ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 2002

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 2002

1.1. Κοινοτικές εκδόσεις

1.2. Τάσεις στον τομέα των δανειοληψιών

2. ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

2.1. Ανασκόπηση

2.2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας

2.3. Δανειοδοτήσεις της ΕΤΕ κατά το 2002 στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο, την Ασία και τη Λατινική Αμερική και τη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής

2.3.1 Στόχοι και προτεραιότητες της ΕΤΕ

2.3.2. Δανειοδοτική δραστηριότητα

2.3.3. Κατανομή κινδύνων

2.3.4. Συνεργασία με άλλους οργανισμούς

2.4. Συμβαλλόμενοι της σύμβασης της Λομέ - Δανειοδοτική δραστηριότητα

3. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΩΝ

3.1. Δημοσιονομικές εγγυήσεις

3.2. Επιδοτήσεις επιτοκίου

3.3. Επιχειρηματικά κεφάλαια

4. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στις αποφάσεις του Συμβουλίου για τη θέσπιση των διαφόρων κοινοτικών δανειοδοτικών μέσων προβλέπεται ότι η Επιτροπή ενημερώνει ετησίως το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο για τη χρήση αυτών των μέσων.

Επειδή οι πιστώσεις που είχαν διατεθεί με απόφαση του Συμβουλίου για το «Νέο Κοινοτικό Μέσο» (ΝΚΜ) έχουν εξαντληθεί και επειδή η ισχύς της συνθήκης ΕΚΑΧ έληξε το 2002, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι δεν είναι πλέον απαραίτητο να ενημερώνονται το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με τις δανειοδοτικές δραστηριότητες της Κοινότητας βάσει των συγκεκριμένων μέσων στο εσωτερικό της Κοινότητας. Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει μόνο τα στοιχεία που αφορούν την αποπληρωμή δανείων (βλ. το κεφάλαιο περί δανειοληψιών).

2. Σε ό,τι αφορά την δανειοδοτική δραστηριότητα εκτός Κοινότητας, οι αποφάσεις που εκδόθηκαν το 1997 και το 2000 [1] υποχρεώνουν την Επιτροπή να ενημερώνει ετησίως το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την ισχύουσα κατάσταση όσον αφορά τα δάνεια της ΕΤΕ υπό την εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, στις χώρες της Μεσογείου, στη Λατινική Αμερική, στην Ασία και στη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής. Οι ίδιες αυτές υποχρεώσεις επεκτάθηκαν το 1998 στα δάνεια της ΕΤΕ προς την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (απόφαση 98/348/ΕΚ) και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (απόφαση 98/729/ΕΚ), το 1999 στα δάνεια προς την Τουρκία (απόφαση 99/786/ΕΚ), το 2000 στα δάνεια προς την Κροατία (απόφαση 2000/688/ΕΚ) και την Τουρκία-Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης (απόφαση 2000/788/ΕΚ), καθώς και, το 2001, στα δάνεια προς τις βαλτικές περιφέρειες της Ρωσίας (απόφαση 2001/777/ΕΚ) και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (απόφαση 2001/778/ΕΚ).

[1] Απόφαση 97/256/EΚ για την πρώτη συνολική εντολή και 2000/24/EΚ για τη δεύτερη εντολή.

Η παρούσα έκθεση, για να ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωση, περιγράφει τις σχετικές πράξεις ανά γεωγραφική ζώνη. Για να είναι πλήρης η εικόνα των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης σύντομη περίληψη της μακροοικονομικής συνδρομής που παρέχεται από την Κοινότητα στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και των επιδοτήσεων επιτοκίου και των εγγυήσεων που συνδέονται με δάνεια της Κοινότητας.

1. ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 2002

1.1. Κοινοτικές εκδόσεις

Η Επιτροπή έχει εξουσιοδοτηθεί να δανείζεται κεφάλαια στην κεφαλαιαγορά για τη χρηματοδότηση των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων που αποφασίζει το Συμβούλιο. Εντούτοις, επειδή τα ανώτατα όρια που προβλέπονται στο πλαίσιο του ΝΚΜ έχουν εξαντληθεί πλήρως και λόγω του ότι η ισχύς της συνθήκης ΕΚΑΧ έληξε το 2002, δεν υπήρξε καμία άντληση κεφαλαίων βάσει των συγκεκριμένων μέσων κατά το 2002. Το μοναδικό δάνειο για μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή πέρυσι αφορούσε μία χώρα των δυτικών Βαλκανίων. Πραγματοποιήθηκε μόνο ένας δανεισμός βάσει του δανειοδοτικού μέσου της Ευρατόμ για τη χρηματοδότηση ενός δανείου προς τη Βουλγαρία.

1.2. Τάσεις στον τομέα των δανειοληψιών

Παρά τους προαναφερθέντες παράγοντες, οι δανειοληψίες από μέρους των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων (βλ. τον πίνακα 4-1 του παραρτήματος) αυξήθηκαν το 2002 κατά 17,2% σε 38,1 δισεκ. ευρώ, έναντι 32,5 δισεκατομμυρίων ευρώ το προηγούμενο έτος.

