Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Περισσότερη Δημοκρατία, Διαφάνεια και Αποτελεσματικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση"

(2003/C 73/17)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 14ης Μαΐου 2002 να καταρτίσει σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 5 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετική γνωμοδότηση και να αναθέσει στην επιτροπή "Συνταγματικά θέματα και ευρωπαϊκή διακυβέρνηση" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 14ης και 15ης Δεκεμβρίου 2001 και ιδίως τη διακήρυξη του Λάακεν για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

έχοντας υπόψη το Λευκό Βιβλίο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση της 25ης Ιουλίου 2001 (COM(2001) 428 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη συμβολή της στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση που υιοθετήθηκε στις 4 Ιουλίου 2002, η οποία συνοψίζει τις κύριες προσδοκίες της σχετικά με το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αφορά ορισμένα από τα ζητήματα που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Συνέλευση (CdR 127/2002 fin)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 14ης Νοεμβρίου 2001, με θέμα την προετοιμασία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λάακεν και την μελλοντική εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της διακυβερνητικής διάσκεψης του 2004 (CdR 104/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη την έκθεσή της για την εγγύτητα της 20ής Σεπτεμβρίου 2001 (CdR 436/2000 fin) και τη δήλωση της Σαλαμάνκα της 22ας Ιουνίου 2001 (CdR 107/2001 fin)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 4ης Απριλίου 2001, για τα αποτελέσματα της Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2000 και για τη συζήτηση σχετικά με το μέλλον της ΕΕ (CdR 430/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τις γνωμοδοτήσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2000 με θέμα τις νέες μορφές διακυβέρνησης: ένα πλαίσιο πρωτοβουλίας των πολιτών (CdR 182/2000 fin)(3) και της 13ης Μαρτίου 2002 με θέμα την Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση (CdR 103/2001 fin)(4)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 120/2002 rev. 2) που υιοθετήθηκε ομόφωνα στις 4 Οκτωβρίου 2002 από την επιτροπή "συνταγματικά θέματα και ευρωπαϊκή διακυβέρνηση", με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. McConnell (UK-ΕΣΚ) Πρωθυπουργού της Σκοτίας·

εκτιμώντας ότι της παραχωρήθηκε καθεστώς παρατηρητή στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λάακεν, το οποίο θεώρησε επίσης ότι η περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα στην ΕΕ αποτελεί ζήτημα που πρέπει να εξετασθεί προκειμένου να ανανεωθεί η Ένωση·

εκτιμώντας ότι για την επίτευξη της περισσότερης δημοκρατίας, διαφάνειας και αποτελεσματικότητας στην ΕΕ που περιλαμβάνονται στη δήλωση του Λάακεν, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναφέρθηκαν επανειλημμένως στην ανάγκη μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων και της κοινοτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων, προκειμένου να τα καταστήσουν εγγύτερα στους πολίτες·

εκτιμώντας ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, από τη φύση τους, είναι εγγύτερες στους πολίτες από οποιαδήποτε άλλη αρχή, και καθημερινά εφαρμόζουν το μεγαλύτερο αριθμό κοινοτικών αποφάσεων, καθιστώντας την Ευρώπη τμήμα της ζωής των κατοίκων τους·

εκτιμώντας ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρώπης επιθυμούν να συμμετέχουν πλήρως στην μετά την Νίκαια συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενόψει της μελλοντικής μεταρρύθμισης της Ένωσης·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Νοεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 21ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. θεωρεί ότι, με δεδομένες τις προκλήσεις που πρόκειται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης έχει ύψιστη σημασία,

1.2. πιστεύει ότι, παρότι το εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπήρξε επιτυχές, υπάρχει μια σειρά από θέματα που πρέπει να επιλυθούν για να εξασφαλισθεί η συνέχεια της επιτυχίας αυτής. Αυτό είναι ένα γεγονός που αναγνωρίστηκε από τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη και τις τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις. Το χαμηλό ποσοστό συμμετοχής στις ευρωεκλογές αποτελεί σαφή απόδειξη της απομάκρυνσης ευρωπαίων πολιτών από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ενίσχυση της αντίληψης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμιγνύεται σε υποθέσεις, οι οποίες θα ήταν καλύτερο να παραμείνουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

1.3. αναγνωρίζει ότι, λόγω των πιθανών επιπτώσεων της επικείμενης διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η σημασία της μεταρρύθμισης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

1.4. χαιρετίζει την συντακτική συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης ως ένα καινοτόμο και ολοκληρωμένο μέσο για την διαμόρφωση προτάσεων για την μελλοντική πορεία της Ένωσης.

1.5. τονίζει την ανάγκη να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον στις πραγματικές επιθυμίες των απλών πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να προσφέρει πραγματικά σημαντικά και απτά οφέλη όπως οικονομική ευημερία, περισσότερη ασφάλεια, κοινωνική δικαιοσύνη, καλύτερο περιβάλλον, βελτιωμένη ποιότητα διαβίωσης και αύξηση της επιρροής σε παγκόσμια κλίμακα.

1.6. τονίζει ότι πρέπει να υπάρξει μέριμνα ούτως ώστε να διασφαλισθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι σε θέση να προσφέρει παρόμοια οφέλη με όσο το δυνατόν περισσότερο αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο και - πράγμα σημαντικό - η προσφορά της αυτή να είναι ορατή και κατανοητή από τους πολίτες. Για να αναγνωρίσουν οι πολίτες τα οφέλη που τους προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην καθημερινή τους ζωή πρέπει να υπάρξουν περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προωθήσει τη συμμετοχή των απλών πολιτών και την επαφή μαζί τους έτσι ώστε να τους επιτρέψει να αισθανθούν ότι τους ενδυναμώνει και δεν τους αποξενώνει.

1.7. πιστεύει ότι, ενώ εκ πρώτης όψεως τα μέτρα υπέρ της δημοκρατίας και της διαφάνειας ενδέχεται να αντιτίθενται στα μέτρα αποτελεσματικότερης λήψης αποφάσεων, είναι δυνατόν να επιλεγούν λύσεις που ενισχύουν τόσο τη δημοκρατία όσο και την αποτελεσματικότητα. Κατά μεγάλο μέρος, το θεωρούμενο δημοκρατικό έλλειμμα προκύπτει διότι οι πολίτες δεν γνωρίζουν τα ζητήματα ή τους φακέλους που εξετάζονται/συζητούνται στα όργανα της ΕΕ και συχνά ακόμη δεν μπορούν να γνωρίζουν σαφώς ποιος είναι σχετικά υπεύθυνος. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να μην λειτουργεί σωστά η φυσιολογική δημοκρατική διαδικασία, όπου η γνώμη του κοινού/των ενδιαφερομένων δεν βαρύνει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τούτο συνεπάγεται τα εξής:

1.7.1. πρώτον, δεν αντικατοπτρίζονται οι απόψεις όλων των μερών της ΕΕ, γεγονός που οδηγεί στον κίνδυνο λήψης ακατάλληλων και δαπανηρών αποφάσεων και στην πιθανή ανάγκη νέων δαπανηρών μέτρων για την αποκατάσταση των λαθών.

1.7.2. δεύτερον, οι πολίτες συχνά ανακαλύπτουν μια κοινοτική νομική πράξη όταν δεν έχουν πλέον καμία άλλη δυνατότητα από το να συμμορφωθούν, με συνέπεια το αίσθημα του ανικανοποίητου και της αδυναμίας. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ο κίνδυνος να μην παρέχεται στη νομοθεσία η πλήρης στήριξη εκείνων από τους οποίους εξαρτάται η επιτυχής εφαρμογή της.

1.8. θεωρεί συνεπώς ότι καθήκον της ΕΤΠ είναι να εντοπίσει τρόπους βελτίωσης της διαφάνειας στην κοινοτική διαδικασία λήψης αποφάσεων και να ενισχύσει τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών (που είναι οι εγγύτερες στους πολίτες) και, παράλληλα, να προωθήσει την αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων.

1.9. είναι πεπεισμένη ότι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να κατανοήσουν σαφέστερα το όραμα και τους στόχους της. Οι πολίτες πρέπει να αισθάνονται ότι είναι σε θέση να επηρεάσουν τις δράσεις και τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πολίτες πρέπει να αισθάνονται ότι η ΕΕ είναι ανοιχτή και λογοδοτεί και ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι σαφής και διαφανής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να καταδείξει με καλύτερο τρόπο ότι ασχολείται με τα θέματα που ενδιαφέρουν τους πολίτες και ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για τα αποτελέσματα παρά για τους μηχανισμούς διακυβέρνησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διαβεβαιώσει τους πολίτες της ότι είναι έτοιμη να καθιερώσει νέα μέτρα με τρόπο που να συνάδει με την θεσμική ποικιλομορφία που υπάρχει σε επίπεδο κρατών μελών και τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

1.10. πιστεύει ότι ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι η μεταρρύθμιση του θεσμικού πλέγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διαδικασιών νομοθεσίας και λήψης αποφάσεων. Υπάρχουν πάρα πολλές πιθανές μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να εξετασθούν κατά τη διάρκεια των εργασιών της Συνέλευσης για το μέλλον της Ένωσης και της διακυβερνητικής διάσκεψης του 2004. Η Δήλωση του Λάακεν έθεσε σειρά ερωτημάτων σχετικά με τη δημοκρατία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα. Η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται σε δύο τομείς: πρώτον, στον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο η τοπική και περιφερειακή διοίκηση και η Επιτροπή των Περιφερειών μπορούν να δράσουν προκειμένου να γεφυρωθεί το χάσμα που χωρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση από τους πολίτες της, και δεύτερον, υποδεικνύει μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για να είναι σε θέση να εξετάσουν και να κατανοήσουν το σημαντικό ρόλο της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

1.11. υπενθυμίζει τη συμβολή της στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υιοθετήθηκε στις 4 Ιουλίου 2002 (CdR 127/2002 fin), με την οποία ζητούσε να αναγνωρισθεί στην ΕΤΠ το καθεστώς του θεσμικού οργάνου με όλα τα συνεπόμενα δικαιώματα καθώς και να ενισχυθούν τα καθήκοντά της,

1.12. εφιστά την προσοχή στη γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις (20 και 21 Νοεμβρίου 2002) σχετικά με την Καλύτερη κατανομή και τον προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις να ορισθούν ως οριζόντιοι στόχοι της ΕΕ η οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, η σταθερή ανάπτυξη και οι ίσες ευκαιρίες.

1.13. εφιστά την προσοχή στην γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις (20 και 21 Νοεμβρίου 2002) σχετικά με την Απλούστευση των μέσων της Ένωσης και εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις σχετικά με την συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών, την μεγαλύτερη διαφάνεια στις επιτροπές, την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας κατά την εφαρμογή μέτρων απλούστευσης καθώς και τη εκ των προτέρων εκτίμηση των ενδεχόμενων επιπτώσεων.

1.14. εφιστά την προσοχή στην γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε στις (20 και 21 Νοεμβρίου 2002) σχετικά με τον δρόμο προς ένα Σύνταγμα για τους ευρωπαίους πολίτες και εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προτάσεις για την προστασία των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας και για την συμπερίληψη συνταγματικής συνθήκης με ρητή αναφορά στην αρχή της ελαστικής εφαρμογής σε εθνικό, περιφερειακό ή υποπεριφερειακό επίπεδο.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

- Γενικές αρχές

2.1. προτείνει ότι για την χάραξη περιγράμματος για τη μεταρρύθμιση με την οποία επιδιώκεται περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να στηριχθεί στις ακόλουθες αρχές:

2.2. θεωρεί ότι για την βελτίωση της διαφάνειας, είναι ανάγκη να διασαφηνισθεί ποιος κάνει τι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να γίνει περισσότερο κατανοητό ότι εξουσίες που δεν έχουν εκχωρηθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν στη δικαιοδοσία των κρατών μελών και της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης, Οι σαφέστεροι ρόλοι και ευθύνες σημαίνουν απλούστερες και ουσιαστικότερες διαδικασίες και αποτελεσματικότερες πολιτικές. Προκειμένου να ενισχύσει τη δημοκρατία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να δρα εντός των ορίων που καθορίζονται από τις Συνθήκες, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, σεβόμενη την εθνική, περιφερειακή, τοπική και πολιτιστική ταυτότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει επίσης να σέβεται το ρόλο που διαδραματίζουν τα κράτη μέλη όσον αφορά τις αποφάσεις για την κατανομή αρμοδιοτήτων στο εσωτερικό τους.

2.3. θεωρεί ότι προκειμένου η ΕΕ να εδραιώσει το δημοκρατικό της έρεισμα, χρειάζεται μεγαλύτερη άμεση συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην νομοθετική διαδικασία και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η αποτελεσματική διακυβέρνηση θα πρέπει να προάγει την συμμετοχή των πολιτών και την εκ μέρους τους άσκηση επιρροής επί της καταρτιζόμενης πολιτικής με την προαγωγή της συμμετοχής της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης. Η τοπική και περιφερειακή διοίκηση εφαρμόζει (και σε ορισμένες περιπτώσεις θεσπίζει) κοινοτική νομοθεσία. Επίσης, είναι δημοκρατική εκλεγμένη και εκπροσωπεί τα επίπεδα διακυβέρνησης που βρίσκονται εγγύτερα στους πολίτες. Αυτή η εγγύτητα με τους πολίτες πρέπει να οδηγήσει σε σημαντικότερο ρόλο και συμμετοχή στο εσωτερικό των διαδικασιών της ΕΕ.

2.4. πιστεύει ότι επιπλέον από αυτές τις ειδικές σχέσεις, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η αντιπαράθεση για την δημοκρατία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα δεν πρέπει μόνο να εστιάζεται σε ό,τι η δήλωση του Λάακεν αποκαλεί τα "υφιστάμενα θεσμικά όργανα" αλλά και στο ρόλο και τα καθήκοντα της Επιτροπής των Περιφερειών, ως συντονιστή και εκπροσώπου των απόψεων της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης και όσον αφορά την μελλοντική θέση της ΕΤΠ στο εσωτερικό της θεσμικής δομής.

2.5. πιστεύει ότι προκειμένου η ΕΕ να ορίσει αποτελεσματικότερα στόχους και προτεραιότητες, υπάρχει ανάγκη να διασαφηνισθούν οι μεσοπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι στόχοι και να καταδειχθεί η σαφής σχέση μεταξύ της νομοθεσίας και των προτεραιοτήτων που ορίζονται από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η διαδικασία αυτή θα διευκολυνθεί εάν υπάρξει μεγαλύτερο άνοιγμα σε όλα τα είδη διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων που θα διευρύνουν τις δυνατότητες του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου. Οι εργασίες του Συμβουλίου θα πρέπει να είναι πιο διαφανείς και προσβάσιμες σε όλους τους πολίτες και θα πρέπει να συνεχισθεί η σημαντική πρόοδος που επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο της Σεβίλλης καθώς και να συμπεριληφθεί συμφωνία για να καταστούν τα διάφορα στάδια της διαδικασίας συναπόφασης πιο ανοιχτά στο κοινό.

2.6. θεωρεί ότι χρειάζονται περισσότερο ευέλικτα μέσα εφαρμογής, έτσι ώστε να συνεκτιμώνται οι τοπικές και περιφερειακές συνθήκες, με ευρύτερη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εκτελεστικών αρχών. Αν και η ΕΤΠ καταρτίζει χωριστή γνωμοδότηση σχετικά, οποιαδήποτε συζήτηση που ενισχύει το κύρος και την αποτελεσματικότητα της Επιτροπής πρέπει να εξετάζει το θέμα αυτό. Εκτός εάν οι εκτελεστικές αρχές διαθέτουν επαρκή περιθώρια για να εφαρμόσουν τα κοινοτικά μέτρα κατά τρόπο που να ταιριάζει στις ιδιαίτερες συνθήκες τους, ή εάν έχουν την ευκαιρία να εργαστούν στενότερα με την Επιτροπή, υφίσταται το ενδεχόμενο η εφαρμογή να είναι καθυστερημένη ή ατελής ή ότι το κύρος της Επιτροπής να τεθεί υπό αμφισβήτηση.

- Ειδικά μέτρα

2.7. χαιρετίζει τη δέσμευση που έχουν αναλάβει όλα τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα στην ΕΕ. Στην παρούσα γνωμοδότηση περιλαμβάνεται μία σειρά από αρχές που σύμφωνα με την Επιτροπή των Περιφερειών έχουν αποφασιστική σημασία για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί. Η Δήλωση του Λάακεν περιελάμβανε απόψεις για πολυάριθμα συγκεκριμένα μέτρα και προτάσεις. Ορισμένα από αυτά τα ζητήματα δεν αφορούν άμεσα την ΕΤΠ και τις αρχές που εκπροσωπούνται σε αυτήν. Κατά συνέπεια, η γνωμοδότηση επικεντρώνεται σε μέτρα που μπορούν να αναληφθούν για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ζητημάτων που επισημαίνονται στη Δήλωση του Λάακεν και ανταποκρινόμενα στις προσδοκίες που εκφράζονται στις ανωτέρω αρχές και αφορούν το ρόλο της ΕΤΠ και της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης.

2.8. καλεί την Συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης να αναγνωρίσει τη σημασία των αρχών αυτών και να εξετάσει τα ειδικά μέτρα που παρουσιάζονται στη συνέχεια ως μέσα για την μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.8.1. Διαφάνεια καθηκόντων, ρόλων και αρμοδιοτήτων

- Επεξεργασία δήλωσης για τις αρχές που έχουν σχέση με την επικουρικότητα, η οποία να ενσωματωθεί κατά προτίμηση στις Συνθήκες, ούτως ώστε να προσδιορισθεί και να ενισχυθεί η διαφάνεια της Ένωσης.

- Θέσπιση αποτελεσματικού συστήματος για τον έλεγχο της τήρησης της επικουρικότητας. Στις συμβολές στη συζήτηση προτάθηκαν διάφορα πρότυπα όπως η προσφυγή στο ΕΔ, η σύσταση νέας αρχής παρόμοιας με το Συνταγματικό Συμβούλιο της Γαλλίας κ.λπ. Η παρούσα γνωμοδότηση δεν αποτελεί την κατάλληλη ευκαιρία για την παρουσίαση τελικών, λεπτομερών απόψεων. Ωστόσο, ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να διαθέτει πτυχές εξέτασης εκ των προτέρων και εκ των υστέρων. Θα πρέπει να είναι σε θέση να δρα ταχέως και να μην επιβαρύνει τη γραφειοκρατικά τις λειτουργικές διαδικασίες της ΕΕ. Προκειμένου να είναι αποτελεσματικό, το σύστημα θα πρέπει να περιλαμβάνει και τους Οργανισμούς τοπικής και περιφερειακής διοίκησης, με δεδομένο τον ρόλο τόσο των περιφερειών με νομοθετικές αρμοδιότητες όσο και των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να αναιρεί τη διαπίστωση ότι ο σαφής καταμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΕ και κρατών μελών συμβάλει στην αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας

2.8.2. Η συμμετοχή της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων

- Σύντομη εφαρμογή του Σχεδίου δράσης για τη βελτίωση της νομοθεσίας ως μέσο βελτίωσης της αποτελεσματικότητας της ΕΕ. Με την εφαρμογή τέτοιων μέτρων, ζητείται από την Επιτροπή να αναγνωρίσει την προσφορά των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

- Η ευρύτερη χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών θα επιταχύνει ορισμένες από τις κοινοτικές διαδικασίες όπως η διαβούλευση και θα βελτιώσει την πρόσβαση στις πληροφορίες.

- Εκείνοι που συμμετέχουν στην προσπάθεια για την υλοποίηση στόχων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών αρχών, πρέπει να συμμετέχουν και στη χάραξη τους.

- Πρόταση της Επιτροπής για την καθιέρωση κώδικα δεοντολογίας για τις διαβουλεύσεις. Για επιτύχει τους στόχους του, ο κώδικας θα πρέπει να προβλέπει συστηματικό και έγκαιρο διάλογο μεταξύ Επιτροπής και οργανισμών τοπικής και περιφερειακής διοίκησης και να παραχωρεί επαρκή χρόνο για την ουσιαστική διαβούλευση.

