[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 24.3.2009

COM(2009) 138 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Σχετικά με τη λειτουργία του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 358/2003 της Επιτροπής για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των ασφαλίσεων

{SEC(2009) 364}

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ

1. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 358/2003 της Επιτροπής[1], δηλαδή ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία (στο εξής «ΚΑΚ») στον τομέα των ασφαλίσεων εφαρμόζει το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ (στο εξής «συνθήκη»)[2] σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των ασφαλίσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής «Επιτροπή») έχει την υποχρέωση, το αργότερο έξι έτη μετά την έναρξη ισχύος[3] του ΚΑΚ να υποβάλει την παρούσα έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με τη λειτουργία του ΚΑΚ.[4]

2. Ο ισχύων ΚΑΚ θα λήξει την 31 Μαρτίου 2010. Κατά τη διάρκεια του 2008, η Επιτροπή εξέτασε τη λειτουργία του ΚΑΚ στη διάρκεια της τελευταίας εξαετίας βάσει εγγράφου διαβούλευσης καθώς και στοχευμένων ερωτηματολογίων που απεστάλησαν σε ορισμένους φορείς της αγοράς.[5] Η παρούσα ανασκόπηση (στο εξής «ανασκόπηση») πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού («ΕΔΑ»). Τα πορίσματα της ανασκόπησης και οι προτάσεις της Επιτροπής για την τροποποίηση του ΚΑΚ παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση. Ένα εκτενέστερο και αναλυτικότερο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής συνοδεύει την έκθεση και τα δύο αυτά έγγραφα δημοσιεύονται και στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Ανταγωνισμού.

3. Πρέπει να σημειωθεί ότι η παρούσα έκθεση περιορίζεται στην παρουσίαση των προκαταρκτικών απόψεων της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 358/2003 και δεν προδικάζει κατά κανένα τρόπο την οριστική απόφαση όσον αφορά το αποτέλεσμα της ανασκόπησης. Η έκθεση είναι ένα από τα βήματα μιας εκτενούς διαδικασίας διαβούλευσης στην οποία καλούνται να συνεισφέρουν όλοι οι φορείς της αγοράς.

4. Από την 1η Μαΐου 2004, όπως και οι περισσότεροι άλλοι τομείς, ο τομέας των ασφαλίσεων εντάχθηκε στις διατάξεις γενικής εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου της 16 Δεκεμβρίου 2002 (κανονισμός 1/2003) για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης. Ο κανονισμός 1/2003 προβλέπει ότι οι συμφωνίες[6] που πληρούν τους όρους του άρθρου 81 παράγραφος 3 δεν απαγορεύονται, χωρίς να είναι αναγκαία η προηγούμενη έκδοση σχετικής απόφασης. Οι ίδιες οι επιχειρήσεις και οι ενώσεις επιχειρήσεων πρέπει τώρα να κρίνουν κατά πόσο οι συμφωνίες τους είναι συμβιβάσιμες με το άρθρο 81. Λίγοι μόνο είναι οι τομείς για τους οποίους προβλέπεται ειδικός ΚΑΚ και υπήρξαν και άλλοι τομείς (όπως η ναυτιλία και οι αεροπορικές μεταφορές) για τους οποίους δεν ανανεώθηκε ο σχετικός ΚΑΚ.

2. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΕΚΥΨΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ

5. Στο πλαίσιο της ανάλυσης της Επιτροπής σχετικά με το αν θα πρέπει να ανανεωθεί ο ΚΑΚ εξετάζονται 3 βασικά ερωτήματα σχετικά με κάθε μία από τις τέσσερις κατηγορίες συμφωνιών που απαλλάσσονται από τον ΚΑΚ και συγκεκριμένα:

(α) εάν οι επιχειρηματικοί κίνδυνοι ή άλλα θέματα που αφορούν τον τομέα των ασφαλίσεων τον καθιστούν «ειδικό» και διαφορετικό από τους άλλους τομείς με αποτέλεσμα αυτό να οδηγεί σε αυξημένη ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των ασφαλιστών·

(β) εάν όντως συμβαίνει αυτό, κατά πόσο αυτή η αυξημένη ανάγκη συνεργασίας απαιτεί ένα νομικό μέσο όπως ο ΚΑΚ για την προστασία ή τη διευκόλυνσή της· και

(γ) εάν ναι, ποιο είναι το καταλληλότερο νομικό μέσο (δηλαδή εάν θεωρείται κατάλληλος ο παρών ΚΑΚ ή θα ήταν καταλληλότερη η μερική ανανέωση του, η τροποποιημένη ανανέωσή του ή η έκδοση κατευθύνσεων).

2.1 Κοινοί υπολογισμοί, πίνακες και μελέτες

6. Με την επιφύλαξη ορισμένων όρων, ο ΚΑΚ (άρθρο 1 στοιχείο α) απαλλάσσει τις συμφωνίες που αφορούν την από κοινού κατάρτιση και διανομή (i) υπολογισμών του μέσου κόστους κάλυψης ενός συγκεκριμένου κινδύνου κατά το παρελθόν και (ii) υπολογισμών πινάκων θνησιμότητας και πινάκων σχετικών με τη συχνότητα των περιπτώσεων ασθενειών, ατυχημάτων και αναπηριών, για τις ασφαλίσεις που εμπεριέχουν στοιχείο κεφαλαιοποίησης (στο εξής «πίνακες»). Ο ΚΑΚ (άρθρο 1 στοιχείο β) απαλλάσσει επίσης (με την επιφύλαξη ορισμένων όρων) την από κοινού πραγματοποίηση μελετών για τις πιθανές επιπτώσεις των γενικών, εξωγενών ως προς τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, συνθηκών είτε στη συχνότητα ή κλίμακα των μελλοντικών απαιτήσεων για ένα δεδομένο κίνδυνο ή κατηγορία κινδύνου είτε στην απόδοση των διαφόρων ειδών επενδύσεων καθώς και τη διανομή των αποτελεσμάτων των εν λόγω μελετών.

7. Το κόστος των ασφαλιστικών προϊόντων είναι άγνωστο κατά το χρόνο που συμφωνείται η τιμή για τον κίνδυνο που καλύπτεται. Ο υπολογισμός του κινδύνου αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για την αποτίμηση όλων των ασφαλιστικών προϊόντων πράγμα που διαφοροποιεί τον ασφαλιστικό τομέα από άλλους τομείς περιλαμβανομένου του τραπεζικού τομέα. Αυτό καθιστά άκρως σημαντική την πρόσβαση σε στατιστικά στοιχεία του παρελθόντος για να αποτιμηθούν τεχνικά οι κίνδυνοι. Συνεπώς, με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, φαίνεται ότι η συνεργασία στον τομέα αυτόν αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό για τον ασφαλιστικό κλάδο ενώ συγχρόνως είναι απαραίτητη για την αποτίμηση των κινδύνων.

8. Οι συμφωνίες χάρη στις οποίες αυξάνεται ο αριθμός των ασφαλιστών που είναι δυνητικά σε θέση να καλύπτουν ένα δεδομένο κίνδυνο αυξάνουν εν γένει την πρόσβαση στην αγορά και τον ανταγωνισμό. Το γεγονός ότι οι ασφαλιστές έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν συνεργασία για τον υπολογισμό της κάλυψης των κινδύνων μπορεί να καθιστά δυνατή την είσοδο μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Η συντριπτική πλειοψηφία των φορέων που απάντησαν τόνισαν την ανάγκη ανάπτυξης συνεργασίας εντός του κλάδου για το θέμα αυτό και το συνέδεσαν με την ύπαρξη του ΚΑΚ.

9. Πολλοί ασφαλιστές, καθώς και ορισμένες εποπτικές αρχές και μια ομοσπονδία φορέων διαχείρισης κινδύνων, ανέφεραν ότι χωρίς τον ΚΑΚ οι ασφαλιστές δεν θα ανέπτυσσαν πλέον συνεργασία για την από κοινού πραγματοποίηση υπολογισμών, κατάρτιση πινάκων και μελετών ή δεν θα μοιράζονταν τα αποτελέσματα της συνεργασίας με μικρότερες ή ξένες ασφαλιστικές εταιρείες. Πράγματι ορισμένοι μεγάλοι ασφαλιστές (οι οποίοι, σύμφωνα με ενώσεις ασφαλιστών, θα ήταν σε θέση να συγκεντρώνουν μόνοι τους τις σχετικές πληροφορίες ή με τη συμμετοχή ίσως ενός ή δύο άλλων μεγάλων ασφαλιστών) πιθανότατα δεν θα είχαν κίνητρο να το πράξουν. Ο ΚΑΚ προβλέπει ότι όταν οι ασφαλιστικές εταιρείες αναπτύσσουν τέτοιες μορφές συνεργασίας, πρέπει να παρέχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που συγκεντρώνουν, χωρίς την άσκηση διακρίσεων, σε άλλες ασφαλιστικές εταιρείες. Προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι σε περίπτωση μη ανανέωσης του ΚΑΚ, οι ασφαλιστές θα συνεργάζονταν για να εμποδίσουν την πρόσβαση, για παράδειγμα μικρότερων ή ξένων ασφαλιστικών εταιρειών, στις πληροφορίες που συγκεντρώνουν έτσι ώστε να περιορίσουν την αγορά. Αυτό θα απέβαινε εις βάρος των μικρότερων/ξένων ασφαλιστών των οποίων θα εμπόδιζαν ή θα αποθάρρυναν την είσοδο στην αγορά. Ένας αριθμός φορέων που απάντησαν στο πλαίσιο της ανασκόπησης, και ιδίως μικρομεσαίες ασφαλιστικές επιχειρήσεις, ανέφεραν ότι δεν θα είχαν εισέλθει στην αγορά χωρίς την από κοινού χρήση των στοιχείων, η οποία διευκολύνεται από την απαλλαγή αυτή. Φαίνεται επίσης ότι όσο νεώτερη είναι η αγορά τόσο σημαντικότερο είναι να υπάρχει πρόσβαση σε τέτοια στοιχεία ώστε να βοηθούνται οι νεοεισερχόμενοι φορείς στην ακριβή εκτίμηση των κινδύνων.

10. Ορισμένοι από τους φορείς που απάντησαν επεσήμαναν ότι υπάρχουν εναλλακτικές δυνατότητες αντί αυτής της οριζόντιας συνεργασίας, ιδίως εάν οι ασφαλιστές αυξήσουν το προσωπικό έρευνας και ανάπτυξης για την ανάλυση της αγοράς ή εάν οι κυβερνήσεις ή οι δημόσιοι οργανισμοί προβαίνουν στη συγκέντρωση και δημοσίευση στοιχείων. Ωστόσο, επικρατεί η άποψη ότι η πρώτη εναλλακτική λύση δεν φαίνεται να αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο για την επίτευξη αυτού του στόχου και ότι η δεύτερη εξαρτάται από τις δημόσιες αρχές για τις οποίες η προσπάθεια αυτή μπορεί να μην αποτελεί προτεραιότητα.

11. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να προστατεύεται και να διευκολύνεται η συνεργασία στον τομέα αυτόν και ότι ο παρών ΚΑΚ φαίνεται να επιτελεί αποτελεσματικά τη λειτουργία αυτή. Επιπλέον, φαίνεται ότι στο παρόν στάδιο πρέπει να αποφευχθεί ο κίνδυνος μείωσης αυτής της προανταγωνιστικής συνεργασίας (έστω και αν είναι χαμηλός). Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα τροποποιήσει τη διάρθρωση ή τη διατύπωση της σημερινής απαλλαγής και, εφόσον θεωρήσει ότι η ανανέωση είναι αναγκαία, εάν θα είναι ολική ή μερική. Αυτό θα εξαρτηθεί από τις τυχόν πρόσθετες παρατηρήσεις που μπορεί να λάβει και την διεξοδική και ειδική ανάλυση όλων των διαθέσιμων στοιχείων και πληροφοριών.

2.2 Τυποποιημένοι ασφαλιστικοί όροι

12. Ο ΚΑΚ απαλλάσσει (με την επιφύλαξη ορισμένων όρων), την από κοινού κατάρτιση και διανομή μη δεσμευτικών τυποποιημένων ασφαλιστικών (ΤΑΟ) όρων άμεσης ασφάλισης και μη δεσμευτικών υποδειγμάτων για τα κέρδη.

13. Κατά τη διάρκεια της ανασκόπησης, αρκετοί ασφαλιστές και ενώσεις ασφαλιστών ισχυρίστηκαν ότι η συνεργασία για την κατάρτιση ΤΑΟ εξασφαλίζει ότι οι δαπάνες στις οποίες υποβάλλονται οι ασφαλιστές και στη συνέχεια τα ασφάλιστρα που χρεώνουν στους πελάτες τους διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα. Υποστήριξαν ότι εάν δεν υπήρχε ο ΚΑΚ, θα αυξάνονταν οι δαπάνες των ασφαλιστών λόγω της μεγαλύτερης προσπάθειας που θα απαιτείτο για να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τη διατύπωση των ασφαλιστηρίων λόγω της απουσίας ενός κοινού σημείου εκκίνησης.

14. Η Επιτροπή συμφωνεί ότι σε πολλές περιπτώσεις οι ΤΑΟ μπορεί να έχουν θετικά αποτελέσματα για τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται στο πλαίσιο της παρούσας ανασκόπησης είναι κατά κύριο λόγο εάν αυτή η κατηγορία συμφωνιών αφορά ειδικά τον κλάδο των ασφαλίσεων. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό φαίνεται να είναι ότι τεχνικά ή νομικά σύνθετες συμφωνίες σε ταχέως μεταβαλλόμενα νομικά περιβάλλοντα είναι συνήθεις σε αρκετούς τομείς. ΤΑΟ χρησιμοποιούνται σε ορισμένους τομείς χωρίς την κάλυψη των ΚΑΚ. Παραδείγματος χάρη, στον τραπεζικό τομέα, προς τον οποίο οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν επίσης ερωτηματολόγια, ΤΑΟ συμφωνούνται μεταξύ τραπεζών σε αρκετά κράτη μέλη, για υπηρεσίες όπως εμβάσματα χρηματικών ποσών, έκδοση καρτών, χρήση των ΑΤΜ, τους όρους που διέπουν λογαριασμούς, συμβάσεις σχετικά με πιστώσεις και πληρωμές. Επιπλέον, οι εκπρόσωποι του τραπεζικού κλάδου επισήμαναν ότι δεν υπάρχει ανάγκη νομοθετικού πλαισίου (όπως ο ΚΑΚ) για τον καθορισμό της πολιτικής που πρέπει να ακολουθηθεί και ότι η απουσία αυτού του πλαισίου δεν φαίνεται να έχει προκαλέσει ορατές δυσκολίες στις τράπεζες.

15. Στο πλαίσιο της ανασκόπησης που πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή, ορισμένοι φορείς επισήμαναν ότι η νομική αβεβαιότητα που θα προέκυπτε αν δεν ανανεωνόταν ο ΚΑΚ θα οδηγούσε σε μείωση της συνεργασίας λόγω ανησυχιών ότι θα προσέκρουε ενδεχομένως σε αιτιάσεις της Επιτροπής ή των εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Σύμφωνα με αυτήν την επιχειρηματολογία, σε μια τέτοια περίπτωση θα έπρεπε να γίνεται εκτίμηση σε μεμονωμένη βάση η οποία θα απαιτούσε χρόνο και χρήμα ιδίως για τους μικρότερους ασφαλιστές που θα μετακύλυαν το κόστος στους ασφαλισμένους. Ωστόσο, ακόμη και στο πλαίσιο του σημερινού καθεστώτος, πρέπει να γίνεται προσεκτική εκτίμηση της συμβατότητας των ΤΑΟ με τον ΚΑΚ. Επιπλέον, ορισμένοι εθνικοί κανόνες έχουν καθιερώσει τυποποιημένους όρους ασφαλιστηρίων συμβολαίων, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μειωμένες ανάγκες για συνεργασία. Επιπλέον, υπάρχουν περιπτώσεις που εθνικές ρυθμιστικές αρχές (π.χ. η FSA στο ΗΒ) έχουν ζητήσει από τους φορείς της αγοράς να μεριμνήσουν για την επίτευξη ασφάλειας ως προς το περιεχόμενο των ασφαλιστηρίων συμβολαίων καθιστώντας σαφές ότι εάν η αγορά δεν κατορθώσει να προχωρήσει με δική της πρωτοβουλία προς την κατεύθυνση αυτή, θα παρέμβουν με νέους κανόνες. Επίσης, πολλές εθνικές ενώσεις αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες εδώ και καιρό σχετικά με τους ΤΑΟ, πράγμα που ενισχύει περαιτέρω την άποψη ότι θεωρείται απίθανο να μην εξακολουθήσει η σύναψη συμφωνιών σχετικά με τους ΤΑΟ εάν δεν υφίσταται ΚΑΚ και μάλιστα λαμβάνοντας υπόψη την άποψη της Επιτροπής ότι πολλοί ΤΑΟ δεν θα αντέβαιναν στο άρθρο 81 παράγραφος 1 ή δεν θα υπήρχε πρόβλημα ως προς τη συμμόρφωσή τους με τα κριτήρια απαλλαγής βάσει του 81 παράγραφος 3.

16. Συμπερασματικά, η συνεργασία στον τομέα των ΤΑΟ δεν φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για τον ασφαλιστικό τομέα και, συνεπώς, δεν απαιτεί αναγκαστικά ΚΑΚ ειδικώς για τον τομέα αυτόν. Ούτε φαίνεται να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μειωμένης ή έλλειψης συνεργασίας σχετικά με τους ΤΑΟ στην περίπτωση μη ανανέωσης του ΚΑΚ. Ωστόσο, σε περίπτωση μη ανανέωσης, είναι πιθανό να πρέπει να δοθούν περαιτέρω κατευθύνσεις από την Επιτροπή.

2.3 Κοινή κάλυψη ορισμένων ειδών κινδύνων (pools)

17. Ο ΚΑΚ απαλλάσσει[7] τη σύσταση ομίλων συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης για την κοινή κάλυψη νέων κινδύνων[8] καθώς και ομίλων συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης για την κοινή κάλυψη κινδύνων που δεν είναι νέοι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Ο ΚΑΚ λαμβάνει ως βάση την αρχή ότι οι όμιλοι της μορφής αυτής ενδέχεται να συνεπάγονται περιορισμούς του ανταγωνισμού και ότι, συνεπώς, θεωρείται σκόπιμο να οριστούν οι περιστάσεις (όρια μεριδίων αγοράς[9] και άλλοι όροι[10]) υπό τις οποίες οι όμιλοι αυτοί μπορούν να επωφελούνται από την απαλλαγή του άρθρου 81 παράγραφος 3.

18. Η Επιτροπή συμφωνεί με τους φορείς που απάντησαν στη διαβούλευση ότι ο επιμερισμός του κινδύνου για ορισμένα είδη κινδύνων (όπως πυρηνικοί κίνδυνοι, τρομοκρατία και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι), για τους οποίους οι μεμονωμένες ασφαλιστικές εταιρείες είναι απρόθυμες ή ανίκανες να ασφαλίσουν ολόκληρο τον κίνδυνο, έχει ζωτική σημασία για να εξασφαλιστεί ότι είναι δυνατή η κάλυψη του συνόλου των κινδύνων αυτών. Αυτό καθιστά τον ασφαλιστικό τομέα διαφορετικό από άλλους τομείς και δημιουργεί αυξημένη ανάγκη συνεργασίας. Ως προς το κατά πόσο υπάρχει ανάγκη ειδικού νομικού μέσου όπως ο ΚΑΚ για την κάλυψη αυτής της μορφής συνεργασίας, η Επιτροπή προέβη στις ακόλουθες διαπιστώσεις στο πλαίσιο της ανασκόπησης:

19. Πρώτον, προκύπτει ανάγκη συνεκτικότητας σε σχέση με τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς, πράγμα που γίνεται επί του παρόντος λαμβάνοντας υπόψη τα ασφαλιστικά προϊόντα που ασφαλίζονται στο πλαίσιο του ομίλου από τις συμμετέχουσες εταιρείες ή για λογαριασμό τους. Αυτό σημαίνει ότι οι κύκλοι εργασιών που επιτυγχάνονται από τις συμμετέχουσες εταιρείες εκτός του ομίλου συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης στη σχετική αγορά δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, πράγμα που δεν είναι σύμφωνο με άλλους γενικούς ή ειδικούς κατά τομέα κανόνες ανταγωνισμού για την εκτίμηση οριζόντιας συνεργασίας. Η εφαρμογή διαφορετικών κανόνων για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς στον ασφαλιστικό τομέα σε σχέση με εκείνους που εφαρμόζονται σε άλλους τομείς θα συνεπαγόταν την αντιμετώπιση του ασφαλιστικού τομέα με ευνοϊκότερο τρόπο. Στο στάδιο αυτό δεν φαίνεται να υπάρχουν λόγοι για τη διατήρηση αυτής της προτιμησιακής μεταχείρισης σε σχέση με άλλους τομείς. Αυτό θα λαμβανόταν υπόψη εάν αποφασιστεί να ανανεωθεί η απαλλαγή αυτή.

20. Δεύτερον, πολλοί όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης που λειτουργούν στην αγορά δεν καλύπτονται επί του παρόντος από τον ΚΑΚ, για διάφορους λόγους, και συνεπώς η ανανέωση ή όχι του ΚΑΚ δεν θα επηρεάσει τη νομική τους εκτίμηση. Πράγματι, ορισμένοι όμιλοι τέτοιου είδους δεν έχουν ανάγκη ενός ΚΑΚ για την εξασφάλιση συνθηκών «ασφαλούς λιμένα» διότι ούτως ή άλλως δεν προκαλούν περιορισμό του ανταγωνισμού. Οι όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης μπορεί να μην θεωρηθούν αντιανταγωνιστικοί, ανεξαρτήτως του μεριδίου τους στην αγορά, εφόσον η συνένωση των δραστηριοτήτων τους είναι αναγκαία ώστε να επιτρέπει στα μέλη τους να παρέχουν ένα είδος ασφάλισης το οποίο δεν θα μπορούσε να χορηγηθεί από μια μεμονωμένη ασφαλιστική εταιρεία. Οι απαντήσεις που δόθηκαν στη διάρκεια της ανασκόπησης δείχνουν ότι πολλοί όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης δεν λαμβάνουν υπόψη αυτή τη δυνατότητα στη νομική τους ανάλυση και πιστεύουν εσφαλμένα ότι τους είναι απαραίτητος ο ΚΑΚ για λόγους ασφάλειας δικαίου, ενώ στην πραγματικότητα, είναι πιθανό ότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του. Άλλοι όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης, που μπορούν να αντικατασταθούν από δύο ή περισσότερους ασφαλιστικούς φορείς και που ενδέχεται να προκαλούν περιορισμούς του ανταγωνισμού, μπορεί επίσης να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ΚΑΚ, αλλά για διαφορετικούς λόγους: μπορεί να υπερβαίνουν τα όρια για το μερίδιο αγοράς που ορίζει ο ΚΑΚ και/ή να μην πληρούν όλους τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 8 του ΚΑΚ. Ωστόσο, ορισμένοι όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης που δεν πληρούν τους όρους για τα μερίδια αγοράς και άλλους όρους του ΚΑΚ δεν θα επηρεάζονταν από τη μη ανανέωσή του.

21. Τρίτον, πολλοί ασφαλιστές χρησιμοποιούν εσφαλμένα την απαλλαγή για ομίλους συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης ως «γενική απαλλαγή», χωρίς να πραγματοποιούν προσεκτική νομική εκτίμηση της συμμόρφωσης του ομίλου με τον ΚΑΚ. Παραδείγματος χάρη, είναι απαραίτητο να οριστεί προσεκτικά η σχετική αγορά προϊόντων και η σχετική γεωγραφική αγορά, δεδομένου ότι ο ορισμός της αγοράς αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να εκτιμηθεί κατά πόσο τηρούνται τα όρια σχετικά με τα μερίδια αγοράς.[11] Οι απαντήσεις που λήφθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης υποδηλώνουν μεγάλη αβεβαιότητα όσον αφορά τον ορισμό των σχετικών αγορών. Παρόλο που πολλοί από τους φορείς που απάντησαν τόνισαν ότι ο ΚΑΚ θα πρέπει να αποσαφηνίζει την έννοια της «σχετικής αγοράς», ούτε ο ΚΑΚ ούτε άλλο νομικό μέσο μπορεί να ορίσει τη σχετική αγορά, που αποτελεί θέμα που πρέπει να εκτιμάται σε μεμονωμένη βάση από τους ομίλους. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς[12], σε συνδυασμό με τις σχετικές αποφάσεις της Επιτροπής και τις επιστολές για θέση στο αρχείο στον τομέα των ασφαλίσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καθοδήγηση που θα βοηθά τους ομίλους να προσδιορίζουν τη σχετική αγορά στην οποία ασκούν δραστηριότητες.

22. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι όμιλοι συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης αποτελούν ιδιαιτερότητα του ασφαλιστικού τομέα και επιπλέον, θεωρείται ότι υπάρχει κάποιος κίνδυνος μη ανάπτυξης συνεργασίας στον τομέα αυτό εάν δεν ανανεωθεί ο ΚΑΚ. Παρόλο που ο κίνδυνος μη συνεργασίας μπορεί να μην είναι σημαντικός, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να διατηρηθεί η απαλλαγή βάσει του ΚΑΚ για τους ομίλους συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης. Ωστόσο, εάν η Επιτροπή ανανεώσει την απαλλαγή αυτή, το κεφάλαιο που αφορά τους ομίλους συνασφάλισης ή αμοιβαίας αντασφάλισης θα τροποποιηθεί σε σημαντικό βαθμό προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα με άλλες γενικές ή ειδικές κατά τομέα νομοθετικές ρυθμίσεις και να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της ανασκόπησης. Επιπλέον, η Επιτροπή θα τονίσει σε ανακοίνωση την ανάγκη προσεκτικής νομικής αυτοαξιολόγησης σε μεμονωμένη βάση, που θα διενεργείται κατά περίπτωση.

2.4 Εξοπλισμοί ασφαλείας

23. Ο ΚΑΚ καλύπτει (i) τεχνικές προδιαγραφές, κανόνες ή κώδικες πρακτικής σχετικά με τους εξοπλισμούς ασφαλείας και τις διαδικασίες για την αξιολόγηση και έγκριση της συμμόρφωσης των εξοπλισμών ασφαλείας με τις εν λόγω προδιαγραφές καθώς και (ii) τεχνικές προδιαγραφές, κανόνες ή κώδικες πρακτικής για την εγκατάσταση και συντήρηση των εξοπλισμών ασφαλείας και διαδικασίες για την αξιολόγηση και έγκριση της συμμόρφωσης των επιχειρήσεων που είναι υπεύθυνες για την εγκατάσταση ή συντήρηση των εξοπλισμών ασφαλείας, με τις εν λόγω προδιαγραφές. Οι συμφωνίες αυτές καλύπτονται από τον ΚΑΚ εφόσον δεν υπάρχει σχετική εναρμόνιση σε κοινοτικό επίπεδο, και με την προϋπόθεση ότι πληρούν τους άλλους όρους που ορίζονται στο άρθρο 9 του ΚΑΚ.

24. Όπως επίσης επισήμαναν οι φορείς που διατύπωσαν παρατηρήσεις στο πλαίσιο της ανασκόπησης, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχει αμοιβαιότητα συμφερόντων στον τομέα των ασφαλίσεων σε σχέση με τη συνεργασία για εξοπλισμούς ασφαλείας δεδομένου ότι οι ασφαλιστές αναζητούν ενεργά τρόπους να βοηθήσουν τους πελάτες να μειώσουν την έκθεσή τους στον καλυπτόμενο κίνδυνο. Ωστόσο, οι συμφωνίες για τις τεχνικές προδιαγραφές των εξοπλισμών ασφαλείας και την εγκατάστασή τους εμπίπτουν στο γενικό τομέα του καθορισμού προδιαγραφών ο οποίος δεν αποτελεί ιδιαιτερότητα του ασφαλιστικού κλάδου. Συνεπώς, η Επιτροπή έχει επιφυλάξεις για το εάν ο ΚΑΚ είναι απαραίτητος για τη διευκόλυνση της συνεργασίας αυτής.

25. Πρώτον, η Επιτροπή εξέτασε την πιθανότητα οι κατασκευαστές των εξοπλισμών ασφαλείας και οι εταιρείες που είναι υπεύθυνες για την εγκατάσταση ή συντήρηση των εξοπλισμών ασφαλείας να μην τηρούν τις τεχνικές προδιαγραφές και τις αξιολογήσεις συμμόρφωσης που έχουν θεσπιστεί από κοινού από τους ασφαλιστές και συνεπώς να αποκλείονται από την αγορά επειδή οι καταναλωτές δεν μπορούν να εξεύρουν ασφάλιση για τα προϊόντα αυτά. Ορισμένες από τις απαντήσεις επιβεβαιώνουν αυτές τις ανησυχίες, που εντοπίστηκαν ήδη κατά την έρευνα για τον κλάδο της ασφάλισης επιχειρήσεων. Οι καταναλωτές πρέπει να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας για να μπορούν να ασφαλιστούν, αποδεικνύοντας ότι χρησιμοποιούν εγκεκριμένους εξοπλισμούς ασφαλείας έτσι ώστε να επιτυγχάνεται ένα αποδεκτό επίπεδο πρόληψης, όπως ορίζεται από τις ενώσεις ασφαλιστών. Δυσχέρειες προκύπτουν όταν οι πελάτες επιθυμούν να αλλάξουν προμηθευτή εξοπλισμών ασφαλείας οι οποίοι δεν πληρούν αυτά τα πρότυπα. Φαίνεται επίσης ότι ο ΚΑΚ ενθαρρύνει τη de facto έγκριση ενδοευρωπαϊκών τομεακών προτύπων, τα οποία μπορεί να αποτελούν εμπόδιο για την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών και των υπηρεσιών. Στα περισσότερα κράτη μέλη γίνονται δεκτές από τις ασφαλιστικές εταιρείες μόνο οι υπηρεσίες εγκατάστασης και συντήρησης περιφερειακών ή εθνικών «εγκεκριμένων» προμηθευτών, που χρησιμοποιούν «εγκεκριμένους» εξοπλισμούς, οι οποίοι είναι συνήθως οργανωμένοι στο πλαίσιο εθνικών ενώσεων. Επιπλέον, το υψηλό κόστος των πολλαπλών δοκιμών και πολλαπλών πιστοποιήσεων αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την εμπορία νέων και καινοτόμων προϊόντων στην αγορά της ΕΕ.

26. Παρόλο που οι κανόνες της συνθήκης για την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών δεν ισχύουν για ιδιωτικές επιχειρήσεις και τις ενώσεις τους, οι συμφωνίες που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την κατάτμηση της κοινής αγοράς με βάση τα εθνικά σύνορα έχουν σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρηθεί στη νομολογία ως αντιανταγωνιστικές και αντίθετες με το άρθρο 81 παράγραφος 1. Επιπλέον, οι διατάξεις των άρθρων 39 (ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων), 43 (ελευθερία εγκατάστασης) και 49 (ελεύθερη παροχή υπηρεσιών) της συνθήκης ΕΚ είναι δεσμευτικές όχι μόνο για τα κράτη μέλη, αλλά και για φορείς ιδιωτικού δικαίου[13]. Η κατάργηση, μεταξύ των κρατών μελών, των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων θα μπορούσε να διακυβευθεί αν η κατάργηση των φραγμών κρατικής προελεύσεως εξουδετερωνόταν από εμπόδια προερχόμενα από ενώσεις ή οργανισμούς μη διεπόμενους από το δημόσιο δίκαιο.[14]

27. Δεύτερον, τα περιθώρια που μένουν για πιθανές συμφωνίες βάσει του ΚΑΚ περιορίζονται αισθητά ή καταργούνται δεδομένου ότι η εναρμόνιση σε επίπεδο ΕΕ έχει σήμερα προχωρήσει πολύ και συνεχίζεται ακόμη. Παραδείγματος χάρη, έχουν δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ περίπου 90 εναρμονισμένα πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ (ή τεχνικές προδιαγραφές) σχετικά με συστήματα πυρανίχνευσης και πυρόσβεσης, καθώς και σταθερά συστήματα πυρόσβεσης και τουλάχιστον άλλα 30 εναρμονισμένα πρότυπα σε επίπεδο ΕΕ βρίσκονται επί του παρόντος υπό επεξεργασία για κατηγορίες προϊόντων του τομέα των δομικών κατασκευών.

28. Τρίτον, η Επιτροπή πρέσβευε πάντοτε ότι η διαδικασία καθορισμού των προτύπων θα πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους τους ενδιαφερόμενους συμμετέχοντες ενός κλάδου και τα αποτελέσματα να είναι προσιτά υπό δίκαιους, εύλογους και ίσους όρους[15]. Η ανασκόπηση έδειξε ότι υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στις οποίες οι ασφαλιστές δεν φροντίζουν για τη συμμετοχή των κατασκευαστών και των φορέων παροχής υπηρεσιών όταν καταλήγουν σε συμφωνία για πρότυπα ή τα αναθεωρούν. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας είναι πιθανό να συνδέεται στενά με τον συνακόλουθο de facto αποκλεισμό ορισμένων κατασκευαστών από την αγορά.

29. Συμπερασματικά, οι συμφωνίες σχετικά με εξοπλισμούς ασφαλείας δεν θεωρείται ότι παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες για τον ασφαλιστικό τομέα και, επιπροσθέτως, φαίνεται να προκαλούν ανησυχίες τόσο σε σχέση με τον ανταγωνισμό όσο και την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. Συνεπώς, η Επιτροπή κλίνει υπέρ της άποψης να μην ανανεωθεί αυτό το μέρος του ΚΑΚ. Ωστόσο, θα δοθούν κατευθύνσεις στους ασφαλιστές, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 81 της συνθήκης στις συμφωνίες που συνάπτουν σχετικά με εξοπλισμούς ασφαλείας, στο γενικό κεφάλαιο για την τυποποίηση, των οριζόντιων κατευθυντηρίων γραμμών[16] που επανεξετάζεται επί του παρόντος.

3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30. Η ανωτέρω ανάλυση δείχνει ότι δεν παρουσιάζουν όλες οι κατηγορίες συμφωνιών οι οποίες επί του παρόντος απαλλάσσονται βάσει του ΚΑΚ χαρακτηριστικά που αφορούν ειδικά τον τομέα των ασφαλίσεων. Οι ΤΑΟ δεν φαίνεται να αφορούν ειδικά τον ασφαλιστικό κλάδο καθώς συμφωνούνται και σε άλλους τομείς και ιδίως στον τραπεζικό τομέα, χωρίς να υπάρχει ανάγκη ενός ΚΑΚ. Το ίδιο ισχύει και για τις συμφωνίες σχετικά με εξοπλισμούς ασφαλείας και την εγκατάστασή τους, καθώς εμπίπτουν στο γενικό τομέα της θέσπισης προτύπων, για τον οποίο ισχύουν σήμερα οι κατευθύνσεις που προσδιορίζονται στις οριζόντιες κατευθυντήριες γραμμές.

31. Σχετικά με τους ΤΑΟ και τους εξοπλισμούς ασφαλείας, αρκετοί φορείς που απάντησαν στην ανασκόπηση ισχυρίστηκαν ότι θα μειωνόταν πολύ η συνεργασία μεταξύ των ασφαλιστών εάν δεν ανανεωνόταν ο ΚΑΚ διότι οι εταιρείες θα ήταν λιγότερο διατεθειμένες, ή και καθόλου, να αναλάβουν τους νομικούς κινδύνους της συνεργασίας χωρίς τον ΚΑΚ. Το επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι αυτή η μείωση ή κατάργηση της συνεργασίας θα ζημίωνε με τη σειρά της τόσο τον ανταγωνισμό (μείωση της εισόδου στην αγορά) όσο και τους καταναλωτές (υψηλότερες τιμές και πιο περιορισμένη επιλογή). Εάν η συνεργασία στους τομείς που απαλλάσσονται είναι τόσο σημαντική για τον κλάδο των ασφαλίσεων, η Επιτροπή θα ανέμενε ότι η ανάγκη συνεργασίας θα αποκτούσε προτεραιότητα έναντι της ανάγκης εξασφάλισης διατάξεων «ασφαλούς λιμένα» βάσει του ΚΑΚ. Στην πράξη, αυτό συμβαίνει για παράδειγμα σε σχέση με τις συμφωνίες διακανονισμού απαιτήσεων και τα μητρώα επιβαρυμένων κινδύνων, όπου οι ασφαλιστές αναπτύσσουν συνεργασία παρόλο που οι δύο αυτοί τομείς δεν καλύπτονται από απαλλαγή κατά κατηγορία. Συνεπώς, εάν υπάρξει μειωμένη συνεργασία στην αγορά σε περίπτωση μη ανανέωσης, θεωρείται απίθανο αυτό να είναι άμεση επίπτωση της μη ανανέωσης.

32. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ασφάλεια δικαίου που παρέχεται από τον ΚΑΚ δεν είναι απόλυτη και μπορεί να αποτελέσει «ασφαλή λιμένα» (με την κωδικοποίηση του άρθρου 81 παράγραφος 3) μόνο εάν πληρούνται οι όροι του ΚΑΚ. Πολλοί ασφαλιστές φαίνεται να στηρίζονται στην ασφάλεια δικαίου που παρέχει απλώς και μόνο η ύπαρξη του ΚΑΚ, χωρίς να διενεργούν την απαιτούμενη προσεκτική νομική εκτίμηση συμβατότητας με βάση τους όρους του ΚΑΚ. Επιπλέον, πολλοί ασφαλιστές θεωρούν εσφαλμένα ότι καλύπτονται από τον ΚΑΚ, υποεκτιμούν την αξιολόγηση που απαιτείται βάσει του ΚΑΚ και υπερεκτιμούν την αυτοαξιολόγηση που θα ήταν απαραίτητη σε περίπτωση μη ανανέωσης του ΚΑΚ.

33. Στην περίπτωση που ο ΚΑΚ δεν ανανεωθεί σε σχέση με αυτές τις δύο προτεινόμενες κατηγορίες συμφωνιών (τυποποιημένοι ασφαλιστικοί όροι και εξοπλισμοί ασφαλείας), οι συμφωνίες που προηγουμένως ενέπιπταν στον ΚΑΚ δεν θα καταστούν αναγκαστικά παράνομες. Αντίθετα, θα ήταν απαραίτητη μια νομική αξιολόγηση βάσει του άρθρου 81 παράγραφος 1 και του άρθρου 81 παράγραφος 3 σε συνδυασμό με τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 και/ή τις οριζόντιες κατευθυντήριες γραμμές, αντί βάσει του ΚΑΚ, όπως συμβαίνει σήμερα στη συντριπτική πλειοψηφία των τομέων. Όπως σκοπεύει να επιβεβαιώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωση που θα δημοσιευτεί σε περίπτωση που δεν ανανεωθούν ορισμένες από τις σημερινές απαλλαγές, τα περισσότερα κριτήρια που χρησιμοποιούνται στον ΚΑΚ θα εξακολουθούν να ισχύουν και στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 81 παράγραφος 3. Τέλος, τα θετικά αποτελέσματα που προκύπτουν από συμφωνίες της μορφής αυτής και που τονίστηκαν από τους φορείς που απάντησαν στο πλαίσιο της ανασκόπησης, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο του άρθρου 81 παράγραφος 1 και, εάν είναι απαραίτητο, του άρθρου 81 παράγραφος 3, για κάθε περίπτωση χωριστά.

34. Η άποψη της Επιτροπής σε αυτό το στάδιο είναι ότι οι δύο μορφές συνεργασίας που φαίνεται να αφορούν ειδικά τον τομέα των ασφαλίσεων, δηλαδή οι συμφωνίες σε σχέση με κοινούς υπολογισμούς, πίνακες και μελέτες και τους ομίλους συνασφάλισης και αμοιβαίας αντασφάλισης, θα πρέπει να συνεχίσουν να διευκολύνονται μέσω ΚΑΚ. Για την πρώτη μορφή συνεργασίας, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα τροποποιήσει τη διάρθρωση ή τη διατύπωση της σημερινής απαλλαγής και, εφόσον θεωρήσει ότι η ανανέωση είναι αναγκαία, εάν θα είναι ολική ή μερική. Αυτό θα εξαρτηθεί από τις τυχόν πρόσθετες παρατηρήσεις που μπορεί να λάβει και την διεξοδική και ειδική ανάλυση όλων των διαθέσιμων στοιχείων και πληροφοριών. Όσον αφορά τη δεύτερη μορφή συνεργασίας, στο στάδιο αυτό, φαίνεται ότι ακόμη και αν ο κίνδυνος μη συνεργασίας σε αυτές τις κατηγορίες είναι μικρός, θα πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο περιορισμού αυτής της συνεργασίας που προάγει τον ανταγωνισμό.

35. Στις 2 Ιουνίου 2009, θα πραγματοποιηθεί δημόσια εκδήλωση που θα επιτρέψει στην Επιτροπή να ακούσει τις τελικές παρατηρήσεις των εκπροσώπων του κλάδου και των ενδιαφερομένων πριν λάβει απόφαση για το αν θα ανανεώσει ορισμένα τμήματα του ΚΑΚ.

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 358/2003 της Επιτροπής της 27ης Φεβρουαρίου 2003 για την εφαρμογή του άρθρου 81 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα των ασφαλίσεων (ΕΕ L 53 της 28.02.2003).

[2] Κάθε φορά που στο παρόν κείμενο γίνεται μνεία του άρθρου 81, η παραπομπή αυτή αφορά το άρθρο 81 της συνθήκης ΕΚ.

[3] 1 Απριλίου 2003.

[4] Η υποχρέωση αυτή προβλέπεται στο άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1534/91 του Συμβουλίου.

[5] Η ΓΔ Ανταγωνισμού οργάνωσε διαβούλευση τρίμηνης διάρκειας που άρχισε τον Απρίλιο του 2008, παρέχοντας επαρκή χρονικά περιθώρια στους ενδιαφερόμενους για την παρουσίαση των σχετικών στοιχείων. Αφού ολοκληρώθηκε η διαβούλευση, η Επιτροπή απέστειλε περαιτέρω λεπτομερή ερωτηματολόγια ιδίως στις κατηγορίες των φορέων από τους οποίους χρειαζόταν περισσότερες πληροφορίες, και συγκεκριμένα τους μικρότερους ασφαλιστές, τους ομίλους (pools) και ομοσπονδίες ή ενώσεις κατασκευαστών εξοπλισμών ασφαλείας.

[6] Όταν στο παρόν έγγραφο χρησιμοποιείται ο όρος «συμφωνίες», σημαίνει συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές.

[7] Επί τρία έτη από την ημερομηνία που πρωτοσυστάθηκε ο όμιλος, ανεξαρτήτως του μεριδίου αγοράς του ομίλου.

[8] Ορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 7 του ΚΑΚ.

[9] Άρθρο 7 παράγραφος 2 στοιχεία α) και β): άνω του 20% της σχετικής αγοράς για συνασφάλιση και άνω του 25% για αμοιβαία αντασφάλιση.

[10] Άρθρο 8 του ΚΑΚ.

[11] Διατυπώθηκαν επίσης προβληματισμοί σχετικά με τον ορισμό των «νέων κινδύνων».

[12] ΕΕ C372 της 9.12.1997, σ.5.

[13] Υποθέσεις C-415/93, Bosman, Συλλογή 1995, σ. I-4921, σκέψεις 83 και 84· και C-281/98, Angonese, Συλλογή 2000, σ. I-4139, σκέψη 32· υπόθεση 36/74, Walrave and Koch , Συλλογή 1974, σ.1405.

[14] Υπόθεση C-309/99, Wouters κατά Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten, Συλλογή 2002, σ. I-1577· C-411/98; Ferlini κατά CHL , Συλλογή 2000, σ. I-8081, σκέψη 50.

[15] Ανακοίνωση της 6ης Ιανουαρίου 2001: Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή τον άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας (ΕΕ C3 της 06.01.2001)· Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με το ρόλο της ευρωπαϊκής τυποποίησης στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πολιτικής και νομοθεσίας, 18.10.2004.

[16] Ανακοίνωση της Επιτροπής της 6ης Ιανουαρίου 2001: Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας (ΕΕ C3 της 06.01.2001).