[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.8.2009

COM(2009) 404 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τη μέθοδο παραγωγής των στατιστικών της ΕΕ: ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τη μέθοδο παραγωγής των στατιστικών της ΕΕ: ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία

1 Εισαγωγή

Οι επίσημες στατιστικές διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη σημερινή κοινωνία. Η διαθεσιμότητα αμερόληπτων και αντικειμενικών στατιστικών πληροφοριών έχει ουσιώδη σημασία για όλους τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων. Οι στατιστικές πληροφορίες υποστηρίζουν τη διαφάνεια των πολιτικών αποφάσεων και, κατά συνέπεια, οι επίσημες στατιστικές αποτελούν δημόσιο αγαθό, που παρέχει τη βάση για την ομαλή λειτουργία της κοινωνίας.

Σε επίπεδο ΕΕ, οι ευρωπαϊκές στατιστικές αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για την ανάπτυξη, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών της ΕΕ. Κατά συνέπεια, οι ευρωπαϊκές στατιστικές συμβάλλουν ουσιαστικά στη δημιουργία της υποδομής πληροφοριών που απαιτείται για τη στήριξη των στρατηγικών στόχων της ΕΕ και των σχετικών πολιτικών και υποστηρικτικών μέσων.

Οι ευρωπαϊκές στατιστικές αναπτύσσονται, παράγονται και διαδίδονται βάσει ομοιόμορφων προτύπων και εναρμονισμένων μεθόδων. Οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες (ΕΣΥ) των κρατών μελών συλλέγουν και παράγουν εναρμονισμένα στοιχεία, τα οποία συγκεντρώνονται από την Eurostat προκειμένου να καταρτιστούν οι στατιστικές στο επίπεδο της ΕΕ. Αυτό γίνεται με πολλές παράλληλες διαδικασίες, ανά χώρα και ανά τομέα, ακολουθώντας το παραδοσιακό μοντέλο τύπου καμινάδας (stovepipe model).

Εντούτοις, αυτός ο τρόπος παραγωγής στατιστικών δεν είναι πλέον πλήρως προσαρμοσμένος στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Ο νέος κανονισμός για τις στατιστικές[1] καθιερώνει το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα (ΕΣΣ), επιτρέποντας έτσι βελτιώσεις της αποτελεσματικότητας μέσω μιας συστηματικής συνεργασίας μεταξύ των εταίρων του συστήματος.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει ένα όραμα για τη μεταρρύθμιση της μεθόδου παραγωγής των ευρωπαϊκών στατιστικών. Μολονότι οι προτεινόμενες αλλαγές θα επηρεάσουν τα συστήματα παραγωγής του ΕΣΣ στο σύνολο του, τηρούν πλήρως την αρχή της επικουρικότητας. Επιπλέον, δεδομένου ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν πολλές από αυτές τις αλλαγές, ένας από τους στόχους της παρούσας ανακοίνωσης είναι να συντονιστούν οι προσπάθειές τους, έτσι ώστε να αποφευχθούν αλληλεπικαλύψεις εργασιών και να αξιοποιηθούν οι συνέργειες στο μέγιστο βαθμό.

Στο επόμενο τμήμα παρουσιάζεται μια επισκόπηση του σημερινού τρόπου παραγωγής των ευρωπαϊκών στατιστικών, ο οποίος βασίζεται στο μοντέλο τύπου καμινάδας. Στο τμήμα 3 περιγράφονται οι αλλαγές τις οποίες προϋποθέτει η παρούσα πρόταση για τον επανασχεδιασμό της μεθόδου παραγωγής των στατιστικών στην ΕΕ. Στο τμήμα 4 αναλύονται οι συνέπειες αυτών των αλλαγών για την επιχειρησιακή αρχιτεκτονική του ΕΣΣ και παρουσιάζεται η μέθοδος των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές, ως εναλλακτική της σημερινής μεθόδου. Στο τμήμα 5 παρουσιάζονται ορισμένες προκλήσεις πολιτικής και διαχείρισης, οι οποίες θα προέκυπταν από την εφαρμογή του νέου μοντέλου, τόσο για τις ΕΣΥ όσο και για την Eurostat. Τέλος, στο τμήμα 6 παρουσιάζονται τα επόμενα βήματα για την εφαρμογή του στρατηγικού οράματος που παρουσιάζεται στην παρούσα ανακοίνωση.

2 Η σημερινή κατάσταση: το «επαυξημένο» μοντέλο τύπου καμινάδας

Για πολλές δεκαετίες η παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών βασίζεται σε ένα μοντέλο στο οποίο η ΕΣΥ του κάθε κράτους μέλους παράγει τις δικές της εθνικές στατιστικές σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Για να εξασφαλιστεί η συγκρισιμότητα και η συνεκτικότητα μεταξύ των στοιχείων όλων των κρατών μελών, τα αποτελέσματα των ΕΣΥ εναρμονίζονται με βάση συμφωνημένα πρότυπα. Οι στατιστικές που παράγονται από τις επιμέρους ΕΣΥ συγκεντρώνονται από την Eurostat έτσι ώστε να ληφθούν τα ευρωπαϊκά σύνολα.

Πλαίσιο 1: Η ανάπτυξη του σημερινού συστήματος παραγωγής των ευρωπαϊκών στατιστικών *

Η παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών άρχισε με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Αυτή είχε ως συνέπεια την απαίτηση ύπαρξης ποσοτικών και ποιοτικών πληροφοριών στις οποίες να βασίζονται οι πολιτικές αποφάσεις σχετικά με την ενιαία αγορά για τον άνθρακα και το χάλυβα. Για να υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία για τα έξι κράτη μέλη, ήταν αναγκαίο να καταρτίζονται νέες εναρμονισμένες στατιστικές, πέραν των εθνικών στατιστικών οι οποίες ήταν αποσπασματικές και μη συγκρίσιμες. Η εναρμόνιση των μεθόδων ήταν το θεμέλιο των ευρωπαϊκών στατιστικών.

Για πολλές δεκαετίες, η παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών συνιστάτο στη συλλογή των διαθέσιμων στοιχείων στα κράτη μέλη, εξασφαλίζοντας έτσι τη συγκρισιμότητα των εννοιών, των ορισμών και των μεθόδων.

Η συνθήκη της Ρώμης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) σημείωσε τη γέννηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με τις στατιστικές, βάση της οποίας αποτελεί το άρθρο 213 (κατόπιν άρθρο 284). Εντούτοις, η κυριαρχούσα μέθοδος εργασίας βασιζόταν κυρίως στην καλή θέληση και τη συνεργασία μεταξύ της Eurostat και των εθνικών στατιστικών υπηρεσιών (ΕΣΥ), που είχαν ως αποτέλεσμα την εθελοντική συλλογή στοιχείων με βάση τις λεγόμενες «συμφωνίες κυρίων». Πριν από τη δεκαετία του 1990 υπήρχαν λίγες στατιστικές νομικές πράξεις, οι οποίες επικεντρώνονταν στους τομείς στους οποίους υπήρχαν πραγματικές πολιτικές της Επιτροπής: γεωργία και εξωτερικό εμπόριο.

Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, ορισμένες ευρωπαϊκές πολιτικές άρχιζαν να βασίζονται άμεσα στις στατιστικές, το δε πλέον αξιοσημείωτο παράδειγμα εν προκειμένω είναι τα κριτήρια σύγκλισης για την ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα της συνθήκης του Μάαστριχτ. Η εξέλιξη αυτή συνέβαλε σε πολύ μεγάλο βαθμό στη γενικότερη διεύρυνση της στατιστικής νομοθεσίας. Εντούτοις, η ουσία της παραγωγής των ευρωπαϊκών στατιστικών παρέμεινε αυτή που ήταν και στο παρελθόν: οι ΕΣΥ συλλέγουν και παράγουν εναρμονισμένα στοιχεία, τα οποία συγκεντρώνονται από την Eurostat προκειμένου να καταρτιστούν οι στατιστικές στο επίπεδο της ΕΕ. Η προσέγγιση συνέχισε να «επαυξάνει»: το ευρωπαϊκό επίπεδο προστέθηκε στο εθνικό επίπεδο.

Ο κανονισμός σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές** δίνει έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας στο ΕΣΣ, π.χ. με την καθιέρωση της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας [άρθρο 2 στοιχείο στ)], της επιτροπής Ευρωπαϊκού Στατιστικού Συστήματος [άρθρο 7], των συνεργατικών δικτύων [άρθρο 15], και μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης των στατιστικών [άρθρο 16]. Γενικά, δρομολογήθηκε μια νέα φάση για τις επίσημες στατιστικές στην Ευρώπη. Η μέθοδος των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές αποσκοπεί στην υλοποίηση των προθέσεων της νομοθεσίας, και ειδικότερα στη δημιουργία ενός πραγματικού «συστήματος» το οποίο να κάνει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη χρήση της συνεργασίας και της τυποποίησης, παράλληλα δε να τηρεί την αρχή της επικουρικότητας.

_________________

* Το παρόν πλαίσιο βασίζεται στην έκδοση: De Michelis, Alberto and Alain Chantraine, Memoirs of Eurostat, Λουξεμβούργο, 2003

** Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 223/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009, σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές

Σε κάθε ΕΣΥ , η παραγωγή στατιστικών λειτουργεί μέσω των ποικίλων γραμμών ή διαδικασιών παραγωγής των διαφόρων στατιστικών τομέων. Το σύνολο των διαδικασιών παραγωγής μιας στατιστικής υπηρεσίας αναφέρεται ως η επιχειρησιακή αρχιτεκτονική της. Επί του παρόντος, η επιχειρησιακή αρχιτεκτονική των περισσότερων ΕΣΥ της ΕΕ εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε ένα μοντέλο προϊόντων τύπου καμινάδας. Σε ένα τέτοιο μοντέλο, κάθε «καμινάδα» προϊόντων αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο τομέα στατιστικών, μαζί με το αντίστοιχο σύστημα παραγωγής. Για κάθε τομέα, ολόκληρη η διαδικασία παραγωγής, από το σχεδιασμό της έρευνας και τη συλλογή και την επεξεργασία των στοιχείων μέχρι τη διάδοση, πραγματοποιείται ανεξάρτητα από άλλους τομείς, και κάθε τομέας έχει τους δικούς του προμηθευτές στοιχείων και τις δικές του ομάδες χρηστών.

Για να παραγάγει τις ευρωπαϊκές στατιστικές , η Eurostat συγκεντρώνει τα στοιχεία που προέρχονται από τις επιμέρους ΕΣΥ, επίσης ανά περιοχή. Έτσι, υπάρχει στην Eurostat το ίδιο μοντέλο προϊόντων τύπου καμινάδας, όπου τα εναρμονισμένα στοιχεία σε ένα συγκεκριμένο στατιστικό τομέα ομαδοποιούνται για την παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών στον εν λόγω τομέα. Συνεπώς, η παραδοσιακή προσέγγιση για την παραγωγή των ευρωπαϊκών στατιστικών, η οποία βασίζεται στο μοντέλο τύπου καμινάδας, μπορεί να ονομαστεί «επαυξημένο» μοντέλο τύπου καμινάδας, λόγω του ότι το ευρωπαϊκό επίπεδο προστίθεται στο εθνικό επίπεδο.

Το μοντέλο τύπου καμινάδας είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής διαδικασίας, στην οποία οι στατιστικές στους επιμέρους τομείς αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα. Έχει διάφορα πλεονεκτήματα: οι διαδικασίες παραγωγής είναι καλύτερα προσαρμοσμένες στα αντίστοιχα προϊόντα· είναι ευέλικτο επειδή μπορεί να προσαρμόζεται γρήγορα σε σχετικά μικρές αλλαγές των φαινομένων που περιγράφουν τα στοιχεία· είναι υπό τον έλεγχο του διαχειριστή του τομέα και συνεπάγεται επιχειρησιακή αρχιτεκτονική χαμηλού κινδύνου, δεδομένου ότι ένα πρόβλημα σε μια από τις διαδικασίες παραγωγής δεν επηρεάζει συνήθως την υπόλοιπη παραγωγή. Από ευρωπαϊκής πλευράς, έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ενός σχετικά περιορισμένου και ειδικού κανονισμού.

Εντούτοις, το μοντέλο τύπου καμινάδας έχει και διάφορα μειονεκτήματα. Πρώτον, επιβάλλει έναν άνευ λόγου μεγάλο φόρτο στους απαντώντες. Δεδομένου ότι η συλλογή των στοιχείων στους διάφορους τομείς γίνεται με ανεξάρτητο και μη συντονισμένο τρόπο, συχνά ζητούνται από τους ερωτώμενους οι ίδιες πληροφορίες περισσότερες από μία φορές (βλ. πλαίσια 2 και 3). Δεύτερον, το μοντέλο τύπου καμινάδας δεν είναι κατάλληλα προσαρμοσμένο για τη συλλογή στοιχείων σχετικά με φαινόμενα που καλύπτουν πολλές διαστάσεις, όπως η παγκοσμιοποίηση ή οι κλιματικές αλλαγές. Τέλος, εξίσου όμως σημαντικό, αυτός ο τρόπος παραγωγής είναι πολύ αναποτελεσματικός και δαπανηρός, δεδομένου ότι δεν κάνει χρήση της τυποποίησης μεταξύ των περιοχών και της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών. Οι πλεονασμοί και οι αλληλεπικαλύψεις εργασιών, είτε στις διαδικασίες ανάπτυξης είτε στις διαδικασίες παραγωγής είτε στις διαδικασίες διάδοσης, είναι αναπόφευκτες. Αυτές οι αδυναμίες και το κόστος παραγωγής των εθνικών στοιχείων μεγεθύνονται περαιτέρω στην περίπτωση της συλλογής και ενσωμάτωσης των περιφερειακών στοιχείων, τα οποία είναι απαραίτητα για το σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση ορισμένων πολιτικών της ΕΕ.

Το «επαυξημένο» μοντέλο τύπου καμινάδας

[pic]

3 Αλλαγές στο επιχειρησιακό περιβάλλον του ΕΣΣ

Οιαδήποτε εξέλιξη στον τομέα των στατιστικών καθορίζεται από δύο κυρίως παράγοντες: αφενός, την ανάγκη κάλυψης νέων και αναδυόμενων αναγκών για τις στατιστικές και, αφετέρου, την ανάγκη μείωσης του φόρτου των απαντώντων, καθώς και του κόστους παραγωγής των στατιστικών. Επιπλέον, οι συνθήκες υπό τις οποίες παράγονται οι στατιστικές έχουν αλλάξει μετά τις εξελίξεις στην τεχνολογία της πληροφορίας.

