[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 12.5.2006

COM(2006) 206 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Σχολιασμός των άρθρων της πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Σχολιασμός των άρθρων της πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων και τη συνεργασία σε θέματα υποχρεώσεων διατροφής

Ο σχολιασμός που ακολουθεί αναφέρεται στα άρθρα της πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου που ενεκρίθη από την Επιτροπή στις 15 Δεκεμβρίου 2005 (COM (2005) 649 τελικό)

Κεφάλαιο I

Πεδίο εφαρμογής, σκοπός και ορισμός

Άρθρο 1. Ο κανονισμός καλύπτει όλες τις υποχρεώσεις διατροφής που απορρέουν από οικογενειακές σχέσεις (§ 1). Αντί να απαριθμηθούν τα είδη των σχέσεων που καλύπτονται κατά τον τρόπο αυτό, θεωρήθηκε προτιμότερο να γίνει παραπομπή στη γενικότερη έννοια των υποχρεώσεων διατροφής οικογενειακής φύσης, χωρίς να επιδιωχθεί να επιβληθεί η θεώρηση, ευρεία ή περιοριστική, της έννοιας της οικογένειας.

Η παράγραφος 2 καθορίζει το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του κανονισμού.

Άρθρο 2. Οι περισσότεροι ορισμοί περιλαμβάνονται σε άλλες πράξεις (για παράδειγμα : δημόσια έγγραφα στο άρθρο 4, 3) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 805/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Απριλίου 2004 για τη θέσπιση ευρωπαϊκού εκτελεστού τίτλου για μη αμφισβητούμενες αξιώσεις[1]).

Κεφάλαιο II

Διεθνής Δικαιοδοσία

Το κεφάλαιο αυτό επιφέρει ορισμένες τροποποιήσεις στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 2000 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις[2].

Άρθρο 3 . Ο κανόνας της γενικής διεθνούς δικαιοδοσίας εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του τόπου συνήθους διαμονής του εναγομένου. Η λύση αυτή επαναλαμβάνει εκείνη που έγινε δεκτή στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας.[3]

Εξάλλου, το άρθρο αυτό περιλαμβάνει σημαντική διευκρίνιση στο σημείο δ). Για να αποφευχθεί οποιαδήποτε αμφισβήτηση στην ερμηνεία της έκφρασης: «αγωγή σχετικά με την προσωπική κατάσταση» αναφέρεται ότι το αρμόδιο δικαστήριο για τη γονική μέριμνα, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 2201/2003, έχει επίσης αρμοδιότητα στον τομέα της διατροφής, όταν η αίτηση σχετικά με την υποχρέωση διατροφής είναι παρεπόμενη της αγωγής σχετικά με τη γονική μέριμνα. Αυτό ευνοεί τη σώρευση αγωγών.

Τέλος, ο κανονισμός εγκαταλείπει την έννοια της κατοικίας και δεν αναφέρεται πλέον παρά στην έννοια της συνήθους διαμονής· η εν λόγω έννοια είναι πράγματι καλύτερα προσαρμοσμένη στις πράξεις που εφαρμόζονται στο οικογενειακό δίκαιο.

Άρθρο 4 . Επαναλαμβάνοντας επί της ουσίας τις διατάξεις του άρθρου 23 του κανονισμού 44/2001, η διάταξη αυτή προσφέρει δύο σημαντικές καινοτομίες στον τομέα της παρέκτασης της διεθνούς δικαιοδοσίας. Κατ’αρχάς, οι τυπικές προϋποθέσεις έγιναν αυστηρότερες: μόνον οι συμφωνίες που συνάπτονται γραπτώς θα γίνονται δεκτές (§ 2).

Στη συνέχεια, το πεδίο εφαρμογής των ρητρών περί καθορισμού της δικαιοδοσίας περιορίζεται σημαντικά, εφόσον απαγορεύεται να γίνει σχετική χρήση στο πλαίσιο διαφοράς που έχει ως περιεχόμενο υποχρέωση διατροφής έναντι ανηλίκου (§ 4). Πράγματι φαίνεται ότι είναι επιθυμητό, στον τομέα αυτό, να διασφαλιστεί αποτελεσματικότερα η προστασία του «αδύναμου μέρους».

Άρθρο 5. Επαναλαμβάνει τις διατάξεις του άρθρου 24 του κανονισμού 44/2001.

Άρθρο 6 . Η διάταξη αυτή αντί να παραπέμπει στα εθνικά δίκαια, όταν κανένα δικαστήριο κανενός κράτους μέλους δεν έχει αρμοδιότητα κατ’ εφαρμογή των προηγούμενων άρθρων, καθορίζει δύο κριτήρια επικουρικής σύνδεσης: την κοινή ιθαγένεια του δικαιούχου διατροφής και του υπόχρεου και τον τόπο της τελευταίας κοινής συνήθους διαμονής των συζύγων, εφόσον η διαμονή αυτή υπήρχε ακόμη για διάστημα μικρότερο του ενός έτους πριν από την έναρξη της διαδικασίας.

Η νομική προβλεψιμότητα ενισχύεται και καλύπτεται το σύνολο των καταστάσεων στις οποίες είναι θεμιτό να υπάρξει σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η διάταξη αυτή θα τύχει εφαρμογής μόνο στις περιπτώσεις όπου τα δύο μέρη, ο δικαιούχος διατροφής και ο υπόχρεος δεν διαμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν συνήψαν συμφωνία για την επιλογή του αρμόδιου δικαστηρίου ή δεν εμφανίστηκαν οικειοθελώς ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους.

Άρθρα 7, 8, 9 και 10. Επί της ουσίας επαναλαμβάνονται τα άρθρα 27, 28, 30 και 31 του κανονισμού 44/2001 σχετικά με την εκκρεμοδικία, τη συνάφεια, το επιληφθέν δικαστήριο και τα προσωρινά μέτρα.

Άρθρο 11. Η διάταξη αυτή εμπνέεται εν μέρει από το άρθρο 17 του κανονισμού 2201/2003, αλλά λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι δεν υφίσταται πλέον παραπομπή στο εθνικό δίκαιο και ότι κατά τον τρόπο αυτό η διεθνής δικαιοδοσία ενός δικαστηρίου κράτους μέλους μπορεί να έχει ως βάση μόνο τον κανονισμό.

Κεφάλαιο III

Εφαρμοστέο δίκαιο

Άρθρο 12. Στόχος του κεφαλαίου αυτού είναι η εναρμόνιση των κανόνων σύγκρουσης νόμων στον τομέα των υποχρεώσεων διατροφής και όχι ο καθορισμός του εφαρμοστέου δικαίου για την απόδειξη των οικογενειακών σχέσεων επί των οποίων βασίζονται οι υποχρεώσεις διατροφής. Οι προϋποθέσεις της ύπαρξης υποχρέωσης διατροφής δεν καλύπτονται. Έτσι, το δίκαιο που ορίζεται από τον κανονισμό επιτρέπει να καθοριστεί εάν ένα τέκνο έχει υποχρέωση διατροφής έναντι του πατέρα του, αλλά δεν ρυθμίζει την απόδειξη της γονικής σχέσης.

Άρθρο 13. Το δίκαιο της χώρας της συνήθους διαμονής του δικαιούχου διατροφής παραμένει κυρίαρχο (§ 1), όπως στη σύμβαση της Χάγης της 2ας Οκτωβρίου 1973 σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις υποχρεώσεις διατροφής (στο εξής: «η σύμβαση»).

Ακολουθεί σε σημασία το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή (lex fori) (§ 2), σε δύο περιπτώσεις. Η πρώτη είναι εκείνη κατά την οποία το δίκαιο της χώρας συνήθους διαμονής του δικαιούχου διατροφής δεν επιτρέπει τη χορήγηση σε αυτόν διατροφής. Το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή κατά τον τρόπο αυτό καθίσταται δίκαιο υποκατάστασης, για να προστατέψει τον δικαιούχο (§ 2 α).

Η δεύτερη (§ 2 β) καλύπτει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο δικαιούχος διατροφής θα μπορούσε να τύχει διατροφής κατ’ εφαρμογή του δικαίου της χώρας της συνήθους διαμονής του, αλλά προτιμά να ζητήσει την εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστή. Πάντως, η δυνατότητα αυτή δεν του προσφέρεται παρά εάν το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή συμπίπτει με εκείνο της χώρας της συνήθους διαμονής του υπόχρεου. Συνεπώς, δεν υπάρχει άνιση μεταχείριση μεταξύ των μερών: ο δικαιούχος ασκεί αγωγή στη χώρα συνήθους διαμονής του υπόχρεου και ζητά την εφαρμογή του δικαίου της χώρας αυτής. Μπορεί κανείς να φανταστεί ιδίως ότι ο δικαιούχος διατροφής, για λόγους γλωσσικούς ή δαπάνης, θα προτιμήσει η επιληφθείσα αρχή να εφαρμόσει το δικό της εσωτερικό δίκαιο.

Αντί να προβλέπει μία αυτόματη «σωρευτική» εφαρμογή του δικαίου της κοινής ιθαγένειας των μερών, στην περίπτωση «αστοχίας» των λοιπών δικαίων, η παράγραφος 3 δεν προβλέπει παρέκκλιση από τους βασικούς κανόνες παρά εάν πληρούνται δύο σωρευτικοί όροι: πρέπει, από τη μία πλευρά, δυνάμει των δικαίων που ορίζονται στις παραγράφους 1 και 2, ο δικαιούχος να μην μπορεί να επιτύχει διατροφή από τον υπόχρεο και από την άλλη πλευρά, να υπάρχει άλλη χώρα με την οποία η υποχρέωση διατροφής παρουσιάζει στενή συνάφεια. Ενδέχεται να πρόκειται για τη χώρα της κοινής ιθαγένειας, αλλά μπορούν επίσης να προβλεφθούν και άλλες περιπτώσεις.

Άρθρο 14 . Ανεξαρτήτως της φύσης της εν λόγω σχέσης διατροφής, τα μέρη επιτρέπεται να επιλέγουν το δίκαιο του δικάζοντος δικαστή για τις ανάγκες μιας διαδικασίας, κατά τη στιγμή της έναρξης της διαδικασίας, υπό την προϋπόθεση ότι η επιλογή αυτή θα είναι ρητή ή τουλάχιστον κατηγορηματική. Κατά συνέπεια δεν πρόκειται για την εκ των προτέρων επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου για την επίλυση μελλοντικών διαφορών, αλλά για τη συμφωνία ότι η επιληφθείσα αρχή εφαρμόζει το δικό της δίκαιο.

Αντίθετα, υπάρχουν αυστηρότερες προϋποθέσεις επί της ουσίας και επί της διαδικασίας για την εκ των προτέρων συμφωνία μεταξύ του δικαιούχου και του υπόχρεου σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο. Τέτοιου είδους συμφωνίες που προηγούνται οποιασδήποτε διαφοράς απαγορεύονται όταν διακυβεύονται υποχρεώσεις διατροφής έναντι ανήλικων και ευάλωτων ενηλίκων. Εξάλλου, τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν ως προς τον καθορισμό μόνο ορισμένων δικαίων που παρουσιάζουν συνάφεια με την περίπτωσή τους. Τέλος, οι συμφωνίες αυτές πρέπει να συνάπτονται γραπτώς.

Άρθρο 15. Η διάταξη αυτή προβλέπει την προστασία του υπόχρεου έναντι της εφαρμογής του καθορισθέντος δικαίου, όταν η συγκεκριμένη σχέση διατροφής δεν αναγνωρίζεται ομόφωνα ως ικανή να έχει προνομιακή μεταχείριση. Αυτή είναι η περίπτωση, ιδίως, των σχέσεων διατροφής μεταξύ συγγενών εκ πλαγίου ή εξ αγχιστείας ή των υποχρεώσεων διατροφής των κατιόντων έναντι των ανιόντων τους. Όπως και στο άρθρο 7 της σύμβασης, επιτρέπεται στον υπόχρεο να αντιτάξει στην αξίωση του δικαιούχου την έλλειψη υποχρέωσης διατροφής απέναντί του, σύμφωνα με το δίκαιο της κοινής τους ιθαγένειας ή ελλείψει κοινής ιθαγένειας, σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας της συνήθους διαμονής του.

Οι υποχρεώσεις διατροφής μεταξύ συζύγων και πρώην συζύγων προκαλούν πραγματικές δυσχέρειες στα κράτη μέλη που θέλουν να αποφύγουν την τεχνητή διατήρηση ενός δικαιώματος συνδρομής μετά τον χωρισμό ενός ζευγαριού. Η παράγραφος 2 προστατεύει τον υπόχρεο, επιτρέποντάς του να προβάλει τον ισχυρισμό της έλλειψης υποχρέωσης διατροφής σύμφωνα με το δίκαιο της χώρας με την οποία ο γάμος παρουσιάζει τη στενότερη συνάφεια, ήτοι της χώρας που αντιπροσώπευε το βασικό κέντρο συμφερόντων των συζύγων πριν από το χωρισμό τους.

Άρθρο 16. Επαναλαμβάνει το άρθρο 9 της σύμβασης, διευκρινίζοντας ότι η διάταξη αυτή αφορά το δικαίωμα, ενός δημόσιου οργανισμού, να ζητήσει την επιστροφή, της παρασχεθείσας διατροφής, ήτοι την ικανότητά του να προσφύγει στη δικαιοσύνη. Η ίδια η επιστροφή θα υπαχθεί στο δίκαιο που θα καθοριστεί σύμφωνα με τους λοιπούς κανόνες σύγκρουσης νόμων του κανονισμού (βλέπε άρθρο 17 § 1 ε).

Άρθρο 17. Ο ορισμός, μη εξαντλητικός, του τομέα που καλύπτεται από το εφαρμοστέο δίκαιο σε υποχρέωση διατροφής, στην παράγραφο 1, εμπνέεται από εκείνον που προβλέπεται στη σύμβαση. Αναφέρει ρητά την παραγραφή, ώστε να αποφευχθούν ορισμένες δυσχέρειες εφαρμογής κατά το στάδιο της εκτέλεσης των αποφάσεων.

Η παράγραφος 2 επαναλαμβάνει έναν κανόνα ουσιαστικού δικαίου που προβλέπεται στο άρθρο 11 της σύμβασης και που επιβάλλει στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών την υποχρέωση να καθορίσουν τη διατροφή, λαμβάνοντας υπόψη τους πόρους του υπόχρεου και τις ανάγκες του δικαιούχου και αυτό ανεξαρτήτως του περιεχομένου του δικαίου που θα καθοριστεί βάσει των κανόνων σύγκρουσης νόμων.

Άρθρο 18. Το άρθρο αναφέρεται στην αρχή της καθολικότητας των κανόνων σύγκρουσης νόμων.

Άρθρο 19. Απαγορεύεται η αναπαραπομπή (§ 1), εκτός εάν το καθορισθέν δίκαιο είναι εκείνο κράτους μη μέλους του οποίου οι κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, εάν εφαρμόζονταν, θα καθόριζαν το δίκαιο άλλης χώρας (§ 2). Πράγματι, δεν φαίνεται σκόπιμο, σε μία διαφορά σε υπόθεση διατροφής ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους, να γίνει εφαρμογή του δικαίου τρίτου κράτους το οποίο, σε αντίστοιχη κατάσταση, δεν θα εφαρμοζόταν. Πάντως, για να απλοποιηθεί η τεχνική της «μερικής αναπαραπομπής», σε μια τέτοια περίπτωση γίνεται άμεση εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστή.

Άρθρο 20. Η εξαίρεση της δημόσιας τάξης προβλέπεται για τον αποκλεισμό του καθορισθέντος δικαίου, αλλά προτείνεται να μη γίνεται χρήση έναντι των δικαίων των κρατών μελών. Οι μηχανισμοί που προστατεύουν τους υπόχρεους έναντι απαιτήσεων ορισμένων δικαιούχων διατροφής (βλέπε άρθρο 15) φαίνονται επαρκείς για την αποτροπή «ανεπιθύμητων» αποτελεσμάτων των δικαίων ορισμένων κρατών μελών, όταν τυγχάνουν εφαρμογής σε άλλα κράτη μέλη.

Άρθρο 21 . Στο σημείο αυτό επαναλαμβάνεται, για τα μη ενοποιημένα συστήματα, η λύση που προβλέπεται στο άρθρο 19 § 1 της σύμβασης της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980 σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές υποχρεώσεις[4].

Κεφάλαιο IV

Κοινοί δικονομικοί κανόνες

Το κεφάλαιο αυτό προβλέπει τους κοινούς δικονομικούς κανόνες που εγγυώνται την αυστηρή τήρηση των απαιτήσεων της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας. Οι κανόνες αυτοί αποτελούν απαραίτητο συμπλήρωμα για την κατάργηση του « exequatur» και θα εφαρμόζονται σε όλες τις διαδικασίες σε υποθέσεις υποχρεώσεων διατροφής, ανεξαρτήτως της φύσης τους, ώστε οποιαδήποτε απόφαση εκδίδεται σε ένα κράτος μέλος να μπορεί να επωφελείται του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης.

Άρθρο 22 . Οι τρόποι επίδοσης ή κοινοποίησης του εισαγωγικού της δίκης εγγράφου εναρμονίστηκαν επαναλαμβάνοντας τις διατάξεις του άρθρου 13 του κανονισμού 805/2004, που επιτρέπουν την επίτευξη απόδειξης παραλαβής του εγγράφου εκ μέρους του εναγόμενου (§ 1). Τουλάχιστον ένας από τους τρόπους αυτούς πρέπει να προβλεφθεί από το εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών, τα οποία καλούνται να ενημερώσουν την Επιτροπή για τις διαθέσιμες διαδικασίες (§ 3).

Η παράγραφος 2 προβλέπει τα δικαιώματα άμυνας, επιβάλλοντας μία ελάχιστη προθεσμία υπέρ του εναγόμενου από την ημέρα που παραλαμβάνει το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο.

Άρθρο 23. Η εναρμόνιση που πραγματοποιείται από το άρθρο 22 διευκολύνει το έργο του δικαστή ο οποίος ερευνά το παραδεκτό μιας υπόθεσης. Η αναστολή της διαδικασίας, όπως προβλέπεται στον κανονισμό 2201/2003 (άρθρο 18 § 1) δεν θα έπρεπε να εφαρμόζεται παρά εξαιρετικά σπάνια, εάν ο εναγόμενος που δεν εμφανίστηκε διαμένει σε ένα κράτος μέλος εφόσον, εξ ορισμού, ο εν λόγω εναγόμενος θα έπρεπε να είχε παραλάβει το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης σύμφωνα με τους κοινούς κανόνες του άρθρου 22. Κατά συνέπεια, το έργο του δικαστή περιορίζεται όταν ο εναγόμενος που δεν εμφανίστηκε διαμένει σε κράτος μέλος: του αρκεί να ελέγξει την άρτια διεξαγωγή της επίδοσης/κοινοποίησης, τηρουμένων των εναρμονισμένων κανόνων.

Αντίθετα, εάν ο εναγόμενος που δεν εμφανίστηκε διαμένει σε κράτος μη μέλος (§§ 2 και 3), πρέπει να εφαρμοστούν οι διατάξεις του άρθρου 18, παράγραφοι 1 και 3 του κανονισμού 2201/2003.

Άρθρο 24. Είναι δυνατόν οι κανόνες του άρθρου 22 να καταστούν ανενεργείς, είτε διότι δεν κατέληξαν στο στοχευόμενο αποτέλεσμα (μη εμφανισθείς εναγόμενος), είτε διότι δεν τυγχάνουν εφαρμογής (εναγόμενος σε κράτος μη μέλος), είτε επίσης για λόγους ανωτέρας βίας. Στις περιπτώσεις αυτές, μπορεί να ληφθεί απόφαση, αλλά ο εναγόμενος θα διαθέτει, σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, δικαίωμα να ζητήσει την επανεξέταση της απόφασης.

Όταν ο εναγόμενος θα έχει ενημερωθεί για την απόφαση και θα είναι σε θέση να δράσει, θα τύχει προθεσμίας για να ζητήσει την επανεξέταση της απόφασης αυτής. Η αίτηση αυτή αναστέλλει τα μέτρα εκτέλεσης (βλέπε άρθρο 33, σημείο β).

Κεφάλαιο V

Εκτελεστότητα

Άρθρο 25. Τα ενδιάμεσα μέτρα καταργούνται για τις αξιώσεις διατροφής. Λαμβανομένων υπόψη των δικονομικών εγγυήσεων που επιβάλλονται εκ των προτέρων, σε όλα τα κράτη μέλη, προτού εκδοθεί η απόφαση, δεν είναι πλέον απαραίτητο να ασκηθεί ο παραμικρός έλεγχος εκ των υστέρων, όταν η απόφαση κυκλοφορεί στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαστικού χώρου.

Άρθρο 26. Ο αυτοδικαίως εκτελεστός χαρακτήρας μιας απόφασης – που ήδη προβλέπεται συχνά στον τομέα αυτό στα εσωτερικά δίκαια των κρατών μελών – έχει γενικευθεί. Αυτό θα επιτρέψει την κίνηση διαδικασιών εκτέλεσης προτού η απόφαση καταστεί οριστική. Έχει ήδη ληφθεί παρόμοιο μέτρο από τον κοινοτικό νομοθέτη στον τομέα του δικαιώματος επικοινωνίας (βλέπε άρθρο 41 § 1, 2ο εδάφιο του κανονισμού 2201/2003).

Κεφάλαιο VI

Εκτέλεση

Άρθρο 27. Το κεφάλαιο αυτό παρεκκλίνει της αρχής σύμφωνα με την οποία η διαδικασία εκτέλεσης διέπεται από το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης. Αφορά μέτρα εκτέλεσης που πρόκειται να εφαρμοστούν σε διασυνοριακές περιπτώσεις· πράγματι, πάντα πρόκειται για την εκτέλεση σε ένα κράτος μέλος, μιας απόφασης που λήφθηκε σε άλλο κράτος μέλος.

Άρθρο 28. Ο διάδικος που ζητά την εκτέλεση απαλλάσσεται της υποχρέωσης υποβολής πλήρους μετάφρασης της απόφασης. Υποκατάστατο της μετάφρασης είναι απόσπασμα της απόφασης, σύμφωνα με ένα διαθέσιμο σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Κοινότητας τυποποιημένο έντυπο.

Άρθρα 29, 30 και 31. Οι απαιτούμενες διατυπώσεις στο κράτος μέλος εκτέλεσης απλοποιούνται, κατ’ εφαρμογή των ισχυόντων κανόνων (άρθρο 50, 51 και 56 του κανονισμού 44/2001) κατά τη φάση της ίδιας της εκτέλεσης και όχι κατά το στάδιο της κήρυξης της εκτελεστότητας, που καταργήθηκε από το άρθρο 25.

Άρθρο 32. Έχει ήδη προβλεφθεί η απαγόρευση οποιασδήποτε επί της ουσίας αναθεώρησης της αλλοδαπής απόφασης στο κράτος μέλος εκτέλεσης (για παράδειγμα το άρθρο 45 § 2 του κανονισμού 44/2001). Πάντως διευκρινίζεται στην παράγραφο 2, ότι αυτό δεν αποτρέπει τις αρχές εκτέλεσης να περιορίσουν την εκτέλεση μόνον στο δυνάμενο να κατασχεθεί τμήμα της περιουσίας του υπόχρεου, χωρίς να θίξουν το ποσό της ίδιας της αξίωσης.

Άρθρο 33. Έστω και αν δεν προβαίνει σε καμία ουσιαστική τροποποίηση, μία αρχή εκτέλεσης που αναστέλλει την εκτέλεση της απόφασης του δικαστηρίου προέλευσης αποτρέπει την καταβολή της διατροφής και τη στερεί του ωφέλιμου αποτελέσματός της. Συνεπώς, πρέπει να περιοριστούν τα προνόμια των αρχών εκτέλεσης, με εξαντλητική απαρίθμηση των λόγων για τους οποίους η εκτέλεση μιας απόφασης μπορεί να απορριφθεί ή να ανασταλεί, με στόχο τη διασφάλιση της προστασίας του υπόχρεου, η κατάσταση του οποίου σημείωσε εξελίξεις ή ο οποίος ζήτησε την επανεξέταση της αρχικής απόφασης.

Άρθρο 34. Θεσπίζεται μία εντολή αυτόματης μηνιαίας παρακράτησης. Ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν ήδη μέτρα με αντίστοιχα αποτελέσματα (τραπεζική κατάσχεση, κατάσχεση μισθού) αλλά η διάταξη αυτή είναι σημαντική για δύο λόγους: προσφέρει τη βεβαιότητα ότι αυτό το είδος του μέτρου εκτέλεσης θα είναι διαθέσιμο παντού στην Ευρωπαϊκή Ένωση· και επίσης προσφέρει τη δυνατότητα για ένα δικαιούχο διατροφής να επιτύχει από το δικαστήριο προέλευσης τίτλο που να είναι εκτελεστός σε οποιοδήποτε κράτος μέλος.

Ο δικαιούχος διατροφής θα έχει κατά τον τρόπο αυτό πρόσβαση σε μία δικαιοσύνη «εγγύτητας»: εάν προσφύγει ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου της συνήθους διαμονής του, θα μπορεί να ζητήσει από το ίδιο αυτό δικαστήριο την έκδοση εντολής αυτόματης παρακράτησης που στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθεί σε άλλο κράτος μέλος. Έτσι, δίνεται η αρμοδιότητα στον αρχικό δικαστή για την έκδοση μιας πράξης άμεσης εκτέλεσης, έστω και εάν η εκτέλεση υλοποιείται σε άλλο κράτος μέλος.

Η έκδοση εντολής παρακράτησης προϋποθέτει ότι η απόφαση του δικαστηρίου προέλευσης έχει κοινοποιηθεί ή επιδοθεί στον υπόχρεο με έναν από τους τρόπους που προβλέπονται στο άρθρο 22 παράγραφος 2. Στη συνέχεια προϋποθέτει ότι είναι γνωστή η ταυτότητα του εργοδότη ή/και τα στοιχεία του τραπεζικού λογαριασμού του υπόχρεου, όπου είναι οι παραλήπτες της πράξης (§§ 4 και 5).

Ο υπόχρεος δεν παραμένει πάντα ανενεργός· θα μπορεί να ζητήσει την επανεξέταση της απόφασης του δικαστηρίου προέλευσης, εφόσον λαμβάνει γνώση για πρώτη φορά ή να αντιταχθεί στην αυτόματη παρακράτηση, ζητώντας αναστολή του μέτρου εκτέλεσης βάσει των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 33. Για να διευκολυνθεί η ενημέρωση του υπόχρεου, προβλέπεται να του κοινοποιηθεί η εντολή παρακράτησης, η απόφαση του δικαστηρίου προέλευσης και ενημερωτικό σημείωμα (§ 4 β).

Άρθρο 35. Μπορεί να επιτευχθεί προσωρινή δέσμευση ενός τραπεζικού λογαριασμού ώστε να υπάρξουν εγγυήσεις για την αποτελεσματικότητα των μέτρων εκτέλεσης. Η ταχεία αυτή διαδικασία – χωρίς τη συμμετοχή του υπόχρεου στο πρώτο της στάδιο – επιτρέπει στο επιληφθέν δικαστήριο επί της ουσίας να αποτρέψει κάθε απόκρυψη πόρων. Πρόκειται για προσωρινό μέτρο η άρση του οποίου μπορεί να γίνει ανά πάσα στιγμή, είτε κατόπιν αιτήσεως του υπόχρεου (§ 5), είτε αυτομάτως όταν εκδοθεί η απόφαση επί της ουσίας (§ 6).

Άρθρο 36. Η σειρά προτεραιότητας που δίνεται στις αξιώσεις διατροφής επιτρέπει να διασφαλισθεί ότι στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οφειλές διατροφής που καλύπτουν άμεσες ανάγκες, θα καταβάλλονται πάντα κατά προτεραιότητα σε σχέση με τις λοιπές οφειλές του υπόχρεου.

Κεφάλαιο VII

Δημόσια έγγραφα και συμφωνίες

Άρθρα 37 και 38. Τα δημόσια έγγραφα και οι συμφωνίες μεταξύ των μερών, όταν είναι εκτελεστές στο έδαφος ενός κράτους μέλους, μπορούν να τύχουν, τηρουμένων των αναλογιών , του ίδιου νομικού καθεστώτος με τις αποφάσεις, όπως ήδη ισχύει σε άλλους τομείς (για παράδειγμα το άρθρο 46 του κανονισμού 2201/2003). Κατά συνέπεια πρέπει, σε οποιοδήποτε κράτος μέλος, να απολαύουν της ίδιας εκτελεστικής ισχύος με το κράτος μέλος προέλευσης, χωρίς διατυπώσεις και χωρίς να μπορεί να αμφισβητηθεί η αναγνώρισή τους. Εξάλλου, στα δημόσια έγγραφα και τις συμφωνίες μπορούν να εφαρμόζονται τα ίδια μέτρα εκτέλεσης με τις αποφάσεις.

Κεφάλαιο VIII

Συνεργασία

Άρθρα 39 και 40. Το κεφάλαιο αυτό εμπνέεται εν μέρει από τον κανονισμό 2201/2003 (άρθρα 53 έως 58). Ο διορισμός των κεντρικών αρχών και των γενικών τους καθηκόντων υπάγονται σε συγκρίσιμους κανόνες.

Άρθρα 41 και 42. Τα ειδικά καθήκοντα των κεντρικών αρχών και οι μέθοδοι εργασίας τους είναι προσαρμοσμένες στις ειδικές απαιτήσεις είσπραξης των υποχρεώσεων διατροφής. Έτσι προσφέρεται στους δικαιούχους διατροφής η δυνατότητα να εκπροσωπούνται από μία κεντρική αρχή στη διαδικασία για την έκδοση απόφασης ή την πραγματική είσπραξη των οφειλόμενων ποσών (άρθρο 41 § 2). Η συνδρομή αυτή θα παρέχεται δωρεάν εφόσον σε εσωτερικό επίπεδο ο δικαιούχος διατροφής θα πληροί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη χορήγησης νομικής βοήθειας (άρθρο 42 § 4).

Για τη διευκόλυνση των δικαιούχων διατροφής, αυτοί θα μπορούν να απευθύνονται στο δικαστήριο του τόπου της συνήθους διαμονής τους που θα τους παρέχει συνδρομή και ενίσχυση διασφαλίζοντας τη συνέχεια των αιτήσεών τους για συνεργασία (άρθρο 42 § 1).

Άρθρο 43. Οι συνεδριάσεις των κεντρικών αρχών πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις.

Άρθρο 44. Είναι συχνά πολύ δύσκολο να βρεθεί εκ νέου – ή να βρεθεί – ο υπόχρεος διατροφής. Είναι απαραίτητο να εντοπισθεί ώστε να εκδοθεί μία απόφαση κατ’ αντιμωλία και να γίνει γνωστή η περιουσιακή του κατάσταση. Τα κράτη μέλη οφείλουν να ανταλλάσσουν πληροφορίες για την επίτευξη των στόχων αυτών.

Η εν λόγω θετική υποχρέωση συνίσταται στο να τεθούν στην υπηρεσία της είσπραξης των υποχρεώσεων διατροφής όλα τα υπάρχοντα μέσα. Η παράγραφος 2 πρέπει να εξεταστεί με βάση τα στοιχεία αυτά: τα κράτη μέλη δεν πρέπει να δημιουργούν αρχεία αλλά να παρέχουν πρόσβαση στα υπάρχοντα. Η δημιουργία νέων αρχείων εξάλλου απαγορεύεται ρητά (§ 3). Ο κατάλογος της παραγράφου 2 είναι ενδεικτικός και μη εξαντλητικός· μπορούν να προστεθούν σε αυτόν άλλες αρχές και άλλα είδη πληροφοριών.

Άρθρο 45. Η πρόσβαση στην πληροφόρηση οργανώνεται μέσω των κεντρικών αρχών. Ο δικαιούχος διατροφής λαμβάνει την πρωτοβουλία προσφεύγοντας στη «δική του» κεντρική αρχή μέσω του «δικού του» δικαστηρίου (το δικαστήριο της συνήθους διαμονής του). Πάντως, μόνο το δικαστήριο έχει αρμοδιότητα για την αίτηση και είναι παραλήπτης των πληροφοριών· ο δικαιούχος δεν έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα του υπόχρεου, που δεν κοινοποιούνται παρά σε αρχές που έχουν την ειδική αυτή εξουσία.

Μόνον ο εντοπισμός του υπόχρεου μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ανταλλαγής πληροφοριών ανά πάσα στιγμή. Οι λοιπές πληροφορίες – σχετικά με την περιουσία του – δεν μπορούν να αναζητηθούν παρά μεταγενέστερα, όταν μία απόφαση ή ένα δημόσιο έγγραφο ή μια συμφωνία μεταξύ μερών θα έχει επιτρέψει να αναγνωρισθεί η ιδιότητα του δικαιούχου διατροφής (§ 3).

Άρθρο 46 . Οι πληροφορίες κοινοποιούνται στο δικαστήριο που διαβίβασε την αρχική αίτηση. Η κεντρική αρχή αποτελεί μέσο διαβίβασης και δεν μπορεί η ίδια να χρησιμοποιήσει την πληροφορία· προβαίνει στην καταστροφή της αμέσως μετά την κοινοποίησή της (§ 1).

Μόνο το δικαστήριο που λαμβάνει την πληροφορία τη χρησιμοποιεί για να διευκολύνει την είσπραξη της διατροφής (§ 2). Οποιαδήποτε άλλη χρήση απαγορεύεται. Πάντως, το δικαστήριο μπορεί να διαβιβάσει την πληροφορία, χωρίς ποτέ να την κοινοποιήσει στο δικαιούχο διατροφής, στις αρχές που προβαίνουν σε πράξεις οι οποίες κατέστησαν δυνατές με την επίτευξη της πληροφορίας.

Το δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να διατηρήσει την πληροφορία, υπό τον όρο ότι θα είναι χρήσιμη για την είσπραξη μιας απαίτησης διατροφής και εντός προθεσμίας ενός έτους (§ 3).

Άρθρο 47. Ο υπόχρεος δικαιούται να γνωρίζει ότι δεδομένα που τον αφορούν κοινοποιήθηκαν και με ποιο τρόπο χρησιμοποιήθηκαν. Πάντως, η τήρηση αυτής της υποχρέωσης ενημέρωσης, η οποία βαρύνει την αρχή στην οποία υποβάλλεται η αίτηση δεν πρέπει να θίγει την αποτελεσματικότητα της είσπραξης της διατροφής. Η ενημέρωση του υπόχρεου μπορεί λοιπόν να γίνει μεταγενέστερα, μετά από αίτηση της αιτούσας αρχής που επιθυμεί να μπορεί να χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που έλαβε χωρίς να διακινδυνεύσει μια πιθανή αποτυχία των προβλεπόμενων μέτρων, λόγω παρέμβασης του υπόχρεου.

Κεφάλαιο IX

Γενικές και τελικές διατάξεις

Άρθρο 48. Ο κανονισμός, αυτόνομη κοινοτική πράξη για τις υποχρεώσεις διατροφής, υποκαθιστά τους κανονισμούς 44/2001 και 805/2004, που δεν θα τυγχάνουν πλέον εφαρμογής στον συγκεκριμένο αυτό τομέα (§ 1).

Εξάλλου, λαμβανομένης υπόψη της εναρμόνισης των κανόνων περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως (άρθρο 22), δεν είναι πλέον απαραίτητο να εφαρμοστεί το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1348/2000 του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 2000, περί επιδόσεως και κοινοποιήσεως στα κράτη μέλη δικαστικών και εξωδίκων πράξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις[5] (§ 2).

Αντίθετα, οι λοιπές διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1348/2000, καθώς και εκείνες του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1206/2001 του Συμβουλίου της 28ης Μαΐου 2001 για τη συνεργασία μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών κατά τη διεξαγωγή αποδείξεων σε αστικές ή εμπορικές υποθέσεις, δεν θίγονται από τον παρόντα κανονισμό[6] (§ 3).

Άρθρο 49. Ο νέος κανονισμός υπερισχύει των άλλων πράξεων που εφαρμόζονται στον τομέα αυτό στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών. Δεν υποκαθιστά πλήρως τις ισχύουσες συμβάσεις, εφόσον το πεδίο εφαρμογής του και το περιεχόμενό του δεν είναι απολύτως ταυτόσημα, αλλά υπερισχύει αυτών και ενδεχομένως τις συμπληρώνει, ιδίως στον τομέα της συνεργασίας.

Άρθρα 50 και 51 . Οι διατάξεις αυτές αφορούν την τροποποίηση των παραρτημάτων και την επιτροπολογία.

Άρθρο 52. Ο κανονισμός εφαρμόζεται στις διαδικασίες που θα κινηθούν μετά την έναρξη της εφαρμογής του (§ 1), αλλά ορισμένες από τις διατάξεις του μπορούν να εφαρμοστούν πριν από την ημερομηνία αυτή (§ 2). Αυτό ισχύει για τους κανόνες σύγκρουσης νόμων, τους οποίους, στο πλαίσιο μιας τρέχουσας διαδικασίας, μπορούν να αποφασίσουν να εφαρμόσουν τα μέρη, με κοινή συμφωνία. Επίσης, τα μέτρα εκτέλεσης μπορούν να αφορούν όλες τις αποφάσεις και τα δημόσια έγγραφα τα οποία, δυνάμει των ισχυουσών πράξεων, διαθέτουν exequatur ή ακόμη καλύτερα, έχουν ήδη απαλλαγεί από τη διατύπωση αυτή. Τέλος, θα εφαρμοστούν στις τρέχουσες διαδικασίες οι διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία, με τη σημαντική πτυχή της πρόσβασης στην πληροφόρηση.

Άρθρο 53 . Προβλέπει την ημερομηνία έναρξης ισχύος του κανονισμού, καθώς και την έναρξη της εφαρμογής του.

[1] ΕΕ L 143 της 30ής Απριλίου 2004, σσ. 15 – 39.

[2] ΕΕ L 12 της 16ης Ιανουαρίου 2001, σσ. 1 – 23.

[3] ΕΕ L 338 της 23ης Δεκεμβρίου 2003, σσ. 1 – 29.

[4] ΕΕ C 27 της 26ης Ιανουαρίου 1998, σσ. 34 – 53.

[5] ΕΕ L 160 της 30.6.2000, σ. 37.

[6] ΕΕ L 174 της 27.6.2001, σ. 1.