[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.12.2008

COM(2008) 880 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ 2007 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ PHARE, ΤO ΠΡΟΕΝΤΑΞΙΑΚΟ ΜΕΣΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ, ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ CARDS ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ {SEC(2008) 3075}

Εισαγωγή

Από το 2007, η προενταξιακή χρηματοδότηση της ΕΕ διοχετεύεται από ένα ενιαίο μέσο, τον μηχανισμό προενταξιακής βοήθειας (IPA), που αποβλέπει στην παροχή επικεντρωμένης στήριξης σε υποψήφιες και εν δυνάμει υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Το ΙΡΑ αντικαθιστά πέντε προηγούμενα μέσα: - το Phare[1], το ISPA[2], το SAPARD[3], το προενταξιακό μέσο για την Τουρκία[4] και το CARDS[5].

Η παρούσα έκθεση αφορά την εφαρμογή του Phare, του προενταξιακού μέσου για την Τουρκία, και τα προγράμματα CARDS και μεταβατικής διευκόλυνσης[6] για το έτος 2007. Πρέπει να σημειωθεί ότι το 2006 ήταν το τελευταίο έτος προγραμματισμού για το Phare, το προενταξιακό μέσο για την Τουρκία και το CARDS, και ως εκ τούτου δεν προκηρύχτηκαν νέα προγράμματα στο πλαίσιο αυτών των μέσων για το έτος 2007. Ο προγραμματισμός του 2007 για τις υποψήφιες και εν δυνάμει υποψήφιες για προσχώρηση χώρες έγινε στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού ΙΡΑ, και η σχετική εξέταση αυτού θα γίνει στην ετήσια έκθεση του 2007 για το ΙΡΑ, όπως προβλέπεται στον κανονισμό 1085/2006 για το IPA (άρθρο 13 παράγραφος 6).

Οι στόχοι της προενταξιακής βοήθειας του Phare ήσαν να βοηθήσει τις υποψήφιες και υπό ένταξη χώρες στις προσπάθειές τους να ενισχύσουν τη δημόσια διοίκηση και τα θεσμικά τους όργανα ώστε να λειτουργούν αποτελεσματικά στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να προωθήσει τη σύγκλιση με τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να μειώσει την ανάγκη χορήγησης μεταβατικών περιόδων και να προαγάγει την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Στόχος του προγράμματος CARDS ήταν η υποστήριξη της συμμετοχής των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων (Αλβανίας, Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, Κροατίας, της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, συμπεριλαμβανομένου και του Κοσσυφοπεδίου σύμφωνα με την απόφαση UNSCR 1244/99) στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης. Η διαδικασία αυτή αποβλέπει στην προαγωγή της σταθεροποίησης στην περιοχή και παράλληλα στη στενότερη σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες σχετικά με τη μεταβατική διευκόλυνση που προορίζεται για τα νέα κράτη μέλη, η οποία θεσπίστηκε για να διασφαλιστεί η συνέχεια της στήριξης της θεσμικής ανάπτυξης, ώστε να ενισχυθούν και να εδραιωθούν οι θεσμικές και διοικητικές ικανότητες για την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου.

1. απολογισμοσ του ετουσ

1.1. Κυριότερες εξελίξεις της διαδικασίας διεύρυνσης το 2007

Το 2007 επετεύχθη πρόοδος βάσει της ανανεωμένης συμφωνίας για τη διεύρυνση, όπως ορίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2006. Το έτος 2007 άρχισε με την προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Κατά το ίδιο έτος σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις στην Τουρκία και τα Δυτικά Βαλκάνια: πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για την προσχώρηση και τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, οι συνομιλίες για το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου, και καθιέρωση του νέου μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΙΡΑ).

Στις 6 Νοεμβρίου 2007, η Επιτροπή παρουσίασε το ετήσιο έγγραφο στρατηγικής της μαζί με τις εκθέσεις προόδου ανά χώρα και τις προτάσεις προσχώρησης / ευρωπαϊκής κοινοπραξίας για τις υποψήφιες και εν δυνάμει υποψήφιες για προσχώρηση χώρες[7] και το Κοσσυφοπέδιο. Το έγγραφο στρατηγικής της Επιτροπής επιβεβαίωσε τις αρχές και τους στόχους της στρατηγικής για τη διεύρυνση. Υπογράμμισε διάφορες σημαντικές προκλήσεις στις ενδιαφερόμενες χώρες. Τόνισε ότι από την αρχή θα δοθεί μεγάλη προτεραιότητα σε βασικά θέματα διακυβέρνησης, μεταξύ άλλων στη διαμόρφωση θεσμικών δομών, τη μεταρρύθμιση στους τομείς της δικαιοσύνης και της δημόσιας διοίκησης, και την πρόληψη του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Η προσέγγιση αυτή είναι σύμφωνη προς τις συστάσεις που προέκυψαν από την εσωτερική αξιολόγηση της Γενικής Διεύθυνσης Διεύρυνσης σχετικά με τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης στις χώρες της διεύρυνσης.

