Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση - Διδασκαλία και εκμάθηση προς την κοινωνία της γνώσης»

(96/C 295/05)

Στις 21 Δεκεμβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το «Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση - Διδασκαλία και εκμάθηση προς την κοινωνία της γνώσης».

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του, στις 20 Ιουνίου 1996, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Κορυφίδη.

Κατά την 337η συνόδο ολομέλειας της 9ης και 10ης Ιουλίου 1996 (συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1996), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 111 ψήφους υπέρ, 2 κατά και μια αποχή, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση εντάσσεται στα πλαίσια μιας διαδικασίας που έχει ως στόχο να αναλύσει και να προτείνει προσανατολισμούς δράσης στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Αποτελεί εφαρμογή του Λευκού Βιβλίου «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση», ενώ η κατάκτηση των στόχων του, μεταξύ των άλλων, συνδέεται με τη βελτίωση της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας σε επίπεδο ΕΕ.

1.2. Νομική βάση του περιεχομένου αυτού του Λευκού Βιβλίου αποτελούν τα άρθρα 126 και 127 της Συνθήκης, ενώ οι κυριότερες προτεινόμενες πρωτοβουλίες, που θα αναπτυχθούν από το 1996 (Ευρωπαϊκό έτος δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης) και μετά, αποσκοπούν:

- στην ενθάρρυνση της απόκτησης νέων γνώσεων,

- στην προσέγγιση του σχολείου με την επιχείρηση,

- στην καταπολέμηση του αποκλεισμού,

- στην κατοχή τριών ευρωπαϊκών γλωσσών,

- στην ισότιμη αντιμετώπιση της υλικής επένδυσης και της επένδυσης σε κατάρτιση.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Στην εισαγωγή του Λευκού βιβλίου για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, η Επιτροπή χαρακτηρίζει την επένδυση στη γνώση και τη δεξιότητα ως προϋπόθεση για να διατηρήσουν οι ευρωπαϊκές χώρες τη θέση τους και να συνεχίσουν να αποτελούν σημείο αναφοράς μέσα στον κόσμο.

Στην εισαγωγή, επίσης, η Επιτροπή χαρακτηρίζει την εκπαίδευση και την κατάρτιση ως την έσχατη λύση για το πρόβλημα της ανεργίας, ενώ τη συνδέει με την προετοιμασία του μέλλοντος και τη χάραξη μιας συνολικής προοπτικής.

Αποτελεί σίγουρα έκπληξη το πόσο καθυστερημένα τους δόθηκε η δέουσα προσοχή.

Αν όντως η Ευρώπη αξιοποιούσε το συγκριτικό της πλεονέκτημα, δηλαδή το ανθρώπινο δυναμικό της και επένδυε έγκαιρα και αποφασιστικά σ'αυτό που ονομάζουμε «άυλο κεφάλαιο», ίσως να μην περνούσαμε τόσο έντονα την οικονομική ύφεση, να μην είχαμε αυτά τα επίπεδα ανεργίας και να είμαστε σε καλύτερη ανταγωνιστική θέση σήμερα, διεθνώς.

2.2. Η ΟΚΕ στέκεται απέναντι στο Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση σε γενικές γραμμές θετικά. Το θεωρεί ύψιστης σημασίας αφετηριακό κείμενο, στο διάλογο για τη διερεύνηση των προβλημάτων που σχετίζονται με τη σημερινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα και την προοπτική της.

Το θεωρεί, επίσης, κείμενο που καταγράφει και προσεγγίζει σωστά τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή κοινωνία και οικονομία, καθώς και τις αναγκαιότητες που πρέπει να υπηρετηθούν, για να υπάρξει ομαλή μετάβαση, από τη σημερινή πραγματικότητα, στην επικείμενη πραγματικότητα της κοινωνίας της γνώσης.

Το θεωρεί, τέλος, κείμενο που προσδίδει στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, τη γνώση και τη δεξιότητα, το αντικειμενικό μέγεθος των δυνατοτήτων που έχουν, για προσαρμογή, αλλά και ανταπόκριση των ατόμων στους κλονισμούς που βιώνει σήμερα η παγκόσμια κοινότητα στο σύνολό της. Στους κινητήριους δηλαδή κλονισμούς της κοινωνίας της πληροφορίας, της διεθνοποίησης της οικονομίας και του νέου επιστημονικού και τεχνικού πολιτισμού που διαμορφώνεται.

Παράλληλα όμως, η ΟΚΕ, το θεωρεί και κείμενο που θα έπρεπε να έχει μεγαλύτερη βατότητα και διαύγεια. Ένα κείμενο, που θα ήταν άμεσα κατανοητό από το μέσο - μή ειδικό - ευρωπαίο πολίτη, σ'ό,τι αφορά ειδικότερα τους κεντρικούς και ενδιάμεσους στόχους και τις συγκεκριμένες ενέργειες που στοχεύουν σε βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

2.3. Η ΟΚΕ κρίνει ότι ο στόχος για τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης και πολύ περισσότερο ο στόχος για την κατάκτηση της κοινωνίας της γνώσης, δεν μπορεί να επιτευχθεί με μεμονωμένες πορείες, στρατηγικές και αναζητήσεις των κρατών μελών, καθώς και με συζητήσεις, αναζητήσεις και επιλογές σε επίπεδο κορυφής. Μπορεί να κατακτηθεί μόνον μέσα από μια συνολική, συνειδητή και συστηματική κοινωνική προσπάθεια. Μια κοινωνική προσπάθεια που θα έχει κοινό και αποδεκτό φορέα συντονισμού, κοινές και αποδεκτές διαδικασίες σύνθεσης των αντιθέσεων, κοινούς, ορατούς και αποδεκτούς ενδιάμεσους στόχους για κατάκτηση.

Ο συντονισμός αυτής της κοινωνικής προσπάθειας για την κατάκτηση της κοινωνίας της γνώσης δεν μπορεί παρά να χρεωθεί στην ΕΕ και τα όργανά της και ειδικότερα στην Επιτροπή.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Πρώτο μέρος: οι προκλήσεις 3.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις περιγραφές και τις αναλύσεις του Λευκού Βιβλίου, σ'ό,τι αφορά στις προκλήσεις της εποχής μας, τις αιτίες τους και τον τρόπο αντιμετώπισής τους. Συμφωνεί επίσης με την αναγκαιότητα να δοθούν, από τη μια μεριά, άμεσες απαντήσεις στις σύγχρονες ανάγκες της εκπαίδευσης και της κατάρτισης και από την άλλη, να προετοιμαστεί το μέλλον και να χαραχθεί μια συνολική προοπτική.

Θεωρεί, όμως, σημαντικό να επισημάνει από την αρχή τους κινδύνους που διαγράφονται, να παραμείνει όλη αυτή η προσπάθεια, προσπάθεια κορυφής, μ'ό,τι αυτό σημαίνει για την προοπτική της.

Το κεντρικό ζήτημα για την ΟΚΕ, σ' ό,τι αφορά στη μετάβαση από τη σημερινή πραγματικότητα στην κοινωνία της γνώσης, είναι η συνειδητή συμμετοχή όλων, αν είναι δυνατόν, των Ευρωπαίων σ'όλες τις διεργασίες και διαδικασίες μετάβασης.

