[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.3.2009

COM(2009) 140 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 2008 ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ (14η ΕΚΘΕΣΗ) {SEC(2009) 376}

1. Εισαγωγή

Ο τομέας των ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην ΕΕ, εξακολουθεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη στους χρήστες και τους καταναλωτές. Οι χώρες της ΕΕ είναι πρωτοπόρες παγκοσμίως στην αφομοίωση των ευρυζωνικών επικοινωνιών, το κινητό Διαδίκτυο αυξάνεται ραγδαία, οι τιμές για τις περισσότερες υπηρεσίες συνεχίζουν να μειώνονται και οι καταναλωτές κάνουν ολοένα μεγαλύτερη χρήση των υπηρεσιών που διατίθενται ως πακέτα. Μολονότι ο τομέας δεν είναι άτρωτος από την τρέχουσα οικονομική κρίση[1], παρατηρείται κάποια ανθεκτικότητα στις σχετικά ισχυρές ταμειακές ροές, εξαιτίας του απαραίτητου χαρακτήρα των βασικών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, που παρέχονται σε ολοένα και καλύτερες τιμές, καθώς και λόγω του σχετικά χαμηλού επιπέδου του χρέους. Τα έσοδα συνεχίζουν να αυξάνονται και, σε πραγματικές τιμές, ο τομέας αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομία. Ωστόσο, το διαρκώς δυσχερέστερο απαιτητικό περιβάλλον καθιστά αναγκαία τη θέσπιση μιας κανονιστικής προσέγγισης που θα ενισχύσει την προβλεψιμότητα και την ασφάλεια και θα δημιουργήσει όρους ισότιμου ανταγωνισμού στην κοινοτική ενιαία αγορά.

Παρά τα κέρδη των καταναλωτών, η πλήρης ανάπτυξη του δυναμικού μιας ανταγωνιστικής αγοράς τηλεπικοινωνιών εξακολουθεί να παρεμποδίζεται από αναποτελεσματική και ασυνεπή εφαρμογή των κανονιστικών ρυθμίσεων. Για παράδειγμα, οι προσεγγίσεις στη πρόσβαση νέας γενιάς (NGA) είναι κατακερματισμένες ενώ οι μέθοδοι κανονιστικής ρύθμισης για τον καθορισμό τελών κινητού τερματισμού συνεχίζουν να διαφέρουν. Απαιτείται συνεκτικότερη προσέγγιση για τις εν λόγω αναδυόμενες και υφιστάμενες ρυθμιστικές προκλήσεις ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια και να δοθούν, σε καταναλωτές και επιχειρήσεις, περισσότερες ευκαιρίες να επωφεληθούν από μια ενισχυμένη και πιο ανταγωνιστική ενιαία αγορά.

Στο πλαίσιο της προσπάθειας να εξασφαλιστεί αποτελεσματική και συνεκτική ρύθμιση, η Επιτροπή ολοκληρώνει την κατάρτιση σύστασης σχετικά με την κανονιστική μεταχείριση των σταθερών και κινητών τελών τερματισμού ενώ καταρτίζει σύσταση για τη ρύθμιση της πρόσβασης σε δίκτυα NGA.

Γενικότερα, οι προτάσεις της Επιτροπής[2] για τη μεταρρύθμιση του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ αποβλέπουν στην ενίσχυση της θέσης των καταναλωτών, την προώθηση γνήσιου ανταγωνισμού και την άρση των διαρθρωτικών εμποδίων που εξακολουθούν να εμποδίζουν την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Οι προτάσεις αυτές βρίσκονται επί του παρόντος υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά τις εξελίξεις στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών το 2008[3].

2. Εξελίξεις στην αγορά

Το 2008, ο τομέας των τηλεπικοινωνιών της ΕΕ εξακολούθησε να αυξάνεται, κατά 1,3%[4] σε πραγματικές τιμές, σε σύγκριση με 1% αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ για το σύνολο της οικονομίας. Ο τομέας παρουσιάζει σχετική ανθεκτικότητα στη σημερινή απότομη επιδείνωση του οικονομικού κλίματος σε σχέση με άλλους τομείς χάρη στη σταθερότητα των ταμειακών ροών για τους περισσότερους φορείς εκμετάλλευσης, αλλά, όπως και στην υπόλοιπη οικονομία, αντιμετωπίζει πλέον δυσκολίες στην πρόσβαση σε πιστώσεις, γεγονός που αναπόφευκτα θα επηρεάσει την ικανότητά του για επενδύσεις.

Οι τιμές των τυπικότερων υπηρεσιών επικοινωνιών συνέχισαν την πτωτική τους τάση και ο τομέας των ηλεκτρονικών επικοινωνιών εξακολουθεί να έχει ανασχετικό αποτέλεσμα στην αύξηση του πληθωρισμού. Συνολικά, ο μέσος ευρωπαίος καταναλωτής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών ήταν σε καλύτερη θέση το 2008 από ό,τι το προηγούμενο έτος.

[pic]

Οι καταναλωτές επωφελήθηκαν επίσης από την ευρύτερη διάθεση των νέων υπηρεσιών, όπως κινητές ευρυζωνικές και σταθερές ευρυζωνικές μέσω οπτικής ίνας, αύξηση του δυναμικού για ανταγωνισμό δικτύων. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηριστικό του 2008 ήταν η αύξηση της σταθερής και κινητής φορητότητας αριθμού, η οποία διευκολύνει την αλλαγή δικτύου και αποτελεί βασικό μέσο για την ενίσχυση του ανταγωνισμού.

