ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2013 /* COM/2014/0249 final */





ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ – Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΕ, ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Το 2013 υπήρξαν ενθαρρυντικά δείγματα προς την κατεύθυνση της οικονομικής ανάκαμψης στην Ευρώπη. Οι δράσεις πολιτικής που αναλήφθηκαν σε επίπεδο ΕΕ συνέβαλαν ώστε να αρχίσει να αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη και να δημιουργηθεί η βάση για την επαναφορά σε πορεία ανάπτυξης. Ωστόσο, οι προσπάθειες δεν πρέπει να χαλαρώσουν. Εάν η ΕΕ επιθυμεί να αφήσει πίσω της τις συνέπειες της κρίσης και να θέσει σε νέα τροχιά την ευρωπαϊκή οικονομία, θα πρέπει να προχωρήσει περισσότερο. Αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη είναι διαρθρωτικές προσαρμογές, αποδοτική κατανομή των πόρων και αύξηση της παραγωγικότητας. Η έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα του προγράμματος πολιτικής της Ευρώπης για τη δεκαετία. Η προώθηση της ανταγωνιστικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ είναι υψίστης σημασίας για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η ανταγωνιστικότητα είναι μια σύνθετη και πολυδιάστατη έννοια. Η έκθεση για την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ ορίζει την ανταγωνιστικότητα ως «το σύνολο των θεσμών, των πολιτικών και των παραγόντων που καθορίζουν το επίπεδο παραγωγικότητας μιας χώρας».[1] Σύμφωνα με την έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα θεμέλια της ανταγωνιστικότητας είναι οι θεσμικές ρυθμίσεις και οι ρυθμίσεις μικροοικονομικής πολιτικής που δημιουργούν τις συνθήκες υπό τις οποίες οι επιχειρήσεις μπορούν να αναδειχθούν και να ευδοκιμήσουν και η ατομική δημιουργικότητα και προσπάθεια να ανταμειφθούν.[2] Τα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού ανταποκρίνονται πλήρως και στις δύο περιγραφές. Επιπλέον, στη μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2013[3] σχετικά με την πολιτική ανταγωνισμού διατυπώνεται το ακόλουθο συμπέρασμα: «Ο ανταγωνισμός διαδραματίζει καίριο ρόλο στην προώθηση της παραγωγικότητας και της καινοτομίας ως κινητήριων δυνάμεων της οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτική ανταγωνισμού, η οποία εντείνει τον ανταγωνισμό, θα τονώσει την ανάπτυξη.» Αυτό ισχύει για όλα τα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού. Η επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας μπορεί να αναχαιτίσει τις προσπάθειες που καταβάλλουν εταιρείες με δεσπόζουσα θέση να παρεμποδίσουν την είσοδο νεοεισερχόμενων επιχειρήσεων στην αγορά και να αποτρέψουν να αναπτύξουν ουσιαστικό ανταγωνισμό μεταξύ τους. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για χαμηλότερες τιμές εισροών για τη βιομηχανία της ΕΕ. Ο έλεγχος των συγκεντρώσεων μπορεί να διατηρήσει ανοικτές και αποδοτικές τις αγορές. Η πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις προστατεύει την εσωτερική αγορά από στρεβλώσεις και βοηθά ώστε οι δημόσιοι πόροι να διοχετεύονται προς στόχους που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα. Επιπλέον, ο ανταγωνισμός και η πολιτική ανταγωνισμού αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των γενικών προϋποθέσεων για την άνθηση της καινοτομίας. Παρέχουν κίνητρα στις καινοτόμες επιχειρήσεις και στις νεοσύστατες εταιρείες, ενθαρρύνουν τις εταιρείες να ενισχύσουν την αποδοτικότητά τους και προωθούν επιδοτήσεις που έχουν ως στόχο την τόνωση της έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) και της καινοτομίας. Η πολιτική ανταγωνισμού ενισχύει την ανταγωνιστικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο υγιής ανταγωνισμός στην ενιαία αγορά προετοιμάζει τις ευρωπαϊκές εταιρείες ώστε να ασκήσουν με επιτυχία επιχειρηματικές δραστηριότητες σε παγκόσμιες αγορές. Υποστηρίζει επίσης μια σύγχρονη βιομηχανική πολιτική, όπως αποτυπώνεται στις διατάξεις της Συνθήκης της Λισαβόνας για τη βιομηχανία (άρθρο 173 της ΣΛΕΕ), όπου ορίζεται ότι η δράση που αναλαμβάνουν η ΕΕ και τα κράτη μέλη συμμορφώνεται «με ένα σύστημα ανοιχτών και ανταγωνιστικών αγορών». Επιπλέον, η πολιτική ανταγωνισμού είναι το απαραίτητο συμπλήρωμα της νομοθεσίας για την ενιαία αγορά. Ο αντίκτυπος των κανονιστικών μέτρων σχετικά με τις στρατηγικές και τις επενδύσεις των εταιρειών μπορεί να υπονομευθεί από τη μη ορθή επιβολή των κανόνων για την ενιαία αγορά και τον ανταγωνισμό. Η επιβολή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων και ανταγωνισμού διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και στην επίτευξη των εμβληματικών πρωτοβουλιών της. Ειδικότερα, οι δράσεις της πολιτικής ανταγωνισμού συμβάλλουν στις πρωτοβουλίες «Ένωση καινοτομίας», «Μια βιομηχανική πολιτική για την εποχή της παγκοσμιοποίησης», «Μια Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποδοτικά τους πόρους» και «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη». Το 2013 όλα τα μέσα επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού συνετέλεσαν στην προαγωγή της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας στο σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας έχει αποτρέψει και έχει επιβάλει κυρώσεις για τον τεχνητό κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς. Ο εκσυγχρονισμός των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις έχει αναπτυχθεί με στόχο να ενθαρρύνει τον σχεδιασμό των δημόσιων δαπανών κατά τρόπο ώστε να ενισχύουν την ανάπτυξη. Έχουν ληφθεί σημαντικές αποφάσεις σε τομείς στρατηγικής σημασίας όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, οι τηλεπικοινωνίες, η ψηφιακή οικονομία και η ενέργεια. Η διεθνής συνεργασία για τη διαμόρφωση και την επιβολή της πολιτικής ανταγωνισμού συνέβαλε στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργεί η αυξανόμενη διεθνοποίηση των επιχειρήσεων. Τέλος, το 2013 ανέδειξε δύο ορόσημα για την πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ. Το πρώτο ήταν ο κανονισμός 1/2003[4], η θέσπιση του οποίου σήμανε την αρχή μιας νέας εποχής όσον αφορά την επιβολή των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΕ, και ο οποίος έχει πλέον οδηγήσει, μία δεκαετία αργότερα, σε μια διαδικασία απολογισμού και προβληματισμού για περαιτέρω βελτιώσεις. Δεύτερον, στις 11 Ιουνίου η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση οδηγίας σχετικά με τις αγωγές αποζημίωσης για παραβιάσεις της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας[5] – ένα πολυαναμενόμενο μέτρο για τους ενδιαφερόμενους φορείς αλλά και πολιτική προτεραιότητα για την υφιστάμενη Επιτροπή. Οι συζητήσεις για τα ζητήματα αυτά –καθώς και για εκείνα που θα εξεταστούν στην παρούσα έκθεση– τόνωσαν τον συνεχή διαρθρωμένο διάλογο μεταξύ της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους (βλέπε την ενότητα 8 για τον διάλογο με τα άλλα θεσμικά όργανα σχετικά με την πολιτική ανταγωνισμού και, αναλυτικότερα, το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SWD) που συνοδεύει την παρούσα έκθεση). 1. ΠΡΟΩΘΗΣΗ της ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΣΩ της ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΜΠΡΑΞΕΩΝ Η επιτυχία των ευρωπαϊκών εταιρειών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανταγωνιστικότητα των τιμών. Η τεχνητή διόγκωση του κόστους των εισροών λόγω αντιανταγωνιστικών συμπεριφορών και δομών της αγοράς έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης στις παγκόσμιες αγορές και στις γενικότερες προοπτικές της για ανάπτυξη. Είναι δε αυτονόητο ότι το υψηλότερο κόστος των εισροών μεταφράζεται επίσης σε υψηλότερες τελικές τιμές για τους ευρωπαίους καταναλωτές. Η σθεναρή επιβολή της νομοθεσίας κατά των συμπράξεων (καρτέλ) είναι ζωτικής σημασίας στο πλαίσιο αυτό. Οι συμπράξεις συχνά αφορούν εισροές και ενδιάμεσα αγαθά και η Επιτροπή έχει εστιάσει τις προσπάθειές της στην επιβολή της νομοθεσίας στον εν λόγω τομέα. Τα τελευταία χρόνια αρκετές επιτυχείς έρευνες οδήγησαν στη διάλυση συμπράξεων που είχαν διογκώσει τις τιμές των εισροών και είχαν βλάψει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.[6] Η Επιτροπή επίσης περάτωσε μια τέτοια υπόθεση το 2013. Τον Ιούλιο η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο σε πέντε προμηθευτές εξαρτημάτων αυτοκινήτων, δηλαδή στις εταιρείες Sumitomo, Yazaki, Furukawa, S-Y Systems Technologies (SYS) και Leoni, συνολικού ύψους 141 791 000 ευρώ λόγω της συμμετοχής τους σε μία ή περισσότερες από πέντε συμπράξεις για την προμήθεια συρμάτινων ιμάντων στις αυτοκινητοβιομηχανίες Toyota, Honda, Nissan και Renault. Οι συμπράξεις κάλυπταν το σύνολο του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).[7] Οι συρμάτινοι ιμάντες είναι ένα σύστημα καλωδίων που μεταφέρουν σήματα ή ηλεκτρική ισχύ για τη σύνδεση ηλεκτρονικών υπολογιστών με διάφορα κατασκευαστικά στοιχεία που είναι ενσωματωμένα στο αυτοκίνητο, και συχνά περιγράφεται ως το «κεντρικό νευρικό σύστημα» του αυτοκινήτου. Η επιβολή της νομοθεσίας κατά των συμπράξεων οδηγεί σε μεγαλύτερη διαφάνεια στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών: οι υποθέσεις σχετικά με τα παράγωγα επιτοκίων Τα παράγωγα επιτοκίου είναι χρηματοπιστωτικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται από τράπεζες ή εταιρείες για τη διαχείριση του κινδύνου διακύμανσης των επιτοκίων. Η αξία τους προκύπτει από το επίπεδο ενός επιτοκίου αναφοράς, όπως είναι το διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού του Λονδίνου (London Interbank Offered Rate-LIBOR) –που χρησιμοποιείται για διάφορα νομίσματα, συμπεριλαμβανομένου του ιαπωνικού γιεν (JPY)– ή το διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού σε ευρώ (Euro Interbank Offered Rate-EURIBOR), για το ευρώ. Η σύμπραξη για τα παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ (Euro interest rate derivatives-EIRD) λειτούργησε από τον Σεπτέμβριο του 2005 έως τον Μάιο του 2008. Τα μέρη της διαδικασίας διευθέτησης είναι οι Barclays, Deutsche Bank, RBS και Société Générale. Η σύμπραξη επεδίωκε τη στρέβλωση της κανονικής πορείας των συνιστωσών τιμολόγησης των εν λόγω παραγώγων. Οι αντικριστές διαφόρων τραπεζών συζητούσαν τα στοιχεία που υπέβαλλαν οι τράπεζές τους για τον υπολογισμό του EURIBOR καθώς και τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και τιμολόγησης. Επίσης, κινήθηκαν διαδικασίες κατά της Crédit Agricole, της HSBC και της JPMorgan και η έρευνα σχετικά με τη συμπεριφορά των εν λόγω τριών εταιρειών θα συνεχιστεί στο πλαίσιο της συνήθους διαδικασίας που ακολουθείται σε υποθέσεις συμπράξεων. Στον τομέα των παραγώγων επιτοκίου σε γιεν (Yen interest rate derivatives-YIRD), η Επιτροπή αποκάλυψε 7 ξεχωριστές διμερείς παραβάσεις που διήρκεσαν από 1 έως 10 μήνες κατά την περίοδο από το 2007 έως το 2010. Η αθέμιτη σύμπραξη περιλάμβανε συζητήσεις μεταξύ αντικριστών από τις συμμετέχουσες τράπεζες σχετικά με ορισμένα στοιχεία που υποβάλλονταν για τον υπολογισμό του LIBOR για το ιαπωνικό γιεν (JPY). Οι συμμετέχοντες αντικριστές αντάλλασσαν επίσης, περιστασιακά, εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες που αφορούσαν είτε διαπραγματευτικές θέσεις ή μελλοντικά στοιχεία προς υποβολή για τον υπολογισμό του LIBOR του γιεν (σε μία περίπτωση επίσης αφορούσαν ορισμένα μελλοντικά στοιχεία προς υποβολή για τον υπολογισμό του διατραπεζικού επιτοκίου δανεισμού του Τόκιο (Tokyo interbank offered rate-TIBOR) για τις καταθέσεις σε γιεν εκτός Ιαπωνίας). Οι τράπεζες που εμπλέκονταν σε μία ή περισσότερες από τις εν λόγω παραβάσεις είναι οι UBS, RBS, Deutsche Bank, Citigroup και JPMorgan. Η χρηματιστηριακή εταιρεία RP Martin λειτούργησε ως διαμεσολαβητής σε μία από τις παραβάσεις χρησιμοποιώντας τις επαφές της με ορισμένες από τις τράπεζες της ομάδας τραπεζών που καθορίζουν το LIBOR του γιεν οι οποίες δεν συμμετείχαν στην παράβαση, με στόχο να επηρεάσει τα στοιχεία που θα υπέβαλλαν σχετικά με το LIBOR του γιεν. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας, η Επιτροπή κίνησε επίσης διαδικασία κατά της χρηματιστηριακής εταιρείας ICAP. Η έρευνα αυτή συνεχίζεται στο πλαίσιο της συνήθους διαδικασίας που ακολουθείται σε υποθέσεις συμπράξεων. Οι εν λόγω αποφάσεις εκπέμπουν ένα σαφές μήνυμα ότι η Επιτροπή είναι αποφασισμένη να καταπολεμήσει και να επιβάλει κυρώσεις για τέτοιου είδους συμπράξεις στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ο υγιής ανταγωνισμός και η διαφάνεια έχουν καίρια σημασία για την ορθή λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών, ώστε να υπηρετούν την πραγματική οικονομία και όχι τα συμφέροντα των λίγων. Μια άλλη τάση των τελευταίων ετών ήταν η αποκάλυψη συμπράξεων σε τομείς των υπηρεσιών. Η Επιτροπή ασχολείται επί του παρόντος με αρκετές υποθέσεις στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Στις 4 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε σε 8 τράπεζες πρόστιμο συνολικού ύψους 1 712 468 000 ευρώ για συμμετοχή σε συμπράξεις σε αγορές χρηματοπιστωτικών παραγώγων που καλύπτουν την επικράτεια του ΕΟΧ.[8] Τέσσερις εξ αυτών συμμετείχαν σε σύμπραξη σχετικά με παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ. Έξι εξ αυτών συμμετείχαν σε μία ή περισσότερες διμερείς συμπράξεις που αφορούσαν παράγωγα επιτοκίου σε ιαπωνικά γιεν. Οι εν λόγω αθέμιτες συμπράξεις απαγορεύονται βάσει του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αμφότερες οι αποφάσεις εγκρίθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας διευθέτησης και τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στα μέρη μειώθηκαν κατά 10% λόγω του ότι αποδέχθηκαν τη διευθέτηση. Η Επιτροπή έχει επίσης κινήσει διάφορες διαδικασίες που είναι σε εξέλιξη και αφορούν υποθέσεις στον τομέα των τροφίμων, έναν τομέα που αφορά άμεσα τους καταναλωτές. Τον Νοέμβριο η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο σε τέσσερις ευρωπαϊκές εταιρείες στον τομέα του εμπορίου γαρίδας Βόρειας Θάλασσας –τις εταιρείες Heiploeg, Klaas Puul, Kok Seafood (όλες με έδρα στις Κάτω Χώρες) και τη Stührk (με έδρα στη Γερμανία)– συνολικού ύψους 28 716 000 ευρώ για σύσταση σύμπραξης.[9] Στο διάστημα από τον Ιούνιο του 2000 έως τον Ιανουάριο του 2009 οι Heiploeg και Klaas Puul συμφώνησαν να καθορίζουν τις τιμές και να μοιράζονται τους όγκους των πωλήσεων γαρίδας Βόρειας Θάλασσας στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες. Πέραν αυτών των αποφάσεων, τον Απρίλιο η Επιτροπή απέστειλε κοινοποίηση αιτιάσεων σε ορισμένους προμηθευτές τσιπ έξυπνων καρτών για εικαζόμενη συμμετοχή τους σε σύμπραξη.[10] Τα τσιπ έξυπνων καρτών έχουν αμέτρητες εφαρμογές, όπως οι κάρτες SIM, οι τραπεζικές κάρτες, τα δελτία ταυτότητας, και πολλές ακόμη διατάξεις. Η αρχική άποψη που σχημάτισε η Επιτροπή είναι ότι ορισμένοι προμηθευτές ενδέχεται να έχουν συντονίσει τη συμπεριφορά τους εντός του ΕΟΧ προκειμένου να διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Η Επιτροπή αρχικά επεδίωξε να ξεκινήσει συζητήσεις περί διευθέτησης με ορισμένες επιχειρήσεις σχετικά με την εικαζόμενη συμμετοχή τους. Ωστόσο, λόγω έλλειψης προόδου, επέστρεψε εντέλει στην κανονική διαδικασία για παραβιάσεις της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Τέλος, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι οι συμπράξεις μπορούν να προκαλέσουν κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς και να παρεμποδίσουν την προσαρμογή της βιομηχανίας στις μεταβολές των συνθηκών της αγοράς. Κατά συνέπεια, η ζημία που προκαλούν δεν περιορίζεται στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι εμπλεκόμενες εταιρείες, αλλά μπορεί να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα ολόκληρης της οικονομίας. 2. ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ της ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ επιβολησ της ΑΝΤΙΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ προς ΟΦΕΛΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Ο κανονισμός 1/2003, ο οποίος αποτελεί το βασικό διαδικαστικό μέσο για την επιβολή των διατάξεων που προβλέπονται στα άρθρα 101 και 102 της ΣΛΕΕ, τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 2004. Ο κανονισμός αποτελεί σημείο καμπής, καθώς εκχωρεί σε όλους τους φορείς επιβολής της νομοθεσίας στην ΕΕ (την Επιτροπή, τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια) την εξουσία να εφαρμόζουν τους αντιμονοπωλιακούς κανόνες της ΕΕ σε συμφωνίες και πρακτικές ικανές να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, διασφαλίζοντας παράλληλα τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ενδιαφερόμενων φορέων που επηρεάζονται, όπως αυτά προστατεύονται βάσει του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και συνεκτική εφαρμογή των κοινών κανόνων, συστάθηκε το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΕΔΑ) και δημιουργήθηκαν εργαλεία συνεργασίας. Στη βάση αυτή, η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού (ΕΑΑ) έχουν σημειώσει από κοινού σημαντικές επιτυχίες ως προς την επιβολή της νομοθεσίας, οι οποίες στηρίζονται σε ένα ευρύ φάσμα εργασιών σε επίπεδο πολιτικής. Από τον Μάιο του 2004, η Επιτροπή έχει εξετάσει δυνητικώς αντιανταγωνιστικές πρακτικές σχεδόν σε όλους τους οικονομικούς τομείς, και έχει εκδώσει περισσότερες από 120 αποφάσεις. Οι ΕΑΑ, από την πλευρά τους, έχουν διερευνήσει περισσότερες από 1.600 υποθέσεις κατά την ίδια περίοδο, οι οποίες οδήγησαν στην έκδοση περισσότερων από 600 αποφάσεων για την επιβολή της νομοθεσίας. Το 2013 η Επιτροπή ξεκίνησε να μελετά την πείρα που έχει αποκομίσει κατά τη διάρκεια αυτών των δέκα ετών προκειμένου να αναλύσει το έργο των αρχών ανταγωνισμού της ΕΕ στους διάφορους τομείς καθώς και τα είδη των παραβάσεων. Ο απολογισμός των προτεραιοτήτων και των επιτευγμάτων του παρελθόντος θα συμβάλει στην ενίσχυση του ήδη άριστου συντονισμού μεταξύ της Επιτροπής και των ΕΕΑ. Ο κανονισμός 1/2003 στην πράξη Δομές των εθνικών αρχών ανταγωνισμού Το δίκαιο της ΕΕ στηρίζεται στα κράτη μέλη όσον αφορά τη διασφάλιση της ύπαρξης αποτελεσματικών και άρτια εξοπλισμένων εθνικών αρχών ανταγωνισμού και αφήνει σε μεγάλο βαθμό στη διακριτική τους ευχέρεια τον σχεδιασμό των εθνικών καθεστώτων επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. Η μόνη ρητή απαίτηση είναι να ορίζουν τα κράτη μέλη τις αντίστοιχες αρχές τους που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 της ΣΛΕΕ κατά τρόπο ώστε να τηρούνται πράγματι οι διατάξεις του κανονισμού. Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σε πολλά κράτη μέλη. Οι δομές των ΕΑΑ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ) έχουν εν γένει εξελιχθεί προς την επίτευξη μεγαλύτερης αυτονομίας και αποτελεσματικότητας. Εντούτοις, έχουν προκύψει και ερωτήματα σχετικά με την ανεξαρτησία και τους πόρους ορισμένων ΕΑΑ. Πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο τα έως τώρα επιτεύγματα να χάσουν την αξία τους. Σύγκλιση των εξουσιών επιβολής του νόμου Ο κανονισμός παρέσχε στα κράτη μέλη την ελευθερία να καθορίσουν τις δικές τους διαδικασίες και κυρώσεις για την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ περί ανταγωνισμού στα κράτη μέλη. Πέρα από μια γενική υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίζουν την αποτελεσματική επιβολή του νόμου, ιδίως μέσω της εφαρμογής των αρχών της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας, τα ζητήματα αυτά δεν ρυθμίζονται ούτε εναρμονίζονται από το δίκαιο της ΕΕ. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή και οι ΕΑΑ εφαρμόζουν τους ίδιους ουσιαστικούς κανόνες σύμφωνα με διαφορετικές διαδικασίες και κυρώσεις. Η σύγκλιση των εξουσιών επιβολής του νόμου υπήρξε στο επίκεντρο του έργου του ΕΔΑ επί αρκετά έτη. Το ΕΔΑ εκπόνησε ιδίως λεπτομερείς συγκριτικές εκθέσεις σχετικά με τις εξουσίες διεξαγωγής ερευνών και λήψης αποφάσεων, καθώς και μια σειρά συστάσεών του σχετικά με τις εξουσίες διεξαγωγής ερευνών και λήψης αποφάσεων. Όσον αφορά τις κυρώσεις για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, οι περισσότερες ΕΑΑ μπορούν να επιβάλλουν αποτρεπτικές αστικές/διοικητικές κυρώσεις (πρόστιμα) και να εφαρμόζουν παρόμοια βασική μεθοδολογία κατά τον καθορισμό των προστίμων. Οι μεταρρυθμίσεις που οδηγούν σε αυξημένη σύγκλιση των διαδικασιών ενθαρρύνθηκαν μέσω των ειδικών συστάσεων ανά χώρα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (Ευρωπαϊκό Εξάμηνο) και στο πλαίσιο των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Σύγκλιση όσον αφορά την επιεική μεταχείριση και αλληλεπίδραση με άλλους τομείς του δικαίου Τα προγράμματα επιεικούς μεταχείρισης αναγνωρίζονται εν γένει ως ένα σημαντικό εργαλείο για την ανίχνευση μυστικών συμπράξεων. Η προώθηση της σύγκλισης και της ομαλής αλληλεπίδρασης στον τομέα αυτό αποτέλεσε ευθύς εξαρχής προτεραιότητα στους κόλπους του ΕΔΑ. Ιδίως το πρότυπο πρόγραμμα επιεικούς μεταχείρισης του ΕΔΑ, το οποίο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ΕΔΑ, παρέχει στα κράτη μέλη / στις ΕΑΑ ένα συνεκτικό σύνολο πρότυπων κανόνων και διαδικασιών από το οποίο μπορούν να αντλήσουν έμπνευση κατά την κατάρτιση των εθνικών μέτρων. Κατά συνέπεια, σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει προγράμματα επιεικούς μεταχείρισης και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση με το πρότυπο πρόγραμμα του ΕΔΑ. Στα τέλη του 2012 εγκρίθηκαν ορισμένες βελτιώσεις του πρότυπου προγράμματος επιεικούς μεταχείρισης του ΕΔΑ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί προσεκτικά τη λειτουργία του ευρύτερου πλαισίου για την επιβολή των κανόνων της ΕΕ περί ανταγωνισμού από τους δημόσιους φορείς. Το 2013 η Επιτροπή ανέλαβε μια επιπλέον βασική πρωτοβουλία για το αντιμονοπωλιακό ρυθμιστικό περιβάλλον εκδίδοντας πρόταση οδηγίας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πολίτες και εταιρείες μπορούν να αξιώνουν αποζημίωση όταν πέφτουν θύματα παραβιάσεων των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΕ, όπως σε περιπτώσεις συμπράξεων και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης στην αγορά.[11] Σκοπός της πρότασης είναι να εξαλείψει ορισμένες πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν συχνά τα θύματα, όταν επιχειρούν να λάβουν δίκαιη αποζημίωση για τη ζημία που υπέστησαν λόγω παραβάσεων της νομοθεσίας της ΕΕ περί ανταγωνισμού. Κατάργηση των εμποδίων για την αποτελεσματική αποζημίωση των θυμάτων παραβάσεων της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας Η νομοθετική πρόταση Στις 11 Ιουνίου η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση οδηγίας σχετικά με αγωγές αποζημίωσης για παραβάσεις του δικαίου της ΕΕ περί ανταγωνισμού σε υποθέσεις που αφορούν την αντιμονοπωλιακή νομοθεσία. Βάσει του δικαίου της ΕΕ, κάθε πρόσωπο ή εταιρεία που υφίσταται ζημία λόγω παράβασης της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού της ΕΕ δικαιούται πλήρη αποζημίωση. Η πρόταση έχει δύο συμπληρωματικούς στόχους. Πρώτον, να κάνει πραγματικότητα το ενωσιακό δικαίωμα για αποζημίωση σε όλα τα κράτη μέλη, εξαλείφοντας βασικές πρακτικές δυσκολίες που συχνά αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές και οι εταιρείες όταν προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για αποκατάσταση. Δεύτερον, η πρόταση αποσκοπεί στη βελτιστοποίηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των εν λόγω ιδιωτικών αγωγών αποζημίωσης και της δημόσιας επιβολής του νόμου από την Επιτροπή και τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, προκειμένου να διασφαλίζεται η ισχυρή επιβολή του νόμου από τους δημόσιους φορείς και να επιτυγχάνεται γενικότερα αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η πρόταση περιλαμβάνει ουσιαστικούς και διαδικαστικούς κανόνες σχετικά με κρίσιμες πτυχές των αγωγών αποζημίωσης για παραβάσεις της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, όπως η πρόσβαση σε στοιχεία, οι προθεσμίες παραγραφής για την άσκηση αγωγής, η νομιμοποίηση, καθώς και το βάρος της απόδειξης όσον αφορά αποζημίωση για μετακύλιση των επιπλέον επιβαρύνσεων στην αλυσίδα διανομής. Η πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία ή την παροχή ασφάλειας δικαίου όσον αφορά το παραδεκτό/την κοινολόγηση αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίζονται για τους σκοπούς της επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού από δημόσιους φορείς. Επί παραδείγματι, προκειμένου να διασφαλίζεται η ελκυστικότητα των προγραμμάτων επιεικούς μεταχείρισης, προβλέπεται ότι οι εταιρικές δηλώσεις περί επιεικούς μεταχείρισης δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να κοινολογούνται σε δικαστικές διαδικασίες που αφορούν ιδιωτικές αγωγές αποζημίωσης. Η πρόταση διευκολύνει την άσκηση παρεπόμενων αγωγών αποζημίωσης προβλέποντας ότι οι τελικές αποφάσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού σε υποθέσεις παραβάσεων έχουν αποδεικτική ισχύ. Συνοδευτικά μέτρα Παράλληλα με την πρόταση, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την ποσοτικοποίηση της ζημίας λόγω παραβίασης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας σε αγωγές αποζημίωσης που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 101 ή 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να παράσχει καθοδήγηση στα δικαστήρια και στους διαδίκους σε αγωγές αποζημίωσης. Η ανακοίνωση συνοδεύεται από έναν πιο περιεκτικό πρακτικό οδηγό που συντάχθηκε από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και μεταφράστηκε σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ. Τέλος, η πρόταση συμπληρώνεται με τη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τη συλλογική προσφυγή, στην οποία συνιστάται σε όλα τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μηχανισμούς συλλογικής προσφυγής προκειμένου να διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων που έχουν όλοι οι πολίτες της Ένωσης δυνάμει του ενωσιακού δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος σε αποζημίωση για ζημία λόγω παράβασης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Επιπλέον, στις 5 Δεκεμβρίου η Επιτροπή ενέκρινε δέσμη μέτρων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας απλοποίησης του ελέγχου των συγκεντρώσεων. Η δέσμη περιλαμβάνει την τροποποίηση του εκτελεστικού κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων[12] και την έκδοση νέας ανακοίνωσης σχετικά με την απλοποιημένη διαδικασία.[13] Ως εκ τούτου, αναμένεται ότι θα αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό των υποθέσεων που εξετάζονται με απλοποιημένη διαδικασία. Η πρωτοβουλία απλοποίησης αποτελεί απτό παράδειγμα της προσήλωσης της Επιτροπής στους στόχους του προγράμματος βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT),[14] το οποίο αποσκοπεί στην προώθηση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας μέσω της μείωσης των κανονιστικών επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της ΕΕ. 3. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΠΕΡΙ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΟΧΕΤΕΥΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΣΤΟΧΟΥΣ ΠΟΥ ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ Όπως ακριβώς οι αντιανταγωνιστικές επιχειρηματικές πρακτικές, π.χ. οι συμπράξεις, έτσι και οι παράνομες κρατικές επιδοτήσεις μπορούν να στρεβλώσουν τους ισότιμους όρους ανταγωνισμού, να εγείρουν περιττά εμπόδια και να συρρικνώσουν το αναπτυξιακό δυναμικό της εσωτερικής αγοράς. Ωστόσο, η κρατική στήριξη μπορεί επίσης να έχει θετικό αντίκτυπο όταν είναι ορθά στοχευμένη, όταν αντιμετωπίζει τις ανεπάρκειες της αγοράς και όταν δημιουργεί κίνητρα για επενδύσεις και επιχειρηματικές δραστηριότητες που σε διαφορετική περίπτωση δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν. Οι «καλές» κρατικές ενισχύσεις μπορούν να τονώσουν την καινοτομία και την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου. Η πολιτική της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων μπορεί επίσης να συνδράμει τις εθνικές αρχές ώστε να αξιοποιούν στο έπακρο τους συρρικνούμενους πόρους σε περιόδους δημοσιονομικών περιορισμών. Η προώθηση της διάθεσης δημόσιων πόρων σε πολιτικές προσανατολισμένες προς την ανάπτυξη αποτελεί αφενός βασική προτεραιότητα της ΕΕ στο τρέχον οικονομικό πλαίσιο και αφετέρου το βασικό σκεπτικό της στρατηγικής για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.[15] Η διαδικασία μεταρρύθμισης της στρατηγικής ολοκληρώνεται· στη συνέχεια αναπτύσσονται τα βασικά θέματα με τα οποία ασχολήθηκε η Επιτροπή το 2013. Αντιμετώπιση των χασμάτων ανταγωνιστικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ με στοχευμένες ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα Τον Ιούνιο του 2013 η Επιτροπή εξέδωσε τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα για την περίοδο 2014-2020.[16] Η έκδοσή τους έγινε κατόπιν εκτενών διαβουλεύσεων με ενδιαφερόμενους φορείς (κράτη μέλη, περιφερειακές και τοπικές αρχές, ενώσεις επιχειρήσεων, ομάδες συμφερόντων, μεμονωμένες εταιρείες και πολίτες), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των χασμάτων ανταγωνιστικότητας σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω της στήριξης παραγωγικών επενδύσεων σε έργα προστιθέμενης αξίας, ιδίως στις πλέον μειονεκτούσες περιοχές της ΕΕ. Προσαρμογή στις προκλήσεις της ανάπτυξης ευρυζωνικών υποδομών: νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον ευρυζωνικό τομέα Τον Ιανουάριο τέθηκαν σε ισχύ οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις στον ευρυζωνικό τομέα[17]. Οι κατευθυντήριες γραμμές βοηθούν τα κράτη μέλη να επιτύχουν τους στόχους του ψηφιακού θεματολογίου για την Ευρώπη, ενισχύουν τις υποχρεώσεις ανοικτής πρόσβασης, βελτιώνουν τη διαφάνεια και διευκολύνουν την παροχή ορθά στοχευμένων ενισχύσεων, απλουστεύοντας παράλληλα τους κανόνες ώστε να επιτυγχάνεται ταχύτερη λήψη αποφάσεων. Επιπλέον, με την έκδοση του αναθεωρημένου εξουσιοδοτικού κανονισμού[18] ορισμένες ευρυζωνικές υποδομές συμπεριλαμβάνονται στις νέες κατηγορίες ενισχύσεων για τις οποίες η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει την απαλλαγή από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης, συμβάλλοντας στη διευκόλυνση της υλοποίησης ευρυζωνικών έργων. Προαγωγή υγιούς και σταθερού πλαισίου χρηματοδότησης: νέοι κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την πρόσβαση σε χρηματοδότηση Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας: δύο στις τρεις θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και περισσότερο από το ήμισυ της συνολικής προστιθέμενης αξίας που παράγεται από τις επιχειρήσεις στην ΕΕ, προέρχονται από ΜΜΕ. Οι ΜΜΕ αποτελούν επίσης κινητήρια δύναμη της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και διαδραματίζουν βασικό ρόλο για την καινοτομία. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις αυτές συχνά δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναθεώρησε τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση των επενδύσεων χρηματοδότησης επιχειρηματικού κινδύνου σε ΜΜΕ. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματοδότηση επιχειρηματικού κινδύνου ορίζουν τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται όταν τα κράτη μέλη χορηγούν ενισχύσεις για την προώθηση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους, κυρίως προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι εν λόγω ενισχύσεις στοχεύουν σε αποδεδειγμένο έλλειμμα ιδίων κεφαλαίων και δεν παραγκωνίζουν χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματοδότηση επιχειρηματικού κινδύνου εκδόθηκαν τον Ιανουάριο του 2014, κατόπιν δύο δημόσιων διαβουλεύσεων, ενός σεμιναρίου και μιας πολυμερούς συνεδρίασης με τα κράτη μέλη. Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης για τη στήριξη επιχειρήσεων με προσωρινές δυσκολίες Τον Νοέμβριο η Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση με στόχο την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη στήριξη προβληματικών μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων. Οι νέοι κανόνες περί διάσωσης και αναδιάρθρωσης θα εγκριθούν το 2014 και θα διατηρήσουν τη λεπτή ισορροπία μεταξύ του περιορισμού της μείωσης της παραγωγικής ικανότητας που προκαλείται από τις δυσχέρειες και της ελαχιστοποίησης της οικονομικής ζημίας που οφείλεται στη διατήρηση μη βιώσιμων επιχειρήσεων στην αγορά. Η διατήρηση μη αποδοτικών εταιρειών στη ζωή με τεχνητά μέσα έχει αρνητικό αντίκτυπο στους δημόσιους προϋπολογισμούς και μπορεί να παρεμποδίσει σε μεγάλο βαθμό την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Οι αρχές από τις οποίες είναι εμπνευσμένες οι νέες κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην προστασία των θέσεων εργασίας και της τεχνογνωσίας των εταιρειών που είναι βιώσιμες μετά την αναδιάρθρωση, καθώς και στην παροχή στις εν λόγω εταιρείες της στήριξης που χρειάζονται για την κατάργηση μη βιώσιμων δραστηριοτήτων. Τόνωση της καινοτόμου ανάπτυξης: νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη και την καινοτομία Η Επιτροπή βρίσκεται επίσης σε διαδικασία αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία (Ε&Α&Κ), με στόχο τη θέσπιση νέων κανόνων το 2014. Οι επενδύσεις σε Ε&Α είναι καίριας σημασίας για την ανταγωνιστικότητα και συνιστούν έναν από τους πρωταρχικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Το επίπεδο της έρευνας και ανάπτυξης στην Ευρώπη εξακολουθεί να περιορίζεται από τις ανεπάρκειες της αγοράς: το αναθεωρημένο πλαίσιο Ε&Α&Κ θα συμβάλει ώστε τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων να οδηγήσουν σε υψηλότερα επίπεδα έρευνας και καινοτομίας, εξασφαλίζοντας περισσότερη ευελιξία και λιγότερη γραφειοκρατία για τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή των ενισχύσεων Ε&Α&Κ. Ειδικότερα, θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις δραστηριότητες που δεν απέχουν πολύ από τη διάθεση στην αγορά, όπως η πειραματική ανάπτυξη (περιλαμβανομένων πιλοτικών έργων και προγραμμάτων επίδειξης), οι ερευνητικές υποδομές και η καινοτομία (συμπεριλαμβανομένης της μη τεχνολογικής καινοτομίας). Από το 2007 έως σήμερα, η Επιτροπή έχει εγκρίνει περισσότερα από 200 εθνικά καθεστώτα στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Οι μελλοντικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς της ενέργειας και του περιβάλλοντος Η πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή με βάση την ασφάλεια του εφοδιασμού, τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα. Αυτό το επιτυγχάνει με το άνοιγμα των ενεργειακών αγορών, τη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, καθώς και τη δημιουργία κινήτρων και κατάλληλου πλαισίου για τις σημαντικές επενδύσεις που απαιτούνται για τις προσεχείς δεκαετίες. Η τρέχουσα αναθεώρηση από την Επιτροπή των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος αποσκοπεί στη θέσπιση νέων κανόνων το 2014. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θα συμπληρώσουν τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου (ΣΕΔΕ) του Μαΐου του 2012. Παρότι τα παραδοσιακά στοιχεία των περιβαλλοντικών ενισχύσεων θα διατηρηθούν στις νέες κατευθυντήριες γραμμές, η διαδικασία εκσυγχρονισμού των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει στενή συνέργεια με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και τις εμβληματικές πρωτοβουλίες της. Ο γενικός στρατηγικός στόχος της αναθεώρησης είναι να βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ να πραγματοποιήσουν καλύτερες επενδύσεις για την επίτευξη των στόχων της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ και να διευκολύνει την παροχή αποτελεσματικής στήριξης προκειμένου να επιτευχθεί υψηλότερο επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας. Ο στόχος αυτός συνεπάγεται την προώθηση επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση, την καλύτερη στόχευση της δημόσιας στήριξης προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, και την προώθηση της χρήσης των επιδοτήσεων για τη βελτίωση των διασυνδέσεων και την ανάπτυξη διασυνοριακών δικτύων. Τα τελευταία δύο αυτά σημεία συγκαταλέγονται στις κυριότερες καινοτομίες των νέων κατευθυντήριων γραμμών. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θα στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού από τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων στον τομέα του περιβάλλοντος και της ενέργειας, ιδίως μέσω του περιορισμού της ενίσχυσης στο ελάχιστο και μέσω της παροχής κινήτρων για μέσα φιλικά προς την αγορά. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές θα συνάδουν πλήρως με τους στόχους της ΕΕ για την κλιματική αλλαγή και την ενέργεια σύμφωνα με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και θα στηρίξουν τα κράτη μέλη στις προσπάθειές τους για την επίτευξη των εν λόγω στόχων. 4. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ενός ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΘΕΡΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ της ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Η οικονομική κρίση, η οποία ξεκίνησε από τον χρηματοπιστωτικό τομέα, έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές που είναι σταθερές, ασφαλείς, ανοικτές, ανταγωνιστικές και δίκαιες είναι απολύτως απαραίτητες προκειμένου να διατηρηθεί ένα ισορροπημένο και βιώσιμο στάδιο οικονομικής ανάπτυξης. Η Επιτροπή έχει επιδοθεί σε ευρύ φάσμα ρυθμιστικών προσπαθειών με στόχο τη μείωση των συστημικών κινδύνων και την αύξηση της διαφάνειας των χρηματοπιστωτικών αγορών. Τα πρωτογενή αίτια της κρίσης και οι προκλήσεις που προκύπτουν από την παρούσα οικονομική συγκυρία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς τον συνδυασμό διαφόρων μέσων πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, η επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας για την προώθηση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού χρηματοπιστωτικού τομέα λειτουργεί σε συνδυασμό με τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων για την αναδιάρθρωση των τραπεζών. Πέραν της επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, υπάρχουν και νομοθετικές προτάσεις που έχουν ως στόχο τη βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος. Οι προσπάθειες της Επιτροπής στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού για έναν πιο διαφανή χρηματοπιστωτικό τομέα: έμφαση στα παράγωγα και τους δείκτες αναφοράς Πολλές προσπάθειες έχουν στραφεί προς την αγορά παραγώγων, δεδομένου του μεγέθους της και του ρόλου της στον περιορισμό της έκθεσης σε κίνδυνο οργανισμών όπως οι τράπεζες, τα συνταξιοδοτικά ταμεία και οι βιομηχανικές επιχειρήσεις. Ο κανονισμός για τις υποδομές των ευρωπαϊκών αγορών (EMIR), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ πέρυσι, απαιτεί κεντρική εκκαθάριση των τυποποιημένων συμβάσεων παραγώγων.[19] Στην αναθεώρηση της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MIFID) η Επιτροπή πρότεινε τα εν λόγω παράγωγα να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε διαφανείς και οργανωμένες πλατφόρμες συναλλαγών.[20] Τα μέσα της αντιμονοπωλιακής πολιτικής της Επιτροπής συμπληρώνουν τα ρυθμιστικά αυτά μέτρα. Αυτό σημαίνει, ειδικότερα, ότι οι εταιρείες που σχεδιάζουν να παρέχουν υπηρεσίες χρηματιστηριακής διαπραγμάτευσης δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουν εμπόδια στην ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας εξαιτίας της αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς άλλων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις συμφωνίες ανταλλαγής κινδύνου αθέτησης (CDS), δεδομένου του ρόλου που διαδραματίζουν τα εν λόγω προϊόντα στον χρηματοπιστωτικό τομέα: το 2013 η ακαθάριστη ονομαστική αξία των σχεδόν 2 εκατομμυρίων ενεργών συμφωνιών CDS υπερέβη τα 10 τρισεκατομμύρια ευρώ. Η Επιτροπή κίνησε έρευνα σχετικά με την αγορά των CDS το 2011, η οποία κατέληξε σε έκδοση κοινοποίησης αιτιάσεων την 1η Ιουλίου 2013. Η κοινοποίηση αιτιάσεων απευθυνόταν στις Bank of America Merrill Lynch, Barclays, Bear Stearns, BNP Paribas, Citigroup, Credit Suisse, Deutsche Bank, Goldman Sachs, HSBC, JP Morgan, Morgan Stanley, Royal Bank of Scotland, UBS, καθώς και στη Διεθνή Ένωση Συμφωνιών Ανταλλαγής και Παραγώγων (ISDA) και στον πάροχο υπηρεσιών δεδομένων Markit.[21] Βάσει της έρευνας, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι οι εν λόγω εταιρείες και ενώσεις ενδέχεται να συντόνισαν τις συμπεριφορές τους προκειμένου να εμποδίσουν από κοινού τα χρηματιστήρια να μπουν στην αγορά των CDS στο διάστημα μεταξύ 2006 και 2009, παραβιάζοντας ως εκ τούτου τους αντιμονοπωλιακούς κανόνες της ΕΕ που απαγορεύουν τις αντιανταγωνιστικές συμφωνίες, τις συντονισμένες πρακτικές και τις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων. Παράλληλα, τον Δεκέμβριο η Επιτροπή περάτωσε την έρευνα των υποθέσεων παραβίασης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας που αφορούσαν τα επιτόκια αναφοράς Libor, Euribor και Tibor ως προς τα μέρη της διαδικασίας διευθέτησης (βλ. ανωτέρω στη σελίδα 4). Οι έρευνες ξεκίνησαν το 2011 και αντιμετωπίστηκαν ως κορυφαία προτεραιότητα από την Επιτροπή.[22] Οι εν λόγω υποθέσεις παραβίασης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας αναδεικνύουν τόσο τη σημασία όσο και την τρωτότητα των δεικτών αναφοράς. Οι δείκτες αναφοράς επηρεάζουν την αξία πολλών χρηματοπιστωτικών προϊόντων, όπως οι συμφωνίες ανταλλαγής επιτοκίων και οι προθεσμιακές συμβάσεις επιτοκίων, καθώς και εμπορικές και μη εμπορικές συμβάσεις, όπως οι συμφωνίες προμήθειας, τα δάνεια και οι υποθήκες. Διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη διαχείριση κινδύνου. Τον Σεπτέμβριο η Επιτροπή πρότεινε σχέδιο κανονισμού για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους εν λόγω δείκτες αναφοράς.[23] Απώτερος στόχος της πρότασης είναι να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των δεικτών, με την εγγύηση ότι δεν θα αποτελούν αντικείμενο συγκρούσεων συμφερόντων, ότι θα αντικατοπτρίζουν την οικονομική πραγματικότητα που προορίζονται να μετρούν και ότι θα χρησιμοποιούνται με τον δέοντα τρόπο. Η πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με τη διαμόρφωση της οργανωμένης αναδιάρθρωσης και των προσαρμογών του ισολογισμού στον τραπεζικό τομέα Ελλείψει κανόνων της ΕΕ περί ανάκαμψης και εξυγίανσης, οι οποίοι προβλέπονται πλέον στην οδηγία για την ανάκαμψη και την εξυγίανση των τραπεζών,[24] οι κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τον τραπεζικό τομέα προσδιόρισαν αποτελεσματικά τους όρους για την εξυγίανση των τραπεζών σε επίπεδο ΕΕ. Από τότε που εκδηλώθηκε η κρίση, οι κυβερνήσεις της ΕΕ ανταποκρίθηκαν στις απειλές για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα παρέχοντας μαζική δημόσια στήριξη στα αντίστοιχα τραπεζικά τους ιδρύματα. Κατά τα τελευταία πέντε έτη, η πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις χρησιμοποιείται για τον συντονισμό της απόκρισης των κρατών μελών, τη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα, και τη διασφάλιση ότι τα μέτρα διάσωσης εφαρμόζονται με παρόμοιους όρους σε ολόκληρη την Ένωση. Τα βασικά στοιχεία των αποφάσεων αναδιάρθρωσης ήταν η αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των δικαιούχων τραπεζών, η διασφάλιση του καταμερισμού των επιβαρύνσεων και η εξάλειψη των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η τραπεζική ανακοίνωση αναδιαμόρφωσε τους εν λόγω κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις από την 1η Αυγούστου.[25] Μέχρι νεωτέρας, οι νέοι κανόνες θα συνεχίσουν να διασφαλίζουν τη συνεπή πολιτική απόκριση στη χρηματοπιστωτική κρίση σε ολόκληρη την ΕΕ και να περιορίζουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Κατά τη διάρκεια του έτους, η Επιτροπή εξέδωσε αρκετές αποφάσεις περί αναδιάρθρωσης τραπεζών βάσει των νέων κανόνων. Στις 6 Σεπτεμβρίου η Επιτροπή ενέκρινε προσωρινά ως ενίσχυση διάσωσης, βάσει των νέων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, τις κρατικές εγγυήσεις για νεοεκδοθείσες υποχρεώσεις δύο σλοβενικών τραπεζών, της Factor banka d.d. και της Probanka d.d. Στις 18 Δεκεμβρίου η Επιτροπή ενέκρινε αποφάσεις σχετικά με μέτρα κρατικών ενισχύσεων υπέρ πέντε σλοβενικών τραπεζών. Η Επιτροπή ενέκρινε τα σχέδια αναδιάρθρωσης της Nova Ljubljanska banka d.d. (NLB) και της Nova Kreditna Banka Maribor d. d. (NKBM), κυρίως διότι παρέχουν στις τράπεζες τη δυνατότητα να καταστούν βιώσιμες μακροπρόθεσμα χωρίς να προκαλούν αθέμιτες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης ενίσχυση για την εύτακτη εκκαθάριση της Factor Banka d.d. και της Probanka d.d., κυρίως διότι οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προκαλούνται από την ενίσχυση θα ελαχιστοποιηθούν από την πλήρη έξοδο των δύο τραπεζών από την αγορά. Τέλος, η Επιτροπή ενέκρινε προσωρινά ενίσχυση διάσωσης υπέρ της Abanka Vipa d.d., για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Στο πλαίσιο της διαδικασίας μακροοικονομικών ανισορροπιών, η Σλοβενία όφειλε να διενεργήσει έλεγχο της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού του σλοβενικού τραπεζικού τομέα και δοκιμασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (AQR/ST). Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των προαναφερόμενων διαδικασιών (AQR/ST), που δημοσιεύθηκαν από τη Σλοβενία στις 12 Δεκεμβρίου, συμπεριλήφθηκε στις πέντε αποφάσεις της Επιτροπής που εγκρίθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου. Αποφάσεις περί αναδιάρθρωσης τραπεζών που κοινοποιήθηκαν πριν από την 1η Αυγούστου 2013 Στην περίπτωση της Hypo Alpe Adria Group (HGAA) η Επιτροπή ενέκρινε τον Αύγουστο του 2013 ένα σχέδιο βάσει του οποίου τα λειτουργικά τμήματα της τράπεζας στην Αυστρία και στη νοτιοανατολική Ευρώπη θα πωληθούν έως τα μέσα του 2015 το αργότερο, ενώ τα υπόλοιπα μη βιώσιμα τμήματα θα τεθούν σε διαδικασία εύτακτης εκκαθάρισης. Έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία πώλησης, η Αυστρία δεσμεύεται ως προς ορισμένους περιορισμούς για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες, ιδίως όσον αφορά τον έλεγχο του κινδύνου, διασφαλίζοντας έτσι την ενίσχυση της εμπορευσιμότητας των θυγατρικών και τη διατήρηση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο. Στην περίπτωση της Banca Monte dei Paschi di Siena (MPS), η ιταλική κυβέρνηση χορήγησε 2 δισεκατομμύρια ευρώ για την κάλυψη κεφαλαιακού ελλείμματος που είχε προκύψει από τη δοκιμασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών τον Δεκέμβριο του 2011. Αφού βεβαιώθηκε ότι το επιχειρηματικό μοντέλο της τράπεζας ενέχει χαμηλότερο κίνδυνο και εξασφαλίζει μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, η Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο αναδιάρθρωσης της MPS τον Νοέμβριο του 2013. Επιπλέον, ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων συνιστά σημαντικό εργαλείο που βοηθά στη διασφάλιση της επιστροφής των τραπεζών στην κύρια οικονομική τους λειτουργία που είναι η χορήγηση δανείων προς την πραγματική οικονομία, μέσω της επιβολής προϋποθέσεων στις αποφάσεις περί αναδιάρθρωσης. Στην Ισπανία, το 2013 ήταν το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής των διαφόρων σχεδίων αναδιάρθρωσης που εγκρίθηκαν για τις τράπεζες που έλαβαν κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο του προγράμματος χρηματοδοτικής συνδρομής διάρκειας δεκαοχτώ μηνών που χορηγήθηκε τον Ιούλιο του 2012. Στόχος των σχεδίων αναδιάρθρωσης ήταν ο αναπροσανατολισμός των τραπεζών από δραστηριότητες υψηλότερου κινδύνου προς τον δανεισμό σε ΜΜΕ και άλλες επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2013 ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες σχετικά με τις αποκαλούμενες υποχρεώσεις μειωμένης εξασφάλισης των τραπεζών που έλαβαν κρατικές ενισχύσεις, δημιουργώντας κεφάλαιο σχεδόν 13 δισεκατομμυρίων ευρώ στις εν λόγω τράπεζες και μειώνοντας την ανάγκη τους για πρόσθετα δημόσια κονδύλια. Το 2013 η Επιτροπή, από κοινού με την ΕΚΤ και το ΔΝΤ, συνέχισε επίσης να παρέχει χρηματοδοτική συνδρομή στα κράτη μέλη που είχαν υποβάλει σχετικό αίτημα. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων συνεισέφερε στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής στην Ιρλανδία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Κύπρο. Η αναδιάρθρωση των τραπεζικών τομέων, συμπεριλαμβανομένης της εκτεταμένης επιβολής όρων στον χρηματοπιστωτικό τομέα, ήταν μία από τις βασικές απαιτήσεις πολιτικής που τέθηκαν στις εν λόγω χώρες. Μια ανοικτή, αποτελεσματική και ασφαλής ενιαία αγορά πληρωμών Οι προσπάθειες της Επιτροπής σε επίπεδο επιβολής της νομοθεσίας και κανονιστικών ρυθμίσεων εστιάστηκαν επίσης στον τομέα των πληρωμών. Παράδειγμα αποτελεί η έρευνα για παραβίαση της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, η οποία κινήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2011 με σκοπό να εξεταστεί η διαδικασία τυποποίησης των πληρωμών μέσω διαδικτύου που διεξήχθη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληρωμών (ΕΣΠ), και περατώθηκε τον Ιούνιο του 2013.[26] Λήψη μέτρων για να διασφαλιστεί ότι οι διαδικασίες τυποποίησης δεν επηρεάζουν την είσοδο στην αγορά και την καινοτομία Το ΕΣΠ είναι το όργανο λήψης αποφάσεων και συντονισμού του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα σε θέματα πληρωμών. Η Επιτροπή είχε εκφράσει ανησυχίες ότι μέσω του έργου του σχετικά με τα πρότυπα για τις ηλεκτρονικές πληρωμές, και ιδίως το πλαίσιο ηλεκτρονικών πληρωμών, το ΕΣΠ μπορούσε να αποκλείσει μη συνδεδεμένους με τράπεζα παρόχους υπηρεσιών διαδικτύου από την αγορά ηλεκτρονικών πληρωμών. Οι πληρωμές μέσω διαδικτύου είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. Κατά τη διάρκεια της έρευνας το ΕΣΠ ανακοίνωσε την απόφασή του να μην προχωρήσει με την ανάπτυξη του πλαισίου ηλεκτρονικών πληρωμών και τυχόν άλλων πρωτοβουλιών τυποποίησης που θα είχαν το ίδιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα. Ως εκ τούτου, η καταγγέλλουσα στην υπόθεση αυτή, η Sofort AG, απέσυρε την καταγγελία της. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή αποφάσισε την περάτωση της έρευνάς της. Η αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών[27] επιτρέπει ρητώς σε μη τραπεζικούς παράγοντες να αναπτύσσουν ανταγωνιστική με τις τράπεζες δραστηριότητα στον τομέα των πληρωμών μέσω διαδικτύου και των πληρωμών με κάρτα. Στην προκειμένη περίπτωση, οι κανονιστικές διατάξεις συμπληρώνουν αποτελεσματικά την επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Άλλο παράδειγμα συνέργειας μεταξύ εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης και εκ των υστέρων επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού είναι η πρόταση κανονισμού σχετικά με τις διατραπεζικές προμήθειες για πληρωμές με τη χρήση καρτών,[28] η οποία λαμβάνει υπόψη διαδικασίες δύο δεκαετιών για παραβιάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού στις οποίες εμπλέκονταν εταιρείες καρτών. Οι διατραπεζικές προμήθειες έχουν συχνά αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου από τις αρχές ανταγωνισμού και τις ρυθμιστικές αρχές. Η Επιτροπή έχει εκδώσει πολλές αποφάσεις δυνάμει των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης MasterCard του Δεκεμβρίου του 2007.[29] Έχουν διεξαχθεί επίσης αρκετές εθνικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων στην Πολωνία, την Ουγγαρία, την Ιταλία, τη Λετονία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και τη Γαλλία. Εντούτοις, η ευρωπαϊκή αγορά πληρωμών με χρήση καρτών παραμένει μάλλον κατακερματισμένη και οι διατραπεζικές προμήθειες παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα αυτό, η Επιτροπή πρότεινε την έκδοση του κανονισμού για τις διατραπεζικές προμήθειες. Στόχος της πρότασης είναι η ανάπτυξη μιας πανευρωπαϊκής αγοράς για τις πληρωμές, η οποία θα επιτρέψει στους καταναλωτές, στους εμπόρους λιανικής και σε άλλες επιχειρήσεις να απολαμβάνουν πλήρως τα οφέλη της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο, σύμφωνα με το ψηφιακό θεματολόγιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η απαγόρευση που προβλέπεται στην αναθεωρημένη οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών σχετικά με την είσπραξη πρόσθετων χρεώσεων σε πληρωμές με κάρτα για τις κάρτες που ρυθμίζονται από το καθεστώς διατραπεζικών προμηθειών συμπληρώνει τις διατάξεις της οδηγίας για τα δικαιώματα των καταναλωτών,[30] η οποία θα αρχίσει να εφαρμόζεται σε ολόκληρη την ΕΕ από τις 13 Ιουνίου 2014. Οι νέοι κανόνες δεν θα επιτρέπουν στους εμπόρους να επιβάλλουν πρόσθετες χρεώσεις πληρωμών για οποιοδήποτε μέσο πληρωμής οι οποίες υπερβαίνουν το κόστος που προκύπτει για τον έμπορο από τη χρήση του εν λόγω μέσου. 5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ: Ο ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΥ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ «ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΕΥΡΩΠΗ» Η ενέργεια είναι ένας από τους τομείς στους οποίους η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς θα αποφέρει τα μεγαλύτερα οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της Ευρώπης. Ωστόσο, για να έχουν αντίκτυπο στην πράξη οι προσπάθειες μεταρρύθμισης που αποσκοπούν στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της τρίτης δέσμης μέτρων για την ενέργεια που δρομολογήθηκε το 2007[31], απαιτείται περισσότερος χρόνος από ό,τι αναμενόταν. Τρεις βασικές προκλήσεις που εντοπίστηκαν το 2013 είναι η αυξανόμενη εξάρτηση της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας, οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας και η έλλειψη επενδύσεων.[32] Η ανανεώσιμη ενέργεια θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στη μετάβαση προς ένα ανταγωνιστικό, ασφαλές και βιώσιμο ενεργειακό σύστημα. Οι ενεργειακές αγορές διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην οικονομία της Ευρώπης. Η ενέργεια αποτελεί βασική εισροή για τη βιομηχανία και άπτεται σχεδόν κάθε πτυχής της καθημερινής ζωής των καταναλωτών. Το κόστος της ενέργειας έχει σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομική δραστηριότητα. Η τιμή της ενέργειας αποτελεί μείζονα πηγή ανησυχίας ως προς την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, και απειλεί το δεκαετές προβάδισμα της Ευρώπης όσον αφορά την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Υπάρχει, ωστόσο, ευρεία συναίνεση ως προς το τι απαιτείται για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων: να αποκτήσει η ΕΕ ένα κοινό πλαίσιο για την ενέργεια, επενδύσεις σε υποδομές, αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, καθώς και ενθάρρυνση περισσότερο αποδοτικών και καλύτερα ενσωματωμένων στην αγορά ενισχύσεων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ο ανταγωνισμός αποτελεί μέρος του συνδυασμού πολιτικών με τον οποίο μπορούν να αντιμετωπιστούν οι εν λόγω προκλήσεις. Η νομοθεσία της ΕΕ για την ενέργεια έχει συμβάλει στη διάλυση νόμιμων μονοπωλίων, την εναρμόνιση των κανόνων, ενώ επίσης έχει θεσπίσει μέτρα για τη στήριξη της ολοκλήρωσης και της ελευθέρωσης της αγοράς. Η πολιτική ανταγωνισμού, από την πλευρά της, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι εταιρείες δεν διατηρούν ούτε θέτουν εκ νέου φραγμούς στον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, τόσο η επιβολή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού όσο και η κανονιστική ρύθμιση και τα μέτρα ελευθέρωσης συμβάλλουν στους τρεις πυλώνες της πολιτικής της ΕΕ για την ενέργεια: βιωσιμότητα, ανταγωνιστικότητα και ασφάλεια του εφοδιασμού. Ωστόσο, σε ορισμένα κράτη μέλη ο ανταγωνισμός στις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού παραμένει περιορισμένος όχι μόνον εξαιτίας της βραδείας εφαρμογής της νομοθεσίας, αλλά και λόγω της φύσης των συγκεκριμένων τομέων που χαρακτηρίζονται από υψηλό επίπεδο αρχικών επενδύσεων και περιορισμένη ικανότητα υλικών υποδομών. Παρότι οι ενεργειακές αγορές της ΕΕ διατηρούν σε μεγάλο βαθμό έναν εθνικό ή περιφερειακό χαρακτήρα, η ολοκλήρωσή τους έχει αυξηθεί. Η περαιτέρω ολοκλήρωση θα μπορούσε να μετριάσει τις διακυμάνσεις των τιμών και να βελτιώσει τη συνολική αποδοτικότητα και τον ανταγωνισμό. Υπό αυτήν την έννοια, η σθεναρή επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας στηρίζει την αποτελεσματικότητα της εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης και η κρατική παρέμβαση περιορίζει τον αντίκτυπο στις τιμές της ενέργειας. Από την 1η Ιανουαρίου εφαρμόζονται οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου (ΣΕΔΕ). Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαλλάσσουν τις ενεργοβόρες βιομηχανίες από το έμμεσο κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που περιλαμβάνεται στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, και αντιμετωπίζει τον κίνδυνο μετεγκατάστασης σε χώρες εκτός της ΕΕ όπου η περιβαλλοντική νομοθεσία είναι λιγότερο αυστηρή.[33] Το 2013 η Επιτροπή ενέκρινε τέτοια καθεστώτα σε πέντε κράτη μέλη: Βέλγιο, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Ισπανία και Ηνωμένο Βασίλειο.[34] Από την άλλη πλευρά, τα σχέδια των γερμανικών αρχών για τη χορήγηση στήριξης σε ορισμένους παραγωγούς μη σιδηρούχων μετάλλων χαρακτηρίστηκαν ασυμβίβαστα, καθώς θα συνεπάγονταν σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού εις βάρος των παραγωγών σε άλλα κράτη μέλη.[35] Προώθηση ανοικτών και ανταγωνιστικών ενεργειακών αγορών με την εξασφάλιση πρόσβασης χωρίς διακρίσεις και ισότιμων όρων ανταγωνισμού Το 2013 τα μέτρα επιβολής της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας συνέβαλαν, ή θα συμβάλουν στο μέλλον, στη μείωση των τιμών της ενέργειας μέσω της καταπολέμησης των καταχρηστικών συμπεριφορών ή των αθέμιτων συμπράξεων που οδηγούν σε κατακερματισμό των αγορών και μη αποδοτική κατανομή των ενεργειακών πόρων. Στις υποθέσεις που επί του παρόντος τελούν υπό διερεύνηση από την Επιτροπή εξετάζεται η συμπεριφορά των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στους τομείς του αργού πετρελαίου, των προϊόντων διύλισης πετρελαίου και των βιοκαυσίμων·[36] της Gazprom, σε σχέση με την προμήθεια φυσικού αερίου στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη·[37] της BEH, σε σχέση με την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βουλγαρία·[38] και των χρηματιστηρίων ηλεκτρικής ενέργειας.[39] Τον Απρίλιο η Επιτροπή αποδέχθηκε τις δεσμεύσεις τις οποίες ανέλαβε η ČEZ, η οποία αποτελεί τον κατεστημένο τσεχικό φορέα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, και εξέδωσε απόφαση που τις καθιστά νομικά δεσμευτικές.[40] Ύστερα από αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις το 2009, κινήθηκε διεξοδική έρευνα για τον τσεχικό τομέα ηλεκτρικής ενέργειας τον Ιούνιο του 2011. Μετά την ανάληψη δεσμεύσεων εκ μέρους της ČEZ προκειμένου να αρθούν οι ανησυχίες της Επιτροπής, διεξήχθη έρευνα για την κατάσταση της αγοράς τον Ιούλιο του 2012 και το αποτέλεσμά της κρίθηκε ικανοποιητικό. Η ČEZ θα εκποιήσει από 800 έως 1.000 MW περίπου της δυναμικότητας ηλεκτροπαραγωγής της. Αυτή η εκποίηση θα παράσχει την ευκαιρία σε νέο παράγοντα να εισέλθει στην τσεχική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και να ανταγωνιστεί τον κατεστημένο πάροχο. Η Επιτροπή κίνησε ακόμη επίσημη διαδικασία κατά του ρουμανικού χρηματιστηρίου ηλεκτρικής ενέργειας OPCOM,[41] το οποίο, μαζί με τη μητρική εταιρεία CNTEE Transelectrica, έλαβε κοινοποίηση αιτιάσεων τον Μάιο. Σε προκαταρκτικό στάδιο η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η OPCOM, η οποία συνιστά φορέα εκμετάλλευσης του μοναδικού χρηματιστηρίου ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρουμανία, εφαρμόζει διακρίσεις σε βάρος επιχειρήσεων με βάση τον τόπο εγκατάστασής τους. Τα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παροχή πληροφόρησης για τις τιμές: οι περιοριστικές επιχειρηματικές πρακτικές, μέσω της αύξησης του κόστους που αντιμετωπίζουν οι ξένοι έμποροι για να δραστηριοποιηθούν, περιορίζουν τη ρευστότητα και την αποδοτικότητα των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Η πρόσβαση στις αγορές ενέργειας είναι καίριας σημασίας για την επίτευξη διαφανών και αξιόπιστων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στις αγορές χονδρικής και λιανικής. Όσον αφορά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή κίνησε διεξοδική έρευνα σχετικά με τις συμβάσεις παραχώρησης υδάτινων πόρων στην Electricidade de Portugal (EDP) για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ούτως ώστε να εξακριβώσει αν το τίμημα που κατέβαλε το 2007 η EDP, η οποία αποτελεί τον κατεστημένο πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας της Πορτογαλίας, για την παράταση του δικαιώματός της να χρησιμοποιεί δημόσιους υδάτινους πόρους για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας συμμορφωνόταν με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις.[42] Η Επιτροπή κίνησε επίσης έρευνες σχετικά με τους κανόνες και τις πρακτικές που διέπουν τη σύναψη ή παράταση παρόμοιων συμβάσεων παραχώρησης και σε άλλα κράτη μέλη. 6. Επιβολη της ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΠΕΡΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Η ψηφιακή επανάσταση έχει διεισδύσει σχεδόν σε όλους τους τομείς της οικονομίας, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο ζουν και δραστηριοποιούνται οι άνθρωποι και οι επιχειρήσεις, προσφέροντας μεγάλη ποικιλία ψηφιακών προϊόντων και υπηρεσιών και παρέχοντας στους άλλους τομείς σημαντικές εισροές, δυνατότητες εξοικονόμηση, καινοτόμο πληροφόρηση και διαύλους διανομής. Οι ψηφιακοί τομείς αποτελούν μείζονες κινητήριους μοχλούς της δημιουργικότητας και της καινοτομίας, προωθώντας την ανταγωνιστικότητα σε όλο το φάσμα της οικονομίας. Αν και είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξευρεθούν αξιόπιστες μέθοδοι μέτρησης για τον προσδιορισμό του μεγέθους της ψηφιακής οικονομίας, η συνεισφορά της στην αύξηση του ΑΕΠ τα τελευταία έτη καθίσταται ολοένα σημαντικότερη. Έχοντας υπόψη το γεγονός αυτό, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2010 την εμβληματική πρωτοβουλία της με τίτλο «Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη»,[43] η οποία αναθεωρήθηκε με μια επικαιροποιημένη δέσμη προτεραιοτήτων τον Δεκέμβριο του 2012. Παρότι οι βασικές αρχές και στόχοι της πολιτικής ανταγωνισμού διαπνέουν όλους τους τομείς, ορισμένα χαρακτηριστικά τους αφορούν ειδικά την ψηφιακή οικονομία. Ένα από αυτά είναι η ταχύτερη διαδικασία μεταπήδησης πελατών μεταξύ επιχειρήσεων. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των ψηφιακών αγορών είναι ο ταχύς ρυθμός της τεχνολογικής εξέλιξης, που συνεπάγεται τη συνεχή άφιξη νέων συσκευών και άυλων αγαθών, όπως υπηρεσίες, εφαρμογές και οικοσυστήματα στην αγορά. Τέλος, τα επιχειρηματικά μοντέλα και οι πηγές εσόδων μεταβάλλονται ταχύτερα στις ψηφιακές αγορές από ό,τι αλλού. Συνδυασμός εργαλείων της πολιτικής ανταγωνισμού για την αντιμετώπιση των προκλήσεων των ταχέως εξελισσόμενων αγορών Στις ταχέως εξελισσόμενες αγορές όπως οι ΤΠΕ και οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες, η από κοινού εφαρμογή της εκ των προτέρων κανονιστικής ρύθμισης και της εκ των υστέρων επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του τομέα και για να βοηθηθεί ο τομέας ώστε να αξιοποιήσει πλήρως το αναπτυξιακό δυναμικό του. Ο αποτελεσματικός έλεγχος της συμπεριφοράς των εταιρειών που κατέχουν δεσπόζουσα θέση, καθώς και η ταχεία αντίδραση σε περιπτώσεις κατάχρησης, είναι ιδιαιτέρως σημαντικά στοιχεία, διότι οι παράνομες πρακτικές μπορούν να προκαλέσουν την πρόωρη έξοδο μικρών και καινοτόμων ανταγωνιστών από την αγορά. Η διευκόλυνση της διάδοσης διανοητικής ιδιοκτησίας και γνώσης είναι επίσης σημαντικό στοιχείο στους ψηφιακούς τομείς. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή αναθεωρεί το πλαίσιο αντιμονοπωλιακής πολιτικής της για τις συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας. Οι συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας που ενισχύουν την αποδοτικότητα μεταξύ ανταγωνιστών ή μη ανταγωνιστών προάγουν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα. Η διάδοση της τεχνολογίας μπορεί να ευνοήσει τον ανταγωνισμό και να αυξήσει την παρεπόμενη καινοτομία. Στο διάστημα από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο διεξήχθη δημόσια διαβούλευση σχετικά με την αναθεώρηση των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για τις συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας, με στόχο την έγκριση των τελικών κειμένων την άνοιξη του 2014. Εφαρμογή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας στην ταχέως εξελισσόμενη ψηφιακή αγορά: η υπόθεση Google Η Επιτροπή είχε εκφράσει ανησυχίες ότι η Google ενδέχεται να κάνει κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της στις αγορές όσον αφορά την αναζήτηση στο διαδίκτυο, την επιγραμμική διαφήμιση σε μηχανές αναζήτησης και τη σχετική διαμεσολάβηση στον ΕΟΧ. Η Επιτροπή θεώρησε ότι αυτές οι πρακτικές θα μπορούσαν να βλάψουν τους καταναλωτές περιορίζοντας τις επιλογές και την καινοτομία στους τομείς των εξειδικευμένων υπηρεσιών αναζήτησης και της επιγραμμικής διαφήμισης σε μηχανές αναζήτησης. Προκειμένου να άρει τις ανησυχίες της Επιτροπής για την άσκηση του ανταγωνισμού, η Google υπέβαλε μια πρώτη σειρά δεσμεύσεων τον Απρίλιο και μια αναθεωρημένη σειρά δεσμεύσεων τον Οκτώβριο. Η Επιτροπή ζήτησε στοιχεία σχετικά με τις αναθεωρημένες δεσμεύσεις της Google μέσω επίσημων αιτημάτων παροχής πληροφοριών. Βάσει των στοιχείων που έλαβε, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αναθεωρημένες δεσμεύσεις εξακολουθούσαν να μην αντιμετωπίζουν επαρκώς τις ανησυχίες που είχε διατυπώσει η Επιτροπή στην προκαταρκτική της αξιολόγηση. Η Επιτροπή ενημέρωσε την Google ότι εάν επιθυμεί να υποβάλει περαιτέρω αναθεωρημένη σειρά δεσμεύσεων που να αντιμετωπίζουν επαρκώς τις ανησυχίες της Επιτροπής, έχει πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα για να το πράξει, μετά την παρέλευση του οποίου η Επιτροπή θα επιστρέψει στη διαδικασία δυνάμει του άρθρου 7 του κανονισμού 1/2003. Προώθηση της συνδεσιμότητας και αντιμετώπιση του κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς στον τομέα των τηλεπικοινωνιών Η απουσία μιας πραγματικής ενιαίας αγοράς για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες παρεμποδίζει την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών προσβάσιμων σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά, γεγονός που αποβαίνει εις βάρος των ευρωπαίων καταναλωτών. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες θα απέφερε σημαντικά οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της Ευρώπης. Στις 11 Σεπτεμβρίου η Επιτροπή εξέδωσε δέσμη νομοθετικών προτάσεων με θέμα «Συνδεδεμένη ήπειρος: ανάπτυξη μιας ενιαίας αγοράς τηλεπικοινωνιών». Η εν λόγω δέσμη περιλαμβάνει μια ανακοίνωση για την ενιαία αγορά τηλεπικοινωνιών, μια πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση μέτρων σχετικά με την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρονικών επικοινωνιών καθώς και μέτρων για την επίτευξη μιας συνδεδεμένης ηπείρου· περιλαμβάνει επίσης σύσταση της Επιτροπής σχετικά με συνεκτικές υποχρεώσεις αμεροληψίας και μεθόδους υπολογισμού του κόστους για την προαγωγή του ανταγωνισμού και τη βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος στην ευρυζωνικότητα. [44] Το 2013 η επιβολή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού υπήρξε αρκετά ενεργητική στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, καθώς δεν επέτρεψε στους κατεστημένους φορείς να προστατεύσουν τις επιχειρήσεις τους με τη χρήση παράνομων πρακτικών, ενώ επίσης διασφάλισε ότι οι συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων δεν θα έχουν ως αποτέλεσμα αύξηση των τιμών, μείωση της ποιότητας και χαμηλότερα επίπεδα καινοτομίας. Βάσει του κανονισμού για τις συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων, η Επιτροπή βρίσκεται σε διαδικασία εξέτασης ορισμένων μεγάλων συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων δύο προτεινόμενων πράξεων για την ενοποίηση φορέων εκμετάλλευσης δικτύων κινητών επικοινωνιών στην Ιρλανδία και τη Γερμανία αντίστοιχα. Την 1η Οκτωβρίου η Hutchison 3G UK κοινοποίησε στην Επιτροπή την πρόθεσή της να αποκτήσει αποκλειστικό έλεγχο της Telefónica Ireland και στις 6 Νοεμβρίου η Επιτροπή κίνησε διεξοδική έρευνα σχετικά με την εν λόγω συγκέντρωση.[45] Παρομοίως, στις 31 Οκτωβρίου η Telefónica Deutschland κοινοποίησε στην Επιτροπή την πρόθεσή της να αποκτήσει αποκλειστικό έλεγχο της δραστηριότητας της KPN στον τομέα των κινητών επικοινωνιών στη Γερμανία, γνωστής ως E Plus, και στις 20 Δεκεμβρίου η Επιτροπή κίνησε διεξοδική έρευνα σχετικά με την εν λόγω πράξη.[46] Καθώς αμφότερες οι πράξεις αυτές θα έχουν ως αποτέλεσμα την ύπαρξη λιγότερων παραγόντων στις αγορές χονδρικής και λιανικής, οι οποίες ήδη χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, θα πρέπει να εξεταστούν διεξοδικά εντός του 2014. Η Επιτροπή ανέλυσε επίσης και επέτρεψε χωρίς προϋποθέσεις στο πρώτο στάδιο την εξαγορά της Virgin Media –του μεγαλύτερου φορέα εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης στο Ηνωμένο Βασίλειο– από τη Liberty Global, αξίας 23,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ,[47] και την εξαγορά της Kabel Deutschland, του μεγαλύτερου φορέα εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης στη Γερμανία, από τη Vodafone, αξίας 8 δισεκατομμυρίων ευρώ.[48] Όσον αφορά τις παραβιάσεις της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, στις 23 Ιανουαρίου η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο ύψους 66 894 000 ευρώ στην Telefónica και πρόστιμο ύψους 12 290 000 ευρώ στην Portugal Telecom, λόγω της συμφωνίας τους να μην ανταγωνίζονται η μία την άλλη στις αγορές τηλεπικοινωνιών της Ιβηρικής.[49] Η συμφωνία, διατηρώντας την υφιστάμενη κατάσταση στην Ισπανία και την Πορτογαλία, συνέβαλε στη διατήρηση του κατακερματισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών της ΕΕ. Οι συμφωνίες μη άσκησης ανταγωνισμού είναι μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις των κανόνων της ΕΕ περί ανταγωνισμού, καθώς δυνητικά οδηγούν σε αύξηση των τιμών και περιορισμό των επιλογών των καταναλωτών. Η συγκεκριμένη απόφαση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αφορά συμφωνία για την κατανομή των αγορών σε διασυνοριακό επίπεδο. Εξάλειψη των εμποδίων για την καινοτομία στην οικονομία της γνώσης Το 2013 η Επιτροπή υπήρξε δραστήρια όσον αφορά τα ενιαία διπλώματα ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας. Πρόκειται για διπλώματα ευρεσιτεχνίας που προστατεύουν μια τεχνολογία η οποία είναι ουσιώδους σημασίας για την εφαρμογή ενός βιομηχανικού προτύπου που έχει αναπτυχθεί από έναν οργανισμό καθορισμού προτύπων. Είναι δε τεχνικώς ανέφικτη η δημιουργία ενός προϊόντος που να συμμορφώνεται με το πρότυπο χωρίς τη χρήση της τεχνολογίας που καλύπτεται από τα ενιαία διπλώματα ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας. Τον Μάιο η Επιτροπή απέστειλε κοινοποίηση αιτιάσεων στη Motorola Mobility σχετικά με πιθανή κατάχρηση των ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας για κινητά τηλέφωνα.[50] Η αίτηση για λήψη ασφαλιστικών μέτρων ενώπιον εθνικού δικαστηρίου αποτελεί γενικά εύλογο τρόπο αναζήτησης έννομης προστασίας για έναν κάτοχο ενιαίου διπλώματος ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας σε υποθέσεις παραβάσεων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ωστόσο, όταν ένα επιτυχημένο πρότυπο περιλαμβάνει τεχνολογίες που καλύπτονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η πρόσβαση στα αντίστοιχα ενιαία διπλώματα ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας συνιστά προαπαιτούμενο για κάθε εταιρεία προκειμένου να προβεί σε πωλήσεις προϊόντων που συμμορφώνονται με το εν λόγω πρότυπο στην αγορά. Η Επιτροπή ως εκ τούτου συνήγαγε το προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι η αίτηση για λήψη ασφαλιστικών μέτρων ενδέχεται να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, όταν πρόκειται για ενιαία διπλώματα ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας και ο υποψήφιος κάτοχος της άδειας είναι πρόθυμος να λάβει άδεια με δίκαιους, εύλογους και χωρίς διακρίσεις όρους (Fair, Reasonable and Non-Discriminatory-FRAND). Σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κάτοχοι ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας δεν θα πρέπει να έχουν δυνατότητα προσφυγής σε ασφαλιστικά μέτρα, τα οποία συνεπάγονται εν γένει την απαγόρευση της πώλησης του προϊόντος που παραβιάζει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Οι κάτοχοι ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας διατηρούν το δικαίωμα αίτησης για λήψη ασφαλιστικών μέτρων όταν ο υποψήφιος κάτοχος της άδειας αρνείται να λάβει άδειες με όρους που έχουν χαρακτηριστεί FRAND. Οι προσπάθειες στον τομέα των ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας αφορούσαν επίσης τη Samsung.[51] Τον Σεπτέμβριο η Samsung πρότεινε την ανάληψη δεσμεύσεων για την αντιμετώπιση των ανησυχιών περί ανταγωνισμού που είχε διατυπώσει η Επιτροπή στην κοινοποίηση αιτιάσεων που της είχε αποστείλει τον Δεκέμβριο του 2012. Στο πλαίσιο των προτεινόμενων δεσμεύσεων, η Samsung προτίθεται, για διάστημα πέντε ετών, να μην υποβάλει αίτηση για λήψη ασφαλιστικών μέτρων βάσει οποιουδήποτε εκ των ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας, παρόντων και μελλοντικών, τα οποία κατέχει και τα οποία αφορούν τεχνολογίες που εφαρμόζονται σε έξυπνα τηλέφωνα και «ταμπλέτες» κατά οποιασδήποτε εταιρείας συμφωνήσει να συμμορφωθεί με συγκεκριμένη διαδικασία για τον καθορισμό κατάλληλων τελών για δικαιώματα εκμετάλλευσης υπό όρους FRAND είτε από δικαστήριο είτε από διαιτητική αρχή. 7. ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ της ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ της ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των οικονομιών σε όλο τον κόσμο συνιστά μη αναστρέψιμη τάση: οι άμεσες ξένες επενδύσεις είχαν αυξηθεί σε ποσοστό άνω του 30% του παγκόσμιου ΑΕγχΠ πριν από την κρίση, ενώ το παγκόσμιο εμπόριο αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 5,3% ανά έτος την τελευταία εικοσαετία. Αναδύθηκαν νέοι οικονομικοί γίγαντες ενώ οι μείζονες παράγοντες στο παγκόσμιο περιβάλλον πραγματοποίησαν σημαντικές επενδύσεις ο ένας στην οικονομία του άλλου. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας απαιτεί στενότερη συνεργασία μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η διεθνής συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών ανταγωνισμού συμβάλλει στην αποτελεσματική διαχείριση των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης και προάγει τη σύγκλιση των αρχών και των πρακτικών της πολιτικής ανταγωνισμού που εφαρμόζονται ανά τον κόσμο. Είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η συνεργασία μεταξύ διαφόρων αρχών και η συνέπεια των αποτελεσμάτων των δραστηριοτήτων τους όσον αφορά την επιβολή του νόμου. Η Επιτροπή συνέχισε να συμμετέχει σε πολυμερείς και διμερείς διαλόγους πολιτικής με τις αρχές άλλων επικρατειών, όπως την είχε ενθαρρύνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προκειμένου να προαγάγει τη σύγκλιση τόσο των ουσιαστικών όσο και των διαδικαστικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Η Επιτροπή συνέχισε επίσης να συνεργάζεται στενά με πολλές υπηρεσίες ανταγωνισμού σε σχέση με καθημερινές δραστηριότητες επιβολής του νόμου. Διμερής και πολυμερής συνεργασία για αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού Στις 8 Ιουλίου η ΕΕ δρομολόγησε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για τη σύναψη διατλαντικής συμφωνίας συνεργασίας στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων (TTIP), και στις 25 Μαρτίου δρομολόγησε διαπραγματεύσεις με την Ιαπωνία για τη σύναψη συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών. Αμφότερες οι διαδικασίες διαπραγμάτευσης περιλαμβάνουν διατάξεις που αφορούν τον ανταγωνισμό, τις οποίες η Επιτροπή παρακολουθεί προσεκτικά. Όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις με φορείς επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού εκτός ΕΕ, το 2013 η Επιτροπή επικέντρωσε τις προσπάθειές της κυρίως στους βασικούς εμπορικούς εταίρους της ΕΕ – τόσο τους παραδοσιακούς εμπορικούς εταίρους όσο και μείζονες αναδυόμενες οικονομίες. Στο πλαίσιο αυτό, το 2013 διεξήχθησαν διάλογοι υψηλού επιπέδου με εκπροσώπους ορισμένων υπηρεσιών ανταγωνισμού με τις οποίες η ΕΕ έχει συνάψει συμφωνία συνεργασίας ή μνημόνιο συνεννόησης. Στο περιθώριο της διάσκεψης των χωρών ΒΡΙΚ στις 22 Νοεμβρίου στο Δελχί, η ΓΔ Ανταγωνισμού υπέγραψε μνημόνιο συμφωνίας για συνεργασία στον τομέα του δικαίου περί ανταγωνισμού με την επιτροπή ανταγωνισμού της Ινδίας. Στις 17 Μαΐου υπεγράφη η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Ελβετίας. Ένα καινοτόμο χαρακτηριστικό της τελευταίας αυτής συμφωνίας, και ο λόγος για τον οποίον αποκαλείται συμφωνία δεύτερης γενιάς, είναι ότι θα παράσχει τη δυνατότητα στις υπηρεσίες ανταγωνισμού αμφοτέρων των μερών να ανταλλάσσουν πληροφορίες που έχουν λάβει στο πλαίσιο των αντίστοιχων ερευνών τους. Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ μόλις εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το ελβετικό κοινοβούλιο. Οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη μιας παρόμοιας συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και του Καναδά σημειώνουν ικανοποιητική πρόοδο. Επιπλέον, η Επιτροπή συνέχισε να συμμετέχει σε δραστηριότητες τεχνικής συνεργασίας με άλλες αρχές ανταγωνισμού εκτός ΕΕ, ιδίως αυτές της Κίνας και της Ινδίας. Η Επιτροπή συνέχισε να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή των διατάξεων των παραρτημάτων σχετικά με τους τομείς της χαλυβουργίας και της ναυπηγικής που περιλαμβάνονται στην πράξη προσχώρησης της Κροατίας[52] – και την 1η Ιουλίου η Κροατία προσχώρησε στην ΕΕ. Όσον αφορά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με υποψήφιες χώρες, το 2013 σημειώθηκε σημαντική πρόοδος με τον έλεγχο της νομοθεσίας του Μαυροβουνίου και τον καθορισμό αρχικών κριτηρίων αναφοράς για τις διαπραγματεύσεις επί του κεφαλαίου για τον ανταγωνισμό. Η Επιτροπή συνέχισε επίσης να συμμετέχει ενεργά σε διεθνή φόρουμ με αντικείμενο τον ανταγωνισμό, όπως η Επιτροπή Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ, το Διεθνές Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΔΔΑ) και η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD). Το 2013 συνέχισε να συμπροεδρεύει της ομάδας εργασίας για τις συγκεντρώσεις του Διεθνούς Δικτύου Ανταγωνισμού και μίας εκ των υποομάδων της ομάδας εργασίας για τις συμπράξεις. Το 2013 η Επιτροπή υπήρξε επίσης επικεφαλής έργου (μαζί με την ομοσπονδιακή επιτροπή εμπορίου των ΗΠΑ) για τα έργα της συντονιστικής ομάδας του ΔΔΑ σχετικά με τις διαδικασίες έρευνας στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων επιβολής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού. 8. ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΑ ΑΛΛΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Διαρθρωμένος διάλογος με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Η ΓΔ Ανταγωνισμού διεξάγει συνεχή διαρθρωμένο διάλογο σε θέματα ανταγωνισμού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και ιδίως με την Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής (ECON) του Κοινοβουλίου. Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, κ. Almunia, επισκέφθηκε την Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής δύο φορές το 2013 στο πλαίσιο του διαρθρωμένου διαλόγου: στις 28 Μαΐου για την παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 2012, και στις 26 Νοεμβρίου για ενημέρωση σχετικά με βασικές αποφάσεις και εξελίξεις πολιτικής που σημειώθηκαν το 2013, και εν όψει των αποτελεσμάτων των εργασιών του Κοινοβουλίου στον τομέα του ανταγωνισμού το 2014. Ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής παρέστη επίσης στην Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης στις 30 Μαΐου προκειμένου να μιλήσει για τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, που ήταν τότε υπό εξέταση στην εν λόγω επιτροπή. Το 2013 εκδόθηκαν δύο ψηφίσματα σχετικά με τις ετήσιες εκθέσεις επί της πολιτικής ανταγωνισμού. Τον Ιούνιο το Κοινοβούλιο εξέδωσε το ψήφισμά του βάσει της έκθεσης του κ. Sanchez Presedo, που κάλυπτε την ετήσια έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 2011. Η ετήσια έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 2012 απεστάλη στην Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής στις 14 Μαΐου, ώστε οι βουλευτές του ΕΚ να έχουν τη δυνατότητα να προετοιμαστούν για τον διάλογο με τον Επίτροπο. Το ψήφισμα βάσει της έκθεσης του κ. Tremosa i Balcells εκδόθηκε στις 10 Δεκεμβρίου. Τα τελευταία έτη το Κοινοβούλιο έχει διατυπώσει ανησυχίες σχετικά με το θέμα των προστίμων για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού: η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την επιβολή προστίμων παρέχουν επαρκή ασφάλεια δικαίου για τις εταιρείες, καθώς και ευελιξία για την Επιτροπή σε περίπτωση που απαιτηθεί τροποποίηση·υπέρ της δομής αυτής έχουν ταχθεί σε πολλές περιπτώσεις τα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Διαρθρωμένος διάλογος με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις Το Συμβούλιο προέβη σε επίσημη διαβούλευση με το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της διαδικασίας έκδοσης του εξουσιοδοτικού και του διαδικαστικού κανονισμού, που συνιστούν ακρογωνιαίους λίθους του εκσυγχρονισμού των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ο οποίος αποτέλεσε προτεραιότητα της ΓΔ Ανταγωνισμού καθ’ όλη τη διάρκεια του 2013. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε τους δύο κανονισμούς τον Ιούλιο, κατόπιν διεξοδικής επεξεργασίας των αντίστοιχων προτάσεων. Εκτός από την Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, γνωμοδότηση σχετικά με τον εξουσιοδοτικό κανονισμό εξέδωσε και η Επιτροπή Μεταφορών και Τουρισμού (TRAN). Τα βασικά μηνύματα που διατύπωσε το Κοινοβούλιο, καθώς και ο επίσημος ρόλος του στη νομοθετική διαδικασία, ελήφθησαν υπόψη από την Επιτροπή στο πλαίσιο της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών για τον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Όπως ενημέρωσε τους βουλευτές του ΕΚ ο Αντιπρόεδρος, κ. Almunia, στο πλαίσιο του διαρθρωμένου διαλόγου της 26ης Νοεμβρίου, η διαδικασία εκσυγχρονισμού των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις θα ολοκληρωθεί το 2014 με την έκδοση των υπόλοιπων κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις. Τόσο παράλληλα όσο και μετά την έκδοση του εξουσιοδοτικού και του διαδικαστικού κανονισμού τον Ιούλιο, το έργο της αναθεώρησης και της επικαιροποίησης του σχεδίου της νομοθεσίας για τις κρατικές ενισχύσεις συνεχίστηκε. Υπήρξε και τρίτη δημόσια διαβούλευση σχετικά με το σχέδιο ανακοίνωσης για τον κινηματογράφο στις 6 Μαΐου, την οποία ακολούθησε το τελικό κείμενο της ανακοίνωσης στις 14 Νοεμβρίου. Η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής ενημερώθηκε για την εν λόγω πρωτοβουλία, καθώς και για τη δρομολόγηση της δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (κατευθυντήριες γραμμές για τις αεροπορικές μεταφορές) στις 3 Ιουλίου, της διαβούλευσης για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στις 17 Ιουλίου, της δημόσιας διαβούλευσης για τον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία στις 29 Ιουλίου, και για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης στις 14 Νοεμβρίου. Στις 16 Μαΐου απεστάλη στην Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής ενημερωτικό έγγραφο σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Αυτός ήταν ακόμη ένας τομέας για τον οποίο το προσωπικό της ΓΔ Ανταγωνισμού ενημέρωσε τους βουλευτές και το προσωπικό του Κοινοβουλίου. Η Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης (REGI) υπέβαλε προφορική ερώτηση με συζήτηση σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, στο πλαίσιο παράλληλων συζητήσεων σχετικά με τους νέους χάρτες ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα και την επόμενη περίοδο προγραμματισμού για τα διαρθρωτικά ταμεία. Αγωγές αποζημίωσης[53] Ο Αντιπρόεδρος, κ. Almunia, επέλεξε πρώτα να παρουσιάσει την πρόταση της Επιτροπής για τις αγωγές αποζημίωσης στους βουλευτές της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του ΕΚ σε ανοικτή συνεδρίαση των συντονιστών που διεξήχθη στο Στρασβούργο στις 11 Ιουνίου, αμέσως μετά την έκδοσή της από το σώμα των Επιτρόπων. Η Επιτροπή εξέδωσε την πρόταση βάσει αμφότερων των άρθρων 103 και 114 της ΣΛΕΕ, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη διαβίβαση της πρότασης από την Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο δυνάμει της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Το προσωπικό των υπηρεσιών της Επιτροπής παρέστη σε σεμινάριο υπό μορφή εργαστηρίου σχετικά με την πρόταση που διοργανώθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου από τον εισηγητή της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, και η πρώτη ανταλλαγή απόψεων πραγματοποιήθηκε στις 17 Οκτωβρίου για την παροχή απαντήσεων σε ερωτήσεις. Συμφωνία με την Ελβετία Η πρώτη ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από τις υπηρεσίες της ΓΔ Ανταγωνισμού σχετικά με τις διαπραγματεύσεις με την ελβετική αρχή ανταγωνισμού για μια συμφωνία δεύτερης γενιάς πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2010. Τον Ιούνιο του 2013 το Συμβούλιο υπέβαλε επίσημο αίτημα στο Κοινοβούλιο ζητώντας τη συναίνεσή του στη συμφωνία. Η ΓΔ Ανταγωνισμού συνεργάστηκε με τον εισηγητή, συμμετείχε σε σεμινάριο υπό μορφή εργαστηρίου για τους βοηθούς, σε δημόσια ακρόαση και σε συνεδρίαση με τους εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών ομάδων. Συνέχιση της ενίσχυσης της επικοινωνίας της ΓΔ Ανταγωνισμού με την Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής Όπως και τα προηγούμενα έτη, η ΓΔ Ανταγωνισμού διοργάνωσε σεμινάριο για τους βοηθούς και τους πολιτικούς συμβούλους της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής (ECON) στο οποίο καλύφθηκαν τα βασικά θέματα που εξετάζονται στην ετήσια έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού του 2012 και το οποίο διεξήχθη στις 17 Μαΐου στις εγκαταστάσεις της ΓΔ Ανταγωνισμού. Ακολούθησε διεξοδική ενημέρωση των βοηθών των εισηγητών σχετικά με την επιβολή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας και των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών και για τις κρατικές ενισχύσεις σε τράπεζες, καθώς και ενημέρωση υψηλού επιπέδου για τους βουλευτές της ομάδας εργασίας ανταγωνισμού της ECON σχετικά με τα βασικά θέματα πολιτικής. Τον Ιούλιο η Επιτροπή εξέδωσε νέα τραπεζική ανακοίνωση με σκοπό την επικαιροποίηση των κατευθυντήριων γραμμών που είχαν δημοσιευθεί το 2008 κατά την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης και για να ληφθεί υπόψη η πείρα που αποκομίστηκε στο διάστημα που μεσολάβησε. Η Επιτροπή συνέταξε επίσης θεματικό έγγραφο για την Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή (ΟΔΕ), το οποίο απεστάλη στον πρόεδρο της ECON. Η ΓΔ Ανταγωνισμού συνέχισε την πρακτική της τακτικής ενημέρωσης των συναφών κοινοβουλευτικών επιτροπών για τις δημόσιες διαβουλεύσεις και την έκδοση νέων κατευθυντήριων γραμμών και εγγράφων πολιτικής. Το προσωπικό της ΓΔ Ανταγωνισμού πραγματοποίησε συσκέψεις με πολλούς βουλευτές του ΕΚ σε διμερή βάση το 2013, σε σχέση με το έργο του Κοινοβουλίου επί των διαφόρων φακέλων ανταγωνισμού. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής συνέταξαν απαντήσεις σε 366 γραπτές κοινοβουλευτικές ερωτήσεις και σε 21 αναφορές για θέματα επί των οποίων ήταν αρμόδια η ΓΔ Ανταγωνισμού. Η ΓΔ Ανταγωνισμού και η ECON συνέχισαν την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με μελέτες· τον Ιούλιο οι υπηρεσίες της ΓΔ Ανταγωνισμού ενημέρωσαν τη γραμματεία της ECON για τις μελέτες που εκπονήθηκαν κατόπιν αιτήματος της ΓΔ Ανταγωνισμού το 2013. Διάλογος της ΓΔ Ανταγωνισμού με την ΕΟΚΕ και την ΕτΠ Η Επιτροπή ενημέρωσε επίσης την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) και την Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) για τις σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες. Συμμετείχε επίσης σε ομάδα μελέτης και σε τομεακές συσκέψεις. Την 1η Φεβρουαρίου, ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, κ. Almunia, παρέστη στη σύνοδο ολομέλειας της ΕτΠ σχετικά με τη μεταρρύθμιση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις και την αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2014-2020. [1] World Economic Forum: The Global Competitiveness Report 2013-2014, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf [2] SEC(2011) 1188 τελικό, μέρος 1. Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, European Competitiveness Report 2011. [3] The Contribution of Competition Policy to Growth and the EU2020 Strategy (Η συμβολή της πολιτικής ανταγωνισμού στην ανάπτυξη και στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»), IP/A/ECON/ST/2012-25, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2013/492479/IPOL-ECON_ET(2013)492479_EN.pdf [4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης. [5] COM(2013) 404 τελικό: Πρόταση οδηγίας σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβιάσεις των διατάξεων της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/documents.html. [6] Αξιοσημείωτα παραδείγματα από το παρελθόν ήταν μεταξύ άλλων τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στους παραγωγούς υαλοπινάκων αυτοκινήτων, δυναμικών μνημών τυχαίας προσπέλασης DRAM (μικροτσίπ μνήμης που χρησιμοποιούνται σε προσωπικούς υπολογιστές, εξυπηρετητές και σταθμούς εργασίας), καθώς και συνθετικού καουτσούκ. [7] Υπόθεση AT.39748 – Συρμάτινοι ιμάντες για τη βιομηχανία αυτοκινήτων. [8] Υπόθεση 39861 – Παράγωγα επιτοκίων σε γιεν (YIRD) και υπόθεση 39914 – Παράγωγα επιτοκίων σε ευρώ [9] Υπόθεση AT.39633 – Γαρίδες [10] Υπόθεση 39574 – Τσιπ έξυπνων καρτών [11] COM(2013) 404 τελικό: Πρόταση οδηγίας σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβιάσεις των διατάξεων της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. [12] Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1269/2013 της Επιτροπής, της 5ης Δεκεμβρίου 2013, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 802/2004 για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων. [13] Ανακοίνωση σχετικά με απλοποιημένη διαδικασία για την εξέταση ορισμένων συγκεντρώσεων βάσει του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων. [14] COM(2013) 685 τελικό: Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, Πρόγραμμα βελτίωσης της καταλληλότητας και της αποδοτικότητας του κανονιστικού πλαισίου (REFIT): Αποτελέσματα και επόμενα βήματα, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/refit. [15] COM(2012) 209 τελικό: Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, «Εκσυγχρονισμός των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις». [16] Κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2014-2020, (2013/C 209/01). [17] Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την εφαρμογή των κανόνων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων όσον αφορά την ταχεία ανάπτυξη των ευρυζωνικών δικτύων (2013/C 25/01) [18] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 733/2013 του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2013, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων. [19] http://ec.europa.eu/internal_market/financial-markets/derivatives/index_en.htm [20] http://ec.europa.eu/internal_market/securities/agencies/index_en.htm [21] Υπόθεση AT.39745 – CDS – Αγορά πληροφοριών [22] Υπόθεση 39861 – Παράγωγα επιτοκίου σε γιεν (YIRD) και υπόθεση 39914 – Παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ [23] Η πρόταση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δεικτών αναφοράς, όχι μόνο δείκτες αναφοράς επιτοκίων όπως το LIBOR, αλλά και δείκτες αναφοράς για βασικά προϊόντα, δείκτες αναφοράς που χρησιμοποιούνται ως αναφορά σε χρηματοπιστωτικά μέσα όπως τα παράγωγα ενέργειας και συναλλάγματος, δείκτες αναφοράς που χρησιμοποιούνται σε χρηματοπιστωτικές συμβάσεις, καθώς και δείκτες αναφοράς που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των επιδόσεων επενδυτικών κεφαλαίων. [24] http://ec.europa.eu/internal_market/bank/crisis_management/#maincontentSec2 [25] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-672_en.htm [26] Υπόθεση AT.39876 – Διαδικασία ΕΣΠ για πληρωμές μέσω διαδικτύου [27] COM(2013) 547 τελικό: Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά και την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2013/36/ΕΕ και 2009/110/EΚ και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ. [28] COM(2013) 550 τελικό: Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις διατραπεζικές προμήθειες για πράξεις πληρωμών με τη χρήση καρτών. [29] Υπόθεση AT.34579 – MasterCard I [30] Οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών. [31] Στην τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια, που εγκρίθηκε το 2007, προσδιορίζονταν συγκεκριμένες αντιανταγωνιστικές συμπεριφορές που πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο των κανόνων της ΕΕ περί ανταγωνισμού. [32] Βλ. Εισήγηση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 22ας Μαΐου 2013, διαθέσιμη στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/energy2_el.pdf [33] Κατευθυντήριες γραμμές για ορισμένα μέτρα κρατικών ενισχύσεων στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου μετά το 2012, ΕΕ C 158 της 5.6.2012, σ. 4 [34] Υποθέσεις αριθ. SA.37017, SA.36103, SA.37084, SA.36650 και SA.35543. [35] Υπόθεση SA.30068 – Ενίσχυση σε παραγωγούς μη σιδηρούχων μετάλλων για το κόστος των εκπομπών CO2 στην ηλεκτρική ενέργεια [36] Υπόθεση AT.40054 – Αγορές πετρελαίου και βιοκαυσίμων, βλ. MEMO/13/435 της 14ης Μαΐου 2013 [ΣΗΜ: ο αριθμός και το όνομα της υπόθεσης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ακόμη στον ιστότοπο] [37]Υπόθεση AT.39816 – Προηγούμενα στάδια των αγορών προμήθειας φυσικού αερίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, βλ. IP/12/937 της 4ης Σεπτεμβρίου 2012 [38] Υπόθεση AT.39767 – BEH / ηλεκτρική ενέργεια, βλ. IP/12/1307 της 3ης Δεκεμβρίου 2012. [39] Υπόθεση AT.39952 – Χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, βλ. MEMO12/78 της 7ης Φεβρουαρίου 2012. [40] Υπόθεση AT.39727 – ČEZ [41] Υπόθεση AT.39984 – OPCOM / Ρουμανικό χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας [42] Υπόθεση SA.35429 – Παράταση της χρήσης δημόσιων υδάτινων πόρων για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας [43] COM(2010) 245 τελικό/2: Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ψηφιακό θεματολόγιο για την Ευρώπη. [44] https://ec.europa.eu/digital-agenda/en/connected-continent-single-telecom-market-growth-jobs [45] Υπόθεση αριθ. M.6992 – Hutchison 3G UK / Telefónica Ireland. [46] Υπόθεση M.7018 – Telefónica Deutschland / E-Plus. [47] Υπόθεση M.6880 – Liberty Global / Virgin Media. [48] Υπόθεση M.6990 – Vodafone / Kabel Deutschland. [49] Υπόθεση AT.39839 Telefónica και Portugal Telecom. [50] Υπόθεση AT.39985 – Motorola - Επιβολή των ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας για τις υπηρεσίες γενικής πακετικής ραδιοϋπηρεσίας (GPRS). [51] Υπόθεση AT.39939 – Samsung - Επιβολή των ενιαίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ουσιώδους σημασίας για το σύστημα UMTS. [52] Πράξη προσχώρησης στη Συνθήκη για την προσχώρηση της Κροατίας [53] COM(2013) 404 τελικό: Πρόταση οδηγίας σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβιάσεις των διατάξεων της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.