C 365/44

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 517/2014»

[COM(2022) 150 final — 2022/0099 (COD)]

(2022/C 365/08)

Εισηγητής: ο κ. Kęstutis KUPŠYS

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 5.5.2022 Συμβούλιο, 10.5.2022 Νομική βάση Άρθρο 192 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρμόδιο τμήμα Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον Υιοθετήθηκε από το τμήμα 31.5.2022 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 15.6.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 570 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 140/1/6

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η αναθεώρηση του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου [κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 517/2014] ( 1 ) , που πρότεινε η Επιτροπή στις 5 Απριλίου 2022 ( 2 ) , είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο για περισσότερη φιλοδοξία, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά δεν θα επιβαρύνονται με κλιματικά βλαβερούς εξοπλισμούς τις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν, καθώς και για τη διατήρηση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της ΕΕ όσον αφορά τη δράση για το κλίμα, μέσω της υιοθέτησης των βέλτιστων στην κατηγορία τους πράσινων τεχνολογικών λύσεων.

1.2. Πολλοί υδροφθοράνθρακες έχουν σημαντικό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη (GWP). Ως εκ τούτου, η βελτίωση της υφιστάμενης πρότασης της Επιτροπής αποτελεί μια επιπλέον ευκαιρία για σημαντική μείωση των άμεσων κλιματικών επιπτώσεων, μέσω της αποφυγής της χρήσης υδροφθορανθράκων με υψηλό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη, και της άμεσης μετάβασης σε εναλλακτικές με χαμηλό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη οι οποίες είναι απαλλαγμένες από φθοριούχα αέρια.

1.3. Για τις αντλίες θερμότητας, τα κλιματιστικά χώρων, τους ψύκτες και τις εφαρμογές ψύξης υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις με φυσικά ψυκτικά μέσα χαμηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ μιας απαγόρευσης όλων των ψυκτικών μέσων με δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη υψηλότερο του 5 για τις συσκευές αυτές μετά το 2030. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια τομεακή απαγόρευση στέλνει σαφές μήνυμα στην αγορά, είναι από διοικητική άποψη εύκολη στην υλοποίησή της και παρουσιάζει χαμηλό κίνδυνο καταστρατήγησης.

1.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά θερμά τον συνδυασμό των επιδιώξεων του σχεδίου «REPower EU ( 3 ) » με τη σταδιακή κατάργηση των φθοριούχων αερίων, με στόχο τη χρήση ψυκτικών μέσων με το χαμηλότερο δυνατό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη, ιδίως στον τομέα των αντλιών θερμότητας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι φόβοι για την πρόκληση πιέσεων της αγοράς στον τομέα είναι αβάσιμοι, λόγω της αυξημένης ικανότητας παραγωγής του κλάδου, η οποία θα βασίζεται κυρίως σε φυσικά ψυκτικά μέσα. Η ΕΕ έχει σαφώς την ευκαιρία να αποτελέσει το παράδειγμα στον καθορισμό παγκόσμιων πράσινων προτύπων.

1.5. Ένα σύστημα ποσοστώσεων αναμενόταν να αποθαρρύνει τη χρήση αερίων υψηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη, ωστόσο αυτό δεν συνέβαλε επαρκώς στη μεταβολή της αγοράς. Είναι εμφανές ότι το παράνομο εμπόριο αυτών των αερίων έχει αυξηθεί για την ικανοποίηση της συνεχούς ζήτησης της αγοράς. Η ΕΟΚΕ ζητεί να εφαρμοστεί ένας μηχανισμός για την αύξηση των εσόδων από τις πωλήσεις ποσοστώσεων. Τα εν λόγω έσοδα μπορούν να προοριστούν για την ενίσχυση των τελωνειακών ελέγχων σε επίπεδο κράτους μέλους, για τη συμβολή στην υιοθέτηση εναλλακτικών λύσεων χαμηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη και την παροχή επαρκούς εκπαίδευσης στους αρμόδιους για την εγκατάσταση του οικείου εξοπλισμού.

