ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ προς την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από το γενικό προϋπολογισμό, κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2003 {SEC(2004) 922}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Μέρος Πρώτο: Γεγονότα μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2003, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

1. Εισαγωγή: Φύση των συγκεκριμένων πράξεων

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

2. Γεγονότα μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2003

3. Κατάσταση των κινδύνων

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2003

3.2 Μέγιστος ετήσιος κίνδυνος για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πραγματοποιηθείσες εκταμιεύσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2003

3.3 Μέγιστος θεωρητικός ετήσιος κίνδυνος για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πραγματοποιηθείσες και αποφασισθείσες πράξεις εκταμίευσης στις 31 Δεκεμβρίου 2003

4. Ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

5. Ανάλυση της θεωρητικής ικανότητας της Κοινότητας για δανειοδοτήσεις και εγγυήσεις υπέρ τρίτων χωρών

6. Κατάσταση του Ταμείου Εγγύησης στις 31 Δεκεμβρίου 2003

7. Σχετική σταθερότητα

Μέρος δεύτερο: Εκτίμηση των δυνητικών κινδύνων: Οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση των τρίτων χωρών με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

2. Υποψήφιες χώρες

2.1. Βουλγαρία

2.2 Ρουμανία

2.3 Τουρκία

3. Δυτικά Βαλκάνια

3.1 Βοσνία και Ερζεγοβίνη (BiH)

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

3.3 Σερβία και Μαυροβούνιο

4. Νέα ανεξάρτητα κράτη

4.1 Αρμενία

4.2 Λευκορωσία

4.3 Γεωργία

4.4 Μολδαβία

4.5 Τατζικιστάν

4.6 Ουκρανία

5. Άλλες τρίτες χώρες

5.1 Αλγερία

5.2 Αργεντινή

5.3 Βραζιλία

5.4 Ιορδανία

Κατάλογος συντομογραφιών

Μέρος Πρώτο:

Γεγονότα μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2003, κατάσταση των κινδύνων και ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού [1]

[1] Σημειώνεται ότι έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής περιέχει παράρτημα με σειρά αναλυτικών πινάκων και επεξηγηματικών σημειώσεων σχετικά με το παρόν κείμενο.

1. Εισαγωγή: Φύση των συγκεκριμένων πράξεων

Οι κίνδυνοι που καλύπτει ο κοινοτικός προϋπολογισμός προέρχονται από διάφορες δανειοληπτικές πράξεις και πράξεις εγγύησης οι οποίες ανήκουν σε δύο κατηγορίες: δάνεια με μακροοικονομικούς στόχους και δάνεια με μικροοικονομικούς στόχους.

1.1. Πράξεις με μακροοικονομικούς στόχους

Οι πρώτες από τις πράξεις αυτές είναι τα δάνεια για το ισοζύγιο πληρωμών προς κράτη μέλη ή τρίτες χώρες, τα οποία συνήθως συνοδεύονται από αυστηρούς οικονομικούς όρους και δεσμεύσεις.

1.2. Πράξεις με μικροοικονομικούς στόχους

Πρόκειται για συνήθως μακροπρόθεσμα δάνεια χορηγούμενα για τη χρηματοδότηση σχεδίων και τα οποία αποπληρώνονται με τα έσοδα που αναμένεται να αποφέρουν τα σχέδια αυτά. κατά κανόνα, χορηγούνται σε επιχειρήσεις, σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή σε τρίτα κράτη και, εκτός από την εγγύηση της Κοινότητας, καλύπτονται από τις συνήθεις εγγυήσεις που απαιτούν οι τράπεζες.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα δάνεια Ευρατόμ και ΝΚΜ [2] προς τα κράτη μέλη καθώς και τα δάνεια που χορηγούν η Ευρατόμ και η ΕΤΕ εκτός Κοινότητας (χώρες της Μεσογείου, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, Δημοκρατία της Νότιας Αφρικής και Ρωσία).

[2] Ανενεργά από το 1995

2. Γεγονότα μετά την υποβολή της έκθεσης στις 30 Ιουνίου 2003

Όσον αφορά τη μακροοικονομική συνδρομή προς τις τρίτες χώρες, στις 25 Νοεμβρίου 2003 εκδόθηκε νέα απόφαση του Συμβουλίου για τροποποίηση της απόφασης 2002/882/ΕΚ όσον αφορά τη χορήγηση συμπληρωματικής μακροοικονομικής συνδρομής στη Σερβία και Μαυροβούνιο [3]. Οι εκταμιεύσεις δανείων πραγματοποιήθηκαν με βάση υπάρχουσες αποφάσεις υπέρ της Ρουμανίας (50 εκατ. ευρώ), της Σερβίας-Μαυροβούνιο (30 εκατ. ευρώ) και της ΠΓΔΜ (18 εκατ. ευρώ).

[3] ΕΕ L 311, 27.11.2003, σ. 28.

Όσον αφορά την Ευρατόμ, κατά τη διάρκεια της περιόδου δεν εκδόθηκε καμία νέα απόφαση του Συμβουλίου και δεν πραγματοποιήθηκε καμία νέα εκταμίευση δόσης δανείου με βάση τις υπάρχουσες αποφάσεις.

3. Κατάσταση των κινδύνων

Υπάρχουν δύο μέθοδοι για την εκτίμηση των κινδύνων που βαρύνουν τον κοινοτικό προϋπολογισμό:

- Η μέθοδος, που χρησιμοποιείται συχνά από τις τράπεζες, η οποία συνίσταται στον υπολογισμό του συνόλου των τρεχόντων υπολοίπων σε κεφάλαιο που αφορούν τις συγκεκριμένες πράξεις σε μία δεδομένη ημερομηνία (η κατάσταση περιγράφεται στον πίνακα A1 του παραρτήματος).

- Η περισσότερο δημοσιονομική προσέγγιση, η οποία συνίσταται στον υπολογισμό των μέγιστων ποσών που ενδέχεται να αναγκαστεί να καταβάλει η Κοινότητα σε κάθε οικονομικό έτος.

Η δεύτερη προσέγγιση έχει εφαρμοστεί κατά δύο διαφορετικούς τρόπους:

- Λαμβάνοντας υπόψη μόνο τις πραγματικές εκταμιεύσεις που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης και υποθέτοντας ότι δεν υπάρχουν πρόωρες εξοφλήσεις (βλέπε τον πίνακα A2 του παραρτήματος που παρουσιάζει το κατώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

- Λαμβάνοντας υπόψη περισσότερο τις μελλοντικές προοπτικές, συνυπολογίζονται όλες οι πράξεις που έχουν αποτελέσει αντικείμενο απόφασης του Συμβουλίου ή πρότασης της Επιτροπής, προκειμένου να εκτιμηθεί η επίπτωσή τους στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς εφόσον γίνουν αποδεκτές οι σχετικές προτάσεις της Επιτροπής (βλέπε τον πίνακα A3 του παραρτήματος, ο οποίος παρουσιάζει το ανώτατο όριο των μέγιστων κινδύνων για τον κοινοτικό προϋπολογισμό).

Ο δεύτερος τρόπος δίνει μια ιδέα του μελλοντικού επιπέδου των κινδύνων που συνεπάγονται οι υποβληθείσες προτάσεις. Πάντως, πρέπει να γίνουν ορισμένες υποθέσεις όσον αφορά τις ημερομηνίες εκταμίευσης και τους όρους αποπληρωμής (οι λεπτομέρειες παρουσιάζονται στο παράρτημα) καθώς και όσον αφορά τα επιτόκια [4] και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες [5].

[4] Για τις νέες πράξεις του πίνακα Α3 έχει εφαρμοστεί επιτόκιο 5,49% (το οποίο ανακοινώθηκε από την ΕΤΕ).

[5] Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που χρησιμοποιούνται για άλλα νομίσματα εκτός του ευρώ είναι αυτές που ίσχυαν στις 31 Δεκεμβρίου 2003.

Τα αποτελέσματα περιλαμβάνονται στους πίνακες Α1 έως Α3, όπου γίνονται ξεχωριστές εκτιμήσεις των κινδύνων που αφορούν τις χώρες της Κοινότητας και αυτών που αφορούν τις τρίτες χώρες.

Τα συνολικά μεγέθη που αναφέρονται στους πίνακες καλύπτουν κινδύνους διαφορετικής φύσης. δανειοδότηση χώρας υπό μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής και δανειοδοτήσεις σχεδίων στην περίπτωση πράξεων του ΝΚΜ και της ΕΤΕ για παράδειγμα.

Η ανάλυση που ακολουθεί κάνει το διαχωρισμό ανάμεσα στο συνολικό κίνδυνο, τον κίνδυνο σε σχέση με τα κράτη μέλη και τον κίνδυνο σε σχέση με τις τρίτες χώρες.

3.1. Τρέχον υπόλοιπο στις 31 Δεκεμβρίου 2003

Ο συνολικός κίνδυνος στις 31 Δεκεμβρίου 2003 ανέρχεται σε 15.062 εκατ. ευρώ, έναντι 15.067 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2003. Λεπτομερείς πληροφορίες εμφανίζονται στον πίνακα A1 του παραρτήματος.

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τις πράξεις που επηρέασαν την εξέλιξη του τρέχοντος υπολοίπου από την ημερομηνία της προηγούμενης έκθεσης.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ των κρατών μελών ανερχόταν σε 24 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2003, έναντι 32 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2003.

Το τρέχον υπόλοιπο σε κεφάλαιο των πράξεων υπέρ τρίτων χωρών στις 31 Δεκεμβρίου 2003 ανερχόταν σε 15.037 εκατ. ευρώ, έναντι 15.035 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου 2003.

3.2 Μέγιστος ετήσιος κίνδυνος για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πραγματοποιηθείσες εκταμιεύσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2003

- Για το 2004 ο συνολικός κίνδυνος ανέρχεται σε 1.962 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στα κράτη μέλη ανέρχεται σε 24 εκατ. ευρώ.

- Ο κίνδυνος που αντιστοιχεί στις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 1.938 εκατ. ευρώ.

- Λεπτομερείς πληροφορίες για τον μέγιστο ετήσιο κίνδυνο παρουσιάζονται στον πίνακα A2 του παραρτήματος

3.3 Μέγιστος θεωρητικός ετήσιος κίνδυνος για τον κοινοτικό προϋπολογισμό: πραγματοποιηθείσες και αποφασισθείσες εκταμιεύσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2003

Για το 2004 ο μέγιστος θεωρητικός κίνδυνος ανέρχεται σε 2.076 εκατ. ευρώ. Από το 2005 ο κίνδυνος θα αυξηθεί και θα ανέλθει σε 3.712 εκατ. ευρώ το 2012.

- Ο μέγιστος θεωρητικός κίνδυνος σε σχέση με τα κράτη μέλη είναι ίδιος με εκείνον του πίνακα Α2 του παραρτήματος.

- Ο κίνδυνος σε σχέση με τις τρίτες χώρες ανέρχεται σε 2.053 εκατ. ευρώ για το 2004. Από το 2005 ο κίνδυνος θα αυξηθεί και θα ανέλθει σε 3.712 εκατ. ευρώ έως το 2012.

Λεπτομερείς πληροφορίες για το μέγιστο θεωρητικό ετήσιο κίνδυνο παρουσιάζονται στον πίνακα A3 του παραρτήματος.

4. Ενεργοποίηση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού

4.1. Πληρωμές από τα ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή προσφεύγει στα ταμειακά διαθέσιμά της (βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού (EΚ, Eυρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 94/728/ΕΚ, Ευρατόμ, σχετικά με το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων) προκειμένου να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις πληρωμών και τα σχετικά έξοδα για την εξυπηρέτηση των δανειοληπτικών πράξεών της σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής από έναν οφειλέτη.

4.2. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης

Με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2728/94 του Συμβουλίου της 31ης Οκτωβρίου 1994 ιδρύθηκε το Ταμείο Εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις. Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής οφειλών εκ μέρους του δικαιούχου του δανείου που χορηγήθηκε από την Κοινότητα, το Ταμείο Εγγύησης παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας πληρωμής για να αντιμετωπίσει την καθυστέρηση αυτή.

Σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής δανείου που χορήγησε η ΕΤΕ υπό την εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, η κοινοτική εγγύηση ενεργοποιείται εντός τριών μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία η πληρωμή κατέστη ληξιπρόθεσμη. Η Κοινότητα παρεμβαίνει εντός τριών μηνών από την ημερομηνία παραλαβής της επιστολής που αποστέλλει η ΕΤΕ ζητώντας την ενεργοποίηση της εγγύησης. Η Επιτροπή εξουσιοδοτεί τότε την ΕΤΕ να προβεί σε ανάληψη των αντιστοίχων ποσών από το Ταμείο Εγγύησης.