Λαμβανομένων υπόψη των αποπληρωμών, ακυρώσεων και μεταβολών της συναλλαγματικής ισοτιμίας, το συνολικό ποσό των δανειοληψιών που εκκρεμούσε στις 31 Δεκεμβρίου 2002 ήταν 183,3 δισεκ. ευρώ, δηλαδή αυξημένο κατά 2,3% σε σύγκριση με το 2001 (βλ. τον πίνακα 4-2 του παραρτήματος).

Από την κατανομή των δανειοληψιών ανά νόμισμα (βλ. τον πίνακα 4-3 του παραρτήματος) προκύπτει μείωση των δανειοληψιών σε ευρώ το έτος 2002 σε 59% σε σύγκριση με 67,3% το 2001 επί του συνόλου των εκδόσεων, ενώ οι εκδόσεις σε άλλα κοινοτικά νομίσματα μειώθηκαν από 21,7% σε 17,7%. Η μείωση για όλα τα κοινοτικά νομίσματα συνολικά ήταν προς όφελος των μη κοινοτικών νομισμάτων, το μερίδιο των οποίων αυξήθηκε από 11% σε 23,3% του συνόλου. Οι εκδόσεις σε δολάριο ΗΠΑ αύξησαν το ποσοστό τους από 7,6% σε 21,7% λόγω της ισχυρής ζήτησης στην αγορά και ενισχύθηκαν από τα πολύ χαμηλά επιτόκια και την εξασθένηση του συγκεκριμένου νομίσματος.

Τα χαμηλά επιτόκια και οι οικονομικές και χρηματοοικονομικές αβεβαιότητες είχαν ως αποτέλεσμα να εξακολουθήσουν οι δανειζόμενοι να προτιμούν τα δάνεια με μεταβλητό επιτόκιο. Το μερίδιο των δανείων αυτού του τύπου ήταν 85,5% το 2002, ενώ το 2001 ήταν ελαφρώς κατώτερο του 80%.

Σε ό,τι αφορά την ειδική περίπτωση του ΝΚΜ, δεν υπήρξαν νέες δανειοληψίες κατά το 2002. Η αντίστοιχη κατάσταση που ισχύει για τις εκκρεμούσες δανειοληψίες παρουσιάζεται για κάθε νόμισμα χωριστά στον πίνακα 4-4 του στατιστικού παραρτήματος.

2. ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ [2]

[2] Κατά το 2002 δεν υπήρξαν δανειοδοτικές δραστηριότητες με αποδέκτη κράτη μέλη για την ΕΚΑΧ και την Ευρατόμ.

2.1. Ανασκόπηση

Η χρηματοδοτική στήριξη τρίτων χωρών που έχουν συνάψει συμφωνίες συνεργασίας με την Κοινότητα προσλαμβάνει ποικίλες μορφές ανάλογα με την εκάστοτε γεωγραφική περιοχή και τους επιδιωκόμενους στόχους. Κατά κανόνα έχει τη μορφή διμερών δανείων (μακροοικονομική χρηματοδοτική στήριξη ή στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών), στο πλαίσιο των οποίων η Ένωση συμβάλλει στην αποκατάσταση της μακροοικονομικής ισορροπίας. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να πρόκειται για συνήθη δάνεια, που έχουν τη μορφή είτε άμεσης χρηματοδότησης για μεμονωμένα σχέδια, είτε συνολικών δανείων προς τραπεζικά ιδρύματα, τα οποία στη συνέχεια κατανέμουν τα κεφάλαια μεταξύ τοπικών σχεδίων μικρότερης κλίμακας.

Στην πρώτη περίπτωση, η Επιτροπή διαχειρίζεται τις πράξεις χρηματοδότησης κατ' εφαρμογή των οδηγιών του Συμβουλίου. Στη δεύτερη περίπτωση, η ΕΤΕ είναι πρωτίστως αυτή που διαχειρίζεται τα δάνεια σύμφωνα με τους συνήθεις όρους που εφαρμόζει, στις πλείστες δε περιπτώσεις με την εγγύηση του προϋπολογισμού της Επιτροπής.

Το δανειοδοτικό μέσο της Ευρατόμ μπορεί να χρησιμοποιείται για χρηματοδοτήσεις προς τα κράτη μέλη και προς ορισμένες τρίτες χώρες (επιλέξιμες είναι οι εξής χώρες: Αρμενία, Βουλγαρία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Ουκρανία, Ρουμανία, Ρωσία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχική Δημοκρατία).

Οι τομείς για τους οποίους αναπτύσσει δραστηριότητες η Κοινότητα απαριθμούνται στον πίνακα 2.1.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπό μορφή δανείων έχει από τη φύση της έκτακτο χαρακτήρα και εντάσσεται στις προσπάθειες της διεθνούς κοινότητας να προσφέρει, σε συνδυασμό με τα θεσμικά όργανα του Bretton Woods, στήριξη στο ισοζύγιο πληρωμών ορισμένων χωρών που αντιμετωπίζουν περιστασιακές δυσκολίες. Η συνδρομή της Κοινότητας επικεντρώνεται σε γειτονικές γεωγραφικές περιοχές, όπως είναι η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τα δυτικά Βαλκάνια, τα καλούμενα «νέα ανεξάρτητα κράτη» («ΝΑΚ») στην Ευρώπη, την Κεντρική Ασία και τον Καύκασο και οι χώρες του Μεσογειακού Νότου. Οι εκταμιεύσεις συνδέονται και αυτές με την υλοποίηση από τις δικαιούχες χώρες στόχων μακροοικονομικής σταθεροποίησης και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο αριθμός των πράξεων που εκτελούνται κάθε χρόνο είναι περιορισμένος, και είναι δύσκολο να γίνουν αξιόπιστες συγκρίσεις όσον αφορά τη συνδρομή που παρέχεται από έτος σε έτος. Παρόλα αυτά, καθώς οι υποψήφιες χώρες πραγματοποιούν σημαντική πρόοδο στον τομέα της μακροοικονομικής προσαρμογής, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή βαίνει μειούμενη. Αντιθέτως, η περιοχή των δυτικών Βαλκανίων είναι κατά τα τελευταία χρόνια αποδέκτης αυξανόμενης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από την πλευρά της Κοινότητας, συνδρομή που συμπεριλαμβάνει επίσης ένα σημαντικό στοιχείο μη επιστρεπτέων επιχορηγήσεων.

Στα δυτικά Βαλκάνια, το Συμβούλιο ενέκρινε κατά το 2002 μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπό μορφή δανείου συνολικού ύψους 55 εκατ. ευρώ προς τη Σερβία και το Μαυροβούνιο, που συνοδεύτηκε από επιχορήγηση μέγιστου ύψους 75 εκατ. ευρώ. Ακόμη αποφάσισε τη χορήγηση δανείου μέγιστου ύψους 20 εκατ. ευρώ, καθώς και επιχορήγησης μέγιστου ύψους 40 εκατ. ευρώ προς τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Προκειμένου για τα ΝΑΚ, αποδόθηκε έμφαση στην αναδιάταξη των μη εκταμιευθέντων ποσών βάσει παλαιότερων πράξεων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Κατά πρώτον, η απόφαση του Συμβουλίου του 1998 για τη χορήγηση δανείου μέγιστου ύψους 150 εκατ. ευρώ στην Ουκρανία, από το οποίο είχαν εκταμιευθεί μόνο 58 εκατ. ευρώ, αντικαταστάθηκε από νέα δέσμη δανεισμού ύψους 110 εκατ. ευρώ, η οποία αποφασίστηκε τον Ιούλιο του 2002, ενώ το μη εκταμιευθέν τμήμα του παλαιότερου δανείου (92 εκατ. ευρώ) ακυρώθηκε. Το νέο δάνειο περιλαμβάνει ευνοϊκότερους όρους, τόσο από την άποψη της λήξης (15 έτη αντί των 7), όσο και από την άποψη της περιόδου χάριτος (10 έτη αντί των 7). Παρομοίως, το δάνειο ύψους 15 εκατ. ευρώ που είχε αποφασισθεί το 2000 για το ισοζύγιο πληρωμών της Μολδαβίας ακυρώθηκε και αντικαταστάθηκε από επιχορήγηση του ιδίου ύψους, η οποία ενεκρίθη από το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2002.

Μόνο μία εκταμίευση δανείου ύψους 12 εκατ. ευρώ πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2002 υπέρ της ΠΓΔΜ επί τη βάσει διαδικασιών που είχαν ξεκινήσει το 2001.

Το 2002 χορηγήθηκε ακόμη συνδρομή υπό τη μορφή αμιγώς μη επιστρεπτέων επιχορηγήσεων συνολικού ύψους 141 εκατ. ευρώ. Από το ποσό αυτό, 11 εκατ. ευρώ είχαν ως αποδέκτη την Αρμενία, 115 εκατ. ευρώ τη Σερβία και το Μαυροβούνιο και 15 εκατ. ευρώ το Κοσσυφοπέδιο.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3. Δανειοδοτήσεις της ΕΤΕ κατά το 2002 στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο, την Ασία και τη Λατινική Αμερική και τη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής [3]

[3] Νομική βάση: Αποφάσεις του Συμβουλίου 97/256/ΕΚ, 98/348/ΕΚ, 98/729/ΕΚ, 99/786/ΕΚ, 2000/24/ΕΚ, 2000/688/ΕΚ, 2000/788/ΕΚ, 2001/777/ΕΚ και 2001/778/ΕΚ.

Το κεφάλαιο 2.3 αποτελεί την ετήσια έκθεση για το 2002 που πρόκειται να υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφασης του Συμβουλίου 2000/24/ΕΚ.

2.3.1 Στόχοι και προτεραιότητες της ΕΤΕ

Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η δραστηριότητα της Τράπεζας βαίνει αυξανόμενη στις υπό προσχώρηση χώρες, πράγμα που τις βοηθά να προετοιμασθούν καλύτερα για την προσχώρησή τους και τη συμμετοχή τους στην ευρωπαϊκή ενοποίηση (η Τράπεζα συνδράμει επίσης τις άλλες υποψήφιες χώρες) [4]. Επιπλέον, η Τράπεζα έχει αναπτύξει σε σημαντικό βαθμό τη δραστηριότητά της στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων, μέσω της υποστήριξης επενδυτικών σχεδίων στην Αλβανία, την Κροατία, τη Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

[4] Πέρα από τις δραστηριότητές της βάσει εντολής στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου, η Τράπεζα ανανέωσε το σημαντικό προενταξιακό μέσο της για δάνεια από τους ίδιους πόρους της χωρίς εγγύηση του προϋπολογισμού, ώστε να συνδράμει χώρες που έχουν υποβάλει αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ.

Η ΕΤΕ δίνει προτεραιότητα στην αναβάθμιση, τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη των τομέων των επικοινωνιών και της ενέργειας, με ιδιαίτερη έμφαση στα διευρωπαϊκά δίκτυα (TENs) με τη μορφή των οδικών και σιδηροδρομικών αξόνων που έχει καθορίσει η πανευρωπαϊκή διάσκεψη των υπουργών Μεταφορών ως προτεραιότητες ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα.

Εξάλλου, η Τράπεζα έχει διευρύνει σταδιακά το φάσμα των δραστηριοτήτων της για την προετοιμασία της Διεύρυνσης. Αποδίδεται προτεραιότητα στα περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με σχέδια της ΕΤΕ, καθώς και στα περιβαλλοντικά σχέδια καθ' εαυτά, στο πλαίσιο της σταδιακής προσαρμογής της νομοθεσίας των οικείων χωρών στη νομοθεσία της ΕΕ. Η ΕΤΕ στηρίζει επίσης μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και άλλες βιομηχανικές πρωτοβουλίες, είτε απευθείας είτε μέσω του μηχανισμού συνολικών δανείων, ιδίως όταν συμμετέχουν κοινοτικοί εταίροι.

Στην περιοχή της Μεσογείου, τα δάνεια της Τράπεζας βάσει της σχετικής εντολής πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της ευρωμεσογειακής συνεργασίας και στηρίζουν την οικονομική ανάπτυξη των οικείων χωρών. Τα δάνεια της ΕΤΕ χρηματοδοτούν μεμονωμένα επενδυτικά σχέδια και, μέσω του μηχανισμού συνολικών δανείων, μικρότερα σχέδια και ΜΜΕ, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα σε διάφορες χώρες. Η Τράπεζα χορηγεί επίσης δάνεια δυνάμει του προγράμματος TERRA («Δράση ανοικοδόμησης και ανασυγκρότησης για τους σεισμούς στην Τουρκία» - απόφαση του Συμβουλίου 99/786/ΕΚ), καθώς επίσης βάσει του «Ειδικού προγράμματος δράσης για την Τουρκία» (απόφαση του Συμβουλίου 2000/788/ΕΚ).

Βάσει των όρων της ευρωμεσογειακής συνεργασίας, τα δάνεια της ΕΤΕ από ίδιους πόρους συμπληρώνονται από επιδότηση επιτοκίου (για δάνεια στον περιβαλλοντικό τομέα) και επιχειρηματικά κεφάλαια από δημοσιονομικές πηγές της ΕΕ, που διαχειρίζεται η Τράπεζα.

Εκτός από τα δάνεια που χορηγεί βάσει εντολής και κατόπιν αίτησης του Συμβουλίου, η Τράπεζα έχει ξεκινήσει πρόγραμμα δανειοδότησης από τους ίδιους πόρους της, χωρίς εγγύηση από τον προϋπολογισμό, στο πλαίσιο του «Μηχανισμού μεσογειακής εταιρικής σχέσης». Ένα πρώτο σχέδιο εγκρίθηκε κατά τη διάρκεια του 2002.

Στην Ασία και τη Λατινική Αμερική, η Τράπεζα χρηματοδοτεί σχέδια αμοιβαίου ενδιαφέροντος για την Κοινότητα και τις οικείες χώρες, συγχρηματοδοτώντας με κοινοτικούς παράγοντες προώθησης τη μεταφορά τεχνολογίας και τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος. Ο πίνακας 2.3.6. περιλαμβάνει λεπτομέρειες για το αμοιβαίο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα οικεία σχέδια.

Στη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής, στόχος της Τράπεζας είναι να συμβάλει στην επιτυχή υλοποίηση του προγράμματος ανοικοδόμησης και ανάπτυξης της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό, η σύνοψη της δραστηριότητας της ΕΤΕ από το 1998 είναι η εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.2. Δανειοδοτική δραστηριότητα

Το 2002, η Τράπεζα υπέγραψε 11 δανειακές συμβάσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου, συνολικού ύψους 500 εκατ. ευρώ σε 3 χώρες. Το μεγαλύτερο μέρος (77%) είχε ως αποδέκτη τη Ρουμανία, το 17% τη Βουλγαρία και το υπόλοιπο τη Σλοβακία.

- Η δραστηριότητα της Τράπεζας εξακολουθεί να στηρίζει την οικονομική ανάπτυξη των οικείων χωρών, κυρίως με τη χρηματοδότηση στρατηγικών υποδομών. Από το σύνολο των 500 εκατ. ευρώ, τα 295 εκατ. ευρώ (59%) διοχετεύτηκαν στον τομέα των επικοινωνιών, περιλαμβανομένης της οδοποιίας και την προστασίας των αναχωμάτων διωρύγων στη Ρουμανία, καθώς και του εκσυγχρονισμού των λιμενικών υποδομών στο δέλτα του Δούναβη, στη Βουλγαρία.

- 55 εκατ. ευρώ (11%) χορηγήθηκαν ως δάνειο για την υποδομή διαχείρισης υδάτων στη Ρουμανία, ενώ 30 εκατ. ευρώ (6%) χορηγήθηκαν για την προστασία του περιβάλλοντος στη Σλοβακία.

- Στον τομέα της ενέργειας, 60 εκατ. ευρώ (12% της συνολικής χρηματοδότησης) χορηγήθηκε με σκοπό την αναβάθμιση των δικτύων μεταγωγής και διανομής ενέργειας στη Βουλγαρία.

- Τέλος, χορηγήθηκαν συνολικά δάνεια συνολικού ύψους 60 εκατ. ευρώ (12% της συνολικής χρηματοδότησης) για την υποστήριξη ΜΜΕ στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το 2002, η Τράπεζα υπέγραψε 8 συμβάσεις δανείων στα Βαλκάνια βάσει αποφάσεων του Συμβουλίου, συνολικού ύψους 425 εκατ. ευρώ σε 3 χώρες. Το μεγαλύτερο μέρος (64%) είχε ως αποδέκτη τη Δημοκρατία της Σερβίας και του Μαυροβουνίου, το 31% την Κροατία και το υπόλοιπο τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

- Η δραστηριότητα της Τράπεζας είχε ως κύριο στόχο τον τομέα των επικοινωνιών, περιλαμβανομένης της κατασκευής οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου στη Σερβία και το Μαυροβούνιο και στην Κροατία. Ο συγκεκριμένος τομέας απορρόφησε 310 εκατ. ευρώ (73% του συνολικού ποσού δανειοδότησης).

- Οι τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας απορρόφησαν 95 εκατ. ευρώ (22% της συνολικής χρηματοδότησης), που χορηγήθηκαν για τον εκσυγχρονισμό της υποδομής μεταγωγής ενέργειας στη Σερβία και το Μαυροβούνιο, καθώς κι ενός εργοστασίου τσιμέντου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

- Τέλος, συνολικό δάνειο ύψους 20 εκατ. ευρώ (5% της συνολικής χρηματοδότησης) χορηγήθηκε για τη στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στη Σερβία και το Μαυροβούνιο.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στην περιοχή της Μεσογείου, υπογράφτηκαν κατά το 2002 δάνεια συνολικού ύψους 1.401 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο 17 πράξεων σε 7 χώρες.

Τα δάνεια για σχέδια στη Τουρκία αντιπροσώπευαν το 29% περίπου του συνολικού δανεισμού, ενώ η Αίγυπτος, η Αλγερία και η Τυνησία απορρόφησαν από κοινού ένα επιπλέον 50%.

- Το 43% περίπου της συνολικής χρηματοδότησης (605 εκατ. ευρώ) αφορούσε τον τομέα των επικοινωνιών. Τα σχέδια αφορούσαν την ανάπτυξη του οδικού δικτύου στην Αλγερία, την Τουρκία και την Τυνησία, την ανάπτυξη του υπόγειου σιδηροδρομικού δικτύου στην Αίγυπτο και την επέκταση ενός λιμένα στο Λίβανο, καθώς επίσης την ανακατασκευή υποδομών που είχαν υποστεί βλάβη λόγω πλημμυρών στην Αλγερία.

- Στον τομέα της ενέργειας, 510 εκατ. ευρώ (37% της συνολικής χρηματοδότησης) χορηγήθηκαν με σκοπό την αναβάθμιση των δικτύων μεταγωγής και παροχής ενέργειας στην Αίγυπτο, το Μαρόκο και την Τυνησία, καθώς και των υποδομών αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Τουρκία.

- Τα σχέδια διαχείρισης υδάτων στο Μαρόκο και την Τουρκία αντιστοιχούν στο 4% της συνολικής χρηματοδότησης στην υπό εξέταση περιοχή (60 εκατ. ευρώ).

- Η ανέγερση και επέκταση εργοστασίων τσιμέντου στην Αλγερία και την Τυνησία, καθώς και η κατασκευή νοσοκομείων στη Συρία αντιστοιχούν στο 16% της συνολικής χρηματοδότησης (226 εκατ. ευρώ) για τον τομέα της βιομηχανίας και των υπηρεσιών.

-

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η Τράπεζα υπέγραψε 3 δάνεια συνολικού ύψους 145 εκατ. ευρώ σε 3 χώρες της Aσίας και της Λατινικής Αμερικής. Εξάλλου, χορηγήθηκε δάνειο ύψους 30 εκατ. ευρώ στην Περιφερειακή Κεντρική Αμερική.

- Ένα δάνειο για τον τομέα της ενέργειας στη Βραζιλία συνιστά το 31% της συνολικής χρηματοδότησης (55 εκατ. ευρώ), ενώ δάνειο ύψους 50 εκατ. ευρώ (29%) χορηγήθηκε για τον τομέα των επικοινωνιών στην Ινδονησία.

- Το υπόλοιπο 40% των δανείων (70 εκατ. ευρώ) έγκειται σε συνολικά δάνεια προς τη Σρι Λάνκα και την Περιφέρεια της Κεντρικής Αμερικής.

-

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το 2002, η Τράπεζα υπέγραψε μία σύμβαση δανείου στη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής, ύψους 50 εκατ. ευρώ, που αφορούσε συνολικό δάνειο για τη χρηματοδότηση επιχειρηματικών σχεδίων μικρής και μεσαίας κλίμακας.

2.3.3. Κατανομή κινδύνων

Η απόφαση 2000/24/ΕΚ [5], όπως τροποποιήθηκε, προβλέπει συνολική κάλυψη με την εγγύηση της Κοινότητας για το 65% του συνολικού ύψους των δανείων που έχουν υπογραφεί. Βάσει των ρυθμίσεων για την κατανομή των κινδύνων, τα δάνεια της ΕΤΕ για σχέδια που καλύπτονται από μη κρατική εγγύηση καλύπτονται μόνο ως προς τους πολιτικούς κινδύνους από την κοινοτική εγγύηση, ενώ τα δάνεια για σχέδια που καλύπτονται από κρατική εγγύηση καλύπτονται για όλους τους κινδύνους από την κοινοτική εγγύηση. Η Τράπεζα ενεργοποιεί την εγγύηση του προϋπολογισμού της Κοινότητας για ένα μεμονωμένο δάνειο μόνο αν η εγγύηση για το δάνειο που αφορά το εκάστοτε σχέδιο δεν αρκεί για την εξόφληση της Τράπεζας. Στην περίπτωση των σχεδίων που καλύπτονται από μη κρατική εγγύηση, τούτο μπορεί να γίνει μόνο για πολιτικούς λόγους, ενώ στην περίπτωση των σχεδίων που καλύπτονται από κρατική εγγύηση, το ίδιο επιτρέπεται να γίνει για οποιονδήποτε λόγο. Μία τέτοια ενεργοποίηση πραγματοποιείται για ολόκληρο το οφειλόμενο ποσό του δανείου.

[5] Η απόφαση 2000/24/ΕΚ του Συμβουλίου καλεί την Τράπεζα «να καλύπτει τον εμπορικό κίνδυνο, σε ποσοστό 30% των δυνάμει της παρούσας απόφασης δανειοδοτήσεών της, από μη κρατικές εγγυήσεις και, στο μέτρο του δυνατού, βάσει ειδικής περιφερειακής εντολής. Αυτό το ποσοστό διευρύνεται, όποτε είναι δυνατόν, εφόσον το επιτρέπει η αγορά.». Κατά το 2002, η Τράπεζα συνέχισε το έργο της βάσει του στόχου κατανομής των κινδύνων, αν και ο στόχος αυξήθηκε στο 30% αντί του 25% που ίσχυε βάσει της πρώτης εντολής.

1η εντολή: (Απόφαση του Συμβουλίου που καλύπτει την περίοδο από 31.1.1977 έως 31.01.2000)

Το 2002 δεν υπογράφτηκαν περαιτέρω δάνεια βάσει της πρώτης εντολής, οπότε δεν υπήρξε μεταβολή του βαθμού κατανομής των κινδύνων που έχει επιτευχθεί βάσει της πρώτης εντολής. Όσον αφορά τη δανειοδότηση σε σύγκριση με το συνολικό ανώτατο όριο, τα αντίστοιχα επίπεδα ήταν 81% για τις χώρες AΛA, 26% για τις ΧΚΑΕ και 3% για τη Μεσόγειο.

2η εντολή: (Απόφαση του Συμβουλίου που καλύπτει την περίοδο από 1.02.2000 έως 31.01.2007)

Το σωρευτικό σύνολο για τα σχέδια κατανομής κινδύνων από την έναρξη της δανειοδοτικής δραστηριότητας στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου για την περίοδο από την 1.02.2000 ήταν 1.453 εκατ. ευρώ στα τέλη του 2002, δηλ. 7,5% του ανώτατου ορίου συνολικής δανειοδότησης και 19,2% της δανειοδότησης ως την ημερομηνία εκείνη.

Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, η δανειοδότηση της ΕΤΕ με βάση την κατανομή κινδύνων ανήλθε συνολικά σε 456 εκατ. ευρώ, ή 5% του ανώτατου ορίου δανειοδότησης για τις υπόψη χώρες και 15,7% της δανειοδότησης στην περιοχή αυτή μέχρι σήμερα.

Στην περιοχή της Μεσογείου, υπογράφτηκαν τρία δάνεια στο πλαίσιο της διευθέτησης κατανομής κινδύνων το 2002, με αποτέλεσμα το σύνολο να ανέρχεται στο 1,6% περίπου του ανώτατου ορίου της εντολής και στο 3,3% των συνολικών ποσών που έχουν υπογραφεί. Όπως αναμενόταν, τα σχέδια υπογράφονται συχνά με κυβερνήσεις ή δημόσιους φορείς (σύμφωνα με τις εγγενείς διαδικασίες προγραμματισμού της Ευρωμεσογειακής Συνεργασίας), με αποτέλεσμα το σύνολο της κατανομής κινδύνων για τις χώρες της Μεσογείου να παραμένει ακόμη σχετικά χαμηλό.

Στην Ασία και τη Λατινική Αμερική (ΑΛΑ), η κατανομή κινδύνων για δάνεια της ΕΤΕ ανήλθε στο συνολικό ποσό των 891 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα να αντιστοιχεί στο 36% του ανώτατου ορίου της εντολής και στο 80% των δανειοδοτήσεων στη συγκεκριμένη περιοχή έως σήμερα.

Έως σήμερα, δεν έχουν υπογραφεί δάνεια κατανομής των κινδύνων στη Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής (ΔΝΑ).

Η κατανομή κινδύνων στις 31.12.2002 απεικονίζεται στους παρακάτω πίνακες, ξεχωριστά για κάθε εντολή (το ποσοστό κατανομής κινδύνων δεν έχει μεταβληθεί από τα τέλη του 2001 για την πρώτη εντολή).

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Οι περιφερειακοί πίνακες στο τέλος του κεφαλαίου 2.3 (πίνακες 2.3.8 έως 2.3.11) περιέχουν ειδικά στοιχεία για τα δάνεια με κατανομή κινδύνων.

2.3.4. Συνεργασία με άλλους οργανισμούς

Στις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ, οι δραστηριότητες της Τράπεζας πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ το οποίο συνδράμει τις υποψήφιες χώρες να προετοιμασθούν για την ένταξή τους, ειδικότερα με τη χρηματοδότηση επενδύσεων οι οποίες έχουν ως στόχο να ενσωματώσουν τις υποδομές τους σε αυτές της ΕΕ και να συνδράμουν τις ΜΜΕ. Όπου είναι δυνατόν, τα σχέδια συγχρηματοδοτούνται με άλλους οργανισμούς. Συνεπώς, οι δραστηριότητες της Τράπεζας αποτελούν τμήμα μιας συντονισμένης προσέγγισης σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και, όπου είναι απαραίτητο, με διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς οι οποίοι εργάζονται στις οικείες χώρες.

Η Τράπεζα συνεργάζεται στενά με το πρόγραμμα PHARE/ISPA, με το οποίο έχει αναπτύξει παραγωγική σχέση, που εκτιμούν ιδιαίτερα οι αποδέκτριες χώρες. Πέρα από τη συχνή στήριξη του PHARE κατά τη διάρκεια του προεπενδυτικού σταδίου προκειμένου να διασφαλισθεί ότι πραγματοποιούνται οι απαραίτητες μελέτες και τεχνικές συνδρομές για την υποστήριξη των σχεδίων της ΕΤΕ, η Τράπεζα συνεργάζεται επίσης με το PHARE για τη συγχρηματοδότηση σχεδίων υποδομής.

Η συμμετοχή του PHARE/ISPA και των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε σχέδια που χρηματοδότησε η ΕΤΕ το 2002 αναλύονται στον παρακάτω πίνακα. Άλλα σχέδια συγχρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο της προενταξιακής πίστωσης της Τράπεζας, η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο της παρούσας έκθεσης.

Για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η Τράπεζα μετέχει από κοινού με την Επιτροπή στην «Ομάδα καθοδήγησης για τις υποδομές», η οποία καταρτίζει τα σχέδια.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στην περιοχή της Mεσογείου, οι πράξεις της Τράπεζας πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ και αποτελούν τμήμα συντονισμένης προσέγγισης σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή και, όπου είναι απαραίτητο, με άλλους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, περιλαμβανομένων των πράξεων συγχρηματοδότησης. Η συμβολή των οργανισμών αυτών στα σχέδια που χρηματοδοτεί η ΕΤΕ εμφανίζεται στον παρακάτω πίνακα.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Στην Ασία και τη Λατινική Αμερική, η Τράπεζα εξακολουθεί να χρηματοδοτεί σχέδια αμοιβαίου ενδιαφέροντος για την εκάστοτε χώρα και για την ΕΕ. Το αμοιβαίο ενδιαφέρον των δανείων που υπογράφτηκαν το 2002 εξηγείται στον παρακάτω πίνακα. Η Τράπεζα συνεργάζεται οσάκις είναι δυνατό με άλλους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στην Ασία και τη Λατινική Αμερική.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.4. Συμβαλλόμενοι της σύμβασης της Λομέ - Δανειοδοτική δραστηριότητα

Τα συνολικά δάνεια της ΕΤΕ προς χώρες ΑΚΕ/ΥΧΕ κατά το 2002 ανήλθαν σε 297,65 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 123 εκατ. ευρώ προήλθαν από ιδίους πόρους της τράπεζας και 174,65 εκατ. ευρώ από επιχειρηματικά κεφάλαια. Η κατανομή ανά περιφέρεια και τομέα της εν λόγω δανειοδότησης έχει ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

*επιδοτούνται στο σύνολό τους

3. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΑΝΕΙΟΔΟΤΗΣΕΩΝ

Η δανειοδοτική δραστηριότητα επηρεάζει τον προϋπολογισμό της Κοινότητας όταν τα δάνεια συνοδεύονται από κοινοτικές εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή ειδικούς όρους που εξομοιώνονται με πράξεις οι οποίες ενέχουν κίνδυνο για το δανειστή.

3.1. Δημοσιονομικές εγγυήσεις

Στις 22 Δεκεμβρίου 1999, το Συμβούλιο αποφάσισε να ανανεώσει συνολικά, για περίοδο 7 ετών, την εγγύηση της Κοινότητας για τα δάνεια της ΕΤΕ εκτός της ΕΕ (απόφαση του Συμβουλίου 2000/24/ΕΚ, ΕΕ L 9 της 13ης Ιανουαρίου 2000). Η απόφαση αυτή τροποποιήθηκε δύο φορές το 2000 (2000/688/EΚ και 2000/788/EΚ).

Στις 6 Νοεμβρίου 2001 το Συμβούλιο αποφάσισε να επεκτείνει το πρόγραμμα αυτό για να καλυφθούν τα δάνεια της ΕΤΕ που έχουν συναφθεί στη Γιουγκοσλαβία, συμπεριλαμβάνοντας τη χώρα αυτή στην ομάδα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (απόφαση 2001/778/EΚ του Συμβουλίου).

Τα νέα ανώτατα όρια ανά γεωγραφική περιοχή έχουν ως εξής (σε EUR)

Τουρκία: // 450 εκατ.

Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη: // 9.280 εκατ.

Μεσογειακές χώρες: // 6.425 εκατ.

Λατινική Αμερική και Ασία: // 2.480 εκατ.

Δημοκρατία της Νοτίου Αφρικής: // 825 εκατ.

Το συνολικό ανώτατο όριο εγγύησης ανέρχεται συνεπώς σε 19.460 εκατ. ευρώ και καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της Επιτροπής κατά το 65% αυτού του ποσού (έναντι 70% στην προηγούμενη εντολή). Η νέα απόφαση καλεί την ΕΤΕ να αναζητεί και άλλες πηγές (εμπορικής) εγγύησης, όταν κάτι τέτοιο είναι δυνατό, από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της και θέτει για το θέμα αυτό ως στόχο το 30% του ανώτατου ορίου (έναντι 25% στην προηγούμενη εντολή).

Το υπόψη πρόγραμμα εγγυήσεων θα λήξει στις 31 Ιανουαρίου του 2007. μπορεί να παραταθεί αυτομάτως για 6 μήνες εάν δεν έχει επιτευχθεί το ανώτατο όριο των δανείων.

Ο προϋπολογισμός της Επιτροπής καλύπτει επίσης το 65% ενός μέγιστου ποσού 600 εκατ. ευρώ προς την Τουρκία (TERRA), για το οποίο δεν ζητήθηκε κατανομή του κινδύνου.

Κατά το τρίτο έτος της νέας εντολής, η ΕΤΕ υπέγραψε συμφωνίες δανειοδότησης συνολικού ύψους 2.550 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα το συνολικό ποσό στη νέα εντολή να ανέλθει σε 7.577 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 38,9% του ανωτάτου ορίου, ενώ η κατανομή των κινδύνων ισοδυναμεί ήδη με το 19,2% των υπογεγραμμένων δανείων.

Στις 6 Νοεμβρίου 2001, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει κοινοτική εγγύηση 100% στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τις ζημίες στο πλαίσιο δανειοδοτικών πράξεων για περιβαλλοντικά σχέδια στις Βαλτικές περιφέρειες της Ρωσίας, συνολικού ύψους 100 εκατ. ευρώ (απόφαση του Συμβουλίου 2001/777/EΚ).

Η λεπτομερής κατάσταση των εγγυήσεων αναπτύσσεται στην εξαμηνιαία έκθεση της Επιτροπής περί των εγγυήσεων υπό την κάλυψη του γενικού προϋπολογισμού.

3.2. Επιδοτήσεις επιτοκίου

Χορηγήθηκαν επιδοτήσεις επιτοκίων βάσει αρκετών κοινοτικών προγραμμάτων, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της Ένωσης. Η Επιτροπή κατάρτισε συνολική έκθεση αξιολόγησης, κατόπιν αίτησης του Συμβουλίου, για το θέμα αυτό (βλ. COM (2000) 524 της 6ης Σεπτεμβρίου 2000). Τα περισσότερα από τα προγράμματα αυτά έχουν ολοκληρωθεί και δεν επηρεάζουν πλέον τις δαπάνες του προϋπολογισμού. Ο παρακάτω πίνακας περιλαμβάνει τα προγράμματα που συνεχίζονται και το ύψος των επιδοτήσεων επιτοκίου που καταβλήθηκαν κατά την υπό εξέταση περίοδο.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

3.3. Επιχειρηματικά κεφάλαια

Στο πλαίσιο των συμφωνιών με τις χώρες της Μεσογείου και της σύμβασης του Λομέ, συνάπτονται δάνεια με ευνοϊκούς όρους από την ΕΤΕ, τα οποία συνοδεύονται από ειδικούς όρους διάρκειας ή εξυγίανσης του χρέους, που τα καθιστούν όμοια με κεφαλαιακές επενδύσεις. Οι πράξεις που πραγματοποιούνται στη Μεσόγειο χρηματοδοτούνται από το γενικό προϋπολογισμό, ενώ οι πράξεις που πραγματοποιούνται στις χώρες ΑΚΕ από τον προϋπολογισμό του ΕΤΑ. Ταξινόμηση των σχετικών πράξεων παρατίθεται στον πίνακα 2.4.1:

4. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>