EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 129/27

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο κεντρικός ρόλος του εμπορίου και των επενδύσεων στην υλοποίηση και την εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ)»

(Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2018/C 129/05)

Εισηγητής: ο κ. Jonathan PEEL (UK-I) Συνεισηγητής: ο κ. Christophe QUAREZ (FR-II)

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 26.1.2017 Νομική βάση Άρθρο 29 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα REX Υιοθετήθηκε από το τμήμα 7.11.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 7.12.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 530 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 163/0/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. H υλοποίηση και η εφαρμογή των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) θεωρείται κορυφαία παγκόσμια προτεραιότητα. Η διατήρηση της δυναμικής από τώρα και στο εξής είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί η ημερομηνία στόχος του 2030.

1.1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι οι ΣΒΑ, μαζί με τη Συμφωνία του Παρισιού (COP21) (1), θα αλλάξουν ριζικά την παγκόσμια ατζέντα του εμπορίου, ειδικά όσον αφορά τις συναλλαγές βιομηχανικών προϊόντων και τη γεωργία. Η ανάγκη εφαρμογής των εκτεταμένων αυτών συμφωνιών πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των μελλοντικών εμπορικών διαπραγματεύσεων της ΕΕ.

1.2. Η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση ώστε να προωθήσει την υλοποίηση των ΣΒΑ. Διαθέτει την αξιοπιστία να διαδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο στη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών. Απαιτείται μεγαλύτερη προτεραιότητα για την ανάπτυξη των πολιτικών που περιγράφονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Επόμενα βήματα» (2) και θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πλήρη ενσωμάτωση των ΣΒΑ «στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής και στις τρέχουσες προτεραιότητες της Επιτροπής», σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, όπου είναι απαραίτητο.

1.2.1. Αναγνωρίζει ότι είναι υποχρεωμένη να το πράξει σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας (3). Θα πρέπει να υπάρξει στενή συνέργεια για την προαγωγή και την εφαρμογή των ΣΒΑ, καθώς και για την προαγωγή των ευρωπαϊκών αξιών ανά τον κόσμο.

1.3. Το εμπόριο αναφέρεται μία μόνο φορά στους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας (ΑΣΧ) (4), υπάρχουν, όμως, εννέα συγκεκριμένες αναφορές στο εμπόριο στους ΣΒΑ. Εκτός από τις άμεσες δράσεις για την επίτευξη των ΣΒΑ, καλούμε την ΕΕ να συμπεριλάβει σε αυτούς το «φιλικό προς τους ΣΒΑ» εμπόριο και τις επενδύσεις. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους το εμπόριο και οι επενδύσεις μπορούν να συμβάλουν στην υλοποίηση αυτών των στόχων, αν και, μερικές φορές, με έμμεσο τρόπο.

1.4. Ένας συγκεκριμένος επιμέρους στόχος για τον Στόχο 17 (Αναζωογόνηση της παγκόσμιας σύμπραξης για τη βιώσιμη ανάπτυξη) είναι η καθιέρωση ενός «καθολικού, ανοικτού, χωρίς διακρίσεις και δίκαιου πολυμερούς εμπορικού συστήματος βάσει κανόνων στο πλαίσιο του ΠΟΕ». Η ΕΕ έχει, εδώ και πολύ καιρό, δώσει έμφαση στην πολυμέρεια και στον βασικό ρόλο του ΠΟΕ: πρέπει να συνεχίσει να λαμβάνει ενεργά μέτρα προς τη στήριξη αυτού του ρόλου.

1.5. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι, δεδομένου ότι οι ΣΒΑ δεν είναι νομικά δεσμευτικοί και δεδομένου του γεγονότος ότι δεν υφίσταται μηχανισμός επίλυσης διαφορών, η ΕΕ πρέπει να εργαστεί μέσω των δικών της πολιτικών και δραστηριοτήτων για να προωθήσει την υλοποίησή τους.

1.5.1. Χαιρετίζουμε την πρόθεση της ΕΕ να προβαίνει σε ετήσιες ενημερώσεις, εξακολουθούμε, ωστόσο, να ανησυχούμε για το γεγονός ότι, συχνά, φαίνεται να ενδιαφέρεται περισσότερο να καταδείξει με ποιον τρόπο οι υπάρχουσες πολιτικές συμπίπτουν και αλληλοεπικαλύπτονται με τους επιμέρους στόχους των ΣΒΑ και όχι να κερδίσει τη μέγιστη συνέργεια με την εστίαση και την προσαρμογή των εν λόγω πολιτικών και δραστηριοτήτων. Μια περισσότερο επικεντρωμένη εστίαση της ΕΕ στην επίτευξη των ΣΒΑ θα είχε καλύτερα αποτελέσματα.

1.5.2. Υπάρχουν ορισμένοι βασικοί τομείς πολιτικής στους οποίους πιστεύουμε ότι η ΕΕ πρέπει να εργαστεί ώστε να διασφαλιστεί πλήρης συνέργεια με τους ΣΒΑ. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ανανέωση της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ του «Κοτονού», καθώς και η ευρύτερη αλληλεπίδραση της ΕΕ με τις περιοχές αυτές. Θα πρέπει, συγκεκριμένα, να περιλαμβάνει τόσο τη στοχοθετημένη ανάπτυξη ικανοτήτων για την υποστήριξη και τη συμβολή στην εφαρμογή της συμφωνίας για τη διευκόλυνση του εμπορίου (Trade Facilitation Agreement/TFA), όσο και την ευρύτερη κοινή στρατηγική βοήθειας για το εμπόριο ΕΕ/κρατών μελών. Πρόκειται για βασική συνεισφορά και ουσιαστικό μέρος της πρωτοβουλίας του ΠΟΕ για την παροχή βοήθειας για το εμπόριο, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας των αναπτυσσόμενων χωρών να αξιοποιούν τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι εμπορικές συμφωνίες. Η εστιασμένη συμβολή των ΣΒΑ στην έκτη παγκόσμια επισκόπηση του ΠΟΕ θα είναι σημαντική.

1.5.3. Θα πρέπει επίσης να υποστηριχθεί πιο συγκεκριμένα η χρήση του εμπορίου ως μέσου για την ενίσχυση τόσο της περιφερειακής ολοκλήρωσης όσο και των ΣΒΑ, ιδίως στις περιφέρειες στις οποίες δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί ΣΟΕΣ, παρά το γεγονός ότι οι ΣΟΕΣ δεν υλοποιούν ακόμη πλήρως τις αρχικές τους υποσχέσεις.

1.5.4. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να επιδιώξει την ανάπτυξη μεγαλύτερων συνεργειών μεταξύ των 27 βασικών συμβάσεων που σχετίζονται με το πρόγραμμά του ΣΓΠ+ (σύστημα γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων/Generalised System of Preferences-GSP+) και των ΣΒΑ, στο μέτρο που θα το επιτρέψουν οι αρμοδιότητές της.