Οι τόκοι υπερημερίας που οφείλουν οι δανειολήπτες από την ημερομηνία διάθεσης των σχετικών ποσών από τον κοινοτικό προϋπολογισμό έως την ημερομηνία ενεργοποίησης του Ταμείου Εγγύησης καλύπτονται από το Ταμείο Εγγύησης και οι τόκοι αυτοί επανακαταβάλλονται στα ταμειακά διαθέσιμα. Για τα δάνεια ΕΤΕ, οι τόκοι υπερημερίας υπολογίζονται για την περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία η πληρωμή κατέστη ληξιπρόθεσμη και της ημερομηνίας παραλαβής από την τράπεζα των ρευστών διαθεσίμων εκ μέρους της Επιτροπής.

5. Ανάλυση της θεωρητικής ικανότητας της Κοινότητας για δανειοδοτήσεις και εγγυήσεις υπέρ τρίτων χωρών

Στην πράξη, ο μηχανισμός του Ταμείου Εγγύησης περιορίζει τη δυνατότητα της Κοινότητας για χορήγηση δανείων και παροχή εγγυήσεων προς τρίτες χώρες, δεδομένου ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις για τον εφοδιασμό του Ταμείου περιορίζονται από το ποσό που εγγράφεται για το αποθεματικό εγγύησης στις δημοσιονομικές προοπτικές [6].

[6] Το ετήσιο ποσό που έχει εγγραφεί στις δημοσιονομικές προοπτικές 2000-2006 ανέρχεται σε 200 εκατ. ευρώ σε τιμές 1999. το 2003, το ποσό αυτό ανερχόταν σε 217 εκατ. ευρώ και το 2004 θα ανέλθει σε 221 εκατ. ευρώ.

Σε δεδομένη χρονική στιγμή, η ικανότητα δανειοδότησης αντιστοιχεί στο εναπομένον περιθώριο του αποθεματικού εγγύησης. Το περιθώριο αυτό ισούται με τη διαφορά μεταξύ του αποθεματικού και του εκτιμώμενου ποσού με το οποίο πρέπει να τροφοδοτηθεί το Ταμείο Εγγύησης για την κάλυψη πράξεων που έχουν ήδη αποφασισθεί ή που προτείνονται-σχεδιάζονται.

Ο πίνακας Α4 παρουσιάζει μια εκτίμηση της δανειοδοτικής ικανότητας της Κοινότητας προς τρίτες χώρες για την περίοδο 2004-2006, η οποία είναι σύμφωνη με το μηχανισμό του Ταμείου Εγγύησης. Ο τρόπος υπολογισμού και οι αναφορές σε νομικά κείμενα περιγράφονται λεπτομερέστερα στο παράρτημα.

Με βάση τις αποφάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, καθώς και εκείνες που έχουν προταθεί ή που προετοιμάζονται (βλ. πίνακα Α4 του παραρτήματος), το 2004 αναμένεται να χρησιμοποιηθεί από το αποθεματικό εγγύησης ποσό 208,07 εκατ. ευρώ, αφήνοντας έτσι διαθέσιμα 12,93 εκατ. ευρώ για άλλες πράξεις εγγύησης δανείων.

Λαμβανομένης υπόψη της επίπτωσης στο αποθεματικό εγγυήσεων από την τροφοδότηση του Ταμείου για δάνεια που έχουν ήδη αποφασισθεί και για δάνεια που έχουν προταθεί και προετοιμάζονται για το 2004, η διαθέσιμη ετήσια ικανότητα για δανειοδοτήσεις είναι η ακόλουθη:

- 143,71 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση 100% από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, ή

- 221,09 εκατ. ευρώ για δάνεια με εγγύηση 65% (σύμφωνα με την απόφαση 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1999).

Στις 31 Δεκεμβρίου 2003, το τρέχον υπόλοιπο των δανειοδοτήσεων και των εγγυήσεων δανείων υπέρ τρίτων χωρών ανερχόταν συνολικά σε 15.186 εκατ. ευρώ.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο λόγος μεταξύ των πόρων του Ταμείου και του τρέχοντος υπολοίπου σε κεφάλαιο, κατά τον ορισμό που δίδεται στον κανονισμό περί ιδρύσεως του Ταμείου, ήταν 10,48%, ποσό που υπερβαίνει το ποσοστό-στόχο του 9% που ορίζεται στον κανονισμό αριθ. 1149/1999 για τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 2728/94 σχετικά με την ίδρυση Ταμείου Εγγύησης. Σύμφωνα με τις ισχύουσες κανονιστικές διατάξεις, το υπερβάλλον ποσό στο τέλος του έτους εγγράφεται σε ειδική γραμμή της κατάστασης εσόδων του γενικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το υπερβάλλον ποσό στο τέλος του οικονομικού έτους 2003 ανερχόταν σε 223,16 εκατ. ευρώ.

6. Κατάσταση του Ταμείου Εγγύησης στις 31 Δεκεμβρίου 2003

Στις 31 Δεκεμβρίου 2003, το Ταμείο Εγγύησης ανερχόταν σε 1.592,13 εκατ. ευρώ. Οι ακόλουθες κινήσεις καταγράφηκαν το δεύτερο εξάμηνο του 2003:

- στις 22 Αυγούστου 203 ενεργοποιήθηκε το Ταμείο λόγω αδυναμίας πληρωμής για δάνειο που είχε χορηγηθεί στη Δημοκρατία της Αργεντινής. το σχετικό ποσό ανερχόταν σε 2.688.551,39 USD (ποσό που ισοδυναμεί σε 2.468.518,13 ευρώ).

- η Επιτροπή ενημερώθηκε από την ΕΤΕ για ληξιπρόθεσμες οφειλές στο πλαίσιο δανείου προς τη Δημοκρατία της Αργεντινής, το ποσό των οποίων ανερχόταν σε 2.689.781,25 USD και οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε ενεργοποίηση του Ταμείου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2004.

- καθαρά έσοδα ύψους 30,3 εκατ. ευρώ από επενδύσεις των περιουσιακών στοιχείων του Ταμείου.

- η πρώτη ετήσια καταβολή από το αποθεματικό στο Ταμείο ανήλθε σε 145,67 εκατ. ευρώ. Το πλεόνασμα του Ταμείου για το 2002 ανήλθε σε 263,33 ευρώ. Τα δύο αυτά ποσά συμψηφίσθηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού αντιστάθμισης, γεγονός που οδήγησε στην καταβολή ποσού 117,66 εκατ. ευρώ στις 25 Αυγούστου 2003 στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δεύτερη καταβολή πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2004 και αφορούσε ποσό 2,25 εκατ. ευρώ.

7. Σχετική σταθερότητα

Ο λόγος μεταξύ των πόρων του Ταμείου στις 31 Δεκεμβρίου 2003 (1.592,13 εκατ. ευρώ) και του θεωρητικού μέγιστου ετήσιου κινδύνου των δανειοδοτήσεων προς τρίτες χώρες το 2004 (2.053 εκατ. ευρώ) ανέρχεται σε 78% (βλ. τον πίνακα A3 του παραρτήματος).

Μέρος δεύτερο:

Εκτίμηση των δυνητικών κινδύνων: Οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση των τρίτων χωρών με τις οποίες έχουν συναφθεί οι πλέον σημαντικές δανειοδοτικές πράξεις

1. Εισαγωγή

Τα στοιχεία του πρώτου μέρους παρέχουν πληροφορίες για τις ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν το γενικό προϋπολογισμό. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά πρέπει να συνοδεύονται από αξιολόγηση της ποιότητας του κινδύνου, ο οποίος εξαρτάται από το είδος της πράξης και την κατάσταση του δανειζομένου. Τα πρόσφατα γεγονότα που μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο χώρας σε σχέση με το χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων αναλύονται κατωτέρω.

Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, η εκτίμηση του κινδύνου χώρας που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος παρέχει ένα σύνολο δεικτών κινδύνου χώρας (βλ. παραρτήματα) για κάθε μια από τις τρίτες χώρες που έχουν λάβει από την Κοινότητα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή και έχουν ανεξόφλητες οφειλές έναντι της ΕΚ. Επιπλέον, στην εκτίμηση κινδύνου περιλαμβάνονται και άλλες τρίτες χώρες, η κάθε μια από τις οποίες αντιπροσωπεύει περισσότερο από 2% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους προς την ΕΚ (ιδίως μέσω εγγυήσεων δανείων για σχέδια της ΕΤΕ) και οι οποίες είτε ταξινομούνται στις "σοβαρά χρεωμένες" χώρες σύμφωνα με τα κριτήρια που έχουν οριστεί από την Παγκόσμια Τράπεζα ή αντιμετωπίζουν σημαντικές ανισορροπίες όσον αφορά το εξωτερικό τους ισοζύγιο ή την κατάσταση του χρέους τους.

Επιπλέον, παρατίθενται κείμενα αναλύσεων για όλες τις εξεταζόμενες χώρες έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι νέες πληροφορίες που επηρεάζουν την εκτίμηση κινδύνου.

Γενικά, η ανάλυση ανά χώρα καλύπτει σήμερα το 44,8% του συνολικού τρέχοντος υπολοίπου του χρέους που ανήκει στην ΕΚ ή είναι εγγυημένο από τον προϋπολογισμό της, παρέχοντας έτσι μια ικανοποιητική εκτίμηση του κινδύνου.

2. Υποψήφιες χώρες

Οι δείκτες αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ διατηρήθηκαν σε επίπεδο ανώτερο του 4% στην περιοχή, γεγονός που συνέβαλε στη δημοσιονομική σταθεροποίηση αλλά παράλληλα τροφοδότησε μια αισθητή αύξηση των εισαγωγών, η οποία με τη σειρά της οδήγησε σε επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αυτών των χωρών.

2.1. Βουλγαρία

Παρά την συνολικά δυσχερή οικονομική κατάσταση της χώρας αυτής, η βουλγαρική οικονομία συνέχισε να παρουσιάζει σταθερότητα και να σημειώνει υψηλούς δείκτες ανάπτυξης. Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ συνεχίστηκε με ρυθμό 4,2% στη διάρκεια των τριών πρώτων τριμήνων του 2003. Η ανάπτυξη αυτή στηρίχτηκε στην ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση και στις επενδύσεις οι οποίες με τη σειρά τους οφείλονται στη σημαντική αύξηση των τραπεζικών πιστώσεων, της απασχόλησης και των άμεσων ξένων επενδύσεων. Πάντως, η ισχυρή εγχώρια ζήτηση προκάλεσε έντονη αύξηση των εισαγωγών η οποία δεν αντισταθμίστηκε πλήρως από την αύξηση των εξαγωγών. Μετά από ένα πρώτο εξάμηνο που χαρακτηρίζεται από χαμηλό πληθωρισμό, στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου ο δείκτης αυτός αυξήθηκε λόγω της ανόδου των τιμών στα τρόφιμα και την ενέργεια. Έτσι, ο πληθωρισμός ανήλθε σε 2,3% κατά μέσο όρο και στα τέλη του 2003 ανερχόταν σε 5,6%. Η ανεργία μειώθηκε αισθητά και διαμορφώθηκε στο 12,7% του εργατικού δυναμικού έως τον Σεπτέμβριο του 2003, υποχωρώντας κατά περισσότερο από 4,5% σε ένα έτος. Δημιουργήθηκαν πολυάριθμες θέσεις απασχόλησης τόσο στον ιδιωτικό τομέα όσο και με τη βοήθεια των κυβερνητικών προγραμμάτων για την απασχόληση. Κατά τις επόμενες εβδομάδες και μήνες ενδέχεται να επιταχυνθεί ο ρυθμός υλοποίησης του εν μέρει καθυστερημένου προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων, και αυτό λόγω των αποφάσεων που λήφθηκαν για ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης των τηλεπικοινωνιών (Φεβρουάριος) και για εφαρμογή νέας στρατηγικής που συνίσταται στην τμηματική πώληση της εταιρείας καπνού. Η συμφωνία Stand-by που συνάφθηκε με το ΔΝΤ τον Φεβρουάριο 2002 ολοκληρώθηκε με επιτυχία τον Φεβρουάριο 2004 και την περίοδο αυτή εξετάζεται το ενδεχόμενο σύναψης νέας συμφωνίας Stand-by ή συμφωνίας παροχής πιστώσεων από πρόσθετους πόρους (pre-cautionary arrangement).

