Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το «Πράσινο Βιβλίο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη: Προώθηση της καινοτομίας με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας»

(98/C 129/03)

Στις 25 Ιουνίου 1997, και σύμφωνα με το Άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ανωτέρω Πράσινο Βιβλίο.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Φεβρουαρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Κατά την 352η σύνοδο ολομελείας της (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 128 ψήφους υπέρ, μια κατά και μια αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχοντας υπόψη:

1.1. ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας αποτελούν ουσιαστικό μέσο για την τόνωση των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και τεχνολογίας και ότι η ύπαρξη συνεπούς και αποτελεσματικού ευρωπαϊκού δικαίου στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας συνιστά κατά συνέπεια βασικότατο στοιχείο της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

1.2. ότι για την πλήρη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς στον τομέα της καινοτομίας απαιτείται ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας με κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προσιτό ιδίως στις καινοτόμες και υψηλής τεχνολογίας ή «πρωτοπόρες» ΜΜΕ, όπως τονίζεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ 986/97 της 1/10/1997 για τις επιπτώσεις επί των ΜΜΕ της συνεχούς και γενικευμένης μειώσεως των πόρων που προορίζονται για την ΕΤΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση 7

1.3. ότι το σύστημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας που περιέχεται στη Σύμβαση του Λουξεμβούργου του 1975 και στη Συμφωνία για το Κοινοτικό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας του 1989, που δεν τέθηκαν ποτέ σε ισχύ, δεν φαίνεται πλέον να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ενιαίας προστασίας 7

1.4. ότι επείγει η αντιμετώπιση του προβλήματος του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, η επίλυση του οποίου αποτελεί ζήτημα απόλυτης προτεραιότητας λόγω των επιπτώσεών του στους τομείς της οικονομίας, του ανταγωνισμού και της τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης σε μία ενιαία αγορά 7

1.5. ότι επείγει κατά συνέπεια η επανεξέταση του συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και η εκ νέου καθιέρωσή του σε βάσεις που να επιτρέπουν την αποτελεσματική του λειτουργία, πριν από τη νέα διεύρυνση της ΕΕ.

Συνιστά στην Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τα εξής:

1.6. το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να υιοθετηθεί επί τη βάσει κοινοτικού κανονισμού που θα εγκριθεί δυνάμει του άρθρου 235 της Συνθήκης 7

1.7. το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να έχει ενιαίο χαρακτήρα και συνεπώς να επεκτείνεται σε όλη την Κοινότητα, ενώ αντιθέτως είναι απαράδεκτο, επειδή αντιβαίνει προς τις απαιτήσεις της ενιαίας αγοράς, το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte» ή «μεταβλητής γεωμετρίας» 7

1.8. το σύστημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας πρέπει να συνυπάρχει με το σύστημα των εθνικών και ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Ο αιτών ένα κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει πριν από τη φάση της χορήγησης να έχει τη δυνατότητα να μεταβάλει την αίτησή του για κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 7

1.9. το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρέπει να συνεπάγεται λογικές δαπάνες που να το καθιστούν συγκρίσιμο με το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που απαιτείται για περιορισμένο αριθμό χωρών, ιδιαιτέρως μέσω της μείωσης των αρχικών δαπανών 7

1.10. για να περιορισθούν τα έξοδα, πρέπει να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα των μεταφράσεων με βάση τη «σφαιρική λύση» που μελετήθηκε από το ΕΓΔΕ κατά τον εξής τρόπο:

1.10.1. η αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να υποβάλεται σε οποιαδήποτε από τις γλώσσες της ΕΕ, με την υποχρέωση όμως της μεταφράσεώς του σε μία από τις γλώσσες της διαδικασίας (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά) 7

1.10.2. το ΕΓΔΕ προετοιμάζει και δημοσιεύει στη γλώσσα της διαδικασίας ταυτόχρονα με τη δημοσίευση της αίτησης μία επιμελημένη τεχνική σύνοψη της αιτήσεως. Το ίδιο το ΕΓΔΕ πρέπει να φροντίσει τη μετάφραση και στις δύο άλλες επίσημες γλώσσες και να δημοσιεύσει το κείμενο στις εν λόγω τρεις γλώσσες μέσω Internet. Επιπλέον, το ΕΓΔΕ πρέπει να αποστέλει χωρίς καθυστέρηση τα εν λόγω κείμενα στις υπηρεσίες της Επιτροπής, που είναι αρμόδιες για την αξιολόγηση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας (ΓΔ ΧΙΙΙ), για να προβούν στη μετάφρασή του σε όλες τις γλώσσες της Κοινότητας και στη δημοσίευσή του μέσω της τράπεζας δεδομένων CORDIS. Το κόστος των μεταφράσεων θα επιβαρύνει την ΕΕ ως κόστος αξιοποίησης και διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας. Εξάλλου, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει μελλοντικά και από γενική άποψη, το κόστος του γλωσσικού καθεστώτος που έχει υιοθετηθεί, στο πλαίσιο της διευρυμένης Ευρώπης.

1.10.3. με την πράξη χορήγησης του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ο αιτών πρέπει να επωμισθεί τα έξοδα για τη μετάφραση μόνο των διεκδικήσεων 7

1.10.4. πριν από οποιαδήποτε νομική ενέργεια, ο δικαιούχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας πρέπει να επωμισθεί τα έξοδα για τη μετάφραση του συνολικού εγγράφου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας 7

1.11. το δικαστικό σύστημα θα πρέπει να βασισθεί σε ένα περιορισμένο αριθμό εθνικών πρωτοδικείων αρμόδιων για τις αγωγές παραποιήσεων καθώς και για τις ανταγωγές ακυρότητας, αλλά με την περιορισμένη αρμοδιότητα να κηρύσσει ως αμάχητο το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας έναντι του λογιζόμενου παραποιητή όσον αφορά το συγκεκριμένο τύπο παραποίησης και άνευ γενικότερης ισχύος. Ως εναλλακτική λύση θα μπορούσε να προβλεφθεί ότι και τα εθνικά δικαστήρια - που είναι αρμόδια για την εκδίκαση παραποιήσεων - μπορούν να αποφασίζουν την ακυρότητα ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (μια που προκαλείται μέσω ανταγωγής) με τη διευκρίνιση όμως ότι η απόφαση ακυρότητας θα εκκρεμεί, εφόσον δεν επικυρωθεί από το εφετείο 7

