ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - XXXIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2001

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή

Ένθετο 1: Ανταγωνισμός και καταναλωτής - Οι βασικές αποφάσεις της Επιτροπής το 2001

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης - Άρθρα 81 και 82. κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα - Άρθρα 31 και

A - Εκσυγχρονισμός του γενικου νομοθετικου και ερμηνευτικου πλαισιου

1. Εκσυγχρονισμός των κανονων εφαρμογησ των αρθρων 81 και 82 τησ συνθηκησ ΕΚ

2. Αναθεώρηση τησ ανακοινωσησ περι επιεικειας

3. Αναθεώρηση του κανονισμου απαλλαγησ κατα κατηγορια για τισ συμφωνιεσ μεταφορασ τεχνολογιασ

Ένθετο 2: Νέα ανακοίνωση De Minimis

4. Αναθεώρηση διαδικαστικων κανονων: νεα εντολη προς τουσ συμβουλουσ ακροασεων

B - Εφαρμογή των αρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1. Συμπράξεις

1.1.1. Ο αριθμός των αποφάσεων σε υποθέσεις συμπράξεων ξεπέρασε κάθε προηγούμενο

1.1.2. Αποφάσεις σε υποθέσεις συμπράξεων το 2001

2. Άρθρα 82 και 86

2.1. Άρθρο 82 - Επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση

Ένθετο 3: Πολιτική ανταγωνισμού στον τομέα απορριμμάτων από συσκευασίες

2.2. Άρθρο 86 παράγραφος 1 σε συνδυασμό με το άρθρο 82 - Δημόσιες επιχειρήσεις/επιχειρήσεις με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα και δεσπόζουσα θέση

Γ - Εξελίξεις στον τομεα του ανταγωνισμου ανα τομεα

1. Ενέργεια: Ελευθέρωση του τομεα Ηλεκτρικής Ενέργειας και Αερίου

1.1. Πρόταση της Επιτροπής για την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου

1.2. Αλληλεπίδραση της πολιτικής ανταγωνισμού με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς

1.3. Η πολιτική κρατικών ενισχύσεων της Επιτροπής στον τομέα της ενέργειας

1.4. Άλλες εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας: καύσιμα κινητήρων

2. Ταχυδρομικές υπηρεσιεσ

2.1. Πρόταση της Επιτροπής για το περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς

2.2. Υποθέσεις

3. Τηλεπικοινωνίες

3.1. Κατευθυντήριες οδηγίες για την ανάλυση της αγοράς και τον υπολογισμό σημαντικής ισχύος στην αγορά

3.2. Έκδοση της 7ης έκθεσης εφαρμογής

3.3. Έλεγχος της εφαρμογής των οδηγιών

3.4. Τομεακή έρευνα σχετικά με την αποδεσμοποίηση του τοπικού βρόχου

3.5. Τομεακή έρευνα σχετικά με τις μισθωμένες γραμμές

3.6. Τομεακή έρευνα σχετικά με την περιαγωγή

3.7. Εξέταση μεμονωμένων υποθέσεων βάσει των άρθρων 81 και

3.7.1. Identrus

3.7.2. Intelsat

3.7.3. Wanadoo

4. Μεταφορές

4.1. Αεροπορικές μεταφορές

4.1.1. British Midland/Lufthansa/SAS

4.1.2. SAS/Maersk Air

4.1.3. Διαβουλεύσεις της IATA για τους ναύλους μεταφοράς εμπορευμάτων

4.1.4. Διασκέψεις της IATA για τους ναύλους μεταφοράς επιβατών

4.2. Θαλάσσιες μεταφορές

4.2.1. Αναθεωρημένη TACA

4.2.2. Κοινοπραξίες

4.2.3. Έκθεση του ΟΟΣΑ για τις ναυτιλιακές υπηρεσίες τακτικών γραμμών

4.2.4. P&O/Stena

4.3. Σιδηροδρομικές μεταφορές

5. Μέσα μαζικησ ενημερωσησ

5.1. Ραδιοτηλεοπτική μετάδοση αθλητικών γεγονότων

5.1.1. Κανονισμός της UEFA για θέματα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης

5.1.2. Κύπελλο πρωταθλητριών της UEFA

5.2. Άλλα θέματα

5.2.1. Εταιρείες συλλογικής διαχείρισης

5.2.2. CD/DVD

6. Διανομή αυτοκινητων οχηματων

6.1. Προετοιμασία για τη θέσπιση νέου ειδικού νομοθετικού καθεστώτος για τη διανομή αυτοκινήτων

6.2. Γενική αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής σχετικά με τις τιμές των καινουργών αυτοκινήτων

6.3. Εφαρμογή του κανονισμού απαλλαγής το 2001

6.3.1. Volkswagen

6.3.2. DaimlerChrysler

6.3.3. Το σύστημα διανομής της Porsche

Ένθετο 4: Πράσινο φως για την Covisint - αγορά συναλλαγών B2B στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας

6.4. Διάταξη του Δικαστηρίου στην υπόθεση Asia Motor France SA

7. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσιεσ

7.1. Ανταγωνισμός στον τομέα συμψηφισμού και διακανονισμού

7.1.1. Eurex

7.2. Συστήματα πληρωμής

7.3. Κοινοπραξίες ασφάλισης πυρηνικού κινδύνου

7.4. Σύγκλιση μεταξύ του τραπεζικού και του ασφαλιστικού τομέα

8. Κοινωνία τησ πληροφοριασ

8.1. Αποστολή κοινοποίησης αιτιάσεων στην Microsoft

8.2. Κοινωνία της πληροφορίας και Διαδίκτυο

9. Αθλητισμός

Ένθετο 5: Μεταγραφές ποδοσφαιριστών

9.1. Φόρμουλα 1

9.2. UEFA

9.3. Επιχορηγήσεις προς επαγγελματικούς γαλλικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους

10. Φαρμακευτικά προϊοντα

10.1. Παράλληλο εμπόριο: Adalat, GlaxoWellcome

10.1.1. Adalat

10.1.2. GlaxoWellcome

10.2. Κοινές επιχειρήσεις

10.2.1. Pfizer/EISAI

10.2.2. Pfizer/Aventis

Δ - Στατιστικά στοιχεια

II - Έλεγχος των συγκεντρώσεων

A - Γενική Πολιτική και Νέες Εξελίξεις

1. Εισαγωγή - γενικεσ εξελιξεισ

2. Εθνικές αγορεσ και δυνητικοσ ανταγωνισμοσ

2.1. Ορισμός των σχετικών γεωγραφικών αγορών και δυνητικός ανταγωνισμός

2.2. Ορισμός των σχετικών αγορών προϊόντος

Ένθετο 6: Υποθέσεις στον τομέα του χαρτιού και συλλογική δεσπόζουσα θέση:

3. Έλεγχος των συγκεντρωσεων στον 21ο αιωνα - Πράσινο βιβλιο για την αναθεωρηση του κανονισμου περι συγκεντρωσεων

3.1. Θέματα αρμοδιότητας

3.2. Ουσιαστικά θέματα

3.3. Διαδικαστικά θέματα

3.4. Κοινή ομάδα εργασίας με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού

Ένθετο 7: Δευτερεύοντες περιορισμοί - Προσαρμογή της πολιτικής της Επιτροπής

4. Εξελίξεις κατ' εφαρμογη τησ αρχησ τησ προστασιασ προβληματικησ εταιρειασ

Ένθετο 8: Schneider/Legrand

5. Διορθωτικά μετρα

5.1. Διορθωτικά μέτρα - Στατιστικά στοιχεία

5.2. Είδος των διορθωτικών μέτρων που έγιναν δεκτά το 2001

5.3. Εφαρμογή των διορθωτικών μέτρων

5.4. Διεθνής συνεργασία σχετικά με τα διορθωτικά μέτρα

6. Παραπομπές στα κρατη μελη βασει του αρθρου 9 - νεεσ εξελιξεισ

7. Διεθνής συνεργασια

7.1. Συνεργασία με τις αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών

Ένθετο 9: GE/Honeywell

B - Στατιστικά στοιχεια

III - Κρατικές ενισχύσεις

A - Γενική Πολιτική

1. Διαφάνεια

2. Εκσυγχρονισμός του ελεγχου των κρατικων ενισχυσεων

Ένθετο 10: Επιχειρηματικά κεφάλαια

3. Κρατικές ενισχυσεισ και φορολογικη πολιτικη

4. Λανθάνον κοστοσ

5. Δημόσια ραδιοτηλεοπτικη μεταδοση

5.1. Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν τις δημόσιες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων

6. Στήριξη του κινηματογραφου και τησ οπτικοακουστικησ παραγωγησ

6.1. Εξέταση των εθνικών καθεστώτων στήριξης του κινηματογράφου και της οπτικοακουστικής παραγωγής.

6.2. Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με ορισμένες νομικές πτυχές που αφορούν τα κινηματογραφικά και τα άλλα οπτικοακουστικά έργα

7. Διεύρυνση

Ένθετο 11: γερμανικές δημόσιες τράπεζες (Anstaltslast και Gewδhrtrδgerhaftung)

B - Έννοια τησ κρατικης ενισχυσης

1. Προέλευση των πορων

2. Το προσποριζόμενο στην οικεια επιχειρηση πλεονεκτημα

3. Επιλεκτικότητα

4. Συνέπειες στις συναλλαγες μεταξυ κρατων μελων

Γ - Εξέταση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων με την κοινή αγορά

1. Οριζόντιες ενισχύσεις

1.1. Ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη

1.2. Απασχόληση, επαγγελματική εκπαίδευση και συνθήκες εργασίας

1.3. Περιβάλλον

1.4. Ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης

2. Περιφερειακές ενισχύσεις

3. Τομεακές ενισχύσεις

3.1. Τομείς που υπάγονται σε ειδικό καθεστώς

3.1.1. Ναυπηγική βιομηχανία

3.1.2. Χάλυβας

3.1.3. Βιομηχανία άνθρακα

3.1.4. Αυτοκινητοβιομηχανία

3.1.5. Μεταφορές

3.1.6. Γεωργία

3.1.7. Αλιεία

3.2. Ειδικοί τομείς μη υποκείμενοι σε ειδικούς κανόνες

3.2.1. Χρηματοπιστωτικός τομέας

3.2.2. Υπηρεσίες

3.2.3. Εξαιρετικές περιστάσεις

Δ - Διαδικαστικά ζητήματα

1. Άνοιγμα επίσημης διαδικασίας έρευνας

2. Υφιστάμενες ενισχύσεις

3. Ανάκτηση των ενισχύσεων

4. Μη εκτέλεση προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής

E - Στατιστικά στοιχεία

IV - Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος

1. Γενικές αρχές

2. Πρόσφατες εξελίξεις

2.1. Αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Νίκαιας

2.2. Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Laeken

3. Antitrust (περιλαμβανομένης και της ελευθέρωσης)

3.1. Δικαστικές εξελίξεις

3.2. Ελευθέρωση μέσω νομοθετικών μέτρων

V - Διεθνείς δραστηριότητες

A - Διεύρυνση

1. Διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση

2. Πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση των κανόνων ανταγωνισμού

3. Εκτελεστικοί κανόνες στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συμφωνιών και της απόφασης για την τελωνειακή ένωση

4. Παράταση της εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 3, στοιχείο α) δυνάμει των ευρωπαϊκών συμφωνιών και έγκριση των χαρτών περιφερειακών ενισχύσεων

5. Τεχνική βοήθεια προς τις υποψήφιες χώρες

6. Δυτικά Βαλκάνια

B - Διμερής συνεργασία

1. Ηνωμένες Πολιτείες

2. Καναδάς

3. Άλλες χώρες του ΟΟΣΑ

4. Μεσογειακές χώρες

5. Λατινικη αμερική

6. Ρωσία και Ουκρανία

Γ - πολυμερησ συνεργασια

1. ΠΟΕ: εμποριο και πολιτικη ανταγωνισμου

1.1. Ο ανταγωνισμός στο πλαίσιο της αναπτυξιακής ατζέντας της Ντόχα

1.2. Μια πρώτη αξιολόγηση της Διακήρυξης της Ντόχα

Ένθετο 12: Εμπόριο και ανταγωνισμός: Από την «Έκθεση Van Miert» στη Ντόχα

2. ΟΟΣΑ

3. ΔΗΕΕΑ

4. Το διεθνεσ δικτυο ανταγωνισμου

VI - Προοπτικές για το 2002

1. Προστασια του ανταγωνισμου

1.1. Νομοθετική και κανονιστική δραστηριότητα

1.2. Δραστηριότητα στον τομέα επιβολής της νομοθεσίας

2. Συγκεντρωσεισ

3. Κρατικεσ ενισχυσεισ

4. Διεθνησ τομεασ

Παράρτημα - Υποθέσεις που εξετάζονται στην έκθεση

Εισαγωγή

1. Η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού αποτελεί ένα από τα βασικά καθήκοντα της Επιτροπής και διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην οικονομική λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Η έναρξη του τελικού σταδίου καθιέρωσης του ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2002 και η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πρωτόγνωρη κλίμακα καθιστούν αναγκαίο τον εν καιρώ εκσυγχρονισμό των κανόνων που διέπουν τις περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης, τις συγκεντρώσεις και τις κρατικές ενισχύσεις, ούτως ώστε να μπορέσει η Επιτροπή να προσαρμόσει τη δράση της στο ταχέως μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον. Κατ' αυτόν τον τρόπο η δράση της Επιτροπής θα εστιαστεί στις μορφές εκείνες συμπεριφοράς των συμμετεχόντων στην αγορά που είναι οι πλέον επικίνδυνες για την «ανοιχτή αγορά με ελεύθερο ανταγωνισμό», όπως προβλέπεται στη συνθήκη.

2. Το 2001 πολλές αποφάσεις σε υποθέσεις συμπράξεων σηματοδότησαν τη διαρκή προσπάθεια της Επιτροπής να αντιμετωπίσει τη συμπεριφορά επιχειρήσεων που αντιβαίνει κατάφωρα στον ανταγωνισμό σε ευρύ φάσμα τομέων. Οι αποφάσεις αυτές καταδεικνύουν τον άμεσο αντίκτυπο της πολιτικής ανταγωνισμού στην ευημερία των καταναλωτών, ενώ το ίδιο ισχύει για τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του έτους στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Επιπλέον, η Επιτροπή έδωσε και πάλι ιδιαίτερο βάρος στο άνοιγμα των αγορών εκείνων όπου δεν έχει ακόμη εδραιωθεί πλήρως το ανταγωνιστικό περιβάλλον, μεριμνώντας ταυτόχρονα για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού και για τη διαφύλαξη της παροχής υπηρεσιών γενικού συμφέροντος.

3. Η δράση της Επιτροπής στον τομέα των συγκεντρώσεων εκτυλίσσεται σε ένα περιβάλλον παγκοσμιοποίησης, ενώ οι εξεταζόμενες υποθέσεις είναι ολοένα και πιο περίπλοκες. Παγκόσμιες συγκεντρώσεις υπαγόμενες σε πλείονες έννομες τάξεις καθιστούν ολοένα και περισσότερο απαραίτητη την έντονη διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο διαφόρων φορέων, όπως το Διεθνές Δίκτυο Ανταγωνισμού (International Competition Network - ICN), καθώς και διμερών συμφωνιών. Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου των συγκεντρώσεων έχει τα κατάλληλα εφόδια για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που θέτουν οι παγκόσμιες συγκεντρώσεις, αλλά και τις προκλήσεις που θα επιφέρει η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει μια ενδελεχή αναθεώρηση του κοινοτικού κανονισμού περί συγκεντρώσεων. Τον Δεκέμβριο του 2001 δημοσιεύθηκε ένα έγγραφο διαβούλευσης (Πράσινο Βιβλίο) που καλύπτει θέματα αρμοδιότητας, διαδικαστικά και ουσιαστικά.

4. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, το 2001 επήλθαν πολύ σημαντικές βελτιώσεις στο θέμα της διαφάνειας, με τη θέσπιση του Πίνακα Επιδόσεων για τις κρατικές ενισχύσεις και με την παροχή πρόσβασης στο κοινό στο on-line Μητρώο κρατικών ενισχύσεων. Η πολιτική εκσυγχρονισμού και επικαιροποίησης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις από την Επιτροπή συνεχίστηκε με τη θέσπιση νέων κανόνων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για επιχειρηματικά κεφάλαια και με την έναρξη της αναθεώρησης της εφαρμοζόμενης πολιτικής κρατικών ενισχύσεων σε τρεις σημαντικούς τομείς, την απασχόληση, την έρευνα και ανάπτυξη, και τα μεγάλα περιφερειακά επενδυτικά σχέδια. Ως προς τα μέτρα παρακολούθησης και εφαρμογής, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην οριστική έναρξη ισχύος των δύο κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία σχετικά με τις ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τις ενισχύσεις επαγγελματικής εκπαίδευσης, και του κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας.

