Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πράσινη Βίβλο - Αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων"

(COM(2001) 536 τελικό)

(2002/C 125/09)

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο "Πράσινη Βίβλο - Αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων".

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 27 Φεβρουαρίου 2002 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. V. Melicias.

Κατά την 389η σύνοδο ολομέλειας, της 20ης και 21ης Μαρτίου 2002, (συνεδρίαση της 20ης Μαρτίου 2002), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 85 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 0 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1.1. Από τον 18ο αιώνα, όταν το κράτος αναγνωρίστηκε ως ζημιούμενο, καταλαμβάνοντας τη θέση των θυμάτων ενός εγκλήματος κατά την διαδικασία δίωξης των εγκληματιών, τα άτομα, οι πολίτες θύματα του εγκλήματος άρχισαν να χάνουν τη δική τους φωνή, να αγνοούνται και έπαψαν να είναι διάδικοι στη δίκη. Η ανάληψη πρωταγωνιστικού ρόλου από το κράτος και ο επακόλουθος παραμερισμός των θυμάτων δημιούργησαν στα τελευταία ταλαιπωρίες, αδικίες και διαταράξεις της κοινωνικής τους ζωής.

1.1.1. Δημιουργήθηκε κατά τον τρόπο αυτό μία αρνητική και δυσβάσταχτη κατάσταση, η οποία μόνο κατά τα τελευταία έτη τείνει να αντιστραφεί.

1.2. Σε όλες σχεδόν τις χώρες, από δύο, περίπου, δεκαετίες, αναπτύχθηκαν κινήματα πολιτών, οργανωμένων σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπό τη μορφή Φόρουμ, που δίδουν τη δυνατότητα να εκφράσουν και να προβάλουν τις απόψεις τους σε όλα τα άτομα που υφίστανται τις ψυχολογικές, σωματικές και υλικές συνέπειες των αξιόποινων πράξεων.

1.3. Παράλληλα με τα εν λόγω κινήματα και λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις που έλαβαν χώρα εν τω μεταξύ στους τομείς των ποινικών συστημάτων και της υπεράσπισης των αρχών της ισότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης, ορισμένα κράτη άρχισαν να επιδεικνύουν μεγαλύτερη προσοχή στα προβλήματα των εν λόγω πολιτών που μέχρι τώρα ουσιαστικά αγνοούνταν.

1.3.1. Αυτό γίνεται όχι μόνον σε σχέση με τη θέση που κατέχουν τα θύματα κατά τη διαδικασία της ποινικής δικαιοσύνης, αλλά επίσης και σε σχέση με τη δυνατότητα να αποζημιωθούν τα θύματα για τις ζημίες που υπέστησαν, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η μη αποζημίωση των θυμάτων με άλλους τρόπους αποτελεί προσβολή και για το πιο στοιχειώδες αίσθημα απόδοσης δικαιοσύνης.

1.4. Τόσο τα Ηνωμένα Έθνη όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές εργασίες βάσει των προσπαθειών για την επίλυση σε διεθνές επίπεδο των προβλημάτων που αφορούν τα θύματα αξιόποινων πράξεων, ιδίως την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1983 (που δεν κυρώθηκε ακόμη από όλους τους υπογράφοντες) και τη Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών του 1985.

1.5. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορούσε να μην κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση, προς υπεράσπιση μίας κοινωνίας στην οποία η ασφάλεια και το σύστημα της δικαιοσύνης βασίζονται στην αρχή της αλληλεγγύης, που νοείται ως ουσιαστική συνυπευθυνότητα, και στο καθολικής ισχύος θεμελιώδες δικαίωμα ότι κανένα άτομο δεν επιτρέπεται να εγκαταλείπεται σε περίπτωση επίθεσης, κινδύνου ή εγκληματικής πράξης.

1.6. Μετά το εξαίρετο έργο της Επιτροπής (ανακοίνωση της Επιτροπής του Ιουλίου 1999) σχετικά με το ζήτημα των θυμάτων αξιόποινων πράξεων και το πρόγραμμα δράσης της Βιέννης(1), το οποίο επηρέασε σημαντικά τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Tάμπερε (Συμπεράσματα της προεδρίας, σημείο 32 του 1999), προστέθηκε στη διεργασία που τέθηκε σε κίνηση από τη Συνθήκη του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης στα κράτη μέλη μία νέα πτυχή ειδικού χαρακτήρα που αφορά τα συγκεκριμένα προβλήματα των πολιτών και την προσπάθεια επίλυσής τους. Επίσης το ΕΚ υποστήριξε σαφώς τη διεργασία της βελτίωση για την αποζημίωση των θυμάτων του εγκλήματος (ψηφίσματα του 1989 και 1999).

1.7. Κατά τη διάρκεια της πορτογαλικής προεδρίας (πρώτο εξάμηνο του 2000) και με πρωτοβουλία της εν λόγω χώρας και με την υποστήριξη της Επιτροπής και των κρατών μελών που τη διαδέχθηκαν στην προεδρία αναγνωρίσθηκε η ανάγκη μιας γενικής απόφασης σχετικά με το καθεστώς για τα θύματα κατά την ποινική διαδικασία και πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες που κατέληξαν στην υιοθέτησή της το 2001.

1.8. Συνεχίζοντας τις προσπάθειες της σουηδικής προεδρίας για την προετοιμασία των σχετικών εργασιών, η Επιτροπή προβαίνει με το παρόν Πράσινο Βιβλίο στην παρουσίαση μίας σημαντικής συμβολής για την προώθηση του ζητήματος της αποζημίωσης από το κράτος των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, ανταποκρινόμενη πλήρως στη σχετική σύσταση του Συμβουλίου του Tάμπερε.

1.9. Η ΟΚΕ ως θεσμικό φόρουμ συνάντησης και συζήτησης των εκπροσώπων της οργανωμένης Κοινωνίας των Πολιτών δεν μπορεί παρά να επικροτήσει την εν λόγω πρωτοβουλία.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Το Πράσινο Βιβλίο δίδει το έναυσμα για τη διεξαγωγή διαβούλευσης σχετικά με τον τρόπο διασφάλισης και βελτίωσης στην επικράτεια της Ένωσης της αποζημίωσης από το κράτος των θυμάτων αξιόποινων πράξεων.

2.2. Επίσης παρουσιάζεται το υφιστάμενο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο σχετικά με την αποζημίωση από το κράτος των θυμάτων αξιόποινων πράξεων.

2.3. Παρέχονται πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί σε κάθε κράτος μέλος.

