EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 48/51

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η απάντηση της ΕΕ στη μεταβαλλόμενη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/10

Εισηγητής: ο κ. Brian CALLANAN

Στις 18 Φεβρουαρίου 2010, και σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

Η απάντηση της ΕΕ στη μεταβαλλόμενη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομικά και νομισματικά θέματα, οικονομική και κοινωνική συνοχή» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 135 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 3 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Περίληψη και συμπεράσματα

1.1 Τα κράτη μέλη της ΕΕ επλήγησαν από τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη δεκαετία του 30 και η ανάκαμψη παραμένει αποσπασματική, ασταθής και εύθραυστη. Κατόπιν της βαθύτερης κρίσης μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι παγκόσμιες ισορροπίες έχουν πλέον αλλάξει και η ΕΕ οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις στρατηγικές της εντός αυτού του νέου πλαισίου. Δεδομένου ότι το 85 % του εμπορίου της ΕΕ αφορά στην ίδια την αγορά της, ορισμένες από τις απαντήσεις στις νέες προκλήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στο εσωτερικό της. Η άνοδος της εσωτερικής ζήτησης αποτελεί βασική προϋπόθεση προκειμένου η ΕΕ να μπορέσει να αντεπεξέλθει στα παγκόσμια δεδομένα. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει αρκετές γνωμοδοτήσεις επί του θέματος. Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται το εξωτερικό σκέλος της απάντησης της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομική κρίση, δηλαδή τη νέα θέση της ΕΕ στις παγκόσμιες αγορές, εξετάζοντας τις μεταβολές στις επιδόσεις της οικονομίας της στον συγκεκριμένο χώρο και τα αποτελέσματα που έχει διεθνώς η πρόσφατη άνοδος της Κίνας και των λοιπών αναπτυσσόμενων οικονομιών. Εξετάζει ερωτήματα με σκοπό να συμβάλει στην ανάλυση αυτών των ζητημάτων και στη συζήτηση του αντίκτυπου που έχουν επί των πολιτικών και των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο, ενώ προβάλλει τις σκέψεις και τις ιδέες της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με μια συζήτηση τα πορίσματα της οποίας θα έχουν πολύ σημαντικές συνέπειες.

1.2 Η ΕΕ αντιμετωπίζει θεμελιώδεις προκλήσεις επιχειρώντας να ανταποκριθεί στις τεράστιες μεταβολές στο χώρο των οικονομικών, πολιτικών και εμπορικών σχέσεων, που επισπεύστηκαν εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Ενεργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ πρέπει να προσαρμοστεί τονώνοντας την ανάπτυξη, πολλαπλασιάζοντας και αναβαθμίζοντας τις νέες θέσεις εργασίας, προκρίνοντας μια πιο οικολογική και καινοτόμο οικονομία, επιτυγχάνοντας τον στόχο της στρατηγικής 2020 για 75 % ποσοστό απασχόλησης και διασφαλίζοντας τη συμπερίληψη ομάδων κινδύνου όπως οι νέοι, οι γυναίκες, οι μεσήλικες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

1.3 Οι σχεδιαστές του ευρωπαϊκού οράματος ανάλωσαν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς του στην ενδοσκόπηση, οικοδομώντας την ενιαία αγορά, διευθετώντας θεσμικά όργανα, διαφωνώντας για κονδύλια ή διαπραγματευόμενοι ακατάπαυστα συνθήκες. Για να εξέλθει από αυτήν την ύφεση και αναδιοργανωθεί με επιτυχία ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του 21ου αιώνα, την επόμενη δεκαετία, η Ευρώπη πρέπει να στραφεί προς τα έξω. Συνεπώς, η ΕΕ πρέπει να έχει περισσότερη επίγνωση και να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις που καθορίζονται κυρίως από τις νέες σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και την επιρροή των ισχυρών ομάδων των αναπτυσσομένων χωρών, όπως οι BRIC.

1.4 Εάν ενεργήσει έτσι, τότε, όπως υποδεικνύει ο Πρόεδρος της Επιτροπής, κ. José Manuel Barroso, η Ευρώπη έχει «τα μέσα, την ευφυΐα, το κριτικό πνεύμα, το ιστορικό υπόβαθρο και το ανθρώπινο, πνευματικό και πολιτιστικό δυναμικό» για να επιτύχει.

1.5 Στο πρόγραμμα εργασίας της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί για τη μείωση των εμποδίων στις διεθνείς εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις, την ολοκλήρωση τρεχουσών διμερών διαπραγματεύσεων, τη βελτίωση της εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών και πρωτοβουλίες για την απελευθέρωση του εμπορίου σε αναπτυσσόμενους τομείς όπως οι τομείς υψηλής τεχνολογίας, οι υπηρεσίες και οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες.

1.6 Μια ανησυχητική τάση είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει τομέας υψηλής τεχνολογίας στον οποίο η Ευρώπη πρωτοπορεί παγκοσμίως, ούτε έχει η ΕΕ αρκετές ηγετικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που μπορούν να εκμεταλλευτούν επαρκώς τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (KET) του μέλλοντος.

1.7 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία των προβλημάτων που υφίστανται έξω από το αυστηρό πλαίσιο εστίασης της παρούσας γνωμοδότησης σε σχέση με τις βλαβερές συνέπειες του προστατευτισμού και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως η ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων παγκοσμίου εμβέλειας, η στήριξη της καινοτομίας σε καθιερωμένες βιομηχανίες, η διατήρηση τομέων ζωτικής στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη, η συνεκτίμηση του εξαγωγικού δυναμικού δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, καθώς και η ενθάρρυνση πόλεων της ΕΕ, να «συνεργαστούν» με ομολόγους τους σε όλο τον κόσμο.