5. Με την έκδοση Κοινών Θέσεων στο Κεφάλαιο του Ανταγωνισμού στις 12 Δεκεμβρίου, ολοκληρώθηκε το πρώτο στάδιο των δραστηριοτήτων Διεύρυνσης στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Το Συμβούλιο Σύνδεσης αποφάσισε να κλείσει προσωρινά το Κεφάλαιο του Ανταγωνισμού για τέσσερις υποψήφιες χώρες.

6. Η Επιτροπή οφείλει να αντιμετωπίσει με ιδιαίτερη προσοχή τις πτυχές ανταγωνισμού της επικείμενης διεύρυνσης και να συνεργαστεί με τις υποψήφιες χώρες ώστε να διασφαλιστεί η εφαρμογή των ίδιων κανόνων με την ίδια αποτελεσματικότητα σε ολόκληρη τη διευρυμένη Ένωση.

7. Το 2001 οι νέες υποθέσεις ανήλθαν συνολικά σε 1036, εκ των οποίων 284 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης (που εμπίπτουν στα άρθρα 81, 82 και 86), 335 υποθέσεις συγκέντρωσης και 417 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης (εξαιρουμένων των καταγγελιών). Αντίστοιχα, το 2000 εξετάστηκαν 1211 συνολικά νέες υποθέσεις, εκ των οποίων 297 στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 345 υποθέσεις συγκέντρωσης και 569 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης. [1] Συνεπώς, η μείωση του συνολικού αριθμού νέων υποθέσεων αποτελεί γενική τάση, η οποία είναι αποτέλεσμα της ελαφράς μείωσης στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, της μείωσης των υποθέσεων συγκέντρωσης για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια και της σημαντικής μείωσης του αριθμού των υποθέσεων κρατικής ενίσχυσης.

[1] Τα αριθμητικά στοιχεία για τις υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων του 2000 αναθεωρήθηκαν μετά τη δημοσίευση της Έκθεσης Ανταγωνισμού 2000.

8. Η ελαφρά μείωση του αριθμού νέων υποθέσεων στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης δείχνει ότι δεν έχει αντιστραφεί η έντονη καθοδική τάση των κοινοποιήσεων που παρατηρείται από το 1999 χάρη στην έκδοση κατευθυντήριων γραμμών για τις οριζόντιες και κάθετες συμφωνίες. Ο αριθμός των καταγγελιών, που παρουσίασε μεγάλες διακυμάνσεις τα προηγούμενα χρόνια, διατηρήθηκε σχετικά σταθερός αυτό το χρόνο (116 το 2001 έναντι 112 το 2000).

9. Οι υποθέσεις που διεκπεραιώθηκαν ανέρχονται συνολικά σε 1204, εκ των οποίων 378 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 346 υποθέσεις συγκέντρωσης και 480 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης (εξαιρουμένων των καταγγελιών). Τα αντίστοιχα στοιχεία για το 2000 ήταν 1230 διεκπεραιωθείσες υποθέσεις, εκ των οποίων 400 υποθέσεις στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, 355 υποθέσεις συγκέντρωσης και 475 υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης. [2] Η ελαφρά μείωση των διεκπεραιωθεισών υποθέσεων στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης οφείλεται στην αυξημένη ενασχόληση μέ υποθέσεις συμπράξεων (που απορροφούν σημαντικούς πόρους). Ωστόσο, οι υποθέσεις που διεκπεραιώθηκαν (378) ήταν πολύ περισσότερες από τις νέες υποθέσεις (284), με αποτέλεσμα να μειώνεται περαιτέρω η συσσωρευθείσα εργασία.

[2] Τα αριθμητικά στοιχεία για τις υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης για το 2000 αναθεωρήθηκαν μετά τη δημοσίευση της Έκθεσης ανταγωνισμού 2000.

10. Η ελαφρά μείωση των συγκεντρώσεων και συμμαχιών που κλήθηκε η Επιτροπή να εξετάσει το 2001 φαίνεται ότι αντικατοπτρίζει τη γενική επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών στις βιομηχανικές χώρες και την αλλαγή των αντιλήψεων της επιχειρηματικής κοινότητας ως προς την επιτυχία του πρόσφατου κύματος συγκεντρώσεων και συμμαχιών. Για πρώτη φορά μετά το 1993, ο αριθμός των συγκεντρώσεων που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή μειώθηκε από 345 το 2000 σε 335 το 2001, αν και εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλότερος από ό,τι το 1999. Κατά τη διάρκεια του έτους εκδόθηκαν 340 επίσημες αποφάσεις (έναντι 345 το 2000). Ενώ το 2001 παρατηρήθηκε διακοπή της ανοδικής τάσης του συνολικού αριθμού κοινοποιήσεων συγκεντρώσεων, οι υποθέσεις συγκεντρώσεων γίνονται πιο περίπλοκες και οι αγορές χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερο βαθμό συγκέντρωσης. Ειδικότερα, ο αριθμός των υποθέσεων που απαιτούν εμπεριστατωμένη έρευνα αυξήθηκε με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι ο συνολικός αριθμός υποθέσεων (αποφάσεις για τις οποίες κινήθηκε το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας: το 2001 αύξηση κατά 17% σε σχέση με το 2000 και κατά 100% σε σχέση με το 1999).

11. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οι κοινοποιήσεις μειώθηκαν κατά 30% περίπου και οι νέες υποθέσεις μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων παρουσίασαν μείωση της τάξεως του 45% σε σχέση με το 2000, ενώ οι υποθέσεις που υποβλήθηκαν προς εξέταση σχεδόν πενταπλασιάστηκαν. Ωστόσο, ο αριθμός των διαδικασιών που κινήθηκαν παρέμεινε σταθερός (66 το 2001 έναντι 67 το 2000). Οι αρνητικές οριστικές αποφάσεις σημείωσαν μικρή αύξηση (31 το 2001 έναντι 26 το 2000). Συνολικά, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων αυξήθηκε επίσης (621 το 2001 έναντι 584 το 2000) λόγω του αριθμού των καταγγελιών. [3]

[3] Τα αριθμητικά στοιχεία για το 2000 αναθεωρήθηκαν μετά τη δημοσίευση της Έκθεσης ανταγωνισμού 2000.

Ένθετο 1: Ανταγωνισμός και καταναλωτής - Οι βασικές αποφάσεις της Επιτροπής το 2001

Ο Επίτροπος Monti έχει υπογραμμίσει επανειλημμένα τη μεγάλη σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στις συνέπειες του δικαίου και της πολιτικής ανταγωνισμού στον καταναλωτή. Η πολιτική στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, ο έλεγχος των συγκεντρώσεων και η επιβολή της νομοθεσίας σε υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης συμβάλλουν στην κατοχύρωση των οφελών που απορρέουν για τον καταναλωτή από την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ.

Κάνοντας μια αναδρομή στο 2001, αρκετές από τις αποφάσεις που εκδόθηκαν ιδιαίτερα στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης δείχνουν καθαρά ότι η διαφύλαξη του ανταγωνισμού στο ακέραιο λειτουργεί υπέρ των συμφερόντων των καταναλωτών. Ο καταναλωτής είναι αυτός που καλείται εν τέλει να πληρώσει το τίμημα για τα τυχόν επιπλέον κέρδη που αποκομίζουν οι φορείς της αγοράς περιορίζοντας τις δυνάμεις του ανταγωνισμού, συγκροτώντας συμπράξεις για παράδειγμα, διότι, εάν ο ανταγωνισμός λειτουργούσε σωστά, ο καταναλωτής θα επωφελείτο από χαμηλότερες τιμές, καλύτερη εξυπηρέτηση και ευρύτερα περιθώρια επιλογής.

British Midland/Lufthansa/SAS

Την 1η Μαρτίου 2000 η British Midland International, η Lufthansa και η SAS κοινοποίησαν συμφωνία για τη σύσταση Κοινής Επιχείρησης, βάσει της οποίας συμφώνησαν να συντονίσουν τις υπηρεσίες τους προς και από το αεροδρόμιο Heathrow του Λονδίνου και το Διεθνές Αεροδρόμιο του Μάντσεστερ.

Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η συμφωνία έχει εν γένει θετικές συνέπειες ως προς τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και τον ανταγωνισμό. Οδηγεί σε αναδιοργάνωση και επέκταση των υφιστάμενων δικτύων των μερών. Ωστόσο, στο πλαίσιο της δημιουργίας της κοινής επιχείρησης παρέχεται στη Lufthansa το αποκλειστικό δικαίωμα να εκμεταλλεύεται τις πτήσεις σε όλα σχεδόν τα δρομολόγια μεταξύ Λονδίνου και Φρανκφούρτης. Η αγορά Λονδίνου-Φρανκφούρτης είναι μία από τις πιο πολυάσχολες αγορές της Ευρώπης. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η αποχώρηση της British Midland από τη γραμμή Λονδίνου-Φρανκφούρτης συνιστά σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού στην εν λόγω αγορά. Η Επιτροπή εξέφρασε την ανησυχία ότι η συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε εξάλειψη του ανταγωνισμού. Μόνον η Lufthansa και η British Airways θα παρέμεναν στην αγορά, ενώ η Lufthansa μαζί με την British Midland θα βρίσκονταν σε πολύ καλύτερη θέση όσον αφορά την πρόσβαση σε διαθέσιμους χρόνους (slots) και στα δύο άκρα της αγοράς. Αντίθετα, παρεμποδίζονται οι προσπάθειες της British Airways να αυξήσει τη συχνότητα των πτήσεών της, λόγω ανεπάρκειας των διαθέσιμων χρόνων στη Φρανκφούρτη.

Προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα ανταγωνισμού που εντόπισε η Επιτροπή, τα μέρη ανέλαβαν τη δέσμευση να εξασφαλίσουν διαθέσιμους χρόνους στο αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης, ώστε να επιτραπεί σε έναν νεοεισερχόμενο ή σε έναν υφιστάμενο ανταγωνιστή, και ιδιαίτερα στην British Airways, να αυξήσει τη συχνότητα των πτήσεών της στην εν λόγω γραμμή και να ανταγωνίζεται τη Lufthansa επί ίσοις όροις. Στο μεταξύ, η British Airways ζήτησε και απέκτησε ορισμένους από αυτούς τους διαθέσιμους χρόνους.

Ως εκ τούτου, οι πελάτες θα επωφεληθούν από την ύπαρξη περισσότερων επιλογών στις υπηρεσίες αεροπορικής μεταφοράς προς περισσότερους προορισμούς, καλύτερες συνδέσεις, εξυπηρετικά δρομολόγια και ταξίδια χωρίς στάσεις.

SAS/Maersk

Στις 18 Ιουλίου η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει στις σκανδιναβικές αεροπορικές εταιρείες SAS και Maersk Air πρόστιμα ύψους 39,375 εκατ. EUR και 13,125 εκατ. EUR αντίστοιχα, επειδή εφάρμοζαν μυστική συμφωνία κατανομής της αγοράς.

Η Επιτροπή είχε παρατηρήσει ότι η Maersk Air είχε αποχωρήσει από τη γραμμή Κοπεγχάγης-Στοκχόλμης. Κατόπιν αυτού, η SAS απέκτησε μονοπωλιακή θέση στην εν λόγω γραμμή, εις βάρος των πλέον του ενός εκατομμυρίου επιβατών που χρησιμοποιούν τη γραμμή αυτή κάθε χρόνο. Διαπιστώθηκε επίσης ότι η SAS είχε διακόψει τις πτήσεις της μεταξύ Κοπεγχάγης και Βενετίας, ενώ η Maersk Air είχε αρχίσει να πραγματοποιεί πτήσεις στη γραμμή αυτή και, τέλος, ότι η SAS είχε αποχωρήσει από τη γραμμή Billund-Φρανκφούρτης, όπου ο μοναδικός αερομεταφορέας που παρέμεινε ήταν η Maersk Air. Επιπλέον, τα μέρη διαπραγματεύονταν μια γενική ρήτρα μη ανταγωνισμού που κάλυπτε τις μελλοντικές τους δραστηριότητες στις διεθνείς γραμμές από/προς τη Δανία και στις εσωτερικές πτήσεις της Δανίας.

Χάρη στην εν λόγω απόφαση, αποκαταστάθηκε ο ανταγωνισμός μεταξύ της SAS και της Maersk Air, των δύο μεγαλύτερων αεροπορικών εταιρειών που ασκούν δραστηριότητες στις πτήσεις προς/από τη Δανία. Στα δρομολόγια που κάλυπτε προηγουμένως η συμφωνία κατανομής της αγοράς ανακοινώθηκε πράγματι νέα είσοδος, για παράδειγμα, από τη SAS με πέντε ταξίδια μετ' επιστροφής καθημερινώς μεταξύ Billund και Κοπεγχάγης. Η πίεση στα τιμολόγια των αεροπορικών εταιρειών αποκαταστάθηκε, καθότι η πραγματική πιθανότητα νέας εισόδου στην αγορά μιας από τις εν λόγω εταιρείες αποτέλεσε και πάλι ανασχετικό παράγοντα στη συμπεριφορά των μερών ως προς τον καθορισμό των τιμών.

Αυτοκινητοβιομηχανία

Στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας η Επιτροπή καταδίκασε πρακτικές παραγωγών αυτοκινήτων που εμπόδιζαν τους καταναλωτές να αγοράζουν αυτοκίνητα από τη χώρα της επιλογής τους.

Στις 29 Ιουνίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει της οποίας επεβλήθη πρόστιμο ύψους 30,96 εκατ. EUR στην Volkswagen λόγω της διατήρησης των τιμών μεταπώλησης στη Γερμανία για το νέο VW Passat. Η Volkswagen είχε στείλει εγκυκλίους το 1996 και το 1997 στους γερμανούς διανομείς της προτρέποντάς τους να μην πωλούν το εν λόγω μοντέλο σε τιμές χαμηλότερες από την ενδεικτική τιμή τιμοκαταλόγου. Πρόκειται για την πρώτη απόφαση σχετικά με τη διατήρηση των τιμών μεταπώλησης στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Η διατήρηση των τιμών μεταπώλησης αποτελεί πολύ σοβαρό περιορισμό του ανταγωνισμού τιμών και έχει άμεσες επιπτώσεις στις τιμές καταναλωτή.

Στις 10 Οκτωβρίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει της οποίας επεβλήθη πρόστιμο ύψους 71,825 εκατ. EUR στην DaimlerChrysler για αρκετές παραβάσεις του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ. Μία από αυτές ήταν η παρεμπόδιση του παράλληλου εμπορίου στη Γερμανία, γεγονός που εμπόδιζε τους καταναλωτές από άλλα κράτη μέλη να αγοράζουν αυτοκίνητα από γερμανούς διανομείς. Άλλη μία παράβαση ήταν η σύναψη συμφωνίας καθορισμού των τιμών στο Βέλγιο που αποσκοπούσε στη μείωση των εκπτώσεων που παρέχονται στους καταναλωτές.

Το 2001 σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις σχετικά με την αναθεώρηση της απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα της διανομής αυτοκινήτων, οι οποίες θα οριστικοποιηθούν το 2002. Περισσότερες λεπτομέρειες αναφέρονται στο κεφάλαιο 6.1 της παρούσας έκθεσης.

Τραπεζικές προμήθειες για την ανταλλαγή νομισμάτων της ζώνης του ευρώ

Λίγο μετά τη δημιουργία του ευρώ, η Επιτροπή έλαβε καταγγελίες από καταναλωτές, κατά τις οποίες ορισμένες τράπεζες είχαν καθορίσει συλλογικά τις προμήθειές τους για την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων της ζώνης του ευρώ. Η Επιτροπή διενήργησε αρκετούς αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε διάφορες τράπεζες και απέστειλε αιτήματα παροχής πληροφοριών στις περισσότερες τράπεζες της ζώνης του ευρώ. Στη συνέχεια, κίνησε διαδικασίες κατά πολλών τραπεζών σε επτά κράτη μέλη.

Κατόπιν αυτού, αρκετές τράπεζες υπέβαλαν μονομερείς προτάσεις στην Επιτροπή, οι οποίες προέβλεπαν σημαντική μείωση των εφαρμοζόμενων προμηθειών και πλήρη κατάργησή τους το αργότερο μέχρι τον Οκτώβριο του 2001, τουλάχιστον για πράξεις αγοράς από κατόχους λογαριασμών, γεγονός που είχε σαφή οφέλη για τους καταναλωτές πριν από τη μετάβαση στο ευρώ.

