Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την έκθεση της Επιτροπής «Νέοι γεωργοί και το πρόβλημα της ανάληψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ευρωπαϊκή γεωργία»

(97/C 215/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής με θέμα «Νέοι γεωργοί και το πρόβλημα της ανάληψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ευρωπαϊκή γεωργία» (COM(96)398 τελικό) 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 5ης Σεπτεμβρίου 1996, να ζητήσει την κατάρτιση γνωμοδότησης από την ΕΤΠ για το θέμα αυτό, σύμφωνα με με το άρθρο 198Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της της 18ης Ιουλίου 1995 να αναθέσει την προετοιμασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 2 «Χωροταξία της Υπαίθρου, Γεωργία, Θήρα, Αλιεία, Δάση, Θάλασσα και Ορεινές Περιοχές» 7

το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 457/96 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 2 στις 12 Φεβρουαρίου 1997 (Εισηγητές: η κ. Pauliina Haijanen και o κ. Michel Lafay) 7

κατά την 17η σύνοδο ολομέλειάς της της 12ης και 13ης Μαρτίου 1997 (συνεδρίαση της 13ης Μαρτίου), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι η γήρανση του γεωργικού πληθυσμού καθώς και του συνόλου του αγροτικού πληθυσμού αποτελεί μεγάλη απειλή για την ανάπτυξη των περιφερειών σε ολόκληρη την Ένωση. Η γήρανση του πληθυσμού θέτει σε κίνδυνο τη διαμόρφωση και ανάπτυξη υγιών περιφερειακών υποδομών στην ύπαιθρο και προκαλεί τη φυγή από την ύπαιθρο και κατά συνέπεια την ερήμωσή της. Το θέμα της έκθεσης της Επιτροπής είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης και της υπαίθρου της. Δεν πρόκειται μόνο για το μέλλον ενός τομέα αλλά του συνόλου των δραστηριοτήτων που αφορούν τη γεωργία. Η ύπαρξη νέων γεωργών είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας και η γεωργική μας πολιτική απειλείται χωρίς αυτούς.

1.2. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής που βασίζεται σε στατιστικές για τα έτη 1989-1990, το 55 % των ιδιοκτητών γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι πάνω από 55 ετών και πολλοί από αυτούς δεν μπορούν να βασιστούν σε μέλη της οικόγενειάς τους για τη μεταβίβαση και συνέχιση της λειτουργίας της εκμετάλλευσης. Τα στοιχεία είναι από επτά ετών και σε αυτά δεν λαμβάνονται υπόψη τα τρία νέα κράτη μέλη. Η ΕΤΠ εκφράζει επίσης τη λύπη της διότι η κατάσταση των νέων γεωργών δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο πρόσφατης ποιοτικής ανάλυσης στη βάση των νέων δεδομένων.

1.3. Θεωρείται ότι χωρίς δυναμική στρατηγική δράση για την ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού η ύπαιθρος θα αντιμετωπίζει όλο και μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα καθώς και προβλήματα υποδομής. Ο χαμηλός ρυθμός αύξησης των γεωργικών εισοδημάτων, οι περιορισμοί στην παραγωγή καθώς και το αβέβαιο μέλλον που απορρέει από την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) δεν πείθουν τους νέους να ασκήσουν το επάγγελμα του γεωργού. Σε ορισμένα κράτη μέλη ωστόσο ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη βελτίωση της ασθενούς θέσης των γυναικών στην ύπαιθρο.

1.4. Η άσκηση κοινής γεωργικής πολιτικής είναι ιδιαίτερα σημαντική για ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης. Εξάλλου, μέσω της κοινής γεωργικής πολιτικής η Ένωση πρέπει να υποστηρίξει κάθε γεωργική εκμετάλλευση ώστε να εξελιχθεί σε βιώσιμη εκμετάλλευση. Η αποτελεσματικότητα της διαχείρισης και η ιδιωτική πρωτοβουλία στο πλαίσιο της οικογενειακής εκμετάλλευσης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση της γεωργικής δραστηριότητας. Της ίδιας άποψης είναι και οι νέοι γεωργοί.

1.5. Τα υφιστάμενα μέσα δράσης της Ένωσης παρέχουν στα κράτη μέλη κάποιες δυνατότητες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των νέων γεωργών. Ωστόσο απαιτείται η λήψη μέτρων από τα κράτη μέλη, και σε τοπική κλίμακα, πρέπει να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι ανάγκες των νέων γεωργών κατά την εγκατάστασή τους. Ο σεβασμός της τοπικής διάστασης και της αρχής της επικουρικότητας είναι καθοριστικοί παράγοντες για την αναζωογόνηση της υπαίθρου. Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι πρέπει να χρησιμοποιηθούν ευέλικτα μέσα για την αντιμετώπιση των τοπικών και περιφερειακών ιδιαιτεροτήτων.

