ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΜΙΚΡΩΝ ΠΟΣΩΝ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΜΙΚΡΩΝ ΠΟΣΩΝ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ

ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την εσωτερική αγορά και το ευρώ. Δεν διαθέτει όμως ακόμη "ενιαίο χώρο πληρωμών". Οι διασυνοριακές πληρωμές ποσών μεγάλης αξίας (χονδρικές πληρωμές) μπορούν πλέον να πραγματοποιούνται με την ίδια σχεδόν ταχύτητα και κόστος όπως και οι αντίστοιχες εγχώριες πληρωμές· το ίδιο όμως δεν συμβαίνει και με τις διασυνοριακές πληρωμές ποσών μικρής αξίας (λιανικές πληρωμές) οι οποίες είναι λιγότερο αξιόπιστες, συνήθως απαιτούν περισσότερο χρόνο για τη διεκπεραίωσή τους και στοιχίζουν πολύ περισσότερο από τις εγχώριες πληρωμές. Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002 θα πρέπει να βελτιωθεί αισθητά η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών πληρωμών ποσών μικρής αξίας και να μειωθούν σημαντικά οι επιβαλλόμενες στους καταναλωτές επιβαρύνσεις.

Στην ανακοίνωση τονίζεται ότι είναι επιτακτική ανάγκη να συνδυασθεί η εισαγωγή του ευρώ με την παροχή αποτελεσματικών, ασφαλών και χαμηλού κόστους υπηρεσιών πληρωμής μικρών ποσών στην εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή αναγνωρίζει οι υπηρεσίες πληρωμής μικρών ποσών και οι όροι που διέπουν την παροχή τους αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την εδραίωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Ορισμένα ζητήματα που θίγονται στην παρούσα ανακοίνωση αφορούν το θέμα αυτό. Ωστόσο, ο ρόλος των υπηρεσιών πληρωμής στην ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου δεν καλύπτεται από την εν λόγω ανακοίνωση, αλλά θα εξετασθεί ξεχωριστά.

Η κύρια προσπάθεια πρέπει να εστιαστεί στις μεταβιβάσεις πληρωμών μικρού ποσού. Η ενσωμάτωση της οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Επίσης, τα κοινά τεχνικά πρότυπα θα συμβάλουν προς την κατεύθυνση αυτή ενώ οι τράπεζες οφείλουν να δεσμευτούν πλήρως ότι, μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002, θα έχουν εφαρμόσει τα υφιστάμενα πρότυπα για τη διεθνή αρίθμηση των λογαριασμών και τις εντολές πληρωμής. Η Επιτροπή προτείνει επίσης την καθιέρωση ενός κοινού ελαχίστου ορίου απαλλαγής για τη συλλογή στατιστικών στοιχείων που αφορούν το ισοζύγιο πληρωμών, κάτω από το οποίο δεν θα πρέπει να δηλώνονται οι διασυνοριακές πληρωμές, που θα τεθεί σε ισχύ το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2002.

Η βελτίωση όμως της αποτελεσματικότητας των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων μικρού ποσού εξαρτάται τελικώς από την καθιέρωση αποτελεσματικών διασυνοριακών συνδέσμων μεταφοράς. Οι τράπεζες ή οι όμιλοι τραπεζών καλούνται να υποβάλουν προτάσεις μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 2000. Η Επιτροπή θα εξετάσει τις προτάσεις αυτές, σε συνεργασία με το ΕΣΚΤ, και θα οργανώσει στρογγυλό τραπέζι το φθινόπωρο του 2000 προκειμένου να συζητηθούν οι διάφορες εναλλακτικές προτάσεις. Η Επιτροπή ενδέχεται επίσης να επανεξετάσει το ισχύον ανώτατο χρονικό διάστημα για την εκτέλεση των διασυνοριακών μεταφορών, με σκοπό την περαιτέρω μείωσή του και την ευθυγράμμισή του με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα που ισχύει για τις εγχώριες μεταφορές πιστώσεων.

Η διαφορά μεταξύ των επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στην εγχώρια και στη διασυνοριακή χρήση καρτών πληρωμής είναι πολύ μικρότερες από ό,τι στην περίπτωση των μεταφορών πιστώσεων. Ωστόσο, οι τράπεζες ενθαρρύνονται με κάθε τρόπο να εξαλείψουν τις εναπομένουσες διαφορές. Παράλληλα, οι τράπεζες οφείλουν να βελτιώσουν τις πληροφορίες που παρέχουν στους πελάτες τους σχετικά με τους γενικούς όρους, τις προμήθειες, τις επιβαρύνσεις και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες (για τα νομίσματα εκτός ζώνης ευρώ). Η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει ανακοίνωση για τον ανταγωνισμό, στην οποία θα καθορίζεται το πεδίο και τα όρια της συνεργασίας μεταξύ τραπεζών στον τομέα των καρτών πληρωμής. Οι τράπεζες ενθαρρύνονται επίσης με κάθε τρόπο να διασφαλίσουν τη διαλειτουργικότητα των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής, και, μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002, τη δυνατότητα διασυνοριακής χρήσης των ηλεκτρονικών πορτοφολιών.

Η διαφορά μεταξύ των επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στη διασυνοριακή και στην εγχώρια χρήση επιταγών είναι μεγαλύτερη από ό,τι στην περίπτωση οποιουδήποτε άλλου μέσου πληρωμής. Οι τράπεζες, καλούνται επειγόντως να εξετάσουν τους τρόπους για την ικανοποίηση των αναγκών του κοινού όσον αφορά αυτό το είδος διασυνοριακής πληρωμής, το οποίο σήμερα πραγματοποιείται μέσω του συστήματος Eurocheque.

Την Επιτροπή εξακολουθεί να απασχολεί το ζήτημα των προμηθειών που εισπράττονται για τη ανταλλαγή τραπεζογραμματίων της ζώνης ευρώ, και ζήτησε από τις τράπεζες και τα γραφεία συναλλάγματος να ενημερώνουν το κοινό σχετικά με τις προμήθειες που εισπράττουν για την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την πρόσκλησή της προς τις τράπεζες να επανεξετάσουν τις επιβαρύνσεις που επιβάλλουν, ιδιαίτερα για συναλλαγές ποσών μικρής αξίας. Η Επιτροπή, για να ενθαρρύνει τη θετική αντίδραση των τραπεζών, προτίθεται να δώσει ευρεία δημοσιότητα σε περιπτώσεις καταλογισμού υπερβολικών επιβαρύνσεων. Παράλληλα, θα συνεχίσει την έρευνά της για τον εντοπισμό πρακτικών που πιθανώς στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.

Την περίοδο αυτή εκπονείται νέα ανακοίνωση για την πρόληψη των περιπτώσεων απάτης. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις προσπάθειες που καταβάλλει ο τομέας των μέσων πληρωμής για τη δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα, στο πλαίσιο της προαναφερθείσας ανακοίνωσης, θα διερευνηθούν και άλλα προληπτικά μέτρα, όπως κυρίως η ανταλλαγή πληροφοριών, τα προγράμματα κατάρτισης και η διάθεση εκπαιδευτικού υλικού.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την εσωτερική αγορά και το ευρώ. Δεν διαθέτει όμως ακόμη "ενιαίο χώρο πληρωμών". Οι διασυνοριακές πληρωμές ποσών μεγάλης αξίας (χονδρικές πληρωμές) μπορούν πλέον να πραγματοποιούνται με την ίδια σχεδόν ταχύτητα και κόστος όπως και οι αντίστοιχες εγχώριες πληρωμές· το ίδιο όμως δεν συμβαίνει και με τις διασυνοριακές πληρωμές ποσών μικρής αξίας (λιανικές πληρωμές) οι οποίες είναι λιγότερο αξιόπιστες, συνήθως απαιτούν περισσότερο χρόνο για τη διεκπεραίωσή τους και στοιχίζουν πολύ περισσότερο από τις εγχώριες πληρωμές.

Το πλαίσιο για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές αγορές [1], το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, υπογραμμίζει την ανάγκη θέσπισης ολοκληρωμένων συστημάτων πληρωμών μικρών ποσών που θα διασφαλίζουν την εκτέλεση των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών σε συνθήκες ασφάλειας και ανταγωνιστικότητας παρεμφερείς με εκείνες των υπηρεσιών που προσφέρονται από τα εγχώρια συστήματα πληρωμών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή βασίζεται κυρίως σε μια αγοροκεντρική προσέγγιση, η οποία απαιτεί την οικειοθελή συνεργασία του τραπεζικού καθώς και την πραγματοποίηση επενδύσεων οι οποίες, μακροπρόθεσμα, θα καταστούν συμφέρουσες από εμπορική άποψη. Τα εν λόγω συστήματα θα πρέπει να είναι λειτουργικά πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου του ευρώ (δηλαδή στις αρχές του 2002).

[1] "Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: Εφαρμογή του πλαισίου για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: πρόγραμμα δράσης." COM(1999)232, 11.05.99.

Τους στόχους της Επιτροπής συμμερίζεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην ανακοίνωσή της που εξέδωσε τον Σεπτέμβριο [2]. Ωστόσο, ενώ η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας εστιάζεται στις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, η παρούσα ανακοίνωση θίγει το ουσιαστικό αυτό ζήτημα και παράλληλα εξετάζει τα άλλα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, τις επιταγές και τα μετρητά. Πραγματεύεται επίσης τα σχετικά προβλήματα στο ευρύτερο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνον στο επίπεδο της ευρωζώνης ενώ ταυτόχρονα εξετάζει και άλλες πτυχές όπως ο ανταγωνισμός, η πρόληψη της απάτης και η διεύρυνση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι για την επίτευξη των στόχων του σχεδίου δράσης είναι απαραίτητο να καταβληθεί συντονισμένη προσπάθεια από κοινού με το ΕΣΚΤ, τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τον ιδιωτικό τομέα. Η ανακοίνωση αυτή καθορίζει την στρατηγική για την επίτευξη των εν λόγω στόχων, η οποία συνίσταται στην ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων εκ μέρους των εμπλεκόμενων φορέων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

[2] Η ΕΚΤ εξέδωσε στις 13.9.1999 ανακοίνωση με τίτλο: "Βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών για τις διασυνοριακές πληρωμές μικρών ποσών στη ζώνη ευρώ: η άποψη του Eurosystem".

1. ΣΤΟΧΟΙ

Μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002 θα πρέπει να έχει βελτιωθεί σημαντικά η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών πληρωμών μικρών ποσών και να μειωθούν αισθητά οι επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους πελάτες για την παροχή των υπηρεσιών αυτών. Για να επιτευχθούν γρήγορα οι εν λόγω στόχοι απαιτείται να υιοθετηθεί μία προσέγγιση που θα βασίζεται στην αγορά. Η δράση των δημοσίων αρχών πρέπει να είναι συμπληρωματική και να συνίσταται στην εξάλειψη των διοικητικών εμποδίων και παράλληλα να διασφαλίζει την αξιοπιστία και την ασφάλεια των συστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να τεθούν επτά στόχοι [3]:

[3] Οι στόχοι είναι παρεμφερείς με εκείνους της ανακοίνωσης της ΕΚΤ, καθότι διατυπώθηκαν κατόπιν στενής συνεργασίας μεταξύ των δύο θεσμικών οργάνων.

1. Η αποτελεσματικότητα και το κόστος διεκπεραίωσης των πληρωμών, ιδίως των μεταφορών πιστώσεων, πρέπει να βελτιωθούν. Η βελτίωση της βασικής υποδομής για τις μεταφορές πιστώσεων ενδέχεται επίσης να είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη βελτίωσης και σε άλλους τομείς όπως οι άμεσες χρεώσεις και οι λοιπές πληρωμές που βασίζονται σε μεταβίβαση χρέωσης.

2. Οι επιβαρύνσεις για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων πρέπει να μειωθούν σημαντικά ώστε να προσεγγίσουν τις ισχύουσες για τις εγχώριες μεταβιβάσεις αντίστοιχου ποσού.

3. Οι απαιτούμενες προθεσμίες για τις διασυνοριακές πληρωμές θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να μην υπερβαίνουν τις απαιτούμενες προθεσμίες για τις εγχώριες πληρωμές. Για την πλήρη εκτέλεση μίας διασυνοριακής πληρωμής θα πρέπει να απαιτείται μία το πολύ επιπλέον ημέρα σε σχέση με την εκτέλεση εγχώριας πληρωμής.

4. Οι επιβαρύνσεις για μία μεταβίβαση ποσού μέσω διασυνοριακού συστήματος πληρωμών θα πρέπει κανονικά να καταλογίζονται πλήρως στον εντολέα και να μην χρεώνονται στο δικαιούχο, σύμφωνα με ό,τι ισχύει σε εθνικό επίπεδο στα περισσότερα συστήματα μεταφοράς πιστώσεων της ΕΕ.

5. Θα πρέπει να αποφευχθεί ο πολλαπλασιασμός των προτύπων. Τα υφιστάμενα πρότυπα πρέπει να εφαρμοστούν το συντομότερο δυνατό.

6. Η πρόσβαση στα διασυνοριακά συστήματα πληρωμών θα πρέπει να είναι ανοικτή.

7. Οι βελτιώσεις αυτές για την αποτελεσματικότερη λειτουργία των συστημάτων θα πρέπει να έχουν υλοποιηθεί μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002.

Η προσεχής διεύρυνση της ΕΕ καθιστά επίσης σημαντική την επίτευξη αυτών των στόχων. Μία σύγχρονη υποδομή για τις πληρωμές μικρού ποσού θα αποτελέσει πρότυπο για τις υπό ένταξη χώρες.

2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ

Οι μεταφορές πιστώσεων χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά κεφαλαίων από το λογαριασμό ενός εντολέα στο λογαριασμό ενός δικαιούχου. Οι επιβαρύνσεις για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων μικρών ποσών εξακολουθούν να είναι κατά πολύ υψηλότερες από τις αντίστοιχες επιβαρύνσεις για εγχώριες μεταφορές. Παρότι οι επιβαρύνσεις αυτές μειώνονται συνεχώς κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών, οι συνήθως καταλογιζόμενες προμήθειες [4] για μεταβίβαση ιδιαίτερα μικρού ποσού (100 ευρώ) ανέρχονται σήμερα σε 12 ευρώ κατά μέσο όρο (αν και ορισμένες φορές τα έξοδα αυτά ενδέχεται να είναι μόνο 5 ευρώ ή, αντίθετα, να ανέρχονται σε 20 ευρώ, ή σε ακόμη μεγαλύτερο ποσό σε ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις). Η εισπραττόμενη προμήθεια για μία συγκρίσιμη μεταβίβαση μικρού ποσού στο εσωτερικό είναι κατά πολύ χαμηλότερη του 1 ευρώ σε όλα τα κράτη μέλη. Επίσης υπογραμμίζεται ότι, ενώ οι προμήθειες για τις εσωτερικές μεταβιβάσεις υπολογίζονται κατ' αποκοπή, ανεξάρτητα από το μεταβιβαζόμενο ποσό, οι προμήθειες για τις διασυνοριακές μεταβιβάσεις υπολογίζονται γενικά ως ποσοστό του μεταβιβαζόμενου ποσού ή αποτελούν συνδυασμό σταθερών εξόδων και εξόδων ανάλογων προς το ποσό αυτό.

[4] Οι σχετικές εκτιμήσεις βασίζονται σε αποσπασματικά και προσωρινά δεδομένα που διαβίβασαν ορισμένες τραπεζικές ενώσεις της ΕΕ, καθώς και σε καταγγελίες που έλαβε η Επιτροπή κατά τους πρώτους μήνες του 1999.

Εδώ και πολλά έτη, το κόστος και η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων αποτελούν μέλημα της Επιτροπής. Ήδη το 1990, η Επιτροπή εξέτασε ενδελεχώς το πρόβλημα (COM(90)447 - «Οι πληρωμές στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Αγορά») υπογραμμίζοντας την ανάγκη καθιέρωσης δομών για την παροχή υπηρεσιών πληρωμών μεταξύ κρατών μελών, οι οποίες θα είναι εξίσου φθηνές, ταχείες και αξιόπιστες με τις εκείνες των εγχώριων συστημάτων. Το 1992 η Επιτροπή ενέκρινε πρόγραμμα εργασίας με τίτλο «Διευκόλυνση των διασυνοριακών πληρωμών: κατάργηση των εμποδίων» (SEC(92)621), όπου τονίζει ότι είναι απαραίτητο να βελτιωθούν οι διασυνοριακές υπηρεσίες πληρωμής μικρών ποσών πριν από την ολοκλήρωση της ΟΝΕ. Το 1994, δημοσιεύθηκε ανακοίνωση με τίτλο «Μεταφορές χρηματικών ποσών στην ΕΕ: διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και σταθερότητα» (COM(94)436)· η ανακοίνωση αυτή περιελάμβανε πρόταση οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, η οποία εκδόθηκε το 1997.

Για την επίτευξη του από μακρού υφιστάμενου στόχου της Επιτροπής, καθορίστηκαν τέσσερις δράσεις-στόχοι: ενσωμάτωση της οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων (97/5/EΚ) [5], τεχνικά πρότυπα, υποχρεώσεις δήλωσης και, κυρίως, υποδομή για τα συστήματα πληρωμής.

[5] ΕΕ L 43 της 14.2.1997, σ. 25.

Ενσωμάτωση της οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων

Ως προθεσμία για την ενσωμάτωση της οδηγίας σχετικά με τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, η οποία καλύπτει τις μεταβιβάσεις μέχρι 50.000 ευρώ, έχει οριστεί η 14η Αυγούστου 1999. Η οδηγία αυτή προβλέπει:

- ότι για κάθε είδος μεταφοράς, ο πελάτης πρέπει να ενημερώνεται κατά τρόπο σαφή και εκ των προτέρων σχετικά με τα εφαρμοζόμενα τιμολόγια·

- ότι η μεταφορά πρέπει να πιστωθεί στο λογαριασμό του δικαιούχου σε σαφώς καθοριζόμενη προθεσμία·

- ότι, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά, οι μεταφορές με όλα τα έξοδα πληρωμένα (τρόπος μεταφοράς "OUR") πρέπει να καταστούν ο κανόνας. Στις συνθήκες αυτές, οι μεσολαβούσες ή παραλήπτριες τράπεζες, ιδίως η τράπεζα του δικαιούχου, δεν δύνανται πλέον να εισπράττουν συμπληρωματικά έξοδα· και

- ότι στην περίπτωση κατά την οποία μία μεταφορά δεν φθάνει στον προορισμό της, καταβάλλεται εγγύηση "επιστροφής χρημάτων", της οποίας το ποσό μπορεί να ανέλθει μέχρι 12.500 ευρώ.

Η ενσωμάτωση της οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων θα βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των μεταβιβάσεων μικρών ποσών. Η εφαρμογή του τρόπου μεταφοράς "OUR", σε συνδυασμό με την εγγύηση επιστροφής, αναγκάζει τις τράπεζες να συνάπτουν πιο συστηματικά συμφωνίες για τις διασυνοριακές μεταβιβάσεις μικρών ποσών. Σύμφωνα με τις υποχρεώσεις διαφάνειας που επιβάλλει η οδηγία, οι τράπεζες θα πρέπει να βελτιώσουν τις διαδικασίες τους επεξεργασίας των μεταφορών πιστώσεων ώστε να είναι σε θέση να εκτελούν τις σχετικές πράξεις σύμφωνα με τους όρους που έχουν προτείνει στην πελατεία τους, γεγονός το οποίο θα τονώσει τον ανταγωνισμό καθιστώντας δυνατές τις συγκρίσεις στο επίπεδο των προμηθειών, των προθεσμιών και των λοιπών όρων. Οι πελάτες αναμένεται να επωφεληθούν από την αυξημένη διαφάνεια, η οποία θα τους δώσει τη δυνατότητα σύγκρισης των όρων που προσφέρουν οι διάφορες τράπεζες και, επομένως, την δυνατότητα επιλογής της πλέον συμφέρουσας για αυτούς προσφοράς.

Δράση που πρέπει να αναληφθεί:

Η οδηγία πρέπει τώρα να μεταφερθεί σε όλα τα κράτη μέλη, να ενσωματωθεί με ορθό τρόπο, ενώ όλες οι τράπεζες θα πρέπει να συμμορφωθούν προς τις διατάξεις της. Οι τράπεζες οφείλουν να ενημερώνουν εκ των προτέρων τους πελάτες τους για τις προμήθειες, τις προθεσμίες και όλους τους υπόλοιπους σχετικούς όρους. Σε λειτουργικό επίπεδο, το αποτέλεσμα θα είναι οι άμεσες βελτιώσεις που πολλές τράπεζες θα επιφέρουν στις διαδικασίες διεκπεραίωσης των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την πρόοδο στον εν λόγω τομέα.

Τεχνικά πρότυπα

Η εφαρμογή των τεχνικών προτύπων είναι απαραίτητη για την καλύτερη λειτουργία του ενιαίου χώρου πληρωμών μικρών ποσών. Αυτό ισχύει ιδίως στο επίπεδο των κωδίκων αναγνώρισης των τραπεζών και των συστημάτων αρίθμησης των λογαριασμών καθότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαβιβαστεί κατά τρόπο αυτόματο και άμεσο μία εντολή πληρωμής από την τράπεζα του εντολέα σε εκείνη του δικαιούχου που είναι εγκατεστημένος σε άλλη χώρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τραπεζικής Τυποποίησης (ECBS) κατάρτισε ήδη ορισμένα πρότυπα· στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερης σημασίας είναι το πρότυπο IBAN (Διεθνής Αριθμός Τραπεζικού Λογαριασμού) [6] και το πρότυπο IPI (Εντολή Διεθνούς Πληρωμής) [7]. Τα πρότυπα αυτά πρέπει να εφαρμοστούν το συντομότερο δυνατό από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

[6] Για την εφαρμογή του προτύπου IBAN, οι τράπεζες οφείλουν να προσθέσουν, στους υφιστάμενους αριθμούς, έναν κωδικό χώρας και δύο αριθμούς ελέγχου. Ο κωδικός αυτός βοηθά τις τράπεζες στο να διαβιβάζουν αυτομάτως τις διασυνοριακές πράξεις.

[7] Το IPI αποτελεί ένα τυποποιημένο έντυπο εντολής μεταφοράς. Αναμένεται να διευκολύνει την ταχεία γενίκευση της χρήσης του προτύπου IBAN.

Δράση που πρέπει να αναληφθεί:

Οι τράπεζες πρέπει να δεσμευτούν πλήρως ότι θα εφαρμόσουν τα πρότυπα IBAN και IPI το συντομότερο δυνατόν και το αργότερο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002 και οφείλουν επομένως να συμφωνήσουν για το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ. Οι πελάτες των τραπεζών πρέπει να ενημερωθούν για την ταχύτητα και το χαμηλότερο κόστος που θα προκύψουν από την εφαρμογή των προτύπων αυτών. Πρέπει να ενθαρρυνθούν να χρησιμοποιήσουν τα πρότυπα αυτά αμέσως μετά την καθιέρωση τους. Οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, μέσω του ΕΣΚΤ, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν συντονιστικό ρόλο συμβάλλοντας στην ταχύτερη λήψη των αποφάσεων για τα πρότυπα και ενθαρρύνοντας την εφαρμογή τους εκ μέρους των τραπεζών.

Υποχρεώσεις δήλωσης

Οι τράπεζες υποχρεούνται να δηλώνουν τις διασυνοριακές μεταβιβάσεις από ή προς άλλα κράτη μέλη, για σκοπούς κατάρτισης στατιστικών του ισοζυγίου πληρωμών. Αυτές οι υποχρεώσεις δήλωσης συνεπάγονται πρόσθετη εργασία κατά τη διεκπεραίωση των μεταφορών, ενώ παράλληλα αυξάνουν το κόστος και το χρόνο διεκπεραίωσης. Οι υποχρεώσεις δήλωσης και οι στατιστικές μέθοδοι ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών. Καταβάλλονται μακροχρόνιες προσπάθειες [8] για την αναθεώρηση και εναρμόνιση των τρόπων συλλογής των στατιστικών στοιχείων που αφορούν το ισοζύγιο πληρωμών. Οι τρόποι δήλωσης των διασυνοριακών μεταφορών πρέπει να εναρμονιστούν προκειμένου η διεκπεραίωσή τους να καταστεί ευχερέστερη και λιγότερο δαπανηρή για τις τράπεζες και, τελικώς, για τους πελάτες. Θα ήταν πολιτικώς απαράδεκτο να μετατεθεί για μετά το 2002 η εν λόγω εναρμόνιση των υποχρεώσεων δήλωσης.

[8] Σήμερα, ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν όρια απαλλαγής, κάτω από τα οποία δεν επιβάλλουν υποχρέωση δήλωσης των μεταβιβάσεων, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο, η Φινλανδία και η Ιρλανδία δεν επιβάλλουν υποχρέωση δήλωσης βάσει των πραγματοποιούμενων διακανονισμών (στις χώρες αυτές, τα στοιχεία προκύπτουν από δειγματοληπτικές έρευνες). Τα υπόλοιπα κράτη μέλη θέσπισαν συστήματα δήλωσης βάσει των πραγματοποιούμενων διακανονισμών, στο πλαίσιο των οποίων εφαρμόζονται όρια απλούστευσης.

Δράση που πρέπει να αναληφθεί:

Η Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕΚΤ και άλλες αρμόδιες αρχές, θα εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την προσέγγιση που πρέπει να ακολουθηθεί αναφορικά με την εναρμόνιση των υποχρεώσεων δήλωσης καθώς και σχετικά με το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της επιλεγείσας λύσης. Εν αναμονή της οριστικής μεταρρύθμισης του συστήματος στατιστικών δηλώσεων, η Επιτροπή θα προτείνει την καθιέρωση, το αργότερο από την 1η Ιανουαρίου 2002, ενός ελάχιστου κοινού ορίου απαλλαγής που θα αντιπροσωπεύει ένα καθορισμένο ποσό, κάτω από το οποίο δεν θα υπάρχει πλέον υποχρέωση δήλωσης των διασυνοριακών πληρωμών στο πλαίσιο της συγκέντρωσης στατιστικών στοιχείων για το ισοζύγιο πληρωμών.

Ανάπτυξη της υποδομής για τις πληρωμές

Ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία όλες αυτές οι βελτιώσεις εφαρμοστούν πλήρως, δεν θα είναι από μόνες τους επαρκείς για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση. Ο κυριότερος λόγος για το υψηλότερο κόστος και τη χαμηλότερη αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών, σε σχέση με τις αντίστοιχες πράξεις στο εσωτερικό, είναι ότι η ανάπτυξη των χρησιμοποιούμενων μέσων για τις διασυνοριακές πληρωμές έγινε με αργότερους ρυθμούς σε σχέση με εκείνη των συστημάτων ηλεκτρονικής μεταβίβασης σε εθνικό επίπεδο. Ενώ οι μεταβιβάσεις μικρών ποσών στο εσωτερικό των κρατών μελών αυτοματοποιήθηκαν, γεγονός που οδήγησε σε αύξηση της αποτελεσματικότητας, σε σχεδόν κάθε στάδιο της εσωτερικής τραπεζικής επεξεργασίας των διασυνοριακών μεταβιβάσεων απαιτείται ακόμη χειρωνακτική παρέμβαση. Επί πλέον, εξακολουθούν να λείπουν οι εκτεταμένες συνδέσεις μεταξύ εθνικών συστημάτων ή διασυνοριακών συστημάτων.

Ο καταλογισμός χαμηλότερων επιβαρύνσεων από μεμονωμένες τράπεζες στους ιδιώτες πελάτες τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη αύξηση της αποτελεσματικότητας των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων μικρού ποσού. Για το σκοπό αυτό πρέπει να βελτιωθούν οι σχετικές εσωτερικές τραπεζικές διαδικασίες και να εφαρμοσθούν αποτελεσματικότερες συνδέσεις για τις διασυνοριακές μεταβιβάσεις. Οι εσωτερικές διαδικασίες μπορούν να βελτιωθούν με την ανάπτυξη εσωτερικών συστημάτων άμεσης επεξεργασίας (STP) και την εφαρμογή μορφότυπων (formats) ικανών για διαβίβαση μηνυμάτων STP, όπως εκείνα του SWIFT (MT102/103). Οι κυριότερες εναλλακτικές λύσεις για αύξηση της αποτελεσματικότητας των διασυνοριακών συνδέσεων εμπίπτουν γενικώς σε δύο κατηγορίες: συνολικές λύσεις και λύσεις με συνδυασμό των υφιστάμενων δικτύων.

Σχετικά με το ζήτημα αυτό, στο πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες τονίζεται ότι η διόρθωση των διαρθρωτικών ελλείψεων απαιτεί συντονισμένη στρατηγική, η οποία θα πρέπει να υποστηρίζεται στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, περιλαμβανομένων των οργάνων της ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και του ιδιωτικού τομέα, ώστε να υπερνικηθούν τα τεχνικά εμπόδια. Θα πρέπει να αναληφθεί κατά απόλυτη προτεραιότητα μια συντονισμένη προσπάθεια ώστε να εξευρεθεί μια τεχνικά ασφαλής και λειτουργική λύση.

Συνολικές λύσεις

Οι συνολικές λύσεις είναι εκείνες που διασφαλίζουν την διασυνοριακή διασύνδεση της μεγάλης πλειονότητας των συμμετεχόντων στα συστήματα πληρωμών. Οι λύσεις αυτές συνίστανται είτε στην καθιέρωση συνδέσεων μεταξύ των διαφόρων εθνικών συστημάτων στα οποία συμμετέχουν όλες οι τράπεζες ή οι περισσότερες από αυτές, είτε στη δημιουργία, για τις μεταβιβάσεις, ενός νέου συστήματος διασυνοριακού συμψηφισμού σε κοινοτική κλίμακα, στο οποίο θα συμμετέχουν οι περισσότερες τράπεζες της Ένωσης.

Το σύστημα TARGET [9] του ΕΣΚΤ επιτρέπει τη μεταβίβαση, σε λίγα λεπτά, πληρωμών από την τράπεζα-αποστολέα προς τη δικαιούχο τράπεζα, διασφαλίζοντας τον οριστικό διακανονισμό σε διασυνοριακό επίπεδο. Το TARGET, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πληρωμές οποιουδήποτε ποσού, παρότι έχει σχεδιασθεί πρωτίστως για την διεκπεραίωση πληρωμών μεγάλων ποσών, ενδέχεται να μην αποτελεί την κατάλληλη λύση για την διεκπεραίωση των διασυνοριακών πληρωμών μικρών ποσών και αυτό διότι i) για τις τράπεζες, το άμεσο και έμμεσο κόστος της σε πραγματικό χρόνο μη ομαδικής διεκπεραίωσης ενδέχεται να είναι υπερβολικά υψηλό για να αποτελέσει μια οικονομικώς συμφέρουσα λύση όσον αφορά τις διασυνοριακές πληρωμές μικρών ποσών και ii) ο δυνητικός αριθμός των πληρωμών αυτών μπορεί να υπερβαίνει τις δυνατότητες του TARGET. Κατά τα λοιπά, το σύστημα αυτό θα μπορούσε να διαδραματίζει επικουρικό ρόλο ως μέσο διακανονισμού των μεταβιβάσεων μικρών ποσών (π.χ. για επείγουσες πληρωμές).

[9] Διευρωπαϊκό Αυτοματοποιημένο Σύστημα Ταχείας Διαβίβασης Κεφαλαίων σε Πραγματικό Χρόνο.

Τα Αυτοματοποιημένα Γραφεία Συμψηφισμού (ΑΓΣ) είναι οργανισμοί οι οποίοι, στα περισσότερα κράτη μέλη, διασφαλίζουν την προώθηση, το συμψηφισμό και το διακανονισμό των αυτοματοποιημένων πληρωμών. Η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών μεταβιβάσεων θα μπορούσε να βελτιωθεί σημαντικά, είτε με συνδέσεις μεταξύ των ΑΓΣ σε επίπεδο ΕΕ ή με τη δημιουργία νέου και ξεχωριστού ευρωπαϊκού ΑΓΣ. Αυτές οι λύσεις τύπου ΑΓΣ θα πρέπει να προωθηθούν κυρίως από τον τραπεζικό τομέα της ΕΕ, με τη συνδρομή των κρατικών αρχών, π.χ., για τα πρότυπα, τις νομικές υποχρεώσεις καθώς και τις υποχρεώσεις δήλωσης.

Λύσεις με συνδυασμό δικτύων

Χωρίς να έχει τον καθολικό χαρακτήρα των συνολικών λύσεων τύπου TARGET ή ΑΓΣ, η αξιοποίηση των υφιστάμενων δικτύων μπορεί επίσης να αποτελέσει ενδιαφέρουσα λύση λόγω της πείρας που έχει ήδη αποκτήσει ο τομέας όσον αφορά τη χρησιμοποίηση ορισμένων συστημάτων που βασίζονται στη διασυνοριακή συνεργασία. Η λύση αυτή ενδέχεται επίσης να είναι ένα πρώτο βήμα προς την καθιέρωση συνολικής λύσης. Οι κυριότερες δυνατότητες είναι οι ακόλουθες:

Το σύστημα Euro 1 της Τραπεζικής Ένωσης για το Ευρώ (ΤΕΕ), το οποίο διεκπεραιώνει σήμερα μεταβιβάσεις ποσών μέσης ή μεγάλης αξίας σε ευρώ. Η ΤΕΕ προτείνει να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες ενέργειες σε δύο στάδια:

- Το πρώτο στάδιο είναι η επέκταση του υφιστάμενου συστήματος Euro 1 στις πληρωμές μικρού ποσού σε ευρώ. Η ΤΕΕ θεωρεί ότι το στάδιο αυτό δύναται να ολοκληρωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα.

- Κατά το δεύτερο στάδιο ενδέχεται δημιουργηθεί ένα ΑΓΣ.

Τα διεθνή συστήματα πιστωτικών καρτών (όπως VISA, Mastercard, Eurocard) παρουσιάζουν το διττό πλεονέκτημα να έχουν σχεδιαστεί ειδικά για την ολοκληρωμένη διαχείριση των εντολών πληρωμής, δηλαδή για να εκτελούν όλα τα στάδια του κύκλου πληρωμής, και να έχουν εφαρμόσει ήδη από την έναρξη λειτουργίας τους παρεμφερή τεχνικά πρότυπα σε όλες τις χώρες. Αυτές οι κάρτες πληρωμής χρησιμοποιούν ένα ενιαίο σύστημα προσδιορισμού, παντού αναγνωρίσιμο και χρησιμοποιήσιμο χωρίς προηγούμενη προσαρμογή. Εάν αυτή η αποτελεσματική υποδομή προσαρμοστεί ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διεκπεραίωση των μεταβιβάσεων, κάθε κάτοχος διεθνούς κάρτας πληρωμής θα έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει ή να αποστέλλει κεφάλαια σε οποιονδήποτε άλλο κάτοχο κάρτας. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι τροποποιήσεις που θα έπρεπε να γίνουν στον τρόπο λειτουργίας της εν λόγω υποδομής θα ήταν σημαντικές, αλλά τα βασικά δίκτυα υφίστανται ήδη και λειτουργούν.

Κατά τα τελευταία έτη, πολλές ενώσεις τραπεζών (όπως Eurogiro, TIPANET, Unico, S-Interpay), εγκατέλειψαν το "παραδοσιακό" σύστημα ανταποκριτών και υιοθέτησαν μία "βελτιωμένη" λειτουργία του συστήματος αυτού, μέσω της καθιέρωσης πιο συστηματικών διαδικασιών διασυνοριακής μεταβίβασης κεφαλαίων. Παρότι οι προηγουμένως εξετασθείσες συνολικές λύσεις προσφέρουν δυνατότητες διασυνοριακού συμψηφισμού σε όλα τα πιστωτικά ιδρύματα της Κοινότητας, θα ήταν παράλληλα χρήσιμο να εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάληψης πρωτοβουλιών που θα αφορούν αποκλειστικά ορισμένες ομάδες ιδρυμάτων, εφόσον οι πρωτοβουλίες αυτές αποδειχθούν αποτελεσματικές και συνεπάγονται συναλλαγές χαμηλού κόστους για τους πελάτες. Η αυτοματοποίηση των μέσων πληρωμής και της υποδομής θα πρέπει, ωστόσο, να συνδυαστεί με αποτελεσματικές συνδέσεις (πύλες) με τα άλλα δίκτυα.

Δράσεις που πρέπει να αναληφθούν:

Οι τράπεζες καλούνται να υποβάλουν στην Επιτροπή και στην ΕΚΤ συγκεκριμένες προτάσεις το αργότερο μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 2000, οι οποίες θα αποσκοπούν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της ανακοίνωσης αυτής κατά τρόπο, ιδίως, που να επιτρέπει την ουσιαστική μείωση των καταλογιζόμενων στους πελάτες εξόδων· αυτό θα πρέπει να έχει επιτευχθεί μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου (1η Ιανουαρίου 2002).

Η Επιτροπή, σε συνεργασία με το ΕΣΚΤ, θα εξετάσει εάν οι προτάσεις των τραπεζών για βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διασυνοριακών μεταβιβάσεων μικρών ποσών συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της παρούσας ανακοίνωσης.

Η Επιτροπή θα προωθήσει τη διεξαγωγή ευρείας συζήτησης και θα οργανώσει στρογγυλό τραπέζι το φθινόπωρο του 2000 προκειμένου να εξεταστούν οι διάφορες εναλλακτικές λύσεις που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση ή έχουν εντωμεταξύ προταθεί από τον ενδιαφερόμενο κλάδο.

Η Επιτροπή ενδέχεται να επανεξετάσει, στο πλαίσιο της οδηγίας για τις διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, το μέγιστο χρόνο εκτέλεσης των διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων/χρεώσεων (σήμερα 5+1 ημέρες, εκτός εάν ορίζεται διαφορετική προθεσμία) με σκοπό την προσαρμογή της προθεσμίας αυτής στην αντίστοιχη ισχύουσα προθεσμία για τις εγχώριες συναλλαγές.

Η Επιτροπή θα εκτιμά περιοδικώς το επίπεδο των επιβαρύνσεων για τις διασυνοριακές μεταβιβάσεις, καθώς και τον βαθμό εφαρμογής των προτύπων, και θα δημοσιεύσει τα συμπεράσματά της στην έκδοση "Βαθμολόγιο της ενιαίας αγοράς".

3. ΑΛΛΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΕΣΑ ΠΛΗΡΩΜΗΣ

Εκτός από τις μεταφορές πιστώσεων, τα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής περιλαμβάνουν μία μεγάλη ποικιλία μέσων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παρουσιάζονται υπό μορφή πλαστικής κάρτας η οποία φέρει μαγνητική ταινία ή/και μικροεπεξεργαστή. Οι υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των καταλογιζόμενων εξόδων για εγχώρια χρήση των καρτών πληρωμής και εκείνων που καταλογίζονται σε περίπτωση διασυνοριακής χρησιμοποίησής τους είναι πολύ λιγότερο σημαντικές από εκείνες που υφίστανται σχετικά με τις μεταφορές πιστώσεων (π.χ., το συμπληρωματικό κόστος που καλείται να καταβάλει ο κάτοχος κάρτας για διασυνοριακή χρησιμοποίηση ανέρχεται στις περισσότερες περιπτώσεις σε 2% περίπου). Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση ορισμένων τραπεζών να μην επιβάλουν ειδική προμήθεια για τη διασυνοριακή χρήση των πιστωτικών καρτών.

Σε εσωτερικό επίπεδο, η άμεση χρέωση αποτελεί ένα πρακτικό και ολοένα και περισσότερο χρησιμοποιούμενο μέσο πραγματοποίησης επαναλαμβανόμενων πληρωμών (π.χ. συνδρομές, ασφάλιστρα, κλπ.)· ο πληρωτής όμως επιθυμεί να είναι βέβαιος ότι ο λογαριασμός του δεν θα χρεωθεί κατά τρόπο εσφαλμένο από το λήπτη της πληρωμής. Στην περίπτωση των διασυνοριακών πληρωμών η διασφάλιση αυτή είναι δυσκολότερο να δοθεί. Για την άμεση χρέωση απαιτείται η ίδια βασική υποδομή όπως και για τις μεταφορές πιστώσεων, και πιθανόν να μπορούν να συνδυαστούν οι εργασίες για την εφαρμογή αυτών των συστημάτων και μέσων. Ενδέχεται επίσης να υφίστανται νομικά ζητήματα προς επίλυση.

Σε ορισμένα κράτη μέλη, η χρησιμοποίηση των ηλεκτρονικών πορτοφολιών βρίσκεται σε φάση πλήρους ανάπτυξης. Ωστόσο, ελλείψει κοινών τεχνικών προτύπων και συμφωνιών μεταξύ συστημάτων, το ηλεκτρονικό πορτοφόλι αποδεικνύεται στην πράξη λιγότερο χρήσιμο για τις διασυνοριακές πληρωμές από ό,τι ένα ξένο χαρτονόμισμα (το οποίο παρέχει τουλάχιστον τη δυνατότητα ανταλλαγής του με νόμιμο χρήμα). Οι νέες κοινές προδιαγραφές για τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια (CEPS) ενδέχεται να αποτελέσουν ελπιδοφόρο προοπτική για την ανάπτυξη κοινών προτύπων.

Η πρόταση οδηγίας για τους εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος [10] θα αποσαφηνίσει τους κανόνες προληπτικής εποπτείας βάσει των οποίων τα ιδρύματα που διαθέτουν σχετική άδεια δύνανται να παρέχουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού χρήματος· συνεπώς, η εν λόγω πρόταση οδηγίας θα προσφέρει το απαραίτητο νομικό πλαίσιο για τις δραστηριότητες αυτές τόσο σε εγχώριο όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο. Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο να μεριμνήσουν για την ταχεία έγκριση αυτής της πρότασης οδηγίας.

[10] COM(1998) 461 τελικό, "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας επιχείρησης ηλεκτρονικού χρήματος".

Τρία στοιχεία είναι απαραίτητα για την δημιουργία ενός ενιαίου χώρου πληρωμών που θα καλύπτει όλα τα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, τρία είναι τα στοιχεία που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο: υψηλός βαθμός διαφάνειας, νέα προσέγγιση της πολιτικής ανταγωνισμού και αυξημένη διαλειτουργικότητα.

Διαφάνεια - εφαρμογή της σύστασης 97/489/EΚ

Στη σύσταση που εξέδωσε το 1997 η Επιτροπή σχετικά με τα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής [11], τονίζεται για πρώτη φορά η ανάγκη μεγαλύτερης διαφάνειας τόσο των όρων που διέπουν τη χρήση των καρτών πληρωμής, όσο και των σχετικών με τις συναλλαγές τιμολογίων. Παράλληλα, η σύσταση περιλαμβάνει κανόνες με τους οποίους καθορίζονται οι αμοιβαίες ευθύνες των εκδοτών και κατόχων ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής. Η εφαρμογή της σύστασης δεν αποκλείεται να είναι άνιση: αποφασίστηκε επομένως η εκπόνηση μελέτης προκειμένου να αξιολογηθεί ο βαθμός στον οποίο τηρείται η εν λόγω σύσταση.

[11] ΕΕ L 208 της 2.8.1997, σ. 52.

Πολιτική ανταγωνισμού

Για τις πράξεις που διενεργούνται μέσω καρτών πληρωμής απαιτείται συχνά η συνεργασία μεταξύ τραπεζών. Αυτό συμβαίνει ιδίως όταν μία εκδότρια τράπεζα διαθέτει το μέσο πληρωμής στους πελάτες της και χρεώνει τις πράξεις στο λογαριασμό τους, ενώ είναι μία άλλη τράπεζα, η "αποδέκτρια τράπεζα", εκείνη η οποία επεξεργάζεται τις πράξεις μέσω καρτών πληρωμής, ιδίως εκείνες των λιανοπωλητών που δέχονται τέτοιου είδους πληρωμές. Στις συμφωνίες αυτού του είδους πρέπει να τηρούνται οι κανόνες ανταγωνισμού που περιλαμβάνονται στη συνθήκη ΕΚ και στο παράγωγο δίκαιο. Η Επιτροπή επανεξετάζει την περίοδο αυτή διάφορα ζητήματα ανταγωνισμού, τα οποία αφορούν τιμολογιακές και άλλες πτυχές, στο πλαίσιο ορισμένων κοινοποιηθέντων εθνικών και διεθνών συστημάτων καρτών πληρωμής. Όταν ολοκληρώσει την εξέταση των υποθέσεων αυτών, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να εκδώσει γενικού χαρακτήρα ανακοίνωση για τον ανταγωνισμό στον τομέα των καρτών πληρωμής.

Επίτευξη της διαλειτουργικότητας

Η διασυνοριακή διαλειτουργικότητα πρέπει να αποτελέσει το γενικό κανόνα για όλες τις υπηρεσίες που παρέχονται με τα υφιστάμενα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, συμπεριλαμβανομένων των καρτών πληρωμής. Η διασυνοριακή διαλειτουργικότητα των ηλεκτρονικών πορτοφολιών είναι ουσιώδους σημασίας για την ανάπτυξη αυτού του νέου μέσου και της σχετικής τεχνολογίας.

Δράσεις που πρέπει να αναληφθούν:

Μετά την καθιέρωση του ευρώ, οι τράπεζες και άλλοι πάροχοι μέσων πληρωμής ενθαρρύνονται να αναθεωρήσουν τη λειτουργία των υφιστάμενων ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής ώστε να διασφαλιστεί η διασυνοριακή διαλειτουργικότητα όλων των υπηρεσιών που παρέχονται με τα μέσα αυτά. Επίσης, οι τράπεζες οφείλουν να εξετάσουν τις δυνατές συνεργίες με τις εργασίες βελτίωσης της υποδομής για τις μεταφορές πιστώσεων.

Προς τις τράπεζες και τους προμηθευτές του σχετικού εξοπλισμού απευθύνεται ισχυρή παρότρυνση να διασφαλίσουν - ιδίως μέσω της εφαρμογής κοινών προτύπων και της ανάπτυξης ανοικτών και διαλειτουργικών διασυνοριακών συστημάτων συμψηφισμού και διακανονισμού - ότι τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια θα μπορούν να χρησιμοποιούνται και στο εξωτερικό το συντομότερο δυνατό, και, σε κάθε περίπτωση, το αργότερο από την 1η Ιανουαρίου 2002.

Η Επιτροπή θα εκδώσει ανακοίνωση στην οποία θα περιγράφονται σε γενικές γραμμές οι δυνατότητες και τα όρια της συνεργασίας στον τομέα των καρτών πληρωμής.

Προς τις τράπεζες απευθύνεται ισχυρή παρότρυνση να εξαλείψουν τις εναπομένουσες διαφορές μεταξύ προμηθειών για διασυνοριακή χρήση καρτών και προμηθειών για εγχώρια χρήση. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στο ζήτημα αυτό.

Οι τράπεζες πρέπει να βελτιώσουν την πληροφόρηση προς τους πελάτες τους, όσον αφορά τους γενικούς όρους, τα τιμολόγια, τις προμήθειες και - για τα νομίσματα πλην του ευρώ - τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Εάν αποδειχτεί ότι η εφαρμογή της σύστασης 97/489/ΕΚ προσκρούει σε σοβαρά προβλήματα, η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο μετατροπής της σε νομικά δεσμευτικό μέσο.

4. ΕΠΙΤΑΓΕΣ

Οι επιταγές αποτελούν την παλαιότερη μορφή λογιστικού χρήματος που εξακολουθεί ακόμη να χρησιμοποιείται. Η συμμετοχή των επιταγών στις πληρωμές μικρών ποσών ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών (30% όλων των πληρωμών μικρών ποσών στο ΗΒ και 46% στη Γαλλία, έναντι μόνο 5 έως 10% στη Γερμανία και στο Βέλγιο). Ωστόσο, σε όλες τις χώρες, οι τράπεζες επιδιώκουν να καταργήσουν προοδευτικά αυτό το μη ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής, ή τουλάχιστον να περιορίσουν τη χρήση του το συντομότερο δυνατό.

Η διαφορά στα έξοδα μεταξύ εγχώριων πληρωμών και πληρωμών πραγματοποιούμενων στο εξωτερικό είναι μεγαλύτερη για τις επιταγές από ό,τι για οποιοδήποτε άλλο μέσο πληρωμής. Τα καταλογιζόμενα έξοδα για την είσπραξη μίας επιταγής στο εξωτερικό ενδέχεται να ανέλθουν σε 40 ευρώ, ακόμη και για μία επιταγή που αφορά μικρό ποσό. Στο σύστημα Εurocheque τα έξοδα συμψηφισμού είναι σαφώς χαμηλότερα από ό,τι στην περίπτωση των εγχώριων επιταγών που χρησιμοποιούνται στο εξωτερικό. Εάν η χρησιμοποίηση του συστήματος Εurocheque πρόκειται να περιορισθεί αισθητά το 2001 (ενδέχεται να μην υπάρχει πλέον δυνατότητα χρησιμοποίησής του ως εγγύησης) [12], θα είναι πιθανώς απαραίτητο να εξευρεθεί ένας μηχανισμός αντικατάστασης του συστήματος αυτού.

[12] Η Επιτροπή εκτιμά ότι πρέπει να διατηρηθούν τα πλεονεκτήματα του σημερινού συστήματος Εurocheque, ιδίως η τυποποιημένη παρουσίαση των επιταγών και ο μηχανισμός διακανονισμού/συμψηφισμού που καλύπτει όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Δράση που πρέπει να αναληφθεί:

Οι τράπεζες καλούνται να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του κοινού, προτείνοντάς του ένα σύστημα διασυνοριακών πληρωμών από απόσταση, όπως το σύστημα Εurocheque. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί και θα εκτιμά τον βαθμό στον οποίο ικανοποιείται η ανάγκη του κοινού για ύπαρξη ενός εναλλακτικού συστήματος σε σχέση με το Εurocheque.

5. ΜΕΤΡΗΤΑ

Σήμερα, σε ολόκληρη την ΕΕ οι πολίτες ασκούν έντονη κριτική για τις προμήθειες που εισπράττονται όσον αφορά την ανταλλαγή εθνικών τραπεζογραμματίων της ζώνης ευρώ. Μέχρι πρόσφατα, οι τράπεζες απέκρυπταν τις προμήθειες αυτές, πλήρως ή εν μέρει, στη διαφορά της συναλλαγματικής ισοτιμίας μεταξύ τιμής αγοράς και τιμής πώλησης. Από την καθιέρωση του ευρώ, οι τράπεζες υποχρεούνται να εφαρμόζουν μία και μόνη σταθερή τιμή για τις μετατροπές μεταξύ συμμετεχόντων νομισμάτων και επομένως να αναγράφουν, κατά τρόπο ευκρινή και ξεχωριστά, όλα τα έξοδα που καταλογίζουν. Το πρόβλημα στη ζώνη ευρώ θα εκλείψει από 1ης Ιανουαρίου 2002, όταν τα εθνικά τραπεζογραμμάτια αντικατασταθούν από τα τραπεζογραμμάτια σε ευρώ. Εντωμεταξύ όμως, οι πολίτες έχουν την εντύπωση ότι τα έξοδα αυξήθηκαν ενώ η εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου θα έπρεπε να τα είχε μειώσει. Η δυσαρέσκεια αυτή εκφράζεται συχνότερα όταν οι συναλλαγές αφορούν μικρά ποσά, δεδομένου ότι, στην περίπτωση αυτή, η επίπτωση από τον καταλογισμό μιας προμήθειας κατ´αποκοπή είναι αναλογικά μεγαλύτερη.

Η Επιτροπή έχει ήδη γνωστοποιήσει στις τράπεζες τις ανησυχίες των πολιτών όσον αφορά το επίπεδο των εξόδων που εισπράττονται για την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων, πέραν των υπολοίπων διασυνοριακών συναλλαγών. Κάλεσε τις τράπεζες να ενημερώσουν τους πολίτες για τις μεταβολές που επήλθαν στο επίπεδο των εξόδων λόγω της καθιέρωσης του ευρώ. Παρότι από τα διαβιβασθέντα από τις τράπεζες πληροφοριακά στοιχεία προκύπτει ότι το γενικό επίπεδο των εξόδων μειώθηκε λόγω της εξάλειψης του συναλλαγματικού κινδύνου, τα εισπραττόμενα για τις συναλλαγές μικρού ποσού έξοδα δεν υποχώρησαν· αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις τα έξοδα αυτά αυξήθηκαν. Βεβαίως, οι πελάτες θα πρέπει να ενημερώνονται για το επίπεδο των καταλογιζόμενων εξόδων πριν προβούν σε ανταλλαγή τραπεζογραμματίων. Ωστόσο, η Επιτροπή επαναλαμβάνει την πρότασή της προς τις τράπεζες να επανεξετάσουν τους εφαρμοζόμενους από αυτές μηχανισμούς καταλογισμού εξόδων, ιδίως για τις συναλλαγές που αφορούν μικρά ποσά. Η αποδοχή του ευρώ από το ευρύ κοινό ενδέχεται να καταστεί δυσχερέστερη εάν οι τράπεζες δεν λάβουν υπόψη τις υπενθυμίσεις αυτές, ενώ η Επιτροπή θα λαμβάνει μέτρα κατά των περιπτώσεων απάτης που θα ανακαλύπτει.

Η Επιτροπή έχει αρχίσει τη διεξαγωγή έρευνας προκειμένου να καθορίσει εάν υφίστανται καρτέλ και συμφωνίες σύμπραξης μεταξύ τραπεζών και ενώσεων τραπεζών όσον αφορά τον καθορισμό της μορφής ή του ύψους των εισπραττόμενων προμηθειών (κατ' αποκοπή, σε ποσοστό, κλπ.) για την μετατροπή των νομισμάτων της ζώνης ευρώ.

Δράσεις που πρέπει να αναληφθούν:

Οι τράπεζες οφείλουν απαραιτήτως να επανεξετάσουν τη διάρθρωση των τιμολογίων τους και να εφαρμόσουν διαφανή τιμολογιακή πολιτική που θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις προσδοκίες του πελάτη, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στην τιμολόγηση των συναλλαγών μικρού ποσού.

Για να ενθαρρύνει τη θετική ανταπόκριση εκ μέρους των τραπεζών, η Επιτροπή προτίθεται να προβάλει τις περιπτώσεις υπερβολικής τιμολόγησης και παράλληλα να συνεχίσει την έρευνά της για την ενδεχόμενη ύπαρξη πρακτικών που βλάπτουν τον ανταγωνισμό.

6. ΜΕΤΡΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΑΤΗΣ

Οι εργασίες όσον αφορά την πρόληψη των περιπτώσεων απάτης στο επίπεδο της ΕΕ έχουν σήμερα εστιαστεί κυρίως στις κάρτες πληρωμής. Σε σχέση με τις εγχώριες πράξεις, οι περιπτώσεις απάτης επί καρτών πληρωμής είναι κατά μέσο όρο 50% υψηλότερες στην περίπτωση των διασυνοριακών πράξεων. Στην ΕΕ, οι συνολικές ζημίες από απάτες που αφορούν κάρτες αντιπροσώπευαν το 1998 ποσό περίπου 440 εκατ. ευρώ επί συνολικού ύψους συναλλαγών 1.100 δισ. ευρώ. Η μείωση του κόστους που απορρέει από τις περιπτώσεις διασυνοριακής απάτης αναμένεται ότι θα μειώσει σε ορισμένο βαθμό το ύψος του κόστους και εξόδων που καταλογίζονται για τη διασυνοριακή χρησιμοποίηση καρτών (χωρίς ωστόσο να υπερεκτιμάται το συνολικό μέρος του κόστους που μπορεί να καταλογιστεί στις εν λόγω περιπτώσεις απάτης). Σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε το 1998, η Επιτροπή επιχειρεί μια πρώτη αξιολόγηση των σχετικών προβλημάτων. Αυτό αποτελεί ένα πρώτο βήμα για τη δημιουργία περιβάλλοντος ασφαλείας όσον αφορά τα μέσα πληρωμής. Έχει ήδη αναληφθεί και μία άλλη πρωτοβουλία: πρόκειται για νομοθετική πρόταση που αποσκοπεί στην εναρμόνιση των διατάξεων ποινικού δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη ("απόφαση-πλαίσιο") η οποία την περίοδο αυτή βρίσκεται υπό συζήτηση στο Συμβούλιο. Με σκοπό την συμπλήρωση των ενεργειών που έχουν ήδη αναληφθεί, η Επιτροπή προτίθεται να αναλάβει τις ακόλουθες πρωτοβουλίες:

Δράσεις που πρέπει να αναληφθούν:

Εκπονείται νέα ανακοίνωση για την πρόληψη της απάτης. Η Επιτροπή προτίθεται να παρακολουθήσει τις προσπάθειες που καταβάλλει ο τομέας των πληρωμών με σκοπό τη δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος. Στην ανακοίνωση θα δίδεται επίσης ιδιαίτερη σημασία στις προληπτικές δράσεις, όπως η ανταλλαγή πληροφοριών (τόσο εντός του τομέα των συστημάτων πληρωμής όσο και μεταξύ του τομέα αυτού και των κρατικών αρχών), τα προγράμματα κατάρτισης (προσωπικό τραπεζών, λιανοπωλητές, αστυνομικοί) και το εκπαιδευτικό υλικό.

Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι σύμφωνες με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που συνήλθε πρόσφατα στο Tampere, το οποίο υπογράμμισε τη σημασία των προληπτικών δράσεων, της συνεργασίας και της ανταλλαγής των καλύτερων πρακτικών για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Απαιτείται να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών πληρωμών. Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκριναν το πρόγραμμα δράσης για την εφαρμογή του πλαισίου σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν όσον αφορά τις πληρωμές μικρών ποσών προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες - και οι προσδοκίες - των πολιτών και των ΜΜΕ για έναν "ενιαίο χώρο πληρωμών", δηλαδή για ένα χώρο όπου οι διασυνοριακές πληρωμές μικρών ποσών θα είναι σχεδόν εξίσου εύκολες και φθηνές με εκείνες που πραγματοποιούνται στη χώρα εγκατάστασής τους. Στο πλαίσιο αυτό, τόσο ο ιδιωτικός όσο και ο δημόσιος τομέας οφείλουν να διαδραματίσουν το ρόλο που τους αντιστοιχεί. Η Επιτροπή θα ενημερώνει τακτικά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την πρόοδο που επιτυγχάνεται στα ζητήματα που θίγει η παρούσα ανακοίνωση.