2.8.3. Ρόλος της Επιτροπής των Περιφερειών

- Για τη βελτίωση της διαφάνειας και της δημοκρατίας, σε περιπτώσεις που τα θεσμικά όργανα υιοθετούν μέτρο χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την γνώμη της ΕΤΠ, θα πρέπει τουλάχιστον να είναι υποχρεωτικό να εξηγούν στην ΕΤΠ γιατί κατέληξαν σε αυτή την απόφαση.

- Δεδομένου ότι οι τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις επιθυμούν να διαβουλεύονται για όλα τα ζητήματα που αφορούν τις αρμοδιότητές τους, ο κατάλογος των θεμάτων για τα οποία είναι υποχρεωτική η διαβούλευση με την ΕΤΠ θα πρέπει να διευρυνθεί, προκειμένου να καλύψει όλους τους τομείς εξουσίας των αρχών που την αποτελούν, π.χ. γεωργία, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη.

- Η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει να έχει το δικαίωμα να απευθύνει γραπτές και προφορικές ερωτήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

- Η Επιτροπή των Περιφερειών αναγνωρίζει ότι, στο πλαίσιο αυτών των μεταρρυθμίσεων, πρέπει να επιδιώξει να εξασφαλίσει τη νομιμοποίηση και να μεγιστοποιήσει τα οφέλη, εξετάζοντας με πιο τρόπο η δραστηριότητά της θα ανταποκρίνεται στις ανησυχίες των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης.

- Η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει να συμμετέχει πλήρως σε οποιοδήποτε μηχανισμό που θα δημιουργηθεί με στόχο την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

2.8.4. Στρατηγικοί στόχοι και προτεραιότητες της ΕΕ

- Περιοδική έκδοση δηλώσεων για τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Το Συμβούλιο πρέπει να συνεδριάζει δημοσίως όταν νομοθετεί.

- Αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο η εκπαίδευση και τα μέσα ενημέρωσης συμβάλλουν στην κατανόηση των στόχων και των διαδικασιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.8.5. Πιο ευέλικτα μέσα εφαρμογής

- Κατά κανόνα, πρέπει να γίνεται περισσότερη χρήση σύντομων και στρατηγικών νόμων.

- Οπουδήποτε αυτό είναι δυνατόν, πρέπει να γίνεται χρήση μη νομικών μέσων.

- Στην περίπτωση των οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όλες οι πλευρές που συμμετέχουν στην εφαρμογή τους, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών αρχών, πρέπει να συμφωνούν εκ των προτέρων ως προς την ερμηνεία τους. Προς τούτο, μία από τις λύσεις είναι η χρήση "τριμερών συμβάσεων", όπως προτείνεται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την Διακυβέρνηση, οι οποίες εφαρμόζονται επί του παρόντος πειραματικά στον περιβαλλοντικό τομέα. Τέτοιες συμβάσεις (μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών και των υποεθνικών διοικήσεων), πρέπει να επιδιώκουν την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών με τον πλέον κατάλληλο τρόπο για τις τοπικές συνθήκες.

- Όταν μία εκτελεστική ή νομοθετική αρχή αποτυγχάνει, καλή τη πίστει, να υλοποιήσει ένα στόχο, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάζει πιθανές εναλλακτικές λύσεις πριν προσφύγει σε διαδικασίες για παράβαση.

- Όπου τούτο είναι δυνατό επιβάλλεται η μείωση των διαδικασιών και η υιοθέτηση ορολογίας που αντιστοιχεί στις λέξεις που χρησιμοποιούνται ευρέως στα κράτη μέλη και είναι ευκόλως γνωστές στους πολίτες, δηλαδή ειδικούς και γενικούς νόμους

2.9. αναθέτει στον Πρόεδρό της να διαβιβάσει την παρούσα γνωμοδότηση στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση, στην Προεδρία της Ένωσης, στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 21 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 107 της 3.5.2002, σ. 36.

(2) ΕΕ C 253 της 12.9.2001, σ. 25.

(3) ΕΕ C 144 της 16.5.2001, σ. 1.

(4) ΕΕ C 192 της 12.8.2002, σ. 24.