1.6. Η ΕΟΚΕ παροτρύνει επίσης την ΕΕ να προωθήσει την υλοποίηση των ΣΒΑ, όπου είναι δυνατόν, μέσω των διμερών σχέσεών της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στο σημείο αυτό είναι η αλληλεπίδραση με την Κίνα σε σχέση με την πρωτοβουλία της με τίτλο «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative/BRI), για την εφαρμογή της οποίας η πρόσφατη συνάντηση στρογγυλής τράπεζας ΕΕ-Κίνας (5) τόνισε ότι «θα πρέπει να συμβάλει στην υλοποίηση του θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών του 2030 και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξής του».

1.7. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τον καίριο ρόλο της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στη συμβολή για την υλοποίηση των ΣΒΑ. Ο αντίκτυπος του ιδιωτικού τομέα στο σημείο αυτό θα είναι ζωτικής σημασίας αλλά και ουσιώδης: η διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (ΔΗΕΕΑ/Unctad-UN Committee for Trade and Development) εκτιμά (6) ότι θα απαιτηθούν επιπλέον 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως, το ένα τρίτο των οποίων αναμένεται να συνεισφέρει ο ιδιωτικός τομέας. Πολλές εταιρείες διαθέτουν ήδη στρατηγικές σχετικά με τους ΣΒΑ, πρέπει όμως να ενθαρρυνθούν όλες να αναλάβουν την ευθύνη που τους αναλογεί για τον αντίκτυπό τους στην κοινωνία μέσω της δέουσας επιμέλειας με γνώμονα τους σχετικούς κινδύνους. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η κινητοποίηση πόρων διευκολύνεται επίσης με διεθνείς φορολογικές πολιτικές για τη στήριξη των επενδύσεων με στόχο την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) (7).

1.8. Ο ΣΒΑ 17 αναφέρει επίσης συγκεκριμένα ότι «μια επιτυχημένη ατζέντα βιώσιμης ανάπτυξης απαιτεί εταιρικές σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων, του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών». Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί όλες οι μελλοντικές εντολές για τα κεφάλαια σχετικά με το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ/TSD) στις διαπραγματεύσεις εμπορίου και εταιρικής σχέσης της ΕΕ να περιλαμβάνουν ειδική ρήτρα που θα απαιτεί και από τα δύο μέρη κάθε μηχανισμού παρακολούθησης της κοινωνίας των πολιτών να συνεργάζονται για την προώθηση των ΣΒΑ και να παρακολουθούν τα αποτελέσματά τους.

1.8.1. Τα συγκεκριμένα κεφάλαια ΕΒΑ (ειδικά επειδή καλύπτουν τους ΣΒΑ, τη Συμφωνία του Παρισιού και την τήρηση των συμβάσεων της ΔΟΕ) πρέπει να έχουν την ίδια βαρύτητα με εκείνα που καλύπτουν εμπορικά, τεχνικά ή δασμολογικά θέματα.

1.9. Τέλος, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει στην ΕΕ την προηγούμενη σύστασή της (8) να προβεί σε πλήρη εκτίμηση επιπτώσεων για τις πιθανές συνέπειες που θα έχει η εφαρμογή των ΣΒΑ και της Συμφωνίας του Παρισιού επί της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας. Η καλή πολιτική ξεκινά με την καλή ανάλυση των πραγμάτων.

2. Ιστορικό πλαίσιο: οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ)

2.1. Η εφαρμογή της ολοκληρωμένης «Ατζέντας του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη» των Ηνωμένων Εθνών, και ειδικότερα του κεντρικού της άξονα, των ΣΒΑ, θα παραμείνει σημαντική παγκόσμια προτεραιότητα μέχρι την ημερομηνία-στόχο της. Οι 17 ΣΒΑ υποστυλώνονται περαιτέρω από 169 συγκεκριμένους επιμέρους στόχους.

2.1.1. Οι ΣΒΑ έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα, καθολική ισχύ και είναι αλληλένδετοι. Ως εκ τούτου, όλες οι χώρες πρέπει να μοιραστούν την ευθύνη της επίτευξής τους. Εξάλλου, έχουν ήδη οδηγήσει σε έναν νέο τρόπο παγκόσμιας λειτουργίας — ευρύτερο, πιο συμμετοχικό και πιο συμβουλευτικό: περισσότερες από 90 χώρες έχουν ζητήσει την αρωγή άλλων, κυρίως της ΕΕ, για να τις βοηθήσουν στην εκπλήρωσή τους.

2.2. Η σημασία των ΣΒΑ ενισχύθηκε σημαντικά με τη Συμφωνία του Παρισιού, η οποία έχει ήδη τεθεί σε ισχύ. Έκτοτε ανέκυψε σημαντική αβεβαιότητα λόγω της δηλωμένης πρόθεσης της αμερικανικής κυβέρνησης να αποσυρθεί από τη Συμφωνία και των συνεπειών που θα μπορούσε να έχει αυτό στην πράξη. Η κατάσταση αυτή ανοίγει ουσιαστικά τον δρόμο ώστε η ΕΕ να αναλάβει ηγετικό ρόλο διασφαλίζοντας ότι οι ΣΒΑ και η Συμφωνία του Παρισιού παραμένουν κορυφαίες προτεραιότητες και αξιοποιώντας το έντονο ενδιαφέρον για τις συμφωνίες αυτές που επιδεικνύουν η Κίνα και άλλες αναπτυσσόμενες οικονομίες. Μέχρι στιγμής, πολλές ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες δεν έχουν ακόμη καταβάλει άλλες σημαντικές προσπάθειες ώστε να βοηθήσουν άλλες χώρες που υστερούν ακόμη περισσότερο στον τομέα της ανάπτυξης.

2.3. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Επόμενα βήματα για ένα βιώσιμο ευρωπαϊκό μέλλον: Ευρωπαϊκή δράση για την αειφορία» του Νοεμβρίου 2016 κάνει λόγο για πλήρη ενσωμάτωση των ΣΒΑ «στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής και στις τρέχουσες προτεραιότητες της Επιτροπής», όπως προβλέπει, άλλωστε, η Συνθήκη της Λισαβόνας (9). Η πρωτοβουλία αυτή, που, επί του παρόντος, τελεί υπό επεξεργασία, έγινε ευνοϊκά δεκτή από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η γεωργία στις εμπορικές διαπραγματεύσεις (10), η οποία συνιστούσε επίσης η ΕΕ να προβεί σε πλήρη εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις τους στην εμπορική πολιτική της ΕΕ.

2.3.1. Η ανακοίνωση ανέφερε ότι οι ΣΒΑ «θα είναι μια οριζόντια διάσταση» για την εφαρμογή της συνολικής στρατηγικής της ΕΕ. Επισήμαινε ότι η ΕΕ «έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση» της εν λόγω ατζέντας. Θα πρέπει να υπάρξει στενή συνέργεια για την προαγωγή και την εφαρμογή των ΣΒΑ, καθώς και για την προαγωγή των ευρωπαϊκών αξιών σε όλο τον κόσμο, παρότι οι ΣΒΑ δεν προάγουν άμεσα τη χρηστή διακυβέρνηση και το κράτος δικαίου.

2.4. Οι ΣΒΑ και η Συμφωνία του Παρισιού μεταβάλλουν θεμελιωδώς την ατζέντα του παγκόσμιου εμπορίου, ιδίως όσον αφορά το εμπόριο βιομηχανικών αγαθών και τη γεωργία. Η ανάγκη εφαρμογής των συμφωνιών αυτών πρέπει να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο όλων των μελλοντικών εμπορικών διαπραγματεύσεων της ΕΕ.

2.4.1. Η ΕΕ διαθέτει την αξιοπιστία να διαδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο στη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών. Η ΕΟΚΕ (11) έχει επισημάνει στο παρελθόν ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση για να προωθήσει την ατζέντα αυτή: — διαθέτει το εκτόπισμα ως ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς και εισαγωγείς στον κόσμο, — δεν θεωρείται πλέον ότι κρατά ως επί το πλείστον αμυντική στάση σχετικά με τη γεωργία, — έχει αποδείξει το συνεχές ενδιαφέρον της για το εμπόριο και την ανάπτυξη και, — πάνω απ’ όλα, κατέδειξε στην υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι το 2015 ότι διαθέτει την ικανότητα να προσφέρει έναν νέο και ισορροπημένο τρόπο σκέψης.

3. ΣΒΑ: ένας σημαντικός ρόλος για το εμπόριο και τις επενδύσεις

3.1. Την 1η Μαΐου, το Ίδρυμα των Ηνωμένων Εθνών (12) ανάρτησε στο Twitter το μήνυμα «Η διασφάλιση καλής εκπαίδευσης, υγείας και διακυβέρνησης για όλους καθιστά τις συγκρούσεις λιγότερο πιθανές. Ο @UN διαθέτει 17 #GlobalGoals για να το υλοποιήσει. http://bit.ly/UN2030». Πρόκειται για θεμελιώδεις απαιτήσεις για την υλοποίηση των ΣΒΑ, ενώ ο πόλεμος και η διαφθορά παραμένουν τα σοβαρότερα προσκόμματα.

3.2. Παρά ταύτα, το εμπόριο και οι επενδύσεις πρέπει να διαδραματίσουν πολύ σημαντικό ρόλο για την υλοποίηση των ΣΒΑ. Το εμπόριο αναφέρεται μόνο μία φορά στους ΑΣΧ, αλλά εννέα φορές στους ΣΒΑ. Ο ιστότοπος του ΠΟΕ εφιστά ιδιαίτερα την προσοχή στους Στόχους 2 (Εξάλειψη της πείνας, επίτευξη επισιτιστικής ασφάλειας, βελτίωση της διατροφής και προώθηση της βιώσιμης γεωργίας), 3 (Εξασφάλιση υγιούς ζωής και προώθηση της ευημερίας για όλους και σε όλες τις ηλικίες), 8 (Προώθηση της χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, της απασχόλησης και της αξιοπρεπούς εργασίας για όλους), 10 (Μείωση των ανισοτήτων τόσο εντός όσο και μεταξύ των διαφόρων χωρών), 14 (Διατήρηση και αειφόρος χρήση των ωκεανών, των θαλασσών και των θαλάσσιων πόρων) και 17 (Αναζωογόνηση της παγκόσμιας σύμπραξης για τη βιώσιμη ανάπτυξη). Σε αυτούς πρέπει να προστεθούν οι Στόχοι 7 (Διασφάλιση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή, αξιόπιστη, βιώσιμη και σύγχρονη ενέργεια για όλους) και 9 (Κατασκευή ανθεκτικών υποδομών, προαγωγή της βιώσιμης εκβιομηχάνισης και υποστήριξη της καινοτομίας). Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει επίσης να είναι σε πλήρη συνέργεια με άλλες σχετικές δράσεις, ιδίως με την ανάπτυξη.

3.2.1. Το εμπόριο γεωργικών προϊόντων θα διαδραματίσει επίσης βασικό ρόλο στην εκπλήρωση των περισσότερων ΣΒΑ, κυρίως των Στόχων 12 (Διασφάλιση μεθόδων βιώσιμης κατανάλωσης και παραγωγής) και 15 (Βιώσιμη διαχείριση των δασών, καταπολέμηση της απερήμωσης, ανάσχεση και αντιστροφή της υποβάθμισης του εδάφους και ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας), καθώς και των Στόχων 1 (Εξάλειψη της φτώχειας σε όλες της τις μορφές και παντού), 13 (Ανάληψη επείγουσας δράσης για την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος και των επιπτώσεών της) και 5 (Επίτευξη της ισότητας των φύλων και χειραφέτηση όλων των γυναικών και κοριτσιών).

3.2.2. Οι ΣΒΑ, σε αντίθεση με τους ΑΣΧ, προσδιορίζουν συγκεκριμένα τα «μέσα εφαρμογής» μέσω των 169 ειδικά προσδιορισμένων επιμέρους στόχων τους. Με τόσο μεγάλο αριθμό στόχων καθίσταται δυσκολότερος ο καθορισμός προτεραιοτήτων ή η συγκέντρωση υποστήριξης. Παρά το γεγονός αυτό, βασική μέριμνα πρέπει να είναι το να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι παραμένουν περιεκτικοί και ότι κανένα μέρος της κοινωνίας δεν τίθεται στο περιθώριο.

3.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί επαρκώς τα κατάλληλα μέτρα/οι κατάλληλες πολιτικές, ούτε έχουν ακόμη εντοπιστεί πλήρως τα βασικά κενά που πρέπει να καλυφθούν.

3.3.1. Θα είναι απαραίτητο να εξεταστεί λεπτομερώς ποιο είδος εμπορίου, αυτό καθεαυτό, μπορεί να συμβάλει. Εκτός από την άμεση δράση, θα πρέπει να συμπεριληφθούν το «φιλικό προς τους ΣΒΑ» εμπόριο και οι επενδύσεις, μεταξύ άλλων, μέσω της αξιοποίησης καθαρών τεχνολογιών. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους το εμπόριο και οι επενδύσεις μπορούν να συμβάλουν θετικά, αν και έμμεσα, παρά το γεγονός ότι δεν μπορούν να συνιστούν πάντοτε την κύρια κινητήρια δύναμη για την επίτευξη των ΣΒΑ, ούτε μπορούν να προσφέρουν συστηματική προσέγγιση.

3.4. Εξ ορισμού, το εμπόριο θα πρέπει να είναι βιώσιμο, αν και στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει πάντοτε αυτό, ειδικά όταν αξιολογείται βάσει των σημερινών κριτηρίων αειφορίας, συμπεριλαμβανομένων των αποτυπωμάτων άνθρακα. Στο παρελθόν διακινούνταν εντός της Ευρώπης τρόφιμα και εμπορεύματα που δεν μπορούσε να παράγει μια περιοχή (13). Δύο άλλοι παράγοντες ήταν σημαντικοί — οι βασικές, θεμελιώδεις δεξιότητες επεξεργασίας που αναπτύχθηκαν με την πάροδο των ετών και η ευκολία μεταφοράς. Η πρόσβαση σε νερό ήταν εξαιρετικά σημαντική, καθώς οι χερσαίες μεταφορές ήταν πολύ πιο δαπανηρές και πολύ λιγότερο αξιόπιστες.

3.4.1. Οι παράγοντες αυτοί παραμένουν σημαντικοί. Οι πολιτικές υποκατάστασης των εισαγωγών συνήθως αποτυγχάνουν. Η διεθνής εμπιστοσύνη στις συναλλαγές είναι θεμελιώδης για την ελαχιστοποίηση ή την αποφυγή περιττών φραγμών στις εισαγωγές. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητο ένα παγκόσμιο σύστημα συναλλαγών, υποστηριζόμενο από ένα διεθνές σύστημα λήψης αποφάσεων και επίλυσης διαφορών. Ο ρόλος του ΠΟΕ παραμένει καθοριστικός στο σημείο αυτό, παρά τις πιθανές προκλήσεις που θέτει η αμερικανική κυβέρνηση.

3.4.2. Πράγματι, ένας συγκεκριμένος επιμέρους στόχος του Στόχου 17 είναι το να «προωθηθεί ένα καθολικό, ανοικτό, χωρίς διακρίσεις και δίκαιο πολυμερές εμπορικό σύστημα βάσει κανόνων στο πλαίσιο του ΠΟΕ»: συνεπώς, ο ΠΟΕ έχει καθήκον να διαδραματίσει βασικό ρόλο. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να ενθαρρύνει και να υποστηρίζει την προσπάθεια αυτή.

3.4.3. Η υπουργική Διακήρυξη του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι διευκρίνισε ότι το διεθνές εμπόριο μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της αειφόρου, ισχυρής και ισόρροπης ανάπτυξης για όλους (14), ενώ υπογράμμισε, ταυτοχρόνως, ότι κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ δυσκολότερο χωρίς την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού πολυμερούς μηχανισμού εμπορίου. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία της πρωτοβουλίας του για την ενίσχυση του εμπορίου, η οποία θα πρέπει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια επίτευξης πολλών ΣΒΑ.

3.4.4. Η δέσμευση του ΠΟΕ για κατάργηση των επιδοτήσεων για τις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων, η οποία επετεύχθη στο Ναϊρόμπι, ανταποκρίνεται σε έναν βασικό επιμέρους στόχο που καθορίζεται για τον ΣΒΑ 2 (Εξάλειψη της πείνας). Οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις αλιείας είναι συναφείς με τον επιμέρους στόχο του ΣΒΑ 14(Ωκεανοί, θάλασσες και θαλάσσιοι πόροι) για απαγόρευση μέχρι το 2020 όσων συμβάλλουν στην πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα και την υπεραλίευση. Προσβλέπουμε στην επικείμενη υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ στο Μπουένος Άιρες για την επίτευξη μιας τέτοιας συμφωνίας.

3.4.5. Από το 1947, πρώτα η ΓΣΔΕ (GATT), και τώρα ο ΠΟΕ, έχουν ως αντικείμενο την άρση των φραγμών. Εκτός από τα τρόφιμα, τα γεωργικά προϊόντα, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα είδη ένδυσης, τα υποδήματα και τα κεραμικά, η έμφαση έχει πλέον μετατοπιστεί από την κατάργηση των δασμών στην αντιμετώπιση των μη δασμολογικών εμποδίων. Όπως έχει ήδη δηλώσει η ΕΟΚΕ (15), «το εμπόριο συμβάλλει στην άμβλυνση των ανισορροπιών που εντοπίζονται σε επίπεδο ζήτησης και προσφοράς, μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την επισιτιστική ασφάλεια και τη διατροφή μέσω της αύξησης της διαθεσιμότητας τροφίμων και επίσης προάγει την αποδοτική χρήση των πόρων, αυξάνει τις επενδύσεις, ενισχύει τις εμπορικές ευκαιρίες και την οικονομική ανάπτυξη, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στη δημιουργία θέσεων εργασίας, εισοδήματος και ευημερίας».

3.5. Καθώς αυξάνονται τα παγκόσμια εισοδήματα, το ίδιο ισχύει και για τη ζήτηση μιας άνευ προηγουμένου επιλογής και ποικιλίας τροφίμων και καταναλωτικών αγαθών. Σε αυτά περιλαμβάνονται προϊόντα βάμβακος, σιτηρά και βόειο κρέας, τα οποία απαιτούν σημαντική ποσότητα νερού για να παραχθούν — σε πολλά μέρη, το νερό αποτελεί σπάνιο αγαθό. Η βιώσιμη χρήση του νερού και του εδάφους (και η αποφυγή της ατμοσφαιρικής ρύπανσης) είναι καθοριστικής σημασίας για την υλοποίηση πολλών ΣΒΑ. Ο εξορθολογισμός της παραγωγής θα καταστεί ολοένα βασικότερο ζήτημα: για παράδειγμα, το Ουζμπεκιστάν (που δεν είναι ακόμη μέλος του ΠΟΕ) εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παραγωγή βαμβακιού, όμως είναι χώρα ξηρή και το βαμβάκι είναι καλλιέργεια που χρειάζεται ιδιαίτερα μεγάλες ποσότητες νερού, ενώ απαιτεί επίσης σημαντική χρήση φυτοφαρμάκων.

3.6. Η συμφωνία για τη διευκόλυνση του εμπορίου (ΣΔΕ-Trade Facilitation Agreement/TFA), η οποία τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του 2017, θα πρέπει επίσης να αυξήσει σημαντικά τη βιωσιμότητα στο διεθνές εμπόριο με την εξάλειψη των καθυστερήσεων και των περιττών παρεμποδίσεων στα σύνορα. Η οικοδόμηση ικανοτήτων συνιστά έναν τομέα όπου η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο.

3.7. Οι επιπτώσεις του εμπορίου και των επενδύσεων στην κλιματική αλλαγή είναι σημαντικές. Οι διαπραγματεύσεις για την πολυμερή εμπορική Συμφωνία για τα Περιβαλλοντικά Αγαθά (EGA/Environmental Goods Agreement) υπόσχονται μεν να αποτελέσουν σημαντικό βήμα για την ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στην πολυμερή εμπορική πολιτική, εντούτοις εξακολουθεί να χρειάζεται περαιτέρω πολυμερής δράση για την προώθηση μεγαλύτερης συνοχής.

3.8. Ο ρόλος των επενδύσεων στην υλοποίηση των ΣΒΑ είναι επίσης θεμελιώδης, κυρίως στην Αφρική, μέσω της συμβολής στην παροχή επαρκούς υποδομής (Στόχος 9), επαρκών εγκαταστάσεων δευτερογενούς επεξεργασίας και της αύξησης της ικανότητας μεταφοράς των προϊόντων που προκύπτουν σε κόμβους μεταφορών και στην αγορά.

3.8.1. Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα τις αυτόνομες επενδυτικές συμφωνίες (stand-alone investment agreements) (16), «βασικός τομέας … για τα μέρη μιας συμφωνίας επενδύσεων θα είναι η διευκόλυνση των επενδύσεων μέσω της δημιουργίας των απαραίτητων βιώσιμων υποδομών. Οι κυβερνήσεις είναι αρμόδιες για την παροχή μιας στέρεας ρυθμιστικής βάσης για τις υποδομές, …είτε για τη διασφάλιση αποτελεσματικών και αποδοτικών δικτύων για την ενέργεια, το νερό και τις μεταφορές, μέσω της δημιουργίας συστηματικής βάσης. Τα δίκτυα ενέργειας και ύδρευσης απαιτούν περίπλοκο σχεδιασμό, ενώ η αποπεράτωσή τους μπορεί να χρειαστεί πάνω από μία δεκαετία».

4. Ο ρόλος της ΕΕ και τι εμπίπτει στην αρμοδιότητά της

4.1. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Επόμενα βήματα» αποσκοπούσε στην πλήρη ενσωμάτωση των ΣΒΑ «στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής και στις τρέχουσες προτεραιότητες της Επιτροπής».

4.1.1. Στην ανακοίνωσή της του 2006 με τίτλο «Η Ευρώπη στον κόσμο: η συμμετοχή της στον παγκόσμιο ανταγωνισμό», η Επιτροπή δήλωνε ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι τα οφέλη της ελευθέρωσης του εμπορίου «μεταβιβάζονται στους πολίτες. Όπως επιδιώκουμε την κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή στο εσωτερικό, έτσι θα πρέπει να προσπαθήσουμε να προαγάγουμε τις αξίες μας καθώς και τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά μας πρότυπα και την πολιτισμική μας πολυμορφία σε όλο τον κόσμο» (17).

4.1.2. Η Συνθήκη της Λισαβόνας (18) προβλέπει ότι όλες οι δραστηριότητες της ΕΕ στο εμπόριο, την ανάπτυξη και την ευρύτερη εξωτερική δράση απαιτούν αμοιβαία ενημέρωση. Έχουμε ήδη εκφράσει την απογοήτευσή μας (19) για το γεγονός ότι οι ΣΒΑ μετά βίας αναφέρονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Εμπόριο για όλους» (20), η οποία δημοσιεύθηκε λίγο μετά την έγκρισή τους από τα Ηνωμένα Έθνη. Κατά την εφαρμογή της στρατηγικής της «Εμπόριο για όλους», η ΕΕ πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση ότι οι μελλοντικές της συμφωνίες εμπορίου και εταιρικής σχέσης πληρούν τα βασικά πρότυπα της ΔΟΕ, τις δεσμεύσεις της COP21 και εξασφαλίζουν προστασία των καταναλωτών.

4.1.3. Ωστόσο, όπως κατέδειξε η πρόσφατη απόφαση του ΔΕΚ (21) για τη ΣΕΣ ΕΕ-Σιγκαπούρης, οι αρμοδιότητες της ΕΕ στον τομέα των επενδύσεων είναι περιορισμένες, ενώ έχει πλήρη αρμοδιότητα σε θέματα εμπορίου.

4.2. Οι ίδιοι οι ΣΒΑ δεν είναι νομικά δεσμευτικοί, ούτε υποστηρίζονται από μηχανισμό επίλυσης διαφορών. Η επιτυχία θα βασιστεί στις πολιτικές και τα προγράμματα αειφόρου ανάπτυξης των χωρών. Τα Ηνωμένα Έθνη τονίζουν ότι απαιτούνται εταιρικές σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων, του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών. Ο ιστότοπός τους (22) απαριθμεί ακόμη και δράσεις που πρέπει να αναλάβουν ιδιώτες.

4.3. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να εξετάζει τις δικές της πολιτικές και δραστηριότητες για να καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να συμβάλει καλύτερα στην υλοποίηση των ΣΒΑ, αν μη τι άλλο, στον τομέα του εμπορίου. Ανησυχούμε για το γεγονός ότι η ΕΕ φαίνεται συχνά πιο έτοιμη να καταδείξει με ποιον τρόπο οι υπάρχουσες πολιτικές της συμπίπτουν και αλληλοεπικαλύπτονται με τους επιμέρους στόχους των ΣΒΑ αντί να προσαρμόζει τις υπάρχουσες πολιτικές ώστε να κερδίσει τη μέγιστη συνέργεια. Δεν έχουμε πειστεί ακόμη ότι η Επιτροπή έχει αναπτύξει μια πλήρως εγκάρσια προσέγγιση για τα βασικά ζητήματα η οποία να περιλαμβάνει όλες τις Γενικές Διευθύνσεις. Μια περισσότερο επικεντρωμένη εστίαση στην επίτευξη των ΣΒΑ, μεταξύ άλλων στην εμπορική πολιτική, θα είχε καλύτερα αποτελέσματα.

4.3.1. Στους τομείς αυτούς θα πρέπει να περιλαμβάνεται η επικείμενη ανανέωση της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΕ του «Κοτονού» και η ευρύτερη αλληλεπίδραση της ΕΕ με τις περιοχές αυτές. Πέρα από τη στοχοθετημένη ανάπτυξη ικανοτήτων για την υποστήριξη της ΣΔΕ, αυτή θα πρέπει επίσης να αποτελεί τη βάση κάθε εν εξελίξει αναθεώρησης της κοινής στρατηγικής για τη βοήθεια του εμπορίου ΕΕ/κρατών μελών (23), η οποία συνιστά στοιχείο κλειδί της πρωτοβουλίας του ΠΟΕ για την παροχή βοήθειας για το εμπόριο. Έχοντας σχεδιαστεί για την ενίσχυση της ικανότητας των αναπτυσσόμενων χωρών να αξιοποιούν τις ευκαιρίες που προσφέρουν οι εμπορικές συμφωνίες, αυτή η πρωτοβουλία, με τη σειρά της, θα είναι ζωτικής σημασίας κατά τη διαδικασία επίτευξης πολλών από τους Στόχους.

4.3.2. Θα πρέπει επίσης να δοθεί μεγαλύτερη στήριξη στη χρήση του εμπορίου ως μέσου υποβοήθησης τόσο της περιφερειακής ολοκλήρωσης όσο και των ΣΒΑ, ιδίως στις περιφέρειες στις οποίες δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί ΣΟΕΣ, μολονότι εκφράζουμε επίσης τη λύπη μας για το γεγονός ότι η αρχική υπόσχεση των ΣΟΕΣ δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί πλήρως.

4.3.3. Στο μέτρο που το επιτρέπουν οι αρμοδιότητές της, η ΕΕ θα πρέπει επίσης να επιδιώξει την ανάπτυξη μεγαλύτερων συνεργειών μεταξύ των ΣΒΑ και των 27 υποχρεωτικών περιβαλλοντικών συμβάσεων και συμβάσεων της ΔΟΕ που σχετίζονται με το πρόγραμμά του ΣΓΠ+ [σύστημα γενικευμένων προτιμήσεων/GSP+] (καθώς και με τις απαιτήσεις για το πρόγραμμα EBA των ΛΑΧ).

4.3.4. Η τελική δήλωση της 14ης συνεδρίασης των ομάδων οικονομικών και κοινωνικών ενδιαφερόντων ΑΚΕ-ΕΕ, που διεξήχθη στη Γιαουντέ (24) αναφέρει ότι πρέπει να αξιοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι προκειμένου να επιτευχθούν οι ΣΒΑ, στο πλαίσιο μιας υγιούς και διαφανούς δημοσιονομικής διακυβέρνησης, με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

4.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η ΕΕ πρέπει να προωθήσει την υλοποίηση των ΣΒΑ όπου είναι δυνατόν μέσω των διμερών σχέσεών της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στο σημείο αυτό είναι η αλληλεπίδραση με την Κίνα σε σχέση με την πρωτοβουλία της «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», για την εφαρμογή της οποίας η πρόσφατη συνεδρίαση της Στρογγυλής Τράπεζας ΕΕ-Κίνας (25) τόνισε ότι «θα πρέπει να συμβάλει στην πραγματοποίηση των … Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και στην υλοποίηση της Συμφωνίας του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή». Η άποψη αυτή αντικατοπτρίζει παρόμοιες πρόσφατες παρατηρήσεις του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

4.4.1. Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, επαναλαμβάνει την πεποίθησή της όσον αφορά τη σημασία της τήρησης εκ μέρους της Κίνας και άλλων χωρών των συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ).

4.5. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι η ΕΕ πρέπει να ενσωματώσει τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» στους κοινούς στόχους των ΣΒΑ, προκειμένου να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

4.6. Στη γνωμοδότησή της με θέμα «Βιώσιμη ανάπτυξη: Χαρτογράφηση των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ» (26), η ΕΟΚΕ δήλωνε: «Η Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ πρέπει να μετατραπεί σε προορατικό, μετασχηματιστικό και θετικό αφήγημα για την Ευρώπη. Αυτή η διαδικασία πρέπει να βασίζεται στην ισχυρή πολιτική βούληση και την αποφασιστικότητα για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης ΕΕ, μέσω της μεταστροφής των οικονομιών μας προς την ανθεκτική, ανταγωνιστική, αποδοτική από πλευράς πόρων, χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Αυτό το μελλοντικό αφήγημα θα συμβάλει επίσης στην αντιμετώπιση της πρωτοφανούς έλλειψης εμπιστοσύνης των πολιτών της ΕΕ, και ιδίως των νέων, στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Η ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ κατά τρόπο ώστε να παρουσιάσει στους πολίτες της ΕΕ μια νέα θεώρηση της Ευρώπης: το κοινωνικό συμβόλαιο του 21ου αιώνα».

5. Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα

5.1. Η ΔΗΕΕΑ εκτιμά (27) ότι, για την επίτευξη των 17 ΣΒΑ (και των 169 επιμέρους στόχων τους), θα πρέπει να εξασφαλιστούν επιπλέον 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως. Από αυτά, τουλάχιστον το ένα τρίτο αναμένεται να παρασχεθεί από τον ιδιωτικό τομέα, ο ρόλος του οποίου τονίζεται στον Στόχο 17, μαζί με τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών.

5.2. Τα περισσότερα από αυτά θα προέλθουν από την αύξηση του εμπορίου και των επενδύσεων, κυρίως από την ανάγκη οικοδόμησης πόλεων και την επακόλουθη παροχή υποδομών, σχολείων, νοσοκομείων και δρόμων. Αυτό υπονοείται ήδη στην πρωτοβουλία της Κίνας με τίτλο «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».

5.3. Όπως αναφέρθηκε, η δημιουργία υποδομών στην Αφρική ειδικότερα θα είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το εσωτερικό εμπόριο εντός της Αφρικής είναι χαμηλό — αντιπροσωπεύει ποσοστό μεταξύ 10 % και 15 % του συνόλου του αφρικανικού εμπορίου. Όπως έχει ήδη δηλώσει η ΕΟΚΕ, «η ενίσχυση της ικανότητας των αφρικανικών χωρών να επεκτείνουν το εμπόριο γεωργικών προϊόντων, σε συνδυασμό με τους ΣΒΑ που καλύπτουν τις υποδομές, την περιφερειακή ολοκλήρωση και την εμβάθυνση των εσωτερικών αγορών, μεταξύ άλλων, μέσω της αύξησης της δευτερογενούς επεξεργασίας, θα είναι ουσιαστικής σημασίας ώστε να μπορέσει η Αφρική να συμμετάσχει θετικά στο εμπόριο γεωργικών και άλλων προϊόντων, καθώς και να ενισχύσει την επισιτιστική ασφάλεια» (28).

5.4. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης δηλώσει ότι το «ρυθμιστικό περιβάλλον πρέπει να προγραμματίζεται μακροπρόθεσμα. Οι εταιρείες χρειάζονται επίσης μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, ιδίως εάν επιθυμούν να αποδώσουν οι επενδύσεις τους. Η αποτυχία οποιασδήποτε πλευράς δεν ωφελεί κανέναν. Οι ισχυροί παράγοντες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα πρέπει να αναπτύξουν νέες συνέργειες και να μάθουν νέες μορφές συνεργασίας. Πρέπει και εδώ να ανατεθεί κεντρικός ρόλος στην κοινωνία των πολιτών, ιδίως σε επίπεδο κοινωνικών εταίρων» (29).

5.5. Η αποτελεσματική διαχείριση των παγκόσμιων αξιακών αλυσίδων και των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας και εφοδιασμού (ΠΑΑ, ΠΑΕ/GVCs, GSCs — Global Value and Supply Chains) θα είναι ουσιαστικής σημασίας, όπως επισημαίνεται από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα «Η αξιοπρεπής εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού» (30). Οι ΠΑΑ καλύπτουν κάθε δραστηριότητα από την επινόηση ενός προϊόντος μέχρι τον τελικό καταναλωτή. Μια ΠΑΕ αποτελεί μέρος μιας ΠΑΑ που αφορά την προμήθεια και όχι την επινόηση ή τη διανομή ενός προϊόντος.

5.5.1. Η ΕΟΚΕ δήλωνε ότι στόχος της είναι «να τεθεί σε εφαρμογή μια σταδιακή, συνεκτική και βιώσιμη πολιτική για την υπεύθυνη διαχείριση των ΠΑΕ» και η «προώθηση πρακτικών και κατάλληλων προσεγγίσεων βασισμένων στον κίνδυνο οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη την ιδιαίτερη φύση της παγκόσμιας αξιακής αλυσίδας και της ΠΑΕ (γραμμική ή αρθρωτή, απλή ή σύνθετη, βραχεία ή μακρά οργάνωση)».

5.5.2. Ο αντίκτυπος του ιδιωτικού τομέα θα είναι ουσιαστικός. Μπορεί να αποτελέσει μείζονα καταλύτη για την κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ανανέωση, κυρίως μέσω της προώθησης και ανάπτυξης βασικών δεξιοτήτων και της προσφοράς μεγαλύτερης διαφοροποίησης. Πολλές επιχειρήσεις έχουν ήδη τις δικές τους στρατηγικές σχετικά με τους ΣΒΑ. Ωστόσο, η υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά θα είναι σημαντική στη συμβολή για την υλοποίηση των ΣΒΑ, αν μη τι άλλο ενθαρρύνοντας όλες τις εταιρείες να φέρουν την ευθύνη για τον αντίκτυπό τους στην κοινωνία. Βάση θα πρέπει να αποτελεί η δέουσα επιμέλεια βάσει κινδύνου, ιδίως στις ΠΑΑ και στις ΠΑΕ, καλύπτοντας τόσο τις αρνητικές επιπτώσεις όσο και τους κινδύνους και προωθώντας ενεργά τα οφέλη, καθώς και διασφαλίζοντας ότι κανένα τμήμα της κοινωνίας δεν μένει πίσω. Αυτό, με τη σειρά του, θα πρέπει να ενισχύσει την «άδεια λειτουργίας» των επιχειρήσεων, ενώ ταυτόχρονα μεγιστοποιούνται τόσο η καινοτομία όσο και η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.

5.6. Η διασφάλιση μεγαλύτερης συνέργειας μεταξύ των ΣΒΑ και του ιδιωτικού τομέα θα περιλαμβάνει: — προώθηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (ΕΚΕ), του προτύπου ISO 26000 και της ανάπτυξης διεθνών συμφωνιών-πλαισίων (ΔΣΠ) μεταξύ των μεγάλων πολυεθνικών και των διεθνών συνδικαλιστικών οργανώσεων (σε όλους τους τομείς, ιδιαίτερα στους βιομηχανικούς)· — ανάπτυξη της μη χρηματοοικονομικής αξιολόγησης των επιχειρήσεων (κοινωνική και περιβαλλοντική) και ενθάρρυνση των κοινωνικά υπεύθυνων επενδύσεων· — συμπερίληψη της κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης στην αλυσίδα αξίας ανάμεσα στον ανάδοχο και τον υπεργολάβο.

5.6.1. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία εμπορίου ή εταιρικής σχέσης της ΕΕ θα πρέπει να επιδιώκει να συμπεριλαμβάνεται η προώθηση των αρχών και των προτύπων ΕΚΕ και να μεριμνά για την προώθηση της εθνικής νομοθεσίας στον τομέα αυτό, ιδίως όσον αφορά την υποβολή εκθέσεων εκτός χρηματοπιστωτικού τομέα. Θα πρέπει να επιμένουν κάθε συμβαλλόμενο μέρος να ενθαρρύνει ενεργά τη συμμόρφωση των εταιρειών με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις (31) και το Παγκόσμιο σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών, προκειμένου να διασφαλίζεται το δικαίωμα συλλογικών διαπραγματεύσεων και να διατηρείται ο κοινωνικός διάλογος.

5.6.2. Στην ενημερωτική της έκθεση σχετικά με την εταιρική κοινωνική ευθύνη (32), η ΕΟΚΕ υπογράμμιζε επίσης τη σημασία των κατευθυντήριων αρχών του ΟΗΕ του 2011 όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα (33) ως σημαντικού βήματος στον τομέα της εταιρικής υπευθυνότητας με την έμφαση που δίνει στα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο του κοινωνιακού πυλώνα. Η πρωτοβουλία αυτή αναπτύσσεται πλέον περαιτέρω από τον ΟΗΕ προς την κατεύθυνση της υιοθέτησης μιας δεσμευτικής συνθήκης για τις διεθνικές εταιρείες και άλλες εμπορικές επιχειρήσεις όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

5.6.3. Άλλες σχετικές γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ αφορούν τον ρόλο που διαδραματίζει ο ιδιωτικός τομέας την ανάπτυξη (34) και τη θέσπιση της εγγύησης του ΕΤΒΑ και του Ταμείου Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ (35).

5.7. Η υλοποίηση του Στόχου 17 θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τις δημόσιες συμβάσεις όσο και τη συνεργασία των κυβερνήσεων με τον ιδιωτικό τομέα. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεργαστεί στενά τόσο με τη ΔΗΕΕΑ όσο και με την ΟΕΕ/ΗΕ (Οικονομική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη/United Nations Economic Commission for Europe-UNECE), η οποία προάγει τον ρόλο των συμπράξεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ). Αν και υποστηρίζει γενικά τις ΣΔΙΤ, η ΕΟΚΕ (36) έχει επισημάνει ορισμένες ανησυχίες αναφέροντας ότι οι ΣΔΙΤ «μπορούν να αποτελέσουν μέσο ζωτικής σημασίας για την υλοποίηση των αναπτυξιακών στρατηγικών και η επιτυχία τους εξαρτάται από την ενδεδειγμένη “δοσολογία” και την αποτελεσματική επικοινωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών».

5.8. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υπογραμμίσει τις τεράστιες δυνατότητες του ηλεκτρονικού εμπορίου για τις ΜΜΕ και άλλες πιο εξειδικευμένες εταιρείες, το οποίο δίνει τη δυνατότητα τόσο σε αυτές όσο και σε τοπικές επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε αγορές μέχρι σήμερα απρόσιτες. Δεδομένου ότι οι ΜΜΕ αποτελούν βασικούς κινητήριους μοχλούς καινοτομίας, κλειδί για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της βιωσιμότητας και δημιουργούν το 70-80 % των θέσεων απασχόλησης, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αποδώσει ιδιαίτερη προσοχή στην υποστήριξη αυτών των επιχειρήσεων βοηθώντας τις να ανταποκριθούν στους ΣΒΑ.

6. Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών

6.1. Ο ΣΒΑ 17 αναφέρεται ρητώς στον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών, δηλώνοντας ότι «μια επιτυχημένη ατζέντα βιώσιμης ανάπτυξης απαιτεί εταιρικές σχέσεις μεταξύ κυβερνήσεων, ιδιωτικού τομέα και κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι παγκόσμιες εταιρικές σχέσεις […] απαιτούνται σε παγκόσμιο, περιφερειακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο». Στη συνέχεια αναφέρεται σε «πλαίσια αναθεώρησης και παρακολούθησης». Για πρώτη φορά στην ιστορία των Ηνωμένων Εθνών, οι ΣΒΑ διευκρινίζουν ότι οι κυβερνήσεις είναι υπόλογες στον λαό. Η εφαρμογή των ΣΒΑ θα απαιτήσει την άμεση συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, κυρίως επειδή έτσι θα ενθαρρυνθεί το κράτος δικαίου και θα καταπολεμηθεί η διαφθορά. Όταν η κοινωνία των πολιτών φοβάται να συνεισφέρει, ισχύει το αντίστροφο. Σε μια ανοιχτή κοινωνία, η άποψή της συνιστά ισχυρή δύναμη για μεγάλες εγχώριες αλλαγές, διαφάνεια και πολυφωνία.

6.1.1. Από τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) ΕΕ-Κορέας του 2011 και έπειτα, όλες οι συμφωνίες εμπορίου και οικονομικής εταιρικής σχέσης της ΕΕ έχουν ως στόχο τη συμπερίληψη κεφαλαίων για το Εμπόριο και την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ) (37) με μηχανισμούς παρακολούθησης της κοινωνίας των πολιτών. Τα κεφάλαια αυτά βρίσκονται επί του παρόντος υπό επανεξέταση. Πρέπει να ενισχυθούν και, όπου είναι δυνατόν, να προσαρμοστούν ώστε να υποστηρίζουν την υλοποίηση των ΣΒΑ. Οι μελλοντικές εντολές διαπραγμάτευσης της ΕΕ πρέπει να περιλαμβάνουν ειδική αναφορά στους ΣΒΑ στα κεφάλαια ΕΑΑ.

6.2. Οι μηχανισμοί αυτοί έχουν σημαντικό δυναμικό για την προώθηση των αξιών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών προτύπων. Μπορούν να αποδώσουν απτά αποτελέσματα. Αποτελούν σημαντικό δίαυλο συνεργασίας και ενδυνάμωσης της κοινωνίας των πολιτών στις χώρες εταίρους.

6.2.1. Οι εν λόγω κοινοί μηχανισμοί της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να είναι σε θέση να παρεμβαίνουν ώστε να προωθούν την υλοποίηση των ΣΒΑ και να αναλαμβάνουν δράση κατά των δυσμενών εξελίξεων. Πιστεύουμε ότι τα εν λόγω κεφάλαια ΕΑΑ πρέπει να είναι εκτελεστά κατά τον ίδιο τρόπο όπως και άλλες εμπορικές ρήτρες. Στο πλαίσιο αυτό, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διαπραγματεύεται σε κάθε μελλοντική συμφωνία μέτρα που θα επιτρέπουν την πλήρη παρακολούθηση της εφαρμογής των κεφαλαίων ΕΑΑ και, όπου απαιτείται, να λαμβάνει ανάλογη δράση.

6.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης την έμφαση που δίδεται στη σημασία «της κοινωνικής οικονομίας για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη βιώσιμη ανάπτυξη» στη «Νέα παγκόσμια εταιρική σχέση για την εξάλειψη της φτώχειας και τη βιώσιμη ανάπτυξη μετά το 2015», που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Μάιο του 2015 (38). Οι οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας έχουν επίσης τη δυνατότητα να είναι βασικοί συντελεστές συμβάλλοντας στην υλοποίηση των ΣΒΑ. Στην πρόσφατη γνωμοδότησή της για την κοινωνική οικονομία (39), η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η κοινωνική οικονομία είναι εμφανής στην καθημερινή ζωή και την παραγωγική δραστηριότητα μεγάλων περιοχών της Αφρικής, της Αμερικής και της Ασίας, συμβάλλοντας σημαντικά και σφαιρικά στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας.

Βρυξέλλες, 7 Δεκεμβρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) Διάσκεψη των Συμβαλλόμενων μερών της σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή στο Παρίσι (UNFCCC COP21/United Nations Framework Convention on Climate Change — Conference of the Parties).

(2) COM(2016) 739 final.

(3) Άρθρο 21 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.

(4) MDG 8, Οικοδόμηση παγκόσμιας συνεργασίας για την ανάπτυξη.

(5) Πεκίνο, 29-30 Ιουνίου 2017 (σημείο 25).

(6) ΔΗΕΕΑ Δελτίο Τύπου, Γενεύη, 2014 — έκτοτε επαναλαμβάνεται τακτικά.

(7) REX/487 — Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Οι συμπράξεις της ΕΕ για την ανάπτυξη και οι προκλήσεις που εγείρουν οι διεθνείς φορολογικές συμφωνίες», εισηγητής ο κ. Alfred Gajdosik, συνεισηγητής ο κ. Thomas Wagnsonner, (δεν έχει δημοσιευτεί ακόμη στην Επίσημη Εφημερίδα).

(8) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εμπόριο για όλους: προς μια πιο υπεύθυνη πολιτική για το εμπόριο και τις επενδύσεις», εισηγητής: ο κ. Jonathan Peel (ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 123).

(9) Άρθρο 21 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.

(10) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της γεωργίας στις πολυμερείς, διμερείς και περιφερειακές εμπορικές διαπραγματεύσεις ενόψει της υπουργικής διάσκεψης του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι», εισηγητής: ο κ. Jonathan Peel (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 20).

(11) Ομοίως.

(12) @UNFoundation.

(13) Ο Βορράς προσέφερε μαλλί, γούνες, ξυλεία και σιτηρά, ενώ ο Νότος, με τη σειρά του, προσέφερε βαμβακερά υφάσματα, ελαιόλαδο, φελλό, κρασιά, τρόφιμα και φρούτα.

(14) https://www.wto.org/english/thewto_e/minist_e/mc10_e/mindecision_e.htm.

(15) Βλέπε υποσημείωση 9, ομοίως.

(16) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της αειφόρου ανάπτυξης και η συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στις αυτόνομες επενδυτικές συμφωνίες της ΕΕ με τρίτες χώρες», εισηγητής: ο κ. Jonathan Peel (ΕΕ C 268 της 14.8.2015, σ. 19).

(17) COM(2006) 567 final, 4 Οκτωβρίου 2006, σημείο 3.1.iii.

(18) Άρθρο 3 παράγραφος 5.

(19) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Εμπόριο για όλους: προς μια πιο υπεύθυνη πολιτική για το εμπόριο και τις επενδύσεις», εισηγητής: Jonathan Peel (ΕΕ C 264 της 20.7.2016, σ. 123).

(20) COM(2015) 497 final.

(21) Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Δελτίο Τύπου αριθ. 52/17.

(22) http://www.un.org/sustainabledevelopment/takeaction

(23) Ταυτόχρονα, εν προκειμένω, θα πρέπει να αναγνωριστεί η συνεισφορά-ρεκόρ της ΕΕ ύψους 12 δισεκατ. ευρώ το 2014.

(24) Σύμφωνα με την εντολή της Συμφωνίας του Κοτονού.

(25) Βλέπε υποσημείωση αριθ. 5.

(26) ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 41.

(27) ΔΗΕΕΑ Δελτίο τύπου, Γενεύη, 2014 — και έκτοτε επαναλαμβάνεται τακτικά.

(28) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της γεωργίας στις πολυμερείς, διμερείς και περιφερειακές εμπορικές διαπραγματεύσεις ενόψει της υπουργικής διάσκεψης του ΠΟΕ στο Ναϊρόμπι», ομοίως υποσημείωση 9, (ΕΕ C 173 της 31.5.2017, σ. 20).

(29) Βλέπε υποσημείωση 15.

(30) ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 17.

(31) Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, 2011.

(32) Ενημερωτική έκθεση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η εταιρική κοινωνική και κοινωνιακή ευθύνη», εισηγήτρια: η κ. Evelyne Pichenot.

(33) http://www.ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_En.pdf.

(34) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Χρηματοδότηση της ανάπτυξης — η θέση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών», εισηγητής: ο κ. Ivan Voleš (ΕΕ C 383 της 17.11.2015, σ. 49).

(35) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Θέσπιση της εγγύησης του ΕΤΒΑ και του Ταμείου Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ», εισηγητής: ο κ. Jan Simons (OJ C 173 της 31.5.2017, σ. 62).

(36) ΕΕ C 67 της 6.3.2014, σ. 1.

(37) Με μόνη εξαίρεση τη ΣΟΕΣ με την ΚΑΜΑ (Κοινότητα για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής-Southern African Development Community/SADC).

(38) http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9241-2015-INIT/el/pdf

(39) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Η εξωτερική διάσταση της κοινωνικής οικονομίας», εισηγητής: ο κ. Miguel Ángel Cabra De Luna (ΕΕ C 345 της 13.10.2017, σ. 58).