Το καθεστώς νομισματικού συμβουλίου, το οποίο συνδέει το εθνικό νόμισμα με το ευρώ με ισοτιμία 1.95583 BGN = 1 EUR, εξακολουθεί να στηρίζεται σε υψηλά συναλλαγματικά αποθέματα. Η έντονη ανατίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου ΗΠΑ επιδείνωσε εν μέρει την εξωτερική ανταγωνιστικότητα της βουλγαρικής οικονομίας παρότι οι επιπτώσεις αυτές αναμένεται να είναι περιορισμένες λόγω της δομής του εξωτερικού εμπορίου της Βουλγαρίας, στο πλαίσιο του οποίου υψηλό μερίδιο των εισαγωγών διενεργείται σε δολάρια (ενέργεια, πρώτες ύλες) και υψηλό μερίδιο των εξαγωγών σε ευρώ (μεταποιημένα προϊόντα, τουρισμός). Από τα διαθέσιμα στοιχεία για το ισοζύγιο πληρωμών έως τον Νοέμβριο 2003 προκύπτει ότι το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών ήταν πολύ σημαντικότερο σε σχέση με τα προηγούμενα έτη λόγω του ότι το υψηλό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν αντισταθμίστηκε όσο κατά τα προηγούμενα έτη από άλλα στοιχεία των τρεχουσών συναλλαγών. Πάντως, το καθαρό υπόλοιπο των τακτοποιητέων στοιχείων παρέμεινε σαφώς ανώτερο του 2% του ΑΕΠ και ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη υψηλότερο από τη στιγμή που καταστούν διαθέσιμα τα οριστικά στοιχεία. Οι καθαρές άμεσες ξένες επενδύσεις στη Βουλγαρία θα ανέλθουν σε επίπεδο-ρεκόρ το 2003 δεδομένου ότι ήδη τον Νοέμβριο του έτους αυτού έφθαναν στο 6,6% του ΑΕΠ. Τα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας συνέχισαν να αυξάνονται και σήμερα καλύπτουν περισσότερους από έξι μήνες εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών.

Η δημοσιονομική πειθαρχία εξακολουθεί να αποτελεί ένα καθοριστικής σημασίας στοιχείο για τη διατήρηση της εξωτερικής και εσωτερικής σταθερότητας. Στη διάρκεια του οικονομικού έτους 2003 η γενική κυβέρνηση εμφάνισε ταμειακό πλεόνασμα το οποίο ανήλθε στο 2,8% του ΑΕΠ τον Οκτώβριο. Στα τέλη του έτους, και μετά από μερικές έκτακτες δαπάνες κατά τους τελευταίους μήνες, η Βουλγαρία κατόρθωσε πιθανώς να ισοσκελίσει σχεδόν τον προϋπολογισμό. Το δημόσιο χρέος συνέχισε να μειώνεται και από ένα επίπεδο ανώτερο του 100% του ΑΕΠ το 1997 υποχώρησε σε επίπεδο χαμηλότερο του 50% του ΑΕΠ στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου του 2003. Το συνολικό εξωτερικό χρέος μειώθηκε και διαμορφώθηκε σε επίπεδο χαμηλότερο του 70% του ΑΕΠ, επίσης λόγω του γεγονότος ότι σημαντικό μέρος του χρέους έχει συναφθεί σε δολάρια ΗΠΑ. Η κυβέρνηση εξακολουθεί να εφαρμόζει την ενεργητική της στρατηγική διαχείρισης του χρέους. στόχος αυτής της στρατηγικής είναι η μείωση των κινδύνων μέσω της προοδευτικής μετατροπής του νομίσματος στο οποίο εκφράζεται το δημόσιο χρέος (από δολάρια σε ευρώ), της μετατροπής των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων σε μακροπρόθεσμες και των υποχρεώσεων μεταβλητού επιτοκίου σε υποχρεώσεις σταθερού επιτοκίου, καθώς και με την προοδευτική εγκατάλειψη της εξωτερικής χρηματοδότησης υπέρ της εγχώριας χρηματοδότησης.

2.2 Ρουμανία

Στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου 2003 οι μακροοικονομικές τάσεις παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό θετικές και ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης συνοδεύτηκε από περαιτέρω μείωση του πληθωρισμού. Ωστόσο, η ανάπτυξη παρουσιάζει ολοένα και περισσότερα στοιχεία ανισορροπίας ενώ παράλληλα επιβεβαιώθηκαν σαφώς οι ενδείξεις για διεύρυνση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Τον Οκτώβριο 2003 η Ρουμανία ολοκλήρωσε την τελική αναθεώρηση της συμφωνίας της Stand-By με το ΔΝΤ, η οποία είχε συμβάλει στην εξυγίανση των μακροοικονομικών πολιτικών και την προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε συνετή ενώ η νομισματική πολιτική εξακολουθεί να είναι προσανατολισμένη προς τη μείωση του πληθωρισμού διατηρώντας παράλληλα την εξωτερική ανταγωνιστικότητα της χώρας. Το 2003 ο πληθωρισμός συνέχισε να μειώνεται και ο στόχος της κυβέρνησης για το έτος αυτό επιτεύχθηκε καθότι ο πληθωρισμός ανερχόταν σε 14,1% στα τέλη του έτους.

Οι προσπάθειες που καταβάλει η Ρουμανία εδώ και τέσσερα χρόνια για την ανάκαμψη της οικονομίας της συνεχίστηκαν καθότι ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα. Μετά από άνοδο 4,9% το 2002, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ διαμορφώθηκε στο 4,7% σε ετήσια βάση κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων τριμήνων του 2003. Πάντως, η ανάπτυξη τροφοδοτήθηκε αποκλειστικά από την εγχώρια ζήτηση, η οποία χαρακτηρίζεται ιδίως από μια κατακόρυφη άνοδο της κατανάλωσης των νοικοκυριών που υπερέβη το 6% σε ετήσια βάση κατά τη διάρκεια του τρίτου τριμήνου στηριζόμενη στη διόγκωση των καταναλωτικών δανείων και σε μέση πραγματική αύξηση των μισθών που ανήλθε σε σχεδόν 9% το 2003.

Οι επενδυτικές δαπάνες εξακολούθησαν να αυξάνονται ταχέως με ετήσιο ρυθμό περίπου 8% στη διάρκεια των τριών πρώτων τριμήνων του 2003. έτσι, η άνοδος των εισαγωγών διατηρήθηκε ισχυρή και υπερέβη κατά 12% περίπου το επίπεδο της αντίστοιχης περιόδου του 2002. Ταυτόχρονα, η άνοδος των εξαγωγών επιβραδύνθηκε σημαντικά το 2003 και αυξήθηκε κατά ποσοστό ελαφρώς ανώτερο του 8% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2002. Τη μεταβολή αυτή αντικατοπτρίζει επίσης και η αισθητά χαμηλότερη άνοδος της βιομηχανικής παραγωγής το 2003 σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Λόγω αυτής της εξέλιξης, η συνεισφορά των καθαρών εξαγωγών στην ανάπτυξη ήταν αρνητική το 2003.

Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε αισθητά το 2003 και αναμένεται να υπερβεί το 5% του ΑΕΠ στο σύνολο του έτους. Στο πλαίσιο αυτό, εξαγγέλθηκαν για το 2004 δημοσιονομικά μέτρα ενώ και άλλα μέτρα πρόκειται να ληφθούν στον τραπεζικό τομέα προκειμένου να περιοριστεί η άνοδος των καταναλωτικών δανείων και να διαμορφωθεί το ύψος τους σε επίπεδο συμβατό με τις προσπάθειες μείωσης του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.

Παρότι το επίπεδο των άμεσων αυτών επενδύσεων παραμένει σχετικά μέτριο, οι επενδύσεις αυτές υπερέβησαν το 1 εκατ. ευρώ στη διάρκεια των δέκα πρώτων μηνών του 2003 σηματοδοτώντας μια συγκρατημένη άνοδο σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.

Τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα της Ρουμανίας υποχώρησαν προς τα τέλη του 2003 αλλά παρέμειναν σε ένα σχετικά άνετο επίπεδο που αντιστοιχεί σε 3,7 μήνες εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών. Πολυάριθμοι οργανισμοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας αύξησαν τη βαθμολογία του δημοσίου χρέους της Ρουμανίας τόσο για τα δάνεια σε εθνικό νόμισμα όσο και για τα δάνεια σε συνάλλαγμα. Το εξωτερικό χρέος, αφού ανήλθε σε 14,9 δισ. ευρώ στα τέλη του 2002 συνέχισε να αυξάνει και τον Οκτώβριο 2003 ανήλθε σε 16 δισ. ευρώ, αλλά το χρέος αυτό παρέμεινε αμετάβλητο σε σχέση με το ΑΕΠ (34,4% του ΑΕΠ).

2.3 Τουρκία

Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, οι τουρκικές αρχές οφείλουν να αντιμετωπίσουν την πρόκληση που αντιπροσωπεύει η εφαρμογή των στηριζόμενων από το ΔΝΤ μεταρρυθμίσεων και η εξυπηρέτηση του υψηλού χρέους της χώρας μέσα σε ένα πλαίσιο διευρυνόμενου ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών που προκαλεί η ανάκαμψη της ζήτησης και η αισθητή βελτίωση της πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά περισσότερο από 5% το 2003 χάρη στις υψηλές εξαγωγές και στην ανασύσταση υψηλών αποθεμάτων, ενώ η κατανάλωση παρέμεινε μέχρι τώρα αδύναμη λόγω της χαμηλής αύξησης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος. Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα των τελευταίων μηνών ήταν η συνεχή υποχώρηση των πληθωριστικών πιέσεων. συγκεκριμένα, ο δείκτης τιμών καταναλωτή υποχώρησε τον Δεκέμβριο 2003 στο 18,4% ετησίως, εξέλιξη που αποτελεί νέο ρεκόρ σε μακροπρόθεσμη βάση. Ο επίσημος στόχος για τα τέλη του 2003 ήταν 20%, ενώ τον Δεκέμβριο 2004 στόχος είναι το 12%. Ο μέσος πληθωρισμός σε ετήσια βάση υποχώρησε έτσι από 45% το 2002 στο 25,3% το 2003. Στην ευνοϊκή αυτή εξέλιξη ουσιαστικό ρόλο διαδραμάτισε η εφαρμογή μιας αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής και η αισθητή αύξηση της πραγματικής ισοτιμίας του τουρκικού νομίσματος. Σημαντικοί παράγοντες για την ισχύ του τουρκικού νομίσματος είναι η βελτίωση της εμπιστοσύνης της αγοράς, η αντιστροφή στην υποκατάσταση μεταξύ νομισμάτων και το πραγματικό διαφορικό επιτόκιο που παραμένει υψηλό. Η σταθερά καθοδική τάση των πληθωριστικών πιέσεων και η υποχώρηση των προσδοκιών για αύξηση των τιμών επέτρεψαν στην τουρκική κεντρική τράπεζα να μειώσει αισθητά τα βασικά επιτόκιά της. Η κίνηση αυτή αναμένεται να συμβάλει στην τόνωση των επενδύσεων και της κατανάλωσης. Εξάλλου, αισθητά μειώθηκε και το κόστος χρηματοδότησης των ελλειμμάτων του δημόσιου τομέα.

Παρά το γεγονός ότι η σημερινή κυβέρνηση έλαβε ορισμένα γενναιόδωρα μέτρα όσον αφορά τις κρατικές δαπάνες, η πορεία της δημοσιονομικής πολιτικής διατηρείται μέχρι στιγμής αταλάντευτη. Πάντως, ενόψει των τοπικών εκλογών του Μαρτίου 2004 υπάρχει κίνδυνος βραχυπρόθεσμης δημοσιονομικής εκτροπής. Το 2003 οι τουρκικές αρχές κατέβαλαν σοβαρές προσπάθειες προκειμένου να επιτύχουν τον συμφωνηθέντα με το ΔΝΤ στόχο για πρωτογενές πλεόνασμα της κεντρικής κυβέρνησης 5% του ΑΕΠ. Το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης θα διαμορφωθεί πιθανόν σε επίπεδο παραπλήσιο του επίσημου στόχου του 6,5% του ΑΕΠ. Ο δείκτης ακαθάριστου χρέους αναμένεται να υποχωρήσει από το 95% του ΑΕΠ το 2002 στο 86,3% στα τέλη του 2003.

Το εξωτερικό ισοζύγιο επιδεινώθηκε στη διάρκεια του δεύτερου εξαμήνου του 2003. συγκεκριμένα το έλλειμμα από 1,8% στη διάρκεια των έξι πρώτων μηνών ανήλθε στο 2,5% περίπου τον Νοέμβριο. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι η πορεία των τουριστικών εσόδων είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή μετά την ταχεία λήξη του πολέμου στο γειτονικό Ιράκ, ενώ αμελητέες παρέμειναν οι άμεσες ξένες επενδύσεις. Τα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας ανήλθαν τον Δεκέμβριο 2003 σε 38 δισ. ευρώ και καλύπτουν έξι περίπου μήνες εισαγωγών.

