ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(93) 11 τελικό - ΣΥΝ 285 
Βρυξέλλες, 26 Ιανουαρίου 1993 
Επανεξεταζομένη πρόταση 
ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
Σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους 
καταναλωτές 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 149.2 (6) της συνθήκης ΕΟΚ) 
ζ 
Αιτιολογική έκθεση 
Στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 1992, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ολοκλήρωσε τη 
δεύτερη ανάγνωση της πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις 
καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές και 
πρότεινε 7 τροπολογίες στην κοινή θέση που ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών 
της 22ας Σεπτεμβρίου 1992. 
Το κείμενο της επανεξετασθείσας πρότασης συμπεριλαμβάνει ρητώς δύο από τις 
παραπάνω τροπολογίες, δηλαδή τις τροπολογίες αριθ. 3 και 5. Λαμβάνεται 
επίσης υπόψη το πνεύμα της τροπολογίας αριθ. 4. Οι αιτιολογικές σκέψεις 
αριθ. 17 και 21 τροποποιήθηκαν σύμφωνα με τις τροπολογίες που επήλθαν στο 
διατακτικό της προτάσεως οδηγίας. 
Οι τροπολογίες αριθ. 1, 2, 6 και 7 απορρίφθηκαν από την Επιτροπή. 
Η τροπολογία αριθ. 3 επαναφέρει το δεύτερο γενικό κριτήριο σχετικά με την 
αξιολόγηση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών της σύμβασης που υπήρχαν 
στην τροποποιημένη πρόταση (του Μαρτίου 1992) της Επιτροπής. 
Σύμφωνα με το εν λόγω κριτήριο μία ρήτρα θεωρείται καταχρηστική όταν, παρά 
την απαίτηση καλής πίστης, οδηγεί σε εκτέλεση της σύμβασης σημαντικά 
διαφορετική από την εκτέλεση που ευλόγως αναμένει ο καταναλωτής. Παρ'όλο 
που όντως μπορεί να θεωρηθεί ότι αυτή η κατάσταση καλύπτεται ήδη σε κάποιο 
βαθμό από το κριτήριο που περιλαμβάνεται στην κοινή θέση, αποδεικνύεται 
πάντως ότι η αναφορά του δεύτερου αυτού κριτηρίου μπορεί να βοηθήσει στον 
καλύτερο καθορισμό της έννοιας της "καταχρηστικής ρήτρας" και παρουσιάζει 
το πλεονέκτημα ότι δηλώνει σαφώς ότι η υποχρέωση σεβασμού της καλής πίστης 
δεν περιορίζεται μόνο στις περιστάσεις που ισχύουν τη στιγμή της σύναψης 
της συμβάσεως αλλά αφορά και την υποχρέωση να λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές 
συνέπειες της εκτέλεσης της για τον καταναλωτή. 
Η τροπολογία αριθ. 5 αφορά κυρίως τη διατύπωση. Η αστικού χαρακτήρα κύρωση 
που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1 της κοινής θέσης ("μη αντιτάξιμος 
χαρακτήρας" των καταχρηστικών ρητρών) έχει συγκεκριμένο στόχο, δηλαδή το να 
μη μπορεί καμία καταχρηστική ρήτρα να έχει εκτελεστική ισχύ έναντι ενός 
καταναλωτή. 0 ακριβής νομικός χαρακτηρισμός αυτού του αποτελέσματος 
(σχετική ή απόλυτη ακυρότητα, ανυπαρξία, μη αντιτάξιμος χαρακτήρας, κτλ.) 
θα πρέπει να εναπόκειται στο νομικό καθεστώς του κάθε κράτους μέλους. 
Φαίνεται ότι ο όρος "μη αντιτάξιμος χαρακτήρας" δεν είναι ακόμη αρκετά 
"ουδέτερος" ως προς αυτό το σημείο. Γι'αυτό ακριβώς προτείνεται η νέα 
διατύπωση - "δεν δεσμεύουν τον καταναλωτή". 