Πρώτον, οι νέες απαιτήσεις για στατιστικές θα εξακολουθήσουν να αυξάνουν όσον αφορά τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα. Σε όλους τους τομείς των στατιστικών οι πληροφορίες χρειάζεται να εξακολουθήσουν να ενισχύονται. Οι χρήστες χρειάζονται όλο και περισσότερο ολοκληρωμένα και συνεκτικά στοιχεία, καθώς τα φαινόμενα που μετρώνται γίνονται όλο και πιο περίπλοκα και αλληλοσχετιζόμενα. Εμφανίζονται νέα ζητήματα, όπως η παγκοσμιοποίηση, οι κλιματικές αλλαγές, η γήρανση του πληθυσμού, η ενεργειακή αποδοτικότητα κ.λπ. Κοινό χαρακτηριστικό πολλών από τα προαναφερόμενα είναι το γεγονός ότι αντικατοπτρίζουν πολλά αλληλοσχετιζόμενα και αλληλοεξαρτώμενα φαινόμενα. Συνεπώς, ένα μοντέλο τύπου καμινάδας, στο οποίο οι στατιστικές στους διάφορους τομείς παράγονται ανεξάρτητα, δεν είναι επαρκώς προσαρμοσμένο ώστε να καλύπτει τις πολιτικές απαιτήσεις για ολοκληρωμένα σύνολα στοιχείων.

Δεύτερον, η απλούστευση και η βελτίωση του κανονιστικού περιβάλλοντος για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες της ΕΕ είναι μακροχρόνια προτεραιότητα της Επιτροπής. Στον τομέα των στατιστικών, η στρατηγική προσέγγιση και το πρόγραμμα εργασίας που καθορίστηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μείωση του φόρτου απάντησης, την απλούστευση της διαδικασίας και τον καθορισμό προτεραιοτήτων στον τομέα των κοινοτικών στατιστικών[2] καλωσορίστηκαν από το Συμβούλιο. Η εφαρμογή τους εξελίχθηκε καλά, ιδίως όσον αφορά τις στατιστικές στον τομέα των επιχειρήσεων και του εμπορίου, με τη θέσπιση του προγράμματος MEETS[3] και την αναθεώρηση του κανονισμού Intrastat[4]. Οι εργασίες στον τομέα της μείωσης του φόρτου απάντησης θα συνεχίσουν στο προβλέψιμο μέλλον και θα πρέπει να επεκταθούν και σε άλλους στατιστικούς τομείς. Όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο τμήμα, ένα από τα κύρια μειονεκτήματα του μοντέλου τύπου καμινάδας είναι ακριβώς το γεγονός ότι επιβάλλει μεγάλο φόρτο στους απαντώντες. Αυτός είναι ένας ακόμη σημαντικός λόγος αμφισβήτησης του μοντέλου τύπου καμινάδας.

Τρίτον, εξακολουθούν να αναπτύσσονται νέα εργαλεία ΤΠΕ προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα, να μειωθεί ο φόρτος και να ενισχυθεί η στατιστική ποιότητα. Καθώς διατίθενται νέες τεχνολογίες, υπάρχει σαφής ώθηση μεγιστοποίησης της χρήσης τους και συνδυασμού τους με στατιστικές μεθόδους. Οι νέες μορφές επικοινωνίας με τους χρήστες και τους παραγωγούς, όπως το web 2.0, καθώς και άλλες νέες εξελίξεις στην τεχνολογία της πληροφορίας, είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε σημαντικές αλλαγές στους διαύλους επικοινωνίας και στη διαχείριση και την αποθήκευση των στοιχείων. Η συγκέντρωση από την Eurostat των στοιχείων που υποβάλλονται από τις ΕΣΥ γίνεται ήδη όλο και πιο διαλογική μέσω διαδοχικών επαναλήψεων υποβολής και επικύρωσης των στοιχείων, πράγμα που συνεπάγεται τη βελτίωση της ποιότητας των στατιστικών. Οι παράγοντες αυτοί θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται τόσο στη διαδικασία διάδοσης όσο και στη διαδικασία παραγωγής. Επιπλέον, λόγω αυτών των εξελίξεων, η παραγωγή των στατιστικών έχει καταστεί πιο ολοκληρωμένη, όχι μόνο στην οικονομία αλλά και στην κοινωνία στο σύνολό της. Συνεπώς, η ανάπτυξη, η παραγωγή και η διάδοση των επίσημων στατιστικών πρέπει να προσαρμοστούν στους όρους της «κοινωνίας της γνώσης». Και πάλι, το μοντέλο τύπου καμινάδας δεν φαίνεται να είναι προσαρμοσμένο στις εν λόγω εξελίξεις.

Όλα τα προαναφερθέντα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το μοντέλο τύπου καμινάδας δεν είναι πλέον κατάλληλο για τις σημερινές συνθήκες και θα πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο καλύτερο.

Κύρια πρόθεση και στρατηγική κατεύθυνση της παρούσας ανακοίνωσης είναι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της στατιστικής παραγωγής. Μόνο μια μόνιμη αναπροσαρμογή του χαρτοφυλακίου των προϊόντων και των υπηρεσιών του μέσω της καινοτομίας και των νέων εξελίξεων θα διασφαλίσει για το ΕΣΣ τη δυνατότητα να συνεχίσει να διαδραματίζει στο μέλλον σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Μια πολιτική αποτελεσματικότητας θα επιτρέψει στο ΕΣΣ να αντιμετωπίσει με επιτυχία τη διαμάχη μεταξύ των αυξανόμενων αναγκών πληροφόρησης, αφενός, και των περιορισμών των πόρων, αφετέρου.

Πλαίσιο 2: Συνέπειες για τους πολίτες και τις διοικήσεις

Δεν ζητείται τακτικά από τους πολίτες να απαντήσουν σε ερωτηματολόγιο επίσημων στατιστικών:

Οι έρευνες για τα νοικοκυριά συνήθως χρησιμοποιούν πολύ μικρά δείγματα.

Οι απογραφές του πληθυσμού διενεργούνται κατά παράδοση κάθε δέκα έτη.

Ορισμένα γεγονότα της ζωής (π.χ. γέννηση, σχολική εκπαίδευση, ένα ατύχημα, συνταξιοδότηση) οδηγούν σε ειδική καταχώριση στις δημογραφικές και κοινωνικές στατιστικές. Εντούτοις, οι στατιστικές αυτές συνήθως παράγονται με τη χρήση πηγών από τις διοικήσεις, το εκπαιδευτικό σύστημα ή το σύστημα υγείας.

