ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(93)551 τελικό 
Βρυξέλλες, 17 Νοεμβρίου 1993 
Πράσινο Βΐβλίο 
Ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική 
Επιλογές για την Ένωση 
(υποβληθέν από την Επιτροπή) 
MEPIEXOMENA 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ - Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 
Ι. ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΙΥΙΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ 
ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ 10 
Α ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ Η "ΚΕΚΤΗΜΕΝΑ" 10 
Β Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ^ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ 
ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ 11 
Γ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ 12 
Δ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΣ 12 
Ε ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗΣ 13 
ΣΤ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 14 
II. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 14 
Α Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 14 
Β ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ,ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ; 16 
Γ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΡΟΜΟΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ; 19 
1. Η πρόκληση της τεχνολογικής και διαρθρωτικής 
αλλαγής 19 
2. Ο τρίποδας της πολιτικής της 
απασχόλησης 20 
3. Ο ρόλος της εργασίας στην κοινωνία 21 
Δ ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΡΟΛοΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ; 21 
1. Κοινωνικός αποκλεισμός 23 
2. Κοινωνικές πολιτικές για την ένταξη των 
ατόμων στην κοινωνία 23 
3. Δημογραφικός μετασχηματισμός 24 
Ε ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 
ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ 25 
1. Μόνον η εκπαίδευση δεν επαρκεί 25 
2. Ο χώρος εργασίας ως η νέα μεθόριος 26 
3. Ανισότητες μεταξύ των γενεών 26 
4. Η ιθαγένεια και τα δικαιώματα των 
εργαζομένων 27 
ΣΤ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 27 
Ζ ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΊΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ 
ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΌΤΗΤΑΣ 28 
1. Η ανάγκη θεμελιωδών κοινωνικών κανόνων 29 
2. Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη 29 
H Ο ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 30 
1. Η κατάσταση της Ευρώπης 31 
2. Η νέα ισορροπία μεταξύ μακροοικονομικών και 
διαρθρωτικών πολιτικών 31 
3. Η αλληλεξάρτηση υλικού και "άυλου" κεφαλαίου 31 
4. Η "απαξίωση" του ανθρώπινου κεφαλαίου 31 
5. Η δημιουργικότητα στα πλαίσια των 
επιχειρήσεων 32 
6. Δημιουργία θέσεων εργασίας και επιχειρηματικό 
πνεύμα 32 
7. Ο ρόλος των υπηρεσιών 32 
8. Ποιότητα της παραγωγής, ποιότητα εργασίας 
και ποιότητα ζωής 33 
9. Η αστική/αγροτική ισορροπία 33 
θ ΠΟΥ ΕΓΚΕΙΝΤΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ - ΜΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 34 
III. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - ΠίθΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 35 
Α ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: ΜΙΑ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΗ 
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ 35 
Β ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΟΙΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ: 
Η ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ 37 
1. ΒΕΛΤΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΓΙΑ ΕΝΑ 
ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΤΗΝ 
ΠΟΙΟΤΗΤΑ 41 
(α) Ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού 41 
(β) Εργασιακά πρότυπα και συνθήκες εργασίας 42 
(γ) Αναπροσδιορισμός της προσαρμοστικότητας 
της αγοράς εργασίας 43 
(δ) Συνοδευτικά μέτρα ενός συστήματος 
παραγωγής βασισμένου στην ποιότητα 44 
3. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ 
ΕΝΤΑΞΗΣ 45 
(α) Σύγκλιση των κοινωνικών πολιτικών 46 
(β) Η καταπολέμηση της φτώχειας και του 
αποκλεισμού: 
πρόληψη και αποκατάσταση 46 
(γ) Ευκαιρίες και κίνδυνοι για τους νέους 48 
(δ) Ο οικονομικός και κοινωνικός 
ρόλος των ηλικιωμένων 49 
(ε) Ίσες ευκαιρίες για τους μετανάστες 
από τρίτες χώρες 49 
(στ) Η ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες 51 
(ζ) Η καταπολέμηση των φυλετικών 
διακρίσεων και της ξενοφοβίας 51 
(η) Κοινωνικές πολιτικές και ανάπτυξη της 
υπαίθρου 52 
ΚΥΡΙΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 52 
Η ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ 54 
Η ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΙΣΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ 
ΑΝΔΡΕΣ ΣΕ ΜΙΑ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ 
ΚΟΙΝΩΝΙΑ 59 
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ 
ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 61 
ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ 63 
(α) Κοινά ελάχιστα πρότυπα σχετικά με τις 
συνθήκες εργασίας και το εργατικό 
δίκαιο 63 
(β) Κοινωνικά πρότυπα στην Ευρώπη 64 
(γ) Βοήθεια για την προσαρμογή 65 
ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ 65 
(α) Ενίσχυση της αρχιτεκτονικής και της 
λειτουργίας του κοινωνικού 
διαλόγου 66 
(β) Το θέμα της πανευρωπαϊκής 
συλλογικής διαπραγμάτευσης 67 
(γ) Το περιεχόμενο των μεταβαλλόμενων 
εργασιακών σχέσεων 67 
6. ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ 6 9 
(α) Υγεία και ασφάλεια κατά την 
εργασία 69 
(β) Δημόσια υγεία 69 
7. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ 7 0 
(α) Η αντιμετώπιση των διαφορετικών 
αναγκών των ανέργων και των 
ατόμων που αποκλείονται από την αγορά 
εργασίας 70 
(β) Η προσαρμογή του εργατικού δυναμικού 
στις νέες προκλήσεις 71 
(γ) Η ενίσχυση των συστημάτων αρχικής 
κατάρτισης/εκπαίδευσης και ΕΕΤ 72 
(δ) Μια προσέγγιση εταιρικής σχέσης 72 
(ε) Η επικέντρωση στις περιοχές με τις 
μεγαλύτερες ανάγκες 73 
ΔΙΕΘΝΗ ΘΕΜΑΤΑ 74 
(α) Ελάχιστα διεθνή εργασιακά πρότυπα 74 
(β) Οι υποψήφιες χώρες ΕΖΕΣ 75 
(γ) Οι χώρες της Κεντρικής και της 
Ανατολικής Ευρώπης 75 
9. 0 ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ 
ΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 
ΤΩΝ ΛΑΩΝ 7 6 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 77 
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ 7 8 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ 
II ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ (ΜΗ ΠΛΗΡΗΣ) 
III ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ 
IV ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ 
V ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΑ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ .- Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 
Η ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική εισέρχεται σε κρίσιμο στάδιο. 
Αυτό οφείλεται σε τρείς κύριους παράγοντες: 
το υφιστάμενο πρόγραμμα κοινωνικής δράσης εγγίζει το φυσικό 
του τέλος. Η Επιτροπή υπέβαλε και τις 47 σχετικές προτάσεις 
και, ενώ ορισμένες από τις πιο σημαντικές προτάσεις 
εξακολουθούν να εκκρεμούν ενώπιον του Συμβουλίου, η 
πλειονότητα τους εγκρίθηκε - . 
η έναρξη ισχύος της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση 
πρόσφερε νέες δυνατότητες για κοινοτική δράση στον 
κοινωνικό τομέα, ιδίως με την παροχή ισχυρότερου ρόλου 
στους κοινωνικούς εταίρους- και 
η μεταβαλλόμενη κοινωνικοοικονομική κατάσταση που 
απεικονίζεται ιδίως στα σοβαρά επίπεδα ανεργίας, απαιτεί 
νέα θεώρηση της σχέσης μεταξύ οικονομικών και κοινωνικών 
πολιτικών τόσο σε εθνικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η κατάσταση αυτή απαιτεί την έναρξη 
συζήτησης ευρέος φάσματος σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση της 
κοινωνικής πολιτικής πριν προχωρήσει στην υποβολή συγκεκριμένων 
προτάσεων με τη μορφή Λευκού Βιβλίου. 
Για την προετοιμασία αυτού του Πράσινου Βιβλίου, η Επιτροπή 
προέβη σε δημόσια έκκληση για την υποβολή εισηγήσεων και σχολίων. 
Ελήφθηκαν 150 εισηγήσεις, περιλαμβανομένων επίσημων απαντήσεων 
από τα κράτη μέλη και από ευρύ φάσμα φορέων και ατόμων. Οι 
συμβολές αυτές εκτίθενται στο παράρτημα 1 και απέδειξαν την 
ύπαρξη σταθερού ενδιαφέροντος όσον αφορά την αποσαφήνιση διαφόρων 
πλευρών της κοινωνικής πολιτικής των ΕΚ στο επόμενο στάδιο 
ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Η πρόθεση του Πράσινου Βιβλίου είναι να ενθαρρύνει μια συζήτηση 
ευρέος φάσματος σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με τους μελλοντικούς 
άξονες της κοινωνικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκδίδεται 
ώστε να συμπέσει με την επικύρωση της Συνθήκης του Μάαστριχτ, σε 
κατάλληλη δηλαδή χρονική στιγμή ώστε να προβεί σε απολογισμό και 
να εξετάσει τις διαφορετικές επιλογές για το μέλλον. 
Ο όρος "κοινωνική πολιτική" έχει πολλές διαφορετικές σημασίες οι 
οποίες και ποικίλλουν από κράτος μέλος σε κράτος μέλος. Για τους 
σκοπούς του εγγράφου αυτού ως κοινωνική πολιτική νοείται το πλήρες 
φάσμα των πολιτικών στον κοινωνικό τομέα, περιλαμβανομένων των 
πολιτικών για την αγορά εργασίας. 
Κατά συνέπεια, ο σκοπός αυτού του Πράσινου Βιβλίου είναι να 
διαμορφώσει τη βάση μιας τέτοιας συζήτησης, η οποία, ελπίζεται, 
ότι θα πραγματοποιηθεί όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο σε κάθε κράτος 
μέλος, αλλά επίσης και μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών, 
περιλαμβανομένων φυσικά των κοινωνικών εταίρων, καθώς και ειδικών 
ομάδων συμφερόντων. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει προσεκτικά τις 
συζητήσεις αυτές και θα επιχειρήσει να αντλήσει από αυτές τα 
σημαντικά θέματα του μελλοντικού Λευκού Βιβλίου. Αυτό το Πράσινο 
Βιβλίο δεν ασχολείται με τις διαδικαστικές επιπτώσεις των νέων 
διατάξεων του Μάαστριχτ, δεδομένου ότι αυτές θα αποτελέσουν 
αντικείμενο ξεχωριστής ανακοίνωσης. 
Φυσικά, η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται τη στιγμή που η 
προσοχή της Κοινότητας εστιάζεται στο όλο θέμα του τρόπου με τον 
οποίο θα γίνει δυνατόν να συμβιβαστούν οι οικονομικοί και οι 
κοινωνικοί στόχοι έναντι της αυξανόμενης ανεργίας και της 
αυξανόμενης ανησυχίας σχετικά με την ικανότητα της Ευρώπης να 
παραμείνει ανταγωνιστική τον 21ο αιώνα. 
Διεξάγονται πολλές συζητήσεις σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με τον 
τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος της ανεργίας, το οποίο σε 
μεγάλο βαθμό αναγνωρίζεται τώρα ότι έχει διαρθρωτικό χαρακτήρα. 
Τα υπό συζήτηση θέματα περιλαμβάνουν την ανάγκη για μεγαλύτερη 
προσαρμοστικότητα της αγοράς εργασίας, την πρόταση οι διαφορές 
μισθών να διευρυνθούν και οι μισθοί να μεταβάλλονται περισσότερο 
σε συνάρτηση με τις οικονομικές συνθήκες καθώς και τα ερωτήματα 
σχετικά με το εάν οι κοινωνικές παροχές πρέπει να μειωθούν ή να 
στραφούν σε τέτοιους στόχους ώστε να παρέχουν μεγαλύτερα κίνητρα 
για την αναζήτηση εργασίας. Το γεγονός αυτό συνδέεται με τα 
προβλήματα που αντιμετωπίζουν όλα τα κράτη μέλη όσον αφορά τη 
χρηματοδότηση της αυξανόμενης ζήτησης που υπάρχει στα συστήματα 
κοινωνικής προστασίας και την έρευνα για μεγαλύτερη αποδοτικότητα 
της λειτουργίας των συστημάτων αυτών ως μέσου για την 
εξοικονόμηση πόρων. 
Ταυτόχρονα, υπάρχει συνεχώς μεγαλύτερος βαθμός ανησυχίας του 
πληθυσμού ότι αντίθετα με το στόχο της εξασφάλισης ότι η 
οικονομική και η κοινωνική πρόοδος συμβαδίζουν, όπως δηλώνεται 
σαφώς τόσο στη Συνθήκη της Ρώμης όσο και στη Συνθήκη του 
Μάαστριχτ, το πραγματικό αποτέλεσμα της διαδικασίας ένταξης θα 
μπορούσε να είναι ο υποβιβασμός των κοινωνικών προτύπων. Συνεπώς 
εκφράζεται ο φόβος ότι η δημιουργία της ενιαίας αγοράς θα 
μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για τη δημιουργία κοινωνικού 
ντάμπινγκ, δηλαδή την απόκτηση ενός πλεονεκτήματος αθέμιτου 
ανταγωνισμού στην Κοινότητα μέσω απαράδεκτα χαμηλών κοινωνικών 
προτύπων. Ωστόσο, υπάρχει επίσης ανησυχία ότι, με κάποιο τρόπο, 
επειδή είναι επιτακτική η δραστηριοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 
αυτό μπορεί να δώσει το πρόσχημα για αλλαγές στα κοινωνικά 
πρότυπα σε εθνικό επίπεδο. 
Σε αυτό το πλαίσιο, αυτό το Πράσινο Βιβλίο και η διαδικασία 
δημόσιας συζήτησης που προβλέπεται να πυροδοτήσει, θα 
αλληλεπιδράσουν στις συζητήσεις σχετικά με το αναμενόμενο Λευκό 
Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση 
που πρόκειται να υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 10 
Δεκεμβρίου. Δεδομένου ότι το Πράσινο Βιβλίο προορίζεται τελικά 
να^ διοχετεύσει ιδέες προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης της 
επόμενης φάσης της οικονομικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 
είναι σαφές ότι η ανάλυση και οι προτάσεις δράσης που περιέχονται 
στο Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη θα βοηθήσουν επίσης στη 
διαμόρφωση του κλίματος και της πεμπτουσίας της επερχόμενης 
συζήτησης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να 
συνδυαστούν με τον καλύτερο τρόπο οι στόχοι της οικονομικής 
επιτυχίας και της κοινωνικής προόδου. 
Η βασική προϋπόθεση αυτού του Πράσινου Βιβλίου είναι ότι η 
επόμενη φάση στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής 
δεν μπορεί να βασίζεται στην άποψη ότι η κοινωνική πρόοδος πρέπει 
να υποχωρήσει ώστε να υπάρξει ανάκαμψη της οικονομικής 
ανταγωνιστικότητας. Αντίθετα, όπως έχει διατυπωθεί σε πολλές 
περιπτώσεις από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Κοινότητα δεσμεύεται 
πλήρως να εξασφαλίσει ότι η οικονομική και η κοινωνική πρόοδος 
συμβαδίζουν. Πράγματι, ένα μεγάλο μέρος της επιρροής και της 
ισχύος της Ευρώπης προέρχεται ακριβώς από την ικανότητα της να 
συνδυάζει τη δημιουργία πλούτου με ενισχυμένες παροχές και 
ελευθερίες για τους λαούς της. 
Κάτω από τις σημερινές συνθήκες αυτό δεν θα είναι εύκολο. Όμως 
η συνεχιζόμενη συμβολή της Ευρώπης στην επιδίωξη ενός μοντέλου 
διαρκούς και βιώσιμης ανάπτυξης το οποίο θα συνδυάζει τον 
οικονομικό δυναμισμό με την κοινωνική πρόοδο, μπορεί τότε μόνο 
να στεφθεί από επιτυχία αν τα προβλήματα συζητηθούν ανοικτά και 
επιτευχθεί συναίνεση. Η ποικιλομορφία των πολιτισμών και των 
κοινωνικών συστημάτων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ένα 
ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο. Όλες 
οι κοινωνίες βρίσκονται στην ίδια διαδικασία εκμάθησης. Ωστόσο, 
η διαφορετικότητα μπορεί να εκφυλιστεί σε αταξία, εάν οι κοινοί 
στόχοι, οι οποίοι ενσωματώνουν τις διακριτές αξίες της ευρωπαϊκής 
κοινωνίας και οι οποίοι καθορίζονται στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, δεν προασπιστούν από τις προσπάθειες των κρατών μελών και 
από τα ίδια τα άτομα. 
Στο μέρος Ι παρουσιάζονται τα μέχρι σήμερα επιτεύγματα της 
Κοινότητας στον κοινωνικό τομέα. Στο μέρος II εξετάζονται οι 
κοινωνικές προκλήσεις που τώρα πια αντιμετωπίζουμε όλοι. 
Εξετάζονται δηλαδή οι κίνδυνοι της φθίνουσας κοινωνικής συνοχής 
στην Ευρώπη και οι κίνδυνοι που απειλούν τους σημαντικούς κοινούς 
στόχους, όπως η κοινωνική προστασία, η αλληλεγγύη και τα υψηλά 
επίπεδα απασχόλησης. Απαιτείται νέα μεσοπρόθεσμη στρατηγική η 
οποία θα συγκεντρώσει τις οικονομικές και τις κοινωνικές 
πολιτικές μέσα σε μια εταιρική σχέση και δεν θα τις οδηγήσει σε 
σύγκρουση μεταξύ τους. Μόνο με τον τρόπο αυτό θα αποκατασταθούν 
η διαρκής και βιώσιμη ανάπτυξη, η κοινωνική αλληλεγγύη και η 
δημόσια εμπιστοσύνη. Αναγνωρίζεται ότι τα ευρωπαϊκά συστήματα 
παραγωγής πρέπει να βασίζονται στις νέες τεχνολογίες. Δεν μπορεί 
να υπάρξει κοινωνική πρόοδος χωρίς τη δημιουργία πλούτου. Ωστόσο, 
πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι οι συνεπείς διαρθρωτικές 
αλλαγές θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε άλλους σημαντικούς 
τομείς, όπως η ένταση της απασχόλησης, οι συνθήκες εργασίας και 
διαβίωσης, η ποιότητα ζωής και η ανάπτυξη των εργασιακών σχέσεων. 
Το μέρος III πραγματεύεται τις πιθανές αντιδράσεις της Ένωσης 
έναντι των προκλήσεων αυτών τόσο όσον αφορά αυτό που επιθυμούν 
τα κράτη μέλη όσο και αυτό που η Κοινότητα προσπαθεί να επιτύχει. 
Στο μέρος IV διατυπώνεται ένα συνοπτικό συμπέρασμα. Στο μέρος V 
συγκεντρώνονται τα ερωτήματα που τίθενται σε διάφορα μέρη του 
Πράσινου Βιβλίου. Αυτά θα αποτελέσουν και το επίκεντρο της 
συζήτησης που θα ακολουθήσει. 
Οι γραφικές παραστάσεις του Πράσινου Βιβλίου προέρχονται από την 
έκθεση του 1993 "Η απασχόληση στην Ευρώπη", εκτός από το σχήμα 
19 που προέρχεται από την έκθεση του 1993 σχετικά με την 
κοινωνική προστασία. 
Η Ευρώπη βρίσκεται σε σημείο καμπής. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν 
κατά την προσεχή περίοδο θα καθορίσουν την κατεύθυνση της 
κοινωνικής πολιτικής για πολλά χρόνια ακόμα. Σήμερα, είναι η 
κατάλληλη στιγμή όλοι οι φορείς γνώμης να γνωστοποιήσουν τις 
απόψεις τους. 
Ι. ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ THE ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ 
Η κοινοτική κοινωνική -πολιτική κάλυψε ευρΰ φάσμα τομέων. Οι τομείς αυτοί 
•περιλαμβάνουν την ισότητα των ευκαιριών, βεματα υγείας και ασφάλειας, 
θέματα απασχόλησης και εργατικού δικαίου, 0ε*ματα κοινωνικής -προστασίας και 
κοινώνικής ασφάλισης καθώς και δράση -που ε-πικεντρώνεται σε ειδικά σημεία, 
όπως η φτώχεια και ο ρόλος των ατόμων με ειδικές ανά-γκες. Η κοινοτική 
κοινωνική -πολιτική αναπτύχθηκε τόσο μέσω της εξέλιξης των Συνθηκών όσο και 
α-πό την κοινωνική και οικονομική αλλαγή* και χρησιμοποίησε -ποικιλία μέσων, 
ανάλογα με το στόχο. Ετσι, επιτέλεσε τρεις κυρίες λειτουργίες: 
-παροχή νομικού -πλαισίου σε συγκεκριμένους δεδομένους τομείς της 
Συνθήκης με στόχο την αποκατάσταση του διαλόγου μεταξύ των 
κοινώνικών εταίρων- με τον τρό-πο αυτό συνέβαλε στον καθορισμό, σε 
διάφορα επίπεδα, των θεμελιωδών κοινών ικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων· 
•παροχή ουσιαστικής χρηματοδοτικής ενίσχυσης, ιδίως για μέτρα 
κατάρτισης και απασχόλησης, συμβάλλοντας έτσι στην ανακατανομή των 
χρηματοοικονομικών πόρων-
ενίσχυση και ενθάρρυνση συνεργασίας διαφόρων συντελεστών της 
κοινώνικής -πολιτικής, της δημιουργίας δικτύων και εταιρικών σχέσεων, 
της ανταλλαγής -πληροφοριών και εμπειρίας και της -προαγωγής των 
καινοτομιών, της ορθής -πρακτικής και των -πολιτικών. 
Κατά συνέπεια, η νομοθεσία α-ποτέλεσε ένα α-πό -πολλά εργαλεία -που είχε στη 
διάθεση της η κοινοτική κοινώνική -πολιτική και θεωρείται -πολϋ συχνά ότι 
είναι απομονωμένη. Συχνά συμπλήρωσε άλλα όργανα. Η ίδια η νομοθεσία μπορεί 
να χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους- σπάνια μόνο χρησιμοποιήθηκε για να 
προδιαγράψει ορισμένες συγκεκριμένες ενέργειες στον τομέα της κοινώνικής 
πολιτικής. 
Α. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ Η "ΚΕΚΤΗΜΕΝΑ" 
Νομο0ετικέ"ς διατάζεις εκδίδονταν για μεγάλο διάστημα. Παρείχαν μια στέρεα 
βάση για την εγγύηση των θεμελιωδών κοινώνικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων, δικαιωμάτων που παγιώθηκαν περαιτέρω στη νομολογία του 
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Ο όγκος της νομοθεσίας είναι σχετικά μικρός σε 
σχέση με άλλα όργανα. 
Οι πρώτοι κανονισμοί που εκδόθηκαν στον κοινωνικό τομέα αφορούσαν την 
ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, μία από τις τέσσερις ελευθερίες της 
Συνθήκης, και ειδικά το συντονισμό των συστημάτων κοινώνικής ασφάλισης για 
τους διακινούμενους εργαζομένους. Οι κανονισμοί αυτοί προβλέπουν βασικά 
δικαιώματα για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων τα οποία 
χρησιμοποιήθηκαν ευρύτατα από τους Ευρωπαίους πολίτες, περιλαμβανομένων 
προσφυγών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. 
Ενας άλλος τομέας της κοινοτικής νομοθεσίας είναι η ίσν μετανείοιση ανδρών 
και γυναικών. Α^ί^ει να σημειωθεί πως μια διάταξη της Συνθήκης {άρθρο 
119), που βασίστηκε αρχικά σε ένα επιχείρημα ανταγωνισμοί), κατέστη δυνατό 
να χρησιμοποιηθεί στην πράξη ως βάση για πλήρη πολιτική που να συνδυάζει 
τα δικαιώματα και την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών για τις 
γυναίκες. Αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο, με βάση τα νομικά 
δικαιώματα που συμπληρώνονται με θετικές ενέργειες, η Κοινότητα κατέστη 
δυνατό να συμβάλλε ι ενεργώς και να ενθαρρύνε ι την ανταπόκριση σε ένα 
σημαντικό 0εμα μιας προοδευτικές κοινωνίας. 
Ενας τρίτος τομέας πιο πρόσφατης νομοθετικής εξέλιξης αφορά την προστασία 
των εργαζομένων όσον αφορά την υγεία και ασφάλεια κατά τπν εοΎασία. Με 
βάση την οδηγία πλαίσιο εγκρίθηκαν, σε κοινοτικό επίπεδο, οι ελάχιστες 
απαιτήσεις για την προαγωγή* βελτιώσεων στον τομέα της υγείας και της 
10 
ασφάλειας των εργαζομένων κατά την εργασία και συνιστούν σημαντικό σύνολο 
δικαιωμάτων που καλύπτει όλους τους τομείς δραστηριότητας. 
Αλλες νομοθετικές πράξεις που αφορούν την προστασία των εοΎαϊοαένων και το 
εργατικό δίκαιο η>αν σημαντικές, ιδίως όσον αφορά την πρόληψη των κινδύνων 
του κοινώνικού ντάμπινγκ, ακόμη και αν απομένει να οριστικοποιηθούν 
ορισμένες σημαντικές προτεινόμενες νομοθετικές πράξεις. Πρέπει ωστόσο να 
θεωρηθούν ως θΐματα προτεραιότητας προς έγκριση από το Συμβούλιο. 
λεπτομερή στοιχεία όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο την 
κοινοτικής νομοθεσίας παρατίθενται στο παράρτημα II. 
Β. Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ 
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΗΣ 
Τα όργανα που χρησιμοποιεί η Κοινότητα είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό 
κατέληξαν στο Χάρτη των θεμελιωδών Κοινώνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, 
που εγκρίθηκε το 1989, και στο πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής. Ο Χάρτης 
αποτελεί πλαίσιο αρχών που καλύπτουν πολλές πλευρές των συνθηκών εργασίας 
και διαβίωσης. Ίο πρόγραμμα δράσης 1990/1991 στοχεύει στην παροχή* 
χειροπιαστές έκφρασης στις αρχές αυτίς. 
Ο Χάρτης ο ίδιος αποτέλεσε νέα αφετηρία για την Κοινότητα - όχι μόνο όσον 
αφορά τη σειρά των ενεργέ ιών αλλά και ως πολιτικό σημάδι. Εξέφρασε την 
πολιτική βούληση ότι η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς δεν πρέπει να 
επιτευχθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη η "κοινώνική διάσταση". 
Και οι 47 πρωτοβουλίες που ανακοινώθηκαν στο πρόγραμμα δράσης υποβλήθηκαν 
από την Επιτροπή. Πολλά από τα μέτρα αυτά δεν απαιτούσαν νομοθετική 
ενέργεια. 29 από τα μέτρα έπρεπε να εγκριθούν από το Συμβούλιο. Από αυτά 
εγκρίθηκαν τα 16. 
Το πρόγραμμα δράσης βασίστηκε σε τέσσερις θεμελιώδεις προϋποθέσεις: 
στην επικουρικότητα, π.χ. λαμβάνοντας υπόψη την ειδική φύση της 
κοινώνικής πολιτικής και τους στόχους της και διασφαλίζοντας ότι ο 
τδπος δράσης (εναρμόνιση, συντονισμός, σύγκλιση, συνεργασία κτλ.) 
ταιριάζει με το αντικείμενο- επίσης, συνεκτιμώντας δεόντως γνωστές 
ανάγκες και την τυχόν προστιθέμενη α^ία της κοινοτικές δράσης-
στην ποικιλία των εθνικών συστημάτων, πολιτισμών και πρακτικών, 
εφόσον αυτό αποτελεί θετικό στοιχείο όσον αφορά την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς-
στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των εταίρε ιών λαμβάνοντας υπόψη 
τα οικονομικά και κοινωνικά θέματα· 
στη μείωση των αν ισοτήτων μετα^β των κρατών μελών χωρίς παρέμβαση 
στο συγκριτικό πλεονέκτημα των λιγότερο αναπτυγμένων περίφερε ιών. 
λεπτομερή στοιχεία της προόδου των επιμέρους πρωτοβουλιών υπάρχουν στο 
παράρτημα III. 
Σε κάθε πρωτοβουλία αναζητήθηκε και επιτεύχθηκε ισορροπία. Η ισορροπία 
αυτή αποτελεί το απαραίτητο υπόβαθρο για το πρόγραμμα δράσης της Επιτροπής 
το οποίο επιχειρεί να καθιερώσει μια στέρεα βάση ελάχιστων απαιτήσεων, 
δίνοντας έμφαση στην ανάγκη να αποφευχθεί οποιαδήποτε στρέβλωση του 
ανταγωνισμού, να υποστηριχθούν κινήσεις για την ενίσχυση της οικονομικής 
και κοινώνικής συνοχής και να υπάρξει συνεισφορά στη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης, πράγμα που αποτελεί τον κύριο στόχο του ανταγωνισμοί; στην 
εσωτερική αγορά. Η δυναμική που δημιουργήθηκε με τον τρόπο αυτό είχε το 
ευεργετικό αποτέλεσμα του να δώσει τη δυνατότητα σε πολλά κράτη μέλη να 
ενημερώσουν την εθνική τους νομοθεσία ως μέρος της διαδικασίας μεταφοράς 
11 
του κοινοτικού δικαίου. 
Η ευρεία ποικιλία εργαλείων που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στο πρόγραμμα 
δράσης της οδήγησε στην κινητοποίηση πολλών παικτών: εθνικές αρχές, 
εργοδότες, συνδικαλιστικές οργάνωσεις, αρχές περιφερειακής και τοπικής 
αυτοδιοίκησης, μη κυβερνητικοί οργανισμοί, κοινωνικοί λειτουργοί, 
επαγγελματίες, εμπειρογνώμονες που συμμετέχουν σε παρατηρητήρια και ομάδες 
ε ιδικών. 
Αν και οι προτάσεις για δεσμευτική νομοθεσία διαδραμάτισαν κάποιο ρόλο, 
ιδίως όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, τις συνθήκες 
εργασίας και θέματα υγείας και ασφάλειας, ειδικά προγράμματα {π.χ., 
Φτώχεια III, HELIOS II, Ηλικιωμένοι και αλληλεγγύη μεταξύ* των γενεών), 
μεγαλύτερη /3αρ0τητα δόθηκε στις στρατηγικές σύγκλισης για την κοινώνική 
προστασία και στις δραστηριότητες συνεργασίας όσον αφορά την ανάπτυξη 
κοινώνικής πολιτικής. Στην περίπτωση ορισμένων τομέων, όπως της ισότητας 
των ευκαιριών για τις γυναίκες, η εξισορρόπηση νομοθετικής δραστηριότητας 
και δραστηριότητας βασισμένης σε πρόγραμμα ήταν πολύ πιο μεγάλη. 
Γ. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ 
Η μαζική χρηματοοικονομική ενίσχυση εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικοί? 
Ταμείου (ΕΚΤ) για μέτρα κατάρτισης και απασχόλησης συνέβαλε ευρέως στην 
ανάπτυξη εθνικών μέτρων, ειδικά όσον αφορά τους νέους και τους μακροχρόνια 
άνεργους. Ο ρόλος του ΕΚΤ υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικός όσον αφορά την 
ανάπτυξη κατάρτισης στις λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της Κοινότητας. 
Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1989-1993, το ΕΚΤ διέθεσε περισσότερα από 21 
δισ. ECU για τις δραστηριότητες αυτές από τις οποίες επωφελήθηκαν περίπου 
17 εκατομμύρια άτομα στην Κοινότητα. 
Το πεδίο εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κοινώνικού Ταμείου δ ιευρύνθηκε ως 
αποτέλεσμα της πρόσφατης μεταρρύθμισης του κανον ισμού του ΕΚΤ. Η αποστολή* 
του τώρα περιλαμβάνε ι την ευρεία ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού καθώς 
και τη βελτίωση των λειτουργιών της αγοράς εργασίας. Υπάρχει σαφής 
δέσμευση, η αρχή* της ισότητας των ευκαιριών γυναικών και ανδρών να γίνει 
σεβαστή κατά την εφαρμογή των ενεργειών που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ. 
Η μεταρρύθμιση του κανονισμού του ΕΚΤ το εφοδίασε επίσης με νέα εργαλεία, 
ώστε να ανταποκρίνεται πιο αποτελεσματικά και ευέλικτα στις μεταβαλλόμενες 
απαιτήσεις της αγοράς εργασίας και στις ειδικές προκλήσεις που 
αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη. Δημιουργήθηκε ο νέος στόχος 4, ο οποίος 
στοχεύει στη διευκόλυνση της προσαρμογής των εργαζομένων στη βιομηχανική 
αλλαγή και στις αλλαγές των συστημάτων παραγωγής. Το γεγονός αυτό δεν 
προσθέτει μόνο μια προληπτική διάσταση στην καταπολέμηση της ανεργίας, 
αλλά συμβάλλε ι επίσης στην ανταγωνιστικότητα και στην ανάπτυξη. Επιπλέον, 
εκτός από το ότι εξακολούθησε να εστιάζεται στους νέους και στους 
μακροχρόν ια ανέργους, η ενίσχυση του ΕΚΤ, δυνάμει του στόχου 3, επεκτάθηκε 
για να καλύψει τα άτομα εκείνα που εκτίθενται στην μακροχρόν ια ανεργία και 
στον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας. Δόθηκε επίσης ιδιαίτερη έμφαση 
στην ενίσχυση των υπηρεσιών απασχόλησης, στη διεύρυνση του πεδίου 
εφαρμογής των άμεσων επιδοτήσεων στην απασχόληση, στην επέκταση του 
φάσματος και της ποιότητας της αρχικής κατάρτισης και, στις λιγότερο 
ευνοημένες περιφέρειες, στην ενίσχυση των συστημάτων εκπαίδευσης, 
κατάρτισης και έρευνας, επιστήμης και τεχνολογίας. 
Δ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ, ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΣ 
Στα πλαίσια της ανταπόκρισης στην κοινώνική και οικονομική αλλαγή και στις 
κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη, αναπτύχθηκαν ορισμένα 
προγράμματα και ανταλλαγές. Τα προγράμματα αυτά οδήγησαν στη δημιουργία 
μεγάλων και επιτυχημένων δικτύων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το γεγονός 
12 
αυτό περιελάμβανε προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με εθνικές 
καταστάσεις ή/και πολιτικές (π.χ. παρατηρητήρια/δίκτυα απασχόλησης, 
ισότητα ευκαιριών, πολιτικές για την οικογένεια, γήρανση του πληθυσμού, 
αποκλεισμός). Επιπλέον, τα προγράμματα ανταλλαγών επιχείρησαν να 
εντοπίσουν και να αξιοποιήσουν καινοτόμες ενέργειες και να οργανώσουν 
ανταλλαγές εμπειρίας για τη μακροχρόνια ανεργία, την τοπική ανάπτυξη, την 
ένταξη ατόμων με ειδικές ανάγκες κτλ. Αλλα προγράμματα επικεντρώθηκαν στην 
έρευνα και σε εκστρατείες ευαισθητοποίησης (ιδίως στον τομέα της υγείας, 
όπως π.χ. το πρόγραμμα για τον καρκίνο). 
Οσον αφορά ορισμένα θέματα, πιο πλήρη προγράμματα συνδυάζουν χρηματοδοτική 
ενίσχυση και ανταλλαγές (PETRA, IRIS, LEI, Φτώχεια, Ηλικιωμένοι και 
αλληλεγγΟη μεταξύ* των γενεών) ή/και ενίσχυση συγκεκριμένων ενεργειών και 
νομοθεσίας. Αυτά τα προγράμματα αποτελούν καλά παραδείγματα του συνδυασμού 
μέσων στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. 
Ανεξάρτητα από το αν τα προγράμματα αφορούν κατηγορίες ατόμων (ηλικιωμένα 
άτομα, άτομα με ειδικές ανάγκες) ή θεμάτων (απασχόληση, ισότητα ευκαιριών 
γυναικών και ανδρών, τοπική ανάπτυξη, κατάρτιση, φτώχεια/αποκλεισμός), 
αυτά βασίζονται στην ίδια προσέγγιση, προσέγγιση μέσα στην οποία η 
κοινοτική προστιθέμενη αξία προσδιορίζεται σαφώς. Τα προγράμματα 
ενθαρρύνουν την καινοτομία, την ορθή πρακτική και πολιτικές, την ανταλλαγή 
ιδεών και εμπειριών, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την ανάπτυξη ανταλλαγής 
επαγγελματιών. 
Με τον τρόπο αυτό κατέστη δυνατή η κινητοποίηση των συμμετεχόντων, 
δημιουργήθηκαν και αναπτύχθηκαν εταιρικές σχέσεις σε διάφορα επίπεδα, 
ενθαρρύνθηκε δε η έρευνα για πιο συνεκτικές και πλήρεις προσεγγίσεις στα 
κοινωνικά θέματα. Η σύσταση ανθεκτικών και αποτελεσματικών δικτύων και η 
επίτευξη κοινοτικής προστιθέμενης αξίας είναι σημαντικά οφέλη. 
Ε. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ : ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ 
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Ενα βασικό χαρακτηριστικό της μεθόδου εργασίας της Επιτροπής όσον αφορά 
την προώθηση προτάσεων στον κοινωνικό τομέα ήταν η πρακτική των 
εκτεταμένων διαβουλεύσεων με τους κοινώνικοϋς εταίρους'σε διάφορα στάδια 
τόσο όσον αφορά τη σύλληψη των πρωτοβουλιών όσο και τη λεπτομερή σβνταξη 
κειμένων. Η πρακτική αυτή πραγματοποιήθηκε κυρίως μέσω του δικτύου των 
τριμερών συμβουλευτικών επιτροπών οι οποίες υφίστανται σε όλους τους 
κύριους τομείς πολιτικής, όπως στην υγεία και ασφάλεια και στην ισότητα 
των ευκαιριών. Ομως περιέλαβε επίσης μια περισσότερο ad hoc διαδικασία 
αναζήτησης των απόψεων ενός ευρέος φάσματος αντιπροσωπευτικών φορέων, 
περιλαμβανομένων και αυτών των τριών οργανώσεων, UNICE, ETUC και CEEP, οι 
οποίες συνιστούν το σημερινό κοινωνικό διάλογο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Παράλληλα και συμπληρωματικά με τις νομοθετικές διατάξεις, η ανάπτυξη του 
κοινώνικού διαλόγου μεταξύ εργοδοτών και οργανώσεων είναι ένα σημαντικό 
χαρακτηριστικό της εξέλιξης της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής. Το 
γεγονός αυτό είχε ήδη ως αποτέλεσμα ορισμένες κοινές γνώμες (βλ. παράρτημα 
IV) σχετικά με σημαντικά θέματα που αφορούν τις πολιτικές κατάρτισης και 
αγοράς εργασίας καθώς και συμφωνία πλαίσιο μεταξύ" τριών οργανώσεων: ETUC, 
CEEP και UNICE. Επιπρόσθετα, αυτή η συναινετική προσέγγιση προωθήθηκε μέσω 
τακτικών και ξεχωριστών διαβουλεύσεων των κοινώνικών εταίρων για κάθε 
σχετική πρόταση. Το γεγονός αυτό απεικονίζει σαφώς τη μέθοδο που 
επιλέχθηκε : διάλογος και αναζήτηση συναίνεσης. Η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη 
ενίσχυσε τις δομές του κοινώνικού διαλόγου, οι οποίες τώρα αποτελούν μέρος 
της συμφωνίας για την κοινώνική πολιτική στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ενωση. Η έμφαση που δόθηκε στη συμφωνία αυτή, ύστερα από την επίτευξη 
συναίνεσης μεταξύ* εργοδοτών και συνδικαλιστικών οργανώσεων, αποτελεί 
απεικόνιση των τρόπων και των μέσων με τα οποία η Κοινότητα προτίθεται να 
προώθησε ι την ανάπτυξη της κοινωνικής πολιτικής: συνεννόηση, 
13 
διαπραγματεύσεις, συναίνεση. 
ΣΤ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Αυτή η συνοπτική και αναγκαστικά περιληπτική επισκόπηση των επιτευγμάτων 
της κοινωνικής πολιτικής της Κοινότητας μέχρι σήμερα δείχνει σαφώς την 
ευρύτητα και τη ζωτικότητα της. Η αναζήτηση συμφωνίας δεν ήταν πάντοτε 
εύκολη, σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, ήταν ακόμη και αμφισβητούμενη. 
Ομως, η συνολική ώθηση παραμένει σαφής: η κοινωνική διάσταση αποτέλεσε 
αναπόσπαστο και σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας ένταξης από την 
εκκόλαψη της Κοινότητας έως σήμερα. 
Πρόκειται για το θεμέλιο πάνω στο οποίο πρέπει να οικοδομηθεί το επόμενο 
στάδιο δράσης. Η φύση και η κλίμακα των προκλήσεων που η Ευρώπη πρέπει να 
αντιμετωπίσει τα προσεχή χρόνια, όπως αυτές καθορίζονται στο μέρος II, 
δείχνουν σαφώς ότι θα απαιτηθούν πολλές αλλαγές τόσο σε εθνικό όσο και σε 
κοινοτικό επίπεδο. Ομως οι θεμελιώδεις στόχοι θα παραμείνουν σταθεροί : η 
προαγωγή της οικονομικής και της κοινωνικής προόδου ως δύο όψεων του ίδιου 
νομίσματος και η επιδίωξη να εξασφαλιστεί ότι, όλοι οι πολίτες έχουν 
αποκρυστάλλωσε ι την άποψη ότι η διαδικασία της ολοκλήρωσης συνεπάγεται 
αύξηση των κοινώνικών προτύπων και του βιοτικού επιπέδου και όχι μείωση. 
II. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 
Παρακάτω επιχειρείται ο εντοπισμός, με συνθετικό και επακριβή τρόπο, των 
κύριων τάσεων και προκλήσεων για την Ευρώπη που δεν φιλοδοξεί να είναι 
πλήρης. Εντούτοις, πολλά από τα θέματα αποτέλεσαν αντικείμενο εκθέσεων και 
άλλων εγγράφων τα οποία προσφέρουν πιο λεπτομερή ανάλυση. Παραδείγματα 
αποτελούν, η έκθεση για την κοινώνική προστασία και η εφετινή έκθεση 
σχετικά με την απασχόληση στην Ευρώπη. Η πίεση γίνεται αισθητή σε πολλούς 
τομείς-, δημογραφία, δομή της οικογένειας, νέα τεχνολογία, εργασιακές 
σχέσεις, φόροι και κατανομή του εισοδήματος, κτλ. Ως απόρροια της πίεσης 
αυτής τίθενται θέματα σχετικά με τη μελλοντική κατεύθυνση του κράτους 
πρόνοιας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας των ευκαιριών καθώς και 
άλλα. Η πίεση είναι υπαρκτή σε όλα τα κράτη μέλη, αν και με διαφορετικούς 
τρόπους. Η εξέταση αυτών των προκλήσεων διαμόρφωνε ι το αναγκαίο υπόβαθρο 
για οποιαδήποτε συζήτηση των μελλοντικών εξελίξεων της κοινωνικής 
πολιτικής. Η πιθανή απάντηση στις προκλήσεις αυτές εξετάζεται στο μέρος 
III. 
Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι, στην πραγματικότητα, η συζήτηση αφορά 
λιγότερο τα χαμηλά ή υψηλά πρότυπα και περισσότερο τα θέματα εξισορρόπησης 
μεταξύ* των μέτρων που αναγνωρίζονται από όλους ως επιθυμητά, όπως τα υψηλά 
επίπεδα κοινωνικής προστασίας ή επαρκούς κοινωνικής ασφάλισης, και του 
αντι κτύπου των μέτρων αυτών στους κρατικοΰς προύπολογισμούς και στην 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Οι οικονομικές και κοινωνικές 
θεωρήσεις συνδέονται αναπόσπαστα στην ανάλυση αυτή. Η κοινωνική πρόοδος 
είναι δυνατή μόνο μέσω της οικονομικής επιτυχίας, αλλά τα υψηλά κοινωνικά 
πρότυπα αποτελούν εξίσου ζωτικό μέρος της οικοδόμησης μιας ανταγωνιστικής 
οικονομίας. Πολλά από τα θέματα, αν και σε καμία περίπτωση όλα, απαιτούν 
δημόσια παρέμβαση, αλλά η κοινώνική πολιτική εξαρτάται τελικά από την 
ενεργό δέσμευση και συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων ·. δημόσιες αρχές, 
κοινωνικοί εταίροι, ομάδες ειδικών συμφερόντων και φιλανθρωπικοί 
οργανισμοί και, φυσικά, άτομα. 
Α. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 
Καθώς η Ευρωπαϊκή Κοινότητα κινείται προς την κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής 
Ενωσης η οποία ορίστηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, μέσω μιας συνθήκης για 
έναν Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο με τις χώρες ΕΖΕΣ και μέσω διεύρυνσης ώστε 
να περιληφθούν οι σκανδιναβικές χώρες και η Αυστρία και, ίσως, οι χώρες 
της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης, κατά τα τέλη του αιώνα, είναι 
σημαντικό να γίνει απολογισμός των σφαιρικών δυνάμεων που βρίσκονται πίσω 
14 
από τις εξελίξεις αυτές. 
Το δυτικό κοινωνικοοικονομικό μοντέλο οικοδομήθηκε σε διπλά θεμέλια κατά 
την περίοδο που ακολούθησε το 2ο παγκόσμιο πόλεμο: πλήρης απασχόληση και 
κράτος πρόνοιας. Σε συνδυασμό με την πολιτική δημοκρατία και τα ανθρώπινα 
δικαιώματα, τα θεμέλια αυτά αποτέλεσαν την προωθητική δύναμη του μοντέλου 
αυτού. Με την εξαφάνιση του στρατηγικού συστήματος του κόσμου των δύο 
μπλοκ, στο οποίο κυριαρχούσαν η άμυνα και η πυρηνική ισορροπία, ο 
παγκόσμιος στρατηγικός ανταγωνισμός και συνεργασία θα βασίζονται όλο και 
πιο πολύ στην επιτυχία της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο 
διαφορετικών και, σε κάποιο βαθμό, αν ταγών ι στικών μορφών του καπιταλισμού. 
Στη σκακιέρα αυτή του κοινωνικοοικονομικοί? ανταγωνισμοί; και συνεργασίας, 
τα ευρωπαϊκά κοινωνικοοικονομικά μοντέλα περιβάλλονται από μεγάλη αίγλη 
εξαιτίας της μεταπολεμικής επιτυχίας τους. Η Κοινότητα αποτελεί μια από 
τις πιο ευημερούσες περιοχές του κόσμου. Ενώ περιλαμβάνε ι μόνο το 7% του 
παγκόσμιου πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας, παράγει περίπου το 
30% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 45% του παγκόσμιου εμπορίου σε μεταποιημένα 
αγαθά. Επί του παρόντος, ωστόσο, παρά την ανάκαμψη που σημειώθηκε στον 
τομέα της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης κατά τη δεκαετία του 1980, η 
οποία συνδεόταν με τον υποκινητικό στόχο της Ενιαίας Αγοράς, η Ευρώπη 
αρχίζει να κλονίζεται και διαπιστώνεται αναβίωση της ευρωαπαισιοδοξίας. 
Αλλά ακόμη και αν η δημόσια συζήτηση σχετικά με την επικύρωση της Συνθήκης 
του Μάαστριχτ άφησε να εκδηλωθούν απρόβλεπτες δυσχέρειες, δεν πρέπει να 
παραγνωριστεί ότι ο έντονος χαρακτήρας της συζήτησης επιβεβαιώνει τη 
συνεχή ισχύ της ευρωπαϊκής ιδέας. Μάλιστα ακόμη και αν το "κοινωνικό 
κεφάλαιο" αποδείχθηκε ιδιαίτερη πηγή δυσκολίας, φαίνεται να υπάρχει λαϊκή 
επιθυμία για μια Ευρώπη που θα κυριαρχείται λιγότερο από οικονομικές και 
τεχνοκρατικές απόψεις, μια Ευρώπη πιο κοντά στις ανάγκες διαβίωσης και 
εργασίας του πληθυσμού. Στο πλαίσιο αυτό, η κοινωνική πολιτική πρόκειται 
να έχει συνεχώς μεγαλύτερη σημασία δικαιωματικά καθώς επίσης και να 
παράσχει συνοδευτική πολιτική για άλλους στρατηγικούς στόχους, όπως η 
Ενιαία Αγορά και η Οικονομική και Νομισματική Ενωση. 
Πράγματι, η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ενωσης (άρθρο 2) θεσπίζει σαφώς ότι η 
αποστολή της ένωσης θα περιλαμβάνε ι : 
υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, 
άνοδο του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας ζωής-
οικονομική και κοινώνική συνοχή και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών 
μελών. 
Τα άρθρα της Συνθήκης ΕΟΚ που αφορούν ειδικά την κοινώνική πολιτική (άρθρα 
117 έως 119) ορίζουν τους στρχους ώστε να περιληφθούν οι συνθήκες εργασίας 
και διαβίωσης των εργαζομένων (117), η υγεία και ασφάλεια στο χώρο 
εργασίας (118Α) , η ίση μεταχείριση γυναικών και ανδρών στο χώρο εργασίας 
(119) και η ανάπτυξη του κοινωνικοί; διαλόγου μεταξύ των κοινώνικών εταίρων 
(εργοδότες και συνδικαλιστικές οργάνωσεις) σε ευρωπαϊκό επίπεδο (118Β) και 
το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (άρθρο 123). Η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής 
Ενωσης, στη συμφωνία για την κοινώνική πολιτική, υπενθυμίζε ι και ενισχΟει 
τους στόχους αυτούς, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο διάλογο μεταξύ* των 
κοινωνικών εταίρων και στα δυνητικά αποτελέσματα του. Ταυτόχρονα, 
διευρύνε ι το πεδίο εφαρμογής των στόχων της κοινωνικής πολιτικής 
(ανθρώπινο δυναμικό, απασχόληση, κοινώνική προστασία και κοινωνικός 
αποκλεισμός) και προσδιορίζει τους τομείς λήψης αποφάσεων με ειδική 
πλειοψηφία. 
Ετσι, οι κύριοι κοινωνικοί στόχοι της Ενωσης καλΟπτουν θέματα που αφορούν 
άμεσα την καθημερινή ζωή των πολιτών και των εργαζομένων. Οι στόχοι αυτοί 
αποτελούν το νήμα που μας καθοδηγεί μέσα σε αυτό το Πράσινο Βιβλίο. Αλλά 
εφόσον βρισκόμαστε τώρα στο στάδιο οικοδόμησης μιας πιο δημοκρατικής 
Ευρώπης, ας αρχίσουμε υποβάλλοντας, ως βάση για συζήτηση και 
15 
προβληματισμό, ένα θεμελιώδες ερώτημα. 
Β. ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ; 
Η δΟναμη της Ευρώπης έγκειται στην εθνική, γλωσσική και πολιτισμική 
ποικιλία της, όχι μόνο εξαιτίας της πλοΟσιας ποιότητας ζωής που αυτή 
συνεπάγεται, αλλά και επειδή οι σδνθετες πολιτικές προκλήσεις που 
βρίσκονται ενώπιον μας απαιτούν ποικιλία λΰσεων, μέσω των οποίων όλα τα 
κράτη μέλη μπορούν να διδαχθούν το ένα από το άλλο. Ωστόσο, για να 
διατηρηθεί η δύναμη αυτή πρέπει να υπάρξει κοινή συνειδοτοποίηση του 
σκοπού, συνεργασία για την ανεύρεση λύσεων και κοινές πολιτικές και 
κοινοτικά όργανα, όταν αυτά είναι αναγκαία, σύμφωνα με την αρχή της 
επικουρικότητας. Πράγματι, σε όλη την ιστορία της Κοινότητας υπήρχαν 
ευρωπαϊκές αξίες οι οποίες, αν και αποτέλεσαν σε ορισμένες περιπτώσεις 
πηγή αντιπαράθεσης, εντούτοις μακροπρόθεσμα παρέχουν κοινό έδαφος. Η 
δημοκρατία, τα ατομικά δικαιώματα και οι ελευθερίες, η ισότητα των 
ευκαιριών, η πολιτισμική ποικιλομορφία, ο σεβασμός της κοινωνικής 
αξιοπρέπειας, η κοινώνική ασφάλιση και το κράτος δικαίου δεν αποτελούν 
ζητήματα αντιπαράθεσης. Αυτά τα ζητήματα αποτελοί?ν κοινές αξίες οι οποίες 
πρέπει να μετατραπούν σε πολιτική δράση από τα κράτη μέλη και την Ενωση 
από κοινού, όπου θα πάρει μέρος η κοινωνία των πολιτών. Εκείνο που δεν 
αμφισβητείται είναι ότι πρόκειται για θεμελιώδεις αξίες για την μελλοντική 
ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας. 
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, όλοι οι 
Ευρωπαίοι επιθυμούν έναν κόσμο στον οποίο η οικονομική και η κοινών ική 
πρόοδος θα συμβαδίζουν - μια κοινωνία όπου γυναίκες και άνδρες θα μπορούν 
να συμμετέχουν ισότιμα. Πρέπει όμως να παραδεχτούμε ότι οι υφέσεις που 
προκλήθηκαν από τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, αποκάλυψαν 
τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η απασχόληση, το κράτος πρόνοιας 
και η ισότητα των ευκαιριών. Αν και υπήρξε σημαντική ανάκαμψη στην Ευρώπη 
κατά τη δεκαετία του 1980, με τη δημιουργία περισσότερων από 9 εκατομμύρια 
νέων θέσεων εργασίας, η ανεργία συνέχισε να αυξάνεται και το κράτος 
πρόνοιας αντιμετώπισε νέες πιέσεις. Η φτώχεια και ο κοινωνικός εξοπλισμός 
είναι εμφανή στους δρόμους. 
Πρέπει να τονιστεί ότι τα υψηλά πρότυπα κοινωνικής προστασίας αποτέλεσαν 
κύριο παράγοντα συμβολής στην οικονομική επιτυχία της Ευρώπης κατά το 
παρελθόν. Πολλοί ισχυρίζονται ότι τα υψηλά κοινωνικά πρότυπα δεν πρέπει να 
αντιμετωπιστούν ως προαιρετικά πρόσθετα ή ως πολυτέλεια χωρίς την οποία 
μπορεί κανείς να ζήσει όταν η κατάσταση γίνει δύσκολη, αλλά μάλλον ως 
αναπόσπαστο μέρος του αν ταγών ι στικού οικονομικού μοντέλου. 
Η αντιπαράθεση της άποψης αυτής και εκείνων που ισχυρίζονται ότι το 
υφιστάμενο επίπεδο κοινώνικών προτύπων της Ευρώπης έχει γίνει πλέον 
δυσβάσταχτο αγγίζει τον πυρήνα του θέματος. 
λοιπόν, τι πάει στραβά; Αφού γνώρισαν τη μεγάλη οικονομική κρίση της 
δεκαετίας του 1930, οι ιδρυτές του σύγχρονου ευρωπαϊκού 
κοινώνικοοικονομικού συστήματος ^Ογισαν τον κόσμο σε όρους ανάκαμψης και 
ύφεσης. Η "πλήρης απασχόληση" των οικονομικών πόρων θα μπορούσε να 
διατηρηθεί μέσω κρατικής δράσης στο επίπεδο της οικονομικής ζήτησης- το 
κράτος πρόνοιας θα μετέφερε εισόδημα σε αυτούς που διατρέχουν τον κίνδυνο 
φτώχειας λόγω ανεργίας, κακής υγείας ή μεγάλης ηλικίας. Με τον τρόπο αυτό 
ο ενεργός πληθυσμός θα χρηματοδοτούσε κάποιο εξασφαλισμένο ή/και ελάχιστο 
εισόδημα για τον μη ενεργό πληθυσμό. Με την έννοια αυτή, η κοινώνική 
πολιτική βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στη μεταφορά εισοδήματος, μέσω του 
φορολογικού συστήματος στους ενδεείς και η χρηματοδότηση των συστημάτων 
κοινωνικής ασφάλισης βασιζόταν στις εισφορές από εργοδότες και 
εργαζομένους με σκοπό τη διατήρηση των εισοδημάτων σε δύσκολους καιρούς. 
Υπάρχουν ορισμένο ι κύριοι λόγοι για την εκ νέου εξέταση της προσέγγισης 
16 
αυτής: 
ΤΙοώτον. οι πολίτες των προηγμένων βιομηχανικών δημοκρατιών, όπως αυτές της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αντιμετωπίζουν δυσχέρειες Οσον αφορά τη σφυρηλάτηση 
ατομικής και κοινωνικής ταυτότητας όταν αποτελούν μέρος του "μη ενεργού" 
πληθυσμού. Καθώς δημιουργοΟνται νέες θέσεις εργασίας στην Ευρώπη νέες 
ομάδες εισέρχονται στην αγορά εργασίας επειδή υπάρχει λανθάνουσα 
"κοινωνική" ζήτηση εργασίας καθώς και η οικονομική ζήτηση που προκύπτει 
από την επιθυμία διατήρησης ή επέκτασης του οικογενειακού εισοδήματος. 
Πολλές γυναίκες, π.χ., αναζητούν εργασία για λόγους χειραφέτησης, 
αξιοπρέπειας, κοινωνικής ταυτότητας και τακτοποίησης της ζωής τους καθώς 
επίσης και εξαιτίας του εισοδήματος. Εκτός από την αμειβόμενη εργασία 
υπάρχει ζήτηση και για εθελοντική δραστηριότητα, όπως αποδεικνύεται από 
την ταχεία και υγιή ανάπτυξη κοινοτικών οργανώσεων και ενώσεων και από την 
ενεργό συμμετοχή ηλικιωμένων σε αυτές. Τα άτομα επιθυμούν να συμμετέχουν 
και χρειάζονται την αναγνώριση της δραστηριότητας τους, όποια και αν είναι 
αυτή, και ανεξάρτητα από το αν πραγματοποιείται μέσα ή έξω από το σπίτι. 
Δεύτερον. ζούμε σε έναν κόσμο συνεγου*ο διαρθρωτικής αλλαγής μάλλον παρά σε 
έναν κόσμο που κυριαρχείται από ευημερία, κρίση και παγκόσμιους πολέμους. 
Σύντομα θα έχουμε την επέτειο των 50 ετών από το τέλος του δεύτερου 
παγκόσμιου πολέμου και τα στοιχεία δείχνουν ότι, με τον ένα ή με τον άλλο 
τρόπο, οι αρμόδιοι για την οικονομική πολιτική πέτυχαν να εξομαλύνουν 
ορισμένα από τα χείριστα μέρη στην κορυφή και τη βάση (τις περιόδους 
ευημερίας και κρίσης) του οικονομικού κύκλου. Παρά τις τοπικές και 
περιφερειακές συγκρούσεις που ακολούθησαν την κατάρρευση του κομμουνισμού, 
είναι πιθανό ότι εισερχόμαστε σε έναν κόσμο όπου επικρατεί ο ειρηνικός 
κοινωνικοοικονομικός ανταγωνισμός που βασίζεται στην αυτοδημιουργοΰμενη 
αλλαγή μάλλον παρά στην οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση που 
επιβάλλεται από την ανάκαμψη, την ύφεση και τον πόλεμο. Ωστόσο, η 
οικονομική πολιτική εξακολουθεί να κυριαρχείται από βραχυπρόθεσμες 
κυκλικές4 πολιτικές και δεν πέτυχε ακόμα το συνταίριασμα των κυκλικών και 
των διαρθρωτικών πολιτικών. Ενας πρόσθετος παράγοντας είναι το αποτέλεσμα 
της διαδικασίας "παγκοσμιότητας" που υποδηλώνει μια συνεχώς μεγαλύτερη 
ικανότητα εκ μέρους των οικονομικών συντελεστών να αντιμετωπίζουν τη 
μόνιμη αλλαγή καθώς και μια ανάγκη ταχύτερης προσαρμογής. 
Τοίτον. οι δημογραφικές τάσεις περιλαμβάνουν αρκετές συνιστώσες οι οποίες 
έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο μέλλον των κοινώνικών και οικονομικών 
πολιτικών, τις εξής: 
γήρανση του πληθυσμού και τα αποτελέσματα της στην κοινωνική 
προστασία, τις μελλοντικές τάσεις απασχόλησης, τη μετατοπισμένη 
ισορροπία μεταξΟ ενεργού και μη ενεργού πληθυσμού, την ένταξη και 
συμμετοχή ηλικιωμένων ατόμων στην κοινωνική και οικονομική ζωή-
μετακινήσεις πληθυσμού, ιδιαίτερα δε νέες τάσεις στα μεταναστευτικά 
ρεύματα με τις κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες τους καθώς επίσης 
και εσωτερική μετακίνηση, όπως η αγροτική - αστική ισορροπία και οι 
συνέπειες που έχει για την αγροτική ανάπτυξη και τις αστικές 
πολιτικές· -
ταυτόχρονα, οι οικογενειακές δομές έχουν υποστεί βαθιά αλλαγή, 
γεγονός που φαίνεται ιδίως στη συνεχώς συχνότερη εμφάνιση της 
διάλυσης της οικογένειας, στις αλλαγές στην παραδοσιακή οικογενειακή 
αλληλεγγύη, στη νέα και αναδυόμενη σχέση μεταξύ ηλικιωμένων και 
νέων, στην ανάπτυξη των αντίστοιχων ρόλων της μητέρας και του πατέρα 
και στα αποτελέσματα που έχουν οι αλλαγές αυτές στα παιδιά. 
Τέταοτον, η ανάπτυξη νέας τεχνολογίας τροποποίησε σε βάθος την οργάνωση 
και ακόμα και την ίδια την έννοια της εργασίας. Επέφερε νέες μορφές 
εργασίας, την προσαρμογή των ικανοτήτων και νέες προσεγγίσεις στο ζήτημα 
17 
της εργασίας. Το γεγονός αυτό επηρέασε επίσης τις σχέσεις στο χώρο 
εργασίας- οδήγησε σε νέες μορφές χρόνου εργασίας, καθορισμού της αμοιβής 
και προδιαγραφών των θέσεων εργασίας και σε νέες προκλήσεις όσον αφορά τις 
μεθόδους διαβουλεύσεων και συλλογικών διαπραγματεύσεων μεταξύ1 των 
επιχειρήσεων και των εταίρων τους. Μια περαιτέρω επιπλοκή είναι ο συνεχώς 
μεγαλύτερος αριθμός των ατόμων που εξαιρούνται από την αγορά εργασίας και 
η αυξανόμενη ανησυχία μεταξύ των κοινώνικών εταίρων όσον αφορά τις 
εξωτερικές συνθήκες που επηρεάζουν την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. 
Πέμπτον, πρέπει να λάβουμε υπόψη την ανάπτυξη της "μαδρης" οικονομίας σε 
ορισμένους παραδοσιακούς τομείς, αλλά και σε νέους τομείς καθώς και τη 
σχέση τους με τις παραδοσιακές και τις νέες μορφές εργασίας (εργασία κατ' 
οίκον, τοπικές πρωτοβουλίας απασχόλησης, κτλ.). 
Εκτον, ο συνδυασμός των παραγόντων αυτών οδηγεί σε έρευνα για: 
νέες προσέγγισεις όσον αφορά την ευθύνη, τόσο σε ατομικό επίπεδο 
(όπως στην δραστήρια αναζήτηση απασχόλησης) όσο και σε συλλογικό 
επίπεδο, δημόσιο και ιδιωτικό· 
νέους ρόλους για διάφορους φορείς (κοινώνικούς εταίρους, 
φιλανθρωπικούς οργανισμούς, αρχές Τ.Α.)· 
νέες μορφές αλληλεγυης που οδηγούν σε νέες εταιρικές σχέσεις μεταξύ 
όλων των οικείων παικτών στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. 
Ενα προφανές αποτέλεσμα των διάφορων αυτών πιέσεων στις οποίες υπόκεινται 
οι κοινωνίες μας είναι το κλιμακούμενο κόστος των προϋπολογισμών για την 
κοινωνική ασφάλιση, ιδίως, στον τομέα της υγείας, που οδηγεί σε 
αμφισβήτηση της ικανότητας της Ευρώπης να συνέχισε ι να χρηματοδοτεί τα 
συστήματα αυτά στο μέλλον. 
Υπάρχει μεγάλος κίνδυνος, η συνεχής επιδίωξη των σημερινών πολιτικών να 
οδηγήσει τελικά σε μια "διπλή" κοινωνία στην οποία η δημιουργία πλούτου θα 
βρίσκεται κυρίως στα χέρια ενός πολύ ειδικευμένου εργατικού δυναμικού, ενώ 
το εισόδημα θα μεταφέρεται σε ένα συνεχώς μεγαλύτερο αριθμό μη ενεργών 
ατόμων ως βάση για ένα λογικό επίπεδο κοινωνικής δικαιοσύνης. Μια τέτοια 
κοινωνία δεν θα γινόταν μόνο συνεχώς λιγότερο συνεκτική αλλά και θα 
αντιστρατευόταν την ανάγκη για τη μέγιστη κινητοποίηση του πλούτου όσον 
αφορά το ανθρώπινο δυναμικό της Ευρώπης ώστε να παράμεινε ι ανταγωνιστική. 
Η εναλλακτική λδση θα ήταν να επιχειρήσουμε να δημιουργήσουμε μια "ενεργό" 
κοινωνία στην οποία θα υπάρχει ευρύτερη κατανομή του εισοδήματος, που θα 
επιτυγχάνεται με μέσα άλλα από εκείνα των απλών μεταφορών της κοινωνικής 
ασφάλισης και στην οποία κάθε άτομο θα αισθάνεται ικανό να συμβάλει όχι 
μόνο στην παραγωγή (ως μέρος της αναζήτησης πλήρους απασχόλησης) αλλά 
επίσης, και μέσω μιας πιο δραστήριας συμμετοχής, στην ανάπτυξη της 
κοινωνίας συνολικά. Μια "ενεργός" κοινωνία είναι επίσης μια κοινωνία η 
οποία έχει την ικανότητα να παρέχει επαρκώς τα "συλλογικά αγαθά" - όπως η 
εκπαίδευση, η υγεία και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας- που 
απαιτοΟνται για την προώθηση των καινοτόμων ικανοτήτων της και για να 
προσαρμόζεται γρήγορα. 
Το θέμα προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί η Ευρώπη δεν εξαρτάται από μια 
απλή επιλογή, αλλά από τις απαντήσεις που δίνονται σε τρεις αλληλένδετες 
ερώτησεις που συνδέονται με τους θεμελιώδεις στόχους της Συνθήκης της 
Ευρωπαϊκής Ενωσης και με τα κοινωνικά θεμέλια της κοινωνικής Ευρώπης: 
υπάρχει δρόμος επιστροφής στην πλήρη απασγόληστι: 
πρέπει να δοθεί νέος ρόλος στο κράτος πρόνοιας ·. 
ποιο είναι το επόμενο στάδιο της ισότητας ευκαιριών χωρίς το οποίο 
18 
η ευρωπαϊκή δημοκρατία θα κλονιστεί; 
Γ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΡΟΜΟΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ; 
Παρά τις προσπάθειες της Ευρώπης κατά την περίοδο της τελευταίας 
δεκαετίας, η πλήρης απασχόληση δεν μπορεί πλέον να θεωρηθεί δεδομένη, 
δηλαδή ως το αυτόματο αποτέλεσμα οικονομικών πολιτικών που δημιουργούν 
ανάπτυξη. Ολα τα στοιχεία παραπέμπουν σε υποβόσκοντα διαρθρωτικά 
προβλήματα στην Ευρώπη, που καθιστούν την επιστροφή στην πλήρη απασχόληση 
απίθανη στο προβλέψιμο μέλλον, εκτός εάν εισαχθούν σημαντικές αλλαγές 
πολιτικής. Κατά συνέπεια, είναι σαφές ότι δεν υπάρχει χωριστός δρόμος 
επιστροφής σε υψηλό επίπεδο απασχόλησης. Ενώ τα υψηλότερα επίπεδα 
οικονομικής ανάπτυξης είναι απαραίτητα, εάν πρέπει να δημιουργηθούν 
περισσότερες θέσεις απασχόλησης, οι προβλεπόμενοι ρυθμοί ανάπτυξης δεν θα 
λύσουν τα προβλήματα. Η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι η Ευρώπη 
δημιουργεί λιγότερες θέσεις απασχόλησης από ό,τι η Ιαπωνία και οι Ηνωμένες 
Πολιτείες: μόνο το 60% του πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας 
εργάζεται στην Κοινότητα σε σύγκριση με πάνω από το 70% ή ακόμη και το 75% 
σε συγκρίσιμες οικονομίες. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει μεγαλύτερη 
λανθάνουσα ζήτηση εργασίας, η οποία καταβρόχθιζε ι τις νέες θέσεις 
απασχόλησης χωρίς να περιόριζε ι την ανεργία, και πιθανώς περισσότερη 
"αταίριαστη" ανεργία, δηλαδή άτομα χωρίς τα προσόντα και τις δεξιότητες 
για να πληρώσουν τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας. 
Οι λόγοι οι οποίοι βρίσκονται πίσω από την αν ισότητα αυτή όσον αφορά την 
απόδοση της Ευρώπης στο ζήτημα της δημιουργίας θέσεων εργασίας αποτέλεσαν 
ήδη το αντικείμενο προηγούμενων κειμένων της Επιτροπής (βλέπε ιδίως την 
έκθεση του 1993 με θέμα την απασχόληση στην Ευρώπη) και δεν θα ασχοληθούμε 
με λεπτομέρειες στο σημείο αυτό. 
Το βασικό σημείο που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι αυτό το σχετικά χαμηλό 
ποσοστό απασχόλησης σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθούν πολλές νέες 
θέσεις εργασίας, ώστε να υπάρξει πραγματικά αντίκτυπος στα επίπεδα 
ανεργίας. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της περιόδου 1985-91 η Ευρώπη 
δημιούργησε περισσότερες από 9 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, ωστόσο η 
ανεργία μειώθηκε μόνο κατά 3 εκατομμύρια. 
(Βλέπε σχήμα 1) 
!· Η πρόκληση της τεΎνολογικής και T77C διαρθρωτική αλλαγής 
Το ουσιαστικό σημείο στο οποίο πρέπει να βασιστούμε είναι ότι η Ευρώπη, 
όπως και όλες οι κύριες οικονομικές περιοχές στην παγκόσμια σκηνή, και 
συγκεκριμένα η Βόρεια Αμερική, η Ασία, η Ρωσία και η Κίνα, εισέρχεται σε 
μια νέα περίοδο ριζοσπαστικής τεχνολογικής και διαρθρωτικής αλλαγής. Ο 
παγκόσμιος διεθνής ανταγωνισμός πιέζει την Ευρώπη προς το όριο των νέων 
τεχνολογιών, προς μια νέα ισορροπία μεταξύ* μεταποίησης, υπηρεσιών και 
γεωργίας, προς διαφορετικές διαπλοκές υλικού και ανθρώπινου κεφαλαίου και 
προς μια κοινωνία στην οποία τα άτομα θα πρέπει να αλλάζουν τις δεξιότητες 
και τα προσόντα τους στη διάρκεια της ζωής τους. 
Δεν υπάρχει πισωγύρισμα κατά τη ριζοσπαστική αυτή διαδικασία αλλαγής στο 
δρόμο προς τη μεταβιομηχανική κοινωνία. Σε αυτές τις προηγμένες, 
βιομηχανικές κοινωνίες η διαδικασία κατάργησης θέσης εργασίας/δημιουργίας 
θέσης εργασίας είναι πολύ ταραχώδης- περίπου το 10% των θέσεων εργασίας 
καταργείται κάθε χρόνο. Το αποτέλεσμα όσον αφορά την ανεργία θα εξαρτηθεί 
από το πόσο επιτυχημένα θα γίνει η διαχείριση της προσαρμογής του 
εργατικού δυναμικού και από την κλίμακα με την οποία δημιουργούνται οι 
θέσεις εργασίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο χρειαζόμαστε μια 
δυναμική προσέγγιση ' εκ μέρους εργοδοτών, συνδικαλιστικών οργανώσεων και 
κυβερνήσεων όσον αφορά τις νέες πηγές δημιουργίας θέσεων εργασίας, τους 
νέους τρόπους απασχόλησης, την οργάνωση εργασίας και τα προσόντα. Μόνο με 
τον τρόπο αυτό μπορεί να γίνει διάχυση θέσεων εργασίας και εισοδήματος από 
19 
ΣΧΗΜΑ 1 
llooocnft ητηαοχόληοης σαην κοίνόαηαη icrti (ϊλλοΐ) 1970-1992 
* πληθυσμού 
1970 197? 1974 1976 1978 1980 198? 1984 1986 1988 1990 199? 
Η ικανότητα της ΕΚ για παροχή θέσεων εργασίας σε όλους 
εκείνους που ενδέχεται να επιθυμούν να εργαστούν στην 
ΕΚ είναι πολύ μικρότερη απ,ό,τι σε άλλες συγκρίσιμες 
οικονομίες. Λυτό σημαίνει ότι είναι απαραίτητο να δημι 
ουργηθούν πολλές νέες θέσεις εργασίας για να υπάρξει 
οποιοσδήποτε ουσιαστικός αντίκτυπος υτα επίπεδα απασχόλησης 
19Α 
2ν 
εργασία μέσα στον πληθυσμό. 
Το γεγονός ότι σήμερα απαιτείται ένα μείγμα μακροοικονομικών και 
διαρθρωτικών πολιτικών είναι ευρέως αποδεκτό. Ωστόσο, η διερεύνηση νέων 
διαρθρωτικών πολιτικών περιορίστηκε κυρίως στη βελτίωση της λειτουργίας 
των αγορών, περιλαμβανομένων των αγορών εργασίας, ενώ αυτό που χρειάζεται 
είναι μάλλον μια πιο ριζοσπαστική προσέγγιση που να στοχεύει στην ενεργό 
αγορά εργασίας και την κοινώνική πολιτική. 
Μια τέτοια νέα αναζήτηση θα περιελάμβανε όλο το φάσμα των σχετικών 
πολιτικών. Η αναζήτηση αυτή θα κάλυπτε τις βιομηχανικές και περιφερειακές 
πολιτικές και τις πολιτικές σχετικά με το κράτος πρόνοιας, την εκπαίδευση 
και την κατάρτιση. Η αναζήτηση θα περιελάμβανε επίσης και θα υπερέβαινε 
τις μακροοικονομικές και ενεργούςς πολιτικές αγοράς εργασίας, εστια^όμενη 
αντίστοιχα στις πλευρές της ζήτησης και της προσφοράς εργασίας που 
αποτέλεσαν την παραδοσιακή βάση της πολιτικής της απασχόλησης. 
2. Ο τρίποδας της πολιτικής της απασχόλησης 
Απαιτούνται τρεις προσέγγισεις πολιτικής για την αντιμετώπιση του 
προβλήματος: 
δυναμικό και σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον· 
θεμελιώδεις διαρθρωτικές αλλαγές-
δυναμική αλλά δίκαιη διαδικασία κοινωνικής προσαρμογής. 
Η πρώτη, η δημιουργία ενός σταθερού un πληθωριστικού μακροοικονομικού 
περιβάλλοντος. Επί μακρόν, η ίδια η απασχόληση δεν αποτέλεσε στόχο 
οικονομικής πολιτικής. Αυτό άλλαξε εν μέρει μετά τις υφέσεις λόγω των 
πετρελαϊκών κρίσεων, όταν μια σταθερή, μη πληθωριστική μακροοικονομική 
πολιτική έγινε πράγματι το πλαίσιο για την επίτευξη ανάπτυξης, την 
αποδοτική κατανομή των πόρων και την πλήρη απασχόληση. Ωστόσο, η 
απασχόληση δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως στόχος per se τέτοιων πολιτικών, 
κυρίως επειδή η "πλήρης απασχόληση" όλων των συντελεστών της παραγωγής 
αντιμετωπίστηκε ως παράγωγο τέλεια λειτουργουσών αγορών, πράγαα που 
προϋποθέτει ότι οι τιμές προσαρμόζονται. Αυτό είναι το κύριο θέμα: οι 
αγορές εργασίας δεν μπορούν να λειτουργήσουν με σημαντικές διακυμάνσεις 
μισθών προς τα πάνω και προς τα κάτω, εξ αιτίας των ανθρώπινων, πολιτικών 
και κοινώνικών θεμάτων που υπεισέρχονται. Η σύγκρουση μεταξύ οικονομικών 
και κοινώνικών πολιτικών περιστρέφεται γύρω από το θέμα αυτό. Μόνο 
πρόσφατα, η απασχόληση έγινε σαφής στόχος της οικονομικής πολιτικής, 
οδηγώντας σε ένα ολόκληρο φάσμα νέων μεσοπρόθεσμων διαρθρωτικών πολιτικών 
και σε εντατική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα βραχυπρόθεσμα 
προγράμματα οικονομικής ανάκαμψης μπορούν να οδηγήσουν στην ταχύτερη 
δυνατή ανάκαμψη στον τομέα της απασχόλησης. Το γεγονός είναι ότι μέχρι 
τώρα, η προσέγγιση αυτή δεν είχε ως συνέπεια τη βελτίωση στην οποία 
απέβλεπε. 
Η δεύτερη, οι διαρθρωτικές πολιτικές που αφορούν την απασγοληση, πρέπει να 
εστιαστεί στα ακόλουθα κύρια θέματα, δηλαδή (1) στις νέες πηγές 
δημιουργίας θέσεων εργασίας, (2) στη σχέση μεταξύ" της διαδικασίας 
επενδύσεων και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, (3) στον αντίκτυπο που 
έχουν η φορολογία και η χρηματοδότηση της κοινωνικής ασφάλισης στη 
λειτουργία της αγοράς εργασίας και (4) στην ισορροπία μεταξΟ υλικοί; και 
ανθρώπινου κεφαλαίου, που είναι απαραίτητη για την εκμετάλλευση των νέων 
τεχνολογικών ευκαιριών. 
Η τρίτη, η δυνααική και δίκαιη κοινώνική προσαρμογή, κυριαρχείται από το 
θέμα του εάν οι αγορές εργασίας πρέπει να αφεθούν να λειτουργούν μόνο μέσω 
της προσαρμογής των τιμών ή του εαν και σε ποιες νέες μορφές οι 
προσαρμογές μπορούν να προβλεφθούν και να προετοιμαστούν. Η προσέγγιση 
αυτή θα απαιτήσει σε πρώτο στάδιο, ενεργούς πολιτικές για την αγορά 
20 
εργασίας με στόχο την αύξηση της απασχόλησης, θα απαιτήσει επίσης, 
εντούτοις, ενεργούς πολιτικές κοινωνικής προστασίας που στοχεύουν λιγότερο 
στη διατήρηση του εισοδήματος και περισσότερο στη βοήθεια για την ένταξη 
ευάλωτων ατόμων στην οικονομία και την κοινωνία. 
Οι απαντήσεις απαιτούν νέες σχέσεις μεταξύ μακροοικονομικών, διαρθρωτικών 
και κοινώνικών πολιτικών του τύπου που προέκυψε από τη συζήτηση σχετικά με 
το περιβάλλον. Είναι παράξενο το ότι, ενώ η εξάντληση των φυσικών πόρων 
οδήγησε στον ευρέως αποδεκτό στόχο της διαρκούς ανάπτυξης, η εξάντληση του 
ανθρώπινου δυναμικού μέσω της ανεργίας και του κοινώνικού αποκλεισμού 
μόλις τώρα ανεβάζει το πολιτικό θερμόμετρο στο σημείο αυτό. Αραγε η έννοια 
της απασχόλησης - έντονης ανάπτυξης θα εξυπηρέτησε ι το σκοπό αυτό; 
Πρέπει ωστόσο να υπενθυμίσουμε ότι δεν είναι μόνο οι κρατικές πολιτικές 
που θα αλλάξουν την κατάσταση. Οι αποφάσεις της βιομηχανίας, οι 
νομισματικές πολιτικές, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις και ο τρόπος με τον 
οποίο οι άνθρωποι λαμβάνουν αποφάσεις σχετικά με την κατανάλωση, την 
αποταμίευση και την επένδυση θα καθορίσουν την κοινωνία του μέλλοντος και 
το ρόλο της εργασίας στην κοινωνία αυτή. 
3. Ο ρόλος της εργασίας στην κοινωνία 
Για την αντιμετώπιση αυτού του σύγχρονου θέματος πρέπει να κατανοήσουμε 
την προέλευση του σημερινού ρόλου της μισθωτής εργασίας στην κοινωνία. Η 
βιομηχανική επανάσταση διαχώρισε τις λειτουργίες παραγωγής και πρόνοιας 
στην κοινωνία, λειτουργίες οι οποίες, στην αγροτική κοινωνία, διαπλέκονταν 
στις οικογένειες, στα χωριά και στις μικρές πόλεις. Η μετανάστευση σε 
πόλεις που μεγάλωναν διαρκώς και η εργασία στα εργοστάσια διέλυσε τα 
αγροτικά δίκτυα και οδήγησε βαθμιαία σε λειτουργίες πρόνοιας οι οποίες 
εστιάστηκαν πρώτα στη φιλανθρωπία, σε κληροδοτήματα, σε θρησκευτικά 
τάγματα και στις συνδικαλιστικές οργανώσεις και κατόπιν σε αυξανόμενο 
βαθμό στο κράτος. Η βιομηχανική επανάσταση και η τεχνολογία της γραμμής 
παραγωγής όχι μόνο διαχώρισαν τις λειτουργίες εργασίας και πρόνοιας, αλλά 
παγίωσαν επίσης το διαχωρισμό της εργασίας από άλλες δραστηριότητες. Παρ' 
όλα αυτά, η εργασία επιτελεί και άλλες λειτουργίες εκτός από την παροχή 
εισοδήματος: δραστηριότητα με νόημα και ατομική ολοκλήρωση, αξιοπρέπεια, 
κοινωνικές επαφές, αναγνώριση και βάση για την οργάνωση του ημερήσιου ή 
του εβδομαδιαίου χρόνου. Η μαζική είσοδος γυναικών στην αγορά εργασίας 
αποτελεί εν μέρει αντανάκλαση αυτής της πραγματικότητας. Ο ρόλος τους στην 
οικονομία και την κοινωνία θα έχει αποφασιστική επιρροή στο μέλλον. Οι 
δημογραφικές τάσεις, ιδιαίτερα η γήρανση του πληθυσμού, σύντομα θα 
εν ισχύσουν την ανάγκη διατήρησης κατά το δυνατόν περισσότερων ατόμων σε 
ενεργό ρόλο και οι νέες τεχνολογίες ενδέχεται να διευκολύνουν πιο 
διάσπαρτες οικονομικές δραστηριότητες και πιο ευέλικτες αγορές εργασίας 
και ωράρια εργασίας. Οι αλλαγές αυτές θα μπορούσαν να σημαίνουν ότι η 
διάκριση μεταξύ "χρόνου εργασίας" και "άλλου χρόνου" θα αμβλυνθεί και πάλι 
ώστε η εργασία να επανενταχθεί σε ευρύτερο πρότυπο δραστηριοτήτων. Οι 
αλλαγές θέτουν την πρόκληση της επανευθυγράμμισης της εργασίας και της 
πρόνοιας με τρόπους οι οποίοι βοηθούν όσο το δυνατόν περισσότερους να 
συμμετέχουν δραστήρια στις κοινωνίες τους, ενώ παράλληλα επωφελούνται από 
τη μεγαλύτερη ευελιξία που οι νέοι τρόποι παραγωγής επιτρέπουν. 
Δ. ΝΕΟΣ ΡΟΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ; 
Η έως εδώ ανάλυση υποδήλωνε ι ότι βρισκόμαστε στο μέσο παρόμοιας 
επανευθυγράμμισης των λειτουργιών του κράτους, της επιχείρησης και της 
οικογένειας, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής επανάστασης. 
Εάν είναι έτσι, αυτό ίσως υποδηλώνει ότι ο ρόλος του κράτους πρόνοιας ίσως 
πρέπει να επανεκτιμηθεί, όχι μόνο εξαιτίας των χρηματοδοτικών πιέσεων αλλά 
κυρίως εξαιτίας της ανάγκης για μετάβαση σε πιο ενεργούς πολιτικές που να 
αποβλέπουν στη εξασφάλιση της ένταξης των ατόμων στην εργασία και την 
κοινωνία. 
21 
Η κοινώνική πρόνοια είναι ένα σημαντικό επίτευγμα των σύγχρονων κοινών ιών. 
Στο θέμα αυτό έχουν συνήθως την ισχυρή υποστήριξη της κοινής γνώμης, όπως 
φαίνεται πρόσφατα σε μια έρευνα του Ευρωβαρομετρου, η οποία τόνισε τη 
σχεδόν ομόφωνη υποστήριξη για ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας. Η 
κοινωνική πρόνοια αποτελεί επίσης κύρια συνιστώσα της κοινωνικής συνοχής 
και αλληλεγγύης. 
Ωστόσο, τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και κοινωνικής προστασίας 
αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις που οφείλονται σε πέντε κύριους 
παράγοντες: 
την εξέλιξη της αγοράς εργασίας και ιδίως την αύξηση της ανεργίας 
(βλέπε σχήμα 2)· 
τις δημογραφικές τάσεις και ιδίως τη γήρανση του πληθυσμού -
τις αλλαγές στη δομή της οικογένειας· 
τα αυξανόμενα ποσοστά φτωχών και κοινώνικού αποκλεισμού που 
προκύπτουν από τις τάσεις αυτές. 
τη μαζική αύξηση της ζήτησης για ένα' ολόκληρο φάσμα κοινώνικών 
υπηρεσιών, περιλαμβανομένης ιδίως της υγειονομικής περίθαλψης. 
Ταυτόχρονα, τα πιο χαμηλά ποσοστά οικονομικής δραστηριότητας, τα 
δημοσιονομικά ελλείματα και οι ανταγωνιστικές αξιώσεις για τις δημόσιες 
δαπάνες μείωσαν την ικανότητα πληρωμής. Οταν οι υπεύθυνοι χάραξης 
πολιτικής διαπίστωσαν ότι οι δαπάνες πρόνοιας δεν μπορούσαν να αυξάνουν 
επ' αόριστον το μερίδιο τους της πίτας, ήταν αναπόφευκτη η έναρξη ευρείας 
πολιτικής συζήτησης σχετικά με το μέλλον του κράτους πρόνοιας. 
Μέχρι τώρα η συζήτηση επικεντρώθηκε σε διάφορα θέματα: 
στη σημασία του ελέγχου της εκρηκτικής αύξησης όσον αφορά τις 
δημόσιες δαπάνες στον κοινωνικό τομέα και, ιδιαίτερα, στην 
υγειονομική περίθαλψη-
στη δημιουργία κινήτρων εργασίας για τα άτομα-
στην πιθανή νέα ανάμειξη των δημόσιων και ιδιωτικών συστημάτων, με 
μερικές προσπάθειες να εστιαστεί η δημόσια δαπάνη σε εκείνους που 
έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες ("επικέντρωση"), δίνοντας στον 
επαγγελματικό και/ή ιδιωτικό τομέα αυξημένο ρόλο ιδιαίτερα στον 
τομέα των συντάξεων και της υγειονομικής περίθαλψης-
σε μια πιο αποκεντρωμένη προσέγγιση, μέσω, σε ορισμένες περιπτώσεις, 
της ανάπτυξης του ρόλου των αρχών Τ.Α. ή/και των οργανισμών 
πρόνοιας. 
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε σχετικά ότι στις σύγχρονες κοινωνίες όπου 
οι αγορές εργασίας θα απαιτηθεί να είναι πιο ευέλικτες, τα άτομα 
χρειάζονται κοινωνική προστασία. Η συζήτηση αποκάλυψε επίσης την επιθυμία 
του κοινού να διατήρησε ι υψηλά επίπεδα τόσο όσον αφορά τη διαθεσιμότητα 
όσο και την ποιότητα των κοινωνικών υπηρεσιών. Οι αποκαλούμενες κρίσεις 
της κοινωνικής προστασίας, της υγείας και της εκπαίδευσης έχουν όλες κάτι 
κοινό: μια εκρηκτική ζήτηση εκ μέρους ατόμων και οικογενειών. Ταυτόχρονα, 
από την άποψη της κοινωνίας, εκλαμβάνονται ως συνδεδεμένες με το δημόσιο 
καλό, την εθνική ευημερία και την ισότητα. Στις δημοκρατίες κανείς δεν 
μπορεί να απότρεψε ι τα άτομα από το να ξοδεύουν για την υγεία, για 
μελλοντικές σύνταξεις και για την εκπαίδευση των παιδιών. Και επιπλέον, 
μια κοινωνία στην οποία οι επιτυχημένοι μπορούν να "καταναλώνουν" τις 
υπηρεσίες αυτές στην αγορά παρά το ότι ίσως διατίθεται δημόσιο σύστημα για 
22 
ΣΧΗΜΑ 2 
Ποσοοτί «»€ργΙ«ς στη» Κοινίτητ» κ«ι «λλοί 1970-1992 
\ cp^aiiKoti δυναμικού 
EUR1J 
1970 19?? 1974 1976 1978 1980 1982 1984 . 1986 1988 1990 1992 
Από το 199.1 και μετά τα ποσοστά αν€ργίας στην 
ΕΚ είναι επιμόνως υψηλότερα απ,ό,τι σε άλλες 
συγκρίσιμες οικονομίες. 
22Α 
ί<+ 
όλους, θέτει πράγματι δύσκολα ερωτήματα όσον αφορά την κοινώνική ισότητα. 
1. Κοινωνικός αποκλεισαός 
Η φτώχεια και η περιθωριοποίηση δεν αποτελούν τίποτα καινούργιο και για 
κάποιο διάστημα προκαλούσαν όχι μόνο την εμφάνιση αναλύσεων επιστημονικής 
και πολιτικής φύσης αλλά επίσης και πολυάριθμων δημόσιων και ιδιωτικών 
πρωτοβουλιών. Ομως, η δημόσια συζήτηση σχετικά με τα θέματα αυτά άλλαξε 
πολύ τα τελευταία 15 έτη. Η έμφαση δίνεται τώρα στη διαρθρωτική φύση της 
διαδικασίας η οποία.αποκλείε ι μέρος του πληθυσμού από οικονομικές και 
κοινωνικές ευκαιρίες. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πρόβλημα αν ισοτήτων 
μεταξύ της κορυφής και της βάσης της κοινωνικής κλίμακας, αλλά επίσης και 
μεταξύ εκείνων που έχουν θέση στην κοινωνία και εκείνων οι οποίοι 
αποκλείονται. 
Ο κοινωνικός αποκλεισμός δεν σημαίνει μόνο ανεπαρκές εισόδημα. Υπερβαίνει 
ακόμα και τη συμμετοχή στην εργασιακή ζωή- εκδηλώνεται σε τομείς όπως η 
στέγαση, η εκπαίδευση, η υγεία και η πρόσβαση σε υπηρεσίες. Θίγει όχι μόνο 
άτομα που έχουν υποστεί σοβαρή οπισθοδρόμηση, αλλά και κοινωνικές ομάδες, 
ιδιαίτερα σε αστικές και αγροτικές περιοχές, οι οποίες αποτελούν 
αντικείμενο διάκρισης, διαχωρισμού ή εξασθένισης των παραδοσιακών μορφών 
των κοινώνικών σχέσεων. Γενικότερα, επισημαίνοντας τις ρωγμές του 
κοινώνικού ιστού, ο κοινωνικός αποκλεισμός υποδηλώνει κάτι περισσότερο από 
κοινώνική ανισότητα και συνακόλουθα ενέχει τον κίνδυνο μιας διπλής ή 
κατακερματισμένης κοινωνίας. Οι ευθύνες της μονογονικής οικογένειας και τα 
χαμηλά επίπεδα εισοδήματος τοποθετούν τις ιδίως γυναίκες, σε καταστάσεις 
φτώχειας με πενιχρές προοπτικές βελτίωσης της θέσης τους. 
Τα αίτια του αποκλεισμού είναι πολλαπλά: η μόνιμη ανεργία και ιδίως η 
μακροχρόνια ανεργία- ο αντίκτυπος της βιομηχανικής αλλαγής σε μη 
ειδικευμένους εργαζομένους· η εξέλιξη των οικογενειακών δομών και η 
παρακμή των παραδοσιακών μορφών αλληλεγγύης- η αύξηση του ατομικισμού και 
η παρακμή των παραδοσιακών αντιπροσωπευτικών θεσμών- τέλος, οι νέες μορφές 
μετανάστευσης, ιδιαίτερα η παράνομη μετανάστευση και οι μετακίνησεις 
πληθυσμών. Ολα αυτά τα φαινόμενα συνδέονται μερικές φορές με παραδοσιακές 
μορφές φτώχειας που συγκεντρώνονται σε παρακμάζουσες αστικές περιοχές ή σε 
αγροτικές περιοχές οι οποίες υπολείπονται της γενικής προόδου στην 
κοινωνία. 
Η συνεχώς μεγαλύτερη πικρία που προκαλεί ο αποκλεισμός από τη συμμετοχή 
στην υλική ευημερία και στις ευκαιρίες αυξάνει τον κίνδυνο του να 
οδηγηθούν τα άτομα σε απελπισία και αποδιοργανωτική συμπεριφορά, όπως η 
χρήση βίας ή ναρκωτικών. Η ανασφάλεια δημιουργεί φόβο για το μέλλον, που 
συχνά οδηγεί με τη σειρά του σε εσωστρέφεια ή επιδεκτικότητα σε 
ρατσιστικές ιδεολογίες, ξενοφοβική συμπεριφορά και πολιτικό και κοινωνικό 
εξτρεμισμό. 
Υπάρχει ο φόβος ότι οι συνέπειες όλων αυτών των παραγόντων θα επιδεινωθούν 
στο άμεσο μέλλον. Η κατάσταση απασχόλησης δεν είναι καθόλου ευνοϊκή, η 
δημόσια χρηματοδότηση είναι αυστηρά περιορισμένη, η γεωγραφική κατανομή 
του κοινών ικού αποκλεισμού είναι κατακερματισμένη και οι οικογενειακές 
δομές παρέχουν μικρότερη ασφάλεια απ' ό,τι στο παρελθόν. Η συνέπεια είναι 
σαφής: εάν ο στόχος της κοινωνικής πολιτικής είναι να βοηθήσει τα άτομα να 
φροντίσουν τους εαυτούς τους και, όσο αυτό είναι δυνατό, να διαδραματίσουν 
χρήσιμο ρόλο στην κοινωνία, μόνο νέοι και καινοτόμοι διαπλοκές εργασίας 
και πρόνοιας είναι πιθανό να επιτύχουν το στόχο αυτό για ευπρόσβλητα άτομα 
που διατρέχουν κίνδυνο. 
2. Κοινωνικές πολιτικές -για την ένταξη των ατόμων στην κοινωνία 
Ο κύριος αντί κτύπος τόσο της αυξανόμενης ζήτησης των κοινώνικών υπηρεσιών 
στην αγορά όσο και της ανάγκης για καταπολέμηση του αποκλε ισμού των 
αδύναμων ομάδων είναι ότι η διατήρηση του εισοδήματος δεν μπορεί πλέον να 
23 
αποτελεί το μοναδικό στόχο της κοινωνικής πολιτικής. Υπάρχει συναίνεση 
στην Ευρώπη όσον αφορά το ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να διαθέτουν ένα 
ελάχιστο εισόδημα, αλλά οι κοινωνικές πολιτικές τώρα πια πρέπει να 
αναλάβουν τον πιο φιλόδοξο στόχο της υποβοήθησης των ανθρώπων να βρουν μια 
θέση στην κοινωνία. Ο κύριος δρόμος, όχι όμως και ο μοναδικός, είναι η 
μισθωτή εργασία - και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι πολιτικές 
απασχόλησης και οι κοινωνικές πολιτικές πρέπει να συνδέονται στενότερα. 
Υπάρχουν ήδη πολλά πρακτικά πειράματα προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά 
πρέπει να εξεταστούν πιο γενικευμένες προσαρμοσμένες πολιτικές που να 
στοχεύουν στην ένταξη και στη διάχυση τους σε όλη την Κοινότητα, με 
συνεργασία και αμοιβαία άντληση διδαγμάτων. Παραδείγματα: 
η διαπλοκή των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος με υπηρεσίες για την 
προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής επανένταξης· 
η καλύτερη προσαρμογή των κοινώνικών προγραμμάτων για την αποφυγή 
των παγίδων της φτώχειας και της ανεργίας-
οι προληπτικές πολιτικές της αγοράς εργασίας εκ μέρους των υπηρεσιών 
απασχόλησης· 
η αντιστάθμιση της ανεργίας που συνδέεται με την κατάρτιση, τη 
δημιουργία θέσεων εργασίας και κινήτρων για εργασία· 
τα μέτρα για την ισότητα των ευκαιριών ώστε να ληφθούν υπόψη οι 
δεξιότητες και οι ανάγκες των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην 
κοινωνία-
πιο ευέλικτες ρύθμισεις σύνταξης ώστε να καταστεί δυνατή η μεταβλητή 
ηλικία συνταξιοδότησης και ο συνδυασμός σύνταξης και μισθωτού 
εισοδήματος· 
προληπτικά προγράμματα για την υγεία και για την ενθάρρυνση τρόπων 
υγιεινής ζωής-
μέτρα για την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στο σώμα της 
κοινωνίας -
μέτρα για την ένταξη των μεταναστών στην οικονομική και κοινωνική 
ζωή-
γενικότερα, συνδυασμένες στρατηγικές σε διάφορα επίπεδα, 
συμπεριλαμβανομένων της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της 
απασχόλησης, της ισότητας των ευκαιριών γυναικών και ανδρών, της 
κοινωνικής προστασίας, των κοινώνικών υπηρεσιών, της στέγασης, της 
υγείας, κτλ. 
3. Δημογραφικός μετασγηματισαός 
Η μεγαλύτερη πρόκληση για το κράτος πρόνοιας βραχυπρόθεσμα φαίνεται να 
είναι οι σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες που πρέπει να αντιμετώπισε ι ως 
αποτέλεσμα της ύφεσης η οποία αυτή τη στιγμή πλήττει τις περισσότερες 
Ευρωπαϊκές οικονομίες. Μπορεί να υποστηριχθεί με βεβαιότητα ότι, κάτω από 
κανονικές οικονομικές συνθήκες, η χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών κρατών 
πρόνοιας δεν θα έθετε προς το παρόν σημαντικά προβλήματα. Εντούτοις, είναι 
ευρέως γνωστό ότι κατά την περίοδο των επόμενων δεκαετιών θα υπάρξει 
σημαντική μετατόπιση στη δημογραφική διάρθρωση των πληθυσμών μας και ένας 
αυξημένος αριθμός ηλικιωμένων θα πρέπει να βασιστεί στην υποστήριξη από 
όλο και λιγότερα άτομα σε εργάσιμη ηλικία. 
Μέχρι το έτος 2020, η αναλογία των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προς τα 
24 
άτομα εκείνα που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας, δηλαδή μεταξύ 15 και 64 
ετών, ενδέχεται να έχει αυξηθεί κατά 50% περίπου. Το γεγονός αυτό θέτει 
το ζήτημα του εάν είμαστε σε θέση να αναδιαθέσουμε ένα πρόσθετο 5% του ΑΕΠ 
προς την κατεύθυνση της χρηματοδότησης συντάξεων γήρατος και πιθανώς 
ορισμένες ακόμη ποσοστιαίες μονάδες προς την κατεύθυνση υψηλότερων δαπανών 
υγείας. 
Δεν υπάρχουν εύκολες επιλογές έναντι αυτής της θεμελιώδους αλλαγής: οι 
διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να μοιραστούν μεταξύ των ενεργών και των μη 
ενεργών, μεταξύ των ηλικιωμένων και των νέων. Οι κυβέρνησεις μπορεί να 
μπουν στον πειρασμό να αποφύγουν την εμπλοκή σε αυτήν τη διανεμητική 
σύγκρουση μεταξύ των γενεών και μπορεί, κατά συνέπεια, να θελήσουν να 
προωθήσουν την ιδιωτική κοινωνική ασφάλιση. Εντούτοις, η ιδιωτική ασφάλιση 
θα αναπτυχθεί μόνο στο βαθμό που η δημόσια παροχή της ασφάλισης αυτής θα 
μειωθεί, πράγμα που φυσικά θα είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλές. Περαιτέρω, θα 
ήταν απαραίτητο να δημιουργηθούν φορολογικά κίνητρα για την ιδιωτική 
ασφάλιση με συνέπεια υψηλό κόστος για το δημόσιο ταμείο σε εποχές όπου η 
δημοσιονομική πειθαρχία είναι επιτακτική. Η πιο κατάλληλη απάντηση σ' αυτή 
τη θεμελιώδη δημογραφική αλλαγή θα ήταν η επέκταση του διαστήματος της 
εργασιακής ζωής των ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών 
αυτό το διάστημα μειώθηκε εξ αιτίας της μεγαλύτερης διάρκειας της 
εκπαίδευσης και της πρόωρης αποχώρησης από την αγορά εργασίας. Ωστόσο, η 
αύξηση της συνταξιοδοτικής ηλικίας δεν θα είναι αρκετή για τη αύξηση του 
ρυθμού απασχόλησης των ηλικιωμένων εργαζομένων. Εάν δεν γίνει δυνατό να 
δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης γι' αυτούς, θα 
παραμείνουν είτε άνεργοι για μεγαλύτερη περίοδο ή θα πρέπει να αποδεχθούν 
μειωμένες σύνταξεις. Η επιτυχία των πολιτικών της απασχόλησης κατά 
συνέπεια θα αποτελέσει επίσης το κλειδί για το μακροπρόθεσμο μέλλον του 
κράτους πρόνοιας. 
Ε. ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ 
Η άποψη ότι όλοι πρέπει να διαθέτουν ένα ελάχιστο επίπεδο πόρων είναι ένας 
συμφωνημένος στόχος- ωστόσο οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες πρέπει επίσης να 
φιλοδοξούν να επιτύχουν περαιτέρω πρόοδο, όσον αφορά την ισότητα των 
ευκαιριών, που σε κάποιο βαθμό καθιερώνεται ως δικαιώματα, για όλους τους 
πολίτες τους. Η πρόοδος προς την κατεύθυνση αυτή εμποδίστηκε για προφανείς 
οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους, οι οποίοι πρέπει να γίνουν κατανοητοί 
εάν το ζήτημα της ισότητας των ευκαιριών πρόκειται να συνεχίσει να 
εξελίσσεται ως ένας από τους κεντρικούς στόχους της ευρωπαϊκής οικονομικής 
πολιτικής. Η ανάγκη να ληφθούν υπόψη η κοινώνική δικαιοσύνη και η ισότητα 
των ευκαιριών σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων για την κοινωνική πολιτική 
είναι, αν μη τι άλλο, ακόμη μεγαλύτερη κατά τη διάρκεια της παρούσας 
περιόδου της μείζονος κοινωνικής αλλαγής. Ιδίως, αυτά τα στοιχεία πρέπει 
να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο στις συζητήσεις μεταξύ των κοινώνικών 
εταίρων. 
1. Μόνον η εκπαίδευση δεν επαρκεί 
Η παιδεία θεωρήθηκε επί μακρόν ως κύριος φορέας της ισότητας των ευκαιριών 
και η εμφάνιση του δευτεροβάθμιου σχολείου για όλα τα παιδιά, με πιο 
δημοκρατική πρόσβαση στο πανεπιστήμιο, άλλαξε τη ζωή πολλών ατόμων και 
επίσης οδήγησε σε μια πιο ανοικτή κοινωνία στην Ευρώπη. Βεβαίως, ο αγώνας 
για να καταστούν τα σχολεία και τα πανεπιστήμια ναυαρχίδες της ισότητας 
των ευκαιριών πρέπει να συνεχιστεί . Ομως, θα ήταν ανώφελο να αγνοήσουμε 
ότι χρησιμοποιούνται επίσης ως διαδικασία κοινωνικής επιλογής με την 
ένταξη των ατόμων στην οικονομία και την κοινωνία σύμφωνα με το επίπεδο 
της εκπαιδευτικής τους επιτυχίας, το οποίο εξαρτάται σημαντικά από την 
οικογένεια και την κοινωνική τάξη. 
Κατά συνέπεια εμφανίστηκαν ευκαιρίες "δεύτερης προσπάθειας" σε έννοιες 
όπως η "μόνιμη" ή η "συνεχής" εκπαίδευση, που ενισχύονται από την ανάγκη 
25 
των σύγχρονων συστημάτων παραγωγής για μεταβαλλόμενες δεξιότητες και 
προσόντα. Οι σύγχρονες επιχειρήσεις χρειάζονται όλο και πιο πολύ ένα 
εκπαιδευτικό σύστημα που να παρέχει επιπλέον των ειδικών επαγγελματικών 
προσόντων, τις βασικές γνώσεις, την ικανότητα αλλαγής και καινοτομίας και 
κατά συνέπεια τη βάση για συνεχή εκμάθηση. Ο νέος που αποφοιτά από το 
σχολείο δεν είναι "προϊόν" ώστε να εισαχθεί σε μια σταθερή επαγγελματική 
ιεραρχία, αλλά μάλλον αποτελεί δυναμικό προς ανάπτυξη. Εδώ έγκειται και η 
δυνατότητα για νέα συνεργασία μεταξύ της βιομηχανίας και της εκπαίδευσης, 
η οποία θα υπερβαίνε ι τις παραδοσιακές έννοιες της εκπαίδευσης και της 
κατάρτισης. 
Καθώς αλλάζουν οι κοινωνικοοικονομικές ιεραρχίες, η ισότητα των ευκαιριών 
μπορεί να επιτευχθεί μόνον όταν η κοινωνική κινητικότητα των ατόμων, νέων 
και ενηλίκων, αντιμετωπιστεί ως μέρος μιας συνεχούς διαδικασίας προσωπικής 
ανάπτυξης που αρχίζει με το σχολείο και συνεχίζεται στην εργασία και στην 
περαιτέρω κατάρτιση αντί να υπόκειται σε ένα σύστημα που διαχωρίζει τις 
ευκαιρίες μεταξύ των γενεών. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το ευρύ 
πλαίσιο της δια βίου μάθησης είναι τόσο σημαντικό. 
2. Ο Ύώρος εργασίας ως η νέα μεθόριος 
Για όλους αυτούς τους λόγους ο χώρος εργασίας, όπως και το σχολείο, πρέπει 
να συμβάλλε ι στην ισότητα των ευκαιριών. Αντί των αρχικών προσόντων που 
αποτελούν τη μόνη βάση για σταδιοδρομία, αναπτύσσονται πιο ευέλικτα 
προσόντα και δομές. Οι επιχειρήσεις ωθούνται να κάνουν τη βέλτιστη χρήση 
του προσωπικού τους μέσω της κατάρτισης και της ανάπτυξης του ανθρώπινου 
δυναμικού . Πρόκειται για μια τάση η οποία ακόμα και αν επιβραδυνθεί από 
την τρέχουσα ύφεση, θα πρέπει να έχει θετικό αποτέλεσμα όσον αφορά την 
ισότητα των ευκαιριών μακροπρόθεσμα. 
Ο μεταβαλλόμενος χαρακτήρας της παραγωγής και ο αντίκτυπος της τεχνολογίας 
στις εργασιακές σχέσεις, ιδίως μέσω της αυξημένης έμφασης στην ομαδική 
εργασία, σημαίνουν επίσης ότι ο χώρος εργασίας θα μπορούσε να 
διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υπέρβαση των στερεοτύπων και στην 
ενθάρρυνση της ένταξης των λιγότερο ευνοημένων ομάδων. 
3 . Αν ισότητες ιιεταϊύ των γενεών 
Οι εξελίξεις αυτές θα αποκαταστήσουν σε κάποιο βαθμό την ισορροπία των 
ευκαιριών μεταξύ των γενεών δίνοντας δεύτερη και ακόμη και τρίτη ευκαιρία 
σε εκείνα τα άτομα τα οποία δεν αναπτύσσουν πλήρως το ταλέντο τους στο 
σύστημα βασικής εκπαίδευσης. Σε κάποιο βαθμό, το γεγονός αυτό θα 
καταστήσει δυνατή μια διαδικασία κάλυψης της διαφοράς εκ μέρους των 
ενηλίκων οι οποίοι δεν επωφελήθηκαν από την επέκταση των εκπαιδευτικών 
ευκαιριών μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Θα πρέπει επίσης να ωφελήσει 
τις γυναίκες οι οποίες πρέπει να έχουν περισσότερη ισότητα όσον αφορά τις 
ευκαιρίες, τη σταδιοδρομία και τον τομέα λήψης αποφάσεων στην κοινωνία 
ανάλογα με τα επιτεύγματα τους στο εκπαιδευτικό σύστημα. 
Υπάρχει όμως ένα προφανές πρόσθετο ερώτημα όσον αφορά την κοινώνική 
δικαιοσύνη προς την κατεύθυνση των νέων ομάδων νέων ατόμων τα οποία δεν 
επωφελήθηκαν από τα μεγαλύτερα εισοδήματα και τη μεγαλύτερη απασχόληση των 
μεταπολεμικών δεκαετιών και τα οποία πρέπει τώρα να αντιμετωπίσουν μια 
επισφαλή αγορά εργασίας και ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης το οποίο οι 
δημογραφικές τάσεις καθιστούν μειονεκτικό γι' αυτούς. Η πρόσβαση των νέων 
στην αγορά εργασίας και γενικότερα οι ευκαιρίες των νέων είναι ένα 
σημαντικό ζήτημα κοινωνικής πολιτικής. 
Ταυτόχρονα, η γήρανση του πληθυσμού απαιτεί επανεξέταση: 
του πιθανού ρόλου των ηλικιωμένων στην κοινώνική και οικονομική ζωή-
26 
της προώθησης αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών σε διάφορους τομείς, 
όπως η εκπαίδευση, η κατάρτιση και η απασχόληση-
των διακρίσεων λόγω ηλικίας κατά την εργασία-
της κοινωνικής προστασίας. 
4. Η ιθαγένεια και τα δικαιώματα των εργαίοαένων 
Η ανάπτυξη της Ευρώπης ως περιοχής μέσα στην οποία τα άτομα μπορούν να 
διακινηθούν ώστε να εκπαιδευτούν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν 
οικογένειες με αποδεκτά επίπεδα ασφάλισης και κοινωνικής προστασίας, θα 
αποτέλεσε ι η ίδια προέκταση των ατομικών δικαιωμάτων και ευκαιριών. 
Εντελώς ξεχωριστά από τις εξελίξεις στον τομέα των νομοθετικών μέτρων, 
υπάρχουν πρακτικοί τρόποι με τους οποίους τα άτομα θα βοηθηθούν να 
αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες αυτές με ευρωπαϊκή συνεργασία: 
καλύτερη ενημέρωση σχετικά με την εκπαίδευση, τις ευκαιρίες εργασίας 
και τις ρύθμισεις κοινωνικής ασφάλισης-
συστήματα προσόντων τα οποία καθιστούν δυνατή την πίστωση 
εκπαίδευσης και εργασιακής εμπειρίας σε μια άλλη χώρα-
Στο βαθμό που οι εξελίξεις αυτές θα επιτρέψουν στα άτομα να αναζητήσουν 
την ευημερία τους σε όλη την Ευρώπη, θα συμβάλλουν στην ισότητα των 
ευκαιριών και στην κοινώνική δικαιοσύνη. Αρκεί να εξετάσει κανείς την 
προσωπική μοίρα πολλών πρώην ευρωπαίων μεταναστών και των παιδιών τους για 
να διαπίστωσε ι αν αυτό αληθεύει. 
ΣΤ. ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
Τα κοινωνικοοικονομικά στοιχεία σχετικά με τις γυναίκες στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα αποκαλύπτουν μια πολύ διαφορετική εικόνα της κοινωνίας από αυτήν 
που παρουσιάζεται συνήθως. 
Περισσότερο από το ένα τέταρτο όλων των γυναικών στην ΕΟΚ είναι αρχηγοί 
νοικοκυριών - ζουν μόνες ή ως μόνοι γονείς - και περισσότερες από τις 
μισές έχουν μισθωτή εργασία, τουλάχιστον μερικής απασχόλησης. Οι γυναίκες 
αποκτούν λιγότερα παιδιά από ό,τι πριν από μια δεκαετία (1,59 κατά μέσο 
όρο) και τα αποκτούν αργότερα (μέση ηλικία 26 έτη). 
Υπάρχει πλέον ευρεία συναίνεση ως προς το ότι, δεδομένων των προσδοκιών 
των ίδιων των γυναικών, του γηράσκοντος εργατικού δυναμικού και της 
επέκτασης του τομέα των υπηρεσιών, οι γυναίκες θα αποτελέσουν ένα όλο και 
πιο σημαντικό στοιχείο του εργατικού δυναμικού σε όλα τα επίπεδα. Το 
ζήτημα των δικαιωμάτων και των ευκαιριών τους γίνεται έτσι ζωτικό για το 
μέλλον της οικονομίας (βλ. σχήμα 3). 
Γεν ι κότερα, οι γυναίκες έχουν τώρα ισότιμη θέση στα σχολεία και στα 
πανεπιστήμια. Υπάρχουν εντούτοις πολυάριθμοι φραγμοί για τη συμμετοχή των 
γυναικών με ίσους όρους με τους άντρες τόσο στην απασχόληση όσο και στην 
κοινωνία. Οι γυναίκες εξακολουθούν να κατέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό των 
ανειδίκευτων, χαμηλόμισθων και επισφαλών θέσεων εργασίας. Η ανεργία των 
γυναικών είναι υψηλότερη από την ανεργία των ανδρών. Αποτελούν την 
πλειονότητα των μακροχρόνια ανέργων καθώς επίσης και αυτών που ζουν κάτω 
από συνθήκες φτώχειας. Κάτω από τις συνθήκες αυτές οι γυναίκες σήμερα 
αισθάνονται ότι απειλούνται σε αυξανόμενο βαθμό. Επιπλέον της ανασφάλειας 
της θέσης εργασίας που πρόκυπτε ι από τις διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά 
εργασίας, η κοινωνία απέτυχε στην πράξη να αναγνωρίσει ότι κυρίως οι 
γυναίκες αντιμετωπίζουν τις διισταμένες ευθύνες απασχόλησης και 
οικογένειας. Το γεγονός αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα οι γυναίκες να 
αποτυγχάνουν να υλοποιήσουν πλήρως το δυναμικό τους. 
27 
ΣΧΗΜΑ 3 
Ιοθο<Η<ν αυμμοοχής αων γυναικών ηλικίας 25-49 οών οαα κρααη μίλη 1983 και 1991 
too 
RÎ 1983 
• 1991 
Ε» riMWtl 
ira. t r.R L ι KL turn ι ο Β υκ r r pit 
Τα ποσοστά συμμετοχής των γυναικών που βρίσκονται 
στη βασική ηλικιακή ομάδα όσον αφορά την απασχόληση 
αυξήθηκαν σημαντικά στα κράτη μέλη. Οι σταδιοδρομίες 
ενός διαρκώς αυξανόμενου αριθμού γυναικών τείνουν να 
ομοιάζουν με εκείνες των ανδρών, χωρίς να διακόπτονται 
όπως παλαιότερα, για την ανατροφή παιδιών. 
27Α 
2ft 
Οι κοινωνικές δομές και .οι δομές της αγοράς εργασίας εξακολουθούν να 
λειτουργούν με βάση την υπόθεση ότι οι γυναίκες είναι κυρίως υπεύθυνες για 
το σπίτι και την ανατροφή των παιδιών, ενώ οι άντρες είναι αρμόδιοι για 
την οικονομική και πιστωτική ευημερία της οικογένειας. Το γεγονός αυτό 
έρχεται σε σύγκρουση με τη νέα πραγματικότητα. Ο αριθμός των οικογενειών 
με διπλό εισόδημα όπως και των μονογονικών οικογενειών αυξάνεται συνεχώς, 
ενώ ο αριθμός των οικογενειών με μέλη δύο ενηλίκους όπου ο ένας μόνο 
κερδίζει χρήματα έχει μειωθεί δραστικά. 
Ο διαχωρισμός λόγω φύλου των ευθυνών οικογένειας και απασχόλησης όχι μόνο 
περιόριζε ι τη ζωή των γυναικών, αλλά στερεί επίσης από τους άντρες τις 
συναισθηματικές ανταμοιβές που προσφέρουν η φροντίδα και η ανατροφή των 
παιδιών. 
Πρέπει να υπάρξει συνδυασμένη πολιτική αγοράς εργασίας και κοινώνική 
πολιτική για την ανάπτυξη των δικαιωμάτων και των ευκαιριών των γυναικών, 
μια πολιτική η οποία θα απεικονίζει το ρόλο τους στην κοινωνία και τις 
ανάγκες τους σε όλη τη ζωή τους. Ο στρατηγικός στόχος πρέπει να είναι η 
μετάβαση από τα ίσα δικαιώματα στην ίση μεταχείριση στην αγορά εργασίας 
μέσω της ισότητας των ευκαιριών στην κοινωνία- έτσι θα αξιοποιούνται 
καλύτερα η εμπειρία και οι δεξιότητες των γυναικών προς όφελος της 
κοινωνίας συνολικά, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης συμμετοχής στη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων. 
Αυτός ο ευρύς στόχος είναι απαραίτητος, επειδή οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν" 
απόθεμα ενέργειας και ταλέντου το οποίο δεν έχει μέχρι τώρα πλήρως 
εκφραστεί εξαιτίας των διακρίσεων στο παρελθόν. Οι νέες τεχνολογίες και οι 
αλλαγές που τις συνοδεύουν στην εργασία και στην κοινωνία τροποποιούν τους 
παραδοσιακούς ρόλους και απελευθερώνουν νέες ενέργειες. Είναι σημαντικό, 
π.χ., το ότι η πλειονότητα των νέων μικρών επιχειρήσεων που δημιουργήθηκαν 
στη δεκαετία του 1980 οφείλεται στις γυναίκες. Η ίδια η φύση των 
διαρθρωτικών αλλαγών που επιτελούνται τώρα και που σηματοδοτούν μια 
μετάβαση σε "ποιοτική" ανάπτυξη συμφιλιωμένη με την οικονομική απόδοση και 
τις ανθρώπινες ανάγκες πρέπει να διασφαλίσει ότι λαμβάνονται πλήρως υπόψη 
οι ανησυχίες, οι απαίτησεις και οι δεξιότητες των γυναικών. 
Δεδομένης της άμεσης εμπειρίας τους όσον αφορά το βαθμό στον οποίο οι 
δομές της αγοράς εργασίας απέτυχαν να συμβαδίσουν με τις μεταβαλλόμενες 
τεχνολογικές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές πραγματικότητες, οι 
γυναίκες έχουν ζωτικό συμφέρον για την άμεση συμμετοχή στη διαδικασία της 
αλλαγής. Η σημασία της προώθησης αυτής της συμμετοχής σε όλους τους τομείς 
της κοινωνίας, περιλαμβανομένων των βασικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων, 
δεν μπορεί να υποτιμηθεί. 
Ζ. ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ 
ΠΑΓΚΟΣΜΙΌΤΗΤΑΣ 
Η νέα στρατηγική ισορροπία, ο προοδευτικός αφοπλισμός, η οικονομική 
αλληλεξάρτηση, οι βελτιωμένες παγκόσμιες επικοινωνίες και η παρακμή των 
αποκλειστικών ιδεολογιών αποτελούν όλα μέρος της αργής εμφάνισης του 
ειρηνικού κοινωνικοοικονομικού ανταγωνισμού. Επίσης, η τεχνολογική 
"μεθόριος" και η προς τα έξω (διάστημα) και προς τα μέσα (πυθμένες ωκεανών 
και εσωτερικό της γης) επέκταση των παγκόσμιων πόρων παρέχουν μια ευκαιρία 
υπέρβασης του πεπερασμένου μηδένικού συνόλου παγκόσμιου παιχνιδιού. Η 
λέσχη της Ρώμης είχε δίκιο όταν επισήμανε στη δεκαετία του 1970 ότι οι 
πεπερασμένες πηγές ενέργειας, το περιβάλλον και οι πρώτες ύλες θέτουν ένα 
όριο στην ανάπτυξη σε κάθε δεδομένο σημείο. Ομως, τα τελευταία 20 χρόνια 
της παγκόσμιας ιστορίας υποστηρίζουν την άποψη ότι η επιστήμη και η 
τεχνολογία και η οικονομική δημιουργικότητα μπορούν να μεταθέσουν το όριο 
των πόρων πίσω σε ένα σημείο όπου φαίνεται τώρα ότι το όριο είναι η 
ανθρώπινη ικανότητα και η πολιτική οργάνωση μάλλον παρά ένας πεπερασμένος 
28 
πλανήτης. Η αναζήτηση της επιτυχίας μέσα στο πλαίσιο αυτό αποτελεί μια 
έντιμη πρόκληση για οποιοδήποτε κοινωνικό σύστημα. 
Ωστόσο, κάτω από ποιες συνθήκες και με ποιους κανόνες του παιχνιδιού 
μπορεί να ανδρωθεί ο ειρηνικός κοινωνικοοικονομικός ανταγωνισμός και η 
συνεργασία μεταξύ των εθνών και των περίφερε ιών -, Και, ακόμη, πού έγκειται 
το μέλλον της Ευρώπης όσον αφορά το θέμα αυτό-, 
Η αδυναμία της Ευρώπης, κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1980, 
θεωρήθηκε ότι είναι η ανικανότητα της να υιοθετήσει ορισμένα εγγενή 
πολιτισμικά στοιχεία του βορειοαμερικανικού μοντέλου, όπως η ευελιξία και 
η κινητικότητα. Ωστόσο, μια δεκαετία αργότερα, το αμερικάνικο μοντέλο 
ερμηνεύεται διαφορετικά, δεδομένου ότι η έμφαση δίνεται πλέον στην ανάγκη 
για σημαντικές θεσμικές αλλαγές σε τομείς όπως η εκπαίδευση και η 
κατάρτιση, η έρευνα και η ανάπτυξη, η βιομηχανική πολιτική και η βελτίωση 
των υποδομών. Η ευρωπαϊκή ανάκαμψη των τελευταίων χρόνων της δεκαετίας του 
1980 αποτέλεσε το παράδειγμα ότι διάφοροι εθνικοί και περιφερειακοί 
πολιτισμοί μπόρεσαν να προωθήσουν τον οικονομικό δυναμισμό. Η Ιαπωνία 
επίσης βάσισε την οικονομική της επιτυχία σε πολιτισμό θεμελιωδώς 
διαφορετικό από τους πολιτισμούς της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας 
Αμερικής. 
Σε όλες αυτές τις οικονομίες κυριαρχούν οι αρχές της αγοράς και κερδίζουν 
έδαφος σε όλο τον κόσμο. Ομως αυτό δεν σημαίνει ότι η Σοβιετική Ενωση, η 
Κίνα, η Λατινική Αμερική και η Ασία - για να μην αναφέρουμε την Αφρική και 
τις αραβικές χώρες - θα εξελιχθούν σύμφωνα με το δυτικό πολιτισμικό 
μοντέλο περισσότερο απ' ό,τι η Ιαπωνία. Πώς, τότε, μπορούν οι "κανόνες του 
παιχνιδιού" στο ενιαίο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα να αντιμετωπίσουν με 
επιτυχία αυτή την ποικιλία; 
1. Η ανάγκη θεμελιωδών κοινώνικών κανόνων 
Η μεγαλύτερη απειλή για τον ειρηνικό ανταγωνισμό είναι πιθανώς οι ευρείες 
ανισότητες ως προς την οικονομική τύχη των διάφορων περιφερειών. Είναι 
προς το "πεφωτισμένο" (και ακόμη και στενό) συμφέρον των προηγμένων, 
βιομηχανικών χωρών να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη νέων αγορών σε άλλες 
περιφέρειες. Ετσι, εάν μια νέα ισορροπία ισχύος έχει προσφέρε ι την 
ευκαιρία για ειρηνικό κοινωνικοοικονομικό ανταγωνισμό, τότε μια νέα 
αναπτυξιακή ισορροπία είναι πιθανώς η προϋπόθεση της επιβίωσης του. Η 
έννοια αυτή της ισορροπίας έχει π.χ. θεμελιώδη σημασία για τη συζήτηση 
σχετικά με το ρόλο της Ιαπωνίας έναντι της Ευρώπης και των Ενωμένων 
Πολιτειών. 
Είναι εντελώς σαφές ότι ένα ανοιχτό παγκόσμιο οικονομικό σύστημα είναι το 
μόνο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να ανδρωθεί ο ειρηνικός ανταγωνισμός, 
αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι οι υφιστάμενοι θεμελιώδεις κανόνες ευνοούν 
μια τέτοια ανάπτυξη. Πιθανώς, η κύρια αδυναμία της έννοιας που αποτελεί τη 
βάση της παγκόσμιας οικονομικής συνεργασίας είναι η στατική φύση του 
συγκριτικού πλεονεκτήματος. Το "ανθρώπινο κεφάλαιο", όπως και το έδαφος , 
αντιμετωπίζονται ως τμήμα μιας σταθερής προικοδότησης των εθνών. Στην 
πραγματικότητα, το πραγματικό κεφάλαιο (ανθρώπινο, χρηματοδοτικό, 
τεχνογνωσία) τείνει να αναζητεί την οικονομική ευκαιρία όπου αυτή 
εμφανίζεται. 
Αραγε, δεν πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι ανθρώπινες και κοινωνικές δομές 
δεν μπορούν ούτε να προσαρμοστούν ούτε να διασχίσουν τα σύνορα με τον ίδιο 
ρυθμό όπως τα χρήματα, τα προϊόντα και η τεχνογνωσία-, Εάν περιοχές με 
διαφορετικό κόστος εργασίας πρόκειται να συναγωνιστούν, κάποια σύγκριση 
των οικονομικών και κοινώνικών προτύπων δεν είναι τόσο αναπόφευκτη όσο και 
επιθυμητή; Διαφορετικά η μετανάστευση ή η μεταφορά των εργοστασίων δεν 
είναι η μόνη απάντηση; 
2. Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη 
29 
To εμπόριο αποτέλεσε το κέντρο της οικονομικής επιτυχίας της Ευρώπης κατά 
το παρελθόν και η διατήρηση ενός ανοιχτού, πολύπλευρου εμπορικού 
συστήματος θα είναι ζωτικής σημασίας για τη μελλοντική της ευημερία. Το 
εμπόριο δεν είναι ένα παιχνίδι με μηδενικό άθροισμα στο οποίο τα κέρδη 
μιας χώρας απαραίτητα συνεπάγονται τις απώλειες μιας άλλης. Ο στόχος είναι 
η δημιουργία ενός παιχνιδιού θετικού αθροίσματος στο οποίο όλοι θα 
επωφελούνται από συνεχώς διευρυνόμενες παγκόσμιες αγορές. 
Εντούτοις, είναι επίσης σαφές ότι οι ταχείες μεταβολές στο διεθνές 
συγκριτικό πλεονέκτημα, οι οποίες συμβαίνουν καθημερινά, απαιτούν μεγάλη 
και συνεχή διαδικασία προσαρμογής μέσα στην Ευρώπη έτσι ώστε να 
δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας για να αναπληρώσουν αυτές που 
καταστράφηκαν ή μεταφέρθηκαν αλλού και για να εξασφαλιστεί ότι η 
ανταγωνιστική αιχμή ανανεώνεται συνεχώς. 
Η ανησυχία του πληθυσμού σχετικά με το εάν αυτή η διαδικασία προσαρμογής 
συμβαδίζει με τη μετατόπιση του συγκριτικού πλεονεκτήματος από το 
βιομηχανικό κόσμο προς τους παραγωγούς χαμηλού κόστους του Ειρηνικού και 
της Ανατολικής Ευρώπης, απεικονίζεται στους φόβους σχετικά με τη 
μετακίνηση σε μεγάλη κλίμακα της μεταποιητικής βιομηχανίας από τα πλαίσια 
της Κοινότητας σε άλλα τμήματα του κόσμου και στους ισχυρισμούς περί 
ανέντιμου ανταγωνισμού που βασίζεται σε απαράδεκτα χαμηλά κοινωνικά 
πρότυπα, όπως η χρήση παιδικής ή αναγκαστικής εργασίας. 
Η κύρια αντίδραση της Ευρώπης πρέπει να είναι η αποκατάσταση της 
ανταγωνιστικής αιχμής της- όμως θα είναι επίσης απαραίτητη η προώθηση πιο 
ισόρροπης οικονομικής ανάπτυξης στα πλαίσια της ίδιας της Ενωσης. Μπορεί 
να υπάρχει η τάση, οι νέες τεχνολογίες να επιδεινώνουν τις περιφερειακές 
αν ισότητες, επειδή οι δεξιότητες, η οργανωτική ικανότητα και οι κοινωνικές 
συμπεριφορές που συμβάλλουν στη ριζοσπαστική αλλαγή συγκεντρώνονται σε 
υπάρχουσες δυναμικές περιφέρειες. Σε αντιδιαστολή, οι νέες τεχνολογίες 
πληροφόρησης ευνοούν την αποκέντρωση της παραγωγής εξ αιτίας του 
χαμηλότερου κόστους πληροφόρησης και επικοινωνίας και επειδή το χαμηλότερο 
κόστος εγκατάστασης και η υψηλότερη ποιότητα ζωής προσελκύουν μικρές 
εταιρείες που βασίζονται στην τεχνολογία εκτός των μητροπολιτικών 
περιοχών. Εφόσον οι αυξανόμενες περιφερειακές ανισότητες θα τείνουν προς 
την όλο και μεγαλύτερη πίεση για προστασία, χρειάζονται πολιτικές για την 
καλλιέργεια γηγενών επιδεξιοτήτων, επιχειρηματικού πνεύματος και ανάπτυξης 
στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ενωσης. 
Η. Ο ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 
Ο βαθμός στον οποίο η Ευρώπη θα επιτύχει να προοδεύσει προς την κατεύθυνση 
των κοινών, κοινώνικών στόχων της Ενωσης θα εξαρτηθεί σημαντικά από την 
ικανότητα της να δημιούργησε ι τον αναγκαίο πλούτο. Κατά συνέπεια, η Ευρώπη 
είναι υποχρεωμένη να βρίσκεται στην πρωτοπορία της οικονομικής και 
τεχνολογικής προόδου. 
Το ότι η βιομηχανική επανάσταση κυριαρχείται τώρα από αλλαγές στο 
χαρακτήρα της παραγωγής είναι ευρέως αποδεκτό. Οι θεωρίες της 
"μεταβιομηχανικής κοινωνίας", της κοινωνίας της "πληροφόρησης" ή της 
"γνώσης" αποτελούν όλες προσπάθειες για να ταυτοποιηθεί αυτή η νέα 
επανάσταση που βασίζεται στις νέες τεχνολογίες πληροφόρησης και 
επικό ινών ιών και του αντι κτύπου τους στην παραγωγή και την κοινωνία. Είναι 
σαφές ότι κάθε νέο μοντέλο διαρκούς ανάπτυξης έχει τρεις συνιστώσες: 
πρώτη. ένα νέο δυναμικό ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων που 
πρόκυπτε ι από το νέο κύμα των γενικών τεχνολογιών (όπως ο ατμός ή ο 
ηλεκτρισμός κατά τη βιομηχανική επανάσταση)-
δεύτερη, οι αλλαγές στη διαδικασία παραγωγής και στις ανάγκες όσον 
αφορά τις δεξιότητες, στην οργάνωση εργασίας, στις συνθήκες εργασίας 
και στις εργασιακές σχέσεις οι οποίες απαιτούνται για τη διερεύνηση 
30 
αυτού του νέου δυναμικού· 
τρίτη. τα αποτελέσματα όσον αφορά την κοινωνία και την ποιότητα της 
Γωής. 
1. Η κατάσταση της Ευρώπης 
Η οικονομική επιτυχία μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο δεν βασίστηκε μόνο 
στη μακροοικονομική διαχείριση αλλά και στην επιτυχία των εταιρειών να 
παρουσιάσουν νέα προϊόντα και υπηρεσίες στην αγορά, που βασίζονται σε νέες 
τεχνολογίες καθώς και στη διάχυση τους. Η φιλελευθεροποίηση του εμπορίου, 
που έγινε δυνατή χάρη στη GATT, ήταν σημαντικό γεγονός για την εμφάνιση 
νέων προϊόντων. 
Από αυτήν την πιο διαρθρωτική άποψη, η άμεση μεταπολεμική ανάπτυξη μπορεί 
να θεωρηθεί ως διαδικασία κάλυψης της διαφοράς σε κάποιο βαθμό μέσω του 
σχεδίου Μάρσαλ, που υπήρχε με το αμερικάνικο μοντέλο μαζικής παραγωγής. Η 
Ευρώπη κάλυψε τη διαφορά σε πολλούς προηγμένους βιομηχανικούς τομείς, όπως 
οι υπολογιστές, τα ηλεκτρονικά και οι επικοινωνίες, και η Ιαπωνία 
πραγματοποίησε εξαιρετικές προόδους με ανταγωνιστικό μοντέλο 
καπιταλιστικής παραγωγής του οποίου οι κύριες παράμετρο ι συζητούνται τώρα 
ευρέως στην Ευρώπη: "έγκαιρη" παραγωγή, ευέλικτα ρομπότ, δια βίου 
απασχόληση και επιχειρηματικό πνεύμα. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία, λιγότερο 
αφοσιωμένη στο πρότυπο μαζικής παραγωγής απ' ό,τι η αμερικάνικη, φαίνεται 
να έχει αντιδράσει ταχύτερα στην ιαπωνική πρόκληση. Μπορεί η Ευρώπη να 
ξεπέρασε ι το ιαπωνικό μοντέλο, επειδή η μεγαλύτερη ποικιλία πολιτισμού της 
σημαίνει δυνητικά πιο δημιουργικό εργατικό δυναμικό και ευρύτερη ικανότητα 
επιχειρηματικού πνεύματος; Η διαπίστωση ύπαρξης του δυναμικού αυτού είναι 
ένα σύνθετο ζήτημα που υπερβαίνει την εμβέλεια αυτού του Πράσινου Βιβλίου, 
αλλά πρέπει να δηλωθεί το πλαίσιο έτσι ώστε να γίνει κατανοητή η κοινώνική 
διάσταση. 
2· Η νέα ισορροπία μεταξύ μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών 
Η οικονομία δεν αποτελεί μόνο μια συνεχή διαδικασία προσαρμογής μεταξύ 
ζήτησης και προσφοράς μέσα στο πλαίσιο του οικονομικού κύκλου, αλλά επίσης 
και μια διαδικασία βαθιών κινήσεων (ή κυμάτων) στο δυναμικό ανάπτυξης που 
πρόκυπτε ι από την τεχνολογική αλλαγή. Επί του παρόντος, φαίνεται ότι 
βρισκόμαστε στο μέσο ενός τέτοιου κύματος που βασίζεται στις πλήρως 
διεισδυτικές τεχνολογίες πληροφόρησης, που συνοδεύονται από τεχνολογίες 
πιο ειδικές ανά τομέα, όπως τα νέα υλικά και η βιοτεχνολογία. Οι ευκαιρίες 
που προσφέρουν μπορούν τότε μόνο να πραγματοποιηθούν, όταν αυξηθεί το 
επίπεδο της επένδυσης όχι μόνο στα μηχανήματα και τον εξοπλισμό αλλά 
επίσης και στους ανθρώπους, την οργάνωση, την έρευνα και ανάπτυξη και την 
υποδομή που χρειάζονται για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας. 
3· Η αλληλεξάρτηση υλικού και "άυλου" κεφαλαίου 
Πρέπει να αναγνωριστεί ότι τα αναμενόμενα κέρδη της παραγωγικότητας που 
προκύπτουν από την επένδυση στις νέες τεχνολογίες άργησαν να εμφανιστούν. 
Αυτό αποτελεί το αποκαλούμενο "παράδοξο της παραγωγικότητας". Ο λόγος 
φαίνεται να είναι ότι η αποκόμιση των κερδών της τεχνολογικής προόδου 
εξαρτάται όχι μόνο από την τεχνολογική δημιουργικότητα που βασίζεται στην 
έρευνα και την ανάπτυξη αλλά και από μια ευρύτερη διαδικασία καινοτομίας 
και διάχυσης. Οι νέες τεχνολογίες δεν θα φέρουν καρπούς χωρίς τις 
δεξιότητες, την οργάνωση, την υποδομή και τις κοινωνικές διαπραγματεύσεις, 
οι οποίες είτε εμποδίζουν είτε διευκολύνουν τη διάχυση τους. Με την έννοια 
αυτή, η τεχνολογία αποτελεί κοινωνική διαδικασία. 
4. Η απαξίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου 
31 
Αυτή η κοινωνική διαδικασία επηρεάζεται ευρέως από το ιστορικά νέο 
φαινόμενο της "απαξίωσης" του ανθρώπινου κεφαλαίου. Είναι ανεπίτρεπτο, έως 
και αποτροπιαστικό, να χρησιμοποιούνται για τους εργαζομένους οι ίδιες 
έννοιες, όπως η "επένδυση" και η "απόσβεση κεφαλαίου", που 
χρησιμοποιούνται για τις μηχανές. Ωστόσο, υπάρχει ένα ριζοσπαστικό 
αντεπιχείρημα: ότι' οι ανθρώπινες ικανότητες είναι δημιουργικές και 
προσαρμόσιμες και, κατά συνέπεια, συνιστούν ανεκτίμητο πόρο ο οποίος δεν 
πρέπει να "απορρίπτεται" όπως οι ξεπερασμένες μηχανές. Σε οικονομικούς 
όρους, το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι απεριόριστα "ελατό" και κατά συνέπεια 
δικαιολογείται μια τολμηρή στάση όσον αφορά την επένδυση σε ανθρώπινο 
δυναμικό. Εντούτοις, η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι ο έντονος 
ανταγωνισμός με ταχέως μεταβαλλόμενες τεχνολογίες και συστήματα παραγωγής 
οδηγεί πράγματι σε καταστάσεις στις οποίες, σε όλες τις περιπτώσεις, 
τουλάχιστον για τους ενδιαφερομένους, το ανθρώπινο κεφάλαιο 
"απορρίπτεται". Είναι αδιαμφισβήτητο ότι αυτή η αντίληψη υπονομεύει τη 
δημόσια εικόνα της επιχείρησης στη σημερινή εποχή των απολύσεων και των 
κοινώνικών προγραμμάτων. 
5. Η δημιουργικότητα στο πλαίσιο των επινειρήσεων 
Απαιτείται πιο εκπαιδευμένο, προσαρμόσιμο και δημιουργικό εργατικό 
δυναμικό για να στηρίξει τις αλλαγές στην οργάνωση της παραγωγής. Η 
μετάβαση προς παραγωγή ποιότητας σημαίνει τρόπους οργάνωσης και 
διαχείρισης οι οποίοι θα εν ισχύσουν τις δεξιότητες και την αυτονομία των 
ε'ργα^ομένων. Η απαραίτητη προσαρμοσιμότητα του συστήματος παραγωγής ώστε 
να ανταποκρίνεται περισσότερο στις αλλαγές της παραγωγής και να 
χ'ρησιμοποιεί πλήρως τον ακριβό κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, οδηγεί σε νέα 
πρότυπα ωραρίου εργασίας, αμοιβής και προδιαγραφών εργασίας. Δεν υπάρχει 
αμφιβολία ότι θα υπάρξουν νέα προβλήματα στρες και ασφάλειας στις θέσεις 
εργασίας, αλλά συνολικά η κίνηση απομάκρυνσης από τη γραμμή μαζικής 
παραγωγής προσφέρε ι οφέλη τα οποία πρέπει όμως να αποκτηθούν μέσω 
συνεννοήσεων και συλλογικών διαπραγματεύσεων. 
6. Δημιουργία θέσεων εργασίας και επιχειρηματικό πνεύιχα 
Ενώ η κυκλική ανάλυση της αγοράς εργασίας επικεντρώνεται στην απασχόληση, 
την ανεργία και τη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού, η πιο σημαντική 
παράμετρος στη διαρθρωτική προσέγγιση είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας 
κατάργησης θέσεων εργασίας/δημιουργίας θέσεων εργασίας. Το εάν αυτό το 
αποτέλεσμα είναι ευρέως θετικό ή όχι εξαρτάται από τη δημιουργία νέων 
μικρών επιχειρήσεων και, κατά συνέπεια, από το επιχειρηματικό πνεύμα. Οι 
μεταβιομηχανικές κοινωνίες πρέπει απαραίτητα να διευρύνουν την έννοια της 
επιχείρησης, που θα καλύπτει την αυτοαπασχόληση, τους συνεταιρισμούς, τους 
μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, κλπ.- να καλλιεργήσουν το επιχειρηματικό 
πνεύμα σε ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού - και να αναπτύξουν δομές 
υποστήριξης οι οποίες να αναγνωρίζουν ότι ο παραδοσιακός καπιταλιστής δεν 
είναι ο τυπικός ιδρυτής μιας σύγχρονης μικρής επιχείρησης στο σημερινό 
κόσμο. 
(Βλ. σχήμα 4) 
Η επιστροφή σε μια νέα μορφή πλήρους απασχόλησης είναι πιθανό να εξαρτηθεί 
από μια τέτοια πολιτιστική αλλαγή προς την κατεύθυνση ευρύτερων ικανοτήτων 
γ,ια οικονομική πρωτοβουλία στον πληθυσμό. Π.χ. η κουλτούρα του «να γίνουμε 
υπάλληλοι» που κυριαρχεί στην εκπαίδευση και την κατάρτιση πρέπει να 
υ,ποστεί μετασχηματισμό, όπως και η πάγια αλληλουχία εκπαίδευσης, εργασίας, 
αναψυχής και σύνταξης που είναι τυπική του μοντέλου αυτού της κοινωνίας 
που χαρακτηρίζεται από τη μαζική παραγωγή, τη μεταποίηση και την 
ανδροκρατία. ύ 
7. Ο ρόλος των υπηρεσιών 
32 
ΣΧΗΜΑ 4 
ΧημαοΙα α ης αιποαιιαοχΟληοης οαην κοίνοιηια και αλλού 1980, 1985 και 1990 
» συνολικής απασχόλησης σΐον τομέα 
Eum? ΪΥ/ΛΪ ΜηΛ ιαπωνία EURU EZF.JL ΙΙΙΙΛ Ιαπωνία 
Το ποσοστό των αυτοπασχολουμένων εργαζομένων στην 
Κοινότητα είναι υψηλότερο απ,ό,τι σε άλλες συγκρίσιμες 
χώρες. Λυτό οφείλεται κατά ένα μέρος στη σημασία της 
απασχόλησης στον αγροτικό τομέα στην Κοινότητα. Ωστόσο, 
η αυτοαπασχόληση είναι σημαντικότερη στη βιομηχανία και 
στις υπηρεσίες στην Κοινότητα απ,ό,τι αλλού, αφού 
αποτελούσε το 13ν, του συνόλου των εργαζουένων το 1990. 
32Α 
:U 
Η τάση προς την κατεύθυνση της μείωσης της απασχόλησης στην παραδοσιακή 
μεταποιητική βιομηχανία θέτει το ερώτημα του εάν το πραγματικό πεδίο για 
τη δημιουργία απασχόλησης βρίσκεται πράγματι στον τομέα των υπηρεσιών. Και 
αυτό, εν μέρει, επειδή ο τομέας των υπηρεσιών εκτίθεται σχετικά λιγότερο 
στην πλήρη δριμύτητα του διεθνούς ανταγωνισμού, εν μέρει επειδή οι θέσεις 
εργασίας στον τομέα παροχής υπηρεσιών συχνά δεν απαιτούν τόσο ειδικευμένα 
επίπεδα δεξιοτήτων (και κατά συνέπεια θα μπορούσαν να προσφέρουν νέες 
δυνατότητες θέσεων σε πολλούς μακροχρόνια άνεργους από τους οποίους 
λείπουν τα οποιαδήποτε τυπικά προσόντα) και εν μέρει επειδή πρόκειται για 
τομέα όπου οι κοινωνικές και οι δημογραφικές τάσεις συνδυάζονται για να 
δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες, όπως η εργασία κατ' οίκον ή η βιομηχανία 
παροχής φροντίδας. 
(Βλ. σχήματα 5 και 6) 
8. Ποιότητα της παραγωγής, ποιότητα εργασίας και ποιότητα Γωής 
Ενα ακόμη βασικό ερώτημα είναι το εάν αυτές οι σύγχρονες τάσεις στα 
συστήματα παραγωγής διανοίγουν νέο δρόμο προς την ποιότητα ζωής. Η αγορά 
προϊόντων υψηλής ποιότητας και υπηρεσιών υψηλής ποιότητας συνδέεται με πιο 
ανοιχτές μορφές διαχείρισης και οργάνωσης, καλύτερες συνθήκες εργασίας και 
πιο δημοκρατικές μορφές συμμετοχής τόσο στην εργασία όσο και στο κεφάλαιο. 
Ο τεχνολογικός τροχός ο οποίος οδήγησε στη μαζική παραγωγή και στους 
τρόπους διαχείρισης που προέρχονται από τη στρατιωτική διοίκηση, 
περιστρέφεται. Η ποιότητα της εργασιακής £ωής βελτιώνεται και συνιστά 
βασική συνιστώσα στην ποιότητα της ζωής συνολικά. Η εξέλιξη της συνδέεται 
με τη σημασία της χρήσης του χρόνου και των δεξιοτήτων στα σύγχρονα 
συστήματα παραγωγής, δεδομένου ότι η αποδοτική παραγωγή εξαρτάται σε 
μεγάλο βαθμό από τη δημιουργική χρήση και των δύο. Επίσης, τα σύγχρονα 
συστήματα παραγωγής επιτρέπουν πιο ευέλικτα πρότυπα 
εργασίας/οι κογέ νε ιας/αναψυχής/εκπαίδευσης . Αφετέρου, η μεγαλύτερη ευελιξία 
που απαιτείται από τις επιχειρήσεις οδηγεί σε μεγαλύτερη ανασφάλεια για 
άτομα τα οποία αντί να ανήκουν στο "βασικό" εργατικό δυναμικό βρίσκονται 
στην "εφαπτομενική" εργατική δύναμη η οποία απαιτείται για να προσάρμοσε ι 
την παραγωγή όταν η ζήτηση μειώνεται. Ετσι, πρέπει να εξεταστούν και οι 
δυο πλευρές της εξίσωσης, εάν θέλουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα του εάν 
αυτές οι πιο ποικίλες και ευέλικτες μορφές εργασιακού χρόνου και 
συμμετοχής στην εργασία αντιπροσωπεύουν μια ευκαιρία για τη συμφιλίωση της 
αποδοτικότητας τόσο με την υψηλότερη ποιότητα ζωής όσο και με τις ευρύτερα 
κατανεμόμενες ευκαιρίες εργασίας. 
9. Η αστική/aypoTική ισορροπία 
Η πρόοδος που επιτεύχθηκε μετά τη βιομηχανική επανάσταση εξελήφθη ως 
αστικό φαινόμενο. Η λογική μεγάλου μέρους της παραπάνω συζήτησης 
σχετίζεται με την εξέλιξη των αστικών πληθυσμών σε μεγάλες συγκέντρωσεις 
για τους οποίους τα προβλήματα της ποιότητας ζωής τίθενται από το αστικό 
περιβάλλον και για τους οποίους το αγροτικό περιβάλλον αποτελεί χώρο 
αναψυχής. Ολα αυτά είναι συνέπεια των οικονομιών κλίμακας που προκύπτουν 
από τις οικονομίες της μεταποίησης οι οποίες απαιτούν τοπικές 
συγκέντρωσεις των εγκαταστάσεων παραγωγής, του εργατικού πληθυσμού και των 
υπηρεσιών υποστήριξης. Εάν δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές, οι νέες 
τεχνολογίες πληροφόρησης θα μπορούν να αλλάξουν αυτό το χωρικό πρότυπο 
οικονομικής ανάπτυξης, το οποίο ήταν υπεύθυνο για ορισμένα από τα 
σοβαρότερα περιβαλλοντικά προβλήματα, ιδιαίτερα την αστυφιλία, τα 
προβλήματα κοινώνικού αποκλεισμού στις πόλεις και την αγροτική παρακμή. 
Η κατάσταση αυτή περιπλέκεται περαιτέρω από την κρίση στο γεωργικό τομέα, 
τον κίνδυνο της επιτάχυνσης της εξερήμωσης των καλλιεργήσιμων εδαφών και 
την εξασθένιση της κοινωνικής διάρθρωσης των αγροτικών κοινοτήτων. 
Εμφανίζονται ορισμένα θέματα ανάπτυξης : 
33 
ΣΧΗΜΑ 5 
Απασχόληση κααα βασικό αομί.α οαην Κοί νίπηαα και αλλού 1980, 1985 Kin 1991 
* συνολικής απασχόλησης 
I'cupyle Βΐοιιηχα»1« Υχηρίσ(€{' 
Ξ 
1033 1CB5 1001 
ευπΐ2 10ED 1005 1001_ 
ΕΖΕΣ ίσο ιπτο 1C01 
ΗΐΐΛ 1CED 1CBB 1031 
ι οπών ι» 
Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της οικονομικής 
ανάπτυξης είναι η αύξηση της τάσης για απασχόληση στις 
υπηρεσίες καθώς οι χώρες διανύουν τα διάφορα στάδια 
εκβιομηχανιομού. Στην Κοινότητα το ποσοστό των εργαζομένων 
που απασχολούνται στις υπηρεσίες αυξήθηκε από 53% το 1980 
σε 62% το 1991. Η Κοινότητα εξακολουθεί έτσι να βρίσκεται 
oe σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο από τις HUA (72%). 
33Α 
1er 
ΣΧΗΜΑ 6 
Χυμβολή αων υπη[κσιών οχ η συνολική απασχόληση οι α Κ(κνιη μίλη 1983 και 1991 
'* "υνιΊ.Ιου 
Β 1983 • 1991 
Eitt7»iiii.riwi«mi Λ 80 
70 
60 
50 
40 
30 
20 
10 
0 
» Cl Ι D ΙΚ Ι II] Ι Ι» DI ι ι m roi Ι H I III ι vr DI Ι Ι Η Αριθμός απασχολουμένων Όγκος απασχόλησης (σύνολο δεδουλευμένων ωρών) 
Το μερίδιο της απασχόλησης στις υπηρεσίες αυξήθηκε 
σε όλα τα κράτη μέλη κατά τη δεκαετία του ,80. 
33Β 
2\ 
το νέο πεδίο για την αστική ανάπτυξη εξαρτάται από την επίλυση ενός 
πλατιοΰ φάσματος προβλημάτων, περιλαμβανομένων των αστικών 
μεταφορών, της πρόσβασης στην αγροτική ενδοχώρα, των ολοκληρωμένων 
κοινωνικοοικονομικών αστικών πολιτικών και των διαρθρωμένων 
πολιτικών πρόληψης και ένταξης· 
το μέλλον της αγροτικής οικονομίας εξαρτάται από τη διαφοροποίηση 
τόσο της παραγωγικής δραστηριότητας όσο και της δραστηριότητας 
παροχής υπηρεσιών· αυτή η διπλή ανάπτυξη είναι αναγκαία για τη 
συγκράτηση των αγροτικών πληθυσμών· και 
μια νέα χωρική κατανομή του πληθυσμού προς την κατεύθυνση μικρότερων 
αστικών κέντρων η οποία μπορεί να παράσχει τη βασική δομή μιας 
αναζωογονημένης ποιότητας ζωής στην βπαιθρο. 
Αραγε, όλες οι εξελίξεις που αναλύσαμε στο πλαίσιο αυτό, εάν κατανοηθούν 
σωστά, προωθηθούν και ελεγχθούν μέσω πολιτικής και διαπραγματεύσεων μεταξύ" 
όλων των εταίρων, περιλαμβανομένων των εργοδοτών και των συνδικαλιστικών 
οργανώσεων, θα μπορέσουν να οδηγήσουν σε ένα νέο ευρωπαϊκό αναπτυξιακό 
αοντέλο; 
Θ. ΠΟΥ ΕΓΚΕΙΝΤΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ - ΜΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Ο στόχος του μέρους II ήταν να προσδιόρισε ι, με μη πλήρη τρόπο, ποιες 
προκλήσεις αντιμετωπίζουμε. Καλύφθηκε μεγάλο τμήμα του πεδίου αυτού. Πιο 
λεπτομερής ανάλυση των θεμάτων που τίθενται μπορεί να βρεθεί σε εκθέσεις 
και άλλα έγγραφα αλλά έγινε μια προσπάθεια να προσδιοριστούν οι κύριες 
τάσει ς. 
Το μέρος II άρχισε με μια σύντομη περιγραφή του ιστορικού όσον αφορά την 
εμφάνιση του ευρωπαϊκού κοινωνικοοικονομικοί/ μοντέλου και των πιέσεων -
δημογραφικών, τεχνολογικών, βιομηχανικών, φορολογικών, ανθρώπινων - που 
αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη. Η Ευρώπη εισέρχεται τώρα σε μια περίδο 
ανάπτυξης στην οποία η ικανότητα της να οικοδόμησε ι μια ενεργό και ανοιχτή 
κοινωνία και να συνδυάσει τον οικονομικό δυναμισμό και την κοινωνική 
πρόοδο θα είναι πιο σημαντική από ποτέ άλλοτε. Το γεγονός αυτό προκύπτει 
από εξέταση του είδους της κοινωνίας που θέλουν και χρειάζονται οι 
ευρωπαίοι. 
Το μέρος II στη συνέχεια εξέτασε τους κρίσιμους τομείς της κοινωνικής 
πολιτικής όπουοι αλλαγές είναι πιο φανερές. Το πρώτο ήταν η απασχόληση, 
όπου η πίεση της τεχνολογικής και διαρθρωτικής αλλαγής αλλάζει τα πρότυπα 
απασχόλησης και το ρόλο της εργασίας στην κοινωνία. Υπάρχουν επίσης 
πιέσεις που ασκούνται στο κράτος πρόνοιας, ιδίως εξ αιτίας του αυξανόμενου 
αριθμού ατόμων που πλήττονται από τον κοινωνικό αποκλεισμό, της 
διευρυνόμενης ανάγκης για μέτρα ένταξης και των σημαντικών δημογραφικών 
αλλαγών που καταγράφονται στην Ευρώπη. Αυτά τα ζητήματα εξετάζονται 
συνοπτικά. 
Σε ένα τμήμα σχετικά με την κοινώνική δικαιοσύνη και την ισότητα των 
ευκαιριών επισημάνθηκαν οι εξέλιξε ις στο ρόλο που διαδραματίζουν η 
εκπαίδευση, οι αλλαγές στις σχέσεις στο χώρο εργασίας, οι ανισότητες 
μεταξΟ των γενεών και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Στη συνέχεια 
συζητήθηκαν τα δικαιώματα και οι ευκαιρίες των γυναικών· κατά τη συζήτηση 
αυτή εξετάστηκε η αγορά εργασίας και οι κοινωνικές επιπτώσεις των αλλαγών 
που πραγματοποιούνται καθώς και το πώς επηρεάζουν τις γυναίκες. 
Η προοπτική διευρύνθηκε για να εξετάσει θέματα κοινωνικοοικονομικής 
συνεργασίας και ανταγωνισμοί; σε διεθνή κλίμακα καθώς και τον αντίκτυπο που 
ενδέχεται να έχουν για την Ευρώπη. Στη συνέχεια ακολούθησε εξέταση του πώς 
η Ευρώπη προσαρμόζεται στο μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της διαδικασίας 
34 
παραγωγής όπως αυτός υπάρχει σε όλον τον κόσμο. Το γεγονός αυτό περιέλαβε 
θέματα της θέσης της Ευρώπης σε σχέση με την ιαπωνική απάντηση στις 
οικονομικές αλλαγές μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο- τη νέα ισορροπία 
μεταξύ μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών την αλληλεξάρτηση 
υλικού και "άυλου" κεφαλαίου - την προφανή απαξίωση του ανθρώπινου 
κεφαλαίου - το ρόλο της δημιουργίας θέσεων εργασίας και του επιχειρηματικού 
πνεύματος· τις μεταβολές στο ρόλο των υπηρεσιών· τις πλευρές της ποιότητας 
της παραγωγής, εργασίας και ζωής- και την αστική/αγροτική οικονομία. 
Η επιτυχία θα στέψει τις οικονομίες που είναι ανταγωνιστικές και 
ολοκληρωμένες και οι οποίες προβαίνουν στην πλήρη αξιοποίηση των νέων 
τεχνολογιών και των σύγχρονων μεθόδων παραγωγής και οργάνωσης εργασίας. 
Απαιτούνται υψηλά επίπεδα επενδύσεων στην υποδομή, την έρευνα και την 
ανάπτυξη και πάνω απ' όλα στους ανθρώπους. Οι ίδιοι οι άνθρωποι πρέπει να 
αισθάνονται ότι συμμετέχουν στη διαδικασία της συνεχούς αλλαγής που πρέπει 
να διατηρηθεί μεσοπρόθεσμα- απαιτείται η ύπαρξη ισορροπίας μεταξύ υλικού 
και ανθρώπινου κεφαλαίου. 
Υπάρχουν σημαντικά θέματα όσον αφορά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η 
Ευρώπη. Τα θέματα αυτά περιλαμβάνουν την ισότητα των ευκαιριών, των 
δικαιωμάτων και των ευθυνών κατά την εργασία και στην κοινωνία, την ίδια 
την απασχόληση, την ανάγκη δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης, την 
κοινώνική ένταξη και την οικονςμική ολοκλήρωση. Μια έντονη συζήτηση 
σχετικά με τα θέματα αυτά, τα οποία περιλαμβάνουν ιδέες που έθεσαν τα 
κράτη μέλη, οι κοινωνικοί εταίροι και άλλοι φορείς, θα επιτρέψει στην 
Κοινότητα να υποβάλει προτάσεις για την παροχή πλαισίου όσον αφορά την 
κοινώνική πολιτική της Ενωσης έως τα τέλη του αιώνα. Ταυτόχρονα, η 
συζήτηση αυτή συμβάλλε ι στις συνεχιζόμενες συζήτησεις σχετικά με το λευκό 
Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση που τη 
σύνταξη του ζήτησε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην Κοπεγχάγη. 
Στο μέρος III εξετάζονται οι πιθανές απαντήσεις στις προκλήσεις αυτές τόσο 
όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών όσο και στο επίπεδο της 
Ενωσης. 
III. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 
Α. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: ΜΙΑ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ 
Ο Jean Monnet είδε την οικοδόμηση της Ευρώπης ως μία διαδικασία οικονομικής 
ολοκλήρωσης που θα οδηγήσει σε πολιτική ένωση. Σε εκείνη τη φάση, η κίνηση προς 
μία ενιαία ευρωπαϊκή αγορά συνοδευόταν απαραίτητα από την έννοια μιας 
ευρωπαϊκής κοινωνικής "διάστασης" ασχολούμενης με θεμελιώδη προβλήματα όπως η 
απασχόληση, η ελεύθερη διακίνηση, η κοινώνική αλληλεγγύη, οι συνθήκες εργασίας, 
η κοινώνική ασφάλιση και η επαγγελματική κατάρτιση. Αυτή οι εκτεταμένοι τομείς 
δράσης της Κοινότητας προωθούνταν όλοι από την πραγματικότητα σύμφωνα με την 
οποία μία οικονομική κοινότητα δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς ορισμένους 
θεμελιώδεις κοινωνικούς κανόνες. Η ευρωπαϊκή κοινώνική πολιτική, βασισμένη σε 
νομοθετικές και λειτουργικές διατάξεις ή "acquis" (κεκτημένα), κινείται τώρα 
εντός του πλαισίου σαφών πολιτικών δεσμεύσεων. Αυτές αντικατοπτρίζουν το γεγονός 
ότι οι κοινωνικές δυνάμεις που ενεργούν τη στιγμή αυτή και εκφράζονται στην ιδέα 
<- ενός "ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου", είναι οι κυβερνήσεις, οι οργανωμένοι 
εργοδότες και τα εργατικά συνδικάτα που δρουν συντονισμένα. Ο Κοινωνικός 
Διάλογος, ενισχυμένος τώρα από το Κοινωνικό Πρωτόκολλο της Συνθήκης του 
Μάαστριχτ, υπήρξε το προϊόν μιας αργής διαδικασίας συνεργασίας και αμοιβαίας 
προσαρμογής μεταξύ των κρατών μελών, του ευρωπαίου νομοθέτη και των κοινώνικών 
εταίρων. Αυτό αποτελεί επίτευγμα μεγάλης σημασίας για το μέλλον καθόσον ο 
ταραγμένος, ταχέως εξελισσόμενος κόσμος στον οποίο εισερχόμαστε είναι ένας 
κόσμος στον οποίο οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να λάβουν όλες τις αποφάσεις. Η 
πολιτική οικοδόμηση της Ευρώπης θα πρέπει να είναι κάτι το μοναδικό καθόσον θα 
πρέπει να κτιστεί πάνω στην πολυμορφία των ευρωπαϊκών πολιτισμών, την 
αποκέντρωση της εξουσίας και την σε βάθος συμμετοχή των πολιτών. 
35 
tft 
Η κοινώνική πολιτική πρέπει να ασχοληθεί με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο 
γενικός πληθυσμός, οι πολίτες και οι εργαζόμενοι, τόσο στην ύπαιθρο όσο και στις 
πόλεις, άνδρες και γυναίκες, νέοι και ηλικιωμένοι. Χρειάζεται επίσης να 
αντικατοπτρίζει την πράγματικότητα σύμφωνα με την οποία πραγματοποιήθηκαν /βαθιές 
αλλαγές στη διάρθρωση του εργαζόμενου πληθυσμού, τόσο από πλευράς απασχόλησης 
όσο και φύλου- στη δημογραφία και τη μετανάστευση- στην αναλογία μεταξύ αστικού 
και αγροτικού πληθυσμού, στη δομή της οικογένειας και στα πρότυπα 
εργασίας/εκπαίδευσης/ ελευθέρου χρόνου. 
Οι προκλήσεις που εκτίθενται στο μέρος II είναι απίθανο να αντιμετωπιστούν από 
ένα οιοδήποτε ευρωπαϊκό κράτος μόνο του. Η ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση και 
τώρα η πολιτική συνεργασία θα εμποδιστούν εάν οι πολίτες πιστεύουν ότι η Ενωση 
είναι ανίκανη να πραγματοποίησε ι προόδους προς την κατεύθυνση της επίλυσης των 
προβλημάτων απασχόλησης, επιπέδου διαβίωσης και εργασιακού προτύπου και 
ποιότητας διαβίωσης που έχει διακηρυχθεί ότι αποτελούν τους κοινούς στόχους της 
Συνθήκης. 
Δεν θα πρέπει να ξεχαστεί ότι τα ευρωπαϊκά κοινωνικά πρότυπα έχουν σημαντικά 
βελτιωθεί κατά την περίοδο που μεσολάβησε από την υπογραφή της συνθήκης της 
Ρώμης. Εντούτοις η Ευρώπη αντιμετωπίζει τώρα απαράδεκτα επίπεδα ανεργίας, 
αν ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών, φτώχειας και κοινώνικού αποκλεισμού και 
αυξανόμενη ανασφάλεια στο χώρο εργασίας, σε κλίμακα η οποία καλεί για 
κινητοποίηση και συνεργασία μέσω μιας μεσοπρόθεσμης στρατηγικής, που θα 
συνεπάγεται τόσο διαρθρωτικές όσο και κυκλικές πολιτικές. 
Ο ρόλος της κοινωνικής πολιτικής θα είναι ιδιαίτερα ζωτικός καθόσον, από όλες 
τις πολιτικές, αυτή ασχολείται με την καθημερινή ζωή του λαού: την εργασία του, 
την κοινωνική του προστασία (αυτή είναι που έρχεται σε βοήθεια του όταν αυτός 
πλήττεται από την φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό), τους όρους εργασίας 
του, το επίπεδο διαβίωσης και την ποιότητα ζωής και, ασφαλώς, την αξιοπρέπεια 
του ως εργαζόμενου και ως πολίτη. 
Ενώ υπερασπίζεται την ανθρώπινη αυτή πλευρά των πραγμάτων, η κοινώνική πολιτική 
έχει επίσης να διαδραματίσει το ρόλο της στην επίτευξη των ευρύτερων στόχων της 
Ενωσης που επηρεάζουν την ευημερία όλων των πολιτών. Αυτοί συμπεριλαμβάνουν την 
ανταγωνιστική της ισχύ, τη δημοκρατική της λειτουργία και το ρόλο της ως εταίρου 
στο παγκόσμιο σύστημα. Η ισορροπία μεταξύ των δύο αυτών εννοιών, της κοινωνικής 
πολιτικής ως το ανθρώπινο πρόσωπο της Ενωσης και της κοινωνικής πολιτικής ως 
μέσον για άλλους στρατηγικούς στόχους της Ενωσης, δεν είναι εύκολο να 
επιτευχθεί. Πραγματικά, αποτελεί ενίοτε αντικείμενο οξείας διαμάχης, όπως στην 
άποψη που επικρατεί σε ορισμένους κύκλους ότι τα υψηλά κοινών ικά πρότυπα 
υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα της Κοινότητας στις παγκόσμιες αγορές. Ομως 
οι προκλήσεις που εκτίθενται στο παρόν Πράσινο Βιβλίο καθιστούν σαφές ότι η 
κοινώνική πολιτική αποτελεί πάντοτε την τομή μεταξύ των προσδοκιών των ατόμων 
και αυτού που η κοινωνία μπορεί να προσφέρε ι. Θα πρέπει να ανταπεξέλθει σε 
αμφότερες τις πλευρές της εξίσωσης αυτής. Αυτό ισχύει τόσο για τα κράτη μέλη όσο 
και για την Ενωση. 
Η Επιτροπή πιστεύει ότι ορισμένοι σημαντικοί στόχοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν 
το αντι κείμενο συναίνεσης και να χρησιμεύσουν ως κατευθυντήριες γραμμές για 
πολιτικές σε διάφορα επίπεδα: 
1. Τα σωστά διευθυνόιιενα κοινών ικά μέσα συμβάλλουν στη σταθερή ανάπτυξη της 
παρα-γω-γής και των θέσεων εργασίας και στην κο ινών ική και πολιτική 
σταθερότητα. Αυτό ισχύει επειδή ο απεριόριστος ανταγωνισμός στην αγορά δεν 
μπορεί να καλύψει ορισμένους κινδύνους για τα άτομα ούτε να αναδιανείμει 
πόρους για την καταπολέμηση της φτώχειας, ή να επιτύχει τις απαραίτητες 
επενδύσεις σε έμψυχο δυναμικό. 
2. Οι κοινωνικές δαπάνες πρέπει να επιδιώκονται εντός των ορίων των δημόσιων 
36 
*2-
ποούπολογισαών και των ασφαλιστικών ταμείων αλλά τα μέτρα οικονομίας θα 
πρέπει να σεβαστούν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος και τους 
κοινωνικούς στόχους, περιλαμβανομένων της ισότητας και της αλληλεγγύης. 
3. Το κράτος πρόνοιας τώρα πρέπει να κινηθεί προς μία βέλτιστη ισορροπία 
μεταξύ δημόσιων. ιδιωτικών-συλλογικών και ατοιιικών παροχών, που 
συνεπάγονται νέες εταιρικές σχέσεις τόσο στη χρηματοδότηση και την παροχή 
υπηρεσιών όσο και στην αναγνώριση της ανάγκης για το κράτος να ρυθμίζει το 
όλο σύστημα. 
4. Οι πολιτικές κοινωνικής προστασίας και αΎοοάς εργασίας θα πρέπει να είναι 
δυνατό να κατευθυνθούν προς τους θετικούς στόχους της ανάπτυξης του έαΨυχου 
δυναιχικού. της ατοιχικής αυτάρκειας και της ένταξης των ατόκων στην 
κοινωνία, ενώ θα αναγνωρίζεται η προέχουσα ανάγκη παροχής ενός κατώτατου, 
αξιοπρεπούς επιπέδου εισοδήματος για τους ενδεείς. 
Οι στόχοι και τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να εξεταστούν κατά διαφόρους τρόπους. 
Υπάρχουν ορισμένες κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζονται από τα κράτη μέλη όπου 
αυτά και/ή οι περιφερειακές ή τοπικές αρχές τους θα συνεχίσουν να είναι 
πρωταρχικά υπεύθυνες για πολιτικές και μέτρα. Ομως οι τομείς αυτοί ίσως 
απαιτήσουν (και συχνά ήδη αποτελούν το αντικείμενο) συνεργασίας και ανταλλαγών 
και πιθανής σύγκλισης των στόχων πολιτικής. Στις περιπτώσεις αυτές, η πρόσθετη 
αξία της Κοινότητας συνίσταται κυρίως στην παροχή ερεθισμάτων για καινοτομία, 
καλή πρακτική και πολιτικές μέσω της προώθησης ανταλλαγών, δικτύων και της 
ανάπτυξης των σχετικών συνεργασιών. Αυτό ισχύει κυρίως για ζητήματα που 
σχετίζονται με το παρακάτω τμήμα Β. Αλλα ζητήματα, που σαφώς αναφέρονται στη 
Συνθήκη, απαιτούν δράση από την Ενωση σαν τέτοια, νομικού, οικονομικού χαρακτήρα 
ή για την προώθηση των ανταλλαγών τα ζητήματα αυτά εξετάζονται στο τμήμα Γ. Τα 
όρια μεταξύ των δύο αυτών συνόλων ζητημάτων (δράση από τα κράτη μέλη ή από την 
Ενωση) δεν είναι πάντοτε απόλυτα σαφή. Ορισμένοι τομείς θα απαιτήσουν εξέταση 
κατά τους δύο τρόπους και τα μέσα που θα χρησιμοποιηθούν θα μπορούν επίσης να 
είναι μικτά. 
Αξίζει να υπενθυμίσουμε τους τύπους δράσης που διαθέτει η Ενωση. Αυτά είναι: 
συμφωνία ως προς τη σύγκλιση πολιτικών σε τομείς που παραμένουν αντικείμενο 
αποκλειστικής αρμοδιότητας των κρατών μελών-
προγραμματική συνεργασία μέσω δικτύωσης και ανταλλαγών εμπειριών και καλής 
πρακτικής· 
οικονομική ενίσχυση-
χρήση συμφωνίας των κοινώνικών εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο-
νομοθεσία. 
Β· ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΟΙΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ: ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΤΩΝ 
ΚΟΙΝΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ 
Οι προκλήσεις που εκτίθενται στο μέρος II αλληλεξαρτώνται σαφώς και καλούν για 
περισσότερη συνεργασία στις κυβερνητικές πολιτικές από ότι κατά το παρελθόν. 
Αυτό δεν είναι εύκολο καθόσον διάφοροι τομείς κυβερνητικών πολιτικών έχουν δική 
τους αιτιολογία και λογική και μόνο ένας σαφής και αποδεκτός προσδιορισμός 
στόχων θα επί/βάλει τις απαραίτητες μεσοπρόθεσμες εξελίξεις. Αυτό αποτελεί 
αντικείμενο για τα κράτη μέλη, αλλά ασφαλώς η συνεργασία εντός της Ενωσης θα 
βοήθησε ι. 
Ο γενικός στόχος μιας δραστήριας, ανοικτής και δίκαιης ευρωπαϊκής κοινωνίας ως 
ουσιώδης στόχος των πολιτικών απασχόλησης, κοινωνικής προστασίας και ίσων 
37 
V2» 
ευκαιριών είναι αναμφισβήτητα ευρέως αποδεκτός, αλλά είναι πολύ χαλαρός για να 
επηρεάσει την πολιτική δράση. Αν ο ρόλος της Ενωσης σε σχέση με αυτούς τους 
κοινούς πολιτικούς στόχους, είναι να κινητοποίησε ι τις προσπάθειες των κρατών 
μελών και της κοινωνίας των πολιτών, τότε πιο συγκεκριμένοι σκοποί και ποσοτικά 
εκφρασμένοι στόχοι θα παράσχουν ένα σημείο εστίασης για την αναγκαία δράση. 
Επί ορισμένων ζητημάτων η συζήτηση στο επίπεδο της Ενωσης κοινών στόχων και 
σκοπών αποβλέπει στην προώθηση της σύγκλισης των κοινώνικών πολιτικών και στο 
να χρησιμεύσουν ως κατευθυντήριες γραμμές για τον ορισμό πολιτικών σε εθνικό 
επίπεδο, ενώ τα κράτη μέλη θα παραμένουν υπεύθυνα για τον καθορισμό της 
οργάνωσης, των ρυθμίσεων και των προτεραιοτήτων για την επίτευξη των σκοπών 
αυτών. Ενα παράδειγμα της προσέγγισης αυτής υπάρχει στον τομέα της κοινωνικής 
προστασίας στη Σύσταση του 1992 για τη σύγκλιση των πολιτικών και στόχων 
κοινωνικής προστασίας. 
ι : 1 
Ποιο είδος σκοπών και στόχων θα ήταν αποδεκτό για τα κράτη 
μέλη και τους ενδιαφερομένους εταίρους ; 
Στον τομέα της αγοράς εργασίας: 
- η παροχή μιας θέσης εργασίας, μιας δραστηριότητας, μιας 
χρήσιμης επαγγελματικής κατάρτισης για όλους εκείνους που 
αναζητούν εργασία ή να μοιραστούν μία εργασία; 
- μια νέα ισορροπία μεταξύ δαπανών σε ενεργά μέτρα και διατή­
ρησης του εισοδήματος-, 
Στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και του αποκλεισμού : 
- παροχή ελάχιστου εισοδήματος; 
- σχέδιο ένταξης για όλους τους αποκλεισμένους; 
Στον τομέα των ίσων ευκαιριών. 
- στόχοι για συγκεκριμένες ομάδες (επιμερισμός εργασίας, 
επιμερισμός εισοδήματος, λή^η αποφάσεων), όπως οι 
γυναίκες; 
- μέτρα με τα οποία συμβιβάζονται οι οικογενειακές ευθύνες 
με την απασχόληση ; 
- για τους νέους, "εγγύηση" μιας θέσης εργασίας, δραστη­
ριότητας ή χρήσιμης επαγγελματικής κατάρτίσης ; 
- μέτρα ενθάρρυνσης της οριζόντιας και κάθετης εξάλειψης των 
διακρίσεων της αγοράς εργασίας; 
Στον τομέα της κατάρτίσης: 
- στόχοι για την παραγωγή εξειδικευμένου προσωπικού σε διάφορα 
επίπεδα, καθώς και για την κινητοποίηση των διαφόρων συντε­
λεστών; 
1· ΒΕΛΤΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
Δεν μπορεί να υπάρχει αμφισβήτηση ως προς το ότι τα αίτια και οι συνέπειες της 
υψηλής και ανερχόμενης ανεργίας στην Ευρώπη αντιπροσωπεύουν τη σοβαρότερη 
πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη σήμερα. Η αυξανόμενη αντίληψη ότι οι 
χώρες, τόσο μεμονωμένα όσο και στη συνεργασία τους στο εσωτερικό της Ενωσης, δεν 
είναι σε θέση να επιτύχουν πραγματική πρόοδο στην επίλυση των προβλημάτων αυτών, 
έχει σοβαρές επιπτώσεις στο μέλλον της διαδικασίας ολοκλήρωσης. 
Η αυξημένη ανεργία μέχρις ενός προβλεπόμενου κοινοτικού μέσου όρου 12% το 1994, 
38 
^ 
που ακολουθεί την ήδη υ^ηλή διαρθρωτική ανεργία, έχει φθάσει στο σημείο που 
είναι κοινωνικά επικίνδυνη ενώ συγχρόνως είναι πολιτικά και οικονομικά 
απαράδεκτη. Η "παράλληλη πορεία" της ανεργίας μα^ί με κάθε ύφεση πρέπει να 
αναστραφεί καθόσον αυτό σημαίνει πλέον ότι περισσότεροι από τους μισούς ανέργους 
έχουν παραμείνει εκτός εργασίας επί 12 μήνες ή και περισσότερο. Μία τέτοια 
διαδικασία εξηγεί εν μέρει την κλιμάκωση της φτώχειας και του κοινώνικού 
αποκλεισμού (βλέπε σχήμα 7). 
Αυτά τα υψηλά επίπεδα ανεργίας είναι συγχρόνως το αποτέλεσμα και το αίτιο της 
φθίνουσας διεθνούς ανταγωνιστικότητας της Κοινότητας. Αποτελούν το αποτέλεσμα, 
καθόσον η ανικανότητα της Ευρώπης να δημιουργήσει αρκετές θέσεις εργασίας 
οφείλεται, εν μέρει αλλά κατ'ουδένα τρόπο αποκλειστικά - σε έλλειψη ανάπτυξης 
και σε ανεπαρκή δημιουργία πλούτου. Αποτελούν το αίτιο, καθόρον απασχόληση 
σημαίνει σπατάλη ενός από τα σημαντικότερα πάγια αγαθά της Ευρώπης - τις 
δεξιότητες και τη δημιουργικότητα του λαού της - και επειδή το κόστος της 
ανεργίας για τα δημόσια οικονομικά ασκεί μία πρωτόγνωρη πίεση στις κρατικές 
δαπάνες. 
Υπάρχει μία γενική συμφωνία ότι η κύρια λύση του προβλήματος θα προέλθει από την 
αυξημένη ανάπτυξη. Ως προς αυτό, ένας αριθμός μέτρων είναι ήδη διαθέσιμα, 
περιλαμβανόμενης συγκεκριμένα της Αναπτυξιακής Πρωτοβουλίας που συμφωνήθηκε στο 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Εδιμβούργου και ενισχύθηκε στο Συμβούλιο της Κοπεγχάγης. 
Εντούτοις, υπάρχει επίσης μία αυξανόμενη αναγνώριση του γεγονότος ότι η ανάπτυξη 
μόνη δεν θα επάρκεσε ι. Φαίνεται να υφίστανται διαρθρωτικοί φραγμοί στη 
δημιουργία θέσεων εργασίας στην Ευρώπη οι οποίοι, αν δεν αντιμετωπιστούν με νέο 
και ριζοσπαστικό τρόπο, θα συνεχίσουν να παρεμποδίζουν να μεταφραστεί η ανάπτυξη 
σε θέσεις εργασίας. Ετσι, θα υφίσταται μία ανάγκη για ανάληψη δράσης σε δύο 
επίπεδα: μία σειρά μέτρων για την αποκατάσταση της ανάπτυξης και μία παράλληλη 
δράση για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών φραγμών στη δημιουργία θέσεων 
εργασίας. 
Είναι σαφές ότι πολλοί από τους μοχλούς της πολιτικής οι οποίοι θα πρέπει να 
κινηθούν είναι και θα συνεχίσουν να είναι, αντικείμενο αποκλειστικής 
αρμοδιότητας των κρατών μελών. Είναι επίσης σαφές ότι τα κράτη μέλη που ενεργούν 
μεμονωμένα θα αντιμετωπίσουν μεγάλη δυσχέρεια στην εξεύρεση αποτελεσματικών 
λύσεων. Αυτός, ως εκ τούτου, είναι ένας τομέας όπου υπάρχουν πολλά για να 
κερδηθοϋν από τη στενή συνεργασία, τον αυξημένο συντονισμό και, όπου είναι 
δυνατόν, από την κοινή - σε αντιδιαστολή με τη συνδυασμένη δράση. Οι πολιτικές 
των περισσοτέρων κρατών μελών τείνουν προς την ίδια κατεύθυνση προς την οποία 
υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας, τόσο μεμονωμένα όσο και συλλογικά. 
Στο πλαίσιο του πνεύματος αυτού η Επιτροπή υπέβαλε εφέτος τον Μάιο το 
παγκοινοτικό πλαίσιο για την απασχόληση, το οποίο έγινε ευνοϊκά δεκτό από το 
Συμβούλιο Κοινώνικών Υποθέσεων της 1ης Ιουνίου. 
Η ωστική δύναμη του πλαισίου για την απασχόληση έγκ€ΐται στο ότι τα κοινοτικά 
θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη θα πρέπει να δεσμευθούν σε μία κυλιόμενη 
διαδικασία κοινής ανάλυσης και συντονισμένης πολιτικής δράσης. Οι προτεινόμενοι 
τομείς για ανάλυση και δράση στο πλαίσιο εργασίας περιλαμβάνουν : 
βελτιωμένη προσαρμοστικότητα στο χώρο εργασίας και την ανάπτυξη νεών τύπων 
απασχόλησης βασισμένων σε καινοτόμους μορφές οργάνωσης της εργασίας-
τροποποίηση της επίπτωσης της φορολογίας, π.χ. μέσω μείωσης των εργοδοτικών 
εισφορών κοινωνικής ασφάλισης· 
ενθάρρυνση νέων δομών ωραρίου για τον επιμερισμό θέσεων εργασίας-
τη βελτίωση των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης ώστε περισσότεροι 
άνθρωποι να βρουν εργασία και να προβλέπονται καλύτερα οι διαρθρωτικές 
39 
ΣΧΗΜΑ 7 
Μακροχρόνια ανεργία <>ι οχος) οια rpftati μςλη, 1985 και 1991 
% συνολικής ανεργίας 
κι ο cum ι G* 
Η μακροχρόνια ανεργία παραμένει πολύ υψηλή στην 
Κοινότητα, φθάνοντας σχεδόν το 45% του συνόλου των 
ανέργων. 
39Α 
αλλαγές στη βιομηχανία-
καλύτερη εκμετάλλευση του αναπτυξιακού δυναμικού απασχόλησης νέων τομέων 
εργασίας, όπως, π.χ. στις περιβαλλοντικές βιομηχανίες, στις τέχνες και στις 
επιχειρήσεις οπτικοακουστικών μέσων, στις υγειονομικές υπηρεσίες και ούτω 
καθεξής-
δημιουργία απασχόλησης μέσω μικρών επιχειρήσεων και αυτοαπασχόλησης και 
ενθάρρυνση της προώθησης του επιχειρηματικού πνεύματος-
την ανάπτυξη τοπικών πρωτοβουλιών και ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών 
τομέων να διατηρήσουν και να δημιουργήσουν απασχόληση-
Αυτός δεν αποτελεί έναν εξαντλητικό ή αποκλειστικό κατάλογο. Η απλή αλήθεια 
είναι ότι δεν θα υπάρξει ενιαία λύση. Μια βελτίωση της κατάστασης θα προέλθει 
από την σωρευτική επίδραση μιας σειράς πολιτικών μέτρων και το μίγμα των μέτρων 
που χρειάζονται θα διαφέρει σημαντικά από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, 
δεδομένης της ποικιλίας των καταστάσεων του. 
Μπορούμε να λάβουμε ως παράδειγμα το ζήτημα του επιμερισμού της εργασίας. 
Ορισμένα άτομα έχουν αντιρρήσεις στο να συμμερίζονται την εργασία με βάση την 
ιδέα του περιορισμού της προσφοράς εργατικού δυναμικού ή επιμερισμού ενός 
σταθερού όγκου εργασίας. Εντούτοις, η έννοια αυτή μπορεί να αποδειχθεί επωφελής 
εάν συνδυαστεί με νέα πρότυπα χρόνου εργασίας, ελαστικότερα ωράρια, περισσότερη 
εναλλαγή μεταξύ εργασίας και κατάρτισης και περισσότερο εύκαμπτο σύστημα 
συνταξιοδότησης. Επιπλέον, υπάρχει μία καλά καθιερωμένη μόνιμη τάση προς μείωση 
του χρόνου εργασίας ως φυσικό αποτέλεσμα των κερδών παραγωγικότητας. Ετσι, 
ιδιαίτερα στο πλαίσιο μιας κίνησης προς ποιοτικές μεθόδους παραγωγής, το 
ελαστικότερο και ακόμη μειωμένο ωράριο μπορεί να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της 
διαδικασίας αλλαγής. 
Αφετέρου, οι παρούσες πολιτικές τείνουν να ωθούν ορισμένες ομάδες εκτός της 
αγοράς εργασίας αφήνοντας τες ολοκληρωτικά εξαρτημένες από τη μεταφορά 
εισοδήματος μέσω των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. 
Αυτό αποτελεί ένα απλό παράδειγμα αλλά σκιαγραφεί το είδος των ζητημάτων που θα 
πρέπει να αντιμετωπιστούν και την αξία της συ ζήτησης αυτών των ζητημάτων σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο έστω και αν τα συγκεκριμένα μέτρα της εγκριθείσας πολιτικής 
θα παραμείνουν στην αρμοδιότητα κάθε κράτους μέλους. 
Η ανάγκη για μία κοινή μεσοπρόθεσμη στρατηγική γύρω από την οποία τα επιμέρους 
κράτη μέλη θα μπορούν να οικοδομήσουν τα συγκεκριμένα εθνικά τους μέτρα, κατά 
τρόπο που να σημαίνει ότι το σύνολο του αντίκτυπου είναι μεγαλύτερο από την απλή 
πρόσθεση του αντίκτυπου των εθνικών μερών. 
Το άλλο στοιχείο της εξίσωσης είναι ο τρόπος κατά τον οποίο μια δράση στο 
επίπεδο της ίδιας της Κοινότητας θα μπορούσε να βοηθήσει στην υποστήριξη της 
διαδικασίας αυτής. Αυτό θα μπορούσε να λάβει διάφορες μορφές. ΤΙ.χ., προτάθηκε 
ότι η έγκριση μιας κοινοτικής οδηγίας για τη διευκόλυνση της ευρύτερης διάδοσης 
της απασχόλησης μερικού χρόνου θα αποτελούσε θετική συνεισφορά στις συζήτησε ις 
επί του ζητήματος αυτού σε εθνικό επίπεδο, παρέχοντας ένα πλαίσιο εργασίας και 
ορισμένες εγγυήσεις (βλέπε σχήμα 8). 
Ενα άλλο παράδειγμα αφορά τη χρήση των Διαρθρωτικών Ταμείων και, συγκεκριμένα, 
του Ευρωπαϊκού Κοινώνικού Ταμείου. Οι πρόσφατα εγκριθέντες κανονισμοί το 
καθιστούν περισσότερο εύκαμπτο μέσο το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για 
την ενθάρρυνση της καινοτομίας πολιτικής και την μεταφορά των επιτυχών 
δοκιμαστικών σχεδίων σε κύριες πολιτικές. 
40 
U+ 
ΣΧΗΜΑ 8 
Μεταβολές στην πλήρη και μερική απασχόληση στα κράτη μέλη 1983-1991 
Μέση ετήσια αλλαγή (%) 
5 Πλήρης «««σχόληοη Η£ρική αχβσχίληση 
Νΐιΐ1 nHlli 
1985-90 1990-91 
Τα κράτη μέλη όπου παρουσιάστηκαν οι μεγαλύτερες 
αυξήσεις στους αριθμούς των απασχολουμένων σε σχέση 
με τον όγκο εργασίας, τείνουν να είναι εκείνα στα 
οποία αυξήθηκε περισσότερο η μερική απασχόληση. 
40Α 
M-r 
Είναι προφανές ότι σε όλα αυτά οι προτάσεις που η Επιτροπή θα υποβάλει μέσω του 
λευκού Βιβλίου για την ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση θα κατέχουν 
κεντρική θέση για την ανάπτυξη αυτής της μεσοπρόθεσμης στρατηγικής, 
προσεγγίζοντας το μακροοικονομικό πλαίσιο εργασίας και τις απαραίτητες 
διαρθρωτικές αλλαγές. Η συζήτηση επί του θέματος αυτού στο παρόν Πράσινο Βιβλίο 
θα επηρεαστεί, ως εκ τούτου, σημαντικά από το περιεχόμενο των προτάσεων της 
Επιτροπής και από την αντίδραση του Συμβουλίου σ'αυτές. 
Κατά ποιους τρόπους θα μπορούσε το παγκοινοτικό πλαίσιο για 
την απασχόληση να ενισχυθεί περαιτέρω ως μέρος της ανάπτυξης 
μιας μεσοπρόθεσμης στρατηγικής για την καταπολέμηση της ανεργίας 
και την προώθηση ενός προτύπου ανάπτυξης με μεγαλύτερη ένταση α­
πασχόλησης; 
Ποιο ρόλο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν στη διαδικασία αυτή 
οι οργανωμένοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο κοινωνικοί εταίροι; 
Ποιος θα μπορούσε να είναι ο ρόλος της κοινοτικής δράσης για την 
υποβοήθηση της υποστήριξης της διαδικασίας είτε με μορφή νομο­
θεσίας είτε με οικονομική υποστήριξη ; 
2· ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΡΟΟΔΟ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ 
Η ανάλυση των προκλήσεων στο Μέρος III τόνισε τη σπουδαιότητα της νέας 
παραγωγικής διαδικασίας όχι μόνο ως μέσου δημιουργίας πλούτου δια του οποίου 
μπορούν να επιτευχθούν οι κοινωνικοί στόχοι της συνθήκης της Ενωσης, (i) Η 
σημασία της προχωρεί παραπέρα επειδή το μερίδιο της παραγωγικότητας από νέες 
τεχνολογίες εξαρτάται από τις κοινωνικές διαπραγματεύσεις και (ϋ) επειδή οι 
συνέπειες των αλλαγών επί των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και επί της 
ποιότητας ζωής θα είναι σημαντικές. 
Αυτό δεν είναι μόνο υπόθεση των μεγάλων εταιριών και των κεντρικών κυβερνήσεων 
αλλά επίσης μικρών επιχειρήσεων και τοπικών και περιφερειακών κοινοτήτων. Πολλές 
μικρές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, /βαθιά ενσωματωμένες στις τοπικές τους κοινότητες 
και πολιτιστικές αντιλήψεις, ενεργοποιούνται τώρα στην παγκόσμια αγορά-
πολυάριθμες περιφέρειες και περιοχές στην Ευρώπη διατυπώνουν στόχους για το 
μέλλον τους προσβλέποντας στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο. Οι ευκαιρίες τους 
εξαρτώνται από τις τοπικές ενεργητικότητες, πόρους και ικανότητα συνεργασίας. 
Ειδικότερα, αυτό θα απαιτήσει νέες προσεγγίσεις ως προς τη συμμετοχή και εμπλοκή 
του εργαζομένου με ενθάρρυνση των στελεχών, των εργαζομένων και των εκπροσώπων 
τους σε επίπεδο επιχείρησης για να προβούν σε συζητήσεις ήδη από τα αρχικά 
στάδια εισαγωγής νέας τεχνολογίας. 
Η κοινώνική προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες οικονομικές δομές θα είναι ζωτικής 
σημασίας για την ανταγωνιστική επιτυχία, αλλά είναι εξίσου απαραίτητη για τη 
διασφάλιση της διαφύλαξης και προστασίας των βασικών κοινώνικών αξιών σε μία 
μεταβατική περίοδο. 
(α) Ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού 
Θα ήταν εσφαλμένο να μειωθούν οι επενδύσε ις στο έμψυχο δυναμικό με βάση απλό 
οικονομικό υπολογισμό. Εδώ υπεισέρχονται θεμελιώδεις πολιτικές και κοινωνικές 
αξίες. Εντούτοις, η σπουδαιότητα της ανάγκης για επενδύσεις σε ανάπτυξη 
ανθρώπινου δυναμικού ως βασικού μέσου για την εξασφάλιση ανταγωνιστικής 
επιτυχίας στην παγκόσμια αγορά δεν έχει ακόμα γίνει πλήρως κατανοητή. 
Μεγάλες αλλαγές στα επαγγέλματα και ειδικότητες και στα συστήματα πιστοποίησης 
των επαγγελματικών προσόντων, θα απαιτήσουν θεμελιώδεις αλλαγές στα συστήματα 
41 
«*1 
εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης και στη σχέση μεταξύ κατάρτισης στις 
επιχειρήσεις και του επίσημου συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης. Γενικά, 
δημοκρατικότερες και ελαστικότερες μορφές οργάνωσης της εργασίας απαιτούν 
σθεναρές πολιτικές κατάρτισης σε επιχειρήσεις που θα έχουν αλληλεπίδραση με 
ευέλικτα, αποτελεσματικά και ευρείας βάσης εκπαιδευτικά συστήματα. Αμφότερα θα 
πρέπει να διαπλέκονται με τη δια βίου εκμάθηση σε ένα γενικό σύστημα βασισμένο 
σε μία συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, κοινώνικών εταίρων και εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων και συνδεδεμένο με σαφώς αναγνωρισμένους στόχους για την παραγωγή 
ειδικευμένου προσωπικού εφοδιασμένου με τα σχετικά πιστοποιητικά επαγγελματικών 
προσόντων. 
Προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στην καλύτερη ευθυγράμμιση των συστημάτων 
κατάρτισης,, ιδιαίτερα προγραμμάτων ανακατάρτίσης για ανέργους, με τις 
πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Τα συστήματα αυτά συχνά προσφέρουν ελάχιστη 
πραγματική πιθανότητα για εξεύρεση νέων θέσεων εργασίας στους ανέργους και έχουν 
καταστεί περισσότερο ανακουφιστικά μέτρα παρά πραγματικά μέσα επανε ισαγωγής στην 
αγορά εργασίας. Οι εξελίξεις αυτές στην^ εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν θα 
πετύχουν παρά μόνο εάν υπάρχει παράλληλη ανάπτυξη των συστημάτων πιστοποίησης 
των ειδικεύσεων, συνεπαγόμενης της συσσώρευσης αρθρωτών σειρών μαθημάτων, 
αναγνώρισης της εργασιακής εμπειρίας και διαπραγμάτευσης μεταξύ των εταίρων επί 
του ορισμού των ειδικοτήτων και της σχέσης τους με την αμοιβή. Η ανάπτυξη των 
ευρωπαϊκών αγορών κατάρτισης και επαγγελματικών ειδικοτήτων, με τη βοήθεια της 
Ενωσης, θα βοηθήσει την επιτάχυνση των εξελίξεων στα κράτη μέλη. Τα θέματα αυτά 
εξετάζονται επίσης στο τμήμα Γ.1. 
(Βλέπε σχήματα 9 και 10) 
Η Κοινότητα διαδραματίζει ήδη σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις αυτές με τα 
προγράμματα δράσης της στον τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτίσης (όπως τα 
COMETT, FORCE και PETRA) , μέσω του Κο ινών ικού Ταμείου και μέσω των EUROFORM και 
NOW καθώς και στα κύρια προγράμματα του και τώρα μέσω του Κοινώνικού Διαλόγου. 
Περαιτέρω η πρόσφατη αναθεώρηση του ΕΚΤ παρέχει ακόμη ευρύτερο πεδίο εφαρμογής 
για τέτοιου είδους ενέργειες. Ο Κοινωνικός Διάλογος, ίσως μέσω συλλογικής 
συμφωνίας στον τομέα της εκπαίδευσης και κατάρτισης όπου υφίσταται ευρείας 
έκτασης κοινό πεδίο μεταξύ εργατικών ενώσεων και εργοδοτών, θα διαδραμάτισε ι 
επίσης ουσιώδη ρόλο στο μέλλον. 
ι 1 
Κρίσιμα ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν είναι τα εξής: 
Πώς μπορούν τα συστήματα ανακατάρτίσης να συνδεθούν καλύτερα με 
τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας ; 
Πώς μπορούμε να εργαστούμε κατά τον καλύτερο τρόπο για τη θέσπιση 
του δικαιώματος για κάθε άτομο σε δια βίου επαγγελματική κατάρτιση, 
ιδιαίτερα όταν οι επαγγελματικές δεξιότητες και ειδικεύσεις 
χρειάζεται διαρκώς να ενισχύονται λόγω της βιομηχανικής αλλαγής; 
Πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε το μειονέκτημα σύμφωνα με το οποίο, σε 
ορισμένα κράτη μέλη και στην ίδια την Ενωση, οι πολιτικές εκπαί­
δευσης και επαγγελματικής κατάρτίσης τείνουν να χαράζονται και να 
εφαρμόζονται χωριστά; 
(β) Εργασιακά πρότυπα και συνθήκες εργασίας 
Αυτά χρειάζεται να εξελιχθούν ώστε να συμβαδίζουν με τις ταχείες αλλαγές στην 
τεχνολογία και στην οργάνωση της παραγωγής, ώστε να διευκολύνονται οι νέες 
•μορφές ευελιξίας που χρειάζονται οι επιχειρήσεις, ενώ συγχρόνως θα παρέχεται η 
απαραίτητη προστασία στους εργαζόμενους. Ως προς αυτό, η Επιτροπή τονίζει την 
ανάγκη έγκαιρης έγκρισης των προταθεισών οδηγιών, καθόσον αυτές τελικά θα 
βοηθήσουν μάλλον παρά θα παρεμποδίσουν την υποστήριξη του εργατικού δυναμικού 
42 
"S& 
ΣΧΗΜΑ 9 
Επίπεδο εκπαίδευσης του εργατικοί) δυναμικού (25+) 
στα κράτη μέλη, 1991 
• Π«νβχ\οτημίακή «κχα(β€νση 
QD Μ«ταΟχοχρ£ΐιπκή £κχα(δ«υ<τη 
20 80 100 
Ι ίργ«ηκοί βυ««μικοβ 
Το μέσο επίπεδο εκπαίδευσης είναι γενικά πολύ 
υψηλότερο στο βόρειο τμήμα της Κοινότητας απ,ό,τι 
στα λιγότερο ανεπτυγμένα και λιγότερο ευημερούντα 
νότια κράτη μέλη. 
Λόγω έλλειψης κατάλληλων συγκρίσιμων c ηχχιίων, 
δεν περιλαμβάνεται στο σχήμα η Γαλλία. 
42Α 
fi 
ΣΧΗΜΑ 10 
Επίπεδο εκπαίδευσης των εργαζομένων και των 
ανέργων (25+) στα κράτη μέλη, 1991 
ο 
ΟΚ 
NL 
θ 
EUrvll 
ΙΓ?1 60 80 
.•.'.•.•.'.'.'.•.•.'.•.'.•.•.'.•.'.•.•.'.••WWil)WWW»«K««WMi8M !!»„«....._ j . . 
tJiJzÎïiMUMUmmm^ •™°™°°°°°^°" "βνίχι0τημιβκή ίκχβΐδίι,οη 
Π («ΡΤαζδΜίνο» ) 
_ Π<ν«χι οτηρι ακή cKxalAcuei) 
(ίν«ργο1) 
(2 Μ£ταΟχοχρ«ΗΤΐκή «κχαΐδίυση 
(«ργα(<μΐνοι ) 
Θ Η€ταΟχοχρΐΗΤΐκή «κχα(δ«υση 
(ίνιργοι ) 
κν.'. -. rv^jxwj ΡΠΤΠΜΙ 
SO 00 100 
t ovviXou «ργιζομέννν/ανέργιιν 
Διαπιστώνονται αισθητές διαφορές στα επίπεδα 
εκπαίδευσης μεταξύ των εργαζομένων και των ανέργων. 
Στα περισσότερα κράτη μέλη, το ποσοστό των εργαζομένων 
που έχουν παρακολουθήσει μεταϋποχρεωτική εκπαίδευση 
ή επαγγελματική κατάρτιση είναι πολύ υψηλότερο από 
το αντίστοιχο ποσοστό εκείνων που δεν μπορούν να βρουν 
δουλειά. 
Λόγω έλλειψης κατάλληλων συγκρίσιμων στοιχείων, δεν 
περιλαμβάνεται στο σχήμα η Γαλλία. 
42Β 
Γ* 
σε μία θεμελιώδη διαδικασία αλλαγής. 
Τα κύρια φαινόμενα της νέας παραγωγικής διαδικασίας, ενώ ποικίλλουν ανάλογα με 
το (βιομηχανικό κλάδο, αποτελούν μια γενική βάση γύρω από την οποία θα πρέπει να 
λάβουν χώρα οι συζήτησεις και ίσως οι διαπραγματεύσεις: 
η κίνηση προς περισσότερο αποκεντρωμένες διαχειριστικές δομές και 
βραχύτερους και ταχύτερους κύκλους παραγωγής, που θα συνεπάγονται 
περισσότερο υπεύθυνους ρόλους για τους εργαζόμενους-
μεγάλες αλλαγές στα επαγγέλματα και τις δεξιότητες και ως εκ τούτου στην 
κατάρτιση κατά την εργασία, αναβάθμιση των επαγγελματικών πτυχίων και 
ευρύτερες κατηγορίες ταξινόμησης των θέσεων εργασίας-
νέα πρότυπα ωραρίου εργασίας, που θα συνεπάγονται νέα σχήματα εργασίας 
αντιστοιχούντα στις επιθυμίες του εργατικού δυναμικού και εντατική χρήση 
του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού· 
ένα μεταβαλλόμενο πρότυπο συνδικαλιστικών οργανώσεων και οργάνωσης της 
επιχείρησης. 
Ενώ οι πολυεθνικές επιχειρήσεις θα μπορούν να υιοθετήσουν μία στρατηγική 
"περικοπής του κόστους" και να διαπραγματευθούν μια κοινών ική προστασία 
χαμηλότερου επιπέδου, φαίνεται πιθανότερο ότι θα προτιμήσουν μία "ποιοτική" 
στρατηγική υψηλών επιπέδων αμοιβής, συμμετοχής και ασφάλειας λόγω της ανάγκης 
που υπάρχει για ταχείες αλλαγές στα προϊόντα στα όρια της αγοράς. Οπωσδήποτε, 
ενώ οι συνθήκες αυτές θα εφαρμόζονται στον "πυρήνα" του εργατικού τους 
δυναμικού, η ευελιξία τους εξαρτάται επίσης από ένα "εφαπτομενικό" εργατικό 
δυναμικό που μπορεί να λαμβάνει διάφορες μορφές, περιλαμβανόμενων της εποχιακής 
πρόσληψης μερικής απασχόλησης, της διαρκούς μερικής απασχόλησης και της χρήσης 
εργατικού δυναμικού επί συμβάσει τόσο χαμηλού όσο και υψηλού επιπέδου 
εξειδίκευσης και δεξιοτήτων. Ομως είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την Ευρώπη, 
οι MME που αποτελούν τους κύριους συνεισφέροντες στην παραγωγή και την 
απασχόληση, να ευημερήσουν στο νέο οικονομικό περιβάλλον . Υπάρχουν ορισμένοι 
λόγοι για να σκεφθεί κανείς ότι η θέση τους στην ευρωπαϊκή οικονομία θα 
ενδυναμωθεί λόγω της προσαρμοστικότητας τους, της αυξανόμενης "αποκέντρωσης" των 
μονάδων παραγωγής και του αναπτυσσόμενου χώρου για μονάδες μικρής παραγωγής 
εξειδικευμένες σε προϊόντα υψηλής ποιότητας και λειτουργούσες σε διεθνή δίκτυα. 
Το σημείο κλειδί εδώ είναι πώς θα προσαρμοστούν το εργατικό δίκαιο και οι 
πρακτικές κατά τρόπο ώστε να αποτελούν ένα θετικό κίνητρο προς την έγκριση νέων 
τεχνικών και διαδικασιών, ενώ συγχρόνως θα επιζητείται η διαφύλαξη των 
θεμελιωδών στόχων της προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της 
κοινωνικής προόδου. Επίσης, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην επίπτωση σε κόστος 
κάθε νέου μέτρου. 
(Βλέπε σχήμα 11) 
(ϊ) Αναπροσδιορισμός της ευελιξίας της ποοσαοιχοστικότητας της αγοράς εργασίας 
Ο έλεγχος αυτής της διαδικασίας της συνεχούς τεχνολογικής και διαρθρωτικής 
αλλαγής απαιτεί μία νέα και κοινωνικά αποδεκτή αντίληψη της ευελιξίας. Είναι 
αμφίβολο κατά πόσον ο περιορισμός στις αμοιβές και στην κινητικότητα θα ήταν 
αποδεκτά από τους κοινωνικούς εταίρους υπό τις παρούσες συνθήκες. Τα ουσιώδη 
σημεία φαίνονται να είναι οι διαπραγματεύσεις ως προς τα δικαιώματα σε 
εκπαίδευση και ευκαιρίες κατάρτίσης των εργαζομένων, η συμμετοχή τους στη 
διαδικασία αλλαγής και η ενέργεια για να περάσουν οι νέες μορφές των συμβάσεων 
της αγοράς εργασίας στη σφαίρα των αποδεκτών προτύπων κοινωνικής ασφάλισης. Αυτό 
αντιπροσωπεύει μια σημαντική εξέλιξη της ημερήσιας διάταξης της συλλογικής 
διαπραγμάτευσης. 
ΤΙ.χ. η οργανωτική δομή και η οργάνωση της εργασίας θα έχουν σημαντική επιρροή 
στην ικανότητα εκμετάλλευσης του δυναμικού των νέων τεχνολογιών της 
πληροφόρησης. Υπάρχουν διάφορες επιλογές ως προς τον τρόπο κατά τον οποίο 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι νέες τεχνολογίες και οι διάφοροι συνδυασμοί 
έμψυχου και υλικού κεφαλαίου χρειάζεται να αποσαφηνιστούν ώστε να ληφθούν οι 
43 
ΣΧΗΜΑ 11 
Μέσο ωριαίο κόστος εργασίας στη μεταποίηση στα κράτη μέλη, 1981 και 1990 
εου/εργαζομενο (τιμές 1990) 
25 Μ,οΟ,,Χ,.γ,κδ <ό„(..ς Μη ||1ο0„λογ,κ6 κ6σ,„ς 
• m 
Ta oto<xet« γιο F, I, GR, L 1990 υχολογΐCovtai «x6 τβ στοιχεία 
toi 1988 25 
20 
To κόστος εργασίας περιλαμβάνει, πέρα από τα 
ημερομίσθια, και άλλες έμμεσες δαπάνες εκτός μι 
σθοδοσίας, τις οποίες πρέπει να καταβάλλουν οι 
επιχειρήσεις για κάθε εργαζόμενο άτομο ,π.χ. 
εισφορές για την κοινωνική ασφάλιση, τη συνταξιοδότηση 
ή την υγειονομική περίθαλψη. Από τους παραπάνω 
αριθμούς είναι σαφές ότι σε ορισμένες χώρες οι 
εργοδότες πρέπει να καταβάλλουν ένα σημαντικό και 
διαρκώς αυξανόμενο κόστος επιπλέον των μισθών όταν 
προσλαμβάνουν εργαζόμενους. 
43Α 
ν\ 
ορθές αποφάσεις. Γενικά μπορεί να αναμένεται ότι η πρακτική της διαχείρισης η 
οποία δεν λαμβάνει υπόψη τις συνεργατικές αλλά τις ιεραρχικές οργανωτικές 
δομές, την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του εργαζόμενου και την πρωτοβουλία και τη 
θέσπιση πρακτικής μάρκετινγκ προσανατολισμένης στον πελάτη, θα τιμωρηθεί από την 
ίδια την αγορά. 
Ενώ μία κοινή πολιτική αγοράς εργασίας στο επίπεδο της Ενωσης δεν είναι ούτε 
εφικτή ούτε επιθυμητή, θα ήταν επικίνδυνο αν υπό την πίεση των αλλαγών οι 
συνθήκες της εθνικής αγοράς εργασίας άρχιζαν να αποκλίνουν υπερβολικά. Η 
προσήλωση σε υψηλά κοινωνικά πρότυπα και στην προαγωγή της κοινωνικής προόδου 
αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της νέας Συνθήκης. Μία "αρνητική" ανταγωνιστικότητα 
μεταξύ των κρατών μελών θα οδηγούσε σε κοινωνικό dumping, στην υπονόμευση της 
διαδικασίας επίτευξης συναίνεσης που διαπιστώθηκε στην Κοινώνική Συμφωνία του 
Μάαστριχτ και σε κίνδυνο για την αποδοχή της Ενωσης. Αυτός είναι ο λόγος, για 
τον οποίο η προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας επί ορισμένων κοινών κατώτατων 
εργασιακών προτύπων θα πρέπει να επιδιωχθεί και ο λόγος για τον οποίο η 
συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στα ακόλουθα στρατηγικά ζητήματα θα πρέπει 
να ενισχυθεί : 
με βελτίωση της ποιότητας της προσφοράς εργασίας, μέσω ευρείας κλίμακας 
βελτιώσεων στην εκπαίδευση των νεαρών ατόμων, περιλαμβανόμενης συνεργασίας 
μεταξύ των αρμοδίων για τη λή^η αποφάσεων σε θέματα εκπαίδευσης και 
επαγγελματικής κατάρτίσης-
επιδιώκοντας αποτελεσματικότερη ισορροπία μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής 
αγοράς εργασίας, υπενθυμίζοντας ότι η ασφάλεια εργασίας μπορεί να ενισχύσει 
τη συνεργασία των εργαζομένων στη διαδικασία της τεχνολογικής αλλαγής και 
της δέσμευσης τους για συνεχή κατάρτιση· 
μειώνοντας τα αντι κίνητρα και τους φραγμούς που εμποδίζουν τη δημιουργία 
θέσεων εργασίας και εν ισχύουν τις παγίδες της φτώχειας και της ανεργίας -
αίροντας ή προσαρμόζοντας τους φραγμούς στην κινητικότητα μεταξύ 
επαγγελμάτων -
(βελτιώνοντας τη λειτουργία των υπηρεσιών απασχόλησης, περιλαμβανόμενης της 
δυνατότητας αλλαγής του καθεστώτος τους, ώστε να εξασφαλιστεί η καλύτερη 
δυνατή εξυπηρέτηση των ανέργων και εκείνων που απειλούνται με απόλυση-
μεταβάλλοντας την ισορροπία μεταξύ δυνατοτήτων σε "παθητικά" και 
"ενεργητικά" μέτρα (δημιουργία θέσεων εργασίας και κατάρτιση)· 
άρση του κριτηρίου του φύλου στα εκπαιδευτικά συστήματα ώστε να διευρυνθεί 
η δυνατότητα επαγγελματικής επιλογής για τόν καθένα και να διαμορφωθεί ένα 
ελαστι κότερο εργατικό δυναμικό. 
Ο δημόσιος τομέας θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό καταλυτικό ρόλο στην 
πρωτοπορία αυτών των εξελίξεων. 
(δ) Συνοδευτικά μέτρα ενός συστήματος παραγωγής βασισμένου στην ποιότητα 
Η προηγηθείσα ανάλυση τονίζει το ρόλο της ποιότητας του έμψυχου δυναμικού, από 
πλευράς δεξιοτήτων κα.ι επαγγελματικών πτυχίων, ως βασικού παράγοντα εξασφάλισης 
της εφαρμογής συστημάτων παραγωγής βασισμένων στην ποιότητα. Το μεταρρυθμισμένο 
ΕΚΤ, ιδιαίτερα ο νέος Στόχος 4, έχει σχεδιαστεί ώστε να ανταποκριθεί στις 
προκλήσεις αυτές. Η αποστολή του Στόχου 4 είναι να διευκολύνει την προσαρμογή 
των εργαζομένων, κυρίως μέσω επαγγελματικής κατάρτίσης και ανακατάρτίσης, στις 
(βιομηχανικές αλλαγές και στις αλλαγές των συστημάτων παραγωγής. Στοχεύει στη 
βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζομένων και των ευκαιριών 
απασχόλησης μέσω της εφαρμογής μέτρων κατάρτισης σχετιζόμενων με τις 
τεχνολογικές αλλαγές για την εισαγωγή και ανάπτυξη νέων παραγωγικών μεθόδων (τα 
44 
κυριότερα χαρακτηριστικά των οποίων έχουν εκτεθεί παραπάνω). 
Ο Στόχος 4 αφορά ειδικότερα μία προβλεπτική και προληπτική προσέγγιση: πρόβλεψη 
των αλλαγών στις αγορές, στην απασχόληση και στις μελλοντικές ανάγκες σε 
επαγγελματικές ειδικότητες- πρόληψη, μέσω καταλλήλων μέτρων, των προβλεπομένων 
(αρνητικών) συνεπειών στην απασχόληση, χωρίς εκ των προτέρων αναφορά σε 
μεμονωμένες βιομηχανίες ή συγκεκριμένους τομείς. 
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους εργαζόμενους που απειλούνται από ανεργία: σε 
εκείνους των οποίων τα υφιστάμενα επίπεδα δεξιοτήτων και εξειδικεύσεων δεν 
ταιριάζουν με τη σημερινή και μελλοντική ζήτηση για δεξιότητες και εξειδικεύσεις 
ως συνέπεια της βιομηχανικής αλλαγής. 
Εμφαση δίνεται στις ανάγκες των εργαζομένων στις MME, στο πλαίσιο αλλαγών στην 
υπεργολαβία και σε νέες μορφές συνεργασίας με μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Οι 
ενέργειες προορίζονται να συμπληρώσουν και όχι να υποκαταστήσουν τις 
προσπάθειες που οι ίδιες οι επιχειρήσεις πρέπει να αναλάβουν. 
Τα ακόλουθα ερωτήματα καλύπτουν ζητήματα που τέθηκαν στα σημεία (β), (γ) και 
(δ) . 
Πώς μπορούμε να αναπτύξουμε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θα βοηθήσει 
τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να προσαρμοστούν στις αλλαγές αυτές; 
Ποια αγορά εργασίας και ποιες κοινωνικές πολιτικές μπορούν να επι­
ταχύνουν την ανάπτυξη /βιομηχανιών που θα βρίσκονται στην αιχμή της 
τεχνολογικής ανάπτυξης, ενώ θα παρέχουν τις κατάλληλες εγγυήσεις 
για τα δικαιώματα των εργαζομένων ; 
Ποιος είναι ο χώρος στον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί η συλλογική 
διαπραγμάτευση επί των θεμάτων αυτών ώστε να μειωθούν οι αγωνίες 
και οι κίνδυνοι και να μπορέσουν οι συμφωνίες πλαίσιο βάσει του 
Κοινώνικού Διαλόγου να υποβοηθήσουν τη διαπραγματευτική διαδικασία; 
Τι μπορεί να πράξει η Ενωση για να επιταχύνει την πρόοδο προς 
συστήματα παραγωγής /βασισμένα στην ποιότητα, όπως η υποστήριξη 
καινοτόμων πειραμάτων και ο επιμερισμός των αποτελεσμάτων ; 
3. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ 
Η κινητοποίηση της Κοινότητας προς την κοινών ική ένταξη όλων των πολιτών έχει 
στρατηγική σημασία επειδή προχωρεί στην καρδιά των αρνητικών παρενεργειών των 
υφιστάμενων κρατικών πολιτικών πρόνοιας και παρέχει έναν ισχυρό σκοπό για τη 
μελλοντική εξέλιξη της πολιτικής και της δράσης των κρατών μελών. Πραγματικά, 
η ιδέα ότι όχι μόνο ο ενεργός αλλά και επίσης ο μη ενεργός πληθυσμός χρειάζεται 
την αξιοπρέπεια ενός κοινώνικού ρόλου, συνδυασμένου με την επιστροφή στην πλήρη 
απασχόληση έστω και αν αυτό γίνει με μία νέα μορφή (όπως συζητήθηκε παραπάνω), 
αποτελεί τη σπονδυλική στήλη μιας ενεργού κοινωνικής πολιτικής για το μέλλον. 
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η συνεργασία αυτή μεταξύ οικονομικής πολιτικής, 
κοινωνικής πολιτικής και πολιτικής* της απασχόλησης, στην υπηρεσία μιας 
δραστήριας και δίκαιης κοινωνίας αυτόνομων αλλά προστατευομένων ατόμων, ήταν ήδη 
παρούσα στα ιδρυτικά κείμενα της ευρωπαϊκής κοινωνικής ασφάλισης - όπου η 
κοινώνική "ασφάλεια" αποτελεί την έκφραση της αρχής της ίδιας πρόβλεψης 
προστασίας εντός του πλαισίου μιας κρατικής εγγύησης. Η παραμέληση του στόχου 
της κοινωνικής ένταξης δεν ήταν εμφανής όταν το υψηλό επίπεδο απασχόλησης και 
η ανάπτυξη εθνικού και ατομικού εισοδήματος μπορούσαν να καλύψουν τους 
ενυπάρχοντες κινδύνους, αλλά η μέτρια ανάπτυξη συνδυασμένη με τις ταχείες 
διαρθρωτικές αλλαγές στην κοινωνία κλόνισε την αρχική αντίληψη και απέδειξε την 
45 
5ς 
ανεπάρκεια του στόχου διατήρησης του εισοδήματος χωρίς συνοδευτικό στόχο 
κοινωνικής ένταξης. 
