Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Ο αντίκτυπος που έχουν για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές οι διαπραγματεύσεις για τη Γενική Συμφωνία για τις Εμπορικές Συναλλαγές Υπηρεσιών (GATS) στα πλαίσια του ΠΟΕ"

(2003/C 256/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 5 της ΣΕΚ, στις 8 Απριλίου 2003, με την οποία αναθέτει στην επιτροπή "εξωτερικές σχέσεις" την προετοιμασία γνωμοδότησης με θέμα τον αντίκτυπο που έχουν για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι διαπραγματεύσεις για τη Γενική Συμφωνία για τις Εμπορικές Συναλλαγές Υπηρεσιών (GATS) στα πλαίσια του ΠΟΕ·

έχοντας υπόψη τη Συμφωνία για την ίδρυση του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και τις Πολυμερείς διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης (1986-1994)(1)·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα την "Προσέγγιση της ΕΕ για τον επονομαζόμενο γύρο της χιλιετίας του ΠΟΕ" (COM(1999) 331 τελικό)·

έχοντας υπόψη την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που περιέχει τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προς την Επιτροπή όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ στο πλαίσιο της ενσωματωμένης ημερήσιας διάταξης (Built-in Agenda) (2028/2001 (ΙΝΙ), A5-0076/2001 της 28ης Φεβρουαρίου 2001·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της με θέμα "Οι διαπραγματευτικές θέσεις της ΕΕ για τον προσεχή κύκλο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ για τον γεωργικό τομέα" (CdR 327/1999 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη Δήλωση της Συνέλευσης των Περιφερειών της Ευρώπης (ARE ) της 18ης Οκτωβρίου 2002 με θέμα "Η GATS και η πολιτισμική πολυμορφία"·

έχοντας υπόψη την επονομαζόμενη αναπτυξιακή ατζέντα της Doha, η οποία εγκρίθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2001 και αφορά ένα νέο παγκόσμιο γύρο εμπορικών συμφωνιών·

έχοντας υπόψη το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη Γενική Συμφωνία για τις υπηρεσίες στον τομέα του εμπορίου (GATS) στο πλαίσιο του ΠΟΕ, λαμβανομένης υπόψη της πολιτιστικής πολυμορφίας (PE T5-0087/2003 της 12ης Μαρτίου 2003)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών της 9ης Απριλίου 2003 με θέμα "Οι διαπραγματευτικές θέσεις της ΕΕ για τον προσεχή κύκλο διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ για τον γεωργικό τομέα" (CdR 181/2002 fin)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 103/2003 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή "Εξωτερικές Σχέσεις" στις 23 Μαΐου 2003, (εισηγητής: ο κ. Axel Endlein, Πρόεδρος του Γερμανικού Συμβουλίου Δήμων (DE-PES)·

υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 50ή σύνοδο ολομέλειας της 2ας και 3ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 3ης Ιουλίου).

1. Θέσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Γενικές παρατηρήσεις

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. επισημαίνει τη μεγάλη σημασία των διαπραγματεύσεων GATS για το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, όσον αφορά τόσο τα περιφερειακά οικονομικά συμφέροντα (το συμφέρον των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στο έδαφός τους να διαθέτουν ευκολότερη πρόσβαση σε αγορές εκτός ΕΕ) όσο και τα συμφέροντα των τοπικών και περιφερειακών αρχών, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό είναι αρμόδιες για την παροχή υπηρεσιών.

1.2. τονίζει ότι οι ακόλουθες συστάσεις απευθύνονται κυρίως στην Επιτροπή, η οποία διεξάγει τις διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ. Επίσης, καλεί τους δήμους και τις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις εθνικές και ευρωπαϊκές ενώσεις που τους εκπροσωπούν, να συμμετάσχουν ενεργά στη συζήτηση για την ελευθέρωση διεθνώς των υπηρεσιών.

1.3. θεωρεί απαραίτητη τη συνεχή παρακολούθηση της προόδου των διαπραγματεύσεων του ΠΟΕ και την κριτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους· ζητεί να κοινοποιείται στην κοινή γνώμη το περιεχόμενο των τρεχουσών διαπραγματεύσεων που διεξάγονται στο πλαίσιο του ΠΟΕ και ζητεί να εμβαθυνθεί ο ευρωπαϊκός διάλογος για την GATS, στον οποίο πρέπει να συμμετέχουν πλήρως οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και οι πληθυσμοί τους οποίους εκπροσωπούν.

1.4. στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνει ότι δημόσιες υπηρεσίες που αποτελούν κεκτημένο δικαίωμα των ευρωπαίων πολιτών, ιδίως στον τομέα της παιδείας και του πολιτισμού, θεωρούνται από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές ότι περιλαμβάνονται στις αρμοδιότητες και υποχρεώσεις τους έναντι των πολιτών και, κατά συνέπεια, χρειάζεται να διαφυλαχθεί η διατήρηση του δημοκρατικού ελέγχου των εν λόγω υπηρεσιών, η αδιάκοπη παροχή τους, η δυνατότητα πρόσβασης και η ποιότητά τους.

1.5. τονίζει ότι η αρχή της αμοιβαίας πρόσβασης στην αγορά δεν ισχύει για τις δημοτικές και περιφερειακές επιχειρήσεις λόγω της σύνδεσής τους με μια συγκεκριμένη περιοχή και ότι η περίπτωση αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ.

Πρακτικές παρατηρήσεις

1.6. επισημαίνει ότι δεν πρέπει να πληγεί το δικαίωμα των δημοσίων αρχών κάθε επιπέδου να παρέχουν δημόσιες υπηρεσίες, είτε μέσω ίδιου φορέα, είτε μέσω ίδιων επιχειρήσεων. Παραπέμπει στους κανόνες του ΠΟΕ όπου τα μέτρα ελευθέρωσης δεν αποτελούν δικαιολογία ιδιωτικοποιήσεων, ούτε υποχρέωση απορρύθμισης. Το ίδιο ισχύει και για τον καθορισμό των προϋποθέσεων παροχής υπηρεσιών, οι οποίες θα πρέπει να συνεχίσουν να παρέχονται πλήρως από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, με συνεκτίμηση των στόχων τους και των τοπικών ιδιαιτεροτήτων του κάθε κράτους.

1.7. στηρίζει την διαπραγματευτική προσφορά της Επιτροπής. Όμως, δεν συμφωνεί πλήρως με τη θέση της αρμόδιας Γενικής Διεύθυνσης, η οποία θεωρεί ότι πρόκειται για ζήτημα που δεν αφορά το δημόσιο τομέα. Αντίθετα, διαπιστώνει ότι πρέπει να αναμένονται έμμεσες και άμεσες επιπτώσεις για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές όσον αφορά την διαχείριση και τη χρηματοδότηση, ιδίως των υπηρεσιών κοινής ωφελείας και ζητεί να μην ληφθεί καμία υποχρεωτική δέσμευση στο πλαίσιο της GATS εάν δεν προηγηθεί αξιολόγηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων από ανεξάρτητο φορέα.

1.8. συμφωνεί, κατ' αρχήν, να συμπεριληφθούν οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες, οι οποίες πρέπει να παρουσιασθούν κατά κατηγορίες και, στο πλαίσιο αυτό, εκφράζει την έντονη στήριξή της στη θέση της Επιτροπής να εξαιρεθούν οι υπηρεσίες που αφορούν τη διαχείριση και τη διάθεση των υδάτινων πόρων. Ακόμη, πρέπει να διασφαλισθεί ότι οι επενδύσεις που έχουν πραγματοποιήσει οι τοπικές και περιφερειακές αρχές για μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας, δεν θα υποβαθμισθούν οικονομικά.

1.9. υποστηρίζει ρητά τη θέση της Επιτροπής ότι δεν θα πρέπει να πραγματοποιηθεί καμία προσφορά ελευθέρωσης στους τομείς της παιδείας, της υγείας και των οπτικοακουστικών μέσων. Η θέση αυτή πρέπει να παραμείνει σταθερή καθόλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων GATS.

1.10. τάσσεται κατά της συμπερίληψης του πολιτιστικού τομέα, και ειδικότερα θεωρεί ότι η προσφορά της Επιτροπής στον τομέα των υπηρεσιών ψυχαγωγίας δεν μπορεί να εκληφθεί ότι αφορά το σύνολο του πολιτιστικού τομέα.

1.11. τάσσεται σαφώς υπέρ της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και επισημαίνει ότι τούτο αποτελεί ένα ιδιαίτερα δυσχερή τομέα προς ρύθμιση.

1.12. εκφράζει ανησυχία σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για τις εγχώριες κανονιστικές ρυθμίσεις βάσει του άρθρου VI.4 της GATS σύμφωνα με το οποίο οι κανόνες μπορεί να θεωρηθούν "περιττοί φραγμοί για το εμπόριο" μέσω της διαδικασίας του ΠΟΕ για την επίλυση των διαφορών επειδή είναι "πλέον του δέοντος επαχθείς για την εξασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών" και δεν ικανοποιούν το κριτήριο του "ελάχιστου περιορισμού του εμπορίου". Πράγματι, ο ΠΟΕ μέσω των επιτροπών του για την επίλυση των διαφορών μπορεί να κατατάσσει τους κανόνες που θεσπίζονται από δημοκρατικές εκλεγμένες κυβερνήσεις σε όλα τα επίπεδα και επιδιώκουν την προστασία του ευρύτερου κοινού και του περιβάλλοντος ως παράνομους "μη δασμολογικούς φραγμούς στο εμπόριο". Ωστόσο, έχει σημασία να μην χρησιμοποιούνται οι κανόνες για να καλύπτουν τον περιορισμό του ανταγωνισμού ή για να εμποδίζουν την πρόσβαση στην αγορά ορίζοντας παράλογες προϋποθέσεις.

2. Συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

2.1. καλεί την Επιτροπή ως συμβαλλόμενο μέρος στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ να συνεκτιμήσει τα ακόλουθα:

- να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η ελευθέρωση δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά μέσο για την επίτευξη μεγαλύτερης ευμάρειας, και κατά συνέπεια, η ελευθέρωση δεν είναι μονοδιάστατη αλλά πρέπει να διαμορφώνεται με βάση τα συνολικά κοινωνικά, οικονομικά και θεσμικά δεδομένα,

- να τηρήσει στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ, την αρχή της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιαχείρισης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 της ΣΕΕ και στις προτάσεις που διατυπώθηκαν από την Ευρωπαϊκή Συνέλευση, και οι οποίες αναμένεται να διατυπωθούν σαφώς στο μελλοντικό σύνταγμα,

- να μην υποβάλλει διαπραγματευτικές προτάσεις για κανένα τομέα που δεν έχει ελευθερωθεί στην ΕΕ,

- να μην λάβει καμία θέση στις διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ, η οποία να θίγει τις τρέχουσες κοινοτικές διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση του κοινοτικού δικαίου στον τομέα των υπηρεσιών κοινής ωφελείας,

- να μεριμνήσει ώστε στις διαπραγματεύσεις και στην εφαρμογή, οι αρχές του ΠΟΕ, ιδίως ο εθελοντικός χαρακτήρας και η μη επιβολή ιδιωτικοποίησης και απορρύθμισης δεν θα τεθούν στη διαδικασία επίλυσης των διαφορών λόγω μη συμμόρφωσης,

- να μεριμνήσει ώστε οι νόμοι και ρυθμίσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών να μην χαρακτηρισθούν "μη δασμολογικοί φραγμοί",

- να καταβάλλει κάθε προσπάθεια ώστε να αποφευχθεί ότι η τελική πρόθεση των ξένων επενδυτών είναι η είσπραξη ενισχύσεων,

2.2. υπογραμμίζει την ανάγκη να διατηρηθεί η αρχή της παροχής καθολικής υπηρεσίας στις δημόσιες υπηρεσίες και στις υπηρεσίες κοινής ωφελείας.

2.3. στηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής να διευκολύνει την ανταλλαγή ειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Σύνδεση των δήμων και περιφερειών και της ΕΤΠ στην ενδοκοινοτική διαδικασία ενημέρωσης και συντονισμού

2.4. επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν τον σημαντικότερο φορέα παροχής δημοσίων υπηρεσιών και, συνεπώς, τόσο αυτές όσο και η ΕΤΠ θα πρέπει να συμμετέχουν με τον κατάλληλο τρόπο στην ενδοκοινοτική συνεννόηση.

2.5. χαιρετίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής για τη βελτίωση της διαφάνειας και για την συμμετοχή των ομάδων συμφερόντων από όλους τους σχετικούς τομείς υπηρεσιών, την κοινωνία των πολιτών και τις διάφορες κοινωνικοοικονομικές κατηγορίες. Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στην κατηγορία αυτή διότι καλύπτουν όλο το εύρος των δημόσιων υπηρεσιών και δρουν κυρίως με ίδια πρωτοβουλία κατόπιν δημοκρατικών αποφάσεων στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.

2.6. λόγω της συμπερίληψης της παροχής υπηρεσιών στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες ελευθέρωσης, ζητεί να προβλέπεται στο μελλοντικό σύνταγμα, στο κεφάλαιο Εμπορική Πολιτική, η υποχρεωτική διαβούλευση με την ΕΤΠ.

Βρυξέλλες, 3 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ L 336 της 23.12.1994, σ. 3

(2) ΕΕ C 317 της 6.11.2000, σ. 12.