Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τους «Γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς στη γεωργία: επιπτώσεις στην ΚΓΠ»

(98/C 284/08)

Στις 11 Δεκεμβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με τους «Γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς στη γεωργία: επιπτώσεις στην ΚΓΠ».

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Ιουνίου 1998 με βάση εισηγητική έκθεση της κ. Sanchez Miguel.

Κατά την 356η σύνοδο ολομέλειας της 1ης και 2ας Ιουλίου 1998 (συνεδρίαση της 1ης Ιουλίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 145 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η χρήση της σύγχρονης βιοτεχνολογίας στον τομέα της γεωργίας προσφέρει, καταρχάς, νέες δυνατότητες για τη διασφάλιση των αποδόσεων, τον περιορισμό της χρήσης φυτοϋγειονομικών προϊόντων για την καταπολέμηση των παρασίτων ή των νόσων και την παραγωγή προϊόντων ποιότητας. Ήδη έχει αρχίσει στην ΕΕ η διεξαγωγή συζήτησης σχετικά με τη χρήση διαγονιδιακών οργανισμών στην γεωργία, στο πλαίσιο της οποίας λαμβάνονται υπόψη οι γνωμοδοτήσεις που τονίζουν τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα που δύνανται να προκληθούν από την εμφάνιση παρόμοιων οργανισμών, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, τόσο για την υγεία των καταναλωτών όσο και για το περιβάλλον. Εν τω μεταξύ διατίθενται στην αγορά προϊόντα ΓΤΟ που προέρχονται από χώρες εκτός της Κοινότητας, και ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ.

1.1.1. Επί του παρόντος (εκτιμήσεις του 1998) τα διαγονιδιακά φυτά αντιπροσωπεύουν 30 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμων εδαφών παγκοσμίως (σε σχέση με τα 14 εκατομμύρια εκτάρια που αντιπροσώπευαν το 1997). Το μεγαλύτερο μέρος των εν λόγω εκτάσεων βρίσκεται, κυρίως, στις ΗΠΑ (περίπου 88 % των καλλιεργούμενων εκτάσεων), στην Νότια Αμερική (βαμβακοφυτείες της Αργεντινής - 6 %), και επίσης στην Ιαπωνία (6 %). Δεν είναι γνωστό το συνολικό μέγεθος των καλλιεργούμενων εκτάσεων στην Κίνα, παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις οι εκτάσεις αυτές πρέπει να είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Εκτιμάται ότι οι εν λόγω καλλιεργούμενες εκτάσεις θα ανέλθουν κατά το έτος 2000 σε 60 εκατομμύρια εκτάρια, εκ των οποίων η Ευρώπη θα διαθέτει μόλις το 1 %.

1.2. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης, με σημείο αφετηρίας μία ευέλικτη θέση που λαμβάνει υπόψη όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (γεωργούς, καταναλωτές και αγροτοβιομηχανικό τομέα), είναι η συναγωγή συμπερασμάτων και η προσεκτική εξέταση των επιπτώσεων της καλλιέργειας ΓΤΟ στην ΚΓΠ, και κατά συνέπεια στις τελικές τιμές των προϊόντων, λαμβανομένων πάντοτε υπόψη των επιπτώσεων της γενικευμένης χρήσης τους στη διεθνή αγορά.

1.3. Ένα από τα σημαντικά και προκαταρκτικά θέματα είναι η χορήγηση έγκρισης και άδειας εμπορίας των γενετικά τροποποιημένων ποικιλιών. Τα κράτη μέλη δεν έχουν όλα την ίδια πολιτική επί του θέματος. Ορισμένα κράτη μέλη συνεχίζουν να απαγορεύουν, παρά τη χορήγηση κοινοτικής αδείας, την κυκλοφορία στην επικράτειά τους ορισμένων ποικιλιών γενετικά τροποποιημένου καλαμποκιού που προέρχεται από τις ΗΠΑ. Επί πολλά έτη η Γαλλία επέτρεπε τη διάθεση στην αγορά αμερικανικού διαγονιδιακού ρυζιού παρά το γεγονός ότι απαγόρευε, μέχρι πρόσφατα, την καλλιέργειά του στο έδαφός της.

1.4. Προτού επιτραπεί η καλλιέργεια διαγονιδιακών ποικιλιών στην ΕΕ χρειάζεται ευρύτατη ενημέρωση του κοινού και διεξαγωγή δημόσιας συζήτησης, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων, ώστε να καταδειχθούν επιστημονικά τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που παρουσιάζουν οι εν λόγω καλλιέργειες για τους γεωργούς και τους καταναλωτές, δεδομένου ότι από την εμπιστοσύνη των τελευταίων προς τα προϊόντα αυτά θα εξαρτηθεί η επιτυχής ή όχι εμπορία τους. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να επιδιωχθεί η διεξαγωγή διαλόγου μεταξύ των παραγωγών ΓΤΟ και των γεωργών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η πρόοδος των βιοτεχνολογιών σε πειραματικό επίπεδο και στο επίπεδο συγκεκριμένων εφαρμογών

2.1.1. Η ανάπτυξη τεχνικών γενετικής επέμβασης άρχισε, σε πειραματικό επίπεδο, από τα μέσα ήδη της δεκαετίας του 1980. Τα προϊόντα που προέκυψαν από τις προσπάθειες αυτές άρχισαν ήδη να διατίθενται στην αγορά στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με πρωτοπόρους τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η ανάπτυξη συγκεκριμένων εφαρμογών στην ΕΕ παρουσίασε σημαντική καθυστέρηση, λόγω κυρίως των εμποδίων που δημιουργήθηκαν από τη διοικητική βραδύτητα με τις πολύπλοκες διαδικασίες για την έγκριση τύπου, και τις καθυστερήσεις για τη χορήγηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αλλά και λόγω επίσης του ελάχιστα ευνοϊκού οικονομικού και βιομηχανικού κλίματος.

2.1.2. Επί του παρόντος, οι εν λόγω τεχνικές εφαρμόζονται στον τομέα των βακτηριδίων, των μυκήτων και ορισμένων φυτικών προϊόντων, αλλά υφίσταται η δυνατότητα εφαρμογής τους και στο ζωϊκό τομέα. Οι εφαρμογές που αφορούν την πραγματοποίηση γενετικών επεμβάσεων στα ζώα δεν έχουν ακόμη τελειοποιηθεί ή δεν θεωρούνται, επί του παρόντος, συμφέρουσες οικονομικά, θέτουν δε προβλήματα δεοντολογίας για τα ανώτερα ζωϊκά είδη.

2.1.3. Τα μεταβιβάσιμα χαρακτηριστικά είναι τα απλά χαρακτηριστικά που κωδικοποιούνται βάσει ενός γονιδίου ενιαίου εντοπισμού και πλήρως καθορισμένου. Προς το παρόν οι εν λόγω τεχνικές δεν αφορούν πολύπλοκα και μεταποιημένα χαρακτηριστικά γενετικού προσδιορισμού.

2.2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε το Φεβρουάριο του 1998 έκθεση σχετικά με τις βιοτεχνολογίες, στην οποία, αφενός, παρουσιάζει τα προβλεπόμενα για τη γεωργία οφέλη και καλεί την Επιτροπή να καταβάλει όσο το δυνατόν μεγαλύτερες προσπάθειες στον εν λόγω τομέα για να γεφυρωθεί το χάσμα που τη χωρίζει από τους διεθνείς ανταγωνιστές της. Ζητεί επίσης τη διεθνή εναρμόνιση του νομικού πλαισίου το οποίο ισχύει για τις εγκρίσεις ΓΤΟ προκειμένου να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Αφετέρου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τονίζει τους κινδύνους που παρουσιάζει η βιοτεχνολογία για τον άνθρωπο και το περιβάλλον καθώς και τα δεοντολογικά ζητήματα που θέτει η χρησιμοποίησή της.

2.3. Σε επίπεδο ευρωπαϊκής αγοράς η Επιτροπή εξέδωσε στις 22 Απριλίου 1998 θετική γνωμοδότηση για την εμπορία τριών γενετικά τροποποιημένων ποικιλιών καλαμποκιού και μίας ποικιλίας κράμβης.

3. Τεχνικό μέρος

3.1. Ορισμός των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών

3.1.1. Γενετικά τροποποιημένος οργανισμός (ή διαγονιδιακός οργανισμός) καλείται ο ζωντανός εκείνος οργανισμός στον οποίο μεταφέρεται, μέσω τεχνικών γενετικής επέμβασης, ένα συγκεκριμένο γονίδιο από ένα οργανισμό δότη. Το μεταφερόμενο γονίδιο προσδίδει στο φυτό ένα νέο χαρακτήρα ή μία νέα ιδιότητα η οποία μεταδίδεται στις επόμενες γενεές.

3.1.2. Η μεταφορά γονιδίων μπορεί να πραγματοποιηθεί με την παρέμβαση ενός βακτηριδίου, όπως το Agrobacterium tumefasciens, το οποίο έχει την ιδιότητα να μεταφέρει γενετικό υλικό σε ένα φυτικό κύτταρο μέσω πλασμιδίων. Τα γονίδια ενσωματώνονται στη συνέχεια στο γονιδίωμα του σχετικού φυτικού κυττάρου. Μία άλλη διαδικασία που μπορεί να εφαρμοσθεί είναι αυτή του «βομβαρδισμού» ενός φυτικού κυττάρου με σφαιρίδια κεκαλυμμένα από πλέγματα DNA τα οποία περιέχουν το γονίδιο το οποίο επιθυμούμε να μεταφέρουμε.

3.1.3. Εκτός της μεθόδου δημιουργίας διαγονιδιακών οργανισμών, στον τομέα της βιοτεχνολογίας χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνικές και μέθοδοι όπως ο πολλαπλασιασμός in vitro, η παραγωγή μεταβολιτών σε ευρεία κλίμακα μέσω ακινητοποιημένων βακτηριδίων... ωστόσο, όλες οι προαναφερθείσες τεχνικές δεν έχουν τύχει ευρείας εφαρμογής.

3.2. Απολογισμός σχετικά με τις εφαρμογές που έχουν διατεθεί στο εμπόριο στον τομέα των ΓΤΟ

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Εκτός των βασικών χωρών που αναφέρονται στον πίνακα, υπάρχουν καλλιέργειες διαγονιδιακής σόγιας στην Αργεντινή και στη Βραζιλία, διαγονιδιακού βαμβακιού στην Αργεντινή και στην Αυστραλία και ανθεκτικού στην πυραλίδα καλαμποκιού στην Αργεντινή. Ο εν λόγω κατάλογος δεν είναι περιοριστικός και εξελίσσεται κάθε μήνα. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι το συνολικό μέγεθος των καλλιεργούμενων στην Κίνα εκτάσεων, που μπορεί να είναι σημαντικό, είναι άγνωστο.

3.3. Αναμενόμενα οφέλη

3.3.1. Εκτός από τις βελτιωμένες, μέσω γενετικής επέμβασης, ποικιλίες που κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά και αφορούν μία δεκάδα περίπου εμπορικών καλλιεργειών και καλλιεργειών ειδών διατροφής, αναμένεται σημαντική και ταχεία πρόοδος στον τομέα της έρευνας παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος των εφαρμογών βρίσκεται σήμερα (Ιούνιος 1998) σε πειραματικό στάδιο. Οι δυνατότητες βελτιώσεων είναι σημαντικές ιδιαίτερα όσον αφορά τις καλλιέργειες ειδών διατροφής των χωρών της Νότιας Ευρώπης για τις οποίες η συμβολή των ΓΤΟ θα είναι ζωτικής σημασίας. Παρά το γεγονός αυτό η βιοτεχνολογία, όπως άλλωστε και κάθε άλλη μέθοδος βελτίωσης των φυτών, δεν πρόκειται ποτέ να αποτελέσει την θαυματουργό και καθολική λύση για την αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων. Βεβαίως αναμένονται τεράστιες βελτιώσεις, αλλά δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί η βιοτεχνολογία ως πανάκεια. Θα πρέπει, επίσης, να αναφερθεί η αναμενόμενη ανάπτυξη ΓΤΟ στον τομέα προϊόντων εκτός των ειδών διατροφής. Η ανάπτυξη των εν λόγω ΓΤΟ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη γεωργία διότι θα συμβάλει στη διαφοροποίηση των καλλιεργειών.

3.3.1.1. Για την γεωργική παραγωγή (τεχνικές βελτιώσεις, αποδόσεις, ποιότητα των προϊόντων)

Α. Ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα

- Οι υφιστάμενες εφαρμογές στον εν λόγω τομέα είναι οι πλέον προηγμένες. Οι εν λόγω εφαρμογές αναμένεται ότι θα έχουν θετική συμβολή σε σχέση με τη γεωργική παραγωγή, τον έλεγχο του κόστους παραγωγής και τις επιπτώσεις της γεωργικής δραστηριότητας στο περιβάλλον. Παρουσιάζουν σημαντικούς κινδύνους για τους γεωργούς διότι αυξάνουν το βαθμό εξάρτησής τους έναντι των εταιρειών, ιδιαίτερα στην περίπτωση που ισχύει καθεστώς ολιγοπωλίου και οι εν λόγω εταιρείες επιβάλλουν στους γεωργούς τόσο την αγορά των διαγονιδιακών σπόρων όσο και των σχετικών ζιζανιοκτόνων (βλ. σημείο 3.4.5).

- Τα οφέλη συνδέονται με τη διευκόλυνση της εξολόθρευσης των ζιζανίων με τη βοήθεια ενός μόνο προϊόντος, ως επί το πλείστον πρόσφατου και με συγκεκριμένα αποτελέσματα, που αφήνει, συνεπώς, ελάχιστα υπολείμματα και είναι σχετικά λιγότερο επικίνδυνο για το περιβάλλον. Δεν είναι πλέον αναγκαία η πραγματοποίηση πολλαπλών ψεκασμών, ενώ οι προληπτικοί ψεκασμοί μπορούν να αποφευχθούν. Τα οφέλη που θα προκύψουν σε επίπεδο οικονομικών επιβαρύνσεων, χρόνου εργασίας και περιορισμού της ρύπανσης είναι κατά συνέπεια ιδιαίτερα σημαντικά. Ενδέχεται όμως να υπάρξουν δυσκολίες για την εκρίζωση των ανεκτικών φυτών κατά τη διάρκεια των επόμενων περιόδων.

Β. Ανθεκτικότητα στις ασθένειες (ασθένειες που οφείλονται σε ιούς, βακτηρίδια και μύκητες)

- Τα οφέλη που θα προκύψουν από τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα που αποκτά το φυτό έναντι των διαφόρων ασθενειών (λόγω της γενετικής επέμβασης) είναι προφανή, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη ότι τα συμβατικά μέσα αντιμετώπισης των βακτηριδίων και των ιών είναι πολύ περιορισμένα, και σε ορισμένες περιπτώσεις ανύπαρκτα. Η εγγενής ανθεκτικότητα του φυτού δίδει, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, τη δυνατότητα πλήρους κατάργησης των ψεκασμών, ενώ οι αποδόσεις είναι σαφώς υψηλότερες από αυτές που επιτυγχάνονται στην περίπτωση των ψεκασμών. Στο επίπεδο αυτό επιτυγχάνονται κατά συνέπεια σημαντικά οφέλη ως προς το χρόνο εργασίας, την απλοποίηση των τεχνικών διαδικασιών και τον περιορισμό των οικονομικών επιβαρύνσεων, εφόσον βεβαίως η τιμή διάθεσης του διαγονιδιακού σπόρου στην αγορά δεν είναι απαγορευτική.

Γ. Ανθεκτικότητα στα έντομα και άλλους ζημιογόνους παράγοντες

- Στην περίπτωση του διαγονιδιακού καλαμποκιού με μεγάλη ανθεκτικότητα στην πυραλίδα, το γονίδιο κωδικοποίησης της τοξίνης που προκαλεί το θάνατο του καταστροφικού εντόμου, και η οποία προέρχεται γενικά από ένα βακτηρίδιο (Bacillus thuringiensis), μεταφέρεται με γενετική επέμβαση στο γονιδίωμα του φυτού. Κατά συνέπεια το εν λόγω φυτό καθίσταται ανθεκτικό στο καταστροφικό έντομο με αποτέλεσμα να είναι περιττή η πραγματοποίηση οιουδήποτε ψεκασμού με εντομοκτόνο. Οι αποδόσεις θα μπορούσαν να βελτιωθούν αισθητά (περίπου κατά 10 %), σε σχέση με μία καλλιέργεια που έχει ψεκασθεί με εντομοκτόνο. Παρά το γεγονός αυτό είναι πιθανόν να μολυνθεί από αυτές τις τοξίνες η υπόλοιπη πανίδα της περιοχής και για το λόγο αυτό θα πρέπει να εκπονηθούν εγκαίρως σχετικές μελέτες.

Δ. Ανθεκτικότητα σε δύσκολες εδαφικές και κλιματολογικές συνθήκες: ξηρασία, αλατότητα ... (Σκανδιναβικές χώρες, ζώνες έντονης ξηρασίας, αναπτυσσόμενες χώρες)

- Οι ΓΤΟ επιτρέπουν την καλύτερη προσαρμογή των φυτών σε ελάχιστα ευνοϊκές συνθήκες και μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η πλειοψηφία των εν λόγω εφαρμογών βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο.

Αποτελέσματα

Ε. Βελτίωση (αισθητή) και μεγαλύτερη κανονικότητα των αποδόσεων.

ΣΤ. Έλεγχος του κόστους παραγωγής και των οικονομικών περιθωρίων.

