24. 12. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 343/1 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Γνωμοδότηση για μία πρόταση οδηγίας για την εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και 
γυναικών που ασκούν ανεξάρτητο επάγγελμα, συμπεριλαμβανομένου του γεωργικού, καθώς και 
για την προστασία της μητρότητας (') 
(84/C 343/01) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε, στις 2 Απριλίου 1984, να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 198 της συν­
θήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της Οικονο­
μικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω αναφερόμενη πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργα­
σιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 11 Οκτωβρίου 1984 με βάση την εισηγητική έκθεση 
της κας Heuser. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, κατά την 220ή σύνοδο ολεμέλειάς της στις 
24 και 25 Οκτωβρίου 1984 (συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 1984), ομόφωνα, την ακόλουθη 
γνωμοδότηση: 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τους στόχους της πρότασης 
οδηγίας για την εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης ανδρών 
και γυναικών που ασκούν ανεξάρτητο επάγγελμα. 
1.2. Επιδοκιμάζει ιδιαίτερα την προτεινόμενη ρύθμιση 
σχετικά με την προστασία της μητρότητας για όλες τις 
ενδιαφερόμενες γυναίκες. Σχετικά όμως επισημαίνει το 
γεγονός ότι τα κύρια προβλήματα των γυναικών με ανε­
ξάρτητο επάγγελμα συνίστανται στο ότι πολύ σπάνια 
μπορούν να διακόπτουν την επαγγελματική τους δραστη­
ριότητα πριν και μετά τον τοκετό, κατά τρόπο που γι' 
αυτές προκύπτει κυρίως πρόβλημα χρόνου εργασίας και 
λιγότερο πρόβλημα αποζημίωσης για απώλειες εισοδήμα­
τος. 
1.3. Η οδηγία εξετάζει δύο κατηγορίες γυναικών με ανε­
ξάρτητο επάγγελμα: αφενός, τις γυναίκες οι οποίες 
ασκούν ένα ανεξάρτητο επάγγελμα για δικό τους λογα­
ριασμό και, αφετέρου, τη μεγάλη κατηγορία συγγενών 
που συνεργάζονται σε οικογενειακές επιχειρήσεις. 1.4. Στην περίπτωση των γυναικών οι οποίες εργάζονται 
για δικό τους λογαριασμό, η ίση μεταχείριση ανδρών και 
γυναικών δεν συναντά κατά κανόνα μεγάλες δυσκολίες. 
Αυτό ισχύει και για τις γυναίκες που απασχολούνται ως 
εργαζόμενες στην επιχείρηση του συζύγου τους. Απενα­
ντίας, οι γυναίκες που συνεργάζονται χωρίς εταιρική 
σύμβαση ή σύμβαση εργασίας στις οικογενειακές επιχει­
ρήσεις, βρίσκονται σε σημαντικά μειονεκτική θέση, γιατί 
η νομική, οικονομική και κοινωνική κατάσταση τους 
συχνά είναι τελείως ανασφαλής. Είναι βέβαια αλήθεια ότι 
η απόλυτη και ολοκληρωτική εξίσωση των συνεργαζόμε­
νων συζύγων με τον προϊστάμενο της οικογενειακής επι­
χείρησης δεν είναι δυνατή, εφόσον η διεύθυνση της επι­
χείρησης προϋποθέτει ορισμένες ειδικές καταρτίσεις, τις 
οποίες δεν διαθέτει η γυναίκα. Αυτό οπωσδήποτε αλη­
θεύει μόνο για ορισμένους τομείς. Απεναντίας, είναι 
γενικό το πρόβλημα ότι η κύρια συμβολή του συνεργαζό­
μενου συζύγου —συνήθως της συζύγου— στη διατήρηση 
και περαιτέρω εξέλιξη της επιχείρησης δεν αναγνωρίζεται 
καθόλου, πράγμα που αποτελεί μια απαράδεκτη ζημία σε 
βάρος των ατόμων αυτών. Αυτό ισχύει και για επαγγέλ­
ματα, στα οποία η νομική και κοινωνική κάλυψη ρυθμί­
ζονται βάσει του ιδιωτικού δικαίου μέσω επαγγελματι­
κών ενώσεων και επιμελητηρίων. 
0) ΕΕ αριθ. C 113 της 27.4.1984. 1.5. Η μειονεκτική αυτή κατάσταση πρέπει να καταργη­
θεί και να χαρακτηρισθεί ο σύζυγος που συνεργάζεται 
Αριθ. C 343/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 12. 84 
στην οικογενειακή επιχείρηση ως άτομο που δημιουργεί 
εισόδημα. Παράλληλα θα πρέπει η δραστηριότητα που 
ασκείται σύμφωνα με την ποσότητα και την ποιότητα να 
αποτελεί τη βάση για την αναγνώριση μιας επαγγελματι­
κής κατάστασης, την πληρωμή μιας αμοιβής και το δικαί­
ωμα για κοινωνική ασφάλεια. Ιδιαίτερα πρέπει να προσε­
χθεί η κάλυψη των συνεργαζόμενων συζύγων στην περί­
πτωση ασθένειας, αναπηρίας, γήρατος, μητρότητας και 
συζύγων που βρίσκονται σε διάσταση σε οποιοδήποτε 
λόγο και αν οφείλεται. Η κάλυψη αυτή θα πρέπει να 
εντάσσεται στο πλαίσιο των ασφαλιστικών νομικών δια­
τάξεων που ισχύουν στην κάθε χώρα. 
1.6. Οι προκείμενες προτάσεις της Επιτροπής λαμβά­
νουν υπόψη την απαραίτητη για το σκοπό αυτό δημιουρ­
γία μιας επαγγελματικής κατάστασης για τους συνεργα­
ζόμενους στην οικογενειακή επιχείρηση, το δικαίωμα για 
δικό τους εισόδημα και για κοινωνική ασφάλεια, και βρί­
σκουν από την άποψη αυτή τη συγκατάθεση της ΟΚΕ. 
Πρέπει όμως να επισημανθεί το γεγονός ότι τα άτομα τα 
οποία εργάζονται χωρίς αμοιβή σε οικογενειακές επιχει­
ρήσεις, απασχολούνται ιδίως στη γεωργία, όπου οι συν­
θήκες εργασίας και εισοδήματος είναι σήμερα πολύ 
δύσκολες, ώστε συχνά να μην υπάρχουν οι οικονομικές 
προϋποθέσεις για την πρακτική εφαρμογή της παρούσας 
οδηγίας. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται να εξεταστεί, αν 
είναι δυνατόν να αναληφθούν θετικές ενέργειες για την 
υποστήριξη των προτάσεων αυτών της Επιτροπής. Μια 
δυνατότητα θα ήταν η οικονομική ενίσχυση με εκμετάλ­
λευση όλων των κοινοτικών μέσων, π.χ. και του Κοινωνι­
κού Ταμείου. Επιπλέον, θα μπορούσε να γίνει προς τις 
επαγγελματικές ενώσεις και οργανώσεις η σύσταση να 
επεξεργαστούν υποδείγματα συμβάσεων ή συμφωνιών 
συνεργασίας μεταξύ συζύγων, που να αφορούν το εισό­
δημα, την επαγγελματική κατάσταση και, ενδεχομένως, 
την κοινωνική ασφάλεια του συνεργαζόμενου συγγενή. Η 
ΟΚΕ καλεί, για το σκοπό αυτό, την Επιτροπή να αναζη­
τήσει περαιτέρω δυνατότητες, οι οποίες συμβάλλουν στην 
προώθηση της πρακτικής εφαρμογής της παρούσας πρό­
τασης οδηγίας. 
1.7. Εκτός αυτού η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι για την εφαρ­
μογή της πρότασης οδηγίας ιδιαίτερη σημασία έχει το 
έργο δημοσιότητας, όπου πριν απ' όλα επιβάλλεται να 
επιστήσουμε την προσοχή των ενδιαφερόμενων γυναικών 
όσον αφορά τα καινούργια δικαιώματα και τις δυνατότη­
τες που απέκτησαν. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Άρθρο 2 
Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η λέξη «αποφασιστικά» 
(«entscheidend») πρέπει να ερμηνευθεί τόσο με την ποσο­
τική όσο και με την ποιοτική της έννοια, αλλά και με την 
έννοια ότι η διατύπωση αυτή αποκλείει κάθε κατάχρηση. 2.2. Άρθρο 4 
Η πρακτική εφαρμογή του δικαιώματος για ισότητα 
ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε μερικές χώρες απέ­
δειξε ότι η υλοποίηση του δικαιώματος αυτού είναι σχε­
δόν αδύνατη, όταν δε συνδυάζεται με την επιβολή κυρώ­
σεων. Για το λόγο αυτό απαιτείται να κληθούν τα κράτη 
μέλη, στην περίπτωση σαφούς απόδειξης διακρίσεων 
κατά τη χορήγηση πιστώσεων, να αντιμετωπίσουν την 
περίπτωση επιβολής κυρώσεων, ώστε να εφαρμοστεί 
πραγματικά η αρχή της ίσης μεταχείρισης. 
2.3. Άρθρο 5 
Η ΟΚΕ προτείνει να συμπληρωθεί το κείμενο ύστερα από 
τις λέξεις «ίδρυση εταιρείας» ως εξής: «ή τη σύναψη συμ­
φωνίας για συνεργασία». 
2.4. Άρθρο 7 στοιχείο α) 
Όσον αφορά τη διατύπωση «ή κάθε άλλη μορφή», η 
ΟΚΕ επισημαίνει ότι η έκφραση αυτή δεν πρέπει να έχει 
σαν αποτέλεσμα να παραβιαστεί η αρχή της ίσης μεταχεί­
ρισης ή να αφαιρεθεί κάθε νόημα από την αρχή αυτή. 
Η ΟΚΕ έχει τη γνώμη ότι το δεύτερο μέρος της πρότασης 
πρέπει να διατυπωθεί ως εξής: «ή κάθε άλλη μορφή» και 
να αναδιατυπωθεί το δεύτερο τμήμα της πρότασης: «η 
ανταπόδοση αυτή θα πρέπει να είναι ανάλογη προς την 
πραγματική απασχόληση μέσα στην επιχείρηση και δεν 
επιτρέπεται να υπερβαίνει την αμοιβή, η οποία θα κατα­
βάλλονταν σε έναν τρίτο για εργασίες της ίδιας αξίας». 
2.5. Άρθρο 7 στοιχείο β) 
Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να μπορούν τα συνερ­
γαζόμενα μέλη της οικογένειας να αποκτούν ατομικά 
δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης. Σ' αυτό το πλαίσιο 
πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι ανάλογα με το ισχύον 
ασφαλιστικό σύστημα, τα ατομικά ασφαλιστικά δικαιώ­
ματα μπορούν να συνεπάγονται και την καταβολή ατομι­
κών εισφορών. 
2.6. Άρθρο 7 στοιχείο γ) 
Πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε μια σχετική καταχώρηση 
στο μητρώο του επαγγελματικού επιμελητηρίου ή της 
επαγγελματικής ένωσης να μη σημαίνει ότι το συνεργα­
ζόμενο μέλος της οικογένειας μπορεί να αποκτήσει ίσα 
δικαιώματα όπως ο ανεξάρτητος επαγγελματίας, αν η 
ιδιότητα του μέλους στους παραπάνω οργανισμούς προϋ­
ποθέτει ορισμένες καταρτίσεις. Εδώ με την καταχώρηση 
επιδιώκεται περισσότερο να αποκτήσουν οι συνεργαζό­
μενοι σύζυγοι μια επαγγελματική κατάσταση και η δρα-
24. 12. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 343/3 
στηριότητά τους στην επιχείρηση τα ανάλογα δικαιώ­
ματα. Παράλληλα πρέπει να διευκρινισθεί ποια στοιχεία 
αναλυτικά πρόκειται να συμπεριληφθούν. 
Αυτό φυσικά πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο των δια­
τάξεων που ισχύουν στο κάθε κράτος μέλος. Επίσης, θα 
μπορούσε να εξετασθεί και το ενδεχόμενο της ίδρυσης 
ανεξάρτητης ένωσης των συνεργαζόμενων μελών της 
οικογένειας. 
2.7. Άρθρο 7 στοιχείο δ) 
Η ΟΚΕ δεν έχει τη γνώμη ότι παραβιάζεται η αρχή της 
ισότητας μεταχείρισης ανδρών και γυναικών όταν οι 
επαγγελματικές οργανώσεις των ανεξάρτητων επαγγελ­
ματιών συνδέουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέ­
γεσθαι, ανεξάρτητα από το φύλο, με την επαγγελματική 
κατάσταση του ανεξάρτητου επαγγελματία. Η ΟΚΕ δεν 
βλέπει το λόγο, για τον οποίο οι οργανώσεις αυτές δεν θα 
μπορούσαν να αποφασίζουν ελεύθερα αν θα παραχωρή­σουν δικαιώματα ενεργού συμμετοχής και σε συνεργαζό­
μενους συζύγους. 
'Αρθρο 9 
Η ΟΚΕ επισημαίνει στο σημείο αυτό ακόμη μία φορά ότι 
τα μέτρα που απαιτούνται για την επιβολή της αρχής της 
ίσης μεταχείρισης θα πρέπει να συμπεριλάβουν τη δυνα­
τότητα, να λαμβάνονται μέτρα για την επιβολή κυρώσεων 
σε περίπτωση διακρίσεων, γιατί διαφορετικά η πρακτική 
εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν θα μπορούσε να επι­
τευχθεί. 
Άρθρο 12 
Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη την προθεσμία που προτείνεται, 
επισημαίνει, όμως τις δυσχέρειες που θα μπορούσαν να 
προκύψουν σε μερικά κράτη μέλη κατά την εφαρμογή της 
οδηγίας. Σχετικά αποφαίνεται υπέρ της εξασφάλισης της 
εφαρμογής της οδηγίας σε όλες τις χώρες το δυνατό 
συντομότερο. 
Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1984. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής 
Gerd MUHR 
Γνωμοδότηση για μία πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί εκδόσεως προγράμματος για τη 
διαχείριση και την αποθήκευση των ραδιενεργών αποβλήτων (1985-1989) 0) 
(84/C 343/02) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε, στις 17 Μαΐου 1984, να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 7 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενεργείας (Eura-
tom), τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω αναφε­
ρόμενη πρόταση. 
Το τμήμα ενέργειας και πυρηνικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετι­
κών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 5 Οκτωβρίου 1984, με βάση την προφορική 
εισηγητική έκθεση του κ. Pearson. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, κατά τη 220ή σύνοδο ολομελείας της, συνε­
δρίαση της 25ης Οκτωβρίου 1984, ομόφωνα, την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Συνολική εκτίμηση 
1.1. Η ΟΚΕ επειδή: 
— παρατηρεί ότι η πρόταση αυτή της Επιτροπής είναι 
το τρίτο πρόγραμμα για τη διαχείριση και αποθή­
κευση των ραδιενεργών αποβλήτων, 
— εκτιμά τη μεγάλη σημασία που έχει η πυρηνική ενέρ­γεια για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην 
Κοινότητα, 
έχει οπωσδήποτε επίγνωση ότι είναι αναγκαίο να 
συνεχιστεί η αφιέρωση πόρων για έρευνα σε εναλλα­
κτικές πηγές ενέργειας, 
αναγνωρίζει ότι η κύρια προϋπόθεση για υπεύθυνη 
χρήση της πυρηνικής ενέργειας είναι η ασφαλής δια­
χείριση και οριστική αποθήκευση των ραδιενεργών 
αποβλήτων, 
(·) ΕΕ αριθ. C 166 της 26.6.1984. υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής.