Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "XXVIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (1998)"

(2000/C 51/01)

Στις 31 Μαΐου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή, αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "XXVIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (1998)"

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 25 Νοεμβρίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bagliano.

Κατά την 368η σύνοδο ολoμέλειας (συνεδρίαση της 8ης Δεκεμβρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 97 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η "XXVIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (1998)" είναι ιδιαίτερα σημαντική, όχι μόνον επειδή τεκμηριώνει μια αξιοσημείωτη διοικητική και κανονιστική δραστηριότητα εκ μέρους της Επιτροπής, αλλά προπαντός διότι ερμηνεύει ήδη - όσον αφορά τη δράση και τις πρωτοβουλίες - την καμπή και το πνεύμα αλλαγής που εφεξής χαρακτηρίζουν έντονα την κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού. Οι λέξεις "κλειδιά" της παρούσας έκθεσης είναι δύο: "εκσυγχρονισμός" και "συνεργασία", λέξεις οι οποίες αντιστοιχούν στους δύο κύριους άξονες της προοπτικής που εκλαμβάνει ως υπόθεση η Επιτροπή για μια νέα πολιτική ανταγωνισμού.

1.1. Τόσο η δραστηριότητα ελέγχου όσο και οι πρωτοβουλίες και οι προτάσεις της Επιτροπής διέπονται, ήδη από το 1998, από το νέο "εκσυγχρονιστικό" πνεύμα που επιβάλλει πλέον η παγκοσμιοποίηση: απαιτείται, δηλαδή, να λαμβάνεται υπόψη το εξωτερικό σκηνικό που εξελίσσεται και μεταβάλλεται ταχέως, ταχύτερα απ'ό,τι κατά το παρελθόν. Η Επιτροπή απέδειξε ότι έχει πλήρη επίγνωση αυτού του γεγονότος κατά τη νέα εκτελεστική και κανονιστική προσέγγιση των "κάθετων συμφωνιών", καθώς και κατά την προετοιμασία μιας εξαιρετικά καινοτόμου Λευκής Βίβλου, η οποία εν συνεχεία εγκρίθηκε στις αρχές του 1999.

1.2. Ο εκσυγχρονισμός αυτός είναι εξάλλου αναγκαίος και επείγων - σε τούτη τη σημαντική και κρίσιμη φάση της ολοκλήρωσης της "ενιαίας αγοράς" - λόγω των σημαντικών επιπτώσεων στην πολιτική ανταγωνισμού, οι οποίες απορρέουν από τις αναδιαρθρώσεις που συντελούνται στην ευρωπαϊκή αγορά, εξαιτίας και της αύξησης των συγχωνεύσεων μεταξύ επιχειρήσεων. Σε τούτο πρέπει να προστεθούν και τα θετικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για την κοινοτική οικονομία, που προκύπτουν από την εισαγωγή του "ενιαίου νομίσματος" και από την ταχεία διαδικασία ελευθέρωσης του δημοσίου τομέα.

1.3. Επομένως, η ακολουθητέα πορεία είναι σαφώς διαγεγραμμένη και συνεπής προς το παρελθόν αλλά και, κυρίως, με την προοπτική της ταχείας και διαρκούς προσαρμογής στις συντελούμενες και στις μελλοντικές μεταβολές: σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στα πολυάριθμα προβλήματα που συνδέονται με τη "διεύρυνση" της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την αντιμετώπιση αυτών των νέων υποχρεώσεων και των μεγαλύτερων ευθυνών, θεωρείται κεφαλαιώδους σημασίας να εξευρεθούν νέοι τρόποι όσον αφορά το σχεδιασμό και την υλοποίηση της "συνεργασίας" όχι μόνον "με" τις εθνικές αρχές και τα δικαστήρια, αλλά και "με" τα κράτη μέλη και "μεταξύ" αυτών. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συνεργάζονται μεταξύ τους υπό το πρίσμα της θεμιτής άμιλλας των επιχειρήσεων στις αγορές, της οποίας η διασφάλιση συνιστά πρώτιστο μέλημα της "πολιτικής ανταγωνισμού". Ωστόσο, κάθε προοπτική και κάθε δράση εμπίπτουν πλέον σε ένα "διεθνές πλαίσιο".

2. Πριν από την "XXVIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (1998)" παρεμβάλλεται "εισαγωγή" στην οποία εκτίθεται συνοπτικά και προαναγγέλλεται το περιεχόμενο της Έκθεσης αυτής καθ' εαυτής. Εντούτοις, το ζήτημα της διεθνούς συνεργασίας θίγεται κατ' ιδίαν στον "πρόλογο" του επιτρόπου, κ. Van Miert. Η ΟΚΕ ερμηνεύει το γεγονός αυτό ως ιδιαίτερη - και αξιοσημείωτη - προβολή της διεθνούς συνιστώσας της πολιτικής ανταγωνισμού και ελπίζει να αποτελέσει το κείμενο αυτό αναπόσπαστο τμήμα της Έκθεσης και όχι μια απλή παρεμβολή, έστω και με το κύρος του υπογράφοντος.

2.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την απόφαση να αφιερωθεί εφέτος η εισαγωγή/ο πρόλογος της Έκθεσης στη δράση της Επιτροπής σε διεθνή κλίμακα, λόγω της διαρκώς μεγαλύτερης σημασίας που αποκτά πλέον η διεθνής διάσταση. Η αναγνώριση εκ μέρους του επιτρόπου, κ. Van Miert, της σκοπιμότητας να δοθούν ευρύτερες "προοπτικές" στην πολιτική ανταγωνισμού συμπίπτει με τις ανησυχίες που εκφράζονται μονίμως, και από την ΟΚΕ.

2.2. Είναι γεγονός ότι η ολοένα αυξανόμενη ολοκλήρωση της παγκόσμιας οικονομίας δημιουργεί μια άνευ προηγουμένου αλληλεξάρτηση μεταξύ των χωρών. Η αλληλεξάρτηση αυτή όχι μόνον κατέστη ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της παρούσας οικονομικής συγκυρίας, αλλά αναμένεται να μεγιστοποιηθεί αισθητά καθώς θα εξελίσσεται η, μη ανατρέψιμη πλέον, διαδικασία παγκοσμιοποίησης. Υπό αυτές τις συνθήκες, τα προβλήματα στον τομέα του ανταγωνισμού προσλαμβάνουν επίσης παγκόσμια διάσταση και, συνεπώς, η διεθνής συνεργασία καθίσταται επιβεβλημένη.

2.3. Η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο μιας συμφωνίας που συνήφθη το 1991 (και τέθηκε σε ισχύ το 1995, όπως διευκρινίζει ο κ. Van Miert), αποδεικνύει έμπρακτα την αξιοσημείωτη αποτελεσματικότητα των διμερών συμφωνιών. Εξάλλου, και οι δράσεις που ανελήφθησαν και τα αποτελέσματα που επετεύχθησαν στο πλαίσιο της διμερούς συνεργασίας ενόψει της διεύρυνσης επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η Επιτροπή οδεύει προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη του επιτρόπου ο οποίος υποστηρίζει ότι επιβάλλεται το ταχύτερο η στροφή προς την οδό των πολυμερών συμφωνιών, η οποία είναι σαφώς δυσκολότερη αλλά εξίσου επιβεβλημένη, και άρα ο πολλαπλασιασμός των προσπαθειών προς αυτή την κατεύθυνση.

2.4. Υπό αυτό το πρίσμα, καθίσταται ζωτικής σημασίας "να θεσπισθεί ένα διεξοδικό πολυμερές κανονιστικό πλαίσιο που θα προβλέπει την εφαρμογή ενός βασικού συνόλου κοινών κανόνων ανταγωνισμού, σε παγκόσμιο επίπεδο". Η ομάδα εργασίας που συστάθηκε από τον ΠΟΕ ασχολείται επί του παρόντος με την επιλογή του πλέον ενδεδειγμένου προσανατολισμού. Απαιτείται, δε, να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για την ενθάρρυνση και την υποστήριξη της εν λόγω ομάδας.

Στη "γνωμοδότησή" της για τη "19η ετήσια έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού"(1), η ΟΚΕ κατέληγε ως εξής:

"Παρά το γεγονός ότι ο στόχος φαίνεται μακρινός, πρέπει να συνεχισθεί το έργο για τη διεθνοποίηση των αντιμονοπωλιακών κανόνων ή για την (έστω μερική ή βαθμιαία) εναρμόνιση των κανόνων που διέπουν τις διεθνείς συναλλαγές". Από τότε πέρασε σχεδόν μια δεκαετία. Η πολιτική των μικρών χωρών πρέπει να προσαρμοσθεί στα σημεία των καιρών.

Επ' αυτού, απαιτείται επίσης σθεναρότερη πολιτική βούληση, γεγονός το οποίο αποτελεί μια ακόμη πρόκληση η οποία χρήζει σταδιακής μεν, αλλά αποφασιστικής αντιμετώπισης.

2.5. Εν τω μεταξύ η "αναστάτωση" και η "αβεβαιότητα" επιτείνει την "απειλή από τις αντιανταγωνιστικές πρακτικές". Στην παράγραφο που φέρει τον ομώνυμο τίτλο, ο επίτροπος προβαίνει σε μια αφενός θαρραλέα και αφετέρου βαρυσήμαντη δήλωση: "ο λεγόμενος καπιταλισμός των 'διαπλεκομένων συμφερόντων' σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων πολύ συχνά εγκαταλείπεται προς χάριν αδιαφανών ρυθμίσεων που έχουν ελάχιστη σχέση με τις δυνάμεις της αγοράς. Είμαι πεπεισμένος ότι η συνέχιση μιας υγιούς πολιτικής ανταγωνισμού, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, θα αποτελέσει ισχυρό αντίδοτο γι' αυτές τις τάσεις με την προώθηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας, την αποκέντρωση της λήψης εμπορικών αποφάσεων, την ενθάρρυνση της καινοτομίας και τη μεγιστοποίηση της ευημερίας των καταναλωτών".

Ως προς τούτο, ο ρόλος του ΠΟΕ θα είναι απολύτως αναγκαίος και καίριος. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι ο νέος αρμόδιος επίτροπος, αλλά και η Επιτροπή στο σύνολό της, θα ενστερνισθούν πλήρως τις απόψεις του απελθόντος επιτρόπου. Πλέον δεν πρέπει να γίνεται ανεκτός ο καθορισμός των τιμών διαμέσου διεθνών συμπράξεων (καρτέλ), όπως συμβαίνει στην περίπτωση του πετρελαίου που αποτελεί το γνωστότερο παράδειγμα με τις σημαντικότερες επιπτώσεις στην οικονομία της Κοινότητας και με αρνητικές συνέπειες για την πλειοψηφία των αναπτυσσομένων χωρών.

3. Η Επιτροπή ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα κατά το 1998, τόσο από κανονιστική όσο και από διοικητική άποψη, στο πλαίσιο "προγράμματος εκσυγχρονισμού της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού". Τούτο συνιστά μια ακόμη πρόκληση η οποία δεν έγκειται απλώς στην αντικατάσταση ενός κανόνα από κάποιον άλλο. Η Επιτροπή επέβαλε, επίσης, αυστηρές κυρώσεις για την καταπολέμηση του κατακερματισμού των αγορών, των συμπράξεων σε θέματα τιμών και των καταχρήσεων λόγω δεσπόζουσας θέσης στην αγορά. Ο "εκσυγχρονισμός" - ο οποίος είναι συνώνυμος και με τη "μετατόπιση του επικέντρου των δραστηριοτήτων της Επιτροπής" - συνίσταται, από λειτουργικής πλευράς, στην επικέντρωση της δραστηριότητας της Επιτροπής στις υποθέσεις "που παρουσιάζουν έκδηλο κοινοτικό ενδιαφέρον". Πρόκειται για πολιτική η οποία παγιώνεται και εξελίσσεται μέσω φιλόδοξων σχεδίων που αποσκοπούν στην αλλαγή. Η ΟΚΕ παρακολουθεί με ενδιαφέρον και υποστηρίζει τη δράση και τις πρωτοβουλίες της Επιτροπής προς αυτή την κατεύθυνση.

4. Η "ανακοίνωση" σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των αρμοδίων επί θεμάτων ανταγωνισμού εθνικών αρχών φαίνεται να αποδίδει τους πρώτους καρπούς της με τη μορφή ενεργού συνεργασίας (ανταλλαγή πληροφοριών όσον αφορά τις κοινοποιήσεις, κοινή εξέταση των υποθέσεων). Ωστόσο, απομένει ακόμη προς αντιμετώπιση η μη φυσιολογική κατάσταση που επικρατεί στην περίπτωση επτά εθνικών αρχών, οι οποίες δεν νομιμοποιούνται να εφαρμόζουν τα άρθρα 81 και 82. Έπ' αυτού, η ΟΚΕ εμμένει εκ νέου στην επείγουσα ανάγκη εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών περί ανταγωνισμού για την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82, η οποία συνιστά, αφενός, προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε βελτίωση της συνεργασίας και, αφετέρου, βασική προϋπόθεση για μια επιτυχημένη αποκέντρωση· εκφράζει, δε, την επιθυμία να συμπεριληφθούν στην εν λόγω "εναρμόνιση" και οι αρχές που διέπουν τις εθνικές νομοθεσίες περί ανταγωνισμού.

4.1. Θα ήταν σκόπιμο να αφιέρωνε η Επιτροπή, στην ετήσια έκθεσή της, ένα κεφάλαιο (με συγκριτικούς πίνακες) στην εφαρμογή του "κοινοτικού" δικαίου (πέραν του "εθνικού") επί θεμάτων ανταγωνισμού σε κάθε κράτος μέλος, με στόχο να αξιολογηθεί έμπρακτα το επίπεδο συμμόρφωσης και αποκέντρωσης που επετεύχθη. Έπ' αυτού, η ΟΚΕ διερωτάται ποίες είναι οι επιβλαβέστερες συνέπειες που προκύπτουν λόγω ανεπαρκούς εναρμόνισης στα διάφορα κράτη μέλη. Δεν πρέπει, δε, να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι οι αγορές παραμένουν διηρημένες, με έντονες εθνικές αποκλίσεις, ενώ υφίστανται ακόμη ορισμένες εθνικές δεσπόζουσες θέσεις με σημαντικές και σοβαρές επιπτώσεις όσον αφορά τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ως προς τούτο, θα απαιτηθεί εμπεριστατωμένη δράση ενημέρωσης προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη διαφάνεια. Η εναρμόνιση προϋποθέτει χρόνο. Εν αναμονή της πραγμάτωσης αξιολογότερων στόχων θα πρέπει ίσως να εξετασθούν τουλάχιστον ειδικά μέτρα ελέγχου, πάντοτε με στόχο την αποτροπή στρεβλώσεων ή αδικαιολόγητων προνομιακών καταστάσεων.

5. Η διαδικασία ελευθέρωσης συνεχίζεται στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και - με βραδύτερους ρυθμούς - στον τομέα της "ενέργειας", τομείς οι οποίοι διαθέτουν, κατά την ΟΚΕ, σημαντικές δυνατότητες τόσο για την προώθηση του ανταγωνισμού όσο και για την εδραίωση και την ενδυνάμωση της εσωτερικής αγοράς.

5.1. Σε αυτό το πλαίσιο κρίνεται, επίσης, σκόπιμο να εξετάσει η Επιτροπή τις συνολικές επιπτώσεις της ελευθέρωσης των αγορών και της κατάργησης ορισμένων μονοπωλίων. Και τούτο ασφαλώς όχι για να υπάρξει οπισθοχώρηση, αλλά για να τελειοποιηθούν οι έλεγχοι και να καθίστανται εγκαίρως αντιληπτές οι νέες τάσεις ή οι ενδείξεις μεταβολών, προκειμένου να τίθενται υπό έλεγχο οι δυνητικές συνέπειες για την απασχόληση, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι δευτερεύουσες. Η ΟΚΕ προτείνει να δημοσιεύει η Επιτροπή περιοδικές ενημερωτικές εκθέσεις, έπειτα από ενδελεχή "ad hoc" έρευνα, οι οποίες θα είναι πολύ χρήσιμες όχι μόνο στις εθνικές αρχές αλλά και στους οικονομικούς φορείς.

6. Η κανονιστική δραστηριότητα στον τομέα των "κάθετων συμφωνιών"(2) υπήρξε αξιοσημείωτη και επέφερε πραγματική "μεταρρύθμιση", στο πλαίσιο της ευρύτερης "μεταρρύθμισης" που προβλέπεται από τη Λευκή Βίβλο για τον "εκσυγχρονισμό" των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΚ, η οποία εγκρίθηκε στις αρχές του 1999(3). Πρόκειται για κανονιστική πρόβλεψη του νέου ερμηνευτικού κριτηρίου των κανόνων ανταγωνισμού, σύμφωνα με το οποίο οι οικονομικές πτυχές επικρατούν εφεξής έναντι των νομικών/επίσημων παραμέτρων. Η ΟΚΕ, η οποία στη σχετική γνωμοδότησή της τάχθηκε υπέρ των αντίστοιχων "επιλογών" της Πράσινης Βίβλου, επεξεργάζεται επί του παρόντος την τελική γνωμοδότησή της επί του θέματος, αναγνωρίζοντας πάντως ότι η Επιτροπή έχει μέχρι στιγμής επιδείξει μια πραγματικά αξιέπαινη συνεκτική, σαφή και υπεύθυνη προσέγγιση των προβλημάτων.

7. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, η Επιτροπή κατέληξε σε σημαντικές αποφάσεις, οι οποίες είναι πάντοτε εξαιρετικά τεκμηριωμένες και περιλαμβάνουν εμπεριστατωμένες αναλύσεις και αξιόλογα οικονομικά/νομικά επιχειρήματα, εις επίρρωσιν των συμπερασμάτων της.

7.1. Εντούτοις, και σε αυτήν την περίπτωση, η ΟΚΕ θεωρεί ότι απαιτείται να διερευνηθούν - και σε διεθνή κλίμακα - οι συνέπειες των εν λόγω ενεργειών, οι οποίες δύνανται να ευνοήσουν την εμφάνιση νέων μορφών ολιγοπωλίων, ή μονοπωλίων, με επιπτώσεις στην κοινοτική αγορά. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συμπληρώσει την "ετήσια έκθεσή" της συμπεριλαμβάνοντας και τα αποτελέσματα των ελέγχων που έχει διενεργήσει σχετικά με τις επιπτώσεις των ρητών δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι επιχειρήσεις κατά το 1ο και 2ο στάδιο των διαδικασιών συγκέντρωσης μεταξύ επιχειρήσεων που επετράπησαν υπό όρους. Ειδικότερα όσον αφορά την αγορά εργασίας - στην οποία η ΟΚΕ εστιάζει πάντοτε την προσοχή της με ιδιαίτερη ευαισθησία - δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί το γεγονός ότι ο αριθμός των απασχολούμενων στους παραδοσιακούς τομείς της οικονομίας παρουσιάζει κατακόρυφη μείωση εξαιτίας, εδώ και καιρό, της αυτοματοποίησης και, πιο πρόσφατα, της διαρκούς μετεγκατάστασης επιχειρήσεων, δηλαδή της - μερικής ή ολικής - μετατόπισης των μονάδων παραγωγής προς χώρες που έχουν χαμηλότερο κόστος εργασίας λόγω μη τήρησης των στοιχειωδών και θεμελιωδών κανόνων της ΔΟΕ. Η πολιτική ανταγωνισμού δεν μπορεί να παραβλέψει τις προαναφερθείσες παραμέτρους, ενώ οφείλει να εμπλουτισθεί και να ολοκληρωθεί - διαμέσου της "συνεργασίας" και αρχής γενομένης από τους κόλπους της ίδιας της Επιτροπής - κατά τρόπο ώστε η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού να προκύψει από μια πραγματικά κοινοτική "πολιτική".

7.2. Για το σκοπό αυτό, απαιτείται να διατηρηθούν υπό έλεγχο ακόμη και οι μεμονωμένες αγορές των κρατών μελών, προκειμένου η προσοχή που αποδίδεται στην παγκόσμια διάσταση να μην πλήξει τον - σαφώς πρωταρχικό - στόχο της αποτελεσματικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς. Στο μέλλον αναμένεται να πραγματοποιηθούν πολύ περισσότερες - και επισπευσμένες - συγχωνεύσεις και συγκεντρώσεις επιχειρήσεων. Η ταχύτητα με την οποία συντελούνται οι αλλαγές των δομών στον τομέα της αγοράς και της παραγωγής, τόσο εντός όσο και εκτός της Ενιαίας Αγοράς, προϋποθέτει ανάλογη ταχύτητα κατά την προσαρμογή των κανόνων και των ελέγχων.

8. Όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή θέτει ως στόχο "τη βελτίωση της διαφάνειας και της ασφάλειας του δικαίου, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, την ενίσχυση του ελέγχου, ιδίως στις περιπτώσεις στις οποίες οι χορηγηθείσες ad hoc ενισχύσεις αφορούν σημαντικά ποσά, και την απλοποίηση του συστήματος ελέγχου για τις ήσσονος σημασίας υποθέσεις", στόχο που δεν μπορεί παρά να επικροτηθεί.

8.1. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή ανέλαβε σημαντική κανονιστική δράση. Προτάθηκε, και πλέον έχει τεθεί σε ισχύ, κανονισμός ο οποίος αποσκοπεί στην κωδικοποίηση των διαφόρων πτυχών της διαδικασίας ελέγχου και στην ενίσχυσή της. Ο κανονισμός αυτός θα αποδειχθεί αναμφίβολα χρήσιμος για τη διαχείριση της πολιτικής ανταγωνισμού στον τομέα των "κρατικών ενισχύσεων" που συνιστούν ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα. Πάντως, η Επιτροπή επιδεικνύει ανέκαθεν προφανή αντικειμενικότητα και πραγματικό ρεαλισμό. Η καινοτόμος πρόταση περί κανονισμού ο οποίος θα επιτρέπει στην Επιτροπή να απαλλάσσει ορισμένες κατηγορίες "οριζόντιων" ενισχύσεων από την υποχρέωση κοινοποίησης κρίνεται εξίσου ρεαλιστική και πρέπει οπωσδήποτε να υποστηριχθεί.

8.2. Η ΟΚΕ προβαίνει σε ανάλογη θετική αξιολόγηση του νέου καθεστώτος στον τομέα της κατάρτισης. Η προώθηση πρωτοβουλιών στον τομέα της κατάρτισης συνιστά ασφαλή μεσοπρόθεσμη επένδυση η οποία θα αποτελέσει, μεταξύ άλλων, και παράγοντα κοινωνικής και οικονομικής σταθερότητας στο εσωτερικό των κρατών μελών. Εντούτοις, απαιτείται να καταβληθούν ακόμη περισσότερες προσπάθειες. Η ενθάρρυνση κάθε πρωτοβουλίας που αποσκοπεί στην προαγωγή της απασχόλησης αντιστοιχεί στην εφαρμογή μιας "πολιτικής" ανταγωνισμού συμβατής με τα χρονικά περιθώρια και τις ανάγκες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

8.3. Κατά κανόνα, οι "ενισχύσεις" θα πρέπει να μειωθούν σταδιακά και η ΟΚΕ έχει διατυπώσει με κάθε ευκαιρία τις προτάσεις της επί του θέματος. Εντούτοις, η Συνθήκη προβλέπει τις ενισχύσεις αυτές στο πλαίσιο μιας "πολιτικής" ανταγωνισμού η οποία αποτελεί ταυτόχρονα μέσο για την επίτευξη των στόχων της συνοχής που επιδιώκονται και από άλλες κοινοτικές πολιτικές.

8.4. Όσον αφορά την περιφερειακή πολιτική, η Επιτροπή υιοθέτησε ένα σημαντικό έγγραφο με τίτλο: "Οι κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για περιφερειακούς σκοπούς", το οποίο απλοποιεί και εκσυγχρονίζει τα κριτήρια εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης. Πρόκειται για έγγραφο το οποίο επικροτείται τόσο ως προς τις αρχές όσο και ως προς τους μηχανισμούς αξιολόγησης και ελέγχου.

8.5. Η ΟΚΕ οφείλει, ωστόσο, να επισημάνει εκ νέου την εξαιρετικά διαφορετική κατάσταση που επικρατεί μεταξύ των κρατών μελών, η οποία εξακολουθεί να παρεμποδίζει κάθε πολιτική συνοχής, με προφανείς επιπτώσεις στον ανταγωνισμό.

8.6. Ακόμη και στην ετήσια έκθεση περί ανταγωνισμού θα πρέπει να γίνεται, υπό αυτό το πρίσμα, αξιολόγηση των συνεπειών των κοινοτικών "ενισχύσεων", οι οποίες έχουν πολλαπλασιασθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών και αποτελούν πλέον σημαντικό τμήμα των κρατικών ενισχύσεων στο εσωτερικό της ΕΕ. Απαιτείται να υιοθετηθεί εφεξής μια νέα αντίληψη περί "κρατικής ενίσχυσης", στην οποία να συμπεριλαμβάνονται όχι μόνον οι κρατικές ενισχύσεις - εθνικές και περιφερειακές - αλλά και οι κοινοτικές ενισχύσεις.

8.7. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει και στις ΧΚΑΕ. Η ίδια η Επιτροπή αναφέρει τα εξής: "Σε αντίθεση με την αντιμονοπωλιακή πολιτική, η καθιέρωση ρυθμίσεων για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων στις ΧΚΑΕ έχει αποδειχθεί πολύ πιο προβληματική και δυσχερής. Θα πρέπει ακόμη να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια ... Κατεπείγουσα προτεραιότητα αποδίδεται στο να καταστούν διαφανείς οι μηχανισμοί χορήγησης κρατικών ενισχύσεων ..." (XVIIIIη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, σημείο αριθ. 300). Η κατάσταση διαφοροποιείται σε μεγάλο βαθμό και είναι οριακή στην περίπτωση της βαριάς βιομηχανίας, η οποία ελέγχεται κατά 80 % από το Κράτος. Η διαδικασία προσαρμογής θα είναι μακρά. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση της κατάστασης και των δυσκολιών αυτών και γι' αυτό το λόγο συνιστά και εφέτος στην Επιτροπή να διατηρήσει υπό έλεγχο τα εν λόγω προβλήματα, να επιδείξει άγρυπνη προσοχή και να συμμετέχει ενεργά με κάθε ευκαιρία για τη διενέργεια επαφών ή διαπραγματεύσεων.

9. Έναντι της διττής πρόκλησης που συνιστούν η διεύρυνση και η παγκοσμιοποίηση, οι "προοπτικές" της πολιτικής ανταγωνισμού εκλαμβάνονται εύλογα ως ευνοϊκές, υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή θα συνεχίσει με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα το έργο της, με στόχο την απλοποίηση και τον εκσυγχρονισμό. Η δυνατότητα συλλογικού προβληματισμού - που επιβάλλεται στο πλαίσιο της πρότασης μεταρρύθμισης και εκσυγχρονισμού - πρέπει να χρησιμεύσει και για την ανάληψη νέων πρωτοβουλιών, με στόχο την προαγωγή της κατάρτισης και των πρωτοβουλιών στους πλέον καινοτόμους τομείς και στις προηγμένες τεχνολογίες και την ενσωμάτωση νέων μορφών επαγγελματικής δραστηριότητας.

9.1. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η σημαντική επιτάχυνση της διαδικασίας παγκοσμιοποίησης των αγορών επέτεινε το ρόλο της καινοτομίας ως καθοριστικής και νικηφόρου συνιστώσας των πιο προηγμένων οικονομικών συστημάτων που αντιδιαστέλλονται προς τις επιθετικές πολιτικές των πρόσφατα εκβιομηχανισθεισών χωρών οι οποίες βασίζονται στον παράγοντα κόστος. Σε αυτό το πλαίσιο, μόνον η πραγματοποίηση σημαντικών επενδύσεων στον τομέα της καινοτομίας μπορεί να προστατεύσει τις ανεπτυγμένες χώρες από τον ανταγωνισμό που στηρίζεται στην τιμή και στη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων των νέων ανταγωνιστών. Εντούτοις, παρά την ευρεία συνειδητοποίηση της στρατηγικής σημασίας της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών, η ΟΚΕ διαπιστώνει κάποια καθυστέρηση όσον αφορά την αξιοποίηση των ευκαιριών εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης που συνδέονται μαζί τους. Η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να αναζητήσει τους χώρους που την ανταγωνίζονται προκειμένου να διαδραματίσει προωθητικό και υποστηρικτικό ρόλο και να δημιουργήσει το ευνοϊκότερο δυνατό πλαίσιο αναφοράς για τις επιχειρήσεις οι οποίες οφείλουν να επιλέγουν, να αποφασίζουν, να επενδύουν και να διακινδυνεύουν. Υπό αυτό το πρίσμα, κρίνεται σκόπιμο η πολιτική ανταγωνισμού να συνδυασθεί και να συνδεθεί και με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές.

10. Η πολιτική ανταγωνισμού δεν είναι μόνον δικαστική, κατασταλτική ή ελεγκτική και δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές ούτε να τεθεί στο περιθώριο ή να απομονωθεί. Η συνεννόηση και η συνερασία πρέπει να ενισχυθούν εντός της Επιτροπής, ενώ απαιτείται να κατανοηθεί η έννοια της καινοτομίας. Η Επιτροπή, δια της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού, διαθέτει ένα εξαιρετικό μέσο ελέγχου που της παρέχει τη δυνατότητα να ενημερώνεται και να κατανοεί τις αλλαγές, αλλά και να "επαναπροσανατολίζει" έγκαιρα και συνεκτικά όλες τις πολιτικές της. Οι προκλήσεις της διεύρυνσης, της παγκοσμιοποίησης, του ενιαίου νομίσματος προϋποθέτουν μια αυστηρότερη, και ταυτόχρονα οξυδερκέστερη, πολιτική ανταγωνισμού στο πλαίσιο μιας ενισχυμένης και ενεργού θεσμικής παρουσίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε κάθε διεθνές επίπεδο.

Βρυξέλλες, 8 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) CES 1493/90, ΕΕ C 60 της 8.3.1991, σ. 19.

(2) ΕΕ C 270 της 24.9.1999,σ. 7.

(3) COM(1999) 101 τελ., 12.5.1999.