ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την καλή μεταχείριση εντατικώς εκτρεφομένων χοίρων, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη την καλή μεταχείριση των χοιρομητέρων που εκτρέφονται σε διάφορους βαθμούς περιορισμού και κατά ομάδες

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Η προστασία των χοίρων είναι θέμα κοινοτικής αρμοδιότητας.

Η οδηγία του Συμβουλίου 91/630/ΕΟΚ καθορίζει τους στοιχειώδεις κανόνες για την προστασία των χοίρων.

Βάσει του άρθρου 6 της εν λόγω οδηγίας, η Επιτροπή έπρεπε να υποβάλει στο Συμβούλιο, πριν από την 1η Οκτωβρίου 1997, έκθεση, βάσει γνώμης που διατύπωσε η Μόνιμη Κτηνιατρική Επιτροπή, για το ή τα συστήματα εντατικής χοιροτροφίας που είναι σύμφωνα με τις απαιτήσεις για την καλή μεταχείριση των χοίρων από την άποψη της παθολογίας, της ζωοτεχνίας, της φυσιολογίας και της συμπεριφοράς καθώς επίσης και σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές επιδράσεις των διαφόρων συστημάτων. Η έκθεση αυτή πρέπει να λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη την καλή μεταχείριση των χοιρομητέρων, που εκτρέφονται σε διάφορους βαθμούς περιορισμού και κατά ομάδες, και να συνοδεύεται από κατάλληλες προτάσεις που θα βασίζονται στα πορίσματα της έκθεσης αυτής.

Η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων (ΕΕΥΚΔΖ) της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών διατύπωσε γνώμη για την "Ορθή μεταχείριση των χοίρων εντατικής εκτροφής" στις 30 Σεπτεμβρίου 1997.

Το πόρισμα της προαναφερόμενης γνώμης υπογραμμίζει την ανάγκη δράσης για τη βελτίωση των συνθηκών προστασίας των χοίρων και κυρίως για την αποφυγή, στο μέλλον, της χρήσης ατομικών στάβλων για κυοφορούσες χοιρομητέρες.

Τα στοιχεία που διαθέτει η Επιτροπή επιβεβαιώνουν ότι, τα τελευταία χρόνια, πέντε κράτη μέλη θέσπισαν νομοθεσία για την προστασία των χοίρων, προβλέποντας προϋποθέσεις συμπληρωματικές των οριζόμενων στην οδηγία 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου. Ειδικότερα, απαγορεύουν τους ατομικούς στάβλους για κυοφορούσες χοιρομητέρες και προβλέπουν βελτιώσεις της επιφάνειας των δαπέδων καθώς επίσης και ξεχωριστούς χώρους για τις διάφορες ανάγκες των ζώων.

Βάσει των προαναφερθέντων στοιχείων η Επιτροπή κατάρτισε έκθεση που θα υποβληθεί στο Συμβούλιο, μαζί με τις ανάλογες προτάσεις (βλ. άρθρο 6 της οδηγίας).

Στόχος της πρότασης της Επιτροπής είναι η τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας προκειμένου να προσαρμοσθεί στα νέα επιστημονικά δεδομένα και βάσει της πείρας που απέκτησαν τα κράτη μέλη στο συγκεκριμένο τομέα.

Η πρόταση οδηγίας που τροποποιεί την οδηγία 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου, βάσει της διάταξης του άρθρου 6 έχει ως στόχο:

* την απαγόρευση του ατομικού ενσταβλισμού για χοιρομητέρες και μικρούς θηλυκούς χοίρους καθώς επίσης και της χρήσης συστημάτων πρόσδεσης.

* την αύξηση του ζωτικού χώρου για τις χοιρομητέρες και τους μικρούς θηλυκούς χοίρους.

* να έχουν οι χοιρομητέρες και οι μικροί θηλυκοί χοίροι πρόσβαση σε υλικό στο οποίο μπορούν να ψάχνουν με το ρύγχος τους.

* υψηλότερο επίπεδο κατάρτισης και εξειδίκευσης σε θέματα καλής μεταχείρισης για τους χοιροτρόφους και για το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για τα ζώα.

* να ζητηθούν επιστημονικές συμβουλές σχετικά με ορισμένα θέματα χοιροτροφίας.

Οι παρούσες προτάσεις θα δημιουργήσουν, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ένα πλαίσιο αποδεκτών κανόνων καλής μεταχείρισης των χοίρων. Θα δοθεί στη χοιροτροφία χρόνος για την προσαρμογή της στα υψηλότερα αυτά πρότυπα, ενώ έχει προβλεφθεί η σταδιακή θέσπιση των μέτρων. Εφόσον θεσπισθούν τα μέτρα, η χοιροτροφία μπορεί να παράγει το προϊόν και να το διαθέτει στην αγορά κατά τρόπο που είναι αποδεκτός από τη μεγάλη πλειοψηφία του κοινού, ενισχύοντας έτσι τη φήμη της. Όταν τα μέτρα θα εφαρμόζονται πλήρως, και σε εύθετο χρόνο, θα μπορεί να εξεταστεί το θέμα των απαιτήσεων σήμανσης για να προβληθούν όλα όσα αναφέρονται και να ενημερωθεί και ο καταναλωτής σχετικά.

Η προστασία των ζώων είναι βασικό θέμα σε σχέση με την ανάπτυξη των μελλοντικών πολιτικών της ΕΕ στην κτηνοτροφία, ώστε η δημόσια εικόνα να συνδεθεί με αποδοτικά κτηνοτροφικά συστήματα. Οι προσαρμογές στο επίπεδο του μεγέθους των μονάδων, του κόστους εργασίας και της επικοινωνιακής πολιτικής, καθώς επίσης και η έμφαση στην ευρεία συμμετοχή στα κέρδη των παραγωγικών σχεδίων, θα βοηθήσει σε αυτή τη διαδικασία.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την καλή μεταχείριση εντατικώς εκτρεφομένων χοίρων, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη την καλή μεταχείριση των χοιρομητέρων που εκτρέφονται σε διάφορους βαθμούς περιορισμού και κατά ομάδες

1. Ιστορικο

Η οδηγία 91/630/ΕΟΚ [1] του Συμβουλίου καθορίζει τους στοιχειώδεις κανόνες για την προστασία των χοίρων.

[1] ΕΕ L 340, Δεκέμβριος 1991, σ. 33.

Βάσει του άρθρου 6 της εν λόγω οδηγίας, η Επιτροπή έπρεπε να υποβάλει στο Συμβούλιο, πριν από την 1η Οκτωβρίου 1997, έκθεση, βάσει γνωμοδότησης της Επιστημονικής Κτηνιατρικής Επιτροπής, για τα συστήματα εντατικής χοιροτροφίας που είναι σύμφωνα με τις απαιτήσεις για την καλή μεταχείριση των χοίρων από την άποψη της παθολογίας, της ζωοτεχνίας, της φυσιολογίας και της συμπεριφοράς καθώς επίσης και σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές επιδράσεις των διαφόρων συστημάτων. Η έκθεση αυτή λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη την καλή μεταχείριση των χοιρομητέρων, που εκτρέφονται σε διάφορους βαθμούς περιορισμού και ομαδικά, και συνοδεύεται από τις ενδεικνυόμενες προτάσεις της Επιτροπής.

Ζητήθηκε από την Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων, της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών, να εξετάσει λεπτομερώς την καλή μεταχείριση των χοίρων στα συστήματα εντατικής εκτροφής, καθώς επίσης και τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις των διαφόρων συστημάτων εκτροφής.

Η επιτροπή συνέστησε ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων υπό την προεδρία του καθηγητή κ. P. Jensen (University of Agricultural Science - Department of Animal Environment and Health - Σκάρα- Σουηδία).

Η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων διατύπωσε γνώμη για την "Ορθή μεταχείριση των χοίρων εντατικής εκτροφής" στις 30 Σεπτεμβρίου 1997. Το πόρισμα της προαναφερόμενης γνώμης υπογραμμίζει την ανάγκη δράσης για την περαιτέρω βελτίωση της μεταχείρισης των χοίρων.

Επιπλέον, η Επιτροπή γνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια τα συστήματα εκτροφής χοίρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται σε διαδικασία συνεχών μεταβολών. Ειδικότερα, σε μερικά κράτη μέλη, τα κτηνοτροφικά συστήματα διέπονται από εθνική νομοθεσία για την προστασία των ζώων η οποία είναι αυστηρότερη των απαιτήσεων της οδηγίας 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου, απαιτώντας πρόσθετα στοιχεία για τη βελτίωση των συνθηκών για τους χοίρους εντατικής εκτροφής, όπως είναι η εκτροφή των χοιρομητέρων κατά ομάδες. Σε μερικά κράτη μέλη, απαιτείται, για περιβαλλοντικούς λόγους, η μείωση της πυκνότητας του ζωικού πληθυσμού στη χοιροτροφία.

