Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Ευρωπαϊκή Κοινότητα - Εφοδιασμός σε φυσικό αέριο και προοπτικές»

(96/C 204/21)

Στις 24 Νοεμβρίου 1995 και σύμφωνα με το άρθρο 198 παράγραφος 2 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Aπριλίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Lyons.

Κατά την 335η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 36 ψήφους υπέρ και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής: σύντομη περίληψη της ανακοίνωσης

1.1. Το φυσικό αέριο αυξάνει σήμερα το μερίδιό του στην αγορά σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη της ΕΕ και η εξάρτηση από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες (που σήμερα είναι σχεδόν 40 %) πιθανολογείται ότι θα έχει αυξηθεί σε 60 % το 2010 και ίσως σε 75 % το 2020. Το φυσικό αέριο θα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως καύσιμο για την παραγωγή ενέργειας.

1.2. Αν και οι σημερινές συμβάσεις εφοδιασμού σε φυσικό αέριο είναι υπεραρκετές για να καλύψουν την αναμενόμενη ζήτηση το 2000, υπολείπονται εντούτοις κατά περίπου 20 % για την ικανοποίηση της αναμενόμενης ζήτησης το 2010.

1.3. Παρόλα αυτά, «οι εν δυνάμει διαθέσιμες ποσότητες φυσικού αερίου στην ΕΚ, τόσο εσωτερικής όσο και εξωτερικής προέλευσης, είναι άφθονες και επαρκείς για να ικανοποιηθεί η ζήτηση και στον επόμενο αιώνα», με κυριότερους προμηθευτές τη Ρωσία, τη Νορβηγία και την Αλγερία. Πρόσθετα αποθέματα υπάρχουν στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία, αλλά η αξιοποίησή τους προβλέπεται δαπανηρή. Η αυξανόμενη εξάρτηση της ΕΕ από το εισαγόμενο αέριο είναι βέβαιο ότι θα επηρεάζει όλο και περισσότερο τις σχέσεις της με τις χώρες που το παρέχουν.

1.4. Η χρήση του φυσικού αερίου ως καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει αρκετά τεχνικά και οικονομικά πλεονεκτήματα και ο τομέας της ηλεκτροπαραγωγής ενδέχεται να αντιπροσωπεύει το 50 % της αναμενόμενης αύξησης του χρησιμοποιούμενου αερίου το 2010. Αν αποβεί πραγματική αυτή η πιθανότητα, τότε η ηλεκτροπαραγωγή το 2010 θα απορροφά σχεδόν το ένα τρίτο της κατανάλωσης φυσικού αερίου της Ένωσης.

1.5. Όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, σύμφωνα με το χειρότερο σενάριο - της ταυτόχρονης διακοπής του εφοδιασμού και από τη Ρωσία και από την Αλγερία - η ΕΕ με τις σημερινές συνθήκες θα μπορούσε να ανταπεξέλθει έως πέντε μήνες, αν και η κατάσταση θα διέφερε πολύ ανάμεσα στα κράτη μέλη. Η χρήση της «ευρωπαϊκής διάστασης» - δηλ. της ολοκλήρωσης του συστήματος φυσικού αερίου της ΕΕ - έχει ουσιαστική σημασία για την επίτευξη και τη διατήρηση επαρκούς επιπέδου ασφαλείας.

1.6. Η ολοκλήρωση του συστήματος φυσικού αερίου, ωστόσο, θέλει πολύ δρόμο ακόμη για να επιτευχθεί. Σε περίπτωση σημαντικού ελλείμματος στον εφοδιασμό, αρκετά κράτη μέλη είναι σήμερα τρωτά σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Τα κράτη αυτά είναι, κατά πρώτο λόγο, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Ισπανία και - μέχρι να επιτευχθεί πλήρης ολοκλήρωση - η Γαλλία και το Βέλγιο.

1.7. Σ`αυτό το γενικότερο πλαίσιο, η Επιτροπή εφιστά την προσοχή στη σημασία των έργων φυσικού αερίου που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας (ΤΕΝ), στη σκοπιμότητα της ανάπτυξης νέων υπόγειων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων, της περαιτέρω εξέτασης των δυνατοτήτων διακοπτόμενων συμβάσεων για την αντιμετώπιση των ελλειμμάτων. Μεταξύ άλλων, διαπιστώνει την ανάγκη της ανάπτυξης στενότερης συνεργασίας και χάραξης κατευθυντήριων γραμμών για τις περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης σε επίπεδο ΕΕ. Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο να στηρίξει την ανακοίνωσή της και να προωθήσει την εξέταση των διάφορων θεμάτων που επισημαίνει, ενώ η ίδια δεσμεύεται να υποβάλει νέα έκθεση στο Συμβούλιο σε εύθετο χρόνο.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ανωτέρω περίληψη, όπως και η περίληψη της Επιτροπής, δεν αποκαλύπτει την πραγματική σπουδαιότητα των ενεχόμενων θεμάτων για τη μελλοντική εξέλιξη της ΕΕ.

2.2. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η ΕΕ βρίσκεται σήμερα σε μια κατάσταση, κατά την οποία, υπό κανονικές συνθήκες, θα αντιμετωπίσει οπωσδήποτε έλλειψη του φυσικού αερίου που θα χρειαστεί στο μέλλον. Η κυριότερη ανησυχία είναι ότι η ΕΕ θα αναπτύξει υπερβολική εξάρτηση από πάρα πολύ λίγες εξωτερικές πηγές, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε ανεπιθύμητη οικονομική και πολιτική τρωτότητα κατά τις πρώτες δεκαετίες του επόμενου αιώνα. Επιπλέον, αν αναλογισθεί κανείς ότι εκείνη την εποχή το φυσικό αέριο θα είναι πλέον ένα από τα σημαντικότερα καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, δεν είναι αδιανόητο αυτή η τρωτότητα να αποβεί επιζήμια.

2.3. Ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων καταστάσεων

2.3.1. Η Επιτροπή εξετάζει καταρχάς τη δυνατότητα των επιχειρήσεων διανομής αερίου να ανταπεξέλθουν σε απροσδόκητες βραχυπρόθεσμες διακοπές της ροής. Αυτό γίνεται στις δύο πρώτες παραγράφους του σημείου 5.2 της ανακοίνωσης. Σε γενικές γραμμές, η Επιτροπή φαίνεται σχετικά ικανοποιημένη.

2.3.2. Στο υπόλοιπο του σημείου 5.2, η Επιτροπή εξετάζει πώς θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν οι καταστάσεις κρίσης. Αυτές ορίζονται ως καταστάσεις κατά τις οποίες υπάρχει διακοπή της ροής από τη Ρωσία, από την Αλγερία ή και από τις δύο. Δεν αποτελεί έκπληξη το ότι η Επιτροπή συνάγει από την ανάλυσή της ότι τέτοιες σοβαρές διακοπές της ροής θα αντιμετωπισθούν ευκολότερα σε ενιαία κοινοτική βάση παρά το αντίθετο και ότι η ΕΕ είναι περισσότερο ευάλωτη απέναντι στη μείωση του εφοδιασμού από τη Ρωσία παρά από την Αλγερία. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η ΕΕ θα μπορούσε να αντέξει σε μια περικοπή κατά 36 % του εφοδιασμού της από τη Ρωσία για διάστημα έως και 283 ημερών εισαγωγής.

2.3.3. Οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης εμφάνισης τέτοιων καταστάσεων κρίσεως θα γίνουν αισθητές πολύ διαφορετικά στην κάθε περιοχή της Ένωσης. Η Σουηδία δεν έχει καθόλου φυσικό αέριο και καμία πρόθεση να το καθιερώσει. Οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι από πρακτική άποψη αυτάρκεις. Η Γερμανία δεν είναι, αλλά πραγματοποιεί τις εισαγωγές της από τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία και τη Ρωσία, έχει πολλά σημεία εφοδιασμού και μπορεί να αντιμετωπίσει ακόμη και σοβαρές διακοπές του εφοδιασμού της για μεγάλο χρονικό διάστημα.

2.3.4. Άλλα κράτη μέλη είναι λιγότερο τυχερά. Ιδίως η Αυστρία, η Φινλανδία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Ισπανία βρίσκονται σε δυνητικώς εκτεθειμένες καταστάσεις. Στον ίδιο κατάλογο θα προστεθούν και η Ελλάδα με την Πορτογαλία, όταν συνδεθούν με το φυσικό αέριο τα επόμενα χρόνια. Άρα το συμπέρασμα της Επιτροπής που αναφέρεται στο σημείο 2.3.2 ανωτέρω, ότι η ΕΕ θα μπορούσε να αντέξει περικοπή κατά 36 % του εφοδιασμού της από τη Ρωσία για 283 διαδοχικές ημέρες εισαγωγής, στην πραγματικότητα σημαίνει ότι ορισμένα κράτη μέλη θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν σε σοβαρές διακοπές έως και 283 ημέρες, αν η Ένωση αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σύστημα για να τα στηρίξει, και για μικρότερο χρονικό διάστημα στην αντίθετη περίπτωση!

2.3.5. Πάντως, παρότι ενδιαφέρουσα, η ανάλυση της Επιτροπής, δυστυχώς, δεν είναι αξιόπιστη. Η ακρίβειά της είναι αμφίβολη. Η κάθε άλλο παρά ικανοποιητική αυτή κατάσταση προκύπτει από το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει την ποιότητα των πληροφοριών που απαιτούνται πραγματικά για την ανάλυσή της.

2.3.6. Η Επιτροπή εφιστά και μόνη της την προσοχή σ`αυτό το πρόβλημα. Σε σχέση με την παρατήρησή της που παραθέσαμε στο σημείο 2.3.2 ανωτέρω, η Επιτροπή δηλώνει στο σημείο 5.2 της ανακοίνωσής της ότι «ελήφθη ως δεδομένο ότι θα επέλθει πλήρης διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των βιομηχανιών αερίου οι οποίες είναι διασυνδεδεμένες με το δίκτυο». Σε επόμενη παράγραφο του σημείου 5.2, στην οποία σχολιάζει τις υπάρχουσες διασυνοριακές συμφωνίες υποστήριξης των επιχειρήσεων φυσικού αερίου της ΕΕ, η Επιτροπή δηλώνει ότι «υπάρχουν λίγα διαθέσιμα στοιχεία για αυτές τις συνεργασίες και δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί αν αυτές θα είναι σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως τη διάσταση ΕΚ σε περίπτωση κρίσης που θα έπληττε αρκετά κράτη μέλη».

2.3.7. Πρόκειται για δύο πολύ σημαντικές επιφυλάξεις, τις οποίες μάλιστα η Επιτροπή εξέφρασε σε αντίθεση με τα συμπεράσματα των προηγούμενων διαβουλεύσεών της με τη βιομηχανία φυσικού αερίου. Η αλήθεια είναι ότι η Επιτροπή δεν είχε πρόσβαση σε λεπτομερείς πληροφορίες για τις πραγματικές ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων καταστάσεων των επιχειρήσεων φυσικού αερίου που απαρτίζουν τη βιομηχανία. Οι ρυθμίσεις αυτές προσδιορίζονται σχεδόν όλες τους σε εμπιστευτικές συμβάσεις μεταξύ των επιχειρήσεων φυσικού αερίου, ενδέχεται δε και οι κυβερνήσεις ακόμη των κρατών μελών να μη γνωρίζουν τι ακριβώς ορίζει η καθεμιά τους.

2.3.8. Μερικές από τις συγκεκριμένες ερωτήσεις, τις απαντήσεις των οποίων θα έπρεπε να γνωρίζει η Επιτροπή για μια τεκμηριωμένη επισκόπηση των τρόπων αντιμετώπισης απρόβλεπτων καταστάσεων της βιομηχανίας φυσικού αερίου της ΕΕ, θα ήταν, μεταξύ άλλων, οι εξής: ποιες είναι οι ρυθμίσεις, συμβατικές ή μη, για την υποστήριξη μιας επιχείρησης από άλλες, σε ποιες περιστάσεις υφίστανται πράγματι τέτοιες δυνατότητες υποστήριξης, πώς πυροδοτούνται, πώς μπορούν να περισταλούν, ποιο θα ήταν το όριο της διάρκειάς τους; Με ποιους εμπορικούς όρους θα ετίθεντο σε εφαρμογή και ποιο θα ήταν, επομένως, το ενεχόμενο κόστος;

2.3.9. Ίσως να νόμιζε κανείς ότι ο πίνακας 4 της ανακοίνωσης δεν δείχνει να υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας, αφού παρουσιάζει κάθε κράτος μέλος να εφαρμόζει ήδη «συμφωνία συνεργασίας με άλλες επιχειρήσεις». Το μόνο που σημαίνει αυτό, όμως, είναι ότι η κυβέρνηση κάθε κράτους μέλους είναι ενήμερη ότι οι επιχειρήσεις φυσικού αερίου της έχουν ρυθμίσεις υποστήριξης με κάποιες άλλες επιχειρήσεις φυσικού αερίου. Πολλές κυβερνήσεις δεν θα έχουν μεγαλύτερη ιδέα από την Επιτροπή του τι σημαίνει αυτή η δήλωση στην πράξη.

2.3.10. Ο πίνακας 4 δεν είναι ικανοποιητικός και από μία άλλη άποψη. Περιλαμβάνει την ερώτηση «Ύπαρξη πολιτικής για την ασφάλεια εφοδιασμού;», στην οποία η απάντηση είναι παντού καταφατική. Τι σημαίνει, όμως, αυτή η απάντηση; Στην πραγματικότητα, αντιστοιχεί σε διαφορετικά πράγματα σε κάθε κράτος μέλος.

2.3.11. Οι σχετικές πληροφορίες παρέχονται επιβοηθητικώς στην έκθεση «Ασφάλεια του εφοδιασμού φυσικού αερίου στη Δυτική Ευρώπη», που δημοσίευσε το Νοέμβριο 1994 η EUROGAS (ο οργανισμός που εκπροσωπεί τη βιομηχανία φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Εκεί εξηγούνται οι ρυθμίσεις για την ασφάλεια του εφοδιασμού, που εφαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος. Δυστυχώς, όποιες και αν είναι οι εγγενείς δυνατότητες αυτών των ρυθμίσεων (και η βιομηχανία έχει δείξει καλές επιδόσεις στην πράξη), δεν είναι δυνατόν να συναχθεί από τις παρεχόμενες πληροφορίες ποια είναι η κλίμακα των απαιτήσεων έκτακτης ανάγκης που απαιτείται να πληροί η βιομηχανία φυσικού αερίου σε κάθε κράτος μέλος. (Η Επιτροπή δεν φαίνεται να αναγνωρίζει τη σημαντική αυτή δυσκολία στην κρίση που εκφέρει προς το τέλος της πρώτης παραγράφου του σημείου 5.2 της ανακοίνωσής της). Κατά συνέπεια, το κοινό δεν μπορεί να διαμορφώσει κρίση για την επάρκεια των ρυθμίσεων.

2.3.12. Μοναδική εξαίρεση είναι η Γαλλία, στην περίπτωση της οποίας η EUROGAS δηλώνει ότι το σύστημα φυσικού αερίου οφείλει να είναι σε θέση να ανταπεξέλθει στη διακοπή μιας από τις κυριότερες πηγές εφοδιασμού της γαλλικής αγοράς (= 30 % του συνολικού εφοδιασμού) επί ένα έτος, λαμβάνοντας ως βάση ένα χειμώνα ψυχρότερο από τον μέσο όρο. Η απαίτηση αυτή είναι σαφής, κατανοητή από το ευρύ κοινό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας.

2.3.13. Οι δυσκολίες της Επιτροπής είναι, συνεπώς, σημαντικές. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι στην ανακοίνωσή της απαριθμεί ένα ολόκληρο φάσμα μελετών που θα επιθυμούσε να αναληφθούν για να διαμορφωθεί καλύτερη εικόνα των θεμάτων ασφάλειας του εφοδιασμού, τα οποία θεωρεί ότι εμπίπτει στις αρμοδιότητές της να γνωρίζει. Οι μελέτες αυτές περιλαμβάνουν:

- την ανάλυση κόστους/οφέλους της δημιουργίας νέων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων (5.3.3),

- τη διερεύνηση του σημερινού ύψους των διακοπτόμενων συμβάσεων στα κράτη μέλη, προκειμένου «να μπορέσουν να προσδιορισθούν το πραγματικό ύψος των διακοπτόμενων συμβάσεων και οι επιπτώσεις επί της ασφάλειας εφοδιασμού σε περιπτώσεις σοβαρών κρίσεων» (5.3.3),

- την περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου της από κοινού χρήσης της ενέργειας, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο (5.3.4),

- τη διερεύνηση των τρόπων βελτίωσης των Συμφωνιών Αμοιβαίας Βοήθειας, που έχουν συνάψει μεταξύ τους ορισμένες εθνικές επιχειρήσεις φυσικού αερίου, από πλευράς ΕΕ (5.5 περίπτωση 2).

2.3.14. Στο Λευκό της Βιβλίο «Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση» (COM(95) 682 τελικό), το οποίο δημοσιεύθηκε στα τέλη του 1995, η Επιτροπή γράφει στην παράγραφο 77 - που σχολιάζει τη σημερινή κατάσταση του φυσικού αερίου - ότι «η επανεξέταση των υφιστάμενων μέσων για τη διαφάνεια και την ανταλλαγή πληροφοριών θα πρέπει να καλύψει και τη διαθεσιμότητα ακριβών πληροφοριών για τον τομέα του φυσικού αερίου».

2.3.15. Η Επιτροπή θα μπορούσε, ασφαλώς, να προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Θα μπορούσε να συζητήσει με τα κράτη μέλη τις ρυθμίσεις αντιμετώπισης των έκτακτων περιστάσεων, με σκοπό να καθορίσει ένα ικανοποιητικό, δημόσια δεδηλωμένο πρότυπο - π.χ., αν όχι αναγκαστικά ακριβώς το ίδιο, πάντως του τύπου που έχει υιοθετηθεί στη Γαλλία. Το πρότυπο αυτό θα μπορούσε να ποικίλλει από το ένα κράτος στο άλλο όσον αφορά τις λεπτομέρειες: το σημαντικό είναι να δημοσιευθεί. Τα κράτη μέλη θα καλούνταν στη συνέχεια να βεβαιωθούν ότι οι επιχειρήσεις φυσικού αερίου τους είναι σε θέση να εφαρμόσουν το προκαθορισμένο πρότυπο. Είναι ευχάριστο το ότι η πρόταση της Επιτροπής (στο σημείο 5.5) να καθορισθούν στόχοι ασφαλείας συμφωνεί με την ανωτέρω πρόταση και πρέπει, επομένως, να υποστηριχθεί.

2.4. Η αδυσώπητη αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου

2.4.1. Η επάρκεια των ρυθμίσεων αντιμετώπισης των απρόβλεπτων γεγονότων είναι ένα μόνο ζήτημα. Υπάρχουν και άλλα σημαντικά θέματα που πρέπει να εξετασθούν. Το κυριότερο από αυτά, λόγω της έκτασης των διακλαδώσεών του, είναι η εμφανώς αδυσώπητη αύξηση της ζήτησης φυσικού αερίου. Τα κυριότερα στοιχεία που παραθέτει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της είναι τα εξής:

2.4.2. Το 2000, σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια από σήμερα, η παραγωγή φυσικού αερίου της ΕΕ αναμένεται να έχει αυξηθεί κατά 11 %, αλλά η ζήτηση κατά 2226 %. Οι εισαγωγές από τρίτες χώρες (κυρίως τη Ρωσία, τη Νορβηγία και την Αλγερία) προβλέπεται να αυξηθούν κατά 36 %. Η εξάρτηση της ΕΕ υπολογίζεται ότι θα αυξηθεί σε 44 % συνολικά, αλλά με έντονες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών.

2.4.3. Το 2010, σε λιγότερο από δεκατέσσερα χρόνια από σήμερα, υπολογίζεται περαιτέρω αύξηση της ζήτησης κατά 27 % (κατά μέσο όρο) επιπλέον της εκτίμησης για το 2000. Οι εισαγωγές θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 70 % επιπλέον των απαιτήσεων για το 2000. Από τις υπάρχουσες συμβάσεις παροχής, οι οποίες υπολογίζεται ότι θα φθάσουν περίπου τα 168 εκατ. τόννους, η Ρωσία, η Νορβηγία και η Αλγερία θα μπορούν να παρέχουν περίπου το 39 %, το 34 % και το 24 % αντιστοίχως. Οι τάσεις αυτές θα ενισχυθούν σημαντικά όταν προσχωρήσουν στην ΕΕ οι χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ). Μετά το 2010, η ζήτηση αναμένεται ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται και οι εισαγωγές της ΕΕ θα φθάσουν ίσως το 75 % (αν και πρέπει να παραδεχθεί κανείς πως όλα τα μεγέθη καθίστανται άκρως υποθετικά όταν πρόκειται για τόσο μακρινό μέλλον).

2.4.4. Από ορισμένες πλευρές έχει εκτοξευθεί κατά της Επιτροπής η επίκριση ότι οι προβλέψεις της για τη μελλοντική ζήτηση είναι διογκωμένες. Η EUROGAS, για παράδειγμα, στη «Δημοσίευση των Στατιστικών Στοιχείων και των Προοπτικών του Φυσικού Αερίου 1995», υπολογίζει ότι η ζήτηση στην ΕΕ θα είναι μεταξύ 315 και 330 εκατ. τόννους το 2000 και μεταξύ 350 και 385 το 2010. Οι εκτιμήσεις αυτές είναι ελαφρώς χαμηλότερες από τις εκτιμήσεις της Επιτροπής (310-320 εκατ. τόννοι το 2000 και 392-411 το 2010). Οι εκτιμήσεις της «Μελέτης για την Ασφάλεια του Φυσικού Αερίου», που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο 1995 από το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (αναφέρεται στο εξής ως «έκθεση του ΔΟΕ»), δείχνουν επίσης μεγέθη χαμηλότερα από της Επιτροπής για το 2010.

2.4.5. Δεν υπάρχει τίποτα το ασυνήθιστο σ`αυτές τις διαφορές των προβλέψεων. Είναι αναμενόμενο διαφορετικοί οργανισμοί να κάνουν ελαφρώς διαφορετικές εκτιμήσεις όσον αφορά τις παραμέτρους που σταθμίζουν τα αριθμητικά μεγέθη. Δεν δηλώνεται πάντοτε σαφώς, ωστόσο, ποιες είναι αυτές οι παράμετροι. Μία εκτίμηση που πρέπει να γίνει, για παράδειγμα, είναι η έκταση στην οποία το φυσικό αέριο θα αντικαταστήσει την πυρηνική ενέργεια στην ηλεκτροπαραγωγή τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια, αλλά κανένας οργανισμός δεν δηλώνει ανοιχτά τις υποθέσεις στις οποίες στηρίχθηκε όσον αφορά αυτό το θέμα.

2.4.6. Μολονότι όλες οι προβλέψεις αποδεικνύονται εσφαλμένες, οπωσδήποτε όσον αφορά τις λεπτομέρειες, δεν παύουν εντούτοις να αποτελούν σημαντικά εργαλεία στην προσπάθεια προετοιμασίας για το μέλλον. Φυσικά, ποτέ δεν πρέπει να λαμβάνονται άκριτα. Με αυτές τις επιφυλάξεις, η σημασία των προβλέψεων που αναφέρονται στο σημείο 2.4.5 είναι ότι τείνουν όλες προς την ίδια κατεύθυνση. Είναι απλώς θέμα χρόνου (μερικών ετών νωρίτερα ή αργότερα) το πότε ακριβώς το φυσικό αέριο υπολογίζεται να αυξήσει το μερίδιό του στην αγορά σε δεδομένο μέγεθος. Καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύει κανείς ότι οι εκτιμήσεις της Επιτροπής είναι αξιολογικά κατώτερες από οποιεσδήποτε άλλες, η ΟΚΕ θεωρεί ικανοποιητικό να τις χρησιμοποιήσει στην παρούσα γνωμοδότηση.

2.5. Στρατηγικά θέματα

2.5.1. Εξετάζοντας αυτές τις προβλέψεις, βλέπει κανείς ότι δεν είναι μόνο η διεύρυνση του όγκου και του μεριδίου αγοράς του φυσικού αερίου υπό συζήτηση. Η ανακοίνωση της Επιτροπής δείχνει ότι, γύρω στο 2010, σημαντικό ποσοστό της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ θα παράγεται πλέον με καύσιμο το φυσικό αέριο. Η EUROGAS αναφέρει ότι το 1994 το 8 % της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας βασίσθηκε στο φυσικό αέριο, αλλά υπολογίζει ότι το 2000 το ποσοστό θα είναι της τάξεως του 15-20 % και θα συνεχίσει να αυξάνεται. Πρόκειται για μια κρίσιμη εξέλιξη όσον αφορά τις χρήσεις του φυσικού αερίου.

2.5.2. Σήμερα το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται σε συντριπτικό ποσοστό για την οικιακή θέρμανση και για βιομηχανικούς σκοπούς. Στις σφαίρες αυτές, οι ελλείψεις θα ήταν πολύ ενοχλητικές και σχεδόν σίγουρα δαπανηρές για τους άμεσα ενδιαφερομένους, αναμένεται όμως ότι κανονικά θα αντιμετωπισθούν χωρίς υπερβολικές οικονομικές ή πολιτικές δυσκολίες. Οι ελλείψεις, ακόμη και οι πιο σοβαρές, δεν θα αποτελούσαν απειλή ούτε για την κοινωνία ούτε για την οικονομία, αν και αναμφίβολα, σε ορισμένες περιστάσεις (ένα παρατεταμένο κύμα ψύχους, για παράδειγμα), θα μπορούσαν να σταθούν αφορμή για κοινωνική αναταραχή και εσωτερικές πολιτικές διαμάχες.

2.5.3. Τα πράγματα είναι διαφορετικά, ωστόσο, όταν το φυσικό αέριο από εξωτερικές πηγές αντιπροσωπεύει σημαντικό ποσοστό του καυσίμου που χρησιμοποιείται για την ηλεκτροπαραγωγή. Η ανησυχία για την ασφάλεια εφοδιασμού θα μπορούσε τότε να μετατραπεί σε σοβαρό οικονομικό και/ή πολιτικό ζήτημα, ανάλογα, μεταξύ άλλων, με τον αριθμό και τη φύση των πηγών. Ο ηλεκτρισμός είναι η μία από τις δύο κινητήριες δυνάμεις, από τις οποίες εξαρτώνται οι σύγχρονες κοινωνίες στη σημερινή φάση της ύπαρξής τους 7 η άλλη είναι το πετρέλαιο. Αν κάποιες εξωτερικές δυνάμεις είναι σε θέση να ασκήσουν υπερβολική πίεση στην ασφάλεια εφοδιασμού μιας χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια, τότε η κατάσταση παρουσιάζεται κάπως ανησυχητική. Πίσω από την ανακοίνωση της Επιτροπής φαίνεται πως κρύβεται εν μέρει η ανησυχία της για αυτό το θέμα, το οποίο θεωρεί ευθύνη της έναντι της ΕΕ.

2.5.4. Το σχετικό σκεπτικό της Επιτροπής εκτίθεται στο σημείο 5.2 της ανακοίνωσής της. Εκεί η Επιτροπή εκφέρει την κρίση ότι, τουλάχιστον στις πιο προηγμένες ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου, μια σημαντική μείωση της ροής από εξωτερική πηγή εφοδιασμού μπορεί να αντιμετωπισθεί, με την προϋπόθεση να υπάρχει πλήρης διασύνδεση του συστήματος αγωγών μεταφοράς που συνδέουν τις διάφορες πηγές εφοδιασμού της ΕΕ και να έχει επιτευχθεί πλήρης διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των συνδεδεμένων εταιρειών διανομής αερίου.

2.5.5. Αυτό, όμως, δεν βοηθά τα πλέον εκτεθειμένα κράτη μέλη. Η ανησυχία της Επιτροπής για μια σημαντική μείωση της ροής από εξωτερική πηγή εφοδιασμού αφορά την πιθανότητα εμφάνισης αυτής της μείωσης σε σχέση με τον εφοδιασμό από την πρώην ΕΣΣΔ και την Αλγερία. Αναφέρεται ρητώς ότι «η περίπτωση μείωσης της ροής από την Νορβηγία ... δεν εξετάσθηκε».