3. Δυτικά Βαλκάνια

Από τη σύνταξη της τελευταίας έκθεσης δεν μεσολάβησε καμία σημαντική μεταβολή όσον αφορά το βάρος του δημόσιου χρέους και του εξωτερικού χρέους των χωρών αυτής της περιοχής. Η κατάσταση ωστόσο συνέχισε να βελτιώνεται στην ΠΓΔΜ.

3.1 Βοσνία-Ερζεγοβίνη (B-Ε)

Στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος του ΔΝΤ, που υλοποιείται σύμφωνα με τις προβλέψεις και του οποίου πρόσφατα η ισχύς παρατάθηκε έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2004, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη διατήρησε το 2003 τη μακροοικονομική σταθερότητα, το χαμηλό πληθωρισμό και συνέχισε τις προσπάθειές της για εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Οι τελευταίες εκτιμήσεις δείχνουν ότι επιβραδύνεται ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ στο 3,5% (έναντι 5,5% το 2002), εξέλιξη η οποία αποδίδεται σε ένα αρνητικό εξωτερικό περιβάλλον και σε κλιματολογικούς παράγοντες (ξηρασία), αλλά η οποία φανερώνει επίσης την αδυναμία τόνωσης της ανάπτυξης από εγχώριους παράγοντες σε ένα πλαίσιο συνεχώς μειούμενης συνδρομής από επίσημους χορηγούς. Η αυστηρή τήρηση των όρων του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου επέτρεψε να τιθασευτεί ο πληθωρισμός, ο οποίος, στη διάρκεια των εννέα πρώτων μηνών του 2003 ανερχόταν κατά μέσο όρο σε 0,6%. Παρότι ο όγκος των δημοσίων δαπανών παρέμεινε υψηλός, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναμένεται να επανέλθει στο 48% του ΑΕΠ το 2003 έναντι 51% το 2002. Οι αρχές της χώρας αυτής, αφού το 2002 βελτίωσαν τις επιδόσεις τους όσον αφορά τα δημόσια έσοδα (το εκτιμώμενο ενοποιημένο δημόσιο έλλειμμα αναθεωρήθηκε προς τα κάτω, στο 7,1% του ΑΕΠ (2,2% συνυπολογιζομένης της συνδρομής)), έθεσαν για το 2003 στόχο για δημοσιονομικό έλλειμμα της τάξης του 6,4% του ΑΕΠ (2,2% συνυπολογισμένης της συνδρομής). Το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας υπερέβη τον στόχο που είχε τεθεί και αυτό οφείλεται στη βελτίωση των εσόδων αλλά και στις περικοπές των δαπανών. έτσι, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης εκτιμάται σήμερα στο 3,4% του ΑΕΠ (ενώ παρουσιάζει ελαφρό πλεόνασμα εάν συνυπολογιστούν οι συνδρομές). Το ύψος του εγχώριου δημόσιου χρέους (το οποίο περιλαμβάνει ληξιπρόθεσμες οφειλές, πολεμικές αποζημιώσεις και παγωμένες καταθέσεις σε συνάλλαγμα) δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί πλήρως. Ενδέχεται το χρέος αυτό να έχει ανέλθει σε ένα επίπεδο της τάξης του 45% του ΑΕΠ, γεγονός που θα διαμόρφωνε το συνολικό δημόσιο χρέος στο 80% του ΑΕΠ.

Λόγω της εφαρμογής μιας πιο αυστηρής νομισματικής πολιτικής που αποσκοπεί στο να ανακόψει τον εκρηκτικό ρυθμό ανόδου των πιστώσεων, το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται ότι υποχώρησε ελαφρώς σε επίπεδο μόλις χαμηλότερο του 18% του ΑΕΠ (έναντι 18,5% το 2002). Το επίπεδο των ακαθάριστων επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων καλύπτει σύμφωνα με τις εκτιμήσεις περίπου 4,2 μήνες εισαγωγών (έναντι 4,8 μηνών στα τέλη του 2002). Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το εξωτερικό δημόσιο χρέος (που συνίσταται ουσιαστικά σε αποπληρωμές χρεών προς το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα) ανήλθε στο 39% του ΑΕΠ στα τέλη του 2002 (μετά την προς τα κάτω αναθεώρησή του σε σχέση με το αναμενόμενο 47%) και εκτιμάται ότι μεσοπρόθεσμα θα σημειώσει ελαφρά υποχώρηση. Ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους σε σχέση με τις εξαγωγές, ο οποίος αυξήθηκε στο 8,5% το 2002, παρέμεινε στο ίδιο επίπεδο το 2003 και αναμένεται ότι θα υποχωρήσει κατά τα προσεχή έτη. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη δεν βαθμολογείται από τους οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας. Οι δείκτες μετάβασης που καταρτίζει η ΕΤΑΑ και οι οποίοι αντικατοπτρίζουν την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τοποθετούν την Βοσνία-Ερζεγοβίνη στις χαμηλές βαθμίδες της κλίμακας, και αυτό παρότι η εν λόγω χώρα σημείωσε ορισμένη πρόοδο προς την ορθή κατεύθυνση.

Συνολικά, στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου 2003 η Βοσνία-Ερζεγοβίνη συνέχισε να τηρεί τις υποχρεώσεις της όσον αφορά την εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους αλλά η κατάσταση της χώρας αυτής παραμένει ευαίσθητη όσον αφορά το ισοζύγιο πληρωμών και το εξωτερικό χρέος και αυτό οφείλεται στα υψηλά εξωτερικά ελλείμματα, στη μείωση της εξωτερικής βοήθειας και στο υψηλό εγχώριο χρέος του δημόσιου τομέα.

3.2 Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ)

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η αύξηση του ΑΕΠ στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ανήλθε σε 3% το 2003, ήταν δηλαδή σε μεγάλο βαθμό σύμφωνο με τις αρχικές προβλέψεις των αρχών και του ΔΝΤ. Ο πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλός το 2003 και ο δείκτης τιμών καταναλωτή ανερχόταν σε 2,6% τον Δεκέμβριο 2003 σε ετήσια βάση. Η εκτέλεση του προϋπολογισμού βελτιώθηκε αισθητά το 2003. Το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης εκτιμάται σε περίπου 1,5% του ΑΕΠ, έναντι 2,7% που προβλεπόταν στις αρχές του έτους ενώ το 2002 σημειώθηκε έλλειμμα 5,7%. Τον Οκτώβριο 2003 το διοικητικό συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε την πρώτη αναθεώρηση της συμφωνίας Stand-By, η οποία θα λήξει τον Ιούνιο 2004.

Όσον αφορά το εξωτερικό σκέλος, το 2003 σημειώθηκε ελαφρά μείωση του συνολικού όγκου των εμπορικών συναλλαγών σε ονομαστικούς όρους (σε ευρώ). Οι εξαγωγές παρέμειναν σταθερές σε σχέση με το 2002 ενώ οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 6%. Το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου αναμένεται να διαμορφωθεί σε περίπου 700 εκατ. ευρώ, δηλαδή στο 17,2% του ΑΕΠ, ποσό το οποίο είναι χαμηλότερο σε σχέση με το 2002 εκφραζόμενο σε ευρώ και σε αναλογία με το ΑΕΠ, αλλά μεγαλύτερο εάν εκφραστεί σε δολάρια λόγω μεταβολής της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών για το 2003 (εάν δεν συνυπολογιστούν οι συνδρομές) εκτιμάται στο 8,3% του ΑΕΠ, ή στο 6,2% εάν ληφθεί υπόψη η εξωτερική βοήθεια (2,1% του ΑΕΠ). Τα συναλλαγματικά αποθέματα διατηρήθηκαν το 2003 σε επίπεδο που ισοδυναμεί περίπου σε τέσσερις μήνες εισαγωγών, δηλαδή αντιστοιχούν στον στόχο που καθορίζεται στο πρόγραμμα του ΔΝΤ. Το εξωτερικό χρέος μειώθηκε αισθητά και διαμορφώθηκε στο 33% του ΑΕΠ στα τέλη του 2003, επίπεδο το οποίο είναι μάλλον χαμηλό σε σχέση με άλλες χώρες της περιοχής.

Κίνδυνοι για το ισοζύγιο πληρωμών ενδέχεται να παρουσιαστούν από τυχόν κερδοσκοπικές πιέσεις στην αγορά συναλλάγματος, από μεγαλύτερη σε σχέση με τις προβλέψεις αύξηση των εισαγωγών λόγω μείωσης των δασμών και από τη μείωση των εισροών στο πλαίσιο των μεταβιβάσεων ιδιωτών. Μεσοπρόθεσμα, οι κυριότεροι κίνδυνοι συνδέονται με την εγχώρια πολιτική κατάσταση και, ιδίως, με την εμμονή των εθνοτικών εντάσεων εντός της χώρας. Συνολικά, το δεύτερο εξάμηνο του 2003 το προφίλ κινδύνου της χώρας συνέχισε να βελτιώνεται χάρη στην εξυγίανση του προϋπολογισμού και στη διατήρηση ενός υγιούς μακροοικονομικού πλαισίου σε συμφωνία με το ΔΝΤ.

3.3 Σερβία-Μαυροβούνιο

Κατά το δεύτερο εξάμηνο 2003 η μακροοικονομική πολιτική της Σερβίας-Μαυροβούνιο συνέχισε να αποσκοπεί στη μακροοικονομική σταθερότητα. ο στόχος αυτός είναι σύμφωνος με το ισχύον πρόγραμμα του ΔΝΤ (πρόκειται για τριετή συμφωνία παροχής πιστώσεων από πρόσθετους πόρους η οποία εγκρίθηκε τον Μάιο 2003). Πάντως, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προχώρησαν πιο αργά το 2003 και οι καθυστερήσεις αφορούν ιδιαίτερα την αναδιάρθρωση των μεγάλων κοινωνικοποιημένων και κρατικών επιχειρήσεων καθώς και τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης των τραπεζών. Η αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους εκτιμάται στο 3% (έναντι αρχικού στόχου αύξησης του ΑΕΠ κατά 3,5 έως 4,5%) και τροφοδοτήθηκε ουσιαστικά από τις ευνοϊκές επιδόσεις στο σκέλος των υπηρεσιών και των μεταφορών ενώ η βιομηχανική και αγροτική παραγωγή μειώθηκαν σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Ο πληθωρισμός συνέχισε να επιβραδύνεται για να διαμορφωθεί στο 8% στα τέλη του 2003.

Στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ, το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών της Σερβίας-Μαυροβούνιο για το 2003 προβλεπόταν να υποχωρήσει και να διαμορφωθεί στο 11% του ΑΕΠ μη συμπεριλαμβανομένων των συνδρομών (12,8% το 2002), αντικατοπτρίζοντας τη μείωση της ζήτησης για εισαγωγές και την συνέχιση της ανάκαμψης των εξαγωγών. Ο δείκτης εξαγωγές/εισαγωγές παραμένει χαμηλός και συγκεκριμένα βρίσκεται στο 38,5% ενώ το εμπορικό έλλειμμα εκτιμάται ότι αυξήθηκε και διαμορφώθηκε στο 23,3% του ΑΕΠ. Οι καθαρές τρέχουσες μεταβιβάσεις, ιδίως υπό μορφή αποστολής εμβασμάτων, αυξήθηκαν κατά 37% στη διάρκεια των 8 πρώτων μηνών του 2003 και συνέβαλαν στη χρηματοδότηση ουσιαστικού τμήματος του εμπορικού ελλείμματος. Ορισμένες αρνητικές τάσεις που είχαν παρατηρηθεί στο λογαριασμό κεφαλαίων και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2003 αντιστράφηκαν στα τέλη του έτους χάρη στην επιτυχή έκβαση ορισμένων πράξεων ιδιωτικοποίησης στη Σερβία που συνέβαλαν σημαντικά στη διαμόρφωση ενός υψηλού καθαρού υπολοίπου άμεσων ξένων επενδύσεων (1.060 εκατ. ευρώ, έναντι αρχικής πρόβλεψης 550 εκατ. ευρώ). Επομένως, τα συναλλαγματικά αποθέματα συνέχισαν να αυξάνονται και στα τέλη του 2003 ανέρχονταν σε περισσότερο από 3 δισ. ευρώ (ποσό που ισοδυναμεί με 4,5 μήνες εισαγωγών). Πάντως, αναμένεται ότι η εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων θα είναι σημαντικά κατώτερη κατά τα επόμενα έτη ενώ παράλληλα η διαδικασία μεταρρυθμίσεων στη Σερβία-Μαυροβούνιο θα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για την προσέλκυση νέων άμεσων ξένων επενδύσεων, γεγονός που θα διασφαλίσει τη διατηρησιμότητα της εξωτερικής θέσης της χώρας.

Όσον αφορά το εξωτερικό χρέος, το οποίο εκτιμάται σε 11,5 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 61% του ΑΕΠ στα τέλη Σεπτεμβρίου), μετά τη συνολική συμφωνία που συνάφθηκε με τη λέσχη των Παρισίων (η οποία αφορά προοδευτική μείωση του χρέους κατά 66%), το 2001 συνάφθηκαν διμερείς συμφωνίες με τα κυριότερα μέλη αυτής της λέσχης (με εξαίρεση την Ιταλία, την Ιαπωνία και τη Φινλανδία). Τον Νοέμβριο 2003 υπογράφηκαν με την Κίνα και τη Ρωσική Ομοσπονδία σημαντικές συμφωνίες ελάφρυνσης του χρέους. Πάντως, παρά την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι αρχές, η Σερβία-Μαυροβούνιο δεν κατέληξε ακόμη σε συμφωνία με τη λέσχη του Λονδίνου (εμπορικοί πιστωτές), οι οποίοι διστάζουν να δεχθούν το αίτημα των αρχών για χρηματοδότηση με γενναιόδωρους όρους συγκρίσιμους με εκείνους της λέσχης των Παρισίων. Συνολικά, μετά από ένα δύσκολο πρώτο εξάμηνο, η εξωτερική κατάσταση βελτιώθηκε γενικά στη διάρκεια του δεύτερου εξάμηνου του 2003. Πάντως, για τα επόμενα έτη καθοριστική πρόκληση για τις αρχές θα είναι η διατηρησιμότητα της εξωτερικής θέσης της οικονομίας.

4. Νέα ανεξάρτητα κράτη

Τα εν λόγω κράτη σημείωσαν υψηλούς δείκτες ανάπτυξης που συνέβαλαν στη δημοσιονομική σταθεροποίηση και παράλληλα βελτίωσαν συνολικά τα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών τους. Η τάση αυτή, εφόσον διατηρηθεί και συνοδευτεί από θετικές εξελίξεις στο μέτωπο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ενδέχεται να συμβάλει στο να βελτιωθεί η διατηρησιμότητα του χρέους αυτών των χωρών.

4.1 Αρμενία

Οι αναπτυξιακές επιδόσεις της Αρμενίας συνέχισαν να υπερβαίνουν της προσδοκίες. Κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2003, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ ανήλθε στο 15,2% και τροφοδοτήθηκε κυρίως από τους τομείς των κατασκευών, της λείανσης διαμαντιών, των ορυχείων και των μεταλλευμάτων. Με ιδιωτικές επιχορηγήσεις και δάνεια από την αρμενική διασπορά χρηματοδοτήθηκαν επενδύσεις στον στεγαστικό τομέα, στο οδικό δίκτυο και σε πολιτιστικούς χώρους που ισοδυναμούν με το 2 έως 3% του ΑΕΠ τόσο το 2002 όσο και το 2003. Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης για ολόκληρο το 2003 εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε νέο επίπεδο ρεκόρ της τάξης του 13,9%. Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά περίπου 15% ενώ ο δείκτης ανάπτυξης του γεωργικού τομέα ανήλθε μόνο σε 4%. Ο πληθωρισμός σε 12μηνη βάση διαμορφώθηκε στο 8,5% τον Δεκέμβριο 2003 και υπερέβη τον δείκτη-στόχο που είχε θέση η κεντρική τράπεζα της Αρμενίας. η υπέρβαση αυτή οφείλεται σε ταχείες αυξήσεις που σημειώθηκαν στις τιμές ορισμένων τροφίμων κατά τη διάρκεια του έτους. Η δημοσιονομική πολιτική παραμένει συνετή και η κυβέρνηση κατόρθωσε το 2003 να μειώσει σε ένα σχετικά αμελητέο ποσό το υπόλοιπο των ληξιπρόθεσμων οφειλών στο εσωτερικό της χώρας. Τα φορολογικά έσοδα ως ποσοστό του ΑΕΠ εξακολουθούν να κινούνται σε ένα σχετικά χαμηλό επίπεδο (14,6% το 2002). Το 2003 επιτεύχθηκε ο ονομαστικός στόχος όσον αφορά την είσπραξη φόρων αλλά, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το μερίδιο των φορολογικών εσόδων στο ΑΕΠ μειώθηκε εν μέρει λόγω της ισχυρής ανόδου των οικονομικών δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται μέσω επιχορηγήσεων και οι οποίες (δραστηριότητες) δεν φορολογούνται. Το δημοσιονομικό έλλειμμα θα ανέλθει σύμφωνα με τις προβλέψεις σε ένα επίπεδο 2-2,5% του ΑΕΠ το 2003-2004. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, το έλλειμμα αυτό καλύπτεται κυρίως από εξωτερική χρηματοδότηση χορηγούμενη με ευνοϊκούς όρους.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών η κατάσταση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών βελτιώθηκε αισθητά και αυτό οφείλεται στις μεταβιβάσεις πόρων από ιδιωτικούς και επίσημους φορείς. Το εμπορικό ισοζύγιο επιδεινώθηκε το 2003 λόγω της υψηλής ζήτησης για εισαγωγές από τον ραγδαία αναπτυσσόμενο κατασκευαστικό τομέα και λόγω της ιδιαιτερότητας του συγκυριακού κύκλου όσον αφορά τις εισαγωγές-εξαγωγές του τομέα κατεργασίας διαμαντιών. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εκτιμάται ότι αυξήθηκε από 6,6% το 2002 στο 7,7% το 2003. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας της Αρμενίας βρίσκονται σε επίπεδο που προσφέρει άνεση χειρισμών και καλύπτει εισαγωγές τεσσάρων περίπου μηνών. Το ντραμ παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό σταθερό και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η πραγματική σταθμισμένη ισοτιμία του νομίσματος αυτού ανατιμήθηκε ελάχιστα το 2003 μετά από μια υποχώρηση το 2002. Η ανταλλαγή χρεών έναντι περιουσιακών στοιχείων με τη Ρωσία έκαμψε τον ρυθμό αύξησης του ονομαστικού εξωτερικού χρέους το 2003 και το χρέος αυτό εκφραζόμενο σε δολάρια ΗΠΑ παρέμεινε σταθερό και διαμορφώθηκε σε περίπου 1.020 εκατ. USD το 2003 ενώ ο δείκτης χρέος/ΑΕΠ υποχώρησε σε επίπεδο κατώτερο του 40% σύμφωνα με τις εκτιμήσεις. Επίσης, η Αρμενία εξόφλησε σε είδος το εναπομένον χρέος της έναντι του Τουρκμενιστάν. Από την άλλη πλευρά, η ισχυρή άνοδος των εξαγωγών, κυρίως υπό μορφή λειασμένων διαμαντιών, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του δείκτη καθαρή παρούσα αξία εξωτερικού χρέους/εξαγωγές από περίπου 130% στα τέλη του 2002 σε 94% το 2003 σύμφωνα με τις εκτιμήσεις.

4.2 Λευκορωσία

Σύμφωνα με τα επίσημα προκαταρκτικά στοιχεία, ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ στη Λευκορωσία το 2003 αυξήθηκε και από 4,7% το 2001-2002 ανήλθε σε 6,8%. Η Λευκορωσία φαίνεται ότι έχει επανέλθει στο δρόμο της ανάπτυξης μετά από μια αισθητή επιβράδυνση που σημείωσε η οικονομία της κατά τα τελευταία αυτά έτη όταν οι επιδόσεις της χώρας παρέμειναν ουσιαστικά στάσιμες στον οικονομικό χώρο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η οικονομία της Λευκορωσίας ακολουθεί στενά εκείνη της Ρωσίας και η ισχυρή της ανάκαμψη το 2003 εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από το δυναμισμό των επιδόσεων της ρωσικής οικονομίας. Πράγματι, μεγάλο μέρος του μεταποιητικού τομέα της Λευκορωσίας συνδέεται στενά με ρωσικές επιχειρήσεις, η Ρωσία απορροφά σημαντικό μερίδιο των εξαγωγών της Λευκορωσίας, τόσο βιομηχανικών όσο και γεωργικών προϊόντων - και πολλοί Λευκορώσοι εργάζονται στη Ρωσία.

Το 2003 ο πληθωρισμός παρέμεινε ανώτερος του 25% (πρόκειται για τον υψηλότερο ετήσιο πληθωρισμό στην πρώην Σοβιετική Ένωση). Παρότι αυτοί οι δείκτες πληθωρισμού είναι σημαντικά βελτιωμένοι σε σχέση με τον υπερπληθωρισμό των πολύ τελευταίων ετών (το 2000 ο ΔΤΚ ανήλθε σε 169%), αντικατοπτρίζουν ωστόσο μια ακόμη σχετικά χαλαρή νομισματική πολιτική που δεν συμβιβάζεται με την πρόσδεση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του λευκορωσικού ρουβλίου (η Λευκορωσία επιδιώκει για τον Ιανουάριο 2005 την πλήρη νομισματική ένωση με τη Ρωσία). Για να μειωθεί σε μόνιμη βάση ο πληθωρισμός, οι αυξήσεις μισθών δεν πρέπει να υπερβαίνουν την αύξηση της παραγωγικότητας και πρέπει να παύσει η εύκολη παροχή πιστώσεων, γεγονός δυσχερές από πολιτική άποψη αν ληφθεί υπόψη ο σημαντικός ρόλος των κρατικών επιχειρήσεων και η διατήρηση ενός οικονομικού μοντέλου που επιδιώκει να διαιωνίσει τον αυστηρό έλεγχο της διοίκησης στην οικονομία και την πολιτική αυτής της χώρας. Η εφαρμογή μιας πιο αυστηρής νομισματικής πολιτικής θα προσέφερε επίσης πραγματικά κίνητρα για μεταρρύθμιση των απαρχαιωμένων και αναποτελεσματικών οικονομικών δομών της χώρας, δεδομένου ότι η φερεγγυότητα σημαντικών επιχειρήσεων διατηρείται εν γένει μέσω της χορήγησης γενναιόδωρων πιστώσεων. Η κατάσταση αυτή εξακολουθεί να παρεμποδίζει την επανάληψη οποιασδήποτε χρηματοδότησης εκ μέρους του ΔΝΤ.

Από τις αρχές του 2000 η κυβέρνηση δέχθηκε την ανάγκη ενοποίησης των διαφόρων συναλλαγματικών ισοτιμιών που ίσχυαν για το εθνικό νόμισμα, αντικατέστησε όλες τις οιονεί δημοσιονομικές πράξεις της κεντρικής τράπεζας από επιδοτήσεις εγγεγραμμένες στον κρατικό προϋπολογισμό και δεσμεύτηκε να χαλαρώσει την πίεση που ασκούσε στις εμπορικές τράπεζες για τη χορήγηση πιστώσεων σε βασικούς τομείς. Η ελευθέρωση της συναλλαγματικής ισοτιμίας που αποφάσισε η κυβέρνηση και η προτεινόμενη νομισματική ένωση με τη Ρωσία ενδέχεται να αποτελέσουν μια καθοριστικής σημασίας βελτίωση εφόσον παράλληλα υποστηριχθούν από εκτεταμένες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Από τα τέλη του 2001 η κυβέρνηση διαπραγματεύεται την πώληση πετροχημικών επιχειρήσεων σε ρωσικές εταιρείες ως διακανονισμό για την πώληση φυσικού αερίου και με την ελπίδα ότι η πράξη αυτή μπορεί να αποφέρει τους απαραίτητους συμπληρωματικούς χρηματοδοτικούς πόρους ώστε να διατηρηθεί ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας και η χαμηλή ανεργία χωρίς να χρειαστεί να μεταβληθούν οι εφαρμοζόμενες σήμερα πολιτικές.

Παρότι το σημερινό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Λευκορωσίας απειλείται από το συνεχώς αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα και το ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο των συναλλαγματικών αποθεμάτων, η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας είναι σταθερή και το ταμειακό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης παραμένει χαμηλό (για το 2003 εκτιμάται σε επίπεδο ελαφρώς ανώτερο του 1% του ΑΕΠ). Το εξωτερικό δημόσιο χρέος της Λευκορωσίας παραμένει χαμηλό (στα τέλη του 2003 εκτιμάται ότι ανερχόταν στο 4,4% του ΑΕΠ). Η χώρα εξυπηρετεί κανονικά το χρέος της έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το εξωτερικό χρέος μειώθηκε κατά 9,4% το 2003.