Αυτό σημαίνει άνοιγμα από την αρχή του διαλόγου, με δράσεις για ανάδειξη του προβλήματος σε επίπεδο κοινωνίας. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους και από διαφορετικούς φορείς. Πάντα όμως με κεντρική ευθύνη, που χρεώνεται στην Επιτροπή.

- Μπορεί να γίνει από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων, που έχουν δυνατότητα άμεσης παρέμβασης στα μέλη τους.

- Μπορεί να γίνει από τα σχολεία - όλων των βαθμίδων και κατηγοριών - που πέρα από την ειδική και συνεχή σχέση που έχουν με τους μαθητές τους, έχουν δυνατότητα πρόσβασης και στο οικογενειακό τους περιβάλλον.

- Μπορεί να γίνει από άλλες ΜΚΟ και ειδικότερα εκείνες που σχετίζονται με την εκπαίδευση/κατάρτιση και - Μπορεί, τέλος, να γίνει από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, με μεθόδους όμως και τρόπους, που θα επιλεγούν και θα οριστούν από την Επιτροπή ή εκπροσώπους της.

Η ΟΚΕ κρίνει ότι μια τέτοιου μεγέθους και έκτασης κοινοτική δράση, μπορεί να δημιουργήσει έναν «τέταρτο, κινητήριο επίσης, κλονισμό» στην ευρωπαϊκή κοινωνία. Έναν κλονισμό, που ίσως διαλύσει την υπάρχουσα σήμερα σύγχυση, ίσως φωτίσει την πορεία μετάβασης και ίσως δείξει το πως πρέπει να λειτουργήσουν τα άτομα στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται ενόψει της κοινωνίας της γνώσης.

3.1.2. Η υλοποίηση της προηγούμενης προσέγγισης αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση της ΕΕ, προς τους ευρωπαίους πολίτες, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί και στοιχειώδη προϋπόθεση συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα δρώμενα.

Ο κίνδυνος της περιθωριοποίησης αφορά κατά βάση εκείνους που δεν γνωρίζουν. Εκείνους δηλαδή, που σε τελική ανάλυση, δεν έχουν δυνατότητα πρόσβασης στη γνώση. Τη δυνατότητα αυτή, η Ευρώπη του 2 000, είναι υποχρεωμένη να την προσφέρει στους πολίτες της.

3.1.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τον τρόπο που προσεγγίζει η Επιτροπή το πρόβλημα της γενικής μόρφωσης των πολιτών.

Θεωρεί ότι οι κίνδυνοι της εξάρτησης, της απομόνωσης και της αλλοτρίωσης του ανθρώπου, απομακρύνονται όταν το άτομο αποκτά μια υψηλού επιπέδου γενική μόρφωση.

Παραπέρα θεωρεί ότι ένα άτομο με υψηλού επιπέδου γενική μόρφωση είναι σε θέση να συλλαμβάνει την ουσία των πραγμάτων, να αμφισβητεί τους «μονοδρόμους» και τις «μοναδικότητες», να διυλίζει την πληροφορία και να ελέγχει την εγκυρότητά της. Είναι σε θέση να αντιλαμβάνεται τις σύνθετες καταστάσεις και να βρίσκει τις καλύτερες διεξόδους στα σύνθετα προβλήματα. Είναι, τέλος, σε θέση να εργάζεται και να συνεργάζεται δημιουργικά - προϋπόθεση απαραίτητη - για τη δημιουργία, την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της παραγωγής.

3.1.4. Η ΟΚΕ κρίνει ότι το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, δεν προσεγγίζει άμεσα και όσο θα έπρεπε, τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά συστήματα.

Ανεξάρτητα από τις διαφορές τους η ΟΚΕ επισημαίνει ότι τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά συστήματα των κρατών μελών έχουν τις ίδιες σχεδόν αγκυλώσεις.

Ιδιαίτερα τα σχολεία της γενικής εκπαίδευσης, όπως λειτουργούν, απαιτούν άμεσες παρεμβάσεις για στοιχειώδη αλλαγή πορείας και προσανατολισμού, προς την κατεύθυνση που ανοίγει το Λευκό Βιβλίο.

Το ζητούμενο για την ΟΚΕ δεν είναι παρέμβαση της Επιτροπής για ομογενοποίηση των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών μελών. Αντίθετα η διαφορετικότητά τους αποτελεί πλούτο που θα πρέπει να διαφυλαχθεί. Το ζητούμενο, στη φάση αυτήν, είναι η παρακίνηση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη, για επανεξέταση των στόχων των εκπαιδευτικών τους συστημάτων και τον εκσυγχρονισμό των μέσων που χρησιμοποιούν.

3.1.4.1. Μια τέτοιου είδους παρέμβαση της Επιτροπής θα φέρει την ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες της αφού θα διασταυρωθεί με τα πραγματικά τους προβλήματα και τις καθημερινές ανησυχίες τους.

3.2. Μέρος δεύτερο: η οικοδόμηση της κοινωνίας της γνώσης 3.2.1. Η ΟΚΕ συμφωνώντας με τις απόψεις της Επιτροπής σ'ό,τι αφορά στο «γιατί», το «πως» και το «πότε» της οικοδόμησης της κοινωνίας της γνώσης επισημαίνει ιδιαίτερα τα εξής:

3.2.2. Είναι βασικό να αρχίσει να οικοδομείται η κοινωνία της γνώσης πολύ ενωρίς, από την προσχολική ηλικία. Επιπλέον, και ανεξάρτητα από τον τύπο, τη μορφή, το περιεχόμενο των προγραμμάτων και τους στόχους, θεωρεί αναγκαιότητα το κάθε ίδρυμα εκπαίδευσης και κατάρτισης να λειτουργεί και ως μορφωτικό, πολιτιστικό και οικονομικό κύτταρο της γειτονιάς, του συνοικισμού, της περιοχής.

Αυτό, μεταξύ των άλλων, σημαίνει διαφοροποίηση του πλαισίου και του περιεχομένου των εκπαιδευτικών δράσεων του κάθε ιδρύματος, έτσι ώστε, αυτές να ανταποκρίνονται στη ζωή, δηλαδή στους στόχους και τις ανάγκες του περιβάλλοντος, κοινωνικού και οικονομικού, χώρου. Από την άλλη πλευρά σημαίνει, επίσης, ουσιαστική συμμετοχή και συνευθύνη στον τρόπο και στο κόστος λειτουργίας των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης των υπολοίπων κοινωνικών και οικονομικών φορέων, των κοινωνικών εταίρων, καθώς και των φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Στα προηγούμενα πλαίσια το σχολείο - κύτταρο μορφωτικό, πολιτιστικό και οικονομικό της γειτονιάς - είναι ένα σχολείο ανοικτό στον κοινωνικό περίγυρο και τη ζωή, ένα σχολείο δεμένο με τις οικονομικές δραστηριότητες, ένα σχολείο που καλλιεργεί πολιτισμό και δημιουργεί προϋποθέσεις για την απόκτηση δεξιοτήτων και για την κατάκτηση της γνώσης.

Σ'ό,τι αφορά στις αρμοδιότητες, η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας δεν πρέπει να σταματά στο επίπεδο των κρατών μελών. Θα πρέπει να φθάνει έως εκείνο το επίπεδο της κοινωνικής οργάνωσης, όπου υπάρχουν κοινά ή σχεδόν κοινά πολιτισμικά στοιχεία και κοινές ή σχεδόν κοινές οικονομικές δραστηριότητες.

Η προηγούμενη επισήμανση δεν αναιρεί βέβαια τους λόγους ύπαρξης και ανάπτυξης της ευρωπαϊκής διάστασης στην εκπαίδευση.

Ο κεντρικός, γενικός σχεδιασμός για την εκπαιδευτική προοπτική, η εκπαιδευτική έρευνα σε μεγάλο βαθμό και η καλλιέργεια των κοινών στοιχείων του ευρωπαϊκού πολιτισμού αποτελούν τομείς ευρωπαϊκής διάστασης και δράσης.

3.2.3. Ανεξάρτητα, επίσης, από τον τύπο, τη μορφή, το περιεχόμενο των προγραμμάτων και τους στόχους κάθε εκπαιδευτικού ιδρύματος, η ΟΚΕ θεωρεί τις διαδικασίες εκπαίδευσης και κατάρτισης, ως λειτουργίες που εξυπηρετούν ταυτόχρονα το άτομο και το κοινωνικό σύνολο, την οικονομία και τον πολιτισμό.

Το όλο σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης του ατόμου θα πρέπει να το οδηγεί σε επαγγελματική και ψυχική ισορροπία και να το βοηθά στο να αντιλαμβάνεται γρήγορα και σωστά τα προβλήματα και τα μεγέθη τους, καθώς επίσης την ουσία και τις συνέπειες των θέσεων και δράσεών του μέσα στην ομάδα και έξω από αυτήν.

Τα υπάρχοντα εκπαιδευτικά συστήματα, της συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας και ηλικιακής αναφοράς δεν επαρκούν πλέον να προσδώσουν στον ευρωπαίο ό,τι απαιτεί η κοινωνία της γνώσης και η οικονομία.

Καθίσταται, λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη συνεχούς πρόσβασης του ατόμου στα αγαθά της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, κάτι που απαιτεί νέα προσέγγιση στο θέμα, μια προσέγγιση που προσφέρεται από την ιδέα της «Διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης».

3.2.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή για την καθιέρωση του 1996 ως «Ευρωπαϊκού έτους για την διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση».

Πιστεύει ότι οι συζητήσεις που ήδη γίνονται, καθιστούν διαυγέστερο το τοπίο που κινείται η ιδέα της «διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης». Διαυγέστερο, επίσης, γίνεται και το φάσμα των σχετικών ενεργειών που ανήκουν - στα πλαίσια πάντα της αρχής της επικουρικότητας - στο τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ή απαιτούν επίπεδα συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών.

Στις συζητήσεις αυτές για τη διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση μεταξύ των άλλων αναδεικνύονται και καταγράφονται οι εξής βασικές αρχές:

3.2.4.1. Η αρχή της προσαρμοστικότητας Σύμφωνα με την αρχή αυτή η διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση στοχεύει στην προσαρμογή των πολιτών στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες της σύγχρονης ζωής και στη δυνατότητα του κάθε ατόμου για απόκτηση, ανανέωση, αναβάθμιση και ολοκλήρωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων του.

3.2.4.2. Η αρχή της κινητικότητας Η δυνατότητα κινητικότητας του πολίτη μεταξύ εκπαίδευσης, κατάρτισης και εργασίας, και αντίστροφα, καθ'όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου, χωρίς περιορισμούς και όρια, είναι επίσης μια βασική αρχή της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Σ'αυτήν την αρχή ανήκει επίσης και η δυνατότητα του πολίτη να βρίσκει διεξόδους μεταξύ των βαθμίδων ή και των μορφών εκπαίδευσης για συνέχιση των σπουδών του όποτε και εάν το επιζητήσει.

3.2.4.3. Η αρχή της συνολικότητας Με βάση την αρχή αυτή, η διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση δεν περιορίζεται μόνον στην εκπαίδευση των ενηλίκων. Αντίθετα περιλαμβάνει και ενοποιεί όλα τα εκπαιδευτικά στάδια και όλες τις μορφές εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Με ύψιστο στόχο την ολοκλήρωση του ατόμου και τη διατήρηση και βελτίωση της ποιότητας ζωής, η διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση αποτελεί σίγουρα το κλειδί που θα ανοίξει τις πόρτες επικοινωνίας μεταξύ των βαθμίδων και των μορφών της εκπαίδευσης, όπως επίσης και μεταξύ της εκπαίδευσης/κατάρτισης, με όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής και τις διαδικασίες παραγωγής. Είναι με άλλα λόγια το πρώτο κλειδί που ανοίγει την είσοδο για την κοινωνία της γνώσης.

3.2.4.4. Αυτού του εύρους (σύνολο πολιτών) και του βάθους (ικανότητες του ατόμου) αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού σημαίνει ουσιαστικά μιας άλλης διάστασης αντίληψη για τη ζωή και τον άνθρωπο. Κυρίαρχο στοιχείο και στόχος μαζί της αντίληψης αυτής είναι η συνειδητή απελευθέρωση, καλλιέργεια και αξιοποίηση όσο γίνεται μεγαλύτερου μέρους των δυνάμεων που διαθέτει το άτομο και για όσο το δυνατόν περισσότερο διάστημα.

Οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για να συμβεί κάτι τέτοιο σχετίζονται με την εδραίωση της αντίληψης του ανοιχτού στην κοινωνία σχολείου και στη δυναμική που αυτή αναπτύσσει, καθώς και την αντίληψη για τις επενδύσεις σ'ό,τι αφορά την εκπαίδευση/κατάρτιση και τη γνώση.

3.2.4.5. Η ΟΚΕ συμμετέχοντας στον προβληματισμό για τη διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση δηλώνει επιγραμματικά τα εξής:

- Θεωρεί τη διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση ουσιαστική προϋπόθεση για την παραπέρα προώθηση της ευρωπαϊκής κοινωνίας και οικονομίας.

- Στα πλαίσια της αρχής της επικουρικότητας θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί και πρέπει να παίξει ουσιαστικό ρόλο προς την κατεύθυνση, αφενός, της διαμόρφωσης ενιαίας αντίληψης για το τι είναι και τι σημαίνει διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς επίσης και για το πως αυτή μπορεί να προωθηθεί.

Προς την προηγούμενη κατεύθυνση η ανάπτυξη εκ μέρους της Επιτροπής πιλοτικών προγραμμάτων ή και η στήριξη παρόμοιων προγραμμάτων που αναπτύσσονται σε τοπικό επίπεδο είναι αναγκαία. Αναγκαία είναι επίσης και η έρευνα για την προσαρμογή των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στη λογική της διά βίου εκπαίδευσης, καθώς και τη δημιουργία πακέτων εκπαίδευσης/κατάρτισης προσπελάσιμων με βάση την ίδια λογική.

Τέλος, η Επιτροπή θα πρέπει να διερευνήσει και να προωθήσει την είσοδο των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Η ΟΚΕ θεωρεί προϋπόθεση ανάπτυξης της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης την αλλαγή της λογικής του υπάρχοντος σχολείου.

Κύριο έργο της υπάρχουσας σχολικής Εκπαίδευσης θα πρέπει να αναδειχθεί - εκτός από την πλατειά γενική μόρφωση του μαθητή - η εξοικείωσή του με τους τρόπους πρόσβασης και κατάκτησης της γνώσης.

Η εκπαιδευτική αρχή «μαθαίνω πως να μαθαίνω», που αποτελεί αφετηριακή προϋπόθεση της διά βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης μπορεί και πρέπει να εμπεδωθεί στη σχολική εκπαίδευση.

Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την αλλαγή της σχέσης που διέπει σήμερα την εκπαίδευση/κατάρτιση με τις επενδύσεις.

Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο είναι πλέον επενδύσεις πρωταρχικής σημασίας, επενδύσεις- προϋπόθεση για την επιβίωση και για την παραγωγή πλούτου.

Στα προηγούμενα πλαίσια θα πρέπει να υπάρξει από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, τα κράτη μέλη και τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσαρμογή της επενδυτικής στρατηγικής τους για την εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Εκπαιδευτική επενδυτική στρατηγική θα πρέπει επίσης να αναπτύξουν και οι επιχειρήσεις ειδικότερα σ'ό,τι αφορά στη συνεχή επιμόρφωση και κατάρτιση του εργατικού δυναμικού.

Προς την κατεύθυνση αυτή απαιτείται συνεργασία των κοινωνικών εταίρων και στήριξη από την πολιτική εξουσία και μέσω κινήτρων των σχετικών προγραμμάτων των επιχειρήσεων.

3.2.5. Πρώτος γενικός στόχος: «Ενθάρρυνση απόκτησης νέων γνώσεων»

Σ'ό,τι αφορά τον πρώτο γενικό στόχο της Επιτροπής (Ενθάρρυνση απόκτησης νέων γνώσεων), η ΟΚΕ επισημαίνει:

3.2.5.1. Συμφωνεί κατ'αρχήν με την επισήμανση ότι η έλευση της γνωστικής κοινωνίας συνεπάγεται ενθάρρυνση για την απόκτηση νέων γνώσεων, κάτι που εναπόκειται κατ'αρχήν στα κράτη μέλη στα πλαίσια των προσανατολισμών του πρώτου μέρους του Λευκού Βιβλίου.

Επισημαίνει, παράλληλα, ότι η απόκτηση γνώσεων και γενικότερα η μόρφωση αποτελεί ύψιστο δικαίωμα του κάθε ατόμου ενώ η διαμόρφωση συνθηκών εκπαίδευσης και κατάρτισης αποτελεί υποχρέωση της κοινωνίας προς τα μέλη της.

Με βάση την προηγούμενη λογική οι ενέργειες της Κοινότητας για στήριξη ή ενίσχυση των αντίστοιχων εθνικών ενεργειών δεν μπορούν να μπουν σε περιορισμούς, άλλους από εκείνους που έχουν δυσβάσταχτο οικονομικό βάρος ή πολιτισμική διάσταση. (Η χρήση ηλεκτρονικών και όχι μόνο των κλασσικών μέσων μπορεί να εκμηδενίσει το κόστος αυτό).

Επομένως, η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης έχει μπροστά της ανοικτούς ορίζοντες, ενώ η αποδοχή της θα εξαρτηθεί από την σταθερότητα των βημάτων κάθε φορά και από το αν όσα προτείνονται έρχονται να καλύψουν πραγματικές ανάγκες και κενά των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών μελών.

3.2.5.2. Η παρακίνηση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη να προχωρήσουν στην ίδρυση «κέντρων πόρων σε γνώσεις», «νέων τρόπων αναγνώρισης των δεξιοτήτων πέρα από το δίπλωμα και την αρχική κατάρτιση», υποστήριξη της κινητικότητας και την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας στην υπηρεσία της εκπαίδευσης είναι μια παρακίνηση σοβαρή και αποδεκτή.

Θα ήταν, όμως, η παρακίνηση αυτή περισσότερο ολοκληρωμένη αν περιείχε και μια φράση σχετικά με την αναγκαιότητα αύξησης των επενδύσεων στην εκπαίδευση σε συνδυασμό με την αρχή ότι μιλάμε πάντα για εκπαίδευση και κατάρτιση υψηλής ποιότητας για όλους.

3.2.5.3. Σχετικά με τις ενέργειες που προτείνει η Επιτροπή σε ευρωπαϊκό επίπεδο η ΟΚΕ επισημαίνει:

3.2.5.3.1. Συμφωνεί κατ'αρχήν με την αναγκαιότητα μιας άλλης (απλής και σύγχρονης) προσέγγισης στο ζήτημα της αναγνώρισης των δεξιοτήτων.

Συμφωνεί, επίσης, με την ιδέα να θεσπιστεί μια ευρωπαϊκή διαδικασία και με τη λογική η διαδικασία αυτή να επιτρέπει την σε εθελοντική βάση αναγνώριση δεξιοτήτων καθ'όλη βέβαια τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.

Επισημαίνει όμως την προσοχή που πρέπει να επιδειχθεί στα ζητήματα που σχετίζονται με τις γνώσεις και τις δεξιότητες, τις σχέσεις μεταξύ τους, καθώς επίσης και τα συστήματα αναγνώρισης και επικύρωσής τους.

Το αποτέλεσμα αυτών των διαδικασιών, δηλαδή το αντίκρυσμα των επικυρωμένων γνώσεων και δεξιοτήτων θα πρέπει να είναι πραγματικό και ουσιαστικό. Τότε μόνον μπορεί να καταξιωθεί η ιδέα ως θεσμός. Και τότε μόνον ο θεσμός μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήριος μοχλός προς την κατεύθυνση της κατάκτησης της κοινωνίας της γνώσης.

Το ζήτημα δεν είναι να βρεθούν κάποιες χιλιάδες Ευρωπαίοι πολίτες που θα μπούν στη λογική κατάκτησης της κοινωνίας της γνώσης και απόκτησης δεξιοτήτων έξω από τα υπάρχοντα συστήματα. Το πρόβλημα είναι πως θα αναπτυχθεί προς αυτήν την κατεύθυνση πλειοψηφικό ρεύμα, κάτι που τελικά θα κρίνει και την κατάκτηση ή όχι της κοινωνίας της γνώσης.

Τόσο στο πεδίο της διαδικασίας αναγνώρισης των δεξιοτήτων, όσο και στο πεδίο της ανάπτυξης προϋποθέσεων για την κατάκτηση της κοινωνίας της γνώσης, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν και πρέπει να παίξουν κεντρικό ρόλο.

3.2.5.3.2. Η μέχρι τώρα εμπειρία από την κινητικότητα των φοιτητών/σπουδαστών στα πλαίσια του προγράμματος Erasmus, απέδειξε ότι τα οφέλη της είναι μεγάλα. Η μετακίνηση και διαβίωση του φοιτητή/σπουδαστή από ένα κράτος μέλος σε άλλο, προσφέρει σ'αυτόν εμπειρίες, γνώσεις και νέες ιδέες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της χώρας του, ενώ παράλληλα του καλλιεργεί τη διαπολιτισμική αντίληψη για την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή κοινωνία.

Στην προηγούμενη βάση, η ΟΚΕ κρίνει ότι μόνον ο οικονομικός παράγοντας μπορεί να λειτουργήσει περιοριστικά στην κινητικότητα των φοιτητών/σπουδαστών.

Η ΟΚΕ συμφωνώντας με τις σχετικές προτάσεις της Επιτροπής προτείνει συμπληρωματικά τα εξής:

- Να διερευνηθεί η πιθανότητα και η δυνατότητα αύξησης του αριθμού των φοιτητών που παίρνουν μέρος στα σχετικά προγράμματα με διάθεση περισσοτέρων κονδυλίων ή ακόμη και με την ορθολογικότερη αξιοποίησή τους.

- Να αναπτυχθεί ειδικό πρόγραμμα κινητικότητας των σπουδαστών και εκπαιδευτικών της επαγγελματικής κατάρτισης και μαθητείας.

3.2.5.4. Σ'ό,τι αφορά τα «εκπαιδευτικά λογισμικά πολυμέσα», η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι καιρός η Κοινότητα, στο σύνολό της, υπερβαίνοντας τα εμπόδια που υπάρχουν, και που είναι λογικό να υπάρχουν, να προχωρήσει σε αποφάσεις.

- Αποφάσεις που σχετίζονται με την έκφραση της βούλησης για την απόκτηση των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών πολυμέσων.

- Αποφάσεις που σχετίζονται με την υπέρβαση της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας της Ευρώπης (όχι βέβαια σε βάρος της).

- Αποφάσεις για τον τρόπο επιλογής των επιχειρήσεων, που θα αναλάβουν την υλοποίηση της όλης προσπάθειας.

- Αποφάσεις, τέλος, για επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στις νέες τεχνολογίες έτσι ώστε να είναι σε θέση να τις αξιοποιήσουν και να τις διδάξουν.

3.2.6. Δεύτερος γενικός στόχος: «Προσέγγιση του σχολείου και της επιχείρησης»

Σ'ό,τι αφορά τον δεύτερο γενικό στόχο της Επιτροπής (Προσέγγιση του σχολείου και της Επιχείρησης), η ΟΚΕ επισημαίνει:

3.2.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί τη σύνδεση του σχολείου με την παραγωγή και την επιχείρηση ως ζήτημα κορυφαίας σημασίας και ως μια από τις βασικές προϋποθέσεις για την κατάκτηση της κοινωνίας της γνώσης.

Η σύνδεση αυτή δεν μπορεί να είναι μονομερής. Στα πλαίσια των όσων αναφέρονται στο σημείο 3.2.2 η σχέση μπορεί και πρέπει να αναδειχθεί σε διαλεκτική, με ό,τι θετικό αυτό σημαίνει τόσο για το σχολείο όσο και για την κάθε επιχείρηση.

Ιδιαίτερα οι ΜΜΕ τοπικής, βασικά, εμβέλειας και δράσης πρέπει να δούν το τι σημαίνει υψηλής ποιότητας εκπαίδευση για τον κύκλο, την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων τους.

Με άλλα λόγια θα πρέπει να δούν ότι συμφέρον τους είναι η πηγή άντλησης του εργατικού τους δυναμικού να είναι υψηλής ποιότητας και συνακόλουθα να δουν την αναγκαιότητα επενδύσεών τους γενικότερα στην εκπαίδευση.

3.2.6.2. Η ΟΚΕ στα πλαίσια της συζήτησης για την προσέγγιση σχολείου-επιχείρησης θεωρεί ευκαιρία να επισημάνει και πάλι τη σημασία που δίνει στην αναβάθμιση συνολικά της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Κρίνει ότι η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση θα πρέπει να καταστεί ισότιμος έταιρος των άλλων εκπαιδευτικών εκφράσεων.

Το σύμπλεγμα: Υψηλό επίπεδο γενικής εκπαίδευσης, συν επαγγελματικός προσανατολισμός και υψηλό επίπεδο αρχικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, συν μαθητεία, αποτελεί πλέον και ενδεχομένως προϋπόθεση για ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας , ενώ η δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση αποτελεί την προϋπόθεση για ανταπόκριση των εργαζομένων στην αναγκαιότητα συνεχούς εκσυγχρονισμού της εργασίας και της παραγωγής.

3.2.6.2.1 Στοιχεία αναβάθμισης της επαγγελματικής κατάρτισης μεταξύ των άλλων θα ήταν:

- Η βελτίωση των συστημάτων παρατήρησης και προσανατολισμού των νέων κατά τη διάρκεια της αρχικής τους κατάρτισης.

- Η ανάπτυξη μεταξύ των εκπαιδευομένων ομαδικού πνεύματος και πνεύματος συνεργασίας για την κατάκτηση κοινών στόχων.

- Η συστηματική ενημέρωση των εκπαιδευτικών αλλά και των εκπαιδευομένων για τη ζωή στις επιχειρήσεις και ο συνυπολογισμός της συνιστώσας «ιδρυτής επιχείρησης» και «επιχειρηματική παιδεία» στα αναλυτικά προγράμματα των ιδρυμάτων.

- Η συνεργατική δυνατότητα των ιδρυμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με τις επιχειρήσεις τόσο της περιοχής (κοινωνικοί εταίροι), όσο και γενικότερα για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων και δράσεων κατάρτισης, εντός των επιχειρήσεων, για τους εργαζομένους σ'αυτές και σε συνδυασμό με την εργασία.

- Η δυνατότητα των ιδρυμάτων αυτών να εκπαιδεύουν και να καταρτίζουν, με βάση συγκεκριμένα προγράμματα, όλο το φάσμα των στελεχών των επιχειρήσεων.

- Η δυνατότητα ανάπτυξης κινητικότητας και ανταλλαγών μεταξύ μαθητών /σπουδαστών διαφορετικών περιφερειών της ΕΕ και ιδιαίτερα διασυνοριακών.

- Η δυνατότητα πρόσβασης των ιδρυμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στις πηγές πληροφόρησης για τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας, τη γνώση και την τεχνολογία.

3.2.6.2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική την εξασφάλιση της συμβολής του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP) στην προσπάθεια βελτίωσης και ανάπτυξης των μέτρων που θα περιληφθούν τελικά στο Λευκό Βιβλίο.

3.2.6.3. Ουσιαστικό μέσο, επίσης, για την προσέγγιση σχολείου - επιχείρησης αποτελούν σίγουρα οι θεσμοί της μαθητείας και της εναλλασσόμενης κατάρτισης. Θεσμοί που πρέπει να ενθαρρυνθούν, να εκσυγχρονιστούν και να προωθηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μετά από συνεννόηση με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους.

Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητο:

- Να ενισχυθούν με διάφορα κίνητρα οι επιχειρήσεις που αποδέχονται και αναπτύσσουν τη μαθητεία, καθώς επίσης και την επαγγελματική κατάρτιση των μελών τους.

- Να ενθαρρυνθούν και να εδραιωθούν συνεργασίες μεταξύ σχολείου και επιχείρησης που θα ευνοούν τη σύνδεση και αλληλεξάρτηση.

- Να ευνοηθούν οι σχετικές δράσεις διασυνοριακής περιφερειακής συνεργασίας.

3.2.6.4. Τέλος η ΟΚΕ θεωρεί κεντρικής σημασίας ζήτημα η σχέση σχολείου - επιχείρησης να στηριχθεί και να αναπτυχθεί με τη συμμετοχή και τη συνευθύνη των κοινωνικών εταίρων.

Η εκπαίδευση και η κατάρτιση μπορεί και πρέπει να αποτελέσουν πεδία κοινωνικής συσπείρωσης και άμβλυνσης των όποιας μορφής και έντασης αντιθέσεων.

3.2.7. Τρίτος γενικός στόχος: «Πάλη κατά του κοινωνικού αποκλεισμού»

Ο τρίτος γενικός στόχος αποτελεί την πρόταση/απάντηση της Επιτροπής στην προοπτική κοινωνικής περιθωριοποίησης μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού εξαιτίας του αποκλεισμού τους, για διάφορους λόγους, από το εκπαιδευτικό σύστημα και το σύστημα εργασίας.

Στην πρόταση αυτήν περιλαμβάνονται οι εξής δράσεις:

- Τα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας και - η ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία.

3.2.7.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι σωστά η Επιτροπή προωθεί την αναγκαιότητα να δοθεί μία δεύτερη ευκαιρία κοινωνικής ένταξης σ'εκείνους τους νέους που αποκλείστηκαν ή φαίνεται ότι θα αποκλειστούν από το εκπαιδευτικό σύστημα. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει το δικαίωμα των παιδιών για γνώση και μόρφωση.

Τα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας με την προτεινόμενη μάλιστα από την Επιτροπή μορφή αλλά και τις προϋποθέσεις λειτουργίας τους αποτελούν σίγουρα μία λύση επιθυμητή και αποδεκτή.

Η λύση όμως αυτή δεν παύει να είναι παρά λύση εναλλακτική και ως τέτοια θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή. Αυτό με άλλα λόγια σημαίνει ότι το σχολείο της «πρώτης ευκαιρίας» είναι εκείνο που χρεώνεται με την ευθύνη του μη αποκλεισμού των νέων και παραπέρα της σωστής και ολοκληρωμένης γενικής και ειδικής μόρφωσής του.

Για το σκοπό αυτό η ΟΚΕ κρίνει ότι είναι πλεόν καιρός να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα συνολικά στην εκπαίδευση και να αναβαθμισθούν γενικά και ουσιαστικά οι συνθήκες λειτουργίας των σχολείων, κάτι που επιγραμματικά σημαίνει:

- Ενίσχυση και εμπλοκή των σχέσεων μεταξύ σχολείου και οικογένειας.

- Καλύτερη μόρφωση, συνεχή επιμόρφωση, καταξίωση του έργου των εκπαιδευτικών και καλύτερες αποδοχές.

- Καλύτερες συνθήκες εργασίας, μικρότερες αναλογίες δασκάλου/μαθητών, σύγχρονοι και αποδεκτοί χώροι διδασκαλίας και μάθησης.

- Σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα, μέσα - μεταξύ των άλλων ανάπτυξη ολοκληρωμένων συστημάτων βιβλιοθηκών και μέθοδοι διαδασκαλίας - με αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και της πληροφορικής στη μάθηση.

- Ενίσχυση των αδυνάτων μαθητών και των μαθητών με ειδικές ανάγκες μέσα στο σχολείο από εκπαιδευτικούς με την παροχή ειδικής ή και γενικής εσωσχολικής βοήθειας και μέσων υποστήριξης.

3.2.7.2. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, τα σχολεία «δεύτερης ευκαιρίας», - που όπως ανακοινώθηκε, προς το παρόν, εντάσσονται σ'ένα πιλοτικό πρόγραμμα - μπορούν να αποτελέσουν διέξοδο για κοινωνική ένταξη ή επανένταξη όσων νέων έμειναν λόγω συγκυριών στο περιθώριο του εκπαιδευτικού συστήματος και συνακόλουθα του συστήματος εργασίας. Αρκεί τα σχολεία αυτά να έχουν ως κεντρικό τους στόχο την επανενσωμάτωση των νέων στο γενικό σύστημα και να μην αναδειχθούν σε «γκέτο», σε σχολεία δηλαδή, που θα καλλιεργούν ουσιαστικά την περιθωριοποίηση.

Η ΟΚΕ στηρίζει κατ'αρχήν την ιδέα των σχολείων της «δεύτερης ευκαιρίας» επισημαίνοντας παράλληλα τα εξής:

- Τα προγράμματα και ο τρόπος λειτουργίας αυτών των σχολείων θα πρέπει κατά κύριο λόγο να αποτελούν ευθύνη της τοπικής κοινωνίας (τοπική αυτοδιοίκηση, κοινωνικοί εταίροι, άλλες ΜΚΟ).

- Την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των σχολείων αυτών να συμμετέχουν εκπρόσωποι του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας μέλους στην οποία ανήκει το σχολείο και βέβαια της ΕΕ.

- Η χρηματοδότηση των σχολείων αυτών, όπου είναι δυνατόν, να καταμερίζεται μεταξύ της τοπικής αυτοδιοίκησης, του κράτους μέλους και της ΕΕ, κατά περίπτωση και ανάλογα με τις αντικειμενικές οικονομικές δυνατότητες.

- Στις περιπτώσεις συμβάσεων συνεργασίας μεταξύ σχολείου και συγκεκριμένης ΜΜ ή μεγάλης τοπικής επιχείρησης είναι αυτονόητη η υποχρέωση συμμετοχής της επιχείρησης αυτής στη χρηματοδότηση του σχολείου, καθώς, επίσης και η συμμετοχή της στον προγραμματισμό του έργου του και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του.

3.2.7.3. Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να είναι ευέλικτο κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχεται η δυνατότητα πολλαπλών ευκαιριών στους νέους. Η ΟΚΕ επιθυμεί ακόμη να τονίσει την ανάγκη ευελιξίας του εκπαιδευτικού συστήματος για την παροχή δεύτερης ευκαιρίας και στους ενηλίκους με χαμηλή εκπαίδευση για την αποφυγή της ανεργίας και του αποκλεισμού λόγω της ανεπαρκούς ή ξεπερασμένης βασικής εκπαίδευσης.

3.2.7.4. Σ' ό,τι αφορά στην ανάπτυξη «ευρωπαϊκής εθελοντικής υπηρεσίας» η ΟΚΕ στηρίζει τις προθέσεις της επιτροπής και επικαλείται τις θέσεις που εξέφρασε τελευταία σε σχετική με την «Ευρωπαϊκή εθελοντική εργασία των νέων» γνωμοδότηση ().

3.2.8. Τέταρτος γενικός στόχος: «Γνώση τριών κοινοτικών γλωσσών»

Η γλωσσική επικοινωνία των ευρωπαίων αποτελεί σίγουρα πρόβλημα που απαιτεί λύσεις.

Από την άλλη πλευρά, η ευρωπαϊκή γλωσσική πολυμορφία αποτελεί ανυπολόγιστης αξίας πολιτιστικό και όχι μόνο πλούτο, άξιο διατήρησης και καλλιέργειας.

Ο στόχος που μπαίνει από την Επιτροπή για δυνατότητα επικοινωνίας κάθε Ευρωπαίου σε δύο τουλάχιστον γλώσσες πέραν της μητρικής του, είναι ένας στόχος πολύ σημαντικός αλλά και πολύ φιλόδοξος.

Η ΟΚΕ σ'ό,τι αφορά στον τέταρτο γενικό στόχο επισημαίνει:

3.2.8.1. Συμφωνεί με την στοχοθέτηση της δυνατότητας επικοινωνίας κάθε Ευρωπαίου σε δύο κοινοτικές γλώσσες πέρα από τη μητρική του.

Συμφωνεί, όμως, περισσότερο με την άποψη που τοποθετεί την έναρξη εκμάθησης της πρώτης ξένης γλώσσας στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και την έναρξη εκμάθησης της δεύτερης κοινοτικής γλώσσας στη δευτεροβάθμια.

Στα πλαίσια συμφωνιών για την προστασία των ολιγότερο ομιλουμένων κοινοτικών γλωσσών η ΟΚΕ συμφωνεί επίσης με την προώθηση της ιδέας η πρώτη ξένη γλώσσα που μαθαίνεται να καθίσταται γλώσσα διδασκαλίας ορισμένων μαθημάτων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

3.2.8.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η εκμάθηση κοινοτικών γλωσσών δεν πρέπει να σταματά στα πλαίσια της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Θα πρέπει να υπάρχει και στη συνέχεια δυνατότητα πρόσβασης σε συστήματα εμβάθυνσης, αλλά και εκμάθησης νέων ξένων γλωσσών.

Η διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση και μία πολιτική κινήτρων, είναι το πλαίσιο, που μπορεί να αξιοποιηθεί προς το σκοπό αυτό.

Η διδασκαλία και η γνώση τριών κοινοτικών γλωσσών πρέπει να ενταχθεί στο γενικότερο πλαίσιο μιας διαπολιτισμικής και πολυπολιτισμικής προσέγγισης της παιδείας.

Η διδασκαλία τριών κοινονικών γλωσσών μπορεί να υπηρετηθεί αποτελεσματικά μέσω της ενίσχυσης της διδασκαλίας των ευρωπαϊκών γλωσσών στα παιδιά των Ευρωπαίων που μένουν σε χώρες εκτός της καταγωγής τους.

3.2.8.3. Σε κάθε περίπτωση, η ΟΚΕ, υιοθετώντας τις συγκεκριμένες ενέργειες που προτείνει η Επιτροπή για κοινοτική υποστήριξη της όλης προσπάθειας κρίνει ότι θα πρέπει να αναζητηθούν συστηματικά νέοι τρόποι εκμάθησης ξένων γλωσσών, που καθιστούν την όλη διαδικασία περισσότερο προσιτή και ελκυστική στα άτομα.

Προς την κατεύθυνση αυτή, καλείται η Επιτροπή να παίξει το δικό της ρόλο, αναλαμβάνοντας η ίδια σχετικές πρωτοβουλίες , ή ενισχύοντας πρωτοβουλίες άλλων φορέων.

3.2.8.4. Πέρα από τα προηγούμενα, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η λύση του προβλήματος της γλωσσικής επικοινωνίας των ευρωπαίων, θα πρέπει να αναζητηθεί και στο τεχνολογικό πεδίο.

Προς την κατεύθυνση αυτή, η Επιτροπή θα πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλία διερεύνησης των επιστημονικών και τεχνολογικών δυνατοτήτων που υπάρχουν, καθώς και την προοπτική τους, για υπέρβαση του προβλήματος με τεχνολογικά μέσα.

3.2.9. Πέμπτος γενικός στόχος: «Ισότιμη αντιμετώπιση της υλικής επένδυσης και της επένδυσης σε κατάρτιση»

Ο στόχος αυτός είναι ίσως ο πιο απόμακρος και ο πιο δυσπρόσιτος. Η κατάκτησή του προϋποθέτει αλλαγή νοοτροπίας αιώνων καθώς και αλλαγή του τρόπου προσέγγισης του όλου προβλήματος.

Η ΟΚΕ συμφωνώντας με την επισήμανση της Επιτροπής σ'ό,τι αφορά στην αναγκαιότητα μιας άλλης πολιτικής επενδύσεων στη γνώση και τη δεξιότητα στέκεται ιδιαίτερα στα εξής:

3.2.9.1. Θεωρεί κεντρική ευθύνη των κρατών-μελών αλλά και της ΕΕ την παρακίνηση και ενίσχυση των ατόμων (νέων και ενηλίκων, εργαζομένων και μη), για συνεχή επένδυση στη γνώση και τη δεξιότητα.

Στην κατεύθυνση εκπλήρωσης αυτής της ευθύνης τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνδέσουν τα σχετικά κονδύλια που επενδύουν τα άτομα στη γνώση και τη δεξιότητα, με κίνητρα, ένω η ΕΕ θα πρέπει να βοηθήσει με ενίσχυση των σχετικών πρωτοβουλιών, με διερεύνηση, αξιολόγηση και διάδοση των καλύτερων υφισταμένων μηχανισμών κινήτρων και με προσπάθεια εναρμόνισης των σχετικών συστημάτων.

3.2.9.2. Θεωρεί, επίσης, μεγάλη την ευθύνη των επιχειρήσεων, για τη δική τους προοπτική και την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων τους, να ξαναδούν το θέμα των επενδύσεων στην έρευνα, τη γνώση και τη δεξιότητα.

Ιδιαίτερα η ΟΚΕ προτρέπει τις επιχειρήσεις, να αναπτύξουν την κατάρτιση τους προσωπικού τους και την επένδυση στην έρευνα, τη γνώση και τη δεξιότητα, ως διαχρονική προτεραιότητα και να μην προσφεύγουν εύκολα στη μείωση των σχετικών δαπανών.

Από την άλλη πλευρά, η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής «να θεωρηθεί ένα μέρος των δαπανών κατάρτισης και των αμοιβών κατά την περίοδο της κατάρτισης, ως άυλα αγαθά υποκείμενα σε απόσβεση και να μεταφερθούν στον ισολογισμό.»

3.2.9.3. Θεωρεί αναγκαιότητα τα κράτη μέλη να αναδείξουν ως πρώτη προτεραιότητα τις επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Η ακολουθούμενη μέχρι σήμερα πολιτική της αναλογικής σύνδεσης των κονδυλίων για την έρευνα, την εκπαίδευση και την κατάρτιση με τις εξελίξεις της εκάστοτε συγκυρίας σε οικονομικό επίπεδο, πρέπει να ανατραπεί.

3.2.9.4. Θεωρεί, τέλος, ότι ο ρόλος της ΕΕ και ειδικότερα της Επιτροπής στην προοπτική της κατάκτησης του πέμπτου γενικού στόχου είναι ουσιαστικός.

Είναι ο ρόλος της ανάδειξης της αναγκαιότητας για μια συνολική, ολοκληρωμένη και διαχρονική πολιτική επενδύσεων στη γνώση και τη δεξιότητα.

Είναι ο ρόλος της αναζήτησης, καταγραφής και αξιοποίησης όλων εκείνων των στοιχείων που προσδίδουν στη γνώση και τη δεξιότητα την ουσία, το περιεχόμενο και την αξία που έχουν σήμερα.

Είναι, τελικά, ο ρόλος του συντονιστή της προσπάθειας για αλλαγή μιας κεντρικής κοινωνικής αντίληψης 7 της αντίληψης που θέλει και βλέπει την εκπαίδευση, μόνον ως γενική, την επαγγελματική κατάρτιση, μόνον ως αρχική και την επένδυση στη γνώση και τη δεξιότητα ως μία κοινωνική υποχρέωση, μόνον προς τους νέους και πάντα με ημερομηνία λήξης.

3.2.10. Άποψη της ΟΚΕ είναι ότι ο κεντρικός αλλά και οι επιμέρους στόχοι που μπαίνουν στο Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση είναι στόχοι, που δύσκολα κατακτούνται.

Είναι, όμως, ταυτόχρονα και στόχοι επιβίωσης της Ευρώπης ως οικονομικής διάστασης και ως ιστορικής αντίληψης για τη ζωή, τον άνθρωπο και την κοινωνία.

Άρα η κατάκτησή τους είναι αναγκαία και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.

Αντικείμενο συζήτησης πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί το πως οι στόχοι αυτοί θα κατακτηθούν ευκολότερα, συντομότερα και αν είναι δυνατόν από το σύνολο των ευρωπαίων πολιτών. Σ'αυτήν τη συζήτηση η ΟΚΕ ζητά και υπόσχεται να είναι πάντα παρούσα.

4. Συμπεράσματα

4.1. Το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση αποτελεί σίγουρα τη βάση, αλλά και την αφετηρία για μια συνολική και πολύπλευρη αναζήτηση της πορείας που θα επιλέξει η Ευρώπη στις αρχές του 21ου αιώνα.

Στα προηγούμενα πλαίσια η ΟΚΕ θεωρεί την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και της κατάρτισης ως αναγκαία προϋπόθεση για τη συνολικότερη ανάπτυξη της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι'αυτό και συσχετίζει αναλογικά τη βούληση και τις διακηρύξεις για ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση, με το ύψος των επενδύσεων που γίνονται στα αγαθά αυτά.

4.2. Η ΟΚΕ κρίνει ότι πέρα από το ζήτημα των επενδύσεων και στα πλαίσια πάντα των σχετικών άρθρων της Συνθήκης και της αρχής της επικουρικότητας, το ίδιο το μέγεθος του προβλήματος, καθώς επίσης και η ζωτικότητα των στόχων που συνδέονται μ'αυτό, απαιτούν προσεκτικές κινήσεις και καλά μελετημένες επιλογές.

Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής όλων ότι αυτά που θα αποφασισθούν σήμερα για την παιδεία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση θα προσδιορίσουν αποφασιστικά και μετά από είκοσι σχεδόν χρόνια τον τρόπο σκέψης των ευρωπαίων, την αντίληψή τους για τη ζωή και τον άνθρωπο, τις αξίες του συστήματός τους. Με άλλα λόγια και σε συνδυασμό με την ικανότητά τους να είναι ανταγωνιστικοί θα προσδιορίσουν τελικά τη δυνατότητα επιβίωσής τους.

4.3. Στα πλαίσια της προηγούμενης προσέγγισης η ΟΚΕ θεωρεί τις επιλογές και την πορεία προς την κοινωνία της γνώσης, υπόθεση ολόκληρης της ευρωπαϊκής κοινωνίας, υπόθεση κάθε ευρωπαίου.

Γι'αυτό και επιμένει:

- Στην ανάδειξη του προβλήματος σε επίπεδο κοινωνίας, με άνοιγμα από την αρχή του διαλόγου, στα πλαίσια συγκεκριμένων δράσεων.

- Στη δημιουργία συνθηκών για ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στην όλη διαδικασία.

- Στην αναζήτηση συμφωνιών στα ζητήματα αρχών και παραπέρα στον προσδιορισμό των ενδιάμεσων στόχων, που οδηγούν στην κοινωνία της γνώσης, καθώς και στον προσδιορισμό του τρόπου κατάκτησής τους.

4.4. Ως ζητήματα αρχών, που σχετίζονται με την παιδεία, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, μεταξύ των άλλων, μπορούν να θεωρηθούν:

- Η επιλογή μεταξύ επιλεκτικής, και εκπαίδευσης και κατάρτισης υψηλής ποιότητας για όλους, σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η ΟΚΕ στην περίπωση αυτή συντάσσεται με τη δεύτερη επιλογή.

- Η επιλογή του ποιος και με ποιον τρόπο πληρώνει το κόστος της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Στο ζήτημα αυτό η ΟΚΕ επισημαίνει ότι θεωρεί την εκπαίδευση και την κατάρτιση αγαθά, τα οποία, μια δημοκρατική πολιτεία έχει υποχρέωση να εξασφαλίζει σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες της.

- Η επιλογή για τη θέση στα προγράμματα και το περιεχόμενο σπουδών των ανθρωπιστικών αξιών, της καλλιέργειας δημοκρατικής και κοινωνικής συνείδησης στους μαθητές, της καλλιέργειας ανεκτικότητας και αλληλεγγύης προς τους συνανθρώπους και ιδιαίτερα τους ανήμπορους, της αναγνώρισης και αποδοχής της διαφορετικότητας των ανθρώπων που αναφέρεται στην ηλικία, το χρώμα, τη φυλή και το φύλλο, τη θρησκεία και την ιδεολογία. Και σ'αυτά τα ζητήματα η επιλογή της ΟΚΕ είναι θετική.

4.5. Η ΟΚΕ σ' ό,τι αφορά στους στόχους και τις δράσεις που προτείνει το Λευκό Βιβλίο για την οικοδόμηση της κοινωνίας της γνώσης επισημαίνει συμπερασματικά τα εξής:

- Θεωρεί και τους πέντε στόχους που ορίζει το Λευκό Βιβλίο, ως στόχους κλειδιά για την οικοδόμηση της κοινωνίας της γνώσης. Επισημαίνει όμως ότι στους στόχους αυτούς θα πρέπει να προστεθεί ένας τουλάχιστον ακόμη κεντρικός στόχος: Ο στόχος της ανθρωπιστικής διάστασης της κοινωνίας της γνώσης.

- Θεωρεί τις σχετικές δράσεις που προτείνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο σημαντικές. Αδύναμες όμως σε σχέση με τους στόχους που θέλουν να υπηρετήσουν, τη στιγμή μάλιστα που δεν συνδέονται με συγκεκριμένες δημοσιονομικές συνέπειες.

- Σε κάθε περίπτωση η ΟΚΕ θεωρεί το Λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση ως θετική και σημαντική προσφορά της Επιτροπής στην προοπτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τις δυνάμεις που εμπλέκονται και διαπλέκονται στην οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και της κοινωνίας της γνώσης εξαρτάται από εδώ και πέρα το αν το Λευκό Βιβλίο γίνει τελικά κείμενο - σημείο αναφοράς των προσδοκιών των ευρωπαίων πολιτών του σήμερα, αλλά και κείμενο, που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του νέου κόσμου που οικοδομούν μέρα με την ημέρα οι τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις, η κοινωνία της πληροφορίας και η διεθνοποίηση της οικονομίας.

Βρυξέλλες, 10 Ιουλίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Carlos FERRER

() Έγγρ. CES 400/96.