Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: H ενεργειακή απόδοση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα - Προς μία στρατηγική για την ορθολογική χρήση της ενέργειας»

(98/C 407/27)

Στις 19 Μαΐου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 22 Ιουλίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Hernαndez Bataller.

Κατά την 357η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 9ης Σεπτεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 117 ψήφους υπέρ και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβίβασε στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή - και ταυτόχρονα στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Επιτροπή των Περιφερειών - την ανακοίνωσή της με τίτλο «Η ενεργειακή απόδοση στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα - Προς μία στρατηγική για την ορθολογική χρήση της ενέργειας». Η ανακοίνωση αυτή απορρέει από τη δέσμευση που είχε αναλάβει σχετικά η Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο ().

1.2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής βασίζεται, επίσης, στην ανάγκη επίτευξης των στόχων που τέθηκαν από τη Διάσκεψη του Κιότο σε σχέση με τον περιορισμό των αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου () 7 για την ΕΕ, οι εν λόγω στόχοι σημαίνουν μείωση των εκπομπών κατά 8 % μεταξύ 1990 και 2010. Μία επιπλέον αιτιολόγηση της ανακοίνωσης είναι τα πρόσθετα οφέλη που συνδέονται με την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας, όπως η ασφάλεια εφοδιασμού, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης και η εξάλειψη άλλων ρυπαντικών στοιχείων.

1.3. Η ανακοίνωση λαμβάνει υπόψη, επίσης, το γεγονός ότι εξέλιξη της έντασης ενέργειας σε πολλά κράτη μέλη τείνει προς τη στασιμότητα, πράγμα που επιβάλλει την επίταση των προσπαθειών προώθησης πολιτικών που αποβλέπουν στη βελτιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης. Αναγνωρίζεται, εξάλλου, ότι η παρούσα ανακοίνωση είναι μόνο το πρώτο βήμα προς τη χάραξη μιας σφαιρικής στρατηγικής σ' αυτόν τον τομέα και ότι προϋποθέτει μία βραχυπρόθεσμη ή μεσοπρόθεσμη πολιτική δέσμευση για να κινητοποιηθεί το ενδιαφέρον και άλλων οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων. Η εν λόγω στρατηγική θα έχει τη μορφή σχεδίου δράσης το οποίο θα καθορίζει τους στόχους, το χρονοδιάγραμμα και τις αρμοδιότητες.

1.4. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι να παρουσιάσει τις απόψεις της ΟΚΕ σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής και να προβεί στη διατύπωση συγκεκριμένων συστάσεων που θα πρέπει να αποτελέσουν το σημείο αναφοράς για τη βελτίωση της προαναφερθείσας ανακοίνωσης και τον καθορισμό των αξόνων δράσης του μελλοντικού σχεδίου δράσης.

1.5. Στο ίδιο μέτωπο, η ΟΚΕ εκπόνησε γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα τις «Πολιτικές Ορθολογικής Χρήσης της Ενέργειας (ΟΧΕ) στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες», όπου διατυπώνει μία σειρά συστάσεων για την προώθηση των πολιτικών ΟΧΕ ενόψει της ενδεχόμενης μείωσης των ενεργειακών τιμών, της απορύθμισης του τομέα και της μείωσης της έντασης ενέργειας. Το εν λόγω έγγραφο θα αποτελέσει τη βάση για τη διατύπωση των παρατηρήσεων που ακολουθούν.

1.6. Οι απόψεις της ΟΚΕ βασίζονται όχι μόνον στο κείμενο της εν λόγω γνωμοδότησης αλλά και σε γνωμοδοτήσεις της που αναφέρονται σε άλλες πρωτοβουλίες της Επιτροπής. Μεταξύ αυτών μπορούν να επισημανθούν, παραδείγματος χάρη, οι γνωμοδοτήσεις που καταρτίσθηκαν πρόσφατα σχετικά με την ανακοίνωση για την «Κοινοτική στρατηγική για την προώθηση της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού (CHP) και την άρση των εμποδίων στην ανάπτυξή της» (), και την ανακοίνωση για τις «Μεταφορές και εκπομπές CO2 - Διαμόρφωση κοινοτικής προσέγγισης» ().

2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής

2.1. Οι στόχοι της ανακοίνωσης είναι συνοπτικά οι εξής: αξιοποίηση του ήδη υπάρχοντος δυναμικού, παρουσίαση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων ώστε να χρησιμεύσουν ως βάση για τις περαιτέρω μεγαλύτερες προσπάθειες των κρατών μελών, των τοπικών και περιφερειακών διοικήσεων και της ίδιας της Επιτροπής και παροχή μιας βάσης για τη διεξαγωγή δημόσιας συζήτησης με σκοπό την κατάρτιση ενός σχεδίου δράσης και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για έναν καλύτερο συντονισμό των προσπαθειών συμμόρφωσης με τις συμφωνίες του Κιότο.

2.2. Το σημερινό επίπεδο των ενεργειακών τιμών, σε συνδυασμό με τα εμπόδια για την ανάπτυξη δράσεων υπέρ της βελτίωσης της ενεργειακής κατανάλωσης, οδήγησαν στη στασιμότητα της έντασης ενέργειας κατά τα τελευταία έτη σε σύγκριση με τις τάσεις των αρχών της δεκαετίας του 1990, παρόλες τις προσπάθειες της Επιτροπής μέσω διάφορων προγραμμάτων και κανονισμών.

