Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: Το μέλλον της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση (ΕΣΑ) 'Μια στρατηγική για την πλήρη απασχόληση και καλύτερες θέσεις εργασίας για όλους'"

(COM(2003) 6 τελικό)

(2003/C 133/09)

Στις 14 Ιανουαρίου 2003, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Κορυφίδη.

Κατά την 398η σύνοδο ολομέλειάς της, της 26ης και 27ης Μαρτίου 2003 (συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 93 ψήφους υπέρ, 5 ψήφους κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στα τέλη του 1997 η σύνοδος κορυφής του Λουξεμβούργου, εγκαινίασε την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση (ΕΣΑ). Φιλοδοξία της στρατηγικής αυτής ήταν, να επιτευχθεί αποφασιστικής σημασίας πρόοδος μέσα σε διάστημα πέντε ετών, ιδίως στους τομείς της μακροχρόνιας ανεργίας και της ανεργίας των νέων. Στη συνέχεια και πριν ακόμη την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ, ξεκίνησε η εφαρμογή της νέας ανοικτής μεθόδου συντονισμού, που περιλαμβάνεται στο άρθρο 128, επικυρώνοντας την πρώτη σειρά Κατευθυντήριων Γραμμών για την απασχόληση.

1.2. Στο άρθρο 126 της Συνθήκης επιβεβαιώνεται η εθνική αρμοδιότητα όσον αφορά την πολιτική για την απασχόληση, ενώ παράλληλα δηλώνεται ότι αποτελεί κοινό μέλημα και τα κράτη μέλη καλούνται να αναπτύξουν συντονισμένη σχετική στρατηγική σε επίπεδο ΕΕ.

1.2.1. Εμπνεόμενο σε μεγάλο βαθμό από τις διατάξεις της Συνθήκης για το συντονισμό της οικονομικής πολιτικής(1) και από το συντονισμό των πολιτικών για την απασχόληση, που ξεκίνησε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν το 1994, το νέο άρθρο 128 καθόρισε το πλαίσιο για την ανάπτυξη εθνικών πολιτικών για την απασχόληση, με βάση τις κοινές προτεραιότητες και τα κοινά συμφέροντα της Ένωσης.

1.2.2. Σύμφωνα με το νέο αυτό πλαίσιο, ο συντονισμός της πολιτικής απασχόλησης διαμορφώνεται βάσει μιας προσέγγισης "διαχείρισης ανά στόχο". Πιο συγκεκριμένα ακολουθούνται τα εξής βήματα:

- Κάθε χρόνο αποφασίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση από το Συμβούλιο ύστερα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

- Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές συντάσσονται από τα κράτη μέλη τα εθνικά σχέδια δράσης για την απασχόληση (ΕΣΔΑ).

- Τα ΕΣΔΑ αξιολογούνται στα πλαίσια κοινής έκθεσης για την απασχόληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου.

- Με βάση την αξιολόγηση αυτή καθορίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές του επόμενου, κάθε φορά, έτους.

1.2.3. Από το 2000, το Συμβούλιο, ύστερα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκδίδει συγκεκριμένες συστάσεις προς τα κράτη μέλη, συμπληρώνοντας έτσι τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση.

1.2.4. Η προσέγγιση της "διαχείρισης ανά στόχο" υποστηρίχτηκε, επίσης, με τον καθορισμό μετρήσιμων στόχων σε ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο σε πολλούς τομείς, καθώς και με την προοδευτική ανάπτυξη συμφωνημένων στατιστικών δεικτών, για τη μέτρηση της προόδου.

1.2.5. Ο συγχρονισμός της διαδικασίας του Λουξεμβούργου με τη διαδικασία συντονισμού των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής, αποτελεί το καινούργιο πλαίσιο για την εφαρμογή της νέας ΕΣΑ.

1.2.6. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή από την αρχή, στήριξε αποτελεσματικά(2) τις προπαρασκευαστικές εργασίες, που οδήγησαν στην υιοθέτηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Έκτοτε, συμμετέχει, πάντα ενεργά, στη διαμόρφωση των κατευθυντηρίων γραμμών και γενικότερα στην αξιολόγηση και στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση(3).

2. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής

2.1. Στην υπό συζήτηση ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ΕΣΑ προβάλλεται ως το βασικό εργαλείο που μπορεί να ικανοποιήσει τους φιλόδοξους στόχους της Λισαβόνας, για πλήρη απασχόληση, ποιότητα στην εργασία και κοινωνική ενσωμάτωση/συνοχή, μέσω απασχόλησης.

2.2. Ωστόσο, επισημαίνεται, ότι η ΕΣΑ, προκειμένου να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να συναρθρώνεται με ποικίλες άλλες πολιτικές. Πολιτικές που είναι παγιωμένες και βασισμένες στη Συνθήκη, όπως στην περίπτωση των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής, αλλά και πολιτικές πιο πρόσφατες, όπως εκείνες που αναπτύσσονται στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, της επιχειρηματικότητας, της κοινωνικής ένταξης, των συντάξεων και της μετανάστευσης.

