P8_TA(2019)0314

Γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο 1507 × NK603 (DAS-Ø15Ø7-1 × MON-ØØ6Ø3-6)

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 27ης Μαρτίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο της σειράς 1507 × NK603 (DAS-Ø15Ø7-1 × MON-ØØ6Ø3-6), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (D060917/01 — 2019/2604(RSP))

(2021/C 108/04)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

— έχοντας υπόψη το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο της σειράς 1507 × NK603 (DAS-Ø15Ø7-1 × MON-ØØ6Ø3-6), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (D060917/01,

— έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (1), και ιδίως το άρθρο 11 παράγραφος 3 και το άρθρο 23 παράγραφος 3,

— έχοντας υπόψη την ψηφοφορία στη μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων κατά το άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, της 7ης Μαρτίου 2019, κατά την οποία δεν εκδόθηκε γνώμη,

— έχοντας υπόψη τα άρθρα 11 και 13 του κανονισμού (ΕE) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 2011, για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή (2),

— έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση που εκδόθηκε από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) στις 20 Ιουνίου 2018 και δημοσιεύθηκε στις 25 Ιουλίου 2018 (3),

— έχοντας υπόψη την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011 για τη θέσπιση κανόνων και γενικών αρχών σχετικά με τους τρόπους ελέγχου από τα κράτη μέλη της άσκησης των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή (COM(2017)0085, 2017/0035(COD),

— έχοντας υπόψη τα προηγούμενα ψηφίσματά του που εξέφραζαν αντίθεση στην έγκριση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (4),

— έχοντας υπόψη την πρόταση ψηφίσματος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων,

— έχοντας υπόψη το άρθρο 106 παράγραφοι 2 και 3 του Κανονισμού του,

A. λαμβάνοντας υπόψη ότι η απόφαση 2007/703/ΕΚ της Επιτροπής (5) ενέκρινε τη διάθεση στην αγορά τροφίμων και ζωοτροφών που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο (ΓΤ) αραβόσιτο GA21 1507 × NK603· λαμβάνοντας υπόψη ότι το πεδίο εφαρμογής της έγκρισης αυτής καλύπτει επίσης τη διάθεση στην αγορά άλλων προϊόντων εκτός των τροφίμων και των ζωοτροφών που περιέχουν ή αποτελούνται από ΓΤ αραβόσιτο 1507 × NK603, για τις ίδιες χρήσεις όπως οποιουδήποτε άλλου αραβόσιτου, εκτός της καλλιέργειας·

B. λαμβάνοντας υπόψη ότι στις 20 Οκτωβρίου 2016, η Pioneer Overseas Corporation, εξ ονόματος της Pioneer Hi-Bred International, Inc. και της Dow AgroSciences Europe, εξ ονόματος της Dow AgroSciences LLC, υπέβαλαν από κοινού στην Επιτροπή αίτηση σύμφωνα με τα άρθρα 11 και 23 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, για ανανέωση της εν λόγω άδειας·

Γ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 25 Ιουλίου 2018, η EΑΑΤ εξέδωσε ευνοϊκή γνωμοδότηση, σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 18 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003·

Δ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, η γνώμη της ΕΑΑΤ αναφέρει ότι η βιβλιογραφική έρευνα των αιτούντων συγκέντρωσε 120 δημοσιεύσεις, από τις οποίες, αφού εφάρμοσαν κριτήρια επιλεξιμότητας και συμπερίληψης που είχαν καθοριστεί a priori από τους αιτούντες, μόνο μία δημοσίευση, μια γνώμη της ομάδας εμπειρογνωμόνων της EΑΑΤ για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ομάδα των ΓΤΟ της ΕΑΑΤ) θεωρήθηκε σχετική από τους αιτούντες·

E. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΑΑΤ, παρά το γεγονός ότι έκρινε ότι οι μελλοντικές βιβλιογραφικές έρευνες των αιτούντων μπορούσαν να βελτιωθούν, δεν πραγματοποίησε συστηματική αναζήτηση βιβλιογραφίας από μόνη της, αλλά απλώς αξιολόγησε την αναζήτηση βιβλιογραφίας που διενήργησαν οι αιτούντες και, βάσει αυτής, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν έχει εντοπιστεί νέα δημοσίευση η οποία θα προκαλούσε ανησυχία για την ασφάλεια·

ΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι για τα λοιπά εκτιθέμενα στοιχεία, όπως τα βιοπληροφορικά δεδομένα, την παρακολούθηση μετά τη διάθεση στην αγορά, καθώς και την συνολική αξιολόγηση, η ΕΑΑΤ βασίζεται απλώς στις πληροφορίες που παρέχουν οι αιτούντες και, κατά συνέπεια, επαναλαμβάνει την εκτίμηση των αιτούντων·

Ζ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΑΑΤ εξέδωσε τη γνώμη της με βάση την υπόθεση ότι η ακολουθία DNA των δύο σειρών του ΓΤ αραβοσίτου NK603 × MON 810 είναι πανομοιότυπη με την ακολουθία των σειρών που είχαν αξιολογηθεί αρχικά, ενώ ότι η υπόθεση αυτή δεν φαίνεται να στηρίζεται σε στοιχεία ή αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι αιτούντες, αλλά μάλλον αποκλειστικά σε δήλωσή τους·

H. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ΕΑΑΤ αναγνωρίζει ότι οι ετήσιες εκθέσεις περιβαλλοντικής παρακολούθησης μετά την κυκλοφορία που προτείνονται από τους αιτούντες συνίστανται κυρίως σε γενική επιτήρηση του εισαγόμενου ΓΤ φυτικού υλικού· λαμβάνοντας υπόψη ότι η EΑΑΤ θεωρεί ότι απαιτείται περαιτέρω συζήτηση με τους αιτούντες και τους διαχειριστές κινδύνου σχετικά με την πρακτική εφαρμογή των εκθέσεων παρακολούθησης του περιβάλλοντος μετά τη διάθεση στην αγορά, π.χ. όσον αφορά τα πραγματικά δεδομένα που συλλέγονται κατά την έκθεση ή / και τις δυσμενείς επιπτώσεις κατά την εφαρμογή σε υφιστάμενα συστήματα παρακολούθησης·

Θ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ΓΤ αραβόσιτος 1507 × NK603 εκφράζει το γονίδιο cry1F, το οποίο προσδίδει προστασία έναντι ορισμένων επιβλαβών οργανισμών λεπιδόπτερων, το γονίδιο pat, που προσδίδει ανοχή στα ζιζανιοκτόνα με βάση το γλυφοσινικό αμμώνιο και το γονίδιο cp4 epsps που προσδίδει ανοχή στα ζιζανιοκτόνα με βάση τη γλυφοσάτη·

Ι. λαμβάνοντας υπόψη ότι τα ΓΤ φυτά Bt εκφράζουν την εντομοκτόνο τοξίνη σε κάθε κύτταρό τους σε όλο τον κύκλο ζωής τους, συμπεριλαμβανομένων των τμημάτων που καταναλώνονται από τον άνθρωπο και τα ζώα, και ότι πειράματα σε ζωοτροφές δείχνουν ότι τα φυτά GM Bt ενδέχεται να έχουν τοξικές επιδράσεις (6)· λαμβάνοντας υπόψη ότι έχει αποδειχθεί πως η τοξίνη Bt στα ΓΤ φυτά διαφέρει σημαντικά από την τοξίνη Bt που υπάρχει στη φύση (7)· και ότι εγείρονται ανησυχίες σχετικά με την πιθανότητα να αναπτύξουν τα επιβλαβή λεπιδόπτερα έντομα ανθεκτικότητα στην πρωτεΐνη Cry1Ab, γεγονός το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολή των πρακτικών ελέγχου των επιβλαβών οργανισμών στις χώρες καλλιέργειας·

ΙΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η δραστική ουσία glufosinate (γλυφοσινικό αμμώνιο) έχει ταξινομηθεί ως τοξική για την αναπαραγωγή και καλύπτεται, επομένως, από τα κριτήρια αποκλεισμού που ορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1107/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8)· λαμβάνοντας υπόψη ότι η έγκριση της glufosinate λήγει στις 31 Ιουλίου 2018 (9)·

ΙΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτηματικά ως προς την καρκινογόνο δράση της γλυφοσάτης· λαμβάνοντας υπόψη ότι, τον Νοέμβριο του 2015, η EΑΑΤ συμπέρανε ότι, κατά πάσα πιθανότητα, η γλυφοσάτη δεν είναι καρκινογόνος και ότι, τον Μάρτιο του 2017, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων (ECHA) συμπέρανε ότι δεν απαιτείται ταξινόμηση· λαμβάνοντας υπόψη ότι, αντιθέτως, ο Διεθνής Οργανισμός Ερευνών για τον Καρκίνο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας ταξινόμησε το 2015 τη γλυφοσάτη στις ουσίες που είναι ενδεχομένως καρκινογόνες για τον άνθρωπο (10)·

ΙΓ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η χρήση συμπληρωματικών ζιζανιοκτόνων, στην προκειμένη περίπτωση γλυφοσάτης και γλυφοσινικού αμμωνίου, είναι μέρος των συνήθων γεωργικών πρακτικών για την καλλιέργεια φυτών ανθεκτικών στα ζιζανιοκτόνα, και είναι επομένως αναμενόμενο ότι υπολείμματα ψεκασμών θα ανευρίσκονται στη συγκομιδή και αποτελούν αναπόφευκτα συστατικά·

ΙΔ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, πρέπει να αναμένεται ότι ο ΓΤ αραβόσιτος θα εκτεθεί τόσο σε υψηλότερες όσο και σε επανειλημμένες δόσεις γλυφοσάτης και γλυφοσινικού αμμωνίου, με αποτέλεσμα όχι μόνο να επιβαρυνθεί περισσότερο η καλλιέργεια με κατάλοιπα, αλλά και να επηρεαστεί ενδεχομένως η σύσταση του φυτού του ΓΤ αραβοσίτου και τα γεωπονικά χαρακτηριστικά του·

ΙΕ. λαμβάνοντας υπόψη ότι πληροφορίες σχετικά με τα κατάλοιπα των ζιζανιοκτόνων και των μεταβολιτών τους είναι ουσιαστικής σημασίας για την ενδελεχή εκτίμηση επικινδυνότητας των ανθεκτικών στα ζιζανιοκτόνα ΓΤ φυτών· λαμβάνοντας υπόψη ότι τα κατάλοιπα του ψεκασμού με ζιζανιοκτόνα θεωρούνται εκτός του πεδίου αρμοδιοτήτων της ειδικής ομάδας ΓΤΟ της EΑΑΤ· λαμβάνοντας υπόψη ότι οι επιπτώσεις του ψεκασμού ΓΤ αραβοσίτου με ζιζανιοκτόνα δεν έχουν εκτιμηθεί, ούτε οι σωρευτικές επιπτώσεις του ψεκασμού τόσο με γλυφοσάτη όσο και με γλυφοσινικό αμμώνιο·

ΙΣΤ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ένωση είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη βιολογική ποικιλότητα, η οποία θέτει στα συμβαλλόμενα μέρη την ευθύνη να διασφαλίζουν ότι οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία τους δεν προκαλούν ζημία στο περιβάλλον άλλων κρατών (11)· λαμβάνοντας υπόψη ότι η απόφαση σχετικά με την έγκριση του ΓΤ αραβοσίτου εμπίπτει στην δικαιοδοσία της Ένωσης·

ΙΖ. λαμβάνοντας υπόψη ότι στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της τρίμηνης περιόδου διαβουλεύσεων αναφέρονται, μεταξύ άλλων: η μη συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΑΤ όσον αφορά τις εκθέσεις παρακολούθησης του περιβάλλοντος μετά τη διάθεση στην αγορά, διάφορες ελλείψεις στις εκθέσεις αυτές, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι η ύπαρξη τεοζίντης ως άγριας ποικιλίας συγγενούς του αραβοσίτου στην Ευρώπη είχε αγνοηθεί και ότι πληροφορίες σχετικά με την τύχη των τοξινών Bt στο περιβάλλον λείπει· οι ανησυχίες σχετικά με την αξιοπιστία των δεδομένων προς επιβεβαίωση του συμπεράσματος αξιολόγησης κινδύνου· το ανεπαρκές σχέδιο παρακολούθησης· η ανεπαρκής βιβλιογραφική έρευνα, με αποτέλεσμα την παράλειψη σημαντικών μελετών και την αναληθή δήλωση αναγνωρισμένων ερευνών ως ασχέτων· και την παράλειψη παροχής οποιωνδήποτε δεδομένων για την απόδειξη της ταυτοσημίας αλληλουχίας μιας τρέχουσας ποικιλίας αραβοσίτου που περιέχει το συσσωρευμένο συμβάν 1507 × NK603, με το αρχικά εκτιμημένο συμβάν (12)

ΙΗ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η ψηφοφορία στις 7 Μαρτίου 2019 στη μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων, που αναφέρεται στο άρθρο 35 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, δεν οδήγησε στην έκδοση γνώμης, κάτι που σημαίνει ότι δεν διαμορφώθηκε ειδική πλειοψηφία υπέρ της έγκρισης·

ΙΘ. λαμβάνοντας υπόψη ότι σε αρκετές περιπτώσεις (13) η Επιτροπή εξέφρασε τη λύπη της διότι, από την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 και έπειτα, αναγκάστηκε να εκδώσει αποφάσεις έγκρισης χωρίς τη στήριξη της μόνιμης επιτροπής για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων και διότι η επιστροφή του φακέλου στην Επιτροπή για τη λήψη της τελικής απόφασης, που αποτελεί συνήθως εξαίρεση για τη διαδικασία συνολικά, έχει πλέον καταστεί κανόνας σε ό,τι αφορά τη λήψη αποφάσεων για την έκδοση αδειών για ΓΤ τρόφιμα και ζωοτροφές· λαμβάνοντας υπόψη ότι και ο πρόεδρος Juncker έχει αποδοκιμάσει την πρακτική αυτή ως αντιδημοκρατική (14)·

Κ. λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 28 Οκτωβρίου 2015, το Κοινοβούλιο απέρριψε σε πρώτη ανάγνωση (15) τη νομοθετική πρόταση της 22ας Απριλίου 2015 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 και κάλεσε την Επιτροπή να την αποσύρει και να υποβάλει νέα·

ΚΑ. λαμβάνοντας υπόψη ότι η αιτιολογική σκέψη 14 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011 ορίζει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ενεργεί, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, κατά τρόπον ώστε να μην αντιστρατεύεται οποιαδήποτε επικρατούσα θέση ενδέχεται να ανακύψει εντός της επιτροπής προσφυγών κατά της καταλληλότητας μιας εκτελεστικής πράξης, ειδικά για ευαίσθητους τομείς όπως η υγεία των καταναλωτών, η ασφάλεια των τροφίμων και το περιβάλλον·

ΚΒ. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 ορίζει ότι τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα ή ζωοτροφές δεν πρέπει να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, των ζώων ή στο περιβάλλον και ότι η Επιτροπή, κατά τη σύνταξη της απόφασής της σχετικά με ανανέωση της έγκρισης, λαμβάνει υπόψη κάθε συναφή διάταξη του ενωσιακού δικαίου και άλλους θεμιτούς παράγοντες που αφορούν το εξεταζόμενο θέμα·

1. εκτιμά ότι το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής υπερβαίνει τις εκτελεστικές αρμοδιότητες που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2003·

2. εκτιμά ότι το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής δεν είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης, υπό την έννοια ότι δεν συνάδει με τον σκοπό του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003, ο οποίος είναι, σύμφωνα με τις γενικές αρχές που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 16 ) , να προσφέρει τη βάση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ζωής και της υγείας του ανθρώπου, της υγείας και της καλής διαβίωσης των ζώων, του περιβάλλοντος και των συμφερόντων των καταναλωτών σε σχέση με τα ΓΤ τρόφιμα και ζωοτροφές, εξασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς·

3. ζητεί από την Επιτροπή να αποσύρει την εκτελεστική απόφασή της·

4. επαναλαμβάνει τη δέσμευσή του για προώθηση των εργασιών σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011· καλεί το Συμβούλιο να προχωρήσει επειγόντως τις εργασίες του σε σχέση με την εν λόγω πρόταση της Επιτροπής·

5. καλεί την Επιτροπή να αναστείλει κάθε εκτελεστική απόφαση που αφορά αιτήσεις για την έγκριση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών (ΓΤΟ) έως ότου η διαδικασία αδειοδότησης αναθεωρηθεί κατά τρόπον ώστε να αντιμετωπιστούν οι ανεπάρκειες της ισχύουσας διαδικασίας, η οποία έχει αποδειχθεί ακατάλληλη·

6. καλεί την Επιτροπή να αποσύρει τις προτάσεις για την έγκριση ΓΤΟ εάν δεν διατυπωθεί γνώμη από τη μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων, είτε πρόκειται για καλλιέργεια είτε για χρήση σε τρόφιμα και ζωοτροφές·

7. καλεί την Επιτροπή να εμμείνει στις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο της Σύμβασης για τη βιολογική ποικιλομορφία, και ειδικότερα, να μην εγκρίνει την εισαγωγή, για χρήση σε τρόφιμα ή ζωοτροφές, οποιουδήποτε ΓΤ φυτού που έχει καταστεί ανθεκτικό σε ζιζανιοκτόνο, και το οποίο δεν έχει εγκριθεί για χρήση στην Ένωση·

8. καλεί την Επιτροπή να μην εγκρίνει κανένα γενετικώς τροποποιημένο φυτό που είναι ανθεκτικό στα ζιζανιοκτόνα χωρίς πλήρη αξιολόγηση των υπολειμμάτων μετά τον ψεκασμό με τα συμπληρωματικά ζιζανιοκτόνα και τα εμπορικά τους σκευάσματα, όπως εφαρμόζονται στις χώρες καλλιέργειας·

9. αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει το παρόν ψήφισμα στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή, καθώς και στις κυβερνήσεις και στα κοινοβούλια των κρατών μελών.

(1) ΕΕ L 268 της 18.10.2003, σ. 1.

(2) ΕΕ L 55 της 28.2.2011, σ. 13.

(3) Ομάδα της EFSA για τους ΓΤΟ, 2018. Scientific Opinion on the assessment of genetically modified maize 1507 x NK603 for renewal of authorisation under Regulation (EC) No 1829/2003 (application EFSA-GMO-RX-008) [Επιστημονική γνώμη για την αξιολόγηση του γενετικώς τροποποιημένου αραβόσιτου 1507 x NK603 για ανανέωση της έγκρισης βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 (αίτηση EFSA-GMO-RX-008)]. EFSA Journal 2018· 16(7): 5347.

(4)

— Ψήφισμα της 16ης Ιανουαρίου 2014 σχετικά με την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη διάθεση στην αγορά για καλλιέργεια, σύμφωνα με την οδηγία 2001/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, προϊόντος αραβοσίτου (Zea mays L., σειρά 1507) που έχει υποστεί γενετική τροποποίηση ώστε να είναι ανθεκτικό σε ορισμένα επιβλαβή λεπιδόπτερα (ΕΕ C 482 της 23.12.2016, σ. 110).

— Ψήφισμα της 16ης Δεκεμβρίου 2015 σχετικά με την εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2015/2279 της Επιτροπής, της 4ης Δεκεμβρίου 2015, για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο NK603 × T25 (ΕΕ C 399 της 24.11.2017, σ. 71).

— Ψήφισμα της 3ης Φεβρουαρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς MON 87705 × MON 89788 (ΕΕ C 35 της 31.1.2018, σ. 19).

— Ψήφισμα της 3ης Φεβρουαρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς MON 87708 × MON 89788 (ΕΕ C 35 της 31.1.2018, σ. 17).

— Ψήφισμα της 3ης Φεβρουαρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια FG72 (MST-FGØ72-2) (ΕΕ C 35 της 31.1.2018, σ. 15).

— Ψήφισμα της 8ης Ιουνίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο Bt11 × MIR162 × MIR604 × GA21, και γενετικώς τροποποιημένους αραβοσίτους με συνδυασμό δύο ή τριών από αυτές τις σειρές (ΕΕ C 86 της 6.3.2018, σ. 108).

— Ψήφισμα της 8ης Ιουνίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής όσον αφορά τη διάθεση στην αγορά γενετικώς τροποποιημένου γαρύφαλλου (Dianthus caryophyllus L., σειρά SHD-27531-4) (ΕΕ C 86 της 6.3.2018, σ. 111).

— Ψήφισμα της 6ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής που αφορά την ανανέωση της άδειας για τη διάθεση στην αγορά προς καλλιέργεια σπόρων γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου της σειράς MON 810 (ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 76).

— Ψήφισμα της 6ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου της σειράς MON 810 (ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 80).

— Ψήφισμα της 6ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής που αφορά τη διάθεση στην αγορά προς καλλιέργεια σπόρων γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου της σειράς Bt11 (ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 70).

— Ψήφισμα της 6ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής που αφορά τη διάθεση στην αγορά προς καλλιέργεια σπόρων γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου της σειράς 1507 (ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 73).

— Ψήφισμα της 6ης Οκτωβρίου 2016 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο βαμβάκι 281-24-236 × 3006-210-23 × MON 88913 (ΕΕ C 215 της 19.6.2018, σ. 83).

— Ψήφισμα της 5ης Απριλίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο Bt11 × 59122 × MIR604 × 1507 × GA21, και γενετικώς τροποποιημένους αραβόσιτους με συνδυασμό δύο, τριών ή τεσσάρων σειρών από τις Bt11, 59122, MIR604, 1507 και GA21, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 298 της 23.8.2018, σ. 34).

— Ψήφισμα της 17ης Μαΐου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο DAS-40278-9, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 307 της 30.8.2018, σ. 71).

— Ψήφισμα της 17ης Μαΐου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο βαμβάκι GHB119 (BCS-GHØØ5-8) σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ C 307 της 30.8.2018, σ. 67).

— Ψήφισμα της 13ης Σεπτεμβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς DAS-68416-4, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 337 της 20.9.2018, σ. 54).

— Ψήφισμα της 4ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια FG72 × A5547-127, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 346 της 27.9.2018, σ. 55).

— Ψήφισμα της 4ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς DAS-44406-6, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 346 της 27.9.2018, σ. 60).

— Ψήφισμα της 24ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο 1507 (DAS-Ø15Ø7-1), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 346 της 27.9.2018, σ. 122).

— Ψήφισμα της 24ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη σόγια της σειράς 305423 × 40-3-2 (DP-3Ø5423-1 × MON-Ø4Ø32-6), σύμφωνα με τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 346 της 27.9.2018, σ. 127).

— Ψήφισμα της 24ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένη ελαιοκράμβη MON 88302 × Ms8 × Rf3 (MON-883Ø2-9 × ACSBNØØ5-8 × ACS-BNØØ3-6), MON 88302 × Ms8 (MON-883Ø2-9 × ACSBNØØ5-8) και MON 88302 × Rf3 (MON-883Ø2-9 × ACS-BNØØ3-6) σύμφωνα με τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ C 346 της 27.9.2018, σ. 133).

— Ψήφισμα της 1ης Μαρτίου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο 59122 (DAS-59122-7), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0051).

— Ψήφισμα της 1ης Μαρτίου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87427 × MON 89034 × NK603 (MON-87427-7 × MON-89Ø34-3 × MON-ØØ6Ø3-6) και γενετικώς τροποποιημένους αραβοσίτους που συνδυάζουν δύο ή τρία από τα συμβάντα MON 87427, MON 89034 και NK603, και για την κατάργηση της απόφασης 2010/420/ΕΕ (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0052).

— Ψήφισμα της 3ης Μαΐου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά τροφίμων και ζωοτροφών που παράγονται από γενετικώς τροποποιημένα ζαχαρότευτλα H7-1 (KM-ØØØH71-4), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0197).

— Ψήφισμα της 30ής Μαΐου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο GA21 (MON-ØØØ21-9), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0221).

— Ψήφισμα της 30ής Μαΐου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο 1507 × 59122 × MON 810 × NK603, και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο με συνδυασμό δύο ή τριών συμβάντων από τα 1507, 59122, MON 810 και NK603, και για την κατάργηση των αποφάσεων 2009/815/ΕΚ, 2010/428/ΕΕ και 2010/432/ΕΕ σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0222).

— Ψήφισμα της 24ης Οκτωβρίου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο της σειράς NK603 × MON 810 (MON-ØØ6Ø3-6 × MON-ØØ81Ø-6), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0416).

— Ψήφισμα της 24ης Οκτωβρίου 2018 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87427 × MON 89034 × 1507 × MON 88017 × 59122, και γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο που συνδυάζει δύο, τρία ή τέσσερα από τα μονά συμβάντα MON 87427, MON 89034, 1507, MON 88017 και 59122, και για την κατάργηση της απόφασης 2011/366/ΕΕ (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2018)0417).

— Ψήφισμα της 31ης Ιανουαρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής που τροποποιεί την εκτελεστική απόφαση 2013/327/ΕΕ όσον αφορά την ανανέωση της έγκρισης της διάθεσης στην αγορά ζωοτροφών που περιέχουν ή αποτελούνται από γενετικώς τροποποιημένη ελαιοκράμβη Ms8, Rf3 και Ms8 × Rf3 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0057).

— Ψήφισμα της 31ης Ιανουαρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο 5307 (SYN-Ø53Ø7-1), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0058).

— Ψήφισμα της 31ης Ιανουαρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87403 (MON-874Ø3-1), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0059).

— Ψήφισμα της 31ης Ιανουαρίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο βαμβάκι GHB614 × LLCotton25 × MON 15985 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0060).

— Ψήφισμα της 13ης Μαρτίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 4114 (DP-ØØ4114-3), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0196).

— Ψήφισμα της 13ης Μαρτίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο MON 87411 (MON-87411-9), σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0197).

— Ψήφισμα της 13ης Μαρτίου 2019 σχετικά με το σχέδιο εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο Bt11 × MIR162 × 1507 × GA21 και τους επιμέρους συνδυασμούς Bt11 × MIR162 × 1507, MIR162 × 1507 × GA21 και MIR162 × 1507 σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Κείμενα που εγκρίθηκαν, P8_TA(2019)0198).

(5) Απόφαση 2007/703/ΕΚ της Επιτροπής, της 24ης Οκτωβρίου 2007, για την έγκριση της διάθεσης στην αγορά προϊόντων που περιέχουν, αποτελούνται από ή παράγονται από γενετικώς τροποποιημένο αραβόσιτο της σειράς 1507xNK603 (DAS-Ø15Ø7-1xMON-ØØ6Ø3-6) σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L 285 της 31.10.2007, σ. 47).

(6) Βλέπε, π.χ. El-Shamei, Z.S., Gab-Alla, A.A., Shatta, A.A., Moussa, E.A., Rayan, A.M., Histopathological Changes in Some Organs of Male Rats Fed on Genetically Modified Corn (Ajeeb YG). Journal of American Science 2012· 8(9):1127-1123. https://www.researchgate.net/publication/235256452_Histopathological_Changes_in_Some_Organs_of_Male_Rats_Fed_on_Genetically_Modified_Corn_Ajeeb_YG

(7) Székács A., Darvas B.., Comparative aspects of Cry Toxin Usage in Insect Control, στο: In: Ishaaya I, Palli SR, Horowitz AR, eds. Advanced Technologies for Managing Insect Pests. Dordrecht, Netherlands: Springer; 2012:195-230. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-007-4497-4_10

(8) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1107/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με τη διάθεση φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην αγορά και την κατάργηση των οδηγιών 79/117/ΕΟΚ και 91/414/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 309 της 24.11.2009, σ. 1).

(9) https://ec.europa.eu/food/plant/pesticides/eu-pesticides-database/active-substances/?event=as.details&as_id=79

(10) IARC Monographs Volume 112 (Μονογραφίες του IARC Τόμος 112): evaluation of five organophosphate insecticides and herbicides, 20 March 2015 (αξιολόγηση πέντε οργανοφωσφορικών εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων, 20 Μαρτίου 2015) (http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol112/mono112.pdf).

(11) Άρθρο 3, https://www.cbd.int/convention/articles/default.shtml?a=cbd-03

(12) Βλέπε, μητρώο ερωτήσεων της EFSA, παράρτημα G της ερώτησης αριθ. EFSA-Q-2018-00509 που διατίθεται στον ιστότοπο: https://www.efsa.europa.eu/en/register-of-questions·

(13) Βλέπε, π.χ. την αιτιολογική έκθεση της νομοθετικής της πρότασης που υποβλήθηκε στις 22 Απριλίου 2015 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1829/2003 σχετικά με τη δυνατότητα των κρατών μελών να περιορίσουν ή να απαγορεύσουν τη χρήση γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων και ζωοτροφών στην επικράτειά τους, και την αιτιολογική έκθεση της νομοθετικής πρότασης που υποβλήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2017 για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

(14) Βλέπε, για παράδειγμα, την εναρκτήρια δήλωσή του στη σύνοδο Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που περιλαμβάνεται στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Στρασβούργο, 15 Ιουλίου 2014) ή την ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης το 2016 (Στρασβούργο, 14 Σεπτεμβρίου 2016).

(15) ΕΕ C 355 της 20.10.2017, σ. 165.

(16) ΕΕ L 31 της 1.2.2002, σ. 1.