Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Ευρωπαϊκά στοιχεία αναφοράς για την εκπαίδευση και την κατάρτιση: συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας'"

(2003/C 244/11)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής για "τα Ευρωπαϊκά στοιχεία αναφοράς για την εκπαίδευση και την κατάρτιση: συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας"·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 20ης Νοεμβρίου 2002, να ζητήσει γνωμοδότηση επί του θέματος αυτού, βάσει του άρθρου 265 παράγραφος 1 της ιδρυτικής Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προέδρου της, της 5ης Αυγούστου 2002, να αναθέσει στην Επιτροπής "Πολιτισμός και Παιδεία" την εκπόνηση γνωμοδότησης επί του εν λόγω θέματος·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση Έκθεση της Επιτροπής: Οι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι των εκπαιδευτικών συστημάτων (CdR 89/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση για "Πρόταση σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί ευρωπαϊκής συνεργασίας για την αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση" (CdR 21/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση με θέμα "Το Λευκό Βιβλίο για την Εκπαίδευση και Κατάρτιση - Διδασκαλία και μάθηση: προς την κοινωνία της γνώσης" (CdR 115/96 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση για την "Προς μία κοινοτική στρατηγική-πλαίσιο για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών" (CdR 233/2000 fin)(4)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση για το "Μνημόνιο σχετικά με την εκπαίδευση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής" (CdR 19/2001 fin)(5)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της σχετικά με την Ανακοίνωση για το Σχέδιο δράσης eLearning Να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο (CdR 212/2001 fin)(6)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής Η πραγμάτωση μιας ευρωπαϊκής περιοχής δια βίου μάθησης" (CdR 49/2002 fin)(7)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησής της (CdR 349/2002 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή "Πολιτισμός και Παιδεία" στις 18 Φεβρουαρίου 2003, (εισηγητής ο κ. Lars Abel, μέλος του νομαρχιακού συμβουλίου της Κοπεγχάγης) (DK/EPP).

Εκτιμώντας ότι:

το άρθρο 149 της Συνθήκης ΕΚ ορίζει ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και, αν αυτό απαιτείται, υποστηρίζοντας και συμπληρώνοντας τη δράση τους, σεβόμενη ταυτόχρονα πλήρως την αρμοδιότητα των κρατών μελών για το περιεχόμενο της διδασκαλίας και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος καθώς και την πολιτιστική και γλωσσική τους πολυμορφία. Συνεπώς, δεν τίθεται θέμα για οποιαδήποτε μορφή τυποποίησης της εθνικής νομοθεσίας ή των διοικητικών διατάξεων·

η συνεργασία μεταξύ κρατών μελών στον τομέα της παιδείας αποτελεί σημαντική συμβολή στην επίτευξη των στόχων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας για τη δημιουργία μιας δυναμικής και ανταγωνιστικής κοινωνίας της γνώσης·

η ΕΤΠ υποστηρίζει το γενικό στόχο της ανακοίνωσης τονίζει όμως ότι είναι σημαντικό να συμμετέχουν οι περιφερειακές/τοπικές αρχές στη διαδικασία καθορισμού κριτηρίων αναφοράς εφόσον είναι οι κυρίως υπεύθυνες στον τομέα της παιδείας όσον αφορά τη φάση υλοποίησης. Θεωρεί ακόμη ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά τον καθορισμό συγκεκριμένων κριτηρίων αναφοράς, δεν έδωσε τη δέουσα σημασία στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε κάθε χώρα, πράγμα που είναι σημαντικό για τη χρησιμοποίηση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού, αν το συγκρίνει κανείς με τα συμπεράσματα της Λισαβόνας·

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 49η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 9 και 10 Απριλίου 2003 (συνεδρίαση της 10ης Απριλίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της ΕΤΠ

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. υποστηρίζει το γενικό στόχο που θέτει η Επιτροπή με την ανακοίνωση σχετικά με τον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων στον τομέα της εκπαίδευσης, πράγμα που αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων της Λισαβόνας, επικροτεί δε τις φιλοδοξίες που διατυπώνει η Επιτροπή. Ωστόσο, ζητεί ταυτόχρονα να εξετασθεί με ποιο τρόπο το έγγραφο της Επιτροπής μπορεί να συμβάλει στη συζήτηση του θέματος της τρέχουσας εκπαιδευτικής πολιτικής,

1.2. φρονεί ότι ένα στοιχείο στην εν λόγω διαδικασία είναι ο καθορισμός συγκεκριμένων κριτηρίων αναφοράς, εφιστά όμως την προσοχή στο γεγονός ότι για τον καθορισμό τους σύμφωνα με τη χρησιμοποίηση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το σημείο από το οποίο ξεκίνησε κάθε κράτος μέλος,

1.3. τονίζει ότι οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές αποτελούν βασικούς εταίρους για την εφαρμογή των διαδικασιών που τίθενται εν ισχύει με σκοπό την υλοποίηση των κριτηρίων αναφοράς και,

1.4. προτρέπει την Επιτροπή να στηρίξει τη δημιουργία δικτύου για την ανταλλαγή εμπειριών και τη διάδοση των καλύτερων πρακτικών, που αποτελούν σημαντικά στοιχεία της ανοικτής μεθόδου συντονισμού,

1.5. παροτρύνει την Επιτροπή να συστήσει σε κάθε κράτος μέλος να συμμετάσχουν οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές του στην προετοιμασία του έργου της υλοποίησης των εν λόγω κριτηρίων αναφοράς,

1.6. αναγνωρίζει ότι η χρησιμοποίηση περισσότερων πόρων ενδεχομένως να καταστήσει δυνατή την επίτευξη των κριτηρίων αναφοράς σε ορισμένες χώρες, αυτή όμως δεν μπορεί να εξασφαλισθεί μόνο με τη μεγαλύτερη χρησιμοποίηση πόρων,

1.7. τονίζει ότι προϋπόθεση για την επίτευξη των κριτηρίων αναφοράς είναι να διαθέτουν οι διδάσκοντες τα απαραίτητα επαγγελματικά και παιδαγωγικά προσόντα,

1.8. επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής για τον καθορισμό εθνικών κριτηρίων αναφοράς σχετικά με την κατά κεφαλήν αύξηση των επενδύσεων, για τους ανθρώπινους πόρους, εφόσον η ΕΤΠ τονίζει ότι βάσει της αρχής της επικουρικότητας αρμόδιες για τον καθορισμό του ποσού που θα μπορεί να χρησιμοποιεί το κράτος για τις διάφορες μορφές εκπαίδευσης θα είναι οι εθνικές, οι τοπικές και οι περιφερειακές αρχές,

1.9. προτρέπει την Επιτροπή να διασφαλίσει την προμήθεια δεδομένων που θα διευκρινίζουν τόσο το σημείο από το οποίο ξεκίνησε κάθε χώρα όσο και την ανάπτυξη σε εθνικό, τοπικό και περιφερειακό επίπεδο των κρατών μελών,

1.10. υπογραμμίζει ότι έχει τεράστια σημασία να είναι προσιτή η διαδικασία αυτή στις υπό ένταξη χώρες και προτρέπει την Επιτροπή να αναλάβει πρωτοβουλία με την οποία θα τις παροτρύνει να ενδιαφερθούν για τα εν λόγω κριτήρια αναφοράς, εφόσον το κρίνουν σκόπιμο.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Μέχρι το 2010 όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να μειώσουν τουλάχιστο στο ήμισυ το ποσοστό των ατόμων που έχουν περατώσει μόνο την ελάχιστη υποχρεωτική εκπαίδευση, σε σχέση με το 2000, έτσι ώστε ο μέσος όρος στην ΕΕ να είναι 10 % ή κατώτερος.

2.1. διαπιστώνει ότι η Επιτροπή προτείνει, ανεξάρτητα από τις μεγάλες διαφορές που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών και κυμαίνονται από 7,7 % έως 43,1 %, να μειώσουν όλα τα κράτη μέλη κατά το ήμισυ το ποσοστό των ατόμων που σταματούν το σχολείο χωρίς να ολοκληρώσουν την υποχρεωτική εκπαίδευσή τους,

2.2. προτείνει να καθορισθούν εκ νέου τα στοιχεία αναφοράς ώστε να επιβεβαιωθεί ότι οι χώρες που πλησιάζουν ήδη τον καθορισθέντα στόχο, δηλαδή το μέσο όρο της ΕΕ που είναι 10 %, να συνεχίσουν τις προσπάθειες τους για την επίτευξη του ποσοστού αυτού,

2.3. αναφέρει ότι οι χώρες με ποσοστό ανώτερο του καθορισθέντος 10 % θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες για την επίτευξη των καθορισθέντων στοιχείων αναφοράς πριν το 2010, διότι η επίτευξη του στόχου απαιτεί πιθανόν τη σημαντική αναδιάρθρωση των εκπαιδευτικών τους συστημάτων.

Μέχρι το 2010 όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να μειώσουν τουλάχιστο κατά το ήμισυ τις ανισότητες λόγω φύλου μεταξύ των υποψηφίων στα μαθηματικά, στις φυσικές επιστήμες και στην τεχνολογία, και να διασφαλισθεί συγχρόνως η σημαντική αύξηση του συνολικού αριθμού των υποψηφίων, σε σχέση με τον αντίστοιχο του 2000.

2.4. αναγνωρίζει ότι δημιουργείται πρόβλημα με τις μεγάλες, λόγω φύλου, ανισότητες στους τομείς της εκπαίδευσης (παραπέμπει στις γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ με θέμα την Ανακοίνωση της Επιτροπής "Προς μία κοινοτική στρατηγική-πλαίσιο για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών", (CdR 233/2000 fin) εισηγητής ο κ. Bunyan και με θέμα "το Μνημόνιο σχετικά με την εκπαίδευση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής", (CdR 19/2001 fin, εισηγητής ο κ. Tallberg), φρονεί όμως ότι η σημερινή έλλειψη υποψηφίων στους εν λόγω τομείς συνεπάγεται ότι ένας αντάξιος στόχος πρέπει να είναι η αύξηση του συνολικού αριθμού των υποψηφίων,

2.5. προτείνει να καθορισθούν εκ νέου τα κριτήρια αναφοράς έτσι ώστε να διασφαλισθεί από όλες τις χώρες η σημαντική αύξηση του συνολικού αριθμού των υποψηφίων, σε σχέση με το 2000 και συγχρόνως να καταβληθούν προσπάθειες ώστε στην κατανομή ανά φύλο, να ανέρχονται οι υποψήφιες γυναίκες τουλάχιστο στο 40 %.

Μέχρι το 2010 όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να εξετάσουν κατά πόσον ο μέσος όρος των ατόμων που έχουν ολοκληρώσει δευτεροβάθμια ή αντίστοιχου επιπέδου εκπαίδευση ανέρχεται τουλάχιστο στο 80 % ή πρόκειται για την πλειοψηφία των ατόμων ηλικίας 25-29 ετών.

2.6. εκφράζει την ικανοποίηση της για την παρούσα πρόταση με αντικείμενο τα κριτήρια αναφοράς διότι βελτιώνει τις προοπτικές των πολιτών των κρατών μελών, παρέχοντας τους τη δυνατότητα δραστηριοποίησης στην αγορά εργασίας, και έμμεσα ενισχύει την ενεργό συμμετοχή στα κοινά,

2.7. τονίζει τη σημασία της εν λόγω διαδικασίας, που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στη νέα γενιά, παρατείνοντας το χρόνο παραμονής της στο εκπαιδευτικό σύστημα και αναπτύσσει τη σχέση εκπαίδευσης και προοπτικών στην αγορά εργασίας, και ενισχύει τις κυριότερες βασικές δεξιότητες αυξάνοντας την προθυμία της για τη δια βίου κατάρτιση.

2.8. εκτιμά ότι η επίτευξη του στόχου αύξησης του ευρωπαϊκού μέσου όρου πάνω από το 80 % των ατόμων ηλικίας από 25 έως 64 ετών που έχουν ολοκληρώσει δευτεροβάθμια εκπαίδευση, συνεπάγεται την εφαρμογή ειδικών εθνικών προγραμμάτων στο πλαίσιο των στρατηγικών για την δια βίου μάθηση.

Μέχρι το 2010 πρέπει σε κάθε κράτος μέλος να μειωθεί τουλάχιστο κατά το ήμισυ το ποσοστό των νέων ηλικίας 15 ετών με περιορισμένες ικανότητες όσον αφορά την ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες.

2.9. προτείνει πέραν του στόχου της μείωσης κατά 50 % του ποσοστού των ατόμων με περιορισμένες ικανότητες να καθοριστεί επίσης ένας σαφέστερος ευρωπαϊκός στόχος ώστε στις χώρες όπου το ποσοστό των ατόμων με περιορισμένες ικανότητες στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες είναι πολύ χαμηλό να συμπληρωθεί ο στόχος αυτός με τον εν λόγω κοινό ευρωπαϊκό στόχο.

2.10. αναγνωρίζει τη σημασία των γνώσεων όσον αφορά την ανάγνωση, τη γραφή, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, και υπενθυμίζει ότι οι γνώσεις ΤΠΕ και ξένων γλωσσών είναι σημαντικές προκειμένου να επιβιώσει κανείς στην κοινωνία της γνώσης και ότι δεξιότητες στους τομείς της πληροφορικής και των ξένων γλωσσών αποτελούν εξίσου σημαντικά εργαλεία για την απόκτηση γνώσεων, την επικοινωνία και τη λύση προβλημάτων και, συνεπώς, για την υλοποίηση των στόχων της επιμόρφωσης και της δια βίου μάθησης.

2.11. τονίζει τη μεγάλη σημασία που έχουν οι γνώσεις της ΤΠΕ για τα παιδιά μας διότι τους παρέχουν από μικρή ήδη ηλικία τα κατάλληλα για αυτή παιδαγωγικά μέσα.

2.12. προτρέπει την Επιτροπή, παραπέμποντας στη γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα η Έκθεση της Επιτροπής - Οι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι των εκπαιδευτικών συστημάτων (CdR 89/2001 fin), εισηγητής ο κ. O'Neachtain, να συνεχίσει τις προσπάθειες για την προμήθεια επαρκών και αξιόπιστων δεδομένων, ώστε να γίνουν γνωστές οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την εκπαίδευση στην ΤΠΕ και τη χρήση της στην εκπαίδευση.

2.13. επισημαίνει ότι οι προσπάθειες προώθησης της ανάγνωσης, της γραφής, των μαθηματικών, των φυσικών επιστημών και της πληροφορικής δεν πρέπει να γίνουν εις βάρος άλλων μαθημάτων στο σχολείο ή της καλλιέργειας άλλων προσόντων όπως είναι η δημιουργικότητα, η αυτοπεποίθηση, οι κοινωνικές δεξιότητες, η αλληλεγγύη και η δημοκρατική σκέψη, που είναι πολύ σημαντικές στην κοινωνία της γνώσης. Θα ήταν, λοιπόν, σκόπιμο να βελτιωθούν κατά τρόπο εγκάρσιο τα προαναφερόμενα μαθήματα, για όλα ανεξαιρέτως τα μαθησιακά πεδία, ιδιαίτερα δε όσον αφορά την ανάγνωση και τη γραφή, ώστε να αποτραπεί ενδεχόμενη υποβάθμιση άλλων μαθημάτων.

Μέχρι το 2010 πρέπει ο μέσος όρος στην ΕΕ όσον αφορά τη συμμετοχή στη δια βίου μάθηση να ανέρχεται τουλάχιστο στο 15 % των επαγγελματικά ενεργών ενηλίκων (25 έως 64 ετών) και σε καμία χώρα δεν πρέπει να είναι κάτω του 10 %.

2.14. εκφράζει την ικανοποίηση της για την πρόταση με θέμα τα κριτήρια αναφοράς και αναγνωρίζει ότι αυτά αποτελούν προϋπόθεση για να προσαρμόζονται συνεχώς τόσο η ΕΕ στις απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης, όσο και οι πολίτες της προκειμένου να διατηρούν και να βελτιώνουν την απασχόληση τους στην αγορά εργασίας ανταποκρινόμενοι καλύτερα.

2.15. τονίζει ότι οι αναγκαίοι πόροι πρέπει να χορηγούνται τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς φορείς και ότι τα συστήματα εκπαίδευσης και μάθησης μπορούν να λαμβάνουν διάφορες μορφές και να υλοποιούνται με διαφορετικές μεθόδους (αμφίδρομες, εκπαίδευση μέσω δικτύου, coaching ή σχέδια ποιοτικής ανάπτυξης στις επιχειρήσεις), πρέπει δε να αποτελέσουν τη βάση όταν θεσπισθούν οι μέθοδοι μέτρησης.

2.16. Καθιστά τέλος σαφή την ανάγκη πρόβλεψης κατάλληλων μηχανισμών για την πιστοποίηση των γνώσεων που έχουν αποκτηθεί, με στόχο την ενθάρρυνση των ενηλίκων, κυρίως των επαγγελματικά ενεργών, για τη δια βίου μάθηση.

Βρυξέλλες, 10 Απριλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) EE C 19 της 22.1.2002, σ. 23.

(2) EE C 317 της 6.11.2000, σ. 56.

(3) ΕΕ C 182 της 24.6.1996, σ. 15.

(4) EE C 144 της 16.5.2001, σ. 47.

(5) EE C 357 της 14.12.2001, σ. 36.

(6) EE C 19 της 22.1.2002, σ. 26.

(7) ΕΕ C 278 της 14.11.2002, σ. 26.