Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Τουρισμός και μεταφορές – Συνέχεια»

(Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2022/C 275/01)

Εισηγητής: ο κ. Παναγιώτης ΓΚΟΦΑΣ

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας: 25.3.2021 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το τμήμα 3.2.2022 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 23.2.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 567 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 185/2/7

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επαινεί την εξαιρετική κοινή προσπάθεια που κατέβαλαν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ εντός του 2021, με τις προτάσεις πολιτικής και τα μέτρα τους που έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να ανακάμψουν και να εξασφαλίσουν θέσεις εργασίας στους ευρωπαϊκούς κλάδους του τουρισμού, των μεταφορών και των ταξιδίων, οι οποίοι είναι τα οικοσυστήματα που έχουν πληγεί περισσότερο από την πανδημία COVID-19 ( 1 ) . Ωστόσο, οι συνέπειες της πανδημίας, ιδίως στην οικονομία και την κοινωνία, δεν έχουν ακόμα εκδηλωθεί πλήρως. Πρέπει να καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες έτσι ώστε η ΕΕ να συνεχίσει να ακολουθεί συντονισμένη προσέγγιση κατά τους προσεχείς μήνες, με σαφή στήριξη των ΜΜΕ όσον αφορά τις πιστώσεις και τη χρηματοδότηση, καθώς και με ενημέρωση ως προς τον εμβολιασμό και με λήψη μέτρων ασφαλείας για τη διασφάλιση του τουρισμού, των ταξιδιών και των μεταφορών και τη σταδιακή αποκατάσταση των τουριστικών ροών (με την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Τουριστικών Δεικτών/ETIS) και της ασφάλειας του τουρισμού ( 2 ) ).

1.2. Ο τουρισμός δεν θα επανέλθει στα προ της πανδημίας επίπεδα: η παγκόσμια αλληλεξάρτηση και οι πιο οικολογικές και ψηφιακές τάσεις στη συμπεριφορά των καταναλωτών θα καθορίσουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών ή περιφερειών είναι τα ακόλουθα:

1.2.1. Βραχυπρόθεσμα: — Μέριμνα ώστε να συνεκτιμάται δεόντως στα σχέδια ανάκαμψης της ΕΕ και των κρατών μελών ο τομέας των ξενοδοχείων και της εστίασης, καθώς και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις σε όλο το φάσμα του τουρισμού —ιδίως τα εστιατόρια— με μέλημα την επιβίωσή τους. Η ΕΕ και οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να υποστηρίξουν πλήρως τη λήψη επειγόντων μέτρων χρηματοδοτικής υποστήριξης, πρωτοβουλίες άμεσης χρηματοδότησης και το προσωρινό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις και μετά το 2022. — Λήψη μέτρων χρηματοδοτικής υποστήριξης των πολύ μικρών επιχειρήσεων —ιδίως αυτών του τομέα των ξενοδοχείων και της εστίασης—, επέκταση της ενωσιακής και εθνικής χρηματοδότησης για όσο διάστημα είναι αναγκαίο και πέραν του Δεκεμβρίου του 2022, χωρίς να υποτιμάται ο αντίκτυπος που θα έχει η σημερινή γενικευμένη έλλειψη εργαζομένων στον ρυθμό ανάκαμψης. — Παράταση του προγράμματος SURE για το 2022 με την αναβολή της εξόφλησης όλων των φορολογικών υποχρεώσεων —ιδίως των επιχειρήσεων του τομέα των ξενοδοχείων και της εστίασης— προς τις δημόσιες αρχές, συμπεριλαμβανομένων όσων προέκυψαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. — Θέσπιση ειδικού προϋπολογισμού για τον τουρισμό στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, βελτίωση των όρων και εναρμόνιση των διαδικασιών πρόσβασης σε κονδύλια στα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — π.χ. ψηφιοποίηση και μετατροπή των υποδομών με πιο βιώσιμο τρόπο, εφαρμογή των αρχών «Σκέψου πρώτα σε μικρή κλίμακα» και «μόνον άπαξ», με την έμπρακτη συμπερίληψη των πολύ μικρών επιχειρήσεων με διαδικασίες μειωμένης γραφειοκρατίας, και καθιέρωση διαφανών προσκλήσεων υποβολής προσφορών για τις τουριστικές επιχειρήσεις και τις τοπικές τουριστικές αρχές (3). — Δημιουργία των συνθηκών για την ένταξη των πολύ μικρών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων των τομέων του τουρισμού και των μεταφορών στο τραπεζικό σύστημα και στον χρηματοπιστωτικό τομέα μέσω ενωσιακών καθεστώτων εγγυήσεων χορηγούμενων από την ΕΕ και την ΕΚΤ. — Βελτίωση του συντονισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη, καλύτερη εναρμόνιση των —φιλικών προς τις ΜΜΕ— πρωτοκόλλων υγείας και ασφάλειας, διευκόλυνση των ταξιδίων για το κοινό και τις επιχειρήσεις της ΕΕ σε τρίτες χώρες, διατήρηση ανοικτών συνόρων και ελαχιστοποίηση των περιορισμών στους ταξιδιώτες και αύξηση του αριθμού των στρατηγικών και σχεδίων συντονισμού μεταξύ της ΕΕ και των εθνικών κυβερνήσεων, με σκοπό την αποκατάσταση των διεθνών τουριστικών ροών και των άμεσων ξένων επενδύσεων. — Ενθάρρυνση όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κοινωνικών εταίρων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των ερευνητικών και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων να συμβάλουν στη διοργάνωση ενός «Έτους βιώσιμου τουρισμού» το 2022 και στην προώθηση ενός δικτύου εμπορικών και άλλων εκθέσεων της ΕΕ (σχετικών με τον βιώσιμο τουρισμό και τις μεταφορές) στις διεθνείς αγορές. — Καθιέρωση γραμμής «τουρισμού» σε όλα τα έργα του Διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ευρωπαϊκοί διάδρομοι μεταφορών). — Θέσπιση εναρμονισμένου συστήματος μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για ολόκληρο τον τομέα της φιλοξενίας και του τουρισμού, το οποίο πρέπει να είναι φιλικό προς τις ΜΜΕ και να διαθέτει διαφανείς διαδικασίες, μέσων και διαδικασιών άντλησης χρηματοδότησης (υπηρεσία μίας στάσης, διαδικτυακά εργαλεία, προγράμματα αδελφοποίησης με ενώσεις εκπροσώπων των ΜΜΕ) και ειδική γραμμή του προϋπολογισμού για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. — Σύσταση μιας αρχής εν είδει διαμεσολαβητή επιφορτισμένης με την εποπτεία της εφαρμογής των μέτρων ανάκαμψης της ΕΕ και της δυνατότητας χρηματοδότησης —ιδίως των πολύ μικρών επιχειρήσεων των τομέων του τουρισμών και των μεταφορών—, καθώς και με άλλα ειδικά καθήκοντα (4). — Ανάπτυξη μηχανισμού της ΕΕ για την εποπτεία της ενίσχυσης των πολύ μικρών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων βάσει του ισχύοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027).

