Γνωμοδότηση για την πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου με την οποία τροποποιείται ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας, καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους ()

(96/C 18/04)

Στις 7 Ιουνίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 19 Σεπτεμβρίου 1995. (Εισηγητής : ο κ. Gafo Fernαndez. Συνεισηγητές : οι κ.κ. Boisserιe, Tixier).

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση κανονισμού επιδιώκει να τροποποιήσει μερικώς τον κανονισμό 259/93/ΕΟΚ στα θέματα της μεταφοράς αποβλήτων, με την έννοια της απαγόρευσης από το 1998 της εξαγωγής για ανακύκληση σε χώρες εκτός του πλαισίου ΟΟΣΑ, των αποβλήτων που περιέχονται στον αποκαλούμενο πορτοκαλί και κίτρινο κατάλογο.

1.2. Η τροποποίηση αυτή εγγράφεται στα πλαίσια της απόφασης ΙΙ/12 της Σύμβασης της Βασιλείας, η οποία πρόκειται να επικυρωθεί το Σεπτέμβριο του 1995, και με την οποία θεσπίζεται η απαγόρευση εξαγωγής των αποκαλούμενων « επικίνδυνων αποβλήτων » σε χώρες εκτός της περιοχής ΟΟΣΑ.

1.3. Έχει μεγάλη σημασία να επισημανθεί η διάκριση μεταξύ « αποβλήτων » όπως αυτά αναφέρονται στον Εσωτερικό Κανονισμό και των « επικίνδυνων αποβλήτων » τα οποία αποτέλουν το αντικείμενο της Σύμβασης της Βασιλείας. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική δεδομένου ότι οι κανόνες καθορισμού της ορολογίας δεν είναι όμοιοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Σύμβαση της Βασιλείας, της οποίας η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι συμβαλλόμενο μέρος.

1.4. Ο κοινοτικός ορισμός των « επικίνδυνων αποβλήτων » θεσπίστηκε αρχικά με την οδηγία 78/319/ΕΟΚ, που στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από την οδηγία 91/689/ΕΟΚ 7 η Επιτροπή αναγνωρίζει στις αιτιολογικές σκέψεις μιας πρότασης για τη μερική και μεταγενέστερη τροποποίηση της οδηγίας που έγινε το 1993 (), την αδυναμία κατάρτισης « κοινοτικού καταλόγου » επικίνδυνων αποβλήτων. Για το λόγο αυτό, ενδεχομένως, και αν και το Συμβούλιο ενέκρινε το Δεκέμβριο του 1994 () τον « κοινοτικό κατάλογο », η ίδια η Επιτροπή στη σημερινή πρότασή της αναφέρεται σε « επικίνδυνα απόβλητα » στην ανακοίνωση προς το Συμβούλιο, ενώ κάνει μόνο λόγο για « απόβλητα » στην τροποποίηση του Κανονισμού 259/93.

1.5. Σ`αυτή ακριβώς τη δυσκολία να γίνει ενιαία και σαφής διάκριση μεταξύ των αποβλήτων που μπορούμε να ταξινομήσουμε ως ουδέτερα (τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για μερική ανάκτηση όσο και για ελεγχόμενη διάθεση) και των άλλων « τοξικών και επικίνδυνων » αποβλήτων, ενυπάρχει η δυσκολία ερμηνείας και εφαρμογής του Κανονισμού που αποτελεί στόχο της γνωμοδότησης.

1.6. Μολονότι στον κοινοτικό κανονισμό τα απόβλητα ταξινομούνται στις κατηγόριες πράσινο, πορτοκαλί και κόκκινο (οι κατηγορίες κόκκινο και πορτοκαλί υπόκεινται στη δυνατότητα ανακύκλησης υπό ορισμένες αυστηρές συνθήκες ελέγχου), η Σύμβαση της Βασιλείας θεσπίζει την αντιμετώπιση των επικίνδυνων αποβλήτων (που αποτελούν τα μόνα κατάλοιπα που είναι στόχος της Σύμβασης) είτε μέσω μονομερούς ρητού καθορισμού από ορισμένες χώρες που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση, είτε με συνδυασμό των δύο χαρακτηριστικών : μια σειρά προϊόντων που σε γενικές γραμμές είναι χημικού χαρακτήρα ή αποτελούν βαρέα μέταλλα, και τα οποία υπόκεινται σε έλεγχο, και παράλληλα η ύπαρξη μιας σειράς χαρακτηριστικών, όπως ο εύφλεκτος χαρακτήρας ή η τοξικότητά τους, που αποτελούν τα στοιχεία που τους προσδίδουν αυτό το χαρακτηρισμό. Ο χαρακτηρισμός του επικίνδυνου δίνεται για το σύνολο των δύο αυτών παραγόντων, εκτός και αν ένα κράτος που έχει υπογράψει τη Σύμβαση δηλώνει μονομερώς ως επικίνδυνο ένα προϊόν, μολονότι δεν υφίστανται τα προηγούμενα χαρακτηριστικά.

1.7. Για το κράτος αυτό ορισμένα απόβλητα μπορούν να θεωρηθούν ως « επικίνδυνα » σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βασιλείας, ενώ δεν έχουν αυτό το χαρακτήρα σύμφωνα με τον κοινοτικό Κανονισμό.

1.8. Κατόπιν πιέσεων από τις χώρες του Τρίτου Κόσμου και τους διεθνείς οργανισμούς, συγκλήθηκε το Μάρτιο του 1995 μία έκτακτη Διάσκεψη στο Ντακάρ για να εξετασθούν τα προβλήματα αυτά, δεδομένου ότι για την κοινή γνώμη ορισμένων χωρών της περιοχής, υφίσταται ο κίνδυνος να εξουδετερωθούν οι δυνατότητες της βιομηχανίας για ανάκτηση και εκμετάλλευση των αποβλήτων στις περιοχές αυτές. Η απουσία οριστικών συμπερασμάτων στη Διάσκεψη αυτή, η οποία εξάλλου είχε άτυπο χαρακτήρα, οδήγησε στην πραγματοποίηση άλλου σεμιναρίου, επίσης άτυπου χαρακτήρα, το Μάϊο του 1995 στη Δανία, που διοργανώθηκε από την Κυβέρνηση της χώρας αυτής για να διευκρινισθούν οι πτυχές αυτές. Στο σεμινάριο αυτό προωθήθηκε σημαντικά ο κοινός καθορισμός των τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων, χωρίς να έχουν τα αποτελέσματα του σεμιναρίου αυτού οριστικό χαρακτήρα.

1.9. Μολονότι η ίδια η Σύμβαση της Βασιλείας θεσπίζει μια σειρά αυστηρών απαιτήσεων τόσο εκ μέρους των χωρών εξαγωγής όσο και των χωρών υποδοχής για να εγκριθεί η αποστολή αποβλήτων για ανακύκληση, η θέση της Επιτροπής φαίνεται να ανταποκρίνεται στην πεποίθηση ότι η ολική απαγόρευση της εξαγωγής αποβλήτων του πορτοκαλί και κόκκινου καταλόγου σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ, ακόμη και όταν πρόκειται για επεξεργασία και ανάκτηση, αποτελεί τη μοναδική δυνατότητα επιλογής για να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη εξαγωγή αποβλήτων, που καλύπτεται με το πρόσχημα της υποτιθέμενης εκμετάλλευσής τους, και έτσι να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να υιοθετηθούν από ορισμένα κράτη μέλη μεμονωμένα μέτρα για την επίλυση των ζητημάτων αυτών.

1.10. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε ήδη την ευκαιρία να αποφανθεί ομόφωνα σχετικά με τον υπό τροποποίηση κανονισμό. Συγκεκριμένα, στη γνωμοδότηση του 1991, ενέκρινε πλήρως τη φιλοσοφία ελέγχου των αποβλήτων, αλλά δήλωνε ότι ο έλεγχος αυτός θα πρέπει να περιορισθεί μόνο στα « επικίνδυνα απόβλητα » και επιπλέον ζητούσε να υιοθετηθεί ένας νομικός τύπος - κανονισμός - που να είναι σαφής και να μην υπόκειται σε κανένα τύπο διαφοροποιημένης ερμηνείας, προϋποθέσεις που κατά την άποψη της ΟΚΕ δεν καλύπτει ο εν λόγω κανονισμός.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υποστηρίξει πλήρως την αναγκαιότητα ελέγχου της μεταφοράς αποβλήτων εντός και εκτός της Κοινότητας, καθώς και την αποφυγή της ανεξέλεγκτης εξαγωγής επικίνδυνων αποβλήτων σε χώρες που δεν διαθέτουν τα αναγκαία μέσα για την ανίχνευση και εξουδετέρωση του κινδύνου που εμπεριέχουν. Λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτό αποτελεί στόχο της απόφασης ΙΙ/12 που υιοθετήθηκε ομόφωνα από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προτίθεται τώρα να ενσωματώσει στο κοινοτικό δίκαιο τον υπό εξέταση κανονισμό, η ΟΚΕ εγκρίνει καταρχήν το στόχο που προβλέπεται στην εν λόγω πρόταση κανονισμού.

2.2. Η ΟΚΕ εκφράζει ωστόσο το φόβο ότι ο στόχος αυτός δεν θα επιτευχθεί εάν δεν αναθεωρηθούν προηγουμένως όλες οι σχετικές ρυθμίσεις. Ειδικότερα, επιθυμεί να εκδηλώσει την ανησυχία της για τις διαφορετικές ερμηνείες που υφίστανται όσον αφορά την ταξινόμηση των επικίνδυνων αποβλήτων και θεωρεί, όπως ακριβώς έπραξε και το 1991, ότι μόνο αυτά θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο της εν λόγω πλήρους απαγόρευσης εξαγωγής.

2.3. Οι συμβάσεις, κανονισμοί και αποφάσεις των διαφόρων οργανισμών (Ευρωπαϊκή Ένωση, ΟΟΣΑ, Σύμβαση της Βασιλείας) δεν είναι συνεκτικές μεταξύ τους. Μολονότι είναι βέβαιο ότι όλοι οι οργανισμοί αυτοί επιδιώκουν λίγο έως πολύ τους ίδιους στόχους, επικαλύπτονται μεταξύ τους και περιλαμβάνουν διαφορετικούς ορισμούς. Η ΟΚΕ εκφράζει το φόβο ότι οι εν λόγω διαφορές, κενά, και επικαλύψεις μπορούν να αποτελέσουν ευκαιρία για την πραγματοποίηση καταχρήσεων ή κίνητρο για την αποκαλούμενη « εξαγωγή αποβλήτων ». Έχει θεμελιώδη σημασία να μπορούν οι διατάξεις για τον περιορισμό και την απαγόρευση της εξαγωγής αποβλήτων να ελέγχονται με σαφή και απλοποιημένο τρόπο από τους εθνικούς τελωνειακούς υπαλλήλους, οι οποίοι θα πρέπει να εξακριβώνουν κατά πόσον υπάρχει « προηγούμενη αποδοχή » εκ μέρους της χώρας υποδοχής των αποβλήτων αυτών.

2.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την αμηχανία της για το γεγονός ότι ο προτεινόμενος διακανονισμός δεν αποτελεί κάποια οριστική βελτίωση προς την κατεύθυνση αυτή.

2.4. Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο προτεινόμενος κανονισμός δεν είναι επαρκώς ευέλικτος. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα απόβλητα που προορίζονται για ανακύκληση, δεδομένου ότι :

- η ανάκτηση επαναχρησιμοποιούμενων υλικών που προέρχονται από απόβλητα είναι καταρχήν οικονομική και οικολογικά σκόπιμη. Η επιλογή αυτή αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο των εμπορικών σχέσεων μεταξύ Κοινότητας και Τρίτων Χωρών, όπως άλλωστε αναφέρεται και σε πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής για τα θέματα αυτά 7

- ο σημερινός καθώς και ο προτεινόμενος διακανονισμός (απόφαση ΙΙ/12) περιορίζουν αδιακρίτως την ανάκτηση ανακυκλούμενων υλικών, πράγμα το οποίο θα πρέπει να απαγορεύεται μόνο στην περίπτωση επικίνδυνων αποβλήτων ή στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εξαγωγή για ανάκτηση γίνεται χωρίς τις απαιτούμενες διασφαλίσεις για οριστική πραγματοποίησή της 7

- ο προτεινόμενος κανονισμός δεν λαμβάνει για το λόγο αυτό υπόψη τη δυνατότητα υποβολής των αποβλήτων που προορίζονται για ανακύκληση σε αυστηρό έλεγχο στη χώρα προέλευσης και σε έλεγχο επεξεργασίας στη χώρα αποστολής, προκειμένου να αποφευχθούν οι κίνδυνοι αυτοί.

2.5. Στην απόφαση ΙΙ/12 δεν προβλέπεται κανένας διαφοροποιημένος διακανονισμός αυτού του τύπου. Η ΟΚΕ ζητεί για το λόγο αυτό από την Επιτροπή και το Συμβούλιο, στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις για την αναθεώρηση της Σύμβασης της Βασιλείας, να λάβουν υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώνονται στα σημεία 2.3 και 2.4.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Να ενσωματωθεί στις αιτιολογικές σκέψεις του σχεδίου Κανονισμού του Συμβουλίου η αναφορά στην οδηγία 91/689/ΕΟΚ σχετικά με τα επικίνδυνα απόβλητα.

Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() EE αριθ. C 164 της 30. 6. 1995, σ. 8.

() EE αριθ. C 271 της 7. 10. 1993.

() EE αριθ. L 356 της 31. 12. 1994.