2.5.6. Ο πίνακας 2Β της ανακοίνωσης της Επιτροπής δείχνει ότι τo 2010 η Ρωσία και η Αλγερία θα παρέχουν 106 εκατ. τόννους ή περίπου το 25 % της προβλεπόμενης κατανάλωσης στην ΕΕ. Αυτό, όμως, αφορά την ΕΕ ως σύνολο. Στην πραγματικότητα, θα παρέχουν ποσοστό πολύ υψηλότερο στην Αυστρία, τη Φινλαδία, την Ιταλία και την Ισπανία και, μέχρι τότε, και στην Ελλάδα και την Πορτογαλία (βλ. 2.3.4 ανωτέρω).

2.5.7. Πόσο πιθανό είναι, όμως, στην πράξη, να αναμένονται «σημαντικές μειώσεις της ροής» από τις δύο πηγές που αναφέρει η Επιτροπή; Το ζήτημα αυτό δεν εξετάζεται στην ανακοίνωση και είναι πολύ πιθανό να πρόκειται για διπλωματική παράλειψη. Εξετάζεται, ωστόσο, σε ένα παράρτημα (το Παράρτημα ΙΙ) της έκθεσης του ΔΟΕ που αναφέραμε προηγουμένως, το οποίο αφορά ειδικά την ασφάλεια εφοδιασμού φυσικού αερίου της Ευρώπης. Ο ΔΟΕ αναγνωρίζει εκεί ότι «η αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές φυσικού αερίου θα αυξήσει το ενδιαφέρον για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης». Ο ΔΟΕ ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα προβλήματα διαμετακόμισης κατά τη μεταφορά φυσικού αερίου σε μεγάλες αποστάσεις και για την ασφάλεια εφοδιασμού σε αέριο προέλευσης Μαγκρέμπ.

2.5.8. Κατά τον ΔΟΕ είναι «αβέβαιο αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος διακοπών της παροχής φυσικού αερίου λόγω προβλημάτων διαμετακόμισης». Λόγω της νέας δυνατότητας διαμετακόμισης αερίου σε μεγάλες αποστάσεις, συνεχίζει, υπάρχουν ελάχιστα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία. (Τα μόνα ιστορικά στοιχεία που βρήκε ο ΔΟΕ αφορούν τους αγωγούς πετρελαίου στη Μέση Ανατολή, όπου, από την εγκατάσταση του πρώτου το 1931 μέχρι σήμερα, υπάρχει ιστορικό διακοπών λόγω πολιτικών εχθροπραξιών και συγκρούσεων μεταξύ γειτονικών χωρών).

2.5.9. Ο ΔΟΕ εκπόνησε ιδιαίτερη μελέτη για τις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς ο υφιστάμενος αγωγός της Ρωσίας προς την Ευρώπη περνάει από την Ουκρανία. Διαπίστωσε ότι υπάρχουν τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, με απειλές διακοπών της ροής, και με μερικές πραγματικές διακοπές από την Gazprom, επειδή η Ουκρανία είχε πολύ σημαντικό χρέος απέναντί της. Η Ουκρανία αντισταθμίζει τις μειώσεις του δικού της εφοδιασμού με μείωση της παροχής προς την Ευρώπη. Ο ΔΟΕ θεωρεί ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο. Τόσο η Ρωσία όσο και η Gazprom έχουν πλήρη επίγνωση της καθοριστικής και συμβολικής σημασίας της ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρώπης. Ο ΔΟΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρά τις εμφανείς εντάσεις μεταξύ τους, η Ρωσία και η Ουκρανία χτίζουν σταδιακά τη βάση μιας μακροπρόθεσμης συνεργασίας.

2.5.10. Όσον αφορά το Μαγκρέμπ, και ιδιαίτερα την Αλγερία, ο ΔΟΕ τονίζει πόσο σημαντικός είναι για την οικονομία της περιοχής ο τομέας των υδρογονανθράκων και συμπεραίνει ότι ο εφοδιασμός της Ευρώπης θα κινδυνεύσει, ενδεχομένως, μόνο στην περίπτωση ανόδου ισλαμικής κυβέρνησης στην εξουσία της Αλγερίας. Το ενδεχόμενο αυτό, αν προκύψει καθόλου, είναι πιθανότερο να προκύψει λόγω σχετικής κοινωνικής και πολιτικής κατάρρευσης παρά σκόπιμων πολιτικών αποφάσεων.

2.5.11. Αν η Επιτροπή αποφάσισε να επανεξετάσει το θέμα της ασφάλειας του εφοδιασμού της ΕΕ σε φυσικό αέριο από εξωτερικές πηγές σ`αυτό το πλαίσιο, τότε δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να ασκήσει τις ευθύνες της με συντηρητικό τρόπο. Φυσικά η ΕΕ έχει αναλάβει απόλυτα τη δέσμευση να καλλιεργεί σταθερές οικονομικές και πολιτικές σχέσεις με τους γείτονές της, στους οποίους συγκαταλέγονται οπωσδήποτε η Ρωσία, η Ουκρανία και η Αλγερία. Η υπογραφή της Συνθήκης για το Χάρτη Ενέργειας από τη Ρωσία και την Ουκρανία και, μεταγενέστερα, συναφών συμφωνιών από την Αλγερία και άλλες βορειοαφρικανικές χώρες, θα δώσει μεγάλη ώθηση στην πρόοδο και την εμπιστοσύνη μεταξύ όλων των ενεχόμενων μερών.

2.5.12. Προς το τέλος του σημείου 5.2 της ανακοίνωσής της, η Επιτροπή απαριθμεί τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν, για να αντιμετωπισθεί μια πιθανή μελλοντική διακοπή της παροχής φυσικού αερίου από μία εξωτερική πηγή, αν και, όπως αναφέραμε και προηγουμένως, η Επιτροπή δεν ξέρει σε ποιο βαθμό μπορούν ή πρόκειται να χρησιμοποιηθούν. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν τις διακοπτόμενες συμβάσεις εφοδιασμού, την ευελιξία της παραγωγής, μια μεγαλύτερη ποικιλία πηγών εισαγωγής και τη χρήση των διαθέσιμων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων σε επίπεδο ΕΕ.

2.5.13. Σχολιάζοντας τα ανωτέρω μέτρα, η Επιτροπή προσθέτει ότι, για να μπορέσουν να αξιοποιηθούν πλήρως, είναι κρίσιμο να επιτευχθεί «πλήρης διασύνδεση των αγωγών μεταφοράς» που συνδέουν τις διάφορες πηγές εφοδιασμού της ΕΕ, απαίτηση τη σημασία της οποίας η Επιτροπή τονίζει επανειλημμένα.

2.5.14. Πρέπει να σημειωθεί, εντούτοις, ότι οι περισσότερες προτάσεις της Επιτροπής για τη βελτίωση της διασύνδεσης των αγωγών μεταφοράς (βλ. Παράρτημα 1 της ανακοίνωσής της) δεν πρόκειται να ολοκληρωθούν πριν περάσουν αρκετά χρόνια ακόμη και ότι, όσον αφορά το σημαντικό θέμα της αποθήκευσης, οι σημερινές διαθέσιμες δυνατότητες θα έφθαναν μόνο για δύο μήνες χειμερινής ζήτησης αιχμής (βλ. σημείο 5.3.3 της ανακοίνωσης της Επιτροπής). Επίσης, σχετικά με την αποθήκευση, παρότι τα σχέδια της βιομηχανίας φυσικού αερίου είναι να αυξήσει τις δυνατότητες αποθήκευσης περισσότερο από την αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης, οι διευρυμένες δυνατότητες που σχεδιάζονται για το 2010 θα καλύπτουν χαμηλότερο ποσοστό των εισαγόμενων προμηθειών από ό,τι καλύπτουν οι δυνατότητες αποθήκευσης σήμερα.

2.5.15. Ορθώς η Επιτροπή τονίζει την ανάγκη ευελιξίας στο σύστημα παροχής αερίου. Αποτελεί έκπληξη, συνεπώς, το γεγονός ότι υπάρχει έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την ανάπτυξη εγκαταστάσεων LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου), αφού αυτές είναι η μόνη εναλλακτική λύση αντί της εισαγωγής του αερίου μέσω αγωγών. Πέντε νέα τερματικά LNG περιλαμβάνονται στα έργα κοινού ενδιαφέροντος των διευρωπαϊκών δικτύων και ο χάρτης στο τέλος της ανακοίνωσης της Επιτροπής παρουσιάζει τις προτεινόμενες τοποθεσίες τους (στην Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα). Η μοναδική μνεία σ`αυτά, ωστόσο, γίνεται προς το τέλος του Παραρτήματος 1. Κανένα τους δεν φαίνεται να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις του καταλόγου κατασκευαστικών έργων των διευρωπαϊκών δικτύων και κανένα δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο αυτών των έργων στο Παράρτημα 1.

2.5.16. Το 15 % περίπου των εισαγωγών φυσικού αερίου μεταφέρεται σήμερα με δεξαμενοφόρα και η αύξηση αυτού του ποσοστού σε 25 % ή εκεί γύρω, αν μπορούσε να επιτευχθεί, όχι μόνο θα έδινε στην ΕΕ ως σύνολο μεγαλύτερη ευελιξία, αλλά και θα αποτελούσε ιδιαίτερα πολύτιμη προσθήκη στην ασφάλεια εφοδιασμού των χωρών της ανατολικής πτέρυγας της Ένωσης. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στις δυνατότητες των εγκαταστάσεων LNG από την άποψη της ασφάλειας εφοδιασμού.