1.8 Μια από τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης υπήρξε η ενίσχυση του δελέατος των προστατευτικών πολιτικών, τάση στην οποία ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Pascal Lamy, προειδοποίησε ότι οι χώρες πρέπει να αντισταθούν

1.9 Στο εξωτερικό, ο Γύρος της Ντόχα πρέπει να ολοκληρωθεί επιτυχώς, γεγονός που φαίνεται αρκετά δύσκολο. Εντωμεταξύ, η ΕΕ σφυρηλατεί νέες διμερείς σχέσεις και συμφωνίες τόσο με αναπτυγμένες όσο και με αναπτυσσόμενες χώρες, στοιχείο το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις γενικότερες εμπορικές πολιτικές

1.10 Άλλοι σημαντικοί πολιτικοί στόχοι της ΕΕ περιλαμβάνουν την αμοιβαιότητα αυτών των νέων διμερών συμφωνιών για τον καλύτερο έλεγχο –όπου αυτό καθίσταται δυνατόν– της ενεργειακής ασφάλειας, τη διασφάλιση ελαστικών και προσαρμοστικών κανόνων στις ευμετάβλητες συγκυρίες, την κατάργηση των μη δασμολογικών φραγμών (συμπεριλαμβανομένων της «πέραν των συνόρων» διαφάνειας στην εργασία και των προτύπων ποιότητας σύμφωνα με τους κανόνες του ΔΟΕ) και τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών για τα περιβαλλοντικά αγαθά και τις υπηρεσίες.

1.11 Οι πολυμερείς συμφωνίες για το περιβάλλον πρέπει να εναρμονίζονται με συμφωνίες για το διεθνές εμπορικό σύστημα, ώστε να ενισχύουν παρά να υπονομεύουν οι μεν τις δε.

1.12 Η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής για την ΕΕ. Η συγκεκριμένη διάσταση περιλαμβάνει τη συντονισμένη διαπραγμάτευση εξωτερικών συμφωνιών εφοδιασμού (όπως έχει ήδη συμβεί στην περίπτωση των διμερών εμπορικών συμφωνιών), την πώληση τεχνογνωσίας και τεχνολογίας για βελτιώσεις των υποδομών όπως τα «ευφυή δίκτυα» ή η νέα γενιά της τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη μη ορυκτά καύσιμα, η κοινή χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύσσονται για να συμβάλουν στο στόχο της ΕΕ για τη χρήση σε ποσοστό «20 %» εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η αναζήτηση ευκαιριών για την εξαγωγή τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την εφαρμογή κινήτρων μείωσης των εκπομπών άνθρακα.

1.13 Καθώς ο κόσμος εξελίσσεται σε ένα όλο και πιο αλληλοεξαρτώμενο και αλληλένδετο σύνολο, πρέπει να προσαρμοστεί αναλόγως και ο τρόπος σκέψης των ιθυνόντων της πολιτικής. Η αλληλεπίδραση ενιαίας αγοράς και εμπορικής πολιτικής της ΕΕ δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο σημαντική. Δεν μπορεί επίσης να λεχθεί ότι η απαιτούμενη διαδικασία διαβούλευσης εντός της ΕΕ και μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών της έχει ενισχύσει και στηρίζει την αποτελεσματική ανάπτυξη, συμφωνία και εφαρμογή μιας πιο ευέλικτης εμπορικής πολιτικής.

1.14 Όσον αφορά δε τον ανθρώπινο παράγοντα, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ο φόβος και η ανασφάλεια που προξενούν οι μεταβολές ισορροπίας της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Αποτελεί ευκαιρία, αλλά και καθήκον, για την οργανωμένη κοινωνία πολιτών να προστρέξει σε βοήθεια των πολιτών, των πολιτικών και των οικονομιών εν μέσω αυτών των μεταβολών.

1.15 Η πρώτη στρατηγική πολιτική απάντηση της ΕΕ στην ύφεση και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες του παγκόσμιου συσχετισμού οικονομικών δυνάμεων συνίσταται στη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020. Η επιτυχία της στρατηγικής αυτής προϋποθέτει μία συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών (όπως ανέφερε ο Πρόεδρος κ. Barroso στην Ανακοίνωση για την ΕΕ 2020). Για να ανταποκριθεί στο μεταβαλλόμενο παγκόσμιο συσχετισμό οικονομικών δυνάμεων, και να επιτύχει μεγάλη οικονομική αποδοτικότητα και κοινωνική συνοχή, η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στις θεμελιώδεις και παραδεδεγμένες μεθόδους της όπως η εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων, με τη συμμετοχή σύσσωμης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

1.16 Ωστόσο, η Επιτροπή διαθέτει πολύ λίγα εργαλεία για να επηρεάσει άμεσα την πρόοδο και η ευθύνη εναπόκειται σε μεγάλο βαθμό στις κυβερνήσεις των κρατών μελών, οι οποίες τώρα αντιμετωπίζουν επίσης αύξηση των εγχώριων οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων.

2. Εισαγωγή

2.1 «Τα κράτη μέλη της ΕΕ επλήγησαν από τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη δεκαετία του 30 … και η ανάκαμψη παραμένει αποσπασματική, ασταθής και εύθραυστη” (1). Κατόπιν της βαθύτερης κρίσης μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι παγκόσμιες ισορροπίες έχουν πλέον αλλάξει και η ΕΕ οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις στρατηγικές της εντός αυτού του νέου πλαισίου. Δεδομένου ότι το 85 % του εμπορίου της ΕΕ αφορά στην ίδια την αγοράς της, ορισμένες από τις απαντήσεις στις νέες προκλήσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στο εσωτερικό της. Η άνοδος της εσωτερικής ζήτησης αποτελεί βασική προϋπόθεση προκειμένου η ΕΕ να μπορέσει να αντεπεξέλθει στα παγκόσμια δεδομένα. Η ΕΟΚΕ έχει καταρτίσει αρκετές γνωμοδοτήσεις επί του θέματος (2). Η παρούσα γνωμοδότηση πραγματεύεται το εξωτερικό σκέλος της απάντησης της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομική κρίση, δηλαδή τη νέα θέση της ΕΕ στις παγκόσμιες αγορές, εξετάζοντας τις μεταβολές στις επιδόσεις της οικονομίας της στο συγκεκριμένο χώρο και τα αποτελέσματα που έχει διεθνώς η πρόσφατη άνοδος της Κίνας και των λοιπών αναπτυσσόμενων οικονομιών. Εξετάζει ερωτήματα με σκοπό να συμβάλει στην ανάλυση αυτών των ζητημάτων και στη συζήτηση του αντίκτυπου που έχουν επί των πολιτικών και των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο, ενώ προβάλει τις σκέψεις και τις ιδέες της κοινωνίας των πολιτών σχετικά με μια συζήτηση τα πορίσματα της οποίας θα έχουν πολύ σημαντικές συνέπειες.