Βάσει των συμπερασμάτων της Επιστημονικής Επιτροπής για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων και λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων νομοθετικών εξελίξεων στον τομέα αυτό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Επιτροπή αποφάσισε να υποβάλει προτάσεις για την τροποποίηση της οδηγίας 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου.

Ειδικότερα, καταρτίστηκε πρόταση για την τροποποίηση της οδηγίας 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου και πρόταση που θα εγκρίνει η Επιτροπή βάσει της γνώμης της Μόνιμης Κτηνιατρικής Επιτροπής.

Η πρόταση της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση έχει ως στόχο τη βελτίωση της εντατικής χοιροτροφίας στα σημεία εκείνα που επιδρούν στην καλή μεταχείριση των ζώων, όπως είναι η εκτροφή των κυοφορουσών χοιρομητέρων σε ατομικούς στάβλους, η ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος στο οποίο εκτρέφονται τα ζώα και της ποιότητας των δαπέδων που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Μία δεύτερη πρόταση που πρόκειται να εγκρίνει η Επιτροπή βάσει της γνώμης της Μόνιμης Κτηνιατρικής Επιτροπής, θα τροποποιήσει τα παραρτήματα της οδηγίας 91/630/EΟΚ για τη βελτίωση των τεχνικών στοιχείων που ήδη περιλαμβάνονταν στη νομοθεσία. Η πρόταση παρέχει κυρίως νέα στοιχεία για την ομαδική εκτροφή χοίρων, για την κατώτερη ηλικία απογαλακτισμού, πρόσθετα στοιχεία για την επιφάνεια των δαπέδων και την απαγόρευση ακρωτηριασμών ρουτίνας.

2. Τα Κυρια Συστηματα παραγωγησ Στην Ευρωπαϊκη Ενωση - Γενικη Επισκοπηση

Στην Ευρώπη, ο σχεδιασμός των συστημάτων στέγασης επηρεάζεται από ορισμένους παράγοντες, όπως είναι το κλίμα, η νομοθεσία, τα οικονομικά, η διάρθρωση των αγροκτημάτων και η ιδιοκτησία, η έρευνα και οι παραδόσεις.

Πρόσφατα, η νομοθεσία για την προστασία των ζώων και για περιβαλλοντικές ανησυχίες, μαζί με κοινωνικοοικονομικά θέματα είχαν μεγαλύτερη επίδραση στα χοιροτροφικά συστήματα που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

Το αποτέλεσμα της επίδρασης των προαναφερθέντων παραγόντων είναι ότι σήμερα υπάρχουν μεγάλες διαφορές στα χοιροτροφικά συστήματα μεταξύ χωρών και περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παρούσα παράγραφος αποτελεί σύντομη επισκόπηση των ειδών χοιροτροφικών μονάδων που υπάρχουν στην Ένωση, με έμφαση στα συστήματα εντατικής εκτροφής.

2.1 Βασικές κατηγορίες παραγωγικών συστημάτων με στεγαζόμενα ενδιαιτήματα

Τα συστήματα με στεγαζόμενα ενδιαιτήματα μπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κατηγορίες με βάση το σύστημα που χρησιμοποιείται ως προς την κόπρο: με παχιά στρωμνή, με γυμνό δάπεδο, με εσχαρωτό δάπεδο.

Συστηματα με παχια στρωμνη

Στα συστήματα αυτά, όλος ο χώρος που καταλαμβάνουν τα ζώα πρέπει να διατηρείται καθαρός, στεγνός με τακτική ανανέωση του απορροφητικού υλικού της στρωμνής και απομάκρυνση του ήδη χρησιμοποιημένου. Σε τέτοια συστήματα τα ζώα υποδιαιρούν πολλές φορές το στάβλο σε ξεχωριστά τμήματα για ξάπλωμα και για απεκκρίσεις, επιλέγοντας να ξαπλώνουν στις πιο άνετες από άποψη θερμοκρασίας και ησυχίας πλευρές και να χρησιμοποιούν τις ψυχρές, υγρές και εκτεθειμένες στα ρεύματα πλευρές για τις εκκρίσεις και τα περιττώματα.

Ενώ συνήθως το υλικό που χρησιμοποιείται στα συστήματα αυτά είναι το άχυρο, τελευταία αναπτύχθηκαν συστήματα με στρωμνές από πριονίδι, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διευκολύνεται η αναερόβια χώνευση αποβλήτων με τακτική προσθήκη μίγματος ενζύμου/μικροβίου.

Συστηματα με γυμνο δαπεδο

Στα συστήματα αυτά υπάρχει δομικός διαχωρισμός του χώρου ξαπλώματος από το χώρο απεκκρίσεων ενώ η κόπρος απομακρύνεται συχνά, σε τακτά χρονικά διαστήματα, πολλές φορές κάθε μέρα. Τέτοιου είδους συστήματα έχουν το πλεονέκτημα να απαιτούν ελάχιστη ή καθόλου στρωμνή και λειτουργούν επιτυχώς και όταν διατίθεται λιγότερος χώρος για τα ζώα.

Συστήματα με εσχαρωτο δαπεδο

Τα συστήματα με εσχαρωτό δάπεδο είναι τα πιο διαδεδομένα στην ΕΕ. Στα συστήματα αυτά οι κανόνες υγιεινής τηρούνται, συνήθως χωρίς καθόλου στρωμνή, με την τοποθέτηση εσχαρωτών δαπέδων από τα οποία μπορούν να εκρέουν τα περιττώματα και να φυλάσσονται σε φυσικώς διαχωριζόμενο χώρο από εκείνον στον οποίο βρίσκονται τα ζώα. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ανάγκη στρωμνής καθιστά δυνατή τη χρήση των συστημάτων αυτών σε μη αρόσιμες περιοχές και ελαχιστοποιεί τις απαιτήσεις γεωργικής εργασίας.

Στο σύστημα αυτό προβλέπεται είτε εσχαρωτό δάπεδο σε ολόκληρο το διαμέρισμα είτε χώρος ξαπλώματος με κανονικό δάπεδο συνδυαζόμενο με χώρο για τις απεκκρίσεις, που είναι εσχαρωτό. Τελευταία, έχουν αναπτυχθεί συστήματα δαπέδου με εσχαρωτό πλέγμα σχεδιασμένα ειδικά για τη μείωση των εκπομπών αμμωνίας.

2.2 Συστήματα ενσταβλισμού για διάφορες κατηγορίες χοίρων

a. Καπροι

Οι ώριμοι κάπροι στεγάζονται συνήθως ατομικά για λόγους ασφάλειας του προσωπικού και για λόγους διαχειριστικούς. Οι κάπροι που διατηρούνται για τεχνητή γονιμοποίηση συνήθως στεγάζονται σε ατομικά διαμερίσματα.

Οι κάπροι αντικατάστασης για αναπαραγωγή αγοράζονται συνήθως σε ηλικία 5-6 μηνών από εξειδικευμένους εκτροφείς. Είναι παραγωγικοί από την ηλικία των 6-7 μηνών και, στις περισσότερες εκμεταλλεύσεις, πωλούνται μετά από 2-3 χρόνια.

b. Στερφεσ χοιρομητερεσ και μικροι θηλυκοι χοιροι αντικαταστασησ

Οι μικροί θηλυκοί χοίροι αντικατάστασης συνήθως εκτρέφονται σε ομάδες, όπως και οι χοίροι προς σφαγή, έως ότου μεταφερθούν σε αγέλη αναπαραγωγής. Συνήθως, τις περισσότερες φορές, αυτοί οι μικροί θηλυκοί χοίροι στεγάζονται χωριστά από χοιρομητέρες μεγαλύτερης ηλικίας έως ότου ολοκληρωθεί η πρώτη περίοδος γαλουχίας τους.

Οι χοιρομητέρες αναπαραγωγής μπορούν να τοποθετούνται σε ατομικούς στάβλους, σε σταθερές ομάδες (που δημιουργούνται στον απογαλακτισμό ή την οχεία και παραμένουν αμετάβλητες έως τον τοκετό) ή σε μεγάλες δυναμικές ομάδες (όπου οι υπάρχουσες χοιρομητέρες απομακρύνονται για να γεννήσουν και αντικαθίστανται από κυοφορούσες χοιρομητέρες σε τακτά χρονικά διαστήματα). Η ατομική στέγαση μπορεί να γίνει σε πλήρως απομονωμένο στάβλο ή σε ομαδικούς στάβλους όπου η χοιρομητέρα είναι δεμένη με περιλαίμιο ή με ζώνη (το δέσιμο θα απαγορεύεται στην ΕΕ μετά το 2005, όπως προβλέπεται στην οδηγία 91/630/ΕΟΚ του Συμβουλίου).

B.1 Ατομική στέγαση σε στάβλους

Στους ατομικούς στάβλους μία χοιρομητέρα διαθέτει συνήθως χώρο διαστάσεων 0,6-0,7 x 2,0-2,1 m, ώστε να μην μπορεί να στρέψει το σώμα της και υπάρχει συγκεκριμένο σημείο για τα περιττώματα. Υπάρχουν διάφορα είδη στάβλων: με τους σωστούς σχεδιασμούς το πλάτος του στάβλου είναι προσαρμοσμένο στο μέγεθος του σώματος της χοιρομητέρας, τα χωρίσματα είναι με ράβδους ή δίχτυα ώστε να είναι δυνατή η οπτική επαφή αλλά να αποφεύγονται οι επιθέσεις και το ύψος και η θέση της κάτω ράβδου είναι τέτοια ώστε να αποφεύγονται οι τραυματισμοί. Το δάπεδο είναι τις περισσότερες φορές εσχαρωτό εν μέρει, παρόλο που υπάρχουν και τελείως εσχαρωτά δάπεδα και δάπεδα με στρωμνή. Οι χοιρομητέρες έχουν ταΐστρα ατομική ή κοινή (4-6 χοιρομητέρες) ώστε να μπορούν να διατηρούνται χοιρομητέρες του αυτού σωματικού μεγέθους ή της αυτής σωματικής κατάστασης σε παρακείμενους στάβλους. Το τάισμα μπορεί να είναι αυτόματο ή μη (1-3 φορές την ημέρα ) και η τροφή μπορεί να είναι ξηρά ή υγρή.

B.2 Ομαδική στέγαση

Ο σχεδιασμός των συστημάτων ομαδικής στέγασης επηρεάζεται σημαντικά από τις δυσχέρειες που δημιουργούν οι τρέχουσες πρακτικές σίτισης των χοιρομητέρων. Η διανομή της ακριβούς ποσότητας σιτηρεσίου για κάθε ένα από τα ζώα, χωρίς επιθέσεις, μπορεί να γίνει μόνο τον περιορισμό κάθε ζώου ξεχωριστά την ώρα του ταΐσματος.

Οι στέρφες χοιρομητέρες λαμβάνουν σχετικά μικρή ποσότητα συμπυκνωμένης τροφής σε ένα ή δύο γεύματα ημερησίως.

Τα κυριότερα συστήματα σίτισης που είναι διαθέσιμα για ζώα που εκτρέφονται κατά ομάδες είναι τα εξής: ατομικοί στάβλοι ταΐσματος, ατομικοί στάβλοι αυτόματου ταΐσματος σε σταθερή ποσότητα, αυτοματοποιημένη ατομική ταυτοποίηση και σίτιση (σταθμοί σίτισης), συστήματα σίτισης ad libitum.

B.3 Τοκετός και γαλουχία

Οι χοιρομητέρες απομακρύνονται συνήθως από τα διαμερίσματα των στέρφων χοιρομητέρων, σε διαμέρισμα τοκετού 3-7 ημέρες πριν από την αναμενόμη ημέρα τοκετού (115 ημέρες μετά την οχεία).

Σε συστήματα εκτροφής στο ύπαιθρο, οι χοιρομητέρες κατά τη λοχεία και το θηλασμό τοποθετούνται σε ατομικούς ή ομαδικούς περιφραγμένους χώρους, με πρόσβαση σε ατομικά παραπήγματα τοκετού. Στα συστήματα, ενσταβλισμού, για την περίοδο του τοκετού, κυριαρχεί η χρήση κλωβών τοκετού. Οι κλωβοί αυτοί, οι οποίοι συνήθως είναι διαστάσεων 2,0-2,4 x 0,6m, έχουν σχεδιαστεί για να περιορίζουν την κίνηση της χοιρομητέρας και τοποθετούνται κεντρικά ή σε εσοχή σε διαμέρισμα που διαθέτει ειδική διάταξη για τα χοιρίδια.

Το δέσιμο της χοιρομητέρας σε ανοιχτούς κλωβούς αποτελεί εναλλακτική επιλογή, αλλά βάσει της οδηγίας 91/630/ΕΟΚ θα απαγορευθεί. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η χρήση κλωβών τοκετού έχει ήδη περιοριστεί χρονικά μόνο για την περίοδο του τοκετού.

Ωστόσο, στην ΕΕ συνολικά, η χρήση κλωβών τοκετού καθ' όλη την περίοδο του τοκετού είναι το σύστημα που κυριαρχεί.

Πρόσφατα, έχουν αναπτυχθεί μερικά συστήματα στεγασμένης ομαδικής εκτροφής, όπου οι χοιρομητέρες διαθέτουν ατομικές φωλιές τοκετού και πρόσβαση σε κοινό χώρο. Σε αυτά περιλαμβάνονται συστήματα με απλούς κλωβούς, μικρά τετράγωνα διαμερίσματα με θερμαινόμενες διόδους. Σήμερα κανένα από αυτά τα συστήματα δεν χρησιμοποιείται σε μεγάλη έκταση στην εμπορική πρακτική.

Οι περισσότερες χοιρομητέρες παραμένουν στους κλωβούς τοκετού ή σε ατομικά διαμερίσματα καθ' όλη την περίοδο της γαλουχίας. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι χοιρομητέρες και οι στρωμνές μπορεί να συγκεντρώνονται σε σύστημα 'πολυθηλασμού' μόλις σταθεροποιηθεί ο αριθμός των χοιριδίων. Αυτό συμβαίνει σε ηλικία από 2-3 ημερών μέχρι 2 εβδομάδων.

Γ. Απογαλακτισμος

Ο απογαλακτισμός γίνεται συνήθως απότομα μεταξύ 3 και 5 εβδομάδων, παρόλο που σε ορισμένες εκμεταλλεύσεις η γαλουχία διαρκεί μέχρι και 8 εβδομάδες. Τότε, η χοιρομητέρα οδηγείται σε διαμέρισμα οχείας και τα χοιρίδια είτε αφήνονται στο διαμέρισμα γαλουχίας για ορισμένο χρόνο είτε οδηγούνται αμέσως σε διαμέρισμα απογαλακτισμού.

Υπάρχουν διάφορα συστήματα στέγασης των απογαλακτισμένων χοιριδίων. Σε δεμένους κλωβούς στεγάζονται μικρές ομάδες χοίρων με πλήρως εσχαρωτό δάπεδο, συνήθως σε αυστηρώς ελεγχόμενο περιβάλλον με επιπλέον θέρμανση. Τα επίπεδα δάπεδα είναι πλήρως εσχαρωτά, αλλά ανοίγουν από πάνω για να είναι πιο εύκολη η πρόσβαση.

Εάν γίνεται εντατική κτηνοτροφία, οι χοίροι θα μεταφερθούν από το διαμέρισμα του πρώτου σταδίου απογαλακτισμού σε ευρύτερο διαμέρισμα, δευτέρου σταδίου μετά από 2-4 εβδομάδες. Εάν είναι πιο εκτατική κτηνοτροφία τα απογαλακτισμένα χοιρίδια μπορούν να παραμείνουν στο ίδιο διαμέρισμα μέχρι να φτάσουν το βάρος των 30-40 kg ή, σε ελάχιστες περιπτώσεις, μέχρι τη σφαγή.

Δ. Χοιροι προσ παχυνση

Τα κτίρια για τους χοίρους προς πάχυνση μπορεί να είναι και πάλι πλήρως εσχαρωτού δαπέδου, μερικώς εσχαρωτού δαπέδου, ελάχιστη στρωμνή με γυμνού δαπέδου χώρο για τα περιττώματα ή με παχιά στρωμνή με άχυρο ή πριονίδι. Παρόλο που υπάρχουν διαφορές από χώρα σε χώρα, στην ΕΕ κυριαρχεί το πλήρως ή μερικώς εσχαρωτό δάπεδο. Η τροφή μπορεί να είναι ξηρή ή υγρή. Η ξηρά τροφή χορηγείται πολλές φορές ad libitum από ένα ή περισσότερα χωνιά, παρόλο που η σίτιση μπορεί να περιορίζεται σε μεταγενέστερα στάδια για να αποφευχθεί η υπερβολική πάχυνση σε χοίρους με γονότυπο χωρίς βελτιώσεις ή πολύ μεγάλο βάρος σφαγής. Σε στέγαση με ελεγχόμενο περιβάλλον, συνήθως χρησιμοποιούνται δύο ή τρία στάδια στέγασης, το κάθε ένα με ευρύτερα διαμερίσματα, στην περίοδο ανάπτυξης/τελική περίοδο, για να γίνεται αποτελεσματικότερη χρήση του χώρου.