1.11.1. η ακύρωση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας με γενική ισχύ θα πρέπει να παραμείνει αρμοδιότητα πρώτου βαθμού της διεύθυνσης ακύρωσης του ΕΓΔΕ ή ενός νέου δικαστηρίου (με την επιφύλαξη των όσων σημειώθηκαν σχετικά με την προηγούμενη εναλλακτική λύση) 7

1.11.2. ως δικαστήριο δεύτερης βαθμίδας θα πρέπει να λειτουργήσει ένα ειδικευμένο όργανο των πρωτοδικείων της ΕΕ 7

1.12. σε ό,τι αφορά τα τέλη, οι ΜΜΕ, τα πανεπιστήμια και οι μη κερδοσκοπικοί ερευνητικοί οργανισμοί θα πρέπει να απολαύουν προτιμησιακών όρων ακριβώς όπως θα έπρεπε να υιοθετηθεί ενεργός πολιτική υπέρ των ΜΜΕ με το σχηματισμό στους αντιπροσωπευτικούς οργανισμούς μιας συμβουλευτικής ομάδας σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας 7

1.13. θα πρέπει να μελετηθούν, εναρμονίσεις σχετικά με το δικαίωμα της προχρήσεως.

1.14. θα πρέπει να τροποποιηθεί το άρθρο 52, παράγραφος 2γ, της Συνθήκης για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των ηλεκτρονικών προγραμμάτων.

2. Εισαγωγή - Σύνοψη του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Το Πράσινο Βιβλίο για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη εντάσσεται στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών για την προώθηση της καινοτομίας στην Ευρώπη επί των οποίων η ΟΚΕ έχει επανειλημμένως αποφανθεί ().

2.2. Η Επιτροπή αναγνωρίζει το ρόλο που διαδραματίζουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για την προστασία της καινοτομίας και τονίζει συγχρόνως τον πολύπλοκο χαρακτήρα και τις δυσχέρειες που παρουσιάζει ένα σύστημα σαν αυτό που ισχύει σήμερα στην Ευρώπη, εντός του οποίου συνυπάρχουν τα εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (δηλαδή το ενιαίο σύστημα κατάθεσης και χορήγησης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που στη συνέχεια επιτρέπει την έκδοση πολλών και διαφόρων εθνικών διπλωμάτων) και (αλλά μόνο θεωρητικώς) το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (δηλαδή ένα δίπλωμα που θα υποβάλλεται και θα εξετάζεται στο κέντρο όπως το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αλλά θα αποτελεί ενιαίο τίτλο προστασίας για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση).

2.3. Το έγγραφο της Επιτροπής αποτελείται από πέντε μέρη: την εισαγωγή που πραγματεύεται από γενική άποψη τη σχέση μεταξύ καινοτομίας και διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, το δεύτερο μέρος όπου περιγράφεται το ιστορικό της δημιουργίας του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και όπου εξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους η σημερινή στιγμή είναι κατάλληλη για την ανάληψη νέας πρωτοβουλίας εκ μέρους της Κοινότητας στον τομέα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας εν αναμονή των μελλοντικών διευρύνσεων, το τρίτο μέρος όπου αναλύεται το σύστημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας από την άποψη των ευκαιριών που παρέχει και από την άποψη των υπερβολικών δαπανών και άλλων δυσχερειών που μπορεί να παρουσιάσει, το τέταρτο μέρος που αφιερώνεται στη συζήτηση για το αν και κατά πόσο είναι σκόπιμο να εναρμονιστούν σε κοινοτικό επίπεδο ορισμένες πτυχές του βασικού δικαίου (ειδικότερα σε σχέση με τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικού υπολογιστή) καθώς και ορισμένες πτυχές της δικονομίας. Τέλος, στο πέμπτο μέρος συζητούνται ορισμένα προβλήματα σχετικά με το ισχύον ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και τις προβληματικές πτυχές τους και ειδικότερα σε ό,τι αφορά το κόστος.

2.4. Αφετηρία του Πράσινου Βιβλίου είναι ο προβληματισμός σχετικά με τα πλεονεκτήματα και τα όρια του συστήματος του «ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας» που δημιουργήθηκε με τη Σύμβαση του Μονάχου το 1973.

Το σύστημα αυτό αποτέλεσε αναντίρρητα σημαντική πρόοδο για την προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη, με την καθιέρωση μιας κεντρικής διαδικασίας (στο Μόναχο) υποβολής και εξέτασης των αιτήσεων διπλώματος ευρεσιτεχνίας και που επιτρέπει έτσι στους χρήστες να προστατεύουν με μία αίτηση και μία ενιαία διαδικασία την ευρεσιτεχνία τους, σε μία ή περισσότερες χώρες που συμμετέχουν στη σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Το σύστημα επιπλέον είναι τέτοιας φύσεως ώστε το δίπλωμα που εκδίδεται από το ευρωπαϊκό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αντιστοιχεί σε μία δέσμη εθνικών διπλωμάτων, για κάθε ένα από τα οποία απαιτείται μετάφραση στην αντίστοιχη γλώσσα της χώρας και συνεπώς περιορίζει τη σφαίρα προστασίας στην ίδια τη χώρα. Επίσης, κάθε ένα από τα διπλώματα αυτά μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής πράξης μόνο ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

2.5. Αντίθετα, τα χαρακτηριστικά του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα είναι πάρα πολύ διαφορετικά. Με το δίπλωμα αυτό, που δημιουργήθηκε βάσει της Σύμβασης του Λουξεμβούργου το 1975 και τροποποιήθηκε και συγχρονίστηκε με τη συμφωνία για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και στη συνέχεια με τη συμφωνία του Λουξεμβούργου το 1989, ο αιτών μέσω μιας κεντρικής διαδικασίας υποβολής των αιτήσεων, θα μπορούσε να επιτύχει ενιαία προστασία που επεκτείνεται σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τουλάχιστον μέχρις ενός ορισμένου βαθμού να επωφελείται από κεντρικά, δικαιοδοτικά όργανα που είναι αρμόδια για να αποφανθούν σχετικά με την ερμηνεία και την εγκυρότητα του διπλώματος αυτού.

2.6. Το Πράσινο Βιβλίο αναγνωρίζει (σιωπηρά τουλάχιστον) ότι το πρώτο και σημαντικό πρόβλημα που εμπόδισε τη θέση σε ισχύ του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (του οποίου η σχετική σύμβαση του 1989 δεν έχει έως σήμερα επικυρωθεί) είναι το εξαιρετικά υψηλό κόστος των μεταφράσεων στις εθνικές γλώσσες που συνεπάγεται το σύστημα αυτό.