2.6. Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και ασφάλεια εφοδιασμού

2.6.1. Στο σημείο 5.3.4 της ανακοίνωσής της, η Επιτροπή εξετάζει το ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει το σύστημα της ηλεκτρικής ενέργειας στη βελτίωση της ασφάλειας εφοδιασμού του φυσικού αερίου. Κατ`αρχήν το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής θα μπορούσε να παράσχει πολύτιμη υποστήριξη, αλλά η αξιολόγηση των δυνατοτήτων από την Επιτροπή μπορεί να είναι αισιόδοξη.

2.6.2. Μεγάλη σημασία δίδεται στον εξοπλισμό «ενός μεγαλύτερου ποσοστού της αγοράς παραγωγής ηλεκτρισμού» με μακροπρόθεσμες δυνατότητες διπλής τροφοδοσίας καυσίμων, έτσι «ώστε μεγάλος αριθμός χρηστών ηλεκτρικής ενέργειας να μπορεί να ικανοποιεί τις ανάγκες του χωρίς να προσφεύγει στο αέριο για ένα μέρος της χειμερινής περιόδου». (Η αναφορά στη διπλή τροφοδοσία καυσίμων πρέπει να θεωρηθεί ότι εννοεί κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, σταθμούς παραγωγής ενέργειας που μπορούν να εναλλάξουν την καύση πετρελαίου - βαρέος ή ελαφρού - με φυσικό αέριο και αντίστροφα.)

2.6.3. Η άποψη της Επιτροπής, αν θεωρηθεί ανεξάρτητα, είναι αρκετά έγκυρη και η δυνατότητα διπλής τροφοδοσίας καυσίμων μπορεί πράγματι να διαδραματίσει πολύτιμο ρόλο κατά τα επόμενα χρόνια. Είναι πιθανό, όμως, να αποτελέσει στοιχείο ενεργητικού που χάνει την αξία του. Το σκηνικό έχει αλλάξει έντονα μετά την καθιέρωση των αεριοστροβίλων συνδυασμένου κύκλου (CCGT) στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Αυτοί μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από φυσικό αέριο πολύ πιο αποτελεσματικά από οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία. Είναι αλήθεια ότι μπορούν να σχεδιαστούν σταθμοί CCGT, οι οποίοι να καίνε και αεριέλαιο (πετρέλαιο εσωτερικής καύσης) εκτός από φυσικό αέριο, αλλά, εκτός από πιο ακριβή, θα ήταν και πιο δύσχρηστη διαδικασία και διαφαίνονται ελάχιστες πιθανότητες να εγκατασταθούν γενικά τέτοιοι CCGT με δυνατότητα διπλής τροφοδοσίας.

2.6.4. Στην έκθεση που αναφέραμε στο σημείο 2.4.4, ο ΔΟΕ εκτιμά ότι το μερίδιο των CCGT στη συνολική ικανότητα δημόσιας παροχής φυσικού αερίου στην Ευρώπη του ΟΟΣΑ θα μπορούσε να ανέλθει από 2 % το 1992 σε 25 % ως το 2010 και 60 % επιπλέον ως το 2020. Αν γίνουν δεκτές αυτές οι εκτιμήσεις, συνεπάγεται ότι οι περισσότερες εγκαταστάσεις διπλής τροφοδοσίας στην Ευρώπη θα έχουν καταργηθεί σταδιακά ως το 2000 περίπου ή λίγο αργότερα, τότε ακριβώς που το φυσικό αέριο θα αποτελεί το 15-20 % των καυσίμων στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας. Οι εγκαταστάσεις διπλής τροφοδοσίας δεν θα παρέχουν μεγάλη υποστήριξη από άποψη ασφάλειας, τον καιρό ακριβώς που η Ευρώπη θα τη χρειάζεται περισσότερο.

2.6.5. Η Επιτροπή φρονεί ότι το δίκτυο ηλεκτροδότησης θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ένα βαθμό για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας σε περιοχές όπου μια διακοπή της ροής του αερίου έχει προξενήσει απώλεια παραγωγής. Και πάλι η Επιτροπή έχει κατ`αρχήν δίκιο. Και πάλι, όμως, οι πρακτικές δυνατότητες είναι σοβαρά περιορισμένες. Μόνο μια λεπτομερής εξέταση των δυνατοτήτων περίπτωση προς περίπτωση θα αποκαλύψει οριστικά ως πού ακριβώς φθάνουν.

2.6.6. Είναι θέμα πλεονασματικής ικανότητας της κάθε πλευράς του σημείου μεταφοράς. Η Ιταλία, για παράδειγμα, εισάγει σχεδόν το 20 % της ηλεκτρικής της ενέργειας από γειτονικές χώρες, κυρίως από τη Γαλλία. Της απομένουν ελάχιστες εφεδρικές δυνατότητες μεταφοράς για να εισαγάγει περισσότερη ενέργεια σε περίπτωση που παρουσιαστεί έκτακτη ανάγκη, ακόμη και αν υπήρχε ενέργεια διαθέσιμη.

2.6.7. Για έναν επίδοξο εξαγωγό ηλεκτρικής ενέργειας, είναι απαραίτητο να υπάρχει διαθέσιμο πλεόνασμα τη στιγμή που χρειάζεται. Αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά ο πιο καθοριστικός είναι η διαθεσιμότητα εφεδρικών εγκαταστάσεων παραγωγής τις εποχές κορύφωσης της ζήτησης. Δύο παράγοντες συντείνουν στον περιορισμό των διαθέσιμων εφεδρικών δυνατοτήτων. Ο πρώτος είναι η εξάπλωση ανταγωνιστικής ηλεκτροπαραγωγής, χωρίς κανέναν οργανισμό να επιβάλλει την υποχρέωση διασφάλισης της διαθεσιμότητας επαρκούς χωρητικότητας για περιπτώσεις που απαιτούν κορύφωση της παραγωγής. Ο δεύτερος είναι η ανάπτυξη του δικτύου ηλεκροδότησης της ίδιας της ΕΕ, γεγονός το οποίο θα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις ηλεκτροπαραγωγής να προσβλέπουν μάλλον σ`αυτό για ένα μέρος της εφεδρικής τους χωρητικότητας παρά στους δικούς τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

2.6.8. Με λίγα λόγια, το αναπτυσσόμενο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρισμού της ΕΕ δεν μπορεί προς το παρόν να θεωρηθεί ότι παρέχει αξιόπιστες επιλογές ασφάλειας εφοδιασμού για να αντισταθμίσει τις διακοπές στον εφοδιασμό φυσικού αερίου.

2.6.9. Αν αναδυθούν κάποτε στο μέλλον από έναν πιο ανταγωνιστικό τομέα ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ ισχυρές ανεξάρτητες εταιρείες διανομής ηλεκτρισμού (δηλ. έμποροι λιανικής πωλήσεως), όπως επιθυμεί η Επιτροπή, είναι δυνατόν να εξουδετερώσουν τις δύο τάσεις που περιγράφονται στην προηγούμενη παράγραφο. Αυτό θα εξαρτηθεί από τις διαρθώσεις και τις νομοθετικές ρυθμίσεις που θα τις συνοδεύουν.

2.6.10. Στην έκθεσή του, ο ΔΟΕ κάνει παρόμοια ανάλυση των επιπτώσεων που θα έχει στην ασφάλεια εφοδιασμού η καθιέρωση του φυσικού αερίου ως του κυριότερου καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρισμού κατά τα προσεχή χρόνια. Είναι ίσως λίγο πιο ελπιδοφόρο το γεγονός ότι η διπλή τροφοδοσία καυσίμων ενδέχεται να αποδειχθεί συμβατή ως ένα βαθμό με τη διευρυνόμενη χρήση των CCGT. (O ΔΟΕ θεωρεί ότι ενδέχεται να βοηθήσει επίσης η δυνατότητα εφεδρικής χωρητικότητας στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, αλλά αυτό είναι απίθανο, αφού γενικά σταδιακά περιορίζεται).

2.6.11. Ο ΔΟΕ συνεχίζει την ανάλυσή του παρατηρώντας ότι «τα θέματα ασφαλείας της αυξημένης χρήσης φυσικού αερίου [για την παραγωγή ηλεκτρισμού] και της αύξησης του ανταγωνισμού» δεν είναι ανυπέρβλητα και «οι ανησυχίες για την ασφάλεια εφοδιασμού δεν δικαιολογούν τον περιορισμό της αυξημένης χρήσης αερίου για την παραγωγή ενέργειας». Η ΟΚΕ μπορεί να συμφωνήσει και με τα δύο αυτά συμπεράσματα, αν και, σχετικά με το δεύτερο, πιστεύει ότι το σκηνικό θα πρέπει να επανεξετασθεί π.χ. σε πέντε χρόνια από σήμερα.

2.6.12. Ο ΔΟΕ τελειώνει την ανάλυσή του με την παρατήρηση ότι «αν το σύστημα γίνει εύτρωτο απέναντι στις ελλείψεις εφοδιασμού, οι κυβερνήσεις έχουν ευρύ πεδίο να αναπτύξουν μέσα πολιτικής για τη διευθέτηση του θέματος της ασφάλειας». Το συγκεκριμένο επιχείρημα χρησιμοποιήθηκε από ορισμένους επικριτές της ανακοίνωσης της Επιτροπής, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η μελέτη του ΔΟΕ δείχνει ότι η Επιτροπή είναι υπερβολικά απαισιόδοξη.