3. Βασικα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικα της χοιροτροφίας στην ΕΕ

Ο πληθυσμός των χοίρων στην ΕΕ παρέμεινε σχετικά σταθερός στη δεκαετία του '90. Ωστόσο, το 1998 ο πληθυσμός των χοίρων αυξήθηκε κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 5% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, φτάνοντας τα 125 εκατομμύρια κεφάλια (EUROSTAT). Το 1999 και το 2000 ο πληθυσμός των χοίρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημείωσε ελαφρά πτώση.

Ο συνολικός πληθυσμός χοιρομητέρων αναπαραγωγής στην ΕΕ ανέρχεται σε περίπου 12,6 εκατομμύρια χοιρομητέρες [2] (βλ. γραφική παράσταση).

[2] EUROSTAT 1997.

Συνολικός αριθμός χοίρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση 1993 - 1996 - 1999

TGRAPH

Σχετικά με την κατανομή χοιρομητέρων ανά χώρα (βλ. παρακάτω πίνακα) τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι, το 1999, πέντε χώρες διέθεταν το 72% του συνολικού πληθυσμού της Κοινότητας.

Πίνακας 1: Αριθμός χοιρομητέρων στα κράτη μέλη της ΕΕ (σε '000 ζώων και ως ποσοστό επί του συνόλου) (EUROSTAT 1999)

TTTABLE

Πρέπει να σημειωθεί ότι το μέγεθος των αγελών χοιρομητέρων είναι σχετικά μεγαλύτερο στη Δανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, σε σύγκριση με άλλες χώρες, που διαθέτουν λιγότερες εκμεταλλεύσεις με περισσότερες από 200 χοιρομητέρες. Στις Κάτω Χώρες, περίπου το 90% των εκμεταλλεύσεων διαθέτουν πάνω από 100 χοιρομητέρες. Το μέγεθος των αγελών είναι σχετικά μικρό στη Γερμανία, όπου πάνω από το 40% των χοιροτροφικών εκμεταλλεύσεων διαθέτουν λιγότερες από 10 χοιρομητέρες. Στην Ιταλία το 80% των εκμεταλλεύσεων έχουν λιγότερες από 10 χοιρομητέρες ενώ το 2% των εκμεταλλεύσεων διαθέτει το 60% του συνολικού πληθυσμού χοιρομητέρων [3].

[3] H.J.M. Hendriks, B.K. Pedersen, H.M. Vermeer and M. Wittman: "Pig housing systems in Europe: current trends" 49th Annual Meeting of the European Association for animal production (Warsaw - Poland. August 1998).

Στη Γερμανία, ο αριθμός των χοιρομητέρων μειώθηκε στη δεκαετία του '90, αλλά παρόλα αυτά η παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός στην Ευρώπη με 21,68% (EΕ-12) του συνολικού αριθμού χοίρων. Ωστόσο, για το συνολικό αριθμό των χοίρων η διαφορά μεταξύ Γερμανίας και Ισπανίας έχει μειωθεί σημαντικά. η Ισπανία είναι η δεύτερη χώρα παραγωγής στην ΕΕ.

Στην ΕΕ, περίπου το 65% του συνόλου των κυοφορουσών χοιρομητέρων στεγάζονται ατομικά και άνω του 60% αυτών δεν έχουν πρόσβαση σε άχυρο. Σε χώρες στις οποίες περιλαμβάνονται η Δανία, η Φινλανδία, η Σουηδία, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα συστήματα ομαδικής στέγασης αυξάνονται, λόγω του ό,τι η νομοθεσία απαγορεύει τα συστήματα περιορισμού όπως είναι οι ατομικοί στάβλοι και το δέσιμο, που περιορίζουν τη δυνατότητα της χοιρομητέρας να στρέφει το σώμα της.

Η παραγωγή χοιρείου κρέατος στην ΕΕ ανέρχεται περίπου σε 18 εκατομμύρια τόνους το χρόνο (1999). Η ΕΕ είναι αυτάρκης στην παραγωγή χοιρείου κρέατος και ο μεγαλύτερος εξαγωγέας στον κόσμο.

Η κατά κεφαλή κατανάλωση χοιρείου κρέατος στην ΕΕ αυξάνεται σταθερά και προβλέπεται ότι η τάση αυτή θα εξακολουθήσει να υπάρχει.

Η χοιροτροφία έχει καταστεί πολύ εξειδικευμένη βιομηχανία, πολλές φορές δεν συνδέεται με έκταση γης και συνδέεται με την αγορά, την πάχυνση και την πώληση τυποποιημένων ζώων που πληρούν πολύ συγκεκριμένες προδιαγραφές και αυστηρές προθεσμίες παράδοσης.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η διάρθρωση του κλάδου επηρεάστηκε από το γεγονός ότι η αντίστοιχη οργάνωση αγοράς της ΕΕ είναι προσανατολισμένη στην οικονομία της αγοράς χωρίς άμεσα μέτρα στήριξης, όπως είναι για παράδειγμα οι άμεσες ενισχύσεις.

Σήμερα, η παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει μεγάλη συγκέντρωση: το 72% του πληθυσμού των χοίρων σε πέντε κράτη μέλη, ενώ η Γερμανία διαθέτει μόνη της το 21%.

Σε αυτά τα κράτη μέλη η περιφερειακή συγκέντρωση έχει ως αποτέλεσμα τεράστιους πληθυσμούς χοίρων σε πολύ κοντινά σημεία. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, το ένα τρίτο του συνολικού πληθυσμού των χοίρων συγκεντρώνεται στην Καταλονία, το 95% των χοίρων του Βελγίου βρίσκεται στην περιφέρεια της Φλάνδρας, το 90% των χοίρων των Κάτω Χωρών συγκεντρώνεται στο νότιο τμήμα της χώρας και το 65% του πληθυσμού των χοίρων της Γερμανίας βρίσκεται σε τρία Lδnder: στη Βαυαρία, την Κάτω Σαξονία και στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία. Τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή δείχνουν ότι για όλες αυτές τις περιοχές, εξαιρουμένης της Καταλονίας, η πυκνότητα του ζωικού πληθυσμού υπερβαίνει το επίπεδο το οποίο θεωρείται οικολογικώς βιώσιμο (1,4 μονάδα ζωικού κεφαλαίου ανά εκτάριο) [4].

[4] Πηγή: CONCENTRATION OF LIVESTOCK PRODUCTION (Martin BOSCHMA, Alain JOARIS, Claude VIDAL - Eurostat) Το πλήρες κείμενο της έκθεσης διατίθεται στη σελίδα της ΓΔ Γεωργίας στο Διαδίκτυο, στην ακόλουθη διεύθυνση:

Το γεγονός ότι η χοιροτροφία είναι επικερδής σε όλο και ευρύτερη κλίμακα, όσο συμπιέζονται τα περιθώρια, λόγω του ανταγωνισμού στο εσωτερικό και το εξωτερικό, έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές αυξήσεις του μέσου αριθμού χοίρων ανά εκμετάλλευση και της αναλογίας μεγάλων εκμεταλλεύσεων. Για παράδειγμα, κατά το χρονικό διάστημα 1990 - 1995 ο μέσος αριθμός χοίρων ανά εκμετάλλευση αυξήθηκε στο Βέλγιο κατά 68%, στην Ισπανία κατά 59% και στις Κάτω Χώρες κατά 36%. Την ίδια περίοδο, η αύξηση στη Γερμανία ήταν λιγότερο σημαντική λόγω της αναδιάρθρωσης που πραγματοποιήθηκε μετά την επανένωση.

Η εξειδίκευση σε κράτη μέλη όπως οι Κάτω Χώρες είχε ως αποτέλεσμα μετακινήσεις χοιριδίων από αγρόκτημα σε αγρόκτημα ενώ τα κλειστά συστήματα, όπως είναι το σύστημα της Δανίας, ελαχιστοποιούν τον αριθμό των μετακινήσεων και, επομένως, και τον κίνδυνο εξάπλωσης ασθενειών.

