EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 120/82

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μετανάστευση και ανάπτυξη: ευκαιρίες και προκλήσεις»

(2008/C 120/18)

Κατά τη σύνοδο ολομέλειάς της της 16ης Φεβρουαρίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα

«Μετανάστευση και ανάπτυξη: ευκαιρίες και προκλήσεις».

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Οκτωβρίου 2007 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Sukhdev Sharma.

Κατά την 440ή σύνοδο της ολομέλειάς της, της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2007 (συνεδρίαση της 12ης Δεκεμβρίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 125 ψήφους υπέρ και 5 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συνοπτική παρουσίαση

1.1 Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σκιαγραφεί πολιτικές συστάσεις σχετικά με τους ιδιαίτερα διασυνδεόμενους τομείς της μετανάστευσης και της ανάπτυξης.

1.2 Αν ληφθούν υπόψη πρακτικά παραδείγματα, συστάσεις και ενδεχομένως αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες συνεργασίας, η μετανάστευση μπορεί να θεωρηθεί «εργαλείο ανάπτυξης». Προτείνοντας συγκεκριμένα μέτρα, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από το επίπεδο της πολιτικής στο επίπεδο του προγραμματισμού.

1.3 Η επωφελής εφαρμογή πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα με τη διευκόλυνση του ρόλου των εμβασμάτων (3.4-3.8) προκειμένου να αναβαθμιστεί το επίπεδο του εισοδήματος των αποδεκτών και, ενδεχομένως, με τη ρύθμιση των μεταναστευτικών ροών να ωφεληθούν οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες ή ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες χαμηλού εισοδήματος στις αναπτυσσόμενες χώρες (4.2). Η προσέγγιση της «συν-ανάπτυξης» προσφέρει τη δυνατότητα διοχέτευσης των εμβασμάτων των ιδιωτών σε έργα υποδομής προς όφελος του ευρύτερου κοινού (5.1-5.2). Άλλες μορφές συν-ανάπτυξης συνίστανται στη δραστηριοποίηση οργανώσεων της Διασποράς για την κινητοποίηση ανθρώπινων και/ή χρηματοοικονομικών πόρων για ξένες άμεσες επενδύσεις, στη μεταφορά γνώσεων και τεχνολογίας και σε κοινωνικά και πολιτισμικά «εμβάσματα» (5.3-5.8). Οι μεταναστευτικές και αναπτυξιακές πολιτικές μπορούν να μετριάσουν τις αρνητικές συνέπειες της διαρροής εγκεφάλων με τη δημιουργία δεξαμενών εγκεφάλων και με την ενθάρρυνση των κυκλικών και εικονικών μορφών μετανάστευσης (6.2-6.6.4). Τέλος, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι μεταναστευτικές και αναπτυξιακές πολιτικές μπορούν να είναι επιτυχείς μόνο εάν ενταχθούν σε άλλους συναφείς τομείς πολιτικής και εφόσον διασφαλιστεί η συνοχή των πολιτικών (7.1-7.3).

1.4 Η παρούσα γνωμοδότηση συμπληρώνει την γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Κοινοτική πολιτική για τη μετανάστευση και τη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης για την προώθηση της ανάπτυξης» με εισηγητή τον κ. Pariza Castaños (1). Εξάλλου, υποστηρίζει την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την «Κυκλική μετανάστευση και τις εταιρικές σχέσεις κινητικότητας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τρίτων χωρών» (2).

2. Μετανάστευση και παγκοσμιοποίηση

2.1 Η διεργασία της παγκοσμιοποίησης οδήγησε στην απελευθέρωση της κυκλοφορίας κεφαλαίων, εμπορευμάτων, και υπηρεσιών. Η κυκλοφορία προσώπων, ωστόσο, παραμένει ο πιο περιορισμένος τομέας της παγκοσμιοποίησης. Προκειμένου οι λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες να αποκτήσουν μεγαλύτερο μερίδιο οικονομικής ανάπτυξης ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Αυτή η άποψη συνάδει με τη θεωρία ότι η μετανάστευση αποτελεί μια ευκαιρία για τις αναπτυσσόμενες χώρες να συμμετέχουν πιο ισότιμα στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη οικονομία. Η μετανάστευση εμπεριέχει την προοπτική μείωσης των ανισοτήτων. Ωστόσο, η μετανάστευση δεν πρέπει να θεωρείται ως υποκατάστατο της παραδοσιακής αναπτυξιακής βοήθειας.

2.2 Δύο παρατηρήσεις θέτουν το πλαίσιο για τον καθορισμό μιας προσέγγισης σύμφωνα με την οποία η μετανάστευση αποτελεί συνδετικό κρίκο μεταξύ της παγκοσμιοποίησης και της ανάπτυξης. Πρώτον, από τις δημογραφικές τάσεις συνάγεται ότι οι ήδη υπάρχουσες ελλείψεις εργατικού δυναμικού στις χώρες της ΕΕ αναμένεται να αυξηθούν στο εγγύς μέλλον ιδίως στους τομείς των υπηρεσιών οι οποίοι χαρακτηρίζονται από υψηλή ένταση εργασίας. Δεύτερον, σύμφωνα με προβολές της Παγκόσμιας Τράπεζας, η προοπτικής μιας ορθής διαχείρισης της μετανάστευσης θα μπορούσε να αποφέρει στο εγγύς μέλλον σημαντική χρηματική βοήθεια με τη μορφή εμβασμάτων στους ανθρώπους των φτωχών χωρών (3). Οι ροές εμβασμάτων εντός των χωρών του ΟΟΣΑ, αλλά και από τις χώρες του ΟΟΣΑ προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και ακόμη και μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών, αυξάνονται σταθερά (4). Ως εκ τούτου, η διεθνής μετανάστευση μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα για την εκπλήρωση των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας. Τα εμβάσματα, καθώς και οι έννοιες της συν-ανάπτυξης και της κυκλικής μετανάστευσης, έχουν σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες. Πιο συγκεκριμένα, οι αναπτυξιακές τους δυνατότητες τροφοδοτούνται από τις ανάγκες της αγοράς εργασίας της Δυτικής Ευρώπης.

2.3 Η παρούσα γνωμοδότηση υπογραμμίζει την ανάγκη για μια επεξεργασμένη, πλήρη και ολοκληρωμένη προσέγγιση της μεταναστευτικής και αναπτυξιακής πολιτικής η οποία έχει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας κατάστασης επωφελούς για όλους.

2.4 Μια παρόμοια προσέγγιση αναγνωρίζει την έλλειψη ισορροπίας μεταξύ του θετικού και αρνητικού αντίκτυπου της μετανάστευσης στις αναπτυσσόμενες χώρες και πραγματεύεται τους παράγοντες κόστους και οφέλους αντίστοιχα. Ενώ σε ορισμένες χώρες η μετανάστευση μετριάζει την πίεση του υπερπληθυσμού και της ανεργίας και η σκόπιμη εξαγωγή ειδικευμένου εργατικού δυναμικού δημιουργεί στο εξωτερικό πηγές από τις οποίες θα προκύψουν μελλοντικά εμβάσματα, άμεσες ξένες επενδύσεις και μεταφορά γνώσεων, σε άλλες χώρες η διαρκής εκροή ανθρώπινων πόρων εμποδίζει σημαντικά την ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, η ορθή διαχείριση της μετανάστευσης ενισχύει τα θετικά αποτελέσματα της μετανάστευσης, ενώ ταυτόχρονα μετριάζει τις αρνητικές της συνέπειες.

2.5 Η ΕΟΚΕ συντάσσεται με τους πρωτοπόρους διεθνείς αναπτυξιακούς οργανισμούς όπως, για παράδειγμα, η Παγκόσμια Τράπεζα, το Βρετανικό Υπουργείο Διεθνούς Ανάπτυξης, η Oxfam κλπ, που υπογραμμίζουν όλες τις αναπτυξιακές δυνατότητες της διεθνούς μετανάστευσης για τη μείωση της φτώχειας και τη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες προέλευσης. Τα εμβάσματα οδηγούν σε σημαντικές αυξήσεις εισοδήματος για τα νοικοκυριά-αποδέκτες, συνιστούν ισχυρό μοχλό βραχυπρόθεσμης μείωσης της φτώχειας και, με προσεκτική διαχείριση, μπορούν ακόμα και να συμβάλουν στην μακροπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη. Η τελευταία υποστηρίζεται από προσεγγίσεις «συν-ανάπτυξης» όπως η φιλανθρωπία της Διασποράς, τα κοινωνικά εμβάσματα, η μεταφορά γνώσεων και τα διεθνικά δίκτυα επιχειρήσεων.

2.6 Το πλεονέκτημα της ορθής διαχείρισης των πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης συνίσταται στο ότι μπορεί να εξασφαλίσει τη δυνατότητα προστασίας των ευάλωτων χωρών (σχεδόν όλων των χωρών της υποσαχάριας Αφρικής) από αναπτυξιακούς περιορισμούς οι οποίοι επιβάλλονται λόγω της μετανάστευσης. Οι αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες επωφελούνται λιγότερο από εμβάσματα και από την υποστήριξη φιλανθρωπικών οργανώσεων συνήθως επωμίζονται το υψηλότερο κόστος της μετανάστευσης: την απώλεια εξειδικευμένου και ταλαντούχου εργατικού δυναμικού. Τα πρότυπα κυκλικής και εικονικής μετανάστευσης μπορούν να αντιμετωπίσουν, ως ένα βαθμό, τα μειονεκτήματα της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης. Οι πολιτικές μετανάστευσης και ανάπτυξης μπορούν να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες τομέων οι οποίοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στη μετανάστευση όπως ο εκπαιδευτικός τομέας και ο τομέας της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Εκτός και εάν αυστηρά μεταναστευτικά συστήματα αποτρέψουν την απώλεια ειδικευμένου ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού σε περιοχές που μαστίζονται από τον ιό HIV/AIDS, οι άλλες αναπτυξιακές προσπάθειες δεν θα είναι βιώσιμες. Οι διμερείς και περιφερειακές εταιρικές σχέσεις στον τομέα της μετανάστευσης μεταξύ των χωρών προορισμού και των χωρών προέλευσης μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην προστασία των εν λόγω τομέων, οι οποίοι έχουν καίρια σημασία για την ανάπτυξή τους.

2.7 Η ΕΟΚΕ έχει λάβει υπό σημείωση τους ποικίλους τρόπους και μέσα με τα οποία η μετανάστευση επηρεάζει σημαντικά τις χώρες προέλευσης και προορισμού. Ορισμένα αναγνωρίζονται μόνο μετά από έτη μεταναστευτικών κινήσεων. Ένα θέμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι το θέμα των παιδιών των μεταναστών τα οποία παραμένουν στις χώρες προέλευσης και οι προοπτικές υγείας και εκπαίδευσής τους περιορίζονται σε μονογονικά νοικοκυριά. Σε κοινωνιακό επίπεδο, οι περιοχές οι οποίες πλήττονται από τη μετανάστευση παρουσιάζουν ενδείξεις διαστρεβλωμένης αναλογίας των φύλων, η οποία αναμφίβολα θα έχει αντίκτυπο στις συνθήκες του κοινωνικοοικονομικού πλαισίου για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Τα θέματα αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών διεθνούς μετανάστευσης.

2.8 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την υπάρχουσα κοινωνικοοικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ της χώρας υποδοχής και της χώρας προέλευσης. Οι οικονομικά επιτυχείς μετανάστες στις χώρες υποδοχής έχουν την τάση να αποστέλλουν περισσότερα εμβάσματα. Ομοίως, οι μετανάστες οι οποίοι έχουν ενταχθεί ομαλά στην κοινωνία έχουν δυνητικά μεγαλύτερο αντίκτυπο στη συν-ανάπτυξη της χώρας προέλευσής τους μέσω της φιλανθρωπίας, των κοινωνικών εμβασμάτων, και της κυκλικής ή εικονικής μετανάστευσης σε σύγκριση με τους μετανάστες οι οποίοι έχουν ενταχθεί λιγότερο ομαλά. Συνεπώς, οι χώρες υποδοχής πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσεγγίσεων οι οποίες να προλαμβάνουν τη σπατάλη εγκεφάλων: οι προσεγγίσεις αυτές κυμαίνονται από την καλύτερη κοινωνική ένταξη γενικά έως την μισθολογική ισότητα και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε συνδικάτα ή της αντιμετώπισης του συχνά προβληματικού νομικού καθεστώτος των μεταναστών. Αυτή η τελευταία προσέγγιση όχι μόνο μεγιστοποιεί τη συμβολή των μεταναστών στις χώρες υποδοχής αλλά επιπροσθέτως ενισχύει τις αναπτυξιακές τους δυνατότητες.

2.9 Ομοίως αλληλένδετες είναι οι προσεγγίσεις οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό της παράνομης μετανάστευσης. Η παράνομη μετανάστευση ζημιώνει τις χώρες προορισμού λόγω της σύνδεσής της με την παράνομη απασχόληση. Συνιστά εξίσου απειλή για τους (παράνομους) μετανάστες διότι συνήθως βρίσκονται σε μειονεκτική θέση επικίνδυνης σχέσης εκμετάλλευσης και αντιμετωπίζουν σκληρές συνθήκες εργασίας με χαμηλό επίπεδο υγειονομικής περίθαλψης και ασφάλειας. Επιπλέον, η παράνομη μετανάστευση έχει αρνητικές αναπτυξιακές συνέπειες: υπάρχει περιορισμένη δυνατότητα ένταξης στις χώρες υποδοχής και το υψηλό κόστος αυτού του είδους μετανάστευσης μειώνει την προοπτική εμβασμάτων στις χώρες προέλευσης. Εξάλλου η νομιμοποίηση των παράνομων μεταναστών στις χώρες υποδοχής παραμένει μια ανθρώπινη απαίτηση και παράλληλα μια οικονομική και κοινωνική αναγκαιότητα. Συνεπώς, η αύξηση της πιθανότητας νόμιμης μετανάστευσης αυξάνει τις αναπτυξιακές της δυνατότητες ενώ ταυτόχρονα μειώνει τη ζήτηση για εγκληματικές οργανώσεις οι οποίες εμπλέκονται στο λαθρεμπόριο και την εμπορία ανθρώπων. Ως εκ τούτου, η νόμιμη μετανάστευση ελαχιστοποιεί την εκμετάλλευση.

2.10 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η μετανάστευση Νότου-Νότου είναι η πιο κοινή μορφή διεθνούς μετανάστευσης. Οι γειτονικές χώρες ή η άμεση περιοχή είναι οι πιο δημοφιλείς προορισμοί για τους διεθνείς μετανάστες (5). Επιπλέον, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η μετανάστευση ενέχει κινδύνους και απαιτεί οικονομικούς πόρους, ικανότητες και δίκτυα, καθίσταται σαφές ότι η μετακίνηση εντός των εθνικών συνόρων είναι αδιαμφισβήτητα η επικρατέστερη μορφή μετανάστευσης, ιδίως για τους φτωχούς (6). Ως εκ τούτου, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση των πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον πιθανό αντίκτυπο της περιφερειακής και εσωτερικής μετανάστευσης στη μείωση της φτώχειας και την οικονομική ανάπτυξη.

2.11 Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τα πρότυπα που έχουν κωδικοποιηθεί στη Διεθνή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων όλων των Μετακινούμενων Εργαζομένων και των Μελών της Οικογένειάς τους (1990).

3. Μετανάστευση και μείωση της φτώχειας — διευκόλυνση των εμβασμάτων

3.1 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την αναπτυξιακή προοπτική των εμβασμάτων μεταξύ των μεταναστών και των οικογενειών τους στη χώρα προέλευσής τους. Από έρευνες προκύπτει ότι τα εμβάσματα αυξάνουν άμεσα το εισοδηματικό επίπεδο του αποδέκτη μειώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη φτώχεια.

3.2 Ωστόσο, ένα απροσδιόριστο αλλά σημαντικό μερίδιο εμβασμάτων — μεταξύ ενός και δύο τρίτων — διοχετεύεται μέσω ανεπίσημων διαύλων. Αυτό έχει αρνητικές συνέπειες για τον μετανάστη και τον αποδέκτη καθώς και για τη χώρα υποδοχής και τη χώρα προέλευσης. Λόγω της έλλειψης ανταγωνισμού μεταξύ των ανεπίσημων παρόχων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, οι μετανάστες και οι αποδέκτες δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να δεχθούν να καταβάλουν υψηλά έξοδα συναλλαγής, τα οποία με τη σειρά τους περιορίζουν το εισόδημα των μεταναστών. Για τις οικονομικά χειμαζόμενες αναπτυσσόμενες χώρες, τα εμβάσματα αποτελούν σημαντική πηγή συναλλάγματος και, εφόσον διοχετεύονται μέσω επίσημων τραπεζικών ιδρυμάτων, βελτιώνουν τη χρηματοοικονομική ανάπτυξη αυξάνοντας το συνολικό επίπεδο καταθέσεων και πιστώσεων με τη διαμεσολάβηση του τοπικού τραπεζικού τομέα (7). Τα εμβάσματα δημιουργούν, κατ' αυτό τον τρόπο, θετική μακροοικονομική ανάπτυξη. Οι χώρες υποδοχής συνδέουν συνήθως τα ζητήματα ασφάλειας με τον ανεπίσημο τραπεζικό τομέα. Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή η χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο μέσω άτυπων μεθόδων χρηματοπιστωτικών συναλλαγών.

3.3 Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι μετανάστες συχνά προτιμούν παράνομους διαύλους έναντι επίσημων τραπεζικών υπηρεσιών για τα εμβάσματα. Πολλοί μετανάστες επιλέγουν παράνομους διαύλους μεταφοράς χρημάτων επειδή οι επίσημοι πάροχοι έχουν υψηλό κόστος, καθυστερούν πολύ και είναι υπερβολικά γραφειοκρατικοί, ή, απλώς, δεν είναι προσβάσιμοι. Επίσης, αναφέρονται η έλλειψη εμπιστοσύνης στα τραπεζικά ιδρύματα της πατρίδας τους ή ο φόβος των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Οι φτωχοί αποδέκτες, ιδίως όσοι ζουν σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, δεν έχουν πρακτική πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες. Ακόμη περισσότεροι είναι εκείνοι που δεν μπορούν να καλύψουν τα έξοδα τήρησης ενός τραπεζικού λογαριασμού. Τα έξοδα εμβασμάτων έχουν δυσανάλογο αντίκτυπο στις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, οι οποίες στέλνουν μικρά χρηματικά ποσά τακτικά. Για τους παράνομους μετανάστες, οι τραπεζικές υπηρεσίες δεν είναι προσβάσιμες διότι δεν διαθέτουν τα απαραίτητα έγγραφα για το άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού.

3.4 Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη, την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να εξετάσουν το ενδεχόμενο ανάληψης των ακόλουθων πρωτοβουλιών ως μέσου προώθησης της ανάπτυξης.

3.4.1 Τα εγχώρια τραπεζικά ιδρύματα στις χώρες προέλευσης θα πρέπει να παρέχουν αποταμιευτικούς λογαριασμούς συναλλάγματος για μετανάστες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.

3.4.2 Θα πρέπει να παρέχονται τραπεζικές υπηρεσίες για οικογένειες χαμηλού εισοδήματος σε προσιτές τραπεζικές τιμές, ενώ θα πρέπει, επίσης, να παρέχονται παρόμοιες υπηρεσίες σε κοινότητες οι οποίες επί του παρόντος δεν διαθέτουν τράπεζες. Τούτο θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη σύνδεση των τραπεζικών υπηρεσιών με πιο διαδεδομένους κλάδους υπηρεσιών όπως τα ταχυδρομικά δίκτυα ή τα δίκτυα λιανικής πώλησης ή οι υπάρχοντες πιστωτικοί συνεταιρισμοί. Η μείωση των εξόδων των εμβασμάτων, ωστόσο, δεν θα πρέπει να αντισταθμιστεί από δυσμενείς συναλλαγματικές ισοτιμίες προς όφελος των τραπεζικών ιδρυμάτων.

3.4.3 Ο ανταγωνισμός μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών εμβασμάτων πρέπει να ενισχυθεί προκειμένου να μειωθεί το κόστος μεταφοράς. Οι ΜΚΟ και οι δημόσιες αρχές στις χώρες υποδοχής μπορούν να ενθαρρύνουν τον ανταγωνισμό με τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις συγκριτικές τιμές των παρόχων υπηρεσιών. Ένα παραδειγματικό μέτρο είναι η ιστοσελίδα www.sendmoneyhome.org. Επιπλέον, η αύξηση των χρηματοοικονομικών γνώσεων των μεταναστών είναι βασική δραστηριότητα που η κοινωνία των πολιτών πρέπει να προωθήσει σε συνεργασία με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

3.4.4 Η αναβάθμιση της τραπεζικής τεχνολογίας στις χώρες προέλευσης θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος των συναλλαγών, να αυξήσει την ταχύτητα της διεκπεραίωσης, και να ενισχύσει την ασφάλεια των συναλλαγών. Η τεχνολογία των πληροφοριών μέσω δορυφόρου σε απομακρυσμένες περιοχές για τη στήριξη ενός προηγμένου συστήματος διαχείρισης και ηλεκτρονικών μεταφορών θα μπορούσε να συμβάλει στην περαιτέρω αύξηση της αποτελεσματικότητας. Η εισαγωγή χρεωστικών καρτών ή πρόσθετων υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας είναι μια καινοτόμος λύση για την εξασφάλιση ευρύτερης κάλυψης. Όλα αυτά τα μέτρα οικοδόμησης ικανοτήτων απαιτούν επενδύσεις, για τις οποίες θα μπορούσαν να δοθούν κίνητρα από επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια ή μέσω συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.

3.4.5 Οι αυστηρές απαιτήσεις εξακρίβωσης της ταυτότητας αποθαρρύνουν τους μετανάστες που επιθυμούν να ανοίξουν έναν τραπεζικό λογαριασμό. Οι τράπεζες θα πρέπει να αναπτύξουν ιδέες σχετικά με την ευκολότερη πρόσβαση στις τραπεζικές υπηρεσίες των μεταναστών που δεν διαθέτουν επίσημα έγγραφα. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο εύλογων αλλαγών του κανονιστικού πλαισίου για τον τραπεζικό τομέα οι οποίες θα επιτρέπουν τη διαδικασία αυτή.

3.5 Η μείωση του κόστους των εμβασμάτων είναι ένα απαραίτητο πρώτο βήμα για την ενίσχυση του αναπτυξιακού τους αντικτύπου. Η διευκόλυνση της ροής είναι ένα δεύτερο βήμα. Οι χώρες προορισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να αναπτύξουν εταιρικές σχέσεις σε επίπεδο εμβασμάτων με τις χώρες προέλευσης οι οποίες λαμβάνουν μεγάλο όγκο εμβασμάτων. Οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις θα μπορούσαν να προωθήσουν κατάλληλα μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης των φτωχών σε τραπεζικά ιδρύματα, την ενίσχυση της ικανότητας των παρόχων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών όσον αφορά τη διευκόλυνση των ροών εμβασμάτων, και τη δημιουργία κινήτρων για τη χρήση επίσημων διαύλων μεταφοράς.

3.6 Η ΕΟΚΕ καλεί τα τραπεζικά ιδρύματα τα οποία αναπτύσσουν δραστηριότητα από το έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναπτύξουν πολιτικές τραπεζικών υπηρεσιών με έμφαση στην εταιρική κοινωνική ευθύνη η οποία εκπληρώνει τον κεντρικό ρόλο των τραπεζών όσον αφορά την κάλυψη των αναγκών των μεταναστών και των οικογενειών τους.

3.7 Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τις συμπράξεις που συνεπάγονται πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αναπτυξιακής χρήσης των εμβασμάτων μειώνοντας το κόστος και αυξάνοντας την πρόσβαση. Δυο παραδειγματικά μοντέλα παρέχονται κατωτέρω.

3.7.1 Η ένωση GSM, ο επαγγελματικός οργανισμός των φορέων παροχής υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας, και η εταιρεία διεκπεραίωσης πληρωμών MasterCard δημιούργησαν ένα σύστημα το οποίο θα επιτρέπει στους μετανάστες να βάζουν μετρητά στο κινητό τους τηλέφωνο και να δίνουν εντολή να αποσταλούν σε αριθμό κινητού τηλεφώνου στο εξωτερικό όπου ο αποδέκτης θα δέχεται ένα μήνυμα με κείμενο που θα τον πληροφορεί ότι τα χρήματα έφτασαν.

3.7.2 Η τράπεζα Lloyds TSB με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο σε συνεργασία με την ινδική τράπεζα IGIGI επιτρέπει σε Ινδούς οι οποίοι δεν είναι μόνιμοι κάτοικοι του Ηνωμένου Βασιλείου να αποστέλλουν εμβάσματα δωρεάν στην Ινδία, υπό την προϋπόθεση ότι ένα ελάχιστο υπόλοιπο διατηρείται στον λογαριασμό τους στην τράπεζα IGIGI.

3.8 Ιδιαίτερα σε περιόδους συγκρούσεων και κρίσης ή μετά από φυσικές καταστροφές, έχει αποδειχθεί ότι τα εμβάσματα είναι ένας αποτελεσματικός και γρήγορος μηχανισμός για την αντιμετώπιση των αναγκών των προσφύγων και των θυμάτων στις χώρες προέλευσης. Οι οργανώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας και οι φορείς άμεσης ανταπόκρισης θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο παροχή πρόσβασης σε εμβάσματα στο πλαίσιο μέτρων ενίσχυσης μετά από σύγκρουση/καταστροφή.

4. Μετανάστευση και μείωση των ανισοτήτων — ρύθμιση των νομίμων μεταναστευτικών ροών προς όφελος των υπανάπτυκτων περιοχών

4.1 Παρά τη δυνατότητά τους να επιφέρουν μείωση της φτώχειας σε πραγματικό χρόνο για τους αποδέκτες τους, ο αναπτυξιακός αντίκτυπος των εμβασμάτων ως ιδιωτικών συναλλαγών είναι περιορισμένος, καθώς το όφελος της λήψης εμβασμάτων από το εξωτερικό δεν το καρπούνται συνήθως οι φτωχοί. Αντιθέτως, οι άνθρωποι οι οποίοι είναι σε θέση να επωμιστούν το αρχικό κόστος της μετανάστευσης είναι εκείνοι που προέρχονται από νοικοκυριά μέσου εισοδήματος. Επιπλέον, τα εμβάσματα εισρέουν πρωτίστως σε μεγάλες μεταναστευτικές χώρες με πολιτικές σκόπιμης εξαγωγής ανθρώπινου κεφαλαίου. Λιγότερο από το ένα τρίτο προορίζεται για τις ελάχιστα ανεπτυγμένες χώρες. Η συνεχής εισροή εμβασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεχή εκροή μεταναστών και, ως εκ τούτου, επηρεάζεται από τις μεταβολές στις πολιτικές μετανάστευσης ή τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης στις χώρες υποδοχής.

4.2 Για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου της μείωσης της φτώχειας και την ταυτόχρονη μείωση των ανισοτήτων, οι χώρες προορισμού δεν πρέπει μόνο να εξασφαλίζουν καλύτερη διαχείριση και διευκόλυνση των ροών εμβασμάτων όπως προαναφέρεται αλλά και καλύτερη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Οι περιορισμοί όσον αφορά τη νόμιμη εισδοχή μεταναστών στις χώρες προορισμού επιδρά αρνητικά στη ροή εμβασμάτων προς τις χώρες προέλευσης. Οι χώρες προορισμού μπορούν, επιπλέον, να καθορίζουν αποτελεσματικά την κατεύθυνση των ροών εμβασμάτων παρέχοντας «προτιμησιακό καθεστώς μετανάστευσης» σε ειδικές ομάδες μεταναστών από συγκεκριμένες χώρες ή περιοχές προέλευσης. Αυτό θα διασφαλίζει ότι από τα προϋπάρχοντα δίκτυα μεταναστών δεν θα προκύπτει περιφερειακή μεροληψία υπέρ μιας χώρας ή δεν θα αυξάνονται περαιτέρω τα επίπεδα ανισότητας στις χώρες προέλευσης. Με τον τρόπο αυτό, οι χώρες υποδοχής θα ευνοούν προορατικά τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές των χωρών προέλευσης και θα συμβάλλουν στη μείωση των ανισοτήτων. Ωστόσο, ένας άλλος τρόπος να καταλήγουν τα εμβάσματα απευθείας στους λιγότερο ανεπτυγμένους είναι να ενθαρρύνονται τα μέλη των εν λόγω νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος να μεταναστεύσουν και να διευκολύνεται η σχετική διαδικασία.

5. Μετανάστευση και συν-ανάπτυξη

5.1 Η συν-ανάπτυξη παραπέμπει σε δραστηριότητες μεταναστών οι οποίες συμπληρώνουν την ανάπτυξη χωρίς να την υποκαθιστούν. Οι δραστηριότητες αυτές χαρακτηρίζονται από προγραμματισμό με βάση τις ανάγκες, βιωσιμότητα και ικανότητα σύνδεσης ομάδων της Διασποράς με κοινότητες στις χώρες προέλευσης. Μια μορφή συν-ανάπτυξης η οποία αφορά όλα τα εισοδηματικά επίπεδα της κοινότητας-αποδέκτη είναι οι επενδύσεις που στηρίζονται στα εμβάσματα οι οποίες πραγματοποιούνται σε υποδομές για την εκπαίδευση και βασικές υπηρεσίες υγείας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει, ως εκ τούτου, τη συνεκτίμηση των εμβασμάτων στη συν-ανάπτυξη.

5.1.1 Μια παραδειγματική πρωτοβουλία είναι το πρόγραμμα συγχρηματοδότησης. Σε κάθε έμβασμα που διοχετεύουν οι μετανάστες για αναπτυξιακούς σκοπούς στις χώρες προέλευσης, προστίθεται ένα ίσο ποσό από κάθε θεσμικό εταίρο του προγράμματος (8). Στην ιδανική περίπτωση, αυτοί οι εταίροι είναι οργανισμοί αναπτυξιακής βοήθειας οι οποίοι προσφέρουν στο πρόγραμμα εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα διαχείρισης και έμπειρο προσωπικό σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές προκειμένου να επιτευχθεί βιωσιμότητα. Αυτά τα προγράμματα συγχρηματοδότησης θα πρέπει να προβάλλονται ευρύτατα και να είναι εύκολα προσβάσιμα μέσω συστημάτων πληροφόρησης τα οποία προωθούν, επίσης, τη χρήση επίσημων τραπεζικών διαύλων για την αποστολή εμβασμάτων. Μόλις προσδιορίζεται ένα επιτυχές πρόγραμμα συγχρηματοδότησης, θα πρέπει να συμμετέχουν στην εκτέλεσή του πρόσθετοι εταίροι «συγχρηματοδότησης» από τον ιδιωτικό τομέα. Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις οι οποίες απασχολούν σημαντικό ποσοστό μεταναστών και οι πάροχοι χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών οι οποίοι διευκολύνουν την αποστολή εμβασμάτων θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν και να αναλαμβάνουν την εταιρική κοινωνική ευθύνη που τους αναλογεί. Αυτές οι συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα είναι επωφελείς για όλους τους συμμετέχοντες: ο αναπτυξιακός αντίκτυπος αυξάνεται λόγω του μεγαλύτερου ύψους των συλλογικών εμβασμάτων, ενώ οι εταιρείες και οι τράπεζες οικοδομούν σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πελάτες τους. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι η συνεργασία ανάμεσα στις χώρες προέλευσης και τις χώρες υποδοχής πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλους τους παράγοντες: όχι μόνο τις κυβερνήσεις και τις επίσημες αρχές αλλά και τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Κατά τον τρόπο αυτό, η ανάπτυξη πρακτικών και συμβάσεων για την καταπολέμηση της διαφθοράς θα αποτρέψει την αύξηση πρακτικών παροχέτευσης των μεταφερόμενων ποσών.

5.2 Άλλες μορφές συν-ανάπτυξης εστιάζονται στον προσανατολισμό των εμβασμάτων σε επιχειρηματικές ή επενδυτικές δραστηριότητες.

5.2.1 Τα κίνητρα τα οποία οι χώρες προέλευσης μπορούν να παράσχουν προκειμένου να αυξήσουν τις συνολικές ροές εμβασμάτων για συν-ανάπτυξη ποικίλλουν από φοροαπαλλαγές εισοδήματος για τους μετανάστες που επενδύουν σε τοπικές επιχειρήσεις έως απαλλαγές από εισαγωγικούς δασμούς για επιχειρηματικές επενδύσεις.

5.2.2 Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα τραπεζικά ιδρύματα και τους αναπτυξιακούς οργανισμούς να δοκιμάσουν πιλοτικά προγράμματα τα οποία συνδέουν τα εμβάσματα με τους οργανισμούς μικροχρηματοδότησης στις αναπτυσσόμενες χώρες.

5.2.3 Τα τραπεζικά ιδρύματα στις χώρες προέλευσης και στις χώρες υποδοχής θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αναπτύσσουν εταιρικές σχέσεις στον τομέα των εμβασμάτων για την προώθηση της διασυνοριακής πώλησης συμπληρωματικών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, όπως, π.χ., η προσφορά μικρών επιχειρηματικών πιστώσεων ή στεγαστικών πιστώσεων παράλληλα με υπηρεσίες εμβασμάτων.

5.2.4 Για τη στήριξη και αύξηση αυτών των δραστηριοτήτων, οι αναπτυξιακοί οργανισμοί και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να ενημερώνουν τις κοινότητες μεταναστών στις χώρες υποδοχής σχετικά με τις υπάρχουσες επενδυτικές δυνατότητες, να παρέχουν επιχειρηματική κατάρτιση και να προωθούν δίκτυα τα οποία να φέρουν σε επαφή τους μετανάστες με επιχειρηματίες που χρειάζονται κεφάλαια στις χώρες προέλευσης. Οι μετανάστες-επιχειρηματίες στις χώρες υποδοχής και οι επιχειρηματίες στις χώρες προέλευσης θα πρέπει να συμμετέχουν σε στρατηγικά δίκτυα επιχειρηματικότητας και ανάπτυξης.

5.3 Ορισμένα από τα προαναφερθέντα μέτρα απαιτούν τη συνεργασία των οργανώσεων της Διασποράς στις χώρες υποδοχής. Το δίκτυο σχέσεων μεταξύ της Διασποράς και της χώρας προέλευσης δημιουργείται κυρίως από άτομα ή ομάδες που ενεργούν με δική τους πρωτοβουλία. Τα δίκτυα αυτά αποτελούν σημαντική πηγή άμεσων ξέων επενδύσεων, μεταφοράς γνώσεων και τεχνολογίας, εμβασμάτων φιλανθρωπίας καθώς και κοινωνικών και πολιτισμικών εμβασμάτων. Μπορούν ακόμη και να συμβάλουν στην ειρηνευτική διαδικασία και τη διαδικασία ανασυγκρότησης. Ωστόσο, οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες δεν έχουν την ικανότητα να εντοπίζουν μετανάστες στο εξωτερικό και να οικοδομούν δίκτυα Διασποράς για την αξιοποίηση αυτών των πόρων για αναπτυξιακούς σκοπούς (εμβάσματα, επενδύσεις, ικανότητες, γνώσεις).

5.4 Ως εκ τούτου, η πρόκληση που τίθεται συνίσταται στην ανάπτυξη ικανοτήτων για τις οργανώσεις της Διασποράς οι οποίες προέρχονται από λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και στον προσανατολισμό της ανάπτυξης σε ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος.

5.5 Η διαδικασία της ανάπτυξης ικανοτήτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι κοινότητες της Διασποράς έχουν, κατά κανόνα, άτυπη και χαλαρή οργάνωση. Έχουν δομές χαρακτηριστικές της χώρας προέλευσης και λειτουργούν με ιδιάζουσα δυναμική αλληλεπίδρασης με τη χώρα προέλευσής τους.

5.6 Ο εντοπισμός των ομάδων της Διασποράς και η ενίσχυση της ικανότητάς τους να συμβάλουν στην ανάπτυξη των χωρών προέλευσης μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία δεξαμενής εγκεφάλων. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω προγραμμάτων ανθρώπινου κεφαλαίου, τα οποία επιστρατεύουν μετανάστες (ή τα παιδιά τους) σε αναπτυξιακά προγράμματα του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Τα εν λόγω προγράμματα αξιοποιούν γλωσσικές γνώσεις καθώς και πολιτισμικές ικανότητες και παρέχουν στις αναπτυσσόμενες χώρες επαγγελματικές ικανότητες και ειδικεύσεις οι οποίες έχουν αποκτηθεί πρόσφατα καθώς και δυνατότητες επαφών.

5.6.1 Ένα απαραίτητο βήμα για την έναρξη προσπαθειών ανάπτυξης ικανοτήτων για οργανώσεις της Διασποράς και των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών προέλευσης είναι η διαδικασία εντοπισμού και χαρτογράφησης αυτών των οργανώσεων και δικτύων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει την ανάπτυξη εθελοντικών μητρώων ειδικευμένων μεταναστών από χώρες διαρροής εγκεφάλων οι οποίοι διαμένουν σε χώρες υποδοχής και επιχειρήσεων μεταναστών από μικρές και μεσαίες αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες αναπτύσσουν δραστηριότητα επί του παρόντος σε χώρες υποδοχής.

5.6.2 Μετά τον εντοπισμό τους, οι οργανώσεις της Διασποράς θα πρέπει να μπορούν να αναπτύξουν δεσμούς με τις χώρες προέλευσης και να συμβάλουν στην ανάπτυξη. Οι χώρες προορισμού και οι διεθνείς αναπτυξιακοί οργανισμοί θα πρέπει να εξασφαλίζουν πλατφόρμες και φόρουμ, ταξιδιωτικά επιδόματα, υποτροφίες και επιχειρηματικές συναντήσεις για τη διευκόλυνση αυτής της διαδικασίας.

5.7 Η ύπαρξη κοινοτήτων της Διασποράς δεν εγγυάται αυτόματα έναν θετικό αναπτυξιακό αντίκτυπο στη χώρα προέλευσης. Οι πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και πολιτικές της αναπτυσσόμενης χώρας διαδραματίζουν εξίσου σημαντικό, αν όχι καθοριστικό, ρόλο. Ωστόσο, οι οργανώσεις μεταναστών θα πρέπει γενικά να συμμετέχουν πιο ενεργά στα αναπτυξιακά θέματα. Ως εκ τούτου, οι αναπτυξιακοί οργανισμοί καλούνται να προσεγγίσουν τις οργανώσεις μεταναστών με στόχο το διάλογο σχετικά με τις δυνατότητες εποικοδομητικής συνεργασίας.

5.8 Η ΕΟΚΕ στηρίζει τη δημιουργία ενός ειδικού Ταμείου Μετανάστευσης και Ανάπτυξης για την προώθηση των προαναφερόμενων αναπτυξιακών δραστηριοτήτων.

6. Μετανάστευση και μετριασμός των επιπτώσεων της διαρροής εγκεφάλων — δημιουργία δεξαμενής εγκεφάλων, και διευκόλυνση της κυκλικής και εικονικής μετανάστευσης

6.1 Η εκούσια εκροή ανθρώπινου κεφαλαίου συχνά επιφέρει οικονομικά επωφελείς συνέπειες για τις χώρες προέλευσης. Η διεθνής μετανάστευση μετριάζει την πίεση του υπερπληθυσμού και της ανεργίας για πολλές χώρες προέλευσης. Ορισμένες χώρες εξάγουν σκοπίμως με επιτυχία εργατικό δυναμικό για την ανάπτυξη πηγών εμβασμάτων στο εξωτερικό, άμεσων ξένων επενδύσεων και μεταφοράς γνώσεων. Ωστόσο, η διαρκής εκροή ανθρώπινων πόρων, ιδίως εξειδικευμένων και ταλαντούχων, λειτουργεί ως τροχοπέδη για την ανάπτυξη στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, οι οποίες δεν διαθέτουν ούτε την οικονομική ούτε τη θεσμική ικανότητα δημιουργίας υποκαταστάτων.

6.2 Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί όλους τους φορείς, πρώτον, να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για το μετριασμό των επιπτώσεων της διαρροής εγκεφάλων και, δεύτερον, να αναπτύξουν σχέδια για την πρόληψη της περαιτέρω υποβάθμισης του ανθρώπινου κεφαλαίου σε ευάλωτες οικονομίες και τομείς. Η Επιτροπή υπογράμμισε ήδη σε πρόσφατη ανακοίνωσή της ότι ο μετριασμός των επιπτώσεων της διαρροής εγκεφάλων εμπεριέχει έννοιες κυκλικής και εικονικής μετανάστευσης (9). Οι κώδικες δεοντολογίας, τα υψηλότερα εισοδήματα και τα αντισταθμιστικά κεφάλαια είναι τρόποι πρόληψης της μετανάστευσης ειδικευμένων επαγγελματιών. Επιπλέον, η ορθή προσαρμογή των εξωτερικών αναθέσεων από τις χώρες του ΟΟΣΑ σε αναπτυσσόμενες χώρες μπορεί να μειώσει τη μεταναστευτική πίεση στις εν λόγω αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, όπως και στις ανεπτυγμένες χώρες προορισμού, θα πρέπει να αποτρέπεται η σπατάλη εγκεφάλων όσον αφορά τους εργαζομένους σε κλάδους εξωτερικής ανάθεσης στις αναπτυσσόμενες χώρες.

6.3 Η διευκόλυνση της κυκλικής και εικονικής μετανάστευσης βασίζεται στις προαναφερθείσες ικανότητες των ομάδων της Διασποράς και τη δυνατότητα σύνδεσής τους με τη χώρα προέλευσής τους, δηλ. τη δημιουργία δεξαμενής εγκεφάλων. Οι ειδικευμένοι μετανάστες οι οποίοι απέκτησαν τριτοβάθμια εκπαίδευση ή επαγγελματική κατάρτιση στις χώρες προορισμού μπορούν να συνιστούν πλεονέκτημα για τις χώρες προέλευσης, εάν έχουν τη δυνατότητα μεταφοράς των δεξιοτήτων και υπηρεσιών τους.

6.4 Η δημιουργία δεξαμενής εγκεφάλων είναι μια έννοια συμπληρωματική ως προς την έννοια της διαρροής εγκεφάλων διότι η καθαρή απώλεια στις χώρες προέλευσης μετατρέπεται σε ιδανική περίπτωση σε δεξαμενή εγκεφάλων στις χώρες προορισμού. Κυρίως όμως η δεξαμενή εγκεφάλων μετριάζει ενδεχομένως ορισμένες από τις δυσμενείς συνέπειες της διαρροής εγκεφάλων στις χώρες προέλευσης. Οι μεμονωμένοι μετανάστες μπορούν να προσφέρουν τις δεξιότητες ή τις οργανωτικές τους ικανότητες στη χώρα προέλευσης είτε σε προσωρινή βάση, με προσωρινή επιστροφή, είτε σε εικονική βάση μέσω επιγραμμικών εφαρμογών και πλατφόρμων.

6.4.1 Τα καθεστώτα θεωρήσεων θα πρέπει, ως εκ τούτου, να ρυθμιστούν ανάλογα προκειμένου οι επαγγελματίες να είναι σε θέση να μετακινούνται πιο εύκολα μεταξύ της χώρας υποδοχής και της χώρας προέλευσης. Οι διεθνείς αναπτυξιακοί οργανισμοί πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο ανάπτυξης μηχανισμών οι οποίοι να μεταφέρουν εικονικά υπηρεσίες και γνώσεις μεταναστών με υψηλή ειδίκευση, όπως καρδιολόγων στις χώρες προορισμού, οι οποίοι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για την ανάλυση ενός ιατρικού ιστορικού από τη χώρα προέλευσης, γεωλόγων, οι οποίοι παρέχουν πρόσβαση σε εργαστήρια τελευταίας τεχνολογίας στις χώρες υποδοχής, ή χρηματοοικονομικών αναλυτών, οι οποίοι αξιολογούν σχέδια δραστηριοτήτων για προγράμματα μικροχρηματοδότησης. Η παροχή θεωρήσεων πολλαπλών εισόδων είναι ένας μηχανισμός ο οποίος διευκολύνει την κυκλική μετανάστευση.

6.4.2 Ένα ισχυρό κίνητρο επιστροφής ή/και κυκλικής μετανάστευσης είναι η δυνατότητα μεταφοράς συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και πλεονεκτημάτων κοινωνικής ασφάλισης των μεταναστών από τη χώρα υποδοχής στη χώρα προέλευσης.

6.4.3 Οι αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να ενημερώνονται σχετικά με τις υπάρχουσες δυνατότητες συν-ανάπτυξης. Πρέπει, εξάλλου, να ενθαρρύνονται να δημιουργούν δίκτυα με τις κοινότητες της Διασποράς τους στο εξωτερικό.

6.4.4 Αυτές οι προσεγγίσεις προϋποθέτουν, φυσικά, την επιτυχή ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία υποδοχής. Οι χώρες προορισμού πρέπει να μειώσουν την υπάρχουσα σπατάλη εγκεφάλων (μετανάστες που απασχολούνται σε θέσεις απασχόλησης χαμηλότερου επιπέδου από την αρχική τους εκπαίδευση και κατάρτιση), αξιολογώντας καλύτερα τις δεξιότητες των μεταναστών και συνεπώς αναγνωρίζοντας πτυχία και πιστοποιητικά από τις χώρες προέλευσης. Κατ' αυτό τον τρόπο, θα αυξηθεί η συνεισφορά τους στην κοινωνία υποδοχής και ο αναπτυξιακός τους αντίκτυπος στις χώρες προέλευσης.

6.5 Η ρύθμιση της μετανάστευσης πρέπει να είναι κανόνας απαράβατος όσον αφορά συγκεκριμένους τομείς όπως η εκπαίδευση και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Η προστασία αυτών των ιδιαίτερα ευπαθών τομέων από τη διαρροή εγκεφάλων απαιτεί μέτρα με τα οποία να αντιμετωπίζονται οι παράγοντες άπωσης και έλξης της μετανάστευσης.

6.5.1 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι ανεπτυγμένες χώρες δεν πρέπει να προσλαμβάνουν ανθρώπινο κεφάλαιο από τις εν λόγω ευάλωτες αναπτυσσόμενες χώρες. Η βρετανική κυβέρνηση εφαρμόζει ένα παραδειγματικό κώδικα δεοντολογίας σχετικά με τις προσλήψεις ο οποίος απαγορεύει στα δημόσια και ιδιωτικά νοσηλευτικά ιδρύματα να προσλαμβάνουν νέο προσωπικό από αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες αντιμετωπίζουν έλλειψη ανθρώπινων πόρων στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

6.5.2 Ομοίως, οι πολιτικές μετανάστευσης των χωρών προορισμού μπορούν να προσαρμόζονται προκειμένου να διατηρείται στο ελάχιστο η ροή εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού από ευάλωτες αναπτυσσόμενες χώρες.

6.6 Ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους σε ιδιαίτερα ευάλωτες αναπτυσσόμενες χώρες κινδύνου, υπάρχουν διάφορες δυνατότητες επιλογής για την αντιμετώπιση του αντικτύπου της διαρροής εγκεφάλων.

6.6.1 Μια επιλογή είναι η δημιουργία πλεονάσματος ανθρώπινου κεφαλαίου, το οποίο επιτρέπει την εφαρμογή μιας αναπτυξιακής στρατηγικής με βάση την εξαγωγή ανθρώπινων πόρων. Αυτές οι εκπαιδευτικές προσπάθειες θα μπορούσαν να χρηματοδοτούνται από φόρους εξόδου για εξειδικευμένους επαγγελματίες οι οποίοι επιλέγουν να μεταναστεύσουν. Οι φόροι αυτοί θα μπορούσαν να εισπράττονται στη χώρα προέλευσης ή τη χώρα προορισμού.

6.6.2 Οι συμφωνίες αποζημίωσης (αντισταθμιστικά κεφάλαια) μεταξύ των μεταναστών και της χώρας προέλευσης πριν την αναχώρηση μπορούν να αποθαρρύνουν τη μόνιμη μετανάστευση, ενώ η χώρα προέλευσης αποζημιώνεται για το κόστος της αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (10).

6.6.3 Δημιουργία δεξαμενής εγκεφάλων για χώρες προέλευσης οι οποίες πλήττονται σοβαρά από διαρροή εγκεφάλων.

6.6.4 Οι εξειδικευμένοι επαγγελματίες οι οποίοι έρχονται να αποκτήσουν περαιτέρω κατάρτιση ή εξειδίκευση σε μη αναπτυσσόμενες χώρες μπορούν να λαμβάνουν άδειες επανεισόδου από τις χώρες υποδοχής ή να τους χορηγούνται εύκολα θεωρήσεις σύντομης παραμονής. Αυτοί οι μηχανισμοί κυκλικής μετανάστευσης μπορούν να ενθαρρύνουν την επιστροφή στις χώρες προέλευσης.

7. Συνεκτίμηση των πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης και διασφάλιση της πολιτικής συνοχής

7.1 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει, όπως προαναφέρθηκε, ότι η μετανάστευση Νότου-Νότου καθώς και η περιφερειακή μετανάστευση έχουν σημαντικά μεγαλύτερη μεταναστευτική διάσταση από τη διεθνή μετανάστευση μεταξύ των αναπτυσσόμενων και των ανεπτυγμένων χωρών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις περιφερειακές προσεγγίσεις της μετανάστευσης και της ανάπτυξης, όπως έχει ήδη κάνει η Αφρικανική Ένωση.

7.2 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει την ανάγκη συνεκτίμησης των «πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης» στα πλαίσια των πολιτικών μετανάστευσης και ένταξης των χωρών υποδοχής και των εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών των χωρών προέλευσης καθώς και στα πλαίσια των στρατηγικών των διεθνών αναπτυξιακών οργανισμών για την μείωση της φτώχειας.

7.3 Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η πολιτική συνοχή συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη του προσδοκώμενου αποτελέσματος των πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης. Οι πολιτικές εμπορίου και ασφάλειας δεν θα πρέπει να υπονομεύουν τις αναπτυξιακές προσπάθειες των πολιτικών μετανάστευσης και ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη της — και τούτο είναι εξίσου σημαντικό — να θέσουν ως στόχο την πολιτική συνοχή, απέχοντας από την υποστήριξη διαφορετικών πολιτικών σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βρυξέλλες, 12 Δεκεμβρίου 2007. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) SOC/268 Μετανάστευση και συνεργασία για την ανάπτυξη, 4 Ιουνίου 2007.

(2) COM(2007) 248 τελικό, 16.5.2007.

(3) Παγκόσμια Τράπεζα 2006. «Global Economic Prospect».

(4) Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, από το 2001 έως το 2005 οι ροές εμβασμάτων διπλασιάστηκαν στο πρωτοφανές επίπεδο των 249 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ το 2005, εκ των οποίων οι αναπτυσσόμενες χώρες έλαβαν 180 δισεκατομμύρια — τέσσερις έως πέντε φορές το ποσό της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (World Bank (2006): International Migration Agenda and the World Bank — Managing Risks and Enhancing Benefits). Η Oxfam εκτιμά την ετήσια εισροή εμβασμάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες σε 80 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ (International Development Committee Inquiry on Migration and Development, Oxfam, 2003). Η Παγκόσμια Επιτροπή για τη Διεθνή Μετανάστευση εκτιμά τα συνολικά εμβάσματα, τα οποία λαμβάνουν οι αναπτυσσόμενες χώρες, σε 93 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως (Migration and Development, Policy Analysis and Research Programme, 2003). Συνοψίζοντας, τα εμβάσματα συνιστούν το 2,2 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος όλων των αναπτυσσόμενων χωρών (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2005).

(5) Ιδίως η Νότια Αφρική επωμίζεται το επιπλέον βάρος του να είναι μια δημοφιλής χώρα μετανάστευσης για ολόκληρη την περιοχή.

(6) Βλέπε έκθεση DFID: «Moving out of poverty — making migration work better for poor people»

(http://www.dfid.gov.uk/pubs/files/migration-policy-paper-draft.pdf).

(7) Συνεπώς, οι τράπεζες είναι σε θέση να εξασφαλίζουν φθηνότερη και πιο μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση από διεθνείς κεφαλαιαγορές με την τιτλοποίηση μελλοντικών εμβασμάτων.

(8) Ένα παράδειγμα είναι η κοινότητα μεταναστών στις ΗΠΑ από την πολιτεία Zacatecas του Μεξικού. Βάσει του προγράμματος «Three for One», σε κάθε δολάριο που προέρχεται από τις ενώσεις των μεταναστών προστίθεται ένα δολάριο από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Μεξικού και ένα δολάριο από την πολιτεία Zacatecas. Ωστόσο, προκειμένου οι παρόμοιες πρωτοβουλίες να είναι επιτυχείς, οι μετανάστες πρέπει να είναι ικανοί να οργανωθούν, πράγμα που προϋποθέτει την πλήρη ένταξή τους στις κοινότητες υποδοχής.

(9) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την κυκλική μετανάστευση και τις εταιρικές σχέσεις κινητικότητας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τρίτων χωρών.

(10) Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα αντισταθμιστικά κεφάλαια μεταξύ των χωρών των μεταναστών και των χωρών προέλευσης παραπέμπουμε στη Διερευνητική Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ «Υγεία και μετανάστευση» (εισηγητής: ο κ. Sharma και συνεισηγήτρια: η κ. Cser), EE C 256 της 27.10.2007.