2.2 Η Ευρώπη εξαρτάται από την παγκόσμια οικονομία και σήμερα κυριαρχεί σε πολλές αγορές, αλλά για πόσο ακόμα; Το 1800, η Ευρώπη και τα παρακλάδια της στο «Νέο Κόσμο» αντιπροσώπευαν το 12 % του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 27 % του παγκόσμιου εισοδήματος. Η κυριαρχία αυτή κορυφώθηκε το 1913 όταν οι «ανεπτυγμένες» αυτές οικονομίες αντιπροσώπευαν το 20 % του παγκόσμιου πληθυσμού αλλά εισέπρατταν πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου εισοδήματος (δηλαδή ποσοστό άνω του 50 %). Σήμερα, το μερίδιο στον παγκόσμιο πληθυσμό έχει συρρικνωθεί στο 12 % και συνεχίζει να μειώνεται, αλλά συνεχίζουμε να εισπράττουμε περίπου το 45 % του παγκόσμιου εισοδήματος (3).

Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι συνέπειες των αλλαγών που παρατηρούνται σήμερα στις παγκόσμιες αγορές, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι πολιτικοί ιθύνοντες της ΕΕ ίσως χρειαστεί να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση και προσοχή στις νέες συνθήκες που διέπουν τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις της Ευρώπης και ιδιαίτερα τις επιδόσεις της ως προς τις εξαγωγές.

3. Ιστορικό

3.1 Το ευρωπαϊκό εμπόριο

3.1.1 Η συνολική αξία των ευρωπαϊκών εξαγωγών εκτιμάται στο 1,3 τρισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ. Χωρίς να υπολογίζονται οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, η ΕΕ αντιπροσώπευε το 2008 το 16 % των παγκόσμιων εξαγωγών. Οι κυριότεροι εξαγωγικοί εταίροι της ήταν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Ελβετία, η Κίνα και η Τουρκία.

3.1.2 Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπου τα κράτη μέλη της ΕΕ συνιστούν βασικούς παράγοντες σε αγορές ιδιαίτερης σημασίας, οι πολιτικές που εφαρμόζονται στις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις παγκόσμιες εξελίξεις, όπως ο πολιτικός αντίκτυπος της αυξανόμενης οικονομικής ισχύος εμπορικών εταίρων όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία. Πώς όμως θα πρέπει να προσαρμοστεί η Ευρώπη σε αυτά τα δεδομένα; Αναλαμβάνοντας σημαντικότερο ρόλο στον χώρο του παγκόσμιου εμπορίου ή πράττοντας το αντίθετο αποδεχόμενη ένα νέο, ταχέως αναπτυσσόμενο παγκόσμιο υπόδειγμα – υπό την κυριαρχία ενός νέου «G2» με πρωταγωνιστές την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο;

3.1.3 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει, στο πρόγραμμα εργασίας της, ότι το διεθνές εμπόριο αποτελεί κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη της απασχόλησης και των επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει δεσμευτεί για τη μείωση των εμποδίων στις διεθνείς εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις, την ολοκλήρωση τρεχουσών διμερών διαπραγματεύσεων, τη βελτίωση της εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών και πρωτοβουλίες για την απελευθέρωση του εμπορίου σε αναπτυσσόμενους τομείς όπως οι τομείς υψηλής τεχνολογίας, οι υπηρεσίες και οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες. Ένας τομέας που θα αποβεί κρίσιμος είναι η βελτίωση των διμερών σχέσεων με τις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Ρωσία.

3.2 Το ευρωπαϊκό εμπόριο στην παγκόσμια οικονομία

3.2.1 Η οικονομική κρίση διαμορφώνει εκ νέου τους παγκόσμιους οικονομικούς συσχετισμούς. Μεταξύ 2000-2007 οι αναδυόμενες οικονομίες, και ιδίως η Κίνα, διεύρυναν την επενδυτική τους βάση και ηγούνται, επί του παρόντος, της παγκόσμιας ανάκαμψης, με αύξηση των εξαγωγών της (λ.χ. αύξηση της τάξεως του 17,7 % το Δεκέμβριο του 2009). Την ίδια περίοδο, η ΕΕ κατέγραψε αντιφατικές επιδόσεις στις εξαγωγές της και σημαντικές απώλειες σε ορισμένες ζωτικές αγορές, κυρίως στην Ασία και στη Ρωσία.

3.2.2 Έτσι, ενώ η ανάκαμψη συντελείται στην Κίνα μέσω των εξαγωγών, παραμένει κατά μεγάλο μέρος απλή προσδοκία της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι οι εξαγωγές της ΕΕ θα αυξηθούν κατά 5 % το 2010 και 5,1 % το 2011, επιβοηθούμενες, σε μεγάλο βαθμό, από τη μείωση της αξίας του ευρώ σε σχέση με τους σημαντικότερους εμπορικούς μας εταίρους. Όμως, το γεγονός αυτό δεν είναι ούτε θεωρείται ως παράγοντας που ενισχύει την «εθνική» οικονομική μας ανάκαμψη εάν εξαιρέσουμε χώρες όπως η Γερμανία και η Ιρλανδία, οι οποίες συμμετέχουν ήδη σε μεγάλο βαθμό στο διεθνές εμπόριο (4).

3.2.3 Σύμφωνα με μια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι επιδόσεις της ΕΕ στον τομέα των εξαγωγών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας ήταν απογοητευτικές, εγείροντας ανησυχίες ως προς τη δυνατότητα της ΕΕ να διατηρήσει τα προϊόντα της σε υψηλά επίπεδα ποιότητας και καινοτομίας (5). Επίσης, οι επιδόσεις στον τομέα των υπηρεσιών μειώθηκαν και το μερίδιο τους στην παγκόσμια αγορά μεταξύ 2004-2006 συρρικνώθηκε. Η τάση αυτή είναι ανησυχητική δεδομένου ότι δεν υπάρχει τομέας υψηλής τεχνολογίας στον οποίο η Ευρώπη πρωτοπορεί παγκοσμίως, ούτε έχει η ΕΕ αρκετές ηγετικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που μπορούν να εκμεταλλευτούν επαρκώς τις βασικές τεχνολογίες γενικής εφαρμογής (KET) του μέλλοντος.

3.2.4 Παρά τις αδυναμίες αυτές, η ΕΕ εξακολουθεί να είναι η κορυφαία εμπορική δύναμη στον τομέα των υπηρεσιών, αποτελώντας τον πρώτο εξαγωγέα και τον δεύτερο τη τάξει εισαγωγέα προϊόντων· παράλληλα δε αντιπροσωπεύει κύρια πηγή και αποδέκτη άμεσων επενδύσεων από όλο τον κόσμο. Η ΕΕ έχει, συνεπώς, κάθε λόγο να διατηρήσει και να ενισχύσει τη θέση της στον χώρο του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά προκειμένου να το επιτύχει, χρειάζεται ένα νέο τρόπο σκέψης βαθιά ριζωμένο στην πραγματικότητα ενός διαφορετικού και πολύ πιο περίπλοκου παγκόσμιου εμπορικού περιβάλλοντος.

3.2.5 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία των προβλημάτων που υφίστανται έξω από το αυστηρό πλαίσιο εστίασης της παρούσας γνωμοδότησης σε σχέση με τις βλαβερές συνέπειες του προστατευτισμού και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως η ενθάρρυνση της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων παγκοσμίου εμβέλειας, η στήριξη της καινοτομίας σε καθιερωμένες βιομηχανίες, η διατήρηση τομέων ζωτικής στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη, η συνεκτίμηση του εξαγωγικού δυναμικού δημόσιων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, καθώς και η ενθάρρυνση πόλεων της ΕΕ, να «συνεργαστούν» με ομολόγους τους σε όλο τον κόσμο.

3.3 Μεταβολή των οικονομικών και πολιτικών συσχετισμών

3.3.1 Η χρεοκοπία της Lehman Brothers, μιας από τις παλαιότερες επενδυτικές τράπεζες της Γουόλ Στριτ, και το χάος που επακολούθησε στην αγορά, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης κάμψης που αντιμετώπισε η παγκόσμια βιομηχανία μεταποίησης από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οδήγησαν την παγκόσμια οικονομία σε ελεύθερη πτώση. Χάρη στις κρατικές παρεμβάσεις αποσοβήθηκε μεν το φαινόμενο της χιονοστιβάδας που θα παρέσυρε το διεθνές τραπεζικό σύστημα, δεν μπόρεσε όμως να αποφευχθεί η απότομη και ταχεία μείωση της ροής κεφαλαίων.

3.3.2 Οι επιπτώσεις στο εμπόριο ήταν άμεσες, με τον περιορισμό των πιστώσεων και την κατάρρευση των καταναλωτικών δαπανών που υποχρέωσαν τις επιχειρήσεις να μειώσουν την παραγωγή. Ωστόσο, η σοβαρότητα αυτής της προσαρμογής παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των διαφόρων συγκροτημάτων συναλλαγών, με την Κίνα να ανακάμπτει ταχύτερα, βοηθούμενη σημαντικά από την απόφαση της κυβέρνησής της να υιοθετήσει μια δημοσιονομική πολιτική που διοχέτευσε 580 δισεκατομμύρια δολάρια στην οικονομία της χώρας, προκειμένου να τονώσει την ταχεία ανάκαμψή της.

3.3.3 Τον Μάρτιο του 2009, το Πεκίνο, το Λονδίνο, η Ουάσιγκτον και η Φρανκφούρτη αποφάσισαν να αναλάβουν πολιτική δράση. Οι ηγέτες των 20 ισχυρότερων κρατών (G20) συμφώνησαν στη διάθεση 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων ΗΠΑ από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, προκειμένου να εφαρμόσουν σε παγκόσμια κλίμακα μέτρα όμοια με εκείνα που έλαβαν τα μεμονωμένα κράτη. Παράλληλα η συγκεκριμένη σύνοδος σηματοδότησε την «ενηλικίωση» των νέων ισχυρών ή/και επιφανών παραγόντων της διεθνούς σκηνής οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μια νέα παγκόσμια οικονομική τάξη πραγμάτων με θεμελιώδεις αλλαγές όσον αφορά τους οικονομικούς συσχετισμούς και ενδεχομένως σημαντικές συνέπειες για την εμπορική πολιτική της ΕΕ.

3.3.4 Στις χώρες με υπερβολικά υψηλά επίπεδα κατανάλωσης, όπως οι ΗΠΑ, έγινε σύσταση να περιορίσουν τις δαπάνες τους, ενώ οι χώρες με πλεονάζοντα πιστωτικά και συναλλαγματικά αποθέματα ενθαρρύνθηκαν να τονώσουν την καταναλωτική ζήτηση. Τονίστηκε η ανάγκη να ακολουθήσει η παγκόσμια οικονομία μια βιώσιμη και ισόρροπη πορεία και επισημάνθηκε ότι είναι προς το συμφέρον της ΕΕ να συνεργαστεί πιο στενά με τον υπόλοιπο κόσμο.