1.6. Εξάλλου πρέπει να ληφθούν υπόψη οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις γεωργικές πολιτικές κυρίως όσον αφορά την τήρηση των κανόνων περί ανταγωνισμού. Θα πρέπει ωστόσο τα κράτη μέλη να έχουν κάποιο περιθώριο ελιγμών όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων. Θα πρέπει όχι μόνο να ελεγχθεί η υλοποίηση παρόμοιων μέτρων, αλλά και να καταβληθεί προσπάθεια ώστε ο αγροτικός κόσμος της Ευρώπης να μην χάσει μακροπρόθεσμα την εμπιστοσύνη του για το μέλλον.

1.7. Η ποικιλία των πληροφοριών για τις συνθήκες εργασίας στην ύπαιθρο, η πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες και η ταχύτητα μεταβίβασής τους καθιστούν δύσκολο το έργο των στατιστικολόγων, και θέτουν υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία των πληροφοριών που συλλέγονται στη βάση. Αν η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της τις πληροφορίες αυτές, θα μπορούσε να προβεί σε ορθότερη ανάλυση της κατάστασης και να συναγάγει τα σωστά συμπεράσματα. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά εξάλλου ότι τα κράτη μέλη, και κυρίως η Επιτροπή, θα πρέπει να εκσυγχρονίσουν τα συστήματα συλλογής στατιστικών στοιχείων.

2. Γενικές παρατηρήσεις για την κατάσταση της γεωργίας σήμερα, δυσκολίες και αιτήματα των νέων γεωργών, μελλοντικές ανάγκες

2.1. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Επιτροπής για τα έτη 1989-1990 μόνο το 10 % των γεωργών είναι κάτω των 35 ετών και η μέση ηλικία σημείωσε αύξηση τη δεκαετία 1980-1990. Οι κοινωνικές σχέσεις στην ύπαιθρο επηρεάζονται από την πυραμίδα ηλικιών του αγροτικού πληθυσμού: παρατηρούνται ελλείψεις κοινωνικών επαφών με άτομα της ίδιας ηλικίας και μόνον ελάχιστοι νέοι γεωργοί δεν προέρχονται από την ύπαιθρο. Τούτο δυσχεραίνει την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων καθώς και το άνοιγμα των σχέσεων των κατοίκων της υπαίθρου προς τους κατοίκους των πόλεων. Οι νέοι γεωργοί αποδίδουν μεγάλη σημασία στους συνεταιρισμούς τους και στα μέσα δράσης που διαθέτουν.

2.2. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής οι νέοι γεωργοί έχουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερες εκτάσεις από ό,τι άλλες ηλικιακές ομάδες, πράγμα το οποίο συμβάλλει στην καλύτερη αποδοτικότητα της γεωργικής εκμετάλλευσης. Ωστόσο παρατηρούνται σημαντικές οικονομικές διαφορές μεταξύ των νέων γεωργών της ΕΕ. Συχνά τα οικονομικά προβλήματα οφείλονται σε επαχθή δάνεια, τα οποία δημιουργούνται με την επέκταση της γεωργικής εκμετάλλευσης.

2.3. Με το σημερινό καθεστώς, το εργατικό δυναμικό που απασχολείται στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας έχει αισθητά μειωθεί. Η οικονομική ανάπτυξη είχε ως συνέπεια την ερήμωση της υπαίθρου, την έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού και τη στρέβλωση των υποδομών σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες. Λόγω της γενικά δύσκολης κατάστασης στον τομέα της απασχόλησης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ένωση να επιδιώξει τη διατήρηση των υφιστάμενων θέσεων απασχόλησης και τη δημιουργία νέων στην ύπαιθρο.

2.4. Οι δυσκολίες των νέων γεωργών οφείλονται γενικά στη νέα οικονομική και κοινωνική τάξη πραγμάτων καθώς και στην ανασφάλεια που χαρακτηρίζει αυτόν τον κλάδο. Οι νέοι γεωργοί αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν την σε μεγάλο βαθμό ερήμωση και παρακμή των αγροτικών ζωνών λόγω της έλλειψης υποδομών και της καθυστέρησης που σημειώνεται στην ανάπτυξη των υπηρεσιών.