4.3 Γεωργία

Τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2003 το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 8,3% σε ετήσια βάση κυρίως λόγω των ισχυρών ρυθμών ανάπτυξης στο γεωργικό και στον κατασκευαστικό τομέα. Η κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπακού-Τυφλίδας-Τσεϊχάν (BTC) άρχισε στο έδαφος της Γεωργίας τον Απρίλιο και η κατασκευή του θα συνεχιστεί μέχρι το 2005. Από τις πρώτες εκτιμήσεις προκύπτει ότι συνολικά για το 2003 ο δείκτης αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ θα ανέλθει στο 8%. Η γεωργία αποτελεί τον σημαντικότερο τομέα της οικονομίας και, λόγω των ευνοϊκών κλιματολογικών συνθηκών το 2003, ο ρυθμός ανάπτυξης του τομέα αυτού ανήλθε σε 10% περίπου. Εκτός από τη γεωργία και τις κατασκευές, ο τομέας της εξόρυξης (αλουμίνιο, σιδηροκράματα, χαλκός, χρυσός και παλαιοσιδηρικά) και εκείνος της μεταποίησης (οίνος, λιπάσματα, μεταλλικό νερό) σημείωσαν επίσης ισχυρή άνοδο.

Μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθεί να μην καταγράφεται επισήμως και το λαθρεμπόριο είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο. Ως συνέπεια της κατάστασης αυτής, οι ισχυροί δείκτες ανάπτυξης που καταγράφηκαν σε πολυάριθμους τομείς της οικονομίας δεν οδήγησαν σε αντίστοιχη βελτίωση όσον αφορά την είσπραξη φορολογικών εσόδων. Με βάση τις δεσμεύσεις, αναμένεται το δημοσιονομικό έλλειμμα να ανέλθει στο 2,9% του ΑΕΠ το 2003 ενώ, σε ταμιακή βάση, το έλλειμμα είναι χαμηλότερο από το αντίστοιχο του 2002 λόγω της καθαρής σώρευσης ληξιπρόθεσμων οφειλών από δαπάνες. Οι πολιτικές ταραχές του Νοεμβρίου προκάλεσαν νέες δυσχέρειες στη διαχείριση του προϋπολογισμού αλλά οι χρηματοδοτήσεις των δωρητών βοήθησαν στο να αντιμετωπιστούν οι άμεσες ανάγκες. Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2004 που υποβλήθηκε στο κοινοβούλιο τον Οκτώβριο 2003 αποσύρθηκε για επανεξέταση από τη νέα κυβέρνηση. Οι παράμετροι του δημοσιονομικού προγράμματος θα συζητηθούν με το ΔΝΤ στις αρχές του 2004.

Η κεντρική τράπεζα της Γεωργίας εξακολούθησε να εφαρμόζει μια συνετή νομισματική πολιτική. Παρά την ευνοϊκή χρονιά για τη γεωργική παραγωγή η οποία άμβλυνε ορισμένες πληθωριστικές πιέσεις, ο ΔΤΚ ανήλθε σε 7% στα τέλη του 2003. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε αυξήσεις τιμολογίων και των τιμών των δημοσίων υπηρεσιών, αλλά και σε άνοδο των τιμών κατά τη διάρκεια των πολιτικών ταραχών του Νοεμβρίου. Το λάρι παρέμεινε ιδιαίτερα σταθερό σε σχέση με το δολάριο ΗΠΑ ακόμη και κατά την περίοδο Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου του 2003. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, η πραγματική σταθμισμένη ισοτιμία του λάρι αυξήθηκε ελαφρώς το 2003.

Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αυξήθηκε ταχέως το 2003 και ανήλθε στο 20% περίπου του ΑΕΠ λόγω των εισαγωγών για την κατασκευή του πετρελαιαγωγού BTC. Η άνοδος αυτή του ελλείμματος χρηματοδοτείται από άμεσες ξένες επενδύσεις. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας της Γεωργίας μειώθηκαν περαιτέρω και κυμαίνονται πλέον σε χαμηλό επίπεδο που ισοδυναμεί με 1,5 μήνα εισαγωγών (εκτός εισαγωγών που συνδέονται με την κατασκευή του πετρελαιαγωγού). Εκφραζόμενο σε δολάρια ΗΠΑ, το εξωτερικό χρέος της Γεωργίας συνέχισε να αυξάνεται το 2003 αλλά, σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο δείκτης ονομαστικό χρέος/ΑΕΠ υποχώρησε στο 48% στο τέλος του 2003. Η Γεωργία δεν κατόρθωσε να διαπραγματευτεί με τους διμερείς της πιστωτές της λέσχης των Παρισίων μια αναδιάταξη των προθεσμιών για το 2003, όπως προβλεπόταν στη συμφωνία της λέσχης των Παρισίων το 2001, και αυτό διότι τον Αύγουστο 2003 ανεστάλη η ισχύς της συμφωνίας μεταξύ Γεωργίας και ΔΝΤ.

4.4 Μολδαβία

Το 2003 το ΑΕΠ της Μολδαβίας αυξήθηκε κατά 6% περίπου σε μεγάλο βαθμό χάρη στην ιδιαίτερα ευνοϊκή οικονομική κατάσταση της Ρωσίας και της Ουκρανίας, οι οποίες αποτελούν τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Μολδαβίας. Κατά το ίδιο αυτό έτος, αναμένεται ότι ένα γενικά υγιές μείγμα πολιτικής θα διασφαλίσει έναν μετρίως ισχυρό ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης της τάξης του 5% περίπου και θα θέσει τέρμα στη μεγάλη αστάθεια που χαρακτηρίζει τις τιμές και το νόμισμα.

Παρότι οι εξαγωγές συνέχισαν να αυξάνονται με ταχύ ρυθμό, οι εισαγωγές, τροφοδοτούμενες από πολύ σημαντικά ποσά εμβασμάτων που αποστέλλουν στη χώρα Μολδαβοί εργαζόμενοι στο εξωτερικό, κινήθηκαν με ακόμη υψηλότερο ρυθμό επιδεινώνοντας το διαρθρωτικά υψηλό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Μολδαβίας. Παρότι οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν σχετικά γρήγορα, κατά τα επόμενα έτη προβλέπονται ετήσια ελλείμματα στο εμπορικό ισοζύγιο της Μολδαβίας που θα αντιπροσωπεύουν το 25% του ΑΕΠ ενώ τα ετήσια ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα είναι της τάξης του 7-8% του ΑΕΠ κατά τα προσεχή έτη.

Οι κίνδυνοι τους οποίους δημιουργεί η σχετικά περιορισμένη εξαγωγική βάση της Μολδαβίας, η οποία αφορά ένα στενό φάσμα προϊόντων (ιδίως το κρασί και τα γεωργικά προϊόντα), αμβλύνονται από την προοπτική για διατήρηση των σημαντικών εμβασμάτων από το εξωτερικό. Βραχυπρόθεσμα, οι αποστολές αυτές εμβασμάτων παραμένουν καθοριστικές για τη Μολδαβία, δεδομένου ότι βραχυπρόθεσμα η χώρα αναμένεται να αντιμετωπίσει δυσχέρειες στην εξεύρεση εξωτερικής χρηματοδότησης ή στην προσέλκυση επενδύσεων. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ωστόσο ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης θα είναι συνάρτηση της ικανότητας της Μολδαβίας να προσελκύσει άμεσες ξένες επενδύσεις και να ανακτήσει τη δυνατότητα πρόσβασής της στην αγορά ευρωομολόγων.

Παρά τους ικανοποιητικούς δείκτες αύξησης του ΑΕΠ, η δημοσιονομική κατάσταση παραμένει σοβαρή. Ο δείκτης εξωτερικό χρέος/ΑΕΠ δεν είναι διατηρήσιμος [7], παρά τις διμερείς αναδιατάξεις χρέους που συμφωνήθηκαν μεταξύ 1999 και 2002. η πλήρης διασφάλιση της εξυπηρέτησης του χρέους θα απαιτούσε τη διάθεση των μισών περίπου δημοσίων εσόδων. Η Μολδαβία ανέστειλε τις αποπληρωμές του χρέους της έναντι της Gazprom στα τέλη του 2001 και των διμερών πιστωτών τον Αύγουστο 2003 ενώ παράλληλα συνέχισε να αποπληρώνει τα πολυμερή δάνεια και να εξοφλεί τους κατόχους ευρωομολόγων.

[7] Στα τέλη 2002, το συνολικό εξωτερικό χρέος αντιπροσώπευε το 102% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος και το καλυπτόμενο με την εγγύηση του δημοσίου χρέος κινήθηκαν χαμηλότερα και ανήλθαν συνολικά στο 65% του ΑΕΠ.

Πιεζόμενη, η κυβέρνηση άρχισε να εφαρμόζει μια πολύ πιο περιοριστική δημοσιονομική πολιτική μέσω δραστικών περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες. Το 2003 επιτεύχθηκε πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα περίπου 2% του ΑΕΠ. Παρά τους θετικούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ από το 2000, ο δημοσιονομικός σχεδιασμός συνέχισε να βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις, οι οποίες ωστόσο κατά κανένα τρόπο δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα, κυρίως λόγω της βραδείας εξέλιξης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και των δυσχερειών που συναντούν οι ξένοι επενδυτές στη Μολδαβία, παράγοντες οι οποίοι οδήγησαν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα όσον αφορά τις άμεσες ξένες επενδύσεις.

Η κυβέρνηση είναι μάλλον απίθανο να ανατρέψει τις δημοσιονομικές βελτιώσεις που πραγματοποιήθηκαν από το 1999, αλλά το περιθώριο χειρισμών της είναι στενό λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων χρηματοδότησης. Η Μολδαβία δεν κατόρθωσε να λάβει χρηματοδότηση από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα το 2003, εκτός από ορισμένα μικρά ποσά χορηγηθέντα για συγκεκριμένα σχέδια, ενώ αισιόδοξοι φαίνεται να είναι και οι στόχοι της όσον αφορά τις ιδιωτικοποιήσεις. Το 2004 είναι μάλλον απίθανο να περιοριστούν τα προβλήματα δημοσιονομικού σχεδιασμού και εφαρμογής του προϋπολογισμού δεδομένου ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΔΝΤ το δημοσιονομικό έλλειμμα θα είναι μεγάλο και παράλληλα περιορισμένες φαίνεται να είναι οι προοπτικές για νέο πρόγραμμα του ΔΝΤ. Γενικά, η αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής περιορίζεται από την αδύναμη δημόσια διοίκηση, από το μόνιμο κίνδυνο λήψης λαϊκιστικών μέτρων από το κοινοβούλιο, καθώς και από τις ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις που συνεπάγεται η εξυπηρέτηση του χρέους.

4.5 Τατζικιστάν

Κατά τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2003 ο αριθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ ήταν ιδιαίτερα ισχυρός και ανήλθε στο 7,9% σε σχέση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Οι πηγές αυτής της ανάπτυξης διαφοροποιούνται συνεχώς. Παραδοσιακοί τομείς όπως το βαμβάκι και το αλουμίνιο παρουσιάζουν μέτρια άνοδο, ενώ οι υπηρεσίες, και ιδίως το εμπόριο, η μεταποιητική βιομηχανία εκτός αλουμινίου και η γεωργία εκτός βάμβακος διαμόρφωσαν κατά τα δύο τρίτα τον δείκτη ανάπτυξης των εννέα πρώτων μηνών του 2003. Η άνοδος της εγχώριας ζήτησης στηρίχθηκε στη μεγάλη άνοδο των μεταναστευτικών εμβασμάτων (για το 2003, τα εμβάσματα αυτά αντιπροσωπεύουν σύμφωνα με τις προβλέψεις ποσό που ισοδυναμεί στο 15% του ΑΕΠ). Για το σύνολο του 2003 προβλέπεται ρυθμός ανάπτυξης 9% ο οποίος θα προέλθει από τις ισχυρές επιδόσεις της παραγωγής και από τις υψηλές διεθνείς τιμές για το βαμβάκι και το αλουμίνιο.

Το συνολικό δημοσιονομικό πλεόνασμα για το 2003 εκτιμάται σε 0,6% του ΑΕΠ. Το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων και τα οιονεί δημοσιονομικά ελλείμματα δεν περιλαμβάνονται στις επίσημες στατιστικές του προϋπολογισμού. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το οιονεί δημοσιονομικό έλλειμμα στον τομέα της ενέργειας ανέρχεται στο 5,5% του ΑΕΠ. Σχεδόν τα δύο τρίτα αυτού του ελλείμματος οφείλονται στα χαμηλά τιμολόγια και σε τεχνικές απώλειες, ενώ το υπόλοιπο αποδίδεται στους χαμηλούς δείκτες είσπραξης εσόδων του δημοσίου. Λόγω της ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και της καλύτερης λειτουργίας του φοροεισπρακτικού μηχανισμού, ο δείκτης φόροι/ΑΕΠ από 14,1% το 2001 ανήλθε σε 14,7% το 2002. Η είσπραξη φόρων για το σύνολο του 2003 εκτιμάται στο 15,5% του ΑΕΠ και, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμένεται ακόμη να αυξηθεί κατά το τρέχον έτος για να ανέλθει στο 16,2%. Η αύξηση αυτή οφείλεται ιδίως στην καλύτερη λειτουργία του φοροεισπρακτικού μηχανισμού, ιδίως όσον αφορά το ΦΠΑ. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων δεν αναμένεται να συμβάλει ιδιαίτερα στη βελτίωση του προϋπολογισμού καθότι τα έσοδα από το πρόγραμμα αυτό παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Εν πάση περιπτώσει, η κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζεται στην πολυμερή χρηματοδότηση για να καλύπτει το δημοσιονομικό της έλλειμμα.

Παρότι το εξωτερικό χρέος του Τατζικιστάν είναι σημαντικό, το σχετικό ποσοστό υποχώρησε από 82% του ΑΕΠ στα τέλη του 2002 σε 73% σύμφωνα με τις προβλέψεις στα τέλη του 2003, χάρη σε συμφωνίες αναδιάταξης του χρέους που συνάφθηκαν με διμερείς πιστωτές καθώς και λόγω της ισχυρής ανόδου του ΑΕΠ που παρατηρείται κατά τα τελευταία αυτά έτη. Η περίοδος χάριτος που προβλέπεται στη συμφωνία αναδιάταξης με τη Ρωσία (Δεκέμβριος 2002) λήγει το 2005 και επομένως προβλέπεται ότι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα αυξηθεί αισθητά για την περίοδο 2005-2009.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ενισχύθηκε κατά τη διάρκεια των εννέα πρώτων μηνών του 2003 σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στα μεγαλύτερα σε σχέση με τα αναμενόμενα μεταναστευτικά εμβάσματα καθώς και στην άνοδο των διεθνών τιμών για το βαμβάκι και το αλουμίνιο. Η αύξηση του όγκου των μεταναστευτικών εμβασμάτων μέσω των εμπορικών τραπεζών αντικατοπτρίζει την αυξημένη εμπιστοσύνη στις τράπεζες καθώς και την αύξηση του αριθμού των υπηκόων της χώρας που εργάζονται στο εξωτερικό ελλείψει δυνατοτήτων απασχόλησης στη χώρα. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν κατά 38% στη διάρκεια των εννέα πρώτων μηνών του 2003. Η αισθητή και ταχεία αύξηση των εισαγωγών είχε ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις προβλέψεις, να παραμείνει ο δείκτης κάλυψης των εισαγωγών στα τέλη του 2003 (1,8 μήνας) αμετάβλητος σε σχέση με τα τέλη του 2002.

4.6 Ουκρανία

Η άνοδος του ΑΕΠ της Ουκρανίας επιταχύνθηκε από 4.1% το 2002 στο 8,5% το 2003 υπερβαίνοντας κατά πολύ τις σχετικές προβλέψεις. Ο υψηλός αυτός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης, σε συνδυασμό τον αντίκτυπο που είχε η σχετικά αδύναμη εσοδεία στις τιμές των τροφίμων, πυροδότησε τις πληθωριστικές πιέσεις (μετά τον άνευ προηγουμένου αποπληθωρισμό του 2002) αλλά ο πληθωρισμός παρέμεινε κατώτερος του 10%. Ως αποτέλεσμα της υψηλότερης σε σχέση με τις προβλέψεις οικονομικής ανάπτυξης, οι δημοσιονομικές επιδόσεις το 2003 ήταν καλύτερες από τις αναμενόμενες και η ενοποιημένη δημοσιονομική κατάσταση παρουσίασε στα τέλη του έτους μικρό πλεόνασμα. Ο προϋπολογισμός για το 2004 συμβιβάζεται με τον στόχο για ενοποιημένο δημοσιονομικό πλεόνασμα 1,5% του ΑΕΠ.

Το ισοζύγιο πληρωμών της Ουκρανίας ενισχύεται σημαντικά από το 1990. Από το 1999 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσιάζει σταθερά πλεόνασμα το οποίο το 2003 ανήλθε σε περίπου 5% του ΑΕΠ. Το πλεόνασμα αυτό συνέβαλε στην αισθητή άνοδο των επίσημων συναλλαγματικών αποθεμάτων, τα οποία από 1 περίπου δισ. USD στα τέλη του 1999 ανήλθαν σε 7 δισ. USD στις αρχές Ιανουαρίου 2004 και καλύπτουν λίγο περισσότερο από τρεις μήνες εισαγωγών. Η αναδιάταξη του χρέους που συμφωνήθηκε με ιδιώτες κατόχους ομολόγων τον Απρίλιο 2002 και με τη λέσχη των Παρισίων τον Ιούλιο 2001 ελάφρυνε αισθητά τις υποχρεώσεις της Ουκρανίας όσον αφορά την εξυπηρέτηση του χρέους της. Οι δείκτες χρέους και εξυπηρέτησης του χρέους κινούνται πτωτικά από το 2000, παρότι οι δαπάνες για εξυπηρέτηση του χρέους αναμένεται να αυξηθούν προσωρινά την περίοδο 2003-2006. Τον Δεκέμβριο 2002 η Ουκρανία επανέκτησε την πρόσβασή της στις διεθνείς κεφαλαιαγορές (πρόσβαση την οποία είχε απολέσει μετά την ρωσική χρηματοπιστωτική κρίση του 1998) με την έκδοση ευρωομολόγων ύψους 350 εκατ. USD. Στη συνέχεια, στις αρχές Ιουνίου 2003 η χώρα προχώρησε στην έκδοση δεκαετών ευρωομολόγων συνολικού ύψους 800 εκατ. USD με επιτόκιο μόνον 7,5%. η έκδοση αυτή υπερκαλύφθηκε. Από το 2001 οι διαφορές απόδοσης στη δευτερογενή αγορά ουκρανικών ευρωομολόγων μειώθηκαν αισθητά και οι κυριότεροι οργανισμοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας αύξησαν επανειλημμένως τη σχετική βαθμολογία για την Ουκρανία.

Η προώθηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, η οποία επιβραδύνθηκε αισθητά το 2001-2002, παραμένει η κυριότερη οικονομική πρόκληση για τη χώρα. Στη διάρκεια του 2003 λήφθηκαν ενθαρρυντικά μέτρα σε ορισμένους τομείς, τα οποία αφορούν ιδίως τη φορολογική μεταρρύθμιση και τη θέσπιση νέας νομοθεσίας για τις συντάξεις. όμως, η πρόοδος σε άλλους τομείς και ιδίως στον τομέα της ενέργειας παραμένει ιδιαίτερα απογοητευτική.

Η Ουκρανία βρίσκεται πολύ κοντά στη σύναψη συμφωνίας stand-by με το ΔΝΤ και εξετάζει το ενδεχόμενο να αποπληρώσει πρόωρα ένα μέρος του χρέους της έναντι του ΔΝΤ. Διεξάγει επίσης συζητήσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τους πολιτικούς πόρους που θα πρέπει να συνοδεύουν την καταβολή μακροοικονομικής συνδρομής ύψους 110 εκατ. ευρώ η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούλιο 2002.

5. Άλλες τρίτες χώρες

Συνολικά, στις χώρες αυτές καταγράφεται μια τάση βελτίωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών τους που το 2003 εμφάνισε πλεόνασμα σε όλες αυτές τις χώρες.

5.1 Αλγερία

Το 2003 ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας επιταχύνθηκε αισθητά και ανήλθε σε 7% περίπου, κυρίως χάρη στην ισχυρή ανάκαμψη του γεωργικού τομέα και στην κατακόρυφη άνοδο των εσόδων από την πώληση υδρογονανθράκων. Η παραγωγή δημητριακών αυξήθηκε κατά περισσότερο από 20% το 2003 λόγω των καλύτερων κλιματολογικών συνθηκών που επικράτησαν στη χώρα αλλά και χάρη στην οικονομική συνδρομή εκ μέρους της κυβέρνησης και στην αύξηση των επενδύσεων στο γεωργικό τομέα. Την ισχυρότερη συμβολή στην ανάπτυξη είχε ο τομέας των υδρογονανθράκων καθότι η παραγωγή αργού πετρελαίου ανήλθε κατά μέσο όρο σε 1,11 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, το σύνολο του προϋπολογισμού εμφάνισε πλεόνασμα το 2003 ενώ η ισχυρή άνοδος των δαπανών υπεραντισταθμίστηκε από την αύξηση των πετρελαϊκών εσόδων. Πάντως, το πρωτογενές έλλειμμα εκτός υδρογονανθράκων επιδεινώθηκε και ανήλθε στο 32% περίπου του ΑΕΠ. Η δημοσιονομική πολιτική του 2004 εξακολουθεί να είναι επεκτατική και, σύμφωνα με τις προβλέψεις, το πρωτογενές έλλειμμα εκτός υδρογονανθράκων θα ανέλθει στο ήδη υψηλό επίπεδό του του 2003.

Το εξωτερικό σκέλος της αλγερινής οικονομίας βελτιώθηκε το 2003. Οι εξαγωγές σημείωσαν ισχυρή άνοδο κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους και ανήλθαν σε 15,2 δισ. USD παρουσιάζοντας αύξηση 30% σε σχέση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Αυτό οφείλεται ουσιαστικά στην ισχυρή άνοδο των εξαγωγών υδρογονανθράκων η οποία συνοδεύτηκε από την ευνοϊκή εξέλιξη των τιμών του πετρελαίου, ενώ οι εξαγωγές εκτός πετρελαίου υποχώρησαν κατά 10,7%. Η Αλγερία πέτυχε ένα ακόμα σημαντικό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών το 2003 (11,5% του ΑΕΠ), ενώ ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους παρέμεινε κατώτερος του 20%. Οι δείκτες του εξωτερικού χρέους βελτιώθηκαν το 2003 χάρη στις αποπληρωμές χρέους. Το εξωτερικό χρέος, το οποίο ήδη υποχώρησε από τα 28,3 δισ. USD στα τέλη του 1999 σε εκτιμώμενο επίπεδο 23 εκατ. USD στα τέλη του 2002 (40% του ΑΕΠ), μειώθηκε περαιτέρω και ανήλθε στο 33% περίπου του ΑΕΠ προς τα τέλη του 2003. Η ευνοϊκή σύνθεση του χρονοδιαγράμματος αποπληρωμής του εξωτερικού χρέους -το μεσοπρόθεσμο και το βραχυπρόθεσμο χρέος αντιπροσωπεύουν το 99,3% του χρέους- αμβλύνει την άμεση χρηματοοικονομική ευαισθησία της Αλγερίας, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η ισχυρή άνοδος των συναλλαγματικών αποθεμάτων της χώρας (31,5 δισ. USD στα τέλη Δεκεμβρίου 2003).

Παρά την παρούσα άνετη κατάσταση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και του χρέους, εξακολουθούν να υφίστανται ορισμένοι κίνδυνοι που συνδέονται με τον διατηρήσιμο χαρακτήρα της κατάστασης του χρέους και της μακροοικονομικής σταθερότητας. Καταρχάς, μια παρατεταμένη και σταθερή μείωση των τιμών πετρελαίου ενδέχεται να επιφέρει σημαντική άνοδο του δημόσιου χρέους καθότι τα έσοδα από το πετρέλαιο αντιπροσωπεύουν σήμερα το 95% των εσόδων από εξαγωγές και το 60% των δημοσιονομικών εσόδων. Δεύτερον, η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική και η συνεπαγόμενη αύξηση της ρευστότητας μεγαλώνουν τους πληθωριστικούς κινδύνους και βλάπτουν την μακροοικονομική σταθερότητα. Τέλος, η αργή πορεία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ο ταυτόχρονος βραδύς ρυθμός της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης δεν συμβάλουν στην υποχώρηση των πιέσεων που προκαλούν οι υψηλοί ρυθμοί αύξησης του εργατικού δυναμικού και η σημαντική φτώχεια.

5.2 Αργεντινή

Η οικονομική και χρηματοπιστωτική θέση της Αργεντινής συνέχισε να ενισχύεται. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε με ρυθμό 7-8% το 2003, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ισχυρή ανάκαμψη της μεταποιητικής βιομηχανίας και του κατασκευαστικού κλάδου. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός παρέμεινε υπό έλεγχο και η αύξηση του δείκτη τιμών καταναλωτή τιμάται στο 3,7% για το 2003, ποσοστό που είναι αισθητά κατώτερο από το 5,6% που προβλεπόταν στο πρόγραμμα του ΔΝΤ. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι αυτή η καλύτερη σε σχέση με τις προβλέψεις επίδοση οφείλεται εν μέρει στην καθυστέρηση που σημειώνεται στην προσαρμογή των τιμολογίων παροχής δημόσιων υπηρεσιών.

Η δημοσιονομική πολιτική παραμένει σύμφωνη με το πρόγραμμα του ΔΝΤ και τα έσοδα του προϋπολογισμού υπερβαίνουν μετρίως τις προβλέψεις αυτού του προγράμματος. Η Γερουσία ενέκρινε για το 2004 προϋπολογισμό σύμφωνο με τον στόχο του προγράμματος του ΔΝΤ για επίτευξη πρωτογενούς δημοσιονομικού πλεονάσματος τουλάχιστον 3% του ΑΕΠ. Όσον αφορά τη νομισματική πολιτική, τα καθοριζόμενα στο πρόγραμμα του ΔΝΤ ποσοτικά κριτήρια επίδοσης για τα τέλη Οκτωβρίου ικανοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό και νέα πρόοδος σημειώνεται στη διαδικασία αποπληρωμής του οιονεί χρήματος. Τα κεφάλαια συνέχισαν να επανακάμπτουν με βραδύ ρυθμό στο τραπεζικό σύστημα και η συναλλαγματική ισοτιμία παρέμεινε σχετικά σταθερή κυμαινόμενη το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα εντός ενός σχετικά στενού περιθωρίου 2,9-3 πέσος ανά δολάριο. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντικό πλεόνασμα και τα επίσημα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν και στα τέλη του 2003 διαμορφώθηκαν σε επίπεδο 14 δισ. USD περίπου.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 2003 το ΔΝΤ ενέκρινε για την Αργεντινή νέα συμφωνία stand-by ύψους 12,5 δισ. USD περίπου, καθώς και την κατά ένα έτος παράταση των αποπληρωμών ύψους περίπου 2,43 δισ. USD. Η ολοκλήρωση της πρώτης αναθεώρησης του προγράμματος συμφωνίας stand-by, η οποία αρχικά προβλεπόταν για τον Δεκέμβριο, αναβλήθηκε μέχρι τις 28 Ιανουαρίου. Παρότι η Αργεντινή ικανοποιούσε τον Οκτώβριο 2003 όλα τα κριτήρια μακροοικονομικής επίδοσης, η χώρα δεν κατόρθωσε να θέσει σε εφαρμογή ορισμένα διαρθρωτικά μέτρα που απαιτούσε το διοικητικό συμβούλιο του ΔΝΤ προκειμένου να χορηγήσει πολυάριθμες παρεκκλίσεις. Επίσης, πολλά μέλη του διοικητικού συμβουλίου εξέφρασαν αμφιβολίες για το κατά πόσον οι αρχές τηρούν τα κριτήρια καλής πίστης στις διαπραγματεύσεις για τα χρέη τους με ιδιωτικούς πιστωτές. πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι η τήρηση αυτών των κριτηρίων αποτελεί προϋπόθεση για την παροχή δανείων εκ μέρους του ΔΝΤ σε χώρες με ληξιπρόθεσμες οφειλές.

Η ολοκλήρωση της πρώτης αναθεώρησης επέτρεψε στην Αργεντινή να πραγματοποιήσει αγορά περίπου 355 εκατ. USD. Μια σημαντική αγορά (της τάξης των 2,9 δισ. USD) προβλέπεται για τα μέσα Μαρτίου 2004, γεγονός που συμπίπτει με ισόποση αποπληρωμή. Το πράσινο φως για την αγορά αυτή συνδέεται με την ολοκλήρωση της πρώτης αναθεώρησης του προγράμματος του ΔΝΤ. Οι αρχές τόνισαν ότι η προβλεπόμενη για τον Μάρτιο αποπληρωμή εξαρτάται από την έγκριση της πρώτης αναθεώρησης, γεγονός που υπογραμμίζει για μια φορά ακόμη τον κίνδυνο να περιέλθει πάλι η Αργεντινή σε κατάσταση αδυναμίας αποπληρωμής των χρεών της έναντι των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Τέλος, όσον αφορά τα δάνεια της ΕΤΕ, το δεύτερο τρίμηνο του 2003 διαπιστώθηκε νέα αδυναμία πληρωμής (βλ. παραγράφους 4.2 και 6 του πρώτου μέρους).

5.3 Βραζιλία

Οι αναπτυξιακές επιδόσεις της οικονομίας της Βραζιλίας ήταν απογοητευτικές το 2003 καθότι ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ παρέμεινε σχεδόν στάσιμος. Η οικονομική δραστηριότητα άρχισε ωστόσο να ανακάμπτει στη διάρκεια του τρίτου τριμήνου 2003 και σύμφωνα με τις προβλέψεις ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ θα είναι της τάξης του 3,5% το 2004 και του 4,5% το 2005. Ο πληθωρισμός επανήλθε σε πτωτική πορεία μετά την προηγούμενη κατακόρυφη άνοδό του από 7% στα μέσα του 2002 σε σχεδόν 18% τον Μάιο 2003. Η κυβέρνηση επιδιώκει πληθωρισμό 5,5% με περιθώριο απόκλισης ± 1.5% για τα τέλη 2004.

Οι συνετές πολιτικές που εφάρμοσε η νέα κυβέρνηση και η αυξημένη επιθυμία των επενδυτών για αγορά κινητών αξιών σε αναδυόμενες αγορές είχαν ως αποτέλεσμα την εντυπωσιακή άνοδο των δεικτών των χρηματοπιστωτικών αγορών. Η συναλλαγματική ισοτιμία αυξήθηκε κατά περίπου 30% από την εκλογή του προέδρου Lula da Silva και τα επίσημα αποθεματικά σημείωσαν σημαντική άνοδο. Τα περιθώρια για τα βραζιλιανά ομόλογα περιορίστηκαν σε πρωτοφανή από το 1998 επίπεδα, οι βραζιλιάνοι εκδότες απέκτησαν εκ νέου πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και οι εισροές ξένων επενδύσεων χαρτοφυλακίου εκτίναξαν τον χρηματιστηριακό δείκτη σε επίπεδο-ρεκόρ. Ένας παράγοντας που συνέβαλε στο να βελτιωθεί το κλίμα στην αγορά είναι η σταθερή πρόοδος που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο του προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ιδίως η έγκριση από τη Γερουσία καθοριστικής σημασίας νόμων για τη φορολογική μεταρρύθμιση, τη μεταρρύθμιση των συντάξεων και τις πτωχεύσεις.

Από τον Ιούνιο 2003 η κεντρική τράπεζα μείωσε τα επιτόκια κατά περίπου 8%, ανατρέποντας την αιφνίδια αυστηρή νομισματική πολιτική που εφαρμόστηκε μεταξύ Οκτωβρίου και Φεβρουαρίου. Η δημοσιονομική πολιτική ήταν περιοριστική και υπερέβη τους στόχους που καθορίζει το πρόγραμμα του ΔΝΤ. Ο προϋπολογισμός του 2004 προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 4,25% του ΑΕΠ, όπως το 2003, εξέλιξη η οποία είναι συνεπής (με λογικές μακροοικονομικές υποθέσεις) με την σημαντική μείωση του δείκτη χρέος/ΑΕΠ σε μεσοπρόθεσμη βάση. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, οι δανειοληπτικές ανάγκες του δημόσιου τομέα αναμένεται να υποχωρήσουν από 5,5% του ΑΕΠ το 2003 σε περίπου 3,25% του ΑΕΠ το 2004.

Στηριζόμενο στις ισχυρές εξαγωγές και σε συγκρατημένη εγχώρια ζήτηση, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε μικρό πλεόνασμα το προηγούμενο έτος αλλά, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμένεται να παρουσιάσει εκ νέου έλλειμμα το 2004-2005 καθώς η εγχώρια ζήτηση θα αρχίσει να ανακάμπτει. Οι αρχές συνέχισαν να βελτιώνουν τη σύνθεση του δημόσιου χρέους με σκοπό να μειώσουν την ευαισθησία της χώρας σε εξωτερικές χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Η εξωτερική χρηματοπιστωτική θέση της Βραζιλίας παραμένει ωστόσο ευαίσθητη: η εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων σημείωσε κατακόρυφη πτώση, οι αποπληρωμές για το χρέος προβλέπεται να αυξηθούν σημαντικά κατά το τρέχον έτος και ο δείκτης των ακαθάριστων συναλλαγματικών αποθεμάτων της Βραζιλίας προς το βραχυπρόθεσμο χρέος παρέμεινε κατώτερος της μονάδας.

5.4 Ιορδανία

Η σύγκρουση στο Ιράκ επέδρασε αρνητικά στις οικονομικές επιδόσεις το 2003 και η άνοδος του πραγματικού ΑΕΠ επιβραδύνθηκε στο 3% περίπου έναντι 5% το προηγούμενο έτος. Πάντως, εάν ληφθεί υπόψη το δυσμενές περιβάλλον που επικρατεί στην περιοχή, το αποτέλεσμα αυτό είναι σχετικά θετικό και οφείλεται ουσιαστικά στη μαζική ξένη βοήθεια καθώς και σε βελτίωση των οικονομικών συνθηκών στη διάρκεια του δεύτερου εξάμηνου του 2003 (πρόκειται ιδίως για την ανάκαμψη στους τομείς του τουρισμού και των μεταφορών, την επανάληψη των εξαγωγών προς το Ιράκ και κάποια ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ο πληθωρισμός αυξήθηκε σε 3,6% περίπου σε ετήσια βάση στα τέλη του 2003 λόγω της αύξησης της φορολογίας στα αγαθά και τις υπηρεσίες καθώς και λόγω της αυξημένης προσφοράς χρήματος.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε τελικά σημαντικό πλεόνασμα της τάξης του 7% του ΑΕΠ χάρη ιδίως στη συμπληρωματική βοήθεια εκ μέρους των χορηγών. Η ευαισθησία της εξωτερικής θέσης της Ιορδανίας μειώθηκε κατά τα τελευταία έτη χάρη στις καλύτερες επιδόσεις των εφαρμοζόμενων πολιτικών και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως των ιδιωτικοποιήσεων. Η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε ισχυρότερους οικονομικούς δείκτες και σε υψηλότερο επίπεδο συναλλαγματικών αποθεμάτων (4,5 δισ. USD, δηλαδή ποσό που καλύπτει περισσότερους από 10 μήνες εισαγωγών), γεγονός το οποίο αυξάνει την αντοχή της Ιορδανίας στις εξωτερικές κρίσεις. Παρότι το επίπεδο του χρέους της είναι ιδιαίτερα υψηλό, ιδίως όσον αφορά το εξωτερικό χρέος, αναμένεται ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί με την εφαρμογή υγιών πολιτικών και με την προώθηση μεταρρυθμίσεων. Το εξωτερικό δημόσιο χρέος υποχώρησε από το 95% του ΑΕΠ το 1998 σε λιγότερο από 80% το 2003 και οι αρχές επιδιώκουν τη μείωση του χρέους στο 50% περίπου του ΑΕΠ το 2007 μέσω της μείωσης των ελλειμμάτων και της διάθεσης του προϊόντος από τις ιδιωτικοποιήσεις για τη μείωση του χρέους. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι ο δείκτης εξυπηρέτησης του χρέους μειώθηκε επίσης αισθητά και από 34% περίπου πριν από 10 έτη διαμορφώθηκε στο 21% το 2003, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο αδυναμίας πληρωμής των εξωτερικών πιστωτών.

Στα μέσα του 2003 ο οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Moody's αύξησε τη βαθμολογία των ιορδανικών κρατικών ομολόγων σε συνάλλαγμα από Ba3 σε Ba2 και εκείνη του εγχώριου δημόσιου χρέους από Ba3 σε Baa3. Όλες οι νέες βαθμολογίες αντικατοπτρίζουν σταθερές προοπτικές. Η αναβάθμιση αυτή εκφράζει τον θετικό αντίκτυπο που είχαν στα μακροοικονομικά αποτελέσματα οι αναληφθείσες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στη διάρκεια των τελευταίων ετών καθώς και η άνοδος των συναλλαγματικών αποθεμάτων.

Κατάλογος συντομογραφιών

EΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΕΤΕ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

EU // Ευρωπαϊκή Ένωση

EUR // ευρώ

ΑΞΕ // Άμεσες ξένες επενδύσεις

ΑΕΠ // Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

SBA // Συμφωνία Stand-By

USD // Δολάριο ΗΠΑ