Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για:

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: 'Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας'", και

- την "Ανακοίνωση της Επιτροπής - Ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο μέσο γειτνίασης"

(2004/C 23/10)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο "Ευρύτερη Ευρώπη. Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας" (COM(2003) 104 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 13ης Ιουνίου 2003, να ζητήσει τη γνώμη της ΕΤΠ για το θέμα αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος πρώτη, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της, της 8ης Απριλίου 2003, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 5, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, να αναθέσει στην επιτροπή "Εξωτερικές Σχέσεις" την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής "Ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο μέσο γειτνίασης" (COM(2003) 393 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη Διακήρυξη της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης της Βαρκελώνης, της 28ης Νοεμβρίου 1995, και τις Συμφωνίες Σύνδεσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τυνησία, το Ισραήλ, το Μαρόκο, την Παλαιστινιακή Αρχή, την Ιορδανία, την Αίγυπτο, το Λίβανο, την Αλγερία, τη Συρία και τη Λιβύη·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βιέννης, του Δεκεμβρίου του 1998, σχετικά με τη Βόρεια διάσταση, και τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Ρωσία, καθώς και τις Συμφωνίες Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τη Λευκορωσία·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής "Μία βόρεια διάσταση για τις πολιτικές της Ένωσης" (CdR 107/99 fin), της 15ης Σεπτεμβρίου 1999(1)·

έχοντας υπόψη το Ψήφισμά της για "την αποκεντρωμένη συνεργασία και το ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης" (CdR 40/2000 fin), της 16ης Φεβρουαρίου 2000(2)·

έχοντας υπόψη το Σχέδιο Δράσης για τη Βόρεια Διάσταση σε θέματα εξωτερικής και διασυνοριακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2000-2003), της 14ης Ιουνίου 2000·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με θέμα: "Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ενόψει της κοινής μεσογειακής στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης" (CdR 123/2000 fin), της 20ής Σεπτεμβρίου 2000(3)·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα της Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης της Βαλένθια, της 22ας και 23ης Απριλίου 2002·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα της Υπουργικής Διάσκεψης για τη Βόρεια Διάσταση, που πραγματοποιήθηκε στο Λουξεμβούργο, στις 21 Οκτωβρίου 2002·

έχοντας υπόψη την "Έκθεση Προόδου για την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον αντίκτυπο της διεύρυνσης στις περιοχές που συνορεύουν με υποψήφιες χώρες. Κοινοτική δράση για τις παραμεθόριες περιοχές" (COM(2002) 660 τελικό), της 29ης Νοεμβρίου 2002·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης, της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2002·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής: "Εξηγώντας τη διεύρυνση της Ευρώπης" (CdR 325/2002 fin)(4), της 13ης Φεβρουαρίου 2003·

έχοντας υπόψη το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα συμπεράσματα των σχετικών με τη διεύρυνση διαπραγματεύσεων, της 9ης Απριλίου 2003, στην Κοπεγχάγη·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα των Συμβουλίων Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων, της 15ης Απριλίου, 30ής Σεπτεμβρίου και 18ης Νοεμβρίου 2002 και της 24ης Φεβρουαρίου, 18ης Μαρτίου και 14ης Απριλίου 2003·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης της 17ης Απριλίου 2003·

έχοντας υπόψη τα Συμπεράσματα της Ενδιάμεσης Ευρωμεσογειακής Διάσκεψης που πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη στις 26 και 27 Μαΐου 2003·

έχοντας υπόψη το έγγραφο εργασίας της Επιτροπής: "Το δεύτερο σχέδιο δράσεως για τη Βόρεια διάσταση, 2004-2006" (COM(2003) 343 τελικό), της 10ης Ιουνίου 2003·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για το "Δεύτερο σχέδιο δράσεως για τη Βόρεια διάσταση, 2004-2006" (CdR 102/2003 fin) της 9 Οκτωβρίου 2003,

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης της επιτροπής "Εξωτερικές Σχέσεις" (CdR 175/2003 rev. 2) (εισηγητής: ο κ. Chaves González, Πρόεδρος της περιφερειακής κυβέρνησης της Ανδαλουσίας (E/ΕΣΚ)), που υιοθετήθηκε από την επιτροπή "Εξωτερικές Σχέσεις" στις 5 Σεπτεμβρίου 2003·

Εκτιμώντας

1) την προοπτική που διανοίγεται για τις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των μελλοντικών νέων γειτονικών χωρών της, μετά από την πέμπτη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

2) ότι οι χώρες της Νότιας και της Ανατολικής Μεσογείου αποτελούν, εδώ και δεκαετίες, ζώνη προτεραιότητας για την ΕΕ, λόγω της στρατηγικής τους σημασίας από πολιτική και οικονομική άποψη, αλλά και της ανθρώπινης και πολιτισμικής τους εγγύτητας·

3) ότι οι σχέσεις της ΕΕ με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, μετά από τη διεύρυνση, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ευρώπη·

4) τη δέσμευση που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Διακήρυξη του Λάακεν, για τη διασφάλιση της ειρήνης και της σταθερότητας μέσω της στήριξης της ελευθερίας, της αλληλεγγύης και της ποικιλομορφίας·

5) την ευκαιρία για ενίσχυση των εξωτερικών σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της προώθησης των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων που αναφέρονται στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης·

6) ότι υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης της πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής και κοινωνικής συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των περιοχών αυτών, προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία νέων διαχωριστικών γραμμών στην Ευρώπη και να προωθηθεί μια διαδικασία ευημερίας για τις χώρες αυτές και για τους ευρωπαίους πολίτες στο σύνολό τους·

7) ότι η προώθηση της περιφερειακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας αποτελεί ένα από τα βασικά θεμέλια για την εφαρμογή της πολιτικής της γειτονίας στις ζώνες αυτές·

8) τις πολιτικές συνεργασίας που αναπτύσσουν επί του παρόντος οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους, και ειδικότερα εκείνες που σχετίζονται με τη διασυνοριακή συνεργασία με εδαφικές ενότητες τρίτων χωρών·

υιοθέτησε, κατά την 51η σύνοδο ολομέλειας της 9ης Οκτωβρίου 2003, την παρούσα γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών,

1. Ευρύτερη Ευρώπη: Η αποδοχή της πρόκλησης

1.1. εκφράζει την ικανοποίησή της για την επίκαιρη και αναγκαία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που προσδιορίζει μια νέα πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική προοπτική για τις σχέσεις μας με τους γείτονές μας στα Νότια και τα Ανατολικά σύνορά μας, ιδιαίτερα δε σε μια στιγμή όπου η τελευταία διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ δημιουργεί νέες και σημαντικές προσδοκίες για τις χώρες αυτές·

1.2. φρονεί ότι η ΕΕ, αφού ολοκληρώσει επιτυχώς τη διαδικασία της διεύρυνσης, έχει καθήκον να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των γειτονικών χωρών, όχι μόνο από την οπτική της ευρωπαϊκής κλίμακας, αλλά και μέσω ενός αναπροσδιορισμού του ρόλου που οφείλει να αναλάβει σε παγκόσμια κλίμακα και με συνεκτίμηση των υπό εξέλιξη διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης·

1.3. συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι είναι αναγκαία η καθιέρωση νέων πρωτοβουλιών που θα προωθούν την περιφερειακή και υπο-περιφερειακή ολοκλήρωση σε ορισμένες γειτονικές περιοχές και που θα επιτρέπουν παράλληλα τη δημιουργία δεσμών αλληλεξάρτησης ανάμεσα στις περιοχές αυτές και την Ευρωπαϊκή Ένωση·

1.4. πιστεύει, ακόμη, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καθοριστική ευθύνη για την προώθηση της πολιτικής και δημοκρατικής σταθερότητας, της ασφάλειας, της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής των γειτόνων μας, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα φιλικό περιβάλλον που θα στηρίζεται σε μια πραγματική συνεργασία σε όλα τα επίπεδα και όλους τους τομείς·

1.5. φρονεί ότι ένα θεμελιώδες στοιχείο της νέας πολιτικής της γειτονίας είναι η ανάπτυξη του διαπολιτισμικού διαλόγου, που πρέπει να ενισχυθεί με μια σειρά δράσεων οι οποίες θα προβάλλουν την ποικιλομορφία που χαρακτηρίζει την Ευρώπη, δίνοντας έμφαση στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην καταπολέμηση των διακρίσεων, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας·

1.6. πιστεύει ότι η επιτυχία της νέας αυτής πολιτικής της γειτονίας πρέπει να στηριχτεί στη μεγαλύτερη συμμετοχή και δέσμευση της κοινωνίας των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτονικών της χωρών·

1.7. δηλώνει ότι οι σημαντικές οικονομικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών των συνόρων αναπόφευκτα διαταράσσουν την κοινωνική ειρήνη μιας περιφέρειας και τροφοδοτούν την παράνομη μετανάστευση, το παράνομο εμπόριο, το οργανωμένο έγκλημα και άλλα συναφή προβλήματα·

1.8. εκτιμά ότι η δημιουργία ενός "φιλικού κύκλου" γύρω από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει θετικό αντίκτυπο για την πολιτική σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη και των κρατών μελών της ΕΕ και των γειτονικών χωρών· εντούτοις, εάν η προσοχή επικεντρωθεί υπερβολικά στην επέκταση της εσωτερικής αγοράς ή στις πτυχές της ασφάλειας, αυτό δεν θα αρκεί για να εξασφαλίσει την πλήρη εταιρική σχέση και συνεργασία μεταξύ των χωρών· η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να επιδιώκει παράλληλα την προώθηση της πολιτισμικής συνεργασίας, της βιώσιμης ανάπτυξης και της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής·

2. Ένα νέο όραμα και μια νέα προσφορά

2.1. φρονεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προσφέρει στις γειτονικές της χώρες ενδιαφέρουσες και εποικοδομητικές προοπτικές· δεν αρκεί να συνεχίσει την ήδη υφιστάμενη δυναμική Σύνδεσης και Συνεργασίας· η σταθερότητα, η ασφάλεια και η ευημερία πρέπει να συνιστούν σαφώς προσδιορισμένους και επιτεύξιμους στόχους, τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για τις γειτονικές της χώρες·

2.2. υποστηρίζει, ως εκ τούτου, τη δημιουργία ενός κοινού χώρου που θα περιλαμβάνει την ΕΕ και τους εταίρους της και που θα επιτρέπει την καθιέρωση μιας ενιαίας αγοράς, ελεύθερων συναλλαγών, ενός ανοιχτού καθεστώτος για τις επενδύσεις, την προσέγγιση των νομοθεσιών, καθώς και τη χρήση του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος και ως νομίσματος αναφοράς για τις συναλλαγές με τις γειτονικές χώρες· με λίγα λόγια, ζητά την εφαρμογή της αρχής "μοιραζόμαστε τα πάντα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτός από τους θεσμούς", χωρίς τούτο να σημαίνει ότι θα αποκλείεται για τους γείτονες της Ευρωπαϊκής ηπείρου η προοπτική της προσχώρησης στην Ένωση αν πληρούν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης·

2.3. καλεί, επίσης, σε μια κοινή αντιμετώπιση των σημαντικότερων απειλών που αντιμετωπίζουμε στη σημερινή εποχή: έγκλημα, τρομοκρατία, παράνομη μετανάστευση και περιβαλλοντικές προκλήσεις·

2.4. τάσσεται υπέρ της ανάπτυξης ενός νέου πολιτικού διαλόγου, με βάση κοινές αξίες και αρχές, και συγκεκριμένα για πολιτικές που αφορούν το περιβάλλον, τις μεταφορές, την έρευνα, την παιδεία ή τον πολιτισμό· ο διάλογος αυτός πρέπει να μεταφερθεί σε επίπεδο κοινωνίας, ώστε να καταπολεμηθούν οι προκαταλήψεις και να διευκολυνθεί η αμοιβαία κατανόηση·

2.5. τονίζει ότι υπάρχει ένα σύνολο πολιτικών που αποτελούν μέρος της νέας αυτής προοπτικής και που έχουν ειδική επίδραση επί των περιφερειών και, ως εκ τούτου:

2.5.1. ζητά τη διεξαγωγή λεπτομερούς μελέτης των προβλημάτων που δυσχεραίνουν τις εμπορικές συναλλαγές στις παραμεθόριες περιοχές και τάσσεται υπέρ της εναρμόνισης των νομοθεσιών και της αύξησης της ασφάλειας, ως μέτρων για την προώθηση του εμπορίου·

2.5.2. απαιτεί να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις οικονομικές, κοινωνικές και ανθρωπιστικές συνέπειες που αντιπροσωπεύει, για τους δήμους και τις περιφέρειες της ΕΕ, η ενσωμάτωση της νόμιμης μετανάστευσης και ο έλεγχος της παράνομης μετανάστευσης· από την άποψη αυτή, θα ήταν σκόπιμο να μελετηθούν σε αντιπαραβολή τα προβλήματα και οι ευκαιρίες που προκύπτουν από το φαινόμενο της μετανάστευσης·

2.5.3. διεκδικεί μια ειδική πολιτική μεταφορών για τις περιοχές εκείνες οι οποίες, πέρα από τα περιφερειακά τους χαρακτηριστικά, αντιμετωπίζουν επιπροσθέτως ιδιαίτερες δυσκολίες για την επικοινωνία, όπως το συνδυασμό χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων·

2.5.4. συνιστά την καθιέρωση ενεργειακών προτύπων που να συνδυάζουν την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ με την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη μετατροπή εκείνων που συνεπάγονται μεγαλύτερους κινδύνους για το περιβάλλον και τον πληθυσμό·

2.5.5. τονίζει την ανάγκη να δεσμευτούν τα νέα γειτονικά κράτη να υιοθετήσουν μέτρα που θα εξασφαλίζουν την προστασία του περιβάλλοντος και θα αυξάνουν και διαφυλάσσουν τη βιοποικιλότητα·

2.5.6. ζητά τη χρηματοδοτική στήριξη των ευρωπαϊκών οργάνων, και συγκεκριμένα της ΕΤΑΑ και της ΕΤΕ, για την ενίσχυση και προώθηση τοπικών παραγωγικών συστημάτων που να στηρίζονται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να εξασφαλίζουν την επιτυχία των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων που προβλέπονται στις χώρες αυτές·

2.6. απαιτεί να εκχωρηθούν στις πολιτικές αυτές επαρκείς πόροι από τον προϋπολογισμό, ώστε να διαθέτουν τα κατάλληλα μέσα, και να μην υποβαθμίζεται η αξιοπιστία των προτεινόμενων δράσεων·

3. Γειτονία: διαφορετικές χώρες, κοινά συμφέροντα - Μία διαφοροποιημένη, προοδευτική και συγκρίσιμη προσέγγιση

3.1. φρονεί ότι, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της πολιτικής της ΕΕ σε θέματα γειτονίας, απαιτείται η θέσπιση νέων μηχανισμών και νέων κοινών δομών που θα υπερβαίνουν τις ισχύουσες συμφωνίες και θα εφαρμόζουν μια νέα δυναμική στις υφιστάμενες διαδικασίες·

3.2. υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να εφαρμοστεί μια διαρθρωμένη και προοδευτική προσέγγιση για την προώθηση της συνεργασίας, η οποία θα στηρίζεται σε αμοιβαίες υποχρεώσεις και στην ικανότητα του κάθε εταίρου να τηρεί τις δεσμεύσεις του και η οποία θα θεσπίζει συγκεκριμένα στάδια για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων πριν από τη μετάβαση στην επόμενη φάση·

3.3. κρίνει ορθή τη θέσπιση σχεδίων δράσης ανά χώρες, τα οποία θα αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών και της εκάστοτε γειτονικής χώρας· εντούτοις, προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη ο ενεργός ρόλος που διαδραματίζουν οι ευρωπαϊκές περιφερειακές και τοπικές αρχές στα πλαίσια της πολιτικής για τη γειτονία, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να ζητείται η γνώμη της κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαπραγμάτευσης του καθενός από τα εν λόγω σχέδια δράσης·

3.4. φρονεί ότι η υιοθέτηση μιας κοινής στρατηγικής για τις γειτονικές χώρες αποτελεί σημαντικό βήμα στις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον άμεσο περίγυρό της· εντούτοις, διαπιστώνει ότι η αρχική κατάσταση όσον αφορά τις σχέσεις του εν λόγω περίγυρου με την ΕΕ δεν είναι ισοδύναμη, και ως εκ τούτου καθίσταται αναγκαίο να οριστούν δύο διαφοροποιημένες κατευθύνσεις παρέμβασης: μία για τη Μεσόγειο και μία άλλη για τη Ρωσία και τα ΝΑΚ·

Ρωσία και ΝΑΚ

3.5. ζητά την έναρξη μιας νέας πρωτοβουλίας, που θα στηρίζεται σε προηγούμενες εμπειρίες (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος, Συμβούλιο Χωρών της Βαλτικής, Βόρεια Διάσταση...), θα είναι αντίστοιχη με άλλες διαδικασίες, όπως αυτή που ακολουθείται στη Μεσόγειο, και θα επιτρέπει την αναβάθμιση του καθεστώτος της υφιστάμενης συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ, της Ρωσίας και των ΝΑΚ·

3.6. ζητά την αύξηση της συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ, με μοχλό το πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης· προς την κατεύθυνση αυτή, επιμένει να ιδρυθεί το Φόρουμ της Βόρειας Διάστασης που προβλεπόταν από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων που πραγματοποιήθηκε στις 9 Απριλίου 2001, στο Λουξεμβούργο, και να δοθεί δικαίωμα πρόσβασης στο Φόρουμ αυτό σε εκπροσώπους τοπικών και περιφερειακών αρχών·

3.7. υποστηρίζει την επανέναρξη του διαλόγου μεταξύ ΕΕ και Λευκορωσίας, ώστε να δοθεί νέα ώθηση στις διαδικασίες εκδημοκρατισμού, οικονομικών μεταβολών, και αλλαγών σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα αυτή και να καταστεί δυνατή η ανταλλαγή των σχετικών εμπειριών που μπορούν να προσφέρουν οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς της Ένωσης·

3.8. απαιτεί την ταχεία και βιώσιμη επίλυση του προβλήματος της Υπερδνειστερίας, που συνιστά το κύριο εμπόδιο για μια θετική εξέλιξη της πολιτικής και οικονομικής κατάστασης της Μολδαβίας, καθώς και στοιχείο που δημιουργεί περιφερειακές εντάσεις·

Μεσόγειος

3.9. τονίζει ότι, για τις σχέσεις με τις χώρες της Νότιας και της Ανατολικής ακτής της Μεσογείου, υφίσταται ήδη ένας σημαντικός μηχανισμός: η Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη της Βαρκελώνης, με τις τρεις πτυχές της: πολιτική, οικονομική και κοινωνικο-πολιτισμική· παρότι η Ευρωμεσογειακή Εταιρική Σχέση δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες που γεννήθηκαν το 1995, συνιστά ένα καινοτόμο πλαίσιο για τις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των εταίρων μεσογειακών χωρών, με προοπτική τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών το 2010·

3.10. φρονεί ότι πρέπει να προωθηθεί περαιτέρω η Διαδικασία της Βαρκελώνης και να ενσωματωθούν, σταδιακά και ανάλογα με το βαθμό αμοιβαίας δέσμευσης, οι μεσογειακές χώρες σε όλες της πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

3.11. πιστεύει ότι η εν λόγω ενισχυμένη συνεργασία προϋποθέτει την ανάπτυξη του πολιτικού διαλόγου, περισσότερο αναγκαίου παρά ποτέ μετά από τον πόλεμο του Ιράκ και την απουσία επίλυσης της ισραηλινο-παλαιστινιακής διαμάχης·

3.12. υποστηρίζει τη δημιουργία του μηχανισμού Διευκόλυνσης για Ευρω-Μεσογειακές Επενδύσεις και Εταιρικές Σχέσεις (ΔΕΜΕΕΣ / FEMIP) εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και πιστεύει ότι ο μηχανισμός αυτός πρέπει να αποτελέσει τη βάση για την ίδρυση μιας πραγματικής Ευρωμεσογειακής Τράπεζας·

3.13. φρονεί ότι η νέα πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη γειτονία, όσον αφορά τη Μεσόγειο, πρέπει να στηριχτεί σε μια στρατηγική που θα καλύπτει κατά ενιαίο τρόπο όλα τα ζητήματα· από την άποψη αυτή, τονίζει την ανάγκη καθιέρωσης ενός πραγματικού διαπολιτισμικού διαλόγου, που θα προωθεί τη γνωριμία του "άλλου" και την αμοιβαία κατανόηση και θα ενισχύει την πολιτισμική ποικιλομορφία της Μεσογείου·

3.14. τονίζει ότι η πολιτική για τη γειτονία πρέπει να αντιμετωπίζεται κατά τρόπο διαφοροποιημένο, ανάλογα με τις σχέσεις και με τη δέσμευση της καθεμιάς από τις εταίρους χώρες έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι πρέπει να προβλέπεται αύξηση των ενισχύσεων για τις χώρες εκείνες που τηρούν τις αναληφθείσες δεσμεύσεις· από την άποψη αυτή, υποστηρίζει το αίτημα του Βασιλείου του Μαρόκου να αποκτήσει ειδικό καθεστώς έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

4. Μεγαλύτερη συμμετοχή και περισσότερο πρωταγωνιστικός ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών

4.1. ζητά, γενικά, την ενεργό συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη νέα αυτή πολιτική, και ειδικότερα:

Κοινές πτυχές

4.2. ζητά την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών φορέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των αντίστοιχων φορέων των γειτονικών χωρών στα Νότια και τα Ανατολικά της σύνορα· η ενίσχυση αυτή πρέπει να συνδυάζεται με μια προσέγγιση "εκ των κάτω προς τα άνω", η οποία θα εξασφαλίζει την ενσωμάτωσή της στη νέα πολιτική της γειτονίας·

4.3. απαιτεί τη διαβούλευση με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ένωσης πριν από την υποβολή προτάσεων για νέες πρωτοβουλίες στα πλαίσια της πολιτικής για τη γειτονία, σύμφωνα με τα όσα θεσπίζει η Επιτροπή στη "Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση", ειδικότερα δε όσον αφορά τον προσδιορισμό των στόχων, των κριτηρίων αναφοράς και το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης των αντίστοιχων σχεδίων δράσης της κάθε χώρας·

4.4. ζητά, επίσης, τη συμμετοχή των παραμεθόριων περιφερειών στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των προαναφερόμενων σχεδίων δράσης·

4.5. απαιτεί συντονισμό και συμπληρωματικότητα μεταξύ των πρωτοβουλιών συνεργασίας που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, από τα διάφορα κράτη μέλη της και από τις ευρωπαϊκές περιφερειακές και τοπικές αρχές στις γειτονικές χώρες, προκειμένου να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη συνάφεια και συνέργια των πόρων που χρησιμοποιούνται·

4.6. ζητά ιδιαίτερη μέριμνα για τις παραμεθόριες περιφέρειες, με την παροχή κατάλληλων μέσων και μηχανισμών, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση που προτείνεται στην "Κοινοτική δράση για τις παραμεθόριες περιοχές" του Νοεμβρίου του 2002·

4.7. προτείνει την έναρξη ανοιχτού και δυναμικού διαλόγου σχετικά με τα πολιτικά όρια της ΕΕ, με τη συμμετοχή των διαφόρων βαθμίδων διακυβέρνησης, και ειδικότερα της τοπικής και περιφερειακής, προκειμένου να διασφαλιστεί η αναγνώριση της ποικιλομορφίας και της ιδιαιτερότητας των περιοχών της Ευρώπης·

4.8. επαναλαμβάνει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές της Ένωσης στα πλαίσια των διαφόρων διαδικασιών διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας, δεδομένου ότι συνιστούν έναν από τους κατ' εξοχήν παράγοντες της αποκεντρωμένης συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

4.9. ζητά τη θέσπιση ενός μηχανισμού στήριξης των περιφερειακών και τοπικών φορέων, ιδιαίτερα των μεθοριακών, προκειμένου να ασκούν δεόντως τα καθήκοντα κοινωνικής ένταξης και ευαισθητοποίησης που σχετίζονται με την ενσωμάτωση των μεταναστών· στα πλαίσια αυτά, ζητά να περιλαμβάνεται η τοπική και περιφερειακή διάσταση στις πολιτικές της ΕΕ που αφορούν τη μετανάστευση·

Ρωσία και ΝΑΚ

4.10. ζητά τη δημιουργία ενός φόρουμ συνάντησης τοπικών και περιφερειακών φορέων, ώστε να αξιολογείται το επίπεδο πολιτικής και διοικητικής αποκέντρωσης που επιτυγχάνεται στη Λευκορωσία, τη Μολδαβία, τη Ρωσία και την Ουκρανία, προκειμένου να καταστεί δυνατή μια στρατηγική προσέγγιση μεταξύ των περιφερειακών φορέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των προαναφερόμενων χωρών·

4.11. ζητά τη συμμετοχή των περιφερειών στο σχεδιασμό των υποδομών των μεταφορών, ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερη εδαφική ενσωμάτωση και διάρθρωση των παραμεθόριων περιοχών, καθώς και την ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών σε ορισμένες περιοχές, όπως η Βαλτική·

4.12. ζητά την προώθηση ενός προγράμματος υποκατάστασης-μετατροπής της πυρηνικής ενέργειας υπέρ άλλων μορφών ενέργειας που να σέβονται περισσότερο το περιβάλλον, και ενός προγράμματος ανάπτυξης νέων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας·

4.13. ζητά την αύξηση της διασυνοριακής συνεργασίας σε θέματα τελωνειακής διαχείρισης και ελέγχου, ως μέτρου για την αποτροπή της παράνομης διακίνησης προσώπων και για την εξομάλυνση του εμπορίου αγαθών·

Μεσόγειος

4.14. επαναλαμβάνει το αίτημά της, σύμφωνα με τη Διακήρυξη της Βαρκελώνης και με τα Συμπεράσματα της Διάσκεψης της Στουτγάρδης και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κολωνίας, να εφαρμοστεί μια στενότερη συμμετοχή και σύνδεση των τοπικών και περιφερειακών διοικήσεων, ως προνομιούχων φορέων, για την υλοποίηση ενός χώρου ειρήνης, σταθερότητας και προόδου στη λεκάνη της Μεσογείου·

4.15. επαναλαμβάνει ότι η συμμετοχή αυτή θα πρέπει να λάβει συγκεκριμένη μορφή μέσω της δημιουργίας ενός τοπικού και περιφερειακού φορέα εντός του ευρωμεσογειακού θεσμικού πλαισίου· ο φορέας αυτός θα απαρτίζεται από τοπικές και περιφερειακές αρχές των δύο ακτών της Μεσογείου και θα έχει αποστολή να προωθήσει τη σύνδεση και να αναπτύξει προγράμματα που θα περιλαμβάνουν δράσεις οι οποίες θα πρέπει να αναπτυχθούν στο σύνολο της μεσογειακής λεκάνης·

4.16. εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία από τις προβλεπόμενες από τη Διακήρυξη της Βαρκελώνης συναντήσεις, προκειμένου οι εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών να προβούν σε απολογισμό των προβλημάτων τους και να ανταλλάξουν τις εμπειρίες τους· ζητά, λοιπόν, να αρχίσει εντός του τρέχοντος έτους η πραγματοποίηση των συναντήσεων αυτών·

4.17. επαναλαμβάνει το αίτημά της η αποκεντρωμένη ευρωμεσογειακή συνεργασία να συνιστά έναν από τους πυλώνες επί των οποίων θα στηρίζεται η διαδικασία· για το σκοπό αυτό, ζητά να διαχειρίζονται οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στα πλαίσια της αποκεντρωμένης συνεργασίας, τους κοινοτικούς χρηματοδοτικούς πόρους που προορίζονται για τις εταίρους μεσογειακές χώρες·

4.18. ζητά το Ευρωμεσογειακό Ίδρυμα να συνιστά "Ίδρυμα ιδρυμάτων", που θα συγκεντρώνει στους κόλπους του όλες τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές πρωτοβουλίες που απαντώνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Νότια και Ανατολική ακτή της Μεσογείου· το Ίδρυμα αυτό πρέπει να συνιστά καταλύτη και βήμα ενός διαλόγου ανάμεσα στον χριστιανικό, τον ισλαμικό και τον ιουδαϊκό πολιτισμό και πρέπει να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τη συμμετοχή των δήμων και περιφερειών εκατέρωθεν των ακτών, μέσω μιας προσέγγισης των κοινωνιών των πολιτών· υπό την έννοια αυτή, τονίζει τη σημασία της δρομολόγησης ενός ειδικού προγράμματος ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, που θα απευθύνεται στους πολίτες της Μεσογείου, και στο οποίο θα έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς·

5. Ένα νέο μέσο γειτνίασης

5.1. υποστηρίζει τη στρατηγική και τους προσανατολισμούς που περιλαμβάνονται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής "Ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο μέσο γειτνίασης"·

5.2. φρονεί ότι η Επιτροπή καθορίζει μέτρα για τη διασφάλιση του απαραίτητου συντονισμού μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων που ευνοούν τη διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις γειτονικές χώρες· η απουσία του συντονισμού αυτού, όπως έχει επισημάνει η Επιτροπή των Περιφερειών και άλλα κοινοτικά όργανα, έχει εμποδίσει μέχρι σήμερα την εν λόγω συνεργασία, που έχει βασική σημασία για να υπάρξει συμβολή σε μια αρμονική ανάπτυξη των γειτονικών χωρών·

5.3. φρονεί ότι το νέο αυτό μέσο πρέπει να αποτελέσει ενίσχυση των σημερινών μεθόδων διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας με σκοπό να καταστεί δυνατό να συμμετάσχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πιο ενεργά στη συνεργασία αυτή·

5.4. φρονεί, σύμφωνα με όσα αναφέρονται από την Επιτροπή, ότι το νέο μέσο γειτνίασης πρέπει να έχει ενιαία προσέγγιση σε ό,τι αφορά τη συνεργασία, ευνοώντας με τον τρόπο αυτό τον κοινό προγραμματισμό των δράσεων μεταξύ των διοικήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτονικών χωρών·

5.5. υπογραμμίζει τη σημασία της συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στο σχεδιασμό, εφαρμογή και ανάπτυξη του νέου μέσου γειτονίας· για το σκοπό αυτό, ζητά από την Επιτροπή να διοργανώσει ημερίδες και σεμινάρια στα οποία να εκτεθεί και θα αναλυθεί η εποικοδομητική συνεργασία που διεξάγουν, με δικούς τους πόρους, οι τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις ένθεν και ένθεν των συνόρων·

5.6. υποστηρίζει την καθιέρωση σε δύο φάσεις του νέου μέσου γειτονίας· σχετικά με την πρώτη φάση (2004-2006), υπογραμμίζει ότι έχει σημασία τα προγράμματα γειτονίας να καταστούν λειτουργικά στις αρχές του 2004· επίσης, φρονεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη τα προγράμματα που αναπτύσσουν ορισμένοι δήμοι και περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με διοικήσεις των γειτονικών χωρών, υποστηρίζοντας πειραματικές πρωτοβουλίες συνεργασίας όπως το πρόγραμμα διασυνοριακής ανάπτυξης "Ανδαλουσία-Μαρόκο", το οποίο χρηματοδοτείται από την περιφερειακή κυβέρνηση της Ανδαλουσίας και την κυβέρνηση του Μαρόκου·

5.7. υπογραμμίζει ότι, εκτός από τη διασυνοριακή συνεργασία που συνδέεται με το Interreg III A, το νέο μέσο θα πρέπει να προβλέπει τη διαπεριφερειακή συνεργασία που προβλέπεται στο Interreg III Β· στα πλαίσια αυτά, και για τις διάφορες περιοχές που συνορεύουν με τις γειτονικές χώρες, ζητά να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα που να αφορούν την ολοκληρωμένη ανάπτυξη, με ιδιαίτερη έμφαση στη χωροταξία, το περιβάλλον, την πολιτική για τις ΜΜΕ, την απασχόληση, την οικονομική και κοινωνική πολιτική, τον πολιτισμό και τις πολιτικές διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, με συνεκτίμηση, ιδιαίτερα, των προβλημάτων που συνδέονται με την ασφάλεια, την υποδοχή και την ενσωμάτωση·

5.8. σε σχέση με τη δεύτερη φάση, ζητά να συμμετάσχει η Επιτροπή των Περιφερειών στη διαμόρφωση και τον προσδιορισμό του νέου μέσου γειτονίας από το 2006 και μετά, και να συμμετάσχει επίσης στη διαδικασία συζήτησης και έγκρισης.

Βρυξέλλες, 9 Οκτωβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) EE C 374 της 23.12.1999, σ. 1.

(2) EE C 156 της 6.6.2000, σ. 47.

(3) ΕΕ C 22 της 24.1.2001, σ. 7.

(4) ΕΕ L 128 της 29.5.2003, σ. 56.