2.5. Εκτός από τα οικονομικής φύσεως προβλήματα, οι γεωργοί αντιμετωπίζουν και μια σειρά κοινωνικών προβλημάτων, όπως για παράδειγμα, τον κίνδυνο απώλειας της πολιτιστικής τους ταυτότητας, την έντονη εντύπωση αδυναμίας και απομόνωσης καθώς και την αρνητική εικόνα που έχει το επάγγελμα του γεωργού στην κοινή γνώμη. Προβλήματα δημιουργεί επίσης και η ασθενής θέση των γυναικών στη γεωργία.

2.6. Όσον αφορά το πρόβλημα της χρηματοδότησης γεωργικής δραστηριότητας, η εγκατάσταση συνεπάγεται σοβαρές επιβαρύνσεις κυρίως σε περιπτώσεις αποζημίωσης των κληρονόμων ή αγοράς γαιών. Οι επιβαρύνσεις αυτές δεν ενθαρρύνουν βέβαια τη μεταβίβαση εκμεταλλεύσεων και απειλούν τη βιώσιμη ανάπτυξη των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μετά τη μεταβίβαση. Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι φορολογικές επιβαρύνσεις που συνοδεύουν τις μεταβιβάσεις αγροτικής εκμετάλλευσης.

3. Τα υφιστάμενα μέτρα της Κοινότητας

3.1. Τα διαρθρωτικά μέτρα του στόχου 5α

3.1.1. Ενισχύσεις εγκατάστασης και επενδύσεων

3.1.1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών υποστηρίζει τα κοινοτικά μέτρα παροχής ενισχύσεων εγκατάστασης και επενδύσεων στους νέους γεωργούς για την έναρξη γεωργικής δραστηριότητας και με τη μορφή συμπράξεων, και τάσσεται υπέρ της εντατικής εφαρμογής των μέτρων αυτών από τα κράτη μέλη.

3.1.2. Η επαγγελματική κατάρτιση των νέων γεωργών

3.1.2.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η επαγγελματική κατάρτιση είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ανάπτυξη των νέων γεωργών σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον σε ό,τι αφορά τη γεωργική παραγωγή. Η Ένωση θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη ώστε τα συστήματα κατάρτισης να παρέχουν ισότιμη εκπαίδευση στους νέους γεωργούς σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης. Η Ένωση θα πρέπει επίσης να παροτρύνει τα κράτη μέλη να να λάβουν υπόψη τις ειδικές διατάξεις για την παροχή ενισχύσεων που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2328/91 () για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (κανονισμός για την αποτελεσματικότητα).

3.1.2.2. Η ΕΤΠ θεωρεί επίσης ότι η επέκταση της επαγγελματικής κατάρτισης σε γεωργούς μη αγροτικής προέλευσης είναι σημαντική κυρίως για τη δημιουργία αποτελεσματικών γεωργικών συνεταιρισμών. Η επαγγελματική κατάρτιση πρέπει να καλύπτει διάφορους τομείς της γεωργικής παραγωγής και να περιλαμβάνει τμήμα για την ισότιμη εκπαίδευση στελεχών επιχειρήσεων π.χ. οικονομική διαχείριση, μάρκετιγκ, διαβίβαση πληροφοριών και διάφορες μορφές αλληλεπίδρασης. Είναι επίσης επιθυμητή η συμπερίληψη στην κατάρτιση περιβαλλοντικών και οικολογικών θεμάτων καθώς και θεμάτων σχετικά με τη διατήρηση των φυσικών τοπίων και των πολιτιστικών παραδόσεων.

3.2. Συνοδευτικά μέτρα της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ

3.2.1. Σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης

3.2.1.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει το σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης το οποίο αποτελεί αποτελεσματικό και ορθολογικό μέσο για την προώθηση της μεταβίβασης εκμεταλλεύσεων και για την ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού και εκφράζει τη λύπη της για την ελλιπή εφαρμογή του. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η μεταβίβαση εκμεταλλεύσεων θα πρέπει να γίνεται σταδιακά προς όφελος των νέων γεωργών που είναι διατεθειμένοι να προβούν σε νέες ή βελτιωμένες μορφές καλλιέργειας. Επίσης τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στην εφαρμογή του συστήματος αυτού.

3.2.1.2. Όσον αφορά την υποχρέωση άσκησης της γεωργικής δραστηριότητας θα πρέπει να προβλέπεται ένα περιθώριο ελιγμών για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Για την διασφάλιση της πρόσβασης στις υπηρεσίες και της απασχόλησης στην ύπαιθρο είναι σημαντική η λήψη μέτρων προκειμένου να εξασφαλιστεί η παραμονή στην ύπαιθρο εκείνων που αποχωρούν στο πλαίσιο του συστήματος της πρόωρης συνταξιοδότησης.

3.2.2. Άλλα συνοδευτικά μέτρα της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ

3.2.2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί θετικό το γεγονός ότι μέτρα που αφορούν την μεταρρύθμιση της ΚΓΠ όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η διατήρηση του φυσικού χώρου καθώς και η πολυμορφία των δραστηριοτήτων που συνδέονται με τον γεωργικό τομέα έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή από τους νέους γεωργούς.

3.2.2.2. Η ΕΤΠ συμμερίζεται τα συμπεράσματα της διάσκεψης του Cork, σύμφωνα με τα οποία πρέπει να ενθαρρυνθεί, χάρη στην εφαρμογή διάφορων πολιτικών μέτρων, η ανάπτυξη της υπαίθρου που συμβάλλει στη διαφύλαξη της ανάπτυξης και των θετικών σημείων (φυσικοί πόροι, πολυμορφία και πολιτιστική ταυτότητα). Με τα μέτρα αυτά διασφαλίζεται η διατήρηση της ζωής στην ύπαιθρο.

3.2.2.3. Η Επιτροπή θα πρέπει να επιδιώξει να δώσει στους νέους γεωργούς περισσότερα κίνητρα και καλύτερο επίπεδο κατάρτισης με τη διοργάνωση ορθής συμπληρωματικής κατάρτισης και την παροχή συμβουλών και οδηγιών.

3.2.2.4. Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη ότι σε ό,τι αφορά ιδιαίτερα την προστασία του περιβάλλοντος, οι νέοι γεωργοί είναι καλύτερα ενημερωμένοι και διαθέτουν ανώτερο επίεπδο κατάρτισης. Τα μέτρα που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της υπαίθρου θα πρέπει να είναι με τέτοιον τρόπο σχεδιασμένα ώστε να παρέχουν περισσότερες οικονομικές δυνατότητες στους νέους γεωργούς.

3.3. Πολιτική αγροτικής ανάπτυξης στα περιφερειακά προγράμματα

3.3.1. Στόχοι 1 και 6

3.3.1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την επιθυμία ένα τμήμα των δράσεων και των προγραμμάτων που εντάσσονται στο πλαίσιο των στόχων 1 και 6 να απευθύνεται στους νέους γεωργούς. Κατά την άποψη της ΕΤΠ η δράση της Επιτροπής μέσω των περιφερειακών προγραμμάτων θα πρέπει στο εξής να επικεντρωθεί περισσότερο στη θέση των νέων στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα στις αναπτυξιακά καθυστερημένες περιφέρειες. Στις περιφέρειες αυτές μπορεί να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο των νέων γενεών με τη βοήθεια καινοτόμων δράσεων.

3.3.1.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι για την επιτυχία των μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο των στόχων 1 και 6 θα πρέπει η ενημέρωση και η κατάρτιση να απευθύνεται σε όλους τους νέους γεωργούς που εργάζονται κάτω από παρόμοιες συνθήκες.

3.3.2. Στόχος 5β

3.3.2.1. Η ΕΤΠ εφιστά την προσοχή σε μια σημαντική πτυχή του στόχου 5β που αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η δράση των νέων σε διάφορους κλάδους της γεωργίας δημιουργεί πολλές δυνατότητες απασχόλησης σε ολόκληρο τον οικονομικό τομέα.

3.3.2.2. Τα προγράμματα που αφορούν τους νέους γεωργούς συμβάλλουν μακροπρόθεσμα στη διαφύλαξη των υποδομών της υπαίθρου. Η έντονη και πλούσια οικονομική δραστηριότητα αποσκοπεί βεβαίως στην υλοποίηση των στόχων των προγραμμάτων που αφορούν τον αγροτικό κόσμο και τα οποία έχουν εγκριθεί από την Ένωση στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων.

3.3.3. Πρόγραμμα Leader

3.3.3.1. Η ΕΤΠ υποστηρίζει σθεναρά την κοινοτική πρωτοβουλία Leader στο πλαίσιο των προγραμμάτων που αφορούν τους στόχους της διαρθρωτικής πολιτικής.

3.3.3.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι τα σχέδια Leader μπορούν να εφαρμοστούν και να υλοποιηθούν αποτελεσματικά εάν συντονισθούν καλύτερα με τους στόχους των Διαρθρωτικών Ταμείων.

3.3.3.3. Τα μέτρα του προγράμματος Leader προβλέπουν τη συγκρότηση τοπικών ομάδων δράσης. Οι ομάδες αυτές θα μπορούσαν να συμβάλουν στον καλύτερο συντονισμό των προγραμμάτων Leader με άλλες πρωτοβουλίες τοπικής ανάπτυξης, και στη λειτουργία Διαρθρωτικών Ταμείων σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

3.3.3.4. Η ΕΤΠ διαπιστώνει επίσης ότι το πρόγραμμα Leader περιλαμβάνει πολλά σχέδια για τις περιοχές των στόχων 1 και 5β. Τα σχέδια Leader έχουν συμβάλει στη δημιουργία δυναμικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου και ευνοϊκού περιβάλλοντος για τους νέους γεωργούς. Εξάλλου τα σχέδια Leader έχουν συμβάλει και στην καλύτερη ανάπτυξη της απασχόλησης στον γεωργικό τομέα.

3.3.3.5. Η ΕΤΠ ζητά από την Επιτροπή να διευκρινίσει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι γεωργοί μπορούν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα Leader: ποιές είναι οι δυνατότητες που παρέχονται στους νέους γεωργούς με τα σχέδια αυτά και ποιό το ύψος των πόρων που είναι διαθέσιμοι.

3.4. Οργανώσεις των αγορών

3.4.1. Η ΕΤΠ επισημαίνει τους κύριους στόχους της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ σε ό,τι αφορά τον περιορισμό της παραγωγής, δηλαδή, τη βελτίωση των ισορροπιών της αγοράς και τη διατήρηση του επιπέδου εισοδημάτων των γεωργών. Τα συστήματα που αποσκοπούν στη βελτίωση του επιπέδου των γεωργικών εισοδημάτων παρακινούν και ενθαρρύνουν τους νέους γεωργούς για την ανάληψη γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

3.4.2. Τα κράτη μέλη μπορούν να δημιουργήσουν επιπλέον εθνικά δικαιώματα παραγωγής. Η ΕΤΠ επιθυμεί να αξιοποιήσουν τα κράτη μέλη το μέτρο αυτό για να παραχωρήσουν τα εν λόγω δικαιώματα με τρόπο ώστε να ενθαρρυνθεί η εγκατάσταση των νέων γεωργών.

3.5. Άλλα κοινοτικά μέτρα

3.5.1. Κοινοτικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης

3.5.1.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι χάρη στην κοινοτική πρωτοβουλία έχουν εκπονηθεί αρκετά προγράμματα κατάρτισης.

3.5.1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών ελπίζει ότι η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη διάδοση πληροφοριών που αφορούν τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Από την άποψη αυτή η ΕΤΠ ζητά την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας και την ενεργό συμμετοχή των αρμόδιων τοπικών αρχών στη διαχείριση των προγραμμάτων.

3.5.1.3. Τα προγράμματα κατάρτισης που απευθύνονται κυρίως στους νέους και υπό εγκατάσταση γεωργούς είναι ιδιαίτερα σημαντικά και αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόσβαση σε ενισχύσεις που αφορούν την εγκατάσταση και τις επενδύσεις. Η ΕΤΠ αναφέρεται με την ευκαιρία αυτή στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2328/91 σύμφωνα με τον οποίο διατίθενται στους νέους γεωργούς ενισχύσεις για την επαγγελματική τους κατάρτιση.

3.5.2. Κοινοτικές δράσεις στον τομέα της έρευνας

3.5.2.1. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, οι δράσεις που έχουν αναληφθεί σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο στον τομέα της έρευνας καθιστούν δυνατή τη συγκέντρωση χρήσιμων πληροφοριών για τα προβλήματα της γεωργίας και της υπαίθρου. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι το νέο κοινοτικό πρόγραμμα έρευνας είναι καλό και επαρκώς τεκμηριωμένο και αποτελεί νέα πηγή ενημέρωσης για τους νέους γεωργούς, κυρίως όσον αγορά την περιφερειακή ανάπτυξη, τις νέες τεχνολογίες, τις νέες μορφές εργασίας κ.λπ.

3.5.2.2. Η ΕΤΠ θεωρεί αναγκαίο να προβεί η Επιτροπή σε ανάλυση της κατάστασης των γεωργών που βρίσκονται στο στάδιο της εγκατάστασης στη βάση πιο αξιόπιστων στατιστικών στοιχείων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η Επιτροπή πρέπει να διευκρινίσει καλύτερα το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα του προγράμματος για τους νέους γεωργούς.

3.5.3. Πληροφόρηση

3.5.3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σημαντική την ανάπτυξη της πληροφόρησης σε περιφερειακό επίπεδο, διότι αποτελεί το καλύτερο μέσο διαβίβασης πληροφοριών σε ατομικό επίπεδο. Οι τοπικές γεωργικές οργανώσεις θεωρούνται επίσης σημαντικός φορέας πληροφοριών. Είναι γεγονός ότι οι νέοι χρησιμοποιούν πιο πρόθυμα τους διαύλους πληροφοριών που δημιουργούνται από νέους.

