Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα την "Ενέργεια για το μέλλον: Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Πράσινη Βίβλος για μια κοινοτική στρατηγική)"»

(97/C 206/09)

Στις 26 Νοεμβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασίων, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Aπριλίου 1997, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Κατά την 345η σύνοδο ολομέλειας της 23ης και 24ης Απριλίου 1997 (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 40 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την Πράσινη Βίβλο. Στις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με την κοινοτική ενεργειακή πολιτική () και την Πράσινη Βίβλο με τίτλο «Για μια ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (), η ΟΚΕ παρουσιάζει τις απόψεις της όσον αφορά τη στρατηγική σημασία του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

1.2. Η Πράσινη Βίβλος χωρίζεται στα δύο ακόλουθα μέρη:

- στα πρώτα πέντε κεφάλαια σκιαγραφούνται τα επιχειρήματα υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τονίζονται τα εμπόδια στην επίτευξη μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς για τις εν λόγω πηγές 7

- στο έκτο και τελευταίο κεφάλαιο περιγράφεται η στρατηγική της Επιτροπής για την αύξηση του μεριδίου αγοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τίθενται τα στρατηγικά ερωτήματα, στα οποία η ΟΚΕ καλείται να απαντήσει.

1.3. Η παρούσα γνωμοδότηση διαιρείται στα τρία ακόλουθα μέρη:

- στο τμήμα 2 περιγράφεται η θέση της Επιτροπής και αναφέρεται η γνώμη της ΟΚΕ σχετικά με τα κυριότερα θέματα 7

- στο τμήμα 3 περιλαμβάνονται οι απαντήσεις της ΟΚΕ στα στρατηγικά ερωτήματα που θέτει η Επιτροπή 7

- στο τμήμα 4 περιλαμβάνονται η περίληψη και τα συμπεράσματα της ΟΚΕ.

2. Η θέση της Επιτροπής

2.1. Ιστορικό

2.1.1. Η τρέχουσα ενεργειακή κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί αποτελεσματική διαχείριση όλων των διαθέσιμων πόρων για την επίτευξη των κοινοτικών στόχων. Ένα καλά ισορροπημένο ενεργειακό μίγμα, στο οποίο όλες οι κατάλληλες πηγές ενέργειας διαδραματίζουν το ρόλο που τους αρμόζει, είναι ουσιώδες για την υποστήριξη μιας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Προς το παρόν, δεν γίνεται ισόνομη και επαρκής εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ.

2.1.2. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μη εξαντλήσιμες μορφές ενέργειας και περιλαμβάνουν ειδικότερα την υδροηλεκτρική ενέργεια, την αιολική και την ηλιακή ενέργεια (τόσο θερμική όσο και φωτοβολταϊκή), την ενέργεια από βιομάζα και τη γεωθερμική ενέργεια. Τα αστικά και άλλα οργανικά απόβλητα, παρότι είναι εξαντλήσιμα, συνήθως συγκαταλέγονται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο κατάλογος ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συμπεριλαμβάνει επίσης έναν αριθμό τεχνολογιών, οι οποίες βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο ή των οποίων η οικονομική βιωσιμότητα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί, όπως η κυματική ενέργεια, η παλιρροιακή ενέργεια και η ενέργεια από θερμά ξηρά πετρώματα.

2.1.3. Η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχει αποτελέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα κεντρικό στόχο της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής, η οποία αποσκοπεί σε τρεις στόχους: στη βελτιωμένη ανταγωνιστικότητα, στην ασφάλεια εφοδιασμού και στην προστασία του περιβάλλοντος. Η προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θεωρείται, μεταξύ άλλων πολιτικών, ως σημαντικός παράγοντας για την επίτευξη των στόχων αυτών.

2.1.4. Μια στρατηγική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτείται για ορισμένους λόγους:

2.1.4.1. Πρώτο και σπουδαιότερο, χωρίς τον προσδιορισμό στόχων και τη θέσπιση συνοδευτικών πολιτικών, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν θα έχουν σημαντική συμβολή στο κοινοτικό ενεργειακό ισοζύγιο 7

2.1.4.2. Ένα μακροπρόθεσμο σταθερό πλαίσιο για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το οποίο θα καλύπτει τις πολιτικές, νομοθετικές, διοικητικές, οικονομικές και εμπορικές πτυχές του τομέα, αποτελεί την κορυφαία προτεραιότητα για τους οικονομικούς φορείς που συμμετέχουν στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7

2.1.4.3. Η Ευρώπη είναι σε μεγάλο βαθμό ο παγκόσμιος ηγέτης στις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7

2.1.4.4. Μια ισχυρή ανταγωνιστική θέση στη διεθνή αγορά μπορεί να διατηρηθεί και να βελτιωθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μόνο σε συνάρτηση με μια σημαντική και αναπτυσσόμενη εσωτερική αγορά. Μια σαφώς προσδιορισμένη στρατηγική θα διατηρήσει και θα ενισχύσει τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο συγκεκριμένο τομέα 7

2.1.4.5. Μια πολιτική για την προαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτεί πρωτοβουλίες ευρείας κλίμακας, οι οποίες θα περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα κοινοτικών αρμοδιοτήτων και θα καλύπτουν τη γεωργία, τις εξωτερικές σχέσεις, την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (συμπεριλαμβανομένης της επίδειξης), το δημοσιονομικό τομέα, τις περιφερειακές και τις περιβαλλοντικές πολιτικές.

2.1.5. Η υπό εξέταση Πράσινη Βίβλος είναι το πρώτο κύριο βήμα προς την καθιέρωση μιας παρόμοιας στρατηγικής για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Περιλαμβάνει την πολιτική φιλοσοφία που σχετίζεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και προσδιορίζει τους τομείς στους οποίους μπορεί να αναληφθεί περαιτέρω δράση.

2.2. Η τρέχουσα κατάσταση «Δεν γίνεται ισομερής και επαρκής εκμετάλλευση των δυνατοτήτων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

2.2.1. Οι ανεκμετάλλευτες τεχνικές δυνατότητες είναι ιδιαίτερα σημαντικές όσον αφορά την ενέργεια από βιομάζα, περιλαμβανομένων των ενεργειακών φυτών, της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας.

2.2.2. Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών μπορούν εν μέρει να αποδοθούν στις διαφορετικές γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες. Η βιομηχανική διάρθρωση και οι ενεργειακές πολιτικές που εφαρμόζονται σε εθνική κλίμακα παίζουν σημαντικό ρόλο. Ένα παράδειγμα των αποτελεσμάτων που έχουν τα κίνητρα για θετική πολιτική στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι ότι το 70 % του συνόλου των εγκατεστημένων μονάδων παραγωγής αιολικής ενέργειας στην ΕΕ εντοπίζεται στη Γερμανία και τη Δανία.

2.2.3. Η υδροηλεκτρική ενέργεια μεγάλης κλίμακας κυριαρχεί στο σημερινό ανανεώσιμο μίγμα ενέργειας.

2.2.4. Η βιομάζα περιλαμβάνει υπολείμματα από τη δασοκομία και τη γεωργία, τα ενεργειακά φυτά και τα βιοκαύσιμα. Τα υπολείμματα από τη δασοκομία αποτελούν σήμερα το πιό σημαντικό στοιχείο και περιλαμβάνουν κυρίως τεμαχίδια από ξύλο (συμπεριλαμβανομένων βιομηχανοποιημένων παλεττών). Όσον αφορά τα ενεργειακά φυτά, δεν έχει ακόμη καθιερωθεί αγορά. Τα βιοκαύσιμα και ιδίως το κραμβέλαιο και η βιο-αιθανόλη έχουν μικρή ζήτηση σε ορισμένα κράτη μέλη.

2.2.5. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η αιολική ενέργεια είναι σήμερα η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρισμού.

2.2.6. Η τεχνολογία θέρμανσης από την ηλιακή ενέργεια έχει αναπτυχθεί σχεδόν πλήρως. Είναι ανταγωνιστική από άποψη κόστους, σε σύγκριση με τη θέρμανση του νερού με ηλεκτρισμό, ιδίως στις νότιες περιοχές της ΕΕ. Η ηλιακή φωτοβολταϊκή τεχνολογία είναι η πιό επίλεκτη τεχνολογία που σχετίζεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αλλά το σχετικό κόστος είναι αισθητά υψηλότερο από αυτό του ηλεκτρισμού που παράγεται με συμβατικά καύσιμα.

2.2.7. Η ενέργεια από απόβλητα είναι μια σημαντική πηγή ενέργειας. Αναμένεται ότι βελτιώσεις στην επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση θα μειώσουν τον όγκο των αποβλήτων προς απόθεση στο μέλλον.

2.2.8. Η γεωθερμική ενέργεια δεν αποτελεί σπουδαία συμβολή στην παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας στην ΕΕ.

2.2.9. Η παλιρροιακή και η κυματική ενέργεια προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες.

2.2.10. Πολλές τεχνολογίες σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτούν λίγες ή μηδαμινές προσπάθειες Ε& Α για να καταστούν ανταγωνιστικές. Βασικός όρος για τη μεγαλύτερη διείσδυσή τους στην αγορά είναι η υπέρβαση των φραγμών και των ατελειών της αγοράς. Για τις τεχνολογίες αυτές, οι οποίες περιλαμβάνουν συγκεκριμένα παθητικά ηλιακά συστήματα, βιομάζα, απόβλητα, υδροηλεκτρική ενέργεια μικρής κλίμακας, παράκτιους αεροστρόβιλους και συμβατικά γεωθερμικά συστήματα, τα σημαντικότερα πολιτικά κίνητρα που απαιτούνται είναι μέτρα που διευκολύνουν τη διοχέτευση στην αγορά. Τα φωτοβολταϊκά, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα και τα ενεργειακά φυτά απαιτούν περαιτέρω ΕΑ& Ε, με ιδιαίτερη έμφαση στο στάδιο της επίδειξης, ενώ χρειάζεται βασικότερη έρευνα για την παλιρροιακή, την κυματική και τη γεωθερμική ενέργεια από θερμό ξηρό πέτρωμα.

2.3. Διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά - προβλέψεις «Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην κατανάλωση ενέργειας στην ΕΕ»

2.3.1. Η πιο πρόσφατη μακροπρόθεσμη πρόβλεψη σχετικά με την ενέργεια που δημοσίευσε η Επιτροπή είναι η μελέτη Ευρωπαϊκή Ενέργεια έως το 2020. Η Επιτροπή εκπόνησε τη μελέτη Teres II, στην οποία αναπτύσσονται ορισμένες υποθέσεις, με σκοπό να δείξει τις πιθανές συνέπειες που θα έχουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες πολιτικής στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

2.3.2. Το τελευταίο σενάριο που αναπτύχθηκε βάσει της μελέτης Teres II βασίζεται στις «Πολιτικές για βέλτιστη πρακτική» και υποθέτει ότι οι πολιτικές που έχουν ενθαρρύνει με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα εφαρμοσθούν σε όλη την ΕΕ. Οι πολιτικές αυτές περιλαμβάνουν κυρίως τα ακόλουθα:

- κυβερνητικά προγράμματα που επικεντρώνονται στην εμπορική προώθηση των τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας και βελτιωμένα συστήματα για τοπικό σχεδιασμό 7

- αυξημένη Ε& Α που οδηγεί σε μείωση του κόστους κατά 20 % 7

- αυξημένη κατά 25 % διαθεσιμότητα γης για ενεργειακές καλλιέργειες και εγγυημένες μέχρι το 2000 επιδοτήσεις για δέσμευση γης σε ποσοστό 12 % της καλλιεργήσιμης γης, και

- εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους των συμβατικών κύκλων καυσίμων.

2.3.3. Βάσει των υποθετικών πολιτικών που περιλαμβάνονται στο σενάριο «Πολιτικές για βέλτιστη πρακτική», το συνολικό ποσοστό ανανεώσιμων ποσοτήτων ενέργειας ανέρχεται σε 12,5 % της συνολικής εσωτερικής κατανάλωσης μέχρι το 2010. Το ποσοστό αυτό συγκρίνεται με ποσοστά των 5 % το 1990 και 5,4 % το 1994. Αν γίνει παραδεκτό ότι το μερίδιο υδροηλεκτρικής ενέργειας μεγάλης κλίμακας μπορεί να μην έχει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα ανάπτυξης, τότε η τεράστια πρόκληση που αποτελεί το σενάριο «Πολιτικές για βέλτιστη πρακτική» είναι σαφής.

2.3.4. Αν δεν καθορισθούν ειδικά κίνητρα, δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένεται η εκμετάλλευση των μεγάλων δυνατοτήτων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

2.4. Τα πλεονεκτήματα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας: «Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής, στην προστασία του περιβάλλοντος, στην απασχόληση και στην περιφερειακή ανάπτυξη»

2.4.1. Η Επιτροπή φρονεί ότι η αυξημένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως αποτέλεσμα μιας ευρείας στρατηγικής θα αποφέρει ορισμένα οφέλη στον ενεργειακό τομέα και στην οικονομία:

2.4.2. Περιβαλλοντική προστασία

2.4.2.1. Οι εξελίξεις κατά τα τελευταία χρόνια έχουν υπογραμμίσει τα περιβαλλοντικά προβλήματα που συνδέονται άμεσα με τη χρήση ορυκτών καυσίμων, ιδιαίτερα εκείνα που σχετίζονται με τις εκπομπές CO2 και τις κλιματικές αλλαγές. Η αυξημένη χρήση πυρηνικής ενέργειας συμβάλλει σε περιορισμένο βαθμό στην επίλυση των εν λόγω προβλημάτων, δεδομένου ότι λίγα κράτη μέλη έχουν επιλέξει τη χρήση της ενέργειας αυτής. Το σημερινό συνολικό ενεργειακό μίγμα δεν συμβαδίζει με τις μακροπρόθεσμες απαιτήσεις για βιώσιμη ανάπτυξη.

2.4.3. Ασφάλεια εφοδιασμού

2.4.3.1. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι εξ ορισμού ανεξάντλητες και ενδογενείς. Η περαιτέρω εκμετάλλευση των δυνατοτήτων τους μπορεί να βελτιώσει την ασφάλεια εφοδιασμού.

2.4.4. Ανταγωνιστικότητα

2.4.4.1. Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για την προαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε σχέση με τον τρίτο στόχο της κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής, δηλαδή τη βελτίωση της συνολικής ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Στη Λευκή Βίβλο που δημοσίευσε η Επιτροπή το 1993 για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση, προβάλλεται το επιχείρημα ότι οι καθαρές τεχνολογίες αποτελούν τον βασικό παράγοντα για το μέλλον της οικονομικής ευμάρειας και ότι το τρέχον φορολογικό σύστημα δεν έχει ως αποτέλεσμα την καλύτερη δυνατή κατανομή των πόρων. Υπό το πρίσμα αυτό, και με την προοπτική της μελλοντικής εσωτερίκευσης του εξωτερικού κόστους, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να συμβάλουν έντονα στη δημιουργία ενός βιώσιμου και ανταγωνιστικού ενεργειακού συστήματος στην Ευρώπη.

2.4.4.2. Μια άλλη σημαντική πτυχή είναι η ενδεχόμενη ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης της αγοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες, είναι εντυπωσιακή και υπολογίζεται σε περισσότερα από 1 700 δισεκατομμύρια Ecu μέχρι το 2020. Για την ανάπτυξη μιας αγοράς για εξαγωγές, είναι σημαντικό για την ευρωπαϊκή βιομηχανία να μπορεί να επεκταθεί στην εσωτερική της αγορά.

2.4.5. Περιφερειακή ανάπτυξη, κοινωνική και οικονομική συνοχή και απασχόληση

2.4.5.1. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι τοπικές μορφές ενέργειας. Η παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας για θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα, καθώς και η εγκατάσταση των αντίστοιχων μονάδων είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ανεξάρτητες από την ύπαρξη υποδομής. Πολλές λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες διαθέτουν άφθονους πόρους. Η προαγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ένα βασικό στοιχείο της περιφερειακής πολιτικής.

2.4.5.2. Στο σχετικό τομέα, υφίστανται δυνατότητες για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την ανάπτυξη των ΜΜΕ.

2.4.5.3. Ο τουρισμός προσφέρει καλές ευκαιρίες για αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι περιφέρειες που διαθέτουν τουριστική βιομηχανία πρέπει κυρίως να προστατέψουν το περιβάλλον τους. Γενικά, η αυξημένη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική λύση για τις τουριστικές περιοχές, αντί της παραγωγής συμβατικής ενέργειας.

2.5. Τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν: Μια σειρά εμποδίων παρακωλύουν την ευρύτερη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

2.5.1. Η περιορισμένη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά μπορεί, ως ένα μεγάλο βαθμό, να αποδοθεί στην έλλειψη πολιτικής βούλησης και ικανότητας για εξάλειψη των φραγμών στην ευρύτερη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας:

2.5.2. Οι φραγμοί που οφείλονται στο κόστος

2.5.2.1. Ένα από τα κύρια εμπόδια στη μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά οφείλεται στο κόστος που συνδέεται με την ανάπτυξη αυτών των πηγών ενέργειας. Η καλύτερη δυνατή ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ενδέχεται να εξαρτηθεί από την εσωτερίκευση του εξωτερικού κόστους των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Διάφορες μελέτες δείχνουν ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα καταλάμβαναν πολύ μεγαλύτερη θέση στην αγορά, ακόμη και με τη σημερινή κατάσταση των τεχνολογιών, αν, για παράδειγμα, οι τιμές των ορυκτών καυσίμων καθορίζονταν κατά τρόπο ώστε να αντανακλάται το πλήρες εξωτερικό κόστος, ειδικότερα εκείνο που συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος.

2.5.3. Τεχνικοί και μη τεχνικοί φραγμοί

2.5.3.1. Η στάση των χρηματοοικονομικών οργανισμών είναι αρνητική. Μεταξύ των κυριότερων οικονομικών εμποδίων που είναι κοινά στα περισσότερα σχέδια για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι η μεγάλη περίοδος απόδοσης με τα τρέχοντα επίπεδα τιμών. Χωρίς σαφείς ενδείξεις σχετικά με το μακροπρόθεσμο σενάριο, οι επενδυτές σε μετοχές και οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί δεν είναι ικανοί να σχηματίσουν μια μακροπρόθεσμη εικόνα για τα σχέδια. Οι κίνδυνοι (τόσο οι τεχνικοί όσο και αυτοί που συνδέονται με την αγορά), έτσι όπως τους αντιλαμβάνονται οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί, οι επενδυτές, οι αγοραστές εξοπλισμού, οι καταναλωτές, κ.λπ., έχουν συχνά υπερεκτιμηθεί.

2.5.3.2. Η πληροφόρηση, η ευαισθητοποίηση και η εμπειρία όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι άνισα κατανεμημένες ανά την ΕΕ.

2.5.3.3. Οι εθνικές εταιρίες παραγωγής ενέργειας, και ιδίως τα μονοπώλια, τηρούν συχνά αρνητική στάση ως προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

2.5.3.4. Η σύνδεση με κεντρικά ηλεκτρικά δίκτυα παρουσιάζει τεχνικά και οικονομικά προβλήματα. Ένα πρόβλημα σε σχέση με ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που είναι συνδεδεμένες σε ηλεκτρικά δίκτυα, ιδίως την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, είναι η μεταβλητότητα του εφοδιασμού από μέρα σε μέρα και μεταξύ των εποχών.

2.5.3.5. Στον τομέα των μεταφορών, τα βιοκαύσιμα απαιτούν κατάλληλη υποδομή.

2.5.3.6. Οι τεχνικές απαιτήσεις, οι οποίες αφορούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που δεν συνδέονται σε ηλεκτρικά δίκτυα, δημιουργούν εμπόδια. Οι κανονισμοί δόμησης συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές απαιτήσεις για την εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πρότυπα ποιότητας για την τεχνική επίδοση προϊόντων κατανάλωσης, όπως η θέρμανση του νερού με ηλιακή ή θερμική ενέργεια, θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού, πράγμα που είναι σπουδαιότατο για την μαζική εμπορική προώθηση των προϊόντων. Η έλλειψη τεχνικής εναρμόνισης δημιουργεί σοβαρούς φραγμούς στο εμπόριο τεχνολογιών που σχετίζονται με την ανανεώσιμη ενέργεια.

2.5.3.7. Δεδομένου ότι τα σχέδια για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πραγματοποιούνται συχνά σε περιοχές κοντά στους πόρους, στις οποίες τα ενεργειακά σχέδια δεν είναι συχνό φαινόμενο, οι κάτοικοι των εν λόγω περιοχών ενδέχεται να αντιδράσουν στα σχέδια αυτά για λόγους περιβαλλοντικής ευαισθησίας.

2.6. Η γνώμη της ΟΚΕ σχετικά με τη θέση της Επιτροπής

2.6.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την Πράσινη Βίβλο και συμφωνεί με το επιχείρημα που προβάλλει η Επιτροπή, σύμφωνα με το οποίο, «το σημερινό συνολικό ενεργειακό μίγμα δεν συμβαδίζει με τις μακροπρόθεσμες απαιτήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης». Υποστηρίζει, σε γενικές γραμμές, τη θέση της Επιτροπής, αλλά επιθυμεί να διατυπώσει ορισμένες ειδικές παρατηρήσεις, οι οποίες έχουν ως εξής:

2.6.2. Αν και «η Ευρώπη είναι σε μεγάλο βαθμό ο παγκόσμιος ηγέτης στις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας», ωστόσο, στις ΗΠΑ, στην Ιαπωνία και στο Ισραήλ υπάρχουν ενδείξεις σημαντικών επενδύσεων και ερευνητικών προσπαθειών που προσανατολίζονται προς την αγορά. Οι τρίτες χώρες αποτελούν σπουδαίο στόχο των αμερικανικών εταιρειών. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η ΕΕ οφείλει να παραμείνει ο παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα των τεχνολογιών σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά εκτιμά ότι η τελευταία δεν θα διατηρήσει τη θέση αυτή χωρίς ένα πρόγραμμα σαν εκείνο που προβλέπεται στην Πράσινη Βίβλο. Ιδιαίτερα τα προγράμματα για την ενίσχυση των εξαγωγών τεχνολογίας που σχετίζεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα λάβουν πολύ μεγάλη σημασία.

2.6.3. Οι υποθέσεις, που περιλαμβάνονται στη μελέτη Teres II, αφορούν την περίοδο μέχρι το 2020, αλλά οι προβλέψεις στην Πράσινη Βίβλο καλύπτουν μόνο την περίοδο μέχρι το 2010. Αν και είναι κατανοητή η δυσκολία της πρόβλεψης των οικονομικών προοπτικών σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, εκφράζεται η άποψη ότι το πρόγραμμα δράσης που προβλέπει η Επιτροπή χρειάζεται να εκτιμηθεί με βάση την πλέον μακροπρόθεσμη υπόθεση. Αν υποτεθεί ότι η συμβολή τους έως τα μέσα του 21ου αιώνα θα είναι σημαντική, τότε τα περισσότερα μέτρα που προτείνονται στην Πράσινη Βίβλο μπορούν να δικαιολογηθούν, με σκοπό να ενθαρρυνθεί η διείσδυση των εν λόγω τεχνολογιών στην αγορά στο εγγύς μέλλον.

2.6.4. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να συμβάλλουν στην ενίσχυση μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Κάθε τρόπος παραγωγής και χρήσης ενέργειας επηρεάζει το περιβάλλον. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον των διαφόρων μορφών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διαφέρουν σε έντονο βαθμό, τόσο όσον αφορά τη φύση όσο και τη διάστασή τους. Για την προαγωγή μιας βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να καταρτισθεί ένας ειδικός απολογισμός για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον κάθε νέας τεχνολογίας που σχετίζεται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Κατά την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κάθε παρόμοιας τεχνολογίας, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη το ευρύτερο φαινόμενο θερμοκηπίου. Κατ'αυτό τον τρόπο, θα είναι δυνατό να δοθεί προτεραιότητα στην ενίσχυση εκείνων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τις οποίες ο οικολογικός απολογισμός είναι ιδιαίτερα ευνοϊκός και οι οποίες, επομένως, είναι πιό καθαρές από τα ορυκτά καύσιμα.

2.6.5. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η εσωτερίκευση των εξωτερικών στοιχείων κόστους είναι ένα πολύπλοκο έργο. Μια γενική αύξηση των φόρων για τα ενεργειακά προϊόντα δεν είναι απαραίτητη. Αντίθετα, για την ενθάρρυνση της διείσδυσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, χρειάζεται οπωσδήποτε ένα σύστημα οικονομικών κινήτρων. Γενικά, αναμένεται ότι οι δράσεις αυτές θα είναι εθνικές, στο μέτρο που δεν προκαλούν στρεβλώσεις της εσωτερικής αγοράς, αλλά χρειάζεται να δοθεί προσοχή στο συντονισμό στο επίπεδο της Ένωσης, με στόχο τη δημιουργία σταθερών και προβλέψιμων συνθηκών αγοράς για τις επιχειρήσεις παραγωγής ενέργειας και παροχής υπηρεσιών, τους επενδυτές και τους πελάτες τους.

2.6.6. Η σύνδεση με κεντρικά ηλεκτρικά δίκτυα παρουσιάζει τεχνικά και οικονομικά προβλήματα.

2.6.6.1. Επί του παρόντος, τα προβλήματα αυτά δεν έχουν σημασία, διότι οι περιορισμένες περιπτώσεις, όπου η ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές διοχετεύεται μέσω ηλεκτρικών δικτύων, μπορούν εύκολα να τύχουν χειρισμού εντός του ορίου ανεκτών λαθών. Θα ήταν αδύνατο, όμως, να αποτελέσει αντικείμενο χειρισμού η διοχέτευση μεγάλων και μεταβλητών ποσοτήτων, με βάση τη σημερινή πρακτική όσον αφορά τον προγραμματισμό των δικτύων. Αυτό σημαίνει ότι θα χρειασθεί να αναπτυχθούν προηγμένες τεχνολογίες για την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και, ταυτόχρονα, να εξετασθεί το ενδεχόμενο της χρησιμοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε ένα ανεξάρτητο περιβάλλον. Οι προηγμένες τεχνολογίες για την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας είναι εξαιρετικά σημαντικές για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ΟΚΕ αναμένει ότι παρόμοιες τεχνολογίες θα τύχουν υποστήριξης βάσει του 5ου Προγράμματος-πλαίσιο.

2.6.6.2. Σε αναπτυσσόμενες χώρες με θερμό κλίμα, η αιολική ενέργεια και η φωτοβολταϊκή ενέργεια είναι ήδη βιώσιμες από οικονομική άποψη και μπορούν να χρησιμοποιούνται ανεξάρτητα από το δίκτυο που χρειάζεται να κατασκευασθεί για την παροχή ηλεκτρισμού από ορυκτά καύσιμα. Για τους προαναφερθέντες λόγους, δεν είναι ακόμη δυνατό να γίνει οικονομική εκμετάλλευση των εμπορικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε αναπτυσσόμενες χώρες στις οποίες υφίστανται δίκτυα. Αυτό σημαίνει ότι, βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, χρειάζεται επίσης να δοθεί προτεραιότητα και στην προώθηση της αγοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε αναπτυσσόμενες χώρες.

2.6.7. Για την εξισορρόπηση της κατάστασης στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπως προτείνεται στο σημείο 2.6.6.2 ανωτέρω, η πιό αποτελεσματική δράση βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα είναι οπωσδήποτε η ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας στις εν λόγω χώρες. Με δεδομένη τη σημερινή κατάσταση της τεχνολογίας, όλα τα μέτρα για την τόνωση της ενεργειακής αποδοτικότητας είναι ουσιαστικά πιό αποτελεσματικά, από πλευράς κόστους, από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα με την αναζήτηση νέων πηγών ενέργειας, είναι απαραίτητο να αφιερωθεί προσοχή στη διαχείριση της ζήτησης. Η δημοσιονομική υποστήριξη μέτρων για την ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας πρέπει να αντισταθμισθεί με επενδύσεις που συνδέονται με άλλες μορφές ενέργειας, προκειμένου να αντικατοπτρισθεί η σχετική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων που είναι εφικτή σε βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βάση. Για τους λόγους αυτούς, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την έμφαση που δίνεται στην ορθολογική διαχείριση της ενέργειας μεταξύ των προτεινόμενων προτεραιοτήτων του 5ου Προγράμματος-πλαισίου.

2.6.8. Ένας άλλος λόγος για να δοθεί πρόσθετη ώθηση στην εξοικονόμηση ενέργειας είναι ότι θα χρειασθεί ακόμη χρόνος για να καταστούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεσματικές από πλευράς κόστους. Αν και το κόστος ορισμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ανάλογο με εκείνο του ηλεκτρισμού που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, αναμένεται ότι η παραγωγή ορυκτών καυσίμων θα καταστεί πιό αποδοτική και ότι, επομένως, η πτώση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα θα συνεχισθεί. Η μείωση των τιμών των ορυκτών καυσίμων επιτυγχάνεται χάρη στην τεχνολογία, στα νέα καύσιμα (αέριο) και στην οργανωμένη μείωση του κόστους ως αποτέλεσμα της καθιέρωσης του ανταγωνισμού στη βιομηχανία εφοδιασμού. Για αρκετό καιρό, αυτό θα αποτελέσει κινούμενο στόχο για τις τιμές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, ενδεχομένως, οι εργασίες του προβλεπόμενου προγράμματος Ε& Α για τη βελτίωση της τεχνολογίας που συνδέεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα πρέπει να σχεδιαστούν με τρόπο ώστε να συμβαδίζουν με τη βελτίωση της αποδοτικότητας των ορυκτών καυσίμων.

2.6.9. Στην Πράσινη Βίβλο, δεν δίδεται επαρκής προσοχή στον καταναλωτή.

2.6.9.1. Ιδιαίτερα όσον αφορά τις τοπικές πηγές ενέργειας και, ενδεχομένως, εκείνες τις πηγές που δεν συνδέονται σε δίκτυα, η πρόκληση έγκειται στο να συνειδητοποιήσει το κοινό αυτό το οποίο είναι εφικτό και να αρχίσει να πιστεύει στην αξιοπιστία και στη διαθεσιμότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η εγκατάσταση και η λειτουργία οικιακών φωτοβολταϊκών σκεπών, συστημάτων θέρμανσης κολυμβητηρίων, κ.λπ. πρέπει να είναι τόσο απλή όσο και η εγκατάσταση ενός οικιακού ψυγείου. Ο καθορισμός των σχετικών τιμών, η χρηματική ενίσχυση και τα φορολογικά κίνητρα πρέπει να είναι επαρκή για να προσελκύσουν ένα πρώτο κύμα πελατών του λιανικού εμπορίου. Η αγορά θα αναπτυχθεί με αυτοδύναμο τρόπο, υπό την προϋπόθεση ότι αρκετά άτομα θα πραγματοποιήσουν επενδύσεις. Αυτό θα καταστεί δυνατό με την επικέντρωση των προγραμμάτων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στα νοικοκυριά και στους επιχειρηματίες πελάτες.

2.6.9.2. Όπως σε ορισμένες χώρες της ΕΕ έχουν δημιουργηθεί οργανισμοί για να ενθαρρυνθεί η εξοικονόμηση ενέργειας στην αγορά, έτσι πρέπει να αναληφθεί δράση και για την τόνωση της ζήτησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αναμένεται ότι οι οργανισμοί που σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα διαπαιδαγωγήσουν το κοινό, καθώς και τα άτομα που ασκούν βασικά ενδιάμεσα επαγγέλματα όπως του υδραυλικού, του ηλεκτρολόγου, του οικοδόμου και του αρχιτέκτονα, που μπορεί να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο.

2.6.9.3. Ένα άλλο μέσο για την τόνωση της ζήτησης είναι τα προγράμματα σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις.

2.6.10. Μια τελευταία παρατήρηση όσον αφορά τη θέση της Επιτροπής είναι ότι η τελευταία δεν αναγνωρίζει το πρόβλημα της κλίμακας όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Με την αύξηση της παραγωγής, τα προβλήματα αυξάνονται γεωμετρικά. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν οι επιπτώσεις των μεταβλητών ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας στα δίκτυα, οι συνέπειες της εντατικής καλλιέργειας ενεργειακών φυτών σε τεράστιες καλλιεργητικές εκτάσεις και οι επιπτώσεις των αιολικών πάρκων στο περιβάλλον.

3. Η στρατηγική της Επιτροπής

3.1. Στοιχεία της στρατηγικής της Επιτροπής

Η στρατηγική της Επιτροπής συνίσταται στα 4 ακόλουθα στοιχεία:

3.1.1. Πρώτον, μια σαφής, φιλόδοξη, αλλά παραταύτα, βασιζόμενη σε πραγματιστικές εκτιμήσεις, αύξηση της συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της Κοινότητας.

3.1.2. Δεύτερον, προτείνεται να ενισχυθεί η συνεργασία των κρατών μελών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.1.3. Τρίτον, προτείνεται η Κοινότητα να ενισχύσει τις πολιτικές εκείνες που επηρεάζουν την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.1.4. Το τέταρτο στοιχείο της στρατηγικής είναι μια πρόταση για την ενίσχυση της αξιολόγησης και της παρακολούθησης της πορείας προς την επίτευξη των στόχων.

3.2. Στόχοι

3.2.1. Η Επιτροπή φρονεί ότι ένας στόχος για τη συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να είναι ένα καλό μέσο για τη χάραξη πολιτικής και να αποτελέσει κατευθυντήρια γραμμή για δράση. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν πρέπει να καθορισθεί ένα νέος κοινοτικός ενδεικτικός στόχος για το 2010 και, αν τούτο κριθεί αναγκαίο, σε ποιό επίπεδο. Ορισμένα κράτη μέλη ήδη έχουν τους δικούς τους στόχους.

Κατά την άποψη της ΟΚΕ, ένας κοινοτικός ενδεικτικός στόχος θα ήταν χρήσιμος.

Ωστόσο, πολλές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν μια εναλλακτική δυνατότητα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία έχει περιορισμένη εφαρμογή στις μεταφορές, ιδίως στις εναέριες, καθώς και στις βιομηχανικές μεθόδους παραγωγής που απαιτούν μεγάλες ποσότητες θερμότητας υψηλής θερμοκρασίας. Για το λόγο αυτό, υπάρχει ένα ανώτατο όριο στους στόχους που μπορεί να καθορισθούν.

Αν και είναι δυνατό να καθορισθούν στόχοι για τα κράτη μέλη, παρόμοια ενέργεια θα ήταν άσκοπη διότι οι στόχοι αυτοί α) δεν θα δέσμευαν τα κράτη μέλη και β) τα πρότυπα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας των διαφόρων κρατών μελών διαφέρουν σε έντονο βαθμό.

Όπως εξηγείται κατωτέρω, η ΟΚΕ συνιστά τον καθορισμό στόχων για τις διάφορες τεχνολογίες σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τούτο κρίνεται σκόπιμο διότι, κατ'αυτό τον τρόπο, θα μπορούσαν να εκτιμηθούν α) η πρόοδος κάθε τεχνολογίας, β) η αποτελεσματικότητα της υποστήριξης της ΕΕ και των κρατών μελών, γ) η ασφάλεια εφοδιασμού, δ) η διεθνής ανταγωνιστικότητα και ε) στους τομείς όπου τούτο κρίνεται απαραίτητο, ο βαθμός επιτυχίας των εξαγωγών τεχνολογίας. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι «αν δεν αυξηθεί το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αυτό θα έχει αρνητικές επιπτώσεις σε άλλους σημαντικούς στόχους της πολιτικής, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανταγωνιστικότητα».

3.2.2. Η Επιτροπή αναζητεί απόψεις σχετικά με το αν θα πρέπει να θέσει έναν ενδεικτικό στόχο για τη συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη συνολική εσωτερική κατανάλωση ενέργειας πέρα από τον τρέχοντα στόχο για το έτος 2005, υποθέτοντας ότι ένας φιλόδοξος αλλά ρεαλιστικός στόχος για το 2010 θα αποτελούσε ένα χρήσιμο κίνητρο για την εφαρμογή πολιτικής και θα συγκέντρωνε τη σκέψη των ατόμων που λαμβάνουν αποφάσεις. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι παρόμοιος στόχος θα ήταν χρήσιμος.

3.2.3. Η Επιτροπή φρονεί ότι σε αυτή την κρίσιμη φάση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι απαραίτητο να εφαρμοσθεί μια έντονη προληπτική πολιτική για την επίτευξη αξιόλογων αποτελεσμάτων. Ο διπλασιασμός του ποσοστού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέχρι το 2010, ο οποίος θα σήμαινε συνεισφορά από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη συνολική εσωτερική κατανάλωση ενέργειας ύψους περίπου 12 %, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα φιλόδοξο αλλά και ρεαλιστικό στόχο. Πρόκειται για μια ελάχιστη απαίτηση αν η συμβολή της παραγωγής ηλεκτρισμού από πυρηνική ενέργεια μειωθεί, όπως αναμένεται κατά την περίοδο έως το 2020.

3.2.3.1. Δεδομένου ότι στο τρέχον ποσοστό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που είναι 6 %, περιλαμβάνεται και η υδροηλεκτρική ενέργεια μεγάλης κλίμακας, της οποίας η δυνατότητα περαιτέρω εκμετάλλευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι περιορισμένη, ο διπλασιασμός του σημερινού επιπέδου ενεργειακής παραγωγής από άλλες πηγές θα απαιτούσε σημαντικές αυξήσεις στη χρήση άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.2.3.2. Ο πίνακας 1 παρουσιάζει την ανάπτυξη των διαφόρων τεχνολογιών βάσει του σεναρίου για βέλτιστες πρακτικές στο πλαίσιο της μελέτης Teres II. Παρατίθεται το αναμενόμενο αποτέλεσμα ενός σεναρίου που βασίζεται σε πολιτικές για βέλτιστη πρακτική και, σύμφωνα με το οποίο, η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο σύνολό τους ανέρχεται σε 12,51 %.

3.2.3.3. Στον πίνακα 2, το σενάριο τρέχουσες πολιτικές συγκρίνεται με το σενάριο «βέλτιστες πρακτικές» για μια περίοδο έως το 2010. Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο, τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να ενισχύουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στα σημερινά επίπεδα, αλλά δεν θα αναληφθούν οι πρόσθετες δράσεις που προβλέπονται στην Πράσινη Βίβλο. Από τα δύο αποτελέσματα που περιγράφονται στον πίνακα 2, είναι σαφές ότι το δεύτερο σενάριο δεν θα είχε αισθητή επίδραση σε ορισμένες καθιερωμένες τεχνολογίες όπως η υδροηλεκτρική ενέργεια μεγάλης κλίμακας. Οι τεχνολογίες που χαρακτηρίζονται με έναν αστερίσκο (*) φαίνεται μεν ότι θα είχαν επιτυχία βάσει των τρεχουσών πολιτικών, αλλά ότι, εντούτοις, θα είχαν μεγαλύτερη επιτυχία σύμφωνα με το σενάριο «βέλτιστες πρακτικές». Οι τεχνολογίες που χαρακτηρίζονται από δύο αστερίσκους (**) φαίνεται ότι δεν είναι βιώσιμες βάσει του σεναρίου «τρέχουσες πολιτικές» και χρειάζονται τη συμβολή του σεναρίου σχετικά «βέλτιστες πρακτικές», προκειμένου να επιτευχθεί μια βιώσιμη διείσδυση. Παρατίθενται, επίσης, τα αποτελέσματα για το 2020 βάσει του σεναρίου «βέλτιστες πρακτικές», διότι κατ'αυτό τον τρόπο υπογραμμίζονται οι περαιτέρω δυνατότητες για την ανάπτυξη ορισμένων τεχνολογιών, ιδίως εκείνων που σχετίζονται με την αιολική ενέργεια, την ενέργεια από φωτοβολταϊκά, την παλιρροιακή ενέργεια, την ενέργεια από την ξυλεία, τη θέρμανση από την ηλιακή ενέργεια και την ενέργεια από αιθανόλη και από πετρέλαιο βιολογικής προέλευσης.

3.2.3.4. Ο βαθμός διείσδυσης των τεχνολογιών χωρίς (*) και (**) φαίνεται ικανοποιητικός βάσει του σεναρίου «τρέχουσες πρακτικές». Αν και η διείσδυση αυτών των τεχνολογιών ενδέχεται ακόμη να βελτιωθεί, κρίνεται σκόπιμο να δοθεί έμφαση στις τεχνολογίες που χρειάζονται υποστήριξη βάσει του σεναρίου «βέλτιστες πρακτικές». Αξιοσημείωτο είναι επίσης το ότι οι τεχνολογίες που σχετίζονται με την ενέργεια από απόβλητα, δηλαδή τα αέρια από χώρους απόθεσης απορριμμάτων, τα αστικά απόβλητα, τα βιομηχανικά απόβλητα, τα αγροτικά απόβλητα και τα υπολείμματα από τη δασοκομία, επηρεάζονται άμεσα από την υφιστάμενη νομοθεσία για το περιβάλλον.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Σενάριο «Πολιτικές για βέλτιστη πρακτική» - Teres II

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

3.2.3.5. Η υλοποίηση των προτάσεων της Επιτροπής σχετικά με το ποσοστό διείσδυσης του 12 % που τίθεται ως στόχος για το 2010, εξαρτάται σαφώς από την επιτυχία των βασικών τεχνολογιών σε επίπεδο κρατών. Στόχος δεν θα είναι οι χώρες αλλά οι τεχνολογίες. Όπως έχουν τα πράγματα, όλες οι βασικές τεχνολογίες που προσδιορίζονται στον πίνακα 2 εξαρτώνται από την επίτευξη των προβλεπόμενων στόχων ενός μικρού αριθμού χωρών. Συνεπώς, σκόπιμο θα ήταν να εντοπισθούν οι χώρες οι οποίες προβλέπεται ότι θα διαδραματίσουν πρωτοποριακό ρόλο στις βασικές τεχνολογίες το 2010, όπως καταδεικνύεται στον πίνακα 3.

3.2.3.6. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, ο στόχος του 12 % πιθανόν να φαίνεται φιλόδοξος, αλλά είναι δυνατό να επιτευχθεί, υπό την προϋπόθεση ότι η ανάπτυξη των διαφόρων τεχνολογιών μπορεί να ενθαρρυνθεί με αποτελεσματικό τρόπο. Μια προσεκτική εξέταση του πίνακα 3 δείχνει ότι υπάρχουν περιθώρια για την αύξηση του βαθμού δέσμευσης ορισμένων κρατών μελών ως προς αυτές τις νέες τεχνολογίες, π.χ. του Ηνωμένου Βασιλείου για την αιολική ενέργεια ή της Ελλάδας για τη θέρμανση από την ηλιακή ενέργεια.

3.2.4. Εκτός από τις απόψεις για ένα στόχο που αφορά τη συνολική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η Επιτροπή ενδιαφέρεται επίσης για απόψεις σχετικά με τη θέσπιση δευτερευόντων στόχων για κάθε ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, καθώς και δευτερευόντων στόχων όσον αφορά τη συμβολή των διαφόρων τομέων, όπως η παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας. Πάντως, πρέπει να καταστεί σαφές ότι οι ενδεχόμενες προτάσεις θα αφορούν την επίτευξη στόχων, οι οποίοι δεν θα επιβάλλονται διά νόμου.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι αξίζει να καταβληθούν προσπάθειες για την καθιέρωση δευτερευόντων στόχων, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τις απόψεις που εκφράζονται στο σημείο 3.2.3 ανωτέρω.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Βασικές τεχνολογίες - Teres II

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

3.3. Τόνωση της συνεργασίας των κρατών μελών

3.3.1. Η Επιτροπή εκτιμά ότι για την επίτευξη σημαντικής αύξησης του ποσοστού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτείται η πλήρης δέσμευση των κρατών μελών σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι ποιά θα πρέπει να είναι τα στοιχεία αναφοράς για την εναρμόνιση των εθνικών πρωτοβουλιών.

3.3.2. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, το θέμα αυτό εξετάζεται στην πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την οργάνωση της συνεργασίας όσον αφορά καθορισμένους κοινοτικούς στόχους για την ενέργεια. Η ΟΚΕ παρουσίασε ιδιαίτερη γνωμοδότηση σχετικά με την πρόταση αυτή, στην οποία υποστηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής.

3.3.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη για διεθνική συνεργασία. Τα κυριότερα οφέλη μιας παρόμοιας συνεργασίας είναι: α) η καθιέρωση αγοράς σε κοινοτικό επίπεδο για κάθε τεχνολογία, β) η εναρμόνιση προτύπων και ρυθμίσεων των σημερινών και των μελλοντικών κρατών μελών και γ) η δημιουργία κοινών υποδομών, π.χ. για νέα καύσιμα και πηγές ηλεκτρικής ενέργειας για τις οδικές μεταφορές.

3.4. Ενίσχυση των κοινοτικών πολιτικών

3.4.1. Η εσωτερική αγορά

3.4.1.1. Η δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς ενέργειας είναι μια βασική κοινοτική προτεραιότητα. Η Επιτροπή έχει προσδιορίσει μια σειρά από μέτρα που μπορούν να ληφθούν υπόψη όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα:

3.4.1.2. Πιστώσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Θα μπορούσε να εξετασθεί το ενδεχόμενο ένα ορισμένο ποσοστό των αναγκών των κρατών μελών σε ηλεκτρική ενέργεια να καλύπτεται υποχρεωτικά από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η υποχρέωση αυτή να επιβάλλεται σε κάθε προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, μαζί με ατομικές υποχρεώσεις, οι οποίες θα είναι διαπραγματεύσιμες μέσω ενός συστήματος «πιστώσεων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας».

Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόταση αυτή είναι αξιόλογη, υπό την προϋπόθεση ότι, κάθε κράτος μέλος θα είναι ελεύθερο να προσαρμόσει τη σχετική ιδέα κατά τρόπο ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες περιστάσεις που επικρατούν και οι στόχοι που θέτει για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

3.4.1.3. Εσωτερίκευση του κόστους και εναρμόνιση της φορολογικής νομοθεσίας

3.4.1.3.1. Κατά την άποψη της Επιτροπής η εναρμόνιση της φορολογικής νομοθεσίας μπορεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο στη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και έχει πολύ μεγάλη σημασία για την ταχύτερη καθιέρωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.4.1.3.2. Η ΟΚΕ δεν κρίνει κατάλληλη την αύξηση των φόρων για τον άνθρακα για τα καύσιμα των μέσων μεταφοράς, δεδομένου ότι ο φόρος που πλήττει τα καύσιμα είναι ήδη πολύ υψηλός. Πράγματι, με την αύξηση του φόρου σε σχέση με την τιμή του ακατέργαστου πετρελαίου, ο κίνδυνος να παροτρυνθούν οι παραγωγικές χώρες να αυξήσουν τις τιμές καθίσταται πιο έντονος. Αντίθετα, η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην αποδοτικότητα των καυσίμων, σε εναλλακτικά συστήματα ενέργειας και σε μελλοντικές στρατηγικές στον τομέα των μεταφορών.

3.4.1.3.3. Όσον αφορά το κόστος του αερίου και του ηλεκτρισμού για ενέργεια, θέρμανση και φως, δεν χρειάζεται να καθιερωθούν φόροι επί του άνθρακα για την ενίσχυση της ανάπτυξης τεχνολογιών που συνδέονται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ των φορολογικών κινήτρων για παραγωγούς ή/και καταναλωτές με στόχο την ενθάρρυνση της ευρύτερης χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Φρονεί ότι δεν θα ήταν απαραίτητη η αύξηση των φόρων επί του μεγαλύτερου μέρους της παραγόμενης ενέργειας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η φοροαπαλλαγή του μικρού ποσοστού ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ανάλυση των βασικών τεχνολογιών στο σημείο 3.2.3 ανωτέρω δείχνει ότι οι σχετικές ποσότητες είναι ελάχιστες για τις τεχνολογίες που χρειάζονται τη μεγαλύτερη υποστήριξη. Συνεπώς, τα φορολογικά κίνητρα ή άλλες ενισχύσεις υπέρ των εν λόγω τεχνολογιών δεν θα είχαν αισθητή επίδραση στο σύνολο της αγοράς. Το κόστος παρόμοιων κινήτρων θα ήταν και σ'αυτή την περίπτωση μικρό και δεν θα οδηγούσε σε μεγάλες αντισταθμιστικές αυξήσεις των φόρων σε άλλους τομείς. Επιπλέον, δεδομένου ότι γενικές αυξήσεις των φόρων επί της ενέργειας δεν θα ήταν απαραίτητες, το συνολικό κόστος για την οικονομία θα μπορούσε να ελεγχθεί. Το 2010, οι νέες βασικές τεχνολογίες ( βλέπε * και ** ανωτέρω) δεν θα αντιπροσωπεύουν 12 % αλλά 2 % ή 3 % της συνολικής ενέργειας που χρησιμοποιείται.

3.4.1.3.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει ακόμη ότι η ελευθέρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας σημαίνει ότι είναι αδύνατο πλέον να αποκρύπτεται το πραγματικό κόστος των διαφόρων πηγών ενέργειας. Το πλήρες εξωτερικό κόστος των πυρηνικών καυσίμων εσωτερικεύεται σε πολλές χώρες, λόγω της ανάγκης για χρηματοδότηση του παροπλισμού των πυρηνικών σταθμών. Οι συνέπειες της τάσης αυτής για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ότι το κόστος για την προαγωγή τους δεν θα πρέπει να περιορίζεται μέσω των τιμών των άλλων καυσίμων αλλά να επιχορηγείται εμφανώς.

3.4.1.4. Κρατική ενίσχυση

Τα τελευταία χρόνια, η Επιτροπή βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν αυξανόμενο αριθμό περιπτώσεων κρατικής ενίσχυσης στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Όπως προβλέπεται στη Λευκή Βίβλο «Μια ενεργειακή πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση», η Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αναθεώρησης των παρουσών κατευθυντήριων γραμμών, θα εξετάσει κατά πόσο χρειάζεται να γίνουν ορισμένες προσαρμογές για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη συμβολή τους στους στόχους της ενεργειακής πολιτικής.

Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι οι διάφορες μορφές κρατικών ενισχύσεων είναι αποδεκτές, υπό την προϋπόθεση ότι ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και δεν οδηγούν σε στρεβλώσεις της σχετικής αγοράς. Επί του παρόντος, η υποστήριξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα προκαλέσει ασήμαντες στρεβλώσεις της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Οι στρεβλώσεις αυτές θα είναι ελάχιστες και θα πρέπει να γίνουν ανεκτές για την επίτευξη προόδου σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΟΚΕ θα επικροτούσε ιδιαίτερα την καθιέρωση κινήτρων για την προώθηση επενδύσεων σε τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.4.1.5. Τυποποίηση

Πανευρωπαϊκά πρότυπα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εξυπηρετούν διπλό σκοπό: από τη μια πλευρά, διευκολύνουν την εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην εσωτερική αγορά και, από την άλλη, αυξάνουν την εμπιστοσύνη σε αυτές τις τεχνολογίες. Η δεύτερη πτυχή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε αυτή την περίπτωση. Πρότυπα σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας.

Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι εργασίες στον τομέα της τυποποίησης πρέπει να συνεχισθούν με ταχύτατο ρυθμό. Παροτρύνει την Επιτροπή να διοργανώσει προπαρασκευαστικές διαβουλεύσεις με την βιομηχανία σχετικά με αυτό το ζήτημα. Τα διεθνή πρότυπα είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη των εξαγωγών τεχνολογιών που σχετίζονται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η Ευρώπαϊκή Ένωση οφείλει να λάβει πρωτοβουλίες σε θέματα τυποποίησης.

3.4.1.6. Ζήτηση των καταναλωτών

Η Επιτροπή έχει προσδιορίσει μια σειρά από μέτρα, προκειμένου να επιτρέψει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να διαδραματίσουν κατάλληλο ρόλο στην εσωτερική αγορά ενέργειας. Η ΟΚΕ υποστηρίζει γενικά τα μέτρα αυτά, τα οποία απευθύνονται κυρίως στους παραγωγούς. Κατά την άποψή της, στην Πράσινη Βίβλο δεν δίδεται επαρκής προσοχή στον καταναλωτή. Συνιστά στα κράτη μέλη να ιδρύσουν ή να ενισχύσουν συλλόγους καταναλωτών και να διευκολύνουν τις επενδύσεις των τελευταίων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (βλ. σημειο 2.6.9 ανωτέρω).

Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας οφείλουν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ενθάρρυνση της ορθολογικής χρήσης ενέργειας, καθώς και στην ανάπτυξη και στην αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το ίδιο ισχύει και για τον τομέα των δημοσίων συμβάσεων.

3.4.2. Οικονομική ενίσχυση δράσεων για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

3.4.2.1. Έχοντας κυρίως ως στόχο την προαγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το Συμβούλιο υιοθέτησε, το 1993, το πρόγραμμα Altener. Σύμφωνα με τα πορίσματα μιας ανεξάρτητης αξιολόγησης, το πρόγραμμα χρηματοδοτείται σε πολύ χαμηλό βαθμό για να επιτευχθούν οι κοινοτικοί στόχοι σε σχέση με την ανάπτυξη ανανεώσιμης ενέργειας. Συνεπώς, η Επιτροπή προτείνει την υιοθέτηση του προγράμματος Altener II για την περαιτέρω προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.4.2.2. Ενισχυμένες δράσεις, βάσει του προγράμματος Altener II, θα δημιουργούσαν μια ανταγωνιστική αγορά για τη βιομηχανία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στον τομέα. Στην μελέτη Teres II τονίζεται η ανάγκη για περαιτέρω τεχνολογική ανάπτυξη, προκειμένου να επιτευχθεί αισθητή διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά. Η δράση σε κοινοτικό επίπεδο θα εστιαζόταν σε ορισμένους σαφώς προσδιορισμένους τομείς όπως οι φωτοβολταϊκές σκεπές και επένδυση, η θέρμανση αθλητικών χώρων με ηλιοθερμική ενέργεια, οι τουριστικές και οι υγειονομικές εγκαταστάσεις, η ενεργητική και παθητική ηλιακή αρχιτεκτονική, η παραγωγή μεθανίου βιολογικής προέλευσης από αστικά βιοδιασπώμενα στερεά απόβλητα, οι αυτόνομες εγκαταστάσεις κ.λπ., με όσο το δυνατό λιγότερη ενίσχυση από την Κοινότητα, για να αποφευχθεί οποιαδήποτε στρέβλωση της αγοράς 7 το ύψος της ενίσχυσης αυτής θα καθοριζόταν κατά τρόπο ώστε να λαμβάνεται υπόψη το εξωτερικό κόστος που αποφεύγεται.

Η ΟΚΕ θα εκπονήσει γνωμοδότηση για το πρόγραμμα Altener II σε εύθετο χρόνο και αναμένει ότι θα υποστηρίξει το σχετικό πρόγραμμα.

3.4.2.3. Προτείνεται τα σχέδια για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να δέχονται περισσότερη χρηματική υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και άλλους διεθνείς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς.

Εκτός από την πρόταση αυτή, την οποία η ΟΚΕ υποστηρίζει, προσφέρονται και οι ακόλουθες δυνατότητες, τις οποίες η Επιτροπή οφείλει να αξιοποιήσει: σύναψη δημοσίων και ιδιωτικών συμπράξεων και ιδιωτική χρηματοδότηση στον τομέα των δημοσίων προμηθειών.

Χρειάζεται ακόμη να επιδοτηθούν οι εξαγωγές εξοπλισμού και συστημάτων που συνδέονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κατασκευάζονται στα κράτη μέλη της ΕΕ (βλ. σημείο 3.4.6 κατωτέρω).

3.4.3. Έρευνα, ανάπτυξη και επίδειξη (ΕΑ& Ε)

Το πρόγραμμα Joule-Thermie, το οποίο καλύπτει τόσο την παραδοσιακή Ε& Α όσο και την επίδειξη στον τομέα της μη πυρηνικής ενέργειας, αποσκοπεί στη διάθεση μεγάλου μέρους του προϋπολογισμού του, δηλαδή 45 %, για την υποστήριξη δραστηριοτήτων με στόχο την ανάπτυξη και την προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τη δέσμευση αυτή και θα επιθυμούσε ο εξοπλισμός και τα συστήματα σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να κατασκευάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στα κράτη μέλη αντί να εισάγονται.

3.4.3.1. Tο πρόγραμμα FAIR υποδεικνύει ότι η ανάπτυξη γεωργικής και δασικής βιομάζας που δεν συνδέεται με την παραγωγή τροφής θα διαδραματίσει ρόλο στην ανάπτυξη αγροτικών περιοχών.

Λαμβανομένων υπόψη των στόχων του προγράμματος Altener I για μια διείσδυση ύψους 5 % των βιοκαυσίμων στις μεταφορές έως το 2005 και το στόχο του 12 % που τίθεται από την Πράσινη Βίβλο, θα χρειασθούν κατά πάσα πιθανότητα 15-20 εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης για την παραγωγή ενεργειακών φυτών.

3.4.3.2. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές στο βαθμό δέσμευσης των κρατών μελών να υποστηρίξουν την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Προτείνεται η ενίσχυση των κοινοτικών προγραμμάτων στον τομέα αυτό. Κρίνεται σημαντικό να θεσπισθούν σαφείς στόχοι για το 5ο Πρόγραμμα-πλαίσιο, ως μέρος της στρατηγικής.

3.4.3.2.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής « Για να διαπλάσουμε το μέλλον» () που αποτελεί τον πρόδρομο του 5ου Προγράμματος - πλαίσιο για την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, ένα από τα θέματα πρωτίστης σημασίας που προτείνεται στην παράγραφο III.1.1 είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Σχετικά, περιλαμβάνεται η ακόλουθη πρόταση:

«Στον τομέα της ενέργειας, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη και στην επίδειξη ασφαλών και αποδεκτών από τους πολίτες ενεργειακών συστημάτων, τα οποία θα ανταποκρίνονται στα περιβαλλοντικά πρότυπα και κριτήρια, και θα είναι ανταγωνιστικά από άποψη κόστους παραγωγής και συνολικών οικονομιών. Η έρευνα θα πρέπει να περιλάβει την ορθολογική διαχείριση της ενέργειας στην καθημερινή ζωή καθώς και τις διάφορες εναλλακτικές δυνατότητες που υπάρχουν για την παραγωγή και την αποθήκευση ενέργειας, σε μεσομακροπρόθεσμη βάση.»

3.4.3.2.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η ενεργειακή αποδοτικότητα και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητες του 5ου προγράμματος-πλαίσιο. Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση σε κίνητρα για τους καταναλωτές με στόχο την ενεργειακή αποδοτικότητα και την εγκατάσταση συστημάτων για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

3.4.3.2.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η ΕΕ δεν θα είναι ο παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα των τεχνολογιών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αν δεν χαραχθεί μια αποτελεσματική πολιτική υποστήριξης. Εκφράζει την άποψη ότι χρειάζεται να ιδρυθεί ένα Εργαστήριο ή ένας Οργανισμός της ΕΕ για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας κατά το πρότυπο του Εθνικού Εργαστηρίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας των ΗΠΑ και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος της ΕΕ.

3.4.3.3. Η ΟΚΕ προσδοκά ότι, παράλληλα με την καθιέρωση τεχνολογιών για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θα αναπτυχθούν εφαρμογές και υπηρεσίες τηλεματικής. Θα της προξενούσε έκπληξη η ανάγκη να πραγματοποιηθούν σχέδια ΕΑ& Ε στον τομέα των εφαρμογών της κοινωνίας των πληροφοριών ιδιαίτερα από εκείνα για την ανάπτυξη τεχνολογιών και βιομηχανιών σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

3.4.3.4. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει τη χρηματοδότηση που παρέχεται για έρευνα στους διάφορους ενεργειακούς τομείς, περιλαμβανομένης της σημερινής κατανομής των κονδυλίων μεταξύ της έρευνας για πυρηνική και για μη πυρηνική ενέργεια.

Κατά την άποψη της ΟΚΕ, θα ήταν στρατηγικό λάθος να υποβαθμισθούν οι ερευνητικές προσπάθειες με την επικέντρωσή τους στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Με τα σημερινά δεδομένα, η πυρηνική ενέργεια θα καταργηθεί όταν οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις φθάσουν στο τέλος της χρήσιμης ζωής τους, διότι οι περισσότερες χώρες δεν έχουν δεσμευθεί να τις αντικαταστήσουν. Για το λόγο αυτό, μακροπρόθεσμα, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η δυνατότητα να αποφασίσουν τα κράτη μέλη τη συνέχιση της ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας ή ακόμη, στο απότερο μέλλον, να θέσουν σε λειτουργία μια νέα γενεά πυρηνικών αντιδραστήρων. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητη η διατήρηση των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης με σκοπό τη βελτίωση της ασφάλειας και της αποδοτικότητας των πυρηνικών τεχνολογιών.

3.4.3.5. Αν και η Επιτροπή αναγνωρίζει την αξία του ερευνητικού έργου που είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των λιγότερο ώριμων, από τεχνολογική άποψη, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι πεπεισμένη ότι η λύση για μια μεγαλύτερη διείσδυση των τελευταίων στην αγορά βρίσκεται στο στάδιο της εισαγωγής στην αγορά. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρόκειται για ένα εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα. Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει τρόπους με τους οποίους μπορεί να ενθαρρυνθεί η «οικολογική» ζήτηση των καταναλωτών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε ευνοϊκές τιμές.

3.4.4. Περιφερειακή πολιτική

3.4.4.1. Αναμφισβήτητα, οι δυνατότητες που μπορούν να προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από οικονομική και κοινωνική άποψη στις απομακρυσμένες περιοχές και νήσους είναι μεγάλες. Αυτό ισχύει κυρίως για τις περιπτώσεις που η εθνική σύνδεση σε δίκτυα δεν είναι ούτε οικονομική ούτε εφικτή. Η επιτυχής καθιέρωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθιστά απαραίτητη τη συνεκτίμηση σχεδίων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις περιφερειακές αναπτυξιακές πολιτικές και τη δημιουργία κατάλληλων οργανισμών που θα επιληφθούν των σχετικών δραστηριοτήτων. Οι τελευταίες περιλαμβάνουν τόσο την οργάνωση της τοπικής παραγωγής και κατανομής μέσω δικτύων όσο και την εγκατάσταση ανεξάρτητου εξοπλισμού. Οι υπηρεσίες δημόσιας ωφέλειας θα ήταν οι πιό κατάλληλα εξοπλισμένες για να εκπληρώσουν αυτά τα καθήκοντα.

3.4.4.2. Οι ΜΜΕ που παράγουν εξοπλισμό για τη βιομηχανία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με εκείνες που αφορούν βιομηχανίες οι οποίες βασίζονται σε άλλες τεχνολογίες. Δεδομένου ότι η Πράσινη Βίβλος κατέδειξε ότι η διείσδυση των βασικών τεχνολογιών θα είναι δύσκολη βάσει του σεναρίου «Τρέχουσες πολιτικές», οι επιχειρήσεις αυτές θα ευδοκιμήσουν μόνο σε ένα περιβάλλον βάσει του σεναρίου για βέλτιστες πρακτικές.

3.4.4.3. Αν και, γενικά, δεν υπάρχει έλλειψη επικίνδυνων κεφαλαίων για τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, οι επενδυτές πρέπει να γνωρίζουν ότι υπάρχει μια σταθερή αγορά για όλες τις τεχνολογίες των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι προθέσεις των κυβερνήσεων των κρατών μελών χρειάζεται να καταστούν σαφείς στην κοινότητα των επενδυτών.

3.4.4.4. Δεδομένου ότι χρειάζεται να αναληφθούν ακόμη πολλές δράσεις για τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τις νέες τεχνολογίες στον τομέα της ενέργειας, είναι σημαντικό οι επαγγελματικές οργανώσεις κάθε τομέα να λαμβάνουν καλή χρηματική υποστήριξη και να διαθέτουν αρκετό προσωπικό, προκειμένου να συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση. Οι βιομηχανίες τις οποίες εκπροσωπούν οι σχετικές οργανώσεις είναι μικρές και στερούνται εμπειρίας 7 επομένως, κρίνεται σκόπιμη η δημόσια υποστήριξή τους.

3.4.4.5. Επειδή ο τουρισμός προκαλεί εποχιακή υπερφόρτωση των δικτύων και ζήτηση σε απομακρυσμένες περιοχές, προσφέρονται σημαντικές ευκαιρίες για τη χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η πτυχή των απομακρυσμένων περιφερειών εξετάσθηκε ήδη στο σημείο 3.4.4.1 ανωτέρω. Η πτυχή της υπερφόρτωσης των δικτύων προσφέρει μια κλασσική ευκαιρία για ορθολογικό σχεδιασμό εκ μέρους των οργανισμών κοινής ωφελείας. Θα πρέπει να είναι δυνατό σε πολλά τουριστικά κέντρα να χρησιμοποιούνται ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ώστε να μην υφίσταται ανάγκη για νέες δυνατότητες παραγωγής ορυκτών καυσίμων για τη βασική τροφοδότηση των δικτύων. Οι ευκαιρίες για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τις οποίες οι υπηρεσίες δημόσιας ωφέλειας χρειάζεται να αξιοποιήσουν, περιλαμβάνουν τόσο συνδεδεμένες με δίκτυα όσο και αυτόνομες εγκαταστάσεις.

3.4.5. Γεωργία και δασοκομία

3.4.5.1. Στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας, η παραγωγή ενεργειακών φυτών αντιπροσωπεύει μια σημαντική δυνατότητα για πρόσθετες πηγές εσόδων των γεωργών και για μείωση των εκπομπών CO2, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της καλλιέργειας των σχετικών προϊόντων. Αυτό συνεπάγεται, επίσης, πρόσθετες δυνατότητες απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές.

3.4.5.2. Ο τομέας της γεωργίας θα συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στην επίτευξη του στόχου του 12 %. Η παραγωγή προϊόντων που μπορούν να αφιερωθούν σε ενεργειακούς σκοπούς στο σύνολό τους ή ως μέρος του προϊόντος θα είναι απαραίτητη για την πραγματοποίηση των στόχων που συνδέονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Ειδικά προγράμματα για την τόνωση της παραγωγής ενέργειας από καλλιεργήσιμα εδάφη θα έχουν θετικές συνέπειες για την οικονομία αγροτικών περιοχών της ΕΕ και θα δημιουργήσουν νέες θέσεις απασχόλησης στους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών και στις συναφείς βιομηχανίες.

3.4.5.3. Η ΟΚΕ τονίζει ότι τα καλλιεργήσιμα προϊόντα ενδέχεται να αποτελούνται από τρία κύρια συστατικά: την τροφή (άμυλο, πρωτεΐνη, και ζάχαρη), την τροφή για ζώα (πρωτεΐνη, ίνες) και συστατικά που δεν προορίζονται για βρώσιμη χρήση ούτε ως τροφή για ζώα (άχυρο). Ορισμένα αγροτικά προϊόντα χρησιμοποιούνται μόνο ως ζωοτροφές, όπως το χόρτο και ο αραβόσιτος για χορτονομή. Άλλα αγροτικά προϊόντα δεν χρησιμοποιούνται για βρώσιμη κατανάλωση ή ως τροφή για ζώα, όπως π.χ. το βαμβάκι και η κάνναβις.

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Τα συστατικά των τροφών χρησιμοποιούνται ως βιοκαύσιμα στις οδικές μεταφορές 7 πρόκειται δηλαδή για προϊόντα που υπάγονται στην κατηγορία Α (1). Γενικά, τα συστατικά που δεν προορίζονται για κατανάλωση ή για ζωοτροφές [Α (3)] χρησιμοποιούνται σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, αν και υπάρχουν δυνατότητες για τη χρησιμοποίηση προϊόντων της κατηγορίας Γ.

3.4.5.4. Δεν υφίσταται στρατηγική για την παραγωγή ενεργειακών φυτών. Η προθυμία των γεωργών να επενδύσουν στην παραγωγή αυτών των προϊόντων εξαρτάται από: α) την τιμή που μπορεί να καθορισθεί για τα βρώσιμα προϊόντα, β) την αποζημίωση για «παύση της καλλιέργειας» και γ) την τιμή που μπορεί να καθορισθεί για τα ενεργειακά προϊόντα.

3.4.5.5. Βάσει του πίνακα που παρατίθεται στο σημείο 3.4.5.3 ανωτέρω, είναι σαφές ότι η χάραξη μιας στρατηγικής στον τομέα της γεωργίας πρέπει να συνδέεται με τη διάκριση μεταξύ των καυσίμων για τις μεταφορές και εκείνων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας/θερμότητας. Η διαχείριση της τελευταίας θα έπρεπε να είναι απολύτως εφικτή. Υπάρχει περιθώριο για σταθερή ανάπτυξη. Οι ανάγκες για καύσιμα στον τομέα των μεταφορών, ενδέχεται να συγκρουσθούν με προτεραιότητες στον τομέα των τροφίμων. Οι διακυμάνσεις στην αγορά τροφίμων που οφείλονται σε ιδιορρυθμίες στην παγκόσμια γεωργική παραγωγή ενδέχεται να καταστήσουν εξαιρετικά δύσκολο τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της παραγωγής βιοκαυσίμων.

3.4.5.6. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ένας τομέας στον οποίο πρέπει να εστιασθεί κατεπειγόντως η ΕΑ& Ε είναι η ενεργειακή εφαρμογή των συστατικών των γεωργικών καλλιεργειών που είναι είδη διατροφής, ζωοτροφές, και κυτταρίνη. Χρειάζεται να καταστρωθεί μια στρατηγική που θα συμπεριλαμβάνει τη μελλοντική ζήτηση για ενέργεια και τρόφιμα και την ανάγκη για διατήρηση της μεγαλύτερης δυνατής ευελιξίας στον τομέα της γεωργίας και της γεωργικής βιομηχανίας στο σύνολό της.

3.4.5.7. Τα βιοκαύσιμα εξαρτώνται από την καλλιέργεια προϊόντων για είδη διατροφής και ζωοτροφές. Για να καταστεί δυνατός ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός τους, θα χρειασθεί να αφιερωθεί καλλιεργήσιμη γη στο σκοπό αυτό και να δημιουργηθεί το κατάλληλο χρηματοπιστωτικό περιβάλλον. Η ξυλεία απαιτεί εντατική καλλιέργεια για την επίτευξη των στόχων μετατροπής. Ενδέχεται να προβληθεί αντίσταση στη μετατροπή ιστορικών δασικών εκτάσεων και δασών για σκοπούς ξυλείας και η καλλιεργήσιμη γη θα υφίσταται ήδη πίεση από τις αντικρουόμενες ανάγκες για παραγωγή ειδών διατροφής και βιοκαυσίμων.

3.4.5.8. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι επιδοτήσεις που χορηγούνται (στο πλαίσιο του προγράμματος αγρανάπαυσης) για τις καλλιέργειες παραγωγής ενέργειας, σε εδάφη που χρησιμοποιούντο για την παραγωγή ειδών διατροφής, έχουν ένα νόημα μόνο στην περίπτωση που συνοδεύονται από κατάλληλα μέτρα, βάσει των οποίων θα εξασφαλισθεί ότι, μακροπρόθεσμα, οι επιχειρήσεις θα είναι ανταγωνιστικές, όσον αφορά την παραγωγή βιομάζας για ενέργεια, και χωρίς τη χορήγηση παρόμοιων επιδοτήσεων.

3.4.6. Πολιτική για τις εξωτερικές σχέσεις

3.4.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η κοινοτική πολιτική για τις εξωτερικές σχέσεις πρέπει να διαδραματίσει σπουδαιότατο ρόλο, τόσο στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής βιομηχανίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όσο και στη βελτίωση της περιβαλλοντικής κρίσης που αναμένεται ότι θα προκαλέσουν, σε εύθετο χρόνο, οι ενεργειακές πολιτικές των αναπτυσσόμενων χωρών. Συνεπώς, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή οφείλει να δώσει πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα σε θέματα σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κατά τις διαπραγματεύσεις της με τρίτες χώρες.

3.4.6.2. Δεδομένου ότι ορισμένες περιφέρειες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι πλούσιες σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ότι οι τελευταίες μπορούν να ενισχύσουν την περιφερειακή ανάπτυξη, ιδίως αγροτικών περιοχών, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη να αφιερωθεί περισσότερη προσοχή σε αυτές τις μορφές ενέργειας, κατά τη σύναψη σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των εν λόγω χωρών.

Η ΟΚΕ εκτιμά ότι με την προοπτική της διεύρυνσης της ΕΕ προς την Ανατολή, η Επιτροπή οφείλει να εστιάσει σε μεγάλο βαθμό την προσοχή της στις ευκαιρίες που προσφέρονται για ορθολογικό σχεδιασμό και εντατική παραγωγή ενέργειας στη σχετική περιοχή.

3.4.6.3. Κατά την καθιέρωση ενός πλαισίου για συνεργασία κοινοτικών και μη μεσογειακών κρατών, κρίνεται σκόπιμο να αξιολογηθεί η δυνατότητα συμβολής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις ενεργειακές ανάγκες της περιφέρειας αυτής. Αυτή τη στιγμή, δεν γίνεται η μεγαλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που προσφέρουν κυρίως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια.

Για την ανάπτυξη των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε μεσογειακές χώρες μέλη και μη μέλη της ΕΕ, κρίνεται σκόπιμη η εξασφάλιση καλύτερου συντονισμού και περισσότερης επίδειξης και διαφήμισης. Παρόμοια προώθηση των σχετικών προϊόντων στο εμπόριο θα μπορούσε να συντονισθεί από έναν κοινοτικό Οργανισμό για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (βλ. σημείο 3.4.3.3.2 ανωτέρω). Τα επακόλουθα οφέλη θα ήταν η προαγωγή της ανταλλαγής τεχνολογίας και η δημιουργία επιχειρηματικών ευκαιριών.

3.4.6.4. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να διαδραματίσουν βασικό ρόλο στην επιτάχυνση της οικονομικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Οι τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε απομακρυσμένες περιοχές των αναπτυσσόμενων χωρών που συχνά δεν συνδέονται σε ηλεκτρικό δίκτυο. Ορισμένες από αυτές τις περιοχές προσφέρουν δυνατότητες για τουρισμό και χρειάζεται να ενισχυθεί η δυνατότητα του «οικολογικού» τουρισμού. Εξάλλου, οι μετεωρολογικές συνθήκες σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ευνοούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδίως τις εφαρμογές που σχετίζονται με την ηλιακή ενέργεια.

Οι ευκαιρίες αυτές είναι σημαντικές για την ευρωπαϊκή βιομηχανία που σχετίζεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η γεωγραφία της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιορίζει τις επιχειρηματικές ευκαιρίες των εταιρειών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αγορές των κρατών μελών. Για να ευδοκιμήσουν οι εταιρείες αυτές, είναι σημαντικό να δραστηριοποιηθεί η Επιτροπή στη δημιουργία επιχειρηματικών ευκαιριών εκτός Ευρώπης. Οι εξαγωγικές πιστώσεις αποτελούν μόνο ένα από τα διαθέσιμα μέσα προς το σκοπό αυτό.

3.4.6.5. Στο μέλλον, η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα επιδείνωσης των παγκόσμιων ατμοσφαιρικών συνθηκών. Η χρήση τεχνολογιών των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να περιορίσει αυτές τις δυσμενείς επιπτώσεις.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προσφέρουν τεράστιες δυνατότητες για οικονομική συνεργασία αμοιβαίου ενδιαφέροντος για την ΕΕ και τις τρίτες χώρες. Η ΕΕ μπορεί να αποκομίσει άμεσα και έμμεσα εμπορικά οφέλη και οι τρίτες χώρες μπορούν να επωφεληθούν από την επιτάχυνση της βιώσιμης ανάπτυξης. Μια σαφώς προσδιορισμένη και φιλόδοξη στρατηγική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα είναι εξαιρετικά απαραίτητη και θα επιτρέψει στη βιομηχανία της ΕΕ να λάβει μέρος με επιτυχία στον ανταγωνισμό της παγκόσμιας αγοράς.

3.4.6.6. Επειδή οι διαθέσιμες αγορές για τις πηγές ενέργειας που συνδέονται με προηγμένες τεχνολογίες στην ΕΕ είναι μικρές, κρίνεται ουσιώδης η ανάπτυξη αγορών εκτός Ευρώπης, παράλληλα με την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Για το λόγο αυτό, και για άλλους λόγους που αναφέρονται ανωτέρω, κατά την εφαρμογή της εμπορικής πολιτικής, πρέπει να δοθεί μεγάλη προτεραιότητα στις κοινοτικές εξαγωγές τεχνολογιών που συνδέονται με την ενέργεια.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι η στρατηγική αυτή πρέπει να αποτελέσει βασικό στοιχείο της Λευκής Βίβλου που θα επακολουθήσει αυτή την περίοδο διαβούλευσης.

3.5. Αξιολόγηση και παρακολούθηση

3.5.1. Η Επιτροπή προτείνει να βελτιώσει το συντονισμό και το σύστημα συλλογής δεδομένων που έχουν ήδη καθιερώσει οι στατιστικές αρχές της Κοινότητας (Eurostat). Η Επιτροπή προτείνει, μεταξύ άλλων, να εξετάσει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας βάσης δεδομένων, στην οποία θα καταγράφονται οι ακόλουθες πληροφορίες:

- πιο λεπτομερείς βασικές στατιστικές για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συλλέγονται από επιτόπιες μελέτες και την ποσοτική παρακολούθηση 7

- η πρόοδος που επιτυγχάνεται όσον αφορά την υλοποίηση της στρατηγικής και των στόχων της Κοινότητας 7

- η υποστήριξη που παρέχει η Κοινότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 7

- οι δράσεις που αναλαμβάνονται στο εθνικό επίπεδο και έρχονται να προστεθούν στις ανακοινώσεις υπόψη της Επιτροπής, δυνάμει των κανονισμών για την κρατική ενίσχυση 7

- οι πολιτικές που επηρεάζουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και

- η πρόοδος που επιτυγχάνεται στην αύξηση του ποσοστού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

3.5.2. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της πρότασης της Επιτροπής για την καθιέρωση στόχων και, επομένως, υποστηρίζει την πρόταση της τελευταίας όσον αφορά τα θέματα αξιολόγησης και παρακολούθησης.

4. Περίληψη και συμπέρασμα

4.1. Περίληψη

4.1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνιστά την υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως μέσο για την εξασφάλιση μιας βιώσιμης ανάπτυξης.

4.1.2. Τα προγράμματα σχετικά με την ενίσχυση των εξαγωγών τεχνολογιών που σχετίζονται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ουσιώδη για τη διατήρηση της πρωτοποριακής θέσης της Ευρώπης.

4.1.3. Η ανάγκη για βελτίωση της διείσδυσης των εν λόγω τεχνολογιών βραχυπρόθεσμα και έως τα μέσα του 21ου αιώνα δικαιολογεί τη λήψη των περισσότερων μέτρων που προτείνονται στην Πράσινη Βίβλο.

4.1.4. Χρειάζεται να καταρτισθεί ένας περιβαλλοντικός απολογισμός για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κάθε τεχνολογίας ανανεώσιμης ενέργειας.

4.1.5. Μια γενική αύξηση των φόρων επί των συμβατικών πηγών ενέργειας δεν είναι απαραίτητη.

4.1.6. Για την επιτάχυνση της διείσδυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κρίνεται αναγκαίο να καθιερωθούν οικονομικά κίνητρα και να εξασφαλισθεί ταυτόχρονα ο συντονισμός στο εσωτερικό της Ένωσης, προκειμένου να δημιουργηθούν σταθερές και προβλέψιμες συνθήκες αγοράς για τις εταιρείες παραγωγής ενεργειακών προϊόντων και παροχής υπηρεσιών, τους επενδυτές και τους πελάτες τους.

4.1.7. Πρέπει να δοθεί προσοχή στα τεχνικά και οικονομικά προβλήματα που θέτει η σύνδεση με κεντρικά ηλεκτρικά δίκτυα για τη διοχέτευση μεγάλων και μεταβλητών ποσοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας. Ιδιαίτερα η ανάπτυξη της τεχνολογίας της αποθήκευσης ενέργειας κρίνεται άμεσα απαραίτητη.

4.1.8. Χρειάζεται να δοθεί προτεραιότητα στην προώθηση της αγοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις αναπτυσσόμενες χώρες.

4.1.9. Βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, παράλληλος στόχος πρέπει να είναι η ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας, η οποία χρειάζεται να αποτελέσει προτεραιότητα του 5ου Προγράμματος-πλαισίου.

4.1.10. Για τη βελτίωση της αποδοτικότητας και των τιμών της τεχνολογίας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι απαραίτητος ο σχεδιασμός ενός προγράμματος Ε& Α, δεδομένου ότι η πτώση των τιμών των ορυκτών καυσίμων αναμένεται ότι θα συνεχισθεί, ενόψει της τεχνολογικής προόδου, της εμφάνισης νέων καυσίμων (αέριο) και της οργανωμένης μείωσης του κόστους ως αποτέλεσμα της καθιέρωσης του ανταγωνισμού στη βιομηχανία εφοδιασμού.

4.1.11. Είναι ανάγκη να αναληφθεί δράση για την τόνωση της ζήτησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εκ μέρους των καταναλωτών και την ίδρυση οργανισμών για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με στόχο τη διαπαιδαγώγηση του κοινού και των βασικών ενδιάμεσων τεχνών και επαγγελμάτων όπως του υδραυλικού, του ηλεκτρολόγου, του οικοδόμου και του αρχιτέκτονα.

4.1.12. Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής οφείλουν να αναγνωρίσουν ότι οι υπηρεσίες δημόσιας ωφέλειας πρέπει να διαδραματίσουν σπουδαίο ρόλο τόσο στην ενθάρρυνση της ορθολογικής χρήσης ενέργειας όσο και στην ανάπτυξη και αγορά προμηθειών ανανεώσιμης ενέργειας.

4.1.13. Προγράμματα σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την τόνωση της ζήτησης ανανεώσιμης ενέργειας.

4.1.14. Είναι ανάγκη να καθορισθεί ένας ενδεικτικός κοινοτικός στόχος της τάξεως του 12 %, για τη συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη συνολική εσωτερική κατανάλωση ενέργειας.

4.1.15. Η ΟΚΕ συνηγορεί υπέρ του καθορισμού δευτερευόντων στόχων για τις διάφορες τεχνολογίες που συνδέονται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

4.1.16. Η αισθητή αύξηση του ποσοστού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτεί την πλήρη δέσμευση των κρατών μελών σε εθνική, περιφερειακή και τοπική κλίμακα.

4.1.17. Οι πιστώσεις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: ένα ορισμένο ποσοστό της απαιτούμενης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε ένα κράτος μέλος θα μπορούσε να καλύπτεται από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μέσω της καθιέρωσης διαπραγματεύσιμων στόχων για κάθε μεμoνωμένο προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας. Τα κράτη μέλη πρέπει να είναι ελεύθερα να εφαρμόσουν την πρόταση αυτή σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις που επικρατούν σε κάθε ένα από αυτά.

4.1.18. Η εσωτερίκευση του κόστους και η εναρμόνιση της φορολογίας: δεν θα ήταν κατάλληλο να αυξηθούν οι φόροι για τον άνθρακα για τα καύσιμα των μέσων μεταφοράς, δεδομένου ότι ο φόρος που πλήττει τα καύσιμα είναι ήδη υψηλός και το ζήτημα των φόρων πρέπει εξετασθεί σε συνάρτηση με την αρχή της επικουρικότητας. Πρέπει να δοθεί προσοχή στην αποδοτικότητα των καυσίμων, σε εναλλακτικά συστήματα ενέργειας και σε μελλοντικές στρατηγικές στον τομέα των μεταφορών.

4.1.19. Φορολογικά κίνητρα: η ΟΚΕ επικροτεί την καθιέρωση φορολογικών κινήτρων για τους παραγωγούς και/ή τους καταναλωτές, μέχρι να επιτευχθεί ο απαραίτητος βαθμός διείσδυσης των βασικών τεχνολογιών.

4.1.20. Η κρατική ενίσχυση, δεν πρέπει να προκαλεί στρεβλώσεις της αγοράς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας 7 κατά τα άλλα, είναι αποδεκτή ως απαραίτητη.

4.1.21. Η τυποποίηση: οι εργασίες στον τομέα αυτό χρειάζεται να συνεχισθούν με ταχύτατο ρυθμό για τη διασφάλιση της ποιότητας και της αξιοπιστίας. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να προβεί σε προπαρασκευαστικές διαβουλεύσεις με τη βιομηχανία για το σχετικό ζήτημα.

4.1.22. Υπάρχει ανάγκη για προώθηση περισσότερης τεχνολογικής ανάπτυξης, προκειμένου να επιτευχθεί σημαντική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην αγορά.

4.1.23. Τα σχέδια που αφορούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να τύχουν χρηματικής υποστήριξης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και άλλους διεθνείς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς. Υπάρχουν δυνατότητες για σύναψη δημόσιων/ιδιωτικών συμπράξεων και ιδιωτική χρηματοδότηση στον τομέα των δημοσίων προμηθειών.

4.1.24. Κρίνεται απαραίτητη η επιδότηση των εξαγωγών.

4.1.25. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τη δέσμευση που αναλαμβάνεται βάσει του προγράμματος Joule-Thermie, για διάθεση του 45 % του σχετικού κονδυλίου με σκοπό την υποστήριξη και την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πρέπει να υποστηριχθεί η τεχνολογία της ΕΕ, όπου τούτο είναι δυνατό.

4.1.26. Στις στρατηγικές που ενδέχεται να χαραχθούν πρέπει να καθορίζονται σαφείς στόχοι σε σχέση με την ενέργεια, για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο.

4.1.27. Χρειάζεται να ιδρυθεί ένα εργαστήριο, ένα ίδρυμα ή ένας οργανισμός της ΕΕ για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κατά το πρότυπο του Εθνικού Εργαστηρίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας των ΗΠΑ ή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος της ΕΕ.

4.1.28. Η ΟΚΕ αναμένει ότι οι εφαρμογές και οι υπηρεσίες τηλεματικής θα αναπτυχθούν παράλληλα με την καθιέρωση τεχνολογιών που σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

4.1.29. Για να επιτευχθεί η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, απαιτείται η χάραξη αναπτυξιακών πολιτικών σε περιφερειακό επίπεδο και καθοδήγηση εκ μέρους κατάλληλων περιφερειακών οργανισμών.

4.1.30. Επειδή οι επενδυτές πρέπει να γνωρίζουν ότι υπάρχει μια σταθερή αγορά για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο σύνολό τους, οι προθέσεις των κυβερνήσεων των κρατών μελών χρειάζεται να καταστούν σαφείς στην κοινότητα των επενδυτών.

4.1.31. Υπάρχει περιθώριο για δημόσια υποστήριξη των επαγγελματικών οργανώσεων κάθε τομέα.

4.1.32. Είναι απαραίτητη η καθιέρωση κινήτρων για την ενθάρρυνση της παροχής πρόσθετων ποσοτήτων ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η υπερφόρτωση των δικτύων σε περιοχές με τουριστική δραστηριότητα και σε απομακρυσμένες περιφέρειες.

4.1.33. Τα διάφορα προγράμματα στον τομέα της γεωργίας πρέπει να περιλαμβάνουν κίνητρα για την ενθάρρυνση της παραγωγής ενεργειακών φυτών από καλλιεργήσιμα εδάφη 7 παρόμοια ενέργεια θα έχει θετικές επιπτώσεις στην οικονομία των αγροτικών περιοχών της ΕΕ και θα δημιουργήσει θέσεις απασχόλησης στους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών και των συναφών βιομηχανιών.

4.1.34. Η στρατηγική που χαράσσεται στον τομέα της γεωργίας πρέπει να βασίζεται στη διάκριση μεταξύ των καυσίμων για τις μεταφορές και εκείνων για την παραγωγή ηλεκτρισμού/θερμότητας.

4.1.35. Ένας τομέας όπου χρειάζεται να αναληφθούν δράσεις ΕΑ& Ε κατεπειγόντως είναι η παραγωγή ενέργειας από συστατικά των γεωργικών καλλιεργειών, δηλαδή των ειδών διατροφής, των ζωοτροφών, και της κυτταρίνης.

4.1.36. Πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης μεταξύ αυτών των δράσεων και της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής γενικά, δεδομένου ότι η επίδραση της καλλιέργειας ενεργειακών φυτών θα είναι έντονη.

4.1.37. Κατά τις διαπραγματεύσεις στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, η Επιτροπή οφείλει να δώσει πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα σε θέματα σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προκειμένου να αποφευχθεί η περιβαλλοντική κρίση που αναμένεται ότι θα προκαλέσει η κλιμάκωση της ζήτησης ενέργειας εκ μέρους των τρίτων χωρών.

4.1.38. Ενόψει της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, πρέπει να καταβληθεί αυξημένη προσοχή στις σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες αυτής της περιοχής, η οποία θα συμπληρώνει τη δράση των προγραμμάτων Phare και Tacis.

4.1.39. Η ΕΕ οφείλει να εστιασθεί σε μεγάλο βαθμό στις δυνατότητες για ορθολογικό σχεδιασμό και πιό εντατική παραγωγή ενέργειας που προσφέρουν η Εγγύς και Άπω Ανατολή.

4.1.40. Χρειάζεται να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον για συνεργασία μεταξύ των μεσογειακών κρατών μελών και των τρίτων μεσογειακών χωρών στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βάσει του οποίου θα συμπληρωθεί η δράση του προγράμματος MEDA.

4.1.41. Κατά την εφαρμογή της εμπορικής πολιτικής, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις κοινοτικές εξαγωγές τεχνολογίας που σχετίζεται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

4.1.42. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής για αξιολόγηση και πααρακολούθηση του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

4.1.43. Η Επιτροπή πρέπει να αναγνωρίσει ότι τα προβλήματα που συνδέονται με πολλές τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αυξάνονται ανάλογα με την έκταση της χρησιμοποίησης των τελευταίων.

4.2. Συμπέρασμα

Είναι σαφές ότι, αυτή τη στιγμή, υπάρχουν μόνο δύο εναλλακτικές λύσεις για την παραγωγή ενέργειας από μη ορυκτά καύσιμα οι οποίες μπορεί να βοηθήσουν τα κράτη μέλη της ΕΕ να εκπληρώσουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους όσον αφορά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και τη βιώσιμη ανάπτυξη: η πυρηνική ενέργεια και οι τεχνολογίες που σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Δεδομένου ότι, κατά πάσα πιθανότητα, η ικανότητα παραγωγής ηλεκτρισμού από την πυρηνική ενέργεια στην ΕΕ θα μειωθεί κατά τις πρώτες δύο δεκαετίες του 21ου αιώνα, είναι σημαντικό να επεκταθεί η χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Δεν φαίνεται να είναι δυνατό για τις τεχνολογίες των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να αντικαταστήσουν την πυρηνική ενέργεια κατά το χρονικό αυτό διάστημα, διότι το δυναμικό τους είναι περιορισμένο και υπάρχουν σημαντικά όρια στην έντονη αύξηση της χρήσης των εν λόγω τεχνολογιών. Ωστόσο, πρέπει να αναληφθεί κάθε δυνατή δράση, τόσο για τον ενεργειακό εφοδιασμό σημερινών και μελλοντικών κρατών μελών της ΕΕ όσο για την ανάπτυξη των εξαγωγών τεχνολογιών που σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δίδει μια αξιόλογη ώθηση σε μια απαραίτητη συζήτηση. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη συμβολή που της δόθηκε η ευκαιρία να προσφέρει και ελπίζει ότι οι απόψεις της θα ληφθούν υπόψη στη Λευκή Βίβλο. Είναι βέβαιο ότι οι «Τρέχουσες πολιτικές» δεν επαρκούν για την προαγωγή αυτών των σημαντικών τεχνολογιών. Η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι στη Λευκή Βίβλο θα προσδιορισθεί μια απόδοση του σεναρίου «Πολιτικές για βέλτιστη πρακτική» η οποία, με τη σειρά της θα γίνει αποδεκτή από τα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994.

() ΕΕ αριθ. C 256 της 2. 10. 1995.

() COM(96) 332 τελικό.