Επί του προβλήματος αυτού το έγγραφο της Επιτροπής παρέχει μία δέσμη δυνατών λύσεων.

2.7. Το έγγραφο της Επιτροπής εντοπίζει και ένα άλλο σημαντικό εμπόδιο, όσον αφορά την ελκυστικότητα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, στο δικαιοδοτικό σύστημα που θεσπίζει και συγκεκριμένα στο γεγονός ότι η ακύρωση του διπλώματος (με ισχύ για όλη την επικράτεια της ΕΕ) θα μπορούσε να απαγγελθεί όχι μόνο από την κεντρική αρχή αλλά και από εθνικά δικαστήρια στα οποία έχει κατατεθεί ανταγωγή με αίτημα την ακύρωση του διπλώματος εκ μέρους του (θεωρούμενου) ως προσβολέα του εθνικού δικαστηρίου.

Αλλά και σχετικά με το πρόβλημα του δικαστικού συστήματος, το Πράσινο Βιβλίο προτείνει ορισμένες εναλλακτικές δυνατές λύσεις.

2.8. Το έγγραφο εξετάζει επίσης το πρόβλημα των τελών που καταβάλλονται για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και τη δυνατότητα προβλέψεως ή τελειοποιήσεως ενός συστήματος μεταβάσεως από το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στο ευρωπαϊκό και αντιστρόφως.

2.9. Σε ό,τι αφορά τις δυνατές περαιτέρω εναρμονίσεις του δικαίου των διπλωμάτων σε κοινοτικό επίπεδο, το Πράσινο Βιβλίο θέτει κυρίως το πρόβλημα κατά πόσον είναι ευκταία η τροποποίηση του καθεστώτος που δημιουργήθηκε από τη συνθήκη για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (άρθρο 52, παράγραφος 2,γ) βάσει της οποίας τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών δεν έχουν τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Άλλα σχετικά επιχειρήματα είναι οι δυνατές εναρμονίσεις στο θέμα των εφευρέσεων των μισθωτών και των διατυπώσεων και της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων για το επάγγελμα των συμβούλων σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

2.10. Τέλος το Πράσινο Βιβλίο θεωρεί ότι θα μπορούσαν να γίνουν ορισμένες βελτιώσεις (εξαιρουμένου του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας) στο ισχύον σύστημα του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα τέλη και το κόστος των μεταφράσεων.

3. Καινοτομία και διπλώματα ευρεσιτεχνίας στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία

3.1. Εάν συγκρίνουμε το ευρωπαϊκό σύστημα με τα συστήματα των μεγάλων μας ανταγωνιστών ΗΠΑ και Ιαπωνίας, φαίνεται καθαρά ότι το ευρωπαϊκό σύστημα μειονεκτεί.

3.2. Ενώ στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία οι επιχειρήσεις μπορούν να κάνουν χρήση ενός συστήματος που επιτρέπει την προστασία των τεχνολογικών καινοτομιών κατά ενιαίο τρόπο με ισχύ σε όλη την επικράτειά τους και με περιορισμένο κόστος, στην Ευρώπη η προστασία είναι σήμερα κατακερματισμένη και με υψηλότερο κόστος.

3.3. Πράγματι, μία ευρωπαϊκή επιχείρηση η οποία, μέσω του συστήματος του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας επιθυμεί να εξασφαλίσει την προστασία της ευρεσιτεχνίας της σε οκτώ κράτη μέλη, δηλαδή σε μία αγορά σχεδόν συγκρίσιμη με την αγορά των ΗΠΑ - πρέπει να υποβληθεί σε δαπάνες της τάξεως των 36 000 DM περίπου σε σύγκριση με το αντίστοιχο κόστος 3 000 DM για τις ΗΠΑ και 2 200 DM για την Ιαπωνία ().

3.4. Εάν τώρα συγκριθούν οι δαπάνες για την έγκριση και διατήρηση της ισχύος για όλη τη διάρκειά του ενός ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (για οκτώ κράτη μέλη) και το αντίστοιχο κόστος ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας στις ΗΠΑ τότε η σύγκριση αποβαίνει τελικά ακόμη πιο μειονεκτική ().

3.5. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά τις ΜΜΕ, στην Ευρώπη δεν προβλέπεται καμία ιδιαίτερη μεταχείριση, ενώ οι ΜΜΕ των ΗΠΑ έχουν δικαίωμα μειώσεως των εξόδων κατά 50 % σύμφωνα με το τμήμα 41(h) (l) του αμερικανικού νόμου για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (). Αυτό άλλωστε εξηγεί τουλάχιστον εν μέρει το φαινόμενο σύμφωνα με το οποίο εκτιμάται ότι τα περίπου των ευρωπαϊκών καινοτομικών ΜΜΕ (που υπολογίζονται περίπου μόνο σε 170 000) δεν έχει υποβάλει αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (), και όπως υπογραμμίζεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ 986/97 () το φαινόμενο θα τονιζόταν ιδιαιτέρως με μία νέα διατύπωση στην οποία θα γίνεται διάκριση μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας ή «Πρωτοπόρων» που διαθέτουν ανεκμετάλλευτες δυνατότητες στον τομέα της εφαρμοσμένης έρευνας, και της μεγάλης μάζας των απλών χρηστών των τελικών προϊόντων της ΕΤΑ.

4. Ερωτήματα ουσίας που τίθενται από το Πράσινο Βιβλίο

Η προβληματική του Πράσινου Βιβλίου συμπεριλαμβάνει διάφορα ερωτήματα, τα βασικότερα εκ των οποίων διατυπώνονται στη συνέχεια. Στα ερωτήματα αυτά καθώς επίσης και σε ορισμένα άλλα θα επιχειρήσουμε να δώσουμε μία απάντηση στο κεφάλαιο 4 και στα επόμενα της παρούσας γνωμοδότησης:

α) είναι άραγε πραγματικά απαραίτητο να τεθεί σε ισχύ το «κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας» 7

β) με τι τρόπο είναι δυνατή η επίλυση του προβλήματος των διαφόρων γλωσσών των μεταφράσεων 7

γ) κατά πόσο είναι δυνατή η ύπαρξη ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας «μεταβλητής γεωμετρίας» («ΰ la carte») 7