1.2.2. Μεσοπρόθεσμα: — Αποφυγή της υπερχρέωσης και της απώλειας της πιστοληπτικής ικανότητας των επιχειρήσεων (5). — Ανάθεση σε ειδική ομάδα της εποπτείας της εφαρμογής και της επίδρασης των μέτρων ανάκαμψης, ιδίως όσων αφορούν τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στον τομέα του τουρισμού και των μεταφορών. — Παρακολούθηση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμπερίληψη σχετικών με τον τουρισμό μεταρρυθμίσεων. — Δημιουργία μηχανισμού της ΕΕ για την παρακολούθηση της ενίσχυσης των πολύ μικρών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων βάσει του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027). — Δημιουργία ειδικής γραμμής του προϋπολογισμού της ΕΕ για τον τουρισμό, η οποία θα αντικατοπτρίζει τόσο τη σημασία αυτού του οικοσυστήματος όσο και τις ανάγκες του στον απόηχο της κρίσης της COVID-19. — Δημιουργία μιας ισχυρής «ευρωπαϊκής συμμαχίας για τον τουρισμό» για τη συγκέντρωση πρωτοβουλιών και τη βελτιστοποίηση της χρηματοδότησης, στην οποία η ΕΟΚΕ θα πρέπει να συμμετέχει ουσιωδώς.

1.2.3. Μακροπρόθεσμα: — Ανάπτυξη μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδίου της ΕΕ για τον τουρισμό: επιτάχυνση της μετάβασης προς ένα ανθεκτικό και πιο βιώσιμο τουριστικό επιχειρηματικό μοντέλο, π.χ. ένταξη των ΜΜΕ σε συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. — Προτεραιότητα στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση στις ΜΜΕ σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, με παράλληλη ενίσχυση των προγραμμάτων κινητικότητας για μαθητεία στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών, με έμφαση στις ψηφιακές δεξιότητες και στις δεξιότητες βιωσιμότητας (6), ιδίως όσον αφορά τους νέους προορισμούς και τις απομακρυσμένες περιοχές. — Χάραξη ενωσιακών πολιτικών στον τουρισμό και τις μεταφορές κατά τα πρότυπα του μέσου ανάκαμψης «Επόμενης γενιάς» που θα μπορούν να εξασφαλίσουν προβλεψιμότητα και να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη για βιώσιμη ανάκαμψη. — Ανάπτυξη νέων μορφών χρηματοδότησης των πολύ μικρών επιχειρήσεων —ιδίως δε αυτών του τομέα των ξενοδοχείων και της εστίασης και όσων έχουν επικεφαλής γυναίκες—, αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων (7), ανάκαμψη από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19, και εξέταση του βέλτιστου τρόπου αρωγής αυτών των επιχειρήσεων, όπως πρότειναν η Α.Μ. Βασίλισσα Μάξιμα των Κάτω Χωρών και η GPFI (8).

1.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι περισσότερες από τις συστάσεις που διατυπώνονται στη γνωμοδότησή της της 18ης Σεπτεμβρίου 2020 με θέμα «Τουρισμός και μεταφορές το 2020 και μετέπειτα» ( 9 ) εξακολουθούν να είναι συνεκτικές και ουσιώδεις και ότι δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα σχέδια και τις διαβουλεύσεις της.

1.4. Η ΕΟΚΕ ρωτά τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, τα περιφερειακά όργανα, τους κοινωνικούς εταίρους και τις ευρύτερες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εάν δεσμεύονται να μεριμνήσουν για την επανενεργοποίηση των επενδύσεων μακροπρόθεσμα, ακολουθώντας ολοκληρωμένη τακτική με σκοπό τη διαμόρφωση ενός πλαισίου γαλάζιας οικονομίας και ενός κοινού τουριστικού θεματολογίου ενόψει του 2030 και του 2050, την εξεύρεση κατάλληλων τρόπων χρηματοδότησης και την επέκταση των πιστώσεων, καθότι μετά την πανδημία δεν θα διατεθεί ρευστό για τις ΜΜΕ στον τομέα του τουρισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αδύνατο για τις ΜΜΕ να επενδύσουν στη γαλάζια οικονομία έως ότου ανακάμψουν και μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές υποχρεώσεις τους.

1.5. Είναι ζωτικής σημασίας να θεσπιστούν νέες πολιτικές, να διατεθούν επαρκείς χρηματοδοτικοί πόροι για τη διάσωση του τομέα και να αναπτυχθεί μια μακροπρόθεσμη βιώσιμη, έξυπνη και υπεύθυνη ενωσιακή πολιτική τουρισμού. Επίσης, η ΕΟΚΕ τονίζει τη σημασία ύπαρξης ειδικής γραμμής στον προϋπολογισμό της ΕΕ για τον τουρισμό όσο και κατάλληλης διαχείρισης για την εφαρμογή στρατηγικών δράσεων πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Οργανισμού Τουρισμού για την υλοποίηση των ακόλουθων δραστηριοτήτων: — δημιουργία ενός ενωσιακού κοινού χώρου δεδομένων για τη διάθεση περισσότερων δεδομένων προς χρήση· — εφαρμογή ενός ενωσιακού στατιστικού προγράμματος που θα συγκεντρώνει δείκτες μέτρησης για την ορθή παρακολούθηση των τουριστικών πολιτικών και την προώθηση της ανταλλαγής ορθών πρακτικών στην ΕΕ και προγραμμάτων σπουδών στον τομέα του βιώσιμου τουρισμού (π.χ. μια σχολή βιώσιμων τουριστικών ΜΜΕ της ΕΕ)· — επανεκκίνηση της διεθνούς συνεργασίας της ΕΕ με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNWTO), τον ΟΟΣΑ και την Ομάδα Εργασίας της Ομάδας των 20 για τον Τουρισμό, με τη δημιουργία ευρωπαϊκής σχολής τουριστικών επαγγελμάτων ειδικά για τις ΜΜΕ, καθώς και προγραμμάτων «εκπαίδευσης των εκπαιδευτών», κατά τα πρότυπα των ανωτέρω οργανώσεων.

1.6. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας πιο ολοκληρωμένης πολιτικής προσέγγισης και της αναζήτησης βιώσιμων λύσεων για τη διασφάλιση του μέλλοντος του τουρισμού και των μεταφορών με βάση τις ακόλουθες τρεις βασικές προϋποθέσεις και ευκαιρίες: — την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και την προαγωγή της ανάκαμψης για τη διευκόλυνση της σταδιακής επανέναρξης των ταξιδίων και αποκατάστασης των συνήθων συγκοινωνιακών ζεύξεων των εντός της ΕΕ, καθώς και με τρίτες χώρες· — την άντληση διδαγμάτων από την εμπειρία της πανδημίας και τα εφαρμοζόμενα μέτρα, τη χρήση συγκεκριμένου συνόλου δεικτών ευνοϊκών για τις ΜΜΕ και την εναρμόνιση των δεδομένων τόσο όσον αφορά τόσο τον αντίκτυπο της πανδημίας στους τομείς του τουρισμού και των μεταφορών όσο τις τάσεις που σχετίζονται με την πανδημία στους εν λόγω τομείς σε ενωσιακό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο· — την κατά προτεραιότητα εκπόνηση θεματολογίου βιώσιμης ανάπτυξης με σκοπό την παροχή μακροπρόθεσμης καθοδήγησης του ενωσιακού και του διεθνούς τουρισμού.

1.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη σύσταση μόνιμης —ενωσιακής ή εθνικής— υψηλού επιπέδου «ομάδας ειδικής στα της ρευστότητας και των επενδύσεων των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων», συμπεριλαμβανομένων των οικοσυστημάτων τουρισμού και μεταφορών. Η εν λόγω ομάδα θα μπορεί να διευκολύνει και να υποστηρίζει την εφαρμογή των μέτρων ανάκαμψης και να λειτουργεί ως ενωσιακός μηχανισμός παρακολούθησης με τα απαραίτητα ανεξάρτητα και διαφανή δεδομένα σχετικά με τις ροές ρευστού των πολύ μικρών επιχειρήσεων και την πρόσβασή τους σε κεφάλαια.

1.8. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τους ενωσιακούς και εθνικούς κοινωνικούς εταίρους να προβούν σε βαθύ αναστοχασμό, να αναπτύξουν κοινά προγράμματα ποιότητας και αποτελεσματικότερα μέσα πολιτικής rescEU και μείωσης του κινδύνου καταστροφών, καθώς και να ανταλλάξουν βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη διαχείριση κρίσεων και στην πρόληψη ανθρώπινων και οικονομικών απωλειών ( 10 )

1.9. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, χωρίς την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, ο τομέας του τουρισμού και των ταξιδίων θα υστερήσει σε σχέση με τη συνολική τάση οικονομικής ανάκαμψης. Βασικός παράγοντας για την ανάκτηση αυτής της βεβαιότητας και της εμπιστοσύνης είναι η διασφάλιση ισχυρής προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών βάσει της Οδηγίας για τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς ( 11 ) , η επανεξέταση της οποίας θα πρέπει να επικεντρωθεί στην εξάλειψη των αδυναμιών της νομοθεσίας της ΕΕ όσον αφορά τα δικαιώματα των ταξιδιωτών, όπως κατέδειξε η πανδημία.

1.10. Παρά τη νομοθεσία της ΕΕ για τα ταξίδια που παρέχει στους ταξιδιώτες το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων, πολλά κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης σε άμεση αντίθεση με το δικαίωμα αυτό, υποχρεώνοντας τους καταναλωτές να αποδέχονται κουπόνια και/ή επιμηκύνοντας τις νόμιμες προθεσμίες για την επιστροφή χρημάτων. Είναι σημαντικό να τηρείται και να εφαρμόζεται η ενωσιακή νομοθεσία. Η πανδημία, μετά από σχεδόν δύο χρόνια, είχε άμεσες και καταστροφικές οικονομικές επιπτώσεις και στις τουριστικές επιχειρήσεις, ιδίως στις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

1.11. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διερευνήσει τη σκοπιμότητα υποβολής πρότασης για την προσαρμογή της οδηγίας κατά τρόπο ώστε, σε μελλοντικές περιπτώσεις ανωτέρας βίας ή θεομηνίας όπως η πανδημία, τα κράτη μέλη να συγκροτούν ταμεία συλλογικών εγγυήσεων, για να συνεκτιμώνται καλύτερα οι ανάγκες επιβίωσης των τουριστικών επιχειρήσεων και παράλληλα να διασφαλίζεται πλήρως η κατάλληλη αποζημίωση των καταναλωτών.

2. Εισαγωγή και γενικές παρατηρήσεις

2.1. Ο ευρωπαϊκός και ο παγκόσμιος τουρισμός δεν θα επανέλθουν στα προ της πανδημίας επίπεδα. Οι συνέπειες της πανδημίας, ιδίως στην κοινωνία και στην οικονομία, δεν έχουν ακόμα εκδηλωθεί πλήρως. Πριν από την πανδημία COVID-19, ο τουρισμός αντιστοιχούσε άμεσα ή έμμεσα σχεδόν σε 10 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ και περίπου σε 22,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας με την ΕΕ να αποτελεί τον κορυφαίο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως με 563 εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις και 30 % των παγκόσμιων κερδών το 2018. Με μερίδιο 30 % των διεθνών αφίξεων το 2018, η ΕΕ αποτελούσε τον κύριο τουριστικό προορισμό στον κόσμο. Το ίδιο δε έτος υπήρχαν περισσότερα από 600 000 τουριστικά καταλύματα στην ΕΕ των 27 και οι κρατήσεις για διανυκτέρευση ανήλθαν σε 1 326 049 994 διανυκτερεύσεις.

2.2. Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στον τουριστικό κλάδο αντιστοιχεί πάνω από 6 % της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ. Επιπλέον, ο τουρισμός συμβάλλει πολύ περισσότερο στην απασχόληση σε ορισμένες περιοχές και συχνά αποτελεί τη μόνη μορφή εργασίας για τους εργαζομένους χαμηλής ειδίκευσης. Για παράδειγμα, στην Κρήτη, στην Αδριατική Κροατία, στην Κοιλάδα Αόστης της Ιταλίας και στις Κανάριες Νήσους της Ισπανίας, ο τουρισμός ευθύνεται για πάνω από 30 % της συνολικής απασχόλησης της κάθε περιφέρειας.

2.3. Μετά τα διάφορα κύματα της πανδημίας COVID-19 το 2020 και το 2021, μπορούμε πλέον να διαπιστώσουμε το μέγεθος του αντικτύπου της στην απασχόληση και τις καταστροφικές κοινωνικές συνέπειές της στους κλάδους του τουρισμού και των μεταφορών, ήτοι: έλλειψη διεθνούς τουρισμού, ανεπαρκής και ευμετάβλητη ζήτηση σε αγαθά και υπηρεσίες που σχετίζονται με τον τουρισμό (λόγω των τρόπων κατανάλωσης και των αλλαγών συμπεριφοράς στον τουρισμό σε καιρούς COVID-19), ολοένα και περισσότερες πτωχεύσεις επιχειρήσεων και διογκούμενα χρέη (που δεν περιορίζονται στις τουριστικές επιχειρήσεις), δυσκολίες χρήσης των μέτρων ενίσχυσης της ρευστότητας και αναποτελεσματικές αντιδράσεις της δημόσιας διοίκησης. Τα «παλινδρομικά» μέτρα αναστολής και επανέναρξης της λειτουργίας των επιχειρήσεων, η κατάχρηση των σχετικών με το πράσινο πιστοποιητικό COVID-19 περιορισμών και η αδυναμία των ανεξάρτητων αρχών να εγγυώνται ομοιογενή δικαιώματα στους τουρίστες/ταξιδιώτες και στις επιχειρήσεις, η πολυπλοκότητα και συχνά η έλλειψη αξιόπιστων πληροφοριών ως προς την πραγματική κατάσταση της υγείας και της ασφάλειας σε τοπικό επίπεδο για τους τουρίστες, καθώς και οι περίπλοκες διαδικασίες μετακινήσεων εντός των συνόρων της ΕΕ επίσης δεν συμβάλλουν στην αποκατάσταση των διασυνοριακών μετακινήσεων και στην οικονομική ανάκαμψη.

2.4. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τη —συνημμένη— πρόσφατη έκθεση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS) ( 12 ) , ο αντίκτυπος της πανδημίας COVID-19 σε διάφορους τουριστικούς προορισμούς στην ΕΕ είναι «ασύμμετρος και εξόχως τοπικού χαρακτήρα».

2.5. Όπως αποτυπώνεται στα διαγράμματα 1 και 2 της έκθεσης της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κατά τη διάρκεια της πανδημίας η συμβολή του τουρισμού στην απασχόληση και στο ΑΕγχΠ μειώθηκε σημαντικά. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, η συμβολή του τουρισμού στο ΑΕγχΠ μειώθηκε κατά το ήμισυ το 2020 (σε σύγκριση με το 2019), σημειώνοντας πτώση από 13,1 % σε 7 % με απώλεια 337 000 θέσεων εργασίας. Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ (π.χ. Γερμανία, Ιταλία και Γαλλία) κατέγραψαν μεγαλύτερες μεν απώλειες στο ΑΕγχΠ, αλλά μικρότερες ως προς την απασχόληση.

2.6. Είκοσι μήνες μετά την απαρχή της πανδημίας στην Ευρώπη, τα παγκόσμια οικοσυστήματα τουρισμού και μεταφορών εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μια άνευ προηγουμένου κρίση ( 13 )

2.7. Στην ΕΕ παρατηρήθηκαν επίσης «νέες» μορφές μετακίνησης και αγορών σε αστικές περιοχές, προσαρμοσμένες στους περιορισμούς μετακίνησης που επέβαλαν οι κυβερνήσεις, όπως η διάδοση της πεζοπορίας, της ποδηλασίας, των ταξιδίων με αυτοκίνητο και των διαδικτυακών αγορών, εις βάρος των μετακινήσεων με δημόσιες συγκοινωνίες. Σε πολλές χώρες της ΕΕ, λόγω των περιορισμών λόγω της νόσου COVID-19, ιδίως οι ηλικιωμένοι δεν μπόρεσαν να τροφοδοτήσουν τη ζήτηση σε εποχιακό τουρισμό και μεταφορές.

2.8. Τα ταξίδια με σιδηρόδρομο, κρουαζιερόπλοια, επιβατηγά πλοία και αεροπλάνα έχουν πληγεί, λόγω της μείωσης κατά 70 % της διεθνούς τουριστικής ζήτησης, με αποτέλεσμα την απώλεια εσόδων και θέσεων εργασίας τόσο στους ίδιους τους κλάδους όσο και σε όσους εξαρτώνται από αυτούς (π.χ. βιομηχανικός κλάδος και κλάδος λιανικής πώλησης). Αν και οι επιπτώσεις στις εμπορευματικές μεταφορές ήταν μέχρι στιγμής περιορισμένες, ο τομέας αναμένεται να συρρικνωθεί τα επόμενα χρόνια, ιδίως εάν η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση. Συνεπώς, οι τομείς αυτοί θα πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στα σχέδια ανάκαμψης της ΕΕ και των κρατών μελών.

2.9. Εκτός από τα φαινόμενα αυτά, οι πρόσφατες πυρκαγιές στη νότια Ευρώπη και οι πλημμύρες στη βόρεια Ευρώπη κατέδειξαν επίσης —πέρα από τις τραγικές ανθρώπινες και οικονομικές απώλειες— ότι οι συμβατικές πολιτικές και ο υφιστάμενος εύθραυστος μηχανισμός rescEU δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και έχουν αποδειχθεί ακατάλληλοι για μακροπρόθεσμα μοντέλα βιώσιμης ανάπτυξης.

3. Οι ενωσιακές πολιτικές «επόμενης γενιάς» στον τουρισμό και τις μεταφορές

3.1. Πρέπει να ακολουθηθεί μια νέα προσέγγιση κατά τα πρότυπα του NextGenerationEU, η οποία θα είναι πιο εναρμονισμένη και θα βασίζεται σε ενωσιακές και εθνικές επιλογές πολιτικής για τη βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και την πλήρη ανάκαμψη του τουρισμού και των μεταφορών. Οι βασικές κοινές αρχές θα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο ενός νέου πολιτικού, κοινωνικού και οικονομικού θεματολογίου της ΕΕ με στόχο: — την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των εργαζομένων, του κοινού, των τουριστών/ταξιδιωτών και των ενωσιακών/παγκόσμιων ιδιωτικών και δημόσιων επενδυτών στα οικοσυστήματα τουρισμού και μεταφορών της ΕΕ (που αποτελούνται κυρίως από πολύ μικρές επιχειρήσεις και αυτοαπασχολούμενους)· — τη συμβολή στην επανεξέταση των υφιστάμενων οικοσυστημάτων των τομέων του τουρισμού και των μεταφορών της ΕΕ για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ανάκαμψης προς μια «τριπλή μετάβαση» (υγεία, ψηφιακή, οικολογική)· — την επιστροφή στα προ της νόσου COVID-19 επίπεδα ζήτησης και την ενθάρρυνση νέων —και οικονομικά προσιτών για τις ΜΜΕ— επενδύσεων στη βιώσιμη και μακροπρόθεσμη ανάπτυξη στους τομείς μετά την περίοδο 2021-2027·

3.2. Η πρόσφατη «Δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 %» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιτρέπει στην ΕΕ να επιτύχει τους στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όπως αυτοί κατοχυρώνονται στο Ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα. Οι προτάσεις της δέσμης αυτής επηρεάζουν επίσης τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα των μεταφορών και του τουρισμού. Εάν τα μέτρα αυτά δεν σχεδιαστούν με γνώμονα τη σωστή πολιτική, οι προτάσεις δεν θα οδηγήσουν σε πολιτικές για τον τουρισμό και τις μεταφορές κατά τα πρότυπα του NextGenerationEU. Αντιθέτως, τα προτεινόμενα μέτρα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση του ρυθμιστικού κόστους για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, τόσο για τις μεγάλες όσο και για τις μικρές, και να βλάψουν την ανταγωνιστικότητά τους έναντι των εταιρειών μεταφορών και τουρισμού εκτός ΕΕ που βρίσκονται κοντά στα σύνορα της ΕΕ, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τις θέσεις εργασίας της ΕΕ στους εν λόγω τομείς. Κατά συνέπεια, οι περιφέρειες της ΕΕ που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό θα πληγούν ιδιαίτερα. Ως εκ τούτου, σε μια νέα προσέγγιση «επόμενης γενιάς» θα πρέπει να δοθεί έμφαση στον αντίκτυπο της παρούσας δέσμης νομοθετικών μέτρων στα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα των μεταφορών και του τουρισμού και να ληφθεί μέριμνα ώστε να μην πληγεί η (διεθνής) ανταγωνιστικότητά τους. Μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορούν να διασφαλιστούν η απασχόληση και η ανταγωνιστικότητα στην ΕΕ, να αποφευχθεί η διαρροή άνθρακα και να ευοδωθεί η νέα προσέγγισης της επόμενης γενιάς.

4. Η εκ νέου ευαισθητοποίηση της ΕΕ ως θετική αρχή

4.1. Θα πρέπει να έχει εξασφαλιστεί η πλήρης αξιοποίηση της ευελιξίας του «Προσωρινού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις» έως το τέλος του 2022 και θα πρέπει να τεθεί σε λειτουργία για την ίδια περίοδο το σημαντικό πρόγραμμα για την ανεργία SURE. Ωστόσο, οι κοινωνικοί φορείς και οι οργανώσεις των μικρομεσαίων επιχειρήσεων θα πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο, ώστε η δέσμη μέτρων να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες όσον αφορά τον βαθμό επίδρασης και αποτελεσματικότητάς της.

4.2. Τούτου λεχθέντος, τα συστήματα ρευστότητας, χρηματοδότησης και ανακεφαλαιοποίησης που είναι διαθέσιμα για τις μικρές επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ του τομέα των ξενοδοχείων και της εστίασης εξακολουθούν να χρήζουν επειγόντως πολιτικής παρέμβασης για την επέκταση των εν λόγω μέτρων και προγραμμάτων έως το τέλος της περιόδου 2022-2023.

4.3. Από κοινού, τα υποβληθέντα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (2021-2027) χρήζουν ενισχυμένου και εναρμονισμένου συστήματος ανταλλαγής κοινών μεθοδολογιών και πολιτικών (συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου) με σκοπό να εξασφαλιστούν η αναγκαία συμμετρική οικονομική ανάκαμψη στην ΕΕ, ο θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων (ιδίως των εστιατορίων και των ΜΜΕ του τομέα των ξενοδοχείων και της εστίασης) σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και η κοινωνική σύγκλιση και ένταξη.

4.4. Τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα κατανεμηθούν και θα δαπανηθούν τα κονδύλια εντός των υφιστάμενων προθεσμιών. Αναλόγως με το κράτος μέλος της ΕΕ, ο τουρισμός καλύπτεται είτε από ειδικά μέτρα για τον τουρισμό που εκσυγχρονίζουν τον τομέα είτε από οριζόντια μέτρα που αφορούν όλους τους τομείς. Για τους λόγους αυτούς, αναπτύξαμε ένα βραχυπρόθεσμο έως μεσοπρόθεσμο — μακροπρόθεσμο πλαίσιο με τέσσερις κύριους πυλώνες πολιτικής, στο οποίο θα βασίσουμε τα τελικά συμπεράσματά μας και τις εισηγήσεις μας:

4.5. ΠΡΩΤΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ: Ρευστότητα, ανάκαμψη της απασχόλησης και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων

4.5.1. Διαπιστώνοντας την έλλειψη σαφών και επίκαιρων πληροφοριών σχετικών με την αναμενόμενη επίδραση της χρηματοδοτικής υποστήριξης που χορηγείται από το πρόγραμμα ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βάσει του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων στις πολύ μικρές και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της και προτείνει τα εξής: — τη συγκρότηση ειδικής ομάδας επιφορτισμένης με την εποπτεία της εφαρμογής των μέτρων ανάκαμψης, ιδίως όσων αφορούν τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις στον τομέα του τουρισμού και των μεταφορών· — την παρακολούθηση των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας των κρατών μελών με σκοπό την αξιολόγηση της συμπερίληψης σχετικών με τον τουρισμό μεταρρυθμίσεων· — τη δημιουργία μηχανισμού της ΕΕ για την εποπτεία της ενίσχυσης των πολύ μικρών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων βάσει του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027)· — τη δημιουργία ειδικής γραμμής του προϋπολογισμού της ΕΕ για τον τουρισμό, η οποία θα αντικατοπτρίζει τόσο τη σημασία αυτού του οικοσυστήματος όσο και τις ανάγκες του στον απόηχο της κρίσης της COVID-19· — την εφαρμογή συστημάτων δεύτερης ευκαιρίας και έγκαιρης προειδοποίησης για τον τουρισμό και τις μικρές επιχειρήσεις μεταφορών, καθώς και ενός νέου εύχρηστου προγράμματος φερεγγυότητας για τις ΜΜΕ· — αυτές οι διάφορες πρωτοβουλίες και προτάσεις θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε μια ευρωπαϊκή συμμαχία για τον τουρισμό, έτσι ώστε να είναι δυνατή η καλύτερη στόχευση των προβλημάτων και η αναζήτηση λύσεων και χρηματοδότησης. Η ΕΟΚΕ θα συμβάλει με τη συμμετοχή της στις συζητήσεις και στις εργασίες της εν λόγω συμμαχίας.

4.6. ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ: Δίκτυα γνώσης δεδομένων και ετοιμότητα, υγεία και ασφάλεια, μετριασμός των κινδύνων

4.6.1. Ο τουρισμός επιδρά στην οικονομία, στο φυσικό και δομημένο περιβάλλον, στους κατοίκους των τόπων προορισμού, αλλά και στους ίδιους τους επισκέπτες. Οι πολιτικές για την ενίσχυση της βιωσιμότητας του τουρισμού και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ως προς τη συμβολή του στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης παρεμποδίζονται από την έλλειψη στατιστικών στοιχείων σχετικών με τη βιωσιμότητα του τουρισμού. Εάν η βιωσιμότητά του αποτελεί προτεραιότητα, πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα και στον υπολογισμό της.

4.6.2. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (UNWTO), σε συνεργασία με τη Στατιστική Υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών (UNSD), βοηθά τις κορυφαίες χώρες και οργανισμούς του τομέα να αναπτύξουν ένα στατιστικό πλαίσιο υπολογισμού της βιωσιμότητας του τουρισμού. Οι διεθνείς οργανισμοί υπογραμμίζουν την αυξανόμενη ανάγκη μέτρησης της βιωσιμότητας του τουρισμού σε όλες τις διαστάσεις της —οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική— και η ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει χάρη στις εμπειρίες από κάθε κράτος μέλος και να θεσπίσει εν προκειμένω εναρμονισμένα πρότυπα.

4.7. ΤΡΙΤΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ: Οδοί μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης μετάβασης

4.7.1. Η βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ πρέπει να επιταχύνει περαιτέρω την οικολογική και την ψηφιακή μετάβαση και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των βιομηχανικών οικοσυστημάτων της ΕΕ, των οποίων οι πολύ μικρές και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν βασικό στοιχείο, ιδίως στους τομείς του τουρισμού και των μεταφορών. Η συνδημιουργία «διαδρομών μετάβασης» για τον τουρισμό από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τους κοινωνικούς εταίρους, όλες τις δημόσιες αρχές και τις ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να συνοδεύεται από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία απαιτείται για τη σύγκριση βιώσιμων σχεδίων και την επανεξέταση λύσεων στους τομείς του τουρισμού, των ξενοδοχείων-εστίασης και των μεταφορών σε ενωσιακό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

4.8. ΤΕΤΑΡΤΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ: Διαχείριση και πόροι — Ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις πολιτικές για τον βιώσιμο τουρισμό και τις μεταφορές «επόμενης γενιάς» (εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας).

4.9. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει επτά εμβληματικές πρωτοβουλίες, για την εκπλήρωση των οποίων ενθαρρύνει τις χώρες της ΕΕ να προβούν σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις. Πολλές από αυτές τις εμβληματικές πρωτοβουλίες, όπως αυτές που αναφέρονται κατωτέρω, είναι δυνατόν να μετουσιωθούν σε επενδύσεις στον τουρισμό. — Ανακαίνιση: ανακαίνιση των τουριστικών υποδομών για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσής τους (κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας), της προσβασιμότητας και της διαχείρισης των πόρων, καθώς και για την ανάπτυξη κυκλικών επιχειρηματικών μοντέλων (π.χ. για τη διαχείριση τροφίμων και αποβλήτων) και βιώσιμων άμεσων ξένων/ενωσιακών επενδύσεων. — Επανειδίκευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων: επιμόρφωση των επιχειρηματιών του τομέα του τουρισμού (ιδίως στις πολύ μικρές επιχειρήσεις), στους εργαζομένους και στα ταξιδιωτικά πρακτορεία, για την προαγωγή της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. — Εκσυγχρονισμός: υποστήριξη της ψηφιοποίησης των δημόσιων αρχών που είναι αρμόδιες για την πολιτική τουρισμού και της ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ δημόσιων αρχών, ταξιδιωτικών πρακτορείων και επιχειρήσεων. — Επαναφόρτιση και ανεφοδιασμός με καύσιμα: επενδύσεις στις μη ρυπογόνες μετακινήσεις και βελτίωση των ζεύξεων με τουριστικούς προορισμούς, ιδίως με τουριστικά κομβικά σημεία (π.χ. πλωτές μεταφορές, λεωφορεία, δημόσιες συγκοινωνίες). — Η εισαγωγή ειδικής γραμμής για τον τουρισμό στα έργα ΔΕΔ-Μ (ευρωπαϊκοί διάδρομοι μεταφορών) θα επιτρέψει να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες του τομέα.

4.10. Τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα χρειαστούν ένα σαφές περίγραμμα σύμπραξης με ενωσιακούς, εθνικούς, περιφερειακούς και κοινωνικούς εταίρους (κοινωνικός διάλογος). Οι ενωσιακές και εθνικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλοι συναρμόδιοι φορείς θα κληθούν να δράσουν προορατικά, προσπορίζοντας πρόσθετα οφέλη σε όλα τα επίπεδα (πέρα από την πλήρη συμμετοχή τους στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, την εποπτεία της αγοράς κ.λπ.), με ορισμένους κοινούς μακροπρόθεσμους στόχους, κοινά χρονοδιαγράμματα και μια νέα οικονομική σύγκλιση που θα διασφαλίζει την κοινωνική ένταξη των ατόμων. Προβάλλει επείγουσα η ανάγκη σχεδιασμού και ανάληψης δράσης μέσω ενδελεχούς επαναξιολόγησης, συγκεκριμένου κοινού θεματολογίου πολιτικής και εθνικών δεσμεύσεων, με μέλημα να αναπτυχθεί ένα πιο βιώσιμο, ελκυστικό και διασυνδεδεμένο επιχειρηματικό υπόδειγμα τουρισμού και μεταφορών που θα είναι κατάλληλο για τη ζήτηση στη νέα παγκόσμια αγορά και τους διαφοροποιημένους τρόπους ζωής.

Βρυξέλλες, 23 Φεβρουαρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα Η ώρα της Ευρώπης: ανασύνταξη και προετοιμασία για την επόμενη γενιά COM(2020) 456 final, η υποστήριξη της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 και η δέσμη μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια, όπως η πολιτική εμβολιασμού, το ψηφιακό πιστοποιητικό COVID της ΕΕ, το ελάχιστο πρότυπο για τη σφραγίδα ασφάλειας του ευρωπαϊκού τουρισμού έναντι της COVID-19 και άλλα.

(2) https://s3platform.jrc.ec.europa.eu/digitalisation-and-safety-for-tourism?p_l_back_url=%2Fsearch%3Fq%3Dtourism.

(3) Τα κύρια πεδία ενδιαφέροντος για την «τουριστική μετάβαση» για τις ενώσεις των πολύ μικρών επιχειρήσεων και τους λιγότερο άμεσα ενδιαφερομένους είναι τα εξής: πιο οικολογικός τουρισμός (κυκλικός τουρισμός, προσιτός τουρισμός για όλους, μετακινήσεις με ουδέτερο ισοζύγιο ανθρακούχων εκπομπών, γνώσεις αειφορίας, βιώσιμη κατανάλωση), ψηφιοποίηση (ανάλυση δεδομένων και εμπειρία διαχείρισης σε πραγματικό χρόνο, ψηφιακός τουρισμός καθ’ όλο τον χρόνο και εικονικές εμπειρίες, τεχνολογικά ενισχυμένοι προορισμοί, μετασχηματισμός της συνδημιουργίας αξίας, ψηφιακή χειραφέτηση και γνώση των παρόχων και των καταναλωτών τουριστικών υπηρεσιών) και ανθεκτικότητα (προσαρμογή του μεταβαλλόμενου κόσμου του τουρισμού, αναβάθμιση των δεξιοτήτων και διασφάλιση υψηλής ποιότητας εργασίας στον κλάδο του τουρισμού, διαχείριση του προορισμού με μέλημα την ευεξία όλων, την προαγωγή της ισότητας, την προσβασιμότητα και την κοινωνική επίδραση του τουρισμού στην κλιματική αλλαγή, τη γήρανση και το ψηφιακό χάσμα).

(4) Στα λοιπά καθήκοντα της εν λόγω αρχής/διαμεσολαβητή περιλαμβάνονται τα εξής: εποπτεία της δραστηριότητας των κρατών μελών σε σχέση με τα σχέδια τους ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, αξιολόγηση κατά πόσον οι συναφείς με τον τουρισμό μεταρρυθμίσεις έχουν εφαρμοστεί με άρτιο τρόπο, παρακολούθηση των προγραμμάτων «δεύτερης ευκαιρίας» και των «συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης» για τις τουριστικές επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις βραχειών μεταφορών και ενός νέου εύχρηστου προγράμματος φερεγγυότητας για τις ΜΜΕ, καθώς και δημιουργία των προϋποθέσεων για μια ειδική γραμμή του προϋπολογισμού για τον τουρισμό, ανάλογη τόσο της σημασίας αυτού του οικοσυστήματος όσο και των αναγκών του στον απόηχο της κρίσης COVID-19.

(5) Στα μέτρα περιλαμβάνονται η αναδιάρθρωση των δανειακών κεφαλαίων, η ενίσχυση της συγκέντρωσης και των ικανοτήτων συνεργατικού σχηματισμού των πολύ μικρών επιχειρήσεων, η προώθηση των ιδίων κεφαλαίων και η παροχή φορολογικών κινήτρων σε ιδιώτες επενδυτές, καθώς και υποστήριξη των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης για τις μικρές επιχειρήσεις που διατρέχουν τον κίνδυνο της αφερεγγυότητας.

(6) Σύσταση του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2018, σχετικά με ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για ποιοτικά και αποτελεσματικά προγράμματα μαθητείας (ΕΕ C 153 της 2.5.2018, σ. 1).

(7) Η Α.Μ. Βασίλισσα Μάξιμα, υπό την ιδιότητά της ως πρέσβειρας —υπό τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ— για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης Χωρίς Αποκλεισμούς (UNSGSA), εκφώνησε ομιλία στη σύνοδο κορυφής της Ομάδας των 20 (G20) στη Ρώμη στις 31 Οκτωβρίου 2021, www.unsgsa.org.

(8) Η παγκόσμια σύμπραξη για την άρση των αποκλεισμών στο χρηματοπιστωτικό τομέα (Global Partnership for Financial Inclusion) είναι μια πλατφόρμα χωρίς αποκλεισμούς για όλες τις χώρες της Ομάδας των 20.

(9) ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 219.

(10) Πλαίσιο Σεντάι για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (2015-2030) και Δίκτυο γνώσεων για τις ΜΜΕ και κέντρα επίδειξης ετοιμότητας, https://www.europeansmeacademy.eu/news/improving-preparednes-response-to-eu-natural-and-man-made-disasters/.

(11) Οδηγία 2010/2015/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με τα οργανωμένα ταξίδια και τους συνδεδεμένους ταξιδιωτικούς διακανονισμούς (ΕΕ L 326 της 11.12.2015, σ. 1).

(12) Μελέτη του Think Tank του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Relaunching transport and tourism in the EU after COVID-19, Φεβρουάριος 2021.

(13) Τούτο έχει πλήξει σοβαρότερα τις μικρές επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους στις αντίστοιχες αξιακές αλυσίδες και αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και τους εργαζομένους, τις κοινωνίες και την ανθεκτικότητά τους.