TGRAPH

Αριθμός χοιρομητέρων ως ποσοστό επί του συνόλου της ΕΕ (EUROSTAT 1996)

Χειρομητέρες ως ποσοστό % του συνόλου της ΕΕ για το 1996

4. Συνοψη των βασικων νομοθετικων διαταξεων για την προστασια των χοιρων εντατικησ εκτροφησ που ισχυουν στα κρατη μελη

Η υφισταμένη νομοθετική κατάσταση στα κράτη μέλη της Ένωσης παρουσιάζεται στον ακόλουθο πίνακα βάσει των στοιχείων που έδωσαν οι αρμόδιες αρχές το πρώτο εξάμηνο του 2000.

Τα διαθέσιμα στοιχεία αποδεικνύουν ότι η καλή μεταχείριση των ζώων και το ενδιαφέρον για την προστασία του περιβάλλοντος επέδρασαν στον τρόπο εκτροφής των χοίρων σε ορισμένα κράτη μέλη. Οι κτηνοτρόφοι υποχρεούνται να πληρούν αυστηρότερες απαιτήσεις σχετικά με τη στέγαση και τη διαχείριση των ζώων σε διάφορες περιφέρειες της Κοινότητας.

Σε μερικά κράτη μέλη η νομοθεσία προβλέπει σήμερα τη διατήρηση των κυοφορουσών χοιρομητέρων σε ομάδες και σε δύο από αυτά (ΗΒ και Σουηδία) ισχύουν ήδη οι σχετικές διατάξεις. Στο ΗΒ το 85% των χοιρομητέρων στεγάζεται σήμερα κατά ομάδες και το ποσοστό αυτό αυξάνεται συνεχώς.

η νομοθεσία για τη χοιροτροφία, κυρίως στη Βόρεια Ευρώπη, ορίζει νέες απαιτήσεις για την προστασία των χοίρων, οι οποίες αντικατοπτρίζονται στη γνώμη της Επιστημονικής Επιτροπής για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων, όπως είναι για παράδειγμα οι τεχνικές απαιτήσεις για τις επιφάνειες των δαπέδων, οι ελάχιστες διαστάσεις για ατομικούς στάβλους ώστε να μπορούν τα ζώα να στρέφουν το σώμα τους με ευχέρεια, υλικά για εμπλουτισμό του περιβάλλοντος, λεπτομερείς κανόνες για τον ακρωτηριασμό των χοίρων ή για την απαγόρευση ορισμένων ακρωτηριασμών.

Σήμερα, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση οι περιβαλλοντικές ανησυχίες και η αντίστοιχη νομοθεσία έχουν επιδράσει στη χοιροτροφία. Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκή Ένωση περιλαμβάνει ειδικές απαιτήσεις για τη μείωση της πυκνότητας του ζωικού κεφαλαίου, τεχνικές λεπτομέρειες για την κατασκευή των δαπέδων και την αποκομιδή των αποβλήτων με στόχο τη μείωση των εκπομπών αμμωνίας.

Η βασική κοινοτική νομοθεσία έχει θεσπιστεί με στόχο τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που έχει η εντατική κτηνοτροφία και είναι η οδηγία 91/676/EΟΚ του Συμβουλίου της ΕΚ για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης [5]. Η οδηγία αυτή δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί πλήρως σε όλα τα κράτη μέλη παρόλο που έχουν παρέλθει οι προθεσμίες για τη λήψη των περισσότερων από τα προβλεπόμενα μέτρα [6].

[5] ΕΕ L 375, 31.12.1991, σ. 1.

[6] Βλ. λεπτομερή στοιχεία: COM(1997)473 και COM(1998)16 τελικό.

Αυτόν τον καιρό, η πίεση που ασκείται λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών, μαζί με τη θέσπιση νέων προτύπων για την καλή μεταχείριση των ζώων, απαιτεί ήδη από τους χοιροτρόφους να αλλάξουν τα συστήματα παραγωγής τους σύμφωνα με τις νέες αντιλήψεις για τα συστήματα εκτροφής.

Οι αλλαγές αυτές καθοδηγούνται κυρίως από τις απαιτήσεις των καταναλωτών και από τις νέες προδιαγραφές εμπορίας, που αναπτύσσονται από τις μεγάλες αλυσίδες λιανικής πώλησης.

TTTABLE

(*) Πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρότερα μέτρα για την καλή μεταχείριση των ζώων όταν ο κτηνοτρόφος έχει συνυπογράψει "contrats territoriaux d'exploitation".

(**) Σε ισχύ.

(ρ) Το κράτος μέλος δεν παρέσχε στοιχεία στην Επιτροπή.

5. Κοινωνικοοικονομικα θεματα σχετικα με τη βελτιωση ορισμένων απαιτήσεων για την καλη μεταχείριση των χοιρων όπωσ προβλεπεται στην προταση της επιτροπης

Είναι σαφές ότι η βελτίωση των συνθηκών μεταχείρισης των ζώων έχει κάποιο κόστος και τα μέτρα που περιγράφονται στην παρούσα πρόταση δεν αποτελούν εξαίρεση. Σε μια βιομηχανία τόσο ανταγωνιστική όσο είναι η βιομηχανία παραγωγής χοιρείου κρέατος, όπου τα περιθώρια κέρδους είναι εξαιρετικά στενά, ακόμη και μικρές διαφοροποιήσεις στις τιμές ενδέχεται να έχουν σημαντικές συνέπειες στον ανταγωνισμό. Επίσης υπάρχουν συνέπειες για τους καταναλωτές, οι οποίοι, τελικά, πληρώνουν το κόστος των καλύτερων προτύπων καλής μεταχείρισης.

Η χοιροτροφία στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα επηρεάζεται όλο και περισσότερο από το παγκόσμιο εμπόριο και από τις μεταβαλλόμενες καταναλωτικές αξίες. Οι παραγωγοί θα πρέπει να λαμβάνουν, όλο και περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν, υπόψη τους τις ανησυχίες των καταναλωτών και τις προτιμήσεις τους.

Ειδικότερα, στα περισσότερα κράτη μέλη η καλή μεταχείριση των ζώων είναι ένα θέμα αυξανόμενης σημασίας και η νομοθεσία στο συγκεκριμένο τομέα επεκτείνεται συνεχώς. Σήμερα, οι απαιτήσεις για καλή μεταχείριση συνδέονται στενά με τη φήμη της παραγωγής. Η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση καταναλωτών και παραγωγών σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στα ζώα και βέβαια και στο περιβάλλον, στην υγεία και την καλή μεταχείρισή τους οι τεχνικές αναπαραγωγής και εκτροφής.

Στην έκθεσή της η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων, παρουσίασε στο κεφάλαιο 6.3 οικονομική εκτίμηση των μέτρων βελτίωσης της ορθής μεταχείρισης των ζώων. Σε πολλά υπολογιστικά μοντέλα, που βασίζονται σε όρους γεωργικών τιμών στις Κάτω Χώρες, τα μέτρα που βελτιώνουν την ορθή μεταχείριση των ζώων συγκρίνονται με μία βασική κατάσταση, όπως προβλέπεται στην οδηγία 91/630/ΕΟΚ του Συμβουλίου. Περιλαμβάνονται:

- Σύγκριση μεταξύ ατομικής και ομαδικής στέγασης για στέρφες χοιρομητέρες

- Οικονομική επίπτωση της μεταβολής του τρόπου στέγασης θηλαζουσών χοιρομητέρων

- Οικονομική επίπτωση της μεταβολής της ηλικίας απογαλακτισμού

- Πιθανές συνέπειες της αύξησης του χώρου για χοίρους πάχυνσης και της χρήσης άχυρου

- Εκτίμηση για την επίδραση που θα έχει στην κατανάλωση χοιρείου κρέατος το υψηλότερο κόστος παραγωγής λόγω των μέτρων βελτίωσης ορθής μεταχείρισης και ορισμένες σκέψεις για τη στάση και τη συμπεριφορά των καταναλωτών.

Τα κυριότερα αποτελέσματα αυτής της αξιολόγησης παρουσιάζονται στα ακόλουθα 5 σημεία:

1. Ορισμένες νέες τεχνικές και συστήματα στέγασης τα οποία αποσκοπούν στη βελτίωση της καλής μεταχείρισης των ζώων, αυξάνουν την τιμή κόστους του χοιρείου κρέατος και επομένως μειώνουν το εισόδημα των γεωργών, ενώ άλλα μέτρα δεν έχουν κόστος ή αυξάνουν και το εισόδημα. Ωστόσο, επειδή το περιθώριο είναι πολύ μικρό, ακόμη και πολύ μικρές μεταβολές του κόστους δύνανται να μεταβάλουν το ισοζύγιο.

2. Η φθηνότερη μορφή ομαδικού ενσταβλισμού για κυοφορούσες χοιρομητέρες είναι, από άποψη επενδύσεως ανά χοιρομητέρα, πιο φθηνή από το οποιοδήποτε σύστημα ατομικού ενσταβλισμού. Ωστόσο, το κέρδος αυτό δύναται να μειωθεί ή να αντισταθμιστεί πλήρως από τη χαμηλότερη παραγωγικότητα των χοιρομητέρων (η μείωση του αριθμού των γεννηθέντων ζώντων χοιριδίων ανά στρωμνή και αύξηση του ετήσιου ποσοστού χοιρομητέρων που απομακρύνονται από την αναπαραγωγή).

3. Υποτίθεται ότι οι περισσότεροι καταναλωτές μάλλον δεν επιθυμούν να πληρώσουν ακριβότερα για χοίρειο κρέας το οποίο παράγεται υπό συνθήκες τις οποίες θεωρούν καλύτερες για την ορθή μεταχείριση των ζώων. Γι' αυτό το λόγο, θα απειληθεί σοβαρά το εισόδημα και η απασχόληση στη χοιροτροφία της ΕΕ, λόγω της μείωσης της ανταγωνιστικότητας όσον αφορά τις εξαγωγές στην παγκόσμια αγορά, αφενός, και, αφετέρου, τις πιθανές εισαγωγές χοιρείου κρέατος από τρίτες χώρες όπου οι κανόνες καλής μεταχείρισης των ζώων είναι λιγότερο αυστηροί.

4. Εάν οι καταναλωτές δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν για την καλύτερη μεταχείριση των ζώων, όταν δεν μπορούν να περιοριστούν οι εισαγωγές από τρίτες χώρες όπου οι κανόνες καλής μεταχείρισης των ζώων είναι ελαστικότεροι, τότε η χοιροτροφία δεν έχει άλλη επιλογή εκτός από το να επιχειρήσει να αντισταθμίσει την αύξηση του κόστους, για παράδειγμα, αυξάνοντας το μέγεθος των αγελών και βελτιώνοντας την οικονομική αποδοτικότητα.

5. Παρόλο που δεν έχουμε αυτή τη στιγμή σχετικά στοιχεία, θα πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα να σταματήσουν οι καταναλωτές να αγοράζουν χοίρειο κρέας εάν θεωρηθούν απαράδεκτα χαμηλού επιπέδου οι συνθήκες καλής μεταχείριση των ζώων.

Θα πρέπει να ξεχνάμε ότι εάν τα υφιστάμενα συστήματα στέγασης για χοιρομητέρες μετατραπούν για να συμφωνούν με την παρούσα πρόταση, το κόστος θα είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί, δεδομένου ότι η υφιστάμενη κατάσταση ποικίλει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Φυσικά, το επιπλέον θα είναι υψηλότερο σε προσφάτως κατασκευασθέντα χοιροστάσια, δεδομένου ότι η πτώση των τιμών δεν θα έχει ακόμη μειώσει την αξία προηγούμενης επένδυσης.

Τονίζεται επίσης, στην έκθεση της Επιστημονικής Επιτροπής, ότι εάν οι αλλαγές στο σύστημα στέγασης γίνουν στο τέλος μιας εύλογης περιόδου διάρκειας ζωής χοιροστασίου, ο υπολογισμό του κόστους θα είναι πολύ διαφορετικός. Παρόλο που είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά, το πρόσθετο κόστος που θα προκύψει από την κατάργηση των ατομικών στάβλων για χοιρομητέρες, εκτιμάται ότι θα αυξήσει το κόστος κατά 0,006 EUR ανά kgr/σφαγίου χοίρου (δαπάνες κατασκευής + εργατικό κόστος νέας κατασκευής με πήχεις). Όλα τα στοιχεία που έλαβε η επιτροπή επιβεβαίωσαν ότι το κόστος είναι υψηλότερο εάν τα συστήματα μετατροπής πρέπει να εφαρμοστούν εντός προθεσμίας μικρότερης των δέκα ετών αυξάνοντας το ποσό σο 0,02 EUR ανά kgr/σφαγίου χοίρου.

Στα συστήματα ομαδικής στέγασης, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι δαπάνες για την κατασκευή είναι ουσιαστικά χαμηλότερες από ό,τι στο σύστημα ατομικού ενσταβλισμού: στην έκθεση της ΜΚΕ (τμήμα 6.3.3) αναφέρεται ότι «Η κυριότερη αιτία μείωσης [του επενδυτικού κόστους] είναι ότι δεν χρειάζονται πια οι πολυδάπανοι ξύλινοι κλωβοί». Όσο για τις τρέχουσες δαπάνες, αυτές επηρεάζονται κυρίως από δύο στοιχεία: τη χρήση του άχυρου (το κόστος του οποίου δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά) και το σύστημα σίτισης των ζώων (βλ. Πίνακα 3).

Στον πίνακα 3 συγκρίνονται το κόστος και η οικονομική απόδοση εκμετάλλευσης στις Κάτω Χώρες, που λειτουργεί σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 91/630/ΕΟΚ του Συμβουλίου και στην οποία οι χοιρομητέρες εκτρέφονται σε ατομικούς στάβλους χωρίς άχυρο, με τους διάφορους τρόπους ομαδικής εκτροφής χοιρομητέρων. Ο πίνακας επιβεβαιώνει ότι, σε σχέση με τις νέες εγκαταστάσεις με ηλεκτρονικά συστήματα σίτισης, το κόστος παραγωγής στην ομαδική εκτροφή χοιρομητέρων είναι χαμηλότερο εκείνου της εκτροφής σε ατομικούς στάβλους. Το κόστος παραγωγής αυξάνεται όταν χρησιμοποιείται άχυρο (λόγω κυρίως του υψηλού κόστους του άχυρου στις Κάτω Χώρες) και όταν αυξάνεται σταθερά η διαθέσιμη έκταση (πέραν των όσων προβλέπονται στην πρόταση της Επιτροπής).

Ο πίνακας 3 συνοψίζει τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στους πίνακες του τμήματος 6.3 της έκθεσης της Επιστημονικής Κτηνιατρικής Επιτροπής, στους οποίους μπορεί κανείς να ανατρέξει για λεπτομερέστερες πληροφορίες.

Πίνακας 3: Μεταβολές στο κόστος και οικονομική απόδοση της ομαδικής στέγασης με ΗΤΧ σε σύγκριση με ατομικούς στάβλους χοιρομητέρων σε τυπική χοιροτροφική εκμετάλλευση(**) στις Κάτω χώρες (165 χοιρομητέρες)

(έκθεση ΕΚΕ)

TTTABLE

(*) ΗΤΧ: ηλεκτρονική ταγίστρα χοιρομητέρων

(**) Τυπική: σύμφωνη με την οδηγία 91/630/EΟΚ του Συμβουλίου

Πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο πίνακας αυτός βασίζεται σε υπόθεση δύο ειδών νέων εγκαταστάσεων, το ένα βασίζεται στην ομαδική στέγαση και το άλλο σε ατομικό ενσταβλισμό των χοιρομητέρων, όπως είναι σήμερα. Δεν αντιμετωπίζει το θέμα του πρόσθετου κόστους για τους σημερινούς παραγωγούς, οι οποίοι, χωρίς την προτεινόμενη τροποποίηση της οδηγίας δεν θα χρειαστεί να επενδύσουν σε νέες εγκαταστάσεις.

Όσον αφορά την οικονομική ενίσχυση των γεωργών για επενδύσεις σε κτίρια και τεχνικές εγκαταστάσεις για την καλύτερη μεταχείριση των χοίρων, πρέπει να σημειωθεί ότι ο κανονισμός (ΕΚ) 1257/1999 του Συμβουλίου για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) προβλέπει τη στήριξη επενδύσεων σε αγροτικές εκμεταλλεύσεις, με στόχο τη διατήρηση και τη βελτίωση των προτύπων καλής μεταχείρισης των ζώων. Τα μέτρα στήριξης πρέπει να συμπεριληφθούν σε σχέδια αγροτικής ανάπτυξης που εκπονούν τα κράτη μέλη και εγκρίνει η Επιτροπή. Θα συγχρηματοδοτηθούν από το ΕΓΤΠΕ και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη.

Σχετικά με τη διεθνή διάσταση της ορθής μεταχείρισης των ζώων και τη σχέση με τον ΠΟΕ είναι προφανές ότι το θέμα αυτό είναι πολύπλοκο, δεδομένου ότι αποτελεί κομβικό σημείο θεμάτων που αφορούν την οικονομία, την ηθική, την υγεία των ζώων, τη δημόσια υγεία, την παραγωγή τροφίμων και νομικά ζητήματα. Γι' αυτό το λόγο η παρούσα έκθεση δεν θα ασχοληθεί άμεσα με το θέμα αυτό αλλά θα υπενθυμίσει τις διάφορες πρωτοβουλίες που ανέλαβε η ΕΚ για την αντιμετώπιση του θέματος της καλής μεταχείρισης των ζώων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ προκειμένου να εξασφαλίσει ότι το εμπόριο δεν θα υπονομεύσει της προσπάθειες της Κοινότητας για τη βελτίωση της προστασίας των εκτρεφόμενων ζώων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κοινότητα υπέβαλε, τον Ιούνιο του 2000, κατά τη σύνοδο του ΠΟΕ, έγγραφο για την "Ορθή μεταχείριση των ζώων και το εμπόριο στη γεωργία". Το έγγραφο ξεκινούσε με την παρουσίαση των αντικειμενικών στόχων της ΕΚ για τις διαπραγματεύσεις σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων στο πλαίσιο του ΠΟΕ και ειδικότερα εξασφαλίζοντας ότι το εμπόριο δεν υπονομεύει τις προσπάθειες της Κοινότητας για τη βελτίωση της προστασίας της καλής μεταχείρισης των ζώων. Η ΕΚ προτείνει συνδυασμό ορισμένων δράσεων για την αντιμετώπιση αυτής της θεμιτής ανησυχίας: (1) ανάπτυξη πολυμερών συμφωνιών, (2) ενδεδειγμένοι κανόνες σήμανσης, (3) εξαίρεση της αντιστάθμισης του πρόσθετου κόστους ώστε να τηρούνται τα πρότυπα ορθής μεταχείρισης των ζώων από τις δεσμεύσεις μείωσης.

Πίνακας 4: Τιμές αγοράς για χοίρειο κρέας(1)

TTTABLE

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Γεωργίας.

(1) Αντιπροσωπευτικές αγορές.

(2) Βάρος κατά τη σφαγή - κατηγορία U. μετά την 1η Ιουλίου 1995, κατηγορία E.

(3) Υπολογίζεται με βάση τις τιμές σε εθνικό νόμισμα.

(4) Σταθμισμένο Ψ EURO/100kg

6. Κυριότεροι τομεισ στουσ οποιους απαιτειται δραση για την καλυτερη μεταχειριση χοιρων εντατικησ εκτροφησ

Οι χοίροι έχουν ανάγκες οι οποίες πρέπει να ικανοποιούνται για να τηρούνται οι κανόνες της καλής μεταχείρισής τους.

Στις ανάγκες αυτές περιλαμβάνονται και ορισμένες συμπεριφορές που αποτελούν ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου είδους ζώου, η αρκετή άσκηση και οι ενδεδειγμένες κινήσεις και θέσεις με τις οποίες αποφεύγεται η κακή ανάπτυξη των μυών, των οστών και των αρθρώσεων, αποφεύγοντας τους τραυματισμούς, τις ασθένειες και τις προσβολές από παράσιτα και η διαβίωση στο κατάλληλο κοινωνικό περιβάλλον.

Η συμπεριφορά, η υγεία και η παραγωγικότητα των χοίρων επηρεάζονται σημαντικά από τον τρόπο σχεδιασμού του εξοπλισμού στέγασης, από κλιματικούς παράγοντες και από τους χοιροτρόφους.

Οι εμπειρογνώμονες της Επιστημονικής Επιτροπής για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων κατέληξαν σε ορισμένα συμπεράσματα και διατύπωσαν και σχετικές συστάσεις ως προς τη βελτίωση των συνθηκών καλής μεταχείρισης για τις διάφορες κατηγορίες χοίρων σε συστήματα εντατικής εκτροφής.

Βάσει των συμπερασμάτων αυτών και βάσει των πρόσφατων εξελίξεων στις ευρωπαϊκές τεχνικές εκτροφής χοίρων, η Επιτροπή κατάρτισε πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με τα ακόλουθα θέματα.

6.1 Η διατήρηση των χοίρων σε κοινωνική απομόνωση και ιδίως η χρήση συστημάτων ατομικού ενσταβλισμού για τις χοιρομητέρες δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην καλή μεταχείριση των ζώων

Εκτός από τους ενήλικες κάπρους και τις χοιρομητέρες στην περίοδο του τοκετού, οι χοίροι είναι κοινωνικά ζώα.

Ούτε οι κάπροι ούτε οι μικροί θηλυκοί χοίροι πρέπει να εκτρέφονται σε κοινωνική απομόνωση. Μπορούν να προβλέπονται ατομικοί στάβλοι για κάπρους αλλά δεν πρέπει να σταβλίζονται μόνιμα σε οπτική και οσφρητική απομόνωση από τους άλλους χοίρους.

Η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ορισμένα σοβαρά προβλήματα καλής μεταχείρισης για τις χοιρομητέρες εξακολουθούν να υφίστανται ακόμη και στα καλύτερα συστήματα ενσταβλισμού. Τα πλεονεκτήματα του ομαδικού έναντι του ατομικού ενσταβλισμού χοιρομητέρων είναι κυρίως η δημιουργία φυσιολογικών κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και περισσότερες δυνατότητες για ανίχνευση με το ρύγχος και για απασχόληση με διάφορα υλικά. Τα σημαντικότερα προβλήματα τα οποία είναι εμφανή σε καλά παραδείγματα ενσταβλισμού με δέσιμο είναι προφανή και στον περιορισμένο ενσταβλισμό. Συνεπώς, οι ομαδικώς ενσταυλιζόμενες χοιρομητέρες δείχνουν λιγότερη απόκλιση από το φυσιολογικό ως προς την ανάπτυξη των οστών και των μυών, λιγότερο αποκλίνουσα από το φυσιολογικό συμπεριφορά, παρουσιάζουν λιγότερες πιθανότητες ακραίων φυσιολογικών αποκρίσεων, λιγότερες λοιμώξεις του ουροποιητικού που συνδέονται με την αδράνεια και καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ατομικά διαμερίσματα που δεν επιτρέπουν στη χοιρομητέρα να στρέφεται με ευχέρεια.

Η πρόταση της Επιτροπής ασχολείται με την απαγόρευση της χρήσης ατομικών στάβλων για χοιρομητέρες κατά το χρονικό διάστημα που αρχίζει 4 εβδομάδες μετά την οχεία και τελειώνει 7 ημέρες πριν από την ημέρα που αναμένεται ο τοκετός. Το δέσιμο των χοιρομητέρων και των μικρών θηλυκών χοίρων θα απαγορευθεί οριστικώς. Προβλέπεται ελάχιστο μέγεθος ατομικού στάβλου για χοιρομητέρες, που θα τους επιτρέπει να στρέφουν το σώμα τους.

6.2 Η διατήρηση χοίρων σε τεχνητό δάπεδο και ιδίως η χρήση πλήρως εσχαρωτού δαπέδου επηρεάζει την καλή μεταχείριση των ζώων

Οι ανάγκες των χοίρων που επηρεάζονται ειδικά από το τεχνητό δάπεδο είναι: να έχουν άνεση όταν ξαπλώνουν και να αποφεύγονται οι τραυματισμοί, να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος ασθενειών, να ρυθμίζεται τακτικά η θερμοκρασία στο ενδεδειγμένο επίπεδο. Όπου τα δάπεδα είναι διάτρητα ή εσχαρωτά, αντί για ενιαία, οι κανόνες υγιεινής μπορούν να τηρούνται καλύτερα μειώνοντας την επαφή του χοίρου με τα κόπρανα/ούρα. Ο κίνδυνος τραυματισμού της χηλής είναι μικρότερος στο ενιαίο δάπεδο από ό,τι στο διάτρητο. Ορισμένες οπές ή διάκενα στα δάπεδα μπορεί να παγιδεύσουν χηλές και το ενιαίο τμήμα μεταξύ οπών ή διακένων δαπέδου μπορεί να είναι πολύ στενό για τις χηλές.

Οι χοίροι προτιμούν μονωμένο ή στρωμένο με στρωμνή δάπεδο που είναι άνετο από πλευράς υλικού και από πλευράς θερμοκρασίας. Σε συνθήκες θερμότητας, οι δυνατότητες ψύξης του δαπέδου μπορεί να είναι πιο σημαντικές για τους χοίρους από ό,τι η άνεση από πλευράς υλικού ή η μόνωση που παρέχεται από στρωμνή. Επομένως η παχιά στρωμνή ή το υλικό από σύστημα λιπασματοποίησης μπορεί να δημιουργήσουν προβλήματα στη θερμορύθμιση για τους χοίρους που εκτρέφονται σε υψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος.

Το δάπεδο με στρωμνή δεν επηρεάζει μόνο την άνεση αλλά προσφέρεται για ψάξιμο με το ρύγχος και για δραστηριότητες απασχόλησης και, στην περίπτωση του άχυρου, μπορεί να παράσχει τροφικές ίνες και να δώσει στους χοίρους τη δυνατότητα να αναπτύξουν συμπεριφορά ως προς τη σίτισή τους. Τα θέματα αυτά δεν μπορούν να αναλυθούν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο.

Τα συστήματα στέγασης για εκτρεφόμενους και παχυνόμενους χοίρους πρέπει να διευκολύνουν το διαχωρισμό λειτουργικών χώρων (χώρος σίτισης, ανάπαυσης και αφόδευσης) ή να παρεμποδίζεται η άμεση επαφή με κόπρανα στο χώρο ανάπαυσης.

Τα χωμάτινα δάπεδα, που ενδείκνυνται για ψάξιμο με το ρύγχος και τα αντικείμενα ή τα υλικά για να απασχολούνται και να εξερευνούν τα ζώα παρέχουν τον περιβαλλοντικό εμπλουτισμό που απαιτείται για την εκτροφή στείρων ζώων. Τα υλικά των οποίων αλλοιώνεται η μορφή, όπως είναι το ξύλο με φλοιό ή το χοντρό σχοινί, είναι ιδιαιτέρως ελκυστικά για τους χοίρους. Ωστόσο, όταν διατίθενται τεχνητά αντικείμενα, το ενδιαφέρον για παιχνίδι με τέτοια αντικείμενα μειώνεται όσο αυξάνεται η εξοικείωση με αυτά. Όλοι οι χοίροι πρέπει να έχουν μόνιμη πρόσβαση στο έδαφος για να ψάχνουν με το ρύγχος τους ή για να απασχολούνται.

Η πρόταση της Επιτροπής ορίζει ειδικές απαιτήσεις για εσχαρωτά δάπεδα. Η διάταξη έχει ως στόχο την αποφυγή της παγίδευσης των χηλών των χοίρων και της ενόχλησής τους την ώρα που στέκονται ή περπατούν. Θα παρέχονται διάφορες ενδεδειγμένες λειτουργικές προϋποθέσεις και οι χοίροι θα έχουν μόνιμη πρόσβαση σε υλικό για εξερεύνηση και απασχόληση. Η πρόταση της Επιτροπής απαιτεί μόνιμη διάθεση τροφικών ινών για τα ζώα.

6.3 Η έλλειψη χώρου σίτισης αποτελεί πιθανή αιτία επίθεσης και χαμηλής αφομοίωσης της ζωοτροφής. τα πεινασμένα ζώα έχουν πιο ανταγωνιστική συμπεριφορά

Σε πολλές διαφορετικές συνθήκες εκτροφής μπορεί να παρουσιαστούν ορισμένα προβλήματα καλής μεταχείρισης στέρφων χοιρομητέρων. Η τροφή που προβλέπεται για τις στέρφες χοιρομητέρες είναι συνήθως πολύ λιγότερη από εκείνη που θα επέλεγαν να καταναλώσουν, οπότε τα ζώα αυτά είναι πεινασμένα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους.

Πρέπει να χορηγείται σε όλες τις χοιρομητέρες τροφή αρκετή για να συντηρούνται, να αναπτύσσονται και να γεννούν. Πρέπει να παρέχεται σε όλες τις χοιρομητέρες τροφές μεγάλου όγκου ή τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ίνες καθώς επίσης και τροφή με υψηλές θερμίδες για να μειώνεται το αίσθημα της πείνας και να ικανοποιείται και η ανάγκη τους για μάσημα.

Οι χοιρομητέρες που εκτρέφονται σε ομάδες πρέπει να σιτίζονται με σύστημα που εξασφαλίζει ότι κάθε άτομο μπορεί να έχει αρκετή τροφή χωρίς να δέχεται επιθέσεις, ακόμη κι αν είναι παρόντα και άλλα ζώα που διεκδικούν τροφή.

Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει τη χρήση συστημάτων διανομής σιτηρεσίου που εξασφαλίζουν ότι κάθε ζώο μπορεί να σιτιστεί χωρίς να δεχτεί επίθεση.

6.4 Ο κτηνοτρόφος που δεν διαθέτει επαρκή κατάρτιση στις κτηνοτροφικές τεχνικές και στις απαιτήσεις καλής μεταχείρισης των ζώων δημιουργεί προβλήματα σε ένα καλό κατά τα άλλα σύστημα

Η ποιότητα του προσωπικού διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην καλή μεταχείριση των χοίρων σε όλα τα συστήματα εκτροφής. Ο επαρκώς καταρτισμένος κτηνοτρόφος μπορεί να αντισταθμίσει τις αρνητικές επιπτώσεις ορισμένων συστημάτων εκτροφής.

Η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων συνιστά: όποιος είναι υπεύθυνος για τους χοίρους πρέπει να διαθέτει άδεια άσκησης του συγκεκριμένου επαγγέλματος, η οποία είναι αποτέλεσμα ενδεδειγμένης κατάρτισης και πιστοποίησης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ιδίως η διατήρηση χοιρομητέρων σε ομάδες απαιτεί ειδικές γνώσεις διαχειριστικών πρακτικών και ενημέρωση για τη σημασία της υιοθέτησης ειδικών διαδικασιών χειρισμού.

Η πρόταση της Επιτροπής ορίζει επίσης ότι πρέπει, όποιος ασχολείται με τους χοίρους, να γνωρίζει τις διατάξεις τις σχετικές με την καλή μεταχείριση των χοίρων και να τις εφαρμόζει σωστά.

7. Οι κυριοτεροι τομεισ στουσ οποιουσ απαιτειται μελλοντικη ερευνα για περαιτερω βελτιωση τησ προστασιασ των χοιρων

Η Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων καταλήγει στο συμπέρασμα ότι απαιτούνται περισσότερες γνώσεις σε μερικούς τομείς, όπου δεν έχουν διερευνηθεί ακόμη οι συνέπειες των κτηνοτροφικών πρακτικών στην καλή μεταχείριση των ζώων.

Η πρόταση της Επιτροπής ασχολείται ουσιαστικά με αυτές τις ανησυχίες για το μέλλον.

Ορισμένες απαιτήσεις της οδηγίας θα πρέπει μάλλον να αναθεωρηθούν στο μέλλον βάσει των εξελίξεων της επιστημονικής γνώσης και των νέων τεχνικών χοιροτροφίας.

Ειδικότερα, η Επιτροπή στόχο έχει να δώσει, στην πρότασή της, απάντηση στα ζητήματα που αφορούν τις ανάγκες για περισσότερες γνώσεις στον τομέα της αξιολόγησης των επιπτώσεων των αυξητικών ουσιών στην καλή μεταχείριση των ζώων, της χρήσης αντιβιοτικών στις ζωοτροφές και της αντοχής στα αντιβιοτικά, τις επιπτώσεις ορισμένων γεωργικών πρακτικών σε σχέση με τον ελεύθερο χώρο που διατίθεται, του σχεδιασμού των στάβλων και των δαπέδων για τους χοίρους πάχυνσης, των συνεπειών που έχει για τις χοιρομητέρες ο περιορισμός κατά την περίοδο της γαλουχίας και της ανάπτυξης συστημάτων ελεύθερου σταβλισμού για τη συγκεκριμένη περίοδο χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ζωή των χοιριδίων, των πρακτικών σίτισης και των σχέσεών τους με τη διάθεση, στους χοίρους, υλικού για ανίχνευση με το ρύγχος και για απασχόληση.

Η γνώμη της Επιστημονικής Επιτροπής για την Υγεία και την Ορθή Μεταχείριση των Ζώων δείχνει ότι, δεδομένου ότι οι μολυσματικές ασθένειες αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για την καλή μεταχείριση των ζώων, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε μελέτες για τους παράγοντες κινδύνου από τις πιο συνηθισμένες ενδημικές νόσους. Επίσης πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις γενετικές τροποποιήσεις με γενετική μηχανική. Προς το παρόν δεν υπάρχουν πολλές εργασίες στη διεθνή βιβλιογραφία με αντικείμενο την καλή μεταχείριση των διαγονιδιακών χοίρων ή των χοίρων που έχουν υποβληθεί σε αγωγή με ουσίες λαμβανόμενες με τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA. Ο τομέας αυτός που σχετίζεται με τις τεχνολογίες αναπαραγωγής προβλέπεται ότι θα είναι τομέας που θα πρέπει να καλυφθεί περισσότερο από τη μελλοντική κοινοτική νομοθεσία.