3.3.1.2. Για το περιβάλλον: εφαρμογή ευνοϊκότερων τεχνικών

Ζ. Περιορισμός των ποσοτήτων λιπάσματος που χρησιμοποιούνται λόγω της καλύτερης αφομοίωσής τους από τα φυτά.

Η. Περιορισμός ή κατάργηση της χρήσης εντομοκτόνων και άλλων ζιζανιοκτόνων για τις εξεταζόμενες καλλιέργειες.

Θ. Χρήση ζιζανιοκτόνων ευρείας χρήσης που αποσυντίθενται ταχύτατα και μείωση του αριθμού των πραγματοποιούμενων ψεκασμών.

3.3.1.3. Για την ποιότητα των ειδών διατροφής

Ι. Βελτίωση της γεύσης των προϊόντων.

Κ. Περιεκτικότητα σε βιταμίνες ή πρωτεΐνες, μεγαλύτερη εξισορρόπηση μεταξύ ακόρεστων και κορεσμένων λιπαρών οξέων καθώς και μεταξύ διαφόρων αμινοξέων, και μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε έλαια ή σε ορισμένες σημαντικές ενώσεις.

Λ. Διάρκεια και ποιότητα διατήρησης (τομάτα, πεπόνι).

Μ. Μεγαλύτερη πεπτικότητα των ειδών διατροφής και εξάλειψη των συστατικών που προκαλούν αλλεργίες.

3.3.1.4. Για την καλύτερη προσαρμογή των προϊόντων στις νέες ανάγκες της αγοράς

Νέες δυνατότητες παραγωγής πολύ ειδικών ενώσεων

Ν. Εμβολιασμοί.

Ξ. Αντιβιοτικά.

Ο. Ανθρώπινοι παράγοντες πολύτιμοι για την ιατρική (αιμοσφαιρίνη, ινσουλίνη, αντιαιμοφιλικός παράγοντας (παράγοντας VIII) απαραίτητος για τη θεραπευτική αγωγή στην περίπτωση αιμοφιλίας, αυξητική ορμόνη 7 παραδείγματος χάρη είναι δυνατή η παραγωγή από φυτά καπνού παγκρεατικής λιπάσης ιδιαίτερα σημαντικής κατά τη θεραπευτική αγωγή που ακολουθείται στην περίπτωση σοβαρών ασθενειών).

Π. Βοηθητικοί μικροοργανισμοί παρασκευής (ζυμομύκητες, παράγοντες ζυμώσεως, ένζυμα)? παραδείγματος χάρη η παραγωγή κατσικίσιου τυριού με τη χρησιμοποίηση χυμοσίνης φυτικής προέλευσης καθιστά δυνατή την κατανάλωση του τυριού από τους φυτοφάγους.

Ρ. Προϊόντα που χρησιμοποιούνται στον αγροτοβιομηχανικό τομέα (αρωματικές ουσίες, πρόσθετες ουσίες), μεγαλύτερη προσαρμογή μέσω των ΓΤΟ στο διαχωρισμό των επιμέρους αγορών και μεγαλύτερη αξιοποίησή τους.

3.3.1.5. Για την αυτάρκεια σε είδη διατροφής των αναπτυσσομένων χωρών ... υφίστανται θεωρητικά σημαντικές ελπίδες, η πραγματικότητα όμως είναι, σαφώς, λιγότερο αισιόδοξη και εξαρτάται από τη δημόσια ερευνητική προσπάθεια.

Σ. Το κόστος της ανάπτυξης ενός ΓΤΟ για τις εταιρίες παραγωγής σπόρων είναι ιδιαίτερα υψηλό 7 Δεν πρέπει κατά συνέπεια να αναμένεται από αυτές, βραχυπρόθεσμα, η ανάπτυξη προϊόντων, δεδομένου ότι η ταχεία απόσβεση του κόστους στο πλαίσιο φερέγγυων αγορών δεν είναι διασφαλισμένη. Με εξαίρεση την γλυκοπατάτα, είναι ελάχιστα πιθανόν οι ΓΤΟ που προέρχονται από την ιδιωτική έρευνα να έχουν ως αντικείμενο τις καλλιέργειες ειδών διατροφής που ενδιαφέρουν τις αναπτυσσόμενες χώρες 7 Τα δημόσια, εθνικά ή διεθνή ιδρύματα γεωργικής έρευνας θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην κάλυψη του εν λόγω κενού: παραδείγματος χάρη, το Διεθνές Ίδρυμα Έρευνας για το ρύζι (IRRI) επικεντρώνει σήμερα τις προσπάθειές του στην παρασκευή διαγονιδιακών ποικιλιών ρυζιού, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό εάν ληφθεί υπόψη ότι το εν λόγω δημητριακό είναι το ευρύτερα καλλιεργούμενο στον κόσμο και χρησιμοποιείται κυρίως για τη διατροφή. Το γαλλικό Ίδρυμα επιστημονικής έρευνας με στόχο την ανάπτυξη μέσω της συνεργασίας (ORSTOM) συνεργάζεται επί του παρόντος με το ίδρυμα ILTAB (ΗΠΑ) με σκοπό την παρασκευή βελτιωμένων, μέσω γενετικής επέμβασης, ποικιλιών μανιόκας.

3.3.1.5.1. Οπωσδήποτε, οι ΓΤΟ αποτελούν μοναδική ευκαιρία για τις αναπτυσσόμενες χώρες προκειμένου να επιτύχουν το στόχο της αυτάρκειάς τους σε είδη διατροφής, ενώ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι παρά το γεγονός ότι αναμένεται διπλασιασμός της ζήτησης ειδών διατροφής σε διεθνές επίπεδο εντός των επόμενων δεκαετιών, οι δυνατότητες επέκτασης των ανά τον κόσμο καλλιεργούμενων εκτάσεων είναι πολύ περιορισμένες. Εξάλλου, η αύξηση της ζήτησης ειδών διατροφής οφείλεται ακριβώς στη ζήτηση των αναπτυσσομένων χωρών, στις οποίες οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις είναι πολύ περιορισμένες ενώ ο αριθμός τους μειώνεται διαρκώς.

3.3.1.6. Πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η μοριακή γενετική σε σχέση με τη συμβατική μέθοδο της γενετικής βελτίωσης

3.3.1.6.1. Εκ φύσεως, η μοριακή γενετική επιτρέπει την απομόνωση του βασικού γονιδίου που επιθυμούμε να μεταφέρουμε, αντίθετα με την κλασσική γενετική βελτίωση που χρησιμοποιεί τη διασταύρωση ολοκλήρου του γονιδιώματος του «οργανισμού-βελτιωτή» με αυτό της γεωργικής ποικιλίας που επιθυμούμε να βελτιώσουμε. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται η πραγματοποίηση διαδοχικών αναδιασταυρώσεων με τον προς βελτίωση γεννήτορα, για την όσο το δυνατό μεγαλύτερη ανάκτηση των γεωργικών χαρακτηριστικών του. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται πολυετείς απώλειες και υψηλό κόστος, για την επίτευξη μερικών αποτελεσμάτων. Η γενετική επέμβαση επιτρέπει κατά συνέπεια τη συγκεκριμένη βελτίωση των χαρακτηριστικών των διαφόρων ποικιλιών καθώς επίσης και την καλύτερα στοχοθετημένη πρόβλεψη ενδεχόμενων κινδύνων.

3.4. Υπαρκτοί ή πιθανοί κίνδυνοι που συνδέονται με τη χρήση των ΓΤΟ

3.4.1. Διασταύρωση με συγγενή αυτοφυή ζιζάνια, στα οποία μεταβιβάστηκαν αντισώματα προς τα ζιζανιοκτόνα ή τα αντιβιοτικά: ο κίνδυνος αυτός αφορά μόνο τα αλλόγαμα φυτά για τα οποία τα συγγενή είδη υπάρχουν μεταξύ των αυτοφυών ζιζανίων στην περιφέρεια της καλλιέργειας. Επί του παρόντος, μόνον οι έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί σχετικά με την κράμβη έχουν καταδείξει την ύπαρξη ουσιαστικών πιθανοτήτων διασταύρωσης με συγγενή αυτοφυή ζιζάνια, δηλαδή τη ραφανίδα, με αποτέλεσμα να μπορούν να προκύψουν προβλήματα ως προς τους ψεκασμούς εάν ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της ραφανίδας στα ζιζανιοκτόνα που χρησιμοποιούνται για την κράμβη μέσω της εν λόγω φυσικής διασταύρωσης. Στην περίπτωση αυτή η ανθεκτική στα ζιζανιοκτόνα ραφανίδα θα μπορούσε να καταστραφεί με τη χρήση άλλων ζιζανιοκτόνων. Ο κίνδυνος αυτός είναι σχεδόν ανύπαρκτος για τα άχυρα, τα οποία είναι αποκλειστικά αυτόγαμα και το καλαμπόκι (φυτό εισαγόμενο με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν συγγενή είδη στις περιοχές μας). Ένας άλλος πιθανός κίνδυνος, ιδιαίτερα όσον αφορά το έντονα αλλόγαμο καλαμπόκι, είναι η μόλυνση άλλων γειτονικών καλλιεργούμενων εκτάσεων λόγω της μετάδοσης του χαρακτήρα που αποκτήθηκε μέσω γενετικής επέμβασης. Τα εν λόγω αποτελέσματα δεν είναι αναγκαστικά αρνητικά, αλλά είναι πιθανόν να είναι απρόβλεπτα και ανεπιθύμητα εκ μέρους του καλλιεργητή της γειτονικής έκτασης. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η κατάσταση στην περίπτωση που οι γειτονικές καλλιέργειες πρέπει να πληρούν ειδικές προδιαγραφές (παραδείγματος χάρη σήματα ποιότητας ή βιολογικής καλλιέργειας).

3.4.2. Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία

Υ. Αλλεργικοί κίνδυνοι: παραδείγματος χάρη, η μεταμόσχευση γονιδίων που προέρχονται από το αράπικο φιστίκι ή την καρύδα της Βραζιλίας σε φυτά που, κατ'αρχήν, δεν προκαλούν αλλεργικές νόσους, είναι πιθανόν να προκαλέσει αλλεργίες σε άτομα που παρουσιάζουν ευαισθησία σε σχέση με τα εν λόγω φυτά 7 τα εν λόγω προβλήματα διαπιστώθηκαν σε ιδιαίτερα προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας, κατά τη φάση υποβολής των εν λόγω προϊόντων σε αυστηρές και πολλαπλές δοκιμασίες που αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση έγκρισης. Βεβαίως κανένα από τα προϊόντα που προκαλούν παρεμφερή προβλήματα δεν διατέθηκε στην αγορά 7

Φ. Μετάδοση στα βακτηρίδια του ανθρώπινου οργανισμού της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά: σύμφωνα με τις εταιρείες παρασκευής ΓΤΟ σύντομα πρόκειται να ξεπερασθεί ο ρόλος του σημείου αναφοράς που διαδραματίζει το γονίδιο αντίστασης στα αντιβιοτικά για την επιλογή των φυτών στα οποία η γενετική επέμβαση υπήρξε επιτυχής, κατά τη διάρκεια δημιουργίας της ποικιλίας (ο γεωργικός χαρακτήρας που μεταδίδεται στο φυτό παραλήπτη δεν αποτελεί επαρκές σημείο αναφοράς). Ο κίνδυνος αυτός, οι πραγματικές διαστάσεις του οποίου δεν έχουν επιβεβαιωθεί, μπορεί κατά συνέπεια να εξαλειφθεί σύντομα.

3.4.2.1. Σύμφωνα με τις απόψεις των ειδικών οι εν λόγω κίνδυνοι είναι πραγματικοί, τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα ΜΜΕ υπερέβαλαν ως προς τη σημασία τους επικεντρώνοντας την προσοχή τους σε αυτούς κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών και παρουσιάζοντας τους πιθανούς κινδύνους που εντοπίσθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης ως προβλήματα που παρουσιάσθηκαν μετά την διάθεση των προϊόντων στην αγορά.

3.4.3. Μεγαλύτερη εναρμόνιση του γεωργικού οικοσυστήματος

3.4.3.1. Παρά το γεγονός ότι οι εταιρείες παραγωγής σπόρων χρησιμοποιούν, για να προσαρμόσουν αναλόγως τις νέες ποικιλίες τους, ένα ευρύ φάσμα διατηρημένων γονιδίων για κάθε καλλιεργούμενο φυτό, η χρησιμοποίηση εκ μέρους των γεωργών ενός περιορισμένου αριθμού ποικιλιών, ιδιαίτερα των διαγονιδιακών, θα έχει ως αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη μείωση της, ήδη περιορισμένης, γενετικής ποικιλίας ως προς τα είδη των φυτών που υπάρχουν στις καλλιεργούμενες εκτάσεις. Η ικανότητα προσαρμογής των καλλιεργούμενων φυτών σε περίπτωση εμφάνισης καταστροφικού εντόμου ή ύπαρξης υπό μετάλλαξη αυτοφυούς ζιζανίου είναι κατά συνέπεια ιδιαίτερα περιορισμένη.

3.4.4. Εξάρτηση των γεωργών από τις πολυεθνικές εταιρείες παρασκευής φυτοφαρμάκων ή σπόρων

3.4.4.1. Παρά το γεγονός ότι η πλειοψηφία των διεθνών εταιρειών παρασκευής σπόρων έχει εξαγορασθεί από πολυεθνικές εταιρείες παρασκευής φυτοφαρμάκων, η κατάσταση που επικρατεί σήμερα είναι η ακόλουθη: η εταιρεία επιβάλλει στον γεωργό την αγορά τόσο του σπόρου που είναι ανθεκτικός σε κάποιο ζιζανιοκτόνο όσο και του εν λόγω ζιζανιοκτόνου. Στις ΗΠΑ υφίστανται ακόμη και πραγματικά ολοκληρωμένες συμβάσεις μεταξύ των γεωργών και της εταιρείας, με ιδιαίτερα επιβαρυντικούς όρους για τον παραγωγό. Yφίσταται ο πραγματικός κίνδυνος της γενικευμένης εφαρμογής της εν λόγω πρακτικής με αποτέλεσμα να καταστούν παντοδύναμες οι, ήδη ισχυρές, πολυεθνικές εταιρείες παρασκευής φυτοφαρμάκων.

3.4.5. Είναι αναγκαία τόσο η εφαρμογή αυστηρών, εναρμονισμένων και αξιόπιστων ελέγχων των ΓΤΟ πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά όσο και η μεταγενέστερη παρακολούθηση των προϊόντων αυτών στο πλαίσιο της επαγρύπνησης στον τομέα της βιοτεχνολογίας

3.4.5.1. Η εν λόγω ανάγκη αναγνωρίζεται από όλους τους ενδιαφερόμενους στον τομέα των ΓΤΟ. Μόνο κατά τον τρόπο αυτό μπορεί να αποκτηθεί η αναγκαία για την αποδοχή των εν λόγω προϊόντων εμπιστοσύνη των καταναλωτών. Σύμφωνα με τις πρόσφατες συστάσεις του Οργανισμού των ΗΕ για τη Διατροφή και τη Γεωργία και του ΟΟΣΑ θα πρέπει να πραγματοποιούνται, τουλάχιστον, οι ακόλουθοι έλεγχοι:

- έλεγχος των διαφορών μεταξύ του ΓΤΟ και του συμβατικού προϊόντος ως προς τη διαιτολογική σύνθεση (διαφορές που ενδεχομένως έρχονται σε σύγκρουση με θρησκευτικές ή πολιτισμικές πεποιθήσεις) 7

- έλεγχος της απουσίας αλλεργικών ουσιών 7

- έλεγχος που να διασφαλίζει την απουσία κάθε τοξικότητας του προϊόντος.

3.5. Οι ευρωπαϊκές κανονιστικές ρυθμίσεις για τους ΓΤΟ και την επισήμανσή τους (βλ. παράρτημα 1)

3.5.1. Θα πρέπει να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών μέσω της κατάλληλης επισήμανσης, η οποία θα πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται για τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά, σύμφωνα με τα άρθρα 14 και επ. της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ.

3.6. Προστασία και ενημέρωση των καταναλωτών

3.6.1. Οι καταναλωτές που αποτελούν τους τελικούς παραλήπτες των προϊόντων που βασίζονται σε ΓΤΟ θα πρέπει να ενημερώνονται κατά δύο τρόπους: αφενός από τους αρμόδιους οργανισμούς, τόσο της ΕΕ όσο και του κάθε κράτους μέλους, για την έγκριση της διάθεσης των εν λόγω προϊόντων στην αγορά, και αφετέρου από την αναγραφή των απαραίτητων πληροφοριών στα σήματα που επικολλούνται στα προϊόντα, προκειμένου να αποφευχθεί η εφαρμογή ενός συστήματος που θα επιφέρει σύγχυση στην αγορά, ιδιαίτερα όσον αφορά τα μείγματα των εν λόγω προϊόντων με άλλες ουσίες φυσικής καλλιέργειας.

3.7. Απολογισμός της κατάστασης που επικρατεί σχετικά με την πρόσβαση των ΓΤΟ στην ευρωπαϊκή αγορά σήμερα: τα προβλήματα διαχωρισμού και επισήμανσης

3.7.1. Είναι βέβαιο σήμερα ότι μέρος, ακόμη απροσδιόριστο, της αμερικανικής σόγιας και καλαμποκιού που εισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι προϊόντα ΓΤΟ. Όμως θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι ΗΠΑ δεν προβαίνουν στη διάκριση ΓΤΟ και μη ΓΤΟ. Κατά συνέπεια είναι πρακτικά αδύνατη, υπό τις παρούσες συνθήκες, η σαφής και μη αποδεχόμενη καμία αμφισβήτηση («περιέχει»/«δεν περιέχει» ΓΤΟ) επισήμανση των εισαγόμενων προϊόντων, παρά το γεγονός ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία σε ευρωπαϊκό επίπεδο (βλ. σημείο 3.5). Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη διαφέρει σημαντικά από την αντίστοιχη των ΗΠΑ. Πράγματι, οι καταναλωτές των ΗΠΑ καταναλώνουν χωρίς κανένα ψυχολογικό πρόβλημα τα διαγονιδιακά προϊόντα.

3.8. Είναι αναγκαία η εναρμόνιση σε διεθνές επίπεδο των συνθηκών πραγματοποίησης των δοκιμών και της διαδικασίας χορήγησης έγκρισης των ΓΤΟ

3.8.1. Οι συνθήκες υποστήριξης της έρευνας και οι διοικητικές διατυπώσεις για τη χορήγηση έγκρισης και την πραγματοποίηση δοκιμών όσον αφορά τους ΓΤΟ είναι, αισθητά, λιγότερο ευνοϊκές για την ανάπτυξη του εν λόγω τομέα στην ΕΕ σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της, δηλαδή τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Θα πρέπει να επιδιωχθεί η εναρμόνιση σε διεθνές επίπεδο προκειμένου να αποφευχθούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού οι οποίες μπορεί να επιτείνουν την υστέρηση που παρουσιάζει η ΕΕ στον ερευνητικό τομέα. Η αξιοπιστία της διαδικασίας έγκρισης δεν θα πρέπει βεβαίως σε καμία περίπτωση να τροποποιηθεί με την ενδεχόμενη συντόμευση των προθεσμιών. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να επιδιώξει την αναγνώριση από τον ΠΟΕ της ανάγκης υποβολής των ΓΤΟ σε διαδικασία έγκρισης τύπου.

3.9. Πιθανές συνέπειες της μεγαλύτερης χρήσης των ΓΤΟ για την ΚΓΠ, που βρίσκεται σήμερα στο στάδιο της μεταρρύθμισης (Προτάσεις του προγράμματος δράσης 2000)

3.9.1. Οι κανονισμοί της ΚΓΠ αποτελούν σήμερα αντικείμενο προτάσεων μεταρρύθμισης που έχει υποβάλει η Επιτροπή στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης 2000. Παρά το γεγονός ότι είναι αδύνατον κατά το προκαταρκτικό αυτό στάδιο να προεξοφληθεί το τι επιφυλάσσει το μέλλον σχετικά με τις εν λόγω προτάσεις, κατά τους επόμενους μήνες και μέχρι την υιοθέτηση των κανονισμών από το Συμβούλιο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι κύρια τάση των εν λόγω προτάσεων είναι η γενικευμένη μείωση των τιμών υποστήριξης και η απεξάρτηση, έως κάποιο βαθμό, των άμεσων ενισχύσεων από την παραγωγή. Κατά τον τρόπο αυτό προτείνεται η μεταβολή τόσο του χαρακτήρα όσο και του στόχου της ΚΓΠ και η μετάβαση από ένα σύστημα προσανατολισμού των αγορών σε ένα σύστημα υποστήριξης των εισοδημάτων των γεωργών. Επίσης στο πλαίσιο των εν λόγω προτάσεων επιδιώκεται η μεγαλύτερη σύνδεση της υποστήριξης με την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων. Η ανάπτυξη των ΓΤΟ δεν φαίνεται, κατ'αρχήν, να αντιβαίνει στην επίτευξη των εν λόγω στόχων.

Κατά το παρόν στάδιο, μπορούν μόνον να αναφερθούν οι πιθανές σχέσεις μεταξύ της ανάπτυξης των ΓΤΟ και των έξι νέων στόχων που προτείνει η Επιτροπή για την ΚΓΠ της νέας χιλιετηρίδας:

- Στόχος της βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών γεωργικών προϊόντων: η αυξανόμενη χρήση ΓΤΟ συμβάλλει, σύμφωνα με τις ενδείξεις, σε μεγάλο βαθμό στην επίτευξη του εν λόγω στόχου για τη φυτική παραγωγή. Οι ΓΤΟ θα καταστήσουν δυνατό τον περιορισμό των απωλειών που οφείλονται στα καταστροφικά έντομα και στις διάφορες ασθένειες (με αποτέλεσμα την αύξηση των ποσοτικών αποδόσεων) καθώς και τη μείωση των οικονομικών επιβαρύνσεων της παραγωγής μέσω της μείωσης του κόστους παραγωγής (π.χ. μέσω του περιορισμού των αναγκαίων ψεκασμών).

- Οι ΓΤΟ θα συμβάλουν επίσης στη βελτίωση των ποιοτικών αποδόσεων των παραγωγών (μεγαλύτερος εμπλουτισμός των ενώσεων που περιέχουν, καλύτερη γεύση, καλύτερη διατήρηση ...). Η ποιότητα όμως των προϊόντων αποτελεί, ιδιαίτερα στην περίπτωση των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής της Ευρώπης, ένα πλεονέκτημα καθοριστικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητά τους. Πράγματι θα πρέπει να υπενθυμισθεί ότι η ανταγωνιστικότητα ενός προϊόντος δεν εξαρτάται μόνον από την τιμή του.

- Ο στόχος της διασφάλισης της ασφαλούς χρήσης και της ποιότητας των προϊόντων του αγροτοβιομηχανικού τομέα: στην περίπτωση που υπάρξει ορθολογική χρήση των βιοτεχνολογιών και ληφθούν οι αναγκαίες προφυλάξεις, οι βιοτεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν θετικά στην επίτευξη του εν λόγω στόχου, διότι θα καταστήσουν δυνατή την παραγωγή ειδών διατροφής καλύτερης ποιότητας. Θα πρέπει να ληφθούν αυστηρά μέτρα για τη διασφάλιση της ασφαλούς χρήσης των ΓΤΟ και της ενημέρωσης των καταναλωτών.

- Στόχος της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών στόχων στην ΚΓΠ: για την καλλιέργεια διαγονιδιακών φυτών απαιτείται πραγματοποίηση λιγότερων ψεκασμών με φυτοφάρμακα: κατά συνέπεια, οι ΓΤΟ μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην βελτίωση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ της γεωργικής παραγωγής και του περιβάλλοντος. Εντούτοις, ο κίνδυνος της ενδεχόμενης διασποράς στο περιβάλλον χαρακτήρων που μεταφέρονται με γενετικές επεμβάσεις θα πρέπει να εξετασθεί όσο το δυνατόν διεξοδικότερα πριν από τη χορήγηση οιασδήποτε αδείας διάθεσης στην αγορά κάποιου ΓΤΟ, ενώ θα πρέπει να συνεχισθεί η παρακολούθησή του και μετά την έγκρισή του στο πλαίσιο της διαδικασίας επαγρύπνησης στον τομέα της βιοτεχνολογίας.

- Στόχος της σταθεροποίησης των γεωργικών εισοδημάτων: στο βαθμό που το ποσοστό που αντιπροσωπεύει το εισόδημα που προέρχεται από την πώληση των προϊόντων ως προς τη σύνθεση του εισοδήματος μειώνεται, βάσει της πρότασης της Επιτροπής, σε σχέση με το ποσοστό των άμεσων ενισχύσεων που χορηγούνται, οι θετικές συνέπειες της μεγαλύτερης κανονικότητας των αποδόσεων είναι μικρότερης σημασίας. Εντούτοις, η ανάπτυξη ΓΤΟ επηρεάζει ιδιαίτερα θετικά την επίτευξη του στόχου της σταθεροποίησης του εισοδήματος λόγω της μείωσης των πιθανών κινδύνων που συνδέονται με την καλλιέργεια.

- Στόχος της δημιουργίας νέων πηγών εισοδήματος και συμπληρωματικών θέσεων απασχόλησης για τη γεωργία: οι ΓΤΟ μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη του εν λόγω στόχου μέσω του διαρκώς αυξανόμενου αριθμού των ποικιλιών που χρησιμοποιούνται στον τομέα της διαιτολογίας και της παραγωγής προϊόντων εκτός των ειδών διατροφής για ενεργειακούς και φαρμακευτικούς σκοπούς.

3.10. Κοινωνικές επιπτώσεις της καλλιέργειας ΓΤΟ

3.10.1. Στο πλαίσιο μίας πρώτης προσέγγισης και βάσει οικονομετρικών μελετών που πραγματοποιήθηκαν σχετικά (), εκτιμάται ότι η καλλιέργεια ΓΤΟ θα συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης στον γεωργικό τομέα, στην αύξηση των καλλιεργούμενων εκταρίων και, κυρίως, στη δημιουργία ενός σημαντικού αριθμού προϊόντων προστιθέμενης αξίας όπως φαρμάκων, πρόσθετων ουσιών, αρωματικών ουσιών, κ.λπ., καθώς και νέων καυσίμων ή νέων πλαστικών προϊόντων που αποσυντίθενται βιολογικά.

3.10.2. Παρά την ιδιαίτερα θετική στάση των ευρωπαϊκών αρχών σε σχέση με το ζήτημα της αύξησης της απασχόλησης μέσω της καλλιέργειας ΓΤΟ, απαιτείται η παροχή ορισμένων διευκρινίσεων. Καταρχήν, η υιοθέτηση διαφορετικών θέσεων από τα διάφορα κράτη μέλη, γεγονός που θα έχει ως αποτέλεσμα τη μη ομοιόμορφη καλλιέργεια των ΓΤΟ σε ολόκληρη την ΕΕ, και κατά δεύτερο λόγο η ανυπαρξία ειδικής έρευνας και οι καθυστερήσεις που χαρακτηρίζουν τις διαδικασίες έγκρισης και χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ως προς τις ανακαλύψεις, είναι δυνατόν να καθυστερήσουν την εφαρμογή των εν λόγω καλλιεργειών με αποτέλεσμα το κόστος των σπόρων να επηρεάσει αρνητικά το όλο εγχείρημα.

3.10.3. Η ΟΚΕ θα πρέπει, στο πλαίσιο της ευρείας συζήτησης που διεξάγεται σχετικά με τις πτυχές του Προγράμματος Δράσης 2000 που αφορούν τη γεωργική πολιτική, να τονίσει την ανάγκη διεξοδικής εξέτασης του κατά πόσο οι καλλιέργειες ΓΤΟ μπορούν να επηρεάσουν θετικά το πρόβλημα της μείωσης της απασχόλησης, όπως προβλέπεται από ορισμένες μεταρρυθμίσεις των ΚΟΑ.

4. Συμπέρασμα: η διαδικασία καθιέρωσης των ΓΤΟ θα πρέπει να βελτιωθεί και να καταστεί διαφανέστερη προκειμένου να διευκολυνθεί η αποδοχή των ΓΤΟ

4.1. Οι ΓΤΟ είναι απαραίτητοι για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής γεωργίας.

4.1.1. Βάσει του απολογισμού της επικρατούσας κατάστασης που προηγήθηκε, εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι ΓΤΟ αποτελούν απαραίτητο στοιχείο για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής γεωργίας κατά τα επόμενα έτη. Τα αναμενόμενα οφέλη σε σχέση με τη διασφάλιση της συγκομιδής, το περιβάλλον, τη μείωση του κόστους και τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων καθώς και τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών μέσω της χρήσης των γεωργικών προϊόντων σε τομείς εκτός του τομέα της διατροφής, αποτελούν ένα σημαντικό πλεονέκτημα το οποίο η ευρωπαϊκή γεωργία δεν μπορεί να αγνοήσει. Οι ΓΤΟ αποτελούν ένα μέσο μεταξύ άλλων, και όχι πανάκεια, αλλά το γεγονός αυτό δεν καθιστά τη χρήση τους λιγότερο αναγκαία.

4.2. Οι δοκιμές έγκρισης τύπου θα πρέπει να είναι αυστηρές χωρίς όμως να παρεμβάλλουν εμπόδια.

4.2.1. Λόγω των ακόμη περιορισμένων γνώσεων των ενδεχόμενων αρνητικών συνεπειών των ΓΤΟ για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία και της απολύτως αναγκαίας εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης στον εν λόγω τομέα, είναι απαραίτητο να συνεχισθεί η επίδειξη μεγάλης αυστηρότητας κατά την πραγματοποίηση των δοκιμών για τη χορήγηση έγκρισης. Εντούτοις, θα πρέπει να επιδιωχθεί η εναρμόνιση των διεθνών κανονισμών προκειμένου να αποφευχθούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, όπως στην περίπτωση που μία χώρα εφαρμόζει περιοριστικότερους και αυστηρότερους κανόνες από ό,τι οι υπόλοιπες. Η εναρμόνιση θα πρέπει να πραγματοποιείται «από τη βάση προς την κορυφή» διότι αυτό που διακυβεύεται είναι η δημόσια υγεία.

4.3. Η παρακολούθηση της συμπεριφοράς των ΓΤΟ θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσω της καθιέρωσης μίας διαδικασίας βιο-επαγρύπνησης.

4.3.1. Καθώς οι μακροπρόθεσμες συνέπειες από τη διάδοση της χρήσης των ΓΤΟ είναι, εξ ορισμού, άγνωστες επί του παρόντος, κρίνεται απαραίτητη η παρακολούθηση της συμπεριφοράς των προϊόντων που έχουν εγκριθεί στην πορεία του χρόνου. Οι εν λόγω έλεγχοι δεν αφορούν τόσο τα βασικά μειονεκτήματα, τα οποία προφανώς θα πρέπει να εντοπισθούν πριν από τη διάθεση των ΓΤΟ στην αγορά και αποτελούν λόγο απόρριψης της αίτησης έγκρισής τους, όσο έχουν κυρίως ως στόχο να επιβεβαιωθεί ότι δεν πρόκειται να έχουν μικρότερης σημασίας, αλλά ανεπιθύμητες, συνέπειες που θα εκδηλωθούν μεταγενέστερα. Το εν λόγω έργο προτείνεται να ανατεθεί σε εθνικές επιτροπές δεοντολογίας με την επωνυμία «επιτροπές βιο-επαγρύπνησης».

4.4. Για να επανακτηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών αποτελεί επιτακτική ανάγκη να υιοθετηθεί μία διαφανής και ολοκληρωμένη διαδικασία ενημέρωσης σχετικά με τους ΓΤΟ.

4.4.1. Έχουν ήδη παρέλθει αρκετά έτη από την έναρξη της διάθεσης των ΓΤΟ στην αγορά. Παρά το γεγονός αυτό είναι εμφανές ότι τόσο οι γεωργοί όσο και οι καταναλωτές εμφανίζονται ιδιαίτερα διστακτικοί και ανήσυχοι ως προς τη χρήση των ΓΤΟ. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι δεν υιοθετήθηκε μία σοβαρή και διαφανής διαδικασία ενημέρωσής τους σχετικά με τα πλεονεκτήματα και τους ενδεχόμενους κινδύνους που εμπεριέχει η χρήση των εν λόγω ΓΤΟ. Η υιοθέτηση μίας ολοκληρωμένης, σαφούς και πλήρως διαφανούς διαδικασίας ενημέρωσης, που θα περιλαμβάνει και την ενημέρωση σχετικά με τους ενδεχόμενους κινδύνους, θα συνέβαλλε σημαντικά στην μεγαλύτερη αποδοχή των ΓΤΟ από τους καταναλωτές, οι οποίοι έχουν επί του παρόντος την αίσθηση ότι δεν ενημερώνονται ικανοποιητικά, με αποτέλεσμα να φοβούνται μήπως εξαπατηθούν.

4.5. Κεντρικό σημείο της συζήτησης: η επισήμανση και ο διαχωρισμός των τομέων.

4.5.1. Διεξάγεται αυτή τη στιγμή συζήτηση σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και κρατών μελών μεταξύ των κυριότερων παραγόντων της κοινωνίας των πολιτών (διοικήσεις, πολιτικοί, γεωργοί, καταναλωτές και παρασκευαστές ΓΤΟ) με αντικείμενο τον τρόπο επισήμανσης των προϊόντων. Η πρόταση της Επιτροπής, η έγκριση της οποίας δεν κατέστη δυνατή από το Συμβούλιο, σύμφωνα με την οποία τα προϊόντα θα πρέπει να φέρουν σήμα με την ένδειξη «περιέχει ΓΤΟ», ή «ενδεχομένως περιέχει ΓΤΟ» κρίνεται ως μη ικανοποιητική. Εξάλλου το Συμβούλιο ενέκρινε στις 26 Μαΐου 1998 κανονισμό με τον οποίο καταργείται η εναλλακτική λύση της επισήμανσης με την ένδειξη «ενδεχομένως περιέχει ΓΤΟ» σχετικά με τα μεταποιημένα προϊόντα. Στο πλαίσιο της συζήτησης εξετάζεται επίσης το ζήτημα του αναγκαίου διαχωρισμού του τομέα των προϊόντων με ΓΤΟ από τον τομέα των προϊόντων χωρίς ΓΤΟ, πράγμα που αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για την ικανοποιητική επισήμανση των προϊόντων.

Βρυξέλλες, 1η Ιουλίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Μελέτες της Μονάδας «Πολιτική Επιστημονικής Έρευνας» του Πανεπιστημίου του Σάσσεξ, ΗΒ, 1997, που παρουσιάσθηκαν στο EuropaBio 97 στο Άμστερνταμ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

ΓΤΟ - Κατάσταση της κοινοτικής νομοθεσίας

- Η Επιτροπή παρουσίασε στις 23 Ιουλίου 1997 έγγραφο με τις κατευθυντήριες γραμμές για την επισήμανση των προϊόντων που βασίζονται σε ΓΤΟ. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές έχουν ως στόχο τη συνεκτική διασφάλιση της ενημέρωσης των καταναλωτών, αποτελώντας ένα πλαίσιο αναφοράς για την προετοιμαζόμενη στον τομέα αυτό νομοθεσία.

- Εξάλλου, η κοινοτική νομοθεσία στον τομέα των ΓΤΟ αποτελείται από τέσσερα βασικά κείμενα νομοθεσίας, ορισμένα από τα οποία τροποποιήθηκαν ή βρίσκονται στο στάδιο της τροποποίησης, και τα οποία αφορούν τους ακόλουθους τομείς:

την περιορισμένη χρήση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών 7

την οριζόντια νομοθεσία, τη σκόπιμη ελευθέρωση ΓΤΟ στο περιβάλλον: «ζώντες» ΓΤΟ 7

την τομεακή νομοθεσία: νέα είδη διατροφής (κανονισμός για τα νέα είδη διατροφής της 15ης Μαΐου 1997), ζωοτροφές (προετοιμάζεται), σπόροι (προετοιμάζεται), φυτοφάρμακα (μελετάται) 7

τις ειδικές κανονιστικές διατάξεις για τις γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες καλαμποκιού και σόγιας.

- Τέλος θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα ζητήματα της ασφάλειας και της επισήμανσης των προϊόντων αποτελούν δύο διαφορετικές πτυχές των κανονιστικών διατάξεων. Η επισήμανση δεν υποκαθιστά την υποβολή του προϊόντος στην κατάλληλη διαδικασία αξιολόγησης της ασφάλειας (ανάλυση του κινδύνου) που προηγείται της έγκρισης για τη διάθεση ενός προϊόντος στην αγορά.

Κατευθύνσεις για τη θέσπιση ενός κοινοτικού συστήματος επισήμανσης

Η Επιτροπή προέβη στις 23 Ιουλίου στην υποβολή προτάσεων με θέμα τις κατευθυντήριες γραμμές για την επισήμανση των ΓΤΟ, είτε πρόκειται για «ζώντες» ή μεταποιημένους ΓΤΟ είτε για παράγωγα προϊόντα τους κοινοτικής προέλευσης ή εισαγόμενα. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα αποτελέσουν τη βάση για την υποβολή νέων νομοθετικών προτάσεων ή για την τροποποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας:

- Οι κατευθύνσεις διέπονται από τις ακόλουθες αρχές:

η επισήμανση θα πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα για το σύνολο της τροφικής αλυσίδας 7

η επισήμανση θα πρέπει να παρέχει στους καταναλωτές σαφείς, έγκυρες και αντικειμενικές πληροφορίες σχετικά με την προέλευση των προϊόντων που βασίζονται σε ΓΤΟ 7

η επισήμανση θα πρέπει να συμβαδίζει με τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ.

- Στο πλαίσιο των κατευθύνσεων προτείνεται η θέσπιση τριών κατηγοριών επισήμανσης:

«Περιέχει ουσίες που προέρχονται από ΓΤΟ»: υποχρεωτική επισήμανση των προϊόντων για τα οποία μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά ότι αποτελούν γενετικά τροποποιημένα προϊόντα, ότι περιέχουν ΓΤΟ ή ότι αποτελούν παράγωγά τους 7

«Δεν περιέχει ουσίες που προέρχονται από ΓΤΟ»: προαιρετική επισήμανση των προϊόντων που δεν περιέχουν κανένα ΓΤΟ ή παράγωγες ουσίες 7

«Ενδεχομένως περιέχει ουσίες που προέρχονται από ΓΤΟ»: υποχρεωτική επισήμανση των προϊόντων για τα οποία δεν μπορεί να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να περιέχουν ΓΤΟ (παραδείγματος χάρη τα μίγματα).

Όσον αφορά την αρχή της προαιρετικής επισήμανσης των προϊόντων που δεν περιέχουν ΓΤΟ (δηλαδή επικόλληση σήματος με την ένδειξη «δεν περιέχουν ουσίες που προέρχονται από ΓΤΟ») η Επιτροπή εξετάζει αυτή τη στιγμή τη θέσπιση ενός κοινοτικού πλαισίου πιστοποίησης και επισήμανσης.

Περιορισμένη χρήση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών

Η οδηγία 90/219/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 1990 αποτελεί το βασικό κοινοτικό κείμενο αναφοράς σχετικά με την περιορισμένη χρήση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών.

Οι διατάξεις της εν λόγω οδηγίας έχουν κυρίως τεχνικό χαρακτήρα και δεν αναφέρονται στη χρήση ή στην επεξεργασία των ΓΤΟ στο πλαίσιο των ερευνητικών κέντρων ή των εργαστηρίων. Κατά συνέπεια το περιεχόμενό της δεν εξετάζεται στην παρούσα γνωμοδότηση.

Εντούτοις, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η Επιτροπή πρότεινε στις 6 Δεκεμβρίου 1995 την τροποποίηση της εν λόγω οδηγίας προκειμένου να προσαρμοσθεί στην τεχνική πρόοδο που σημειώθηκε στο διάστημα που μεσολάβησε και να ληφθούν υπόψη οι νέες γνώσεις που αποκτήθηκαν σχετικά με τους ενδεχόμενους κινδύνους.

Οριζόντια νομοθεσία: σκόπιμη ελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον («ζώντες» ΓΤΟ)

- Πεδίο εφαρμογής

Η οδηγία 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 1990 αποτελεί το κοινοτικό νομοθετικό πλαίσιο οριζόντιου χαρακτήρα στόχος του οποίου είναι η διασφάλιση της τήρησης των αναγκαίων προϋποθέσεων για τη διάθεση ενός προϊόντος στην αγορά και της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος έναντι των «ζώντων» ΓΤΟ (π.χ. τα δημητριακά). Η εν λόγω οδηγία δεν ισχύει για τα μεταποιημένα προϊόντα ή για τα παράγωγα προϊόντα, αλλά προβλέπει τη θέσπιση τομεακής νομοθεσίας (παρόμοιας με τη νομοθεσία για τα «νέα είδη διατροφής») που θα πρέπει να βασίζεται στις τεχνολογικές εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα. Εντούτοις, για τα προϊόντα που δεν καλύπτονται από την τομεακή νομοθεσία ισχύουν οι διατάξεις της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ.

- Επισήμανση

Η αρχική οδηγία 90/220/ΕΟΚ δεν αναφερόταν ουσιαστικά καθόλου στο ζήτημα της επισήμανσης. Προκειμένου να καλύψει το εν λόγω νομοθετικό κενό η Επιτροπή προέβη στην άμεση ανάληψη των δύο ακόλουθων πρωτοβουλιών:

Για την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών η Επιτροπή υιοθέτησε στις 18 Ιουνίου 1997 μία οδηγία (97/35/ΕΚ) για την τροποποίηση ενός παραρτήματος της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου με σκοπό την υποχρεωτική επισήμανση ενός προϊόντος στην περίπτωση που αποτελείται από ΓΤΟ ή περιέχει ΓΤΟ. Αντίθετα τα προϊόντα που αποτελούν μίγμα ΓΤΟ και μη γενετικά τροποποιημένων οργανισμών απαιτείται να φέρουν το σήμα «ενδεχόμενη παρουσία ΓΤΟ». Η εν λόγω τροποποίηση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ δεν αφορά τα δύο προϊόντα (καλαμπόκι και σόγια) που κοινοποιήθηκαν πριν από τις 18 Ιουνίου 1997, δεδομένου ότι δεν έχει αναδρομική ισχύ.

Με σκοπό τη θέσπιση ενός πληρέστερου πλαισίου η Επιτροπή υπέβαλε στις 26 Νοεμβρίου 1997 πρόταση τροποποίησης της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ. Η εν λόγω πρόταση αποσκοπεί στην προσαρμογή της υφιστάμενης οδηγίας στην τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειωθεί, στη διασαφήνιση του πεδίου εφαρμογής της και στην κάλυψη των κενών που διαπιστώθηκαν κατά την εφαρμογή της τόσο από την άποψη των διαδικασιών έγκρισης της διάθεσης των ΓΤΟ στην αγορά όσο και από την πλευρά των κανόνων επισήμανσης. Προβλέπει τη θέσπιση σαφών μέτρων επισήμανσης που λαμβάνουν υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές που υιοθέτησε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 1997. Εντούτοις, δεδομένου ότι το κείμενο δεν είναι μέχρι στιγμής διαθέσιμο, δεν είναι ακόμη γνωστό το επακριβές περιεχόμενο των διατάξεων για την επισήμανση ούτε και ορισμένες άλλες κανονιστικές πτυχές. Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσημα την πρότασή της στις 23 Φεβρουαρίου. Η εν λόγω πρόταση θα αποτελέσει στη συνέχεια αντικείμενο συζήτησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου των Υπουργών (συνεδρίαση των Υπουργών Περιβάλλοντος στις 23 Μαρτίου 1998).

Τομεακή νομοθεσία: νέα είδη διατροφής, ζωοτροφές (προετοιμάζεται), σπόροι (προετοιμάζεται), φυτοφάρμακα (μελετάται) 7

- Πεδίο εφαρμογής (νέα είδη διατροφής)

Ο κανονισμός 97/258/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα νέα είδη διατροφής που τέθηκε σε ισχύ στις 15 Μαΐου 1997, αφορά τα τελικά προϊόντα. Ισχύει για τα νέα είδη διατροφής και τα συστατικά τους, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και αυτά που αποτελούν αποτέλεσμα γενετικής μηχανικής.

- Επισήμανση (νέα είδη διατροφής)

Ο κανονισμός για τα νέα είδη διατροφής αποτελεί την πρώτη ευρωπαϊκή νομοθετική πράξη που αναφέρεται συγκεκριμένα στο ζήτημα της επισήμανσης των προϊόντων της βιοτεχνολογίας. Προβλέπει την υποχρεωτική επισήμανσή τους και επιβάλλει την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τις διαφορές μεταξύ ενός νέου προϊόντος και των άλλων υφιστάμενων παρεμφερών προϊόντων. Ο εν λόγω κανονισμός ο οποίος προηγήθηκε χρονικά των κατευθυντήριων γραμμών που υιοθέτησε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 1997 δεν αναφέρεται στις τρεις κατηγορίες επισήμανσης η θέσπιση των οποίων προτείνεται στο πλαίσιο των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών.

- Ζωοτροφές, σπόροι, φυτοφάρμακα

Η Επιτροπή πρόκειται να υποβάλει εντός του 1998 συγκεκριμένες προτάσεις σχετικά με τους κανόνες επισήμανσης, βάσει των κατευθυντήριων γραμμών που υιοθετήθηκαν τον Ιούλιο του 1997.

Επισήμανση: η ειδική περίπτωση του καλαμποκιού και της σόγιας

Είχε εγκριθεί η διάθεση στην αγορά μίας ποικιλίας γενετικά τροποποιημένου καλαμποκιού και γενετικά τροποποιημένης σόγιας δυνάμει της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ, πριν από την τροποποίησή της στις 18 Ιουνίου 1997 και πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού για τα νέα είδη διατροφής. Ήταν κατά συνέπεια αναγκαίο να θεσπισθούν ειδικοί κανόνες επισήμανσης για τις δύο αυτές ποικιλίες και τα παράγωγά τους για τα οποία δεν προβλεπόταν αρχικά η υποχρέωση επισήμανσης. Όσον αφορά τις δύο αυτές ποικιλίες η Επιτροπή προέβη σε διαπραγματεύσεις με τους ενδιαφερόμενους παραγωγούς σχετικά με τη δυνατότητα προαιρετικής επισήμανσης. Αντίθετα, για την αντιμετώπιση της ειδικής κατάστασης που επικρατεί ως προς τα παράγωγα προϊόντα των δύο αυτών ποικιλιών και για να αποφευχθεί η εμφάνιση αντιφατικών καταστάσεων σε σχέση με τη μεταχείριση των εν λόγω προϊόντων και αυτών η διάθεση των οποίων θα επιτραπεί στο μέλλον στο πλαίσιο της εφαρμογής της τροποποιημένης οδηγίας 90/220/ΕΟΚ και/ή του κανονισμού για τα νέα είδη διατροφής, η Επιτροπή προέβη στην ανάληψη των ακόλουθων πρωτοβουλιών:

Για την αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών η Επιτροπή υιοθέτησε στις 19 Σεπτεμβρίου 1997 έναν κανονισμό (αριθ. 1813/97) που προβλέπει, από την 1η Νοεμβρίου 1997, για τα προϊόντα που περιέχουν γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι ή σόγια ή αποτελούν παράγωγα αυτών προϊόντα, παρεμφερή επισήμανση με αυτήν που προβλέπεται από τον κανονισμό για τα νέα είδη διατροφής. Βάσει του εν λόγω ad hoc μέτρου προβλέπεται η μεταγενέστερη θέσπιση των λεπτομερών διατάξεων για την επισήμανση.

Με σκοπό τη θέσπιση ενός πληρέστερου πλαισίου η Επιτροπή υπέβαλε στις 3 Δεκεμβρίου 1997 ένα σχέδιο κανονισμού που, λαμβάνοντας υπόψη τις βασικές διατάξεις του κανονισμού για τα νέα είδη διατροφής και τις κατευθυντήριες γραμμές του Ιουλίου 1997, αναφέρεται λεπτομερώς στους τρόπους επισήμανσης των ειδών διατροφής που βασίζονται σε γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες καλαμποκιού ή σόγιας (δηλαδή σε μεταποιημένα προϊόντα). Στο πλαίσιο της εν λόγω πρότασης η Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση επιστημονικών κριτηρίων για την επισήμανση. Η καθιέρωση του κριτηρίου της παρουσίας τροποποιημένου DNA αποφασίσθηκε διότι η Επιτροπή εκτιμά ότι κατά τον τρόπο αυτό θα καταστεί δυνατή η επισήμανση περισσότερων προϊόντων από ό,τι με την εφαρμογή του κριτηρίου της «τροποποιημένης πρωτεΐνης». Εντούτοις, στην περίπτωση που δεν μπορεί να εφαρμοσθεί το κριτήριο του τροποποιημένου DNA, θα πραγματοποιείται σύγκριση του περιεχομένου σε πρωτεΐνες του τροποποιημένου προϊόντος και του περιεχομένου σε πρωτεΐνες των κλασσικών προϊόντων.

Προκειμένου να καταστεί οριστικός κανονισμός το εν λόγω σχέδιο και να αντικαταστήσει τον κανονισμό της 19ης Σεπτεμβρίου, θα πρέπει να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία από τη Μόνιμη Επιτροπή Ειδών Διατροφής.

Όμως στο πλαίσιο της εν λόγω επιτροπής διαπιστώνεται απόκλιση απόψεων μεταξύ των κρατών μελών: μόνον η Αυστρία, η Γερμανία, η Δανία και η Σουηδία υποστηρίζουν το κείμενο της Επιτροπής. Το σημείο το οποίο έχει προκαλέσει τις περισσότερες αντιδράσεις αφορά το κριτήριο που επέλεξε η Επιτροπή για τον εντοπισμό των ΓΤΟ, δηλαδή το κριτήριο της παρουσίας ή όχι τροποποιημένου DNA. Η πλειοψηφία των υπολοίπων κρατών μελών υποστηρίζει την καθιέρωση ως κριτηρίου επισήμανσης τον εντοπισμό τροποποιημένων πρωτεϊνών.

Δεδομένου ότι δεν κατέστη δυνατή η λήψη απόφασης της επιτροπής με ειδική πλειοψηφία, κατά τη συνεδρίασή της στις 15 Ιανουαρίου 1998, η επίλυση του εν λόγω θέματος θα επιδιωχθεί κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου των Υπουργών Γεωργίας.

Μετά από αλλεπάλληλες διαβουλεύσεις η Επιτροπή τελικά τάχθηκε υπέρ της αντιπρότασης της Βρετανικής Προεδρίας, με αποτέλεσμα να καταστεί δυνατή η λήψη απόφασης εκ μέρους του Συμβουλίου στις 26 Μαΐου 1998 [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1139/98 ()]. Βάσει του εν λόγω κανονισμού η απόφαση για την υποχρέωση ή όχι επισήμανσης θα βασίζεται στον εντοπισμό τροποποιημένου DNA ή τροποποιημένων πρωτεϊνών.

Αντίθετα με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, που βασίσθηκε στην έκθεσή της της 23ης Ιουλίου 1997, ο κανονισμός που υιοθετήθηκε στις 26 Μαΐου 1998 προβλέπει την κατάργηση της εναλλακτικής δυνατότητας με την ένδειξη «Ενδεχομένως περιέχει ουσίες που προέρχονται από ΓΤΟ».

Εξάλλου, στον κανονισμό περιλαμβάνεται κατάλογος με τα είδη διατροφής για τα οποία δεν απαιτείται επισήμανση (ο αρχικός κατάλογος δεν αναφέρει τα συγκεκριμένα ονόματα των εν λόγω ειδών διατροφής αλλά θα συμπληρωθεί βάσει των γνωμοδοτήσεων των επιστημονικών επιτροπών) και εισάγεται στο πλαίσιο των αιτιολογικών σκέψεων η έννοια του κατώτατου ορίου περιεκτικότητας σε DNA ή σε πρωτεΐνες, πέραν του οποίου η επισήμανση του προϊόντος είναι υποχρεωτική. Η ακριβής τιμή του εν λόγω ορίου δεν έχει καθορισθεί.

() ΕΕ L 159 της 3.6.1998.