Αριθ.0^9^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όΗ.12.91 
Επιπλέον,ηΟΚΕ δεν πιστεύει ότι είναι αναγκαίο να ορί^ 
νται οι συντονιστές των αεροδρομίων κατευθείαν από τα 
κράτη μέλη και να είναι υπόλογοι σ^ αυτά, αλλά υποστηρίζει 
την έννοια της ουδετερότητας και της διαφάνειας ως προς 
την κατανομή του διαθέσιμου χρόνου και πιστεύει, επίσης. ότι θα πρέπει να απαιτηθεί από τα κράτη μέλη να εξασφαλί­
σουν το διορισμό ουδέτερων συντονιστών. 
Ενωση των θεμάτων και ουδετερότητα έχουν για το ζήτημα 
αυτό πρώτιστο ενδιαφέρον. 
Βρυ^έλλες,2^Σεπτεμβρίου1991 
Ενωμ^δότη^μεθέμα^Ο^^χέ^ε^τη^Ε^^π^ή^Κο^τ^τ^^τ^χ^εςτηςΚ^^ 
Αν^τ^λι^Ε^^^ 
^0]]9^ 
Στις 24 Απριλίου 1990ηθικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκδώσει, σύμφωνα με το 
άρθρο 20 παράγραφος],του Εσωτερικού Κανονισμού, πρόσθετη γνωμοδότηση με θέμα: «Οι σχέσεις 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τις χώρες της Κεντρικής καιΑνατολικής Ευρώπης^. 
Οι παρατηρήσεις της ΟΚΕ για τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις των συμφωνιών σύνδεσης της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την Τσεχοσλοβακία, την ϋολωνία και την Ουγγαρία διατυπώθηκαν ^άσει 
της πορείας των διαπραγματεύσεων στα μέσα ^α^ου 1991.ΗΟΚΕ επιφυλάσσεται να εκδώσει ειδική 
γνωμοδότηση για τις πρόσφατες ε^ελί^εις στις γειτονικές χώρες τηςΑνατολικής Ευρώπης, ιδιαίτερα 
για τιςχώρεςτηςΒαλτικήςκαιτηΣοβιετική^Ενωσηκαιανπαραστεί ανάγκη να τροποποιήσει ορισμένα 
σημεία της παρούσας γνωμοδότησης. 
Το τμήμαε^ωτερικώνσχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 12 Σεπτεμβρίου1991με 
βάση την εισήγηση του κ. τ^^η. 
^ Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνακατάτην 2^9η σύνοδοολομέλειας 
^συνεδρίαση της 2^ης Σεπτεμβρίου 1991^, την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
ή^ΟΑΟΡΟΣ 
Αόγω του μεγέθους της γνωμοδότησης, η ΟΚΕ θεωρεί 
σκόπιμη την εκ των προτέρων συνοπτική παρουσίαση των 
σημαντικότερων εκτιμήσεων και απαιτήσεων των 
ευρωπαϊκών συμφωνιών. 
Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η εκμετάλλευση αυτών των 
ιστορικών ευκαιριών αποτελεί επιταγή των καιρών αφενός 
για τη σύσφιξη των σχέσεων, σε υγιείς βάσεις, με τα κράτη 
αυτά και αφετέρου για τη θέση των θεμελίων, για ένα Κοινό 
Ευρωπαϊκό Οίκο, ο οποίος θα συμπεριλαμβάνει, χωρίς 
διακρίσεις, όλα τα ευρωπαϊκά κράτη. 
ΗΟΚΕ πιστεύει ότι επί του παρόντος εκείνο που προέχει και 
επείγει είναιηκατά το δυνατόν ε^άλειι^η των οικονομικών 
και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ανατολικών και 
δυτικών περιοχών της Ευρώπης. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ οι συναφθείσες συμφωνίες 
εμπορίου και συμφωνίεςσυνεργασίαςμπορούναφενός να 
συμβάλλουν στην ενίσχυση του διακρατικού διαλόγου και 
αφετέρου να στηρίζουν και οικονομικώς τις πολιτικές 
μεταρρυθμίσεις των ανατολικών γειτονικών χωρών. 
ΗΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για το σχέδιο της συμφωνίας 
σύνδεσης επειδή κρίνει ότι οι βασικές αρχές του είναι 
κατάλληλες για τη διασφάλιση και την περαιτέρω προώθηση 
των πολιτικών οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων μεταξύ 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των γειτονικών χωρών της 
Ανατολικής Ευρώπης. 
Συγχρόνως, οι συμφωνίες σύνδεσης ^ευρωπαϊκές συμφωνίες^ 
θέτουντοθεσμικόπλαίσιογιαένανπολιτικόδιάλογομεβάση 
όΗΡΙ^Ι Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ^]]^ 
τον οποίο θα μπορούσε να διεξαχθεί ανταλλαγή απόψεων για 
επείγοντα διμερή και πολυμερή θέματα. 
ϋΟΚΕεκ^ρά^ει την άποψη ότι στα προσεχή έτη πρέπει να 
καταστεί δυνατήησύναψη^ μιας δέσμης Ευρω^συμ^ωνιών με 
τις γειτονικές χώρες τηςΑνατολικής Ευρώπης. Επιπλέον^ το 
τμήμα φρονεί ότι επείγει η ταχύτερη δυνατή έναρξη 
συγκεκριμένων διαπραγματεύσεων για τη σύναψη 
ευρωπαϊκών συμφωνιών με τις χώρες της Βαλτικής^ ήτοι την 
Εσθονία^τηΑεττονία και τη Αιθουανία.ΗΟΚΕ πιστεύει 
ότιη Επιτροπή τωνΕΚο^είλει ναεξετά^ειστομέλλον 
προσεκτικά^ σε κάθε επιμέρους περίπτωσης τις 
δρομολογημένες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις 
και να αξιολογεί απροκάλυπτατιςπροοπτικέςεπιτυχίας. 
^όνοτότεμπορούννααρχίσουν οι σχετικέςμετις συμφωνίες 
σύνδεσης διαπραγματεύσεις.^αήταν πράγματι μοιραίος αν 
ηενδοκοινοτική ενοποίησης εσωτερική αγοράς οικονομική 
και νομισματική ένωσης πολιτική ένωση αργοπορούσε 
αδικαιολόγηταή αποδυναμούτοσυνεπείαμιαςανεπαρκώς 
προπαρασκευασμένης διαδικασίας ενοποίησης της Ευρώπης. 
^ ΟΚΕ επικροτεί την έναρξη των διαπραγματεύσεων 
σύνδεσης με την Τσεχοσλοβακίας την ΕΙολωνία και την 
Ουγγαρία. Επίσης^ηΟΚΕεγκρίνεικατ^αρχήτοπεριεχόμενο 
των μέχριτούδεεπεξεργασθέντων σχεδίων συμφωνίας υπό 
την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν επαρκώς υπόψη οι 
παρατηρήσεις και οι προτάσεις της. 
^ΟΚΕκαλεί τασυμβαλλόμεναμέρη ναανα^έρουνστο 
προοίμιο και την κοινωνική διάσταση της ευρωπαϊκής 
ενοποίησης καθώς επίσης καιτονΧάρτη των κοινωνικών 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων δεν 
υιοθετήθηκε ομόφωνα από τους Αρχηγούς Κρατών και 
Κυβερνήσεωντης Ευρωπαϊκής Κοινότητας το Αεκέμβριο 
ί^. Οι στενές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης και τα μέτρα στήριξης της Κοινότητας 
δεν πρέπει να απορούν μόνο τον οικονομικό^τεχνολογικό 
και χρηματοπιστωτικό τομέα αλλά να λαμβάνουν παράλληλα 
υπόψη και την πολυμορφία των κοινωνικών πτυχών. 
Ρια να υπάρξειτο αναγκαίο κλίμα εμπιστοσύνης^ηΟΚΕ 
συμμερίζεται το αίτημα των συμβαλλόμενων ανατολικών 
χωρών να περιλη^θείηεπιθυμία τους αυτή στο προοίμιο^ 
υπό τον όρο ότι δεν θα γίνει καμία αναφορά σε οποιαδήποτε 
χρονική προοπτική για την υποβολή σχετικής αίτησης. 
Επιπλέον^ηΟΚΕ προτείνει να αναγερθεί ρητά στο προοίμιο 
ότι οι συμβαλλόμενες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης 
αποδέχονται ανεπιφύλακτα το ^κοινοτικό κεκτημένοι και ότι 
κατά τις προβλε^θείσες δύο πενταετείς περιόδους θα 
καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να προσεγγίσουν 
το στάδιο ολοκλήρωσης της Κοινότητας. 
Α ΟΚΕ χαιρετίζει τη βούληση των συμβαλλομένων μερών 
να διασφαλίσουν την ελευθερία των συναλλαγών και να 
τηρήσουν κυρίως τις διατάξεις της Ρενικής ^υμ^ωνίας 
Αασμών και Εμπορίου ^ΑΕ^. ^ΟΚΕκαλείτασυμβαλλόμεναμέρηνασυμπεριλάβουντους 
οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους στο θεσμικό πλαίσιο 
των επιτροπών σύνδεσης. Νροτείνεισυνεπώς νασυσταθεί 
επιπλέονκαι μια συμβουλευτική επιτροπή που νααπαρτί^εται 
από μέλη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και 
μέλη ανάλογου οργανισμού των συνδεδεμένων χωρών. 
Ιχετικά με τιςδιατάξεις των ευρωπαϊκών συμφωνιών που 
απορούν την ελεύθερηκυκλο^ορίαεμπορευμάτωνηΟΚΕ 
επιθυμεί να τονίσει τα εξής^ 
^Εκ^ρά^ει λύπη για την απόβαση που λήφθηκε στα 
πλαίσια των διαπραγματεύσεων^ δηλαδή να μην 
εφαρμοσθεί το σύστημα των δύο ψάσεων με ^ετή διάρκεια 
η έκαστη στη φιλελευθεροποίηση της κυκλοφορίας 
εμπορευμάτων. Αιότι ο πραγματικός και καθοριστικός 
σκοπός τουσυστήματοςαυτούεκπληρώνεται ακριβώς στα 
πλαίσια του εξωτερικού εμπορίου με εμπορευματικά 
αγαθά^ώστεστοτέλοςτηςπενταετούς^άσηςνα συζητηθεί 
ηπεραιτέρω πορεία της διάνοιξης της αγοράς. 
^Η ΟΚΕ συμφωνεί ανεπιφύλακτα με την ασύμμετρη 
προσέγγιση που επέλεξεηΚοινότητα^ διερωτάται όμως 
αν απαιτούνται πέντε χρόνια για να έχουνε οι εταίροι της 
Ανατολικής Ευρώπης πλήρη πρόσβαση στην κοινοτική 
αγορά βιομηχανικών προϊόντων. Αεδομένου ότι είναι 
δύσκοληηδιαδικασία μεταρρύθμισης στις χώρες αυτές^ 
η Κοινότητα οφείλει να ανοίξει τις αγορές της με 
πειστικότερο τρόπο^ήδη από την ημερομηνία έναρξης 
της ισχύος των συμφωνιών σύνδεσης. 
^^εό^τια^ορά τους ευαίσθητους τομείς όπως του τομέα 
κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων^ των προϊόντων της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας5Ανθρακα και Χάλυβα ^ΕΚΑΧ) 
και του εμπορίου γεωργικών προϊόντων^ η ΟΚΕ 
παραπέμπει στις σχετικές διατάξεις της Ρ^ΑΕ, σύμφωνα 
με τιςοποίες κανένας τομέαςδεν μπορεί να εξαιρεθεί 
μακροπρόθεσμα από το άνοιγμα των αγορών 
^-^ς προς το εμπόριο κλωστοϋφαντουργικών προϊόντωνη 
ΟΚΕ παρατηρεί ότι θα ήταν σκοπιμότερο το άνοιγμα των 
αγορών συντομότερα από ό^τι προβλέπεται μέχριτώρα. 
Τοδρομολογούμενο πρόγραμμα φιλελευθεροποίησης θα 
μπορούσε να βελτιωθεί ιδιαίτερα μέσω της τελειοποίησης 
προςεπανεισαγωγή. 
-^ΗΟΚΕ κρίνει γΡαυτό ότι επιβάλλεταιηΕπιτροπή των 
ΕΚ^να καταρτίσει σε συνεργασία με τιςσυνδεδεμένες 
χώρες το συντομότερο δυνατόν ένα καθοριστικό γενικό 
σχέδιο με συγκεκριμένες προθεσμίες για την 
αναδιάρθρωση της βιομηχανίας χάλυβα στην Ανατολική 
Ευρώπη καθώς και για τη σταδιακή φιλελευθεροποίηση 
των αγορών χάλυβα.Τοσχέδιο αυτό θα πρέπει αφενός να 
λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις βιομηχανίεςχάλυβα και των 
δύο πλευρών αλλά να είναι κατάλληλο να 
χρησιμοποιηθεί στις διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία 
της ςωνης ελεύθερων ανταλλαγών με βάση τις διατάξεις 
τηςΡ^ΑΕ. 
^χετικάμετιςσυμ^ωνίες προμήθειας χάλυβαηΟΚΕ 
κρίνεις ότι οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού που έχουν 
Αρι^ό-1^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ]ΡΡ1^ 
συναφθεί με τις τρεις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης 
πρέπει να λήγουν υστέρα από μια μεταβατική περίοδο, με 
την οποία να λαμβάνεται ικανοποιητικά υπό^η η 
αναδιάρθρωση και η οικονομική εξυγίανση της 
βιομηχανίας χάλυβα στην Ανατολική Ευρώπη 
Ταυτόχρονα, οι κοινοτικοί εταίροι στην Ανατολική 
Ευρώπη ^α πρέπει να δεσμευθούν με τη συναφή 
συμφωνίας να εγκαταλείπουν κά^ε πρακτική έναντιτων 
χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότηταςπουαντι^αίνει 
στις διατάςεις της ΡΣΑΕ, ιδιαίτερα μετά την υιοθέτηση 
των κανόνων παροχής ^οή^ειας στα πλαίσια της ΕΚΑ^. 
^Στον τομέα του άν^ρακαηΟΚΕ δείχνει κατανόηση για 
τη συμβιβαστική πρόταση όσον αφορά την κατάργηση 
των φόρων εισαγωγής κατά την πρώτη πενταετή περίοδο 
των ευρωπαϊκών Συμφωνιών, ^ατά τη δεύτερη πενταετή 
περίοδο ^α πρέπει να χαλαρωθούν στα πλαίσια των 
συμβατικών υποχρώσεων οι περιορισμοί ή άλλα 
παρεμφερήμετρα.και να καταργηθούν εντελώς έως το 
τέλος της δεκαετούς μεταβατικής περιόδου των 
συμφωνιών 
^Επειδή τα γεωργικά προϊόντα διαδραματίζουν 
καθοριστικό ρόλο στις τρεις ανατολικές χώρες,ηΟΚΕ 
συμφωνεί με την Επιτροπή ότιηΚοινότητα και οι τρεις 
συνδεδεμένες χώρες ^α πρέπει να προβούν σε αμοιβαίες 
παραχωρήσεις σε ό,τι αφορά τα γεωργικά προϊόντα που 
υπόκεινται στηνκοινοτική οργάνωση τηςαγοράς. Οι 
παραχωρήσεις αυτές ^α πρέπει ωστόσο να λαμβάνουν 
υπό^η την ευαισθησία των προϊόντων, την κοινή 
γεωργική πολιτική κα^ώς και τα αποτελέσματα του 
κύκλου διαπραγματεύσεων της Ουρουγουάης. Επιπλέονη 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων ^α πρέπει να 
λά^ει μέριμνα ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω 
επιδείνωση των προβλημάτων της Κοινής Αγροτικής 
Νολιτικής 
^Επιδοκιμάζεταιηπροτα^είσα δέσμη συναφών μέτρων για 
τη δημιουργία ζώνηςελευ^έρωνσυναλλαγών. Α ΟΚΕ 
θεωρεί δεδομένο ότι οι κανόνες της ΡΣΑΕ όπως π.χ. 
αντιντάμπιγκ. ενισχύσεις, ^α εφαρμοστούν στο ακέραιο, 
ϋ ΟΚΕ υποστηρίζει ιδιαίτερα την άπο^η ότι οι 
συμ^αλλόμενεςχώρεςτηςΑνατολικής Ευρώπης οφείλουν 
να προσαρμόσουν από την αρχή την εθνική τους 
νομοθεσία περί ανταγωνισμού όσο το δυνατό περισσότερο 
στους κοινοτικούς κανόνεςανταγωνισμού.Ναράλληλα, 
υποστηρίζει το αίτημα των ανατολικών χωρών να 
επωφεληθούν από τους σωρευτικούς κανόνες προέλευσης 
Σε ό.τι αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, 
υπηρεσιών και κεφαλαίωνηΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός 
ότι οι σχετικές πολιτικές συμπεριλαμβάνονται και στις 
Ευρωπαϊκές Συμφωνίες, επικρίνει όμως το γεγονός ότι ο 
συμβιβαστικός προσανατολισμός που δόθηκε σε ορισμένες 
διατάζεις των συμφωνιών καθιστά τις διατάζεις αυτές 
υπερβολικά αφηρημένες 
Στον τομέατης κυκλοφορίας προσώπωνοισυμφωνίεςδεν 
περιλαμβάνουν π.χδιατάςεις σχετικά με τους εργαζόμενους 
που προέρχονται από τις τρεις αυτές χώρες και 
απασχολούνται παράνομα στην κοινότητα. Σχετικά με τους 
νόμιμα εργαζόμενους και τις οικογένειες τους,ηΟΚΕ ζητά να εφαρμόζονται άνευ όρων όλες οι κοινοτικές υποχρεώσεις 
ή τα δικαιώματα που αφορούν την παραμονή, την 
απασχόληση και την κινητικότητα. 
Σχετικά με την προ^λεφ^είσα απλούστευση της διακίνησης 
εργαζομένωνπρος την Κοινότητα μετά το δεύτεροστάδιο της 
δεκαετούς μεταβατικής περιόδου, υπό ορισμένους όρους,η 
ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να προστεθεί διευκρινιστική 
αναφορά στα μεσοπρό^εσμαπεριορισμένα περι^ώριαπου 
διαθέτει η Κοινότητα στον τομέα της ελεύθερης 
κυκλοφορίας. 
Ααμ^ανομένωνυπόι^η των απολύσεων που συνεπάγονται οι 
μεταρρυθμίσεις στις ανατολικές χώρες, η ^οή^εια των 
δυτικών χωρών δεν είναι δυνατό να περιορίζεται στην 
οικονομικήκαιτεχνικήενίσχυσηαλλάείναιαναγκαίο να 
προωθεί σεμόνιμη ^άση η απαραίτητη κατάρτιση των 
εργαζομένων 
ΗΟΚΕ επιδοκιμάζει καταρχήντις συμφωνίες σχετικά με την 
ελευθερία εγκατάστασης, αμφιβάλλει ωστόσο αν η 
^δραστική^ απώλεια μέρους της εγχώριας αγοράς των 
ανατολικών συμβαλλομένων μερών δικαιολογεί την 
προστασία της εθνικής οικονομίας. 
ΗΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιδιωκόμενη φιλελευθεροποίηση 
στοντομέατωνυπηρεσιών,περιμένει όμως από το Συμβούλιο 
Σύνδεσης να καταστείλλει δραστικά κά^ε περίπτωση 
κοινωνικού ντάμπιγκ 
Σχετικάμετηνελεύ^ερη κυκλοφορίακεφαλαίωνη ΟΚΕ 
λυπάταιεπειδήτασυμ^αλλόμεναμέρηδενέχουνσυμφωνήσει 
ακόμη για τη χάραξη χρονοδιαγράμματος φιλελευθέρου 
ποίησης από το οποίο να προκύπτει συγκεκριμέναηχρονική 
ένταξη διαφόρων κατηγοριών χρηματοπιστωτικών 
συναλλαγών σε ^ένα σύστημα απόλυτης φιλελευθέρου 
ποίησης^. 
Σε ό,τι αφορά την προσέγγισητων νομικών διατά^εων,η 
ΟΚΕ διαπιστώνει ότι δεν έχουν κα^ορισ^εί προτεραιότητες 
π.χ.στον τομέα της προστασίας του περι^άλλοντος,στον 
τομέα του ανταγωνισμού, στον τομέα των κρατικών 
ενισχύσεων,του εργατικού δικαίουήτης προστασίας των 
καταναλωτών. Ε^άλλου,ηΟΚΕ^α χαιρόταν αν το σύστημα 
των δύο σταδίων είχε προ^λεφ^εί και στις σχετικές διατάζεις 
των συμφωνιών 
Στα πλαίσια της οικονομικής συνεργασίας η ΟΚΕ 
επιδοκιμάζει ρητά το γεγονόςότιτα συμβαλλόμενα μέρη 
δεσμεύονται να λάβουν υπό^η τους, ευ^ύς εξαρχής τις 
περιβαλλοντικές πτυχές κατά τη θέσπιση οικονομικών 
μέτρων.Απερι^αλλοντική πολιτική εντάσσεται στα πλαίσια 
μιας σφαιρικής ευρωπαϊκής πολιτικής και πρέπει να 
ενσωματωθεί σε άλλους τομείς ωστόσο έχει βάσιμες 
αμφιβολίες αν είναι δυνατό να πραγματοποιηθούν οι κοινές 
ενέργειες σε όλους τους τομείς που προτείνονται 0^ 
περίπου^εντόςτηςδεκαετίαςτου^ΟΡιατολόγοαυτόηΟ^Ε 
τάσσεται υπέρ ενός αυστηρά οριο^ετημένου προγράμματος 
δράσης που να περιέχει εφικτές προτεραιότητες Οι 
προτεραιότητες αυτές ^α πρέπει να δοθούν κατά κύριο λόγο 
στα έργα υποδομής, στην πυρηνική ενέργεια ή στην 
εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση. 
Κατά την άπο^η της ΟΚΕ όσον αφορά την οικονομική 
συνεργασία είναι ανάγκη να τεθούν από κοινού με τα 
συμβαλλόμενα μέρη,σαφείςπροτεραιότητεςοιοποίεςόα 
]ΡΡ1^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.^όΕ^ 
μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατάρτιση ενός 
πολυετούς οικονομικού πλαισίου. Επιπλέον, η ΟΚΕ 
προτείνει τη δημιουργία μιας Τ^κ Εο^^, σε κοινοτικό 
επίπε^ο,ηοποία θα καταγράφει το σύνολο των οικονομικών 
ενισχύσεων εκ μέρους της Κοινότητας ^συμπεριλαμβα­
νομένων των διμερών ενισχύσεων), άλλων χωρών του 
Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης 
^ΟΟΣΑ^καιτων διεθνών οικονομικών οργανισμών καθώς 
καιτη^ρησιμοποίηση των μέσων,σε συνεργασία με την 
επιτροπή σύνδεσης επιπλέον, η ενλόγωΤ^κ Εο^ο^θα 
ελέγξει την αποτελεσματικότητα των χρησιμοποιουμένων 
μέσων από κοινού με τα συμβαλλόμενα μέρη. Σχετικά με τα 
αποτελέσματα των διεξαγόμενων εργασιών θα ήταν σκόπιμη 
ητακτική ενημέρωση της επιτροπής σύνθεσης. 
Ρ Εξαγωγή 
ΡΡ Είναι γεγονός ότι ^ούμε σε μια εποχή όπου στο πολι 
τικό τοπίο της Κεντρικής καιΑνατολικής Ευρώπης πραγμα­
τοποιούνται μεταβολές των δομών και εφαρμόζονται σύγ^ρο^ 
νες διεργασίες σε ευρεία έκταση που αποσκοπούν στην εισα­
γωγή των δημοκρατικώνθεσμώνκαι την εφαρμογή των κανό-
νων της οικονομίας της αγοράς στα κοινωνικά συστήματα. 
Ταγειτονικά κράτη τηςΑνατολικής Ευρώπης αποδύονται σε 
μεγάλες προσπάθειες για τη φιλελευθεροποίηση του ε^ωτερι 
κού εμπορίου τους και εκφράζουν δικαιολογημένες επιθυμίες 
για στενότερη σύνδεση με τις διαδικασίες του καταμερισμού 
εργασίας σε παγκόσμια κλίμακα. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ 
ηεκμετάλλευσηαυτών των ιστορικών ευκαιριών αποτελεί 
επιταγή των καιρών αφενός για τη σύσφιςη των σ^έσεων,σε 
υγιείς βάσεις, με τα κράτη αυτά και αφετέρου για τη θέση 
των βάσεωνγια μια Ευρώπη, γιαέναν Κοινό Ευρωπαϊκό 
Οίκο,το οποίο θα συμπεριλαμβάνει, ^ωρίς διακρίσεις, όλα 
τα ευρωπαϊκά κράτη. 
Ρ1 ϋ Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ανέλυσε σε 
πολλές γνωμοδοτήσεις τις ριζικές και πολύμορφες αλλαγές 
στα κράτη τηςΑνατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Στόλος 
των εν λόγω γνωμοδοτήσεων ήταν 
^ησκιαγράφηση των εικαζομένων οικονομικώνκαικοινω-
νικώνεπιπτώσεων τωνπολιτικώνμεταρρυθμίσεωνστα 
γειτονικά κράτη τηςΑνατολικής Ευρώπης^ 
^ηεκτίμηση των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν από 
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα για την άμβλυνση της κατά­
στασης ανάγκης και τη δημιουργία νέων βάσεων συνεργα­
σίας με τα ανωτέρω κράτη και 
^ηυποβολήπροτάσεωνγιατηνκατάρτισηάμεσωνήτουλά-
χιστον μεσοπρόθεσμων οικονομικών και κοινωνικών 
στρατηγικών έναντι των κρατών της Κεντρικής καιΑνα-
τολικής Ευρώπης^ 
ϋερί τα μέσα του προηγούμενου έτους ακολούθησεηκατάρ-
τιση συμπληρωματικής ενημερωτικής έκθεσης του τμήματος 
εξωτερικών σχέσεων^εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής 
το οποίο φωτίζει τις πτυχές της παρούσας οικονομικής και 
κοινωνικής κατάστασης σε οκτώ κράτη της Κεντρικής και 
Ανατολικής ΕυρώπηςΡ^.Το^οέμβριοΙ^θηΟΚΕ ενέδωσε 
γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα ^Η Κοινότητα καιηγερμανική ένωσης. Στην ανωτέρω 
γνωμοδότησηηΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης τη θετικήτης 
στάση έναντι τωνμεταρρυθμίσεων στην Κεντρική καιΑνατο 
λική Ευρώπη 
Ρ1 11 ανάπτυξη και ενίσχυση των δημοκρατικών δομών 
καθώς και το άνοιγμα των συνόρων αποτελούν τον ακρογωνι 
αίο λίθο για την εντατικοποίηση της πολιτικής, οικονομικής 
καικοινωνικήςσυνεργασίαςμετιςανατολικές γειτονικές 
^ώρες.^όνο με τη συνεργασία θα δημιουργηθεί κλίμα εμπι 
στοσύνηςκαιθαεμβαθυνθούνοι σχέσεις Οι προοπτικές 
συνεργασίες ξεπερνούν τα πλαίσια τα οποία εθεωρούντο 
μέ^ρι σήμερα ως εφικτά. 
Ρ^. 11 ΟΚΕπιστεύειότιεπί τουπαρόντοςεκείνοπου 
προέχει και επείγει είναιηκατά το δυνατόν ε^άλει^η των 
οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ανατο 
λικώνκαιδυτικών περιοχών τηςΕυρώπης.Τοέργο αυτό 
πρέπει να χαρακτηρισθεί ωςητρίτη μεγάλη πρόκληση του 
δευτέρου ημίσεος του τρέμοντος αιώνος, μετά τις διακυμάν 
σεις των τιμών του πετρελαίου της δεκαετίας του^θ και της 
υπο^ρέωσηςτηςδεκαετίαςτου^θ.Κατάτη γνώμη τηςΟ^Ε 
μόνο με την επιμονή και βάσει του αμοιβαίου συμφέροντος 
μπορεί να ε^ευρεθούνθέσειςπολλάυποσχόμενεςγιατην 
επιτυχημένη επίλυση των προβλημάτων Βέβαια τα χρονικά 
πλαίσια της δεκαετίας του ^θ δεν είναι επαρκή για την 
απαιτούμενη υπερνίκηση 
Ρ^. Είναι αδιανόητο άνθρωποι με εντελώς ίδιες ικανότη 
τες,ίδιαευφυιακαιτηναυτή επιμέλεια να^ουν,σε ορισμένα 
τμήματατηςΕυρώπηςσεπλήρη ευημερίακαιμευι^ηλό 
βιοτικό επίπεδο και σε άλλα να κυριαρ^είηπενίακαιοι 
στερήσειςβασικών ειδών.Τοχαρακτηριστικόπαράδειγμα 
γιαυτόείναιηΟμοσπονδιακή δημοκρατία τηςΡερμανίας 
καιηπρώηνΑΑΡ. Στα δύο αυτά κράτη άνθρωποιμε την 
ίδια ιστορία,γλώσσα και παράδοση εργάσθηκαν πάνω από 
σαράντα έτη σε δύο διαφορετικάπολιτικάκαιοικονομικά 
συστήματα.Ταπολΰ διαφοροποιημένα αποτελέσματα οφείλο 
νται,σαφώς^όχιστους ανθρώπους αλλά πρέπειναεντοπι 
σθούνστη διαφορετική αποτελεσματικότητα τωνενλόγω 
συστημάτων. 
Ρ^. Αν λάβει κανείς υπόι^η την αυξανόμενη αλληλε^άρ 
τηση της παγκόσμιας οικονομίας θα παρατηρήσει τις πολύ 
πλευρές εξαρτήσεις και τις στενές διασυνδέσεις μεταξύ των 
οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικώντομέωνδεδομένα 
που συνεπάγονται την ανάγκη μετατροπής του συστήματος 
στα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης της με 
ταλλαγής των οικονομιών προς την κατεύθυνση της ελεύθε­
ρης οικονομίας της αγοράς.Επιβάλλεται λοιπόν μια θαρρα^ 
λέα μεταρρυθμιστική πολιτική με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης. 
Οδρόμος από τη σοσιαλιστική κεντροποιημένη οικονομία 
προς την κοινωνική οικονομία της αγοράς είναι επίπονος και 
κρύβειπολλέςδυσκολίες. Ηολυάριθμακαταρτισμέναπρο 
γράμματα,οικρατικοί τουςσχεδιασμοί καιη ^ρήση του 
νομίσματος ως μονάδας συμψηφισμού, στοιχεία που κυριαρ 
χούσαν επί ετών στο ενδοκοινοτικό εμπόριο μεταξύ των 
^ωρών του Συμφώνου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας, δεν 
είναι δυνατόν να εξαλειφθούν αμέσως. 
^^^ό^^^^^Ο^ 
Αριθ. C 339/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
1.7. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα οφείλει να λάβει υπόψη σχε­
τικά με αυτό ότι η κοινωνική οικονομία της αγοράς βασίζεται 
σε σταθερές αρχές και διαθέτει προς τούτο ευέλικτες μεθό­
δους. Η κοινωνική οικονομία της αγοράς αποτελεί τον ανα­
γκαίο αλλά όχι τον επαρκή όρο για μια πολυκομματική δημο­
κρατία για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και 
για την ελεύθερη έκφραση των απόψεων. Ωστόσο κρίνεται 
σκόπιμο να παρατηρηθεί ότι κάθε κράτος διοικείται υπό δια­
φορετικούς όρους και κυριαρχείται από διάφορες παραδόσεις 
παρά την ύπαρξη πολλών ομοιοτήτων. Η πολυμορφία της 
Ευρωπαϊκής ηπείρου αποτελεί πραγματικό γεγονός και είναι 
αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων και διαφορετικών ιστορι­
κών παραδόσεων. Κάθε ευρωπαϊκός λαός οφείλει να ακολου­
θεί το δρόμο του και να βρίσκει ιδία απάντηση στις διεργα­
σίες μεταλλαγής. 
2. Ολικές οικονομικές προοπτικές στην Κεντρική και Ανατο­
λική Ευρώπη 
2.1. Οι δημοκρατικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις στις 
χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αποδυνάμω­
σαν και κατέστησαν άνευ αντικειμένου την οικονομική κοι­
νότητα των πρώην Ανατολικών Χωρών ήτοι του Συμβουλίου 
Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (Komekon). Η τυπική διά­
λυση του, η οποία αποφασίσθηκε στα τέλη Ιουνίου του τρέχο­
ντος έτους στην 46η και τελευταία σύνοδο ολομέλειας της εν 
λόγω οικονομικής κοινότητας, αποτέλεσε την τελική πράξη 
που ήταν αποτέλεσμα μιας διεργασίας κατακερματισμού, 
διεργασία που άρχισε να αποφαίνεται ήδη περί τα μέσα της 
δεκαετίας του '80. Από το ανωτέρω χρονικό σημείο είχαν 
αρχίσει να συρρικνώνονται οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ 
των χωρών της ανωτέρω οικονομικής κοινότητας. Το 1990 
καταργήθηκαν δύο βασικά όργανα του Komekon (η πολυμε­
ρής συνεργασία και ο συντονισμός των οικονομικών προ­
γραμμάτων). Με τη γερμανική επανένωση απώλεσε η συμμα­
χία έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της. Όταν μάλιστα 
τα μέλη του Komekon αποφάσισαν τελικά τον Ιανουάριο του 
1991, να μη χρησιμοποιούν πλέον στις εμπορικές συναλλαγές 
τους το ρούβλι (το κοινό τους νόμισμα συμψηφισμού), να 
εισέλθουν στη ζώνη του δολαρίου, τότε το Komekon διαλύ­
θηκε και στην πράξη. 
Προς το παρόν παραμένει ανοικτό το ερώτημα αν θα εξευρεθεί 
μια νέα μορφή (στενής) οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των 
χωρών της Ανατολικής Ευρώπης. Η δέσμη των προτάσεων 
είναι αρκετά ευρεία. Ορισμένοι πολιτικοί υποστηρίζουν τη 
δημιουργία ενός διαδόχου οργανισμού έχοντας πάντοτε κατά 
νου μια «Οργάνωση για τη διεθνή οικονομική συνεργασία». 
Οι προτάσεις άλλων κατευθύνονται προς τη συσταθείσα κατά 
το 1950 στη Δυτική Ευρώπη Ευρωπαϊκή Ένωση Πληρωμών 
(EZU) η οποία λειτουργούσε μεταξύ των συμμετοχόντων κρα­
τών με τη μορφή συμψηφιστικού και πιστωτικού μηχανισμού. 
Ωστόσο, εφικτότερη φαίνεται να είναι προς το παρόν η σκέψη 
για τη δημιουργία ενός συμβουλευτικού οργάνου που θα 
συντονίζει τη συνεργασία των ευρωπαϊκών χωρών, πρώην 
μελών του Komekon. Έχει ήδη σηματοδοτηθεί ο δρόμος τον 
οποίο χάραξαν, στην πόλη Visegrad της Ουγγαρίας αρχές 
Φεβρουαρίου 1991, τα τρία πλέον αποφασισμένα με ριζικές 
μεταρρυθμίσεις κράτη, ήτοι η Ουγγαρία, η Πολωνία και η 
Τσεχοσλοβακία. Τα ανωτέρω κράτη συμφώνησαν σε μια 
στενή συνεργασία με στόχο την προσαρμογή του ολικού 
οικονομικού επιπέδου απόδοσης των κρατών τους στα δυτικο­
ευρωπαϊκά πρότυπα και την ανάπτυξη σταθερών δημοκρατι­
κών σχέσεων μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών 
καθεστώτων. Κατά τον Πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Jozsef 
Antall κοινός στόχος είναι η «πλήρη ένταξη στο πολιτο-
οικονομικό σύστημα και το καθεστώς ασφάλειας και δικαίου 
της Ευρώπης». 2.2. Δημοκρατία και δικτατορία, κοινωνική οικονομία και 
σχεδιασμένη οικονομία αποτελούν αντίθετες έννοιες οι οποί­
ες δεν δύνανται να γεφυρωθούν μέσω ενός «Τρίτου δρόμου». 
Ορισμένα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης συνέλαβαν το 
μήνυμα αυτό και άρχισαν, πρόωρα, να εφαρμόζουν με συνέ­
πεια τις απαρέγκλιτες μεταρρυθμιστικές διεργασίες ενώ άλλα 
δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο ακολουθητέο σχέδιο. Τα εν 
λόγω κράτη επεξεργάζονται μια «policy mix» υπό την έννοια 
της «trial and error — διαδικασίας», η οποία αποτελείται από 
μεθόδους σχεδιασμού και κατευθυντήρια μέσα καθώς και από 
ημιτελή μεταρρυθμιστικά μέτρα. Με την πολιτική αυτή δεν 
είναι δυνατόν να υπερνικηθούν τα οικονομικά και κοινωνικά 
προβλήματα, αντίθετα η αναπόφευκτη διαρθρωτική αναπρο­
σαρμογή της οικονομίας τους θα έχει αποτέλεσμα την ανα­
κοπή της πορείας της με δυσοίωνες προβλέψεις για μια περαι­
τέρω επιδείνωση της κατάστασης. 
Οι ενδογενείς αδυναμίες του οικονομικού συστήματος των 
Ανατολικών Χωρών ήτοι οι τεχνολογικές ελλείψεις, η παρα­
γωγική στασιμότητα, οι κεφαλαιουχικές ελλείψεις, η περι­
βαλλοντική ρύπανση και οι στενότητες εφοδιασμού είναι 
πασιφανώς αναμφισβήτητα στοιχεία. Οι εμπειρίες στην 
πρώην ΛΔΓ αποδεικνύουν, επιπλέον, ότι η μεταλλαγή των 
δομών για την κοινωνική οικονομία της αγοράς είναι ριζικό-
τερη από ό,τι αναμένετο πριν από λίγους μήνες. Παρά τη 
μαζική οικονομική και κοινωνική υποστήριξη η γενική οικο­
νομική κατάσταση στα νέα ομοσπονδιακά κρατίδια χαρακτη­
ρίζεται όπως προηγουμένως από συρρίκνωση της παραγωγής 
και μείωση της απασχόλησης. Επιπλέον, δεν διασφαλίζεται 
επουδενί ότι η αναζωογόννηση της οικονομίας θα αρχίσει, 
ήδη, να αναφαίνεται περί τα τέλη του έτους. Το ερώτημα 
γίνεται πλέον επίμονο ως προς το εικαζόμενο χρονικό πλαί­
σιο το οποίο απαιτείται για τη μεταλλαγή από τη σχεδιοποιη-
μένη οικονομία στην κοινωνική οικονομία της αγοράς σε 
άλλα κράτη που κατευθύνονται προς την εφαρμογή των με­
ταρρυθμίσεων. Σχετική μελέτη της Conference board προβλέ­
πει ένα χρονικό διάστημα είκοσι έως τριάντα ετών, το κέντρο 
ερευνών οικονομικής πολιτικής εκτιμά, «ότι η μεταρρυθμι­
στική διεργασία στην Ανατολική Ευρώπη θα απαιτήσει του­
λάχιστον δέκα έτη ενώ είναι ίσως ρεαλιστικότερη η εκτίμηση 
ότι η μεταρρυθμιστική διεργασία στις χώρες της Ανατολικής 
Ευρώπης θα διαρκέσει δύο ή τρείς δεκαετίες»('). 
Πιο αισιόδοξη, αντίθετα, είναι σχετική μελέτη Prognos στην 
οποία εκτίθενται αναπτυξιακά σενάρια για οκτώ χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης και η οποία αναλύει και εκτιμά, ποιο­
τικά τις επιμέρους παραμέτρους που ενδεχομένως θα επηρεά­
σουν την εν λόγω διεργασία (2). Εκκινώντας από την (εγγύ­
τερη) υπόθεση βάσει της κανονικής εξέλιξης της περαιτέρω 
μακρο-οικονομικής ανάπτυξης το κέντρο διακρίνει μεταξύ 
των φάσεων συρρίκνωσης, προσανατολισμού και ανάπτυξης. 
Η ένταση και η διάρκεια των επιμέρους φάσεων διαφέρει από 
κράτος σε κράτος. Οι ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για έναν 
επιτυχημένο υπερκερασμό των εμποδίων που ορθώνονται στο 
μετασχηματιμό του συστήματος, εκτός από την πρώην ΑΔΓ, 
υφίστανται για την Ουγγαρία, την Πολωνία και την Τσέχο­
ι1) «The Impact of Eastern Europe monitoring European Integration», 
In: Annual report 1990, Centre for Economic Policy Research, 
London 1991. 
(2) Eotwicklungspotentiak im Osten — Standorte und Markte, 
Prognos AG — Europaisches Zentrum fur Angewandte 
Wirtschaftsforschung. Basel 1991. 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/49 
σλοβακία. Κατά τις εκτιμήσεις του Κέντρου η διαδικασία 
εξυγίανσης στα τρία ανωτέρω κράτη θα μπορέσει να εμφανί­
σει, ήδη σε δύο έως τρία έτη απτά αποτελέσματα και κατά 
τη διάρκεια του δευτέρου ημίσεος της δεκαετίας του '90 να 
σημειώσει μάλιστα ανοδικούς δείκτες οικονομικής ανάπτυ­
ξης (υπεράνω του 4%). 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του κέντρου Prognos οι προοπτι­
κές σταθεροποίησης της οικονομίας για την ΕΣΣΔ είναι 
«αρκετά δυσμενείς». Η οικονομική μεταρρύθμιση είναι περί­
πλοκη και δεν απλοποιήθηκε μετά την αποτυχία του πραξικο­
πήματος. Η δημιουργία ενός «νέου δημοκρατικού συστήμα­
τος» έχει ήδη δρομολογηθεί. Η επιδιωκόμενη από τις Σοβιετι­
κές Δημοκρατίες οικονομική ένωση αποτελεί μέχρι τώρα 
αφηρημένη έννοια. Από το συμβιβαστικό πρόγραμμα «Γενι­
κές Κατευθύνσεις για τη σταθεροποίηση της οικονομίας και 
τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς» του Οκτωβρίου 
1990 απορρέει με βεβαιότητα ότι κάθε κυρίαρχη Δημοκρατία 
θα καταρτίσει και θα εφαρμόσει «δικό της πρόγραμμα για τη 
μετάβαση στην οικονομία της αγοράς. Αυτό σημαίνει, ότι οι 
επιμέρους Δημοκρατίες θα κινηθούν με διαφορετική ταχύτητα 
για την επίτευξη του ανωτέρου στόχου»(!). Επιπλέον δεν 
αποκλείεται όπως τα σημαντικά προβλήματα στις επιμέρους 
Δημοκρατίες (π.χ. οι διαμάχες μεταξύ των εθνικοτήτων και η 
αντίσταση δογματικών δυνάμεων) θα δυσχεράνουν τη 
δημιουργία αναγκαίων χρονικών πλαισίων για την εφαρμογή 
των αρχών της αγοράς και η σταθεροποίηση της οικονομίας 
είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Είναι αληθής η διαπί­
στωση του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ τον Φεβρουάριο 1991 ότι: 
«Είναι αδύνατο να μεταβούμε με μιας στην οικονομία της 
αγοράς, αυτό είναι μια περιπέτεια. Εκτός από αυτό η σοβιε­
τική κοινωνία πρέπει να προετοιμασθεί κατάλληλα γι'αυτό. 
Συνεπώς, απαιτείται ορισμένη μεταβατική περίοδος η οποία 
δεν θα είναι σύντομη». 
Από τα πρώην ευρωπαϊκά μέλη του Komekon(2) απομένουν 
ακόμη η Βουλγαρία και η Ρουμανία. Ο βιομηχανικός τομέας 
αμφοτέρων των κρατών ήταν στενά συνδεδεμένος με τον κατα­
μερισμό εργασίας των μελών του Komekon και δεν δύνανται 
«ούτε από τεχνολογικές αλλά ούτε από ποιοτικής άποψης να 
εφαρμόσουν τις προηγούμενες τεχνολογικές διαρθρώσεις». 
Το Κέντρο Prognos εκτιμά ότι τα δύο αυτά κράτη θα διανύ­
σουν πολυετείς φάσεις συρρίκνωσης της οικονομίας τους με 
αυξανόμενες ανάγκες, χωρίς να αποκλείονται επίσης πολιτι­
κές διαμάχες. Όσον αφορά τις σταθεροποιητικές τάσεις της 
γενικής οικονομικής κατάστασης αυτές ενδέχεται να αναφα­
νούν κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του '90 χωρίς να 
αναμένεται, κατά τις εκτιμήσεις του Κέντρου, άνοδος των 
δεικτών της οικονομικής ανάπτυξης. Εκτιμάται ότι και τα 
(') J. Joudanow: «Ο οικονομικός μετασχηματισμός στη Σοβιετική 
Ένωση: Προβλήματα και στόχοι», (Συμβολή στην οικονομική και 
κοινωνική πολιτική. 190) Ινστιτούτο τηο γερμανικής οικονομίας. 
Koln 1991. 
(2) Για τις τρεις χώρες της Βαλτικής με συνολικό πληθυσμό 8 εκατομ­
μύρια κατοίκων δεν υπάρχουν, προς το παρόν, ολικές οικονομικές 
προεκτιμήσεις. Στη μελέτη του κέντρου Prognos του Δεκεμβρίου 
1990 αυτές συμπεριλαμβάνονται μεταξύ των 15 Σοβιετικών Δημο­
κρατιών. δύο κράτη θα αποδυθούν σε εντατικό αγώνα με το χρόνο από 
τον οποίο θα εξέλθουν νικητές μόνο εφόσον ελευθερωθούν 
οι δυνάμεις μιας νέας οικονομικής και κοινωνικής τάξης 
πραγμάτων μέσω της χάραξης μιας πειστικής πολιτικής σε 
όλα τα επίπεδα. 