1.6. Η αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών αναγκών για τις εναλλακτικές λύσεις των υδροφθορανθράκων είναι ζωτικής σημασίας. Οι εξειδικευμένοι τεχνικοί, καθώς και τα συστήματα κατάρτισης, πιστοποίησης και καταχώρισης είναι ζωτικής σημασίας για την προώθηση φυσικών ψυκτικών μέσων με χαμηλό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη.

2. Γενικές παρατηρήσεις

Εισαγωγή

2.1. o C της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας έως το 2100. Η αποφυγή των εν λόγω εκπομπών θα είχε σημαντική επίδραση στον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Λαμβάνοντας υπόψη τον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (2050), η μείωση των εκπομπών υδροφθορανθράκων θα ήταν απίστευτα αποτελεσματική όσον αφορά την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης Τα φθοριούχα αέρια είναι σημαντικά αέρια του θερμοκηπίου. Οι εκπομπές υδροφθορανθράκων θα μπορούσαν, απουσία κανονιστικών ρυθμίσεων, να προκαλέσουν αύξηση κατά 0,35-0,5C της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας έως το 2100. Η αποφυγή των εν λόγω εκπομπών θα είχε σημαντική επίδραση στον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Λαμβάνοντας υπόψη τον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα (2050), η μείωση των εκπομπών υδροφθορανθράκων θα ήταν απίστευτα αποτελεσματική όσον αφορά την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης ( 4 )

2.2. 2 . Οι συγκεντρώσεις HFC-23 στην ατμόσφαιρα αυξάνονται με ανησυχητικό ρυθμό: από 21 ppt το 2008 στην πρωτοφανή τιμή των 35 ppt σήμερα Πολλοί υδροφθοράνθρακες έχουν υψηλό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη (GWP). Το τριφθορομεθάνιο (HFC-23) είναι ο υδροφθοράνθρακας με το υψηλότερο γνωστό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη, στα 14 600 GWP, δηλαδή ένα μόνο κιλό HFC-23 θερμαίνει τον πλανήτη όσο περίπου 15 τόνοι CO. Οι συγκεντρώσεις HFC-23 στην ατμόσφαιρα αυξάνονται με ανησυχητικό ρυθμό: από 21 ppt το 2008 στην πρωτοφανή τιμή των 35 ppt σήμερα ( 5 )

2.3. Ένα άλλο παρόμοιο αέριο —το εξαφθοριούχο θείο (SF6), το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως ως μονωτικό αέριο σε συσκευές μεταγωγής— θεωρείται ως το πιο βλαβερό φθοριούχο αέριο, δεδομένου ότι έχει GWP 25 200. Μια συνηθισμένη συσκευή θέρμανσης και ψύξης που πωλείται σε ένα νοικοκυριό στην ΕΕ το 2022 μπορεί να περιέχει φθοριούχα αέρια με GWP άνω του 700, που σημαίνει ότι το 0,5 kg περίπου ψυκτικού παράγοντα που περιέχεται στη μονάδα έχει ίχνος CO 2 0,35 τόνων.

2.4. Γενικά, τα φθοριούχα αέρια ευθύνονται για το 2,5 % περίπου όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ.

2.5. Οι OKO είναι ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος και αυξάνουν τη θερμοκρασία του πλανήτη. Ορισμένες από αυτές έχουν αντικατασταθεί από υδροφθοράνθρακες, οι οποίοι, αν και δεν συμβάλλουν στην καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, συμβάλλουν στην αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Η ΕΟΚΕ ενέκρινε την αντίστοιχη γνωμοδότηση ( 6 ) σχετικά με τον κανονισμό για τις ΟΚΟ ( 7 )

2.6. Ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια έχει σκοπό τη μείωση των εκπομπών φθοριούχων αερίων, μεταξύ άλλων, μέσω της σταδιακής κατάργησης της χρήσης υδροφθορανθράκων στην ΕΕ. Η σταδιακή κατάργηση των υδροφθορανθράκων υλοποιείται επίσης σε παγκόσμιο επίπεδο στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Οι δύο κανονισμοί — για τις ΟΚΟ και τα φθοριούχα αέρια — πρέπει από κοινού να διασφαλίζουν ότι η Ένωση συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου.

2.7. Ο υφιστάμενος κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια στοχεύει στη μείωση των εκπομπών φθοριούχων αερίων της ΕΕ κατά δύο τρίτα έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2014. Σύμφωνα με το δίκαιο για το κλίμα, η νέα πρόταση θα συμβάλει στη μείωση των εκπομπών τουλάχιστον κατά 55 % έως το 2030, καθιστώντας την Ευρώπη κλιματικά ουδέτερη έως το 2050, κυρίως μέσω των ακόλουθων πρωτοβουλιών πολιτικής, όπως τονίζει η Επιτροπή: — επίτευξη υψηλότερων φιλοδοξιών — βελτίωση της επιβολής και της υλοποίησης — πιο ολοκληρωμένη παρακολούθηση — διασφάλιση της συμμόρφωσης με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ.

Φθοριούχα αέρια στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας

2.8. Η πρόταση για τα φθοριούχα αέρια καθορίζει μια φιλόδοξη σταδιακή κατάργηση των υδροφθορανθράκων και περιλαμβάνει μια σειρά από νέες απαγορεύσεις προϊόντων και εξοπλισμών της αγοράς. Αυτό σημαίνει ότι εξοπλισμοί και προϊόντα με φθοριούχα αέρια υψηλού GWP θα εξαφανιστούν σταδιακά από την αγορά. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να προωθηθεί η στροφή κατευθείαν στη λύση με το χαμηλότερο GWP η οποία είναι απαλλαγμένη από φθοριούχα αέρια, προκειμένου να αποφευχθούν οι ενδιάμεσες λύσεις. Οι αγορές της ΕΕ καταδεικνύουν ότι αυτό είναι εφικτό, και η ΕΕ θα πρέπει να αποτελέσει παράδειγμα.

2.9. Είναι επιτακτική ανάγκη να τεθεί πιο ψηλά ο πήχης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά δεν επιβαρύνονται με απόθεμα κλιματικά βλαβερού εξοπλισμού για τις επόμενες δεκαετίες. Είναι επίσης σημαντικό να διατηρηθεί η παγκόσμια ηγετική θέση της ΕΕ όσον αφορά την κλιματική δράση μέσω της υιοθέτησης βέλτιστων στην κατηγορία τους πράσινων τεχνολογικών λύσεων σε όλους τους τομείς στους οποίους χρησιμοποιούνται φθοριούχα αέρια.

2.10. 2 . Η σταδιακή κατάργηση των υδροφθορανθράκων είναι ένας τρόπος συμβολής στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα με πολύ καλή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας. Σύμφωνα με την τελική έκθεση αξιολόγησης του Μαρτίου 2022 ( 8 ) , το κόστος μείωσης των εκπομπών […] ήταν κατά μέσο όρο περίπου 6 EUR ανά ισοδύναμο τόνο CO

2.11. Οι αντλίες θερμότητας, τα κλιματιστικά χώρων, οι ψύκτες και οι εφαρμογές ψύξης είναι συσκευές και συστήματα για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές με φυσικά ψυκτικά μέσα και ψυκτικά μέσα χαμηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη (GWP). Η ΕΟΚΕ είναι υπέρ μιας απαγόρευσης των ψυκτικών μέσων με φθοριούχα αέρια για τις συσκευές αυτές μέσω της επιβολής ορίου των 5 GWP μετά το 2030. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, κάθε τομεακή απαγόρευση στέλνει σαφές μήνυμα στην αγορά, είναι από διοικητική άποψη εύκολη στην υλοποίησή της και παρουσιάζει χαμηλό κίνδυνο καταστρατήγησης. Θα μπορούσαν να χορηγηθούν ad hoc εξαιρέσεις σε περιπτώσεις όπου οι υδροφθοράνθρακες θεωρούνται από τεχνική άποψη αναγκαίοι δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 16 παράγραφος 4.

2.12. Για ορισμένες χρήσεις, διατίθενται ήδη στην αγορά υποκατάστατα των υδροφθορανθράκων, όπως το προπάνιο (GWP 0,02) και η αμμωνία (GWP 0). Η ΕΟΚΕ παροτρύνει σχετικά με την ενίσχυση των δαπανών για την έρευνα προκειμένου να αξιοποιηθούν οι εν λόγω λύσεις μηδενικού GWP.

2.13. Η μόνη βιώσιμη πολιτική για την ΕΕ θα ήταν η προσέγγιση της «πράσινης ψύξης» που συνδυάζει φυσικά ψυκτικά μέσα πάρα πολύ χαμηλού GWP (GWP < 5) και ενεργειακά αποδοτικές συσκευές. Οποιαδήποτε είδη μειγμάτων φθοριούχων αερίων, ακόμα και αν έχουν χαμηλό GWP, ενέχουν προκλήσεις στη λειτουργία, ιδίως για την ανακύκλωση και ανάκτηση, και καθιστούν τη συντήρηση και την επισκευή πολύ πιο περίπλοκες. Κατά συνέπεια θα πρέπει να αποφεύγονται.

2.14. Τα υφιστάμενα συστήματα θέρμανσης και ψύξης πρέπει να υφίστανται συντήρηση και επισκευή, με χρήση των υπαρχόντων υδροφθορανθράκων. Το σχέδιο δράσης «REPower EU», το οποίο έχει θέσει ως στόχο την εγκατάσταση 30 εκατομμυρίων αντλιών θερμότητας στην Ευρώπη έως το 2030, αύξησε τους εύλογους φόβους των ενδιαφερόμενων μερών ( 9 ) . Σύμφωνα με εκπροσώπους του κλάδου, οι προτεινόμενες νέες διατάξεις στο πλαίσιο του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια θα μπορούσαν ενδεχομένως να επιβραδύνουν την τόσο απαραίτητη υιοθέτηση των αντλιών θερμότητας στην Ευρώπη.

2.15. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια πρώιμη απαγόρευση των υδροφθορανθράκων σε νέους εξοπλισμούς αντλιών θερμότητας διασφαλίζει την προστασία της εγκατάστασης των αντλιών θερμότητας από ελλείψεις στην προμήθεια υδροφθορανθράκων για τη συντήρηση των υφιστάμενων εξοπλισμών. Συμβάλλει στην αποφυγή του εγκλωβισμού μεγάλων ποσοτήτων τραπεζών υδροφθορανθράκων. Οι τράπεζες υδροφθορανθράκων απαιτούν μέτρα διαχείρισης και καταστροφής. Εάν δεν αντιμετωπιστούν σωστά, τυχόν διαρροές υδροφθορανθράκων από εξοπλισμούς που βρίσκονται στο τέλος της διάρκειας λειτουργίας τους θα έχουν καταστροφικό αποτέλεσμα στο κλίμα.

2.16. Το απόθεμα υδροφθορανθράκων υψηλού GWP στην αγορά είναι εξαιρετικά επικίνδυνο: τα ψυκτικά μέσα υψηλού GWP χρησιμοποιούνται ευρέως για τη συντήρηση υφιστάμενων εξοπλισμών για την τακτική αντιστάθμιση των συνεχών εκπομπών (το ποσοστό διαρροής μπορεί να ανέλθει στο 15-20 % ετησίως) κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί χάρη στην τεχνολογική πρόοδο.

2.17. Κατά συνέπεια, η EOKE συνιστά θερμά τον συνδυασμό των επιδιώξεων του σχεδίου «REPower EU» με τη σταδιακή κατάργηση των φθοριούχων αερίων, με στόχο τη χρήση ψυκτικών μέσων με το χαμηλότερο δυνατό δυναμικό υπερθέρμανσης του πλανήτη. Προκειμένου να αναδειχθεί ο αριθμός αντλιών θερμότητας (σταδιακή ανάπτυξη 30 εκατομμυρίων σε διάρκεια επτά ετών), θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν γενικά μεγέθη από την αξιολόγηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA): σχεδόν 180 εκατομμύρια αντλίες θερμότητας χρησιμοποιήθηκαν για τη θέρμανση το 2020, ενώ το παγκόσμιο απόθεμα αυξήθηκε σχεδόν κατά 10 % ετησίως κατά τα τελευταία πέντε έτη. Στο σενάριο του IEA για τις καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050, το απόθεμα εγκατεστημένων αντλιών θερμότητας θα ανερχόταν σε 600 εκατομμύρια έως το 2030. Το μερίδιο της ΕΕ σε αυτό αντιστοιχεί πλήρως στην αναλογία των νοικοκυριών στο παγκόσμιο πλαίσιο.

2.18. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι φόβοι για την πρόκληση πιέσεων στην αγορά στον τομέα είναι αβάσιμοι, δεδομένου ότι η προτεινόμενη πορεία αύξησης των αντλιών θερμότητας στην Ευρώπη συνάδει κυρίως με τη διεύρυνση της ικανότητας παραγωγής του κλάδου, η οποία θα βασίζεται στα ψυκτικά μέσα πάρα πολύ χαμηλού GWP (ιδίως τα φυσικά). Η ΕΕ έχει σαφώς την ευκαιρία να αποτελέσει το παράδειγμα στον καθορισμό παγκόσμιων πράσινων προτύπων.

2.19. Δεδομένων των παραγόντων που περιγράφονται ανωτέρω, η ΕΟΚΕ συνιστά τα ακόλουθα για την ενίσχυση της πρότασης αναθεώρησης του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια: — περαιτέρω ενίσχυση της σταδιακής κατάργησης των υδροφθορανθράκων σύμφωνα με το σενάριο για τον 1,5 oC της Συμφωνίας του Παρισιού, — απαγόρευση της χρήσης του υδροφθοράνθρακα HFC-404A (με GWP 4 728) και άλλων υδροφθορανθράκων με υψηλό GWP, — μείωση των τομεακών ορίων των 150 GWP στο χαμηλότερο δυνατό GWP ή για οποιαδήποτε συγκεκριμένη τεχνολογία, — προώθηση συστημάτων παροχής κινήτρων και δημόσιων προμηθειών για εναλλακτικές που είναι απαλλαγμένες από φθοριούχα αέρια, — στήριξη των κρατών μελών στις προσπάθειές τους να παράσχουν κίνητρα για πιο πράσινες λύσεις με πολύ χαμηλό GWP (και χωρίς φθοριούχα αέρια, όπου είναι δυνατόν).

Περιβαλλοντικά θέματα

2.20. Κατά τη μετάβαση σε φυσικά ψυκτικά μέσα πάρα πολύ χαμηλού GWP ή υδροφθοράνθρακες χαμηλού GWP, οι μετατροπές σε ουσίες όπως υδροφθορολεφίνες θα πρέπει να αποφεύγονται λόγω των προϊόντων ανάλυσής τους, όπως το βλαβερό τριφθοροξικό οξύ (TFA). Το τριφθοροξικό και άλλες πολυ- και υπερφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) ονομάζονται επίσης «παντοτινές χημικές ουσίες» επειδή δεν μπορούν να αφαιρεθούν από το περιβάλλον ( 10 ) . Βάσει της αρχής της προφύλαξης, θα πρέπει να δημιουργηθεί σαφής σύνδεση με τα προτεινόμενα μέτρα της Επιτροπής στο πλαίσιο του οικείου «σχεδίου δράσης για μηδενική ρύπανση» ( 11 )

2.21. Μέσω της σταδιακής κατάργησης των υδροφθορανθράκων, θα πρέπει να ληφθεί κατάλληλη μέριμνα για τις ουσίες που θα τους αντικαταστήσουν. Η ΕΟΚΕ ζητεί μηδενική ανοχή για τα νέα υποκατάστατα των φθοριούχων αερίων τα οποία απλώς αντικαθιστούν το πρόβλημα του υψηλού GWP με περιβαλλοντικά ζητήματα. Αντίθετα, η ΕΟΚΕ ζητεί να αναλάβει την ευθύνη της καθοδήγησης της μετάβασης προς πραγματικά κλιματικά και περιβαλλοντικά φιλικές φυσικές εναλλακτικές λύσεις που είναι απαλλαγμένες από τα φθοριούχα αέρια. Η αναφορά στην ευρωπαϊκή διαδικασία REACH δεν είναι αρκετή, επειδή η διαδικασία αυτή υστερεί και δεν απαγορεύει εγκαίρως τα επικίνδυνα υποκατάστατα των φθοριούχων αερίων.

Παράνομο εμπόριο

2.22. Το παράνομο εμπόριο υδροφθορανθράκων αποτελεί πολύ σοβαρό ζήτημα στην ΕΕ. Παρότι είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποσοτικά, είναι σαφές ότι το παράνομο εμπόριο υδροφθορανθράκων πραγματοποιείται σε υψηλά επίπεδα. Διάφορες αναλύσεις υποδεικνύουν ότι οι παράνομες εισαγωγές αντιστοιχούσαν στο ένα τρίτο της νόμιμης αγοράς της ΕΕ ( 12 )

2.23. Ένα σύστημα ποσοστώσεων αναμενόταν να αποθαρρύνει τη χρήση αερίων υψηλού δυναμικού υπερθέρμανσης του πλανήτη, ωστόσο αυτό δεν συνέβαλε επαρκώς στη μεταβολή της αγοράς. Είναι προφανές ότι το παράνομο εμπόριο αυτών των αερίων αυξήθηκε ώστε να καλύψει τη συνεχή ζήτηση της αγοράς. Αυτή η δυναμική ενισχύει το επιχείρημα της ΕΟΚΕ για πλήρη απαγόρευση αερίων με υψηλό GWP.

2.24. Δυστυχώς, το παράνομο εμπόριο υδροφθορανθράκων δεν έχει ληφθεί δεόντως υπόψη στην πρόταση. Η ΕΟΚΕ ζητεί διαφάνεια και πλήρη ανιχνευσιμότητα των υδροφθορανθράκων σε όλο το μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Έχουν προταθεί λύσεις με επισημάνσεις που βασίζονται σε κωδικό QR και η EOKE θεωρεί ότι αυτός είναι ένας οικονομικά αποτελεσματικός τρόπος να αντιμετωπιστεί το ζήτημα.

2.25. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι έλεγχοι για την προμήθεια υδροφθορανθράκων θα πρέπει επίσης να αναβαθμιστούν περαιτέρω στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου. Η ΕΟΚΕ ζητεί είτε απαγόρευση της πώλησης φθοριούχων αερίων σε επιγραμμικές αγορές είτε εισαγωγή υποχρεωτικών πιστοποιήσεων για επιχειρήσεις που πωλούν χύδην φθοριούχα αέρια μέσω διαδικτύου.

2.26. Θα πρέπει να διατηρηθεί ο αυστηρός έλεγχος όλων των εισαγωγών και εξαγωγών υδροφθορανθράκων, συμπεριλαμβανομένων των αερίων για σκοπούς που εξαιρούνται από τη σταδιακή κατάργηση (π.χ. για πρώτες ύλες, καταστροφή, επανεξαγωγή ή άλλες εξαιρούμενες χρήσεις). Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν ισχύουσα εγγραφή στην πύλη για τα φθοριούχα αέρια, για την αποφυγή της εφαρμογής των εξαιρούμενων περιπτώσεων με σκοπό τη διευκόλυνση του παράνομου εμπορίου. Η EOKE προειδοποιεί ότι ο κατάλογος εξαιρέσεων του άρθρου 20 παράγραφος 4 δημιουργεί κενό στο σύστημα χορήγησης αδειών στο οποίο θα στοχεύσουν σίγουρα οι παράνομοι έμποροι.

2.27. Προκειμένου να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της δράσης της εθνικής τελωνειακής αρχής, η EOKE ζητεί καθοδήγηση για τη διάθεση των κατασχεθέντων προϊόντων, δοχείων και εξοπλισμών που εισάγονται παράνομα στην ΕΕ, καθώς και την κατανομή χρηματοδότησης στα κράτη μέλη για την καταστροφή τους, εφόσον η καταστροφή είναι η επιλογή του οικείου κράτους μέλους.

2.28. Η καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου και η διάθεση των φθοριούχων αερίων θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τις προτάσεις της οδηγίας για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου ( 13 ) , η οποία στοχεύει στην πιο αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος μέσω της επιβολής υποχρέωσης στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μέτρα ποινικού δικαίου και της ενίσχυσης της διασυνοριακής συνεργασίας ( 14 )

Ποσοστώσεις και κατανομή των πόρων

2.29. Ποσοστώσεις υδροφθορανθράκων για εισαγωγή στην αγορά της ΕΕ έχουν παρασχεθεί σε χιλιάδες νεοεισερχόμενους φορείς στην αγορά. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν πρόσβαση στις υποδομές της ΕΕ προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του κανονισμού για ανάκτηση, ανακύκλωση και αποκατάσταση των υδροφθορανθράκων που εισάγουν.

2.30. Παρότι η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τους νέους όρους που διέπουν την εγγραφή και λήψη ποσοστώσεων, διακρίνει δυναμικό αύξησης του τέλους κατανομής ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα τις πραγματικές τιμές άνθρακα.

2.31. Σαφώς, η χρέωση ποσόστωσης της τάξης των 3 EUR ανά ισοδύναμο τόνο CO 2 είναι υπερβολικά χαμηλή προκειμένου να παράξει επαρκές εισόδημα και να αποθαρρύνει τη χρήση υδροφθορανθράκων προκειμένου να επιταχυνθεί η υιοθέτηση φυσικών ψυκτικών μέσων.

2.32. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης την επαναξιολόγηση της χρήσης των οικονομικών πόρων που εισπράττονται από πωλήσεις ποσοστώσεων.

2.33. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι αυτά τα έσοδα θα πρέπει να προορίζονται για άμεση χρήση για τους σκοπούς αυτούς: — ενίσχυση της έρευνας σε εναλλακτικές χαμηλού GWP, ιδίως σε φυσικά ψυκτικά μέσα, — στήριξη των αρχών των κρατών μελών σχετικά με την επιτήρηση της αγοράς, — ανάπτυξη ικανοτήτων και ενίσχυση της επίγνωσης, συμπεριλαμβανομένων εκστρατειών ευαισθητοποίησης που απευθύνονται στους τελικούς καταναλωτές, — στήριξη τόσο της έκτακτης όσο και της μεσοπρόθεσμης κατάρτισης για υφιστάμενο και μελλοντικό εργατικό δυναμικό.

Κατάρτιση

2.34. Η αντιμετώπιση των αναγκών κατάρτισης αναφορικά με τις εναλλακτικές λύσεις έναντι των υδροφθορανθράκων είναι ζωτικής σημασίας. Οι εκπαιδευμένοι τεχνικοί, καθώς και τα συστήματα εκπαίδευσης, πιστοποίησης και εγγραφής, είναι απαραίτητα για την προώθηση φυσικών ψυκτικών μέσων χαμηλού GWP. Η πιστοποίηση είναι απαραίτητη για τις εναλλακτικές των φθοριούχων αερίων, και όχι μόνο για τα φθοριούχα αέρια. Η ΕΟΚΕ ζητεί να περιλαμβάνονται στα προγράμματα πιστοποίησης υποχρεωτικές δεξιότητες σχετικά με τη συνιστώσα για τα φυσικά ψυκτικά μέσα.

2.35. Η κατάρτιση και η πιστοποίηση αποτελούν ζήτημα επικουρικότητας και πρέπει να ταιριάζουν στα υφιστάμενα εθνικά συστήματα. Στο πλαίσιο της πρότασης παρέχεται στα κράτη μέλη περιθώριο ενός έτους για την επικαιροποίηση των προγραμμάτων τους ώστε να περιλαμβάνουν τις εναλλακτικές λύσεις, μια προθεσμία που ορισμένοι φορείς της αγοράς φοβούνται ότι είναι μάλλον σύντομη. Παρότι ο χρονικός συντονισμός είναι σημαντικός, εξίσου σημαντική είναι και η ανάγκη για σαφείς στόχους. Η ΕΟΚΕ συνιστά να τεθούν υποχρεώσεις στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου, με σαφείς ΒΔΔ, π.χ. εκπαίδευση του 50 % των τεχνικών εγκατάστασης έως το 2025.

Παγκόσμια εμβέλεια

2.36. Η ευθυγράμμιση με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η τροποποίηση του Κιγκάλι θα πρέπει να ενισχυθεί στο σχετικά εγγύς μέλλον, προκειμένου να επιτευχθούν οι καθολικοί στόχοι για καθαρές μηδενικές εκπομπές.

2.37. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ θέτει σημαντικά ερεθίσματα σε παγκόσμιο επίπεδο, στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Η πρόταση για τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό για τα φθοριούχα αέρια παρακολουθείται στενά από όλους τους παγκόσμιους φορείς. Η υιοθέτηση της τροπολογίας του Κιγκάλι ήταν ένα καλό πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο χρειάζονται πιο έγκαιρες και πιο φιλόδοξες δράσεις σταδιακής κατάργησης των υδροφθορανθράκων. Η ΕΕ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πιο αποτελεσματικά την παγκόσμια επιρροή της μέσω του λεγόμενου «φαινομένου των Βρυξελλών».

2.38. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ διακρίνει μια επικείμενη ανάγκη για έναρξη συζητήσεων στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ για την επιτάχυνση της προόδου της πορείας της τροπολογίας του Κιγκάλι, με φιλόδοξες προτάσεις αναθεώρησης του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια σε επίπεδο ΕΕ που λειτουργούν ως δείκτης πορείας σύμφωνα με το σενάριο για τον 1,5 o C της Συμφωνίας του Παρισιού.

Διαφάνεια και συμμετοχή

2.39. Παρά το γεγονός ότι ο διάλογος για τα φθοριούχα αέρια είναι κρίσιμης σημασίας για διάφορες βασικές αλυσίδες εφοδιασμού, η συζήτηση γύρω από την πολιτική εξακολουθεί να περιορίζεται στους κύκλους των εμπειρογνωμόνων. Θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για διεύρυνση της συζήτησης σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, με ευρεία εκπροσώπηση της κοινωνίας των πολιτών. Ο νέος κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια θα πρέπει να ζητεί τη διοργάνωση ενός φόρουμ διαβούλευσης τουλάχιστον δύο φορές ετησίως σε επίπεδο ΕΕ και σε κάθε κράτος μέλος.

Βρυξέλλες, 15 Ιουνίου 2022. H Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 517/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 842/2006 (ΕΕ L 150 της 20.5.2014, σ. 195).

(2) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=COM:2022:150:FIN

(3) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=COM:2022:108:FIN

(4) https://acp.copernicus.org/articles/13/6083/2013/acp-13-6083-2013.pdf

(5) Εδώ, «ppt» σημαίνει «μέρη ανά τρισεκατομμύριο». Δεδομένα από το δίκτυο «Advanced Global Atmospheric Gases Experiment».

(6) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1005/2009» [COM(2022) 151 final — 2022/100 (COD)] (βλέπε σελίδα 50 της παρούσας Επίσημης Εφημερίδας).

(7) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1005/2009 για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος (κανονισμός ΟΚΟ) (ΕΕ L 286 της 31.10.2009, σ. 1).

(8) Διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/clima/system/files/2022-04/f-gas_evaluation_report_en.pdf

(9) https://www.coolingpost.com/world-news/f-gas-quota-cuts-will-hit-heat-pump-ambitions/

(10) Βλ. https://www.umweltbundesamt.de/publikationen/persistent-degradation-products-of-halogenated

(11) COM(2021) 400 final, «Πορεία προς έναν υγιή πλανήτη για όλους — Σχέδιο δράσης της ΕΕ για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα και του εδάφους»

(12) Βλ. Έκθεση EIA (2022) Europe’s most chilling crime — the illegal trade in HFC refrigerant gases (Το πιο ανατριχιαστικό έγκλημα της Ευρώπης — το παράνομο εμπόριο ψυκτικών αερίων υδροφθορανθράκων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://eia-international.org/report/europes-most-chilling-crime/. Μια εκτίμηση του κλάδου φθοριούχων αερίων διατίθεται στη διεύθυνση https://www.fluorocarbons.org/wp-content/uploads/2020/09/EFCTC_Press-Release_EN-2.pdf

(13) https://ec.europa.eu/info/files/proposal-directive-european-parliament-and-council-protection-environment-through-criminal-law-and-replacing-directive-2008-99-ec_en

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου και την αντικατάσταση της οδηγίας 2008/99/ΕΚ» [COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD)] (ΕΕ C 290 της 29.7.2022, σ. 143).