(α) Σύγκλιση των κοινώνικών πολιτικών 
Η κοινωνική και η οικονομική ένταξη (επιστροφή του κόσμου στο σύστημα) και 
η διατήρηση του εισοδήματος αποτελούν τους κυριότερους στόχους της κοινωνικής 
πολιτικής της Κοινότητας. Αυτοί παρέχουν τη βάση για την εξέλιξη στις 
περισσότερο δραστήριες ευρωπαϊκές κοινωνίες προς συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 
που επιτρέπουν την "αναπήδηση", ήτοι τα οποία όχι μόνο αποτρέπουν τους 
ανθρώπους από την πτώση αλλά, περισσότερο, τους βοηθούν να επανέλθουν σε 
αποδεκτό επίπεδο διαβίωσης. Ο στόχος δεν είναι η εναρμόνιση των εθνικών 
συστημάτων αλλά ένα πλαίσιο για προσπάθειες που θα εν ισχύσουν τα συστήματα 
κοινωνικής προστασίας και θα επιτρέψουν στην κοινοτική νομοθεσία περί κοινωνικής 
πολιτικής να ενταχθεί σε ένα δυναμικό πλαίσιο πολιτικής βασισμένο σε κοινούς 
στόχους. Η συνοχή μεταξύ δραστηριότητας και νομοθεσίας περί κατωτάτων επιπέδων 
αποτελούν ουσιώδεις αρχές δράσης της Ενωσης σε ένα πεδίο όπου τα εθνικά 
συστήματα θα συγκλίνουν αλλά θα παραμένουν αυτόνομα. 
Θα πρέπει να υπάρχει καλύτερη εφαρμογή των πολιτικών συντήρησης 
του εισοδήματος ώστε να αναπτυχθούν υψηλά επίπεδα κοινωνικής 
προστασίας, μαζί με ενεργούς πολιτικές της αγοράς εργασίας ώστε 
να επιτευχθούν ψηλά επίπεδα απασχόλησης ; 
Θα πρέπει να προχωρήσουμε παραπέρα και να προσδιορίσουμε ειδικούς 
στόχους σύγκλισης σε ορισμένους τομείς, ιδιαίτερα σε σχέση με 
νέες εξελίξεις όπως ασφάλιση για την φροντίδα των ηλικιωμένων 
και εξατομίκευση των δικαιωμάτων ; 
Στον τομέα της φορολογίας και της κοινωνικής ασφάλισης, πώς μπο­
ρούμε να προσφέρουμε κατάλληλα κίνητρα για την κοινώνική και 
οικονομική συμμετοχή των γυναικών, και πάλι μέσω της εξατομίκευσης 
των δικαιωμάτων ή με την κατάργηση της αντίληψης περί οικογένειεας 
"δύο ενήλικοι, ένας εργαζόμενος" από τις κοινωνικές και φορολογι­
κές πολιτικές; 
(β) Η καταπολέμηση της Φτώχειας και του αποκλεισμού: πρόληψη και αποκατάσταση 
Η πρόκληση αυτή για την κοινώνική συνοχή της Ενωσης καλεί σε κινητοποίηση των 
προσπαθειών από μέρους των κρατών μελών και όλων των ενδιαφερομένων παραγόντων 
και σε ενίσχυση του προπυργίου των κοινώνικών δικαιωμάτων. Αυτό συνεπάγεται 
βαθύτερη κατανόηση των αιτίων του κοινώνικού αποκλεισμού στις σύγχρονες 
/βιομηχανικές κοινωνίες, θεμελιώδεις αλλαγές στην πολιτική αντιμετώπιση του 
προβλήματος στις ρίζες του και τολμηρό κοινωνικό πειραματισμό σχεδιασμένο για 
τη διερεύνηση νέων οδών για το μέλλον. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα 
που διαθέτει, τόσο νομοθετικά όσο και χρηματοδοτικά, για να υποστήριξε ι την 
προσπάθεια αυτής της συνεργασίας με τα κράτη μέλη και τους ενδιαφερομένους 
θεσμικούς παράγοντες. Η Επιτροπή προτείνει μία νέα διάσταση στον αγώνα της κατά 
του αποκλεισμού και της φτώχειας, βασισμένη σε ένα συνδυασμό υποχρεώσεων που θα 
αναληφθούν από διάφορους εταίρους, περιλαμβανόμενης της Κοινότητας, υποστήριξη 
της καινοτομίας και της καλής πρακτικής και υποστήριξη από τα διαρθρωτικά 
ταμεία. Στη βάση αυτή ένα νέο πρόγραμμα για τον κοινών ικό αποκλεισμό εγκρίθηκε 
πρόσφατα από την Επιτροπή. 
Ποιοι τύποι δράσης θα πρέπει να αναληφθούν για να προωθηθεί ο 
αγώνας κατά της φτώχειας και του αποκλεισμού; 
46 
>r 
|Πρέπει ένας συνδυασμός ανάληψης δεσμεύσεων για την καταπολέμηση \ 
|της φτώχειας και του αποκλεισμού να είναι περισσότερο επίσημος | 
|(μέσω της κατάλληλης νομοθεσίας); | 
Ι : Ι 
Μία σθεναρή δράση για να βοηθηθούν εκείνοι που έχουν περιθωριοποιηθεί είναι, 
φυσικά, απαραίτητη τώρα, αλλά θα πρέπει να συνοδευθεί από μία μακροπρόθεσμη 
στρατηγική για να περιοριστεί η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός και να 
προωθηθεί η κοινώνική ενσωμάτωση στο μέλλον. Αυτό σημαίνει μία γενική εξέλιξη 
των κοινώνικών πολιτικών, των υγειονομικών πολιτικών, των πολιτικών αγοράς 
εργασίας και των πολιτικών στους τομείς εκπαίδευσης και κατάρτισης στην 
κατεύθυνση του σκοπού της οικονομικής και κοινωνικής ένταξης όλων των πολιτών. 
Σχετικά με αυτό η ευρωπαϊκή κοινωνία αντιμετωπίζει μία ιδιαίτερη και 
συγκεκριμένη πρόκληση καθώς οι αξίες της δεν της επιτρέπουν να εγκατάλειψε ι το 
άτομο χωρίς ένα κατώτατο όριο αξιοπρεπούς προστασίας εγγυημένου από το κράτος, 
ούτε να με τα/β ιβάσε ι αδικαιολόγητα ευθύνες σε επιχειρήσεις ή τοπικές κοινότητες. 
Η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων αστικής υπευθυνότητας, δημόσιου και 
ιδιωτικού, θα πρέπει να είναι η επικρατούσα αρχή. 
Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία εκχωρεί στην Ενωση αρμοδιότητες στους 
τομείς της εκπαίδευσης και της δημόσιας υγείας και κατά τρόπο αναμφισβήτητο 
επί/βε/βαιώνε ι την κεντρική σημασία της απασχόλησης, της κοινωνικής προστασίας και 
της εργασίας καθώς και του βιοτικού επιπέδου, προσφέρει την ευκαιρία για 
συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, τα οποία θα υποβοηθούνται και θα 
συμπληρώνονται από την Ενωση για την ανοικοδόμηση των κοινώνικών τους πολιτικών 
ώστε αυτές να διαδραματίσουν έναν θετικότερο ρόλο στην κοινώνική και οικονομική 
ανάπτυξη. Συγχρόνως, η παρουσία όλων των κύριων τομέων κοινωνικής πολιτικής στην 
εντολή της Ενωσης θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να αποκαταστήσουν τις απαραίτητες 
συνεργασίες μεταξύ των πολιτικών και την Επιτροπή να εξασφάλισε ι τον απαραίτητο 
συντονισμό στο επίπεδο της. 
Η Κοινωνική Συμφωνία θα επιτρέψει στους κοινωνικούς εταίρους να διαδραματίσουν 
το ρόλο τους στην προσπάθεια αυτή για συνδυασμό μιας θεραπευτικής και 
προληπτικής προσέγγισης στην κοινώνική και οικονομική ενσωμάτωση καθώς και στον 
περαιτέρω προσδιορισμό και εφαρμογή του βασικού μέρους των θεμελιωδών κοινώνικών 
δικαιωμάτων. 
Οι συγκεκριμένες επιλογές και προτεραιότητες για συζήτηση είναι: 
η βελτίωση της ποιότητας της επαγγελματικής ζωής (εργασιακές συνθήκες και 
υγεία και ασφάλεια) που θα βελτιώσουν την παραγωγικότητα της εργασίας 
μειώνοντας τις αδικαιολόγητες απουσίες, τις απουσίες λόγω ασθένειας και την 
ανικανότητα προς εργασία-
-η εξέλιξη των συστημάτων αντιστάθμισης της ανεργίας ώστε αυτά να 
υποστηρίζουν την εκ νέου είσοδο στην αγορά εργασίας, τη δημιουργία θέσεων 
εργασίας και την αυταπασχόληση και ως εκ τούτου να διαδραματίζουν ρόλο στη 
/βιομηχανική προσαρμογή-
ελαστικότερα συστήματα συνταξιοδότησης ώστε να επιτρέπεται μεγαλύτερη 
ελευθερία επιλογής μεταξύ πρόωρης συνταξιοδότησης για εκείνους που το 
επιζητούν και μερική απασχόληση ή εθελοντική δραστηριότητα από εκείνους που 
επιθυμούν να συνεχίσουν να είναι ενεργοί και γενικότερα πολιτικές 
υποστήριξης της κοινωνικής ένταξης των ηλικιωμένων -
πολιτικές "δια βίου" επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης ώστε να 
υποστηριχθεί η ανανέωση των επαγγελματικών δεξιοτήτων και να καταπολεμηθεί 
η απαρχαίωση του έμψυχου κεφαλαίου· 
πρόβλεψη κατωτάτου εισοδήματος για την υποστήριξη της κοινωνικής και 
47 
ζ& 
οικονομικής ένταξης· 
τεχνική πρόβλεψη στο χώρο εργασίας για την εξασφάλιση ευκαιριών για την 
κοινωνική και οικονομική- ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες· 
ολοκληρωμένη πρόβλεψη για νέους για την ενδυνάμωση των προοπτικών μιας 
επιτυχούς μετάβασης στην αγορά εργασίας και την ενήλικη ζωή, αποφεύγοντας 
με τον τρόπο αυτό την παγίδα της ανεργίας/αποκλεισμού. 
Πέραν των παραπάνω, η παροχή υπηρεσιών για τους δικαιούχους και η απλούστευσ,η 
χρειάζεται να /βελτιωθούν τα διάφορα εμπλεκόμενα επίπεδα πρέπει να ευντονιστοϋν 
και η πληροφόρηση για το κοινό να καταστεί εύληπτη. 
Πρέπει η μελλοντική δράση να αναπτυχθεί σε συγκεκριμένα προ- \ 
γράμματα δράσης και/ή με ακριβέστερη διατύπωση επιλεγμένων σκο-| 
πών και στόχων σε επίπεδο Ενωσης; Ι 
(γ) Ευκαιρίες και κίνδυνοι για τους νέους 
Η Κοινότητα έχει πράξει πολλά για να εμπλέξει τους νέους στις ευρωπαϊκές 
υποθέσεις, να ενθαρρύνει πολιτικές νεότητας ("Η νεολαία για την Ευρώπη"), να 
αντιμετωπίσει το πρόβλημα της ανεργίας των νέων (το Κοινωνικό Ταμείο) και να 
προώθησε ι τις ευκαιρίες επαγγελματικής κατάρτισης για νέους ανθρώπους καθώς και 
για να ενισχύσει την μετάβαση τους στον κόσμο της εργασίας (PETRA) . Αλλες 
πρωτοβουλίες προγραμματίζονται βάσει των άρθρων 126 και 127 περί εκπαίδευσης και 
κατάρτισης. 
Η επανεμφανιζόμενη ανεργία των νέων δείχνει ότι χρειάζεται μία νέα προσπάθεια 
αντιμετώπισης του προβλήματος. 
Υπάρχουν διάφορα ζητήματα: 
Η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών οικονομιών έχει δει την εξαφάνιση πολλών θέσεων 
εργασίας για την "εισαγωγή" των νέων-
Η ταχεία επέκταση των εκπαιδευτικών δυνατοτήτων συνδυασμένη με τις αλλαγές 
στα επίπεδα ειδικοτήτων και στις ανάγκες και την υποβάθμιση του 
παραδοσιακού συστήματος μαθητείας κατέστησε τις παραδοσιακές διόδους από το 
σχολείο στον κόσμο της εργασίας λιγότερο σαφείς-
Η αγορά εργασίας φαίνεται να λειτουργεί εις βάρος των νεαρών ατόμων, εν 
μέρει λόγω του κόστους του εργατικού δυναμικού, εν μέρει δε λόγω του ότι 
αυτά δεν έχουν ισχύ στο σύστημα συλλογικής διαπραγμάτευσης και εν μέρει 
επειδή οι νέοι παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο όπου οι θέσεις της εργασίας 
εξαρτώνται από την πείρα αλλά η πείρα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της 
εργασίας. 
(Βλέπε σχήμα 12) 
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα των νέων καθίσταται ένα πρόβλημα διαχωρισμού 
λόγω της κατάρρευσης των παραδοσιακών μηχανισμών μετάβασης στην κοινωνία των 
ενηλίκων. 
Πώς μπορεί μια σύγχρονη έκδοση του συστήματος "μαθητείας", όπου 
όπου αντιμετωπίζονται τα σημερινά προβλήματα της μετάβασης από 
το σχολείο στον κόσμο της εργασίας να αναπτυχθεί κατά τον καλύ­
τερο τρόπο; 
Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το επίμονο πρόβλημα του διαχω-
48 
VI 
ΣΧΗΜΑ 12 
Ποσοστά avepyι'ας των νέων, 1992 
JQ % εργατικού δυναμικού 
D "» -·> 
| :ΐΙ4(Ι 
Β >4() 
Acν υπάρχουν στοιχεία 
CS33È· 
Μ€ μόι^7 €^αΓρ€ση τη Τερμανι'α, η ανεργι'α μεταξύ των νέων ηλικι 'ας 
κάτω των 25 ετών είναι υψηλο'τερη σε ολο'κληρη την Κοινό' τητα 
απ,ό,τι μεταξύ των ατόμων μεγαλν τερης ηλικι 'ας. Αυτό ισχι>'€ι 
iSicu 'τερα για τις λίγο'τερο ανεντιημε'νες νεριοχε'ς· 
48Α 
Φ 
ρισμού στην εκπαίδευση, κατάρτιση και απασχόληση των νέων, το 
οποίο περιορίζει τις επαγγελματικές επιλογές των νεαρών γυναι­
κών; 
Χρειάζεται μία "εγγύηση νεότητας" ήτοι παροχή μιας θέσης εργασί­
ας, μιας δραστηριότητας ή χρήσιμης επαγγελματικής κατάρτισης ως 
μέσο παρακίνησης της αναγκαίας δράσης; 
Μπορεί να δοθεί στην απασχόληση των νέων μία ώθηση μέσω "χαμηλό­
τερων ημερομισθίων εισόδου" στην εργασία χωρίς στρέβλωση των 
προτύπων πρόσληψης ή διάκριση έναντι των πιο ηλικιωμένων εργα­
ζομένων; 
(δ) Ο οικονομικός και κοινωνικός ρόλος των ηλικιωμένων 
Ορισμένοι ηλικιωμένοι είναι σε καλύτερη κατάσταση από τους ηλικιωμένους 
παλαιοτέρων εποχών, τόσο από πλευράς εισοδήματος, όσο και κοινών ικών υπηρεσιών 
και υγείας. Ομως υπάρχουν επίσης πολλοί ηλικιωμένοι οι οποίοι, λόγω της 
σταδιοδρομίας τους και της κάλυψης από πλευράς κοινωνικής πρόνοιας, δεν 
προστατεύονται επαρκώς σε μεγάλη ηλικία. Η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών είναι 
ακόμη ζωτικής σημασίας αλλά το κυριότερο πρόβλημα παραμένει η κοινώνική 
ενσωμάτωση των ηλικιωμένων. Αυτό υπήρξε το επίκεντρο της εργασίας της Κοινότητας 
στον τομέα αυτό, καθώς και βασικό στοιχείο για το Ευρωπαϊκό Ετος 1993 για τους 
Ηλικιωμένους και την Αλληλεγγύη μεταξύ Γενεών. 
Είναι σαφές, εντούτοις, ότι οι προβλεπόμενες δημογραφικές αλλαγές συνεπάγονται 
μία αλλαγή στην δομή της κοινωνίας από πλευράς ηλικιών και μία διαφορετική σχέση 
μεταξύ των γενεών. Η προοπτική μιας αυξανόμενης αναλογίας του 
"συνταξιοδοτημένου" πληθυσμού, ενίοτε έχοντας 20 ή περισσότερα χρόνια ζωής 
μπροστά του, βρίθει ανθρωπίνων, κοινώνικών και οικονομικών δυσχερειών. Ενας 
σημαντικός στόχος μιας ευρωπαϊκής ενεργού κοινωνίας θα ήταν ο αναπροσανατολισμός 
της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής προς την πραγματικότητα, σύμφωνα με την 
οποία ο ηλικιωμένος πληθυσμός αποτελείται από μεγάλους καταναλωτές, ελέγχει 
σημαντικές επενδύσεις, ασκεί πολιτική επιρροή και θα μπορούσε να διαδραματίσει 
σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της διάκρισης των νέων και των 
ευκαιριών για τις γυναίκες που αναφέρθηκαν προηγουμένως. 
(Βλέπε σχήμα 13) 
Αυτά είναι θέματα κοινωνικής καινοτομίας καθώς και κοινωνικής πολιτικής, όπου 
πρέπει να προωθηθούν αλλαγές στην κοινωνία των πολιτών, μέσω συνεργασίας μεταξύ 
συνδικαλιστικών ενώσεων, τοπικών αρχών, επιχειρήσεων και φιλανθρωπικών 
οργανώσεων. Η προσέγγιση συνεργασίας και δικτύωσης που έχει ανάπτυξε ι η 
Κοινότητα είναι ενδεδειγμένη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Το 
άρθρο 7 της Κοινωνικής Συμφωνίας της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση πρόβλεπε ι 
τακτική σύνταξη έκθεσης για τη δημογραφία. Αυτή θα μπορούσε να βοηθήσει την 
παρακολούθηση των τάσεων και των πολιτικών που συνδέονται με δημογραφικές 
τάσει ς. 
Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί περαιτέρω η παρούσα πρόοδος του 
Ευρωπαϊκού Ετους Ηλικιωμένων και Αλληλεγγύης μεταξύ των Γενεών; 
Πώς θα μπορούσε η έκθεση που αναφέρεται στο Αρθρο 7 να χρησιμοποιη­
θεί ως βάση για μια έντονη συζήτηση επί των δημογραφικών τάσεων και 
των συνεπειών τους στην κοινών ική ασφάλιση, την απασχόληση κλπ. και 
ίσως για την ανάπτυξη μιας διαδικασίας τακτικής παρακολούθησης ; 
(*) Ισες ευκαιρίες νια τους Μετανάστες από τσίτες -χώρες 
Η επιτυχία της μεταναστευτικής πολιτικής για υπηκόους κρατών μελών - παρά 
49 
ΣΧΗΜΑ 13 
Ποσοστό του πληθυσμού που έχει ηλικία από 75 ετών και ανω 
στα κρΛτη μέλη, 1980 και 1991 
* ηληΟυομου 
Μεταξύ του 1980 και του 1991, ο αριθμός των ατόμων 
ηλικίας 75 ετών και άνω αυξήθηκε σημαντικά σε όλα τα 
κράτη μέλη σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό. Αυτό ισχύει 
ιδιαίτερα για τις νότιες χώρες της Κοινότητας, όπου για 
όλες τις περιπτώσεις σημειώθηκε αύξηση 30ΐ, ή περισσότερο 
49Α 
L"> 
ορισμένες ελλείψεις της, οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η πολιτική θέληση 
διευκόλυνσης των ανθρώπων να μεταναστεύσουν είχε περιληφθεί στη Συνθήκη της 
Ρώμης. Ετσι, υπήρξε μια σταθερή βάση για την ανάπτυξη των νομοθετικών και 
πρακτικών ρυθμίσεων για τη διευκόλυνση της διακίνησης των ανθρώπων. Αν η 
Κοινότητα επιθυμεί να υιοθετήσει μία πολιτική της μετανάστευσης για υπηκόους 
τρίτων χωρών θα πρέπει, για να πετύχει η πολιτική, να βασιστεί σε σαφείς στόχους 
σχετιζόμενους με την οργάνωση των μεταναστευτικών ροών και την συνοδεία τους με 
κοινωνικά μέτρα και επίσης να εφοδιαστεί η ίδια με τα αναγκαία για το σκοπό αυτό 
μέσα. 
Σε διακυβερνητικό επίπεδο υπήρξαν εργασίες ήδη από το 1986 αναφορικά με τη 
μετανάστευση στα εδάφη των κρατών μελών, για να οριστεί μία κοινή διαχείριση των 
ροών, μερικές από τις οποίες είναι απόρροια διεθνών υποχρεώσεων που έχουν 
αναληφθεί από τα κράτη μέλη (επανένωση οικογενειών και πρόσφυγες) · άλλες μπορεί 
να προέρχονται από δυνητικές αν ισορροπίες στην προσφορά και ζήτηση εργατικού 
δυναμικού . Ο τίτλος VI της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση πρόβλεπε ι τώρα κοινή 
δράση αναφορικά με τη μεταναστευτική πολιτική και την πολιτική που αφορά πολίτες 
τρίτων χωρών. Η εμβάθυνση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης χρησίμευσε 
πρόσφατα στην επικέντρωση της προσοχής τόσο εντός της Κοινότητας όσο και εκτός 
αυτής, στο κατά πόσο αυτή υποδέχεται και ενσωμάτωνε ι πολίτες κρατών εκτός 
Κοινότητας. Ομως ήδη από το 1976, το Συμβούλιο διακήρυξε την πρόθεση του να 
διευρύνει την ισότητα μεταχείρισης μεταξύ υπηκόων τρίτων χωρών και μελών των 
οικογενειών τους αφενός και υπηκόων κρατών μελών αφετέρου, σε ότι αφορά τις 
συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, τους μισθούς και τα οικονομικά δικαιώματα. Η 
Επιτροπή, στην ανακοίνωση της περί μετανάστευσης το 1991 στο Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο, υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης μέτρων μελετημένων ώστε να 
προωθήσουν την ενσωμάτωση μεταναστών από τρίτες χώρες στο πλαίσιο μιας 
περιεκτικής πολιτικής που θα αντιμετώπιζε επίσης την ανάγκη ανάληψης δράσης 
αναφορικά με τις μεταναστευτικές πιέσεις και για τον έλεγχο των μεταναστευτικών 
ροών. Προτάθηκε η ενημέρωση αυτής της ανακοίνωσης και της προσαρτημένης 
ανακοίνωσης περί ασύλου, ώστε να ληφθούν υπόψη οι εξελίξεις μετά το 1991 και οι 
νέες δυνατότητες που προσφέρονται από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση μέσω 
νέας ανακοίνωσης που θα υποβληθεί στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. 
Μία πολιτική ένταξης θα πρέπει να περιλαμβάνε ι ασφάλεια διαμονής για εκείνους 
η παραμονή των οποίων είναι σταθερή και μόνιμη, ίσες ευκαιρίες στην απασχόληση, 
εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση και στέγαση, απλουστευμένη πρόσβαση στην 
απόκτηση της υπηκοότητας και καλλιέργεια της ανεκτικότητας μεταξύ των διαφόρων 
κοινοτήτων που ζουν η μία πλάι στην άλλη. 
Προσοχή θα μπορούσε να δοθεί στη χορήγηση πρόσβασης στην απασχόληση εντός άλλου 
κράτους μέλους σε υπηκόους τρίτης χώρας οι οποίοι έχουν αποκτήσει μόνο δικαίωμα 
παραμονής σε κράτος μέλος. Αυτό θέτει επίσης το ερώτημα του κατά πόσον άλλα 
δικαιώματα τα οποία αποτελούν απόρροια της ελεύθερης κυκλοφορίας στην κοινοτική 
επικράτεια, θα μπορούσαν να επεκταθούν σ'αυτοϋς τους καταγόμενους από τρίτες 
χώρες. Ειδικότερα, θα πρέπει να εξεταστεί το κατά πόσο αιτιολογείται ακόμη η 
εξαίρεση υπηκόων τρίτων χωρών που διακινούνται εντός της Κοινότητας από την 
προστασία που προσφέρεται μέσω του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής 
ασφάλισης, απλά και μόνο λόγω της υπηκοότητας τους. 
Η μετανάστευση απαιτεί ρεαλιστικές, συνεπείς και πολύπλοκες προσεγγίσεις 
βασισμένες σε θεμελιώδεις αρχές: σεβασμός για τους νόμους, τα δικαιώματα των 
ατόμων και για την εξωτερική όσο και την εσωτερική δράση σε ό,τι αφορά την 
ένταξη. 
Ασφαλώς η ισότητα των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων αποτελεί ουσιώδη 
προϋπόθεση για την επίτευξη αλληλεγγύης μεταξύ των διαφόρων στοιχείων μιας 
κοινωνίας. 
Ο κύριος στόχος της Κοινότητας είναι να ενισχύσει την κοινώνική ένταξη των 
νόμιμα διαμενόντων μεταναστών μέσω ίσων ευκαιριών στην απασχόληση, εκπαίδευση, 
50 
63 
στέγαση, κοινώνική ασφάλιση και υγειονομική περίθαλψη. 
Πώς μπορούμε κατά τον καλύτερο τρόπο να προωθήσουμε πολιτικές και 
πρακτικές οι οποίες προάγουν μία συντονισμένη πολιτική ενσωμάτωσης 
που θα αποσκοπεί στην αρμονική συνύπαρξη των λαών εντός της Ενωσης; 
Πρέπει οι συνθήκες απασχόλησης υπηκόων τρίτης χώρας να εξετά­
ζονται στον Κοινωνικό Διάλογο ενόψει της έγκρισης κωδίκων καλής 
συμπεριφοράς ; 
Το δικαίωμα μόνιμης διαμονής μπορεί να χορηγηθεί σε εκείνους που 
ικανοποιούν κριτήρια σταθερότητας, περιλαβανόμενων ατομικών δι­
καιωμάτων για μέλη της οικογένειας νόμιμα εγκατεστημένων μετανα­
στών, ώστε να εξασφαλίζεται επιτυχής ένταξη; 
(στ) Η ένταξη των ατδιιων ne ειδικές ανάΎκεο 
Η ύστατη δοκιμή πολιτικών για ομάδες λιγότερο ευνοημένων ατόμων θα είναι ο 
τρόπος με τον οποίο η προσπάθεια κοινωνικής ένταξης των ανθρώπων που βρίσκονται 
σε δυσχερή θέση εφαρμόζεται σε άτομα που παρουσιάζουν σωματική ή διανοητική 
μειονεξία. Ο κοινωνικός διαχωρισμός, έστω και με την κατάλληλη διατήρηση του 
εισοδήματος και ειδικές παροχές, είναι αντίθετος στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και 
διαβρωτικός της κοινωνικής αλληλεγγύης και της κοινοτικής ηθικής. Ειδικές 
εγκαταστάσεις, θεσμοί και νομικά δικαιώματα είναι προφανώς απαραίτητα, αλλά δεν 
θα πρέπει να αποτελούν εμπόδιο ή εναλλακτική λύση για την αρχή της "γενικής 
πορείας" - ήτοι την αποδοχή των ατόμων αυτών ως μελών της κοινωνίας με πλήρη 
δικαιώματα, με ευκαιρίες για ολοκληρωμένη εκπαίδευση, κατάρτιση και απασχόληση 
για να διευθύνουν ανεξάρτητα τη ζωή τους, ιδιαίτερα μέσω της ανάπτυξης 
προσπελάσιμων κτιρίων και μεταφορικών μέσων. Το πρόγραμμα HELIOS διαδραματίζει 
κεντρικό ρόλο ως προς το θέμα αυτό. 
|Πώς μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα πρόοδος στον τομέα της ένταξης 
|ατόμων ιιε ειδικές ανάγκες; 
Ι 
|Η Κοινότητα πρέπει να αναπτύξει περαιτέρω ειδική νομοθετική δράση 
|στον τομέα αυτό; Ποιος είναι ο ρόλος που θα έπρεπε να διαδραματί­
ζουν οι κοινωνικοί εταίροι ως προς αυτό; Πώς μπορούν να ενισχυθούν 
|οι συνεργασίες μεταξύ των διαφόρων παραγόντων, ΜΚΟ, κοινωνικών 
|εταίρων, τοπικών αρχών, κλπ.; 
(ζ) Η καταπολέμηση των Φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας 
Η φυλετική διάκριση και η ξενοφοβία δεν στρέφονται μόνο κατά των μεταναστών. 
Πλήττουν επίσης πολίτες των κρατών μελών. Εντούτοις, σε μια περίοδο ύφεσης, όπου 
υπάρχει ανταγωνισμός για τις θέσεις εργασίας και τη στέγαση, οι εθνοτικές 
μειονότητες μπορούν να αποτελέσουν τον αποδιοπομπαίο τράγο για τους φόβους και 
τις αγωνίες στην κοινωνία. 
Η ξενοφοβία και η ρατσιστική συμπεριφορά εκτρέφονται από την άγνοια των άλλων 
ανθρώπων και την έλλειψη κατανόησης των διαφορετικών πολιτιστικών συνηθειών. 
Κατά συνέπεια η λή^η μέτρων στους τομείς της πληροφόρησης και της εκπαίδευσης 
έχει πρωτεύουσα σημασία. 
Ο αγώνας κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας απηχείται στην προστασία των 
θεμελιωδών δικαιωμάτων, που επι/βε/βαιώνεται στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. Ολα τα 
νομοθετικά συστήματα των κρατών μελών περιλαμβάνουν μέτρα επιβολής κυρώσεων σε 
51 
περιπτώσεις παραβίασης. Εντούτοις, οι κυρώσεις μόνες δεν μπορούν να 
ανταπεξέλθουν σε όλες τις μορφές ρατσισμού και ξενοφοβίας. Η περιεκτική 
νομοθεσία κατά των διακρίσεων προσφέρε ι μια ολοκληρωμένη και συνεπή προσέγγιση 
για την καταπολέμηση του ρατσισμού, των διακρίσεων και της ξενοφοβίας, είτε αυτά 
βασίζονται στο χρώμα, οτη φυλή, στην εθνότητα ή την εθνική καταγωγή, στη 
θρησκεία, τις πεποιθήσεις ή τον πολιτισμό. 
ι — : ' 1 
|Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε και να διευρύνουμε την προαγωγή μέτρων \ 
|στον τομέα της εκπαίδευσης, της πληροφόρησης και της νομοθεσίας ως \ 
|μέσα καταπολέμησης των ρατσιστικών συμπεριφορών, ενεργέ ιών και \ 
{διακρίσεων ; | 
(η) Κοινωνικές πολιτικές και ανάπτυξη της υπαίθρου 
Η γέννηση της σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής έχει την καταγωγή της στη δυσχερή 
θέση των φτωχών των αστικών κέντρων ως συνέπεια της /βιομηχανικής επανάστασης. 
Τα κοινωνικά δίκτυα και οι οικογενειακοί δεσμοί της υπαίθρου διερράγησαν από τη 
μετανάστευση σε αστικά κέντρα μεταποίησης, πράγμα που οδήγησε σε ανακατανομή των 
λειτουργιών πρόνοιας μεταξύ της οικογένειας, του κράτους και της επιχείρησης. 
Τώρα που ο τροχός γυρίζει πάλι με τις λειτουργίες πρόνοιας να είναι διάχυτες ανά 
την κοινωνία και λιγότερο συγκεντρωμένες στα χέρια της πολιτείας, είναι 
σημαντικό οι κοινώνικές πολιτικές να συντρέχουν τους αγροτικούς πληθυσμούς και 
να υποστηρίζουν την ανάπτυξη της υπαίθρου. Βήματα θα πρέπει να γίνουν ώστε να 
εξασφαλιστεί ότι η θεραπεία των προβλημάτων των αγροτικών πληθυσμών συμβαδίζει 
με εκείνη των αστικών πληθυσμών. Στο πλαίσιο αυτό νέες προσεγγίσεις για την 
αλληλεγγύη στον αγροτικό κόσμο καθώς και η πιο πρόσφατη εξέλιξη των νέων 
εταιρικών σχέσεων παρέχουν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα. Η Κοινότητα ήδη 
συμβάλλε ι στην προσπάθεια της κοινωνικής πολιτικής κατά της πληθυσμιακής 
απογύμνωσης και περιθωριοποίησης των ασθενέστερων αγροτικών περιοχών, καθώς και 
κατά της κοινωνικής υποβάθμισης του πληθυσμού. Η συμβολή αυτή συνίστατο κυρίως 
σε αντισταθμιστικές πληρωμές στους αγρότες σε ορεινές και μειονεκτούσες 
περιοχές, στην ανάπτυξη γεωργικών πόρων και οικονομικού και κοινώνικού δυναμικού 
σε αγροτικές περιοχές με τη βοήθεια των Διαρθρωτικών Ταμείων (στόχοι 1 και 5/S), 
που συνεπάγονταν ειδικά δημιουργία θέσεων εργασίας, εναλλακτική απασχόληση και 
τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης καθώς και μέτρα μελετημένα για να διατεθούν τα 
πλεονάζοντα γεωργικά προϊόντα σε ορισμένες κατηγορίες καταναλωτών σε χαμηλές 
τιμές και με βατούς όρους. 
ι—! ! : : ' 1 
|Καθώς αυξάνονται οι κίνδυνοι αποκλεισμού και περιθωριοποίησης στην| 
|ύπαιθρο χώρα, ποιες ενέργειες πέραν των ήδη ληφθεισών θα | 
|μπορούσαν να αποτρέπουν την κοινωνική υποβάθμιση των πληθυσμών | 
|της υπαίθρου ; \ 
Ι Ι 
Γ. ΚΥΡΙΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
Στο τμήμα III.Β εξετάσαμε εκείνες τις προκλήσεις οι οποίες, παρά το ότι δεν 
αποτελούσαν κατά τη στενή έννοια αντικείμενο αρμοδιότητας για την Ενωση είναι 
κοινές για τα κράτη μέλη και θα ήταν καλύτερα να αντιμετωπιστούν με αυξημένη 
συνεργασία και, όπου ενδείκνυται και είναι δυνατό, μέσω κάποιας σύγκλισης 
πολιτικών. 
Στο τμήμα αυτό, θα διερευνήσουμε τις δυνατότητες δράσης που υπάρχουν για την 
ίδια την Ενωση. 
Η θέση σε ισχύ της Συνθήκης του Μάαστριχτ δημιούργησε μια νέα κατάσταση σε σχέση 
με την κοινωνική πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κατ'αρχήν, υφίσταται η συμφωνία 
52 
για την κοινωνική πολιτική, που εγκρίθηκε από 11 κράτη μέλη και ενεγράφη στο 
πρωτόκολλο για την κοινωνική πολιτική που προσαρτάται στη Συνθήκη. 
Η συμφωνία αυτή επιδιώκει τη διευκρίνιση του είδους των τομέων που θα πρέπει να 
καλύπτει η κοινώνική πολιτική της Ενωσης και επίσης θεσπίζει νέες διαδικασίες 
λήψης αποφάσεων. 
Ως προς την ουσία, η συμφωνία θέτει τους ακόλουθους στόχους: 
"να προωθήσουν την απασχόληση, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, 
την παροχή της κατάλληλης κοινωνικής προστασίας, τον κοινωνικό διάλογο και την 
ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων που θα επιτρέψουν υψηλό και διαρκές επίπεδο 
απασχόλησης και την καταπολέμηση του αποκλεισμού..." 
Εκεί προσδιορίζονται δύο ομάδες τομέων δραστηριότητας: 
Μία, που θα αποφασίζεται με βάση ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία, η οποία 
καλύπτει: 
βελτίωση ιδιαιτέρως του περιβάλλοντος εργασίας με σκοπό την προστασία της 
υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων· 
συνθήκες εργασίας· 
ενημέρωση και διαβούλευση με τους εργαζομένους-
ισότητα ανδρών και γυναικών όσον αφορά τις ευκαιρίες τους στην αγορά 
εργασίας και τη μεταχείριση κατά την εργασία-
επαγγελματική ένταξη των ατόμων που αποκλείονται από την αγορά εργασίας, με 
την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 127 της συνθήκης για την ίδρυση της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας· 
Μία άλλη, που θα αποφασίζεται κατ'ομοφωνία, η οποία καλύπτε ι : 
την κοινώνική ασφάλιση και την κοινώνική προστασία των εργαζομένων-
την προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης 
εργασίας-
εκπροσώπηση και συλλογική υπεράσπιση των συμφερόντων των εργαζομένων και 
των εργοδοτών, συμπεριλαμβανόμενης της συμμετοχής των εργαζομένων στη 
διαχείριση-
συνθήκες απασχόλησης των υπηκόων των τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στο 
έδαφος της Κοινότητας· 
χρηματικές συνεισφορές με στόχο την προώθηση της απασχόλησης και τη 
δημιουργία θέσεων εργασίας, με την επιφύλαξη των διατάξεων περί του 
Κοινώνικού Ταμείου. 
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι οι ακόλουθοι τομείς εξαιρούνται ρητά από τον 
τομέα δράσης: αμοιβές, το δικαίωμα του συνεταιρί£εσθαι, το δικαίωμα απεργίας 
και το δικαίωμα ανταπεργίας. 
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία, η κυριότερη καινοτομία της συμφωνίας είναι η 
επισημοποίηση μιας διαδικασίας διαβούλευσης σε δύο στάδια με τους κοινωνικούς 
εταίρους, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε διαπραγμάτευση συλλογικών συμφωνιών σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο, ενδεχομένως ως ένα μέσο υποκατάστασης της νομοθεσίας. 
Φυσικά, χρειάζεται να υπενθυμιστεί ότι η αρχική ιδέα ήταν αυτή η συμφωνία να 
53 
(Λ 
αντικαταστήσει τις υφιστάμενες διατάξεις της Συνθήκης της Ρώμης. Καθώς δεν 
συμβαίνει αυτό, η κοινωνική πολιτική διέπεται τώρα δυνητικά από δύο χωριστά 
νομοθετικά πλαίσια - εκείνο της Συνθήκης της Ρώμης που συνεχίζει να εφαρμόζεται 
και εκείνο της συμφωνίας για την κοινώνική πολιτική που 11 κράτη μέλη συμφώνησαν 
να θέσουν σε ισχύ μεταξύ τους. 
Οι διαδικαστικές επιπτώσεις όλων αυτών εξετάζονται σε χωριστή ανακοίνωση της 
Επιτροπής. 
Αυτό που είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπενθυμιστεί για τους σκοπούς του παρόντος 
Πράσινου Βιβλίου είναι ότι κάθε συζήτηση επί της κοινωνικής πολιτικής σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι, στο εξής, η δέσμη διαθεσίμων 
νομικών μέσων είναι πολλαπλή: 
Αφενός, υπάρχουν οι παραδοσιακές κατηγορίες δράσης που μπορούν να συνοψισθούν 
ως εξής: 
κινητοποίηση των παραγόντων στα κράτη μέλη-
συνεργασία μεταξύ παραγόντων στα κράτη μέλη, ιδιαίτερα μέσω της δικτύωσης-
νομοθεσία-
οικονομική υποστήριξη-
Αφετέρου, θα υπάρχουν αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν αναφορικά με τη νομική 
βάση της δράσης και, ειδικότερα σχετικά με τη δυνατότητα συλλογικών 
διαπραγματεύσεων εναλλακτικά ως προς τη νομοθεσία. 
Στην περίπτωση κατά την οποία συμφωνηθεί ότι η νομοθεσία αποτελεί τη βέλτιστη 
επιλογή για αντιμετώπιση δεδομένου προβλήματος, τότε προκύπτει το ζήτημα της 
φύσης της νομοθεσίας. Η πείρα του παρελθόντος έχει δείξει μια τάση προς 
αναλυτικότερο Κοινοτικό Κοινωνικό Δίκαιο. Συχνά, όπως συνέβη με την οδηγία περί 
χρόνου εργασίας, αυτό πρόκυπτε ι όχι τόσο από το αρχικό σχέδιο κειμένου της 
Επιτροπής όσο από τη διαδικασία διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο και το 
Κοινοβούλιο. Προσοχή χρειάζεται να δοθεί στο κατά πόσον ελαφρότεροι και 
περισσότερο ελαστικοί νόμοι δεν θα ήταν πιο προσαρμοσμένοι στην ποικιλομορφία 
των διαφόρων κρατών μελών, αρκεί να μπορεί αυτό να συμβιβαστεί με την επιδίωξη 
των ουσιωδών αποτελεσμάτων. 
Ποιοι τομείς κοινωνικής πολιτικής είναι περισσότερο επιδεκτικοί 
για να αποτελέσουν το αντικείμενο συλλογικών συμβάσεων ; 
Ποιοι τομείς είναι πιθανότερο να χρειαστούν νομοθετική προσέγγιση ; 
Μπορούν οι νόμοι πλαίσιο να προσφέρουν το είδος των αποτελεσμάτων 
που απαιτούνται όπως, π.χ. στους τομείς των κατωτάτων επιπέδων 
ή της ισότητας ευκαιριών ; 
1· Η ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ 
Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων αποτελεί μία από τις 4 "ελευθερίες" που 
καθιερώνονται στη Συνθήκη της Ρώμης (άρθρο 3(γ)). Δεδομένου ότι η καταγωγή της 
στηρίζεται στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, είναι η οικονοαική 
δραστηριότητα που συνιστά το βασικό στοιχείο των διατάξεων που σχετίζονται με 
την ελεύθερη κυκλοφορία: οι δραστηριότητες με την ιδιότητα του μισθωτού (άρθρα 
48-51), η εγκατάσταση ως αυτοαπασχολούμενου ατόμου (άρθρα 52-58) και η παροχή 
υπηρεσιών (άρθρα 59-66). 
Το άρθρο 8 Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση χορηγεί το δικαίωμα 
κυκλοφορίας και εγκατάστασης ελεύθερα ανά τα κράτη μέλη σε κάθε πολίτη της 
54 
Cr 
Ενωσης. 
Μόνο στο πλαίσιο του προγράμματος της Ενιαίας Αγοράς το Συμβούλιο επεξέτε ινε το 
δικαίωμα διαμονής σε όλους τους υπηκόους των κρατών μελών, έστω και αν δεν 
ασκούν οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα αλλά με την προϋπόθεση ότι διαθέτουν 
ασφάλιση υγείας και επαρκή μέσα διαβίωσης. 
Το Δικαστήριο παρέσχε αποφασιστική συνεισφορά για την εξασφάλιση ότι οι 
ενδοκοινοτικές μετακινήσεις λαμβάνουν χώρα υπό συνθήκες ελευθερίας και 
αξιοπρέπειας. Οι υπήκοοι των κρατών μελών έχουν το δικαίωμα να ασκούν οικονοαική 
δραστηριότητα στο έδαφος κράτους μέλους του οποίου δεν είναι υπήκοοι χωρίς 
οιαδήποτε δυσμενή διάκριση, είτε ως μισθωτοί είτε ως αυτοαπασχολούμενα άτομα. 
Τα κράτη μέλη μπορούν απλώς να επιτρέπουν μόνο στους υπηκόους τους την 
απασχόληση στις δημόσιες υπηρεσίες (άρθρο 48 (4) της Συνθήκης ΕΟΚ), αλλά το 
Δικαστήριο περιόρισε το πεδίο εφαρμογής της εξαίρεσης αυτής στην απασχόληση η 
οποία συνεπάγεται συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας και ευθύνης για τη 
διαφύλαξη των γενικών συμφερόντων του κράτους. 
Το δικαίωμα αυτό για άσκηση οικονομικής δραστηριότητας χωρίς δυσμενή διάκριση 
λόγω υπηκοότητας έχει καταστεί περισσότερο απτό - ιδιαίτερα για τους 
αυτοαπασχολούμενους - με την έγκριση της κοινοτικής νομοθεσίας περί αμοιβαίας 
αναγνώρισης διπλωμάτων και επαγγελματικών ειδικοτήτων. 
Επίσης χρειάζεται να εξεταστεί ενεργώς ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να θεσπιστεί 
εξαρχής ο παράγων της πανευρωπαϊκής αναγνώρισης για τις πολυάριθμες νέες 
ειδικότητες που θα χρειαστούν στο μέλλον. Ενα πολύ πολυπλοκότερο αλλά σημαντικό 
ζήτημα για το μέλλον, είναι ο τρόπος διασφάλισης ισοτιμίας των επαγγελματικών 
προσόντων για επαγγέλματα και ειδικότητες που δεν διέπονται από κανονισμούς. 
Μετά από μια περίοδο κατά την οποία η αμοιβαία αναγνώριση επιδιωκόταν στη βάση 
επιμέρους οδηγιών για συγκεκριμένα επαγγέλματα, η Κοινότητα έχει τώρα εγκρίνει 
δύο οριζόντιες οδηγίες που επεκτείνουν την αναγνώριση σε όλα τα επαγγέλματα που 
ρυθμίζονται από κανονισμούς. 
Η θέσπιση πραγματικής και ουσιαστικής αμοιβαίας αναγνώρισης και ισοτιμίας των 
επαγγελματικών προσόντων σε όλα τα επίπεδα στην επικράτεια της Ενωσης πρέπει 
να αποτελέσει επείγουσα πολιτική προτεραιότητα. Αυτό για λόγους που συνδέονται 
όχι μόνο με τα οικονομικά οφέλη που θα μπορούσε να προσφέρε ι αλλά επίσης λόγω 
της συνεισφοράς που θα παρείχε στην έννοια της ιδιότητας του Ευρωπαίου πολίτη. 
Η έννοια του εργαζομένου καλύπτει όχι μόνο εργαζομένους που εγκαθίστανται 
οριστικά σε άλλο κράτος μέλος αλλά επίσης τους διασυνοριακούς εργαζόμενους, τους 
προσωρινούς εργαζόμενους και τους εποχιακούς εργαζόμενους. Η προσωρινή 
δραστηριότητα αυτοαπασχολούμενων ατόμων καλύπτεται από τις διατάξεις της 
ελεύθερης διακίνησης των υπηρεσιών. 
(Βλέπε σχήματα 14 και 15) 
Το δικαίωαα κατοικίας θεωρείται από το κοινοτικό δίκαιο πρώτα από όλα ως 
απόρροια του δικαιώματος άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας. Το δικαίωμα 
κατοικίας έχει έτσι αναγνωριστεί για τους μισθωτούς και τους αυτοαπασχολούμενους 
και έχει επεκταθεί στα μέλη των οικογενειών τους (συζύγους, εξαρτώμενους 
κατιόντες ή εκείνους που είναι κάτω των 21 ετών καθώς και εξαρτώμενους 
ανιόντες). Επιπλέον, η κοινοτική νομοθεσία έχει χορήγησε ι το δικαίωμα κατοικίας 
στη φιλοξενούσα χώρα σε μισθωτούς και αυταπασχολοϋμενους μετά τη λήξη των 
δραστηριοτήτων τους λόγω συνταξιοδότησης ή ανικανότητας προς εργασία. Τα 
δικαιώματα αυτά εφαρμόζονται επίσης στις οικογένειες τους ακόμη και μετά το 
θάνατο του μισθωτού. 
Ολοι όσοι απολαμβάνουν του δικαιώματος κατοικίας έχουν φυσικά επίσης δικαίωαα 
εισόδου στο έδαφος άλλου κράτους μέλους. Η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη προσθέτει 
περαιτέρω "την άρση των φυσικών ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα". Ο στόχος αυτός 
μένει ακόμη να υλοποιηθεί πλήρως αλλά η εργασία συνεχίζεται μέσω των βασικών 
55 
ίοΖ 
ΣΧΗΜΑ 14 
Μερίδιο του συνολικού πληθυσμού που είναι υπήκοοι 
άλλων χ ρηχών μελών 1991 
* πληθυσμού 
Τ: δον υπάρχουν oioijcla, GR: πι.:·ιτΠα πλησίον κ>υ μηδ<:νός, ι.: Γ9*, ΐο%", 11* 
Η έκταση της διασυνοριακής μετανάστευσης 
στην Κοινότητα κατά την παρελθούσα δεκαετία 
ήταν πολύ μικρή. Αυτό αντικατοπτρίζεται στους 
σχετικά μικρούς αριθμούς ατόμων (2%) που ζουν 
σε κάποιο κράτος μέλος ενώ είναι υπήκοοι άλλου 
κράτους μέλους. 
55Α 
ΣΧΗΜΑ 15 
Μετακινήσεις πληθυσμού εντός της Κοινότητας 1987-1991 
?S0 3S0 4 50 550 
Εκτίς (ΐιΤΜίνήσιιιν οτη» It«*|« 
αππΜΠΰ 
-350 -Î50 -150 -50 
Αιαιια nou tytutaXt t »ouv τη χύρα Ιχιλ»4δίζ) 150 250 350. 4.50 550 
Xtou« «ο» «ιβέρχοντβι «τη χύρ« (χιλ»ίβ«ί) 
Κατά την πενταετία 1987 έως 1991, περίπου 
1,5 εκατομμύρια άτομα μετακινήθηκαν από 
ένα κράτος μέλος σε άλλο, ήτοι 300 χιλιάδες 
ετησίως κατά μέσο όρο. Από τα άτομα που 
μετακινήθηκαν, ένα σχετικά υψηλό ποσοστό 
ήταν ηλικίας μεταξύ 14 και 54 ετών και, 
επομένως, ήταν δυνητικά σε φάση αναζήτησης 
εργασίας. 
55Β 
?ο 
μέτρων που θεωρούνται απαραίτητα για την άρση αυτών των ελέγχων σε όλα τα 
πρόσωπα όταν διασχίζουν τα εσωτερικά σύνορα, θα πρέπει να σημειωθεί ως προς αυτό 
ότι το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι οι τουρίστες μπορούν να θεωρούνται ως 
"άτομα αποδεχόμενα υπηρεσίες" και ότι καλύπτονται από τις διατάξεις που 
σχετίζονται με την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών, ειδικά σε ό,τι αφορά την 
είσοδο και παραμονή. 
Το Δικαστήριο προσδιόρισε επίσης ότι η ελευθερία κυκλοφορίας για εργαζομένους 
καλύπτει επίσης το δικαίωμα ενός ατόμου που αναζητά απασχόληση να κατοικήσει στο 
έδαφος άλλου κράτους μέλους για όσο καιρό συνέχιζε ι να αναζητά εργασία και έχει 
σοβαρή πιθανότητα να προσληφθεί. 
Η βασική αργή είναι σαφής: εντός του πεδίου εφαρμογής της Συνθήκης (άρθρο 6 ΕΚ), 
κάθε διάκριση λόγω υπηκοότητας απαγορεύεται. 
Αυτή η ολοκληρωτική ισότητα με τους ημεδαπούς σε όλους σχεδόν τους τομείς, 
εντούτοις, είναι εγγυημένη μόνο για άτομα που έχουν το καθεστώς του 
διακινούμενου εργαζομένου και για τα μέλη των οικογενειών τους. Με άλλα λόγια 
άτομα που αναζητούν απασχόληση και σπουδαστές (εκτός από τα παιδιά των 
διακινούμενων εργαζομένων) απολαμβάνουν της προστασίας του κοινοτικού δικαίου 
σε ό,τι αφορά τα στοιχεία που σχετίζονται με την κατάσταση την οποία βρίσκονται 
αλλά δεν μπορούν να διεκδικήσουν πλήρη ισότητα μεταχείρισης, π.χ., στον τομέα 
της κοινωνικής πρόνοιας. 
Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη σπουδαιότητα του κοινοτικού συντονισμού 
των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, τα οποία είναι απαραίτητα για τη 
διασφάλιση πραγματικής ελευθερίας διακίνησης στην Ευρώπη. 
Το ερώτημα είναι πώς μπορεί αυτή η θεμελιώδης ελευθερία να ασκηθεί πλήρως εάν 
υπάρχει κίνδυνος περιορισμού της από πλευράς κοινωνικής ασφάλισης ; Η συνθήκη της 
Ρώμης, ιδιαίτερα το άρθρο 51, έχει από την αρχή διευκολύνει τη θέσπιση 
κοινοτικών κανονισμών για την άρση του κινδύνου αυτού για μισθωτούς και 
αυταπασχολούμενους και τις οικογένειες τους που διακινούνται ανά την Κοινότητα. 
Οι κανονισμοί αυτοί ενημερώνονται τακτικά ώστε να λαμβάνουν υπόψη τις αλλαγές 
που γίνονται στο εθνικό δίκαιο και στη νομολογία του Δικαστηρίου. Ο στόχος των 
κανονισμών είναι, όχι να εναρμονιστούν τα εθνικά συστήματα αλλά απλώς να 
προστατευθούν τα ενδιαφερόμενα άτομα έναντι των επιπτώσεων των εθνικών μέτρων 
τα οποία δεν λαμβάνουν υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση των ατόμων που διακινούνται 
από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. 
Οι περισσότερες κατηγορίες εργαζομένων καλύπτονται από τους κοινοτικούς 
κανονισμούς. Εντούτοις, τα ειδικά συστήματα για δημοσίους υπαλλήλους και άτομα 
που εξομοιώνονται προς αυτούς με την έννοια, να συμπεριληφθούν στο πεδίο 
εφαρμογής του συντονισμού. Η εξαίρεση των συστημάτων δεν δικαιολογείται πλέον 
καθόσον το Δικαστήριο, στις αποφάσεις του αναφορικά με το άρθρο 48 (4) της 
Συνθήκης, χορήγησε ευρεία πρόσβαση σε θέσεις εργασίας του δημόσιου τομέα σε 
υπηκόους των κρατών μελών. Σ'αυτό το νέο πλαίσιο η Επιτροπή διαβίβασε πρόταση 
κανονισμού που τη στιγμή αυτή βρίσκεται υπό συζήτηση στο Συμβούλιο. 
Περαιτέρω, υφίσταται επίσης το δυσχερές θέμα της παροχής επικουρικής κοινωνικής 
ασφάλισης, ιδιαίτερα οι συντεχνιακής προέλευσης σύνταξεις και η επικουρική 
ασφάλιση υγείας. Η πρόβλεψη αυτή γίνεται συχνά βάσει των όρων συλλογικών 
συμφωνιών ή με πρωτοβουλία του εργοδότη ή του ενδιαφερομένου ατόμου. Ως 
αποτέλεσμα αυτού και σε αντίθεση προς την παροχή της υποχρεωτικής κοινωνικής 
ασφάλισης, η πρόσθετη ασφάλιση εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού 
συντονισμού. Ο εξαιρετικά πολύπλοκος χαρακτήρας και η πολυμορφία αυτού του τύπου 
κοινωνικής ασφάλισης έχει μέχρι τώρα αποκλείσει το συντονισμό σε κοινοτικό 
επίπεδο. Εντούτοις, η ανάγκη τέτοιου συντονισμού είναι πιθανό να καταστεί 
εντονότερη με τη μετακίνηση προς τη δημογραφική ισορροπία, καθώς οι εργαζόμενοι 
ίσως να χρειάζεται να στηρίζονται όλο και περισσότερο στην παροχή πρόσθετης 
56 
κοινωνικής ασφάλισης. Επιπρόσθετα, αναμένεται μια μεγαλύτερη διασυνοριακή 
κινητικότητα εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης. Δεν θα ήταν αποδεκτό εργαζόμενοι που 
εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την επικουρική κοινωνική ασφάλιση να αποτρέπονται 
από την άσκηση του δικαιώματος τους για ελεύθερη κυκλοφορία λόγω φόβου απώλειας 
ικανοποιητικού επιπέδου από πλευράς κάλυψης κοινωνικής ασφάλισης. 
Υπό το φως της κοινωνικής διάστασης της εσωτερικής αγοράς, ο συντονισμός των 
συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης θα πρέπει να καλύψει όλα τα ασφαλισμένα άτομα 
στην Κοινότητα. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει το πεδίο 
εφαρμογής των κανονισμών να επεκταθεί σε κατηγορίες που ακόμη εξαιρούνται 
σήμερα, συγκεκριμένα τους σπουδαστές και επαγγελματικώς ανενεργά άτομα. 
Ενα άλλο σημαντικό στοιχείο μετακίνησης προς μία γνήσια Ευρώπη των λαών 
βρίσκεται τώρα υπό εξέταση. Η Επιτροπή εξετάζει πως οι υφιστάμενοι κανόνες 
πρόσβασης στις υγειονομικές υπηρεσίες άλλου κράτους μέλους μπορούν να καταστούν 
περισσότερο εύκαμπτο ι προς το συμφέρον των ασθενών. 
Προσοχή επίσης θα πρέπει να δοθεί στην πιθανότητα επέκτασης των πλεονεκτημάτων 
του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης σε υπηκόους μη κρατών μελών 
σε ειδικές περιπτώσεις. 
Ο κοινοτικός συντονισμός θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω και να ενισχυθεί 
στους ακόλουθους βασικούς τομείς: 
- επιδόιιατα ανεργίας: η υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία προσφέρει μόνο μία 
πολύ περιορισμένη προστασία για τους ανέργους που αναζητούν εργασία σε άλλο 
κράτος μέλος. Κάτω από αυστηρές προϋπόθεσεις, για μέγιστη περίοδο τριών 
μηνών και μόνο μία φορά μεταξύ 2 περιόδων απασχόλησης, μπορεί να διατηρηθεί 
το δικαίωμα για επίδομα ανεργίας. Οι διατάξεις αυτές, που υιοθετήθηκαν όταν 
το ποσοστό απασχόλησης ανά την Κοινότητα ήταν υψηλό, αποθαρρύνουν τα άτομα 
που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν έτοιμα να επωφεληθούν των ευκαιριών 
απασχόλησης σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Σε εποχές υψηλής ανεργίας, η υφιστάμενη 
κοινοτική νομοθεσία στον τομέα αυτό χρειάζεται, συνεπώς, να εκσυγχρονιστεί 
και να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση. Η κινητικότητα θα πρέπει να αυξηθεί 
παρατείνοντας το δικαίωμα διατήρησης του επιδόματος ανεργίας κατά τη 
διάρκεια της αναζήτησης εργασίας σε άλλο κράτος μέλος, αλλά χωρίς να 
δημιουργούνται νέες οικονομικές επιβαρύνσεις ή άνισες καταστάσεις μεταξύ 
των κρατών μελών και αποφεύγοντας συγχρόνως κάθε κίνητρο για κατάχρηση του 
συστήματος. 
πρόωρη συνταξιοδότηση: ορισμένα κενά μένει να πληρωθούν. Τα συστήματα αυτά 
εξαιρούνται ακόμη από το πεδίο εφαρμογής των υφιστάμενων κανονισμών, οι 
οποίοι επίσης δεν λαμβάνουν υπόψη την ιδιαίτερη περίπτωση ατόμων που 
συνταξιοδοτούνται πρόωρα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα 
οικογενειακά επιδόματα και την υγειονομική περίθαλψη. 
επιδόματα ασθένειας: οι υφιστάμενοι κανόνες χρειάζεται να καταστούν 
περισσότερο εύκαμπτοι. ΤΙ.χ., άτομα που εργάζονται σε παραμεθόριες περιοχές 
μπορούν, σύμφωνα με τους ασφαλιστικούς κανόνες, να διεκδικήσουν παροχές σε 
είδος είτε στη χώρα διαμονής τους είτε στη χώρα απασχόλησης τους. 
Εντούτοις, τη δυνατότητα αυτή δεν έχουν τα μέλη των οικογενειών τους. 
Προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στη θέσπιση του δικαιώματος κατοικίας για 
λιγότερο εύπορα άτομα (π.ου τη στιγμή αυτή εξαιρούνται της ελεύθερης 
κυκλοφορίας). 
Γενικότερα, είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η υπηρεσία που παρέχει ο κοινοτικός 
συντονισμός στους πολίτες της Κοινότητας. Μια τέτοια βελτίωση θα μπορούσε 
ειδι κότερα να συνίσταται στα εξής: 
απλούστευση των κανόνων συντονισιιού. Αυτό θα καθιστούσε δυνατή μια 
57 
περισσότερο ομοιογενή εφαρμογή του συντονισμού και θα καθιστούσε τους 
κανόνες περισσότερο διαφανείς και ως εκ τούτου περισσότερο εύληπτους για 
τους ευρωπαίους πολίτες. Αυτό, ενώ είναι ιδιαίτερα δυσχερές να επιτευχθεί 
λόγω του τεχνικού χαρακτήρα των ισχυόντων κανόνων, είναι παρόλα αυτά 
εξαιρετικά σημαντικό. 
εκσυΎΥΟονισαός της ανταλλαγής στο ινείων μεταξύ των φορέων κοινωνικής 
ασφάλισης. Μία καλύτερη εκμετάλλευση της σύγχρονης τεχνολογίας θα βελτίωνε 
σημαντικά την ανταλλαγή στοιχείων, όπως π.χ. η εγκατάσταση δικτύου 
τηλεματικής ή η δυνατότητα θέσπισης μιας κάρτας για εκείνους που 
καλύπτονται από κοινώνική ασφάλιση, η οποία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε 
όλα τα κράτη μέλη. 
η ευρύτερη δυνατή διάδοση πληροφοριών στο κοινό: Ο συντονισμός είναι πιθανό 
να έχει άμεση επίπτωση στους πολίτες, π.χ. στις καθημερινές καταστάσεις, 
όπως η παροχή υγειονομικών υπηρεσιών σε άτομα που διακινούνται ανά την 
Κοινότητα. 
Στο λευκό Βιβλίο της επί της ολοκλήρωσης της Εσωτερικής Αγοράς η Επιτροπή 
υπέδειξε ότι πριν από το 1992 οι παραμένοντες φραγμοί στην ελεύθερη 
κυκλοφορία των αυταπασχολουμένων ατόμων και εργαζομένων χρειάζεται να αρθούν. 
Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι οι πολίτες της Κοινότητας θα πρέπει να είναι 
σε θέση να ασκήσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα σε όλη την Κοινότητα, 
εφόσον το επιθυμούν, χωρίς οιεσδήποτε διοικητικές διαδικασίες οι οποίες τελικά 
θα μπορούσαν να τους αποθαρρύνουν από το να μετακινηθούν σε άλλο κράτος μέλος. 
Οι εκτιμήσεις αυτές παραμένουν ισχυρές. Κατά τα τελευταία τρία έτη το Συμβούλιο 
συζήτησε τις προτάσεις της Επιτροπής για βελτίωση της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
εργαζομένων, χωρίς να είναι σε θέση να επιτύχει αποδεκτή συμφωνία. 
Ατομα που ασκούν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας αντιμετωπίζουν συχνά 
δυσκίνητες διοικητικές διαδικασίες. Οι τοπικές διοικήσεις δεν είναι πάντα 
ενήμερες των δικαιωμάτων των οποίων απολαμβάνουν οι πολίτες της Κοινότητας και, 
ιδιαίτερα στην περίπτωση των λιγότερο εξειδικευμένων εργαζομένων, η κινητικότητα 
κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. 
Το δίκτυο EURES, που συντίθεται από τις εθνικές υπηρεσίες απασχόλησης και την 
Επιτροπή, είναι υπεύθυνο για την ανταλλαγή πληροφοριών επί προσφορών θέσεων 
εργασίας και αιτήσεων εργασίας ανά την Κοινότητα, με στόχο την ανάπτυξη της 
ελευθερίας κυκλοφορίας των διακινούμενων εργαζομένων ανά την ενιαία αγορά. 
Περαιτέρω, το δίκτυο στοχεύει επίσης - μέσω των ευρωσυμβοϋλων του - στην 
ανταλλαγή πληροφοριών επί των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης μεταξύ των κρατών 
μελών και στο να διευκολύνε ι τους εργαζόμενους και τις οικογένειες τους να 
λάβουν αποφάσεις έχοντας πλήρη επίγνωση αυτού που θα πρέπει να αναμένουν. 
Οι πολίτες της Κοινότητας θα κυκλοφορούν όλο και περισσότερο ανά την Κοινότητα 
καθώς έχουν κατά παράδοση μετακινηθεί εντός της ίδιας τους της χώρας, με αυτές 
τις κινήσεις να διαφέρουν σαφώς από τα παραδοσιακά μεταναστευτικά πρότυπα. 
Ποιος τύπος δράσης θα πρέπει να αναληφθεί σε κοινοτικό? επίπεδο 
για την αντιμετώπιση των ακόλουθων θεμάτων; 
- άρση των παραμενόντων νομικών φραγμών για την ελεύθερη κυκλοφο­
ρία των εργαζομένων (επανένωση οικογενειών, ίση μεταχείριση, 
δικαιώματα κατοικίας, αποκλεισμένα άτομα)· 
- ανάπτυξη του δικτύου EURES ώστε να παρέχει καθοδήγηση και ενη­
μέρωση επί προσφορών εργασίας και συνθηκών διαβίωσης και εργα­
σίας σε κοινοτική κλίμακα-
- ίση μεταχείριση για όλους τους πολίτες της Κοινότητας που κα­
τοικούν σε ένα κράτος μέλος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα κοινω-
58 
νικά και φορολογικά πλεονεκτήματα (σπουδαστές, συνταξιούχοι, 
κλπ.)-
- πρόβλεψη καλύτερης προστασίας των διακινούμενων εργαζομένων, 
ιδιαίτερα διευκολύνοντας την απόκτηση, διατήρηση και μεταφορά 
των δικαιωμάτων επαγγελματικής σύνταξης-
- επέκταση της κάλυψης του συντονισμού κοινωνικής ασφάλισης-
απλούστευση των κανόνων- εκσυγχρονισμός διαδικασιών· καλύτερη 
ενημέρωση για το κοινό· 
- παροχή καλύτερης ενημέρωσης για δικηγόρους και δικαστές που 
ασχολούνται με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. 
Ποια συγκεκριμένα βήματα απαιτούνται για τη διασφάλιση της εξά­
λειψης όλων των σημαντικών φραγμών στην κινητικότητα με βάση προ­
βλήματα αμοιβαίας αναγνώρισης ή ισοτιμίας επαγγελματικών πτυχίων; 
2. ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΙΣΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΣ ΣΕ ΜΙΑ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει μακρόχρονη παράδοση στην προώθηση ίσων ευκαιριών για 
γυναίκες στην αγορά εργασίας. Ειδικότερα, η Κοινότητα έχει ανάπτυξε ι ένα ευρύ 
νομικό πλαίσιο για να βοηθήσει την προώθηση της πλήρους συμμετοχής των γυναικών 
στην αγορά εργασίας. Σε περίοδο ύφεσης, η δράση στην κατεύθυνση αυτή χρειάζεται 
να αποτελέσει αντικείμενο υπεράσπισης και ενίσχυσης επειδή οι βασικοί δείκτες 
της αγοράς εργασίας δείχνουν ότι η ανεργία πλήττει τις γυναίκες περισσότερο από 
τους άνδρες σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. 
(Βλέπε σχήμα 16). 
Είναι σαφές ότι το νομοθετικό πλαίσιο της Κοινότητας από μόνο του είναι 
ανεπαρκές να περιόρισε ι την εμμένουσα ανισότητα ευκαιριών για τις γυναίκες. 
Παραμένουν πολυάριθμοι φραγμοί στη συμμετοχή των γυναικών με ίσους όρους προς 
τους άνδρες τόσο στην απασχόληση όσο και στην κοινωνία. Οι γυναίκες σήμερα 
αισθάνονται όλο και περισσότερο ευπρόσβλητες. Υπάρχουν πολλοί λόγοι γι'αυτό, 
περιλαμβανομένων της έλλειψης κατάλληλης αναγνώρισης των επαγγελματικών 
προσόντων των γυναικών, της απασχόλησης τους σε ανασφαλείς, χαμηλά αμοιβόμενες 
θέσεις εργασίας και της επίπτωσης των διαρθρωτικών αλλαγών στην αγορά εργασίας. 
Η παράλειψη αντιμετώπισης των ειδικών προβλημάτων που αφορούν την απασχόληση των 
γυναικών απειλεί την οικονομική και κοινωνική συνοχή και θέτει σε κίνδυνο την 
πρόοδο σε άλλους τομείς λόγω του ότι παρεμπόδιζε ι τις γυναίκες από το να 
συμβάλλουν πλήρως στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική βελτίωση. 
(Βλέπε σχήματα 17 και 18). 
Τα προβλήματα που συναντούν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας δεν μπορούν να 
εντοπιστούν μεμονωμένα. Η κοινωνία πρέπει να ενθαρρυνθεί για να επωφεληθεί 
περισσότερο από τη συμβολή των ικανοτήτων και των ειδικών δεξιοτήτων των 
γυναικών ενώ συγχρόνως θα ασχολείται με τα συγκεκριμένα συμφέροντα και ανάγκες 
των γυναικών. Οι δημογραφικές τάσεις απειλούν να επιφέρουν περαιτέρω τριβές στην 
αγορά εργασίας και στην κοινωνία σαν σύνολο. Μια αποτελεσματική προσέγγιση στον 
κοινωνικό μετασχηματισμό που απαιτείται γυα την επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης 
και κοινωνικής συνοχής εξαρτάται από την παροχή στις γυναίκες της δυνατότητας 
να διαδραματίσουν έναν σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση των μελλοντικών 
εξελίξεων. 
Ενα θέμα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή είναι η συμμετοχή των γυναικών στη 
διαδικασία της συλλογικής διαπραγμάτευσης. Η διαπραγματευτική ισχύς είναι τη 
στιγμή αυτή πολύ άνισα καταμερισμένη μεταξύ γυναικών και ανδρών στις οργανώσεις 
των κοινώνικών εταίρων τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μία πρόσφατη 
έρευνα έδειξε ότι στα 12 κράτη μέλη, τα υφιστάμενα συστήματα και διαδικασίες 
συλλογικής διαπραγμάτευσης έχουν συμβάλει στη διεύρυνση της διαφοράς αμοιβών 
μεταξύ γυναικών και ανδρών. 
59 
"Η 
ΣΧΗΜΑ 16 
ΑνεργΙΐϊ κατά φύλο και ηλικίι* στην κοινότητα 
1983-ΜΛΐος 1993 
% εργατικού δυναμικού 
1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1993 1993 
Τα ποσοστά ανεργίας των γυναικών €ίναι 
σταθερά υψηλότερα από εκείνα των ανδρών 
στην Κοινότητα και αυτό ίσχυε και κατά 
την προηγούμενη δεκαετία. Η διαφορά αυτή 
παρατηρείται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες 
59Α 
Κ 
ΣΧΗΜΑ 17 
Μερίδιο των γυναικών στο εργατικό δυναμικό στην 
Κοινότητα και αλλού 1970, 1980 και 1991 
% εργατικού δυναμικού 
50 
Θ 1970 • 1980 • 1991 50 
40 
30 
20 
10 
EUR12 ΕΖΕΣ ΙΙΠΛ Ι«*Μ«(« 
Αν και το μερίδιο των γυναικών στο 
εργατικό δυναμικό αυξήθηκε στην Κοινότητα, 
εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από εκείνο 
των χωρών ΕΖΕΣ και των ΗΠΑ, παρότι το χάσμα 
μειώθηκε κατά τη δεκαετία του ,80. 
59Β 
"Ke 
ΣΧΗΜΑ 18 
οι γυναίκες οτο εργατικό δυναμικό στα κράτη μ£λη 1983 και 1989 
% εργατικού δυναμικού 
Κ. Ε I GR Ι Μ. Β mm ο οκ 
ESP, 1983 με βάση Οθ7Ά 
Η αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στο 
εργατικό δυναμικό είναι το καθοριστικό 
στοιχείο που βρίσκεται κάτω από την αύξηση 
του ενεργού πληθυσμού στην Κοινότητα. Το 1991, 
τέσσερα από τα δέκα μέλη του εργατικού 
δυναμικού κατά μέσο όρο ήταν γυναίκες. 
59C 
Ττ-
Ο θεμελιώδης στόγος ως εκ τούτου πρέπει να είναι η πρόοδος από τα ίσα 
δικαιώματα στην ίση ιιεταγείριση στην αγορά εργασίας μέσω της ισότητας των 
ευκαιριών στην κοινωνία. Αυτό συνεπάγεται ότι πρέπει να δοθεί υψίστη 
προτεραιότητα σε μέτρα τα οποία καθιστούν ικανά τα άτομα, άνδρες και γυναίκες, 
να επιτύχουν μια καλύτερη ισορροπία στην ιδιωτική και επαγγελματική τους ζωή, 
μέσω μιας αλλαγής στάσεων και αξιών. 
Για να επιτευχθεί ένας περισσότερο ισορροπημένος τύπος κοινωνίας, θα πρέπει να 
εξεταστούν 3 σημαντικά θέματα: 
(i) ο συμβιβασμός των επαγγελματικών και οικογενειακών ευθυνών, 
(ii) η κατάργηση των διακρίσεων στην αγορά εργασίας - καθέτων και οριζοντίων 
(iii) η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στη διαδικασία λή^ης αποφάσεων. 
Οι δυνατότητες για δράση είναι πολυάριθμες: 
ενθάρρυνση μεγαλύτερης ευελιξίας στις σταδιοδρομίες και στα ωράρια 
εργασίας-
προώθηση καινοτόμων τρόπων για το συνδυασμό των οικιακών και επαγγελματικών 
ευθυνών· 
προαγωγή της διάθεσης εγκαταστάσεων φύλαξης παιδιών· 
θέσπιση σαφών στόχων για γυναίκες στις ευκαιρίες επαγγελματικής κατάρτισης 
(ιδιαίτερα αναφορικά με τη συνδρομή του ΕΚΤ) και την απασχόληση σε 
επαγγέλματα που κυριαρχούνται από άνδρες, σε συνδυασμό με την ανάγκη 
ανάπτυξης κατάλληλων συστημάτων παρακολούθησης-
- . δημιουργία περισσότερο διαφοροποιημένης κατάρτισης, ευκαιριών εργασίας και 
σταδιοδρομίας, τόσο για τη διεύρυνση του τομέα όσο και για τη βελτίωση των 
προοπτικών για τις γυναίκες· 
εξάλειψη των άμεσων και έμμεσων διακρίσεων στην αγορά εργασίας, 
περιλαμβανόμενης εκείνης σχετικά με τις απολύσεις και τη μερική απασχόληση-
αναθεώρηση της δομής των διαδικασιών λή^ης αποφάσεων στον οικονομικό, 
κοινωνικό και πολιτικό τομέα-
βελτίωση της πρόσβασης των γυναικών στην πληροφόρηση σχετικά με τα 
δικαιώματα τους γενικά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο-
πρόσδοση αυξημένης προσοχής στις δυσχέρειες που συναντούν οι γυναίκες στην 
αγορά εργασίας στο πλαίσιο του Κοινώνικού Διαλόγου. 
Ενα από τα βασικά στοιχεία για την επίτευξη της γενικής ισότητας ευκαιριών είναι 
η πρακτική αναγνώριση της ισότητας της εργασίας μέσω ίσης αμοιβής. Η αρχή της 
ίσης αμοιβής για άνδρες και γυναίκες έχει συμπεριληφθεί στο κοινοτικό δίκαιο ήδη 
από τις αρχές του. Το άρθρο 119 της συνθήκης ΕΟΚ ορίζει ότι "κάθε κάθε κράτος 
μέλος εξασφάλιζε ι και διατηρεί εν συνεχεία την εφαρμογή της αρχής της ισότητας 
των αμοιβών για όμοια εργασία μεταξύ εργαζομένων ανδρών και γυναικών". Αυτό 
διευρύνθηκε με την οδηγία 75/117/ΕΟΚ η οποία εισήγαγε την έννοια της ίσης 
αμοιβής για εργασία ίσης αξίας στις εθνικές διατάξεις των κρατών μελών. 
Εντούτοις, παρά την ύπαρξη αυτών των πολιτικών και νομικών δεσμεύσεων οι 
επίσημες στατιστικές αποδεικνύουν ότι το χάσμα της αμοιβής μεταξύ ανδρών και 
γυναικών παράμενε ι ευρύ. 
Είναι επιτακτική η ανάγκη το θεμελιώδες δικαίωμα σε ίση πληρωμή να εφαρμόζεται 
πλήρως σε κοινοτικό επίπεδο. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή δημοσίευσε πρόσφατα 
μία Ανακοίνωση για την ενημέρωση όλων των ενδιαφερομένων μερών σχετικά με το 
60 
% 
ζήτημα της ίσης αμοιβής. Το έγγραφο αυτό περιλαμβάνε ι συνοπτική ανάλυση της 
νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου επί του θέματος αυτού. Προτείνει επίσης 
πέραν της χρήσης νομικών μέσων και διαδικασιών, ότι κάθε στρατηγική για την 
προώθηση ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας πρέπει να περιλαμβάνε ι βελτίωση 
των βασικών στοιχείων αναφορικά με τις γυναίκες και την αμοιβή τους, βελτιωμένη 
διάδοση της πληροφορίας και βελτιωμένη νομική και πρακτική κατάρτιση για άτομα 
που εργάζονται στον τομέα αυτό. 
Μεταξύ των επιλογών που αξίζει να προσεχθούν είναι η δυνατότητα υιοθέτησης 
ορισμένων βασικών αρχών που θα χρησιμεύσουν ως κατευθυντήριες γραμμές για κοινές 
διαπραγματεύσεις επί της κατάταξης και αξιολόγησης των θέσεων εργασίας. Αυτές 
θα πρέπει να εφαρμοστούν σε διάφορα επίπεδα και αυτό με την επιφύλαξη της 
αυτονομίας και των επιμέρους ευθυνών των κοινώνικών εταίρων. Αυτές οι 
κατευθυντήριες γραμμές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για έναν κώδικα 
πρακτικής επί της εφαρμογής της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας. 
Οι νέες διατάξεις της Κοινωνικής Συμφωνίας που προσαρτάται στη συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση σχετικά με το δυνητικό ρόλο των κοινώνικών εταίρων στην ανάπτυξη 
της κοινωνικής πολιτικής σε επίπεδο Κοινότητας προσφέρουν νέες δυνατότητες στον 
τομέα της ίσης αμοιβής. 
Τι περαιτέρω πρέπει να γίνει σε επίπεδο Κοινότητας για να προω­
θηθεί η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών σε τομείς όπως 
οι πολιτικές στην εκπαίδευση και κατάρτιση, την έρευνα και ανάπτυξη 
και απασχόληση και αγορά εργασίας; 
Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν συγκεκριμένοι στόχοι και χρονοδιαγράμ­
ματα - περιλαμβανομένων ποσοστώσεων, σκοπών και θετικών μέτρων -
για τη διασφάλιση πληρέστερης συμμετοχής των γυναικών σε κλάδους ό­
που αντιπροσωπεύονται ανεπαρκώς; 
Ποια βήματα θα πρέπει να γίνουν για το συμβιβασμό οικογενειακών 
και επαγγελματικών ευθυνών; 
Θα πρέπει να αναπτυχθούν μηχανισμοί παρακολούθησης (και σε ποιο επί­
πεδο) για την εκτίμηση της θέσης των γυναικών σε σχέση με τα παρα­
πάνω τόσο από πλευράς αμοιβής, ωφελημάτων και πολιτικών φιλικών 
προς την οικογένεια και πιο συγκεκριμένα την οργάνωση του ωραρίου 
εργασίας ; 
Ποιες συγκεκριμένες υποχρέωσεις θα πρέπει να επιβληθούν στους εργο­
δότες και τις ενώσεις για να εξασφαλιστεί η κατάλληλη αναγνώριση των 
συμφερόντων των γυναικών εντός του κοινώνικού διαλόγου και για μια 
περισσότερο ισορροπημένη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στο επί­
πεδο λήψης αποφάσεων εντός των αντιπροσωπευτικών οργανισμών; 
Τι χρειάζεται ακόμη να γίνει σε κοινοτικό επίπεδο για να εξασφαλι­
στεί η πρακτική εφαρμογή και παρακολούθηση της αρχής της ίσης α­
μοιβής για εργασία ίσης αξίας; 
Ποια μορφή θα πρέπει να λάβει ο κώδικας πρακτικής για την καθοδή­
γηση και εξασφάλιση της εφαρμογής της αρχής αυτής; 
3. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 
Αφού καταργηθούν τα εσωτερικά σύνορα, για να είναι εγγυημένη η ελεύθερη 
κυκλοφορία αγαθών, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, το επόμενο λογικό βήμα στη 
διαδικασία της οικονομικής ολοκλήρωσης θα είναι η μετάβαση σε ένα ενιαίο 
νόμισμα. Ο σκοπός της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης (ΟΝΕ), το πιο φιλόδοξο 
61 
Ή 
σχέδιο στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, προβλέπεται στη Συνθήκη για 
την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πρέπει να συνεκτιμήσουμε τις συνέπειες της μετάβασης αυτής 
για την κοινωνική πολιτική; 
Π.χ. σε ποιο βαθμό η ΟΝΕ θα απαιτήσει επίσης πιο ενεργό κοινωνική πολιτική; 
Η ΟΝΕ δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά πρέπει να εξυπηρέτησε ι το γενικό στόχο της 
Κοινότητας για προαγωγή της οικονομικής και κοινωνικής προόδου και ιδιαίτερα ένα 
υψηλό επίπεδο απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, όπως κάνει σαφές το άρθρο 
2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η διαδικασία της ΟΝΕ αποτελεί ένα 
σημαντικό δομικό λίθο στην επίτευξη της προόδου αυτής, καθόσον ο σεβασμός των 
θεσπισμένων κριτηρίων σύγκλισης θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της 
ευρωπαϊκής οικονομίας και θα ενδυνάμωσε ι τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία. 
Πραγματικά, η κοινώνική πρόοδος θα εξυπηρετηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο με 
περαιτέρω και όχι λιγότερη οικονομική ολοκλήρωση. 
Ενώ η υποστηριζόμενη από το αναγκαίο επίπεδο οικονομικής σύγκλισης ΟΝΕ θα 
προώθησε ι το σκοπό της οικονομικής και κοινωνικής προόδου, είναι εξίσου σαφές 
ότι αυτή θέτει ένα νέο και διαφορετικό πλαίσιο για την κοινώνική πολιτική. 
Ειδικότερα, με το προλάβουμε τη νομισματική, δημοσιονομική και χρεωστική 
εκτροπή σε σχέση με τους στόχους, που γενικά καταλήγει σε σημαντικό κοινωνικό 
κόστος, θα εξαλείφουμε τη δυνατότητα για ορισμένες πολιτικές ψευδαισθήσεις. 
Π.χ., ο πληθωρισμός και τα δημοσιονομικά ελλείμματα συχνά καλύπτουν ανεπίλυτες 
κοινωνικές τριβές. Η ΟΝΕ συνεπάγεται, ως εκ τούτου, ότι όλες οι κοινωνικές 
ομάδες και ιδιαίτερα οι κοινωνικοί εταίροι είναι ενήμεροι του τι είναι εφικτό 
από πλευράς αύξησης μισθού και άλλων κοινώνικών βελτιώσεων και ενεργούν ανάλογα. 
Γενικότερα, μπορεί να πει κανείς ότι η ΟΝΕ απαιτεί μια καλύτερη λειτουργία των 
αγορών εργασίας επειδή τα κράτη μέλη θα χάσουν αμετάκλητα τις συναλλαγματικές 
τους ισοτιμίες και τις νομισματικές τους πολιτικές ως μέσα μακροοικονομικών 
αναπροσαρμογών. Εντούτοις, η μετάβαση προς την ΟΝΕ θα αποτελέσει εγγύηση ότι 
κανένα κράτος μέλος δεν θα απώλεσε ι τον έλεγχο αυτών των μέσων διαμόρφωσης 
πολιτικής πριν διαπιστωθεί σαφώς ότι μπορεί να τα κατάφερε ι και χωρίς αυτά τα 
μέσα. 
Το γεγονός ότι η μετάβαση στην ΟΝΕ θα συνεπάγεται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις 
και δυσχερή αλλά κοινωνικά ισορροπημένη παγίωση των προϋπολογισμών για πολλά 
κράτη μέλη, πρέπει να θεωρηθεί στο πλαίσιο των αρνητικών κοινώνικών συνεπειών 
της περαιτέρω καθυστέρησης αναπόφευκτων αναπροσαρμογών. Η δημοσιονομική παγίωση 
είναι ουσιώδους σημασίας σε κάθε περίπτωση για να εξασφαλιστεί ότι οι πληρωμές 
τόκων του δημοσίου χρέους δεν θα συνεχίσουν να αυξάνουν το μερίδιο τους εντός 
των γενικών κρατικών δαπανών, πράγμα που θα οδηγούσε αφενός σε προβλήματα για 
τη σταθερή πορεία και αφετέρου θα περιόριζε το πεδίο για κοινωνικές δαπάνες. Από 
αυτή την προοπτική ο δεσμευτικός χαρακτήρας της διαδικασίας σύγκλισης δεν 
αποτελεί κατ'ανάγκη ένα βάρος αλλά αντίθετα, μέσω της αξιοπιστίας που δίδεται 
στην ανάληψη υποχρέωσης για σύγκλιση, αποτελεί έναν τρόπο μείωσης του 
αναπόφευκτου κόστους αναπροσαρμογής. Περαιτέρω, ο μεσοπρόθεσμος χαρακτήρας της 
διαδικασίας σύγκλισης και οι διατάξεις της Συνθήκης παρέχουν επαρκή ευελιξία για 
την κατάλληλη διαμόρφωση των αναπροσαρμογών κατά τη διάρκεια της ύφεσης και για 
την εκμετάλλευση της ανάκαμψης για αύξηση του ρυθμού προόδου προς επίτευξη των 
διακηρυχθέντων στόχων. 
Θα ήταν ενδιαφέρον να εντοπιστούν οι κοινωνικές προκλήσεις που κάθε κράτος 
μέλος πρέπει να αντιμετωπίσει κατά τη μετάβαση αυτή και στο βαθμό που αυτό 
είναι δυνατό, να προσδιοριστούν ποσοτικά οι σημαντικότερες πλευρές τους, 
ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις δεσ/χεύσεις για δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης. 
Γνωρίζοντας την ανάγκη για προσαρμογές της κοινοτικής πολιτικής, θα καταστεί 
ευχερέστερη η επεξεργασία ρεαλιστικών και κοινωνικά αποδεκτών προγραμμάτων 
οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης. 
Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να συζητηθούν με τις κυβέρνησεις (κυρίως τα 
υπουργεία Οικονομικών και Κοινών ικών Υποθέσεων/Εργασίας) και με τους κοινωνικούς 
εταίρους. Τελικά, αυτοί οι τελευταίοι έχουν σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των 
62 
0Ο 
κριτηρίων σύγκλισης και στη χρηματοδότηση ή στην ανάληψη τον κόστους της 
κοινωνικής πολιτικής. 
θα μπορούσε η Ενωση να εκδώσει συστάσεις κατά τη διαδικασία αυτή 
της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης, μετά από τη δέουσα συνεν­
νόηση με όλες τις ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές και τους κοινωνικούς 
εταίρους, ενόψει της εξασφάλισης ότι η διαδικασία οικονομικής ολο­
κλήρωσης συμβάλλει πραγματικά στους βασικότερους στόχους της όπως 
αυτοί ορίζονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης του Μάαστριχτ; 
Θα πρέπει η Ενωση να προωθήσει τη σύγκλιση των κοινωνικών πολιτι­
κών μαζί με τη σύγκλιση των οικονομικών πολιτικών μέσω: 
- θέσπισης κοινών στόχων και παρακολούθησης (π.χ. στην ίδια βάση 
με τη σύγκλιση των πολιτικών κοινωνικής προστασίας και στόχων)· 
- πιθανών συστάσεων επί σοβαρών οικονομικών θεμάτων π.χ. για την 
πρόληψη του κοινωνικού dumping· 
- διαδικασιών παρακολούθησης για την κοινωνική πολιτική στη μετα­
βατική φάση προς την ΟΝΕ· 
- ισχυρής συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στις διαδικασίες 
αυτές· 
- κοινών συζητήσεων με τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για 
οικονομικές υποθέσεις και κοινωνική πολιτική; 
4. ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ 
Η κοινωνική πολιτική της Ευρώπης επηρεάζεται από τη λειτουργία των ελεύθερων 
αγορών, ιδίως των ελεύθερων αγορών εργασίας, και από την ανάπτυξη θεμελιωδών 
κοινώνικών κανόνων. Υπάρχουν δύο σημαντικά στοιχεία στην έννοια αυτή. Αφενός 
ένας αμυντικός μηχανισμός που θα εξασφαλίζει ότι υπάρχει Ινα κατώτατο όριο *άτω 
από το οποίο τα κοινωνικά πρότυπα δεν θα πρέπει να πέσουν σε ορισμένες περιοχές 
- κλειδιά και αφετέρου μία περισσότερο δυναμική έννοια που θα αποβλέπει στη 
διασφάλιση σύγκλισης μέσω της κοινωνικής προόδου. Οι ιδέες αυτές περιέχονται 
ειδικότερα στο άρθρο 118Α της Συνθήκης και βρίσκονται επίσης στον Κοινωνικό 
Χάρτη και τη Συμφωνία για την Κοινωνική Πολιτική. 
Η δημόσια συζήτηση επί της Συνθήκης του Μάαστριχτ έδειξε ότι σημαντικά τμήματα 
του κοινού φοβούνται μία Ευρώπη στην οποία οι κοινωνικοί κανόνες και η 
νομοθεσία, που μέχρι τώρα αποτελούσαν το αντικείμενο συναίνεσης, θα τεθούν νπ6 
αμφισβήτηση. 
(α) Τα κοινά ελάνιστα πρότυπα σνετικά αε TIC συνθήκες εο-νασίοκ: και το εργατικό 
δίκαιο 
Η επίτευξη της Ενιαίας Αγοράς και της οικονομικής και νομισματικής ένωσης θα 
διατρέξει κινδύνους εάν ο πληθυσμός και ιδίως ο εργαζόμενος πληθυσμός δεν 
συμμετάσχει στο εγχείρημα. Στο πλαίσιο αυτό, συχνά γίνεται επίκληση τον 
ζητήματος του κοινωνικού ντάμπινγκ. Μολονότι είναι γεγονός ότι σε εποχές σφοδρού 
ανταγωνισμού οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι ευέλικτες, και ότι το υψηλό ποσοστό 
ανεργίας μειώνει τη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων, ο ανταγωνισμός μίσα 
στην Κοινότητα με βάση ανεπίτρεπτα χαμηλά κοινωνικά πρότυπα, σε μεγαλύτερο βαθμό 
απ' ό,τι η παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, θα υπονομεύσει τους οικονομικούς 
στόχους της Ενωσης. Τα κοινά πρότυπα που έχουν ενσωματωθεί στην υφιστάμενη 
κοινοτική νομοθεσία, και εκείνα που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα δράσης για την 
εφαρμογή του κοινωνικού χάρτη, αποτελούν ένα κατώτατο όριο και θα συνεχίσουν 
63 
*\ 
ακόμα περισσότερο να το αποτελούν όταν τα υποψήφια κράτη ΕΖΕΣ γίνουν μέλη της 
Ενωσης. Ταυτόχρονα όμως αποτελούν εκδήλωση της κοινής πολιτικής βούλησης των 
κυβερνήσεων αλλά και των κοινώνικών εταίρων, να παρέχουν στους εργαζομένους τα 
θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα ως αναπόσπαστο τμήμα της χωρίς προηγούμενο 
οικονομικής και κοινωνικής προόδου μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. 
Η νομοθεσία σε επίπεδο Ενωσης δεν αποτελεί το μοναδικό τρόπο θέσπισης κοινώνικών 
κανόνων. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στις συμφωνίες μεταξύ των κοινώνικών 
εταίρων. Δεν χρειάζονται μόνο πρότυπα και κανόνες, ούτε μόνο συλλογικές 
συμφωνίες, ούτε μόνο ορισμός δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων, αλλά και σιωπηροί 
και ανεπιφύλακτοι κανόνες συμπεριφοράς, για να μειωθούν οι συγκρούσεις και να 
διατηρηθεί ο ταχύς ρυθμός των κοινώνικών αλλαγών. Το μόνο που μπορεί να συμβάλει 
στην επίτευξη των παραπάνω είναι η απρόσκοπτη συνεργασία μεταξύ των κρατών 
μελών, του Κοινοβουλίου, των κοινώνικών εταίρων και άλλων εταίρων στη μεγάλη 
ευρωπαϊκή προσπάθεια. 
Η νομοθεσία όμως σε κοινοτικό επίπεδο συνεχίζει να κατέχει ιδιαίτερη θέση για 
την επίτευξη του στόχου που συμμερίζονται όλα τα κράτη μέλη: να διαθέτουν δηλαδή 
οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη ελάχιστες εγγυήσεις ως προς την υγεία, την ασφάλεια 
και τις συνθήκες απασχόλησης. Ο στόχος αυτός πρέπει να επιτευχθεί μέσω της 
ολοκλήρωσης του προγράμματος κοινωνικής δράσης, και της πλήρους εκμετάλλευσης 
των δυνατοτήτων που προσφέρε ι η συμφωνία για την κοινώνική πολιτική της Συνθήκης 
του Μάαστριχτ. 
(β) Κοινών ικά πρότυπα στην Ευρώπη 
Τα υψηλά κοινών ικά πρότυπα, τα οποία αποτελούν ένα σύνθετο μείγμα των συνθηκών 
διαβίωσης και εργασίας, είναι σαφής στόχος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η 
ευρωπαϊκή πείρα έχει δείξει ότι αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος ενός 
ανταγωνιστικού μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης. Καθορίζονται από ποικίλες 
κυβερνητικές πολιτικές και από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις για ένα δεδομένο 
επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, και αυτή η συμπληρωματική προσέγγιση θεωρείται 
ουσιαστική σε μία δημοκρατική κοινότητα. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να καταβληθεί 
φροντίδα ώστε ο παγκόσμιος οικονομικός ανταγωνισμός και το διεθνές εμπόριο 
αγαθών και υπηρεσιών να βελτιώσουν και όχι να μειώσουν τα κοινωνικά και 
εργασιακά πρότυπα. Συγκεκριμένα, αν ο αθέμιτος ανταγωνισμός μέσω απαράδεκτα 
χαμηλών προτύπων επεκταθεί, αυτό θα αποτελέσει μια επικίνδυνη τάση. 
Ωστόσο, η ευημερία της Ευρωπαϊκής Κοινότητας εξαρτάται από το εάν αυτή 
διαδραματίσει ολοκληρωμένο ρόλο στο ανοικτό παγκόσμιο σύστημα ανταγωνισμού, το 
οποίο βασίζεται στο ελεύθερο εμπόριο, έστω και αν αυτό συνεπάγεται επίπονες 
προσαρμογές σε ορισμένους τομείς και περιοχές της Κοινότητας. Η θεμελιώδης αρχή 
της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής στην Κοινότητα αποτελεί έκφραση της 
βούλησης για συμμετοχή στα βάρη μιας τέτοιας προσαρμογής και για μείωση των 
υφιστάμενων αν ισοτήτων μεταξύ ομάδων και περιοχών. Αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός 
των διαρθρωτικών ταμείων (συμπεριλαμβανομένου του Κοινωνικού Ταμείου). Οι 
διάταξεις τους, αν εξεταστούν μαζί, αντικατοπτρίζουν τη βούληση για μία 
οικονομικά δυναμική, ισορροπημένη και κοινωνικά δίκαιη Κοινότητα. 
Ενας θεμελιώδης στόχος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι η σύγκλιση των προτύπων 
διαβίωσης και εργασίας στην Κοινότητα. Παρ'όλες τις δυσχέρειες, υπάρχουν 
αποδείξεις ότι τα πρότυπα εναρμονίζονται προς τα πάνω παρά προς τα κάτω, γεγονός 
που καταμαρτυρούν τα βελτιούμενα πρότυπα διαβίωσης και εργασίας στα λιγότερο 
ανεπτυγμένα τμήματα της Κοινότητας. Το ζήτημα δεν αφορά τον περιορισμό του 
ανταγωνισμού από τις χώρες και τις περιοχές που έχουν χαμηλότερο εργασιακό 
κόστος, αλλά την εξασφάλιση του ότι η ανταγωνιστική τους δύναμη θα συμβάλει στην 
αύξηση των προτύπων για τους εργαζομένους οι οποίοι συνεισφέρουν στην αύξηση του 
εθνικού εισοδήματος. Αυτή είναι η μακροπρόθεσμη τάση, πρέπει όμως να 
αναγνωριστεί ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες υψηλής ανεργίας, οι κοινωνικοί 
κανόνες πρέπει ίσως να ενισχυθούν, π.χ. αναφορικά με το πρόβλημα της 
64 
μετεγκατάστασης των παραγωγικών μονάδων στο εσωτερικό της Ενωσης. Οι υφιστάμενες 
κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις απλώς ρυθμίζουν 
τα θέματα αυτά, αλλά για να εξασφαλίζεται αποτελεσματική συμμόρφωση χρειάζεται 
εποπτεία εκ μέρους των κρατών μελών και της Ενωσης. 
Μία ιδιαίτερα σημαντική συμβολή κατά πάσα πιθανότητα θα προέλθει από την πλήρη 
συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία της οικοδόμησης της Ευρώπης. Για 
παράδειγμα, διάφορες συμφωνίες μεταξύ τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα μπορούσαν να 
διευκολύνουν τη θέσπιση κοινωνικών προτύπων στο πλαίσιο του Κοινωνικού Χάρτη., 
Οι συμφωνίες αυτές, με την υποστήριξη της σύγκλισης των στόχων της δημόσιας 
κοινωνικής πολιτικής, θα βοηθήσουν την αργή σύγκλιση των προτύπων. 
(γ) Βοήθεια για την προσαρμογή 
Εφόσον η θέση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στην παγκόσμια κατανομή της εργασίας 
αναμένεται να στραφεί προς την υψηλής ποιότητας παραγωγή με υψηλά κοινωνικά 
πρότυπα, η αντίσταση της στη βιομηχανική αναδιάρθρωση θα είναι μακροπρόθεσμα 
αντιπαραγωγική. Ωστόσο, οι αλλαγές που επιφέρει το εμπόριο στα μοντέλα 
απασχόλησης ίσως είναι ταχύτερες από εκείνες που προκύπτουν από τις τεχνολογικές 
αλλαγές και τα κέρδη της παραγωγικότητας καθ'εαυτά, και οπωσδήποτε είναι 
λιγότερο προσπελάσιμες για διαπραγμάτευση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Υπάρχει 
επομένως ένα μεγάλο ζήτημα για κυβερνητική δράση, ώστε να δοθεί βοήθεια στους 
εργαζομένους οι οποίοι πλήττονται περισσότερο. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, ιδίως μέσω των 
νέων διατάξεων για το στόχο 4 του Κοινωνικού Ταμείου, μπορεί να βοηθήσει τη 
διαδικασία αυτή, ενισχύοντας τη δράση για την πρόβλεψη των κύριων διαρθρωτικών 
αλλαγών και παρέχοντας κατάρτιση και άλλα μέτρα για την απορρόφηση των 
κλυδωνισμών. 
Ποιοι είναι οι θεμελιώδεις κοινωνικοί κανόνες που χρειάζονται σε μια 
Ενωση κρατών μελών, το μέλλον της οποίας βρίσκεται στην πρωτοπορία 
της αγοράς και η ιστορία και η επιτυχία των οποίων έχουν οικοδομηθεί 
πάνω σε ορισμένες αξίες που τα συνδέουν ισχυρά μεταξύ τους, με όλη 
τους την ποικιλομορφία, σε μια αδελφότητα εθνών; 
Αναγνωρίζεται ότι η Ενωση πρέπει να αποτελεί αξιόπιστο εταίρο στο 
παγκόσμιο εμπόριο. Για να εξασφαλίζεται όμως η πρόοδος στα πρότυπα 
στα πρότυπα εργασίας και ο θεμιτός ανταγωνισμός, πρέπει η Ενωση 
να δώσει μεγάλη έμφαση στην πρόληψη του κινδύνου του κοινώνικού 
ντάμπινγκ μέσω: 
- των κατάλληλων ελάχιστων διατάξεων σε κοινοτικό επίπεδο· 
- των ενδεχόμενων συμφωνιών μεταξύ εργοδοτών και συνδικαλιστικών 
οργανώσεων αν το επιθυμούν-
- της πρόβλεψης και παρακολούθησης των διεργασιών, π.χ. μέσω 
κέντρων παρακολούθησης ή ειδικών φορέων-
- μέτρων βοήθειας για την προσαρμογή, που ενισχύει το ΕΚΤ. 
5. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ 
Το πρωτόγνωρο πολιτικό κατασκεύασμα που δημιουργείται στην Ευρώπη συνδέεται 
θεμελιωδώς με την ποικιλομορφία των μελών του και η δυσκολία σφυρηλάτησης της 
Ενωσης επηρεάζεται ασφαλώς από το φαινόμενο της αυξανόμενης αποκέντρωσης που 
υφίσταται σε όλα τα κράτη, εθνικού, ομοσπονδιακού και συνομοσπονδιακού 
χαρακτήρα. Ολα τα πολιτικά και κοινωνικά συστήματα φαίνεται ότι βρίσκονται υπό 
πίεση (η σοβιετική διάλυση αποτελεί μία τέτοια περίπτωση) για εκχώρηση εξουσιών 
και αποκέντρωση των δομών, που οδηγεί σε κατανομή της εξουσίας λήψης αποφάσεων 
σε ποικιλία φορέων διαφορετικών από το κράτος, περιλαμβανόμενης της αγοράς και 
της κοινωνίας των πολιτών. 
65 
%% 
Γι'αυτό ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης 
είναι ζωτικός, ακόμη και αν η διαδικασία κοινωνικού διαλόγου άργησε να ωριμάσει. 
Στο βαθμό που οι αντιπροσωπευτικές οργάνωσεις εργοδοτών και συνδικαλιστικών 
οργανώσεων μιλούν για συμμετοχή σ'αυτές μελών από ολόκληρη την Ενωση, αυτό 
αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο εκδημοκρατισμού, παράλληλα με τον αναπτυσσόμενο 
ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των περίφερε ιών. Ενα σημαντικό βήμα προς 
τα εμπρός - ίσως ένα άλμα - στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής "Κοινωνικής Διάστασης" 
είναι τώρα δυνατόν, καθόσον οι εταίροι μπορούν να προχωρήσουν, αν το επιθυμούν, 
από το διάλογο στη συλλογική συμφωνία. Οι συλλογικές συμφωνίες έχουν ήδη 
προβλεφθεί στο άρθρο 118 Β της Συνθήκης και στη Συμφωνία των Ενδεκα επί της 
κοινωνικής πολιτικής προβλέπονται νέα μέσα εφαρμογής ενδεχόμενης συμφωνίας 
μεταξύ των κοινωνικών εταίρων (άρθρο 4) . Αυτό θα απαιτήσει, σύμφωνα με την αρχή 
της επικουρικότητας, σαφή προσδιορισμό των σχετικών ρόλων της εθνικής 
νομοθεσίας, των κοινοτικών κανόνων και των συλλογικών συμφωνιών σε διάφορα 
επίπεδα, καθώς και διαδικασιών για την εξασφάλιση της αμοιβαίας συνεργασίας 
τους. 
Θα μπορούν να αναληφθούν διαπραγματεύσεις, που θα σέβονται πλήρως την αυτονομία 
των κοινώνικών εταίρων, είτε κατόπιν πρότασης της Επιτροπής είτε κατά τρόπο 
αυθόρμητο. Στην τελευταία περίπτωση, οι διαπραγματεύσεις μπορούν να είναι 
διακλαδικές, πανευρωπαϊκές σε έναν ολόκληρο τομέα, διαπεριφερειακές ή να αφορούν 
διακρατική ομάδα. 
Το βασικό ζήτημα ως προς αυτό είναι κατά πόσο οι συλλογικές συμφωνίες θα 
μπορούσαν να βοηθήσουν για την υπερκέραση ορισμένων αδυναμιών της νομοθετικής 
διαδικασίας, συγκεκριμένα των δυσχερειών επίτευξης συναίνεσης μέσω λήψης της 
γνώμης των κοινώνικών εταίρων πριν από την υποβολή σχεδίου νομοθεσίας. Θα ήταν 
ίσως ρεαλιστικότερο και περισσότερο αποδεκτό για τους κοινωνικούς εταίρους να 
επιτυγχάνεται συμφωνία σε ορισμένες περιπτώσεις. Στα κράτη μέλη, οι κανονισμοί 
επί της κοινωνικής πολιτικής αποτελούν σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα μιας 
κατανομής της εργασίας μεταξύ του νομοθέτη και των κοινώνικών εταίρων, ώστε η 
ύπαρξη αυτόνομου χώρου για συλλογική διαπραγμάτευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί 
να έχει σημαντικό δυναμικό για το μέλλον. 
Η πρόοδος θα εξαρτάται από την πολιτική θέληση των κοινώνικών εταίρων, από την 
ικανότητα και τη λειτουργία του μηχανισμού του κοινώνικού διαλόγου και από τις 
πραγματικές προοπτικές για πανευρωπαϊκή συλλογική διαπραγμάτευση. 
(α) Ενίσχυση της αοΎΐτεκτονικής και της λειτουργίας του κοινωνικού διαλόνου 
Η Επιτροπή ξεκινά μελέτη, σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες εθνικές 
διοικήσεις, των ρυθμίσεων για την αναγνώριση των κοινώνικών εταίρων στα κράτη 
μέλη. Ελπίζεται άτι η μελέτη αυτή θα παράσχει χρήσιμη πληροφόρηση για την 
ενίσχυση των τριών λειτουργιών του κοινώνικού διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο: 
διαβούλευση, διάλογος και διαπραγμάτευση. 
Ειδικότερα, η Επιτροπή θα προωθήσει μια επανεξέταση της συνοχής και 
αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων δομών και διαδικασιών διαβούλευσης· αυτό 
τόσο σε δ ι επαγγελματικό όσο και κλαδικό επίπεδο ώστε να προσδιοριστεί ένα πιο 
περιεκτικό και συνεκτικό σύστημα διαβούλευσης. 
Η Επιτροπή θα συνέχισε ι να διευκολύνε ι και να παρέχει τεχνική υποστήριξη στους 
κοινωνικούς εταίρους ώστε αυτοί να μπορέσουν να προχωρήσουν το ταχύτερο δυνατό, 
εφόσον το επιθυμούν, σε διαπραγματεύσεις και συμφωνίε. 
Περαιτέρω, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τους κοινωνικούς εταίρους στην εξέταση 
των προβλημάτων των συμφωνιών εφαρμογής που συνάπτουν, τόσο στην περίπτωση κατά 
την οποία η εφαρμογή θα γίνεται μέσω των δικών τους διαδικασιών και πρακτικών 
ή εκείνων των κρατών μελών όσο και στην περίπτωση κατά την οποία οι εταίροι 
μιας συμφωνίας θα επιθυμούσαν να προτείνει η Επιτροπή τη λήψη σχετικών αποφάσεων 
από το Συμβούλιο. 
66 
Η αποτελεσματικότητα των προσπαθειών της Επιτροπής θα εξαρτηθεί φυσικά από την 
επιτυχία των ευρωπαϊκών αντιπροσωπευτικών οργάνων για συμμετοχή των δομών τους 
σε εθνικό επίπεδο στη διαδικασία του κοινώνικού διαλόγου. 
(β) Το tfnniia της πανευρωπαϊκές συλλοΎΐ*^ διαπράττατε υσης 
Τα διάφορα νομικά πλαίσια στα κράτη μέλη, οι διάφορες δομές και παραδόσεις για 
τη συλλογική διαπραγμάτευση και οι περιορισμοί στην πραγματική διαπραγματευτική 
εξουσία σε ευρωπαϊκό επίπεδο σημαίνουν ότι ο δρόμος των συλλογικών 
διαπραγματεύσεων θα είναι δύσκολος. 
Η υπομονή και η αργή συσσώρευση εμπειριών θα είναι στην ημερήσια διάταξη. 
Εντούτοις, το υφιστάμενο κεφάλαιο του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου, που έχει 
συσσωρευθεί επί πολλά έτη επίμονης προσπάθειας, δεν θα πρέπει να υποτιμάται. Η 
Συμφωνία της 31 Οκτωβρίου 1991 αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς τα εμπρός και 
αντικατοπτρίζει τη θέληση των κοινωνικών εταίρων για διατήρηση και περαιτέρω 
προώθηση του κοινώνικού διαλόγου. Για να επιτευχθεί πρόοδος, είναι απαραίτητη 
μία συζήτηση και διασαφήνιση των διαφόρων επιλογών βάσει του Κοινωνικού 
Πρωτοκόλλου για διαπραγμάτευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο: 
οι κοινωνικοί εταίροι θα μπορούσαν να συμφωνήσουν να προβούν σε κοινή 
σύσταση προς την Επιτροπή, μέσω της οποίας θα επηρεάσουν τη νομοθετική 
διαδικασία· 
θα μπορούσαν να επιτύχουν συμφωνία και να προχωρήσουν μέσω εθνικών διαύλων, 
αναπτύσσοντας έτσι μία μορφή συντονισμένης, ευρωπαϊκής εθνικής 
διαπραγμάτευσης-
θα μπορούσαν να μετατρέψουν τις κοινές γνώμες σε συμφωνίες "πλαίσιο", που 
θα εφαρμόζονται από τους εργοδότες και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε 
εθνικό επίπεδο, διαδίδοντας μέσω αυτών τον ευρωπαϊκό κοινωνικό διάλογο στα 
εθνικά συστήματα-
θα μπορούσαν να διαβιβάσουν τη συμφωνία τους στην Επιτροπή ζητώντας να την 
μετάτρεψε ι το Συμβούλιο σε νομοθετικό μέσο-
θα μπορούσαν να αναλάβουν διαπραγματεύσεις, στο κατάλληλο επίπεδο, στους 
τομείς αρμοδιότητας τους. 
όπου, δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, η Επιτροπή θα 
πρέπει να αποφασίσει για τον καλύτερο δυνατό τρόπο ενεργέ ιών ώστε να 
επιτευχθούν οι στόχοι που έχει θέσει. 
Ετσι, είναι σαφές κατά την άποψη της Επιτροπής ότι μπορεί να επιτευχθεί πολλή 
πρόοδος χωρίς να περιμένουμε ένα πλήρως ανεπτυγμένο ευρωπαϊκό σύστημα συλλογικής 
διαπραγμάτευσης. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση θεσμοποιεί ένα χώρο για 
συλλογική διαπραγμάτευση μεταξύ των κοινωνικών εταίρων. Εναπόκειται σ'αυτούς να 
τον χρησιμοποιήσουν, με τη βοήθεια της Επιτροπής. 
(γ) Το περιεΥόαενο των αεταβαλλόιχενων εργασιακών στέσεων 
Μέσα σε ένα κοινό πλαίσιο διαρθρωτικών αλλαγών και κυκλικών κρίσεων, οι 
εργοδότες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν προχωρήσει σε νέα ζητήματα 
όπου η ισορροπία μεταξύ συνεργασίας και αντιπαράθεσης έχει μεταβληθεί. Η κίνηση 
των εργοδοτών προς την ελαστικότητα και την αποκέντρωση των εργασιακών σχέσεων, 
συνδυασμένη με την εξασθένηση των θεσμικών ρυθμίσεων της αγοράς εργασίας από 
μέρους ορισμένων κυβερνήσεων, έχει επίσης επίδραση στο περιεχόμενο των 
εργασιακών σχέσεων. Η συνεχιζόμενη διαρθρωτική αλλαγή δεν μπορεί να ολοκληρωθεί 
χωρίς τη συνεργασία του οργανωμένου εργατικού δυναμικού, ώστε να αναπτυχθούν 
νέες αρμοδιότητες των συνδικαλιστικών οργανώσεων παράλληλα με εκείνες του 
παρελθόντος. Το επίμονο κοινό ενδιαφέρον τόσο από ^πλευράς συνδικαλιστικών 
67 
<& 
οργανώσεων όσο και εργοδοτών ως προς το θέμα της εκπαίδευσης και της 
επαγγελματικής κατάρτισης, π.χ., φαίνεται να πρόκυπτε ι από την κίνηση προς την 
ποιοτική παραγωγή και ένα εργατικό δυναμικό υψηλής ποιότητας που οδηγεί σε νέο 
περιεχόμενο διαπραγματεύσεων και νέες μορφές εργασιακής δημοκρατίας. 
Ακόμη συγχρόνως, η επιδίωξη ευελιξίας οδηγεί σε ανασφάλεια και χαμηλού επιπέδου 
συνθήκες εργασίας για ορισμένες ομάδες εργαζομένων. 
Πάνω από όλα αυτά κρέμεται η σκιά της ανεργίας. Αυτή οδηγεί τόσο τις 
συνδικαλιστικές οργάνωσεις όσο και τους εργοδότες, με κοινά συμφέροντα σε 
ορισμένο βαθμό, να ζητούν τολμηρότερες οικονομικές πολιτικές πράγμα που θα 
εξυψώσει το επίπεδο των παραγωγικών επενδύσεων και θα οδηγήσει σε υψηλότερη 
ανάπτυξη. 
Ετσι, το "οικονομικό" και το "κοινωνικό" περιεχόμενο των εργασιακών σχέσεων 
συνδέονται στενά. 
ι—• : • 1 
Ο Κοινωνικός Διάλογος σε κοινοτικό επίπεδο έχει ήδη αντικατοπτρί­
σει αυτές τις τάσεις στις εργασιακές σχέσεις και έχει αποδείξει 
την αξία του ως βάση για τα επόμενα βήματα. Που θα επικεντρωθούν 
οι προτεραιότητες; 
Θα έπρεπε να δοθεί υψηλότερη προτεραιότητα στην απασχόληση, εκ­
παίδευση και κατάρτιση, όπου οι κοινωνικοί εταίροι είχαν ήδη κατά 
το παρελθόν συζητήσεις και η Επιτροπή αναλαμβάνει νέες πρωτοβου­
λίες; Τα δύο θέματα συνδέονται, επειδή η χρήση της επαγγελματικής 
κατάρτισης στην αντιμετώπιση προβλημάτων βιομηχανικής αναπροσαρ­
μογής θα μειώσει τις πιέσεις στην εξωτερική αγορά εργασίας και 
θα πρόλαβε ι περαιτέρω ανεργία. 
Ποια θα είναι η εμπλοκή των κοινώνικών εταίρων στην ευρεία δέσμη 
θεμάτων που συνδέονται με την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς και 
την ελεύθερη διακίνηση εντός αυτής: αμοιβαία αναγνώριση επαγγελ­
ματικών προσόντων, δυνατότητα μεταφοράς συντάξεων, κοινώνική 
ασφάλιση, διακρατική επαγγελματική κατάρτιση; 
Στα ακόλουθα ζητήματα θα έπρεπε οι κοινώνικοί εταίροι να ενισχύ­
σουν τη συμμετοχή τους: αποκλεισμός, ίσες ευκαιρίες, συμβιβασμός 
εργασίας και οικογένειας, προβλήματα ηλικιωμένων εργαζομένων, 
ενσωμάτωση μεταναστών εργαζομένων από τρίτες χώρες; 
Πέραν αυτού, υπάρχει μία πλήρης σειρά ζητημάτων που προκύπτουν από τη 
διεθνοποίηση των οικονομιών, την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και την 
εντατικοποίηση του διεθνούς ανταγωνισμού. Εξεταζόμενες μαζί, οι αλλαγές αυτές 
απαιτούν από τις στρατηγικές εθνικής διαπραγμάτευσης να δώσουν μεγαλύτερο βάρος 
στις διεθνείς επιπτώσεις από ό,τι στο παρελθόν. Σε καθεμία από τις κοινές γνώμες 
τους, οι κοινώνικοί εταίροι έχουν κατάληξε ι σε συναίνεση βασισμένη σε μία 
θεώρηση προς τα εμπρός, σε διαπραγματευμένη διαδικασία προσαρμογής στις 
διαρθρωτικές αλλαγές. Η προσέγγιση αυτή, υποστηριζόμενη από τους πόρους της 
Κοινότητας, περιλαμβανόμενου του Κοινώνικού Ταμείου θα μπορούσε να είναι η βάση 
για κοινή απάντηση στις σημαντικότερες προκλήσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω και 
σε άλλες. 
ι : 1 
|Πώς θα μπορούσε ο Κοινωνικός Διάλογος να ενισχυθεί και να διευρυν-
|θεί (εκφράζοντας φυσικά τη θέληση των εταίρων); Ενας αριθμός θε-
|μάτων θα μπορούσε να εξεταστεί : 
Ι 
|- νέες δυνατότητες για πανευρωπαϊκή συλλογική διαπραγμάτευση-
68 
- διεύρυνση του περιεχομένου των θεμάτων που θα επηρεάσουν το 
μέλλον της βιομηχανίας: υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας, 
δημογραφικές τάσεις περιλαμβανόμενου του ρόλου των πιο ηλικιω­
μένων εργαζομένων, κοινώνική προστασία, ίσες ευκαιρίες, ενσω­
μάτωση των μεταναστών εργαζομένων, πρόληψη και καταπολέμηση του 
αποκλεισμού, μέτρα διευκόλυνσης της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
εργαζομένων (αμοιβαία αγνώριση επαγγελματικών προσόντων, διακρα-
γελματική κατάρτιση, δυνατότητα μεταφοράς των επαγγελματικών 
συντάξεων κλπ.)-
- πιθανή εταιρική σχέση με άλλους φορείς επί ορισμένων θεμάτων 
(π.χ. με ΜΚΟ στις ίσες ευκαιρίες και την ένταξη των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες στην αγορά εργασίας και με ΜΚΟ και τοπικές 
αρχές για τον αποκλεισμό). 
6. ΘΕΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ 
Εχουν συνταχθεί ξεχωριστές ανακοίνωσεις της Επιτροπής για την υγεία και την 
ασφάλεια κατά την εργασία και για τη δημόσια υγεία, και ως εκ τούτου οι 
ανακοίνωσεις αυτές δεν εξετάζονται αναλυτικά στο Πράσινο Βιβλίο. 
α. Υγεία και ασφάλεια κατά την εργασία 
Τα στατιστικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα στα κράτη μέλη δείχνουν ότι στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα, κάθε χρόνο 8.000 άτομα χάνουν τη ζωή τους λόγω κάποιου 
ατυχήματος στο χώρο εργασίας. Από τα κατά προσέγγιση 120 εκατομμύρια 
εργαζομένους στην Κοινότητα, κάθε χρόνο 10 εκατομμύρια πλήττονται από εργατικά 
ατυχήματα ή επαγγελματικές ασθένειες. 
Πέρα από την ανθρώπινη πλευρά του θέματος, οι οικονομικές συνέπειες είναι 
σημαντικές: τα επιδόματα που καταβάλλονται λόγω εργατικών ατυχημάτων και 
επαγγελματικών ασθενειών σε ολόκληρη την ΕΚ υπολογίζονται σε 26 δις ECU, και το 
ποσό αυτό δεν συμπεριλαμβάνει το έμμεσο κόστος που επιφέρει ο χαμένος χρόνος, 
το αυξημένο διοικητικό κόστος, οι βλάβες του εξοπλισμού, κ.ο.κ., τα οποία κατά 
πάσα πιθανότητα ανέρχονται σε πολύ μεγαλύτερο ποσό. 
Υπάρχει μία προκατάληψη ότι η βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο 
εργασίας αυτόματα συνεπάγεται αύξηση του κόστους. Αυτό δεν είναι αλήθεια, ιδίως 
επειδή η βελτιωμένη υγεία και ασφάλεια συνεπάγονται μείωση του κόστους μέσω της 
μείωσης των ατυχημάτων και των ασθενειών. Επιπλέον, η βελτιωμένη ευεξία κατά την 
εργασία ενθαρρύνει την αποδοτικότητα, ενισχύει την προσωπική δραστηριοποίηση του 
εργαζομένου, και συμβάλλει στη μείωση των τριβών στη βιομηχανία. 
Είναι αλήθεια ότι οι κοινοτικές οδηγίες που εκδόθηκαν πριν και μετά την έναρξη 
ισχύος της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης αποτελούν μία πολύτιμη βάση για την 
προώθηση των δίκαιων εργασιακών συνθηκών και για την επίτευξη ενός ακόμη 
υψηλότερου επιπέδου προστασίας των εργαζομένων - είναι όμως επίσης αλήθεια ότι 
η πραγματική αποτελεσματικότητα των οδηγιών αυτών εξαρτάται, και θα συνεχίσει 
να εξαρτάται, από τη σχολαστική τους εφαρμογή στα κράτη μέλη. Επιπλέον, 
χρειάζεται επίσης βελτίωση της πληροφόρησης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης 
στους τομείς αυτούς. 
(β) Δηιιόσια υγεία 
Ενα εντυπωσιακό παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών για την επίτευξη 
πρόληψης αντί του βάρους του υψηλού ανθρώπινου και οικονομικού κόστους της 
θεραπείας παρέχεται από τα προγράμματα δράσης και τη δραστηριότητα της 
Κοινότητας κατά την τελευταία δεκαετία για την κινητοποίηση των προσπαθειών και 
69 
Κτ 
την προώθηση της συνεργασίας προς καταπολέμηση προβλημάτων όπως ο καρκίνος, το 
AIDS, η χρήση ναρκωτικών και ο αλκοολισμός και η προώθηση υγιεινών τρόπων ζωής 
μέσω της αγωγής σε θέματα υγείας. 
Η αρμοδιότητα της Ενωσης στον τομέα αυτό έχει τώρα επισημοποιηθεί στη Συνθήκη 
για την Ευρωπαϊκή Ενωση (άρθρο 129), η οποία θεσπίζει ένα πλαίσιο ενεργειών και 
ορίζει τους αντίστοιχους ρόλους των κρατών μελών και της Κοινότητας. Έτσι μια 
σημαντική ανθρώπινη διάσταση θα προστεθεί στην εργασία της Κοινότητας. 
Αυτό θα κατάστησε ι δυνατό να υιοθετηθεί στο μέλλον μία στρατηγικότερη και 
περισσότερο συνεπής προσέγγιση, με την οποία θα αναγνωρίζεται ότι, η κατάσταση 
υγείας του πληθυσμού επηρεάζεται περισσότερο από τον τρόπο ζωής και τις 
περιβαλλοντικές συνθήκες παρά από τη θεραπευτική δράση μέσω του συστήματος 
υγειονομικής περίθαλψης. Στο μέλλον, έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην προαγωγή και 
συντήρηση ενός υψηλού επιπέδου ανθρώπινης υγείας στον ευρωπαϊκό πληθυσμό, καθώς 
επίσης και στην πρόληψη των ασθενειών. 
(Βλέπε σχήμα 19) 
Τα κράτη μέλη έχουν ήδη συμφωνήσει κατ, αρχήν επί του πλαισίου που πρέπει να 
χρησιμοποιηθεί για τις μελλοντικές ενέργειες στη δημόσια υγεία, σεβόμενα την 
επικουρικότητα. Οι ενέργειες θα συμπεριλαμβάνουν συντονισμό μεταξύ κρατών μελών, 
πρόληψη των σημαντικότερων κινδύνων και συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς 
οργανισμούς. 
7. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ 
Κανένα δημοκρατικό κράτος ή ένωση κρατών δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς να 
καταβάλλει προσπάθειες για την οικονομική συνοχή μεταξύ φτωχών και πλούσιων 
περιοχών, και χωρίς αλληλεγγύη μεταξύ ευνοημένων και μειονεκτουσών κοινώνικών 
ομάδων. Το ΕΚΤ, ως συστατικό στοιχείο της κοινωνικής πολιτικής της Κοινότητας 
(άρθρο 3 (i) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση) και ως ένα από τα 4 
διαρθρωτικά ταμεία της Κοινότητας, συνεισφέρει στους δύο παραπάνω στόχους: 
αποτελεί τη συγκεκριμένη εκδήλωση του ενδιαφέροντος της Κοινότητας για την 
ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και τη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς 
εργασίας, σε σχέση με τις περιφέρειες και ταυτόχρονα σε σχέση με τις ευάλωτες 
κοινωνικές ομάδες. Συνυπολογίζοντας όχι μόνο την επικουρικότητα αλλά και την 
προστιθέμενη αξία, το ΕΚΤ πρέπει να θεωρείται ως συμπλήρωμα των προσπαθειών που 
καταβάλλουν τα κράτη μέλη προς την ίδια κατεύθυνση. 
Οπως είδαμε στις "Προκλήσεις" (τμήμα III), η Ευρώπη δεν μπορεί να επιλύσει τα 
οικονομικά και κοινωνικά της προβλήματα παρά μόνον εάν επιτύχει να εκσυγχρονίσει 
το παραγωγικό της σύστημα. Απαιτούνται επίσης προσπάθειες για αύξηση της 
ανάπτυξης με ένταση της απασχόλησης, της διατήρησης υφιστάμενων θέσεων εργασίας, 
της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και της προώθησης των ίσων ευκαιριών ανδρών 
και γυναικών στην αγορά εργασίας. 
Η πρόσφατη αναθεώρηση του κανον ισμού του ΕΚΤ του παρέσχε τα μέσα για να 
ανταποκρίνεται με αποτελεσματικότερο και πιο ευέλικτο τρόπο στις μεταβαλλόμενες 
απαιτήσεις της αγοράς εργασίας και σε συγκεκριμένες προκλήσεις που 
αντιμετωπίζουν τα,κράτη μέλη. Η αναθεώρηση αυτή αντανακλά έναν από τους κύριους 
σκοπούς που αναλύει το παρόν έγγραφο: την ανάγκη για τμηματική μετάβαση από τη 
θεραπεία στην πρόληψη στον τομέα της αγοράς εργασίας, και την ανάγκη μετάβασης 
από τη διατήρηση του εισοδήματος στην ένταξη στην αγορά εργασίας, στον τομέα της 
κοινωνικής πρόνοιας. Φυσικά η παρέμβαση του ΕΚΤ, μολονότι συχνά είναι 
ουσιαστική, αποτελεί συμπληρωματική μόνο συμβολή στις προσπάθειες που 
καταβάλλουν τα ίδια τα κράτη μέλη για να αντιμετωπίσουν το πλήρες φάσμα των 
προβλημάτων σχετικά με το ανθρώπινο δυναμικό και την αγορά εργασίας. 
α) Η συνεκτίμηση των διαφόρων αναγκών των ανέργων και των ατόμων που 
70 
ΣΧΗΜΑ 19 
Συνολικός και δημόσιες δαπάνες γκίτ την υγειονομική περίθαλψη, ως ΚοΟοοτό των εθνικών 
δαπανών, 1970,1980, 1985 και 1990. 
% εθνικών δαπανών (ΛΕΠ μείον τις εξ,αγωγίς συν τις εισαγωγές) 
ίο 
8 Ε3 Λημβσιcς Aan&vcc 
Συνολικές Aa»4vt< 
OR Ρ Ε L υκ οκ Ν. 
Te otoï»et« γι« GR, !.. Ρ βφοροβν ίο ιοοη I HL 6 Γ 8 
Όλα τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν δυσκολίες 
να περιορίσουν τις δαπάνες για την υγεία -
οι δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για την 
υγεία αποτελούν σημαντικό μέρος του ΑΕΠ. 
Κατά τις δεκαετίες του ,70 και του ,80, οι 
δαπάνες για την υγεία αυξήθηκαν σημαντικά 
σε σχέση με το ΑΕΠ, αντικατοπτρίπζοντας έτσι 
κατά ένα μέρος την επιβράδυνση της οικονομικής 
ανάπτυξης. Στο τέλος της δεκαετίας του ,80, 
οι αριθμοί σταθεροποιήθηκαν ή ακόμη και 
μειώθηκαν, καθώς προχώρησε η ανάκαμψη. Ωστόσο, 
η συγκράτηση των δαπανών παραμένει μείζον θέμα 
και κατά τη δεκαετία του ,90, ιδιαίτερα στις 
παρούσες συνθήκες ύφεσης και δημοσιονομικών 
περιορισμών στην αύξηση των δημοσίων δαπανών. 
70Α 
δ^{ 
αποκλείονται από την ayopa εργασίας 
Πέρα από τη συνεχιζόμενη επικέντρωση στους νέους και τους μακροχρόνια ανέργους, 
οι δραστηριότητες του ΕΚΤ στα πλαίσια του στόχου 3 επεκτάθηκαν ώστε να παρέχουν 
υποστήριξη στα άτομα που πλήττονται από μακροχρόνια ανεργία και αποκλεισμό από 
την αγορά εργασίας. 
Μία εκτεταιχένη και συντονισμένη δέσιχη Μέτρων. Η αποτελεσματικότερη και 
δυναμικότερη προσέγγιση για την επανένταξη των ανέργων και των ατόμων που 
αποκλείονται από την αγορά εργασίας εξαρτάται από την παροχή μιας εκτεταμένης 
και συντονισμένης δέσμης μέτρων, προσαρμοσμένων στις τοπικές ανάγκες. Μα^ί με 
την παροχή συνοδευτικών μέτρων, όπως π.χ. παιδική μέριμνα, μέριμνα των 
ηλικιωμένων ή ασθενών προστατευόμενων μελών της οικογένειας, για να 
εξασφαλίζεται η μέγιστη πρόσβαση στις υπηρεσίες κατάρτισης/εκπαίδευσης/ 
απασχόλησης απαιτείται μια πολύ ευρύτερη δέσμη ενεργέ ιών που θα συμπλήρωνε ι την 
παραδοσιακή επαγγελματική κατάρτιση και τις εν ισχύσεις για την απασχόληση. Για 
παράδειγμα, προκαταρκτική κατάρτιση, επαγγελματικός προσανατολισμός, αναβάθμιση 
των βασικών προσόντων, απασχόληση στην κοινότητα ή επαγγελματική εμπειρία, 
βοήθεια για την εύρεση εργασίας, βοήθεια για τη διατήρηση μιας θέσης εργασίας 
και ενισχύσεις για την προώθηση της γεωγραφικής και επαγγελματικής 
κ ινητικότητας. 
Η εξασφάλιση της αποτελεσματικής παροχής μιας ευρείας δέσμης ενεργέ ιών συχνά 
απαιτεί την ενδυνάμωση των υπηρεσιών απασχόλησης και άλλων σχετικών φορέων και 
συστημάτων, για παράδειγμα μέσω της κατάρτισης των εκπαιδευτών και του λοιπού 
προσωπικού, της ενίσχυσης για το σχεδιασμό/προγραμματισμό και τη μεταβίβαση 
τεχνογνωσίας. 
Για να επιτύχει, η ενίσχυση δεν πρέπει να απευθύνεται μόνο στις ανάγκες ενός 
μεγάλου αριθμού ομάδων -στόχων, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις 
τοπικές ανάγκες και καταστάσεις και να παρέχεται με τον πλέον συντονισμένο 
δυνατό τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατή η πρόοδος από το ένα μέτρο στο άλλο. Για 
να επιτευχθεί αυτό, ζωτική σημασία έχει η ευελιξία κατά την εφαρμογή, η 
εκμετάλλευση του δυναμικού σε τοπικό επίπεδο και η ενεργός συμμετοχή όλων των 
σχετικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των ανέργων/αποκλειόμενων από 
την αγορά εργασίας. 
Επιπλέον το ΕΚΤ, μέσω κατάλληλων ενισχύσεων της απασχόλησης, θα παρέχει 
υποστήριξη στις προσπάθειες για την εφαρμογή ευέλικτων και καινοτόμων μεθόδων 
οργάνωσης και κατανομής της εργασίας, με προοπτική την προώθηση της ανάπτυξης 
με ένταση της απασχόλησης. 
β) Η προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στις νέες προκλήσεις 
Ενας νέος στόχος 4 δημιουργήθηκε ειδικά ώστε να επιτρέψει στο ΕΚΤ, σε ολόκληρη 
την Κοινότητα, να διευκολύνει την προσαρμογή των εργαζομένων στις βιομηχανικές 
αλλαγές και στις μεταβολές των παραγωγικών συστημάτων. 
H μέχρι σήμερα εμπειρία έχει δείξει ότι, ιδιαίτερα στις περιοχές του στόχου 1, 
υπάρχει έλλειψη οργανωμένων δομών κατάρτισης μέσα σε επιχειρήσεις, η κατάρτιση 
είναι περιορισμένη, ενώ η κατάρτιση που παρέχεται τείνει να παρουσιάζει 
ελλείψεις ως προς τη μέθοδο και την επικέντρωση στο στόχο. Μια τέτοια 
κατακερματισμένη προσέγγιση στη συνεχή κατάρτιση των εργαζομένων δρα ως εμπόδιο 
για την ανάπτυξη. 
Μία συστηματική προσέγγιση στη συνενή κατάρτιση. Για να μεγιστοποιηθεί το 
δυναμικό του ανθρώπινου κεφαλαίου, κατά πρώτο λόγο πρέπει να βρεθούν τρόποι να 
παρασχεθεί βοήθεια για την εδραίωση αποτελεσματικών συστημάτων κατάρτισης μέσα 
στις επιχειρήσεις. Αυτά συμπεριλαμβάνουν την ανάπτυξη κατάλληλων υποδομών 
κατάρτισης μέσα στις επιχειρήσεις, εκπόνηση προγραμμάτων κατάρτισης, ανάπτυξη 
71 
του μάνατζμεντ και μηχανισμών για την πρόβλεψη των τάσεων της αγοράς εργασίας. 
Πρέπει επίσης να συνυπολογισθούν οι συγκεκριμένες δυσχέρειες τις οποίες 
αντιμετωπίζουν οι MME όσον αφορά τις ανάγκες τους για κατάρτιση εντός της 
επιχείρησης. Οι τεχνικές και οι τεχνολογίες εξ αποστάσεως κατάρτισης, ιδίως, 
διανοίγουν δυνατότητες οικονομικά αποδοτικής και ευέλικτης κατάρτισης για τους 
υπαλλήλους των MME. 
Κατά δεύτερο λόγο, πρέπει να αναπτυχθούν μέσα βελτίωσης της ποιότητας και της 
καταλληλότητας της προσφοράς κατάρτίσης. Τίρέπει να μελετηθεί η ίδρυση 
αποκεντρωμένων δικτύων διαπιστευμένων κέντρων κατάρτισης που θα παρέχουν συνεχή 
κατάρτιση στους εργαζομένους. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσε να δοθεί προσοχή 
στην ανάπτυξη κέντρων "αυτοδιδασκαλίας" τα οποία θα παρέχουν πρόσβαση σε 
πληροφορίες με ηλεκτρονική μορφή και δυνατότητες μάθησης με χρήση τηλεματικής. 
Ιδιαίτερα σημαντικοί θα ήταν διάφοροι μηχανισμοί παρακολούθησης και ελέγχου των 
ενεργέ ιών, και πιστοποίησης των προσόντων των εκπαιδευτών και των 
εκπαιδευόμενων· το ίδιο σημαντική θα ήταν η πλήρης συμμετοχή όλων των κοινώνικών 
και οικονομικών εταίρων, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και κάθε σχετικού 
ι δρϋματος/σωματε ίου εκπαίδευσης/κατάρτι σης. 
γ) Η ενίσχυση των συστημάτων αρχικής κατάρτίσης/εκπαίδευσης και επιστημονικής 
έρευνας και τεχνολογίας (ΕΕΤ) 
Είναι αναγκαίο να δοθεί έμφαση στην αρχική κατάρτιση και εκπαίδευση, καθόσον 
μπορούν να επιτελέσουν σημαντικά καθήκοντα πρόληψης και είναι σημαντικές 
μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα για τη θέσπιση ενός εποικοδομητικού συστήματος 
συνεχούς κατάρτίσης και εκπαίδευσης. Πρέπει να βρεθούν τρόποι για διεύρυνση της 
πρόσβασης στην αρχική κατάρτιση και εκπαίδευση, για την ελαχιστοποίηση του 
αριθμού μη ειδικευμένων αποφοίτων λυκείου, της σχολικής αποτυχίας και των ατόμων 
που διακόπτουν τη σχολική φοίτηση, για τη βελτίωση της ποιότητας της αρχικής 
κατάρτίσης και εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, 
και για την προώθηση της μεγαλύτερης κινητικότητας στα πλαίσια της Ευρώπης. 
Η πρόσβαση στην ποιότητα. Θα μελετηθεί η ανάγκη υποστήριξης από το ΕΚΤ για την 
ενίσχυση των συστημάτων σχεδιασμού/προγραμματισμού (για παράδειγμα, μέσω της 
βελτίωσης της ποιότητας και του περιεχομένου της διδασκόμενης ύλης, της 
κατάρτίσης των διδασκόντων και του λοιπού προσωπικού) και για μεγαλύτερη 
προσέγγιση των σχολείων/κέντρων κατάρτισης και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης στην οικονομική δραστηριότητα (για παράδειγμα, μέσω της ανάπτυξης 
δικτύων, της εισαγωγής περισσότερων γλωσσικών και τεχνολογικών ενοτήτων στη 
δευτεροβάθμια εκπαίδευση, της προώθησης νέας τεχνολογίας, της μεγαλύτερης 
έμφασης στον πολυδιάστατο χαρακτήρα, της προώθησης της πιστοποίησης και 
αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και των προσπαθειών για 
βελτίωση της θέσης της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης/κατάρτισης). 
Θεμελιώδη ρόλο έχει η προώθηση του ανθρώπινου δυναμικού στην έρευνα, την 
επιστήμη και την τεχνολογία. Το ΕΚΤ θα συνεισφέρει παρέχοντας υποστήριξη στη 
μεταπτυχιακή κατάρτιση, στην κατάρτιση διευθυντών, τεχνικών και άλλων ομάδων 
προσωπικού δημόσιων και ιδιωτικών ιδρυμάτων έρευνας και, όπου θεωρείται σκόπιμο, 
με κατάλληλες ενισχύσεις της απασχόλησης. 
Ενώ η υποστήριξη του ΕΚΤ για την αρχική κατάρτιση προβλέπεται για ολόκληρη την 
Κοινότητα, η χρηματοδότηση για την έρευνα, την επιστήμη και τεχνολογία και την 
εκπαίδευση θα συγκεντρωθεί στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές. Στις περιοχές 
αυτές, η ενίσχυση των συστημάτων εκπαίδευσης/κατάρτισης/ΕΕΤ θα απαιτήσει την 
κατάλληλη υποδομή και εξοπλισμό, που περιλαμβάνουν βιβλιοθήκες, βάσεις δεδομένων 
και κέντρα τεκμηρίωσης για τα οποία μπορεί να παρέχεται ενίσχυση από τα 
διαρθρωτικά ταμεία. 
δ) Μία προσέγγιση εταιρικής σχέσης 
72 
Η άντληση του μέγιστου πλεονεκτήματος από το διευρυμένο πεδίο και την αυξημένη 
ευελιξία του Κοινών ικού Ταμείου, μετά την αναθεώρηση του, για να δοθεί 
ανταπόκριση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη, δεν απαιτεί μόνον 
μία ισχυρή εταιρική σχέση μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών και περιοχών, αλλά 
και μία ευρύτερη εταιρική σχέση μέσα στα κράτη μέλη. Αυτό είναι αλήθεια, ιδίως 
ως προς τα νέα ζητήματα του Κοινώνικού Ταμείου: τον αποκλεισμό από την αγορά 
εργασίας και την προσαρμογή στις βιομηχανικές αλλαγές, όπου πολλές ειδικές 
γνώσεις και εμπειρία βρίσκονται εκτός του δημόσιου τομέα και όπου η αντίστροφη 
προσέγγιση είναι ιδιαίτερα κατάλληλη. Ε πλήρης συμμετοχή των ΜΚΟ, των κοινοτικών 
φορέων, των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, των κοινωνικοοικονομικών εταίρων και 
του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα θα αποτελέσει ιδιαίτερα καθοριστικό 
παράγοντα για την επιτυχία της δράσης στα νέα αυτά θέματα του ΕΚΤ. 
ε) Η επικέντρωση στις περιοχές αε τις uεyaλϋτεpες ανάγκες 
Ζητείται από την Επιτροπή και από τα κράτη μέλη να εξασφαλίσουν, στα πλαίσια της 
εταιρικής σχέσης κατά το στάδιο σχεδιασμού και προγραμματισμού, ότι η συνδρομή 
της Κοινότητας, είτε μέσω της βασικής χρηματοδότησης είτε μέσω κοινοτικών 
πρωτοβουλιών, επικεντρώνεται στις σημαντικότερες ανάγκες και στα 
αποτελεσματικότερα σχέδια. Το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης αναπόφευκτα 
θα διοχετευθεί προς τις λιγότερο ευνοημένες περιοχές της Κοινότητας, όπου μπορεί 
να ανταποκριθεί σε ένα ευρύ φάσμα προτεραιοτήτων. Εκτός από τις περιοχές του 
στόχου 1, όπου η κοινοτική χρηματοδότηση είναι πιο περιορισμένη σε σύγκριση με 
την εθνική χρηματοδότηση, μία σχετικά μεγαλύτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην 
ανάπτυξη των κατάλληλων υποδομών και υπηρεσιών κατάρτισης και απασχόλησης, σε 
μέτρα που σχεδιάζονται για τη γεφύρωση των υφιστάμενων κενών στην παροχή 
υπηρεσιών κατάρτι σης/απασχόλησης, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και βέλτιστων 
πρακτικών, σε καινοτόμους προσέγγισεις και στην εξασφάλιση της σύμπραξης μεταξύ 
των διαφόρων κοινοτικών προγραμμάτων και ενεργέ ιών που εφαρμόζονται σε εθνικό 
επίπεδο. 
Το ΕΚΤ διαχειρίζεται ποσοστό μεταξύ 80% και 90% του κοινώνικού προϋπολογισμού 
της Ενωσης και κατά συνέπεια μπορεί να διαδραμάτισε ι σημαντικό ρόλο βοηθώντας 
την Ενωση να ανταποκριθεί στις δύσκολες προκλήσεις που παρατίθενται στο παρόν 
έγγραφο. Η επίτευξη όμως πραγματικού αντίκτυπου θα απαίτησε ι : 
την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του ταμείου και των εθνικών και 
περιφερειακών δημόσιων διοικήσεων, των κοινωνικοοικονομικών εταίρων και 
άλλων αρμόδιων φορέων-
μεγαλύτερη ευελιξία ως προς το πεδίο εφαρμογής, τις συνθήκες επιλεξιμότητας 
και τη διοίκηση-
μεγαλύτερη συγκέντρωση των προσπαθειών στους στόχους προτεραιότητας και 
στις πλέον καινοτόμους και αποτελεσματικές δομές. 
Από την πλευρά της, η Επιτροπή προέβη σε τέτοιες βελτιώσεις στους αναθεωρημένους 
κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Ιούλιο, 
παρέχοντας στο ΕΚΤ τη δυνατότητα να διευρύνε ι τα καθήκοντα του και να 
συμπερίλαβε ι την ευρεία ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και τη βελτίωση της 
λειτουργίας της αγοράς εργασίας. Η ιδέα μιας κοινοτικής πρωτοβουλίας για την 
απασχόληση και την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού προτάθηκε επίσης, στο 
πρόσφατο Πράσινο Βιβλίο για το μέλλον των κοινοτικών πρωτοβουλιών που υπάγονται 
στα διαρθρωτικά ταμεία, για να ανταποκριθεί στην κοινοτική διάσταση της 
προσαρμογής στις βιομηχανικές αλλαγές, στην ανάπτυξη που δημιουργεί απασχόληση, 
τον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας και τις ίσες ευκαιρίες. Για να 
επιτύχει η νέα προσέγγιση, είναι επιτακτική ανάγκη οι επιλογές πολιτικής στις 
οποίες προβαίνουν τα κράτη μέλη να εκμεταλλεύονται στο έπακρο το διευρυμένο 
πεδίο και τη νέα ευελιξία του ΕΚΤ, συνυπολογίζοντας ταυτόχρονα την ανάγκη 
συγκέντρωσης των προσπαθειών . 
ι ' 1 
|Τα συγκεκριμένα ερωτήματα προς εξέταση περιλαμβάνουν τα εξής: | 
73 
Α^ 
Ποιοι μηχανισμοί απαιτούνται, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, για | 
να εξασφαλίζεται Οτι τα αποτελέσματα της κοινοτικής υποστήριξης | 
καινοτόμων προγραμμάτων εντάσσονται στις πολιτικές των κρατών μελών | 
για το, ανθρώπινο δυναμικό; | 
Ι 
Πώς μπορεί να συνεισφέρει το ΕΚΤ για την άρση των θεσμικών και των \ 
συστημικών αντικινήτρων, για την εκμετάλλευση των δυνατοτήτων \ 
κατάρτισης και απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που | 
αφορούν τις ίσες ευκαιρίες ανδρών και γυναικών και τη συνειδητό- | 
ποίηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα που αποκλείονται J 
από την αγορά εργασίας; | 
Ι 
Ποιοι είναι οι καταλληλότεροι μηχανισμοί για να εξασφαλιστεί ότι, σεj 
βασικό επίπεδο, η δράση για την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού | 
συνυπολογίζεται σωστά κατά τη λήψη αποφάσεων για επενδύσεις | 
υποδομής και παραγωγικού περιβάλλοντος; | 
Ι 
Τι είδους μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν για να βελτιωθεί η πρόβλεψη | 
των βιομηχανικών αλλαγών και των σχετικών αναγκών σε επαγγελματικές | 
ειδικότητες; | 
1 
Ποιοι μηχανισμοί απαιτούνται για να εξασφαλίζεται ότι, εκτός απο | 
τις εθνικές αρχές και την Επιτροπή, δλοι οι αναγκαίοι εταίροι J 
(συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και περιφερειακών διοικητικών ] 
φορέων, των κοινωνικοοικονομικών εταίρων, ΜΚΟ και εκπαιδευτικών ] 
ιδρυμάτων κ.ο.κ.) έχουν ολοκληρωμένο ρόλο κατά τον προγραμματισμό \ 
και τη λήψη λειτουργικών αποφάσεων για να επιτευχθεί επιτυχημένη | 
υλοποίηση της δράσης; \ 
\ 
Πρέπει το ΕΚΤ να δώσει μεγαλύτερη υποστήριξη στη χρηματοδότηση \ 
ενός συστήματος επιλογής ασκουμένων, ενθαρρύνοντας με τον τρόπο \ 
αυτό την ανταγωνιστικότητα μεταξύ των υπεύθυνων παροχής κατάρτισης ] 
και πριμοδοτώντας την ποιότητα; | 
8. ΔΙΕΘΝΗ ΘΕΜΑΤΑ 
Η εμφάνιση μιας περιόδου ειρηνικής κοινωνικοοικονομικής συνεργασίας και 
ανταγωνισμού (βλέπε "Προκλήσεις··, μέρος II) κατά την οποία το ευρωπαϊκό 
κοινωνικό μοντέλο από τη μία πλευρά θα αποτελεί βασικό ατού ως προς τη 
διπλωματία της Ενωσης αλλά από την άλλη θα απειλείται, θα επιβάλλει την 
αναλυτικότερη εξέταση των ζητημάτων εξωτερικών σχέσεων της κοινωνικής πολιτικής. 
(α) Ελάνιστα διεθνή πρότυπα 
Το ζήτημα των ελάχιστων διεθνών προτύπων εργασίας είναι περίπλοκο και δυσχερές. 
Από τη μια πλευρά, ο ανταγωνισμός με βάση τα φυσικά συγκριτικά πλεονεκτήματα, 
που είναι συχνά δυνατό να βασίζεται νόμιμα στο χαμηλότερο εργασιακό κόστος, 
ακόμη και στην προθυμία του εργατικού δυναμικού να εργάζεται περισσότερο, 
εντονότερα ή κάτω από δυσχερέστερες συνθήκες, είναι ο καλύτερος τρόπος 
βελτίωσης της θέσης των αναπτυσσόμενων χωρών. Από την άλλη, δεν συμφέρει τη 
διεθνή οικονομική συνεργασία να καταστεί η εκμετάλλευση των εργαζομένων όργανο 
αν ταγώνισμού. 
Οπως δείχνει η επίμαχη και δύσκολη συζήτηση επί του θέματος των κοινώνικών 
ρητρών στις εμπορικές συμφωνίες, η διάκριση μεταξύ των δύο καταστάσεων δεν 
γίνεται πάντα με ευχέρεια. Μολονότι υπάρχει ευρεία συναίνεση στο θέμα της 
εκμετάλλευσης των παιδιών, ή της καταναγκαστικής εργασίας, που θεωρούνται 
74 
καταδικαστέες από τη διεθνή κοινότητα, οι καταστάσεις που αφορούν σχετικές 
απόψεις για την υγεία και την ασφάλεια ή το ωράριο εργασίας οδηγούν σε μια 
διαφορετική συζήτηση. Η ανησυχία για τα προβλήματα των εργαζομένων στις λιγότερο 
ανεπτυγμένες χώρες, παρ'όλο που συχνά έχει ειλικρινή κίνητρα, ενδέχεται να 
καλύπτει ιδιοτελείς τάσεις προστατευτισμού. 
Η προώθηση των βασικών δικαιωμάτων των εργαζομένων μέσω συνομολογημένων διεθνών 
προτύπων εργασίας συνεχίζεται δραστήρια μέσω υφιστάμενων διεθνών οργανισμών, 
όπως η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, και η Κοινότητα θα εξακολούθησε ι να 
διαδραμάτιζε ι εποικοδομητικό ρόλο στη διαδικασία αυτή. 
Οσο ο παγκόσμιος χαρακτήρας της οικονομικής παραγωγής ενισχύεται, τα δυσχερή 
αυτά θέματα θα συνεχίσουν να αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων, στα πλαίσια της 
αναζήτησης μιας ορθής και δίκαιης ισορροπίας μεταξύ των προφυλάξεων κατά του 
αθέμιτου ανταγωνισμού με βάση συνθήκες εκμετάλλευσης του εργατικού δυναμικού, 
και των νόμιμων συγκριτικών πλεονεκτημάτων. 
(β) Οι υποψήφιες χώρες ΕΖΕΣ 
Η ενδεχόμενη προσχώρηση μερικών χωρών ΕΖΕΣ, λόγω των σχετικά υψηλών κοινώνικών 
και εργασιακών τους προτύπων καθώς και των σημαντικών επιτευγμάτων τους στον 
τομέα των ίσων ευκαιριών γυναικών και ανδρών, θα ασκήσει πιέσεις για την 
ανάπτυξη μιας ισχυρής κοινωνικής πολιτικής από την Ενωση. Αν τα κράτη αυτά 
γίνουν μέλη της Ενωσης, αναμένεται ότι θα υποστηρίξουν την οικοδόμηση μιας 
προοδευτικής κοινωνικής πολιτικής και μιας δημοκρατικής διαδικασίας για την 
εδραίωση της. 
(γ) Οι χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης 
Ο κομμουνισμός στα κράτη αυτά δημιούργησε μια παθητική νοοτροπία η οποία 
ανατράπηκε "εκ των έσω", μολονότι η έλξη του δημοκρατικού πολιτεύματος και της 
οικονομίας της αγοράς της Δύσης έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Οι κύριες συνέπειες ήταν 
ότι η μετάβαση στο δυτικό τύπο κοινωνίας και οικονομίας υπήρξε πιο αργή απ' ό,τι 
αναμενόταν, καθώς το θεσμικό πλαίσιο και οι βασικοί κανόνες πρέπει να 
επαναπροσδιορισθούν λίγο-πολϋ από την αρχή, και αποτελούν προϋπόθεση για την 
επιστροφή σε μια αν ταγώνιστική οικονομία. Η έννοια της "στροφής 360° στην αγορά" 
σίγουρα υποτίμησε τις πραγματικές αυτές καταστάσεις, και η γρήγορη αύξηση της 
ανεργίας, της φτώχειας και του κοινώνικού αποκλεισμού θέτουν πολιτικά όρια στην 
ταχύτητα προόδου της διαδικασίας αυτής. 
(Βλ. σχήμα 20) 
Υπό αυτές τις συνθήκες, έχει ζωτική σημασία να δοθεί βοήθεια στις χώρες της 
Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης για να εφαρμόσουν αποτελεσματικές 
κοινωνικές πολιτικές με διαφάνεια, ενώ αναγνωρίζεται ότι το ευρωπαϊκό κοινωνικό 
μοντέλο αλλάζει. Και οι δύο πλευρές μπορούν να διδαχθούν πολλά. Οι χώρες της 
Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης δεν είναι σε θέση από τη μία στιγμή στην 
άλλη να θεσπίσουν κοινωνικές πολιτικές οι οποίες χρειάστηκαν δεκαετίες για να 
αναπτυχθούν στη Δύση, παρά την υψηλή οικονομική ανάπτυξη της μεταπολεμικής 
περιόδου. Είναι πιθανό, στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, η Ενωση και οι χώρες 
της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης να μεταβούν στην επόμενη γενιά των 
κοινώνικών πολιτικών, οι οποίες θα διαφέρουν ίσως από εκείνες που κυριαρχούν στα 
κοινωνικοοικονομικά μοντέλα σε άλλα μέρη του κόσμου, ακόμη και στην Ευρώπη. 
Μια τέτοια προσέγγιση θα αποτελεί τον καλύτερο τρόπο άμβλυνσης των αναπόφευκτων 
προβλημάτων. Το κύριο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των χωρών της Κεντρικής και της 
Ανατολικής Ευρώπης είναι το χαμηλό εργατικό κόστος τους σε συνδυασμό με το 
σχετικά υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης που κυριαρχούσε υπό την κομμουνιστική 
διακυβέρνηση. Πρέπει ωστόσο να υπενθυμίσουμε ότι, υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, 
η επιχείρηση αποτελούσε το κύριο όργανο κοινωνικής πρόνοιας, ενώ στη Δύση μεγάλο 
75 
lV 
FIGURE 20 
Ποσοστά ανεργίας στην κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 1991 και 1992 
* εργατικού δυναμικού 
20 
16 
ΒουλγβρΙ* TocXooM>«l« °«ΤΪ"Ρ'« Π0*"»1" Ρο»μ.*ί« 
Αφότου άρχισε η διεργασία της πολιτικοοικονομικής 
μεταρρύθμισης, οι χώρες της κεντρικής και ανατολικής 
Ευρώπης πλήττονται από βαθειά ύφεση. Η ανεργία 
εξακολουθεί να αυξάνεται ραγδαία σε ολόκληρη την 
περιοχή. 
75Α 
Q< Υ> 
μέρος του κόστους της κοινωνικής πολιτικής αναλαμβάνεται από το κράτος. 
Η συνεργασία μεταξύ της Ένωσης και των χωρών της Κεντρικής και της Ανατολικής 
Ευρώπης για την κοινών ική διάσταση της μετάβασης είναι ουσιαστική για να μειωθεί 
ο κίνδυνος απόρριψης της δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς από τον 
πληθυσμό, λόγω του υπερβολικά υψηλού κοινώνικού και ανθρώπινου κόστους. 
Γενικότερα, για τους λόγους που αναφέρονται στο μέρος III περί Προκλήσεων, η 
Ενωση πρέπει να συνεργασθεί στο έργο της κοινωνικής πολιτικής άλλων διεθνών 
οργανισμών. Η συνεργασία και η ανταλλαγή πληροφοριών με τη Βόρεια Αμερική και 
την Ιαπωνία είναι απαραίτητη, αλλά η πλούσια εμπειρία των κρατών μελών ως προς 
την κοινών ική διάσταση της οικονομικής ανάπτυξης θα αποτέλεσε ι επίσης θετικό 
στοιχείο για τις σχέσεις της Ένωσης με τις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Ποιες πρέπει να είναι οι κύριες προτεραιότητες της κοινωνικής 
πολιτικής για τις εξωτερικές σχέσεις της Ένωσης; 
Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να επιδιώξει η Ενωση συναίνεση στο 
θέμα των διεθνών προτύπων εργασίας (π.χ. μέσω της ΔΟΕ ή μέσω κοινω­
νικών ρητρών στις εμπορικές συμφωνίες;) 
9· Ο ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ 
ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ 
Οι παρατήρησεις σχετικά με τις "Προκλήσεις" (μέρος III) τόνιζαν ότι η κίνηση 
προς τη διεθνοποίηση συνοδεύεται από μία παράλληλη κίνηση στα κράτη μέλη προς 
την ενίσχυση της περιφέρειας και τον τοπικισμό. Η εξέλιξη αυτή εν μέρει 
οφείλεται στο γεγονός ότι σε κοινωνίες που μεταβάλλονται με ταχύ ρυθμό, στις 
οποίες η κοινών ική καινοτομία καθίσταται θεμελιώδης απαίτηση, η λήψη αποφάσεων 
αποκεντρώνεται περισσότερο, λόγω της ανάγκης για ευελιξία και ικανότητα 
αντίδρασης . Οι συγκεντρωτικές και γραφειοκρατικές κοινωνίες, όπως π.χ. το 
σοβιετικό σύστημα, καταρρέουν λόγω της αδράνειας τους. Στο επόμενο στάδιο της 
οικοδόμησης της Ευρώπης θα είναι επομένως απαραίτητο να υπάρχει μεγαλύτερη 
συμμετοχή της "βάσης", για λόγους λειτουργίας του δημοκρατικοϋ πολιτεύματος 
καθώς και για λόγους αποτελεσματικότητας. 
Στα κράτη μέλη την τελευταία δεκαετία κυριάρχησε μια ισχυρή κίνηση προς τοπικές 
και περιφερειακές πρωτοβουλίες, στις οποίες έλαβαν μέρος διαφορετικές κοινωνικές 
ομάδες, ενώ επιχειρήσεις και συνδικαλιστικές οργανώσεις άσκησαν την κοινών ική 
τους ευθύνη. Η σχέση μεταξύ αυτού του μικροεπιπέδου δράσης και της κυβερνητικής 
πολιτικής δεν έχει ακόμη αναλυθεί με σαφήνεια, είναι όμως βέβαιο ότι σε πολλούς 
τομείς (οικονομική ανάπτυξη, κοινών ική προστασία, αστική και αγροτική ανάπτυξη, 
ένταξη των νέων και συμμετοχή των ηλικιωμένων) μπορούν να αντληθούν πολλά 
διδάγματα. Στο πλαίσιο αυτό, οι συνεταιριστικές επιχειρήσεις, οι ασφαλιστικές 
εταιρίες και άλλες ενώσεις που απαρτίζουν τον ιστό της κοινωνικής οικονομίας, 
θα πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. 
Οσον αφορά την Κοινότητα, οι ίδιες αυτές πραγματικές καταστάσεις επέβαλαν τη 
διασύνδεση και την εταιρική σχέση μεταξύ διαφορετικών ομάδων, σε αντίθεση με τη 
νομοθετική οδό. Η νομοθεσία σε κοινοτικό επίπεδο αποτελεί ίσως τη σωστή 
προσέγγιση, συχνά όμως η κινητοποίηση των διάφορων συντελεστών σε μια 
συντονισμένη προσπάθεια είναι ο μοναδικός τρόπος για την επίτευξη προόδου. Αυτό 
είναι αλήθεια π.χ. στην περίπτωση της φτώχειας και του αποκλε ισμού, της 
εκπαίδευσης και της κατάρτίσης και πολλών από τα κοινών ικά προβλήματα που 
αντιμετωπίζει η Ενωση, όπως ναρκωτικά, παραβατικότητα ανηλίκων, ακόμη και 
εγκληματικότητα. Το ίδιο όμως ισχύει και για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
και για την οικονομική ανάπτυξη. Τα κοινοτικά προγράμματα-πλαίσι ο για την έρευνα 
και την ανάπτυξη έχουν αναλύσει τις εξελίξεις αυτές χαρακτηρίζοντας τις ως 
16 
"αρχιπέλαγος της Ευρώπης", δηλαδή ως τον ιστό τοπικών, διαφοροποιημένων 
ικανοτήτων δράσης που σήμερα αποτελούν θεμελιώδες όργανο για την οικοδόμηση της 
Ευρώπης. 
Η μετάβαση στην Ευρωιΐαϊκή Ενωση, που για πρώτη φορά εμπεριέχει την έννοια της 
ευρωπαϊκής ιθαγένειας, αποτελεί ζωτικό στάδιο για την οικοδόμηση μιας 
δημοκρατικής Ευρώπης. Οι κοινώνικοί στόχοι της Συνθήκης (απασχόληση, ίσες 
ευκαιρίες γυναικών και ανδρών, κοινώνική προστασία, συνθήκες διαβίωσης και 
εργασίας και ποιότητα, ζωής), βρίσκονται στο κέντρο, της καθημερινής ζωής των 
ανθρώπων, ως εργαζομένων και ως πολιτών. Η κοινοτική νομοθεσία, όπως ερμηνεύεται 
από το Δικαστήριο, έχει συγκροτήσει ένα σύνολο δικαιωμάτων τα οποία πρέπει να 
γίνουν πλήρως κατανοητά από τους πολίτες. Αυτό απέχει πολύ από το να είναι 
πραγματικότητα σήμερα. Ετσι, παρά την περαιτέρω νομοθεσία, τα υφιστάμενα 
δικαιώματα σε όλους τους σχετικούς τομείς της κοινωνικής πολιτικής πρέπει να 
αποσαφηνιστούν και να γίνουν γνωστά στον πολίτη. 
Εφόσον πολλά κράτη μέλη εν ισχύουν τα δικαιώματα των πολιτών, είτε μέσω της 
νομοθεσίας είτε μέσω διοικητικών ενεργέ ιών και ευαισθητοποίησης του κοινού (όπως 
π.χ. Χάρτες των Πολιτών), η ανταλλαγή πληροφοριών για τέτοια θέματα μπορεί να 
διευκολυνθεί από την Ενωση. 
Πώς μπορούν τα πολυάριθμα δίκτυα που συνεργάζονται με τα κράτη 
μέλη και την Επιτροπή, να συμβάλουν στον προσδιορισμό και την 
επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας που αντιμετωπίζει η Ενωση 
σήμερα; 
Θα αποτελούσε πλεονέκτημα η πρόβλεψη ενός κατάλληλου φόρουμ για 
συζήτηση, στα πλαίσια του οποίου θα υπήρχε δυνατότητα να συζη-
τώνται τα στρατηγικά προβλήματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας με 
διαφάνεια και δημοκρατικό τρόπο; 
Πώς μπορούμε να ενθαρρύνουμε μια πάγια διακήρυξη των δικαιωμάτων 
των πολιτών μέσα στην Ενωση, η οποία θα αναφέρει ρητά τα υφιστά­
μενα δικαιώματα και θα προσπαθεί να μετατοπίσει το σημερινό 
"προσανατολισμό της αγοράς εργασίας" σε μια γενικότερη προσέγγιση 
με επίκεντρο τον άνθρωπο, με βάση τις κοινές αξίες των κρατών 
μελών ; 
Ποιο είδος ενεργέ ιών πληροφόρησης θα συνέβαλλε καλύτερα στην 
προώθηση της ευρείας συνειδητοποίησης και κατανόησης των κοινω­
νικών οφελών από όλους τους πολίτες της Ένωσης; 
Πρέπει ένα τέτοιο κείμενο να συνδυάζεται με μία εκτεταμένη 
εκστρατεία ευαισθητοποίησης, που θα κινητοποιεί όλους τους συμ­
μετέχοντες στην κοινώνική πολιτική στα διάφορα επίπεδα; 
Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε την πλήρη συμμετοχή των γυναικών 
στην οικοδόμηση μίας καλύτερης και περισσότερο προσανατολισμένης 
στον άνθρωπο Ευρώπης; 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Αυτό το Πράσινο Βιβλίο προτείνεται με προοπτική να θίξει ένα μεγάλο αριθμό 
θεμάτων που συνδέονται με το μέλλον της κοινωνικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή 
Ενωση. 
Η Ενωση σήμερα εισέρχεται σε μια περίοδο ανάπτυξης, κατά την οποία η δύναμη της 
σε παγκόσμια κλίμακα θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της να οικοδομήσει μια 
δραστήρια, ανοικτή και δίκαιη κοινωνία, που θα κινητοποιεί την ενεργητικότητα 
77 
και τα ταλέντα των μελών της και θα βελτιώνει την ποιότητα ζωής τους, ως 
εργαζομένων και πολιτών. 
Η επιτυχία δεν είναι δυνατή χωρίς μια ανταγωνιστική και ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή 
οικονομία, που θα εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις νέες τεχνολογίες και τις 
σύγχρονες μεθόδους παραγωγής και οργάνωσης. Αυτό συνεπάγεται αύξηση των 
επενδύσεων για υποδομή και έρευνα, καθώς και δραστήρια συμμετοχή των πολιτών στη 
διαδικασία αλλαγής. 
Πολλά από τα ερωτήματα που προέκυψαν από τη συζήτηση υποδηλώνουν ότι πρέπει να 
γίνουν αποφασιστικές επιλογές, για να μπορέσει η Ευρώπη να αντιμετώπισε ι τις 
τρέχουσες θεμελιώδεις διαρθρωτικές αλλαγές. 
Ολα τα ενδιαφερόμενα μέρη είναι ευπρόσδεκτα να συμβάλουν στη συζήτηση αυτή και 
να εξετάσουν τις διάφορες εναλλακτικές επιλογές για το μέλλον. Οι αντιδράσεις 
στο Πράσινο Βιβλίο θα ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή για την προετοιμασία ενός 
λευκού Βιβλίου στις αρχές του 1994. Τα ερωτήματα που ανέκυψαν στο έγγραφο αυτό 
καταχωρούνται στο μέρος V. 
ι : 1 
|Επίσημη προθεσμία για την υποβολή ιδεών και προτάσεων είναι η 31η | 
|Μαρτίου 1994. | 
Ι ; : Ι 
V. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ 
ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΟΙΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
(Μέρος III.Β) 
1. Ποίο είδος σκοτών και στόχων θα ήταν αποδεκτό για τα κράτη μέλη 
και τους ενδιαφερομένους εταίρους; 
Στον τομέα τηα αγοοάα εργασίας. 
η προσφορά μιας θέσης εργασίας, μιας δραστηριότητας, μιας 
χρήσιμης επαγγελματικής κατάρτ ίσης για όλους εκείνους ττου 
αναζητούν εργασία; 
μία νέα ισορροπία μεταξύ δαπανών σε ενεργά μέτρα και διατήρησης 
του εισοδήματος; 
Στον τομέα τηα κο ινών ικήο προστασίαο και του αποκλε ισμού : 
πρόβλεψη ελάχιστου εισοδήματος-, 
σχέδιο ένταξης για όλους τους αποκλειόμενους-, 
Στον τομέα των ίσων ευκαιριών. 
στόχοι γιο; συγκεκριμένες όμοιες {επιμερισμός εργασίας, 
επιμερισμός εισοδήματος, λήψη α:.οφάσεων) , όπως οι γυναίκες -, 
μετράμε τα οποία συμβιβάζονται οι οικογενειακές ευθύνες με την 
εργασία-, 
για τους νέους, "εγγύηση" μιας θέσης εργασίας, δραστηριότητας 
ή χρήσιμης επαγγελματικής κατάρτισης-, 
μέτρα ενθάρρυνσης του οριζόντιου και κάθετου αποδιαχωρισμού της 
αγοράς εργασίας ; 
Στον τομέα ττ/c κατάρτισης. 
στόχοι για την παραγωγή ειδικεύσεων σε διάφορα επίπεδα, ώστε 
να κινητοποιηθούν οι διάφοροι παίκτες-, 
78 
% 
ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
(Μέρος III.Β.1) 
2. Me ποιους τρόπους θα μπορούσε το πάγκοινοτικό πλαίσιο εργασίας 
για την απασχόληση να ενισχυθεί περαιτέρω ως μέρος της 
ανάπτυξης μιας μεσοπρόθεσμης στρατηγικής για την καταπολέμηση 
της ανεργίας και την προώθηση ενός προτύπου ανάπτυξης με 
μεγαλύτερη έκταση απασχόλησης-, 
3. Ποιο ρόλο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν στη διαδικασία αυτή 
οι κοινών ικοί εταίροι, οργανωμένοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο-, 
4. Ποιος θα μπορούσε va είναι ο ρόλος της κοινοτικής δράσης για 
την υποβοήθηση της υποστήριξης της διαδικασίας, είτε με μορφή 
νομοθεσίας είτε με οικονομική υποστήριξη ; 
ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΤΗΝ 
ΠΟΙΟΤΗΤΑ 
{Μέρος III.Β.2) 
ΑΝΑΠΤΥΗΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ (Μέρος III.Β.2. (α)) 
5. Πώς μπορούν τα συστήματα ανακατάρτίσης να συνδεθούν καλύτερα 
με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας; 
6. Πώς μπορούμε να εργαστούμε κατά τον καλύτερο τρόπο για τη 
θέσπιση του δικαιώματος για κάθε άτομο σε διαβίου επαγγελματική 
κατάρτιση, ιδιαίτερα όταν οι επαγγελματικές δεξιότητες και 
ειδικεύσεις χρειάζεται διαρκώς να ενισχύονται λόγω της 
βιομηχανικής αλλαγής; 
7. Πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε το μειονέκτημα σύμφωνα με το οποίο, 
σε ορισμένα κράτη μέλη και στην ίδια την Ενωση, οι πολιτικές 
εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης τείνουν να χαράζονται 
και να εφαρμόζονται χωριστά; 
ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΟΥ ΣΤΗΝ 
ΠΟΙΟΤΗΤΑ 
(Μέρος III.Β.2.{β), (γ) και (δ)) 
8. Πώς μπορούμε να αναπτύξουμε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θα 
βοηθήσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να προσαρμοστούν στις 
αλλαγές αυτές; 
9. Ποια αγορά εργασίας και ποιες κοινώνικές πολιτικές μπορούν να 
επιταχύνουν την ανάπτυξη βιομηχανιών που θα βρίσκονται στην 
αιχμή της τεχνολογικής ανάπτυξης, ενώ θα παρέχουν τις 
κατάλληλες εγγυήσεις για τα δικαιώματα των εργαζομένων ; 
10. Ποιος είναι ο χώρος στον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί η 
συλλογική διαπραγμάτευση επί των θεμάτων αυτών ώστε να 
μειωθούν οι φόβοι και οι κίνδυνοι και να μπορέσουν οι 
συμφωνίες πλαίσιο βάσει του Κοινώνικού Διαλόγου να 
υποβοηθήσουν τη διαπραγματευτική διαδικασία; 
11. Τι μπορεί να πράξει η Ενωση για να επιταχύνει την πρόοδο 
προς συστήματα παραγωγής /βασισμένα στην ποιότητα, όπως η 
υποστήριξη καινοτόμων πειραμάτων και ο επιμερισμός των 
αποτελεσμάτων ; 
ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ 
79 
<tt 
ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ (Μέρος III.Β.3. (α)) 
12. θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη εφαρμογή των πολιτικών 
διατήρησης του εισοδήματος ώστε να αναπτυχθούν υψηλά 
επίπεδα κοινωνικής προστασίας, μαζί με ενεργές πολιτικές 
της αγοράς εργασίας ώστε να επιτευχθούν υψηλά επίπεδα 
απασχόλησης ; 
13. θα πρέπει να προχωρήσουμε παραπέρα και να προσδιορίσουμε 
συγκεκριμένους στόχους σύγκλισης σε ορισμένους τομείς, 
ιδιαίτερα σε σχέση με νέες εξελίξεις όπως ασφάλιση για τη 
φροντίδα των ηλικιωμένων και εξατομίκευση των δικαιωμάτων ; 
14. Στον τομέα της φορολογίας και της κοινωνικής ασφάλισης, πώς 
μπορούμε να προσφέρουμε κατάλληλα κίνητρα για την κοινών ική 
και οικονομική συμμετοχή των γυναικών, και πάλι μέσω της 
εξατομίκευσης των δικαιωμάτων ή με την κατάργηση της 
αντίληψης περί οικογένειας της μορφής "δύο ενήλικο ι, ένας 
εργαζόμενος" από τις κοινωνικές και φορολογικές πολιτικές; 
Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ: 
ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (Μέρος III.Β.3. (β)) 
15. Ποιοι τύποι δράσης θα πρέπει να αναληφθούν για να προωθηθεί 
η καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού; 
16. Πρέπει κάποιος συνδυασμός ανάληψης δεσμεύσεων για την 
καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού να γίνει 
περισσότερο επίσημος {μέσω της κατάλληλης νομοθεσίας); 
17. Πρέπει η μελλοντική δράση να αναπτυχθεί στο πλαίσιο 
συγκεκριμένων προγραμμάτων δράσης και/ή με ακριβέστερη 
διατύπωση επιλεγμένων σκοπών και στόχων σε επίπεδο Ενωσης-, 
ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ (Μέρος III.Β.3. (γ)) 
18. Πώς μπορεί μια σύγχρονη έκδοση του συστήματος "μαθητείας", 
όπου να αντιμετωπίζονται τα σημερινά προβλήματα της 
μετάβασης από το σχολείο στον κόσμο της εργασίας, να 
αναπτυχθεί κατά τον καλύτερο τρόπο; 
19. Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το επίμονο πρόβλημα του 
διαχωρισμοί; στην εκπαίδευση, κατάρτ ιση και απασχόληση των 
νέων, το οποίο περιόριζε ι τις επαγγελματικές επιλογές των 
νεαρών γυναικών ; 
20. Χρειάζεται μία "εγγύηση νεότητας", ήτοι παροχή μιας θέσης 
εργασίας, μιας δραστηριότητας ή χρήσιμης επαγγελματικής 
κατάρτίσης ως μέσο παρακίνησης της αναγκαίας δράσης; 
21. Μπορεί να δοθεί στην απασχόληση των νέων μια ώθηση μέσω 
"χαμηλότερων ημερομισθίων εισόδου" στην εργασία, χωρίς 
στρέβλωση των προτύπων πρόσληψης ή διάκριση εις βάρος των 
πιο ηλικιωμένων εργαζομένων ; 
Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ (Μέρος 
III.Β.3.(δ)) 
22. Πώς μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τη σημερινή πρόοδο του 
Ευρωπαϊκού Ετους Ηλικιωμένων και Αλληλεγγύης μεταξύ των 
80 
Γενεών; 
23. Πώς θα μπορούσε η έκθεση που αναφέρεται στο άρθρο 1 να 
χρησιμοπο ιηθεί ως βάση για μια έντονη συζήτηση επί των 
δημογραφικών τάσεων και των συνεπειών τουο στην κοινώνική 
ασφάλιση, την απασχόληση κλπ. και ίσως για την ανάπτυξη 
μιας διαδικασίας τακτικής παρακολούθησης ; 
ΙΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΑΠΟ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ (Μερος 
III.Β.3.(ε)) 
24. Πώς μπορούμε κατά τον καλύτερο τρόπο να προωθήσουμε 
πολιτικές και πρακτικές οι οποίες προάγουν μία συντονισμένη 
ενταξιακή πολιτική που θα αποσκοπεί στην αρμονική συνύπαρξη 
των λαών εντός της Ενωσης; 
25. Πρέπει οι συνθήκες απασχόλησης υπηκόων τρίτης χώρας να 
εξετάζονται στον κοινώνικό διάλογο ενόψει της έγκρισης 
κωδίκων καλής συμπεριφοράς ; 
26. Πρέπει να χορηγείται το δικαίωμα μόνιμης κατοικίας σε 
εκείνους που ικανοποιούν κριτήρια σταθερότητας, 
περιλαμβανόμενων των ατομικών δικαιωμάτων για μέλη της 
οικογένειας νόμιμα εγκατεστημένων μεταναστών, ώστε να 
εξασφαλίζεται επιτυχής ένταξη; 
Η ΕΝΤΑΕΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
(Μερος III.Β.3.(στ)) 
27. Πώς μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα πρόοδος στην τομέα TTJÇ 
évTa^r/c των ατόμων με ειδικέο ανάγκεο; 
28. Πρέπει η Κοινότητα να αναπτύξει ειδική νομοθετική δράση 
στον τομέα αυτό; Ποιος είναι ο ρόλος που θα έπρεπε να 
διαδραματίσουν οι κοινώνικοί εταίροι ως προς αυτό; Πώς 
μπορούν να εν ισχυθούν οι συνεργασίες μεταξύ" των διαφόρων 
παραγόντων, ΜΚΟ, κοινώνικών εταίρων, αρχών τοπικής 
αυτοδιοίκησης κλπ.; 
Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ (Μερος 
III.Β.3. {ζ)) 
29. Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε και να διευρύνουμε την προώθηση 
μέτρων στον τομέα της εκπαίδευσης, της πληροφόρησης και της 
νομοθεσίας ως μέσα καταπολέμησης των ρατσιστικών 
συμπεριφορών, ενεργειών και διακρίσεων; 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΗΗ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ (Μερος III. 
Β.3.(r/)) 
30. Κα0ώς αυξάνονται οι κίνδυνοι αποκλεισμού και 
περιθωριοποίησης στην ύπαιθρο, ποιες ενέργειες πέραν των 
ήδη αναληφθεισών θα μπορούσαν να αποτρέψουν την κοινώνική 
υποβάθμιση των πληθυσμών της υπαίθρου ; 
ΚΥΡΙΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
(Εισαγωγή στο μέρος III.Γ) 
31. Ποιοι τομείς κοινωνικής πολιτικής είναι περισσότερο 
επιδεκτικοί για να αποτελέσουν αντικείμενο συλλογικών 
συμβάσεων ; 
KM 
32. Ποιοι τομείς είναι πιθανότερο να χρειαστούν νομοθετική 
προσέγγιση-, 
33. Μπορούν οι νόμοι πλαίσιο να προσφέρουν το είδος 
αποτελεσμάτων που απαιτούνται όπως π.χ. στους τομείς των 
κατωτάτων επιπέδων ή της ισότητας των ευκαιριών ; 
Η ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ 
(Μερος III.Γ.1) 
34. Ποιος τύπος δράσης θα πρέπει να αναληφθεί σε κοινοτικό 
επίπεδο για την αντιμετώπιση των ακόλουθων θεμάτων; 
- άρση των παραμενόντων νομικών φραγμών για την ελεύθερη 
κυκλοφορία των εργαζομένων (επανένωση οικογενειών, ίση 
μεταχείριση, δικαιώματα παραμονής, αποκλειόμενα άτομα)-
- ανάπτυξη του δικτύου EURES ώστε να παρέχει καθοδήγηση και 
ενημέρωση επί προσφορών εργασίας και συνθηκών διαβίωσης και 
εργασίας σε κοινοτική κλίμακα-
- ίση μεταχείριση για όλους τους πολίτες της Κοινότητας που 
κατοικούν σε ένα κράτος μέλος, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα 
κοινών ικά και φορολογικά πλεονεκτήματα {σπουδαστές, 
συνταξιούχοι, κλπ.)· 
- πρόβλεψη καλύτερης κοινωνικής προστασίας των διακινούμενων 
εργαζομένων, ιδιαίτερα διευκολύνοντας την απόκτηση, διατήρηση 
και μεταφορά των δικαιωμάτων επαγγελματικής σύνταξης-
- επέκταση της κάλυψης του συντονισμού κοινών ικής ασφάλισης· 
απλούστευση των κανόνων- εκσυγχρονισμός διαδικασιών· καλύτερη 
ενημέρωση για το κοινό-
- παροχή καλύτερης ενημέρωσης σε δικηγόρους και δικαστές που 
ασχολούνται με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. 
35. Ποια συγκεκριμένα βήματα απαιτούνται για τη διασφάλιση της 
εξάλειψης όλων των στ/μαντικών φραγμών στην κινητικότητα με 
βάση προβλήματα αμοιβαίας αναγνώρισης ή ισοτιμίας 
επαγγελματικών πτυχίων; 
ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΙΣΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΣ ΣΕ ΜΙΑ 
ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ (Μερος III.Γ.2) 
36. Τι περαιτέρω πρέπει να γίνει σε επίπεδο Κοινότητας για να 
προωθηθεί η ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών σε 
τομείς όπως οι πολιτικές στην εκπαίδευση και κατάρτιση, 
την έρευνα και ανάπτυξη, την απασγοληση και την αγορά 
εργασίαο; 
37. Πρέπει να χρησιμοποιηθούν συγκεκριμένο ι στόχοι και 
χρονοδιαγράμματα συμπεριλαμβανομένων ποσοστώσεων, στόχων 
και θετικών μέτρων - για τη διασφάλιση πληρέστερης 
συμμετοχής των γυναικών σε κλάδους όπου αντιπροσωπεύονται 
ανεπαρκώς ; 
38. Ποια /βήματα πρέπει να γίνουν για το συμβιβασμό 
οικογενειακών και επαγγελματικών ευθυνών; 
82 
\ο7 
39. Πρέπει να αναπτυχθούν μηχανισμοί παρακολούθησης {και σε 
ποιο επίπεδο) για την εκτίμηση της θέσης των γυναικών σε 
σχέση με τα παραπάνω όσο και από πλευράς αμοιβής, 
επιδομάτων και πολιτικών φιλικών προς την οικογένεια, ιδίως 
οργάνωσης του χρόνου εργασίας; 
40. Ποιες συγκεκριμένες υποχρέωσεις θα πρέπει να επιβληθούν 
στους εργοδότες και τις συνδικαλιστικές οργάνωσεις για να 
εξασφαλιστεί η κατάλληλη αναγνώριση των συμφερόντων των 
γυναικών εντός του κοινωνικού διαλόγου και για μια 
περισσότερο ισορροπημένη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στο 
επίπεδο λήψης αποφάσεων εντός των αντιπροσωπευτικών 
οργανισμών; 
41. Τι χρειάζεται ακόμη να γίνει σε κοινοτικό επίπεδο για να 
εξασφαλιστούν η εφαρμογή στην πράξη και η παρακολούθηση της 
αρχής της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης ας"ίας; 
42. Ποια μορφή πρέπει να λάβει ο Κώδικας Πρακτικής για την 
καθοδήγηση και εξασφάλιση της εφαρμογής της αρχής αυτής; 
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ 
(Μέρος III.Γ.3) 
43. θα μπορούσε η Ενωση να εκδώσει συστάσεις κατά τη διαδικασία 
αυτή της οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης, μετά από τη 
δέουσα συνεννόηση με όλες τις ενδιαφερόμενες εθνικές αρχές 
και τους κοινώνικούς εταίρους, ενόψει της εξασφάλισης ότι 
η διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης συμβάλλει πραγματικά 
στους βασικότερους στόχους της όπως αυτοί ορίζονται στο 
άρθρο 2 της Συνθήκης του Μάαστριχτ; 
44. Πρέπει η Ενωση να προώθησε ι τη σύγκλιση των κοινώνικών 
πολιτικών παράλληλα με τη σύγκλιση των οικονομικών 
πολιτικών μέσω: 
- θέσπισης κοινών στόχων και παρακολούθησης (π.χ. στην ίδια 
βάση με τη σύγκλιση των πολιτικών και των στόχων κοινών ικής 
προστασίας) » 
- τυχόν συστάσεων επί σοβαρών οικονομικών θεμάτων π.χ. για 
την πρόληψη του κοινώνικού ντάμπινγκ-
- διαδικασιών παρακολούθησης για την κοινώνική πολιτική στη 
με τα/βατ ική φάση προς την ΟΝΕ· 
ισχυρής συμμετοχής των κοινώνικών εταίρων στις 
διαδικασίες αυτές-
- κοινών συζητήσεων με τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες 
για τις οικονομικές υποθέσεις και την κοινών ική πολιτική; 
ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ (Μέρος III.Γ.4) 
45. Ποιοι είναι οι θεμελιώδεις κοινών ικοί κανόνες που 
χρειάζονται σε μια Ενωση κρατών μελών, το μέλλον των οποίων 
βρίσκεται στην πρωτοπορία της αγοράς και η ιστορία και 
επιτυχία των οποίων έχουν ο ι κοδομηθεί πάνω σε ορισμένες 
αξίες που τα συνδέουν ισχυρά μεταξύ τους, με όλη τους την 
ποικιλομορφία, σε μια αδελφότητα εθνών-, 
83 
46. Αναγνωρίζεται ότι η Ενωση πρέπει να αποτελεί αξιόπιστο 
εταίρο στο παγκόσμιο εμπόριο. Για να εξασφαλίζονται όμως η 
πρόοδος στα πρότυπα εργασίας και ο θεμιτός ανταγωνισμός, 
πρέπει η Ενωση να δώσει μεγάλη έμφαση στην πρόληψη του 
κινδύνου του κο ινών ικού ντάμπιγκ μέσω-. 
- των κατάλληλων ελάχιστων διατάξεων σε κοινοτικό επίπεδο-
- των τυχόν συμφωνιών μεταξύ εργοδοτών και συνδικαλιστικών 
οργανώσεων, αν το επιθυμούν -
- της πρόβλεψης και της παρακολούθησης των διεργασιών, π.χ. 
μέσω κέντρων παρακολούθησης ή ειδικών φορέων-
- μέτρων βοήθειας για την προσαρμογή, που ενισχύει το ΕΚΤ; 
ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ (Μέρος III.Γ.5) 
47. Ο κοινώνικός διάλογος σε κοινοτικό επίπεδο έχει ήδη 
αντικατοπτρίσει αυτές τις τάσεις στις εργασιακές σχέσεις 
και έχει απόδειξε ι την ας"ία του ως βάσης για τα επόμενα 
βήματα. Πού θα επικεντρωθούν οι προτεραιότητες ; 
48. Πρέπει να δοθεί υψηλότερη προτεραιότητα στην απασχόληση, 
στην εκπαίδευση και κατάρτιση, όπου οι κοινώνικοί εταίροι 
είχαν ήδη κατά το παρελθόν συζήτησε ις και η Επιτροπή 
αναλαμ/βάνει νέες πρωτοβουλίες ; Τα δύο θέματα συνδέονται, 
επειδή η χρήση της επαγγελματικής κατάρτίσης στην 
αντιμετώπιση προβλημάτων βιομηχανικής αναπροσαρμογής θα 
μειώσει Τις πιέσεις στην εξωτερική αγορά εργασίας και θα 
προλάβει περαιτέρω ανεργία. 
49. Ποια θα είναι η εμπλοκή των κοινώνικών εταίρων στην ευρεία 
δέσμη θεμάτων που συνδέονται με την ολοκλήρωση της Ενιαίας 
Αγοράς και την ελεύθερη κυκλοφορία εντός αυτής: αμοιβαία 
αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, δυνατότητα μεταφοράς 
συντάξεων, κοινώνική ασφάλιση, διακρατική επαγγελματική 
κατάρτιση; 
50. Πρέπει οι κοινωνικοί εταίροι να εν ισχύσουν τη συμμετοχή 
τους στα ακόλουθα ζητήματα: αποκλε ισμός, ίσες ευκαιρίες, 
συμβιβασμός εργασίας και οικογένειας, προβλήματα 
ηλικιωμένων εργαζομένων, ένταξη μεταναστών εργαζομένων από 
τρίτες χώρες; 
51. Πώς θα μπορούσε ο κοινώνικός διάλογος να ενισχυθεί και να 
διευρυνθεί (υποθέτοντας φυσικά ότι το επιθυμούν οι 
εταίρο ι); Ενας αριθμός θεμάτων θα μπορούσε να εξεταστεί : 
- νέες δυνατότητες για πανευρωπαϊκή συλλογική διαπραγμάτευση-
- διεύρυνση του περιεχομένου των θεμάτων που θα επηρεάσουν το 
μέλλον της βιομηχανίας: υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας, 
δημογραφικές τάσεις περιλαμβανομενου του ρόλου των πιο 
ηλικιωμένων εργαζομένων, κοινώνική προστασία, ίσες ευκαιρίες, 
ένταξη των μεταναστών εργαζομένων, πρόληψη και καταπολέμηση 
του αποκλεισμού, μέτρα διευκόλυνσης της ελεύθερης κυκλοφορίας 
των εργαζομένων (αμοιβαία αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, 
διακρατική επαγγελματική κατάρτιση, δυνατότητα μεταφοράς των 
επαγγελματικών συντάξεων κλπ.)· 
84 
\ον^ 
- πιβανή εταιρική σχέση με άλλους φορείς επί ορισμένων θεμάτων 
{π.χ. με ΜΚΟ στις ίσες ευκαιρίες και την ένταξη των ατόμων με 
ειδικές ανάγκες στην αγορά εργασίας και με ΜΚΟ και αρχές 
τοπικής αυτοδιοίκησης για τον αποκλεισμό) . 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ (Μέρος III.Γ.7) 
52. Ποιοι μηχανισμοί απαιτούνται, σε εθνικό και κοινοτικό 
επίπεδο, για να εξασφαλίζεται ότι τα αποτελέσματα της 
κοινοτικής υποστήριξης καινοτόμων προγραμμάτων μεταφέρονται 
στο κύριο σώμα των πολιτ ικών των κρατών μελών για το 
ανθρώπινο δυναμικό ; 
53. Πώς μπορεί να συνεισφέρει το ΕΚΤ για την άρση των θεσμικών 
και των συστημικών αντικινήτρων, για την εκμετάλλευση των 
δυνατοτήτων κατάρτίσης και απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων 
εκείνων που αφορούν τις ίσες ευκαιρίες ανδρών και γυναικών 
και τη συνειδητοποίηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν 
τα άτομα που αποκλείονται από την αγορά εργασίας ; 
54. Ποιοι είναι οι καταλληλότερο ι μηχανισμοί για να 
εξασφαλιστεί ότι, σε βασικό επίπεδο, η δράση για την 
ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού συνεκτιμάται σωστά κατά 
τη λήψη αποφάσεων για επενδύσεις υποδομής και 
παραγωγικού περιβάλλοντος ; 
55. Τι είδους μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν για να βελτιωθεί η 
πρόβλεψη των βιομηχανικών αλλαγών και των σχετικών αναγκών 
σε επαγγελματικές ειδικότητες; 
56. Ποιοι μηχανισμοί απαιτούνται για να εξασφαλίζεται ότι, 
εκτός από τις ε0νικές αρχές και την Επιτροπή, όλοι οι 
αναγκαίο ι εταίροι {συμπεριλαμβανομένων των τοπικών και 
περιφερειακών διοικητικών φορέων, των κοινωνικοοικονομικών 
εταίρων, ΜΚΟ και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων κ.ο.κ.) έχουν 
ολοκληρωμένο ρόλο κατά τον προγραμματισμό και τη λή^η 
λειτουργικών αποφάσεων για να επιτευχθεί επιτυχημένη 
υλοποίηση της δράσης ; 
57. Πρέπει το ΕΚΤ να δώσει μεγαλύτερη υποστήριξη στη 
χρηματοδότηση ενός συστήματος επιλογής ασκουμένων, 
ενθαρρύνοντας με τον τρόπο αυτό την ανταγωνιστικότητα 
μεταξύ των υπεύθυνων παροχής κατάρτίσης και πριμοδοτώντας 
την ποιότητα; 
ΔΙΕΘΝΗ ΘΕΜΑΤΑ (Μέρος III.Γ.8) 
58. Ποιες πρέπει να είναι οι κύριες προτεραιότητες της 
κοινωνικής πολιτικής για τις εξωτερικές σχέσεις της 
Ένωσης; 
59. Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να επιδιώκει η Ενωση 
συναίνεση στο θέμα των διεθνών προτύπων εργασίας (π.χ. μέσω 
της ΔΟΕ ή μέσω κοινώνικών ρητρών στις εμπορικές συμφωνίες) ; 
Ο ΕΚΔΗΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΙ Η 
ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ (Μέρος III.Γ.9) 
60. Πώς μπορούν τα πολυάριθμα δίκτυα που συνεργάζονται με τα 
κράτη μέλη και την Επιτροπή, να συμβάλουν στον προσδιορισμό 
85 
I Ob» 
και την επίλυση των θεμελιωδών προβλημάτων της κοινωνίας 
που αντιμετωπίζει η Ενωση σήμερα; 
61. θα αποτελούσε πλεονέκτημα η πρόβλεψη ενός κατάλληλου φόρουμ 
για συζήτηση, στα πλαίσια του οποίου θα υπήρχε δυνατότητα 
να συζητώνται τα στρατηγικά προβλήματα της ευρωπαϊκής 
κοινωνίας με διαφάνεια και δημοκρατικό τρόπο; 
62. Πώς μπορούμε να ενθαρρύνουμε μια πάγια διακήρυξη των 
δικαιωμάτων των πολιτών μέσα στην Ενωση, η οποία θα 
αναφέρει ρητά τα υφιστάμενα δικαιώματα και θα προσπαθεί να 
μετατόπισε ι το σημερινό "προσανατολισμό της αγοράς 
εργασίας" σε μία γενικότερη προσέγγιση με επί κέντρο τον 
άνθρωπο, με βάση τις κοινές αξίες των κρατών μελών; 
63. Ποιο είδος ενεργέ ιών πληροφόρησης θα συνέβαλλε καλύτερα 
στην προώθηση της ευρείας συνειδητοποίησης και κατανόησης 
των κοινών ικών οφελών από όλους τους πολίτες της Ενωσης; 
64. Πρέπει ένα τέτοιο κείμενο να συνδυάζεται με μία εκτεταμένη 
εκστρατεία ευαισθητοποίησης, που θα κινητοποιεί όλους τους 
συμμετέχοντες στην κοινών ική πολιτική στα διάφορα επίπεδα; 
65. Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε την πλήρη συμμετοχή των 
γυναικών στην οικοδόμηση μίας καλύτερης και περισσότερο 
ανθρωποκεντρικής Ευρώπης; 
86 
lofe 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
Λ 
\#r 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ TÛN ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ ΤΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΟ 
ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ 
' ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Η Επιτροπή έχει λάβει μέχρι σήμερα 150 εισηγήσεις σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο 
για το μέλλον της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, σε απάντηση της 
ανακοίνωσης που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 28 Απριλίου και των 
επιστολών που απέστειλε ο επίτροπος κ. Flynn στις εθνικές κυβερνήσεις, τους 
κοινωνικούς εταίρους, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή. 
Οι εισηγήσεις προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα φορέων, κυβερνητικών υπηρεσιών 
και ατόμων. Ακολουθεί συνοπτική επισκόπηση των απόψεων που διατυπώθηκαν 
συχνότερα. Οπου είναι απαραίτητο, οι απόψεις αποδίδονται σε έναν ή 
περισσότερους συνεισφέροντες, οι οποίοι και κατονομάζονται. 
Συντμήσεις για τους κατονομαζόμενους συνεισφέροντες: 
AG Austrian Government - Αυστριακή κυβέρνηση 
BMP Belgian Ministry of Pensions - Βελγικό υπουργείο συντάξεων. 
CBI Confederation of British Industry - Συνομοσπονδία βρετανικών βιομηχανιών 
CCRE Conseil des Communes et Regions d'Europe - Συμβούλιο των κοινοτήτων και 
των περιφερειών της Ευρώπης 
CO COFACE (Confederation of Family Organisations in the European Community 
Συνομοσπονδία οργανώσεων για την οικογένεια στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα) 
Itfe 
CPAG Child Poverty Action Group - Ομάδα δράσης κατά της παιδικής φτώχειας 
CREW Centre for Research on European Women - Κέντρο ερευνών για τις Ευρωπαίες 
DML Danish Ministry of Labour - Υπουργείο εργασίας της Δανίας 
DMS Danish Minister of Social Affairs - Υπουργός κοινωνικών υποθέσεων της 
Δανίας 
DPI Disabled Peoples International - Διεθνής Οργάνωση ατόμων με ειδικές 
ανάγκες 
EAPNEuropean Anti-Poverty Network - Ευρωπαϊκό δίκτυο κατά της φτώχειας 
ETUCEuropean Trade Union Confederation - Ευρωπαϊκή συνομοσπονδία συνδικάτων 
EPSOEuropean Platform of Seniors' Organizations - Ευρωπαϊκή πλατφόρμα των 
οργανώσεων ηλικιωμένων 
EWL European Women's Lobby - Ομάδα πίεσης γυναικών της Ευρώπης 
FE FEANTSA, European Federation of National Organisations Working With The 
Homeless - Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία εθνικών φορέων που ασχολούνται με τους 
αστέγους 
FME French Minister of Labour, Employment and Vocational Training - Υπουργός 
εργασίας, απασχόλησης και επαγγελματικής EKnaiôc o.n, της Γαλλίας 
FSA French Minister for Social Affairs - Υπουργός κοινωνικών υποθέσεων της 
Γαλλίας 
GHM German Health Ministry - Γερμανικό υπουργείο υγείας 
[ο<\ 
GLM German Labour Ministry - Γερμανικό υπουργείο εργασίας 
GMFEGerman Ministry for the Family and the Elderly - Γερμανικό υπουργείο για 
την οικογένεια και τους ηλικιωμένους 
GML Greek Ministry of Labour - Ελληνικό υπουργείο εργασίας 
GMW Greek Ministry for Health, Social Welfare and Social Security - Ελληνικό 
υπουργείο υγείας, πρόνοιας και κοινωνικών ασφαλίσεων 
ICM Italian Council of Ministers - Ιταλικό υπουργικό συμβούλιο 
ΙΜΙ Italian Ministry of the Interior - Ιταλικό υπουργείο εσωτερικών 
IML Irish Minister for Labour Affairs - Ιρλανδός υπουργός εργασιακών υποθέσεων 
LSS Ministry of Social Security Luxembourg - Υπουργείο κοινωνικής ασφάλισης 
του Λουξεμβούργου 
NGO Association of Non-governmental organisations - Ένωση μη κυβερνητικών 
οργανώσεων 
NMS Nederlands Minister for Social Affairs - Υπουργός κοινωνικών υποθέσεων των 
Κάτω Χωρών 
NMW Netherlands Minister for Welfare, Health and Culture - Υπουργός πρόνοιας, 
υγείας και πολιι. ^μού των Κάτω Χωρών 
ΡΜ Portuguese Minister for Employment and Social Affairs - Υπουργός 
απασχόλησης και κοινωνικών υποθέσεων της Πορτογαλίας 
WO 
PW Portuguese Ministry of Employment and Social Security Committee for 
Equality and the Rights of Women - Υπουργείο απασχόλησης και κοινωνικής 
ασφάλισης, Επιτροπή για την ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών της 
Πορτογαλίας 
RC Red Cross, EC Liaison Bureau - Ερυθρός Σταυρός, Γραφείο σύνδεσμος με τις 
ΕΚ 
SM Swedish Ministry of Health and Social Affairs and Ministry of Labour 
Υπουργείο υγείας και κοινωνικών υποθέσεων και υπουργείο εργασίας της 
Σουηδίας 
UKG United Kingdom Government - Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου 
UNICEUnion of Industrial and Employers' Confederations of Europe - Ευρωπαϊκή 
ένωση βιομηχανικών και εργοδοτικών συνομοσπονδιών 
USB U.S. Business E.C. Employment Project Working Group - Ομάδα εργασίας της 
U.S. Business για το πρόγραμμα απασχόλησης της Ε.Κ. 
ΠΡΑΣΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ 
Γενικά, οι συνεισφέροντες υποδέχθηκαν θετικά την ιδέα ενός Πράσινου Βιβλίου 
και εξέφρασαν την ευαρέσκεια τους, που τους δόθηκε η ευκαιρία να 
γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους. Η ETUC, ωστόσο, ανησυχεί ότι το Πράσινο 
Βιβλίο είναι ένας τρόπος για να καθυστερήσει η ανάληψη δράσης και θα 
προτιμούσε ένα Πράσινο/Λευκό Βιβλίο, το οποίο da παρουσίαζε συγκεκριμένες 
πολιτικές προτάσεις. 
\\\ 
ΑΝΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
Δεν προκαλεί καμμία έκπληξη η ευρύτατα διαδεδομένη διαπίστωση ότι τα χαμηλά 
ποσοστά απασχόλησης και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας είναι τα μεγαλύτερα 
προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας και πλήττουν τόσο τα άτομα, όσο 
και την κοινωνία και την οικονομία. 
Πολλοί θεώρησαν ότι οι μέθοδοι για την αντιμετώπιση της ανεργίας και την 
τόνωση της οικονομικής ανάκαμψης πρέπει να αποτελούν τον πυρήνα του Πράσινου 
Βιβλίου (GLM, DML, IML, NMS, SM) . Πώς μπορούμε να συνδυάσουμε υψηλότερο ρυθμό 
ανάπτυξης με υψηλό ποσοστό συμμετοχής του εργατικού δυναμικού, χαμηλή ανεργία 
και χαμηλό πληθωρισμό σε μια κοινωνία, στην οποία η οικονομική και κοινωνική 
ευημερία ενισχύονται αμοιβαία; (SM, NMS, SM). 
Υπάρχει η άποψη ότι η Κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στη βελτίωση του 
τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι αγορές εργασίας και στη μείωση των 
ανισοτήτων στην αγορά εργασίας, κάτι το οποίο δεν μπορεί να γίνει σε εθνικό 
επίπεδο (NMS). Πρέπει να βρεθούν τρόποι βελτίωσης της πρόσβασης στην αγορά 
εργασίας, ιδιαίτερα για τους νέους, τους μακροχρόνια άνεργους και άλλες 
μειονεκτούσες ομάδες. (SM). Μια πρόταση ήταν να δημιουργήσει η Επιτροπή μια 
Task Force που θα μελετήσει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί η Κοινότητα 
να βοηθήσει στη βελτίωση του τρόπου λειτουργίας της αγοράς εργασίας της (CBI) . 
Ορισμένοι τόνισαν τις ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες της ΟΝΕ. Η ETUC δηλώνει 
ότι πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η οικονομική και νομισματική ένωση, και 
ιδιαίτερα η άκαμπτη συμμόρφωση με τα κριτήρια σύγκλισης, μπορεί να επιδεινώσει 
την κατάσταση της απασχόλησης. Η αυστριακή κυβέρνηση προτείνει να ελέγχουμε 
και να παρακολουθούμε τα αρνητικά αποτελέσματα της εφαρμογής των κριτηρίων 
σύγκλισης. Η CPAG πρότεινε την ενσωμάτωση του στόχου της μείωσης της ανεργίας 
στα κριτήρια σύγκλισης. Ωστόσο, άλλοι, όπως ο υπουργός κοινωνικών υποθέσεων 
των Κάτω Χωρών, τόνισαν τη σημασία της ικανοποίησης των κριτηρίων σύγκλισης. 
1»Ζ 
1Εχει γίνει κατανοητό, ότι στο παρελθόν υπήρχε κάποιος βαθμός διαχωρισμού 
μεταξύ οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Σήμερα αναγνωρίζεται η ανάγκη για 
στενότερο συντονισμό μεταξύ οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής (NMS, GML) . 
Και οι δύο συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη. Η κοινωνική πολιτική δεν είναι 
μόνο ένας τρόπος καταβολής αντισταθμιστικών παροχών, αλλά διαδραματίζει και 
θετικά ρόλο στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας 
(ΡΜ) .* Συγκεκριμένα, μια ενεργός πολιτική της αγοράς εργασίας διευκολύνει τις 
διαρθρωτικές αλλαγές βελτιώνοντας την κινητικότητα μεταξύ επιχειρήσεων και 
μεταξύ επαγγελμάτων (SM) και, επομένως, συνεισφέρει σημαντικά στην οικονομική 
ανάπτυξη. 
Η εισήγηση της σουηδικής κυβέρνησης ανακεφαλαιώνει την ανάγκη για συντονισμό 
των διαφόρων μορφών. πολιτικής : "Στη Σουηδία υπάρχει ισχυρή παράδοση στην 
πολιτική συνδυασμού των πρακτικών στον οικονομικό τομέα και στον τομέα της 
αγοράς εργασίας, έτσι ώστε να υπάρχει αμοιβαία αλληλοενίσχυση. Ωστόσο, ο 
περίπλοκος χαρακτήρας των κοινωνιών μας απαιτεί το συντονισμό διαφόρων τομέων 
άσκησης πολιτικής. Η οικονομική πολιτική πρέπει να καθορίζει το γενικό πλαίσιο 
για τη δημιουργία και την επέκταση των θέσεων εργασίας και των επιχειρήσεων * 
η περιφερειακή πολιτική και η πολιτική ίσης μεταχείρισης το πλαίσιο για τη 
δίκαιη κατανομή της απασχόλησης μεταξύ των περιφερειών και μεταξύ γυναικών και 
ανδρών - η πολιτική της αγοράς εργασίας το πλαίσιο για μια ευέλικτη αγορά 
εργασίας. Η κοινωνική ασφάλιση πρέπει να παρέχει τα απαραίτητα και ταυτόχρονα 
αποτελεσματικά δίχτυα ασφάλειας και η εκπαιδευτική πολιτική τη μακροπρόθεσμη 
βάση ειδικοτήτων (sic) για την οικονομία." 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ 
Παράλληλα με την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεργίας, πρέπει να 
προσεγγίσουμε και το ευρύτερο πρόβλημα της φτώχειας και του κοινωνικού 
αποκλεισμού (IML, GMW, ICM). Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Κοινότητα πρέπει 
να αναπτύξει κοινωνική πολιτική για τη διατήρηση και την ενίσχυση της 
κοινωνικής συνοχής. (FSA) . Πρέπει να βελτιώσουμε την κατανόηση των προβλημάτων 
(DMS) και να προκαλέσουμε ισχυρή δραστηριοποίηση σε κοινοτικό επίπεδο για την 
7 
<ι! 
καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. (FSA, ETUC, NGO, CPAG) Τα μέτρα 
πρέπει να περιλαμβάνουν ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, το δικαίωμα στην 
υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση, την αρμοδιότητα της Κοινότητας στον 
τομέα των αστέγων και της οικιστικής πολιτικής (FE), περισσότερες ενέργειες 
για τη βελτίωση της επανένταξης στην αγορά εργασίας και ανταλλαγή εμπειριών, 
ιδιαίτερα σε σχέση με την κατάρτιση και την εκπαίδευση (ETUC, CO, ICM, RC). 
To ΙΜΙ προτείνει τη δημιουργία ενός κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των 
μειονεκτούντων ατόμων. 
Το ΕΑΡΝ πρότεινε την αναγνώριση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού 
σε όλο το φάσμα της κοινοτικής πολιτικής μέσω ενός συνόλου εσωτερικών κανόνων 
της Επιτροπής (ανάλογους με τους κανόνες για τον συνυπολογισμό τ.ης 
περιβαλλοντικής διάστασης στις κοινοτικές πολιτικές). Χρειάζεται, επίσης, 
ριζική επανεξέταση του τρόπου με τον οποίον αναπτύσσεται η Ευρώπη, έτσι ώστε 
να μην εγκαταλείψει κανείς στη μέση του δρόμου. Συγκεκριμένα, η Κοινότητα 
πρέπει να αναπτύξει κοινούς στόχους για την πλήρη ένταξη των ατόμων που είναι 
ανίκανα να εργαστούν, καθώς και των οικογενειών τους στην ευρωπαϊκή κοινωνία 
(DMS, DPI, AG, CO) . Γενικά, πρέπει να ενθαρρύνουμε την αναγέννηση της 
κοινωνικής αλληλεγγύης με τη συνεργασία όλων των παραγόντων στο κοινωνικό 
πεδίο, στην κατεύθυνση μιας καλύτερης κοινωνίας. Πρέπει να αναπτυχθεί 
ιδιαίτερα η συμμετοχή μη κυβερνητικών εθελοντικών οργανισμών και πρέπει να 
εκπαιδευθούν εθελοντές στις τοπικές κοινότητες (RC). 
0 NMW, ωστόσο, θεωρεί ότι ο αγώνας κατά του κοινωνικού αποκλεισμού είναι 
ευθύνη των κρατών μελών και ότι ο ρόλος της Κοινότητας πρέπει να περιοριστεί 
στην ανταλλαγή πληροφοριών. 
Σε επίπεδο περιφερειών, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη απόκλιση των επιπέδων 
ζωής σε ολόκληρη της Κοινότητα και πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος, σε κοινοτικό 
επίπεδο, για την εξασφάλιση της σύγκλισης όπως αυτή καθορίζεται στη Συνθήκη 
για την Ευρωπαϊκή Ένωση. (ΡΜ, AG). 
8 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ 
Οι δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου τυγχάνουν ευρύτατης 
αποδοχής, αν και υπάρχει η αίσθηση ότι, αν και διαπιστώθηκε αντίκτυπος σε 
εθνικό επίπεδο, ο .αντίκτυπος στη διακήρυξη μιας πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
ήταν περιορισμένος (ETUC). 
Στο άλλο άκρο του φάσματος, το CCRE υποστηρίζει ότι οι τοπικές και 
περιφερειακές διοικήσεις πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο στα προγράμματα του 
ΕΚΤ και η Κοινότητα πρέπει να λαμβάνει περισσότερο υπόψη τις τοπικές 
στρατηγικές. 
ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΝΤΑΜΠΙΝΓΚ 
Γενικεύεται όλο και περισσότερο η διαπίστωση, ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
γίνεται όλο και λιγότερο ανταγωνιστική, με συνέπεια να μειώνονται οι θέσεις 
εργασίας. Υπάρχουν νέες πηγές ανταγωνισμού που συνδέονται με τη διαρκώς 
αυξανόμενη σημασία της υψηλής τεχνολογίας και τον παγκόσμιο χαρακτήρα που 
αποκτούν οι αγορές. 
Ορισμένοι ανησυχούν ότι αυτό θα οδηγήσει σε αυξανόμενη πίεση για τη διάβρωση 
των κεκτημένων κοινωνικών δικαιωμάτων και για ανταγωνισμό με βάση τις 
μειωμένες κοινωνικές δαπάνες και την απελευθέρωση της αγοράς από το κράτος. 
Είναι έντονη η αντίδραση (ETUC, NMS) στη χρησιμοποίηση . της κοινωνικής 
πολιτικής ως στοιχείου ανταγωνισμού. Ο ανταγωνισμός, αντιθέτως, πρέπει να 
βασίζεται στην ποιότητα των αγαθών και των υπηρεσιών. Μέσα στο πλαίσιο αυτό 
διακηρύχθηκε εκ νέου η ανάγκη να συμβαδίζει η ανάπτυξη της κοινωνικής 
πολιτικής με την οικονομική πολιτική. 
Πολλοί συνεισφέροντες πιστεύουν ότι η Κοινότητα πρέπει να αποφύγει τη διάβρωση 
των κοινωνικών πρποτύπων (DMS, FME) και να συμφωνήσει για κάποιο ελάχιστο 
επίπεδο με σκοπό την προστασία από το κοινωνικό ντάμπινγκ (NMS). Ορισμένοι 
\\ζ 
επιθυμούν να υπάρξει θετικό πρόγραμμα για την ανύψωση των κοινωνικών προτύπων 
(ETUC, AG). 
Το ΕΑΡΝ πρότεινε να προχωρήσει η Επιτροπή σε συστάσεις στον τομέα αυτό, ώστε 
να αποφευχθεί μείωση της κοινωνικής προστασίας από τα κράτη μέλη ως αποτέλεσμα 
περιοριστικών δημοσιονομικών πολιτικών και η CO συνέστησε την εισαγωγή μιας 
ρήτρας "μη οπισθοδρόμησης" στα κοινοτικά μέσα, που θα αφορά τα κράτη μέλη με 
υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής προστασίας από το μέσο όρο. 
Η ETUC και το ΕΑΡΝ προτιμούν ένα καταστατικό έγγραφο ή μια μεταρρύθμιση των 
συνθηκών, όπου θα αναφέρεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εγγυάται τα θεμελιώδη 
δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών και των κατοίκων της Ευρώπης όσον αφορά το 
εισόδημα, την εργασία, την κατοικία κλπ. 
Η πρόοδος στην εφαρμογή του Κοινωνικού Χάρτη είναι εξαιρετικά αργή. Ωστόσο, 
κατά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, δεν πρέπει να 
επιτρέψουμε να καούν και τα χλωρά μαζί με τα ξερά. 0 Κοινωνικός Χάρτης πρέπει 
να εφαρμοστεί απόλυτα και να αποτελέσει τη βάση για την περαιτέρω πολιτική. 
Πρέπει να καταλήξουμε σε συμφωνία για εξέχουσες προτάσεις σχετικά με, π.χ., 
τους άτυπους εργαζόμενους, τη συμμετοχή των εργαζομένων, τους νέους 
εργαζομένους και τις απολύσεις. (AG, ETUC) 
Ορισμένοι συνεισφέροντες (π.χ. ETUC, NG0, ΕΑΡΝ) επιθυμούν την εισαγωγή μιας 
κοινωνικής ρήτρας στις συμφωνίες διεθνούς εμπορίου και η ETUC πιστεύει ότι και 
τα 12 κράτη μέλη πρέπει να επικυρώσουν τις συμβάσεις της ΔΟΕ για την ελευθερία 
του συνεταιρίζεσθαι, την πρόληψη της καταναγκαστικής εργασίας και την 
καταπολέμηση της εργασίας των παιδιών. 
Αλλοι ρωτούν εάν η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει τις παραδόσεις της κοινωνικής 
προστασίας μπροστά στον αυξανόμενο ανταγωνισμό. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα 
κοινωνικής πολιτικής μπορούν να επιβιώσουν μόνο αν προσδίδουν μεγαλύτερη 
ανταγωνιστικότητα στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και όχι εάν μειώνουν την 
ανταγωνιστικότητα. Αυτή είναι μία από τις βασικές προκλήσεις. Πρέπει να 
10 
(><« 
αποφύγουμε την επιχορήγηση μη επικερδών επιχειρήσεων (NMS) και πρέπει να 
θυμόμαστε ότι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της κοινοτικής βιομηχανίας 
είναι βασική για τη μακροχρόνια επιτυχία της ευρωπαϊκής κοινοτικής πολιτικής 
(UNICE). Πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά εκείνες τις δαπάνες που αποτελούν 
απειλή για θέσεις εργασίας. 
Σύμφωνα με την UKG, αυτό δε σημαίνει ότι η κοινοτική δράση πρέπει να 
επικεντρώνεται σε μείωση των υφιστάμενων προτύπων, αλλά ότι οι επιπλέον 
υποχρεώσεις ή περιορισμοί πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά για τις συνέπειες 
που έχουν στην ανταγωνιστικότητα και τα υφιστάμενα μέτρα πρέπει να 
επανεξεταστούν ώστε να διαπιστωθεί εάν οι στόχοι τους είναι ορθοί και, εφόσον 
είναι, αν το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο επαχθή τρόπο. 
Ορισμένοι ήταν περισσότερο απόλυτοι στη διαπίστωση τους ότι το υψηλό κόστος 
εργασίας, που οφείλεται σε διάφορους παράγοντες όπως οι δαπανηρές διακοπές και 
άδειες ασθένειας που είτε προβλέπονται από το καταστατικό είτε είναι 
προσωπικές, αποτελούν προσκόμματα για την ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης 
και για τις επενδύσεις και επανεπενδύσεις και πρέπει να επανεξεταστούν (USB). 
Διαπιστώθηκε ευρεία συμφωνία ότι μπροστά στον αυξανόμενο ανταγωνισμό, πρέπει 
να δώσουμε έμφαση στην έρευνα και την ανάπτυξη, καθώς και στις βιομηχανίες 
υψηλής προστιθέμενης αξίας και να διαθέσουμε περισσότερους πόρους στην 
εκπαίδευση και την κατάρτιση (ΡΜ) και "στην ανάπτυξη του εργατικού δυναμικού" 
(USB). Πρέπει, επίσης, να προσπαθήσουμε και να εξασφαλίσουμε ότι η κατάρτιση 
επικεντρώνεται σωστά σε σχέση με τις μελλοντικές ανάγκες (CBI). Είναι 
απαραίτητη μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού 
με βελτιωμένες και επεκτεταμένες δυνατότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης, 
συμπεριλαμβανόμενης της κατάρτισης μέσα στις επιχειρήσεις (SM). Η Ευρώπη 
μπορεί να διαδραματίσει εδώ έναν ρόλο, εξετάζοντας το ευρύ φάσμα των εμπειριών 
που υπάρχουν στα κράτη μέλη και αποκομίζοντας χρήσιμα μαθήματα για την 
μελλοντική πολιτική. 
11 
ια 
Εκτός από τις δαπάνες για την κοινωνική προστασία που βαρύνουν τις εταιρείες 
και τις επιπτώσεις τους στην ανταγωνιστικότητα, υπάρχουν ανησυχίες και για το 
κόστος που συνεπάγονται τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης για τις κυβερνήσεις. 
Τα συστήματα έχουν περιέλθει σε δύσκολη θέση λόγω δημογραφικών πιέσεων και 
χρειάζονται αναδιάρθρωση (UNICE, CO) ώστε να καταστούν οικονομικά υγιή, 
αποτελεσματικά από πλευράς κόστους και ευέλικτα (UBS). Κάποια αναθεωρημένα 
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τη μετάβαση από την 
αποζημίωση ανεργίας στην απασχόληση, ενσωματώνοντας στοιχεία κατάρτισης και 
"πρόνοιας έναντι εργασίας"(workfare). (UBS). 
Οι κυβερνήσεις δείχνουν ελάχιστο ενθουσιασμό για την πλήρη εναρμόνιση των 
συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης σε ολόκληρη την Κοινότητα, αφού θεωρείται ότι 
ισχύει η αρχή της επικουρικότητας. Ωστόσο, η ΕΚ καλείται να διαδραματίσει ρόλο 
στην ανάπτυξη του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, έτσι ώστε 
να επιτευχθεί το υψηλότερο δυνατό επίπεδο διασυνοριακής προστασίας (GML, NMS) 
και η σύγκλιση των στόχων τους. To LSS θεωρεί ότι στο Πράσινο Βιβλίο πρέπει 
να εξεταστεί αν χρειάζεται συντονισμός σε άλλους τομείς και εάν πρέπει να 
ενσωματωθεί στον Κοινωνικό Χάρτη δέσμευση υπέρ ενός αποτελεσματικού συστήματος 
κοινωνικής ασφάλισης. 
Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΤΙΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ 
Σε πολλές εισηγήσεις τονίστηκε ότι η μελλοντική κοινωνική πολιτική πρέπει να 
αναπτυχθεί με το βλέμμα στραμμένο στις σχέσεις της Ευρώπης με τον υπόλοιπο 
κόσμο. Εκτός από το να λάβουμε υπόψη την ανταγωνιστική μας θέση απέναντι στην 
Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και άλλους διαφαινόμενους ανταγωνιστές, πρέπει να λάβουμε 
υπόψη και τα αποτελέσματα της διεύρυνσης και τις αλλαγές που συντελούνται στην 
ανατολική Ευρώπη (ΡΜ). Η δυτική Ευρώπη έχει ανάγκη από ισχυρές οικονομίες, 
ώστε να βοηθήσει τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης (UNICE). Υπάρχει φόβος για 
ενδεχόμενο ανταγωνισμό από τις χώρες του ανατολικού μπλοκ, πρέπει όμως να μην 
ξεχνάμε ότι, αυτή τη στιγμή, οι εισαγωγές από την ανατολική Ευρώπη ανέρχονται 
μόλις στο 3% των κοινοτικών εισαγωγών, ενώ το 50% των εισαγωγών στις χώρες 
12 
"Ϋ 
αυτές προέρχεται από την ΕΚ. Οι εμπορικοί φραγμοί καταρρέουν, αλλά οι χώρες 
της Ανατολής χρειάζονται βοήθεια για να αναπτύξουν τις οικονομίες τους, έτσι 
ώστε να ξεπληρώσουν τα χρέη τους και να αναπτύξουν το εξαγωγικό δυναμικό τους. 
Το πρόγραμμα Phare της Επιτροπής βοηθά στον εκσυγχρονισμό ή την αναδιάρθρωση 
της απασχόλησης και των κοινωνικών πολιτικών στις χώρες αυτές · η συνεργασία 
με την ανατολική Ευρώπη πρέπει να ενισχυθεί (NMS). Αφού στόχος είναι να 
διαμορφωθούν όσο το δυνατό στενότεροι δεσμοί με ενδεχόμενη ένταξη των χωρών 
αυτών στην ΕΚ, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η κοινωνική πολιτική αναπτύσσεται 
σύμφωνα με τις πρακτικές της ΕΚ. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας ζήτημα να 
ληφθεί δεόντως υπόψη η κοινωνική διάσταση, έτσι ώστε ο κόσμος να μην απορρίψει 
τις μεταρρυθμίσεις με την αιτιολογία ότι οι κοινωνικές δαπάνες είναι 
υπερβολικά υψηλές. 
ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ και ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ 
Το αίσθημα ότι η Κοινότητα πρέπει να σέβεται την αρχή της επικουρικότητας 
είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο. Η ΕΚ πρέπει να αναλαμβάνει δράση μόνο όπου 
υπάρχει σαφώς κοινοτική διάσταση σε κάποιο πρόβλημα. (NMS) 
Η ευρωπαϊκή κοινοτική πολιτική πρέπει να διαμορφωθεί έτσι ώστε να παρέχει 
λύσεις σε συγκεκριμένα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα και πρέπει να απέχει από 
προσπάθειες κωδικοποίησης ενός ολοκληρωμένου συστήματος.(GML). Πρέπει επίσης 
να περιοριστεί στον καθορισμό των αποτελεσμάτων που πρέπει να επιτευχθούν και 
όχι να καθορίζει τις συγκεκριμένες μεθόδους για την επίτευξη τους.(UNICE) 
Η Κοινότητα πρέπει να διαδραματίσει ρόλο στην προώθηση της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των εργαζομένων και να αποτρέψει την εμφάνιση απαράδεκτων μορφών 
ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Πρέπει να κινηθεί για να καθορίσει 
ελάχιστες προδιαγραφές όσον αφορά π.χ. την υγεία και την ασφάλεια, την 
προώθηση ίσων ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες, τη μεταχείριση των ανηλίκων, 
την προστασία της εγκύου και της μητέρας, την εξάλειψη των διακρίσεων λόγω 
φύλου, φυλής, ηλικίας, θρησκείας ή εθνικότητας και την απασχόληση των ατόμων 
με ειδικές ανάγκες (UNICE). 
13 
ΜΙ 
Ωστόσο, η Κοινότητα ΔΕΝ πρέπει να προβεί σε καμιά ενέργεια σχετικά με 
συλλογικούς εργασιακούς νόμους, συστήματα και διαδικασίες εργασιακών σχέσεων, 
διαβουλεύσεις και συμμετοχή των εργαζομένων, περιεχόμενο της εργασίας, 
συμβόλαια απασχόλησης, πληρωμές και χρόνο εργασίας (UNICE). 
Η UKG ανησυχεί επειδή η Κοινότητα ξεπέρασε ορισμένες φορές τα όρια αυτά. 
Δέχεται ότι η Κοινότητα πρέπει να διαδραματίζει κάποιο ρόλο στους τομείς της 
ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, των ελαχίστων προδιαγραφών υγείας και 
ασφάλειας στην εργασία και στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας της 
υγείας. Ωστόσο, πιστεύει ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι τομείς όπου η συνθήκη δεν 
παρέχει βάση για κοινοτικά μέτρα και η ευθύνη για δράση επαφίεται στα κράτη 
μέλη. 
Μία κοινωνική πολιτική στο επίπεδο της Κοινότητας πρέπει να λαμβάνει επίσης 
υπόψη την οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και γεωγραφική ποικιλομορφία που 
υπάρχει σε ολόκληρη την Κοινότητα (GML), και πρέπει να αναγνωρίζει ότι τα 
κράτη μέλη έχουν διαφορετική αντίληψη το καθένα για την κεντρική νομοθεσία, 
τις συλλογικές διαπραγματεύσεις ή τους εθελοντικούς μηχανισμούς ως βασική 
κινητήρια δύναμη της κοινωνικής πολιτικής (UKG). 
To CCRE θεωρεί ότι οι τοπικές και περιφερειακές κοινότητες και διοικήσεις 
πρέπει να διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην κατάστρωση και εφαρμογή της 
κοινοτικής κοινωνικής πολιτικής. Πρέπει να συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο 
σε κοινοτικό επίπεδο όπως και οι άλλοι κοινωνικοί εταίροι. 
Η Επιτροπή έχει όντως ρόλο καταλύτη για τις νέες ιδέες (NMS) και είναι 
σημαντικό να αναλυθούν και να διαδοθούν οι εμπειρίες κατά τα επόμενα έτη (UKG, 
DML) . 
Πρέπει να βελτιωθούν οι στατιστικές βάσεις για δράση. Ιδιαίτερα, χρειαζόμαστε 
ακριβείς στατιστικές και πληροφορίες για τη διάσταση της οικογένε ας στους 
διάφορους τομείς της κοινωνικής προστασίας (GMFE, CO) και, ακόμη, βελτιωμένες 
14 
\Ζο 
στατιστικές για τους ηλικιωμένους (GMFE) και τις δημόσιες δαπάνες στον 
κοινωνικό τομέα (ΕΑΡΝ). 
ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 
Υπάρχει η εντύπωση ότι η νομοθεσία δεν είναι πάντα ο καλύτερος τρόπος άσκησης 
κοινωνικής πολιτικής σε. ευρωπαϊκό επίπεδο (DML, UKG, IML, ΡΜ). 
Η UKG θεωρεί ότι υπάρχει ανάγκη αξιολόγησης της νομοθεσίας που εγκρίθηκε στο 
παρελθόν, ιδιαίτερα όσον αφορά τις συνέπειες της στην ανταγωνιστικότητα- αυτές 
οι αξιολογήσεις πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την διαμόρφωση των νέων 
αποφάσεων σε θέματα πολιτικής. Οπου η νομοθεσία είναι κατάλληλη, πρέπει να 
είναι ευέλικτη και όχι πολύ λεπτομερής (GLM), ενώ πρέπει να προσφέρει ένα 
πλαίσιο προς επίτευξη στόχων μάλλον, παρά λεπτομερή μέσα ή πρότυπα που πρέπει 
να τηρηθούν. 
Ορισμένοι άλλοι, εντούτοις, τόνισαν το πόσο σημαντική είναι η νομοθεσία σε 
κοινοτικό επίπεδο και ότι πρέπει να εκμεταλλευθούμε το νέο νομοθετικό πλαίσιο 
για να δημιουργήσουμε μια "κοινωνική Ευρώπη" όπου τα δικαιώματα προστατεύονται 
από το νόμο και αποφεύγεται το κοινωνικό ντάμπινγκ. (FME, ETUC, ICM, DPI, 
γυναικείες οργανώσεις). 
0 NMS και το GLM προτείνουν στις νομοθετικές προτάσεις να λαμβάνουμε υπόψη τη 
διαφορετική οικονομική ισχύ των κρατών μελών, βασίζοντας για παράδειγμα τη 
νομοθεσία σε ελάχιστα επίπεδα. Οπου διαπιστώνονται μεγάλες διαφορές, οι 
συστάσεις είναι προτιμότερες από τους δεσμευτικούς κανονισμούς. 
Διαπιστώνεται ανησυχία μεταξύ των οργανώσεων των εργοδοτών για το πλήθος των 
εκκρεμών πρωτοβουλιών της Επιτροπής που αφορούν τη συμμετοχή των εργαζομένων, 
την ενημέρωση και τις διαβουλεύσεις. Οι προτάσεις αυτές περιλαμβάνουν, μεταξύ 
άλλων, την οδηγία για το υρωπαϊκό συμβούλιο επιχείρησης, την 5η οδηγία για 
το εταιρικό δίκαιο και το καταστατικό της ευρωπαϊκής ανώνυμης εταιρείας. Η USB 
δηλώνει ότι οι επιπλέον προδιαγραφές, συνδυαζόμενες με άλλες κοινοτικές 
15 
\2Λ 
οδηγίες και/ή εθνικούς νόμους και πρακτικές, θα δημιουργήσουν μια 
"αλληλοκαλυπτόμενη, συγκρουόμενη, δαπανηρή και χρονοβόρα μάζα οργανισμών και 
συστημάτων μέσα στην οποία θα λειτουργούν οι εταιρείες". Η CBI έφθασε μέχρι 
του σημείου να προτείνει δικαιοστάσιο για όλα σχεδόν τα νέα ρυθμιστικά μέσα. 
0 Υπουργός κοινωνικών υποθέσεων των Κάτω Χωρών τονίζει, επίσης, ότι πρέπει να 
προσεχθεί η εσωτερική συνέπεια της κοινοτικής νομοθεσίας για να αποφευχθούν 
οι διπλοί κανονισμοί, ενώ πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη νομοθεσία 
που βασίζεται τα άρθρα 118Α και 100Α. 
Το γερμανικό υπουργείο εργασίας πιστεύει ότι ο στόχος δεν πρέπει να είναι η 
εναρμόνιση του εργατικού νόμου αλλά η γενική σύγκλιση. Πρέπει να καθοριστούν 
ελάχιστα επίπεδα δικαιωμάτων για τους εργαζόμενους, δεν πρέπει όμως να είναι 
υπερβολικά λεπτομερή. Πρέπει να περιλαμβάνουν ισότητα μεταχείρισης για τους 
ημιαπασχολούμενους και τους εποχιακούς εργαζόμενους, ισότητα μεταξύ ανδρών και 
γυναικών, προστασία σε περίπτωση απόλυσης, το δικαίωμα της διαμαρτυρίας κτλ. 
Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΜΑΑΣΤΡΙΧΤ 
Πολύ λίγες από τις εισηγήσεις αναφέρθηκαν άμεσα στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ένωση, αλλά τους δύο βασικούς εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων, την UNICE 
και την ETUC, τους απασχολεί η σχέση μεταξύ της συνθήκης της Ρώμης και της 
συνθήκης του Μάαστριχτ. 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 
Ολοι συμφωνούν ότι η Κοινότητα διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην ενθάρρυνση της 
ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο να 
προωθήσει την κινητικότητα (DMS, IML, NGO) και την ένταξη (AG) και πρέπει να 
μελετήσει την παροχή ισότιμης κοινωνικής ασφάλισης και πρόσβασης στην 
υγειονομική περίθαλψη για τους μετανάστες από τρίτες χώρες. (ETUC, LSS) 
16 
(22-
ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ 
Αρκετοί οργανισμοί που εκπροσωπούν ηλικιωμένους διεμήνυσαν τη θέση τους. Σε 
μια κοινωνία που γηράσκει, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι τα ταλέντα των 
ηλικιωμένων χρησιμοποιούνται απόλυτα και ότι προετοιμάζουμε τους ανθρώπους 
καλύτερα για τη μετέπειτα ζωή, εισάγοντας για παράδειγμα πιο ευέλικτα 
συστήματα συνταξιοδότησης. Πρέπει να εξασφαλίζουμε επίσης ότι οι ηλικιωμένοι 
χαίρουν επαρκούς κοινωνικής προστασίας και είναι απόλυτα ενταγμένοι στην 
ευρωπαϊκή κοινωνία (BMP, AG, EPSO, GMW). 
Η γήρανση ενός πληθυσμού έχει επιπτώσεις στο κόστος όχι μόνο των συντάξεων 
αλλά και της ιατρικής περίθαλψης. Με την αυξημένη κινητικότητα και την 
αυξημένη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και των ανδρών και των γυναικών, 
υπάρχει δυνητικά αυξημένη επιβάρυνση για το κράτος. Σύμφωνα με τις μελέτες, 
σε περιπτώσεις όπου το κράτος επιχειρεί να αποφύγει αυτήν την ευθύνη, αυτό 
αποτελεί απειλή για την ισότητα, αφού οι γυναίκες είναι εκείνες που 
υποχρεώνονται συνήθως να ασχολούνται με τους ηλικιωμένους συγγενείς, θα είναι 
πολύ δύσκολο να διατυπωθεί δεσμευτική νομοθεσία στο πεδίο αυτό. Ωστόσο, η 
Κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει ρόλο ωθώντας τα κράτη μέλη να αναπτύξουν τις 
πολιτικές τους και ενθαρρύνοντας τη σύγκλιση (SM). 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΕΤΑΙΡΟΙ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ 
Η UNICE και η ETUC υποδέχθηκαν προφανώς θετικά το νέο ρόλο των κοινωνικών 
εταίρων στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής. Η ETUC πιστεύει 
ότι ο κοινωνικός διάλογος μέχρι σήμερα ήταν ένα είδος μαθητείας και ότι τώρα 
πρέπει να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί υπό το φως της συνθήκης του Μάαστριχτ. 
Καχ οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν τη σημασία της χρησιμοποίησης της δυνατότητας, 
που δίνεται από το ειδικό πρωτόκολλο, για συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. 
Σε εθνικό επίπεδο, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να είναι σε θέση να επηρεάζουν 
περισσότερο την εφαρμογή των κοινοτικών νομοθετικών μέσων (DML, AG, GLM, FME) . 
ΓΥΝΑΙΚΕΣ 
To 1/10 των συμβολών προήλθε από ομάδες που εκπροσωπούν γυναίκες. Έχουν 
επιτελεστεί σημαντικές αλλαγές στο ρόλο των γυναικών κατά τη διάρκεια της 
τελευταίας εικοσαετίας, αφού οι περισσότερες γυναίκες εργάζονται, πολλές έχουν 
λιγότερα παιδιά, και αυξάνεται ο αριθμός των νοικοκυριών με ένα γονέα ή ένα 
μόνο 'άτομο. Ωστόσο, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε χαμηλά 
αμειβόμενες θέσεις με κακές συνθήκες εργασίας. 
Οι ίσες ευκαιρίες δεν είναι απλά ένα γυναικείο ζήτημα, αλλά αφορά και τους 
άνδρες και την ευρύτερη οργάνωση της κοινωνίας. Είναι αναγκαίο να εξεταστεί 
η οργάνωση της εργασίας, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Η Κοινότητα 
πρέπει να βοηθήσει το κοινό να κατανοήσει καλύτερα τα προβλήματα, να βελτιώσει 
την πρόσβαση στην εργασία και τις δυνατότητες για ένταξη στην αγορά εργασίας 
και να βελτιώσει τις δομές για την παιδική μέριμνα (EWL, CREW, IML). Είναι 
αναγκαίο να εκπροσωπούνται καλύτερα οι γυναίκες στο επίπεδο που λαμβάνονται 
οι αποφάσεις. Αυτή τη στιγμή οι άνδρες είναι σε μεγάλο βαθμό εκείνοι που 
λαμβάνουν τις αποφάσεις που αφορούν τις γυναίκες "οι οποίες, στο κάτω-κάτω, 
αποτελούν το ήμισυ της ανθρωπότητας, το ήμισυ του ανθρώπινου δυναμικού μας" 
(PW). 
Χρειαζόμαστε πολιτικές τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, οι 
οποίες θα διευκολύνουν το συνδυασμό της προσοδοφόρου απασχόλησης και της 
γονικής ιδιότητας. Πρέπει να επιδιώξουμε ένα κοινό πρότυπο για τις πολιτικές 
που αφορούν τη φροντίδα των παιδιών και τη γονική άδεια για να αποφευχθεί η 
περίπτωση να αποτελέσει αυτό τροχοπέδη στην ελεύθερη κυκλοφορία των 
εργαζομένων (SM). 
Ο NMS προτείνει την ενσωμάτωση των θεμάτων που άπτονται της ίσης μεταχείρισης 
σε όλες τις κοινοτικές νομοθετικές προτάσεις. 
18 
2^Η-
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
Η αρμοδιότητα των κρατών μελών στον τομέα της οικογενειακής πολιτικής πρέπει 
να αναγνωριστεί και πρέπει να τονιστεί ο ρόλος της Επιτροπής στην ανταλλαγή 
πληροφοριών και στην προώθηση της συνεργασίας (GMFE, GMW). Η οικογενειακή 
πολιτική αφορά όλες τις οικογένειες και όχι μόνο εκείνες που βρίσκονται σε 
δύσκολη κατάσταση. Πρέπει να βρεθεί ισορροπία μεταξύ των οικογενειών με 
ιδιαίτερες ανάγκες και του συνόλου των οικογενειών. Η οικογενειακή πολιτική 
δεν αναφέρεται αυτή τη στιγμή στις Συνθήκες και πρέπει να περιληφθεί στην 
αναθεώρηση της Συνθήκης το 1996. Πρέπει να ζητείται η γνώμη των εκπροσώπων των 
οργανώσεων που ασχολούνται με την οικογένεια, όπως ακριβώς συμβαίνει και με 
τους κοινωνικούς εταίρους (CO). 
Ο NMW, ωστόσο, δεν πιστεύει ότι πρέπει να υπάρχει οικογενειακή πολιτική είτε 
σε εθνικό είτε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και προτιμάει την εστίαση στο άτομο. 
ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ και ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Πολλοί συνεισφέροντες θεωρούν ότι η Επιτροπή πρέπει να μελετήσει προσεκτικά 
τις τάσεις που διαμορφώνονται σε σχέση με το χρόνο εργασίας και να αναπτύξει 
νέες ιδέες για ρυθμίσεις στο θέμα αυτό. Η απόδοση προσωπικού χαρακτήρα στον 
τρόπο ζωής του καθενός και στη συμπεριφορά του σημαίνει αλλαγές στην οργάνωση 
της εργασίας (UNICE) . Πρέπει να δημιουργήσουμε περισσότερο ευέλικτες ρυθμίσεις 
για το χρόνο εργασίας, όχι μόνο για να βοηθηθούν οι εργοδότες και, 
ενδεχομένως, η δημιουργία θέσεων εργασίας, αλλά και για να επιτευχθεί η 
ισορροπία μεταξύ της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής (SM, AG, DMS, 
CO) . 
ΥΓΕΙΑ 
Η υγεία θεωρείται ότι είναι σε μεγάλο βαθμό ένα ζήτημα που αφορά τα κράτη μέλη 
(GHM, CO), αλλά η Κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο παρέχοντας 
πληροφορίες και δημιουργώντας δίκτυα, ιδιαίτερα στον τομέα της πρόληψης (CO) . 
19 
(2^ 
Η σουηδική κυβέρνηση πιστεύει ότι η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, 
πρέπει να προχωρήσει την εργασία της στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας. 
Η παραδοσιακή άποψη περί υγείας και ασφάλειας πρέπει να διευρυνθεί έτσι ώστε 
να περιλαμβάνει και τον αντίκτυπο του εργασιακού περιβάλλοντος ως συνόλου τόσο 
στα άτομα όσο και στην παραγωγικότητα. 
20 
i2C 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
ΜΗ ΕΞΑΝΤΛΗΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΝΜΟΘΕΣΙΑΣ 
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ 
Ι. Κυκλοφορία των έοναΕοπένων 
ΟΔΗΓΙΕΣ 
Οδηγία 68/360/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί καταργήσεως 
των περιορισμών στη διακίνηση και στη διαμονή των εργαζομένων των Κρατών 
μελών και των οικογενειών τους στο εσωτερικό της Κοινότητας. ΕΕ L 257 της 
19/10/68 σ. 13 
Οδηγία 64/221/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης Φεβρουαρίου 1964 περί του 
συντονισμού των ειδικών μέτρων για τη διακίνηση και τη διαμονή αλλοδαπών, 
τα οποία δικαιολογούνται για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας 
ή δημοσίας υγείας. ΕΕ ΑΡΙΘ. 56 της 04/04/64 σ. 850 
Οδηγία 72/194/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Μαίου 1972 περί επεκτάσεως, 
στους εργαζομένους που ασκούν το δικαίωμα παραμονής στην επικράτεια 
Κράτους μέλους μετά την άσκηση σ,αυτό ορισμένης εργασίας, του πεδίου 
εφαρμογής της οδηγίας της 25ης Φεβρουαρίου 1964 περί του συντονισμού των 
ειδικών μέτρων για τή διακίνηση και διαμονή αλλοδαπών, τα οποία 
δικαιολογούνται για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και 
δημοσίας υγείας. ΕΕ L 121 της 26/05/72 σ. 32 
Οδηγία της 25ης Μαρτίου 1962 περί της ελευθέρας προσβάσεως σέ θέσεις 
ειδικευμένου προσωπικού στον πυρηνικό τομέα. ΕΕ L 057 της 09/07/62 σ. 1650 
21 
(Η 
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 
Κανονισμός 1612/68/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί της 
ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητος. ΕΕ L 
257 της 19/10/68 σ. 2 
Κανονισμός 312/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 περί 
τροποποιήσεως των διατάξεων περί των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων, που περιλαμβάνονται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 περί 
της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων εντός της Κοινότητος. ΕΕ L 039 
της 14/02/76 σ. 2 
<*. 
Κανονισμός 2434/92/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουλίου 1992 για την 
τροποποίηση του δεύτερου μέρους του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 περί 
της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας. 
ΕΕ L 245 της 26/08/92 σ. 1 
Κανονισμός 1251/70/ΕΟΚ της Επιτροπής της 29ης Ιουνίου 1970 περί του 
δικαιώματος των εργαζομένων να παραμένουν στην επικράτεια Κράτους μέλους 
μετά την άσκηση σ αυτό ορισμένης εργασίας. ΕΕ L 142 της 30/06/70 σ. 24 
Κανονισμός 311/76/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 περί 
τηρήσεως στατιστικών για τους αλλοδαπούς εργαζόμενους. ΕΕ L 39 της 
14/02/76 σ.1 
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
Σύσταση της Επιτροπής προς τα Κράτη μέλη, όσον αφορά τη δραστηριότητα των 
κοινοτικών υπηρεσιών έναντι των εργαζομένων που διακινούνται εντός της 
Κοινότητος. ΕΕ 75 της 16/08/62 σ. 2118 
22 
<2# 
Σύσταση 65/379/ΕΟΚ της, Επιτροπής της 7ης Ιουλίου 1965 προς τα Κράτη μέλη 
όσον αφορά την κατοικία των εργαζομένων και των οικογενειών τους που 
διακινούνται εντός της Κοινότητος. ΕΕ 137 της 27/07/65 σ. 2293 
ΑΛΛΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 περί προγράμματος δράσεως υπέρ 
των διακινουμένων εργαζομένων καί των μελών της οικογενείας τους. ΕΕ C 34 της 
14/02/76 σ. 2 
Διακήρυξη κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. ΕΕ C 158 της 25/06/86 σ. 1 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της' 29ης Μαίου 1990 σχετικά με την 
καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. ΕΕ C 157 της 27/06/90 σ. 1 
Δήλωση 64/305/ΕΟΚ της 25ης Μαρτίου 1964 των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των 
Κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος, που συνήλθαν στο πλαίσιο 
του Συμβουλίου, για τό θέμα των προσφύγων. ΕΕ 78 της 22/05/64 ο. 1225 
Απόφαση 88/384/ΕΟΚ της Επιτροπής της 8ης Ιουνίου 1988 για την καθιέρωση 
διαδικασίας προηγούμενης ανακοίνωσης και συνεννόησης σχετικά με τις 
μεταναστευτικές πολιτικές έναντι των τρίτων χωρών. ΕΕ L 183 της 14/07/88 ο.35 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 16ης Ιουλίου 1985 σχετικά με τις κατευθύνσεις μιας 
κοινοτικής μεταναστευτικής πολιτικής. EEC 186>της 26/07/85 σ. 3 
23 
II· Κοινωνική ασφάλιση των διακινούυενων εοναΕοιιένων 
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 
Κανονισμός 1408/71/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 1971 περί εφαρμογής 
τ'ων συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειες 
τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος. ΕΕ L 149 της 05/07/71 σ. 2 
Κανονισμός 574/72/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαρτίου 1972 περί του τρόπου 
εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων 
κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειες τους που 
διακινούνται εντός της Κοινότητος. ΕΕ L 74 της 27/03/72 σ. 1 
ΙΣΗ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ 
ΟΔΗΓΙΕΣ 
Οδηγία 75/117/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 10ης Φεβρουαρίου 1975 περί 
προσεγγίσεως των νομοθεσιών των Κρατών μελών που αφορούν την εφαρμογή της 
αρχής της ισότητος των αμοιβών μεταξύ εργαζομένων ανδρών και γυναικών. ΕΕ 
L 045 της 19/02/75 σ. 19 
Οδηγία 76/207/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 1976 περί της 
εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ανδρών και γυναικών, όσον αφορά 
την πρόσβαση σε απασχόληση, την επαγγελματική εκπαίδευση και προώθηση Και 
τις συνθήκες εργασίας. ΕΕ L 39 της 14/02/76 σ. 40 
Οδηγία 79/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1978 περί της 
προοδευτικής εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ανδρών και 
γυναικών σέ θέματα κοινωνικής ασφαλίσεως. ΕΕ L 6 της 10/01/79 σ. 24 
24 
\Ιο 
Οδηγία 86/378/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 19§6 για την εφαρμογή 
της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά 
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. ÈÉ L 225 της Ι2/0Θ/86 σ. 40 
Οδηγία 86/613/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 11ης Δεκεμβρίου 1986 σχετικά με την 
εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασΚούν 
.ανεξάρτητη δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της γεωργικής, καθώς και για 
την προστασία της μητρότητας. ÈË h 359 της 19/12/86 ο. 56 
Οδηγία 92/85/ΒΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 1992 σχετικά με την 
εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας 
κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων (δέκατη 
ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 
89/391/EÔKÏ. ΕΕ h 348 thq 28/11/92 σ. i 
^fî^ltft 
Φήφίσμα τον Συμβουλίου της 12ης Ιουλίου 1982 σχετικά με την προώθηση της 
ισότητας ευκαιριών για τις γυναίκες. ΕΕ C 186 της 21/07/82 σ. 3 
9ήφΐσμα 84/C 161/02 του ?υμ$Ουλίου της 7ης Ιουνίου 1984 σχετικά με τις 
δράσεις για την καταπολέμηση της αΥεργίας των γυναικών. ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ 
ΑΡ^Θ. C 161 της 21/06/84 σ. « 
«ήφίσμα 85/C 166/01 του Συμβουλίου και των Υπουργών Παιδείας συνελθόντων 
στα πλαίσια του Συμβουλίου της 3ης Ιουνίου 1985 που αφορά πρόγραμμα δράσης 
για την ισότητα των ευκαιριών των κοριτσιών και των αγοριών στον τομέα της 
εκπαίδευσης. ΕΕ C 166 της 05/07/85 σ. 1 
«ήφίσμα 86/C 203/02 τον Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 1986 σχετικά με την 
προώθηση της ισότητας ευκαιριών για τις γυναίκες. ΕΕ C 203 της 12/08/86 
ο. 2 
25 
Ψήφισμα 88/C 333/01 του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με την 
επαγγελματική επανένταξη και την όψιμη επαγγελματική ένταξη των γυναικών 
(88/C333/01). ΕΕ C 333 της 28/12/88 σ. 1 
Ψήφισμα 90/C 157/02 του Συμβουλίου της 29ης Μαίου 1990 για την προστασία 
της αξιοπρέπειας των γυναικών και των ανδρών στην εργασία. ΕΕ C 157 της 
27/06/90 σ.3 
Ψήφισμα 91/C 142/01 του Συμβουλίου της 21ης Μαίου 1991 σχετικά με το τρίτο 
μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα κοινοτικής δράσης για την ισότητα ευκαιριών μεταξύ 
γυναικών και ανδρών ( 1991-1995 ). ΕΕ C 142 της 31/05/91 σ. 1 
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 
Σύσταση 87/567/ΕΟΚ της Επιτροπής της 24ης Νοεμβρίου 1987 για την 
επαγγελματική κατάρτιση των γυναικών. ΕΕ L 342 της 04/12/87 σ. 35 
Σύσταση 92/131/ΕΟΚ της Επιτροπής της 27ης Νοεμβρίου 1991 για την προστασία 
της αξιοπρέπειας γυναικών και ανδρών κατά την εργασία. ΕΕ L 49 της 
24/02/92 σ. 1 
Σύσταση 84/635/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 1984 σχετικά με την 
προώθηση θετικών δράσεων υπέρ των γυναικών. ΕΕ L 331 της 19/12/84 σ. 34 
Σύσταση 92/241/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 31ης Μαρτίου 1992 σχετικά με τη 
φύλαξη των παιδιών. ΕΕ L 123 της 08/05/92 σ. 1. 
26 
1$*-
ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Ι· Εονατική νοποθεσία καχ συνθήκεο epvOjiac 
ΟΔΗΓΙΕΣ 
Οδηγία 75/129/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 17ης Φεβρουαρίου 1975 περί 
προσεγγίσεως των νομοθεσιών των Κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές 
απολύσεις. ΕΕ L 48 της 22/02/75 σ. 29 
Οδηγία 92/56/ΒΟΚ -τον Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 η οποία τροποποιεί 
την οδηγία 75/129/ΕΟΚ περί προσεγγίσεως των νομο,Θεσιώγ των κρατών μελών 
που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις. ΕΕ L 245 της 26/08/92 σ. 3 
Οδηγία 77/187/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Φεβρουαρίου 1977 περί 
προσεγγίσεως των νομοθεσιών των Κρατών μελών, των σχετικών με τη διατήρηση 
των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, 
εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων. ΕΕ L 61 της 05/03/77 σ. 26 
Οδηγία 8,0/987/EQK του Συμβουλίου της 20ής Οκτωβρίου 1980 περί προσεγγίσεως 
των νομοθεσιών των Κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε 
περίπτωση αφερεγγυότητος του εργοδότη. ΕΕ L 253 της 20/10/80 ο. 23 
Οδηγία 91/533/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Οκτωβρίου 1991, σχετικά με την 
υποχρέωση του εργοδότη να ενημερώνει τον εργαζόμενο για τους όρους που 
διέπουν τη σύμβαση ή τη σχέση εργασίας. ΕΕ L 288 της 18/10/91 σ. 32 
Σύσταση 75/457/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 1975 περί της αρχής της 
εβδομάδος των 40 ωρών και της αρχής των τεσσάρων εβδομάδων ετησίας αδείας 
μετ, αποδοχών. ΕΕ L 199 της 30/07/75 σ. 32 
27» 
Σύσταση 82/857/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 1982 σχετικά με τις 
αρχές μιας κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης. 
ΕΕ L 357 της 18/12/82 σ. 27 
Σύσταση 92/443/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουλίου 1992 σχετικά με την 
προώθηση της συμμετοχής των εργαζομένων στα κέρδη και στα αποτελέσματα των 
επιχειρήσεων (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στο μετοχικό κεφάλαιο). 
ΕΕ L 45 της 26/08/92 σ. 53 
- Σύσταση 67/125/ΕΟΚ της Επιτροπής της 31ης Ιανουαρίου 1967 προς τα Κράτη 
μέλη περί της προστασίας των νέων στην εργασία. ΕΕ ΑΡΙΘ. 25 της 13/02/67 
σ". 405 
wmsm 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 1979 περί ρυθμίσεως τουχρόνου 
εργασίας. ΕΕ C 002 της 04/01/80 ο. 1 
II· YvciQ και ασφάλεια κατά την εονασία 
ΟΔΗΓΙΕΣ 
Οδηγία 78/610/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1978 περί προσεγγίσεως 
των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των Κρατών μελών, 
οι οποίες αφορούν στην υγειονομική προστασία των εργαζομένων που 
εκτίθενται στο μονομερές βινυλοχλωρίδιο. ΕΕ L 197 της 22/07/78 ο. 12 
Οδηγία 80/1107/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Νοεμβρίου 1980 περί προστασίας 
των εργαζομένων από τους κίνδυνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεως 
τους, κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε χημικά, φυσικά ή βιολογικά μέσα. 
ΕΕ L 327 της 03/12/80 σ. 8 
28 
Οδηγία 91/322/EQK της Επιτροπής της 29ης Μαίου 1991 περί καθορισμού 
ενδεικτικών οριακών τιμών μέσω της εφαρμογής της οδηγίας 80/1107/ÈOK του 
Συμβουλίου περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που 
παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεως τους κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε 
χημικά, φυσικά ή βιολογικά μέσα. ΕΕ L 177 της 05/07/91 σ. 22 
Οδηγία 82/130/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Φεβρουαρίου 1982 για την 
προσέγγιση των νομοθεσιών των Κρατών μελών επί του ηλεκτρολογικού υλικού 
που χρησιμοποιείται σε εκρηκτικό περιβάλλον ορυχείων με εύφλεκτα αέρια. 
ΕΕ L Q59 της 02/03/82 σ. 10 
Οδηγία 86/188/EOK του Συμβουλίου της 12ης Μαΐου 1986 σχετικά με την 
προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που διατρέχουν λόγω της 
έκθεσης τους στο θόρυβο κατά την εργασία. EEL 137 της 24/05/86 σ. 28 
Απόφαση 88/383/ΕΟΚ της Επιτροπής της 24ης Φεβρουαρίου 1988 που προβλέπει 
τη βελτίωση της πληροφόρησης στον τομέα της ασφάλειας, της υγιεινής κάι 
της υγείας στους χώρους εργασίας. ΕΕ L 183 της 14/07/88 σ. 34 
Οδηγία 88/364/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 9ης Ιουνίου 1988 για την προστασία 
των εργαζομένων με την απαγόρευση ορισμένων ειδικών παραγόντων ή/κάι 
ορισμένων δραστηριοτήτων (τέταρτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 
8 της οδηγίας 8Q/1107/EOK). EEL 179 της 09/07/88 σ. 44 
Οδηγία 89/391/ΕρΚ.του Συμβουλίου της 12ης Ιουνίου 1989 σχετικά με την 
εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της 
υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία. EEL 183 της 29/06/89 ο. 1 
Οδηγία 89/654/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας (Πρώτη 
ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 
89/391/ΕΟΚ ). ΕΕ L 393 της 30/12/89 σ. 1 
29 
ι*£ 
Οδηγία 89/655/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρησιμοποίηση 
εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους ( Δεύτερη 
ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 
89/391/ΕΟΚ). ΕΕ L 393 της 30/12/89 ο. 13 ι 
Οοηγία 89/656/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρήση από τους 
εργαζόμενους εξοπλισμών ατομικής προστασίας κατά την εργασία (Τρίτη ειδική 
οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ 
). ΕΕ L 393 της 30/12/89 σ. 18 
Οδηγία 90/269/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1990 σχετικά με τις 
ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας κατά τη χειρωνακτική διακίνηση 
φορτίων που συνεπάγεται κινδύνους ιδίως για τη ράχη και την οσφυϊκή χώρα 
των εργαζομένων ( τέταρτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 
παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ ) . ΕΕ L 156 της 21/06/90 σ. 9 
Οδηγία 90/270/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Μαίου 1990 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό 
με οθόνη οπτικής απεικόνισης ( πέμπτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του 
άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ ) . ΕΕ L 156 της 21/06/90 σ. 
14 
Οδηγία 90/394/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 1990 σχετικά με την 
προστασία των εργαζομένων από τους κίνδυνους που συνδέονται με την έκθεση 
σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία ( έκτη ειδική οδηγία κατά την 
έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ ). ΕΕ L 196 της 
26/07/90 σ. 1 
30 
Οδηγία 90/679/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1990 για την προστασία 
των εργαζομένων από κινδύνους Που διατρέχουν λόγω της έκθεσης τους σε 
βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία ( έβδομη ειδική οδηγία κατά την 
έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ ). ΕΕ L 374 της 
31/12/90 σ. 1 
Οδηγία 92/57/ÉÔK του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας που πρέπει να εφαρμόζονται στα 
προσωρινά ή κινητά εργοτάξια (όγδοη ειδική οδηγία κατά την έννοια του 
άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ). ΕΕ L 245 της 26/08/92 σ. 
Οδηγία 92/58/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία 
(ένατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της 
οδηγίας 89/391/ΕΟΚ). ΕΕ L 245 της 26/08/92 ο. 23 
Οδηγία 92/91/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Νοεμβρίου 1992 περί των ελαχίστων 
προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασίας, της ασφάλειας και της υγείας 
των εργαζομένων στις εξορυκτικές δια γεωτρήσεων βιομηχανίες (ενδέκατη 
ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 
89/391/ΕΟΚ). ΕΕ L 348 της 28/11/92 σ. 9 
Οδηγία 92/104/ΒΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1992 περί των 
ελαχίστων προδιαγραφών της για τη βελτίωση της προστασίας της ασφάλειας 
και της υγείας των εργαζομένων οτις υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές 
βιομηχανίες (δωδέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 
παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ). ΕΕ L 404 της 31/12/92 σ. 10 
31 
Οδηγία 91/383/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 1991 για τη συμπλήρωση 
των μέτρων που αποσκοπούν στο να προαγάγουν τη βελτίωση της ασφάλειας και 
της υγείας κατά την εργασία των εργαζομένων με σχέση εργασίας ορισμένου 
χρόνου ή με σχέση πρόσκαιρης εργασίας. ΕΕ L 206 της 29/07/91 σ. 19 
Οδηγία 92/29/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 31ης Μαρτίου 1992 σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για την προώθηση βελτιωμένης 
ιατρικής περίθαλψης στα πλοία. ΕΕ L 113 της 30/04/92 σ. 13 
ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ : 
Σύσταση 66/462/ΕΟΚ της Επιτροπής της 20ής Ιουλίου 1966 προς τα Κράτη μέλη 
περί των όρων αποζημιώσεως τώς θυμάτων επαγγελματικών ασθενειών. ΕΕ 147 
της 09/08/66 σ. 2696 
Σύσταση 90/326/ΕΟΚ της Επιτροπής της 22ας Μαίου 1990 σχετικά με την έκδοση 
ευρωπαϊκού καταλόγου των επαγγελματικών ασθενειών. ΕΕ L 160 της 26/06/90 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ 
Κανονισμός (ΕΟΚ) 2081/93 του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 1993 για την 
τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 2052/88 για την αποστολή των διαρθρωτικών 
ταμείων, την αποτελεσματικότητα τους και το συντονισμό,των παρεμβάσεων 
τους μεταξύ τους, καθώς και με τις παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας 
Επενδύσεων και των λοιπών υφισταμένων χρηματοδοτικών οργάνων. ΕΕ L 193 της 
31/07/93 σ. 5 
Κανονισμός (ΕΟΚ) 2082/93 του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 1993 για την 
τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 4253/88 για τις διατάξεις εφαρμογής του 
κανονισμού (ΕΟΚ) 2052/88 όσον αφορά το συντονισμό των παρεμβάσεων των 
διαφόρων διαρθρωτικών ταμείων μεταξύ τους καθώς και με τις παρεμβάσεις της 
32 
\<Λ 
Ευρωπαϊκή Τράπεζας Επενδύσεων και των λοιπών υφισταμένων χρηματοδοτικών 
οργάνων. ΕΕ L 193 της 31/07/93 ο. 20 
Κανονισμός (ΕΟΚ) 2084/93 του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 1993 για την 
τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 4255/88 για διατάξεις εφαρμογής του 
κανονισμού (ΕΟΚ) 2052/88 όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. 
ΕΕ L 193 της 31/07/93 ο.39 
Ι· |ητ|^ο^α που frW>¥Y ·;ΦΚ0* m ^ *ffî*4 
Οδηγία 8 9/622/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1989 για την 
προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των 
κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού. ΕΕ L 359 της 
08/12/89 σ. 1 
Οδηγία 90/239/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1990 για την προσέγγιση 
των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών 
σχετικά με τη μέγιστη περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα.·ΕΕ L 137 της 
30/05/90 σ.36 
II. Καρκίγος 
Ψήφισμα 86/723/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των 
κρατών μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 1986 
σχετικά με ένα πρόγραμμα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του καρκίνου» 
ΕΕ C 184 της 23/07/86 σ. 19 
Απόφαση 90/238/Ευρατόμ,ΕΚΑΧ,ΕΟΚ του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των 
κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 17ης 
33 
Μαΐου 1990 για την ανάληψη σχεδίου προγράμματος δράσης 1990-1994 στα πλαίσια 
του προγράμματος " Η Ευρώπη κατά του καρκίνου ". ΕΕ L 137 της 30/05/90 σ. 31 
Σύσταση 89/601/ΕΟΚ της Επιτροπής της 8ης Νοεμβρίου 1989 σχετικά με την 
κατάρτιση του προσωπικού υγείας σε θέματα καρκίνου. ΕΕ L 346 της 27/11/89 σ.1 
III.' AIDS 
Ψήφισμα των Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 29ης Μαίου 1986 σχετικά 
με το σύνδρομο επίκτητης ανοσιολογικής ανεπάρκειας. ΕΕ C184 της 23/07/86 σ.21 
Συμπεράσματα 8 9/203/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των υπουργών υγείας των κρατών 
μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 15ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά 
με το AIDS και το χώρο εργασίας. ΕΕ C 028 της 03/02/89 σ. 2 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που 
συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 16ης Μαΐου 1989 σχετικά με την πρόληψη 
του AIDS σε άτομα που παίρνουν ναρκωτικά παρεντερικώς. ΕΕ C 185 της 22/07/89 
σ. 3 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που 
συνέρχονται στα πλαίσια του Συμβουλίου της 16ης Μαΐου 198 9 σχετικά με την 
ευαισθητοποίηση του υγειονομικού προσωπικού. ΕΕ C 185 της 22/07/89 σ. 6 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που 
συνέρχονται στα πλαίσια του Συμβουλίου της 16ης Μαΐου 1989 σχετικά με τη 
βελτίωση του γενικού συστήματος συλλογής επιδημιολογικών στοιχείων, 
συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του νέου ορισμού του AIDS. ΕΕ C 185 της 
22/07/89 σ. 7 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που 
συνέρχονται στα πλαίσια του Συμβουλίου της 16ης Μαΐου 198 9 σχετικά με τις 
34 
μελλοντικές δραστηριότητες πρόληψης και ελέγχου του AIDS σε κοινοτικό επίπεδο. 
ΕΕ C 185 της 22/07/89 ο. 8 
Ψήφισμα 90/116/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου στις 22 Δεκεμβρίου 1989 σχετικά με την 
καταπολέμηση του συνδρόμου επίκτητης ανοσοποιητικής ανεπάρκειας - ( AIDS ). 
ΕΕ C Ό10 της 16/01/90 α. 3 
Συμπεράσματα tou Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας που συνήλθαν στα πλαίσια 
του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1990 σχετικά με την παροχή υπηρεσιών ιατρικής 
και ψυχοκοινωνικής περίθαλψης σε σχέση με την επιδημία του AIDS. 
Απόφαση 91/317/ΕΟΚ του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που 
συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 4ης Ιουνίου 1991 για την έγκριση 
σχεδίου δράσης 1991 - 1993 στα πλαίσια του προγράμματος " Η Ευρώπη κατά του 
AIDS ". ΕΕ L 175 της 04/07/91 σ. 26 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, συνελθόντων 
στα πλαίσια του Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1992 σχετικά με τον έλεγχο και 
την παρακολούθηση των μεταδοτικών ασθενειών. ΕΕ C 326 της 11/12/92 ο. 1 
IV. Ναρκωτικά 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, 
συνελθόντων στα πλαίσια tou Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1992 που αφορούν τη 
δεύτερη έκθεση σχετικά με τη μείωση της ζήτησης ναρκωτικών οΐην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. ΕΕ C 326 της 11/12/92 σ. 3 
Ψήφισμα 90/C329/02 του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των 
κρατών μελών συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1990 
για μια κοινοτική δράση καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης, 
συμπεριλαμβανομένης της κατάχρησης φαρμάκων, στον αθλητισμό ΕΕ αριθ. C 329 της 
31.12.1990 
35 
κι 
Δήλωση του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών που συνέρχονται 
στα πλαίσια του Συμβουλίου της 4ης Ιουνίου 1991 σχετικά με την καταπολέμηση 
της φαρμακοδιέγερσης, συμπεριλαμβανομένης της κατάχρησης φαρμάκων, στις 
αθλητικές δραστηριότητες. ÉE C 170 της 29/06/91 σ. 1 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, 
συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου σχετικά με έναν κώδικα συμπεριφοράς 
για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης στις αθλητικές δραστηριότητες. 
ΕΕ C 44 της 19/02/92 σ.. 1 
ν. Διατροφή και υνεία 
Ψήφισμα 90/C329/01 του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των 
κρατών μελών, συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1990, 
σχετικά με κοινοτική δράση στον τομέα της διατροφής και της υγείας. ΕΕ C 329 
της 31.12.1990 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των υπουργών υγείας των κρατών μελών 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1990 σχετικά με τις 
καρδιοαγγειακές παθήσεις στην Κοινότητα. ΕΕ C 329 της 31.12.1990 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 1992 για τη διατροφή και 
την υγεία. ΕΕ C 148 της 12/06/92 σ. 2 
νι. Αλλα ζητήματα 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των κρατών μελών 
συνελθόντων στα πλαίσια του Σ μβουλίου της 16ης Ιουνίου 1986 για την προστασία 
των ασθενών που υποβάλλονται σε αιμοδιύλιση με την ελαχιστοποίηση της έκθεσης 
τους στο αλουμίνιο. ΕΕ C 184 της 23/07/86 ο. 16 
36 
<\-7~ 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 1987 για τη βελτίωση της χρήσης των 
φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων από τον καταναλωτή. ΕΕ C 178 της 07/07/87 σ. 2 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας που συνήλθαν στα πλαίσια του 
Συμβουλίου της 11ης Νοεμβρίου 1991 για την υγεία και το περιβάλλον. ΕΕ C 304 
της 23/11/91 ο. 6 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 1992 για τις 
κληρονομικές ασθένειες. ΕΕ C 148 της 12/06/92 σ. 3 
Ψήφισμα του Συμβουλίου και των Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων των κρατών μελών 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1986 σχετικά με το 
πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας στον τομέα της τοξικολογίας με σκοπό την 
προστασία της υγείας. ΕΕ C 184 της 23/07/86 σ. 1 
Ψήφισμα 90/C329/03 του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των 
κρατών μελών, συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 3ης Δεκεμβρίου 1990 
σχετικά με τη βελτίωση της πρόληψης και της αντιμετώπισης των οξειών 
δηλητηριάσεων στον άνθρωπο. ΕΕ C 329 της 31.12.1990 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Υγείας των κρατών μελών, 
συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 1992 σχετικά με την 
τοξικολογία, με σκοπό την Προστασία της υγείας. ΕΕ C 148 της 12/06/92 σ. 1 
fifl£SBd8BfflB2CftSBS&lXfi 
Απόφαση 70/532/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 14ης Δεκεμβρίου 1970 περί συστάσεως της 
Μόνιμης Επιτροπής Απασχολήσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. ΕΕ L 273 της 
17/12/70 σ. 25 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 12ης Ιουλίου 1982 σχετικά με μια κοινοτική δράση 
για τήν καταπολέμηση της ανεργίας. ΕΕ C 186 της 21/07/82 σ. 1 
37 
(ΆΓ 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 198 6 σχετικά με πρόγραμμα δράσης 
για την προώθηση της απασχόλησης. ΕΕ C 340 της 31/12/86 σ. 2 
Ψήφισμα 8 9/C 328/01 του Συμβουλίου και των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών 
Υποθέσεων, συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 
σχετικά με τη σύσταση Ομάδας Ευρωπαίων Παρατηρητών στον τομέα της απασχόλησης. 
ΕΕ C '328 της 30/12/89 σ. 1 
ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 7ης Ιουνίου 1984 σχετικά με τη συμβολή των τοπικών 
πρωτοβουλιών δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην καταπολέμηση της ανεργίας. 
ΕΕ C 161 της 21/06/84 σ. 1 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 23ης Ιανουαρίου 1984, για την προώθηση της 
απασχόλησης των νέων. ΕΕ C 029 της 04/02/84 σ. 1 
ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΙΧΡΟΝΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1984 για την καταπολέμηση της 
μακροχρόνιας ανεργίας. ΕΕ C 002 της 04/01/85 σ. 3 
Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 1ης Δεκεμβρίου 1987 σχετικά με την 
καταπολέμηση της μακροχρόνιας ανεργίας. ΕΕ C 335 του 1987. 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 29ης Μαΐου 1990 σχετικά με δράση παροχής βοήθειας 
στους μακροχρόνια ανέργους. ΕΕ C 157 της 27/06/90 σ. 4 
38 
Η Η 
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ, ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ 
Απόφαση 91/49/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 26ης Νοεμβρίου 1990 σχετικά με κοινοτικές 
δράσεις υπέρ των ηλικιωμένων. ΕΕ L 028 της 02/02/91 σ. 29 
Απόφαση 89/457/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 1989 για την καθιέρωση 
μεσοπρόθεσμου προγράμματος κίοινοτΐκής δράσης για την οικονομική και κοινωνική 
ένταξη των λιγότερο ευνοημένων κοινωνικών ομάδων. ΕΕ L 224 ΐης 02/08/89 σ. 10 
Σύσταση 92/442/ΈΟΚ ΐόυ Συμβουλίου της 27ής Ιουλίου 1992 για τή σύγκλιση των 
στόχων και των πολιτακών κοινωνικής προστασίας\-. ΕΕ t 245 της 26/08/92 σ. 49 
Σύσταση 92/441 '/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 σΧεΐικά με τα κοινά 
κριτήρια που αφορούν την επάρκεια πόρων και παροχών στα συστήματα· κοινωνικής 
προστασίας. ΕΕ L 245 της 26/08/92 σ. 46 
Σύσταση 85/308/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ής Ιουνίου 1985 για την κοινωνική 
προστασία των εθελοντικά εργαζομένων για την ανάπτυξη. ÉÈ L 163 της 22/06/85 
σ. 48 
Σύσΐασή 82/857/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 1982 σχετικά με τίς 
αρχές μιας κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά την ηλικία .συνταξιοδότησης. 
ΕΕ L 357 της 18/12/82 ο. 27 
Συμπεράσματα 89/C 277/02 του Συμβουλίου και των Υπουργών των αρμοδίων για την 
Οικογένεια, συνελθόντων στα πλαίσια' του Συμβουλίου της 29ής Σεπτεμβρίου 1989 
σχετικά με τις οικογενειακές πολιτικές. ËÈ C 277 της 31/10/89 σ. 2 
Ψήφισμα 89/C 277/01 ίου Συμβουλίου και των Υπουργών Κοινωνικών Υποθέσεων που 
συνέρχονται στα πλαίσια του Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 1989 σχετικά με 
την καταπολέμηση tou κοινωνικού αποκλεισμού. EÈ C 277 της 31/10/89 σ. 1 
ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 
Σύσταση 86/379/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουλίου 1986 για την απασχόληση των 
μειονεκτούντων ατόμων στην Κοινότητα. ΕΕ L 225 της 12/08/86 σ. 43 
Απόφαση 88/237/ΕΟΚ της Επιτροπής της 8ης Μαρτίου 1988 για την έγκριση 
προγράμματος γεωργικής ανάπτυξης των νησιών της Σκωτίας σύμφωνα με τον 
κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1402/86. ΕΕ L 105 της 26/04/88 σ. 23 
Απόφαση 89/658/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 1989 για τη συνέχιση της 
ανάπτυξης του συστήματος HANDYNET στο πλαίσιο του προγράμματος HELIOS. ΕΕ L 
393 της.30/12/89 ο. 35 
Ψήφισμα 90/C 162/02 του Συμβουλίου και των Υπουργών Παιδείας που συνέρχονται 
στα πλαίσια του Συμβουλίου της 31ης Μαΐου 1990 σχετικά με την ένταξη των 
μειονεκτούντων παιδιών και νέων στα κανονικά εκπαιδευτικά συστήματα. ΕΕ C162 
της 03/07/90 σ.2 
Απόφαση 93/136/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 25ης Φεβρουαρίου 1993 για τη θέσπιση 
τρίτου κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες 
(HELIOS II 1993-1996). ΕΕ L 056 της 09/03/93 σ. 30 
40 
tm» 
FtopépTqpcïlli 
Κατάσταση των πρωτοβουλιών m* 
τψ εφαρμογή του κοινωνικού 
(κατάσταση στις 31 
Πρωτοβουλία ΈκσοίπνΚατάσταση 
Επιτροπή Κατάσταση Καταοταοη Κατάσταση 
mm στο στο 
ΘΚ£ ΕΚ Συνφούλιο 
II αγβφά t|ftcmta$ 
Έκθεση για την απασχόληοη στην Ευρώπη 
«Πο*}αττκίητηριο» και ούσττ»ια τεκμηρίαχ^ για 
την απασχόληση 
— (NEC): δίχτυο συντονιστών για την 
απασχόληση 
— MISEP: σύστημα αμοιβαίας πληροφό­
ρησης σχετικά με τις πολιτικές α-
απασχόλησης 
— SYSDEM:evoutftaftto σύστημα τεκμη­
ρίωσης σχετικά με την απασχόληση 
Προγράμματα δράσης για τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης που απευθύνονται m συγκεκριμένες 
ομάδες 
— ERGO: πρόγραμμα οοάσης υπέρ των 
μακροχρόνια ανέργων 
— LEDA. πρόγραμμα δράσης για την 
ταπική ανάπτυξη της απασχόλησης 
— SPEC: πρόγραμμα υποστήριξης για 
τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
Παρακολούθηση και αξιολόγηση των δραστηριυ-
τήτων τον Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου 
Κανονισμός που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ > 
4255/88 για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 
Αναβεανηση του Μέοους II του κανονισμού 1612/68 
σχετικά με το συμψηφισμό προσφοράς και ζήτησης 
απασχόλησης και τις σχετικές διαδικασηκές 
αποβάσεις (SEDOC> (νομική βάση: άρθρο 49) 
Απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή 
του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 όσον αφορά 
ιδίως το δίκτυο EURES (European Employment Ser­
vices) Ετήσια έκθεση 
1η συνεδρίαση 
6 Απριλίου 19W 
Περιοδικές εκθέσεις 
Ξεκίνησε τον Οκτώ­
βριο του 1989 
Τριετές πρόγραμμα 
Ξεκίνησε το 1986 
βρίσκεται στην 3η 
φάση (1990-1993) 
Προγραμματίστηκε 
για 3-χρόνια (κα­
τόπιν αιτήματος 
τον Ευρωαα ιχού 
Κοινοβουλίου) από 
"tWMtt 
Ετήσια έκθεση 
COM(93)124 τελικό, 
της 7ης Απριλίου 
1993, EEC 121 της 
15.1993 
Τροποποιηθείσα 
πρόταση.* 24.6.1993 
COMC93) της 303 
Εκδόθηκε την 5.9.1991. 
COM(9l)3l6,EEC254nK 
28.9.1991 
Τροποποιηθείσα πρότα­
ση: 27.3.1992 ΟΟΜ(92) 
115. EEC 107της28.4.1992 
Εκδόθηκε στις 
22.10.93 Γνώμη 
265.1993 
EEC 40 της 
17.2.1992 Γνώμη 
22.6.1993 
EEC94, 
13.4.1992 
EEC 241 της 
21.9.1992 Εκδόθηκε 
στις 
20.7.1993 ΕΕ 
Κανονισμός 
2084#νΈΟΚ 
L 193 της 
31.7,1993. 
«λ. 39 
Εκδόθηκε 
οτις 
27.7.1992 
Κανονισμός 
243402/ΕΟΚ 
EEL 245 της 
26.81992, 
σ. Ι 
41 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
Πρωτοβουλία Έκδοση/Κατάσταση 
στην 
Επιτροπή Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση 
στην στο στο 
ΟΚΕ ΕΚ Συμβούλιο 
Απασχόληση και αμοιβή 
Γνώμη σχετικά με την καθιέρωση δίκαιης αμοιβής 
από τα κράτη μέλη 
Προτάσεις οδηγιών του Συμβουλίου σχετικά με 
συμβάσεις και εργασιακές σχέσεις εκτός των 
συμβάσεων αορίστου χρόνου και πλήρους απα­
σχόλησης (άτυπε; μορφές απασχόλησης, 3 
προτάσεις) 
Συνθήκες εργασίας (νομική βάση:άρθρο 100) 
Στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 
(νομική βάση: άρθρο 100 Α) 
Οδηγία του Συμβουλίου για τη συμπλήρωση των 
μέτρων που αποσκοπούν στο να προαγάγουν τη 
βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας κατά την 
εργασία των εργαζομένων με σχέση εργασίας 
ορισμένου χρόνου ή με σχέση πρόσκαιρης εργασίας 
(νομική βάση άρθρο 118 Α) 
Βελτίοκιη τωη συνθηκών σιαβίωσης και 
απασχόλησης 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου όσον αφορά την 
οργάνωση του χρόνου εργασίας(άρθρο 118 Α) 
Οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με την υποχρέωση 
του εργοδότη να ενημερίόνει τους εργαζομένους για 
τους όρους που διέπουν τη σύμβαση ή τη σχέση 
εργασίας (άρθρο 100) 
Οδηγία του Συμβουλίου η οποία τροποποιεί την 
οδηγία της 17ης Φεβρουαρίου 1975 (75/129/ΕΟΚ) 
περί προσεγγίσειος των νομοθεσιών των κρατών 
μελιόν που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις 
Ανακοίνωση σχετικά με την κοινωνική ένταξη τιον 
μεταναστών από μη κοινοτικές χώρες Έκδοση από την Επιτροπή 
στις 11 12.1991 
SEC(91)2116 
COM(90) 228/1 τελικό 
της 29.6.1990 
EEC 224 της 8.9. J 990 
Πρόταση ΟΟΜ(90) 228/11 
τελικό της 29.6.1990 
EEC 224 της 8.9.1990 
Τροποποιηθείσα πρόταση: 
COM(90) 533/1 τελικό 
EEC 305 της5.12.1990 
Πρόταση COM(90) 228/Η 
τελικό της 
29.6.1990, EEC 224 της 
8.9.1990 
Πρόταση: COM(90) 317 
τελικό της 5.12.1990, 
EEC254*^ 9.10.1990 
Τροποποιηθείσα πρό­
ταση: COM(9l) 130 
τελικό της 23.4.1991 
EEC Ι24τηςΙ4.5.1991 
Πρόταση: COM(90) 563 
τελικό της 8.1.1991, 
EEC 24 της31.1.1991 
Εκδόθηκε στο COM στις 
18.9.1991, COM(91)292" 
EEC 310της30.11.1991 
Τροποποιηθείσα πρόταση: 
31.3.1992 
COM(92)l27, EEC 117τη: 
8.5.1992 
Εκδόθηκε από την Επι­
τροπή [SEC(91) 1855 τελικό) Γνώμη 
255.1992 
EEC 223 της 
31.8.1992, 
α. 57 
Γνιόμη 
20.9.1990, ΕΕ 
C 332 της 
31.12.1990 
Γνώμη 
ΕΕ C 332 της 
31.12.1990 
Γνώμη: 
ΕΕ C 332 της 
31.12.1990 
Γνώμη 
EEC 60 της 
8.3.1991 
Γνο'ιμη 
24.4.1991 
EEC 159 της 
17.6.1991 
Γνο'κιη 
στις 30 Ια­
νουαρίου 
1992. 
ΕΕ C 79 της 
30.3.1992 Γνώμη 
9.3.1993 
Γνώμη 
ΕΕ C 324 της 
24.12.1990 
(απορρίπτει 
τη νομική βά­
ση που επελέ­
γη από την 
Επιτροπή) 
Γνώμη 
πρώτη 
ανάγνωση 
EEC 295 της 
26.11.1990 
Γνώμη: 
πρώτη ανάγνω­
ση: EEC 295 
της 26.11.1990 
δεύτερη ανά­
γνωση: δόθηκε 
τον Μάιο του 
1991 
Γνιόμη: 
πρώτη ανάγνω­
ση ΕΕ C 72, 
της 18.3.1991 
Γνώμη 
8.7.1991 
EEC 240 της 
16.9.1991 
Γνώμη 
11 Μαρτίου 
1992 
ΕΕ C 94 της 
13.4.1992 Υπό συζήτηση 
Υπό συζήτηση 
Έκδοση στις 
Ιουνίου 1991, 
οδηγία 91/ 
383/ΕΟΚ 
ΕΕ1.206της 
29.7.1991, 
σελ. 19 
Υιοθετήθηκε 
κοινή 
θέση στις 
30.6.1993 
Οδηγία 91/ 
533/ΕΟΚ 
που εκδόθκε 
από το 
Συμβούλιο 
στις 
14.10.1991, 
EEL 288 τη.. 
18.10.1991, " 
σ.32 
Οδηγία 92/ 
56/ΕΟΚ 
η οποία 
εκδόθηκε 
από το 
Συμβούλιο 
στις 
24.6.1992, 
EEL 245 της 
26.8.1992, 
σ.3 
42 
1<Λ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
Πρωτοβουλία Έκδοση/Κατάσταση 
στην 
Επιτροπή Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση 
στην στο στο 
ΟΚΕ ΕΚ Συμβούλιο 
Ελευθερία μετακίνησης 
Αναθειί)ρησητουκανονισμού(ΕΟΚ)της Επιτροπής 
αριθ. Ι251/70της 29ης Ιουνίου 1970 όσον αφορά το 
δικαίωμα των εργαζομένων να παραμείνουν στο 
έδαφος ενός κράτους μέλους αφού απασχολήθηκαν 
στο εν λόγω κράτος 
Πρόταση κανονισμού για την επέκταση σε όλους 
τους ασφαλισμένους (άρθρα 51 και 235) του κα­
νονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου 
περί της εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής 
ασφάλισης στους μισθωτούς, μη μισθωτούς και 
στα μέλη των οικογενεκόν τους που διακινούνται 
εντός της Κοινότητας και του κανονισμού (ΕΟΚ) 
αριθ! 574/72 του Συμβούλιο»' (περί του τρόπου 
εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 1408/71 ) 
Π ρόταση οδηγίας του Συμβουλίου όσον αφορά την 
απόσπαση εργαζομένων στα πλαίσια της παροχής 
υπηρεσιών (άρθρα 57 και 66) 
Πρόταση κοινοτικού εγγράφου για την εισαγωγή 
εργατικών ρητρών στις δημόσιες συμβάσεις 
Ανακοίνωση περί συμπληρωματικών συστημάτων 
κοινωνικής ασφάλισης 
Ανακοίνωσηγια τις συνθήκεςδιαβίωσης ή εργασίας 
των πολιτών της Κοινότητας που κατοικούν στις 
μεθοριακές περιοχές και ιδίως των μεθοριακών 
εργαζομένων 
Κοινωνική προστασία 
Σύσταση του Συμβουλίου περί κοινοτικής προ­
στασίας: σύγκλιση των στόχο>ν 
Σύσταση σχετικά με τακοινάκριτήριαπουαφορούν 
της επάρκεια πόρων και παροχών στα συστήματα 
κοινωνικής προστασίας 
Ελευθερία τον συνεταιρίζεσθαι και των 
συλλογικών διαπραγματεύσεων 
Ανακοίνωση σ/ετικά με το ρόλο τιον κοινωνικών 
εταίρων στις συλλογικές διαπραγματεύσεις 
Ενημέρωση, διαβούλευση χαι συμμετοχή 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τη σύσταση 
επιτροπής ευρωπαϊκής επιχείρησης σε κοινοτικής 
κλίμακας επιχειρήσεις ή ομίλους επιχειρήσεων για 
την ενημέρωση και διαβούλευση των εργαζομένου 
Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την προοχΊηοη 
τη; συμμετοχή; το»ν εργαζομένου στα κέρδη και τα 
αποτελέσματα των επιχειρήσεων (συμπεριλα­
μβανομένης της συμμετοχής στο μετσ/ικόκεφ άλαιυ) Εξαρτάται από την έγκρι­
ση" της αναθεώρησης του 
μέρους Ι του κανονισμού 
ΕΟΚ αριθ. 1612/68 
Εγκρίθηκε από την Ε ΕΚ 
στις 13.12.1991 
EEC 46 της 20.2.1992 
COM(91)230 τελικό 
EEC 225 της 30.8.1991 
Τροποποιηθείσα πρό­
ταση 16.6.1993, 
COM(93) 225 τελικό 
Το αντικείμενο αυτού 
του εγγράφου εξετά­
ζεται στην παραπάνω 
πρόταση 
Ανακοίνωση SEQ91) 
332 τελικό της 
Ανακοίνοχτη COM(90) 
561 τελικό 
Πρόταση: COM(9l) 228 
τελικό της 26.6.1991. 
EEC 194.25.7.1991 
Πρόταση: COM(91) 161 
τελικό της 13.5.1991. 
EEC 163 της 22.6.1991 
Τροποποιηθείσα πρόταση: 
4.6.1992 
COM(92)240 
Δεν έχει προγραμματιστεί 
ακόμη η ανακυίνοχιη 
Πρόταση: COM(90) 581 
τελικό της 25.1.1991, 
EEC 39Της15.2.Ι991 
Τροποποιηθείσα ποόταση 
COM(91) 345 τελικό 
EEC 336, 31.12.1991 
Εγκρίθηκε οτι; 10.7.19») Ι 
από την Επιτροπή 
COM(91) 259 τελικό 
της 3.9.1991 
EEC245 της20.9.1991 18.2.92 
EEC 98 της 
21.4.1992 
18.12.1991 
EEC 49 της 
24.2.1992 
26.5.92 
EEC 223 της 
22.7.1991 
27.11.1991 
EEC 40 της 
17.2.1992 
30.10.1991 
ΕΕ C 14 της 
20.1.1992 Γνώμη 
13 Μαρτίου 92 
Πρώτη 
ανάγνωση 
ΕΕ C 150, της 
15.6.1992 
Γνο>μη: 
EEC 120 της 
6.5.1991 
Γνώμη: 
27.2.1992 
ΕΕ C 98 της 
21.4.1992 Γνώμη 
13.3.1992 της 
31.8.1992 
Γνώμη 
14 Φεβρουα­
ρίου 1992 
HE C 67 της 
16.3.1192 
4.5.1992 
EEC 150 της 
15.6. t992 
Γνώμη: 
0.7.1991 
EEC 240 της 
16.9.91 
9.4.1992 
EEC 125 
της 18.5.1992 Υπό συζήτηση 
Υπό συζήτηση 
Έγκριση 
σύστασης 
92/442/ΕΟΚ 
της 27.7.1992 
EË L 245 της 
26.8.1992, 
σ.49 
Έγκριση 
σύστασης 
92/441/ΕΟΚ 
της 24.6.1992 
ΕΕ L 245 της 
26.8.1992, 
σ.49 
Υπό 
συζήτηση 
Σύσταση 
Εγκρίθηκε 
στις 
27.7.1992 
EEL 245 της 
26.8.1992 
43 
<Η<\ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
Πρωτοβουλία, Έκδοση/Κατάσταση 
στην 
Επιτροπή Κατάσταση Κατάσταση Κατάσταση 
στην στο στο 
ΟΚΕ ΕΚ Συμβούλιο 
Ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών 
Οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή 
μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας 
και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, 
λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων 
Τρίτο κοινοτικό πρόγραμμα για την ισότητα ευκαι­
ριών μεταξύ ανδρών και γυναικών (1991-1995) 
Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τη φύλαξη των 
παιδιών 
Σύσταση σχετικά με έναν κώδικα καλής συμπε­
ριφοράς όσον αφορά την προστασία της εγκυμοσύνης 
και μητρότητας 
Επαγγελματική κατάρτιση 
Πρόταση κοινοτικού εγγράφου περί προσβάσεως 
στην επαγγελματική κατάρτιση 
Ενημέρωση τη; πρότασης του 1963 για απόφαση του 
Συμβουλίου περί το>ν γενικών ματιστεί αρχιάν όσον 
αφορά την εφαρμογή κοινής πολιτικής επαγ­
γελματικής κατάρτισης 
Ανακοίνωση περί του εξορθολογισμού και του 
συντονισμού των προγραμμάτων επαγγελματικής 
κατάρτισης σε. κοινοτικό 
επίπεδο 
Απόφαση του Συμβουλίου γιατην τροποποίηση της 
απόφασης σχετικά με πρόγραμμα δράσης για την 
επαγγελματική κατάρτιση το>ν νέων και την προε­
τοιμασία τους για τη ζωή του ενηλίκου και την επαγ­
γελματική ζωή (PETRA) Πρόταση: COM(90)406 
τελικό της 17.10.1990, 
EEC 281 της 
9.11.1990 
Τροποποιηθείσα πρόταση: 
COM(90) 692 τελικό ΕΕ 
C25 της 1.2.1991 
COM(90) 449 τελικό, 
6.11.1990 
Πρόταση: COM(91)233 
τελικό 
της 28.8.1991 
EEC242n)çl7.9.l99l 
Δεν έχει ακόμη προγραμ­
ματιστεί 
Πρόταση της Επιτροπής 
COM(92) 486 τελικό 
EEC23^ç7.1.1993 
Δεν έχει ακόμη προγραμ­
ματιστεί 
Εγκρίθηκε από την ΕΕΚ 
στις 21.8.1990 
COM(90) 234 τελικό 
COM(90) 467 της 
15.10.1990. EEC" 
332 της 21.12.1990 Γνώμη: 
EEC 41 της 
18.2.1991 
27.11.1991 
EEC 40 της 
17.2.1992 
28.2.1991 
ΕΕ C 102 της 
18.4.1991 Γνώμη: 
ανάγνωση 
EEC 19 της 
28.1.1993 
Γνώμη: 
22.11.1991 
ΕΕ C 326 της 
6.12.1991 
17.5.1991 
EEC 158 της 
17.6.1991 πρώτη 
92/85/ΕΟΚ 
που εκδόθηκε 
στις 
19.10.1992 
ΕΕ L 348 της 
28.11.1992, 
σ. 1 
Ψήφισμα του 
συμβουλίου 
της 21.5.1991 
31.5.1991, 
σ. 1 
Σύσταση 
92/241/ΕΟΚ 
της 31.3.1992 
EË L 123της 
8.5.1992, 
σ. 16 
Έγκριση της 
σύστασης 
από το 
Συμβούλιο 
στις 
30.6.1993 
Απόφαση 
του 
Συμβούλιο 
91/387/ΕΟΚ 
της 22.7.1991 
ΕΕί214της 
2.8.1991, 
0.69 
44 
\5ο 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ml 
Πρωτοβουλία Έκδοση/Κατάσταση 
στην 
Επιτροπή Κατάσταση 
στην 
ΟΚΕ Κατάσταση 
στο 
ΕΚ Κατάσταση 
στο 
Συμβούλιο 
Προστασία η& vfûaç wet ασφάλειας στο χάρο 
εργασίας 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για 
την προώθηση βελτιωμένης ιατρικής περίθαλψης 
στα πλοία 
Οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες 
προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας που πρέπει να 
εφαρμόζονται στα προσωρινά ή κινητά εργοτάξια 
(άρθρο 118 Α) 
Οδηγία του Συμβουλίου περί των ελαχίστων 
προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασίας της 
ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων στις 
εξορυκτικές διά γεωτρήσεων βιομηχανίες (άρθρο 
U8 Α) 
Οδηγία του Συμβουλίου περί το>ν ελαχίστων 
προδιαγραφών για τη βελτίωση της προστασία; της 
ασφάλειας και της υγείας το»ν εργιιζομένων στις 
υπαίθριες ή υπόγειες εξορυκτικές βιομηχανίες 
(άρθρο 118 Α) 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλεια; και υγεία; κατά 
την εργασία σε αλιευτικά σκάφη (άρθρο 118 Α) 
Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με την έκδοση 
ευρωπαϊκού καταλόγου των επαγγελματικών 
ασθενειών 
Οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες 
προδιαγραφέςγια τη σήμανση ασφάλειας και υγε ίας 
στο χώρο εργασίας (άρθρο 118 Α) ϊϊ^ταση: COM<90)272 
τελικό 
EEC 1*3 της 24.7.1990 
Τροποποιηθείσα πρό­
ταση: 
ΟΟΜ(9ϊ)65 τελικό 
EEC 74 της 20.3.1991 
Επανεξετασθείσα 
πρόταση 
0ΟΜ(9ΐ)552τ€λΐκό 
Πρόταοη: COM(90) 
215 τελικό SYN 279 -
EEC 213 της 28.8.1993-
τρυποποιηθείσα παρά­
ταση: COM(9!) 117 
τελικό, απόφαση: 
9.4.1991 EÈC 112, 
274.1991 
Πρόταση: COM(90) 
663 τελικό, 
απόφαση: 19.12.1990 
EEC 32 τής 7.2 1991 
Τροποποιηθείσα πρόταση: 
COM(91)493 τελικό, 
της 20ής Δεκεμβρίου 1991 
Εγκρίθηκε από την ΕΕΚ 
τον Φεβρουάριο του 1990 
COM(92) 14 τελικό της 
17.2.1992 
EEC 58 Της 5.3.1992 
Πρόταση: COM(9l ) 466 
τελικό 
Εγκρίθηκε από την ΕΕΚ 
την 27.11.91 
EEC 337 της 31.12.1991 
Τροποποιηθείσα 
πρόταση COM(92) 409 
τελικά 
EEC ai Ι της 27.11.1942 
Σύσταση της Επιτροπής 
90/326/ΕΟΚ, 225.90, 
EEL 160 της 26.6.1990, 
α. 39 
Πρόταση: COM(90) 664 
τελικό, 
Απόφαση: 19.12.90, 
EEC 53 της 282.1991 Γνώμη: 
EEC332Tnç 
21.12.1990 
EEC 120 της 
«5.1991 
Γνώμη: 
ΕΕ C191 της 
22.7.91 
29.4.92 
EEC 169 της 
6.7.92 
29.4.92 
EEC 169 της 
6.7.92 Γνώμη: πρώτη 
ανάγνωση 
EEC48Tnç 
252.1991, 
δεύτερη ανά-
γνωση: γνώμη 
που ελήφθη 
σε ολομέλεια 
Νοέμβριος 
1991 
Γνώμη: πρώτη 
ανάγνωση 
EEC 46 της 
202.1992 
Πρώτη 
ανάγνωση 
135.1992 
Πρώτη 
ανάγνωση: 
8.7.1992 
EEC 241 της 
21.9.1992 Έκδοση 
οδηγίας 
H2/29/EOK 
ΕΕίΐΐ3της 
30.4.t992 
σ. 19 
Έκδοση 
οδηγίας 
92/57/ΕΟΚ 
ΕΕί245της 
26.8.1992, 
σ.6 
Οδηγία του 
92/91/ΕΟΚ 
της 3.11.1992 
ΕΕί348της 
28.11.1992, 
σ.9 
Οδηγία του 
Συμβουλίου 
92/704/ΕΟΚ 
της 3.12.1992 
ΕΕί404της 
31.12.1992, 
σ. 10 
Κοινή γνώμη 
στις 
30.6.1993 
Έκδοση 
οδηγίας 
92/58/ΕΟΚ 
της 24.6.1992. 
EEL 245 της 
26.8.1992. 
σ.23 
45 
ΠΑΡΑΡΤΚΠΛΛΑΤΓΗΜΑ I 
Πρωτοβουλία Έκδοση/Κατάσταση 
στην 
Επιτροπή Κατάσταση 
στην 
ΟΚΕ Κατάσταση 
στο 
ΕΚ Κατάσταση 
στο 
Συμβούλιο 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί των 
ελάχιστων προδιαγραφών ασφάλειας και υγείας 
που αφορούν την έκθεση των εργαζομένων σε 
κινδύνους οφειλόμενους στους φυσικούς 
παράγοντες (άρθρο 118 Α) 
Πρόταση οδηγία; του Συμβουλίου περί της 
προστασίας τχ\ς υγεία; και της ασφάλειας των 
εργαζομένων από του; κινδύνου; που σχετίζονται 
με χημικούς παράγοντες κατά την εργασία 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την 
τροποποίηση τη; οδηγίας 83/447/ΕΟΚ για την 
προστασία των εργαζομένου από τους κινδύνους 
που οφείλονται στην έκθεση του; στον αμίαντο 
κατά τη διάρκεια τη; εργασία; (άρθρο 118 Α) 
Πρόταση οδηγία; του Συμβουλίου σχετικά με τις 
ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλεια; και υγεία; για 
τις δραστηριότητες στον τομέα των μεταφορών 
(άρθρο 118 Α) 
Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου περί 
ιδρύσεως ευρωπαϊκής υπηρεσίας για την ασφάλεια 
και την υγεία κατά την εργασία (άρθρο 235) 
Προστασία των παιδιών και των εφήβων 
Πρόταση οδηγία; του Συμβουλίου περί 
προσεγγίσεως της νομοθεσίας των κρατών μελών 
όσον αφορά την προστασία των νέων (άρθρο 118 Α) 
Ηλικιωμένοι 
Ανακοίνωση και πρόταση απόφασης του 
Συμβουλίου σχετικά με του; ηλικιωμένους 
Άτομα με ειδικές ανάγκες 
Απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση τρίτου 
κοινοτικού προγράμματος δράση; υπέρ των ατόμων 
με ειδικέ; ανάγκε; (Helios II για την περίοδο 1-993-
19%) 
Πρόταση οδηγία; του Συμβουλίου περί απαγωγή; 
μέτρων που αποσκοπούν στην προο>0ηση και 
βελτίο>ση τοτν συνθηκών μετακίνηση; των 
εργαζομένου με προβλήματα κινητικότητα; (άρθρο 
118 Α) Πρόταση της Επιτροπής 
COM (92) 560 τελικό 
της8.5.1993. EEC 
77 της 18.3.1993 
Πρόταση της Επιτροπής 
COM(93) 155 τελικό, 
14.5.1993 
EEC 165 της 16.6.1993 
Πρόταση: COM(90) 184 
τελικό 
12.6.1990 
Τροποποιηθείσα πρό­
ταση: COM(90) 539 
τελικό. 6.11.1990 
Πρόταση τη; Επιτροπής 
COM(92) 234 τελικό, 
17.11.1992 
EEC 25 τη; 28.1.1993 
COM(90) 564 τελικό. 
EEC 271 τη; 16.10.1991 
Εγκρίθηκε από την ΕΕΚ 
την 15.3.91,COM(91)543 
EEC84 τη;4.4.1992 
Τροποποιηθείσα πρόταση 
COM(93) 35 τελικό, 
5.2.1993 
EEC 77της 18.3.1993 
Ανακοίνοκτη τη; Επιτρο­
πή; και πρόταση από­
φαση;: πρόταση: COM(90) 
80/1 τελικό της 
24.4.1990 
Πρόταση απόφαση; του 
Συμβουλίου περί τη; 
υργάνοχτης του Ευρωπαϊ­
κού Έτους των ηλικιο>-
μένων και τη; αλληλεγ­
γύη; μεταξύ τιον γε-
νεοτν, 1993COM(91) 
508, EEC29τη; 1.2.1992 
Εγκρίθηκε από την 
Επιτροπή στις 2 
Σεπτεμβρίου 1991 
COM(91)350 τελικό 
τη; 23.10.91 
Η τροποποιηθείσα 
πρόταση εκδόθηκε 
στις 16.11.1992. 
COM(92)482, 
EEC25 τη;28.1.1993 
Πρόταση (ΌΜ(90) 588 
τελικό τη; 28.2.91, 
EEC 68 της 16.3.91 
Τροποποιηθείσα πρό­
ταση: 19.12.91, 
COM(91) 539 τελικό 
EEC 15 τη;21.1.1992 Γνώμη 
30.6.1993 
EEC 331 της 
31.12.1992 
Γνώμη 
28.4.1993 
29.4.1992 
ΕΕ C 169 της 
6.7.1992 
24.9.1992 
EEC 313 της 
30.11.1992 
ΕΕ C 225 της 
10.9.1990 
EEC 169 της 
6.7.1992 
21.1.1992 
ΕΕ C 79 της 
30.3.1992 
23.11.1992 
Ι νωμη: 
EEC Ι91τη; 
22.7.1991 C 284 τη; 
11.1990 
Πρώτη 
ανάγνοκτη: 
17.12.1992 
EEC21 
25.1.1993 
EEC 285. 
12.11.90 
EEC 176, 
13.7.1992 
Γνώμη 
30.10.1992 
ΕΕ C 305 της 
Γνιόμηκατά 
την πρώτη 
ανάγνοκτη 
20.11.1991 
ΕΕ C 326 τη; 
16.12.1991 Υπό 
συζήτηση 
Έκδοση στις 
25.6.1991, 
ΚΕΙ. 206 της 
29.7.1991. 
ο. 16 
91/382/ΕΟΚ 
Υπό 
συζήτηση 
Υπό 
συζήτηση 
Εκδόθηκε 
από το 
Συμβούλιο 
στις 
26. i 1.1990 
91/49/ΕΟΚ, 
ΕΕ L 28 της 
2.2.1991 
Απόφαση 
92/4407ΕΟΚ 
της 
24.6.1992 
EEL 245 της 
26.8.1992 
Απόφαση 
του 
Συμβουλίου 
93/136/ΕΟΚ 
25.2.1993 
ΕΕ L 56 της 
9.3.1993, 
σ. 30 
Υπό 
συζήτηση 
46 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔίΑΛοΓοΣ 
ΚΟΙΝΉ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (13 Οκτωβρίου 
1992) 
ΚΟΙΝΗ ΔΗΛΩΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ (3 Ιουλίου 1992) 
ΝΕΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΐΑ ΤΗΝ ΑΥΕΗΣΗ THÉ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ (3 
Ιουλίου 1992) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΔΙΕΥΚΟΑΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΔΥΝΑΤΗΣ 
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΐΐΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (20 
Δεκεμβρίου 1991) 
ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ 31ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1991 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΕΝΗΛΙΚΟΥ 
ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ (5 Απριλίου 1991) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ, ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ 
ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (10 Ιανουαρίου 1991) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (19 Ιουνίου 
1990) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ 
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ 
ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ (13 Φεβρουαρίου 1990) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΤΗΣΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ 1987-1988 (26 Νοεμβρίου 
1987) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ 
ΚΙΝΗΤΡΩΝ, ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ (6 Μαρτίου 1987) 
ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΐΑ ΑΥΗΗΣΗ ΤΗΣ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ (6 Νοεμβρίου 1986) 
47 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V 
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΑ 
Ανθρώπινο όυναταικό, εκπαίδευση, επαννελυατική κατάρτιση, και νεολαία 
* COMETT 
Πρόγραμμα συνεργασίας μεταξύ των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων όσον 
αφορά την κατάρτιση στον τομέα της τεχνολογίας 
Το πρόγραμμα COMETT, το οποίο ξεκίνησε το 1986, σχεδιάστηκε ως το 
αντίστοιχο πρόγραμμα του ESPRIT R+D στον τομέα της εκπαίδευσης και 
επαγγελματικής κατάρτισης και αποσκοπεί στην επίτευξη μεγαλύτερης 
συνέργειας μεταξύ πανεπιστημίου και βιομηχανίας, ώστε να βελτιωθεί η 
ποιότητα της επαγγελματικής κατάρτισης για τις τεχνολογικές αλλαγές. Από 
το 1990 μπορούν να συμμετάσχουν στο COMETT και οι χώρες ΕΖΕΣ. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 206,6 
* ERASMUS 
Πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την κινητικότητα των 
σπουδαστών 
Το πρόγραμμα ERASMUS, το οποίο θεσπίστηκε το 1987, αποσκοπεί στην προώθηση 
της συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη 
αμοιβαία αναγνώριση τίτλων καθώς και να ενθαρρυνθεί πολύ μεγαλύτερη 
κινητικότητα σπουδαστών και προσωπικού μεταξύ ιδρυμάτων στο σύνολο της 
Κοινότητας. Η Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο να επωφεληθεί του προγράμματος 
το 10% των σπουδαστών εντός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Από το 1992 μπορούν 
να συμμετάσχουν στο ERASMUS και οι χώρες ΕΖΕΣ. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 307,5 
* EUROTECNET 
Πρόγραμμα δράσης για την προώθηση καινοτομιών στον τομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης μετά τις τεχνολογικές αλλαγές στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα 
Αφετηρία για το πρόγραμμα EUROTECNET ήταν το ψήφισμα του Συμβουλίου του 
1983, με το οποίο θεσπίστηκε η πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης για τη 
δεκαετία του 1980- επίσημη μορφή έλαβε από το 1990, ύστερα από τριετή 
προπαρασκευαστική φάση, ως πρόγραμμα το οποίο αντιμετωπίζει τον αντίκτυπο 
των τεχνολογικών αλλαγών στα συστήματα απόκτησης επαγγελματικών προσόντων 
και στις μεθόδους επαγγελματικής κατάρτισης. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 7 
* PETRA 
Πρόγραμμα δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση των νέων και την 
προετοιμασία τους για τη ζωή του ενηλίκου και την επαγγελματική ζωή. 
Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο ξεκίνησε το 1988, αποτελεί την άμεση συνέχεια 
του προηγούμενου Κοινοτικού Προγράμματος Δράσης περί της μετάβασης των 
νέων από το σχολείο στη ζωή του ενηλίκου και την επαγγελματική ζωή, και 
σχεδιάστηκε προκειμένου να ληφθούν υπόψη ιδίως οι ανησυχίες λόγω της 
υψηλής ανεργίας με τον καθορισμό νέων προτύπων για την αρχική 
επαγγελματική κατάρτιση στην Κοινότητα. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 79,7 
* Youth for Europe (Η νεολαία για την Ευρώπη) 
Πρόγραμμα δράσης για την προώθηση ανταλλαγών νέων στην Κοινότητα 
48 
Το πρόγραμμα "Youth for Europe" θεσπίστηκε επίσημα το 1988 προκειμένου ν* 
αποτελέσει το επίκεντρο μιας σειράς πρωτοβουλιών που αποσκοπούσαν στην 
παροχή κινήτρων για εξωσχολικές ανταλλαγές μεταξύ νέων και έχει την 
αφετηρία του στην έκθεση Adonino για μία Ευρώπη των λαών, η οποία 
εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 1985. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 32,3 
* IRIS 
Ευρωπαϊκό δίκτυο προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης για τις γυναίκες 
Το πρόγραμμα IRIS, το οποίο ξεκίνησε το 1988, έχει την αφετηρία του στη 
σύσταση του Συμβουλίου του 1987 που αφορά την πρόσβαση των γυναικών στην 
επαγγελματική κατάρτιση και βάσει της οποίας δημιουργήθηκε ένα ευρωπαϊκό 
δίκτυο για την υποστήριξη των καινοτομιών στην επαγγελματική κατάρτιση με 
στόχο την αποτελεσματικότερη συμμετοχή των γυναικών. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 0,75 
* LINGUA 
Πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της κατάρτισης στις ξένες γλώσσες στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Το πρόγραμμα LINGUA ξεκίνησε το 1990 και το ενδιαφέρον του συγκεντρώνβται 
στη συνεχώς αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με την αχίλλειο πτέρνα τόσων 
κοινοτικών προσπαθειών, δηλαδή στην ανάγκη να έχουν περισσότεροι πολίτβς 
τη δυνατότητα να επικοινωνούν σε τουλάχιστον δύο άλλες γλώσσες εκτός της 
μητρικής τους. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 68,8 
* TEMPUS 
Διευρωπαϊκό πρόγραμμα κινητικότητας για σπουδαστές πανεπιστημίων 
Το πρόγραμμα αυτό ξεκίνησε επίσης το 1990 και αποσκοπεί στην υποστήριξη 
του μετασχηματισμού των συστημάτων ανώτατης παιδείας στις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του 
προγράμματος PHARE, το οποίο θεσπίστηκε από την Κοινότητα προκειμένου να 
ενισχυθεί η οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση των χωρών της Κεντρικής 
και Ανατολικής Ευρώπης. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 194 
* FORCE 
Πρόγραμμα δράσης για την ανάπτυξη της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Το πρόγραμμα FORCE ξεκίνησε το 1991 και οι προσπάθειες του επικεντρώνονται 
στην ανάπτυξη πολιτικής, στην εισαγωγή καινοτομιών και στην ανταλλαγή 
εμπειριών όσον αφορά τη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση. 
Εκτέλεση του προϋπολογισμού ως το 1992 (σε εκατ. ECU): 31,3 
* EURYDICE 
Δίκτυο πληροφόρησης για την παιδεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
Το πρόγραμμα EURYDICE δημιουργήθηκε τα 1976, λειτουργεί από το 1980 και 
επιτρέπει την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τα εκπαιδευτικά συστήματα 
και τις εκπαιδευτικές πολιτικές στην Κοινότητα και υποστηρίζει την 
κοινοτική συνεργασία στον τομέα της παιδείας. Με μία Ευρωπαϊκή Μονάδα στις 
Βρυξέλλες και εθνικές Μονάδες σε κάθε κράτος μέλος, το δίκτυο διεξάγει 
έρευνες και εκπονεί συγκριτικές αναλύσεις και διαδίδει πληροφορίες στο 
σύνολο της Κοινότητας. 
49 
Για την περίοδο 1995-1998 προτείνεται ο εξορθολογισμός όλων των 
προγραμμάτων που υπάρχουν στο πλαίσιο της Task Force με βάση δύο κύριες 
κατευθύνσεις δράσης: ενέργειες που αφορούν πανεπιστήμια/ανώτερα 
εκπαιδευτικά ιδρύματα και σχολεία, και ενέργειες που αφορούν την 
επαγγελματική κατάρτιση και τα επαγγελματικά προσόντα. 
EpyqoiaKéc oyéoeic και κοινωνικός διάλογος 
* Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο εργασιακών σχέσεων 
Το Παρατηρητήριο εντοπίζει και καταγράφει τις σημαντικότερες περιπτώσεις 
συλλογικών διαπραγματεύσεων και συμφωνιών στα κράτη μέλη. Οι πληροφορίες 
αυτές υφίστανται επεξεργασία και ανάλυση και δημοσιεύονται από την 
κεντρική βάση δεδομένων στις Βρυξέλλες. Το Παρατηρητήριο παρέχει επίσης σε 
τακτά διαστήματα γενικά αλλά και εξειδικευμένα δεδομένα και στατιστικά 
στοιχεία σχετικά με τις εργασιακές σχέσεις. 
Απασγοληση και αγορά εργασία€ 
* ΤΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
περιλαμβάνει τέσσερα δίκτυα ανταποκριτών και τις αντίστοιχες δημοσιεύσεις 
τους: 
* MISEP - Σύστημα αμοιβαίας πληροφόρησης σχετικά με τις πολιτικές 
απασχόλησης 
To MISEP ιδρύθηκε το 1982 και αποτελείται από κυβερνητικούς 
εμπει ρογνώμονες * αποσκοπεί στη συγκέντρωση, σύνθεση, μετάφραση και διάδοση 
των πληροφοριών που υπάρχουν στα κράτη μέλη σχετικά με τις πολιτικές 
απασχόλησης, παρέχοντας έτσι βοήθεια στα υπεύθυνα για τα μέτρα απασχόλησης 
υπουργεία των κρατών μελών στην καθημερινή λήψη αποφάσεων. To MISEP 
δημοσιεύει το δελτίο του Παρατηρητηρίου Απασχόλησης σχετικά με τις 
πολιτικές ("Policies"). 
* SYSDEM - Ευρωπαϊκό σύστημα τεκμηρίωσης σχετικά με την απασχόληση 
To SYSDEM ιδρύθηκε το 1990 και αποσκοπεί στη συλλογή, ανάλυση, σύνθεση και 
διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις μελέτες, εκθέσεις, τα έγγραφα κ.τ.λ. 
που είναι διαθέσιμα στα κράτη μέλη σχετικά με τις τάσεις της απασχόλησης. 
Περιλαμβάνει ένα δίκτυο ανεξάρτητων εθνικών εμπειρογνωμόνων, μια μονάδα 
ανάλυσης και ένα τμήμα ενημέρωσης, και δημοσιεύει τη σειρά του 
Παρατηρητηρίου σχετικά με τις τάσεις ("Trends"). 
* NEC - Δίκτυο συντονιστών απασχόλησης 
Το δίκτυο NEC αποτελείται από ανώτερους υπαλλήλους των διοικητικών 
υπηρεσιών απασχόλησης των κρατών μελών και δημιουργήθηκε το 1989 
προκειμένου να προωθήσει τη συζήτηση και το διάλογο σε κοινοτικό και 
εθνικό επίπεδο σχετικά με ορισμένα θέματα απασχόλησης, τα οποία 
επιλέγονται από την Επιτροπή σε συνεννόηση με τα κράτη μέλη και τους 
κοινωνικούς εταίρους (το 1991 το θέμα ήταν η απασχόληση στον τομέα της 
υφαντουργίας). Τα αποτελέσματα των παραπάνω μελετών δημοσιεύονται ετησίως 
στο έντυπο "Research". 
* κεντρική και Ανατολική Ευρώπη 
Το δελτίο "Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη", νέα προσθήκη στο Παρατηρητήριο 
Απασχόλησης, περιλαμβάνει τακτική ανασκόπηση της κατάστασης της 
απασχόλησης στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Αποσκοπεί 
στην παρουσίαση πρόσφατων στοιχείων σχετικά με την αγορά εργασίας και τις 
50 
κοινωνικέ 'ς συνθη'κες και περίλαμβα'νει τους τελευται'ους στατιστικού 'ς δείκτες 
άσον άφορα' την αγορά' εργασι'ας, καθώς και αναλυ' σεις σχετικά' με τις 
εξελι'ξεις της απασχόλησης στις έξι χώρες τις οποί'ες καλύπτει προς το 
παρόν: Βουλγαρι 'α, Αημοκρατι 'α της Τσεχίας, Σλοβακι α, Ουγγαρία, Πολωνία και 
Ρουμάνι 'α. 
* EROO 
Κοινοτικό ' πρόγραμμα δράσης υπέρ των μακροχρο 'νια άνεργων 
Το πρόγραμμα ERGO αποσκοπεί' στη διοργα'νωση διαλο'γου, συνεργασι ' ας και 
ανταλλαγή'ς πληροφοριω 'ν μεταξύ εταίρων σε τοπικό', περιφερειακό ', εθνικό ' και 
κοινοτικό ' επίπεδο προκειμε 'νυν να εντοπιοτυν ν αποτελεσματικά ' μέτρα για την 
καταπολέμηση· της μακροχρο νιας ανεργι'ας και τον αποκλειαμυν από την α-,ορά 
εργασίας γενικά'. Υπάρχουν δύο διοικητικά όργανα, ενα υπενΰννο για δράση, 
όπως η μερική' χρηματοδο' τηση δοκιμαοτικω ν σχεδίων πον εισάγουν καινοτομι 'ες 
και το άλλο για την αξιολο ' γηση' τους. Για τη φάση II (1993-1996) 
διατίθεται ετήσιος π ρου πολογισμο 'ς 1 εκατ. ECU. 
* SPEC 
Πρόγραμμα υποστη'ριξης για τη δημιουργι 'α απασχόλησης 
Το πρόγράμμα SPEC αποσκοπεί ' στην παροχή' τεχνική 'ς και οικονομική 'ς 
υποστη'ριξης σε σχέδια καινοτο 'μου χαράκτη'ρα γ"2 τη δημιουργι α απασχόλησης 
σε περιφερειακό ' ή τοπικό ' επίπεδο, με στόχο την εξομάλυνση των διαρθρωτικω ν 
αλλαγών στην αγορά εργασίας, ιδι'ως σε σχέση με την υλοκλη ρωαη της 
εσωτερική'ς αγορά'ς. Προτεραίο'τητα δίνεται επίσης στις περιοχε'ς που 
αντιμετωπίζουν προβλη'ματα απασχόλησης και έχουν προτεραίο 'τητα στο πλαίσιο 
των στόχων 1, 2 και 5β των Αιαρθρωτικω 'ν Ταμείων και στις παραμεθο'ριες 
περιοχε'ς όπου τα σχέδια απαιτου'ν διασυνοριακή ' συνεργασι'α. Η χρηματοδο'τηση 
εγκρι'νεται ανά τριετι'α. Ο πρου πολογισμο 'ς του προγρα'μματος για το 1993 
ει'rai 1,2 εκατ. ECU. 
* LEDA 
Πρόγραμμα δράσης για την τοπική' ανάπτυξη της απασχόλησης 
Το εν λόγω πρόγραμμα δράσης και έρευνας, το οποί'ο βρι σκεται σήμερα στην 
τρίτη φάση του (1993-96), ξεκι' νησε το 1986 προκειμε νυν να εντοπι' σει 
επιτύχει 'ς στρατηγικέ 'ς στη»' καταπολέμηση της ανεργι'ας μέσω της 
εκμετάλλευσης του τοπικού ' δυναμικού ' ανάπτυξης, να διαδώσει τις πληροφορι 'ες 
αυτές στο σύνολο της Κοινό ' τητας και να προσφέρει υποστήριξη με τη μορφή' 
συμβουλω'ν και τεχνική 'ς βοη θειας. Στην ανάπτυξη αυτού' του προγρα'μματος 
συμβάλλουν τόσο κοινοτικοί ' εμπειρογνω 'μονές όσο και τοπικοί ' φορεί'ς. Ο 
ετήσιος πρου" πολογισμο 'ς του LED A ei'rai 2 εκατ. ECU. 
* Ενταξη ή επανένταξη παραβατών 
Το 1993 χορηγη'θηκαν 1,5 εκατ. ECU για την υποστήριξη ε^έργειω'»' ανάπτυξης 
σχετικά' με την ένταξη ή επανέ νταξ,η παραβατών στην αγορά εργααί ας. Η 
έρευνα, η ανάπτυξη και αξιολο ' γηση πολιτ ι κω ν και πρακτικω 'ν στα κράτη μέλη 
αποσκοπου ' ν στη βελτίωση των υφιστα'μένων τρόπων προσέγγισης, στην καλύτερη 
κατανο'ηση του προβλη'ματος και στη μεγαλν τερη προβολή' του θέματος. Θα 
παρασχεθεί' ενθάρρυνση και χρηματοδο'τηση στις κυβερνητικέ 'ς και μη 
κυβερνητικέ 'ς οργανω'σεις που φέρουν σε πέρας αυτό' το έργο. 
51 
* EURES 
Ευρωπαι" κέ ς υπηρεσι ' ες απασχό λησης 
Τη νομική ' βάση για το σχέδιο EURES παρέχει ο κανονισμό 'ς (ΕΟΚ) αριθ. 
1612/68, ο οποί Ός στηρι'^εται στα άρθρα 48 και 49 της Συνθη'κης της Ρώμης. 
Ο κανονισμό 'ς αυτό'ς τροποποιη 'θηκε από τον κανονισμό ' (ΕΟΚ) 2434/921 του 
Ιουλι Όυ 1992. 
Το σχέδιο EURES (EURopean Employment Services) είναι αποτέλεσμα στενής 
συνεργασι ' ας μεταξύ της Επιτροπή ' ς τωΐ' Ευρωπαι" κώ ν Κοινοτη 'των ( ΓΔ V 
Απασχόληση) και των δημόσιων υπηρεσιω' ν απασχόλησης των κρατών μελών. Το 
σχέδιο επιδιω'κει να παρέχει λεπτυμερει 'ς πληροφορι 'ες σχετικά' με τις κενέ'ς 
θέσεις εργασι' ας , τις αιτη'σεις για αναζη' τηση εργασι' ας και γενικέ 'ς 
πληροφορι 'ες σχετικά' με τις σννθη' κες διαβι ' ώσης και απασχόλησης και την 
αγορά εργασι'ας ώστε να βοηθη' σει τα άτομα που αναξητου ' ν εργασία σε κάποιο 
άλλο κράτος μέλος και τους εργοδο'τες που επιθυμου 'ν να προσλάβουν 
υπαλλη'λους σε ευρωπαι"κο' επι'πεδο. 
Προκειμε'νου να διευκολυνθεί ' η πρόσβαση σ' αυτές τις πληροφορι 'ες υπάρχει 
ήδη ένα δίκτυο 100 "Έυρωσυμβου 'λων" που κάλυ'πτει το σύνολο της Κοινό 'τητας, 
ενώ άλλοι 120 Ευρωσυ'μβουλοι θα λάβουν την κατάλληλη κατάρτιση το 1993. Ως 
το Σεπτέμβριο του 1993 οι Ευρωσυ'μβουλοι θα συνδεθου 'ν μεταξύ' τους με 
σύστημα ηλεκτρονικού ' ταχυδρομεί 'ου και θα έχουν πρόσβαση σε βάσεις 
δεδομέ νων. Η ανταλλαγή' πληροφοριω 'ν σχετικά' με τις κενέ'ς θέσεις εργασι' ας με 
τη χρησιμοποι ' ηση ηλεκτρονικού ' υπολογιστή ' θα γίνει πραγματικό ' τητα τον 
Απρίλιο' του 1994. 
Αναπροσαρμογή ' της Ευρωπαι" κιί Κοινό ' τπτας Ανθρακα και Χάλυβα και οι 
κοινωνικέ 'c πλβυρε'ς των πολιτικω 'ν σιδη'ρου και χάλυβα 
Το άρθρο 56 της Συνθη'κης ΕΚΑΧ αποτελεί' τη νομική ' βάση για τη χορη'γηση 
ενι'χυσης αναπροσαρμογή 'ς ΕΚΑΧ και #εσπι'^ει τα μέσα παρέμβασης, δηλαδή τις 
αποξημιω ' σεις που επιτρε' πουν στους εργαζομε' νους να αναμένουν την 
επαναπρο'σληψτί τους και τα επιδο'ματα για έξοδα επανεγ κατ α' στάσης και τη 
χρηματοδο'τηση της επαγγελματική ' ς κατάρτισης. Η ενι'σχυση αυτή 
χρηματοδοτεί ' ται από τις δύο βιομηχανι 'ες με τη μορφή' ετήσιας εισφορά'ς επί 
της παράγωγη'ς και εξαρτά ται από την καταβολή' ειδική ς συνδρομή ' ς από το 
ενδιαφερο ' μενο κράτος μέλος. Η ενι'σχνση αναπροσαρμογή ς ΕΚΑΧ παρέ χεται με 
τρεις μορφές: παραδοσιακή ' ενι'σχυση, κοινωνικό ' σκέλος και προ γράμμα RECHAR. 
* ΪΙαραδοσιακη ' ενι'σχυση 
Χορηγεί'ται σε εργαξομε'νους των τομέων άνθρακα και χάλυβα και υπολογι '^εται 
αποκλειστικά ' με βάση τη διμερή' σύμβαση. Τα πέντε βασικά' κοινωνικά 
συνοδευτικά ' μέτρα που χρηματοδοτου 'νται από την ενι'σχυση αναπροσαρμογή 'ς 
ΕΚΑΧ ε Γ ναι η πρόωρη συνταξιοδο 'τηση, η ανεργι'α, η εσωτερική' μετάθεση, η 
εξωτερική ' κατάρτιση για επαναπρο'σληφη (επανεκπαι' δευση) και η επαγγελματική' 
κατάρτιση. Ο πρου πολογισμο 'ς για την παραδοσιακή ' ενι'σχυση το 1992 ήταν 170 
εκατ. ECU. 
* Το κοινωνικό ' σκέλος 
Παρέχει συμπληρωματική ' ενι'σχυση ειδικά ' για τους εργαξομε'νους της 
χαλυβουργι 'ας. Ο πρου πολογισμο 'ς το 1992 ήταν 52 εκατ. ECU. Για την περίοδο 
1993-1995 η ενι'σχυση στο πλαίσιο του κοινωνικού ' σκέλους θα χορηγεί 'ται για 
την ανεργι'α, καθω ς και για τα μέτρα πρόωρης συνταξιοδο ' τησης και 
επανεκπαι' δευσης του τελευται'ου προγρα' μματος. ΐΐροτει' νεται να τεθου'ν ανώτατα 
όρια ενι' σχυσης που θα είναι κατά μέσο όρο 5.000 ECU για την πρόωρη 
συνταξιοδο 'τηση, 4.000 ECU για την επανεκπαι ' δευση και 2.000 ECU για την 
ανεργι'α. 
52 
* RECHAR 
Το πρόγραμμα συγκεντρω'νει τους χρηματοδοτικού 'ς πόρους από τα Αιαρθρωτικα ' 
Ταμεία και άλλα όργανα χρηματοδο'τησης (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, ETE, ΕΚΑΧ) για την 
υποστη'ριξη της οικονομική 'ς μετατροπή' ς των περιοχω'ν με ανθρακωρυχει 'α που 
έχουν πληγεί' περισσό'τερο από την βιομηχανική ' παρακμή . Στο πλαίσιο του 
προγρα'μματος RECHAR (που καλύπτει προς το παρόν την περίοδο 1990-93) η 
ΕΚΑΧ παρέχει ενι'σχυση επαναπροσαρμογη 'ς για τέσσερα μέτρα: πρόωρη 
συνταξιοδο 'τηση, "παραδοσιακή ' " επαγγελματική' κατάρτιση, προεπαγγελματικη ' 
κατάρτιση και επανεκπαι'δευση. Ο πρου"πολογισμο 'ς του προγρα'μματος για το 
1992 ήταν 50 εκατ. ECU. 
Idee ενκαιοι ' ec 
* Ύρίτο πρόγραμμα για ίσες ευκαιρι 'ες 
Το τρίτο μεσοπρο θεσμό κοινοτικό ' πρόγραμμα δράσης για ι'σες ευκαιρι 'ες μεταξύ 
ανδρών και γυναικω'ν (1991-95) έχει ως στόχο τη δημιουργι 'α των συνθηκω 'ν οι 
οποί'ες θα επιτρε'ψουν στις γυναι'κες να συμμετάσχουν πλήρως στην αγορά 
εργασίας και να μεγιστοποιη 'σουν τη συμβολή' τους στην οικονομική ' και 
κοινωνική ' ζωή. Το πρόγραμμα έχει τρεις βασικού 'ς στόχους: να βελτίω'σει την 
εφαρμογή' των υφιστα' μένων νομοθετικω 'ν διατάξεων, να προωθη'σει την ένταξη 
των γυναικω 'ν στην αγορά εργασίας και να βελτίω'σει τη θέοη των γυναικω 'ν 
στην κοινωνι 'α. Τα κράτη μέλη κάλου'ντ α ι να επιτυ'χουν τους ακο'λουθους 
στόχους: να αυξη'σουν το βαθμό' ευαισθητοποι 'ησης όσον αφορά τα δικαιω 'ματα 
και τις υποχρεω'σεις που απορρε' ουν από το νομό, να θ ε απ ί σουν ειδικά ' μέτρα 
για ίσες ευκαιρι \ες μεταξύ' ανδρών και γυναικω ν και να προωθη' σουν την 
επιχειρηματική ' δράση των γυναικω ν και τις τοπικέ'ς πρωτοβουλι 'ες για τη 
δημιουργι 'α θέσεων απασχόλησης (LEl), να βελτίω'σουν την ποιο' τητα της 
γυναικει 'ας απασχόλησης μεγιστοποιώ νται, το δυναμικό ίων γυναικω ν, να 
μειώσουν τα εμπόδια που περιορι ζουν την πρόσβαση και τη συμμέτοχη' των 
γυναικω'ν στην απασχόληση επιτυγχα'νοντας το συνδυασμό' των επαγγελματ ικω' ν 
και οικογενειακά? 'ν υποχρεω'σεων ανδρών και γυναικω 'ν, να αναπτυ'ξουν 
προγρα'μ ματ α που εισάγουν καινοτομι 'ες τα οποι'α θα παρουσία ' ζουν πλήρη και 
ρεαλιστική ' εικο'να των γυναικω'ν στην κοινωνι 'α, να ενθαρρυ'νουν τη λήψη 
μέτρων που θα αποσκοπου 'ν στην προώθηση της συμμέτοχη'ς των γυναικω 'ν στη 
διαδικασι 'α λήψης αποφάσεων στην δημόσια, οικονομική ' και κοινωνική ' ζωή . 
* LEl - Τοπικέ'ς πρωτοβουλι 'ες απασχόλησης για τις γυναι'κες 
Οι LEI ξεκι'νησαν το 1984 και παρέχουν οικονομική ' ενίσχυση για την ανάληψη 
εκ μέρους των γυναικω 'ν. .πρωτοβουλιω 'ν όπως συνεταιρισμοί ' και MME που 
δημιουργού 'ν τουλαχιστον δύο θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης για 
γυναι'κες. ΪΙ'ερα από αυτές τις ενισχυ 'σεις, παρέχεται ενημε'ρωση και 
καθόδη'γηση σε συνεργασι 'α με τοπικά' και εθνικά ' ιδρύματα, ενώσεις γυναικω ν, 
εμπορικά' επιμελητή'ρια και τοπικέ'ς και περιφερειακέ 'ς υπηρεσι'ες ανάπτυξης. 
Εχει συσταθεί' ένα ευρωπαι"κο' δίκτυο για την υποστη'ριξη των πρωτοβουλιω 'ν για 
γυναι'κες στον τομέα της απασχόλησης. 
* IRIS 
Ευρωπαι" κο' δι'κτυο προγραμμάτων επαγγελματική ς κατάρτισης για τις γυναι 'κες 
Με ένα γραφείο συντονισμού ' στις Βρυξέλλες και ένα δίκτυο άνω των 450 
σχεδι'ων στο σύνολο της Κοινό 'τητας, το IRÏS αποτελεί' δι'κτυο εμπειριω'ν 
καινοτο 'μου χαράκτη'ρα στον τομέα της επαγγελματική 'ς κατάρτισης για τις 
γυναι'κες προκειμε'νου να διευκολυ 'νει την πρόσβαση των γυναικω'ν σε θέσεις 
εργασίας του αύριο ή σε τομείς όπου οι γυναι'κες υποεκπροσωπου ' νται. 
Υπάρχουν άλλα έξι δίκτυα που αποτελου' νται από αντιπροσω ' πους ή/και 
εμπειρογνω 'μονές των κρατών μελών: 
53 
* Δι'κτυο για την εφαρμογή' των οδηγιω'ν περί ισο'τητας 
Εντοπι' ζει συγκεκριμε 'να προβλη' ματ α όπως το βάρος της απόδειξης, η έμμεση 
διάκριση, η έννοια της ίσης αξίας κ. τ. λ. Προετοιμα ' ζει επίσης μια νομική 
εγκυκλοπαι ' δεια η οποί'α συγκεντρω ' νει εθνική ' και κοινοτική ' νομολογι α και 
νο'μους που άφορου'ν τις ίσες ευκαιρι 'ες μεταξύ ανδρών και γυναικω 'ν. 
* Δίκτυο για τη θέση των γυναικω 'ν στην αγορά εργασίας 
Αποσκοπεί' στην ανάλυση των εμποδίων, πρόβλημα'των και προκλη' σεων που 
αντιμετωπι 'ζουν οι γυναι'κες στο χώρο της απασχόλησης. Το Τρίτο ΙΙρόγραμμα 
Δράσης για τις ι'σες ευκαιρι 'ες έχει εντοπι'σει τρεις κυ'ριους τομείς έρευνας: 
τη συμμέτοχη' των γυναικω 'ν στην αγορά εργασι ας- την αξία της γυναικει 'ας 
απασχόλησης , και γενικά' την ποιο'τητα της γυναικει 'ας απασχόλησης· τον 
εντοπισμό ' των εμποδίων για την ένταξη των γυναικω ν στην αγορά εργασι ας και 
ιδι'ως το διαχωρισ: ο ' μεταξύ' εργασίας και οικογενειακή 'ς ζωής. 
* Δίκτυο για τις γυναι'κες στη διαδικασι 'α λήψης αποφάσεων 
Αποσκοπεί' στο να ενθαρρυ'νει τη συμμέτοχη' των γυναικω'ν στη διαδικασι 'α λήψης 
αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα και αποτελεί' ένα από τα δύο "σκέλη" της 
ενέργειας για τη βελτίωση της θέσης των γυναικω 'ν στην κοινωνι 'α. 
•*. 
* Αιοικητικη ' επιτροπή' για ίσες ευκαιρι 'ες στη ραδιοφωνι 'α - τήλεο'ραση 
Από το 1986 η επιτροπή ' εργά ζεται για την προώθηση της γυναικει 'ας 
απασχόλησης στη ραδιοφωνι 'α και τηλεόραση στο σύνολο της Κοινό'τητας, λόγω 
της επίδρασης που ασκεί η βιομηχανι 'α των μέσων μαζική 'ς ενημε'ρωσης στην 
κοινή ' γνώμη. 
* Αι κτυο για την παιδική ' μέριμνα και άλλα μέτρα που αποσκοπου ν στο 
συνδυασμό' των επαγγελματικω'ν και οικογενειακω 'ν υποχρεω'σεων 
Υπεύθυνο για τη συγκε'ντρωση και αξιολο 'γηση πληροφοριω 'ν σχετικά' με τις 
υπηρεσι'ες παιδική 'ς μέριμνας και για την ευαισθητοποι 'ηση του κοινού ' σχετικά' 
με τη σημασία της παιδική 'ς μέριμνας και των άλλων μέτρων που αποσκοπου 'ν 
στο συνδυασμό' επαγγελματ ικω' ν και οικογενειακω 'ν υποχρεω' σεων. 
* Ομάδα εργασίας για ίσες ευκαιρι 'ες στο σχολει'ο 
Η εν λόγω ομάδα εργασίας έχει διάφορους στόχους, μεταξύ των οποί'ων την 
αύξηση του φάσματος επαγγελματ ικω' ν επίλογων για αγόρια και κορι'τσια στο 
σχολει'ο και την κατάργηση των στερεοτυ'πων που απαντου'ν στο εκπαιδευτικό 
υλικό ' . 
Κοινωνική " ασφάλιση. κοινωνική ' προστασι'α και συνθη'Kec διαβι'ώσης 
Προγραμματα κοινωνική 'ζ ασφαλιστή και κοινωνική 'c δράσης 
* IMIssOc 
Σύστημα αμοιβαι 'ας ενημέρωσης για την κοινωνική ' προστασι'α στα κράτη μέλη 
της Κοινό ' τητας. 
Το δι'κτυο MISSOC που αφορά την κοινωνική ' προστασι'α στην Κοινό ' τητα 
δημιουργη 'θηκε το 1990 για να προωθη'σει τις ανταλλαγε'ς πληροφοριω 'ν όσον 
αφορά τα συστήματα και τις πολιτικέ 'ς της κοινωνική 'ς προστασι'ας στα κράτη 
μέλη. Αποτελεί ται από κυβερνητικού 'ς εμπειρογνω 'μονές που κατάρτι'ζουν σε 
τακτά χρονικά ' διαστη'ματα πίνακες στατιστικω ' ν στοιχεί 'ων συ νο δε υο 'μένους από 
ετήσια ανάλυση των τάσεων και εξελίξεων στον τομέα της κοινωνική 'ς 
ασφάλισης. 
54 
* POVERTY III 
Μεσοπρόθεσμο κοινοτικό ' πρόγραμμα δράσης που αφορά την κοινωνική ' και 
οικονομική ' ένταξη των κοινωνικά ' και οικονομικά ' λίγο'τερο ευνοημε'νων ομάδων 
Το πρόγραμμα Poverty (Φτώχεια) III (1989-94) αποσκοπεί' στην κατάρτιση 
δοκιμαοτικω 'ν σχεδίων που θα περιλαμβα'νουν προληπτικά ' και διορθωτικά ' μέτρα 
για την καταπολε'μηση του κοινωνικού ' αποκλεισμού ' στην Ευρώπη. Παρέχεται 
χρηματοδο'τηση σε τέτοια σχέδια, σε μέτρα καινοτο 'μου χαράκτη'ρα που 
επιδιω'κουν την εξεύρεση πρωτότυπων μεθόδων ενίσχυσης και σε μελέτες και 
έρευνες σχετικά' με τις διαδικασι 'ες περιθωριοποι 'ησης. Οι πληροφορι 'ες 
διαδι'δονται μέσω μηνιαι 'ων ενημερωτικω 'ν επιστολω'ν, ςνο'ς περιοδικού ' 
("Magazine" ) και μιας ετήσιας έκθεσης καθω ς και ενο'ς καταλο'γου των 
σχεδίων. Το .πρόγραμμα διαχειρι 'ζεται η ΓΔ V με τη βοήθεια μιας κεντρική 'ς 
μονά'δας διαχει 'ρισης και οργάνωσης, ενο'ς δικτυ'ου αποτελου'μενού από εννε'α 
μονά'δες έρευνας και ανάπτυξης οι οποί'ες καλύπτουν όλα τα κράτη μέλη και 
μιας '^συμβουλευτική 'ς επιτροπή'ς που αποτελεί'ται από αντιπροσω 'πους των 
εθνικω 'ν κυβερνη 'σεων. 
* Το Ευρωπαι" κο' Παρατηρητή'ριο των εθνικω 'ν πολιτ ικω 'ν για την οικογε ' νεια 
Το Παρατηρητή'ριο ιδρυ'θηκε το 1989 και αποτελεί'ται από 12 ανεξα'ρτητους 
εμπειρογνω 'μονές, "\ο κάθε'νας από τους οποί'ους ειδικευ 'εται σε έναν 
συγκε κριμ ε ' νο τομ έα (π. χ. κοινωνιολογι 'α, δί καιο κ. τ. λ.) και οι οποί ' οι, 
βάσει των πληροφοριω 'ν που συγκεντρω ' νονται, νποβα'λλονν εθνικέ 'c εκθε'αεις για 
τις εξελίξεις σι ην οικογενειακή κολπική . Mt ΐίαση ανι t ς ημ. a/'t'otn. 
συντάσσεται ετήσια έκθεση όπον παρονσια (,trai η ανάλυση των τάσεων και των 
εξελίξεων. Κατάρτι ζονται επίσης συγκριτικοί τιίνακε^ για ανγκεκριμε να 
θέματα. *' 
* Παρατηρητή'ριο για τις εθνικέ 'ς πολιτικέ 'ς καταπολε'μησης τον κοινωνικού 
αποκλεισμού 
Το Παρατηρητή'ριο ιδρυ'θηκε το 1990 και είναι επιφορτισμε νο με τη μελέτη των 
προσπαθειω'ν των δημόσιων αρχών σε κάθε κράτος μέλος για την καταπολε'μηση 
του αποκλεισμού ': των προσπαθειω'ν που καταβάλλουν οι ίδιες και των 
καθηκο 'ντων τα οποί'α αναθε'τουν σε μη κυβερνητικά ' ιδρυ'ματα. Υποβάλλει ετήσια 
έκθεση, η οποί'α συντάσσεται από τα μέλη του Παρατηρητηρι 'ου (ένας 
ανεξάρτητος εμπειρογνω'μονάς από κάθε κράτος μέλος), στην οποί'α 
συγκεντρω'νονται, αναλυ'ονται και παρουσία ' ζονται ποσοτικέ 'ς και ποιοτικέ 'ς 
πληροφορι 'ες για τον κοινωνικό ' αποκλεισμό ' . Στην έκθεση του 1991 εξετάστηκαν 
τομεακε'ς πολιτικέ 'ς (υγει'α, συνθη'κες διαβι'ωσης, επαγγελματική' κατάρτιση, 
εκπαίδευση, απασχόληση κ.τ.λ.) και γενικε'ς πολιτικέ 'ς που εφαρμόζονται στον 
τομέα του κοινωνικού ' αποκλεισμού ' . 
* Παρατηρητή'ριο για τους ηλικιωμε 'νους 
Το Παρατηρητή'ριο ιδρυ'θηκε το 1991 για να αναλυ'ει τον αντίκτυπο των 
κοινωνικω 'ν και οικονομικω 'ν πολιτικω 'ν στους ηλικιωμε 'νους στο σύνολο της 
Ευρωπαι" κή ς Κοινό ' τητας και η δράση του επικεντρω ' νεται σε τέσσερις κυρι'ως 
τομείς: επίπεδο διαβι'ωσης και τρόπος ζωής, απασχόληση και αγορά εργασίας, 
υγει'α και κοινωνική ' μέριμνα και κοινωνική ' ένταξη των ηλικιωμε ' νων σε 
τυπικέ 'ς και άτυπες δομές. Το Παρατηρητήριο περιλαμβα'νει ένα δίκτυο 12 
επιστημο'νων (ένας από κάθε κράτος μέλος), οι οποί'οι συγκεντρω' νουν και 
ανάλυ'ουν τα υπάρχοντα εθνικά ' δεδομέ να, συμπεριλαμβανομε 'νων των επίσημων 
ατατιστικω 'ν στοιχεί 'ων, των εγγράφων πολιτική 'ς, της νομοθεσι 'ας και των 
κοινοβουλευτικω 'ν εκθε'σεων, σύμφωνα με τις κατευθυντη 'ριες γραμμές τις 
οποί'ες όρισε η ομάδα συντονισμού '. Η τελευται'α είναι υπευ'θυνη στη συνε'χεια 
για τη σύνθεση των πληροφοριω 'ν που παρέχονται στις εθνικέ 'ς εκθε'σεις και 
την για κατάρτιση μιας γενική'ς επισκο'πησης. Η πρώτη έκθεση συντάχθηκε τον 
Ιου'νιο του 1991 και την ακολου'θησαν άλλες δύο κατά τη διάρκεια του 1992. 
55 
* Κοινοτικέ 'ç ενε'ργειες για τους ηλικιωμε 'νους 
Το τριετε'ς αυτό' πρόγραμμα δράσης (1991-93) προτει'νει την υιο#ε 'τηση μέτρων 
σε ευρωπαι" κό επίπεδο προκειμε 'νου να αυξηθεί ' η ευαισθητοποι ' ηση και να 
ενταθου ' ν οι προσπά θειες σε εθνικό ' επίπεδο υπέρ των ηλικιωμε 'νων. Δεν 
προτείνεται η θέσπιση νομοθεοι 'ας αλλά ε νθαρρυ ' νονται οι ανταλλαγές 
πληροφοριω ν και εμπειριών και η μεταφορά τεχνογνωαι 'ας και πρωτοβουλιω ν. Το 
πρόγράμμα διαθε'τει πρου πολογισμο ' 13 εκατ. ECU που κατανε'μονται στα τρία 
χρόνια με αποκορυ 'φωμα το 1993, το Ευρωπαι"κο' Ετος Ηλικιωμε'νων και 
Αλληλεγγυ'ης μεταξύ των Γενεών. Εχουν διεξαχθεί ' μελέτες και αναλυ'σεις 
σχετικά' με το ζήτημα της γήρανσης και των οικονομικω 'ν και κοινωνικω 'ν 
επιπτώσεων της και έχουν αναληφθεί' εκστρατει'ες αύξησης της 
ευαισθητοποι 'ησης. Κατά την εφαρμογή' του προγρα'μματος η Επιτροπή' 
επικουρεί 'ται, από τρία ειδικά' όργανα: τη συμβουλευτική ' επιτροπή', η οποί'α 
εκπροσωπεί' τα κράτη μέλη, το Παρατηρητήριο για τους ηλικιωμε 'νους και την 
ομάδα σύνδεσης η οποί'α περιλαμβα' νει τις ευρωπαι" κέ ς Μη Κυβερνητικέ 'ς 
Οργανώσεις EURAGr Eurolink Age, FERPA και FI ΑΡΑ. 
ΕλευΑερη κυκλοφορι 'α και μεταναστευτική ' πολιτική 
Διατι' θεται πρου'πολογισμο 'ς 7 εκατ. ECU για την προώθηση της ένταξης των 
μεταναστών. Χρηματοδοτου ' νται περίπου 400 σχέδια τα οποί'α υπέβαλαν ΜΚΟ 
(π. χ. κατασκευή' κέντρων υποδοχή' ς και κατοικιω 'ν για τους μετανάστες, παροχή' 
κοινωνικω 'ν υπηρεσιω' ν από ειδικού 'ς, χρηματοδο' τηση αντιρατσιστικω 'ν 
δραστηριοτη 'των) . 
* RIMET - Δι'κτυο ενημέρωσης σχετικά' με τη μετανάστευση από τρίτα κράτη 
Βασικέ'ς πληροφορι 'ες αναγκαι'ες για τη στενότερη συνεργασι ' α όσον αφορά την 
πολιτική ' μετανάστευσης των επιμε'ρους κρατών μελών συγκεντρω νονται μέσω 
ανεξάρτητων εμπειρογνωμο 'νων, οι οποί'οι συντάσσουν εκθέσεις δύο φορές το 
χρόνο σχετικά' με τις νε'ες τάσεις και προσπάθειες στην πολιτική ' των κρατών 
μελών σε σχέση με τη μετανάστευση και την ενσωμάτωση υπηκο'ων τρίτων χωρών. 
* Αί κτνο για την ελεύθερη κυκλοφορι 'α 
Παρακολουθεί ' τα θέματα που άφορου'ν την ελεύθερη κυκλοφορι 'α στην Ευρωπαι" κή 
Κοινό ' τητα των εργαζομε' νων στην Κοινό ' τητα- τα μέλη αυτού' του δικτυ'ου (ένας 
εθνικό 'ς εμπειρογνω 'μονάς για κάθε κράτος μέλος) κατάρτι' ζουν έκθεση και 
συνέδρια ' ζουν κάθε χρόνο. Σκοπό'ς αυτών των εκθε' σεων είναι να βοηθηθεί ' η 
Επιτροπή' στο έργο της όσον αφορά την παρακολυυ ' θηαη της μεταφορά ς και της 
εφαρμογή'ς της κοινοτική 'ς νομοθεοι 'ας, τόσο στα εθνικά ' δικαστή'ρια, όσο και, 
κυρι'ως, από τις τοπικέ'ς, περιφερειακέ 'ς ή εθνικέ 'ς αρχές. Μπορεί να ^ητη^ει 
από τους εμπειρογνω 'μονές να παράσχουν πληροφορι 'ες για ειδικά ' θέματα όποτε 
η Επιτροπή' τις χρεια'^εται επειγο'ντως (αι'τημα ή ερώτηση στο Κοινοβου 'λιο) . 
* ELAINE - Ευρωπαι"κο' δι'κτυο ενημε'ρωσης των αρχών τοπική 'ς 
αυτοδιοι 'κησης για τις εθνικέ 'ς μειονο 'τητες 
Επειδή' η πρώτη επαφή που έχουν οι μετανάστες συνήθως με ένα κράτος 
υποδοχή'ς δεν είναι η κεντρική ' κύβε'ρνηση αλλά οι τοπικέ 'ς αρχές, το εν λόγω 
δίκτυο θεσπί ζει τη συνεργασι 'α και την ανταλλαγή' πληροφοριω ν μεταξύ αρχών 
τοπική ' ς αυτοδιοι ' κησης που έρχονται σε επαφή με μετανάστες σε πρακτικά 
επίπεδα. Η Επιτροπή' παρέχει έναν πυρήνα χρηματοδο'τησης 250.000 ECU, που 
συμπληρω'νεται από τις ενδιαφερο ' μενες πόλεις των κρατών μελών. 
56 
Κοινωνική ' ασφάλιση των δια κι νου 'μένων eoyatoue'νων 
* Σύνοψη των κοινοτικω 'ν διάτα'ξε ων για την κοινωνική ' ασφάλιση 
Ενημερώνεται και εκδί δεται από την αρμόδια μονάδα κάθε 2 ή 3 χρονιά. 
Αποστέλλεται σε συγκεκριμε 'νους αντί πρόσω πους ορισμέ'νων επίτροπων και 
διατι'βεται προς πώληση στο ευρύ' κοινό '. Παρέχει λεπτομερή ς πληροφορι ες 
σχε τικα ' μ ε κανονισμού ' ς, νομολογι α κ. τ .λ. 
Marna νπέο των ατόυων υε ειδικέ 'c ανά γ κ* Q 
* HELIOS II 
Άτομα με ειδικέ 'ς ανάγκες στην Ευρωπαι" κή Κοινό ' τητα τα οποί'α ζουν ανεξάρτητα 
σε μια ανοιχτή ' κοινωνι 'α. 
Το δεύτερο πρόγραμμα HELIOS (1992-1996) υπέρ των ατόμων με ειδικέ 'ς ανάγκες 
έχει ως στόχο να συνεχι' σει, να επεκτείνει και να διευρυ 'νει τις 
δραστήριο'τητ ε ς του πρώτου προγρα' μματος: ανταλλαγή' πληροφοριω 'ν και 
εμπειριω'ν, διοργα'νωση συνεδρι'ων και σεμιναρίων, συγκρότηση ομάδων 
εργασίας, διοργα'νωση εκπαιδευτικω 'ν επισκε'ψεων και κύκλων επαγγελματική'ς 
κατάρτισης, παροχή' πρακτικω ' ν πληροφοριω 'ν σχετικά' με τα τεχνικά' βοφη'ματα 
για τα άτομα με ειδικέ 'ς ανάγκες που χρησιμοποιου 'ν την ηλεκτρονική ' βάση 
δεδομένων HANDYNET, υποστη'ριξη για τη συμμέτοχη' ατόμων με ειδικέ 'ς ανάγκες 
σε κοινοτικά ' προγράμματα και πρωτοβουλι 'ες όσον αφορά την επαγγελματική' 
κατάρτιση, τις νε'ες τεχνολογι ες, την κινητικό τητα και τις ανταλλαγε'ς νέων. 
Το πρόγραμμα καλυ'πτει τη λειτουργική ' αποκατάσταση, την ένταξη στο 
εκπαιδευτικό ' σύστημα, την επαγγελματική' κατάρτιση, την επαγγελματική' 
αποκατά στάση, την οικονομική και κοινωνική ένταξη και τον αυτόνομο τρόπο 
ζωής. Σ'αυτό το πρόγραμμα συμμετέχουν οχ< μόνο άτομα με ειδικέ \ αταγκε^ 
και οργανω' σεις τους, αλλά και δημοσιές αρ\ε\, οι κοινωνικοί εταίροι και το 
ευρύ' κοινό ' γενικά ' . 
Ενοωπαί κό Κοινωνικό ' Taueio 
Βλέπε Παράρτημα III 
* EUROFORM 
Κοινοτική ' πρωτοβουλι 'α για τις νε'ες επαγγελματικέ'ς ειδικέ υ σεις, τις νε'ες 
ικανο'τητες και τις νέες ευκαιρι 'ες απασχόλησης 
Κύριος στόχος της πρωτοβουλι ας FUROKORM ο wi να υποατηρι ξ*-1 δ~ιακρ<πικί 
εταιρικέ ς σχέσεις στους τομει *., r ι/ι. ι tiay^t λμα ; ικη κ ΜΙ ΜΙ ρ\ <οη.. MM ι η., 
δημιουργι 'ας θέσεων απασχόλησης προκειμε νου να αντιμε τωπιατον ν οι 
προκλήσεις που τίθενται με την ολοκλη ρωση της εσωτερική ς αγοράς και τις 
τεχνολογικέ 'ς αλλαγές. Η εν λόγω πρωτοβουλι 'α ενθαρρυ' νει τη σύγκλιση των 
επαγγελματ ικω'ν προσο'ντων στην Κοινό'τητα, καθω'ς και την επαγγελματική' και 
γεωγραφική' κινητικό 'τητα των εργαζομε'νων. Δίκαιον 'vrat μερική' χρηματοδο'τηση 
οι περιπτω'σεις διακρατική 'ς εταιρική 'ς σχέσεως μεταξύ δ«κκητικω 'ν υπηρεσιω'ν 
ή δημόσιων ή ιδιωτικω 'ν φόρε'ων υπευ'θυνων για την επαγγελματική' κατάρτιση 
και προώθηση της απασχόλησης και κοινοπραξιω 'ν που αποσκοπου 'ν στην 
προετοιμασι 'α, τον προγραμματισμό' και την εφαρμογή' μέτρων επαγγελματική ' ς 
κατάρτισης και απασχόλησης σε περιφερειακό ' , τοπικό ', τομεακο' ή τεχνολογικό 
επίπεδο. Η συνολική ' συνδρομή' των διαρθρωτικω 'ν ταμείων κατά την περίοδο 
1990-93 εκτιμά'ται σε 302 εκατ. ECU. 
* NOw 
Νέες ευκαιρι 'ες για τις γυναι'κες 
Με την κοινοτική ' αυτή' πρωτοβουλι α χρηματοδοτου νται προγρα'μ ματ α διακρατική ς 
δράσης ατούς τομείς της επαγγελματική 'ς κατάρτισης και προώθησης της 
απασχόλησης των γυναικω'ν. Επιλε'ξιμα είναι τα ακόλουθα μέτρα: επαγγελματική' 
57 
κατάρτιση και οικονομική ' ενίσχυση για γυναι'κες που ιδρυ'ουν μικρέ'ς 
επιχειρη 'σεις και . συνεταιρισμού 'ς· παροχή' συμβουλω'ν και καθοδη'γησης για 
γυναι'κες που επιστρε' φουν στην αγορά εργασίας ύστερα από μακροχρο ' νια 
ανεργι'α ή κάποια διακοπή' στη αταδιοδρομι α τους, επαγγελματική κατάρτιση 
και προαγωγή' της απασχόλησης· συμπληρωματικά ' μέτρα για την ανά πτύξη 
υπηρεσιω ' ν παιδική 'ς μέριμνας και τεχνική βοήθεια που αποσκοπεί στο να 
αυξήσει την αποτελεσματικό τητα άλλων ενεργειω ν. Η συνδρομή' των 
διαρθρωτικω 'ν ταμείων, μεγαλύτερη συμμέτοχη' στην οποί α έχει το ΕΚΤ, για την 
περίοδο 1990-93 εκτιμά'ται σε 153 εκατ. ECU. 
* Horizon 
Κοινοτική ' πρωτοβουλι 'α σχετικά' με τα άτομα με ειδικέ 'ς ανάγκες και ορισμέ'νες 
μειονεκτου 'σες ομάδες. 
Η εν λόγω πρωτοβουλι 'α χορηγεί' ενισχυ' σεις για τη βελτίωση των συνθηκω ' ν 
πρόσβασης στην αγορά εργασίας και της ανταγωνιστικό 'τητας των ατόμων με 
ειδικέ 'ς ανάγκες, και για την επίτευξη καλυ'τερης κατανο'ησης των πρόβλημα'των 
της μακροχρο 'νιας ανεργι'ας και της επιδει'νωσης της κοινωνικοοικονομική 'ς 
κατάστασης ορισμέ' νων πληθυσμιακω 'ν ομάδων. Τα κυ'ρια επιλε'ξιμα μέτρα είναι: 
διακρατικέ 'ς ενέ ργειες που περιλαμβα' νουν ανταλλαγές πρόγραμμα'των 
επαγγελματική 'ς κατάρτισης, εκπαιδευτώ'ν ή εκπαιδευομε 'νων δοκιμαστικά 
σχέδια που περιλαμβα'νουν την παροχή' συμβουλω' ν και καθοδη'γησης, 
επαγγελματική 'ς κατάρτισης, την ανταλλαγή' ατόμων που εργάζονται για την 
κοινωνική ' ένταξη των λίγο' τερο ευνοημε' νων ατόμων, μέτρα για την 
αντιμετω'πιση των γλωσσικω'ν πρόβλημα'των, ενισχυ'σεις για την πρόσληψη και τη 
δημιουργι 'α θέσεων απασχόλησης και τη δημιουργι 'α "κέντρων διε'λευσης" με 
πολλαπλή' και συλλογική ' χρήση από άτομα που είναι υποχρεωμε'να να 
προσαρμοστου ' ν γρήγορα σε εντελώς νέες κοινωνικοοικονομικέ 'ς καταστάσεις. Η 
συνολική ' συνδρομή' των διαρθρωτικω ν ταμει'ων κατά την περίοδο 1990-93 
εκτιμά'ται σε 305 εκατ. ECU. 
Υγβι'α και ασφάλεια 
Ανμό σια υγει'α 
* Η Ευρώπη κατά του καρκι'νου 
Το δεύτερο αυτό πρόγραμμα δράσης (1990-94), το οποι'ο αποσκοπεί' στη 
συγκε'ντρωση πληροφοριω 'ν σχετικά' με τις αιτι'ες που προκαλου ' ν τον καρκι'νο 
και με τις πιθανέ ' ς μεθόδους πρόληψης και θεραπει' ας, περιλαμβα' νει 40 
ενε'ργειες οι οποί'ες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό' στις ενε'ργειες του αρχικού 
προγρα'μματος και άφορου'ν 4 τομει'ς: πρόληψη, ενημε'ρωση και αγωγή υγείας, 
κατάρτιση νοσηλευτικού ' προσωπικού ' και έρευνα. Οσον αφορά την πρόληψη του 
καρκι'νου, παράλληλα με τη συνε'χιση της νομοθετική ς δράσης, η στρατηγική 
που υιοθετη 'θηκε αποσκοπεί ' στο να υποστηρι 'ξει και να εφαρμόσει μέτρα 
ευαισθητοποι 'ησης της κοινή 'ς γνώμης σε ευρωπαι"κό και εθνικό επι πεδο. Το 
πρόγραμμα εφαρμόζεται από την Επιτροπή', σε στενή συνερ/αα'α με τις 
αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και με τη βοήθεια μιας συμβουλευτική 'ς 
επιτροπή'ς. Η κοινοτική ' συνδρομή' ανέρχεται σε 50 εκατ. ECU. 
• * Η Ευρώπη κατά του AIDS 
Σε συνε'χεια της απόφασης του Συμβουλι 'ου που εγκρι'θηκε το 1991, αναλήφθηκε 
το πρόγραμμα δράσης "Η Ευρώπη κατά του AIDS" για την περίοδο 1991-1993 με 
τη βοήθεια μιας συμβουλευτική 'ς επιτροπή 'ς αποτελου'μενης από εκπροσω πους των 
κρατών μελών, πρόεδρος της οποί'ας είναι αντιπρο'σωπος της Επιτροπή'ς. Τα 
καθη'κοντά της συμβουλευτική 'ς επιτροπή'ς περιλαμβα'νουν την εξέταση σχεδίων 
και μέτρων που συνεπάγονται συγχρηματοδο ' τηση από δημόσια κονδυ'λια και το 
συντονισμό ' σε εθνικό ' επι'πεδο σχεδι'ων τα οποί'α χρηματοδοτου 'νται εν μέρει 
από ΜΚΟ.Το πρόγραμμα εστιάζεται σε τέσσερα κυρι'ως θέματα στον τομέα της 
πρόληψης του AIDS: προώθηση της ενημε ρωσης, αγωγή υγείας, έρευνα και 
58 
διεθνή'ς συνεργασι 'α. Η συνδρομή' της Κοινό'τητας για το 1992 ήταν 2,5 εκατ. 
ECU και για το 1993 ει'ναι 8,3 εκατ. ECU. 
* Ευρωπαι"κό" σχέδιο για την καταπολε'μηση των ναρκωτικω 'ν 
Στόχος: παρακολου ' θηση των ενεργειών που διεξα'γονται σε κοινοτικό ' επι'πεδο 
προκειμε 'νου να μειωθεί ' η ζήτηση των ναρκωτικω 'ν, με τον εντοπισμό ' των πλέον 
επειγο'ντων μέτρων και την επιλογή' των πλέον κατάλληλων πληροφοριω 'ν που 
πρέπει να παρέχονται από τα κράτη μέλη. 
Επελέγησαν για την περίοδο 1992-93 πέντε τομείς προτεραίο 'τητας και 
συνοδευτικέ 'ς ενέργειες: πρωτογενή'ς και δευτερογενή'ς πρόληψη και 
αποκατάσταση (υποστη'ριξη δοκιμαστικω 'ν σχεδίων στο πλαίσιο τοπικω'ν 
πρωτοβουλιω 'ν; μελέτες και προώθηση τύπων θεραπει'ας και αποκατάστασης)· 
ενημε'ρωση (ανάλυση διαφημιστικω 'ν εκστρατειω'ν, ανταλλαγή' πληροφοριω 'ν και 
εμπειριω'ν όσον αφορά την ενημε'ρωση του ευρε'ος κοινού ', προώθηση διαφο'ρων 
μεθόδων ενημέρωσης των τοξικομανω 'ν, αξιολο'γηση του επιπε'δου γνώσεων και 
ευαισθητοποι 'ησης του ευρε'ος κοινού ' και του κοινού '-στόχου· παιδει'α 
(ανταλλαγε'ς πληροφοριω 'ν και εμπειριω 'ν και δοκιμαστικω 'ν σχεδίων για την 
προώθηση της αγωγής υγει'α των νέων στα σχολεία, στην Κοινό ' τητα και στην 
οικογε 'νεια)· επαγγελματική' κατάρτιση και ορθέ'ς πρακτικέ 'ς- έρευνα και 
συντονισμό 'ς (συγκε'ντρωση στατιστικω ' ν στοιχεί 'ων, εντοπισμό'ς των πρόβλημα'των 
ανάλυσης, συντονισμό 'ς με άλλες ενέργειες και πολιτικέ 'ς που άφορου'ν θέματα 
σχετικά' με τα ναρκωτικά '). 
Ασφάλεια στο χώρο εργασι aç 
* Τρι'το Πρόγραμμα δράσης σχετικά' με την ασφάλεια, την υγιεινή ' και την 
υγει'α στο χώρο εργασίας 
Συνεχι' ζοντας τα προγρα' μ ματά της, τα οποί ' α αναλήφθηκαν το 1978 και το 1984, 
βάσει των άρθρων 117 και 118 της Συνθη'κης ΕΟΚ σχετικά' με την κοινωνική 
πολιτική ' και του άρθρου 118Α της Ενιαι 'ας ΙΙράξης σχετικά' με τη βελτίωση της 
υγει'ας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας, η Επιτροπή' θέσπισε Τρίτο Πρόγραμμα 
το 1988. Το Πρόγραμμα επικεντρω 'νεται κυρι'ως σε 5 θέματα: ασφάλεια και 
εργονομι 'α στο χώρο εργασί ας (συμπερίλαμβανομε ' νης της ασφάλειας σε τομείς 
υψηλού' κινδυ ' νου όπως είναι η γεωργία, οι κατασκευε'ς και οι εργασίες στη 
θάλασσα) , υγεία και υγιεινή ' στο χώρο εργασί ας, ενημε'ρωση και επαγγελματική' 
κατάρτιση, πρωτοβουλι 'ες που απ ευθύ' νονται ειδικά ' σε μικρομεσαι 'ες 
επιχεψη 'σεις, κοινωνικό 'ς διάλογος. Αυτοί οι τομείς αποτελου'σαν επίσης το 
πεδίο δράσης τους Ευρωπαι" κου' Ετους Ασφάλειας, Υγιεινή 'ς και ΙΙροστασι'ας της 
ΥγεΓας" στο χώρο εργασί ας, το 1992, στο ηλαι οιο τον οποί 'ου νποοτηρι \0ηκε 
μια σειρά' σχεδίων που αποσκοπου σαν στην αύξηση τ η^ ε vcxiaOq ι όνοι ' ηση.„ του 
ευρε'ος κοινού ' και του ενεργού ηληθνομον όσον αφορά ία μέτρα nov 
λαμβάνονται από την Κοινό τητα. 
59 
ISSN 0254-1483 
COM(93)551 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 05 
ApiU. καταλόγου : CB-CO-93-590-GR-C 
ISBN 92-77-60746-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg