ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Σχέδιο στρατηγικής για μια βαθιά και ουσιαστική οικονομική και νομισματική ένωση Έναρξη συζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο /* COM/2012/0777 final/2 - 2012/ () */





ΣΧΕΔΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΒΑΘΙΑ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ Έναρξη συζήτησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο 1. Σκεπτικό, φιλοδοξίες και οφέλη της ΟΝΕ Σύμφωνα με τις Συνθήκες, σκοπός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η προαγωγή της ειρήνης, των αξιών της και της ευημερίας των λαών της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Ευρώπης με γνώμονα την ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη και τη σταθερότητα των τιμών, την άκρως ανταγωνιστική κοινωνική οικονομία της αγοράς, με στόχο την πλήρη απασχόληση και την κοινωνική πρόοδο, καθώς και το υψηλό επίπεδο προστασίας και βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος. Επίσης, προάγει την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή, καθώς και την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαθιδρύει οικονομική και νομισματική ένωση (ΟΝΕ), της οποίας το νόμισμα είναι το ευρώ (πρβλ. άρθρο 3 ΣΕΕ). Η δημιουργία της ΟΝΕ και η καθιέρωση του ευρώ υπήρξαν ορόσημα στην πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Πρόκειται για γεγονότα που κατέχουν ξεχωριστή θέση μεταξύ των πλέον βαρυσήμαντων επιτευγμάτων της ΕΕ, το δε ευρώ συγκαταλέγεται στα σύμβολα που δίδουν υπόσταση στην Ευρώπη, τόσο στο εσωτερικό της ηπείρου όσο και σε ολόκληρη την υφήλιο. Οι ιδρυτές της ΟΝΕ επεδίωκαν φιλόδοξους στόχους με τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος, τόσο οικονομικούς όσο και πολιτικούς. Ορισμένες από τις φιλοδοξίες αυτές έχουν ήδη πραγματωθεί, ενώ μερικές άλλες εξακολουθούν να αποτελούν στόχους προς επίτευξη. Το ευρώ, ως το δεύτερο σημαντικότερο αποθεματικό νόμισμα, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της παγκόσμιας οικονομίας. Χρησιμεύει παγίως για την κατάρτιση ισολογισμών ανά τον κόσμο. Η ύπαρξή του συνέβαλε στο άνοιγμα της εσωτερικής αγοράς σε περισσότερα από 330 εκατομμύρια πολιτών που διαβιούν στη ζώνη του ευρώ, παρέχοντας τη δυνατότητα άμεσης σύγκρισης των τιμών που ισχύουν για αγαθά και υπηρεσίες στις διάφορες χώρες. Χάρη στην εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου και των εξόδων των συναλλαγών εξωτερικού, το ευρώ διευκολύνει επιπλέον την αποτελεσματικότερη κατανομή των πόρων και προσδίδει απόλυτη διαφάνεια στις τιμές στις οποίες αγαθά και υπηρεσίες προσφέρονται στις διάφορες χώρες. Στον διασυνδεδεμένο ηλεκτρονικό κόσμο στον οποίο ζούμε, η συνακόλουθη διαμόρφωση ίσων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά αποτελεί ισχυρό μοχλό ανάπτυξης. Το ευρώ έχει αποδεδειγμένα καταστήσει ευκολότερες τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ χωρών της ζώνης του ευρώ και έχει, επίσης, δώσει ώθηση σε ενσώματες αλλά και χρηματοοικονομικού τύπου επενδύσεις μεταξύ κρατών μελών. Η σταθερότητα του νομίσματος έχει καταστήσει τη ζώνη του ευρώ έναν ελκυστικό προορισμό για επενδύσεις. Τα προαναφερθέντα οφέλη στο πεδίο του εμπορίου και των επενδύσεων έχουν επηρεάσει ευνοϊκά την ανάπτυξη και την απασχόληση. Η παροχή άφθονης ρευστότητας από το Ευρωσύστημα έχει διευκολύνει την αντιμετώπιση προβλημάτων στη διατραπεζική αγορά σε μια περίοδο χρηματοοικονομικών κλυδωνισμών και αβεβαιότητας. Η ζώνη του ευρώ αποτελεί ένα δυναμικό και εξελισσόμενο εγχείρημα. Παρά την κρίση, η συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ, η οποία σήμερα απαρτίζεται από 17 κράτη μέλη με πρόβλεψη προσχώρησης και άλλων χωρών μελλοντικώς, εξακολουθεί να αποτελεί ελκυστική προοπτική: η Σλοβακία υιοθέτησε το ενιαίο νόμισμα τον Ιανουάριο του 2009, και η Εσθονία τον Ιανουάριο του 2011. Αδυναμίες του αρχικού σχεδιασμού της ΟΝΕ και τήρηση των κανόνων Κατά την εκδήλωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008, ορισμένα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ είχαν συσσωρεύσει μεγάλα ιδιωτικά και δημόσια χρέη, απώλειες ανταγωνιστικότητας και μακροοικονομικές ανισορροπίες. Εξαιτίας αυτού, ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα τη στιγμή κατά την οποία ξέσπασε η κρίση, και όταν αυτή η τελευταία μετεξελίχθηκε σε κρίση δημόσιου χρέους, υπήρξαν μεγάλης έκτασης αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Η διόγκωση των προαναφερθέντων παραγόντων τρωτότητας ήταν εν μέρει απόρροια της ανεπαρκούς τήρησης και συμμόρφωσης με τους κανόνες που είχαν συμφωνηθεί ως πλαίσιο υποστήριξης της ΟΝΕ και οι οποίοι καθορίζονταν στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ). Σε μεγάλο βαθμό, οι ίδιοι αυτοί παράγοντες τρωτότητας πήγαζαν από ορισμένα γνωρίσματα της αρχικής θεσμικής αρχιτεκτονικής της ΟΝΕ, ιδίως δε από την έλλειψη ενός μηχανισμού για τη συστηματική αντιμετώπιση των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Η ΟΝΕ δεν έχει προηγούμενο μεταξύ των νομισματικών ενώσεων της σύγχρονης εποχής, υπό την έννοια ότι συνδυάζει την κεντρική νομισματική πολιτική με την αποκεντρωμένη ευθύνη για την άσκηση των περισσότερων οικονομικών πολιτικών, η οποία, ωστόσο, υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς όσον αφορά τις εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές. Σε αντίθεση με άλλες νομισματικές ενώσεις, δεν υφίσταται κεντρική άσκηση δημοσιονομικής πολιτικής, ούτε κεντρική δημοσιονομική ικανότητα (ομοσπονδιακός προϋπολογισμός)[1]. Από τη γένεση του ευρώ, είναι σαφές ότι η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των κρατών μελών που το έχουν υιοθετήσει προσδίδει ιδιαίτερη σπουδαιότητα στην άσκηση ορθών δημοσιονομικών και οικονομικών πολιτικών. Στο ΣΣΑ[2] καθορίζονται οι κανόνες που διέπουν τον συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών. Το ΣΣΑ προέβλεπε επίσης τη δυνατότητα λήψης μέτρων εις βάρος κρατών μελών που δεν σέβονταν τους σχετικούς κανόνες. Επικρατούσε η αντίληψη ότι ο συντονισμός αυτός θα ήταν ικανός να διασφαλίζει την άσκηση ορθών πολιτικών σε εθνικό επίπεδο. Ήδη το 2008, στην έκθεση EMU@10[3] της Επιτροπής παρουσιάζονταν διάφορες αλλαγές που θα μπορούσαν να επέλθουν στο συγκεκριμένο πλέγμα ρυθμίσεων. Η κρίση κατέστησε πιο επιτακτική την ανάγκη για αλλαγές. Τα παρακάτω ζητήματα βρίσκονται στο επίκεντρο των προκλήσεων που η ζώνη του ευρώ αντιμετωπίζει από το 2008: α) Το ΣΣΑ δεν έγινε σεβαστό σε επαρκή βαθμό από τα κράτη μέλη και δεν συνοδευόταν από στιβαρούς μηχανισμούς για τη διασφάλιση της διατηρησιμότητας των δημόσιων οικονομικών. Η επιβολή του προληπτικού σκέλους του ΣΣΑ, βάσει του οποίου τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διατηρούν υγιή υποκείμενη δημοσιονομική θέση, ήταν υπερβολικά άτολμη, και τα κράτη μέλη δεν αξιοποιούσαν περιόδους σταθερής ανάπτυξης για την άσκηση φιλόδοξων δημοσιονομικών πολιτικών. Συγχρόνως, το κριτήριο που καθορίζεται στη Συνθήκη ως προς το χρέος δεν εφαρμοζόταν αποτελεσματικά στην πράξη στο πλαίσιο του διορθωτικού σκέλους του ΣΣΑ. Το αποτέλεσμα ήταν να προκύπτουν δημοσιονομικές αστοχίες σε περιόδους ευνοϊκής οικονομικής συγκυρίας και να είναι αδύνατος ο περιορισμός του ύψους του χρέους των υπερχρεωμένων χωρών. β) Ο συντονισμός των εθνικών οικονομικών πολιτικών πέραν του πεδίου των δημόσιων οικονομικών στηριζόταν σε μη δεσμευτικούς μηχανισμούς (άσκηση πίεσης από ομοτίμους και συστάσεις) και ασκούσε περιορισμένη επίδραση στις ενέργειες των επιμέρους κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Ο όλος μηχανισμός ήταν, συνεπώς, υπερβολικά αδύναμος για να μπορεί να αντιμετωπίσει τη σταδιακή διεύρυνση των χασμάτων ανταγωνιστικότητας και τις αποκλίσεις που παρατηρούνταν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη. Δεν αποδιδόταν η δέουσα σημασία στις δευτερογενείς επιπτώσεις των εθνικών μέτρων στο σύνολο της ζώνης του ευρώ. Κατά τη χάραξη των εθνικών οικονομικών πολιτικών, δεν λαμβανόταν επαρκώς υπόψη το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν οι επιμέρους οικονομίες. Την κατάσταση αυτή επέτεινε η γενικευμένη έλλειψη κινδύνων λόγω της παγκόσμιας υπερπροσφοράς οικονομικής ρευστότητας. γ) Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αποτελούν σημαντικό παράγοντα δημιουργίας κινήτρων, ούτως ώστε οι χώρες να μεριμνούν για τη διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών τους, λόγω της ενσωμάτωσης του κινδύνου αδυναμίας εξόφλησης στα επιτόκια με τα οποία τα κράτη είναι σε θέση να δανείζονται χρήματα. Εξαιτίας της παγκόσμιας άμβλυνσης των πληθωριστικών πιέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 1990, παρατηρήθηκε ταχεία και σταθερή επέκταση της προσφοράς χρήματος από τις κεντρικές τράπεζες. Το στοιχείο αυτό, συνδυαζόμενο με καινοφανείς προσεγγίσεις ως προς τη μεταβίβαση κινδύνων στο πλαίσιο του χρηματοπιστωτικού συστήματος, οδήγησε σε παγκοσμιοποιημένη υπερβάλλουσα ρευστότητα, σε μια γενικευμένη αναζήτηση υψηλών αποδόσεων και, εν τέλει, σε μια εξαιρετικά στρεβλή εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου που αντιπροσώπευαν τόσο τα ιδιωτικά όσο και τα δημόσια περιουσιακά στοιχεία. Εκ παραλλήλου, μετά την καθιέρωση του ευρώ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) στηρίχτηκε στα εθνικά ομόλογα για τις πράξεις ανοικτής αγοράς που εκτελούσε, με συνέπεια να προσδίδει στα ομόλογα αυτά τον ανώτατο βαθμό πιστοληπτικής αξιολόγησης, ο οποίος τίθεται ως όρος για την παροχή εξασφάλισης από κεντρική τράπεζα. Το αποτέλεσμα ήταν να συγκλίνουν σε μεγάλο βαθμό οι αποδόσεις, με επακόλουθο να περιορισθεί σημαντικά η πειθαρχία των αγορών, παρά τις αποκλίσεις μεταξύ των εθνικών δημοσιονομικών επιδόσεων. Η κατάσταση αυτή συνέτεινε, μεταξύ άλλων, στην πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων σε κρατικά ομόλογα από τράπεζες. Οι οικονομίες της ζώνης του ευρώ που διέρχονταν περίοδο κυκλικής επέκτασης και χαρακτηρίζονταν από σχετικά υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού έτειναν να απολαμβάνουν χαμηλά ή ακόμη και αρνητικά πραγματικά επιτόκια. Σε ορισμένες χώρες, το γεγονός αυτό οδήγησε σε έντονη πιστωτική επέκταση, η οποία με τη σειρά της πυροδότησε μεγάλες «φούσκες» στην αγορά ακινήτων. δ) Η έναρξη λειτουργίας της ΟΝΕ συνοδεύτηκε από απότομη επιτάχυνση της χρηματοπιστωτικής ολοκλήρωσης. Τούτο από τη μια μεριά δημιούργησε ευκαιρίες για τη διαφοροποίηση χαρτοφυλακίων, αλλά συγχρόνως κατέστησε ταχύτερη τη μετάδοση των κλυδωνισμών από τη μια χώρα στην άλλη. Παρά την αυξημένη ολοκλήρωση των αγορών, η ευθύνη για την προληπτική εποπτεία και τη διαχείριση των κρίσεων παρέμεινε κατά κύριο λόγο στο επίπεδο των κρατών μελών. Αυτή η ασυμμετρία μεταξύ ολοκληρωμένων χρηματοπιστωτικών αγορών, αφενός, και το γεγονός ότι η αρχιτεκτονική χρηματοπιστωτικής σταθερότητας παρέμενε κατακερματισμένη σε εθνικό επίπεδο, αφετέρου, είχαν ως αποτέλεσμα τον ανεπαρκή συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων αρχών σε όλες τις φάσεις της τρέχουσας κρίσης. Η έλλειψη κοινών κανόνων και θεσμικών οργάνων που να είναι αρμόδια για την εποπτεία και την εξυγίανση του χρηματοπιστωτικού τομέα στο σύνολο της ζώνης του ευρώ αποτέλεσε μείζον πρόβλημα, το οποίο δυσκόλεψε την αντιμετώπιση της κρίσης. Η ανυπαρξία ολοκληρωμένου πλαισίου που να καλύπτει το σύνολο της ΕΕ, καθώς και ενός μηχανισμού αμοιβαιοποίησης της αντιμετώπισης κινδύνων που προέρχονται από τον τραπεζικό τομέα και πλήττουν περισσότερα ή και όλα τα κράτη μέλη οδήγησε στην εμφάνιση ισχυρών και ζημιογόνων αρνητικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ του τραπεζικού συστήματος και του κρατικού χρέους στις ευάλωτες χώρες. Οι εν λόγω αλληλεπιδράσεις όξυναν περαιτέρω την κρίση χρέους και οδήγησαν σε αναστροφή της κατεύθυνσης της ροής κεφαλαίων. Ως εκ τούτου, ορισμένα κράτη μέλη έχουν αποκλεισθεί από χρηματοδότηση μέσω των αγορών, και έχει υπάρξει κίνδυνος μετάδοσης του προβλήματος στο σύνολο της ζώνης του ευρώ. Υπό τις συνθήκες αυτές, η έλλειψη αποτελεσματικού μηχανισμού για την παροχή ρευστότητας σε κράτη μέλη τα οποία βρίσκονται σε δεινή θέση και, κατ’ επέκταση, για τη διαχείριση του κινδύνου μετάδοσης και την περιφρούρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη ζώνη του ευρώ κατεγράφη ως σαφές στοιχείο ανεπάρκειας των ρυθμίσεων που προβλέπονται για τη διαχείριση κρίσεων. Καίτοι η ΕΕ έχει αναλάβει αποφασιστική δράση για την αντιμετώπιση αυτών των μειζόνων προκλήσεων, η ΟΝΕ χρήζει περαιτέρω εμβάθυνσης. Στο παρόν σχέδιο στρατηγικής για μια βαθιά και ουσιαστική ΟΝΕ περιγράφονται τα αναγκαία στοιχεία και τα βήματα που θα απαιτηθούν για την επίτευξη μιας πλήρους τραπεζικής, οικονομικής, δημοσιονομικής και πολιτικής ένωσης. 2. Τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί προς αντιμετώπιση της κρίσης Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της κρίσης, η Επιτροπή ηγήθηκε των προσπαθειών: για τη διαφύλαξη της ενιαίας αγοράς έναντι των διαφαινόμενων τάσεων προστατευτισμού και της περιχαράκωσης των κρατών μελών εντός των εθνικών τους συνόρων, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό τομέα· για την αναμόρφωση της οικονομικής διακυβέρνησης στην ΟΝΕ με στόχο την αντιμετώπιση των αδυναμιών της οικονομικής εποπτείας· για την υποβολή σημαντικών νομοθετικών προτάσεων προκειμένου να δρομολογηθεί η μεταρρύθμιση της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα· για τη διασφάλιση του συντονισμού και της εποπτείας σε επίπεδο ΕΕ της διάσωσης τραπεζών· και, τέλος, για την ενθάρρυνση της παροχής στήριξης στην πραγματική οικονομία στο πλαίσιο του «Ευρωπαϊκού σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας». Η ένθερμη υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνέβαλε καθοριστικά στο να επιτευχθεί ταχεία πρόοδος σε σχέση με τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες και στο να τεθούν χωρίς χρονοτριβή σε ισχύ οι σχετικές νομοθετικές προτάσεις. Το 2010, η ομάδα δράσης την οποία συγκρότησε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης επέτρεψε την ταχεία επίτευξη ομοφωνίας μεταξύ των κρατών μελών υπέρ των προτάσεων που υπέβαλε η Επιτροπή. Από τις συχνές συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προέκυψαν σημαντικές δεσμεύσεις και αξιόλογα βήματα από πλευράς κρατών μελών για την αντιμετώπιση της ευρωπαϊκής κρίσης. Όλα τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και τα πλείστα κράτη μέλη που δεν μετέχουν σε αυτή ανέλαβαν τη δέσμευση να ενσωματώσουν στα εθνικά τους νομικά πλαίσια τους κανόνες και τις αρχές της ΕΕ περί δημοσιονομικής εποπτείας, κατ’εφαρμογή της Συνθήκης για τη σταθερότητα, τον συντονισμό και τη διακυβέρνηση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΣΣΣΔ), η οποία υπεγράφη, τον Μάρτιο του 2012, από το σύνολο των χωρών της ΕΕ πλην της Τσεχικής Δημοκρατίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η δημιουργία του χρηματοπιστωτικού τείχους προστασίας για τη ζώνη του ευρώ και οι διαδοχικές αποφάσεις για την αύξηση του μεγέθους του και της ευελιξίας των σχετικών πράξεων και για τη μετατροπή του σε μόνιμο μηχανισμό ενίσχυσαν σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα διαχείρισης κρίσεων. 2.1 Δημοσιονομική εποπτεία Η Επιτροπή υπέβαλε στρατηγική για την ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης στην Ευρώπη με δύο ανακοινώσεις τις οποίες εξέδωσε στις 12 Μαΐου 2010 και στις 30 Ιουνίου 2010[4]. Τις ανακοινώσεις αυτές ακολούθησε δέσμη νομοθετικών προτάσεων, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 29 Σεπτεμβρίου 2010. Χάρη στην αποδοτική διοργανική συνεργασία, η νομοθετική διαδικασία προχώρησε με ταχείς ρυθμούς, και τον Δεκέμβριο του 2011 κατέστη δυνατή η αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής και δημοσιονομικής εποπτείας, με την υιοθέτηση δέσμης αποτελούμενης από έξι νομοθετικές προτάσεις (γνωστής ως «εξάπτυχο»), που αποσκοπεί στη διευθέτηση των αδυναμιών τις οποίες αποκάλυψε η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Η δέσμη αυτή περιελάμβανε τρεις κανονισμούς για την ενίσχυση του ευρωπαϊκού πλαισίου δημοσιονομικής εποπτείας (δηλαδή του ΣΣΑ), δύο κανονισμούς με τους οποίους θεσπίζεται νέα διαδικασία επιτήρησης για τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, καθώς και οδηγία με την οποία θεσπίζονται υποχρεωτικά ελάχιστα πρότυπα για τα εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια των κρατών μελών. Χάρη στη δέσμη νομοθετικών προτάσεων, ενισχύθηκε δραστικά το προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ, με την καθιέρωση κανόνα για τις δαπάνες, ο οποίος συναρτά την αύξηση των δαπανών προς το μεσοπρόθεσμο ποσοστό αύξησης του δυνητικού ΑΕΠ. Εκτός αυτού, η ίδια νομοθεσία προβλέπει πλέον τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων στα αρχικά στάδια της όλης διαδικασίας. Μια χώρα θα αντιμετωπίζει στο εξής το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί σε τοκοφόρο κατάθεση ίση προς το 0,2% του ΑΕΠ σε περίπτωση που η υποκείμενη δημοσιονομική θέση δεν κρίνεται αρκετά εύρωστη. Η νέα νομοθεσία προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα ανάληψης δυναμικότερης δράσης για τη διόρθωση σοβαρών σφαλμάτων πολιτικής εντός του διορθωτικού σκέλους του ΣΣΑ, καθώς και νέο ποσοτικοποιημένο κανόνα, βάσει του οποίου τα κράτη μέλη τα οποία υπερβαίνουν το ανώτατο όριο που τίθεται για το χρέος βάσει της Συνθήκης του Μάαστριχτ είναι υποχρεωμένα να μειώσουν με ταχύ ρυθμό το υπερβάλλον χρέος. Η κίνηση της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) μπορεί πλέον να προκληθεί τόσο από δυσμενείς εξελίξεις όσον αφορά το δημόσιο χρέος όσο και από την καταγραφή υψηλών δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Η καθιέρωση του κανόνα της αντίστροφης ειδικής πλειοψηφίας ενισχύει σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο της Επιτροπής κατά τη λήψη αποφάσεων για την επιβολή κυρώσεων σε βάρος κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Ενώ στο παρελθόν απαιτείτο η υποστήριξη ειδικής πλειοψηφίας στο Συμβούλιο για την έκδοση τέτοιων αποφάσεων, μελλοντικώς θα απαιτείται ειδική πλειοψηφία για την αποτροπή της επιβολής της κύρωσης που προτείνεται από την Επιτροπή. Το εξάπτυχο περιλάμβανε επίσης την έκδοση οδηγίας για τον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων για τα εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα δημοσιονομικά πλαίσια των κρατών μελών είναι ικανά να τηρήσουν τους κανόνες της ΕΕ. Η ιδέα αυτή, δηλαδή το να εξασφαλίζεται ότι οι εθνικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων διαμορφώνονται έτσι ώστε να επιτυγχάνεται άσκηση πολιτικής σύμφωνης προς τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις βρίσκεται επίσης και στον πυρήνα της διακυβερνητικής Συνθήκης για τη σταθερότητα, τον συντονισμό και τη διακυβέρνηση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΣΣΣΔ). Τα υπογράφοντα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ έχουν δεσμευθεί να ενσωματώσουν τις βασικές αρχές της ΣΣΣΔ απευθείας στο εθνικό νομοθετικό τους πλαίσιο μέσω προβλέψεων δεσμευτικού και μόνιμου χαρακτήρα μεταξύ των οποίων και ένας εθνικός διορθωτικός μηχανισμός υπό την εποπτεία ανεξάρτητου φορέα παρακολούθησης ο οποίος θα εξασφαλίζει τη συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς στόχους που τίθενται στο προληπτικό σκέλος του Συμφώνου. Μολονότι έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα η ΣΣΣΔ προβλέπει την ενσωμάτωση των διατάξεών της στην ενωσιακή νομοθεσία εντός 5 ετών. Η Επιτροπή συνεργάζεται ήδη με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για την ενσωμάτωση ορισμένων από τα στοιχεία της ΣΣΣΔ στο ενωσιακό δίκαιο που διέπει τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ μέσω των νομοθετικών προτάσεων που είναι γνωστές ως το δίπτυχο και οποίες ακολουθούν επί του παρόντος τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Το δίπτυχο, που αποτελείται από δύο κανονισμούς, προτάθηκε από την Επιτροπή τον Νοέμβριο του 2011 και αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση τόσο του δημοσιονομικού συντονισμού και της δημοσιονομικής εποπτείας, για πιο στοχευμένη πρόληψη και πιο αποτελεσματική διορθωτική δράση σε περίπτωση αποκλίσεων από τις απαιτήσεις της δημοσιονομικής πολιτικής που απορρέουν από το ΣΣΑ. Όλα τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ θα υποβάλουν στην Επιτροπή και στους εταίρους τους της ζώνης του ευρώ, πριν από την έγκριση από τα εθνικά κοινοβούλια, τα σχέδια προϋπολογισμών τους για το επόμενο έτος με βάση ένα κοινό χρονοδιάγραμμα. Το δίπτυχο ενισχύει επίσης τις διαδικασίες παρακολούθησης και εποπτείας για κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσχέρειες όσον αφορά την χρηματοπιστωτική τους σταθερότητα ή για κράτη μέλη που λαμβάνουν χρηματοδοτική ενίσχυση. 2.2 Εποπτεία οικονομικής πολιτικής Μια μεγάλη αδυναμία των προ της κρίσης εποπτικών ρυθμίσεων ήταν η έλλειψη συστηματικής εποπτείας των μακροοικονομικών ανισορροπιών και των εξελίξεων όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα. Ενώ αυτού του είδους οι εξελίξεις αναλύονταν στο πλαίσιο των εκθέσεων της Επιτροπής σχετικά με τα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων των γνωμοδοτήσεων για τα προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης, καθώς και στις ανεπίσημες ανά διετία επισκοπήσεις της ανταγωνιστικότητας της ζώνης του ευρώ, δεν υπήρχε κάποιος επίσημος μηχανισμός για την συστηματική τους ανάλυση και παρακολούθηση μέσω συγκεκριμένων συστάσεων πολιτικής. Το εξάπτυχο εισήγαγε μια νέα Διαδικασία Μακροοικονομικών Ανισορροπιών (ΔΜΑ) για την κάλυψη του κενού αυτού: πρόκειται για έναν νέο εποπτικό μηχανισμό σκοπός του οποίου είναι η πρόληψη μακροοικονομικών ανισορροπιών, καθώς και ο καθορισμός και η έγκαιρη λήψη διορθωτικών μέτρων για τις εμφανιζόμενες αποκλίσεις ανταγωνιστικότητας. Βασίζεται σε ένα σύστημα επαγρύπνησης που χρησιμοποιεί έναν πίνακα αποτελεσμάτων βάσει δεικτών και εμπεριστατωμένες μελέτες ανά χώρα για τη διαπίστωση ανισορροπιών και την κίνηση μιας νέας διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος (ΔΥΕ) στις περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαίο. Η νέα διαδικασία στηρίζεται σε μέτρα επιβολής της νομοθεσίας που λαμβάνουν τη μορφή οικονομικών κυρώσεων για τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ που δεν συμμορφώνονται με την ΔΥΕ. Οι διάφορες συνιστώσες της οικονομικής, δημοσιονομικής και διαρθρωτικής εποπτείας ενοποιήθηκαν επίσης πλήρως ως αποτέλεσμα αλλαγών που επήλθαν από τότε που εκδηλώθηκε η κρίση και θεσπίστηκε το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Ενώ οι συνιστώσες αυτές εξετάζονταν χωριστά στο παρελθόν, εποπτεύονται πλέον εκ παραλλήλου κατά το πρώτο εξάμηνο εκάστου ημερολογιακού έτους, πράγμα το οποίο επιτρέπει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη ειδικές κατά χώρα κατευθύνσεις στις εθνικές δημοσιονομικές διαδικασίες τους κατά το εξάμηνο που ακολουθεί. Επίσης παρέχονται στα κράτη μέλη συμβουλές ως προς την άσκηση πολιτικής προτού αυτά οριστικοποιήσουν τα σχέδια προϋπολογισμών τους για το επόμενο έτος. 2.3 Ρύθμιση και εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα Κατά την τελευταία τετραετία, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει λάβει αποφασιστικά μέτρα στον τομέα της ρύθμισης και της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα, ενώ παράλληλα εφαρμόζεται και ένα φιλόδοξο και σημαντικό πρόγραμμα μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Στόχος είναι να καταστούν πιο σταθερά, πιο ανταγωνιστικά και πιο ανθεκτικά τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι αγορές, που βρίσκονταν στο επίκεντρο της κρίσης. Ο Πρόεδρος της Επιτροπής ζήτησε από τον Jacques de Larosière, πρώην διευθύνοντα σύμβουλο του ΔΝΤ και διοικητή της Banque de France, να υποβάλει διεξοδική έκθεση σχετικά με τα κατάλληλα μέτρα. Βασιζόμενη στην έκθεση de Larosière, η Επιτροπή πρότεινε ένα διεξοδικό πρόγραμμα κανονιστικής μεταρρύθμισης στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Στο πλαίσιο της τέταρτης οδηγίας και του κανονισμού για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (CRD4/CRR), που τελούν υπό συζήτηση, προτάθηκαν αυστηρότερες απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για τις τράπεζες. Για πρώτη φορά, οι απαιτήσεις περί επάρκειας κεφαλαίων θα κατοχυρωθούν σε κανονισμό και όχι σε οδηγία. Η έγκριση του κανονισμού για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την ολοκλήρωση του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ έχει επίσης αναλάβει δράση στον τομέα της διακυβέρνησης με τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων όσον αφορά τις πρακτικές αποδοχών ώστε να αποφεύγεται η υπερβολική ανάληψη κινδύνων από τις τράπεζες. Η ΕΕ κατέστησε αυστηρότερη την εποπτεία των χρηματοπιστωτικών αγορών θεσπίζοντας ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Χρηματοπιστωτικής Εποπτείας (ΕΣΧΕ) το οποίο περιλαμβάνει τρεις Ευρωπαϊκές Εποπτικές Αρχές (ΕΕΑ) - την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ), την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (ΕΑΑΕΣ), και την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) - καθώς και έναν φορέα μακροπροληπτικής εποπτείας, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Συστημικών Κινδύνων (ΕΕΣΚ). Οι τρεις ΕΕΑ συνεργάζονται με τις εθνικές εποπτικές αρχές των κρατών μελών ώστε να διασφαλιστεί η εναρμόνιση των κανόνων και η αυστηρή και συνεκτική εφαρμογή των νέων απαιτήσεων. Η ΕΕΣΚ παρακολουθεί τους κινδύνους που απειλούν τη σταθερότητα ολόκληρου του χρηματοπιστωτικού συστήματος και καθιστά δυνατή την έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν αδυναμιών. Οι οργανισμοί πιστοληπτικής αξιολόγησης οι οποίοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην πυροδότηση της κρίσης, παρακολουθούνται πλέον στενά από την ΕΑΚΑΑ. Η νομοθεσία που εκδόθηκε το 2012 θα εξασφαλίσει ότι όλα τα τυποποιημένα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα θα συμψηφίζονται από γραφεία συμψηφισμού που ενεργούν ως κεντρικός αντισυμβαλλόμενος, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο αθέτησης υποχρεώσεων από μέρους αντισυμβαλλομένων. Εκτός αυτού, όλα τα τυποποιημένα και επαρκώς ρευστά παράγωγα θα αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε κανονιστικά ρυθμιζόμενες πλατφόρμες αφ' ης στιγμής εγκριθεί η νομοθεσία που πρότεινε η Επιτροπή. Το θέμα της ανοικτής πώλησης έχει ήδη αντιμετωπιστεί μέσω της έκδοσης νομοθεσίας με την οποία αυξάνεται η διαφάνεια. 