Η ΕΕ συνέβαλε επίσης στην ανάπτυξη αυτών των τάσεων παρεμβαίνοντας όπου ο ανταγωνισμός ήταν ανεπαρκής για την επίτευξη χαμηλότερων τιμών. Ένα καλό παράδειγμα είναι ο κοινοτικός κανονισμός για την περιαγωγή[5], που οδήγησε σε μείωση των τιμών περιαγωγής κατά 60% περίπου. Το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού για την περιαγωγή, που τώρα εξετάζεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, αναμένεται το 2009 να επεκταθεί ώστε να περιλάβει και τις υπερβολικές τιμές υπηρεσιών περιαγωγής μηνυμάτων SMS και δεδομένων.

Επενδύσεις και έσοδα

Το 2008, τα έσοδα του τομέα των τηλεπικοινωνιών αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 52% των εσόδων ολόκληρου του τομέα των ΤΠΕ. Από τα στοιχεία για το 2007 που συγκεντρώθηκαν από τις Εθνικές Ρυθμιστικές Αρχές (ΕΡΑ), προκύπτει ότι τα έσοδα του τομέα τηλεπικοινωνιών της ΕΕ έφτασαν σχεδόν τα 357 δισ. ευρώ, ή 2,9% του ΑΕΠ.

[pic]

Τα στοιχεία για τις επενδύσεις στις Κάτω Χώρες και το ΗΒ προέρχονται από εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ.

[pic]

Οι επενδύσεις για το 2007 αυξήθηκαν κατά 1,5% περίπου, για έκτο συνεχόμενο έτος. Η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί το 2008, αν και εξασθενημένη, ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης[6].

Η χρηματιστηριακή αξία του τομέα των τηλεπικοινωνιών έχει μειωθεί από τις αρχές του 2008, λιγότερο όμως σε σχέση με άλλους τομείς. Ο δείκτης Dow Jones SXKP[7], που καταγράφει τις επιδόσεις ολόκληρου του τομέα, έχει μειωθεί κατά 20%, σε σύγκριση με 25% στην ευρύτερη οικονομία[8].

Κινητές επικοινωνίες

Η αγορά κινητής τηλεφωνίας παραμένει το πιο δυναμικό τμήμα του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, γεγονός που οφείλεται στην αύξηση της κίνησης των κλήσεων και στην απογείωση των κινητών ευρυζωνικών επικοινωνιών.

Σε γενικές γραμμές, οι τιμές των κινητών υπηρεσιών μειώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους, κυρίως ως αποτέλεσμα της μείωσης των τιμών για υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας και εγχώρια SMS. Τα χαμηλότερα έσοδα που προκύπτουν για τους οργανισμούς εκμετάλλευσης αντισταθμίστηκαν, όμως, εν μέρει από την αύξηση της κίνησης. Ωστόσο, όπως φαίνεται στο παρακάτω γράφημα, οι τιμές στο σύνολο της ΕΕ εξακολουθούν να διαφέρουν πολύ. Ορισμένες από τις διακυμάνσεις μπορεί να αντανακλούν διαφορές σε τοπικό κόστος και αγοραστική δύναμη, ορισμένες διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα, ή σε συνθήκες ανταγωνισμού, αλλά οι διακυμάνσεις είναι συνολικά τόσο μεγάλες, ώστε οι διαφορές είναι απίθανο να οφείλονται μόνο σε αυτούς τους παράγοντες. Οι ρυθμιστικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών φαίνεται ότι έχουν συμβάλλει ουσιαστικά σε αυτές τις διακυμάνσεις.

[pic]

[pic]

Για τους σκοπούς των παραπάνω γραφημάτων χρησιμοποιήθηκαν δέσμες βάσει της μεθοδολογίας 2002 του ΟΟΣΑ[9].

Από το 2004, οι τιμές της κινητής τηλεφωνίας, όπως μετρώνται από τη λεγόμενη «μέθοδο δέσμης του ΟΟΣΑ», μειώθηκαν κατά 34,5% για όλα τα προφίλ των καταναλωτών.

Οι υπηρεσίες κινητού Διαδικτύου αντιπροσωπεύουν σήμερα περίπου 3% του κύκλου εργασιών του κλάδου, συνεχίζοντας να παρουσιάζουν ανάπτυξη. Η αυξανόμενη ζήτηση για κινητές ευρυζωνικές υπηρεσίες καταδεικνύει την ανάγκη μιας πιο συντονισμένης προσέγγισης στη διαχείριση των πόρων του ραδιοφάσματος σε κοινοτικό επίπεδο, που αποτελεί βασικό στόχο των προτάσεων αναθεώρησης της Επιτροπής.

Τα SMS υπολογίζεται ότι αντιπροσωπεύουν το 11% των συνολικών εσόδων των φορέων εκμετάλλευσης κινητής τηλεφωνίας. Μολονότι οι τιμές ανά SMS παρέμειναν σταθερές, οι φορείς εκμετάλλευσης χρησιμοποιούν «κάδους» SMS που μπορεί να είναι πολύ φθηνοί όταν υπολογίζονται ανά SMS, σε εθνικό επίπεδο, και μπορεί να δημιουργήσουν σημαντική κίνηση. Κατέστη σαφές πέρυσι ότι ορισμένες επιχειρήσεις είχαν αρχίσει να προσφέρουν υπηρεσίες δεδομένων με κατ’ αποκοπή τιμολόγια δεδομένων. Τα έσοδα από υπηρεσίες κινητού Διαδικτύου στην Ευρώπη είναι υψηλότερα από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, αυτές οι τάσεις σε εθνικό επίπεδο δεν αντανακλώνται στις τιμές για την περιαγωγή SMS και, σε κάποιο βαθμό, οι τιμές για τις υπηρεσίες περιαγωγής δεδομένων, οι οποίες παραμένουν σε αδικαιολόγητα υψηλά επίπεδα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή ενέκρινε προτάσεις για την επέκταση του ισχύοντος κανονισμού για την περιαγωγή ώστε να περιλάβει τις υπηρεσίες αυτές.

Ο μέσος όρος διείσδυσης κινητών επικοινωνιών στην ΕΕ, που πέρυσι βρισκόταν ήδη σε πολύ υψηλό επίπεδο, εξακολούθησε να αυξάνεται, από το 112% στο 119%[10]. Η χρήση υπηρεσιών τρίτης γενιάς αυξάνεται επίσης και εκτιμάται ότι στο τέλος του 2008 υπήρχαν περίπου 91,3 εκατομμύρια χρήστες στην ΕΕ (15,5% του συνόλου των συνδρομητών των φορέων εκμετάλλευσης κινητών επικοινωνιών). Το μέσο μερίδιο αγοράς των ηγετικών φορέων εκμετάλλευσης μειώθηκε κατά 3% περίπου, έχοντας παραμείνει σταθερό κατά την προηγούμενη διετία.

[pic]

Τέλη τερματισμού σε κινητό δίκτυο

Η παρέμβαση των ΕΡΑ συνέχισε τη μείωση των τέλη τερματισμού κινητών κλήσεων (MTR), μολονότι εξακολουθούν να είναι αρκετά υψηλά. Τον Οκτώβριο του 2008, η μέση τιμή των εν λόγω τελών ήταν 8,55 λεπτά του ευρώ, μείωση 11,6% σε σύγκριση με τα 9,67 λεπτά του Οκτωβρίου του 2007. Στα μεμονωμένα τέλη παρατηρείται ακόμα μεγάλη διαφορά, από 2,10 λεπτά στην Κύπρο μέχρι 15,92 λεπτά στη Βουλγαρία.

Σταθερές φωνητικές επικοινωνίες

Το 2008, η παραδοσιακή αγορά σταθερών επικοινωνιών για φωνητικές κλήσεις συνέχισε να μειώνεται με ρυθμό 5% των εσόδων, παρόμοια με το 2007. Η αντικατάσταση των παραδοσιακών υπηρεσιών μέσω δικτύων μεταγωγής από κινητές και ευρυζωνικές υπηρεσίες (π.χ. φωνή μέσω ευρυζωνικών κλήσεων) εξηγεί σε μεγάλο βαθμό αυτή την τάση.

Τα μερίδια αγοράς των σταθερών κατεστημένων φορέων κατά μέσο όρο σταθεροποιούνται, παρόλο που σε ορισμένες χώρες το μερίδιο των κατεστημένων φορέων έχει αυξηθεί. Υπήρξε σημαντική αύξηση στην άμεση πρόσβαση εναλλακτικών φορέων: κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες στο διάστημα μεταξύ Ιουλίου 2007 και Ιουλίου 2008, στο 18,6% των συνδρομητών.

Οι τιμές έχουν γενικά σταθεροποιηθεί, αν και σε ορισμένες αγορές τοπικών κλήσεων έχουν αυξηθεί. Όσον αφορά την αγορά σταθερής διασύνδεσης, οι τιμές χονδρικής έχουν επίσης σταθεροποιηθεί.

[pic]

VoIP και σύγκλιση

Η VoIP συνεχίζει να αντικαθιστά την παραδοσιακή σταθερή φωνητική τηλεφωνία. Το μερίδιο αγοράς που διαχειρίζεται VoIP έχει σχεδόν διπλασιαστεί, σε 8,33% της αγοράς της Ένωσης.

Ποσοστό 12,25% του ευρωπαϊκού πληθυσμού αποτελεί πλέον συνδρομητές δεσμοποιημένων προσφορών, γεγονός που συνιστά αύξηση κατά 33,3% σε σχέση με πέρυσι[11].

Τιμολόγηση

Οι τιμές για 3λεπτες και 10λεπτες εθνικές κλήσεις μειώθηκαν κατά 11,7% στη διάρκεια του έτους – πρόκειται για τη μεγαλύτερη μείωση από το 2004.

[pic]

Ευρυζωνικές επικοινωνίες

Η διείσδυση σταθερών ευρυζωνικών επικοινωνιών συνέχισε να αναπτύσσεται το 2008, οπότε προστέθηκαν 14 εκατομμύρια νέες γραμμές, με αποτέλεσμα ο μέσος όρος της ΕΕ σταθερής ευρυζωνικής διείσδυσης να ανέλθει σε 22,9%.

[pic]

Οι επικεφαλής χώρες της ΕΕ παρέμειναν και παγκοσμίως στην κορυφή της ευρυζωνικής διείσδυσης. Εννέα χώρες της ΕΕ είναι σήμερα μπροστά από τις ΗΠΑ, ενώ η ΕΕ πλησιάζει την Ιαπωνία και την Αυστραλία.

[pic]

Το χάσμα μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες και τις χειρότερες επιδόσεις της Ευρώπης μειώνεται ακόμα, μολονότι η διαφορά παραμένει σημαντική: 26,3 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ της χώρας με την χαμηλότερη (Σλοβακία) και την υψηλότερη επίδοση (Δανία).

Η DSL παραμένει η κύρια ευρυζωνική τεχνολογία στην ΕΕ, αλλά οι εναλλακτικές τεχνολογίες κερδίζουν έδαφος (οπτικές ίνες και ασύρματες). Συνεχίζεται η μεγάλη αύξηση στα προϊόντα με βάση τον αδεσμοποίητο τοπικό βρόχο που αντιπροσωπεύουν πλέον το 69,3% του συνόλου των γραμμών DSL χρησιμοποιούνται από εναλλακτικούς φορείς εκμετάλλευσης. Οι τιμές χονδρικής πρόσβασης μειώνονται. Η Επιτροπή θα εξετάσει τις επιπτώσεις αυτών των εξελίξεων στη σύστασή της για την NGA.

Οι τιμές των ευρυζωνικών συνδρομών συνεχίζουν να υποχωρούν.

[pic]

Τα τρία τέταρτα των ευρυζωνικών γραμμών στην ΕΕ έχουν ταχύτητες τηλεφόρτωσης πάνω από 2 mega bits ανά δευτερόλεπτο (Mbps), ταχύτητα που υποστηρίζει τηλεόραση μέσω Διαδικτύου, για παράδειγμα.

[pic]

Οι κινητές ευρυζωνικές επικοινωνίες αρχίζουν να αναπτύσσονται (13% διείσδυση κατά μέσο όρο). Ο αριθμός των κινητών ευρυζωνικών συνδέσεων που χρησιμοποιούν μόνο αποκλειστικές κάρτες δεδομένων / μόντεμ / κλειδιά είναι, ωστόσο, σημαντικά χαμηλότερος (διείσδυση 2,8%). Οι κινητές ευρυζωνικές συνδρομές καθίστανται βιώσιμη εναλλακτική λύση στις σταθερές ευρυζωνικές συνδέσεις σε ορισμένες χώρες, μολονότι οι κινητές τεχνολογίες επιτρέπουν γενικά ταχύτητες μετάδοσης χαμηλότερες από αυτές των ενσύρματων τεχνολογιών.

[pic]

Οι πολιτικές των κρατών μελών που επιδιώκουν τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς, αλλά πρέπει να γίνουν και άλλα για την περαιτέρω μείωση του χάσματος. Στο τέλος του 2007 τα δίκτυα DSL ήταν διαθέσιμα στο 93% του πληθυσμού της Ευρώπης, αν και το 30% του αγροτικού πληθυσμού δεν έχει ακόμα επωφεληθεί από την πρόσβαση[12].

3. Κανονιστικό περιβάλλον

Θεσμικό πλαίσιο

Ανεξαρτησία των ΕΡΑ

Οι ανεξάρτητες ΕΡΑ είναι προϋπόθεση για την εξασφάλιση δίκαιης και αποτελεσματικής ρύθμισης του τομέα. Η ανεξαρτησία μπορεί να διακυβευθεί, ιδίως όταν τα κράτη μέλη εξακολουθούν να ελέγχουν τους φορείς εκμετάλλευσης. Η Επιτροπή κίνησε διαδικασίες επί παραβάσει εναντίον της Λιθουανίας, της Λετονίας και του Λουξεμβούργου με σκοπό την εξασφάλιση αποτελεσματικού διαχωρισμού μεταξύ ρυθμιστικών λειτουργιών και ιδιοκτησίας/ελέγχου. Η υπόθεση που αφορά το Λουξεμβούργο έκλεισε στις αρχές του 2009. Οι προϋποθέσεις για το διορισμό ή την παύση του επικεφαλής της ΕΡΑ οδήγησαν την Επιτροπή να παραπέμψει την Πολωνία στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ρουμανίας. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξετάζουν επίσης τις συνθήκες υπό τις οποίες απολύθηκε ο επικεφαλής της σλοβακικής ΕΡΑ. Ο αποτελεσματικός διαχωρισμός μεταξύ των λειτουργιών ρύθμισης και ιδιοκτησίας είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει η Επιτροπή την αντίστοιχη διαδικασία επί παραβάσει κατά της Βουλγαρίας.

Εξουσίες και πόροι των ΕΡΑ

Ενώ οι πόροι παραμένουν ζήτημα που προκαλεί ανησυχία σε ορισμένα κράτη μέλη, σε γενικές γραμμές οι περισσότερες ΕΡΑ φαίνεται να διαθέτουν τις κατάλληλες νομικές εξουσίες για την εκτέλεση των καθηκόντων που προβλέπονται στο κανονιστικό πλαίσιο. Η Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Σουηδίας εξαιτίας της απουσίας αρμόδιας αρχής για την αντιμετώπιση των διαφορών διασύνδεσης.

Προσφυγές

Οι συστηματικές προσφυγές και οι χρονοβόρες διαδικασίες εξακολουθούν να υποσκάπτουν την ασφάλεια δικαίου και την αποτελεσματική εφαρμογή του πλαισίου σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Βέλγιο, Ουγγαρία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Σουηδία). Αντίθετα, προσπάθειες για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών έχουν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα και την Πολωνία. Εν τω μεταξύ, το Δικαστήριο παρέσχε διευκρίνιση σχετικά με τα είδη επιχειρήσεων ή τους χρήστες που είναι επιλέξιμοι για την προσφυγή κατά των αποφάσεων των ΕΡΑ, που αναμένεται ότι θα διευρύνουν τον αριθμό των επιλέξιμων μερών σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Σουηδία) και θα αυξήσουν την ασφάλεια δικαίου βελτιώνοντας τη θέση των ανταγωνιστών.

Ρυθμιστικά μέτρα

Ανάλυση της αγοράς

Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε στο δεύτερο γύρο των αναλύσεων της αγοράς ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο τρίτος γύρος έχει ήδη αρχίσει (π.χ. Φινλανδία, Αυστρία και Ουγγαρία). Μετά από κάποιες πρόσφατες κοινοποιήσεις, όλα τα κράτη μέλη έχουν πλέον ολοκληρώσει τον πρώτο γύρο των αναλύσεων της αγοράς, με εξαίρεση τη Βουλγαρία, την Πολωνία και τη Ρουμανία.

Επανορθωτικά μέτρα

Πολλά κράτη μέλη αδυνατούν να εφαρμόσουν και να επιβάλουν επανορθωτικά μέτρα σωστά ή εγκαίρως. Εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο, ορισμένα άλλα κράτη μέλη έχουν εξετάσει τη δυνατότητα, έχουν μάλιστα αρχίσει τα αρχικά στάδια, κάποιας μορφής διαχωρισμού του φορέα εκμετάλλευσης με ΣΙΑ. Στη Σουηδία, έχει θεσπιστεί νομοθεσία ώστε να μπορεί η ΕΡΑ να επιβάλλει λειτουργικό διαχωρισμό στον κατεστημένο φορέα, κατόπιν έγκρισης από την Επιτροπή.

Με βάση την εμπειρία της από την εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου, η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει και να συνεργάζεται με τις ΕΡΑ ώστε να ενισχυθεί η προβλεψιμότητα και να βελτιωθεί η ασφάλεια στην αγορά.

Οι ανακολουθίες στην προσέγγιση όσον αφορά τα διορθωτικά μέτρα εξακολουθούν να συνιστούν πρόβλημα, όπως αναφέρεται παρακάτω:

Ευρυζωνικές επικοινωνίες

Ενώ διάφορα προϊόντα πρόσβασης, όπως η δυφιορρευματική ή η ‘γυμνή σύνδεση’ DSL τελικά διατίθενται σε ορισμένες χώρες (π.χ. Γερμανία, Σλοβενία, Ισπανία), σε άλλες χώρες (π.χ. Βουλγαρία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Κύπρος, Σουηδία, Λετονία) προβλήματα όπως η έλλειψη ή η καθυστέρηση στην εφαρμογή των διορθωτικών μέτρων που επιβλήθηκαν, ακατάλληλες τεχνικές ή οικονομικές συνθήκες για τα διαθέσιμα προϊόντα πρόσβασης, ή ανακολουθίες μεταξύ των όρων για διάφορα προϊόντα πρόσβασης είχαν ως αποτέλεσμα χαμηλή αφομοίωση των προϊόντων δυσχεραίνοντας τον ανταγωνισμό για τους εναλλακτικούς φορείς εκμετάλλευσης.

Οι προσεγγίσεις όσον αφορά τον καθορισμό των υποχρεώσεων ελέγχου τιμών για ευρυζωνική πρόσβαση χονδρικής ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Ορισμένες ΕΡΑ επικαλούνται μεθόδους ‘retail minus’ (λιανική τιμή μείον ένα προκαθορισμένο ποσοστό), ενώ άλλες εφαρμόζουν μεθόδους κοστοστρέφειας. Ορισμένες ΕΡΑ δεν ήταν σε θέση να εφαρμόσουν τις υποχρεώσεις κοστοστρέφειας που έχουν επιβάλει και βασίζονται εν τω μεταξύ σε άλλες μεθόδους, όπως η συγκριτική αξιολόγηση (π.χ. Πορτογαλία, Πολωνία).

Οι ΕΡΑ βρίσκονται επίσης αντιμέτωπες με μια μεγάλη πρόκληση όσον αφορά τη ρυθμιστική αντιμετώπιση των δεσμοποιημένων προσφορών ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να είναι σε θέση να ανταγωνιστούν.

Το θέμα της πρόσβασης νέας γενιάς (NGA) εξακολουθεί να αποτελεί ρυθμιστικό πρόβλημα και ενώ πολλές ΕΡΑ έχουν αρχίσει να προβληματίζονται σχετικά με την κανονιστική μεταχείριση της NGA και να λαμβάνουν ενδεδειγμένα μέτρα, άλλες βρίσκονται ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο συζητήσεων, γεγονός που προκαλεί αβεβαιότητα στις επιχειρήσεις, καθώς και έλλειψη συνοχής μεταξύ των κρατών μελών.

Ορισμένες ΕΡΑ απέσυραν τις υποχρεώσεις που είχαν επιβάλει στη χονδρική αγορά ευρυζωνικής πρόσβασης καθορίζοντας διαφορετικές γεωγραφικές αγορές (Ηνωμένο Βασίλειο και Πορτογαλία).

Κινητές επικοινωνίες

Όσον αφορά τις μεθόδους για τον υπολογισμό MTR, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Σε ορισμένα κράτη μέλη δεν επιβάλλεται καθόλου ρύθμιση τιμών, αφήνοντας την MTR προς εμπορική διαπραγμάτευση (π.χ. στη Σλοβακία). Διαφορές εξακολουθούν επίσης να υφίστανται σε όλη την ΕΕ όσον αφορά τον καθορισμό συμμετρικών ή ασύμμετρων MTR. Ως αποτέλεσμα των εν λόγω ασυμβίβαστων πρακτικών, όπως έχει ήδη παρατηρηθεί, η MTR διαφέρει σημαντικά από τη μία χώρα στην άλλη.

Σταθερές επικοινωνίες

Όσον αφορά τις αγορές τερματισμού κλήσεων, τα κράτη μέλη εφάρμοσαν διάφορες μεθόδους κοστολόγησης, όπως το μοντέλο LRIC ή το ιστορικό κόστος.

Πολλές ΕΡΑ απέσυραν την κανονιστική ρύθμιση από αγορές λιανικών κλήσεων (π.χ. Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Τσεχική Δημοκρατία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες).

Κατά τη διάρκεια της κοινοτικής διαδικασίας διαβούλευσης, η Επιτροπή διαπίστωσε μια πρακτική κατά την οποία, ενώ ο ορισμός της αγοράς έχει μεταβληθεί ώστε να ανταποκριθεί στα μελήματα της Επιτροπής, τα διορθωτικά μέτρα που επιβάλλονται στην εν λόγω αγορά, όπου οι αρμοδιότητες της Επιτροπής είναι πιο περιορισμένες, παρήγαγαν το ίδιο αποτέλεσμα σαν να μην είχε αλλάξει ο ορισμός της αγοράς. Οι προτάσεις της Επιτροπής για τη μεταρρύθμιση του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ θα μπορούσαν να αποφύγουν μια τέτοια κατάσταση επιτρέποντάς του να ενεργεί ακόμα και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα διορθωτικά μέτρα που προτείνονται από εθνική ρυθμιστική αρχή κινδυνεύουν να παρεμποδίσουν την αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Διαχείριση του ραδιοφάσματος

- Σε γενικές γραμμές, οι αποφάσεις εναρμόνισης του ραδιοφάσματος που εξέδωσε η Επιτροπή έως το 2007 έχουν εφαρμοστεί στα περισσότερα κράτη μέλη, με εξαίρεση την απόφαση για την εναρμονισμένη διάθεση πληροφοριών σχετικά με τη χρήση του ραδιοφάσματος εντός της Κοινότητας. Εν τω μεταξύ, ορισμένα κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα για την εισαγωγή αγοραστρεφών προσεγγίσεων στην πρακτική τους όσον αφορά τη διαχείριση του ραδιοφάσματος (π.χ. Δανία, Ελλάδα, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία).

- Τον Νοέμβριο του 2008, η Επιτροπή πρότεινε την επικαιροποίηση και απλοποίηση της οδηγίας GSM ώστε να επιτρέπεται η εισαγωγή νέων κινητών υπηρεσιών, αρχίζοντας από υπηρεσίες UMTS, στη ζώνη των 900 MHz. Ορισμένα κράτη μέλη ανέλαβαν συγκεκριμένη κανονιστική δράση ώστε να επιτραπεί η χρήση των ζωνών συχνοτήτων των 900 MHz και των 1800 MHz για υπηρεσίες που βασίζονται σε τεχνολογίες εκτός GSM.

Σε επίπεδο ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν απόφαση[13] για την επιλογή και αδειοδότηση συστημάτων που παρέχουν κινητές δορυφορικές υπηρεσίες (MSS), αποβλέποντας στη δημιουργία ενιαίας αγοράς για πανευρωπαϊκές κινητές δορυφορικές υπηρεσίες.

Φαίνεται ότι απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή της απόφασης της Επιτροπής για την εναρμόνιση του ραδιοφάσματος.

Ψηφιακό μέρισμα

Ενώ ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Φινλανδία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) έχουν αξιοποιήσει την ευκαιρία που παρουσιάστηκε με το ψηφιακό μέρισμα για να επιτρέψουν την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών, διάφορα άλλα έχουν την πρόθεση να διατηρήσουν το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος του ψηφιακού μερίσματος για αιτήσεις ευρυεκπομπής. Ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη λάβει απόφαση για το θέμα αυτό. Η Επιτροπή, το 2009, θα καταρτίσει τα μέτρα που απαιτούνται ώστε οι ζώνες αυτές να διατηρηθούν και να συντονιστούν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4. Συμ φέρον των καταναλωτών

Διαφάνεια τιμολογίων

Η εγγύηση της διαφάνειας των τιμολογίων και οι επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τους τυπικούς όρους και προϋποθέσεις είναι ακρογωνιαίος λίθος των μέτρων προστασίας των καταναλωτών που προβλέπονται στην οδηγία για την καθολική υπηρεσία.

Σε αυτό το πλαίσιο, μολονότι απαιτούνται και άλλες ενέργειες, ορισμένα κράτη μέλη έχουν αναγνωρίσει την ανάγκη λήψης μέτρων για να βελτιωθεί η διαφάνεια των τιμολογίων. Σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν αναπτυχθεί διάφορα διαδικτυακά εργαλεία σύγκρισης τιμών. Όπου υπάρχουν αυτά τα εργαλεία, παρατηρείται αξιοσημείωτη τάση διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής τους για την κάλυψη πρόσθετων πλατφορμών, καθώς και δεσμοποιημένων προσφορών.

Η διαφάνεια των πληροφοριών σχετικά με ευρυζωνικές ταχύτητες, καθώς και η διατήρηση της ποιότητας των ευρυζωνικών υπηρεσιών φαίνεται να είναι θέματα αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τους καταναλωτές.

Αρκετά κράτη μέλη έχουν λάβει μέτρα που εξασφαλίζουν ότι οι πελάτες διαθέτουν διασφαλίσεις ως προς ευρυζωνικές ταχύτητες. Οι κώδικες πρακτικής, οι εθελοντικές συμφωνίες με τον κλάδο και διάφορα μέτρα για την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών που έχουν εισαγάγει η Ουγγαρία, η Ελλάδα, η Λετονία, η Γαλλία και η Ισπανία καθορίζουν σαφείς απαιτήσεις σχετικά με τις ευρυζωνικές ταχύτητες.

Αρκετά κράτη μέλη έχουν επίσης εισαγάγει μέτρα για την ενίσχυση της διαφάνειας για υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας, καθώς και άλλες υπηρεσίες με χρήση μη γεωγραφικών αριθμών, όπου η έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με τις τιμές συχνά προκαλούν ανησυχίες.

Καθολική υπηρεσία

Έπειτα από την τακτική ανασκόπηση του πεδίου εφαρμογής της καθολικής υπηρεσίας, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με το θέμα το 2008, εγκαινιάζοντας έτσι τη συζήτηση στην ΕΕ αναφορικά με το μέλλον της καθολικής υπηρεσίας, με ιδιαίτερη αναφορά στις ευρυζωνικές υπηρεσίες.

Αρκετά κράτη μέλη έχουν περιορίσει το πεδίο εφαρμογής των ισχυουσών υποχρεώσεων παροχής καθολικής υπηρεσίας δεδομένου ότι ορισμένα στοιχεία της καθολικής υπηρεσίας παρέχονται από την αγορά, χωρίς ανάγκη καθορισμού συγκεκριμένης(-ων) επιχείρησης(-εων) (π.χ. Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Ουγγαρία, Λετονία).

Τον Ιούνιο του 2008, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέδωσε μια σημαντική απόφαση όσον αφορά τη Γαλλία, καταγγέλλοντας μια εθνική διάταξη βάσει της οποίας μπορούν να οριστούν μόνο οι επιχειρήσεις που είναι σε θέση να παρέχουν καθολική υπηρεσία στο σύνολο του εθνικού εδάφους. Σύμφωνα με το Δικαστήριο, τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να εξασφαλίζουν την παροχή της καθολικής υπηρεσίας κατά οικονομικά συμφέροντα τρόπο, με σεβασμό στις αρχές της αντικειμενικότητας, της ισοτιμίας και της ελάχιστης στρέβλωσης της αγοράς.

Πολλά κράτη μέλη φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες να καταρτίσουν ολοκληρωμένους καταλόγους και υπηρεσίες πληροφοριών όπου θα συμπεριλαμβάνονται συνδρομητές σταθερών και κινητών, οι οποίοι έχουν συμφωνήσει να αναφέρονται. Η Επιτροπή κίνησε συνολικά 11 διαδικασίες επί παραβάσει σε σχέση με αυτό το θέμα, το σύνολο των οποίων έχει κλείσει, καθώς οι υπηρεσίες διατέθηκαν, με εξαίρεση την περίπτωση που αφορά την Πορτογαλία, η οποία εκκρεμεί ενώπιον του ΔΕΚ. Ωστόσο, περιεκτικοί κατάλογοι και υπηρεσίες πληροφοριών δεν διατίθενται ακόμη στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

Οι πάροχοι υπηρεσιών, διατύπωσαν ανησυχίες σχετικά με συντελεστές διατήρησης που εφαρμόζονται από φορείς εκμετάλλευσης δικτύων κινητής τηλεφωνίας για κλήσεις που πραγματοποιούνται προς υπηρεσίες πληροφοριών καταλόγου.

Φορητότητα αριθμού

Η φορητότητα αριθμού είναι πλέον διαθέσιμη για χρήστες κινητών και σταθερών σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση τη Βουλγαρία (για σταθερούς αριθμούς), στην οποία έχει χορηγηθεί εξαίρεση μέχρι τον Ιανουάριο του 2009 σύμφωνα με τη συμφωνία ένταξης.

Ο αριθμός των μεταφερθέντων κινητών αριθμών αυξήθηκε κατά το παρελθόν έτος (14,1 εκατ. περισσότερα από το 2008)[14]. Από την εισαγωγή της διάταξης, 60,2 εκατομμύρια συνδρομητές (το 10,3% των κινητών αριθμών) είχαν μεταφέρει τον αριθμό τους έως τον Οκτώβριο του 2008 (8,3% τον Οκτώβριο του 2007).

Από την εισαγωγή της φορητότητας σταθερού αριθμού, σχεδόν 26 εκατ. συνδρομητές είχαν μεταφέρει τους αριθμούς τους έως τον Οκτώβριο του 2008 (37% αύξηση σε σχέση με το 2007).

Οι τιμές που ισχύουν για τη φορητότητα αριθμού παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση. Ενώ σε μερικές χώρες δεν εφαρμόζεται τέλος χονδρικής, π.χ. Εσθονία και Ισπανία (για κινητά) και Γερμανία (για τα σταθερά), τα τέλη αυτά φτάνουν και τα και 49 ευρώ για φορητότητα αριθμού στη Σλοβακία και 45 ευρώ για φορητότητα κινητού αριθμού στη Μάλτα.

[pic]

Η διάσταση του χρόνου είναι ζωτικής σημασίας. Τον Οκτώβριο του 2008, ο ευρωπαϊκός μέσος όρος του απαιτούμενου χρόνου για φορητότητα κινητού αριθμού ήταν 8,5 ημέρες και για φορητότητα σταθερού ήταν 7,5 ημέρες (7,8 ημέρες τον Οκτώβριο του 2007).

Ο απαιτούμενος χρόνος διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από τις εθνικές συνθήκες. Ως εκ τούτου υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για μείωση του χρόνου που απαιτείται για φορητότητα του αριθμού, και για το λόγο αυτό η Επιτροπή, κατά την ανασκόπηση των προτάσεών της, συνέστησε διάρκεια μιας ημέρας. Τουλάχιστον έξι κράτη μέλη (Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Ισπανία, Σλοβακία, Ιταλία, Πολωνία) έχουν προτείνει τη συντόμευση του χρόνου που απαιτείται για μεταφορά αριθμών σε μία έως πέντε ημέρες.

[pic]

(Δεν υπάρχουν στοιχεία για τη Δανία και το Λουξεμβούργο.)

Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112

Υπάρχει πλέον δυνατότητα κλήσης του ενιαίου ευρωπαϊκού αριθμού έκτακτης ανάγκης 112 για δωρεάν επικοινωνία με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης από σταθερά και κινητά τηλέφωνα , οπουδήποτε στην ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη ορισμένοι τομείς στου οποίους απαιτείται βελτίωση, όπως η παροχή πληροφοριών εντοπισμού της θέσης του καλούντος για κλήσεις προς το 112 από κινητά τηλέφωνα, η διεκπεραίωση των κλήσεων και η αύξηση της γνώσης του αριθμού από το κοινό.

Η διαδικασία επί παραβάσει κατά της Βουλγαρίας για μη διάθεση του αριθμού 112 έκλεισε στις αρχές του 2009, ενώ από τις επτά διαδικασίες επί παραβάσει για μη παροχή πληροφοριών εντοπισμού θέσης καλούντος για κλήσεις προς το 112 από τον Ιανουάριο του 2009, τέσσερις κατέληξαν σε αποφάσεις (για τις Κάτω Χώρες, τη Λιθουανία, τη Σλοβακία και την Ιταλία). Μόνο η Σλοβακία έχει μέχρι στιγμής συμμορφωθεί με την απόφαση του Δικαστηρίου. Επιπλέον, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ιταλίας επειδή δεν έχει εξασφαλίσει ότι οι κλήσεις προς το 112 δεν διεκπεραιώνονται ούτε απαντώνται εξίσου αποτελεσματικά όσο και οι κλήσεις που πραγματοποιούνται προς άλλους εθνικούς αριθμούς έκτακτης ανάγκης.

Τον Ιούνιο του 2008, η Επιτροπή εγκαινίασε ιστοσελίδα[15] αφιερωμένη στον αριθμό 112 που παρέχει πληροφορίες σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως ένα ακόμη μέρος της προσπάθειας προβολής του αριθμού 112, η 11 Φεβρουαρίου ανακηρύχθηκε Ευρωπαϊκή ημέρα για τον αριθμό 112 και η Επιτροπή θα συνεχίσει την προώθηση του 112 και τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών.

Ηλ-ιδιωτικότητα (ePrivacy)

Παρά τις διεθνείς πρωτοβουλίες συνεργασίας σε θέματα επιβολής, η επίτευξη γνήσιας τήρησης του απορρήτου και της ασφάλειας στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, ιδίως μέσω του Διαδικτύου, όπως φαίνεται από αρκετές παραβιάσεις της ασφάλειας ή αμφιλεγόμενες διαδικτυακές στρατηγικές εμπορίας στα κράτη μέλη (π.χ. Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Μάλτα).

5. Συμπεράσματα

Το 2008, ο τομέας των τηλεπικοινωνιών εξακολουθεί να αυξάνεται και παρουσιάζει ικανοποιητική αντοχή στην παρούσα δύσκολη οικονομική συγκυρία. Παρά τη βελτίωση της κατάστασης του ανταγωνισμού και την αφομοίωση νέων τεχνολογιών, παρατηρείται έλλειψη συνέπειας στις ρυθμιστικές προσεγγίσεις για την άρση επίμονων σημείων συμφόρησης όπως και στην εξάπλωση των συνδέσεων με οπτικές ίνες.

Σε ένα όλο και πιο δύσκολο περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας η εξασφάλιση αποτελεσματικής και συνεπούς εφαρμογής των κανονιστικών προσεγγίσεων, οι οποίες αποτελούν βασικούς στόχους της μεταρρύθμισης του κανονιστικού πλαισίου που εγκαινίασε η Επιτροπή το Νοέμβριο του 2007. Είναι αναγκαίο να ολοκληρωθεί η αναθεώρηση το συντομότερο δυνατόν, προκειμένου η εσωτερική αγορά να έρθει πιο κοντά στην ολοκλήρωσή της, να υπάρξει ασφάλεια δικαίου για τους συντελεστές της αγοράς και να αυξηθούν τα οφέλη για τους καταναλωτές.

[1] H τρέχουσα κρίση διαφέρει από την ύφεση του 2002, που έπληξε ιδιαίτερα τον τομέα των τηλεπικοινωνιών.

[2] COM(2007) 697-699.

[3] Εφόσον δεν αναφέρεται διαφορετικά, η κατάσταση αναφέρεται στην 31η Δεκεμβρίου 2008, ενώ τα δεδομένα της αγοράς στην 1η Οκτωβρίου 2008.

[4] EITO Νοέμβριος 2008.

[5] http://ec.europa.eu/information_society/activities/roaming/regulation/index_en.htm

[6] EITO Νοέμβριος 2008.

[7] Dow Jones SXKP Telecoms Index (της 22ας Αυγούστου 2008): για τη σύνθεση βλ. παράρτημα.

[8] Όπως μετρήθηκε στον Dow Jones 50 Stoxx Index.

[9] Περαιτέρω στοιχεία στα παραρτήματα.

[10] Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η διείσδυση κινητών το 2007 ήταν 87% στις ΗΠΑ και 84% στην Ιαπωνία.

[11] Δεσμοποιημένη προσφορά σημαίνει εμπορική προσφορά δύο ή περισσότερων υπηρεσιών που διατίθεται στην αγορά ως ενιαία προσφορά σε ενιαία τιμή.

[12] COM(2008) 572 σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της καθολικής υπηρεσίας – η Επιτροπή άνοιξε συζήτηση για το μέλλον της καθολικής υπηρεσίας με ιδιαίτερη αναφορά στις ευρυζωνικές υπηρεσίες.

[13] Αριθ. 626/2008/EΚ.

[14] Δεν υπάρχουν στοιχεία για το ΗΒ.

[15] http://ec.europa.eu/112