EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 246/71

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση για μια νέα ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη — ο κόσμος μας, η αξιοπρέπειά μας, το μέλλον μας»

[COM(2016) 740 final]

(2017/C 246/11)

Εισηγητής: Ionuț SIBIAN Συνεισηγητής: Mihai MANOLIU

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27.1.2017 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 26.4.2017 Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το ειδικευμένο τμήμα 4.4.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 26.4.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 525 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 166/1/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρότασης της Επιτροπής για μια νέα ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη με θέμα «ο κόσμος μας, η αξιοπρέπειά μας, το μέλλον μας». Η εν λόγω πρόταση ανταποκρίνεται στις συστάσεις που διατυπώνει η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της REX/461 με θέμα «Το θεματολόγιο του 2030 — Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσηλωμένη στη βιώσιμη ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο», στην οποία εκφράζει την ακόλουθη πεποίθηση: «Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει επειγόντως να αποφασίσουν, στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, την πορεία που θα ακολουθηθεί με τη σύναψη διοργανικής συμφωνίας μεταξύ της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έτσι ώστε να τεθούν στέρεα θεμέλια για περαιτέρω πολιτική δράση. Η συμφωνία αυτή σχετικά με την υλοποίηση των ΣΒΑ θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για μια σφαιρική στρατηγική ενσωμάτωσης του θεματολογίου του 2030, με στόχο να καταστεί η ΕΕ μια Ένωση Βιώσιμης Ανάπτυξης. Στην ίδια γνωμοδότηση συνιστάται επίσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να «εντάξει πλήρως και να αξιοποιήσει στο έπακρο το θεματολόγιο του 2030 στην “ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη”».

1.2. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τον ρόλο που διαδραμάτισε η ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη κατά το 2006 στο πλαίσιο της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της για την αναπτυξιακή συνεργασία (1). Η προστιθέμενη αξία της συνίστατο, κατά κύριο λόγο, στη διαμόρφωση ενός κοινού οράματος εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών της, καθώς και ενός πλαισίου εφαρμογής σε ενωσιακή κλίμακα, τα οποία αποτυπώθηκαν στη συνέχεια σε διάφορα έγγραφα προσανατολισμού, πολιτικών και δράσεων, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε επίπεδο κρατών μελών. Αναμένεται ότι παρόμοιο ρόλο θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει και η νέα κοινή αντίληψη.

1.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη ρητή προσήλωση της κοινής αντίληψης στην επίτευξη του παγκόσμιου στόχου για την εξάλειψη της φτώχειας, μέσω της υιοθέτησης μιας προσέγγισης βάσει δικαιωμάτων όσον αφορά την αναπτυξιακή συνεργασία και βάσει της ισότητας των φύλων, με τη διασφάλιση παράλληλα ότι στο θεματολόγιο του 2030 συμπεριλαμβάνονται όλοι, ανεξαρτήτως τόπου διαμονής, εθνικής καταγωγής, φύλου, ηλικίας, αναπηρίας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, γενετήσιου προσανατολισμού, καθεστώτος μετανάστη ή κάποιου άλλου καθεστώτος.

1.4. Χάρη στις παραπομπές της στο θεματολόγιο του 2030, και διατηρώντας τον στόχο για την εξάλειψη της φτώχειας στο επίκεντρο της αποστολής της, η κοινή αντίληψη αποδίδει στην αναπτυξιακή συνεργασία την αναγνώριση που της αξίζει και ενισχύει την προβολή της ως αυτοτελούς τομέα πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρότι η αναπτυξιακή πολιτική πρέπει να θεωρείται ένας από τους πυλώνες της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, η κοινή αντίληψη θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως εγγύηση του γεγονότος ότι οι σχετικές δραστηριότητες ασκούνται σε ισότιμη βάση με άλλους τομείς δράσης της Ένωσης από τους οποίους δεν είναι δυνατόν να εξαρτάται (ασφάλεια, εμπόριο, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις κ.λπ.).

1.5. Η αναθεώρηση της κοινής αντίληψηςπροκύπτει σε μια ιδιαιτέρως δυσχερή συγκυρία, στην οποία απειλούνται ολοένα και περισσότερο οι θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες και αρχές (απαριθμούνται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση), καθώς και η ίδια η υπόσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλαπλές κρίσεις επηρεάζουν τη δυνατότητα και τη βούληση των κυβερνήσεων να διαθέσουν τους απαιτούμενους πόρους για την υλοποίηση του θεματολογίου του 2030. Κατά συνέπεια, η απόλυτη προσήλωση όλων των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υλοποίηση και την τήρησή του μέσω μιας ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη, ιδίως όσον αφορά τις δημοσιονομικές επιπτώσεις του, είναι καίριας σημασίας.

1.6. Η κοινή αντίληψη θα πρέπει να επιχειρήσει να καθορίσει τους αντίστοιχους ρόλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών, λαμβάνοντας υπόψη τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που αυτά διαθέτουν ειδικά στον τομέα της ανάπτυξης. Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική ενόψει της προβλεπόμενης μείωσης του συνολικού κονδυλίου της ΕΕ και των κρατών μελών της για την ανάπτυξη μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ (Brexit) και στο πλαίσιο ενός μεταβαλλόμενου εσωτερικού πολιτικού κλίματος. Σύμφωνα με έκθεση που εκπονήθηκε το 2013 (2) για λογαριασμό της Επιτροπής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το εκτιμώμενο οικονομικό κόστος της έλλειψης αποτελεσματικού συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα της αναπτυξιακής βοήθειας ανέρχεται περίπου σε 800 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό θα μπορούσε να εξοικονομείται ετησίως από το κόστος συναλλαγών, εάν οι χορηγοί επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους όσον αφορά την αναπτυξιακή βοήθεια σε μικρότερο αριθμό χωρών και δραστηριοτήτων. Εκτιμήθηκε επίσης ότι, εάν βελτιωθεί η κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων μεταξύ των διαφόρων χωρών, θα μπορούσαν δυνητικά να εξοικονομούνται ετησίως άλλα 8,4 δισεκατομμύρια ευρώ.

1.7. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη της δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν την αναπτυξιακή βοήθεια ως μέσο επιβολής μιας συνεργασίας στους εταίρους τους στο πλαίσιο των στόχων της οικονομικής και εξωτερικής πολιτικής, της εσωτερικής ασφάλειας και του ελέγχου των μεταναστευτικών ροών. Αντιθέτως, η αναπτυξιακή συνεργασία θα πρέπει να παραμένει διαρθρωμένη γύρω από τον πρωταρχικό στόχο της εξάλειψης της φτώχειας, της ισότητας των ευκαιριών, της αξιοπρέπειας για όλους και της διασφάλισης της βιωσιμότητας του περιβάλλοντος.

1.8. Η ΕΟΚΕ εφιστά ιδιαίτερα την προσοχή στον ρόλο της γεωργίας στην αναπτυξιακή πολιτική. Η ενίσχυση της βάσης για την τοπική παραγωγή τροφίμων, η βελτίωση της θέσης των γυναικών στις αγροτικές περιοχές και η σύσταση γεωργικών ενώσεων και συνεταιρισμών αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την εξάλειψη της φτώχειας και την επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης στις φτωχότερες χώρες του κόσμου.

1.9. Η κοινή αντίληψη αναγνωρίζει τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τόσο σε ό, τι αφορά την προώθηση του θεματολογίου του 2030 όσο και τη συμβολή τους στην υλοποίησή της. Πέραν της ισχυρής πολιτικής στήριξης που πρέπει να παράσχει ώστε να τους εξασφαλίσει ένα ευνοϊκό περιβάλλον το οποίο θα τους επιτρέπει να διαδραματίζουν πλήρως τον ρόλο τους, η ΕΕ οφείλει να διασφαλίσει την αναγνώριση, την υποστήριξη και την προστασία των οργανώσεων για τα δικαιώματα του ανθρώπου, τους οργανισμούς εποπτείας (τύπου watchdog) και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που εργάζονται υπό δυσμενείς συνθήκες. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην εφαρμογή καλύτερα προσαρμοσμένων χρηματοδοτικών μηχανισμών, ώστε να μπορούν να συνδράμουν ευρύτερο φάσμα οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, με στόχο την εξασφάλιση της πρόσβασης περισσότερων και μικρότερων τοπικών οργανώσεων στα προγράμματα της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ διατύπωσε μια σειρά σημαντικών συστάσεων στη γνωμοδότηση REX/461 που εξέδωσε με θέμα «Το θεματολόγιο του 2030 — Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσηλωμένη στη βιώσιμη ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο».

1.10. Είναι σκόπιμο ο κοινωνικός διάλογος να αναγνωριστεί ως μέσο υλοποίησης του αναπτυξιακού προγράμματος. Ο κοινωνικός διάλογος απαιτεί ευνοϊκό περιβάλλον και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο. Αφετηρία αποτελεί ο σεβασμός της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος συλλογικής διαπραγμάτευσης. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεργαστεί με τις ανεξάρτητες οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων (κοινωνικοί εταίροι) προκειμένου να προωθήσει ορθές πρακτικές όσον αφορά τις εργασιακές σχέσεις και την αποτελεσματική λειτουργία των διοικήσεων στον τομέα της εργασίας.

1.11. Μολονότι θεωρείται ότι τα καταπιστευματικά ταμεία της ΕΕ αποτελούν ένα δυνητικώς θετικό μέσο, δεν υπάρχουν επαρκείς μελέτες που να καταδεικνύουν ότι δύνανται να καλύψουν τις ανάγκες ανάληψης ιδίας ευθύνης από τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και τις ανάγκες προσαρμογής τους. Παρά το γεγονός ότι το ήμισυ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξάνουν τις συνεισφορές τους όσον αφορά την παροχή επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ΕΑΒ) στον ιδιωτικό τομέα, οι επενδύσεις του τομέα των εμπορικών συναλλαγών που πραγματοποιούνται με κρατικές ενισχύσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αδιαφανείς και μη εποπτευόμενες (3). Οι κοινωνικοί εταίροι και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να λαμβάνουν στήριξη και να τους επιτρέπεται να ασκούν έλεγχο στους χρηματοδοτικούς πόρους που χορηγούνται για την ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων που προορίζονται για τον ιδιωτικό τομέα. Θα πρέπει να συμμετέχουν πραγματικά στην κατάρτιση, την υλοποίηση, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των αναπτυξιακών προγραμμάτων, ούτως ώστε τα εν λόγω προγράμματα να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της πλειονότητας των πολιτών.

1.12. Η δημιουργία θέσεων εργασίας αποτελεί σημαντική πρόκληση στις αναπτυσσόμενες χώρες και ο ιδιωτικός τομέας καλείται εν προκειμένω να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Στη γνωμοδότηση REX/386 της ΕΟΚΕ με θέμα «Συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στο αναπτυξιακό πλαίσιο μετά το 2015» υπογραμμίζεται ότι το επιχειρηματικό περιβάλλον διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην καταπολέμηση της φτώχειας στον κόσμο «διότι δημιουργεί θέσεις εργασίας, παράγει αγαθά και υπηρεσίες, αποφέρει έσοδα και κέρδη και συνεισφέρει με τους φόρους που καταβάλλει στην κάλυψη των επιβαρύνσεων του Δημοσίου». Ωστόσο, η δημιουργία θέσεων εργασίας δεν θα πρέπει να συνιστά αυτοσκοπό, εκτός και αν διασφαλίζεται η τήρηση προτύπων στους τομείς της εργασίας και του περιβάλλοντος, καθώς και αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, κυρίως για τις γυναίκες και τους νέους, σύμφωνα με την ατζέντα της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) για την αξιοπρεπή εργασία, τα εργασιακά πρότυπα της ΔΟΕ, καθώς και άλλα διεθνή έγγραφα, όπως π.χ. οι κατευθυντήριες αρχές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (UN Guiding Principles on Business and Human Rights) και οι κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις (OECD Guidelines for Multinational Enterprises).

1.13. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η ενσωμάτωση και ο βιώσιμος χαρακτήρας της βασίζονται στην εξασφάλιση αξιοπρεπών και σταθερών θέσεων εργασίας (ιδίως για τις γυναίκες και τους νέους), οι οποίες αποφέρουν επαρκή έσοδα και βιώσιμες αλυσίδες αξίας για μια ολόκληρη σειρά ενισχυμένων δημόσιων υπηρεσιών. Είναι σκόπιμο να προαχθούν νέα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Οι ευάλωτες κατηγορίες θα τυγχάνουν καλύτερης προστασίας, θα έχουν πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ενώ ο έντιμος, δίκαιος και βιώσιμος επιχειρηματικός τομέας που θα διαμορφωθεί θα αναπτύξει νέα οικονομικά μοντέλα (κοινωνικές επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο) και νέες ΜΜΕ, οι οποίες θα υπόκεινται στη δέουσα ρύθμιση.

2. Ιστορικό

2.1. Η αναπτυξιακή πολιτική αποτελεί βασικό στοιχείο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, όπως ορίζεται στο άρθρο 21 παράγραφος 2 στοιχείο δ) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), η οποία συνίσταται στην «προώθηση, στις αναπτυσσόμενες χώρες, της αειφόρου ανάπτυξης από οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική άποψη, με πρωταρχικό στόχο την εξάλειψη της φτώχειας», σύμφωνα με τη σχετική διατύπωση που περιλαμβάνεται επίσης στο άρθρο 208 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

2.2. Η πρόταση για μια νέα ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη επιδιώκει να παράσχει το πλαίσιο μιας κοινής προσέγγισης όσον αφορά την πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας, η οποία θα εφαρμόζεται από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της.

2.3. Παράλληλα, η κοινή αντίληψη αποτελεί μια ηχηρή δήλωση που απευθύνεται σε ολόκληρο τον κόσμο, δίνοντας έμφαση στην αποφασιστικότητα της ΕΕ να διατηρήσει την αξιοπιστία, τις δεσμεύσεις και τις ευθύνες της στο διεθνές προσκήνιο και να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Καθορίζει τις αρχές και τις προτεραιότητες της Ένωσης έναντι των σοβαρών προβλημάτων που διαπιστώνονται σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και τα μέσα για την τήρηση των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ στο πλαίσιο του θεματολογίου του 2030 και της συμφωνίας του Παρισιού.

2.4. Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη είναι ευπρόσδεκτη και εξαιρετικά σημαντική υπό τις νέες επικρατούσες συνθήκες, δεδομένου ότι αποσκοπεί να προσανατολίσει τη δέσμευση της ΕΕ και των κρατών μελών προς την υλοποίηση του θεματολογίου του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της εξωτερικής δράσης της Ένωσης, όπως ορίζονται στη συνολική στρατηγική της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας.

2.5. Η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση, το Brexit, οι αλλαγές πολιτικής στις ΗΠΑ, οι εντεινόμενες διαταραχές στην Ανατολή, οι συγκρούσεις στη Συρία και οι συνεπαγόμενες ανθρωπιστικές επιπτώσεις, η άνοδος του λαϊκισμού και της ξενοφοβίας στα κράτη μέλη, καθώς και οι οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αποτελούν τους παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση της σημαντικότερης πρόκλησης με την οποία έχει βρεθεί αντιμέτωπη η Ένωση τα τελευταία πενήντα και πλέον έτη.

2.6. Όπως υπογραμμίζεται στη νέα συνολική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας με τίτλο «Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe» (Κοινό όραμα, κοινή δράση: μια ισχυρότερη Ευρώπη) (2016), το νέο ενωσιακό και παγκόσμιο πλαίσιο είχε ως συνέπεια την αύξηση της αστάθειας και της ανασφάλειας. Ως εκ τούτου, ευρισκόμενη αντιμέτωπη με τις αυξανόμενες απειλές που θέτουν σε κίνδυνο την ίδια την υπόστασή της, η ΕΕ πρέπει να είναι πιο ισχυρή και πιο ενωμένη από ποτέ.

2.7. Η ΕΕ δεσμεύεται συλλογικά να παράσχει το 0,7 % του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός της (ΑΕΕ) ως επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ΕΑΒ) εντός του χρονοδιαγράμματος του θεματολογίου του 2030. Για την υλοποίηση των φιλόδοξων στόχων της κοινής αντίληψης, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να επιτύχουν τους δικούς τους στόχους στον τομέα της βοήθειας. Επί του παρόντος, λαμβανομένων υπόψη των πολιτικών συνθηκών που επικρατούν στην Ευρώπη, εκφράζονται σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά την προθυμία των εν ενεργεία κυβερνήσεων να διατηρήσουν το εν λόγω ποσοστό χρηματοδοτικής δέσμευσης. Η εξέλιξη της πολιτικής κατάστασης στο εσωτερικό των κρατών μελών της ΕΕ ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τις δεσμεύσεις των εθνικών κυβερνήσεων έναντι της αναπτυξιακής συνεργασίας, λόγω των έντονων πιέσεων που ασκούν τα λαϊκιστικά πολιτικά κινήματα για τον περιορισμό της παγκόσμιας αλληλεγγύης, καθώς και των δαπανών στο πλαίσιο της ΕΑΒ.

2.8. Δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούσε τον κυριότερο χορηγό αναπτυξιακής βοήθειας στο πλαίσιο της ΕΕ (με συνεισφορά άνω των 14 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2015), το Brexit θα έχει ήδη άμεσες επιπτώσεις στη θέση της ΕΕ και ειδικότερα στις ικανότητές της στον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής, με τον περιορισμό των πόρων που σχεδίαζε να διαθέσει για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ). Εκτιμάται ότι, πέραν της μη χρηματοοικονομικής ικανότητας, το Brexit θα κοστίσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση την απώλεια περίπου του 15 % του προϋπολογισμού της για την παροχή βοήθειας. Είναι υψίστης σημασίας τα κράτη μέλη της ΕΕ να διατηρήσουν την αλληλεγγύη τους και να τηρήσουν τους στόχους τους όσον αφορά την παροχή βοήθειας.

2.9. Η ΕΕ θα πρέπει να μεριμνήσει ώστε η ΕΑΒ να παραμείνει επικεντρωμένη στην καταπολέμηση της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες, να ελέγχει ότι τα κεφάλαια δαπανώνται κατά τρόπο αποτελεσματικό προς πραγματικό όφελος των εν λόγω χωρών και να διασφαλίσει τη συνοχή των ευρωπαϊκών αναπτυξιακών πολιτικών (ΣΑΠ). Η έκθεση «AidWatch 2016» της πλατφόρμας CONCORD των ευρωπαϊκών ΜΚΟ καταδεικνύει ότι, ήδη το 2015, το 17 % της παρεχόμενης βοήθειας από την ΕΕ έπαψε να αντικατοπτρίζει την πραγματική μεταφορά πόρων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, διότι επρόκειτο για δαπάνες που πραγματοποιούνταν στο εσωτερικό των χωρών-χορηγών υπέρ των προσφύγων, των σπουδαστών, της ελάφρυνσης του χρέους, καθώς και για τις πληρωμές που αφορούσαν ενισχύσεις και τόκους. Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ αύξησαν το ύψος των κοινοποιηθεισών ενισχύσεων, σχεδόν αποκλειστικά λόγω των ποσών που διαθέτουν για τους πρόσφυγες στο εσωτερικό των χωρών τους, με αποτέλεσμα να καθίστανται κατά τον τρόπο αυτό οι κύριοι δικαιούχοι αυτών των κεφαλαίων.

2.10. Από τη φύση της και για λόγους που συνδέονται με την ίδρυσή της, η ΕΕ δεσμεύεται να προάγει και να υπερασπίζεται την πολυμερή προσέγγιση, μια διεθνή τάξη που ερείδεται σε κανόνες, στην παγκόσμια ειρήνη και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Με την πάροδο του χρόνου, η Ένωση εξελίχθηκε σε αναγκαίο και υπεύθυνο παγκόσμιο εταίρο που σέβεται ορισμένες αξίες και ο οποίος αντιμετωπίζει δυναμικά τα βαθύτερα αίτια των συγκρούσεων και της φτώχειας, προάγει τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, δίνει το παράδειγμα και χρησιμοποιεί την επιρροή του για να επιφέρει θετικές αλλαγές ανά τον κόσμο.

2.11. Η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της ως ηγετικού παγκόσμιου παράγοντα στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας αποτελεί εφεξής αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της Ένωσης και της εικόνας της στο εξωτερικό.

2.12. Η ΕΕ είναι η πλέον ανοικτή αγορά στον κόσμο, η οποία προσφέρει γενναιόδωρες δασμολογικές μειώσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες που επικυρώνουν και θέτουν σε εφαρμογή τις σημαντικότερες διεθνείς συμβάσεις στους τομείς των ανθρωπίνων και των εργασιακών δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και της χρηστής διακυβέρνησης.

2.13. Πέραν των χρηματοοικονομικών ροών, η ΕΕ συνιστά απολύτως αναγκαίο πολιτικό εταίρο των αναπτυσσόμενων χωρών, διότι ευνοεί θετικές πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις και συνδράμει τις χώρες αυτές ώστε να συμμετέχουν κατά τρόπο πιο ισότιμο και ολοκληρωμένο στις διεθνείς πολιτικές και οικονομικές διαδικασίες.

2.14. Η ΕΕ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και την υλοποίηση των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ) (2005-2015) και αποτέλεσε βασική κινητήριο δύναμη κατά την υιοθέτηση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) (2016-2030), συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ενσωμάτωση ευρωπαϊκών αξιών, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και η κοινωνική δικαιοσύνη, στο νέο παγκόσμιο αναπτυξιακό θεματολόγιο.

2.15. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ηγετικό παγκόσμιο παράγοντα που προωθεί τις εξελίξεις όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, ενώ έχει διαδραματίσει επίσης μείζονα ρόλο στη δημιουργία ενός ευρέος συνασπισμού μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών που κατέστησε εφικτή τη σύναψη της συμφωνίας του Παρισιού τον Δεκέμβριο του 2015. Η ΕΕ δεσμεύεται να διαθέσει το 20 % του προϋπολογισμού της στη δράση για το κλίμα, όσον αφορά τόσο τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής όσο και την προσαρμογή σε αυτή, προκειμένου να στηρίξει τη συμφωνία του Παρισιού.

2.16. Η έρευνα του Ευρωβαρόμετρου της ΕΕ για τη διεθνή συνεργασία και ανάπτυξη, η οποία δρομολογήθηκε τον Φεβρουάριο του 2016, καταδεικνύει ότι, στην ΕΕ, σχεδόν εννέα στους δέκα πολίτες υποστηρίζουν την ανάπτυξη (ποσοστό 89 %, αύξηση δηλαδή κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες από το 2014). Στα νέα κράτη μέλη, τα αριθμητικά στοιχεία τείνουν να είναι ελαφρώς μικρότερα από τα αριθμητικά στοιχεία που καταγράφηκαν στα παλαιότερα κράτη μέλη. Τα αριθμητικά στοιχεία καταδεικνύουν ότι αυξάνεται το ποσοστό των πολιτών που πιστεύουν ότι η αντιμετώπιση της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να αποτελεί μία από τις κύριες προτεραιότητες της ΕΕ (ποσοστό 69 %, αυξημένο κατά πέντε εκατοστιαίες μονάδες) και των εθνικών κυβερνήσεων (ποσοστό 50 %, αυξημένο κατά πέντε εκατοστιαίες μονάδες). Σχεδόν επτά στους δέκα ερωτηθέντες τάχθηκαν υπέρ της αύξησης της αναπτυξιακής βοήθειας που παρέχει η ΕΕ (ποσοστό 68 %), ποσοστό υψηλότερο από ό,τι τα τελευταία χρόνια. Σχεδόν τρία τέταρτα των συμμετεχόντων στην εν λόγω έρευνα συμφώνησαν ότι η αναπτυξιακή βοήθεια συνιστά αποτελεσματικό τρόπο για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης (ποσοστό 73 %), ενώ το 80 % των Ευρωπαίων θεωρούν ότι η ανάπτυξη είναι προς το συμφέρον της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 52 % των Ευρωπαίων πολιτών θεωρούν ότι η ΕΕ θα πρέπει να εκπληρώσει την υπόσχεσή της για αύξηση της βοήθειας προς τις αναπτυσσόμενες χώρες.

3. Παρατηρήσεις

3.1. Η διασυνδεσιμότητα αποτελεί τον βασικό πυρήνα του θεματολογίου του 2030 για την ανάπτυξη, ένα πλαίσιο δράσης για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων εθνικών στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης που θα ενσωματώνει με ισορροπημένο τρόπο τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της βιώσιμης ανάπτυξης, οι οποίες επιδιώκουν να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα στους αντίστοιχους διασυνδεδεμένους τομείς, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη διατομεακούς παράγοντες, όπως η ισότητα των φύλων, η νεολαία, η κινητικότητα, η μετανάστευση, οι επενδύσεις και η βιώσιμη ενέργεια. Οι προτεραιότητες που καθορίζονται στο θεματολόγιο του 2030 διαρθρώνονται γύρω από τους ακόλουθους άξονες προτεραιοτήτων: άνθρωποι, πλανήτης, ευημερία, ειρήνη και εταιρική σχέση.

3.2. Μολονότι ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες έσχατης φτώχειας μειώθηκε τουλάχιστον κατά το ήμισυ από το 1990 έως το 2015, περισσότεροι από 800 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να διαβιούν με λιγότερα από 1,25 δολάρια ΗΠΑ ημερησίως, ενώ το 80 % εξ αυτών ζουν στην υποσαχάρια Αφρική και στην Ανατολική Ασία. Η κοινή αντίληψη επικεντρώνεται στην ανάγκη εξάλειψης της φτώχειας σε πολύ φτωχές και ασταθείς χώρες ή σε χώρες που πλήττονται από συγκρούσεις, καθώς στην ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, ιδίως των ευάλωτων πληθυσμών που βρίσκονται αντιμέτωποι με περιβαλλοντικούς και οικονομικούς κλυδωνισμούς, φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές και παγκόσμιες απειλές για την υγεία.

3.3. Μέχρι το 2030 η πλειονότητα των φτωχών στον κόσμο θα είναι συγκεντρωμένοι σε ασταθή κράτη και κράτη που είναι εκτεθειμένα στις επιπτώσεις συγκρούσεων που επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο τη φτώχεια. Υπό αυτές τις συνθήκες, η βούληση για την παροχή βοήθειας στους φτωχούς προϋποθέτει την υιοθέτηση διαφόρων προσεγγίσεων. Παρά το γεγονός ότι αυξάνεται ο αριθμός των ανθρώπων που εξέρχονται από συνθήκες έσχατης φτώχειας, διαπιστώνεται όξυνση των ανισοτήτων, τόσο μεταξύ όσο και εντός των χωρών. Εκτός από τη φτώχεια, τις συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή, η ανισότητα αποτελεί πλέον την κυριότερη πηγή αστάθειας στις περισσότερες περιοχές του πλανήτη.

3.4. Στο επίκεντρο της πολιτικής για την αναπτυξιακή συνεργασία βρίσκονται σημαντικά στοιχεία, όπως η προβληματική των διακρίσεων και των ανισοτήτων, η επιδίωξη να συμπεριλαμβάνονται όλοι ανεξαιρέτως, η έμφαση που αποδίδεται στην εξάλειψη της φτώχειας, στοιχεία τα οποία αποτελούν τη βάση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ομοίως, έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια: εξάλειψη της πείνας, πρόσβαση σε εκπαίδευση και κατάρτιση για όλους, συστήματα ασφάλισης υγείας, αξιοπρεπής εργασία για όλους, μετάβαση από την άτυπη στην επίσημη οικονομία, κατάλληλη και βιώσιμη κοινωνική προστασία, υγιές περιβάλλον. Η υλοποίηση των στόχων αυτών είναι δυνατή μέσω μιας κυβέρνησης η οποία θεμελιώνεται σε ενοποιημένες πολιτικές που είναι αποτελεσματικές σε εθνικό επίπεδο, καθώς και σε ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας των ευάλωτων ατόμων.

3.5. Η κοινή μακροπρόθεσμη δράση θα ευνοήσει τους πληθυσμούς που ζουν σε συνθήκες χρόνιας φτώχειας, θα αποφέρει οικονομική ανάπτυξη, θα μειώσει τις ανισότητες και θα μετατρέψει τις δυνατότητες σε αποτελέσματα. Είναι σκόπιμο οι απτές οικονομικές υλοποιήσεις να συνοδεύονται από αναδιανεμητικές πολιτικές δημόσιων δαπανών, με την ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ποιότητας, ιδίως όσον αφορά την εκπαίδευση, τις υπηρεσίες υγείας και τις υπηρεσίες αποχέτευσης.

3.6. Επιπλέον, αυτό θα επιτρέψει τη δημιουργία αποδοτικών, βιώσιμων και ισότιμων υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας, οι οποίες θα συνδέονται με θέσεις εργασίας που αποφέρουν έσοδα, με βάση την αλληλεγγύη. Ως θεμελιώδης υπηρεσία, θα μπορούσε επίσης να προβλεφθεί η εγγύηση ενός ελάχιστου εισοδήματος (ως νέο μέσο), το οποίο είναι αναγκαίο για την ανάπτυξη της ανθεκτικότητας και την αποφυγή, συνεπώς, της επιστροφής στην ακραία φτώχεια. Ενδείκνυται να ενισχυθούν οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κοινωνικές δομές. Ενδείκνυται να ενισχυθούν οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κοινωνικές δομές.

3.7. Παρότι δεν αναφέρεται ρητώς στην κοινή αντίληψη, προβλέπεται η διατήρηση της δέσμευσης, η οποία είχε αναληφθεί στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για την αλλαγή, όσον αφορά την παροχή συνεχούς στήριξης για την κοινωνική ενσωμάτωση και την ανθρώπινη ανάπτυξη, η οποία ανέρχεται τουλάχιστον στο 20 % της παρεχόμενης βοήθειας από την ΕΕ.

3.8. Ένα βασικό στοιχείο είναι η προστασία και η άσκηση των δικαιωμάτων των γυναικών και των κοριτσιών, με τον σεβασμό της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και των συναφών δικαιωμάτων, ο οποίος συνιστά θεμελιώδη παράμετρο της ανθρώπινης ανάπτυξης. Παράλληλα, είναι σκόπιμο να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των ευάλωτων πληθυσμών έναντι περιβαλλοντικών και οικονομικών κλυδωνισμών, ιδίως φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών. Είναι απαραίτητο να θεσπιστεί ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο σύστημα για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, με στόχο τη στήριξη των εκτοπισμένων (με ιδιαίτερη μέριμνα για τους ανηλίκους και άλλα ευάλωτα άτομα) μέσω της ενίσχυσης της πρόσβασης στην εκπαίδευση και σε ποιοτικές θέσεις εργασίας.

3.9. Για τη διατήρηση της ζωτικής του δύναμης, ο άνθρωπος πρέπει να έχει πρόσβαση σε διαφοροποιημένα, επαρκή, θρεπτικά και ασφαλή τρόφιμα για όλους. Είναι επιτακτική η ανάγκη παροχής στήριξης στις φτωχές κοινότητες για τη βελτίωση της πρόσβασής τους σε χερσαίους πόρους, στο νερό (συμπεριλαμβανομένου του πόσιμου νερού), σε συστήματα αποχέτευσης, καθώς και σε καθαρές πηγές ενέργειας, σε μόνιμη βάση, έναντι δίκαιης και εύλογης τιμής και με ελάχιστες επιπτώσεις για το περιβάλλον. Η εξασφάλιση της πρόσβασης αυτής θα επιτρέψει τον περιορισμό των μορφών κακής διατροφής και του υποσιτισμού, καθώς και της καθυστέρησης της ανάπτυξης, ενώ θα ευνοήσει παράλληλα τη χειραφέτηση των παιδιών, καθώς και την ψυχική τους υγεία. Ομοίως, η πρόσβαση σε καλύτερες υπηρεσίες (τεχνολογική πρόοδος και ψηφιακή καινοτομία) θα παράσχει τη δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας ζωής των ταχέως αυξανόμενων αγροτικών και αστικών πληθυσμών, διότι θα συμβάλει στη βελτίωση της υγείας, της ευημερίας και της αξιοπρέπειας των πολιτών και θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.

3.10. Η ανθεκτικότητα και η βιωσιμότητα αποτελούν βασικά στοιχεία, τα οποία είναι απολύτως αναγκαία για την ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων στην παρούσα διεθνή συγκυρία, η οποία είναι πολύπλοκη, δυναμική και απρόβλεπτη. Η τρωτότητα επιδεινώνει τις σοβαρές επιπτώσεις της φτώχειας, ενώ η ακραία αστάθεια που συνδέεται με επαναλαμβανόμενες διαρθρωτικές κρίσεις εξακολουθεί να δημιουργεί καταστάσεις έκτακτης ανθρωπιστικής ανάγκης, παρεμποδίζοντας, συνεπώς, την ανάπτυξη ορισμένων κοινοτήτων. Λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων, απαιτούνται περισσότεροι πόροι από εκείνους που είναι διαθέσιμοι, εγείρονται φραγμοί στην εδραίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προκαλείται αύξηση του αριθμού των προσφύγων και των εκτοπισμένων. Η επίτευξη προόδου υπονομεύεται από τις επαναλαμβανόμενες δυσκολίες που ανακύπτουν στον τομέα της δημόσιας υγείας.

3.11. Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και βιώσιμες ενεργειακές υπηρεσίες (παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας) εξακολουθεί να είναι περιορισμένη και συνιστά φραγμό στην οικονομική ανάπτυξη και στην εξασφάλιση κατάλληλης και αποδοτικής εκβιομηχάνισης, προσαρμοσμένης στις τοπικές συνθήκες, ανάγκες και δυνατότητες (με σεβασμό στην προστασία του περιβάλλοντος). Η πρόσβαση στους φυσικούς πόρους είναι περιορισμένη, διότι οι μη βιώσιμοι τρόποι εκμετάλλευσης προκαλούν την εξάντλησή τους.

3.12. Η βιώσιμη γεωργία, ο εξορθολογισμός των επισιτιστικών συστημάτων και η βιώσιμη αλιεία παράγουν προϊόντα που μπορούν να καλύψουν αποτελεσματικά τις ανάγκες πληθυσμών που αυξάνονται με αλματώδη ρυθμό, όταν δεν ασκούνται έντονες πιέσεις στο περιβάλλον. Η λειψυδρία και η (μη βιώσιμη) ζήτηση νερού έχουν επιπτώσεις στην κλιματική αλλαγή.

3.13. Με την κοινή αντίληψη επιδιώκεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο δημογραφικό πλεονέκτημα της νεολαίας στις αναπτυσσόμενες χώρες, με την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων των 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που αποτελούν την κινητήριο δύναμη της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς και της βιώσιμης ανάπτυξης, μέσω της δημιουργίας νέων ποιοτικών θέσεων εργασίας και της υποστήριξης της χειραφέτησης των νέων και της συμμετοχής τους στις τοπικές οικονομίες, τις κοινωνίες και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, καθώς και στη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων σε τοπικό επίπεδο.

3.14. Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η μετάβαση στην κυκλική οικονομία, ούτως ώστε να είναι δυνατή η αποδοτική χρήση των διαθέσιμων πόρων και η στήριξη της ευρείας διαδικασίας επαρκούς και βιώσιμης ανάπτυξης. Υπάρχει πραγματικό δυναμικό νέων παραγόντων του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι είναι σε θέση να προτείνουν συνεργασίες και καινοτόμες λύσεις, αποδοτικούς και βιώσιμους μηχανισμούς χρηματοδότησης βάσει δεοντολογικών κριτηρίων που μπορούν να αποτελέσουν πρότυπα προόδου. Από τη στιγμή που οι πόροι και οι επενδύσεις αναπροσανατολίζονται προς την εκπλήρωση των ΣΒΑ, η συνεργασία και οι τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (δίκτυα και υποδομές που χαρακτηρίζονται από ανθεκτικότητα και αποδοτικότητα) αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες επιτυχίας, προκειμένου να καταστεί εφικτή η επίτευξη προόδου ως απάντηση στις παγκόσμιες προκλήσεις.

3.15. Η εξάλειψη της φτώχειας και η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτουν τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος, τη σταθερότητα του κλίματος και την παροχή ευκαιριών στα ευάλωτα τμήματα της κοινωνίας. Οι ανισοβαρείς οικονομικές διαδικασίες μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την ειρήνη και τη σταθερότητα και να προκαλέσουν μαζικές μεταναστευτικές ροές. Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες πρέπει να ενσωματωθούν στις προληπτικές δράσεις, ιδίως με την ενισχυμένη εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Κρίσιμο ρόλο σε αυτόν τον τομέα μπορεί να διαδραματίσει η υπευθυνότητα του δημόσιου τομέα, με την προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και της βιώσιμης κατανάλωσης και παραγωγής, στοιχεία που αναμένεται να διασφαλίσουν την αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο της μετάβασης στην κυκλική οικονομία.

3.16. Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα στην υλοποίηση του θεματολογίου του 2030 θα πρέπει να αξιολογηθεί σε συνάρτηση με την ικανότητά του να συμβάλει στην επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων στις δικαιούχους χώρες και στις αρχές της Παγκόσμιας σύμπραξης για μία αποτελεσματική αναπτυξιακή συνεργασία (Global Partnership for Effective Development Cooperation). Εάν τα νέα μέσα χρηματοδότησης που προϋποθέτουν τη συμμετοχή των ιδιωτικών παραγόντων μπορούν να αποτελέσουν ένα αποδοτικό μέσο ικανό να αποφέρει οικονομική ανάπτυξη, θέσεις εργασίας και δημόσια έσοδα, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι τα εν λόγω μέσα υπόκεινται στα ίδια κριτήρια διαφάνειας και αξιολόγησης που διέπουν και τις δημόσιες χρηματοδοτήσεις. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρηματοδοτούν τη διενέργεια διαφανών και ανεξάρτητων αξιολογήσεων, επιτρέποντας στους ενδιαφερόμενους φορείς, κυρίως σε τοπικό επίπεδο, να προβαίνουν σε ανάλυση κόστους-ωφέλειας και σε εκτίμηση των επιπτώσεων των χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων του ιδιωτικού και του εμπορικού τομέα όσον αφορά την ανάπτυξη. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να συμφωνήσουν επί μιας συνεκτικής αφήγησης σχετικά με τον ρόλο του ιδιωτικού τομέα στην ανάπτυξη προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι καμία περιφέρεια και καμία χώρα δεν θα μείνει στο περιθώριο. Η ανάπτυξη καινοτόμων μηχανισμών χρηματοδότησης, όπως οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), θα πρέπει να αξιολογείται ως προς τις αρχές της αποτελεσματικότητας ως προς το κόστος και της ανάπτυξης για την πρόληψη της συνδεδεμένης με όρους βοήθειας και την εξασφάλιση ρυθμιστικού περιβάλλοντος το οποίο να παρέχει στις κυβερνήσεις δυνατότητα οργάνωσης των δημόσιων υπηρεσιών.

3.17. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προάγει τη χρήση ισχυρών διεθνών μέσων στον τομέα της υπεύθυνης ανάπτυξης προκειμένου να ενθαρρύνονται υπεύθυνες επιχειρηματικές πρακτικές και αλυσίδες εφοδιασμού. Δεδομένου ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον για τον ιδιωτικό τομέα ως παράγοντα ανάπτυξης, τα υφιστάμενα μέσα για την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Η τήρηση και η εφαρμογή των διεθνώς αναγνωρισμένων κατευθυντήριων γραμμών και αρχών σχετικά με τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων και τα μέσα λογοδοσίας τους θα πρέπει να αποτελέσει μια βασική προϋπόθεση για τη χορήγηση στήριξης στον ιδιωτικό τομέα για την αναπτυξιακή συνεργασία. Η συμμόρφωση θα πρέπει να συνδέεται με την επιλεξιμότητα και ένα επαρκές σύστημα παρακολούθησης θα πρέπει να συνεπάγεται την επαναξιολόγηση της χρηματοδοτικής στήριξης σε περίπτωση παραβιάσεων.

3.18. Είναι απαραίτητο να υποστηριχθούν σθεναρά οι υπεύθυνες εμπορικές πρακτικές, η ενσωμάτωση των ανθρωπίνων και των εργασιακών δικαιωμάτων, καθώς και οι αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας (σύμφωνα με τη σύμβαση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και άλλες διεθνώς αναγνωρισμένες κατευθυντήριες γραμμές και αρχές όσον αφορά την επιχειρηματική συμπεριφορά), η εταιρική κοινωνική ευθύνη (σε ό,τι αφορά τα εργασιακά πρότυπα και τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας), η χρηματοοικονομική ακεραιότητα, η καταπολέμηση της διαφθοράς και τα περιβαλλοντικά πρότυπα. Με τον τρόπο αυτό, θα αποφευχθούν οι καταχρήσεις και η διαφθορά, γεγονός που θα επιτρέψει την υποστήριξη της μετάβασης από την άτυπη στην επίσημη οικονομία.

3.19. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόσβαση άνευ διακρίσεων στη διά βίου ποιοτική κατάρτιση, η οποία διασφαλίζει ότι κάθε πολίτης θα αποκτά τις απαιτούμενες γνώσεις και ικανότητες, αποτελεί βασική προϋπόθεση της βιώσιμης ανάπτυξης. Η εξασφάλιση καλύτερων και αξιοπρεπέστερων συνθηκών ζωής με μεγαλύτερη συμμετοχή στα κοινά, ανάλογα με τις ικανότητες κάθε ατόμου, θα επιτρέψει τη διαμόρφωση καλύτερων και πιο υπεύθυνων ενηλίκων, καθώς και την ενσωμάτωση περισσότερων δικαιωμάτων στους κόλπους μιας δίκαιης κοινωνίας που ερείδεται στην κοινωνική και οικονομική ευημερία.

3.20. Ένας άλλος βασικός παράγοντας της βιώσιμης ανάπτυξης συνίσταται στον σχεδιασμό, την κατασκευή, τη θέση σε λειτουργία και την εκμετάλλευση αποδοτικών αστικών υποδομών: βιώσιμα, διασυνδεδεμένα και ασφαλή δίκτυα μεταφορών και άλλες ανθεκτικές υποδομές. Οι πόλεις πρέπει να αποτελούν κόμβους βιώσιμης ανάπτυξης και καινοτομίας, χωρίς αποκλεισμούς, λαμβάνοντας υπόψη τις ευρύτερες αγροτικές τους κοινότητες με την παροχή αξιοπρεπών βασικών υπηρεσιών. Οι στόχοι αυτοί εντάσσονται στο πλαίσιο της έννοιας του χωροταξικού σχεδιασμού, της ισότιμης διαχείρισης των χρηματοπιστωτικών αγορών και της αστικής κινητικότητας.

3.21. Η ανισότητα, η απουσία κράτους δικαίου, ο αποκλεισμός και οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αναγκών αποτελούν τα πρωταρχικά αίτια της φτώχειας, της αστάθειας και των συγκρούσεων που προκαλούν την εκτόπιση πληθυσμών. Η δημοκρατική διακυβέρνηση διασφαλίζει την άσκηση των ατομικών, πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων (πολιτισμική πολυμορφία), καθώς και των θρησκευτικών δικαιωμάτων. Ο πολιτικός διάλογος παρέχει τη δυνατότητα ανάληψης δράσης· η μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα, η πρόσβαση στη δικαιοσύνη για όλους, η διασφάλιση ανεξάρτητης, ανοικτής, υπεύθυνης και αποτελεσματικής δικαιοσύνης θα επιτρέψουν την ελάφρυνση της επιβάρυνσης που υφίστανται οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Είναι αναγκαία η εδραίωση του κράτους δικαίου, η καταπολέμηση της βίας και της εγκληματικότητας στα αστικά κέντρα, η μεγιστοποίηση της ασφάλειας των πολιτών και η ενίσχυση των κρατικών ικανοτήτων, της λογοδοσίας, της διαφάνειας και της πρόληψης των συγκρούσεων. Η επίτευξη των στόχων αυτών θα συμβάλει στην ανάπτυξη εμπιστοσύνης μεταξύ της κυβέρνησης και των πολιτών.

3.22. Η βιώσιμη ανάπτυξη χρειάζεται κοινωνίες που ευνοούν την ενσωμάτωση και δημοκρατικούς θεσμούς που προάγουν οικουμενικές αξίες: χρηστή διακυβέρνηση σε πολλαπλά επίπεδα, κράτος δικαίου, διαφανείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων, πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην καταπολέμηση της διαφθοράς, ανθρώπινα δικαιώματα, μια κοινωνία ελεύθερη, δίκαιη και ανοικτή, καθώς και μια κοινωνία των πολιτών διαφανή, η οποία συμβάλλει εποικοδομητικά στην ένταξη και είναι ανθεκτική σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς κλυδωνισμούς.

3.23. Υπό το πρίσμα της μελλοντικής στρατηγικής της ΕΕ για διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις (JOIN 2016/29 και η υπό εκπόνηση γνωμοδότηση REX/480), η ΕΟΚΕ αναδεικνύει τη σημασία που πρέπει να δοθεί στον πολιτισμό ως τέταρτο πυλώνα του αναπτυξιακού θεματολογίου και, ως εκ τούτου, ζητεί να ενσωματωθεί στις προτεραιότητες της νέας ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης για την ανάπτυξη.

3.24. Στη γνωμοδότηση SOC/268 του 2007 με θέμα «Κοινοτική πολιτική για τη μετανάστευση και τη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης για την προώθηση της ανάπτυξης», η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι «Η μετανάστευση είναι ευεργετική τόσο για τις χώρες προέλευσης όσο και για τις χώρες υποδοχής». Θα πρέπει, ωστόσο, να υπογραμμιστεί ότι η ανεπαρκής διαχείριση της μετανάστευσης μπορεί να έχει ως συνέπεια την άρνηση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την υγεία. Οι μετανάστες διατρέχουν τον κίνδυνο να καταστούν θύματα εμπορίας ανθρώπων και αναγκαστικής εργασίας. Επιβάλλεται η αντιμετώπιση της κατάστασης και η λήψη άμεσων και αυστηρών μέτρων, τόσο στις χώρες καταγωγής και διέλευσης όσο και στις χώρες τελικού προορισμού. Είναι απαραίτητο να δρομολογηθεί ένας συστηματικός, διαρθρωμένος συντονισμός βάσει συνεργειών, ούτως ώστε να μεγιστοποιηθεί ο θετικός αντίκτυπος. Αυτή η συντονισμένη προσέγγιση θα πρέπει να συνδυάζεται με την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η λύση συνίσταται στην εφαρμογή μιας πολιτικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, με τη συνεχή καταβολή προσπαθειών στις χώρες-πηγές των μεταναστευτικών ροών. Ο πολιτικός διάλογος αποτελεί μια συνιστώσα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής και συνιστά μοχλό για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών.

3.25. Σύμφωνα με την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου της ΕΕ για τη διεθνή συνεργασία και ανάπτυξη, η οποία δρομολογήθηκε τον Φεβρουάριο του 2016, ένα τρίτο και πλέον (ποσοστό 36 %) των πολιτών της Ένωσης έχουν ακούσει τουλάχιστον για τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης, αν και μόνο ένας στους δέκα (ποσοστό 10 %) γνωρίζει περί τίνος ακριβώς πρόκειται. Το υψηλότερο ποσοστό των πολιτών που έχουν ακούσει ή διαβάσει για τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης κατοικούν στις χώρες της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης. Είναι προφανές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εντείνει τις προσπάθειες για την εκπαίδευση και την ενημέρωση των Ευρωπαίων πολιτών σχετικά με την αναπτυξιακή συνεργασία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα κράτη μέλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ έχει διατυπώσει επίσης την ίδια σύσταση στη γνωμοδότησή της REX/461 με θέμα «Το θεματολόγιο του 2030 — Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσηλωμένη στη βιώσιμη ανάπτυξη σε παγκόσμιο επίπεδο»: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να διοργανώσει και να υλοποιήσει δράσεις και εκστρατείες ευαισθητοποίησης, με σκοπό το θεματολόγιο του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη να καταστεί ευρωπαϊκό θεματολόγιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναλαμβάνει περιοδικές έρευνες Ευρωβαρόμετρου για τη μέτρηση του βαθμού ευαισθητοποίησης και κατανόησης σχετικά με τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης μεταξύ των πολιτών της ΕΕ. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στη διαδικασία αυτή».

3.26. Η ΕΕ έχει την ικανότητα να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στο πλαίσιο των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης και μπορεί να αναλάβει τον ρόλο αυτό χάρη στη δύναμη της αλληλεγγύης της, στις κοινωνικές της πολιτικές και στις οικονομικές και εμπορικές εταιρικές της σχέσεις με όλους τους ενδιαφερόμενους παράγοντες που μοιράζονται τις ίδιες αξίες. Το τεράστιο διπλωματικό της δίκτυο εγγυάται τη συνοχή, τη συνεκτικότητα, την ενισχυμένη αξιοπιστία και νομιμότητα, καθώς και την προστιθέμενη αξία με θετικό αντίκτυπο. Το ευρύ φάσμα των ευρωπαϊκών εμπειριών, οι διαφοροποιημένες προσεγγίσεις, η προστιθέμενη αξία, καθώς και η ενότητα στην πολυμορφία συνιστούν συγκεκριμένα στοιχεία της εξωτερικής δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελούν γι’ αυτήν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Βρυξέλλες, 26 Απριλίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΑΣΗΣ

(1) Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Assessing the 2005 European Consensus on Development and accompanying the initiative “Proposal for a new European Consensus on Development”» («Αξιολόγηση της ευρωπαϊκής κοινής αντίληψης του 2005 για την ανάπτυξη που συνοδεύει την πρωτοβουλία με τίτλο “Πρόταση για μια νέα ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη”»).

(2) The Cost of Non-Europe in Development Policy: Increasing Coordination between EU Donors (Το κόστος της απουσίας της Ευρώπης από την αναπτυξιακή πολιτική: Ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των χορηγών της ΕΕ), Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2013.

(3) Η έκθεση «AidWatch 2016», πλατφόρμα CONCORD των ευρωπαϊκών ΜΚΟ.