Γνωμοδότηση για τη συνθήκη για το Χάρτη Ενέργειας

(96/C 18/26)

Στις 30 Μαρτίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή απεφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα « Η Συνθήκη για το Χάρτη Ενέργειας ».

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Σεπτεμβρίου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Lyons.

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό

1.1. Η ΟΚΕ είχε υιοθετήσει γνωμοδότηση για ένα σχέδιο του Χάρτη Ενέργειας ήδη τον Ιούλιο 1991 (). Ο Χάρτης υιοθετήθηκε επίσημα στη Χάγη το Δεκέμβριο 1991. Η ΟΚΕ, ενώ διατύπωνε στη γνωμοδότησή της προτάσεις για τη βελτίωση ορισμένων διατάξεων του σχεδίου του κειμένου που είχε τότε στα χέρια της, υποστήριζε σαφώς τόσο την ιδέα του Χάρτη όσο και τις βασικές αρχές στις οποίες στηριζόταν.

1.2. Η ΟΚΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της όταν, τρία μόνο χρόνια αργότερα, ο Χάρτης του 1991 μετατράπηκε σε Συνθήκη και υπογράφηκε από τις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και άλλες 49 χώρες (). Η Συνθήκη αυτή αναμένεται ότι θα είναι μία από τις μεγαλύτερες διεθνείς επιτυχίες της Ένωσης. Συνεπώς, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ευκαιρία που της δίδεται τώρα να σχολιάσει την πρόοδο που έχει συντελεσθεί, καθώς και μερικά σημαντικά ζητήματα που προέκυψαν εξαιτίας αυτής της προόδου.

1.3. Η Συνθήκη για το Χάρτη Ενέργειας

1.3.1. Η Συνθήκη περιλαμβάνει 50 άρθρα, τα οποία θεσπίζουν ένα νομικό πλαίσιο για την προώθηση της μακροπρόθεσμης συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας, μέσω διατάξεων που αφορούν τις επενδύσεις, το εμπόριο, τη διαμετακόμιση, την κυριαρχία επί των πόρων, το περιβάλλον, τον ανταγωνισμό, τη φορολογία, την πρόσβαση σε κεφάλαια και την τεχνολογία. Τα κυριότερα σημεία της είναι τα εξής :

1.3.2. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος πρέπει να παρέχει στις υπάρχουσες ξένες επενδύσεις μεταχείριση « όχι λιγότερο ευνοϊκή » από αυτή που παρέχει στους δικούς του επενδυτές (« εθνική μεταχείριση ») και στους επενδυτές οποιουδήποτε άλλου συμβαλλόμενου μέρους (« μεταχείριση του μάλλον ευνοούμενου κράτους »). Άλλες διατάξεις καλύπτουν την πρόσληψη ειδικευμένων στελεχών, τη μεταφορά κεφαλαίων και κερδών και τις αποζημιώσεις για απαλλοτρίωση και για ζημιές λόγω πολέμου ή πολιτικών αναταραχών.

1.3.3. Στο εμπόριο ενεργειακών προϊόντων, τα συμβαλλόμενα μέρη που δεν είναι μέλη της ΓΣΔΕ θα απολαύουν των δικαιωμάτων της ΓΣΔΕ, αλλά θα αναλάβουν και τις υποχρεώσεις της. (Ωστόσο, οι διατάξεις της ΓΣΔΕ που αφορούν τους υποχρεωτικούς δασμούς είναι ανεφάρμοστες μόνο στον τομέα της ενέργειας. Αντί για αυτούς υπάρχει η υποχρέωση καταβολής « κάθε δυνατής προσπάθειας », σύμφωνα με την οποία « κάθε συμβαλλόμενο μέρος επιδιώκει να μην αυξήσει τους δασμούς » πάνω από το επίπεδο που κοινοποιεί την ημερομηνία που υπογράφει τη Συνθήκη).

1.3.4. Δεν πρέπει να υπάρχουν εμπόδια στη διασυνοριακή ροή της ενέργειας. Η Συνθήκη ορίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη δεν πρέπει να παρεμποδίζουν την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων για τη διαμετακόμιση της ενέργειας σε περίπτωση που το δυναμικό των υπαρχουσών εγκαταστάσεων δεν είναι επαρκές από εμπορική άποψη. Ορίζει, επίσης, ότι η ροή των διαμετακομιζόμενων ενεργειακών προϊόντων και υλών πρέπει να συνεχισθεί αδιάλειπτα σε περίπτωση διαφοράς, μέχρι να ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία συμβιβασμού.

1.3.5. Απαιτεί από κάθε συμβαλλόμενο μέρος να εφαρμόζει και να εξασφαλίζει την τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού.

1.3.6. Όσον αφορά το περιβάλλον, η Συνθήκη εμπεριέχει την αρχή ότι « ο ρυπαίνων πληρώνει » και προωθεί το στόχο της διαμόρφωσης των τιμών κατά τρόπο ώστε να συνεκτιμώνται οι συνθήκες της αγοράς και τα περιβαλλοντικά έξοδα και οφέλη.

1.3.7. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος έχει κυριαρχία επί των ενεργειακών του πόρων, καθώς και το δικαίωμα να καθορίζει τις γεωγραφικές περιοχές στην επικράτειά του στις οποίες θα επιτρέπεται η έρευνα για την ανεύρεση και η ανάπτυξή τους.

1.3.8. Η Συνθήκη θεσπίζει ιδιαίτερους μηχανισμούς επίλυσης των διαφορών, για τις διαφορές που προκύπτουν από όλες τις διατάξεις της, εκτός από εκείνες που αναφέρονται στον ανταγωνισμό και το περιβάλλον. Σε περίπτωση διαφοράς μεταξύ ενός επενδυτή και ενός συμβαλλόμενου κράτους, ο επενδυτής έχει δικαίωμα επιλογής όσον αφορά την παραπομπή της διαφοράς σε διεθνή διαιτησία.

1.3.9. Οι άμεσοι φόροι θα εξακολουθήσουν να διέπονται από το εθνικό δίκαιο κάθε χώρας και, κατά περίπτωση, από τις σχετικές διμερείς φορολογικές συμβάσεις.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Επικύρωση

2.1.1. Η Συνθήκη έχει επικυρωθεί μέχρι στιγμής από δύο μόνο χώρες (τη Γεωργία και τη Λεττονία). Αναμένεται ότι κατά το πρώτο εξάμηνο του 1996 θα έχει συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος ελάχιστος αριθμός των 30 επικυρώσεων.

2.1.2. Προηγουμένως είχαν εκφρασθεί ορισμένες ανησυχίες μήπως η Ρωσία δεν επικυρώσει τη Συνθήκη, αλλά αμβλύθηκαν όταν τον Ιούνιο 1995 η βουλή των αντιπροσώπων (η Δούμα) ενέκρινε σχετική νομοθεσία που επιτρέπει τις επενδύσεις ξένων κεφαλαίων στην πετρελαϊκή βιομηχανία της Ρωσίας.

Παραταύτα, μόλις τώρα απεστάλησαν επισήμως προς την κυβέρνηση της Ρωσίας κεκυρωμένα αντίγραφα της Συνθήκης για το Χάρτη Ενέργειας. Και μολονότι αυτό θα επιτρέψει στο Κοινοβούλιο να αρχίσει σύντομα συζητήσεις για την κύρωση, είναι κατά πολύ αμφίβολο αν η διαδικασία αυτή θα μπορέσει να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος της θητείας των κοινοβουλευτικών αντιπροσώπων, που λήγει στα τέλη του τρέχοντος έτους. Εάν συμβεί αυτό, θα καθυστερήσει η κύρωση από τη Ρωσία και ενδέχεται μάλιστα να μην είναι βέβαιη.

2.1.2.1. Το 1992, η πρώην Σοβιετική Ένωση εξασφάλιζε στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδόν το 16 % του εφοδιασμού της σε φυσικό αέριο, το 11 % σε αργό πετρέλαιο και το 3 % σε στερεά καύσιμα. Συνολικά, περίπου το 10 % του εφοδιασμού της Ένωσης σε ενέργεια προέρχεται από την πρώην ΕΣΣΔ. Πολύ μεγάλα ποσοστά ενέργειας παρέχονται, επίσης, στις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ορισμένες από τις οποίες πρόκειται να γίνουν μέλη της Ένωσης σε μερικά χρόνια.

2.1.2.2. Για τη Ρωσία, η διατήρηση και η αύξηση των εξαγωγών ενέργειας και των εσόδων της από την ενέργεια είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας για τη σταθεροποίηση της οικονομίας της. Οι εξαγωγές καυσίμων και πρώτων υλών αντιπροσωπεύουν σήμερα το 66 % των συναλλαγματικών εσόδων της χώρας. Η πραγματική πρόκληση που αντιμετωπίζει η Ρωσία προκύπτει από μία έγκυρη πρόσφατη εκτίμηση ότι θα χρειασθούν επενδύσεις ύψους 50 δισ. δολλαρίων για να σταθεροποιηθεί απλώς η πετρελαιοπαραγωγή της Ρωσίας στο σημερινό επίπεδο των 6 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ενώ θα απαιτηθεί υπερδιπλάσιο ποσό για να αυξηθεί και να φθάσει στα επίπεδα του 1988.

2.1.2.3. Συνεπώς, η επικύρωση από τη Ρωσία δεν έχει μόνο ζωτική σημασία για την τελική επιτυχία της Συνθήκης, αλλά έχει μείζονα σημασία για τις προσπάθειες της ίδιας της Ρωσίας να εκσυγχρονίσει την οικονομία της και να σταθεροποιήσει τη δημοκρατία. Συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να επιταχυνθεί η διαδικασία κύρωσης από τη Ρωσία, εφόσον η έκθεση δεν είναι βέβαιη.

2.1.2.4. Στο πλαίσιο αυτό αποτελεί καλό οιωνό, το γεγονός ότι η Ρωσία συμφώνησε να διαδραματίσει πλήρη ρόλο στο πρόγραμμα του ΝΑΤΟ « Συνεργασία για την Ειρήνη » και ότι χαλαρώθηκαν προφανώς στο ΝΑΤΟ οι πιέσεις να ζητηθούν μεγαλύτερα εχέγγυα ασφάλειας όσον αφορά τα ανατολικά και τα δυτικά σύνορα της Ρωσίας. Μια σοβαρή διαταραχή των σχέσεων με τη Ρωσία για λόγους ασφάλειας είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα θέσει σε κίνδυνο τις προοπτικές κύρωσης της Συνθήκης από τη χώρα αυτή. Είναι σημαντικό να ληφθεί πλήρως υπόψη η βασική αυτή πτυχή του θέματος από τους αρμόδιους για τις διπλωματικές και διακυβερνητικές σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, αφετέρου.

2.1.3. Με τις ΗΠΑ η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική. Οι ΗΠΑ δεν έχουν υπογράψει τη Συνθήκη και ούτε σκοπεύουν να την υπογράψουν, άρα δεν τίθεται θέμα επικύρωσης.

2.1.3.1. Για τη στάση των ΗΠΑ προβάλλονται διάφορες αιτίες. Μία από αυτές είναι ότι η αποδοχή της Συνθήκης θα έθετε το θέμα της σύγκρουσης της ομοσπονδιακής και κρατικής δικαιοδοσίας, ένα ζήτημα ιδιαίτερα ακανθώδες σήμερα στις ΗΠΑ.

2.1.3.2. Μία άλλη αιτία είναι ότι η υπογραφή της Συνθήκης θα ερχόταν σε σύγκρουση με τον ισχύοντα ακόμη νόμο, που απαγορεύει να παρέχεται μεταχείριση « μάλλον ευνοούμενου κράτους » (ΜΕΚ) στα πρώην κράτη μέλη της Σοβιετικής Ένωσης (ένας νόμος που είχε θεσπισθεί ως αντίδραση στις διακρίσεις της ΕΣΣΔ κατά των Εβραίων). Είναι αληθές ότι το ενδεχόμενο να υπογράψουν τελικά οι ΗΠΑ τη Συνθήκη δεν αποκλείεται τελείως, αλλά δεν αναμένεται να προκύψει ως πολιτική πιθανότητα κατά τα προσεχή έτη.

2.1.4. Εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο ο Καναδάς (από τις χώρες που υπέγραψαν τον αρχικό Χάρτη) δεν είχε υπογράψει τη Συνθήκη μέχρι την προθεσμία της 16ης Ιουνίου. Συνολικά 49 χώρες και οι ΗΠΑ είχαν υπογράψει τη Συνθήκη μέχρι την ημερομηνία αυτή. Στις χώρες που υπέγραψαν τη Συνθήκη συγκαταλέγεται και η Νορβηγία, ένας σημαντικός παραγωγός ενέργειας της οποίας η προθυμία να υπογράψει τη σύμβαση ήταν εκ των προτέρων αμφίβολη. Στην περίπτωση του Καναδά, η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση τάχθηκε με έμφαση υπέρ της υπογραφής της Συνθήκης, αλλά η τελευταία δεν κατέστη δυνατό να υπογραφεί εμπρόθεσμα από όλες τις τοπικές κυβερνήσεις του Καναδά. Φαίνεται πιθανό ότι η κυβέρνηση του Καναδά θα υποβάλει έγκαιρα επίσημη αίτηση προσχώρησης στη Συνθήκη, πράγμα που απαιτεί τη συγκατάθεση και των 50 χωρών που την έχουν υπογράψει.

2.1.5. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής είναι φυσικά και αυτή σημαντική για την ΕΕ ιδίως στον τομέα της ενέργειας. Ωστόσο, οι χώρες της περιοχής αυτής δεν υπέγραψαν ποτέ τον αρχικό Χάρτη Ενέργειας και δεν αναμένεται στο εγγύς μέλλον καμία από αυτές να ζητήσει την προσχώρησή της στη Συνθήκη. Ωστόσο, είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι έχει αρχίσει τώρα διάλογος μεταξύ των εν λόγω χωρών και της ΕΕ όσον αφορά την επιθυμία ανάπτυξης στενότερων σχέσεων συνεργασίας σε ένα ευρύτερο φάσμα πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών τομέων δραστηριότητας συμπεριλαμβανόμενης και της ενέργειας, όπου έχουν κοινά συμφέροντα.

2.1.6. Η ΟΚΕ είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη για το γεγονός ότι στη σημαντική Διάσκεψη για τις Ευρωπαϊκές και Μεσογειακές Χώρες που πραγματοποιείται το έτος αυτό στη Βαρκελώνη, η ΕΕ καλεί τις χώρες της Μεσογείου να αναπτύξουν σχέσεις αμοιβαίας συνεργασίας και να ταχθούν υπέρ της Συνθήκης για το Χάρτη Ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ασκήσει πιέσεις με σθένος και φαντασία ώστε να ταυτιστούν με ενεργό και πρακτικό τρόπο οι χώρες αυτές με τους στόχους και το αντικείμενο της Συνθήκης για το Χάρτη Ενέργειας.

2.2. Πρωτόκολλα και δηλώσεις

2.2.1. Το άρθρο 33 της Συνθήκης επιτρέπει τη διαπραγμάτευση ορισμένων πρωτοκόλλων ή δηλώσεων, για την υλοποίηση των στόχων και των αρχών του Χάρτη. Το άρθρο 1, παράγραφος 13, στοιχείο α) αναφέρει ότι δύνανται να προσαρτηθούν πρωτόκολλα « με σκοπό τη συμπλήρωση, την αύξηση, την επέκταση ή τη διεύρυνση της παρούσας συνθήκης », τα οποία δύνανται να υιοθετηθούν για να καλύψουν, μεταξύ άλλων, « ... τομείς συνεργασίας που αναφέρονται στον Τίτλο ΙΙΙ του Χάρτη ».

2.2.2. Η αναφορά στον Τίτλο ΙΙΙ του Χάρτη είναι σημαντική, διότι στον τίτλο αυτό απαριθμούνται συγκεκριμένα θέματα, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικής συμφωνίας εκ των υστέρων (π.χ. βάσει της διαδικασίας των πρωτοκόλλων).

2.2.3. Μέχρι στιγμής έχει υιοθετηθεί μόνο ένα πρωτόκολλο και αυτό είναι το πρωτόκολλο για την ενεργειακή απόδοση και τα σχετικά περιβαλλοντικά ζητήματα, το οποίο υπογράφηκε την ίδια ημέρα με τη Συνθήκη (17 Δεκεμβρίου 1994) και θα τεθεί σε εφαρμογή όταν η Συνθήκη κυρωθεί το προσεχές έτος.

2.2.4. Οι εργασίες για το δεύτερο πρωτόκολλο, που αφορά τις διαδικασίες στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, άρχισαν το 1991 αλλά κατέληξαν να λάβουν τη μορφή μιας προτεινόμενης Δήλωσης (βλ. σημείο 2.2.5). Άρχισαν επίσης εργασίες για ένα άλλο πρωτόκολλο με αντικείμενο τους υδρογονάνθρακες, αλλά αργότερα αναβλήθηκαν οριστικά.

2.2.5. Η προτεινόμενη Δήλωση για την Περιφερειακή Ενέργεια άρχισε το 1991 με την πρόθεση να καταρτισθεί ένα νομικά δεσμευτικό πρωτόκολλο. Οι σχετικές εργασίες διακόπηκαν το 1992 όταν ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) απεφάσισε να καταρτίσει μια Διεθνή Σύμβαση για την ασφάλεια των πυρηνικών αντιδραστήρων. Ο ΔΟΑΕ ολοκλήρωσε το έργο αυτό επιτυχώς το τέλος του 1994. Προέκυψε τότε το ερώτημα κατά πόσο το προτεινόμενο πρωτόκολλο της Συνθήκης για το Χάρτη Ενέργειας έπρεπε να εξακολουθήσει να είναι νομικά δεσμευτικό. Διεξήχθηκαν σημαντικές συζητήσεις για το θέμα αυτό το οποίο παραπέμφθηκε τελικά για διευθέτηση σε συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε το Μάϊο του τρέχοντος έτους και κατά την οποία αποφασίσθηκε να εγκαταλειφθεί η έννοια του πρωτοκόλλου για την πυρηνική ενέργεια και να ενσωματωθούν οι εργασίες που είχαν επιτελεστεί σε μια μη νομικά δεσμευτική Δήλωση. Ωστόσο, τέσσερις χώρες (Ρωσία, Ουκρανία, Λευκορωσία και Αρμενία) ήταν αντίθετες. Ήταν υπέρ ενός ευρύτερου πλαισίου και επιθυμούσαν να διατηρηθεί η νομική δεσμευτικότητα. Οι διαφορές αυτές συζητήθηκαν, αλλά χωρίς να βρεθεί λύση, στη Διάσκεψη για το Χάρτη το Σεπτέμβριο, και θα συζητηθούν ξανά το Νοέμβριο.

2.2.5.1. Συνεπώς, η Σύμβαση για την Πυρηνική Ασφάλεια του ΔΟΑΕ είναι νομικώς δεσμευτική, όχι όμως και η εν λόγω Δήλωση, η δε τελευταία έχει πολύ ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από την πρώτη. Η Σύμβαση ισχύει μόνο για τις χερσαίες μονάδες παραγωγής πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς (παρότι καλύπτει και την αποθήκευση). Η Δήλωση καλύπτει επίσης τους εν λόγω τομείς δραστηριοτήτων, αλλά αναφέρεται επίσης και στη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων και την ασφάλεια των πυρηνικών υλικών που σχετίζονται με αυτά, στη φυσική περιφρούρηση των πυρηνικών υλικών, στην αστική ευθύνη για τις πυρηνικές ζημιές σε διεθνή κλίμακα και στην ασφαλή μεταφορά των ραδιενεργών υλικών και αποβλήτων.

2.2.5.2. Δεν πρέπει φυσικά να ξεχνά κανείς ότι ακόμη και η διατύπωση της νομικώς δεσμευτικής Σύμβασης για την Πυρηνική Ασφάλεια είναι πολύ γενική : υπάρχουν δηλαδή μεγάλα περιθώρια για λεπτομερειακή ερμηνεία, και για διαφορετικές προσεγγίσεις εκ μέρους των συμβαλλομένων όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολη η επιβολή οποιασδήποτε διάταξής της, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης και, από πρακτικής απόψεως, δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά.

2.2.5.3. Υπάρχει επίσης μία άλλη διαφορά μεταξύ της Σύμβασης και της Δήλωσης που είναι ότι η πρώτη προβλέπει ότι η εφαρμογή των όρων της θα υπόκειται σε τριετή επανεξέταση. Κατ`αυτόν τον τρόπο, η ευρεία νομική βάση της Σύμβασης θα συμπληρώνεται από πιέσεις των συμβαλλομένων. Η Δήλωση δεν προβλέπει επανεξέταση του τρόπου εφαρμογής, ή αυτής καθεαυτής της εφαρμογής των όρων της από τους υπογράφοντες.

2.2.5.4. Δεν είναι ίσως ικανοποιητικό το ότι υπάρχουν πλέον δύο διεθνείς συμφωνίες για την πυρηνική ασφάλεια - η μία με στενότερο πεδίο εφαρμογής, που είναι νομικώς δεσμευτική και υπόκειται σε τακτική επανεξέταση από τους συμβαλλομένους, και η άλλη με σημαντικά ευρύτερο πεδίο εφαρμογής, αλλά χωρίς να είναι νομικώς δεσμευτική και χωρίς να υπόκειται σε επανεξέταση. Ωστόσο, ενδεχομένως να θεωρήθηκε ακόμη χειρότερο να υπάρχουν δύο διεθνείς συμφωνίες για την πυρηνική ασφάλεια που να καλύπτουν εν μέρει το ίδιο πεδίο, αλλά όχι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και να είναι και οι δύο νομικά δεσμευτικές. Αυτός ήταν άλλωστε ο λόγος για τον οποίο το αρχικά περοβλεπόμενο πρωτόκολλο για την πυρηνική ενέργεια κατέληξε να λάβει τη μορφή Δήλωσης.

2.2.5.5. Μια πιθανή διευθέτηση της διαφοράς μεταξύ των δύο συμφωνιών με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της σύμβασης του ΔΟΑΕ για να καλύψει όλο το φάσμα θεμάτων που αφορά η Δήλωση για την πυρηνική ενέργεια. Θα προκαλέσει έκπληξη εάν η διεθνής κοινή γνώμη δεν ασκήσει πιέσεις για μια τελική διευθέτηση του θέματος όταν αντιληφθεί τις συνέπειες των όσων έχουν συμβεί. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ πρέπει να υπάρξει μια σειρά ελάχιστων διεθνών προτύπων ασφάλειας όσον αφορά την πυρηνική ενέργεια που προορίζεται για πολιτικούς σκοπούς, και ο ΔΟΑΕ έχει δείξει το δρόμο για την επίτευξη προόδου στον τομέα αυτό.

2.3. Η επέκταση της Συνθήκης

2.3.1. Το άρθρο 10 της Συνθήκης αναφέρεται εκτενώς στην προστασία των υφιστάμενων επενδύσεων. Οι νέες επενδύσεις (ή, για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση της ίδιας της Συνθήκης, η « διενέργεια επενδύσεων ») δεν καλύπτονται με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει μεν πρόθεση ίσης αντιμετώπισης των νέων και των υφιστάμενων επενδύσεων, αλλά η Συνθήκη, στο άρθρο 10, παράγραφοι 2 και 3, αναγνωρίζει ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει, προς το παρόν, παρά μόνο με την προτροπή των συμβαλλομένων μερών να « προσπαθήσουν ».

2.3.2. Στην παράγραφο 4 του άρθρου 10 ορίζεται ότι θα καταρτισθεί συμπληρωματική συνθήκη, ώστε να τεθούν όλες οι επενδύσεις επί της ίδιας βάσεως. Οι εργασίες για τη συνθήκη αυτή έχουν αρχίσει, « με σκοπό να ολοκληρωθούν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1998 ». Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το στόχο αυτό. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί το συντομότερο δυνατό ένα κατάλληλο νομικό πλαίσιο για νέες επενδύσεις και πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προς το σκοπό αυτό.

2.3.3. Ένα θέμα που δεν έχει ακόμη διευθετηθεί είναι η συμμετοχή ή μη των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις για τη Συμπληρωματική Συνθήκη. Στην πρώτη συνεδρίαση της Ομάδας Εργασίας « Νέες Επενδύσεις » παραχωρήθηκε στις ΗΠΑ θέση παρατηρητή, με δικαίωμα συμμετοχής στις διαπραγματεύσεις. Δυστυχώς, οι ΗΠΑ πληροφόρησαν τη Διάσκεψη ότι δημοσιονομικοί περιορισμοί δεν τους επιτρέπουν πλέον να συνεχίσουν τη χρηματοδοτική συμβολή τους. Σήμερα, συζητάται η δυνατότητα να παραχωρηθεί στις ΗΠΑ θέση παρατηρητή, αλλά χωρίς δικαίωμα συμμετοχής στις διαπραγματεύσεις. Η ΟΚΕ προτρέπει να επιδιωχθεί κάποιος συμβιβασμός, υπό τον όρο ότι οι ΗΠΑ θα καλύψουν τα δικά τους έξοδα.

2.3.4. Η ιδιωτικοποίηση θεωρείται μάλλον ως δυσεπίλυτο πρόβλημα όσον αφορά τη « διενέργεια επενδύσεων ». Οι εθνικές κυβερνήσεις δεν κρίνουν οπωσδήποτε απαραίτητο να εκχωρήσουν, με τις ιδιωτικοποιήσεις, περιουσιακά στοιχεία του δημοσίου σε ξένους επενδυτές. Ορισμένες έχουν αναπτύξει την έννοια της « συμμετοχής στο κεφάλαιο με 50 % + 1 μετοχή », για να διατηρήσουν τον έλεγχο των ιδιωτικοποιηθέντων οργανισμών.

2.3.5. Προβλέπεται ότι στη Συμπληρωματική Συνθήκη αναπόφευκτα θα υπάρχουν εξαιρέσεις από την αρχή της « ίσης μεταχείρισης » όσον αφορά τις νέες επενδύσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία, πάντως, για τη σημασία μιας ευρέως ικανοποιητικής ρύθμισης σχετικά με τα δικαιώματα για μελλοντικές επενδύσεις, αφού, αν δεν υπάρξει παρόμοια ρύθμιση, θα υπονομευθεί ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της Συνθήκης.

2.3.6. Ένα θέμα που δεν θίγεται καθόλου στη Συνθήκη είναι οι εργασιακές σχέσεις. Η σημασία των καλών εργασιακών σχέσεων για την κατοχύρωση της ασφαλούς παραγωγής πυρηνικής ενέργειας είναι αυτονόητη. Ωστόσο, οι καλές εργασιακές σχέσεις μεταξύ των σχετικών κοινωνικών εταίρων σε όλες τις επιχειρήσεις και δραστηριότητες που αφορά η Συνθήκη είναι εξίσου σημαντικές. Η ΟΚΕ συνιστά με έμφαση να ενσωματωθεί στη Συμπληρωματική Συνθήκη, που καταρτίζεται τη στιγμή αυτή για να ενσωματωθεί στην κύρια Συνθήκη το 1998, κατάλληλη αναφορά σε μια σωστή καθιερωμένη πρακτική (όπως προβλέπει, π.χ., το κείμενο των « Κατευθυντήριων γραμμών του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις », που δημοσιεύθηκε μόλις τον περασμένο χρόνο).

2.4. Πόροι

2.4.1. Οι δαπάνες για τη Γραμματεία της Συνθήκης το 1994 ήταν 2,3 εκατ. Ecu. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι είχε διατυπωθεί πρόταση να αυξηθούν οι διοικητικές δαπάνες σε 4 εκατ. όταν θα υπογραφόταν η Συνθήκη στο τέλος του 1994. Η πρόταση αυτή βασιζόταν στην άποψη ότι, εφόσον θα υπήρχε μια υπογεγραμμένη Συνθήκη προς διαχείριση, θα χρειαζόταν μία ορισμένη αύξηση του προσωπικού της Γραμματείας. Ωστόσο, η πρόταση απορρίφθηκε. Αντίθετα, αποφασίστηκε ο προϋπολογισμός του 1995 να είναι 2,7 εκατ. Ecu και ο αριθμός των μελών του προσωπικού να παραμείνει σχεδόν αμετάβλητος.

2.4.2. Η Διάσκεψη του Χάρτη αποφάσισε στη συνεδρίασή της το Σεπτέμβριο ότι η Γραμματεία της θα εδρεύει ως ανεξάρτητος φορέας στις Βρυξέλλες. Επίσης, ενέκρινε την οργάνωση της Γραμματείας και τη στελέχωσή της, όπως προτείνονταν. Η Διάσκεψη ενημερώθηκε, τέλος, για μία επιστολή του Γενικού Γραμματέα της, κ. Clive Jones, στην οποία δήλωνε ότι δεν θα επιδιώξει τον επαναδιορισμό του μετά τη λήξη της θητείας του στο τέλος του έτους.

2.4.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ουσιαστικής σημασίας να επανεξετασθεί η καταλληλότητα της διάρθρωσης, της στελέχωσης, και της χρηματοδότησης της Γραμματείας όταν θα πλησιάζει να ολοκληρωθεί η διαδικασία της κύρωσης.

3. Σύνοψη

3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί τη Συνθήκη για το Χάρτη Ενέργειας ως μία από τις σημαντικότερες διεθνείς επιτυχίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.2. Είναι σημαντικό για τις προοπτικές επιτυχίας της Συνθήκης να κυρωθεί από τη Ρωσία και ο παράγοντας αυτός να ληφθεί πλήρως υπόψη στις συζητήσεις για την επέκταση προς Ανατολάς των αρμοδιοτήτων του ΝΑΤΟ στον τομέα της ασφάλειας. Τώρα θα πρέπει να εξετασθούν οι επιπτώσεις της αναβολής της κύρωσης, ώστε να αποφασισθεί από το νέο ρωσικό κοινοβούλιο το 1996.

3.3. Η Ένωση πρέπει να αναλάβει σύντομες προσπάθειες για την ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας με τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής.

3.4. Πρέπει να υπάρχει μια σειρά ελάχιστων διεθνώς συμπεφωνημένων προτύπων ασφάλειας όσον αφορά την πυρηνική ενέργεια. Τα πρότυπα αυτά πρέπει να θεσπισθούν μέσω της νομικά δεσμευτικής σύμβασης του ΔΟΑΕ, αλλά η τελευταία πρέπει να επεκταθεί για να καλύψει ολόκληρο το φάσμα των θεμάτων που αφορά η Δήλωση που θα υιοθετηθεί σύντομα στη Διάσκεψη με θέμα τη Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας.

3.5. Είναι επιθυμητή η συμμετοχή των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις για την κατάρτιση μιας Συμπληρωματικής Συνθήκης, τουλάχιστον με καθεστώς παρατηρητή. Θα πρέπει να επιτευχθεί, όπως προτάθηκε, συμβιβασμός, αν είναι δυνατό.

3.6. Στη Συμπληρωματική Συνθήκη πρέπει να συμπεριληφθεί κατάλληλη αναφορά στην ανάγκη να υπάρχουν πρακτικές σωστών εργασιακών σχέσεων οι οποίες να εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις και στις δραστηριότητες που αφορά η Συνθήκη.

3.7. Πρέπει να επανεξετασθεί η καταλληλότητα της διάρθρωσης, της στελέχωσης και της χρηματοδότησης της Γραμματείας όταν θα πλησιάζει να ολοκληρωθεί η διαδικασία της κύρωσης.

Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() EE αριθ. C 269 της 14. 10. 1991, σ. 79.

() ΕΕ αριθ. L 380 της 31. 12. 1994.