Να σημειωθεί ότι οι πολιτικοί και οικονομικοί αστάθμιτοι 
παράγοντες, οι πολύμορφες οργανωτικές και στατιστικές ανε­
πάρκειες καθώς επίσης και η ελλιπής γνώση περί του μεγέ­
θους και τους βαθμούς των εισακτέων μεταρρυθμίσεων καθι­
στούν κάθε προσπάθεια για τον καθορισμό των υποτιθεμένων 
χρονικών πλαισίων για το μετασχηματισμό των καθεστώτων 
στην Ανατολική Ευρώπη οικονομικά παρακεκινδυνευμένη. 
Η πιθανότητα σφάλματος είναι ασφαλώς μεγαλύτερη από ό,τι 
τα ανεκτά περιθώρια σφάλματος των συνηθισμένων μακροοι­
κονομικών προβλέψεων μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, οι 
οποίες περιορίζονται ως επί το πλείστον σε απλές προβλέψεις. 
Ωστόσο, μπορούν να θεωρηθούν βάσιμες ώς ένα ορισμένο 
βαθμό οι προοπτικές για την ένταση και τη διάρκεια της 
μεταρρυθμιστικής διεργασίας. Τουλάχιστον, αυτές επιβεβαι­
ώνουν εμπειρικά, επίσης, την υπόθεση ότι σε ορισμένες χώρες 
της Ανατολικής Ευρώπης ο οικονομικο-πολιτικός μετασχη­
ματισμός του συστήματος δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί στη 
δεκαετία του '90 αλλά θα παραταθεί, λίγο πολύ και στον 
επόμενο αιώνα. 
2.3. Επανειλημμένα η ΟΚΕ επιδοκίμασε το γεγονός ότι η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα υποστηρίζει και προωθεί, ποικιλοτρό­
πως, τις μεταρρυθμιστικές διεργασίες, είτε με τη σύναψη 
εμπορικών συμφωνιών και συμφωνιών συνεργασίας, είτε με 
το πολυμερές πρόγραμμα στήριξης της Ομάδας των «24» η 
μέριμνα για την εκτέλεση του οποίου ανατέθηκε περί τα μέσα 
του έτους 1989 (κατ'εντολήν της παγκόσμιας ιιΐ-'ονομικής 
συνόδου κορυφής των Παρισίων) στην Επιτροπή, σχετικά η 
ΟΚΕ προτείνει όπως καταρτισθεί, το συντομότερο δυνατό 
ένας εκτενής κατάλογος όλων των κοινοτικών ενισχύσεων 
για τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ο οποίος θα περιλαμ­
βάνει επίσης τις πολυάριθμες διμερείς ενισχύσεις. Τα κράτη 
μέλη της Κοινότητας πρέπει να συσκεφθούν από κοινού σχε­
τικά με την ορθολογική οργάνωση των εν λόγω ενισχύσεων 
και την περαιτέρω αποτελεσματικότερη χρησιμοποίηση τους. 
Από τα μέτρα στήριξης είναι σκόπιμο να πορισθούν, επίσης, 
οφέλη τα γειτονικά εκείνα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης 
στα οποία οι πολιτικο-οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθ­
μιστικές διεργασίες βρίσκονται ακόμη στο αρχικό στάδιο. 
Βέβαια, απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση κάθε οικο­
νομικής και τεχνικής ενίσχυσης από την ΕΚ είναι κατά 
την ομόφωνη άποψη της ΟΚΕ, ο σεβασμός των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου καθώς και η προστασία 
των εθνικών μειονοτήτων. Ορισμένες ενδείξεις μαρτυρούν ότι 
σε μερικές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης οι 
πολιτικές μεταρρυθμιστικές διεργασίες θα ήταν δυνατό να 
καταλήξουν εκ νέου σε χειροτέρευση της κατάστασης των 
εθνικών μειονοτήτων. 
3. Από την κοινή διακήρυξη στην Ευρωπαϊκή Συμφωνία 
3.1. Μετά από πολυετείς προσπάθειες κατέστη δυνατή η 
υπογραφή στις 25 Ιουνίου 1988. της κοινής διακήρυξης 
μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του Συμβουλίου 
Αριθ.^^θ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων ]ΡΙ1^ 
Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας.Ηαρά το γεγονός^ ότιη 
δήλωσηπεριορίζεταισεδιαδικαστικάθεματαηΟΚΕπιστεύει 
ότιηενλόγωσυμφωνίαεκφράζει την αποφασιστική και ήπια 
θέση προς την κατεύθυνση μιας καθυστερημένης ε^ομάλυν^ 
σης των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και 
των επιμέρους κρατών μελών του Κοηι^κοιι.Ηεπιδιωκόμενη 
από την Κοινότητα πολιτική των παράλληλων διαδικασιών 
^ρήκε τελικά εφαρμογής Κάθε κράτος μέλος του Κοπι^κοη 
παράλληλαμετη σύναξη επισήμωνσ^έσεωνμετα^ύτης 
ΕΚ και του Κοι^ι^κοιι αποφασίζει αυτοτελώς για τη σύναξη 
διπλωματικών σχέσεων και τη διςαγωγή εμπορικών διαπραγ 
ματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Συ^ρόνως τέθηκε 
επί τάπητος το από ετών αίτημα του Κοτη^κοη για μια κοινή 
συστέγαση της ΕΚ και του Κοτη^κοπ. 
11 11 έναρξη διπλωματικών σχέσεων καιησύναι^ηεμπο 
ρικώνσυμφωνιώνκαι συμφωνιώνσυνεργασίαςμεόλα τα 
κράτη της Κεντρικής καιΑνατολικής Ευρώπης στο σύντομο 
διάστηματωνδύοετών^επτέμ^ριοςΙ^^^άιοςΙ^ 
αποτελούν τη θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού οικοδομήματος 
ϋ ελευθέρωση των εισαγωγών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
καιηπροοδευτική κατάργηση των ποσοτικών περιορισμών 
μέ^ρι τοέτος ^^αποτελούντη^ουσίατωνσυμφωνιών 
αυτών, ^.ατά την άπο^η της ΟΚΕ οι συμφωνίες ενισχύουν 
το διακρατικό διάλογο και είναι το κατάλληλο μέσο για 
την οικονομική στήριςη των πολιτικών μεταρρυθμίσεων στα 
γειτονικά κράτητης Ανατολικής Ευρώπης.ϊοΕυρωπαϊκο 
Συμβούλιο στησύνοδό του τα τέλητου^ουνίου ί^θστο 
Αου^λίνο ^ε^έφρασε τη Ι^αθειάικανοποίηση του γιατιςπροό^ 
δουςπουσυντελέσθηκανκαιπουακόμηαναμένονταικαθοδόν 
προς τονυπερκερασμό της κατάτμησης της Ευρώπης και την 
επαναποκατάσταση της ενότητας της ηπείρου^τους λαούς 
της οποίας συνδέει κοι^ή κληρονομιά και κοινές πολιτιστικές 
α^ίες^. 
1^ Αναμφισβήτητα^ οι συμφωνίες της πρώτης γενεάς 
προετοίμασαν τηνοδόγια ναγίνει τοεπόμενο ^ήματης 
διαδικασίας ενοποίησης της Ευρώπης και για την ενίσχυση 
της συνεργασίας με τα κράτη της Κεντρικής καιΑνατολικής 
Ευρώπης σε ένα υψηλότερο ποιοτικό επίπεδο. Οι γειτονικές 
^ώρες της Ανατολικής Ευρώπης^ έτσιτιςονομάζειηΕπι^ 
τροπή των ΕΚ, αποδέχθηκαν τις πολλά υποσχόμενες ε^ελΡ 
^ειςστιςσ^έσειςμετα^ύτηςΚοινότηταςκαιτων^ωρών 
της Ευρωπαϊκής ^ώνης Ελεύθερων Συναλλαγών ^Ε^ΕΣ^ και 
διεκήρυ^αντηνεπιθυμία τουςγια μεγαλύτερη συμμετοχή 
στηνενλόγωδιαδικασίαη οποία πρόκειται ναοδηγήσει 
σε μια πληρέστερη ενοποίηση του οικονομικού ^ώρου της 
Κοινότητας και των ^ωρών της Ε^ΕΣ 
1^. Ρια λόγους αλληλεγγύης προς τις δημοκρατικές δυνά 
μειςστις^ώρεςτηςΚεντρικήςκαι ΑνατολικήςΕυρώπης 
αλλά και προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότηταςη 
Επιτροπή των ΕΚ επεξεργάσθηκε σχέδιο συμφωνίας συνδέ 
σεων το οποίο εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην 
έκτακτη σύνοδότουπερί τατέλη του Απριλίου Ι^θ Οι 
βασικοί στόλοι αυτών των νέων συμφωνιών με τις γειτονικές 
^ώρεςτηςΑνατολικής Ευρώπης είνα^ οι ε^ής^ 
^ηδημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης και σταθερότητας 
το οποίοευνοεί τις πολιτικές και οικονομικέςμεταρρυθμΡ 
σεις^ ^ηθέση των βάσεων για μια νέα ευρωπαϊκή τά^η, 
^ηπεραιτέρω^ελτίωσητων εμπορικών συναλλαγών και 
του επενδυτικού κλίματος, 
^την προώθηση της μετάβασης σε ανταγωνιστικές οικονο 
μικές δομές και τη διευκόλυνση της ένταξης στον παγκό 
σμιο καταμερισμό εργασίας^ 
^τη βελτίωση της διαφάνειας και της συνοχής των ^ρημα-
τοδοτικώνενισ^ύσεων τηςΚοινότηταςκαθώςκαιτην 
πλέον ευέλικτη οργάνωση τους, 
^την εντατικοποίηση της αμοιβαίας αναταλλαγής και διά­
δοσης πληροφοριών καθώς και την ενίσχυση της πολιτι 
στικής συνεργασίας. 
ϋ ΟΚΕ εκφράζει ικανοποίηση για το σχέδιο της συμφωνίας 
συνδέσεωςεπειδή κρίνει ότι οι ^ασικέςαρ^έςτουείναικατάλ 
ληλες για τη διασφάλιση και την περαιτέρω προώθηση των 
πολιτικών,οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των γειτονικών ^ωρώντηςΑνα 
τολικής Ευρώπης. 
1^. Οι συμφωνίες θέτουν,παράλληλα, τα θεσμικά πλαίσια 
για ένανπολιτικόδιάλογοοοποίος μπορείς επίσης^ να αποτε 
λέσει τη ^άση για την ανταλλαγή απόψεων περί των επειγό 
ντωνδιμερών καιπολυμερών προβλημάτων Σεμιαφάση 
στην οποία δημιουργούνται νέες μορφές συνεργασίας στην 
Ευρώπη, στην οποία πρέπει να ανεγερθεί ένας ^κοινός ευρω­
παϊκός οίκος^ ένας διευρυμένος και σε αμοιβαίο κλίμα εμπι^ 
στοσύνης πολιτικός διάλογος μεταξύ Ανατολής και Αύσης 
αποκτάκατάτηνάποι^η τηςΟΚΕιδιαίτερη σημασία.Ο 
^αήλΡκορμπατσώφ πίστευε ήδη από το Ι^ότανοίδιος 
κήρυσσε την ιδέα του κοινού ευρωπαϊκού οίκου ότι^^ούμε 
σ^ένα κοινό οίκο στον οποίο οι μεν χρησιμοποιούν τη μια οι 
δε την άλλη είσοδο Ρι^αυτό λοιπόν οφείλουμε να μεριμνή 
σουμε ώστε οικάτοικοι αυτού του σπιτιού να μπορούν να 
διαλέγονται μεταξύ τους^.ϋδήλωση αυτή υπογραμμίζει την 
πρόθεση τηςΣο^ιετικήςΕνωσης για την ενίσχυση της συνο­
χής της Ευρώπης^ απόφαση που λήφθηκε στην^7η σύνοδο 
του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης.ϋ 
ϋερεστρόικα^της οποίας οι βασικοί στόλοι είναι γνωστοί, 
επέδρασε θετικά επί του γραφειοκρατικού και δικτατορικού 
συστήματος στη Σοβιετική Ενωση με την πολυμορφία των 
μεταρρυθμίσεων^πουέ^ουνσανστό^ο την εντατικότερη, 
την πιο ανοικτή, τη διαφανέστερη, την πιοευέλικτη και 
αποτελεσματικότερη οργάνωση του Κράτους^. 
1^. Οισυμφωνίεςτηςδεύτερηςγενεάς^οιοποίεςλόγω 
της σύνδεσης του πολιτικού διαλόγου επίσης ^και ορθότερα^ 
θεωρούνται ως Ευρω-Συμφωνίες^ πρόκειται να συναφθούν για 
απεριόριστη^ρονικήισ^ύ^ασικά^μεόλεςτις^ώρεςτης 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Βέ^αια^ηΣο^ιετική 
^Ενωση ως παγκόσμια δύναμη με ιδιαίτερη ευθύνη ή, μετά τη 
θέσησεισ^ύτηςσι^μφωνίαςγιατηνένωσητων^Ομοσπονδια 
κώνδημοκρατικώνκρατών^οφείλεινααναλά^ειίδιεςπρωτο-
^ουλίες οι οποίες να μη δικαιολογούνται μόνο από τις γεω^ 
γραφικές και οικονομικές ιδιαιτερότητες τωνΑημοκρατιών 
αλλά να λαμβάνουν επαρκώς υπό^η τα υφιστάμενα παράλ 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/51 
ληλα συμφέροντα τόσο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσο και 
της επιδιωκόμενης οικονομικής ένωσης. 
3.7. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι στα επόμενα έτη 
πρέπει να καταστεί δυνατή η σύναψη μιας δέσμης Ευρωπαϊ­
κών συμφωνιών με τις γειτονικές χώρες της Ανατολικής 
Ευρώπης. Επιπλέον, η ΟΚΕ φρονεί ότι επείγει η ταχύτερη 
δυνατή έναρξη συγκεκριμένων διαπραγματεύσεων για τη 
σύναψη ευρωπαϊκών συμφωνιών με τις χώρες της Βαλτικής, 
ήτοι την Εσθονία, τη Λεττονία και τη Λιθουανία. 
Η Επιτροπή των ΕΚ. εκτιμώντας το περιεχόμενο και την 
πολιτική σημασία των Ευρω-συμφωνιών, θεωρεί ότι το άρθρο 
238 της Συνθήκης ΕΟΚ αποτελεί την κατάλληλη νομική 
βάση. Το άρθρο 238 της Συνθήκης ΕΟΚ καθιστά δυνατή «τη 
σύναψη συμφωνιών σύνδεσης η οποία συνεπάγεται αμοιβαία 
δικαιώματα και υποχρεώσεις, κοινή δράση και ειδικές διαδι­
κασίες». Επειδή η έννοια «σύνδεση» δεν προσδιορίζεται με 
σαφήνεια γι'αυτό η Επιτροπή των ΕΚ συγκεκριμενοποίησε 
το περιεχόμενο των Ευρω-συμφωνιών κατόπιν διμερών δια­
πραγματεύσεων: Οι ανωτέρω (προτιμησιακές -) συμφωνίες 
συνεπάγονται αμοιβαίες υποχρεώσεις ενώ το συνδεόμενο κρά­
τος αποδέχεται ορισμένες διατάξεις και πρακτικές που 
ισχύουν ήδη στην Κοινότητα. 
Για τη σύναψη τέτοιων συμφωνιών απαραίτητη προϋπόθεση 
είναι η επιτυχημένη προώθηση των πολιτικών, κοινωνικών 
και οικονομικών καινοτόμων μεταρρυθμίσεων στα συνδεό­
μενα κράτη και «η ρήτρα της μη επιστροφής» για τη στερέ­
ωση της δημοκρατίας και την προώθηση της οικονομίας της 
αγοράς. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή των ΕΚ οφείλει να 
εξετάζει στο μέλλον προσεκτικά, σε κάθε περίπτωση, τις 
δρομολογημένες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις 
και να αξιολογεί απροκατάληπτα τις προοπτικές επιτυχίας. 
Ύστερα απαιτείται να αρχίσουν οι σχετικές με τις συμφωνίες 
σύνδεσης διαπραγματεύσεις. Θα ήταν πράγματι μοιραίο, αν 
η ενδοκοινοτική ενοποίηση, εσωτερική αγορά, οικονομική 
και νομισματική ένωση, πολιτική ένωση, προετοιμάζετο ανε­
παρκώς ή αποδυναμωνόταν συνεπεία μίας βεβιασμένης διαδι­
κασίας ενοποίησης της Ευρώπης. 
3.8. Τα κύρια συστατικά των κοινών αρχών των Ευρω-
συμφωνιών είναι τα εξής: 
— πολιτικός διάλογος, 
— ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, 
— ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαί­
ων, 
— εναρμόνιση των διατάξεων δικαίου. 
— πολιτιστική συνεργασία, 
— οικονομική συνεργασία, 
— επιτροπές σύνδεσης. Τα πλεονεκτήματα των κοινών αρχών της Επιτροπής των ΕΚ 
είναι ήδη εφικτά. Αυτές θέτουν αφενός τη συμπαγή βάση για 
μια ευρω-συμφωνία· αφετέρου είναι αρκετά ευέλικτες για την 
κατάλληλη προσαρμογή των ιδιαιτεροτήτων στις ειδικές ανά­
γκες των συνδεομένων κρατών. Μόνο με ευέλικτους χειρι­
σμούς μπορεί να προχωρήσουν οι οικονομικές μεταρρυθμί­
σεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης 
με διαφορετική ενεργητικότητα. Μόνο κατ'αυτόν τον τρόπο 
μπορεί να κυλήσουν ομαλά οι διεργασίες προσέγγισης στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Τα γειτονικά κράτη της Ανατολικής 
Ευρώπης, από αυτή τη σκοπιά, ζήτησαν όπως κατά τη σύν­
δεση των χωρών τους με το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, μετά από 
καταπίεση δεκαετιών να ληφθεί ανάλογα υπόψη η επιμέρους 
κατάσταση και οι προτεραιότητες κάθε κράτους. Σε τελευταία 
ανάλυση αυτό σημαίνει ότι είναι ανάγκη τα κύρια χαρακτηρι­
στικά των κοινών αρχών να συμπεριλαμβάνονται σε όλες τις 
Ευρω-συμφωνίες οι οποίες, ωστόσο, να δύνανται να παραλλά-
σουν ως προς τη συγκεκριμενοποίηση τους και τη σημασία 
τους για την εκάστοτε σύμβαση. 
4. Οι Ευρω-συμφωνίες με την Τσεχοσλοβακία, την Πολωνία 
και την Ουγγαρία 
4.1. Η Τσεχοσλοβακία, η Πολωνία και η Ουγγαρία δήλω­
σαν τελευταία ότι επιδιώκουν μια σύνδεση με την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα με απώτερη επιθυμία να καταστούν αργότερα 
πλήρη μέλη της. Η Επιτροπή των ΕΚ πρότεινε, περί τα τέλη 
Αυγούστου 1990 σχετικές προπαρασκευαστικές συνομιλίες, 
επειδή τα ανωτέρω κράτη μπόρεσαν να εγγράψουν στο ενερ­
γητικό τους μεγάλες προόδους στην πορεία του πολιτικού 
εκδημοκρατισμού. Εν τω μεταξύ τα τρία κράτη δήλωσαν στην 
Κοινότητα ότι οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις στις χώρες τους 
αποφασίσθηκαν κατά πλειοψηφία. 
Η ΟΚΕ επικροτεί την έναρξη των διαπραγματεύσεων σύνδε­
σης με τα κράτη αυτά. Επίσης, η ΟΚΕ εγκρίνει κατ'αρχήν 
το περιεχόμενο των μέχρι τούδε επεξεργασθέντων σχεδίων 
συμφωνιών με την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν επαρκώς 
υπόψη οι παρατηρήσεις και οι προτάσεις της. 
Προοίμιο 
4.2. Η ΟΚΕ τονίζει τη διακηρυχθείσα στο προοίμιο των 
συμφωνιών βούληση των συμβαλλομένων μερών για τη δια­
ρκή σύσφιξη των σχέσεων στη βάση της αμοιβαιότητας, 
για τη σύμπραξη με στόχο τη διεύρυνση των πολιτικών και 
οικονομικών ελευθεριών και για τη διεξαγωγή, σε τακτά 
χρονικά διαστήματα, ενός πολιτικού διαλόγου για διμερή και 
πολυμερή θέματα. Η ΟΚΕ εκτιμά θετικά κυρίως την προθυμία 
των συμβαλλομένων μερών για την από κοινού προώθηση 
της μετάβασης σε μια νέα πολιτική και οικονομική τάξη 
πραγμάτων στις νέες Δημοκρατίες της Κεντρικής και Ανατο­
λικής Ευρώπης. Τα βασικά σημεία αυτής της νέας τάξης 
πραγμάτων είναι το κράτος δικαίου, ο σεβασμός των ανθρωπί­
νων δικαιωμάτων, ή εγκαθίδρυση ενός πολυκομματικού 
συστήματος η οργάνωση ελεύθερων και δημοκρατικών 
(μυστικών) εκλογών καθώς και η φιλελευθεροποίηση της 
Αριθ^]^όΕ1 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^ΡΙΙ^ 
οικονομίας με βάση τις αρχές της οικονομίας της αγοράς. 
Τέλος, επιβάλλεται να επικροτηθείηρητη αναγνώριση,εκ 
μέρους των συμβαλλομένων μερών, των συμπερασμάτων της 
Συνδιάσκεψης για την Ειρήνη και την Ασφάλεια του Ελσίνκι 
και των βασικών αρχών που περιέχονται στα τελικά έγγραφα 
των μεταγενέστερων Συνδιασκέψεων για την Ειρήνη και την 
Ασ^άλεια.ΗΟΚΕ προτείνει όπως διευκρινισθούν τα πολΰ 
γενικευμένα κεφάλαια του προοιμίου των Ευρω-συμ^ωνιών 
και εμπλουτισθούν με τις διακηρύξεις της Συνδιάσκεψης για 
την Ειρήνη και την Ασφάλεια που έγιναν στη Βόννη για την 
^οικονομική συνεργασίαστηνΕυρώπη^.^Ιαπλή αναφορά 
στα συμπεράσματα αυτών των συνδιασκέψεων είναι αρκετά 
ασαφής, επιπλέον αυτά δεν είναι δεσμευτικά και επιδέχονται 
ευρείας ερμηνείας 
^.1 11 ΟΚΕ καλεί τα συμβαλλόμενα μέρη να αναφέρουν 
στο προοίμιο επίσης την κοινωνική διάσταση της διεργασίας 
τηςευρωπαϊκήςενοποίησης και πρέπει να υπομνησθεί ο 
υιοθετηθείς από τους Αρχηγούς Κρατών και Κυβερνήσεων 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας το ΑεκέμβριοΙ^Χάρτης των 
κοινωνικών θεμελιωδώνδικαιωμάτων των εργα^ομένων.Ο 
ανωτέρωχάρτης, κατά τονΙ^ιι^ υ^Ιο^. αποτελεί τονακρο 
γωνιαίο λίθο της κοινωνικής διάστασης τουενιαίουευρωπαΡ 
κοϋ οικοδομήματος υπό το πνεύμα της συμπληρωθείσαςμέσω 
της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης Συνθήκης της Ι^ώμης^^. 
Οι στενές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες τηςΑνατολικής 
Ευρώπης και τα μέτρα στήριξης της Κοινότητας δεν πρέπει 
να περιορισθούν μόνο στον οικονομικό, τεχνικό και χρήμα 
τοπιστωτικό τομέα αλλά είναι ανάγκη να ληφθούν δεόντως 
υπόι^η οι πολύμορφες κοινωνικές πτυχές. 
Κάτω από τις κρατούσες σήμερα στην Ευρώπη κοινωνικές 
και πολιτιστικές συνθήκες είναι αδιανόητηηύπαρξη ενός 
οικονομικού χώρου χωρίς την ταυτόχρονη δημιουργία ενός 
κοινωνικού χώρου. Αυτό οφείλουν νατολάβουνσοβαρώς 
υπόι^η οι πολιτικοί εκείνοι των γειτονικών χωρώντηςΑνατο 
λικής Ευρώπης οι οποίοι πιστεύουν ότι είναι δυνατή η 
δημιουργία μιας λειτουργικής οικονομίας της αγοράς χωρίς 
την ^κοινωνική^πτυχή.ΗΟΚΕείναι πεπεισμένη ότιηκοινο 
τική οικονομίατηςαγοράςκαιτοπνεύματων ευρωπαίων 
πολιτών αποτελούν τα δύο βασικά στοιχεία της πολιτικήςκαι 
κοινωνικής προόδου προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής 
ένωσης.Ταστοιχεία αυτά επιβάλλεται να αποτελέσουν ανα 
πόσπαστο μέρος της κοινοτικής πολιτικής.Ταδύο αυτά στοι 
χεία αποτελούν συγχρόνως τους αποφασιστικούς λόγους της 
δύναμης έλξεως που ασκείηΕυρωπαϊκή κοινότητα στις νέες 
ΑημοκρατίεςτηςΑνατολικής Ευρώπης 
^. Ρια να υπάρξειτο αναγκαίο κλίμα εμπιστοσύνης,η 
ΟΚΕ συμμερίζεται το αίτημα των συμβαλλομένων ανατολι 
κών χωρών να περιληφθεί στο προοίμιοηεπιθυμία τους να 
προσχωρήσουν στην Κοινότητα. 11 αναφορά αυτή θα δώσει 
μεγαλύτερη έμπαση στιςσοβαρέςπροθέσειςκαιτωνδύο 
πλευρών να συσφίξουν ακόμα περισσότερο τις σχέσεις τους. 
Αντίθετα δεν είναι κατανοητήηπρόταση του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου ναανα^ερθεί στοπροοίμιο κάθεσυμ^ωνία 
^^8^^^^7^ σύνδεσης και μια χρονική προοπτική για την υποβολή αίτη 
σης για προσχώρηση. Σε αυτό το στάδιο είναι αδύνατο να 
εκτιμηθείηπεραιτέρωεξέλιξητων οικονομικών αλλαγών 
που διενεργούνται σε κάθε μια από τις χώρες αυτές ώστε να 
είναι δυνατό να προβλει^θείσυγκεκριμένηημερομηνία για 
την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την προσχώρηση. 
^. Επιπλέον,ηΟΚΕπροτείνεινα αναγερθεί ρητά στο 
προοίμιοηανεπι^ύλακτη αποδοχή του ^κοινοτικού κεκτημέ 
νου^ εκ μέρους των συμβαλλόμενων χωρών της ανατολικής 
Ευρώπης καθώς επίσης και ότι θα προσεγγίσειηχώρα τους 
ήδη κατά τιςπροβλε^θείσεςδύοπενταετείςπεριόδουςτο 
στάδιο ολοκλήρωσης της Κοινότητας, ωστόσο δεν έχει διευ 
κρινισθεί ακόμη ποιαθα είναι ηεξέλιξη τηςκοινοτικής 
νομοθεσίας σε σχέση με μελλοντική διαδικασία ολοκλήρω 
σης της Κοινότητας κατά την περίοδο ισχύος των ευρωπαϊ 
κώνσυμ^ωνιών.Σύμ^ωναμετιςισχύουσεςδιατάξειςτης 
συνθήκης αφενός τα συνδεδεμένα με την Κοινότητα κράτη 
δεν είναι δυνατόν να έχουν ^μειωμένο καθεστώς^, αφετέρου 
δεν είναι δυνατόν να λάβουν πλήρως μέρος στην κοινοτική 
διαδικασία λή^ης αποβάσεων ^11 διαδικασία λήι^ηςαπο^ά 
σεων στην Κοινότητα δεν μπορεί να διασπασθεί χωρίςηίδια 
ηΚοινότητα να θέσει υπό αμφισβήτηση τη λεπτή εσωτερική 
θεσμική ισορροπία^^. Από την άλλη πλευρά όμως σε ορι 
σμένους τομείς της πολιτικής,ηπανευρωπαϊκή προσέγγιση 
καθίσταται σήμερα περισσότερο επιτακτική απ^τι άλλοτε. 
Κυρίως στον τομέα της ενέργειας,των μεταφορών καιτων 
τηλεπικοινωνιώνηδημιουργία πανευρωπαϊκών δικτύων επι 
βάλλεταιεπειγόντως ^Ιεβάση ταπαραπάνωοεπίτροπος 
Ετ^^Αη^η^^π πρότεινε πρόσφατα να αποκτήσουν οι υπο 
ι^ή^ιες χώρες μέλη το συντομότερο δυνατό την ιδιότητα του 
πλήρους μέλους κυρίωςστουςτομείς^και ανέφερε τους 
τρεις παραπάνω τομείς^στους οποίους θα μπορούσαν να 
έχουνχωρίςκαμία διαδικασία πλήρη δικαιώματα και υποχρε 
ώσεις.11 ΟΚΕ υποστηρίξει την πρόταση αυτή και καλεί την 
Επιτροπή να αναζητήσει μια διέξοδο σε αυτό το δίλημμα και 
να προτείνει συμβιβαστική λύση που αφενός να ανταποκρίνε 
ται στις απαιτήσεις μιας κοινοτικής οικονομικής πολιτικής 
και αφετέρου να μην αντιβαίνει στο κοινοτικό δίκαιο. 
^. Η ΟΚΕχαιρετίξει τη βούληση των συμβαλλόμενων 
μερών να διασφαλίσουν την ελευθερία των συναλλαγών 
κυρίως βάσει των διατάξεων της ΡΣΑΕ.Αδιαμ^ισβήτηταη 
ΡΣΑΕ θα εξετάσει επιμελώς αν συμβιβάζονται οι συμφωνίες 
σύνδεσης με τιςδιατάξεις της. Ααμβανομένωνυπόι^ητων 
προβλημάτων που έγιναν σα^ή από την αρχή τουΙ^7 και 
μετά στα πλαίσιατου γύρου της Ουρουγουάης καιγια τα 
οποία γίνονται ακόμαέντονεςσυ^ητήσειςηΟΚΕαντιλαμβά^ 
νεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη έχουνναεπιλύσουνέναπολύ 
δύσκολο πρόβλημα, ^ωρίς να εισχωρίσουμε σε λεπτομέρειες 
αξίξει να αναγερθούν κυρίως δύο θέματα Αφενός πρόκειται 
γιατιςδιατάξειςσχετικάμετιςυλικέςπροϋποθέσειςγια 
τη δημιουργία ξώνης ελευθέρων συναλλαγών στις οποίες θα 
επανέλθουμε αργότερα και αφετέρου πρόκειται για τηνπεραι 
τέρω επέκταση των περιφερειακών συγχωνεύσεων.Αυτό δεν 
α^ορά μόνο τηνΕυρώπηδιότικαισε άλλες περιοχές του 
κόσμου δημιουργήθηκαν παρόμοιεςή ίδιεςπερι^ερειακές 
όΗ.11^1 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.^ό^όΕΙ 
ενώσεις κρατών. Παρόμοιες περιφερειακές ενώσεις κρατών 
αποτελοΰνηζωνη ελευθέρων συναλλαγών ΑατινικήςΑμερι 
κής στην Νότια και Κεντρική Αμερική ^ΙΑΕΤΑ^ηΟικονο-
μική Κοινότητα της Αυτικής Αφρικής ^ΟΕΑΟ^ηΑ^ΕΑΝ 
πουαπαρτίζεταιαπό^ώρεςτης Νοτιοανατολικής Ασίας. 
Οπως φαίνεται^ οι ΗΠΑάρ^ισαννα υλοποιούν τηνπρόθεση 
που εί^αν ανακοινώσει ήδη κατά τις διαπραγματεύσεις του 
ημί^ρονουτου^ΰρουτης Ουρου^ουάηςσταπλαίσια της 
ΡΙΑΕ να δημιουργήσουν ως αντίβαρο προς τον Ευρωπαϊκό 
Οικονομικό Χωρο^ΕΟΧ) μια ζώνη ελευθέρων συναλλαγών 
της Βορείου Αμερικής^ ^ΗΠΑ ^ Καναδάς ^ ^ε^ικό 
^ΝΑΕΤΑ^^την πλουσιότερη ζώνη ελευθέρων συναλλαγών 
του κόσμους. 
Αηλαδή αυτό που κατά την ίδρυση της Ρ^ΑΕεί^ε επινοηθεί 
ωςε^αίρεσηαποτελείεντωμετα^ύκανόνα. Παρ^ήτης 
πολυμερούς οργάνωσης του διεθνούς εμπορίου αποδεικνύεται 
ολοένα και περισσότερο ως αυταπάτη.Οδιεθνής καταμερι­
σμός της εργασίας θα επηρεάζεται σε ολοένα και μεγαλύτερο 
βαθμό από μεγάλους οικονομικούς άωρους και συγκεκριμένα 
από την^Τριάδα^ΗΠΑ^Ευρώπη^απωνία.Το^ονός αυτό 
συνεπάγεται ιδιαίτερες ευθύνες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
^ια την παγκόσμια οικονομία.^το άρθρο Ηθτης συνθήκης 
^ιατηνίδρυσητηςΕΟΚηΚοινότητακαλείταιρητάνα 
υπερασπίσει τηνπολιτική ελεύθερωνσυναλλα^ων^ια τοσυμ-
φέρονόλων.ΙΙΚοινότητα φέρει αυξημένες ευθύνες ως συνή-
^οροςτουελεύθερουδιεθνούςεμπορίου.ΗΚοινότηταοφείλει 
να συνεισφέρει τα μέγιστα ^ια την ε^άλει^η των επιδοτήσεων 
που προκαλούν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό και τη 
μείωση στρατηγικών που τείνουν στον περιορισμό του αντα-
^ωνισμούκαιεμφανίζονταικάτωαπόδιάφορεςονομασίες 
ήτοι^ί^^^^^ί^και^ΙτιοΙυ^η^^^υιι^.Τέτοιουείδους 
πρακτικές έρχονται σε αντίθεση με αρκετές διακηρύξεις που 
έγιναν σε διάφορες παγκόσμιες οικονομικές συνόδους κορυ­
φής στα πλαίσια της Ρ^ΑΕ και του ΟΟ^Α.Οδιεθνήςκαταμε-
ρισμόςερ^ασίαςθαπροσπορίσειμε^άλαοφέλησεόλους 
τους συμμετέχοντες αν αυτός ^ίνει αποδεκτός υπό συνθήκες 
ελεύθερης ατοράς και ανόθευτου ανταγωνισμού. 
^ο^η^ο^^^ο 
^.7. σκοπός του πολιτικού διαλόγου στα πλαίσια του συμ-
βουλίουσύνδεσηςείναιναδιευκολύνειτηνέντα^ητωνσυνδε-
δεμένων ^ωρών στην Κοινότητα των δημοκρατικών ^ωρών^ 
να επιταχύνει την προσέ^ιση μεταξύ των ^ωρων τηςΑνατο-
λικής Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας^ να ενισχύ­
σει και να εδραιώσει τη συγκατάθεση των ^ωρων αυτών σε 
διεθνή ζητήματα, συμπληρωματικά μέτρα και μηχανισμοί θα 
μπορούσαν νασυμβάλλουνστη θεμελίωση τουπολιτικού 
διαλό^ου^ είτε μέσω της διπλωματικής οδού είτε με τη συμμε­
τοχή των συνδεδεμένων ^ωρών στον κύκλο των κρατών που 
ενημερώνονται σε τακτικά διαστήματα ^ια τις δραστηριότη^ 
τες που αναπτύσσονται στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολίτη 
κής συνεργασίας. 
ΠΟΚΕεκτιμάότιοπολιτικός διάλογος αποτελεί πρωτοπορι­
ακό στοι^είο^ιατηνπανευρωπαϊκή ολοκλήρωση.^τοστάδιο της ριζικής ανανέωσηςτηςκοινωνικήςκαι οικονομικής ζωής 
στην Ανατολική Ευρώπηηαμοιβαίαενημέρωση καιηδιε^α-
^ω^ή διαβουλεύσεων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.Π 
πραγματοποίηση των συνεδριάσεων του συμβουλίου σύνδε­
σης σε τακτικά διαστήματα δεσμεύει τους πολιτικούς ιθύνο-
ντες να αιτιολογούν και να δικαιολογούν τις αποφάσεις που 
λήφθηκαν καιταμέτραπου εφαρμόσθηκαν. Αποκκλίσεις 
μπορούν να επισημανθούν έγκαιρα. Επίσης,ηυπο^ρεωτική 
τήρηση των προθεσμιών ^ια την πραγματοποίηση των συνε­
δριάσεων αυτών καθιστά εφικτή τη θέσπιση και την εφαρ-
μο^ήμέτρωνταοποίαδιαφορετικάείτεθαεφαρμόζονται 
καθυστερημένα είτε καθόλουλό^ω αντιφατικών πολιτικών 
^εσωτερικών^ συμφερόντων. Πιθανώς να αντιμετωπίσουν 
συ^νάτοπρόβλημααυτόοινέεςδημοκρατίεςτηςΑνατολικής 
Ευρώπης. 
^. Π ΟΚΕεπιδοκιμάζειανεπιφύλακτατη σύσταση κοινο-
βουλευτικής επιτροπής σύνδεσης, σκοπός της επιτροπής 
αυτής είναι να συμβάλλεις ως ^ώρος συνεργασίας μεταξύ των 
βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και βουλευτών 
των κοινοβουλίων των συνδεδεμένων ^ωρών^στην εδραίωση 
της ανταλλαγής πληροφοριών και απόψεων. Αυτό το όργανο 
πολιτικού διαλόγου αποκτά σχετική σημασία στη σημερινή 
φάση επέκτασηςτης ευρωπαϊκής ολοκλήρωσηςκαι της πολύ 
μερούς συνεργασίας εφόσον μπορείεπιπλέοννα κάνει συστά 
σεις προς το συμβούλιο σύνδεσης 
^. ΠΟΚΕ καλεί τα συμβαλλόμενα μέρη να συμπεριλά­
βουν τους κοινωνικούς εταίρους στο θεσμικό πλαίσιο των 
συμβουλίων σύνδεσης. Ακόμη καιηΕπιτροπή των ΕΚΘα 
έπρεπεναέ^εικατανοήσειότιείναιαδύνατο ναυπάρ^ει 
ενιαίος οικονομικός ^ώρος με παραγκωνισμένους κοινωνι­
κούς παράγοντες. Αιότι οι κοινωνικοί παράγοντες αποτελούν 
αναπόσπαστα στοιχεία μιας πλουραλιστικής κοινωνίας^ 
βασικό στοιχείο του κοινωνικού και πολιτικού πολιτισμού 
στηνΕυρώπη. Π ΟΚΕπροτείνει συνεπώς ναπροβλεφθεί 
στα θεσμικά πλαίσια^ επιπλέον^ησύσταση συμβουλευτικής 
επιτροπήςηοποία να απαρτίζεται από μέλη της Οικονομικής 
καιΚοινωνικής Επιτροπής και μέλη αντίστοιχου οργάνου 
των συνδεδεμένων κρατών.Ταυτό^ρονα^ηεπιτροπή αυτή θα 
πρέπει να έ^ει δικαίωμα πρωτοβουλίας^ ώστε να μπορούν τα 
μέλητηςναπαίρνουνθέσηκαιναυποβάλλουνεποικοδομητι-
κέςπροτάσεις^ιαεπεί^ονταθέματατηςοικονομικήςκαι 
κοινωνικής ανάπτυξης της Ευρώπης. 
^^^^^^ο^ο^^^^^^^ι^ 
^Ιθ. ^ε όλες τις Ευρωπαϊκές συμφωνίες γενικά προβλέπε­
ται μεταβατική περίοδος που διαρκεί κατ^ανώτατοόριο^θ 
^ρόνιακαιδια^ωρίζεταισεδύοπενταετείςπεριόδουςΠΟΚΕ 
επιδοκιμάζει το ^ονός ότι το συμβούλιο σύνδεσης θα ελέ^-
^ει σε τακτικά διαστήματα την τήρηση των συμφωνιών και 
Αριθ. ^^4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ^11^ 
θα παρακολουθεί ανελλιπώς την πρόοδο που θα σημειώνεται 
σχετικά με την οικονομική μεταρρύθμιση (διαμόρφωση των 
τιμών^επιδοτήσεις^ νομισματική πολιτική και σύστημα εξω­
τερικού εμπορίου^.ΣυγχρόνωςηΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της 
για την απόφαση που λήφθηκε στα πλαίσια των διαπραγμα­
τεύσεων^ δηλαδή να μην εφαρμοστείτο σύστημα των δύο 
φάσεων στη φιλελευθεροποίηση της κυκλοφορίας εμπορευ­
μάτων. Αιότιοπραγματικός και καθοριστικός σκοπός του 
συστήματος αυτού εκπληρώνεται ακριβώς στα πλαίσια του 
εξωτερικού εμπορίου με εμπορευματικά αγαθά^ ώστε στο 
τελοςτηςπενταετούςφάσηςνασυ^ητηθείηπεραιτερωπορεία 
της διάνοιξης της αγοράς. 
4.Η. ^ δημιουργία ^ώνης ελευθέρων ανταλλαγών εντός, 
το πολύ, δέκα ετώνηοποία αποτελεί στόχο της εμπορικής 
πολιτικής^ θα επιτευχθεί σταδιακά και συμμετρικά.ΗΕυρω-
παϊκή Κοινότητα επιθυμεί να επιταχύνει την πορεία προς τη 
ςωνη ελευθέρων συναλλαγών και να καταργήσει τους 
δασμούς καθώς και άλλα εμπόδια εμπορικού χαρακτήρα για 
τους εταίρους που έχουν συνάγει συμφωνία σύνδεσης^ ανά­
λογα με το ^αθμό ευαισθησίας των προϊόντων.Ειδικές ρυθμί 
σειςθαεφαρμοστούν για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, 
τα προϊόντα Ε^ΑΧ καθώς και για τα γεωργικά προϊόντα.^ 
ΟΚΕ συμφωνεί ανεπιφύλακτα με την ασυμμετρικήπροσέγ-
γιση που επέλε^εηΚο^ότητα. διερωτάται όμως αν απαιτού­
νται πράγματι πέντε χρόνια για ναέχουν, οιεταίροι της 
Ανατολικής Ευρώπης πλήρη πρόσβαση στην κοινοτική 
αγορά βιομηχανικών προϊόντων. Αεδομένου ότι είναι 
δύσκοληηδιαδικασία μεταρρύθμισης στις χώρες αυτές^η 
κοινότητα οφείλει να ανοίγει ης αγορές της με πειστικότερο 
τρόπο,ήδηαπότην ημερομηνία έναρςης της ισχύος των 
συμφωνιώνσύνδεσης.ΗΕυρωπαϊκή Κοινότητα οφείλει να 
έχει επίγνωση του γεγονότος ότιηαύ^ηση των εσόδων από 
εξαγωγές αποτελεί για τις χώρες αυτές καθοριστική προϋπό­
θεση για την προώθηση της οικονομικής τους αναδιάρθρω-
σης,τηνανάπτυςητηςαναγκαίαςκαινοτομίαςκαιτουδυναμι 
σμού της επενδυτικής δραστηριότητας, τηνενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας. Οι κοινοτικοί εταίροι στην Ανατολική 
Ευρώπη επιθυμούνεπίσηςτη σταδιακή πορείας αλλά χρειάζο­
νται προφανώς ολόκληρη τη δεκαετή περίοδο για να ολοκλη^ 
ρώσουν τα μέτρα φιλελευθεροποίησης 
^ΟΚΕ κρίνει ότιηυιοθέτηση της συνδυασμένης ονοματολο­
γίας ως έχει αποτελεί σωστό ^ήμα προς τη δημιουργία απρό 
σκοπτων συναλλαγών μεταξύ των εταίρων, ^α ήταν ευκταίο 
να ορισθεί με σύμβαση χρονοδιάγραμμα για την υιοθέτηση 
τηςσυνδυασμένηςονοματολογίαςκαι νααρχίσεισύντομα 
στις συνδεδεμένες χώρεςηαναδιάρθρωση των τελωνειακών 
αρχών και των αρχών που είναι αρμόδιες για το εςωτερικό 
εμπόριο 
Τοσυμ^ούλιοσύνδεσηςμπορείωστόσοναπαράσχειτμηματι 
κές και χρονικά περιορισμένες εξαιρέσεις ^άσεισυγκεκριμέ 
νων κριτηρίων σε νέες ^ιομηχανίεςήσε κλάδους για τους 
οποίους οι αναγκαίες αναδιαρθρώσεις έχουν ιδιαίτερα οδύνη 
ρέςσυνέπειες και πουαντιμετωπίςουνο^υμένα κοινωνικά 
προβλήματα.ΗΟΚΕ συμφωνεί με αυτή τη ρύθμιση ε^αιρε-
σέων,μετηνπροϋπόθεση ότι θα ισχύει μόνο κατά τη δεκαετή 
μεταβλητή περίοδο. 4Η1 Σεό,τιαφοράτους ευαίσθητους τομείς,όπως του 
τομέα των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, των προϊόντων 
ΕΚΑΧήτων γεωργικών προϊόντων, τα υφιστάμενα συμπλη^ 
ρωματικά πρωτόκολλα περιλαμβάνουν ρυθμίσεις που λαμβά­
νουν σε ικανοποιητικό ^αθμόυπόι^η τις ειδικές ανάγκες κάθε 
κλάδου.ΠΟΚΕ υπενθυμίζει σε αυτό το πλαίσιο τις σχετικές 
διατάςειςτηςΡΣΑΕκαθώςκαιτιςυλικέςπροϋποθέσειςγιατη 
δημιουργία ^ωνών ελευθέρων συναλλαγών.^εωρεί ιδιαίτερα 
αναγκαία την κατάργηση δασμών και άλλων περιοριστικών 
εμπορικώνδιατά^εωνκατάτιςδιμερείςεμπορικές συναλλαγές 
μεταξύ εταίρων (και προς τις δύο κατευθύνσεις^ ^σχεδόν για 
το σύνολο των συναλλαγών^ (Αρθρο Χ^ν^της ΕΣΑΕΙ 
ΡιαλόγουςσυμφωνίαςμετηνΡΣΑΕ,κανέναςκλάδοςδεν 
θα μπορεί να τύχει μόνιμης εξαίρεσης από το άνοιγμα της 
αγοράς. 
4Η1Ρ ^ετά από τη λή^η της Αιεθνούς Συμφωνίας Κλω­
στοϋφαντουργικών προϊόντων στα μέσα 1^1 καθώς και των 
συναφών διμερών συμφωνιών αυτοπεριορισμού έως το τέλος 
του έτους αυτού,χρειά^εταινα θεσπισθεί στις Ευρωπαϊκές 
Συμφωνίες ένα νέο πλαίσιο για το εμπόριο των κλωστοϋφα­
ντουργικών προϊόντων, το οποίο αφενός να προσφέρει καλύ 
τερη πρόσβαση στην αγορά και αφετέρου ναλαμ^άνεικαταλ 
λήλωςυπόι^η την ε^έλι^η των εμπορικών συναλλαγών με τις 
συνδεδεμένεςχώρες(συμπεριλαμ^ανομένωντων συναλλαγών 
που είχαν αναπτυχθεί κατά το παρελθόν με την πρώην Ααϊκή 
ΑημοκρατίατηςΡερμανίας^.^Ιια^μετα^ατική ρύθμισης θα 
ισχύει έως ότου κριθεί κατά τις διαπραγματεύσεις της ΡΣΑΕ 
το μέλλον της Αιεθνούς Συμφωνίας Κλωστοϋφαντουργικών 
Προϊόντων (π.χ.ηπροθεσμίαλήςης της Συμφωνίας^ καθώς 
και το ερώτημα αν θα περιληφθούν στη ΡΣΑΕ τα κλωστοϋφα­
ντουργικά προϊόντα και τα ενδύματα.^δη υπάρχουν πρώτες 
ενδείξεις σχετικά με το περιεχόμενο του συμπληρωματικού 
πρωτοκόλλου, σύμφωνα με τις οποίες οι δασμοί και οι ποσό 
στώσειςθακαταργηθούνμετάτηλή^ηεπταετούςμετα^ατικής 
περιόδου, ^όλιςεπιτευχθούναποτελέσματακατάτογύρο 
της Ουρουγουάης για τον τομέα των κλωστοϋφαντουργικών 
προϊόντων θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για την περαι­
τέρω κατάργηση των ποσοστώσεων, ^αι σε αυτή την περί-
πτωσηηΟΚΕ διερωτάται μήπως ένα συντομότερο άνοιγμα 
των αγορών από ό,τιπροε^λέπετο επιφέρει μεγαλύτερα πλεο 
νεκτήματακαιγια τις δύο πλευρές. Σε αυτό το πλαίσιο οι 
τρεις ανατολικές χώρες θα πρέπει να ανοίγουν πλήρως την 
αγορά των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και των ειδών 
ρουχισμού για τα κοινοτικά προϊόντα, έστω και με μια (ανε 
κτή^ καθυστέρηση,καινά δηλώσουν ρητά την κατάργηση 
των κρατικών επιδοτήσεων. 
Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το παθητικό μεταποιητικό εμπόριο, 
το χρονοδιάγραμμα της φιλελευθεροποίησηςθα μπορούσε να 
βελτιωθεί ακόμα περισσότερο με τηνκατάργηση των δασμών 
από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος των συμφωνιών, 
^στόσο,χρειά^εταιναδιασφαλισθείότικατά τη διάρκεια 
της μεταβατικής περιόδου θα τηρηθούν οι γενικές γραμμές 
του κανονισμού (ΕΟΚΜ^περί συστάσεως οικονομικού κάθε 
στώτος τελειοποιήσεως προς επανανεισαγωγή που εφάρμοζε 
τάισε ορισμένα κλωστοϋφαντουργικά και ενδύματα^(^. 
4.111 Ηδιαδικασία φιλελευθεροποίησης για τα προϊόντα 
ΕΚΑ^ ρυθμίζεται σε ένα δεύτερο συμπληρωματικό πρωτό 
κολλο. 
^^^17^^^^^^ 
όΗ.11^1 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρυΐ^]^ 
^.ΡΙΙΡ ^τοντομέατου χάλυβα δενπρόκειται μόνο για τη 
διμερή κατάργηση δασμών και φόρων με ίδια ημερομηνία 
ισχύος αλλά και για την κατάργηση εθνικών ποσοστώσεων 
εισαγωγών στηνΚοινότητακα^ώςκαιγια το μέλλον των 
συμφωνιών προμήθειας σε χάλυβα οι οποίες έχουν συναφθεί 
με τις χώρες τηςΑνατολικήςΕυρώπηςκαι λήγουν τέλη 1^0. 
Οισυνδεδεμενεςχώρεςεπι^υμοΰντηνπλήρηφιλελευ^εροποί^ 
ηση τωνε^αγωγώντουςσεχάλυ^απροςτηνΕυρωπαϊκή 
Κοινότητα, συμφωνά όμως με τη γνώμη της ΟΚΕ^ οι συμφω^ 
νίες αυτοπεριορισμού των εξαγωγών, οι εθνικές ποσοστώσεις 
και οι δασμοί αποτελοΰν^λόγω των αλληλεπιδράσεων τους 
ένα πυκνό δίκτυο^ το οποίο δύσκολα μπορεί να καταργηθείς 
εάνληφ^ούν υπόψη καιοιεπιδοτήσειςπουχορηγοΰνοι 
ανατολικές χώρες.Ταπρο^λήματα οικονομικής και κοινωνά 
κήςπροσαρμογήςπου ήδη αντιμετωπίζουν οι κοινοτικοί εταί 
ροι στις ανατολικές χώρες^αο^υν^οΰν σημαντικά εάν ανα-
γκαστείηκοινοτική βιομηχανία χάλυβα να προβεί σεαμυντι 
κές δικαστικές διαδικασίες ^άσει των διατάξεων της Ε^ΑΕ^ 
ενάντια σεεπιδοτοΰμενεςεισαγωγέςσετιμέςντάμπιγκαπότις 
ανατολικές χώρες^ εισαγωγές που ^απροκαλοΰσεησΰντομη 
κατάργηση όλων των περιορισμών των εισαγωγών.^ΟΚΕ 
κρίνει γιαυτό ότι επιβάλλεται να καταρτίσειηΕπιτροπή των 
ΕΚ^σεσυνεργασίαμετιςσυνδεδεμένεςχώρεςτοσυντομότερο 
δυνατό ένακα^οριστικόγενικόσχέδιο με συγκεκριμένες προ^ 
^εσμίεςγια την αναδιάρθρωση της ^ιομηχανίαςχάλυ^α στην 
Ανατολική Ευρώπη κα^ώς και για τη σταδιακή φιλελευθέρου 
ποίηση τωναγορώνχάλυ^α.Τοσχέδιοαυτό^α πρέπει αφενός 
να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις βιομηχανίες χάλυβα και των 
δυο πλευρών^ αλλά να είναι κατάλληλο να χρησιμοποιηθεί 
στις διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία της ^ώνηςελεΰ^ε 
ρων συναλλαγών με ^άση τις διατάζεις της Ρ^ΑΕ. 
Κατά την κατάργηση των δασμών και φορολογικών επι^α 
ρΰνσεων για την οποία προς το παρόν δεν υπάρχει συγκεκρι 
μένοχρονοδιάγραμμα^απρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το 
επίπεδοτωνε^ωτερικώνδασμώνστοντομέαΕΚΑΧείναι 
σήμερα ήδη σχετικά χαμηλό σε σύγκριση με το παγκόσμιο 
επίπεδο, σύμφωνα με σοβαρές εκτιμήσεις που έγιναν^ το επί 
πεδοαυτόανέρχεται κατά μέσον όροσεμόλις^.Αεδομένου 
ότι ένα μεγάλο μέρος των δασμών των συνδεδεμένων κρατών 
δεν έχουν παγιωποιη^ηΟΚΕπροτείνεινα ληφθούν σε 
μίαπρώτη φάσηκατάτηδεκαετήμετα^ατική περίοδοτα 
αναγκαία μέτρα εναρμόνισης στα πλαίσια του γενικού σχε 
δίου και μόνο σε μία δεύτερη φάση. δηλαδή ύστερα από πέντε 
χρόνια^να καταργηθούν εντελώς οι δασμοί σύμφωνα με την 
αρχή της αμοιβαιότητας. 
ϋ Ομοσπονδιακή ΑημοκρατίατηςΕερμανίας^η^ταλία και 
οιχώρες^πενελού^ εφαρμόζουν αυτόνομες εθνικές ποσό 
στώσεις για τις εισαγωγές ορισμένων προϊόντων χάλυβα που 
προέρχονται από τις χώρες της Κεντρικής καιΑνατολικής 
Ευρώπης, ^ε συνάρτηση με τις κοινοτικές συμφωνίες προμή 
^ειας σε χάλυβα, οι ποσοστώσεις αυτές λειτουργούν σαν μια 
μορφή^υποποσόστωσης ιδιαίτερα ευαίσθητων προϊόντων^ 
στα πλαίσια των ανώτατων ορίων που προβλέπουν οι συμφω 
νίες προμήθειας χάλυβα για όλο το φάσμα αυτών των προϊόν 
ντων. Οιποσοστώσειςαυτές^ακαταργηΟούνύστερααπό 
την επέκταση τωνσυμφωνιών εμπορικών συναλλαγών και 
συνεργασίας στον τομέα των προϊόντων Ε^ΑΧ. συμφωνιών που ήδη ισχύουν σε κοινοτικό επίπεδο. Επειδή οι συμφωνίες 
σύνδεσης ^α τεθούν σε ισχύ προφανώς μετά την επέκταση 
της ισχύος των συμφωνιών εμπορικών συναλλαγών και 
συνεργασίας και σε προϊόντα ΕΚΑΧ^ηανάληψη παρόμοιας 
υποχρέωσης στο συμπληρωματικό πρωτόκολλο για τα 
προϊόντα ΕΚΑΧ δεν έχει παρά τυπικό χαρακτήρα. 
Ηλήψη των αποφάσεων σχετικά με το μελλόντων συμφωνιών 
προμήθειας χάλυβα διαγράφεται ιδιαίτερα δύσκολη. Οισυμ 
φωνίες αυτές ισχύουν κά^ε φορά για ένα χρόνο και προ^λέ 
πουνεκτός από τουςκανόνες διαμόρφωσης τιμώνκαι ανώτατα 
όρια ποσοτήτων για τις εξαγωγές της εκάστοτε τρίτης χώρας 
προς τα κράτη μέλη τηςΚοινότητας.^ςανταπόδοσηηΕυρω 
παϊκή Κοινότητα δεσμεύεται να μην εφαρμόσει ενάντια στη 
χώρα με την οποία έχει συνάψει τη συμφωνία μέτρα αντιντά 
μπινγκήμέτρα καταπολέμησης των επιδοτήσεων. ^ Επι 
τροπή των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων έχει τονίσει επανειλημ^ 
μένως ότι οι ισχύουσες και ενδεχόμενες μελλοντικές συμφω 
νίες αυτοπεριορισμού που έχουν συναφ^είή^α συναφθούν 
με την Πολωνία, την Ουγγαρία και τηνΤσεχοσλο^ακία δεν 
πρόκειταινα θιγούν από τις συμφωνίες σύνδεσης.ΠΟΚΕ 
εκφράζει σχετικά με το ^έμα αυτό διαφορετική αντίληψης 
κατά τη γνώμη της^οι συμφωνίες αυτοπεριορισμού μεταξύ 
εταίρωνμιας^ώνηςσυναλλαγώνανήκουνσταλεγόμεναμέτρα 
καταπολέμησης της υπονόμευσης των διατάξεων της Ρ^ΑΕ^ 
μέτρα τα οποία ^απρέπεισύντομα να καταργηθούν. Ι^ατά 
τηνάποψητηςΟΚΕημόνη λύση είναι να καταργηθούν οι 
συμφωνίες αυτοπεριορισμού με τις τρεις χώρες τηςΑνατολι^ 
κήςΕυρώπηςύστερααπόμιαμετα^ατική περίοδο με την 
οποία καλαμώνονται ικανοποιητικά υπόψη οι αναδιαρ^ρώ^ 
σεις καιηοικονομική ανάκαμψη της βιομηχανίας χάλυβα 
στην Ανατολική Ευρώπη Ταυτόχρονα οι κοινοτικοί εταίροι 
στην Ανατολική Ευρώπη ^απρέπει ναδεσμευ^ούνμετη 
σύναψη συμφωνίαςναεγκαταλείψουνύστερα από μια μετα^ 
τική περίοδο κά^ε πρακτική έναντιτων χωρών μελών της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αντιβαίνει στις διατάζεις της 
Ρ^ΑΕΜδιαίτερα μετά την υιοθέτηση των κανόνων παροχής 
^οή^ειας στα πλαίσια της ΕΚΑ^ 
41111 Οι διαπραγμετεύσεις που διεξάγονται για τον 
τομέα του άνθρακα και τη φιλελευ^εροποίση των εισαγωγών 
από τις συνδεδεμένεςχώρες^διαγράφονταιε^ίσου περίπλοκες 
όπωςοι διαπραγματεύσεις γιατοντομέατουχάλυ^α.^τα 
περισσότερακράτη μέλη οι εισαγωγέςσεάν^ρακαέχουν 
φιλελευθεροποιηθεί εκτός από δύο κράτημέλη δηλαδή τη 
Εερμανία και την Ισπανία όπου χρειάζεται άδεια εισαγωγής 
ηοποία υπόκειται σε ποσοστώσεις.Εξαιρούνται οιεισαγωγές 
άνθρακα στην πρώην ΑαϊκήΑημοκρατίατηςΡερμανίας για 
τις οποίες δεν επιβάλλονται δασμοί και δεν απαιτείται ειδική 
άδεια, ^τη μεγάλη Βρετανία οι δυνατότητες εισαγωγής 
άνθρακα περιορίζονται από τις συμφωνίες αγοράς σταθερών 
ποσοτήτων από τον τομέα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας 
Οι εταίροι στηνΑνατολικήΕυρώπη επιθυμούν κυρίως την 
κατάργηση των περιορισμών εισαγωγών στηΡερμανία και 
την Ισπανία κα^ώς και την εξάλειψη μέτρων με παρεμφερείς 
επιπτώσεις, μετράμε παρεμφερείς επιπτώσεις^ είναι π.χ.η 
γερμανική συμφωνία χάλυβα καιη^συμφωνία του αιώνας. 
Η συμφωνία χάλυβα υποχρεώνει τη βιομηχανία χάλυβα να 
καταναλώνει^εκατομμύριατόννους γερμανικό λι^άν^ρακα 
το χρόνο το Ι^ηισχύς της συμφωνίας αυτής παρετά^ηκε 
έως το έτος ^ύ^Ο. ^ετη^συμφωνίατουαιώνα^ηοποία 
Αριθ. C 339/56 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
λήγει τέλη 1995, ο τομέας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας 
υποχρεούται να χρησιμοποιεί 40 εκατομμύρια τόννους γερμα­
νικού άνθρακα το χρόνο για την παραγωγή ρεύματος. 
Αναμφισβήτητα, χρειάζεται και σε αυτόν τον τομέα συμβιβα­
στική λύση. Χρειάζεται συμβιβαστική λύση που να λαμβάνει 
εξίσου υπόψη τη δύσκολη αναδιάρθρωση του τομέα άνθρακα 
και λιγνίτη, τη διάρκεια των ισχυουσών συμφωνιών και τους 
υλικούς όρους της ΓΣΔΕ. Εν τω μεταξύ έχουν προταθεί και 
εξετάζονται διάφορες συμβιβαστικές λύσεις. Η ΟΚΕ τάσσε­
ται υπέρ ενός σχεδίου δύο φάσεων, το οποίο αφενός να εντάσ­
σεται πλήρως στο χρονοδιάγραμμα των Ευρωπαϊκών Συμφω­
νιών και αφετέρου να συμβιβάζεται με τις διατάξεις της ΓΣΔΕ. 
Σύμφωνα με το σχέδιο αυτό θα πρέπει να καταργηθούν οι 
δασμοί κατά την πρώην πενταετή περίοδο, να χαλαρωθούν, 
στα πλαίσια των συμβατικών υποχρεώσεων οι ποσοστώσεις 
και τα μέτρα με παρεμφερείς επιπτώσεις και να καταργηθούν 
εντελώς έως το τέλος της δεκαετούς μεταβατικής περιόδου. 
Η συμβιβαστική αυτή πρόταση, με την οποία λαμβάνονται 
εξίσου υπόψη οι πτυχές της βιομηχανικής πολιτικής, της 
πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής θα 
μπορούσε να γίνει δεκτή και από τους εταίρους στην Ανατο­
λική Ευρώπη. Ούτως ή άλλως οι ανάγκες των συνδεδεμένων 
χωρών σε ενέργεια θα αυξηθούν κατά την πορεία της οικονο­
μικής εξυγίανσης. Επιπλέον, θα φιλελευθεροποιηθούν περαι­
τέρω οι σχέσεις μεταξύ των πρώην κρατών μελών του 
Komekon σε ό,τι αφορά την παροχή ενέργειας και συνεπώς 
τίθεται το ερώτημα αν είναι γενικά πιθανό να αυξήσουν οι 
συνδεδεμένες χώρες ουσιαστικά τις εξαγωγές τους σε άνθρακα 
προς την Κοινότητα. 
4.12.3. Σε ό,τι αφορά τα γεωργικά μεταποιημένα προϊόντα, 
τα οποία δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα II της Συνθή­
κης ΕΟΚ, θα συναφθούν ιδιαίτερες συμφωνίες στα πλαίσια 
ενός τρίτου συμπληρωματικού πρωτοκόλλου. Οι ρυθμίσεις 
αυτές, οι οποίες προς το παρόν δεν είναι επαρκώς γνωστές θα 
περιέχουν διατάξεις σχετικά με την κατάργηση των δασμών 
και των φόρων με ίδια ημερομηνία ισχύος καθώς επίσης 
ενδεχομένως και συμφωνίες σχετικά με την κατάργηση των 
ποσοτικών περιορισμών. Στα πλαίσια των συναλλαγών με 
γεωργικά προϊόντα αναμένεται να γίνουν επίσης εξισορροπη­
μένες και αμοιβαίες παραχωρήσεις. Σε ό,τι αφορά τον τομέα 
της αλιείας, η συμφωνία που έχει συναφθεί με την Πολωνία 
προβλέπει ότι οι εμπορικές συναλλαγές, τα αλιευτικά δικαιώ­
ματα και η μελλοντική συνεργασία αποτελούν ένα σύνολο. 
Επομένως, οι γενικευμένες προτιμήσεις θα πρέπει να επεκτα­
θούν και στη συμφωνία ΕΟΚ/Πολωνίας στον τομέα της αλι­
είας. 
Η ΟΚΕ έχει απόλυτη επίγνωση του γεγονότος ότι τα γεωρ­
γικά προϊόντα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο εξωτε­
ρικό εμπόριο των τριών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης. 
Για τις χώρες αυτές και ιδιαίτερα για την Πολωνία και την 
Ουγγαρία είναι απόλυτα αναγκαίο να εξάγουν προς τις χώρες 
της Κοινότητας έναντι συναλλάγματος και προϊόντα που υπό­
κεινται στην κοινοτική οργάνωση της αγοράς γεωργικών 
προϊόντων. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι η Κοινό­
τητα και οι τρεις χώρες που έχουν συνάψει συμφωνίες σύνδε­
σης θα πρέπει να προβούν σε αμοιβαίες παραχωρήσεις σε ό,τι αφορά τα γεωργικά προϊόντα που υπόκεινται στην κοινοτική 
οργάνωση της αγοράς. Οι παραχωρήσεις αυτές θα πρέπει 
ωστόσο να λαμβάνουν υπόψη την ευαισθησία των προϊόντων, 
την κοινή γεωργική πολιτική καθώς και τα αποτελέσματα του 
κύκλου διαπραγματεύσεων της Ουρουγουάης. Επιπλέον, η 
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων θα πρέπει να λάβει 
μέριμνα ώστε να μην επιδεινωθεί η κατάσταση της Κοινής 
Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ), η οποία αντιμετωπίζει, ήδη, 
σημαντικά προβλήματα. 
Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζονται στη γεωργική 
αγορά της Κοινότητας, η οποία πλήσσεται από πολλά χρόνια 
με διαρθρωτικά πλεονάσματα, δεν θα πρέπει να οξυνθούν με 
την εισαγωγή ιδιαίτερα ευαίσθητων προϊόντων από χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης. Η κοινή γεωργική πολιτική βρίσκεται 
σήμερα σε μια κρίσιμη φάση και θα ήταν επικίνδυνο να 
διακυβευτεί η συνέχεια της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ. Για το 
λόγο αυτό το Συμβούλιο των Υπουργών γεωργίας βρίσκεται 
μπροστά σε ένα δύσκολο έργο διότι οφείλει να θεσπίσει στα 
πλαίσια των συμφωνιών σύνδεσης μια πολιτικά αποδεκτή 
συμβιβαστική λύση με την οποία να λαμβάνονται εξίσου 
υπόψη οι μακροπρόθεσμες προοπτικές της κοινής γεωργικής 
πολιτικής και οι σχετικές διατάξεις της ΓΣΔΕ. Η συμβιβα­
στική αυτή λύση αποκτά θεμελιώδη σημασία επειδή οι Ευρω­
παϊκές Συμφωνίες πρέπει να θεωρηθούν ως επαναπροσανατο-
λισμός των οικονομικών σχέσεων μεταξύ ανατολής και 
δύσης. Πάντως, δεν συνιστάται η λύση που εφαρμόστηκε 
στα πλαίσια της συμφωνίας σύνδεσης της Κύπρου η οποία 
συνίστατο στην επιδίωξη της επίλυσης των προβλημάτων 
μέσω της στήριξης των εγχώριων τιμών, διότι και οι τρεις 
συμβαλλόμενες χώρες αποτελούν μεγάλους γεωργικούς παρα­
γωγούς. 
Μετά την έγκριση (με μεγάλη πλειοψηφία) του Αμερικανικού 
Κογκρέσου με το να παραταθεί η διάρκεια της εντολής για 
τη διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων στα πλαίσια της ΓΣΔΕ, 
του γύρου της Ουρουγουάης κατά δύο χρόνια, αυξήθηκαν 
οι προοπτικές να επιτευχθούν ικανοποιητικά αποτελέσματα 
κατά τις διαπραγματεύσεις για τα γεωργικά προϊόντα. Ασφα­
λώς, οι διαπραγματεύσεις της ΓΣΔΕ απέχουν ακόμα πολύ από 
τον αρχικό στόχο, δηλαδή την αυτοσυγκράτηση κατά την 
χορήγηση επιδοτήσεων ή άλλων μέτρων που επηρεάζουν 
άμεσα ή έμμεσα την αγορά γεωργικών προϊόντων. Ύστερα 
από τέσσερις δεκαετίες ύπαρξης της ΓΣΔΕ, κάθε χώρα που 
εξάγει από παράδοση γεωργικά προϊόντα θα έπρεπε να επωφε­
λείται από ασφαλείς διεθνείς εμπορικούς κανόνες οι οποίοι 
να τηρούνται από όλες τις χώρες. Σκοπός των κανόνων αυτών 
θα ήταν να προλαμβάνουν την περαιτέρω αποδιοργάνωση 
των διεθνών αγορών γεωργικών προϊόντων καθώς και να 
καθιστούν δυνατή των πρόσβαση κάθε χώρας στις αγορές 
αυτές με ίσους όρους. 
Επιπλέον η ΟΚΕ προτείνει να εξάγεται ένα μεγάλο μέρος των 
γεωργικών πλεονασμάτων των συνδεδεμένων χωρών προς τις 
γειτονικές τους χώρες στην Ανατολική Ευρώπη. Τόσο στη 
Σοβιετική Ένωση όσο και στα άλλα κράτη που ήταν μέλη 
του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας η ανάγκη 
για εισαγωγές γεωργικών προϊόντων, θα εξακολουθεί να είναι 
μεγάλη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Κοινότητα οφείλει 
να παράσχει στις χώρες αυτές με εύστοχο τρόπο τους αναγκαί­
ους οικονομικούς πόρους για την εισαγωγή έναντι συναλλάγ­
ματος γεωργικών προϊόντων από την Πολωνία, την Ουγγαρία 
και την Τσεχοσλοβακία. Η ενίσχυση αυτή θα πρέπει να 
όΗ.ΙΙ^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.^]^7 
γορηγείται για πολλά χρόνια και θα αποτελούσε ταυτόχρονα 
θετική συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών 
αυτών.ΗΟΚΕ προτείνει επίσης^ όπως έχει ήδη προτείνει 
στη γνωμοδότηση με θέμα ^Η Κοινότητα καιηγερμανική 
ενοποίησης ^ααρχίσουνδιαβουλεΰσειςμε τα συμβαλλόμενα 
μερηγιαπρόγραμμαπαυσηςγαιώνκαιμηεντατικήςκαλλιερ-
γειας το οποίο θα χρηματοδοτείται^ στο μέτρο των δεδομένων 
χρηματοδοτικώνδυνατοτήτων^απότηνΚοινότητακαιθα 
εχεισανσκοπότη σταθεροποίηση τηςγεωργικήςπαραγωγής 
και τη βελτίωση του περιβάλλοντος στον αγροτικό χώρο. 
^.Ρ1 Οι συμφωνίες σύνδεσης περιέχουν μια σειρά συνα­
φών μέτρωνμεσκοπότην απλούστευση τηςδημιουργίας 
^ώνης ελευθέρων συναλλαγών, πρόκειται για συμφωνίες 
^πα^ΐΙ^για παροχή συμβουλών σε περίπτωση υι^ιηρίη^ 
συμφωνίες προστατευτικών ρητρών^διατά^εις σχετικά με τον 
ανταγωνισμό και τιςκρατικές ενισχύσεις^ δημόσιες επιχειρή-
σεις^τοδιακανομισμό διαφορών καιτην αποτελεσματική 
προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Ενα συμπληρωμα­
τικό πρωτόκολλο διευκρινίζει τους κανόνες προέλευσης^ οι 
οποίοι θαεχουνπροτιμησιακό χαρακτήρα. Ενα άλλο πρωτό­
κολλο παραπέμπει σεειδικές μεταβατικές διατάζεις οι οποίες 
περιέχονταιστηνΠρά^η προσχώρησηςτης Ισπανίας και 
της Πορτογαλίας στην Κοινότητα.ΗΟΚΕ επιδοκιμάζει τη 
θέσπιση αυτής της δέσμης μέτρων επειδή θα συμβάλει στην 
ουσία-^κυρίωςκατάτη δεκαετή μεταβατική περίοδο^στην 
έγκαιρη εντόπιση και ε^άλλει^η εμποδίων στις εμπορευματι­
κές συναλλαγές.ΗΟΚΕεκ^ρά^ει επίσης την ικανοποίηση 
της επειδή γίνεται επανειλλημένως αναφορά στους σχετικούς 
κανόνες της ΕΙΑΕκαιυποθέτειότιτα αποτελέσματα του 
τρέχοντοςκΰκλουδιαπραγματεΰσεωντηςΡ^ΑΕΘαενταχθουν 
αυτομάτως στις συμφωνίες 
^.111. ^ΟΚΕαποδίδει ιδιαίτερη σημασίαστις διαβουλεύ­
σεις που έχουν προβλεφθεί για κάθε περίπτωση εφαρμογής 
ο^ιι^ρί^.ΗΟΚΕ θεωρεί δεδομένο ότι το συμβούλιο σύνδε­
σης θα λάβει στο ακέραιο υπόι^η τους κώδικες της Ρ^ΑΕ 
^αντι-οΙιι^ρίη^επιδοτήσειςΡ Ταυτόχρονα όμως είναι ανα­
γκαίο να δηλώσουν οι συνδεδεμένες χώρες ρητά σε κατάλ^ 
ληλο σημείο των συμ^ωνιών^ότι θα τηρήσουν ανεπιφύλακτα 
τον περιορισμό των επιδοτήσεων που επιβάλλεται στην Κοι 
νότητα. σχετικά με τον τομέατων κλωστοϋφαντουργικών 
προϊόντων και ρουχισμού στην Κοινότητα ήδη εκφράζονται 
ανησυχίες ^ητείταιολοένακαιπερισσότεροηε^αρμογή 
ειδικών ρήτρων σχετικά με τις τιμές ως προστατευτικό μέσον 
ενάντια στις επιδοτήσεις Παραμένει ωστόσο αναπάντητο το 
ερώτημα αν οι συνδεδεμένες χώρες θα πρέπει να θεωρούνται 
κατάτηνε^ακρίβωσητης^πραγματικήςα^ίαςτουεμπορεϋμα-
τος^ως χώρες χωρίς οικονομία της αγοράς ^δηλαδή ως χώρες 
κρατικού εμπορίου^ όπως και στο παρελθόν^ήαν θα πρέπει 
να κατατάσσονται από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος 
των συμ^ωνιών^ στην κατηγορία των χωρών που ήδη έχουν 
οικονομία της αγοράς.ΠΟΚΕ διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει 
καμία διευκρίνηση σχετικά με το ερώτημα αυτό. 
^.Ρ11 ΠΟΚΕ επιδοκιμάζει ανεπιφύλακτα τις διατάζεις 
των συμφωνιών σχετικά με τον ανταγωνισμό και τις κρατικές 
ενισχύσεις. Απαγορεύεται κάθε συμφωνία και κάθε εναρμό­
νιση πρακτικών που θα έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπό-
διση^τονπεριορισμόήτηστρέβλωσητου ανταγωνισμού. 
Απαγορεύεται επίσης η καταχρηστική εκμετάλλευση της 
δεσπόζουσας θέσης στην αγορά. Κάθε κρατική ενίσχυση με τηνοποίαστρεβλώνεταιοανταγωνισμόςήκινδυνεόεινα 
στρεβλωθεί επειδή ευνοεί συγκεκριμένες επιχειρήσειςήτην 
παραγωγή συγκεκριμένων προϊόντων^αποτελεί επίσης παρα­
βίαση των συμ^ωνιών.Χωρίς την ύπαρξη αποτελεσματικών 
κανόνων ανταγωνισμού δεν είναι δυνατό να υπάρξει αποτελε­
σματική οικονομία τηςαγοράς.Οανταγωνισμός αποτελεί τον 
ακρογωνιαίο λίθο της ΚοινήςΑγοράςχωρίς αυτόν δεν είναι 
δυνατό να διασφαλισθούν τα πλεονεκτήματα που προσφέρει 
ηεσωτερικήαγορά.ΗΟΚΕ συμμερίζεται γι^αυτό την άπο^η 
ότι οι συμβαλλόμενες χώρες τηςΑνατολικής Ευρώπης οφεί­
λουν να προσαρμόσουν από την αρχή το εθνικό τους δίκαιο 
περί ανταγωνισμοΰστουςκανόνες ανταγωνισμού που ισχύουν 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
^Η11 σημαντική προϋπόθεση για την εκμετάλλευση των 
διατάξεων ελευθέρων συναλλαγώνείναιησυγκεκριμένη από­
δειξη της προέλευσης του εμπορεϋματος^προτιμησιακή από 
δει^. Οι απαιτήσεις που τίθενται σχετικά με την έννοια του 
όρου ^προέλευση^ καθορίζονται σε συμπληρωματικό πρωτό­
κολλο. Κατά τις διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες συνδε-
σης^οισυμβαλλόμενεςχώρεςτηςΑνατολικήςΕυρώπης^ήτη-
σαν να έχουν τα ο^έλη της πολυμερούς συσσώρευσης και 
επέμειναν στο αίτημα να μην θίγεταιηιδιότητα της προέλευ 
σης ενός εμπορεύματος από στοιχεία προέλευσης από τρίτες 
χώρες^ κατά την κατασκευή ενός εμπορεΰματος.ΠΟΚΕ υπο-
στηρί^ειτοαίτηματωνσυμβαλλομένωναυτών χωρών να 
επωφεληθούν από τους κανόνες σωρευτικής προέλευσης και 
καλείτηνΕπιτροπή να διευκρινίσει αν είναι αναγκαίονα 
εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες προέλευσης σε όλες τις χώρες 
που συμμετέχουν στη συσσώρευση. Ταπλεονεκτήματα που 
προσ^έρειηπολυμερής συσσώρευση είναι αδιαμφισβήτητα^ 
αφενός συμβάλλουν στη επίταση της συνεργασίας για την 
οποίαηΤσεχοσλοβακία^ηΠολωνίακαιηΟυγγαρία σύναζαν 
συμφωνία στα μέσα ^εβρουαρίουΙ^Ι αφετέρου διευκολΰ 
νουντηναναγκαίαπροσέγγισημετα^ΰτωνχωρώντηςΑνατο-
λικής Ευρώπης και της Ε^Ε^ αναγκαία προϋπόθεση για την 
Πανευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ε^άλλουηΟΚΕ παραπέμπει 
στη^υμ^ωνίατης Αομέπουσΰναι^εη Κοινότητα με τις 
χώρες της Α^ρικής^ της Καραϊβικήςκαι του Ειρηνικού 
^ΑΚΕ^ καθώς και στη συμφωνία που σΰνα^ε με τις χώρες του 
^αγκρέμπ^ συμφωνίες στις οποίεςηΚοινότητα αποδέχθηκε 
την ισχύ κανόνων συσσωρευτικής προέλευσης. 
^^^^^^ο^^σ^^ 
^. Βασικές ελευθερίες του ευρωπαϊκού έργου ενοποίη­
σης αποτελοΰνεκτός από την ελεύθερη κυκλο^ορίαεμπορευ^ 
μάτων^ηελεϋθερηκυκλο^ορίατωνεργα^ομένων^ηελευθερία 
εγκαταστάσεως^ηελεϋθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και 
των κε^αλαίων.Οι ελευθερίες αυτές έχουνε ως θεμελιώδη 
στοιχεία για την υλοποίηση ^πραγματικά^ εσωτερικής αγο­
ράς, κεντρική οικονομική σημασία και υ^ηλή συμβολική 
α^ία.ΗΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι οι πολιτικοί αυτοί 
τομείς θεμελιώνονται πλέον και στις Ευρωπαϊκές ^υμ^ωνίες 
και επικρίνει ταυτόχρονα το γεγονός ότι πολλά σημεία των 
συμφωνιών έχουν διατυπωθεί με πολΰ αφηρημένο τρόπο έχο^ 
ντας ως προσανατολισμό το συμβιβασμό. 
^Η^.Ρ Η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων έχει καταρχήν 
και συστατικά σαν στόχο την κοινωνική ένταξη των εργα^ο 
Αριθ. C 339/58 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.91 
μένων που απασχολούνται νόμιμα στην Κοινότητα καθώς και 
των μελών της οικογενείας των εργαζομένων αυτών τα οποία 
διαμένουν νόμιμα στο έδαφος της Κοινότητας. Κατά τη διάρ­
κεια της πενταετούς περιόδου μετά από την έναρξη της ισχύος 
των συμφωνιών θα πρέπει να εξετασθεί και να εξαντληθεί 
κάθε δυνατότητα που θα μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση 
της κατάστασης αυτών των προσώπων. 
Η ΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα το σχέδιο αυτό. Η Οικονο­
μική και Κοινωνική Επιτροπή έχει ασχοληθεί επανειλημμένα 
σε γνωμοδοτήσεις της με τα ζητήματα που αφορούν τους 
μετανάστες από τρίτες χώρες (') και ζήτησε να μπορούν να 
επωφεληθούν και οι νόμιμα εγκατεστημένοι μετανάστες, 
κάτοικοι της Κοινότητας, από την «Ευρώπη των πολιτών». 
Σχετικά θα ήταν αναγκαίο να διασφαλισθεί ότι τα κοινοτικά 
δικαιώματα και οι υποχρεώσεις όσον αφορά την εγκατά­
σταση, την απασχόληση και την κινητικότητα ισχύουν απε­
ριόριστα, επίσης γι'αυτόν τον κύκλο των προσώπων. Στην 
τελευταία γνωμοδότηση που εξέδωσε η ΟΚΕ σχετικά με το 
νομικό καθεστώς που θα εφαρμοστεί για τους διακινούμενους 
εργαζόμενους από τρίτες χώρες (:) εξέτασε και πάλι τις «εσω­
τερικές» πτυχές της κοινοτικής μεταναστευτικής πολιτικής 
και καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή των ΕΚ να εναρμο­
νίσουν σε κοινοτικό επίπεδο χωρίς καθυστερήσεις τις νομικές 
διατάξεις, τα μέσα και τα μέτρα που εφαρμόζονται για την 
κοινωνική ένταξη των διακινούμενων εργαζομένων. Επίσης 
χρειάζεται να καθορισθούν (επιτέλους) οι όροι υπό τους οποί­
ους και οι διακινούμενοι εργαζόμενοι από τρίτες χώρες θα 
επωφελούνται στον ίδιο βαθμό που επωφελούνται και οι πολί­
τες της Κοινότητας από την (ενδοκοινοτική) ελευθερία διακί­
νησης. Αυτός είναι κατά τη γνώμη της ΟΚΕ ο μόνος τρόπος 
με τον οποίο μπορούν να εξαλειφθούν διακρίσεις, να ενισχυ­
θεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να επιτευ­
χθεί ο στόχος σχετικά με τη δημιουργία ενιαίας αγοράς εργα­
σίας. Μια άλλη επιλογή αμφίβολης ποιότητας θα ήταν η 
ύπαρξη εθνικών αγορών εργασίας με διαφορετικούς νομικούς 
και κοινωνικούς όρους για τους εργαζόμενους από τρίτες 
χώρες. 
Κατά το δεύτερο στάδιο της μεταβατικής περιόδου το Συμβού­
λιο Σύνδεσης έχει ως πρόθεση να εξετάσει τη δυνατότητα 
διευκόλυνσης της διακίνησης εργαζομένων, με την προϋπό­
θεση ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρα­
τούν στις συνδεδεμένες χώρες θα έχουν προσεγγίσει τις αντί­
στοιχες συθνήκες που επικρατούν στην Κοινότητα. Μια άλλη 
προϋπόθεση που αναφέρεται είναι η (μελλοντική) κατάσταση 
της απασχόλησης στην Κοινότητα. Η ΟΚΕ λυπάται επειδή 
δεν επισημαίνονται ρητά τα περιορισμένα μεσοπρόθεσμα 
περιθώρια σχετικά με την ελευθερία κυκλοφορίας. Καταυτόν 
τον τρόπο δημιουργούνται προσδοκίες που θα οδηγήσουν 
σε λίγα χρόνια σε σκληρές απογοητεύσεις (ακόμη και από 
πολιτική άποψη). Αφενός οι δυνατότητες διακίνησης εργαζο­
μένων από τρίτες χώρες (ήδη) περιορίζονται από ισχύουσες 
συμφωνίες σύνδεσης (Τουρκία), αφετέρου η κοινοτική αγορά 
εργασίας δεν εκδηλώνει για το άμεσο μέλλον αξιοσημείωτες 
ανάγκες για πρόσθετο εργατικό δυναμικό από τρίτες χώρες. 
Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις ο αριθμός ανέργων στις 
Κοινότητα δεν πρόκειται να μειωθεί άμεσα. Η κατάσταση θα 
(') ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984· ΕΕ αριθ. C 188 της 29. 7. 1985. 
(2) ΕΕαριθ. C 159 της 17. 6. 1991. οξυνθεί από τις απολύσεις εργαζομένων στην πρώην ΛΔΓ, οι 
οποίες δεν περιλαμβάνονται στα στοιχεία της Επιτροπής των 
ΕΚ. Επειδή δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η διαδικασία «απο­
δέσμευσης» εργαζομένων, είναι πολύ πιθανό να απωλεσθούν 
και άλλες θέσεις απασχόλησης. Η εκτίμηση αυτή ενισχύεται 
και από τις εκτιμήσεις της έκθεσης Mc Kinsey που καταρτί­
σθηκε για την γερμανική κυβέρνηση. «Θεωρείται πλέον ως 
δεδομένο ότι ο αριθμός των εργαζομένων θα μειωθεί από 
9,25 εκατομμύρια (τέλη 1989) σε περίπου 5 εκατομμύρια. Η 
στροφή από τη σοσιαλιστική αναρχική οικονομία προς μια 
αποτελεσματική οικονομία της αγοράς δημιουργεί πολύ 
βαθύτερες πληγές απ'ό,τι κάθε άλλη μετατροπή οικονομικού 
συστήματος που γνωρίσαμε έως σήμερα». 
Με βάση την εμπειρική διάγνωση της κοινοτικής αγοράς 
εργασίας αλλά και λαμβανομένων υπόψη των απολύσεων που 
συνεπάγονται οι μεταρρυθμίσεις στις ανατολικές χώρες της 
Ευρώπης, η βοήθεια που θα χορηγηθεί από τα δυτικά κράτη 
με την έννοια μιας «θεραπείας» ευρέος φάσματος είναι ανα­
γκαίο να έχει γενικότερη μορφή και να είναι εξισορροπη­
μένη. Δεν απαιτείται μόνο η χρηματοδοτική και τεχνική 
ενίσχυση αλλά και η μακροπρόθεσμη προώθηση της ανα­
γκαίας κατάρτισης των εργαζομένων. Η προώθηση της επαγ­
γελματικής κατάρτισης πρέπει να θεωρηθεί ως επένδυση στο 
μέλλον και να λαμβάνει ταυτόχρονα ευρύτατα υπόψη τις 
μεταβληθείσες και αυξημένες απαιτήσεις της τεχνολογικής 
εξέλιξης. Η ΟΚΕ υποστηρίζει σχετικά τις ειδικές προτάσεις 
που υπέβαλε η οικονομική και κοινωνική υποεπιτροπή της 
Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΕΖΕΣ στα μέσα Μαΐου ft): 
— Μεταφορά τεχνογνωσίας με σκοπό τη δημιουργία κατάλ­
ληλων σχέσεων εργοδοτών-εργαζόμενων και αντίστοιχων 
αρχών. 
— οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων για στελέχη επι­
χειρήσεων και συνδικαλιστικών οργανώσεων των χωρών 
της Ανατολικής Ευρώπης, 
— μελέτη της δυνατότητας προσωρινής απασχόλησης εργα­
ζομένων από την Ανατολική Ευρώπη (π.χ. στα πλαίσια 
εκπαιδευτικών συμφωνιών). 
— σύναψη διμερών συμφωνιών 12μηνηςή 18μηνης διάρκειας 
με σκοπό τη μετάδοση πρόσθετων ειδικών γνώσεων στους 
εργαζόμενους (4), 
(3) ΕΖΕΣ/CSC/ES 1/91 της 13ης Μαίου 1991. 
(4) Η ΟΔΓ έχει συνάψει παρόμοιες συμφωνίες με την Ουγγαρία το 
Δεκέμβριο 1989 και με την Πολωνία τον Ιούνιο 1990. 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/59 
— σύναψη συμφωνιών εργασίας ή συντήρησης με εταιρείες 
από την Ανατολική Ευρώπη ('), 
— εντατικότερη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που 
ελέγχουν την αγορά εργασίας. 
Σε αυτό το πλαίσιο η ΟΚΕ επισημαίνει πρωτοβουλίες που 
έχουν ληφθεί σε συγκεκριμένους κλάδους, το σκεπτικό των 
οποίων περιέχει δυνατότητες που έχουν αξιοποιηθεί ελάχιστα 
έως σήμερα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βιομη­
χανία χάλυβα η οποία επιδιώκει να επιτύχει την αναγκαία 
μεταφορά τεχνογνωσίας από τη Δύση προς την Ανατολή 
μέσω ενός φάσματος προτάσεων όπως π.χ. να συμμετάσχουν 
ειδικοί από την Ανατολική Ευρώπη στις εθνικές και υπερεθνι­
κές κοινοτικές επιτροπές που έχουν σαν σκοπό την ανταλ­
λαγή εμπειριών βιομηχανικού επιπέδου. Προτείνεται επίσης 
η συμμετοχή στις εργασίες τεχνικών επιτροπών και οργάνων 
που ασχολούνται με θέματα μεταφορών ενέργειας περιβάλλο­
ντος κτλ. Χαλυβουργεία της Δυτικής Ευρώπης θα μπορούσαν 
να αναλάβουν την επαγγελματική κατάρτιση στελεχών επι­
χειρήσεων αλλά και εργαζομένων στις συνδεδεμένες χώρες. 
Επιπλέον θα μπορούσαν να αποσταλούν ειδικοί οι οποίοι θα 
παρέχουν επιτόπου συμβουλές κατά την ανακαίνιση παλαιών 
εγκαταστάσεων. 
Η ΟΚΕ προτείνει να εξετασθούν εμπεριστατωμένα οι πολυά­
ριθμες αυτές προτάσεις και να συμπεριληφθούν — εάν αυτό 
μπορεί να πραγματοποιηθεί σύντομα — ως παράρτημα στις 
Ευρωπαϊκές Συμφωνίες. Ταυτοχρόνως η Επιτροπή των ΕΚ 
οφείλει να κινήσει το ενδιαφέρον για δραστηριότητες εξίσου 
ευρείς όπως και η πρωτοβουλία της κοινοτικής βιομηχανίας 
χάλυβα. 
4.14.2. Σε ό,τι αφορά την ελευθερία εγκατάστασης, τα 
κράτη μέλη της Κοινότητας προτίθενται να προσφέρουν ήδη 
από την έναρξη της ισχύος των Ευρωπαϊκών Συμφωνιών στις 
επιχειρήσεις και τους υπηκόους των συνδεδεμένων χωρών το 
ίδιο νομικό πλαίσιο που διαθέτουν οι επιχειρήσεις και οι 
υπήκοοι της Κοινότητας. Οι ανατολικές χώρες θα εφαρμό­
σουν το στάδιο αυτό κατά τη διάρκεια της δεκαετούς μεταβα­
τικής περιόδου. Σε περίπτωση που παρουσιαστούν σε επιμέ­
ρους τομείς προβλήματα διαρθρωτικής προσαρμογής ή άλλα 
σοβαρά προβλήματα (ακόμα και κοινωνικά προβλήματα), τα 
κράτη μέλη θα μπορούν να εφαρμόζουν έκτακτα μέτρα. Τα 
μέτρα αυτά θα πρέπει ωστόσο να είναι χρονικά περιορισμένα 
(το πολύ δύο έτη) και η ισχύς τους να λήγει το αργότερο 
δύο χρόνια μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου των 
συμφωνιών. Προστατευτικά μέτρα θα λαμβάνονται επίσης 
σε περίπτωση που επιχειρήσεις ή οικονομικοί τομείς των 
ανατολικών χωρών κινδυνεύουν να χάσουν σημαντικό μέρος 
της συμμετοχής τους στην εθνική αγορά. 
Η ΟΚΕ συμφωνεί καταρχήν με το περιεχόμενο των Συμφω­
νιών. Η ελευθερία εγκατάστασης θα διευκολύνει τη μετάβαση 
προς την οικονομία της αγοράς και θα συμβάλει στη δημιουρ­
γία σύγχρονης και ανταγωνιστικής οικονομίας στα συνδεδε­
μένα κράτη. Το τμήμα κατανοεί την ανάγκη να εφαρμοστούν 
σε ορισμένες έκτακτες περιπτώσεις χρονικά περιορισμένα 
μέτρα προστασίας. Αμφιβάλλει ωστόσο αν είναι δυνατό να 
δικαιολογηθεί πειστικά η προστασία της εθνικής οικονομίας 
ήδη σε περίπτωση «δραστικής» απώλειας του εγχώριου μερι-
(') Σήμερα απασχολούνται στην ΟΔΓ 35 000 εργαζόμενοι από χώρες 
της Ανατολικής Ευρώπης στα πλαίσια παρόμοιων ειδικών συμφω­
νιών. δίου της αγοράς των συμβαλλομένων μερών της Ανατολικής 
Ευρώπης. Η ΟΚΕ προτείνει να επανεξετασθεί εμπεριστατω­
μένα το σημείο αυτό και να διατυπωθεί σαφέστερα. Ιδιαίτερα 
χρειάζεται να ορισθεί σαφώς ο όρος «σχετικές» μεταβλητές 
της αγοράς. 
4.14.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιδιωκόμενη σταδιακή 
και αμοιβαία φιλελευθεροποίηση της διασυνοριακής παρο­
χής υπηρεσιών. Δεδομένης της αυξανόμενης σημασίας των 
αγορών παροχής υπηρεσιών σε παγκόσμια κλίμακα, τα μέτρα 
φιλελευθεροποίησης σε αυτόν τον τομέα έχουν ανεκτίμητη 
αξία. Το Συμβούλιο Σύνδεσης θα εξετάσει τα επιμέρους 
βήματα προς τη φιλελευθεροποίηση και θα λάβει τα αναγκαία 
μέτρα για την επιτάχυνση της διαδικασίας αυτής. Για τη 
διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών ισχύουν ειδικές διατάξεις: 
σε ό,τι αφορά τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές θα εξαλει­
φθούν όλα τα εμπόδια διοικητικού, τεχνικού ή άλλου χαρα­
κτήρα, τα οποία ενδέχεται να περιορίσουν την ελεύθερη 
παροχή υπηρεσιών ή να δημιουργήσουν διακρίσεις. Οι συμ­
φωνίες που ισχύουν στον τομέα των αεροπορικών και οδικών 
μεταφορών θα προσαρμοστούν στην κοινή πολιτική μεταφο­
ρών της Κοινότητας, ενώ θα ληφθεί συγχρόνως μέριμνα ώστε 
να υπάρξει συντονισμένη εξέλιξη των μεταφορών. Τα συνδε­
δεμένα κράτη προτίθενται να προσαρμόσουν κατά τη διάρκεια 
της μεταβατικής περιόδου της σχετικές νομικές τους διατά­
ξεις σε αυτές της Κοινότητας, τουλάχιστον στο βαθμό που 
οι διατάξεις αυτές διευκολύνουν την αμοιβαία πρόσβαση στις 
αγορές μεταφορών καθώς και την κυκλοφορία προσώπων και 
εμπορευμάτων. 
Υπογραμμίζεται και επιδοκιμάζεται η βούληση των συμβαλ­
λομένων μερών να συντελέσουν στην επίτευξη ικανοποιητι­
κού αποτελέσματος κατά το γύρο της Ουρουγουάης της ΓΣΔΕ 
η οποία επιδιώκει τη χάραξη πολυμερούς πλαισίου αρχών 
και κανόνων για τον τομέα των υπηρεσιών και να εντάξουν 
σε εύλογο χρόνο την επιτευχθείσα συμφωνία στις Ευρωπαϊκές 
Συμφωνίες. 
Εξάλλου η ΟΚΕ θεωρεί αυτονόητο ότι το Συμβούλιο Σύνδε­
σης θα παρακολουθεί με προσοχή τις οικονομικές και κοινω­
νικές συνέπειες που θα έχει η φιλελευθεροποίηση στις μεθο­
ριακές περιοχές της Κοινότητας και ότι θα αναστείλλει απο­
τελεσματικά κάθε προσπάθεια κοινωνικού dumping. Η επιβά­
ρυνση και η επιβράδυνση της ούτως ή άλλως δύσκολης οικο­
νομικής εξυγίανσης στην πρώην ΛΔΓ, με πρακτικές dumping 
θα είχε ολέθριες συνέπειες. 
4.14.4. Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η ελεύθερη 
κυκλοφορία εμπορευμάτων και υπηρεσιών σε ό,τι αφορά τη 
γεωγραφική θέση και την εξειδίκευση, μπορούν να αξιοποιη­
θούν πλήρως μόνον εφόσον διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλο­
φορία κεφαλαίων. Η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων δη­
μιουργεί ευνοϊκούς όρους για τη νομισματική συνεργασία και 
ενισχύει τις προσπάθειες που καταβάλουν τα συνδεδεμένα 
κράτη για την επίτευξη πολιτικής σταθερότητας. Η ΟΚΕ 
υποστηρίζει κάθε συμφωνία που συντελεί στη διεύρυνση της 
ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων μεταξύ της Κοινότητας 
και των συνδεδεμένων ανατολικών χωρών. Ιδιαίτερα είναι 
ευχάριστο το γεγονός ότι τα συμβαλλόμενα μέρη αναλαμβά­
νουν την υποχρέωση να διασφαλίσουν από την ημερομηνία 
ΑριθΟόΕ^Θ Επίσημη εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ]ΙΡ1^ 
ισχύος των συμφωνιών την ελεύθερη διενέργεια πληρωμών 
κατά τις συναλλαγές με εμπορεύματα(προφανώς όχι κατά τις 
συναλλαγέςμευπηρεσίες^.Ηρόκειταιεπίσηςναφιλελευθερο-
ποιηθούν και οι κινήσεις κεφαλαίων που διενεργούνται από 
κοινοτικούς επενδυτές.Κατά την πρώτη πενταετή περίοδο 
των Ευρωπαϊκών συμφωνιών θα δημιουργηθούν οι προϋποθέ­
σεις για τη σταδιακή εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων 
σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων. Κατά το 
δεύτερο στάδιο της δεκαετούς μεταβατικής περιόδου το συμ­
βούλιο σύνδεσης θα εξετάσει τις δυνατότητες πλήρουςυιοθέ 
τησηςόλων των σχετικών κοινοτικών διατά^εων.ΗΟΚΕ 
λυπάταιεπειδήτασυμβαλλόμεναμέρηδενέχουνσυμφωνήσει 
ακόμη για τη χάραξη χρονοδιαγράμματος της φιλελεύθερο 
ποίησης από τοοποίο να προκύπτει συγκεκριμέναηχρονικά 
προσδιορισμένηέντα^ηδιαφόρων κατηγοριών χρηματοπι-
στωτικώνσυναλλαγών σε ^ένα σύστημα απόλυτης φιλελευθε­
ροποίησης^. 
^.Ρό. Βασική προϋπόθεση για την οικονομική και κοινω­
νική ένταξη των συνδεδεμένωνκρατών στην Ευρωπαϊκή Κοι­
νότητα είναιηπροσαρμογή των νομικών τους διατάξεων στο 
κοινοτικό δίκαιο.Οικοινοτικές επιχειρήσεις αλλά και οι 
επιχειρήσεις των ανατολικών χωρών αντιμετωπί^ουντο πρό­
βλημα ότι κατά τις διασυνοριακές συναλλαγές έχουν να 
κάνουν με τρία διαφορετικά νομικά καθεστώτα^ αφενός με το 
εκάστοτε εθνικό δίκαιον αφετέρου με το κοινοτικό δίκαιο του 
οποίουη σημασίααυ^άνεταικαιγιατουςεταίρουςστην 
Ανατολική Ευρώπη και επιπλέον το νομικόκαθεστώς της 
χώρας για την οποία προορίζονται οι εξαγωγές και οι επενδύε 
σεις. Ηολύ συχνά εκτιμούνται ίδια δεδομένα με διαφορετικό 
τρόπο και ρυθμίζονται αντιφατικά. Από την κατάσταση αυτή 
ζημιώνονται κυρίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες 
δεν διαθέτουν τα μέσα που απαιτούνταιγια την πρόσληψη 
υ^ηλά ειδικευμένων νομικώνσυνεργατών. Επομένως^ όσο 
ταχύτερα προσαρμοστεί το νομικό πλαίσιοτων συνδεδεμένων 
χωρών στο κοινοτικό δίκαιο τόσο ευνοϊκότερα διαμόρφωνε 
ταιτο κλίμα συνεργασίας των επιχειρήσεων ανατολής και 
δύσης^καιτόσομεγαλύτερεςείναιοιπροοπτικέςεντατικοποί-
ησης των διασυνοριακών συναλλαγών εμπορευμάτων^υπηρε-
σιών και κεφαλαίων. 
Ασφαλώς^ηνομική προσαρμογή αποτελεί ένα τεράστιο έργο 
εφόσον πρόκειται για μια πληθώρα διατάξεων που δεν μπο­
ρούν να προσαρμοστούν παρά μόνο σταδιακά^ τελωνειακό 
δίκαιον εταιρικό δίκαιο, λογιστική και φορολόγηση των επι-
χειρήσεων^προστασία των εργαζομένων στη θέση εργασίας^ 
υπηρεσίες στο χρηματοπιστωτικό τομέα, κανόνες ανταγωνι­
σμούς προστασία των καταναλωτών και του περιβάλλοντος^ 
έμμεσοι φόρο4 τεχνικές προδιαγραφές και πρότυπα^ μεταφο­
ρές^ εμπορική νομική προστασία και πνευματική ιδιοκτησία. 
Τασυνδεδεμένα κράτη έλαβαν ήδη τα πρώτα μέτρα για την 
αναγκαία νομική προσαρμογή.ΗΟΚΕ διαπιστώνει ωστόσο 
ότι στα σχέδια των συνθηκών απουσιάζει ένας καθορισμός 
προτεραιοτήτων. Ρια οικολογικούς λόγους αλλά και για 
λόγους ανταγωνισμού το τμήμα κρίνει ότι επείγει να υιοθετη-
θείηκοινοτική νομοθεσία σχετικά με την προστασίατου 
περιβάλλοντος^ του ανταγωνισμού τις ενισχύσεις. Επίσης 
είναιαναγκαίοναυιοθετηθούν το συντομότερο δυνατό οι 
διατά^ειςτηςΕυρωπαϊκήςΚοινότηταςγιατηνΑτομικήΕνέρ-γεια (ΕΚΑΕ) καθώς και οι διατάζεις ασφαλείας. Είναι ε^άλ 
λου αδιαμφισβήτητο ότι υπάρχει μεγάλη ανάγκη να ληφθούν 
μέτρα για την προστασία των εργαζομένων στο χώρο εργα-
σίαςκαθώς και σχετικά με την εφαρμογή ορισμένων οδηγιών 
που αφορούν την προστασίατων καταναλωτών (π.χ.στον 
τομέα της ευθύνης για τα προϊόντα^. 
Είναι ωστόσο λυπηρό το γεγονόςότι δεν έχει καθορισθεί 
συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο για τα μέτρα προσαρμογής 
της νομοθεσίας.ΗΟΚΕ θα χαιρόταν αν το σύστημα των δύο 
φάσεων που προβλέπεται για την μεταβατική περίοδο είχε 
προβλεφθεί και στα σημεία των συμφωνιών που αναφέρονται 
στηνπροσέγγισητων νομικώνδιατά^εων^όπωςσυνέβηκε 
και σε άλλους πολιτικούς τομείς. Εφόσον στο προοίμιο των 
ευρωπαϊκών συμφωνιών αναφέρεται πλέον ρητάηεπιθυμία 
των συνδεδεμένων κρατών να γίνουν σε εύλογο χρόνο πλήρη 
μέλη της Ευρωπαϊκής Κ.οινότητας^ οι ανατολικές χώρες 
έχουν κάθε συμφέρον να εφαρμόσουν εύστοχα το κοινοτικό 
νομικό πλαίσιο στην εθνική τους νομοθεσία.ΗΚοινότητα 
ανέλαβε συμβατικώς την υποχρέωση να προσφέρει τεχνική 
βοήθειας γεγονός που θα διευκολύνει αισθητά τη διαδικασία 
αυτή. 
ο^^ονο^^σ^ν^^οτ^ 
^.1^. Α Ευρωπαϊκή Κοινότητα και οι συνδεδεμένες χώρες 
επιθυμούν να διευρύνουν τη συνεργασία τους σε οικονομικό 
επίπεδοκαι να υπερβούν τα πλαίσιαταοποία έχουν ήδη 
χαραχθεί μέσω των συμφωνιών εμπορίου και συνεργασίας. 
Οι κοινέςενέργειεςπρέπει ναστηρί^ουντιςοικονομικές 
και κοινωνικές διαδικασίες μετασχηματισμού και ανάπτυξης 
στουςεταίρουςστηνΑνατολική Ευρώπη και ναδιευκολύνουν 
τησύνδεσητων κρατών αυτών με το διεθνήκαταμερισμό 
εργασίας. Παράλληλα με τη συνεργασία σε βιομηχανικό επί 
πεδο^ τηνπροώθηση καιτηνπροστασίατωνεπενδύσεων, 
γίνεται λόγος για βιομηχανική τυποποίηση, επιστημονική 
και τεχνολογική συνεργασίας εκπαίδευση και επαγγελματική 
κατάρτιση,αγροτική οικονομίακαιβιομηχανίαειδώνδιατρο 
φής^ ενέργειας περιβάλλον^μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, χρη­
ματοπιστωτικές υπηρεσίες^ περιφερειακή ανάπτυξη,κοινω-
νική συνεργασία, τουρισμό, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, 
τελωνειακούς δασμούς,στατιστική^οικονομικές επιστήμες 
και ναρκωτικές ουσίεςόλοι οι τομείς συνεργασίαςκατανέμο-
νται σε συγκεκριμένα πεδία δράσεως^συνολικάπερίπου!^. 
ΑςΗ^ει να υπογραμμισθείηρητή δήλωση τωνσυμβαλλομένων 
μερών να λάβουν εξαρχής υπό^η στα οικονομικά μέτρα τις 
περιβαλλοντικές πτυχές, ϋ περιβαλλοντική πολιτική ^ 
συμπληρώνειηΟΚΕ^αποτελεί μια πανευρωπαϊκή πολιτική 
και πρέπει να εντάσσεται πλήρως σε άλλους πολιτικούς 
τομείς.Εια το λόγο αυτό δεν πρέπει να βρεθείοελάχιστος 
κοινόςπαρονομαστής^ αντίθεταπρέπει ναεπικρατήσειτο 
οικολογικά και οικονομικά αναγκαίο. Απαιτείται επίσης 
όπωςκαιοι δύοπλευρέςσυμφωνήσουν ναελέγχουναπό 
κοινού την υλοποίηση των μέτρων που ελήφθησαν 
Ηπολυμορφία των προαναφερθέντων πεδίων δράσεως είναι 
εντυπωσιακή καιπρέπειναυποστηριχθείουσιαστικά.^ΟΚΕ 
31.12.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 339/61 
διατυπώνει όμως βάσιμες αμφιβολίες κατά πόσον είναι δυνα­
τόν στη δεκαετία του '90 — ακόμα και σε σύμπραξη με 
επιχειρήσεις της Κοινότητας — να μπορούν να πραγματοποι­
ηθούν κοινές ενέργειες σε όλους αυτούς τους τομείς. Ούτε το 
προσωπικό των κοινοτικών οργάνων, ούτε οι χρηματοοικονο­
μικοί πόροι μπορούν να επαρκέσουν για να καλύψουν αρκετά 
ικανοποιητικά το συνολικό φάσμα των ευρωπαϊκών συμφω­
νιών κατά το μεταβατικό στάδιο. Δεν θα πρέπει επίσης να 
παραβλεφθεί το γεγονός, ότι πρόκειται για τρεις εταίρους και 
ότι πρόκειται να ακολουθήσουν σε αυτήν ακόμα τη δεκαετία 
— σύμφωνα με το όραμα της Επιτροπής των ΕΚ — και 
άλλες γειτονικές χώρες. Κατά την άποψη της ΟΚΕ θα ήταν 
λογικότερο να αναπτυχθεί κατ'αρχήν ένα αυστηρά οριοθετη-
μένο πρόγραμμα δράσης — αφού ληφθούν υπόψη με ρεαλι­
στικό τρόπο δευτερεύοντες περιοριστικοί όροι — και στα 
πλαίσια αυτού του προγράμματος να τεθούν σαφή (χρονικά 
διαβαθμισμένα) κύρια σημεία. Κύρια σημεία, τα οποία σύμ­
φωνα με την άποψη του συμβαλλόμενου εταίρου, επισημαί­
νουν επείγουσα ανάγκη δράσης. Δεν πρόκειται εδώ, σύμφωνα 
με την άποψη της ΟΚΕ τόσο για τον αδιαμφισβήτητο συμβου­
λευτικό ρόλο των κοινοτικών οργάνων ή της επιχείρησης 
και των κοινωνικών ομάδων, όσο πολύ περισσότερο, για 
τη συγκεκριμενοποίηση «δαπανοφόρων» προτεραιοτήτων με 
διασυνοριακές διαστάσεις, σύμφωνα με τις οποίες (προτεραι­
ότητα) Κοινότητα και γειτονικά ανατολικά κράτη, ή ακόμα 
επιχειρήσεις των κρατών μελών των ΕΚ πρέπει να λειτουργή­
σουν σαν «παρορμητές». Η ΟΚΕ αναφέρεται σε αυτό το 
σημείο κυρίως σε πολιτικούς τομείς, όπως υποδομή, πυρηνική 
ενέργεια ή παιδεία και επαγγελματική κατάρτιση. 
Στον τομέα του βασικού εξοπλισμού των δημοσίων υπηρε­
σιών, η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη, ότι η δημιουργία και η ανά­
πτυξη υποδομών που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες, απο­
τελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή διεξαγωγή της 
αναδιάρθρωσης στην Ανατολική Ευρώπη. Αυτό που απαιτεί­
ται, είναι ένας προσανατολισμός επενδύσεων, ο οποίος θα 
ανταποκρίνεται στις αυξανόμενες ποιοτικές αξιώσεις καθώς 
και στις απαιτήσεις μιας ανταγωνιστικής οικονομίας προσα­
νατολισμένης στην αγορά. Αυτό καθιστά αναγκαίο να εξετά­
ζει κανείς και να κρίνει ήδη από σήμερα σε ευρύτερη ευρωπαϊ­
κή διάσταση τις επενδύσεις υποδομής στα ανατολικοευρω­
παϊκά κράτη. Για το λόγο αυτό, χαράζεται η πορεία προς ένα 
ενιαίο διευρωπαϊκά διαρθρωμένο σχέδιο υποδομής, το οποίο 
θα διευρύνεται όλο και περισσότερο. Πάνω σε αυτή τη βάση, 
η ΟΚΕ καλωσόρισε την πρόταση της Επιτροπής των ΕΚ, 
σχετικά με τη δημιουργία διευρωπαϊκών δικτύων, κυρίως 
στον τομέα των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών, της ενέρ­
γειας και της επαγγελματικής κατάρτισης ('). Στη γνωμοδό­
τηση της η ΟΚΕ υπερασπίζει ένα συνολικό, ολοκληρωμένο 
και πολύπλευρο σχέδιο, το οποίο θα επιτρέπει την οριοθέ­
τηση ενός αναφορικού πλαισίου, τη μείωση των κινδύνων 
που αφορούν τις επενδύσεις, την αύξηση της αποτελεσματικό­
τητας των κοινοτικών, εθνικών και περιφερειακών ενεργειών, 
καθώς και τη συνεκτίμηση μακροπρόθεσμων αναγκών^). 
Σύμφωνα με την άποψη της ΟΚΕ υπάρχει ένα δεύτερο κύριο 
σημείο για την οικονομική συνεργασία, το οποίο αφορά τον 
(') «Προς τη δημιουργία διευρωπαϊκών δικτύων Πρόγραμμα Κοινοτι­
κής Δράσης», έγγρ. COM(90) 585 τελικό. 
(2) Έγγρ. ΟΚΕ 805/91. περιορισμό ανεπάρκειας των μέτρων ασφάλειας των πυρηνι­
κών εργοστασίων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. 
Δεν έχει δοθεί μέχρι στιγμής απάντηση στην πρόσκληση του 
Τσερνομπίλ ώστε να διασφαλιστούν σε Ανατολή και Δύση 
συγκρίσιμα πυρηνικά τεχνικά πρότυπα ασφαλείας στον τομέα 
της πυρηνικής τεχνολογίας σε όσο το δυνατόν υψηλότερο 
βαθμό. Μολονότι με τη συμφωνία για καλύτερη ανταλλαγή 
πληροφοριών καθώς και για αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση 
ατυχημάτων έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος στα πλαίσια του 
Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΕΑΟ), εξακο­
λουθούν ωστόσο να μην υφίστανται διεθνείς δεσμευτικοί 
κανονισμοί σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφα­
λείας. 
Η ΟΚΕ καλεί την Κοινότητα παράλληλα να παράσχει 
σύντομα και χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες βοήθεια 
παράλληλα με τα προγράμματα παροχής βοήθειας του ΙΕΑΟ 
και του World Association of Nuclear Operators (WANO) στις 
χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα πυρηνικά 
εργοστάσια που βρίσκονται σε λειτουργία. Σαν πρώτο βήμα 
(το οποίο επιδοκιμάζεται) προς αυτή την κατεύθυνση η ΟΚΕ 
εκτιμά την πρόσφατη απόφαση της Επιτροπής των ΕΚ, για 
την παροχή χρηματοοικονομικών μέσων για αυτήν την ενέρ­
γεια, στα πλαίσια του προγράμματος Phare. Ήδη από το 1989, 
τα άλλοτε κράτη της Komekon αποφάσισαν την κατάρτιση 
ενός προγράμματος ενίσχυσης του εξοπλισμού για παλαι­
ότερους αντιδραστήρες υδραυλικής πιέσεως WER — 440 
MWEE, το πρόγραμμα όμως αυτό δεν υλοποιήθηκε. Δεν έλ­
λειπαν μόνο τα αναγκαία χρηματοοικονομικά μέσα, αλλά 
ανασταλτικός παράγοντας υπήρξε το γεγονός ότι, λόγω ελλεί­
ψεως αποθεματικών δυνατοτήτων τα πυρηνικά εργοστάσια 
έπρεπε να χρησιμοποιηθούν αμέσως. Στην Ουγγαρία, η 
παροχή ηλεκτρικού ρεύματος εξαρτάται από τις μονάδες 
πηρηνικής ενέργειας κατά 50% περίπου· στην Τσεχοσλοβα­
κία κατά το ένα τέταρτο και πλέον. Βάσει αυτής της κατάστα­
σης, το πρόγραμμα που εισηγήθηκε ο Πρωθυπουργός της 
Ολλανδίας κ. Lubbers και υποβλήθηκε από την Επιτροπή των 
ΕΚ σχετικά με τη «Διευρωπαϊκή Χάρτα Ενέργειας», έχει 
ανεκτίμητη αξία(3). Η ΟΚΕ χαρακτήρισε το Χάρτη αυτό σαν 
μια ενέργεια εξαιρετικής πολιτικής εμβέλειας (4), η Επιτροπή 
των ΕΚ θεωρεί το Χάρτη Ενέργειας (για τα κράτη της Κεντρι­
κής και Ανατολικής Ευρώπης) μια «απαραίτητη βοήθεια για 
την αναδιάρθρωση της οικονομίας και της παροχής ενέργειας 
με προϋποθέσεις, οι οποίες επιτρέπουν τη βελτίωση του περι­
βάλλοντος των χωρών αυτών, καθιστούν δυνατή μια μεγαλύ­
τερη ισορροπία μεταξύ των φορέων ενέργειας και οδηγούν 
σε μια αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση της ενέργειας». 
Το τρίτο κύριο σημείο προτεραιοτήτων για το σύνολο των 
ενεργειών σχετικά με τους εταίρους, πρέπει να αφορά τον 
τομέα της παιδείας και επαγγελματικής κατάρτισης κατά τον 
αναπροσανατολισμό της οικονομίας, διότι η κατάρτιση των 
εργαζομένων παίζει στη μεταρρυθμιστική διαδικασία έναν 
αποφασιστικό ρόλο. Μολονότι οι εργαζόμενοι στις συνδεδε­
μένες χώρες διαθέτουν μια γερή σχολική βασική εκπαίδευση 
καθώς επίσης και (ως επί το πλείστον) αξιόλογα επαγγελμα­
τικά προσόντα, ωστόσο τα χαρακτηριστικά των προσόντων 
μιας (πρώην) σοσιαλιστικής πολιτικής οικονομίας — οι 
εμπειρίες στα νέα ομοσπονδιακά κρατίδια της Γερμανίας το 
έδειξαν επαρκώς — διαφέρουν αρκετά σημαντικά από τις 
απαιτήσεις σε μια ανταγωνιστικά προσανατολισμένη οικονο­
μία της αγοράς. Δεν υπάρχουν κυρίως — τουλάχιστον στον 
(3) Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη Διευρωπαϊκή Χάρτα 
Ενέργειας [έγγρ. COM(91) 36 τελικό]. 
(4) ΕΕ αριθ. C 269 της 14. 10. 1991. 
Αρι^Ο]]^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ]ΡΡ1^ 
απαιτούμενο ρ^μό^γνώσεις και πείρα όσον α^ορά τους 
τρόπουςλειτουργίαςτουσυστήματοςτηςοικονομίαςτηςαγο^ 
ράς το ίδιο ισχύει καιγια τη χρησιμοποίηση σύγχρονων 
τεχνικών παραγωγής, πληροφόρησης και επικοινωνιών. 
Ελλεί^ειςυπάρχουνεπίσηςκαι σετομείςπουδενέχουν 
σχέση με τις ειδικές γνώσεις^ μια κεντρικά κατευθυνόμενη 
διοικητική οικονομία δεν απαιτεί αυτάρκεια, πρωτοβουλία 
και δημιουργικότητα. Αρχικά, πρέπει να αποκτήσουν οι γνώ 
σεις που σχετίζονται με την πρωτοβουλία στα οικονομικά 
^έματακαιτηνανε^αρτησίασεσυν^ήκεςοικονομίαςτης 
αγοράς που μεταβάλλονται διαρκώς 
ϋρέπει ναπαρασχε^ούνεπειγόντως δυνατότητεςαλλαγής 
επαγγέλματος και επιμόρ^ωσηςσε όλα τα επίπεδα. Ανκαι το 
περιεχόμενοτωνπροτάσεωνστη^υμ^ωνίατηςΕυρώπηςείναι 
ελπιδοφόρο, εντούτοις από μόνο του δεν επαρκεί Εδώ χρειά 
ζεται εφαρμογή γενικότερης επιθετικής τακτικής στον επαγ^ 
γελματικό τομέα Ρια το λόγο αυτόηΟΚΕ κάνει έκκληση 
και στα κράτη μέλη των ΕΚ. όπως αναλάβουν πρωτοβουλίες 
για να στηρίςουν και να επιταχύνουν την κάλυψη της κα^υ 
στέρησης τωνεταίρωντωνανατολικώνχωρώνστοντομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης Απαιτείται λοιπόνησυμμετοχή 
των επιχειρήσεων τηςΚοινότητας. οι οποίες σε σύμπραξη με 
τους συνδέσμους βιομηχανιών ^σε εθνικό ευρωπαϊκό επΡ 
πεδο^α έπρεπε με κατάλληλους τρόπους να προσπορίσουν 
στις επιχειρήσεις καιτους εργαζόμενους του ιδίου κλάδου, 
στα συμβαλλόμενα κράτη, ειδικές γνώσεις σχετικά με την 
οικονομίατων επιχειρήσεων κα^ώς και τεχνογνωσία. Το 
παράδειγμα της βιομηχανίας χάλυβα των ΕΚ^ηΟΚΕ το 
έχει αναφέρει σε άλλο σημείο^^α έπρεπε να αποτελέσει 
παράδειγμα προς μίμηση και σε άλλους κλάδους της ευρωπαϊ 
κης οικονομίας. 
^.Μ. Αναμφισβήτητα οι^αναγκαστικές^διαρ^ρωτικέςπρο 
σαρμογές που πρέπεινα πραγματοποιηθούν στα ανατολικά 
γειτονικά κράτη και η δημιουργία μιας ανταγωνιστικής 
διεθνούς οικονομίας δεν είναι δυνατόν να συντελεσ^ούν,επι^ 
τυχώς, χωρίς την ουσιαστική ρ^οή^εια των χωρών της Αύσης. 
Ολα τα κράτη της Κεντρικής καιΑνατολικής Ευρώπης χρή 
ζουν οικονομικών μέσων σε ^σκληρό^ συνάλλαγμα, ενώη 
ανάγκες για οικονομική υποστήριξη αυξάνουν συνεχώς από 
την αρχή της οικονομικής μεταρρυθμιστικής διεργασίας.^το 
χρονικό διάστημα Ι^Η^το εξωτερικό χρέος των τριών 
γειτονικών χωρώντηςΑνατολικήςΕυρώπηςαυ^ηκεαπό^ 
δισεκατομμύρια δολλάριαϋϋΑ^^σε^δισεκατομμΰρια 
δολλάρια το παρελθόν ετος.Ηε^υπηρέτησηχρέους^το ποσό 
στό εξαγωγών ανήλεε, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΟΟ^Α, το 
1^ για την Νολωνίασε7^^,για την Ουγγαρία σε^^ 
και για τηνΤσεχοσλο^ακίασε^^.^το μεταξύ πολυάριθμοι 
ανεγνωρισμένοι οργανισμοί προσπάθησαν να υπολογίσουν, 
με τη ^οή^εια προτύπων μεθόδων υπολογισμού, τις εικαζόμε^ 
νεςμεσοπρό^εσμες οικονομικές ανάγκες τωνχωρώντηςΑνα 
τολικής Ευρώπηςγια τηναναδιάρ^ρωση της οικονομίας 
τα αποτελέσματα των εκτιμήσεων εμφανίζουν ασυνήθιστες 
δια^ορές,ήτοι,σύμφωνα με τημέ^οδο υπολογισμού, αυτά 
ανέρχονται, μόνογια τιςέςΗ χώρες,Ουγγαρία, ϋολωνία, 
Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία, Βουλγαρία, καιΡιουγκοσλα^ία, 
ετησίως από^δισεκατομμύριαδολλάριαϋϋΑ έως άνω των 
^δισεκατομμυρίων δολλαρίωνϋΝΑ. 
Από τα σχέδια συμβάσεων απορρέει ότι το πρόγραμμα ΡΙι^τε 
σταπλαίσια τηςοικονομικήςσυνεργασίας,^ασυνεχισ^εί 
μέχρι τα τέλη του ^^Ι^τη συνέχεια, πρόκειται να διασ^αλι 
σ^είηχορήγηση.σε πολυετή ρ^άση.στα πλαίσια της δράσης Ρ^εήενός νέου χρηματοδοτικού μέσου, επιδοτήσεων από 
τηνΚοινότητακαιδανείωναπότηνΕυρωπαϊκήΤράπεζα 
Επενδύσεων ^Ε^.ίίεραιτέρωη Κοινότητα προτί^εταινα 
εξετάσει, ύστερα από επιθυμία των συμβαλλομένων μελών, 
τις δυνατότητες μετατρεψιμότητας των νομισμάτων τους, και 
τη διασφάλιση της ενλόγω μετατρεψιμότητας στα πλαίσια 
της οικονομικής συνεργασίας. 
ΗΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Κοινότητας και συμμερί^ 
ζεται, επίσης την άπο^η ότι οι κοινοτικές ενισχύσεις δύνα 
νται να υλοποιηθούν, κατ^ορ^ότερο τρόπο, μόνο στη Ι^άση 
ενός πολυετούς προγράμματος Το χρονικό πλαίσιοείναι 
σκόπιμο, τουλάχιστον στην αρχική ^άση, να μην υπερβαίνει 
τα τρία έως πέντε έτη και απαιτείται να ενταχθεί στο πρώτο 
στάδιο της μεταβατικής περιόδου των ευρωπαϊκών συμ^ω^ 
νιων. ^ς προς το συνολικό ποσό των οικονομικών ενισχύ 
σεων δεν υπάρχουν ^επίσημα^, προς το παρόν, ενδείξεις, 
ωστόσο όμωςηΟΚΕ συμπεραίνει ότι οι κύριοι δείκτες κατευ^ 
δύνονται, ^ασικάστουςδια^έσιμουςοικονομικούςπόρους 
της Κοινότητας και την περαιτέρω ε^έλι^ή τους. σχετικά με 
τα δάνεια της ΕυρωπαϊκήςΤράπεζαςΕπενδύσεωνηικανότητα 
των συνδεδεμένων κρατών για την εμπρόθεσμη αναπληρωμή 
τους διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. 11 οριστική διάθεση των 
πόρων της Κοινότητας κρίνεταισκόπιμο να εγκριθεί α^ού 
λη^είυπόι^ηηικανότητα απορρόφησης των χωρών αυτών 
καιηνέα συμφωνία για τη δημοσιονομική πει^αρχίαηοποία 
πρόκειται να αντικαταστήσει την έως τώρα ισχύουσα διοργα 
νική συμφωνία 
ΑπότιςοδηγίεςτουΑεκεμ^ρίουΙ^Οτου^υμ^ουλίουσχετικά 
μετιςδιαπραγματεύσειςγιατις συμφωνίες σύνδεσης απορρέει 
ότι επιβάλλεται να χρησιμοποιη^ούν,οι μέχρι τώρα αποκηρ 
^είσες εμπειρίες απότοπρόγραμμαΡ^εγια να διαγνωσθούν 
οι τομείς προτεραιότητας καιηικανότητα απορρόφησης των 
πόρωναπότα συμβαλλόμενα κράτη.11 ΟΚΕδενσυμμερίζεται 
απεριόριστα την εν λόγω άποι^η αλλά αντίθετα επαναλαμ^ 
νει ότι αντί αυτής της επείγουσας απαίτησης είναι ανάγκη 
να τεθούν, στα πλαίσια μιας ευρύτερης ρ^άσης οικονομικής 
συνεργασίας, από κοινού με τα συμβαλλόμενα μέρη, σαφείς 
προτεραιότητες. Οι προτεραιότητες αυτές^α μπορούσαν να 
συμβάλουν ουσιαστικά στην κατάρτιση του πολυετούς οίκο 
νομικού πλαισίου και παράλληλα ^α αποτελούσαν το κατάλ^ 
ληλο μέσο για τη βελτίωση, ανά έτος, κατανομή των πόρων 
σύμφωνα με τους επιδιωκόμενους στόχους. 
ΗΟΚΕ υποστηρίζει ρητώς ένα συντονισμό των κοινοτικών 
μέσων συμπεριλαμβανομένων των διμερών ενισχύσεων με τη 
χρηματοδοτική ρ^οή^εια την οποία χορηγούν άλλες χώρες 
του ΟΟ^Αήοι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί ^Αιε^νές 
ΝομισματικόΤαμείο και Ευρωπαϊκή Τράπεζα ανασυγκρότη 
σης και ανάπτυ^ης^ στους εταίρους των χωρών τηςΑνατολι^ 
κής Ευρώπης. Επιπλέον,ηΟΚΕπροτείνειτη δημιουργία 
μιας Τ^κΕο^ε για τη συνεχή καταγραφή του συνόλου των 
οικονομικών ενισχύσεων και της χρησιμοποίησης των 
μέσων, σε συνεργασία με την επιτροπή σύνδεσης και για το 
31 12 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ ^ 339/63 
όιαρκη έλεγχο της αποτελεσματικότητας των χρησιμοποιου- βουλιο σύνδεσης θα ενημερώνεται, σε τακτά χρονικά διαστη-
μενων μέσων απο κοινού με τα συμβαλλόμενα μέρη Το συμ ματα σχετικά με τα αποτελέσματα των εργασιών αυτών 
Βρυξέλλες 26 Σεπτεμβρίου 1991 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Ρηιηςοΐ8 5ΤΑΕΟΕΟΙΝ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Πρόσφατες εξελίξεις στις σχέσεις ΕΟΚ-Ανοτολικης Ευρώπης 
Ιούνιο, 1988 αντιπροσωπεία των χωρών τη, Κοιηεκοη υπογράφει κοινή δήλωση στο Λουξεμβούργο με τις 
Ευρωπαϊκέ.. Κοινοτητε, οποί συμφωνείται η αμοιβαία αναγνώριση των δυο οργανισμών 
Σεπτέμβριο- 1988 υπογράφεται συμφωνία συνεργασίας μεταξύ τη. Ευρωπαϊκή, Κοινότητας και της Ουγγαρίας 
Δεκέμβριο- 1988 ιπο/ραφεται εμπορική συμφωνία με την Τσεχοσλοβακία 
ίου/ιο- 1989 η Συνοδό,, Κορυφή- των Επτά στο Παρίσι αναθέτει στην Κοινότητα το συντονισμό της δυτική», 
βοήθεια, στην Πο/ωνια και την Οιγγαρια Συστήνεται η αποκαλούμενη Ομάδα των 24 
Σεπτέμβριο- 1989 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπογράφει συμφωνία εμπορίου και συνεργασία*, με την Πολωνία 
Νοέμβριο- 1989 οι αρχηγοί των κρατών και κυβερνήσεων της ΕΟΚ συνέρχονται σε έκτακτη Συνοδό Κορυφής στο 
Παρίσι και συ-ητουν για τη βοήθεια στην Ανατολική Ευρώπη Την παραμονή την, συνοδού αυτής οι Υπουργοί 
Εξωτερικών σι μφωνησαν ε πι μια,, κοινή, στρατηγικής προκείμενου να διευκολύνουν τους περιορισμούς της €θ€ΟΜ 
σχετικά με τι- ε-α/ωγε- ιψη/η- τεχνολογία, στην Ανατο/ικη Ευρώπη 
Δεκέμβριο- 1989 η Συνοδό- Κορυφή- της ΕΟΚ στο Στρασβούργο συμφωνεί με τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Τράπεζα, 
/ια την ανασυ ^κροτηση και αναπτι^η που θα παρέχει δάνεια στην Ανατολική Ευρώπη 
Δεκέμβριο- 1989 η ομάδα των 24 συνέρχεται στίι, Βρυξέλλες προκείμενου να καθορίσει το πρόγραμμα βοήθεια, 
στην Πολωνία και την Ουγγαρία και να εκφράσει την επιθυμία της να βοηθήσει άλλες ανατολικέ., χώρε, μόλις 
πραγματοποιηθούν «οι απαραίτητε- πολιτικέ, και οικονομικέ^ μεταρρυθμίσει,» 
Δεκέμβριο- 1989 η Ειρωπαικη Κοινότητα και η Σοβιετική Ενωση υπογράφουν συμφωνία εμπορίου και οικονομική, 
συνερνασια-
Απρίλίο- 1990 ειδική Συνοόο*. Κορυφής τη, ΕΟΚ συμφωνεί επι των ρυθμίσεων για την ενσωμάτωση της Λαικης 
Δημοκρατία- τη, Γερμανία, στην Κοινότητα Οι ηγετε- τη, Κοινότητας αποφασίζουν επίσης να προτείνουν ενα νεο 
τύπο συμφωνία- σινόεση, με μεμονωμένες χώρε, της Ανατολικής Ευρώπη, 
Μάιο, 1990 η λαικη Δημοκρατία της Γερμανία, και η Βουλγαρία υπογράφουν εμπορικές συμφωνίες με την 
Κοινότητα Η συμφωνία τοι 1988 με την Τσεχοσλοβακία η οποία ήταν περιορισμένων στόχων ανανεώθηκε 
Μάιος 1990 η ομάδα των 24 συμφωνεί και επεκτείνει το πρόγραμμα ΡΗ&Γ6 σε άλλες χώρες της Κεντρικής και 
Ανατολική, Ευρώπη, 
Ιούλιο-1990 η Λαικη Δημοκρατία της Γερμανίας μετέχει στη νομισματική και κοινωνική ένωση με την Ομοσπονδία 
κη Δημοκρατία της Γερμανίας 
Οκτώβριο.. 1990 τα δυο τμήματα τη*, Γερμανίας ενώθηκαν σε μια Ομοσπονδιακή Δημοκρατία 
Οκτώβριο- 1990 υπο/ραφεται συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ τη, Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της 
Οιγγαρια-
Αριθ. C 339/64 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.91 
Νοέμβριος 1990: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθετεί δέσμη μέτρων για την ενσωμάτωση των πέντε νέων κρατιδίων 
της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Δεκέμβριος 1990:το Συμβούλιο των Υπουργών εγκρίνει αυτή τη δέσμη μεταβατικών μέτρων για την ενσωμάτωση 
των γερμανικών κρατιδίων στην Κοινότητα. 
Δεκέμβριος 1990: το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Ρώμη εγκρίνει επισιτιστική βοήθεια ύψους 750 εκατομμυρίων Ecu 
για τη Σοβιετική Ένωση. Αποφασίζεται να επιταθεί η βοήθεια που ήδη παρέχεται στις άλλες χώρες της Ανατολικής 
Ευρώπης. 
Δεκέμβριος 1990: το Συμβούλιο των ΕΚ αναθέτει στην Επιτροπή των ΕΚ τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων για τη 
σύναψη συμφωνίας σύνδεσης με την Πολωνία, Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία. Οι πρώτες διαπραγματεύσεις 
άρχισαν το Φεβρουάριο του 1991. 
Ιανουάριος 1991: η Επιτροπή των ΕΚ ανακοινώνει ότι θα επωφεληθεί και η Ρουμανία από τα ενισχυτικά προγράμματα 
που εφαρμόζουν οι βιομηχανικές χώρες στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που επιθυμούν να προβούν σε 
μεταρρυθμίσεις. 
Μάρτιος 1991: η Επιτροπή εγκρίνει κοινοτικό σχέδιο ενίσχυσης των νέων κρατιδίων της Ομοσπονδιακής Δημοκρα­
τίας της Γερμανίας στα οποία θα χορηγηθεί κατά την περίοδο 1991/1993 κοινοτική οικονομική ενίσχυση ύψους 
ο οιοεκατομμυρίων γερμανικών μάρκων. 
Ιούνιος 1991: Διάλυση του Συμβουλίου Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας (Komekon). 
Αύγουστος 1991: Αποτυχημένο πραξικόπημα στη Σοβιετική Ένωση το οποίο είχε ως συνέπεια την επιτάχυνση της 
διαμόρφωσης της ΕΣΣΔ σε Ομοσπονδία δημοκρατικών κρατών. 
Γνωμοδότηση για την οικονομική κατάσταση στην Κοινότητα στα μέσα του 1991 
(91/C 339/13) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε στις 26 Φεβρουαρίου 1991 να εκδώσει, με βάση 
τις διατάξεις του άρθρου 20 (τέταρτη παράγραφος) του Εσωτερικού Κανονισμού, γνωμοδότηση για την 
οικονομική κατάσταση στην Κοινότητα στα μέσα του 1991. 
Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοι­
μασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 10 Σεπτεμβρίου 1991 με βάση την 
εισήγηση του κ. B.N.J. Pompen. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε κατά τη 289η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 
26ης Σεπτεμβρίου 1991), με πλειοψηφία, 6 ψήφους κατά και 15 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Γενικές τάσεις 
Στο σημείο αυτό παρουσιάζεται η γενική εικόνα της οικονο­
μικής κατάστασης κατά την εξαετία 1989-1994, βάσει ορισμέ­
νων δεικτών (βλ. πίνακα 1)(·). Οι υποθέσεις για τα έτη 1991 
(') Τα οικονομικά δεδομένα για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τη 
Γερμανία δεν λαμβάνουν υπόψη την πρώην ΛΔΓ λόγω σοβαρών 
στατιστικών προβλημάτων. και 1992 καταρτίσθηκαν απο την Επιτροπή των ΕΚ και 
συμπληρώθηκαν με στοιχεία που διατέθηκαν από το 
Nederlands Centraal Planbureau για τα έτη 1993/1994 με 
σκοπό να επεκταθεί η ανάλυση της οικονομικής πολιτικής. 
Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά δεν είναι απολύτως βεβαιωμένα. 
Στο σημείο 1.4 θα αναλυθεί η αβεβαιότητα που περιβάλλει 
τα στοιχεία αυτά.