3.3.5 Παρά την πρόσφατη επάνοδο της ανάπτυξης, συντρέχουν ακόμα αρκετοί λόγοι ανησυχίας. Οι οικονομολόγοι εκφράζουν την αβεβαιότητά τους για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας. Τίθενται ερωτήματα ως προς τη χρονική στιγμή και τον τρόπο άρσης των δημοσιονομικών κινήτρων, τα αποτελέσματά τους μέχρι και σήμερα, καθώς και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους. Μολονότι παρατηρείται σχετική επιστροφή στην οικονομική ανάπτυξη, ταυτόχρονα σημειώνεται μια «ανθρώπινη κρίση» (6) η υψηλή ανεργία σημαίνει ότι οι παγκόσμιοι ηγέτες δυσκολεύονται περισσότερο να υπερασπιστούν τη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου από πολιτική, θεωρητική και εδαφική άποψη .

3.3.6 Ως απάντηση στη μεταβολές του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων, η διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ πρέπει να προσαρμοστεί ταχέως στα νέα δεδομένα, να αποκτήσει ένα νέο τρόπο αντίδρασης για να το επιτύχει αυτό και να λειτουργεί με μεγαλύτερη συνοχή, σύνεση και ταχύτητα, να αξιοποιήσει τις νέες ευκαιρίες για τη δημιουργία θέσεων εργασίας όπως αυτές που προσφέρει η «πράσινη οικονομία», να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να επανεκπαιδεύσουν το προσωπικό τους, να προσφέρει σε εκείνους που έχασαν τη δουλειά τους τα εφόδια για να αναπροσανατολιστούν και να προσαρμοστούν σε αυτές τις νέες δυνατότητες, καθώς οι προηγούμενες διαρθρωτικές προσαρμογές έχουν δείξει ότι η υποστήριξη του αναπροσανατολισμού και της προσαρμογής των ατόμων είναι η πιο αποτελεσματική πολιτική ανταπόκριση (7).

4. Δύο βασικά ζητήματα

4.1 Ο προστατευτισμός

4.1.1 Μια από τις συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης υπήρξε η ενίσχυση του δελέατος των προστατευτικών πολιτικών, τάση στην οποία ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, κ. Pascal Lamy, προειδοποίησε ότι οι χώρες πρέπει να αντισταθούν (8). Η ΕΕ έχει κατά το παρελθόν ωφεληθεί σε μεγαλύτερο βαθμό από τους διαφανείς και εφαρμόσιμους κανόνες που ενισχύουν και διευκολύνουν δίκαια και αντικειμενικά ένα ανταγωνιστικό εμπορικό περιβάλλον. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Επίτροπο της ΕΕ αρμόδιο για το Εμπόριο, κ. Karel De Gucht, οι κυριότεροι εμπορικοί εταίροι της Ένωσης έχουν, μέχρι στιγμής, θεσπίσει 280 μέτρα περιοριστικά του εμπορίου κατά τη διάρκεια της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Εκφράζεται η ανησυχία ότι τα μέτρα αυτά μπορεί να αποτελέσουν νέο, μόνιμο τμήμα του συνολικού εμπορικού πλαισίου.

4.1.2 Ένα από τα πιο σημαντικά εμπόδια στο εμπόριο είναι σήμερα το τεχνητά χαμηλό επίπεδο στο οποίο παραμένει το κινεζικό νόμισμα Renminbi (ή yuan), χάρη στο οποίο η κυβέρνηση της Κίνας θεωρεί ότι θα διασφαλιστεί η μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα των κινεζικών εξαγωγών. Το γεγονός αυτό αποτελεί εμπόδιο για ελεύθερες και δίκαιες εμπορικές συναλλαγές. Είναι, επομένως, ευπρόσδεκτες οι πρόσφατες πρωτοβουλίες αντιμετώπισης της κατάστασης. Όμως, απαιτούνται και μακροπρόθεσμες αλλαγές διαρκείας στις συναλλαγματικές πολιτικές της κινεζικής κυβέρνησης.

4.1.3 Οι δέσμες κινήτρων βοηθούν στην τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης με την αύξηση της ζήτησης, ο πρωταρχικός σκοπός τους όμως δεν είναι άλλος από την υποστήριξη των τοπικών επιχειρήσεων. Ενδεχομένως μια παρενέργεια αυτών των μέτρων θα μπορούσε να είναι η ενίσχυση των μη ανταγωνιστικών κλάδων. Η νομοθεσία περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων παρέχει τη δυνατότητα στην ΕΕ να συντονίσει αποτελεσματικά τις προσπάθειες για την αποφυγή αυτού του ενδεχομένου ενώ μία ενιαία αγορά που λειτουργεί στην εντέλεια αποτρέπει τον δυνητικά επιβλαβή προστατευτισμό.

4.1.4 Στο εξωτερικό, ο Γύρος της Ντόχα πρέπει να ολοκληρωθεί επιτυχώς, γεγονός που φαίνεται αρκετά δύσκολο. Εντωμεταξύ, η ΕΕ σφυρηλατεί νέες διμερείς σχέσεις και συμφωνίες τόσο με αναπτυγμένες όσο και με αναπτυσσόμενες χώρες, στοιχείο το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις γενικότερες εμπορικές πολιτικές.

4.1.5 Άλλοι σημαντικοί πολιτικοί στόχοι της ΕΕ περιλαμβάνουν την αμοιβαιότητα αυτών των νέων διμερών συμφωνιών για τον καλύτερο έλεγχο –όπου αυτό καθίσταται δυνατόν– της ενεργειακής ασφάλειας, τη διασφάλιση ελαστικών και προσαρμοστικών κανόνων στις ευμετάβλητες συγκυρίες, την κατάργηση των μη δασμολογικών φραγμών συμπεριλαμβανομένων της «πέραν των συνόρων» διαφάνειας στην εργασία και των προτύπων ποιότητας, σύμφωνα με τους κανόνες του ΔΟΕ τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών για τα περιβαλλοντικά αγαθά και υπηρεσίες (9) κ.τ.λ.

4.1.6 Η Συνθήκη της Λισσαβώνας διαφοροποιεί τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, μεταξύ άλλων, με την επέκταση της συναπόφασης σε κύριους τομείς πολιτικής όπως το εμπόριο. Είναι σημαντικό οι παράμετροι αυτών των νέων διαδικασιών με τη συμμετοχή του Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής να οδηγήσουν σε ταχύτερες, περισσότερο ευέλικτες ανταποκρίσεις, που ενισχύουν τη δυνατότητα της ΕΕ να αντιδρά αποτελεσματικά και συνεκτικά είτε στις υψηλού επιπέδου στρατηγικές ανάγκες, είτε στις λεπτομέρειες της ημερήσιας διάταξης του εμπορίου.

4.2 Κλιματική αλλαγή

4.2.1 Αποτελεί πλέον κοινή παραδοχή ανά την Ευρώπη ότι απαιτείται άμεση δράση στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές επιδράσεις της παγκοσμιοποίησης έγκειται στην αλληλεξάρτηση που δημιουργεί. Η αχαλίνωτη κλιματική αλλαγή θα υποθηκεύσει το μέλλον των επόμενων γενεών και θα διαταράξει την παγκοσμιοποίηση προκαλώντας αφενός κατακόρυφη αύξηση των τιμών στις πρώτες ύλες, αφετέρου οικολογικές καταστροφές, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες. Επομένως, η κλιματική αλλαγή αποτελεί οικονομικό ζήτημα και προσλαμβάνει διόλου αμελητέες εμπορικές διαστάσεις.

4.2.2 Η ΕΕ πρωτοστατεί στην προσπάθεια περιορισμού του φαινομένου της υπερθέρμανσης του πλανήτη βάσει του πρωτοκόλλου του Κιότο. Τα αποτελέσματα της Διάσκεψης της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή λειτούργησαν ανασταλτικά για τις προσπάθειες της ΕΕ να προωθήσει τη διεθνή συνεργασία, κυρίως με τις αναδυόμενες οικονομίες, των οποίων οι εκπομπές ρύπων θα έχουν ξεπεράσει αυτές των αναπτυγμένων μέχρι το 2020. Παράλληλα, η ΕΕ ανησυχεί ότι οι πλέον άποροι ανά τον κόσμο θα είναι αυτοί που θα πληγούν περισσότερο από την παρούσα φάση της κλιματικής αλλαγής κατά την οποία η ΕΕ χρειάζεται μια σφαιρική, ρεαλιστική και πρακτική πολιτική απάντηση για να αποφευχθεί ο κίνδυνος επιβάρυνσης των μελλοντικών γενεών με αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες που μπορούν να αποφευχθούν.

4.2.3 Η ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στις εμπορικές και αναπτυξιακές πολιτικές της ΕΕ συνεπάγεται κόστη και επιβάλει περιορισμούς για την επίτευξη ενός στόχου που θα παραμείνει ανεκπλήρωτος αν δεν κάνουν το ίδιο και άλλοι, μεγάλοι εμπορικοί συνασπισμοί (10). Οι πολυμερείς συμφωνίες για το περιβάλλον πρέπει να εναρμονίζονται με συμφωνίες για το διεθνές εμπορικό σύστημα, ώστε να ενισχύουν παρά να υπονομεύουν οι μεν τις δε. Θα ήταν λοιπόν συνετό να εξακολουθήσει η ΕΕ να ηγείται ενός τέτοιου εγχειρήματος, ενώ οι υπόλοιποι δεν επιθυμούν –και δεν γίνεται να εξαναγκαστούν– να ακολουθήσουν; Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υποχρεωθεί η Κίνα να αντικαταστήσει το πρότυπο «ο καταναλωτής πληρώνει» για τη μείωση της χρήσης άνθρακα με αυτό της ΕΕ όπου «ο παράγων πληρώνει» (11) ή θα μπορούσε να αναχαιτιστεί η επιδίωξη της Wall Street να εξασφαλίσει, με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον, ηγετικό ρόλο στο σημαντικά διευρυμένο διεθνές εμπόριο εκπομπών άνθρακα;

4.2.4 Η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής για την ΕΕ. Αν και είναι τα μεμονωμένα κράτη μέλη αυτά που καλούνται πρωτίστως να αντιδράσουν, υφίσταται και μια πραγματική και ουσιαστική ενωσιακή διάσταση, ιδίως όσον αφορά το εμπόριο. Η συγκεκριμένη διάσταση περιλαμβάνει τη συντονισμένη διαπραγμάτευση εξωτερικών συμφωνιών εφοδιασμού (όπως έχει ήδη συμβεί στην περίπτωση των διμερών εμπορικών συμφωνιών), την πώληση τεχνογνωσίας και τεχνολογίας για βελτιώσεις των υποδομών όπως τα «ευφυή δίκτυα» ή η νέα γενιά της τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη μη ορυκτά καύσιμα, η κοινή χρήση νέων τεχνολογιών που αναπτύσσονται για να συμβάλουν στο στόχο της ΕΕ για τη χρήση σε ποσοστό «20 %» εναλλακτικών πηγών ενέργειας, η αναζήτηση ευκαιριών για την εξαγωγή τεχνογνωσίας για την ανάπτυξη και την εφαρμογή κινήτρων μείωσης των εκπομπών άνθρακα.

5. Η απάντηση

5.1 Προκλήσεις και ευκαιρίες

5.1.1 Προκειμένου να δημιουργηθούν ευκαιρίες για το ευρωπαϊκό εμπόριο, οι προκλήσεις που το μεταβεβλημένο παγκόσμιο περιβάλλον θέτει στην ΕΕ, τα θεσμικά της όργανα και τα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπιστούν με πνεύμα ειλικρίνειας. Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που εισήχθησαν από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας πρέπει, κατά την ΕΟΚΕ, να εφαρμοστούν ακόμη πιο συνεργατικά και αποτελεσματικά προκειμένου να επιτευχθεί η πρόκληση προσδιορισμού νέων καινοτόμων τρόπων διατήρησης παλαιότερων επιτευγμάτων της ΕΕ και επίτευξης μελλοντικών της στόχων (12). Για μια αποτελεσματική παρέμβαση απαιτείται μια ολιστική θεώρηση που θα βασίζεται σε υψηλό επίπεδο σύγχρονης γνώσης, διορατικότητας και κατανόησης.

5.1.2 Καθώς ο κόσμος εξελίσσεται σε ένα όλο και πιο αλληλοεξαρτώμενο και αλληλένδετο σύνολο, πρέπει να προσαρμοστεί αναλόγως και ο τρόπος σκέψης των ιθυνόντων της πολιτικής. Η αλληλεπίδραση ενιαίας αγοράς και εμπορικής πολιτικής της ΕΕ δεν υπήρξε ποτέ περισσότερο σημαντική. Δεν μπορεί επίσης να λεχθεί ότι η απαιτούμενη διαδικασία διαβούλευσης εντός της ΕΕ και μεταξύ των θεσμικών οργάνων και των κρατών μελών της έχει ενισχύσει και στηρίζει την αποτελεσματική ανάπτυξη, συμφωνία και εφαρμογή μιας πιο ευέλικτης εμπορικής πολιτικής.

5.1.3 Όσον αφορά δε τον ανθρώπινο παράγοντα, προβάλλει αδήριτη η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ο φόβος και η ανασφάλεια που προξενούν οι μεταβολές ισορροπίας της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Αποτελεί ευκαιρία, αλλά και καθήκον, για την οργανωμένη κοινωνία πολιτών να προστρέξει σε βοήθεια των πολιτών, των πολιτικών και των οικονομιών εν μέσω αυτών των μεταβολών. Η εφαρμογή προστατευτικών πολιτικών ως αντιστάθμισμα στις μεταβολές των παγκόσμιων οικονομικών συσχετισμών μοιάζει με τις προσπάθειες του δανού Βασιλιά Κνούτου να συγκρατήσει την παλίρροια. Η υποστήριξη για την προσαρμογή των ατόμων, των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων στις νέες πραγματικότητες συνιστά ένα δραστικό τρόπο αντιμετώπισης του φόβου και της ανασφάλειας. Για παράδειγμα, η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη δημιουργούν πολλές βαθιές και ριζικές διαρθρωτικές προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν.

5.1.3.1 Η σημαντικότερη πολιτική είναι, σύμφωνα με τους στόχους της στρατηγικής ΕΕ 2020, να αυξηθεί το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό. Ένα προφανές μέτρο είναι να υπάρχει οικονομικά προσιτή μέριμνα για τα παιδιά, για όλους τους γονείς που το επιθυμούν. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι περισσότερες γυναίκες μπορούν να παραμένουν στην αγορά εργασίας. Τούτο θα πρέπει να συνδυασθεί με μακράς διάρκειας και επαρκώς υψηλές χρηματικές καταβολές για γονική άδεια. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό γεννήσεων αναμένεται να αυξηθεί με τη μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των γονέων.

5.1.3.2 Επιπροσθέτως, η αισθητή διεύρυνση της προσφοράς εργατικού δυναμικού σε περίπτωση απουσίας μεταναστευτικών πολιτικών, φέρνει τις μεμονωμένες επιχειρήσεις που εξάγουν εκτός ΕΕ αντιμέτωπες με ένα σοβαρό δίλημμα: να περιορίσουν την επέκταση των δραστηριοτήτων τους ή να μεταφέρουν τις δραστηριότητές του σε μέρη όπου υπάρχει άφθονη προσφορά (13). Για το λόγο αυτό, είναι σκόπιμη, δικαιολογημένη και επειγόντως απαραίτητη μια συνολική και χωρίς αποκλεισμούς μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ για την αντιμετώπιση της δημογραφικής πρόκλησης της Ευρώπης.

5.1.4 Η πρώτη στρατηγική πολιτική απάντηση της ΕΕ στην ύφεση και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες του παγκόσμιου συσχετισμού οικονομικών δυνάμεων συνίσταται στη νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2020. Η επιτυχία της στρατηγικής αυτής προϋποθέτει μία συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών (όπως ανέφερε ο Πρόεδρος κ. Barroso στην Ανακοίνωση για την ΕΕ 2020). Για να ανταποκριθεί στο μεταβαλλόμενο παγκόσμιο συσχετισμό οικονομικών δυνάμεων, και να επιτύχει μεγάλη οικονομική αποδοτικότητα και κοινωνική συνοχή, η ΕΕ πρέπει να στηριχθεί στις θεμελιώδεις και παραδεδεγμένες μεθόδους της όπως η εταιρική σχέση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων, με τη συμμετοχή σύσσωμης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

5.1.5 Ωστόσο, η πρωτοβουλία θα προσκρούσει σε πολλές από τις ίδιες δυσκολίες που αντιμετωπίζει η στρατηγική της Λισσαβώνας: οι προτεραιότητές της μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές, η εφαρμογή μπορεί να είναι προβληματική, η Επιτροπή διαθέτει πολύ λίγα εργαλεία για να επηρεάσει άμεσα την πρόοδο, η ευθύνη παραμένει σε μεγάλο βαθμό με τις κυβερνήσεις των κρατών μελών οι οποίες τώρα αντιμετωπίζουν επίσης αύξηση των εγχώριων οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων (14).

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Άρθρο του πρώην Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κ. Pat Cox, που δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα με τίτλο “Europe must raise its game now and not later»: http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2010/0407/1224267827518.html

(2) Πρβ. μεταξύ άλλων: Η χρηματοπιστωτική κρίση και οι συνέπειές της στην πραγματική οικονομία ΕΕ C 255 της 22.9.2010, σ. 10, Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας (συμπληρωματική γνωμοδότηση) ΕΕ C 228 της 22ας Σεπτεμβρίου 2009 σ. 149, Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας ΕΕ C 182/2009 της 4ης Αυγούστου 2009 σ. 71, Η στρατηγική της Λισσαβώνας μετά το 2010 ΕΕ C 128 της 18ης Μαΐου 2010 σ. 3.

(3) Σύμφωνα με άρθρο του ιστορικού Niall Ferguson στους Financial Times (10.4.2010) με θέμα «reforming the teaching of history at second level in the UK».

(4) Ευρωπαϊκές Οικονομικές Προβλέψεις Άνοιξη 2010 – Ευρωπαϊκή Οικονομία 2 - 2010

(5) ΓΔ Εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Global Europe: EU Performance in the global economy (Παγκόσμια Ευρώπη - τις επιδόσεις της ΕΕ στην παγκόσμια οικονομία) βλ. http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2008/october/tradoc_141196.pdf (ημερομηνία πρόσβασης: 4.2.2010)

(6) ‘Falling Flat: More Evidence that America is Experiencing a Jobless Recovery’ (Αποτυχία; Περισσότερα στοιχεία υπέρ της άποψης ότι η ανάκαμψη στις ΗΠΑ συνοδεύεται από ανεργία) The Economist, http://www.economist.com/world/united-states/displaystory.cfm?story_id=15473802 (ημερομηνία πρόσβασης: 6.2.2010)

(7) Π.χ., στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας»ΕΕJ C 228 of 22.09.2009, σ.149) αναφέρεται ότι: «Ενόψει της αναμενόμενης δημογραφικής εξέλιξης, θα πρέπει, στα πλαίσια μιας ευφυούς αναδιάρθρωσης της οικονομίας, να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να μην απολύονται οι εργαζόμενοι αλλά να παραμένουν στην επιχείρηση και να ειδικεύονται περαιτέρω, ώστε μετά την ανάκαμψη της οικονομίας να διατίθεται επαρκής αριθμός ειδικευμένων εργαζομένων. Η παροχή επιδομάτων ανεργίας θα πρέπει να συνδέεται με προγράμματα μετεκπαίδευσης και βελτίωσης των επαγγελματικών δεξιοτήτων.»

(8) http://www.wto.org/english/news_e/sppl_e/sppl101_e.htm «Lamy warns on protectionism» (Προειδοποιήσεις του Λαμί για τον προστατευτισμό) WTO news

(9) Αν και δεν περιλαμβάνεται στο παρόν πρόγραμμα, αξίζει να ληφθεί υπόψη η συζήτηση με θέμα τους κανόνες διανοητικής ιδιοκτησίας.

(10) Πρόσφατα η Ομάδα Εργοδοτών της ΕΟΚΕ πρότεινε, για παράδειγμα, τα εξής: «Ο αυξημένος αριθμός ανταγωνιστικών κέντρων συμφερόντων ανά τον κόσμο έχει οδηγήσει σε μια πολυσύνθετη αλληλεπίδραση διμερών και πολυμερών σχέσεων που προβλέπουν, μεταξύ άλλων, μέτρα για την εφαρμογή πολιτικών περιορισμένης χρήσης άνθρακα και εξοικονόμησης ενέργειας, καθώς και για την προστασία των ανοικτών αγορών από τον συγκαλυμμένο προστατευτισμό».«A New Phase Ahead: Need for a Political and Economic Impetus», σ. 10. Δελτίο διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://www.eesc.europa.eu/groups/1/newsroom/declarations/Political_Priorities_2010_EN_WEB.pdf.

(11) Από καθαρά λογική άποψη, η θέση της Κίνας είναι δύσκολο να απορριφθεί παντελώς: για ποιο λόγο θα έπρεπε να αποδεχθεί να καταβάλει φόρο για την παραγωγή προϊόντων που καταναλώνονται στα αναπτυγμένες χώρες, τη στιγμή που εκείνες δεν επιβάλλουν ειδικό φόρο άνθρακα επί τα κατανάλωσης;

(12) Ένα καλό παράδειγμα απαιτούμενης καινοτομίας είναι η πρόσφατη σύσταση από τον Πρόεδρο Barroso μιας ομάδα Επιτρόπων που θα ασχοληθούν με τη χρηματοδότηση της έρευνας και ανάπτυξης για την οποία διάφορες Διευθύνσεις έχουν τις δικά τους διακριτά, αλλά δυνάμει αλληλεπικαλυπτόμενα ή/και αλληλοενισχυόμενα καθήκοντα, προϋπολογισμούς και ευθύνες

(13) Στην πραγματικότητα, πολλές επιχειρήσεις έχουν ήδη κάνει τις επιλογές τους και εκείνες που έχουν μεταφερθεί εκτός Ευρώπης απολαμβάνουν τους χαμηλούς δασμούς που επιβάλλονται για πολλά προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ, στοιχείο που οδηγεί σε υποδείξεις για την ανάγκη αναπροσαρμογής της σχέσης φόρων/δασμών.

(14) Ως μια από τις μικρότερες, περισσότερο ανοιχτές και εξαρτημένες από το εμπόριο οικονομίες της Ευρώπης, η Ιρλανδία θα μπορούσε να θεωρηθεί ως εργαστήριο για την πειραματική μελέτη αυτής της ανταπόκρισης, γιατί η απόφαση της κυβέρνησης να υποστηρίξει το εμπόριο με βάση την ανάπτυξη είναι ενθαρρυντική: επενδύσεις στο τριτοβάθμιας και τεταρτοβάθμιας εκπαίδευσης για την προαγωγή των επιστημών, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, ένα παγκοσμίως ανταγωνιστικό σύστημα έρευνας για τη μεταφορά γνώσης από τα ερευνητικά ιδρύματα στην αγορά, βελτίωση της ανταγωνιστικότητας για τις επιχειρήσεις που εμπορεύονται διεθνώς από την Ιρλανδία, μείωση των εκπομπών CO2 κατά 20 %, υποστήριξη για τις αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίοι αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.