2.4. Παρέχονται πληροφορίες και στοιχεία που συμβάλλουν στη διαμόρφωση βασικών ερωτήσεων η απάντηση στις οποίες επιτρέπει τον καθορισμό:

- της αναγκαιότητας και του πεδίου εφαρμογής μίας δράσης σε κοινοτικό επίπεδο

- του τρόπου παροχής και ενίσχυσης σε όλα τα κράτη μέλη της δυνατότητας ενός θύματος αξιόποινης πράξης να λάβει αποζημίωση από το κράτος

- του τρόπου διευκόλυνσης της πρόσβασης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων σε αποζημιώσεις που καταβάλλονται από το κράτος σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η αξιόποινη πράξη έλαβε χώρα σε άλλος κράτος από αυτό στο οποίο διαμένει το θύμα.

2.5. Η επεξεργασία των απαντήσεων που δόθηκαν στα ερωτήματα που υποβλήθηκαν είναι πιθανόν να έχει ως αποτέλεσμα μέσω της πρωτοβουλίας της Επιτροπής:

- να καταστεί υποχρεωτική σε όλα τα κράτη μέλη η ύπαρξη ενός ικανοποιητικού επιπέδου αποζημίωσης από το κράτος των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, θεσπίζοντας ένα κοινό παρανομαστή ενδεχομένως για το εν λόγω επίπεδο.

- να διασφαλισθεί η ύπαρξη πρακτικών μηχανισμών, μέσω της συνεργασίας μεταξύ των αρχών των κρατών μελών και της περαιτέρω ανάπτυξης των υφιστάμενων συστημάτων, που θα διευκολύνουν την καταβολή αποζημίωσης από το κράτος, ανεξάρτητα από τον τόπο της επικράτειας της Ένωσης στον οποίο διαμένει το θύμα εγκληματικής πράξης και του σημείου στο οποίο έλαβε χώρα η εγκληματική πράξη.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Τα κράτη μέλη της Ε.Ε. έχουν πολύ διαφορετικές παραδόσεις, πολιτιστικό επίπεδο και πρακτικές και ο χειρισμός εκ μέρους τους των θυμάτων αξιόποινων πράξεων διαφέρει ευρύτατα. Είναι σαφές από μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε ύστερα από τη Διάσκεψη της UMEA (Οκτώβριος 2000) και από την Πράσινη Βίβλο ότι η κρατική αποζημίωση των εν λόγω θυμάτων ποικίλει από ουσιαστικά μηδενικό σε υψηλά, αποδεκτά επίπεδα τα οποία, όμως δεν μπορεί να γίνουν πρακτικώς αποδεκτά από άλλα κράτη μέλη, προς το παρόν.

3.1.1. Η ανάλυση του ζητήματος υπό το φώς της διεύρυνσης αυξάνει ακόμη περισσότερο τις υπάρχουσες διαφορές.

3.1.2. Η αυτονόητη αυτή διαπίστωση αποτελεί την αιτία της δυσκολίας του εγχειρήματος και καθιστά αναγκαία την επίδειξη ιδιαίτερης προσοχής. Παρ' όλα αυτά η πρακτική και παραδειγματική υλοποίηση του εν λόγω εγχειρήματος είναι θεμελιώδους σημασίας για την επιτυχή οικοδόμηση μίας Ευρώπης που έχει την προσοχή της επικεντρωμένη στον πολίτη και στα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζει.

3.2. Είναι αναμφίβολα σκόπιμο και βεβαίως αποδεκτό από όλα τα κράτη μέλη, να διασφαλισθεί η ύπαρξη σε όλα τα κράτη συστημάτων αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων την λειτουργία των οποίων θα εγγυηθούν τα εν λόγω κράτη.

3.2.1. Έχει επίσης αναγνωρισθεί η ανάγκη διασφάλισης της παροχής ικανοποιητικού βαθμού προστασίας εκ μέρους των εν λόγω συστημάτων.

3.2.2. Είναι αναμφίβολα δύσκολο να δοθεί μία κοινή απάντηση στο ερώτημα σχετικά με τον τρόπο που θα καθορισθεί ένα τέτοιο επίπεδο και θα αντιμετωπισθούν οι συνέπειες που θα υπάρξουν και για το λόγο αυτό απαιτείται μεγάλη προσπάθεια και επίδειξη της κατάλληλης βούλησης εκ μέρους των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών προκειμένου να εξασφαλισθεί η ύπαρξη πραγματικά θετικών αποτελεσμάτων.

3.3. Πράγματι, χρειάζεται να θεσπιστεί μια θετική δυναμική και να καταπολεμηθεί ο κίνδυνος που δημιουργείται από τον καθορισμό ενός ελάχιστου κοινού παρανομαστή και που είναι τα κράτη που παρέχουν ήδη ένα υψηλό επίπεδο προστασίας να προβληματισθούν σχετικά με τη σκοπιμότητα της διατήρησης των εν λόγω συστημάτων καθώς και της συνέχισης της ανάπτυξής τους.

3.3.1. Παράλληλα, και βάσει της ίδιας θετικής αντιμετώπισης, όσον αφορά τα κράτη που δεν έχουν ακόμη αντιμετωπίσει το ζήτημα ή τα οποία παρέχουν κατώτερες αποζημιώσεις από το ελάχιστο επίπεδο που θα συμφωνηθεί, πρέπει να αποτραπεί ο πειρασμός να μετατρέψουν αυτό το κατώτατο επίπεδο σε ανώτατο.

3.3.2. Μόνο μια τέτοια θετική δυναμική θα καταστήσει δυνατή την επιβεβαίωση του πνεύματος της κοινής οικοδόμησης, την τήρηση της ίσης μεταχείρισης και την πραγματική προστασία των πολιτών.

3.4. Εξάλλου, για να έχει νόημα η ανάληψη μίας πρωτοβουλίας από την Επιτροπή σχετικά με το εν λόγω θέμα θα πρέπει να θεσπισθούν παράμετροι αναφοράς και κοινά πρότυπα που θα επιτρέψουν τη σύγκλιση.

3.4.1. Για μία ακόμη φορά αυτό που διακυβεύεται είναι η αναγνώριση και η υπεράσπιση των συμφερόντων του πολίτη κατά τρόπο ισόρροπο σε σχέση με τα συγκεκριμένα συλλογικά συμφέροντα που αντιπροσωπεύει το κάθε κράτος, παρά τις εντάσεις που παρατηρούνται σε πολλές περιπτώσεις μεταξύ τους, στο πλαίσιο μίας απαραίτητης και επιθυμητής διαδικασίας οικοδόμησης ενός κοινού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους τους πολίτες της Ένωσης.

3.5. Το προτεινόμενο από την Επιτροπή ερωτηματολόγιο αποτελεί την κατάλληλη βάση για την αναζήτηση της εν λόγω δύσκολης ισορροπίας.

3.6. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ πρέπει να λάβει υπόψη τόσο τις εν λόγω ανησυχίες όσο και τις κοινές αρχές της αλληλεγγύης και της συνυπευθυνότητας.

4. Απάντηση στις ερωτήσεις της Επιτροπής

4.1. Ερώτηση αριθ. 1: Πρέπει η ενδεχόμενη κοινοτική πρωτοβουλία για την κρατική αποζημίωση των θυμάτων αξιοποίνων πράξεων να επιδιώκει τους τρεις στόχους που ορίζονται στο κεφάλαιο 4.2; Υπάρχουν άλλοι στόχοι που πρέπει να επιδιωχθούν εξίσου;

4.1.1. Η απάντηση στο πρώτο μέρος της ερώτησης δεν μπορεί να είναι παρά καταφατική. Οι τρεις στόχοι που καθορίζονται είναι και οι βασικότεροι και επιβάλλεται να αποτελέσουν αντικείμενο πρωτοβουλίας της Επιτροπής (η μορφή της οδηγίας φαίνεται ως η πλέον κατάλληλη). Η ΟΚΕ στηρίζει ανεπιφύλακτα την ανάληψη μιας τέτοιας πρωτοβουλίας.

4.1.1.1. Άλλοι στόχοι, όπως η παροχή στο θύμα πλήρους και ευρείας ενημέρωσης σε μια γλώσσα που μπορεί να κατανοήσει ή όπως η ανάγκη υποστήριξης προς τα θύματα για να μπορέσουν να επωφεληθούν πλήρως από τους μηχανισμούς που τίθενται στη διάθεση τους, είναι πολύ ουσιαστικοί. Οι απαντήσεις στα κατωτέρω ερωτήματα απηχούν, σε μεγάλο βαθμό, την επίτευξη στόχων αυτού του τύπου.

4.1.1.2. Η ΟΚΕ έχει πλήρη συνείδηση των οικονομικών συνεπειών που προκύπτουν για τα κράτη μέλη από την θέσπιση μιας πρωτοβουλίας της Επιτροπής στον τομέα αυτό. Παρά ταύτα, κατανοεί ότι πρόκειται για ένα πεδίο παρέμβασης ιδιαίτερα σημαντικό για την οικοδόμηση της Ευρώπης και για ό,τι πιο καθοριστικό αυτή διαθέτει: την καταξίωση του πολίτη σε ένα πραγματικό κοινό χώρο δικαιοσύνης, την προστασία των πλέον ευαίσθητων και ουσιαστικών δικαιωμάτων του και την θέσπιση μιας ρυθμιστικής προσέγγισης που θα βασίζεται στην υιοθέτηση κοινών στόχων που θα γίνονται δεκτοί ως απαραίτητα θεμέλια ενός καλύτερου κοινού μέλλοντος.

4.2. Ερώτηση αριθ. 2: Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τα είδη αξιόποινης πράξης και βλάβης που καλύπτονται από ένα ελάχιστο πρότυπο;

4.2.1. Θα πρέπει αποφύγουμε σε κάθε περίπτωση να καταλήξουμε σε ελάχιστους κοινούς παρανομαστές υπό το φως της κατάστασης που επικρατεί σε κάθε κράτος και να επιδιώξουμε τη θέσπιση ενός ελάχιστου προτύπου που θα διασφαλίζει τη θέση και τα συμφέροντα των θυμάτων ως πολιτών του χώρου της Ένωσης, βασιζόμενοι στο Πράσινο Βιβλίο που καλύπτει σχεδόν όλες τις δυνατότητες απάντησης.

4.2.2. Ανάλυση των προτεινόμενων κριτηρίων:

- Επιλέξιμα θύματα - θα πρέπει να είναι επιλέξιμα τόσο τα άμεσα όσο και τα έμμεσα θύματα και να εναρμονισθούν στο μέτρο του δυνατού οι ορισμοί χωρίς να λησμονηθούν τα εξαρτώμενα μέλη της οικογενείας, οι παρευρισκόμενοι και οι "καλοί Σαμαρείτες".

- Κριτήρια σχετικά με το είδος της αξιόποινης πράξης και της βλάβης - Η πιο πιθανή να εγκριθεί μέχρι στιγμής προσέγγιση είναι αυτή που προβλέπει την κάλυψη των συνεπειών ιδιαίτερα βίαιων εγκλημάτων που προκάλεσαν σωματικές βλάβες (φυσικές) και ψυχολογικές (μη υλικού χαρακτήρα, πόνο) ή υλικές ζημίες που συνδέονται άμεσα με τις πρώτες. Επίσης καθαρά υλικές ζημιές, ακόμη και αν προκύπτουν από εγκλήματα χωρίς βία, επιβάλλεται να λαμβάνονται υπόψη, εφόσον ότι φέρνουν το θύμα σε πολύ δύσκολη οικονομική θέση. Άξιες προσοχής επίσης πρέπει να είναι οι περιπτώσεις θυμάτων που προκύπτουν από οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνεύματος. Πράγματι, στις περιπτώσεις όπου η συμπεριφορά του οδηγού φτάνει στη σοβαρότητα της κακόβουλης δράσης και κατά τις οποίες υπάρχουν σωματικές βλάβες ή απώλεια ζωής, πρέπει να παγιωθεί η κοινή αναγνώριση του γεγονότος ότι βρισκόμαστε ενώπιον εγκληματικής πράξης που έχει διαπραχθεί με χρήση βίας, και να εξάγονται τα δέοντα συμπεράσματα.

- Είναι, επιπλέον, αναγκαίος ένας γενικός ορισμός του εγκλήματος που συνεπάγεται αποζημίωση.

4.3. Ερώτηση αριθ. 3: Πρέπει να ενσωματωθεί σε ένα ελάχιστο πρότυπο ο βαθμός αποδείξεως που απαιτείται από τον αιτούντα κρατική αποζημίωση;

4.3.1. Θα πρέπει να θεσπισθεί η ανάγκη παρουσίασης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων και η ύπαρξη μέσων επαλήθευσής τους (καθώς και η αρχή της τιμωρίας των παραβατών).

4.3.1.1. Επίσης, θα πρέπει να προβλεφθεί η εφαρμογή της αρχής της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης διευκόλυνσης της παρουσίασης των αποδεικτικών στοιχείων (θεωρώντας ότι τα αποδεικτικά στοιχεία θα πρέπει να επιτρέπουν όσο το δυνατόν περισσότερο "τον καθορισμό της σχέσης αιτίου και αποτελέσματος που συνδέει την εγκληματική πράξη και τις ζημίες για τις οποίες ζητείται αποζημίωση") αποφεύγοντας την εφαρμογή διαδικαστικών μηχανισμών που έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

4.3.1.2. Εκτός από τις γενικές αρχές που, βάσει της αρχής της αλληλεγγύης, εναπόκειται στο κάθε κράτος μέλος να αναπτύξει (και οι οποίες θα κριθούν βάσει του κοινού ευρωπαϊκού αισθήματος), το ελάχιστο κοινό πρότυπο θα πρέπει να καθορισθεί όσο το δυνατόν συντομότερα (με ενδεχόμενες εξαιρέσεις) προκειμένου να καταστεί δυνατή η παρουσίαση των ενδείξεων ή των αποδεικτικών στοιχείων, υπό το φως πάντα της ιδιαίτερα δύσκολης και ανασφαλούς κατάστασης στην οποία ευρίσκονται τα θύματα και της ανάγκης να αποφευχθεί η πρόκληση δευτερευουσών βλαβών.

4.4. Ερώτηση αριθ. 4: Πρέπει οι μη αποτιμώμενες εις χρήμα ζημίες να συμπεριληφθούν σε ένα ελάχιστο πρότυπο και, αν ναι, μπορεί να συμπεριληφθεί ορισμός των ζημιών αυτού του είδους;

4.4.1. Όσον αφορά τις επιλέξιμες για την παροχή αποζημίωσης ζημίες συμφωνούμε απολύτως με την περιγραφόμενη στο Πράσινο Βιβλίο προοπτική σχετικά με τις υλικές ζημίες (δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα πλέον μειονεκτούντα άτομα).

4.4.2. Ως προς τις υλικές ζημιές, μεγάλη σημασία έχει η θέσπιση κατώτατου ορίου. Η λύση πού προτείνεται σχετικά στην Πράσινη Βίβλο φαίνεται επίσης να αποδέχεται την πρόταση αυτή ενόψει της δυσκολίας αναζήτησης μιας κοινής έννοιας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις περιπτώσεις πρόκλησης ζημίας που προέρχεται από βλάβες, οι συνέπειες των οποίων παρατείνονται στο χρόνο.

4.4.2.1. Η εφαρμογή της αρχής της εκτίμησης υπό τις αυτές προϋποθέσεις με αυτές που ισχύουν στην εθνική νομοθεσία για την αστική ευθύνη, παρά το γεγονός ότι δεν προωθεί αναγκαστικά την εναρμόνιση, μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προόδου.

4.4.2.2. Η προώθηση της εναρμόνισης θα μπορούσε, πάντως, να επιχειρηθεί μέσω ενός κοινού πίνακα που θα θεσπίζει κλίμακες αποζημίωσης για κάθε κατηγορία μορφής εγκλήματος και στον οποίο θα θεσπίζονται τα κριτήρια κατάταξης των διαφόρων περιπτώσεων σε κάθε κατηγορία του πίνακα.

4.4.2.3. Η χρήση ενδεικτικών πινακίδων συνεπάγεται, πάντως, τον κίνδυνο της μηχανικής εφαρμογής τους από τις αρχές και δημιουργεί καταστάσεις απανθρώπησης της απόφασης. Για να αντιμετωπισθεί παρόμοια συνέπεια θα ήταν σκόπιμο να ανοιχθούν αυτοί οι τύποι αποφάσεων σε οργανώσεις υποστήριξης του θύματος, οι οποίες με την προετοιμασία και τη λεπτότητά τους θα μπορούσαν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να παρέχουν ουσιώδη στοιχεία για μία απόφαση που δεν έχει αυτόματο χαρακτήρα.

4.5. Ερώτηση αριθ. 5: Η αποζημίωση για μόνιμη αναπηρία μπορεί να προσδιορισθεί για τους σκοπούς των ελάχιστων προτύπων;

4.5.1. Συμφωνούμε γενικά με την άποψη της Επιτροπής. Τονίζεται ότι το κατώτατο όριο για την αποζημίωση μη υλικών ζημιών, που προαναφέρθηκε, δεν δύναται να αγνοεί όλες τις ενδεχόμενες καταστάσεις μόνιμης ανικανότητας όπως και τις καταστάσεις μη υλικών ζημιών που απορρέουν από παρατεταμένη ανικανότητα. Θα είναι, επίσης, ενδεχομένως θετική η ύπαρξη ενός πίνακα με τους διάφορους βαθμούς ανικανότητας.

4.6. Ερώτηση αριθ. 6: Θα έπρεπε ένα ελάχιστο πρότυπο να λαμβάνει υπόψη την οικονομική κατάσταση του θύματος κατά τον καθορισμό της επιλεξιμότητας του θύματος ή του ποσού της αποζημίωσης;

4.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η απάντηση είναι αρνητική. Η δικαιότερη λύση θα ήταν η αποζημίωση να καθορίζεται βάσει της πραγματικής ζημίας που έχει προκληθεί βάσει του κριτηρίου της ισότητας.

4.6.2. Ως προς τον καθορισμό του ποσού της αποζημίωσης υφίσταται συμφωνία, ακόμη μια φορά, γενικά, με την στάση της Επιτροπής. Στις μη αποτιμώμενες σε χρήμα ζημίες ως πολύ βιώσιμη λύση φαίνεται να είναι ο καθορισμός από κάθε κράτος μέλος του ύψους της αποζημίωσης, έστω και αν πρέπει να αγνοείται, όπως προαναφέρθηκε, ενόψει των δυσχερειών, η λύση της χρήσης ενός κοινού πίνακα.

4.6.3. Στην περίπτωση θυμάτων εκτός των συνόρων πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πιθανές διαφορές στη μεταχείριση των θυμάτων που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών, ζήτημα που θα εξετασθεί στη συνέχεια.

4.7. Ερώτηση αριθ. 7: Πώς πρέπει να καθορισθεί, σε ένα ελάχιστο πρότυπο, ο επικουρικός χαρακτήρας της κρατικής αποζημίωσης σε σχέση με άλλες πηγές αποζημίωσης των θυμάτων;

4.7.1. Δεν χρειάζεται να φθάσουμε στο τέλος μίας διαδικασίας για να εξετάσουμε το κατά πόσον υπάρχει η δυνατότητα καταβολής αποζημίωσης από το ίδιο το άτομο που διέπραξε την εγκληματική πράξη ή καταβολής αποζημίωσης με άλλο τρόπο.

4.7.2. Όσο καθυστερεί η επίλυση των προβλημάτων που έχει να αντιμετωπίσει το θύμα τόσο επιδεινώνεται η θέση του.

4.7.3. Ως λύση πρώτης ανάγκης στις περιπτώσεις που αυτό κριθεί αναγκαίο το κράτος θα πρέπει να αναλαμβάνει την κατ' αρχήν καταβολή αποζημίωσης και την άμεση χορήγηση προκαταβολής για την αντιμετώπιση των πραγματικών αναγκών του θύματος.

4.7.4. Αρμόδιο για την άσκηση του δικαιώματος επιστροφής σχετικά με μεταγενέστερα επιλέξιμα αποζημίωσης αποτελέσματα που θα επιβεβαιωθούν αργότερα είναι το κράτος, ιδιαίτερα εκείνο της καταγωγής του εγκληματία.

4.7.5. Ο επικουρικός χαρακτήρας της αποζημίωσης που καταβάλλεται από το κράτος, που προσδιορίσθηκε ως αρχή, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να έχει ως αποτέλεσμα την μη αντιμετώπιση του προβλήματος ή την αντιμετώπισή του κατά τρόπο που προκαλεί δευτερεύοντα προβλήματα στα θύματα.

4.7.6. Στην πράξη η καταβολή αποζημίωσης από το κράτος θα πρέπει σε πολλές περιπτώσεις να αποτελεί την πρώτη απάντηση στα προβλήματα του θύματος.

4.7.7. Εάν το θύμα υποχρεούται να αποδείξει, πριν να μπορέσει να λάβει αποζημίωση από το κράτος, ότι έχει ήδη εξαντλήσει όλες τις άλλες ενδεχόμενες δυνατότητες λήψης αποζημίωσης και δεν το έχει επιτύχει (από εκείνον που του επετέθη, από ασφάλειες κ.λπ.), η καθυστέρηση και η δυσχέρεια μιας τέτοιας διαδικασίας το μόνο που θα επιτύχει θα είναι να επιτείνει την κατάσταση του θύματος και να καταστήσει την βοήθεια του κράτους ως κάτι που λίγο θα απέχει από την υποκρισία.

4.8. Ερώτηση αριθ. 8: Ποιες άλλες πηγές αποζημίωσης πρέπει να αφαιρεθούν από την κρατική αποζημίωση;

4.8.1. Το ζήτημα αυτό αφορά κυρίως όπως υπογραμμίζεται και στο Πράσινο Βιβλίο τις ιδιωτικές ασφαλίσεις.

4.8.1.1. Για το σκοπό αυτό το ζήτημα των ασφαλειών παρουσιάζει ομοιότητες με το ζήτημα της οικονομικής κατάστασης του θύματος.

4.8.1.2. Ωστόσο φαίνεται ότι δεν πρέπει να αποκλεισθεί η δυνατότητα να επιστραφεί στο κράτος η χρηματική υποστήριξη που παρασχέθηκε, στην περίπτωση που το θύμα λαμβάνει αποζημίωση λόγω ασφάλειας. Το επιστρεφόμενο ποσό θα πρέπει να είναι αυτό ακριβώς που χορηγήθηκε από την ασφάλεια στην περίπτωση που είναι ίσο ή κατώτερο από το ποσό που χορηγήθηκε από το κράτος.

4.8.1.3. Εξυπακούεται ότι το συμφέρον του θύματος θα τυγχάνει επαρκούς υπεράσπισης.

4.8.1.4. Εκείνο που διακυβεύεται, πάντως, είναι η εφαρμογή του κριτηρίου της συμπληρωματικότητας και όχι της επικουρικότητας. Η ύπαρξη μιας ιδιωτικής ασφάλειας πρέπει να αγνοείται και το κράτος να ενεργοποιείται ωσάν το θύμα να μην είχε λάβει οποιαδήποτε προφύλαξη. Δηλαδή θα ήταν αντικείμενο τιμωρίας λόγω της επιμέλειάς του.

4.8.1.5. Η υπεράσπιση της λογικής της δευτερεύουσας φάσης της αποζημίωσης από το κράτος θα ενισχύσει και θα προβάλει τη διάδοση των ιδιωτικών και κοινωνικών ασφαλειών δίδοντας σ' αυτές ειδικό κίνητρο και κατάλληλη δημοσιονομική μεταχείριση.

4.9. Ερώτηση αριθ. 9: Πρέπει να συμπεριληφθεί στο ελάχιστο πρότυπο η δυνατότητα προκαταβολής;

4.9.1. Σύμφωνα με τα μέτρα που αφορούν την αίτηση (Πράσινο Βιβλίο 5.5-5.8) επιβάλλεται να λεχθεί ότι από πλευράς αρχών η υποκατάσταση του κράτους στα δικαιώματα στην αποζημίωση του θύματος, απορρέει από τον βεβαιωμένο χαρακτήρα της παρέμβασής του.

4.9.1.1. Σύμφωνα με το ανωτέρω δεν πρέπει να γίνει δεκτή, ενόψει των αναγκών του θύματος η προφανής συνέπεια που παρόμοιες αρχές δύνανται να έχουν από πλευράς χρονικής ακολουθίας της παρέμβασης του κράτους.

4.9.2. Η ανάληψη δράσης από το κράτος αφού εξαντληθούν όλες οι άλλες δυνατότητες δράσης δεν προστατεύει τα συμφέροντα του θύματος, διότι οι λύσεις που βρίσκονται τελικά, όπως έχει αποδειχθεί αυτοαναιρούνται.

4.9.3. Οι προκαταβολές αποτελούν σε κάθε περίπτωση τον αποτελεσματικότερο μηχανισμό έγκαιρης υποστήριξης των θυμάτων και αντιμετώπισης των πτυχών και των τάσεων αποκλεισμού που δημιουργεί η εν λόγω κατάσταση.

4.9.4. Η χρησιμοποίηση του μηχανισμού των προκαταβολών ως μέσου για την ανάληψη δράσης άμεσης προτεραιότητας και η ανάγκη συγκέντρωσης επαρκών στοιχείων ώστε να αιτιολογηθεί η καταβολή της συμβάλλει στον περιορισμό των προθεσμιών, δεδομένου ότι ο αιτών την αποζημίωση έχει ένα ισχυρό κίνητρο για να επισπεύσει όσο το δυνατόν περισσότερο την παρουσίαση της αίτησης αποζημίωσης και ταυτόχρονα υποχρεώνει το κράτος να προβεί στην προηγούμενη εξέταση της κατάστασης και στη λήψη σχετικής απόφασης με αποτέλεσμα στις περισσότερες περιπτώσεις να διευκολύνεται η εφαρμογή της μεταγενέστερης διαδικασίας.

4.9.5. Είναι σε κάθε περίπτωση γενικά αποδεκτό ότι οι προθεσμίες θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερες, ενώ θα πρέπει να προβλέπονται εξαιρέσεις για ειδικές περιπτώσεις, κατά τις οποίες οι προθεσμίες θα πρέπει να είναι ακόμη μεγαλύτερες (σεξουαλική ασέλγεια κατά ανηλίκων, για παράδειγμα) έχοντας πάντα στο νου ότι το ζητούμενο είναι η προστασία των συμφερόντων του θύματος και ότι στην περίπτωση αυτή το κράτος δεν φαίνεται να υφίσταται καμία ζημία.

4.9.6. Όσον αφορά τη δήλωση της αξιόποινης πράξης στις αρχές όπως περιγράφεται στο σημείο 5.6 του Πράσινου Βιβλίου και τις σχετικές εξαιρέσεις που προβλέπονται, θα πρέπει να προβλεφθεί ένα ελάχιστο πρότυπο και να προβλεφθούν εξαιρέσεις για όλες τις περιπτώσεις που αυτό μπορεί να γίνει ή στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το θύμα ενήργησε αναπόφευκτα διαφορετικά.

4.10. Ερώτηση αριθ. 10: Πρέπει να συμπεριληφθούν στο ελάχιστο πρότυπο κριτήρια που συνδέονται με τη συμπεριφορά του θύματος σε σχέση με την αξιόποινη πράξη ή τη συμμετοχή του σε εγκληματική δραστηριότητα εν γένει ή άλλοι προβληματισμοί που αφορούν το περί δικαίου αίσθημα ή τη δημόσια τάξη;

4.10.1. Η συμπεριφορά του θύματος δεν μπορεί να αγνοείται εάν αποτελεί τη βάση της παρανομίας και της συνακόλουθης σημειωθείσας ζημίας, και θα πρέπει να μπορεί να επηρεάζει αρνητικά, ή ακόμη και να εμποδίζει, την αποζημίωση από το κράτος. Όμως, η προγενέστερη κοινωνική, ηθική, κ.λπ. συμπεριφορά, ακόμη και η παράνομη, δεν μπορεί να συνδεθεί κατ' ανάγκην με μια συγκεκριμένη περίπτωση πρόκλησης αξιόποινης πράξης, προκειμένου να δικαιολογήσει την άρνηση αποζημίωσης από το κράτος. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι αφήνεται η πόρτα ανοιχτή για κάθε μορφή διακριτικών διαδικασιών, απαράδεκτων από την άποψη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και σε έναν κοινό χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας, ελευθερίας και εγγυήσεων.

4.10.2. Για την προστασία του θύματος και την διασφάλιση της ίσης μεταχείρισής του, αιτιολογείται επίσης η επανεξέταση και η βελτίωση του συνόλου των λόγων που καθορίζονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1983. Πράγματι, είναι απαράδεκτο π.χ. το θύμα να τιμωρείται για ένα εγκληματικό παρελθόν που δεν σχετίζεται καθόλου με το έγκλημα του οποίου υπήρξε θύμα, ή να μπορεί να γίνει επίκληση στη δημόσια τάξη προκειμένου να γίνουν διακρίσεις, όσον αφορά τη δυνατότητα λήψης αποζημίωσης από το κράτος για ορισμένες συμπεριφορές ή ορισμένες ομάδες προσώπων.

4.11. Ερώτηση αριθ. 11: Ποια άλλα κριτήρια πέραν αυτών που εξετάζονται στο συγκεκριμένο έγγραφο θα μπορούσαν να ενσωματωθούν σε ένα ελάχιστο πρότυπο;

4.11.1. Βάσει των αναφερθέντων και στην προηγούμενη ερώτηση δεν κρίνεται σκόπιμο να επιδιωχθεί ο καθορισμός και άλλων κριτηρίων.

4.12. Ερώτηση αριθ. 12: Το δικαίωμα του διαμεθοριακού θύματος να επιδιώξει τη συνδρομή αρχής στο κράτος μέλος κατοικίας του κατά την εξέταση αίτησης αποζημίωση από άλλο κράτος μέλος, μπορεί να αποτελέσει μέσο για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των διαμεθοριακών θυμάτων στην κρατική αποζημίωση;

4.12.1. Στις περισσότερες περιπτώσεις η καταλληλότερη λύση θα μπορούσε να είναι η διασφάλιση της επιθυμούμενης αμφίδρομης συνεργασίας που θα βασίζεται στο δίκτυο των εθνικών οντοτήτων που ασχολούνται με το ζήτημα της αποζημίωσης των θυμάτων ή στο ευρωπαϊκό δίκτυο ενώσεων ή άλλων οντοτήτων της οργανωμένης Κοινωνίας των Πολιτών που παρέχουν υποστήριξη προς τα θύματα, καθώς και η αξιοποίηση της συνεργασίας των κρατών στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου. Επίσης θα πρέπει να διασφαλισθεί η ύπαρξη μία εθνικής αρχής (με την ευκταία συμμετοχή οργανώσεων της αστικής κοινωνίας που είναι αφιερωμένες στην υποστήριξη του θύματος) που θα είναι αρμόδια για όλες τις εθνικές ενέργειες και διαρθρώσεις, είτε μόνη της είτε σε συνεργασία με άλλους οργανισμούς των κρατών μελών.

4.12.2. Τα εμπόδια που αναφέρονται στο σημείο 6.2 του Πράσινου Βιβλίου μπορούν να υπερκερασθούν με τη διασφάλιση της συμπληρωματικότητας της δράσης που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη αρκεί να καθορισθούν κοινές διαδικασίες τις οποίες εφαρμόζουν όλοι.

4.12.3. Υπό τις παρούσες συνθήκες είναι δύσκολο να αποφευχθεί η εφαρμογή της αρχής της εδαφικότητας.

4.12.3.1. Δεδομένου ότι αποτελεί την πλέον γνωστή και ανεπτυγμένη μορφή συνεργασίας και παροχής αμοιβαίας συνδρομής, θα πρέπει να επιδιωχθεί η δημιουργία ενός συνθετικού προτύπου που θα βασίζεται αφενός στην κατά προτεραιότητα εφαρμογή της αρχής της εδαφικότητας και αφετέρου στη λειτουργία ενός συμπληρωματικού συστήματος διπλής ευθύνης που θα παρέχει στον πολίτη τη δυνατότητα να προσφεύγει στο σύστημα αποζημίωσης του κράτους του οποίου είναι υπήκοος στην περίπτωση που είναι ευνοϊκότερο για αυτόν, συμπληρώνοντας την αποζημίωση που λαμβάνει στο κράτος μέλος στο οποίο υπήρξε θύμα εγκληματικής πράξης.

4.12.4. Όσον αφορά τη συμπληρωματική διαδικασία με τη μορφή της αμοιβαίας αναγνώρισης, το κράτος μέλος διαμονής του θύματος είναι υποχρεωμένο να δεχθεί το αποτέλεσμα της διαδικασίας αποζημίωσης που εφαρμόσθηκε στο κράτος που διαπράχθηκε το έγκλημα.

4.12.4.1. Η εξεύρεση μίας τέτοιας λύσης ωστόσο δεν εμποδίζει το θύμα να υποβάλει στο κράτος μέλος που διαμένει αίτηση για την παροχή συμπληρωματικής υποστήριξης, έχοντας κατά τον τρόπο αυτό τη δυνατότητα της χορήγησης προκαταβολών όταν αιτιολογείται από τις περιστάσεις.

4.13. Ερώτηση αριθ. 13: Η δυνατότητα του θύματος να λάβει κρατική αποζημίωση στο κράτος μέλος κατοικίας καθώς και στο κράτος μέλος τέλεσης της αξιόποινης πράξης μπορεί να αποτελεί ιδιαίτερο μέσο που να διευκολύνει την πρόσβαση των διαμεθοριακών θυμάτων στην κρατική αποζημίωση;

4.13.1. Το πρότυπο της διπλής ευθύνης παρουσιάζει τη δυσκολία ότι το κράτος μέλος διαμονής θα πρέπει να αντιμετωπίσει μία κατάσταση που έλαβε χώρα σε ένα άλλο κράτος και να επεξεργασθεί όλα τα στοιχεία που συνδέονται με την εν λόγω κατάσταση (η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών συνεχίζει να είναι απαραίτητη ενώ το θύμα συνεχίζει να έχει δυσκολίες ως προς τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων).

4.13.1.1. Εξάλλου, η εφαρμογή του εν λόγω προτύπου μπορεί να οδηγήσει, ενδεχομένως, στη λήψη αποκλινουσών αποφάσεων για διαδικαστικούς λόγους.

4.13.2. Το συνθετικό πρότυπο που προαναφέρθηκε στην προηγούμενη απάντηση δίδει τη δυνατότητα της ομοιόμορφης μεταχείρισης σε κάθε κράτος μέλος για παρόμοιες περιπτώσεις και ταυτόχρονα δίδει τη δυνατότητα στον πολίτη ενός κράτους μέλους στο οποίο ισχύει ευνοϊκότερο καθεστώς να αποφύγει τη δυσμενέστερη μεταχείρισή του σε σχέση με τους συμπολίτες του που έχουν υπάρξει θύματα παρόμοιας αξιόποινης πράξης στην ίδια τους τη χώρα.

4.13.2.1. Εξάλλου, είναι βέβαιο ότι η εφαρμογή του εν λόγω προτύπου παρέχει ελάχιστα κίνητρα για την βελτίωση της λιγότερο θετικής κρατικής αντιμετώπισης παρόμοιων περιπτώσεων προς την κατεύθυνση της σύγκλισης.

4.13.3. Για να αποφευχθεί η στρωματοποίηση των απαντήσεων που δίδει το κάθε κράτος μέλος για την αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων, την οποία θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα η εφαρμογή του εν λόγω προτύπου, θα πρέπει να θεσπισθεί ένα σημείο αναφοράς που θα βασίζεται στα καλύτερα στοιχεία των απαντήσεων των διαφόρων κρατών μελών. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει το καταλληλότερο σημείο σύγκλισης.

4.13.3.1. Οι προσπάθειες για τον καθορισμό του εν λόγω σημείου αναφοράς θα πρέπει να αρχίσουν εγκαίρως ανάλογα με το σημείο εκκίνησης του κάθε κράτους μέλους.

4.13.3.2. Υπάρχουν κατά συνέπεια δύο κοινά πρότυπα που θα πρέπει ισχύσουν για τον καθορισμό των παραμέτρων της απάντησης:

- το ελάχιστο εκείνο πρότυπο κάτω από το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει ένα αξιόπιστο σύστημα, γεγονός που καθιστά αναγκαία την άμεση εξασφάλιση της εφαρμογής του από τα συστήματα εκείνα με την λιγότερο θετική ενδεχομένως απάντηση. Το πρότυπο αυτό θα πρέπει να αποτελέσει το σημείο αναφοράς για τη βελτίωση των απαντήσεων που δίδονται σε παρόμοιες καταστάσεις·

- το πρότυπο εκείνο που θα διασφαλίζει ένα επίπεδο απάντησης ποιότητας και θα αποτελέσει τόσο το σημείο αναφοράς για την περαιτέρω ανάπτυξή απαντήσεων όσο και παράμετρο αξιολόγησης της πορείας της κατάστασης εντός μίας λογικής χρονικής περιόδου κοινά αποδεκτής.

4.13.4. Η ενδεχόμενη εναρμόνιση θα μπορούσε να προωθηθεί με τη λήψη διαδοχικών μέτρων, η λήψη των οποίων θα διευκολυνθεί με την εφαρμογή του συνθετικού μηχανισμού της εδαφικότητας/συμπληρωματικότητας ή τη δημιουργία ενός κοινού ρυθμιστικού ταμείου.

4.13.5. Ο καθορισμός ενός χρονοδιαγράμματος για τη θέσπιση του προτύπου αναφοράς, π.χ. η θέσπισή του σε τρεις ή τέσσερις φάσεις, θα επιτρέψει την κατάταξη των κρατών μελών στο πλαίσιο ενός είδους πίνακα εκκίνησης του κάθε κράτους μέλους για τη θέσπιση του προτύπου αναφοράς.

4.14. Ερώτηση αριθ. 14: Ποιες άλλες λύσεις πέραν αυτών που αναλύονται στο παρόν έγγραφο μπορούν να προβλεφθούν για να διευκολυνθεί η πρόσβαση των διαμεθοριακών θυμάτων στην κρατική αποζημίωση;

4.14.1. Το συνθετικό πρότυπο που προαναφέρθηκε αποτελεί μία υπόθεση που θα πρέπει να αναλυθεί.

4.14.2. Δεν θα πρέπει επίσης να λησμονούμε τις τρέχουσες εργασίες των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τη δημιουργία ενός ταμείου υποστήριξης των διασυνοριακών θυμάτων με σκοπό, και αυτό είναι το σημείο που μας ενδιαφέρει, την αποζημίωση των θυμάτων. Το εν λόγω ταμείο θα λειτουργεί συμπληρωματικά σε σχέση με την υποστήριξη που παρέχουν τα κράτη μέλη που δεν είναι σε θέση να χορηγήσουν τα ελάχιστα ποσά που θεωρούνται ως ικανοποιητικά. Το εν λόγω ταμείο θα χρηματοδοτεί επίσης την πραγματοποίηση των εκστρατειών διάδοσης και ενημέρωσης που είναι απαραίτητες στην επικράτεια της Ένωσης.

4.15. Ερώτηση αριθ. 15: Πρέπει να δημιουργηθούν εναρμονισμένα έντυπα που να χρησιμοποιούνται για τις αιτήσεις κρατικής αποζημίωσης σε όλα τα κράτη μέλη;

4.15.1. Όπως προαναφέρθηκε για την εφαρμογή της στρατηγικής που προβλέπεται από το Πράσινο Βιβλίο είναι απαραίτητη η κατάρτιση εναρμονισμένων εντύπων που θα είναι μεταφρασμένα στις πλέον χρησιμοποιούμενες κοινές γλώσσες.

4.16. Άλλες πτυχές για τις οποίες θα πρέπει να θεσπισθούν πρότυπα

4.16.1. Για τη διασφάλιση της ενημέρωσης και της παροχής των κατάλληλων διευκρινίσεων προς το θύμα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις διασυνοριακές αξιόποινες πράξεις, είναι απαραίτητη η καθιέρωση ενός προτύπου που θα αφορά το είδος των πληροφοριών που θα πρέπει να παρέχονται σε ολόκληρη την Ένωση, πρόσβαση στις οποίες θα πρέπει να διαθέτουν και οι οντότητες που είναι υπεύθυνες για την ενημέρωση.

4.16.2. Στις διασυνοριακές περιπτώσεις η χρήση των πλέον χρησιμοποιούμενων ευρωπαϊκών γλωσσών εργασίας (καθώς και η γλώσσα δια νευμάτων με τους σχετικούς διερμηνείς ή για να διευκολύνεται η επικοινωνία με τα θύματα που παρουσιάζουν ακουστικό πρόβλημα) θα πρέπει να γίνει αποδεκτή από όλα τα κράτη. Η χρησιμοποίηση δίγλωσσων ή τρίγλωσσων εντύπων είναι όπως προαναφέρθηκε θεμελιώδους σημασίας.

4.16.3. Θα πρέπει να εξετασθεί το ζήτημα θέσπισης προτύπου που θα καθορίζει μία ανώτατη προθεσμία υποβολής της αίτησης αποζημίωσης.

4.16.4. Τα επίσημα έγγραφα που χρειάζεται το θύμα για την αίτηση της αποζημίωσης θα πρέπει να διατίθενται δωρεάν. Επιβάλλεται να έχει την υποστήριξη των αρχών για την χρησιμοποίηση τους και το περιεχόμενο και η γλώσσα στην οποία συντάσσονται επιβάλλεται να είναι κατανοητά, αμέσως ή εμμέσως, από το θύμα. Επίσης, πρέπει να προωθηθεί κατά προτεραιότητα η χρήση των ταχύτερων τεχνικών μέσων επικοινωνίας.

5. Συμπέρασμα

5.1. Υπό την επιφύλαξη των ανησυχιών που εκφράσθηκαν στο πλαίσιο των αρχικών παρατηρήσεων και έχοντας επίγνωση των δυσκολιών που παρουσιάζουν οι τελικές επιλογές, που θα πρέπει να είναι σε κάθε περίπτωση αποτέλεσμα συναινετικών λύσεων, θεωρούμε ότι γίνονται σταθερά βήματα προς την κατεύθυνση της επίτευξης του επιδιωκόμενου στόχου.

5.2. Έχοντας υπόψη, κατά κύριο λόγο, όπως επισημαίνεται στο πλαίσιο της γενικής ανάλυσης που έγινε, την καθοριστική σημασία που έχει το να δοθεί ικανοποιητική απάντηση στα ζητήματα που συνδέονται με τη διαχείριση της κατάστασης που καλείται να αντιμετωπίσει το θύμα διασυνοριακών αξιόποινων πράξεων και να αποφευχθούν διάφορες δυσκολίες, κρίνεται σκόπιμο να αντιμετωπισθεί το ζήτημα με την καθιέρωση ενός όσο το δυνατόν επαρκέστερου κοινού επιπέδου αποζημιώσεων, μέσω της καθιέρωσης διαφορετικών βαθμών διαδοχικής ανάπτυξης και διαφορετικών επιπέδων εκκίνησης που θα υφίστανται προοδευτικά ρυθμιστικές διορθώσεις.

5.3. Η λύση που θα βρεθεί θα πρέπει να βασίζεται κατά προτεραιότητα στην αρχή της αλληλεγγύης και της ίσης μεταχείρισης των πολιτών στον κοινό χώρο, χωρίς να λησμονούμε ότι η σύγκλιση είναι μία διαδικασία και όχι μόνο ένας στόχος καθώς και το ότι η έννοια του "ευρωπαίου πολίτη" θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως μία κοινή βάση ποιότητας, η οποία παρά το γεγονός ότι αποτελεί τη βασική έννοια αναφοράς δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να λειτουργεί περιοριστικά.

5.4. Κατά συνέπεια τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της διαδικασίας για την καθιέρωση ενός ανώτατου προτύπου αναφοράς θα πρέπει να επιδιώκουν την καθιέρωση ενός ελάχιστου κοινού παρανομαστή.

5.5. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς το χρόνο που θα απαιτηθεί για την υλοποίησή των μέτρων σταδιακής ανάπτυξης και να προβλεφθεί η επιβολή κυρώσεων για όσους δεν συμμορφώνονται προς τη συμβιβαστική λύση που έχει βρεθεί.

5.6. Η ιδέα της εφαρμογής της αρχής της συμπληρωματικότητας που έχει προταθεί μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικές δυσκολίες, δεδομένου ότι η λήψη των αποφάσεων αποζημίωσης από το κράτος βασίζεται γενικά στην αρχή της ισότητας και όχι σε αντικειμενικά νομικά κριτήρια γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα πιθανή την εμφάνιση διπλών εκτιμήσεων. Το θέμα αυτό αποτελεί ένα απλό στοιχείο της διεξαγόμενης συζήτησης. Ένα άλλο στοιχείο που θα μπορούσε να εξετασθεί είναι η χρησιμοποίηση ενός ευρωπαϊκού ταμείου με στόχο τη διασφάλιση της συμπληρωματικότητας δεδομένου ότι λόγω των εισφορών που θα καταβάλλουν τα κράτη θα είναι υποχρεωμένα να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να σεβασθούν την εφαρμογή του προτύπου και την καταβολή του ύψους της αποζημίωσης που έχει συμφωνηθεί. Επίσης με την χρησιμοποίηση του εν λόγω ταμείου θα αποφεύγονταν η καταβολή των μεγαλύτερων ποσών πάντα από τους ίδιους.

5.7. Όπως υπογραμμίσθηκε αρχικά η εξαιρετική εργασία της Επιτροπής, για την οποία η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της, αποτελεί το επιστέγασμα ουσιαστικών προσπαθειών για τη δημιουργία ενός πλαισίου ιδιαίτερα σημαντικού για την οικοδόμηση ενός ενιαίου χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

5.8. Η υλοποίηση της πρωτοβουλίας της Επιτροπής σχετικά με την αποζημίωση από το κράτος των θυμάτων εγκληματικών πράξεων θα αποτελέσει μία πραγματικά αξιοσημείωτη προσπάθεια για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των πολιτών και μία ουσιαστική και παραδειγματικού χαρακτήρα συμβολή των κρατών μελών στις προσπάθειες οικοδόμησης ενός πραγματικά ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης, εμβαπτισμένου στην ιδέα της επικουρικότητας, νοητού ως αποτελεσματική συνυπευθυνότητα που γίνεται σεβαστή στο παγκόσμιο, θεμελιώδες δίκαιο ενώπιον της επίθεσης, του κινδύνου και του εγκλήματος.

Βρυξέλλες, 20 Μαρτίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 019 της 23.1.1999, σ. 1-15, Πρόγραμμα δράσης του Συμβουλίου και της Επιτροπής όσον αφορά την άριστη δυνατή εφαρμογή των διατάξεων της Συνθήκης του Άμστερνταμ για τη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.