2.4 Μηχανισμοί επίλυσης κρίσεων Βασικό μέρος της προσέγγισης όσον αφορά την επίλυση κρίσεων ήταν η διαμόρφωση ενός μηχανισμού επίλυσης κρίσεων που θα αντιμετώπιζε την αδυναμία των χρηματοπιστωτικών αγορών και θα μετρίαζε τον κίνδυνο διάδοσης σε άλλα κράτη μέλη. Με πρωτοβουλία της Επιτροπής, τον Μάιο του 2010, θεσπίστηκαν δύο προσωρινοί μηχανισμοί επίλυσης κρίσεων: ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (ΕΜΧΣ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ). Ο ΕΜΧΣ αποτελεί ένα μέσο χρηματοδοτικής στήριξης στηριζόμενο στους πόρους του προϋπολογισμού της ΕΕ, το οποίο είναι διαθέσιμο και στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βασίζεται στο υφιστάμενο πλαίσιο που παρέχει η Συνθήκη. Το ΕΤΧΣ αποτελεί εταιρεία που ανήκει στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, που διέπεται από το δίκαιο του Λουξεμβούργου, της οποίας η λειτουργία ρυθμίζεται από διακυβερνητική συμφωνία. Η δανειοδοτική ικανότητα του ΕΤΧΣ βασίζεται αποκλειστικά στις εγγυήσεις που παρέχουν τα συμμετέχοντα κράτη μέλη, και πρόσβαση σε αυτήν έχουν μόνον τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Αντιμέτωπα με την περαιτέρω εμβάθυνση της κρίσης, τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ κατέστησαν τους υφιστάμενους μηχανισμούς στήριξης πιο ανθεκτικούς και πιο ευέλικτους, ενώ τελικά αποφάσισαν τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού επίλυσης κρίσεων για την καλύτερη προστασία της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της ζώνης του ευρώ και των κρατών μελών της. Αποτέλεσμα ήταν να εγκαινιαστεί στις 8 Οκτωβρίου 2012 το μόνιμο σύστημα χρηματοπιστωτικής προστασίας της ζώνης του ευρώ, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ΕΜΣ). Ο μηχανισμός αυτός βρίσκεται πλέον σε πλήρη λειτουργία μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας κύρωσης της Συνθήκης ΕΜΣ από όλα τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Ο ΕΜΣ αποτελεί τον διεθνή χρηματοπιστωτικό οργανισμό με την μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση στον κόσμο, καθώς και το μεγαλύτερο περιφερειακό τείχος προστασίας στον κόσμο (500 δισεκατ. ευρώ). Η σύστασή του είναι βασικό βήμα με το οποίο εξασφαλίζεται ότι η ζώνη του ευρώ έχει την απαιτούμενη ικανότητα διάσωσης από την χρεοκοπία των κρατών μελών που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα. Στις 27 Νοεμβρίου 2012, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η Συνθήκη ΕΜΣ συνάδει με την ενωσιακή νομοθεσία όπως έχει[5]. Η ΕΚΤ διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στην απόκριση της ζώνης του ευρώ στην οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Πρώτον, ο επίσημος συντελεστής αναχρηματοδότησης μειώθηκε σχεδόν στο μηδέν, λόγω της επιβράδυνσης της οικονομίας. Επιπλέον, η ΕΚΤ έλαβε σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης στη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών όταν οι συναλλαγές στην διατραπεζική αγορά είχαν σχεδόν σταματήσει. Μία από τις πρώτες συνέπειες ήταν η εξάντληση της χονδρικής χρηματοδότησης τραπεζών, εν μέσω ανησυχιών όσον αφορά την ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού στους ισολογισμούς τους. Η ΕΚΤ αντέδρασε στο φαινόμενο αυτό με την επέκταση της πρόσβασης των τραπεζών σε πράξεις νομισματικής πολιτικής μέσω της χαλάρωσης των κανόνων περί εξασφαλίσεων τόσο για συνήθεις πράξεις αναχρηματοδότησης όσο και για την παροχή έκτακτης βοήθειας σε ρευστότητα. Τον Μάιο του 2010, το ευρωσύστημα άρχισε να εφαρμόζει το Πρόγραμμα Αγορών Κινητών Αξιών (ΠΑΚΑ), αγοράζοντας κρατικά ομόλογα σε περιορισμένες και «αποστειρωμένες» παρεμβάσεις. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2011, εντάθηκαν οι χρηματοδοτικές πιέσεις που απειλούσαν την χρηματοπιστωτική σταθερότητα ολόκληρης της ζώνης του ευρώ και η ΕΚΤ χορήγησε στις τράπεζες πρόσβαση σε εξαιρετικά μακροπρόθεσμες πράξεις αναχρηματοδότησης (LTRO) με ληκτότητα έως τρία έτη (έναντι μέγιστης ληκτότητας τριών μηνών στο πλαίσιο των κανονικών διαδικασιών). Οι τρεις χορηγήσεις LTRO είχαν ισχυρό αντίκτυπο στο επενδυτικό κλίμα και χαλάρωσαν σε μεγάλο βαθμό την πίεση στις χρηματοδοτικές αγορές. Ενώ η πρόσβαση σε χονδρική χρηματοδότηση παραμένει προβληματική για πολλές τράπεζες, παρατηρήθηκαν πρόσφατα ενδείξεις βαθμιαίας αποκατάστασης της λειτουργίας των αγορών αυτών ιδίως για τις μεγάλες τράπεζες. Η εξάπλωση της κρίσης στις αγορές κρατικών ομολόγων και η δημιουργία κύκλων αρνητικής ανατροφοδότησης μεταξύ τραπεζών και κρατών είχε ως αποτέλεσμα τον ευρύτερο κατακερματισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ζώνης του ευρώ και την εμφάνιση του λεγόμενου «κινδύνου μετατροπής της ονομαστικής αξίας τίτλων» λόγω φόβων περί αναστρεψιμότητας του ευρώ. Η ΕΚΤ εξέδωσε απόφαση ως βάση διεξαγωγής Άμεσων Νομισματικών Συναλλαγών στις δευτερογενείς αγορές κρατικών ομολόγων υπό αυστηρούς και αποτελεσματικούς όρους[6]. Στόχος είναι η εξασφάλιση της ορθής μετάδοσης του προσανατολισμού πολιτικής της ΕΚΤ στην πραγματική οικονομία σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ και να διασφαλιστεί ο ενιαίος χαρακτήρας της νομισματικής πολιτικής. Οι συναλλαγές θα πραγματοποιούνται αυστηρά εντός των ορίων της εντολής της ΕΚΤ να διατηρεί τη σταθερότητα των τιμών σε μεσοπρόθεσμη βάση. Απαραίτητη προϋπόθεση για τις Άμεσες Νομισματικές Συναλλαγές είναι η εφαρμογή αυστηρών και αποτελεσματικών όρων στο πλαίσιο ενός κατάλληλου προγράμματος του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας/του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (ΕΤΧΣ/ΕΜΧΣ). Στο μέτρο που τηρούνται πλήρως οι όροι του προγράμματος, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα εξετάζει τη δυνατότητα διεξαγωγής Άμεσων Νομισματικών Συναλλαγών εφόσον αυτές δικαιολογούνται από άποψη νομισματικής πολιτικής. Οι συναλλαγές αυτές θα τερματίζονται μόλις επιτευχθούν οι στόχοι τους ή όταν δεν υφίσταται συμμόρφωση με το πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής ή το προληπτικό πρόγραμμα. Η ρευστότητα που δημιουργείται με τις Άμεσες Νομισματικές Συναλλαγές θα είναι πλήρως αποστειρωμένη. Η εξαγγελία του προγράμματος Άμεσων Νομισματικών Συναλλαγών, το οποίο αντικαθιστά το πιο περιορισμένο Πρόγραμμα Αγορών Κινητών Αξιών, είχε και πάλι μεγάλο αντίκτυπο στο επενδυτικό κλίμα με αποτέλεσμα τη σημαντική υποχώρηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων των ευάλωτων κρατών μελών. Η ΟΝΕ έχει αναδιοργανωθεί, αλλά οι εργασίες δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί Το σύνολο των μέτρων που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής αποτελεί ισχυρή απόκριση στην κρίση, ιδίως σε σύγκριση με αυτά που θεωρούνταν εφικτά μόλις πριν από λίγα χρόνια. Απαιτήθηκε χρόνος για τη λήψη πολλών από τα μέτρα αυτά, όπως η αναδιοργάνωση των μηχανισμών συντονισμού της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής ή το μόνιμο τείχος χρηματοπιστωτικής προστασίας. Επίσης, για να έχουν ορισμένα από τα μέτρα αυτά θετικό αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι επί ένα χρονικό διάστημα λειτούργησαν αποτελεσματικά. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους - παρά την ισχυρή απόκριση - δεν στάθηκε δυνατό να προληφθεί η μετατροπή των κρίσεων κρατικού χρέους σε κρίση εμπιστοσύνης που απειλεί με αμφισβήτηση την ίδια τη ζώνη του ευρώ. Άλλος παράγοντας ήταν η απόκλιση μεταξύ της απότομης επιτάχυνσης της χρηματοπιστωτικής ολοκλήρωσης στο πλαίσιο της ΟΝΕ αφενός, και της συγκριτικά βραδείας προόδου όσον αφορά την ολοκλήρωση της κανονιστικής ρύθμισης και της εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα σε επίπεδο ΕΕ, αφετέρου. Η έλλειψη ισχυρών υπερ-εθνικών οργάνων σε επίπεδο ΕΕ για την εποπτεία των τραπεζών κατέστησε την διαχείριση της κρίσης πολύ πιο δύσκολη και δαπανηρή για τον φορολογούμενο από ό, τι θα ήταν διαφορετικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι, ελλείψει τέτοιων θεσμών, η κρίση εμπιστοσύνης σε συνδυασμό με την έλλειψη της κατάλληλης διακυβέρνησης του χρηματοπιστωτικού τομέα (αρχιτεκτονική για τη ρύθμιση, την εποπτεία και την εξυγίανση) και τη συνακόλουθη αντίδραση των δημοσίων αρχών με βάση το εθνικό συμφέρον, είχε ως αποτέλεσμα τον εκ νέου κατακερματισμό των χρηματοπιστωτικών αγορών, καθώς η τιμολόγηση του κινδύνου βάσει εθνικών ομολόγων αναφοράς οδήγησε σε σαφώς διαφορετικές συνθήκες χρηματοδότησης για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά σε διαφορετικά κράτη μέλη της ευρωζώνης, εξανεμίζοντας έτσι πολλά οφέλη από την ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση. Αυτό έχει λειτουργήσει ως επιπλέον τροχοπέδη για την ανάπτυξη σε ορισμένα κράτη μέλη, καθώς οι πιστωτικοί όροι κατέστησαν αυστηρότεροι, ιδίως όπου η δραστηριότητα ήταν ήδη αργή, επιδεινώνοντας περαιτέρω τις αλληλεπιδράσεις ανάδρασης μεταξύ τραπεζών και δημόσιου χρέους στα οικεία κράτη μέλη και περιορίζοντας περαιτέρω την ικανότητά τους να ξεπεράσουν την κρίση, με συνέπειες, εν τέλει, όσον αφορά την ικανότητά τους να προβούν στην αναχρηματοδότησή τους μέσω των αγορών και την ενδεχόμενη ανάγκη για οικονομική βοήθεια. Αντίθετα, οι πιστωτικοί όροι έγιναν ακόμη πιο ελαστικοί στα κράτη μέλη όπου η δραστηριότητα ήταν ήδη σχετικά έντονη. Η έλλειψη ισχυρών ολοκληρωμένων θεσμικών οργάνων σε επίπεδο ΕΕ οδήγησε συνεπώς στην πράξη στην αναστροφή της ολοκλήρωσης και ήταν επιζήμια για τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά λαμβανομένης υπόψη μόνο της θέσης τους στη μία ή την άλλη πλευρά των συνόρων μεταξύ δύο κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Πανομοιότυπες σχεδόν επιχειρήσεις που απέχουν μόλις λίγα χιλιόμετρα σε δύο διαφορετικές πλευρές των συνόρων ενδέχεται να μην είναι πλέον σε θέση να χρηματοδοτούν επενδύσεις υπό συγκρίσιμους όρους. Στη μία πλευρά των συνόρων η επένδυση μπορεί να καθυστερήσει και η ανεργία να αυξηθεί καθώς οι πιστώσεις δεν χορηγούνται υπό εφικτούς όρους. Στην απέναντι πλευρά, το κόστος της επένδυσης και η ανεργία ενδέχεται κατά την ίδια χρονική περίοδο μπορεί να σημειώσουν νέα αρνητικά ρεκόρ. Το ίδιο ισχύει και για τους όρους χρηματοδότησης που προσφέρονται σε ιδιωτικά νοικοκυριά. Οι αποκλίνουσες αυτές εξελίξεις που δεν συνδέονται με τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη και τις ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων δύνανται να παρεμποδίσουν το συνολικό έργο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τελικά, ο αρνητικός κύκλος ανάδρασης μεταξύ δημόσιου χρέους και τραπεζών και ο συνακόλουθος επανα-κατακερματισμός των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ είχε ως αποτέλεσμα να εμφανιστεί κίνδυνος μετατροπής της ονομαστικής αξίας κινητών αξιών, δηλαδή το στοίχημα των συμμετεχόντων στις χρηματοπιστωτικές αγορές ότι η εξέλιξη αυτή θα απειλήσει τελικά την ύπαρξη του ενιαίου νομίσματος. Αναχρονιστικά, περισσότερα από 50 χρόνια μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κρίση εμπιστοσύνης φαίνεται να επαναφέρει την περιοριστική εξουσία των εθνικών συνόρων, να αμφισβητεί την ενιαία αγορά και να απειλεί τα επιτεύγματα, ακόμη και τις ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Τούτο συνιστά επίσης απειλή για το μοντέλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κοινωνική οικονομία της αγοράς. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν στο πλαίσιο των οικονομικών και δημοσιονομικών κρίσεων, καθώς και των κρίσεων δημοσίου χρέους από το 2008, αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη για τη ριζική αναμόρφωση της οικονομικής διακυβέρνησης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, η οποία έχει ήδη οδηγήσει σε πρωτοφανή βήματα. Αυτή η αναμόρφωση έχει καταστήσει την ΟΝΕ πολύ πιο ισχυρή από ό, τι ήταν κατά την έναρξη της κρίσης. Η κρίση κατέδειξε σαφώς πόσο έχει αυξηθεί η αλληλεξάρτηση των οικονομιών μας μετά την ίδρυση της ΟΝΕ. Έχει επίσης καταδείξει, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι η επιτυχία ή η αποτυχία της ΟΝΕ θα είναι μια επιτυχία ή μια αποτυχία για όλους τους εμπλεκόμενους. Η απειλή που συνεπάγεται η κρίση εμπιστοσύνης είναι όμως πολύ πιο θεμελιώδης. Κατά συνέπεια, απαιτείται μια πολύ πιο ουσιαστική απάντηση. Η απάντηση αυτή πρέπει να μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στο ότι τα επιτεύγματα της ενιαίας αγοράς και του ενιαίου νομίσματος δεν θα αναιρεθούν και ότι τα επιτεύγματα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί θα πραγματοποιηθούν και θα διατηρηθούν στο μέλλον για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Για να είναι αποτελεσματική και αξιόπιστη, η απάντηση αυτή πρέπει πρώτα απ’ όλα να καλύπτει τις πρακτικές, πιεστικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και τα κράτη μέλη. Μια ένωση τραπεζών θα είναι σε θέση να δώσει τέλος στην «αποσύνθεση» των χρηματοπιστωτικών αγορών της ΕΕ και να εξασφαλίσει εύλογα ίσους όρους χρηματοδότησης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ· θα βοηθήσει να εξαλειφθούν οι αρνητικοί κύκλοι ανάδρασης μεταξύ των κρατών μελών και των τραπεζών· θα συμβάλει επίσης στο να διασφαλιστεί ότι οι αποκλίσεις μεταξύ των επιχειρηματικών κύκλων σε όλη τη ζώνη του ευρώ δεν θα ενισχύονται τεχνητά. Κατά δεύτερο λόγο, η απάντηση πρέπει να προβάλλει το όραμα της επίτευξης στο μέλλον μιας βαθύτερα ολοκληρωμένης ΟΝΕ. Και τρίτον, θα πρέπει να χαράσσει μια σαφή και ρεαλιστική πορεία προς την απώτερη αυτή επιδίωξη με βάση τη σταθερή δέσμευση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών της. 3. Η μελλοντική πορεία: ο συνδυασμός σημαντικής φιλοδοξίας με τον κατάλληλο προγραμματισμό Η ΟΝΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια θεμελιώδη πρόκληση, ιδίως όσον αφορά τη ζώνη του ευρώ, και θα πρέπει να ενισχυθεί για να εξασφαλιστεί η οικονομική και κοινωνική ευημερία για το μέλλον. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τον Ιούνιο του 2012, κάλεσε τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε στενή συνεργασία με τον Πρόεδρο της Επιτροπής, τον Πρόεδρο της Ευρωομάδας και τον Πρόεδρο της ΕΚΤ, να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο και χρονικά δεσμευτικό χάρτη πορείας για την υλοποίηση μιας ουσιαστικής ΟΝΕ. Τον Οκτώβριο παρουσιάστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο η ενδιάμεση έκθεση και η τελική έκθεση αναμένεται τον Δεκέμβριο 2012. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε στις 20 Νοεμβρίου την έκθεσή του με τίτλο «Προς μια ουσιαστική Οικονομική και Νομισματική Ένωση", η οποία περιγράφει τις προτιμήσεις του Κοινοβουλίου για μια ΟΝΕ με μεγαλύτερο βαθμό ολοκλήρωσης. Η πρόταση της Επιτροπής για τη μελλοντική πορεία περιγράφεται στο παρόν σχέδιο στρατηγικής. Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο όραμα για μια βαθιά και ουσιαστική ΟΝΕ που οδηγεί σε ένα ισχυρό και σταθερό πλαίσιο για τον χρηματοοικονομικό, δημοσιονομικό, οικονομικό και πολιτικό τομέα που θα στηρίζει τη σταθερότητα και την ευημερία. Σε μια τέτοια βαθιά και ουσιαστική ΟΝΕ όλες οι μεγάλες οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές επιλογές των κρατών μελών της πρέπει να υπόκεινται σε μεγαλύτερο βαθμό συντονισμού, έγκρισης και εποπτείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να καλύπτουν, επίσης, τη φορολογία και την απασχόληση, καθώς και άλλους τομείς πολιτικής ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της ΟΝΕ. Μια ΟΝΕ με τη μορφή που προαναφέρεται θα πρέπει επίσης να συνοδεύεται από αυτόνομη και επαρκή δημοσιονομική ικανότητα που να επιτρέπει την αποτελεσματική στήριξη των επιλογών πολιτικής που απορρέουν από τη διαδικασία συντονισμού. Ανάλογο μερίδιο των αποφάσεων σχετικά με τα έσοδα, τις δαπάνες και την έκδοση δανειακών τίτλων θα πρέπει να υπόκειται σε από κοινού λήψη αποφάσεων και εφαρμογή στο επίπεδο της ΟΝΕ. Είναι σαφές ότι η σημερινή ΟΝΕ δεν μπορεί να ολοκληρωθεί εν μία νυκτί μετασχηματιζόμενη σε μια βαθιά και πλήρως ολοκληρωμένη ένωση, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη η σημαντική πρόσθετη μεταφορά πολιτικής εξουσίας από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Για να καταλήξουμε σε μια ΟΝΕ που θα μπορεί να διασφαλίσει τη σταθερότητα, τη βιωσιμότητα και την ευημερία των πολιτών της σε μόνιμη βάση, θα πρέπει να υλοποιηθούν βραχυπρόθεσμα (εντός των επόμενων μηνών 6-18) αποφασιστικά βήματα προς την επίτευξη του στόχου αυτού. Στη συνέχεια τα βήματα αυτά θα πρέπει να ακολουθηθούν από περαιτέρω βήματα σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. Τα βήματα που πρέπει να πραγματοποιηθούν βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πρέπει να βασίζονται τα μεν στα δε και να απορρέουν τα μεν από τα δε. H μελλοντική πορεία θα πρέπει να είναι προσεκτικά ισορροπημένη. Βήματα προς μεγαλύτερη ευθύνη και οικονομική πειθαρχία θα πρέπει να συνδυάζονται με περισσότερη αλληλεγγύη και οικονομική υποστήριξη. Αυτή η ισορροπία πρέπει να επιτυγχάνεται εκ παραλλήλου και σε κάθε φάση της εξέλιξης της ΟΝΕ. Η βαθύτερη ολοκλήρωση του δημοσιονομικού κανονισμού, η δημοσιονομική και οικονομική πολιτική και τα αντίστοιχα όργανα θα πρέπει να συνοδεύονται από ανάλογη πολιτική ολοκλήρωση, εξασφάλιση δημοκρατικής νομιμότητας και λογοδοσίας. Αυτό το κεφάλαιο προσδιορίζει τα βήματα και τις ενέργειες που απαιτούνται βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για να καταλήξουμε σε μια βαθιά και ουσιαστική ΟΝΕ σε μόνιμη βάση, από την ενίσχυση του συντονισμού της πολιτικής για τη δημοσιονομική ικανότητα έως τη μεγαλύτερη συνένωση των αποφάσεων για τα δημόσια έσοδα, τις δαπάνες και την έκδοση χρέους. Ορισμένα μέσα μπορούν να θεσπιστούν εντός των ορίων των σημερινών Συνθηκών. Για άλλα θα απαιτηθούν τροποποιήσεις των υφιστάμενων συνθηκών και νέες αρμοδιότητες για την Ένωση. Τα πρώτα μπορούν ως εκ τούτου να προωθηθούν βραχυπρόθεσμα και να ολοκληρωθούν το αργότερο μεσοπρόθεσμα. Τα τελευταία μπορούν να δρομολογηθούν μόνο μεσοπρόθεσμα και να ολοκληρωθούν μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, θα πρέπει να καταστεί σαφές, σε γενικές γραμμές, ότι πρόκειται για μια ολιστική αντίληψη στο πλαίσιο της οποίας κάθε στάδιο βασίζεται σε αυτό που προηγήθηκε. Βραχυπρόθεσμα (εντός των επομένων 6-18 μηνών), ενώ θα πρέπει να δοθεί άμεση προτεραιότητα στην πλήρη ανάπτυξη των νέων εργαλείων οικονομικής διακυβέρνησης που προσφέρει το εξάπτυχο, καθώς και στην ταχεία έγκριση των σημερινών προτάσεων της Επιτροπής, όπως το δίπτυχο και ο ενιαίος εποπτικός μηχανισμός, μπορούν να γίνουν ακόμη περισσότερα μέσω του παράγωγου δικαίου, ιδίως στον τομέα του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής και της στήριξης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των ανισορροπιών και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Μόλις ληφθεί η απόφαση για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ, η θέσπιση ενός χρηματοδοτικού μέσου στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ για να υποστηριχθεί η προσαρμογή και, με τον τρόπο αυτό, η ανάπτυξη των οικονομιών της ΟΝΕ, θα χρησίμευε ως αρχική φάση για τη δημιουργία μιας ισχυρότερης δημοσιονομικής ικανότητας σε συνδυασμό με μηχανισμούς συντονισμού των πολιτικών χαρακτηριζόμενους από βαθύτερη ολοκλήρωση. Το επόμενο βήμα στο πλαίσιο του συντονισμού της δημοσιονομικής και οικονομικής πολιτικής και η αντίστοιχη αρχική φάση της οικοδόμησης δημοσιονομικής ικανότητας θα μπορούσε να λάβει τη μορφή ενός «μέσου σύγκλισης και ανταγωνιστικότητας". Μετά τη θέσπιση του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, θα προταθεί Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης για τις τράπεζες. Μεσοπρόθεσμα (18 μήνες έως 5 έτη), θα απαιτηθεί περαιτέρω δημοσιονομικός συντονισμός (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να απαιτηθεί αναθεώρηση εθνικού προϋπολογισμού σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις), η επέκταση της εμβάθυνσης του συντονισμού των πολιτικών στους τομείς της φορολογίας και της απασχόλησης, καθώς και η δημιουργία ίδιας δημοσιονομικής ικανότητας για την ΟΝΕ, ώστε να υποστηριχθεί η υλοποίηση των επιλογών πολιτικής που προκύπτει από το μεγαλύτερο βαθμό συντονισμού. Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία θα απαιτήσουν την τροποποίηση των Συνθηκών. Η μείωση του δημόσιου χρέους που υπερβαίνει σημαντικά τα κριτήρια της Συνθήκης θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μέσω της δημιουργίας ταμείου απόσβεσης χρέους. Ένας δυνητικός οδηγός για την προώθηση της ολοκλήρωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών της ζώνης του ευρώ και ιδίως για τη σταθεροποίηση των ασταθών αγορών δημόσιου χρέους είναι η κοινή έκδοση από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ βραχυπρόθεσμου δημόσιου χρέους με προθεσμία μέχρι 1 έως 2 έτη. Για αμφότερες αυτές τις δυνατότητες θα απαιτηθεί τροποποίηση των Συνθηκών. Τέλος, μακροπρόθεσμα (μετά τα 5 έτη), με βάση την προοδευτική συνένωση κυριαρχίας και συνεπώς ευθύνης καθώς και αρμοδιοτήτων αλληλεγγύης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα πρέπει να καταστεί δυνατή η δημιουργία ενός αυτόνομου προϋπολογισμού της ζώνης του ευρώ που θα παρέχει δημοσιονομική ικανότητα στην ΟΝΕ για την υποστήριξη των κρατών μελών στην απορρόφηση των κραδασμών. Επίσης, ένα βαθιά ολοκληρωμένο πλαίσιο οικονομικής και δημοσιονομικής διακυβέρνησης θα επέτρεπε την από κοινού έκδοση δημόσιου χρέους, πράγμα που θα ενίσχυε τη λειτουργία των αγορών και την άσκηση νομισματικής πολιτικής. Όπως προβλέπεται στο Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής, της 23ης Νοεμβρίου 2011, σχετικά με τη σκοπιμότητα εισαγωγής Ομολόγων Σταθερότητας[7], η κοινή έκδοση ομολόγων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα μέσα μέσω των οποίων οι κυβερνήσεις θα χρηματοδοτούν το χρέος τους και θα προσφέρουν ασφαλείς και ρευστοποιήσιμες επενδυτικές ευκαιρίες για τους αποταμιευτές και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς και μια ολοκληρωμένη αγορά ομολόγων της ζώνης του ευρώ αντίστοιχη εκείνης του δολαρίου των ΗΠΑ από την άποψη του μεγέθους και της ρευστότητας. Η σταδιακή αυτή περαιτέρω ολοκλήρωση της ζώνης του ευρώ προς μια πλήρη τραπεζική, δημοσιονομική και οικονομική ένωση θα απαιτήσει παράλληλα βήματα προς μια πολιτική ένωση με ενισχυμένη δημοκρατική νομιμότητα και λογοδοσία. Η πρόοδος όσον αφορά την ολοκλήρωση θα πρέπει επίσης να αντικατοπτρίζεται στο εξωτερικό, ιδίως με βήματα προς μια ενιαία εξωτερική οικονομική εκπροσώπηση της ζώνης του ευρώ. Πλαίσιο 1: Οι βασικές νομικές αρχές Για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του ενιαίου νομίσματος, η ΟΝΕ πρέπει να έχει τη δυνατότητα εμβάθυνσης με ταχύτερο και πληρέστερο τρόπο σε σχέση με την ΕΕ στο σύνολό της, χωρίς να θίγεται η ακεραιότητα της ΕΕ υπό την ευρεία έννοια. Ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί με την τήρηση των ακόλουθων αρχών: Πρώτον, η εμβάθυνση της ΟΝΕ θα πρέπει να στηρίζεται στο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο των Συνθηκών, για λόγους νομιμότητας, ισοτιμίας μεταξύ των κρατών μελών και αποτελεσματικότητας. Η ζώνη του ευρώ είναι το προϊόν των Συνθηκών. Η εμβάθυνσή της θα πρέπει να συντελείται εντός των Συνθηκών, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος κατακερματισμού του νομικού πλαισίου, γεγονός που θα αποδυνάμωνε την Ένωση και θα έθετε υπό αμφισβήτηση τη θεμελιώδη σημασία του ενωσιακού δικαίου για τη δυναμική της ολοκλήρωσης. Μόνον οι κανόνες λήψεως αποφάσεων της ΕΕ διασφαλίζουν πλήρη αποτελεσματικότητα, δεδομένου ότι βασίζονται στην αρχή της ειδικής πλειοψηφίας και όχι στις δύσκαμπτες απαιτήσεις περί ομοφωνίας, καθώς και σε ένα στιβαρό δημοκρατικό πλαίσιο. Συνεπώς, η προσφυγή στις διακυβερνητικές λύσεις θα πρέπει να γίνεται μόνο κατ’ εξαίρεση και σε μεταβατική βάση, όταν μια ενωσιακή λύση θα απαιτούσε τροποποίηση των Συνθηκών, και μέχρις ότου τεθεί σε ισχύ η εν λόγω τροποποίηση. Οι λύσεις αυτές πρέπει επίσης να σχεδιάζονται προσεκτικά, ούτως ώστε να τηρείται η νομοθεσία και η διακυβέρνηση της ΕΕ και να μην εγείρονται νέα προβλήματα λογοδοσίας. Δεύτερον, η εμβάθυνση της ΟΝΕ θα πρέπει να αξιοποιεί κυρίως και εξ ολοκλήρου το δυναμικό όλων των μέσων που διατίθενται σε επίπεδο ΕΕ, με την επιφύλαξη της θέσπισης ειδικών μέτρων για τη ζώνη του ευρώ. Το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, το κεκτημένο της εσωτερικής αγοράς και η στήριξη της ανταγωνιστικότητας και της συνοχής μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ παρέχουν μια καλή βάση για την ανάπτυξη ενός πλήρους νομικού και οικονομικού πλαισίου για τον συντονισμό, την ολοκλήρωση και την πραγματική σύγκλιση των οικονομικών πολιτικών. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται τη στιγμή αυτή για να καταστούν οι πολιτικές αυτές πιο αποτελεσματικές, όπως για παράδειγμα οι μακροοικονομικές προϋποθέσεις για τα διαρθρωτικά ταμεία ή η νέα προσέγγιση για τη διακυβέρνηση της ενιαίας αγοράς θα συμβάλουν επίσης στην ενίσχυση της ΟΝΕ. Συγχρόνως, θα πρέπει να θεσπιστούν πρόσθετα οικονομικά, δημοσιονομικά και διαρθρωτικά μέσα συντονισμού ή στήριξης ειδικά για τη ζώνη του ευρώ, κάθε φορά που είναι απαραίτητα και θα πρέπει να σχεδιάζονται ως συμπλήρωμα των θεμελίων της ΕΕ. Η Συνθήκη της Λισαβόνας έχει διασφαλίσει μια χρήσιμη νομική βάση (το άρθρο 136 της ΣΛΕΕ) για την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης της ζώνης του ευρώ. Η νομική αυτή βάση έχει ήδη χρησιμοποιηθεί ευρύτατα στο πλαίσιο του «εξάπτυχου» και, εν συνεχεία, του «δίπτυχου». Κάθε φορά που είναι νομικώς εφικτό, θα πρέπει να παρέχεται δυνατότητα συμμετοχής στα εν λόγω μέτρα της ζώνης του ευρώ και σε άλλα κράτη μέλη. Πράγματι, ενώ οι Συνθήκες προβλέπουν ότι ορισμένοι μόνο κανόνες ισχύουν μόνο για τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, η παρούσα σύνθεση της ζώνης του ευρώ έχει απλώς προσωρινό χαρακτήρα, δεδομένου ότι όλα τα κράτη μέλη με εξαίρεση δύο (Δανία και ΗΒ) προορίζονται να καταστούν πλήρη μέλη της ΟΝΕ βάσει των Συνθηκών. Τρίτον, τα βήματα προς τη δημιουργία μιας γνήσιας ΟΝΕ θα πρέπει κατά κύριο λόγο να αξιοποιούν όλες τις δυνατότητες που παρέχονται από τις Συνθήκες ως έχουν, με τη θέσπιση πράξεων παράγωγου δικαίου. Μια ενδεχόμενη τροποποίηση των Συνθηκών θα πρέπει να εξετάζεται μόνο όταν το ισχύον πλαίσιο δεν επιτρέπει να αναληφθεί μια ενέργεια που είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της λειτουργίας της ΟΝΕ. Οι πιθανές τροποποιήσεις θα πρέπει να προετοιμάζονται προσεκτικά, ώστε να διασφαλιστεί ο πολιτικός και δημοκρατικός ενστερνισμός που είναι αναγκαίος για μια ομαλή διαδικασία κύρωσης. 3.1 Βραχυπρόθεσμα (εντός των επόμενων 6-18 μηνών): ενδεχόμενα μέτρα βάσει του παράγωγου δικαίου της ΕΕ για τη μετάβαση προς την τραπεζική ένωση, τη βελτίωση του συντονισμού των πολιτικών, καθώς και τη λήψη απόφασης για το επόμενο ΠΔΠ και τη δημιουργία «μηχανισμού σύγκλισης και ανταγωνιστικότητας» Η εμβάθυνση της ΟΝΕ πρέπει να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της υπερβολικής σώρευσης δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, μειώνοντας με τον τρόπο αυτό τις συνακόλουθες ανισορροπίες που δημιουργήθηκαν στην ευρωπαϊκή οικονομία. Αλλά η προσαρμογή αποδεικνύεται μακρόχρονο και δυσχερές έργο, με περιορισμούς στη χορήγηση πιστώσεων, πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και ανεπαρκή ανάπτυξη στον ιδιωτικό τομέα, καθώς οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά προσπαθούν να εξυγιάνουν την οικονομική τους κατάσταση. Η δέσμευση για τη δημοσιονομική πειθαρχία αποτελεί ουσιαστικό εχέγγυο για την περιφρούρηση της σταθερότητας της ζώνης του ευρώ, και απαραίτητο βήμα για ένα πλήρως ολοκληρωμένο δημοσιονομικό πλαίσιο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα διασφαλισθούν υγιείς δημοσιονομικές πολιτικές σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι οποίες θα συμβάλουν στη βιώσιμη ανάπτυξη και τη μακροοικονομική σταθερότητα. Απόλυτη προτεραιότητα θα δοθεί στην πλήρη αξιοποίηση των νέων εργαλείων για τη δημοσιονομική και οικονομική εποπτεία και στη ταχεία υιοθέτηση των προτάσεων που έχουν υποβληθεί. Παράλληλα, η πρόοδος προς την τραπεζική ένωση πρέπει να αρχίσει με την έκδοση και την εφαρμογής των προτάσεων που υποβλήθηκαν για τη ρύθμιση και εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα, και ιδίως την πρόταση σχετικά με τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (ΕΕM) για τη ζώνη του ευρώ και για τις χώρες εκτός της ζώνης του ευρώ που επιθυμούν να συμμετάσχουν. Για να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία της ΟΝΕ, θα πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες στον τομέα του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών. Το βάρος της πρόκλησης που θέτει η ανάπτυξη και η προσαρμογή στη ζώνη του ευρώ έρχεται σε αντίθεση με την απουσία ισχυρών μορφών συντονισμού των πολιτικών στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Οι αποδεδειγμένες μεγάλες εξωγενείς επιδράσεις που ασκούνται μεταξύ των χωρών επιβάλλουν την ενίσχυση του τρόπου άσκησης της οικονομικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ. Η σωστή λειτουργία της ΟΝΕ επιβάλλει τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ να εργάζονται από κοινού για τον σχεδιασμό μιας οικονομικής πολιτικής, στο πλαίσιο της οποίας, ενώ αξιοποιούνται οι υφιστάμενοι μηχανισμοί συντονισμού της οικονομικής πολιτικής, αναλαμβάνονται οι ενέργειες και τα μέτρα που απαιτούνται σε όλους τους τομείς που είναι απαραίτητοι για τη σωστή λειτουργία της ζώνης του ευρώ. Ειδικότερα, είναι απαραίτητη η θέσπιση μιας διαδικασίας για την προηγούμενη συζήτηση όλων των σημαντικών μεταρρυθμίσεων της οικονομικής πολιτικής. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να στηρίζεται σε μια αρχική φάση σύστασης μιας αντίστοιχης δημοσιονομικής ικανότητας για την ΟΝΕ, και για την παροχή στοχευμένης χρηματοδοτικής στήριξης στα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες προσαρμογής. Υπογραμμίζοντας για άλλη μια φορά τη σημασία των υγιών δημόσιων οικονομικών, των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και των στοχευμένων επενδύσεων για μια βιώσιμη ανάπτυξη, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων υπέγραψαν, στις 28-29 Ιουνίου 2012, ένα «Σύμφωνο για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση», αποδεικνύοντας την αποφασιστικότητά τους να προωθήσουν μια ανάπτυξη που ευνοεί τη δημιουργία θέσεων εργασίας παράλληλα με τη δέσμευσή τους να εξυγιάνουν τα δημόσια οικονομικά. Η Επιτροπή παρακολουθεί επίσης τις επιπτώσεις των αυστηρών περιορισμών στους οποίους υπόκεινται οι προϋπολογισμοί για τις δημόσιες δαπάνες που ευνοούν την ανάπτυξη και τις δημόσιες επενδύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η ζώνη του ευρώ θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι επενδύσεις θα διατηρηθούν σε επαρκή επίπεδα προκειμένου να υπάρχουν οι συνθήκες πλαισίωσης για βελτιώσεις της ανταγωνιστικότητας και για την προώθηση της ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Όλες οι πρωτοβουλίες που παρουσιάστηκαν στην παρούσα ενότητα μπορούν να εγκριθούν βραχυπρόθεσμα και εντός των ορίων των σημερινών Συνθηκών. 3.1.1 Πλήρης εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και του εξάπτυχου και ταχεία έγκριση και εφαρμογή του δίπτυχου Η ολοκλήρωση του παρόντος πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης και η πλήρης εφαρμογή του πρέπει να έχει την πρώτη θέση στην ημερήσια διάταξη. Η θέσπιση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, καθώς και το εξάπτυχο έδωσαν απαντήσεις σε αρκετά προβλήματα με βάση τα κυριότερα διδάγματα που αντλήθηκαν στο πλαίσιο της κρίσης. Τα βήματα που έγιναν περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τη μεταρρύθμιση του ΣΣΑ, τη δημιουργία της διαδικασίας για τις μακροοικονομικές ανισορροπίες και την εισαγωγή ελάχιστων προτύπων για τα εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια. Αποτελούν ένα άλμα προς τα εμπρός από πλευράς συντονισμού της οικονομικής πολιτικής. Υπόσχονται αυστηρότερη εφαρμογή των πολιτικών σε εθνικό επίπεδο, ιδίως για τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και, κατά συνέπεια, καλύτερη λειτουργία της ΟΝΕ, πράγμα που θα συντελέσει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Η υπόσχεση αυτή πρέπει τώρα να τηρηθεί μέσω της πλήρους αξιοποίησης και της αυστηρής εφαρμογής των νέων εργαλείων που έχουν ήδη θεσπιστεί. Για να καταστούν δυνατά περαιτέρω βήματα για την υλοποίηση μιας βαθιάς και γνήσιας ΟΝΕ, θα πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία όσον αφορά προταθείσα νομοθεσία του λεγόμενου «διπτύχου» από τους συννομοθέτες χωρίς άλλη καθυστέρηση. Το δίπτυχο περιλαμβάνει σημαντικούς μηχανισμούς για την ενίσχυση της δημοσιονομικής εποπτείας και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση καταστάσεων χρηματοπιστωτικής αστάθειας στα κράτη μέλη. Η ταχεία έγκριση και εφαρμογή του αναμένεται να τονώσουν την εμπιστοσύνη στη δέσμευση των θεσμών της ΕΕ να ολοκληρώσουν την αναμόρφωση της οικονομικής διακυβέρνησης. 3.1.2 Ρύθμιση και εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα: ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων και προτάσεις για Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό Η σύνοδος κορυφής της ζώνης του ευρώ, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Ιουνίου 2012, αποτέλεσε καμπή στον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης. Αναγνώρισε ότι είναι «επιτακτικά» αναγκαίο να «σπάσει ο φαύλος κύκλος μεταξύ τραπεζών και κρατών» που αποδυναμώνει τα οικονομικά των χωρών της ζώνης του ευρώ σε σημείο που απειλεί την ίδια την ύπαρξη της ΟΝΕ. Ειδικότερα, η συμφωνία που αποβλέπει στη δημιουργία Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού βασίζεται στην πεποίθηση ότι πρέπει να δοθεί τέλος στον χρηματοπιστωτικό κατακερματισμό και ότι είναι αναγκαία η κεντρική εποπτεία των τραπεζών, ώστε όλες οι χώρες της ζώνης του ευρώ να μπορούν να έχουν απόλυτη εμπιστοσύνη στην ποιότητα και την αμεροληψία της τραπεζικής εποπτείας. Μια πραγματική οικονομική και νομισματική ένωση πρέπει πράγματι να βασίζεται στον επιμερισμό των ευθυνών για την εποπτεία του τραπεζικού τομέα και την παρέμβαση σε περίπτωση κρίσης. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να σπάσει πράγματι ο φαύλος κύκλος που υπάρχει μεταξύ των δημόσιων οικονομικών των κρατών μελών και της υγείας του τραπεζικού τομέα τους, και να μειωθούν οι αρνητικές διασυνοριακές δευτερογενείς επιπτώσεις. Ένα ενοποιημένο χρηματοοικονομικό πλαίσιο, που εξελίσσεται συν τω χρόνω σε μια πλήρη τραπεζική ένωση, θα βοηθούσε αποφασιστικά με την διασφάλιση μιας ολοκληρωμένης δέσμης εργαλείων για την παρακολούθηση και τη συγκράτηση των κινδύνων του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αυτό θα ελάττωνε τον χρηματοπιστωτικό κατακερματισμό, θα μείωνε αισθητά την ανάγκη δημόσιας παρέμβασης, συμβάλλοντας στην επανεξισορρόπηση και, με αυτόν τον τρόπο, θα βελτίωνε τις αναπτυξιακές προοπτικές. Τα εργαλεία είναι ενοποιημένα διότι ο αντίκτυπός τους ελαττώνεται εάν τυχόν επιμέρους συνιστώσες παρουσιάζουν αδυναμίες. Παρότι θα χρειαστεί χρόνος για να αναπτυχθούν ορισμένα απαραίτητα μέρη του συστήματος, αυτό δεν πρέπει να καθυστερήσει την ταχεία εφαρμογή των στοιχείων εκείνων που μπορούν να αποφέρουν άμεσα οφέλη. Η Επιτροπή εξέθεσε την άποψή της για τη σταδιακή ανάπτυξη της τραπεζικής ένωσης στην ανακοίνωση της 12ης Σεπτεμβρίου 2012[8]. Οι Πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Επιτροπής, της Ευρωομάδας και της ΕΚΤ ενέκριναν κατ’ αρχήν αυτήν την θεώρηση[9]. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης Οκτωβρίου 2012 επιβεβαίωσε ότι «πρέπει να προχωρήσουμε προς ένα ενοποιημένο χρηματοοικονομικό πλαίσιο, ανοικτό κατά το δυνατόν σε όλα τα κράτη μέλη που επιθυμούν να συμμετέχουν»[10]. Στην έκθεσή του με τίτλο «Προς μια ουσιαστική Οικονομική και Νομισματική Ένωση» του Νοεμβρίου 2011, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε να εγκριθούν οι σχετικές προτάσεις της Επιτροπής το συντομότερο δυνατό. Το πρώτο καθοριστικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή θα είναι η δημιουργία του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, ο οποίος πρέπει να συμπληρωθεί εν συνεχεία με Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης (βλ. σημείο 3.2.1.). Ένας Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός πρέπει να διασφαλίζει στις εποπτικές αρχές την ανταλλαγή όλων των πληροφοριών των σχετικών με τις τράπεζες, κοινά μέσα πρόληψης και κοινή δράση, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα σε όσο το δυνατόν πιο πρώιμο στάδιο. Για να επιτρέψει την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των τραπεζών, των επενδυτών και των εθνικών δημόσιων αρχών, πρέπει επίσης να προβλέπει την άσκηση της εποπτείας με αυστηρό και αντικειμενικό τρόπο, χωρίς να αφήνει περιθώρια ανοχής στο κανονιστικό επίπεδο. Στις 12 Σεπτεμβρίου 2012, η Επιτροπή υπέβαλε νομοθετικές προτάσεις με σκοπό να δημιουργηθεί Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός, αποτελούμενος από την ΕΚΤ και τις εθνικές εποπτικές αρχές[11], και να τροποποιηθεί ο κανονισμός του 2010 για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ), ούτως ώστε να προσαρμοστεί η εν λόγω Αρχή στη δημιουργία του μηχανισμού αυτού και να διασφαλισθεί ισορροπία στις δομές λήψεως αποφάσεών της μεταξύ των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ και των κρατών μελών που δεν ανήκουν στη ζώνη αυτή[12]. Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, θεμελιώνεται στη μεταβίβαση, προς το ευρωπαϊκό επίπεδο, συγκεκριμένων και βασικών εποπτικών καθηκόντων όσον αφορά τις τράπεζες που είναι εγκατεστημένες στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και των τραπεζών που είναι εγκατεστημένες σε κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ που αποφασίζουν να προσχωρήσουν στην τραπεζική ένωση. Σύμφωνα με το νέο αυτό πλαίσιο, η ΕΚΤ θα αναλάβει την εποπτεία όλων των τραπεζών εντός της τραπεζικής ένωσης, οι οποίες θα υπόκεινται στις διατάξεις του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων που θα εφαρμόζεται σε ολόκληρη την ενιαία αγορά. Το πλαίσιο που προτείνει η Επιτροπή διασφαλίζει την αποτελεσματική και συνεκτική εποπτεία σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη μέλη, ενώ συγχρόνως βασίζεται στην ειδική τεχνογνωσία των εθνικών εποπτικών αρχών. Είναι επιτακτικά αναγκαίο να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον ΕΕΜ εντός του τρέχοντος έτους, και να μπορέσει να τεθεί σε λειτουργία ο μηχανισμός αυτός στις αρχές του 2013. Συμπληρωματικά, η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ) θα προσαρμοστεί στο νέο πλαίσιο για την εποπτεία των τραπεζών, ώστε να διασφαλιστεί η ακεραιότητα της ενιαίας αγοράς. Με τον τρόπο αυτό θα προετοιμαστεί το έδαφος για τη χρησιμοποίηση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ) ως δημόσιου μηχανισμού ασφαλείας, ώστε, σε περίπτωση ανάγκης και εφόσον επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τον μηχανισμό αυτό, να μπορέσουν να ανακεφαλαιοποιηθούν άμεσα οι τράπεζες σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 2012. Η δυνατότητα αυτή θα ενισχύσει περαιτέρω τη ζώνη του ευρώ, συμβάλλοντας στη διάσπαση του φαύλου κύκλου ανάδρασης μεταξύ τραπεζών και κρατικού χρέους. Η εμπιστοσύνη των καταθετών και των συμμετεχόντων στην αγορά είναι θεμελιώδους σημασίας για την εξυγίανση των τραπεζών. Για να επιτευχθεί επίπεδο δημόσιας εμπιστοσύνης εφάμιλλο με εκείνο των καλύτερων αρχών εξυγίανσης σε ολόκληρο τον κόσμο, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο ενιαίο σύστημα εξυγίανσης και ένας ισχυρός χρηματοπιστωτικός μηχανισμός ασφαλείας. Βραχυπρόθεσμα, η ευθύνη αυτή εναπόκειται στα κράτη μέλη. Μόλις, όμως, δημιουργηθεί ο ΕΕΜ, και με την επιφύλαξη των σχετικών κατευθυντήριων γραμμών, ο ΕΜΣ θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αμοιβαιοποιεί τη στήριξη για την άμεση ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών που αδυνατούν να αντλήσουν κεφάλαια στην αγορά και δεν μπορούν να διασωθούν από το κράτος μέλος καταγωγής χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη δημοσιονομική βιωσιμότητά του. Ένα ολοκληρωμένο δημοσιονομικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει ενιαίο εποπτικό μηχανισμό και εν συνεχεία Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης πρέπει να βασίζεται σε ένα ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων. Επομένως, είναι σκόπιμο να ολοκληρωθούν επειγόντως οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για τη θέσπιση νέων κανονιστικών πλαισίων στους τομείς των κανόνων προληπτικής εποπτείας των τραπεζών, της εγγύησης των καταθέσεων, και της ανάκαμψης και εξυγίανσης των τραπεζών. 