2.6.13. Αλλά αν ήταν αυτό το μύνημα που ήθελε να μεταδώσει ο ΔΟΕ, τότε έρχεται σε αντίφαση με την ίδια του την ανάλυση. Η φράση «οι κυβερνήσεις έχουν ευρύ πεδίο κ.λπ.» είναι αληθής, αλλά ελάχιστα διαφωτιστική. Οι κυβερνήσεις έχουν πράγματι «πεδίο». Αλλά ο στόχος της ασφάλειας εφοδιασμού είναι, πρώτον και κύριον, στόχος πολιτικός και δεν παραδέχονται όλες οι κυβερνήσεις της ΕΕ ότι είναι ένας στόχος τον οποίο πρέπει, ή χρειάζεται, να υιοθετήσουν. Σ`αυτό ακριβώς έγκειται η σημασία της ανακοίνωσης της Επιτροπής.

2.6.14. Όπου αναγνωρίζεται αυτός ο στόχος, μένει ακόμη να διαμορφωθούν τα μέσα για την επίτευξή του. Ο ΔΟΕ πιστεύει ότι αυτό δεν χρειάζεται να γίνει επί του παρόντος. Η Επιτροπή, αντίθετα, πιστεύει ότι χρειάζεται και, στο σημείο 5.5 στο τέλος της ανακοίνωσής της, κάνει ορισμένες μετριοπαθείς υποδείξεις, οι οποίες έχουν επισύρει, ωστόσο, την επίκριση ότι είναι αυθαίρετες και άσκοπες.

2.6.15. Οι ιδέες του ΔΟΕ για το τι θα μπορούσε να γίνει, αν θεωρηθεί ότι απαιτείται να ληφθεί δράση, είναι, στην πραγματικότητα, ακόμη πιο αυθαίρετες από οποιαδήποτε πρόταση της Επιτροπής και περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την καθιέρωση της απαίτησης για τις εταιρείες ηλεκτροπαραγωγής «να παρέχουν πόρους για τη συγκεντρωτική αποθήκευση καυσίμων υποστήριξης ή την κατασκευή και/ή συντήρηση πρόσθετων εφεδρικών δυνατοτήτων». Η Επιτροπή αντιλαμβάνεται ότι θα απέβαινε αντιπαραγωγική η πρόταση τόσο ενεργών μέτρων όσο τα ανωτέρω.

2.6.16. Στο μέτρο που υπάρχει διαφορά, σχετικά με τα συγκεκριμένα θέματα, μεταξύ της Επιτροπής και του ΔΟΕ, η ΟΚΕ πιστεύει ότι, στις σημερινές συνθήκες και όσον αφορά την ΕΕ, η προσέγγιση της Επιτροπής είναι γενικά η πιο ρεαλιστική.

2.6.17. Στο σημείο 2.6.1 και επόμενα, η ΟΚΕ εξέτασε τις απόψεις της Επιτροπής όσον αφορά το αν η βιομηχανία παροχής ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να βοηθήσει στα προβλήματα ασφάλειας εφοδιασμού της βιομηχανίας φυσικού αερίου. Επί του παρόντος, μπορεί. Ένα μέτρο υπέρ της ασφάλειας του εφοδιασμού, το οποίο χρησιμοποιείται από τις περισσότερες εταιρείες φυσικού αερίου στις περισσότερες χώρες, είναι, σε περίπτωση έλλειψης αερίου, να διακόπτουν την παροχή τους στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Όπου υπάρχουν σταθμοί διπλής τροφοδοσίας καυσίμων, αυτό είναι ό,τι πιο λογικό μπορεί να γίνει. Και όταν το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό ποσοστό των καυσίμων που καταναλώνονται για την ηλεκτροπαραγωγή, δεν είναι δύσκολο να καλυφθεί η έλλειψη. Οταν όμως το αέριο παρέχει 15-20 % των καταναλωνόμενων καυσίμων, και απομένουν ελάχιστοι σταθμοί διπλής τροφοδοσίας, αυτή η φιλοσοφία είναι απαράδεκτη. Τότε θα πρέπει η βιομηχανία φυσικού αερίου να προσαρμοθεί στις απαιτήσεις ασφάλειας εφοδιασμού της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και όχι το αντίστροφο.

2.6.18. Η αυξανόμενη χρήση του φυσικού αερίου ως καυσίμου στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας θα επιβάλει τη σοβαρή επανεξέταση, από πλευράς της βιομηχανίας αερίου, των ενεργειών της όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού. Η Επιτροπή ίσως να επιθυμεί να μελετήσει, επίσης, τις επιπτώσεις αυτής της απαίτησης.

2.6.19. Εξάλλου, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει σε βάθος τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της αυξανόμενης χρήσης φυσικού αερίου στην παραγωγή ηλεκτρισμού, στη διαφοροποίηση των μορφών εφοδιασμού σε ενέργεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στην τεχνολογία, στην οικονομία, στην κοινωνία και στο περιβάλλον και να εκπονήσει μια συγκριτική μελέτη σχετικά με τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει το φυσικό αέριο σε σχέση με άλλες πηγές ενέργειας: πυρηνική ενέργεια, άνθρακα, πετρέλαιο και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

2.7. Το ζήτημα των τιμών

2.7.1. H Eπιτροπή δίδει λιγότερη προσοχή στην οικονομική σημασία της ταχείας ανόδου του φυσικού αερίου σε θέση υπεροχής από ό,τι στα θέματα της ασφάλειας εφοδιασμού. Θα πρέπει, όμως, να δοθεί λίγη σημασία τουλάχιστον στο ζήτημα της τιμής, διότι ενέχει και αυτό ορισμένες πτυχές ασφάλειας εφοδιασμού, όταν δει κανείς σφαιρικά το θέμα. Όπως και προηγουμένως, ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η κατάσταση μπορεί να διαφέρει πολύ μεταξύ ενός κράτους μέλους και ενός άλλου, όπως και μεταξύ των κρατών μελών και της ΕΕ ως συνόλου. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο ζήτημα των τιμών οι οποίες έχουν επιπτώσεις και στην ασφάλεια εφοδιασμού. Για παράδειγμα, σημαντικές αλλαγές στα επίπεδα των τιμών μπορούν να οδηγήσουν όπως και στη δεκαετία του `70, σε μείωση του επιπέδου ζωής και σε αύξηση της ανεργίας.

2.7.2. Το πιο σημαντικό ίσως ερώτημα που πρέπει να εξετασθεί είναι το εξής: η αυξανόμενη εξάρτηση της ΕΕ από το αέριο που εισάγει από τη Ρωσία και την Αλγερία θα δώσει άραγε σ`αυτές τις χώρες σε μερικά χρόνια τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις οικονομικές εξελίξεις στην ΕΕ με μη ευπρόσδεκτους τρόπους; Το ερώτημα θα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία όσο θα αυξάνεται ο ρόλος του φυσικού αερίου ως καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

2.7.3. Οι εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι το 2010 αυτές οι δύο χώρες ενδέχεται να παρέχουν στην ΕΕ το 25 % της κατανάλωσης αερίου της σημειώθηκαν ήδη ανωτέρω στο σημείο 2.5.6. Στην πραγματικότητα, ενδέχεται να είναι σε θέση να παρέχουν ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό. Είναι σαφές πως αν αυτές οι δύο χώρες (η καθεμία από τις οποίες έχει μία και μοναδική μονοπωλιακή επιχείρηση παροχής αερίου) συμφωνούσαν να δράσουν συντονισμένα σε σχέση με την τιμή του αερίου τους κατά τις διαπραγματεύσεις των νέων συμβάσεων, θα βρίσκονταν κατ`αρχήν σε ισχυρή διαπραγματευτική θέση.

2.7.4. Αν υποθέσουμε, ωστόσο, ότι θα θέλουν να συνεχίσουν να πωλούν το φυσικό τους αέριο, τότε, εκτός και αν συμφωνήσουν να προτιμήσουν μια σειρά βραχυπρόθεσμων συμβάσεων σε υψηλή τιμή αντί μακροπρόθεσμων σε τιμή χαμηλότερη, τότε είναι πολύ απίθανο οι δύο αυτές χώρες να είναι σε θέση να επιβάλουν απλώς τους όρους τους. Και, φυσικά, η διεθνής τιμή του φυσικού αερίου θα ασκούσε πάντα καθοριστική επιρροή. Γενικά, η ιδέα ότι οι δύο αυτές χώρες θα προέβαιναν ή θα μπορούσαν να προβούν στο σχηματισμό ενός εμπορικού συνασπισμού, για να ασκήσουν κοινή εμπορική πίεση στους πελάτες τους στην ΕΕ, πρέπει να αποτελέσει ακραία περίπτωση σε οποιαδήποτε εκτίμηση των πιθανοτήτων.

2.7.5. Μια εντελώς διαφορετική προοπτική, που συζητείται σε ακαδημαϊκούς κύκλους, είναι πως, όταν τεθεί σε λειτουργία ο δεύτερος αγωγός της Ρωσίας (ο οποίος θα διέρχεται από τη Λευκορωσία και την Πολωνία και πρόκειται να ολοκληρωθεί γύρω στο τέλος του αιώνα), η Gazprom θα έχει τη δυνατότητα να επεκτείνει το μερίδιο αγοράς της στην ΕΕ εξάγοντας πολύ φθηνότερο αέριο. Αυτό θα το κατάφερνε χάρη σε μια μεγάλη «κύστη αερίου», την οποία θα έχει στη διάθεσή της, λόγω της συρρίκνωσης της εσωτερικής ζήτησης από το 1990 και μετά. Αν συμβεί κάτι τέτοιο (πράγμα αμφισβητήσιμο), ενδέχεται να υπάρξουν τόσο εμπορικές όσο και στρατηγικές επιπτώσεις.

2.7.6. Όποια και αν είναι η εγγενής αξία αυτών των θεωριών, είναι σαφές ότι η αυξανόμενη σημασία της Ρωσίας ως ενός από τους σημαντικότερους προμηθευτές της ΕΕ προξενεί σήμερα ευρείες συζητήσεις όσον αφορά την έκτασή της. Η ανακοίνωση της Επιτροπής επικεντρώνεται στην ασφάλεια του εφοδιασμού. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα έπρεπε να εξετάσει και τα ευρύτερα θέματα των εμπορικών και οικονομικών επιπτώσεων της αυξανόμενης ανάμιξης της Ρωσίας.

2.7.7. Υπάρχει κι ένα ακόμη ευρύτερο ερώτημα, για το οποίο αξίζει να προβληματισθεί κανείς. Πρόκειται για τη σχέση μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και των τιμών του πετρελαίου και για το αν αυτή η σχέση, όποια και αν είναι, θα αποκτήσει μεγαλύτερη ή μικρότερη σημασία, όταν το αέριο καταστεί ένα από τα σημαντικότερα καύσιμα για την παραγωγή ενέργειας.

2.7.8. Η σχέση μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και των τιμών του πετρελαίου είναι περισσότερο γενική παρά ειδική. Συνήθως υποστηρίζεται ότι υπάρχει σαφέστατη σχέση μεταξύ των τιμών του φυσικού αερίου και των τιμών του πετρελαίου και ότι οι πρώτες τείνουν να ακολουθούν τις δεύτερες τόσο προς τα πάνω όσο προς τα κάτω με ή χωρίς, ανάλογα με τις συνθήκες, σημαντική χρονική υστέρηση. Στο μέτρο, όμως, που το φυσικό αέριο θα καταστεί καύσιμο παραγωγής ηλεκτρισμού, η τιμή του (σε σχέση π.χ. με μια απόφαση για την κατασκευή ενός νέου σταθμού παραγωγής ενέργειας με καύσιμο το φυσικό αέριο) πρέπει να καθοριστεί κατά πρώτο λόγο βάσει του κόστους παραγωγής ενέργειας με άλλα καύσιμα, κυρίως τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται σε κάθε περίπτωση. Βάσει αυτής της υπόθεσης, η τιμή του αερίου ίσως αρχίσει σταδιακά να αποσυνδέεται σαφώς από το πετρέλαιο, όσο περισσότερο θα αυξάνεται η σημασία του αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή.

2.7.9. Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Παρότι αληθεύει ότι η τιμή του πετρελαίου έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στην τιμή της ενέργειας γενικά από την τιμή οποιουδήποτε άλλου καυσίμου, όταν τα οικονομικά της παραγωγής ενέργειας καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από το κόστος του άνθρακα και της πυρηνικής ενέργειας, χρειάζονται χρόνια, και όχι μήνες, για να φθάσει ο αντίκτυπος μιας σημαντικής αλλαγής στην τιμή του πετρελαίου μέχρι την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν το φυσικό αέριο συμπαραταχθεί με τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια ως κύριο καύσιμο για την παραγωγή ενέργειας, αυτό θα σημαίνει ότι οι μεταβολές της τιμής του πετρελαίου θα μεταβιβάζονται στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας πολύ πιο γρήγορα από ό,τι στο παρελθόν.

2.7.10. Η τιμή του πετρελαίου είναι ιστορικά η πιο ασταθής από τις τιμές όλων των άλλων καυσίμων. Όταν το 20 % της παραγωγής ενέργειας της ΕΕ θα γίνεται πλέον με καύσιμο το φυσικό αέριο, τότε η τιμή του ηλεκτρισμού θα αντανακλά μέρος αυτής της αστάθειας και θα τείνει να καταστεί πιο μεταβλητή από ό,τι ήταν στο παρελθόν. Θα περάσει χρόνος ώσπου να γίνουν σαφείς αυτές οι τάσεις, αφού το ποσοστό του αερίου ως καύσιμο για την παραγωγή ενέργειας θα πρέπει να υπερβεί περισσότερο από οριακά το ποσοστό της παραγωγής, στο οποίο συμβάλλουν σήμερα από κοινού το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.

3. Η ευρύτερη εικόνα

3.1. Πριν από λιγότερο από δύο δεκαετίες, στον κόσμο της ενέργειας κυριαρχούσαν τρία καύσιμα: το πετρέλαιο, ο άνθρακας και η πυρηνική ενέργεια. Τώρα η κατάσταση έχει αλλάξει. Οι εξελίξεις των σχετικών τεχνολογιών έχουν φέρει στο προσκήνιο την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, τη γεωθερμική ενέργεια και τη βιομάζα. Δεν υπάρχει αμφιβολία, όμως, ότι το φυσικό αέριο αποτελεί πλέον τον τέταρτο μεγάλο παράγοντα στην παγκόσμια σκηνή. Είναι περιβαλλοντικώς ελκυστικό, έχει οικονομικά και εμπορικά πλεονεκτήματα, υπάρχουν πολύ μεγάλες ποσότητές του σκορπισμένες στον κόσμο και, όταν δαμαστεί με τη νέα τεχνολογία CCGT για την παραγωγή ενέργειας, είναι βέβαιο ότι θα μειώσει περαιτέρω την τιμή του ηλεκτρισμού, ο οποίος, μαζί με το πετρέλαιο, είναι η μία από τις δύο κινητήριες δυνάμεις του σύγχρονου πολιτισμού. Όλα αυτά αποτελούν τόσο ελκυστικά όσο και ισχυρά χαρακτηριστικά και είναι άκρως ευπρόσδεκτα.

3.2. Το συμπέρασμα της παρούσας γνωμοδότησης είναι ότι υπάρχουν, εντούτοις, θεμιτά ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης (και ιδιαίτερα της ΕΕ), τα οποία προκύπτουν από την ταχεία αύξηση του μεριδίου αγοράς του φυσικού αερίου, από την περιορισμένη επιλογή εξωτερικών προμηθευτών από τους οποίους φαίνεται πιθανώς οικονομική η εισαγωγή και από τη δυνητική προαγωγή του αερίου μεταξύ των κύριων καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

3.3. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε τους όρους, με τους οποίους η βιομηχανία φυσικού αερίου ορίζει την ασφάλεια εφοδιασμού για τους δικούς της σκοπούς. «Από γενική άποψη, η ασφάλεια εφοδιασμού έχει να κάνει με τη διατήρηση συνεχούς παροχής φυσικού αερίου στους πελάτες, σύμφωνα με τις συμβατικές υποχρεώσεις» (απόσπασμα από την έκθεση «Ασφάλεια εφοδιασμού φυσικού αερίου στη Δυτική Ευρώπη», που δημοσίευσε το Νοέμβριο 1994 η EUROGAS, σ. 7) Αν και μετριοπαθής όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του, είναι ένας ορισμός υπεύθυνος και κατάλληλος να υιοθετηθεί από τη βιομηχανία φυσικού αερίου, η οποία δεν μπορεί να ορίσει κανένα ευρύτερο καθήκον απέναντι στην κοινωνία, διότι δεν είναι της αρμοδιότητάς της κάτι τέτοιο.

3.4. Όπως έδειξε όμως η ανάλυση των προηγούμενων σελίδων, η ασφάλεια του μελλοντικού εφοδιασμού της ΕΕ σε φυσικό αέριο θα είναι εξίσου σημαντική για τη βιομηχανία ηλεκτροδότησης όσο θα είναι για τη βιομηχανία φυσικού αερίου. Περιλαμβάνει το μέλλον των σχέσεων με τη Ρωσία, την Ουκρανία και την Αλγερία (καθώς και άλλα έθνη) και τη διαμόρφωση κρίσεων όσον αφορά τις μελλοντικές δεσμεύσεις και διατάξεις στον τομέα της ενέργειας με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για την ευημερία της Ένωσης. Μια σημαντική επιπλοκή, η οποία σημειώνεται από την αρχή ως το τέλος της γνωμοδότησης, είναι ότι υπάρχουν ευρέως αποκλίνοντα συμφέροντα μεταξύ των κρατών μελών.

3.5. Στην ηλεκτροδότηση η στοιχειώδης σύνεση, όταν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν αμετάβλητοι, επιβάλλει την επιδίωξη γενικής ισορροπίας μεταξύ των κυριότερων καυσίμων που χρησιμοποιούνται για την ηλεκτροπαραγωγή - του άνθρακα, της πυρηνικής ενέργειας, του φυσικού αερίου, της υδραυλικής ενέργειας και των άλλων ανανεώσιμων μορφών. Σε συνδυασμό με την απαραίτητη ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς τόσο του φυσικού αερίου όσο και της ηλεκτρικής ενέργειας εκατέρωθεν των συνόρων των κρατών μελών, με την προώθηση των κατάλληλων έργων των διευρωπαϊκών δικτύων, μια ισορροπημένη προσέγγιση σαν αυτή αποτελεί την καλύτερη εγγύηση της διασφάλισης της ανεξαρτησίας της ΕΕ από άποψη ενεργειακού εφοδιασμού, η οποία συμβαίνει να είναι επίσης ουσιαστική για τη συνέχιση της πολιτικής της ανεξαρτησίας.

3.6. Τίποτα από αυτά δεν είναι θέμα δημόσιας έναντι ιδιωτικής επιχείρησης, ούτε ρυθμισμένης έναντι φιλελεύθερης αγοράς αερίου ή ηλεκτρισμού. Αν συμφωνηθεί ότι οι ρυθμίσεις ασφάλειας του εφοδιασμού έχουν σχέση με την προστασία των συμφερόντων μιας κοινότητας, τότε μπορούν να εξασφαλισθούν με μια ποικιλία διαφορετικών μέτρων, ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες. Κανένα τους δεν χρειάζεται να είναι επιζήμιο για τις συνήθεις λειτουργίες της αγοράς.

3.7. Η Επιτροπή δεν έχει αρμοδιότητα να υιοθετήσει ενεργειακή πολιτική της ΕΕ. Έχει δικαίωμα, όμως, να ανοίξει συζήτηση για σημαντικά ενεργειακά θέματα, τα οποία θεωρεί ότι επηρεάζουν το οικονομικό και κοινωνικό μέλλον της ΕΕ. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ανακοίνωσή της «Ευρωπαϊκή Κοινότητα - Εφοδιασμός σε φυσικό αέριο και προοπτικές» αποτελεί σημαντική συμβολή σε μια συζήτηση που είναι απαραίτητη.

4. Περίληψη

4.1. Το μερίδιο του φυσικού αερίου στην αγορά αυξάνει σήμερα ταχέως στα περισσότερα κράτη μέλη και είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσει να αυξάνει. Η εξάρτηση από τρίτες χώρες, σήμερα σε επίπεδο 40 %, αναμένεται να αυξηθεί σε 60 % ως το 2010 και ακόμη περισσότερο αργότερα, γεγονός το οποίο προξενεί κάποια ανησυχία. Υπάρχουν, όμως, πολύ μεγάλες διαφορές στις καταστάσεις που επικρατούν στα διάφορα κράτη μέλη, με την Αυστρία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία, σήμερα ή αργότερα, στις πλέον εκτεθειμένες θέσεις.

4.2. Υπό κανονικές συνθήκες, δεν υπάρχει πιθανότητα έλλειψης αερίου για τις ανάγκες της διευρυνόμενης αγοράς της ΕΕ τα επόμενα 20-25 χρόνια, πιθανώς και για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Μόνο η Ρωσία και η Αλγερία αναμένεται να παρέχουν το 25 % περίπου των απαιτήσεων της ΕΕ το 2010.

4.3. Επίσης ως το 2010, το ποσοστό ηλεκτρικής ενέργειας που θα παράγεται με φυσικό αέριο αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 8 % σε 15-20 %. Με τέτοιο επίπεδο διείσδυσης, το φυσικό αέριο θα έχει γίνει πλέον ένα από τα κύρια καύσιμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το γεγονός αυτό θα αντιπροσωπεύει μια έντονη αλλαγή στη στρατηγική σημασία του φυσικού αερίου στην ΕΕ και η βιομηχανία αερίου θα αναλάβει άμεση ευθύνη για τη διατήρηση της ασφάλειας εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας στους πολίτες.

4.4. Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή εξετάζει διάφορα σενάρια για την αντιμετώπιση απροσδόκητων ελλειμμάτων στην παροχή φυσικού αερίου από εξωτερικές πηγές. Ενώ όμως διεξάγει ασκήσεις στα χαρτιά, στην πράξη δεν είναι καλώς ενημερωμένη για τις ρυθμίσεις έκτακτης ανάγκης, που έχουν σχεδιάσει οι επιχειρήσεις φυσικού αερίου της Ένωσης για την αντιμετώπιση των έκτακτων καταστάσεων, ενδέχεται δε να μην είναι καλώς ενημερωμένες και αρκετές κυβερνήσεις των κρατών μελών (2.3.3 ως 2.3.11).

4.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την Επιτροπή όσον αφορά την αναζήτηση καλύτερων πληροφοριών (2.3.13) και συνιστά στην Επιτροπή (2.3.15) να προχωρήσει στον καθορισμό, με κάθε κράτος μέλος χωριστά, ενός προτύπου ασφάλειας εφοδιασμού, το οποίο θα δημοσιευθεί και θα χρησιμοποιείται στο εξής ως βάση για την αξιολόγηση της επάρκειας των ρυθμίσεων των επιχειρήσεων διανομής φυσικού αερίου για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων περιστάσεων.

4.6. Η ΟΚΕ δεν βλέπει κανένα λόγο να μην χρησιμοποιήσει τις προβλέψεις της Επιτροπής (2.4.2 ως 2.4.6).

4.7. Τα μέτρα που διαθέτει η ΕΕ για την αντιμετώπιση πιθανών διακοπών της παροχής φυσικού αερίου απαριθμούνται στο σημείο 2.5.12, σημειώνεται όμως ότι, για να είναι πλήρως αποτελεσματικά, έχει καθοριστική σημασία η ύπαρξη «πλήρους διασύνδεσης των αγωγών μεταφοράς» (2.5.13).

4.8. Η ΟΚΕ επισημαίνει τα μειονεκτήματα των υφιστάμενων ρυθμίσεων στο σημείο 2.5.14. Επικρίνει την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την ανάπτυξη δυνατοτήτων LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου) στην ΕΕ, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα κράτη μέλη της νότιας πτέρυγας της Ένωσης (2.5.15 και 2.5.16).

4.9. Η ΟΚΕ σημειώνει τις πληροφορίες που παρέχει ο ΔΟΕ στην επισκόπηση των συστημάτων διαμετακόμισης φυσικού αερίου σε μεγάλες αποστάσεις και των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύψουν στο Μαγκρέμπ και συμφωνεί ότι, σ`αυτό το πλαίσιο, η επισκόπηση της Επιτροπής όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού σε φυσικό αέριο είναι συντηρητική (2.5.7 ως 2.5.11).

4.10. Η πιθανότητα να μπορέσει η ηλεκτροδότηση να προσφέρει αυξημένη ασφάλεια εφοδιασμού σε φυσικό αέριο είναι μικρή (2.6.1 ως 2.6.9) 7 αντίθετα, όταν το αέριο αποτελέσει το καύσιμο με το οποίο θα παράγεται το 15-20 % της ηλεκτρικής ενέργειας, τότε η βιομηχανία αερίου δεν θα μπορεί πλέον να θεωρεί τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρισμού κατάλληλους για διακοπτόμενη παροχή φυσικού αερίου (2.6.17 και 2.6.18).

4.11. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την ανάλυση του ΔΟΕ στην πρόσφατα δημοσιευμένη «Μελέτη» του για την «Ασφάλεια του Φυσικού Αερίου», όχι όμως και με τα συμπεράσματά του (2.6.10 ως 2.6.12). Οι επιπτώσεις που θα έχει στην ασφάλεια της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας η αναγωγή του φυσικού αερίου σε κύριο καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής θα πρέπει να επανεξετασθούν σε πέντε χρόνια. Η ασφάλεια εφοδιασμού είναι ένας πολιτικός στόχος, τον οποίο δεν προσυπογράφουν οι κυβερνήσεις όλων των κρατών μελών (2.6.13). Η ΟΚΕ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, όσον αφορά την ΕΕ, επ`αυτών των θεμάτων «η προσέγγιση της Επιτροπής είναι γενικά η πιο ρεαλιστική» (2.6.6).

4.12. Το ερώτημα αν η υπερβολική εξάρτηση από πολύ λίγους εξωτερικούς προμηθευτές ενδέχεται ή όχι να οδηγήσει σε πιέσεις επί των τιμών εξετάζεται στα σημεία 2.7.1 ως 2.7.5. Στο σημείο 2.7.8 υποστηρίζεται ότι όσο μεγαλύτερο ρόλο διαδραματίζει το φυσικό αέριο ως καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρισμού, τόσο ασθενέστερη θα καθίσταται η σχέση μεταξύ της τιμής του και της τιμής του πετρελαίου.

4.13. Η ΟΚΕ συμπεραίνει ότι:

- η αναγωγή του φυσικού αερίου σε σημαντικό καύσιμο είναι μια επωφελής εξέλιξη,

- η ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ, όπως και των κρατών μελών, είναι πολιτικό ζήτημα,

- υπάρχουν θεμιτές ανησυχίες όσον αφορά τη μελλοντική ασφάλεια του εξωτερικού εφοδιασμού της Ευρώπης σε φυσικό αέριο και τις πιθανές επιπτώσεις μιας έλλειψης στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (3.1 ως 3.3),

- όσον αφορά την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, η στοιχειώδης σύνεση επιβάλλει την επιδίωξη γενικής ισορροπίας μεταξύ των κυριότερων καυσίμων παραγωγής 7 η ΕΕ πρέπει να προωθήσει τα κατάλληλα σχέδια Διευρωπαϊκών Δικτύων, για να ενισχύσει τα σημεία μετάδοσης τόσο του αερίου όσο και του ηλεκτρισμού 7 και ότι αυτή η ισορροπημένη προσέγγιση είναι η καλύτερη εγγύηση για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας της ενεργειακής παροχής της ΕΕ,

- κανένα από τα ανωτέρω δεν είναι θέμα δημόσιας κατά ιδιωτικής επιχείρησης 7 η ασφάλεια του εφοδιασμού μπορεί να επιτευχθεί με μια ποικιλία μέτρων, τα οποία δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την κανονική λειτουργία της αγοράς,

- η ανακοίνωση της Επιτροπής αποτελεί πολύτιμη συμβολή σε μια συζήτηση που είναι απαραίτητη.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER