EL    EL EL 
 
EL    EL  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  
Βρυξέλλες , 10.5.2010 
SEC(2010) 411 τελικό  
  
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ  
Κατευθυντήριες  γραµµές για τους  κάθετους  περιορισ µούς 
 
EL 2   EL ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ  
Κατευθυντήριες  γραµµές για τους  κάθετους  περιορισ µούς 
(Κείµενο που παρουσιάζει  ενδιαφέρον  για τον ΕΟΧ ) 
ΠΙΝΑΚΑΣ  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ  Παράγραφοι  Σελ. 
I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ  1-7  
1. Σκοπός  των κατευθυντήριων  γραµµών 1-4  
2. Εφαρ µογή του άρθρου  101 στις κάθετες  συµφωνίες  5-7  
II. ΚΑΘΕΤΕΣ  ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ  ΠΟΥ  ∆ΕΝ  ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ  
ΚΑΤΑ  ΚΑΝΟΝΑ  ΣΤΟ  ΠΕ∆ΙΟ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΟΥ  
ΑΡΘΡΟΥ  101 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ  1 8-22  
1. Συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας  και µικροµεσαίες  
επιχειρήσεις  8-11  
2. Συµφωνίες  εµπορικής  αντιπροσωπείας  12-21  
2.1. Ορισ µός των συµφωνιών  εµπορικής  αντιπροσωπείας  12-17  
2.2. Η εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  1 στις συµφωνίες  
εµπορικής  αντιπροσωπείας  18-21  
3. Συµφωνίες  υπεργολαβίας  22  
III. ΕΦΑΡΜΟΓΗ  ΤΟΥ  ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ  ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΤΑ  
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ  23-73  
1. Η δηµιουργού µενη από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  "περιοχή  ασφαλείας " 23  
2. Πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  24-46  
2.1. Ορισ µός των κάθετων  συµφωνιών  24-26  
2.2. Κάθετες  συµφωνίες  µεταξύ  ανταγωνιστών  27-28  
2.3. Ενώσεις  λιανοπωλητών  29-30  
2.4. Κάθετες  συµφωνίες  που περιέχουν  διατάξεις  περί 
δικαιω µάτων  διανοητικής  ιδιοκτησίας  (∆∆Ι) 31-45  
2.5. Σχέση  µε τους άλλους  κανονισ µούς απαλλαγής  κατά  
κατηγορία  46  
 
EL 3   EL 3. Ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µοί βάσει  του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  47-59  
4. Μεµονωµένες περιπτώσεις  ιδιαίτερα  σοβαρών  περιορισ µών 
στις πωλήσεις  που ενδέχεται  να µην εµπίπτουν  στο πεδίο  
εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1 ή να πληρούν  
τους όρους  του άρθρου  101 παράγραφος  3 60-64  
5. Περιορισ µοί αποκλειό µενοι από τον κανονισ µό απαλλαγής  
κατά  κατηγορίες  65-69  
6. ∆υνατότητα  διαχωρισ µού 70-71  
7. Χαρτοφυλάκιο  προϊόντων  που διανέ µονται  µέσω του ιδίου  
δικτύου  διανο µής 72-73  
IV. ΑΡΣΗ  ΤΗΣ  ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ  ΑΠΟ  
ΤΟ ΠΕ∆ΙΟ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΟΥ  ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ  
ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΤΑ  ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ  74-85  
1. ∆ιαδικασία  άρσης  του ευεργετή µατος της απαλλαγής  κατά  
κατηγορία  74-78  
2. Μη εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορία  79-85  
V. ΖΗΤΗΜΑΤΑ  ΟΡΙΣΜΟΥ  ΤΗΣ  ΣΧΕΤΙΚΗΣ  ΑΓΟΡΑΣ  ΚΑΙ 
ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ  ΤΟΥ  ΜΕΡΙ∆ΙΟΥ  ΑΓΟΡΑΣ  86-95  
1. Ανακοίνωση  της Επιτροπής  για τον ορισµό της σχετικής  
αγοράς  86  
2. Η σχετική  αγορά  για τον υπολογισ µό του ορίου  του 30% που 
προβλέπει  για το µερίδιο  αγοράς  ο κανονισ µός απαλλαγής  
κατά  κατηγορίες  87-92  
3. Υπολογισ µός του µεριδίου  αγοράς  βάσει  του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  93-95  
VI. ΠΟΛΙΤΙΚΗ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΩΝ  ΚΑΝΟΝΩΝ  ΣΕ 
ΑΤΟΜΙΚΕΣ  ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ  96-229  
1. Το πλαίσιο  της ανάλυσης  96-127  
1.1. Αρνητικά  αποτελέσ µατα των κάθετων  περιορισ µών 100-105  
1.2. Θετικά  αποτελέσ µατα των κάθετων  περιορισ µών 106-109  
1.3. Μέθοδος  ανάλυσης  110-127  
1.3.1. Παράγοντες  που λαµβάνονται  υπόψη  για την αξιολόγηση  µε 
βάση  το άρθρο  101 παράγραφος  1 111-121  
 
EL 4   EL 1.3.2. Παράγοντες  που λαµβάνονται  υπόψη  για την αξιολόγηση  µε 
βάση  το άρθρο  101 παράγραφος  3 122-127  
2. Ανάλυση  συγκεκρι µένων  κάθετων  περιορισ µών 128-229  
2.1. Προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος 129-150  
2.2. Αποκλειστική  διανο µή 151-167  
2.3. Αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  168-173  
2.4. Επιλεκτική  διανο µή 174-188  
2.5. ∆ικαιόχρηση  189-191  
2.6. Αποκλειστική  προµήθεια  192-202  
2.7. Τέλη  αρχικής  πρόσβασης   203-208  
2.8. Συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία   209-213  
2.9. ∆εσµευµένη πώληση  214-222  
2.10. Περιορισ µοί των τιµών µεταπώλησης  223-229  
 
EL 5   EL I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ  
1. Σκοπός  των κατευθυντήριων  γραµµών 
(1) Οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές παρουσιάζουν  τις αρχές  αξιολόγησης  των 
κάθετων  συµφωνιών  µε βάση  το άρθρο  101 της συνθήκης  για τη λειτουργία  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης* (στο εξής: «άρθρο  101»)1. Ο ορισµός του όρου  «κάθετη  
συµφωνία » διατυπώνεται  στο άρθρο  1 παράγραφος  1 στοιχείο  α) του 
κανονισ µού (ΕΕ) αριθ. 330/2010 της Επιτροπής  της 20ής Απριλίου  2010 για την 
εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  3 της συνθήκης  για τη λειτουργία  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  σε ορισµένες κατηγορίες  κάθετων  συµφωνιών  και 
εναρ µονισµένων  πρακτικών2 (εφεξής : κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες ) 
(βλ. παραγράφους  24 έως 46). Οι κατευθυντήριες  αυτές  γραµµές ισχύουν  µε την 
επιφύλαξη  της τυχόν  παράλληλης  εφαρ µογής του άρθρου  102 της συνθήκης  για τη 
λειτουργία  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  (εφεξής  "άρθρο  102") στις κάθετες  συµφωνίες . 
Η διάρθρωση  των κατευθυντήριων  γραµµών είναι  η ακόλουθη : 
– στο τµήµα ΙΙ (παράγραφοι  8 έως 22) περιγράφονται  οι κάθετες  συµφωνίες  που 
δεν εµπίπτουν  κατά  κανόνα  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 
παράγραφος  1· 
– στο τµήµα ΙΙΙ (παράγραφοι  23 έως 73) αποσαφηνίζονται  οι προϋποθέσεις  
εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες · 
– στο τµήµα ΙV (παράγραφοι  74 έως 85) περιγράφονται  οι αρχές  σχετικά  µε την 
άρση  της απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και τη µη εφαρ µογή του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες · 
– το τµήµα V (παράγραφοι  86 έως 95) περιλα µβάνει  οδηγίες  για τον τρόπο  
ορισµού της σχετικής  αγοράς  και υπολογισ µού των µεριδίων  αγοράς · 
– στο τµήµα VI (παράγραφοι  96 έως 229) περιγράφεται  το γενικό  πλαίσιο  
ανάλυσης  και η πολιτική  που ακολουθεί  η Επιτροπή  για την εφαρ µογή της 
νοµοθεσίας  σε ατοµικές περιπτώσεις  κάθετων  συµφωνιών . 
(2) Η ανάλυση  που περιέχεται  στις παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές ισχύει  τόσο  για 
τα αγαθά  όσο και για τις υπηρεσίες , παρόλο  που ορισµένοι κάθετοι  περιορισ µοί 
εφαρ µόζονται  κυρίως  στη διανο µή αγαθών . Οµοίως, κάθετες  συµφωνίες  µπορεί  να 
συναφθούν  για ενδιά µεσα και τελικά  αγαθά  και υπηρεσίες . Εφόσον  δεν αναφέρεται  
                                                 
* Από 1ης ∆εκε µβρίου  2009 τα άρθρα  81 και 82 της συνθήκης  ΕΚ αντικαταστάθηκαν  από τα αντίστοιχα  
άρθρα  101 και 102 της συνθήκης  για τη λειτουργία  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  (ΣΛΕΕ ). Οι δύο διατάξεις  
είναι  κατ' ουσία  ταυτόση µες. Για τους σκοπούς  της παρούσας  ανακοίνωσης , οι αναφορές  στα 
άρθρα  101 και 102 της συνθήκης  για τη λειτουργία  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  νοούνται , κατά  
περίπτωση , ως αναφορές  στα αντίστοιχα  άρθρα  81 και 82 της συνθήκης  ΕΚ. Η ΣΛΕΕ  εισήγαγε  επίσης  
ορισµένες αλλαγές  στην  ορολογία , όπως  η αντικατάσταση  της "Κοινότητας " από την "Ένωση " και της 
"κοινής  αγοράς " από την "εσωτερική  αγορά ". Οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές θα διατυπωθούν  
σύµφωνα  µε την ορολογία  της ΣΛΕΕ . 
1 Οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές αντικαθιστούν  την ανακοίνωση  της Επιτροπής  - Κατευθυντήριες  
γραµµές για τους κάθετους  περιορισ µούς, ΕΕ C 291της 13.10.2000, σ. 1. 
2 ΕΕ L 102 της 23.4.2010, σ. 1. 
 
EL 6   EL το αντίθετο , η ανάλυση  και τα επιχειρή µατα που αναπτύσσονται  στις παρούσες  
κατευθυντήριες  γραµµές ισχύουν  για όλα τα είδη αγαθών  και υπηρεσιών  και για όλα 
τα επίπεδα  των εµπορικών  συναλλαγών . Ειδικότερα , ο όρος  "προϊόντα " καλύπτει  
τόσο  τα αγαθά  όσο και τις υπηρεσίες . Οι όροι "προµηθευτής " και "αγοραστής " 
χρησι µοποιούνται  για όλα τα επίπεδα  των εµπορικών  συναλλαγών . Ο κανονισ µός 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές δεν 
εφαρ µόζονται  σε συµφωνίες  µε τελικούς  καταναλωτές  εφόσον  αυτοί  δεν είναι  
επιχειρήσεις , δεδοµένου ότι το άρθρο  101 εφαρ µόζεται  µόνο στις συµφωνίες  µεταξύ  
επιχειρήσεων ,. 
(3) Σκοπός  της Επιτροπής , µε την έκδοση  των κατευθυντήριων  αυτών  γραµµών, είναι  να 
βοηθήσει  τις επιχειρήσεις  να προβαίνουν  οι ίδιες σε εκτίµηση των κάθετων  
συµφωνιών  τους βάσει  των κανόνων  ανταγωνισ µού της ΕΕ. Οι κανόνες  που 
διατυπώνονται  στις παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές δεν είναι  δυνατό  να 
εφαρ µόζονται  µηχανικά , αλλά  πρέπει  να εφαρ µόζονται  λαµβανο µένων  δεόντως  
υπόψη  των ειδικών  περιστάσεων  κάθε  υπόθεσης . Κάθε  υπόθεση  πρέπει  να 
αξιολογείται  υπό το πρίσµα των δικών  της πραγ µατικών  δεδοµένων . 
(4) Οι κατευθυντήριες  γραµµές ισχύουν  µε την επιφύλαξη  της νοµολογίας  του Γενικού  
∆ικαστηρίου  και του ∆ικαστηρίου  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  σχετικά  µε την 
εφαρ µογή του άρθρου  101 στις κάθετες  συµφωνίες . Η Επιτροπή  θα συνεχίσει  τη 
παρακολούθηση  της λειτουργίας  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και 
των κατευθυντηρίων  γραµµών βασιζο µένη σε πληροφορίες  σχετικά  µε την αγορά  
από τους ενδιαφερό µενους  και τις εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού και µπορεί  να 
προβαίνει  σε αναθεώρηση  της παρούσας  ανακοίνωσης  υπό το πρίσµα των 
µελλοντικών  εξελίξεων  και των εξελισσό µενων  γνώσεων . 
2. Εφαρ µογή του άρθρου  101 στις κάθετες  συµφωνίες  
(5) Το άρθρο  101 εφαρ µόζεται  στις κάθετες  συµφωνίες  που µπορεί  να επηρεάσουν  το 
εµπόριο  µεταξύ  των κρατών  µελών  και που παρε µποδίζουν , περιορίζουν  ή νοθεύουν  
τον ανταγωνισ µό ("κάθετοι  περιορισ µοί")3. Το άρθρο  101 παρέχει  το νοµικό πλαίσιο  
για την αξιολόγηση  των κάθετων  περιορισ µών, στο οποίο  λαµβάνεται  υπόψη  η 
διάκριση  µεταξύ  δυσµενών  και ευεργετικών  για τον ανταγωνισ µό αποτελεσ µάτων . 
Η παράγραφος  1 του άρθρου  101 απαγορεύει  τις συµφωνίες  εκείνες  που περιορίζουν  
ή νοθεύουν  αισθητά  τον ανταγωνισ µό, ενώ η παράγραφος  3 του άρθρου  101 
προβλέπει  την απαλλαγή  των συµφωνιών  εκείνων  που αποφέρουν  επαρκή  οφέλη  
ώστε  να υπερκαλύπτουν  τα δυσµενή για τον ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα4. 
(6) Για τους περισσότερους  κάθετους  περιορισ µούς, προβλή µατα ανταγωνισ µού 
µπορούν  να προκύψουν  µόνον  εφόσον  ο ανταγωνισ µός σε ένα ή περισσότερα  
                                                 
3 Βλέπε  µεταξύ  άλλων  τις αποφάσεις  του ∆ικαστηρίου  της 13ης Ιουλίου  1966 στις συνεκδικασθείσες  
υποθέσεις  56/64 και 58/64 Grundig-Consten κατά  Επιτροπής , Συλλογή , τόµος 1965-1968, σ. 363, της 
30ής Ιουνίου  1966 στην  υπόθεση  56/65 Technique Minière κατά  Maschinenbau Ulm, Συλλογή , 
τόµος 1965-1968, σ. 313, και του Πρωτοδικείου  της 14ης Ιουλίου  1994 στην  υπόθεση  T-77/92 Parker 
Pen κατά  Επιτροπής , Συλλογή  1994, σ. II 549. 
4 Βλ. Ανακοίνωση  της Επιτροπής  — Κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του άρθρου  81 
παράγραφος  3 της Συνθήκης , ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97 όσον  αφορά  τη γενική  µέθοδο  της 
Επιτροπής  και την ερµηνεία  των όρων  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1 (πρώην  άρθρο  81 
παράγραφος  1) και ιδίως  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
 
EL 7   EL επίπεδα  των εµπορικών  συναλλαγών  είναι  ανεπαρκής , δηλαδή  εάν υπάρχει  ορισµένη 
ισχύς  στην  αγορά  σε επίπεδο  προµηθευτή  ή αγοραστή  ή και των δύο. Οι κάθετοι  
περιορισ µοί είναι  κατά  κανόνα  λιγότερο  επιζή µιοι από τους οριζόντιους  και 
ενδέχεται  να ευνοήσουν  σηµαντικά  τη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας .  
(7) Στόχος  του άρθρου  101 είναι  να εξασφαλίσει  ότι οι επιχειρήσεις  δεν θα 
χρησι µοποιούν  τις συµφωνίες  τους - στην  προκει µένη περίπτωση , τις κάθετες  
συµφωνίες  - για τον περιορισ µό του ανταγωνισ µού στην  αγορά  εις βάρος  των 
καταναλωτών . Η αξιολόγηση  των κάθετων  περιορισ µών είναι  επίσης  σηµαντική  στο 
πλαίσιο  του ευρύτερου  στόχου  της επίτευξης  µιας ενοποιη µένης εσωτερικής  αγοράς . 
Η ενοποίηση  της αγοράς  προωθεί  τον ανταγωνισ µό στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση . ∆εν 
πρέπει  να επιτρέπεται  στις επιχειρήσεις  να επαναδη µιουργούν  φραγ µούς ιδιωτικού  
χαρακτήρα  µεταξύ  των κρατών  µελών  όπου  έχει επιτευχθεί  η κατάργηση  των 
κρατικών  φραγ µών. 
II. ΚΑΘΕΤΕΣ  ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ  ΠΟΥ  ∆ΕΝ  ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ  ΚΑΤΑ  ΚΑΝΟΝΑ  ΣΤΟ  
ΠΕ∆ΙΟ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΟΥ  ΑΡΘΡΟΥ  101  ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ  1 
1. Συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας  και µικρο µεσαίες  επιχειρήσεις  
(8) Συµφωνίες  που δεν µπορούν  να επηρεάσουν  αισθητά  το εµπόριο  µεταξύ  των κρατών  
µελών  ή που έχουν  αντικεί µενο ή αποτέλεσ µα το οποίο  δεν µπορεί  να περιορίσει  
αισθητά  τον ανταγωνισ µό δεν εµπίπτουν  στο άρθρο  101 παράγραφος  1. 
Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εφαρ µόζεται  µόνο στις συµφωνίες  που 
εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. Oι παρούσες  
κατευθυντήριες  γραµµές ισχύουν  µε την επιφύλαξη  της εφαρ µογής της ανακοίνωση  
της Επιτροπής  σχετικά  µε τις συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας  οι οποίες  δεν 
περιορίζουν  σηµαντικά  τον ανταγωνισ µό σύµφωνα  µε το άρθρο  81 παράγραφος  1 
της συνθήκης  για την ίδρυση  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας  (de minimis)5, ή κάθε  
άλλης  µελλοντικής  ανακοίνωσης  για τις συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας . 
(9) Με την επιφύλαξη  των προϋποθέσεων  που αναφέρονται  στην  ανακοίνωση  για τις 
συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας  σχετικά  µε τους περιορισ µούς ιδιαίτερης  
σοβαρότητας  και µε τα ζητήµατα σωρευτικών  επιπτώσεων , οι κάθετες  συµφωνίες  
που συνάπτονται  από µη ανταγωνιζό µενες επιχειρήσεις  των οποίων  το ατοµικό 
µερίδιο  στη σχετική  αγορά  δεν υπερβαίνει  το 15%, θεωρείται  κατά  κανόνα  ότι δεν 
εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  16. Οι κάθετες  
συµφωνίες  µεταξύ  επιχειρήσεων  µε µερίδιο  αγοράς  άνω του 15% δεν τεκµαίρεται  
ότι παραβιάζουν  αυτο µάτως  το άρθρο  101 παράγραφος  1, Οι συµφωνίες  µεταξύ  
επιχειρήσεων  µε µερίδιο  αγοράς  άνω του ορίου  του 15% µπορεί  εντούτοις  να µην 
έχουν  αισθητές  επιπτώσεις  στις συναλλαγές  µεταξύ  των κρατών  µελών  ή να µην 
επιφέρουν  αισθητό  περιορισ µό του ανταγωνισ µού7. Τέτοιου  είδους  συµφωνίες  
πρέπει  να αναλύονται  στο νοµικό και οικονο µικό τους πλαίσιο . Τα κριτήρια  για την 
αξιολόγηση  επιµέρους  συµφωνιών  αναλύονται  στις παραγράφους  96 έως 229. 
                                                 
5 ΕΕ C 368 της 22.12.2001, σ. 13. 
6 Για τις συµφωνίες  µεταξύ  ανταγωνιζο µένων  επιχειρήσεων , το ανώτατο  µερίδιο  αγοράς  "ήσσονος  
σηµασίας " είναι  10% µε βάση  το µερίδιο  που έχουν  συλλογικά  σε κάθε  επηρεαζό µενη σχετική  αγορά . 
7 Βλ. απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 8ης Ιουνίου  1995 στην  υπόθεση  T-7/93 Langnese-Iglo κατά  
Επιτροπής , Συλλογή  1995, σ. II-1533, σκέψη  98. 
 
EL 8   EL (10) Όσον  αφορά  τους περιορισ µούς ιδιαίτερης  σοβαρότητας  που αναφέρονται  στην  
ανακοίνωση  για τις συµφωνίες  ήσσονος  σηµασίας , το άρθρο  101 παράγραφος  1 
µπορεί  να εφαρ µόζεται  και κάτω  του ορίου  του 15%, υπό την προϋπόθεση  ότι 
υπάρχουν  αισθητές  επιπτώσεις  στο εµπόριο  µεταξύ  των κρατών  µελών  και στον  
ανταγωνισ µό. Η νοµολογία  του ∆ικαστηρίου  και του Γενικού  ∆ικαστηρίου  είναι  
χαρακτηριστική  στο θέµα αυτό8. Αναφέρεται  επίσης  το ενδεχό µενο να χρειασθεί  
αξιολόγηση  των θετικών  και αρνητικών  επιπτώσεων  που έχουν  περιορισ µοί 
ιδιαίτερης  σοβαρότητας , όπως  εξηγείται , ιδίως , στην  παράγραφο  47 των παρουσών  
κατευθυντήριων  γραµµών.  
(11) Εξάλλου , η Επιτροπή  θεωρεί  ότι, µε την επιφύλαξη  των περιορισ µών µε σωρευτικές  
επιπτώσεις  και ιδιαίτερης  σοβαρότητας , οι κάθετες  συµφωνίες  µεταξύ  µικρών  και 
µεσαίων  επιχειρήσεων , όπως  ορίζονται  στο παράρτη µα της σύστασης  2003/361/E Κ 
της Επιτροπής  της 6ης Μαΐου  2003 σχετικά  µε τον ορισµό των πολύ  µικρών , των 
µικρών  και των µεσαίων  επιχειρήσεων9, σπανίως  είναι  ικανές  να επηρεάσουν  
αισθητά  το εµπόριο  µεταξύ  των κρατών  µελών  ή να περιορίσουν  αισθητά  τον 
ανταγωνισ µό κατά  την έννοια  του άρθρου  101 παράγραφος  1 και, συνεπώς , δεν 
εµπίπτουν  κατά  κανόνα  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. Στις 
περιπτώσεις  που οι συµφωνίες  αυτές  πληρούν  παρ' όλα αυτά  τις προϋποθέσεις  
εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1, η Επιτροπή  κατά  κανόνα  αποφεύγει  να 
κινήσει  διαδικασία  λόγω  ελλείψεως  επαρκούς  συµφέροντος  της Ευρωπαϊκής  
Ένωσης , εκτός  εάν οι εν λόγω  επιχειρήσεις  κατέχουν , συλλογικά  ή ατοµικά, 
δεσπόζουσα  θέση  σε σηµαντικό  τµήµα της εσωτερικής  αγοράς . 
2. Συµφωνίες  εµπορικής  αντιπροσωπείας  
2.1 Ορισ µός των συµφωνιών  εµπορικής  αντιπροσωπείας  
(12) Εµπορικός  αντιπρόσωπος  είναι  ένα νοµικό ή φυσικό  πρόσωπο  που εξουσιοδοτείται  
να διαπραγ µατεύεται  ή/και να συνάπτει  συµβάσεις  για λογαριασ µό άλλου  προσώπου  
(αντιπροσωπευό µενος) είτε στο όνοµα του ίδιου  του αντιπροσώπου  είτε στο όνοµα 
του αντιπροσωπευό µενου: 
– για την αγορά  αγαθών  ή υπηρεσιών  από τον αντιπροσωπευό µενο, ή 
– για την πώληση  αγαθών  ή υπηρεσιών  που προµηθεύει  ο αντιπροσωπευό µενος. 
(13) Καθοριστικό  κριτήριο  για τον χαρακτηρισ µό µιας συµφωνίας  ως συµφωνίας  
εµπορικής  αντιπροσωπείας  κατά  την εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  1 είναι  
ο χρηµατοοικονο µικός ή ο εµπορικός  κίνδυνος  που φέρει  ο αντιπρόσωπος  ως προς  
τις δραστηριότητες  για τις οποίες  έχει διοριστεί  ως αντιπρόσωπος  από τον 
αντιπροσωπευό µενο10. Για την εκτίµηση του ζητήµατος αυτού  δεν έχει σηµασία αν ο 
                                                 
8 Βλέπε  αποφάσεις  του ∆ικαστηρίου  της 9ης Ιουλίου  1969 στην  υπόθεση  5/69 Völk κατά  Vervaeke, 
Συλλογή , τόµος 1969-1971, σ. 93, της 6ης Μαΐου  1971 στην  υπόθεση  1/71 Cadillon κατά  Höss, 
Συλλογή , τόµος 1969-1971, σ. 773, και της 28ης Απριλίου  1998 στην  υπόθεση  C-306/96, Janico κατά  
Yves St. Laurent Parfums, Συλλογή  1998, σ. Ι-1983, σκέψεις  16 και 17. 
9 ΕΕ L 124 της 20.5.2003, σ. 36. 
10 Βλ. απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 15ης Σεπτε µβρίου  2005 στην  υπόθεση  T-325/01, Daimler Chrysler 
κατά  Επιτροπής , Συλλογή  2005, σ. ΙΙ-3319, αποφάσεις  του ∆ικαστηρίου  της 14ης ∆εκε µβρίου  2006, 
στην  υπόθεση  C-217/05, Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio κατά  
 
EL 9   EL αντιπρόσωπος  ενεργεί  για έναν ή περισσότερους  αντιπροσωπευό µενους , ούτε το πώς 
χαρακτηρίζουν  τη συµφωνία  τους τα µέρη ή η εθνική  νοµοθεσία . 
(14) Υπάρχουν  τρεις  µορφές  χρηµατοοικονο µικού ή εµπορικού  κινδύνου  που είναι  
κρίσι µες για να ορισθεί  µια συµφωνία  εµπορικής  αντιπροσωπείας  ενόψει  της 
εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. Πρώτον , υπάρχουν  οι ειδικοί  κίνδυνοι  
της σύµβασης  που συνδέονται  άµεσα µε τις συµβάσεις  που συνάπτει  ή/και 
διαπραγ µατεύεται  ο αντιπρόσωπος  για λογαριασ µό του αντιπροσωπευό µενου, όπως  
η χρηµατοδότηση  των αποθε µάτων . ∆εύτερον , υπάρχουν  οι κίνδυνοι  που σχετίζονται  
µε επενδύσεις  που αφορούν  ορισµένη αγορά . Πρόκειται  για επενδύσεις  που 
απαιτούνται  για τη συγκεκρι µένη µορφή  δραστηριότητας  για την οποία  έχει διορίσει  
ο αντιπροσωπευό µενος τον αντιπρόσωπο , δηλαδή  επενδύσεις  που απαιτούνται  για να 
είναι  σε θέση  ο αντιπρόσωπος  να συνάπτει  ή/και να διαπραγ µατεύεται  αυτό  το είδος  
σύµβασης . Οι εν λόγω  επενδύσεις  είναι  συνήθως  µη ανακτήσι µες, πράγ µα που 
σηµαίνει  ότι δεν µπορούν  να χρησι µοποιηθούν  για άλλες  δραστηριότητες  ή να 
πωληθούν  παρά  µόνο µε σηµαντική  ζηµία κατά  την εγκατάλειψη  του συγκεκρι µένου 
τοµέα δραστηριοτήτων  που αφορά  η επένδυση . Τρίτον , υπάρχουν  οι κίνδυνοι  που 
σχετίζονται  µε άλλες  δραστηριότητες , που ασκούνται  στην  ίδια αγορά  προϊόντων , 
εφόσον  ο αντιπροσωπευό µενος απαιτεί  από τον αντιπρόσωπο  να ασκεί  τις εν λόγω  
δραστηριότητες , αλλά  όχι ως αντιπρόσωπος  για λογαριασ µό του 
αντιπροσωπευό µενου, αλλά  µε δικό του κίνδυνο . 
(15) Για τους σκοπούς  της εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1, η συµφωνία  
χαρακτηρίζεται  ως συµφωνία  αντιπροσωπείας , εάν ο αντιπρόσωπος  δεν φέρει  
κανέναν  ή ασήµαντο µόνο κίνδυνο  ως προς  τις συµβάσεις  που συνάπτει  ή/και 
διαπραγ µατεύεται  για λογαριασ µό του αντιπροσωπευό µενου, ως προς  τις επενδύσεις  
που απαιτούνται  στη συγκεκρι µένη αγορά  γι' αυτό  το είδος  της δραστηριότητας  και 
ως προς  άλλες  δραστηριότητες  που απαιτεί  ο αντιπροσωπευό µενος να αναληφθούν  
στην  ίδια αγορά  προϊόντος . Ωστόσο , οι κίνδυνοι  που απορρέουν  από τη 
δραστηριότητα  της παροχής  υπηρεσιών  εµπορικής  αντιπροσωπείας  γενικά , όπως  ο 
κίνδυνος  να εξαρτάται  το εισόδη µα του αντιπροσώπου  από την επιτυχία  του ως 
αντιπροσώπου  ή από γενικές  επενδύσεις , σε εγκαταστάσεις  ή προσωπικό  για 
παράδειγ µα, δεν είναι  ουσιώδεις  για την εκτίµηση αυτή . 
(16) Για τους σκοπούς  της εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1, µια συµφωνία  
χαρακτηρίζεται  συνεπώς  κατά  κανόνα  ως συµφωνία  αντιπροσωπείας , εφόσον  ο 
αντιπρόσωπος  δεν αποκτά  κυριότητα  επί των συµβατικών  προϊόντων  που 
αγοράζονται  ή πωλούνται  ή δεν παρέχει  ο ίδιος  τις υπηρεσίες  που αφορά  η σύµβαση  
και εφόσον  ο αντιπρόσωπος : 
α) δεν συµβάλλει  στις δαπάνες  για την προµήθεια /αγορά  των αγαθών  ή 
υπηρεσιών  που αφορά  η σύµβαση , συµπεριλα µβανο µένου του κόστους  
µεταφοράς  των αγαθών . Αυτό  δεν αφαιρεί  από τον αντιπρόσωπο  τη 
δυνατότητα  να παρέχει  την υπηρεσία  µεταφοράς , υπό τον όρο ότι τα σχετικά  
έξοδα  καλύπτονται  από τον αντιπροσωπευό µενο· 
                                                                                                                                                         
CEPSA, Συλλογή  2006, σ. Ι-11987, και της 11ης Σεπτε µβρίου  2008 στην  υπόθεση  C-279/06, CEPSA 
Estaciones de Servicio SA κατά  LV Tobar e Hijos SL, Συλλογή  2008, σ. Ι-6681. 
 
EL 10   EL β) δεν διατηρεί  µε δικό του κόστος  ή κίνδυνο  αποθέ µατα των αγαθών  που αφορά  
η σύµβαση , συµπεριλα µβανο µένου του κόστους  χρηµατοδότησης  και 
απώλειας  των αποθε µάτων , και µπορεί  να επιστρέφει  τα µη πωληθέντα  
εµπορεύ µατα στον  αντιπροσωπευό µενο χωρίς  επιβάρυνση , εκτός  αν υπάρχει  
υπαιτιότητα  του αντιπροσώπου  (για παράδειγ µα, δεν έλαβε  τα εύλογα  µέτρα 
ασφάλειας  για να αποφύγει  την απώλεια  των αποθε µάτων )· 
γ) δεν αναλα µβάνει  ευθύνη  έναντι  τρίτων  για ζηµίες που προκαλούνται  από το 
πωλού µενο προϊόν  (ευθύνη  για το προϊόν ), εκτός  αν, ως αντιπρόσωπος , υπέχει  
ευθύνη  για σχετικό  ελάττω µα· 
δ) δεν αναλα µβάνει  ευθύνη  για τη µη εκτέλεση  της σύµβασης  από τον εκάστοτε  
πελάτη , µε εξαίρεση  την απώλεια  της προµήθειας  του αντιπροσώπου , εκτός  αν 
υπάρχει  υπαιτιότητα  του τελευταίου  (για παράδειγ µα, παρέλειψε  να λάβει  
εύλογα  µέτρα ασφάλειας  ή µέτρα προστασίας  κατά  της κλοπής  ή παρέλειψε  να 
λάβει  εύλογα  µέτρα για την αναφορά  της κλοπής  στον  αντιπροσωπευό µενο ή 
στην  αστυνο µία ή δεν γνωστοποίησε  στον  αντιπροσωπευό µενο όλες τις 
αναγκαίες  πληροφορίες  που είχε στη διάθεσή  του σχετικά  µε την οικονο µική 
φερεγγυότητα  του πελάτη )· 
ε) δεν έχει, άµεσα ή έµµεσα, υποχρέωση  να επενδύσει  στην  προώθηση  των 
πωλήσεων , όπως  συµµετέχοντας  στις διαφη µιστικές  δαπάνες  του 
αντιπροσωπευό µενου· 
στ) δεν πραγ µατοποιεί  ειδικές  για την αγορά  επενδύσεις  σε εξοπλισ µό, 
εγκαταστάσεις  ή εκπαίδευση  του προσωπικού , όπως  για παράδειγ µα δεξαµενή 
αποθήκευσης  καυσί µων σε περίπτωση  πρατηρίου  καυσί µων ή ειδικό  λογισ µικό 
για την πώληση  ασφαλιστικών  συµβολαίων  σε περίπτωση  ασφαλιστικών  
πρακτόρων , εκτός  εάν οι σχετικές  δαπάνες  επιστρέφονται  πλήρως  από τον 
αντιπροσωπευό µενο· 
ζ) δεν ασκεί  άλλες  δραστηριότητες  εντός  της ίδιας  αγοράς  προϊόντος  που απαιτεί  
ο αντιπροσωπευό µενος, εκτός  εάν οι δαπάνες  για τις δραστηριότητες  αυτές  
επιστρέφονται  πλήρως  από τον αντιπροσωπευό µενο.  
(17) Η απαρίθ µηση αυτή  δεν είναι  εξαντλητική . Ωστόσο , εφόσον  ο αντιπρόσωπος  
αναλα µβάνει  έναν ή περισσότερους  από τους κινδύνους  ή δαπάνες  που 
µνηµονεύονται  στις παραγράφους  (14), (15) και (16), η συµφωνία  µεταξύ  
αντιπροσώπου  και αντιπροσωπευό µενου δεν χαρακτηρίζεται  ως συµφωνία  
εµπορικής  αντιπροσωπείας . Το ζήτηµα του κινδύνου  πρέπει  να αξιολογείται  κατά  
περίπτωση  και µε βάση  τα οικονο µικά δεδοµένα της µάλλον  παρά  τη νοµική µορφή . 
Για πρακτικούς  λόγους , η ανάλυση  κινδύνου  µπορεί  να ξεκινήσει  από την εκτίµηση 
των κινδύνων  που παρουσιάζει  η εκάστοτε  σύµβαση . Εάν ο αντιπρόσωπος  
αναλα µβάνει  τους ειδικούς  κινδύνους  της σύµβασης , αυτό  είναι  αρκετό  για να 
συναχθεί  ότι αποτελεί  ανεξάρτητο  διανο µέα. Αντιθέτως , αν ο αντιπρόσωπος  δεν 
αναλα µβάνει  τους ειδικούς  κινδύνους  της σύµβασης , τότε θα πρέπει  να συνεχιστεί  
περαιτέρω  η ανάλυση , µε αξιολόγηση  των κινδύνων  από τις επενδύσεις  που 
απαιτούνται  στις συγκεκρι µένες αγορές . Τέλος , αν ο αντιπρόσωπος  δεν αναλα µβάνει  
κανέναν  από τους ειδικούς  για τη σύµβαση  κινδύνους  ούτε κινδύνους  από τις 
επενδύσεις  που απαιτούνται  στις συγκεκρι µένες αγορές , τότε θα πρέπει  ενδεχο µένως  
 
EL 11   EL να εξεταστούν  οι κίνδυνοι  που σχετίζονται  µε άλλες  απαιτού µενες δραστηριότητες  
εντός  της ίδιας  αγοράς  προϊόντος . 
2.2 Η εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  1 στις συµφωνίες  εµπορικής  
αντιπροσωπείας  
(18) Στην  περίπτωση  των συµφωνιών  εµπορικής  αντιπροσωπείας , όπως  ορίζονται  στο 
τµήµα 2.1, οι σχετικές  πωλήσεις  ή αγορές  αποτελούν  µέρος των δραστηριοτήτων  του 
αντιπροσωπευό µενου. Εφόσον  ο αντιπροσωπευό µενος φέρει  τους εµπορικούς  και 
οικονο µικούς  κινδύνους  που σχετίζονται  µε την πώληση  και αγορά  των συµβατικών  
αγαθών  και υπηρεσιών , καµία από τις υποχρεώσεις  που επιβάλλονται  στον  
αντιπρόσωπο  σχετικά  µε τις συµβάσεις  που συνάπτει  ή/και διαπραγ µατεύεται  για 
λογαριασ µό του αντιπροσωπευό µενου δεν εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του 
άρθρου  101 παράγραφος  1. Οι ακόλουθες  υποχρεώσεις  από την πλευρά  του 
εµπορικού  αντιπροσώπου  θεωρούνται  ότι αποτελούν  αναπόσπαστο  µέρος µιας 
σύµβασης  εµπορικής  αντιπροσωπείας , δεδοµένου ότι κάθε  µία από αυτές  συνδέεται  
µε την ικανότητα  του αντιπροσωπευό µενου να καθορίζει  το πεδίο  της 
δραστηριότητας  του αντιπροσώπου  σε σχέση  µε τα αγαθά  ή τις υπηρεσίες  που 
αφορά  η σύµβαση , πράγ µα το οποίο  είναι  ουσιώδες  προκει µένου ο 
αντιπροσωπευό µενος να αναλάβει  τους κινδύνους  και συνεπώς  να είναι  σε θέση  να 
καθορίζει  την εµπορική  στρατηγική : 
α) περιορισ µοί όσον  αφορά  την εδαφική  περιοχή  εντός  της οποίας  µπορεί  να 
πωλήσει  τα εκάστοτε  αγαθά  ή τις υπηρεσίες  ο αντιπρόσωπος · 
β) περιορισ µοί σχετικά  µε τους πελάτες  προς  τους οποίους  µπορεί  να πωλεί  τα 
εκάστοτε  αγαθά  ή τις υπηρεσίες  ο αντιπρόσωπος · 
γ) τιµές και όροι πώλησης  ή αγοράς  των εκάστοτε  αγαθών  ή υπηρεσιών  από τον 
αντιπρόσωπο . 
(19) Εκτός  από τη ρύθµιση των όρων  πώλησης  ή αγοράς  των συµβατικών  αγαθών  ή 
υπηρεσιών  από τον αντιπρόσωπο  για λογαριασ µό του αντιπροσωπευό µενου, οι 
συµφωνίες  εµπορικής  αντιπροσωπείας  συχνά  περιέχουν  διατάξεις  που αφορούν  τη 
σχέση  µεταξύ  του αντιπροσώπου  και του αντιπροσωπευό µενου. Συγκεκρι µένα, 
µπορεί  να περιέχουν  διάταξη  µε την οποία  απαγορεύεται  στον  αντιπροσωπευό µενο 
να ορίσει  άλλους  αντιπροσώπους  για συγκεκρι µένο είδος  συναλλαγής , πελατείας  ή 
συγκεκρι µένη γεωγραφική  περιοχή  (διατάξεις  αποκλειστικής  εµπορικής  
αντιπροσωπείας ) ή/και διάταξη  µε την οποία  απαγορεύεται  στον  αντιπρόσωπο  να 
ενεργεί  ως αντιπρόσωπος  ή διανο µέας επιχειρήσεων  που ανταγωνίζονται  τον 
αντιπροσωπευό µενο (διατάξεις  προώθησης  ενός και µόνου  σήµατος). Εφόσον  ο 
αντιπρόσωπος  συνιστά  χωριστή  επιχείρηση  από τον αντιπροσωπευό µενο, οι 
διατάξεις  που αφορούν  τη σχέση  µεταξύ  των δύο ενδέχεται  να παραβιάζουν  το 
άρθρο  101 παράγραφος  1. Οι διατάξεις  αποκλειστικής  αντιπροσωπείας  κατά  κανόνα  
δεν έχουν  δυσµενή για τον ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα. Ωστόσο , οι διατάξεις  
προώθησης  ενός και µόνου  σήµατος και οι διατάξεις  που προβλέπουν  υποχρέωση  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού µετά τη λήξη  της σύµβασης , οι οποίες  αφορούν  τον 
διαση µατικό  ανταγωνισ µό, µπορεί  να συνιστούν  παραβίαση  του άρθρου  101 
παράγραφος  1, αν οδηγούν  ή συντελούν  σε (σωρευτικό ) αποκλεισ µό της σχετικής  
αγοράς  στην  οποία  πωλούνται  ή αγοράζονται  τα αγαθά  ή οι υπηρεσίες  που αφορά  η 
σύµβαση  (βλ. ιδίως  τµήµα VI.2.1). Οι εν λόγω  διατάξεις  µπορεί  να τύχουν  
 
EL 12   EL απαλλαγής  κατά  κατηγορία , ιδίως  εφόσον  πληρούνται  οι προϋποθέσεις  που 
προβλέπει  το άρθρο  5 του σχετικού  κανονισ µού. Μπορούν  επίσης  να 
δικαιολογηθούν  σε µεµονωµένες περιπτώσεις  για λόγους  βελτίωσης  της 
αποτελεσ µατικότητας  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3, όπως  για παράδειγ µα 
περιγράφεται  στις παραγράφους  144-148. 
(20) Μια συµφωνία  αντιπροσωπείας  µπορεί  επίσης  να εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του 
άρθρου  101 παράγραφος  1, ακόµη και αν ο αντιπροσωπευό µενος φέρει  όλους  τους 
σχετικούς  χρηµατοοικονο µικούς  και εµπορικούς  κινδύνους , εφόσον  διευκολύνει  
αθέµιτες συµπράξεις . Αυτό , για παράδειγ µα, συµβαίνει  στις περιπτώσεις  που 
περισσότεροι  αντιπροσωπευό µενοι χρησι µοποιούν  τους ίδιους  εµπορικούς  
αντιπροσώπους , ενώ εµποδίζουν  συλλογικά  άλλους  από το να χρησι µοποιούν  τους 
αντιπροσώπους  αυτούς  ή όταν χρησι µοποιούν  τους αντιπροσώπους  για την 
εφαρ µογή µιας αθέµιτης εµπορικής  στρατηγικής  ή για την ανταλλαγή  µεταξύ  τους 
ευαίσθητων  πληροφοριών  σχετικά  µε την αγορά . 
(21) Εφόσον  ο αντιπρόσωπος  φέρει  έναν ή µερικούς  από τους σχετικούς  κινδύνους , όπως  
εξηγείται  στην  παράγραφο  16, η συµφωνία  µεταξύ  αντιπροσώπου  και 
αντιπροσωπευό µενου δεν συνιστά  συµφωνία  εµπορικής  αντιπροσωπείας  για τους 
σκοπούς  της εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. Στην  περίπτωση  αυτή , ο 
αντιπρόσωπος  αντιµετωπίζεται  ως ανεξάρτητη  επιχείρηση , η δε συµφωνία  µεταξύ  
αντιπροσώπου  και αντιπροσωπευό µενου υπάγεται  στο άρθρο  101 παράγραφος  1 
όπως  οποιαδήποτε  άλλη  κάθετη  συµφωνία . 
3. Συµφωνίες  υπεργολαβίας  
(22) Με τη συµφωνία  υπεργολαβίας  ο εντολέας  παρέχει  τεχνολογία  ή εξοπλισ µό σε 
υπεργολάβο , ο οποίος  αναλα µβάνει  την παραγωγή  ορισµένων  προϊόντων  
(αποκλειστικά ) για τον εντολέα , βάσει  αυτής  της τεχνολογίας  ή του εξοπλισ µού. 
Η υπεργολαβία  καλύπτεται  από την ανακοίνωση  της Επιτροπής  της 
18ης ∆εκε µβρίου  1978 σχετικά  µε την αξιολόγηση  ορισµένων  συµβάσεων  
υπεργολαβίας  σε σχέση  µε το άρθρο  85 παράγραφος  1 της συνθήκης  ΕΟΚ11 (εφεξής  
"ανακοίνωση  για την υπεργολαβία "). Σύµφωνα  µε την ανακοίνωση  αυτή , η οποία  
εξακολουθεί  να ισχύει , οι συµβάσεις  υπεργολαβίας  βάσει  των οποίων  ο υπεργολάβος  
αναλα µβάνει  την παραγωγή  ορισµένων  προϊόντων  αποκλειστικά  για τον εντολέα , 
κατά  κανόνα  δεν εµπίπτουν  στο άρθρο  101 παράγραφος  1, υπό την προϋπόθεση  ότι 
η τεχνολογία  ή ο εξοπλισ µός είναι  αναγκαία  για την παραγωγή  των προϊόντων  από 
τον υπεργολάβο . Ωστόσο , άλλοι  περιορισ µοί που επιβάλλονται  στον  υπεργολάβο , 
όπως  η υποχρέωση  να µη διεξάγει  δική του έρευνα  και ανάπτυξη  ή να µην 
εκµεταλλεύεται  τα αποτελέσ µατά της ή γενικότερα  να µην παράγει  προϊόντα  για 
τρίτους , µπορεί  να εµπίπτουν  στο πεδίο  του άρθρου  10112. 
                                                 
11 ΕΕ C 1 της 3.1.1979, σ. 2. 
12 Βλ. σηµείο 3 της ανακοίνωσης  για την υπεργολαβία . 
 
EL 13   EL III. ΕΦΑΡΜΟΓΗ  ΤΟΥ  ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ  ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΤΑ  ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ  
1. Η δηµιουργού µενη από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  "περιοχή  
ασφαλείας " 
(23) Για τους περισσότερους  κάθετους  περιορισ µούς, προβλή µατα ανταγωνισ µού 
µπορούν  να προκύψουν  µόνον  εφόσον  ο ανταγωνισ µός σε ένα ή περισσότερα  
επίπεδα  των εµπορικών  συναλλαγών  είναι  ανεπαρκής , δηλαδή  εάν υπάρχει  ορισµένη 
ισχύς  στην  αγορά  σε επίπεδο  προµηθευτή  ή αγοραστή  ή και των δύο. Εφόσον  δεν 
περιέχουν  περιορισ µούς ιδιαίτερης  σοβαρότητας , που αποτελούν  εξ αντικει µένου 
περιορισ µούς του ανταγωνισ µού, ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εισάγει  
ένα τεκµήριο νοµιµότητας  για τις κάθετες  συµφωνίες , το οποίο  εξαρτάται  από το 
µερίδιο  αγοράς  του προµηθευτή  και του αγοραστή . Σύµφωνα  µε το άρθρο  3 του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , η εφαρ µογή του ευεργετή µατος της 
απαλλαγής  κατά  κατηγορία  εξαρτάται  από το µερίδιο  αγοράς  που κατέχει  ο 
προµηθευτής  στην  αγορά  όπου  πωλεί  τα συµβατικά  αγαθά  ή υπηρεσίες  και από το 
µερίδιο  που κατέχει  ο αγοραστής  στην  αγορά  όπου  αγοράζει  τα συµβατικά  αγαθά  ή 
υπηρεσίες . Προκει µένου να εφαρ µοστεί  το ευεργέτη µα της απαλλαγής  κατά  
κατηγορία , το µερίδιο  αγοράς  του προµηθευτή  και το µερίδιο  αγοράς  του αγοραστή  
πρέπει  να µην υπερβαίνουν  έκαστο  το 30%. Στο τµήµα V των παρουσών  
κατευθυντήριων  γραµµών παρέχονται  οδηγίες  για τον τρόπο  ορισµού της σχετικής  
αγοράς  και υπολογισ µού των µεριδίων  αγοράς . Όταν  το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  
το όριο του 30%, δεν υπάρχει  τεκµήριο ότι οι κάθετες  συµφωνίες  εµπίπτουν  στο 
άρθρο  101 παράγραφος  1 ούτε ότι δεν πληρούν  τους όρους  του άρθρου  101 
παράγραφος  3, αλλά  ούτε υπάρχει  και τεκµήριο ότι οι κάθετες  συµφωνίες  που 
εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1 θα πληρούν  συνήθως  
τους όρους  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
2. Πεδίο  εφαρ µογής  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
2.1 Ορισ µός των κάθετων  συµφωνιών  
(24) Οι κάθετες  συµφωνίες  ορίζονται  στο άρθρο  1 παράγραφος  1 στοιχείο  α) του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  ως «συµφωνίες  ή εναρ µονισµένες 
πρακτικές  που συνάπτονται  µεταξύ  δύο ή περισσότερων  επιχειρήσεων  κάθε  µία εκ 
των οποίων  δραστηριοποιείται , για τους σκοπούς  της συµφωνίας  ή της 
εναρ µονισµένης πρακτικής , σε διαφορετικό  επίπεδο  της αλυσίδας  παραγωγής  ή 
διανο µής, και που αφορούν  τις προϋποθέσεις  υπό τις οποίες  τα µέρη µπορούν  να 
προµηθεύονται , να πωλούν  ή να µεταπωλούν  ορισµένα αγαθά  ή υπηρεσίες ». 
(25) Ο ορισµός των κάθετων  συµφωνιών  που µνηµονεύεται  στη παράγραφο  24 
περιλα µβάνει  τέσσερα  κύρια  στοιχεία : 
α) Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εφαρ µόζεται  σε συµφωνίες  και 
εναρ µονισµένες πρακτικές . Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  δεν 
εφαρ µόζεται  στη µονοµερή συµπεριφορά  των οικείων  επιχειρήσεων . Η εν 
λόγω  µονοµερής συµπεριφορά  µπορεί  να εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του 
άρθρου  102, το οποίο  απαγορεύει  τις καταχρήσεις  δεσπόζουσας  θέσης . Για να 
υπάρχει  συµφωνία  κατά  την έννοια  του άρθρου  101, αρκεί  τα µέρη να έχουν  
εκφράσει  την κοινή  τους βούληση  να συµπεριφέρονται  στην  αγορά  κατά  
ορισµένο τρόπο . Η µορφή  µε την οποία  εκφράζεται  η βούληση  αυτή  δεν έχει 
 
EL 14   EL σηµασία, εφόσον  αποτελεί  πιστή  έκφραση  της βούλησης  των µελών . Σε 
περίπτωση  που δεν υπάρχει  ρητή  συµφωνία  µε την οποία  εκφράζεται  η 
σύµπτωση  των βουλήσεων , η Επιτροπή  θα πρέπει  να αποδεικνύει  ότι η 
µονοµερής πολιτική  του ενός µέρους  έχει τη συναίνεση  του άλλου . Για τις 
κάθετες  συµφωνίες , υπάρχουν  δύο τρόποι  µε τους οποίους  µπορεί  να 
διαπιστωθεί  η ύπαρξη  συναίνεσης  µε συγκεκρι µένη µονοµερή πολιτική . 
Πρώτον , η συναίνεση  µπορεί  να συναχθεί  από τις εξουσίες  που παρέχονται  στα 
µέρη µε προϋφιστά µενη γενική  συµφωνία . Εάν οι ρήτρες  της υφιστά µενης 
συµφωνίας  προβλέπουν  ή επιτρέπουν  σε έναν από τους συµβαλλό µενους  να 
υιοθετήσει  εν συνεχεία  συγκεκρι µένη µονοµερή πολιτική  που θα είναι  
δεσµευτική  για τον αντισυ µβαλλό µενο, µπορεί  στη βάση  αυτή  να αποδειχθεί  η 
συναίνεση  του αντισυ µβαλλο µένου µε την εν λόγω  πολιτική13. ∆εύτερον , εάν 
δεν υπάρχει  τέτοια  ρητή  συναίνεση , η Επιτροπή  µπορεί  να αποδείξει  την 
ύπαρξη  σιωπηρής  συναίνεσης . Γι' αυτό  χρειάζεται  να αποδείξει , πρώτον , ότι ο 
ένας από τους συµβαλλό µενους  ζητά ρητά  ή σιωπηρά  τη συνεργασία  του 
άλλου  για την εφαρ µογή της µονοµερούς  του πολιτικής  και, δεύτερον , ότι ο 
αντισυ µβαλλό µενος συµµορφώθηκε  µε την απαίτηση  αυτή  εφαρ µόζοντας  την 
εν λόγω  µονοµερή πολιτική  στην  πράξη14. Για παράδειγ µα, αν µετά την εκ 
µέρους  του προµηθευτή  αναγγελία  µονοµερούς  µείωσης  της προµηθειών  για 
την αποτροπή  του παράλληλου  εµπορίου , οι διανο µείς µειώσουν  αµέσως  τις 
παραγγελίες  τους και παύσουν  την άσκηση  παράλληλου  εµπορίου , τότε οι 
τελευταίοι  συναινούν  σιωπηρά  στη µονοµερή πολιτική  του προµηθευτή . 
Ωστόσο , δεν µπορεί  να συναχθεί  αυτό  το συµπέρασ µα εάν οι διανο µείς 
εξακολουθούν  την άσκηση  παράλληλου  εµπορίου  ή προσπαθούν  να βρουν  
νέους  τρόπους  για άσκηση  παράλληλου  εµπορίου . Επίσης , για τις κάθετες  
συµφωνίες , η σιωπηρή  συναίνεση  µπορεί  να συνάγεται  από το επίπεδο  
εξαναγκασ µού που ασκείται  από έναν συµβαλλό µενο για την επιβολή  της 
µονοµερούς  του πολιτικής  στο άλλο  ή τα άλλα  µέρη της συµφωνίας  σε 
συνδυασ µό µε τον αριθµό των διανο µέων οι οποίοι  εφαρ µόζουν  όντως  στην  
πράξη  τη µονοµερή πολιτική  του προµηθευτή . Για παράδειγ µα, η ύπαρξη  ενός 
συστή µατος ελέγχου  και επιβολής  κυρώσεων  που εφαρ µόζει ένας 
προµηθευτής  για να τιµωρήσει  τους διανο µείς εκείνους  οι οποίοι  δεν 
συµµορφώνονται  µε τη µονοµερή του πολιτική , υποδηλώνει  σιωπηρή  
συναίνεση  µε τη µονοµερή πολιτική  του προµηθευτή , εάν το εν λόγω  σύστη µα 
επιτρέπει  στον  τελευταίο  να εφαρ µόζει στην  πράξη  την πολιτική  του. Οι δύο 
τρόποι  διαπίστωσης  της συναίνεσης  που περιγράφονται  στη παρούσα  
παράγραφο  µπορούν  να χρησι µοποιούνται  από κοινού . 
β) Η συµφωνία  ή εναρ µονισµένη πρακτική  υπάρχει  µεταξύ  δύο ή περισσοτέρων  
επιχειρήσεων . ∆εν καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  οι κάθετες  συµφωνίες  µε τελικούς  καταναλωτές  που δεν 
λειτουργούν  ως επιχείρηση . Γενικότερα , οι συµφωνίες  µε τελικούς  
καταναλωτές  δεν εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 
παράγραφος  1, δεδοµένου ότι το άρθρο  αυτό  εφαρ µόζεται  µόνον  σε συµφωνίες  
µεταξύ  επιχειρήσεων , σε αποφάσεις  ενώσεων  επιχειρήσεων  και σε 
                                                 
13 Απόφαση  του ∆ικαστηρίου  της 13ης Ιουλίου  2006, στην  υπόθεση  C-74/04 P, Επιτροπή  κατά  
Volkswagen AG, Συλλογή  2006, σ. Ι-6585. 
14 Απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 26ης Οκτωβρίου  2000 στην  υπόθεση  T-41/96, Bayer AG κατά  
Επιτροπής , Συλλογή  2000, σ. ΙΙ-3383. 
 
EL 15   EL εναρ µονισµένες πρακτικές  επιχειρήσεων . Τούτο  δεν θίγει  την τυχόν  εφαρ µογή 
του άρθρου  102. 
γ) Η συµφωνία  ή εναρ µονισµένη πρακτική  υπάρχει  µεταξύ  επιχειρήσεων  κάθε  
µία από τις οποίες  δραστηριοποιείται , για το σκοπό  της συµφωνίας , σε 
διαφορετικό  επίπεδο  της αλυσίδας  παραγωγής  ή διανο µής. Αυτό  σηµαίνει  π.χ. 
ότι µία επιχείρηση  παράγει  πρώτη  ύλη την οποία  η άλλη  επιχείρηση  
χρησι µοποιεί  ως εισροή , ή ότι η πρώτη  είναι  µεταποιητική  επιχείρηση , η 
δεύτερη  επιχείρηση  χονδρικής  πώλησης  και η τρίτη  επιχείρηση  λιανικού  
εµπορίου . Αυτό  δεν αποκλείει  το ενδεχό µενο να δραστηριοποιείται  µια 
επιχείρηση  σε περισσότερα  του ενός επίπεδα  της αλυσίδας  παραγωγής  ή 
διανο µής. 
δ) Οι συµφωνίες  ή εναρ µονισµένες πρακτικές  αφορούν  τους όρους  βάσει  των 
οποίων  τα µέρη της συµφωνίας , ο προµηθευτής  και ο αγοραστής , «µπορούν  να 
προµηθεύονται , να πωλούν  ή να µεταπωλούν  ορισµένα αγαθά  ή υπηρεσίες ». 
Πράγ µατι, σκοπός  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  είναι  να 
καλύπτονται  οι συµφωνίες  προµήθειας  και διανο µής. Πρόκειται  για συµφωνίες  
που αφορούν  τους όρους  αγοράς , πώλησης  ή µεταπώλησης  των παρεχό µενων  
από τον προµηθευτή  αγαθών  ή υπηρεσιών  ή/και τους όρους  πώλησης  από τον 
αγοραστή  των αγαθών  ή υπηρεσιών  στα οποία  ενσω µατώνονται  αυτά  τα αγαθά  
ή οι υπηρεσίες . Βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , ως 
συµβατικά  αγαθά  ή υπηρεσίες  θεωρούνται  τόσο  τα αγαθά  ή οι υπηρεσίες  που 
παρέχει  ο προµηθευτής  όσο και τα αγαθά  και οι υπηρεσίες  που προκύπτουν  
από αυτά . Καλύπτονται  οι κάθετες  συµφωνίες  που αφορούν  όλα τα τελικά  και 
ενδιά µεσα αγαθά  και υπηρεσίες . Η µόνη εξαίρεση  είναι  ο τοµέας των 
αυτοκινήτων , στον  βαθµό που εξακολουθεί  να καλύπτεται  από ειδική  
απαλλαγή  κατά  κατηγορία , όπως  αυτή  που χορηγείται  µε τον κανονισ µό (ΕΚ) 
αριθ. 1400/2002 της Επιτροπής  της 31ης Ιουλίου  2002, για την εφαρ µογή του 
άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης  σε ορισµένες κατηγορίες  κάθετων  
συµφωνιών  και εναρ µονισµένων  πρακτικών  στον  τοµέα της 
αυτοκινητοβιο µηχανίας15 ή κανονισ µό που τον έχει διαδεχθεί . Τα παρεχό µενα 
από τον προµηθευτή  αγαθά  ή υπηρεσίες  µπορούν  να µεταπωληθούν  από τον 
αγοραστή  ή να χρησι µοποιηθούν  από αυτόν  ως εισροή  για την παραγωγή  
δικών  του αγαθών  ή υπηρεσιών . 
(26) Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εφαρ µόζεται  επίσης  σε αγαθά  που 
πωλούνται  και αγοράζονται  µε σκοπό  τη µίσθωσή  τους σε τρίτους . Ωστόσο , δεν 
καλύπτονται  αυτές  καθαυτές  οι συµφωνίες  µίσθωσης  και χρηµατοδοτικής  µίσθωσης , 
δεδοµένου ότι δεν πωλείται  κανένα  αγαθό  ή υπηρεσία  από τον προµηθευτή  στον  
αγοραστή . Γενικότερα , ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  δεν καλύπτει  
περιορισ µούς ή υποχρεώσεις  που δεν συνδέονται  µε τους όρους  αγοράς , πώλησης  
και µεταπώλησης , όπως  η υποχρέωση  των µερών  να µην πραγ µατοποιούν  
ανεξάρτητη  έρευνα  και ανάπτυξη , που τα µέρη ενδέχεται  να είχαν  συµπεριλάβει  σε 
µια κατά  τα λοιπά  κάθετη  συµφωνία . Επιπλέον , το άρθρο  2 παράγραφοι  2 έως 5 του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αποκλείει  άµεσα ή έµµεσα από τη 
εφαρ µογή του εν λόγω  κανονισ µού ορισµένες κάθετες  συµφωνίες . 
                                                 
15 ΕΕ L 203 της 1.8.2002, σ. 30. 
 
EL 16   EL 2.2 Κάθετες  συµφωνίες  µεταξύ  ανταγωνιστών  
(27) Σύµφωνα  µε το άρθρο  2 παράγραφος  4 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , 
αποκλείονται  ρητά  από την εφαρ µογή του «οι κάθετες  συµφωνίες  που συνάπτονται  
µεταξύ  ανταγωνιζό µενων  επιχειρήσεων ». Οι κάθετες  συµφωνίες  µεταξύ  
ανταγωνιστών  εξετάζονται , όσον  αφορά  τυχόν  αποτελέσ µατα αθέµιτων µεταξύ  τους 
συµπράξεων , στο πλαίσιο  των κατευθυντήριων  γραµµών για την εφαρ µογή του 
άρθρου  81 της συνθήκης  ΕΚ στις συµφωνίες  οριζόντιας  συνεργασίας16. Ωστόσο , οι 
κάθετες  πτυχές  των εν λόγω  συµφωνιών  πρέπει  να εξετάζονται  µε βάση  τις 
παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές. Στο άρθρο  1 παράγραφος  1 στοιχείο  γ) του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , ως ανταγωνιζό µενες επιχειρήσεις  
ορίζονται  «οι πραγ µατικοί  ή δυνητικοί  ανταγωνιστές ». ∆ύο εταιρείες  
αντιµετωπίζονται  ως πραγ µατικοί  ανταγωνιστές  όταν ασκούν  δραστηριότητες  στην  
ίδια σχετική  αγορά . Μια εταιρεία  αντιµετωπίζεται  ως δυνητικός  ανταγωνιστής  µιας 
άλλης  εταιρείας  όταν, εάν δεν υπήρχε  η συµφωνία , σε περίπτωση  µικρής  αλλά  
µόνιµης αύξησης  των σχετικών  τιµών, η πρώτη  εταιρεία  εντός  σύντο µης χρονικής  
περιόδου , συνήθως  όχι µεγαλύτερης  του 1 έτους , κατά  πάσα  πιθανότητα  θα 
αναλά µβανε  τις απαραίτητες  συµπληρω µατικές  επενδύσεις  ή άλλο  απαραίτητο  
κόστος  µετατροπής  προκει µένου να εισέλθει  στη σχετική  αγορά  στην  οποία  
δραστηριοποιείται  η άλλη  εταιρεία . Η εκτίµηση αυτή  πρέπει  να βασίζεται  σε 
ρεαλιστική  προσέγγιση · µια καθαρά  θεωρητική  δυνατότητα  εισόδου  στην  αγορά  δεν 
αρκεί17. Ο διανο µέας που παρέχει  σε έναν παραγωγό  τις τεχνικές  προδιαγραφές  για 
την παραγωγή  συγκεκρι µένων  αγαθών  µε το σήµα του διανο µέα δεν πρέπει  να 
θεωρείται  παραγωγός  των εν λόγω  προϊόντων . 
(28) Στο άρθρο  2 παράγραφος  4 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
προβλέπονται  δύο εξαιρέσεις  στον  γενικό  αποκλεισ µό των κάθετων  συµφωνιών  
µεταξύ  ανταγωνιστών . Οι εξαιρέσεις  αυτές  αφορούν  µη αµοιβαίες  συµφωνίες . Οι µη 
αµοιβαίες  συµφωνίες  µεταξύ  ανταγωνιστών  καλύπτονται  από τον κανονισ µό 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  όταν: α) ο προµηθευτής  είναι  παραγωγός  και διανο µέας 
προϊόντων , ενώ ο αγοραστής  είναι  µόνο διανο µέας και όχι ταυτόχρονα  
ανταγωνιστική  επιχείρηση  που δραστηριοποιείται  στον  κλάδο  της παραγωγής · ή β) ο 
προµηθευτής  παρέχει  υπηρεσίες  σε πολλαπλά  επίπεδα  του εµπορίου , ενώ ο 
αγοραστής  δραστηριοποιείται  σε επίπεδο  λιανικού  εµπορίου  και δεν είναι  
ανταγωνιστική  επιχείρηση  στο επίπεδο  του εµπορίου  στο οποίο  αγοράζει  τις 
συµβατικές  υπηρεσίες . Η πρώτη  εξαίρεση  αφορά  τις περιπτώσεις  διττής  διανο µής, 
δηλαδή  όταν ο παραγωγός  συγκεκρι µένων  προϊόντων  ενεργεί  και ως διανο µέας των 
προϊόντων  ανταγωνιζό µενος ανεξάρτητους  διανο µείς των ίδιων  του των προϊόντων . 
Σε περίπτωση  διττής  διανο µής, θεωρείται  εν γένει  ότι τυχόν  δυνητικές  επιπτώσεις  
στην  ανταγωνιστική  σχέση  µεταξύ  παραγωγού  και λιανοπωλητή  σε επίπεδο  λιανικής  
έχουν  µικρότερη  σηµασία από τις δυνητικές  επιπτώσεις  της κάθετης  συµφωνίας  
προµήθειας  στον  ανταγωνισ µό εν γένει  σε επίπεδο  παραγωγής  ή λιανικής . Η δεύτερη  
εξαίρεση  καλύπτει  ανάλογες  περιπτώσεις  διττής  διανο µής, αλλά  για υπηρεσίες , 
                                                 
16 EE C 3 της 6.1.2001, σ. 2. Επίκειται  αναθεώρηση  των εν λόγω  κατευθυντήριων  γραµµών. 
17 Βλ. ανακοίνωση  της Επιτροπής  όσον  αφορά  τον ορισµό της σχετικής  αγοράς  για τους σκοπούς  του 
κοινοτικού  δικαίου  ανταγωνισ µού, ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 5, παράγραφοι  20-24, δέκατη  τρίτη  
έκθεση  επί της πολιτικής  ανταγωνισ µού της Επιτροπής , σηµείο 55, και απόφαση  90/410/ΕΟΚ  της 
Επιτροπής  στην  υπόθεση  αριθ. ΙV/32.009 - Elopak/Metal Box-Odin, ΕΕ L 209 της 8.8.1990, σ. 15. 
 
EL 17   EL εφόσον  ο προµηθευτής  παρέχει  επίσης  υπηρεσίες  στο επίπεδο  του λιανικού  εµπορίου  
όπου  δραστηριοποιείται  ο αγοραστής . 
2.3 Ενώσεις  λιανοπωλητών  
(29) Σύµφωνα  µε το άρθρο  2 παράγραφος  2, ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
εφαρ µόζεται  επίσης  στις κάθετες  συµφωνίες  µιας ένωσης  επιχειρήσεων  που πληροί  
ορισµένες προϋποθέσεις , αποκλείοντας  έτσι από το πεδίο  εφαρ µογής του τις κάθετες  
συµφωνίες  που συνάπτονται  από όλες τις άλλες  ενώσεις . Οι κάθετες  συµφωνίες  που 
συνάπτονται  µεταξύ  µιας ένωσης  και των µελών  της, ή µεταξύ  µιας ένωσης  και των 
προµηθευτών  της, καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
µόνον  αν όλα τα µέλη της είναι  λιανοπωλητές  αγαθών  (και όχι υπηρεσιών ) και κάθε  
µέλος της ένωσης  πραγ µατοποιεί  κύκλο  εργασιών  που δεν υπερβαίνει  τα 
50 εκατ. EUR. Οι λιανοπωλητές  είναι  διανο µείς που µεταπωλούν  αγαθά  σε τελικούς  
καταναλωτές . Η αξιολόγηση  µιας υπόθεσης  βάσει  του άρθρου  101 δεν επηρεάζεται  
κατά  κανόνα  στην  περίπτωση  που ένας περιορισ µένος µόνο αριθµός µελών  της 
ένωσης  έχει κύκλο  εργασιών  που υπερβαίνει  το όριο των 50 εκατ. EUR και στην  
περίπτωση  που αυτά  τα µέλη από κοινού  αντιπροσωπεύουν  λιγότερο  από το 15% 
του συλλογικού  κύκλου  εργασιών  όλων  των µελών  λαµβανο µένων  από κοινού . 
(30) Σε µια ένωση  επιχειρήσεων  µπορεί  να υπάρχουν  τόσο  οριζόντιες  όσο και κάθετες  
συµφωνίες . Οι οριζόντιες  συµφωνίες  πρέπει  να αξιολογούνται  σύµφωνα  µε τις αρχές  
που διατυπώνονται  στις κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του άρθρου  81 
της συνθήκης  ΕΚ στις συµφωνίες  οριζόντιας  συνεργασίας18. Εάν από την 
αξιολόγηση  αυτή  προκύπτει  το συµπέρασ µα ότι µια συνεργασία  µεταξύ  
επιχειρήσεων  στον  τοµέα των προµηθειών  ή των πωλήσεων  είναι  αποδεκτή , θα 
χρειαστεί  περαιτέρω  αξιολόγηση  για την εξέταση  των κάθετων  συµφωνιών  που έχει 
συνάψει  η ένωση  µε τους προµηθευτές  της ή µε µεµονωµένα µέλη της. Για την 
τελευταία  αυτή  αξιολόγηση  θα πρέπει  να τηρούνται  οι διατάξεις  του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές. Για 
παράδειγ µα, οριζόντιες  συµφωνίες  που έχουν  συναφθεί  µεταξύ  των µελών  µιας 
ένωσης  ή αποφάσεις  που λήφθηκαν  από την ένωση , όπως  η απόφαση  που επιβάλλει  
στα µέλη να προµηθεύονται  από την ένωση  ή η απόφαση  παραχώρησης  
αποκλειστικών  περιοχών  στα µέλη της ένωσης , πρέπει  να αξιολογούνται  πρώτα  ως 
οριζόντια  συµφωνία . Μόνο  εφόσον  η αξιολόγηση  αυτή  οδηγήσει  στο συµπέρασ µα 
ότι η οριζόντια  συµφωνία  δεν είναι  αποδεκτή , θα χρειαστεί  να αξιολογηθούν  οι 
κάθετες  συµφωνίες  µεταξύ  της ένωσης  και των µεµονωµένων  µελών  της ή µεταξύ  
της ένωσης  και των προµηθευτών . 
2.4 Κάθετες  συµφωνίες  που περιέχουν  διατάξεις  περί δικαιω µάτων  διανοητικής  
ιδιοκτησίας  (∆∆Ι) 
(31) Το άρθρο  2 παράγραφος  3 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  ορίζει  ότι η 
εφαρ µογή του καλύπτει  κάθετες  συµφωνίες  περιέχουσες  συγκεκρι µένες διατάξεις  
σχετικές  µε την κτήση  ή τη χρήση  από τον αγοραστή  ∆∆Ι, αποκλείοντας  έτσι από το 
πεδίο  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  όλες τις άλλες  κάθετες  
συµφωνίες  που περιέχουν  διατάξεις  περί ∆∆Ι. Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  
                                                 
18 Βλ. παράγραφο  27. 
 
EL 18   EL κατηγορίες  εφαρ µόζεται  στις κάθετες  συµφωνίες  που περιέχουν  διατάξεις  περί ∆∆Ι, 
εφόσον  πληρούνται  πέντε  προϋποθέσεις : 
α) οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι πρέπει  να αποτελούν  µέρος κάθετης  συµφωνίας , 
δηλαδή  µιας συµφωνίας  που περιέχει  τους όρους  υπό τους οποίους  τα µέρη 
µπορούν  να αγοράζουν , να πωλούν  ή να µεταπωλούν  ορισµένα αγαθά  ή 
υπηρεσίες · 
β) τα ∆∆Ι πρέπει  να µεταβιβάζονται  στον  αγοραστή  ή να του παρέχεται  άδεια  
χρήσης  τους· 
γ) οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι δεν πρέπει  να αποτελούν  το κύριο  αντικεί µενο της 
συµφωνίας · 
δ) οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι πρέπει  να συνδέονται  άµεσα µε τη χρήση , την πώληση  
ή τη µεταπώληση  αγαθών  ή υπηρεσιών  από τον αγοραστή  ή τους πελάτες  του. 
Σε περίπτωση  δικαιόχρησης , όπου  η εµπορία  αποτελεί  αντικεί µενο της 
εκµετάλλευσης  των ∆∆Ι, τα αγαθά  ή οι υπηρεσίες  διανέ µονται  από τον κύριο  
δικαιοδόχο  ή τους δικαιοδόχους · 
ε) οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι αναφορικά  µε τα συµβατικά  αγαθά  ή τις υπηρεσίες  δεν 
πρέπει  να περιέχουν  περιορισ µούς του ανταγωνισ µού οι οποίοι  έχουν  το ίδιο 
αντικεί µενο µε κάθετους  περιορισ µούς µη απαλλασσό µενους  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
(32) Με τις προϋποθέσεις  αυτές  εξασφαλίζεται  η εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  
κατά  κατηγορίες  στις κάθετες  συµφωνίες  στο πλαίσιο  των οποίων  η χρήση , η 
πώληση  ή η µεταπώληση  των αγαθών  ή υπηρεσιών  µπορεί  να γίνεται  
αποτελεσ µατικότερα  λόγω  του ότι µεταβιβάζονται  στον  αγοραστή  τα ∆∆Ι ή του 
παρέχεται  άδεια  χρήσης  τους. Αυτό  σηµαίνει  ότι οι περιορισ µοί που αφορούν  τη 
µεταβίβαση  ή τη χρήση  των ∆∆Ι µπορούν  να καλύπτονται  από την απαλλαγή , 
εφόσον  κύριο  αντικεί µενο της συµφωνίας  είναι  η αγορά  ή διανο µή αγαθών  ή 
υπηρεσιών . 
(33) Από την πρώτη  προϋπόθεση  καθίσταται  σαφές  ότι το πλαίσιο  στο οποίο  
µεταβιβάζονται  τα δικαιώ µατα διανοητικής  ιδιοκτησίας  είναι  µια συµφωνία  για την 
αγορά  ή διανο µή αγαθών  ή µια συµφωνία  για την αγορά  ή παροχή  υπηρεσιών  και όχι 
µια συµφωνία  που αφορά  τη µεταβίβαση  ή την παροχή  άδειας  εκµετάλλευσης  ∆∆Ι 
µε σκοπό  την παραγωγή  αγαθών  ούτε µια αµιγής συµφωνία  για τη χορήγηση  άδειας  
εκµετάλλευσης . Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  δεν καλύπτει , για 
παράδειγ µα: 
α) συµφωνίες  δυνά µει των οποίων  ο ένας συµβαλλό µενος χορηγεί  στον  άλλο  µια 
συνταγή  και του παρέχει  άδεια  για την παραγωγή  ενός ποτού  µε βάση  τη 
συνταγή  αυτή · 
β) συµφωνίες  δυνά µει των οποίων  ο ένας συµβαλλό µενος παραχωρεί  στον  άλλο  
ένα εκµαγείο  ή ένα πρωτότυπο  και του παρέχει  άδεια  να παράγει  και να 
διανέ µει αντίγραφα · 
γ) αµιγείς άδειες  χρήσης  εµπορικού  σήµατος ή διακριτικού  τίτλου  µε σκοπό  την 
εµπορία  παράγωγων  προϊόντων  (merchandising)· 
 
EL 19   EL δ) συµβάσεις  χορηγίας  µε τις οποίες  παρέχεται  σε κάποιον  το δικαίω µα να 
αυτοδιαφη µίζεται  ως επίση µος χορηγός  µίας εκδήλωσης · 
ε) άδεια  εκµετάλλευσης  δικαιω µάτων  πνευµατικής  ιδιοκτησίας , όπως  π.χ. 
συµβάσεις  ραδιοτηλεοπτικής  µετάδοσης  που αφορούν  το δικαίω µα 
µαγνητοφώνησης  ή µαγνητοσκόπησης  ή/και το δικαίω µα ραδιοτηλεοπτικής  
µετάδοσης  µιας εκδήλωσης . 
(34) Από την δεύτερη  προϋπόθεση  προκύπτει  σαφώς  ότι ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  δεν εφαρ µόζεται  στις περιπτώσεις  που τα ∆∆Ι χορηγούνται  από τον 
αγοραστή  στον  προµηθευτή , ανεξάρτητα  αν αφορούν  τον τρόπο  παραγωγής  ή 
διανο µής. Μια συµφωνία  για τη µεταβίβαση  ∆∆Ι στον  προµηθευτή  που περιέχει  
ενδεχό µενους  περιορισ µούς ως προς  τις πωλήσεις  του τελευταίου  δεν καλύπτεται  
από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Αυτό  σηµαίνει  ιδίως  ότι οι 
συµφωνίες  υπεργολαβίας  που συνοδεύονται  από µεταβίβαση  τεχνογνωσίας  σε 
υπεργολάβο19 δεν εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  (βλ. επίσης  παράγραφο  22). Ωστόσο , οι κάθετες  συµφωνίες  βάσει  των 
οποίων  ο αγοραστής  παρέχει  στον  προµηθευτή  µόνο προδιαγραφές  µε την 
περιγραφή  των αγαθών  ή υπηρεσιών  που πρόκειται  να παρασχεθούν  εµπίπτουν  στο 
πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
(35) Από την τρίτη  προϋπόθεση  προκύπτει  σαφώς  ότι για να καλύπτεται  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , το κύριο  αντικεί µενο της συµφωνίας  δεν 
πρέπει  να είναι  η µεταβίβαση  ή η άδεια  εκµετάλλευσης  ∆∆Ι. Το κύριο  αντικεί µενο 
πρέπει  να είναι  η αγορά , η πώληση  ή η µεταπώληση  αγαθών  ή υπηρεσιών , και οι 
διατάξεις  για τα ∆∆Ι πρέπει  να εξυπηρετούν  την εφαρ µογή της κάθετης  συµφωνίας . 
(36) Η τέταρτη  προϋπόθεση  απαιτεί  οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι να διευκολύνουν  τη χρήση , 
την πώληση  ή τη µεταπώληση  αγαθών  ή υπηρεσιών  από τον αγοραστή  ή τους 
πελάτες  του. Τα αγαθά  ή τις υπηρεσίες  προς  χρήση  ή µεταπώληση  παρέχονται  
συνήθως  από τον δικαιοπάροχο , αλλά  µπορεί  να τα αγοράσει  και ο δικαιοδόχος  από 
κάποιον  τρίτο  προµηθευτή . Οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι συνήθως  αφορούν  την εµπορία  
αγαθών  ή υπηρεσιών . Αυτό  συµβαίνει , για παράδειγ µα, στην  περίπτωση  µιας 
συµφωνίας  δικαιόχρησης  βάσει  της οποίας  ο δικαιοπάροχος  πωλεί  στον  δικαιοδόχο  
αγαθά  προς  µεταπώληση  και επιπλέον  του χορηγεί  άδεια  για να χρησι µοποιεί  το 
εµπορικό  του σήµα και την τεχνογνωσία  του για την εµπορία  των εν λόγω  αγαθών . 
Επίσης  καλύπτεται  η περίπτωση  που ο προµηθευτής  ενός συµπυκνω µένου 
αποστάγ µατος χορηγεί  άδεια  στον  αγοραστή  για την αραίωση  και εµφιάλωση  του 
αποστάγ µατος πριν το πωλήσει  υπό µορφή  ποτού . 
(37) Η πέµπτη προϋπόθεση  σηµαίνει  ιδίως  ότι οι διατάξεις  για τα ∆∆Ι δεν επιτρέπεται  να 
έχουν  το ίδιο αντικεί µενο µε οποιονδήποτε  από τους ιδιαίτερης  σοβαρότητας  
περιορισ µούς που απαριθ µούνται  στο άρθρο  4 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  ούτε µε οποιονδήποτε  από τους περιορισ µούς που δεν καλύπτονται  από 
τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  σύµφωνα  µε το άρθρο  5 του εν λόγω  
κανονισ µού (βλ. παραγράφους  47 έως 69 των κατευθυντηρίων  γραµµών). 
                                                 
19 Βλ. ανακοίνωση  για την υπεργολαβία , (παράγραφος  22). 
 
EL 20   EL (38) Τα δικαιώ µατα διανοητικής  ιδιοκτησίας  που σχετίζονται  την εφαρ µογή κάθετων  
συµφωνιών  κατά  την έννοια  του άρθρου  2 παράγραφος  3 του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορούν  γενικώς  τρεις  βασικούς  τοµείς: τα εµπορικά  
σήµατα, τα δικαιώ µατα πνευµατικής  ιδιοκτησίας  και την τεχνογνωσία . 
Εµπορικό  σήµα 
(39) Η άδεια  εκµετάλλευσης  εµπορικού  σήµατος που χορηγείται  σε διανο µέα µπορεί  να 
αφορά  τη διανο µή των προϊόντων  του δικαιοπαρόχου  σε συγκεκρι µένη περιοχή . Αν 
πρόκειται  για αποκλειστική  άδεια  εκµετάλλευσης , η συµφωνία  ισοδυνα µεί µε 
συµφωνία  αποκλειστικής  διανο µής. 
∆ικαιώ µατα πνευµατικής  ιδιοκτησίας  
(40) Οι µεταπωλητές  αγαθών  που προστατεύονται  από δικαιώ µατα πνευµατικής  
ιδιοκτησίας  (βιβλία , λογισ µικό, κ.λπ.) µπορεί  να υποχρεωθούν  από τον δικαιούχο  
της πνευµατικής  ιδιοκτησίας  να µεταπωλούν  τα αγαθά  αυτά  υπό τον όρο ότι ο 
αγοραστής , είτε πρόκειται  για άλλον  µεταπωλητή  είτε για τον τελικό  χρήστη , δεν θα 
προσβάλει  τα δικαιώ µατα πνευµατικής  ιδιοκτησίας . Οι εν λόγω  υποχρεώσεις  του 
µεταπωλητή , εφόσον  εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 
παράγραφος  1, καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
(41) Συµφωνίες  βάσει  των οποίων  διατίθενται  για µεταπώληση  αντίγραφα  λογισ µικού, 
χωρίς  ο µεταπωλητής  να αποκτά  άδεια  εκµετάλλευσης  οποιουδήποτε  δικαιώ µατος 
επί του λογισ µικού, αλλά  απλώς  έχει δικαίω µα µεταπώλησης  των αντιγράφων , 
πρέπει  να θεωρούνται , για τους σκοπούς  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες , ως συµφωνίες  προµήθειας  αγαθών  προς  µεταπώληση . Βάσει  αυτής  της 
µορφής  διανο µής, η άδεια  εκµετάλλευσης  του λογισ µικού υπάρχει  µόνο µεταξύ  του 
δικαιούχου  της πνευµατικής  ιδιοκτησίας  και του χρήστη  του λογισ µικού. Αυτό  
µπορεί  να λάβει  τη µορφή  άδειας  εκµετάλλευσης  τύπου  "shrink wrap", δηλαδή  µιας 
δέσµης όρων  που αναγράφονται  στη συσκευασία  του λογισ µικού και τους οποίους  
θεωρείται  ότι αποδέχεται  ο τελικός  χρήστης  µε το άνοιγ µα της συσκευασίας . 
(42) Οι αγοραστές  υλικού  πληροφορικής  το οποίο  περιλα µβάνει  λογισ µικό 
προστατευό µενο από δικαιώ µατα πνευµατικής  ιδιοκτησίας  µπορεί  να υποχρεωθούν  
από τον δικαιούχο  να µην προσβάλλουν  αυτά  τα δικαιώ µατα πνευµατικής  
ιδιοκτησίας , και πρέπει  κατά  συνέπεια  να µην κατασκευάζουν  αντίγραφα  του 
λογισ µικού προς  µεταπώληση  ή για να τα χρησι µοποιούν  σε συνδυασ µό µε άλλο  
υλικό  πληροφορικής . Τέτοιου  είδους  περιορισ µοί επί της χρήσης , καθόσον  
εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1, καλύπτονται  από 
τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
Τεχνογνωσία  
(43) Οι συµφωνίες  δικαιόχρησης , µε εξαίρεση  τις συµφωνίες  βιοµηχανικής  δικαιόχρησης , 
αποτελούν  το χαρακτηριστικότερο  παράδειγ µα κοινοποίησης  τεχνογνωσίας  στον  
αγοραστή  για εµπορικούς  σκοπούς20. Οι συµφωνίες  δικαιόχρησης  περιέχουν  άδειες  
εκµετάλλευσης  ∆∆Ι που αφορούν  εµπορικά  σήµατα ή διακριτικούς  τίτλους  και 
                                                 
20 Οι παράγραφοι  43-45 ισχύουν  κατ' αναλογία  και σε άλλα  είδη συµφωνιών  διανο µής που 
περιλα µβάνουν  τη µεταφορά  σηµαντικής  τεχνογνωσίας  από τον προµηθευτή  στον  αγοραστή . 
 
EL 21   EL τεχνογνωσία  για τη χρήση  και τη διανο µή αγαθών  ή την παροχή  υπηρεσιών . Εκτός  
από την άδεια  εκµετάλλευσης  των ∆∆Ι, ο δικαιοπάροχος  συνήθως  παρέχει  στο 
δικαιοδόχο  καθ' όλη τη διάρκεια  της συµφωνίας  εµπορική  ή τεχνική  συνδρο µή, όπως  
υπηρεσίες  εφοδιασ µού, κατάρτιση , συµβουλές  σχετικά  µε τα ακίνητα , 
χρηµατοοικονο µικό προγρα µµατισµό κ.λπ. Η άδεια  εκµετάλλευσης  και η παροχή  
συνδρο µής αποτελούν  αναπόσπαστα  στοιχεία  της επιχειρη µατικής  µεθόδου  η οποία  
αποτελεί  αντικεί µενο της δικαιόχρησης . 
(44) Οι άδειες  εκµετάλλευσης  που περιλα µβάνονται  σε συµφωνίες  δικαιόχρησης  
καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , αν πληρούνται  και οι 
πέντε  προϋποθέσεις  που καθορίζονται  στην  παράγραφο  31. Οι εν λόγω  
προϋποθέσεις  πληρούνται  συνήθως , καθώς  στις περισσότερες  συµφωνίες  
δικαιόχρησης , περιλα µβανο µένων  των συµφωνιών  κύριας  δικαιόχρησης , ο 
δικαιοπάροχος  παρέχει  στον  δικαιοδόχο  αγαθά  ή/και υπηρεσίες , ιδίως  υπηρεσίες  
εµπορικής  ή τεχνικής  συνδρο µής. Τα ∆∆Ι βοηθούν  τον δικαιοδόχο  στη µεταπώληση  
των προϊόντων  που του προµηθεύει  ο δικαιοπάροχος  ή κάποιος  προµηθευτής  τον 
οποίον  έχει ορίσει  ο δικαιοπάροχος  ή στη χρήση  των προϊόντων  αυτών  και στην  
πώληση  των αγαθών  ή υπηρεσιών  που προκύπτουν  από αυτά . Όταν  η συµφωνία  
δικαιόχρησης  αφορά  µόνον  ή κατά  κύριο  λόγο  παραχώρηση  άδειας  εκµετάλλευσης  
∆∆Ι, δεν καλύπτεται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , αλλά  η 
Επιτροπή  εφαρ µόζει, κατά  κανόνα , στις περιπτώσεις  αυτές  τις αρχές  που 
διατυπώνονται  στον  κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και στις παρούσες  
κατευθυντήριες  γραµµές. 
(45) Οι ακόλουθες  υποχρεώσεις  σχετικά  µε τα ∆∆Ι θεωρούνται  γενικώς  αναγκαίες  για 
την προστασία  των ∆∆Ι του δικαιοπαρόχου  και, αν εµπίπτουν  στο άρθρο  101 
παράγραφος  1, καλύπτονται  επίσης  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες : 
α) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να µη ασκεί , άµεσα ή έµµεσα, οποιαδήποτε  
οµοειδή  δραστηριότητα · 
β) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να µην αποκτήσει  συµµετοχή  στο κεφάλαιο  
ανταγωνίστριας  επιχείρησης  που θα του παρείχε  τη δυνατότητα  να επηρεάσει  
την οικονο µική συµπεριφορά  της εν λόγω  επιχείρησης · 
γ) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να µην αποκαλύπτει  σε τρίτους  τη χορηγηθείσα  
από τον δικαιοπάροχο  τεχνογνωσία  για όσο διάστη µα η εν λόγω  τεχνογνωσία  
δεν έχει περιέλθει  σε δηµόσια χρήση · 
δ) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να γνωστοποιεί  στο δικαιοπάροχο  κάθε  εµπειρία  
αποκτηθείσα  κατά  την εκµετάλλευση  της δικαιόχρησης  και να χορηγεί  στο 
δικαιοπάροχο , καθώς  και σε άλλους  δικαιοδόχους , άδεια  µη αποκλειστικής  
εκµετάλλευσης  της τεχνογνωσίας  που προκύπτει  από αυτή  την εµπειρία · 
ε) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να ενηµερώνει  το δικαιοπάροχο  για τις προσβολές  
των ∆∆Ι που αποτελούν  αντικεί µενο της άδειας  εκµετάλλευσης , να ασκεί  
αγωγές  κατά  των προσβολέων  ή να συµπαρίσταται  στον  δικαιοπάροχο  σε κάθε  
αγωγή  κατά  των προσβολέων · 
 
EL 22   EL στ) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να µην χρησι µοποιεί  τεχνογνωσία  
παραχωρηθείσα  από τον δικαιοπάροχο  βάσει  άδειας  εκµετάλλευσης , για 
σκοπούς  άλλους  από την εκµετάλλευση  της δικαιόχρησης · 
ζ) υποχρέωση  του δικαιοδόχου  να µην παραχωρεί  τα δικαιώ µατα και 
υποχρεώσεις  που προβλέπει  η συµφωνία  δικαιόχρησης  χωρίς  τη συγκατάθεση  
του δικαιοπαρόχου . 
2.5 Σχέση  µε τους άλλους  κανονισ µούς απαλλαγής  κατά  κατηγορία  
(46) Το άρθρο  2 παράγραφος  5 ορίζει  ότι ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  «δεν 
εφαρ µόζεται  στις κάθετες  συµφωνίες  των οποίων  το αντικεί µενο εµπίπτει  στο πεδίο  
άλλων  κανονισ µών απαλλαγής  κατά  κατηγορία  εκτός  αν προβλέπεται  διαφορετικά  
στους  εν λόγω  κανονισ µούς». Αυτό  σηµαίνει  ότι ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  δεν εφαρ µόζεται  στις κάθετες  συµφωνίες  που καλύπτονται  από τον 
κανονισ µό (ΕΚ) αριθ. 772/2004 της Επιτροπής , της 27ης Απριλίου  2004, για την 
εφαρ µογή του άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης  σε ορισµένες κατηγορίες  
συµφωνιών  µεταφοράς  τεχνολογίας21 της Επιτροπής  για τη µεταφορά  τεχνολογίας , 
τον κανονισ µό (ΕΚ) αριθ. 1400/2002 για την εφαρ µογή του άρθρου  81 
παράγραφος  3 της Συνθήκης  σε ορισµένες κατηγορίες  κάθετων  συµφωνιών  και 
εναρ µονισµένων  πρακτικών  στον  τοµέα της αυτοκινητοβιο µηχανίας22 ή τον 
κανονισ µό (ΕΚ) αριθ. 2658/2000 της Επιτροπής , της 29ης Νοεµβρίου  2000, σχετικά  
µε την εφαρ µογή του άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης  σε κατηγορίες  
συµφωνιών  εξειδίκευσης23, και τον κανονισ µό (EΚ) αριθ. 2659/2000 της Επιτροπής , 
της 29ης Νοεµβρίου  2000, σχετικά  µε την εφαρ µογή του άρθρου  81 παράγραφος  3 
της Συνθήκης  σε κατηγορίες  συµφωνιών  έρευνας  και ανάπτυξης24, µε τους οποίους  
απαλλάσσονται  οι κάθετες  συµφωνίες  που συνάπτονται  σε συνδυασ µό µε οριζόντιες  
συµφωνίες , ή από οποιονδήποτε  παρε µφερή  µελλοντικό  κανονισ µό, εκτός  αν 
προβλέπεται  διαφορετικά  στους  εν λόγω  κανονισ µούς. 
3. Ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µοί βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  
(47) Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  απαριθ µεί στο άρθρο  4 τους 
περιορισ µούς ιδιαίτερης  σοβαρότητας  που συνεπάγονται  αποκλεισ µό της όλης  
κάθετης  συµφωνίας  από το πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες25. Η ύπαρξη  τέτοιου  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µού σε συµφωνία  
δηµιουργεί  τεκµήριο ότι η συµφωνία  εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1. 
                                                 
21 ΕΕ L 123 της 27.4.2004, σ. 11. 
22 Βλ. παράγραφο  25. 
23 ΕΕ L 304 της 5.12.2000, σ. 3. 
24 ΕΕ L 304 της 5.12.2000, σ. 7. 
25 Αυτή  η απαρίθ µηση περιορισ µών ιδιαίτερης  σοβαρότητας  ισχύει  για τις κάθετες  συµφωνίες  που 
αφορούν  συναλλαγές  εντός  της Ένωσης . Για τις κάθετες  συµφωνίες  που αφορούν  εξαγωγές  προς  τρίτες  
χώρες  ή (επαν )εισαγωγές  στην  Ένωση , βλ. απόφαση  του ∆ικαστηρίου  της 28ης Απριλίου  1998 στην  
υπόθεση  C-306/96 Javico κατά  Yves Saint Laurent, Συλλογή  1998, σ. I-1983. Στη σκέψη  20 της 
απόφασης  αυτής  το ∆ικαστήριο  έκρινε  ότι «συµφωνία  συνεπαγό µενη δέσµευση  του µεταπωλητή  έναντι  
του παραγωγού  να περιορίζει  την εµπορία  των προϊόντων  που αφορά  η σύµβαση  σε αγορά  εκτός  της 
Κοινότητας  δεν µπορεί  να θεωρηθεί  ότι έχει ως αντικεί µενο τον αισθητό  περιορισ µό του ανταγωνισ µού 
εντός  της κοινής  αγοράς  και ότι δύναται  αφ' εαυτής  να επηρεάσει  το µεταξύ  των κρατών  µελών  
εµπόριο ». 
 
EL 23   EL ∆ηµιουργεί  επίσης  τεκµήριο ότι η συµφωνία  είναι  ελάχιστα  πιθανόν  να πληροί  τις 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3, οπότε  δεν εφαρ µόζεται  η απαλλαγή  
κατά  κατηγορία . Ωστόσο , οι επιχειρήσεις  έχουν  τη δυνατότητα  να αποδείξουν  την 
ύπαρξη  θετικών  συνεπειών  για τον ανταγωνισ µό βάσει  του άρθρου  101 
παράγραφος  3 σε µια συγκεκρι µένη περίπτωση26. Σε περίπτωση  που οι επιχειρήσεις  
τεκµηριώσουν  ότι η πιθανή  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  προκύπτει  από την 
εισαγωγή  του ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µού στη συµφωνία  και αποδείξουν  
ότι γενικώς  πληρούνται  όλες οι προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3, η 
Επιτροπή  είναι  υποχρεω µένη να αξιολογήσει  πραγ µατικά  τις ενδεχό µενες αρνητικές  
συνέπειες  στον  ανταγωνισ µό προτού  αποφανθεί  οριστικά  κατά  πόσον  πληρούνται  οι 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  327. 
(48) Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός που περιγράφεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  α) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορά  τον καθορισ µό των τιµών 
µεταπώλησης , δηλαδή  τις συµφωνίες  ή εναρ µονισµένες πρακτικές  που έχουν  ως 
άµεσο ή έµµεσο αντικεί µενο τον καθορισ µό πάγιου  ή ελάχιστου  επιπέδου  τιµής 
µεταπώλησης  ή πάγιου  ή ελάχιστου  επιπέδου  τιµής που ο αγοραστής  οφείλει  να 
τηρεί . Σε περίπτωση  συµβατικών  διατάξεων  ή εναρ µονισµένων  πρακτικών  µε τις 
οποίες  καθορίζεται  απευθείας  η τιµή µεταπώλησης , ο περιορισ µός είναι  εµφανής . 
Ωστόσο , ο καθορισ µός των τιµών µεταπώλησης  µπορεί  επίσης  να επιτευχθεί  µε 
έµµεσο τρόπο . Τέτοια  παραδείγ µατα αποτελούν  οι συµφωνίες  για καθορισ µό του 
περιθωρίου  κέρδους  του διανο µέα, του ανωτάτου  επιπέδου  έκπτωσης  που µπορεί  να 
χορηγήσει  ο διανο µέας από ένα καθορισ µένο επίπεδο  τιµών, η εξάρτηση  της 
χορήγησης  εκπτώσεων  ή της επιστροφής  των δαπανών  προώθησης  εκ µέρους  του 
προµηθευτή  από την τήρηση  συγκεκρι µένου επιπέδου  τιµών, η σύνδεση  της 
καθορισ µένης τιµής µεταπώλησης  µε τις τιµές µεταπώλησης  των ανταγωνιστών , οι 
απειλές , οι εκφοβισ µοί, οι προειδοποιήσεις , η επιβολή  κυρώσεων , η καθυστέρηση  ή 
αναστολή  παραδόσεων  ή η καταγγελία  συµβάσεων  σε συνάρτηση  µε την τήρηση  
ενός δεδοµένου επιπέδου  τιµών. Οι άµεσοι ή έµµεσοι τρόποι  για την επίτευξη  του 
καθορισ µού των τιµών µπορούν  να γίνουν  πιο αποτελεσ µατικοί  όταν συνδυαστούν  
µε τη λήψη  µέτρων  για τον εντοπισ µό διανο µέων που εφαρ µόζουν  µειωµένες τιµές, 
όπως  η εφαρ µογή συστή µατος παρακολούθησης  των τιµών, ή η επιβολή  
υποχρέωσης  στους  λιανοπωλητές  να καταγγέλλουν  άλλα  µέλη του δικτύου  διανο µής 
που παρεκκλίνουν  από το καθορισ µένο επίπεδο  τιµών. Επίσης , ο άµεσος ή έµµεσος 
καθορισ µός των τιµών µπορεί  να γίνεται  πιο αποτελεσ µατικά  όταν συνδυάζεται  µε 
µέτρα που µπορεί  να αποθαρρύνουν  τον αγοραστή  να µειώσει  τις τιµές 
µεταπώλησης , όπως  στην  περίπτωση  που ο προµηθευτής  αναγράφει  τη συνιστώ µενη 
τιµή µεταπώλησης  πάνω  στο προϊόν  ή υποχρεώνει  τον αγοραστή  να εφαρ µόζει 
ρήτρα  του "πλέον  ευνοού µενου πελάτη ". Οι ίδιοι έµµεσοι τρόποι  και τα ίδια 
"συνοδευτικά " µέτρα µπορεί  να χρησι µοποιούνται  ώστε  οι ανώτατες  ή συνιστώ µενες 
τιµές να λειτουργούν  ως καθορισ µένες τιµές µεταπώλησης . Ωστόσο , η χρήση  ενός 
συγκεκρι µένου συνοδευτικού  µέτρου  ή η παροχή  στον  αγοραστή  από τον 
                                                 
26 Βλ. συγκεκρι µένα σηµεία 106 έως 109 όπου  περιγράφονται  γενικά  οι ενδεχό µενες βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας  που σχετίζονται  µε κάθετους  περιορισ µούς, καθώς  και το τµήµα VI.2.10 για τους 
περιορισ µούς των τιµών µεταπώλησης . Γενικότερες  κατευθύνσεις  σχετικά  µε το ζήτηµα αυτό  
παρέχονται  στις κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του άρθρου  81 παράγραφος  3 της 
Συνθήκης , ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97. 
27 Μολονότι , από νοµική άποψη , πρόκειται  για δύο αυτοτελή  στάδια , µπορεί  στην  πράξη  να αποτελούν  
διαδραστική  διαδικασία , µε την οποία  τα µέρη και η Επιτροπή  ενισχύουν  και βελτιώνουν  σε διάφορα  
στάδια  τα αντίστοιχα  επιχειρή µατά τους. 
 
EL 24   EL προµηθευτή  καταλόγου  συνιστώ µενων  ή ανώτατων  τιµών δεν θεωρείται  αφ' εαυτής  
ότι οδηγεί  σε καθορισ µό των τιµών µεταπώλησης . 
(49) Στην  περίπτωση  των συµφωνιών  εµπορικής  αντιπροσωπείας , τις τιµές πώλησης  
καθορίζει  κατά  κανόνα  ο αντιπροσωπευό µενος, καθώς  ο αντιπρόσωπος  δεν αποκτά  
κυριότητα  επί των αγαθών . Ωστόσο , εφόσον  µια συµφωνία  εµπορικής  
αντιπροσωπείας  εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1 
(βλ. παραγράφους  12 έως 21), η επιβολή  υποχρέωσης  µε την οποία  απαγορεύεται  
στον  αντιπρόσωπο  ή περιορίζεται  η ευχέρειά  του να µοιράζεται  την προµήθειά  του, 
πάγια  ή κυµαινόµενη, µε τον πελάτη  αποτελεί  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µό 
σύµφωνα  µε το άρθρο  4 στοιχείο  α) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
Για να µην περιλα µβάνεται , εποµένως , στη συµφωνία  αυτός  ο ιδιαίτερης  
σοβαρότητας  περιορισ µός, ο αντιπρόσωπος  πρέπει  να διατηρεί  ελευθερία  µείωσης  
της πραγ µατικής  τιµής που καταβάλλει  ο πελάτης  χωρίς  να µειώνεται  το εισόδη µα 
του αντιπροσωπευό µενου28. 
(50) Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός που περιγράφεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  β) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορά  τις συµφωνίες  ή εναρ µονισµένες 
πρακτικές  που έχουν  ως άµεσο ή έµµεσο αντικεί µενο τον περιορισ µό των πωλήσεων  
του συµβαλλό µενου αγοραστή  ή των πελατών  του, στον  βαθµό που οι εν λόγω  
περιορισ µοί αναφέρονται  στην  περιοχή  στην  οποία , ή στους  πελάτες  στους  οποίους  ο 
συµβαλλό µενος αγοραστής  ή οι πελάτες  του δύνανται  να πωλούν  τα συµβατικά  
αγαθά  ή υπηρεσίες . Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός αυτός  αφορά  την 
κατανο µή των αγορών  κατά  περιοχές  ή κατά  πελάτες . Αυτό  µπορεί  να προκύπτει  
από άµεσες υποχρεώσεις , όπως  υποχρέωση  µη πώλησης  σε ορισµένους  πελάτες  ή σε 
πελάτες  σε ορισµένες περιοχές  ή υποχρέωση  µετάθεσης  των παραγγελιών  από τους 
πελάτες  αυτούς  σε άλλους  διανο µείς. Μπορεί  επίσης  να προκύπτει  από έµµεσου  
χαρακτήρα  µέτρα που αποσκοπούν  να αποτρέψουν  τον διανο µέα ώστε  να µην πωλεί  
σ’ αυτούς  τους πελάτες , όπως  η άρνηση  ή µείωση  των πριµοδοτήσεων  ή των 
εκπτώσεων , η διακοπή  του εφοδιασ µού, η µείωση  των παραδιδό µενων  ποσοτήτων  ή 
ο περιορισ µός των παραδιδό µενων  ποσοτήτων  ανάλογα  µε τη ζήτηση  στην  
παραχωρηθείσα  περιοχή  ή πελατεία , η απειλή  για καταγγελία  της σύµβασης , η 
χρέωση  υψηλότερων  τιµών για προϊόντα  που προορίζονται  για εξαγωγή , ο 
περιορισ µός του ποσοστού  των πωλήσεων  που µπορεί  να εξαχθεί  ή η επιβολή  
υποχρέωσης  για µεταβίβαση  κερδών . Μπορεί  επιπλέον  να προκύπτει  από το γεγονός  
ότι ο προµηθευτής  δεν παρέχει  υπηρεσίες  εγγύησης  σε ολόκληρη  την Ένωση , 
υποχρεώνοντας  έτσι όλους  τους διανο µείς να παρέχουν  υπηρεσία  εγγύησης  για την 
οποία  αποζη µιώνονται  από τον προµηθευτή , ακόµη και για τα προϊόντα  που πωλούν  
άλλοι  διανο µείς στην  περιοχή  τους29. Οι πρακτικές  αυτές  είναι  ακόµη πιθανότερο  να 
                                                 
28 Βλ., για παράδειγ µα, απόφαση  της Επιτροπής  91/562/E ΟΚ στην  υπόθεση  αριθ. IV/32.737 — Eirpage, 
ΕΕ L 306 της 7.11.1991, σ. 22, ειδικότερα  αιτιολογική  σκέψη  6. 
29 Εάν ο προµηθευτής  αποφασίσει  να µην αποζη µιώνει  τους διανο µείς του για υπηρεσίες  που παρέχονται  
βάσει  εγγύησης  που καλύπτει  ολόκληρη  την Ένωση , µπορεί  να συµφωνηθεί  µε τους διανο µείς αυτούς  
ότι ο διανο µέας που πραγ µατοποιεί  πώληση  εκτός  της περιοχής  που του έχει παραχωρηθεί , θα πρέπει  
να καταβάλλει  στον  διανο µέα που έχει οριστεί  στην  περιοχή  προορισ µού ένα τέλος  που βασίζεται  στο 
κόστος  των υπηρεσιών  που παρέχονται  ή πρόκειται  να παρασχεθούν , περιλα µβανο µένου εύλογου  
περιθωρίου  κέρδους . Ένα καθεστώς  αυτού  του είδους  µπορεί  να µη θεωρηθεί  ως περιορισ µός των 
πωλήσεων  των διανο µέων εκτός  της περιοχής  τους (βλ. απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 
13ης Ιανουαρίου  2004 στην  υπόθεση  T-67/01, JCB Service κατά  Επιτροπής , Συλλογή  2004, σ. ΙΙ-49, 
σκέψεις  136 έως 145). 
 
EL 25   EL θεωρηθούν  ως περιορισ µός των πωλήσεων  που πραγ µατοποιεί  ο αγοραστής  όταν  
χρησι µοποιούνται  σε συνδυασ µό µε την εφαρ µογή από τον προµηθευτή  ενός 
συστή µατος παρακολούθησης  για να ελέγχει  τον πραγ µατικό  προορισ µό των 
παραδοθέντων  αγαθών , π.χ. µέσω της χρησι µοποίησης  διαφορετικών  ετικετών  ή 
αριθµών σειράς . Ωστόσο , οι υποχρεώσεις  που επιβάλλονται  στον  µεταπωλητή  
σχετικά  µε την επίδειξη  του σήµατος του προµηθευτή  δεν χαρακτηρίζονται  ως 
ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µοί. ∆εδο µένου ότι το άρθρο  4 στοιχείο  β) αφορά  
µόνο περιορισ µούς των πωλήσεων  του αγοραστή  ή των πελατών  του, ούτε και οι 
περιορισ µοί στις πωλήσεις  του προµηθευτή  αποτελούν  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  
περιορισ µούς, µε την επιφύλαξη  όσων  αναφέρονται  στη παράγραφο  59 σχετικά  µε 
τις πωλήσεις  ανταλλακτικών  στο πλαίσιο  του άρθρου  4 στοιχείο  ε) του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Το άρθρο  4 στοιχείο  β) εφαρ µόζεται  µε την επιφύλαξη  
τυχόν  περιορισ µού επί του τόπου  εγκατάστασης  του αγοραστή . Εποµένως , το 
ευεργέτη µα του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  δεν χάνεται  εάν 
συµφωνείται  ότι ο αγοραστής  θα περιορίζει  το/τα κατάστη µα-ήµατα διανο µής και 
την/τις αποθήκη -ες του σε µια συγκεκρι µένη διεύθυνση , τόπο  ή περιοχή . 
(51) Υπάρχουν  τέσσερις  εξαιρέσεις  στον  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µό του 
άρθρου  4 στοιχείο  β) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Η πρώτη  
εξαίρεση , σύµφωνα  µε το άρθρο  4 στοιχείο  β) περίπτωση  i) επιτρέπει  στον  
προµηθευτή  να περιορίζει  τις ενεργητικές  πωλήσεις  εκ µέρους  συµβαλλό µενου 
αγοραστή  σε ορισµένη περιοχή  ή πελατεία  που έχει παραχωρηθεί  αποκλειστικά  σε 
άλλον  αγοραστή  ή που έχει κρατήσει  ο ίδιος  ο προµηθευτής  για τον εαυτό  του. Μια 
περιοχή  ή µια οµάδα πελατών  έχει παραχωρηθεί  αποκλειστικά  όταν ο προµηθευτής  
συµφωνεί  να πωλεί  τα προϊόντα  του σε έναν µόνο διανο µέα προς  διανο µή σε µια 
συγκεκρι µένη περιοχή  ή σε µια συγκεκρι µένη οµάδα πελατών , και ο αποκλειστικός  
διανο µέας προστατεύεται  απέναντι  σε ενεργητικές  πωλήσεις  στην  περιοχή  του ή 
στην  οµάδα πελατών  του από όλους  τους άλλους  αγοραστές  του προµηθευτή  εντός  
της Ένωσης , ανεξαρτήτως  των πωλήσεων  του προµηθευτή . Ο προµηθευτής  
επιτρέπεται  να συνδυάσει  την παραχώρηση  αποκλειστικότητας  σε µια συγκεκρι µένη 
περιοχή  και σε µια συγκεκρι µένη πελατεία , ορίζοντας  για παράδειγ µα έναν 
αποκλειστικό  διανο µέα για µια συγκεκρι µένη πελατεία  σε ορισµένη περιοχή . 
Ωστόσο , η προστασία  αυτή  των αποκλειστικών  περιοχών  ή της αποκλειστικής  
πελατείας  πρέπει  να επιτρέπει  τις παθητικές  πωλήσεις  στις εν λόγω  περιοχές  ή 
πελατείες . Στο πλαίσιο  της εφαρ µογής του άρθρου  4 στοιχείο  β) του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , η Επιτροπή  ερµηνεύει  τις "ενεργητικές " και τις 
"παθητικές " πωλήσεις  ως ακολούθως : 
– Ως "ενεργητικές " πωλήσεις  νοούνται : η ενεργητική  προσέγγιση  µεµονωµένων  
πελατών , για παράδειγ µα µε απευθείας  ταχυδρο µικές αποστολές , ιδίως  µε 
αποστολή  ανεπίκλητων  ηλεκτρονικών  µηνυµάτων , ή επισκέψεις · ή η 
ενεργητική  προσέγγιση  µιας συγκεκρι µένης οµάδας  πελατών  ή πελατών  σε µια 
συγκεκρι µένη περιοχή  µέσω διαφη µίσεων  στα µέσα µαζικής  ενηµέρωσης  ή 
στο ∆ιαδίκτυο  ή άλλων  ενεργειών  προώθησης  που στοχεύουν  ειδικά  σ' αυτή  
την οµάδα πελατών  ή σε πελάτες  που βρίσκονται  στη συγκεκρι µένη περιοχή . 
Η διαφή µιση ή προώθηση  που είναι  ελκυστική  µόνο για τον αγοραστή , εάν 
(επίσης ) προσεγγίζει  µια συγκεκρι µένη οµάδα πελατών  ή πελάτες  σε µια 
συγκεκρι µένη περιοχή , θεωρείται  ενεργητική  πώληση  σε αυτήν  την οµάδα 
πελατών  ή σε πελάτες  που βρίσκονται  στη συγκεκρι µένη περιοχή . 
 
EL 26   EL – Ως "παθητικές " πωλήσεις  νοούνται : η ανταπόκριση  στη ζήτηση  που 
εκφράζεται  αυτοβούλως  από µεµονωµένους  πελάτες , περιλα µβανο µένης της 
παράδοσης  αγαθών  ή υπηρεσιών  σ' αυτούς . Η γενική  διαφή µιση ή προώθηση  η 
οποία  προσεγγίζει  πελάτες  που βρίσκονται  στις (αποκλειστικές ) περιοχές  
άλλων  διανο µέων ή οµάδες πελατών  τους, αλλά  αποτελεί  εύλογο  τρόπο  για την 
προσέγγιση  πελατών  εκτός  των συγκεκρι µένων  περιοχών  ή των οµάδων  
πελατών , για παράδειγ µα για την προσέγγιση  πελατών  στην  αποκλειστική  
περιοχή  του ίδιου  του διαφη µιζόµενου, θεωρούνται  παθητικές  πωλήσεις . Η 
γενική  διαφή µιση ή προώθηση  θεωρούνται  εύλογοι  τρόποι  για την προσέγγιση  
των εν λόγω  πελατών , αν θα ενδιέφερε  τον αγοραστή  η πραγ µατοποίηση  των 
σχετικών  επενδύσεων  ακόµα και αν δεν προσέγγιζε  πελάτες  στις 
(αποκλειστικές ) περιοχές  άλλων  διανο µέων ή την πελατεία  άλλων  διανο µέων. 
(52) Το ∆ιαδίκτυο  είναι  ισχυρό  µέσο για την προσέγγιση  περισσότερων  και διαφορετικών  
πελατών  σε σχέση  µε τους πελάτες  που προσεγγίζονται  µε τη χρήση  µόνο πιο 
παραδοσιακών  µεθόδων  πώλησης , και αυτός  είναι  ο λόγος  για τον οποίο  ορισµένοι 
περιορισ µοί όσον  αφορά  τη χρήση  του ∆ιαδικτύου  αντιµετωπίζονται  ως περιορισ µοί 
(µετα)πώλησης . Καταρχήν , πρέπει  να έχει κάθε  διανο µέας τη δυνατότητα  να κάνει  
χρήση  του ∆ιαδικτύου  για την πώληση  προϊόντων . Εν γένει , η κατοχή  διαδικτυακού  
τόπου  θεωρείται  µια µορφή  παθητικής  πώλησης , δεδοµένου ότι αποτελεί  εύλογο  
τρόπο  για να µπορούν  οι πελάτες  να προσεγγίζουν  τον διανο µέα. Το γεγονός  ότι 
µπορεί  να έχει αποτελέσ µατα εκτός  της περιοχής  ή της οµάδας  πελατών  του 
διανο µέα οφείλεται  στη συγκεκρι µένη τεχνολογία , δηλαδή  στην  εύκολη  πρόσβαση  
από οποιονδήποτε  τόπο . Εάν ένας πελάτης  επισκεφθεί  τον διαδικτυακό  τόπο  ενός 
διανο µέα και έλθει  σε επαφή  µαζί του, και εφόσον  η εν λόγω  επαφή  καταλήξει  σε 
πώληση , περιλα µβανο µένης της παράδοσης , θεωρείται  ως παθητική  πώληση . Το ίδιο 
ισχύει  εάν ένας πελάτης  επιλέγει  να ενηµερώνεται  (αυτό µατα) από τον διανο µέα και 
η επιλογή  αυτή  οδηγεί  σε πώληση . Και µόνον  οι γλωσσικές  επιλογές  που 
προτείνονται  στον  διαδικτυακό  τόπο  ή στην  ανακοίνωση  θεωρούνται  µέρος της 
παθητικής  πώλησης . Έτσι , για παράδειγ µα, οι ακόλουθοι  περιορισ µοί θεωρούνται  
από την Επιτροπή  ως περιορισ µοί ιδιαίτερης  σοβαρότητας  επί των παθητικών  
πωλήσεων  λόγω  της δυνατότητάς  τους να παρε µποδίζουν  το διανο µέα να 
προσεγγίσει  περισσότερους  και διαφορετικούς  πελάτες : 
α) η συµφωνία  ο (αποκλειστικός ) διανο µέας να εµποδίζει  τους πελάτες  που 
βρίσκονται  σε άλλη  (αποκλειστική ) περιοχή  να συµβουλεύονται  τον 
διαδικτυακό  του τόπο  ή να τους παραπέ µπει αυτό µατα προς  τους 
διαδικτυακούς  τόπους  του παραγωγού  ή άλλων  (αποκλειστικών ) διανο µέων. 
Αυτό  δεν αποκλείει  τη συµφωνία  ο διαδικτυακός  τόπος  του διανο µέα να 
προσφέρει  επιπροσθέτως  ορισµένους  συνδέσ µους προς  διαδικτυακούς  τόπους  
άλλων  διανο µέων και/ή του προµηθευτή · 
β) η συµφωνία  ο (αποκλειστικός ) διανο µέας να σταµατά τις συναλλαγές  
καταναλωτών  µέσω του ∆ιαδικτύου , εφόσον  από τα δεδοµένα της πιστωτικής  
τους κάρτας  προκύπτει  διεύθυνση  που δεν βρίσκεται  στην  (αποκλειστική ) 
περιοχή  του διανο µέα· 
γ) η συµφωνία  ο διανο µέας να περιορίζει  το ποσοστό  των συνολικών  πωλήσεων  
που πραγ µατοποιεί  µέσω του ∆ιαδικτύου . Αυτό  δεν αποκλείει  τη δυνατότητα  
του προµηθευτή , χωρίς  να περιορίζει  τις πωλήσεις  του διανο µέα µέσω 
∆ιαδικτύου , να απαιτεί  από τον αγοραστή  την πώληση  τουλάχιστον  µιας 
 
EL 27   EL ορισµένης απόλυτης  ποσότητας  (σε αξία ή όγκο ) των προϊόντων  εκτός  
∆ιαδικτύου , ώστε  να εξασφαλίζεται  η καλή  λειτουργία  του παραδοσιακού  του 
καταστή µατος, ούτε τη δυνατότητα  του προµηθευτή  να διασφαλίζει  ότι η 
δραστηριότητα  του διανο µέα µέσω του ∆ιαδικτύου  παρα µένει συνεπής  µε τα 
πρότυπα  διανο µής του προµηθευτή  (βλ. παραγράφους  54 και 56). Αυτή  η 
απόλυτη  ποσότητα  των απαιτού µενων  πωλήσεων  εκτός  ∆ιαδικτύου  µπορεί  να 
είναι  η ίδια για όλους  τους αγοραστές  ή να καθορίζεται  ατοµικά για κάθε  
αγοραστή  βάσει  αντικει µενικών  κριτηρίων , όπως  το µέγεθος  του αγοραστή  στο 
δίκτυο  ή η γεωγραφική  του εγκατάσταση · 
δ) η συµφωνία  να καταβάλλει  ο διανο µέας για τα προϊόντα  που προορίζονται  
προς  µεταπώληση  µέσω του ∆ιαδικτύου  υψηλότερη  τιµή σε σχέση  µε τα 
προϊόντα  που προορίζονται  για µεταπώληση  µε άλλο  τρόπο . Αυτό  δεν 
αποκλείει  τη δυνατότητα  του προµηθευτή  να συµφωνήσει  µε τον αγοραστή  
την καταβολή  ενός πάγιου  τέλους  (δηλαδή  όχι µεταβλητού  τέλους  βάσει  του 
οποίου  το ποσό  αυξάνεται  βάσει  του πραγ µατοποιού µενου κύκλου  εργασιών  
εκτός  ∆ιαδικτύου , δεδοµένου ότι αυτό  θα ισοδυνα µούσε  έµµεσα µε διπλή  
τιµολόγηση ) για την υποστήριξη  των προσπαθειών  του δεύτερου  όσον  αφορά  
τις πωλήσεις  εκτός  ή µέσω ∆ιαδικτύου .  
(53) Οι περιορισ µοί στη χρήση  του ∆ιαδικτύου  από τους συµβαλλό µενους  διανο µείς 
θεωρούνται  συµβατοί  µε τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  στον  βαθµό 
που η προώθηση  µέσω ∆ιαδικτύου  ή η χρήση  του ∆ιαδικτύου  συνεπάγεται  την 
πραγ µατοποίηση  ενεργητικών  πωλήσεων , για παράδειγ µα, σε αποκλειστικές  
περιοχές  ή οµάδες πελατών  άλλων  διανο µέων. Η Επιτροπή  θεωρεί  ότι οι 
διαδικτυακές  διαφη µίσεις  που απευθύνονται  ειδικά  σε ορισµένους  πελάτες  
συνιστούν  µορφή  ενεργητικής  πώλησης  προς  τους πελάτες  αυτούς . Παραδείγ µατος 
χάρη , η χρησι µοποίηση  διαφη µιστικών  πινακίδων  που απευθύνονται  σε µια περιοχή  
και τοποθετούνται  σε διαδικτυακούς  τόπους  τρίτων  αποτελεί  µορφή  ενεργητικών  
πωλήσεων  στη γεωγραφική  περιοχή  όπου  εµφαίνονται  οι εν λόγω  διαφη µιστικές  
πινακίδες . Εν γένει , οι προσπάθειες  που απευθύνονται  σε µια συγκεκρι µένη περιοχή  
ή µια ορισµένη οµάδα πελατών  θεωρούνται  ως ενεργητική  πώληση  στην  εν λόγω  
περιοχή  ή οµάδα πελατών . Παραδείγ µατος χάρη , η πληρω µή µηχανής  αναζήτησης  ή 
διαδικτυακού  διαφη µιστή για την προβολή  διαφη µιστικού  µηνύµατος ειδικά  για τους 
χρήστες  σε µια συγκεκρι µένη περιοχή  αποτελεί  µορφή  ενεργητικών  πωλήσεων  στην  
περιοχή  αυτή .  
(54) B άσει του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , ο προµηθευτής  µπορεί  ωστόσο  
να απαιτήσει  ποιοτικές  προδιαγραφές  όσον  αφορά  τη χρήση  δικτυακού  τόπου  µε 
σκοπό  τη µεταπώληση  των προϊόντων  του, όπως  ακριβώς  µπορεί  να απαιτήσει  
ποιοτικές  προδιαγραφές  για ένα κατάστη µα ή για πώληση  µέσω καταλόγου  ή για τη 
διαφή µιση και την προώθηση  γενικότερα . Αυτό  µπορεί  να έχει ιδιαίτερη  σηµασία 
για την επιλεκτική  διανο µή. Βάσει  της απαλλαγής  κατά  κατηγορία , ο προµηθευτής  
µπορεί  για παράδειγ µα να απαιτεί  από τους διανο µείς του να διαθέτουν  ένα ή 
περισσότερα  παραδοσιακά  καταστή µατα ως όρο για να γίνουν  µέλη του συστή µατος 
διανο µής του. Είναι  επίσης  δυνατό , βάσει  της απαλλαγής  κατά  κατηγορία , να γίνουν  
µεταγενέστερες  αλλαγές  σε αυτόν  τον όρο, εκτός  εάν οι εν λόγω  αλλαγές  έχουν  ως 
αντικεί µενο τον άµεσο ή έµµεσο περιορισ µό των πωλήσεων  των διανο µέων µέσω 
∆ιαδικτύου . Με τον ίδιο τρόπο , ο προµηθευτής  µπορεί  να απαιτεί  από τους διανο µείς 
του να χρησι µοποιούν  αποκλειστικά  πλατφόρ µες τρίτων  για την διανο µή των 
συµβατικών  προϊόντων  µόνο µε βάση  τα πρότυπα  και τους όρους  που έχουν  
 
EL 28   EL συµφωνηθεί  µεταξύ  του προµηθευτή  και των διανο µέων του όσον  αφορά  τη χρήση  
του ∆ιαδικτύου  από τους εν λόγω  διανο µείς. Παραδείγ µατος χάρη , στην  περίπτωση  
που ο διαδικτυακός  τόπος  του διανο µέα φιλοξενείται  από πλατφόρ µα τρίτου , ο 
προµηθευτής  µπορεί  να απαιτεί  να µην εισέρχονται  οι πελάτες  στον  διαδικτυακό  
τόπο  του διανο µέα µέσω διαδικτυακού  τόπου  που φέρει  το όνοµα ή τον λογότυπο  
της πλατφόρ µας του εν λόγω  τρίτου . 
(55) Υπάρχουν  τρεις  ακόµη εξαιρέσεις  στον  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µό του 
άρθρου  4 στοιχείο  β) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Και οι τρεις  
εξαιρέσεις  επιτρέπουν  τον περιορισ µό τόσο  των ενεργητικών  όσο και των παθητικών  
πωλήσεων . Σύµφωνα  µε την πρώτη  εξαίρεση , επιτρέπεται  ο περιορισ µός των 
πωλήσεων  ενός χονδρε µπόρου  στους  τελικούς  χρήστες , πράγ µα που επιτρέπει  στον  
προµηθευτή  να τηρεί  διαχωρισ µό µεταξύ  χονδρικού  και λιανικού  εµπορίου . Η 
εξαίρεση  αυτή  ωστόσο  δεν στερεί  τη δυνατότητα  στον  χονδρέ µπορο  οι πωλήσεις  σε 
ορισµένους  τελικούς  χρήστες , παραδείγ µατος χάρη  σε µεγαλύτερους  τελικούς  
χρήστες , χωρίς  να επιτρέπονται  οι πωλήσεις  σε (όλους  τους) άλλους  τελικούς  
χρήστες . Σύµφωνα  µε τη δεύτερη  εξαίρεση , επιτρέπεται  στον  προµηθευτή  να 
περιορίζει , σε όλα τα στάδια  του εµπορίου , τις πωλήσεις  ενός εξουσιοδοτη µένου  
διανο µέα που συµµετέχει  σε σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής, σε µη 
εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς που είναι  εγκατεστη µένοι σε οποιαδήποτε  περιοχή  
όπου  εφαρ µόζεται  επί του παρόντος  το σύστη µα ή όπου  ο προµηθευτής  δεν πωλεί  
ακόµη τα συµβατικά  προϊόντα  (αναφέρεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  β) περίπτωση  iii) 
ως «η συγκεκρι µένη περιοχή  εντός  της οποίας  ο προµηθευτής  εφαρ µόζει το σύστη µα 
αυτό »). Σύµφωνα  µε την τρίτη  εξαίρεση , επιτρέπεται  σε έναν προµηθευτή  να 
εµποδίζει  έναν αγοραστή  εξαρτη µάτων  που προορίζονται  για ενσω µάτωση  σε ένα 
προϊόν  να τα µεταπωλεί  στους  ανταγωνιστές  του προµηθευτή . Ο όρος  "εξάρτη µα" 
περιλα µβάνει  κάθε  είδους  ενδιά µεσα προϊόντα  και ο όρος  "ενσω µάτωση " 
αναφέρεται  στη χρήση  οποιασδήποτε  πρώτης  ύλης  για την παραγωγή  προϊόντων . 
(56) Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός που περιγράφεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  γ) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορά  τον περιορισ µό των 
ενεργητικών  ή παθητικών  πωλήσεων  σε τελικούς  χρήστες , είτε πρόκειται  για 
επαγγελ µατικούς  τελικούς  χρήστες  είτε για τελικούς  καταναλωτές , από τα µέλη 
δικτύου  επιλεκτικής  διανο µής, µε την επιφύλαξη  της δυνατότητας  να απαγορεύεται  
σε µέλος του δικτύου  να ασκεί  τη δραστηριότητά  του σε µη εξουσιοδοτη µένο 
κατάστη µα. Αυτό  σηµαίνει  ότι στους  διανο µείς που συµµετέχουν  σε δίκτυο  
επιλεκτικής  διανο µής, όπως  αυτό  ορίζεται  στο άρθρο  1 παράγραφος  1 στοιχείο  ε) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , δεν µπορούν  να επιβληθούν  
περιορισ µοί όσον  αφορά  τους χρήστες  ή τους αντιπροσώπους  προµηθειών  που 
ενεργούν  για λογαριασ µό αυτών  των χρηστών , στους  οποίους  οι εν λόγω  διανο µείς 
µπορεί  να πωλούν  τα προϊόντα  τους, εκτός  αν πρόκειται  για την προστασία  ενός 
συστή µατος αποκλειστικής  διανο µής που εφαρ µόζεται  αλλού  (βλ. παράγραφο  51). 
Σε ένα σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής, ο διανο µέας πρέπει  να είναι  ελεύθερος  να 
πωλεί , τόσο  ενεργητικά  όσο και παθητικά , σε όλους  τους τελικούς  χρήστες , ακόµη 
και µε τη βοήθεια  του ∆ιαδικτύου . Ως εκ τούτου , η Επιτροπή  θεωρεί  ως ιδιαίτερης  
σοβαρότητας  περιορισ µό κάθε  υποχρέωση  που επιβάλλεται  στους  
εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς µε σκοπό  να τους αποτρέψει  να χρησι µοποιούν  το 
∆ιαδίκτυο  για να προσεγγίσουν  περισσότερους  και διαφορετικούς  πελάτες  
επιβάλλοντας  κριτήρια  για τις πωλήσεις  µέσω αυτού  τα οποία  δεν είναι  συνολικά  
ισοδύνα µα µε τα κριτήρια  που επιβάλλονται  για τις πωλήσεις  από τα παραδοσιακά  
 
EL 29   EL καταστή µατα. Αυτό  δεν σηµαίνει  ότι τα κριτήρια  που επιβάλλονται  για τις 
ηλεκτρονικές  πωλήσεις  πρέπει  να είναι  ταυτόση µα µε εκείνα  που επιβάλλονται  για 
τις πωλήσεις  εκτός  ∆ιαδικτύου , αλλά  µάλλον  ότι θα πρέπει  να επιδιώκουν  τους 
ίδιους  στόχους  και να επιτυγχάνουν  ανάλογα  αποτελέσ µατα, καθώς  και ότι οι µεταξύ  
τους διαφορές  πρέπει  να δικαιολογούνται  από τη διαφορετική  φύση  αυτών  των δύο 
τρόπων  διανο µής. Για παράδειγ µα, προκει µένου να εµποδίσει  τις πωλήσεις  προς  µη 
εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς, ο προµηθευτής  µπορεί  να απαιτήσει  από τους 
επιλεγ µένους  διανο µείς του να µην πωλούν  σε έναν µεµονωµένο τελικό  χρήστη  
πάνω  από µια ορισµένη ποσότητα  συµβατικών  προϊόντων . Η απαίτηση  αυτή  θα 
πρέπει  να είναι  ενδεχο µένως  αυστηρότερη  για πωλήσεις  µέσω του ∆ιαδικτύου  εάν 
είναι  ευκολότερο  για έναν µη εξουσιοδοτη µένο διανο µέα να αποκτήσει  τα προϊόντα  
αυτά  µέσω του ∆ιαδικτύου . Με τον ίδιο τρόπο , θα πρέπει  να είναι  ενδεχο µένως  
αυστηρότερη  για πωλήσεις  εκτός  ∆ιαδικτύου  εάν είναι  ευκολότερο  να αποκτηθούν  
τα προϊόντα  από παραδοσιακά  καταστή µατα. Για να εξασφαλίζει  έγκαιρη  παράδοση  
των συµβατικών  προϊόντων , για τις πωλήσεις  εκτός  ∆ιαδικτύου  ένας προµηθευτής  
µπορεί  να απαιτεί  την άµεση παράδοση  των προϊόντων . ∆εδο µένου ότι η ίδια 
απαίτηση  δεν µπορεί  να επιβληθεί  για τις πωλήσεις  µέσω ∆ιαδικτύου , ο 
προµηθευτής  µπορεί  να καθορίζει  ορισµένες εφικτές  προθεσ µίες παράδοσης  για τις 
εν λόγω  πωλήσεις . Για τις πωλήσεις  µέσω ∆ιαδικτύου  µπορεί  να πρέπει  να 
διατυπωθούν  ειδικές  απαιτήσεις  για µια διαδικτυακή  υπηρεσία  παροχής  βοήθειας  
µετά την πώληση , για την κάλυψη  των δαπανών  πελατών  που επιστρέφουν  το προϊόν  
και για την εφαρ µογή ασφαλών  συστη µάτων  πληρω µών.  
(57) Αυτό  σηµαίνει  επίσης  ότι εντός  της περιοχής  όπου  ο προµηθευτής  εφαρ µόζει 
επιλεκτική  διανο µή, το σύστη µα αυτό  δεν µπορεί  να συνδυάζεται  µε αποκλειστική  
διανο µή, δεδοµένου ότι αυτό  θα οδηγούσε  σε ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µό 
των ενεργητικών  και παθητικών  πωλήσεων  εκ µέρους  των διανο µέων βάσει  του 
άρθρου  4 στοιχείο  γ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , µε εξαίρεση  το 
ότι µπορούν  να επιβληθούν  περιορισ µοί στη δυνατότητα  του διανο µέα να καθορίζει  
τον τόπο  των επιχειρη µατικών  του εγκαταστάσεων . Στους  επιλεγ µένους  διανο µείς 
ενδέχεται  να επιβληθεί  απαγόρευση  άσκησης  της επιχειρη µατικής  δραστηριότητάς  
τους από διαφορετικές  εγκαταστάσεις  ή απαγόρευση  ίδρυσης  νέου καταστή µατος σε 
άλλη  τοποθεσία . Σε αυτό  το πλαίσιο , η χρήση  από µέρους  του διανο µέα του δικού  
του διαδικτυακού  τόπου  δεν µπορεί  να εξοµοιωθεί  µε το άνοιγ µα νέου  
καταστή µατος σε άλλη  τοποθεσία . Εάν το κατάστη µα του διανο µέα είναι  κινητό , 
µπορεί  να καθορίζεται  µια περιοχή  εκτός  της οποίας  δεν επιτρέπεται  να λειτουργεί  
το εν λόγω  κατάστη µα. Επιπλέον , ο προµηθευτής  µπορεί  να δεσµευθεί  να εφοδιάζει  
µόνο έναν διανο µέα ή έναν περιορισ µένο αριθµό διανο µέων σε συγκεκρι µένο τµήµα 
της περιοχής  όπου  εφαρ µόζεται  το σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής. 
(58) Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός που περιγράφεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  δ) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορά  τον περιορισ µό των αµοιβαίων  
προµηθειών  µεταξύ  εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων στο πλαίσιο  ενός συστή µατος 
επιλεκτικής  διανο µής. Αυτό  σηµαίνει  ότι µια συµφωνία  ή εναρ µονισµένη πρακτική  
δεν µπορεί  να έχει ως άµεσο ή έµµεσο αντικεί µενο την παρε µπόδιση  ή τον 
περιορισ µό των ενεργητικών  ή παθητικών  πωλήσεων  των συµβατικών  προϊόντων  
µεταξύ  των επιλεγ µένων  διανο µέων. Οι επιλεγ µένοι διανο µείς πρέπει  να παρα µένουν  
ελεύθεροι  να προµηθεύονται  τα συµβατικά  προϊόντα  από άλλους  εξουσιοδοτη µένους  
διανο µείς του δικτύου , οι οποίοι  δραστηριοποιούνται  είτε στο ίδιο είτε σε 
διαφορετικό  επίπεδο  του εµπορίου . Αυτό  σηµαίνει  ότι η επιλεκτική  διανο µή δεν 
 
EL 30   EL µπορεί  να συνδυαστεί  µε κάθετους  περιορισ µούς που αποσκοπούν  στο να 
εξαναγκάσουν  διανο µείς να προµηθεύονται  τα συµβατικά  προϊόντα  αποκλειστικά  
από συγκεκρι µένη πηγή . Σηµαίνει  επίσης  ότι σε ένα δίκτυο  επιλεκτικής  διανο µής δεν 
µπορούν  να επιβληθούν  περιορισ µοί σε εξουσιοδοτη µένους  χονδρέ µπορους  όσον  
αφορά  τις πωλήσεις  τους του προϊόντος  σε εξουσιοδοτη µένους  λιανοπωλητές . 
(59) Ο ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός που περιγράφεται  στο άρθρο  4 στοιχείο  ε) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αφορά  τις συµφωνίες  οι οποίες  
παρε µποδίζουν  ή περιορίζουν  τους τελικούς  καταναλωτές , τους ανεξάρτητους  
επισκευαστές  και τους παρέχοντες  υπηρεσίες  όσον  αφορά  την απευθείας  προµήθεια  
ανταλλακτικών  από τον κατασκευαστή  τους. Η συµφωνία  µεταξύ  ενός 
κατασκευαστή  ανταλλακτικών  και ενός αγοραστή  ο οποίος  ενσω µατώνει  τα εν λόγω  
ανταλλακτικά  στα δικά του προϊόντα  (κατασκευαστής  αρχικού  εξοπλισ µού) δεν 
µπορεί  να παρε µποδίζει  ή να περιορίζει , άµεσα ή έµµεσα, τις πωλήσεις  του 
κατασκευαστή  των ανταλλακτικών  αυτών  σε τελικούς  χρήστες , ανεξάρτητους  
επισκευαστές  ή παρέχοντες  υπηρεσίες . Έµµεσοι περιορισ µοί µπορεί  να προκύψουν  
ιδίως  σε περίπτωση  που ο προµηθευτής  των ανταλλακτικών  περιορίζεται  όσον  
αφορά  την παροχή  των τεχνικών  πληροφοριών  και του ειδικού  εξοπλισ µού που 
απαιτούνται  για τη χρήση  των ανταλλακτικών  από τους χρήστες , τους ανεξάρτητους  
επισκευαστές  ή τους παρέχοντες  υπηρεσίες . Ωστόσο , η συµφωνία  µπορεί  να θέτει  
περιορισ µούς στην  προµήθεια  των ανταλλακτικών  στους  επισκευαστές  ή στους  
παρέχοντες  υπηρεσίες  στους  οποίους  ο κατασκευαστής  του αρχικού  εξοπλισ µού έχει 
αναθέσει  την επισκευή  ή τη συντήρηση  των δικών  του προϊόντων . Αυτό  σηµαίνει  ότι 
ο κατασκευαστής  του αρχικού  εξοπλισ µού µπορεί  να επιβάλλει  στο δικό του δίκτυο  
επισκευών  και συντήρησης  να αγοράζει  από αυτόν  τα ανταλλακτικά . 
4. Μεµονωµένες περιπτώσεις  ιδιαίτερα  σοβαρών  περιορισ µών στις πωλήσεις  που 
ενδέχεται  να µην εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής  του άρθρου  101 παράγραφος  1 
ή να πληρούν  τους  όρους  του άρθρου  101 παράγραφος  3 
(60) Ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µοί ενδέχεται  να είναι  αντικει µενικά  αναγκαίοι  σε 
εξαιρετικές  περιπτώσεις  για µια συµφωνία  ιδιαίτερου  χαρακτήρα  ή φύσης30 και να 
µην εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. Για 
παράδειγ µα, ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µός ενδέχεται  να είναι  αντικει µενικά  
αναγκαίος  για να διασφαλίσει  τη συµµόρφωση  µε δηµόσια απαγόρευση  πώλησης  
επικίνδυνων  ουσιών  σε ορισµένους  πελάτες  για λόγους  ασφάλειας  ή υγείας . 
Επιπλέον , οι επιχειρήσεις  έχουν  τη δυνατότητα  να επικαλεστούν  το επιχείρη µα 
βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3 σε µια 
συγκεκρι µένη περίπτωση . Στο παρόν  τµήµα παρουσιάζονται  ορισµένα παραδείγ µατα 
περιορισ µών µεταπώλησης , ενώ ο καθορισ µός τιµών µεταπώλησης  (ΚΤΜ ) 
εξετάζεται  στο τµήµα VI.2.10. 
(61) Ο διανο µέας που πωλεί  πρώτος  ένα νέο σήµα ή ένα υφιστά µενο σήµα σε νέα αγορά , 
εξασφαλίζοντας  έτσι την ουσιαστική  είσοδο  στη σχετική  αγορά , µπορεί  να χρειαστεί  
να προβεί  σε σηµαντικές  επενδύσεις  εκεί όπου  δεν υπήρχε  προηγου µένως  ζήτηση  
για το συγκεκρι µένο είδος  προϊόντος  γενικά  ή γι’ αυτό  το είδος  προϊόντος  που 
προέρχεται  από τον συγκεκρι µένο παραγωγό . Οι εν λόγω  δαπάνες  ενδέχεται  σε 
                                                 
30 Βλ. παράγραφο  18 της ανακοίνωσης  της Επιτροπής  «Κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του 
άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης », ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97. 
 
EL 31   EL πολλές  περιπτώσεις  να µην είναι  ανακτήσι µες· υπό τις συνθήκες  αυτές , ο διανο µέας 
είναι  πιθανό  να µην δέχεται  να συνάψει  συµφωνία  διανο µής χωρίς  προστασία  επί 
ορισµένο χρονικό  διάστη µα έναντι  των (ενεργητικών  και) παθητικών  πωλήσεων  από 
άλλους  διανο µείς στην  περιοχή  του ή στην  πελατεία  του. Παραδείγ µατος χάρη , µια 
τέτοια  περίπτωση  µπορεί  να προκύψει  όταν ένας παραγωγός  που είναι  
εγκατεστη µένος σε µια συγκεκρι µένη εθνική  αγορά  εισέρχεται  σε άλλη  εθνική  
αγορά  και διαθέτει  τα προϊόντα  του µε τη βοήθεια  ενός αποκλειστικού  διανο µέα και 
όταν ο εν λόγω  διανο µέας χρειάζεται  να επενδύσει  για την εισαγωγή  και την 
καθιέρωση  του σήµατος σε αυτή  τη νέα αγορά . Εφόσον  ο διανο µέας πρέπει  να 
προβεί  σε σηµαντικές  επενδύσεις  για τη δηµιουργία  και/ή την ανάπτυξη  της νέας 
αγοράς , οι περιορισ µοί που επιβάλλονται  στις παθητικές  πωλήσεις  από µέρους  
άλλων  διανο µέων στη σχετική  περιοχή  ή στη σχετική  πελατεία  και οι οποίοι  είναι  
απαραίτητοι  για τον διανο µέα προκει µένου να αποσβέσει  τις επενδύσεις  αυτές , κατά  
κανόνα  δεν εµπίπτουν  στο πεδίο  του άρθρου  101 παράγραφος  1 κατά  τα δύο πρώτα  
χρόνια  που ο εν λόγω  διανο µέας πωλεί  τα συµβατικά  προϊόντα  ή υπηρεσίες  στη 
συγκεκρι µένη περιοχή  ή πελατεία , παρόλο  που αυτοί  οι ιδιαίτερης  σοβαρότητας  
περιορισ µοί τεκµαίρεται  εν γένει  ότι εµπίπτουν  στο πεδίο  του άρθρου  101 
παράγραφος  1. 
(62) Στην  περίπτωση  της πραγ µατικής  δοκιµής ενός νέου προϊόντος  σε µια περιορισ µένη 
περιοχή  ή στο πλαίσιο  περιορισ µένης οµάδας  πελατών  και στην  περίπτωση  
σταδιακής  εισαγωγής  νέου προϊόντος , οι διανο µείς που έχουν  εξουσιοδοτηθεί  να 
πωλούν  το νέο προϊόν  στην  αγορά  που καλύπτει  η δοκιµή ή να συµµετέχουν  στον  
πρώτο  ή τους πρώτους  γύρους  της σταδιακής  εισαγωγής , είναι  δυνατό  να υπόκεινται  
σε περιορισ µούς όσον  αφορά  τις ενεργητικές  τους πωλήσεις  εκτός  της εν λόγω  
αγοράς  ή αγορών  όπου  το προϊόν  εισάγεται  για πρώτη  φορά  για τη χρονική  περίοδο  
που είναι  αναγκαία  για τη δοκιµή ή την εισαγωγή  του προϊόντος , χωρίς  να εµπίπτουν  
οι περιορισ µοί αυτοί  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1. 
(63) Στην  περίπτωση  συστή µατος επιλεκτικής  διανο µής οι αµοιβαίες  προµήθειες  µεταξύ  
εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων πρέπει  κανονικά  να παρα µένουν  ελεύθερες  
(βλ. παράγραφο  58). Ωστόσο , εάν εξουσιοδοτη µένοι χονδρέ µποροι  που βρίσκονται  
σε διαφορετικές  περιοχές  πρέπει  να επενδύσουν  σε ενέργειες  προώθησης  στις «δικές  
τους» περιοχές  για τη στήριξη  των πωλήσεων  των εξουσιοδοτη µένων  λιανοπωλητών  
και δεν είναι  πρακτικώς  συµφέρον  να συµφωνηθούν  µέσω σύµβασης  οι πραγ µατικές  
υποχρεώσεις  προώθησης , οι περιορισ µοί που επιβάλλουν  οι χονδρέ µποροι  στις 
ενεργητικές  πωλήσεις  των εξουσιοδοτη µένων  λιανοπωλητών  σε περιοχές  άλλων  
χονδρε µπόρων  για την αντιµετώπιση  τυχόν  προβλη µάτων  παρασιτισ µού είναι  
δυνατό  σε µεµονωµένες περιπτώσεις  να πληρούν  τους όρους  του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
(64) Εν γένει , η συµφωνία  βάσει  της οποίας  ο διανο µέας καταβάλλει  υψηλότερη  τιµή για 
προϊόντα  που προορίζονται  προς  µεταπώληση  µέσω του ∆ιαδικτύου  σε σχέση  µε 
προϊόντα  που προορίζονται  για µεταπώληση  ("διπλή  τιµολόγηση ") µε άλλον  τρόπο , 
αποτελεί  περιορισ µό ιδιαίτερης  σοβαρότητας  (βλ. παράγραφο  52). Ωστόσο , σε 
ορισµένες ειδικές  περιστάσεις , µια τέτοια  συµφωνία  ενδέχεται  να πληροί  τις 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Τέτοιες  ειδικές  περιστάσεις  µπορεί  να 
συντρέχουν  στη περίπτωση  όπου  ένας παραγωγός  συµφωνεί  αυτή  τη διπλή  
τιµολόγηση  µε τους διανο µείς του διότι  οι πωλήσεις  µέσω του ∆ιαδικτύου  
συνεπάγονται  αισθητά  υψηλότερο  κόστος  σε σχέση  µε τις πωλήσεις  µε άλλο  τρόπο . 
Παραδείγ µατος χάρη  επειδή  οι πωλήσεις  εκτός  ∆ιαδικτύου  περιλα µβάνουν  κατά  
 
EL 32   EL κανόνα  εγκατάσταση  κατ' οίκον  από τον διανο µέα ενώ οι πωλήσεις  µέσω του 
∆ιαδικτύου  όχι, και κατά  συνέπεια  ο κατασκευαστής  είναι  αντιµέτωπος  µε 
περισσότερα  παράπονα  πελατών  και διεκδικήσεις  λόγω  εγγυήσεων . Σε αυτό  το 
πλαίσιο , η Επιτροπή  δύναται  επίσης  να ερευνήσει  σε ποιο βαθµό ο περιορισ µός είναι  
πιθανό  να περιορίσει  τις πωλήσεις  µέσω ∆ιαδικτύου  και να εµποδίσει  τον διανο µέα 
να προσεγγίσει  περισσότερους  και διαφορετικούς  πελάτες .  
5. Περιορισ µοί αποκλειό µενοι από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
(65) Το άρθρο  5 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αποκλείει  ορισµένες 
υποχρεώσεις  από το πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού, παρόλο  που δεν υπάρχει  
υπέρβαση  του ορίου  σχετικά  µε το µερίδιο  αγοράς . Ωστόσο , ο κανονισ µός 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εξακολουθεί  να έχει εφαρ µογή στο υπόλοιπο  µέρος της 
κάθετης  συµφωνίας , εφόσον  το µέρος αυτό  µπορεί  να διαχωριστεί  από τις µη 
απαλλασσό µενες υποχρεώσεις . 
(66) Ο πρώτος  λόγος  αποκλεισ µού προβλέπεται  στο άρθρο  5 παράγραφος  1 στοιχείο  α) 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και αφορά  τις υποχρεώσεις  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού. Οι υποχρεώσεις  µη άσκησης  ανταγωνισ µού είναι  συµφωνίες  µε τις 
οποίες  επιβάλλεται  στον  αγοραστή  να αγοράζει  από τον προµηθευτή  ή από άλλη  
επιχείρηση  που υποδεικνύει  ο προµηθευτής  πάνω  από το 80% των συνολικών  
προµηθειών  που πραγ µατοποίησε  κατά  το προηγού µενο έτος σε συµβατικά  αγαθά  ή 
υπηρεσίες  και υποκατάστατά  τους (όπως  ορίζεται  στο άρθρο  1 παράγραφος  1 
στοιχείο  δ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες ), εµποδίζοντας  έτσι τον 
αγοραστή  να προµηθεύεται  ανταγωνιστικά  αγαθά  ή υπηρεσίες  ή περιορίζοντας  τις 
προµήθειες  αυτές  σε ποσοστό  κατώτερο  του 20% των συνολικών  προµηθειών . Εάν, 
το πρώτο  έτος µετά τη σύναψη  της συµφωνίας , δεν υπάρχουν  διαθέσι µα στοιχεία  
όσον  αφορά  τις πραγ µατοποιηθείσες  προµήθειες  του αγοραστή  για το προηγού µενο 
της σύναψης  της σύµβασης  έτος, για τους σχετικούς  υπολογισ µούς µπορούν  να 
χρησι µοποιηθούν  οι ακριβέστερες  εκτιµήσεις  του τελευταίου  αναφορικά  µε τις 
ετήσιες  συνολικές  του ανάγκες . Τέτοιου  είδους  υποχρεώσεις  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού δεν καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  αν η 
διάρκεια  ισχύος  τους είναι  αόριστη  ή υπερβαίνει  τα πέντε  έτη. Υποχρεώσεις  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού σιωπηρά  ανανεώσι µες πέραν  της πενταετίας  επίσης  δεν 
καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  (βλ. άρθρο  5 
παράγραφος  1 δεύτερο  εδάφιο ). Εν γένει , καλύπτονται  οι υποχρεώσεις  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού, εφόσον  η διάρκειά  τους δεν υπερβαίνει  τα πέντε  χρόνια  και ο 
αγοραστής  δεν αντιµετωπίζει  κανένα  εµπόδιο  να απαλλαγεί  από την υποχρέωση  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού µετά την πάροδο  της πενταετίας . Εάν, για παράδειγ µα, η 
συµφωνία  προβλέπει  πενταετή  υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού και ο 
προµηθευτής  χορηγήσει  δάνειο  στον  αγοραστή , η αποπληρω µή του δανείου  αυτού  
δεν θα πρέπει  να εµποδίζει  τον αγοραστή  να απαλλαγεί  πραγ µατικά  από την 
υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού στο τέλος  της πενταετίας . Αντιστοίχως , αν ο 
προµηθευτής  παρέχει  στον  αγοραστή  εξοπλισ µό που δεν συνδέεται  ειδικά  µε τη 
συµβατική  τους σχέση , ο αγοραστής  θα πρέπει  να έχει τη δυνατότητα  να εξαγοράσει  
τον εξοπλισ µό στην  αγοραία  αξία του κατά  τη λήξη  της υποχρέωσης  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού. 
(67) Το χρονικό  όριο των πέντε  ετών  δεν ισχύει  εφόσον  τα αγαθά  ή οι υπηρεσίες  
µεταπωλούνται  από τον αγοραστή  «σε χώρους  ή οικόπεδα  που είτε ανήκουν  στον  
προµηθευτή  είτε τα µισθώνει  από τρίτους  µη συνδεδε µένους  µε τον αγοραστή ». Σε 
 
EL 33   EL τέτοιες  περιπτώσεις , η υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού µπορεί  να είναι  της 
ίδιας  διάρκειας  µε τη διάρκεια  κατοχής  των σηµείων πώλησης  από τον αγοραστή  
(βλ. άρθρο  5 παράγραφος  2 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες ). Ο λόγος  
της εξαίρεσης  αυτής  είναι  ότι, κατά  κανόνα , δεν αναµένεται  εύλογα  από έναν 
προµηθευτή  να επιτρέπει  την πώληση  ανταγωνιστικών  προϊόντων  από χώρους  και 
οικόπεδα  που ανήκουν  σ' αυτόν  χωρίς  την άδειά  του. Κατ' αναλογία , ισχύουν  οι ίδιες 
αρχές  όταν ο αγοραστής  ασκεί  τη δραστηριότητά  του από κινητό  κατάστη µα που 
είτε ανήκει  στον  προµηθευτή  είτε αυτός  το µισθώνει  από τρίτους  µη συνδεδε µένους  
µε τον αγοραστή . Η εξαίρεση  αυτή  δεν καλύπτει  τα τεχνάσ µατα που 
χρησι µοποιούνται  σχετικά  µε την ιδιοκτησία  για την παράκα µψη του ορίου  των 
πέντε  ετών , όπως  η µεταβίβαση  από τον διανο µέα στον  προµηθευτή  των 
δικαιω µάτων  ιδιοκτησίας  σε χώρους  ή οικόπεδα  για περιορισ µένη µόνο περίοδο .  
(68) Ο δεύτερος  λόγος  αποκλεισ µού από την απαλλαγή  κατά  κατηγορίες  προβλέπεται  στο 
άρθρο  5 παράγραφος  1 στοιχείο  β) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και 
αφορά  τις υποχρεώσεις  µη άσκησης  ανταγωνισ µού από µέρους  του αγοραστή  που 
εξακολουθούν  να ισχύουν  µετά τη λύση  της συµφωνίας . Τέτοιου  είδους  υποχρεώσεις  
δεν καλύπτονται  κατά  κανόνα  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , 
εκτός  εάν η υποχρέωση  είναι  απαραίτητη  για την προστασία  της τεχνογνωσίας  που 
µεταβιβάζει  ο προµηθευτής  στον  αγοραστή , περιορίζεται  στο σηµείο πώλησης  στο 
οποίο  δραστηριοποιήθηκε  ο αγοραστής  κατά  τη διάρκεια  της σύµβασης  και δεν 
υπερβαίνει  το ένα έτος κατ' ανώτατο  όριο (βλ. άρθρο  5 παράγραφος  3 του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες ). Σύµφωνα  µε τον ορισµό του άρθρου  1 
στοιχείο  παράγραφος  1 στοιχείο  ζ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , η 
τεχνογνωσία  πρέπει  να είναι  «ουσιώδης », πράγ µα που σηµαίνει  «ότι η τεχνογνωσία  
είναι  σηµαντική  και χρήσι µη στον  αγοραστή  για τη χρήση , πώληση  ή µεταπώληση  
των αναφερό µενων  στη σύµβαση  αγαθών  ή υπηρεσιών ». 
(69) Ο τρίτος  λόγος  αποκλεισ µού από την απαλλαγή  κατά  κατηγορίες  προβλέπεται  στο 
άρθρο  5 παράγραφος  1 στοιχείο  γ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και 
αφορά  την πώληση  ανταγωνιστικών  αγαθών  σε σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής. Ο 
κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  καλύπτει  τον συνδυασ µό της επιλεκτικής  
διανο µής µε την υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού, που απαγορεύει  στους  
διανο µείς να µεταπωλούν  εν γένει  ανταγωνιστικά  σήµατα. Ωστόσο , αν ο 
προµηθευτής  απαγορεύει  στους  εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς του, άµεσα ή έµµεσα, 
να αγοράζουν  προϊόντα  προς  µεταπώληση  από συγκεκρι µένους  ανταγωνιζό µενους  
προµηθευτές , η υποχρέωση  αυτή  δεν µπορεί  να τύχει  του ευεργετή µατος του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Σκοπός  του αποκλεισ µού της υποχρέωσης  
αυτής  είναι  να αποφευχθεί  η εκ µέρους  ορισµένων  προµηθευτών  που χρησι µοποιούν  
τα ίδια σηµεία επιλεκτικής  διανο µής παρε µπόδιση  ενός συγκεκρι µένου ανταγωνιστή  
ή ορισµένων  συγκεκρι µένων  ανταγωνιστών  να κάνουν  χρήση  αυτών  των σηµείων 
πώλησης  για τη διανο µή των προϊόντων  τους (αποκλεισ µός ανταγωνιζό µενου 
προµηθευτή , που θα αποτελούσε  µορφή  συλλογικού  εµπορικού  αποκλεισ µού)31. 
                                                 
31 Παράδειγ µα έµµεσων  µέτρων  που έχουν  τέτοιες  επιπτώσεις  αποκλεισ µού συναντάται  στην  
απόφαση  92/428/ΕΟΚ  της Επιτροπής  στην  υπόθεση  ΙV/33.542 - Givenchy Parfums (EE L 236 
της 19.8.1992, σ. 11). 
 
EL 34   EL 6. ∆υνατότητα  διαχωρισ µού 
(70) Ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  απαλλάσσει  τις κάθετες  συµφωνίες  υπό 
τον όρο ότι δεν περιλα µβάνουν  κανέναν  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µό από 
τους αναφερό µενους  στο άρθρο  4 του εν λόγω  κανονισ µού, ή ότι δεν εφαρ µόζονται  
τέτοιου  είδους  περιορισ µοί σε συνδυασ µό µε την κάθετη  συµφωνία . Εάν υφίσταται  
ένας ή περισσότεροι  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µοί, ολόκληρη  η κάθετη  
συµφωνία  στερείται  του ευεργετή µατος του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες . ∆εν υπάρχει  δυνατότητα  διαχωρισ µού για τους ιδιαίτερης  σοβαρότητας  
περιορισ µούς. 
(71) Ωστόσο , ο κανόνας  του διαχωρισ µού εφαρ µόζεται  στους  εξαιρού µενους  
περιορισ µούς που καθορίζονται  στο άρθρο  5 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες . Εποµένως , µόνο το τµήµα εκείνο  της κάθετης  συµφωνίας  που δεν 
πληροί  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  5 στερείται  του ευεργετή µατος της απαλλαγής  
κατά  κατηγορία . 
7. Χαρτοφυλάκιο  προϊόντων  που διανέ µονται  µέσω του ιδίου  δικτύου  διανο µής 
(72) Όταν  ένας προµηθευτής  χρησι µοποιεί  την ίδια συµφωνία  διανο µής για τη διανο µή 
διαφόρων  αγαθών /υπηρεσιών , ορισµένα από αυτά  ενδέχεται  να καλύπτονται  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  και άλλα  όχι, µε βάση  το όριο για το µερίδιο  
αγοράς . Στην  περίπτωση  αυτή , ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
εφαρ µόζεται  σε εκείνα  τα αγαθά  και υπηρεσίες  για τα οποία  πληρούνται  οι 
προϋποθέσεις  εφαρ µογής. 
(73) Όσον  αφορά  τα µη καλυπτό µενα από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
αγαθά  ή υπηρεσίες , εφαρ µόζονται  οι συνήθεις  κανόνες  ανταγωνισ µού, πράγ µα το 
οποίο  σηµαίνει  ότι: 
α) δεν υφίσταται  απαλλαγή  κατά  κατηγορία , αλλά  ούτε τεκµήριο µη νοµιµότητας · 
β) εάν υφίσταται  παραβίαση  του άρθρου  101 παράγραφος  1 µη απαλλασσό µενη, 
µπορεί  να εξετασθεί  κατά  πόσον  υπάρχουν  κατάλληλα  µέτρα για την 
αντιµετώπιση  του προβλή µατος ανταγωνισ µού στο πλαίσιο  του υπάρχοντος  
συστή µατος διανο µής· 
γ) εάν δεν υφίστανται  τέτοιου  είδους  κατάλληλα  µέτρα, ο ενδιαφερό µενος 
προµηθευτής  θα πρέπει  να χρησι µοποιήσει  άλλους  τρόπους  διανο µής· 
Η ίδια κατάσταση  µπορεί  να προκύψει , όταν το άρθρο  102 εφαρ µόζεται  όσον  αφορά  
ορισµένα προϊόντα  και δεν εφαρ µόζεται  όσον  αφορά  άλλα . 
IV. ΑΡΣΗ  ΤΗΣ  ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΙ  ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ  ΑΠΟ  ΤΟ ΠΕ∆ΙΟ  
ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΟΥ  ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ  ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ  ΚΑΤΑ  ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ  
1. ∆ιαδικασία  άρσης  του ευεργετή µατος  
(74) Το τεκµήριο νοµιµότητας  που παρέχει  ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
µπορεί  να αρθεί , εάν µία κάθετη  συµφωνία , εξεταζό µενη είτε σε ατοµική βάση  είτε 
σε συνδυασ µό µε παρό µοιες συµφωνίες  που εφαρ µόζουν  ανταγωνιζό µενοι 
 
EL 35   EL προµηθευτές  ή αγοραστές , εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 
παράγραφος  1 και δεν πληροί  όλες τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3.  
(75) Οι προϋποθέσεις  απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3 ενδέχεται  
ειδικότερα  να µην πληρούνται , όταν η πρόσβαση  στη σχετική  αγορά  ή ο 
ανταγωνισ µός εντός  αυτής  περιορίζονται  σηµαντικά  λόγω  των σωρευτικών  
αποτελεσ µάτων  παράλληλων  δικτύων  παρό µοιων  κάθετων  συµφωνιών  που 
εφαρ µόζουν  ανταγωνιζό µενοι προµηθευτές  ή αγοραστές . Τα παράλληλα  δίκτυα  
κάθετων  συµφωνιών  θεωρούνται  ως παρό µοια, εάν περιέχουν  περιορισ µούς που 
παράγουν  παρό µοια αποτελέσ µατα στην  αγορά . Αυτό  µπορεί  να συµβεί, για 
παράδειγ µα, όταν  σε µια δεδοµένη αγορά  ορισµένοι προµηθευτές  εφαρ µόζουν  
επιλεκτική  διανο µή αποκλειστικώς  βάσει  ποιοτικών  κριτηρίων , ενώ άλλοι  
προµηθευτές  εφαρ µόζουν  επιλεκτική  διανο µή βάσει  ποσοτικών  κριτηρίων . Η ίδια 
κατάσταση  ενδέχεται  επίσης  να προκύψει  όταν , σε δεδοµένη αγορά , η σωρευτική  
χρήση  ποιοτικών  κριτηρίων , συνεπάγεται  τον αποκλεισ µό των πιο αποτελεσ µατικών  
διανο µέων. Σε τέτοιες  περιπτώσεις , κατά  την εκτίµηση πρέπει  να ληφθούν  υπόψη  οι 
επιζή µιες για τον ανταγωνισ µό επιπτώσεις  που µπορούν  να αποδοθούν  σε κάθε  
µεµονωµένο δίκτυο  συµφωνιών . Εφόσον  κρίνεται  σκόπι µο, η άρση  του 
ευεργετή µατος µπορεί  να αφορά  µόνον  ένα συγκεκρι µένο ποιοτικό  κριτήριο  ή µόνον  
τους ποσοτικούς  περιορισ µούς στον  αριθµό των εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων. 
(76) Η ευθύνη  όσον  αφορά  τα επιζή µια για τον ανταγωνισ µό σωρευτικά  αποτελέσ µατα 
µπορεί  να αποδοθεί  µόνο στις επιχειρήσεις  που έχουν  σηµαντική  συµβολή  σε αυτά . 
Συµφωνίες  µεταξύ  επιχειρήσεων  των οποίων  η συµβολή  στα σωρευτικά  
αποτελέσ µατα είναι  ασήµαντη  δεν εµπίπτουν  στην  απαγόρευση  του άρθρου  101 
παράγραφος  132 και εποµένως  ο µηχανισ µός ανάκλησης  δεν εφαρ µόζεται  έναντι  
αυτών . Η εκτίµηση της εν λόγω  συµβολής  πραγ µατοποιείται  σύµφωνα  µε τα 
κριτήρια  που ορίζονται  στις παραγράφους  128 ως 229. 
(77) Κατά  την εφαρ µογή της διαδικασίας  άρσης  της απαλλαγής , η Επιτροπή  φέρει  το 
βάρος  της απόδειξης  ότι η συµφωνία  εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  101 
παράγραφος  1 και ότι δεν πληροί  µία ή περισσότερες  από τις προϋποθέσεις  του 
άρθρου  101 παράγραφος  3. Η απόφαση  άρσης  της απαλλαγής  δεν µπορεί  να έχει 
αναδρο µική ισχύ, πράγ µα το οποίο  σηµαίνει  ότι το καθεστώς  απαλλαγής  των 
σχετικών  συµφωνιών  δεν θίγεται  µέχρι την ηµεροµηνία έναρξης  ισχύος  της 
ανάκλησης . 
(78) Όπως  αναφέρεται  στην  αιτιολογική  σκέψη  14 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες , η αρχή  ανταγωνισ µού κράτους  µέλους  δύναται  να άρει το ευεργέτη µα 
της απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  για τις κάθετες  συµφωνίες  των οποίων  τα επιζή µια 
για τον ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα είναι  αισθητά  στο έδαφος  του εν λόγω  κράτους  
µέλους  ή σε µέρος αυτού  που έχει όλα τα χαρακτηριστικά  διακριτής  γεωγραφικής  
αγοράς . Η Επιτροπή  διαθέτει  την αποκλειστική  εξουσία  να άρει το ευεργέτη µα του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  για τις κάθετες  συµφωνίες  που περιορίζουν  
τον ανταγωνισ µό σε µια σχετική  γεωγραφική  αγορά  της οποίας  τα όρια είναι  
ευρύτερα  από το έδαφος  µεµονωµένου κράτους  µέλους . Όταν  το έδαφος  ενός 
µεµονωµένου κράτους  µέλους , ή µέρος αυτού , συνιστά  τη σχετική  γεωγραφική  
                                                 
32 Απόφαση  του ∆ικαστηρίου , της 28ης Φεβρουαρίου  1991, στην  υπόθεση  C-234/89, Στέργιος  ∆ηλι µίτης 
κατά  Henninger Bräu AG, Συλλογή  1991, σ. Ι-935. 
 
EL 36   EL αγορά , η Επιτροπή  και το ενδιαφερό µενο κράτος  µέλος έχουν  συντρέχουσα  
αρµοδιότητα  για την άρση  του ευεργετή µατος. 
2. Μη εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορία  
(79) Το άρθρο  6 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  παρέχει  στην  Επιτροπή  τη 
δυνατότητα  να αποκλείει  από το πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες , µε έκδοση  σχετικού  κανονισ µού, τα παράλληλα  δίκτυα  παρό µοιων  
κάθετων  περιορισ µών, όταν αυτά  καλύπτουν  πάνω  από το 50% της σχετικής  αγοράς . 
Το µέτρο αυτό  δεν απευθύνεται  σε µεµονωµένες επιχειρήσεις , αλλά  αφορά  όλες τις 
επιχειρήσεις  των οποίων  οι συµφωνίες  καθορίζονται  στον  κανονισ µό περί µη 
εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
(80) Ενώ η άρση  του ευεργετή µατος του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
προϋποθέτει  την έκδοση  απόφασης  µε την οποία  διαπιστώνεται  παραβίαση  του 
άρθρου  101 από µεµονωµένη εταιρεία , το αποτέλεσ µα της έκδοσης  κανονισ µού 
σύµφωνα  µε το άρθρο  6 είναι  απλώς  η άρση  του ευεργετή µατος της εφαρ µογής του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  για τους οικείους  περιορισ µούς και αγορές , 
και η εκ νέου πλήρης  εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφοι  1 και 3. Μετά  την 
έκδοση  κανονισ µού µε τον οποίο  κηρύσσεται  ανεφάρ µοστος  ο κανονισ µός 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  σε ορισµένους  κάθετους  περιορισ µούς σε συγκεκρι µένη 
αγορά , η εφαρ µογή του άρθρου  101 στις µεµονωµένες συµφωνίες  γίνεται  µε βάση  τα 
κριτήρια  που διατυπώνονται  στη σχετική  νοµολογία  του ∆ικαστηρίου  και του 
Γενικού  ∆ικαστηρίου , καθώς  και στις ανακοινώσεις  και προηγού µενες αποφάσεις  
της Επιτροπής . Εφόσον  κρίνεται  σκόπι µο, η Επιτροπή  εκδίδει  απόφαση  σε 
συγκεκρι µένη υπόθεση , η οποία  µπορεί  να χρησι µεύσει  ως αναφορά  για όλες τις 
επιχειρήσεις  που δραστηριοποιούνται  στην  οικεία  αγορά . 
(81) Για τον υπολογισ µό του ορίου  κάλυψης  της αγοράς  του 50%, πρέπει  να λαµβάνεται  
υπόψη  κάθε  µεµονωµένο δίκτυο  κάθετων  συµφωνιών  που περιέχουν  περιορισ µούς, ή 
συνδυασ µούς αυτών , και οι οποίες  παράγουν  παρό µοια αποτελέσ µατα στην  αγορά . 
Το άρθρο  6 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  δεν επιβάλλει  στην  
Επιτροπή  καµία υποχρέωση  να ενεργεί  κάθε  φορά  που σηµειώνεται  υπέρβαση  του 
ορίου  κάλυψης  του 50%. Γενικά , η κήρυξη  του κανονισ µού ως ανεφάρ µοστου  είναι  
σκόπι µη, όταν η πρόσβαση  στη σχετική  αγορά  ή ο ανταγωνισ µός εντός  αυτής  
ενδέχεται  να περιορισθούν  σηµαντικά . Αυτό  µπορεί  να συµβεί ιδίως  όταν  
παράλληλα  δίκτυα  επιλεκτικής  διανο µής που καλύπτουν  πάνω  από το 50% της 
αγοράς  είναι  ικανά  να στεγανοποιούν  την αγορά  χρησι µοποιώντας  κριτήρια  επιλογής  
που δεν απαιτούνται  από τη φύση  των σχετικών  αγαθών  ή εισάγουν  διακρίσεις  σε 
βάρος  ορισµένων  µορφών  διανο µής που είναι  εντούτοις  κατάλληλες  για την πώληση  
αυτών  των προϊόντων . 
(82) Κατά  την εκτίµηση της ανάγκης  εφαρ µογής του άρθρου  6, η Επιτροπή  εξετάζει  αν 
θα ήταν  προτι µότερο  µέτρο αποκατάστασης  η µεµονωµένη άρση  του ευεργετή µατος. 
Αυτό  µπορεί  να εξαρτάται , ιδίως , από τον αριθµό των ανταγωνιζό µενων  
επιχειρήσεων  που συµβάλλουν  σε σωρευτικό  αποτέλεσ µα στην  αγορά  ή από τον 
αριθµό των επηρεαζό µενων  γεωγραφικών  αγορών  εντός  της Ένωσης . 
(83) Κάθε  κανονισ µός που µνηµονεύεται  στο άρθρο  6 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  πρέπει  να ορίζει  σαφώς  το πεδίο  εφαρ µογής του. Αυτό  σηµαίνει , πρώτον , 
ότι η Επιτροπή  οφείλει  να ορίζει  το σχετικό  προϊόν  και την (τις) σχετική  γεωγραφική  
 
EL 37   EL αγορά (ές) και, δεύτερον , ότι πρέπει  να προσδιορίζει  το είδος  του κάθετου  
περιορισ µού για τον οποίο  δεν θα εφαρ µόζεται  πλέον  ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες . Όσον  αφορά  το τελευταίο  αυτό , η Επιτροπή  δύναται  να προσαρ µόζει το 
πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού της ανάλογα  µε το πρόβλη µα ανταγωνισ µού το 
οποίο  επιδιώκει  να αντιµετωπίσει . Για παράδειγ µα, ενώ λαµβάνονται  υπόψη  όλα τα 
παράλληλα  δίκτυα  προώθησης  ενός και µόνου  σήµατος για να διαπιστωθεί  αν 
τηρείται  το όριο κάλυψης  του 50% της αγοράς , η Επιτροπή  δύναται , παρ’ όλα αυτά , 
να περιορίσει  το πεδίο  εφαρ µογής του κανονισ µού περί αποκλεισ µού της απαλλαγής  
µόνο στις υποχρεώσεις  µη άσκησης  ανταγωνισ µού των οποίων  η ισχύς  υπερβαίνει  
ορισµένη διάρκεια . Εποµένως , συµφωνίες  µικρότερης  διάρκειας  ή λιγότερο  
περιοριστικές  δύνανται  να παρα µείνουν  ανεπηρέαστες  λόγω  του µικρότερου  βαθµού 
αποκλεισ µού της αγοράς  που συνεπάγονται . Επίσης , όταν σε συγκεκρι µένη αγορά  
ένα σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής εφαρ µόζεται  σε συνδυασ µό µε πρόσθετους  
περιορισ µούς, όπως  ρήτρες  περί µη άσκησης  ανταγωνισ µού ή επιβολή  προµήθειας  
ορισµένων  ποσοτήτων  στον  αγοραστή , ο κανονισ µός περί αποκλεισ µού της 
απαλλαγής  µπορεί  να αφορά  µόνο αυτούς  τους πρόσθετους  περιορισ µούς. Εφόσον  
κρίνει  σκόπι µο, η Επιτροπή  δύναται  επίσης  να παράσχει  σχετικές  ενδείξεις , 
προσδιορίζοντας  το επίπεδο  µεριδίου  στην  αγορά  το οποίο , µε βάση  τα δεδοµένα της 
συγκεκρι µένης αγοράς , µπορεί  να µη θεωρηθεί  επαρκές  για να υπάρξει  σηµαντική  
συµβολή  µιας µεµονωµένης επιχείρησης  στα σωρευτικά  αποτελέσ µατα. 
(84) Σύµφωνα  µε τον κανονισ µό αριθ. 19/65/ ΕΟΚ  του Συµβουλίου  της 
2ας Μαρτίου  1965 περί εφαρ µογής του άρθρου  85 παράγραφος  3 της Συνθήκης  σε 
κατηγορίες  συµφωνιών  και εναρ µονισµένων  πρακτικών33, η Επιτροπή  οφείλει  να 
τηρεί  µεταβατική  περίοδο  τουλάχιστον  έξι µηνών  προ της θέσης  σε εφαρ µογή 
οποιουδήποτε  κανονισ µού µε τον οποίον  κηρύσσεται  µη εφαρ µοστέος  ο κανονισ µός 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Η ρύθµιση αυτή  αποσκοπεί  να επιτρέπει  στις 
ενδιαφερό µενες επιχειρήσεις  να προσαρ µόσουν  τις συµφωνίες  τους, λαµβάνοντας  
υπόψη  τον κανονισ µό περί µη εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες . 
(85) Η έκδοση  κανονισ µού περί µη εφαρ µογής του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  δεν επηρεάζει  το καθεστώς  απαλλαγής  που ίσχυε  για τις σχετικές  
συµφωνίες  κατά  την περίοδο  που προηγήθηκε  της εφαρ µογής του. 
V. ΟΡΙΣΜΟΣ  ΤΗΣ  ΣΧΕΤΙΚΗΣ  ΑΓΟΡΑΣ  ΚΑΙ  ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ  ΤΩΝ  
ΜΕΡΙ∆ΙΩΝ  ΑΓΟΡΑΣ  
1. Ανακοίνωση  της Επιτροπής  για τον ορισ µό της σχετικής  αγοράς  
(86) Η ανακοίνωση  της Επιτροπής  όσον  αφορά  τον ορισµό της σχετικής  αγοράς  για τους 
σκοπούς  του κοινοτικού  δικαίου  ανταγωνισ µού34 παρέχει  κατευθύνσεις  σχετικά  µε 
τους κανόνες , τα κριτήρια  και τα αποδεικτικά  στοιχεία  που συνεκτι µά η Επιτροπή  
όταν εξετάζει  ζητήµατα ορισµού της αγοράς . Η ανακοίνωση  αυτή  δεν θα αναλυθεί  
περαιτέρω  στις παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές και πρέπει  να χρησι µεύει ως 
βάση  για την εξέταση  ζητηµάτων  ορισµού της αγοράς . Οι παρούσες  κατευθυντήριες  
                                                 
33 ΕΕ 36 της 6.3.1965, σ. 533. Ελληνική  ειδική  έκδοση : Κεφάλαιο  08 τόµος 1 σ. 59. 
34 ΕΕ C 372 της 9.12.1997, σ. 5. 
 
EL 38   EL γραµµές αφορούν  µόνο ειδικά  ζητήµατα που ανακύπτουν  στο πλαίσιο  κάθετων  
περιορισ µών και τα οποία  δεν ρυθµίζονται  στη γενική  ανακοίνωση  περί του ορισµού 
της σχετικής  αγοράς . 
2. Η σχετική  αγορά  για τον υπολογισ µό του ορίου  του 30% που προβλέπει  για το 
µερίδιο  αγοράς  ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
(87) Σύµφωνα  µε το άρθρο  3 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , καθοριστικής  
σηµασίας  στοιχείο  για την εφαρ µογή του ευεργετή µατος της απαλλαγής  κατά  
κατηγορία  είναι  το µερίδιο  αγοράς  τόσο  του αγοραστή  όσο και του προµηθευτή . Για 
να ισχύει  η απαλλαγή  κατά  κατηγορία , τόσο  το µερίδιο  αγοράς  του προµηθευτή  στην  
αγορά  όπου  πωλεί  τα συµβατικά  προϊόντα  στον  αγοραστή , όσο και το µερίδιο  
αγοράς  του αγοραστή  στην  αγορά  όπου  αγοράζει  τα συµβατικά  προϊόντα , δεν πρέπει  
να υπερβαίνουν  έκαστο  το 30%. Για τις συµφωνίες  µεταξύ  µικροµεσαίων  
επιχειρήσεων , κατά  κανόνα  δεν είναι  απαραίτητο  να υπολογισθούν  τα µερίδια  
αγοράς  (βλ. παράγραφο  11). 
(88) Για να υπολογιστεί  το µερίδιο  αγοράς  µιας επιχείρησης , πρέπει  να προσδιοριστεί  η 
σχετική  αγορά  όπου  η επιχείρηση  πωλεί  ή αντιστοίχως  αγοράζει  τα συµβατικά  
προϊόντα . Για τον σκοπό  αυτό  πρέπει  να οριστούν  η αγορά  του σχετικού  προϊόντος  
και η σχετική  γεωγραφική  αγορά . Η αγορά  του σχετικού  προϊόντος  περιλα µβάνει  
όλα τα αγαθά  ή τις υπηρεσίες  που θεωρούνται  από τους αγοραστές  ως υποκατάστατα  
λόγω  των χαρακτηριστικών  τους, της τιµής τους και της χρήσης  για την οποία  
προορίζονται . Η σχετική  γεωγραφική  αγορά  περιλα µβάνει  την περιοχή  όπου  οι 
οικείες  επιχειρήσεις  ασχολούνται  µε τη διάθεση  και τη ζήτηση  των σχετικών  αγαθών  
ή υπηρεσιών , όπου  οι όροι του ανταγωνισ µού είναι  επαρκώς  οµοιογενείς  και η οποία  
µπορεί  να διακριθεί  από γειτονικές  γεωγραφικές  περιοχές , ιδίως  λόγω  του ότι στις εν 
λόγω  περιοχές  οι όροι του ανταγωνισ µού διαφέρουν  σηµαντικά . 
(89) Ο καθορισ µός της αγοράς  προϊόντος  εξαρτάται  κατά  πρώτο  λόγο  από τη δυνατότητα  
υποκατάστασης  κατά  την αντίληψη  των αγοραστών . Όταν  το πωλού µενο προϊόν  
χρησι µοποιείται  ως εισροή  για την παραγωγή  άλλων  προϊόντων  και δεν είναι  
αναγνωρίσι µο κατά  κανόνα  στο τελικό  προϊόν , η αγορά  προϊόντος  καθορίζεται  
συνήθως  από τις προτι µήσεις  των άµεσων  αγοραστών . Οι πελάτες  των αγοραστών  
δεν έχουν  συνήθως  ιδιαίτερη  προτί µηση για τα συστατικά  που χρησι µοποιούν  οι 
αγοραστές . Συνήθως , οι κάθετοι  περιορισ µοί που συµφωνούνται  µεταξύ  του 
προµηθευτή  και του αγοραστή  ενός συστατικού  αφορούν  µόνο την πώληση  και την 
αγορά  του ενδιά µεσου  προϊόντος  και όχι την πώληση  του προϊόντος  που προκύπτει . 
Στην  περίπτωση  της διανο µής τελικών  αγαθών , το τι είναι  υποκατάστατο  κατά  την 
αντίληψη  των άµεσων  αγοραστών  επηρεάζεται  ή προσδιορίζεται  κατά  κανόνα  από 
τις προτι µήσεις  των τελικών  καταναλωτών . Ένας  διανο µέας, ως µεταπωλητής , δεν 
µπορεί  να αγνοεί  τις προτι µήσεις  των τελικών  καταναλωτών  όταν αγοράζει  τελικά  
αγαθά . Επιπλέον , στο επίπεδο  της διανο µής, οι κάθετοι  περιορισ µοί τις περισσότερες  
φορές  δεν αφορούν  µόνο την πώληση  προϊόντων  µεταξύ  προµηθευτή  και αγοραστή , 
αλλά  και τη µεταπώλησή  τους. Καθώς  αναπτύσσεται  συνήθως  ανταγωνισ µός µεταξύ  
των διαφόρων  τρόπων  διανο µής, οι αγορές  κατά  κανόνα  δεν ορίζονται  βάσει  του 
εφαρ µοζόµενου τρόπου  διανο µής. Όταν  οι προµηθευτές  πωλούν  συνήθως  µια δέσµη 
προϊόντων , τότε ολόκληρη  η δέσµη µπορεί  να καθορίσει  την αγορά  προϊόντος  σε 
περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  οι αγοραστές  θεωρούν  ως υποκατάστατες  µεταξύ  τους 
τις δέσµες και όχι τα επιµέρους  προϊόντα . Καθώς  οι διανο µείς είναι  επαγγελ µατίες  
αγοραστές , η γεωγραφική  αγορά  χονδρικής  πώλησης  είναι  συνήθως  ευρύτερη  της 
 
EL 39   EL αγοράς  λιανικής , όπου  το προϊόν  µεταπωλείται  στους  τελικούς  καταναλωτές . Συχνά , 
αυτό  οδηγεί  στον  ορισµό εθνικών  ή και ευρύτερων  αγορών  χονδρικής  πώλησης . 
Αλλά  και οι αγορές  λιανικής  µπορεί  να είναι  ευρύτερες  από την περιοχή  αναζήτησης  
των τελικών  καταναλωτών  στην  περίπτωση  οµοιογενών  συνθηκών  αγοράς  και 
αλληλεπικαλυπτό µενων  τοπικών  ή περιφερειακών  περιοχών  αλίευσης  πελατείας . 
(90) Όταν  σε µια κάθετη  συµφωνία  µετέχουν  τρία συµβαλλό µενα µέρη εκ των οποίων  το 
καθένα  δραστηριοποιείται  σε διαφορετικό  επίπεδο  εµπορίου , το ευεργέτη µα της 
απαλλαγής  κατά  κατηγορία  ισχύει  µόνο εφόσον  το µερίδιο  αγοράς  εκάστου  
συµβαλλο µένου µέρους  δεν υπερβαίνει  το 30%. Όπως  προσδιορίζεται  στο άρθρο  3 
παράγραφος  2 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , όταν σε πολυ µερή 
συµφωνία  µια επιχείρηση  αγοράζει  τα αναφερό µενα στη σύµβαση  αγαθά  ή 
υπηρεσίες  από ένα συµβαλλό µενο µέρος και πωλεί  τα εν λόγω  αγαθά  ή υπηρεσίες  σε 
άλλο  συµβαλλό µενο µέρος, η απαλλαγή  κατά  κατηγορία  εφαρ µόζεται  µόνον  εφόσον  
το µερίδιο  αγοράς  της επιχείρησης  αυτής  τόσο  ως αγοραστή  όσο και ως προµηθευτή  
δεν υπερβαίνει  το όριο του 30%. Εάν, για παράδειγ µα, µια συµφωνία  µεταξύ  ενός 
παραγωγού , ενός εµπόρου  χονδρικής  πώλησης  (ή ενώσεως  λιανοπωλητών ) και ενός 
λιανοπωλητή  περιλα µβάνει  ρήτρα  µη άσκησης  ανταγωνισ µού, τότε, για να ισχύει  το 
ευεργέτη µα της απαλλαγής  κατά  κατηγορία , πρέπει  τα µερίδια  αγοράς  του 
παραγωγού  και του εµπόρου  χονδρικής  πώλησης  (ή της ένωσης  λιανοπωλητών ) να 
µην υπερβαίνουν  το 30% στις αντίστοιχες  αγορές  τους επόµενων  σταδίων , και τα 
µερίδια  αγοράς  του εµπόρου  χονδρικής  πώλησης  (ή της ένωσης  λιανοπωλητών ) και 
του λιανοπωλητή  πρέπει  να µην υπερβαίνουν  το 30% στις αντίστοιχες  αγορές  όπου  
αγοράζουν  τα συµβατικά  προϊόντα . 
(91) Όταν  ένας προµηθευτής  παράγει  τόσο  αρχικό  εξοπλισ µό όσο και τα ανταλλακτικά  
και εξαρτή µατα για τον εξοπλισ µό αυτό , ο προµηθευτής  είναι  συχνά  ο µοναδικός  ή ο 
µεγαλύτερος  προµηθευτής  στη συγκεκρι µένη αγορά  ανταλλακτικών  και 
εξαρτη µάτων . Το ίδιο µπορεί  να συµβεί και όταν ο προµηθευτής  (αρχικού  
εξοπλισ µού) αναθέτει  µε υπεργολαβία  την κατασκευή  των ανταλλακτικών  και 
εξαρτη µάτων . Η σχετική  αγορά  για την εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  µπορεί  να είναι  η αγορά  αρχικού  εξοπλισ µού περιλα µβανο µένων  των 
ανταλλακτικών  ή µία ξεχωριστή  αγορά  αρχικού  εξοπλισ µού και η αγορά  
ανταλλακτικών  και εξαρτη µάτων , ανάλογα  µε τα δεδοµένα κάθε  περίπτωσης , όπως  
τα αποτελέσ µατα των σχετικών  περιορισ µών, τον χρόνο  ζωής  του εξοπλισ µού και το 
κόστος  επισκευής  ή αντικατάστασης35. Στην  πράξη , το ζήτηµα είναι  να αποφασιστεί  
εάν σηµαντικό  ποσοστό  των αγοραστών  πραγ µατοποιεί  την επιλογή  του 
λαµβάνοντας  υπόψη  το κόστος  του προϊόντος  καθ’ όλη τη διάρκεια  της ζωής  του. Σε 
µια τέτοια  περίπτωση , αυτό  υποδηλώνει  ότι υπάρχει  µια µόνη αγορά  που 
περιλα µβάνει  τόσο  τον αρχικό  εξοπλισ µό όσο και τα ανταλλακτικά . 
(92) Όταν  µια κάθετη  συµφωνία , πέραν  της προµήθειας  των αγαθών  που αναφέρονται  σ' 
αυτή , περιλα µβάνει  επίσης  διατάξεις  περί ∆∆Ι - όπως  για τη χρήση  του εµπορικού  
                                                 
35 Βλ. για παράδειγ µα απόφαση  της Επιτροπής  Pelikan/Kyocera (1995) COM(96) 126 ( δεν έχει ακόµη 
δηµοσιευθεί ), σηµείο 87, και απόφαση  της Επιτροπής  91/595/E ΟΚ στην  υπόθεση  αριθ. IV/M.12 — 
Varta/Bosch, ΕΕ L 320 της 22.11.1991, σ. 26, απόφαση  της Επιτροπής  στην  υπόθεση  αριθ. IV/M.1094 
— Caterpillar/Perkins Engines, ΕΕ C 94 της 28.3.1998, σ. 23, και απόφαση  της Επιτροπής  στην  
υπόθεση  αριθ. IV/M.768 — Lucas/Varity, ΕΕ C 266 της 13.9.1996, σ. 6. Βλ. επίσης  σηµείο 56 της 
ανακοίνωσης  της Επιτροπής  όσον  αφορά  τον ορισµό της σχετικής  αγοράς  για τους σκοπούς  του 
κοινοτικού  δικαίου  ανταγωνισ µού, (βλ. παράγραφο  86). 
 
EL 40   EL σήµατος του προµηθευτή  - οι οποίες  διευκολύνουν  τον αγοραστή  να διαθέσει  στην  
αγορά  τα συµβατικά  αγαθά , για την εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  έχει σηµασία το µερίδιο  του προµηθευτή  στην  αγορά  στην  οποία  πωλεί  
τα συµβατικά  αγαθά . Όταν  ο δικαιοπάροχος  µιας σύµβασης  δικαιόχρησης  δεν 
προµηθεύει  αγαθά  που προορίζονται  για µεταπώληση , αλλά  παρέχει  µια δέσµη 
αγαθών  και υπηρεσιών  σε συνδυασ µό µε διατάξεις  περί ∆∆Ι, οι οποίες  αποτελούν  
από κοινού  την επιχειρη µατική  µέθοδο  την οποία  αφορά  η σύµβαση  δικαιόχρησης , ο 
δικαιοπάροχος  οφείλει  να λάβει  υπόψη  το µερίδιο  αγοράς  που κατέχει  ως 
προµηθευτής  επιχειρη µατικής  µεθόδου . Για τον σκοπό  αυτό , ο δικαιοπάροχος  πρέπει  
να υπολογίσει  το µερίδιο  που κατέχει  στην  αγορά  στην  οποία  τίθεται  υπό 
εκµετάλλευση  η επιχειρη µατική  µέθοδος · πρόκειται  για την αγορά  στην  οποία  οι 
δικαιοδόχοι  εκµεταλλεύονται  την επιχειρη µατική  µέθοδο  για την παροχή  αγαθών  ή 
υπηρεσιών  στους  τελικούς  χρήστες . Ο δικαιοπάροχος  οφείλει  να υπολογίσει  το 
µερίδιο  αγοράς  του µε βάση  την αξία των αγαθών  ή των υπηρεσιών  που παρέχουν  οι 
δικαιοδόχοι  του στη συγκεκρι µένη αγορά . Σε µια τέτοια  αγορά , ανταγωνιστές  µπορεί  
να είναι  οι προµηθευτές  άλλων  επιχειρη µατικών  µεθόδων  που αποτελούν  
αντικεί µενο δικαιόχρησης  αλλά  και προµηθευτές  υποκατάστατων  αγαθών  ή 
υπηρεσιών  οι οποίοι  δεν εφαρ µόζουν  τη µέθοδο  της δικαιόχρησης . Παραδείγ µατος 
χάρη , µε την επιφύλαξη  του ορισµού µιας τέτοιας  αγοράς , εάν υπήρχε  µια αγορά  για 
τις υπηρεσίες  ταχείας  εστίασης , ένας δικαιοπάροχος  ο οποίος  αναπτύσσει  
δραστηριότητα  στην  αγορά  αυτή  θα ήταν  υποχρεω µένος να υπολογίσει  το µερίδιο  
αγοράς  του µε βάση  τα σχετικά  στοιχεία  για τον όγκο  πωλήσεων  των δικαιοδόχων  
του στη συγκεκρι µένη αγορά .  
3. Υπολογισ µός του µεριδίου  αγοράς  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  
(93) Ο υπολογισ µός του µεριδίου  αγοράς  πρέπει  να βασίζεται  καταρχήν  σε στοιχεία  που 
αντιπροσωπεύουν  την αξία των συναλλαγών . Εάν δεν είναι  διαθέσι µα στοιχεία  για 
την αξία, επιτρέπεται  η εκτίµησή του βάσει  άλλων  τεκµηριω µένων  στοιχείων . 
Τέτοιου  είδους  εκτιµήσεις  είναι  δυνατόν  να βασίζονται  σε άλλα  αξιόπιστα  στοιχεία  
για την αγορά , όπως  είναι  τα στοιχεία  για τον όγκο  πωλήσεων  (βλ. άρθρο  7 στοιχείο  
α) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες ). 
(94) Η παραγωγή  για εσωτερική  κατανάλωση , δηλαδή  η παραγωγή  ενδιά µεσου  προϊόντος  
για ιδία χρήση , ενδέχεται  να είναι  πολύ  σηµαντική  στο πλαίσιο  της ανάλυσης  των 
συνθηκών  ανταγωνισ µού ως ένας από τους παράγοντες  περιορισ µού του 
ανταγωνισ µού ή ενίσχυσης  της θέσης  που κατέχει  µια επιχείρηση  στην  αγορά . 
Ωστόσο , κατά  τον ορισµό της αγοράς  και τον υπολογισ µό του µεριδίου  αγοράς  για 
τα ενδιά µεσα αγαθά  και υπηρεσίες , η παραγωγή  τους για εσωτερική  κατανάλωση  
δεν λαµβάνεται  υπόψη . 
(95) Πάντως , στην  περίπτωση  της διττής  διανο µής τελικών  αγαθών , δηλαδή  οσάκις  ένας 
παραγωγός  τελικού  αγαθού  ενεργεί  και ως διανο µέας στην  αγορά , ο ορισµός της 
αγοράς  και ο υπολογισ µός του µεριδίου  αγοράς  πρέπει  να περιλα µβάνουν  τα αγαθά  
τα οποία  πωλούν  οι παραγωγοί  τους µέσω των κάθετα  ενοποιη µένων  διανο µέων και 
αντιπροσώπων  τους (βλ. άρθρο  7 στοιχείο  γ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
 
EL 41   EL κατηγορίες ). Οι «ενοποιη µένοι διανο µείς» είναι  συνδεδε µένες επιχειρήσεις  κατά  την 
έννοια  του άρθρου  1 παράγραφος  2 του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες36. 
VI. ΠΟΛΙΤΙΚΗ  ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ  ΤΩΝ  ΚΑΝΟΝΩΝ  ΣΕ ΑΤΟΜΙΚΕΣ  
ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ  
1. Το πλαίσιο  της ανάλυσης  
(96) Εκτός  της ενδεχό µενης εφαρ µογής της απαλλαγής  κατά  κατηγορία , είναι  σκόπι µο να 
εξετάζεται  αν η συγκεκρι µένη συµφωνία  εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1 και, 
στην  περίπτωση  αυτή , κατά  πόσον  πληρούνται  οι όροι του άρθρου  101 
παράγραφος  3. Εφόσον  δεν περιέχει  στο αντικεί µενό της περιορισ µούς του 
ανταγωνισ µού, και ιδίως  ιδιαίτερης  σοβαρότητας  περιορισ µούς, µια κάθετη  
συµφωνία  που δεν τυγχάνει  της απαλλαγής  κατά  κατηγορία  λόγω  υπέρβασης  του 
ορίου  του µεριδίου  αγοράς  δεν τεκµαίρεται  ότι εµπίπτει  στο πεδίο  εφαρ µογής του 
άρθρου  101 παράγραφος  1 ούτε ότι δεν πληροί  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 
παράγραφος  3. Απαιτείται  ατοµική αξιολόγηση  των πιθανών  αποτελεσ µάτων  της 
συµφωνίας . Οι επιχειρήσεις  ενθαρρύνονται  να αξιολογούν  οι ίδιες τις συµφωνίες  
τους. Οι συµφωνίες  οι οποίες  είτε δεν περιορίζουν  τον ανταγωνισ µό κατά  την έννοια  
του άρθρου  101 παράγραφος  1 είτε πληρούν  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 
παράγραφος  3 είναι  έγκυρες  και εφαρ µοστέες . Σύµφωνα  µε το άρθρο  1 
παράγραφος  2 του κανονισ µού 1/2003 του Συµβουλίου , της 16ης ∆εκε µβρίου  2002, 
για την εφαρ µογή των κανόνων  ανταγωνισ µού που προβλέπονται  στα άρθρα  81 
και 82 της Συνθήκης37, δεν απαιτείται  κοινοποίηση  για τη χορήγηση  ατοµικής 
απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Σε περίπτωση  ατοµικής εξέτασης  
από την Επιτροπή , η τελευταία  φέρει  το βάρος  της αποδείξεως  ότι η συγκεκρι µένη 
συµφωνία  παραβιάζει  το άρθρο  101 παράγραφος  1. Η επιχείρηση  που επικαλείται  το 
ευεργέτη µα του άρθρου  101 παράγραφος  3 φέρει  το βάρος  της αποδείξεως  ότι 
πληρούνται  οι όροι που προβλέπονται  σ’ αυτό . Εφόσον  αποδεικνύεται  ότι η 
συµφωνία  είναι  πιθανό  να παραγάγει  επιζή µια για τον ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα, 
οι επιχειρήσεις  µπορούν  να τεκµηριώσουν  ότι υπάρχει  βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας  και να εξηγήσουν  γιατί  ένα ορισµένο σύστη µα διανο µής είναι  
απαραίτητο  για την επίτευξη  των πιθανών  πλεονεκτη µάτων  για τους καταναλωτές  
χωρίς  να καταργεί  τον ανταγωνισ µό, προτού  η Επιτροπή  αποφασίσει  κατά  πόσον  η 
συµφωνία  πληροί  τους όρους  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
(97) Για να διαπιστωθεί  αν µια κάθετη  συµφωνία  συνεπάγεται  περιορισ µό του 
ανταγωνισ µού συγκρίνεται  η κατάσταση  που επικρατεί  ή που είναι  πιθανόν  να 
επικρατήσει  στο µέλλον  στη σχετική  αγορά  µε τους κάθετους  περιορισ µούς σε ισχύ, 
σε σχέση  µε την κατάσταση  που θα επικρατούσε  αν δεν υπήρχαν  οι εν λόγω  
περιορισ µοί στη συµφωνία . Κατά  την αξιολόγηση  ατοµικών  περιπτώσεων , η 
Επιτροπή  λαµβάνει  υπόψη , κατά  περίπτωση , τόσο  τις πραγ µατικές  όσο και τις 
πιθανές  επιπτώσεις . Για να έχει ως αποτέλεσ µα τον περιορισ µό του ανταγωνισ µού, 
µια κάθετη  συµφωνία  πρέπει  να επηρεάζει  τον πραγ µατικό  ή δυνητικό  ανταγωνισ µό 
σε τέτοιο  βαθµό ώστε  να µπορούν , µε εύλογο  βαθµό πιθανότητας , να αναµένονται  
                                                 
36 Για τον ορισµό της σχετικής  αγοράς  και τον υπολογισ µό του µεριδίου  αγοράς , δεν έχει σηµασία αν οι 
ενοποιη µένοι διανο µείς πωλούν  επιπλέον  προϊόντα  ανταγωνιστών . 
37 ΕΕ L 1 της 4.1.2003, σ. 1. 
 
EL 42   EL αρνητικές  συνέπειες  στη σχετική  αγορά  όσον  αφορά  τις τιµές, την παραγωγή , την 
καινοτο µία ή την ποικιλία  ή την ποιότητα  των αγαθών  και υπηρεσιών . Οι πιθανές  
αρνητικές  συνέπειες  στον  ανταγωνισ µό πρέπει  να είναι  αισθητές38. Αισθητές  
αντιανταγωνιστικές  επιπτώσεις  είναι  πιθανό  να υπάρξουν  όταν  τουλάχιστον  ένα από 
τα µέρη έχει ή αποκτά  ορισµένη ισχύ στην  αγορά  και η συµφωνία  συµβάλλει  στη 
δηµιουργία , διατήρηση  ή ενίσχυση  της εν λόγω  ισχύος  ή επιτρέπει  στα µέρη να 
εκµεταλλεύονται  την ισχύ τους στην  αγορά . Ισχύς  στην  αγορά  είναι  η ικανότητα  
διατήρησης  των τιµών πάνω  από τα ανταγωνιστικά  επίπεδα  ή η ικανότητα  
διατήρησης  της παραγωγής  κάτω  από τα ανταγωνιστικά  επίπεδα  όσον  αφορά  τις 
ποσότητες , την ποιότητα  και την ποικιλία  των προϊόντων  ή την καινοτο µία, για µη 
αµελητέο  χρονικό  διάστη µα. Ο βαθµός ισχύος  στην  αγορά  που απαιτείται  κατά  
κανόνα  για τη διαπίστωση  παράβασης  του άρθρου  101 παράγραφος  1 είναι  
µικρότερος  από τον βαθµό ισχύος  στην  αγορά  που απαιτείται  για τη διαπίστωση  
δεσπόζουσας  θέσης  βάσει  του άρθρου  102. 
(98) Οι κάθετοι  περιορισ µοί είναι  γενικώς  λιγότερο  επιζή µιοι σε σύγκριση  µε τους 
οριζόντιους  περιορισ µούς. Ο κύριος  λόγος  για την αυστηρότερη  αντιµετώπιση  των 
οριζόντιων  περιορισ µών έγκειται  στο γεγονός  ότι οι εν λόγω  περιορισ µοί ενδέχεται  
να αφορούν  συµφωνία  µεταξύ  ανταγωνιστών  που παράγουν  όµοια ή υποκατάστατα  
µεταξύ  τους αγαθά  ή υπηρεσίες . Σε τέτοιου  είδους  οριζόντιες  σχέσεις , η άσκηση  από 
µια επιχείρηση  της ισχύος  που διαθέτει  στην  αγορά  (υψηλότερη  τιµή για τα προϊόντα  
της) ενδέχεται  να ωφελεί  τους ανταγωνιστές  της. Τούτο  ενδέχεται  να παρακινήσει  
τους ανταγωνιστές  να ενθαρρύνουν  ο ένας τον άλλο  προκει µένου να 
συµπεριφερθούν  κατά  τρόπο  επιβλαβή  για τον ανταγωνισ µό. Στις κάθετες  σχέσεις , 
το προϊόν  της µιας επιχείρησης  αποτελεί  εισροή  για την άλλη  επιχείρηση , πράγ µα 
που σηµαίνει  ότι οι δραστηριότητες  των συµβαλλο µένων  µερών  της συµφωνίας  
αλληλοσυ µπληρώνονται . Εποµένως , η άσκηση  της ισχύος  που διαθέτει  στην  αγορά  
επιχείρηση  είτε σε προηγού µενο είτε σε επόµενο εµπορικό  στάδιο  επηρεάζει  κατά  
κανόνα  δυσµενώς  τη ζήτηση  για το προϊόν  της άλλης  επιχείρησης . Για τον λόγο  
αυτό , οι µετέχουσες  στη συµφωνία  επιχειρήσεις  έχουν  συνήθως  λόγους  να 
παρε µποδίσουν  την άσκηση  ανταγωνιστικής  ισχύος  από την αντισυ µβαλλό µενη 
επιχείρηση . 
(99) Αυτός  ο παράγοντας  "αυτοσυγκράτησης " δεν πρέπει  ωστόσο  να υπερεκτι µάται. 
Όταν  µια επιχείρηση  δεν διαθέτει  ισχύ στην  αγορά , το µόνο που µπορεί  να επιδιώξει  
είναι  να αυξήσει  τα κέρδη  της µέσω της βελτιστοποίησης  των µεθόδων  παραγωγής  
και διανο µής που εφαρ µόζει, µε ή χωρίς  τη συνδρο µή κάθετων  περιορισ µών. 
Γενικότερα , λόγω  του συµπληρω µατικού  ρόλου  που διαδρα µατίζουν  τα µέρη µιας 
κάθετης  συµφωνίας  για τη διάθεση  ενός προϊόντος  στην  αγορά , οι κάθετοι  
περιορισ µοί µπορεί  να εξασφαλίσουν  σηµαντικά  περιθώρια  για βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας . Ωστόσο , όταν µια επιχείρηση  διαθέτει  πράγ µατι ισχύ στην  
αγορά , µπορεί  επίσης  να επιδιώξει  να αυξήσει  τα κέρδη  της εις βάρος  των άµεσων  
ανταγωνιστών  της µέσω της αύξησης  του κόστους  τους, και εις βάρος  των 
αγοραστών  της και, εν τέλει , των καταναλωτών  προσπαθώντας  να οικειοποιηθεί  
µέρος του περισσεύ µατός τους. Τούτο  µπορεί  να συµβεί όταν η επιχείρηση  που 
βρίσκεται  στο επόµενο εµπορικό  στάδιο  και η επιχείρηση  που βρίσκεται  στο 
προηγού µενο µοιράζονται  τα επιπλέον  κέρδη  ή όταν µία από τις δύο χρησι µοποιεί  
τους κάθετους  περιορισ µούς για να οικειοποιηθεί  το σύνολο  των επιπλέον  κερδών . 
                                                 
38 Βλ. τµήµα II.1. 
 
EL 43   EL 1.1. Αρνητικά  αποτελέσ µατα των κάθετων  περιορισ µών 
(100) Τα αρνητικά  αποτελέσ µατα στην  αγορά  που ενδέχεται  να προκληθούν  από κάθετους  
περιορισ µούς και στων  οποίων  την αποτροπή  αποβλέπει  η νοµοθεσία  ανταγωνισ µού 
της ΕΕ είναι  τα εξής: 
α) αντιανταγωνιστικός  αποκλεισ µός άλλων  προµηθευτών  ή άλλων  αγοραστών  
µέσω της ύψωσης  φραγ µών στην  είσοδο  ή την επέκταση · 
β) άµβλυνση  του ανταγωνισ µού µεταξύ  του προµηθευτή  και των ανταγωνιστών  
του και/ή διευκόλυνση  αθέµιτων συµπράξεων  µεταξύ  αυτών  των 
προµηθευτών , συνήθως  αναφερό µενη ως περιορισ µός του διαση µατικού  
ανταγωνισ µού39·  
γ) άµβλυνση  του ανταγωνισ µού µεταξύ  του αγοραστή  και των ανταγωνιστών  του 
και/ή διευκόλυνση  αθέµιτων συµπράξεων  µεταξύ  αυτών  των ανταγωνιστών , 
συνήθως  αναφερό µενη ως περιορισ µός του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού, εάν 
αφορά  τον ανταγωνισ µό των διανο µέων βάσει  τους σήµατος ή ενός προϊόντος  
του ίδιου  προµηθευτή · 
δ) δηµιουργία  εµποδίων  στην  ενοποίηση  των αγορών , ιδίως  περιορισ µών της 
ελευθερίας  των καταναλωτών  να αγοράζουν  αγαθά  ή υπηρεσίες  στο κράτος  
µέλος της επιλογής  τους. 
(101) Ο αποκλεισ µός, η άµβλυνση  του ανταγωνισ µού και η αθέµιτη σύµπραξη  σε επίπεδο  
παραγωγών  µπορεί  να είναι  επιζή µια για τους καταναλωτές , ιδιαίτερα  µε την αύξηση  
των τιµών χονδρικής  πώλησης  των προϊόντων , µε τον περιορισ µό στην  επιλογή  των 
προϊόντων , µε την υποβάθ µιση της ποιότητας  τους ή του επιπέδου  καινοτο µίας τους. 
Ο αποκλεισ µός, η άµβλυνση  του ανταγωνισ µού και η αθέµιτη σύµπραξη  σε επίπεδο  
διανο µέων µπορεί  να είναι  επιζή µια για τους καταναλωτές , ιδιαίτερα  µε την αύξηση  
των τιµών λιανικής  πώλησης  των προϊόντων , τον περιορισ µό της επιλογής  
συνδυασ µών τιµής-εξυπηρέτησης  και τρόπων  διανο µής, τη µείωση  της 
διαθεσι µότητας  και της ποιότητας  των υπηρεσιών  λιανικής  και την πτώση  του 
επιπέδου  καινοτο µίας της διανο µής.  
(102) Σε µια αγορά  όπου  οι µεµονωµένοι διανο µής διανέ µουν το σήµα ή τα σήµατα ενός 
µόνο προµηθευτή , ο περιορισ µός του ανταγωνισ µού µεταξύ  των διανο µέων του ίδιου  
σήµατος θα οδηγήσει  σε µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού µεταξύ  των εν 
λόγω  διανο µέων, αλλά  ενδέχεται  να µην έχει αρνητικές  συνέπειες  στον  ανταγωνισ µό 
µεταξύ  των διανο µέων γενικά . Στην  περίπτωση  αυτή , αν ο διαση µατικός  
ανταγωνισ µός είναι  οξύς, είναι  απίθανο  να έχει αρνητικές  συνέπειες  για τους 
καταναλωτές  ο περιορισ µός του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. 
(103) Οι συµφωνίες  αποκλειστικότητας  είναι  εν γένει  πιο αντιανταγωνιστικές  από ό,τι οι 
συµφωνίες  που δεν προβλέπουν  το στοιχείο  της αποκλειστικότητας . Οι συµφωνίες  
αποκλειστικής  διανο µής, είτε µε ρητή  διάταξη  της σχετικής  σύµβασης  είτε µέσω των 
αποτελεσ µάτων  της στην  πράξη , εξαναγκάζουν  το ένα συµβαλλό µενο µέρος να 
συµβάλλεται  αποκλειστικά  ή σχεδόν  αποκλειστικά  µε το άλλο  συµβαλλό µενο µέρος. 
                                                 
39 Ως αθέµιτη σύµπραξη  νοείται  τόσο  η ρητή  όσο και η σιωπηρή  αθέµιτη σύµπραξη  (συνειδητή  
παράλληλη  συµπεριφορά ). 
 
EL 44   EL Παραδείγ µατος χάρη , η υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού αναγκάζει  τον 
αγοραστή  να αγοράζει  µόνο ένα συγκεκρι µένο σήµα. Από την άλλη  πλευρά , η 
επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  αφήνει  στον  αγοραστή  κάποια  περιθώρια  να 
αγοράζει  προϊόντα  άλλων  ανταγωνιστών . Ο βαθµός στεγανοποίησης  µπορεί  
συνεπώς  να είναι  µικρότερος  στην  περίπτωση  της επιβολής  όρων  ως προς  τις 
ποσότητες . 
(104) Οι κάθετοι  περιορισ µοί που συµφωνούνται  για αγαθά  και υπηρεσίες  που δεν φέρουν  
συγκεκρι µένο σήµα είναι  εν γένει  λιγότερο  επιβλαβείς  από τους περιορισ µούς που 
αφορούν  τη διανο µή αγαθών  και υπηρεσιών  συγκεκρι µένου σήµατος. Η διάθεση  
ενός προϊόντος  υπό την κάλυψη  σήµατος τείνει  να αυξάνει  τη διαφοροποίηση  των 
προϊόντων  και να µειώνει  τη δυνατότητα  υποκατάστασής  τους, γεγονός  που οδηγεί  
σε µικρότερη  ελαστικότητα  της ζήτησης  και σε µεγαλύτερη  ευχέρεια  αύξησης  της 
τιµής. Η διάκριση  µεταξύ  αγαθών  και υπηρεσιών  συγκεκρι µένου και µη 
συγκεκρι µένου σήµατος συµπίπτει  συχνά  µε τη διάκριση  µεταξύ  ενδιά µεσων  αγαθών  
και υπηρεσιών  και τελικών  αγαθών  και υπηρεσιών . 
(105) Κατά  κανόνα , ο συνδυασ µός κάθετων  περιορισ µών επιδεινώνει  τα αρνητικά  
αποτελέσ µατά τους. Ωστόσο , ορισµένοι συνδυασ µοί κάθετων  περιορισ µών είναι  
λιγότερο  αντιανταγωνιστικοί  σε σύγκριση  µε τη µεµονωµένη εφαρ µογή τους. 
Παραδείγ µατος χάρη , σε ένα σύστη µα αποκλειστικής  διανο µής ο διανο µέας µπορεί  
να µπει στον  πειρασ µό να αυξήσει  την τιµή των προϊόντων  εκµεταλλευό µενος τη 
µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. Η επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  ή 
ο καθορισ µός µέγιστης  επιτρεπό µενης τιµής µεταπώλησης  είναι  πιθανό  να 
περιορίσει  τέτοιου  είδους  αυξήσεις  των τιµών. Τα ενδεχό µενα αρνητικά  
αποτελέσ µατα των κάθετων  περιορισ µών ενισχύονται  σε περίπτωση  που διάφοροι  
προµηθευτές  και οι αγοραστές  τους οργανώνουν  τις συναλλαγές  τους κατά  παρό µοιο 
τρόπο , πράγ µα που οδηγεί  στα λεγόµενα σωρευτικά  αποτελέσ µατα.  
1.2. Θετικά  αποτελέσ µατα των κάθετων  περιορισ µών 
(106) Είναι  σηµαντικό  να αναγνωριστεί  ότι οι κάθετοι  περιορισ µοί µπορεί  να παράγουν  
θετικά  αποτελέσ µατα, µέσω, ιδίως , της προαγωγής  του ανταγωνισ µού σε επίπεδα  
άλλα  πλην  εκείνου  των τιµών και της βελτιω µένης ποιότητας  των υπηρεσιών . Όταν  
µία επιχείρηση  δεν διαθέτει  ισχύ στην  αγορά , ο µόνος τρόπος  για την αύξηση  των 
κερδών  της είναι  η βελτιστοποίηση  των µεθόδων  παραγωγής  και διανο µής. Σε 
ορισµένες περιπτώσεις , οι κάθετοι  περιορισ µοί µπορεί  να αποδειχτούν  χρήσι µοι από 
την άποψη  αυτή , καθώς  οι συνήθεις  διαπραγ µατεύσεις  υπό όρους  ανταγωνισ µού 
µεταξύ  προµηθευτή  και αγοραστή , που καθορίζουν  µόνο την τιµή και την ποσότητα  
δεδοµένης συναλλαγής , µπορεί  να οδηγήσουν  σε επίπεδο  επενδύσεων  και πωλήσεων  
το οποίο  να µην είναι  το καλύτερο  δυνατό . 
(107) Ενώ καταβάλλεται  προσπάθεια  να δοθεί  µια αντιπροσωπευτική  συνολική  εικόνα  των 
διαφόρων  στοιχείων  που θα δικαιολογούσαν  τους κάθετους  περιορισ µούς, οι 
παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές δεν φιλοδοξούν  να είναι  πλήρεις  ούτε να 
καλύψουν  όλες τις περιπτώσεις . Οι ακόλουθοι  λόγοι  θα µπορούσαν  να 
δικαιολογήσουν  την εφαρ µογή ορισµένων  κάθετων  περιορισ µών: 
α) Επίλυση  του "προβλή µατος του παρασιτισ µού". Ένας  διανο µέας µπορεί  να 
δρέπει  ανέξοδα  τα οφέλη  από τις προσπάθειες  προώθησης  κάποιου  άλλου  
διανο µέα. Αυτό  το είδος  προβλή µατος είναι  συνηθέστερο  στο επίπεδο  
 
EL 45   EL χονδρικής  και λιανικής  πώλησης . Η αποκλειστική  διανο µή ή παρό µοιοι 
περιορισ µοί µπορεί  να συµβάλουν  στην  αποφυγή  τέτοιου  παρασιτισ µού. Το 
πρόβλη µα αυτό  µπορεί  επίσης  να παρατηρηθεί  µεταξύ  προµηθευτών , π.χ. όταν 
ένας προµηθευτής  πραγ µατοποιεί  επενδύσεις  για την προώθηση  των 
προϊόντων  του στις εγκαταστάσεις  του αγοραστή , συνήθως  σε επίπεδο  
λιανικής  πώλησης , µπορεί  επίσης  να προσελκύσει  πελάτες  και για τους 
ανταγωνιστές  του. Η επιβολή  περιορισ µών στην  ελευθερία  άσκησης  
ανταγωνισ µού µπορεί  να συµβάλει  στην  αντιµετώπιση  της καιροσκοπικής  
συµπεριφοράς  αυτής  της µορφής40. 
 Για να υπάρχει  πρόβλη µα, η συµπεριφορά  πρέπει  να είναι  πραγ µατικά  
παρασιτική . Φαινό µενα παρασιτικής  συµπεριφοράς  µεταξύ  αγοραστών  
παρατηρούνται  µόνο στις υπηρεσίες  που προηγούνται  των πωλήσεων  και 
άλλες  ενέργειες  προώθησης  και όχι στην  εξυπηρέτηση  µετά την πώληση , για 
την οποία  ο διανο µέας µπορεί  να χρεώσει  ατοµικά τους πελάτες  του. Το 
προϊόν  πρέπει  συνήθως  να είναι  σχετικά  νέο ή τεχνικώς  σύνθετο  ή η φήµη του 
να αποτελεί  καθοριστικό  στοιχείο  της ζήτησης , καθώς  σε αντίθετη  περίπτωση  
ο πελάτης  είναι  πιθανό  να γνωρίζει  πολύ  καλά  τι θέλει , µε βάση  τις 
προηγού µενες αγορές  του. Επιπλέον , η αξία του προϊόντος  πρέπει  να είναι  
αρκετά  υψηλή , καθώς  διαφορετικά  δεν συµφέρει  τον πελάτη  να µεταβεί  σε ένα 
κατάστη µα για να πάρει  πληροφορίες  και σε άλλο  για να προβεί  στην  αγορά . 
Τέλος , θα πρέπει  να µην είναι  πρακτικώς  δυνατόν  για τον προµηθευτή  να 
επιβάλει  µε σύµβαση  σε όλους  τους αγοραστές  προδιαγραφές  προώθησης  ή 
εξυπηρέτησης . 
 Ο παρασιτισ µός µεταξύ  προµηθευτών  περιορίζεται  επίσης  σε συγκεκρι µένες 
περιπτώσεις , και πιο συγκεκρι µένα σε περιπτώσεις  κατά  τις οποίες  η 
προώθηση  πραγ µατοποιείται  στις εγκαταστάσεις  του αγοραστή  και δεν αφορά  
συγκεκρι µένο σήµα αλλά  ένα προϊόν  γενικά . 
β) "Άνοιγ µα ή διείσδυση  σε νέες αγορές ". Όταν  ένας παραγωγός  επιθυ µεί να 
εισέλθει  σε µία νέα γεωγραφική  αγορά , π.χ. πραγ µατοποιώντας  για πρώτη  
φορά  εξαγωγές  σε άλλη  χώρα , αυτό  µπορεί  να απαιτεί  ιδιαίτερες  "αρχικές  
επενδύσεις " από τον διανο µέα, προκει µένου να καθιερώσει  το σήµα στην  
αγορά . Για να πειστεί  ένας τοπικός  διανο µέας να πραγ µατοποιήσει  τις 
επενδύσεις  αυτές , µπορεί  να χρειάζεται  γεωγραφική  προστασία , ώστε  να 
µπορέσει  να αποσβέσει  το κόστος  των επενδύσεων  χρεώνοντας  προσωρινά  
υψηλότερες  τιµές. Οι πωλήσεις  των προϊόντων  διανο µέων που έχουν  τη βάση  
τους σε άλλες  αγορές  θα πρέπει  να αποτρέπονται  στη νέα αγορά  για 
περιορισ µένο χρονικό  διάστη µα (βλ. επίσης  παράγραφο  61 στο τµήµα ΙΙΙ.4). 
Πρόκειται  για ειδική  περίπτωση  του προβλή µατος του παρασιτισ µού που 
περιγράφεται  στο ανωτέρω  σηµείο α). 
γ) "Ο παρασιτισ µός πιστοποίησης ". Σε µερικούς  κλάδους , ορισµένοι 
λιανοπωλητές  φηµίζονται  ότι εµπορεύονται  µόνο προϊόντα  "ποιότητας ". Σε 
                                                 
40 Για να διαπιστωθεί  κατά  πόσον  οι καταναλωτές  αποκο µίζουν  όντως  συνολικά  οφέλη  από τις έκτακτες  
προσπάθειες  προώθησης , πρέπει  να εξετάζεται  αν µε την εν λόγω  προώθηση  ενηµερώνονται , πείθονται  
και εποµένως  ωφελούνται  πολλοί  νέοι καταναλωτές  ή εάν η προώθηση  αφορά  κυρίως  πελάτες  που 
ξέρουν  ήδη τι θέλουν  να αγοράσουν  και για τους οποίους  η έκτακτη  προώθηση  σηµαίνει  αποκλειστικά  
ή κυρίως  αύξηση  τιµής. 
 
EL 46   EL τέτοιες  περιπτώσεις , η διάθεση  ενός προϊόντος  µέσω αυτών  των λιανοπωλητών  
µπορεί  να έχει ζωτική  σηµασία για την κυκλοφορία  νέων  προϊόντων . Αν ο 
παραγωγός  δεν µπορεί  να περιορίσει  αρχικά  τις πωλήσεις  του στα 
καταστή µατα αυξη µένου κύρους , διατρέχει  τον κίνδυνο  απαξίωσης  του 
προϊόντος  του, µε πιθανό  επακόλουθο  την αποτυχία  της εισαγωγής  του στην  
αγορά . Αυτό  σηµαίνει  ότι µπορεί  εύλογα  να επιτραπεί , για περιορισ µένο 
χρονικό  διάστη µα, ένας περιορισ µός όπως  η αποκλειστική  ή η επιλεκτική  
διανο µή. Ο περιορισ µός αυτός  πρέπει  να είναι  ικανός  να διασφαλίσει  την 
καθιέρωση  του νέου προϊόντος , αλλά  όχι τόσο  µακροχρόνιος  ώστε  να 
παρε µποδίσει  τη διάδοσή  του σε ευρεία  κλίµακα. Τα οφέλη  αυτά  είναι  πιο 
πιθανά  στην  περίπτωση  των προϊόντων  που προϋποθέτουν  κάποια  "πείρα " ή 
είναι  περίπλοκα  και τα οποία  αποτελούν  σχετικά  υψηλή  δαπάνη  για τον τελικό  
καταναλωτή . 
δ) Το λεγόµενο "πρόβλη µα της οµηρίας ". Μερικές  φορές  είναι  απαραίτητο  να 
πραγ µατοποιηθούν  επενδύσεις  µε βάση  τις ειδικές  ανάγκες  του πελάτη , είτε 
από τον προµηθευτή  είτε από τον αγοραστή  (π.χ. για ειδικό  εξοπλισ µό ή 
κατάρτιση ). Για παράδειγ µα, η περίπτωση  του κατασκευαστή  εξαρτη µάτων  
που πρέπει  να κατασκευάσει  νέα µηχανή µατα και εργαλεία  για να 
ικανοποιήσει  συγκεκρι µένη απαίτηση  ενός από τους πελάτες  του. Ο επενδυτής  
µπορεί  να µην αναλάβει  τις αναγκαίες  επενδύσεις  πριν συµφωνηθούν  
ιδιαίτερες  ρυθµίσεις  προµήθειας . 
 Ωστόσο , όπως  και στα άλλα  παραδείγ µατα παρασιτισ µού, για να καταστεί  
υπαρκτός  ή σηµαντικός  ο κίνδυνος  της ανεπάρκειας  των επενδύσεων , πρέπει  
προηγου µένως  να συντρέχουν  αρκετές  προϋποθέσεις . Πρώτον , η επένδυση  
πρέπει  να συναρτάται  µε τη συγκεκρι µένη εµπορική  σχέση . Μια επένδυση  που 
πραγ µατοποιεί  ο προµηθευτής  θεωρείται  συναρτώ µενη µε τη σχέση  όταν, µετά 
τη λύση  της σύµβασης , δεν µπορεί  να χρησι µοποιηθεί  από τον προµηθευτή  για 
τον εφοδιασ µό άλλων  πελατών  και δεν είναι  δυνατόν  να πωληθεί  παρά  µόνο 
µε σηµαντική  ζηµία. Μια επένδυση  που πραγ µατοποιεί  ο αγοραστής  θεωρείται  
συναρτώ µενη µε τη σχέση  όταν, µετά τη λύση  της σύµβασης , η επένδυση  δεν 
µπορεί  να χρησι µοποιηθεί  από τον αγοραστή  για την αγορά  ή/και τη χρήση  
προϊόντων  που διατίθενται  από άλλους  προµηθευτές  και δεν είναι  δυνατό  να 
πωληθεί  παρά  µόνο µε σηµαντική  ζηµία. Ειδικότερα , µια επένδυση  είναι  
συναρτώ µενη µε τη συγκεκρι µένη εµπορική  σχέση  επειδή , για παράδειγ µα, 
µπορεί  να χρησι µοποιηθεί  µόνο για την παραγωγή  εξαρτή µατος 
συγκεκρι µένου σήµατος ή για την εµπορία  συγκεκρι µένου σήµατος, µε 
αποτέλεσ µα να µην µπορεί  να χρησι µοποιηθεί  επικερδώς  για την παραγωγή  ή 
µεταπώληση  εναλλακτικών  προϊόντων . ∆εύτερον , η επένδυση  πρέπει  να είναι  
µακροχρόνια  και η ανάκτησή  του κόστους  της να µην είναι  δυνατή  
βραχυπρόθεσ µα. Και τρίτον , η επένδυση  πρέπει  να χαρακτηρίζεται  από 
ασυµµετρία , δηλαδή  το ένα συµβαλλό µενο µέρος να πραγ µατοποιεί  
µεγαλύτερη  επένδυση  από ό,τι το άλλο . Όταν  πληρούνται  αυτές  οι 
προϋποθέσεις , είναι  συνήθως  δικαιολογη µένο να ισχύει  ένας κάθετος  
περιορισ µός κατά  το χρονικό  διάστη µα που απαιτείται  για την απόσβεση  της 
επένδυσης . Ο ενδεδειγ µένος κάθετος  περιορισ µός έχει τη µορφή  της 
υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού ή της επιβολής  όρων  ως προς  τις 
ποσότητες , όταν η επένδυση  πραγ µατοποιείται  από τον προµηθευτή , και τη 
µορφή  της αποκλειστικής  διανο µής, της αποκλειστικής  κατανο µής πελατείας  ή 
 
EL 47   EL της αποκλειστικής  προµήθειας , όταν η επένδυση  πραγ µατοποιείται  από τον 
αγοραστή . 
ε) "Ειδικό  πρόβλη µα οµηρίας  που µπορεί  να ανακύψει  σε περίπτωση  
µεταβίβασης  ουσιώδους  τεχνογνωσίας ". Η τεχνογνωσία , αφ' ης στιγµής 
παρασχεθεί , δεν µπορεί  να ανακτηθεί , ενώ αυτός  που έχει παράσχει  την 
τεχνογνωσία  µπορεί  να µην επιθυ µεί να χρησι µοποιηθεί  αυτή  για ή από τους 
ανταγωνιστές  του. Εφόσον  η τεχνογνωσία  δεν ήταν  άµεσα διαθέσι µη στον  
αγοραστή  και είναι  ουσιώδης  και απαραίτητη  για την εφαρ µογή της 
συµφωνίας , η µεταβίβασή  της µπορεί  να δικαιολογεί  την επιβολή  περιορισ µού 
µε τη µορφή  της υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού. Οι περιορισ µοί 
αυτοί  κατά  κανόνα  δεν εµπίπτουν  στο άρθρο  101 παράγραφος  1. 
στ) Το πρόβλη µα των "κάθετων  εξωτερικών  επακόλουθων ": Ένας  λιανοπωλητής  
µπορεί  να µην αντλεί  όλα τα οφέλη  από τις ενέργειές  του για βελτίωση  των 
πωλήσεων · ένα µέρος από τα οφέλη  αυτά  ενδέχεται  να µεταβαίνει  στον  
παραγωγό . Για κάθε  επιπλέον  µονάδα  προϊόντος  που πωλεί  ο λιανοπωλητής  
µειώνοντας  τις τιµές µεταπώλησής  του ή αυξάνοντας  τις προσπάθειες  
πωλήσεων , επωφελείται  ο παραγωγός , εφόσον  η τιµή χονδρικής  υπερβαίνει  το 
οριακό  κόστος  παραγωγής  του. Ως εκ τούτου , ο παραγωγός  µπορεί  να 
επωφεληθεί  από ένα θετικό  εξωτερικό  επακόλουθο  των ενεργειών  του 
λιανοπωλητή  ενώ, από την πλευρά  του παραγωγού , ο λιανοπωλητής  εφαρ µόζει 
ίσως πολύ  υψηλές  τιµές και/ή καταβάλλει  πολύ  λίγες  προσπάθειες  για την 
πώληση  των προϊόντων  του. Τα αρνητικά  εξωτερικά  επακόλουθα  από την 
εφαρ µογή πολύ  υψηλών  τιµών εκ µέρους  του λιανοπωλητή  αναφέρονται  
ενίοτε  ως «πρόβλη µα της διπλής  περιθωριοποίησης »· αυτό  µπορεί  να 
αποφευχθεί  µε την επιβολή  µέγιστης  τιµής µεταπώλησης  στον  λιανοπωλητή . 
Για την αύξηση  των προσπαθειών  πωλήσεων  του λιανοπωλητή , µπορεί  να 
είναι  χρήσι µο ένα σύστη µα επιλεκτικής  ή αποκλειστικής  διανο µής ή ανάλογοι  
περιορισ µοί41. 
ζ) "Οικονο µίες κλίµακας  στη διανο µή". Για να αξιοποιηθούν  οι οικονο µίες 
κλίµακας  και να µειωθεί  η τιµή λιανικής  πώλησης  του προϊόντος  του, ο 
παραγωγός  µπορεί  να επιθυ µεί να συγκεντρώσει  τη µεταπώληση  των 
προϊόντων  του σε περιορισ µένο αριθµό διανο µέων. Για τον σκοπό  αυτό  µπορεί  
να καταφύγει  σε αποκλειστική  διανο µή, σε επιβολή  όρων  ως προς  τις 
ποσότητες  (µε τη µορφή  της υποχρέωσης  αγοράς  ελάχιστης  ποσότητας ), σε 
επιλεκτική  διανο µή που περιλα µβάνει  τέτοια  υποχρέωση  ή σε αποκλειστική  
προµήθεια . 
η) "Ατέλειες  της κεφαλαιαγοράς ". Οι συνήθεις  φορείς  παροχής  κεφαλαίων  
(τράπεζες , κεφαλαιαγορές ) µπορεί  να µην παρέχουν  κεφάλαια  υπό τους 
καλύτερους  δυνατούς  όρους  όταν  έχουν  ελλιπείς  πληροφορίες  για τη 
φερεγγυότητα  του δανειολήπτη  ή όταν δεν υπάρχει  επαρκής  εξασφάλιση  του 
δανείου . Ο αγοραστής  ή ο προµηθευτής  µπορεί  να διαθέτει  καλύτερη  
πληροφόρηση  και να είναι  σε θέση , µέσω µιας αποκλειστικής  σχέσης , να 
εξασφαλίσει  πρόσθετες  εγγυήσεις  για την επένδυσή  του. Όταν  ο προµηθευτής  
χορηγεί  δάνειο  στον  αγοραστή , είναι  πιθανό  να επιβληθεί  στον  τελευταίο  
                                                 
41 Βλ. εντούτοις  τη προηγού µενη υποση µείωση . 
 
EL 48   EL υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού ή αγοράς  συγκεκρι µένων  ποσοτήτων . 
Η χορήγηση  δανείου  από τον αγοραστή  στον  προµηθευτή  πιθανόν  να 
δικαιολογεί  την επιβολή  στον  προµηθευτή  υποχρέωσης  αποκλειστικής  
προµήθειας  ή όρων  ως προς  τις προµηθευό µενες ποσότητες . 
θ) "Οµοιοµορφία  και τυποποίηση  της ποιότητας ". Ένας  κάθετος  περιορισ µός 
µπορεί  να συµβάλλει  στην  απόκτηση  γοήτρου  από ένα σήµα, επιβάλλοντας  
κάποιου  βαθµού οµοιοµορφία  και ορισµένες προδιαγραφές  ποιότητας  στους  
διανο µείς, και µε τον τρόπο  αυτό  να αυξάνει  την ελκυστικότητά  του προϊόντος  
για τον τελικό  καταναλωτή  καθώς  και τις πωλήσεις  του. Αυτό  παρατηρείται , 
για παράδειγ µα, στην  επιλεκτική  διανο µή και τη δικαιόχρηση . 
(108) Οι εννέα  περιπτώσεις  που αναφέρθηκαν  στην  παράγραφο  107 καθιστούν  σαφές  ότι 
υπό ορισµένες προϋποθέσεις  οι κάθετες  συµφωνίες  είναι  πιθανό  να συµβάλλουν  στη 
βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  και στην  ανάπτυξη  νέων  αγορών , 
αντισταθ µίζοντας  ενδεχο µένως  µε τον τρόπο  αυτό  τα τυχόν  αρνητικά  αποτελέσ µατα. 
Τούτο  ισχύει  κατά  κανόνα  περισσότερο  για τους κάθετους  περιορισ µούς 
περιορισ µένης χρονικής  διάρκειας , που διευκολύνουν  την εισαγωγή  νέων  σύνθετων  
προϊόντων  ή προστατεύουν  επενδύσεις  που συναρτώνται  µε τη συγκεκρι µένη 
εµπορική  σχέση . Ενίοτε , ένας κάθετος  περιορισ µός είναι  αναγκαίος  καθ' όλο το 
χρονικό  διάστη µα κατά  το οποίο  ο προµηθευτής  πωλεί  το προϊόν  του στον  αγοραστή  
(βλ. ιδίως  τις περιπτώσεις  που περιγράφονται  στην  παράγραφο  107 στοιχεία  α), ε), 
στ), ζ) και θ)). 
(109) Υπάρχουν  µεγάλες  δυνατότητες  υποκατάστασης  µεταξύ  των διαφόρων  κάθετων  
περιορισ µών. Αυτό  σηµαίνει  ότι το ίδιο πρόβλη µα αναποτελεσ µατικότητας  µπορεί  
να επιλυθεί  µέσω διαφορετικών  κάθετων  περιορισ µών. Για παράδειγ µα, οικονο µίες 
κλίµακας  στη διανο µή είναι  ενδεχο µένως  δυνατόν  να επιτευχθούν  µε τη µέθοδο  της 
αποκλειστικής  διανο µής, της επιλεκτικής  διανο µής, της επιβολής  όρων  ως προς  τις 
ποσότητες  ή της αποκλειστικής  προµήθειας . Ωστόσο  τα αρνητικά  αποτελέσ µατα για 
τον ανταγωνισ µό µπορεί  να διαφέρουν  ανάλογα  µε τη µορφή  του εκάστοτε  κάθετου  
περιορισ µού. Το στοιχείο  αυτό  λαµβάνεται  υπόψη  κατά  την εξέταση  της 
αναγκαιότητας  των περιορισ µών βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
1.3. Μέθοδος  ανάλυσης  
(110) Η αξιολόγηση  ενός κάθετου  περιορισ µού περιλα µβάνει  κατά  κανόνα  τα εξής 
τέσσερα  στάδια42: 
α) Πρώτον , οι συµµετέχουσες  επιχειρήσεις  πρέπει  να καθορίσουν  τα µερίδια  του 
προµηθευτή  και του αγοραστή  στις αγορές  όπου , αντιστοίχως , πωλούν  και 
αγοράζουν  τα συµβατικά  προϊόντα . 
β) Εάν τα σχετικά  µερίδια  αγοράς  του προµηθευτή  και του αγοραστή  δεν 
υπερβαίνουν  έκαστο  το όριο του 30%, η κάθετη  συµφωνία  καλύπτεται  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , µε την επιφύλαξη  των περιορισ µών 
ιδιαίτερης  σοβαρότητας  και των αποκλειο µένων  περιορισ µών που 
προβλέπονται  στον  εν λόγω  κανονισ µό. 
                                                 
42 Τα στάδια  αυτά  δεν αποσκοπούν  στην  περιγραφή  ενός νοµικού συλλογισ µού που πρέπει  να ακολουθεί  
η Επιτροπή  µε την ίδια σειρά  προκει µένου να λάβει  απόφαση . 
 
EL 49   EL γ) Εάν το σχετικό  µερίδιο  της αγοράς  υπερβαίνει  το όριο του 30% για τον 
προµηθευτή  και/ή τον αγοραστή , πρέπει  να εξετασθεί  κατά  πόσον  η κάθετη  
συµφωνία  εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1. 
δ) Εάν η κάθετη  συµφωνία  εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1, πρέπει  να 
εξεταστεί  αν πληροί  τις προϋποθέσεις  απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
1.3.1. Παράγοντες  που λαµβάνονται  υπόψη  για την αξιολόγηση  µε βάση  το άρθρο  101 
παράγραφος  1 
(111) Κατά  την εξέταση  περιπτώσεων  στις οποίες  το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το όριο 
του 30%, η Επιτροπή  προβαίνει  σε πλήρη  ανάλυση  των δεδοµένων  του 
ανταγωνισ µού. Οι ακόλουθοι  παράγοντες  είναι  οι πλέον  καθοριστικοί  για να 
διαπιστωθεί  αν µια κάθετη  συµφωνία  συνεπάγεται  σηµαντικό  περιορισ µό του 
ανταγωνισ µού σύµφωνα  µε το άρθρο  101 παράγραφος  1: 
α) χαρακτήρας  της συµφωνίας · 
β) θέση  των συµβαλλο µένων  µερών  στην  αγορά · 
γ) θέση  των ανταγωνιστών  στην  αγορά · 
δ) θέση  των αγοραστών  των συµβατικών  προϊόντων  στην  αγορά · 
ε) φραγ µοί εισόδου · 
στ) ωριµότητα  της αγοράς · 
ζ) επίπεδο  εµπορίου · 
η) φύση  του προϊόντος · 
θ) άλλοι  παράγοντες . 
(112) Η σηµασία των επιµέρους  παραγόντων  µπορεί  να διαφέρει  από περίπτωση  σε 
περίπτωση  και εξαρτάται  από όλους  τους άλλους  παράγοντες . Για παράδειγ µα, ένα 
υψηλό  µερίδιο  αγοράς  των συµβαλλο µένων  µερών  αποτελεί  συνήθως  αξιόπιστη  
ένδειξη  για την ύπαρξη  ισχύος  στην  αγορά , αλλά , αν οι φραγ µοί εισόδου  δεν είναι  
σηµαντικοί , µπορεί  να µην υποδηλώνει  την ύπαρξη  ισχύος  στην  αγορά . Συνεπώς , 
δεν είναι  δυνατόν  να καθοριστούν  αυστηροί  κανόνες  για τη σπουδαιότητα  των 
επιµέρους  παραγόντων .  
(113) Οι κάθετες  συµφωνίες  µπορεί  να πάρουν  διάφορα  σχήµατα και µορφές . Είναι , 
εποµένως , σηµαντικό  να αναλύεται  η φύση  της συµφωνίας  από την άποψη  των 
περιορισ µών που περιέχει , της διάρκειας  τους και του ποσοστού  των συνολικών  
πωλήσεων  που επηρεάζουν  οι περιορισ µοί στην  αγορά . Μπορεί  να χρειασθεί  να 
εξεταστούν  και άλλα  στοιχεία  πέραν  των ρητών  όρων  της συµφωνίας . Η ύπαρξη  
σιωπηρών  περιορισ µών µπορεί  να προκύπτει  από τον τρόπο  µε τον οποίο  
εφαρ µόζεται  η συµφωνία  από τα µέρη και τα κίνητρα  που έχουν  αυτά . 
 
EL 50   EL (114) Η θέση  των µερών  στην  αγορά  αποτελεί  ένδειξη  για τον βαθµό της ισχύος  που 
διαθέτει  ενδεχο µένως  σ’ αυτήν  ο προµηθευτής , ο αγοραστής  ή και οι δύο. Όσο 
µεγαλύτερο  είναι  το µερίδιο  αγοράς  τους, τόσο  µεγαλύτερη  ενδέχεται  να είναι  η ισχύ 
στους  στην  αγορά . Αυτό  ισχύει  ιδίως  σε περίπτωση  που το µερίδιο  αγοράς  εκφράζει  
πλεονεκτή µατα από πλευράς  κόστους  ή άλλα  ανταγωνιστικά  πλεονεκτή µατα έναντι  
των ανταγωνιστών . Τα ανταγωνιστικά  αυτά  πλεονεκτή µατα µπορεί , επί 
παραδείγ µατι, να απορρέουν  από το γεγονός  ότι ο συγκεκρι µένος προµηθευτής  είναι  
ο πρώτος  που δραστηριοποιήθηκε  στην  εκάστοτε  αγορά  (έχει την καλύτερη  θέση  
εγκατάστασης  κ.λπ.), κατέχει  διπλώ µατα ευρεσιτεχνίας  ουσιώδους  σηµασίας , 
διαθέτει  ανώτερη  τεχνολογία , κατέχει  ηγετική  θέση  µεταξύ  των σηµάτων  ή διαθέτει  
ανώτερο  χαρτοφυλάκιο . 
(115) Οι ίδιοι δείκτες , δηλαδή  το µερίδιο  αγοράς  και τα πιθανά  ανταγωνιστικά  
πλεονεκτή µατα, χρησι µεύουν  για την αξιολόγηση  της θέσης  των ανταγωνιστών  στην  
αγορά . Όσο πιο ισχυροί  και πολυάριθ µοι είναι  οι ανταγωνιστές , τόσο  µικρότερος  
είναι  ο κίνδυνος  να µπορούν  τα µέρη να ασκούν  σε ατοµική βάση  την ισχύ τους στην  
αγορά  και να την αποκλείσουν  ή να αµβλύνουν  τον ανταγωνισ µό. Είναι  σηµαντικό  
επίσης  να εξετασθεί  αν υπάρχουν  στρατηγικές  για την αντιµετώπιση  του 
προβλή µατος αυτού  που θα µπορούσαν  να χαράξουν  αποτελεσ µατικά  και έγκαιρα  οι 
ανταγωνιστές . Ωστόσο , εάν ο αριθµός των ανταγωνιστών  καταστεί  σχετικά  µικρός  
και η θέση  τους στην  αγορά  (µέγεθος , κόστος , δυνα µικό Ε&A, κ.λπ.) είναι  εν 
πολλοίς  παρε µφερής , µια τέτοια  διάρθρωση  της αγοράς  ενδέχεται  να αυξήσει  τον 
κίνδυνο  αθέµιτων συµπράξεων . Οι διακυ µάνσεις  και οι ταχείες  αυξο µειώσεις  των 
µεριδίων  αγοράς  υποδηλώνουν  κατά  κανόνα  την ύπαρξη  έντονου  ανταγωνισ µού. 
(116) Η θέση  που κατέχουν  στην  αγορά  οι πελάτες  των µερών  αποτελεί  ένδειξη  του κατά  
πόσον  ένας ή περισσότεροι  από τους πελάτες  αυτούς  διαθέτουν  αγοραστική  ισχύ. Η 
πρώτη  ένδειξη  αγοραστικής  ισχύος  είναι  το µερίδιο  αγοράς  του πελάτη  στην  αγορά  
προµηθειών . Το µερίδιο  αυτό  αντικατοπτρίζει  τη σηµασία της ζήτησής  του για τους 
δυνητικούς  προµηθευτές . Άλλοι  δείκτες  αφορούν  τη θέση  του πελάτη  στην  αγορά  
µεταπώλησής  του, που περιλα µβάνει  χαρακτηριστικά  όπως  η εκτετα µένη 
γεωγραφική  κάλυψη  των σηµείων πώλησης  που διαθέτει , η χρήση  ιδίων  σηµάτων , 
περιλα µβανο µένων  των ιδιωτικών , και η εικόνα  του σήµατος µεταξύ  των τελικών  
καταναλωτών . Υπό ορισµένες συνθήκες , η αγοραστική  ισχύς  µπορεί  να εµποδίζει  τα 
µέρη να ασκούν  την ισχύ τους στην  αγορά  και, ως εκ τούτου , επιλύεται  ένα 
πρόβλη µα ανταγωνισ µού που θα υπήρχε  διαφορετικά . Αυτό  ισχύει  κυρίως  όταν  
ισχυροί  πελάτες  έχουν  την ικανότητα  και το κίνητρο  να φέρουν  νέες πηγές  
εφοδιασ µού στην  αγορά  σε περίπτωση  µικρής  αλλά  µόνιµης αύξησης  των σχετικών  
τιµών. Εφόσον  οι ισχυροί  πελάτες  επιτυγχάνουν  απλώς  ευνοϊκούς  όρους  για τους 
εαυτούς  τους ή απλώς  µετακυλύουν  κάθε  αύξηση  των τιµών στους  πελάτες  τους, η 
θέση  τους δεν εµποδίζει  τα µέρη να ασκήσουν  την ισχύ τους στην  αγορά . 
(117) Οι φραγ µοί στην  είσοδο  µετρώνται  µε βάση  τον βαθµό στον  οποίο  οι κατεστη µένες 
επιχειρήσεις  µπορούν  να αυξήσουν  τις τιµές τους πέραν  του ανταγωνιστικού  
επιπέδου  χωρίς  να προσελκύσουν  νέες επιχειρήσεις  στην  αγορά . Αν δεν υπάρχουν  
φραγ µοί στην  είσοδο , η εύκολη  και ταχεία  είσοδος  θα καθιστούσε  µη επικερδείς  τις 
αυξήσεις  τιµών. Εφόσον  είναι  πιθανό  να υπάρξει  αποτελεσ µατική  είσοδος  νέων  
ανταγωνιστών  µέσα σε ένα ή δύο χρόνια  και θα ήταν  ικανή  να αποτρέψει  ή να 
περιορίσει  σηµαντικά  την άσκηση  ισχύος  στην  αγορά , γίνεται  δεκτό  κατά  κανόνα  ότι 
οι φραγ µοί στην  είσοδο  είναι  χαµηλοί. Οι φραγ µοί στην  είσοδο  µπορεί  προκύπτουν  
από ένα ευρύτατο  φάσµα παραγόντων , όπως  είναι  οι οικονο µίες κλίµακας  και 
 
EL 51   EL πεδίου , οι κρατικές  κανονιστικές  ρυθµίσεις , ιδίως  όπου  θεσπίζουν  αποκλειστικά  
δικαιώ µατα, οι κρατικές  ενισχύσεις , οι εισαγωγικοί  δασµοί, τα δικαιώ µατα 
διανοητικής  ιδιοκτησίας , η κυριότητα  πόρων  όταν  η προσφορά  τους είναι  
περιορισ µένη εξαιτίας  π.χ. φυσικών  περιορισ µών43, οι βασικές  διευκολύνσεις , το 
πλεονέκτη µα των πρωτείων  εγκατάστασης  και η πίστη  στο σήµα από πλευράς  
καταναλωτών  που έχει δηµιουργηθεί  µέσω έντονης  διαφη µιστικής  προβολής  για 
ορισµένο χρονικό  διάστη µα. Οι κάθετοι  περιορισ µοί και η κάθετη  ολοκλήρωση  
µπορεί  επίσης  να λειτουργούν  ως φραγ µοί στην  είσοδο  µε το να δυσχεραίνουν  την 
πρόσβαση  και να θέτουν  εκτός  αγοράς  τους (δυνητικούς ) ανταγωνιστές . Οι φραγ µοί 
στην  είσοδο  µπορεί  να υφίστανται  µόνο σε επίπεδο  προµηθευτών  ή αγοραστών  ή και 
στα δύο επίπεδα . Το ερώτη µα κατά  πόσον  µερικοί  από τους παράγοντες  αυτούς  θα 
πρέπει  να θεωρηθούν  ως φραγ µοί στην  είσοδο  εξαρτάται  ιδίως  από το αν συνδέονται  
µε µη ανακτήσι µες δαπάνες . Μη ανακτήσι µες δαπάνες  είναι  εκείνες  οι οποίες  πρέπει  
να πραγ µατοποιηθούν  για την είσοδο  ή τη δραστηριοποίηση  σε µια αγορά , αλλά  που 
δεν µπορούν  να ανακτηθούν  κατά  την αποχώρηση  από την αγορά . Οι διαφη µιστικές  
δαπάνες  για τη συγκρότηση  πιστής  πελατείας  είναι  συνήθως  µη ανακτήσι µες 
δαπάνες , εκτός  εάν η επιχείρηση  που αποχωρεί  από την αγορά  είναι  σε θέση  είτε να 
πωλήσει  το εµπορικό  σήµα της είτε να το χρησι µοποιήσει  αλλού  χωρίς  ζηµία. Όσο 
περισσότερες  δαπάνες  είναι  µη ανακτήσι µες, τόσο  περισσότερο  οι δυνητικοί  
νεοεισερχό µενοι πρέπει  να σταθ µίσουν  τους κινδύνους  εισόδου  στην  αγορά  και τόσο  
πιο βάσιµη είναι  η απειλή  εκ µέρους  των κατεστη µένων  επιχειρήσεων  στην  αγορά  
ότι θα πολε µήσουν  τους νέους  ανταγωνιστές , καθώς , λόγω  των µη ανακτήσι µων 
δαπανών , η αποχώρηση  των επιχειρήσεων  αυτών  από την αγορά  έχει υψηλό  κόστος . 
Εάν, για παράδειγ µα, οι διανο µείς είναι  συνδεδε µένοι µε έναν παραγωγό  µέσω 
υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού, ο αποκλεισ µός της αγοράς  θα είναι  
εντονότερος  σε περίπτωση  που η συγκρότηση  από τον δυνητικό  νεοεισερχό µενο 
ιδίου  δικτύου  διανο µέων προϋποθέτει  πραγ µατοποίηση  µη ανακτήσι µων δαπανών . 
Εν γένει , η είσοδος  στην  αγορά  προϋποθέτει  την πραγ µατοποίηση  µη ανακτήσι µων 
εξόδων , άλλοτε  ήσσονος  σηµασίας  και άλλοτε  πολύ  σηµαντικών . Συνεπώς , ο 
πραγ µατικός  ανταγωνισ µός είναι  εν γένει  πιο αποτελεσ µατικός  και θα βαρύνει  
περισσότερο  κατά  την αξιολόγηση  µιας υπόθεσης  από ό,τι ο δυνητικός  
ανταγωνισ µός. 
(118) Ώριµη χαρακτηρίζεται  η αγορά  η οποία  υφίσταται  επί αρκετό  χρονικό  διάστη µα και 
στην  οποία  η τεχνολογία  που χρησι µοποιείται  είναι  γνωστή  και διαδεδο µένη και δεν 
µεταβάλλεται  σε µεγάλο  βαθµό, δεν υπάρχουν  σηµαντικές  καινοτο µίες σε επίπεδο  
σηµάτων  και η ζήτηση  είναι  σχετικά  σταθερή  ή µειώνεται . Σε µια τέτοια  αγορά  είναι  
πιθανότερο  να υπάρξουν  αρνητικά  αποτελέσ µατα παρά  σε πιο δυνα µικές αγορές . 
(119) Το επίπεδο  εµπορίου  συνδέεται  µε τη διάκριση  µεταξύ  ενδιά µεσων  και τελικών  
αγαθών  και υπηρεσιών . Τα ενδιά µεσα αγαθά  και υπηρεσίες  πωλούνται  σε 
επιχειρήσεις  που τα χρησι µοποιούν  ως εισροή  για την παραγωγή  άλλων  αγαθών  ή 
υπηρεσιών  και κατά  κανόνα  δεν είναι  αναγνωρίσι µα στα τελικά  προϊόντα  ή 
υπηρεσίες . Οι αγοραστές  ενδιά µεσων  προϊόντων  είναι  συνήθως  καλά  ενηµερωµένοι 
πελάτες , ικανοί  να εκτιµήσουν  την ποιότητα  και εποµένως  οι αποφάσεις  τους 
βασίζονται  λιγότερο  στο σήµα και τη φήµη. Τα τελικά  προϊόντα  πωλούνται , άµεσα ή 
έµµεσα, στους  τελικούς  καταναλωτές , που αποδίδουν  συνήθως  µεγαλύτερη  σηµασία 
                                                 
43 Βλ. απόφαση  της Επιτροπής  97/26/EΚ (Υπόθεση  αριθ. IV/M.619 — Gencor/Lonrho), ( ΕΕ L 11 
της 14.1.1997, σ. 30). 
 
EL 52   EL στο σήµα και τη φήµη. ∆εδο µένου ότι οι διανο µείς (λιανοπωλητές , χονδρέ µποροι ) 
πρέπει  να ανταποκρίνονται  στη ζήτηση  των τελικών  καταναλωτών , ο ανταγωνισ µός 
µπορεί  να πληγεί  περισσότερο  όταν  ορισµένοι διανο µείς δεν µπορούν  να πωλούν  ένα 
ή περισσότερα  σήµατα παρά  όταν οι αγοραστές  ενδιά µεσων  προϊόντων  εµποδίζονται  
να αγοράζουν  ανταγωνιστικά  προϊόντα  από ορισµένες πηγές  εφοδιασ µού.  
(120) Η φύση  του προϊόντος  έχει σηµασία ιδιαίτερα  για τα τελικά  προϊόντα  κατά  την 
αξιολόγηση  τόσο  των πιθανών  αρνητικών  όσο και των πιθανών  θετικών  
αποτελεσ µάτων . Για την αξιολόγηση  των πιθανών  αρνητικών  αποτελεσ µάτων  έχει 
σηµασία εάν τα προϊόντα  στην  αγορά  χαρακτηρίζονται  από µεγαλύτερη  οµοιογένεια  
ή ανοµοιογένεια , εάν πρόκειται  για ακριβά  προϊόντα  που αντιπροσωπεύουν  µεγάλο  
τµήµα του προϋπολογισ µού του καταναλωτή  ή για φθηνά  προϊόντα , καθώς  και εάν 
το προϊόν  αγοράζεται  άπαξ  ή επανειλη µµένα. Εν γένει , όταν πρόκειται  για πιο 
ανοµοιογενή , λιγότερο  ακριβά  προϊόντα  που µάλλον  αποτελούν  αντικεί µενο άπαξ  
αγοράς , οι κάθετοι  περιορισ µοί είναι  πιο πιθανό  να παράγουν  αρνητικά  
αποτελέσ µατα. 
(121) Κατά  την αξιολόγηση  συγκεκρι µένων  περιορισ µών, ενίοτε  επιβάλλεται  να ληφθούν  
υπόψη  και ορισµένοι άλλοι  παράγοντες . Σε αυτούς  είναι  δυνατό  να 
συγκαταλέγονται : το σωρευτικό  αποτέλεσ µα, δηλαδή  η κάλυψη  της αγοράς  από 
παρό µοιες συµφωνίες  άλλων , το κατά  πόσο  η συµφωνία  έχει "επιβληθεί " (δηλαδή  ο 
ένας κατά  κύριο  λόγο  συµβαλλό µενος υπόκειται  στους  περιορισ µούς ή τις 
υποχρεώσεις ) ή έχει "συµφωνηθεί " (και οι δύο συµβαλλό µενοι αποδέχονται  
περιορισ µούς ή υποχρεώσεις ), το κανονιστικό  περιβάλλον  και τα είδη συµπεριφοράς  
που ενδέχεται  να υποδηλώνουν  ή να διευκολύνουν  αθέµιτες συµπράξεις , όπως  είναι  
η ηγετική  θέση  σε θέµατα τιµών, οι προανακοινωθείσες  µεταβολές  τιµών και οι 
συζητήσεις  για την "ορθή " τιµή, η ανελαστικότητα  των τιµών σε περίπτωση  
υπερβάλλουσας  ικανότητας , η διακριτική  µεταχείριση  ως προς  τις τιµές και οι 
αθέµιτες συµπράξεις  κατά  το παρελθόν . 
1.3.2. Παράγοντες  που λαµβάνονται  υπόψη  για την αξιολόγηση  µε βάση  το άρθρο  101 
παράγραφος  3 
(122) Οι περιοριστικές  κάθετες  συµφωνίες  µπορεί  επίσης  να παράγουν  ευνοϊκά  για τον 
ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα υπό µορφή  βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας , που 
υπερισχύουν  ενδεχο µένως  των αρνητικών  τους αποτελεσ µάτων . Η αξιολόγηση  αυτή  
πραγ µατοποιείται  στο πλαίσιο  του άρθρου  101 παράγραφος  3, που περιέχει  µία 
εξαίρεση  στον  απαγορευτικό  κανόνα  του άρθρου  101 παράγραφος  1. Για να έχει 
εφαρ µογή η εξαίρεση  αυτή , πρέπει  να προκύπτουν  αντικει µενικά  οικονο µικά οφέλη  
από την κάθετη  συµφωνία , οι περιορισ µοί του ανταγωνισ µού πρέπει  να είναι  
απαραίτητοι  για την επίτευξη  της βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας , πρέπει  να 
εξασφαλίζεται  στους  καταναλωτές  δίκαιο  µερίδιο  από τη βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας , και η συµφωνία  να µην παρέχει  στα µέρη τη δυνατότητα  
κατάργησης  του ανταγωνισ µού σε σηµαντικό  τµήµα των σχετικών  προϊόντων44. 
                                                 
44 Βλ. Ανακοίνωση  της Επιτροπής  - κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του άρθρου  81 
παράγραφος  3 της Συνθήκης , ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97. 
 
EL 53   EL (123) Οι περιοριστικές  συµφωνίες  αξιολογούνται  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3 
µέσα στο πραγ µατικό  πλαίσιο  στο οποίο  συνάπτονται45 και µε βάση  τα πραγ µατικά  
δεδοµένα που υπάρχουν  σε ορισµένη χρονική  στιγµή. Η αξιολόγηση  επηρεάζεται  σε 
µεγάλο  βαθµό από κάθε  ουσιώδη  µεταβολή  των πραγ µατικών  δεδοµένων . Ο 
κανόνας  απαλλαγής  του άρθρου  101 παράγραφος  3 εφαρ µόζεται  εφόσον  πληρούνται  
και οι τέσσερις  προϋποθέσεις  και όταν αυτό  δεν συµβαίνει  πλέον , παύει  να ισχύει46. 
Κατά  την εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  3 σύµφωνα  µε τις αρχές  αυτές  
πρέπει  να λαµβάνονται  οπωσδήποτε  υπόψη  οι επενδύσεις  στις οποίες  προέβη  
οποιοδήποτε  από τα µέρη, καθώς  και ο χρόνος  που απαιτείται  και οι αναγκαίοι  
περιορισ µοί για την υλοποίηση  και την απόσβεση  των επενδύσεων  που ευνοούν  τη 
βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας .  
(124) Η πρώτη  προϋπόθεση  του άρθρου  101 παράγραφος  3 απαιτεί  αξιολόγηση  των 
αντικει µενικών  πλεονεκτη µάτων  που προκύπτουν  από τη συµφωνία  µε τη µορφή  
βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας . Από την άποψη  αυτή , οι κάθετες  συµφωνίες  
είναι  συχνά  πιθανό  να συµβάλλουν  στη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας , όπως  
εξηγείται  στο τµήµα 1.2, βελτιώνοντας  τον τρόπο  µε τον οποίο  ασκούν  τα µέρη τις 
συµπληρω µατικές  τους δραστηριότητες . 
(125) Για να κρίνει  κατά  πόσον  οι περιορισ µοί είναι  απαραίτητοι  σύµφωνα  µε το 
άρθρο  101 παράγραφος  3, η Επιτροπή  εξετάζει  ιδίως  κατά  πόσον  κάθε  περιορισ µός 
επιτρέπει  την παραγωγή , αγορά  και/ή (µετα)πώληση  των συµβατικών  προϊόντων  
αποτελεσ µατικότερα  απ’ ό,τι αν δεν υπήρχε  ο σχετικός  περιορισ µός. Κατά  την 
αξιολόγηση  αυτή , πρέπει  να λαµβάνονται  υπόψη  οι συνθήκες  που επικρατούν  στην  
αγορά  και τα πραγ µατικά  δεδοµένα που αντιµετωπίζουν  τα µέρη. Οι επιχειρήσεις  
που επικαλούνται  το ευεργέτη µα του άρθρου  101 παράγραφος  3 δεν είναι  
υποχρεω µένες να εξετάζουν  υποθετικές  ή θεωρητικές  εναλλακτικές  επιλογές . Πρέπει  
ωστόσο  να εξηγούν  και να αποδεικνύουν  γιατί  κάποιες  εναλλακτικές  λύσεις  που 
φαίνονται  ρεαλιστικές  και σηµαντικά  λιγότερο  περιοριστικές  θα ήσαν  σαφώς  
λιγότερο  αποτελεσ µατικές . Αν η προσφυγή  σε µια εναλλακτική  λύση  που φαίνεται  
εµπορικά  ρεαλιστική  και λιγότερο  περιοριστική  θα οδηγούσε  σε σηµαντική  απώλεια  
αποτελεσ µατικότητας , ο σχετικός  περιορισ µός κρίνεται  απαραίτητος . 
(126) Η προϋπόθεση  σύµφωνα  µε την οποία  οι καταναλωτές  πρέπει  να εξασφαλίζουν  
δίκαιο  µερίδιο  από το όφελος  που προκύπτει  σηµαίνει  ότι οι καταναλωτές  των 
προϊόντων  που αγοράζονται  και/ή (µετα)πωλούνται  βάσει  της κάθετης  συµφωνίας  
πρέπει  τουλάχιστον  να αντα µείβονται  πλήρως  για τις αρνητικές  συνέπειες  της 
συµφωνίας47. Με άλλα  λόγια  η βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  πρέπει  να 
εξουδετερώνει  πλήρως  τις πιθανές  αρνητικές  συνέπειες  για τις τιµές, την παραγωγή  
και άλλους  σχετικούς  παράγοντες  που προκαλούνται  από τη συµφωνία . 
(127) Η τελευταία  προϋπόθεση  του άρθρου  101 παράγραφος  3, σύµφωνα  µε την οποία  η 
συµφωνία  δεν πρέπει  να παρέχει  στα µέρη τη δυνατότητα  κατάργησης  του 
                                                 
45 Βλ. Απόφαση  του ∆ικαστηρίου  της 17ης Σεπτε µβρίου  στις συνεκδικασθείσες  υποθέσεις  25/84 
και 26/84, Ford, Συλλογή  1985, σ. 2725. 
46 Βλ. σχετικά  για παράδειγ µα την απόφαση  1999/242/ ΕΚ της Επιτροπής  στην  υπόθεση  IV/36.237 – TPS, 
ΕΕ L 90 της 2.4.1999, σ. 6. Επίσης , η απαγόρευση  του άρθρου  101 παράγραφος  1 εφαρ µόζεται  µόνο 
εφόσον  η συµφωνία  έχει ως αντικεί µενο ή ως αποτέλεσ µα τον περιορισ µό του ανταγωνισ µού. 
47 Βλ. σηµείο 85 της Ανακοίνωσης  της Επιτροπής  - κατευθυντήριες  γραµµές για την εφαρ µογή του 
άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης , ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97. 
 
EL 54   EL ανταγωνισ µού σε σηµαντικό  τµήµα των σχετικών  προϊόντων , προϋποθέτει  ανάλυση  
των ανταγωνιστικών  πιέσεων  που εναπο µένουν  στην  αγορά  και των επιπτώσεων  της 
συµφωνίας  στις εν λόγω  πηγές  ανταγωνισ µού. Για την εφαρ µογή της τελευταίας  
προϋπόθεσης  του άρθρου  101 παράγραφος  3 πρέπει  να λαµβάνεται  υπόψη  η σχέση  
µεταξύ  του άρθρου  101 παράγραφος  3 και του άρθρου  102. Σύµφωνα  µε πάγια  
νοµολογία , η εφαρ µογή του άρθρου  101 παράγραφος  3 δεν µπορεί  να εµποδίσει  την 
εφαρ µογή του άρθρου  10248. Επιπλέον , δεδοµένου ότι τόσο  το άρθρο  101 όσο και το 
άρθρο  102 επιδιώκουν  τη διατήρηση  του αποτελεσ µατικού  ανταγωνισ µού στην  
αγορά , για λόγους  συνέπειας  το άρθρο  101 παράγραφος  3 πρέπει  να ερµηνευθεί  
κατά  την έννοια  ότι αποκλείει  κάθε  εφαρ µογή του κανόνα  της εξαίρεσης  σε 
περιοριστικές  συµφωνίες  που αποτελούν  κατάχρηση  δεσπόζουσας  θέσης49. Η κάθετη  
συµφωνία  δεν πρέπει  να καταργεί  τον αποτελεσ µατικό  ανταγωνισ µό µε την 
εξάλειψη  όλων  ή των περισσότερων  υπαρχουσών  πηγών  πραγ µατικού  ή δυνητικού  
ανταγωνισ µού. Η άµιλλα µεταξύ  των επιχειρήσεων  αποτελεί  βασικό  µοχλό  της 
οικονο µικής αποτελεσ µατικότητας , ιδίως  για τις δυνα µικές µορφές  βελτίωσης  της 
αποτελεσ µατικότητας  υπό µορφή  καινοτο µίας. Ελλείψει  αυτής , η δεσπόζουσα  
επιχείρηση  δεν θα έχει επαρκή  κίνητρα  για να συνεχίσει  τη βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας  και να µετακυλήσει  τα οφέλη  της. Εάν δεν εναπο µένει 
πραγ µατικός  ανταγωνισ µός ούτε προβλέψι µη απειλή  νέας εισόδου  στην  αγορά , η 
προστασία  αυτής  της άµιλλας  και της λειτουργίας  του ανταγωνισ µού είναι  
σηµαντικότερη  από την ενδεχό µενη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας . Μια 
περιοριστική  συµφωνία  η οποία  διατηρεί , δηµιουργεί  ή ενισχύει  µια θέση  στην  
αγορά  που προσεγγίζει  αυτή  του µονοπωλίου  συνήθως  δεν µπορεί  να δικαιολογηθεί  
µε το σκεπτικό  ότι βελτιώνει  παράλληλα  την αποτελεσ µατικότητα . 
2. Ανάλυση  συγκεκρι µένων  κάθετων  περιορισ µών 
(128) Στη συνέχεια  των κατευθυντηρίων  γραµµών αναλύονται  οι συνηθέστερες  µορφές  
κάθετων  περιορισ µών και συνδυασ µών αυτών  µε τη µέθοδο  ανάλυσης  που 
αναπτύσσεται  στις παραγράφους  96 ως 127. Υπάρχουν  και άλλοι  περιορισ µοί και 
συνδυασ µοί για τους οποίους  δεν παρέχονται  άµεσες οδηγίες  στις παρούσες  
κατευθυντήριες  γραµµές. Ωστόσο , µπορούν  να αντιµετωπίζονται  σύµφωνα  µε τις 
ίδιες αρχές  και µε την ίδια απόδοση  βαρύτητας  στις συνέπειές  τους για την αγορά . 
2.1. Προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος 
(129) Η κατηγορία  της "προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος" καλύπτει  τις συµφωνίες  που 
έχουν  ως κύριο  χαρακτηριστικό  ότι ο αγοραστής  υποχρεώνεται  ή παρακινείται  να 
συγκεντρώνει  τις παραγγελίες  του για συγκεκρι µένο είδος  προϊόντος  σε έναν 
προµηθευτή . Το στοιχείο  αυτό  περιλα µβάνεται , µεταξύ  άλλων , στην  υποχρέωση  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού και στην  επιβολή  όρων  στον  αγοραστή  ως προς  τις 
                                                 
48 Βλ. απόφαση  του ∆ικαστηρίου  της 16ης Μαρτίου  2000 στις συνεκδικασθείσες  υποθέσεις  C-395/96 P 
και C-396/96 P, Compagnie Maritime Belge, Συλλογή  2000, σ. I-1365, σκέψη  130. Επίσης , η εφαρ µογή 
του άρθρου  101 παράγραφος  3 δεν εµποδίζει  την εφαρ µογή των διατάξεων  της συνθήκης  σχετικά  µε 
την ελεύθερη  κυκλοφορία  των εµπορευ µάτων , των υπηρεσιών , των προσώπων  και των κεφαλαίων . Οι 
διατάξεις  αυτές  είναι , υπό ορισµένες συνθήκες , εφαρ µοστέες  σε συµφωνίες , αποφάσεις  και 
εναρ µονισµένες πρακτικές  κατά  την έννοια  του άρθρου  101 παράγραφος  1, βλ. σχετικά  υπόθεση  C-
309/99 Wouters, Συλλογή  2002, σ. Ι-1577, σκέψη  120. 
49 Βλ. απόφαση  της 10ης Ιουλίου  1990 του Πρωτοδικείου  στην  υπόθεση  T-51/89, Tetra Pak (I), 
Συλλογή  1990, II-309. Βλ. επίσης  σηµείο 106 των κατευθυντηρίων  γραµµών για την εφαρ µογή του 
άρθρου  81 παράγραφος  3 της Συνθήκης , ΕΕ C 101 της 27.4.2004, σ. 97. 
 
EL 55   EL ποσότητες . Η ρήτρα  µη άσκησης  ανταγωνισ µού βασίζεται  στην  υποχρέωση  ή σε ένα 
σύστη µα κινήτρων  που αναγκάζει  τον αγοραστή  να καλύπτει  πάνω  από το 80% των 
αναγκών  του σε µια συγκεκρι µένη αγορά  από έναν µόνο προµηθευτή . ∆εν σηµαίνει  
ότι ο αγοραστής  υποχρεώνεται  να αγοράσει  απευθείας  µόνο από τον προµηθευτή , 
αλλά  ότι δεν θα αγοράζει  και θα µεταπωλεί  ούτε θα ενσω µατώνει  στα προϊόντα  του 
ανταγωνιστικά  αγαθά  ή υπηρεσίες . Η επιβολή  όρων  στον  αγοραστή  ως προς  τις 
ποσότητες  είναι  µια ηπιότερη  µορφή  της υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού, 
όπου  ο αγοραστής  πραγ µατοποιεί  µεγάλο  µέρος των αγορών  του από έναν 
προµηθευτή  µε βάση  τα κίνητρα  ή τις υποχρεώσεις  που έχει συµφωνήσει  µε τον 
προµηθευτή . Η επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  µπορεί  για παράδειγ µα να λάβει  
τη µορφή  υποχρέωσης  αγοράς  ελάχιστων  ποσοτήτων , δηµιουργίας  αποθε µάτων  ή µη 
γραµµικής τιµολόγησης , όπως  είναι  τα συστή µατα εκπτώσεων  υπό όρους  ή η 
τιµολόγηση  µε δύο σκέλη  (πάγιο  τέλος  συν τιµή ανά µονάδα ). Η λεγόµενη "αγγλική  
ρήτρα ", σύµφωνα  µε την οποία  ο αγοραστής  είναι  υποχρεω µένος να δηλώνει  κάθε  
καλύτερη  προσφορά  και δεν έχει το δικαίω µα να αποδεχθεί  µια τέτοια  προσφορά  
παρά  µόνον  εάν οι όροι του προµηθευτή  δεν είναι  εξ ίσου καλοί , έχει συνήθως  το 
ίδιο αποτέλεσ µα µε την υποχρέωση  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος, ιδίως  όταν  
ο αγοραστής  υποχρεούται  να αποκαλύψει  ποιος  του υποβάλλει  την καλύτερη  
προσφορά .  
(130) Οι πιθανοί  κίνδυνοι  για τον ανταγωνισ µό από την προώθηση  συγκεκρι µένου 
σήµατος είναι  ο αποκλεισ µός από την αγορά  ανταγωνιζό µενων  και δυνητικών  
προµηθευτών , η άµβλυνση  του ανταγωνισ µού και η διευκόλυνση  των αθέµιτων 
συµπράξεων  µεταξύ  προµηθευτών  σε περίπτωση  σωρευτικής  χρήσης , καθώς  και, 
στην  περίπτωση  που ο αγοραστής  είναι  λιανοπωλητής  που πωλεί  προς  τελικούς  
καταναλωτές , η εξασθένηση  του διαση µατικού  ανταγωνισ µού εντός  του 
καταστή µατος. Όλα αυτά  τα περιοριστικά  αποτελέσ µατα έχουν  άµεση επίπτωση  
στον  ανταγωνισ µό µεταξύ  σηµάτων . 
(131) Η προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος απαλλάσσεται  βάσει  του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  όταν τα µερίδια  αγοράς  του προµηθευτή  και του 
αγοραστή  δεν υπερβαίνουν  έκαστο  το 30% και η ισχύς  της υποχρέωσης  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού δεν υπερβαίνει  σε διάρκεια  τα πέντε  έτη. Όταν  το µερίδιο  αγοράς  
είναι  µεγαλύτερο  από το όριο αυτό  ή όταν υπάρχει  υπέρβαση  του χρονικού  ορίου  
των πέντε  ετών , οδηγίες  για την αξιολόγηση  των ατοµικών  περιπτώσεων  περιέχονται  
στο υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος. 
(132) Ο κίνδυνος  αποκλεισ µού των ανταγωνιστών  από την αγορά  λόγω  των υποχρεώσεων  
ορισµένου προµηθευτή  για προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος προκύπτει  ιδιαίτερα  
στις περιπτώσεις  όπου , χωρίς  τις εν λόγω  υποχρεώσεις , ασκείται  σηµαντική  
ανταγωνιστική  πίεση  από ανταγωνιστές  οι οποίοι  είτε δεν έχουν  ακόµη παρουσία  
στην  αγορά  κατά  τον χρόνο  επιβολής  των υποχρεώσεων  είτε δεν είναι  σε θέση  να 
ανταγωνίζονται  για τον πλήρη  εφοδιασ µό των πελατών . Οι ανταγωνιστές  µπορεί  να 
µην είναι  σε θέση  να ανταγωνιστούν  για το σύνολο  της ζήτησης  ενός συγκεκρι µένου 
πελάτη , επειδή  ο εν λόγω  προµηθευτής  είναι  αναπόφευκτος  εµπορικός  εταίρος  για 
µέρος τουλάχιστον  της ζήτησης  στην  αγορά , όπως  για παράδειγ µα επειδή  το σήµα 
του είναι  αναντικατάστατο  και το προτι µούν πολλοί  τελικοί  καταναλωτές  ή επειδή  οι 
άλλοι  προµηθευτές  υφίστανται  τόσους  περιορισ µούς της παραγωγικής  τους 
ικανότητας  ώστε  ένα µέρος της ζήτησης  δεν µπορεί  να καλυφθεί  παρά  από τον εν 
 
EL 56   EL λόγω  προµηθευτή50. Η «θέση  του προµηθευτή  στην  αγορά » αποτελεί  εποµένως  
παράγοντα  ιδιαίτερα  σηµαντικό  για την αξιολόγηση  των ενδεχό µενων  
αντιανταγωνιστικών  επιπτώσεων  που έχουν  οι υποχρεώσεις  προώθησης  
συγκεκρι µένου σήµατος.  
(133) Αν οι ανταγωνιστές  µπορούν  να αντιπαρατεθούν  επί ίσοις  όροις  στην  αγορά  για την 
κάλυψη  του συνόλου  της ζήτησης  κάθε  µεµονωµένου πελάτη , οι υποχρεώσεις  που 
επιβάλλει  ένας προµηθευτής  για προώθηση  συγκεκρι µένους  σήµατος κατά  κανόνα  
είναι  απίθανο  να παρακωλύσουν  τον αποτελεσ µατικό  ανταγωνισ µό, εκτός  αν η 
αλλαγή  προµηθευτή  από τους πελάτες  καθίσταται  δυσχερής  λόγω  της διάρκειας  των 
εν λόγω  υποχρεώσεων  και της έκτασης  κάλυψης  της αγοράς . Όσο µεγαλύτερο  είναι  
το δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς , δηλαδή  το τµήµα του µεριδίου  αγοράς  που 
αντιστοιχεί  στις πωλήσεις  βάσει  υποχρέωσης  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος, 
τόσο  σηµαντικότερος  πιθανολογείται  ότι θα είναι  ο αποκλεισ µός. Αντιστοίχως , όσο 
µεγαλύτερη  είναι  η διάρκεια  ισχύος  των υποχρεώσεων  προώθησης  συγκεκρι µένου 
σήµατος, τόσο  εντονότερος  πιθανολογείται  ότι θα είναι  ο αποκλεισ µός. 
Οι υποχρεώσεις  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος µε διάρκεια  ισχύος  µικρότερη  
του έτους  που συνάπτονται  από επιχειρήσεις  που δεν κατέχουν  δεσπόζουσα  θέση  
θεωρείται  κατά  κανόνα  ότι δεν προκαλούν  σηµαντικά  αντιανταγωνιστικά  
αποτελέσ µατα ούτε καθαρά  αρνητικά  αποτελέσ µατα. Οι υποχρεώσεις  προώθησης  
συγκεκρι µένου σήµατος µε διάρκεια  ισχύος  από ένα έως πέντε  έτη οι οποίες  
συνάπτονται  από επιχειρήσεις  που δεν κατέχουν  δεσπόζουσα  θέση  συνήθως  
απαιτούν  κατάλληλη  στάθ µιση των θετικών  και των αρνητικών  αποτελεσ µάτων  τους 
για τον ανταγωνισ µό. Εξάλλου , για τα περισσότερα  είδη επενδύσεων , οι 
υποχρεώσεις  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος που η ισχύς  τους υπερβαίνει  την 
πενταετία  θεωρείται  ότι δεν είναι  αναγκαίες  για την επίτευξη  της επικαλού µενης 
βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας  ή ότι η βελτίωση  αυτή  δεν αρκεί  για να 
αντισταθ µίσει τον αποκλεισ µό της αγοράς  που συνεπάγεται  η υποχρέωση . Οι 
υποχρεώσεις  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος είναι  πιθανότερο  να οδηγήσουν  σε 
αποκλεισ µό των ανταγωνιστών  από την αγορά  όταν συνάπτονται  από επιχειρήσεις  
που κατέχουν  δεσπόζουσα  θέση . 
(134) Για να αξιολογηθεί  η ισχύς  του προµηθευτή  στην  αγορά , κρίσι µο στοιχείο  είναι  η 
"θέση  των ανταγωνιστών  του στην  αγορά ". Εφόσον  υπάρχει  ικανοποιητικός  αριθµός 
ανταγωνιστών  µε αρκετή  ισχύ, δεν θεωρείται  πιθανό  να υπάρξουν  αισθητά  
αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα. Ο αποκλεισ µός των ανταγωνιστών  δεν είναι  
ιδιαίτερα  πιθανός  όταν αυτοί  κατέχουν  παρό µοια θέση  στην  αγορά  και είναι  σε θέση  
να προσφέρουν  εξίσου  ελκυστικά  προϊόντα . Στην  περίπτωση  αυτή , αποκλεισ µός θα 
µπορούσε  παρόλα  αυτά  να υπάρξει  για τους δυνητικούς  νεοεισερχό µενους  
ανταγωνιστές , όταν περισσότεροι  µεγάλοι  προµηθευτές  συνάπτουν  συµβάσεις  
προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος µε σηµαντικό  αριθµό αγοραστών  στη σχετική  
αγορά  (περίπτωση  σωρευτικού  αποτελέσ µατος). Πρόκειται  επίσης  για περίπτωση  
κατά  την οποία  συµφωνίες  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος ενδέχεται  να 
διευκολύνουν  τις αθέµιτες συµπράξεις  µεταξύ  ανταγωνιζό µενων  προµηθευτών . Εάν 
καθένας  από τους προµηθευτές  αυτούς  εµπίπτει  στον  κανονισ µό απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες , είναι  ενδεχο µένως  αναγκαία  η άρση  του ευεργετή µατος της απαλλαγής  
κατά  κατηγορία  προκει µένου να αντιµετωπισθεί  αυτό  το αρνητικό  σωρευτικό  
                                                 
50 Απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 23ης Οκτωβρίου  2003 στην  υπόθεση  T-65/98 Van den Bergh Foods 
κατά  Επιτροπής , Συλλογή  2003, σ. II-4653, σκέψεις  104 και 156. 
 
EL 57   EL αποτέλεσ µα. Κατά  κανόνα , ένα δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  κάτω  του 5% δεν 
θεωρείται  ότι συµβάλλει  σηµαντικά  σε σωρευτικό  αποτέλεσ µα αποκλεισ µού της 
αγοράς . 
(135) Όταν  το µερίδιο  αγοράς  του µεγαλύτερου  προµηθευτή  είναι  κατώτερο  του 30% και 
το µερίδιο  αγοράς  των πέντε  µεγαλύτερων  προµηθευτών  είναι  κατώτερο  του 50%, 
είναι  ελάχιστα  πιθανό  να επέλθει , µεµονωµένα ή σωρευτικά , αντιανταγωνιστικό  
αποτέλεσ µα. Εάν ένας δυνητικός  νέος ανταγωνιστής  δεν µπορεί  να διεισδύσει  
επικερδώς  στην  αγορά , τούτο  είναι  πιθανό  να µην οφείλεται  στις υποχρεώσεις  
προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος, αλλά  σε άλλους  παράγοντες , όπως  οι 
προτι µήσεις  των καταναλωτών .  
(136) Για να διαπιστωθεί  κατά  πόσον  υπάρχει  πραγ µατικός  αποκλεισ µός, σηµασία έχει το 
ζήτηµα των "φραγ µών στην  είσοδο ". Στις περιπτώσεις  που είναι  σχετικά  εύκολο  για 
τους ανταγωνιζό µενους  προµηθευτές  να δηµιουργήσουν  νέους  αγοραστές  ή να 
βρουν  εναλλακτικούς  αγοραστές  για το προϊόν  τους, δεν είναι  πιθανό  να προκύψει  
πραγ µατικό  πρόβλη µα αποκλεισ µού. Ωστόσο , η ύπαρξη  φραγ µών στην  είσοδο  είναι  
συχνή , τόσο  σε επίπεδο  παραγωγής  όσο και σε επίπεδο  διανο µής. 
(137) Η "αντισταθ µιστική  ισχύς " έχει σηµασία, διότι  οι ισχυροί  αγοραστές  δεν θα 
ανεχθούν  εύκολα  τον αποκλεισ µό τους από τη διάθεση  ανταγωνιστικών  αγαθών  ή 
υπηρεσιών . Γενικότερα , για να πεισθούν  οι πελάτες  να δεχθούν  την προώθηση  ενός 
συγκεκρι µένου σήµατος, ο προµηθευτής  µπορεί  να υποχρεωθεί  να τους προσφέρει  
κάποιο  αντιστάθ µισµα, εν όλω ή εν µέρει, για τον περιορισ µό του ανταγωνισ µού που 
προκύπτει  από την αποκλειστικότητα . Εφόσον  παρέχεται  το εν λόγω  αντιστάθ µισµα, 
µπορεί  να είναι  προς  το ατοµικό συµφέρον  του πελάτη  να αναλάβει  έναντι  του 
προµηθευτή  υποχρέωση  προώθησης  ενός συγκεκρι µένου σήµατος. Θα ήταν  ωστόσο  
λάθος  να συναχθεί  αυτό µατα εξ αυτού  ότι όλες οι υποχρεώσεις  για προώθηση  
συγκεκρι µένου σήµατος, στο σύνολό  τους, είναι  γενικά  ευνοϊκές  για τους πελάτες  
στη συγκεκρι µένη αγορά  και για τους τελικούς  καταναλωτές . Ιδίως , είναι  ελάχιστα  
πιθανό  να ωφεληθούν  οι καταναλωτές  στο σύνολό  τους, εάν υπάρχει  µεγάλος  
αριθµός πελατών  και οι υποχρεώσεις  για προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος, 
λαµβανό µενες στο σύνολό  τους, έχουν  ως αποτέλεσ µα την παρε µπόδιση  της εισόδου  
ή της επέκτασης  ανταγωνιστικών  επιχειρήσεων .  
(138) Τέλος , σηµαντικό  κριτήριο  είναι  το "επίπεδο  εµπορίου ". Στην  περίπτωση  
ενδιά µεσων  προϊόντων , ο αποκλεισ µός είναι  λιγότερο  πιθανός . Όταν  ο προµηθευτής  
ενός ενδιά µεσου  προϊόντος  δεν κατέχει  δεσπόζουσα  θέση , οι προµηθευτές  που τον 
ανταγωνίζονται  εξακολουθούν  να έχουν  στη διάθεσή  τους ένα σηµαντικό  τµήµα της 
ζήτησης  το οποίο  είναι  "ελεύθερο ". Μπορεί  ωστόσο  να προκύψει  σοβαρό  πρόβλη µα 
αποκλεισ µού κάτω  από το επίπεδο  της δεσπόζουσας  θέσης  όταν υπάρχει  σωρευτικό  
αποτέλεσ µα. Το ενδεχό µενο σωρευτικού  αντιανταγωνιστικού  αποτελέσ µατος είναι  
ελάχιστα  πιθανό  εφόσον  είναι  δεσµευµένο κάτω  από το 50% της αγοράς .  
(139) Όταν  µια συµφωνία  αφορά  την προµήθεια  τελικού  προϊόντος  σε επίπεδο  χονδρικής  
πώλησης , το ενδεχό µενο να προκύψει  πρόβλη µα ανταγωνισ µού εξαρτάται  σε µεγάλο  
βαθµό από το είδος  της χονδρικής  πώλησης  και τους φραγ µούς εισόδου  που 
υπάρχουν  σε επίπεδο  χονδρικής . ∆εν συντρέχει  πραγ µατικός  κίνδυνος  αποκλεισ µού 
όταν οι ανταγωνιστές  παραγωγοί  µπορούν  εύκολα  να συγκροτήσουν  δικό τους 
µηχανισ µό χονδρικής  πώλησης . Το κατά  πόσον  οι φραγ µοί στην  είσοδο  είναι  
χαµηλοί εξαρτάται  εν µέρει από το είδος  της χονδρικής  πώλησης , δηλαδή  από το 
 
EL 58   EL κατά  πόσον  οι χονδρέ µποροι  είναι  σε θέση  να ασκούν  αποδοτικά  τη δραστηριότητά  
τους εµπορευό µενοι µόνο το προϊόν  που αφορά  η συµφωνία  (π.χ. παγωτά ) ή είναι  
αποδοτικότερο  γι' αυτούς  να εµπορεύονται  ένα πλήρες  φάσµα προϊόντων  (π.χ. 
κατεψυγ µένα τρόφι µα). Στην  τελευταία  αυτή  περίπτωση , δεν συµφέρει  έναν 
παραγωγό  που πωλεί  µονάχα  ένα προϊόν  να συγκροτήσει  δικό του µηχανισ µό 
χονδρικής  πώλησης . Σε τέτοιες  περιπτώσεις , είναι  πιθανό  να υπάρξουν  δυσµενή για 
τον ανταγωνισ µό αποτελέσ µατα. Επιπλέον , προβλή µατα σωρευτικού  αποτελέσ µατος 
ενδέχεται  να προκύψουν  εάν πολλοί  προµηθευτές  δεσµεύουν  την πλειονότητα  των 
διαθέσι µων χονδρε µπόρων . 
(140) Προκει µένου για τελικά  προϊόντα , αποκλεισ µός είναι  κατά  κανόνα  πιο πιθανό  να 
προκύψει  σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης , δεδοµένων  των σηµαντικών  φραγ µών 
εισόδου  που έχουν  να αντιµετωπίσουν  οι περισσότεροι  παραγωγοί  στην  προσπάθειά  
τους να δηµιουργήσουν  σηµεία λιανικής  πώλησης  µόνο για τα δικά τους προϊόντα . 
Επιπλέον , το επίπεδο  λιανικής  πώλησης  είναι  ακριβώς  εκείνο  στο οποίο  οι 
συµφωνίες  για προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος είναι  πιθανό  να οδηγήσουν  σε 
άµβλυνση  του διαση µατικού  ανταγωνισ µού εντός  του καταστή µατος. Αυτοί  είναι  οι 
λόγοι  για τους οποίους , προκει µένου για τελικά  προϊόντα  στο επίπεδο  λιανικής  
πώλησης , είναι  πιθανό  να εκδηλωθούν  σηµαντικά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα, 
λαµβανο µένων  υπόψη  όλων  των άλλων  συναφών  παραγόντων , αν ένας προµηθευτής  
που δεν κατέχει  δεσπόζουσα  θέση  δεσµεύει το 30% τουλάχιστον  της σχετικής  
αγοράς . Για µια επιχείρηση  που κατέχει  δεσπόζουσα  θέση , ακόµη και ένα µικρό 
δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  είναι  πιθανό  να οδηγήσει  σε σοβαρή  υπονό µευση  του 
ανταγωνισ µού. 
(141) Στο επίπεδο  λιανικής  πώλησης  ενδέχεται  επίσης  να προκύψει  σωρευτικό  
στεγανοποιητικό  αποτέλεσ µα. Όταν  το µερίδιο  αγοράς  όλων  των προµηθευτών  
υπολείπεται  του 30%, είναι  απίθανο  να υπάρξει  σωρευτικό  στεγανοποιητικό  
αποτέλεσ µα επιζή µιο για τον ανταγωνισ µό, αν το συνολικό  δεσµευµένο µερίδιο  
αγοράς  είναι  χαµηλότερο  του 40%· σε τέτοιες  περιπτώσεις  η άρση  του 
ευεργετή µατος της απαλλαγής  κατά  κατηγορία  δεν είναι  πιθανή . Το ποσοστό  αυτό  
µπορεί  να είναι  υψηλότερο  αν ληφθούν  υπόψη  άλλοι  παράγοντες , όπως  είναι  ο 
αριθµός των ανταγωνιστών , οι φραγ µοί στην  είσοδο  κλπ. Όταν  δεν κατέχουν  όλες οι 
επιχειρήσεις  µερίδια  αγοράς  χαµηλότερα  από το όριο που προβλέπει  ο κανονισ µός 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , αλλά  καµία δεν κατέχει  δεσπόζουσα  θέση , η πρόκληση  
σωρευτικού  στεγανοποιητικού  αποτελέσ µατος θεωρείται  ελάχιστα  πιθανή , εάν το 
συνολικό  δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  είναι  κάτω  από 30%. 
(142) Όταν  ο αγοραστής  ασκεί  τη δραστηριότητά  του σε εγκαταστάσεις  και γήπεδα  που 
ανήκουν  στον  προµηθευτή  ή που ο προµηθευτής  έχει µισθώσει  από τρίτο  ο οποίος  
δεν συνδέεται  µε τον αγοραστή , περιορίζονται  οι δυνατότητες  επιβολής  
αποτελεσ µατικών  µέτρων  για την αντιµετώπιση  του πιθανού  στεγανοποιητικού  
αποτελέσ µατος. Σε τέτοιες  περιπτώσεις , η Επιτροπή  είναι  απίθανο  να παρέ µβει κάτω  
του επιπέδου  της δεσπόζουσας  θέσης . 
(143) Σε ορισµένους  κλάδους , η πώληση  περισσοτέρων  του ενός σηµάτων  σε ένα και το 
αυτό  σηµείο πώλησης  µπορεί  να είναι  δυσχερής . Σε τέτοιες  περιπτώσεις , το 
πρόβλη µα της στεγανοποίησης  µπορεί  να αντιµετωπισθεί  καλύτερα  µε τον 
περιορισ µό της πραγ µατικής  διάρκειας  ισχύος  των συµβάσεων . 
 
EL 59   EL (144) Όταν  διαπιστώνονται  αισθητά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα, τίθεται  το ζήτηµα 
ενδεχό µενης απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Για τις υποχρεώσεις  
µη άσκησης  ανταγωνισ µού, ιδιαίτερα  κρίσι µη µπορεί  να είναι  η βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας  που περιγράφεται  στην  παράγραφο  107 στοιχεία  α) 
(παρασιτισ µός µεταξύ  προµηθευτών ), δ), ε) (προβλή µατα "οµηρίας ") και η) 
(ατέλειες  της κεφαλαιαγοράς ). 
(145) Στις περιπτώσεις  βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας  που περιγράφονται  στην  
παράγραφο  107 στοιχεία  α), δ) και η), η επιβολή  όρων  στον  αγοραστή  ως προς  τις 
ποσότητες  αποτελεί  πιθανόν  µια λιγότερο  περιοριστική  εναλλακτική  δυνατότητα . Η 
υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού µπορεί  να είναι  ο µόνος βιώσι µος τρόπος  για 
να επιτευχθεί  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  κατά  την έννοια  της 
παραγράφου  107 στοιχείο  ε) (πρόβλη µα "οµηρίας " που συνδέεται  µε τη µεταβίβαση  
τεχνογνωσίας ). 
(146) Όταν  πρόκειται  για επένδυση  που συναρτάται  µε την εκάστοτε  εµπορική  σχέση  και 
πραγ µατοποιείται  από τον προµηθευτή  (βλ. παράγραφος  107 στοιχείο  δ)), η 
συµφωνία  µη άσκησης  ανταγωνισ µού ή επιβολής  όρων  ως προς  τις ποσότητες  για το 
απαιτού µενο χρονικό  διάστη µα απόσβεσης  της επένδυσης  πληροί  κατά  κανόνα  τις 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Σε περίπτωση  δαπανηρών  
συναρτώ µενων  µε την εµπορική  σχέση  επενδύσεων , µπορεί  να δικαιολογείται  
υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού µε διάρκεια  ισχύος  άνω των πέντε  ετών . 
Επένδυση  συναρτώ µενη µε την εµπορική  σχέση  µπορεί , για παράδειγ µα, να είναι  η 
εγκατάσταση  ή προσαρ µογή εξοπλισ µού από τον προµηθευτή , εφόσον  ο εξοπλισ µός 
αυτός  µπορεί  να χρησι µοποιηθεί  στη συνέχεια  µόνο για την παραγωγή  εξαρτη µάτων  
για συγκεκρι µένο αγοραστή . Οι επενδύσεις  σε (επιπλέον ) παραγωγικό  δυνα µικό, είτε 
είναι  γενικής  φύσεως  είτε αφορούν  συγκεκρι µένη αγορά , δεν συναρτώνται  κατά  
κανόνα  µε συγκεκρι µένη εµπορική  σχέση . Παρόλα  αυτά , όταν ένας προµηθευτής  
συγκροτεί  νέο δυνα µικό παραγωγής  το οποίο  συνδέεται  στενά  µε τη δραστηριότητα  
συγκεκρι µένου αγοραστή , για παράδειγ µα επιχείρηση  που παράγει  µεταλλικές  
κονσέρβες  συγκροτεί  νέο παραγωγικό  δυνα µικό για την παραγωγή  τους εντός  ή 
πλησίον  της κονσερβοποιίας  ενός παραγωγού  τροφί µων, το νέο αυτό  δυνα µικό 
µπορεί  να είναι  οικονο µικά βιώσι µο µόνον  εφόσον  χρησι µοποιείται  για την κάλυψη  
των αναγκών  του συγκεκρι µένου πελάτη · στην  περίπτωση  αυτή  γίνεται  δεκτό  ότι η 
επένδυση  συναρτάται  µε τη συγκεκρι µένη εµπορική  σχέση . 
(147) Όταν  ο προµηθευτής  χορηγεί  δάνειο  στον  αγοραστή  ή του παρέχει  εξοπλισ µό ο 
οποίος  δεν συναρτάται  µε τη συγκεκρι µένη εµπορική  σχέση , το γεγονός  αυτό  δεν 
αρκεί  συνήθως  από µόνο του για να δικαιολογηθεί  η απαλλαγή  ενός περιορισ µού 
που συνεπάγεται  αποκλεισ µό της αγοράς . Σε περίπτωση  δυσλειτουργίας  της 
κεφαλαιαγοράς , η χορήγηση  δανείου  ενδέχεται  να είναι  αποδοτικότερη  για τον 
προµηθευτή  ενός προϊόντος  παρά  για µια τράπεζα  (βλ. παράγραφος  107, 
στοιχείο  η)). Ωστόσο , σε µια τέτοια  περίπτωση , θα πρέπει  να χορηγείται  το δάνειο  µε 
τους λιγότερο  περιοριστικούς  όρους  και συνεπώς  ο αγοραστής  να διατηρεί  γενικά  τη 
δυνατότητα  να απαλλαγεί  από την υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού και να 
εξοφλήσει  το µη αποπληρωθέν  τµήµα του δανείου  ανά πάσα  στιγµή και χωρίς  
καταβολή  χρηµατικής  ποινής .  
(148) Η µεταβίβαση  ουσιώδους  τεχνογνωσίας  ( παράγραφος  107, στοιχείο  ε)) συνήθως  
δικαιολογεί  την επιβολή  υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού για όλη τη 
 
EL 60   EL διάρκεια  ισχύος  της συµφωνίας  προµήθειας , όπως  για παράδειγ µα στο πλαίσιο  
δικαιόχρησης . 
(149) Παράδειγ µα υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού 
Η ηγετική  επιχείρηση  σε µια εθνική  αγορά  καταναλωτικών  προϊόντων  παρόρ µησης , 
µε µερίδιο  αγοράς  40%, πωλεί  το µεγαλύτερο  µέρος των προϊόντων  της (90%) µέσω 
δεσµευµένων  λιανοπωλητών  (δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  36%). Οι σχετικές  
συµφωνίες  υποχρεώνουν  τους λιανοπωλητές  να καλύπτουν  τις ανάγκες  τους µόνο 
από την ηγετική  επιχείρηση  επί τέσσερα  τουλάχιστον  έτη. Η ηγετική  επιχείρηση  έχει 
ιδιαίτερα  ισχυρή  εκπροσώπηση  στις πιο πυκνοκατοικη µένες περιοχές , όπως  η 
πρωτεύουσα . Οι 10 ανταγωνιστές  της, ορισµένοι από τους οποίους  
δραστηριοποιούνται  µόνο σε τοπικό  επίπεδο , έχουν  όλοι πολύ  µικρότερα  µερίδια  
αγοράς , και ο µεγαλύτερος  από αυτούς  κατέχει  µερίδιο  αγοράς  12%. Αυτοί  οι 10 
ανταγωνιστές  εφοδιάζουν  από κοινού  το 10% της αγοράς  µέσω δεσµευµένων  
σηµείων πώλησης . Η αγορά  χαρακτηρίζεται  από έντονη  διαφοροποίηση  σηµάτων  
και προϊόντων . Η ηγετική  επιχείρηση  της αγοράς  διαθέτει  τα ισχυρότερα  σήµατα. 
Είναι  η µόνη που πραγ µατοποιεί  τακτικές  διαφη µιστικές  εκστρατείες  σε εθνικό  
επίπεδο . Παρέχει  στους  δεσµευµένους  λιανοπωλητές  της ειδικά  ερµάρια για την 
αποθήκευση  των προϊόντων  της. 
Το αποτέλεσ µα αυτής  της κατάστασης  είναι  ότι το 46% (36% + 10%) της αγοράς  
συνολικά  έχει αποκλειστεί  για τους δυνητικούς  νεοεισερχό µενους  και για τις 
κατεστη µένες επιχειρήσεις  που δεν διαθέτουν  δεσµευµένα σηµεία πώλησης . Η 
είσοδος  των δυνητικών  νεοεισερχό µενων  είναι  ακόµη δυσχερέστερη  στις 
πυκνοκατοικη µένες περιοχές , όπου  ο αποκλεισ µός είναι  ακόµη εντονότερος , 
µολονότι  αυτοί  θα προτι µούσαν  να εισέλθουν  ακριβώς  στην  αγορά  των περιοχών  
αυτών . Επιπλέον , λόγω  της έντονης  διαφοροποίησης  των σηµάτων  και των 
προϊόντων  και του υψηλού  κόστους  των ερευνών  σχετικά  µε την τιµή του προϊόντος , 
η απουσία  διαση µατικού  ανταγωνισ µού εντός  των σηµείων πώλησης  οδηγεί  σε 
πρόσθετη  απώλεια  ευηµερίας  για τους καταναλωτές . Η ενδεχό µενη βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας  λόγω  της αποκλειστικότητας  που διαθέτουν  τα σηµεία 
πώλησης , η οποία , σύµφωνα  µε τους ισχυρισ µούς της ηγετικής  επιχείρησης , 
απορρέει  από τις µειωµένες δαπάνες  µεταφοράς  και το πιθανό  πρόβλη µα οµηρίας  
όσον  αφορά  τα ερµάρια φύλαξης , είναι  περιορισ µένης έκτασης  και δεν 
αντισταθ µίζουν  τα αρνητικά  αποτελέσ µατα για τον ανταγωνισ µό. Οι βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας  είναι  περιορισ µένες δεδοµένου ότι οι δαπάνες  µεταφοράς  
συνδέονται  µε την ποσότητα  και όχι µε την αποκλειστικότητα , ενώ τα ερµάρια 
φύλαξης  δεν περιέχουν  στοιχεία  ειδικής  τεχνογνωσίας  ούτε αφορούν  ειδικά  το 
συγκεκρι µένο σήµα. Κατά  συνέπεια , δεν είναι  πιθανό  να πληρούνται  οι όροι του 
άρθρου  101 παράγραφος  3. 
(150) Παράδειγ µα επιβολής  όρων  ως προς  τις ποσότητες  
Ένας  παραγωγός  Χ µε µερίδιο  αγοράς  40% πωλεί  το 80% της παραγωγής  του βάσει  
συµβάσεων  που προβλέπουν  ότι ο µεταπωλητής  είναι  υποχρεω µένος να καλύπτει  
τουλάχιστον  το 75% των αναγκών  του στο συγκεκρι µένο προϊόν  από τον 
παραγωγό  Χ. Σε αντάλλαγ µα, ο Χ προσφέρει  χρηµατοδότηση  και εξοπλισ µό µε 
ευνοϊκούς  όρους . Οι συµβάσεις  έχουν  πενταετή  διάρκεια  ισχύος  κατά  την οποία  η 
εξόφληση  του δανείου  προβλέπεται  να γίνει σε ισόποσες  δόσεις . Ωστόσο , µετά την 
πρώτη  διετία , οι αγοραστές  έχουν  τη δυνατότητα  να καταγγείλουν  τη σύµβαση , µε 
 
EL 61   EL εξάµηνη προειδοποιητική  προθεσ µία, υπό την προϋπόθεση  ότι αποπληρώνουν  
ολοσχερώς  το δάνειο  και αγοράζουν  τον εξοπλισ µό στην  αγοραία  τιµή του. Κατά  τη 
λήξη  της πενταετίας  ο εξοπλισ µός περιέρχεται  στην  κυριότητα  του αγοραστή . Οι 
περισσότεροι  από τους δώδεκα  συνολικά  ανταγωνιστές  παραγωγούς  είναι  µικροί  (ο 
µεγαλύτερος  από αυτούς  κατέχει  µερίδιο  αγοράς  20%) και έχουν  συνάψει  παρό µοιες 
συµβάσεις  µε διαφορετική  κάθε  φορά  διάρκεια  ισχύος . Οι παραγωγοί  των οποίων  το 
µερίδιο  αγοράς  είναι  κατώτερο  του 10% συνάπτουν  συχνά  συµβάσεις  µε µεγαλύτερη  
διάρκεια  ισχύος  και λιγότερο  ευνοϊκούς  όρους  λύσης . Οι συµβάσεις  του 
παραγωγού  Χ επιτρέπουν  στον  αντισυ µβαλλό µενο να καλύπτει  το 25% των αναγκών  
του από άλλους  ανταγωνιστές . Κατά  τη διάρκεια  της τελευταίας  τριετίας  εισήλθαν  
στην  αγορά  δύο νέοι παραγωγοί  που κατέκτησαν  από κοινού  µερίδιο  περίπου  8%. 
Αυτό  το πέτυχαν  εν µέρει µε την εξαγορά  των δανείων  ορισµένων  µεταπωλητών  µε 
αντάλλαγ µα τη σύναψη  συµβάσεων  µε τους µεταπωλητές  αυτούς . 
Το δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  του παραγωγού  Χ είναι  24% (0,75 Χ 0,80 Χ 40%). 
Το δεσµευµένο µερίδιο  αγοράς  των υπολοίπων  παραγωγών  είναι  περίπου  25%. 
Εποµένως , για τα δύο τουλάχιστον  πρώτα  χρόνια  εφαρ µογής των συµβάσεων  
προµήθειας , έχει αποκλειστεί  συνολικά  το 49% περίπου  της αγοράς  για τους 
δυνητικούς  νεοεισερχό µενους  και για τις κατεστη µένες επιχειρήσεις  που δεν 
διαθέτουν  δεσµευµένα σηµεία πώλησης . Τα δεδοµένα της αγοράς  αποδεικνύουν  ότι 
οι µεταπωλητές  συχνά  δυσκολεύονται  να εξασφαλίσουν  δάνεια  από τις τράπεζες  και 
ότι είναι  κατά  κανόνα  πολύ  µικροί  για να συγκεντρώσουν  κεφάλαια  µε άλλους  
τρόπους , όπως  η έκδοση  µετοχών . Επιπλέον , ο παραγωγός  Χ είναι  σε θέση  να 
αποδείξει  ότι συγκεντρώνοντας  τις πωλήσεις  του σε περιορισ µένο αριθµό 
µεταπωλητών , µπορεί  να τις προγρα µµατίζει  καλύτερα  και να εξοικονο µεί έξοδα  
µεταφοράς . Λαµβάνοντας  υπόψη , αφενός , τη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  
και, αφετέρου  το γεγονός  ότι οι συµβάσεις  του παραγωγού  Χ δεν δεσµεύουν  τον 
µεταπωλητή  για το 25% των αναγκών  του, ότι υπάρχει  ουσιαστική  δυνατότητα  
πρόωρης  λύσης  της σύµβασης , ότι προσφάτως  εισήλθαν  στην  αγορά  νέοι παραγωγοί  
και ότι οι µισοί περίπου  µεταπωλητές  δεν υπόκεινται  σε δέσµευση , συνάγεται  ότι ο 
όρος  για την κάλυψη  του 75% των αναγκών  που επιβάλλει  ο παραγωγός  Χ ως προς  
τις ποσότητες  είναι  πιθανό  να πληροί  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
2.2. Αποκλειστική  διανο µή 
(151) Στο πλαίσιο  µιας συµφωνίας  αποκλειστικής  διανο µής ο προµηθευτής  συµφωνεί  να 
πωλεί  τα προϊόντα  του µόνο σε έναν διανο µέα για µεταπώληση  σε συγκεκρι µένη 
γεωγραφική  περιοχή . Συγχρόνως , επιβάλλονται  συνήθως  περιορισ µοί στον  διανο µέα 
όσον  αφορά  τις ενεργητικές  πωλήσεις  του σε άλλες  περιοχές  (που έχουν  
παραχωρηθεί  κατ’ αποκλειστικότητα ). Οι πιθανοί  κίνδυνοι  σε επίπεδο  ανταγωνισ µού 
συνίστανται  κυρίως  στην  άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και στον  
κατα µερισµό της αγοράς , που µπορεί  ιδίως  να διευκολύνουν  τις διακρίσεις  ως προς  
τις τιµές. Όταν  οι περισσότεροι  ή όλοι οι προµηθευτές  εφαρ µόζουν  αποκλειστική  
διανο µή, αυτό  µπορεί  να αµβλύνει  τον ανταγωνισ µό και να διευκολύνει  τις αθέµιτες 
συµπράξεις , σε επίπεδο  τόσο  προµηθευτών  όσο και διανο µέων. Τέλος , η 
αποκλειστική  διανο µή µπορεί  να οδηγήσει  σε αποκλεισ µό και άλλων  διανο µέων και, 
ως εκ τούτου , να περιορίσει  τον ανταγωνισ µό στο επίπεδο  αυτό . 
(152) H αποκλειστική  διανο µή απαλλάσσεται  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  όταν το µερίδιο  αγοράς  τόσο  του προµηθευτή  όσο και του αγοραστή  δεν 
 
EL 62   EL υπερβαίνει  έκαστο  το 30%, ακόµη και όταν συνδυάζεται  µε άλλους  κάθετους  
περιορισ µούς που δεν είναι  ιδιαίτερα  σοβαροί , όπως  µε υποχρέωση  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού που περιορίζεται  σε πέντε  έτη, επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  ή 
υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας . Ο συνδυασ µός αποκλειστικής  διανο µής µε 
επιλεκτική  διανο µή απαλλάσσεται  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες  µόνον  εφόσον  δεν περιορίζονται  οι ενεργητικές  πωλήσεις  σε άλλες  
γεωγραφικές  περιοχές . Όταν  το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το όριο του 30%, το 
υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος παρέχει  κατευθύνσεις  για την αξιολόγηση  των 
ατοµικών  περιπτώσεων  αποκλειστικής  διανο µής. 
(153) Καθοριστική  σηµασία έχει η θέση  που κατέχουν  στην  αγορά  ο προµηθευτής  και οι 
ανταγωνιστές  του, καθώς  η µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού δηµιουργεί  
προβλή µατα µόνο εάν ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός είναι  περιορισ µένος. Όσο πιο 
ισχυρή  είναι  η "θέση  του προµηθευτή ", τόσο  σοβαρότερη  είναι  η άµβλυνση  του 
ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. Όταν  το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το όριο του 30%, 
υπάρχει  ενδεχο µένως  κίνδυνος  αισθητής  µείωσης  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. 
Για να πληρούνται  οι προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3, η µείωση  του 
ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού µπορεί  να πρέπει  να αντισταθ µίζεται  από ουσιαστικές  
βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας . 
(154) Η "θέση  των ανταγωνιστών " µπορεί  να έχει διττή  σηµασία. Η ύπαρξη  ισχυρών  
ανταγωνιστών  σηµαίνει  εν γένει  ότι η µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού 
αντισταθ µίζεται  από τον επαρκή  διαση µατικό  ανταγωνισ µό. Ωστόσο , εάν ο αριθµός 
των ανταγωνιστών  ελαττωθεί  αρκετά  και η θέση  που κατέχουν  στην  αγορά  είναι  
σχεδόν  παρε µφερής  από απόψεως  µεριδίου  αγοράς , παραγωγικής  ικανότητας  και 
δικτύου  διανο µής, υπάρχει  κίνδυνος  αθέµιτης σύµπραξης  και/ή άµβλυνσης  του 
ανταγωνισ µού. Η µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού µπορεί  να αυξήσει  τον 
κίνδυνο  αυτό , ιδίως  όταν  αρκετοί  προµηθευτές  εφαρ µόζουν  παρό µοια συστή µατα 
διανο µής. Η πολλαπλή  αποκλειστική  αντιπροσωπεία , δηλαδή  όταν διάφοροι  
προµηθευτές  ορίζουν  τον ίδιο αποκλειστικό  διανο µέα σε µια δεδοµένη γεωγραφική  
περιοχή , µπορεί  να αυξήσει  περαιτέρω  τον κίνδυνο  αθέµιτης σύµπραξης  και/ή 
άµβλυνσης  του ανταγωνισ µού. Εάν σε έναν διανο µέα έχει χορηγηθεί  το 
αποκλειστικό  δικαίω µα διανο µής δύο ή περισσότερων  σηµαντικών  
ανταγωνιζό µενων  προϊόντων  στην  ίδια περιοχή , ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός είναι  
πιθανό  να περιοριστεί  αισθητά  για τα σήµατα αυτά . Όσο υψηλότερο  είναι  το 
αθροιστικό  µερίδιο  αγοράς  των σηµάτων  που διανέ µονται  από τους αποκλειστικούς  
διανο µείς πολλαπλών  σηµάτων , τόσο  αυξάνεται  ο κίνδυνος  αθέµιτης σύµπραξης  
και/ή άµβλυνσης  του ανταγωνισ µού και µειώνεται  ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός. 
Αν ένας λιανοπωλητής  είναι  αποκλειστικός  διανο µέας περισσοτέρων  σηµάτων , 
µπορεί  να µην είναι  πρόθυ µος να µετακυλήσει  στον  τελικό  καταναλωτή  την 
ενδεχό µενη µείωση  της χονδρικής  τιµής που αποφασίζει  ένας από τους παραγωγούς  
για το δικό του σήµα, επειδή  αυτό  θα περιορίσει  τις πωλήσεις  και τα κέρδη  που 
πραγ µατοποιεί  από τα υπόλοιπα  σήµατα. Έτσι , σε αντίθεση  µε ό,τι θα συνέβαινε  αν 
δεν υπήρχαν  οι πολλαπλές  αποκλειστικές  αντιπροσωπείες , οι παραγωγοί  δεν έχουν  
ιδιαίτερο  συµφέρον  να ανταγωνίζονται  µεταξύ  τους ως προς  τις τιµές. Τέτοιες  
περιπτώσεις  σωρευτικών  αποτελεσ µάτων  θα µπορούσαν  να δικαιολογήσουν  την 
άρση  του ευεργετή µατος του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  όταν τα 
µερίδια  αγοράς  των προµηθευτών  και των αγοραστών  είναι  χαµηλότερα  από το όριο 
του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
 
EL 63   EL (155) Οι "φραγ µοί στην  είσοδο ", που ενδέχεται  να εµποδίζουν  τους προµηθευτές  να 
δηµιουργήσουν  νέους  ή να βρουν  εναλλακτικούς  διανο µείς είναι  λιγότερο  
σηµαντικοί  κατά  την αξιολόγηση  των πιθανών  αντιανταγωνιστικών  αποτελεσ µάτων  
της αποκλειστικής  διανο µής. ∆εν τίθεται  θέµα αποκλεισ µού των άλλων  
προµηθευτών , εφόσον  η αποκλειστική  διανο µή δεν συνδυάζεται  µε την προώθηση  
ενός συγκεκρι µένου σήµατος. 
(156) Ο αποκλεισ µός άλλων  διανο µέων δεν αποτελεί  πρόβλη µα εάν ο προµηθευτής  που 
εφαρ µόζει το σύστη µα αποκλειστικής  διανο µής ορίζει  µεγάλο  αριθµό αποκλειστικών  
διανο µέων στην  ίδια αγορά  και δεν επιβάλλονται  σ’ αυτούς  τους αποκλειστικούς  
διανο µείς περιορισ µοί όσον  αφορά  τις πωλήσεις  τους σε άλλους  µη 
εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς. Αντίθετα , ο αποκλεισ µός άλλων  διανο µέων µπορεί  να 
αποτελέσει  πρόβλη µα στην  περίπτωση  που υπάρχει  "αγοραστική  ισχύς " και ισχύς  
στην  αγορά  επόµενου σταδίου , ιδιαιτέρως  στην  περίπτωση  των πολύ  µεγάλων  
γεωγραφικών  περιοχών  όπου  ο αποκλειστικός  διανο µέας καθίσταται  ο 
αποκλειστικός  αγοραστής  για µια ολόκληρη  αγορά . Ως παράδειγ µα θα µπορούσε  να 
αναφερθεί  µια αλυσίδα  σουπερ µάρκετ  που καθίσταται  ο µοναδικός  διανο µέας ενός 
ηγετικού  σήµατος σε µια εθνική  αγορά  λιανικής  πώλησης  τροφί µων. Ο αποκλεισ µός 
άλλων  διανο µέων από την αγορά  καθίσταται  ακόµη σοβαρότερος  στην  περίπτωση  
πολλαπλής  αποκλειστικής  αντιπροσωπείας .  
(157) Η "αγοραστική  ισχύς " µπορεί  επίσης  να αυξάνει  τον κίνδυνο  αθέµιτης σύµπραξης  εκ 
µέρους  των αγοραστών , όταν οι συµφωνίες  αποκλειστικής  διανο µής επιβάλλονται  
από σηµαντικούς  αγοραστές , που ενδεχο µένως  εδρεύουν  σε διαφορετικές  
γεωγραφικές  περιοχές , σε έναν ή περισσότερους  προµηθευτές . 
(158) Η "ωριµότητα  της αγοράς " αποτελεί  σηµαντικό  κριτήριο , καθώς  η άµβλυνση  του 
ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και οι διακρίσεις  σε επίπεδο  τιµών µπορεί  να 
αποτελέσουν  σοβαρό  πρόβλη µα σε µια ώριµη αγορά , αλλά  η βαρύτητά  του 
µειώνεται  σε µια αγορά  µε αυξανό µενη ζήτηση , εξελισσό µενες τεχνολογίες  και 
µεταβαλλό µενες θέσεις  στην  αγορά . 
(159) Το "επίπεδο  εµπορίου " είναι  σηµαντικό  κριτήριο , καθώς  τα ενδεχό µενα αρνητικά  
αποτελέσ µατα µπορεί  να διαφέρουν  µεταξύ  του επιπέδου  χονδρικής  και λιανικής  
πώλησης . Η αποκλειστική  διανο µή εφαρ µόζεται  κυρίως  στη διανο µή τελικών  
αγαθών  και υπηρεσιών . Η άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού είναι  
ιδιαίτερα  πιθανή  σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης , εάν συνδυάζεται  µε µεγάλες  
γεωγραφικές  περιοχές , αφού  οι τελικοί  καταναλωτές  ίσως έχουν  ελάχιστες  
δυνατότητες  επιλογής  µεταξύ  ενός διανο µέα µε υψηλές  τιµές/υψηλό  επίπεδο  
υπηρεσιών  και ενός διανο µέα µε χαµηλές τιµές/χαµηλό επίπεδο  υπηρεσιών  για ένα 
σηµαντικό  σήµα. 
(160) Ένας  παραγωγός  που επιλέγει  έναν έµπορο  χονδρικής  πώλησης  ως αποκλειστικό  
διανο µέα του, προβαίνει  συνήθως  στην  επιλογή  αυτή  για µια µεγαλύτερη  
γεωγραφική  περιοχή , όπως  ένα ολόκληρο  κράτος  µέλος. Εφόσον  ο έµπορος  
χονδρικής  πώλησης  µπορεί  να πωλεί  προϊόντα  χωρίς  περιορισ µό στους  
λιανοπωλητές  της αγοράς  επόµενου σταδίου , δεν θεωρείται  πιθανό  να υπάρχουν  
αισθητά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα. Μια πιθανή  άµβλυνση  του 
ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού σε επίπεδο  χονδρικής  πώλησης  θα ήταν  εύκολο  να 
αντισταθ µισθεί  από τη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  που επιτυγχάνεται  σε 
επίπεδο  υλικοτεχνικής  υποδο µής, εµπορικής  προώθησης  κ.λπ, ιδίως  όταν ο 
 
EL 64   EL παραγωγός  έχει την έδρα  του σε άλλη  χώρα . Ωστόσο , οι πιθανοί  κίνδυνοι  για τον 
διαση µατικό  ανταγωνισ µό σε περίπτωση  πολλαπλών  αποκλειστικών  
αντιπροσωπειών  είναι  µεγαλύτεροι  σε επίπεδο  χονδρικής  από ό,τι σε επίπεδο  
λιανικής  πώλησης . Αν ένας έµπορος  χονδρικής  πώλησης  καταστεί  αποκλειστικός  
διανο µέας σηµαντικού  αριθµού προµηθευτών , ενδέχεται  όχι µόνο να µειωθεί  ο 
ανταγωνισ µός µεταξύ  των σχετικών  σηµάτων  αλλά  και να αποκλεισθεί  η αγορά  στο 
επίπεδο  του χονδρικού  εµπορίου . 
(161) Όπως  αναφέρθηκε  στη παράγραφο  155, δεν υπάρχει  αποκλεισ µός των άλλων  
προµηθευτών  από την αγορά  εφόσον  η αποκλειστική  διανο µή δεν συνδυάζεται  µε 
την προώθηση  ενός συγκεκρι µένου σήµατος. Αλλά  ακόµη και όταν η αποκλειστική  
διανο µή συνδυάζεται  µε την προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος, ο αποκλεισ µός των 
άλλων  προµηθευτών  από την αγορά  είναι  ελάχιστα  πιθανός , εκτός  ίσως όταν η 
προώθηση  του συγκεκρι µένου σήµατος εφαρ µόζεται  σε ένα πυκνό  δίκτυο  
αποκλειστικών  διανο µέων µε µικρές  γεωγραφικές  περιοχές  ή σε περίπτωση  
σωρευτικού  αποτελέσ µατος. Στην  περίπτωση  αυτή  µπορεί  να απαιτείται  η εφαρ µογή 
των αρχών  σχετικά  µε την προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος όπως  διατυπώθηκαν  
στο τµήµα 2.1. Ωστόσο , όταν δεν οδηγεί  σε σοβαρό  αποκλεισ µό της αγοράς , ο 
συνδυασ µός αποκλειστικής  διανο µής και προώθησης  ενός συγκεκρι µένου σήµατος 
µπορεί  να είναι  θετικός  για τον ανταγωνισ µό, καθώς  ωθεί τον αποκλειστικό  
διανο µέα να επικεντρώσει  τις προσπάθειές  του στο συγκεκρι µένο σήµα. Συνεπώς , αν 
δεν υπάρχει  το εν λόγω  στεγανοποιητικό  αποτέλεσ µα, ο συνδυασ µός αποκλειστικής  
διανο µής και υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού µπορεί  κάλλιστα  να πληροί  τις 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3 καθ’ όλη τη διάρκεια  της συµφωνίας , 
ιδίως  σε επίπεδο  χονδρικής  πώλησης . 
(162) Ο συνδυασ µός αποκλειστικής  διανο µής µε αποκλειστική  προµήθεια  αυξάνει  τους 
πιθανούς  κινδύνους  µείωσης  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και κατα µερισµού 
της αγοράς , που µπορεί  ιδίως  να διευκολύνουν  τις διακρίσεις  ως προς  τις τιµές. Η 
αποκλειστική  διανο µή ήδη περιορίζει  τη δυνατότητα  των πελατών  να αξιοποιούν  τις 
αποκλίσεις  στις τιµές, καθώς  περιορίζει  τον αριθµό των διανο µέων και συνήθως  
περιορίζει  επίσης  την ελευθερία  των διανο µέων να πραγ µατοποιούν  ενεργητικές  
πωλήσεις . Η αποκλειστική  προµήθεια , στο πλαίσιο  της οποίας  οι αποκλειστικοί  
διανο µείς οφείλουν  να πραγ µατοποιούν  τις προµήθειές  τους για ένα συγκεκρι µένο 
σήµα απευθείας  από τον παραγωγό , καταργεί  επιπλέον  την όποια  δυνατότητα  των 
αποκλειστικών  διανο µέων να αξιοποιούν  τις αποκλίσεις  στις τιµές, καθώς  δεν τους 
επιτρέπεται  να αγοράζουν  από άλλους  διανο µείς του συστή µατος. Αυτό  αυξάνει  τις 
πιθανότητες  για τον προµηθευτή  να περιορίσει  τον ενδοση µατικό  ανταγωνισ µό 
εφαρ µόζοντας  διαφορετικούς  όρους  πώλησης  εις βάρος  των καταναλωτών , εκτός  αν 
ο συνδυασ µός επιτρέπει  τη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  οδηγώντας  σε 
µείωση  των τιµών για όλους  τους τελικούς  καταναλωτές .  
(163) Η "φύση  του προϊόντος " δεν έχει ιδιαίτερη  σηµασία για την αξιολόγηση  των 
πιθανών  αντιανταγωνιστικών  αποτελεσ µάτων  της αποκλειστικής  διανο µής. Ωστόσο , 
έχει σηµασία όταν εξετάζεται  το θέµα των πιθανών  βελτιώσεων  της 
αποτελεσ µατικότητας , δηλαδή  όταν έχει ήδη εξακριβωθεί  η ύπαρξη  αισθητού  
αντιανταγωνιστικού  αποτελέσ µατος. 
(164) Η αποκλειστική  διανο µή µπορεί  να οδηγήσει  σε βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας , 
ιδίως  στην  περίπτωση  που απαιτούνται  επενδύσεις  από διανο µείς για την προστασία  
ή τη διαµόρφωση  της εικόνας  του σήµατος. Εν γένει , το επιχείρη µα της αύξησης  της 
 
EL 65   EL αποτελεσ µατικότητας  ευσταθεί  ιδίως  για τα νέα προϊόντα , τα σύνθετα  προϊόντα , για 
προϊόντα  οι ιδιότητες  των οποίων  είναι  δύσκολο  να εκτιµηθούν  πριν την 
κατανάλωση  (τα λεγόµενα "προϊόντα  εµπειρίας ") ή ακόµη και µετά την κατανάλωση  
(τα λεγόµενα "προϊόντα  εµπιστοσύνης "). Επιπλέον , η αποκλειστική  διανο µή µπορεί  
να οδηγήσει  σε εξοικονό µηση δαπανών  υλικοτεχνικής  υποδο µής λόγω  των 
οικονο µιών κλίµακας  σε επίπεδο  µεταφοράς  και διανο µής. 
(165) Παράδειγ µα αποκλειστικής  διανο µής σε επίπεδο  χονδρικής  πώλησης  
Στην  αγορά  διαρκών  καταναλωτικών  αγαθών , η επιχείρηση  Α κατέχει  ηγετική  θέση . 
Η Α πωλεί  τα προϊόντα  της µέσω αποκλειστικών  χονδρε µπόρων . Οι γεωγραφικές  
περιοχές  για τους χονδρε µπόρους  αντιστοιχούν  σε ένα ολόκληρο  κράτος  µέλος στην  
περίπτωση  των µικρών  κρατών  µελών , και σε µια περιφέρεια  για τα µεγαλύτερα  
κράτη  µέλη. Αυτοί  οι αποκλειστικοί  διανο µείς αναλα µβάνουν  τις πωλήσεις  προς  
όλους  τους λιανοπωλητές  της γεωγραφικής  τους περιοχής . ∆εν προβαίνουν  σε 
πωλήσεις  προς  τελικούς  καταναλωτές . Οι χονδρέ µποροι  είναι  υπεύθυνοι  για την 
προώθηση  των προϊόντων  στις αγορές  τους. Στο πλαίσιο  αυτό , αναλα µβάνουν  τη 
χορηγία  τοπικών  εκδηλώσεων , αλλά  και την παρουσίαση  και την προώθηση  των 
νέων  προϊόντων  στους  λιανοπωλητές  των γεωγραφικών  τους περιοχών . Η 
τεχνολογία  και η καινοτο µία προϊόντων  εξελίσσονται  µε αρκετά  ταχύ ρυθµό στην  
αγορά  αυτή  και οι υπηρεσίες  προ της πώλησης  που παρέχονται  στους  λιανοπωλητές  
και τους τελικούς  καταναλωτές  διαδρα µατίζουν  σηµαντικό  ρόλο . Για την κάλυψη  
των αναγκών  τους, οι χονδρέ µποροι  δεν έχουν  την υποχρέωση  να πραγ µατοποιούν  
το σύνολο  των προµηθειών  τους για το σήµα του προµηθευτή  Α από τον ίδιο τον 
παραγωγό , και υπάρχουν  περιθώρια  αξιοποίησης  των αποκλίσεων  στις τιµές εκ 
µέρους  των εµπόρων  χονδρικής  ή λιανικής  πώλησης , διότι  οι δαπάνες  µεταφοράς  
είναι  σχετικά  χαµηλές σε σύγκριση  µε την αξία του προϊόντος . Οι χονδρέ µποροι  δεν 
έχουν  υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού. Οι λιανοπωλητές  πωλούν  επίσης  
διάφορα  σήµατα ανταγωνιζό µενων  προµηθευτών , και σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης  
δεν υπάρχουν  συµφωνίες  αποκλειστικής  ή επιλεκτικής  διανο µής. Η επιχείρηση  Α 
κατέχει  µερίδιο  αγοράς  περίπου  50% στην  αγορά  πωλήσεων  σε χονδρε µπόρους  στην  
EE. Το µερίδιο  αγοράς  της στις διάφορες  εθνικές  αγορές  λιανικής  πώλησης  
κυµαίνεται  από 40 έως 60%. Σε κάθε  εθνική  αγορά , η επιχείρηση  Α έχει από 6 
έως 10 ανταγωνιστές . Η Β, η Γ και η ∆ είναι  οι µεγαλύτεροι  ανταγωνιστές  της και 
δραστηριοποιούνται  επίσης  σε κάθε  εθνική  αγορά , µε µερίδια  αγοράς  που 
κυµαίνονται  από 5% έως 20%. Οι υπόλοιποι  ανταγωνιστές  είναι  εθνικοί  παραγωγοί , 
µε µικρότερα  µερίδια  αγοράς . Η Β, η Γ και η ∆ διαθέτουν  παρό µοια δίκτυα  
διανο µής, ενώ οι τοπικοί  παραγωγοί  συνήθως  πωλούν  τα προϊόντα  τους απευθείας  
σε λιανοπωλητές . 
Στην  αγορά  χονδρικής  πώλησης  που περιγράφεται  στο παρόν  παράδειγ µα, ο 
κίνδυνος  άµβλυνσης  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και διακρίσεων  σε επίπεδο  
τιµών είναι  χαµηλός . Η αξιοποίηση  των αποκλίσεων  στις τιµές δεν παρε µποδίζεται  
και η απουσία  ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού δεν έχει ιδιαίτερη  σηµασία σε επίπεδο  
χονδρικής  πώλησης . Σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης  δεν παρε µποδίζεται  ούτε ο 
ενδοση µατικός  ανταγωνισ µός ούτε ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός. Επιπλέον , οι 
συµφωνίες  αποκλειστικότητας  σε επίπεδο  χονδρικής  πώλησης  επηρεάζουν  ελάχιστα  
τον διαση µατικό  ανταγωνισ µό. Συνεπώς , έστω  κι αν υπάρχουν  αντιανταγωνιστικά  
αποτελέσ µατα, είναι  πιθανό  να πληρούνται  οι όροι του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
 
EL 66   EL (166) Παράδειγ µα πολλαπλών  αποκλειστικών  αντιπροσωπειών  σε ολιγοπωλιακή  αγορά . 
Στην  εθνική  αγορά  ενός τελικού  προϊόντος , υπάρχουν  τέσσερις  ηγετικές  
επιχειρήσεις , κάθε  µία από τις οποίες  κατέχει  µερίδιο  αγοράς  περίπου  20%. Αυτές  οι 
τέσσερις  ηγετικές  επιχειρήσεις  πωλούν  τα προϊόντα  τους µέσω αποκλειστικών  
διανο µέων σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης . Στους  λιανοπωλητές  παραχωρείται  µια 
αποκλειστική  γεωγραφική  περιοχή , η οποία  αντιστοιχεί  στην  πόλη  όπου  είναι  
εγκατεστη µένοι ή σε µια συνοικία  της πόλης , αν πρόκειται  για µεγαλύτερες  πόλεις . 
Στις περισσότερες  γεωγραφικές  περιοχές , οι τέσσερις  ηγετικές  επιχειρήσεις  
συµβαίνει  να έχουν  τον ίδιο αποκλειστικό  λιανοπωλητή  ("πολλαπλή  
αντιπροσωπεία "), ο οποίος  είναι  συνήθως  εγκατεστη µένος σε κεντρικό  σηµείο και 
είναι  αρκετά  ειδικευ µένος στο σχετικό  προϊόν . Το υπόλοιπο  20% της εθνικής  αγοράς  
κατέχουν  µικροί  τοπικοί  παραγωγοί , ο µεγαλύτερος  από τους οποίους  κατέχει  
µερίδιο  αγοράς  5% στην  εθνική  αγορά . Αυτοί  οι τοπικοί  παραγωγοί  πωλούν  εν γένει  
τα προϊόντα  τους µέσω άλλων  λιανοπωλητών , κυρίως  επειδή  οι αποκλειστικοί  
διανο µείς των τεσσάρων  µεγαλύτερων  προµηθευτών  δεν δείχνουν  συνήθως  ιδιαίτερο  
ενδιαφέρον  για την πώληση  λιγότερο  γνωστών  και φθηνότερων  σηµάτων . Στην  
αγορά  αυτή  υπάρχει  έντονη  διαφοροποίηση  σηµάτων  και προϊόντων . Οι τέσσερις  
ηγετικές  επιχειρήσεις  πραγ µατοποιούν  εθνικές  διαφη µιστικές  εκστρατείες  σε ευρεία  
κλίµακα και το κύρος  των σηµάτων  τους στην  αγορά  είναι  µεγάλο , ενώ οι 
µικρότεροι  παραγωγοί  δεν διαφη µίζουν  τα προϊόντα  τους σε εθνικό  επίπεδο . Η 
αγορά  είναι  αρκετά  ώριµη, µε σταθερή  ζήτηση , και δεν υπάρχουν  σηµαντικές  
καινοτο µίες σε επίπεδο  προϊόντων  και τεχνολογίας . Το προϊόν  είναι  σχετικά  απλό . 
Σε µια τέτοια  ολιγοπωλιακή  αγορά , υπάρχει  κίνδυνος  αθέµιτης σύµπραξης  µεταξύ  
των τεσσάρων  ηγετικών  επιχειρήσεων . Ο κίνδυνος  αυτός  αυξάνεται  λόγω  των 
συµφωνιών  πολλαπλής  αντιπροσωπείας . Ο ενδοση µατικός  ανταγωνισ µός 
περιορίζεται  λόγω  της γεωγραφικής  αποκλειστικότητας . Ο ανταγωνισ µός µεταξύ  
των τεσσάρων  ηγετικών  σηµάτων  είναι  µειωµένος σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης , 
αφού  ένας λιανοπωλητής  καθορίζει  τις τιµές και των τεσσάρων  σηµάτων  σε κάθε  
γεωγραφική  περιοχή . Στο πλαίσιο  της πολλαπλής  αντιπροσωπείας , εάν ένας 
παραγωγός  µειώσει  την τιµή για τα προϊόντα  που φέρουν  το σήµα του, ο 
λιανοπωλητής  δεν θα έσπευδε  να µετακυλήσει  την εν λόγω  µείωση  της τιµής στον  
τελικό  καταναλωτή , καθώς  αυτό  θα συνεπαγόταν  περιορισ µό των πωλήσεων  και των 
κερδών  που πραγ µατοποιεί  µε τα άλλα  σήµατα. Συνεπώς , οι παραγωγοί  δεν έχουν  
ιδιαίτερο  συµφέρον  να συναγωνισθούν  ο ένας τον άλλον  σε επίπεδο  τιµών. Ο 
διαση µατικός  ανταγωνισ µός σε επίπεδο  τιµών περιορίζεται  κυρίως  στα προϊόντα  
σηµάτων  µειωµένου κύρους  των µικρότερων  παραγωγών . ∆εν υπάρχουν  πολλές  
δυνατότητες  να γίνει επίκληση  βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας  όσον  αφορά  τη 
χρήση  (κοινών ) αποκλειστικών  διανο µέων, καθώς  το προϊόν  είναι  σχετικά  απλό , η 
µεταπώληση  δεν προϋποθέτει  ειδικές  επενδύσεις  ή κατάρτιση  και η διαφή µιση 
πραγ µατοποιείται  κατά  κύριο  λόγο  στο επίπεδο  των παραγωγών . 
Παρά  το γεγονός  ότι καθε µιά από τις ηγετικές  επιχειρήσεις  κατέχει  µερίδιο  αγοράς  
χαµηλότερο  του ορίου , ενδέχεται  να µην πληρούνται  οι προϋποθέσεις  του 
άρθρου  101 παράγραφος  3 και να είναι  αναγκαία  η άρση  του ευεργετή µατος της 
απαλλαγής  κατά  κατηγορία  για τις συµφωνίες  που συνάπτονται  µε διανο µείς των 
οποίων  το µερίδιο  αγοράς  είναι  χαµηλότερο  του 30% στην  αγορά  προµήθειας . 
 
EL 67   EL (167) Παράδειγ µα συνδυασ µού αποκλειστικής  διανο µής µε αποκλειστική  προµήθεια  
Ο κατασκευαστής  Α είναι  η ηγετική  επιχείρηση  στην  ευρωπαϊκή  αγορά  ενός 
ογκώδους  διαρκούς  καταναλωτικού  αγαθού , µε µερίδιο  από 40 έως 60% στις 
περισσότερες  εθνικές  αγορές  λιανικής  πώλησης . Στα κράτη  µέλη όπου  διαθέτει  
υψηλό  µερίδιο  αγοράς , έχει λιγότερους  ανταγωνιστές  µε πολύ  µικρότερα  µερίδια . Οι 
ανταγωνιστές  δραστηριοποιούνται  µόνο σε µία ή δύο εθνικές  αγορές . Η Α πωλεί  
κατά  παράδοση  τα προϊόντα  της µέσω των εθνικών  θυγατρικών  της σε 
αποκλειστικούς  διανο µείς που δραστηριοποιούνται  σε επίπεδο  λιανικής  πώλησης  και 
οι οποίοι  δεν επιτρέπεται  να διενεργούν  ενεργητικές  πωλήσεις  στις αποκλειστικές  
περιοχές  των άλλων  διανο µέων. Οι διανο µείς αυτοί  έχουν  έτσι κίνητρα  να προωθούν  
το προϊόν  και να παρέχουν  υπηρεσίες  πριν από την πώληση . Πρόσφατα , οι 
λιανοπωλητές  υποχρεώθηκαν , επιπλέον , να αγοράζουν  τα προϊόντα  του 
κατασκευαστή  Α αποκλειστικά  από την εθνική  θυγατρική  του στη χώρα  τους. Οι 
λιανοπωλητές  που πωλούν  το σήµα του κατασκευαστή  Α είναι  οι βασικοί  
µεταπωλητές  αυτού  του είδους  προϊόντος  στη γεωγραφική  τους περιοχή . 
Αναλα µβάνουν  την εµπορία  και ανταγωνιστικών  σηµάτων , αλλά  µε λιγότερο  ή 
µεγαλύτερο  βαθµό επιτυχίας  και ενθουσιασ µού. Μετά  την καθιέρωση  αποκλειστικής  
προµήθειας , η Α εφαρ µόζει τιµές που διαφέρουν  από 10 έως 15% µεταξύ  των 
αγορών  µε τις υψηλότερες  τιµές στις αγορές  µε µικρότερο  ανταγωνισ µό. Οι αγορές  
είναι  σχετικά  σταθερές  από πλευράς  ζήτησης  και προσφοράς , και δεν υπάρχουν  
σηµαντικές  τεχνολογικές  µεταβολές . 
Στις αγορές  µε τις υψηλότερες  τιµές, η άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού 
είναι  αποτέλεσ µα όχι µόνο της γεωγραφικής  αποκλειστικότητας  σε επίπεδο  λιανικής  
πώλησης , αλλά  επιβαρύνεται  και από την υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας  που 
επιβάλλεται  στους  λιανοπωλητές . Η υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας  
συµβάλλει  στη διατήρηση  χωριστών  αγορών  και γεωγραφικών  περιοχών , 
καθιστώντας  αδύνατη  την αξιοποίηση  των αποκλίσεων  στις τιµές µεταξύ  των 
αποκλειστικών  λιανοπωλητών , που είναι  οι κύριοι  µεταπωλητές  γι’ αυτό  το είδος  
προϊόντος . Οι αποκλειστικοί  λιανοπωλητές  δεν µπορούν  επίσης  να διεξάγουν  
ενεργητικές  πωλήσεις  στις περιοχές  που έχουν  παραχωρηθεί  στους  άλλους , και στην  
πράξη  τείνουν  να αποφεύγουν  τις παραδόσεις  έξω από τη δική τους περιοχή . Το 
γεγονός  αυτό  επιτρέπει  τις διακρίσεις  ως προς  τις τιµές, χωρίς  να επιφέρει  σηµαντική  
αύξηση  στο σύνολο  των πωλήσεων . Τα περιθώρια  αξιοποίησης  των αποκλίσεων  των 
τιµών εκ µέρους  των καταναλωτών  ή των ανεξάρτητων  εµπόρων  είναι  περιορισ µένα 
λόγω  του µεγάλου  όγκου  του προϊόντος . 
Τα επιχειρή µατα για πιθανή  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  προκει µένου να 
δικαιολογηθεί  ο διορισ µός αποκλειστικών  διανο µέων µπορεί  να είναι  πειστικά , 
κυρίως  λόγω  της παροχής  κινήτρων  στους  λιανοπωλητές , αλλά  τα επιχειρή µατα για 
πιθανή  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  προκει µένου να δικαιολογηθεί  ο 
συνδυασ µός αποκλειστικής  διανο µής και αποκλειστικής  προµήθειας , και ιδίως  για 
ενδεχό µενη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  λόγω  της αποκλειστικής  
προµήθειας , που συνδέεται  πρωτίστως  µε τις οικονο µίες κλίµακας  στον  τοµέα της 
µεταφοράς , δεν θεωρείται  πιθανό  να αντισταθ µίσουν  τα αρνητικά  αποτελέσ µατα των 
διακρίσεων  ως προς  τις τιµές και της άµβλυνσης  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. 
Συνεπώς , δεν θεωρείται  πιθανό  να πληρούνται  οι όροι του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
 
EL 68   EL 2.3. Αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  
(168) Στο πλαίσιο  µιας συµφωνίας  αποκλειστικής  παραχώρησης  της πελατείας , ο 
προµηθευτής  συµφωνεί  να πωλεί  τα προϊόντα  του µόνο σε έναν διανο µέα για 
µεταπώληση  σε συγκεκρι µένη οµάδα πελατών . Συγχρόνως , ο διανο µέας υπόκειται  
συχνά  σε περιορισ µούς όσον  αφορά  τις ενεργητικές  πωλήσεις  του σε άλλες  οµάδες 
πελατών  (που έχουν  παραχωρηθεί  σε αποκλειστική  βάση ). Ο κανονισ µός απαλλαγής  
κατά  κατηγορίες  δεν περιορίζει  τον τρόπο  ορισµού µιας αποκλειστικής  οµάδας  
πελατών · θα µπορούσε , παραδείγ µατος χάρη , να είναι  ένα ιδιαίτερο  είδος  πελατών , 
που προσδιορίζεται  από το επάγγελ µα που ασκεί , αλλά  και ένας κατάλογος  
συγκεκρι µένων  πελατών  που επιλέγονται  µε βάση  ένα ή περισσότερα  αντικει µενικά  
κριτήρια . Οι πιθανοί  κίνδυνοι  σε επίπεδο  ανταγωνισ µού συνίστανται  κυρίως  στην  
άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και στον  κατα µερισµό της αγοράς , που 
µπορεί  ιδίως  να διευκολύνουν  τις διακρίσεις  ως προς  τις τιµές. Όταν  οι περισσότεροι  
ή όλοι οι προµηθευτές  εφαρ µόζουν  συµφωνίες  αποκλειστικής  παραχώρησης  
πελατείας , αυτό  µπορεί  να αµβλύνει  τον ανταγωνισ µό και να διευκολύνει  τις 
αθέµιτες συµπράξεις , τόσο  σε επίπεδο  προµηθευτών  όσο και διανο µέων. Τέλος , η 
αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  µπορεί  να οδηγήσει  σε αποκλεισ µό από την 
αγορά  των άλλων  διανο µέων και ως εκ τούτου  να περιορίσει  τον ανταγωνισ µό στο 
επίπεδο  αυτό . 
(169) Η αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  απαλλάσσεται  βάσει  του κανονισ µού 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , όταν το µερίδιο  αγοράς  τόσο  του προµηθευτή  όσο και 
του αγοραστή  δεν υπερβαίνει  το όριο του 30%, ακόµη και αν συνδυάζεται  µε άλλους  
κάθετους  περιορισ µούς που δεν είναι  ιδιαίτερα  σοβαροί , όπως  η υποχρέωση  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού, η επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  ή η αποκλειστική  
προµήθεια . Ο συνδυασ µός της αποκλειστικής  παραχώρησης  πελατείας  και της 
επιλεκτικής  διανο µής θεωρείται  κατά  κανόνα  ιδιαίτερα  σοβαρός  περιορισ µός, καθώς  
συνήθως  δεν είναι  ελεύθερες  οι ενεργητικές  πωλήσεις  προς  τελικούς  χρήστες  από 
τους εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς. Όταν  το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το όριο του 
30%, για την αξιολόγηση  της αποκλειστικής  παραχώρησης  πελατείας  ισχύουν  οι 
οδηγίες  που δόθηκαν  στις παραγράφους  151 έως 167, µ ε τις ειδικότερες  
παρατηρήσεις  που διατυπώνονται  στο υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος. 
(170) Συνήθως , η κατανο µή της πελατείας  καθιστά  δυσχερέστερη  την αξιοποίηση  των 
αποκλίσεων  των τιµών εκ µέρους  των καταναλωτών . Επιπλέον , δεδοµένου ότι κάθε  
εξουσιοδοτη µένος διανο µέας έχει τη δική του κατηγορία  πελατών , ενδέχεται  να είναι  
δύσκολο  για τους µη εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς που δεν εµπίπτουν  σε αυτή  την 
κατηγορία  να εξασφαλίσουν  το προϊόν . Αυτό  µειώνει  τα περιθώρια  αξιοποίησης  των 
αποκλίσεων  των τιµών εκ µέρους  των µη εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων.  
(171) Η αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  εφαρ µόζεται  κυρίως  σε ενδιά µεσα προϊόντα  
και στο επίπεδο  της χονδρικής  πώλησης  όταν αφορά  τελικά  προϊόντα , όπου  µπορεί  
να γίνει διάκριση  µεταξύ  κατηγοριών  πελατών  µε διαφορετικές  ειδικές  απαιτήσεις  
όσον  αφορά  το προϊόν . 
(172) Η αποκλειστική  παραχώρηση  πελατείας  µπορεί  να οδηγήσει  σε βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας , ιδίως  όταν οι διανο µείς είναι  υποχρεω µένοι να 
πραγ µατοποιήσουν  επενδύσεις , για παράδειγ µα σε ειδικευ µένο εξοπλισ µό, 
δεξιότητες  ή τεχνογνωσία , ώστε  να προσαρ µοστούν  στις απαιτήσεις  της οµάδας  
πελατών  τους. Η περίοδος  απόσβεσης  αυτών  των επενδύσεων  αποτελεί  ένδειξη  για 
 
EL 69   EL τη διάρκεια  του συστή µατος αποκλειστικής  παραχώρησης  της πελατείας  που 
θεωρείται  δικαιολογη µένη. Εν γένει , οι συµφωνίες  αυτές  θεωρούνται  πιο 
δικαιολογη µένες στην  περίπτωση  νέων  ή σύνθετων  προϊόντων  και προϊόντων  που 
απαιτούν  προσαρ µογή στις ανάγκες  των επιµέρους  πελατών . Είναι  πιθανότερο  να 
υπάρχουν  εντοπίσι µες διαφοροποιη µένες ανάγκες  για ενδιά µεσα προϊόντα , δηλαδή  
προϊόντα  που πωλούνται  σε διαφορετικές  κατηγορίες  επαγγελ µατιών  αγοραστών . Η 
κατανο µή των τελικών  καταναλωτών  δεν είναι  πιθανό  να οδηγήσει  σε βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας . 
(173) Παράδειγ µα αποκλειστικής  παραχώρησης  πελατείας : 
Μια εταιρεία  έχει αναπτύξει  ένα υπερσύγχρονο  σύστη µα πυρόσβεσης . Η εταιρεία  
κατέχει  επί του παρόντος  µερίδιο  αγοράς  40% στην  αγορά  του προϊόντος  αυτού . 
Όταν  άρχισε  να πωλεί  το νέο σύστη µα είχε µερίδιο  αγοράς  20% µε ένα παλαιότερο  
προϊόν . Η εγκατάσταση  αυτού  του νέου συστή µατος πυρόσβεσης  εξαρτάται  από το 
είδος  του κτιρίου  όπου  τοποθετείται  και από τη χρήση  του κτιρίου  (γραφεία , 
εργοστάσιο  χηµικών  προϊόντων , νοσοκο µείο, κ.λπ.). Η εταιρεία  όρισε  έναν αριθµό 
διανο µέων για την πώληση  και την εγκατάσταση  του συστή µατος. Κάθε  διανο µέας 
έπρεπε  να εκπαιδεύσει  τους υπαλλήλους  του για τις γενικές  και τις ειδικές  
απαιτήσεις  εγκατάστασης  του συστή µατος πυρόσβεσης  για µία συγκεκρι µένη 
κατηγορία  πελατών . Για να εξασφαλιστεί  η ειδίκευση  των διανο µέων, η εταιρεία  
παραχώρησε  σε κάθε  διανο µέα µια αποκλειστική  κατηγορία  πελατών  και 
απαγόρευσε  την πραγ µατοποίηση  ενεργητικών  πωλήσεων  προς  τις αποκλειστικές  
κατηγορίες  πελατών  των άλλων  διανο µέων. Μετά  από πέντε  χρόνια , θα επιτρέπεται  
σε όλους  τους αποκλειστικούς  διανο µείς να πραγ µατοποιούν  ενεργητικές  πωλήσεις  
προς  όλες τις κατηγορίες  πελατών , ώστε  να καταργηθεί  το σύστη µα αποκλειστικής  
κατανο µής της πελατείας . Ο προµηθευτής  θα µπορεί  πλέον  τότε και αυτός  να πωλεί  
σε νέους  διανο µείς. Η αγορά  είναι  αρκετά  δυνα µική, µε δύο πρόσφατες  εισόδους  
νέων  ανταγωνιστών  και αρκετές  τεχνολογικές  εξελίξεις . Οι ανταγωνιστές , µε µερίδια  
αγοράς  που κυµαίνονται  από 5% έως 25%, αναβαθ µίζουν  επίσης  τα προϊόντα  τους. 
Καθώς  η αποκλειστικότητα  έχει περιορισ µένη χρονική  διάρκεια  και παρέχει  τη 
δυνατότητα  στους  διανο µείς να ανακτήσουν  τις επενδύσεις  τους και να 
επικεντρώσουν  την προώθηση  των πωλήσεων  καταρχάς  σε µια συγκεκρι µένη 
κατηγορία  πελατών  ούτως  ώστε  να εξοικειωθούν  µε το συγκεκρι µένο είδος  
συναλλαγών , και καθώς  τα πιθανά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα φαίνονται  
περιορισ µένα σε µία δυνα µική αγορά , θεωρείται  πιθανό  ότι πληρούνται  οι όροι του 
άρθρου  101 παράγραφος  3. 
2.4. Επιλεκτική  διανο µή 
(174) Οι συµφωνίες  επιλεκτικής  διανο µής, όπως  και οι συµφωνίες  αποκλειστικής  
διανο µής, περιορίζουν , αφενός , τον αριθµό των εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων και, 
αφετέρου , τις δυνατότητες  µεταπώλησης . Η διαφορά  τους από την αποκλειστική  
διανο µή έγκειται  στο ότι ο περιορισ µός του αριθµού των διανο µέων δεν εξαρτάται  
από τον αριθµό των γεωγραφικών  περιοχών , αλλά  από κριτήρια  επιλογής , που 
συνδέονται  κατά  πρώτο  λόγο  µε τη φύση  του προϊόντος . Μια άλλη  διαφορά  από την 
αποκλειστική  διανο µή είναι  ότι οι περιορισ µοί όσον  αφορά  τη µεταπώληση  δεν 
αφορούν  τις ενεργητικές  πωλήσεις  σε µια γεωγραφική  περιοχή , αλλά  όλες τις 
πωλήσεις  σε µη εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς, µε αποτέλεσ µα οι πιθανοί  αγοραστές  
να είναι  µόνο οι αναγνωρισ µένοι διανο µείς και οι τελικοί  καταναλωτές . Η 
 
EL 70   EL επιλεκτική  διανο µή χρησι µοποιείται  σχεδόν  πάντα  για τη διανο µή τελικών  
προϊόντων  αναγνωρισ µένου σήµατος. 
(175) Οι πιθανοί  κίνδυνοι  για τον ανταγωνισ µό είναι  ο περιορισ µός του ενδοση µατικού  
ανταγωνισ µού και, ιδίως  στην  περίπτωση  σωρευτικού  αποτελέσ µατος, ο 
αποκλεισ µός ορισµένης(ων) κατηγορίας (ιών) διανο µέων, η άµβλυνση  του 
ανταγωνισ µού και η διευκόλυνση  των αθέµιτων συµπράξεων  µεταξύ  προµηθευτών  ή 
αγοραστών . Για να αξιολογηθούν  οι ενδεχό µενες αντιανταγωνιστικές  επιπτώσεις  της 
επιλεκτικής  διανο µής βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  1, πρέπει  να γίνει διάκριση  
µεταξύ  της επιλεκτικής  διανο µής µε καθαρά  ποιοτικό  χαρακτήρα  και της επιλεκτικής  
διανο µής ποσοτικού  χαρακτήρα . Στο πλαίσιο  της καθαρά  ποιοτικής  επιλεκτικής  
διανο µής, οι διανο µείς επιλέγονται  µόνο µε βάση  αντικει µενικά  κριτήρια  που 
απαιτούνται  λόγω  της φύσεως  του προϊόντος , όπως  είναι  η εκπαίδευση  του 
προσωπικού  πωλήσεων , η παρεχό µενη υπηρεσία  στο σηµείο πώλησης , η ύπαρξη  
ενός ορισµένου φάσµατος πωλού µενων  προϊόντων  κ.λπ.51. Η εφαρ µογή τέτοιων  
κριτηρίων  δεν θέτει  άµεσους  περιορισ µούς στον  αριθµό των διανο µέων. Η 
επιλεκτική  διανο µή καθαρά  ποιοτικού  χαρακτήρα  θεωρείται  κατά  κανόνα  ότι δεν 
εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1, επειδή  δεν έχει αντιανταγωνιστικές  
επιπτώσεις , εφόσον  πληρούνται  τρεις  προϋποθέσεις . Πρώτον , η φύση  του εκάστοτε  
προϊόντος  πρέπει  να απαιτεί  σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής, δηλαδή  το σύστη µα 
αυτό  πρέπει  να αποτελεί  θεµιτή απαίτηση , λαµβάνοντας  υπόψη  τη φύση  του 
σχετικού  προϊόντος , µε στόχο  τη διατήρηση  της ποιότητάς  του και την εξασφάλιση  
της ορθής  χρήσης  του. ∆εύτερον , οι µεταπωλητές  πρέπει  να επιλέγονται  µε βάση  
αντικει µενικά  κριτήρια  ποιοτικής  φύσεως  που καθορίζονται  µε οµοιόµορφο  τρόπο  
για όλους  τους δυνητικούς  µεταπωλητές  και τίθενται  στη διάθεσή  τους, και επίσης  
εφαρ µόζονται  χωρίς  διακρίσεις . Τρίτον , τα κριτήρια  που ισχύουν  δεν πρέπει  να 
υπερβαίνουν  το αναγκαίο  µέτρο52. Η ποσοτική  επιλεκτική  διανο µή προσθέτει  
περαιτέρω  κριτήρια  επιλογής  τα οποία  περιορίζουν  πιο άµεσα τον δυνητικό  αριθµό 
διανο µέων, παραδείγ µατος χάρη  µε την απαίτηση  πραγ µατοποίησης  ελάχιστων  ή 
µέγιστων  πωλήσεων , µε τον καθορισ µό του αριθµού των διανο µέων κ.λπ. 
(176) Η επιλεκτική  διανο µή, είτε ποιοτική  είτε ποσοτική , απαλλάσσεται  βάσει  του 
κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εφόσον  το µερίδιο  αγοράς  τόσο  του 
προµηθευτή  όσο και του αγοραστή  δεν υπερβαίνει  έκαστο  το 30%, ακόµη και αν 
συνδυάζεται  µε άλλους  κάθετους  περιορισ µούς που δεν είναι  ιδιαίτερα  σοβαροί , 
όπως  η υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού ή η αποκλειστική  διανο µή, µε την 
προϋπόθεση  ότι δεν περιορίζονται  οι ενεργητικές  πωλήσεις  των εξουσιοδοτη µένων  
διανο µέων µεταξύ  τους και προς  τους τελικούς  χρήστες . Ο κανονισ µός απαλλαγής  
κατά  κατηγορίες  απαλλάσσει  την επιλεκτική  διανο µή ανεξάρτητα  από τη φύση  του 
σχετικού  προϊόντος  και ανεξάρτητα  από τη φύση  των κριτηρίων  επιλογής . Ωστόσο , 
όταν η επιλεκτική  διανο µή ή τα εφαρ µοζόµενα κριτήρια  δεν απαιτούνται  λόγω  των 
                                                 
51 Βλ. για παράδειγ µα απόφαση  του Πρωτοδικείου  12ης ∆εκε µβρίου  1996 στην  υπόθεση  T-88/92 
Groupement d'achat Édouard Leclerc κατά  Επιτροπής , Συλλογή  1996, σ. II-1961. 
52 Βλ. αποφάσεις  του ∆ικαστηρίου  της 11ης ∆εκε µβρίου  1980 στην  υπόθεση  31/80 L'Oréal κατά  PVBA, 
Συλλογή  τόµος 1980/ΙΙΙ, σ. 3775, σκέψεις  15 και 16, της 25ης Οκτωβρίου  1977 στην  υπόθεση  26/76 
Metro I, Συλλογή  τόµος 1977, σ. 567, σκέψεις  20 και 21, της 25ης Οκτωβρίου  1983 στην  
υπόθεση  107/82 AEG, Συλλογή  1983, σ. 3151, σκέψη  35 και απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 
27ης Φεβρουαρίου  1992 στην  υπόθεση  Τ-19/91, Vichy κατά  Επιτροπής , Συλλογή  1992, σ. II-415, 
σκέψη  65. 
 
EL 71   EL χαρακτηριστικών  του προϊόντος53, επί παραδείγ µατι όταν  υποχρεώνονται  οι 
διανο µείς να διαθέτουν  ένα ή περισσότερα  καταστή µατα συµβατικού  τύπου  ή να 
παρέχουν  ειδικές  υπηρεσίες , αυτό  το σύστη µα διανο µής δεν οδηγεί  εν γένει  σε 
επαρκείς  βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας  που θα µπορούσαν  να 
αντισταθ µίσουν  µια αισθητή  µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. Εάν 
διαπιστωθούν  αισθητά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα, είναι  πιθανή  η άρση  του 
ευεργετή µατος του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . Επιπλέον , στο 
υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος παρέχονται  οδηγίες  για την αξιολόγηση  των 
ατοµικών  περιπτώσεων  επιλεκτικής  διανο µής που δεν καλύπτονται  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  ή στην  περίπτωση  σωρευτικών  
αποτελεσ µάτων  που προκύπτουν  από παράλληλα  δίκτυα  επιλεκτικής  διανο µής. 
(177) Η θέση  που κατέχουν  στην  αγορά  ο προµηθευτής  και οι ανταγωνιστές  του έχει 
πρωταρχική  σηµασία για την αξιολόγηση  των πιθανών  αντιανταγωνιστικών  
αποτελεσ µάτων , καθώς  η άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού µπορεί  να 
αποτελεί  πρόβλη µα µόνο εάν είναι  περιορισ µένος ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός. 
Όσο ισχυρότερη  είναι  η θέση  του προµηθευτή , τόσο  σοβαρότερα  προβλή µατα 
προκαλεί  η άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. Ένας  άλλος  σηµαντικός  
παράγοντας  είναι  ο αριθµός των δικτύων  επιλεκτικής  διανο µής που υπάρχουν  στην  
ίδια αγορά . Όταν  η επιλεκτική  διανο µή εφαρ µόζεται  µόνο από έναν προµηθευτή  
στην  αγορά , η ποσοτική  επιλεκτική  διανο µή συνήθως  δεν έχει καθαρά  αρνητικά  
αποτελέσ µατα, εφόσον  τα συµβατικά  προϊόντα , λόγω  της φύσης  τους, απαιτούν  τη 
χρησι µοποίηση  ενός συστή µατος επιλεκτικής  διανο µής και υπό τον όρο ότι τα 
κριτήρια  επιλογής  που εφαρ µόζονται  είναι  αναγκαία  για την εξασφάλιση  της 
αποτελεσ µατικής  διανο µής των σχετικών  προϊόντων . Ωστόσο , στην  πράξη , η 
επιλεκτική  διανο µή συχνά  εφαρ µόζεται  από περισσότερους  προµηθευτές  σε µια 
δεδοµένη αγορά . 
(178) Η θέση  των ανταγωνιστών  µπορεί  να έχει διττή  σηµασία και διαδρα µατίζει  ιδιαίτερο  
ρόλο  σε περίπτωση  σωρευτικού  αποτελέσ µατος. Η ύπαρξη  ισχυρών  ανταγωνιστών  
σηµαίνει  εν γένει  ότι η µείωση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού θα αντισταθ µισθεί  
εύκολα  από έναν επαρκώς  ισχυρό  διαση µατικό  ανταγωνισ µό. Ωστόσο , αν η 
πλειοψηφία  των βασικών  προµηθευτών  εφαρ µόζει επιλεκτική  διανο µή, θα υπάρχει  
σηµαντική  άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και ενδεχο µένως  
αποκλεισ µός ορισµένων  κατηγοριών  διανο µέων, καθώς  και αυξη µένος κίνδυνος  
αθέµιτης σύµπραξης  µεταξύ  αυτών  των βασικών  προµηθευτών . Ο κίνδυνος  
αποκλεισ µού των πιο αποτελεσ µατικών  διανο µέων είναι  πάντα  µεγαλύτερος  στην  
περίπτωση  της επιλεκτικής  διανο µής από ό,τι της αποκλειστικής  διανο µής, λόγω  των 
περιορισ µών στις πωλήσεις  προς  µη εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς που επιβάλλονται  
στο πλαίσιο  της επιλεκτικής  διανο µής. Σκοπός  των περιορισ µών αυτών  είναι  να 
προσδώσουν  στα συστή µατα επιλεκτικής  διανο µής κλειστό  χαρακτήρα , 
εµποδίζοντας  έτσι τους µη εξουσιοδοτη µένους  διανο µείς να προµηθευτούν  τα 
σχετικά  προϊόντα . Έτσι , η επιλεκτική  διανο µή προσφέρεται  ιδιαίτερα  για την 
αποφυγή  των πιέσεων  που ασκούν  οι ιδιοκτήτες  εκπτωτικών  καταστη µάτων  
                                                 
53 Βλ. για παράδειγ µα αποφάσεις  του Πρωτοδικείου  12ης ∆εκε µβρίου  1996 στην  υπόθεση  T-19/92, 
Groupement d'achat Edouard Leclerc κατά  Επιτροπής , Συλλογή  1996, σ. II-1851, σκέψεις  112 έως 123, 
της 12ης ∆εκε µβρίου  1996, στην  υπόθεση  T-88/92 Groupement d'achat Edouard Leclerc κατά  
Επιτροπής  Συλλογή  1996, σ. II-1961, σκέψεις  106 έως 117, και την υπόθεση  που µνηµονεύεται  στη 
προηγού µενη υποση µείωση . 
 
EL 72   EL (discounter) ( είτε πρόκειται  για διανο µείς που δραστηριοποιούνται  αποκλειστικά  
µέσω του ∆ιαδικτύου  είτε εκτός  ∆ιαδικτύου ) στα περιθώρια  κέρδους  τόσο  του 
παραγωγού  όσο και των εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων. Ο αποκλεισ µός τέτοιων  
µεθόδων  διανο µής, είτε ως αποτέλεσ µα της σωρευτικής  εφαρ µογής επιλεκτικής  
διανο µής είτε λόγω  της εφαρ µογής της από έναν και µόνο προµηθευτή  του οποίου  το 
µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το 30%, ελαττώνει  τις δυνατότητες  των καταναλωτών  να 
δρέψουν  τα ειδικά  πλεονεκτή µατα που προσφέρουν  αυτές  οι µέθοδοι , όπως  είναι  οι 
χαµηλότερες  τιµές, η µεγαλύτερη  διαφάνεια  και η ευρύτερη  πρόσβαση . 
(179) Όταν  ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  εφαρ µόζεται  σε µεµονωµένα δίκτυα  
επιλεκτικής  διανο µής, µπορεί  να εξετασθεί  η ανάκληση  της απαλλαγής  ή η µη 
εφαρ µογή του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  στην  περίπτωση  ύπαρξης  
σωρευτικών  αποτελεσ µάτων . Ωστόσο , η εµφάνιση  σωρευτικών  αποτελεσ µάτων  δεν 
θεωρείται  πιθανή  όταν το µερίδιο  της αγοράς  που καλύπτεται  από την επιλεκτική  
διανο µή είναι  χαµηλότερο  από 50%. Επίσης , θεωρείται  απίθανο  να δηµιουργηθούν  
προβλή µατα όταν ο συντελεστής  κάλυψης  της αγοράς  είναι  µεγαλύτερος  από 50%, 
αλλά  το συνολικό  µερίδιο  αγοράς  των πέντε  µεγαλύτερων  προµηθευτών  είναι  
χαµηλότερο  του 50%. Όταν  τόσο  το µερίδιο  των τελευταίων  όσο και το µερίδιο  της 
αγοράς  που καλύπτεται  από την επιλεκτική  διανο µή υπερβαίνουν  το 50%, η 
αξιολόγηση  µπορεί  να ποικίλλει  ανάλογα  µε το κατά  πόσον  εφαρ µόζουν  επιλεκτική  
διανο µή και οι πέντε  µεγαλύτεροι  προµηθευτές  ή όχι. Όσο ισχυρότερη  είναι  η θέση  
των ανταγωνιστών  που δεν εφαρ µόζουν  επιλεκτική  διανο µή, τόσο  λιγότερο  πιθανός  
είναι  ο αποκλεισ µός άλλων  διανο µέων. Αν και οι πέντε  µεγαλύτεροι  προµηθευτές  
εφαρ µόζουν  επιλεκτική  διανο µή, µπορεί  να δηµιουργηθούν  προβλή µατα 
ανταγωνισ µού όσον  αφορά  ιδίως  τις συµφωνίες  εκείνες  που εφαρ µόζουν  ποσοτικά  
κριτήρια  επιλογής  περιορίζοντας  ευθέως  τον αριθµό των εξουσιοδοτη µένων  
διανο µέων ή που εφαρ µόζουν  ποιοτικά  κριτήρια , όπως  είναι  η απαίτηση  λειτουργίας  
ενός ή περισσοτέρων  καταστη µάτων  συµβατικού  τύπου  ή η παροχής  ειδικών  
υπηρεσιών , πράγ µα που οδηγεί  σε αποκλεισ µό ορισµένων  µεθόδων  διανο µής. Κατά  
κανόνα  δεν θεωρείται  πιθανό  να πληρούνται  οι όροι του άρθρου  101 παράγραφος  3, 
εάν τα εξεταζό µενα συστή µατα επιλεκτικής  διανο µής εµποδίζουν  την πρόσβαση  
στην  αγορά  νέων  διανο µέων ικανών  να πωλούν  ικανοποιητικά  τα σχετικά  προϊόντα , 
ιδιαίτερα  δε των εκπτωτικών  καταστη µάτων  ή των διανο µέων που 
δραστηριοποιούνται  αποκλειστικά  µέσω του ∆ιαδικτύου  και προσφέρουν  
χαµηλότερες  τιµές στους  καταναλωτές , περιορίζοντας  µε τον τρόπο  αυτό  τη διανο µή 
προς  όφελος  ορισµένων  υφιστά µενων  διαύλων  διανο µής και εις βάρος  των τελικών  
καταναλωτών . Πιο έµµεσες µορφές  ποσοτικής  επιλεκτικής  διανο µής, που 
προκύπτουν  για παράδειγ µα από τον συνδυασ µό καθαρά  ποιοτικών  κριτηρίων  
επιλογής  µε την επιβολή  στους  διανο µείς υποχρέωσης  να πραγ µατοποιούν  ένα 
ελάχιστο  ποσό  ετησίων  αγορών , είναι  λιγότερο  πιθανό  να συνεπάγονται  καθαρά  
αρνητικά  αποτελέσ µατα, εάν το ποσό  αυτό  δεν αντιπροσωπεύει  σηµαντικό  ποσοστό  
του συνολικού  κύκλου  εργασιών  του διανο µέα που αντιστοιχεί  στο εν λόγω  είδος  
προϊόντων  και δεν υπερβαίνει  το µέτρο που είναι  αναγκαίο  για την απόσβεση  της 
επένδυσης  στην  οποία  προέβη  ο προµηθευτής  ειδικά  για τη συγκεκρι µένη συµβατική  
σχέση  ή/και την πραγ µατοποίηση  οικονο µιών κλίµακας  στη διανο µή. Όσον  αφορά  
την εκτίµηση κάθε  επιµέρους  συµβολής , ένας προµηθευτής  µε µερίδιο  αγοράς  
χαµηλότερο  του 5% δεν θεωρείται  εν γένει  ότι έχει σηµαντική  συµβολή  στο 
σωρευτικό  αποτέλεσ µα. 
 
EL 73   EL (180) Οι "φραγ µοί στην  είσοδο " έχουν  κυρίως  σηµασία σε περίπτωση  αποκλεισ µού από 
την αγορά  των µη εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων. Εν γένει , οι φραγ µοί στην  είσοδο  
είναι  σηµαντικοί , καθώς  η επιλεκτική  διανο µή εφαρ µόζεται  συνήθως  από 
παραγωγούς  προϊόντων  αναγνωρισ µένου σήµατος. Οι λιανοπωλητές  που υφίστανται  
τον αποκλεισ µό χρειάζονται  εν γένει  πολύ  χρόνο  και σηµαντικές  επενδύσεις  για να 
δηµιουργήσουν  δικά τους σήµατα ή να εξασφαλίσουν  από αλλού  ανταγωνιστικές  
προµήθειες . 
(181) Η "αγοραστική  ισχύς " µπορεί  να αυξήσει  τον κίνδυνο  αθέµιτης σύµπραξης  µεταξύ  
διανο µέων, µεταβάλλοντας  έτσι αισθητά  την ανάλυση  των πιθανών  
αντιανταγωνιστικών  αποτελεσ µάτων  της επιλεκτικής  διανο µής. Ο αποκλεισ µός από 
την αγορά  των πιο αποτελεσ µατικών  λιανοπωλητών  είναι  πιθανό  να προκύψει  ιδίως  
σε περίπτωση  ισχυρής  οργάνωσης  διανο µέων που επιβάλλει  στον  προµηθευτή  
κριτήρια  επιλογής  µε στόχο  τον περιορισ µό της διανο µής προς  όφελος  των µελών  
της. 
(182) Το άρθρο  5 παράγραφος  1 στοιχείο  γ) του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
προβλέπει  ότι ο προµηθευτής  δεν µπορεί  να επιβάλλει  στους  εξουσιοδοτη µένους  
διανο µείς άµεση ή έµµεση υποχρέωση  να µην πωλούν  σήµατα συγκεκρι µένων  
ανταγωνιζό µενων  προµηθευτών . Σκοπός  του όρου  αυτού  είναι  να αποφευχθεί  κάθε  
οριζόντια  αθέµιτη σύµπραξη  για τον αποκλεισ µό συγκεκρι µένων  σηµάτων  µέσω της 
δηµιουργίας  ενός κλειστού  κλαµπ σηµάτων  από ηγετικούς  προµηθευτές . Αυτό  το 
είδος  υποχρέωσης  δεν είναι  πιθανό  να τύχει  απαλλαγής  εφόσον  το συνολικό  µερίδιο  
αγοράς  των πέντε  µεγαλύτερων  προµηθευτών  είναι  ίσο ή µεγαλύτερο  του 50%, 
εκτός  εάν κανένας  από τους προµηθευτές  που την επιβάλλουν  δεν συγκαταλέγεται  
µεταξύ  των εν λόγω  πέντε . 
(183) Ο αποκλεισ µός άλλων  προµηθευτών  δεν δηµιουργεί  συνήθως  προβλή µατα εφόσον  
αυτοί  µπορούν  να χρησι µοποιούν  τους ίδιους  διανο µείς, δηλαδή  εφόσον  το σύστη µα 
επιλεκτικής  διανο µής δεν συνδυάζεται  µε την προώθηση  ενός συγκεκρι µένου 
σήµατος. Σε περίπτωση  πυκνού  δικτύου  εξουσιοδοτη µένων  διανο µέων ή σε 
περίπτωση  σωρευτικού  αποτελέσ µατος, ο συνδυασ µός της επιλεκτικής  διανο µής µε 
την υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού θα µπορούσε  να οδηγήσει  σε αποκλεισ µό 
των άλλων  προµηθευτών . Στην  περίπτωση  αυτή , ισχύουν  οι αρχές  που αναλύθηκαν  
τµήµα 2.1. όσον  αφορά  την προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος. Όταν  η επιλεκτική  
διανο µή δεν συνδυάζεται  µε υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού, εξακολουθεί  να 
υπάρχει  κίνδυνος  αποκλεισ µού από την αγορά  των ανταγωνιζό µενων  προµηθευτών , 
όταν οι µεγαλύτεροι  προµηθευτές  δεν εφαρ µόζουν  απλώς  ορισµένα καθαρά  ποιοτικά  
κριτήρια  επιλογής , αλλά  επιβάλλουν  στους  διανο µείς τους ορισµένες πρόσθετες  
υποχρεώσεις , όπως  την υποχρέωση  να κρατούν  έναν ελάχιστο  χώρο  στα ράφια  για 
τα προϊόντα  τους ή να εξασφαλίζουν  γι’ αυτά  ένα ελάχιστο  ποσοστό  πωλήσεων  σε 
σχέση  µε τον συνολικό  κύκλο  εργασιών  του διανο µέα. Ένα τέτοιο  πρόβλη µα δεν 
θεωρείται  πιθανό  να προκύψει  εάν το µερίδιο  της αγοράς  που καλύπτεται  από την 
επιλεκτική  διανο µή είναι  χαµηλότερο  του 50% ή, όταν ο συντελεστής  κάλυψης  είναι  
µεγαλύτερος , εάν το µερίδιο  αγοράς  των πέντε  µεγαλύτερων  προµηθευτών  είναι  
χαµηλότερο  του 50%. 
(184) Η ωριµότητα  της αγοράς  είναι  σηµαντικός  παράγοντας , καθώς  η άµβλυνση  του 
ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και ο πιθανός  αποκλεισ µός προµηθευτών  ή 
διανο µέων µπορεί  να αποτελέσει  σοβαρό  πρόβλη µα σε µια ώριµη αγορά , αλλά  έχει 
 
EL 74   EL µικρότερη  σηµασία σε µια αγορά  µε αυξανό µενη ζήτηση , εξελισσό µενες τεχνολογίες  
και µεταβαλλό µενες θέσεις  στην  αγορά . 
(185) Η επιλεκτική  διανο µή µπορεί  να είναι  αποτελεσ µατική  όταν επιτρέπει  την 
εξοικονό µηση δαπανών  υλικοτεχνικής  στήριξης  µέσω των οικονο µιών κλίµακας  στη 
µεταφορά , και τούτο  µπορεί  να προκύψει  ανεξάρτητα  από τη φύση  του προϊόντος  
(την παράγραφος  107 στοιχείο  (ζ)). Ωστόσο , συνήθως  πρόκειται  για οριακή  και µόνο 
βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  στα συστή µατα επιλεκτικής  διανο µής. Κρίσι µο 
στοιχείο  για την επίλυση  προβλη µάτων  παρασιτισ µού µεταξύ  των διανο µέων 
(παράγραφος  107 στοιχείο  (α)) ή για τη διαµόρφωση  της εικόνας  του σήµατος 
(παράγραφος  107 στοιχείο  (θ)) είναι  η φύση  του προϊόντος . Εν γένει , το επιχείρη µα 
αυτό  είναι  πειστικότερο  για νέα προϊόντα , για σύνθετα  προϊόντα , για προϊόντα  οι 
ιδιότητες  των οποίων  είναι  δύσκολο  να αξιολογηθούν  πριν την κατανάλωση  (τα 
λεγόµενα "προϊόντα  εµπειρίας ") ή ακόµη και µετά την κατανάλωση  (τα λεγόµενα 
"προϊόντα  εµπιστοσύνης "). Ο συνδυασ µός επιλεκτικής  διανο µής µε ρήτρα  τόπου  
εγκατάστασης , που προστατεύει  έναν εξουσιοδοτη µένο διανο µέα έναντι  του 
ενδεχό µενου να ανοίξουν  κατάστη µα γειτονικό  µε το δικό του άλλοι  
εξουσιοδοτη µένοι διανο µείς, µπορεί  ιδίως  να πληροί  τους όρους  του άρθρου  101 
παράγραφος  3, εάν ο συνδυασ µός αυτός  είναι  απαραίτητος  για την προστασία  
σηµαντικών  επενδύσεων  που πραγ µατοποίησε  ο εξουσιοδοτη µένος διανο µέας για τη 
συγκεκρι µένη συµβατική  σχέση  (παράγραφος  107 στοιχείο  (δ)). 
(186) Για να διασφαλιστεί  ότι επιλέγεται  ο λιγότερο  αντιανταγωνιστικός  περιορισ µός, 
πρέπει  να εξετάζεται  κατά  πόσον  οι ίδιες βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας  
µπορούν  να επιτευχθούν  µε συγκρίσι µο κόστος , για παράδειγ µα, µέσω υποχρεώσεων  
που αφορούν  αποκλειστικά  την εξυπηρέτηση . 
(187) Παράδειγ µα ποσοτικής  επιλεκτικής  διανο µής: 
Σε µια αγορά  διαρκών  καταναλωτικών  αγαθών , η ηγετική  επιχείρηση  της αγοράς  
(σήµα Α), µε µερίδιο  αγοράς  35%, πωλεί  τα προϊόντα  της στους  τελικούς  
καταναλωτές  µέσω δικτύου  επιλεκτικής  διανο µής. Για τη συµµετοχή  στο δίκτυο  
υπάρχουν  αρκετά  κριτήρια : το κατάστη µα πρέπει  να απασχολεί  εκπαιδευ µένο 
προσωπικό  και να προσφέρει  υπηρεσίες  πριν από την πώληση , να υπάρχει  σ’ αυτό  
ειδικός  χώρος  που προορίζεται  για τις πωλήσεις  του συγκεκρι µένου προϊόντος  και 
παρό µοιων  προϊόντων  υψηλής  τεχνολογίας , και το κατάστη µα να πωλεί  ένα ευρύ  
φάσµα των µοντέλων  του προµηθευτή  και να τα εκθέτει  µε ελκυστικό  τρόπο . 
Επιπλέον , ο αριθµός των λιανοπωλητών  που συµµετέχουν  στο δίκτυο  περιορίζεται  
άµεσα, καθώς  δεν µπορεί  να υπερβαίνει  ένα όριο ανάλογα  µε τον αριθµό κατοίκων  
της σχετικής  επαρχίας  ή αστικής  περιοχής . Ο κατασκευαστής  Α έχει έξι 
ανταγωνιστές  στην  αγορά  αυτή . Οι µεγαλύτεροι  ανταγωνιστές  του, ο Β, ο Γ και ο ∆, 
έχουν  µερίδια  αγοράς  25, 15 και 10% αντίστοιχα , ενώ οι άλλοι  παραγωγοί  έχουν  
µικρότερα  µερίδια  αγοράς . Ο Α είναι  ο µόνος κατασκευαστής  που χρησι µοποιεί  
σύστη µα επιλεκτικής  διανο µής. Οι επιλεγ µένοι διανο µείς του σήµατος Α 
εµπορεύονται  πάντοτε  και κάποια  ανταγωνιστικά  σήµατα. Ωστόσο , τα σήµατα των 
ανταγωνιστών  πωλούνται  επίσης  σε ευρεία  κλίµακα σε καταστή µατα που δεν είναι  
µέλη του δικτύου  επιλεκτικής  διανο µής του Α. Υπάρχουν  διάφοροι  δίαυλοι  
διανο µής: για παράδειγ µα τα σήµατα Β και Γ πωλούνται  στα περισσότερα  
καταστή µατα που έχουν  επιλεγεί  από τον Α, αλλά  και σε άλλα  καταστή µατα που 
προσφέρουν  υπηρεσίες  υψηλής  ποιότητας  και σε υπεραγορές . Το σήµα ∆ πωλείται  
κατά  κύριο  λόγο  σε καταστή µατα υψηλού  επιπέδου  υπηρεσιών . Η τεχνολογία  
 
EL 75   EL εξελίσσεται  µε αρκετά  ταχύ ρυθµό στην  αγορά  αυτή , και οι βασικοί  προµηθευτές  
διατηρούν  εικόνα  υψηλής  ποιότητας  για τα προϊόντα  τους µέσω της διαφή µισης. 
Στην  αγορά  αυτή , ο συντελεστής  κάλυψης  της επιλεκτικής  διανο µής είναι  35%. 
Ο διαση µατικός  ανταγωνισ µός δεν επηρεάζεται  άµεσα από το σύστη µα επιλεκτικής  
διανο µής του Α. Ο ενδοση µατικός  ανταγωνισ µός για το σήµα Α µπορεί  να είναι  
µειωµένος, αλλά  οι καταναλωτές  µπορούν  να αγοράσουν  τα σήµατα Β και Γ, τα 
οποία  έχουν  συγκρίσι µη εικόνα  ποιότητας  µε το σήµα Α, από λιανοπωλητές  
χαµηλού  επιπέδου  υπηρεσιών /χαµηλών  τιµών. Επιπλέον , δεν αποκλείεται  η 
πρόσβαση  σε λιανοπωλητές  υψηλού  επιπέδου  υπηρεσιών  για τα άλλα  σήµατα, 
εφόσον  δεν υπάρχει  περιορισ µός όσον  αφορά  τη δυνατότητα  των επιλεγ µένων  
διανο µέων να πωλούν  ανταγωνιζό µενα σήµατα, και οι ποσοτικοί  περιορισ µοί στον  
αριθµό των λιανοπωλητών  για το σήµα Α παρέχουν  σε άλλους  λιανοπωλητές  
υψηλού  επιπέδου  υπηρεσιών  την ελευθερία  να διανέ µουν ανταγωνιζό µενα σήµατα. 
Στην  περίπτωση  αυτή , λαµβάνοντας  υπόψη  τις απαιτήσεις  όσον  αφορά  την 
εξυπηρέτηση  και την αναµενόµενη βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  που αυτές  θα 
επιφέρουν , καθώς  και τις περιορισ µένες επιπτώσεις  στον  ενδοση µατικό  
ανταγωνισ µό, θεωρείται  πιθανό  να πληρούνται  οι όροι του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
(188) Παράδειγ µα επιλεκτικής  διανο µής µε σωρευτικά  αποτελέσ µατα: 
Στην  αγορά  ενός συγκεκρι µένου αθλητικού  είδους , υπάρχουν  επτά κατασκευαστές , 
των οποίων  τα αντίστοιχα  µερίδια  αγοράς  είναι : 25%, 20%, 15%, 15%, 10%, 8% 
και 7%. Οι πέντε  µεγαλύτεροι  κατασκευαστές  διανέ µουν τα προϊόντα  τους µέσω 
δικτύων  ποσοτικής  επιλεκτικής  διανο µής, ενώ οι δύο µικρότεροι  χρησι µοποιούν  
διαφορετικά  είδη συστη µάτων  διανο µής, µε αποτέλεσ µα ο συντελεστής  κάλυψης  της 
επιλεκτικής  διανο µής να είναι  85%. Τα κριτήρια  για την πρόσβαση  στα δίκτυα  
επιλεκτικής  διανο µής παρουσιάζουν  αξιοση µείωτη  οµοιοµορφία  µεταξύ  των 
διαφόρων  κατασκευαστών : οι διανο µείς είναι  υποχρεω µένοι να διαθέτουν  ένα ή 
περισσότερα  καταστή µατα συµβατικού  τύπου , τα καταστή µατα αυτά  έχουν  την 
υποχρέωση  να απασχολούν  εκπαιδευ µένο προσωπικό  και να προσφέρουν  υπηρεσίες  
προ της πώλησης , να διαθέτουν  ειδικό  χώρο  για τις πωλήσεις  του συγκεκρι µένου 
προϊόντος , και ο χώρος  αυτός  να έχει οπωσδήποτε  ένα ελάχιστο  µέγεθος . Το 
κατάστη µα πρέπει  επίσης  να πωλεί  ένα ευρύ  φάσµα προϊόντων  του εν λόγω  σήµατος 
και να τα εκθέτει  µε ελκυστικό  τρόπο , να βρίσκεται  σε εµπορικό  δρόµο, και τα 
συγκεκρι µένα προϊόντα  να αντιπροσωπεύουν  ποσοστό  τουλάχιστον  30% του 
συνολικού  κύκλου  εργασιών  του καταστή µατος. Εν γένει , ο ίδιος  λιανοπωλητής  
ορίζεται  ως επιλεγ µένος διανο µέας και για τα πέντε  σήµατα. Όσον  αφορά  τα δύο 
σήµατα για τα οποία  δεν χρησι µοποιούνται  συστή µατα επιλεκτικής  διανο µής, οι 
πωλήσεις  πραγ µατοποιούνται  συνήθως  µέσω λιγότερο  ειδικευ µένων  λιανοπωλητών  
µε χαµηλότερο  επίπεδο  υπηρεσιών . Η αγορά  είναι  σταθερή , τόσο  από πλευράς  
προσφοράς  όσο και ζήτησης , η εικόνα  των σηµάτων  είναι  ισχυρή  και υπάρχει  
µεγάλη  διαφοροποίηση  προϊόντων . Οι πέντε  ηγετικές  επιχειρήσεις  της αγοράς  έχουν  
διαµορφώσει  ισχυρή  εικόνα  για τα σήµατά τους, που αποκτήθηκε  µέσω διαφή µισης 
και χορηγιών , ενώ οι δύο µικρότεροι  κατασκευαστές  εφαρ µόζουν  στρατηγική  
φθηνότερων  προϊόντων , χωρίς  ισχυρή  εικόνα  σήµατος. 
Στην  αγορά  αυτή , τα γενικά  εκπτωτικά  καταστή µατα και οι διανο µείς που 
λειτουργούν  αποκλειστικά  µέσω του ∆ιαδικτύου  δεν έχουν  πρόσβαση  στα πέντε  
ηγετικά  σήµατα. Πράγ µατι, η απαίτηση  να αντιπροσωπεύει  το συγκεκρι µένο προϊόν  
 
EL 76   EL τουλάχιστον  30% της δραστηριότητας  των λιανοπωλητών  και τα κριτήρια  όσον  
αφορά  την παρουσίαση  και την παροχή  υπηρεσιών  πριν από την πώληση , 
αποκλείουν  τα πλείστα  εκπτωτικά  καταστή µατα από το δίκτυο  των 
εξουσιοδοτη µένων  λιανοπωλητών . Η απαίτηση  της λειτουργίας  ενός ή 
περισσοτέρων  καταστη µάτων  συµβατικού  τύπου  θέτει  εκτός  δικτύου  τους διανο µείς 
που λειτουργούν  αποκλειστικά  µέσω του ∆ιαδικτύου . Συνεπώς , οι καταναλωτές  δεν 
έχουν  άλλη  επιλογή  παρά  να αγοράσουν  τα πέντε  ηγετικά  σήµατα σε καταστή µατα 
υψηλού  επιπέδου  υπηρεσιών /υψηλών  τιµών. Αυτό  οδηγεί  σε µείωση  του 
διαση µατικού  ανταγωνισ µού µεταξύ  των πέντε  ηγετικών  σηµάτων . Το γεγονός  ότι 
τα δύο µικρότερα  σήµατα µπορούν  να αγοραστούν  σε καταστή µατα χαµηλού  
επιπέδου  υπηρεσιών /χαµηλών  τιµών δεν αντισταθ µίζει τη µείωση  αυτή , διότι  τα 
πέντε  ηγετικά  σήµατα της αγοράς  έχουν  πολύ  καλύτερη  εικόνα . Επίσης , ο 
διαση µατικός  ανταγωνισ µός περιορίζεται  µέσω της πολλαπλής  αντιπροσωπείας . 
Παρόλο  που υπάρχει  κάποιος  βαθµός ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού και ο αριθµός 
των λιανοπωλητών  δεν υπόκειται  άµεσα σε περιορισ µό, τα κριτήρια  για τη 
συµµετοχή  στο δίκτυο  διανο µής είναι  τόσο  αυστηρά  ώστε  να υπάρχει  µικρός  
αριθµός λιανοπωλητών  για τα πέντε  ηγετικά  σήµατα σε κάθε  γεωγραφική  περιοχή . 
Οι βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας  που συνδέονται  µε αυτά  τα συστή µατα 
ποσοτικής  επιλεκτικής  διανο µής είναι  µικρές : το προϊόν  δεν είναι  πολύ  σύνθετο  και 
δεν δικαιολογείται  η παροχή  υπηρεσιών  ιδιαίτερα  υψηλού  επιπέδου . Αν οι 
κατασκευαστές  δεν µπορούν  να αποδείξουν  ότι υπάρχουν  σαφείς  βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας  που συνδέονται  µε το δίκτυο  επιλεκτικής  διανο µής που 
χρησι µοποιούν , είναι  πιθανό  ότι το ευεργέτη µα της απαλλαγής  κατά  κατηγορία  θα 
πρέπει  να αρθεί  λόγω  των σωρευτικών  αποτελεσ µάτων , που οδηγούν  σε περιορισ µό 
των δυνατοτήτων  επιλογής  και σε υψηλότερες  τιµές για τους καταναλωτές . 
2.5. ∆ικαιόχρηση  
(189) Οι συµφωνίες  δικαιόχρησης  περιλα µβάνουν  άδειες  εκµετάλλευσης  δικαιω µάτων  
διανοητικής  ιδιοκτησίας  που αφορούν  κυρίως  εµπορικά  σήµατα ή διακριτικούς  
τίτλους  και τεχνογνωσία  για τη χρήση  και τη διανο µή αγαθών  ή υπηρεσιών . Πέρα  
από τις άδειες  εκµετάλλευσης  ∆∆Ι, ο δικαιοπάροχος  παρέχει  συνήθως  στον  
δικαιοδόχο  κατά  τη διάρκεια  ισχύος  της συµφωνίας  εµπορική  ή τεχνική  συνδρο µή. Η 
άδεια  και η συνδρο µή είναι  συστατικά  στοιχεία  της επιχειρη µατικής  µεθόδου  που 
αποτελεί  αντικεί µενο της δικαιόχρησης . Ο δικαιοπάροχος  εισπράττει  συνήθως  από 
τον δικαιοδόχο  αµοιβή για τη χρήση  από τον τελευταίο  της συγκεκρι µένης 
επιχειρη µατικής  µεθόδου . Η δικαιόχρηση  µπορεί  να επιτρέπει  στον  δικαιοπάροχο  να 
δηµιουργήσει  µε περιορισ µένες επενδύσεις  ένα οµοιόµορφο  δίκτυο  για τη διανο µή 
των προϊόντων  του. Πέρα  από την παραχώρηση  της επιχειρη µατικής  µεθόδου , οι 
συµφωνίες  δικαιόχρησης  περιέχουν  συνήθως  συνδυασ µό διαφόρων  κάθετων  
περιορισ µών αναφορικά  µε τα προϊόντα  που διανέ µονται , πιο συγκεκρι µένα 
συνδυασ µό επιλεκτικής  διανο µής ή/και υποχρέωσης  µη άσκησης  ανταγωνισ µού 
ή/και αποκλειστικής  διανο µής ή ηπιότερων  µορφών  τους. 
(190) Το κατά  πόσον  καλύπτονται  από τον κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  οι 
άδειες  εκµετάλλευσης  ∆∆Ι που περιλα µβάνονται  σε συµφωνίες  δικαιόχρησης  
εξετάζεται  στις παραγράφους  24 έως 46. Όσον  αφορά  τους κάθετους  περιορισ µούς 
για την αγορά , πώληση  και µεταπώληση  αγαθών  και υπηρεσιών  στο πλαίσιο  µιας 
συµφωνίας  δικαιόχρησης , όπως  η επιλεκτική  διανο µή, η υποχρέωση  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού ή η αποκλειστική  διανο µή, ο κανονισ µός απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  
 
EL 77   EL ισχύει  εφόσον  το µερίδιο  αγοράς  δεν υπερβαίνει  το 30%54. Οι οδηγίες  που δόθηκαν  
παραπάνω  σχετικά  µε αυτά  τα είδη των περιορισ µών ισχύουν  και για τη 
δικαιόχρηση , µε την επιφύλαξη  των ακολούθων  ειδικών  παρατηρήσεων : 
α) Όσο σηµαντικότερη  είναι  η µεταβίβαση  τεχνογνωσίας , τόσο  πιθανότερο  είναι  
να προκύπτει  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  από τους περιορισ µούς και/ή 
να είναι  αυτοί  απαραίτητοι  για την προστασία  της τεχνογνωσίας , και οι 
κάθετοι  περιορισ µοί να πληρούν  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 
παράγραφος  3. 
β) Η υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού όσον  αφορά  τα αγαθά  ή τις 
υπηρεσίες  που αγοράζονται  από τον δικαιοδόχο  δεν εµπίπτει  στο πεδίο  
εφαρ µογής του άρθρου  101 παράγραφος  1, όταν  η υποχρέωση  είναι  αναγκαία  
για τη διαφύλαξη  της κοινής  ταυτότητας  και της φήµης του δικτύου  
δικαιόχρησης . Σε τέτοιες  περιπτώσεις , η διάρκεια  της υποχρέωσης  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού δεν αποτελεί  σηµαντικό  στοιχείο  κατά  το άρθρο  101 
παράγραφος  1, εφόσον  δεν υπερβαίνει  τη διάρκεια  της ίδιας  της συµφωνίας  
δικαιόχρησης . 
(191) Παράδειγ µα δικαιόχρησης : 
Ένας  παραγωγός  έχει επινοήσει  ένα νέο σύστη µα για την πώληση  ζαχαρωτών  στα 
λεγόµενα καταστή µατα "fun shops", όπου  τα ζαχαρωτά  µπορούν  να χρωµατιστούν  
ειδικά  σύµφωνα  µε τις επιθυ µίες του καταναλωτή . Ο εν λόγω  παραγωγός  έχει επίσης  
εφεύρει  µηχανή µατα για τον χρωµατισµό των ζαχαρωτών . Παράγει  επίσης  τα υγρά  
χρωµατισµού. Η ποιότητα  και η φρεσκάδα  του υγρού  έχουν  ζωτική  σηµασία για την 
παραγωγή  ζαχαρωτών  καλής  ποιότητας . Ο παραγωγός  διέθετε  τα ζαχαρωτά  του µε 
επιτυχία  σε µια σειρά  δικών  του σηµείων λιανικής  πώλησης  που είχαν  όλα την ίδια 
εµπορική  επωνυ µία και οµοιόµορφη  ευχάριστη  παρουσίαση  (διαρρύθ µιση 
καταστη µάτων , κοινή  διαφή µιση, κ.λπ.). Για να επεκτείνει  τις πωλήσεις  του, ο 
παραγωγός  άρχισε  να εφαρ µόζει ένα σύστη µα δικαιόχρησης . Οι δικαιοδόχοι  είναι  
υποχρεω µένοι να αγοράζουν  τα ζαχαρωτά , το υγρό  και το µηχάνη µα χρωµατισµού 
από τον παραγωγό , να έχουν  την ίδια παρουσίαση  και να χρησι µοποιούν  την ίδια 
εµπορική  επωνυ µία, να καταβάλλουν  τέλη δικαιόχρησης , να συµβάλλουν  στην  κοινή  
διαφή µιση και να τηρούν  εµπιστευτικό  το εγχειρίδιο  λειτουργίας  που παρέχει  ο 
δικαιοπάροχος . Επιπλέον , οι δικαιοδόχοι  δεν επιτρέπεται  να πραγ µατοποιούν  
πωλήσεις  παρά  µόνο στους  συµφωνηθέντες  χώρους , µόνο προς  τελικούς  χρήστες  ή 
άλλους  δικαιοδόχους  και δεν επιτρέπεται  να πωλούν  άλλα  ζαχαρωτά . Ο 
δικαιοπάροχος  έχει την υποχρέωση  να µην ορίζει  άλλο  δικαιοδόχο  ούτε να 
εκµεταλλεύεται  ο ίδιος  κατάστη µα λιανικής  πώλησης  στη δεδοµένη γεωγραφική  
περιοχή  που καλύπτει  η σύµβαση . Επίσης , ο δικαιοπάροχος  έχει την υποχρέωση  να 
ανανεώνει  και να αναπτύσσει  περαιτέρω  τα προϊόντα  του, την εικόνα  και την 
παρουσίαση  των καταστη µάτων  και το εγχειρίδιο  λειτουργίας  και να θέτει  στη 
διάθεση  όλων  των δικαιοδόχων  λιανοπωλητών  αυτές  τις βελτιώσεις . Οι συµφωνίες  
δικαιόχρησης  συνάπτονται  για διάρκεια  10 ετών . 
Οι λιανοπωλητές  ζαχαρωτών  εφοδιάζονται  στην  εγχώρια  αγορά  είτε από εγχώριους  
παραγωγούς  που προσαρ µόζονται  στις εγχώριες  προτι µήσεις  είτε από 
                                                 
54 Βλ. επίσης  παραγράφους  86 έως 95, και ιδίως  παράγραφο  92. 
 
EL 78   EL χονδρε µπόρους  που, εκτός  από την πώληση  προϊόντων  εγχώριων  παραγωγών , 
εισάγουν  ζαχαρωτά  και ξένων  παραγωγών . Σ’ αυτή  την αγορά , τα προϊόντα  του 
δικαιοπαρόχου  ανταγωνίζονται  άλλα  σήµατα ζαχαρωτών . Ο δικαιοπάροχος  έχει 
µερίδιο  αγοράς  30% στην  αγορά  ζαχαρωτών  που πωλούνται  σε λιανοπωλητές . 
Ο ανταγωνισ µός προέρχεται  από διάφορα  εγχώρια  και διεθνή  σήµατα, ορισµένα από 
τα οποία  ανήκουν  σε µεγάλες  διαφοροποιη µένες εταιρείες  τροφί µων. Υπάρχουν  
πολλά  δυνητικά  σηµεία πώλησης  ζαχαρωτών , όπως  καπνοπωλεία , παντοπωλεία , 
καφετέριες  και ειδικευ µένα καταστή µατα ζαχαρωτών . Στην  αγορά  µηχανη µάτων  
χρωµατισµού τροφί µων, το µερίδιο  αγοράς  του δικαιοπάροχου  είναι  χαµηλότερο  
του 10%. 
Οι περισσότερες  υποχρεώσεις  που περιλα µβάνονται  στις συµφωνίες  δικαιόχρησης  
κρίνονται  απαραίτητες  για την προστασία  των δικαιω µάτων  διανοητικής  ιδιοκτησίας  
ή τη διαφύλαξη  της κοινής  ταυτότητας  και της φήµης του δικτύου  δικαιόχρησης  και 
δεν εµπίπτουν  στο άρθρο  101 παράγραφος  1. Οι περιορισ µοί όσον  αφορά  την 
πώληση  (γεωγραφική  περιοχή  που καλύπτει  η σύµβαση  και επιλεκτική  διανο µή) 
παρέχουν  κίνητρα  στους  δικαιοδόχους  να επενδύσουν  στο µηχάνη µα χρωµατισµού 
και στην  όλη φιλοσοφία  της δικαιόχρησης  και, ακόµη και αν δεν είναι  απαραίτητοι , 
τουλάχιστον  βοηθούν  στη διαφύλαξη  της κοινής  ταυτότητας , αντισταθ µίζοντας  µε 
τον τρόπο  αυτό  την άµβλυνση  του ενδοση µατικού  ανταγωνισ µού. Η ρήτρα  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού µε την οποία  αποκλείονται  τα άλλα  σήµατα ζαχαρωτών  από 
τα καταστή µατα καθ’ όλη τη διάρκεια  των συµφωνιών  επιτρέπει  πράγ µατι στον  
δικαιοπάροχο  να διατηρεί  την οµοιοµορφία  των σηµείων πώλησης  και να εµποδίζει  
τους ανταγωνιστές  να επωφεληθούν  από την εµπορική  του επωνυ µία. ∆εν οδηγεί  σε 
σοβαρό  αποκλεισ µό της αγοράς , αν λάβει  κανείς  υπόψη  τον µεγάλο  αριθµό των 
δυνητικών  σηµείων πώλησης  που είναι  προσιτά  στους  άλλους  παραγωγούς  
ζαχαρωτών . Οι συµφωνίες  δικαιόχρησης  αυτού  του δικαιοπάροχου  θεωρείται  πιθανό  
ότι πληρούν  τους όρους  για τη χορήγηση  απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 
παράγραφος  3, εφόσον  οι υποχρεώσεις  που περιλα µβάνουν  εµπίπτουν  στο 
άρθρο  101 παράγραφος  1. 
2.6. Αποκλειστική  προµήθεια  
(192) Στην  κατηγορία  της αποκλειστικής  προµήθειας  υπάγονται  περιορισ µοί κύριο  
χαρακτηριστικό  των οποίων  είναι  ότι ο προµηθευτής  υποχρεώνεται  ή ωθείται  να 
πωλεί  τα συµβατικά  προϊόντα  µόνο ή κυρίως  σε έναν αγοραστή , γενικά  ή για µια 
συγκεκρι µένη χρήση . Τέτοιοι  περιορισ µοί µπορεί  να λάβουν  τη µορφή  υποχρέωσης  
αποκλειστικής  προµήθειας , που επιβάλλει  στον  προµηθευτή  να πωλεί  µόνο σε έναν 
αγοραστή  µε σκοπό  τη µεταπώληση  ή για συγκεκρι µένη χρήση · µπορεί  επίσης , για 
παράδειγ µα, να λάβουν  τη µορφή  επιβολής  όρων  στον  προµηθευτή  ως προς  τις 
ποσότητες , όπου  συµφωνούνται  κίνητρα  µεταξύ  προµηθευτή  και αγοραστή  που 
κάνουν  τον πρώτο  να συγκεντρώνει  το κύριο  µέρος των πωλήσεων  του σε έναν 
αγοραστή . Για τα ενδιά µεσα αγαθά  ή υπηρεσίες , η αποκλειστική  προµήθεια  
αναφέρεται  συνήθως  ως βιοµηχανική  προµήθεια . 
(193) Η αποκλειστική  προµήθεια  απαλλάσσεται  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  
κατηγορίες , εφόσον  το µερίδιο  αγοράς  τόσο  του προµηθευτή  όσο και του αγοραστή  
δεν υπερβαίνει  το 30%, ακόµη και αν συνδυάζεται  µε άλλους  κάθετους  
περιορισ µούς που δεν είναι  ιδιαίτερα  σοβαροί , όπως  η υποχρέωση  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού. Στο υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος παρέχονται  κατευθύνσεις  για 
 
EL 79   EL την αξιολόγηση  των ατοµικών  περιπτώσεων  αποκλειστικής  προµήθειας  πάνω  από το 
όριο του µεριδίου  αγοράς . 
(194) Ο βασικός  κίνδυνος  για τον ανταγωνισ µό σε περίπτωση  αποκλειστικής  προµήθειας  
συνίσταται  στον  αποκλεισ µό των άλλων  αγοραστών . Υπάρχει  µια οµοιότητα  µε τα 
ενδεχό µενα αποτελέσ µατα της αποκλειστικής  διανο µής, ιδίως  όταν ο αποκλειστικός  
διανο µέας καθίσταται  αποκλειστικός  αγοραστής  για το σύνολο  της αγοράς  
(βλ. τµήµα 2.2, ιδίως  παράγραφο  156). Το µερίδιο  αγοράς  του αγοραστή  στο 
προηγού µενο στάδιο  της αγοράς  προµηθειών  έχει προφανώς  ιδιαίτερη  σηµασία για 
την αξιολόγηση  των δυνατοτήτων  που έχει ο αγοραστής  να «επιβάλλει » υποχρέωση  
αποκλειστικής  προµήθειας  µε την οποία  αποκλείεται  η πρόσβαση  άλλων  αγοραστών  
στις προµήθειες . Ωστόσο , ο καθοριστικός  παράγοντας  από τον οποίο  κρίνεται  εάν 
είναι  πιθανό  να δηµιουργηθεί  πρόβλη µα ανταγωνισ µού είναι  η θέση  του αγοραστή  
στο επόµενο στάδιο  της αγοράς . Εάν ο αγοραστής  δεν έχει ισχύ στο στάδιο  αυτό  της 
αγοράς , τότε δεν αναµένεται  να υπάρξουν  αισθητά  αρνητικά  αποτελέσ µατα για τους 
καταναλωτές . Αντίθετα , αρνητικά  αποτελέσ µατα αναµένονται , όταν  το µερίδιο  
αγοράς  του αγοραστή  στο επόµενο στάδιο  της αγοράς  προµηθειών , καθώς  και στο 
προηγού µενο όπου  αγοράζονται  τα προϊόντα , υπερβαίνει  το 30%. Όταν  το µερίδιο  
του αγοραστή  στο προηγού µενο στάδιο  της αγοράς  δεν υπερβαίνει  το 30%, είναι  και 
πάλι πιθανό  να παρουσιαστούν  σηµαντικά  φαινό µενα αποκλεισ µού, ιδίως  όταν το 
µερίδιο  αγοράς  του εν λόγω  αγοραστή  στο επόµενο στάδιο  της αγοράς  είναι  
µεγαλύτερο  του 30% και η αποκλειστική  προµήθεια  αφορά  µια συγκεκρι µένη χρήση  
των συµβατικών  προϊόντων . Στην  περίπτωση  που µία εταιρεία  κατέχει  δεσπόζουσα  
θέση  στο επόµενο στάδιο  της αγοράς , οποιαδήποτε  υποχρέωση  προµήθειας  των 
προϊόντων , αποκλειστικά  ή κατά  κύριο  λόγο , στον  αγοραστή  που κατέχει  
δεσπόζουσα  θέση  µπορεί  εύκολα  να έχει σοβαρά  αποτελέσ µατα που αντιβαίνουν  
στον  ανταγωνισ µό. 
(195) Σηµασία δεν έχει µόνον  η θέση  που κατέχει  ο αγοραστής  στο προηγού µενο ή στο 
επόµενο στάδιο  της αγοράς , αλλά  και ο βαθµός και η διάρκεια  για την οποία  
εφαρ µόζει µια υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας . Όσο υψηλότερο  είναι  το 
δεσµευµένο µερίδιο  προµηθειών  και όσο µεγαλύτερη  είναι  η διάρκεια  της 
υποχρέωσης  αποκλειστικής  προµήθειας , τόσο  πιο αισθητός  αναµένεται  να είναι  ο 
αποκλεισ µός. Στις συµφωνίες  αποκλειστικής  προµήθειας  µε διάρκεια  µικρότερη  των 
πέντε  ετών  που έχουν  συναφθεί  από επιχειρήσεις  που δεν κατέχουν  δεσπόζουσα  
θέση , θα πρέπει  συνήθως  να σταθ µίζονται  τα θετικά  και τα αρνητικά  αποτελέσ µατα 
για τον ανταγωνισ µό, ενώ, για τα περισσότερα  είδη επενδύσεων , οι συµφωνίες  άνω 
των πέντε  ετών  δεν θεωρούνται  απαραίτητες  για την επίτευξη  των επικαλού µενων  
βελτιώσεων  της αποτελεσ µατικότητας  ή οι βελτιώσεις  αυτές  δεν είναι  επαρκείς  για 
να αντισταθ µίσουν  τον αποκλεισ µό που συνεπάγονται  αυτές  οι µακροχρόνιες  
συµφωνίες  αποκλειστικής  προµήθειας . 
(196) Η θέση  των ανταγωνιζό µενων  αγοραστών  στο προηγού µενο στάδιο  της αγοράς  είναι  
σηµαντικός  παράγοντας , καθώς  πιθανότητα  αποκλεισ µού των αγοραστών  αυτών  για 
λόγους  αντιβαίνοντες  στον  ανταγωνισ µό, δηλαδή  µέσω της αύξησης  του κόστους  
τους, υπάρχει  µόνο εάν είναι  αισθητά  µικρότεροι  από τον αγοραστή  που επιβάλλει  
τον περιορισ µό. Ο αποκλεισ µός ανταγωνιζό µενων  αγοραστών  δεν είναι  πολύ  
πιθανός  στις περιπτώσεις  που οι ανταγωνιστές  αυτοί  έχουν  ανάλογη  αγοραστική  
ισχύ και µπορούν  να προσφέρουν  ανάλογες  δυνατότητες  πωλήσεων  στους  
προµηθευτές . Στην  περίπτωση  αυτή , αποκλεισ µός µπορεί  να υπάρξει  µόνο για τους 
δυνητικούς  νεοεισερχό µενους , οι οποίοι  µπορεί  να µην είναι  σε θέση  να 
 
EL 80   EL εξασφαλίσουν  προµήθειες , όταν αρκετοί  µεγάλοι  αγοραστές  έχουν  όλοι συνάψει  
συµφωνίες  αποκλειστικής  προµήθειας  µε τους περισσότερους  προµηθευτές  στην  
αγορά . Ένα τέτοιο  σωρευτικό  αποτέλεσ µα µπορεί  να δικαιολογήσει  άρση  του 
ευεργετή µατος του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορίες . 
(197) Οι φραγ µοί εισόδου  σε επίπεδο  προµηθευτών  συνιστούν  κρίσι µο στοιχείο  για να 
προσδιοριστεί  κατά  πόσον  υπάρχει  πραγ µατικός  αποκλεισ µός. Εφόσον  είναι  
αποτελεσ µατικό  για ανταγωνιζό µενους  αγοραστές  να παρέχουν  τα αγαθά  ή τις 
υπηρεσίες  οι ίδιοι µέσω κάθετης  ολοκλήρωσης  σε προηγού µενα στάδια  της αγοράς , 
δεν θεωρείται  πιθανό  να υπάρξει  πραγ µατικό  πρόβλη µα αποκλεισ µού. Ωστόσο , 
συχνά  υπάρχουν  σηµαντικοί  φραγ µοί στην  είσοδο . 
(198) Η αντισταθ µιστική  ισχύς  των προµηθευτών  είναι  κρίσι µο στοιχείο , καθώς  δεν είναι  
εύκολο  να αποκλεισθεί  η πρόσβαση  σηµαντικών  προµηθευτών  σε εναλλακτικούς  
αγοραστές . Συνεπώς , κίνδυνος  αποκλεισ µού υπάρχει  κυρίως  στην  περίπτωση  
ανίσχυρων  προµηθευτών  και ισχυρών  αγοραστών . Στην  περίπτωση  ισχυρών  
προµηθευτών , η αποκλειστική  προµήθεια  µπορεί  να συνδυάζεται  µε υποχρέωση  µη 
άσκησης  ανταγωνισ µού. Ο συνδυασ µός µε υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού 
συνεπάγεται  την εφαρ µογή των κανόνων  που αναλύθηκαν  σε σχέση  µε την 
προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος. Όταν  πραγ µατοποιούνται  επενδύσεις  
συναρτώ µενες µε τη συγκεκρι µένη συµβατική  σχέση  και από τις δύο πλευρές  
(πρόβλη µα "οµηρίας "), ο συνδυασ µός της αποκλειστικής  προµήθειας  µε υποχρέωση  
µη άσκησης  ανταγωνισ µού, δηλαδή  αµοιβαία  αποκλειστικότητα  σε συµφωνίες  
βιοµηχανικής  προµήθειας , είναι  συχνά  δικαιολογη µένος, ιδίως  κάτω  από το επίπεδο  
στο οποίο  θεωρείται  ότι υπάρχει  δεσπόζουσα  θέση . 
(199) Τέλος , το επίπεδο  του εµπορίου  και η φύση  του προϊόντος  αποτελούν  κρίσι µους 
παράγοντες  όσον  αφορά  το ενδεχό µενο αποκλεισ µού. Ο αποκλεισ µός είναι  λιγότερο  
πιθανός  σε περίπτωση  ενδιά µεσου  ή οµοιογενούς  προϊόντος . Πρώτον , ένας 
αποκλειό µενος κατασκευαστής  που χρησι µοποιεί  συγκεκρι µένη εισροή  έχει 
συνήθως  µεγαλύτερη  ευελιξία  για να ανταποκριθεί  στη ζήτηση  των πελατών  του από 
εκείνη  που διαθέτει  ο χονδρέ µπορος /λιανοπωλητής  για να ανταποκριθεί  στη ζήτηση  
του τελικού  καταναλωτή , για τον οποίο  τα σήµατα µπορεί  να διαδρα µατίζουν  
σηµαντικό  ρόλο . ∆εύτερον , η απώλεια  µιας πιθανής  πηγής  εφοδιασ µού είναι  
λιγότερο  σηµαντική  για τους αποκλειό µενους  αγοραστές  σε περίπτωση  οµοιογενών  
προϊόντων  απ’ ό,τι σε περίπτωση  ανοµοιογενών  προϊόντων  µε διαφορετικά  
χαρακτηριστικά  και ποιότητες . Για τελικά  προϊόντα  συγκεκρι µένου σήµατος ή 
διαφοροποιη µένα ενδιά µεσα προϊόντα  για τα οποία  υπάρχουν  φραγ µοί στην  είσοδο , 
η αποκλειστική  προµήθεια  µπορεί  να έχει σοβαρά  αντιανταγωνιστικά  αποτελέσ µατα 
στην  περίπτωση  που οι ανταγωνιζό µενοι αγοραστές  είναι  σχετικά  µικροί  σε 
σύγκριση  µε τον αγοραστή  που επιβάλλει  τον αποκλεισ µό, ακόµη και αν αυτός  δεν 
κατέχει  δεσπόζουσα  θέση  σε επόµενο στάδιο  της αγοράς . 
(200) Βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας  µπορεί  να αναµένονται  σε περίπτωση  
προβλή µατος "οµηρίας " (παράγραφος  107 στοιχεία  δ) και ε)), και αυτό  είναι  
πιθανότερο  για τα ενδιά µεσα απ’ ό,τι για τα τελικά  προϊόντα . Η επίτευξη  άλλων  
βελτιώσεων  της αποτελεσ µατικότητας  είναι  λιγότερο  πιθανή . Οι ενδεχό µενες 
οικονο µίες κλίµακας  στη διανο µή (παράγραφος  107 στοιχείο  ζ)) δεν είναι  πιθανό  να 
δικαιολογήσουν  την αποκλειστική  προµήθεια . 
 
EL 81   EL (201) Σε περίπτωση  προβλή µατος "οµηρίας " και, ακόµη περισσότερο , σε περίπτωση  
οικονο µιών κλίµακας  στη διανο µή, η επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  στον  
προµηθευτή , όπως  υποχρεώσεις  ελάχιστων  προµηθειών , θα µπορούσαν  να 
αποτελέσουν  µια λιγότερο  περιοριστική  εναλλακτική  δυνατότητα . 
(202) Παράδειγ µα αποκλειστικής  προµήθειας : 
Στην  αγορά  ορισµένου τύπου  εξαρτη µάτων  (αγορά  ενδιά µεσων  προϊόντων ), ο 
προµηθευτής  Α συµφωνεί  µε τον αγοραστή  Β να αναπτύξουν , µε δική του 
τεχνογνωσία  και σηµαντικές  επενδύσεις  σε νέα µηχανή µατα και βάσει  των 
προδιαγραφών  που παρέχει  ο αγοραστής  Β, έναν διαφορετικό  τύπο  του εξαρτή µατος 
αυτού . Ο Β θα πρέπει  να πραγ µατοποιήσει  σηµαντικές  επενδύσεις  για την 
ενσω µάτωση  αυτού  του νέου εξαρτή µατος. Συµφωνείται  ότι ο Α θα προµηθεύει  το 
νέο προϊόν  µόνο στον  αγοραστή  Β για περίοδο  πέντε  ετών  από την ηµεροµηνία της 
πρώτης  εισόδου  στην  αγορά . Ο Β είναι  υποχρεω µένος να αγοράζει  το νέο προϊόν  
µόνο από τον Α για την ίδια πενταετή  περίοδο . Τόσο  ο Α όσο και ο Β µπορούν  να 
συνεχίσουν  να πωλούν  και να αγοράζουν  αντίστοιχα  άλλους  τύπους  του 
εξαρτή µατος σε ή από άλλες  επιχειρήσεις . Το µερίδιο  αγοράς  του αγοραστή  Β στο 
προηγού µενο στάδιο  της αγοράς  εξαρτη µάτων  και στο επόµενο στάδιο  της αγοράς  
τελικών  αγαθών  είναι  40%. Το µερίδιο  αγοράς  του προµηθευτή  εξαρτη µάτων  είναι  
35%. Υπάρχουν  δύο άλλοι  προµηθευτές  εξαρτη µάτων  µε µερίδιο  αγοράς  περίπου  
20-25% και ένας αριθµός µικρών  προµηθευτών . 
Η συµφωνία , δεδοµένων  των σηµαντικών  επενδύσεων , είναι  πιθανό  να πληροί  τους 
όρους  του άρθρου  101 παράγραφος  3, λαµβάνοντας  υπόψη  τις βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας  και το περιορισ µένο αποτέλεσ µα αποκλεισ µού. Οι υπόλοιποι  
αγοραστές  αποκλείονται  από έναν συγκεκρι µένο τύπο  προϊόντος  ενός προµηθευτή  
µε µερίδιο  αγοράς  35%, αλλά  υπάρχουν  άλλοι  προµηθευτές  εξαρτη µάτων  οι οποίοι  
θα µπορούσαν  να αναπτύξουν  παρό µοια νέα προϊόντα . Ο αποκλεισ µός των άλλων  
προµηθευτών  από την κάλυψη  µέρους  της ζήτησης  του αγοραστή  Β περιορίζεται  το 
πολύ  σε 40% της αγοράς . 
2.7. Τέλη  αρχικής  πρόσβασης  
(203) Τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  είναι  πάγια  τέλη που καταβάλλουν  οι προµηθευτές  
στους  διανο µείς στο πλαίσιο  µιας κάθετης  σχέσης , στην  αρχή  ορισµένης περιόδου , 
για να αποκτήσουν  πρόσβαση  στο δίκτυο  διανο µής τους και ως αντίτι µο για τις 
υπηρεσίες  που τους παρέχουν  οι λιανοπωλητές . Η κατηγορία  αυτή  καλύπτει  
διάφορες  πρακτικές55, όπως  τα τέλη τοποθέτησης  (slotting allowances), τα λεγόµενα 
τέλη παρα µονής (pay-to-stay fees)56, τα χρήµατα που καταβάλλονται  για την 
πρόσβαση  στις εκστρατείες  προώθησης  του διανο µέα κ.λπ. Τα τέλη αρχικής  
πρόσβασης  απαλλάσσονται  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορία  όταν  
τα µερίδια  αγοράς  τόσο  του προµηθευτή  όσο και του αγοραστή  δεν υπερβαίνουν  το 
30%. Το υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος παρέχει  οδηγίες  για την αξιολόγηση  των 
τελών  αρχικής  πρόσβασης  σε ατοµικές περιπτώσεις  πάνω  από το όριο µεριδίου  
αγοράς . 
                                                 
55 Πάγια  τέλη που καταβάλλουν  οι κατασκευαστές  στους  λιανοπωλητές  για να αποκτήσουν  πρόσβαση  
στα ράφια  του καταστή µατός τους. 
56 Εφάπαξ  ποσό  που καταβάλλεται  για να εξασφαλισθεί  η παρα µονή ενός υπάρχοντος  προϊόντος  στα 
ράφια  για µεγαλύτερο  χρονικό  διάστη µα. 
 
EL 82   EL (204) Τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  ενίοτε  να οδηγήσουν  σε αποκλεισ µό των άλλων  
διανο µέων από τον ανταγωνισ µό, εάν ωθούν  τον προµηθευτή  να διοχετεύει  τα 
προϊόντα  του µέσω ενός µόνο ή περιορισ µένου αριθµού διανο µέων. Αν τα τέλη είναι  
υψηλά , ο προµηθευτής  είναι  λογικό  να επιδιώκει  να διοχετεύσει  σηµαντικό  όγκο  των 
πωλήσεών  του µέσω του συγκεκρι µένου διανο µέα προκει µένου να καλύψει  τη 
σχετική  δαπάνη . Στην  περίπτωση  αυτή , τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  να έχουν  
το ίδιο αποτέλεσ µα αποκλεισ µού στα επόµενα στάδια  της αγοράς  όπως  µια 
υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας . Για την αξιολόγηση  αυτού  του αρνητικού  
αποτελέσ µατος ισχύουν  κατ’ αναλογία  όσα αναφέρθηκαν  για τις υποχρεώσεις  
αποκλειστικής  προµήθειας  (βλ. συγκεκρι µένα παραγράφους  194-199).  
(205) Σε εξαιρετικές  περιπτώσεις , τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  επίσης  να 
οδηγήσουν  σε αποκλεισ µό των άλλων  προµηθευτών  από τον ανταγωνισ µό, εάν 
χρησι µοποιούνται  εκτετα µένα µε αποτέλεσ µα να αυξάνονται  οι φραγ µοί στην  είσοδο  
για τους µικρούς  ανταγωνιστές . Για την αξιολόγηση  αυτού  του ενδεχο µένου  
αρνητικού  αποτελέσ µατος ισχύουν  κατ’ αναλογία  όσα αναφέρθηκαν  για τις 
υποχρεώσεις  προώθησης  συγκεκρι µένου σήµατος (βλ. συγκεκρι µένα 
παραγράφους  132-141).  
(206) Πέραν  του ενδεχό µενου αποκλεισ µού, τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  να 
αµβλύνουν  τον ανταγωνισ µό και να διευκολύνουν  τις αθέµιτες συµπράξεις  µεταξύ  
διανο µέων. Είναι  πιθανό  να αυξήσουν  τις τιµές που χρεώνει  ο προµηθευτής  για τα 
συµβατικά  προϊόντα , δεδοµένου ότι πρέπει  να καλύψει  τα έξοδα  των εν λόγω  
πληρω µών. Οι υψηλότερες  τιµές προµήθειας  µπορεί  να περιορίσουν  τα κίνητρα  των 
λιανοπωλητών  να ανταγωνίζονται  ως προς  τις τιµές στην  αγορά  των επόµενων  
σταδίων , ενώ αυξάνονται  τα κέρδη  των διανο µέων ως αποτέλεσ µα των τελών  
πρόσβασης . Ο εν λόγω  περιορισ µός του ανταγωνισ µού µεταξύ  διανο µέων µε τη 
σωρευτική  χρήση  τελών  αρχικής  πρόσβασης  κατά  κανόνα  απαιτεί  να είναι  ιδιαίτερα  
συγκεντρω µένη η αγορά  διανο µής.  
(207) Εντούτοις , η χρήση  τελών  αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  σε πολλές  περιπτώσεις  να 
συµβάλει  στην  ορθολογική  παραχώρηση  χώρου  στα ράφια  για νέα προϊόντα . Οι 
διανο µείς έχουν  συχνά  λιγότερες  πληροφορίες  από τους προµηθευτές  σχετικά  µε το 
δυνα µικό επιτυχίας  των νέων  προϊόντων  που εισάγονται  στην  αγορά  και, ως εκ 
τούτου , η ποσότητα  των προϊόντων  προς  πώληση  µπορεί  να µην είναι  η καλύτερη  
δυνατή . Τα τέλη αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  να χρησι µοποιηθούν  για να περιοριστεί  
αυτή  η ασυµµετρία  στην  πληροφόρηση  µεταξύ  προµηθευτών  και διανο µέων, 
επιτρέποντας  ρητά  στους  προµηθευτές  να ανταγωνίζονται  για τον χώρο  στα ράφια . 
Ο διανο µέας µπορεί  έτσι να διαβλέψει  ποια προϊόντα  είναι  πιθανότερο  να έχουν  
επιτυχία , εφόσον  ο προµηθευτής  κατά  κανόνα  θα συµφωνήσει  να καταβάλει  τέλος  
αρχικής  πρόσβασης , αν εκτιµά ότι η πιθανότητα  αποτυχίας  της εισαγωγής  του 
προϊόντος  είναι  µικρή. 
(208) Επιπλέον , λόγω  της ασυµµετρίας  στην  πληροφόρηση  που αναφέρθηκε  στη 
παράγραφο  207, οι προµηθευτές  µπορεί  να έχουν  συµφέρον  να επωφεληθούν  
ανέξοδα  από τις προσπάθειες  προώθησης  των διανο µέων προκει µένου να 
κυκλοφορήσουν  στην  αγορά  προϊόντα  που δεν είναι  τα καλύτερα  δυνατά . Αν ένα 
προϊόν  δεν γνωρίζει  επιτυχία , οι διανο µείς θα καταβάλουν  µέρος του κόστους  της 
αποτυχίας  αυτής . Με τη χρήση  τελών  αρχικής  πρόσβασης  µπορεί  να αποτραπεί  
αυτός  ο παρασιτισ µός, µεταθέτοντας  τον κίνδυνο  αποτυχίας  του προϊόντος  στους  
 
EL 83   EL προµηθευτές , και συµβάλλοντας  έτσι στον  καλύτερο  δυνατό  ρυθµό εισαγωγής  νέων  
προϊόντων . 
2.8. Συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  
(209) Οι συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  είναι  συµφωνίες  µε τις οποίες , στο 
πλαίσιο  συµφωνίας  διανο µής, ο διανο µέας αναθέτει  στον  προµηθευτή  (τον "αρχηγό  
της κατηγορίας ") την εµπορία  µιας κατηγορίας  προϊόντων  τα οποία  περιλα µβάνουν  
κατά  κανόνα  όχι µόνο προϊόντα  του προµηθευτή , αλλά  και προϊόντα  των 
ανταγωνιστών  του. Με τον τρόπο  αυτό , ο αρχηγός  της κατηγορίας  είναι  σε θέση  να 
επηρεάζει , για παράδειγ µα, την τοποθέτηση  και την προώθηση  των προϊόντων  στο 
κατάστη µα, καθώς  και την επιλογή  προϊόντων  προς  πώληση . Οι συµφωνίες  αυτές  
απαλλάσσονται  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  κατά  κατηγορία , εφόσον  τα 
µερίδια  αγοράς  τόσο  του προµηθευτή  όσο και του αγοραστή  δεν υπερβαίνουν  το 
30%. Το υπόλοιπο  του παρόντος  τµήµατος παρέχει  οδηγίες  για την αξιολόγηση  των 
συµφωνιών  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  σε ατοµικές περιπτώσεις  πάνω  από αυτό  το 
όριο µεριδίου  αγοράς . 
(210) Ενώ στις περισσότερες  περιπτώσεις  οι συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  δεν 
δηµιουργούν  προβλή µατα, µπορεί  ενίοτε  να στρεβλώνουν  τον ανταγωνισ µό µεταξύ  
των προµηθευτών  και να καταλήγουν  σε αποκλεισ µό των άλλων  προµηθευτών  από 
τον ανταγωνισ µό, εάν ο "αρχηγός  της κατηγορίας " είναι  σε θέση , λόγω  της επιρροής  
του στις αποφάσεις  που λαµβάνει  ο διανο µέας όσον  αφορά  την εµπορία , να 
περιορίζει  ή να υπονο µεύει τη διανο µή προϊόντων  ανταγωνιστών  προµηθευτών . Ενώ 
στις περισσότερες  περιπτώσεις  ο διανο µέας δεν θα είχε συµφέρον  να περιοριστεί  η 
επιλογή  των προϊόντων  του, όταν ο διανο µέας πωλεί  επίσης  ανταγωνιστικά  προϊόντα  
µε δικό του σήµα (ιδιωτικής  ετικέτας ), µπορεί  να έχει επίσης  κίνητρα  αποκλεισ µού 
ορισµένων  προµηθευτών , ιδίως  προϊόντων  ενδιά µεσης  κατηγορίας . Για την 
αξιολόγηση  αυτού  του αποκλεισ µού σε προηγού µενα στάδια  της αγοράς  ισχύουν  
κατ’ αναλογία  τα κριτήρια  που αναφέρθηκαν  για τις υποχρεώσεις  προώθησης  
συγκεκρι µένου σήµατος (ιδίως  παράγραφοι  132-141), µ ε την ανάλυση  ορισµένων  
ζητηµάτων , όπως  είναι  ο βαθµός κάλυψης  της αγοράς  των συµφωνιών  αυτών , η 
θέση  στην  αγορά  των ανταγωνιζό µενων  προµηθευτών  και η πιθανή  σωρευτική  
χρήση  των συµφωνιών  αυτού  του τύπου .  
(211) Επιπλέον , οι συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  µπορεί  να διευκολύνουν  τις 
αθέµιτες συµπράξεις  µεταξύ  διανο µέων, όταν ο ίδιος  προµηθευτής  ο οποίος  ενεργεί  
ως αρχηγός  κατηγορίας  για όλους  ή τους περισσότερους  από τους ανταγωνιζό µενους  
διανο µείς σε µια αγορά  και παρέχει  στους  διανο µείς αυτούς  ένα κοινό  σηµείο 
αναφοράς  για τις αποφάσεις  τους όσον  αφορά  την εµπορία .  
(212) Οι συµφωνίες  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  µπορεί  επίσης  να διευκολύνουν  τις 
αθέµιτες συµπράξεις  µεταξύ  προµηθευτών , αυξάνοντας  τις ευκαιρίες  για ανταλλαγή , 
µέσω των λιανοπωλητών , ευαίσθητων  πληροφοριών  σχετικά  µε την αγορά , όπως  για 
παράδειγ µα σχετικά  µε τη µελλοντική  τιµολόγηση , τα σχέδια  προώθησης  ή τις 
διαφη µιστικές  εκστρατείες57.  
                                                 
57 Η άµεση ανταλλαγή  πληροφοριών  µεταξύ  ανταγωνιστών  δεν καλύπτεται  από τον κανονισ µό 
απαλλαγής  κατά  κατηγορίες , βλ. άρθρο  2 παράγραφος  4 του εν λόγω  κανονισ µού και παραγράφους  27 
και 28 των παρουσών  κατευθυντηρίων  γραµµών. 
 
EL 84   EL (213) Ωστόσο , η χρήση  των συµφωνιών  διαχείρισης  κατά  κατηγορία  µπορεί  επίσης  να 
οδηγήσει  σε βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας . Οι συµφωνίες  αυτές  µπορεί  να 
επιτρέψουν  στους  διανο µείς να αποκτήσουν  πρόσβαση  στην  εµπειρογνω µοσύνη  
εµπορικής  προώθησης  του προµηθευτή  για µια ορισµένη οµάδα προϊόντων  και να 
επιτύχουν  οικονο µίες κλίµακας , καθώς  εξασφαλίζουν  την ταχεία  και άµεση έκθεση  
στα ράφια  της βέλτιστης  ποσότητας  προϊόντων . ∆εδο µένου ότι οι συµφωνίες  αυτές  
βασίζονται  στις συνήθειες  των πελατών , µπορεί  να εξασφαλίσουν  µεγαλύτερο  βαθµό 
ικανοποίησής  τους, καθώς  συµβάλλουν  ώστε  να ανταποκρίνονται  καλύτερα  στις 
προσδοκίες  από πλευράς  ζήτησης . Γενικότερα , όσο οξύτερος  είναι  ο διαση µατικός  
ανταγωνισ µός και όσο µικρότερο  είναι  το κόστος  αλλαγής  προτι µήσεων  για τους 
καταναλωτές , τόσο  µεγαλύτερα  είναι  τα οικονο µικά οφέλη  από τη διαχείριση  κατά  
κατηγορία . 
2.9. ∆εσµευµένη πώληση  
(214) ∆εσµευµένη πώληση  υπάρχει  όταν οι πελάτες  που αγοράζουν  ένα προϊόν  (δεσµεύον 
προϊόν ) υποχρεώνονται  επίσης  να αγοράσουν  και ένα άλλο , διαφορετικό  προϊόν  
(δεσµευµένο προϊόν ) από τον ίδιο προµηθευτή  ή από κάποιον  που υποδεικνύει  ο 
τελευταίος . Οι δεσµευµένες πωλήσεις  µπορεί  να συνιστούν  κατάχρηση  κατά  την 
έννοια  του άρθρου  10258. Επίσης  µπορεί  να συνιστούν  κάθετο  περιορισ µό που 
εµπίπτει  στο πεδίο  του άρθρου  101, εφόσον  προκύπτει  υποχρέωση  προώθησης  
συγκεκρι µένου σήµατος (βλ. παραγράφους  129 έως 150) για το δεσµευµένο προϊόν . 
Οι παρούσες  κατευθυντήριες  γραµµές αναφέρονται  µόνο στην  τελευταία  αυτή  
περίπτωση . 
(215) Τι πρέπει  να θεωρηθεί  ως διαφορετικό  προϊόν  προσδιορίζεται  πρώτα  από όλα από τη 
ζήτηση  των πελατών . ∆ύο προϊόντα  είναι  διαφορετικά  εάν, όταν δεν υπάρχουν  
δεσµευµένες πωλήσεις , σηµαντικός  αριθµός πελατών  θα αγόραζε  ή θα είχε αγοράσει  
το δεσµεύον προϊόν  χωρίς  να αγοράσει  και το δεσµευµένο από τον ίδιο προµηθευτή , 
ώστε  να είναι  δυνατή  η αυτόνο µη παραγωγή  τόσο  του δεσµεύοντος  ως όσο και του 
δεσµευµένου προϊόντος59. Μεταξύ  των στοιχείων  που αποδεικνύουν  ότι δύο 
προϊόντα  είναι  διαφορετικά  περιλα µβάνονται  οι άµεσες αποδείξεις  ότι οι πελάτες , αν 
έχουν  δυνατότητα  επιλογής , αγοράζουν  το δεσµεύον και το δεσµευµένο προϊόν  
χωριστά  από διαφορετικές  πηγές  εφοδιασ µού, ή έµµεσες αποδείξεις , όπως  η 
παρουσία  στην  αγορά  επιχειρήσεων  ειδικευ µένων  στην  παραγωγή  ή την πώληση  του 
δεσµευµένου προϊόντος  χωρίς  το δεσµεύον προϊόν60, είτε στοιχεία  που υποδηλώνουν  
ότι οι επιχειρήσεις  µε µικρή ισχύ στην  αγορά , ιδίως  σε ανταγωνιστικές  αγορές , έχουν  
την τάση  να µη δεσµεύουν  ή να µην οµαδοποιούν  τα σχετικά  προϊόντα . 
Παραδείγ µατος χάρη , καθώς  οι πελάτες  θέλουν  να αγοράζουν  υποδή µατα µαζί µε τα 
κορδόνια , και δεν είναι  πρακτικά  συµφέρον  για τους διανο µείς να προσθέτουν  στα 
καινούργια  υποδή µατα κορδόνια  της επιλογής  τους, έχει καταστεί  εµπορική  
                                                 
58 Απόφαση  του ∆ικαστηρίου  14ης Νοεµβρίου  1996 στην  υπόθεση  C-333/94, P Tetrapak κατά  Επιτροπής , 
Συλλογή  1996, σ. Ι-5951, σκέψη  37. Βλ. επίσης  την ανακοίνωση  της Επιτροπής  - Κατευθύνσεις  
σχετικά  µε τις προτεραιότητες  της Επιτροπής  κατά  τον έλεγχο  της εφαρ µογής του άρθρου  82 της 
συνθήκης  ΕΚ σε καταχρηστικές  συµπεριφορές  αποκλεισ µού που υιοθετούν  δεσπόζουσες  επιχειρήσεις , 
ΕΕ C 45 της 24.2.2009, σ. 7. 
59 Απόφαση  του Πρωτοδικείου  της 17ης Σεπτε µβρίου  2007 στην  υπόθεση  T-201/04 Microsoft κατά  
Επιτροπής , Συλλογή  2007, σ. II-3601, σκέψεις  917, 921 και 922. 
60 Απόφαση  της 12ης ∆εκε µβρίου  1991 του Πρωτοδικείου  στην  υπόθεση  T-30/89 Hilti κατά  Επιτροπής , 
Συλλογή  1991, σ. II-1439, σκέψη  67. 
 
EL 85   EL συνήθεια  για τους κατασκευαστές  υποδη µάτων  να προµηθεύουν  υποδή µατα µαζί µε 
τα κορδόνια  τους. Συνεπώς , η πώληση  υποδη µάτων  µε κορδόνια  δεν αποτελεί  
δεσµευµένη πώληση . 
(216) Οι δεσµευµένες πωλήσεις  µπορεί  να οδηγήσουν  σε αποκλεισ µό του ανταγωνισ µού 
στη δεσµευµένη αγορά , στη δεσµεύουσα  αγορά  ή και στις δύο ταυτόχρονα . Ο 
αποκλεισ µός αυτός  εξαρτάται  από το ποσοστό  της δέσµευσης  επί των συνολικών  
πωλήσεων  στην  αγορά  του δεσµευµένου προϊόντος . Για να διαπιστωθεί  τι θεωρείται  
ως αισθητός  αποκλεισ µός βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  1, µπορεί  να 
εφαρ µοσθεί  η ανάλυση  για την προώθηση  συγκεκρι µένου σήµατος. Οι δεσµευµένες 
πωλήσεις  συνεπάγονται  τουλάχιστον  µία µορφή  επιβολής  όρων  ως προς  τις 
ποσότητες  στον  αγοραστή  όσον  αφορά  το δεσµευµένο προϊόν . Όταν  επιπλέον  
συµφωνείται  ρήτρα  µη άσκησης  ανταγωνισ µού όσον  αφορά  το δεσµευµένο προϊόν , 
αυτό  αυξάνει  το ενδεχό µενο αποκλεισ µού στην  αγορά  του τελευταίου . Οι 
δεσµευµένες πωλήσεις  µπορεί  να οδηγήσουν  σε άµβλυνση  του ανταγωνισ µού για 
τους πελάτες  που ενδιαφέρονται  να αγοράσουν  το δεσµευµένο προϊόν  αλλά  όχι το 
δεσµεύον. Αν ο αριθµός των πελατών  που αγοράζουν  µόνο το δεσµευµένο προϊόν  
δεν είναι  αρκετός  για να υποστηρίξουν  τους ανταγωνιστές  του προµηθευτή  στη 
δεσµευµένη αγορά , οι δεσµευµένες πωλήσεις  µπορεί  να εκθέσουν  τους πελάτες  
αυτούς  σε αύξηση  των τιµών. Αν το δεσµευµένο προϊόν  αποτελεί  σηµαντικό  
συµπληρω µατικό  προϊόν  για τους πελάτες  του δεσµεύοντος  προϊόντος , η µείωση  του 
αριθµού εναλλακτικών  προµηθευτών  για το δεσµευµένο προϊόν  και ως εκ τούτου  η 
περιορισ µένη διαθεσι µότητα  του εν λόγω  προϊόντος  µπορεί  να καταστήσουν  
δυσκολότερη  την είσοδο  µόνο στην  αγορά  του δεσµεύοντος  προϊόντος  
(217) Επιπλέον , οι δεσµευµένες πωλήσεις  µπορεί  να οδηγήσουν  άµεσα στη διαµόρφωση  
των τιµών σε επίπεδο  υψηλότερο  από αυτό  που αντιστοιχεί  στις συνθήκες  του 
ανταγωνισ µού, ιδίως  σε τρεις  περιπτώσεις . Πρώτον , αν το δεσµεύον και το 
δεσµευµένο προϊόν  είναι  δυνατόν  να χρησι µοποιηθούν  σε διάφορες  αναλογίες  ως 
εισροές  σε µια διαδικασία  παραγωγής , οι πελάτες  µπορεί  να αντιδράσουν  σε αύξηση  
της τιµής του δεσµεύοντος  προϊόντος  και να αυξήσουν  τη ζήτησή  τους για το 
δεσµευµένο προϊόν  µειώνοντάς  την για το δεσµεύον. ∆εσµεύοντας  τα δύο προϊόντα , 
ο προµηθευτής  µπορεί  να επιδιώκει  την αποφυγή  αυτής  της υποκατάστασης  ώστε  να 
µπορέσει  να αυξήσει  τις τιµές του. ∆εύτερον , όταν η δεσµευµένη πώληση  επιτρέπει  
την άσκηση  διακρίσεων  ως προς  τις τιµές ανάλογα  µε τη χρήση  του δεσµεύοντος  
προϊόντος  εκ µέρους  του πελάτη , παραδείγ µατος χάρη  δεσµεύοντας  την πώληση  
φωτοαντιγραφικών  µηχανη µάτων  µε την αγορά  περιεκτών  µελάνης  (metering). 
Τρίτον , όταν  σε περίπτωση  µακροχρόνιων  συµβάσεων  ή σε περίπτωση  αγορών  
εξαρτη µάτων  και ανταλλακτικών  µετά την πώληση  αρχικού  εξοπλισ µού µε µακρά  
διάρκεια  ζωής , είναι  δυσχερές  για τους πελάτες  να εκτιµήσουν  τις επιπτώσεις  της εν 
λόγω  δεσµευµένης πώλησης .  
(218) Οι δεσµευµένες πωλήσεις  τυγχάνουν  απαλλαγής  βάσει  του κανονισ µού απαλλαγής  
κατά  κατηγορία  όταν το µερίδιο  αγοράς  του προµηθευτή  τόσο  στην  αγορά  του 
δεσµευµένου όσο και του δεσµεύοντος  προϊόντος , καθώς  και το µερίδιο  αγοράς  του 
αγοραστή  στις σχετικές  αγορές  των προηγού µενων  σταδίων , δεν υπερβαίνουν  το 
30%. Μπορεί  να συνδυάζονται  µε άλλους  κάθετους  περιορισ µούς οι οποίοι  δεν είναι  
ιδιαίτερα  σοβαροί  δυνά µει του εν λόγω  κανονισ µού, όπως  η υποχρέωση  µη άσκησης  
ανταγωνισ µού ή η επιβολή  όρων  ως προς  τις ποσότητες  όσον  αφορά  το δεσµεύον 
προϊόν  ή η υποχρέωση  αποκλειστικής  προµήθειας . Το υπόλοιπο  του παρόντος  
 
EL 86   EL τµήµατος παρέχει  οδηγίες  για την εκτίµηση των δεσµευµένων  πωλήσεων  σε 
ατοµικές περιπτώσεις  όταν το µερίδιο  αγοράς  υπερβαίνει  το προβλεπό µενο όριο. 
(219) Είναι  προφανές  ότι η θέση  που κατέχει  ο προµηθευτής  στην  αγορά  του δεσµεύοντος  
προϊόντος  είναι  ιδιαίτερα  σηµαντική  για την εκτίµηση των πιθανών  αποτελεσ µάτων  
που αντιβαίνουν  στον  ανταγωνισ µό. Εν γένει , αυτό  το είδος  της συµφωνίας  
επιβάλλεται  από τον προµηθευτή . Η βαρύτητα  του προµηθευτή  στην  αγορά  του 
δεσµεύοντος  προϊόντος  είναι  ο βασικός  λόγος  για τον οποίο  δεν είναι  ενδεχο µένως  
εύκολο  για τον αγοραστή  να αρνηθεί  µια υποχρέωση  δεσµευµένης πώλησης . 
(220) Για την εκτίµηση της ισχύος  στην  αγορά  του προµηθευτή , σηµασία έχει η θέση  των 
ανταγωνιστών  του στην  αγορά  του δεσµεύοντος  προϊόντος . Εφόσον  υπάρχει  ικανός  
αριθµός ανταγωνιστών  µε επαρκή  ισχύ, δεν θεωρείται  πιθανό  να υπάρξουν  
αποτελέσ µατα αντιβαίνοντα  στον  ανταγωνισ µό, καθώς  οι αγοραστές  έχουν  επαρκείς  
εναλλακτικές  δυνατότητες  να αγοράσουν  το δεσµεύον προϊόν  χωρίς  το δεσµευµένο 
προϊόν , εκτός  αν και άλλοι  προµηθευτές  εφαρ µόζουν  παρό µοιες συµφωνίες  
δεσµευµένων  πωλήσεων . Επιπλέον , οι φραγ µοί εισόδου  στην  αγορά  του 
δεσµεύοντος  προϊόντος  είναι  κρίσι µοι για την αξιολόγηση  της θέσης  που κατέχει  
στην  αγορά  ο προµηθευτής . Όταν  οι δεσµευµένες πωλήσεις  συνδυάζονται  µε 
υποχρέωση  µη άσκησης  ανταγωνισ µού όσον  αφορά  το δεσµεύον προϊόν , η θέση  του 
προµηθευτή  ενισχύεται  σηµαντικά . 
(221) Η αγοραστική  ισχύς  είναι  κρίσι µος παράγοντας , καθώς  δεν είναι  εύκολο  να 
υποχρεωθούν  σηµαντικοί  αγοραστές  να αποδεχθούν  δεσµευµένες πωλήσεις  χωρίς  να 
επωφεληθούν  τουλάχιστον  εν µέρει από τις πιθανές  βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας . Συνεπώς , οι δεσµευµένες πωλήσεις  που δεν στηρίζονται  στη 
βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  συνιστούν  κυρίως  κίνδυνο  στην  περίπτωση  
αγοραστών  που δεν έχουν  σηµαντική  αγοραστική  ισχύ. 
(222) Όταν  διαπιστώνονται  αισθητά  αποτελέσ µατα που αντιβαίνουν  στον  ανταγωνισ µό, 
τίθεται  το ζήτηµα αν πληρούνται  οι προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
Μια υποχρέωση  δεσµευµένων  πωλήσεων  µπορεί  να συµβάλλει  σε βελτιώσεις  της 
αποτελεσ µατικότητας  χάρη  στην  κοινή  παραγωγή  ή την κοινή  διανο µή. Στην  
περίπτωση  που το δεσµευµένο προϊόν  δεν παράγεται  από τον προµηθευτή , µπορεί  
επίσης  να επιτευχθεί  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  λόγω  της αγοράς  µεγάλων  
ποσοτήτων  του δεσµευµένου προϊόντος  εκ µέρους  του προµηθευτή . Ωστόσο , οι 
δεσµευµένες πωλήσεις  δεν µπορούν  να τύχουν  απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 
παράγραφος  3, εάν δεν αποδειχθεί  ότι τουλάχιστον  ένα µέρος αυτής  της µείωσης  του 
κόστους  µετακυλίεται  στον  καταναλωτή , πράγ µα το οποίο  δεν ισχύει  κατά  κανόνα  
όταν ο λιανοπωλητής  έχει τη δυνατότητα  να αγοράζει  σε τακτική  βάση  τα ίδια ή 
αντίστοιχα  προϊόντα  µε ίδιους  ή καλύτερους  όρους  από εκείνους  που προσφέρονται  
από τον προµηθευτή  που εφαρ µόζει την πρακτική  δέσµευσης . Βελτίωση  της 
αποτελεσ µατικότητας  µπορεί  επίσης  να επιτευχθεί  όταν οι δεσµευµένες πωλήσεις  
συµβάλλουν  στην  εξασφάλιση  µιας ορισµένης οµοιοµορφίας  και τυποποίησης  της 
ποιότητας  (βλ. παράγραφο  107 στοιχείο  θ)). Ωστόσο , πρέπει  να αποδειχθεί  ότι οι 
θετικές  συνέπειες  δεν θα ήταν  δυνατόν  να επιτευχθούν  το ίδιο αποτελεσ µατικά  µε 
την επιβολή  στον  αγοραστή  της υποχρέωσης  να χρησι µοποιεί  ή να µεταπωλεί  
προϊόντα  που ικανοποιούν  ορισµένες ελάχιστες  προδιαγραφές  ποιότητας , χωρίς  να 
απαιτείται  από τον αγοραστή  να αγοράζει  τα προϊόντα  αυτά  από τον προµηθευτή  ή 
κάποιον  άλλον  που ορίζεται  από αυτόν . Οι απαιτήσεις  σχετικά  µε τις ελάχιστες  
προδιαγραφές  ποιότητας  δεν εµπίπτουν  κανονικά  στο πεδίο  εφαρ µογής του 
 
EL 87   EL άρθρου  101 παράγραφος  1. Στην  περίπτωση  που ο προµηθευτής  του δεσµεύοντος  
προϊόντος  επιβάλλει  στον  αγοραστή  τους προµηθευτές  από τους οποίους  πρέπει  να 
αγοράζει  το δεσµευµένο προϊόν , για παράδειγ µα επειδή  δεν είναι  δυνατόν  να 
διαµορφωθούν  ελάχιστες  προδιαγραφές  ποιότητας , και αυτή  η πρακτική  είναι  επίσης  
πιθανό  να µην εµπίπτει  στο άρθρο  101 παράγραφος  1, ιδίως  αν ο προµηθευτής  του 
δεσµεύοντος  προϊόντος  δεν αποκο µίζει άµεσο (οικονο µικό) όφελος  από τον 
προσδιορισ µό των προµηθευτών  του δεσµευµένου προϊόντος . 
2.10. Περιορισ µοί των τιµών µεταπώλησης  
(223) Όπως  αναλύεται  στο τµήµα III.3, ο καθορισ µός των τιµών µεταπώλησης  (ΚΤΜ ), 
δηλαδή  οι συµφωνίες  ή εναρ µονισµένες πρακτικές  που έχουν  ως άµεσο ή έµµεσο 
αντικεί µενο τη θέσπιση  ορισµένης ή ελάχιστης  τιµής µεταπώλησης  ή ορισµένου ή 
ελάχιστου  επιπέδου  τιµών που πρέπει  να τηρεί  ο αγοραστής , θεωρείται  περιορισ µός 
ιδιαίτερης  σοβαρότητας . Η παρουσία  ΚΤΜ  σε µια συµφωνία  αποτελεί  τεκµήριο ότι 
η συµφωνία  περιορίζει  τον ανταγωνισ µό και, εποµένως , εµπίπτει  στο άρθρο  101 
παράγραφος  1. ∆ηµιουργεί  επίσης  τεκµήριο ότι η συµφωνία  είναι  ελάχιστα  πιθανόν  
να πληροί  τις προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3, οπότε  δεν εφαρ µόζεται  η 
απαλλαγή  κατά  κατηγορία . Ωστόσο , οι επιχειρήσεις  έχουν  τη δυνατότητα  να 
επικαλεστούν  το επιχείρη µα βελτίωσης  της αποτελεσ µατικότητας  βάσει  του 
άρθρου  101 παράγραφος  3 σε µια συγκεκρι µένη περίπτωση . Εναπόκειται  στα µέρη 
να τεκµηριώσουν  ότι η πιθανή  βελτίωση  της αποτελεσ µατικότητας  προκύπτει  από 
την εισαγωγή  του ΚΤΜ  στη συµφωνία  και να αποδείξουν  ότι πληρούνται  όλες οι 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Εν συνεχεία  εναπόκειται  στην  
Επιτροπή  να αξιολογήσει  ουσιαστικά  τις ενδεχό µενες αρνητικές  συνέπειες  στον  
ανταγωνισ µό και τους καταναλωτές  προτού  αποφανθεί  κατά  πόσο  πληρούνται  οι 
προϋποθέσεις  του άρθρου  101 παράγραφος  3. 
(224) Ο ΚΤΜ  µπορεί  να περιορίσει  τον ανταγωνισ µό µε διάφορους  τρόπους . Πρώτον , ο 
ΚΤΜ  µπορεί  να διευκολύνει  την αθέµιτη σύµπραξη  µεταξύ  των προµηθευτών  
ενισχύοντας  τη διαφάνεια  των τιµών στην  αγορά , πράγ µα που καθιστά  ευκολότερη  
τη διαπίστωση  αν ένας προµηθευτής  παρεκκλίνει  από την ισορροπία  που 
επιτυγχάνεται  µε αθέµιτο τρόπο , µειώνοντας  τις τιµές. Ο ΚΤΜ  περιορίζει  επίσης  τα 
κίνητρα  του προµηθευτή  να µειώσει  τις τιµές που εφαρ µόζει έναντι  των διανο µέων 
του, καθώς  η καθορισ µένη τιµή µεταπώλησης  δεν θα του επιτρέψει  να επωφεληθεί  
από την αύξηση  των πωλήσεων . Αυτό  το αρνητικό  αποτέλεσ µα είναι  ιδιαιτέρως  
ευλογοφανές  εάν η αγορά  είναι  επιρρεπής  σε αθέµιτες συµπράξεις , παραδείγ µατος 
χάρη  εάν οι παραγωγοί  σχηµατίζουν  κλειστό  ολιγοπώλιο , και σηµαντικό  τµήµα της 
αγοράς  καλύπτεται  από συµφωνίες  ΚΤΜ . ∆εύτερον , καταργώντας  τον ενδοση µατικό  
ανταγωνισ µό ως προς  τις τιµές, ο ΚΤΜ  µπορεί  επίσης  να διευκολύνει  τις αθέµιτες 
συµπράξεις  µεταξύ  των αγοραστών , δηλαδή  σε επίπεδο  διανο µής. Οι ισχυροί  ή καλά  
οργανω µένοι διανο µείς µπορεί  να είναι  σε θέση  να εξαναγκάσουν /πείσουν  έναν ή 
περισσότερους  προµηθευτές  να καθορίσουν  τις τιµές µεταπώλησής  τους πάνω  από 
το ανταγωνιστικό  επίπεδο  και ως εκ τούτου  να τους βοηθήσουν  να επιτύχουν  ή να 
σταθεροποιήσουν  µια αθέµιτη ισορροπία . Αυτή  η άµβλυνση  του ανταγωνισ µού ως 
προς  τις τιµές φαίνεται  να δηµιουργεί  ιδιαίτερα  προβλή µατα όταν ο ΚΤΜ  
εκπορεύεται  από τους αγοραστές , των οποίων  τα συλλογικά  οριζόντια  συµφέροντα  
είναι  αναµενόµενο ότι θα έχουν  αρνητικές  συνέπειες  για τους καταναλωτές . Τρίτον , 
ο ΚΤΜ  µπορεί  γενικότερα  να εξασθενίσει  τον ανταγωνισ µό µεταξύ  παραγωγών  
και/ή µεταξύ  λιανοπωλητών , ιδίως  όταν οι παραγωγοί  χρησι µοποιούν  τους ίδιους  
διανο µείς για τη διανο µή των προϊόντων  τους και ο ΚΤΜ  εφαρ µόζεται  από όλους  ή 
 
EL 88   EL από πολλούς  εξ αυτών . Τέταρτον , άµεση επίπτωση  του ΚΤΜ  είναι  ότι θα εµποδίσει  
όλους  ή ορισµένους  από τους διανο µείς να µειώσουν  τις τιµές πώλησής  τους για το 
συγκεκρι µένο σήµα. Αυτό  σηµαίνει  ότι άµεση επίπτωση  του ΚΤΜ  είναι  η αύξηση  
των τιµών. Πέµπτον, ο ΚΤΜ  µπορεί  να µειώσει  την πίεση  στα περιθώρια  κέρδους  
του παραγωγού , ιδίως  σε περίπτωση  που αυτός  έχει πρόβλη µα δεσµεύσεων , δηλαδή  
έχει συµφέρον  να µειώσει  την τιµή που χρεώνει  τους επόµενους  διανο µείς. Στην  
περίπτωση  αυτή , ο παραγωγός  µπορεί  να προτι µήσει να δεχθεί  τον ΚΤΜ , ώστε  να 
δεσµευθεί  ότι δεν θα µειώσει  την τιµή για τους επόµενους  διανο µείς και να 
περιορίσει  την πίεση  στο δικό του περιθώριο  κέρδους . Έκτον , ο ΚΤΜ  µπορεί  να 
εφαρ µοστεί  από παραγωγό  µε ισχύ στην  αγορά  για τον αποκλεισ µό µικρότερων  
ανταγωνιστών . Τα αυξη µένα περιθώρια  που µπορεί  να προσφέρει  ο ΚΤΜ  στους  
διανο µείς µπορεί  να προτρέψουν  τους τελευταίους  να ευνοούν  το συγκεκρι µένο 
σήµα έναντι  ανταγωνιστικών  σηµάτων  όταν συµβουλεύουν  πελάτες , ακόµη και αν οι 
συµβουλές  αυτές  δεν είναι  προς  το συµφέρον  των πελατών , ή να µην πωλούν  
καθόλου  αυτά  τα ανταγωνιστικά  σήµατα. Τέλος , ο ΚΤΜ  µπορεί  να περιορίσει  το 
δυνα µισµό και την καινοτο µία σε επίπεδο  διανο µής. Εµποδίζοντας  τον ανταγωνισ µό 
ως προς  τις τιµές µεταξύ  των διαφόρων  διανο µέων, ο ΚΤΜ  µπορεί  να αποτρέψει  την 
είσοδο  στην  αγορά  νέων , πιο αποτελεσ µατικών  λιανοπωλητών  και/ή να τους 
εµποδίσει  να αποκτήσουν  κρίσι µο µέγεθος  µε χαµηλές τιµές. Μπορεί  επίσης  να 
αποτρέψει  ή να εµποδίσει  την είσοδο  και επέκταση  συστη µάτων  διανο µής που 
βασίζονται  σε χαµηλές τιµές, όπως  τα εκπτωτικά  καταστή µατα. 
(225) Εντούτοις , ο ΚΤΜ  µπορεί  να µην έχει µόνο ως αποτέλεσ µα τον περιορισ µό του 
ανταγωνισ µού, αλλά , ιδίως  όταν  αποφασίζεται  από τον προµηθευτή , να επιφέρει  
επίσης  βελτιώσεις  της αποτελεσ µατικότητας , πράγ µα το οποίο  αξιολογείται  βάσει  
του άρθρου  101 παράγραφος  3. Συγκεκρι µένα, όταν ένας παραγωγός  εισάγει  ένα νέο 
προϊόν , ο ΚΤΜ  µπορεί  να τον βοηθήσει , στη διάρκεια  αυτής  της εισαγωγικής  
περιόδου  επέκτασης  της ζήτησης , να ενθαρρύνει  τους διανο µείς να λαµβάνουν  
καλύτερα  υπόψη  το συµφέρον  του παραγωγού  για την προώθηση  του προϊόντος . Ο 
ΚΤΜ  µπορεί  να επιτρέψει  στους  διανο µείς να αυξήσουν  τις προσπάθειές  πώλησης  
του προϊόντος  και, αν οι διανο µείς αντιµετωπίζουν  ανταγωνιστική  πίεση  στην  υπόψη  
αγορά , αυτό  µπορεί  να τους ωθήσει  να αναπτύξουν  τη συνολική  ζήτηση  για το 
προϊόν  και να καταστήσουν  επιτυχή  την είσοδό  του, πράγ µα που είναι  και προς  το 
συµφέρον  των καταναλωτών61. Επίσης , ο καθορισ µός των τιµών µεταπώλησης , και 
όχι απλώς  ο καθορισ µός µέγιστων  τιµών µεταπώλησης , µπορεί  να είναι  αναγκαίος  
για τη διοργάνωση , σε ένα σύστη µα δικαιόχρησης  ή ανάλογο  σύστη µα διανο µής που 
εφαρ µόζει οµοιόµορφη  µέθοδο  διανο µής, µιας συντονισ µένης εκστρατείας  χαµηλών  
τιµών σύντο µης διάρκειας  (τις περισσότερες  φορές  2 έως 6 εβδο µάδων ), που θα 
είναι  επίσης  προς  το συµφέρον  των καταναλωτών . Σε ορισµένες περιπτώσεις , το 
πρόσθετο  περιθώριο  που παρέχει  ο ΚΤΜ  µπορεί  να επιτρέπει  στους  λιανοπωλητές  
να παρέχουν  (συµπληρω µατικές ) υπηρεσίες  που προηγούνται  των πωλήσεων , ιδίως  
στην  περίπτωση  των λεγόµενων  "προϊόντων  εµπειρίας " ή σύνθετων  προϊόντων . Εάν 
αρκετοί  πελάτες  επωφελούνται  από αυτές  τις υπηρεσίες  για να κάνουν  την επιλογή  
τους, αλλά  εν συνεχεία  αγοράζουν  το προϊόν  σε χαµηλότερη  τιµή από λιανοπωλητές  
που δεν παρέχουν  αυτές  τις υπηρεσίες  (και συνεπώς  δεν επιβαρύνονται  µε αυτές  τις 
δαπάνες ), οι λιανοπωλητές  υψηλού  επιπέδου  υπηρεσιών  µπορεί  να µειώσουν  ή να 
                                                 
61 Εν προκει µένω υποτίθεται  ότι δεν είναι  πρακτικώς  συµφέρον  για τον προµηθευτή  να επιβάλει  µε 
σύµβαση  σε όλους  τους αγοραστές  ουσιαστικές  υποχρεώσεις  προώθησης , βλ. επίσης  παράγραφο  107, 
στοιχείο  α). 
 
EL 89   EL καταργήσουν  αυτές  τις υπηρεσίες  που αυξάνουν  τη ζήτηση  για το προϊόν  του 
προµηθευτή . Ο ΚΤΜ  µπορεί  να συµβάλλει  στην  αποτροπή  τέτοιας  παρασιτικής  
συµπεριφοράς  σε επίπεδο  διανο µής. Τα µέρη, στο πλαίσιο  της απόδειξης  ότι 
πληρούνται  όλοι οι όροι του άρθρου  101 παράγραφος  3, θα πρέπει  αποδείξουν  µε 
πειστικό  τρόπο  ότι η συµφωνία  ΚΤΜ  µπορεί  ευλόγως  να προσφέρει  όχι µόνο τα 
µέσα αλλά  και τα κίνητρα  για την αντιµετώπιση  πιθανών  φαινο µένων  παρασιτικής  
συµπεριφοράς  µεταξύ  λιανοπωλητών  για αυτές  τις υπηρεσίες  και ότι οι υπηρεσίες  
που προηγούνται  των πωλήσεων  είναι  συνολικά  προς  όφελος  των καταναλωτών .  
(226) Η πρακτική  να συνιστάται  στον  µεταπωλητή  µια τιµή µεταπώλησης  ή να ζητείται  
από τον µεταπωλητή  να τηρεί  µια µέγιστη  τιµή µεταπώλησης  καλύπτεται  από τον 
κανονισ µό απαλλαγής  κατά  κατηγορίες  όταν το µερίδιο  αγοράς  καθενός  από τα µέρη 
της συµφωνίας  δεν υπερβαίνει  το όριο του 30%, µ ε την προϋπόθεση  ότι δεν 
ισοδυνα µεί µε ελάχιστη  ή καθορισ µένη τιµή πώλησης  λόγω  πίεσης  που ασκείται  ή 
κινήτρων  που προσφέρονται  από κάποιο  εκ των µερών . Για τις περιπτώσεις  που το 
µερίδιο  αγοράς  είναι  µεγαλύτερο  από το όριο αυτό  και για τις περιπτώσεις  άρσης  του 
ευεργετή µατος της απαλλαγής  κατά  κατηγορία , παρέχονται  οδηγίες  στο υπόλοιπο  
του παρόντος  τµήµατος για την αξιολόγηση  των µέγιστων  και συνιστώ µενων  τιµών. 
(227) Ο πιθανός  κίνδυνος  για τον ανταγωνισ µό των µέγιστων  και συνιστώ µενων  τιµών 
είναι  ότι λειτουργούν  ως εστιακό  σηµείο για τους µεταπωλητές  και ενδεχο µένως  
εφαρ µόζονται  από τους περισσότερους  ή και από όλους  τους µεταπωλητές  και/ή ότι 
οι µέγιστες  ή συνιστώ µενες τιµές µπορεί  να αµβλύνουν  τον ανταγωνισ µό ή να 
διευκολύνουν  την αθέµιτη σύµπραξη  µεταξύ  των προµηθευτών . 
(228) Σηµαντικός  παράγοντας  για την αξιολόγηση  των πιθανών  αποτελεσ µάτων  που 
αντιβαίνουν  στον  ανταγωνισ µό από τις µέγιστες  ή συνιστώ µενες τιµές µεταπώλησης  
είναι  η θέση  του προµηθευτή  στην  αγορά . Όσο ισχυρότερη  είναι  η θέση  του 
προµηθευτή  στην  αγορά , τόσο  µεγαλύτερος  είναι  ο κίνδυνος  µια µέγιστη  ή µια 
συνιστώ µενη τιµή µεταπώλησης  να οδηγήσει  σε κατά  το µάλλον  ή ήττον  
οµοιόµορφη  εφαρ µογή αυτού  του επιπέδου  τιµών από τους µεταπωλητές , διότι  αυτοί  
είναι  πιθανό  να τη χρησι µοποιήσουν  ως σηµείο εστίασης . Οι µεταπωλητές  µπορεί  
δυσκολεύονται  να αποκλίνουν  από τις προτεινό µενες τιµές µεταπώλησης  που 
θεωρούν  ότι είναι  αυτές  που προτι µά ένας ιδιαίτερα  ισχυρός  προµηθευτής .  
(229) Εφόσον  διαπιστώνεται  η ύπαρξη  σηµαντικών  αντιανταγωνιστικών  επιπτώσεων  από 
τις µέγιστες  ή συνιστώ µενες τιµές µεταπώλησης , τίθεται  το ζήτηµα της δυνατότητας  
απαλλαγής  βάσει  του άρθρου  101 παράγραφος  3. Για τις µέγιστες  τιµές 
µεταπώλησης , µπορεί  να είναι  ιδιαίτερα  κρίσι µο το στοιχείο  της βελτίωσης  της 
αποτελεσ µατικότητας  που περιγράφεται  στην  παράγραφο  107, στοιχείο  στ) 
(αποφυγή  της διπλής  περιθωριοποίησης ). Μια µέγιστη  τιµή µεταπώλησης  µπορεί  
επίσης  να συµβάλει  ώστε  να διασφαλιστεί  ότι το σχετικό  σήµα ανταγωνίζεται  
εντονότερα  µε τα άλλα  σήµατα, περιλα µβανο µένων  των προϊόντων  ιδιωτικής  
ετικέτας , που διανέ µονται  από τον ίδιο διανο µέα.