3.1.3 Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης Μια αποτελεσματική τραπεζική ένωση απαιτεί όχι μόνο έναν Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό που διασφαλίζει υψηλής ποιότητας εποπτεία σε όλα τα κράτη μέλη, αλλά και έναν Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης για την αντιμετώπιση του θέματος των προβληματικών τραπεζών. Το θέμα αυτό αναγνωρίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 19ης Οκτωβρίου 2012, το οποίο δήλωσε ότι «σημειώνει την πρόθεση της Επιτροπής να προτείνει τη σύσταση ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης για τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στον ΕΕΜ όταν εγκριθούν οι προτάσεις οδηγιών για την ανάκαμψη και την εξυγίανση και για την εγγύηση των καταθέσεων». Μετά τη σύσταση του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, η Επιτροπή θα υποβάλει συνεπώς πρόταση για έναν ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης, ο οποίος θα αναλάβει την αναδιάρθρωση και την εξυγίανση των τραπεζών των κρατών μελών που συμμετέχουν στην τραπεζική ένωση. Ο μηχανισμός αυτός θα είναι διαρθρωμένος γύρω από μια χωριστή Ευρωπαϊκή Αρχή Εξυγίανσης, που θα επιληφθεί της εξυγίανσης των τραπεζών και θα συντονίζει, ειδικότερα, την εφαρμογή των μέσων εξυγίανσης. Ο μηχανισμός αυτός θα είναι αποτελεσματικότερος από ένα δίκτυο εθνικών αρχών εξυγίανσης, ιδίως όσον αφορά τους διασυνοριακούς τραπεζικούς ομίλους για τους οποίους, σε περιόδους κρίσης, η ταχύτητα δράσης και ο συντονισμός είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί το κόστος και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη. Ένας τέτοιος μηχανισμός θα επιτρέπει επίσης σημαντικές οικονομίες κλίμακας και θα αποτρέπει τις αρνητικές εξωτερικές συνέπειες που θα μπορούσαν να προκύψουν από καθαρά εθνικές αποφάσεις. Οποιαδήποτε παρέμβαση του ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης θα πρέπει να βασίζεται στις ακόλουθες αρχές: - η ανάγκη για εξυγίανση θα πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο, χάρη σε αυστηρούς κοινούς κανόνες προληπτικής εποπτείας, και σε καλύτερο συντονισμό της εποπτείας στο πλαίσιο του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού· - όταν είναι αναγκαία η παρέμβαση του ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης, οι μέτοχοι και οι πιστωτές θα πρέπει να επωμίζονται το κόστος εξυγίανσης πριν από τη χορήγηση οποιασδήποτε εξωτερικής χρηματοδότησης, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών· - όλοι οι πρόσθετοι πόροι που θα είναι απαραίτητοι για τη χρηματοδότηση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης θα πρέπει να προέρχονται από μηχανισμούς που χρηματοδοτούνται από τον τραπεζικό τομέα και όχι από τα χρήματα των φορολογουμένων. Στις αρχές αυτές θα βασίζονται οι μελλοντικές προτάσεις της Επιτροπής για έναν ενιαίο μηχανισμό εξυγίανσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένας ενιαίος μηχανισμός εξυγίανσης, όπως ακριβώς και ένας αποτελεσματικός ενιαίος εποπτικός μηχανισμός, μπορεί να δημιουργηθεί μέσω του παραγώγου δικαίου χωρίς να απαιτούνται τροποποιήσεις των ισχυουσών Συνθηκών. 3.1.4 Ταχεία λήψη απόφασης όσον αφορά το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 αντιπροσωπεύει τον καθοριστικό παράγοντα για τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και την απασχόληση σε ενωσιακό επίπεδο. Η πρόταση αυτή προβλέπει επίσης τη συστηματικότερη σύνδεση της χορήγησης κεφαλαίων δυνάμει της πολιτικής συνοχής, της πολιτικής για την αγροτική ανάπτυξη και της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις θαλάσσιες υποθέσεις και την αλιεία με τις διάφορες διαδικασίες οικονομικής διακυβέρνησης. Το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (το οποίο καλύπτει τα «ταμεία του ΚΣΠ», δηλαδή το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας) θεσμοθετεί ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των ταμείων αυτών και των εθνικών μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων, των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης που καταρτίζουν τα κράτη μέλη, καθώς και των ειδικών ανά χώρα συστάσεων που εγκρίνει το Συμβούλιο για κάθε κράτος μέλος. Η υλοποίηση της δράσης αυτής θα πραγματοποιηθεί με συμβάσεις/συμφωνίες εταιρικής σχέσης μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής, καθώς και με την εφαρμογή αυστηρών μακροοικονομικών προϋποθέσεων. Στην πρόταση της Επιτροπής, οι μακροοικονομικές αυτές προϋποθέσεις εφαρμόζονται με δύο τρόπους, και συγκεκριμένα με: 1. τον αναπρογραμματισμό, στην περίπτωση τροποποιήσεων των συμβάσεων εταιρικής σχέσης και των σχετικών προγραμμάτων για τη στήριξη των συστάσεων του Συμβουλίου, την αντιμετώπιση ενός υπερβολικού ελλείμματος, μακροοικονομικών ανισορροπιών ή άλλων κοινωνικοοικονομικών δυσχερειών, ή για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου των Ταμείων του ΚΣΠ ως προς την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα για τα κράτη μέλη που λαμβάνουν χρηματοδοτική βοήθεια από την ΕΕ. Όταν ένα κράτος μέλος δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά σε ένα τέτοιο αίτημα, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να αναστείλει εν μέρει ή εξ ολοκλήρου τις πληρωμές δυνάμει των οικείων προγραμμάτων· 2. την αναστολή, όταν ένα κράτος μέλος δεν λαμβάνει μέτρα αποκατάστασης στο πλαίσιο των διαδικασιών οικονομικής διακυβέρνησης. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή αναστέλλει εν μέρει ή εξ ολοκλήρου τις πληρωμές και τις αναλήψεις υποχρεώσεων δυνάμει των οικείων προγραμμάτων. Οι συμβάσεις εταιρικής σχέσης και τα επιχειρησιακά προγράμματα θα διασφαλίσουν ότι οι προβλεπόμενες επενδύσεις που συγχρηματοδοτούνται από τα Ταμεία του ΚΣΠ θα συμβάλουν αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη. Στην περίπτωση συστάσεων του Συμβουλίου δυνάμει των άρθρων 121 και 148 της Συνθήκης και του διορθωτικού σκέλους της ΔΜΑ, o αναπρογραμματισμός θα ενεργοποιείται όσον αφορά τις συστάσεις που έχουν σχέση με τα Ταμεία του ΚΣΠ και αφορούν διαρθρωτικές προκλήσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν με πολυετείς επενδυτικές στρατηγικές. Οι συστάσεις αυτές καλύπτουν, μεταξύ άλλων: • μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας που θα βελτιώσουν τη λειτουργία της, για παράδειγμα με την αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης δεξιοτήτων· • μέτρα για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, όπως η βελτίωση των εκπαιδευτικών συστημάτων ή η προώθηση της Ε&Α, της καινοτομίας και των υποδομών· • μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας των δημόσιων αρχών, όπως η βελτίωση της διοικητικής ικανότητας και των στατιστικών. Με την ταχεία έγκριση του ΠΔΠ και της συναφούς τομεακής νομοθεσίας, ιδίως του «κανονισμού κοινών διατάξεων» για τα Ταμεία του ΚΣΠ, θα μπορέσουν να ενισχυθούν γρήγορα τα κίνητρα και η παρεχόμενη βοήθεια για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στα κράτη μέλη. 3.1.5 Εκ των προτέρων συντονισμός των μειζόνων μεταρρυθμίσεων και δημιουργία «Μηχανισμού Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας» Η κρίση έχει καταδείξει ανάγλυφα ότι οι οικονομικές πολιτικές των κρατών μελών αντιπροσωπεύουν θέμα κοινής μέριμνας, ιδίως στη ζώνη του ευρώ. Η βραδεία εφαρμογή ή η απουσία σημαντικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων επί μεγάλες χρονικές περιόδους έχει επιδεινώσει τα προβλήματα ανταγωνιστικότητας και, σε μερικές περιπτώσεις, έχει παρεμποδίσει καθοριστικά την ικανότητα προσαρμογής των κρατών μελών. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στην αύξηση της τρωτότητας των κρατών μελών. Οι βραχυπρόθεσμες δαπάνες, είτε πολιτικής είτε οικονομικής φύσεως, λειτουργούν συχνά αποτρεπτικά για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, ακόμη και όταν τα μεσομακροπρόθεσμα οφέλη είναι μεγάλα. Οι σημαντικές, δυνητικά, δευτερογενείς επιπτώσεις που συνδέονται με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στη ζώνη του ευρώ δικαιολογούν την χρησιμοποίηση ειδικών μέσων, όπως έχει ήδη συμβεί με την εφαρμογή μηχανισμών επιβολής που καθιερώθηκαν με το νομοθετικό εξάπτυχο. Λαμβανομένων υπόψη αυτών των σκέψεων, το υφιστάμενο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της ζώνης του ευρώ θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω με τη βελτίωση του εκ των προτέρων συντονισμού των σπουδαιότερων μεταρρυθμιστικών σχεδίων και, μετά την απόφαση για το επόμενο ΠΔΠ, με τη δημιουργία «Μηχανισμού Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας» με σκοπό την παροχή στήριξης για την έγκαιρη εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων (βλ. παράρτημα 1 για λεπτομερέστερη περιγραφή του επιδιωκόμενου πλέγματος ρυθμίσεων). Ο μηχανισμός αυτός θα συνδυάζει την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης της οικονομικής πολιτικής με χρηματοδοτική στήριξη, και με τον τρόπο αυτό θα τηρείται η αρχή σύμφωνα με την οποία τα βήματα προς την ανάληψη περισσότερων ευθυνών και την οικονομική πειθαρχία συνδυάζονται με μεγαλύτερη αλληλεγγύη. Η Επιτροπή θα διευκρινίσει τις λεπτομέρειες του μηχανισμού αυτού σε προσεχή πρόταση. Εκ των προτέρων συντονισμός των μειζόνων μεταρρυθμίσεων Το σημερινό πλαίσιο οικονομικής εποπτείας της ΕΕ παρέχει ήδη τη βάση για τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, αλλά δεν προβλέπει συστηματικό εκ των προτέρων συντονισμό, μεταξύ των κρατών μελών, των εθνικών σχεδίων για μείζονες μεταρρυθμίσεις της οικονομικής πολιτικής. Η εκ των προτέρων συζήτηση και ο συντονισμός των σπουδαιότερων μεταρρυθμιστικών σχεδίων, όπως προβλέπονται στο άρθρο 11 της ΣΣΣΔ, θα επιτρέπουν στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αξιολογούν τις δυνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις των εθνικών δράσεων και να διατυπώνουν παρατηρήσεις για τα σχέδια προ της λήψεως τελικών αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο. Σε προσεχή πρόταση, η Επιτροπή θα προτείνει ένα πλαίσιο για τον εκ των προτέρων συντονισμό των μειζόνων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Μηχανισμός Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας: συμβατικές ρυθμίσεις και χρηματοδοτική στήριξη Ο προτεινόμενος Μηχανισμός Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας (ΜΣΑ) θα περιλαμβάνει συμβατικές ρυθμίσεις που θα διέπονται από χρηματοδοτική στήριξη. Η εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ θα διευκολυνθεί με τη θέσπιση συμβατικών ρυθμίσεων που θα συμφωνηθούν μεταξύ αυτών και της Επιτροπής. Το νέο αυτό σύστημα θα θεμελιώνεται στο υφιστάμενο πλαίσιο εποπτείας της ΕΕ, δηλαδή στη διαδικασία για την πρόληψη και τη διόρθωση των μακροοικονομικών ανισορροπιών (Διαδικασία Μακροοικονομικών Ανισορροπιών ή ΔΜΑ)[13]. Οι ρυθμίσεις αυτές θα υπόκεινται σε διαπραγματεύσεις μεταξύ των επιμέρους κρατών μελών και της Επιτροπής, θα εξετάζονται στην Ευρωομάδα και θα συνάπτονται μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους. Θα είναι υποχρεωτικές για τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ που υπόκεινται σε διαδικασία υπερβολικών ανισορροπιών, και το σχέδιο διορθωτικών ενεργειών που πρέπει να υποβάλουν τα κράτη αυτά στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας θα αποτελεί τη βάση της συμφωνίας προς διαπραγμάτευση με την Επιτροπή. Όσον αφορά τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ που υπόκεινται σε προληπτική δράση όσον αφορά τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, η συμμετοχή τους θα είναι εθελοντική και θα συνίσταται στην υποβολή σχεδίου δράσης, παρόμοιου με εκείνου που απαιτείται στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικών ανισορροπιών. Οι ρυθμίσεις θα πρέπει συνεπώς να βασίζονται οπωσδήποτε στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις που προέρχονται από τη ΔΜΑ, οι οποίες συνήθως εστιάζονται στην ενίσχυση της ικανότητας προσαρμογής, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και στην προαγωγή της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, δηλαδή σε παράγοντες που είναι καθοριστικοί για την ομαλή λειτουργία της ΟΝΕ. Η ΔΜΑ καθορίζει συνεπώς ένα κατάλληλο φίλτρο για μείζονες μεταρρυθμίσεις που μπορούν να τύχουν χρηματοδοτικής στήριξης, λαμβανομένων υπόψη των συναφών εξωγενών επιδράσεων που ασκούνται σε μια νομισματική ένωση. Το σχέδιο δράσης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη θα αξιολογείται εν συνεχεία από την Επιτροπή, και η τελική δέσμη μεταρρυθμίσεων και μέτρων, καθώς και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής τους θα εγκρίνονται υπό μορφή ρύθμισης. Η ρύθμιση αυτή θα καθορίζει με τον τρόπο αυτό τα λεπτομερέστερα μέτρα τα οποία δεσμεύεται να εφαρμόσει το κράτος μέλος αφού λάβει την έγκριση του εθνικού κοινοβουλίου, κατά περίπτωση, σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες. Αυτό το σύστημα διαπραγμάτευσης των ρυθμίσεων θα επέτρεπε να βελτιωθεί η ποιότητα του διαλόγου μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και να ενισχυθεί η δέσμευση των τελευταίων να αναλάβουν και να οικειοποιηθούν τις μεταρρυθμίσεις τους. Οι μεταρρυθμίσεις που έχουν υιοθετηθεί σε συμβατικές ρυθμίσεις θα υποστηρίζονται οικονομικά, ως συμπλήρωμα των απαιτήσεων δημοσιονομικής πειθαρχίας που έχουν ήδη θεσπιστεί από το εξάπτυχο. Στόχος της εν λόγω ενίσχυσης είναι να επιτρέψει την έγκαιρη υιοθέτηση και εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων με την εξάλειψη ή, τουλάχιστον, τη μείωση των πολιτικών και οικονομικών αντικινήτρων για μεταρρυθμίσεις. Με την προαγωγή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ικανότητα προσαρμογής ενός κράτους μέλους, o μηχανισμός ΜΣΑ θα βελτιώσει την ικανότητα της οικονομίας να απορροφά ασύμμετρους κλυδωνισμούς, ενισχύοντας τη λειτουργία της αγοράς. Χρηματοδοτική στήριξη θα χορηγείται μόνο για μεταρρυθμιστικές δέσμες που έχουν συμφωνηθεί και είναι σημαντικές τόσο για το συγκεκριμένο κράτος μέλος και για την ομαλή λειτουργία της ΟΝΕ. Η χρηματοδοτική στήριξη θα υποβοηθεί τις προσπάθειες του κράτους μέλους και θα παρέχει ιδίως βοήθεια σε περιπτώσεις εμφάνισης ανισορροπιών, παρά την πλήρη συμμόρφωση προς τις προηγούμενες ειδικές ανά χώρα συστάσεις που έχουν απευθυνθεί στο εκάστοτε κράτος μέλος. Η χρηματοδοτική στήριξη θα αποτελεί αναμφισβήτητο σήμα, που θα αναγνωρίζει τόσο το κόστος των μεταρρυθμίσεων για το οικείο κράτος μέλος, όσο και τα οφέλη των εθνικών μεταρρυθμίσεων που συσσωρεύονται για την υπόλοιπη ζώνη του ευρώ χάρη στις θετικές εξωγενείς διασυνοριακές επιπτώσεις (που θα μπορούσαν ενδεχομένως να μην είναι επαρκείς για να εξωθήσουν το κράτος μέλος να προβεί σε μεταρρυθμίσεις). Εκ των υστέρων, όταν η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ένα κράτος μέλος δεν έχει πλήρως συμμορφωθεί με τους όρους της σύμβασης, η χρηματοδοτική στήριξη μπορεί να διακοπεί. Η οικονομική στήριξη θα πρέπει να σχεδιαστεί ως μια συνολική χορήγηση που θα χρησιμοποιείται για να συμβάλει στη χρηματοδότηση μέτρων που συνοδεύουν δύσκολες μεταρρυθμίσεις. Για παράδειγμα, ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος των μεταρρυθμίσεων που αποβλέπουν στην ενίσχυση της ευελιξίας αγοράς θα μπορούσε να συνοδεύεται από προγράμματα κατάρτισης που χρηματοδοτούνται εν μέρει μέσω της στήριξης που παρέχεται δυνάμει του ΜΣΑ. Η χρήση της οικονομικής στήριξης θα πρέπει να καθοριστεί ως μέρος της συμβατικής ρύθμισης που συνομολογείται μεταξύ του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και της Επιτροπής. Για να στηρίξει αυτόν τον μηχανισμό δημοσιονομικής στήριξης, θα μπορούσε να συσταθεί ειδική χρηματοπιστωτική πράξη κατ’ αρχήν στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να διαμορφωθεί από το παράγωγο δίκαιο. Θα μπορούσε να σχεδιαστεί ως αναπόσπαστο μέρος της ΔΜΑ, ενισχυμένης από τις συμβατικές ρυθμίσεις, και από την οικονομική στήριξη που περιγράφεται παραπάνω και, επομένως, βασίζεται στο άρθρο 136 της ΣΛΕΕ. Εναλλακτικά θα μπορούσε να εξετάσει κανείς την προσφυγή στο άρθρο 352 της ΣΛΕΕ, εάν είναι αναγκαίο, με ενισχυμένη συνεργασία (σε συνδυασμό με απόφαση κατ' εφαρμογή του παραπάνω άρθρου 332 της ΣΛΕΕ σχετικά με τις δαπάνες που συμπεριλαμβάνονται στον προϋπολογισμό της ΕΕ). Οι χρηματοδοτικές συνεισφορές που είναι αναγκαίες για το μέσο θα μπορούσαν να βασίζονται στη δέσμευση των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ ή νομική υποχρέωση προς τούτο, όπως ορίζεται στη νομοθεσία για τους ιδίους πόρους της ΕΕ. Οι συνεισφορές θα πρέπει να συμπεριληφθούν στον προϋπολογισμό της ΕΕ ως έσοδα για ειδικό προορισμό. Ο μηχανισμός, χρηματοδοτούμενος με έσοδα ειδικού προορισμού, δεν θα υπόκειται στα ανώτατα όρια που καθορίζονται στον κανονισμό για το ΠΔΠ. Μόνον τα συνεισφέροντα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να συνομολογήσουν συμβατική ρύθμιση με την Επιτροπή και να μπορούν να επωφελούνται από τη χρηματοδοτική στήριξη. Η παρεχόμενη βοήθεια με τον ΜΣΑ θα μπορούσε να είναι συνεκτική και συνεπής με την υποστήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία, ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Ο όγκος του μηχανισμού θα μπορούσε να περιοριστεί στην αρχική φάση, αλλά θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερος μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι ο μηχανισμός στήριξης αποδεικνύεται αποτελεσματικές για την προώθηση της επανεξισορρόπησης, την προσαρμογή και, με τον τρόπο αυτό, τη βιώσιμη ανάπτυξη στη ζώνη του ευρώ. Η Επιτροπή θα υποβάλει, σε επικείμενες προτάσεις, τους επακριβείς όρους του εν λόγω «Μηχανισμού Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας», που βασίζεται σε συμβατικές ρυθμίσεις και χρηματοδοτική στήριξη. 3.1.6 Προώθηση των επενδύσεων στη ζώνη του ευρώ Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που υποστηρίζονται, πρώτον, από το «μέσο σύγκλισης και ανταγωνιστικότητας» και, δεύτερον, είναι απαραίτητες για τη βελτίωση του μεσοπρόθεσμου δυναμικού ανάπτυξης των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ και την προσαρμογή τους στις κρίσεις. Αξιόπιστη και φιλική προς την ανάπτυξη εξυγίανση που βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της φορολογικής δομής, καθώς και την ποιότητα των δημόσιων δαπανών θα συμβάλει στην τόνωση της ανάπτυξης. Όπως συνιστάται στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης του 2012 και του 2013, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώξουν ιδίως να διατηρήσουν έναν ικανοποιητικό ρυθμό δημοσιονομικής εξυγίανσης, ενώ θα συνεχίζουν τις επενδύσεις που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την ανάπτυξη και την απασχόληση. Το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ παρέχει τη δυνατότητα εξισορρόπησης των αναγκών των παραγωγικών δημοσίων επενδύσεων με τους στόχους δημοσιονομικής πειθαρχίας. Οι δημόσιες επενδύσεις είναι ένας από τους σημαντικούς παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση της δημοσιονομικής θέσης ενός κράτους μέλους στην έκθεση που προβλέπεται στο άρθρο 126 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ που προηγείται της έναρξης της διαδικασίας υπερβολικούς ελλείμματος (ΔΥΕ)[14]. Η σημασία των σχετικών παραγόντων, όπως οι δημόσιες επενδύσεις, για την αξιολόγηση αυξήθηκε σημαντικά με την πρόσφατη μεταρρύθμιση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ). Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η εκτίμηση σημαντικών παραγόντων ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα ένα κράτος μέλος να μην υπαχθεί σε ΔΥΕ[15]· οι δε σημαντικοί παράγοντες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη διατύπωση συστάσεων για τη διόρθωση του υπερβολικού ελλείμματος, συμπεριλαμβανομένης της πορείας μείωσης του ελλείμματος. Στο προληπτικό σκέλος του ΣΣΑ, οι δημόσιες επενδύσεις λαμβάνονται υπόψη στα νέα όρια δαπανών, τα οποία χρησιμοποιούνται παράλληλα με το διαρθρωτικό ισοζύγιο για την αξιολόγηση της προόδου για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού στόχου. Συγκεκριμένα, εξάγεται ο μέσος όρος του ακαθάριστου σχηματισμού πάγιου κεφαλαίου του δημοσίου μιας σειράς ετών, προκειμένου τα κράτη μέλη να μη θίγονται από ετήσιες εξάρσεις των επενδύσεων[16]. Η Επιτροπή θα διερευνήσει περαιτέρω τρόπους στο πλαίσιο του προληπτικού σκέλους για να συμπεριλάβει επενδυτικά προγράμματα στην αξιολόγηση των προγραμμάτων σταθερότητας και σύγκλισης. Συγκεκριμένα, υπό ορισμένους όρους, μη περιοδικών, τα προγράμματα δημοσίων επενδύσεων με αποδεδειγμένο αντίκτυπο στη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών θα μπορούσαν να τύχουν προσωρινής παρέκκλισης από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο ή από την πορεία προσαρμογής για την επίτευξη του στόχου αυτού[17]. Αυτό θα μπορούσε να ισχύσει, για παράδειγμα, για έργα δημοσίων επενδύσεων συγχρηματοδοτούμενα από την ΕΕ, σύμφωνα με το πλαίσιο των μακροοικονομικών προϋποθέσεων . Ενώ ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο θα πρέπει να εκπονηθεί για να καταστούν λειτουργικές αυτές οι προϋποθέσεις (ιδίως όσον αφορά πληροφορίες/απαιτήσεις ορισμών), μια ειδική μεταχείριση των δημόσιων επενδύσεων θα μπορούσε να οδηγήσει μόνο σε μια προσωρινή παρέκκλιση από τον μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό στόχο (ΜΔΣ) ή από την πορεία προσαρμογής για την επίτευξη του στόχου αυτού. Η Επιτροπή θα εκδώσει ανακοίνωση σχετικά με την ενδεδειγμένη πορεία για την επίτευξη του ΜΔΣ, την άνοιξη του 2013. Οι ειδικές διατάξεις για τα επενδυτικά σχέδια δεν πρέπει να συγχέονται με τον «χρυσό κανόνα», ο οποίος θα επέτρεπε τη μόνιμη εξαίρεση για το σύνολο των δημοσίων επενδύσεων. Μια τέτοια προσέγγιση χωρίς διακρίσεις θα μπορούσε εύκολα να θέσει σε κίνδυνο τον κύριο στόχο του ΣΣΑ μέσω υπονόμευσης της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους. 3.1.7 Εξωτερική εκπροσώπηση της ζώνης του ευρώ Αξιοποιώντας την πρόοδο που επιτεύχθηκε στον τομέα της οικονομικής διακυβέρνησης της ζώνης του ευρώ, πρέπει να συνεχιστούν η ενίσχυση και η παγίωση της εξωτερικής εκπροσώπησης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί πλήρως με βάση τις ισχύουσες Συνθήκες (άρθρο 17 της ΣΕΕ και άρθρο 138 της ΣΛΕΕ). Η ενίσχυση αυτή είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι η ζώνη του ευρώ εκπροσωπείται κατά τρόπο ανάλογο προς το οικονομικό της βάρος, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις αλλαγές που συντελούνται στην εσωτερική οικονομική διακυβέρνηση. Η ζώνη του ευρώ πρέπει να είναι σε θέση να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο, τόσο στο πλαίσιο των διεθνών οργανισμών και φόρουμ, όσο και σε διμερείς διαλόγους με τους στρατηγικούς εταίρους της. Αυτό αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ενιαίου μηνύματος για θέματα όπως η οικονομική και δημοσιονομική πολιτική της ζώνης του ευρώ, η μακροοικονομική εποπτεία, οι συναλλαγματικές πολιτικές και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Για την επίτευξη αυτών των στόχων θα απαιτηθεί συμφωνία σχετικά με ένα χάρτη πορείας που θα στοχεύει στον εξορθολογισμό και, όπου είναι δυνατόν, στην ενοποίηση της εξωτερικής εκπροσώπησης της ζώνης του ευρώ στους διεθνείς οικονομικούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και φόρουμ. Οι δράσεις πρέπει να επικεντρωθούν στο ΔΝΤ, το οποίο διά των δανειοδοτικών μέσων και της επιτήρησης αποτελεί βασικό θεσμικό πυλώνα στην παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση. Όπως κατέδειξε η κρίση, είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη ζώνη του ευρώ να μιλά με μία φωνή, ιδίως όσον αφορά τα προγράμματα, τις διαδικασίες χρηματοδότησης και την πολιτική επίλυσης κρίσεων του ΔΝΤ. Αυτό θα απαιτήσει την ενίσχυση του συντονισμού της ζώνης του ευρώ στις Βρυξέλλες με την Ουάσιγκτον για θέματα που αφορούν την ΟΝΕ της ΕΕ, ώστε να αντικατοπτρίζουν τις αλλαγές στην εσωτερική διακυβέρνηση της ΟΝΕ και να διασφαλίζουν τη συνεκτικότητα και την αποτελεσματικότητα των μηνυμάτων που εκπέμπονται. Η ενίσχυση της εκπροσώπησης της ζώνης του ευρώ στο ΔΝΤ πρέπει να επιτευχθεί μέσω μιας διαδικασίας δύο σταδίων. Σε ένα πρώτο στάδιο, οι ομάδες χωρών θα πρέπει να αναδιαταχθούν έτσι ώστε οι χώρες της ζώνης του ευρώ να συγκεντρωθούν σε ομάδες στις οποίες να μπορούν να συμπεριληφθούν στο μέλλον άλλα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Παράλληλα, θα πρέπει να επιδιωχθεί να δοθεί στη ζώνη του ευρώ το καθεστώς παρατηρητή στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ[18]. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να προετοιμάσουν το έδαφος ώστε να επιδιωχθεί να δοθεί στη ζώνη του ευρώ, σε ένα δεύτερο στάδιο, ενιαία έδρα στα όργανα του ΔΝΤ (Εκτελεστικό Συμβούλιο και ΔΝΧΕ). Σε εύθετο χρόνο, η Επιτροπή θα υποβάλει επίσημες προτάσεις δυνάμει του άρθρου 138 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ για την καθιέρωση ενιαίας θέσης ώστε να επιτύχει να δοθεί στη ζώνη του ευρώ το καθεστώς παρατηρητή στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ, και στη συνέχεια ενιαία έδρα. Το κατάλληλο θεσμικό όργανο για να εκπροσωπήσει τη ζώνη του ευρώ στο ΔΝΤ, σύμφωνα με το άρθρο 138 της ΣΛΕΕ, είναι η Επιτροπή, με τη σύμπραξη της ΕΚΤ στον τομέα της νομισματικής πολιτικής. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με την εν λόγω πτυχή της εμβάθυνσης της ΟΝΕ βρίσκονται στο παράρτημα 2. 3.2 Μέση περίοδος: Ενισχυμένη ολοκλήρωση της οικονομικής πολιτικής και πολιτικής προϋπολογισμού και βήματα για μια ορθή δημοσιονομική ικανότητα Μεσοπρόθεσμα, η καθιέρωση περαιτέρω δημοσιονομικού συντονισμού (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να ζητείται αναθεώρηση των εθνικών προϋπολογισμών σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις), η επέκταση του βαθύτερου συντονισμού των πολιτικών στους τομείς της φορολογίας και της απασχόλησης, ο ενιαίος μηχανισμός εξυγίανσης για τον χρηματοπιστωτικό τομέα και η δημιουργία αυτόνομης και κατάλληλης δημοσιονομικής ικανότητας για την ΟΝΕ, ώστε να υποστηριχθεί η υλοποίηση των επιλογών πολιτικής που προκύπτουν από τον βαθύτερο συντονισμό. Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία θα απαιτήσουν την τροποποίηση των Συνθηκών. Η μείωση του δημόσιου χρέους που υπερβαίνει σημαντικά τα κριτήρια του ΣΣΑ θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μέσω της δημιουργίας ενός ταμείου απόσβεσης. Ένας πιθανός οδηγός για την προώθηση της ολοκλήρωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών της ζώνης του ευρώ και ιδίως για τη σταθεροποίηση των ασταθών αγορών δημόσιου χρέους είναι η κοινή έκδοση από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ ομολόγων βραχυπρόθεσμου δημόσιου χρέους με διάρκεια από 1 έως 2 έτη. Για αμφότερες αυτές τις δυνατότητες θα απαιτηθεί τροποποίηση των Συνθηκών[19]. 3.2.1 Ενίσχυση της δημοσιονομικής και οικονομικής ενοποίησης για την οποία απαιτούνται αλλαγές της Συνθήκης Η αναμόρφωση της δημοσιονομικής και οικονομικής διακυβέρνησης που θα επέλθει στην ευρωζώνη με την έγκριση του διπτύχου και τη διαθεσιμότητα του Μέσου Σύγκλισης και Ανταγωνιστικότητας θα αντιπροσωπεύει σημαντικά βήματα προόδου όσον αφορά τη δημοσιονομική πειθαρχία αλλά και την οικονομική ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, η μετάβαση σε υψηλότερο επίπεδο αμοιβαιότητας του χρηματοπιστωτικού κινδύνου θα απαιτούσε να προχωρήσει κατά ένα περαιτέρω βήμα ο συντονισμός της δημοσιονομικής πολιτικής με την εξασφάλιση της ύπαρξης συλλογικού ελέγχου των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών σε καθορισμένες καταστάσεις. Ειδικότερα, οι καινοτομίες που προσφέρει το δίπτυχο και ιδίως η δυνατότητα να διατυπώνει η Επιτροπή τη γνώμη της σχετικά με τα σχέδια δημοσιονομικών προγραμμάτων και, σε ακραίες περιπτώσεις, η δυνατότητα να ζητά νέο σχέδιο δημοσιονομικού προγράμματος σε περίπτωση σοβαρής παράβασης της υποχρέωσης βάσει του ΣΣΑ έχουν φθάσει στο όριο της δυνατότητας συντονισμού και παρέμβασης από το επίπεδο της ΕΕ στην εθνική διαδικασία του προϋπολογισμού. Με το δίπτυχο, μόλις εγκριθεί, η ΕΕ θα έχει ως επί το πλείστον εξαντλήσει τα όρια της νομοθετικής της αρμοδιότητας ως προς τα θέματα αυτά. Για πιο προχωρημένες λύσεις σε ό, τι αφορά τον έλεγχο της εθνικής δημοσιονομικής πολιτικής, π.χ. μέσω της θέσπισης ευρωπαϊκού δικαιώματος να απαιτείται αναθεώρηση των εθνικών προϋπολογισμών σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις, απαιτείται τροποποίηση της Συνθήκης. Θα μπορούσαν να εξεταστούν (μεταξύ άλλων) οι ακόλουθες επιλογές: • Πρώτον, υποχρέωση ενός κράτους μέλους να αναθεωρήσει το (σχέδιο) εθνικού προϋπολογισμού του εάν το απαιτήσει το επίπεδο της ΕΕ σε περίπτωση αποκλίσεων από τις υποχρεώσεις δημοσιονομικής πειθαρχίας που είχαν καθοριστεί προηγουμένως σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό συνεπάγεται τροποποίηση της φύσης των γνωμοδοτήσεων για τους εθνικούς προϋπολογισμούς που προβλέπεται στο δίπτυχο έτσι ώστε από μη δεσμευτικό να έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα. • Δεύτερον, αξιοποιώντας τη στενότερη διαδικασία παρακολούθησης και συντονισμού που ορίζεται στο δίπτυχο, σε ορισμένες ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις που θα καθοριστούν, θέσπιση δικαιώματος να απαιτείται αναθεώρηση των επιμέρους αποφάσεων για την εκτέλεση του προϋπολογισμού σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις όσον αφορά αποφάσεις που θα είχαν ως αποτέλεσμα σοβαρή απόκλιση από την πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης που έχει οριστεί σε επίπεδο ΕΕ. • Τρίτον, σαφής αρμοδιότητα για το επίπεδο της ΕΕ να εναρμονίζει την εθνική δημοσιονομική νομοθεσία (κατά το πρότυπο της Συνθήκης για τη σταθερότητα, τον συντονισμό και τη διακυβέρνηση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (ΣΣΣΔ)[20]) και δυνατότητα προσφυγής στο Δικαστήριο σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Όσον αφορά την οικονομική πολιτική, η φορολογική πολιτική μπορεί να στηρίξει τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και να συμβάλει στη δημοσιονομική εξυγίανση και την ανάπτυξη. Με βάση την εμπειρία που θα αποκτηθεί με τις δομημένες συζητήσεις για θέματα φορολογικής πολιτικής που εστιάζονται σε τομείς στους οποίους μπορούν ενδεχομένως να προβλεφθούν πιο φιλόδοξες δραστηριότητες, θα μπορούσε στο μέλλον να εξεταστεί το ενδεχόμενο τροποποίησης της Συνθήκης έτσι ώστε να υπάρχει περιθώριο για νομοθεσία σχετικά με μεγαλύτερο βαθμό συντονισμού στον τομέα αυτόν στη ζώνη του ευρώ. Ένας άλλος τομέας με παρόμοια σημασία όπου θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο μιας τέτοιας εξέλιξης είναι οι αγορές εργασίας, λόγω της σημασίας που έχει η εύρυθμη λειτουργία των αγορών εργασίας και ιδίως η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού για την ικανότητα προσαρμογής και ανάπτυξης εντός της ζώνης του ευρώ. Ο συντονισμός και η εποπτεία των πολιτικών για την απασχόληση και των κοινωνικών πολιτικών θα πρέπει να ενισχυθούν στο πλαίσιο της διακυβέρνησης της ΟΝΕ, και θα πρέπει να προωθηθεί η σύγκλιση στους εν λόγω τομείς. Οι γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών και οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση που υπάρχουν σήμερα θα μπορούσαν να συγχωνευθούν σε ένα ενιαίο μέσο. Οι αλλαγές αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για την ανάπτυξη κατάλληλης δημοσιονομικής ικανότητας για τη ζώνη του ευρώ όσον αφορά την υποστήριξη των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων μεγάλης κλίμακας καθώς και τη διευκόλυνση μορφών αμοιβαιότητας του χρέους προκειμένου να διευκολυνθεί η επίλυση των προβλημάτων του υψηλού χρέους και του χρηματοπιστωτικού κατακερματισμού που περιλαμβάνονται στις συνέπειες της κρίσης. 3.2.2 Κατάλληλη δημοσιονομική ικανότητα για τη ζώνη του ευρώ Αξιοποιώντας την εμπειρία του συστηματικού εκ των προτέρων συντονισμού των σημαντικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και του ΜΣΑ, θα πρέπει να συγκροτηθεί ειδική δημοσιονομική ικανότητα για τη ζώνη του ευρώ. Θα πρέπει να είναι αυτόνομη κατά την έννοια ότι τα έσοδά της θα στηρίζονται αποκλειστικά στους ιδίους πόρους, και θα μπορούσε ενδεχομένως να προσφύγει σε δανεισμό. Θα πρέπει να είναι αποτελεσματική και να παρέχει υπερεπαρκείς πόρους για την υποστήριξη σημαντικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε μια μεγάλη οικονομία που διατρέχει κίνδυνο. Η εν λόγω κατάλληλη δημοσιονομική ικανότητα για την ευρωζώνη θα μπορούσε αρχικά να αναπτυχθεί στο πλαίσιο νομικών βάσεων του παραγώγου δικαίου όπως εξηγείται στην ενότητα 3.1.3. Η ενίσχυσή της ωστόσο θα ευνοηθεί από νέες, ειδικές νομικές βάσεις δυνάμει της συνθήκης οι οποίες θα ήταν αναγκαίες εάν η δημοσιονομική ικανότητα έπρεπε να είναι σε θέση να προσφύγει σε δανεισμό. 3.2.3 Ταμείο απόσβεσης χρέους Ένα σαφώς ενισχυμένο πλαίσιο οικονομικής και δημοσιονομικής διακυβέρνησης θα μπορούσε να επιτρέπει την αντιμετώπιση της μείωσης του δημόσιου χρέους που υπερβαίνει σημαντικά τα κριτήρια του ΣΣΑ μέσω της δημιουργίας ταμείου απόσβεσης χρέους υπό αυστηρούς όρους. Η αρχική πρόταση για ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Απόσβεσης Χρέους (ΕΤΑΧ) ως άμεσο εργαλείο αντιμετώπισης της κρίσης αναπτύχθηκε από το γερμανικό συμβούλιο οικονομικών εμπειρογνωμόνων (ΓΣΟΕ) ως μέρος μιας στρατηγικής μείωσης του χρέους που θα καλύπτει το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Προκειμένου να περιοριστεί ο ηθικός κίνδυνος και να εξασφαλιστεί η σταθερότητα της δομής, καθώς και η εξόφληση των πληρωμών, το ΓΣΟΕ συμβουλεύει να θεσπιστούν διάφορα εποπτικά και σταθεροποιητικά μέσα, όπως: (1) αυστηροί όροι, παρόμοιοι με τους κανόνες που έχουν συμφωνηθεί στα προγράμματα ΕΤΧΣ/ΕΜΣ· (2) άμεσες χρηματικές ποινές σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανόνες· (3) αυστηρή παρακολούθηση από ένα ειδικό θεσμικό όργανο (π.χ. Δικαστήριο της ΕΕ)· (4) άμεση παύση της μεταβίβασης χρέους στο Ταμείο κατά τη διάρκεια της φάσης επαναφοράς σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανόνες· (5) δέσμευση των διεθνών αποθεμάτων (συναλλαγματικά αποθέματα ή αποθέματα χρυσού) κρατών μελών ως εγγύηση έναντι των υποχρεώσεών τους ή/και εκχώρηση δικαιωμάτων (ενδεχομένως νεοεισαχθέντων) φόρων για να καλύπτεται η εξυπηρέτηση του χρέους (π.χ. έσοδα ΦΠΑ) ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος ευθύνης. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι ένα ισχυρό οικονομικό και δημοσιονομικό πλαίσιο αποτελεί προϋπόθεση για ένα λειτουργικό ταμείο απόσβεσης χρέους. Η αυξημένη επιτήρηση και εξουσία παρέμβασης στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών είναι δικαιολογημένες, όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη ενότητα. Η αξιοπιστία των σχεδίων προσαρμογής προϋποθέτει κατάλληλες δημοσιονομικές συνθήκες που θα καθορίζονται όταν ένα κράτος μέλος εισέρχεται στο σύστημα. Η αυστηρή τήρηση της πορείας προσαρμογής για την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου στόχου όπως προτείνεται από την Επιτροπή θα αντιπροσωπεύει την ελάχιστη προϋπόθεση όσον αφορά το θέμα αυτό. Έτσι, ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Απόσβεσης Χρέους υπό αυστηρούς όρους (βλ. επίσης παράρτημα 3) θα αποτελέσει μια σταθερή βάση για την αξιόπιστη μείωση του δημόσιου χρέους, επαναφέροντας το επίπεδο του δημόσιου χρέους κάτω από το ανώτατο όριο του 60% όπως ορίζεται στη συνθήκη του Μάαστριχτ. Η καθιέρωση αυτού του πλαισίου θα μπορούσε να δώσει άλλη μια ένδειξη για το ότι τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ είναι πρόθυμα, μπορούν και δεσμεύονται να μειώσουν τα επίπεδα του χρέους τους. Αυτό θα μπορούσε με τη σειρά του να μειώσει το συνολικό κόστος χρηματοδότησης για τα υπερχρεωμένα κράτη μέλη. Η εξασφάλιση της χρηματοδότησης της μείωσης του «καθ’υπέρβαση χρέους» με βιώσιμο κόστος, σε συνδυασμό με τα κίνητρα και τη συνεχή παρακολούθηση της μείωσής του, θα μπορούσε να προσφέρει στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ τη δυνατότητα να προσαρμόσει τη μείωση του χρέους κατά τρόπο που θα μπορούσε να διευκολύνει τις επενδύσεις σε αναπτυξιακά μέτρα. Επιπλέον, ένα τέτοιο πλαίσιο θα συμβάλει στην επίτευξη της μείωσης του χρέους σε διαφανή και συντονισμένη βάση σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, συμπληρώνοντας έτσι τον συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών. Η σύσταση ενός τέτοιου ταμείου απόσβεσης χρέους θα μπορούσε να καταστεί δυνατή μόνο στο πλαίσιο αναθεώρησης των ισχυουσών συνθηκών. Για λόγους λογοδοσίας, η πράξη για τη σύσταση του εν λόγω ταμείου θα πρέπει να πλαισιωθεί με μεγάλη νομική ακρίβεια, όσον αφορά τα μέγιστα μεταβιβάσιμα χρέη, τον μέγιστο χρόνο λειτουργίας και όλα τα λοιπά χαρακτηριστικά του Ταμείου, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου που απαιτείται σύμφωνα με το εθνικό συνταγματικό δίκαιο. Ένα πιθανό μοντέλο που θα εξασφαλίζει την κατάλληλη υποχρέωση λογοδοσίας για ένα ταμείο απόσβεσης χρέους σχεδιασμένο με τον τρόπο αυτό θα έχει ως εξής: μια νέα νομική βάση δυνάμει της Συνθήκης θα επιτρέψει τη δημιουργία του Ταμείου με απόφαση του Συμβουλίου, η οποία θα ληφθεί ομόφωνα από τα μέλη της ζώνης του ευρώ με τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και με την επιφύλαξη της κύρωσης από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις συνταγματικές τους απαιτήσεις. Η εν λόγω απόφαση θα ορίζει τον μέγιστο όγκο, τη διάρκεια και τους όρους συμμετοχής στο Ταμείο. Στη συνέχεια, ένας ευρωπαϊκός φορέας διαχείρισης χρέους στο πλαίσιο της Επιτροπής, ο οποίος θα λογοδοτεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θα διαχειρίζεται το Ταμείο σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζονται με την απόφαση του Συμβουλίου. 3.2.4 Ευρωομόλογα Μια σημαντική συνέπεια της κρίσης ήταν η επαναξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου κρατικών ομολόγων εντός της ζώνης του ευρώ. Μετά από περισσότερο από μια δεκαετία, κατά την οποία τα κράτη μέλη μπορούσαν να δανειστούν υπό σχεδόν όμοιους όρους, οι αγορές άρχισαν και πάλι να διαφοροποιούν τα ασφάλιστρα κινδύνου μεταξύ των χωρών. Τα κρατικά χρεόγραφα που εκδίδονταν από τα ασθενέστερα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ διαθέτονταν στο εμπόριο σε σημαντικά υψηλότερες αποδόσεις, με αρνητικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών για τις οικείες χώρες καθώς και για τη φερεγγυότητα των χρηματοπιστωτικών οργανισμών που κατείχαν αυτούς τους τίτλους του δημοσίου ως στοιχεία ενεργητικού. Αυτή η κατάτμηση του πιστωτικού κινδύνου σε συνδυασμό με την «εγχώρια μεροληψία» που χαρακτηρίζει τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αποδείχθηκε ισχυρός παράγοντας χρηματοπιστωτικού κατακερματισμού στη ζώνη του ευρώ. Τράπεζες με υπερβολικά ανοίγματα σε τίτλους των ασθενέστερων χωρών δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να αναχρηματοδοτηθούν και οι πιστωτικές συνθήκες για τον ιδιωτικό τομέα έχουν καταστεί πολύ διαφοροποιημένες ανάλογα με τον τόπο του δανειολήπτη. Ταυτόχρονα, ο κατακερματισμός της χρηματοπιστωτικής αγοράς εμποδίζει τη διαβίβαση της νομισματικής πολιτικής και η χαλάρωση σε κεντρικό επίπεδο δεν οδηγεί σε κατάλληλη βελτίωση των όρων δανεισμού εκεί όπου θα ήταν περισσότερο αναγκαία. Εν όψει της κατάστασης αυτής, υπάρχουν ισχυρά επιχειρήματα για τη δημιουργία ενός νέου κρατικού μέσου της ζώνης του ευρώ. Ένας πιθανός παράγοντας για την προώθηση της ενοποίησης των χρηματοπιστωτικών αγορών της ευρωζώνης και ιδίως για τη σταθεροποίηση των ασταθών αγορών δημόσιου χρέους είναι τα λεγόμενα ευρωομόλογα. Αυτή η κοινή έκδοση, από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, βραχυπρόθεσμου δημόσιου χρέους με προθεσμία όχι μεγαλύτερη από 1 έως 2 έτη θα αποτελέσει ισχυρό μέσο έναντι του σημερινού κατακερματισμού, μειώνοντας τον βρόχο αρνητικής ανάδρασης μεταξύ των κρατών και των τραπεζών, περιορίζοντας ταυτόχρονα τον ηθικό κίνδυνο. Επιπλέον, θα συμβάλλει επίσης στην αποκατάσταση της εύρυθμης μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής. Τα ευρωομόλογα θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν σταδιακά τα υφιστάμενα βραχυπρόθεσμα χρέη, και όχι να επεκτείνουν τον συνολικό όγκο του βραχυπρόθεσμου εθνικού χρέους της ευρωζώνης. Αυτά τα λεγόμενα ευρωομόλογα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών δημιουργώντας μια μεγάλη ενοποιημένη αγορά βραχυπρόθεσμων χρεογράφων στη ζώνη του ευρώ. Δεδομένου του σημαντικού ρόλου των βραχυπρόθεσμων τίτλων για την ταμειακή διαχείριση και του βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα των ομολόγων, οι εν λόγω τίτλοι έχουν συνήθως ιδιαίτερα υψηλή πιστωτική ποιότητα. Ταυτόχρονα, ο ανακυκλούμενος, βραχυπρόθεσμος χαρακτήρας αυτών των ομολόγων καθιστά δυνατή την ταχεία προσαρμογή των μηχανισμών χρηματοδότησης στις εθνικές δημοσιονομικές συμπεριφορές, δημιουργώντας έτσι κίνητρα για δημοσιονομική πειθαρχία. Η κοινή έκδοση θα ενισχύσει την οικονομική σταθερότητα, στον βαθμό που θα διασφαλίσει την άμεση παροχή βραχυπρόθεσμης ρευστότητας για όλα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης. Επίσης, θα δημιουργηθεί ένα σύνολο ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, το οποίο θα διευκολύνει πολύ τη διαχείριση της ρευστότητας των χρηματοπιστωτικών οργανισμών και, ως εκ τούτου, θα μειώσει τη συχνά ισχυρή εγχώρια μεροληψία τους, η οποία αποδείχθηκε πολύ επιζήμια σε καταστάσεις κρίσης. Τα ευρωομόλογα θα συμβάλουν επίσης σε μεγάλο βαθμό στην εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ, δεδομένου ότι θα ενισχυθούν και εναρμονιστούν οι δίαυλοι μετάδοσης. Τα ευρωομόλογα θα είναι πλήρως συμβατά και συμπληρωματικά με την έννοια ενός ταμείου απόσβεσης χρέους. Λόγω του χαρακτήρα τους ως χρηματοπιστωτικών μέσων που απαιτούν από κοινού και εις ολόκληρον εγγυήσεις από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη, θα απαιτηθούν αλλαγές στις Συνθήκες προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα να αναπτυχθούν τα εν λόγω μέσα. Τα ευρωομόλογα δεν αποτελούν υποκατάστατο της βελτίωσης της οικονομικής διακυβέρνησης και της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η εφαρμογή ενός τέτοιου κοινού χρεωστικού τίτλου απαιτεί στενότερο συντονισμό και εποπτεία της διαχείρισης του χρέους των κρατών μελών προκειμένου να εξασφαλιστούν βιώσιμες και αποτελεσματικές εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές. Η εν λόγω λειτουργία παρακολούθησης και διαχείρισης θα μπορούσε να παρέχεται από έναν φορέα διαχείρισης της ΟΝΕ εντός της Επιτροπής. 3.3 Ένα πιο μακροπρόθεσμο όραμα για την ΟΝΕ Μακροπρόθεσμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να κινηθεί προς μια πλήρη τραπεζική ένωση, μια πλήρη δημοσιονομική ένωση και μια πλήρη οικονομική ένωση, πράγμα που απαιτεί, ως τέταρτο στοιχείο, κατάλληλη δημοκρατική νομιμότητα κα