ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Κατάσταση της Ένωσης καινοτομίας το 2012 – Επιτάχυνση των αλλαγών /* COM/2013/0149 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Κατάσταση της Ένωσης καινοτομίας το 2012 – Επιτάχυνση των αλλαγών (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) 1. Εισαγωγή Η στρατηγική «Ευρώπη 2020» και οι εμβληματικές πρωτοβουλίες που προβλέπει επικεντρώνονται στις επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία ως βασική προϋπόθεση για την επίτευξη έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό, η εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας», σε συνδυασμό με τις εμβληματικές πρωτοβουλίες για το ψηφιακό θεματολόγιο, για τη βιομηχανική πολιτική και για την Ευρώπη που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους και με την πράξη για την ενιαία αγορά, έχουν ως στόχο να δημιουργήσουν τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ώστε οι ερευνητές και οι επιχειρηματίες της Ένωσης να καινοτομούν. Ειδικότερα, η εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας» αφορά τη δημιουργία μιας δυναμικής οικονομίας, βασισμένης στην καινοτομία, τροφοδοτούμενης με ιδέες και δημιουργικότητα και ικανής να εντάσσεται σε παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες, να αξιοποιεί δυνατότητες, να καταλαμβάνει νέες αγορές και να δημιουργεί υψηλής ποιότητας θέσεις εργασίας Γενικά η πρόοδος προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης του πολιτικού πλαισίου για την Ένωση καινοτομίας είναι ουσιαστική, καθώς έχει ήδη ξεκινήσει περίπου το 80% των πρωτοβουλιών. Η έκκληση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων για εμβάθυνση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας έχει αρχίσει να υλοποιείται. Η πρόταση της Επιτροπής για το μελλοντικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας, με την ονομασία «Ορίζοντας 2020», συνιστά σαφή ρήξη με το παρελθόν καλύπτοντας ολόκληρη την αλυσίδα δημιουργίας αξίας με ένα και μόνο πρόγραμμα. Η αρχή της «έξυπνης εξυγίανσης» – δηλ. η προστασία ή, εάν είναι δυνατόν, η αύξηση των φιλοαναπτυξιακών δαπανών, όπως είναι οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α) – είναι πλέον ευρέως αποδεκτή και έχει ενσωματωθεί στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Το επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ευρώπη θα γίνει πιο φιλοκαινοτομικό χάρη στη λήψη μιας σειράς μέτρων για την ενιαία αγορά, όπως το ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ο ταχύτερος καθορισμός προτύπων, ο εκσυγχρονισμός των κανόνων σύναψης δημόσιων συμβάσεων στην ΕΕ και το ευρωπαϊκό διαβατήριο για ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου. Οι Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας συνενώνουν τους διαθέσιμους πόρους και επικεντρώνουν μέτρα που αφορούν την προσφορά και τη ζήτηση στην αντιμετώπιση των βασικών κοινωνικών προκλήσεων. Τα μέτρα αυτά πρέπει φυσικά να εφαρμοστούν για να αρχίσουν να αποφέρουν αποτελέσματα, αλλά αποτελούν ήδη θεμελιώδη αλλαγή προς τη σωστή κατεύθυνση. Η θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χώρο είναι σχετικά ισχυρή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) συγκαταλέγεται μεταξύ αυτών που επιτυγχάνουν τις καλύτερες επιδόσεις παγκοσμίως όσον αφορά την παραγωγή υψηλής ποιότητας επιστημονικών αποτελεσμάτων και καινοτόμων προϊόντων. Εξακολουθεί να κατέχει το μεγαλύτερο και σταθερότερο μερίδιο (28%) του εισοδήματος που παράγεται στις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες της μεταποιητικής βιομηχανίας, ενώ τα μερίδια των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας συρρικνώνονται. Από το 2008 η ΕΕ έχει βελτιώσει τις καινοτομικές επιδόσεις της και έχει μειώσει σχεδόν κατά το ήμισυ την απόσταση που τη χωρίζει από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία στον συγκεκριμένο τομέα[1]. Διατηρεί επίσης το ισχυρό καινοτομικό της προβάδισμα έναντι της Βραζιλίας, της Ινδίας, της Ρωσίας και της Κίνας, αν και η Κίνα καλύπτει τη διαφορά με τον πιο αξιοσημείωτο τρόπο. Επιπλέον, από το 2008 η Νότια Κορέα έχει σχεδόν τριπλασιάσει το καινοτομικό της προβάδισμα έναντι της ΕΕ, καταλαμβάνοντας ηγετική θέση στην καινοτομία, μαζί με τις ΗΠΑ. Παράλληλα, ενώ οι δημόσιες δαπάνες για Ε&Α στην ΕΕ αυξάνονταν καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης, καθώς οι κυβερνήσεις προσπαθούσαν να διατηρήσουν το επίπεδο των επενδύσεών τους και, με τον τρόπο αυτό, να δώσουν κίνητρα στις επιχειρήσεις ώστε να τις μιμηθούν, τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι ενδέχεται να αντιστραφεί αυτή η τάση. Το 2011, για πρώτη φορά μετά την έναρξη της κρίσης, μειώθηκε ελαφρώς ο συνολικός δημόσιος προϋπολογισμός για Ε&Α των 27 κρατών μελών της ΕΕ. Η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση αποκάλυψε διαθρωτικές αδυναμίες όσον αφορά τις καινοτομικές επιδόσεις της Ευρώπης. Από τον πίνακα αποτελεσμάτων του 2013 για την Ένωση καινοτομίας προκύπτει ότι η διαδικασία σύγκλισης των καινοτομικών επιδόσεων των κρατών μελών έχει σταματήσει. Δεδομένου ότι η σύγκλιση αποτελούσε το κυρίαρχο πρότυπο από το 2011, οπότε καθιερώθηκε ο πίνακας αποτελεσμάτων, αυτό σηματοδοτεί σαφή κίνδυνο ενίσχυσης των διαχωριστικών γραμμών καινοτομίας[2]. Όσο παρατείνεται και βαθαίνει η κρίση και αυξάνονται οι αποκλίσεις μεταξύ ορισμένων περιφερειών της Ευρώπης όσον αφορά την ανάπτυξη, εντείνεται η ανάγκη ταχείας υλοποίησης της Ένωσης καινοτομίας και εμβάθυνσής της στους τομείς που είναι κρίσιμης σημασίας για την καινοτομία, όπως είναι η ανώτατη εκπαίδευση, η βασισμένη στην καινοτομία επιχειρηματικότητα και τα μέτρα που αφορούν τη ζήτηση. Είναι επίσης αναγκαίο να διατηρηθεί η κεκτημένη ταχύτητα σε τομείς όπως η κοινωνική καινοτομία. Η Ευρώπη χρειάζεται επομένως καινούργιο δυναμισμό στην οικονομία της. Οι υφιστάμενοι παραδοσιακοί βιομηχανικοί κλάδοι στους οποίους διαπρέπει η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξουν νέες εφαρμογές και νέα επιχειρηματικά μοντέλα προκειμένου να αναπτυχθούν και να διατηρήσουν το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα. Εξάλλου, σε δυναμικούς τομείς, όπως οι επιχειρήσεις που βασίζονται στις Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) και σε αναδυόμενους κλάδους, η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες εταιρείες ταχύρυθμης ανάπτυξης. Προς τούτο απαιτούνται διαρθρωτικές αλλαγές με οδηγό την καινοτομία. Η Ευρώπη, όμως, υστερεί προς το παρόν σε ριζοσπαστικές καινοτομίες οι οποίες προκαλούν και κατευθύνουν αυτές τις διαρθρωτικές αλλαγές. Συνεπώς, αυτό που χρειάζεται περισσότερο η Ευρώπη την επόμενη δεκαετία είναι να προσελκύσει κορυφαία ταλέντα και να ανταμείψει τους καινοτόμους επιχειρηματίες προσφέροντάς τους πολύ καλύτερες ευκαιρίες για να ιδρύσουν και να αναπτύξουν νέες επιχειρήσεις. Με αυτά τα δεδομένα, η παρούσα ανακοίνωση: · συνοψίζει την πρόοδο που συντελέστηκε το 2012 σε επίπεδο κρατών μελών και σε ευρωπαϊκό επίπεδο προς την επίτευξη Ένωσης καινοτομίας και · ολοκληρώνεται με μια γενική περιγραφή των τομέων όπου μπορεί να εμβαθυνθεί η Ένωση καινοτομίας, η οποία βασίζεται, μεταξύ άλλων, στο τεστ αντοχής της Ένωσης καινοτομίας που πραγματοποίησε το Συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας[3]. 2. Κατάσταση των εθνικών συστημάτων έρευνας και καινοτομίας 2.1. Επενδύσεις για το μέλλον Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες και καλύτερες επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία για την υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της και για την αναβάθμιση του συστήματος έρευνας και καινοτομίας. Οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην Ε&Α είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να είναι σε θέση η Ευρώπη να επωφεληθεί από τυχόν ανάκαμψη της οικονομίας. Η ανάκαμψη το 2010 ήταν αισθητά εντονότερη σε χώρες οι οποίες είχαν προηγουμένως πραγματοποιήσει τις μεγαλύτερες επενδύσεις στην Ε&Α και στην καινοτομία (π.χ. Γερμανία, Φινλανδία και Σουηδία)[4]. Οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην Ε&Α αυξάνονταν μέχρι την οικονομική κρίση. Μετά το ξέσπασμα της κρίσης η πλειονότητα των κρατών μελών διατήρησε ή αύξησε τις επενδύσεις της στην Ε&Α, παρά τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, και οι συνολικές δαπάνες για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν από 1,85% το 2007 σε 2,03% το 2011. Εντούτοις, σε ένδεκα κράτη μέλη[5] αυξήθηκαν λιγότερο απ’ ό,τι το ΑΕΠ από τότε που άρχισε η κρίση (σχήμα 1). Σχήμα 1: Προστασία των δημόσιων δαπανών για Ε&Α Συνολικά στην ΕΕ, οι επιχειρήσεις αύξησαν επίσης τις δαπάνες τους για Ε&Α ως ποσοστό του ΑΕΠ μεταξύ των ετών 2007 (1,18%) και 2011 (1,27%). Αυτό οφείλεται εν μέρει στις σταθερές επενδύσεις για Ε&Α των ευρωπαϊκών εταιρειών, οι οποίες προσδοκούν ότι οι παγκόσμιες επενδύσεις τους για Ε&Α θα αυξάνονται κατά 4% ετησίως, κατά μέσον όρο, την περίοδο 2012-2014[6]. Η Ευρώπη αποτελεί επίσης ελκυστικό τόπο για επενδύσεις αλλοδαπών εταιρειών στην Ε&Α, οι οποίες έχουν όντως πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις. Οι εταιρείες των ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα των διεθνών κινητών επενδύσεων στην Ε&Α και οι ετήσιες δαπάνες τους για Ε&Α στην Ευρώπη είναι δεκαπλάσιες των ποσών που επενδύουν στην Κίνα και την Ινδία μαζί[7]. Εντούτοις, υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων και επιχειρήσεων. Σε ορισμένες χώρες παρατηρείται πτώση των επενδύσεων του επιχειρηματικού τομέα στην Ε&Α, ειδικά των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ). Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν μεγάλη εμπιστοσύνη στις μελλοντικές προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας, παρά τα μεγάλα ταμειακά αποθέματα που συσσωρεύονται στους ισολογισμούς πολλών εταιρειών[8]. Από κλαδική άποψη, σε πολλές χώρες σημειώθηκε αύξηση της έντασης Ε&Α στους πιο παραδοσιακούς βιομηχανικούς κλάδους με τεχνολογία μέσου επιπέδου (π.χ. μέταλλα, ελαστικά και πλαστικά είδη, προϊόντα διατροφής), καθώς και σε αναπτυσσόμενες αγορές που κινούνται από κοινωνικές αλλαγές, όπως η επεξεργασία αποβλήτων, η καθαρή ενέργεια και το νερό. Συνολικά, η ΕΕ εξακολουθεί να είναι ειδικευμένη σε κλάδους μεσαίας έως υψηλής έντασης Ε&Α, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τις μισές επενδύσεις ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην Ε&Α. Αντιθέτως, πάνω από τα δύο τρίτα των επενδύσεων των εταιρειών των ΗΠΑ στην Ε&Α συγκεντρώνονται σε κλάδους υψηλής έντασης Ε&Α (όπως η υγεία και οι ΤΠΕ)[9]. Σχήμα 2: Επενδύσεις εταιρειών των ΗΠΑ και της ΕΕ στην Ε&Α ανά ομάδα κλάδων Πηγή: Πίνακας αποτελεσμάτων για τις βιομηχανικές επενδύσεις στην Ε&Α στην ΕΕ κατά το 2012 Εξάλλου, στα κράτη μέλη όπου ο επιχειρηματικός τομέας χαρακτηρίζεται από ένταση γνώσης και διεθνή ανταγωνιστικότητα, η στρατηγική των κυβερνήσεων να προστατεύουν τις δαπάνες για Ε&Α συνέβαλε στη διατήρηση του επιπέδου των ιδιωτικών επενδύσεων[10]. Αυτό, όμως, αποδείχθηκε πιο δύσκολο για τις χώρες που πλήττονται από την κρίση δημόσιου χρέους. Στις χώρες αυτές η περιορισμένη ρευστότητα, σε συνδυασμό με την απουσία επαρκώς φιλοκαινοτομικού περιβάλλοντος και τη μικρότερη ζήτηση γνώσης από τις επιχειρήσεις, υπονόμευσαν την αποτελεσματικότητα των αντικυκλικών προσπαθειών για την τόνωση των επιχειρηματικών επενδύσεων. Αυτό δείχνει ότι η επένδυση στη γνώση πρέπει να συμβαδίζει με μεταρρυθμίσεις στο σύστημα έρευνας και καινοτομίας, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται το φιλοκαινοτομικό πλαίσιο συνθηκών για τις καινοτόμες επιχειρήσεις. Παρόλο που τα περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζουν πολιτική έξυπνης δημοσιονομικής εξυγίανσης στις δημόσιες επενδύσεις τους στην Ε&Α και στην καινοτομία, υπάρχει τώρα κίνδυνος η κατ’ εξαίρεση μακρά και έντονη τρέχουσα κρίση να κλονίσει την πολιτική συναίνεση για την ανάγκη προστασίας αυτών των επενδύσεων. Το 2011 μειώθηκαν οι δημόσιοι προϋπολογισμοί για Ε&Α[11], για πρώτη φορά από την έναρξη της κρίσης, παρά το γεγονός ότι η μείωση αυτή αντισταθμίζεται εν μέρει από την αύξηση των διαφυγόντων φορολογικών εσόδων λόγω της παροχής φορολογικών κινήτρων[12]. Από τη σύγκριση των δημόσιων προϋπολογισμών Ε&Α των κρατών μελών κατά τα έτη 2011 και 2012 προκύπτει ότι μειώνεται και ο αριθμός των χωρών οι οποίες διατήρησαν ή αύξησαν τις δημόσιες δαπάνες τους. Η εξέλιξη αυτή απειλεί σαφώς να υποσκάψει τις καινοτομικές επιδόσεις της Ευρώπης και να θέσει σε κίνδυνο τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα. Εάν εξετάσει κανείς ολόκληρο το τρίγωνο της γνώσης (εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία), διαπιστώνει ανάλογη τυπολογία. Το 2009 όλα τα κράτη μέλη, εκτός από δύο, διατήρησαν ή αύξησαν τις δημόσιες δαπάνες τους για την Παιδεία[13]. Έκτοτε, η συνεχής πίεση που δέχονται τα δημόσια οικονομικά ανάγκασε πολλές κυβερνήσεις να περικόψουν τις επενδύσεις στην εκπαίδευση[14]. 2.2. Μεταρρύθμιση για την αύξηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας Σε περιόδους δημοσιονομικών περιορισμών είναι ακόμη πιο σημαντικές οι μεταρρυθμίσεις ώστε να αποκομίζεται το μεγαλύτερο δυνατό όφελος από τα χρήματα που επενδύονται. Εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς την αποδοτικότητα της έρευνας και της καινοτομίας. Ορισμένες χώρες διαπρέπουν στην επιστήμη και την τεχνολογία περισσότερο από άλλες, με τις ίδιες δημόσιες επενδύσεις (σχήμα 3). Είναι επομένως σαφές ότι, παρόλο που οι εθνικές συνθήκες κάθε χώρας απαιτούν ειδικές λύσεις, η πλήρης ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της αποδοτικότητας των γνωστικών και τεχνολογικών ικανοτήτων. Τα πιο επιτυχημένα κράτη μέλη έχουν κατορθώσει να βελτιώσουν την επιστημονική ποιότητα και τις οικονομικές επιπτώσεις της επιστημονικής τους βάσης, ενώ άλλα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα αποδοτικότητας ή οι δημόσιες επενδύσεις τους έχουν ελάχιστο αντίκτυπο. Σχήμα 3. Επενδύσεις και ερευνητική αριστεία[15] Πολλά κράτη μέλη της ΕΕ έχουν δρομολογήσει φιλόδοξες πολιτικές μεταρρυθμίσεις για να καταστήσουν αποδοτικότερο το ερευνητικό και καινοτομικό τους σύστημα, σύμφωνα με τους στόχους του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας[16]. Αρκετές από αυτές τις μεταρρυθμίσεις είχαν ξεκινήσει πριν από την κρίση, αλλά έχουν διευρυνθεί ή εμβαθυνθεί έκτοτε. Επίσης, η οικονομική κρίση είχε ως αποτέλεσμα να ενσωματωθούν ακόμη περισσότερο η έρευνα και η καινοτομία στις ευρύτερες εθνικές βιομηχανικές και μακροοικονομικές πολιτικές. Σε διάφορες χώρες καταρτίζονται ή τίθενται σε εφαρμογή νέα νομοσχέδια για την καινοτομία και εθνικές στρατηγικές έρευνας και καινοτομίας και πολλές κυβερνήσεις συνδέουν την καινοτομία με δέσμες μέτρων ευρύτερων μεταρρυθμίσεων που αφορούν την επιχειρηματικότητα, το επιχειρηματικό περιβάλλον και την αγορά εργασίας, εστιάζοντας κυρίως στην βελτίωση της εμπορικής εκμετάλλευσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Τα κράτη μέλη και οι συνδεδεμένες χώρες έχουν κοινοποιήσει ένα φάσμα εθνικών σχεδίων δράσης, προγραμμάτων, στρατηγικών και νομοθετικών πράξεων, στόχος των οποίων είναι να διασφαλιστεί ότι θα εκπαιδεύουν επαρκή αριθμό ερευνητών για την επίτευξη των εθνικών στόχων τους όσον αφορά την Ε&Α[17]. Σε πολλές περιπτώσεις είναι πολύ νωρίς να μετρηθούν οι άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις αυτών των μέτρων. Ωστόσο, η τάση που επικρατεί προς το παρόν είναι οι θεματικές πολιτικές και τα θεματικά σχέδια δράσης που δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη συνεκτικό σύνολο. Καθοριστικό βήμα θα είναι να κινηθούμε προς την κατεύθυνση μιας ενιαίας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την αντιμετώπιση των ζητημάτων ανθρώπινων πόρων στον επαγγελματικό χώρο της έρευνας. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν επίσης σχεδιάσει ή πραγματοποιήσει νομοθετικές αλλαγές για την αύξηση της αυτονομίας των πανεπιστημίων. Ορισμένα έχουν δημιουργήσει νέες συνθήκες απασχόλησης για τους ερευνητές του δημόσιου τομέα, οι οποίες τους επιτρέπουν να συνεργάζονται με τον ιδιωτικό τομέα και να εκμεταλλεύονται εμπορικά τις επιστημονικές τους ανακαλύψεις και τις τεχνολογικές τους εφευρέσεις. Λαμβάνονται μέτρα για τη στήριξη της διεθνοποίησης των δημόσιων και ιδιωτικών ερευνητικών φορέων και ιδιαίτερα της ενσωμάτωσής τους στα πανευρωπαϊκά δίκτυα διακίνησης γνώσεων. Τα κράτη μέλη συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο τα οφέλη από την ενσωμάτωση των εθνικών ερευνητικών και καινοτομικών τους συστημάτων στα παγκόσμια και στα ευρωπαϊκά συστήματα προκειμένου να αξιοποιήσουν τις παγκόσμιες αξιακές αλυσίδες και να ικανοποιήσουν τη ζήτηση για καινοτομία των νέων παγκόσμιων αγορών. Προς το σκοπό αυτό τα προγράμματα προώθησης της Ε&Α πρέπει να είναι ανοικτά στους διεθνείς εταίρους και στη διασυνοριακή συνεργασία, η οποία θα ενισχύσει τη διακρατική συμπληρωματικότητα των αξιακών αλυσίδων. Οι συνεργασίες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η διεθνοποίηση των εταιρειών βρίσκονται στο επίκεντρο των πολιτικών για ισχυρούς συνεργατικούς σχηματισμούς (cluster) που ασκούνται σε πολλά κράτη μέλη κατά τα τελευταία έτη. Η διασυνοριακή κινητικότητα εξακολουθεί να είναι σχετικά μικρή. Οι μετακινούμενοι ερευνητές συνήθως μεταβαίνουν από τον δημόσιο τομέα στον ιδιωτικό, αλλά η κίνηση προς την αντίθετη κατεύθυνση, όπως και η αμφίδρομη κίνηση, είναι οριακές. Παρά την πρόοδο όσον αφορά την κινητικότητα των φοιτητών, ελάχιστα είναι τα πανεπιστήμια και οι δημόσιοι ερευνητικοί οργανισμοί που προσλαμβάνουν αλλοδαπούς καθηγητές ή αναγνωρίζουν τη σημασία που έχει για το προσωπικό τους η απόκτηση διεθνούς πείρας[18]. Υπάρχουν ελάχιστες προοπτικές επαγγελματικής ανέλιξης για τους καινοτόμους ερευνητές που συνεργάζονται με τον επιχειρηματικό τομέα και πραγματική μεταφορά γνώσης είναι ορατή μόνο στα δυναμικότερα κράτη μέλη. Η χρηματοδότηση στο πλαίσιο των περισσότερων εθνικών και περιφερειακών ερευνητικών προγραμμάτων εξακολουθεί να παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστή για ερευνητές που είναι εγκατεστημένοι σε κάποιο άλλο κράτος μέλος με συνέπεια να χάνει η Ευρώπη ευκαιρίες αριστείας και διασυνοριακής διακίνησης των γνώσεων. Η άντληση του μεγαλύτερου δυνατού οφέλους από τη δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας απαιτεί υγιή ανταγωνισμό που μπορεί να επιτευχθεί με τη χρηματοδότηση έργων (ανοικτές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων) και τη θεσμική χρηματοδότηση με βάση τις επιδόσεις και σε συνάρτηση με την επιστημονική αριστεία, τη διεθνοποίηση και τη συνεργασία με τις επιχειρήσεις Είναι όμως αναγκαίο να κινηθούν περισσότερα κράτη μέλη προς την κατεύθυνση μιας πιο ανταγωνιστικής χρηματοδότησης: μέχρι σήμερα, ελάχιστες χώρες έχουν καθιερώσει αποτελεσματικό μηχανισμό κατανομής της χρηματοδότησης που προβλέπει κίνητρα για αριστεία. Πολύ συχνά η θεσμική χρηματοδότηση κατανέμεται στα πανεπιστήμια και στους δημόσιους ερευνητικούς οργανισμούς χωρίς κριτήρια επιδόσεων ή πραγματική παρακολούθηση βάσει αποδεικτικών στοιχείων. Όταν η κατανομή της χρηματοδότησης αποσυνδέεται από τις επιδόσεις, ο κάθε ερευνητής και το κάθε ερευνητικό ίδρυμα δεν έχει αρκετά κίνητρα ώστε να εμπλακεί σε πανευρωπαϊκά δίκτυα ή πανευρωπαϊκό ανταγωνισμό, να επιδιώξει την αριστεία ή να συνεργαστεί με τον ιδιωτικό τομέα. Τα κράτη μέλη επικεντρώνονται όλο και περισσότερο στη δημιουργία φιλοκαινοτομικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Τα μέτρα που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι τα φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις στην Ε&Α ή τα κουπόνια καινοτομίας για εταιρείες οι οποίες επιθυμούν να αγοράσουν υπηρεσίες από παρόχους υπηρεσιών Ε&Α, τεχνολογίας και καινοτομίας. Ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν επίσης μειωμένους φορολογικούς συντελεστές στα κέρδη από διπλώματα ευρεσιτεχνίας και άλλους τύπους διανοητικής ιδιοκτησίας. Παρέχεται ισχυρή στήριξη για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των επιχειρήσεων σε κεφάλαια υψηλού επιχειρηματικού κινδύνου κατά την προλειτουργική φάση, τη φάση εκκίνησης και τη φάση ανάπτυξης, καθώς και για καινοτόμα έργα. Ωστόσο, τα εθνικά μείγματα πολιτικών εξακολουθούν να παρουσιάζουν ανισορροπίες μεταξύ ώθησης από την προσφορά και έλξης από τη ζήτηση (push-pull). Τα μέσα που αφορούν την προσφορά, όπως οι επιχορηγήσεις, τα επιδοτούμενα δάνεια και τα φορολογικά κίνητρα, αποτελούν πάνω από το 90 % των χρησιμοποιούμενων μέτρων[19]. Λίγες μόνο χώρες χρησιμοποιούν ενεργά μέτρα που αφορούν τη ζήτηση (π.χ. δημόσιες συμβάσεις, πρότυπα, ρύθμιση) με σκοπό να υποβοηθήσουν την ανάπτυξη αγορών για καινοτόμες λύσεις. Εντούτοις, πολλά άλλα κράτη μέλη έχουν αρχίσει να συζητούν ή να δοκιμάζουν τέτοια μέτρα και αναμένεται να τα θέσουν σε εφαρμογή στο άμεσο μέλλον. Η ανάπτυξη νέων αγορών ενισχύεται κυρίως στους τομείς της αειφορίας, της ενεργειακής απόδοσης και των εφαρμογών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. 2.3. Αλλαγή προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της καινοτομίας στην Ευρώπη Η κρίση και η αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση έχουν αλλάξει τους κανόνες του παιγνιδιού. Οι στρατηγικές που βασίζονται στην επένδυση στη γνώση και στην άντληση του μεγαλύτερου δυνατού οφέλους από τα υφιστάμενα εθνικά συστήματα έρευνας και καινοτομίας είναι πολύ σημαντικές, αλλά δεν αρκούν. Η ευρωπαϊκή οικονομία χρειάζεται ριζική στροφή της επιχειρηματικής δυναμικής προς παγκόσμιες αγορές με ταχύρυθμη ανάπτυξη και ένταση γνώσης, που παρέχουν δυνατότητες δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Υπέρ της εκτίμησης αυτής συνηγορούν τα στοιχεία που απεικονίζονται στο σχήμα 4 και δείχνουν ότι το ποσοστό απασχόλησης είναι υψηλότερο στις οικονομίες όπου η καινοτομία έχει τις μεγαλύτερες οικονομικές επιπτώσεις. Σχήμα 4: Θετική συσχέτιση των οικονομικών επιπτώσεων καινοτομίας με την απασχόληση Είναι ευρέως παραδεκτό ότι ο οικονομικός ιστός της Ευρώπης χρειάζεται ανανέωση και προσανατολισμό στους τομείς που θα αποτελέσουν τις αγορές του μέλλοντος όπου η Ευρώπη μπορεί να συγκεντρώσει διατηρήσιμα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, βασιζόμενη στο εξαιρετικά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό της. Η διαθρωτική αυτή αλλαγή δεν συντελείται ακόμη με την απαιτούμενη ταχύτητα. Για να επισπευστεί η ανανέωση του οικονομικού ιστού της Ευρώπης, οι πολιτικοί ιθύνοντες πρέπει να επικεντρώσουν επειγόντως τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο των ασκούμενων πολιτικών στην ακόλουθη κύρια οδό ανανέωσης, μεταξύ άλλων: την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων. Με τον τρόπο αυτό θα αντιμετωπίσουν ένα βασικό εμπόδιο στο οποίο προσκρούουν οι οικονομικές επιδόσεις της Ευρώπης. Πράγματι, έχει προκύψει από μελέτες ότι, ενώ σε σύγκριση με τις ΗΠΑ η Ευρώπη διαθέτει λιγότερες καινοτόμες επιχειρήσεις ταχύρυθμης ανάπτυξης, η συνολική αύξηση της απασχόλησης εξαρτάται σε κρίσιμο βαθμό από αυτές: ο αριθμός και το ποσοστό των καινοτόμων επιχειρήσεων ταχύρυθμης ανάπτυξης μπορεί να είναι μικρά, αλλά αυτές δημιουργούν, άμεσα ή έμμεσα, δυσανάλογα μεγάλο αριθμό και ποσοστό θέσεων εργασίας. Εξάλλου, οι καινοτόμες επιχειρήσεις ταχύρυθμης ανάπτυξης είναι απαραίτητες για την αύξηση της παραγωγικότητας, δεδομένου ότι η κύρια οδός προς την αύξηση αυτή είναι η ανακατανομή των θέσεων εργασίας από τις λιγότερο παραγωγικές προς τις παραγωγικότερες επιχειρήσεις: έχει υπολογιστεί ότι πάνω από τα δύο τρίτα της υστέρησης της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ από πλευράς αύξησης της παραγωγικότητας κατά τις τελευταίες δεκαετίες οφείλονται στις διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ ως προς τη δυναμική της ανάπτυξης επιχειρήσεων. Οι φορείς χάραξης εθνικής πολιτικής θα μπορούσαν να ωφεληθούν από την επανεξέταση όλων των πτυχών των οικείων «εθνικών συστημάτων επιχειρηματικότητας και καινοτομίας» οι οποίες ενδέχεται να παρεμποδίζουν την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων. Με βάση τα υπάρχοντα εμπειρικά στοιχεία, τα μέτρα άσκησης πολιτικής θα πρέπει ειδικότερα να επικεντρωθούν στις ακόλουθες πτυχές: · Διάφορες πτυχές του ρυθμιστικού πλαισίου είναι πολύ σημαντικές για τη δυναμική της ανάπτυξης επιχειρήσεων: τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν κατά πόσον οι εθνικές ρυθμίσεις περιλαμβάνουν αντικίνητρα για ανάπτυξη. Αυτό μπορεί να αφορά, λόγου χάριν, τον εκσυγχρονισμένο καθορισμό προτύπων και την εύρυθμα λειτουργούσα αγορά εργασίας. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι τα πτωχευτικά καθεστώτα που φέρουν σε πολύ δυσμενή θέση τους «χρεοκοπημένους επιχειρηματίες» αποθαρρύνουν την επιχειρηματικότητα ταχύρυθμης ανάπτυξης. Η αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων ταχύρυθμης ανάπτυξης μπορεί να συνεπάγεται και περισσότερες χρεοκοπίες. Πέραν της νομοθεσίας, είναι αναγκαίο να αλλάξει η στάση της κοινωνίας έναντι των επιχειρηματιών που χρεοκοπούν. · Βεβαίως, για να είναι δυνατή η επιχειρηματικότητα ταχύρυθμης ανάπτυξης, είναι απαραίτητη η πρόσβαση στη χρηματοδότηση μέσω του μετοχικού κεφαλαίου και με δανειακά κεφάλαια. Αν και πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη χαράξει πολιτικές για την αντιμετώπισή του, το ζήτημα αυτό μπορεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο, ιδίως στα κράτη μέλη με λιγότερο ανεπτυγμένη χρηματοπιστωτική αγορά. Εν προκειμένω, ο κανονισμός της ΕΕ για την ίδρυση ευρωπαϊκής εταιρείας επιχειρηματικού κεφαλαίου, που εκδόθηκε το 2012, αποτελεί μεγάλο βήμα προόδου, καθώς θα διευκολύνει την άντληση επιχειρηματικών κεφαλαίων από ολόκληρη την Ευρώπη προς όφελος των νεοσύστατων εταιρειών και των ΜΜΕ[20]. · Ο ειδικός στόχος προώθησης της ανάπτυξης νέων καινοτόμων επιχειρήσεων πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως στον σχεδιασμό των εργαλείων άσκησης πολιτικής για την έρευνα και την καινοτομία. Μολονότι πολλά κράτη μέλη παρέχουν φορολογικά κίνητρα για τη στήριξη των δραστηριοτήτων Ε&Α σε κάθε είδους εταιρείες , είναι αναγκαία η εξειδικευμένη και ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση των νέων καινοτόμων εταιρειών. · Η οικονομική ανάπτυξη, η καινοτομία και η διεθνοποίηση συνδέονται στενά μεταξύ τους. Οι στρατηγικές εξαγωγών και καινοτομίας αλληλοενισχύονται και οδηγούν σε αύξηση του μεριδίου εξαγωγών, του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης σε επίπεδο επιχείρησης. Θα πρέπει να συνδεθούν μεταξύ τους οι πολιτικές στήριξης της καινοτομίας και της διεθνοποίησης. Εν προκειμένω, οι πολιτικές για τους συνεργατικούς σχηματισμούς μπορούν να αποτελέσουν καίριας σημασίας εργαλείο, ειδικά για τη στήριξη της διεθνοποίησης των νέων καινοτόμων επιχειρήσεων. · Οι νέοι ριζοσπάστες καινοτόμοι αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας τους. Οι στοχοθετημένες ή γενικότερες πολιτικές με τις οποίες αυξάνεται η προσφορά (δημόσιων) κεφαλαίων και, ταυτόχρονα, διευκολύνεται η πρόσβαση σε αυτά, καθώς και οι πολιτικές με τις οποίες βελτιώνεται το σύστημα κατοχύρωσης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, με παράλληλη μείωση του κόστους του, θα ωφελήσουν όλες τις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις που επιθυμούν να καινοτομήσουν, ιδίως όμως τις καινοτόμες επιχειρήσεις ταχύρυθμης ανάπτυξης. Η από κοινού και επαγγελματικοποιημένη πρόσβαση σε χαρτοφυλάκια δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, π.χ. μέσω κοινοπραξιών εκμετάλλευσης διπλώματος ευρεσιτεχνίας (patent pool) στο πλαίσιο συνεργατικών σχηματισμών, μπορεί επίσης να συμβάλει στην επέκταση της καινοτομίας στην Ευρώπη. · Ο προσανατολισμός του συστήματος Ε&Α προς τη μεταφορά γνώσεων, ιδίως δε η βελτίωση της σύνδεσης της επιστημονικής βάσης με τον επιχειρηματικό τομέα, είναι πρωταρχικής σημασίας για την ίδρυση και την ανάπτυξη καινοτόμων εταιρειών τεχνολογικής βάσης. Πολλά κράτη μέλη έχουν ήδη χαράξει πολιτικές για την ενίσχυση της εμπορικής εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων της Ε&Α, οι οποίες πρέπει να εφαρμοστούν περαιτέρω, να βελτιωθούν, να αξιολογηθούν και, αναλόγως, να ανανεωθούν. · Είναι απαραίτητο να καλλιεργηθεί νοοτροπία και πνεύμα καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, ειδικά μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος. Οι πολιτικές για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης των επιχειρήσεων αποδίδουν λιγότερη προσοχή στην τόνωση των αναπτυξιακών φιλοδοξιών των νέων και υφιστάμενων καινοτόμων επιχειρήσεων και στην υποστήριξη της κατάρτισης και της παροχής ευκαιριών για αναβάθμιση δεξιοτήτων, καθώς και εξειδικευμένων υπηρεσιών συμβούλων επιχειρήσεων (coaching) σε νέες και μικρές επιχειρήσεις, π.χ. για τη διαχείριση της καινοτομίας και της ταχύρυθμης ανάπτυξης[21]. Οι ανωτέρω παράγοντες είναι καθοριστικοί για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και την επικέντρωση των προσπαθειών σε οριζόντιες πολιτικές που αποσκοπούν στη δημιουργία γόνιμου εδάφους για την ανάδυση καινοτόμων επιχειρήσεων ταχύρυθμης ανάπτυξης. Πέραν των προσπαθειών σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, οι προτεραιότητες αυτές θα πρέπει να υποστηριχθούν από συντονισμένες προσπάθειες σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να δημιουργηθεί φιλοκαινοτομικό επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ευρώπη. Στο επόμενο τμήμα περιγράφονται σε γενικές γραμμές μέτρα αυτού του είδους. 3. Πρόοδος στη δημιουργία της Ένωσης καινοτομιας Το 2012 σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την υλοποίηση της Ένωσης καινοτομίας. Για ποσοστό πάνω από 80 % των δεσμεύσεων ακολουθείται σωστή πορεία με πρωτοβουλίες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες σε κάποια πεδία, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η στρατηγικότερη χρήση των δημοσίων συμβάσεων στον τομέα της καινοτομίας, η έγκριση των προτάσεων για την πράξη Ι της ενιαίας αγοράς και η εξάπλωση των πρωτοβουλιών για την αξιοποίηση της διανοητικής ιδιοκτησίας. Το παρόν τμήμα επικεντρώνεται στα καίριας σημασίας μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν το 2012. Σύντομη επισκόπηση της κατάστασης όσον αφορά τις 34 δεσμεύσεις για την Ένωση καινοτομίας παρατίθεται στο παράρτημα. 3.1. Ενίσχυση της βάσης γνώσεων και μείωση του κατακερματισμού Προώθηση της αριστείας στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων Οι σημερινές αναντιστοιχίες δεξιοτήτων και ελλείψεις σε επιστήμονες και τεχνικούς συνιστούν απειλή για την ικανότητα καινοτομίας της Ευρώπης, ιδίως σε μια εποχή αυξανόμενων τεχνολογικών αναγκών. Το 2012 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τον ανασχεδιασμό της εκπαίδευσης[22]. Η ανακοίνωση αυτή επικεντρώνεται στην ανάγκη ανάπτυξης εγκάρσιων δεξιοτήτων, όπως η κριτική σκέψη, η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και η ομαδική εργασία, καθώς και επιχειρηματικών δεξιοτήτων, και στην ενίσχυση των συμπράξεων πανεπιστημίων-επιχειρήσεων. Ξεκίνησαν τα πρώτα έργα των «συμμαχιών γνώσης». Στόχος των έργων αυτών είναι οι διατομεακές συνεργασίες μεταξύ των εργοδοτών και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων για την αντιμετώπιση των αναντιστοιχιών δεξιοτήτων, π.χ. στον οπτικοακουστικό κλάδο (έργο CIAKL) ή στη μεταποιητική βιομηχανία με την ενοποίηση των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και των αιθουσών διδασκαλίας (έργο KNOW-FACT) και με την καλλιέργεια επιχειρηματικού πνεύματος στους σπουδαστές και στους εργαζομένους (έργο EUEN). Το 2013 θα ακολουθήσουν και άλλα έργα, ενώ από το 2014 οι «συμμαχίες γνώσης» θα ενταχθούν στο νέο πρόγραμμα «Erasmus για όλους». Επιπλέον, το 2012, μετά την ολοκλήρωση μελέτης εφικτότητας, άρχισε η εφαρμογή πολυδιάστατης και διεθνούς κατάταξης των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας Δεν έχουν δημιουργηθεί ακόμη οι κατάλληλες συνθήκες για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) μέχρι το 2014. Ο ΕΧΕ είναι ένας ενοποιημένος χώρος έρευνας, που βασίζεται στην εσωτερική αγορά. Εντάσσεται στην Ένωση καινοτομίας και η υλοποίησή του στηρίζεται με πολλούς τρόπους από το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020». Ο ΕΧΕ αποτελεί μια από τις βασικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την ανάπτυξη της Ευρώπης και ο ρόλος του αυτός αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο. Παρά τη μέχρι σήμερα αργή πρόοδο, η Επιτροπή πρότεινε μια ενισχυμένη σύμπραξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας για αριστεία και ανάπτυξη[23], της οποίας η εστίαση και το σαφές σύνολο δράσεων εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας κατά τη σύνοδό του της 11ης Δεκεμβρίου 2012. Στο πλαίσιο της ενισχυμένης σύμπραξης, τα κράτη μέλη, οι ενδιαφερόμενοι οργανισμοί και η Επιτροπή θα συνεργαστούν για να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος δημόσιας έρευνας, ενθαρρύνοντας το άνοιγμα και τον ανταγωνισμό, την κινητικότητα των ερευνητών, τη διασυνοριακή συνεργασία και τη βέλτιστη διακίνηση των γνώσεων. Η πρόοδος της υλοποίησης του ΕΧΕ θα πρέπει να παρακολουθείται σε συνδυασμό με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Θα χρειαστεί επίσης υψηλού επιπέδου καθοδήγηση από το Συμβούλιο, το οποίο θα ενημερώνεται στο πλαίσιο τακτικού διαλόγου με όλους τους ενδιαφερόμενους. Η Επιτροπή θα δημιουργήσει έναν σταθερό μηχανισμό παρακολούθησης του ΕΧΕ σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη. Από τη συνδυασμένη επίδραση της επίτευξης του στόχου της ΕΕ να διατίθεται το 3% του ΑΕΠ για την έρευνα, του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και της αύξησης του ποσοστού της διακρατικής χρηματοδότησης (προς το παρόν ανέρχεται σε 0,8%) χάρη στην υλοποίηση του ΕΧΕ θα μπορούσαν να προκύψουν πρόσθετο ΑΕΠ έως και 445 δισ. ευρώ και 7,2 εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας μέχρι το 2030[24]. Η πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» συμβάλλει στην εδραίωση και τη λειτουργία του ΕΧΕ, π.χ. μέσω της ελεύθερης πρόσβασης στις επιστημονικές δημοσιεύσεις, η οποία καθίσταται γενική αρχή του εν λόγω προγράμματος. Η Επιτροπή συνέστησε επίσης στα κράτη μέλη να υιοθετήσουν ανάλογη προσέγγιση για τα αποτελέσματα της έρευνας που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο των εθνικών τους προγραμμάτων[25]. Άριστη έρευνα δεν διεξάγεται στο κενό. Απαιτεί τις καλύτερες δυνατές ερευνητικές υποδομές ως βάσεις συνεργασίας σε ερευνητικά θέματα που δεν είναι δυνατόν να μελετηθούν από ένα μόνο κράτος μέλος ή από μια μόνο περιφέρεια. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προχωρούν μαζί στην κατασκευή των 48 ερευνητικών υποδομών προτεραιότητας που προσδιορίστηκαν το 2010 από το ευρωπαϊκό στρατηγικό φόρουμ ερευνητικών υποδομών (ESFRI). Το 2013 αναμένεται να αρχίσει η υλοποίηση περίπου 27 από τις υποδομές αυτές. Η υποδομή φωτός ακραίας έντασης είναι μια κατανεμημένη στην Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία υποδομή και αποτελεί πανευρωπαϊκή εγκατάσταση λέιζερ, η οποία αναμένεται να διαθέτει τα λέιζερ με την υψηλότερη ένταση παγκοσμίως. Συμμετέχουν περίπου 40 ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα από 13 κράτη μέλη της ΕΕ. Οι τρεις εγκαταστάσεις προβλέπεται ότι θα τεθούν σε λειτουργία το 2015. Η υποδομή φωτός ακραίας έντασης θα είναι η πρώτη από εκείνες που προσδιόρισε το ESFRI η οποία θα βρίσκεται σε νέα κράτη μέλη και συγχρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ. Το έργο αυτό αποτελεί πολύ καλό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι ερευνητικές υποδομές μπορούν να εξυπηρετήσουν όχι μόνο τον στόχο της επιστημονικής αριστείας, αλλά και εκείνους της περιφερειακής ανάπτυξης και της ευρωπαϊκής συνοχής. Επικέντρωση της ενωσιακής χρηματοδότησης στις προτεραιότητες της Ένωσης καινοτομίας Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» – το νέο μέσο της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της έρευνας και της καινοτομίας από το 2014 και έπειτα – θα συγκεντρώσει όλη τη στήριξη που παρέχεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για έρευνα και καινοτομία. Σύμφωνα με τη φιλοδοξία της Ένωσης καινοτομίας, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» σηματοδοτεί σημαντική ρήξη με το παρελθόν, καθώς η προσέγγιση της χρηματοδότησης βασίζεται περισσότερο στις προκλήσεις, απλουστεύονται οι κανόνες για τους συμμετέχοντες και επιδιώκεται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Βασικό χαρακτηριστικό της νέας προσέγγισης που υιοθετήθηκε στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» είναι η έμφαση στην καινοτομία. Αυτό σημαίνει, συγκεκριμένα, αύξηση της χρηματοδότησης για τα εξής: δραστηριότητες δοκιμών, κατασκευής πρωτοτύπων, επίδειξης και πιλοτικού τύπου, Ε&Α κατευθυνόμενη από τις επιχειρήσεις για την προώθηση της επιχειρηματικότητας και της διακινδύνευσης, δημιουργία ζήτησης για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες μέσω του καθορισμού προτύπων και των δημόσιων συμβάσεων, καθώς και ενθάρρυνση της καινοτομίας σε μη τεχνολογικούς τομείς, όπως το σχέδιο, η καινοτομία υπηρεσιών και η δημιουργικότητα, τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα και η κοινωνική καινοτομία, αύξηση που εκφράζει ευρεία προσέγγιση της καινοτομίας. Θα βελτιωθεί επίσης η προσέγγιση των ΜΜΕ, περιλαμβάνοντας ένα ειδικό μέσο για τη στήριξη των εταιρειών που εκδηλώνουν μεγάλες φιλοδοξίες ανάπτυξης, μεγέθυνσης και διεθνοποίησης[26]. Οι δράσεις Marie Skłodowska-Curie (MSCA), που επίσης προβλέπονται στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», θα συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου της Ένωσης καινοτομίας να αυξηθεί κατά ένα εκατομμύριο ο αριθμός των ερευνητών. Η νέα έμφαση που δίνει στην καινοτομία το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» έχει ενσωματωθεί στο τρέχον έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας (7ο ΠΠ). Τα προγράμματα εργασιών του 7ου ΠΠ για το 2013 καλύπτουν πολύ μεγαλύτερο μέρος του κύκλου καινοτομίας σε σχέση με το παρελθόν και προβλέπουν τις περισσότερες από ποτέ προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, συνολικού ύψους 8,1 δισ. ευρώ. Στόχος είναι να εξασφαλιστεί πληρέστερα η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας και να διευκολυνθεί η διάθεση νέων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά. Προώθηση των ταλέντων και της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων: Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT) υλοποιεί την έννοια «τρίγωνο της γνώσης» (εκπαίδευση, έρευνα και επιχειρήσεις) μέσω νέων τύπων σύμπραξης, των Κοινοτήτων Γνώσης και Καινοτομίας (KΓΚ). Προς το παρόν έχουν συσταθεί τρεις ΚΓΚ, για την κλιματική αλλαγή, την αειφόρο ενέργεια και τη μελλοντική κοινωνία των πληροφοριών και επικοινωνιών. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα των ΚΓΚ του ΕΙΤ επικεντρώνονται στις δεξιότητες επιχειρηματικότητας και καινοτομίας ώστε να εφοδιάζουν τους σπουδαστές και τους καινοτόμους επιχειρηματίες με τις γνώσεις και τη νοοτροπία που χρειάζονται για να μετατρέπουν τις ιδέες σε επιχειρηματικές ευκαιρίες. Το ΕΙΤ έχει καθορίσει τα κριτήρια χορήγησης σήματος ΕΙΤ για κύκλους μεταπτυχιακών σπουδών Master και διδακτορικά προγράμματα PhD. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντικό έλλειμμα μηχανικών και ειδικών στον τομέα των ΤΠΕ με τον σωστό συνδυασμό δεξιοτήτων. Η ΕIT ICT Labs Master School είναι μια από τις μεγαλύτερες κοινές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στον τομέα της ανώτατης εκπαίδευσης που προσπαθεί να επιλύσει αυτό το πρόβλημα. Περιλαμβάνει 21 πανεπιστήμια και οικονομικές σχολές που είναι εταίροι ΚΓΚ. Τα συμμετέχοντα ιδρύματα παραδίδουν επτά πρωτεύοντα τεχνικά μαθήματα και ένα πλήρως τυποποιημένο δευτερεύον με αντικείμενο την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα. Οι φοιτητές θα επωφελούνται επίσης από σύστημα καθοδήγησης (mentoring) και πρακτική άσκηση σε κάποιον από τους βιομηχανικούς εταίρους. Στο πρόγραμμα του 2012 έγιναν δεκτοί περίπου 200 φοιτητές. Η εκπαίδευση σε θέματα επιχειρηματικότητας συνδυάζεται με ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών υποστήριξης επιχειρήσεων και διάφορα προγράμματα καινοτομίας για την επιτάχυνση της διάθεσης της καινοτομίας στην αγορά, όπως τα InnoEnergy Highway και Climate KIC Market Accelerator. Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές, καθώς ερευνητικά αποτελέσματα και νέες ιδέες προωθούνται ταχύτερα στην αγορά και προσελκύουν νέους πελάτες. Η Naked Energy, μια νεοσύστατη εταιρεία σχεδιασμού και καινοτομίας, χάρη στη χρηματοδότησή της από την ΚΓΚ του EIT για το κλίμα, πέτυχε μια πιλοτική εφαρμογή της ηλιακής της τεχνολογίας σε πραγματικές συνθήκες και σε ουσιαστική κλίμακα. Η νέα αυτή τεχνολογική εφαρμογή προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον, με αποτέλεσμα να συναφθεί συμφωνία με τη μεγάλη αλυσίδα σουπερμάρκετ Sainsbury’s. «Ο ρόλος της ΚΓΚ για το κλίμα είναι να εντοπίζει ευκαιρίες, να δημιουργεί συνδυασμούς και να ανοίγει πόρτες για μας. Είναι σαν «προστατευόμενη καινοτομία». Πολύ απλά, η σχέση μας με την ΚΓΚ για το κλίμα μας επιτρέπει να καθόμαστε στο ίδιο τραπέζι με σημαντικούς παράγοντες.», δήλωσε ο Christophe Williams, Διευθύνων Σύμβουλος της Naked Energy. «Γνωρίζουμε το Ηνωμένο Βασίλειο. Σίγουρα, όμως, υπάρχουν λαμπρές ιδέες και αλλού, τις οποίες δεν γνωρίζουμε και η ΚΓΚ για το κλίμα μπορεί να μας τις φέρει. Θέλουμε να συμμετάσχουμε στο εμβρυακό στάδιο για να συμβάλουμε στη διαμόρφωση της τεχνολογίας έτσι ώστε να είναι εμπορεύσιμη.», δήλωσε ο David Penfold της εταιρείας Sainsbury’s Supermarkets Ltd. Η πρόταση για το «στρατηγικό θεματολόγιο καινοτομίας» του ΕΙΤ περιγράφει την εδραίωση και την περαιτέρω ανάπτυξη των τριών υφιστάμενων KΓΠ, καθώς και τη δημιουργία των εξής έξι νέων: καινοτομία για υγιή ζωή και ενεργό γήρανση, τρόφιμα για το μέλλον, πρώτες ύλες, μεταποίηση προστιθέμενης αξίας, κοινωνίες με έξυπνη ασφάλεια και αστική κινητικότητα. Το ΕΙΤ θα συμβάλει ενεργά στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». 3.2. Τρόποι για να φθάνουν οι καλές ιδέες στην αγορά Η Ένωση καινοτομίας αποσκοπεί στην άρση των εμποδίων στα οποία προσκρούει η προσπάθεια των καινοτόμων να μετατρέψουν τις ιδέες σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες που να πωλούνται στις παγκόσμιες αγορές. Η Ευρώπη πρέπει να απελευθερώσει το καινοτομικό της δυναμικό με ταχύτερο καθορισμό προτύπων, φθηνότερη απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, εξυπνότερες δημόσιες συμβάσεις για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες και ευκολότερη πρόσβαση στην χρηματοδότηση για τους καινοτόμους και τις ΜΜΕ. Οι προτάσεις γι’ αυτούς τους τέσσερις μοχλούς καινοτομίας προωθήθηκαν γρήγορα μέσω της πράξης Ι για την ενιαία αγορά (2011). Αναμένεται ότι θα δώσουν νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή καινοτομία από το 2013, καθώς το 2012 εγκρίθηκαν δύο προτάσεις και οι υπόλοιπες δύο αναμένεται να εγκριθούν το 2013. Χρηματοδότηση της καινοτομίας Η Ευρώπη δεν έχει έλλειμμα καινοτόμων ιδεών οι οποίες περιμένουν να μετατραπούν σε επιτυχημένα επιχειρηματικά μοντέλα. Το πρώτο εμπόδιο είναι συχνά η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η οποία γίνεται ακόμη πιο δύσκολη εξ αιτίας της συνεχιζόμενης κρίσης. Στην Ευρώπη σημειώθηκε πτώση της άντλησης επιχειρηματικών κεφαλαίων κατά 45% εξ αιτίας της κρίσης. Επιπλέον, οι επενδύσεις των «επιχειρηματικών αγγέλων» είναι σήμερα περίπου πενταπλάσιες στις ΗΠΑ σε σχέση με την Ευρώπη[27]. Η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη διασυνοριακή επαφή καινοτόμων εταιρειών με κατάλληλους επενδυτές συνιστά στην έκθεσή της για το 2012 να υποστηριχθούν οι εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων που διαθέτουν πραγματικές δυνατότητες, να λάβει επαγγελματική μορφή η κοινότητα των «επιχειρηματικών αγγέλων», να παρακολουθείται και να ενθαρρύνεται η συλλογική χρηματοδότηση και να παρέχεται κατάρτιση στην επενδυτική ετοιμότητα για καινοτόμους επιχειρηματίες. Το 2013 η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης πράσινο βιβλίο για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Για την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές επενδύσεις, το 2012 επιτεύχθηκε συμφωνία σχετικά με δύο νομοθετικές προτάσεις, οι οποίες αφορούν τα «ταμεία κοινωνικής επιχειρηματικότητας» και τις «εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου»[28] και αναμένεται να εγκριθούν επίσημα στις αρχές του 2013. Επιπλέον η Επιτροπή ολοκλήρωσε την εξέταση των δυνητικών φορολογικών εμποδίων στις διασυνοριακές επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων, με βάση την οποία θα εξετάσει τα επόμενα βήματα με προοπτική την πρόταση λύσεων το 2013. Από το 2014 το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις ΜΜΕ (COSME) και το «Ορίζοντας 2020» θα στηρίζουν από κοινού ένα μέσο χρηματοδότησης μέσω του μετοχικού κεφαλαίου και χρηματοδότησης με δανειακά κεφάλαια. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση μέσω του μετοχικού κεφαλαίου, και τα δύο προγράμματα θα πραγματοποιούν από κοινού επενδύσεις στο προλειτουργικό στάδιο, στο αρχικό στάδιο και στο στάδιο της ανάπτυξης για την υποστήριξη ενός ομοιογενούς πανενωσιακού ταμείου επιχειρηματικών κεφαλαίων. Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» θα επικεντρώνεται στο αρχικό στάδιο και το COSME στο στάδιο της ανάπτυξης. Όσον αφορά τους χρεωστικούς τίτλους, και τα δύο προγράμματα θα χορηγούν δάνεια, εγγυήσεις και αντεγγυήσεις. Για την αύξηση της δανειοδότησης των δραστήριων σε έρευνα και καινοτομία ΜΜΕ δρομολογήθηκε στις αρχές του 2012, στο πλαίσιο της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου (RSFF), το μέσο επιμερισμού των κινδύνων (RSI) υπό μορφή μηχανισμού εγγυήσεων για να ενθαρρύνει τις τράπεζες να χορηγούν περισσότερα δάνεια σε καινοτόμες ΜΜΕ και μικρές εταιρείες μεσαίας κεφαλαιοποίησης. Το 2012 η RSFF διέθεσε πρόσθετους πόρους για τις ερευνητικές υποδομές με τη χορήγηση σημαντικού δανείου ύψους 300 εκατ. ευρώ στο ESO (European Southern Observatory/Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο) για τη στήριξη της κατασκευής του εξαιρετικά μεγάλου ευρωπαϊκού τηλεσκοπίου (E-ELT). Το επαναστατικό αυτό επίγειο τηλεσκόπιο θα έχει κύριο κάτοπτρο διαμέτρου 39 μέτρων και θα είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο τηλεσκόπιο ορατού/εγγύς υπέρυθρου: το «παράθυρο της Ευρώπης προς το σύμπαν». Το 2013 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα αρχίσει να διοχετεύει επιπλέον 10-15 δισ. ευρώ στην καινοτομία και στην απόκτηση δεξιοτήτων μέσω μιας νέας διευκόλυνσης για την ανάπτυξη και την απασχόληση, με αποτέλεσμα πρόσθετες επενδύσεις ύψους 65 δισ. ευρώ. Δημιουργία ζήτησης για καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες Οι καινοτόμες εταιρείες μπορούν να είναι επιτυχημένες μόνο εάν υπάρχουν αγορές για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους και καταναλωτές που να θέλουν να τα αγοράσουν. Η νέα δέσμη μέτρων για την τυποποίηση, η οποία ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2013, και η πρόταση για τον εκσυγχρονισμό της ενωσιακής νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων αποτελούν ορόσημα στην προσπάθεια ταχύτερης προώθησης των καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στην αγορά. Χάρη στη δέσμη μέτρων για την τυποποίηση προβλέπεται να διπλασιαστεί μέχρι το 2020 η ταχύτητα εκπόνησης ευρωπαϊκών προτύπων, ενώ η πρόταση σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις θα δώσει τη δυνατότητα στις δημόσιες αναθέτουσες αρχές να χρησιμοποιούν ειδική διαδικασία για την αγορά καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, να προβαίνουν σε αγορές από κοινού με αναθέτουσες αρχές άλλων κρατών μελών, ώστε να επιμερίζονται οι κίνδυνοι και το κόστος, και να συμπεριλαμβάνουν τον καινοτόμο χαρακτήρα στα κριτήρια ανάθεσης. Ωστόσο, η πρόταση σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις πρέπει προηγουμένως να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Οι δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της καινοτομίας[29] κερδίζουν σιγά-σιγά έδαφος σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το 2012 η Ιταλία διέθεσε πάνω από 300 εκατ. ευρώ[30] για προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις[31], οι οποίες θα χρησιμοποιηθούν ευρέως στη Νότια Ιταλία, με στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία, όπως έχει ήδη συμβεί σε άλλες περιφέρειες της χώρας. Εξάλλου, μια ειδική διευκόλυνση επιμερισμού των κινδύνων που συστάθηκε σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων παρέχει τη δυνατότητα να καλύπτονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι τους οποίους ενέχουν οι συγκεκριμένες προμήθειες. Αναπτύσσεται επίσης η διασυνοριακή συνεργασία. Οι υπουργοί βιομηχανίας των σκανδιναβικών χωρών δρομολόγησαν ένα «έργο-φάρο» στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης για να ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ Νορβηγίας, Φινλανδίας, Σουηδίας, Δανίας και Ισλανδίας σε θέματα δημοσίων συμβάσεων στον τομέα της καινοτομίας. Στήριξη για διακρατική συνεργασία σε θέματα δημοσίων συμβάσεων παρέχεται επί του παρόντος σε ορισμένα πεδία μέσω της ενωσιακής χρηματοδότησης της έρευνας και καινοτομίας. Το 2012 ξεκίνησαν 16 έργα με στόχο την προώθηση των δημοσίων συμβάσεων στον τομέα της καινοτομίας, με τη συμμετοχή αναθετουσών αρχών από την πλειονότητα των κρατών μελών. Τα έργα αυτά θα παροτρύνουν τις δημόσιες αναθέτουσες αρχές να αξιοποιήσουν πιο καινοτόμες λύσεις για συστήματα φωτισμού, για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, για υπερυπολογιστές, για την καλύτερη περίθαλψη των ηλικιωμένων, για έξυπνα συστήματα μεταφορών και για ευφυείς συνοριακούς ελέγχους ασφάλειας και ευφυή υφάσματα για τους πυροσβέστες. Το 2013 ενδέχεται να υπερδιπλασιαστεί αυτή η ενωσιακή στήριξη, προσεγγίζοντας τα 100 εκατ. ευρώ. Στις αρχές του 2013 και στο πλαίσιο του έργου SILVER του 7ου ΠΠ, οι δημόσιες αναθέτουσες αρχές πέντε χωρών – Ηνωμένο Βασίλειο, Δανία, Σουηδία, Φινλανδία και Κάτω Χώρες – θα δημοσιεύσουν από κοινού την πρώτη προκήρυξη για διασυνοριακές προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις. Η προκήρυξη θα έχει ως στόχο την ανάπτυξη νέων ρομποτικών λύσεων για την υποβοήθηση των ηλικιωμένων με σωματικές αναπηρίες. Με τη δημοσίευση προκήρυξης για προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις η εν λόγω κοινοπραξία προσδοκά να αποκτήσει πρόσβαση σε νέες τεχνολογικές λύσεις οι οποίες, όταν εφαρμοστούν στη φροντίδα ηλικιωμένων, θα καταστήσουν δυνατή την αύξηση κατά 10%, μέχρι το 2020, των ατόμων που δέχονται φροντίδα, χωρίς να αυξηθεί ο αριθμός των ατόμων που την παρέχουν. Η έγκαιρη και καλύτερη ενσωμάτωση των ζητημάτων τυποποίησης στα έργα έρευνας και καινοτομίας είναι ζωτικής σημασίας για τη διάδοση των γνώσεων, τη διαλειτουργικότητα προϊόντων και υπηρεσιών και, τελικά, για το άνοιγμα νέων αγορών. Αναπτύσσονται παραδοτέα τυποποίησης στο πλαίσιο έργων του 7ου ΠΠ. Το 2012 ξεκίνησαν νέα έργα για την επιτάχυνση της παράδοσης προτύπων με βάση τα αποτελέσματα ερευνών που χρηματοδοτήθηκαν από το ΠΠ, π.χ. για βιοπροϊόντα, για τρισδιάστατη εκτύπωση, για ευφυή υφάσματα και για τη χρησιμοποίηση του ξύλου στις κατασκευές. Αναμένεται να διευρυνθεί η πρακτική αυτή το 2013, με περίπου 75 προσκλήσεις υποβολής προτάσεων που θα αφορούν πρότυπα. Κάθε εταιρεία καλείται να διαχειριστεί πολλαπλές και δυναμικές σχέσεις στο εσωτερικό διαφόρων δικτύων. Η διμερής ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδομένων με κάθε επιχειρηματικό εταίρο χωριστά είναι πολύ επαχθής, ειδικά στα μη ιεραρχημένα δίκτυα επιχειρήσεων της μεταποιητικής βιομηχανίας, και μπορούν εύκολα να προκληθούν καθυστερήσεις και σφάλματα. Βασικός στόχος του έργου inTime είναι η βελτίωση των παραδόσεων και της αξιοπιστίας στις σχέσεις πελάτη-προμηθευτή με αποτέλεσμα την εξισορρόπηση της παραγωγής σε ολόκληρο το δίκτυο. Με βάση τα αποτελέσματα του έργου δημοσιεύθηκε ένα παραδοτέο τυποποίησης τον Σεπτέμβριο του 2012. Η πλατφόρμα πολυμερούς επικοινωνίας που περιγράφεται στο παραδοτέο επιτρέπει στις συμμετέχουσες εταιρείες, ειδικά στις ΜΜΕ, να απλοποιήσουν και να εκσυγχρονίσουν τις επιχειρηματικές τους σχέσεις, καθώς χρειάζεται μόνο ένας δίαυλος για την επικοινωνία με όλους τους επιχειρηματικούς εταίρους που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα. Τα καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες βρίσκονται επίσης στον πυρήνα του σχεδίου δράσης για την οικοκαινοτομία (EcoAP), που εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2011[32]. Στόχος του EcoAP είναι η οικονομική μεγέθυνση και η δημιουργία θέσεων εργασίας μέσω προϊόντων, υπηρεσιών και επιχειρηματικών λύσεων που έχουν θετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το εν λόγω σχέδιο περιλαμβάνει επτά δράσεις: 1) επανεξέταση της πολιτικής και των ρυθμίσεων που αφορούν το περιβάλλον, 2) έργα επίδειξης και αναπαραγωγής σε εμπορική κλίμακα, 3) πρότυπα και στόχοι επιδόσεων, 4) υπηρεσίες χρηματοδότησης και υποστήριξης των ΜΜΕ, 5) νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας, 6) διεθνής συνεργασία και 7) Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας[33]. Τα έργα αναπαραγωγής οικοκαινοτομίας σε εμπορική κλίμακα, τα οποία διαχειρίζεται ο Εκτελεστικός Οργανισμός για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία, μετατρέπουν καινοτομίες σε εμπορεύσιμα οικολογικά προϊόντα και υπηρεσίες. Μεταξύ των επιτυχημένων έργων συγκαταλέγονται τα GLASSPLUS and SATURN[34]. Το GLASSPLUS παρέχει ένα μέσο επαναχρησιμοποίησης του γυαλιού που προέρχεται από παλαιές τηλεοπτικές συσκευές. Έχει ήδη ξεκινήσει για 60 000 συσκευές ένας νέος κύκλος ζωής ως υαλοπλακίδια. Το SATURN έχει ως αντικείμενο την ανάκτηση μετάλλων, πλην του σιδήρου, από απόβλητα, με ασυναγώνιστους βαθμούς διαχωρισμού και καθαρότητας, που υπερβαίνουν το 98 % και το 90 %, αντίστοιχα. Αξιοποίηση της διανοητικής ιδιοκτησίας και της δημιουργικότητας Τα συστήματα δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας έχουν καθοριστική επίπτωση στον τρόπο απόκτησης κυριότητας, ανταλλαγής και χρήσης των νέων γνώσεων και δημιουργιών. Ως εκ τούτου, αποτελούν βασικό στοιχείο του πλαισίου συνθηκών για την έρευνα και την καινοτομία. Τον Δεκέμβριο του 2012 επιτεύχθηκε η ιστορική συμφωνία για το ενιαίο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας[35] η οποία προβλέπεται ότι θα καταστήσει δυνατή τη χορήγηση και καταχώριση του πρώτου ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας με ενιαία ισχύ την άνοιξη του 2014. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επικυρώσουν γρήγορα τη συμφωνία για το ενιαίο δικαστήριο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ώστε να τηρήσουν την προθεσμία που έχει οριστεί στο πλαίσιο της Ένωσης καινοτομίας, δηλ. το 2014. Η Ρatent Translate, μια υπηρεσία αυτόματης μετάφρασης, άρχισε να λειτουργεί τον Μάρτιο του 2012[36]. Το εργαλείο αυτό αναπτύσσεται από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας σε συνεργασία με την Google. Προσφέρει ήδη μεταφράσεις από τα αγγλικά προς δεκατέσσερις γλώσσες και αντιστρόφως και θα επεκταθεί σταδιακά σε 32 γλώσσες μέχρι το 2014. Η υπηρεσία Patent Translate, που παρέχεται δωρεάν, θα διευκολύνει την πρόσβαση κάθε ενδιαφερομένου στο περιεχόμενο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και των σχετικών με αυτά εγγράφων που δημοσιεύονται σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Το 2012 η Επιτροπή παρουσίασε μια ανάλυση των μεγαλύτερων εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές εταιρείες, ιδίως οι ΜΜΕ, για την αξιοποίηση των υφισταμένων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και περιέγραψε επίσης ορισμένα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν για την αναζωογόνηση της παραμελημένης διανοητικής ιδιοκτησίας[37]. Η Επιτροπή κατάστρωσε επίσης στρατηγική ώθησης στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, εστιασμένη στο καινοτομικό δυναμικό τους[38]. Η συμμαχία του ευρωπαϊκού κλάδου δημιουργικότητας δρομολόγησε πολιτικό διάλογο και οκτώ συγκεκριμένες δράσεις σχετικά με τα κουπόνια καινοτομίας, την ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και τους πόλους αριστείας και συνεργασίας, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των δημιουργικών κλάδων και την καλύτερη χρήση όλων των μορφών γνώσης και δημιουργικότητας από άλλους κλάδους. Το Ανώτατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Σχεδίου εξέδωσε 21 συστάσεις, με βάση τις οποίες η Επιτροπή θα εφαρμόσει σχέδιο δράσης για την προώθηση της ενσωμάτωσης και της κατανόησης του ρόλου του σχεδίου στην πολιτική για την καινοτομία. 3.3. Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας Η προσέγγιση των Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας (ΕΣΚ) με στόχο την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της υιοθέτησης καινοτομιών για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων εισήλθε σε νέα φάση κατά τη διάρκεια του 2012, με τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση της πιλοτικής σύμπραξης για «ενεργό και υγιή γήρανση» και με την πρόταση για εφαρμογή της προσέγγισης αυτής σε τέσσερεις ακόμη τομείς. Τον Φεβρουάριο η Επιτροπή ενέκρινε το στρατηγικό σχέδιο υλοποίησης που υπέβαλε η διευθύνουσα ομάδα για την ενεργό και υγιή γήρανση και καθόρισε υποστηρικτικές δράσεις σε επίπεδο ΕΕ. Το σχέδιο αυτό περιλάμβανε πρόσκληση προς τα ενδιαφερόμενα μέρη να δεσμευθούν εγγράφως για συγκεκριμένες δράσεις ή/και για να καταστούν σημεία αναφοράς, καθώς και τη δημιουργία αγοράς για καινοτόμες ιδέες που θα βοηθά τους ενδιαφερόμενους να βρίσκουν εταίρους, να αναλαμβάνουν από κοινού αναδυόμενες πρωτοβουλίες και να διαδίδουν τα αποτελέσματα. Η ανταπόκριση ήταν θετική με την ανάληψη 261 δεσμεύσεων για έξι συγκεκριμένες δράσεις από ομάδες ενδιαφερομένων στις οποίες συμμετέχουν δημόσιες αρχές, τεχνολογικές εταιρείες, πάροχοι υπηρεσιών υγείας, καθώς και βιομηχανικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Επιπλέον, 54 περιφέρειες εκδήλωσαν ενδιαφέρον να καταστούν σημεία αναφοράς, τα οποία θα χρησιμεύουν ως παραδείγματα ορθής πρακτικής, και να συμμετάσχουν στην κλιμάκωση και αναπαραγωγή καινοτόμων λύσεων. Περίπου 500 εταίροι έχουν εγγραφεί στη διαδικτυακή αγορά[39]. Δεσμεύσεις ανελήφθησαν απ’ όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, για τις οποίες κινητοποιήθηκαν πάνω από 1000 περιφέρειες και οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και από άλλες χώρες. Απ’ όλες αυτές τις δηλώσεις συμμετοχής προκύπτει ότι πάνω από 4 εκατομμύρια ευρωπαίοι πολίτες θα μπορούσαν να επωφεληθούν άμεσα από τη σύμπραξη, με την οποία επιδιώκεται να επιτευχθεί κρίσιμη μάζα ώστε να γίνουν πραγματικές μεταρρυθμίσεις στον τρόπο με τον οποίο δεχόμαστε και παρέχουμε περίθαλψη στην Ευρώπη. Οι έξι ομάδες ενδιαφερομένων δημοσίευσαν τον Νοέμβριο του 2012 τα σχέδια δράσης τους, στα οποία περιγράφονται τα κυριότερα παραδοτέα και αποτελέσματα για τα επόμενα 2-3 έτη. «Η ΕΣΚ για ενεργό και υγιή γήρανση αποτελεί άριστο παράδειγμα έμπρακτης συνεργασίας, όχι μόνο μεταξύ εταιρειών αλλά και μεταξύ ενδιαφερομένων μερών σε ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. Στην περίπτωση της ενεργού και υγιούς γήρανσης ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στην τεχνολογία, καθώς οι περισσότερες τεχνολογίες υπάρχουν ήδη. Είναι θέμα συνδυασμού τεχνολογιών (ανακοίνωση δεδομένων, επεξεργασία δεδομένων, δίκτυα αισθητήρων…) σε πραγματικές συνθήκες και, κατά συνέπεια, πρόκειται πολύ περισσότερο για κοινωνική καινοτομία: νέοι τρόποι δράσης και νέα επιχειρηματικά μοντέλα. Όταν οι άνθρωποι αρχίσουν να ενεργούν με νέους τρόπους, θα προκύψουν επενδυτικές ευκαιρίες. Αυτός είναι ο στόχος μας. Θα επενδύσουμε στην καινοτομία για ενεργό και υγιή γήρανση, επειδή εσείς στην Επιτροπή έχετε δεσμευθεί να περιορίσετε τον επενδυτικό κίνδυνο μέσω της δημιουργίας μιας ενημερωμένης και δεκτικής κοινότητας και, προφανώς, επειδή έχει αρχίσει να αναδύεται μια τεράστια αγορά για υπηρεσίες που σχετίζονται με τη γήρανση, η οποία είναι πολύ ελκυστική.», δήλωσε ο Dr. Jos B. Peeters της Capricorn Venture Capital. Μετά την έγκριση του στρατηγικού σχεδίου υλοποίησης για την ενεργό και υγιή γήρανση η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για νέες ΕΣΚ, αντλώντας διδάγματα από την πιλοτική σύμπραξη, όπως η ανάγκη για ελαφρά διακυβέρνηση, και διευκρινίζοντας ότι οι ΕΣΚ δεν αντικαθιστούν την επίσημη διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με προγράμματα χρηματοδότησης ή με νομοθετικές πράξεις. Τον Φεβρουάριο η Επιτροπή πρότεινε ΕΣΚ για τη «γεωργική παραγωγικότητα και αειφορία» και για τις «πρώτες ύλες». Τον Μάιο πρόσθεσε μια ακόμη πρόταση για ΕΣΚ με αντικείμενο το «νερό» και τον Ιούλιο πρότεινε ΕΣΚ για «έξυπνες πόλεις και κοινότητες». Μετά τις εγκρίσεις από το Συμβούλιο εκδόθηκε το στρατηγικό σχέδιο υλοποίησης της ΕΣΚ για το «νερό», τον Δεκέμβριο του 2012, ενώ αναμένεται ότι τα στρατηγικά σχέδια υλοποίησης των ΕΣΚ για τη «γεωργία, τις «πρώτες ύλες» και τις «έξυπνες πόλεις και κοινότητες» θα εκδοθούν εντός του 2013, ώστε να αρχίσει η υλοποίηση το ταχύτερο δυνατόν. Για το 2013 έχουν προγραμματιστεί η αξιολόγηση της προόδου της ΕΣΚ για ενεργό και υγιή γήρανση και μια ευρύτερη αξιολόγηση της προσέγγισης των ΕΣΚ από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, με σκοπό να διαπιστωθεί αν χρειάζονται πρόσθετα μέτρα ή τροποποιήσεις για να βελτιωθούν οι επιπτώσεις των τρεχουσών ΕΣΚ και να καθοριστούν οι προϋποθέσεις για νέες ΕΣΚ. 3.4. Μεγιστοποίηση της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής Εξάλειψη των διαχωριστικών γραμμών καινοτομίας Από την ανάλυση των επιδόσεων των χωρών[40] και τον πίνακα αποτελεσμάτων περιφερειακής καινοτομίας του 2012[41] (σχήμα 4) προκύπτει ότι παραμένουν οι αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών όσον αφορά την καινοτομία και ότι ο κίνδυνος μεγαλώνει με την κρίση. Οι ισχυρές και καινοτόμες περιφέρειες ωθούν τις επιδόσεις των πιο καινοτόμων χωρών, ενώ οι κινητήριες αυτές δυνάμεις είναι λιγότερο διαδεδομένες σε άλλα κράτη μέλη. Οι περιφερειακές καινοτομικές επιδόσεις παρέμειναν σχετικά σταθερές κατά την περίοδο 2007-2011, πλην όμως παρουσίασαν πολύ μεγαλύτερες διαφορές σε σχέση με τις επιδόσεις σε επίπεδο χώρας. Αυτή η περιφερειακή πολυμορφία απαιτεί καλύτερη προσαρμογή των πολιτικών για την καινοτομία στα σχετικά πλεονεκτήματα των επιμέρους περιφερειών. Η προσπάθεια αυτή θα ενθαρρυνθεί στο πλαίσιο της μελλοντικής πολιτικής για τη συνοχή, 2014-2020[42]. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταστρώσουν στρατηγικές έρευνας και καινοτομίας για έξυπνη ειδίκευση σε περιορισμένο αριθμό προτεραιοτήτων. Η «πλατφόρμα έξυπνης ειδίκευσης»[43] βοηθά τις δημόσιες αρχές στον σχεδιασμό τέτοιων στρατηγικών, μέσω αξιολογήσεων από ομότιμους κριτές, κατευθυντήριων γραμμών και ημερίδων εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Προς το παρόν έχουν εγγραφεί στην πλατφόρμα αυτή τρία κράτη μέλη της ΕΕ και 103 περιφέρειες 19 άλλων κρατών μελών. Για να βοηθηθούν οι περιφέρειες να ανέβουν την «κλίμακα της αριστείας», θα μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες μεταξύ του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και της χρηματοδότησης για τη συνοχή, θα υποστηριχθεί η αδελφοποίηση/συνεργασία μεταξύ υφιστάμενων και αναδυόμενων κέντρων αριστείας, θα δημιουργηθεί διευκόλυνση μάθησης της άσκησης πολιτικής και θα ιδρυθούν πανεπιστημιακές έδρες Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Σχήμα 5: Καινοτομικές επιδόσεις ανά περιφέρεια Πηγή: Πίνακας αποτελεσμάτων περιφερειακής καινοτομίας του 2012 Στήριξη της κοινωνικής καινοτομίας Η κοινωνική καινοτομία κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη. Η Ευρώπη της κοινωνικής καινοτομίας (Social Innovation Europe)[44], ένας εικονικός κόμβος για την οικοδόμηση και τον εξορθολογισμό της κοινωνικής καινοτομίας, προσήλκυσε περίπου 50.000 άτομα κατά τους πρώτους 18 μήνες λειτουργίας του. Καθώς εκτινάσσεται η ανεργία, τον Οκτώβριο του 2012 η Επιτροπή προκήρυξε διαγωνισμό νέων ιδεών που να συμβάλλουν στην αύξηση της απασχόλησης ή στην εξεύρεση νέων τύπων απασχόλησης. Παράλληλα, με την πρωτοβουλία για την κοινωνική επιχειρηματικότητα[45], η οποία αποτελεί συνέχεια της πράξης Ι για την ενιαία αγορά, αντιμετωπίζονται τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στην ανάπτυξη του τομέα των κοινωνικών επιχειρήσεων, όπως η νομοθεσία, η χρηματοδότηση και η προβολή και αναγνώριση της κοινωνικής προστιθέμενης αξίας του εν λόγω τομέα. Το 2012 συνεχίστηκε η στήριξη της κοινωνικής καινοτομίας και του πειραματισμού στον τομέα των πολιτικών για την απασχόληση και των κοινωνικών πολιτικών, μέσω του προγράμματος PROGRESS[46] και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ). Η στήριξη αυτή θα ενισχυθεί στο πλαίσιο της νέας περιόδου προγραμματισμού 2014-2020 του ΕΚΤ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του νέου προγράμματος για την κοινωνική αλλαγή και την καινοτομία. Από το 2011 η ΕΕ έχει διαθέσει περίπου 30 εκατ. ευρώ μέσω του 7ου ΠΠ για τη στήριξη ερευνητικών έργων με αντικείμενο την κοινωνική καινοτομία και χρηματοδοτεί δύο δίκτυα φυτωρίων για την υποβοήθηση και την κλιμάκωση επιτυχών κοινωνικών καινοτομιών. Η κοινωνική καινοτομία θα χρηματοδοτηθεί περαιτέρω στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Η χρηματοδότηση αυτή θα υποστηριχθεί από τη δέσμευση που ανέλαβε η Επιτροπή με την πράξη ΙΙ για την ενιαία αγορά[47] να αναπτύξει μεθοδολογία για τη μέτρηση των κοινωνικοοικονομικών οφελών που αποφέρουν οι κοινωνικές επιχειρήσεις. Η εξεύρεση καινοτόμων τρόπων χρηματοδότησης της κοινωνικής καινοτομίας και η στήριξη του εκσυγχρονισμού των πολιτικών κοινωνικής προστασίας αποτελούν μέρος της «δέσμης μέτρων για κοινωνικές επενδύσεις» που υποβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 2013. Τα μέτρα αυτά επικεντρώνονται στην ενίσχυση της διατηρησιμότητας και της καταλληλότητας των δημοσιονομικών και κοινωνικών πολιτικών: ενεργοποίηση των κοινωνικών πολιτικών και υπηρεσιών, επένδυση στα παιδιά και στους νέους και εξορθολογισμός της ενωσιακής διακυβέρνησης όσον αφορά τις κοινωνικές πολιτικές, την παρακολούθηση και την επικοινωνία με τους πολίτες. Η πείρα τονίζει τη σημασία των πολιτών ως πρωταγωνιστών της κοινωνικής καινοτομίας και την ανάγκη ευρύτερων συμπράξεων για την προώθηση της καινοτομίας στους μηχανισμούς κοινωνικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών του τριτογενούς τομέα, των μη κερδοσκοπικών οργανισμών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Η καινοτομία στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης συμβάλλει σε μια ολιστική, μελλοντοστραφή προσέγγιση της σύμπραξης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων. Κινητοποίηση της καινοτομίας στον δημόσιο τομέα Λόγω της μεγάλης βαρύτητας του τομέα αυτού και της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και πολιτικής κατάστασης, η Ευρώπη πρέπει να κινητοποιήσει την καινοτομία στον δημόσιο τομέα της για να διαπρέπει και να παραμείνει ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο. Επιπλέον, ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης περιλαμβάνεται στις πέντε προτεραιότητες που καθορίζονται στην ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης του 2013, που διενεργεί η Επιτροπή. Ο πιλοτικός ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων καινοτομίας στον δημόσιο τομέα[48] είναι η πρώτη μεγάλη προσπάθεια σε ενωσιακό επίπεδο για την πληρέστερη κατανόηση και ανάλυση της καινοτομίας στον δημόσιο τομέα. Από την ανάλυση προκύπτει σαφώς ότι οι βελτιωμένες δημόσιες υπηρεσίες αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες να καινοτομήσει μια εταιρεία και να αυξήσει τις πωλήσεις της. Επίσης, οι χώρες με καλές επιδόσεις όσον αφορά την ποιότητα των δημοσίων υπηρεσιών τείνουν να παρουσιάζουν καλύτερες επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας (σχήμα 6). Η υψηλής ποιότητας και καινοτόμος δημόσια διοίκηση αποτελεί, κατά συνέπεια, βασικό πλεονέκτημα για τη βελτίωση των καινοτομικών επιδόσεων της Ευρώπης. Σχήμα 6. Κυβερνητική αποτελεσματικότητα και οικονομικές επιπτώσεις της καινοτομίας 3.5. Ώθηση στις πολιτικές μας προς τα έξω Η Ευρώπη θα πρέπει να μεγιστοποιήσει την αριστεία της επιστημονικής της βάσης και να προωθήσει την ανάπτυξη καινοτόμων εταιρειών, με ενεργό διεθνή συνεργασία και με τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την προσέλκυση κορυφαίων ταλέντων. Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή καθόρισε νέα στρατηγική για την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας στην έρευνα και καινοτομία[49]. Στην εν λόγω στρατηγική προτείνεται να εστιαστεί περισσότερο η συνεργασία στις στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ, διατηρώντας ταυτόχρονα την παράδοση της δυνατότητας συμμετοχής τρίτων χωρών στην ενωσιακή έρευνα. Αυτό περιλαμβάνει προσπάθειες για να αντιμετωπιστούν οι παγκόσμιες προκλήσεις, αλλά και να καταστεί η Ευρώπη πιο ελκυστικός τόπος έρευνας και καινοτομίας. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη στον διάλογο με τρίτες χώρες σε θέματα καινοτομίας η ανάγκη προώθησης ίσων όρων ανταγωνισμού για τους ευρωπαϊκούς παράγοντες που δραστηριοποιούνται στα εδάφη των χωρών αυτών και ενίσχυσης της ασφάλειας δικαίου για τους επενδυτές, κυρίως όσον αφορά τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της επικείμενης διαπραγμάτευσης επενδυτικών συμφωνιών με τρίτες χώρες όπως η Κίνα. Η νέα στρατηγική θα υλοποιηθεί κυρίως μέσω του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», καθώς και μέσω κοινών πρωτοβουλιών με τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ένα βασικό στοιχείο είναι η εκπόνηση πολυετών χαρτών πορείας με τρίτες χώρες που αποτελούν βασικούς εταίρους, με σκοπό την ενίσχυση και την εστίαση της διεθνούς συνεργασίας. Αυτοί οι χάρτες πορείας θα συνδεθούν με τις εργασίες του Στρατηγικού Φόρουμ για Διεθνή Επιστημονική και Τεχνολογική Συνεργασία (SFIC) ώστε να διασφαλιστούν η συνέπεια και η συμπληρωματικότητα μεταξύ των δράσεων της ΕΕ και των κρατών μελών. Επί του παρόντος, το SFIC συμμετέχει ενεργά σε τρεις στοχοθετημένες πρωτοβουλίες με την Ινδία, τις ΗΠΑ και την Κίνα και τον Οκτώβριο του 2012 συμφώνησε να ξεκινήσει μια πρωτοβουλία σχετικά με τη Βραζιλία. Η ομάδα ανωτέρων υπαλλήλων[50] διατύπωσε συστάσεις για ένα πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας στο πεδίο των παγκόσμιων ερευνητικών υποδομών. Η σχετική έκθεση εγκρίθηκε από τους περισσότερους υπουργούς επιστημονικής πολιτικής της ομάδας CARNEGIE[51]. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την προσέλκυση περισσότερων ταλέντων από υπερπόντιες χώρες[52], αλλά είναι πολύ νωρίς να αξιολογηθεί η επιτυχία αυτών των μέτρων. Η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει το 2013 νέα πρόταση για ενιαία οδηγία, με σκοπό να απλουστευθούν οι μεταναστευτικοί κανόνες της ΕΕ για ορισμένες κατηγορίες πολιτών, μεταξύ των οποίων οι ερευνητές, διασφαλίζοντας την ομοιομορφία και τη διαφάνεια των καθεστώτων υποδοχής και των δικαιωμάτων σε ολόκληρη της ΕΕ. 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ Η οικονομική κατάσταση στην Ευρώπη παραμένει εύθραυστη. Παρά το ότι οι βραχυπρόθεσμες προοπτικές εξακολουθούν να είναι αβέβαιες, έχουν αρχίσει να διαφαίνονται θετικές τάσεις και οι πρόσφατες ριζικές μεταρρυθμίσεις προβλέπεται ότι θα καρποφορήσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η απάντηση της Ευρώπης στην αβεβαιότητα που τροφοδοτεί η κρίση πρέπει να είναι η αταλάντευτη συνέχιση και ταχεία υλοποίηση της στρατηγικής της Ένωσης καινοτομίας, που καθορίστηκε το 2010. Έχει ήδη σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος σε πολλούς τομείς και ελπίζεται ότι τα αποτελέσματα θα αρχίσουν να αντανακλώνται στην πραγματική οικονομία. Η Ένωση καινοτομίας θα συμβάλει στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες μέσω της διατήρησης των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία, της συνέχισης των σαρωτικών μεταρρυθμίσεων για τη δημιουργία ενός πραγματικού Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, της βελτίωσης του πλαισίου συνθηκών για τις καινοτόμες επιχειρήσεις και της καλύτερης αντιστοίχισης των μέτρων που αφορούν την προσφορά και τη ζήτηση. Η Ευρώπη, όμως, πρέπει να καταβάλει μεγαλύτερες προσπάθειες για να γίνει πραγματικότητα η Ένωση καινοτομίας. Με δεδομένα τη συνεχιζόμενη κρίση, τη φθίνουσα εμπιστοσύνη των πολιτών και τον κίνδυνο εμφάνισης διαχωριστικών γραμμών καινοτομίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να εντείνουν τις κοινές τους προσπάθειες και να εμβαθύνουν την Ένωση καινοτομίας. Η άμεση πρόκληση είναι το κατά πόσον η Ένωση καινοτομίας θα ευνοήσει την ανάδειξη πραγματικά «ειδικευμένης» περιφερειακής καινοτομίας που να καλύπτει τον αυξανόμενο κατακερματισμό των αξιακών αλυσίδων και την αυξανόμενη ανομοιογένεια των απαιτούμενων γνώσεων. Η μόνη βιώσιμη λύση για την αντιστάθμιση και, πιθανώς, την παύση της αιμορραγίας ταλέντων από τις μειονεκτικές περιοχές προς τα κέντρα ερευνητικής αριστείας της Ευρώπης είναι να αποδοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον ρόλο της πολιτικής για την περιφερειακή καινοτομία[53]. Για να συμβάλει στην αντιμετώπιση του θέματος των νέων πηγών ανάπτυξης, η Επιτροπή, εκτός από τη συνέχιση της εφαρμογής των συμφωνημένων μέτρων για την Ένωση καινοτομίας, θα προετοιμάσει τα επόμενα βήματα για την εμβάθυνσή της. Αυτά βασίζονται στις αναδυόμενες τάσεις, στις συμβουλές εμπειρογνωμόνων και στις απόψεις των ενδιαφερομένων μερών και θα επικεντρωθούν στα εξής: – επιτάχυνση των διαρθρωτικών αλλαγών εντός των υφιστάμενων τομέων και διαφοροποίηση σε νέους αναδυόμενους τομείς, στήριξη των καινοτόμων επιχειρήσεων ταχύρυθμης ανάπτυξης μέσω των πολιτικών της ΕΕ και συντονισμένων πρόσθετων πρωτοβουλιών· – εξάλειψη των διαχωριστικών γραμμών καινοτομίας μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης μέσω της έξυπνης ειδίκευσης και της συνέργειας του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» με τα διαρθρωτικά ταμεία· – διαμόρφωση φιλοκαινοτομικού πλαισίου συνθηκών για τις καινοτόμες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των συνεργατικών σχηματισμών καινοτομίας· – προσδιορισμός συγκεκριμένων τρόπων τόνωσης της καινοτομίας εντός και μέσω του δημόσιου τομέα· – ανάπτυξη συνεκτικής πολιτικής προσέγγισης για ανοικτή καινοτομία και μεταφορά γνώσεων· – αποτίμηση της διανοητικής ιδιοκτησίας, διευκόλυνση της αξιοποίησης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και διασφάλιση ισχυρής και αποτελεσματικής προστασίας της τεχνογνωσίας και των εμπιστευτικών επιχειρηματικών πληροφοριών ώστε να διευκολυνθεί η μεταφορά γνώσεων· – προώθηση της καινοτομίας στον τομέα του λιανικού εμπορίου ως βασική δράση του ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για το λιανικό εμπόριο ώστε να εξομαλυνθεί η πορεία των καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών από την ιδέα στην αγορά, με την αξιοποίηση του δυναμικού του τομέα του λιανικού εμπορίου, λαμβανομένων υπόψη της οικονομικής του βαρύτητας (4,3 % του ΑΕΠ της ΕΕ και 8,3 % της απασχόλησης στην ΕΕ) και της απευθείας επαφής του με τους καταναλωτές· – συνδυασμός νέων τεχνολογιών και υπηρεσιών με την καινοτομία σε επιχειρηματικά μοντέλα. Για να επέλθουν πραγματικές αλλαγές η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει το ρυθμό υλοποίησης της δέσμευσής της για ανάπτυξη βασισμένη στην καινοτομία. Οι στόχοι της Ένωσης καινοτομίας θα πρέπει να αποτελέσουν τον κινητήριο άξονα του μελλοντικού θεματολογίου της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Καμία χώρα δεν μπορεί να επιτύχει μεμονωμένα καινοτόμο ενωσιακή οικονομία. Ήρθε η ώρα να εργαστούν με ζήλο τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη, οι περιφέρειες και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Παράρτημα: Πρόοδος κατά το 2012 όσον αφορά τις 34 δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας», COM (2010) 546 τελικό Πράσινο χρώμα = δεσμεύσεις των οποίων η τήρηση ακολουθεί σωστή πορεία και για τις οποίες έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες που εξελίσσονται ικανοποιητικά Πορτοκαλί χρώμα = δεσμεύσεις για τις οποίες τα μέτρα έχουν καθυστερήσει / εφαρμόζονται εν μέρει Κόκκινο χρώμα = δεσμεύσεις για τις οποίες δεν έχει αναληφθεί καμία πρωτοβουλία Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με κάθε δέσμευση διατίθενται στη διεύθυνση: http://i3s.ec.europa.eu/home.html. || Δέσμευση στο πλαίσιο της Ένωσης καινοτομίας || Προθεσμία || Πρόοδος 1 || Εφαρμογή εθνικών στρατηγικών για την κατάρτιση επαρκούς αριθμού ερευνητών || 2011 || 2 || Δοκιμή της εφικτότητας της ανεξάρτητης κατάταξης των πανεπιστημίων || 2011 || Δημιουργία «συμμαχιών γνώσης» μεταξύ επιχειρήσεων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων || 3 || Πρόταση περί ολοκληρωμένου πλαισίου για τις ηλεκτρονικές δεξιότητες || 2011 || 4 || Πρόταση περί πλαισίου για τον ΕΧΕ και μέτρων υποστήριξης || 2012 || 5 || Κατασκευή των ευρωπαϊκών ερευνητικών υποδομών προτεραιότητας || 2015 – 60% || 6 || Απλοποίηση και επικέντρωση των μελλοντικών προγραμμάτων έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ στην Ένωση καινοτομίας || 2011 || 7 || Διασφάλιση μεγαλύτερης συμμετοχής των ΜΜΕ στα μελλοντικά προγράμματα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ || || 8 || Ενίσχυση της επιστημονικής βάσης για τη χάραξη πολιτικής μέσω του ΚΚΕρ Δημιουργία φόρουμ διορατικών δραστηριοτήτων || || 9 || Καθορισμός του στρατηγικού θεματολογίου του ΕΙΤ || Μέσα του 2011 || 10 || Θέσπιση ενωσιακών χρηματοδοτικών μέσων για την προσέλκυση χρηματοδότησης από τον ιδιωτικό τομέα || 2014 || 11 || Διασφάλιση της διασυνοριακής λειτουργίας των εταιρειών επιχειρηματικών κεφαλαίων, φορολογία || 2012 || 12 || Ενίσχυση των διασυνοριακών επαφών καινοτόμων επιχειρήσεων με κατάλληλους επενδυτές || || 13 || Επανεξέταση του πλαισίου των κρατικών ενισχύσεων για Ε&Α και καινοτομία || 2011 || 14 || Υλοποίηση του ενωσιακού διπλώματος ευρεσιτεχνίας || 2014 || 15 || Έλεγχος του ρυθμιστικού πλαισίου σε βασικούς τομείς || Έναρξη το 2011 || 16 || Επιτάχυνση και εκσυγχρονισμός της θέσπισης προτύπων || Αρχές του 2011 || 17 || Διάθεση ειδικών εθνικών προϋπολογισμών για δημόσιες συμβάσεις που αφορούν την καινοτομία || Έναρξη το 2011 || Δημιουργία μηχανισμού στήριξης σε επίπεδο ΕΕ και διευκόλυνση των κοινών δημόσιων συμβάσεων || || 18 || Υποβολή σχεδίου δράσης για την οικοκαινοτομία || Αρχές του 2011 || 19 || Σύσταση Ανωτάτου Συμβουλίου Ευρωπαϊκού Σχεδίου (European Design Leadership Board) || 2011 || Συγκρότηση συμμαχίας του ευρωπαϊκού κλάδου δημιουργικότητας (European Creative Industries Alliance) || || 20 || Προώθηση της ανοικτής πρόσβασης και υποστήριξη έξυπνων υπηρεσιών πληροφόρησης σχετικά με την έρευνα || || 21 || Διευκόλυνση της συνεργατικής έρευνας και της μεταφοράς γνώσης || || 22 || Ανάπτυξη ευρωπαϊκής αγοράς της γνώσης για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τις άδειες εκμετάλλευσης || 2011 || 23 || Προστασία έναντι της χρήσης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας εις βάρος του ανταγωνισμού || || 24/ 25 || Βελτίωση της χρήσης των διαρθρωτικών ταμείων για έρευνα και καινοτομία || Έναρξη το 2010 Πλατφόρμα μέχρι το 2012 || 26 || Δρομολόγηση οδηγού κοινωνικής καινοτομίας και προώθηση της κοινωνικής καινοτομίας στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου || || 27 || Στήριξη ερευνητικού προγράμματος για την καινοτομία στον δημόσιο και τον κοινωνικό τομέα || Έναρξη το 2011 || Πιλοτική εφαρμογή ευρωπαϊκού πίνακα αποτελεσμάτων για την καινοτομία στον δημόσιο τομέα 28 || Διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους με αντικείμενο την αλληλεπίδραση μεταξύ της οικονομίας της γνώσης και της αγοράς εργασίας || || 29 || Πιλοτική σύμπραξη και υποβολή προτάσεων για Ευρωπαϊκές Συμπράξεις Καινοτομίας || 2011 || 30 || Εφαρμογή ολοκληρωμένων πολιτικών για την προσέλκυση ταλέντων από ολόκληρο τον κόσμο || 2012 || 31 || Προτάσεις περί κοινών προτεραιοτήτων και προσεγγίσεων ΕΕ-κρατών μελών για την επιστημονική συνεργασία με τρίτες χώρες || 2012 || 32 || Ανάπτυξη παγκόσμιων ερευνητικών υποδομών || 2012 || 33 || Αυτοαξιολόγηση των εθνικών συστημάτων έρευνας και καινοτομίας και προσδιορισμός προκλήσεων και μεταρρυθμίσεων || || 34 || Εκπόνηση βασικού δείκτη καινοτομίας || || Παρακολούθηση της προόδου με τη χρήση του πίνακα αποτελεσμάτων της Ένωσης καινοτομίας || || [1] Πίνακας αποτελεσμάτων για την Ένωση καινοτομίας, 2013 [2] Ομοίως [3] 1ο έγγραφο θέσης του Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας: «Τεστ αντοχής» της Ένωσης καινοτομίας, Νοέμβριος 2012· θα διατίθεται προσεχώς στην ακόλουθη ιστοσελίδα: http://ec.europa.eu/research/era/partnership/expert/eriab_en.htm. [4] Κατάσταση της Ένωσης καινοτομίας το 2011, COM (2011) 849 [5] Για ορισμένα από αυτά τα κράτη μέλη η διαφορά μπορεί εν μέρει να αντισταθμιστεί από διαφυγόντα φορολογικά έσοδα λόγω της παροχής φορολογικών κινήτρων για επενδύσεις στην Ε&Α. [6] Έρευνα της ΕΕ του 2012 σχετικά με τις τάσεις των επιχειρηματικών επενδύσεων στην Ε&Α, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012 [7] «Internationalisation of business investments in R&D and analysis of their economic impact» (Διεθνοποίηση των επιχειρηματικών επενδύσεων στην έρευνα και ανάπτυξη και ανάλυση των οικονομικών τους επιπτώσεων), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012, http://ec.europa.eu/research/innovation-union/index_en.cfm?pg=other-studies. [8] «Dead money» (Νεκρό χρήμα), The Economist, 3 Νοεμβρίου 2012 [9] Πίνακας αποτελεσμάτων του 2012 για τις βιομηχανικές επενδύσεις στην Ε&Α στην ΕΕ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012, http://iri.jrc.ec.europa.eu/research/scoreboard_2012.htm [10] Όταν ερωτώνται σχετικά με τις επιδράσεις των ασκούμενων πολιτικών και των εξωτερικών παραγόντων στις καινοτομικές τους δραστηριότητες, οι κορυφαίες εταιρείες της ΕΕ επισημαίνουν τις ισχυρές θετικές επιδράσεις των φορολογικών κινήτρων, των εθνικών επιχορηγήσεων, της χρηματοδοτικής στήριξης από την ΕΕ και των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο (πηγή: βλ. υποσημείωση 4). [11] Πιστώσεις κρατικών προϋπολογισμών ή δαπάνες που διατίθενται για Ε&Α (GBAORD). [12] Πίνακας αποτελεσμάτων του 2011 όσον αφορά την επιστήμη, την τεχνολογία και τη βιομηχανία, ΟΟΣΑ [13] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Education and Training Monitor 2012» [14] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έγγραφο COM(2012) 669/3, «Ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης: επενδύοντας στις δεξιότητες για καλύτερα κοινωνικοοικονομικά αποτελέσματα» [15] Η γραμμική παρεμβολή δείχνει τη συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών στα σχήματα 3 και 5. Το μέγεθος της σφαίρας αντικατοπτρίζει το μέγεθος της οικονομίας (ως ποσοστό του ΑΕΠ της ΕΕ). [16] «Προφίλ των χωρών: περιγραφή των επιδόσεων και των βασικών χαρακτηριστικών των συστημάτων έρευνας και καινοτομίας των κρατών μελών», έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την ανακοίνωση [17] Έκθεση του 2012 για τους ερευνητές, η οποία εκπονήθηκε για λογαριασμό της Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας και Καινοτομίας, http://ec.europa.eu/euraxess/pdf/research_policies/121003_The_Researchers_Report_2012_FINAL_REPORT.pdf [18] Βλ. παράρτημα «Προφίλ των χωρών: περιγραφή των επιδόσεων και των βασικών χαρακτηριστικών των συστημάτων έρευνας και καινοτομίας των κρατών μελών». Σχετικές πληροφορίες περιέχει επίσης η εκτίμηση επιπτώσεων που συνοδεύει την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τον τίτλο «Μια ενισχυμένη σύμπραξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας για αριστεία και ανάπτυξη» της 17.7.2012 (COM 2012 392 τελικό). [19] Γνωμοδότηση της επιτροπής του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας σχετικά με την ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης από την Επιτροπή, Φεβρουάριος του 2012 [20] Επιπλέον, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει τις προσεχείς εβδομάδες πράσινο βιβλίο για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας, στο οποίο θα παρουσιάζει τις κινητήριες δυνάμεις και τους περιοριστικούς παράγοντες της μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, καθώς και ιδέες για δράση και πιθανά νέα μέσα/πρωτοβουλίες. [21] Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2011), Policies in support of high-growth innovative SMEs (Πολιτικές για τη στήριξη των καινοτόμων ΜΜΕ ταχύρυθμης ανάπτυξης), INNO-Grips Policy Brief αριθ.°2 [22] COM(2012)669 [23] COM(2012)392 τελικό [24] SWD(2012)212, Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Εκτίμηση επιπτώσεων που συνοδεύει την ανακοίνωση COM(2012)392 τελικό [25] COM(2012) 401 τελικό και COM(2012) 417 τελικό [26] Ο νέος αυτός μηχανισμός, εμπνευσμένος από τον μηχανισμό SBIR των ΗΠΑ, αποτελεί επίσης την απάντηση στο αίτημα που διατύπωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2011 να αναζητηθεί ο καλύτερος τρόπος κάλυψης των αναγκών των ραγδαία αναπτυσσόμενων καινοτόμων εταιρειών μέσω αγορακεντρικής προσέγγισης. [27] Έκθεση του Προέδρου της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις διασυνοριακές επαφές καινοτόμων εταιρειών με κατάλληλους επενδυτές, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012, http://ec.europa.eu/transparency/regexpert/index.cfm?do=groupDetail.groupDetailDoc&id=6008&no=1 [28] COM(2011) 860 τελικό και COM(2011) 862 τελικό [29] Οι δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της καινοτομίας περιλαμβάνουν τις προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις και τις δημόσιες συμβάσεις προμήθειας καινοτόμων λύσεων. [30] Εθνική χρηματοδότηση ύψους 170 εκατ. ευρώ από την Ιταλία, η οποία συμπληρώνεται με στήριξη από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. [31] Οι προεμπορικές δημόσιες συμβάσεις είναι μια μέθοδος προμήθειας υπηρεσιών Ε&Α με σκοπό την ανάπτυξη νέου προϊόντος ή νέας λύσης. [32] COM(2011)899 τελικό [33] http://ec.europa.eu/environment/ecoap/index_en.htm [34] http://www.glassplus.eu/home.aspx, http://www.saturn.rwth-aachen.de/ [35] Έκδοση των δύο κανονισμών για την εφαρμογή της ενισχυμένης συνεργασίας στο πεδίο της καθιέρωσης ενιαίου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, http://ec.europa.eu/internal_market/indprop/patent/index_en.htm [36] http://www.epo.org/searching/free/patent-translate.html [37] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD (2012) 458 τελικό [38] COM(2012)537 τελικό [39] http://webgate.ec.europa.eu/eipaha [40] Βλ. παράρτημα σχετικά με τις επιδόσεις των κρατών μελών που συνοδεύει την ανακοίνωση. [41] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/files/ris-2012_en.pdf [42] Βλ. http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm [43] http://s3platform.jrc.ec.europa.eu [44] http://www.socialinnovationeurope.eu/ [45] COM(2011) 682 τελικό της 25ης Οκτωβρίου 2011 [46] Το πρόγραμμα PROGRESS είναι χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ. Βλ. http://ec.europa.eu/research/infrastructures/index_en.cfm?pg=success9 [47] COM(2012) 573 τελικό της 3ης Οκτωβρίου 2012 [48] Πιλοτικός ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων καινοτομίας στον δημόσιο τομέα, 2013 [49] COM(2012)497 [50] Η ομάδα ανώτερων υπαλλήλων αποτελείται από εκπροσώπους της Βραζιλίας, του Καναδά, της Κίνας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ινδίας, της Ιταλίας, της Ιαπωνίας, του Μεξικού, της Ρωσίας, της Νότιας Αφρικής, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ. Η Αυστραλία απέκτησε την ιδιότητα του παρατηρητή από τον Νοέμβριο του 2011. [51] Η ομάδα Carnegie Group αποτελείται από υπουργούς/συμβούλους επιστημονικής πολιτικής των χωρών της ομάδας G8, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των χωρών της ομάδας Outreach 5 (Καναδάς, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Ρωσία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ και Βραζιλία, Κίνα, Ινδία, Μεξικό, Νότια Αφρική). [52] Έκθεση του 2012 για τους ερευνητές [53] 1ο έγγραφο θέσης του Συμβουλίου του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας: «Τεστ αντοχής» της Ένωσης καινοτομίας, Νοέμβριος του 2012