3.5.3.2. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η Επιτροπή πρέπει να βελτιώσει και να αναπτύξει περαιτέρω το σύστημα μεταβίβασης πληροφοριών.

3.5.3.3. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι το σύστημα ανταλλαγής προγραμμάτων αποτελεί ορθό μέσο δράσης. Η ΕΤΠ ελπίζει στην περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος αυτού.

4. Οι θέσεις της ΕΤΠ όσον αφορά τις προτάσεις και τις συστάσεις της Επιτροπής

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών, όπως και η Επιτροπή, διαπιστώνει ότι πολλά προγράμματα εφαρμόζονται ήδη σε κοινοτικό επίπεδο. Τα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων θα πρέπει ωστόσο να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τα προβλήματα και στις ανάγκες που έχουν σήμερα οι νέοι γεωργοί.

4.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το δικαίωμα απόφασης που έχει παραχωρηθεί στις περιφέρειες και στα κράτη μέλη - σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας - κυρίως σε ό,τι αφορά τους νέους γεωργούς.

4.3. Κοινοτικά μέτρα

4.3.1. Ενισχύσεις εγκατάστασης

4.3.1.1. Η ΕΤΠ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι έχει μειωθεί ο αριθμός των δικαιούχων ενισχύσεων εγκατάστασης, πιθανόν λόγω των αυστηρών προϋποθέσεων πρόσβασης.

4.3.1.2. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την απόφαση του Συμβουλίου να εφαρμόσει την αρχή της πλήρους απασχόλησης ούτως ώστε οι τομείς της δασοκομίας, του τουρισμού και της βιοτεχνίας να αποτελέσουν και αυτοί φορείς θέσεων απασχόλησης. Η ΕΤΠ κρίνει ότι πέρα από τους προαναφερθέντες κλάδους, ενδείκνυται η υιοθέτηση σφαιρικής δράσης υπέρ της διαφοροποίησης του γεωργικού τομέα. Η παραδοσιακή γεωργική παραγωγή όπως ορίζεται σήμερα πρέπει να διαφοροποιηθεί για να εξασφαλιστεί η αποδοτικότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

4.3.1.3. Η εκχώρηση του δικαιώματος απόφασης στις τοπικές αρχές σε περιπτώσεις που κατ'εξαίρεση εφαρμόζονται οι όροι χορήγησης επιδοτήσεων είναι, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, το μόνο μέσο δίκαιης και ισόρροπης κατανομής των ενισχύσεων εγκατάστασης.

4.3.2. Επαγγελματική κατάρτιση

4.3.2.1. H Επιτροπή των Περιφερειών απαιτεί από την ΕΕ να βελτιώσει το επίπεδο της επαγγελματικής κατάρτισης και να εξασφαλίσει ίσους όρους πρόσβασης σε αυτή.

4.3.2.2. Η εκτίμηση των τοπικών συνθηκών και η ικανοποίηση των τοπικών αναγκών για θέματα επαγγελματικής κατάρτισης εμπίπτει κατά την άποψη της ΕΤΠ στο πεδίο δραστηριοτήτων των αρμόδιων τοπικών φορέων. Εξάλλου είναι ευκολότερο να ενθαρρυνθεί η επαγγελματική κατάρτιση των νέων γεωργών σε τοπικό επίπεδο.

4.3.3. Σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης

4.3.3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για την επιθυμία της Επιτροπής να αρχίσει διάλογο και να αναπτύξει περαιτέρω τις ιδέες που αφορούν το σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης.

4.3.3.2. Η ΕΤΠ ζητά να δοθεί προτεραιότητα στους νέους σε ό,τι αφορά την εκχώρηση εκμεταλλεύσεων σε όλα τα κράτη μέλη.

4.3.3.3. Η όλο και πιο συχνή εφαρμογή του συστήματος πρόωρης συνταξιοδότησης καθιστά δυνατή τη μείωση των δαπανών επενδύσεως που προκαλεί η μεταβίβαση γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος πρέπει να ληφθεί επίσης υπόψη η θέση των γεωργών που αποχωρούν κατά τη μεταβίβαση των εκμεταλλεύσεων από τη μια γενιά στην άλλη 7 καλό θα είναι να διασφαλιστεί στους πιο ηλικιωμένους γεωργούς που αποσύρονται η δυνατότητα να εγκατασταθούν κοντά στην παλιά τους γεωργική εκμετάλλευση. Τούτο θα αποτελέσει για τον αγροτικό κόσμο μια δυνάμει πηγή νέων υπηρεσιών.

4.3.4. Οργανώσεις αγοράς

4.3.4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκτιμά ότι οι κύριοι στόχοι των οργανώσεων της αγοράς σε κοινοτικό επίπεδο είναι η σταθερότητα του εισοδήματος των γεωργών και η ισορροπία της αγοράς.

4.3.4.2. Η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) και ο γεωργικός τομέας θα πρέπει να μπορούν να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και στις νέες προκλήσεις. Από την άλλη πλευρά οι νέοι γεωργοί πρέπει να βοηθηθούν προκειμένου να προσαρμοστούν και να τους δοθούν συγκεκριμένα σημεία αναφοράς για το μέλλον.

4.3.4.3. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνήσουν για τη χρησιμοποίηση επιπλέον δικαιωμάτων παραγωγής σε τοπικό επίπεδο, ώστε να ενθαρρυνθεί η εγκατάσταση των νέων γεωργών.

4.3.4.4. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η παραγωγική δραστηριότητα των υπό εγκατάσταση νέων γεωργών πρέπει να τύχει της ίδιας μεταχείρισης με εκείνη των ήδη εγκατεστημένων γεωργών.

Με την εκχώρηση αυτών των δικαιωμάτων καθίσταται δυνατή η δημιουργία βιώσιμων γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

5. Συμπεράσματα

Για την ολοκλήρωση του παρόντος σχεδίου γνωμοδότησης σχετικά με τους «νέους γεωργούς και το πρόβλημα ανάληψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ευρωπαϊκή γεωργία» η Επιτροπή των Περιφερειών:

α) καλεί τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν όσο το δυνατό καλύτερα τα μέσα που τους παρέχει η Ένωση 7

β) εγκρίνει τα μέσα που προτείνει η Επιτροπή για τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση των υφιστάμενων διαρθρώσεων υπέρ των νέων γεωργών και αναμένει συγκεκριμένες δράσεις 7

γ) κατανοεί τις μεθόδους που προτείνει η Επιτροπή στα κράτη μέλη με στόχο την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στην οποία λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις των περιφερειών. Η ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα θετική και σωστή την αρχή της επικουρικότητας 7

δ) καλεί την Επιτροπή να εξασφαλίσει όσο το δυνατό συντομότερα την πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν τις συνθήκες που επικρατούν στις αγροτικές ζώνες και της ζητά να προβεί σε ποσοτική και ποιοτική έρευνα όσον αφορά την κατάσταση των νέων γεωργών εντός της ΕΕ 7

ε) καλεί την Επιτροπή να βελτιώσει το σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης για τους πιο ηλικιωμένους γεωργούς προκειμένου να διευκολυνθεί η μεταβίβαση των εκμεταλλεύσεων στους νέους γεωργούς. Η ΕΤΠ εκφράζει την επιθυμία στη μελέτη για την πολλαπλή δραστηριότητα στον γεωργικό τομέα να ληφθούν υπόψη και οι γεωργοί που εγκαταλείπουν την εκμετάλλευσή τους, ακόμη και μετά τη μεταβίβαση των εκμεταλλεύσεών τους 7

στ) προτείνει, για τη διαφοροποίηση της γεωργικής παραγωγής, την ανάληψη δράσεων οικονομικού χαρακτήρα που να αφορούν άμεσα τον γεωργικό τομέα 7 όσον αφορά το χρόνο απασχόλησης για τη γεωργική δραστηριότητα - που υπολογίζεται κατά τη χορήγηση των ενισχύσεων - θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες των νέων γεωργών που συνδέονται με τη γεωργική εκμετάλλευση 7 εξάλλου, πρέπει να εξετασθεί εάν δεν θα έπρεπε, λαμβανομένου υπόψη του ολοένα και αυξανόμενου ρόλου τους, να συμπεριληφθούν οι συμπληρωματικές δραστηριότητες στα κριτήρια επιλεξιμότητας, όσον αφορά τη χρηματοδοτική ενίσχυση των επενδύσεων και της εγκατάστασης. Η γεωργική δραστηριότητα πρέπει να παραμείνει η κύρια απασχόληση. Στην εν λόγω ρύθμιση θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες συνθήκες της περιφέρειας 7

ζ) απαιτεί τη λήψη αποφάσεων για τις ενισχύσεις χρηματοδότησης στο πλαίσιο της διαρθρωτικής πολιτικής καθώς και τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο για τις εθνικές επιχορηγήσεις, σε συνεργασία με τους νέους γεωργούς 7

η) ο ρόλος της ΕΤΠ είναι να εξετάζει τις συνέπειες των πολιτικών της ΕΕ σε τοπικό επίπεδο και, για το λόγο αυτό, κρίνει ότι την ενδιαφέρει άμεσα το πρόβλημα της εγκατάστασης των νέων γεωργών στις διάφορες περιοχές της ΕΕ, εύχεται δε να συμμετάσχει ενεργά στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτικής υπέρ των νέων γεωργών 7

θ) καλεί την Επιτροπή να προβεί στην εξεύρεση μέσων που να προωθούν τα γεωργικά και αγροτικά επαγγέλματα και να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στη βελτίωση της αρνητικής εικόνας που έχει στην κοινή γνώμη το επάγγελμα του γεωργού με τη βοήθεια των κατά τόπους εμπειρογνωμόνων 7

ι) θεωρεί ότι η επαγγελματική κατάρτιση είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους νέους γεωργούς κυρίως στη σημερινή μεταβαλλόμενη κατάσταση της παραγωγής. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές και οικονομικές πτυχές στο πλαίσιο της επαγγελματικής κατάρτισης η οποία θα πρέπει να απευθύνεται σε νέους γεωργούς μη αγροτικής προέλευσης 7

ια) υποστηρίζει την αρχή σύμφωνα με την οποία όλα τα κράτη μέλη μπορούν να καταφεύγουν σε φορολογικές ελαφρύνσεις υπέρ της εγκατάστασης των νέων γεωργών. Θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη και τα άλλα έξοδα που αφορούν την εγκατάσταση, κυρίως μέσω κλιμάκωσης των πληρωμών ώστε να ενισχυθεί η επενδυτική ικανότητα των νέων ιδιοκτητών εκμεταλλεύσεων για την ανάπτυξη των εκμεταλλεύσεων αυτών 7

ιβ) εκφράζει την επιθυμία να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη τα επιπλέον δικαιώματα παραγωγής και να τα παραχωρήσουν κατά προτίμηση στους νέους γεωργούς 7 καλεί την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσον θα πρέπει να διασφαλισθούν οι προοπτικές των εκμεταλλεύσεων που σήμερα βλέπουν τις παραγωγικές τους δυνατότητες να μειώνονται από τους περιορισμούς που επιβάλλει η ΚΓΠ, ειδικά σε ό,τι αφορά την αύξηση της ποσόστωσης γάλακτος και τα δικαιώματα εκτροφής θηλαζουσών αγελάδων ή αιγοπροβάτων. Δεν έχει νόημα η δημιουργία μέσων για να διευκολυνθεί η μεταβίβαση των εκμεταλλεύσεων στους νέους εάν οι προοπτικές βιωσιμότητας της δραστηριότητας παραμείνουν στο περιθώριο της συζήτησης 7

ιγ) εκφράζει την έντονη επιθυμία να βελτιωθεί η πληροφόρηση των νέων γεωργών σε ό,τι αφορά τις δυνατότητες εγκατάστασης, και κυρίως τις ενισχύσεις εγκατάστασης και επενδύσεων. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η σωστή ενημέρωση θα βελτιώσει σημαντικά την εικόνα του αγροτικού κόσμου, και θα καταστήσει τη γεωργία δελεαστική εναλλακτική λύση επαγγελματικής δραστηριότητας για τους νέους 7

ιδ) εκφράζει την επιθυμία να δημιουργηθούν στα κράτη μέλη της ΕΕ «όργανα μεταβίβασης» που να έχουν ως στόχο την ενίσχυση της πρακτικής εφαρμογής της πολιτικής εγκατάστασης. Τα όργανα αυτά θα παρέχουν ενίσχυση και βοήθεια στους νέους γεωργούς κατά την ανάληψη της εκμετάλλευσης κατά 4-5 χρόνια μετά από αυτή 7

ιε) η παρούσα έκθεση συνιστά σημαντικό στοιχείο της προβληματικής όσον αφορά τον ευρωπαϊκό κόσμο, όπως προκύπτει από τα συμπεράσματα της Διάσκεψης του Cork. Εντάσσεται στο πλαίσιο της «βιώσιμης ανάπτυξης που αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΕ». Οι συγκεκριμένες αυτές προτάσεις διασφαλίζουν τη συνέχιση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. Η εγκατάσταση των νέων γεωργών είναι σημαντικό θέμα. Με τον τρόπο αυτό θα προαχθεί μια πιο απτή και ρεαλιστική Ευρωπαϊκή Ένωση.

Βρυξέλλες, 13 Μαρτίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ αριθ. L 218 της 6. 8. 1991, σ. 1.