Εντούτοις, η βελτιστοποίηση των στατιστικών μέσω της ολοκλήρωσης και η αυξημένη χρήση των διοικητικών πηγών αποτελούν σημαντικό στόχο. Η μειωμένη προθυμία απάντησης στις στατιστικές έρευνες έχει ήδη οδηγήσει σε καινοτόμες και απέριττες λύσεις για τον επόμενο γύρο απογραφών πληθυσμού το 2010/11. Είναι τώρα σημαντικό να προχωρήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση και να εξετάσουμε τη δυνατότητα αναδιοργάνωσης των ευρωπαϊκών πληθυσμιακών και κοινωνικών στατιστικών μετά τις εν λόγω απογραφές. Αν τα στοιχεία που συλλέγονται για στατιστικούς σκοπούς είναι δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, δηλαδή οιεσδήποτε πληροφορίες που σχετίζονται με ένα προσδιορισμένο ή προσδιορίσιμο φυσικό πρόσωπο, θα πρέπει να εφαρμόζεται πλήρως η σχετική νομοθεσία περί προστασίας των στοιχείων, και τα στοιχεία θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να καθίστανται ανώνυμα πριν από οποιανδήποτε περαιτέρω επεξεργασία για στατιστική χρήση. Ουσιαστική προϋπόθεση για εφικτές λύσεις σ’ αυτό τον τομέα θα είναι να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες προστασίας των στοιχείων, όπως προβλέπεται στη σχετική νομοθεσία της ΕΕ[5]. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η τήρηση των στατιστικών απαιτήσεων (ορισμοί, ροή των στοιχείων, πρόσβαση στα στοιχεία) από τις διαχειριζόμενες πηγές.

4 Συνέπειες για την επιχειρησιακή αρχιτεκτονική του ΕΣΣ: η μέθοδος των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές

Σε επίπεδο κρατών μελών

Η στρατηγική διαχείρισης των παραπάνω αλλαγών βασίζεται μάλλον σε μια συνολική παρά σε μια κατακερματισμένη προσέγγιση και υποδεικνύει την αντικατάσταση του μοντέλου τύπου καμινάδας με ένα ολοκληρωμένο μοντέλο. Πράγματι, τα διάφορα μειονεκτήματα του μοντέλου τύπου καμινάδας που αναφέρθηκαν στο τμήμα 2 μπορούν να αποφευχθούν επαρκώς με την ολοκλήρωση των συνόλων στοιχείων και με το συνδυασμό στοιχείων από διαφορετικές πηγές.

Στο επίπεδο των ΕΣΥ, οι στατιστικές για συγκεκριμένους τομείς δεν θα παράγονται πλέον ανεξάρτητα, αλλά θα παράγονται ως αναπόσπαστα στοιχεία ολοκληρωμένων συστημάτων παραγωγής (η λεγόμενη προσέγγιση των αποθηκών στοιχείων) για ομάδες στατιστικών. Τα συστήματα αυτά θα βασίζονται σε μια κοινή (τεχνική) υποδομή, θα εφαρμόζουν, κατά το δυνατόν, τυποποιημένα λογισμικά και θα κάνουν χρήση όλων των διαθέσιμων πηγών στοιχείων κατάλληλης ποιότητας.

Ως εκ τούτου, πρέπει να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο πληροφορίες από διαφορετικές πηγές μπορούν να συγχωνεύονται και να αξιοποιούνται για διάφορους σκοπούς, π.χ. με την εξάλειψη των μεθοδολογικών διαφορών, την εξασφάλιση ομοιόμορφου χαρακτήρα για τις στατιστικές ταξινομήσεις κ.λπ.

Ως βέλτιστη λύση, θα ήταν πολύ αποτελεσματικό για τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ένα δίκτυο βάσεων δεδομένων, από το οποίο να μπορεί να λαμβάνεται οιαδήποτε σχετική πληροφορία. Δεδομένου ότι μια τέτοια λύση μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως μόνο σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, προτείνεται να συνδεθούν μεσοπρόθεσμα τα στοιχεία σε επίπεδο μικροδεδομένων. Η σύνδεση των μικροδεδομένων είναι ένα σημαντικό εργαλείο όχι μόνο για τη μείωση του φόρτου αλλά και για την εξασφάλιση καλύτερα συγκρίσιμων συνόλων στοιχείων. Αυτή η διαδικασία θα παρείχε επίσης μια ευκαιρία διεύρυνσης και καλύτερης αξιοποίησης των στατιστικών πληροφοριών που είναι διαθέσιμες σε περιφερειακό επίπεδο και, επομένως, θα συνέβαλε σημαντικά στη βελτίωση του πεδίου εφαρμογής και της ποιότητας των περιφερειακών στοιχείων. Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, η στενή συνεργασία στους κόλπους του ΕΣΣ, καθώς και η δημιουργία και ανάπτυξη κοινών δομών, εργαλείων και διαδικασιών μέσω συνεργατικών δικτύων θα θέσει την επιχειρησιακή αρχιτεκτονική του ΕΣΣ στη σωστή κατεύθυνση για την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων του.

Πλαίσιο 3: Συνέπειες για τις επιχειρήσεις

Το ακόλουθο είναι ένα παράδειγμα χειρότερου σεναρίου από την πραγματική ζωή, το οποίο προκύπτει από το τρέχον μοντέλο παραγωγής. Μια εταιρεία με 200 εργαζομένους παράγει ανταλλακτικά για την αυτοκινητοβιομηχανία. Στην αρχή κάθε έτους υποβάλλει δύο έρευνες οι οποίες χρησιμοποιούνται για τις στατιστικές διάρθρωσης των επιχειρήσεων. Οι έρευνες αυτές καλύπτουν τον κύκλο εργασιών, τις αγορές αγαθών και υπηρεσιών, το πλεόνασμα λειτουργίας, την απασχόληση, τις δαπάνες προσωπικού και τις επενδύσεις. Επίσης υποβάλλει στοιχεία σχετικά με τη χρήση ενέργειας για τις στατιστικές ενέργειας. Υποβάλλει μηνιαίες εκθέσεις σχετικά με το εμπόριό της εντός της ΕΕ (Intrastat) σε αξία και όγκο. Επίσης υποβάλλει μηνιαίες εκθέσεις σχετικά με τις επιχειρηματικές της τάσεις για τις βραχυπρόθεσμες στατιστικές (κύκλος εργασιών, απασχόληση, νέες παραγγελίες). Υποβάλλει μηνιαίες εκθέσεις σχετικά με την παραγωγή εμπορευμάτων σε αξία και όγκο. Για κάθε ξεχωριστή συλλογή στοιχείων, πρέπει να παρέχει τις ίδιες πληροφορίες για ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της εταιρείας, όπως ο κύκλος εργασιών.

Σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα, πολλά από αυτά τα στοιχεία θα μπορούσαν να ληφθούν από υπάρχοντα διοικητικά στοιχεία ή/και να εξαχθούν απευθείας από τους λογαριασμούς της εταιρείας. Όσον αφορά τα υπόλοιπα, μία μηνιαία έρευνα θα ήταν αρκετή για τη συλλογή των πληροφοριών που δεν μπορούν να συλλεχθούν διαφορετικά.

Το ολοκληρωμένο μοντέλο βασίζεται στο γεγονός ότι οι κυβερνήσεις συλλέγουν στοιχεία για πολλούς μη στατιστικούς σκοπούς, όπως για τη φορολογική πολιτική και για την πολιτική σχετικά με την αγορά εργασίας. Η αποτελεσματικότητα μπορεί να αυξηθεί με την επαναχρησιμοποίηση αυτών των διοικητικών στοιχείων για στατιστικούς σκοπούς . Επίσης, στοιχεία από άλλες (εξωτερικές) πηγές μπορούν να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση, π.χ. μέσω της χρησιμοποίησης ιδιωτικών παρόχων πληροφοριών ή της άμεσης χρήσης λογιστικών στοιχείων από τις επιχειρήσεις. Απαιτούνται όμως προσπάθειες για να διασφαλιστεί η ποιότητα των στοιχείων, επειδή πολύ συχνά τα διοικητικά και άλλα εξωτερικά στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα στη μορφή που χρειάζεται για τις στατιστικές.

Πλαίσιο 4: Συνδυασμός των στοιχείων από τις έρευνες και των διοικητικών στοιχείων

Η ευρωπαϊκή έρευνα εργατικού δυναμικού (ΕΕΔ) είναι η βάση για τον υπολογισμό των εναρμονισμένων αριθμητικών στοιχείων σχετικά με την ανεργία. Η ΕΕΔ προβλέπει άμεσα τριμηνιαίες εκτιμήσεις. Τα προκύπτοντα στοιχεία είναι πλήρως συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών μελών, καθώς παράγονται με τη χρήση των συμφωνημένων εννοιών της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Ωστόσο, οι φορείς χάραξης πολιτικής, οι αναλυτές και το ευρύ κοινό χρειάζονται συγκρίσιμα στοιχεία για την ανεργία με μηνιαία συχνότητα.

Ενώ για ορισμένα κράτη μέλη οι μηνιαίες αυτές εκτιμήσεις μπορούν να προκύψουν άμεσα από την ΕΕΔ, για τις περισσότερες άλλες χώρες αυτό δεν είναι δυνατόν. Για τις περιπτώσεις αυτές η Eurostat έχει αναπτύξει μια μέθοδο παραγωγής μηνιαίων εκτιμήσεων συνδυάζοντας τα τριμηνιαία αποτελέσματα της ΕΕΔ με τις μηνιαίες πληροφορίες σχετικά με τους καταγεγραμμένους ανέργους. Τα στοιχεία σχετικά με τους καταγεγραμμένους ανέργους προέρχονται από τις εθνικές διοικήσεις για την αγορά εργασίας. Επηρεάζονται από τους συγκεκριμένους διοικητικούς κανόνες κάθε χώρας. Συνεπώς, μολονότι τα επίπεδά τους δεν είναι συγκρίσιμα, οι αλλαγές τους από μήνα σε μήνα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτης για τις βραχυπρόθεσμες εξελίξεις. Στη μεθοδολογία της Eurostat, η ΕΕΔ παρέχει το συγκρίσιμο τριμηνιαίο μέτρο σύγκρισης για τα επίπεδα της ανεργίας με το οποίο συνδέεται ο δείκτης των μηνιαίων κινήσεων με βάση τα καταγεγραμμένα στοιχεία. Έτσι, ο συνδυασμός των αποτελεσμάτων της έρευνας και των διοικητικών στοιχείων επιτρέπει μια ταχεία και αποτελεσματική κάλυψη των αναγκών δημόσιας πληροφόρησης.

Σε επίπεδο ΕΕ

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν δύο διαστάσεις στο ολοκληρωμένο μοντέλο: Μία οριζόντια και μία κάθετη. Από το συνδυασμό των δύο διαστάσεων προκύπτει η νέα μέθοδος των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές .

Η οριζόντια ολοκλήρωση στο ευρωπαϊκό επίπεδο είναι παρόμοια με αυτό που περιγράφηκε για τα κράτη μέλη. Η εγκατάλειψη του μοντέλου τύπου καμινάδας στις ΕΣΥ θα είχε επίσης ως άμεση συνέπεια να μην παράγονται πλέον οι ευρωπαϊκές στατιστικές ανά τομέα, αλλά, παρόμοια, με ολοκληρωμένο τρόπο.

Η κάθετη πτυχή του ολοκληρωμένου μοντέλου στο ευρωπαϊκό επίπεδο συνίσταται σε δύο στοιχεία. Πρώτον, στις επιμέρους στατιστικές ενέργειες αναπτύσσονται συνέργειες στο πλαίσιο του ΕΣΣ. Κοινές δομές, μέσα και διαδικασίες θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ή να αναπτυχθούν περαιτέρω μέσω των συνεργατικών δικτύων , με τη συμμετοχή των εθνικών στατιστικών αρχών και της Eurostat. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 15 του κανονισμού σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές[6], τα εν λόγω συνεργατικά δίκτυα μεταξύ των εταίρων του ΕΣΣ θα διευκολύνουν την εξειδίκευση από ορισμένα κράτη μέλη σε συγκεκριμένες στατιστικές δραστηριότητες προς όφελος του ΕΕΣ στο σύνολό του. Έτσι θα αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις εργασιών και, κατά συνέπεια, θα αυξηθεί η αποτελεσματικότητα και θα μειωθεί ο περιττός φόρτος στους απαντώντες.

Το ολοκληρωμένο μοντέλο

[pic]

Το δεύτερο στοιχείο αφορά την ευρωπαϊκή προσέγγιση των στατιστικών (άρθρο 16 του κανονισμού σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές). Η ιδέα εν προκειμένω είναι ότι η ύπαρξη αξιόπιστων στοιχείων σε εθνικό επίπεδο είναι επαρκής, αλλά όχι αναγκαία, προϋπόθεση για την ύπαρξη αξιόπιστων στοιχείων σε ευρωπαϊκό συγκεντρωτικό επίπεδο. Αν ο μόνος σκοπός των στοιχείων είναι η παροχή πληροφοριών σε επίπεδο ΕΕ, δεν υπάρχει ανάγκη για ένα πλήρες σύνολο εθνικών στοιχείων και, συνεπώς, υπάρχει δυνητική αύξηση της αποτελεσματικότητας του συστήματος. Η δειγματοληψία σε επίπεδο ΕΕ είναι μια πιθανή προσέγγιση για να γίνει η αύξηση της αποτελεσματικότητας πραγματική. Σε τομείς όπου δεν χρειάζονται εθνικά στοιχεία, η δειγματοληψία σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του φόρτου για τους απαντώντες, βελτίωση της επικαιρότητας και βελτίωση της ποιότητας. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση των στατιστικών θα μπορούσε επίσης να συμπεριλάβει την παραγωγή ευρωπαϊκών στατιστικών με χρήση μη δημοσιευμένων εθνικών συμβολών ή εθνικών συμβολών από υποσύνολο των κρατών μελών, καθώς και με χρήση μερικών πληροφοριών μέσω τεχνικών μοντελοποίησης.

Συνοψίζοντας: σε επίπεδο ΕΕ, το ολοκληρωμένο μοντέλο παραγωγής στατιστικών έχει δύο διαστάσεις: καλύπτει τόσο την οριζόντια ολοκλήρωση μεταξύ στατιστικών τομέων στο επίπεδο των ΕΣΥ και της Eurostat, όσο και την κάθετη ολοκλήρωση η οποία καλύπτει τόσο το εθνικό επίπεδο όσο και το επίπεδο της ΕΕ. Αυτό το μοντέλο παραγωγής ευρωπαϊκών στατιστικών ονομάζεται μέθοδος των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές.

5 Ορισμένες προκλήσεις πολιτικής και διαχείρισης

5.1 Προκλήσεις για το ΕΣΣ

Διάφορες πτυχές του προτεινόμενου ολοκληρωμένου μοντέλου συνεπάγονται αλλαγή του επαγγελματικού υποδείγματος από «αυτούς που συλλέγουν τα στοιχεία» σε «αυτούς που επαναχρησιμοποιούν τα στοιχεία». Μολονότι τα στοιχεία συλλέγονται με παραδοσιακές μεθόδους υπό τον έλεγχο των στατιστικών υπηρεσιών, αυτό ισχύει πολύ λιγότερο για τα επαναχρησιμοποιούμενα στοιχεία, πράγμα που συνεπάγεται ορισμένους κινδύνους: οι έννοιες και οι ορισμοί μπορεί να αλλάζουν από τους κατόχους των στοιχείων, ορισμένες συλλογές στοιχείων θα μπορούσαν να σταματήσουν ή να τροποποιηθούν κ.λπ. Για να διασφαλιστεί ότι λαμβάνεται υπόψη το νόμιμο συμφέρον των στατιστικών, η θέση έναντι των κατόχων των επαναχρησιμοποιούμενων στοιχείων (διαχειριστών, νομοθετών ή άλλων) πρέπει να επανεξεταστεί και πιθανώς να ενισχυθεί.

Υπάρχουν σημαντικές αλλαγές τεχνικού και μεθοδολογικού χαρακτήρα. Η τυποποίηση και η ολοκλήρωση πρώην ξεχωριστών διαδικασιών παραγωγής θα απαιτήσουν σημαντικές προσπάθειες και αποτελεσματική αλλαγή διαχείρισης. Η αναδιοργάνωση ενός συστήματος παραγωγής με μια ομάδα περίπου τριάντα παραγωγών θα μπορεί να επιτευχθεί μόνο στο πλαίσιο μιας σταδιακής προσέγγισης και με στενή συνεργασία. Επιπλέον, η αξιολόγηση της ποιότητας των στατιστικών θα γίνει πολύ πιο περίπλοκη. Για παράδειγμα: τα παραδοσιακά μέτρα για την ποιότητα (π.χ. το σφάλμα δειγματοληψίας) θα γίνουν λιγότερο σημαντικά, καθώς για τη συλλογή των στοιχείων θα χρησιμοποιούνται λιγότερο οι δειγματοληπτικές τεχνικές. Συνεπώς, πρέπει να αναπτυχθεί νέα μεθοδολογία αξιολόγησης της ποιότητας.

Τρίτον, η νέα επιχειρησιακή αρχιτεκτονική που θα προκύψει από την εισαγωγή των καινοτόμων αυτών χαρακτηριστικών θα επιτρέψει στο ΕΣΣ να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των διαδικασιών παραγωγής. Εντούτοις, υπάρχει ανάγκη συμπλήρωσης αυτής της στρατηγικής κατεύθυνσης με μια βελτιωμένη επικοινωνία με τους χρήστες. Οι στατιστικές πληροφορίες δεν υπήρξαν ποτέ αυταπόδεικτες. Αντίθετα, για πολλούς χρήστες αντιπροσωπεύουν φαινόμενα του πραγματικού κόσμου με υψηλό βαθμό αφαίρεσης. Όσο περισσότερο η στατιστική παραγωγή βασίζεται σε μια περίπλοκη μεθοδολογία τόσο περισσότερο είναι απαραίτητο να εξηγούνται τα αποτελέσματα. Η εμπιστοσύνη στο στατιστικό σύστημα και η αντίληψη της ποιότητας των στατιστικών πληροφοριών συνδέονται στενά μεταξύ τους. Επιπλέον, μια βασική παιδεία όσον αφορά τα απλά στατιστικά στοιχεία θα μπορούσε να βοηθήσει στο να μετριαστεί μια τάση παρεξήγησης από το ευρύ κοινό (άγνοια στοιχειωδών γνώσεων αριθμητικής). Συνεπώς, ο προσανατολισμός των χρηστών πρέπει να είναι η κατευθυντήρια αρχή στην επικοινωνία.

Πλαίσιο 5: Νέοι τρόποι επικοινωνίας με τους χρήστες

Το Statistics Explained είναι ένα νέο μέσο για τη διάδοση των (μετα)δεδομένων μέσω του διαδικτυακού τόπου της Eurostat. Θα αντικαταστήσει τις έντυπες εκδόσεις και θα επιτρέψει τη συγχώνευση των στοιχείων και μεταπληροφοριών με τα επεξηγηματικά κείμενα. Ως εκ τούτου, θα ενσωματώσει αδιάλειπτα τις στατιστικές εκδόσεις και τις βάσεις δεδομένων. Το Statistics Explained θα βασίζεται στην τεχνολογία Web 2.0 τύπου Wiki. Το περιεχόμενο θα δομηθεί με αποκεντρωμένο τρόπο από τη Διεύθυνση κάθε επιμέρους τομέα, ενώ οι αρμοδιότητες σύνταξης στη μονάδα διάδοσης θα στοχεύουν στην εναρμόνιση και στην καλή ποιότητα. Έχει ήδη αναπτυχθεί ένα πρότυπο, το οποίο παρουσιάστηκε ενδοϋπηρεσιακά. Μια πρώτη έκδοση θα μπορούσε να προσφερθεί στο κοινό το δεύτερο εξάμηνο του 2009.

Τέλος, ειδικότερα στο επίπεδο των ΕΣΥ θα υπάρξει ανάγκη επανεξέτασης της εσωτερικής οργάνωσης, έτσι ώστε να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Τα προσόντα του προσωπικού θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις (π.χ. όσον αφορά τις μεθοδολογικές και επικοινωνιακές δεξιότητες). Θα πρέπει να προσληφθεί νέο προσωπικό με διαφορετικά προσόντα, και το σημερινό προσωπικό θα χρειαστεί να συμμετάσχει σε προηγμένη κατάρτιση.

5.2 Προκλήσεις για την Eurostat

Δεδομένου ότι οι διαδικασίες στατιστικής παραγωγής του ΕΣΣ γίνονται πιο περίπλοκες και ολοκληρωμένες, η Eurostat πρέπει να επανεξετάσει την προσέγγισή της όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας σε όλες τις διαστάσεις της.

Κατά την περασμένη περίπου δεκαετία καταβλήθηκαν συνεχείς προσπάθειες να βασίζεται η συλλογή των στατιστικών στοιχείων στο πλαίσιο του ΕΣΣ περισσότερο στη νομοθεσία παρά σε εθελοντικές συμφωνίες με τα κράτη μέλη. Η πολιτική αυτή υποστηρίχθηκε εν μέρει λόγω της επιθυμίας των κρατών μελών και της Eurostat να υπάρχει μια ρητή δήλωση των υποχρεώσεων των κρατών μελών ως προς τη διαβίβαση στοιχείων και εν μέρει με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας των στατιστικών. Η νομική προσέγγιση ήταν πολύ επιτυχής όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας σε όλες τις διαστάσεις της, συμπεριλαμβανομένων της συγκρισιμότητας και της πληρότητας των στατιστικών της ΕΕ. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι διαδικασίες στατιστικής παραγωγής γίνονται πιο περίπλοκες και ολοκληρωμένες, η ποιότητα θα διασφαλίζεται στο μέλλον με ένα συνδυασμό στατιστικής νομοθεσίας νέας γενιάς και νέων εργαλείων.

Η εφαρμογή της μεθόδου των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές περιλαμβάνει τρεις συνιστώσες. Ως πρώτη συνιστώσα παραμένει η κοινοτική νομοθεσία , η οποία θα εξακολουθήσει να είναι κυρίως προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα και να θέτει ελάχιστα πρότυπα για την παραγωγή των στατιστικών σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Συνέπεια αυτής της αρχής θα ήταν η απουσία οικονομικής στήριξης προς τα κράτη μέλη για την τήρηση των ελάχιστων αυτών προτύπων. Οι προτάσεις της Eurostat για τη μελλοντική κοινοτική στατιστική νομοθεσία θα πρέπει να διατυπωθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν και να προωθούν την αναδυόμενη αρχιτεκτονική των ανεξάρτητων συστημάτων παραγωγής που χρησιμοποιούν πολλαπλές πηγές. Η νέα γενιά στατιστικών νομικών πράξεων θα καλύπτει τομείς στατιστικών ευρύτερους από εκείνους που κάλυπτε μέχρι σήμερα, δίνοντας έμφαση στη χρήση πολλαπλών πηγών στοιχείων, καινοτόμων μεθόδων συλλογής στοιχείων, πληροφοριών που είναι διαθέσιμες σε περιφερειακό επίπεδο και διατομεακών εννοιών. Οι περισσότερες από τις τεχνικές πτυχές της νομοθεσίας δεν θα είναι μέρος του «βασικού» νομικού πλαισίου ενός συγκεκριμένου στατιστικού τομέα, αλλά θα καθορίζονται στη νομοθεσία εφαρμογής. Με αυτό τον τρόπο θα αυξηθεί η ευελιξία της νομικής προσέγγισης. Αξίζει να σημειωθεί ότι η προτεινόμενη νομική προσέγγιση ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις συστάσεις της αξιολόγησης της Eurostat από ομοτίμους[7].

Η προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα προσέγγιση της νομικής συνιστώσας της στρατηγικής θα μπορούσε να συμπληρωθεί με την εναρμόνιση των εισροών μέσω της χρησιμοποίησης κοινών εργαλείων στο πλαίσιο του ΕΣΣ . Συνεπώς, η δεύτερη συνιστώσα αφορά την ολοκλήρωση της εναρμόνισης του προϊόντος με την εναρμόνιση της διαδικασίας μέσω της προώθησης μεθοδολογιών βασιζόμενων σε κοινά εργαλεία. Μολονότι αυτό απαιτείται για την ανάπτυξη πιο ολοκληρωμένων συστημάτων, θα επέτρεπε επίσης την πλήρη αξιοποίηση των συνεργειών και οικονομιών κλίμακας. Εντούτοις, η καθιέρωση κοινών μεθοδολογικών εργαλείων και εργαλείων ΤΠΕ για το ΕΣΣ συνολικά είναι ιδιαίτερα δύσκολη, δεδομένου ότι η ευθύνη (και, συνεπώς, και το κόστος) για την ανάπτυξη αυτών των εργαλείων θα έπρεπε να επιμεριστεί μεταξύ της Eurostat και των ΕΣΥ. Επομένως, η προτεινόμενη στρατηγική προβλέπει σημαντική οικονομική συμβολή γι’ αυτή την ανάπτυξη σε επίπεδο ΕΕ, πράγμα που επίσης θα επιτρέψει στην Eurostat να οδηγήσει το σύστημα προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Διάφορες μορφές συνεργασίας στους κόλπους ολόκληρου του ΕΣΣ μπορούν να κινητοποιηθούν γι’ αυτό το σκοπό. Μεταξύ αυτών, αξίζει να σημειωθούν τα δίκτυα συνεργασίας στο πλαίσιο του ΕΣΣ (ESSnet), τα οποία συνίστανται σε σχέδια που υλοποιούνται από μια ομάδα ιδρυμάτων με στόχο την ανάπτυξη αποτελεσμάτων τα οποία θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το σύνολο της κοινότητας του ΕΣΣ. Τα σχέδια ESSnet συγχρηματοδοτούνται από την Επιτροπή και τα συμμετέχοντα ιδρύματα.

Η τρίτη συνιστώσα είναι η προώθηση κοινών αξιών και η ανταλλαγή γνώσεων μέσω του ΕΣΣ. Η νομική συνιστώσα (η οποία ορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις) και η τεχνική συνιστώσα (η οποία προσφέρει τα καλύτερα διαθέσιμα εργαλεία) πρέπει να συμπληρωθούν από μια συνιστώσα η οποία εξετάζει την ευφυΐα και την τεχνογνωσία που είναι διαθέσιμες στο σύστημα, δηλαδή το ανθρώπινο δυναμικό του ΕΣΣ. Μολονότι ο κώδικας δεοντολογίας έχει συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στην προώθηση κοινών αξιών στο πλαίσιο του ΕΣΣ, έχει δοθεί μέχρι σήμερα λιγότερη σημασία στην ανταλλαγή γνώσεων, παρά το γεγονός ότι το προσωπικό που έχει εκπαιδευτεί στην ίδια μεθοδολογία μπορεί να επιτύχει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη συγκρισιμότητα. Συνεπώς, προτείνεται να δημιουργηθεί ένα πραγματικό ευρωπαϊκό σύστημα έρευνας και κατάρτισης για τις στατιστικές.

Πλαίσιο 6: Συνέπειες για το ρόλο της Eurostat στην Επιτροπή

Οι στατιστικές σχετικά με το διεθνές εμπόριο αγαθών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και χωρών που δεν είναι μέλη της ΕΕ καταρτίζονται με βάση τα τελωνειακά στοιχεία. Κατά τη διάρκεια του 2008 πραγματοποιήθηκαν εκτενείς διαβουλεύσεις μεταξύ της ΓΔ TAXUD και της Eurostat σχετικά με τις μελλοντικές αλλαγές στη συλλογή των εν λόγω στοιχείων σε σχέση με μια μελλοντική αναθεώρηση του τελωνειακού κώδικα. Το αποτέλεσμα ήταν μια συμφωνία μεταξύ των δύο Γενικών Διευθύνσεων η οποία θα εξασφαλίσει ότι οι στατιστικές ανάγκες θα ληφθούν υπόψη στην αναθεώρηση του τελωνειακού κώδικα. Χωρίς μια τέτοια συμφωνία θα υπήρχε κίνδυνος να απαιτούνταν η συλλογή στοιχείων μέσω ερευνών, πράγμα που θα οδηγούσε σε μεγάλη αύξηση του φόρτου για τις επιχειρήσεις. Επίσης, σε άλλους τομείς, κυρίως λόγω της αυξημένης χρήσης στοιχείων που δεν προκύπτουν από έρευνες, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα στατιστικά συμφέροντα θα λαμβάνονται υπόψη κατά τον (επανα)σχεδιασμό των διοικητικών πηγών στοιχείων. Χρειάζεται πολιτική στήριξη στο υψηλότερο επίπεδο, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής σέβονται τις έννομες ανησυχίες των παραγωγών στατιστικών.

Επιπλέον, οι αλλαγές στο επιχειρησιακό περιβάλλον του ΕΣΣ που αναφέρονται στο τμήμα 3 οδήγησαν σε σημαντική τροποποίηση του συστήματος διακυβέρνησης του ΕΣΣ. Ο νέος κανονισμός σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές* ενισχύει την αποστολή της Eurostat. Μαζί με τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής (ESGAB) και μιας ευρωπαϊκής στατιστικής συμβουλευτικής επιτροπής (ESAC), ο εκσυγχρονισμός των νομικών απαιτήσεων συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση και την ολοκλήρωση της διακυβέρνησης του ΕΣΣ. Η διακυβέρνηση έχει επίσης βελτιωθεί τα τελευταία έτη μέσω της θέσπισης και, στη συνέχεια, της εφαρμογής του κώδικα δεοντολογίας για τις ευρωπαϊκές στατιστικές, ο οποίος αποτελεί κεντρικό στοιχείο ενός επισημοποιημένου και συστηματικού είδους διαχείρισης της ποιότητας.

Οι εξελίξεις αυτές, μολονότι δεν αποτελούν άμεση συνέπεια του επανασχεδιασμού των συστημάτων παραγωγής των στατιστικών της ΕΕ, οφείλονται πιθανώς στη διεύρυνση της αποστολής της Eurostat πέραν του απλού συντονισμού με τις ΕΣΥ. Αφενός, θα ζητηθεί από την Eurostat να παρέχει αυξημένες στατιστικές υπηρεσίες σε άλλους κοινοτικούς φορείς (τεχνικές συμβουλές, ελέγχους ποιότητας)· αφετέρου, θα πρέπει να ενισχύσει την επικοινωνία με τους εν λόγω κοινοτικούς φορείς έτσι ώστε να προβλέψει τις στατιστικές ανάγκες και να αυξήσει τη χρήση των υφιστάμενων στατιστικών. Αυτό προϋποθέτει τη δημιουργία στενότερων σχέσεων με άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής, όχι μόνο μέσω ετήσιων ακροάσεων αλλά και μέσω κοινών αναλυτικών δραστηριοτήτων. Για το σκοπό αυτό θα δημιουργηθεί ένα δίκτυο στατιστικών ανταποκριτών της Επιτροπής.

__________

* Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 223/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009, σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές

6 Η μετάβαση προς τη νέα μέθοδο των ευρωπαϊκών συστημάτων για τις στατιστικές

Είναι σαφές ότι το όραμα σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της επιχειρησιακής αρχιτεκτονικής στην ΕΕ το οποίο παρουσιάστηκε ανωτέρω δεν μπορεί να εφαρμοστεί από την Eurostat μόνο. Αντίθετα, αφορά μια κοινή προσπάθεια όλων των εταίρων του ΕΣΣ, ο καθένας από τους οποίους έχει να διαδραματίσει το δικό του ρόλο, τηρώντας πλήρως την αρχή της επικουρικότητας. Για να στεφθεί το όραμα με επιτυχία χρειάζεται να υποστηριχθεί από αυτούς. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό να εξασφαλίσει η Eurostat τη συμμετοχή των εταίρων της στο ΕΣΣ σε αρχικό στάδιο της διαδικασίας. Για να το επιτύχει, προτείνεται να το υποβάλει στην επιτροπή του ΕΣΣ αμέσως μετά την έγκρισή του. Στόχος εν προκειμένω είναι να διασφαλιστεί ότι οι ΕΣΥ θα ασπαστούν την κυριότητα της διαδικασίας, χωρίς την οποία υπάρχει κίνδυνος να περιοριστεί στα στοιχεία που μπορούν να εισαχθούν σε επίπεδο ΕΕ μόνο.

Η Επιτροπή θα επιζητήσει επίσης τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η οποία θα είναι καθοριστική για την επιτυχή εφαρμογή του προτεινόμενου οράματος σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της επιχειρησιακής αρχιτεκτονικής στην ΕΕ. Τα κράτη μέλη θα συμμετάσχουν, ειδικότερα, μέσω των συζητήσεων στο Συμβούλιο ECOFIN. Όπως έχει γίνει παράδοση κατά τα τελευταία έτη, το Νοέμβριο το Συμβούλιο θα συζητήσει πολλά θέματα σχετικά με τις στατιστικές (το λεγόμενο στατιστικό πακέτο), και η παρούσα πρόταση θα είναι ένα από τα στοιχεία του εφετινού πακέτου. Συνεπώς, μόλις εγκριθεί από την Επιτροπή, θα υποβληθεί για συζήτηση στην Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή.

Επιπλέον, και άλλοι ενδιαφερόμενοι χρειάζεται να είναι μέρος της στρατηγικής. Θα πρέπει επίσης να ζητηθεί η γνώμη των ομάδων χρηστών σε αρχικό στάδιο, δεδομένου ότι αναπόφευκτη συνέπεια της νέας επιχειρησιακής αρχιτεκτονικής θα είναι η ενδεχόμενη δραστική αλλαγή των χαρακτηριστικών και ακόμη και του περιεχομένου των ευρωπαϊκών στατιστικών. Κατά την εφαρμογή των αλλαγών της νέας επιχειρησιακής αρχιτεκτονικής πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες τους και να επιδιωχθεί ενεργά η συναίνεσή τους. Συνεπώς, η πρόταση θα πρέπει επίσης να υποβληθεί στην ESAC.

Εν τω μεταξύ, οι προσπάθειες αναδιοργάνωσης των διαδικασιών παραγωγής, οι οποίες έχουν ήδη ξεκινήσει, θα συνεχιστούν. Αυτό αφορά διάφορες πρωτοβουλίες, όπως ο εξορθολογισμός της αρχιτεκτονικής ΤΠ μέσω του σχεδίου για τον κύκλο ζωής των στοιχείων (CVD), η καθιέρωση μιας πιο διαλογικής αλυσίδας παραγωγής με βάση μια λύση «στοιχεία στην πηγή» μέσω του σχεδίου για το κομβικό σημείο απογραφών καθώς και μέσω των κέντρων περιβαλλοντικών στοιχείων, και η αναδιοργάνωση των στατιστικών στον τομέα των επιχειρήσεων και του εμπορίου μέσω του προγράμματος MEETS.

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 223/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009, σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές.

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο για τη μείωση του φόρτου απάντησης, την απλούστευση της διαδικασίας και τον καθορισμό προτεραιοτήτων [COM(2006) 693].

[3] Απόφαση αριθ. 1297/2008/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, περί προγράμματος εκσυγχρονισμού των ευρωπαϊκών στατιστικών επιχειρήσεων και εμπορίου (MEETS).

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 222/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 638/2004 σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές για τις συναλλαγές αγαθών μεταξύ κρατών μελών, EE L 87.

[5] Οδηγία 95/46/ΕΚ της 24ης Οκτωβρίου 1995 (EE L 281) και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 45/2001 της 18ης Δεκεμβρίου 2000 (EE L 8).

[6] Βλ. υποσημείωση 1.

[7] Όλες οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και η Eurostat αποτέλεσαν αντικείμενο αξιολόγησης από ομοτίμους κατά την περίοδο 2006-2008, προκειμένου να αξιολογηθεί η συμμόρφωση με τον κώδικα δεοντολογίας για τις ευρωπαϊκές στατιστικές. Ο κώδικας θέτει τις βασικές αρχές για την παραγωγή και διάδοση των ευρωπαϊκών επίσημων στατιστικών και το θεσμικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν οι εθνικές και οι κοινοτικές στατιστικές αρχές, με σκοπό την αύξηση της ακεραιότητας, της ανεξαρτησίας και της εγκυρότητάς τους.