Η τροπολογία αριθ. 4 αφορά το νομικό χαρακτήρα του παραρτήματος και 
αποσκοπεί στην επανεισαγωγή της αρχής μιας "μαύρης λίστας", δηλαδή ενός 
καταλόγου ρητρών που θεωρούνται πάντοτε καταχρηστικές. Όμως, μια "μαύρη 
λίστα" δεν αρμόζει ιδιαίτερα, ως ένα βαθμό, στην παρούσα σύνταξη των ρητρών 
του παραρτήματος λαμβανομένων ιδίως υπόψη των απόλυτων όρων που περιέχονται 
σε πολλές ρήτρες. 
Εξάλλου, οι συζητήσεις που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια των εργασιών του 
Συμβουλίου απέδειξαν ότι η λύση μιας "εντελώς μαύρης λίστας" θα γινόταν με 
δυσκολία δεκτή από την πλειονότητα των κρατών μελών. 
3 
Όμως, ούτε και η λύση που μελετάται στην κοινή θέση αποδεικνύεται απολύτως 
ικανοποιητική. Η έννοια του "ενδεικτικού" καταλόγου είναι υπερβολικά ασαφής 
για να επιτρέψει επαρκή κατανόηση των επιδιωκόμενων στόχων. Επίσης η 
μεταφορά αυτού του τμήματος του κειμένου καθίσταται ακόμη πιο πολύπλοκη 
λόγω της ασάφειας αυτής της έννοιας. 
Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι θα ήταν χρήσιμο να διευκρινισθεί η νομική 
ισχύς του παραρτήματος. Γι'αυτό ενσωματώνει την τροπολογία αριθ. 4, 
λαμβάνοντας υπόψη το πνεύμα της, υιοθετώντας την αρχή ενός καταλόγου των 
μορφών ρητρών που τεκυαίοονται uc καταγοηστικέτ. Παρόμοιο τεκμήριο 
δικαιολογείται γενικά σε σχέση με το σύνολο των εν λόγω ρητρών. Μπορεί να 
καταρριφθεί, κατά περίπτωση, από τον επαγγελματία που χρησιμοποιεί 
παρόμοιες ρήτρες σε δεδομένη περίσταση. 
Όλες οι άλλες τροπολογίες που ψήφισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απορρίφθηκαν 
από την Επιτροπή. 
Οι τροπολογίες αριθ. 1 και 2 βασίζονται στη σκέψη ότι ο όρος "αναγκαστικού 
δικαίου" χρησιμοποιείται με έννοια που αναφέρεται στη διάκριση μεταξύ 
κανόνων "αναγκαστικού δικαίου" και "συμπληρωματικών" κανόνων του αστικού 
δικαίου και αποσκοπούν έτσι στην απάλειψη της αντίφασης που υπάρχει μεταξύ 
του άρθρου 1, παρ. 2 και της αιτιολογικής σκέψης αριθ. 13. Πάντως η 
αντίφαση αυτή είναι μόνο φαινομενική διότι ο όρος "αναγκαστικού δικαίου" 
που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1 παραγρ. 2 κατ'ουδένα τρόπο αναφέρεται σε 
αυτή τη διάκριση αστικού χαρακτήρα αλλά αποσκοπεί σε άλλους στόχους 
γενικότερου χαρακτήρα. 
Η τροπολογία αριθ. 6 είναι ανεπαρκής σε σχέση με τους επιδιωκόμενους 
στόχους. Πράγματι, η αντικατάσταση της υποχρέωσης των κρατών μελών να 
προβλέπουν την ύπαρξη "κατάλληλων και αποτελεσματικών μέσων, προκειμένου να 
πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών", από την υποχρέωση 
"απαγόρευσης" των καταχρηστικών ρητρών, δεν οδηγεί κατ'ανάγκην σε ενίσχυση 
της προστασίας των καταναλωτών. Εξάλλου, οι συζητήσεις που διεξήχθησαν κατά 
τη διάρκεια των εργασιών του Συμβουλίου απέδειξαν ότι η λέξη "απαγόρευση" 
προκαλεί ερμηνευτικές δυσκολίες σχετικά με την υποχρέωση πρόβλεψης ποινικών 
κυρώσεων. Όμως, ο έλεγχος των καταχρηστικών ρητρών μέσω του ποινικού 
δικαίου, παρ'όλο που μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό μέσο εφαρμογής της 
οδηγίας, κατ'ουδένα τρόπο θεωρείται από την Επιτροπή ως η μοναδική 
κατάλληλη μέθοδος για την κατάργηση της χρησιμοποίησης καταχρηστικών 
ρητρών. 
Τέλος, η τροπολογία αριθ. 7 αποσκοπεί στη θέσπιση μιας "διορίας σκέψης" 
δεκατεσσάρων ημερών προς όφελος του καταναλωτή σε ό,τι αφορά τη σύναψη 
συμβάσεων τύπου "Timeshare" (χρονομεριστική ιδιοκτησία). Παρ'όλο που υπήρχε 
ανάλογη διάταξη στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, η τελευταία υπέβαλε εν 
τω μεταξύ ειδική πρόταση οδηγίας περί της προστασίας των καταναλωτών στο 
πλαίσιο της σύναψης συμβάσεων που αφορούν τη χρήση ακινήτων υπό το καθεστώς 
της χρονομεριστικής ιδιοκτησίας (C0M(92) 220 τελικό της 24/7/92). 
Ί 
Η εν λόγω πρόταση οδηγίας περιλαμβάνει ήδη την αρχή μιας "διορίας σκέψης", 
η οποία μάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις είναι μεγαλύτερη από την προθεσμία 
που ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, παρέχοντας ταυτόχρονα εγγυήσεις στον 
καταναλωτή για πολύ πληρέστερη προστασία. 
Εξάλλου, η τροπολογία αριθ. 7 δεν έχει πλέον θέση όσον αφορά την οικονομία 
του παρόντος κειμένου της κοινής θέσης. 
^ 
Επανεξεταζομενη ηοόταση o6nviac του Συυβουλίου σνετικά υε 
TIC KaTaYonoTiKéc ρήτρες OTIC συυβάοεις που συνάπτονται 
υε τoυc καταναλωτές 
(Υποβλήθηκε από την Επιτροπή, δυνάμει του άρθρου 149 παραγρ. 2 σημείο δ της 
Συνθήκης ΕΟΚ) 
Κοινή θέση του Συυβουλίου Επανεξεταζομένη ποόταση 
Αιτιολογικές σκέψεις ένα έως δεκαέξι αμετάβλητες 
Αιτιολογική σκέψη δεκαεπτά 
ότι, για τις ανάγκες της παρούσας 
οδηγίας, ο κατάλογος των ρητρών που 
περιέχονται στο παράρτημα είναι, 
κατ'ανάγκην ενδεικτικός και, 
επομένως, δεκτικός προσθηκών, ή 
αυστηρότερης διατύπωσης ιδίως όσον 
αφορά το πεδίο εφαρμογής αυτών των 
ρητρών, από τα κράτη μέλη στα 
πλαίσια της νομοθεσίας τους· Αιτιολογική σκέψη δεκαεπτά 
ότι, για τις ανάγκες της παρούσας 
οδηγίας, ποέπει να προβλεφθεί σε 
παοάοτηυα κατάλογος των ρητρών που 
τεκυαίοονται ως καταχρηστικές» ότι 
εξάλλου, λόγω του ότι η οδηγία 
θέτει ελάχιστους όρους, ο εν λόγω 
κατάλογος υποοεί να αποτελέσει 
αντικείμενο προσθηκών ή 
αυστηρότερης διατύπωσης ιδίως όσον 
αφορά το πεδίο εφαρμογής αυτών των 
ρητρών, από τα κράτη μέλη στα 
πλαίσια της νομοθεσίας τους· 
Αιτιολογικές σκέψεις δεκαοκτώ έως είκοσι αμετάβλητες 
Αιτιολογική σκέψη εικοσιένα Αιτιολογική σκέψη εικοσιένα 
Ότι τα κράτη μέλη πρέπει να 
λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να 
αποφεύγεται η παρουσία 
καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις 
που συνάπτονται από έναν 
επαγγελματία με καταναλωτές· ότι, 
εάν παρ'όλα αυτά εμφανίζονται στις 
συμβάσεις καταχρηστικές ρήτρες, δεν 
θα είναι εν πάση περιπτώσει 
αντιτάξιμες στον καταναλωτή η δε 
σύμβαση θα εξακολουθεί να δεσμεύει 
τα συμβαλλόμενα μέρη σύμφωνα με 
τους ίδιους όρους εάν μπορεί να 
υφίσταται χωρίς τις καταχρηστικές 
ρήτρες· Ότι τα κράτη μέλη πρέπει να 
λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να 
αποφεύγεται η παρουσία 
καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις 
που συνάπτονται από έναν 
επαγγελματία με καταναλωτές· ότι, 
εάν παρ'όλα αυτά εμφανίζονται στις 
συμβάσεις καταχρηστικές ρήτρες, δεν 
δεσυεύουν τον καταναλωτή η δε 
σύμβαση θα εξακολουθεί να δεσμεύει 
τα συμβαλλόμενα μέρη σύμφωνα με 
τους ίδιους όρους εάν μπορεί να 
υφίσταται χωρίς τις καταχρηστικές 
ρήτρες· 
G 
Κοινή θέση του Συυβουλίου Επανεξεταζομένη πρόταση 
Αιτιολογικές σκέψεις εικοσιδυο έως εικοσιτέσσερα αμετάβλητες 
Άρθρα 1 και 2 αμετάβλητα 
Άρθρο 3 Άρθρο 3 
1 1. 
1. Ρήτρα σύμβασης που δεν αποτέλεσε 
αντικείμενο ατομικής 
διαπραγμάτευσης θεωρείται 
καταχρηστική όταν παρά την απαίτηση 
καλής πίστης, δημιουργεί εις βάρος 
του καταναλωτή σημαντική 
ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα 
και τις υποχρεώσεις των μερών, τα 
απορρέοντα από τη σύμβαση. 
2. 
3. Το παράρτημα περιέχει ενδεικτικό 
κατάλογος των ρητρών που είναι 
δυνατόν να κηρυχθούν καταχρηστικές. 1. Ρήτρα σύμβασης που δεν αποτέλεσε 
αντικείμενο ατομικής 
διαπραγμάτευσης θεωρείται 
καταχρηστική όταν παρά την απαίτηση 
καλής πίστης: 
- δημιουργεί εις βάρος του 
καταναλωτή σημαντική ανισορροπία 
ανάμεσα στα δικαιώματα και τις 
υποχρεώσεις των μερών, τα 
απορρέοντα από τη σύμβαση. 
Δ 
- ο$ηγε( σε εκτέλεση της σύμβασης 
σηυαντικά διαφορετική από την 
εκτέλεση που ευλόγως αναυένει ο 
καταναλωτής. 
2. αμετάβλητο 
3. Το παοάοτηυα πεοιένει κατάλογο 
των ρητρών που τεκυαίοονται ως 
καταγρηστικές. 
Άρθρα 4 και 5 αμετάβλητα 
Άρθρο 6 Άρθρο 6 
1. 1. 
Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι οι 
καταχρηστικές ρήτρες που 
περιλαμβάνονται σε σύμβαση που 
συνάπτεται μεταξύ επαγγελματία και 
καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών 
όρων της εθνικής τους νομοθεσίας, 
δεν αντιτάσσονται στον καταναλωτή, 
ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να 
δεσμεύει τους συμβαλλομένους, εάν 
μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις 
καταχρηστικές ρήτρες. Τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι οι 
καταχρηστικές ρήτρες που 
περιλαμβάνονται σε σύμβαση που 
συνάπτεται μεταξύ επαγγελματία και 
καταναλωτή δεν δεσυεύουν τους 
καταναλωτές, τηρουμένων των 
σχετικών όρων της εθνικής τους 
νομοθεσίας, ενώ η σύμβαση 
εξακολουθεί να δεσμεύει τους 
συμβαλλομένους, εάν μπορεί να 
υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές 
ρήτρες. 
1 
Κοινή θέση του Συυβουλίου Επανεξεταζομένη πρόταση 
2. 2. αμετάβλητα 
Άρθρα 7 έως 11 αμετάβλητα 
Παράρτημα αμετάβλητο 
_2-
Τροπολογίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που απορρίφθηκαν από την Επιτροπή 
(Τροπολογία αριθ. 1) 
Αιτιολογική σκέψη δεκατρία 
•·· ότι, γ ι'αυτό το λόγο, n έκφραση 
"νουοθετικές ή κανονιστικές 
διατάζεις αναγκαστικού δικαίου" που 
αναφέρεται στο άρθρο 1 παραγρ. 2 
καλύπτει επίσης τους κανόνες οι 
οποίοι εωαρυό^ονται κατά νόυον 
υεταΕύ των συυβαλλουένων. εάν δεν 
έγει ουυωωνηθεί άλλως» Διαγράφεται 
(Τροπολογία αριθ. 2) 
Άρθρο 1 παράγραφος 2 
Οι ρήτρες της σύμβασης που απηχούν 
νομοθετικές ή κανονιστικές 
διατάξεις αναγκαστικού δικαίου 
καθώς και διατάξεις ή αρχές διεθνών 
συμβάσεων στις οποίες έχουν 
προσχωρήσει τα κράτη μέλη ή η 
Κοινότητα, ιδίως στον τομέα των 
μεταφορών, δεν υπόκεινται στις 
διατάξεις της παρούσας οδηγίας. Οι ρήτρες της σύμβασης που απηχούν 
νομοθετικές ή κανονιστικές 
διατάξεις καθώς και διατάξεις ή 
αρχές διεθνών συμβάσεων στις οποίες 
έχουν προσχωρήσει τα κράτη μέλη ή η 
Κοινότητα, ιδίως στον τομέα των 
μεταφορών, δεν υπόκεινται στις 
διατάξεις της παρούσας οδηγίας. 
(Τροπολογία αριθ. 6) 
Άρθρο 7 παράγραφος 1 
Τα κράτη μέλη υεριυνούν ώστε, προς 
το συυφέρον των καταναλωτών, καθώς 
και των ανταγωνιΕόυενων 
επαννελυατιών. να υπάργουν τα 
κατάλληλα και αποτελεσματικά υέσα. 
ποοκειυένου να πάωει η 
γρησιυοποίηση των καταγρηστικών 
ρητρών στις συμβάσεις που 
συνάπτονται από έναν επανγελυατία 
υε καταναλωτές. Τα κράτη μέλη απαγορεύουν τη γρήση 
καταγρηστικών ρητρών σε κάθε 
σύυβαση που συνάπτεται υε 
καταναλωτή από οποιοδήποτε άτουο 
που ασκεί επαννελυατική 
δραστηριότητα» αυή η απαγόρευση δεν 
θίγει το δικαίωυα του πωλητή για 
αποΕηυίωση εκ υέοους του προυηθευτή 
του. 
(Τροπολογία αριθ. 7) 
Παράρτημα, παράγραφος 1, εδάφιο ζ)α (νέο) 
όταν πρόκειται για συυβάσεις 
αγοράς ακινήτων υπό το καθεστώς 
της γοονουεριστικής ιδιοκτησίας. 
καθορίζεται η ηυερουηνία σύναψης 
ης συυβάσεως υε τρόπο ώστε να 
στερείται από τον καταναλωτή η 
δυνατότητα να λύσει τη σύυβαση 
εντός περιόδου 14 πλήρων ηυεοών 
από τη oùvawn της. 
^ ISSN 0254-1483 
COM(93)ll τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR ίο 06 
Αριτ). καταλόγου : CB-CO-93-015-GR-C 
ISBN 92-77-51947-9 
Υπηρεσία Επισήϋων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Lr2985 Luxembourg