δ) είναι άραγε απαραίτητο να προβλεφθεί η δυνατότητα μετάβασης από το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στο ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (και αντιστρόφως) 7

ε) είναι άραγε δυνατόν και ευκταίο να αρθεί το δικαίωμα των εθνικών δικαστικών αρχών να ακυρώνουν ένα κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 7

στ) είναι απαραίτητο για το φορέα του συστήματος του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας να αυτοχρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από τα τέλη του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

5. Γενικές παρατηρήσεις

Για την αντιμετώπιση του προβληματισμού που θέτει το Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής και των θεμάτων ουσίας που τίθενται, κρίνονται απαραίτητα τα εξής γενικά κριτήρια:

5.1. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και ενιαία εσωτερική αγορά

Η ΟΚΕ είχε ήδη την ευκαιρία να τονίσει ότι είναι απαραίτητη η εναρμόνιση του δικαίου που προβλέπει τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στην ΕΕ για να εδραιωθεί η πραγματικότητα της ενιαίας εσωτερικής αγοράς ().

Όμως για την πλήρη υλοποίηση της ενιαίας εσωτερικής αγοράς, η εναρμόνιση ορισμένων βασικών διατάξεων του εθνικού δικαίου ως προς τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας δεν φαίνεται να επαρκεί, αλλά φαίνεται αντιθέτως απαραίτητη η θέσπιση ενός ενιαίου τίτλου προστασίας όπως ακριβώς το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

5.2. Πληρότητα και συνοχή του συστήματος

Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αποτελεί έναν από τους τρεις άξονες της κοινοτικής προστασίας όσον αφορά τη βιομηχανική ιδιοκτησία:

- το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας 7

- το κοινοτικό σήμα που έχει ήδη δημιουργηθεί και λειτουργεί () 7

- το κοινοτικό πρότυπο (σχέδιο) που βρίσκεται στο στάδιο της προπαρασκευής ().

Στους τρεις αυτούς άξονες θα μπορούσε να προστεθεί μέσω μιας απλής εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών και το χρηστικό πρότυπο ().

5.3. Το κονοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της Κοινότητας

5.3.1. Η καθιέρωση ευρωπαϊκού συστήματος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στο οποίο θα συμπεριλαμβάνεται το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, είναι καθοριστική, προκειμένου να μετατραπούν σε βιομηχανικές και εμπορικές επιτυχίες τα αποτελέσματα της έρευνας και οι νέες τεχνικές και επιστημονικές γνώσεις. Έτσι θα τεθεί ένα τέρμα στο «ευρωπαϊκό παράδοξο της καινοτομίας» και θα δραστηριοποιηθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις στον τομέα της ΕΤΑ, οι οποίες βρίσκονται σήμερα σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο στην ΕΕ εν σχέσει προς τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

5.3.2. Επιπλέον, οι ρυθμίσεις για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εντάσσονται στην οπτική του άρθρου 130, 1η παράγραφος, 4η περίπτωση της Συνθήκης, σύμφωνα με το οποίο οι δράσεις της Κοινότητας και των κρατών μελών αποσκοπούν στην εξασφάλιση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Κοινότητας και στη «βελτίωση της εκμετάλλευσης του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών στους τομείς της καινοτομίας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης» ().

5.4. Κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και επόπτευση της καινοτομίας

Αναγνωρίζεται ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας αποτελούν σημαντικό δείκτη της ικανότητας επιτυχούς δραστηριότητας στον τομέα Ε& Α ().

Ωστόσο, εάν το σύστημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας καταστεί λειτουργικό, αποτελεσματικό και περιορισμένου κόστους, η χρησιμοποίησή του από τις κοινοτικές εταιρείες θα αποτελέσει και δείκτη για τη μέτρηση της παραγωγικότητάς τους όσον αφορά την καινοτομία και την παραγωγή έγκυρων αποτελεσμάτων Ε& Α.

5.5. Απαίτηση ανταγωνιστικού κόστους

Το μειονέκτημα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και ιδίως των ΜΜΕ, σε ό,τι αφορά το κόστος για την προστασία των καινοτομιών τους στην οικεία τους αγορά (δηλαδή στο έδαφος της ΕΕ) εν σχέσει προς τις επιχειρήσεις των μεγάλων ανταγωνιστικών χωρών (ΗΠΑ και Ιαπωνία) καθίσταται εμφανές από τα στοιχεία που δόθηκαν προηγουμένως ().

Οι περιορισμένες δαπάνες είναι συνεπώς μία από τις ουσιαστικές προϋποθέσεις του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

5.6. Απαίτηση προτάσεων σε σύντομα χρονικά διαστήματα

Εκτός από τις παρατηρήσεις στον τομέα της οικονομίας και του ανταγωνισμού που διατυπώθηκαν προηγουμένως στα σημεία 5.1 και 5.3.1, η ΟΚΕ τονίζει ότι έχει μεγάλη σημασία να προβλεφθεί σύντομα μια πρόταση κανονισμού για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, όχι αργότερα από την άνοιξη 1999, προκειμένου να εφοδιασθεί η ΕΕ με το ανταγωνιστικό αυτό μέσο, πριν από τις μελλοντικές διευρύνσεις.

6. Ειδικές παρατηρήσεις

Βάσει των κριτηρίων που διατυπώθηκαν προηγουμένως όσον αφορά τα θέματα ουσίας που θέτει το Πράσινο Βιβλίο πρέπει να σημειωθούν τα εξής:

6.1. Αναγκαιότητα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας

Αν και σύμφωνα με ορισμένους βιομηχανικούς κύκλους το σημερινό σύστημα που βασίζεται αφενός στα εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας και αφετέρου στην κεντρική διαδικασία υποβολής και εξέτασης των αιτήσεων διπλώματος ευρεσιτεχνίας (ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας) έχει ως σήμερα λειτουργήσει αρκετά ικανοποιητικά, εντούτοις οι απαιτήσεις της Ενιαίας Αγοράς φαίνεται να καθιστούν απαραίτητη και την ύπαρξη ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

Αλλά και σε σύγκριση με τους μεγάλους ανταγωνιστές (ΗΠΑ και Ιαπωνία, βλ. σημείο 3) καταδεικνύει το παράδοξο του ευρωπαϊκού συστήματος το οποίο αν και αρχίζει να διαθέτει ενιαίο νόμισμα, δεν διαθέτει ακόμη ενιαίο σύστημα προστασίας των εφευρέσεων.

Ας ληφθεί ακόμη υπόψη η επιτυχία που σημειώνει η κοινοτική επισήμανση που ξεπερνάει και τις πιο ρόδινες προσδοκίες. Η επιτυχία αυτή (λαμβανομένων υπόψη των αρκετά διαφορετικών χαρακτηριστικών της σήμανσης και του διπλώματος ευρεσιτεχνίας) οδηγεί στο συμπέρασμα ότι όπου υφίσταται τίτλος προστασίας κοινοτικού κύρους οι επιχειρήσεις είναι πρόθυμες να τον υιοθετήσουν.

Συνεπώς, το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι απαραίτητο έστω και αν διατηρηθούν τα εθνικά διπλώματα, καθώς και το ευρωπαϊκό.

Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας θα μπορούσε να γεννηθεί ή να ξαναγεννηθεί με την υιοθέτηση ενός κοινοτικού κανονισμού που θα εγκριθεί δυνάμει του άρθρου 235 της Συνθήκης ΕΚ.

Είναι σημαντικό για τις ΜΜΕ να εξακολουθήσουν να αναλαμβάνονται δραστηριότητες στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε επίπεδο κρατών μελών, κυρίως για τις επιχειρήσεις που δρουν μόνο στην εγχώρια αγορά. Οι ΜΜΕ διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διάδοση της τεχνολογίας και είναι αναγκαίες για τη διατήρηση των εθνικών δραστηριοτήτων στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

6.2. Το πρόβλημα των γλωσσών

Για την αντιμετώπιση του καίριου αυτού προβλήματος (που αποτελεί ίσως το κεντρικό πρόβλημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας) πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

6.2.1. Είναι ορθό και δίκαιο τα κράτη μέλη να μη θέλουν να απαρνηθούν την οικεία τους γλώσσα, αλλά πρέπει να ληφθεί υπόψη η διπλή φύση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας: από τη μία πλευρά αποτελεί μέσο πληροφόρησης για την κατάσταση της τεχνικής και από την άλλη νομοτεχνικό μέσο προστασίας των εφευρέσεων.

6.2.2. Ενώ πρέπει να θεωρηθεί απαραίτητη η ακέραια διατύπωση του διπλώματος στην εθνική γλώσσα ως νομικού μέσου, είναι εφικτές και άλλες λύσεις ως μέσου πληροφόρησης για την κατάσταση της τεχνικής.

6.2.3. Σύμφωνα με προσεκτικές αξιολογήσεις μόνο ένα αρκετά μικρό ποσοστό (1 %-3 %) των μεταφράσεων των διπλωμάτων που χορηγούνται από το γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας χρησιμοποιούνται όντως ().

6.2.4. Το πρόβλημα των μεταφράσεων στις εθνικές γλώσσες έχει και πολιτική σημασία που δικαιολογεί τη λήψη αποφάσεων σε πολιτικό επίπεδο.

6.2.5. Μεταξύ των λύσεων που προτείνονται στο Πράσινο Βιβλίο, άξια εμβαθύνσεως φαίνεται η συνολική λύση (Package Solution) που παρουσίασε το Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και στο οποίο παραπέμπει η Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο της, που κατά τη γνώμη μας θα μπορούσε να τροποποιηθεί ως εξής:

6.2.5.1. Σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (), οι αιτήσεις για την απόκτηση κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα πρέπει να υποβάλλονται σε μία από τις τρεις επίσημες γλώσσες της δικαδικασίας (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά) ή κατ'επιλογήν, όπως προβλέπεται, μπορούν να υποβάλλονται στη γλώσσα του κράτους μέλους της ΕΕ, στην οποία ο αιτών έχει την έδρα του, με την υποχρέωση να αποσταλεί η μετάφραση σε μία από τις τρεις επίσημες γλώσσες της προβλεπόμενης διαδικασίας, εντός των προθεσμιών που ορίζει ο κανονισμός ().

6.2.5.2. Το ευρωπαϊκό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας θα πρέπει να εξασφαλίζει μία προσεγμένη σύνταξη της αίτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας στη γλώσσα της διαδικασίας που να αποτελεί σαφή τεχνική σύνοψη της ευρεσιτεχνίας. Η σύνοψη αυτή θα πρέπει να δημοσιεύεται από κοινού με τη δημοσίευση της αίτησης. Το ΕΓΔΕ θα πρέπει να αναλάβει τη μετάφραση της σύνοψης στις άλλες δύο επίσημες γλώσσες και δημοσιεύσει το κείμενο στις τρεις γλώσσες μέσω του Internet. Επιπλέον, το ΕΓΔΕ θα πρέπει να αποστέλλει χωρίς καθυστέρηση τα κείμενα αυτά στις υπηρεσίες της Επιτροπής, που είναι αρμόδιες για την αξιολόγηση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας (ΓΔ ΧΙΙΙ), για να τα μεταφράσουν σε όλες τις γλώσσες της Κοινότητας και για να τα δημοσιεύσουν μέσω της τράπεζας δεδομένων CORDIS, κατά τρόπο ώστε να αποτελέσει πράγματι το μέσο για την ταχεία διάδοση της τεχνικής προόδου.

6.2.5.3. Λόγω της αξίας διαδόσεως της τεχνικοεπιστημονικής γνώσεως που θα έχει η μετάφραση της συνθέσεως στις εθνικές γλώσσες, το κόστος της μετάφρασης αυτής δεν θα επιβαρύνει τον αιτούντα, αλλά θα υποστηρίζεται από την ΕΕ ως κόστος αξιολόγησης και διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας.

6.2.5.4. Κατά την πράξη εκδόσεως του διπλώματος, θα πρέπει να γίνεται η μετάφραση στις εθνικές γλώσσες των κρατών μελών, μόνο των απαιτήσεων του διπλώματος. Οι μεταφράσεις αυτές θα γίνοται με ευθύνη και με έξοδα του αιτούντος.

6.2.5.5. Πριν από οποιαδήποτε άλλη ενέργεια εκ μέρους του δικαιούχου του διπλώματος για να αξιοποιήσει τα δικαιώματά του, θα πρέπει να γίνει η μετάφραση ακέραιου του διπλώματος στην ενδιαφερόμενη χώρα. Και η μετάφραση αυτή θα είναι με ευθύνη και έξοδα του δικαιούχου.

6.2.6. Η ανάθεση στο ΕΓΔΕ της φροντισμένης σύνοψης της αιτήσεως του διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα έχει ως πλεονέκτημα την υιοθέτηση ομοιόμορφων κριτηρίων.

Εντούτοις, σε ό,τι αφορά τη μετάφραση της σύνοψης αυτής στις εθνικές γλώσσες, το ΕΓΔΕ θα μπορούσε με δική του ευθύνη να την αναθέσει στις εθνικές υπηρεσίες, εφόσον το επιθυμούν και είναι σε θέση να επιτελέσουν την εργασία αυτή και στην περίπτωση αυτή οι εθνικές μεταφραστικές υπηρεσίες πρέπει να αποστέλλουν τις σχετικές μεταφράσεις στις υπηρεσίες της Επιτροπής που αναφέρθηκαν στο σημείο 6.2.5.2 για τη διάδοσή τους.

6.2.7. Στο μέλλον, ενόψει των διευρύνσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή θα πρέπει να αναζητήσει περαιτέρω λύσεις, στα πλαίσια του γενικότερου θέματος του γλωσσικού καθεστώτος της Κοινότητας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις επιπτώσεις επί του σχετικού κόστους και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

6.3. Απαράδεκτη η λύση του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte»

6.3.1. Η λύση του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte» φαίνεται να αντιμετωπίζεται ευνοϊκά από ορισμένους επιχειρηματικούς και επαγγελματικούς κύκλους οι οποίοι τονίζουν ότι είναι ανάγκη να υπάρξει ένα «ευέλικτο» σύστημα.

6.3.2. Στην πραγματικότητα - μολονότι ο αιτών ένα κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας έχει πάντα τη δυνατότητα να ζητήσει σε κάποιο στάδιο της διαδικασίας τη μετατροπή της αιτήσεώς του σε αίτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (βλ. στη συνέχεια το σημείο 5.4) - η λύση του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte» φαίνεται να αντιβαίνει προς ορισμένες θεμελιώδεις απαιτήσεις της ενιαίας αγοράς και συνεπώς πρέπει να αποκλεισθεί κατηγορηματικά.

6.4. Δυνατότητα μεταβολής μιας αίτησης για κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε αίτηση για ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

6.4.1. Όπως σημειώθηκε προηγουμένως, το πρόβλημα αυτό πρέπει να διακριθεί από τη λύση του ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte», αν και για ορισμένες πτυχές του θέματος οι πρακτικές επιπτώσεις ενδέχεται να είναι παρεμφερείς.

6.4.2. Στην οπτική μιας Κοινότητας που πρόκειται να διευρυνθεί στο μέλλον, φαίνεται λογικό να παρασχεθεί η δυνατότητα προς τον αιτούντα ένα κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας να μπορεί να μετατρέπει την αίτησή του πριν από την ολοκλήρωση της σχετικής διαδικασίας, σε αίτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, πράγμα που σε θετική περίπτωση, θα επιτρέψει την έκδοση μιας σειράς εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τις συγκεκριμένες χώρες.

6.4.3. Όμως, για λόγους ανάλογους με εκείνους που διατυπώθηκαν στο προηγούμενο σημείο σχετικά με το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας «ΰ la carte» δεν φαίνεται συμβατή με τις απαιτήσεις της ενιαίας αγοράς η δυνατότητα μετατροπής ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας το οποίο χορηγήθηκε σε ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, δηλαδή σε μια σειρά εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

6.4.4. Αλλά δεν είναι ρεαλιστική ούτε και η δυνατότητα μετατροπής μιας αιτήσεως για ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε αίτηση για κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, εκτός κι αν πρόκειται για ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που θα αφορούσε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

6.4.5. Συνεπώς, πρέπει να επικροτηθεί η δυνατότητα μετατροπής μιας αιτήσεως για ευρωπαϊκό κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε αίτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, εφόσον η αίτηση μετατροπής υποβάλλεται πριν από τη χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

6.5. Τα θέματα δικαιοδοσίας

Όσον αφορά το λεπτό θέμα των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων των εθνικών δικαστηρίων και των κοινοτικών αρχών, φαίνεται φρόνιμο να ληφθεί ως σημείο αναφοράς το σύτημα που προβλέπεται από τον κανονισμό για το κοινοτικό σήμα όσον αφορά την παραποίηση και την εγκυρότητα των κοινοτικών επισημάνσεων ().

Ένα παρόμοιο σύστημα θα μπορούσε να προβλεφθεί και για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας με ορισμένες διορθώσεις που θα λαμβάνουν υπόψη την ιδιαιτερότητα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και ειδικότερα της υψηλής αρμοδιότητας όχι μόνο νομικής, αλλά και τεχνικής επίσης που πρέπει να απαιτείται από μία αρχή αρμόδια να αποφαίνεται για την ακυρότητα ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας που να ισχύει σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

Στην οπτική αυτή, εφικτή είναι η εξής λύση:

6.5.1. Κάθε κράτος μέλος ορίζει στην επικράτειά του ένα περιορισμένο αριθμό εθνικών δικαστηρίων - κατ'ανώτατο όριο 5 για κάθε κράτος μέλος () - με αρμοδιότητα να αποφαίνονται πρωτοδίκως:

6.5.1.1. Για κάθε ενέργεια παραποίησης κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας 7

6.5.1.2. Για κάθε ενέργεια διαβεβαίωσης περί μη παραποίησης κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας 7

6.5.1.3. Για κάθε ανταγωγή ως προς την εγκυρότητα ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας που υποβάλλεται από τον υποτιθέμενο παραποιητή κατά την εκδίκαση μιας υπόθεσης παραποίησης.

Σε ό,τι αφορά το θέμα που θίγεται στο προηγούμενο σημείο (6.5.1.3) προτείνονται ακολούθως, εναλλακτικώς, δύο λύσεις. Και οι δύο βασίζονται στο κριτήριο κατά το οποίο αφενός παρέχεται στο δικαστή της παραποίησης η δυνατότητα να αποφανθεί και περί της εγκυρότητας και αφετέρου να χορηγηθεί περιορισμένη ισχύς στην απόφαση αυτή με σκοπό να αποφευχθούν ανεπανόρθωτες συνέπειες σε περίπτωση εσφαλμένης αποφάσεως.