Λαμβάνοντας υπόψη την εξαιρετική περίσταση της εξαφάνισης της σχετικής αγοράς και το άμεσο όφελος των ανωτέρω προτάσεων για τους καταναλωτές, η Επιτροπή αποφάσισε να περατώσει τις διαδικασίες σύμπραξης κατά των περισσότερων τραπεζών. Στις 12 Δεκεμβρίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα σε πέντε γερμανικές τράπεζες, συνολικού ύψους 100,8 εκατ. EUR για τη σύναψη συμφωνίας επιβολής προμήθειας ύψους 3% περίπου για την αγορά και πώληση τραπεζογραμματίων της ζώνης του ευρώ.

Συγκεντρώσεις

Οι αποφάσεις στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων επίσης επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των καταναλωτών.

Στην υπόθεση Nordea/Postgirot, η Επιτροπή ενέκρινε υπό προϋποθέσεις την απόκτηση του αποκλειστικού ελέγχου της σουηδικής Postgirot Bank AB από τον σκανδιναβικό τραπεζικό όμιλο Nordea. Η Postgirot είναι πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της κρατικής Posten AB, η οποία είναι ο σουηδικός ταχυδρομικός οργανισμός. Κατέχει και εκμεταλλεύεται εσωτερικό σύστημα εντολών πληρωμής για την παροχή υπηρεσιών πληρωμής εξ αποστάσεως προς ιδιώτες και εταιρικούς πελάτες. Η Postgirot παρέχει επίσης τραπεζικές υπηρεσίες σε οικιακούς και εταιρικούς πελάτες, συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων, των δανείων, των διεθνών πληρωμών, της χρηματοδότησης του εμπορίου και των υπηρεσιών καρτών. Η συμφωνία δημιουργούσε αρχικά προβλήματα ανταγωνισμού, καθότι η Nordea θα ήλεγχε τόσο την Postgirot, όσο και την Bankgirot, τα δύο βασικά συστήματα τραπεζικών πληρωμών που χρησιμοποιούν τα σουηδικά νοικοκυριά για την πληρωμή λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεφώνου κλπ. Μια τόσο μεγάλη επιρροή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξήσεις τιμών που θα επηρέαζαν άμεσα τις καθημερινές ανάγκες των καταναλωτών σε σχέση με τις τράπεζες. Ωστόσο, η Nordea δεσμεύθηκε να μειώσει τη συμμετοχή στην Bankgirot σε 10%, ποσοστό που δεν θα της παρέχει αποφασιστική επιρροή στην εταιρεία, και να αποχωρήσει από την Privatgirot, εταιρεία που ανταγωνίζεται την Postgirot σε τεχνικές υπηρεσίες σχετιζόμενες με τις εντολές πληρωμών. Η Επιτροπή, αποδεχόμενη τις δεσμεύσεις αυτές, οι οποίες αποτέλεσαν προϋπόθεση για την έγκριση της πράξης, εξασφάλισε ότι η νεοσυσταθείσα επιχείρηση θα αντιμετώπιζε ανταγωνισμό προς όφελος του τελικού καταναλωτή.

Η υπόθεση Unilever που αφορά την εκποίηση γνωστών σημάτων οικιακών τροφίμων (βλ. κεφάλαιο II.5.3, σημείο 309) και δύο υποθέσεις στον τομέα διανομής βενζίνης/πετρελαίου (BP/E.ON και Shell/DEA, βλ. κεφάλαιο ΙΙ.6, σημεία 317-318) έχουν επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές.

Κρατικές ενισχύσεις

Τέλος, ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων είναι σημαντικός για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική αξιοποίηση των χρημάτων των φορολογουμένων και συμβάλλει στην ύπαρξη υγιούς οικονομικού περιβάλλοντος, όπου βιώσιμοι οικονομικοί φορείς μπορούν να δημιουργήσουν διαρκείς ευκαιρίες απασχόλησης για τους ευρωπαίους πολίτες. Στο πλαίσιο των αποφάσεων σε υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη πτυχές που σχετίζονται με τη σωστή λειτουργία υπηρεσιών γενικού συμφέροντος.

1.

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης - Άρθρα 81 και 82. κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα - Άρθρα 31 και 86

A - Εκσυγχρονισμός του γενικου νομοθετικου και ερμηνευτικου πλαισιου

1. Εκσυγχρονισμός των κανονων εφαρμογησ των αρθρων 81 και 82 τησ συνθηκησ ΕΚ

12. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2000 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση ενός νέου συστήματος εφαρμογής των άρθρων 81 και 82. [4] Όταν τεθεί σε ισχύ, ο νέος κανονισμός, μεταξύ άλλων, θα αντικαταστήσει τον κανονισμό 17 του 1962. Βασικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι η προτεινόμενη μετάβαση από το σύστημα στο οποίο η Επιτροπή κατέχει το μονοπώλιο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 3 (μονοπώλιο απαλλαγής) στο σύστημα νομικής εξαίρεσης άμεσης εφαρμογής, βάσει του οποίου οι συμφωνίες που δεν παραβαίνουν το άρθρο 81 παράγραφος 1 ή που πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3 θεωρούνται αυτοδικαίως νόμιμες και οι συμφωνίες που παραβαίνουν το άρθρο 81 παράγραφος 1, αλλά δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3 θεωρούνται αυτοδικαίως παράνομες. Η μεταρρύθμιση αυτή θα έχει ως συνέπεια την κατάργηση του συστήματος κοινοποίησης και έγκρισης που προβλέπεται στον κανονισμό 17, την χορήγηση αυξημένων αρμοδιοτήτων στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και στα εθνικά δικαστήρια για την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 και σαφείς ρυθμίσεις για τη διαφύλαξη της συνεκτικής εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το δίκτυο μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών αρχών ανταγωνισμού. Ο προτεινόμενος κανονισμός αποσκοπεί επίσης στην ενίσχυση των εξουσιών έρευνας της Επιτροπής (π.χ. δικαίωμα επιτόπιων ελέγχων σε μη επιχειρηματικούς χώρους). Μέσω της πρότασης αυτής, η Επιτροπή επιδιώκει την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των παραβάσεων των άρθρων 81 και 82 και, κατ' επέκταση, την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην Ευρώπη. [5]

[4] COM(2000)582, ΕΕ C 365 E/284 της 19.12.2000.

[5] Εκτενής περιγραφή της πρότασης της Επιτροπής περιέχεται στο κεφάλαιο I.A.3. της XXXής Έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού (2000), SEC(2001)694. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το Λευκό Βιβλίου του 1999 για τον εκσυγχρονισμό, βλ. κεφάλαιο I.A.2. της XXIXης Έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού (1999), SEC(2000)720.

13. Στις 29 Μαρτίου 2001 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση κανονισμού, [6] όπου αναφέρει ότι «υποστηρίζει με αποφασιστικότητα τη μεταρρύθμιση του συστήματος εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού» και «επαινεί την ακριβή και θαρραλέα νομοθετική γλώσσα που υιοθετήθηκε» στην πρόταση της Επιτροπής, την οποία χαρακτηρίζει βασική για τη μεταρρύθμιση. Ωστόσο, λόγω της περιπλοκότητας του θέματος και προκειμένου να προστατευθεί η ενότητα και συνοχή του συστήματος και η υπεροχή του κοινοτικού δικαίου, αλλά και για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική αποκέντρωση, διατηρώντας ταυτόχρονα στο μέγιστο δυνατό την ασφάλεια του δικαίου, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προέτρεψε επίσης της Επιτροπή να εκδώσει «συνοδευτικά μέτρα», πριν ή μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού, διευκρινίζοντας ορισμένες βασικές έννοιες του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, όπως π.χ. ο επηρεασμός των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών.

[6] ΕΕ C 155 της 29.5.2001, σ. 73.

14. Στις 20 Ιουνίου 2001 η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εξέδωσε την τελική της έκθεση επί των προτάσεων της Επιτροπής. [7] Στην έκθεσή της, η Επιτροπή "αναγνώρισε ότι το ισχύον σύστημα ρύθμισης της πολιτικής ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι υπέρ το δέον γραφειοκρατικό, δύσκαμπτο και αναποτελεσματικό" και ότι η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ασφαλώς θα δυσχέραινε αυτή την κατάσταση. Έτσι η εν λόγω Επιτροπή του Κοινοβουλίου θεώρησε ευπρόσδεκτη την επίκαιρη πρόταση της Επιτροπής "να επανεξετάσει ήδη από τώρα τους κανόνες ανταγωνισμού, πριν από τη διεύρυνση της Κοινότητας". Ωστόσο, για να επιτευχθούν πράγματι οι επιδιωκόμενοι στόχοι της μεταρρύθμισης, η Επιτροπή του Κοινοβουλίου παρότρυνε την Επιτροπή να τροποποιήσει τις προτάσεις της σε ορισμένα σημεία και πρότεινε ορισμένες διευκρινίσεις επί βασικών σημείων της προτεινόμενης μεταρρύθμισης. Οι περισσότερες από αυτές τις προτάσεις έγιναν δεκτές από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όταν εξέδωσε με 409 ψήφους υπέρ και 54 κατά τη γνωμοδότησή του επί του προτεινόμενου κανονισμού στις 6 Σεπτεμβρίου 2001. [8] Οι τροποποιήσεις που πρότεινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στην κατάργηση του συστήματος καταχώρισης για ορισμένα είδη συμφωνιών (άρθρο 4 παράγραφος 2), στην εναρμόνιση του συστήματος επιβολής προστίμων (άρθρο 5), στην εξασφάλιση της αναλογικότητας των διορθωτικών μέτρων συμπεριφοράς ή διαρθρωτικού χαρακτήρα (άρθρο 7 παράγραφος 1) και στο σαφή καθορισμό του δημόσιου συμφέροντος στο πλαίσιο των αποφάσεων της Επιτροπής βάσει του άρθρου 10.

[7] Η έκθεση της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής και οι γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής Βιομηχανίας, Εξωτερικού Εμπορίου, Έρευνας και Ενέργειας και της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων και Εσωτερικής Αγοράς (A5-0229/2001) δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμη στην ΕΕ, αλλά απαντούν στην ιστοσελίδα http://www2.europarl.eu.int/omk/OM-Europarl-PROG=REPORT&L=EN&PUBREF=-//EP//TEXT+REPORT+A5-2001-0229+0+NOT+SGML+V0//EN.

[8] Το νομοθετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (R5-0444/2001) δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στην ΕΕ, αλλά απαντά στην ιστοσελίδα http://www3.europarl.eu.int/omk/omnsapir.so/pv2-APP=PV2&PRG=CALEND&FILE=010906&TPV=DEF&LANGUE=EN.

15. Στις 14/15 Μαΐου 2001 και στις 5 Δεκεμβρίου 2001, στο πλαίσιο της σουηδικής και της βελγικής προεδρίας αντίστοιχα, το Συμβούλιο (Βιομηχανίας) συζήτησε επί της ουσίας την πρόταση της Επιτροπής. Μολονότι επιτεύχθηκε προσωρινή συμφωνία επί ορισμένων πτυχών του προτεινόμενου κανονισμού, διαπιστώθηκε ότι πρέπει να συνεχιστούν οι συζητήσεις στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του Συμβουλίου σχετικά με τις αρχές και τις λεπτομέρειες εφαρμογής της σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης. Προκειμένου να καθορίσει κατευθυντήριους άξονες για την περαιτέρω επεξεργασία του θέματος από την ομάδας εργασίας, το Συμβούλιο συζήτησε ειδικότερα τις γενικές αρχές λειτουργίας του δικτύου αρχών ανταγωνισμού, καλώντας την Επιτροπή να ενσωματώσει τις αρχές αυτές σε μια κοινή δήλωση. Το Συμβούλιο συμφώνησε επίσης με το στόχο του άρθρου 3 της πρότασης της Επιτροπής, δηλαδή την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις συμφωνίες που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών, αλλά παρότρυνε την ομάδα εργασίας να συζητήσει διεξοδικότερα τις συνέπειες αυτής της διάταξης σε συγκεκριμένους εθνικούς κανόνες.

2. Αναθεώρηση τησ ανακοινωσησ περι επιεικειας

16. Η έκδοση νέου σχεδίου κανόνων από την Επιτροπή το 2001 για την καλύτερη ανίχνευση και εξάλειψη των συμπράξεων καθορισμού των τιμών και λοιπών μορφών σύμπραξης εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού με στόχο την επικέντρωση των δραστηριοτήτων της Επιτροπής στις σοβαρότερες παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου. Η ανακοίνωση περί επιείκειας αναθεωρήθηκε, μετά από πέντε χρόνια εφαρμογής, προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητά της και να μεγιστοποιηθεί η ικανότητα της Επιτροπής να ανιχνεύει τις συμπράξεις και να κινεί με επιτυχία διαδικασίες εναντίον τους. Το νέο σχέδιο ανακοίνωσης που δημοσιεύθηκε την 21.07.2001 [9] πραγματεύεται αυτά τα θέματα με μεγαλύτερη ακρίβεια και προετοιμάζει το έδαφος για την έκδοση νέας ανακοίνωσης για τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων το 2002.

[9] Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής για τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, ΕΕ C 205 της 21.7.2001, σ. 18.

3. Αναθεώρηση του κανονισμου απαλλαγησ κατα κατηγορια για τισ συμφωνιεσ μεταφορασ τεχνολογιασ

17. Στις 20 Δεκεμβρίου η Επιτροπή εξέδωσε έκθεση [10] αξιολόγησης της λειτουργίας του κανονισμού αριθ. 240/96 [11] που χορηγεί απαλλαγή κατά κατηγορία σε συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας (στο εξής «κανονισμός ΑΚΜΤ»). Στην έκθεση εξετάζεται η εφαρμογή του κανονισμού ΑΚΜΤ, καθώς και η πολιτική στην οποία βασίζεται. Τονίζεται ιδιαίτερα η ανάγκη προσαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ για να εξασφαλιστεί η συνοχή του με τους νέους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία της Επιτροπής σχετικά με τις συμφωνίες διανομής [12], τις συμφωνίες Ε&Α και τις συμφωνίες εξειδίκευσης [13], οι οποίοι βασίζονται σε μια πιο οικονομική προσέγγιση.

[10] Έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής σχετικά με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορίες αριθ. 240/96 για συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας, COM(2001)786 τελικό της 20.12.2001. X. Η έκθεση υπάρχει επίσης στο Διαδίκτυο στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/antitrust/technology_transfer/

[11] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 240/96 της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών μεταφοράς τεχνολογίας, ΕΕ L 031 της 9.12.1996, σ.2-13.

[12] Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής, ΕΕ L 336 της 29.12.1999, σ. 21.

[13] Κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2658/2000 και 2659/2000 της Επιτροπής, ΕΕ L 304 της 5.12.2000, σσ. 3 και 7 αντίστοιχα.

18. Στην έκθεση διατυπώνεται η εκτίμηση ότι τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στον κανονισμό ΑΚΜΤ σχετίζονται περισσότερο με τα τυπικά χαρακτηριστικά των συμφωνιών παρά με τις πραγματικές τους συνέπειες στην αγορά. Ο κανονισμός ΑΚΜΤ έχει τέσσερα βασικά μειονεκτήματα:

- Πρώτον, ο κανονισμός ΑΚΜΤ είναι υπέρ το δέον κανονιστικός και φαίνεται ότι λειτουργεί περιοριστικά για τις επιχειρήσεις, γεγονός που μπορεί να αποθαρρύνει την πραγματοποίηση αποτελεσματικών συναλλαγών και να παρεμποδίζει τη διάδοση νέων τεχνολογιών.

- Δεύτερον, ο κανονισμός ΑΚΜΤ καλύπτει μόνο ορισμένες συμφωνίες χορήγησης αδειών εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και τεχνογνωσίας. Το περιορισμένο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ φαίνεται ολοένα και πιο ανεπαρκές για να αντιμετωπίσει την πολυπλοκότητα των σημερινών συστημάτων παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης (π.χ. συμφωνίες κοινοπραξιών, άδειες εκμετάλλευσης λογισμικού στις οποίες ενσωματώνονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας).

- Τρίτον, ορισμένοι περιορισμοί θεωρούνται σήμερα παράνομοι ή εξαιρούνται από την απαλλαγή κατά κατηγορία χωρίς βάσιμη οικονομική αιτιολόγηση όταν τα μέρη δεν έχουν ιδιαίτερη ισχύ στην αγορά και έχουν κάθετη σχέση. Τούτο αφορά ιδιαίτερα περιορισμούς που εκτείνονται πέραν του αντικειμένου των παραχωρούμενων δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (π.χ. υποχρεώσεις μη ανταγωνισμού, ρήτρες δέσμευσης).

