17.6.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/63 
Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, θα πρέπει να προστεθεί «μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες μέθοδοι υπό 
τουλάχιστον η ακόλουθη διευκρίνηση: την προϋπόθεση ότι η ισοδυναμία τους έχει αποδειχθεί 
από τον κατασκευαστή κατά τρόπο που η Τεχνική Υπηρε­
σία κρίνει ικανοποιητικό». 
Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 1991. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοι νωνικής Επιτροπής 
Fran?ois STAEDELIN 
Γνωμοδότηση για τις σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας και μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ιαπωνίας 
(91/C 159/20) 
Στις 27 Μαρτίου 1990, και σύμφωνα με την τέταρτη παράγραφο του άρθρου 20 του Εσωτερικού 
της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση 
πρωτοβουλίας με θέμα τις σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας και μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ιαπωνίας. 
Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 9 Απριλίου 1991 με βάση 
εισαγωγική έκθεση του εισηγητή κ. Romoli. 
Κατά τη 286η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 1991), η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΟΚΕ εξετάζει την εξέλιξη 
των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας 
και μεταξύ της ΕΚ και της Ιαπωνίας. 
Η έκθεση αρχίζει με τη μνεία ότι τα τελευταία χρόνια αναπτύ­
χθηκαν στις ΗΠΑ αισθήματα δυσπιστίας, απογοήτευσης και 
κατηγοριών εις βάρος της Ιαπωνίας, σε συνάρτηση με την 
αύξηση του εμπορικού ελλείμματος της χώρας, με τη διείσ­
δυση ιαπωνικών προϊόντων, με την απόκτηση του ελέγχου 
βιομηχανιών και ακίνητης περιουσίας στις ΗΠΑ εκ μέρους 
Ιαπωνικών επιχειρήσεων (βλ. σημείο 1.1). 
Η ιαπωνική πλευρά αντέδρασε με παρόμοια πικρία και παρα­
τήρησε (σημείο 1.2) ότι η επιδείνωση της οικονομικής κατά­
στασης των ΗΠΑ οφειλόταν βασικά στη μικρή ανταγωνιστι­
κότητα των αμερικανικών εξαγωγών, σε μια εμφανή κάμψη 
του επιχειρηματικού πνεύματος, στον ανεπαρκή σχηματισμό 
αποταμιεύσεων της χώρας, γεγονότα στα οποία προστίθενται 
οι συνέπειες του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών και 
του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και οι μακρές περίοδοι 
υπερτίμησης του δολλαρίου. Με σκοπό να εξαλειφθούν οι κύριες οικονομικές εντάσεις 
που έχουν συσσωρευθεί, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της 
Ιαπωνίας έθεσαν σε εφαρμογή το 1990 μια συμφωνία που 
αποκαλείται «Πρωτοβουλία για τα διαρθρωτικά εμπόδια» η 
οποία αποτελεί πείραμα χωρίς προηγούμενο στις σχέσεις 
μεταξύ δύο χωρών (σημείο 1.3). 
Με την πρωτοβουλία αυτή καθένα από τα δύο μέρη αναλαμβά­
νει να λάβει μέτρα στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα με 
σκοπό τη βελτίωση του κλίματος και των συνθηκών υπό τις 
οποίες εξελίσσονται οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Αν 
στεφθεί με επιτυχία η πρωτοβουλία θα συμβάλει στη βελτί­
ωση και των σχέσεων με τις τρίτες χώρες. 
Όσον αφορά τις σχέσεις Κοινότητας και Ιαπωνίας, η έκθεση 
εξετάζει την κατάσταση ανισορροπίας που δημιουργήθηκε 
στις δεκαετίες 1970 και 1980 λόγω της έντονης επέκτασης 
των ιαπωνικών εξαγωγών, του κλεισίματος της ιαπωνικής 
αγοράς στην οποία προστίθεται η ασθενής παρουσία των 
ευρωπαίων επιχειρηματιών στην αγορά αυτή (σημείο 2.1). 
Η εμπορική πολιτική της Κοινότητας έναντι της Ιαπωνίας 
αναπτύχθηκε κυρίβς με την εφαρμογή των κανόνων αντιντά-
μπινγκ που θεσπϋρβνται στη Γενική Συμφωνία Δασμών και 
Εμπορίου (ΓΣΔΕ) (σημείο 2.2). 
Αριθ. C 159/64 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17. 6. 91 
Για τους Ιάπωνες επιχειρηματίες η προοπτική της ενιαίας 
αγοράς του 1993 εξακολουθεί να δημιουργεί φόβους για 
προστατευτισμό διακριτικού χαρακτήρα εις βάρος τους 
(σημείο 2.3). 
Από την άλλη πλευρά, αντιλαμβάνονται την ελκυστικότητα 
μιας μεγάλης ομοιόμορφης αγοράς 320 εκατ ομμυρίων ατό­
μων, που θα είναι ανοικτή στη συνεργασία με τις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 
Η αύξηση των άμεσων επενδύσεων των ιαπωνικών επιχειρή­
σεων σε παραγωγικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη αποτελεί 
μια απάντηση σε παρόμοιες νέες προοπτικές (σημείο 2.4) και 
αποτελεί ένδειξη της θέλησης τους για ενεργό συμμετοχή 
στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. 
Στον τομέα των αυτοκινήτων και σε άλλες ευαίσθητες βιομη­
χανίες δημιουργήθηκαν ιδιαίτερα προβλήματα που αφορούν 
το περιεχόμενο των τελικών προϊόντων σε συστατικά 
και μέρη που χορηγούνται από ευρωπαϊκές επιχειρήσεις 
(σημείο 2.5.5). 
Τον Ιανουάριο 1990 πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις μεταξύ 
του Ιάπωνα Πρωθυπουργού και εκπροσώπων της Επιτροπής, 
που συνεχίσθηκαν με συσκέψεις τεχνικού χαρακτήρα. Τα 
μέρη δηλώνουν τη θέληση τους να ενισχύσουν την αμοιβαία 
συνεργασία και να δημιουργήσουν μόνιμες και σταθερές σχέ­
σεις (σημείο 2.5). 
Στο τελικό μέρος η έκθεση παραθέτει σκέψεις και προβάλλει 
συστάσεις για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ της Κοινότη­
τας και της Ιαπωνίας. 
Υπογραμμίζεται η ανάγκη να καταστεί βαθύτερη η γνώση των 
αντιστοίχων πολιτιστικών και κοινωνικών πραγματικοτήτων 
(σημείο 3.4). 
Η Ιαπωνία βρίσκεται στο στάδιο της μεταλλαγής της οικονο­
μικής και κοινωνικής της υφής: επιβάλλεται να θεωρηθούν 
με ενδιαφέρον οι προσπάθειες των ιαπωνικών αρχών για μεγα­
λύτερο άνοιγμα της εσωτερικής τους αγοράς, για την αύξηση 
της εσωτερικής ζήτησης και των δημοσίων επενδύσεων 
και για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των πολιτών 
(σημεία 2.2.5, 3.2 και 3.10). 
Οι ευρωπαίοι επιχειρηματίες οφείλουν να αυξήσουν την προ­
σπάθεια τους για μόνιμη παρουσία στην ιαπωνική αγορά 
(σημεία 3.5 και 3.6). Η αύξηση των άμεσων επενδύσεων της 
Ιαπωνίας στην Ευρώπη πρέπει να θεωρηθεί με ευμένεια επειδή 
περιλαμβάνει σε πολλές περιπτώσεις μεταφορά τεχνογνω­
σίας, οργανωτικών μεθόδων και αύξηση της απασχόλησης 
(σημείο 3.8). 
Τέλος, στην έκθεση παρατηρείται ότι οι-τρ«ς μεγάλοι παγκό­
σμιοι άξονες της πολιτικής και της οικονομίας — ΗΠΑ, Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Ιαπωνία — οφείλουν να συνεργα­
σθούν με καλύτερο τρόπο ώστε να επιλύσουν τα προβλήματα 
που προκύπτουν στη διεθνή οικονομία (3.11). 
Η διεθνής σκηνή ως υπόβαθρο της γνωμοδότησης 
Από το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ώς τα μέσα 
της δεκαετίας του '80 οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική 
Ένωση κυριάρχησαν στη διεθνή σκηνή με ένα σχεδόν από­
λυτο διπολισμό. 
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διετήρησαν σαφή κυριαρχία στον 
πολιτικό, στρατιωτικό, βιομηχανικό, χρηματοδοτικό και επι­
στημονικό τομέα. Η Σοβιετική Ένωση αντέταξε την επιρροή 
της επί ενός πολύ μεγάλου τμήματος του λιγότερο αναπτυγμέ­
νου κόσμου με μια πιεστική ηγεμονία στο ιδεολογικό, στρα­
τιωτικό και οικονομικό πεδίο. 
Μέσα σε πέντε χρόνια, από το 1985 ώς το 1990 άλλαξαν τα 
πάντα. Η Σοβιετική Ένωση έχασε ταχύτατα την πολιτική 
ισχύ της σε παγκόσμια κλίμακα και διέρχεται σήμερα μια 
βαθειά οικονομική και διαρθρωτική κρίση. Διατηρεί, 
ωστόσο, σοβαρότατη στρατιωτική δύναμη και συνεχίζει να 
αποτελεί παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. 
Η παγκόσμια σκηνή κυριαρχείται σήμερα από τρεις πόλους, 
διευρυμένους προς τις αντίστοιχες ζώνες επιρροής: τις Ηνω­
μένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και την Κοινοτική Ευρώπη. 
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η μόνη υπερδύναμη που 
είναι σε θέση να ασκεί στρατιωτική, πολιτική και οικονομική 
εξουσία σε παγκόσμια κλίμακα. Η ηγεσία της επηρεάζεται, 
ωστόσο, και περιορίζεται από τις εσωτερικές δυσκολίες στο 
οικονομικό και χρηματοπιστωτικό επίπεδο καθώς και από 
την αναγκαιότητα να συντονίζει με τους συμμάχους της, στα 
πλαίσια των υφιστάμενων πολιτικών οργανισμών (Ηνωμένα 
Έθνη), τις ενδεχόμενες παρεμβάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. 
Η Κοινοτική Ευρώπη, που προωθείται από την πραγματικό­
τητα της ενιαίας αγοράς και ενισχύεται από την ενοποίηση 
της Γερμανίας, βρίσκει εξαιρετικές προοπτικές στο άνοιγμα 
των χωρών της Κεντρικής Ευρώπης και πιθανώς της ίδιας 
της Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, παραμένει ακόμη αδύναμη 
στο πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, όπως απέδειξε η κρίση 
του Κόλπου. 
Η Ιαπωνία βρίσκεται σε ανάλογη θέση μ'αυτή της Ευρωπαϊ­
κής Κοινότητας μολονότι έχει αποκτήσει συνολική, οικονο­
μική και χρηματοπιστωτική δύναμη, παγκοσμίων διαστά­
σεων. 
Και οι τρεις αυτοί πόλοι οικονομικής ισχύος, Ηνωμένες 
Πολιτείες, Ευρώπη και Ιαπωνία, ανήκουν στον κόσμο της 
οικονομίας της αγοράς και συνδέονται μεταξύ τους με πολύ 
στενές σχέσεις: το 60% των διεθνών εμπορικών συναλλαγών, 
το 90% των παγκόσμιων επενδύσεων, ένα υψηλότατο ποσο­
στό των παγκοσμίων δυνατοτήτων έρευνας και ανάπτυξης, 
τον σχεδόν αποκλειστικό έλεγχο των νέων τεχνολογιών και, 
τέλος, μια απόλυτη κυριαρχία στο χρηματοπιστωτικό και 
νομισματικό πεδίο. 
Οι τρεις αυτές πραγματικότητες είναι ωστόσο ανόμοιες 
μεταξύ τους, έχουν διαφορετικές οικονομικές και κοινωνικές 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/65 
διαρθρώσεις και πολιτιστικές ρίζες. Στο οικονομικό πεδίο 
επικρατεί ωστόσο μια κοινή προσχώρηση στις αρχές της 
ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. 
Οι σχέσεις τους έχουν διέλθει από διάφορα στάδια, με κυρίαρ­
χες φάσεις καρποφόρου συνεργασίας και αρμονίας των στό­
χων, αλλά επίσης και με φάσεις εντάσεων και εντόνων αντιθέ­
σεων συμφερόντων. 
Εντούτοις, έχει σημειωθεί κάποια προσέγγιση λόγω της ολο­
ένα και μεγαλύτερης αλληλεξάρτησης και της προφανούς 
ευθύνης που φέρουν για την οργάνωση, στα πλαίσια των 
Ηνωμένων Εθνών, ενός σχεδίου «διεθνούς τάξης» ικανού να 
αντιμετωπίσει την αστάθεια και τις εντάσεις που εκδηλώνο­
νται σε παγκόσμιο επίπεδο και να οικοδομήσει ένα νέο 
σύστημα συνεργασίας μεταξύ των βιομηχανικών χωρών και 
των χωρών του τρίτου κόσμου. 
Η παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας επιδιώκει να περι­
γράψει την κατάσταση των σχέσεων και των οικονομικών 
δοσοληψιών που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και την 
Ιαπωνία καθώς και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την Ιαπω­
νία και να επισημάνει ορισμένες προοπτικές για μια μελλο­
ντική αποτελεσματικότερη συνεργασία μεταξύ τους. 
1. Οι σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιαπωνίας: 
εντάσεις μεταξύ εταίρων 
1.1. Οι ανησυχίες των Ηνωμένων Πολιτειών 
1.1.1. Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκαν στις δύο σύμ-
μαχες χώρες, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιαπωνία, πολύ ανησυ­
χητικά αισθήματα απογοήτευσης, δυσπιστίας και αμοιβαίας 
εχθρότητας. 
Σε μια πρόσφατη σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης στις 
Ηνωμένες Πολιτείες, το 68% των ερωτηθέντων πολιτών θεώ­
ρησε την Ιαπωνία ως κίνδυνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες, 
πολύ μεγαλύτερο από εκείνον που αποτελούσε στα παρελθό­
ντα έτη η Σοβιετική Ένωση. 
Από αντίδραση, δημιουργήθηκαν και στην ιαπωνική κοινή 
γνώμη που ενοχλήθηκε από τις κριτικές και τις κατηγορίες, 
αισθήματα αγανάκτησης και απαύδησης που προσέλαβαν τη 
μορφή έντονου εθνικισμού. 
1.1.2. Η κατάσταση δυσφορίας που υφίσταται στις Ηνωμέ­
νες Πολιτείες έχει την προέλευση της στην απογοήτευση 
και στις ανησυχίες της κοινής γνώμης, που ενημερώνεται 
επιπόλαια και ανεύθυνα από τον τύπο και από τις παρεμβάσεις 
ορισμένων πολιτικών, που κρίνουν εύκολο να κατηγορήσουν 
την Ιαπωνία ως κύρια αιτία των δυσχερειών της αμερικανικής 
οικονομίας, του συνεχιζόμενου εμπορικού ελλείμματος(ι) και 
των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι εξαγωγές. 
Εξάλλου, τα αμερικανικά μέσα μαζικής ενημέρωσης τείνουν 
να επισημαίνουν την εκ μέρους των ιαπωνικών κεφαλαίων 
αγορά σημαντικών τομέων της παραγωγικής διάρθρωσης και 
ακινήτων της χώρας. 