2.3. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού της ΕΣΑ η οποία βασίζεται στο άρθρο 128 της Συνθήκης θεωρείται ότι απέδειξε την αξία της. Στα πλαίσια, όμως της απαίτησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης, για ενίσχυση της ΕΣΑ και του συμπεράσματος του Συμβουλίου για "απλοποίηση", πρέπει να αναζητηθούν τρόποι βέλτιστης χρήσης των μέσων που προβλέπονται από την Συνθήκη και που έχουν αναπτυχθεί στην πράξη. Συγκεκριμένα πρέπει να αναπτυχθούν:

- σταθερές και προσανατολισμένες στο αποτέλεσμα κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση·

- καθοδήγηση σε επίπεδο πολιτικής, μέσω συστάσεων·

- εστίαση στην υλοποίηση, μέσω των εθνικών σχεδίων δράσης·

- κοινή Έκθεση για την απασχόληση·

- αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης και της ανταλλαγής εμπειριών·

- διασφάλιση της συνοχής με άλλες διαδικασίες·

- καλύτερη διακυβέρνηση.

2.4. Η ανακοίνωση διαπιστώνει την ανάγκη για μία νέα γενιά κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση οι οποίες θα αναπτυχθούν με την υπέρβαση των οριζόντιων στόχων και των ειδικών κατευθυντηρίων γραμμών της πρώτης περιόδου της ΕΣΑ (1997-2002) που είχαν ομαδοποιηθεί στους 4 πυλώνες. Σύμφωνα με την Ανακοίνωση η νέα γενιά θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει:

- τους τρεις βασικούς στόχους, οι οποίοι θα αντανακλούν την "ισορροπία της Λισαβόνας"

- μεγαλύτερη έμφαση στην υλοποίηση και στη διαχείριση της ΕΣΑ

- προσδιορισμό περιορισμένου αριθμού προτεραιοτήτων

- συγκεκριμένα μηνύματα προς τους κοινωνικού εταίρους

- προσδιορισμό κατάλληλων στόχων.

2.5. Οι τρεις βασικοί στόχοι της πολιτικής για την απασχόληση που συνδέονται με την στρατηγική της Λισαβόνας είναι οι εξής:

- Πλήρης απασχόληση

- Ποιότητα και παραγωγικότητα στην εργασία

- Συνοχή και αγορά εργασίας, χωρίς αποκλεισμούς.

2.6. Οι προτεινόμενες από την Επιτροπή προτεραιότητες που θεωρούνται απαραίτητες για την επίτευξη των ανωτέρω μεγάλων στόχων εξειδικεύουν τον περιεχόμενο της νέας ΕΣΑ και είναι οι ακόλουθες:

- Ενεργητικά και προληπτικά μέτρα για τους ανέργους και τους άεργους.

- Ανταμοιβή της εργασίας.

- Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας για την δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

- Μετατροπή της αδήλωτης εργασίας σε κανονική απασχόληση.

- Προώθηση της παράτασης του ενεργού επαγγελματικού βίου.

- Μετανάστευση.

- Προώθηση της προσαρμοστικότητας στην αγορά εργασίας.

- Επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο και στρατηγικές δια βίου μάθησης.

- Ισότητα των δύο φύλων.

- Στήριξη της ένταξης και καταπολέμηση των διακρίσεων στην αγορά εργασίας για μειονεκτούντα άτομα.

- Αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων στην απασχόληση.

2.7. Τέλος η Ανακοίνωση αναφέρεται στην αποτελεσματική εφαρμογή και διοίκηση της νέας ΕΣΑ. Αφού κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Σεπτεμβρίου 2002, η οποία δίνει έμφαση στην ανάγκη σύζευξης της ΕΠΑ με τις πολιτικές απασχόλησης σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, καθώς και με τις πολιτικές του ΕΚΤ, υπογραμμίζει τη σημασία της συμμετοχής των Εθνικών Κοινοβουλίων, των τοπικών παραγόντων, των ΜΚΟ και της κοινωνίας των πολιτών στις διαδικασίες της ΕΣΑ. Ως προς αυτό το θέμα η ανακοίνωση δίνει έμφαση στην επίτευξη των ακόλουθων στόχων:

- Αποτελεσματικές και αποδοτικές υπηρεσίες εφαρμογής.

- Ενίσχυση της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων.

- Κινητοποίηση όλων των σχετικών φορέων.

- Επαρκής χρηματοδότηση.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι πολιτικές απασχόλησης που εφάρμοσαν τα κράτη μέλη στα πλαίσια της ΕΣΑ την περίοδο 1997-2001, προκειμένου να βελτιώσουν τη λειτουργία των αγορών εργασίας, απέδωσαν στην αύξηση του ποσοστού απασχόλησης και στη μείωση της ανεργίας.

3.1.1. Ωστόσο, με κριτήριο τους στόχους της Λισαβόνας - στόχους τους οποίους η ΕΟΚΕ αποδέχεται και στηρίζει - στα επίπεδα απασχόλησης και συμμετοχής, καθώς στην ανεργία και στην παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην ΕΕ συνολικά, υφίστανται ακόμη σημαντικές αδυναμίες και ελλείμματα.

3.1.2. Επιπλέον, οι ανισότητες οι σχετικές με το φύλο, την ηλικία, τα άτομα με ειδικές ανάγκες, καθώς και οι ανισότητες ανάμεσα στις περιφέρειες των κρατών μελών και στα κράτη μέλη μεταξύ τους, είναι ανησυχητικές.

3.1.3. Η ευθύνη βαρύνει από τη μια μεριά τα κράτη μέλη και την ελλιπή ανταπόκρισή τους στις απαιτήσεις και υποχρεώσεις που προκύπτουν από τη στρατηγική και τους στόχους της Λισαβόνας. Από την άλλη όμως και παράλληλα, επισημαίνεται ότι η υλοποίηση των στόχων αυτών απαιτεί έναν εντονότερο προσανατολισμό της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής σ' έναν στόχο υψηλότερων επιπέδων απασχόλησης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο εφόσον στο μέλλον υπάρξει ένας καλύτερος συντονισμός των βασικών αρχών της οικονομικής πολιτικής και των κατευθυντήριων γραμμών της στρατηγικής για την απασχόληση στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ, εκφράζει τη λύπη της στο σημείο αυτό για το γεγονός ότι η ορμή της στρατηγικής της Λισαβόνας διακόπηκε λόγω, μεταξύ των άλλων, της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Σήμερα εκείνο που προέχει είναι, όλοι οι ευρωπαϊκοί φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη λήψη των αποφάσεων και ιδίως οι νομισματικές και φορολογικές αρχές να επαναβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους για την επίτευξη των στόχων της Λισαβόνας και να συναγάγουν τα απαραίτητα διδάγματα των μέχρι τώρα αποτυχιών, προκειμένου να κρατήσουν την ορθή πορεία, υποστηρίζοντας την εφαρμογή πολιτικών για τη μακροοικονομική ανάκαμψη. Η εφαρμογή παρόμοιων μέτρων είναι απαραίτητη για την επίτευξη του στόχου ανάπτυξης κατά 3 % που αποτελεί το υπόβαθρο σύνολης της στρατηγικής της Λισαβόνας και θα καταστήσει δυνατή τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων ποιοτικώς θέσεων εργασίας.

3.2. Στα προηγούμενα πλαίσια, για την προσέγγιση των στόχων της Λισαβόνας και λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη την επικείμενη διεύρυνση(4) της ΕΕ, η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την άμεση προώθηση από τα κράτη μέλη των προβλεπόμενων διαρθρωτικών αλλαγών.

3.2.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη θέση ότι η βασική προτεραιότητα της νέας ΕΣΑ πρέπει να είναι η επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στη Λισαβόνα για περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.

3.2.2. Παράλληλα υποστηρίζει, τη θέση ότι οι στόχοι της Λισαβόνας να αυξηθούν τα ποσοστά απασχόλησης και η προσφορά εργασίας, να προωθηθεί η καλύτερη ποιότητα στην εργασία και η υψηλότερη παραγωγικότητα, να εδραιωθούν οι αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς και να μειωθούν οι ανισότητες μεταξύ των περιφερειών, είναι στόχοι αλληλένδετοι και συμπληρωματικοί.

3.2.3. Υποστηρίζει, τέλος, τη θέση ότι η προσέγγιση των ως άνω στόχων προϋποθέτει, μεταξύ των άλλων και κυρίαρχα:

- ισχυρή και αειφόρο οικονομική ανάπτυξη(5) και

- ανάκτηση της εμπιστοσύνης των ευρωπαίων πολιτών στη διαμόρφωση ενός θετικού οράματος για το μέλλον, που θα βασίζεται στη συμμετοχή τους και στη διασφάλιση πιο ισόρροπης κατανομής του παραγόμενου πλούτου και του πλεονάσματος που δημιουργεί η σύγχρονη τεχνολογία(6).

3.2.3.1. Σ' ό,τι αφορά ειδικότερα στο στόχο της αειφόρου οικονομικής ανάπτυξης, τις σχετικές πολιτικές και τη διασύνδεσή τους με τις πολιτικές απασχόλησης η ΕΟΚΕ τοποθετείται, σαφώς, θετικά. Εμμένει, όμως, ιδιαίτερα στην αναγκαιότητα μιας πολύπλευρης προσέγγισης του προβλήματος, που θα παίρνει υπόψη της τη διεθνή συγκυρία, την ενιαία αγορά και την καλύτερη αξιοποίησή της, την ενίσχυση και καλύτερη αξιοποίηση της ευρωζώνης, καθώς και την αναγκαιότητα για ανάπτυξη πιο ολοκληρωμένων και ενιαίων πολιτικών σε πολλά θέματα, μεταξύ των οποίων η μετανάστευση.

3.2.4. Στα προηγούμενα πλαίσια και συμπληρωματικά, επισημαίνει ιδιαίτερα, ότι το πρόβλημα της απασχόλησης στην Ευρώπη των είκοσι πέντε μπορεί να πάρει άλλου είδους, εντονότερη μορφή και διαστάσεις, αν δεν υπάρξουν και δεν αναπτυχθούν άμεσα ολοκληρωμένες προληπτικές πολιτικές.

3.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την συμφωνία της με τους τρεις, επίσης, αλληλένδετους στόχους της νέας ΕΣΑ, δηλαδή:

- την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης και την πλήρη απασχόληση

- την ποιότητα και την παραγωγικότητα στην εργασία

- την κοινωνική συνοχή σε μια αγορά εργασίας χωρίς αποκλεισμούς.

3.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι λιγότερες, απλούστερες και σταθερότερες κατευθυντήριες γραμμές, επικεντρωμένες στις νέες προτεραιότητες της ΕΣΑ και σε μετρήσιμους στόχους θα αυξήσουν την αποτελεσματικότητά της.

3.4.1. Σύμφωνα και με προγενέστερες απόψεις και γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, οι κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να διατηρήσουν ένα ευρύ και ολοκληρωμένο πεδίο πολιτικής, συμπεριλαμβάνοντας τις πολιτικές για την αγορά εργασίας, την οικονομική ανάπτυξη, την επιχειρηματικότητα, την προστασία των εργαζομένων και την κοινωνική προστασία, που συμβάλλουν στην αύξηση της απασχόλησης και στη βελτίωση της ποιότητας στην εργασία.

3.5. Έτσι και στα πλαίσια των επεξεργασιών της η ΕΟΚΕ καλωσορίζει τις νέες προτεραιότητες που προβάλλονται, όπως η πολιτική για την ενεργητική γήρανση(7), η σύνθεση κοινωνικής προστασίας και απασχόλησης(8), η προτεραιότητα για τη μετανάστευση(9), καθώς και η προτεραιότητα για την μετατροπή της αδήλωτης εργασίας σε κανονική εργασία(10). Παράλληλα τονίζει την ανάγκη να συμφιλιωθούν οι πολιτικές υπέρ της ενεργητικής γήρανσης με τη συνθεώρηση των περιπτώσεων επαχθών εργασιών και των σημερινών οικονομικών καταστάσεων που οδηγούν σε ριζικές αναδιαρθρώσεις των επιχειρήσεων. Αναδιαρθρώσεις οι οποίες καταλήγουν πάρα πολύ συχνά σε απολύσεις ηλικιωμένων εργαζόμενων. Οι απολύσεις αυτές πρέπει να είναι δυνατό να αντιμετωπίζονται κυρίως με φιλόδοξα κοινωνικά σχέδια και με μέτρα ανακατάταξης και μετατροπής, αφήνοντας όμως ανέπαφες τις σημερινές δυνατότητες πρόωρης συνταξιοδότησης.

3.5.1. Τονίζει, επίσης, την ανάγκη προώθησης της ποιότητας στην εργασία στα πλαίσια της πολιτικής για περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, δεδομένου ότι οι ποιοτικές θέσεις εργασίας αποδεικνύονται περισσότερο βιώσιμες και συνδέονται με την αύξηση της παραγωγικότητας.

3.5.2. Υπογραμμίζει, τέλος, τη σημασία της διασφάλισης ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας στην αγορά εργασίας.

3.6. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι ο συγχρονισμός της διαδικασίας του Λουξεμβούργου με τη διαδικασία συντονισμού των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής αποτελεί προϋπόθεση για αποτελεσματική διαχείριση της ΕΣΑ. Όπως έχει υποστηρίξει η ΕΟΚΕ κατ' επανάληψη, στα πλαίσια του γενικότερου πλαισίου της βιώσιμης ανάπτυξης, η απασχόληση πρέπει να κατέχει σημαντική θέση στο μίγμα οικονομικής πολιτικής και στους στόχους της.

3.7. Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η δυναμική και ενεργός συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων σε όλα τα επίπεδα, ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό, είναι αναγκαία από το στάδιο της χάραξης των πολιτικών, έως την εφαρμογή και την αξιολόγησή τους.

3.7.1. Διαπιστώνει δε, με ικανοποίηση, ότι έχουν σημειωθεί πρόοδοι ως προς την ανάπτυξη μιας αυθεντικής εδαφικής διάστασης και συμφωνεί με τη βούληση για αύξηση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών σε τοπική κλίμακα.

3.7.2. Επίσης και παράλληλα επισημαίνει ότι η ποιότητα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση θα βελτιωνόταν σίγουρα, στο βαθμό που τα σχετικά εθνικά σχέδια δράσης συζητιόταν και εγκρίνονταν από τα εθνικά κοινοβούλια στα πλαίσια των ετήσιων εθνικών προϋπολογισμών για την πολιτική απασχόλησης.

3.8. Για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της νέας ΕΣΑ εξακολουθεί να είναι απαραίτητο, αυτό που υποστήριξε η ΕΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της:

- οι κατευθυντήριες γραμμές να συνοδεύονται από ποσοτικούς στόχους - ιδιαίτερα στο εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο,

- να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα αποτελέσματα, καθώς και στην αποτελεσματική εφαρμογή και την αξιολόγησή τους, και

- να συμπληρώνονται αυτά, από συστάσεις.

3.8.1. Ιδιαίτερα σ' ό,τι αφορά στις συστάσεις, η ΕΟΚΕ εμμένει να τις θεωρεί ως το βασικό εργαλείο για την εφαρμογή της στρατηγικής από τα κράτη μέλη. Συνεπώς η ετήσια ανασκόπηση της εφαρμογής και της προόδου (με βάση τα ΕΣΔΑ και τους δείκτες αποτελεσματικότητας), όσον αφορά στους τεθέντες στόχους, θα πρέπει να συνεχίσει να ισχύει και να επικεντρωθεί από την άποψη αυτή στην αυξημένη ευθύνη των κρατών μελών με τη μεταρρύθμιση της ΕΣΑ, ενδεχομένως με τον ορισμό πολλαπλών στόχων που μπορούν να προσδιοριστούν ποσοτικά.

3.8.2. Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα, προϋπόθεση για την ανατροφοδότηση της ΕΣΑ αποτελούν τα σχετικά στατιστικά στοιχεία. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία τους και καλεί την Επιτροπή να εργαστεί συντονισμένα και μ' όλες της τις δυνάμεις, προς την κατεύθυνση της έγκαιρης διασφάλισης έγκυρων στατιστικών στοιχείων, που θα βασίζονται σε συγκρίσιμους και αξιόπιστους δείκτες για όλα τα κράτη μέλη.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Με βάση τα όσα επισημάνθηκαν προηγούμενα, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η νέα ΕΣΑ μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Λισαβόνας, που εμπεριέχει συγκεκριμένους ενδιάμεσους στόχους, στο βαθμό που θα συνοδεύεται από σταθερές και ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές, η αποτελεσματικότητα των οποίων θα ελέγχεται συστηματικά.

4.2. Στα προηγούμενα πλαίσια, για να καταστεί αποδοτική η επιλογή κατευθυντήριων γραμμών με τριετή προοπτική θα πρέπει να διασυνδεθεί με τις σύγχρονες μεγάλες προκλήσεις, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν η οικονομική συγκυρία (οικονομική ύφεση) και η επικείμενη διεύρυνση της Ένωσης.

4.2.1. Σε κάθε περίπτωση η ΕΟΚΕ στέκεται ιδιαίτερα θετικά στο νέο στοιχείο της ΕΣΑ για κατευθυντήριες γραμμές με τριετή προοπτική, επισημαίνοντας τη δυνατότητα ανάπτυξης μεσοπρόθεσμων σχετικών πολιτικών για την επίλυση του προβλήματος της απασχόλησης.

4.3. Με στόχο τη δημιουργία προϋποθέσεων για την αντιμετώπιση των μεγάλων μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προκλήσεων, σε συνδυασμό με την ποιοτική διάσταση των θέσεων εργασίας και τη βελτίωση της παραγωγικότητας, η ΕΟΚΕ στέκεται ιδιαίτερα στο ζήτημα των επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό. Θεωρώντας πρωταρχικής σημασίας κατευθυντήρια γραμμή τη δια βίου μάθηση, υπογραμμίζει έντονα την αναγκαιότητα ουσιαστικής αύξησης των αντίστοιχων επενδύσεων, με διάθεση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων. Παράλληλα επισημαίνει την αναγκαιότητα αναζήτησης και ανάπτυξης ενός πιο ευέλικτου και αποδοτικού τρόπου αξιοποίησης των σχετικών κονδυλίων, υπογραμμίζοντας το ρόλο και τη συμβολή των Διαρθρωτικών Ταμείων και ιδιαίτερα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου προς την ως άνω κατεύθυνση.

4.4. Παράλληλα με την ως άνω διασύνδεση (σημείο 4.2) και την προτεραιότητα για επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και σε συνδυασμό με την απλοποίηση των κατευθυντήριων γραμμών και τη στήριξη εκείνων των κατευθυντήριων γραμμών της προηγούμενης ΕΣΑ που αποδείχθηκαν αποτελεσματικές, θα πρέπει να ενισχυθούν και τα νεοεισερχόμενα στοιχεία στη νέα γενιά κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Πιο συγκεκριμένα:

4.4.1. Κατευθυντήρια γραμμή πρέπει να αφιερωθεί στην τόνωση των προληπτικών και των ενεργητικών μέτρων για τους μακροχρόνια άνεργους, τους άεργους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες, τις γυναίκες, τους νέους και τις εθνικές μειονότητες, με στόχο να αρθούν τα εμπόδια για την είσοδό και την παραμονή τους στην αγορά εργασίας και σε βιώσιμες θέσεις απασχόλησης. Σε σχέση με αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν η έγκαιρη αναγνώριση των αναγκών των όσων αναζητούν εργασία και η κατάρτιση των κατάλληλων σχεδίων συνοδείας και επανένταξης.

4.4.1.1. Σε ό,τι αφορά στα άτομα με ειδικές ανάγκες(11) απαιτείται μια ολοκληρωμένη θεσμική παρέμβαση η οποία, μεταξύ των άλλων, θα περιλαμβάνει ενίσχυση του προσανατολισμού 7 για την απασχόληση, ισχυρά κίνητρα προς τους εργοδότες που συγκαταλέγουν στο προσωπικό τους τέτοιους εργαζόμενους και δημιουργία προϋποθέσεων για εξοικείωση των ατόμων αυτών με τις σύγχρονες τεχνολογίες.

4.4.2. Κατευθυντήρια γραμμή πρέπει να αφιερωθεί, επίσης, στη σταδιακή μετατροπή της αδήλωτης εργασίας σε νόμιμη απασχόληση και της παραοικονομίας σε νόμιμη οικονομική δραστηριότητα. Κάτι, που μπορεί να επιτευχθεί μέσω συνδυασμένων δράσεων και παροτρύνσεων, καθώς και μέσω της απλούστευσης των διαδικασιών και της μείωσης στην φορολογία της εργασίας.

4.4.3. Ακόμη, μία κατευθυντήρια γραμμή αξίζει να αφιερωθεί στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών ανάπτυξης των επιχειρήσεων και ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας, ιδιαίτερα για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και για τις συμπράξεις συνεργασίας (συνεταιρισμοί, σύλλογοι, ταμεία αλληλοβοηθείας), με κύριο στόχο την δημιουργία περισσοτέρων ποιοτικών και βιώσιμων θέσεων εργασίας.

4.4.3.1. Ειδικότερα σε ό,τι αφορά την επιχειρηματικότητα η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι:

- η επιχειρηματική δραστηριότητα-μη εξαιρουμένης της επιχειρηματικής δραστηριότητας προσώπων που αποσκοπεί στη δημιουργία υπηρεσιών αλληλοβοηθείας ή/και κοινής ωφελείας - είναι ο πραγματικός δημιουργός θέσεων απασχόλησης·

- οι μικρές επιχειρήσεις έχουν συνήθως χαρακτήρα έντασης εργασίας και δημιουργούν περισσότερες θέσεις απασχόλησης σε σύγκριση με τις μεγάλες επιχειρήσεις, που είναι περισσότερο έντασης κεφαλαίου·

- η απλή αύξηση του αριθμού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στην ΕΕ δεν αποτελεί από μόνη της επαρκή δείκτη της επιτυχίας της πολιτικής·

- απαιτείται διασφάλιση ότι υπάρχει αύξηση του αριθμού των μικρών επιχειρήσεων και ότι οι άνθρωποι δεν επιλέγουν αναγκαστικά την ανεξάρτητη επιχειρηματική δραστηριότητα, επειδή η κανονική αγορά εργασίας δεν τους παρέχει καμία δυνατότητα ή προοπτική μισθωτής απασχόλησης(12)·

- οι επιχειρήσεις των παραδοσιακών κλάδων δραστηριότητας εξακολουθούν να συμβάλλουν στη δημιουργία απασχόλησης και ότι, ως εκ τούτου, πρέπει να ενσωματώνονται στις ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές για τη στήριξη των επιχειρήσεων·

- είναι αναγκαία η βελτίωση της ποιότητας στη δημιουργία επιχειρήσεων με την κατάλληλη κατάρτιση των υποψηφίων και με την παροχή συνοδευτικών υποστηρικτικών υπηρεσιών.

4.4.4. Μια άλλη κατευθυντήρια γραμμή πρέπει να αφιερωθεί στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών(13) και στην ένταξη των μεταναστών, μέσω της απασχόλησης, στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

4.4.4.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την ανάπτυξη ενιαίας πολιτικής για την μετανάστευση από την ΕΕ καθώς η μετανάστευση, η παράνομη μετανάστευση και η αδήλωτη εργασία αλληλοσυνδέονται. Σε ό,τι αφορά την νέα ΕΣΑ η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ένταξη των μεταναστών στην επίσημη αγορά εργασίας καθώς αυτό μπορεί να συμβάλλει και στην επίτευξη των στόχων της Λισαβόνας και στην κοινωνική συνοχή.

4.4.4.2. Από την άποψη αυτή, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την αρχή που διατυπώνεται από την Επιτροπή για τη μη διάκριση σε βάρος εργαζομένων, που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, η οποία όμως πρέπει να συνοδεύεται από ένα σαφή και αξιόπιστο έλεγχο της μετανάστευσης και αποτελεσματικά μέτρα κατά της αδήλωτης εργασίας.

4.4.5. Τέλος, η άρση των περιφερειακών ανισοτήτων στην απασχόληση, μεταξύ των κρατών μελών, αλλά και στο εσωτερικό τους, είναι επίσης προτεραιότητα, στην οποία η νέα ΕΣΑ καλείται να αφιερώσει κατευθυντήρια γραμμή.

4.4.5.1. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ η προηγούμενη κατευθυντήρια γραμμή θα πρέπει να εστιαστεί στην ενεργοποίηση των κρατών μελών, καθώς και στην ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνικών εταίρων και των αυτοδιοικήσεων.

4.5. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται στο επιχείρημα της Επιτροπής(14) για τις "περιπτώσεις φτώχειας", διότι ο ισχυρισμός αυτός καθίσταται πολύ γενικός(15).

4.6. Συμφωνεί με την υψηλή προτεραιότητα που δίνεται στη μείωση των εργατικών ατυχημάτων(16). Η προτεραιότητα θα πρέπει να ισχύει και στα κράτη μέλη.

4.7. Χαιρετίζει και υποστηρίζει την επιλογή της Επιτροπής να μεριμνήσει για την προαγωγή της κινητοποίησης και της συμμετοχής όλων των παραγόντων στην στρατηγική για την απασχόληση, όπως της κοινωνίας των πολιτών και των ΜΚΟ(17).

5. Συμπεράσματα και προτάσεις

5.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους τρεις αλληλένδετους στόχους της νέας ΕΣΑ, δηλαδή:

- την αύξηση του ποσοστού απασχόλησης και την πλήρη απασχόληση·

- την ποιότητα και παραγωγικότητα στην εργασία·

- τη συνοχή σε μια αγορά εργασίας, χωρίς αποκλεισμούς.

Επισημαίνει δε ως εξαιρετικά σημαντική τη μετατροπή τους σε σαφείς κατευθυντήριες γραμμές στα κράτη μέλη.

5.2. Για τη συμφωνία της αυτή και τις προτάσεις της η ΕΟΚΕ παίρνει υπόψη τους διάφορους παράγοντες, όπως:

- το ρόλο των οικονομικών πολιτικών στη δημιουργία ανάπτυξης και συνακόλουθα θέσεων εργασίας.

- τη συγκυρία της οικονομικής επιβράδυνσης.

- το άλμα της διευρυμένης Ευρώπης.

- τη μακροχρόνια τάση για δημογραφική γήρανση.

- το παρατεινόμενο, παρά τη μικρή βελτίωση, χάσμα μεταξύ των δύο φύλων.

5.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και η ανάπτυξη του θεσμού της δια βίου μάθησης αποτελούν βασικούς παράγοντες για την επίτευξη των στόχων της νέας ΕΣΑ. Ιδιαίτερα σ' ό,τι αφορά στο θεσμό της δια βίου μάθησης η ΕΟΚΕ προτείνει να υπάρξουν, στα πλαίσια της ΕΣΑ, υψηλότεροι από τους προβλεπόμενους(18) ποσοτικοί στόχοι έως το 2010.

5.4. Η προτεινόμενη οικονομικά αποδοτική εργασία αναδεικνύει τη σύνθετη διασύνδεση κοινωνικής προστασίας και απασχόλησης, αλλά και την ανάγκη συνέργιας μεταξύ τομέων πολιτικής, που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους (π.χ. δημοσιονομική πολιτική και φορολογία, επιδοματική πολιτική για κοινωνική προστασία, προστασία της εργασίας).

5.4.1. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΕΟΚΕ προτείνει την καθιέρωση από τα κράτη μέλη κινήτρων, για την επιδότηση των υπό εκπαίδευση-κατάρτιση (δια βίου μάθηση) ανέργων. Καθίσταται σαφές ότι το κίνητρο αυτό θα παρέχεται πέραν του επιδόματος ανεργίας, που χορηγεί το κράτος διαμονής του ανέργου. Προς την ως άνω κατεύθυνση μπορούν να αξιοποιηθούν οι πόροι του Κοινωνικού Ταμείου.

5.5. Η ΕΟΚΕ, συμφωνώντας ότι ορθά η μεταναστευτική πολιτική αναδεικνύεται ως μία πλευρά της νέας ΕΣΑ, διαπιστώνει την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στα πλαίσια της ανάπτυξης ενιαίας πολιτικής για τη μετανάστευση από την ΕΕ.

5.6. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμεύονται όσον αφορά στους πόρους, διοικητικούς αλλά και οικονομικούς (ακόμα κι αν σε μερικές περιπτώσεις είναι απαραίτητη η αναδιάρθρωση των δημοσίων δαπανών), προκειμένου να υποστηρίξουν την εφαρμογή των φιλόδοξων στόχων της νέας ΕΣΑ.

5.6.1. Στα προηγούμενα πλαίσια ζητά τη συμμετοχή των εθνικών κοινοβουλίων στις διαδικασίες που αφορούν την ΕΣΑ. Η συζήτηση και έγκριση των ΕΣΔΑ από τα εθνικά κοινοβούλια στα πλαίσια των αντίστοιχων ετήσιων εθνικών προϋπολογισμών θα βελτίωνε σίγουρα την ποιότητα της πολιτικής απασχόλησης, συμβάλλοντας παράλληλα στην καλύτερη ενσωμάτωσή της στις διάφορες άλλες εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές.

5.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει την άμεση ενεργοποίηση της πρότασης των κοινωνικών εταίρων για τριμερή συνεργασία σχετικά με την ανάπτυξη και την απασχόληση, καθώς και τη θεσμοθέτηση της συνακόλουθης πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διεξαγωγή τριμερούς κοινωνικής συνόδου κορυφής, πριν το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

5.8. Ακόμη, συμφωνεί με τους προτεινόμενους ποσοτικούς στόχους της νέας ΕΣΑ με ορίζοντα το 2010 και κρίνει αναγκαίο τον προσδιορισμό σχετικών ενδιάμεσων εθνικών στόχων, που θα ορίζονται από τα κράτη μέλη και θα αξιολογούνται συστηματικά, στα πλαίσια της ανοικτής μεθόδου συντονισμού.

5.9. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι μια ολοκληρωμένη πολιτική δημιουργίας περισσότερων ποιοτικών και βιώσιμων θέσεων εργασίας απαιτεί ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος γενικά και συνακόλουθα των επιχειρήσεων όλων των μορφών. Καλεί, λοιπόν, τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να αναπτύξουν συγκεκριμένες και ολοκληρωμένες σχετικές πολιτικές κατά περίπτωση. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΕΟΚΕ με κύριο στόχο την δημιουργία περισσοτέρων ποιοτικών και βιώσιμων θέσεων εργασίας. επισημαίνει ιδιαίτερα τη σημασία της πραγματικής εφαρμογής των συστάσεων του ευρωπαϊκού χάρτη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και την ενίσχυσή τους, καθώς και την ενίσχυση των συμπράξεων συνεργασίας (συνεταιρισμοί, σύλλογοι, ταμεία αλληλοβοηθείας).

Βρυξέλλες, 26 Μαρτίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Άρθρα 98 και 99 της Συνθήκης.

(2) EE C 19 της 21.1.1998.

(3) ΕΕ C 209 της 22.7.1999, ΕΕ C 368 της 20.12.1999, ΕΕ C 14 της 16.1.2001, ΕΕ C 36 της 8.2.2002.

(4) EE C 85 της 8.4.2003.

(5) Ψήφισμα για το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο - 21.3.2003.

(6) Ψήφισμα για το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο - 21.3.2003.

(7) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ "Οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι" - ΕΕ C 14 της 16.1.2001, καθώς και ΕΕ C 36 της 8.2.2002, σημείο 2.2.

(8) ΕΕ C 117 της 26.4.2000.

(9) ΕΕ C 125 της 27.5.2002.

(10) COM(2002) 487 τελικό της 3.9.2002.

(11) ΕΕ C 241 της 7.10.2002.

(12) EE C 368 της 20.12.1999.

(13) ΕΕ C 125 της 27.5.2002, σημείο 4.1.12.

(14) Παράγραφος 2.2.2 της Ανακοίνωσης.

(15) Η εμπειρία στα κράτη μέλη δείχνει ότι τούτο αφενός μόνο σε ιδιαίτερες περιπτώσεις συμβαίνει και ότι αφετέρου υπάρχουν νομοθετικές διατάξεις για την απαγόρευση καταχρηστικών αξιώσεων. Η ΕΟΚΕ ανησυχεί μήπως αυτός ο γενικός ισχυρισμός εκληφθεί στα κράτη μέλη ως κίνητρο για τη μείωση όλων των υπηρεσιών της κοινωνικής πρόνοιας.

(16) Σημείο 2.2.7 1- τελευταία πρόταση της Ανακοίνωσης.

(17) Η επιλογή αυτή εναρμονίζεται με το επιτυχημένο παράδειγμα της συμμετοχής των κοινωνικών και οικονομικών εταίρων στις συνοδευτικές επιτροπές των διαρθρωτικών ταμείων. Οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι αντιμετωπίζουν την κατάσταση αυτή ως μία πρόκληση για τη συμμετοχή τους στον εθνικό διάλογο για την ΕΣΑ. Άμεση αναφορά σε αυτές γίνεται π.χ. στο σημείο 2.2.11 με την έννοια της "κοινωνικής οικονομίας", την επιδίωξη του στόχου της "συνοχής και της ολοκληρωμένης αγοράς εργασίας" και την εφαρμογή των στόχων αυτών και τη διακυβέρνηση σε τοπική κλίμακα.

(18) "Έως το 2010 το μέσο επίπεδο στην ΕΕ για τη συμμετοχή στη δια βίου μάθηση πρέπει να είναι το 15 % τουλάχιστον του ενήλικου πληθυσμού σε ηλικία εργασίας (25-64 ετών) και σε καμιά χώρα το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να είναι μικρότερο του 10 %" COM(2002) 629 τελικό-σημείο 59. "... Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το προτεινόμενο ευρωπαϊκό κριτήριο αναφοράς για τη δια βίου μάθηση θα πρέπει να τροποποιηθεί προς την κατεύθυνση του να γίνει περισσότερο φιλόδοξο. Ένας στόχος που θα προέβλεπε για το 2010 να βρίσκεται η χώρα με την κατώτερη σήμερα επίδοση, στην αντίστοιχη θέση της χώρας με την ανώτερη σχετική επίδοση, είναι ένας στόχος φιλόδοξος αλλά και αναγκαίος" - Υπό επεξεργασία γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (σημείο 3.6.1), για το COM(2002) 629 τελικό (Ευρωπαϊκά κριτήρια αναφοράς για την εκπαίδευση και την κατάρτιση).

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η παρακάτω τροπολογία, η οποία συγκέντρωσε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων, απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 4.4.2

Να διαγραφούν στην τελευταία φράση τα εξής:

"Κατευθυντήρια γραμμή πρέπει να αφιερωθεί, επίσης, στη σταδιακή μετατροπή της αδήλωτης εργασίας σε νόμιμη απασχόληση και της παραοικονομίας σε νόμιμη οικονομική δραστηριότητα. Κάτι, που μπορεί να επιτευχθεί μέσω συνδυασμένων δράσεων και παροτρύνσεων, καθώς και μέσω της απλούστευσης των διαδικασιών και της μείωσης στην φορολογία της εργασίας"

Αιτιολογία

Μία μείωση της φορολογίας σε όλες τις μορφές εργασίας θα συνεπαγόταν την τεράστια μείωση των δημόσιων εσόδων, δεδομένου ότι θα έπρεπε σχεδόν να καταργηθεί τελείως για να καταστεί η παράνομη δραστηριότητα ασύμφορη. Εάν μειωνόταν απλώς η φορολόγηση της εργασίας σε τομείς με υπερβολικά παράνομη δραστηριότητα τότε θα έπρεπε να επιδοτούνται ολόκληροι τομείς δραστηριότητας. Αυτό θα στρέβλωνε τον ανταγωνισμό μεταξύ των τομέων κατά απαράδεκτο τρόπο.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 41, ψήφοι κατά: 48, αποχές: 8.