- Τέταρτον, δίδοντας ιδιαίτερο βάρος στα τυπικά χαρακτηριστικά των συμφωνιών, ο κανονισμός ΑΚΜΤ επεκτείνει το όφελος της απαλλαγής κατά κατηγορία σε περιπτώσεις όπου δεν τεκμαίρεται πάντα ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 81 παράγραφος 3, είτε διότι οι συμβαλλόμενοι είναι ανταγωνιστές είτε διότι κατέχουν ισχυρή θέση στην αγορά.

19. Η έκθεση καλεί τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν παρατηρήσεις επί ορισμένων θεμάτων:

- Πρέπει να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ΑΚΜΤ, που σήμερα εφαρμόζεται μόνο στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και την τεχνογνωσία, ούτως ώστε να καλύπτει επίσης τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τα δικαιώματα επί σχεδίων και προτύπων και τα σήματα; Το θέμα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για αρκετούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας λογισμικού, η οποία εξαρτάται από μια αλυσίδα αδειών εκμετάλλευσης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για την παραγωγή και τη διανομή.

- Πρέπει ο κανονισμός ΑΚΜΤ να καλύπτει επίσης τις συμφωνίες χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ περισσοτέρων από δύο επιχειρήσεις, όπως οι κοινοπραξίες χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης; Οι συμφωνίες αυτού του είδους έχουν αποκτήσει μεγάλη σημασία για τη βιομηχανία λόγω της αυξανόμενης περιπλοκότητας των νέων τεχνολογιών. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι οι πολυμερείς άδειες εκμετάλλευσης μπορούν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα και να προωθήσουν τον ανταγωνισμό, ιδίως όταν η κοινοπραξία καλύπτει μόνο βασικά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας Ωστόσο, οι πολυμερείς άδειες εκμετάλλευσης μπορούν επίσης να προκαλέσουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες στον ανταγωνισμό, ιδίως όταν η συμφωνία καλύπτει εναλλακτικές τεχνολογίες ή όταν απαιτεί από τα μέρη να χορηγούν άδειες εκμετάλλευσης μεταξύ τους για υφιστάμενες και μελλοντικές τεχνολογίες με ελάχιστο κόστος ή σε αποκλειστική βάση.

- Πιο επιεικής προσέγγιση των συμφωνιών χορήγησης αδειών εκμετάλλευσης μεταξύ μη ανταγωνιστών. Είναι γενικώς δεκτό ότι εάν τα μέρη μιας συμφωνίας έχουν κάθετη σχέση μεταξύ τους, δηλαδή δεν είναι ανταγωνιστές, οι αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης συνήθως αυξάνουν την αποτελεσματικότητα και προωθούν τον ανταγωνισμό. Για παράδειγμα, εάν ο κάτοχος του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας δεν διαθέτει τα στοιχεία ενεργητικού για την παραγωγή ή τη διανομή των παραχωρούμενων προϊόντων, είναι αποτελεσματικότερο να χορηγηθεί άδεια για την εκμετάλλευσή τους σε κάποιον που διαθέτει τα μέσα αυτά.

- Πιο συνετή προσέγγιση των συμφωνιών χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών. Εάν οι σχέσεις μεταξύ των μερών είναι οριζόντιες, δηλαδή εάν η άδεια εκμετάλλευσης εμποδίζει τον ανταγωνισμό που θα υπήρχε μεταξύ του δικαιοπαρόχου και του δικαιοδόχου χωρίς την άδεια αυτή, οι συμφωνίες άδειας εκμετάλλευσης μπορούν να προκαλέσουν διάφορα προβλήματα ανταγωνισμού. Από τη μια πλευρά, οι αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης οδηγούν συχνά στην κατανομή των αγορών μέσω της κατανομής εδαφών ή πελατών, ιδίως όταν η άδεια είναι αμοιβαία ή όταν η αποκλειστικότητα επεκτείνεται επίσης σε ανταγωνιστικά προϊόντα που δεν καλύπτονται από την άδεια εκμετάλλευσης. Οι ποσοστώσεις παραγωγής που περιέχονται σε συμφωνίες αδειών εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε άμεσους περιορισμούς της παραγωγής. Από την άλλη πλευρά, σε ορισμένες καταστάσεις, ιδίως σε περίπτωση παραχώρησης άδειας εκμετάλλευσης σε κοινή επιχείρηση και μη αμοιβαίας παραχώρησης αδειών εκμετάλλευσης, η αποκλειστικότητα μπορεί να οδηγήσει σε εξασθένηση του ανταγωνισμού μεταξύ σημάτων, αλλά και σε αύξηση της αποτελεσματικότητας. Για να εκτιμηθεί εάν οι αρνητικές συνέπειες στον ανταγωνισμό μπορούν να αντισταθμιστούν από τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ισχύς των μερών στις αγορές που επηρεάζονται από τη συμφωνία και η διάρθρωση των αγορών αυτών.

Ένθετο 2: Νέα ανακοίνωση De Minimis

Στις 20 Δεκεμβρίου η Επιτροπή εξέδωσε νέα ανακοίνωση σχετικά με τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό σύμφωνα με το άρθρο 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ ("ανακοίνωση de minimis"). [14] Η νέα ανακοίνωση αντικαθιστά την προηγούμενη ανακοίνωση του 1997. [15] Η ανακοίνωση ορίζει σαφέστερα και περιεκτικότερα ποιες συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων δεν απαγορεύονται από τη συνθήκη, γεγονός που θα μειώσει το φόρτο εργασίας που συνεπάγονται για τις εταιρείες, ιδιαίτερα τις μικρότερες, οι υποχρεώσεις συμμόρφωσης. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή δεν θα χρειάζεται πλέον να εξετάζει υποθέσεις που δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον από την άποψη της πολιτικής ανταγωνισμού και έτσι θα μπορέσει να επικεντρώσει την προσοχή της σε σημαντικότερες υποθέσεις.

[14] ΕΕ C 368 της 22.12.2001, σ. 13. Η νέα ανακοίνωση υπάρχει επίσης στο internet στην ακόλουθη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/antitrust/deminimis/:

[15] ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 13.

Η νέα ανακοίνωση αντικατοπτρίζει μια οικονομική προσέγγιση και έχει τα ακόλουθα βασικά χαρακτηριστικά:

1) Τα όρια "de minimis" αυξάνονται σε μερίδιο αγοράς 10% για τις συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών και σε 15% για τις συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών.

Στην προηγούμενη ανακοίνωση τα όρια "de minimis" είχαν οριστεί σε μερίδιο αγοράς 5% και 10% αντίστοιχα. Εν γένει όταν οι επιχειρήσεις δεν διαθέτουν έναν ελάχιστο βαθμό ισχύος στην αγορά δεν δημιουργούνται προβλήματα ανταγωνισμού. Το στοιχείο αυτό λήφθηκε υπόψη για τον καθορισμό των νέων ορίων, τα οποία ωστόσο παρέμειναν αρκετά χαμηλά ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν ανεξαρτήτως της συνολικής διάρθρωσης της αγοράς. [16] Η διαφορά μεταξύ των δύο ορίων, όπως και στην προηγούμενη ανακοίνωση, αιτιολογείται από το γεγονός ότι οι συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών εν γένει οδηγούν ευκολότερα σε αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό από ό,τι οι συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών.

[16] Τούτο δεν σημαίνει ότι οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων οι οποίες υπερβαίνουν τα καθοριζόμενα στην ανακοίνωση όρια περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό. Οι συμφωνίες αυτές μπορεί και πάλι να έχουν αμελητέες συνέπειες στον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά, αλλά αυτό μπορεί να εκτιμηθεί μόνο κατά περίπτωση. Η εκτίμηση αυτή είναι σημαντική ιδιαίτερα στην περίπτωση συμφωνιών που δεν καλύπτονται από κανέναν κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία.

2) Για πρώτη φορά ορίζεται όριο για το μερίδιο αγοράς δικτύων συμφωνιών που έχουν σωρευτικές αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό.

Οι ευεργετικές διατάξεις της προηγούμενης ανακοίνωσης de minimis δεν επεκτείνονταν σε «περιπτώσεις περιορισμού του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά που προκύπτει από το σωρευτικό αποτέλεσμα παράλληλων δικτύων παρόμοιων συμφωνιών που έχουν εγκαταστήσει διάφοροι παραγωγοί ή έμποροι». Τούτο σήμαινε στην πράξη ότι οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η ζυθοποιία και ο τομέας του πετρελαίου συνήθως δεν μπορούσαν να επωφεληθούν από την ανακοίνωση de minimis. Η νέα ανακοίνωση θεσπίζει ειδικό "de minimis" όριο για το μερίδιο αγοράς ύψους 5% για τις αγορές στις οποίες υπάρχουν τέτοια παράλληλα δίκτυα παρόμοιων συμφωνιών.

3) Η ανακοίνωση περιέχει την ίδια κατάσταση ιδιαίτερα σοβαρών περιορισμών που προβλέπεται στους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία για τις οριζόντιες και κάθετες συμφωνίες.

Η νέα ανακοίνωση προσδιορίζει σαφέστερα και συνεπέστερα τους ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς (όπως ο καθορισμός των τιμών και ο επιμερισμός των αγορών) που κατά κανόνα απαγορεύονται πάντα και δεν μπορούν να επωφεληθούν από την ανακοίνωση de minimis. Όσον αφορά τις συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών, η νέα ανακοίνωση προβλέπει τους ίδιους ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2790/1999 για τις κάθετες συμφωνίες. [17] Όσον αφορά τις συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών, η νέα ανακοίνωση προβλέπει τους ίδιους ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς με τον κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2658/2000 για τις συμφωνίες εξειδίκευσης [18].

[17] Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2790/1999 της Επιτροπής, ΕΕ L 336 της 29.12.1999, σ. 21.

[18] Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία αριθ. 2658/2000 της Επιτροπής, ΕΕ L 304 της 5.12.2000, σ. 3.

4) Οι συμφωνίες μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων είναι εν γένει ήσσονος σημασίας.

Στη νέα ανακοίνωση αναφέρεται ότι οι συμφωνίες μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) σπάνια δύνανται να επηρεάζουν σημαντικά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Συνεπώς, οι συμφωνίες μεταξύ ΜΜΕ εν γένει δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 1.

4. Αναθεώρηση διαδικαστικων κανονων: νεα εντολη προς τουσ συμβουλουσ ακροασεων

20. Στις 23 Μαΐου 2001 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση σχετικά με τα καθήκοντα των συμβούλων ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού [19]. Η νέα αυτή « εντολή προς τους συμβούλους ακροάσεων », που αντικαθιστά την προηγούμενη απόφαση καθορισμού των καθηκόντων τους του 1994 [20], δίδει συνέχεια στην απόφαση που έλαβε πέρυσι η Επιτροπή να αναβαθμιστεί το έργο τους. Επιδιώκεται να δοθεί περισσότερη ανεξαρτησία και ευρύτερες εξουσίες στον σύμβουλο ακροάσεων, να ενισχυθεί ο ρόλος του στις κοινοτικές διαδικασίες συγκεντρώσεων, περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, να αυξηθεί η αντικειμενικότητα και να βελτιωθεί η ποιότητα των διαδικασιών και των αποφάσεων της Επιτροπής στις υποθέσεις ανταγωνισμού.

[19] Απόφαση της 23ης Μαΐου 2001 σχετικά με τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού, ΕΕ L 162 της 19.6.2001, σ. 21.

[20] Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1994 περί των καθηκόντων που ανατίθενται στους συμβούλους ακροάσεων στο πλαίσιο των ενώπιον της Επιτροπής διαδικασιών για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού, ΕΕ L 330 της 21.12.1994, σ. 67.

21. Το δικαίωμα ακρόασης των ενδιαφερομένων μερών και τρίτων αποτελεί πάγια αρχή του κοινοτικού δικαίου. Η αρχή αυτή έχει ενσωματωθεί στο χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, στο πλαίσιο του δικαιώματος κάθε προσώπου «στην αμερόληπτη, δίκαιη και εντός ευλόγου προθεσμίας εξέταση των υποθέσεών του». Η προστασία αυτού του δικαιώματος κατά τις διαδικασίες της Επιτροπής για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού αποτελεί ειδική αρμοδιότητα του συμβούλου ακροάσεων.

22. Η θέση του συμβούλου ακροάσεων δημιουργήθηκε το 1982. Οι αρχικές του αρμοδιότητες περιορίζονταν κυρίως στην οργάνωση, προεδρία και διεξαγωγή της προφορικής ακρόασης σε διαδικασίες του δικαίου του ανταγωνισμού - δηλαδή συμπράξεις και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης -, αργότερα δε και σε διαδικασίες που αφορούσαν συγκεντρώσεις. Ο σύμβουλος ακροάσεων μεριμνούσε επίσης να λαμβάνονται δεόντως υπόψη όλα τα πραγματικά περιστατικά, είτε ευνοϊκά είτε δυσμενή για τα ενδιαφερόμενα μέρη, κατά τη σύνταξη των σχεδίων απόφασης της Επιτροπής σε υποθέσεις ανταγωνισμού. Κατ' αυτόν τον τρόπο ο σύμβουλος ακροάσεων συνεισέφερε στην αντικειμενικότητα της ίδιας της ακρόασης, αλλά και της τυχόν μετέπειτα απόφασης. Η αποστολή αυτή εκσυγχρονίστηκε και διευρύνθηκε το 1994 για να διασφαλιστεί η επαρκής προστασία των δικαιωμάτων των μερών, ιδίως σε σχέση με την εμπιστευτικότητα εγγράφων και το επιχειρηματικό απόρρητο, και την επαρκή πρόσβαση στους φακέλους της υπόθεσης που τηρεί η Επιτροπή.

23. Οι ανωτέρω βασικές αρμοδιότητες του συμβούλου ακροάσεων διατηρήθηκαν στο πλαίσιο της ανανέωσης της εντολής του, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 23 Μαΐου 2001. Επιπλέον όμως ενισχύθηκε ο ρόλος του και τα καθήκοντά του προσαρμόστηκαν και εδραιώθηκαν λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις του δικαίου του ανταγωνισμού.

24. Ειδικότερα, αυξήθηκε η διαφάνεια του διορισμού συμβούλων ακροάσεων μέσω της δημοσίευσής τους στην Επίσημη Εφημερίδα, ενώ η διακοπή, παύση ή αλλαγή των καθηκόντων τους γίνεται με αιτιολογημένη απόφαση της Επιτροπής, που επίσης δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα. Σημαντικό είναι επίσης ότι ενισχύθηκε η ανεξαρτησία του συμβούλου ακροάσεων από τη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού κατά το ότι o σύμβουλος ακροάσεων υπάγεται πλέον διοικητικά στο μέλος της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού (Επίτροπος Ανταγωνισμού) και υποβάλλει έκθεση κατευθείαν σε αυτόν και όχι στον Γενικό Διευθυντή Ανταγωνισμού, όπως συνέβαινε προηγουμένως.

25. Επιπλέον, οι αρμοδιότητες του συμβούλου ακροάσεων ενισχύθηκαν και στο πλαίσιο της ίδιας της διαδικασίας λήψης απόφασης. Τα ανώτερα στελέχη της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού υποχρεούνται να τηρούν ενήμερο τον σύμβουλο ακροάσεων σχετικά με την εξέλιξη της διαδικασίας μέχρι το στάδιο της σύνταξης του σχεδίου απόφασης που πρόκειται να υποβληθεί στον Επίτροπο Ανταγωνισμού. Ο σύμβουλος ακροάσεων δύναται να υποβάλλει στον Επίτροπο παρατηρήσεις ως προς οποιοδήποτε θέμα ανακύπτει σε οποιαδήποτε διαδικασία που κινεί η Επιτροπή για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. Ειδικότερα, η τελική έκθεση του συμβούλου ακροάσεων, η οποία συντάσσεται βάσει του σχεδίου απόφασης που υποβάλλεται στη συμβουλευτική επιτροπή, πρέπει πλέον να επισυνάπτεται πάντα στο σχέδιο απόφασης που υποβάλλεται στην Επιτροπή, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι η Επιτροπή έχει λάβει πλήρως γνώση όλων των σημαντικών πληροφοριών που αφορούν την πορεία της διαδικασίας και το σεβασμό του δικαιώματος ακρόασης. Η έκθεση αυτή μπορεί να τροποποιηθεί εάν επέλθουν τροποποιήσεις στο σχέδιο απόφασης πριν από την έκδοσή του. Για να αυξηθεί η διαφάνεια της διαδικασίας η τελική έκθεση πρέπει να κοινοποιείται στους αποδέκτες της απόφασης μαζί με την ίδια την απόφαση, καθώς και στα κράτη μέλη και να δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα μαζί με την απόφαση.

26. Η νέα εντολή επεκτείνει επίσης το ρόλο του συμβούλου ακροάσεων σχετικά με τις δεσμεύσεις για τα διορθωτικά μέτρα που προτείνουν τα μέρη σε σχέση με οποιαδήποτε διαδικασία κινείται από την Επιτροπή στο πλαίσιο του ελέγχου των συγκεντρώσεων ή των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης. Ο σύμβουλος ακροάσεων μπορεί να υποβάλει έκθεση σχετικά με την αντικειμενικότητα έρευνας η οποία είναι δυνατόν να διεξαχθεί για να εκτιμηθούν οι συνέπειες των προτεινόμενων δεσμεύσεων στον ανταγωνισμό.

27. H νέα εντολή πραγματεύεται επίσης τις εξουσίες του συμβούλου ακροάσεων σχετικά με τη χορήγηση ή μη εμπιστευτικότητας, όταν αποκαλύπτονται πληροφορίες μέσω δημοσίευσης στην Επίσημη Εφημερίδα. Τούτο ισχύει ιδίως για τη δημοσιεύσιμη μορφή των αποφάσεων της Επιτροπής σε υποθέσεις συγκεντρώσεων, περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης.

28. Η σημασία που αποδίδουν τα μέρη στα διαδικαστικά θέματα υπογραμμίστηκε πρόσφατα από προσφυγές στο Πρωτοδικείο που οδήγησαν σε έκδοση διάταξης από τον Πρόεδρο στις 20 Δεκεμβρίου 2001. [21]

[21] Υποθέσεις T-219/01 R, Commerzbank AG, και T-216/01R, Reisebank AG, καθώς και υπόθεση T-213/01 R, Φsterreichische Postparkasse AG.

29. Στις 30 και 16 Οκτωβρίου αντίστοιχα, η Επιτροπή ανέθεσε καθήκοντα συμβούλου ακροάσεων στον κ. S. Durande και στην κ. K. Williams.

1.

B - Εφαρμογή των αρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1. Συμπράξεις

1.1.1. Ο αριθμός των αποφάσεων σε υποθέσεις συμπράξεων ξεπέρασε κάθε προηγούμενο

30. Η προτεραιότητα που δίδεται στην εξέταση των υποθέσεων συμπράξεων οδήγησε το 2001 σε σημαντική αύξηση των διεκπεραιωθεισών υποθέσεων. Η Επιτροπή εξέδωσε 10 αρνητικές επίσημες αποφάσεις στις υποθέσεις « ηλεκτρόδια γραφίτη », « γλυκονικό νάτριο », « SAS/Maersk », « βιταμίνες », « γερμανικές τράπεζες », « κιτρικό οξύ », « βελγικές ζυθοποιίες», «ζυθοποιίες του Λουξεμβούργου », « φωσφορικός ψευδάργυρος » και « αυτοαντιγραφικό χαρτί », ενώ επίσης περάτωσε κατόπιν «συμβιβασμού» 5 υποθέσεις σύμπραξης στον τραπεζικό τομέα σχετιζόμενες με την καθιέρωση του ευρώ. [22] Εξάλλου, η Επιτροπή εξέδωσε κοινοποίηση αιτιάσεων σε αρκετές άλλες υποθέσεις και ιδίως στις υποθέσεις « γυψοσανίδα » και « GFU » [23].

[22] Βλ. κατωτέρω σημείο 1.1.2.

[23] Ανακοινώσεις τύπου Memo/01/149, 24.4.2001 και IP/01/830, 13.6.2001.

31. Οι μυστικές συμφωνίες των συμπράξεων περιλαμβάνονται μεταξύ των σοβαρότερων περιορισμών του ανταγωνισμού. Οδηγούν σε αύξηση των τιμών και μείωση των δυνατοτήτων επιλογής των καταναλωτών. Έχουν επίσης αρνητικές συνέπειες στο σύνολο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, καθότι αυξάνουν το κόστος των υπηρεσιών, των προϊόντων και των πρώτων υλών που προμηθεύονται οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από μέλη συμπράξεων. Υπό μια πιο μακροπρόθεσμη οπτική, οι εν λόγω πρακτικές βλάπτουν τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

32. Για όλους τους ανωτέρω λόγους, η ανίχνευση, η κίνηση διαδικασίας και η επιβολή κυρώσεων κατά των μυστικών συμφωνιών των συμπράξεων αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της πολιτικής ανταγωνισμού που ασκεί η Επιτροπή από τη σύστασή της. Η δημιουργία ειδικής μονάδας (μονάδα συμπράξεων) το 1998 αποτελεί απτή επιβεβαίωση της προτεραιότητας που προτίθεται να δώσει η Επιτροπή στην καταπολέμηση των συμπράξεων, έστω και αν άλλες μονάδες μπορούν επίσης να συμμετέχουν στην προσπάθεια αυτή. Επιπλέον, η μελλοντική έναρξη ισχύος του κανονισμού του Συμβουλίου που θα αντικαταστήσει τον κανονισμό 17 στις διαδικασίες σχετικά με τις περιοριστικές συμφωνίες και τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης, θα θέσει στο επίκεντρο του έργου της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού την εποπτεία των αγορών και την καταπολέμηση των επιζήμιων για τον ανταγωνισμό μυστικών πρακτικών που αναπτύσσονται στις αγορές. Υπό την προοπτική αυτή εδώ και αρκετά χρόνια δόθηκε ιδιαίτερο βάρος στην ουσιώδη ενίσχυση των μέσων και στη ριζική αναδιοργάνωση των μεθόδων εργασίας της Γενικής Διεύθυνσης στον τομέα της αντιμετώπισης των συμπράξεων.

33. Η ανίχνευση, η κίνηση διαδικασίας και η επιβολή κυρώσεων κατά των μυστικών συμφωνιών των συμπράξεων αποτελεί διαρκή πρόκληση για τις αρχές ανταγωνισμού. Η ολοένα και μεγαλύτερη παγκοσμιοποίηση των συναλλαγών έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση μυστικών συμφωνιών που εκτείνονται πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης και μερικές φορές συνάπτονται έξω από το έδαφος του ΕΟΧ. Η γενικευμένη χρήση των Νέων Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας καθιστά δυσκολότερη την πρόσβαση στα στοιχεία που αποδεικνύουν την ύπαρξη αυτών των συμφωνιών. Τέλος, η εντεινόμενη προσπάθεια καταπολέμησης των συμπράξεων, στην Ευρώπη και εκτός των συνόρων της Ευρώπης, οδηγεί στην εφαρμογή ολοένα και πιο εξελιγμένων πρακτικών.

34. Η μεταρρύθμιση του κανονισμού 17, που συζητείται από το Συμβούλιο, έχει ζωτική σημασία για να μπορέσει η Επιτροπή να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση συνεχίζοντας να αυξάνει την αποτελεσματικότητά της στην καταπολέμηση των μυστικών πρακτικών. Ειδικότερα, η μεταρρύθμιση των εξουσιών έρευνας και ιδίως η δυνατότητα διενέργειας ελέγχων σε ιδιωτικές κατοικίες φυσικών προσώπων αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για να προσαρμοστεί η καταπολέμηση των συμπράξεων στις εξελισσόμενες πρακτικές.

35. Κατά τον ίδιο τρόπο και για τους ίδιους λόγους, η Επιτροπή ξεκίνησε την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών της σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων.

36. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρώτη φορά ενέκρινε πρόγραμμα επιείκειας το 1996 [24] με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας όσον αφορά την αποκάλυψη, αλλά και το χειρισμό υποθέσεων συμπράξεων. Το πρόγραμμα επιείκειας αποτελεί ένα ισχυρό μέσο έρευνας που ανταμείβει τις επιχειρήσεις οι οποίες συνεργάζονται με την Επιτροπή. Αναγνωρίζει τις δυσκολίες ανεύρεσης αδιαμφισβήτητων αποδεικτικών στοιχείων για τις μυστικές συμπράξεις, τη στιγμή που οι τελευταίες χρησιμοποιούν ολοένα και πιο εξελιγμένες μεθόδους.

[24] ΕΕ C 207/4 της 18.7.1996.

37. Μετά από 5 χρόνια εφαρμογής, το πρόγραμμα επιείκειας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού κατά των συμπράξεων και οι εταιρείες το επικαλέστηκαν σε πολλές από τις υποθέσεις που κινήθηκαν από τον Ιούλιο του 1996. Μέχρι σήμερα η ανακοίνωση περί επιείκειας εφαρμόστηκε σε 16 τελικές αποφάσεις της Επιτροπής: « προσαύξηση της τιμής του κράματος » [25], « British Sugar » [26], « προμονωμένοι σωλήνες » [27], « ελληνικά πορθμεία » [28], «χαλύβδινοι σωλήνες χωρίς ραφή» [29], «λυσίνη » [30], « SAS Maersk Air » [31], « ηλεκτρόδια γραφίτη » [32], « γλυκονικό νάτριο » [33], « βιταμίνες » [34], « βελγικές ζυθοποιίες » [35], « ζυθοποιίες του Λουξεμβούργου » [36], « κιτρικό οξύ » [37], « γερμανικές τράπεζες » [38], « φωσφορικός ψευδάργυρος » [39] και « αυτοαντιγραφικό χαρτί ». [40]

[25] ΕΕ L 100 της 1.4.1998.

[26] ΕΕ L 76 της 22.3.1999.

[27] ΕΕ L 24 της 30.1.1999.

[28] ΕΕ L 109 της 27.4.1999.

[29] Μη δημοσιευθείσα.

[30] ΕΕ L 152 της 7.6.2001.

[31] Υποθέσεις COMP/D2/37.444 και COMP/D2/37.386, ΕΕ L 265 της 5.10.2001.

[32] Υπόθεση COMP/36.490. IP/01/1010, 18.7.2001.

[33] Υπόθεση COMP/36.756. IP/01/1355, 20.10.2001.

[34] Υπόθεση COMP/37.512. IP/01/1625, 21.11.2001.

[35] Υπόθεση COMP/37.614, ανακοίνωση τύπου IP/01/1739.

[36] Υπόθεση COMP/37.800, ανακοίνωση τύπου IP/01/1740, 5.12.2001.

[37] Υπόθεση COMP/36.604. IP/01/1743, 5.12.2001.

[38] Υπόθεση COMP/37.919. IP/01/1796, 11.12.2001.

[39] Υπόθεση COMP/37.027. IP/01/ IP/01/1797, 11.12.2001.

[40] Υπόθεση COMP/36.212. IP/01/1892, 20.12.2001.

38. Ωστόσο, η εμπειρία που αποκτήθηκε μέχρι σήμερα δείχνει ότι η αποτελεσματικότητα της ανακοίνωσης θα βελτιωνόταν εάν αυξανόταν η διαφάνεια και η ασφάλεια των προϋποθέσεων υπό τις οποίες παρέχεται η μείωση των προστίμων. Τον ίδιο στόχο θα εξυπηρετούσε και η στενότερη συσχέτιση του επιπέδου μείωσης των προστίμων με την αξία της συνεισφοράς μιας εταιρείας στην απόδειξη της παράβασης.

39. Για τους λόγους αυτούς, μετά από πέντε χρόνια εφαρμογής, η Επιτροπή αποφάσισε να αναθεωρήσει την ανακοίνωση περί επιείκειας προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της και να μεγιστοποιηθεί η ικανότητα της Επιτροπής να ανιχνεύει τις συμπράξεις και να κινεί επιτυχώς διαδικασίες εναντίον τους. Το σχέδιο της νέας ανακοίνωσης, που δημοσιεύθηκε στην 21η Ιουλίου [41], πραγματεύεται τα ανωτέρω θέματα ποικιλοτρόπως και προετοιμάζει το έδαφος για την έκδοση της νέας ανακοίνωσης περί επιείκειας το 2002.

[41] ΕΕ C 205 της 21.7.2001, σ. 18.

1.1.2. Αποφάσεις σε υποθέσεις συμπράξεων το 2001

Ηλεκτρόδια γραφίτη [42]

[42] Υπόθεση COMP/36.490. IP/01/1010, 18.7.2001.

40. Στις 18 Ιουλίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο συνολικού ύψους 218,8 εκατ. EUR στη γερμανική εταιρεία SGL Carbon AG, στην αμερικανική εταιρεία UCAR International και σε έξι άλλες εταιρείες, διότι καθόριζαν τις τιμές και κατένειμαν την αγορά ηλεκτροδίων γραφίτη. Κατόπιν εκτεταμένης έρευνας που ξεκίνησε το 1997 η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι ανωτέρω εταιρείες συμμετείχαν σε παγκόσμια σύμπραξη κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της δεκαετίας του '90. Η Επιτροπή χαρακτήρισε τη συμπεριφορά των εταιρειών ως «πολύ σοβαρή» παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού.

41. Τα ηλεκτρόδια γραφίτη είναι στήλες γραφίτη κατασκευασμένες σε κεραμικά καλούπια που χρησιμοποιούνται κυρίως στην παραγωγή χάλυβα σε καμίνους βολταϊκού τόξου, γνωστές και ως «μικρές χαλυβουργικές μονάδες».

42. Όσον αφορά την ανακοίνωση περί επιείκειας, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Επιτροπή χορήγησε για πρώτη φορά ουσιώδη μείωση προστίμου (70%) στο πλαίσιο της εν λόγω υπόθεσης. Η εταιρεία που επωφελήθηκε από αυτή τη μείωση ήταν η Showa Denko, η οποία ήταν η πρώτη που συνεργάστηκε με την Επιτροπή και της χορήγησε στοιχεία καθοριστικά για την απόδειξη της ύπαρξης της σύμπραξης.

SAS/Maersk [43]

[43] Υποθέσεις COMP/D2/37.444 και COMP/D2/37.386, ΕΕ L 265 της 5.10.2001.

43. Στις 18 Ιουλίου και πάλι, η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει πρόστιμο στις σκανδιναβικές αεροπορικές εταιρείες SAS και Maersk Air ύψους 39,375 εκατ. EUR και 13,125 εκατ. EUR αντίστοιχα, διότι εφάρμοζαν μυστική συμφωνία κατανομής των αγορών. Η συμφωνία αυτή οδήγησε στη μονοπώληση του δρομολογίου Κοπεγχάγης-Στοκχόλμης από τη SAS εις βάρος των άνω του ενός εκατομμυρίου επιβατών που χρησιμοποιούν αυτό το δρομολόγιο κάθε χρόνο, καθώς και στον επιμερισμό άλλων δρομολογίων προς και από τη Δανία [44].

[44] Η SAS προσέφυγε στο Πρωτοδικείο στις 3 Οκτωβρίου 2001 κατά της εν λόγω απόφασης (T-241/01), αμφισβητώντας το ύψος του προστίμου.

44. Η SAS και η Maersk Air είχαν κοινοποιήσει συμφωνία συνεργασίας, η οποία αφορούσε κυρίως τη χρησιμοποίηση κοινού κωδικού και προγράμματα τακτικών πελατών (frequent-flyer programmes - FFP). Κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής έρευνας διαπιστώθηκε ότι, ταυτόχρονα με την έναρξη ισχύος της συμφωνίας συνεργασίας, η Maersk Air αποχώρησε από το δρομολόγιο Κοπεγχάγης-Στοκχόλμης, όπου μέχρι τότε ανταγωνιζόταν με τη SAS. Διαπιστώθηκε επίσης ότι, κατά τον ίδιο χρόνο, η SAS διέκοψε τις πτήσεις της μεταξύ Κοπεγχάγης και Βενετίας και η Maersk Air άρχισε να δραστηριοποιείται στο δρομολόγιο αυτό και, τέλος, ότι η SAS αποχώρησε από το δρομολόγιο Billund-Φρανκφούρτης, όπου μοναδικός αερομεταφορέας απέμεινε η Maersk Air -ο προηγούμενος ανταγωνιστής της στο δρομολόγιο αυτό.

45. Οι ανωτέρω είσοδοι και αποχωρήσεις από αγορές, οι οποίες δεν κοινοποιήθηκαν, εντάσσονταν σε ευρύτερη συμφωνία επιμερισμού των αγορών που περιλάμβανε γενική ρήτρα μη ανταγωνισμού με αντικείμενο τις μελλοντικές δραστηριότητες των μερών στα διεθνή δρομολόγια προς/από τη Δανία και στα δρομολόγια εσωτερικού της Δανίας.

46. Ο επιμερισμός των αγορών αποκαλύφθηκε κατόπιν επιτόπιων ελέγχων. Οι έλεγχοι έγιναν τον Ιούνιο του 2000, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού της Σουηδίας και της Δανίας.

47. Χάρη στην απόφαση αποκαταστάθηκε προς όφελος των καταναλωτών ο ανταγωνισμός μεταξύ της SAS και της Maersk Air, των δύο μεγαλύτερων εταιρειών που πραγματοποιούν πτήσεις προς/από τη Δανία.

Γλυκονικό νάτριο [45]

[45] Υπόθεση COMP/36.756. IP/01/1355, 20.10.2001.

48. Στις 2 Οκτωβρίου 2001 η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο συνολικού ύψους 57,53 εκατ. EUR στις εταιρείες Archer Daniels Midland Company Inc., Akzo Nobel N.V, Avebe B.A., Fujisawa Pharmaceutical Company Ltd., Jungbunzlauer AG και Roquette Frθres S.A. διότι καθόριζαν την τιμή και επιμέριζαν την αγορά γλυκονικού νατρίου. Η Επιτροπή χαρακτήρισε τη συμπεριφορά των εταιρειών ως «πολύ σοβαρή» παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ και του ΕΟΧ.

49. Μετά από έρευνα που ξεκίνησε το 1997, η Επιτροπή απέδειξε ότι οι εταιρείες συμμετείχαν σε παγκόσμια σύμπραξη μεταξύ των ετών 1987 και 1995. Οι συμφωνίες της σύμπραξης εφαρμόζονταν μέσω ενδελεχούς παρακολούθησης των πωλήσεων, διενέργειας τακτικών πολυμερών και διμερών συνεδριάσεων και εφαρμογής ενός συστήματος αποζημίωσης. Η Επιτροπή συγκέντρωσε αποδεικτικά στοιχεία για τη διενέργεια περισσότερων από 25 συνεδριάσεων της σύμπραξης καθ' όλη την ανωτέρω περίοδο.

50. Το γλυκονικό νάτριο είναι χημική ουσία που χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό μετάλλων και γυαλιού, με εφαρμογές όπως η πλύση φιαλών, ο καθαρισμός σκευών και η αφαίρεση βαφής, ενώ χρησιμοποιείται επίσης ως πρόσθετο τροφίμων και έχει διάφορες άλλες χημικές εφαρμογές.

51. Η Επιτροπή χορήγησε για πρώτη φορά πολύ σημαντική μείωση του προστίμου δυνάμει του Κεφαλαίου Β της ανακοίνωσης περί επιείκειας. Το πρόστιμο της Fujisawa μειώθηκε κατά 80% επειδή ήταν η πρώτη που προσκόμισε στοιχεία καθοριστικά για την απόδειξη της ύπαρξης της σύμπραξης, προτού η Επιτροπή προβεί σε έρευνα βάσει σχετικής απόφασης. Η Επιτροπή δεν χορήγησε στη Fujisawa μείωση του προστίμου της κατά 100%, όπως μπορούσε να πράξει βάσει του κεφαλαίου Β της ανακοίνωσης, διότι η Fujisawa προσέγγισε την Επιτροπή μόνον αφού έλαβε αίτημα παροχής πληροφοριών. Ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι η εν λόγω εταιρεία δεν παρουσιάστηκε αυθόρμητα προτού αποφασιστεί η διενέργεια έρευνας.

Βιταμίνες [46]

[46] Υπόθεση COMP/37.512. IP/01/1625, 21.11.2001.

52. Την 21η Νοεμβρίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 81 της συνθήκης και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ, όπου διαπιστώθηκε ότι δεκατρείς παραγωγοί βιταμινών A, E, B1, B2, B5, B6, C, D3, φολικού οξέος, β-καροτενίου και καροτενοειδών συμμετείχαν σε συμπράξεις για καθένα από τα ανωτέρω προϊόντα διαπράττοντας συνολικά δώδεκα χωριστές παραβάσεις.

53. Η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 855,23 εκατ. EUR σε οκτώ εταιρείες για τον καθορισμό των τιμών οκτώ διαφορετικών προϊόντων και για την κατανομή ποσοστώσεων πώλησης για τα ίδια προϊόντα. Η παραγραφή του δικαιώματος επιβολής προστίμων σε υποθέσεις ανταγωνισμού [47] είχε εφαρμογή για τις παραβάσεις που αφορούσαν τις βιταμίνες B1, B6, H και το φολικό οξύ. έτσι η Επιτροπή δεν επέβαλε πρόστιμο στις εταιρείες για τη συμμετοχή τους στις συμπράξεις αυτές. Κάθε συμφωνία αποτελούσε πολύ σοβαρή παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού και εξ αυτού δικαιολογείται το μεγάλο ύψος των συνολικών προστίμων που επιβλήθηκαν.

[47] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2988/74 του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1974 περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας.

54. Εντυπωσιακό χαρακτηριστικό αυτού του πλέγματος συμφωνιών ήταν ο κεντρικός ρόλος που διαδραμάτισαν η Hoffmann-La Roche και η BASF, οι δύο βασικοί παραγωγοί βιταμινών, σε όλες σχεδόν τις συμπράξεις, ενώ η συμμετοχή άλλων εταιρειών αφορούσε περιορισμένο μόνο αριθμό βιταμινών.

55. Οι συμμετέχοντες σε όλες τις συμπράξεις καθόριζαν τις τιμές διαφόρων βιταμινών, κατένειμαν ποσοστά πωλήσεων, εφάρμοζαν από κοινού συμφωνηθείσες αυξήσεις τιμών και εξέδιδαν ανακοινώσεις σχετικά με τις τιμές με βάση τις συμφωνίες τους. Δημιούργησαν επίσης έναν μηχανισμό παρακολούθησης και εκτέλεσης των συμφωνιών τους και συμμετείχαν σε τακτικές συνεδριάσεις για την εφαρμογή των σχεδίων τους. Ο τρόπος λειτουργίας των διαφόρων συμπράξεων ήταν κατ' ουσίαν ο ίδιος. Λόγω της διάρκειας και της ομοιότητας των χρησιμοποιούμενων μεθόδων, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο να υπαγάγει σε ενιαία διαδικασία και απόφαση το πλέγμα συμφωνιών που κάλυπταν τις διάφορες βιταμίνες.

Κιτρικό οξύ [48]

[48] Υπόθεση COMP/36.604. IP/01/1743, 5.12.2001.

56. Στις 5 Δεκεμβρίου η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει πρόστιμα συνολικού ύψους 135,22 εκατ. EUR σε πέντε επιχειρήσεις παραγωγής κιτρικού οξέος.

57. Η έρευνα της Επιτροπής έδειξε ότι αυτοί οι πέντε παραγωγοί συμμετείχαν, από το 1991 έως το 1995, σε μυστική σύμπραξη παγκόσμιας εμβέλειας που τους επέτρεπε να καθορίζουν τις τιμές και να επιμερίζουν την αγορά κιτρικού οξέος. Η συμφωνία αυτή αποτελεί πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ, γεγονός που δικαιολογεί το υψηλό ποσό των προστίμων.

Βελγικές ζυθοποιίες [49]

[49] Υπόθεση COMP/37.614, ανακοίνωση τύπου IP/01/1739, 5.12.01.

58. Στις 5 Δεκεμβρίου 2001 η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 91,655 εκατ. EUR σε πέντε εταιρείες για τη συμμετοχή τους σε δύο διαφορετικές μυστικές συμπράξεις στη βελγική αγορά μπίρας.

59. Στην πρώτη σύμπραξη συμμετείχαν, αφενός, η Interbrew και, αφετέρου, η Alken-Maes και η Danone (μητρική εταιρεία της Alken-Maes την εποχή εκείνη). Η Interbrew και η Alken-Maes/Danone, οι οποίες κατείχαν την πρώτη και τη δεύτερη θέση στην αγορά, συνήψαν ένα γενικό σύμφωνο μη επίθεσης, συμφώνησαν τον επιμερισμό των πελατών στον τομέα ξενοδοχείων, εστιατορίων και καφετεριών (hotels, restaurants, cafιs - "horeca") ή τομέα «επιτόπιας κατανάλωσης», τον καθορισμό των τιμών στον τομέα λιανικού εμπορίου ή τομέα «μη επιτόπιας κατανάλωσης», τον περιορισμό των επενδύσεων και της διαφήμισης στον τομέα "horeca", τη νέα διάρθρωση των τιμολογίων ("horeca"και λιανικό εμπόριο) και οργάνωσαν σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών σε μηνιαία βάση σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων ("horeca"και λιανικό εμπόριο). Η σύμπραξη διήρκεσε από το 1993 μέχρι το 1998. Οι Πρόεδροι-Διευθύνοντες Σύμβουλοι και άλλα ανώτερα διευθυντικά στελέχη των εμπλεκόμενων εταιρειών πραγματοποιούσαν τακτικές συνεδριάσεις για τη σύναψη και παρακολούθηση αυτών των συμφωνιών. Η Επιτροπή θεώρησε την παράβαση «πολύ σοβαρή». Κατά τον καθορισμό του προστίμου η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη το γεγονός ότι η Danone είχε διαπράξει στο παρελθόν παρόμοιες παραβάσεις του άρθρου 81. [50]

[50] Απόφαση της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 1984 (επίπεδο γυαλί) και απόφαση της Επιτροπής της 15ης Μαΐου 1974 (επίπεδο γυαλί).

60. Η δεύτερη σύμπραξη αφορούσε τη βελγική αγορά μπίρας ιδιωτικού σήματος. Πρόκειται για μπίρα την οποία προμηθεύονται τα σουπερμάρκετ από ζυθοποιούς, αλλά την πωλούν με το δικό τους σήμα. Από τον Οκτώβριο του 1997 μέχρι τον Ιούλιο του 1998, η Interbrew, ο Alken-Maes, η Haacht και η Martens πραγματοποίησαν τέσσερις συνεδριάσεις με θέμα τη βελγική αγορά μπίρας ιδιωτικού σήματος εν γένει και ειδικότερα τις τιμές και τους πελάτες τους. Στις συνεδριάσεις αυτές οι τέσσερις ζυθοποιοί αντάλλασσαν επίσης επιχειρηματικές πληροφορίες. Η εν λόγω σύμπραξη θεωρήθηκε ως «σοβαρή» παράβαση.

Ζυθοποιίες του Λουξεμβούργου [51]

[51] Υπόθεση COMP/37.800, ανακοίνωση τύπου IP/01/1740, 5.12.2001.

61. Στις 5 Δεκεμβρίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 448 000 EUR σε τρεις ζυθοποιίες του Λουξεμβούργου, την Brasserie Bofferding, την Brasserie Battin και την Brasserie de Wiltz για τη συμμετοχή τους σε συμφωνία επιμερισμού της αγοράς στον τομέα "horeca" ή τομέα «επιτόπιας κατανάλωσης» (ξενοδοχεία, εστιατόρια και καφετερίες) του Λουξεμβούργου. Μια άλλη ζυθοποιία, η Brasserie de Luxembourg, η οποία είναι θυγατρική της Interbrew, απέφυγε την επιβολή προστίμου, διότι αποκάλυψε τη σύμπραξη στην Επιτροπή και πληρούσε όλες τις άλλες προϋποθέσεις που αναφέρονται στο κεφάλαιο Β της ανακοίνωσης περί επιείκειας.

62. Οι ζυθοποιοί είχαν συμφωνήσει εγγράφως να σέβονται αμοιβαία τις συμφωνίες τους αποκλειστικής προμήθειας («δεσμευμένες πωλήσεις μπίρας») με πελάτες στον τομέα horeca, ενώ επιπλέον εφάρμοζαν μέτρα για τον περιορισμό της εισόδου αλλοδαπών ζυθοποιών στον τομέα horeca του Λουξεμβούργου. Η συμφωνία παρέμεινε σε ισχύ από το 1985 έως το 2000. Θεωρήθηκε ως «σοβαρή» παράβαση.

Φωσφορικός ψευδάργυρος [52]

[52] Υπόθεση COMP/37.027. IP/01/1797, 11.12.2001.

63. Στις 11 Δεκεμβρίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 11,95 εκατ. EUR σε έξι επιχειρήσεις που παράγουν ή παρήγαν φωσφορικό ψευδάργυρο. Η έρευνα της Επιτροπής κατέδειξε ότι οι εν λόγω έξι παραγωγοί συμμετείχαν, μεταξύ των ετών 1994 και 1998, σε σύμπραξη εκτεινόμενη σε ολόκληρο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η οποία τους επέτρεπε να καθορίζουν τις τιμές και να επιμερίζουν μεταξύ τους το μερίδιο ύψους 90% που κατείχαν στην αγορά φωσφορικού ψευδαργύρου, μιας αντιδιαβρωτικής μεταλλικής χρωστικής ουσίας που χρησιμοποιείται στην παραγωγή βιομηχανικών χρωμάτων. Η εν λόγω συμφωνία λόγω της φύσης της συνιστούσε πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ.

Συμβιβασμοί σχετικά με τραπεζικές προμήθειες για την ανταλλαγή νομισμάτων της ζώνης του ευρώ και Γερμανικές Τράπεζες [53]

[53] Υπόθεση COMP/37.919. IP/01/1796, 11.12.2001.

64. Λίγο μετά τη δημιουργία του ευρώ, την 1η Ιανουαρίου 1999, η Επιτροπή (ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς) έλαβε καταγγελίες σχετικά με το γεγονός ότι οι προμήθειες ανταλλαγής τραπεζογραμματίων και κερμάτων της ζώνης του ευρώ παρέμεναν υψηλές. Η Επιτροπή διενήργησε αρκετούς αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε διάφορες τράπεζες και απέστειλε αιτήματα παροχής πληροφοριών στις περισσότερες τράπεζες της ζώνης του ευρώ. Συγκέντρωσε πληροφορίες που έδειχναν ότι ορισμένες εθνικές ομάδες τραπεζών είχαν ενδεχομένως συνεργήσει για να διατηρηθούν οι προμήθειες συναλλάγματος σε ορισμένα επίπεδα, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι ζημίες από την καθιέρωση του ευρώ. Βάσει αυτών των πληροφοριών η Επιτροπή κίνησε διαδικασία το 2000 κατά πολλών τραπεζών και ανταλλακτηρίων συναλλάγματος σε επτά κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Γερμανία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία).

65. Ωστόσο, αρκετές τράπεζες ανέλαβαν την πρωτοβουλία να υποβάλουν μονομερείς προτάσεις στην Επιτροπή, οι οποίες προέβλεπαν (i) σημαντική μείωση των εφαρμοζόμενων προμηθειών για την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων των νομισμάτων που ανήκουν στη ζώνη του ευρώ, και (ii) πλήρη κατάργησή τους το αργότερο μέχρι τον Οκτώβριο του 2001, τουλάχιστον για τις πράξεις αγοράς από κατόχους λογαριασμών.

66. Λαμβάνοντας υπόψη την εξαιρετική περίσταση της εξαφάνισης της σχετικής αγοράς και το άμεσο όφελος που θα παρείχε στους καταναλωτές η εφαρμογή των ανωτέρω προτάσεων, η οποία θα οδηγούσε σε απόκλιση από την προβαλλόμενη αθέμιτη σύμπραξη, η Επιτροπή αποφάσισε να περατώσει τις διαδικασίες σύμπραξης κατά πενήντα και πλέον τραπεζών στο Βέλγιο, στη Φινλανδία, στην Ιρλανδία, στις Κάτω Χώρες, στην Πορτογαλία και κατά ορισμένων τραπεζών στη Γερμανία [54].

[54] IP/01/1159, 31.7.2001.

67. Στις 12 Δεκεμβρίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα σε πέντε γερμανικές τράπεζες, συνολικού ύψους 100,8 εκατ. EUR, για τη σύναψη συμφωνίας επιβολής προμήθειας ύψους 3% περίπου για την αγορά και πώληση τραπεζογραμματίων της ζώνης του ευρώ κατά τη διάρκεια της τριετούς μεταβατικής περιόδου που ξεκίνησε την 1.01.1999.

68. Η υπόθεση που αφορούσε την Αυστρία θα εξεταστεί λεπτομερέστερα στο πλαίσιο ευρύτερης σύμπραξης στον τραπεζικό τομέα της Αυστρίας που τελεί υπό έρευνα.

Αυτοαντιγραφικό χαρτί [55]

[55] Υπόθεση COMP/36.212. IP/01/1892, 20.12.2001.

69. Στις 20 Δεκεμβρίου η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει πρόστιμα συνολικού ύψους 313,69 εκατ. EUR σε δέκα επιχειρήσεις παραγωγής αυτοαντιγραφικού χαρτιού.

70. Η έρευνα της Επιτροπής κατέδειξε ότι οι εμπλεκόμενες εταιρείες συμμετείχαν, μεταξύ των ετών 1992 και 1995, σε μυστική σύμπραξη ευρωπαϊκής εμβέλειας με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας των συμμετεχόντων μέσω συλλογικών αυξήσεων των τιμών. Η συμφωνία αυτή λόγω της φύσης της αποτελεί πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ, γεγονός που δικαιολογεί το υψηλό ποσό των προστίμων, ιδίως του προστίμου ύψους 184,27 εκατ. EUR που επιβλήθηκε στην Arjo Wiggins Appleton, μεγαλύτερου παραγωγού και υποκινητή της σύμπραξης. Η Sappi απαλλάχθηκε πλήρως από την επιβολή προστίμου για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη, διότι ήταν η πρώτη εταιρεία που συνεργάστηκε με την Επιτροπή και προσκόμισε καθοριστικά αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τη σύμπραξη.

Απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση "British Sugar"

71. Με απόφαση της 14.10.1998, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις εταιρείες παραγωγής ζάχαρης British Sugar και Tate&Lyle και στις εταιρείες εμπορίας ζάχαρης Napier Brown και James Budgett για παράβαση του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, η οποία συνίστατο σε συντονισμό της τιμολογιακής πολιτικής των μερών στην αγορά λευκής ζάχαρης σε κόκκους στο Ηνωμένο Βασίλειο [56].

[56] Για εκτενή περιγραφή της απόφασης, βλ. 28η Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 1998, σσ. 162-164.

72. Κατόπιν προσφυγής τριών από τα μέρη, το Πρωτοδικείο εξέδωσε απόφαση στις 12.7.2001 [57] επικυρώνοντας πλήρως την απόφαση της Επιτροπής, εκτός από τη μείωση του προστίμου της εταιρείας Tate&Lyle. Το Πρωτοδικείο δεν δέχθηκε κανένα από τα διάφορα επιχειρήματα με τα οποία τα μέρη προσπάθησαν να δείξουν ότι δεν υφίστατο παράβαση και ότι η συμπεριφορά τους δεν ήταν ικανή να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.

[57] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-202/98, T-204/98, T-207/98 Tate&Lyle, British Sugar, Napier Brown κατά Επιτροπής.

73. Όσον αφορά τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν, το Πρωτοδικείο επικύρωσε τα πορίσματα της Επιτροπής σχετικά με το χαρακτηρισμό της παράβασης ως σοβαρής, τη διάρκειά της, την εκ προθέσεως διάπραξή της και την εκτίμηση των επιβαρυντικών και ελαφρυντικών περιστάσεων. Εξετάζοντας την επιείκεια, το Πρωτοδικείο δεν αμφισβήτησε τις αρχές της ισχύουσας ανακοίνωσης της Επιτροπής περί επιείκειας [58]. Ωστόσο, το Πρωτοδικείο θεώρησε ότι η Επιτροπή εσφαλμένα χαρακτήρισε τη συνεργασία της Tate&Lyle ως μη συνεχή και πλήρη κατά την έννοια του σημείου B(δ) της ανακοίνωσης. Έτσι, ασκώντας την εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας [59] που διαθέτει, επανεκτίμησε τη συνεργασία της Tate&Lyle και μείωσε περαιτέρω το πρόστιμο, από 50% σε 60%.

[58] ΕΕ C 207 της 18.7.1996, σ. 4.

[59] Βλ.: άρθρο 229 της συνθήκης ΕΚ, άρθρο 17 του κανονισμού 17 του 1962.

74. Στο μεταξύ, η British Sugar άσκησε προσφυγή στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου [60].

[60] Υπόθεση C-359/01 P.

2. Άρθρα 82 και 86

2.1. Άρθρο 82 - Επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση

75. Το άρθρο 82 απαγορεύει στις επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση σε μια δεδομένη αγορά να εκμεταλλεύονται καταχρηστικά αυτή την κατάσταση εις βάρος τρίτων. Η κατάχρηση αυτή μπορεί να συνίσταται, για παράδειγμα, στον περιορισμό της παραγωγής, στη χρέωση υπέρογκων τιμών, τιμών που προκαλούν διακρίσεις ή εξοντωτικών τιμών, σε συνδεδεμένες πωλήσεις ή σε άλλες εμπορικές πρακτικές που δεν βασίζονται στην αρχή της οικονομικής αποτελεσματικότητας. Οι πρακτικές αυτού του είδους έχουν αρνητικές συνέπειες στον ανταγωνισμό. οι επιχειρήσεις που τις εφαρμόζουν διαθέτουν τέτοια ισχύ στην αγορά που τους επιτρέπει να παραμένουν απρόσβλητες από τις ανταγωνιστικές πιέσεις και να αποβάλλουν από την αγορά τους ανταγωνιστές τους, χωρίς να υποστούν οι ίδιες σημαντική βλάβη, ή να παρεμποδίζουν σε σημαντικό βαθμό την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά.

76. Το 2001 η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα σε 4 υποθέσεις υπαγόμενες στο άρθρο 82. Στις υπόλοιπες εξετασθείσες υποθέσεις, η Επιτροπή δέχθηκε τις δεσμεύσεις των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων ή τροποποιήσεις των συμφωνιών, χάρη στις οποίες περατώθηκαν οι καταχρηστικές πρακτικές. Οι εξετασθείσες υποθέσεις δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένους τομείς και αφορούν, μεταξύ άλλων, τον ταχυδρομικό τομέα την αυτοκινητοβιομηχανία.

Deutsche Post AG I [61]

[61] Υπόθεση COMP/C1/35.141.

77. Στις 20 Μαρτίου η Επιτροπή εξέδωσε την πρώτη της απόφαση βάσει του άρθρου 82 στον ταχυδρομικό τομέα, στην οποία αποφάνθηκε ότι ο γερμανικός ταχυδρομικός οργανισμός, Deutsche Post AG, είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση του στην αγορά εμπορικών δεμάτων χορηγώντας εκπτώσεις πιστής πελατειακής σχέσης και προβαίνοντας σε εξοντωτική τιμολόγηση. Το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην Deutsche Post ανήλθε σε 24 εκατ. EUR. Βλ. Κεφάλαιο I.Γ.2.2.

Deutsche Post AG II [62]

[62] Υπόθεση COMP/C1/36.915.

78. Στις 25 Ιουλίου εκδόθηκε άλλη μία απόφαση στον ταχυδρομικό τομέα, η οποία αφορούσε και πάλι την Deutsche Post AG. Βλ. Κεφάλαιο I.Γ.2.2.

Duales System Deutschland (DSD) [63]

[63] Υπόθεση Comp/34.493. IP/01/584.

79. Στις 20 Απριλίου η Επιτροπή αποφάσισε ότι η DSD, η εταιρεία που δημιούργησε το σήμα "Green Dot", καταχράστηκε τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά οργάνωσης της αποκομιδής και ανακύκλωσης συσκευασιών πώλησης στη Γερμανία. Η DSD είναι η μοναδική επιχείρηση που εκμεταλλεύεται ένα άρτιο σύστημα ανάληψης και ανακύκλωσης συσκευασιών στη Γερμανία. Η Επιτροπή δεν ήταν σύμφωνη με μια διάταξη της σύμβασης για τη χρήση σήματος μεταξύ της DSD και των πελατών της που υποχρέωνε τους τελευταίους να καταβάλλουν τέλη ανάλογα με τον όγκο των συσκευασιών που έφεραν το σήμα Green Dot, και όχι ανάλογα με τον όγκο των συσκευασιών για τις οποίες η DSD πράγματι παρείχε υπηρεσίες ανάληψης και ανακύκλωσης. Η εν λόγω διάταξη παρέβαινε το άρθρο 82, καθότι ανάγκαζε τους πελάτες να καταβάλλουν τέλη για υπηρεσίες που δεν παρέχονταν στην πραγματικότητα και επιπλέον εμπόδιζε την είσοδο ανταγωνιστών στην αγορά.

Ένθετο 3: Πολιτική ανταγωνισμού στον τομέα απορριμμάτων από συσκευασίες

Εφαρμόζοντας την περιβαλλοντική νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τα κράτη μέλη θέτουν στόχους για την ανάκτηση και ανακύκλωση απορριμμάτων από συσκευασίες, σύμφωνα με την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει. Οι εθνικές νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις κάθε χώρας καθορίζουν το πλαίσιο για τη βιομηχανία, η οποία στη συνέχεια οργανώνει διάφορα συστήματα αποκομιδής και ανακύκλωσης των συσκευασιών πώλησης. Στα λεγόμενα ολοκληρωμένα συστήματα, όπως αυτά που εξέτασε πρόσφατα η Επιτροπή, υπάρχουν συμβατικές σχέσεις μεταξύ του φορέα εκμετάλλευσης του συστήματος και των παραγωγών/διανομέων συσκευασμένων προϊόντων, των επιχειρήσεων αποκομιδής και των εγγυητριών επιχειρήσεων/επιχειρήσεων ανακύκλωσης.

Γενικώς, η Επιτροπή επιδιώκει να προστατεύει το συμφέρον των καταναλωτών. Στόχος της Επιτροπής είναι να διασφαλίσει ότι οι νέες αγορές που δημιουργούνται στον εν λόγω τομέα είναι ανοιχτές στον ανταγωνισμό, μεριμνώντας παράλληλα για την προστασία του περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα οι υπηρεσίες παρέχονται στην καλύτερη δυνατή τιμή. Η Επιτροπή εξέδωσε αρκετές επίσημες αποφάσεις και επιστολές θέσης στο αρχείο το 2001 (δύο αποφάσεις στην υπόθεση Duales System Deutschland [64], μία απόφαση στην υπόθεση Eco Emballages [65], επιστολές θέσης στο αρχείο στις υποθέσεις Pro Europe [66], Returpack-PET [67], Returpack Aluminium [68] και Returglas [69]), όπου εκτίθενται οι βασικές αρχές ανταγωνισμού που πρέπει να τηρούν τα εν λόγω συστήματα και οι οποίες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

[64] Υπόθεση COMP/D3/34.493, απόφαση της 20ής Απριλίου 2001, ΕΕ L 166 της 26.6.2001, σ.1. απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2001, ΕΕ L 319 της 4.12.2001, σ. 1.

[65] Υπόθεση COMP/D3/34.950, απόφαση της 15ης Ιουνίου 2001, ΕΕ L 233 της 31.8.2001, σ. 37.

[66] Υπόθεση COMP/D3/38.051.

[67] Υποθέσεις COMP/D3/35.656 και COMP/D3/37.224.

[68] Υπόθεση COMP/D3/35.658.

[69] Υπόθεση COMP/D3/35.669.

(α) Δυνατότητα επιλογής για τις εταιρείες: Η Επιτροπή πιστεύει ότι οι εταιρείες που υποχρεούνται να ανακτούν και να ανακυκλώνουν απορρίμματα πρέπει να έχουν δυνατότητα επιλογής μεταξύ αρκετών συστημάτων ή άλλων μηχανισμών για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους. Ο στόχος που επιδιώκεται είναι να εξασφαλιστεί η δυνατότητα αυτών των εταιρειών να μην συμβάλλονται με το δεσπόζον σύστημα ή να το πράττουν μόνο για ένα μέρος των συσκευασιών τους. Λαμβάνοντας υπόψη την πολύ ισχυρή θέση στην αγορά των ήδη υπαρχόντων συστημάτων, είναι απολύτως απαραίτητο για τον ανταγωνισμό να μην υπάρχουν περιορισμοί πρόσβασης στην αγορά για τις εναλλακτικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών. Ένας ακόμη στόχος είναι να διασφαλιστεί η δυνατότητα ανάπτυξης νέων μορφών δραστηριοτήτων στην ανάκτηση συσκευασιών και, κατ' επέκταση, να αρθούν τα εμπόδια για τους μηχανισμούς ιδίας διάθεσης και για άλλους ατομικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν δέχεται καταχρηστική συμπεριφορά στην αγορά που θα εδραίωνε τη δεσπόζουσα θέση του υφιστάμενου φορέα εκμετάλλευσης.

(β) Αποφυγή αδικαιολόγητων συμφωνιών αποκλειστικότητας: Όταν η Επιτροπή εξετάζει περιορισμούς του ανταγωνισμού στον τομέα ανάκτησης απορριμμάτων από συσκευασίες δίδει ιδιαίτερη σημασία στο αντικείμενο και τη διάρκεια των συμβάσεων. Η Επιτροπή αντιμετωπίζει εν γένει δυσμενώς κάθε είδους συμφωνία αποκλειστικότητας, όταν δεν υπαγορεύεται από βάσιμους και πειστικούς λόγους οικονομικής φύσεως.

(γ) Πρόσβαση χωρίς περιορισμούς στην υποδομή αποκομιδής: Ένα από τα χαρακτηριστικά της αγοράς αποκομιδής και διαλογής απορριμμάτων από συσκευασίες από τα νοικοκυριά είναι ότι στην πράξη είναι συχνά πολύ δύσκολο να δημιουργηθεί δεύτερη υποδομή αποκομιδής, πέραν της υπάρχουσας. Θα ήταν άβολο για τα νοικοκυριά να χρησιμοποιούν διαφορετικούς κάδους για τα διάφορα συστήματα αποκομιδής του ίδιου υλικού και τούτο δεν θα αποτελούσε βιώσιμη οικονομικά λύση. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι η από κοινού χρησιμοποίηση των μέσων αποκομιδής από τις επιχειρήσεις αποκομιδής αποτελεί προϋπόθεση για να εκδηλωθεί στην πράξη ανταγωνισμός.

(δ) Ελεύθερη εμπορία δευτερογενών υλικών: Η εμπορία δευτερογενών υλικών από τις εταιρείες αποκομιδής πρέπει επίσης να γίνεται κατά το δυνατόν ελεύθερα, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι τα υλικά διοχετεύονται στον κατάλληλο δίαυλο επανεπεξεργασίας. Πράγματι, τα υλικά συσκευασίας, κατόπιν της αποκομιδής και διαλογής τους, μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ως δευτερογενής πρώτη ύλη για διάφορα νέα προϊόντα.

Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τις αρχές που σκιαγραφούνται ανωτέρω και στις εκκρεμείς και μελλοντικές υποθέσεις. Ο καταναλωτής θα έχει άμεσο όφελος από την εφαρμογή αυτών των αρχών, καθότι ο ανταγωνισμός στη σχετική αγορά ανάκτησης απορριμμάτων από συσκευασίες αναμένεται να μειώσει το τίμημα που εν τέλει καταβάλλει ο καταναλωτής για τα προϊόντα που συλλέγονται από τα συστήματα ανάκτησης.

Michelin [70]

[70] Υπόθεση COMP/36.041. IP/01/873.

80. Στις 20 Ιουνίου η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει πρόστιμο ύψους 19,76 εκατ. EUR στη γαλλική εταιρεία κατασκευής ελαστικών Michelin για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στη γαλλική αγορά αναγομωμένων ελαστικών και ελαστικών αντικατάστασης για βαρέα οχήματα. Η έρευνα της Επιτροπής έδειξε ότι, μεταξύ των ετών 1990 και 1998, η Michelin εφάρμοζε ένα περίπλοκο σύστημα εκπτώσεων, δώρων και εμπορικών συμφωνιών, που είχε ως αποτέλεσμα να δεσμεύονται οι έμποροι με τη Michelin ως προμηθευτή τους, και έτσι να αποκλείονται τεχνητά οι ανταγωνιστές της Michelin από την αγορά. Επιβλήθηκε υψηλό πρόστιμο λόγω της σοβαρότητας και της διάρκειας της παράβασης, αλλά και λόγω του ότι η Michelin είχε διαπράξει και στο παρελθόν παρόμοια παράβαση.

IMS Health [71]

[71] Υπόθεση COMP/38.044 IMS Health/NDC, απόφαση της 3.7.2001, ΕΕ L 59 της 28.2.2002.

81. Στις 3 Ιουλίου η Επιτροπή εξέδωσε ασφαλιστικά μέτρα κατά της IMS Health (Ηνωμένες Πολιτείες), εταιρείας με ηγετική θέση παγκοσμίως στη συλλογή δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις φαρμακευτικών προϊόντων και τις συνταγές, διατάσσοντάς την να χορηγήσει άδεια εκμετάλλευσης της «δομής 1860 πλίνθων», η οποία χωρίζει τη Γερμανία σε 1.860 περιοχές πώλησης ή "πλίνθους". Η Επιτροπή θεώρησε ότι η άρνηση της IMS να χορηγήσει άδεια χρήσης της δομής, η οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, έχει γίνει εκ των πραγμάτων πρότυπο για τη γερμανική φαρμακευτική βιομηχανία, αποτελεί εκ πρώτης όψεως κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Η άρνηση αυτή εμπόδισε την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά δεδομένων πωλήσεων φαρμακευτικών προϊόντων και θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή και ανεπανόρθωτη ζημία στους υφιστάμενους ανταγωνιστές της IMS, τις εταιρείες NDC Health (Ηνωμένες Πολιτείες) και AzyX Geopharma Services (Βέλγιο). Ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου, στο οποίο προσέφυγε η IMS υποβάλλοντας αίτηση λήψης προσωρινών μέτρων, ανέστειλε την εκτέλεση της απόφασης της Επιτροπής στις 26 Οκτωβρίου μέχρις ότου εκδοθεί οριστική απόφαση σχετικά με την προσφυγή ακυρώσεως. [72] Η NDC Health άσκησε προσφυγή κατά της διάταξης του Προέδρου του Πρωτοδικείου στις 12 Δεκεμβρίου.

[72] Υπόθεση T-184/01 R. Ο Πρόεδρος αποφάνθηκε ότι ο καταχρηστικός χαρακτήρας της συμπεριφοράς της IMS δεν μπορεί να θεωρηθεί πρόδηλος βάσει των ισχυόντων κανόνων ανταγωνισμού, ότι υπήρχε κίνδυνος να υποστεί η IMS σοβαρή και ανεπανόρθωτη ζημία, εάν αναγκαζόταν να χορηγήσει άδεια εκμετάλλευσης στους ανταγωνιστές της, και ότι η στάθμιση των συμφερόντων στην προκειμένη υπόθεση επιτάσσει την αναστολή εκτέλεσης της απόφασης.

De Post/la Poste (Βέλγιο) [73]

[73] Υπόθεση COMP/C1/37.859, ΕΕ L 61 της 2.3.2002.

82. Στις 5 Δεκεμβρίου η Επιτροπή αποφάσισε ότι ο βελγικός ταχυδρομικός οργανισμός De Post/la Poste είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση του, θέτοντας ως προϋπόθεση για την εφαρμογή προτιμησιακού τιμολογίου στις υπηρεσίες γενικού επιστολικού ταχυδρομείου την αποδοχή συμπληρωματικής σύμβασης που κάλυπτε μια νέα ταχυδρομική υπηρεσία μεταξύ επιχειρήσεων ("B2B") και επέβαλε πρόστιμο ύψους 2,5 εκατ. EUR. Βλ. Κεφάλαιο I.Γ.2.2.

2.2. Άρθρο 86 παράγραφος 1 σε συνδυασμό με το άρθρο 82 - Δημόσιες επιχειρήσεις/επιχειρήσεις με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα και δεσπόζουσα θέση

83. Σύμφωνα με το άρθρο 86, οι κανόνες ανταγωνισμού έχουν επίσης εφαρμογή στις δημόσιες επιχειρήσεις και στις επιχειρήσεις στις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα. τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να θεσπίζουν ούτε να διατηρούν μέτρα αντίθετα προς του κανόνες ανταγωνισμού σχετικά με τις εν λόγω επιχειρήσεις.

La Poste (Γαλλία) [74]

[74] Υπόθεση COMP/C1/37.133.

84. Στις 23 Οκτωβρίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση σχετικά με τον έλεγχο των σχέσεων μεταξύ της γαλλικής εταιρείας La Poste και εταιρειών που εξειδικεύονται στη σύνθεση και προετοιμασία ταχυδρομικών αποστολών. Η Επιτροπή διέβλεψε σύγκρουση συμφερόντων στις σχέσεις μεταξύ της La Poste και ιδιωτικών εταιρειών προετοιμασίας των ταχυδρομικών αποστολών, καθότι η La Poste είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστής των εταιρειών αυτών και αναπόφευκτα, λόγω του μονοπωλίου της στον ταχυδρομικό τομέα, εταίρος τους. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η σύγκρουση συμφερόντων ωθεί την La Poste σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της. Επειδή η γαλλική νομοθεσία δεν προβλέπει επαρκώς αποτελεσματικό ή ανεξάρτητο έλεγχο για την εξουδετέρωση της σύγκρουσης συμφερόντων, η Επιτροπή έκρινε ότι το γαλλικό κράτος παρέβη το άρθρο 86 παράγραφος 1 σε συνδυασμό με το άρθρο 82 της συνθήκης.

Γ - Εξελίξεις στον τομεα του ανταγωνισμου ανα τομεα

1. Ενέργεια: Ελευθέρωση του τομεα Ηλεκτρικής Ενέργειας και Αερίου

85. Το 2001 σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στον ευρωπαϊκό ενεργειακό τομέα (ηλεκτρική ενέργεια και αέριο), όπου βρίσκεται υπό εφαρμογή η διαδικασία ελευθέρωσης. Η αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού ενεργειακού τομέα συνεχίστηκε. Οι καταναλωτές ενέργειας άρχισαν να επωφελούνται σε μεγαλύτερο βαθμό από την ελευθέρωση και πολλοί από αυτούς εκμεταλλεύθηκαν τη δυνατότητα να αλλάξουν προμηθευτή. Προτάθηκαν νέα νομοθετικά μέτρα για την επιτάχυνση της διαδικασίας ελευθέρωσης. Τέλος, εξίσου σημαντικό είναι ότι ελήφθησαν αρκετά επικουρικά μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ελευθέρωση θα γίνει οικονομική πραγματικότητα.

86. Η διαδικασία ελευθέρωσης επιτάσσει στους συμμετέχοντες στην αγορά να προσαρμοστούν στη νέα οικονομική πραγματικότητα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η ελευθέρωση αναγκάζει τις εταιρείες ενέργειας να γίνουν πιο αποτελεσματικές (εξορθολογισμός) και να βελτιώσουν τις υπηρεσίες τους προς τους καταναλωτές. Ταυτόχρονα, προσφέρει νέες ευκαιρίες στις εταιρείες αυτές. Οι εταιρείες ενέργειας μπορούν πλέον να επεκτείνουν γεωγραφικά τις δραστηριότητές τους και να γίνουν πολυεθνικές. Μπορούν επίσης να εισέλθουν σε νέες αγορές προϊόντων και έτσι να παρέχουν πολλαπλές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Το έτος 2001 έδειξε ότι η διαδικασία αναδιάρθρωσης του ευρωπαϊκού ενεργειακού τομέα βρίσκεται υπό εξέλιξη και οδηγεί σε αύξηση των συγκεντρώσεων, προκειμένου κυρίως να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας και πεδίου δράσης. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα το 2001 ήταν η πολιτική απόκτησης συμμετοχών της EDF στην Ισπανία, στην Ιταλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και η απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής από τη γερμανική επιχείρηση ηλεκτρισμού EON στη γερμανική επιχείρηση αερίου Ruhrgas. Κατά το μέτρο που η Επιτροπή είναι αρμόδια να εξετάσει τις συγκεντρώσεις αυτές βάσει του κανονισμού περί συγκεντρώσεων [75], εξασφαλίζει ότι οι συγκεντρώσεις δεν οδηγούν στη δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης στις αγορές ενέργειας.

[75] Η απόκτηση πλειοψηφικής συμμετοχής στην Ruhrgas από την EON εξετάζεται από τη γερμανική Bundeskartellamt.

87. Απώτερος στόχος της πολιτικής ελευθέρωσης - από την άποψη του ανταγωνισμού - είναι να δοθούν στους καταναλωτές ευρύτερες δυνατότητες επιλογής μεταξύ προμηθευτών, οι οποίοι με τη σειρά τους θα ανταγωνίζονται μεταξύ τους με βάση τις τιμές και τις υπηρεσίες. Οι καταναλωτές - ιδίως στις χώρες που προτίμησαν να προωθήσουν το άνοιγμα της αγοράς πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων που επιβάλλουν οι οδηγίες στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και του αερίου - επωφελούνται ήδη από τη διαδικασία ελευθέρωσης. Έτσι, σε κοινοτικό επίπεδο οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας (εξαιρουμένων του ΦΠΑ και των ενεργειακών φόρων) για τους μεγάλους βιομηχανικούς χρήστες έχουν μειωθεί μετά την έναρξη της εφαρμογής της πολιτικής ελευθέρωσης, ασφαλώς με ορισμένες διαφορές μεταξύ κρατών μελών. Υπάρχουν επίσης ορισμένες ενδείξεις περί σύγκλισης των τιμών μεταξύ κρατών μελών [76]. Όσον αφορά τον τομέα του αερίου, η κατάσταση είναι κάπως διαφορετική, καθότι το αέριο σε μεγάλο βαθμό εισάγεται βάσει μακροπρόθεσμων συμβάσεων και ότι οι τιμές που προβλέπουν αυτές οι συμβάσεις για τις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης συνδέονται εν γένει με τις τιμές του πετρελαίου. Ως εκ τούτου, η αύξηση των τιμών του πετρελαίου οδήγησε πέρυσι και σε αύξηση της τιμής του αερίου. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα αναμένεται ότι θα αναπτυχθούν και στην ηπειρωτική Ευρώπη κέντρα εμπορίας αερίου, γεγονός που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ρευστότητα και περισσότερες βραχυπρόθεσμες εμπορικές πράξεις. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα υπάρχει μια νέα τιμή αναφοράς για τους συμμετέχοντες στην αγορά, η οποία θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη σύνδεση με την τιμή του πετρελαίου και έτσι θα διευκολύνονταν οι διαπραγματεύσεις για τις τιμές.

[76] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής: Πρώτη έκθεση σχετικά με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου, SEC(2001)1957, 3.12.2001, σ. 23.

1.1. Πρόταση της Επιτροπής για την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου

88. Από νομοθετική άποψη, η σημαντικότερη εξέλιξη κατά τη διάρκεια του 2001 ήταν η πρόταση της Επιτροπής για μια νέα οδηγία που θα συμβάλει στην ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου [77]. Η πρόταση, η οποία υποβλήθηκε στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάρτιο του 2001 κατόπιν δημόσιας ακρόασης συμμετεχόντων στην αγορά που έγινε το φθινόπωρο του 2000, περιλαμβάνει ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία.

[77] COM(2001)125 τελικό, 13.3.2001.

89. Όσον αφορά τα «ποσοτικά στοιχεία», η πρόταση προβλέπει το άνοιγμα της αγοράς για όλους τους εμπορικούς καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι το 2003, για όλους τους εμπορικούς καταναλωτές αερίου μέχρι το 2004 και για όλους τους υπόλοιπους χρήστες - συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών - μέχρι το 2005. Η Επιτροπή διαμόρφωσε την πρότασή της λαμβάνοντας υπόψη ότι η εφαρμογή των υπαρχουσών οδηγιών από τα κράτη μέλη οδήγησε σε άνοιγμα της αγοράς σε διαφορετικό βαθμό. Επιπλέον, το 2001 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Γαλλίας και της Γερμανίας διότι δεν μετέφεραν ή δεν μετέφεραν πλήρως την οδηγία για το αέριο, καθώς και κατά του Βελγίου διότι δεν μετέφερε πλήρως την οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια.

90. Δυστυχώς, οι καταναλωτές των χωρών που προτίμησαν το βραδύ άνοιγμα της αγοράς βρίσκονται σε μειονεκτική θέση έναντι των καταναλωτών των χωρών που προτίμησαν το ταχύτερο άνοιγμα της αγοράς. Ομοίως, οι επιχειρήσεις ενέργειας στις δεύτερες χώρες υφίστανται ανταγωνισμό όσον αφορά το σύνολο της πελατείας τους, ενώ οι επιχειρήσεις ενέργειας στις πρώτες χώρες εξακολουθούν να επωφελούνται από την προστασία της πελατειακής βάσης, γεγονός που τους προσδίδει αθέμιτα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Αυτές οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μπορούν να μειωθούν ή να καταργηθούν μόνο εάν όλα τα κράτη μέλη συμφωνήσουν να προβούν σε άνοιγμα της αγοράς στον ίδιο βαθμό.

91. Όσον αφορά τα «ποιοτικά στοιχεία», η πρόταση προβλέπει, καταρχάς, την ενίσχυση των κανόνων διαχωρισμού. Δεδομένου ότι πολλές εταιρείες στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και του αερίου είναι καθέτως ολοκληρωμένες, δηλαδή ασκούν δραστηριότητες στη μεταφορά και προμήθεια (εκτός από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή την αποθήκευση αερίου), υπάρχει κίνδυνος το τμήμα μεταφοράς μιας εταιρείας να επιφυλάσσει ευνοϊκή μεταχείριση στο τμήμα προμήθειας της ίδιας εταιρείας, εις βάρος τρίτων εταιρειών που ζητούν πρόσβαση. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το θέμα η Επιτροπή πρότεινε στην οδηγία της να υποχρεωθούν οι καθέτως ολοκληρωμένες εταιρείες να προβούν στο νομικό διαχωρισμό των αντίστοιχων επιχειρηματικών μονάδων τους. Η πρόταση προβλέπει επίσης ορισμένα συνοδευτικά μέτρα προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρχει αδικαιολόγητη ροή πληροφοριών μεταξύ των διαχωρισμένων επιχειρηματικών μονάδων. Τέλος, προτάθηκε να επεκταθούν οι ενισχυμένοι κανόνες διαχωρισμού και στις μεγάλες εταιρείες διανομής.

92. Δεύτερον, η Επιτροπή προτείνει να γίνει υποχρεωτική για τα κράτη μέλη η σύσταση ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών σε εθνικό επίπεδο και η εφαρμογή του καθεστώτος ρυθμιζόμενης Πρόσβασης Τρίτων (σε αντιδιαστολή με το καθεστώς Πρόσβασης Τρίτων κατόπιν διαπραγματεύσεων, το οποία αποτελεί άλλη μια δυνατότητα βάσει των υφιστάμενων οδηγιών). Ρυθμιζόμενη πρόσβαση σημαίνει ότι η πρόσβαση χορηγείται βάσει τιμολογίων που εγκρίνει δημόσια αρχή. Το πλεονέκτημα του καθεστώτος ρυθμιζόμενης πρόσβασης είναι ότι εν γένει επιφέρει μικρότερο κόστος συναλλαγών για τους τρίτους και ότι τα τιμολόγια ελέγχονται - εκ των προτέρων - από την εθνική ρυθμιστική αρχή.

93. Η πρόταση της Επιτροπής για την ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας έτυχε θερμής υποδοχής από τα περισσότερα κράτη μέλη στο Συμβούλιο της Στοκχόλμης τον Μάρτιο του 2001. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Γαλλία, εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με την καταληκτική προθεσμία για το πλήρες άνοιγμα της αγοράς. Άλλα κράτη μέλη, όπως η Γερμανία, τα οποία είχαν προτιμήσει το καθεστώς Πρόσβασης Τρίτων κατόπιν διαπραγματεύσεων και την απουσία εθνικής ρυθμιστικής αρχής, εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τα «ποιοτικά στοιχεία». Μολοντούτο, οι διαπραγματεύσεις για το σχέδιο οδηγίας ξεκίνησαν στο πλαίσιο των ομάδων εργασίας του Συμβουλίου και κατά τη διάρκεια του 2001 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος. Ως εκ τούτου, προσδοκάται ότι οι διαπραγματεύσεις θα μπορέσουν να ολοκληρωθούν εντός του 2002.

94. Τον Ιούνιο του 2001 η Επιτροπή υπενθύμισε στα κράτη μέλη την ευθύνη τους να μεριμνήσουν για την κατά το δυνατό συντομότερο άρση των ανισοτήτων ως προς το βαθμό ανοίγματος της αγοράς [78] και επέστησε την προσοχή τους στο γεγονός ότι οι εταιρείες δεν πρέπει να αποκομίζουν αδικαιολόγητα οφέλη από το διαφορετικό βαθμό ανοίγματος της αγοράς. Τέλος, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι - εάν τα κράτη μέλη δεν είναι σε θέση ή δεν είναι διατεθειμένα να εγκρίνουν την πρόταση της Επιτροπής για την ολοκλήρωση της αγοράς ενέργειας - η Επιτροπή θα κάνει ενδεχομένως χρήση των δυνατοτήτων που της παρέχει το άρθρο 86 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ. Το εν λόγω άρθρο εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να απευθύνει - υπό ορισμένες προϋποθέσεις - αποφάσεις και οδηγίες στα κράτη μέλη, χωρίς να απαιτείται η έγκριση των κρατών μελών.

[78] Ανακοίνωση τύπου IP/01/872, 20.6.2001.

95. Παράλληλα με τις νομοθετικές προτάσεις, πραγματοποιήθηκαν εργασίες και συζητήσεις με διεθνείς ομάδες ενδιαφερομένων (εθνικές διοικήσεις, ρυθμιστικές αρχές, καταναλωτές, παραγωγοί). Οι ομάδες αυτές (Φόρουμ της Φλωρεντίας για την ηλεκτρική ενέργεια και Φόρουμ της Μαδρίτης για το αέριο) συνεδρίασαν με πρωτοβουλία και με την ενεργό συμμετοχή της Επιτροπής. Αντικείμενο των συζητήσεων ήταν ορισμένα τεχνικά και ρυθμιστικά θέματα σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί εναρμόνιση, η οποία θα προωθούσε τις διασυνοριακές συναλλαγές και τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο χωρίς στρεβλώσεις του ανταγωνισμού τόσο για την αγορά αερίου, όσο και για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

1.2. Αλληλεπίδραση της πολιτικής ανταγωνισμού με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς

96. Η εφαρμογή της πολιτικής ανταγωνισμού διασφαλίζει ιδίως ότι η άρση των κρατικών φραγμών από τις οδηγίες για την