2.3. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή εκτιμά στην ανακοίνωσή της ότι οι δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας είναι 18 % σε σχέση με την κατανάλωση που πραγματοποιήθηκε το 1995, με προβλεπόμενη βελτίωση 17 % για τη βιομηχανία, 14 % για τις μεταφορές και 22 % για την οικιακή κατανάλωση και τον τριτογενή τομέα. Βάση αυτών των εκτιμήσεων είναι το πρότυπο MURE, το οποίο έχει καταρτισθεί από την ίδια την Επιτροπή.

2.4. Η παρούσα διαδικασία απελευθέρωσης και απορρύθμισης του ενεργειακού τομέα θα επηρεάσει σαφώς την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας. Αφενός, θα έχει ως αποτέλεσμα την μείωση των τιμών χρέωσης, που θα αντικατοπτρίζει καλύτερα το κόστος παραγωγής και θα συμβάλλει στην αποφυγή των διασταυρούμενων επιδοτήσεων, γεγονός που θα έχει θετικές συνέπειες για την αποδοτικότητα των σχεδίων ορθολογικής χρήσης της ενέργειας. Αφετέρου, η αύξηση του ανταγωνισμού θα προωθήσει τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του ίδιου του ενεργειακού τομέα.

2.5. Εντούτοις, οι δυνάμεις της αγοράς, δεν επαρκούν για την υλοποίηση όλου του οικονομικώς εφικτού δυναμικού, λόγω του δευτερεύοντος χαρακτήρα που έχει σε πολλές περιπτώσεις η ενέργεια, πράγμα που καθιστά απαραίτητη την ανάπτυξη συγκεκριμένων δράσεων από πλευράς των οργάνων, δεδομένων των κοινωνικών και οικονομικών ωφελειών που θα προκύψουν από τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

2.6. Τα εμπόδια για τη βελτίωση της ενεργειακής κατανάλωσης είναι πολλά και διάφορα:

- οι ενεργειακές τιμές δεν αντικατοπτρίζουν επαρκώς το περιβαλλοντικό κόστος και τους άλλους εξωτερικούς παράγοντες που συνδέονται με την παραγωγή/μεταφορά/κατανάλωση της ενέργειας 7

- υπάρχει έλλειψη ενημέρωσης σε σχέση τόσο με τις διαθέσιμες λύσεις όσο και με τα αποτελέσματα των σχεδίων που έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Στην έλλειψη αυτή προστίθεται και μία έλλειψη ευαισθησίας απέναντι στο περιβαλλοντικό κόστος, που καθιστά την απόδοση δευτερεύουσα σε σχέση με την αξία αγοράς 7

- η εξοικονόμηση ενέργειας δεν είναι τόσο ορατή όσο τα σχέδια ενεργειακής παραγωγής και, πιο συγκεκριμένα, τα προγράμματα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πράγμα που τα καθιστά λιγότερο ελκυστικά από πολιτική άποψη 7

- υπάρχουν θεσμικά και πολιτιστικά εμπόδια, κυρίως από πλευράς των επιχειρήσεων του τομέα της ενέργειας, οι οποίες υποστηρίζουν λύσεις συγκεντρωτικές και μεγάλης κλίμακας, αντί για λύσεις αποκεντρωμένες και πιο περιορισμένων διαστάσεων 7

- υπάρχουν επίσης τεχνικά εμπόδια, κυρίως λόγω έλλειψης ενημέρωσης/κατάρτισης, από πλευράς των επιχειρήσεων, των τεχνικών και των μηχανολόγων, που ενώ θα έπρεπε να προωθούν τις τεχνολογίες μικρότερης κατανάλωσης, εμποδίζουν τη μείωση του κόστους μέσω της μαζικής παραγωγής ή της τυποποιημένης συντήρησης 7

- υπάρχουν, τέλος, σύμφωνα με την ανακοίνωση, οικονομικά εμπόδια για την υλοποίηση των προαναφερόμενων σχεδίων, τα οποία συναντούν κατά κανόνα χειρότερους όρους πίστωσης από ό,τι τα σχέδια κεντρικής παραγωγής.

2.7. Ένας σημαντικός παράγοντας που περιόρισε την επίτευξη των προσδοκώμενων στόχων ήταν η μειωμένη βαρύτητα που απέδωσαν στα προγράμματα ΟΧΕ τα κράτη μέλη, παρά την υποστήριξή τους προς τις διάφορες σχετικές συστάσεις της Κοινότητας. Όσον αφορά τα κοινοτικά προγράμματα και τα προγράμματα των κρατών μελών, τόσο η ανακοίνωση της Επιτροπής όσο και η γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τη συνδυασμένη παραγωγή θερμικής-ηλεκτρικής ενέργειας (), περιλαμβάνουν συνόψεις των διάφορων πρωτοβουλιών.

2.8. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, ο συντονισμός των στρατηγικών μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών είναι επίσης σημαντικός και πρέπει να βελτιωθεί, προπαντός για την ανταλλαγή εμπειριών και την αξιοποίηση συνεργιών. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ένας τομέας ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, διότι αποτελεί την κυριότερη αιτία του φαινομένου του θερμοκηπίου και διότι αυξάνεται ολοένα και περισσότερο η χρήση της στα κτίρια και στη βιομηχανία, λόγω της βελτίωσης του επιπέδου διαβίωσης των Ευρωπαίων πολιτών.

2.9. Η στρατηγική που προτείνει η Επιτροπή επιδιώκει τα ακόλουθα:

2.9.1. Για τη βελτίωση της ενδοκοινοτικής συνεργασίας προτείνεται η σύσταση μιας υποομάδας ενεργειακής απόδοσης (), στο πλαίσιο της Ομάδας Σύγκλισης των Ενεργειακών Πολιτικών, η δημιουργία της οποίας θα πρέπει να εγκριθεί από το Συμβούλιο κατόπιν πρωτοβουλίας της Επιτροπής.

2.9.2. Θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην προώθηση της ενεργειακής απόδοσης και κατά πλέον συγκεκριμένο τρόπο στο πλαίσιο άλλων κοινοτικών προγραμμάτων: Διαρθρωτικά Ταμεία: μέσω της μεγαλύτερης ολοκλήρωσης των περιφερειών 7 Μεταφορές: με την εισαγωγή βελτιωμένων τεχνολογιών, καθιέρωση νέων χρήσεων και τρόπων, ενσωμάτωση των εξωτερικών παραγόντων του κόστους στις τιμές των καυσίμων ... 7 Ε& ΤΑ: ενίσχυση της εφαρμογής σχεδίων ΟΧΕ στο 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο και διεθνής συνεργασία.

2.9.3. Εξάλλου προτείνεται να αναληφθούν κατά προτεραιότητα οι ακόλουθες ειδικές δράσεις:

2.9.3.1. Ενεργειακή απόδοση στα κτίρια: στα κτίρια καταναλώνεται το 40 % της απαιτούμενης ενέργειας στην ΕΕ και για το λόγο αυτό ο κλάδος των δομικών κατασκευών θα πρέπει να αποτελέσει μείζονα εστία δράσης. Προτείνεται κατά συνέπεια η ανάληψη δράσης όχι μόνον όσον αφορά τις μηχανικές εγκαταστάσεις αλλά επίσης και όσον αφορά το σχεδιασμό των κτιρίων.

2.9.3.2. Αναθεώρηση της οδηγίας 93/76/ΕΟΚ για τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, με σκοπό την ενίσχυση ορισμένων άρθρων και τη διευκόλυνση της εφαρμογής της εκ μέρους των κρατών μελών, τα οποία μέχρι σήμερα δεν έχουν δώσει την προτεραιότητα που θα έπρεπε στις προτεινόμενες δράσεις.

2.9.3.3. Ενεργειακή απόδοση στις οικιακές συσκευές και άλλους καταναλωτικούς εξοπλισμούς: θα πρέπει να βελτιωθεί η επισήμανση και να συναφθούν συμφωνίες με απαιτήσεις ελάχιστης απόδοσης με τους κατασκευαστές. Οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να ισχύσουν και για τους βιομηχανικούς εξοπλισμούς, για τους οποίους επί του παρόντος δεν προβλέπεται η ύπαρξη καμίας επισήμανσης.

2.9.3.4. Ευρύτερη χρήση «μακροπρόθεσμων εθελοντικών συμφωνιών» για τον καθορισμό απαιτήσεων ελαχίστων αποδόσεων σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες αφορούν μεγάλο αριθμό κατασκευαστών και θεσπίζονται οι κατάλληλοι μηχανισμοί παρακολούθησης.

2.9.3.5. Καλύτερη διάδοση των πληροφοριών με σκοπό την προώθηση της επισήμανσης, της κατάρτισης και της πιστοποίησης. Προς το σκοπό αυτό υφίσταται η δυνατότητα της καθιέρωσης ενός συστήματος απονομής βραβείων προς τους καταναλωτές που συμβάλλουν στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης.

2.9.3.6. Προώθηση της «χρηματοδότησης από τρίτους», της «εγγύησης των αποτελεσμάτων» και άλλων χρηματοδοτικών σχημάτων. Κρίνεται ότι τα εν λόγω σχήματα δεν χρησιμοποιούνται στο βαθμό που θα έπρεπε και για το λόγο αυτό συνιστάται η μεγαλύτερη συμμετοχή των τραπεζών, η εφαρμογή συστημάτων που διασφαλίζουν τα αποτελέσματα και η διενέργεια ανεξάρτητων αναλύσεων.

2.9.3.7. Θα πρέπει να αυξηθεί η ενεργειακή απόδοση στον τομέα του ηλεκτρισμού, του φυσικού αερίου και της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας-ηλεκτρισμού. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί περισσότερο η μέθοδος του Ολοκληρωμένου Σχεδιασμού Πόρων (ΟΣΠ), βάσει της οδηγίας για τις «ορθολογικές τεχνικές σχεδιασμού». Εκτός από την ενίσχυση της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας-ηλεκτρισμού, προτείνεται η σύναψη συμφωνιών με τις εταιρείες του ενεργειακού τομέα και η συνέχιση της υποστήριξης που παρέχεται μέσω του προγράμματος SAVE.

2.9.3.8. Διαχείριση ενέργειας και αγορές τεχνολογίας. Η Επιτροπή πρόκειται να προβεί στην υποβολή πρότασης οδηγίας σχετικά με τη «διαχείριση της ενέργειας» προκειμένου να ενισχύσει τον χαρακτήρα επίδειξης που έχουν οι αγορές που πραγματοποιούν οι δημόσιες διοικήσεις. Επίσης, ως συνέχεια της εν λόγω πρωτοβουλίας, προτείνεται η αποκαλούμενη «συνεταιριστική προμήθεια τεχνολογίας» (Cooperative Technology Procurement) για την πραγματοποίηση μαζικών αγορών ενεργειακά αποδοτικότερων εξοπλισμών, στον τομέα των κτιρίων, εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα.

2.9.4. Άλλες ενέργειες που θα πρέπει να αναληφθούν αφορούν τη συγκέντρωση πληροφοριών και στοιχείων για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν οι προτεινόμενες από την Επιτροπή πρωτοβουλίες ώστε να καταστεί δυνατή η ενίσχυση των δράσεων που αναλαμβάνονται τόσο από την Επιτροπή όσο και από τα κράτη μέλη και να υπάρξει η βάση για την κατάρτιση του μελλοντικού σχεδίου δράσης.

3. Παρατηρήσεις για την ανακοίνωση της Επιτροπής

3.1. Οι ακόλουθες παρατηρήσεις βασίζονται σε εκείνες που διατυπώθηκαν στις διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ ():

- το Πρωτόκολλο του Κιότο καθορίζει όρια μείωσης των εκπομπών ρύπων για την ΕΕ τα οποία δεσμεύουν τα κράτη μέλη. Η συμμόρφωση προς τα εν λόγω όρια θα πρέπει να διασφαλισθεί και να αξιολογηθεί 7

- η απορρύθμιση και η απελευθέρωση του ενεργειακού τομέα, που η δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς κατέστησε αναπόφευκτες, βελτιώνουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων καθώς συμβάλλουν στη μείωση των τιμών και στην κατάργηση των διασταυρούμενων επιδοτήσεων, αλλά απαιτείται η εφαρμογή μέτρων με μεγαλύτερη φαντασία και καινοτόμο πνεύμα για την προώθηση των δράσεων ΟΧΕ 7

- όλες οι αποφάσεις σχετικά με τη δημιουργία της ΕΕ θα πρέπει, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο που παρουσιάσθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Καρντίφ (), να λαμβάνουν υπόψη την ενεργειακή/περιβαλλοντική πτυχή 7

- ειδικότερα, οι τομείς στους οποίους θα πρέπει να προωθηθεί, κατά προτεραιότητα, η αποδοτικότερη χρήση της ενέργειας, είναι ο τομέας των μεταφορών και ο κατασκευαστικός τομέας. Πιο συγκεκριμένα, ο τομέας των μεταφορών αποτελεί μία σημαντική πρόκληση λόγω των δυσκολιών στις οποίες προσκρούει η μεταβολή των χρήσεων και των τρόπων, ακόμη και μετά την αποδοχή τους από τον πληθυσμό, και της σημαντικής οικονομικής βαρύτητας των οδικών μεταφορών.

3.2. Όσον αφορά το περιεχόμενο αναλυτικά, η ανακοίνωση έχει γενικά καλή διάρθρωση και ανταποκρίνεται σε γενικές γραμμές στις απαιτήσεις για την εφαρμογή μιας στρατηγικής με σκοπό τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

3.3. Επιβάλλονται, ωστόσο, ορισμένες παρατηρήσεις, οι οποίες, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, θα χρησιμεύσουν για μία καλύτερη εστίαση των βάσεων του μελλοντικού σχεδίου δράσης:

3.3.1. Οι εκτιμήσεις των υφιστάμενων δυνατοτήτων εξοικονόμησης βασίζονται στο πρότυπο MURE, χωρίς να παρέχεται καμία πληροφορία για τα χαρακτηριστικά, τους αλγορίθμους και τα σενάριά του, πράγμα που δυσχεραίνει την αξιολόγηση του βαθμού αξιοπιστίας των εν λόγω εκτιμήσεων. Αν ληφθεί υπόψη η τρέχουσα εξέλιξη της ενεργειακής κατανάλωσης, οι δυνατότητες που προβλέπονται για τη βιομηχανία μοιάζουν υπερτιμημένες, ενώ οι δυνατότητες για τα κτίρια και ιδίως για τις μεταφορές υποτιμημένες. Σε κάθε περίπτωση το ποσοστό του 18 % που υπολογίζει η Επιτροπή δεν αιτιολογείται επαρκώς.

3.3.2. Υπάρχει υπερτίμηση της θετικής επίδρασης που ενδεχομένως θα έχει στα σχέδια ΟΧΕ η πραγματοποιούμενη σήμερα απελευθέρωση των αγορών, η οποία αναμφίβολα ευνοεί τη μείωση του κόστους για τον τελικό καταναλωτή. Εντούτοις, η μείωση των διασταυρούμενων επιδοτήσεων μπορεί να προκαλέσει την περιστασιακή αύξηση ορισμένων τιμών χρέωσης, γεγονός το οποίο πρέπει να συμβάλει στην εξεύρεση λύσεων που απαιτούν μικρότερη κατανάλωση ενέργειας.

3.3.3. Τα εμπόδια δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα και, ως εκ τούτου, θα ήταν σκόπιμο να πραγματοποιηθεί κάποια ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

3.3.4. Γενικά, η σημασία που αποδίδεται στο πρόγραμμα SAVE (), δεν συμβαδίζει με αυτό που αποδεικνύουν τα αποτελέσματα στον τομέα της βελτίωσης της έντασης ενέργειας. Η μεταφορά των οδηγιών δεν έχει πραγματοποιηθεί με τους αναμενόμενους ρυθμούς, ενώ η επισήμανση δεν έχει λάβει την έκταση που θα έπρεπε να έχει σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από την ανακοίνωση.

3.3.5. Όσον αφορά την προτεινόμενη από την Επιτροπή στρατηγική, η ΟΚΕ υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες για τη σύσταση υποομάδας στο πλαίσιο της «Ομάδας Σύγκλισης», καθώς και τη μεγαλύτερη ένταξη της ΟΧΕ στα κοινοτικά προγράμματα.

3.3.6. Όσον αφορά τον καθορισμό ειδικών προτεραιοτήτων, δεν γίνεται καμία αναφορά σε ενέργειες που, αν και δεν αποσκοπούν άμεσα στη βελτίωση της κατανάλωσης ενέργειας, έχουν σημαντική επίδραση σε αυτή, όπως π.χ. η αύξηση των ανέσεων, οι συνεχείς σε αντίθεση προς τις ασυνεχείς παραγωγικές διαδικασίες, η αύξηση της παραγωγικότητας (), η βελτίωση της κυκλοφορίας στις πόλεις, κ.λπ.

3.3.7. Υπάρχει, επίσης, αναφορά στην εφαρμογή τεχνολογιών που αποσκοπούν στη μείωση των επιπτώσεων στο περιβάλλον, και που καθιστούν δυνατή τη μείωση αυτή με μικρότερη κατανάλωση ενέργειας ή ακόμη και με παραγωγή ενέργειας, όπως η οξείδωση των λυμάτων, οι οργανικοί κύκλοι κ.ά.

3.3.8. Για το λόγο αυτό, βάσει του μελλοντικού σχεδίου δράσης, θα πρέπει να επιδιωχθεί όχι μόνο η διασφάλιση περιβαλλοντικών οφελών αλλά και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, γενικά, της βιομηχανίας και η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

3.3.9. Δεν αναφέρεται, κατά προτεραιότητα, παρά το γεγονός ότι θα μπορούσε να προβλεφθεί κατά την επισήμανση του εξοπλισμού, η σημασία της διάδοσης του κλιματισμού σε ορισμένες χώρες της Κοινότητας, ούτε το μεγαλύτερο μέγεθος των αυτοκινήτων και των οικιακών ηλεκτρικών συσκευών λόγω του υψηλότερου επιπέδου διαβίωσης.

3.3.10. Στην περίπτωση των κτιρίων, δεν αρκεί να ορισθούν κανόνες, αλλά πρέπει να εξασφαλισθεί και η τήρησή τους, με την άσκηση ελέγχου όχι μόνο κατά τη φάση του σχεδιασμού, αλλά και της κατασκευής και με την ενημέρωση του αγοραστή/ενοικιαστή για τα δικαιώματά του και τις πληροφορίες που πρέπει να απαιτεί.

3.3.11. Επίσης δεν γίνεται αναφορά στο ότι, γενικά, το επίπεδο συμμόρφωσης των επισημάνσεων των εξοπλισμών είναι χαμηλό, επειδή ο καταναλωτής δεν γνωρίζει την ύπαρξή τους και ο πωλητής προωθεί εκείνους που του αφήνουν μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους.

3.3.12. Όσον αφορά τα πρότυπα ελάχιστης απόδοσης ή τις διαδικασίες διαπραγμάτευσης συμφωνιών, θα πρέπει να εξετασθεί διεξοδικότερα το ζήτημα της απροθυμίας των κατασκευαστών να συμμετέχουν σε αυτές προτείνοντας λύσεις. Γενικά, θα πρέπει να υιοθετηθεί μία θετική προσέγγιση και να πριμοδοτούνται οι κατασκευαστές που προωθούν εξοπλισμούς μικρότερης ενεργειακής κατανάλωσης και με ανακυκλώσιμα ανταλλακτικά. Η πριμοδότηση αυτή λογικά θα αποτελέσει κίνητρο και για άλλους ανταγωνιστές.

3.3.13. Πρέπει να αξιολογηθούν οι πραγματικές επιπτώσεις των υφιστάμενων δικτύων πληροφοριών (). Η ύπαρξη των δικτύων αυτών δεν εγγυάται και την αποτελεσματικότητά τους, πολύ λιγότερο δε την ομοιομορφία τους μεταξύ χωρών ή περιφερειών. Η καθιέρωση της απονομής βραβείων αποτελεί θετικό στοιχείο το οποίο μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς («benchmarking») για τους υπόλοιπους καταναλωτές, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος λήψης μεροληπτικών αποφάσεων λόγω πολιτικών πιέσεων για την απονομή ορισμένων βραβείων.

3.3.14. Θα πρέπει να αναφερθούν οι λόγοι για τους οποίους η «χρηματοδότηση από τρίτους» δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, παρά τη σημαντική παροχή υποστήριξης και τη δημοσίευση πληροφοριών σχετικά με το εν λόγω θέμα. Το να ζητείται από τις εμπορικές τράπεζες να τίθενται εγγυήτριες των επιχειρήσεων παροχής ενέργειας («Energy Services Companies» - ESCO) κρίνεται ελάχιστα ρεαλιστικό.

3.3.15. Δεν δίδεται η πρέπουσα σημασία στις συγκεκριμένες εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί από την υλοποίηση των σχεδίων στα οποία εφαρμόστηκε το σύστημα της εγγύησης των αποτελεσμάτων, ενώ θα πρέπει να επισημανθεί ότι η εγγύηση των αποτελεσμάτων πρέπει να παρέχεται από τον κατασκευαστή των εξοπλισμών και ως ένα βαθμό από τις ασφαλιστικές εταιρείες, αλλά σε καμία περίπτωση από τις τράπεζες. Σε κάθε περίπτωση, οι εν λόγω μέθοδοι μπορούν να εφαρμοσθούν σε σχέδια στα οποία, ως προς τη ροή μετρητών μπορεί, χωρίς δυσκολία, να υπάρξει διαχωρισμός των δραστηριοτήτων, όπως στην περίπτωση της συνδυασμένης παραγωγής, αλλά είναι δύσκολο να εφαρμοσθούν στα σχέδια που αποσκοπούν στην εξοικονόμηση ενέργειας.

3.3.16. Όσον αφορά τα «προγράμματα ολοκληρωμένου προγραμματισμού των πόρων», στην ανακοίνωση δεν λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι η σημερινή τάση απορρύθμισης και διαχωρισμού των δραστηριοτήτων είναι δυνατόν να προκαλέσει δυσκολίες ως προς την ανάπτυξη δράσεων διαχείρισης της ζήτησης (DSM), διότι τα οφέλη από τη βελτίωση της καμπύλης φόρτισης δεν μπορούν να μεταβιβασθούν στον έμπορο/διανομέα. Απαιτείται κατά συνέπεια η ανάληψη μεσοπρόθεσμων/μακροπρόθεσμων ενεργειών στο πλαίσιο των οποίων να ενσωματώνονται τα εξωτερικά στοιχεία του κόστους που συνδέονται με την ενεργειακή αλυσίδα.

3.4. Γενικά, οι προτάσεις ανάληψης δράσης δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα στο πλαίσιο των διαφόρων προγραμμάτων και στηρίζονται υπερβολικά στο πρόγραμμα SAVE, ενώ θα ήταν προτιμότερο να υποβληθούν προτάσεις για την ανάληψη μιας σειράς συντονισμένων δράσεων στα πλαίσια των διαφόρων εθνικών και κοινοτικών προγραμμάτων.

3.5. Κατά συνέπεια, απαιτείται να διατεθούν οι κατάλληλες πιστώσεις για το μελλοντικό πρόγραμμα δράσης, το οποίο θα πρέπει να ενσωματώνει τα υφιστάμενα προγράμματα και να διασφαλίζει την επίτευξη των αναμενόμενων οφελών.

3.6. Προφανώς, θα πρέπει να υπάρξει συντονισμός του προγράμματος δράσης και των προγραμμάτων διεθνούς συνεργασίας και να ενισχυθεί η εξωτερική θέση των κοινοτικών επιχειρήσεων.

4. Συστάσεις

4.1. Κατ'αρχήν η ΟΚΕ επικροτεί ανεπιφύλακτα την πρωτοβουλία της Επιτροπής, διατυπώνοντας ωστόσο μία σειρά προτάσεων και συστάσεων, προκειμένου να χρησιμεύσουν ως βάση για το μελλοντικό σχέδιο δράσης, το οποίο θα πρέπει να περιλάβει βραχυπρόθεσμες δράσεις.

4.2. Επιπλέον, η ανακοίνωση της Επιτροπής συμφωνεί με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο (), στην οποία διατυπώνονται μία σειρά από συστάσεις που επισημαίνουν την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των διαφόρων κοινοτικών προγραμμάτων.

4.3. Οι εν λόγω συστάσεις, παρά το γεγονός ότι αποσκοπούν στην επίτευξη διαφορετικών στόχων, ενισχύουν τη θέση που λαμβάνει η ΟΚΕ στη σχετική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της (), στην οποία ήδη υποβάλλονται προτάσεις για την ανάληψη ειδικών δράσεων.

4.4. Όσον αφορά το πλαίσιο του «δυναμικού εξοικονόμησης», εκτός από τον προσδιορισμό της μεθοδολογίας, θα πρέπει να καθορισθεί το ίδιο σημείο εκκίνησης και η ίδια χρονική περίοδος (1990-2010) όπως και στο πλαίσιο των συμφωνιών του Κιότο και να γίνει ειδική αναφορά στη δυνητική μείωση της εκπομπής αερίων χάρη στην εξοικονόμηση ενέργειας που μπορεί να επιτευχθεί.

4.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη παρακολούθησης των προγραμμάτων ΟΧΕ, τόσο εθνικών όσο και κοινοτικών, και των διάφορων οδηγιών και νομικών διατάξεων, οι οποίες θα πρέπει να ενσωματωθούν εξ αρχής στους κατάλληλους μηχανισμούς. Σε περίπτωση που απαιτούνται πρόσθετες δαπάνες για την αξιολόγηση των μέχρι στιγμής επιπτώσεων, η εν λόγω αξιολόγηση θα πρέπει να διενεργηθεί από φορείς ανεξάρτητους των οργανισμών που είναι αρμόδιοι για τα προγράμματα και να συμπεριλαμβάνει δυνατές βελτιώσεις, έστω και αν αντιβαίνουν στις αρχικές εξαγγελίες ().

4.6. Ο συντονισμός με τα κράτη μέλη και τα προγράμματά τους θεωρείται επίσης καθοριστικής σημασίας. Από αυτήν την άποψη, θα ήταν πολύ χρήσιμο να αναλυθούν, τόσο μεμονωμένα όσο και συγκριτικά, τα εθνικά προγράμματα που αναφέρονται στο Παράρτημα ΙΙ.

4.7. Όπως αναφέρεται και στην ανακοίνωση, στην ενέργεια εμπλέκεται πλήθος φορέων, αλλά θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα σαφές πλαίσιο δράσης, από τους καταναλωτές της ενέργειας μέχρι τις «εταιρείες παροχής ενέργειας», ώστε να αποφευχθούν οι επικαλύψεις και η διασπορά προσπαθειών που έχουν παρατηρηθεί σε ορισμένα κοινοτικά και εθνικά προγράμματα.

4.8. Η σύσταση ειδικού Φόρουμ στους κόλπους της Συμβουλευτικής Επιτροπής Ενέργειας ίσως είναι χρήσιμη, αλλά θα πρέπει να προσδιορισθούν σαφώς ο ρόλος και οι αρμοδιότητές του, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία ενός κέντρου συζητήσεων με ελάχιστη εξωτερική προβολή. Ως πρώτο βήμα, θα πρέπει να καταρτισθεί το σχέδιο δράσης ως βασικό σημείο αναφοράς.

4.9. Στις νομικές διατάξεις για τα κτίρια () πρέπει να γίνει σαφής διαχωρισμός της κατασκευής νέων κτιρίων, διαφοροποιώντας τα κτίρια υπό κρατική προστασία () από εκείνα που ανήκουν στην ελεύθερη πρωτοβουλία και από τα ήδη υπάρχοντα. Για τα τελευταία θα πρέπει να θεσπισθούν ειδικοί όροι όταν πρόκειται για αποκατάσταση στο ιστορικό κέντρο των πόλεων.

4.10. Όχι μόνον απαιτείται η εφαρμογή της αρχής της ορθολογικής οργάνωσης της κατανάλωσης ενέργειας κατά την υλοποίηση των προγραμμάτων για τη μείωση της εκπομπής ρύπων και τη βελτίωση της κυκλοφορίας στον τομέα των μεταφορών, αλλά συνιστάται και η πρόβλεψη της ανάληψης δράσης για τον εν λόγω τομέα από το σχέδιο δράσης, δεδομένου ότι στην ανακοίνωση δεν γίνεται καμία αναφορά στον τομέα αυτό.

4.11. Γενικά, πρέπει να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και των καταναλωτών ενέργειας εν γένει, ώστε να προσέχουν τις πληροφορίες στις ετικέτες των ενεργειακών προϊόντων και να ζητούν συγκεκριμένα στοιχεία για την ενέργεια που καταναλώνουν οι διάφορες συσκευές καθ' όλη τη διάρκεια του ωφέλιμου βίου τους. Οι διαφημιστικές εκστρατείες που αναλαμβάνονται θα πρέπει να έχουν την κατάλληλη στοχοθέτηση και αξιολόγηση, ώστε να αποφεύγεται η παροχή υπερβολικά γενικών πληροφοριών και να αξιοποιούνται οι δυνατότητες που παρέχουν τα σύγχρονα ΜΜΕ.

4.12. Προς τούτο, θεωρείται σημαντική η εκπαίδευση/ενημέρωση σε όλα τα επίπεδα, από τη μέση εκπαίδευση ως το πανεπιστήμιο 7 αυτή δε η εκπαίδευση/ενημέρωση θα πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί προπαντός σε περιπτώσεις όπως των αρχιτεκτόνων ή των μηχανικών, οι αποφάσεις των οποίων επηρεάζουν την ενεργειακή κατανάλωση.

4.13. Υποστηρίζεται, επίσης, η διάδοση των διαθέσιμων πληροφοριών, οι οποίες θα πρέπει να βασίζονται σε ποσοτικά προσδιορισμένα και πραγματικά αποτελέσματα. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου κύριος στόχος των σχεδίων δεν είναι η βελτιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας, τα ενεργειακά οφέλη που προκύπτουν θα πρέπει να διαχωρίζονται σαφώς από τα υπόλοιπα οφέλη.

4.14. Το σχέδιο δράσης που προβλέπεται στην ανακοίνωση θα πρέπει να διασφαλίζει ότι η διαδικασία ελευθέρωσης και απορύθμισης του ενεργειακού τομέα, η οποία ενισχύει τον ελεύθερο ανταγωνισμό και συμβάλλει στη μείωση του κόστους, λαμβάνει υπόψη και τις επιπτώσεις που έχουν οι εν λόγω εξελίξεις στους καταναλωτές και όχι μόνον τη βραχυπρόθεσμη μεγιστοποίηση των οφελών. Προς τούτο, θα πρέπει να συμπεριλάβει μηχανισμούς που να διευκολύνουν την προσφορά «εξοικονόμησης ενέργειας» στο ίδιο επίπεδο ανταγωνισμού με τις προσφορές «παραγωγής».

4.15. Στα πρότυπα ποιότητας των βιομηχανικών διαδικασιών θα πρέπει να συμπεριληφθεί μία παράγραφος σχετικά με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της συγκεκριμένης διαδικασίας, που να προβλέπει την καθιέρωση συστημάτων όπως το σύστημα των «βέλτιστων πρακτικών» ή διαδικασιών για την καθιέρωση σημάτων «benchmarking» (βαθμονόμησης) που θα αποτελούν σημεία αναφοράς για άλλους ενεργειακούς καταναλωτές.

4.16. Θα πρέπει να προστεθούν, στο σχέδιο δράσης, ορισμένες συστάσεις σχετικά με τις ακολουθητέες διαδικασίες για την κατάρτιση και την παρακολούθηση των εθνικών προγραμμάτων και τον συντονισμό τους με την παρούσα πρωτοβουλία της Επιτροπής και τα προγράμματα άλλων χωρών.

4.17. Για τυπικούς λόγους, συνιστάται να συμπεριληφθούν στην ανακοίνωση ως παράρτημα τα κύρια χαρακτηριστικά, αναλήψεις δράσεων και αλγόριθμοι, του προτύπου MURE, το παράδειγμα του Altener για την εγγύηση των αποτελεσμάτων και η «συνεταιριστική προμήθεια τεχνολογίας» (Cooperative Technology Procurement).

4.18. Επίσης, θα πρέπει να περιληφθεί κείμενο με τα κυριότερα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος SAVE, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν το σημείο εκκίνησης για την ανάληψη των δράσεων προτεραιότητας που προτείνονται στο σχέδιο δράσης.

Βρυξέλλες, 9 Σεπτεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Λευκή Βίβλος - Ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(95) 682 τελικό.

() Πρόκειται για τα έξι, κατά σειρά επίπτωσης, ακόλουθα αέρια: διοξείδιο του άνθρακος, μεθάνιο, οξείδιο του αζώτου, ενώσεις φθοριωμένων υδρογονανθράκων, υπερφθοριωμένοι υδρογονάνθρακες, υδρογονοχλωριούχοι άνθρακες, εξαφθοριούχο θείο.

() COM(97) 514 τελικό και γνωμοδότηση - ΕΕ C 157 της 25.5.1998.

() COM(98) 204 τελικό: η σχετική γνωμοδότηση προετοιμάζεται.

() ΕΕ C 157 της 25.5.1998.

() Η εν λόγω πρωτοβουλία συμβαδίζει με την πρόταση που υπέβαλε η ΟΚΕ στο πλαίσιο της γνωμοδότησής της σχετικά με τις «Πολιτικές Ορθολογικής Χρήσης της Ενέργειας στην ΕΕ και στις υποψήφιες να ενταχθούν χώρες» (CES 1141/98), παρά το γεγονός ότι στην περίπτωση αυτή προτείνεται ο περιορισμός των διοικητικών διαδικασιών και τη διασύνδεση του φόρουμ μέσω δικτύου πληροφορικής.

() Μεταξύ αυτών θα πρέπει να επισημανθούν οι ακόλουθες: «Πολιτικές Ορθολογικής Χρήσης της Ενέργειας στην ΕΕ και στις υποψήφιες να ενταχθούν χώρες» 7 «Κοινοτική στρατηγική για την προώθηση της συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού (CHP) και την άρση των εμποδίων στην ανάπτυξή της» - EE C 157 της 25.5.1998 7 «Μεταφορές και εκπομπές CO2 - Διαμόρφωση κοινοτικής προσέγγισης» - Βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας.

() «Στρατηγική για την ένταξη των περιβαλλοντικών πτυχών στις πολιτικές της ΕΕ», COM(98) 333 τελικό.

() Είναι αμφισβητήσιμο εάν με 45 εκατ. Ecu μόνο για περίοδο πέντε ετών μπορεί να βελτιωθεί έστω και κατά 1 % η ετήσια ένταση ενέργειας.

() Από τα σχέδια που υπεβλήθησαν στο πλαίσιο του προγράμματος Thermie για το βιομηχανικό τομέα, μόνο το 40 % περίπου είχαν ως βασικό στόχο τη βελτίωση της ενεργειακής κατανάλωσης, ενώ στα υπόλοιπα ο εν λόγω στόχος προέκυπτε δι'επαγωγής.

() Το δίκτυο πληροφορικής τη σύσταση του οποίου προτείνει η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την ΟΧΕ μπορεί να αποτελέσει ένα ικανοποιητικό μέσο παροχής πληροφοριών σχετικά με τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί κατά την υλοποίηση των σχεδίων.

() «Πολιτικές Ορθολογικής Χρήσης της Ενέργειας στην ΕΕ και στις υποψήφιες να ενταχθούν χώρες».

() Υπάρχει γενικά ένα στοιχείο «πελατειακής αντιμετώπισης» στις αξιολογήσεις των διάφορων προγραμμάτων και απροθυμία άσκησης υγιούς αυτοκριτικής.

() Θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο τομέας αυτός αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τομείς του 5ου προγράμματος-πλαίσιο Ε& ΤΑ.

() Οι λόγοι είναι δύο: αφενός τα εν λόγω κτίρια θα λειτουργήσουν ως παράδειγμα και αφετέρου οι χρήστες των εν λόγω κτιρίων διαθέτουν λιγότερους οικονομικούς πόρους για να αναλάβουν την κάλυψη μεταγενέστερων δαπανών. Για τα κτίρια αυτά θα πρέπει να ισχύουν οι όροι για τις κρατικές τεχνολογικές συμβάσεις που αναφέρονται στην ανακοίνωση.