Οι διαπραγματεύσεις για προσχώρηση με την Κροατία και την Τουρκία συνεχίστηκαν. Για την Κροατία είχαν ανοιχτεί, μέχρι τον Δεκέμβριο 2007, δεκαέξι κεφάλαια, εκ των οποίων δύο έκλεισαν προσωρινά. Στην περίπτωση της Τουρκίας, άνοιξαν έξι κεφάλαια, εκ των οποίων ένα έκλεισε. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2006, οκτώ κεφάλαια των διαπραγματεύσεων δεν θα ανοιχθούν μέχρις ότου η Τουρκία εφαρμόσει το πρόσθετο πρωτόκολλο στη συμφωνία σύνδεσης. Η ΓΔ Διεύρυνση παρακολούθησε την εφαρμογή της συμφωνίας σύνδεσης με την Τουρκία και τις συμφωνίες σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) με την Κροατία και την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Καμία από τις τρεις αυτές χώρες δεν πραγματοποίησε ικανοποιητική πρόοδο ως προς την αντιμετώπιση των προτεραιοτήτων που έχουν τεθεί.

Κατά το 2007 σημειώθηκε πρόοδος ως προς τη σύναψη ΣΣΣ με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Η Αλβανία συνέχισε την εφαρμογή της ενδιάμεσης συμφωνίας που την αφορά. Τον Οκτώβριο 2007 υπεγράφη ΣΣΣ με το Μαυροβούνιο. Τον Ιούνιο 2007 επαναλήφτηκαν οι διαπραγματεύσεις για ΣΣΣ με τη Σερβία και κατέληξαν στη μονογραφή της ΣΣΣ τον Νοέμβριο. Μια ΣΣΣ με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη μονογραφήθηκε τον Δεκέμβριο. Η υπογραφή αυτών των ΣΣΣ εξαρτήθηκε από την εκπλήρωση των σχετικών προϋποθέσεων.

Όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, η Επιτροπή εξακολούθησε να στηρίζει τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης και να συντονίζει το θεματολόγιο της Θεσσαλονίκης. Μέχρι το τέλος του 2007 είχαν συναφθεί συμφωνίες για την απλούστευση της έκδοσης θεωρήσεων και συμφωνίες επανεισδοχής με την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία. Το έγγραφο στρατηγικής εξάγγειλε την έναρξη διαλόγου για τις προϋποθέσεις ταξιδιών απαλλαγμένων από την υποχρέωση θεώρησης και τη δυνατότητα χορήγησης υποτροφιών περαιτέρω ανώτατων σπουδών για σπουδαστές καταγόμενους από την περιοχή αυτή.

Οι συνομιλίες για το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου υπό την αιγίδα του ειδικού απεσταλμένου του Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών κου Martti Ahtisaari, ολοκληρώθηκαν το 2007 αλλά δεν κατέληξαν σε διευθέτηση του οριστικού καθεστώτος. Οι επακόλουθες απευθείας συνομιλίες μεταξύ των δύο μερών για το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου με την τριμερή μεσολάβηση ΕΕ – ΗΠΑ – Ρωσίας δεν κατέληξαν σε συμφωνία. Η ΕΕ, της Επιτροπής συμπεριλαμβανομένης, εξακολούθησε να παρέχει συμβουλές και ενίσχυση στη διαδικασία αυτή και τις μεταρρυθμίσεις που γίνονται στο Κοσσυφοπέδιο.

Στη σύσκεψη κορυφής της διαδικασίας συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (SEECP) που έγινε τον Μάιο στο Ζάγκρεμπ, αποφασίστηκε να αναληφθεί η ευθύνη για τη διαδικασία περιφερειακής συνεργασίας από τις περιφερειακές αρχές. Δεδομένου ότι το σύμφωνο σταθερότητας είχε σε μεγάλο βαθμό εκπληρώσει την αποστολή του, άρχισε η διαδικασία αντικατάστασής του από ένα νέο συμβούλιο περιφερειακής συνεργασίας (RCC) που θα συνδέεται με το SEECP. Διορίστηκε ο γενικός γραμματέας του RCC και ως έδρα της Γραμματείας ορίστηκε το Σαράγιεβο. Τον Ιούλιο άρχισε να ισχύει η νέα Κεντροευρωπαϊκή Zώνη Eλεύθερων Συναλλαγών (ΚΕΖΕΣ).

Η επικοινωνία με τους πολίτες για την πολιτική διεύρυνσης εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Για την τρίτη επέτειο της διεύρυνσης της ΕΕ-10 την 1η Μαΐου, οι δραστηριότητες περιελάμβαναν: ειδικό τμήμα στον ιστότοπο EUROPA αφιερωμένο σε μελέτες περιπτώσεων, ένα τμήμα με στοιχεία και αριθμούς και φωτογραφίες, οπτικοακουστικό υλικό στο Europe by Satellite, επισκέψεις δημοσιογράφων σε τρία από τα νέα κράτη μέλη, και σειρά σεμιναρίων που διοργανώθηκαν από τα εμπορικά επιμελητήρια σε επτά κράτη μέλη.

Εξάλλου, το 2007 η Επιτροπή άρχισε τις εργασίες για ένα νέο, ειδικό μέσο για την κοινωνία των πολιτών που θα επικεντρώνεται σε τρεις τομείς παρέμβασης: (i) στήριξη σε τοπικές πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών και στη δημιουργία θεσμών, (ii) πρόγραμμα διαλόγου των πολιτών προς εξοικείωση όλων των φορέων με τις πολιτικές, τα όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ, και (iii) στήριξη σε ενέργειες (διεθνών) εταιρικών σχέσεων.

1.2. Τα κύρια συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του 2007

Το Συμβούλιο γενικών υποθέσεων και εξωτερικών σχέσεων του Δεκεμβρίου 2007 χαιρέτισε τη στρατηγική για τη διεύρυνση με τα ακόλουθα συμπεράσματα:

" Σύμφωνα με τη στρατηγική για τη διεύρυνση, η οποία εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου του 2006, και των συμπερασμάτων του Συμβουλίου της 11ης Δεκεμβρίου 2006, το Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για την ανακοίνωση της Επιτροπής της 6ης Νοεμβρίου για τη στρατηγική διεύρυνσης και κυριότερες προκλήσεις για το διάστημα 2007-2008, και λαμβάνει δεόντως υπό σημείωση την ανάλυση και τις συστάσεις που περιέχονται σε αυτήν. Η ανανεωμένη συναίνεση για τη διεύρυνση, η οποία βασίζεται στην παγίωση των δεσμεύσεων, τις δίκαιες και αυστηρές προϋποθέσεις και την καλύτερη επικοινωνία, μαζί με την ικανότητα ενσωμάτωσης νέων μελών, εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση της ενωσιακής στρατηγικής για τη διεύρυνση. Η ποιοτική βελτίωση της διαδικασίας διεύρυνσης θα εξασφαλίσει ότι η διεύρυνση θα εξακολουθήσει να στηρίζει την ειρήνη, τη δημοκρατία και τη σταθερότητα σε ολόκληρη την ήπειρο και να αποφέρει απτά οφέλη από άποψη εμπορίου, επενδύσεων και οικονομικής μεγέθυνσης.

Ο επόμενος χρόνος θα έχει καίρια σημασία για την περαιτέρω παγίωση και υλοποίηση της ενωσιακής στρατηγικής για τη διεύρυνση και θα υποστηρίξει τη διαδικασία μετάβασης στα Δυτικά Βαλκάνια. Το Συμβούλιο υπενθυμίζει διάφορες προτάσεις που διατυπώθηκαν σχετικά με το ζήτημα αυτό καθώς και ότι το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη συνάρτηση αυτή, η συνεπής υλοποίηση της ανανεωμένης συναίνεσης είναι σημαντικότερη από ποτέ.

Το Συμβούλιο επιβεβαιώνει ότι ο ρυθμός των διαπραγματεύσεων εξαρτάται συγκεκριμένα από την πρόοδο των χωρών που διεξάγουν τις διαπραγματεύσεις όσον αφορά την κάλυψη των κριτηρίων αξιολόγησης που προβλέπονται για το άνοιγμα και το κλείσιμο των διαπραγματεύσεων καθώς και από τις απαιτήσεις των διαπραγματευτικών πλαισίων, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής των ενταξιακών εταιρικών σχέσεων, που επί του παρόντος επανεξετάζονται, ενώ κάθε χώρα κρίνεται βάσει των ατομικών της επιδόσεων. Το Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι τα κεφάλαια, όσον αφορά τα οποία έχουν ολοκληρωθεί οι τεχνικές προετοιμασίες, θα ανοιχθούν σύμφωνα με τις καθορισμένες διαδικασίες και σύμφωνα με τα διαπραγματευτικά πλαίσια. Εν προκειμένω, το Συμβούλιο προσβλέπει στις Διακυβερνητικές Διασκέψεις με την Τουρκία και την Κροατία αργότερα αυτό το μήνα. Είναι επίσης ουσιώδους σημασίας να διατηρεί η πολιτική διεύρυνσης δίκαιες και αυστηρές προϋποθέσεις σε όλα τα στάδια των διαπραγματεύσεων. Εν προκειμένω, το Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για την πρόθεση της Επιτροπής να εξακολουθήσει να ενισχύει την ποιότητα της διαδικασίας διεύρυνσης, αντιμετωπίζοντας βασικές προτεραιότητες στους τομείς της δημόσιας διοίκησης και της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος και της καταπολέμησης της διαφθοράς σε πρώιμο στάδιο, αξιοποιώντας πλήρως τα σημεία αναφοράς και τις μελέτες αντικτύπου, και καθιστώντας τη διαδικασία διαφανέστερη. Αυτό θα είναι κρίσιμο για να εξασφαλίσει την ευρεία και διαρκή υποστήριξη του κοινού προς τη διαδικασία διεύρυνσης ."

Το μετέπειτα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2007 επιβεβαίωσε αυτά τα συμπεράσματα:

" Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπό σημείωση την ανακοίνωση της Επιτροπής για τη στρατηγική διεύρυνσης και εγκρίνει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων της 10ης Δεκεμβρίου ."

2. Προγραμματισμός και εφαρμογή των προγραμμάτων: Γενική επισκόπηση

2.1. Πρόγραμμα Phare, προενταξιακό μέσο για την Τουρκία και πρόγραμμα CARDS

Με τη θέσπιση του IPA τον Ιανουάριο 2007, δεν υπήρξαν νέες αναλήψεις υποχρεώσεων το 2007 στο πλαίσιο του προγράμματος Phare, του προενταξιακού μέσου για την Τουρκία ή του προγράμματος CARDS. Η προσοχή εδόθη στην εφαρμογή των προγραμμάτων των προηγούμενων ετών, μεταξύ άλλων και στη μείωση των καθυστερήσεων, όπου αυτό είναι αναγκαίο.

Λεπτομέρειες σχετικά με το πρόγραμμα Phare την προενταξιακή χρηματοδοτική βοήθεια στην Τουρκία και το πρόγραμμα CARDS ευρίσκονται στο παράρτημα – μέρος Ι: τμήμα χώρας – της παρούσας έκθεσης

2.2. Μεταβατική διευκόλυνση

Η μεταβατική διευκόλυνση για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία δημιουργήθηκε βάσει του άρθρου 31 της πράξης προσχώρησης για τη χρηματοδότηση ορισμένων ενεργειών για τη δημιουργία θεσμών ώστε να αντιμετωπιστεί η συνεχιζόμενη ανάγκη ενίσχυσης της θεσμικής ικανότητας σε ορισμένους τομείς με ενέργειες που δεν μπορούν να τύχουν χρηματοδότησης από τα διαρθρωτικά ταμεία ή το Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Έτσι πρόκειται για συνέχιση της βοήθειας που είχε παρασχεθεί πριν από την προσχώρηση στο πλαίσιο του προγράμματος Phare. Την εκτέλεση της ενίσχυσης της ΕΕ που διατίθεται ως μεταβατική διευκόλυνση διαχειρίζεται το μνημόνιο συμφωνίας για την εκτέλεση της μεταβατικής διευκόλυνσης, που υπεγράφη από τις βουλγαρικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 21 Ιουνίου 2007, και από τις ρουμανικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 5 Σεπτεμβρίου 2007.

Τα ποσά που χορηγήθηκαν στα εθνικά προγράμματα για τη μεταβατική διευκόλυνση του 2007 είναι τα ακόλουθα:

Βουλγαρία | 31.5 εκατ. € |

Ρουμανία | 46.5 εκατ. € |

Κατά τη διάρκεια του 2007, τα δέκα νέα κράτη μέλη (Εσθονία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχική Δημοκρατία), στα οποία χορηγήθηκε η ειδική μεταβατική διευκόλυνση για τη δημιουργία θεσμών που δημιουργήθηκε βάσει του άρθρου 34 της πράξης προσχώρησης από το 2004, συνέχισαν τη σύναψη συμβάσεων έργων στο πλαίσιο των προγραμμάτων μεταβατικής διευκόλυνσης των ετών 2005 και 2006, καθώς και την εκτέλεση στο πλαίσιο των προγραμμάτων μεταβατικής διευκόλυνσης των ετών 2004, 2005 και 2006. Η παρούσα έκθεση καλύπτει το τελευταίο έτος σύναψης συμβάσεων του προγράμματος μεταβατικής διευκόλυνσης για αυτά τα δέκα νέα κράτη μέλη.

2.3. Προς το Σύστημα Διευρυμένης Αποκεντρωμένης Υλοποίησης (EDIS)

Στόχος της Επιτροπής είναι να μπορέσουν οι δικαιούχες της προενταξιακής βοήθειας χώρες να διαχειριστούν τα κοινοτικά κονδύλια στο πλαίσιο του συστήματος της διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης, ώστε να αποκτήσουν, πριν από την προσχώρηση, επαρκή πείρα στη διαχείριση ενός πλήρως αποκεντρωμένου συστήματος και να προετοιμαστούν έτσι να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα διαρθρωτικά κονδύλια από τη στιγμή της προσχώρησης (σε ένα περιβάλλον με από κοινού διαχείριση). Η έγκριση της Επιτροπής να επιτρέψει στους σχετικούς εκτελεστικούς οργανισμούς να λειτουργήσουν στο πλαίσιο του EDIS θα δοθεί μόλις αποδειχτεί ότι διαθέτουν τους κατάλληλους πόρους, τις δομές και τα συστήματα που είναι αναγκαία για την αποτελεσματική και έγκαιρη διαχείριση της κοινοτικής βοήθειας.

Τα δέκα νέα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 λειτουργούν στο πλαίσιο του EDIS από το 2005.

Όσον αφορά το Phare και την μετενταξιακή μεταβατική διευκόλυνση, η Βουλγαρία λειτουργεί στο πλαίσιο του συστήματος διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης (EDIS) από τον Ιούλιο 2007. Αυτό σημαίνει ότι η σύναψη και η εκτέλεση βοήθειας γίνεται από τότε υπό την πλήρη ευθύνη των βουλγαρικών αρχών. Η βοήθεια που απομένει προς εκτέλεση (περίπου 700 εκατ. ευρώ) τυγχάνει διαχείρισης από τέσσερις πιστοποιημένους εκτελεστικούς φορείς[8].

Αν και το σύστημα έχει δημιουργηθεί και πιστοποιηθεί βάσει των δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει οι βουλγαρικές αρχές, οι ελλείψεις ως προς την πρακτική εφαρμογή και τον χειρισμό της βοήθειας δεν είχαν ακόμα αντιμετωπιστεί το 2007. Η Επιτροπή ανέλαβε να εξασφαλίσει ότι οι αδυναμίες που υπογραμμίστηκαν κατά την πιστοποίηση θα τύχουν της δέουσας προσοχής από τις αρμόδιες βουλγαρικές αρχές[9].

Και η Ρουμανία λειτουργεί στο πλαίσιο του EDIS από τις αρχές του 2007, γεγονός που σημαίνει ότι είναι πλήρως υπεύθυνη για την προκήρυξη και την εκτέλεση των προγραμμάτων χρηματοδοτικής βοήθειας. Οι πιστοποιημένοι εκτελεστικοί φορείς[10] διαχειρίζονται πάνω από 1.3 δισεκατ. ευρώ, που αντιπροσωπεύουν τα υπό εκτέλεση προγράμματα Phare 2004/2005 και τα υπό σύναψη προγράμματα Phare 2006 και την πρόσθετη στήριξη μετά την ένταξη στο πλαίσιο της μεταβατικής διευκόλυνσης.

Το ρουμανικό σύστημα επίσης εμφάνισε ορισμένες ελλείψεις κατά το πρώτο έτος λειτουργίας του, και δεν πληρώθηκαν εντελώς οι υποχρεωτικές προϋποθέσεις για τη σωστή λειτουργία του. Η Επιτροπή έχει εκφράσει κάποιες ανησυχίες ως προς την ικανότητα των ρουμανικών υπηρεσιών να εξασφαλίσουν υγιή διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ και αποφάσισε να ζητήσει από τις αρμόδιες αρχές να αντιμετωπίσουν τις υπόλοιπες ελλείψεις και να παράσχουν απόδειξη ως προς την επιτευχθείσα πρόοδο για την εξασφάλιση της εφαρμογής των προενταξιακών προγραμμάτων στο πλαίσιο ενός υγιούς συστήματος διευρυμένης αποκεντρωμένης υλοποίησης.

Κατά συνέπεια, οι αρχές ανέλαβαν ουσιαστική δράση για την αντιμετώπιση των υπόλοιπων βασικών θεμάτων. Η Ρουμανία επέτυχε ένα πολύ καλό ρυθμό απορρόφησης του προενταξιακού προγράμματος Phare του 2005. Υπάρχουν ενδείξεις ότι καταβάλλονται προσπάθειες για τη σωστή διαχείριση των προενταξιακών και ενταξιακών κονδυλίων για τα οποία δεν έχουν ακόμα συναφθεί συμβάσεις.

Η Επιτροπή παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη λειτουργία του συστήματος, δεδομένου ότι πρέπει ακόμα να ενισχυθεί η ικανότητα των υπηρεσιών που διαχειρίζονται τα κονδύλια και οι υφιστάμενες διαδικασίες χρειάζεται να εφαρμοστούν αποτελεσματικά για να εξασφαλιστεί η έγκαιρη και αποτελεσματική υλοποίηση και να επιτευχθούν θετικά αποτελέσματα.

Όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, μόνο η Κροατία λειτουργεί στο πλαίσιο του αποκεντρωμένου συστήματος υλοποίησης (DIS). Η Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει τη διαχείριση των προγραμμάτων Phare και CARDS στις υπηρεσίες της Κροατίας υπό την εποπτεία του εθνικού διατάκτη στις 7 Φεβρουαρίου 2006, διατηρώντας την απαίτηση του εκ των υστέρων ελέγχου για τη δημοπράτηση και τη σύναψη των συμβάσεων. Έλεγχος παρακολούθησης για το DIS που διεξήχθη από τη ΓΔ Διεύρυνση το 2006 υπογράμμισε διάφορες διαχειριστικές ελλείψεις που είχαν ως αποτέλεσμα χαμηλή απορρόφηση, καθώς και ασθενείς διοικητικές ικανότητες που πρέπει να αποκατασταθούν. Υπό αυτό το πρίσμα, η ΓΔ Διεύρυνση αποφάσισε, τον Δεκέμβριο 2007, να αναστείλει προσωρινά την έγκριση συμβάσεων στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος Phare για το 2006 μέχρις ότου η Επιτροπή εκφράσει ικανοποίηση για τις βελτιώσεις που έχουν επιτευχθεί βάσει σειράς κριτηρίων.

Στις αρχές Ιουνίου 2007 ολοκληρώθηκε μια εξαιρετικά επικριτική έκθεση του ελέγχου παρακολούθησης για το DIS στην Τουρκία. Με την ενίσχυση του προσωπικού της κεντρικής μονάδας χρηματοδότησης και ανάθεσης συμβάσεων (CFCU) και τη θέσπιση νομοθεσίας με την οποία ενισχύθηκε η CFCU, θα μπορούσε να αποφευχθεί η σοβούσα αναστολή του DIS. Άλλες σημαντικές ελλείψεις που επισημάνθηκαν προς άμεση αντιμετώπιση με ένα σχέδιο δράσης από την Τουρκία αφορούσαν την ανεπαρκή εποπτεία των αρμόδιων υπουργείων από ένα διατάκτη για το πρόγραμμα, εσφαλμένη πρακτική για τον χειρισμό των παρατυπιών, ανεπαρκή έλεγχο ποιότητας των φακέλων των προμηθειών από τον διατάκτη του προγράμματος, καθώς και καθυστερήσεις των προκηρύξεων και των συνάψεων συμβάσεων. Σημαντική πρόοδος επετεύχθη ως προς την ενίσχυση του DIS κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2007, μεταξύ άλλων και στην επιτάχυνση της σύναψης συμβάσεων, την ενίσχυση της CFCU και την επιβεβαίωση της εξουσίας του διατάκτη του προγράμματος επί των υπευθύνων για τα προγράμματα εντός των αρμόδιων υπουργείων.

2.4. Συντονισμός της κοινοτικής προενταξιακής βοήθειας

- Το SAPARD[11] έχει ως στόχο να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες στην αντιμετώπιση των προβλημάτων διαρθρωτικής προσαρμογής στους τομείς της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές, καθώς και στην εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά την Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) και τη σχετική νομοθεσία.

- Ο κυριότερος στόχος του ISPA[12] είναι να εναρμονίσει τα πρότυπα των υποψηφίων χωρών στον τομέα των υποδομών με τα αντίστοιχα κοινοτικά πρότυπα. Επίσης, το πρόγραμμα αυτό χρηματοδοτεί μεγάλα έργα υποδομής στον τομέα του περιβάλλοντος και των μεταφορών.

Ο συντονισμός των διαφόρων προενταξιακών μέσων διεξήχθη κατά τη φάση του προγραμματισμού. Το τελευταίο εγχείρημα προγραμματισμού για τα μέσα SAPARD και ISPA έγινε το 2006. Από το 2007 όλα τα προενταξιακά μέσα έχουν αντικατασταθεί από το IPA.

3. Συντονισμός με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και τα Διεθνή Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα (ΔΧΙ)

Η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και άλλα ΔΧΙ, ιδίως την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και την Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEB), σε συνεργασία με τη γερμανική Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), οργανώνεται στο πλαίσιο του τροποποιηθέντος μνημονίου συμφωνίας της 26ης Απριλίου 2006 μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των συμμετεχόντων ΔΧΙ υπέρ των υποψηφίων για ένταξη χωρών.

Η υλοποίηση των οριζοντίων προγραμμάτων παρείχε μεγάλες δυνατότητες συνεργασίας με τα ΔΧΙ, επιτρέποντας επέκταση των δανείων που χορηγούνται από τα ΔΧΙ σε συνδυασμό με κοινοτικές βοήθειες. Αυτά τα οριζόντια προγράμματα συμπλήρωσαν τα επενδυτικά έργα που χρηματοδοτήθηκαν από εθνικά προγράμματα.

Αναπτύχθηκαν τα ακόλουθα τέσσερα είδη προγραμμάτων:

Το πρόγραμμα χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των ΜΜΕ αποσκοπεί στην ενίσχυση των ικανοτήτων των χρηματοπιστωτικών ενδιαμέσων (π.χ. τράπεζες, εταιρείες χρηματοδοτικής μίσθωσης) στις δικαιούχες χώρες, για να επεκτείνουν και να υποστηρίξουν τις χρηματοδοτικές τους πράξεις στις ΜΜΕ. Τα έργα αυτού του προγράμματος για τις ΜΜΕ περιλαμβάνουν την χορήγηση δανείων, εγγυήσεις δανείων και μισθώσεις για τους τοπικούς ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς σε συνδυασμό με την παροχή μη επιστρεπτέων χρηματοοικονομικών κινήτρων. Σε αντάλλαγμα οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί πραγματοποιούν δανειοδοτικές πράξεις ή παραχωρούν συμβάσεις εκμίσθωσης σε μεμονωμένες μικροεπιχειρήσεις ή ΜΜΕ. Από το 2005, οι μόνες επιλέξιμες χώρες είναι η Βουλγαρία, η Κροατία, η Ρουμανία και η Τουρκία. Στο τέλος του Δεκεμβρίου 2007, το συνολικό ποσό των κοινοτικών κινήτρων που είχαν επιλεγεί για έργα έφθανε τα 300 εκατ. ευρώ.

Η χρηματοδοτική διευκόλυνση των τοπικών αυτοδιοικήσεων αποβλέπει στην ενθάρρυνση των χρηματοπιστωτικών ενδιαμέσων να χορηγούν δάνεια προς τους δήμους και τις κοινότητες. Ο μηχανισμός του προγράμματος είναι παρόμοιος προς εκείνον της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης των ΜΜΕ. Το 2007 ο γενικός ρυθμός ανάπτυξης και υπογραφής νέων έργων ήταν χαμηλότερος από τον αναμενόμενο λόγω του υψηλού διοικητικού κόστους, των καθυστερήσεων στις κανονιστικές μεταρρυθμίσεις σε μερικές χώρες, και την έλλειψη πείρας των δήμων και των κοινοτήτων ως προς την προετοιμασία των σχετικών φακέλων. Στο τέλος του Δεκεμβρίου 2007 το συνολικό ποσό των κοινοτικών κινήτρων για την ανάληψη έργων έφθανε τα 60 εκατομμύρια ευρώ.

Όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας το 2002, η ΕΤΕπ και η Επιτροπή προέβησαν στη σύσταση της δημοτικής διευκόλυνσης υποδομής. Στόχος της δημοτικής διευκόλυνσης υποδομής είναι να συμβάλει στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των παραμεθόριων περιφερειών στα κράτη μέλη της ΕΕ-15. Προς τον σκοπό αυτό, η δημοτική διευκόλυνση υποδομής συνδυάζει δάνεια από πόρους της ΕΤΕπ με μη αποπληρωτέα στήριξη από το Phare για να επιταχυνθεί η ολοκλήρωση μικρών τοπικών επενδύσεων υποδομής. Μέχρι το τέλος του Δεκεμβρίου 2007, η χορήγηση του Phare προορίζεται συνολικά για 24 δημοτικά έργα.

Η χρηματοδοτική διευκόλυνση για την ενεργειακή απόδοση καθιερώθηκε το 2006 για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Σκοπό έχει να προωθήσει τις επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης στον οικοδομικό και βιομηχανικό τομέα καθιστώντας διαθέσιμη την κατάλληλη χρηματοδότηση για τους δανειολήπτες. Τα συνολικά αποτελέσματα του προγράμματος θα είναι εξοικονόμηση ενέργειας και σημαντική μείωση των εκπομπών CO2.

Η χρηματοδοτική διευκόλυνση για την ενεργειακή απόδοση συνδυάζει πιστωτικά κονδύλια των ΔΧΙ που χορηγούνται σε ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς με κίνητρα προκειμένου να βελτιωθεί η σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας του εξοπλισμού και να γίνουν ελκυστικότερες οι ενεργειακές επενδύσεις, και με πριμοδοτήσεις των τοπικών ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών ώστε αυτοί να προωθήσουν τη χορήγηση δανείων για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής απόδοσης. Η εφαρμογή της εν λόγω διευκόλυνσης άρχισε τον Απρίλιο 2007 και μέχρι τον Δεκέμβριο είχαν εγκριθεί τα πρώτα έργα για συνολικό ποσό κινήτρων ύψους 13,65 εκατό. ευρώ.

4. Παρακολούθηση και αξιολόγηση

Ο πρώτος στόχος της παρακολούθησης και της αξιολόγησης είναι να παρακολουθείται και να αξιολογείται η χρηματοδοτική στήριξη που παρέχεται στις δικαιούχους χώρες για την επίτευξη των προενταξιακών στόχων, μέσω της αξιολόγησης της απόδοσης των προγραμμάτων και της εξαγωγής διδαγμάτων. Δεύτερον, να επιτρέπει τη λογοδοσία όσον αφορά τη σχέση κόστους-οφέλους και τη χρησιμοποίηση των προενταξιακών κονδυλίων. Ένας τρίτος στόχος είναι η προώθηση της ανάπτυξης των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης στις δικαιούχες χώρες, ως μέσου ενίσχυσης των ικανοτήτων της χώρας να διαχειρίζεται και να ελέγχει την προενταξιακή βοήθεια.

4.1. Παρακολούθηση και ενδιάμεση αξιολόγηση

Το 2007, το σύστημα ενδιάμεσης αξιολόγησης (ΣΕΑ) για την Τουρκία παρήγαγε μία πλήρη έκθεση αξιολόγησης για την Τουρκία (TPAER) και δύο τομεακές εκθέσεις ενδιάμεσης αξιολόγησης.

Ως προς την Κροατία, το καθεστώς ενδιάμεσης αξιολόγησης τέθηκε σε εφαρμογή το 2007 με επίκεντρο το πρόγραμμα Phare. Εξάλλου, το 2007 ολοκληρώθηκε ειδική αξιολόγηση για το πρόγραμμα CARDS στην Κροατία.

Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα των ενδιάμεσων αξιολογήσεων για τις τρεις χώρες περιλαμβάνονται στο μέρος II.3 του παραρτήματος.

4.2. Εκ των υστέρων αξιολόγηση

Τα πορίσματα, τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που απορρέουν από τη μεγαλύτερη εκ των υστέρων αξιολόγηση του Phare συζητήθηκαν με τους ενδιαφερόμενους, μεταξύ άλλων και τις δικαιούχες χώρες, σε σεμινάριο αξιολόγησης τον Απρίλιο 2007. Ένα ακόμα σεμινάριο οργανώθηκε ειδικά για να συζητηθούν τα συμπεράσματα της έκθεσης της εκ των υστέρων αξιολόγησης για τη μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης.

Τα ειδικά αποτελέσματα της αξιολόγησης αναφέρονται στο μέρος II.3.

5. Αλλες δραστηριότητες

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέλαβαν ορισμένες άλλες δραστηριότητες για να βελτιώσουν την ποιότητα των προγραμμάτων για το 2007, καθώς και για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των τοπικών ικανοτήτων παρακολούθησης και αξιολόγησης. Οι συγκεκριμένες δράσεις περιγράφονται στο μέρος II.3.

[1] PHARE, κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 3906/89 του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1989

[2] Instrument for Structural Policies for Pre-Accession, (μέσο προενταξιακών διαρθρωτικών πολιτικών), κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1267/1999 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999

[3] Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development (κοινοτική στήριξη για τα προενταξιακά μέτρα που αφορούν τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη), κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1268/1999 του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 1999

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2500/2001 του Συμβουλίου της 17ης Δεκεμβρίου 2001

[5] Κοινοτική Συνδρομή για την Ανασυγκρότηση, την Ανάπτυξη και τη Σταθεροποίηση (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2666/2000 της 5ης Δεκεμβρίου 2000)

[6] Άρθρο 31 της συνθήκης προσχώρησης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας

[7] Υποψήφιες χώρες: Κροατία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Τουρκία.Εν δυνάμει υποψήφιες χώρες: Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Σερβία, Κοσσυφοπέδιο σύμφωνα με την απόφαση UNSCR 1244

[8] CFCU, Υπουργείο περιφερειακής ανάπτυξης και δημοσίων έργων, Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής πρόνοιας και Υπουργείο οικονομικών και ενέργειας

[9] Η ετήσια έκθεση δραστηριότητας 2007 διατήρησε κάποια επιφύλαξη σχετικά με ενδεχόμενες παρατυπίες στη διαχείριση κονδυλίων του PHARE στο πλαίσιο του συστήματος διευρυμένης αποκεντρωμένης διαχείρισης από δύο βουλγαρικούς εκτελεστικούς φορείς (Κεντρική μονάδα οικονομικών και συμβάσεων του Υπουργείου περιφερειακής ανάπτυξης και δημοσίων έργων). Στις 23 Ιουλίου 2008 ανεκλήθη προσωρινά η πιστοποίηση των δύο εκτελεστικών φορέων, βλ. COM(2008)496

[10] CFCU, Υπουργείο ευρωπαϊκής ένταξης, Υπουργείο εργασίας

[11] Για γενικές πληροφορίες σχετικά με το SAPARD, βλ. ιστότοπο ΓΔ Γεωργία.

[12] Για γενικές πληροφορίες σχετικά με το ISPA, βλ. ιστότοπο ΓΔ Περιφερειακή πολιτική.