Kατά την πρώτη λύση η ενδεχόμενη δυσμενής απόφαση για την εγκυρότητα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν θα πρέπει να συνεπιφέρει την ακύρωση αυτής με γενική ισχύ «erga omnes». Αντίθετα, η εν λόγω δυσμενής απόφαση θα πρέπει να έχει απλώς ως συνέπεια την κήρυξη του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτεχνίας ως αμάχητου, έναντι του υποτιθέμενου παραποιητή, και περιορίζεται στην απόφαση και στο συγκεκριμένο είδος (της υποτιθέμενης) παραποίησης. (Η πρώτη αυτή λύση θα είχε το πλεονέκτημα να διασαφήσει αμέσως με άμεσο αποτέλεσμα την εγκυρότητα ή μη του διπλώματος ευρεσιτεχνίας αλλά - επειδή ισχύει μόνο μεταξύ των μερών - θα μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλασιασμό των διαφορών για το ίδιο δίπλωμα έναντι άλλων.)

Ως εναλλακτική λύση, θα μπορούσε να προβλεφθεί ότι τα εθνικά δικαστήρια, επιλεγμένα σύμφωνα με το σημείο 6.5.1, είναι αρμόδια για την ακύρωση ενός κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας (κατόπιν ανταγωγής) με γενική ισχύ («erga omnes»), αλλά με τη διευκρίνιση ότι η ακύρωση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα εκκρεμεί έως ότου επικυρωθεί από το εφετείο. (Η δεύτερη αυτή λύση θα είχε το πλεονέκτημα να αποφευχθεί ο πολλαπλασιασμός των κρινόμενων περιπτώσεων - ακριβώς γιατί η απόφαση θα είχε γενική ισχύ - αλλά θα είχε το μειονέκτημα της μη άμεσου ισχύος εν αναμονή της επιβεβαίωσης από το εφετείο.)

6.5.2. Τα εν λόγω εθνικά δικαστήρια δεν θα είναι συνεπώς αρμόδια για την ακύρωση κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με γενική ισχύ, (εκτός κι αν επιλεγεί η εναλλακτική λύση που διατυπώθηκε στην τελευταία παράγραφο 6.5.1.3). Η αρμοδιότητα αυτή θα ανήκει αποκλειστικά:

6.5.2.1. Σε πρώτο βαθμό σε μία διεύθυνση ακύρωσης του ΕΓΔΕ ή σε ένα νέο ειδικό δικαστήριο ad hoc.

6.5.2.2. Σε δεύτερο βαθμό, σε ένα ειδικό όργανο του Πρωτοδικείου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

6.5.3. Το ειδικό όργανο του Πρωτοδικείου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας θα μπορεί να λειτουργεί και ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο για τις περιπτώσεις παραποίησης που εκδικάζονται από τα εθνικά δικαστήρια.

6.5.4. Για την προσβολή των αποφάσεων του ειδικευμένου αυτού οργάνου θα είναι δυνατή μία τελευταία προσφυγή, μόνο για νομικά θέματα, στο δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

6.5.5. Οπωσδήποτε τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια, σύμφωνα με το σημείο 6.5.1, θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν επειγόντως υπέρ του δικαιούχου του διπλώματος, εφόσον το θεωρούν σκόπιμο, με ισχύ για όλη την επικράτεια της ΕΕ.

6.6. Ο ρόλος των εθνικών υπηρεσιών

6.6.1. Κατά το προτεινόμενο σύστημα, οι εθνικές υπηρεσίες θα εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν το ρόλο που έχουν σήμερα όσον αφορά τα εθνικά και ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

6.6.2. Θα πρέπει επίσης να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο για τη διάδοση και την προώθηση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καθώς και της σχετικής κληρονομιάς συμπεριλαμβανομένων και των κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας έναντι των ΜΜΕ, κυρίως για την ενίσχυση της γενικότερης συνεργασίας με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των ΜΜΕ, των μικροεπιχειρήσεων και των βιοτεχνικών επιχειρήσεων στα κράτη μέλη των επαγγελματικών οργανώσεων, των συμβούλων επιχειρήσεων και των ανεξάρτητων εφευρετών.

6.6.3. Για τη δράση της διάδοσης και προαγωγής θα πρέπει να τύχουν των κατάλληλων συμβολών εκ μέρους του γραφείου κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας και ενδεχομένως με τη μορφή ενός ποσοστού επί των τελών λειτουργίας των κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

6.7. Τα θέματα σχετικά με τα τέλη

6.7.1. Σε ένα σύστημα κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, βασισμένο σε κοινοτικό κανονισμό (), δεν θα είχε νόημα η κατανομή μεταξύ των κρατών μελών ενός ποσοστού των τελών, ακριβώς όπως προβλέπεται από το CBC/ABC ().

6.7.2. Αντίθετα, τα τέλη που καταβάλλονται από τους χρήστες του συστήματος θα πρέπει να μένουν στο διαχειριστή του συστήματος, δηλαδή στο ΕΓΔΕ, που έχει ενσωματωθεί στα κοινοτικά όργανα, με τη δέσμευση ότι αναγνωρίζει στις εθνικές υπηρεσίες μία κατάλληλη συμβολή για τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο σημείο 6.6.

6.7.3. Επιπλέον, για να καταστεί ελκυστικό το σύστημα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας πρέπει να προβλεφθεί ότι τα τέλη λειτουργίας του θα είναι αισθητά χαμηλότερα από τα ισχύοντα τέλη λειτουργίας για την έκδοση ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που να καλύπτουν όλη την Κοινότητα.

6.8. Ευνοϊκοί όροι για τις ΜΜΕ

6.8.1. Ανάλογα με τα όσα ισχύουν στις ΗΠΑ, στα πλαίσια επίσης του συστήματος του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, οι ΜΜΕ (οι οποίες πρέπει να προσδιορισθούν όπως προβλέπεται στη Σύσταση της Επιτροπής 96/280 της 3ης Απριλίου 1996), τα πανεπιστήμια και τα μη κερδοσκοπικά ερευνητικά κέντρα θα πρέπει να απολαμβάνουν ένα καθεστώς δεόντως μειωμένων τελών (π.χ. μειωμένων κατά 50 %).

6.8.2. Όσον αφορά ειδικότερα τις ΜΜΕ, τις μικροεπιχειρήσεις και τις βιοτεχνικές επιχειρήσεις, θα πρέπει να αναληφθεί μια ενεργός πολιτική απέναντί τους, που θα αποβλέπει στην υποστήριξη και ενίσχυση των ικανοτήτων τους προς καινοτομία. Σχετικά με αυτό, θα πρέπει, εκτός από τη μείωση των φόρων, να τοποθετηθούν στις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις (εμπορικά ή επαγγελματικά Επιμελητήρια, επαγγελματικές οργανώσεις, ενώσεις επιχειρήσεων ...) ειδικά εκπαιδευμένοι σύμβουλοι, επιφορτισμένοι με την άμεση ενημέρωση των επιχειρήσεων και την υποβοήθηση των ενεργειών καινοτομίας τις οποίες αναλαμβάνουν αυτές έως και την απόκτηση της άδειας ευρεσιτεχνίας, σε επαφή με τις εθνικές υπηρεσίες αδειών ευρεσιτεχνίας. Το μέτρο αυτό μπορεί να συμπεριληφθεί στο πλαίσιο του 5ου προγράμματος έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

6.9. Άλλες δυνατές εναρμονίσεις σε κοινοτικό επίπεδο

6.9.1. Κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των ηλεκτρονικών προγραμμάτων

6.9.1.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι παρέχεται η προστασία των ηλεκρονικών προγραμμάτων μέσω των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (copyright), βάσει της οδηγίας 91/250/ΕΟΚ ().

6.9.1.2. Επιπλέον η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμη την τροποποίηση του άρθρου 52, παρ. 2 CBE, το οποίο αποκλείει την κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας των ηλεκτρονικών προγραμμάτων, τονίζει όμως ότι οι «εφευρέσεις στον τομέα του software», για να είναι κατοχυρώσιμες πρέπει πάντοτε να αποτελούν «τη λύση ενός τεχνικού προβλήματος».

6.9.2. Το δικαίωμα της προχρήσεως

Πρέπει επίσης να εξετασθεί και η σκοπιμότητα της εναρμόνισης του δικαιώματος προχρήσεως.

6.9.2.1. Χρειάζεται δηλαδή να ορισθούν και να εναρμονισθούν δεόντως οι όροι δια των οποίων ένας τρίτος ο οποίος εκμεταλλεύθηκε για πρώτη φορά καλή τη πίστει μία εφεύρεση (ή έχει προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για να την εκμεταλλευθεί σε εμπορική κλίμακα) μπορεί να συνεχίσει την εκμετάλλευση αυτή παρά τη χορήγηση του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας σε άλλον.

6.9.3. Οι εφευρέσεις των εξαρτωμένων προσώπων

6.9.3.1. Οι διαφορές που υφίστανται όσον αφορά τη νομοθεσία μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα των εφευρέσεων των εξαρτωμένων προσώπων δεν δικαιολογούν την ανάγκη εναρμόνισης σε κοινοτικό επίπεδο.

6.9.3.2. Βάσει της αρχής της επικουρικότητας, το ζήτημα αυτό πρέπει να εξακολουθήσει να ρυθμίζεται σύμφωνα με τις διάφορες εθνικές νομοθεσίες.

6.9.4. Ανάγκη εναρμόνισης στον τομέα των βιοτεχνολογιών

Είναι επείγουσα ανάγκη να εφαρμοσθεί η οδηγία για την εναρμόνιση της νομοθεσίας των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον τομέα των βιοτεχνολογιών προκειμένου να αποφευχθούν βαρύτατες επιπτώσεις για τις επιχειρήσεις έναντι των εξωευρωπαϊκών ανταγωνιστών τους (και ειδικότερα των ΗΠΑ).

Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Tom JENKINS

() «Πράσινο Βιβλίο για την καινοτομία», σημείο 1.5 - ΕΕ C 212 της 22.7.1996 7 «Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής για το 5ο πρόγραμμα-πλαίσιο - επιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι» - ΕΕ C 355 της 21.11.1997 7 «Οι επιπτώσεις στις ΜΜΕ από τη συνεχή και γενικευμένη μείωση των πόρων που προορίζονται για την ΕΤΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση» - ΕΕ C 355 της 21.11.1997.

() J. Strauss, «The present state of the patent system in the European Union», EC 1997.

() Σε ό,τι αφορά το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το σχετικό κόστος ανέρχεται στις ΗΠΑ σε 120 000 δολάρια, ενώ για το δίπλωμα ΗΠΑ ανέρχεται μόνο σε 13 000 δολάρια.

() Βλ. Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την Καινοτομία 1995.

() «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη νομική προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων» (βλ. Συμπεράσματα 5) - ΕΕ C 295 της 7.10.1996.

() Βλέπε κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 40/94 του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1993.

() Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα κοινοτικά σχέδια και πρότυπα, COM(93) 342 τελικό, ΕΕ C 29 της 31.1.1994.

() «Πράσινο Βιβλίο - Τα χρηστικά πρότυπα στην εσωτερική αγορά» - ΕΕ C 174 της 17.6.1996.

() «Πράσινο Βιβλίο για την καινοτομία», σημείο 1.5 - ΕΕ C 212 της 22.7.1996.

() Βλ. Z. Griliches και άλλοι «Ε& Α, διπλώματα ευρεσιτεχνίας και παραγωγικότητα», Σικάγο 1984.

() Βλ. το κεφάλαιο 2.

() Στοιχείο που δόθηκε από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσυτεχνίας, κ. I. Kober κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης «Epidos Annual Conference 1996» το οποίο και περιέχεται στα σχετικά πρακτικά.

() ΕPC, Άρθρο 14.

() Βλ. «Κανόνες εφαρμογής της ευρωπαϊκής Συνθήκης για τα διπλώματα ευρεσυτεχνίας», Κεφάλαιο Ι.

() Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 40/94, Άρθρο 91 και εξής.

() Ο αριθμός 5 είναι βεβαίως μέχρι ενός βαθμού αυθαίρετος. Είναι όμως προτιμότερο να δοθεί ένας ακριβής αριθμός (όσο και αν είναι αυθαίρετος) από ό,τι η εξαιρετικά γενική διατύπωση του άρθρου 91 του κναονισμού για την κοινοτική σήμανση, δηλαδή «ένας αριθμός όσο το δυνατόν πιο περιορισμένος». Ως προς την ιδέα ότι κάθε κράτος μέλος ορίζει ένα μόνο δικαστήριο πρώτου βαθμού, η λύση αυτή φαίνεται να θίγει κυρίως τις ΜΜΕ ιδιαίτερα όταν αναφερθεί η περιφερειακή πραγματικότητά τους.

() Βλ. προηγούμενο σημείο 6.1.

() Βλ. ABC, Άρθρο 20 «Δημοσιονομικές δαπάνες και έσοδα».

() Οδηγία αριθ. 91/250/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 1991, σχετικά με τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών.