Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το «Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου»

(1999/C 93/07)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη το «Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου» (ΣΑΚΧ) 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 8ης Ιουνίου 1998, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών, σύμφωνα με το άρθρο 198Γ, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 15ης Ιουλίου 1998, να αναθέσει την κατάρτιση της γνωμοδότησης στην επιτροπή 4 «Χωροταξία, αστικά θέματα, περιβάλλον, ενέργεια» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 266/98 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 11 Δεκεμβρίου 1998 (εισηγήτρια: η κ. Claude du Granrut, συνεισηγητής ο κ. Anders Knape) 7

υιοθετήθηκε κατά την 27η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Ιανουαρίου 1999 (συνεδρίαση της 14ης Ιανουαρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Συνοπτική παρουσίαση των στόχων και της προσέγγισης του ΣΑΚΧ

1.1.1. Η κατάρτιση του ΣΑΚΧ αποτελεί έκφραση της βούλησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες οικονομικές προκλήσεις τη στιγμή κατά την οποία διευρύνει την οικονομική της ολοκλήρωση, διαπιστώνει τον όλο και σημαντικότερο ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την τοπική ανάπτυξη και προετοιμάζει τη διεύρυνσή της με την ένταξη των χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Η βούληση αυτή συμβαδίζει με τους τρεις βασικούς στόχους που όρισε το άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών Χωροταξίας στη Λειψία, δηλαδή την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τη βιώσιμη ανάπτυξη και μία ισορροπημένη τοπική ανταγωνιστικότητα μέσω δεσμών αλληλεγγύης.

Με την προοπτική αυτή, το ΣΑΚΧ προτείνει την εφαρμογή της έννοιας της τοπικής ανάπτυξης με ολοκληρωμένο και κατάλληλο τρόπο, ώστε να καταστεί δυνατή η πιο ισορροπημένη, αποτελεσματική και υπεύθυνη χρησιμοποίηση του ευρωπαϊκού χώρου, και η καλύτερη διαχείριση των φυσικών, ανθρώπινων και τεχνολογικών πόρων.

Για να ληφθούν υπόψη η περιφερειακή ποικιλομορφία και ο πολυσύνθετος χαρακτήρας των οικονομικών και κοινωνικών προκλήσεων, η έννοια αυτή προβλέπει μία διαδικασία λήψης αποφάσεων στην οποία συμμετέχουν οι διάφορες αρμόδιες αρχές και που ευνοεί τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα των δράσεων των κρατών μελών στους τομείς της χωροταξίας και της ανάπτυξης.

1.1.2. Το ΣΑΚΧ προβλέπει επίσης την ουσιαστική συνθεώρηση των επιδράσεων που έχουν σε περιφερειακό επίπεδο οι κοινοτικές πολιτικές, πηγή προστιθέμενης αξίας και βελτιστοποίησης των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπώς, η εφαρμογή του ΣΑΚΧ προϋποθέτει τόσο έναν οριζόντιο όσο και έναν κάθετο συντονισμό των τομεακών πολιτικών της Κοινότητας, και των δράσεων που αναλαμβάνονται σε διάφορα επίπεδα τοπικής αυτοδιοίκησης, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη βελτίωση της τοπικής χωροταξίας και ανάπτυξης.

Στα πλαίσια του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου, το ΣΑΚΧ καλεί τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να εντοπίσουν και, στη συνέχεια, να λάβουν υπόψη τα προβλήματα χωροταξίας των οποίων η εμβέλεια υπερβαίνει τα σύνορά τους. Το ΣΑΚΧ, μολονότι παρουσιάζεται ως έγγραφο αναφοράς και επιμένει στο γεγονός ότι δεν έχει επιτακτικό χαρακτήρα, συνιστά προσπάθεια αποδοχής της έννοιας της τοπικής χωροταξίας την οποία υποστηρίζει, της διαδικασίας διαβουλεύσεων για την έννοια αυτή και της ανάγκης να ενταχθεί κάθε χωροταξική δράση σε μία βέλτιστη οπτική όσον αφορά τον ευρωπαϊκό χώρο.

Για να στηρίξει τα επιχειρήματά του όσον αφορά το τελευταίο αυτό σημείο, το ΣΑΚΧ προτείνει τέσσερις τομείς δράσης στον τομέα της τοπικής χωροταξίας που εξελίσσονται με ραγδαίο ρυθμό και των οποίων η προβληματική έχει σημασία για όλο τον ευρωπαϊκό χώρο 7 προβαίνει επίσης σε μία ανάλυση των επιδράσεων των κοινοτικών πολιτικών στην ευρωπαϊκή χωροταξία.

Πρόκειται για:

- Την εφαρμογή μιας νέας αστικής πολιτικής.

- Τη συνεργασία πόλεων/υπαίθρου και το ρόλο των αγροτικών ζωνών.

- Τις δράσεις στους τομείς των μεταφορών, της επικοινωνίας και της πρόσβασης στη γνώση.

- Τη διατήρηση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς της Ευρώπης.

Όσον αφορά τις περιφερειακές επιδράσεις των κοινοτικών πολιτικών (κοινή γεωργική πολιτική, Διαρθρωτικά Ταμεία, περιβάλλον, ανταγωνισμός, υποδομές των μεταφορών και επικοινωνίας), το ΣΑΚΧ κρίνει ότι έχουν επιδράσεις σε περιφερειακό επίπεδο και είναι απαραίτητο να αναλυθούν οι εν λόγω επιδράσεις, ώστε να καταστούν συμπληρωματικές και να βελτιστοποιηθούν οι οικονομικές και κοινωνικές τους προεκτάσεις.

1.2. Γενικές παρατηρήσεις και κριτική ανάλυση

1.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει την ποιότητα των εργασιών ανάλυσης και εξέτασης που αντιπροσωπεύει το ΣΑΚΧ, καθώς επίσης και τον παραστατικό χαρακτήρα των πινάκων και των χαρτών που το συνοδεύουν, μολονότι θα μπορούσαν να βελτιωθούν ακόμη περισσότερο ().

Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει γενικά ότι η έννοια της ανάπτυξης του ευρωπαϊκού χώρου που προτείνεται από το ΣΑΚΧ συμβάλλει σημαντικά στην ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: χωρίς ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού χώρου, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν θα είναι πλήρης.

Το ΣΑΚΧ πρέπει, προς το παρόν, να αποτελεί έγγραφο αναφοράς για τους εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς παράγοντες στον τομέα της χωροταξίας και, μολονότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις πρακτικές και τα όργανά τους, οι εν λόγω αναφορές πρέπει αφενός να είναι καινοτόμες και αδιαμφισβήτητες, αφετέρου δε να παρουσιάζουν μία προστιθέμενη αξία για τις πρακτικές και τα μέσα που χρησιμοποιούνται τη στιγμή αυτή, συμπεριλαμβανόμενων και των θεσμικών. Με άλλα λόγια, το ΣΑΚΧ δεν πρέπει να αποτελέσει ένα νέο επίπεδο προγραμματισμού που να επιτρέπει παρεμβάσεις στους τομείς αρμοδιοτήτων των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, αλλά πρέπει να πείσει τις τελευταίες ότι συμβάλλει στην εξέταση των προβλημάτων τους και τους προσφέρει νέες προοπτικές δράσεις και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στις προσπάθειές τους. Ωστόσο, από ορισμένες απόψεις, η ποιότητα των αναλύσεων του ΣΑΚΧ θα μπορούσε να βελτιωθεί.

1.2.2. Δεν θα ήταν άσκοπο να προβληθούν τα χωροταξικά στοιχεία της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματά τους όσον αφορά τις εμπορικές ροές, την εγκατάσταση των επιχειρήσεων, τα χρηματοπιστωτικά κέντρα, τις σχέσεις μεταξύ μεγαλουπόλεων παγκόσμιας σημασίας, τις δραστηριότητες των πόλεων που βρίσκονται σε κομβικά σημεία και των πόλεων με λιμένες, καθώς επίσης και τους όρους εφοδιασμού σε ενέργεια. Η ανάλυση αυτή θα μπορούσε να επιτρέψει τον καλύτερο προσδιορισμό των διαγραφόμενων κινδύνων περιφερειακής ανισότητας όπως αυτοί αναφέρονται στην έκθεση για την συνοχή και συνεπώς την υπογράμμιση των πρωταρχικών πολιτικών προσανατολισμών που θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή τα επόμενα χρόνια για την όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική καταπολέμηση των τάσεων αυτών και για την αποτελεσματική προετοιμασία των πολιτικών που θα εφαρμοσθούν μετά το 2006.

Το ίδιο ισχύει και για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: οι υποψήφιες χώρες δεν είναι απλώς πρόσθετα εδάφη, αλλά χώρες με παρελθόν, κληρονομιά, πόρους και εγγενή οικονομικά μειονεκτήματα που θα έχουν συνέπειες στην οργάνωση του ευρωπαϊκού χώρου. Θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή μία πραγματική εργασία προοπτικών αναλύσεων σε σύντομο χρονικό διάστημα προκειμένου να μελετηθούν λεπτομερώς οι άμεσοι και έμμεσοι αντίκτυποι που έχουν στο χώρο οι διευρύνσεις, τόσο για τα σημερινά όσο και για τα μελλοντικά μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

To ΣΑΚΧ θα πρέπει να εξετάσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τον στρατηγικό ρόλο των σχέσεων της Μεσογειακής Ευρώπης, ως φυσικής επαφής μεταξύ της Ηπειρωτικής Ευρώπης και της Νοτίου Μεσογειακής Λεκάνης και ως χώρου που θα μπορούσε να συμβάλει περισσότερο στην πολιτική ευρωμεσογειακής συνεργασίας και να προτείνει κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση των ειδικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ορεινές περιοχές.

1.2.3. Το ΣΑΚΧ θα μπορούσε να εμβαθύνει στις συνέπειες της αυξανόμενης αλληλεξάρτησης των κρατών μελών, της ενιαίας αγοράς, της ελεύθερης κυκλοφορίας προσώπων και κεφαλαίων, της διάδοσης των νέων τεχνολογιών, και της καθιέρωσης του Ευρώ, ώστε να εξεταστούν οι χωροταξικές επιδράσεις και, για παράδειγμα, οι συνέπειες που θα προκύψουν σχετικά όσον αφορά τη νέα ελκυστικότητα ορισμένων ζωνών και τη δημιουργία νέων διόδων ανάπτυξης.

Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να προετοιμάσει το έδαφος για μία συγκριτική μελέτη της χωροταξικής οργάνωσης των παραδοσιακών ευρωπαϊκών διαδρόμων και των ευαίσθητων σημείων τους σε σχέση με τη νέα κατανομή της ανάπτυξης του χώρου και την έννοια της χωροταξίας που υποστηρίζει το ΣΑΚΧ. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσε να εξεταστεί ο ρόλος του κέντρου βάρους που θα διαδραμάτιζαν μία πόλη ή ένα δίκτυο πόλεων, τα αποτελέσματα της δημιουργίας κατάλληλων υποδομών στον τομέα των μεταφορών και η συνεισφορά των ερευνητικών κέντρων ώστε να δοθεί μία οικονομική ώθηση και να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των περιφερειών που παρουσιάζουν σήμερα καθυστέρηση ως προς την ανάπτυξή τους.

1.2.4. Το ΣΑΚΧ αναφέρεται στο πρόγραμμα Interreg II C για να τονίσει τα ευεργετικά αποτελέσματα της διακρατικής συνεργασίας και να καταδείξει ότι η τελευταία επιτρέπει την αξιοποίηση των επενδύσεων. Θα ήταν ενδιαφέρον να προστεθούν οι πιο συγκεκριμένες δράσεις περιφερειακής συνεργασίας που αφορούν τις ζώνες μικρότερης γεωγραφικής σημασίας, ή που υπάρχουν από μειονεκτήματα όπως το κλίμα, η απομόνωση, ο νησιωτικός χαρακτήρας ή η μορφολογία του εδάφους αλλά οι οποίες είναι πιο ενδιαφέρουσες από άποψη άμεσων χωροταξικών και οικονομικών αποτελεσμάτων. Έτσι θα μπορούσαν επίσης να αντιμετωπισθούν οι περιορισμοί που γίνονται αισθητοί, λόγω ελλείψεως χωροταξικής συνοχής σε ορισμένα από τα εφαρμοζόμενα προγράμματα Interreg II C.

Τέλος, μολονότι το ΣΑΚΧ αναγνωρίζει δικαιολογημένα ότι η ποικιλομορφία αποτελεί μία από τις δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν πρέπει να διακινδυνευτεί η μείωσή της, δεν συνάγει όλα τα σχετικά συμπεράσματα. Για να διατηρηθεί η ποικιλομορφία πρέπει να αναγνωριστεί η ύπαρξη των χωροταξικών πολιτικών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς επίσης και τα αναντικατάστατα πλεονεκτήματά τους τόσο για τη ζωή και τις δραστηριότητες των κατοίκων όσο και για τη δημοκρατία. Το ΣΑΚΧ θα έπρεπε να επιμείνει περισσότερο στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στον τομέα της χωροταξίας. Η ολοκλήρωση των περιφερειακών πολιτικών στον τομέα της χωροταξίας αποτελούν το θεμέλιο λίθο της έννοιας της χωροταξίας που προτείνει το ΣΑΚΧ.

Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει ότι οι τοπικοί και περιφερειακοί παράγοντες αποτελούν βασικά στοιχεία κάθε ευρωπαϊκού προγράμματος στον τομέα της χωροταξίας, εφόσον είναι ικανοί να συμφιλιώσουν τις προσδοκίες των συμπολιτών τους με τους κανόνες της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και μέσω της συμμετοχής των οικονομικών και κοινωνικών φορέων τοπικής αναπτύξεως.

Όσον αφορά τις διαρθρωτικές πολιτικές της Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι το ΣΑΚΧ θα έπρεπε να ζητεί σαφέστερα τη συστηματική ανάλυση των επιπτώσεών τους στον ευρωπαϊκό χώρο και την οργάνωση σε θεσμικό επίπεδο του απαιτούμενου συντονισμού τους. Πρόκειται για ένα πρόβλημα αποτελεσματικότητας και υγιούς διαχείρισης των κρατικών κεφαλαίων, όπου η Επιτροπή πρέπει να δείξει το παράδειγμα.

1.3. Οι λειτουργίες του ΣΑΚΧ

Συνοψίζοντας τις γενικές αυτές παρατηρήσεις, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να αναπτύξει στο ΣΑΚΧ τρεις λειτουργίες: της γνώσης, της υποβολής προτάσεων και της πολιτικής προσέγγισης.

1.3.1. Η λειτουργία της γνώσης

Το ΣΑΚΧ αναγνωρίζει ότι η πρώτη αυτή λειτουργία πρέπει να βελτιωθεί. Αυτός είναι ο στόχος των σεμιναρίων επιμόρφωσης που διοργανώνουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη και στα οποία συμμετέχουν τα μέλη της Επιτροπή των Περιφερειών (). Κάθε θέμα αναλύεται από εμπειρογνώμονες και στη συνέχεια συζητείται από τοπικούς αρμόδιους όλων των επιπέδων, αναφέροντας παραδείγματα πρωτοβουλιών που έχουν αναληφθεί στα πλαίσια του προγράμματος Interreg II C.

Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να χρησιμοποιηθούν τα συμπεράσματα των σεμιναρίων αυτών, που επιτρέπουν μία πρώτη τελική επεξεργασία του ΣΑΚΧ, για τον προσδιορισμό των καθηκόντων του Παρατηρητηρίου Δικτύωσης της Ευρωπαϊκής Χωροταξίας, ORATE. Η ΟΚΕ προτείνει να αναληφθεί από τώρα μία ειδική προσπάθεια ανταλλαγών, μελετών και ερευνών όσον αφορά τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

1.3.2. Η λειτουργία της υποβολής προτάσεων

Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει δύο βραχυπρόθεσμους προσανατολισμούς: έναν πειραματικό και ένα θεσμικό.

Βάσει των εργασιών στα πλαίσια του ΣΑΚΧ, θα πρέπει να επιλεγούν ορισμένες ζώνες δράσης για τον ευρωπαϊκό χώρο εκτός του πεδίου εφαρμογής του Interreg II C, που να χρησιμεύσουν ως αφετηρία για τις δράσεις χωροταξίας που υποστηρίζονται από το ΣΑΚΧ, τόσο για το συντονισμό των προγραμμάτων τους στον τομέα της χωροταξίας όσο και για την «περιφερειοποίηση» των μεσοπρόθεσμων πολιτικών που πρέπει να εφαρμοσθούν. Η μία από τις ζώνες αυτές θα πρέπει να καταστήσει δυνατή την πειραματική εφαρμογή ενός σχεδίου εταιρικής δράσης πόλεων-υπαίθρου.

Εκτός από τους μηχανισμούς και τα μέσα περιφερειακού συντονισμού, το ΣΑΚΧ θα πρέπει να είναι σε θέση να προτείνει νομικά και χρηματοπιστωτικά εργαλεία για μία πιο συγκροτημένη οργάνωση των διάφορων μορφών κρατικής συνεργασίας.

1.3.3. Πολιτική λειτουργία

Η πολιτική λειτουργία του ΣΑΚΧ συνοψίζεται προς το παρόν στη συμμετοχή των αρμόδιων πολιτικών αρχών σε όλα τα περιφερειακά επίπεδα, στην προβληματική και την προσέγγισή του. Η αξιοπιστία του ΣΑΚΧ, που εξαρτάται από την προστιθέμενη αξία των αναλύσεών του και τις προτάσεις του, θα ενισχυθεί από την εφαρμογή της προσέγγισής του όσον αφορά τις ζώνες πρότυπης δράσης, με την ένταξη των διάφορων επιπέδων περιφερειακών αρμοδιοτήτων στον όλο χωροταξικό προγραμματισμό μέσω της εφαρμογής του σχετικού τρόπου λήψης αποφάσεων που βασίζεται στην ομοφωνία.

Το ΣΑΚΧ δεν πρέπει να αγνοεί ένα άλλο στοιχείο επιρροής που επηρεάζει τις πολιτικές επιλογές: τις τομεακές πολιτικές της Κοινότητας και, ειδικότερα, την ΚΓΠ και τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Όταν τα κράτη μέλη συνειδητοποιήσουν ότι η προσέγγιση του ΣΑΚΧ επιτρέπει την αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων μεταξύ των προγραμμάτων ή την μεγαλύτερη αποδοτικότητα των επενδύσεων, θα αντιληφθούν την «πολιτική» υπηρεσία που μπορεί να τους παράσχει το ΣΑΚΧ. Στόχος του ΣΑΚΧ δεν είναι να τροποποιηθούν οι αρμοδιότητες των διάφορων επιπέδων τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά να τους υποδειχθεί ο δρόμος προς μία χωροταξική λογική. Ο Χώρος συμβάλλει στην πιο ορθολογική και ολοκληρωμένη αξιοποίηση των εξοπλισμών και δυνατοτήτων ανάπτυξής του.

2. Ειδικές Παρατηρήσεις

2.1. Όσον αφορά το πιο ισορροπημένο και πολυκεντρικό σύστημα πόλεων που προτείνεται

Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το ΣΑΚΧ θεωρεί τις πόλεις ως ζωτικό παράγοντα για τον οικονομικό δυναμισμό των περιφερειών και για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι του υπόλοιπου κόσμου, καθώς επίσης και ως ένα δραστήριο θεματοφύλακα της ευρωπαϊκής παιδείας και πολιτισμού σε όλες τις μορφές του.

2.1.1. Όσον αφορά τη διάγνωση

Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι το ΣΑΚΧ απαριθμεί όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές πόλεις και τα οποία παρακωλύουν την ανάπτυξή τους και προκαλούν, σε ορισμένες από αυτές, την παρακμή τους. Εντούτοις, κάθε πόλη παρουσιάζει ένα μοναδικό συνδυασμό προβλημάτων και δυνατοτήτων. Η απαιτούμενη ανάλυσή τους θα μπορούσε να αποτελέσει, για το ΣΑΚΧ, ευκαιρία επιβεβαίωσης του γεγονότος ότι η πολιτική που ασκείται από τις αρμόδιες περιφερειακές αρχές είναι απαραίτητη και πρέπει να γίνει αποδεκτή και να συντονιστεί με όλες τις άλλες εθνικές ή ευρωπαϊκές παρεμβάσεις.

Το ΣΑΚΧ τονίζει την ανάγκη να διατίθενται σημαντικές και συγκρίσιμες πληροφορίες όσον αφορά τις ευρωπαϊκές πόλεις για μία κατάλληλη διαχείριση των αστικών υποθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΠ υπενθυμίζει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να διοργανωθεί ακρόαση για τα αστικά θέματα με τη συμμετοχή 58 πόλεων, 8 αστικών συγκεντρώσεων και 21 μητροπολιτικών περιφερειών με κύριο στόχο την εκτίμηση της ποιότητας ζωής. Υπενθυμίζει επίσης την έρευνα που υποστηρίζει για τη διαπίστωση της δυνατότητας εφαρμογής, της εγκυρότητας και της βιωσιμότητας ορισμένων δεικτών που χρησιμεύουν για την εκτίμηση των συνθηκών διαβίωσης στις πόλεις και τις αστικές ζώνες, άσχετα από το μέγεθός τους.

Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ των πόλεων που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο 1998 στη Βιέννη, ασχολήθηκε με τις έρευνες αυτές και την εν λόγω προσέγγιση, και θα αναγνωρίσει τον αναντικατάστατο χαρακτήρα των εμπειριών των τοπικών αρχών για την χάραξη μιας ολοκληρωμένης αστικής πολιτικής. Εάν συσταθεί μία βιώσιμη ομάδα εμπειρογνωμόνων επί θεμάτων αστικής ανάπτυξης, σκόπιμο θα ήταν να συμμετέχουν σε αυτή εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

2.1.1.1. Ορισμένα άλλα θέματα θα μπορούσαν επίσης να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των συντακτών του ΣΑΚΧ. Πρόκειται αφενός μεν για την τάση συνεχούς χωροταξικής ανάπτυξης των πόλεων, αφετέρου δε για την εξέλιξη των παραγόντων εντοπισμού οικονομικών δραστηριοτήτων που ευνοούν τη δημιουργία νέων πόλων ανάπτυξης. Γενικότερα, το ΣΑΚΧ φαίνεται ως μία φωτογραφία της κατάστασης παρά ως μία προοπτική για τα επόμενα 10 έως 20 χρόνια:

- Ποιο νόημα πρέπει να δώσει κανείς στις πόλεις που βρίσκονται σε κομβικά σημεία; Πρέπει άραγε να γίνει προσπάθεια πολλαπλασιασμού τους ή προφύλαξής τους από τα ευαίσθητα σημεία τους;

- Έχουν άραγε επιτρέψει τα παραδείγματα δικτύων και αστικών συγκεντρώσεων τη δημιουργία ενός άριστου επιπέδου πυκνότητας του πληθυσμού για την ανάπτυξή τους; Υπάρχει άραγε διαρθρωτική σχέση μεταξύ δικτύων πόλεων και διαδρόμων, και ποιοι είναι οι παράγοντες συμπληρωματικότητάς τους;

- Συγκαλύπτει άραγε το χρηματοδοτικό κόστος της διεύρυνσης των πόλεων και της ανάπτυξης των παραθεριστικών κέντρων την πραγματικότητα του κόστους λειτουργίας των μεταφορών και των υποδομών εξοπλισμού;

2.1.1.2. Η ΕΤΠ έχει επισημάνει μία σημαντική έλλειψη αναφερόμενη στη φιλοσοφία της χωροταξικής ανάπτυξης: ενώ πρόκειται για ζώνες που αφορούν το 80 % του ευρωπαϊκού πληθυσμού, το ΣΑΚΧ δεν λαμβάνει θέση για τον κοινό άνθρωπο και, μολονότι επικρίνει δικαιολογημένα τον αποκλεισμό και τις επιζήμιες συνέπειές του, δεν επιδιώκει να δώσει κάποιο ρόλο σε όσους ζουν μεταξύ μας ή κοντά μας και είναι θύματα του φαινομένου αυτού.

2.1.2. Όσον αφορά τη στρατηγική

Το ΣΑΚΧ προτείνει να εφαρμοσθεί στις πόλεις η αρχή της πολυκεντρικότητας σε συνδυασμό με αποκεντρωμένες διαβουλεύσεις. Κρίνει δικαιολογημένα ότι εφόσον η εξέλιξη των ευρωπαϊκών πόλεων επηρεάζει σημαντικά την ισορροπία του ευρωπαϊκού χώρου, η αρχή αυτή δεν έχει νόημα παρά μόνο σε συντονισμό είτε με άλλες πόλεις, είτε με τη ζώνη επιρροής τους, είτε και με τα δύο. Επίσης, κάθε δράση που αναλαμβάνεται υπέρ των πόλεων παρουσιάζει ένα πεδίο δράσης για τις διακλαδικές στρατηγικές στον τομέα της χωροταξίας. Όλα αυτά θα πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα ένα σύστημα πιο ισορροπημένων και πολυκεντρικών πόλεων. Το πλεονέκτημα του συστήματος αυτού θα είναι η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των πόλεων, η επανεξέταση της διεπαφής μεταξύ μιας πόλης και της ζώνης επιρροής της, ο περιορισμός της περιττής επέκτασης των αστικών συγκεντρώσεων και η ανάπτυξη ενός νέου είδους σχέσης μεταξύ πόλεων και υπαίθρου.

2.1.2.1. Το σύστημα πολυκεντρικών πόλεων και η λειτουργική αστική ζώνη

Το σύστημα πολυκεντρικών πόλεων που προτείνει το ΣΑΚΧ μπορεί να αποτελέσει ένα πλαίσιο δράσης εντός του οποίου μπορούν να εκφραστούν οι ανάγκες των πόλεων και των γειτονικών ζωνών τους, και να δοθούν κατάλληλες απαντήσεις σε ένα χωροταξικό πλαίσιο.

Ως προς το θέμα αυτό, μολονότι η ΕΤΠ παραδέχεται ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα και ότι είναι επιθυμητή μία προσπάθεια συστηματοποίησης και συντονισμού, υπενθυμίζει ότι η ποικιλομορφία τους δεν επιτρέπει να επιβληθεί ένα ενιαίο και βάσιμο σύστημα για όλες τις πόλεις. Επιμένει στην ευέλικτη εφαρμογή ενός συνδυασμού των τριών βασικών στοιχείων της αστικής πολιτικής, δηλαδή:

- της ενίσχυσης των αστικών υποδομών και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας,

- της βελτίωσης της πρόσβασης στα μέσα μεταφοράς και της απρόσκοπτης κυκλοφορίας, δίνοντας προτεραιότητα στις μαζικές μεταφορές,

- της ανάληψης μιας ταυτόσημης πολιτιστικής δράσης και της καταπολέμησης κάθε μορφής αποκλεισμού.

Επίσης, για την επανεξισορρόπηση της επέκτασης των πόλεων και για την καλύτερη προσαρμογή τους στην ενδοχώρα χάρις στην πολυκεντρικότητα, το ΣΑΚΧ θα μπορούσε να βασιστεί στην έννοια της «λειτουργικής αστικής ζώνης» (): μία πόλη ή ένα δίκτυο πόλεων και μία περιοχή με στενούς δεσμούς τοπικής και περιφερειακής οικονομίας και καθημερινής κινητικότητας των κατοίκων της.

Η έννοια αυτή διευκολύνει την εφαρμογή μιας πολυτομεακής και μιας διαδικασίας λήψης αποφάσεων βάσει διαβουλεύσεων μεταξύ όλων των αρμόδιων τοπικών αρχών. Επιτρέπει επίσης την ανάληψη δράσεων για «νευραλγικά» θέματα που διαφέρουν από τη μία ζώνη στην άλλη, είτε πρόκειται για την οικονομική ανάπτυξη, τις μεταφορές, τις προβληματικές συνοικίες, την καταπολέμηση της ρύπανσης, την ποιότητα της υπαίθρου είτε για την παροχή ενίσχυσης σε πολιτιστικές δραστηριότητες. Η έννοια της λειτουργικής αστικής ζώνης αποτελεί επίσης θετικό παράγοντα για τον προσδιορισμό του βέλτιστου μεγέθους και του προσανατολισμού των παρεμβάσεων.

Τέλος, η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι για να αυξηθούν οι επιδράσεις των δράσεων των τοπικών και εθνικών εταίρων, οι ευρωπαϊκές τομεακές πολιτικές που έχουν επιδράσεις στις πόλεις πρέπει να είναι προσαρμοσμένες, ενώ πρέπει επίσης να αναληφθούν ενδεχόμενες νέες κοινοτικές δράσεις. Πρόκειται για ένα είδος ηθικής δέσμευσης χωρίς την οποία μία ευρωπαϊκή αστική πολιτική δεν θα είναι δυνατό να εφαρμοσθεί.

2.1.2.2. Η βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων

Για να εξασφαλιστεί το μέλλον των πόλεων, το ΣΑΚΧ προτείνει ορισμένες πολιτικές επιλογές για τη διατήρηση των οικονομικών τους λειτουργιών και των λειτουργιών τους στον τομέα παροχής υπηρεσιών, για την αποτροπή της εξάπλωσής τους, για την προώθηση μιας συνετής διαχείρισης του οικοσυστήματός τους και για τη διευκόλυνση της κινητικότητας των κατοίκων τους.

Η ΕΤΠ επιθυμεί να διευρυνθούν οι εν λόγω θεωρητικές επιλογές συμπληρώνοντάς τες με συγκεκριμένες προτάσεις δράσης, που έχουν εφαρμοστεί σε πολλές περιπτώσεις από ορισμένες ευρωπαϊκές πόλεις και δείχνουν την αλληλεπίδραση των πολιτικών στοιχείων της χωροταξίας, ιδίως σε συνάρτηση με τον παράγοντα «αστικός χώρος».

Συνεπώς, οι πόλεις μπορούν να προφυλαχθούν από μία κατακερματισμένη ανάπτυξη που προκαλεί επιπρόσθετα έξοδα μεταφοράς, χρησιμοποίησης του εδάφους και κατανάλωσης ενέργειας, προγραμματίζοντας μία ανάπτυξη που να λαμβάνει υπόψη τις υφιστάμενες και «πάγιες» συνοικίες και διευκολύνοντας την κατασκευή νέων κατοικιών σε συνάρτηση με τα μέσα μαζικών μεταφορών.

Επίσης, η ποιότητα ζωής έχει καταστεί σημαντικός παράγοντας για την εγκατάσταση επιχειρήσεων. Εκτός από την διαθεσιμότητα οικοπέδων, η ύπαρξη υποδομών στον τομέα μεταφορών, οι παρεχόμενες υπηρεσίες και οι πόλοι έρευνας/ανάπτυξης αποτελούν όλο και πιο σημαντικούς παράγοντες τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους μισθωτούς. Επομένως, η δημιουργία σταθερής και ποιοτικής απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας πρέπει να συνιστούν τον πρωταρχικό στόχο, στον οποίο υπάγονται και οι πολιτικές αύξησης της παραγωγικής δραστηριότητας και οι πολιτικές χωροταξίας (που αποσκοπούν στην εν λόγω αύξηση). Ο σχεδιασμός της χρήσης του εδάφους σε επίπεδο περιφερειών θα πρέπει να υλοποιείται κατά τρόπον ώστε να μην αποτελεί εμπόδιο, αλλά παράγοντα προώθησης της περιφερειακής παραγωγικής δραστηριότητας.

Όσον αφορά την οργάνωση των μεταφορών, που αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής σε ένα αστικό περιβάλλον, η ΕΤΠ υποστηρίζει ένα σύστημα συνδυασμένων μεταφορών με ενιαία κόμιστρα εντός καθορισμένων περιμέτρων, σε συνδυασμό με ένα δίκτυο μαζικών μεταφορών για τις πόλεις, μικρές και μεσαίες, που να εντάσσεται στο ίδιο πεδίο ανάπτυξης, ώστε να δημιουργηθούν σχέσεις πολιτιστικής και οικονομικής συμπληρωματικότητας.

Όσον αφορά τις αστικές συγκεντρώσεις βιομηχανικών περιφερειών που βρίσκονται σε φάση μετεξέλιξης, θα πρέπει να εφαρμοσθεί η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης και να δοθεί άμεσα προτεραιότητα στην ανάπτυξη νέων αστικών δραστηριοτήτων πλησίον των υπό μετατροπή βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα ιστορικά κέντρα τα οποία διαθέτουν οι περισσότερες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, με στόχο την ανακαίνιση και την αναζωογόνησή τους, θέτοντάς τα σε ισότιμη βάση με τα άλλα μέρη μιας πόλης. Για τις ιστορικές πόλεις των οποίων η κληρονομιά αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ιδιαίτερης σημασίας, όπως η Φλωρεντία, η Βαϊμάρη και, σε ορισμένα χρόνια, η Πράγα και η Κρακοβία, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να μην καταστούν μουσεία καθηλωμένα στο παρελθόν τους, αλλά αντίθετα να καταστούν κέντρα πολιτισμού ανοιχτά στα ρεύματα της σύγχρονης τέχνης υπό όλες τις μορφές της.

2.1.2.3. Η οργάνωση των εταιρικών σχέσεων

Για την επανεξισορρόπηση των πόλεων και, κατά συνέπεια, του ευρωπαϊκού χώρου, το ΣΑΚΧ υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ πόλεων και κρίνει ότι η τελευταία προσδίδει μία προστιθέμενη αξία στις τοπικές και/ή εθνικές δράσεις.

Η ΕΤΠ παρατηρεί ότι υπάρχουν παραδείγματα συνεργασίας από τα οποία μπορούν ήδη να αντληθούν διδάγματα. Η συνεργασία μεταξύ πόλεων μεσαίου μεγέθους, που αφορά εν γένει πολλούς τομείς, πρέπει να είναι σαφής και να έχει ταχέα και απτά αποτελέσματα. Από αυτά εξαρτάται η εμπιστοσύνη των κατοίκων των πόλεων αυτών που είναι απαραίτητη για να δείξουν ενδιαφέρον και να εκφράσουν βούληση συλλογικής ζωής.

Η συνεργασία μεταξύ των πολύ μεγάλων αστικών συγκεντρώσεων (πόλεων σε κομβικά σημεία, πρωτευουσών, πόλεων με λιμένες ή αερολιμένες) περιορίζεται στις περισσότερες περιπτώσεις σε μία ή δύο δράσεις προτεραιότητας που βασίζονται σε μία ανταλλαγή εμπειριών και ανταποκρίνονται σε ένα βασικό πρόβλημα το οποίο μπορεί να επιλυθεί με ικανοποιητικό τρόπο εντός μιας λογικής προθεσμίας.

Η πρωτοβουλία Interreg II C έχει ως στόχο την προώθηση των εταιρικών αυτών σχέσεων και την υλοποίηση των προσανατολισμών του ΣΑΚΧ. Στη μητροπολιτική ζώνη της Βορειοδυτικής Ευρώπης, οι επιλογές των εθνικών και περιφερειακών αρχών αφορούσαν δύο τομείς: για τις αστικές ζώνες στόχος τους είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των πόλεων, ιδίως των παραμεθόριων, και η χορήγηση αυξημένης ενίσχυσης στα δίκτυα πόλεων. Για τις μεταφορές, στόχος είναι η δυνατότητα πρόσβασης στις αστικές συγκοινωνίες, ο περιορισμός της οδικής κυκλοφορίας και η ανάπτυξη συνδυασμένων μέσων μεταφοράς.

Είναι μεν σημαντικό να κληθούν όλες οι πόλεις της Ευρώπης να συμμετάσχουν σε ανάλογες δράσεις συνεργασίας, φαίνεται όμως σημαντικό να καθοδηγηθούν οι δράσεις αυτές από τα διδάγματα τα οποία έχουν αντληθεί από τη λειτουργία των υφιστάμενων εταιρικών σχέσεων. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό για τις εταιρικές σχέσεις που θα συναφθούν με τις πόλεις της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Οι απαιτούμενες προσαρμογές που πρέπει να προβλεφθούν θα μπορούσαν να μελετηθούν από την «Ομάδα Επαφής της ΕΤΠ».

Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να διευκρινίζει περισσότερο το ΣΑΚΧ αφενός μεν τους στόχους, αφετέρου δε τους τρόπους και τα μέσα των εν λόγω εταιρικών σχέσεων που μπορούν να έχουν, ανάλογα με την περίπτωση, δυναμική συμβολή σε μία ή περισσότερες υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες ή να αποτελούν το έναυσμα μελλοντικών εξελίξεων. Το τελευταίο αυτό θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, κυρίως για τις περιφέρειες στις οποίες παρατηρείται το φαινόμενο της ερήμωσης, για ορισμένες περιφερειακές περιοχές και, ακόμη περισσότερο, για τις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιοχές. Το ΣΑΚΧ έπρεπε να είχε δώσει περισσότερη προσοχή στα συγκεκριμένα προβλήματά τους και να προτείνει, για λογαριασμό τους, είδη χωροταξικών δράσεων που να τους δίδουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν το δυναμικό τους, να έχουν λόγους να ελπίζουν και να συμμετάσχουν σε μία παρόμοια δράση αποδεικνύοντας με τον τρόπο αυτό το βάσιμό της.

2.1.3. Εφαρμογή

Όσον αφορά την εφαρμογή των προτάσεων του ΣΑΚΧ στον τομέα της αστικής πολιτικής, η ΕΤΠ επαναλαμβάνει για μία ακόμη φορά τη λύπη της για το γεγονός ότι ο νέος Στόχος 2 λαμβάνει ανεπαρκώς υπόψη τις αστικές δράσεις και τα συμπεράσματα από τα προγράμματα στα πλαίσια της πρωτοβουλίας Urban. Το ίδιο ισχύει και για τις αγροτικές ζώνες, εφόσον οι προσανατολισμοί του ΣΑΚΧ θα έπρεπε να αποτελούν πηγή έμπνευσης για τη χρησιμοποίηση των κεφαλαίων των Διαρθρωτικών Ταμείων στους τομείς αυτούς.

2.1.3.1. Η ΕΤΠ ζητεί να επιτρέπουν τα κριτήρια επιλεξιμότητας του Στόχου 2 την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων που να εντάσσονται στα πλαίσια ενός γενικού προγραμματισμού υπέρ των πόλεων ή των λειτουργικών αστικών ζωνών. Κρίνει ότι ο Στόχος 3 πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία της οικονομικής ανάπτυξης των πόλεων ή των λειτουργικών αστικών ζωνών, επιτρέποντάς τους να καταπολεμήσουν τον εξοπλισμό. Τέλος, προτείνει να ενθαρρυνθούν και να πολλαπλασιαστούν, στα πλαίσια του Στόχου Ι, οι δράσεις υπέρ των πόλεων και των λειτουργικών αστικών ζωνών.

Η ΕΤΠ υπενθυμίζει, όπως προανέφερε, ότι οι κοινοτικές τομεακές πολιτικές πρέπει να τροποποιηθούν για να ενσωματωθούν αποτελεσματικά στα προγράμματα υπέρ των πόλεων ή των λειτουργικών αστικών ζωνών. Η κοινοτική ενίσχυση πρέπει επίσης να κινητοποιηθεί για να προωθηθούν τα προγράμματα που απαιτούν το συντονισμό των διαφόρων επιπέδων τοπικής αυτοδιοίκησης.

2.1.3.2. Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα αστικά θέματα (), η εφαρμογή μιας ευρωπαϊκής αστικής πολιτικής απαιτεί επίσης θεσμικές αλλαγές. Προωθήθηκε η σύσταση μιας διατομεακής ομάδας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επικουρούμενης από μία ομάδα εμπειρογνωμόνων. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι οι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών πρέπει να συμμετέχουν στην ομάδα αυτή. Η παρουσία τους θα αποτελεί εγγύηση της συμβολής τους με ειδικές τεχνικές γνώσεις, αλλά και της ανανεωμένης εξέτασης των αστικών προβλημάτων για όλες τις τοπικές αρχές.

Οι δράσεις υπέρ των πόλεων και των λειτουργικών αστικών ζωνών απαιτούν γενικά μακροπρόθεσμα προγράμματα και έχουν αυξημένο κόστος. Θα πρέπει να επιδιωχθεί η συνεισφορά ιδιωτών επενδυτών, μερικές φορές αλλοδαπών, εφόσον είναι γεγονός ότι η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας μπορεί και πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία του δυναμισμού των ευρωπαϊκών πόλεων και λειτουργικών αστικών ζωνών.

2.1.3.3. Τέλος, η ΕΤΠ επιμένει στη συμμετοχή των τοπικών αρχών ώστε να προβληθεί με τον τρόπο αυτό ο ρόλος των πολιτών ως παραγόντων κοινωνικής συνοχής και οικονομικής ανάπτυξης. Μέχρι σήμερα, οι πολίτες γνωρίζουν ελάχιστα ή καθόλου το ΣΑΚΧ, το οποίο μπορεί να παράσχει την ευκαιρία να προβληθεί επωφελώς ο ρόλος των πολιτών στην οργάνωση και την ανάπτυξη του τόπου κατοικίας τους.

2.2. Ένα νέο είδος σχέσεως μεταξύ πόλεων και υπαίθρου

2.2.1. Συνεργασία πόλεων/υπαίθρου

Όσον αφορά τη συνεργασία πόλεων/υπαίθρου, η ΕΤΠ κρίνει ότι οι μητροπολιτικές περιφέρειες είναι εκείνες που παρουσιάζουν τα περισσότερα προβλήματα και όχι οι αγροτικές ζώνες, καθώς επίσης και ότι συχνά τα προβλήματά τους διαταράσσουν την ισορροπία των αγροτικών περιοχών. Αυτό συμβαίνει με τις μεγάλες μητροπόλεις που επεκτείνονται εις βάρος των αγροτικών περιοχών για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους σε έδαφος για την κατασκευή υποδομών στον τομέα των μεταφορών και κατοικιών. Επίσης, ορισμένοι παράγοντες καθιστούν δύσκολες τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων πόλεων και των ζωνών επιρροής τους.

Παρά τη συνεχή αστικοποίηση, τα κέντρα των αστικών συγκεντρώσεων συνεχίζουν να χάνουν επιχειρήσεις και να ερημώνονται προς όφελος των περιφερειακών ζωνών. Ο πληθυσμός καθίσταται όλο και πιο απαιτητικός από άποψη επιφάνειας κατοικίας, κόστους των κτιρίων και ποιότητας του περιβάλλοντος. Οι απαιτήσεις αυτές ικανοποιούνται πιο συχνά απ' ό,τι θα έπρεπε εκτός των αστικών κέντρων. Αυτό συνοδεύεται από έναν κοινωνικό διαχωρισμό. Οι επιχειρήσεις που δεν είναι υποχρεωμένες να εγκατασταθούν στο εσωτερικό των πόλεων αναζητούν μεγαλύτερα και φθηνότερα οικόπεδα με άμεση πρόσβαση στα οδικά δίκτυα και τους αυτοκινητοδρόμους. Με τον τρόπο αυτό, μπορούν να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους υπό καλύτερες συνθήκες και να προβλέψουν ευκολότερα την επέκτασή τους.

Οι πόλεις είναι υποχρεωμένες να συνεχίσουν να συντηρούν τις υποδομές τους και, κυρίως, τις εγκαταστάσεις κοινωνικού και πολιτισμικού χαρακτήρα, με έσοδα που παρουσιάζουν κάμψη. Παράλληλα, το δίκτυο των μαζικών μεταφορών πρέπει να επεκταθεί στα περίχωρα, πράγμα που συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες. Οι διάφορες καθημερινές διαδρομές καθίστανται όλο και μεγαλύτερες και έχουν ως αποτέλεσμα τη συμφόρηση των οδικών αξόνων κατά τις ώρες αιχμής. Η ανάπτυξη των πόλεων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τη συμμετοχή των περιφερειακών τους ζωνών, επειδή στις μητροπολιτικές ζώνες οι διοικητικές αρμοδιότητες παραμερίζονται από τις πολιτικές επιταγές.

Για να αρθούν οι διοικητικοί περιορισμοί και τα χρηματοδοτικά προβλήματα που προκύπτουν από αυτό, η ΕΤΠ θεωρεί επιτακτικά αναγκαίο και απαραίτητο να βελτιωθεί ο κοινός προγραμματισμός των πόλεων και των ζωνών επιρροής τους, καθώς επίσης και η περιφερειακή συνεργασία με την πρόβλεψη τρόπων συντονισμού των δραστηριοτήτων χωροταξικού προγραμματισμού μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών οργανισμών.

Στις μεγάλες αστικές περιοχές του ευρωπαϊκού χώρου, οι οποίες αποτελούν τη κινητήρια δύναμη της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης, η οικιστική συγκέντρωση θα συνεχισθεί. Για να επιτευχθεί ο κύριος στόχος του ΣΑΚΧ, δηλαδή η βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη, είναι απαραίτητο να χαραχθούν για τις εν λόγω περιφέρειες συγκεκριμένες πολιτικές στρατηγικές.

Τέλος, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει τα εξής θέματα:

- τα προβλήματα των μεγάλων μητροπόλεων και εκείνα των πόλεων μικρού και μεσαίου μεγέθους σε σχέση με τις ζώνες επιρροής τους είναι πολύ διαφορετικά και δεν απαιτούν τις ίδιες λύσεις 7

- το ΣΑΚΧ πρέπει να περιοριστεί στην υπόδειξη των προσανατολισμών που φαίνεται να συμβιβάζονται περισσότερο με τις δράσεις των αρμόδιων φορέων.

2.2.2. Η διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων στις αγροτικές ζώνες

Το ΣΑΚΧ προβαίνει σε σύντομη αλλά σωστή ανάλυση της εξέλιξης του ρόλου των αγροτικών ζωνών 7 ωστόσο, οι πολιτικές επιλογές που προτείνει για τον αγροτικό χώρο δίδουν την εντύπωση ότι χρησιμεύουν κυρίως στη διαφύλαξη της βιωσιμότητας των αστικών συγκεντρώσεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στην ακόλουθη φράση: «Η παραγωγή ενέργειας πλησίον των μεγάλων πόλεων, με βάση τη βιομάζα και τα απόβλητα αποτελεί σημαντική ελπίδα για την οικονομική διαφοροποίηση» στις αστικές περιοχές. Όμως, μία βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται με τον τρόπο αυτό.

Ομοίως, δεν μπορεί να υποστηρίξει κανείς ότι «η ανάπτυξη των περιοχών εντατικής καλλιέργειας δεν επιδεινώνει τα προβλήματα» χωρίς να διευκρινισθεί η άποψη αυτή. Η εντατική γεωργία εγκυμονεί τον κίνδυνο να χάσει η ύπαιθρος την εικόνα αυτή του τόπου τουρισμού και ανάπαυσης 7 επιπλέον, αποτελεί απειλή για τα υπόγεια ύδατα και ενδέχεται να επιταχύνει τη διάβρωση των εδαφών. Από την πλευρά της, η παραδοσιακή γεωργία δεν θα πρέπει να εκτίθεται απερίσκεπτα στην πρόκληση του διεθνούς ανταγωνισμού: πράγματι, ικανοποιεί πολύ περισσότερο την αρχή της βιωσιμότητας και συμβάλλει στη διατήρηση των τοπίων που αλλοιώνονται από τον άνθρωπο.

Τα αγροτικά εδάφη καλύπτουν περίπου το 80 % της επικράτειας της Ένωσης. Διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο, στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων διατροφής και στο γενικότερο οικολογικό πλαίσιο, αλλά δεν μπορούν να περιοριστούν μόνο σε αυτές τις δύο λειτουργίες. Ειδικότερα, οι αγροτικές ζώνες δεν πρέπει να θεωρούνται ως τόπος συντήρησης της βιοποικιλότητας, των φυσικών πόρων, των τοπίων και του περιβάλλοντος μόνο και μόνο προς όφελος των αστικών πληθυσμών. Η σημασία των αγροτικών εδαφών ως χώρων ζωής και αυτόνομων οικονομικών χώρων δεν επιδέχεται, συνεπώς, καμία αμφιβολία και δεν χρειάζεται πλέον να καταδειχθεί. Η ΕΤΠ επιμένει να τους δώσει το ΣΑΚΧ μία πιο σημαντική θέση στις θεωρήσεις και τους προσανατολισμούς του.

Κάθε αγροτική ζώνη πρέπει να εξετάζεται με τα δικά της διαρθρωτικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Με βάση την παρουσίαση αυτή των αγροτικών ζωνών και των διαφορών τους, πρέπει να προσδιοριστούν οι άξονες εργασιών που θα επιτρέψουν την επίτευξη μιας αυτόνομης ανάπτυξης, τηρώντας ταυτόχρονα την αρχή της ισότητας της ποιότητας ζωής. Οι αγροτικές περιοχές δεν πρέπει να θεωρούνται ως ζώνες δεύτερης επιλογής σε σχέση με τις αστικές συγκεντρώσεις. Είναι πλήρεις εταίροι για την εφαρμογή των κοινών σχεδίων.

Στην «Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τις Αγροτικές Περιοχές» (1998), το Συμβούλιο της Ευρώπης επιμένει στην ίση αξιοποίηση των πόλεων και της υπαίθρου, καθώς επίσης και σε μία ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών που να ικανοποιεί κυρίως τα συμφέροντα και τις ανάγκες του αγροτικού πληθυσμού. Η ΕΤΠ υποστηρίζει τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και προτείνει να ληφθεί υπόψη στο ΣΑΚΧ το σχέδιο Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τις αγροτικές περιοχές.

Τα ποσοστά ανεργίας, που είναι συχνά υψηλά στις αγροτικές ζώνες οι οποίες βρίσκονται στην περίμετρο των μεγάλων πόλεων, αντικατοπτρίζουν τις οικονομικές δυσκολίες των ζωνών αυτών. Η ανεπαρκής προσφορά στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, η οποία ωθεί τους νέους να εγκαταλείψουν τις περιοχές αυτές, δημιουργεί κοινωνικές ανισότητες και συντελεί στη γήρανση του πληθυσμού.

Στις αραιοκατοικημένες περιφερειακές αγροτικές ζώνες, οι πόλεις μεσαίου και μικρού μεγέθους, ως οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα, έχουν κεφαλαιώδη σημασία για την περιοχή τους. Συνεπώς, πρέπει να συμπεριληφθεί στους πολιτικούς στόχους του ΣΑΚΧ η διαρκής ενίσχυση των πόλεων αυτών, π.χ. με τη βελτίωση του οδικού τους δικτύου, με την επέκταση του δικτύου δημόσιων μεταφορών και με κίνητρα για να επιδιώξουν τη συμπληρωματικότητά τους που θα ωφελήσει το σύνολο των ζωνών επιρροής τους.

Το «Πρόγραμμα προστατευόμενων περιοχών Natura 2000» θα εφαρμοσθεί σχεδόν αποκλειστικά στις αγροτικές περιοχές της Ένωσης. Αν και είναι γεγονός ότι αυτό θα καθορίσει τις δυνατότητες ανάπτυξης οικονομικών δραστηριοτήτων σε ορισμένες αγροτικές περιοχές, από την άλλη πλευρά θα προσφέρει στις τελευταίες, δυνατότητες διαφοροποίησης. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι επιβάλλεται οι ενδιαφερόμενες ομάδες να συμμετάσχουν στην εφαρμογή του Natura 2000 και να διατηρηθεί η οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική αποστολή αυτών των χώρων για να μην μετασχηματισθούν σε «φυσικούς βιοτόπους».

Η προς ανατολάς διεύρυνση της Ένωσης θα αυξήσει επίσης την ανάγκη ενίσχυσης των αγροτικών περιοχών: οι περιοχές που βρίσκονται στα εσωτερικά σύνορα της Ένωσης είναι ως επί τω πλείστον αγροτικές. Η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι πρέπει επίσης να προωθηθεί η ανάπτυξη των περιφερειών αυτών με πολιτικά μέτρα διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ των χωρών, των περιφερειών και των δήμων.

2.3. Πρόσβαση στις υποδομές επικοινωνίας

Οι κοινοτικές πολιτικές όσον αφορά τις υποδομές και τις μεταφορές πρέπει να εξελιχθούν σε ένα σύστημα επικοινωνιών και μεταφορών που να είναι πιο συνεκτικό και να σέβεται περισσότερο το περιβάλλον. Οι πρόοδοι που έχουν συντελεστεί στον τομέα των τεχνολογιών επικοινωνίας θα προκαλέσουν επίσης σημαντικές μεταβολές στον τόπο εγκατάστασης και τα πρότυπα των δραστηριοτήτων.

2.3.1. Η ΕΤΠ προτείνει τις ακόλουθες εναλλακτικές δυνατότητες για να επιτευχθεί η καλύτερη πρόσβαση στις υποδομές μεταφορών και επικοινωνίας:

- τη βελτίωση των υποδομών, συμπεριλαμβανόμενων και των υποδομών για υπηρεσίες χερσαίων, αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών στις απομονωμένες, περιφερειακές, ιδιαίτερα απομακρυσμένες και άλλες λιγότερο ευνοημένες περιοχές 7

- την προώθηση της πιο ισορροπημένης διηπειρωτικής πρόσβασης στους μεγάλους λιμένες και αεροδρόμια, τόσο όσον αφορά την άφιξη όσο και την αναχώρηση 7

- τη βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης, μέσω των περιφερειακών δικτύων μεταφορών, στις ζώνες στις οποίες δεν υπάρχει άμεση πρόσβαση στα μεγάλα δίκτυα 7

- τη βελτίωση της πρόσβασης στις υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών: προσαρμογή των τιμών για να καταστούν συμβατές με την παροχή «καθολικών υπηρεσιών» στις αραιοκατοικημένες περιοχές και στις λιγότερο ευνοημένες ζώνες.

2.3.1.1. Όσον αφορά την πιο αποτελεσματική και βιώσιμη χρησιμοποίηση των υποδομών αυτών, η ΕΤΠ προτείνει:

- την ενθάρρυνση των πολιτικών εγκατάστασης των επιχειρήσεων, περιορίζοντας την εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο και ευνοώντας τις συνδυασμένες μεταφορές 7

- τον περιορισμό της οδικής κυκλοφορίας στους κορεσμένους άξονες, π.χ. μέσω του κόστους των οδικών μεταφορών και της συμπερίληψης του περιβαλλοντικού κόστους στις μεταφορές 7

- την ενθάρρυνση των συνδυασμένων μέσων μεταφορών στα ευρωπαϊκά δρομολόγια, συμπεριλαμβανόμενης και της αξιοποίησης του δυναμικού των ευρωπαϊκών λιμένων στον τομέα των ενδομεταφορών και των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων 7

- την κοινή χρησιμοποίηση και τη συντονισμένη διαχείριση των υποδομών στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ανταγωνισμός οδηγεί σε υπερβολικό εξοπλισμό 7

- τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των υπηρεσιών στον τομέα των μεταφορών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, ιδίως στις αραιοκατοικημένες περιοχές.

Στο πλαίσιο αυτό, οι περιφέρειες πρέπει να καταλαμβάνουν σημαντική θέση στο πλευρό των κρατών μελών, ώστε να προβληθούν οι ιδιαιτερότητές τους και να εξεταστούν, μεταξύ άλλων, μέσω διασυνοριακών συνεργασιών, οι δυνατότητες ενσωμάτωσης ορισμένων αναπτυξιακών σχεδίων τους.

Η ΕΤΠ θεωρεί αναγκαίο να καταρτιστεί κατάλογος των διάφορων επιμέρους περιφερειών της Ευρώπης βάσει κριτηρίων που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εθνικό ή περιφερειακό και άλλο επίπεδο. Στη συνέχεια, οι αρμόδιες αρχές, θα μπορούν να συγκρίνουν τους καταλόγους τους, τις πολιτικές και τα εργαλεία που χρησιμοποιούν και, τέλος, θα μπορούν να αναλάβουν νέες κοινές πρωτοβουλίες, δημιουργώντας ένα χώρο «συμβιβασμού».

2.3.1.2. Η ΕΤΠ κρίνει ότι η διάρθρωση, η μορφή και η χρησιμοποίηση των υποδομών αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την οργάνωση του ευρωπαϊκού χώρου, και ότι ταυτόχρονα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι τεχνολογικές πρόοδοι στο τομέα των μεταφορών, των συγκοινωνιών και των επικοινωνιών (τηλεπικοινωνίες, σιδηροδρομικές συνδέσεις υψηλής ταχύτητας), η ενίσχυση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων και το εμπορικό άνοιγμα στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, που θα προκαλέσει νέες ροές μεταφορών.

Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι το αποτέλεσμα των εθνικών πολιτικών στον τομέα των μεγάλων έργων υποδομής δημιούργησε συχνά ασυνάρτητες καταστάσεις, οπότε είναι αναγκαίο να ολοκληρωθούν οι συνδέσεις που λείπουν στις ενδιαφερόμενες περιφέρειες.

Σε κάθε πρόγραμμα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και μία άλλη διαπίστωση: οι οδικές μεταφορές είναι αναμφισβήτητα ο πιο σημαντικός τρόπος μεταφορών, αλλά όσο μεγαλύτερη είναι η διανυόμενη απόσταση τόσο πιο ανταγωνιστικές καθίστανται οι εναλλακτικές δυνατότητες που παρουσιάζουν τα άλλα μέσα μεταφορών. Συνεπώς, πρέπει να προωθηθούν οι πολιτικές στον τομέα των συνδυασμένων μεταφορών, συμπεριλαμβανόμενων και των διασυνοριακών. Η ανάπτυξη των μαζικών μέσων μεταφοράς βαίνει προς την ίδια κατεύθυνση και πρέπει να υποστηριχθεί.

Το στοιχείο αυτό έχει ζωτική σημασία για διάφορους λόγους. Ευνοεί την αποσυμφόρηση των πόλεων και την αναζωογόνηση του ιστού τους όσον αφορά τους βιότοπους, την οικονομία και τον πολιτισμό. Διευκολύνει τη σύνδεση αγροτικών περιφερειών και γειτονικών πόλων έλξης. Επιτρέπει τη χρησιμοποίηση των σιδηροδρομικών συνδέσεων υψηλής ταχύτητας για μεσαίες αποστάσεις, διασφαλίζοντας τη συμπληρωματικότητα μεταξύ αεροπορικών μεταφορών και TGV.

2.3.1.3. Τέλος, παρατηρείται στην πράξη το φαινόμενο της εμφάνισης αναπτυξιακών διαδρόμων που χαρακτηρίζονται από έντονες ροές μεταφορών και ένα ιδιαίτερα δυναμικό μοντέλο εγκατάστασης των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η δημιουργία του ευρωδιαδρόμου που συνδέει τις μητροπολιτικές ζώνες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συνετέλεσε στη σύσταση μιας ευρύτερης ζώνης που χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό μετακινήσεων και ανταλλαγών σε υπερπεριφερειακό και διεθνές επίπεδο και στην ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής σε τοπικό επίπεδο.

Για το λόγο αυτό η έννοια του ευρωδιαδρόμου θα πρέπει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για την ανάπτυξη μιας συντονισμένης χωροταξικής πολιτικής σε περιφερειακό και κρατικό επίπεδο, με στόχο η οικονομική ανάπτυξη να συνοδεύεται από την αξιοποίηση του περιβάλλοντος, σύμφωνα και με την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης.

Από την άποψη αυτή, η δημιουργία διασυνοριακών δικτύων έχει ιδιαίτερη σημασία για την αξιοποίηση των κοινών ευκαιριών που προσφέρει η διευρυμένη Ευρωπαϊκή αγορά, για την προαγωγή της συνοχής των περιφερειών και - στην περίπτωση των περισσότερο απομακρυσμένων περιφερειών - τη διασύνδεση με τις νέες εξελίξεις που παρατηρούνται στις κεντρικές περιφέρειες της Ευρώπης. Η περαιτέρω ανάπτυξη ευρωδιαδρόμων είναι βέβαιο ότι θα ωφελήσει και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, όπως αυτές της Ανατολικής Ευρώπης.

Τέλος, πρέπει να λεχθεί ότι, στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης της χωροταξίας, είναι αυτονόητο να εξετάζονται η προβληματική της υποδομής, οι κλάδοι και η κατανομή των μεταφορών καθώς και η ταχεία εξέλιξη της τεχνολογίας τηλεπικοινωνιών.

2.3.2. Η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και επικοινωνιών (NTIC)

H ETΠ είναι της γνώμης ότι η χάραξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της πληροφόρησης είναι βασικής σημασίας αν ληφθεί υπόψη η ανάπτυξη που γνωρίζει και θα γνωρίσει στο μέλλον ο τομέας των τηλεπικοινωνιών.

Χωρίς μία συνεκτική στρατηγική στον τομέα αυτό, υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να αποκλειστούν ορισμένες περιφέρειες και πόλεις από τους πόλους έλξης.

Το ΣΑΚΧ θεωρεί δικαιολογημένα τις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και επικοινωνιών (NTIC) ως μέσο καταπολέμησης της περιφερειακής απομόνωσης για την δημιουργία επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, θεωρεί αναγκαίο να επισπευσθεί η επέκταση και η διάδοση των δικτύων επικοινωνίας σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο.

2.3.2.1. Η ΕΤΠ κρίνει ότι μία γεωγραφικά ισορροπημένη ανάπτυξη των NTIC αποτελεί προϋπόθεση για την υλοποίηση των γενικών στόχων του ΣΑΚΧ. Η ύπαρξη πόλων αποκλειστικά στις πιο αναπτυγμένες περιφέρειες και πόλεις θα είχε απλώς ως αποτέλεσμα την αύξηση των ανισοτήτων εντείνοντας, π.χ., τα φαινόμενα μετανάστευσης. Για το λόγο αυτό, η ΕΤΠ επιμένει να ληφθεί υπόψη η ιδιαίτερα σημαντική σχέση μεταξύ ανάπτυξης των μέσων πρόσβασης στις NTIC και των περιφερειακών ανισοτήτων.

2.3.2.2. Η ΕΤΠ επιθυμεί να επισύρει την προσοχή στα δύο εξής σημεία:

- η πρόσβαση στις NTIC πρέπει να αποβεί προς όφελος ολόκληρου του πληθυσμού. Η κοινωνία των πληροφοριών αφορά όλους τους πολίτες της Ευρώπης, νέους και λιγότερο νέους, οι οποίοι θα βρουν σε αυτή ένα μέσο κατάρτισης και μία νέα μορφή «συλλογικής ιθαγένειας» 7

- οι κρατικές αρχές, είτε αυτές είναι εθνικές είτε περιφερειακές, πρέπει να είναι ικανές να ελέγχουν τα αποτελέσματα της απορρύθμισης και να αντισταθμίζουν τους κινδύνους μιας χαμηλότερης ποιότητας των υπηρεσιών ή του υψηλότερου κόστους τους.

Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η κατάσταση κρατικού μονοπωλίου δεν ήταν σε θέση να αναπτύξει τις απαιτούμενες υποδομές, και ότι οι περιφέρειες που διαθέτουν τα πιο αναπτυγμένα δίκτυα είναι εκείνες στις οποίες έχει εφαρμοστεί η απορρύθμιση.

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές πρέπει να κινητοποιηθούν για να μην «χάσουν» οι κάτοικοί τους το «ραντεβού» της κοινωνίας των πληροφοριών. Το πρόβλημα αυτό τίθεται στις περισσότερες περιφερειακές περιοχές και θα αντιμετωπισθεί και στις υποψήφιες για ένταξη χώρες.

2.3.3. Διάδοση των γνώσεων και των καινοτομικών δυνατοτήτων

Η ΟΚΕ επικροτεί τον τρόπο με τον οποίο το ΣΑΚΧ θέτει το πρόβλημα της διάδοσης των γνώσεων και της καινοτομίας. Για να υποστηρίξει η καινοτομία τις οικονομικές δραστηριότητες έναντι του παγκόσμιου ανταγωνισμού, είναι αναγκαίο να βελτιωθούν τα συστήματα διαχείρισης της έρευνας στην Ευρώπη και να αναπτυχθεί ένας εποικοδομητικός διάλογος μεταξύ επιστημόνων, κατασκευαστών και πολιτικοδιοικητικού μηχανισμού. Για να επιτευχθεί η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής στον τομέα της γνώσης και της καινοτομίας, πρέπει να κληθούν οι περιφέρειες να συμμετάσχουν στη χάραξη και την εφαρμογή της. Τέλος, είναι επιτακτικά αναγκαίο να μην περιορίζονται σε ορισμένες χώρες και σε ορισμένες περιοχές των χωρών αυτών τα ευεργετικά αποτελέσματα της καινοτομίας.

2.3.3.1. Πρόσβαση στη γνώση και την καινοτομία

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνυπάρχουν ζώνες έντονης επιστημονικής δραστηριότητας με υψηλό ποσοστό επενδύσεων, με ζώνες όπου οι παραδοσιακές οικονομικές διαρθρώσεις είναι μερικές φορές απαρχαιωμένες, η αποδοτικότητα είναι χαμηλή και οι βιοτεχνικές μέθοδοι αποτελούν τη βάση της οικονομίας. Στις περιοχές αυτές, που είναι συχνά περιφερειακές ή ορεινές, οι μικρές επιχειρήσεις γενικότερα διαθέτουν ελάχιστες γνώσεις και δεν έχουν δυνατότητες ενδογενούς καινοτομίας. Οι περιοχές αυτές και οι πληθυσμοί τους θέτουν ένα πρόβλημα αλληλεγγύης και κοινωνικής συνοχής σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το ΣΑΚΧ προτείνει τη βελτίωση του επιπέδου γενικής μόρφωσης και επαγγελματικής κατάρτισης του πληθυσμού των περιφερειών αυτών, καθώς επίσης και την ενσωμάτωση της έρευνας/ανάπτυξης της καινοτομίας σε μία στρατηγική ανάπτυξης.

Η ΕΤΠ προτείνει πιο συγκεκριμένες παρεμβάσεις ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες των οικονομικών παραγόντων και το δυναμικό σε ανθρώπινους πόρους των υφιστάμενων ή υπό δημιουργία διεπιχειρησιακών δικτύων, καθώς επίσης και σε συνάρτηση με την ευαισθητοποίησή τους στις νέες τεχνολογίες και μεθόδους παραγωγής.

Το ΣΑΚΧ θα έπρεπε να διευκρινίζει ότι η σημαντική συμμετοχή των Διαρθρωτικών Ταμείων είναι απαραίτητη για την εφαρμογή μιας παρόμοιας πολιτικής. Το ποσοστό συμμετοχής, που ήταν μέχρι σήμερα το 1 % περίπου, έχει αποδειχθεί τελείως ανεπαρκές (), για να επιτευχθεί ο στόχος της ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία πρέπει να τεθούν στην υπηρεσία της γνώσης και της καινοτομίας, και να ενθαρρύνουν τα περιφερειακά προγράμματα που επιφυλάσσουν στις τελευταίες μία σημαντική και κατάλληλη θέση. Υπάρχουν εμπειρίες στον τομέα αυτό που έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους ().

2.3.3.2. Οι δράσεις υπέρ των ΜΜΕ

Οι ΜΜΕ έχουν πρόσβαση στο λιγότερο από το 50 % της καινοτομίας σε σύγκριση με τις μεγάλες επιχειρήσεις. Συνεπώς, πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι οι ΜΜΕ αποτελούν το βασικό στόχο της πολιτικής διάδοσης της γνώσης και της καινοτομίας. Το σύστημα των ισορροπημένων και πολυκεντρικών πόλεων αποσκοπεί στην καλύτερη διάδοση των γνώσεων σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο, πράγμα που ωφελεί τις ΜΜΕ και ευνοεί την ανάπτυξη των περιοχών που παρουσιάζουν καθυστέρηση.

Προς το σκοπό αυτό, η ΕΤΠ υποστηρίζει ορισμένα κατάλληλα μέτρα για τη βελτίωση της δυνατότητας των επιχειρήσεων να υιοθετήσουν τα αποτελέσματα της καινοτομίας που επιτρέπει τη δημιουργία του διπλάσιου αριθμού θέσεων εργασίας από ό,τι στους παραδοσιακούς τομείς, και της οποίας το κόστος πρέπει να συγκριθεί με το οικονομικό, κοινωνικό και ανθρώπινο κόστος ενός μερικού ή πλήρους κλεισίματος:

- προσφορά κατάρτισης στον τοπικό ενεργό πληθυσμό για την καλύτερη εκμάθηση των καινοτόμων τεχνικών 7

- υποστήριξη των ερευνικών ιδρυμάτων που συνάπτουν εταιρικές σχέσεις, προβαίνουν σε ανταλλαγές και αποδέχονται να τοποθετήσουν ερευνητές στις επιχειρήσεις για την καλύτερη γνώση της διαχείρισής τους και/ή για τη διευκόλυνση της μεταφοράς τεχνολογίας. Πρέπει επίσης να ενθαρρυνθεί η συνεργασία με τις μεγάλες επιχειρήσεις 7

- ανάπτυξη τεχνολογιών που μπορούν να αποτελέσουν φορέα διάδοσης της γνώσης και τεχνικής στήριξης για τη δημιουργία επιχειρήσεων 7

- χάραξη ενός νομικού και χρηματοπιστωτικού πλαισίου ώστε να μπορούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις να κάνουν χρήση «αδρανών κεφαλαίων», συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, επιχειρηματικών κεφαλαίων κ.λπ. ή να τυγχάνουν φορολογικών προνομίων για την ανάπτυξη νέων προϊόντων ή την υιοθέτηση νέων μεθόδων παραγωγής.

Η ΕΤΠ κρίνει ότι το ΣΑΚΧ θα πρέπει να περιλαμβάνει στο πεδίο αναφοράς του τις συγκεκριμένες αυτές δράσεις υπέρ των ΜΜΕ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.3.3.3. Ο ρόλος των περιφερειών

Το ΣΑΚΧ αναφέρει στις πολιτικές επιλογές το ρόλο των περιφερειών.

Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι στην Ένωση, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές είναι υπεύθυνες, εν μέρει ή εξ ολοκλήρου, για την εκπαίδευση και την κατάρτιση. Δεν είναι λοιπόν σε καλύτερη θέση να γενικεύσουν τη χρήση των NTIC όχι μόνο στα σχολεία αλλά και σε ολόκληρο τον πληθυσμό;

Οι περιφέρειες μπορούν επίσης να χαράξουν μία ολοκληρωμένη στρατηγική έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας που να είναι προσαρμοσμένη στην οικονομική τους διάρθρωση και να ενισχύει το περιεχόμενο των περιφερειακών αναπτυξιακών προγραμμάτων κατά την επόμενη περίοδο παρέμβασης των Διαρθρωτικών Ταμείων. Οι εμπειρίες που έχουν ήδη αποκτηθεί θα πρέπει να επιτρέψουν μία εκ των υστέρων αξιολόγηση της συνοχής της στρατηγικής στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας για την οποία γίνεται λόγος στα περιφερειακά προγράμματα ανάπτυξης. Επίσης, θα πρέπει να καταρτιστεί μία σειρά δεικτών που να επιτρέπουν την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των θετικών αντιδράσεων της διάδοσης της γνώσης και της καινοτομίας.

Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι η έννοια της «Learning Region» δηλαδή της «Περιφέρειας Μάθησης» που συνδέεται με τις έννοιες των «clusters» (oμίλων επιχειρήσεων) ή των βιομηχανικών περιοχών, έχει ήδη δείξει ότι έχει μέλλον. Κοινό σημείο των εννοιών αυτών είναι ότι υποστηρίζουν την υπευθυνότητα των τοπικών παραγόντων και την ενεργό ενίσχυση των περιφερειακών τοπικών αρχών. Επιτρέπουν να αναγνωριστεί ότι στο επίπεδο αυτό προσδιορίζονται σαφώς οι διαφορές μεταξύ προσφοράς και ζήτησης γνώσης και καινοτομίας, και ότι είναι δυνατό να οργανωθεί αποτελεσματικά ένας διάλογος μεταξύ επιχειρήσεων και του συστήματος εκπαίδευσης και έρευνας, να ληφθούν μέτρα ώστε να μην προκαλείται ούτε αποκλεισμός ούτε κατακερματισμός της εργασίας και να προταθούν κατάλληλες οικονομικές ενισχύσεις.

2.4. Διαχείριση και ανάπτυξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς

Η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η προστασία του πλαισίου φυσικής ζωής και η πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος της Ένωσης καταλαμβάνουν μόνο δευτερεύουσα θέση στις πολιτικές επιλογές που υποστηρίζει το ΣΑΚΧ. Το ίδιο ισχύει και για τις πολιτικές δηλώσεις όσον αφορά τη ρύπανση της ατμόσφαιρας, το κλίμα, την προστασία των εδαφών και τη χρησιμοποίηση της γης και της φύσεως, που δεν ανταποκρίνονται καθόλου στις απαιτήσεις. Ωστόσο, οι βιώσιμη χωροταξία πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις πτυχές προστασίας του περιβάλλοντος.

Η δομή του κειμένου σχετικά με τη «φυσική και πολιτιστική κληρονομιά» πρέπει προφανώς να επανεξεταστεί. Η φυσική κληρονομιά συνδέεται με τις αγροτικές περιοχές και η πολιτιστική κληρονομιά με τις πόλεις. Αυτό δεν είναι λογικό. Ο ευρωπαϊκός χώρος είναι αμιγής: φυσικά τοπία και πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν ένα σύνολο. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι οι πύργοι του Λουάρ και οι πύργοι της πεδιάδας του Ρήνου αποτελούν μέρος της «αστικής» πολιτιστικής κληρονομιάς. Υπάρχουν στις αστικές ζώνες φυσικά τοπία που είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μεριμνηθεί η διατήρησή τους. Παράλληλα με το δίκτυο φυσικών χώρων (Δίκτυο Natura 2000), και ως βασικό του συμπλήρωμα, πρέπει να εξετασθεί η καθιέρωση δικτύου ελεύθερων χώρων γύρω από τους αστικούς πυρήνες, που να χρησιμεύουν ως συνδετικοί κρίκοι του δικτύου φυσικών χώρων και ως χώροι αναψυχής.

Ο τουρισμός είναι μία οικονομική δραστηριότητα που είναι απαραίτητη για την προστασία και την αξιοποίηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Ωστόσο, δεν πρέπει να περιορίζεται στα πλέον γνωστά φυσικά και πολιτιστικά «θέλγητρα». Η προώθηση του «ήπιου» οικολογικού τουρισμού σε περιφερειακό επίπεδο, σε τοπία που έχουν διαμορφωθεί από τον άνθρωπο, αποτελεί σημαντικό βήμα για την προστασία τους και για την οικονομική επιβίωση των αγροτικών πληθυσμών. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει επίσης να συνειδητοποιήσει το κοινό την οικολογική σημασία των τοπίων αυτών.

Η ΕΤΠ κρίνει ότι είναι απαραίτητη μία εμβάνθυση του κεφαλαίου αυτού.

2.4.1. Προστασία και ανάπτυξη της φυσικής κληρονομιάς

Η ΕΤΠ κρίνει ότι δεν αρκεί να εντοπιστούν μεμονωμένα οι προστατευόμενες ζώνες για τη διαχείριση ή την ανάπτυξη της φυσικής κληρονομιάς, και, για το λόγο αυτό, υποστηρίζει τη δημιουργία ενός δικτύου προστατευόμενων ζωνών, όπως προβλέπεται στο πλαίσιο της οδηγίας Habitat. Μετά από την πλήρη ανάπτυξη της oδηγίας Habitat, θα υφίσταται πλέον ένα βασικό Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστασίας που θα διασφαλίζει την προστασία της ευρωπαϊκής Φυσικής Κληρονομιάς. Αυτό θα αποτελέσει τη βάση για το ΣΑΚΧ: η Ανάπτυξη του Κοινοτικού Χώρου θα μπορέσει να στηριχθεί στο δίκτυο αυτό για να ολοκληρωθεί, εντάσσοντας και τα υπόλοιπα συστατικά στοιχεία.

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι τα δάση διαδραματίζουν στρατηγικό ρόλο για τον μελλοντικό ευρωπαϊκό χώρο. Κρίνει, συνεπώς, απαραίτητη την ανάπτυξη προτάσεων σχετικά με τις διάφορες οικολογικές και οικονομικές λειτουργίες των δασών καθώς και υποδείξεων για την ορθολογική τεχνική τους διαχείριση.

Οι φυσικές καταστροφές, μολονότι δεν προκαλούνται εξ ολοκλήρου ή εν μέρει από την παρέμβαση ανθρώπου, εντάσσονται στα πλαίσια του οικοσυστήματος. Οι πολύ σημαντικές ζημιές που προκαλούν είναι συχνά συνέπεια του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιείται ο χώρος. Πρέπει να θεσπιστεί μία μακροπρόθεσμη πολιτική προστασίας για να σωθούν ανθρώπινες ζωές και να προστατευθούν οι περιουσίες.

2.4.2. Προστασία και δημιουργική διαχείριση των ευρωπαϊκών πολιτιστικών χώρων

Η ΕΤΠ τονίζει τη σημασία που έχουν για την ταυτότητα των περιφερειών οι ευρωπαϊκοί πολιτιστικοί χώροι, που αποτελούν βασικούς παράγοντες της οικονομίας και του τουρισμού.

Οι πολιτιστικοί χώροι είναι εκείνοι οι οποίοι έχουν διαμορφωθεί μέσω της χρήσεώς τους από τους ανθρώπους. Το ενδιαφέρον τους βασίζεται στις γεωργικές μεθόδους του παρελθόντος. Η διατήρησή τους απαιτεί συχνά μία εντατική και μη επιζήμια γεωργική καλλιέργεια. Ωστόσο, πρέπει να ενθαρρυνθεί η συντήρησή τους, ιδίως στις ημιορεινές και ορεινές περιοχές. Επίσης, εάν η προστασία ενός χώρου έχει ως αποτέλεσμα την απαγόρευση δραστηριοτήτων, πρέπει να προβλέπεται αποζημίωση.

Η ΕΤΠ κρίνει ότι, όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, δεν είναι δυνατό «στις περισσότερες περιπτώσεις να αναπτυχθούν με δημιουργικό τρόπο οι χώροι αυτοί», και ότι πρέπει ωστόσο να καταρτιστούν προγράμματα που να λαμβάνουν υπόψη την εξαιρετική σημασία της διατήρησης των εν λόγω πολιτιστικών χώρων.

2.4.3. Προστασία και δημιουργική διαχείριση της αστικής πολιτιστικής κληρονομιάς

Πέραν της όλως ιδιαιτέρας σημασίας που έχουν τα ιστορικά μνημεία για την ταυτότητα και το χαρακτήρα των πόλεων, η ΕΤΠ επιθυμεί να εξετασθεί στο κεφάλαιο αυτό το θέμα της πρωταρχικής σημασίας πολιτιστικής κληρονομιάς, της οποίας το κόστος συντήρησης υπερβαίνει τις οικονομικές δυνατότητες των τοπικών αρχών.

Η Ευρώπη διαθέτει σήμερα σημαντική τεχνική και βιομηχανική πολιτιστική κληρονομιά. Η κληρονομιά αυτή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όπως και τα μνημεία. Είναι επίσης σημαντικό να γίνει λόγος για τα αρχαιολογικά μνημεία που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί 7 πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να μη καλυφθούν για πάντα τα μνημεία αυτά από το τσιμέντο των σύγχρονων κατασκευών 7 πρέπει επίσης να προστατευθούν από ορισμένες επιδράσεις της εντατικής γεωργίας και της κατασκευής οδικών ή σιδηροδρομικών υποδομών.

Η ΕΤΠ επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι η ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά δεν περιορίζεται σε αυτά που βλέπει κανείς. Οι περιφερειακές παραδόσεις, η καλλιέργεια της επικοινωνίας και οι λαϊκές τέχνες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού πνεύματος και της ταυτότητας των περιφερειών.

2.4.4. Η διαχείριση των υδάτινων πόρων

Η επαρκής από άποψη ποιότητας και ποσότητας πρόσβαση στα ύδατα, σε ολόκληρη την Κοινότητα, προϋποθέτει μία βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.

Το ΣΑΚΧ υπενθυμίζει ορθά τη σημασία των υδάτων ως φυσικού πόρου, προτείνει να ενσωματωθεί η διαχείρισή τους στην έννοια της περιφερειακής χωροταξίας που υποστηρίζει και τονίζει την ανάγκη μιας διακρατικής προοπτικής. Ωστόσο, στην ανάλυσή του, το ΣΑΚΧ εξετάζει κυρίως δύο αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις: την πρόληψη των πλημμύρων και την καταπολέμηση της ξηρασίας. Όμως, αφενός μεν υπάρχουν και άλλες δυνατές πολιτικές διαχείρισης των υδάτων, αφετέρου δε φαίνεται ότι οι προτάσεις του ΣΑΚΧ δεν καλύπτουν όλες τις πτυχές των περιπτώσεων που αναφέρει.

2.4.4.1. Καταπολέμηση των κινδύνων πλημμύρων

Οι παραδοσιακές μέθοδοι καταπολέμησης των κινδύνων πλημμύρων πρέπει να βελτιωθούν, πόσο μάλλον που οι καταστροφές οι οποίες οφείλονται στις πλημμύρες είναι όλο και πιο συχνές και έχουν όλο και μεγαλύτερο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Προς το σκοπό αυτό είναι σημαντικό να αναπτυχθούν οι επιστημονικές γνώσεις στον τομέα της υδρολογίας, ιδίως εκείνες που αφορούν τις επιδράσεις τις οποίες έχουν η συλλογή υδάτων, τα φράγματα και τα δημόσια έργα (π.χ. οδικά δίκτυα, αποψίλωση δασών....), οι τοπικές και παγκόσμιες κλιματολογικές εξελίξεις, οι συνέπειες των μεταβολών της χρήσεως των εδαφών, η μελέτη του κύκλου των πλημμύρων και οι ανάγκες παραποτάμιων χώρων σε περιόδους ανόδου της στάθμης των υδάτων.

Το ΣΑΚΧ θα μπορούσε να επιμείνει περισσότερο στις συνέπειες ορισμένων κλαδικών πολιτικών, είτε αυτές είναι ευρωπαϊκές είτε εθνικές ή περιφερειακές, όπως η αστικοποίηση και η στέγαση, οι υποδομές στο τομέα των μεταφορών, η κοινή γεωργική πολιτική κ.λπ. Πρέπει να τονισθεί ότι ο πιο κατάλληλος τρόπος για την προστασία των πόλεων και των πεδιάδων από τους κινδύνους της πλημμύρας είναι η αξιοποίηση των ορεινών εγκαταστάσεων, η εξακολούθηση των γεωργικών και δασικών δραστηριοτήτων, η συνεχής συντήρηση των έργων υδρογεωλογικής προστασίας.

Η ΕΤΠ υποστηρίζει τις δραστηριότητες που προβλέπονται στα πλαίσια της πρωτοβουλίας Interreg II C κατά των πλημμύρων και της μείωσης των ζημιών με την λήψη προληπτικών μέτρων στις παραποτάμιες ζώνες. Το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να επεκταθεί και σε άλλες παραποτάμιες περιοχές, που βρίσκονται γενικά σε παραμεθόριες περιοχές, ενώ θα πρέπει να αυξηθούν οι χρηματοδοτικοί πόροι που προβλέπονται από την πρωτοβουλία Interreg II C.

2.4.4.2. Καταπολέμηση της ξηρασίας

Ορισμένες από τις προαναφερόμενες παρατηρήσεις και συστάσεις μπορούν να εφαρμοστούν σε ζώνες που κινδυνεύουν από την ξηρασία. Ωστόσο, οι ζώνες αυτές παρουσιάζουν πιο πολυσύνθετες ιδιαιτερότητες οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Τα καλλιεργούμενα εδάφη, λόγω των τεχνολογικών προόδων στον τομέα της άρδευσης και λόγω της μεγάλης ζήτησης γεωργικών προϊόντων, έχουν αυξηθεί, με αποτέλεσμα να έχει επίσης αυξηθεί και η έλλειψη ύδατος. Η αύξηση του αριθμού των φραγμάτων/δεξαμενών ύδατος δεν είναι αρκετή και μία νέα πηγή υδάτων χρειάστηκε να εξευρεθεί με την άντληση υδάτων από υδροφόρα στρώματα. Το σύστημα αυτό εγκυμονεί κινδύνους: υπερβολική εκμετάλλευση των στρωμάτων αυτών και πιθανότητα άντλησης μολυσμένων υδάτων.

Στις εν λόγω περιοχές το πρόβλημα δεν τίθεται μόνο από άποψη έλλειψης, αλλά και από άποψη ανταγωνισμού μεταξύ των χρηστών όσον αφορά το κόστος του ύδατος. Πρέπει άραγε να επιτραπεί η αύξηση του κόστους του ύδατος για να αντισταθμιστούν οι επιδράσεις της έλλειψης υδάτων που προκαλεί η ξηρασία; Η ΕΤΠ δεν είναι της γνώμης αυτής. Εμπίπτει στις αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών, εθνικών και τοπικών αρχών να εξασφαλίσουν έναν ελάχιστο και συνεχή εφοδιασμό των περιοχών αυτών σε ύδωρ.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΠ προτείνει διάφορους προσανατολισμούς δράσεων:

- ανάπτυξη τεχνικών επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, τόσο εκείνων των αστικών ζωνών όσο και εκείνων που προέρχονται από την άρδευση 7

- ανάληψη νέων ερευνών για την αφαλάτωση υδάτων, τόσο για τις αστικές ζώνες όσο και για την άρδευση 7

- πρόβλεψη της δημιουργίας δεξαμενών υδάτων σε μεγάλη κλίμακα, όπως συνέβη με το φυσικό αέριο, αρχής γενομένης από τα ύδατα της Βορείου Ευρώπης.

3. Η εφαρμογή του ΣΑΚΧ και οι συνέπειές του

Το ΣΑΚΧ έχει ως στόχο τη χάραξη ενός εννοιολογικού πλαισίου για την θετική ενσωμάτωση των πολιτικών και των προγραμμάτων δράσης σε μία περιφερειακή προοπτική. Συνεπώς, το ΣΑΚΧ συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, της βιώσιμης ανάπτυξης, της ισόρροπης ανταγωνιστικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και της προστασίας του περιβάλλοντος δεδομένου ότι αυτή η τελευταία πτυχή δεν έχει ισχύ έως τη μέρα επαρκούς προτεραιότητος.

Η εφαρμογή της έννοιας της περιφερειακής χωροταξίας του ΣΑΚΧ βασίζεται επίσης στην προθυμία των ευρωπαϊκών, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών παραγόντων να υιοθετήσουν την προσέγγιση του ΣΑΚΧ και να συνεργαστούν για το συντονισμό των οικείων προγραμμάτων δράσης τους.

Για να διευκολυνθεί η θεώρηση αυτή, το ΣΑΚΧ προτείνει τα εξής:

- τη συστηματική συνθεώρηση των περιφερειακών θεμάτων στη χάραξη, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των κοινοτικών πολιτικών, ιδίως σε σχέση με τις υποψήφιες χώρες 7

- την εσπευσμένη ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ κρατών και μεταξύ περιφερειών σε διακρατικό, διαπεριφερειακό και διασυνοριακό επίπεδο, βάσει της πρωτοβουλίας Interreg II C 7

- την εμβάθυνση των γνώσεων που έχουν σχέση με την προσέγγισή του, ώστε να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση τόσο των παραγόντων όσο και του συνόλου των ευρωπαίων πολιτών.

Η ΕΤΠ συμφωνεί με την ουσία των προτάσεων αυτών, αλλά επιθυμεί να συμπληρωθούν οι τελευταίες με τα ακόλουθα σημεία:

- κοινοτικές τομεακές πολιτικές,

- Πρόγραμμα Δράσης 2000 - μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων και διεύρυνση,

- οι παρατάσεις της πρωτοβουλίας Interreg,

- οι ρυθμιστικές βάσεις και τα καθήκοντα του ORATE.

3.1. Κοινοτικές τομεακές πολιτικές

Η χωροταξία είναι μία «εγκάρσια» πολιτική προσέγγιση που αποσκοπεί στην επίτευξη της συνοχής των διάφορων τομεακών πολιτικών που εφαρμόζονται σε ευρωπαϊκό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, με στόχο μεγαλύτερη ισότητα μεταξύ των περιοχών και του πληθυσμού που κατοικεί σ'αυτές, αντίθετα με τις αρνητικές πολλές φορές συνέπειες που προκύπτουν από την ελεύθερη δράση των δυνάμεων της αγοράς που δεν αντισταθμίζεται από την δημόσια παρέμβαση. Η έννοια αυτή της χωροταξίας διακρίνεται από εκείνη που έχουν συχνά κατά νου οι φορείς του τομέα της χωροταξίας: δεν πρόκειται για την καλύτερη κατανομή της ανάπτυξης σε περιφερειακό, εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά για τη σύγκλιση των εν λόγω παραγόντων ανάπτυξης σε ένα συγκεκριμένο χώρο. Πρόκειται για την αναζήτηση συνέργιας μεταξύ της ανάλυσης των αναγκών και της έκκλησης προς όλους τους τοπικούς και άλλους παράγοντες να συμμετάσχουν στην προβληματική αυτή και να δώσουν την πιο θετική απάντηση.

Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, δεν πρόκειται για την τροποποίηση ή τη συμπλήρωση των κοινοτικών τομεακών πολιτικών, αλλά για την αναθεώρηση των τρόπων εφαρμογής τους υπό το φως τόσο της επίδρασής τους σε σχέση με την ανάπτυξη του ενός ή του άλλου χώρου όσο και του απαιτούμενου διαλόγου με τους τοπικούς παράγοντες.

Η διϋπηρεσιακή ομάδα που συνέστησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εξέταση των αμοιβαίων σχέσεων μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και της χωροταξίας αποτελεί αφετηρία συντονισμού, αλλά δεν είναι επαρκής επειδή δεν ασχολείται με τον ίδιο το σχεδιασμό καθεμιάς των τομεακών πολιτικών. Οι εργασίες της θα πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα μία λήψη θέσεως εκ μέρους της Επιτροπής για μία «εκ των έσω» τροποποίηση του περιεχομένου των τομεακών πολιτικών και της διαδικασίας χάραξής τους. Για παράδειγμα, μπορεί να φανταστεί κανείς ότι εάν το πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Έσσεν για τις ευρωπαϊκές υποδομές στον τομέα των μεταφορών είχε συνοδευτεί με μέτρα στήριξης στα πλαίσια άλλων κοινοτικών τομεακών πολιτικών ή προγραμμάτων εθνικών ή περιφερειακών παραγόντων που θα ενίσχυαν την ανάγκη και την αξιοπιστία των προγραμμάτων αυτών, θα είχαν υλοποιηθεί ή θα ήταν στο στάδιο της υλοποίησης περισσότερες από τις εν λόγω υποδομές.

3.1.1. Η κοινή γεωργική πολιτική

Ο επαναπροσανατολισμός της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) προϋποθέτει μία μείωση της ενίσχυσης των γεωργικών τιμών και την προώθηση της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης και του περιβάλλοντος. Συνεπώς, η κοινή γεωργική πολιτική αναλαμβάνει νέα καθήκοντα που αφορούν την περιφερειακή χωροταξία: μία διαφοροποιημένη γεωργία, προώθηση των συναφών δραστηριοτήτων στις αγροτικές ζώνες, ενίσχυση στους νέους γεωργούς και, για την ανακοπή των μεταναστευτικών ρευμάτων προς τις πόλεις, δημιουργία θέσεων εργασίας στο δασοκομικό τομέα, στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς επίσης και στους τομείς της συντήρησης των τοπίων, του τουρισμού και της μεταποίησης γεωργικών προϊόντων.

Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει ήδη ταχθεί υπέρ των στόχων αυτών (). Αφού έλαβε γνώση του ΣΑΚΧ, προτείνει να τεθεί ακόμη περισσότερο η ΚΓΠ στην υπηρεσία της αγροτικής ανάπτυξης και να επενδυθούν τα απαραίτητα κεφάλαια για τη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων στις αγροτικές ζώνες, την ποιοτική παραγωγή, τη μεταποίηση των προϊόντων, την οργάνωση χώρων αναψυχής και τουριστικών χώρων, καθώς επίσης και τη διατήρηση μιας αγροτικής παιδείας σε συνδυασμό με τη διατήρηση βιώσιμων και ανταγωνιστικών στην παγκόσμια αγορά οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

Μία χωροταξική ανάλυση των αποτελεσμάτων της ΚΓΠ στη χρησιμοποίηση των εδαφών και στη διαχείριση των φυσικών πόρων θα πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση μιας περιβαλλοντικής πολιτικής για τη γεωργία. Για να υλοποιηθεί ο στόχος του ΣΑΚΧ που είναι η συνετή διαχείριση της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες της ΚΓΠ στις περιφερειακές και τοπικές προσπάθειες για την προστασία των φυσικών τοπίων και της βιοποικιλότητας.

Όσον αφορά την προοπτική της διεύρυνσης και τη σημασία της γεωργίας στις υποψήφιες χώρες, θα είναι αναγκαίο να διατεθούν πόροι στα πλαίσια της νέας ΚΓΠ για τη μεταρρύθμιση των γεωργικών διαρθρώσεων των χωρών αυτών, και να αντληθούν διδάγματα από τις δράσεις που έχουν αναληφθεί σε ορισμένους προβληματικούς τομείς της ΕΕ για να εφαρμοσθεί μία πολιτική εξισορρόπησης μεταξύ της διαρθρωτικής βελτίωσης των γεωργικών συστημάτων, του κατάλληλου επιπέδου των τιμών και του υγειονομικού επιπέδου των ειδών διατροφής, καθώς επίσης και της διαφοροποιημένης οικονομικής ανάπτυξης των αγροτικών ζωνών των χωρών αυτών.

3.1.2. Η περιβαλλοντική πολιτική

Το ΣΑΚΧ θα έπρεπε να συμβάλει σε έναν σαφέστερο καθορισμό των ζωνών τις οποίες αφορούν οι διάφορες οδηγίες (για τους βιότοπους, για την αναγνώριση των επιπτώσεων στο περιβάλλον, ...) και τα μέτρα προστασίας (Natura 2000). Η περιγραφή των μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος που πρέπει να ληφθούν στο έδαφος της Ένωσης - όπως προγράμματα ελέγχου και διαχείρισης αποβλήτων που να λαμβάνουν υπόψη τις μεθόδους περιορισμού των εκπομπών, ελέγχου των απορρίψεων και διαχωρισμού στην πηγή -, επικουρεί τους περιφερειακούς και τοπικούς παράγοντες κατά την ανάπτυξη της δράσης τους. Η κοινοτική πολιτική προστασίας του περιβάλλοντος πρέπει να τηρήσει την προσέγγιση του ΣΑΚΧ, πράγμα που θα προσφέρει στις τοπικές και περιφερειακές αρχές την ευκαιρία να θέσουν τις γνώσεις τους στην υπηρεσία των αποφάσεων που πρόκειται να ληφθούν.

3.1.3. Τα διευρωπαϊκά δίκτυα

Η ΕΤΠ έχει τονίσει ότι, μολονότι το ΣΑΚΧ τονίζει την ανάγκη να ενταχθούν τα συστήματα μεταφορών σε μία διευρυμένη προοπτική, δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών ή μεγάλων αποστάσεων. Η ΕΤΠ κρίνει ότι η ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών στη Μεσόγειο, στον Ατλαντικό ή στη Βαλτική θάλασσα θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη κατανομή του ευρωπαϊκού εμπορίου σε έναν ευρύτερο χώρο και με περισσότερη αποτελεσματικότητα. Η επαφή μεταξύ των θαλάσσιων και των χερσαίων μεταφορών αποτελεί σημαντική πρόκληση για τον τομέα της χωροταξίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και για την ικανότητά του να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης. Η ΕΤΠ κρίνει επίσης ότι είναι σημαντικό να αναπτυχθούν οι εσωτερικές και διαπεριφερειακές συνδέσεις που προωθούν τις οικονομικές δραστηριότητες και τους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ των περιφερειών.

3.2. Πρόγραμμα Δράσης 2000 - Η μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων και η διεύρυνση

Η ΕΤΠ κρίνει ότι επιβάλλεται μία προσέγγιση μεταξύ του ΣΑΚΧ και του Προγράμματος Δράσης 2000, επειδή και τα δύο έχουν ως στόχο τη βελτίωση της δυνατότητας παρεμβάσεως στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προϋπολογισμού, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα του παρελθόντος και την εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης στον κόσμο και την Ευρωπαϊκή Ένωση 7 έχουν επίσης ως στόχο την προετοιμασία της ένταξης των υποψήφιων χωρών.

Τέλος, πρέπει να αναπτυχθούν τα σημεία σύγκλισης που περιγράφονται στα δύο αυτά έγγραφα:

3.2.1. Η μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων

Το σχέδιο μεταρρύθμισης των Διαρθρωτικών Ταμείων που υποβλήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Δράσης 2000 έχει ως κύριες βάσεις τα διδάγματα από τη λειτουργία των Ταμείων αυτών μετά τη μεταρρύθμιση του 1992, την απροθυμία των κρατών μελών να αυξήσουν τις εισφορές τους, και κυρίως την προοπτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την ένταξη των υποψήφιων χωρών που τηρούν τα απαιτούμενα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια για την εφαρμογή μιας προενταξιακής διαδικασίας.

3.2.1.1. Η προσέγγιση του ΣΑΚΧ συνιστά μία νέα συμβολή στη μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων την οποία τα τελευταία δεν μπορούν να αποκλείσουν για τους ακόλουθους λόγους:

- έχει ως στόχο να καταστήσει πιο αποτελεσματικά τα υφιστάμενα μέσα και, κατά συνέπεια, να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής ενίσχυσης σε διαρκείς πόρους, πράγμα που θα ενισχύσει τους στόχους του Προγράμματος Δράσης 2000 έναντι των μελλοντικών νέων μελών της ΕΕ και θα επιτρέψει την αντιστάθμιση των πιθανών περιοριστικών επιδράσεων στις κρατικές δαπάνες των κρατών μελών 7

- ενισχύει, σε εσωτερικό επίπεδο, την πρόταση τόσο της Επιτροπής όσο και της ΕΕ να επιτευχθεί ένας λειτουργικός συντονισμός των διάφορων Διαρθρωτικών Ταμείων και μία εναρμόνιση των διοικητικών διαδικασιών για την αποφυγή του υπερβολικού κόστους και των αλληλεπικαλύψεων.

Στη γνωμοδότησή της () για τη μορφή που πρόκειται να δοθεί στη διαρθρωτική πολιτική μετά το 1999, η ΕΤΠ ανέφερε ότι «Η πολιτική των Διαρθρωτικών Ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να χαρακτηρίζεται από μία νέα προσέγγιση που να επιτρέπει τη χάραξη πιο φιλόδοξων στρατηγικών ανάπτυξης, βασιζόμενων στη συνεργασία και στα περιφερειακά αναπτυξιακά προγράμματα....».

3.2.1.2. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι τα προγράμματα κατακερματίζονται πάρα πολύ συχνά προκειμένου να τύχουν οικονομικής ενίσχυσης σύμφωνα με τους ειδικούς κανονισμούς κάθε Ταμείου. Προτείνει να συστηματοποιηθούν τα γενικά προγράμματα που μπορούν να απευθυνθούν σε περισσότερα Ταμεία (ΕΤΠΑ + ΕΚΤ + ΕΓΤΠΕ-Tμήμα Προσανατολισμού, ΕΓΤΠΕ-Tμήμα Εγγυήσεων). Με τον τρόπο αυτό θα καταδειχθεί σαφώς και με αναμφισβήτητο τρόπο η «ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία». Η ΕΤΠ συνιστά να ενσωματωθεί στα προγράμματα των περιοχών του Στόχου 1 η έννοια της περιφερειακής χωροταξίας του ΣΑΚΧ. Όσον αφορά το Στόχο 2, που είναι πιο πολυσύνθετος και διαθέτει λιγότερα κεφάλαια, η εφαρμογή της προσέγγισης του ΣΑΚΧ αποδεικνύεται πιο δύσκολη, αλλά και πιο απαραίτητη, ιδίως για τις αστικές ζώνες και για τα προβλήματα αστικών/αγροτικών ζωνών.

Η ΕΤΠ τονίζει το ενδιαφέρον να υιοθετηθεί η γενική διαδικασία και η αναζήτηση της περιφερειακής ζώνης που είναι κατάλληλη για την κατάρτιση ενός επιλέξιμου προγράμματος στα πλαίσια του Στόχου 2. Συνεπώς, πρέπει να επιλεγούν οι ζώνες που θα χρειάζονται μία ολόκληρη σειρά μέτρων σε τομείς όπως η έρευνα/ανάπτυξη, η καινοτομία, οι υποδομές μεταφορών και επικοινωνιών, η ενίσχυση των ΜΜΕ και της ίδρυσης εταιριών παροχής υπηρεσιών, η κατάρτιση των νέων στις λιγότερο αναπτυγμένες συνοικίες, οι ειδικές προσπάθειες σε επίπεδο δήμων και οι τοπικές δημόσιες/ιδιωτικές εταιρικές σχέσεις, που θα μπορούν να προκαλέσουν μία πραγματική αναζωογόνηση της οικονομίας και του αστικού ιστού.

Τέλος, η προσέγγιση του ΣΑΚΧ, που έχει δοκιμαστεί, βελτιωθεί και εμβαθυνθεί, θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση για τη μεταρρύθμιση των Διαρθρωτικών Ταμείων από το 2006.

3.2.2. Διεύρυνση

Σημαντική πρόκληση, μοναδική ευκαιρία, η διεύρυνση της Ένωσης θα μπορούσε να δώσει την ευκαιρία να καθιερωθεί η προσέγγιση του ΣΑΚΧ για την περιφερειακή ανάπτυξη.

Το εγχείρημα αυτό έχει τρεις προϋποθέσεις:

- να παρασχεθούν στις τοπικές αρχές των υποψήφιων χωρών η δυνατότητα και οι πόροι που θα τους επιτρέψουν να καταστούν σημαντικοί παράγοντες εσωτερικής χωροταξίας 7

- να παρασχεθούν στις διοικητικές υπηρεσίες των υποψήφιων χωρών προσαρμοσμένα όργανα για να καταρτίσουν με τις τοπικές αρχές γενικά προγράμματα που τους παρέχουν δικαίωμα σε οικονομικές ενισχύσεις της Ένωσης 7

- να συντονιστούν οι ευρωπαϊκές ενισχύσεις: ECOS/Ouverture, Phare, Tacis, και εκείνες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (BERD).

Μέσω της «Ομάδας Επαφής», η ΕΤΠ μπορεί να παράσχει στις διοικητικές υπηρεσίες και τις τοπικές αρχές αποτελεσματική βοήθεια, γνωστοποιώντας τις εμπειρίες που έχουν ανταλλαγεί και τις συγκεκριμένες γνώσεις όσον αφορά τις τομεακές πολιτικές της Ένωσης και την ενίσχυση των Διαρθρωτικών Ταμείων.

Η ενέργεια αυτή θα μπορούσε να διευρυνθεί σε περιφέρειες γειτονικών χωρών, όπως η Ελβετία και η Νορβηγία. Η ΕΤΠ προτείνει να ενσωματωθούν στα περιφερειακά προγράμματα ανάπτυξης οι τομεακές πολιτικές όσον αφορά το περιβάλλον, την έρευνα/ανάπτυξη, τον πολιτισμό, τις υποδομές μεταφορών κλπ. σε συνάρτηση με τις διάφορες καταστάσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Με τον τρόπο αυτό θα δινόταν η ευκαιρία να καταδειχθεί η προστιθέμενη αξία της διαδικασίας του ΣΑΚΧ και το βάσιμο των προσανατολισμών του, καθώς επίσης και να επιτευχθεί η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρμόδιων φορέων στην ανάπτυξη των περιφερειών τους, και, ενδεχομένως, στην επιτάχυνση της διαδικασίας προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μία τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση των δράσεων που πρέπει να αναπτυχθούν στη Μεσόγειο. Για να έχει περισσότερες δυνατότητες επιτυχίας μία παρόμοια προσπάθεια, η ΕΤΠ προτείνει να χρησιμοποιηθεί επίσης η διαδικασία συνεργασίας του Interreg υπό τις διάφορες μορφές της.

3.3. Οι παρατάσεις της πρωτοβουλίας Interreg

To ΣΑΚΧ επιμένει δικαιολογημένα στα συμπεράσματα που πρέπει να αντληθούν από τις πειραματικές δράσεις της πρωτοβουλίας Interreg II C, την οποία θεωρεί ως βασικό εργαλείο για την προώθηση της εφαρμογής του ΣΑΚΧ σε διακρατικό, διαπεριφερειακό και διασυνοριακό επίπεδο και για την ανάπτυξη ενός περιφερειακού οράματος και της έννοιας των κατάλληλων ζωνών δράσης, πράγμα που θα επιτρέψει τον έλεγχο των διάφορων σχημάτων και τον περιορισμό του πληθωρισμού στις ζώνες παρέμβασης.

Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός ανάπτυξης και «ομαλοποίησης» της συνεργασίας, η ΕΤΠ θεωρεί ότι πρέπει να πληρούνται τέσσερις προϋποθέσεις:

- εκ μέρους των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, «αξιόπιστες» διαρθρώσεις εξέτασης, κατάρτισης και διαχείρισης του σχεδίου περιφερειακής χωροταξίας 7

- εκ μέρους των αρχών, όπως η Ένωση, η εγγύηση ότι θα υπάρχει ένα επαρκές ποσό χρηματοδοτικής ενίσχυσης για την υλοποίηση των προγραμμάτων που έχουν θεσπιστεί από κοινού 7

- χωροταξική συνοχή μεταξύ των ενδιαφερομένων περιοχών όσον αφορά τις κοινές δυνατότητες, αδυναμίες, ευκαιρίες και απειλές 7

- ένα νομικό καθεστώς για τον οργανισμό διαχείρισης, ώστε να εξασφαλιστεί η αναγνώριση και η βιωσιμότητα των εν λόγω διασυνοριακών και/ή διακρατικών συνεργασιών.

Η ΕΤΠ κρίνει ότι η τελευταία προϋπόθεση είναι σημαντική, επειδή, από τη στιγμή κατά την οποία ο διασυνοριακός οργανισμός δεν έχει αναγνωρισμένη νομική οντότητα, δεν θα έχει το απαραίτητο κύρος για να επιβληθεί στις σχετικές αρχές και για να λάβει και να διαχειριστεί τα απαιτούμενα κεφάλαια για την εκτέλεση του προγράμματος για το οποίο είναι υπεύθυνος. Η ΕΤΠ τονίζει επίσης το ακόλουθο σημείο: μολονότι τα αντικείμενα δράσης που προτείνονται από το ΣΑΚΧ πρέπει να ληφθούν κατά προτεραιότητα υπόψη από τα όργανα συνεργασίας, τα τελευταία πρέπει να διατηρήσουν τη διακριτική ευχέρεια να προσθέτουν άλλα πιο συγκεκριμένα θέματα, προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες, και να καθορίζουν τη γεωγραφική ζώνη στην οποία θα παρέμβει το εν λόγω πρόγραμμα.

Η ΕΤΠ δεν επιθυμεί να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες όσον αφορά τους τρόπους εφαρμογής που αντιστοιχούν στις διάφορες πτυχές της διαπεριφερειακής, διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας. Ωστόσο, συνιστά να θεωρείται η διασυνοριακή συνεργασία, δηλαδή η συνεργασία μόνο μεταξύ διάφορων περιφερειών, γειτονικών ή μη, ισότιμη με εκείνη μεταξύ διάφορων κρατών η οποία, σε γενικές γραμμές, καλύπτει πολύ πιο σημαντικούς χώρους.

Τέλος, προτείνει να οργανώσει η Επιτροπή μία ειδική παρακολούθηση του συνόλου των προγραμμάτων συνεργασίας για να πραγματοποιηθούν ανταλλαγές πληροφοριών και να προωθηθούν οι δράσεις του Orate, καθώς επίσης και για να προβλεφθούν τα κονδύλια του προϋπολογισμού που πρέπει να διατεθούν από τα Διαρθρωτικά Ταμεία, δηλαδή να γίνει ένα είδος απολογισμού όσον αφορά την επέκταση της πρωτοβουλίας Interreg II C ώστε να βασιστεί η νέα πρωτοβουλία Interreg ΙΙΙ σε μία ευρύτερη φάση δράσεων και νομικής και χρηματοδοτικής υποστήριξης δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη των δικτύων των πόλεων.

3.4. Κανονιστικές βάσεις και καθήκοντα του Orate

Η Επιτροπή των Περιφερειών τάσσεται υπέρ της ταχείας δημιουργίας του ORATE και επιθυμεί να συμβάλει στη λειτουργία του με τη συμμετοχή της στο διοικητικό συμβούλιο και στις διάφορες εργασίες που θα αναληφθούν.

Η Επιτροπή των Περιφερειών εφιστά την προσοχή στις νομικές βάσεις δημιουργίας του Orate, ώστε να διαθέτει τις απαιτούμενες πιστώσεις για την εκπλήρωση των αποστολών του. Η χρηματοδότησή του βάσει του άρθρου 10 του κανονισμού του ΕΤΠΑ δεν θα πρέπει να παρουσιάσει προβλήματα. Βάσει της ισχύουσας Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, εναπόκειται στα κράτη μέλη να συμβάλλουν στη χρηματοδότηση του Orate και να ορίσουν έναν ή περισσότερους ανταποκριτές του οικείου δικτύου πληροφόρησης και ενημέρωσης στην επικράτειά τους. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να ληφθεί ως νομική βάση το άρθρο 235 της Συνθήκης και να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία του ειδική γραμμή του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πράγμα που θα εξασφαλίσει στο Orate τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Commission) στη λειτουργία του.

Η Επιτροπή Χωροταξίας (CDS) θα του αναθέσει ορισμένα καθήκοντα ώστε να συνειδητοποιηθεί το περιεχόμενο του ΣΑΚΧ από όλους τους παράγοντες στον τομέα της χωροταξίας. Η έμπνευση θα πρέπει να αντληθεί από τις εργασίες και τα συμπεράσματα θεματικών σεμιναρίων.

Η Επιτροπή των Περιφερειών επιμένει στις αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητας που πρέπει να πραγματοποιηθούν σε σχέση με τη περιφερειακή συνεργασία και τη συμμετοχή των περιφερειών στην εν λόγω συνεργασία. Επιθυμεί επίσης να έχουν οι περιφέρειες άμεση πρόσβαση στις πληροφορίες που συλλέγει το Orate και στα επιστημονικά και τεχνολογικά έγγραφα. Υποστηρίζει την άποψη να αναπτυχθεί μία σχέση μεταξύ του Orate και των οργανισμών που είναι υπεύθυνοι για τις δράσεις του Interreg II C. Προτείνει να διευρυνθεί η σχέση αυτή σε όλους τους διαπεριφερειακούς εταίρους. Τέλος, η ΕΤΠ επιμένει να ζητείται η γνώμη των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την επιλογή του ή των δικτύων που θα διαδραματίσουν ρόλο συντονιστή στα κράτη μέλη.

4. Συμπεράσματα

Το ΣΑΚΧ είναι μία μόνιμη διαδικασία εξέτασης και προσαρμογής των υφιστάμενων κοινοτικών πολιτικών σε συνάρτηση με την περιφερειακή επίδρασή τους 7 αποτελεί μία ζωτικής σημασίας πρωτοβουλία των κρατών μελών στο πλαίσιο της συνειδητοποίησης των κοινών στοιχείων που χαρακτηρίζουν την ανάπτυξη των περιφερειών τους. Κατά συνέπεια η διαχείριση των περιφερειών της επικράτειας του κάθε κράτους μέλους θα πρέπει να βασίζεται στο ΣΑΚΧ.

Το ΣΑΚΧ βασίζεται σε μία μεθοδολογία αναζήτησης κοινής συναίνεσης τόσο για το συντονισμό και την προσαρμογή των κοινοτικών τομεακών πολιτικών όσο και για τη κατάρτιση και την εφαρμογή των συνακόλουθων προγραμμάτων των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών. Η συμμετοχή αυτή υλοποιείται με τη συνεργασία των οικονομικών και κοινωνικών φορέων τοπικής αναπτύξεως.

Το ΣΑΚΧ εντάσσεται στα πλαίσια μίας δημοκρατικής στρατηγικής που βασίζεται στην αρχή της επικουρικότητας και στη διαπεριφερειακή, διασυνοριακή και διακρατική συνεργασία.

Η ΕΤΠ επικροτεί το περιεχόμενο του ΣΑΚΧ και την έννοια της περιφερειακής ανάπτυξης που υποστηρίζει, προτίθεται δε να συμβάλει στην επιτυχή έκβαση της εφαρμογής του. Στα πλαίσια της προοπτικής αυτής, η ΕΤΠ ζητεί, όπως οι τοπικοί οργανισμοί, ως παράγοντες και χρηματοδότες της χωροταξικής πολιτικής της ευρωπαϊκής επικράτειας, γνωμοδοτούν και συνδεθούν πλήρως με την κατάρτιση και την παρακολούθηση του ΣΑΚΧ και ζητεί να συμμετάσχει.

4.1. Η παρούσα γνωμοδότηση της ΕΤΠ, επιδιώκει τη βελτίωση του πρώτου σχεδίου του ΣΑΚΧ, το οποίο περιόριζε υπερβολικά την επιλογή προσανατολισμών και τις πολιτικές επιλογές για θέματα όπως τα χωροταξικά στοιχεία της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και της διεύρυνσης της ΕΕ, η ανάπτυξη ορισμένων από τις εν λόγω περιφέρειες, η σημασία της διασφάλισης της πρόσβασης του πληθυσμού και των ΜΜΕ στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες στον τομέα της επικοινωνίας, η σημασία των χερσαίων μεταφορών, ο περιορισμός της σημασίας των αγροτικών περιοχών και της λειτουργίας τους, η ανάγκη εξασφάλισης μιας ουσιαστικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των αστικών και των αγροτικών περιοχών, τα διδάγματα που θα πρέπει να εξαχθούν από τις διάφορες μορφές συνεργασίας που έχουν αναπτυχθεί τόσο μεταξύ των περιφερειών όσο και στο εσωτερικό των ίδιων των περιφερειών και ο ρόλος που θα πρέπει να διαδραματίζουν, ο πολιτισμός, το περιβάλλον και η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά.

Η ΕΤΠ προσπάθησε να συμπληρώσει τις πολιτικές επιλογές που προτείνονται στο ΣΑΚΧ με προτάσεις συγκεκριμένων δράσεων που έχουν πραγματοποιηθεί ή αναληφθεί από τοπικούς και περιφερειακούς παράγοντες και οι οποίες συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της οικονομικής και πολιτιστικής πρόκλησης που θέτουν οι ευρωπαϊκές πόλεις και οι ζώνες επιρροές τους, δράσεις που αφορούν άλλωστε την καθημερινή ζωή των ευρωπαίων πολιτών. Όσοι ζουν σε αστικές, ημιαστικές ή αγροτικές ζώνες αποδίδουν σημασία στην εργασία τους, συχνά σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, και στο χρόνο μεταφοράς τους, στην προσαρμογή της κατάρτισής τους, στο περιβάλλον τους και στην πολιτιστική τους ταυτότητα.

Στο πλαίσιο αυτό η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι το ΣΑΚΧ θα πρέπει να παράσχει την κατάλληλη βοήθεια προς τις ζώνες που παρουσιάζουν καθυστέρηση ως προς την ανάπτυξή τους, καθώς και τις απομακρυσμένες, άκρως απομακρυσμένες και ορεινές περιφέρειες, προκειμένου να προβούν στην καλύτερη ανάλυση των αναγκών τους και του δυναμικού που διαθέτουν και να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικότερα τις ενισχύσεις που δικαιούνται.

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι θα πρέπει να ανατεθούν στο πλαίσιο του Παρατηρητηρίου Δικτύωσης για την Ευρωπαϊκή Χωροταξία (Orate) σημαντικότερα καθήκοντα προς τους τοπικούς και περιφερειακούς αρμόδιους και παράγοντες.

Η ΕΤΠ ζητεί να θεσπισθεί η δέουσα κοινοτική νομοθετική βάση και για το ΣΑΚΧ και το Παρατηρητήριο Διατήρησης για την Ευρωπαϊκή Χωροταξία (Espon-Orate), αναγνωρίζοντας, έτσι ότι τόσο η Επιτροπή όσο και η Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης πρέπει να έχουν την κυρότητά τους.

4.2. Εκτός από τις εν λόγω παρατηρήσεις και συστάσεις, η ΕΤΠ υπενθυμίζει τις αρχές που θα πρέπει να διέπουν την εξέλιξη του ΣΑΚΧ.

Στόχος του ΣΑΚΧ δεν είναι η δημιουργία ενός νέου σταδίου προγραμματισμού, ούτε οι μετατροπές στις αρμοδιότητες των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών.

Αντίθετα, εναπόκειται στο ΣΑΚΧ να προωθήσει μία θεσμοποιημένη συνεργασία στα πλαίσια της πολιτικής χωροταξίας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης:

- αφενός μεν συμβάλλοντας ώστε να αναθεωρηθούν οι τρόποι κατάρτισης και εφαρμογής των κοινοτικών τομεακών πολιτικών, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματά τους στον ευρωπαϊκό χώρο και να καταστούν πιο αποτελεσματικές 7

- αφετέρου δε αναπτύσσοντας την έννοια της τοπικής χωροταξίας και καταλληλότητας της επιλεγόμενης ζώνης εφαρμογής, σε περιφερειακό, διαπεριφερειακό ή διακρατικό επίπεδο για τη συντονισμένη εφαρμογή κάθε προγράμματος χωροταξίας και ανάπτυξης που προτείνουν οι αρμόδιες τοπικές αρχές.

Το ΣΑΚΧ πρέπει να βασιστεί στην πρωτοβουλία Interreg II C και να προετοιμάσει την πρωτοβουλία Interreg ΙII C με τρόπο ώστε να υπάρχει μία σαφής νομική βάση, καθιστώντας δυνατές συγκεκριμένες πειραματικές δράσεις για θέματα που θα προταθούν στο τελικό σχέδιο του ΣΑΚΧ σε συνδυασμό με τα συμπεράσματα των τρεχουσών σεμιναρίων και τις συστάσεις των ευρωπαϊκών οργάνων και, ειδικότερα, της ΕΤΠ.

Τα προγράμματα αυτά θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στις «ευρωπαϊκές ζώνες συνεργασίας». Θα χρησιμεύσουν ως ένα είδος πειράματος για την αύξηση της αποτελεσματικότητας των κεφαλαίων των Διαρθρωτικών Ταμείων και τη διεκπεραίωση των νέων αποστολών της ΚΓΠ, ιδίως όσον αφορά το περιβάλλον και τα φυσικά τοπία. Θα πρέπει επίσης να συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη και στην προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας.

Το ΣΑΚΧ πρέπει επίσης να συμβάλλει στην προώθηση της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προτείνοντας συγκεκριμένες δράσεις για τις παραμεθόριες περιοχές των υποψήφιων χωρών, ώστε να βοηθηθούν οι τελευταίες στην αντιμετώπιση των οικονομικών, δημογραφικών και διοικητικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν. Οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν επίσης να εφαρμοστούν και σε άλλες χώρες που έχουν κοινά συμφέροντα με την ΕΕ.

4.3. Η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι το ΣΑΚΧ πρέπει να δώσει την ευκαιρία στις περιφερειακές και τοπικές αρχές να αναπτύξουν την ποικιλομορφία τους, δείχνοντας ταυτόχρονα τις ικανότητές τους να ενσωματώσουν τα προγράμματα χωροταξίας και ανάπτυξής τους σε μία ευρωπαϊκή διαδικασία. Προς το σκοπό αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μεθοδολογία «από τη βάση προς τα άνω» του ΣΑΚΧ και στον απαραίτητο χαρακτήρα της συνεργασίας με τα διάφορα επίπεδα τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης.

Σε ολόκληρη την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΤΠ επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι σημαντικοί παράγοντες στον τομέα της χωροταξίας και ότι η συμμετοχή τους είναι απαραίτητη για την επίτευξη των περισσότερων στόχων του ΣΑΚΧ. Πρέπει να εξασφαλιστεί η συνέχιση της συμμετοχής αυτής στο μέλλον, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Τέλος, έχοντας υπόψη ότι το ΣΑΚΧ αποσκοπεί στο να υποδείξει στους αρμόδιους σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο το δρόμο προς μία νέα χωροταξική λογική, πρέπει αφενός μεν να τους παράσχει, στα πλαίσια του ORATE, τις απαιτούμενες γνώσεις και τα επιχειρήματα για να τους πείσει να στραφούν προς τη κατεύθυνση αυτή, αφετέρου δε να διατυπωθούν οι αναλύσεις και προτάσεις του σε σαφή γλώσσα, με κατάλληλες γραφικές παραστάσεις που να είναι προσιτές σε όλους τους τοπικούς παράγοντες στον τομέα της χωροταξίας και σε όλους τους πολίτες.

Η επιτυχία των στόχων του ΣΑΚΧ όσον αφορά τον ευρωπαϊκό χώρο εξαρτάται από τη συμπεριφορά που θα τηρήσουν στον τομέα αυτό οι πολίτες της ευρωπαϊκής ένωσης και οι πλησιέστεροι εκπρόσωποί τους. Είναι μία πρόκληση για τη δημοκρατία, για την αρχή της επικουρικότητας και για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Βρυξέλλες, 14 Ιανουαρίου 1999.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() Πρόκειται για το σχέδιο που διανεμήθηκε στο άτυπο Συμβούλιο της Γλασκόβης τον Ιούνιο του 1998.

() Βερολίνο 27 και 28 Απριλίου: παρουσίαση του ΣΑΚΧ: Νάπολη 25 και 26 Μαΐου, Λίλλη 22 και 23 Ιουνίου: αστική πολιτική. Θεσσαλονίκη 1 και 2 Ιουλίου: Διαχείριση των υδάτων. Μάντσεστερ 17 και 18 Σεπτεμβρίου: πρόσβαση στην καινοτομία. Γκέτεμποργκ 26 και 27 Οκτωβρίου: Περιβάλλον. Σαλαμάνκα 15 και 16 Οκτωβρίου: αγροτικές ζώνες. Βιέννη 25 και 26 Νοεμβρίου: Διεύρυνση.

() CDR 316/97 fin - ΕΕ C 251 της 10.8.1998, σ. 11.

() Στοιχεία 1994-1999: Στόχος 1: 5 %, Στόχος 2: 17 %, Στόχος 5β: 2 %, Στόχος 6: 8 %.

() Βόρεια Jutland (Στόχος 2). Ουαλία: Περιφερειακό τεχνολογικό πρόγραμμα.

() CDR 239/96 fin - ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 39.

() CDR 131/97 fin - ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ. 5.