(') Το εμπορικό έλλειμμα των Ηνωμένων Πολιτειών έναντι της Ιαπω­
νίας έφτασε τα 52 δισεκατομμύρια δολλάρια το 1987 και μειώθηκε 
σε 45 δισεκατομμύρια δολλάρια το 1989 και 38 δισεκατομμύρια 
δολλάρια το 1990. Πρέπει να υπογραμμισθεί, επίσης, το γεγονός ότι η ιαπωνική 
οικονομία έχει το πλεονέκτημα να μην επιβαρύνεται από 
στρατιωτικές δαπάνες (2). 
1.1.3. Κατά την άποψη έπειτα των οικονομικών εμπειρο­
γνωμόνων και των αμερικανών πολιτικών θεωρείται ιδιαίτερα 
ανησυχητικό το φαινόμενο της αύξουσας εξάρτησης του 
δημοσίου ταμείου από τις χρηματοπιστωτικές ροές που 
προέρχονται από το Τόκιο και που είναι ήδη απαραίτητες για 
την κάλυψη ενός ελλείμματος του ομοσπονδιακού προϋπολο­
γισμού. 
Η σωρευτική δράση των χρηματοδοτήσεων αυτών μετέβαλε 
σε λίγα χρόνια τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια χώρα με σημα­
ντικό χρέος έναντι των διεθνών χρηματοδοτικών αγορών, και 
ιδίως έναντι της Ιαπωνίας. 
Πίσω από όλα αυτά υπάρχει ο βαθύς φόβος της κοινής γνώμης 
και των πολιτικών και οικονομικών κύκλων ότι οι Ηνωμένες 
Πολιτείες χάνουν βαθμιαία την παραδοσιακή τους τεχνολο­
γική ηγεμονία και, με αυτή, τη θέση της παγκόσμιας οικονο­
μικής υπερδύναμης. 
1.1.4. Το σύνολο αυτό των ανησυχιών ώθησε εδώ και καιρό 
τις ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των οικονομικών 
σχέσεων με την Ιαπωνία, με τη χρησιμοποίηση κάθε τύπου 
διμερών εμπορικών αγορών και «διαχείρισης των συναλλα­
γών» και αν ακόμη δεν συμβιβάζονται με τις ανειλημμένες 
υποχρεώσεις στο πλαίσιο των πολυμερών συμφωνιών ΓΣΔΕ. 
Έτσι, έχουν συναφθεί στις δύο δεκαετίες του 70 και '80 
πολυάριθμες γενικές και ειδικές εμπορικές συμφωνίες, με όλο 
και πιο συγκεκριμένες δεσμεύσεις που ζήτησαν οι ΗΠΑ από 
την Ιαπωνία, για απελευθέρωση ορισμένων κατηγοριών 
προϊόντων ή τύπων εμπορικών πράξεων, προκειμένου να επι­
τευχθεί προτιμησιακή πρόσβαση των αμερικανικών εμπορευ­
μάτων στην ιαπωνική αγορά. Ζητήθηκε επανειλημμένα από 
την Κυβέρνηση του Τόκιο να δεσμευθεί για οικειοθελή περιο­
ρισμό των εξαγωγών ορισμένων προϊόντων (από τα αυτοκί­
νητα ως το χάλυβα, τους ημιαγωγούς και άλλα προϊόντα). 
Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα αυτών των εμπορικών πρά­
ξεων υπήρξαν απογοητευτικά και τροφοδότησαν μεταγενέ­
στερες αμοιβαίες αντεγκλήσεις και σφοδρές πολεμικές. 
1.1.5. Σε ορισμένους κύκλους του Κογκρέσου και των δια­
νοούμενων της Ουάσιγκτον παγιώθηκε η πεποίθηση ότι δεν 
πρέπει να τρέφει κανείς αυταπάτες: οι Ιάπωνες δεν θα αλλά­
ξουν ποτέ αντιλήψεις, τη βιομηχανική τους πολιτική και τη 
θέληση τους να επικρατήσουν στις παγκόσμιες αγορές. Ο 
μόνος τρόπος αντίδρασης, για να ανακοπεί η επεκτατική 
αυτή τάση πρέπει να αναζητηθεί στην άμεση και μονομερή 
ανταπόδοση, η οποία θα καταστεί δυνατή με κατάλληλα νομο­
θετικά μέτρα. 
Επί αυτής της βάσεως το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών 
επεξεργάσθηκε και θέσπισε την προστατευτική νομοθεσία 
του «Trade Act» του 1979 (εμπορικού νόμου) που ενισχύθηκε 
δέκα χρόνια μετά, από την «Omnibus Trade and 
Competitiveness Act» του 1988 (νόμος για τις εμπορικές 
ανταλλαγές και τον ανταγωνισμό) που ο Πρόεδρος Ρήγκαν 
επικύρωσε τον Ιούλιο του ίδιου έτους. 
(2) Από ιαπωνικής πλευράς επισημαίνεται το γεγονός ότι η χώρα 
τους αύξησε το ποσό των ενισχύσεων προς τις αναπτυσσόμενες 
χώρες και συγκαταλέγεται σήμερα στην πρώτη θέση του καταλό­
γου των δωρητριών χωρών με περισσότερο από 10 δισεκατομμύρια 
δολλάρια το χρόνο. Η Ιαπωνία συμβάλλει αισθητά, επίσης, και 
στη βοήθεια προς τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. 
Αριθ. C 159/66 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17.6.91 
Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής 
πολιτικής της ΟΚΕ είχε τη δυνατότητα να εκφράσει την 
άποψη του για το νόμο αυτό που αντετίθετο στις πολυμερείς 
υποχρεώσεις τις οποίες είχαν αναλάβει διεθνώς οι Ηνωμένες 
Πολιτείες και εζημίωσε σημαντικά τις διαπραγματεύσεις του 
Γύρου της Ουρουγουάης της ΓΣΔΕί1). 
Τον Ιούλιο του 1989 η Κυβέρνηση Μπους πήρε την πρωτο­
βουλία να προτείνει στη νέα ιαπωνική κυβέρνηση του πρωθυ­
πουργού Toshiki Kaifu, να καταβάλει νέα προσπάθεια επί 
διμερούς επιπέδου, για νέα ώθηση των εμπορικών σχέσεων 
μεταξύ των δύο χωρών και για βελτίωση των αμοιβαίων σχέ­
σεων. Η πρόταση αυτή έλαβε την ονομασία της «Structural 
Impediments Initiative — SII» (πρωτοβουλία για τα διαρθρω­
τικά εμπόδια) για την οποία θα γίνει λόγος ακολούθως στην 
παράγραφο 1.3. 
1.2. Οι αντιδράσεις της ιαπωνικής πλευράς 
1.2.1. Οι κριτικές και οι πολεμικές που συνεχίζονται στις 
Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δεν φαίνεται να μετριάσθηκαν 
με τη λήξη του πολέμου του Κόλπου, ενέπλεξαν άμεσα τους 
ιαπωνικούς πολιτικούς και οικονομικούς κύκλους, που είναι 
πάντοτε ευαίσθητοι στα αμερικανικά επιχειρήματα, και προ­
κάλεσαν ζωηρές αντιδράσεις και αντιθέσεις. 
Η ιαπωνική κοινή γνώμη παραμένει σταθερά θετική για τις 
Ηνωμένες Πολιτείες, και διατηρεί ζωηρή ανάμνηση της γεν­
ναίας βοήθειας που προσέφεραν οι ΗΠΑ στα δύσκολα χρόνια 
της κατοχής μετά τον πόλεμο και των ενισχύσεων κατά την 
περίοδο της ανοικοδόμησης. 
Ωστόσο, τα αισθήματα αυτά σκιάσθηκαν τον τελευταίο καιρό 
από πικρία, απογοήτευση, απαισιοδοξία για το μέλλον, χωρίς 
να στερούνται αιχμών αυξανόμενου εθνικισμού. 
1.2.2. Κατά κύριο λόγο υπάρχει η άρνηση αποδοχής της 
θέσης ότι η Ιαπωνία είναι η κύρια αιτία των οικονομικών 
δυσχερειών των Ηνωμένων Πολιτειών. 
Οι Ιάπωνες καλούν ρητά τους Αμερικανούς να αναγνωρίσουν 
ότι οι κύριες αιτίες της δυσπραγίας της οικονομίας τους 
έγκειται στα λάθη που διεπράχθησαν στην οικονομική πολι­
τική κατά τη δεκαετία του '80. Τα χρόνια αυτά δεν χαρακτηρί­
ζονταν μόνο από αλαζονική εξάπλωση, όπως η επίσημη προ­
παγάνδα της εποχής του Ρήγκαν επανελάμβανε συχνά, αλλά 
και απετέλεσαν την απαρχή των διαρθρωτικών ανισορροπιών 
που εμφανίζονται τώρα. Αυτές δείχνουν ότι η χώρα έζησε 
για υπερβολικά μακρό διάστημα σε υψηλότερο επίπεδο, από 
εκείνο που επέτρεπε ο παραγωγικός της μηχανισμός. 
Το φυσικότερο επακόλουθο αυτής της κατάστασης υπήρξε η 
επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας των αμερικανικών 
προϊόντων στις διεθνείς αγορές, τα οποία ζημιώθηκαν και 
από μια πολιτική ανατίμησης του δολλαρίου που διήρκησε 
πολλά χρόνια. 
1.2.3. Κατά τους ιάπωνες παρατηρητές, μία από τις βαθύτε­
ρες αιτίες του φαινομένου αυτού θα πρέπει να αναζητηθεί 
στην ψυχολογική μεταβολή που επήλθε στον αμερικανικό 
επιχειρηματικό κόσμο, που στα τελευταία χρόνια φαίνεται 
ότι έχασε την παραδοσιακή του δημιουργική ορμή, για να 
(') ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990, σ. 151. επιδιώκει αποκλειστικά την αυταπάτη των βραχυπρόθεσμων 
οικονομικών πλεονεκτημάτων, του άμεσου κέρδους (2). Από 
την τακτική αυτή θα προέκυπτε το γεγονός ότι εδόθηκε υπερ­
βολική εμπιστοσύνη στην έννοια της «μεταβιομηχανικής 
κοινωνίας» που βασιζόταν αποκλειστικά στις υπηρεσίες, και 
παραμελήθηκε η μεταποιητική βιομηχανία και των κατανα­
λωτικών αγαθών, που η χώρα υποχρεώνεται σήμερα να εισά­
γει σε ευρεία κλίμακα. 
Οι ιάπωνες επικριτές εξακολουθούν να δηλώνουν ότι δεν 
μπορεί να κατηγορείται η Ιαπωνία, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες 
επένδυσαν στα περασμένα χρόνια πολύ λιγότερο σε εγκατα­
στάσεις και στην έρευνα, από ό,τι έπραξαν η Ιαπωνία και η 
ίδια η Ευρώπη. 
1.2.4. Εξάλλου, οι Ηνωμένες Πολιτείες υποχρεώθηκαν να 
χρηματοδοτήσουν τις ανάγκες τους με δανειακά κεφάλαια (σε 
μεγάλο μέρος από την ίδια την Ιαπωνία), εφόσον η δημιουργία 
αποταμίευσης μέσα στη χώρα τους ήταν ανεπαρκής. Για το 
λόγο αυτό χρειάσθηκε να διατηρήσουν υψηλά επιτόκια που 
προκάλεσαν σε ορισμένες περιόδους υπερτίμηση του δολλα­
ρίου, που εναλλάσσεται με μεγάλες διακυμάνσεις στις ισοτι­
μίες με τα άλλα νομίσματα. Η ίδια κατάσταση επικρατεί και 
τώρα. 
Επίσης το ανεπαρκές αμερικανικό εκπαιδευτικό σύστημα 
κυρίως το πρωτοβάθμιο και δευτεροβάθμιο σύμφωνα με την 
άποψη ορισμένων ιαπώνων παρατηρητών (καθώς και Αμερι­
κανών) μπορεί να συνέβαλε στις δυσχέρειες, που διέρχεται η 
οικονομία της χώρας. 
1.2.5. Εντούτοις, η διάγνωση της ιαπωνικής πλευράς δεν 
περιορίζεται στην υπεράσπιση των Ιαπώνων έναντι των αμε­
ρικανικών κατηγοριών, αλλά στρέφεται και προς την ανά­
λυση των εσωτερικών πτυχών της πολιτικής οικονομίας της 
ιδικής τους χώρας, και τούτο συνιστά νέο στοιχείο αρκετά 
σημαντικό. 
Αναγνωρίσθηκε π.χ., ότι το εσωτερικό ιαπωνικό εμπόριο 
παρέμεινε πράγματι για πολύ καιρό απομονωμένο και κλειστό 
και ότι τα παράπονα των άλλων χωρών είναι τουλάχιστον, εν 
μέρει, δικαιολογημένα. Η Ιαπωνία, πράγματι, δεν θα μπορού­
σε να συνεχίσει μια εμπορική πολιτική στραμμένη απο­
κλειστικά προς την ενθάρρυνση των εξαγωγών, χωρίς να 
υπάρχει δυνατότητα για εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών 
από τρίτες χώρες. 
Γι'αυτό επιβάλλοντο επείγουσες παρεμβάσεις και οι διαπραγ­
ματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης της ΓΣΔΕ θεωρούνται 
από τους Ιάπωνες πολιτικούς εκπροσώπους ως ευκαιρία για 
μια γενική μείωση των μη δασμολογικών φραγμών εκ μέρους 
όλων. 
(2) Ο πρόεδρος της Sony, Akio Morita, στον περίφημο ήδη τόμο «The 
Japan that can say NO», που συνέγραψε με τον πολιτικό Shintaro 
Ishihara, βεβαιώνει ότι κάποιο λάθος παρεισέφρυσε στον κύκλο 
των αμερικανικών επιχειρηματιών: ενδιαφέρονται μόνο για τους 
τετραμηνιαίους ισολογισμούς και τις χρηματιστηριακές τιμές, 
παρά για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Φαίνεται ότι διαφεύγει 
της προσοχής τους το γεγονός ότι η δημιουργία πραγματικού 
πλούτου μπορεί να υπάρχει μόνο με τη δημιουργία νέας προστιθέ­
μενης αξίας, ιδίως στις μεταποιητικές βιομηχανίες που είναι αντα­
γωνιστικές σε διεθνές επίπεδο. 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/67 
1.2.6. Μερικές πιο πρόσφατες αναλύσεις Ιαπώνων υποστη­
ρίζουν ότι θα πρέπει να θεωρηθεί στο εξής ότι έχει ξεπερασθεί 
η φάση της εμπορικής πολιτικής, κατά την οποία η χώρα 
καθόριζε τις προτεραιότητες στις εξαγωγές και προέβαινε σε 
αποτελεσματικό προγραμματισμό των επιτευκταίων στόχων 
με την παρέμβαση του Υπουργείου Εξωτερικού Εμπορίου και 
Βιομηχανίας — ΜΓΓΙ. 
Τα τελευταία χρόνια η δραστηριότητα του ΜΙΤΙ περιορίζεται 
στην υπόδειξη των μακροπρόθεσμων στρατηγικών στόχων 
προς τους οποίους πρέπει να κατευθυνθεί η χώρα. 
Οι εκτιμήσεις αυτές αξιολογούνται με μεγάλη προσοχή στις 
ΗΠΑ και την Ευρώπη. 
Πράγματι, εάν από τη μια πλευρά φαίνεται εδραιωμένη η 
διαβεβαίωση ότι το ΜΙΉ έχει μειώσει την ένταση των άμε­
σων παρεμβάσεων του όσον αφορά την καθοδήγηση και τον 
προσανατολισμό των διαφόρων τομέων της εθνικής οικονο­
μίας, είναι γεγονός εντούτοις ότι η χώρα εξακολουθεί μεθο­
δικά και σταθερά να θέτει μακροπρόθεσμους στόχους τους 
οποίους και επιτυγχάνει πάντοτε. 
Ουσιαστικά η έννοια της «Ιαπωνίας Α.Ε.» δεν φαίνεται να 
έχει ξεπερασθεί ακόμη. Στο πλαίσιο αυτό, οι Ιαπωνικές εται­
ρείες είναι σε θέση σήμερα, όπως και κατά το παρελθόν, να 
πραγματοποιούν υψηλά κέρδη στην εθνική τους αγορά, που 
είναι όντως προστατευμένη και καθιστά δυνατή τη διατήρηση 
υψηλών τιμών. Κατ'αυτό τον τρόπο οι ιαπωνικές επιχειρήσεις 
μπορούν να «επιδοτούν» τις εξαγωγές τους και να καταρτίζουν 
μακροπρόθεσμα προγράμματα ανάπτυξης, έστω και αν συνε­
πάγονται συνεχείς ζημίες επί σειρά ετών, για να διεισδύσουν 
σε συγκεκριμένες αγορές (τόσο των βιομηχανικών όσο και 
των αναπτυσσόμενων χωρών) και να καταλάβουν θέσεις 
ισχύος σε επιλεγμένους τομείς. Προς τούτο, οι επιχειρήσεις 
αυτές επωφελούνται της άμεσης συνδρομής κυβερνητικών 
οργανισμών και της συνεργασίας ενός ισχυρού χρηματοπι­
στωτικού συστήματος που θέτει μακροπρόθεσμα στη διάθεση 
τους κεφάλαια με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια σε σύγκριση 
με τα τρέχοντα επιτόκια των αμερικανικών και ευρωπαϊκών 
αγορών. 
Φαίνεται, ωστόσο, ότι συντελούνται αξιόλογες διαρθρωτικές 
μεταβολές στην ιαπωνική οικονομία. 
Μεταξύ αυτών είναι ιδιαιτέρως χαρακτηριστικό το κλίμα του 
άγριου ανταγωνισμού ανάμεσα στις ιαπωνικές επιχειρήσεις 
σε κάθε βιομηχανικό τομέα. Πρόκειται για ειδικής μορφής 
ανταγωνισμό που βασίζεται αποκλειστικά στην ποιότητα και 
στην καινοτομία αλλά όχι στις τιμές (οι οποίες παραμένουν 
ιδιαίτερα υψηλές στην εσωτερική αγορά). 
Το είδος του ανταγωνισμού αυτού μεταφέρεται και στο εξωτε­
ρικό, στις αγορές της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Β. Αμερι­
κής και της Ευρώπης. 
Οι μεγαλύτερες βιομηχανικές ομάδες της Ιαπωνίας από την 
πλευρά τους απέκτησαν πλέον διάσταση, χρηματοπιστωτική 
αυτονομία και αντίληψη, «σφαιρικής» προσέγγισης προς την 
παγκόσμια αγορά που τις καθιστά στην πράξη «πολυεθνικές» 
και αδέσμευτες ως προς τη στενή εξάρτηση από την οικονο­
μία της χώρας προέλευσης. 1.2.7. Άλλοι παρατηρητές και μελετητές προσήλωσαν την 
προσοχή τους και στις αξιοσημείωτες μεταβολές που παρατη­
ρούνται στην ίδια τη δομή της ιαπωνικής κοινωνίας (!). 
Υπογραμμίσθηκε, μεταξύ άλλων, ότι οι δημογραφικοί δείκτες 
προβλέπουν αισθητή γήρανση του πληθυσμού, με επακόλου­
θες μεταβολές στη συμπεριφορά των ατόμων και των οικογε­
νειών, με βαθμιαία απομάκρυνση από τις αξίες της εγκρά­
τειας, της λιτότητας, της αποδοχής περιορισμένων συνθηκών 
ζωής, προς υψηλότερα επίπεδα ποιότητας της ζωής. 
Ιδιαίτερα, οι απόψεις των νέων απομακρύνονται από την 
παράδοση. Επιβεβαιώνεται, επιπλέον, ότι μεταβάλλονται 
ακόμη και εκείνες οι αξίες απόλυτης αφοσίωσης στην εργα­
σία, πίστης στην ομάδα και στην επιχείρηση, με απάρνηση 
της ατομικής καταξίωσης, οι οποίες χαρακτήριζαν τον ιαπω­
νικό κόσμο εργασίας στις δεκαετίες μετά τον πόλεμο έως 
σήμερα (2). 
Προφανώς, πρόκειται για φαινόμενα μεγάλης βραδύτητας τα 
οποία, όμως, από τη στιγμή που θα παγιωθούν μπορεί να 
δημιουργήσουν προοπτικές λιγότερο ανησυχητικές για τη 
συνέχιση της αδιάλειπτης ανάπτυξης της ιαπωνικής οικονο­
μικής ισχύος, με τη συσσώρευση ανισορροπιών και εντά­
σεων, όχι μόνο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και με όλες 
τις χώρες του κόσμου. 
Θα πρέπει να εξετάσουμε το μέλλον της Ιαπωνίας, μιας χώρας 
της οποίας οι πολίτες προσβλέπουν περισσότερο στη συμπε­
ριφορά των κοινωνιών της αφθονίας του δυτικού κόσμου, και 
οι οποίοι ζητούν να επωφεληθούν αμεσότερα στο οικονομικό 
και κοινωνικό επίπεδο από τα εξαίρετα οικονομικά αποτελέ­
σματα της χώρας τους, πολιτών πιο πρόθυμων να συμμετά­
σχουν και να συμβάλουν στην παγκόσμια οικονομικοπολι-
τική τάξη, χωρίς ωστόσο να απαρνηθούν τα πολιτιστικά τους 
χαρακτηριστικά γνωρίσματα. 
Με την προοπτική αυτή μπορεί και το ισχυρά ενεργητικό 
ιαπωνικό εμπορικό ισοζύγιο (3) να προορίζεται τελικά να 
απορροφηθεί αυτόματα μετά τα προαναφερθέντα φαινόμενα 
της γήρανσης του πληθυσμού, της ανάπτυξης του επιπέδου 
ζωής και κατανάλωσης και της μεγάλης αύξησης του κοινωνι­
κού κόστους. 
Θα είναι μια διαδικασία, όπως ήδη ελέχθη, βραδεία και 
γεμάτη εμπόδια, αλλά φαίνεται λογικό να εύχεται κανείς, 
όπως οι δυτικές χώρες, και κυρίς οι Ηνωμένες Πολιτείες και η 
(') Βλέπε το βιβλίο ενός από τους διευθυντές του «The Economist» 
του Λονδίνου, του Bill Emmott, με τίτλο «The Sun also sets — 
The limits to Japan economic power», που κυκλοφόρησε ευρύτατα 
στην Ιαπωνία. 
(2) Ορισμένοι δυτικοί παρατηρητές επισημαίνουν ότι η ετήσια και 
εβδομαδιαία διάρκεια της εργασίας στην ιαπωνική βιομηχανία 
είναι ακόμη σήμερα πολύ μεγαλύτερη από την αντίστοιχη στις 
ευρωπαϊκές αγορές και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σημειώνονται 
ακόμη και περιπτώσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση, με αύξηση 
της πραγματικής διάρκειας της εργασίας, λαμβανομένων υπόψη 
των εκτάκτων ωρών εργασίας. 
(3) Στο συνημμένο πίνακα 1 παρατίθενται τα στοιχεία του συνολικού 
εμπορικού πλεονάσματος της Ιαπωνίας που είχε φθάσει το 1986 
τα 82,7 δισεκ. δολλάρια εκ των οποίων τα 51,4 δισεκ. έναντι των 
Ηνωμένων Πολιτειών. Σύμφωνα με άλλες στατιστικές πηγές, το 
εμπορικό πλεόνασμα της Ιαπωνίας έναντι των Ηνωμένων Πολι­
τειών ήταν 52 δισεκ. δολλάρια το 1987, τα οποία μειώθηκαν σε 
38 δισεκ. το 1990. 
Αριθ. C 159/68 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17.6.91 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα, που διατηρούν σημαντικές πολιτικές, 
οικονομικές και πολιτιστικές σχέσεις με την Ιαπωνία, πρά­
ξουν τα πάντα, για να διευκολύνουν και ενθαρρύνουν την 
εξέλιξη της ιαπωνικής κοινωνίας, που σήμερα φαίνεται να 
διαγράφεται. 
1.3. Η «Structural Impediments Initiative», μια ιδιόμορφη 
συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιαπωνίας 
1.3.1. Οι συνομιλίες SII που προωθήθηκαν τον Ιούλιο του 
1989 από τον Πρόεδρο Μπους, παρουσιάζουν ιδιαίτερο χαρα­
κτήρα. Μολονότι θέτουν ως στόχο την αποκατάσταση των 
εμπορικών ισορροπιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και 
Ιαπωνίας, αναζητούν τα βαθύτερα αίτια που υπάρχουν στις 
οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές των δύο χωρών και 
αντιμετωπίζουν με νέο τρόπο θέματα, που εθεωρούντο της 
αποκλειστικής αρμοδιότητας των κυβερνήσεων των επιμέ­
ρους κρατών. 
Η συμφωνία αυτή δεν είναι της τάξεως της παραδοσιακής 
εμπορικής συμφωνίας, αλλά πρόκειται κυρίως για αμοιβαία 
δέσμευση που αναλαμβάνεται αυτόνομα από την κάθε μία 
πλευρά για θέματα που υποδεικνύονται από την άλλη πλευρά. 
Η ιδιόμορφη συμφωνία αποτελεί λοιπόν μια προσπάθεια, 
που, εφόσον καρποφορήσει, θα μπορούσε να επηρεάσει τις 
σχέσεις μεταξύ της Ιαπωνίας και του συνόλου των δυτικών 
χωρών. Έτσι όπως έχει σχεδιασθεί, αποτελεί νέο πρότυπο, 
που οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να προτείνουν (ή 
να επιβάλουν) και σε άλλες χώρες. 
1.3.2. Στις 6 Απριλίου 1990 επικυρώθηκαν στην Ουάσιγ­
κτον οι δύο εκθέσεις «ad interim», που χωριστά περιέχουν τα 
μέτρα που η κυβέρνηση της Ιαπωνίας και εκείνη των Ηνωμέ­
νων Πολιτειών δεσμεύονται να λάβουν. Τον Ιούνιο 1990 οι 
δύο προσωρινές εκθέσεις κατέληξαν σε ενιαίο τελικό έγγραφο 
που περιέχει τους λεπτομερείς στόχους τους οποίους δεσμεύο­
νται να επιδιώξουν οι δύο πλευρές. 
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων οι Ηνωμένες Πολι­
τείες παρουσίασαν ένα μακρότατο κατάλογο προτάσεων και 
υποδείξεων που σε μεγάλο μέρος η ιαπωνική πλευρά αποδέ­
χθηκε. 
Οι δεσμεύσεις της Ιαπωνικής κυβέρνησης μπορούν να συνο­
ψισθούν ως εξής: 
— αναγνώριση της ανάγκης για μείωση του τρέχοντος εμπο­
ρικού πλεονάσματος της χώρας με την υιοθέτηση οικονο­
μικών πολιτικών που θα αποβλέπουν στην προώθηση μη 
πληθωριστικής αύξησης βασισμένης στην εσωτερική 
ζήτηση, 
— σημαντική αύξηση των δημόσιων επενδύσεων για ένα 
ποσό 430 τρισεκατομμυρίων γιεν σε δέκα χρόνια [περίπου 
το 10% του Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της 
χώρας] με προτεραιότητα στις αστικές υποδομές, τις κατα­
σκευές κατοικιών, αεροδρομίων, λιμένων, την προστασία 
του περιβάλλοντος και τη διαφύλαξη της φυσικής κληρο­
νομιάς. Ο στόχος που αναφέρεται είναι η βελτίωση της 
ποιότητας ζωής του πληθυσμού και η απορρόφηση ενός 
σημαντικού τμήματος των κεφαλαίων που δημιουργούνται 
στη χώρα. Από αυτό θα προκύψει σημαντική αύξηση της 
εσωτερικής ζήτησης και των εισαγωγών, και θα επωφελη­
θεί το σύνολο της οικονομίας της χώρας, — αλλαγή της παρούσας στρεβλής κατάστασης στον τομέα 
των τιμών των αστικών περιοχών που αποτελούν σημα­
ντικό εμπόδιο για την εγκατάσταση των γραφείων και των 
παραγωγικών κέντρων αλλοδαπών επιχειρήσεων, μέσω 
της προώθησης της προσφοράς δημόσιων εκτάσεων για 
την οικοδόμηση, 
— απελευθέρωση του τομέα της διανομής, που σήμερα εμπο­
δίζει πράγματι τα εμπορεύματα των άλλων χωρών να φθά­
σουν στον Ιάπωνα τελικό καταναλωτή, 
— μείωση των διαδικασιών για την εισαγωγή αγαθών, 
— αυστηρότερη εφαρμογή της ιαπωνικής νομοθεσίας σχε­
τικά με την προστασία του ανταγωνισμού της αγοράς 
από τις αθέμιτες συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, από τις 
περιοριστικές πρακτικές, τα καρτέλ, τα μονοπώλια, τους 
φραγμούς στις εισαγωγές και τις παρεμβάσεις όσον αφορά 
τις προτιμησιακές σχέσεις που επιδιώκουν οι μεγάλοι 
όμιλοι με σκοπό τον αποκλεισμό της παρουσίας ξένων 
επιχειρήσεων (σχέσεις Keiretsu), 
— προοδευτική ευθυγράμμιση της διάρκειας της εβδομάδας 
εργασίας στις Ιαπωνικές επιχειρήσεις με τα πρότυπα των 
άλλων δυτικών χωρών, 
— δραστικότερο και συστηματικότερο έλεγχο στις διαφορές 
τιμών των αγαθών που παράγονται στην Ιαπωνία και 
προωθούνται στην εσωτερική αγορά και στις πολύ χαμη­
λότερες τιμές των ίδιων προϊόντων στις αγορές του εξωτε­
ρικού. 
Τέλος, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές δεν λησμόνησαν να 
ζητήσουν προτιμησιακή πρόσβαση για τις εξαγωγές ειδικών 
βιομηχανικών και γεωργικών προϊόντων και υπηρεσιών της 
χώρας τους (δασικά προϊόντα, δορυφόροι, υλικά αεροπλάνων, 
υπερυπολογιστές). 
1.3.3. Καθώς βλέπει κανείς, πρόκειται για μείγμα παραδο­
σιακών επιχειρημάτων εμπορικής πολιτικής αλλά και παρεμ­
βάσεων που αφορούν την εσωτερική οικονομική και κοινω­
νική πολιτική της χώρας που δεν έχουν προηγούμενο στην 
ιστορία των διμερών οικονομικών συμφωνιών. Ορισμένοι 
ιαπωνικοί κύκλοι τις κατήγγειλαν ως απαράδεκτες επεμβά­
σεις που ζημιώνουν την κυριαρχία της χώρας. 
Είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, να παρατηρηθεί ότι μεγάλο μέρος 
των αμερικανικών αιτημάτων βασίζονται σε προτάσεις που 
ήδη είχαν υποβληθεί και συζητηθεί σε κύκλους Ιαπώνων 
πολιτικών και οικονομικών εμπειρογνωμόνων που υποστηρί­
ζουν ένα μεγαλύτερο άνοιγμα της χώ,ρας προς το εξωτερικό 
(υπενθυμίζεται η έκθεση Mekawa) του 1986). Τούτο εξηγεί 
μερικώς το γεγονός ότι η ιαπωνική κοινή γνώμη αντέδρασε 
ευνοϊκά στην πρωτοβουλία. 
1.3.4. Αλλά και σε ό,τι αφορά τις ιαπωνικές προτάσεις που 
υποβλήθηκαν στην αμερικανική κυβέρνηση και τις οποίες η 
τελευταία αποδέχθηκε, η συμφωνία παρουσιάζει νέες πτυχές 
που εν μέρει προκαλούν κατάπληξη. 
Η Ουάσιγκτον εκλήθη να αντιμετωπίσει αποφασιστικά και 
να επιλύσει τα διαρθρωτικά προβλήματα του ελλείμματος του 
ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, της περιορισμένης ροπής 
των αμερικανικών οικογενειών για αποταμίευση, της ανεπαρ-
ηΕ^9Ι επίσημη Εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ΑριθΟΡό^ 
κους διεθνούς ανταγωνιστικότητας των αμερικανικών προϊό-
ντων,του επικρατούντος προσανατολισμού προς βραχυπρό­
θεσμη διαχείριση των αμερικανικών επιχειρήσεων, της ανε-
παρκοΰς απασχόλησης στην έρευνα και ανάπτυξη και τέλος 
του ανεπαρκούς επίπεδου της εκπαίδευσης των νέων και της 
κατάρτισης των εργαζομένων. 
Αην λησμονήθηκαν τα θέματα που αφορούν τις υπερβολικές 
και διακριτικές ρυθμίσεις που εμπο^ουν τις ιαπωνικές εισα 
γωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες 
Ηρόκειταιγιααιτήματαπου αφορούν κατάμεγάλομέρος 
τηνεσωτερικήπολιτικήτων^νωμένωνίίολιτειών,πουη 
κυβέρνηση ^πους είχε ή^η χαρακτηρίσει ως στόχους προτε­
ραιότητας για το άμεσο μέλλον.Εντοΰτοις, έχουν αναληφθεί 
ως^ιμερής^έσμευση έναντιτου σάπωνα εταίρου,σαν να 
αποτελούσαν επιχειρήματαπουαφοροΰναποκλειστικάτις 
^ΰο ενδιαφερόμενες χώρες και όχι θέματα που ασφαλώς μπο­
ρούν να επηρεάσουν τις ισορροπίες των σχέσεων της μεγαλΰ 
τερης οικονομικής δύναμης του κόσμου με όλες τις άλλες 
χώρες, ^ς προς αυτή την πτυχή τηςησυμφωνία^Ηπροκά 
λεσε επικρίσεις εκ μέρους των ευρωπαίων σχολιαστών. 
Ρ1^. ^όλιςξεκίνησεησυνεργασία στα πλαίσια του ^Η 
και ή^η διαφαίνονται ορισμένες δυσκολίες και καθυστερή­
σεις. 
Εν πάση περιπτώσει, ανεξάρτητα από τη δέσμευση αυτή, οι 
σχέσειςμεταξυ Ηνωμένων Ηολιτειώνκαι ^απωνίαςπροορί^ο-
νται να αυξηθούν περισσότερο στο προσεχές μέλλον, ιδιαί­
τερα αν υλοποιηθούν οι προ^λέι^εις επέκτασης της ^ώνης 
του Ειρηνικοΰ^πουπαρουσιά^ειπολΰυ^ηλό δυναμισμό, 
ανώτερο από τον αντίστοιχο της ^ώνης του ΒόρειουΑτλαντι-
κοΰ. 
1 Ο^^χέ^ε^ς μεταξύ της Ευ^πα^ής Κοινότητας χαίτης 
II. ^^τ^^^^^^^^οτ^^^^^^^^^^^ 
2ΗΗ, ^την πρώτη μεταπολεμική περίοδο, και ώς το τέλος 
της δεκαετίας του^θ, οι σχέσεις μεταξύ Ιαπωνίας και των 
επιμέρους ευρωπαϊκών κρατών, που ενώθηκαν μετά τοΙ9^9 
σχηματί^ονταςτηνΕυρωπαϊκή Κοινότητα,είναιι^ιαίτερα 
πενιχρές. 
Κανένας ιδιαίτερος λόγος ^εν προσελκύει την προσοχή του 
ευρωπαϊκοΰοικονομικοΰκόσμουπουαντιμετωπί^ειτην^απω-
νία σαν μια μακρυνή πραγματικότητα, μάλλον άγνωστη, και 
επιπλέον με σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες. 
Καιαπότηνιαπωνικήπλευρά,ηΕυρώπηεξετάξεταιωςπερι 
οχή μεγάλων πολιτιστικών παραδόσεων, επιδεκτικών σημα­
ντικών οικονομικών εξελίξεων, αλλά χωρίς άμεσο εν^ιαφέ 
ρον. Ππροσοχήσυγκεντρώνεταιπράγματιστην περιοχή 
της ΝΑ Ασίας και στις ^ιμερείςσχέσεις με τις Ηνωμένες 
Πολιτείες, πουσυσφίχθηκανπολΰ μετά το Ι^θ,εξαιτίαςτου 
πολέμου της Κορέας. 1Ρ1 ΧρειάσθηκεναφθάσουμεστοΙ97θ,γιανασημειωθεί 
μεταξύ των ^υο περιοχών ταχύτατη εξέλιξη στις εμπορικές 
σχέσεις, που προωθοΰντο από την εντυπωσιακή αύξηση της 
βιομηχανικής και εμπορικής αποδοτικότητας της Ιαπωνίας, 
^ε^έκα χρόνια, από το 197θέως το ί^θ, οι εμπορικές ανταλ­
λαγές ανέρχονται από ]θ^ισ,^ολλάρια σε ^θ^ισ,^ολλάρια, 
αλλά με έντονη ανισορροπία υπέρ των ιαπωνικών εξαγωγών, 
που συσσωρεύουν με ταχύτητα μεγάλο πλεόνασμα. Οι ευρω 
παϊκέςεξαγωγέςκατορθώνουννακαλυ^ουνμόνοτο]^των 
εισαγωγών ιαπωνικής προέλευσης, ^ιότι συναντούν δυσκο­
λίες να διεισδύσουν στην αγορά αυτή. 
Τοιαπωνικό ^οικονομικό θαΰμα^ καθίσταται έτσι μια πραγ­
ματικότητα καιγια τους ευρωπαίους,και όχι μόνο για τις 
Ηνωμένες Πολιτείες. 
111 Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες μετα^άλλονταιγρήγορα 
σε πιέσεις για την υιοθέτηση μέτρων συγκράτησης προστα-
τευτικοΰχαρακτήρακατάτηςεισ^ολήςτωνιαπωνικώνπροϊό-
ντων.Αιάφορεςκυ^ερνήσεις χωρών μελώνυποστηρί^ουντην 
πρωτο^ουλίαενεργοποίησηςτωνπολυάριθμωνμέτρωνποσό 
στωσης, που είχαν απομείνει από την πρώτη μεταπολεμική 
περίοδο, ενώ άλλες υιοθετούν νέα μέτρα. 
Τέτοιες παρεμβάσεις προωθήθηκαν από τους βιομηχανικούς 
κΰκλουςκαιαπότις συνδικαλιστικές οργανώσειςτωνεργα^ο-
μένων που καταγγέλλουν τον επιθετικό χαρακτήρα των ιαπω-
νικών εξαγωγών.^επολΰ χαμηλές τιμές, που δικαιολογού­
νται ενμέρει μόνοαπότοχαμηλόκόστοςεργατικών,οι 
εξαγωγές αυτές συγκεντρώνονται επικίνδυνα σε ειδικούς 
τομείς και σε περιορισμένα τμήματα αγοράς, με αποτέλεσμα 
να^ημιουργοΰν^υσχέρειεςγιατιςεθνικές^ιομηχανίες,μέχρι 
που να εξαναγκάζονται σε κλείσιμο. 
ΗΕπιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,που μόνο από το 
Ι97Θ είχε λά^ει την πλήρη εντολή υλοποίησης μιας κοινής 
εμπορικής πολιτικής, παρακολουθεί σε μια πρώτη περίοδο 
παθητικά ένα φαινόμενο αυτοάμυνας των χωρών μελών που 
εκδηλώνεται σε περίοδο σοβαρής οικονομικής κρίσης, πλη^ 
θωρισμοΰ, αύξουσας ανεργίας, ως συνέπεια των πετρελαϊκών 
κρίσεων του 197^ και 1979. 
Από την πλευρά τους, οι Ιάπωνες ^εν φαίνεται να ανησυχούν 
γιατηναπουσίαενιαίαςεμπορικήςπολιτικήςστηνκοινοτική 
περιοχή και συνεχί^ουνναπροωθοΰντιςεπαφέςκαι τις συζη­
τήσεις με τις κυβερνήσεις τωνκρατώνμελών,προσφέροντας, 
ότανκρίνεται χρήσιμο, πραγματιστικέςλΰσειςκαιεπί μέρους 
συμφωνίες οικειοθελούς περιορισμουτωνεξαγωγών τους. 
Οι κοινοτικές αρχές τωνΒρυξελλών επί μεγάλο διάστημα 
αγνοήθηκαν έστω και αν διαθέτουν εξουσίες για τη συνολική 
εξέταση των προβλημάτων των εμπορικών ανταλλαγών στην 
κοινοτική περιοχή θεωρούμενη ως ενιαίο σύνολο. 
11^. Αόγω των αντιφατικών αυτών καταστάσεων οι εμπο 
ρικές σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ιαπωνίας αδυνατούν να 
λάβουν μια συνεκτική μορφή και εξακολουθούν επί μακρόν 
να είναι ^ιεσπασμένες, με διαφόρων ει^ών ανταπόκριση από 
χώρα σε χώρα. Καθόλου παράξενο το ότι με την κατάσταση 
αυτή πολλαπλασιάζονται οιεμπορικές εντάσεις και συγκρου 
σεις 
Αριθ. C 159/70 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17. 6. 91 
Οι τομείς που επλήγησαν περισσότερο από το πρώτο κύμα 
ιαπωνικών εξαγωγών είναι εκείνοι της ναυπηγικής, των ηλεκ­
τρονικών προϊόντων, των οπτικοακουστικών συσκευών, των 
φωτογραφικών συσκευών, των αυτοκινήτων και των μοτοσυ-
κλετών. Σε ορισμένους από τους τομείς αυτούς ετέθη σε κίν­
δυνο ακόμη και η επιβίωση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. 
2.2. Η ενεργός φάση της κοινοτικής εμπορικής πολιτικής 
2.2.1. Κατά τη δεκαετία του '80 η Επιτροπή αρχίζει να 
διαγράφει τη δική της εμπορική πολιτική έναντι των τρίτων 
χωρών. 
Σημείο εκκίνησης είναι η ενεργός χρήση των μέτρων που 
προβλέπονται από τις πολυμερείς συμφωνίες της ΓΣΔΕ στο 
θέμα του αντιντάμπινγκ. Ολοένα συχνότερα χρησιμοποιού­
νται διαδικασίες κατά των εξαγωγών τρίτων χωρών με τιμές 
χαμηλότερες από τις τρέχουσες στην αγορά προέλευσης. 
Αυτή η πολιτική δεν καταρτίσθηκε ειδικά κατά των ιαπωνι­
κών εξαγωγών έστω και αν καταλήγει να θίγει επανειλημμέ­
νως τα προϊόντα από τη χώρα αυτή. 
2.2.2. Το 1982 σημειώθηκε η θορυβώδης πρωτοβουλία της 
γαλλικής κυβέρνησης για συγκέντρωση των διατυπώσεων 
εκτελωνισμού των ιαπωνικών συσκευών μαγνητοσκόπησης 
σε ένα μοναδικό περιφερειακό τελωνείο στο Πουατιέ (από­
φαση που ακυρώθηκε κατόπιν και λόγω της παρέμβασης της 
Κοινότητας) ('). 
Το 1984 καθιερώνεται από την Κοινότητα μια διαδικασία 
αντιντάμπινγκ για τις ηλεκτρονικές γραφομηχανές, το 1985 
ήταν η σειρά των φωτοτυπικών μηχανημάτων, το 1986 των 
φούρνων μικροκυμάτων, των εκτυπωτικών μηχανημάτων, των 
μικροαγωγών. 
2.2.3. Πρόκειται για εντυπωσιακές ενέργειες που αποβλέ­
πουν ιδίως στο να αντιληφθεί η αντίπαλος πλευρά ότι η 
Κοινοτική Ευρώπη δεν θα παρακολουθούσε παθητικά τον 
αφανισμό των παραδοσιακών της βιομηχανιών ή εκείνων της 
νέας τεχνολογίας συνεπεία εμπορικών πρακτικών, που δεν 
θεωρούνται θεμιτές. Ταυτόχρονα στις Βρυξέλλες εξετάζεται 
αν είναι δυνατό να υιοθετηθούν στο πλαίσια της ΓΣΔΕ μέτρα 
επιλεκτικής προστασίας έναντι συγκεκριμένων χωρών. 
Η Επιτροπή της ΕΟΚ παρακολούθησε με μεγάλο ενδιαφέρον 
την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών, να δοθεί νομικό 
περιεχόμενο στη θεωρία της εξισορρόπησης των ωφελημά­
των στις σχέσεις μεταξύ των συμβαλλομένων χωρών της 
ΓΣΔΕ, που θα δικαιολογούσε νομικές πράξεις και μέτρα προ­
στασίας σε περίπτωση που θα συνεχίζονταν τα διαρθρωτικά 
εμπορικά πλεονάσματα που συσσώρευε η Ιαπωνία. (Αυτή η 
προσπάθεια όπως είναι γνωστό δεν είχε συνέχεια). 
Η Επιτροπή, για να βελτιώσει τις σχέσεις με την Ιαπωνία, 
αναλαμβάνει και θετικές πρωτοβουλίες μεταξύ των οποίων 
πρέπει να αναφερθούν τα προγράμματα για την κατάρτιση 
νέων στελεχών επιχειρήσεων των δώδεκα κρατών της Κοινο­
ί1) Στην Ιαπωνία το συμβάν του Πουατιέ προκάλεσε μεγάλη αίσθηση 
και για μεγάλο χρονικό διάστημα ερμηνεύθηκε ως το σύμβολο 
της προστατευτικής θέλησης των ευρωπαϊκών χωρών. τητας στους οποίους προσφέρεται η δυνατότητα παρατεταμέ­
νων διαμονών στην Ιαπωνία για σπουδές, εργασία και εκμά­
θηση της γλώσσας (2). 
Η Επιτροπή συνεργάζεται και με τις ιαπωνικές αρχές για να 
βελτιώσει τις συνθήκες πρόσβασης στην τοπική αγορά των 
εμπορευμάτων και των υπηρεσιών των κοινοτικών επιχειρή­
σεων. 
2.2.4. Το 1984, μετά μακρά συζήτηση, το Συμβούλιο των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εγκρίνει έναν κανονισμό, γνωστό 
ως «Νέο Μέσο» και σκοπό έχει να ενισχύσει την κοινοτική 
εμπορική πολιτική κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών 
των τρίτων χωρών, που δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία 
αντιντάμπινγκ (Κανονισμός αριθ. 2641/84). Το μέτρο υιοθε­
τείται ως απάντηση στις πρωτοβουλίες του Κογκρέσου των 
Ηνωμένων Πολιτειών, που είχαν ενισχύσει τις εξουσίες μονο­
μερούς εμπορικής προστασίας της χώρας (μέρος 301 του 
Trade Act of 1979). Το «Νέο Μέσο» έχει, εντούτοις, περιορι­
σμένη εφαρμογή και δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ έναντι της 
Ιαπωνίας (3). 
Τέλος, το 1987, η Κοινότητα αρχίζει μια διαδικασία με τη 
ΓΣΔΕ, που στη συνέχεια είχε θετική κατάληξη, κατά των 
διακρίσεων του συστήματος φορολογίας της Ιαπωνίας στους 
εισαγόμενους οίνους και στα αλκοολούχα ποτά. Έτσι, η 
Κοινότητα αρχίζει να στρέφει την προσοχή της στο θέμα του 
ανοίγματος της εσωτερικής αγοράς της Ιαπωνίας, στο οποίο 
είχε συγκεντρωθεί αποκλειστικά η δράση των Ηνωμένων 
Πολιτειών. 
2.2.5. Οι ιαπωνικές αρχές δεν παραλείπουν να αντιδράσουν 
έντονα κατά των πρωτοβουλιών της Επιτροπής των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων, που κατηγορείται ότι δίδει αυθαίρετη ερμη­
νεία στους κανόνες αντιντάμπινγκ της ΓΣΔΕ, ότι ακολουθεί 
διαδικασίες οι οποίες δεν είναι διαφανείς και παράλληλα 
εισάγουν διακρίσεις, και ότι καθιερώνει νέα προστατευτικά 
μέσα στην εμπορική της νομοθεσία. 
Η κυβέρνηση του Τόκιο, εξάλλου, εφιστά την προσοχή της 
Κοινότητας και των κυβερνήσεων των ευρωπαϊκών χωρών 
στις μεταβολές που αποφασίσθηκαν από τα μέσα της δεκαε­
τίας του '80 στην ιαπωνική εμπορική πολιτική, με ουσιαστι­
κές μειώσεις ή ακόμη και με την εξάλειψη πολλών τελωνεια­
κών δασμών, με την άρση πολλών ποσοτικών περιορισμών 
στις εισαγωγές, με βελτιώσεις και ταχύρρυθμη λειτουργία των 
συστημάτων πιστοποίησης και των διαδικασιών εισαγωγής. 
Η Ιαπωνία φαίνεται να ενδιαφέρεται σοβαρά να παρουσιάσει 
μία νέα φυσιογνωμία που δεν αποβλέπει στην προώθηση των 
(2) Βλ. το Πρόγραμμα εξαγωγών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
«Exprom» και ιδιαίτερα ένα από τα κεντρικά του στοιχεία: το 
Πρόγραμμα Κατάρτισης Στελεχών. 
(3) Η Επιτροπή εξετάζει προς το παρόν ένα επίσημο παράπονο που 
της υπέβαλε ο Σύνδεσμος Εφοπλιστών της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας σχετικά με το Ταμείο Διαχείρισης των Ιαπωνικών Λιμένων. 
(Οι φερόμενες ως αθέμιτες πρακτικές αφορούν τις συμμετοχές 
των εφοπλιστών σε ένα Ταμείο Λιμένων βάσει συμφωνίας που 
συνάφθηκε κάτω από την απειλή της άρνησης του ελλιμενισμού 
πλοίων εμπορευματοκιβωτίων σε ιαπωνικούς λιμένες σε περί­
πτωση μη υπογραφής). 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/71 
εξαγωγών της, πάση θυσία και δηλώνει ότι είναι πρόθυμη να 
ανταποκριθεί στα αιτήματα των Ηνωμένων Πολιτειών και της 
Ευρώπης για μεγαλύτερο άνοιγμα της εσωτερικής αγοράς της 
στις εισαγωγές. Ταυτόχρονα, όμως, το Τόκιο επιμένει στη 
θέση ότι η περιορισμένη παρουσία των ευρωπαϊκών εξαγω­
γών στην Ιαπωνία δεν οφείλεται μόνο στις δυσκολίες πρόσβα­
σης στην αγορά αλλά κυρίως στην αδιαφορία και την έλλειψη 
ενδιαφέροντος εκ μέρους των ευρωπαίων επιχειρηματιών που 
δεν καταβάλλουν επαρκείς προσπάθειες. 
Οι Ευρωπαίοι εταίροι καλούνται, επίσης, να λάβουν υπόψη 
ότι η χώρα δεν διανύει μια περίοδο ταχέων μεταβολών όσον 
αφορά τις στρατηγικές της, που παρέχουν τώρα ευρύ πεδίο και 
στις άμεσες παραγωγικές επενδύσεις σε νέες εγκαταστάσεις 
παραγωγής, έτσι όπως συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες. 
Η Ιαπωνία ζητεί να λάβει υπόψη η Κοινότητα αυτή τη νέα 
θέληση για συνεργασία. 
2.3. Η Ιαπωνία έναντι των προοπτικών της ενιαίας αγοράς 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας το 1992 
2.3.1. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας τον Ιού­
νιο του 1985 για την πρόθεση της να υλοποιήσει την πλήρη 
ενοποίηση των αγορών των 12 κρατών μελών εντός του 1992 
υποχρεώνει την Ιαπωνία να αναθεωρήσει τις στρατηγικές της 
έναντι της γηραιάς ηπείρου που ώς τότε θεωρείτο ως το 
σύνολο διαφορετικών μεταξύ τους εθνικών οικονομιών. 
Η νέα προοπτική ενός μεγάλου, οικονομικά και νομικά ομοιο­
γενούς, χώρου με 320 εκατομμύρια καταναλωτών, με την 
κατάργηση των τελευταίων φραγμών στην εσωτερική κυκλο­
φορία αγαθών και υπηρεσιών, ενδιαφέρει τα μέγιστα την 
Ιαπωνία. Πράγματι, διαγράφεται η ευνοϊκή δυνατότητα ενο­
ποίησης των κοινοτικών διατάξεων για εισαγωγές από τρίτες 
χώρες, με μια προοδευτική άρση των ποσοτικών περιορισμών, 
που σε ορισμένα κράτη μέλη περιορίζουν, σχεδόν μέχρι απο­
κλεισμού, μερικά εξαγωγικά ρεύματα της Ιαπωνίας. 
Μεγαλύτερη όμως σημασία αποδίδεται ακόμη στο γεγονός 
ότι η υλοποίηση της μεγάλης ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς 
και οι βαθμιαίες πρόοδοι προς μια περισσότερο προωθημένη 
πολιτική ολοκλήρωση δημιουργούν συνθήκες συνέργειας, 
ικανές να δώσουν σε ολόκληρο των ευρωπαϊκό χώρο μια 
αναπτυξιακή ώθηση μεγάλου δυναμισμού. Οι εκθέσεις της 
Επιτροπής για τα γενικά και κατά τομείς αποτελέσματα της 
οικονομικής ένωσης αναλύθηκαν με προσοχή από τις οικονο­
μικές υπηρεσίες της ιαπωνικής κυβέρνησης και από τις μεγά­
λες πολυεθνικές επιχειρήσεις της χώρας αυτής, που θεωρούν 
ήδη τον ευρωπαϊκό χώρο ως συστατικό τμήμα των συνολικών 
τους στρατηγικών. 
2.3.2. Στην πραγματικότητα, αυτό που συμβαίνει στην 
Ευρώπη από το 1985 και μετέπειτα αποκτά συνεχώς σαφέ­
στερα τη μορφή μιας μεταβολής ιστορικής σημασίας. Η κοι­
νοτική Ευρώπη επανέρχεται στο επίκεντρο της διεθνούς προ­
σοχής, μετά από μακρά περίοδο κρίσης, και αναλαμβάνει το 
ρόλο του πόλου έλξεως για πολλές χώρες γειτονικές και 
πιο απομακρυσμένες. Ασφαλώς αυτή η διαδικασία επηρεάζει, μεταξύ άλλων, τη μεταβολή που ωριμάζει στις χώρες της 
Ανατολικής Ευρώπης και στην ίδια τη Σοβιετική Ένωση. 
Η Ιαπωνία, έκτοτε, αντιλαμβάνεται την ανάγκη της περισσό­
τερο δραστήριας παρουσίας της στον ευρωπαϊκό χώρο ακόμη 
και σε παραγωγικές εγκαταστάσεις φοβούμενη ότι ενδεχόμε­
νοι νέοι προστατευτικοί προσανατολισμοί (που ορισμένοι 
κύκλοι των Ηνωμένων Πολιτειών αποκαλούν το «Οχυρό 
Ευρώπη») θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες δυσχέρειες 
για τις ιαπωνικές εξαγωγές(ι). 
2.3.3. Κατά τα ίδια χρόνια, και λόγω της έναρξης των 
διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης της ΓΣΔΕ, η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα προσπαθεί να ορίσει με μεγαλύτερη 
ακρίβεια τη δική της εμπορική πολιτική έναντι των τρίτων 
χωρών. 
Η επίσημη κατεύθυνση του Συμβουλίου της Επιτροπής της 
ΕΟΚ (που προσδιορίσθηκε στη διακήρυξη της Ρόδου το 
Δεκέμβριο του 1988) είναι σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκή για τους 
γενικούς κανόνες των ελεύθερων πολυμερών συναλλαγών, 
που βασίζονται σε μια αποφασιστική ενίσχυση του συστήμα­
τος της ΓΣΔΕ. 
Όσον αφορά την ενιαία αγορά του '92, οι κοινοτικές αρχές 
επιβεβαιώνουν σαφώς ότι τα οφέλη της κοινοτικής απελευθέ­
ρωσης δεν θα δύνανται αυτομάτως να επεκταθούν στις τρίτες 
χώρες αν δεν συνοδεύονται από προηγούμενες διαπραγματεύ­
σεις αμοιβαίων παραχωρήσεων, κατά τρόπο που να υπάρχουν 
για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ανάλογες ευκαιρίες στις αγο­
ρές των χωρών αυτών, κατά προτίμηση στο πολυμερές πλαί­
σιο της ΓΣΔΕ, που προβλέπει ακριβώς την αναζήτηση της 
αμοιβαίας ισορροπίας στα οφέλη (*). 
2.3.4. Σχετικά με την Ιαπωνία, η Κοινότητα εκφράζει τη 
δική της άποψη σε μια ανακοίνωση της 15ης Μαρτίου 
1988 (3), στην οποία δηλώνεται η πρόθεση για την «αποκατά­
σταση μιας ισόρροπης σχέσης», ικανής να διασφαλίσει τα 
αμοιβαία συμφέροντα στα πλαίσια στενής συνεργασίας στις 
εμπορικές συναλλαγές, σε βιομηχανικό επίπεδο, στις υπηρε­
σίες και στην επιστήμη και τεχνολογία. 
Η Επιτροπή της ΕΟΚ βεβαιώνει, εντούτοις, ότι για να επιτευ­
χθεί κάποιο αποτέλεσμα από τις συζητήσεις με τον Ιάπωνα 
εταίρο, θα πρέπει να τηρηθεί στάση «ανυποχώρητη και 
σαφής», ιδίως προκειμένου να πεισθεί η χώρα αυτή να περιο-
(') Διάφορες έρευνες που προωθούνται από ιαπωνικούς κυβερνητι­
κούς οργανισμούς και βιομηχανικές ενώσεις υποδεικνύουν ότι 
εξακολουθεί να εκφράζεται η ανησυχία ότι ο κοινοτικό στόχος 
του 1992 θα δημιουργήσει νέες διαθέσεις μελλοντικών διακρίσεων 
εις βάρος των ιαπωνικών εξαγωγών. 
(2) «Europe 1992: Europe World Partner» — Ενημερωτικό σημείωμα 
της Επιτροπής ΕΚ για τις δηλώσεις των Επιτρόπων Λόρδου 
Cockfield και κ. De Clercq κατά τη διάρκεια συζήτησης για τις 
εξωτερικές διαστάσεις της Ενιαίας Αγοράς, 19 Οκτωβρίου 1988. 
(3) «Σχέσεις μεταξύ Κοινότητας και Ιαπωνίας» — Ανακοίνωση της 
Επιτροπής — 15 Μαρτίου 1988. 
Αρνθ. C 159/72 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17. 6. 91 
ρίσει τη δική της, αποκλειστική σχεδόν, προτίμηση (') για 
τις εξαγωγές και να προχωρήσει σοβαρά στο δρόμο του ανοίγ­
ματος και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της οικονομίας, 
διευκολύνοντας την πρόσβαση στην αγορά της για τους ευρω­
παίους επιχειρηματίες. 
2.4. Το πρόβλημα των αμέσων επενδύσεων των ιαπωνικών 
επιχειρήσεων στην Κοινότητα. Η περίπτωση της βιομη­
χανίας αυτοκινήτων 
2.4.1. Ο λόγος των προσεκτικών και ηλεγμένων διατυπώ­
σεων της Επιτροπής σχετικά με τις εμπορικές σχέσεις με την 
Ιαπωνία ανάγεται στην έντονη εμπορική ανισορροπία, και 
στην ύπαρξη αντιθέσεων μεταξύ των δύο μερών όσον αφορά 
τα όρια εφαρμογής των κανονιστικών διατάξεων αντιντά-
μπινγκ της ΓΣΔΕ. 
Η Επιτροπή της Κοινότητας προσπαθεί να δώσει μια εκτετα­
μένη ερμηνεία στους κανόνες αυτούς και, σε κατάλληλους 
κανονισμούς, αντιμετωπίζει τη νέα άποψη της διαφορετικής 
συμπεριφοράς των Ιαπώνων επιχειρηματιών, που προσπαθούν 
να αποφύγουν την επιβολή δασμών αντιντάμπινγκ στα τελικά 
προϊόντα, καταφεύγοντας στην εισαγωγή συστατικών και 
εξαρτημάτων που συναρμολογούνται σε κατάλληλα εργοστά­
σια (2). 
Στην Κοινότητα αρχίζει ζωηρή συζήτηση για την έννοια του 
«ελαχίστου τοπικού περιεχομένου» για να μπορεί ένα προϊόν 
να θεωρηθεί κοινοτικής προέλευσης και να αποκλείεται για 
το λόγο αυτό από ποσοτικούς περιορισμούς, που μερικές 
χώρες εξακολουθούν να επιβάλλουν στις εισαγωγές ιαπωνι­
κών προϊόντων. 
Οι απόψεις όμως διαφέρουν αισθητά στους διάφορους βιομη­
χανικούς τομείς. Σε ορισμένους τομείς υψηλής τεχνολογίας 
(όπως της χημείας) απορρίπτεται η ίδια η αρχή του «τοπικού 
περιεχομένου», επειδή είναι αντίθετη προς τις διατάξεις της 
ΓΣΔΕ. 
Σε άκρα αντίθεση βρίσκονται οι βιομηχανικοί τομείς που 
πλήττονται αμεσότερα από την πολιτική της πάση θυσίας 
κατάκτησης ποσοστών αγοράς εκ μέρους των ιαπωνικών βιο­
μηχανιών. Στον τομέα των αυτοκινήτων, ιδίως, η συζήτηση 
έχει ενταθεί πολύ για την περίπτωση των αυτοκινήτων που 
συναρμολογούνται στα εργοστάσια της Μεγάλης Βρετανίας, 
ενώ στην πραγματικότητα είναι ιαπωνικής προέλευσης, και, 
επομένως, υπόκεινται στους ποσοτικούς περιορισμούς που 
περιορίζουν την πώληση τους σε ορισμένα κράτη μέλη. 
Βαθμιαίως η εξέταση μεταφέρεται στα ποσοστά των συστατι­
κών και εξαρτημάτων που κατασκευάζονται στην Ευρώπη 
και θα μπορούσαν να επιτρέψουν στα προϊόντα αυτά, να 
θεωρούνται κοινοτικά (από 60% σε 80%). 
(') Σχετικά, η ιαπωνική πλευρά επισημαίνει ότι επί χρόνια τώρα η 
αύξηση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της χώρας βασίζε­
ται στην αύξηση της εσωτερικής ζήτησης και όχι στην πορεία 
των εξαγωγών. 
(2) Ο βασικός κανονισμός που ορίζει την πολιτική της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας στο θέμα του αντιντάμπινγκ ανάγεται στο 1984 — 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2176/84. Αυτός ολοκληρώθηκε στη 
συνέχεια με τον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1761/87, που εξετάζει το 
θέμα των «εργοστασίων — κατσαβιδιών». Το 1988 το Συμβούλιο 
των ΕΚ εξέδωσε κανονισμό στηριζόμενο στο θέμα του αντιντάμπι­
νγκ που απορρόφησε τους προηγούμενους, τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 
αριθ. 2423/88. Η Επιτροπή επισημαίνει ακόμη με ανησυχία την εμφάνιση 
μιας επικίνδυνης τάσης σε διάφορες χώρες μέλη που 
προκαλείται από το κλίμα ανταγωνισμού με σκοπό την προ­
σέλκυση ιαπωνικών επενδύσεων σε ορισμένους βιομηχανι­
κούς τομείς. Η τάση αυτή έγκειται στην προσφυγή σε κρατι­
κές ενισχύσεις και επιδοτήσεις υπέρ των επενδύσεων αυτών. 
2.4.2. Έχοντας να αντιμετωπίσει τις αβεβαιότητες και τις 
διασπάσεις του κοινοτικού μετώπου, η ιαπωνική πλευρά αντι­
δρά σε δύο διακεκριμένα μέτωπα. 
Αφενός, η κυβέρνηση του Τόκιο καταφεύγει επισήμως στη 
ΓΣΔΕ για να αμφισβητήσει το θεμιτό των κοινοτικών κανονι­
σμών σχετικά με την παράκαμψη των δασμών αντιντάμπινγκ 
διαμέσου των «εργοστασίων-κατσαβιδιών» συναρμολόγησης. 
Μια «ομάδα» διαιτητών, μετά από έρευνα μερικών μηνών, 
εκδίδει απόφαση αποδοχής της ιαπωνικής αίτησης και 
κηρύσσει τις κοινοτικές διατάξεις ασυμβίβαστες προς τα 
άρθρα III και XX, δ) της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και 
Εμπορίου. Η Επιτροπή της Κοινότητας αμφισβητεί τη διαδι­
κασία και τον τρόπο σύστασης της «ομάδας». Η ουσία λοιπόν 
του θέματος μετατοπίζεται στο χώρο του Γύρου της Ουρου­
γουάης, όπου αντικείμενο διαπραγμάτευσης είναι ένας νέος 
κώδικας αντιντάμπινγκ, που θα έπρεπε να καλύπτει και το 
πρόβλημα της παράκαμψης των δασμών αντιντάμπινγκ. 
Σε ένα άλλο μέτωπο βρίσκονται οι ιαπωνικές επιχειρήσεις 
αυτοκινήτων που λειτουργούν στην Ευρώπη και οι οποίες 
επιθυμούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στη ρίζα του: με 
σκοπό να βελτιώσουν τη δική τους εικόνα αποδέχονται στην 
ουσία τις θέσεις των κοινοτικών βιομηχανιών και με ταχύτητα 
θέτουν σε ενέργεια προγράμματα τροποποίησης του χαρα­
κτήρα των δικών τους βιομηχανικών εγκαταστάσεων στην 
Κοινότητα, διευρύνοντας την αναλογία των τμημάτων και των 
εξαρτημάτων που προμηθεύουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. 
Με τις αποφάσεις αυτές οι ιαπωνικές επιχειρήσεις δείχνουν 
ότι επιθυμούν να επανεκτιμήσουν το δικό τους ρόλο και να 
είναι «πιστοί πολίτες της Ευρώπης». 
2.5. Οι συναντήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ Κοινότητας 
και Ιαπωνίας τον Ιανουάριο του 1990 σημειώνουν την 
έναρξη μιας νέας φάσεως στη συνεργασία 
2.5.1. Τον Ιανουάριο του 1990 επίσημη αντιπροσωπεία της 
ιαπωνικής κυβέρνησης, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό 
Toshiki Kaifu, συναντήθηκε με τους υπεύθυνους της Επιτρο­
πής της Κοινότητας. 
Το φιλικό και εποικοδομητικό κλίμα των συνομιλιών αποκα­
λύπτει τη θέληση για πραγματοποίηση μιας ποιοτικής ανόδου 
στις σχέσεις μεταξύ των δύο μερών, πέρα από τη στενή αντι­
παράθεση βραχυπρόθεσμων εμπορικών συμφερόντων, προς 
όφελος μιας ευρύτερης και πιο μακροχρόνιας στρατηγικής 
θεώρησης. 
Είναι η έναρξη μιας νέας φάσης θεσμικής συνεργασίας 
μεταξύ Κοινότητας και Ιαπωνίας. Στις επίσημες δηλώσεις 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/73 
επιβεβαιώνεται ότι θα πρέπει να καθιερωθούν ισχυρές και 
μόνιμες σχέσεις, όπως εκείνες που υφίστανται από καιρού 
μεταξύ Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών. 
2.5.2. Πράγματι, στην ημερήσια διάταξη των συναντήσεων 
δεν συμπεριλαμβάνονται μόνον τα, συχνά αντιτιθέμενα, ζητή­
ματα των εμπορικών σχέσεων, αλλά και άλλα γενικότερα 
επιχειρήματα, όπως εκείνα των μεταβολών στην Ανατολική 
Ευρώπη, της οικονομικής και πολιτικής ολοκλήρωσης της 
Ευρώπης, των σχέσεων Βορρά-Νότου και των σχέσεων με τις 
Ηνωμένες Πολιτείες. 
Ο πρωθυπουργός Toshiki Kaifu δηλώνει ότι η κυβέρνηση του 
βλέπει πολύ ευνοϊκά την υλοποίηση του σχεδίου οικονομικής 
και πολιτικής ένωσης της Ευρώπης, που ασφαλώς θα αποτελέ­
σει παράγοντα προόδου της ανάπτυξης και σταθερότητας για 
τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις. 
Η Ιαπωνία αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο της κοινοτικής 
Ευρώπης στην «Ομάδα των 24» που έχει την υποχρέωση να 
προσφέρει συγκεκριμένη βοήθεια και συμπαράσταση στις 
ανατέλλουσες δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης. Η 
Ιαπωνία συμβάλλει ήδη δραστήρια στα προγράμματα της 
ομάδας αυτής και δηλώνει ότι επιθυμεί να συντονίσει τις 
ενδεχόμενες της πρωτοβουλίες στις χώρες της Ανατολικής 
Ευρώπης με εκείνες της Κοινότητας. 
Κατά τον ίδιο επίσης τρόπο στο θέμα των σχέσεων με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες η Κοινότητα και η Ιαπωνία προτεί­
νουν και οι δύο μια στενότερη συνεργασία για την υλοποίηση 
των σχετικών πολιτικών τεχνικής βοήθειας και ενίσχυσης 
για την ανάπτυξη ('). 
2.5.3. Για το μέλλον των διμερών σχέσεων μεταξύ Κοινό­
τητας και Ιαπωνίας στη συνάντηση του Ιανουαρίου λήφθηκε 
η απόφαση να δοθεί ένας μόνιμος χαρακτήρας στις επαφές 
μεταξύ των πλευρών που θα πρέπει να αναπτυχθούν σε τρία 
επίπεδα: με επαφές σε επίπεδο προσωπικό μεταξύ του Προέ­
δρου της Επιτροπής της ΕΚ και του Πρωθυπουργού της 
ιαπωνικής κυβέρνησης, με τακτικές ετήσιες συνεδριάσεις σε 
υπουργικό επίπεδο και, σε τεχνικό επίπεδο, με την ενίσχυση 
των επαφών και των διαβουλεύσεων στους τομείς της οικονο­
μίας, της επιστήμης και της τεχνολογίας, του περιβάλλοντος, 
του πολιτιστικού τομέα και των κοινωνικών υποθέσεων. 
Μια πρώτη συνάντηση υπουργικού επιπέδου πραγματοποιή­
θηκε στις Βρυξέλλες, το Μάιο του 1990, και εξέτασε σοβαρά 
επιχειρήματα που αφορούν τις διμερείς σχέσεις μεταξύ Κοι­
νότητας και Ιαπωνίας. Συγκροτήθηκε μια «μόνιμη ομάδα 
εργασίας» για τα εμπορικά θέματα με έργο την επισήμανση 
των εμποδίων που ανακόπτουν την κατάλληλη ανάπτυξη των 
εμπορικών συναλλαγών προς τις δύο κατευθύνσεις και τη 
συζήτηση για τις παρεμβάσεις και τις εφικτές λύσεις στους 
επί μέρους σχετικούς τομείς. 
Η ιαπωνική αντιπροσωπεία επιβεβαιώνει, κατόπιν αιτήσεως 
της Κοινότητας, ότι τα μέτρα που προβλέπονται από τη συμ­
φωνία «Πρωτοβουλία διαρθρωτικών εμποδίων», που συνήφθη 
μεταξύ Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών, δεν θα έχουν 
αποκλειστικό και διμερή χαρακτήρα, αλλά θα εφαρμόζονται 
προς «κάθε κατεύθυνση» και θα μπορούν έτσι να επεκταθούν 
και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
(') Υπενθυμίζεται ότι η Ιαπωνία κατέλαβε την πρώτη θέση στην 
κατάταξη όσον αφορά τον όγκο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν 
στις αναπτυσσόμενες χώρες. βλ. σημείο 2 στη σελίδα 65. Ανταποκρινόμενοι στις ανησυχίες των Ιαπώνων οι εκπρόσω­
ποι της Επιτροπής διαβεβαιώνουν ότι η μελλοντική ενιαία 
αγορά της Κοινότητας θα είναι ανοικτή για τους εξωτερικούς 
εταίρους και συνεπώς και για την Ιαπωνία. 
2.5.4. Στο θέμα της άρσης των φραγμών που εξακολουθούν 
να εμποδίζουν την πρόσβαση στην ιαπωνική αγορά, η Επι­
τροπή ανακοινώνει ένα δικό της πρόγραμμα προώθησης των 
ευρωπαϊκών εξαγωγών, συνδυασμένο με πρόγραμμα της ιαπω­
νικής κυβέρνησης για την προώθηση των ευρωπαϊκών εισα­
γωγών. 
Στο θέμα, επίσης, της επέκτασης των άμεσων επενδύσεων των 
ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην Ιαπωνία, που σήμερα είναι 
πολύ περιορισμένες, οι αντιπροσωπείες των δύο πλευρών 
αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή και διατυπώνονται προτάσεις 
και συστάσεις για βραχυπρόθεσμες επεμβάσεις. 
Υπεγράφη συμφωνία για την υλοποίηση μιας συνεργασίας 
μεταξύ των δύο πλευρών στο θέμα της πυρηνικής ασφάλειας 
και προστασίας, ενώ προβλέπονται άλλες πρωτοβουλίες μελ­
λοντικά για την ενίσχυση της συνεργασίας στο τεχνολογικό 
και επιστημονικό πεδίο, όσον αφορά το περιβάλλον, τα κοι­
νωνικά θέματα και τις πολιτιστικές ανταλλαγές. 
2.5.5. Το αμφισβητούμενο θέμα των ιαπωνικών εισαγωγών 
και επενδύσεων στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας στην 
Ευρώπη δεν συζητείται άμεσα στην υπουργική συνεδρίαση 
των'Βρυξελλών, αλλά εξετάζεται σε χωριστές συζητήσεις, 
που προηγούνται και ακολουθούν αυτή τη συνάντηση. 
Τα θέματα που είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων, οι οποίες 
συνεχίζονται ακόμη, είναι τα ακόλουθα: 
1) ορισμός μιας «μεταβατικής περιόδου», τουλάχιστον μέχρι 
το 1999, για να δοθεί η δυνατότητα στην ευρωπαϊκή αυτο­
κινητοβιομηχανία για αναδιάρθρωση και βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας της ενόψει του πλήρους ανοίγματος 
της ευρωπαϊκής αγοράς αυτοκινήτων· 
2) κατά την περίοδο αυτή η ιαπωνική βιομηχανία θα περιορί­
σει και θα ελέγχει τον αριθμό των οχημάτων που εξάγο­
νται στην Κοινότητα θα λαμβάνεται επίσης υπόψη ο 
αριθμός των αυτοκινήτων που παράγονται στο εσωτερικό 
της Κοινότητας 
3) οι ώς τώρα ισχύοντες ποσοτικοί περιορισμοί σε ορισμένα 
κράτη μέλη σχετικά με τα ιαπωνικά αυτοκίνητα θα καταρ­
γηθούν βαθμιαία. 
Σε γενικότερο πλαίσιο, συζητείται και το πρόβλημα της συνο­
λικής αμοιβαιότητας των ανταλλαγών. 
2.5.6. Οι συναντήσεις υψηλού επιπέδου μεταξύ Κοινότη­
τας και Ιαπωνίας θα συνεχισθούν και κατά το 1991. 
Προς τα τέλη Μαΐου ο Πρόεδρος της Επιτροπής, κ. Jacques 
Delors, θα μεταβεί στο Τόκιο στα πλαίσια επίσημης επισκέ­
ψεως στην ιαπωνική κυβέρνηση. 
Αριθ. C 159/74 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17.6.91 
Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι μια μελλοντική κοινή δήλωση για 
τις σχέσεις ΕΚ-ίαπωνίας αποτελεί προς το παρόν αντικείμενο 
συζητήσεων τόσο στην Επιτροπή όσο και στο Συμβούλιο. 
Μια νέα συνεδρίαση σε υπουργικό επίπεδο μεταξύ των εκπρο­
σώπων της Κοινότητας και της Ιαπωνίας θα πρέπει να πραγ­
ματοποιηθεί το προσεχές φθινόπωρο προκειμένου να εξετα­
σθούν τα προβλήματα που εκκρεμούν και να ενταθεί η οικονο­
μική και πολιτική συνεργασία. 
Προβλέπονται επίσης και άλλες διμερείς επαφές με στόχο 
να συμβάλουν στην άρση των εμποδίων που συναντούν οι 
διαπραγματεύσεις της ΓΣΔΕ/Γύρος Ουρουγουάης οι οποίες 
έχουν πρωταρχική σημασία τόσο για την Κοινότητα όσο και 
για την Ιαπωνία. 
3. Συμπερασματικές παρατηρήσεις και υποδείξεις του τμήμα­
τος για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας — Ιαπω­
νίας 
3.1. Ως κατάληξη των ερευνών και των συζητήσεων που 
πραγματοποιήθηκαν από την ΟΚΕ για τις σχέσεις μεταξύ 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ιαπωνίας στο παρελθόν 
φαίνεται σκόπιμο να διατυπωθούν ορισμένες συμπερασματι­
κές παρατηρήσεις. 
Αυτές αποκτούν επίσης και το χαρακτήρα υποδείξεων που 
απευθύνονται στις κοινοτικές αρχές προκειμένου να επιτευ­
χθεί στο προσεχές μέλλον ουσιαστική βελτίωση της ποιότη­
τας των ίδιων των σχέσεων, δίδοντας πραγματικό περιεχόμενο 
στις προσδοκίες για μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των δύο 
πλευρών. 
3.2. Καταρχήν παρατηρείται ότι οι αποφάσεις που έχουν 
ήδη ληφθεί και ανακοινωθεί από την κυβέρνηση του Τόκιο 
για μεταβολή της στρατηγικής και των οικονομικών και εμπο­
ρικών διαρθρώσεων της χώρας είναι τέτοιου χαρακτήρα ώστε 
να απαιτήσουν μεγάλη δέσμευση και μακρόχρονη περίοδο 
εφαρμογής. 
Ωστόσο είναι ενθαρρυντικό να διαπιστώνεται ότι ήδη κατά 
τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων εκδηλώθηκαν ουσιαστικά 
σημάδια που υποδεικνύουν ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μια 
μεταβολή της τάσης σε σχέση με το παρελθόν. Πρέπει λοιπόν 
να αναμένεται να επιβεβαιωθούν οι τάσεις αυτές και να γίνουν 
συγκεκριμένες. 
Η αύξηση της εσωτερικής ζήτησης στην Ιαπωνία, που οφείλε­
ται σε μεγαλύτερες δημόσιες επενδύσεις και σε αύξηση της 
οικογενειακής κατανάλωσης έχει καταστεί ο κυριότερος 
παράγοντας της ανάπτυξης της οικονομίας της χώρας και 
οδηγεί σε αύξηση των εισαγωγών γενικότερα και των μετα­
ποιημένων προϊόντων ειδικότερα. 
Για πρώτη φορά μετά από τόσα χρόνια οι εισαγωγές της 
Ιαπωνίας αυξήθηκαν περισσότερο σε αξία και όγκο από τις 
εξαγωγές, πράγμα που οδήγησε σε μείωση του πλεονάσματος 
του συνολικού εμπορικού ισοζυγίου της Ιαπωνίας. 
Αυτή η θετική τάση αντικατοπτρίζεται επίσης και στην 
πορεία του εμπορικού πλεονάσματος της Ιαπωνίας σε σχέση 
με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Τα στατιστικά στοιχεία από κοινοτικές πηγές καθώς και από 
πηγές της Ιαπωνίας δύσκολα μπορούν να συγκριθούν μεταξύ τους· όμως, η κατεύθυνση του φαινομένου φαίνεται να επιβε­
βαιώνεται (!). 
Οι Ιάπωνες σχολιαστές θεωρούν ως δεδομένο ότι η διάρθρω­
ση του εσωτερικού εμπορίου της χώρας τους καθίσταται ολο­
ένα και περισσότερο πιο «ώριμη» δεδομένου ότι πλέον είναι 
σε θέση να αφήσει αυξανόμενο χώρο στις εισαγωγές τελικών 
μεταποιημένων προϊόντων και καταναλωτικών αγαθών που 
προέρχονται από δυτικές χώρες, στην εισαγωγή ημιτελειωμέ-
νων προϊόντων και εξαρτημάτων που προορίζονται για την 
ιαπωνική βιομηχανία και προέρχονται από τις χώρες της 
περιοχής της Νοτιοανατολικής Ασίας, ενώ παράλληλα συνε­
χίζονται προφανώς οι εισαγωγές πρώτων υλών και πηγών 
ενέργειας (^). 
Στην περίπτωση τους, όπως ελπίζεται, παγιωθεί πραγματικά 
η τάση αυτή στο άμεσο μέλλον, οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ 
της Ιαπωνίας και των δυτικών εταίρων της θα μπορούσαν να 
βελτιωθούν ταχύτατα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και 
η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μπορούν έτσι να αφιερώσουν την 
προσοχή τους και να επικεντρώσουν τις προσπάθειες τους 
στα θέματα μιας ισχυρής επέκτασης της αμοιβαίας συνεργα­
σίας σε όλα τα πεδία. 
3.3. Η ΟΚΕ κρίνει πολύ θετικά τα αποτελέσματα των τε­
λευταίων συναντήσεων μεταξύ των εκπροσώπων της Κυβέρ­
νησης της Ιαπωνίας και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων, που οδήγησαν στην κοινή απόφαση της 
πραγματοποίησης ενός ποιοτικού άλματος στις αμοιβαίες 
σχέσεις μέσα σε ευρύ και μακροπρόθεσμο στρατηγικό πλαί­
σιο. 
Η ΟΚΕ θα θεωρούσε θετικό βήμα τη δημοσίευση της πολυσυ­
ζητημένης κοινής δήλωσης για τις σχέσεις ΕΚ — Ιαπωνίας, 
ιδιαίτερα αν ενισχύσει τις υψηλού επιπέδου θεσμικές επαφές. 
Η θεσμική συνεργασία στα ανώτερα επίπεδα της ιαπωνικής 
κυβέρνησης και της Επιτροπής καθώς και στα τεχνικά επί­
πεδα θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση αυτής της νέας φάσης 
συνεργασίας. Αυτή θα πρέπει, ωστόσο, να ολοκληρωθεί και 
να συμπληρωθεί με επαφές και τακτικές διαβουλεύσεις στα 
πεδία της οικονομίας, των επιστημών, του πολιτισμού και 
των κοινωνικών προβλημάτων. 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι σ'αυτή 
τη δεύτερη πτυχή των πραγμάτων πραγματοποιείται αρκετά 
καθυστερημένη πρόοδος και εμφανίζονται απρόβλεπτα εμπό­
δια ως προς την εφαρμογή των αναγκαίων πρωτοβουλιών, με 
κίνδυνο να παραμείνουν οι επίσημες δηλώσεις χωρίς καμία 
συνέχεια. Αυτό το ενδεχόμενο θα ήταν αρκετά αρνητικό στο 
βαθμό που δεν μπορεί κανείς να σκεφθεί ότι η επιθυμητή 
βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και της 
Ιαπωνίας θα περιορισθεί σε ένα χρονοδιάγραμμα τυπικών 
γραφειοκρατικών προθεσμιών. 
Η ΟΚΕ επιμένει ότι θα πρέπει το συντομότερο δυνατό να 
δραστηριοποιηθούν σε όλα τα επίπεδα οι προβλεπόμενες επα­
φές και υπογραμμίζει ειδικότερα τη σημασία να καθορισθεί 
(') Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές της Ιαπωνίας το πλεόνασμα 
προς την Κοινότητα ήταν 19,7 δισ. δολλάρια το 1989 έναντι 
22,8 το 1988. Τα στοιχεία Eurostat δείχνουν ένα έλλειμμα της 
Κοινότητας 21,2 δισ. Ecu τους πρώτους 10 μήνες του 1989 έναντι 
24,5 δισ. Ecu το 1988. Θα πρέπει ωστόσο να εκφρασθεί η λύπη 
για το γεγονός ότι τα δύο μέρη δεν καταφέρνουν να συμφωνήσουν 
σε μια ενιαία μέθοδο για την καταμέτρηση τόσο σημαντικών 
στοιχείων. 
(2) Βλέπε «A l'Ecoute du Japon», 10 Δεκεμβρίου 1990. 
17.6.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/75 
με πιο τρόπο θα μπορέσουν να έλθουν σε επικοινωνία μεταξύ 
τους οι κοινωνικοεπαγγελματικοί χώροι, για την εξέταση των 
προβλημάτων και την ανταλλαγή των εμπειριών τους. 
Στο πλαίσιο αυτών των προοπτικών υποστηρίζεται ότι η 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή μπορεί να διαδραματί­
σει ένα ρόλο και να αναλάβει σημαντικά καθήκοντα. 
3.4. Κατά τη διάρκεια των αναλύσεων για την κατάσταση 
των σχέσεων μεταξύ της Ιαπωνίας και της Κοινότητας διαπι­
στώθηκε επανειλημμένα ότι ένα από τα σοβαρότερα εμπόδια 
έγκειται στην περιορισμένη αμοιβαία γνώση των αντίστοιχων 
πολιτιστικών και κοινωνικών πραγματικοτήτων. 
Πράγματι, κυρίως οι Ευρωπαίοι δείχνουν να έχουν ανεπαρκή 
γνώση του ιαπωνικού κόσμου του οποίου οι ρίζες του πνευμα­
τικού και υλικού πολιτισμού είναι τελείως διαφορετικές από 
τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές παραδόσεις. 
Από την ιαπωνική πλευρά, όπως είναι γνωστό, από καιρό 
τώρα πραγματοποιείται μια προσπάθεια πολύ σοβαρής μελέ­
της και κατανόησης της ιστορικής και σημερινής κατάστα­
σης του ευρωπαϊκού κόσμου (και του αντίστοιχου των Ηνωμέ­
νων Πολιτειών), που επικεντρώνεται κυρίως στις οικονομικές 
και πολιτιστικές πτυχές, και ίσως σε λιγότερο βαθμό στις 
κοινωνικές και πολιτικές ί1). 
Το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί στην Ευρώπη 
είναι, συνεπώς, το πρόβλημα της βελτίωσης του βαθμού γνώ­
σης της πραγματικότητας και των χαρακτηριστικών του 
συνόλου του ιαπωνικού λαού, των αξιών του πολιτισμού του, 
της ιστορίας του, της διοίκησης του, των ιδιαίτερων χαρακτη­
ριστικών του οικονομικού, παραγωγικού, χρηματοπιστωτι­
κού ιστού του καθώς και του πλέγματος των υπηρεσιών. 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή να προσδιορισθούν χωρίς καθυ­
στερήσεις οι καταλληλότερες πρωτοβουλίες για να προωθη­
θούν σε όλα τα πεδία, αρχίζοντας από τον κόσμο του σχολείου 
και του πανεπιστημίου, και οι οποίες θα βασίζονται κυρίως 
στην άμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών και των πολι­
τών των δύο πλευρών. Χρειάζεται να επιμείνουμε στη σκοπι­
μότητα των επαφών, των επισκέψεων, των σεμιναρίων μελέτης 
που επιτρέπουν ευρεία ανταλλαγή εμπειριών σε όλα τα επί­
πεδα. 
Θα ήταν χρήσιμο, μεταξύ των άλλων, να μελετηθεί ο τρόπος 
αξιολόγησης της παρουσίας δεκάδων χιλιάδων επιχειρημα­
τιών και υπαλλήλων από την Ιαπωνία που εργάζονται στις 
διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Έτσι χρειάζεται, επίσης, να βρε­
θεί ο τρόπος ευαισθητοποίησης και ενεργοποίησης, με σκοπό 
την καλύτερη αμοιβαία γνώση, της ροής των πολυάριθμων 
Ιαπώνων τουριστών που κάθε χρόνο επισκέπτονται την ήπει­
ρο μας. 
3.5. Οι σχέσεις στο οικονομικό πεδίο και στο πεδίο των 
εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
και της Ιαπωνίας συνεχίζουν να κυριαρχούνται από την ανα­
γκαία αύξηση του όγκου των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς την 
εσωτερική αγορά της Ιαπωνίας. 
Σχετικά, χρειάζεται να υπενθυμισθεί ότι το ρυθμιστικό πλαί­
σιο που υφίσταται στη χώρα αυτή μεταβάλλεται ταχύτατα: 
(') Έχει παρατηρηθεί ότι ένας από τους λόγους της επιτυχούς διεί­
σδυσης των ιαπωνικών προϊόντων στις ευρωπαϊκές και αμερικανι­
κές αγορές έγκειται στις εμπεριστατωμένες αναλύσεις των Ιαπώ­
νων επιχειρηματιών για τις απαιτήσεις και τις προτιμήσεις των 
δυτικών καταναλωτών. Οι Ευρωπαίοι επιχειρηματίες απέχουν 
πολύ από το να διαθέτουν συγκρίσιμη γνώση της ιαπωνικής κατα­
ναλωτικής αγοράς. πολυάριθμα εμπόδια και τυπικές δεσμεύσεις έχουν ήδη καταρ­
γηθεί ενώ οι πιο επίμονοι μη δασμολογικοί φραγμοί αίρονται 
βραδέως. 
Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή ΕΟΚ πρέπει να αναλάβει 
δράση για να επισημάνει τα εμπόδια που παραμένουν, φανερά 
και αόρατα, και να κατορθώσει να συμφωνήσει με την άλλη 
πλευρά σχετικά με τις αναγκαίες παρεμβάσεις. 
Αυτό, όμως, δεν θα πρέπει να δημιουργήσει την αίσθηση πως 
η ιαπωνική αγορά μπορεί να ανοίξει εύκολα τις ευρωπαϊκές 
βιομηχανίες. Αντιθέτως, στο άμεσο μέλλον θα καταστεί πιο 
φανερό ότι οι σημαντικότερες δυσκολίες που πρέπει να ξεπε­
ραστούν σχετίζονται με την άκρως ανταγωνιστική φύση της 
Ιαπωνικής εσωτερικής αγοράς, με τον άκρατο ανταγωνισμό 
που ασκούν οι τοπικές επιχειρήσεις μεταξύ τους και έναντι 
των άρτι αφιχθέντων, με τους αυστηρούς κανόνες και τις 
τοπικές συνήθειες, με τις ψυχολογικές επιφυλάξεις που ακόμα 
καθιστούν διστακτικούς τους Ιάπωνες καταναλωτές να δε­
χθούν τα προϊόντα που προέρχονται από το εξωτερικό. 
Όλοι οι Ευρωπαίοι επιχειρηματίες που επιθυμούν να επιτύ­
χουν στην Ιαπωνία θα υποχρεωθούν να καταβάλουν ιδιαίτερη 
προσπάθεια για να προσαρμόσουν τα προϊόντα τους και τις 
πολιτικές τους ως προς τις πωλήσεις στις απαιτήσεις ενός 
οικονομικού και κοινωνικού περίγυρου που είναι από πολλές 
απόψεις διαφορετικός απ'αυτόν που υφίσταται στις χώρες 
της Κοινότητας, όπως έπραξαν στο παρελθόν οι ευρωπαϊκές 
επιχειρήσεις που έχουν ήδη καταξιωθεί στην αγορά αυτή. 
Η Επιτροπή ΕΟΚ θα πρέπει να προσφέρει την υποστήριξη 
και τη βοήθεια της στις προσπάθειες αυτές που θα πρέπει να 
οδηγήσουν, μεσοπρόθεσμα, σε μεγαλύτερη ισορροπία στις 
συναλλαγές μεταξύ Κοινότητας και Ιαπωνίας. 
3.6. Η πολύ περιορισμένη παρουσία παραγωγικών εγκατα­
στάσεων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην Ιαπωνία απο­
τελεί, βέβαια, λόγο ανησυχίας. 
Οι αιτίες που στο παρελθόν οδήγησαν σ'αυτή την κατάσταση 
πραγμάτων είναι πλέον γνωστές. Ωστόσο, όπως ήδη επισημά­
νθηκε για τις κοινοτικές εισαγωγές στην Ιαπωνία, η κατά­
σταση βελτιώνεται ταχύτατα, ακόμη και ως συνέπεια των 
διατάξεων φιλελευθεροποίησης που λαμβάνει η ιαπωνική 
κυβέρνηση με πρωτοβουλία της, αφενός, και στα πλαίσια, 
αφετέρου, της «πρωτοβουλίας διαρθρωτικών εμποδίων». 
Η ΟΚΕ εύχεται να μπορέσει η Επιτροπή να συμφωνήσει 
με την ιαπωνική πλευρά ένα πλαίσιο κανόνων και ειδικών 
κινήτρων που θα ενθαρρύνει τις μελλοντικές εγκαταστάσεις 
ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην Ιαπωνία (2) και θα δώσει 
συγκεκριμένο περιεχόμενο στην έννοια της «αμοιβαιότητας» 
η οποία εδώ και καιρό αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων. 
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή πρέπει να καταβάλει προσπάθεια 
για την ευαισθητοποίηση των κοινοτικών επιχειρηματιών και 
την ώθηση τους προς την ανάληψη μεγαλύτερων δεσμεύσεων 
(2) Η Επιτροπή έχει ήδη αναλάβει να μελετήσει το πρόβλημα: βλ. 
την πρόσφατη δημοσίευση: «Οδηγός για τις ευρωπαϊκές επενδύ­
σεις στην Ιαπωνία». 
Αριθ. C 159/76 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17. 6. 91 
προς την Ιαπωνία, μια χώρα που διαθέτει σήμερα εσωτερική 
αγορά μεγάλων διαστάσεων και βρίσκεται σε φάση μεγάλης 
ανάπτυξης. 
3.7. Η ΟΚΕ επισημαίνει με ανησυχία την σχεδόν πλήρη 
απουσία κοινών πρωτοβουλιών συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊ­
κών και ιαπωνικών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες 
σε τρίτες χώρες, ειδικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, και 
οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις αναπτυξιακές ανάγκες των 
χωρών αυτών. 
Στις αγορές αυτές, μεταξύ άλλων, συνεχίζει να αυξάνεται ο 
ανταγωνισμός των ιαπωνικών προϊόντων που διαβρώνουν τις 
θέσεις που έχουν κατακτήσει από πολύ καιρό οι ευρωπαϊκές 
εξαγωγές, πράγμα που καθιστά έκδηλο ένα άλλο τρωτό 
σημείο των οικονομιών των κοινοτικών χωρών. 
Θα ήταν σκόπιμο να έχουν δεόντως υπόψη οι κοινοτικές 
αρχές αυτό το πρόβλημα της βιομηχανικής συνεργασίας στις 
τρίτες χώρες κατά τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις με την 
ιαπωνική πλευρά και να προωθήσουν σχετικά μελέτες, σεμι­
νάρια και συγκεκριμένες προτάσεις. 
3.8. Τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις άμεσες 
επενδύσεις των ιαπωνικών βιομηχανικών επιχειρήσεων σε 
παραγωγικές εγκαταστάσεις απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, για 
τον πρόσθετο λόγο ότι αυξάνονται ταχύτατα ως προς τον 
αριθμό και τη σημασία τους. 
Η ΟΚΕ δηλώνει ότι καταρχήν οι άμεσες ιαπωνικές επενδύ­
σεις στην Κοινότητα θα πρέπει να θεωρηθούν ευνοϊκά, κυρίως 
στο βαθμό που συνεπάγονται αύξηση της «προστιθέμενης 
τεχνολογικής αξίας κοινοτικής προέλευσης(ι) και αύξηση 
της νέας απασχόλησης. 
Επίσης θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι συμφωνίες συνεργασίας 
και οι κοινές επιχειρήσεις και των δύο πλευρών που πολύ 
συχνά είναι φορείς καινοτόμων τεχνολογιών και προωθημέ­
νων πρακτικών διοίκησης και επιχειρησιακής διαχείρισης. 
Οι παραγωγικές εγκαταστάσεις που οι ιαπωνικές επιχειρήσεις 
πραγματοποίησαν τα τελευταία χρόνια στην Κοινότητα σε 
πολλές περιπτώσεις επέφεραν σημαντικές μεταφορές τεχνο­
γνωσίας και μεθόδων οργάνωσης της παραγωγής προς τις 
μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της Κοινότητας που καλού­
νται να προμηθεύσουν ανταλλακτικά και εξαρτήματα τηρώ­
ντας τους αυστηρούς κανόνες ελέγχου και ποιότητας που 
απαιτούνται από τους αγοραστές (2). 
(') Το κριτήριο της «προστιθέμενης τεχνολογικής αξίας που παράγε­
ται στην Κοινότητα», φαίνεται πιο κατάλληλο από το κριτήριο 
του «ελάχιστου τοπικού περιεχομένου». 
(2) Μια πολύ εμπεριστατωμένη ανάλυση των άμεσων επενδύσεων 
των ιαπωνικών βιομηχανικών επιχειρήσεων στην Κοινότητα, των 
κινήτρων που τις καθόρισαν και των προβλημάτων που συναντή­
θηκαν, πραγματοποιείται περιοδικά από τον κυβερνητικό οργανι­
σμό «Jetro — International Economic and Trade Information 
Center». Η 6η έκθεση δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 1990 με 
τίτλο: «Τρέχουσα κατάσταση των εργασιών των ιαπωνικών μετα­
ποιητικών επιχειρήσεων στην Ευρώπη». Στην έκθεση αυτή αναφέ­
ρονται και οι πρωτοβουλίες ιαπωνικών βιομηχανικών επιχειρή­
σεων για την εγκατάσταση στην Ευρώπη κέντρων Έρευνας και 
Ανάπτυξης και Κέντρων Σχεδιασμού με προορισμό να ερμηνεύ­
σουν τις πραγματικές ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς. Η Επιτροπή θα έπρεπε, ωστόσο, να ασκήσει ιδιαίτερη επο­
πτεία για να αποφευχθούν αδικαιολόγητες μορφές ανταγωνι­
σμού στην παροχή κινήτρων εκ μέρους των χωρών μελών και 
θα έπρεπε επίσης να μεριμνήσει για τη διατήρηση συνολικής 
«συνοχής» μεταξύ των εγκαταστάσεων αλλοδαπής προέλευ­
σης και των δράσεων περιφερειακής πολιτικής που υποστηρί­
ζει η Κοινότητα. 
3.9. Ως προς τα προβλήματα της γεωργίας η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα και η Ιαπωνία βρίσκονται σε αρκετά παρεμφερείς 
θέσεις. Αμφότερες υφίστανται τις πιέσεις των Ηνωμένων 
Πολιτειών (που είναι άλλωστε ιδιαίτερα προστατευτικές στο 
γεωργικό τομέα) και των άλλων χωρών παραγωγών αγροτικών 
προϊόντων, πιέσεις που αποβλέπουν στο άνοιγμα των συνό­
ρων και στη μείωση των αγροτικών επενδύσεων. 
Οι απαντήσεις που η Κοινότητα και η Ιαπωνία δίνουν σε 
αυτές τις πιέσεις είναι παράλληλες και μπορούν να συνοψι­
σθούν σε μερικά σημεία: 
— συμφωνία για μια γενική μείωση των επιδοτήσεων, στο 
βαθμό που μπορεί να πραγματοποιηθεί με βαθμιαίο, ισόρ­
ροπο και αμοιβαίο τρόπο, 
— συμφωνία επί της αρχής να θεσπισθούν πολυμερείς κανό­
νες που θα καλύψουν τους τομείς των διεθνών αγροτικών 
ανταλλαγών, 
— διάθεση προς επανεξέταση των υφιστάμενων γεωργικών 
πολιτικών στα πλαίσια όμως της διαφύλαξης των θεμελιω­
δών αρχών των πολιτικών αυτών. Πράγματι, οι πολιτικές 
αυτές προστατεύουν αρχές που δεν είναι διαπραγματεύσι­
μες, όπως είναι η διατήρηση των παραδοσιακών αγροτι­
κών αξιών, η προστασία του περιβάλλοντος, οι απαιτήσεις 
για την εξασφάλιση των προμηθειών σε τρόφιμα από μια 
υπερβολική εξωτερική εξάρτηση (πολύ αισθητές στην 
Ιαπωνία όπου παραμένει ακόμη έντονη η ανάμνηση των 
εμπειριών των πρώτων χρόνων μετά τον πόλεμο). 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η Ιαπωνία έχουν την πεποίθηση 
ότι ο δρόμος που θα πρέπει να ακολουθήσουν είναι εκείνος 
της ενίσχυσης των πολυμερών μέσων της ΓΣΔΕ και δεν βλέ­
πουν ευνοϊκά τον πολλαπλασιασμό των αιτημάτων για τη 
σύναψη διμερών επιμέρους συμφωνιών που θα αφορούν τις 
ανταλλαγές σε ειδικά γεωργικά προϊόντα. 
3.10. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι στα πλαίσια μιας πιο μακρο­
πρόθεσμης προοπτικής τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα 
της Κοινότητας και της Ιαπωνίας παρουσιάζουν πολύ ενδια­
φέροντα κοινά σημεία. 
Το ΜΙΤΙ, επί παραδείγματι, στο πρόγραμμα του για την εσω­
τερική μεταρρύθμιση που θα υλοποιηθεί εντός της δεκαετίας 
του '90 (3) προτάσσει μεταξύ των θεμάτων προτεραιότητας 
τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής, της προστασίας των 
καταναλωτών, των αναγκών που προκύπτουν σε μια κοινωνία 
που γερνάει και την προστασία της γυναίκας. 
Πρόκειται για ζητήματα στα οποία επιδεικνύεται μεγάλη προ­
σοχή και από την πλευρά της Κοινότητας και για τα οποία 
(3) Υπουργείο Διεθνούς Εμπορίου και Βιομηχανίας «Διεθνές Εμπόριο 
και Βιομηχανική Πολιτική στο 1990: για τη δημιουργία Ανθρωπί­
νων Αξιών στη Σφαιρική Εποχή — 5 Ιουλίου 1990. 
17.6.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/77 
καλό θα ήταν να διατηρηθεί στενή επαφή μεταξύ των δύο 
μερών για τη συνεχή ανταλλαγή εμπειριών και για τον έλεγχο 
της αποτελεσματικότητας των λύσεων που προκρίνονται. 
Η ίδια προβληματική μπορεί να επεκταθεί και στα θέματα 
που αφορούν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της ιαπωνικής 
οικονομίας, την ευκαμψία των βιομηχανικών διαρθρώσεων, 
την προώθηση των ΜΜΕ, την ενεργειακή πολιτική και την 
πολιτική του περιβάλλοντος. 
Η ΟΚΕ θεωρεί ότι για την επίλυση των θεμάτων αυτών, εκτός 
από την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών, είναι δυνατό να 
γίνουν κοινές έρευνες και προσπάθειες. 3.11. Στο γενικότερο επίπεδο των διεθνών οικονομικών 
και πολιτικών σχέσεων η ΟΚΕ υπογραμμίζει το αίτημα της 
εμβάθυνσης των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας και της Ιαπωνίας καθώς και της επέκτασης τους έως 
ότου αποκτήσουν παρόμοια ένταση με την αντίστοιχη που 
χαρακτηρίζει τις σχέσεις που υφίστανται σήμερα μεταξύ της 
Κοινότητας και των Ηνωμένων Πολιτειών και μεταξύ Ηνωμέ­
νων Πολιτειών και Ιαπωνίας. 
Οι τρεις μεγαλύτεροι πόλοι της παγκόσμιας πολιτικής και της 
οικονομίας θα πρέπει επίσης να εφαρμόσουν μια στρατηγική 
συνεργασίας και συνοχής που να αποβλέπει στην υλοποίηση 
εκείνης της διεθνούς «νέας τάξης» που θα μπορεί να αποτελέ­
σει πηγή ασφάλειας, αρμονίας και ευημερίας για όλους τους 
λαούς. 
Βρυξέλλες, 25 Απριλίου 1991. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Frangois STAEDELIN 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
ΠΙΝΑΚΑΣ 1 
ΕΜΠΟΡΙΟ ΤΗΣ ΙΑΠΩΝΙΑΣ ΚΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 
(1977-1989) 
(σε εκατ. δολλάρια ΗΠΑ, βάσει τελωνειακών διασαφήσεων) 
1977 
1980 
1983 
1986 
1989 Σύνολο 
Εξαγ. 
80 495 
129 807 
146 927 
209 151 
275 175 Εισαγ. 
70 809 
140 528 
126 393 
126 408 
210 847 Εμπορικό 
ισοζύγιο 
9 686 
(10 721) 
20 534 
82 743 
64 561 Με τκ 
Εξαγ. 
19 717 
31 367 
42 829 
80 456 
93 188 ΗΠΑ 
Εισαγ. 
12 396 
24 408 
24 647 
29 054 
48 246 Εμπορικό 
ισοζύγιο 
7 321 
6 959 
18 182 
51402 
44 942 Με την ΕΟΚ 
Εξαγ. 
8 736 
16 650 
18 523 
30 675 
47 908 Εισαγ. 
4 195 
7 842 
8 120 
13 989 
28 146 Εμπορικό 
ισοζύγιο 
4 541 
8 802 
10 403 
16 685 
19 762 
Πηγή: Ιαπωνικό Ινστιτούτο Κοινωνικών και Οικονομικών Θεμάτων, Keizai Koho Center, Ιαπωνία 1990 — An international 
comparison, Τόκιο 1990, σ. 36. 
Αριθ ^ 159/78 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17 6 91 
ΠΙΝΑΚΑΣ 2 
ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΗ 12 
(σε εκατ Εαι) 
Χώρες Ετος 
1984 1985 1986 1987 1988 
Εκροές 
ΗΠΑ -11650 -10 063 -17 662 -23 901 -20 074 
Ιαπωνία -295 -36 116 -18 -187 
ΕΖΕΣ -929 -760 9 -1826 -2 306 
Κοσμοσ(') -17 395 -15 349 -22 164 -30 780 30 711 
Εισροές 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία 
ΕΖΕΣ 
Κοσμοσ(') 2919 
390 
1 661 
6 177 1 766 
646 
1 666 
5 637 2 484 
445 
3 267 
6 840 2 356 
1 502 
3 543 
12 578 606 
1 461 
9 021 
14 278 
(') Εξαιρούνται οι ενδοευρωπαικες επενδύσεις των Δώδεκα 
Πηγή ΕιίΓΟδΙαΙ ίΐηιΐ 03 Όπκί ΙηνεδίιτιεηΙ οΓ Ιΐιε ΕιίΓορε&η Οοιηηιιιηιΐγ 1984 Ιο 1988 οιιχειτιοουΓ§ 1990 ρ 73 <ιηά 75 
(Ε11Γ08131 ε8ΐΐΓΠ3ΐε8) 
Σημειώσει,, 
Εκροές 
ενα θετικό μέγεθος δείχνει καθαρή αποεπενδυση 
ενα αρνητικό μέγεθος δείχνει καθαρή επένδυση 
εξαιρούνται τα επανεπενδυομενα κέρδη 
Εισροές 
ενα θετικό μέγεθος δείχνει καθαρή επένδυση 
ενα αρνητικό μέγεθος δείχνει καθαρή αποεπενδυση 
εξαιρούνται τα επανεπενδυομενα κέρδη 
ΠΙΝΑΚΑΣ 3 
ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ: ΕΥΡ 12 — ΗΠΑ — ΙΑΠΩΝΙΑ 
(σεεκατ Εαι) 
που πραγματοποίησαν οι 
ΕΥΡ 12 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία (') 
που αποδέχθηκαν οι 
ΕΥΡ 12 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία (') 
Καθαρές επενδύσεις των 
ΕΥΡ 12 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία (') 1984 
-17 395 
7 128 
-7558 
6 177 
28 460 
-13 
-11 218 
35 588 
-7 571 1985 
-15 349 
1 233 
-8 455 
5 637 
26 733 
841 
-9712 
27 966 
-7614 1986 
-22 164 
-8 796 
-14 713 
6 840 
36 969 
230 
-15 324 
28 173 
- 14 483 1987 
- 30 780 
-8 605 
-16916 
12 578 
39 357 
1 οίο 
-18 202 
30 752 
-15 906 1988 
-30 711 
-1 997 
-28931 
14 278 
43 870 
-410 
-16 433 
41 873 
-29 341 
(') Τα στοιχεία αυτά αφορούν επενδύσεις που καταγράφηκαν στο ισοζύγιο πληρωμών απο την Κεντρική Τράπεζα της 
Ιαπωνίας και οχ ι επενδύσεις που «κοινοποιήθηκαν» στο Υπουργείο Οικονομικών 
Πηγή ΕιιΐΌδΙαΙ ΏίΓεεΙ ΙηνεχΙιηεηΐ οΓΐΗε ΕιίΓορείη ΟοπιιηαηιΙν 1984 Ιο 1988 ΕιιχειηοοϋΓβ 1990 ρ 11