ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(92) 66 τελικό - SYN 285 
Βρυξέλλες, 4 Μαρτίου 1992 
Τροποποιημένη πρόταση 
ΟΑΗΠΑΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 
σχετικά με τους 
αθέμιτους όρους στις συμβάσεις που 
συνάπτονται με καταναλωτές 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή 
σύμφωνα με το άρθρο 149, παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ) 

1 -
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Το παρόν τροποποιημένο κείμενο της πρότασης οδηγίας του Συμβουλίου περί 
των αθέμιτων όρων στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές(1 ) 
αποτελεί τη συνέχεια της γνωμοδότησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου^2). 
Το παρόν κείμενο συνεκτιμά επίσης τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής^) καθώς και τις συζητήσεις στο Συμβούλιο. 
Με στόχο τη διευκόλυνση της κατανόησης και της εφαρμογής της 
προτεινόμενης νομοθεσίας, το κείμενο αναδιαρθρώθηκε και έγινε πιο 
σαφές. 
Έτσι, το άρθρο 1, παράγραφος 1, ορίζει τώρα σαφώς ότι το πεδίο 
εφαρμογής της οδηγίας περιορίζεται στις συμβάσεις που συνάπτονται 
"μεταξύ ενός επαγγελματία και ενός καταναλωτή" (λύση που στην 
προηγούμενη μορφή δεν προέκυπτε έμμεσα παρά μόνο από το άρθρο 3). Η 
παράγραφος 2 αποτελεί αποκρυστάλλωση αυτής της αρχής και αντιστοιχεί 
απ' ευθείας σε τροπολογία που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
0 ορισμός του "επαγγελματία" εισάγεται στο άρθρο 2 κατ' αναλογία με τον 
ορισμό του καταναλωτή. Έτσι διευκολύνεται η χρήση αυτής της έννοιας σε 
όλο το κείμενο πρότασης και ιδίως στο παράρτημα, με σημαντικό όφελος 
όσον αφορά τη σαφήνεια και την απλότητα. Εξάλλου, αυτός ο όρος 
χρησιμοποιήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις τροπολογίες που 
πρότεινε αυτό. 
Τα γενικά κριτήρια για το χαρακτηρισμό των όρων που θεωρούνται αθέμιτοι 
εξετάζονται τώρα στα άρθρα 3 και 4. Για το σκοπό αυτό γίνεται διάκριση 
μεταξύ των όρων οι οποίοι ήταν το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης 
και των όρων που δεν ήταν αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης (άρθρο 
3). Αυτή η ορολογία προκύπτει από τροπολογία του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου, ενώ πάντως η λύση πηγαίνει προς άλλη κατεύθυνση από 
εκείνη που πρότεινε το Κοινοβούλιο αυτό. Πράγματι, το Κοινοβούλιο 
ήθελε να αποκλείσει πλήρως τις συμβάσεις μέσα στις οποίες όλοι οι όροι 
είναι το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης από τα συμβαλλόμενα μέρη, 
από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. 
(1) ΕΕ C 243 της 28.9.1990, σελ. 2 
(2) Γνωμοδότηση της 20.11.1991, P.V. 42 II (ΡΕ 157.273) 
(3) ΕΕ αριθ. C 159 της 17.6.1991, σελ. 34 
Σχετικά με αυτό, η Επιτροπή προτίθεται να διατηρήσει το πεδίο εφαρμογής 
της αρχικής πρότασης, αλλά συμφωνεί για το γεγονός, που εξάλλου 
υπογραμμίσθηκε επίσης από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, ότι οι 
συμβατικοί όροι που είναι αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης πρέπει 
να υφίστανται διαφορετική μεταχείριση. Πράγματι, η Επιτροπή θεωρεί ότι, 
όταν τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν διαπραγματευθεί ρητώς κάποιο όρο, οι 
αρχές της συμβατικής ελευθερίας και του "ρ30*3 5αηί 56Γν3πά3" δεν είναι 
δυνατό να υπόκεινται σε περιορισμούς παρά μόνο σε σχετικά ακραίες 
καταστάσεις όπου εξακολουθεί να είναι δικαιολογημένη η προστασία του 
καταναλωτή. Σε τέτοιες καταστάσεις πρέπει να είναι δυνατός κάποιος 
έλεγχος αλλά τα κριτήρια για την αξιολόγηση του αθέμιτου χαρακτήρα 
παρόμοιων όρων πρέπει να είναι πιο σαφή. Επίσης, η προτεινόμενη λύση 
στο άρθρο 4 ορίζει ότι ο καταναλωτής έχει, εν πάση περιπτώσει, πάντοτε 
το δικαίωμα να προστατεύεται από τους όρους που οδηγούν στην 
αδικαιολογήτως εις βάρος του καταναλωτή εκτέλεση της σύμβασης 
(πρόκειται έδώ για το κριτήριο που υπάρχει στο άρθρο 2.1 δεύτερη 
περίπτωση, της αρχικής πρότασης), όταν οι όροι αυτοί έχουν επιβληθεί 
στον καταναλωτή μέσω κατάχρησης της οικονομικής ισχύος του επαγγελματία 
ή με την εκμετάλλευση της οικονομικής και/ή διανοητικής αδυναμίας του 
καταναλωτή. Η παράγραφος 2 του άρθρου 4 επαναλαμβάνει τη διάταξη που 
υπάρχει στην παράγραφο 5 του άρθρου 2 της αρχικής πρότασης, απ' όπου ο 
όρος θευιτόο γαοακτήοαο έχει απαλειφθεί, όπως το επιθυμούσε το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η παράγραφος 3 του άρθρου 4 αποσκοπεί στο να 
διευκρινίσει ότι ο έλεγχος του αθέμιτου χαρακτήρα των όρων που 
προβλέπεται μέσα στο άρθρο αυτό, δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις που 
διέπουν την εγκυρότητα των συμβάσεων, ιδίως των συμβάσεων σχετικά με τα 
ελαττώματα βουλήσεως όπως η πλάνη ή ό δόλος. 
Αντίθετα, ο καταναλωτής έχει ανάγκη από πιο συστηματική προστασία στην 
περίπτωση των όρων που δεν έχει ρητώς διαπραγματευθεί. Έτσι, το άρθρο 3 
απαριθμεί, ευθυγραμμιζόμενο με το προηγούμενο κείμενο, τα γενικά 
κριτήρια που πρέπει να εφαρμόζονται για την αξιολόγηση του αθέμιτου 
χαρακτήρα των "αδιαπραγμάτευτων" όρων. Αυτά τα κριτήρια αντιστοιχούν 
στην πρώτη και στην τρίτη περίπτωση, σε συνδυασμό με την τέταρτη 
περίπτωση του άρθρου 2.1 της αρχικής πρότασης. 
Ωστόσο, με στόχο να μη μειώνεται η προστασία που οφείλεται στον 
καταναλωτή λόγω της διάκρισης που γίνεται ανάμεσα στις δύο κατηγορίες 
όρων, οι όροι οι οποίοι δεν ήταν το αντικείμενο ατομικής 
διαπραγμάτευσης, ορίζονται με πολύ πλατύ τρόπο και έχουν ληφθεί όλες οι 
προφυλάξεις με στόχο να παρεμποδίζονται οι επαγγελματίες να 
καταστρατηγούν την καθιερωμένη αρχή. Αυτός είναι ο στόχος της 
παραγράφου 2 του άρθρου 3. 
Η παράγραφος 3 του άρθρου 3 παραπέμπει στον κατάλογο των όρων που 
υπάρχει στο παράρτημα ο οποίος αναγνωρίζεται τώρα σαφώς ως "μη πλήρης", 
όπως το επιθυμούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή. Σε απάντηση σε αυτές τις ανησυχίες διευκρινίστηκε 
επίσης ο "δεσμευτικός" χαρακτήρας του καταλόγου. Η τελευταία φράση 
αυτής της παραγράφου προορίζεται ειδικότερα να εξασφαλίσει ένα υψηλό 
επίπεδο προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 100Α, παρ. 3 της συνθήκης της 
Ρώμης. - 2 -
- 3 -
Το άρθρο 5 της τροποποιημένης πρότασης αποβλέπει στο να ανταποκριθεί 
στις παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καθώς και της οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την προστασία των καταναλωτών από 
ακατανόητους όρους. Έτσι καθιερώνεται η αρχή σύμφωνα με την οποία οι 
όροι τους οποίους προτείνουν οι επαγγελματίες στους καταναλωτές πρέπει 
να είναι συνταγμένοι με σαφή και κατανοητό τρόπο καθώς και η αρχή της 
"πιο ευνοϊκής ερμηνείας για τον καταναλωτή". Με το ίδιο πνεύμα, η 
Επιτροπή εισήγαγε την υποχρέωση που επιβάλλεται στους επαγγελματίες να 
δίδουν στον καταναλωτή πράγματι την ευκαιρία να ενημερώνεται για όλους 
τους όρους πριν από τη σύναψη της σύμβασης καθώς και η αρχή της 
επικράτησης των προστιθέμενων όρων κατά τη σύναψη της σύμβασης, επί των 
ήδη έντυπων όρων. 
Το άρθρο 6 επαναλαμβάνει το περιεχόμενο του εδαφίου γ) του παραρτήματος 
της αρχικής πρότασης. Η αναδιάρθρωση αυτή έγινε για λόγους σαφήνειας. 
Αυτές οι διατάξεις αποβλέπουν στο να παράσχουν πραγματικά θετικά 
δικαιώματα στους καταναλωτές σχετικά με την εξασφάλιση των αγαθών και 
των υπηρεσιών και φαίνεται ότι η θέση τους ενδείκνυται να είναι μέσα 
στο σώμα της οδηγίας. 0 αποκλεισμός αυτών των δικαιωμάτων από τη στιγμή 
που θα αναγνωρισθούν από τις εθνικές νομοθεσίες, από συμβατικούς όρους, 
θα εμπίπτει στη διάταξη που προβλέπεται στο σημείο 1 β) του 
παραρτήματος. 
Η προσθήκη που έγινε στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 7 αποβλέπει στο 
να παρεμποδίσει την καταστρατήγηση των διατάξεων της παρούσας οδηγίας 
με το να καθοριστεί ως εφαρμοστέος νόμος κάποιος μη κοινοτικός νόμος. 
Το άρθρο αυτό περιέχει τις διατάξεις που στο παρελθόν υπήρχαν μέσα στο 
άρθρο 4 της αρχικής πρότασης. Πρόκειται για τη δυνατότητα ορισμένων 
οργανισμών να ζητούν την απαγόρευση "ίη 3&δίΤ30ίο" των όρων που 
θεωρούνται αθέμιτοι. Αυτές οι διατάξεις έχουν συμπληρωθεί ώστε να 
αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας που το αντικείμενο της 
τώρα έχει σαφώς οριοθετηθεί: πρόκειται μόνο για όρους που συντάσσονται 
με στόχο τη γενικευμένη χρήση, αλλά δεν είναι αναγκαίο να έχουν ήδη 
χρησιμοποιηθεί αυτοί οι όροι σε ατομικές συμβάσεις (έγκριση διαδικασιών 
για απλώς προληπτικούς λόγους). Εξάλλου, η τροποποιημένη πρόταση 
καθορίζει τώρα τα άτομα κατά των οποίων πρέπει να στρέφονται αυτές οι 
ενεργείς και καθορίζει επίσημα τη δυνατότητα να στρέφονται αυτές οι 
ενέργειες από κοινού κατά πολλών ατόμων. Τα κριτήρια για την αξιολόγηση 
του αθέμιτου χαρακτήρα έχουν επίσης διευκρινιστεί: το πρώτο κριτήρια 
είναι προφανώς ο κατάλογος που καθορίζεται στο παράρτημα, αλλά ο 
γενικός όρος του άρθρου 3 παραμένει ως επικουρικό κριτήριο. 
Η αναδιάρθρωση του παραρτήματος συνίσταται στην ιεράρχηση όλων των 
αθέμιτων όρων στον αριθμό 1, ώστε να ενταχθούν οι νέοι όροι και να 
τοποθετηθούν όλες οι εξαιρέσεις στον αριθμό 2. Οι νέοι όροι είναι κατά 
το μεγαλύτερο μέρος, το άμεσο αποτέλεσμα της συνεκτίμησης της 
γνωμοδότησης του Κοινοβουλίου: πρόκειται για όρους που ο αθέμιτος 
χαρακτήρας τους είναι αναμφισβήτητος. 
- 4 -
Όσον αφορά την αντιστοιχία μεταξύ των όρων που προβλέπονται στο 
παράρτημα της αρχικής πρότασης και των όρων που προβλέπονται στο 
παράρτημα του νέου κειμένου, η κατάσταση είναι η εξής: 
Αρχική πρόταση Τροποποιnuévn πρόταση 
α) 1. α 
β) 1.στ,θ,ι,2.α,β,γ,δ, 
Υ) 
δ) 1. ια και 2.ε 
ε) 1. β 
στ) 1. ι η 
Τέλος, το παλιό εδάφιο ζ) σχετικά με την αγορά χρονομεριδίου (time­
sharing) έχει διαγραφεί. Η λύση που προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
σχετικά την προθεσμία σκέψης θα συνεκτιμηθεί για το σχέδιο πρότασης 
οδηγίας περί του time-sharing που βρίσκεται υπό επεξεργασία από τις 
υπηρεσίες της Επιτροπής. 
Η Επιτροπή ανέλυσε με πολύ ενδιαφέρον την πρόταση του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου να δημιουργηθεί ένας κοινοτικός μεσολαβητής για τους 
αθέμιτους όρους με σκοπό τον έλεγχο της εφαρμογής της οδηγίας από τα 
κράτη μέλη, καθώς και την παρέμβαση στις διακρατικές διαφορές και την 
κατάρτιση ετήσιας έκθεσης με θέμα τους αθέμιτους όρους. Ωστόσο, η 
Επιτροπή δεν περιέλαβε αυτές τις τροπολογίες διότι θεωρεί ότι σήμερα 
δεν ενδείκνυται να δημιουργηθούν νέες διοικητικές δομές στον τομέα 
αυτό. 
Τροποποιημένη πρόταση ~ C_ 
οδηγίας του Συμβουλίου 
σχετικά με τους αθέμιτους όρους στις συμβάσε.ς που συνάπτονται υε *Λτ„ , χ 
"' ΜΕ καταναλωτές 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και 
ιδίως το άρθρο 100 Α, 
την πρόταση της Επι τροπής,(1) 
σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Ko ινοβούλιο,(2) 
έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής,(3) 
εκτιμώντας: 
ότι είναι απαραίτητη η θέσπιση μέτρων για την προοδευτική εδραίωση της 
εσωτερικής αγοράς μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992· ότι η εσωτερική αγορά 
αποτελεί χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η 
ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, των προσώπων, των υπηρεσιών και των 
κεφαλαίων· 
ότι οι εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών σχετικά με τους συμβατικούς 
όρους που ρυθμίζουν τη σχέση του πωλητή αγαθών ή του φορέα παροχής 
υπηρεσιών αφενός, και του αγοραστή αφετέρου, παρουσιάζουν πολλές 
διαφορές και ότι κατά συνέπεια διαφέρουν οι εθνικές αγορές σχετικά με 
την πώληση αγαθών και την προσφορά υπηρεσιών στους καταναλωτές και ότι 
στρεβλώσεις του ανταγωνισμού είναι δυνατό να εμφανιστούν μεταξύ των 
πωλητών και των παρεχόντων υπηρεσίες, ιδίως κατά την κυκλοφορία στην 
αγορά σε άλλα κράτη μέλη· 
ότι ειδικότερα, οι εθνικές νομοθεσίες των κρατών μελών σχετικά με τους 
αθέμιτους όρους που περιλαμβάνονται στις συμβάσεις που συνάπτονται με 
καταναλωτές παρουσιάζουν έντονες διαφορές και ότι το ίδιο ισχύει για 
τις εθνικές νομοθεσίες που αφορούν την υποχρέωση του πωλητή αγαθών να 
εγγυάται για την ποιότητα τους, την καταλληλότητα τους όσον αφορά τη 
χρήση για την οποία έχουν πωληθεί, και τη συμμόρφωση τους σε σχέση με 
τη σύμβαση, καθώς και την υποχρέωση του παρέχοντος υπηρεσίες να 
εγγυάται την κατά τα συμφωνηθέντα παροχή τους· 
ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να επαγρυπνούν ώστε στις συμβάσεις που 
συνάπτονται με τους καταναλωτές να μην περιλαμβάνονται αθέμιτοι όροι· 
(1) · 
(2) . 
(3) . 
ότι γενικά ο καταναλωτής δεν γνωρίζει τη νομοθεσία η οποία ισχύει σε 
άλλα κράτη μέλη σχετικά με τις συμβάσεις που αφορούν την πώληση αγαθών 
ή την παροχή υπηρεσιών και ότι η δυσκολία αυτή μπορεί να τον 
αποθαρρύνει και ως εκ τούτου, ενδέχεται να μην προβεί στις αγορές 
αγαθών ή υπηρεσιών σ' αυτά τα κράτη μέλη· 
ότι προκειμένου να διευκολυνθεί η εδραίωση της ενιαίας αγοράς και για 
να διασφαλίζεται η προστασία του πολίτη ως καταναλωτή κατά την αγορά 
αγαθών και υπηρεσιών μέσω συμβάσεων που συνάπτονται στα πλαίσια της 
νομοθεσίας κρατών μελών άλλων από το κράτος του καταναλωτή, πρέπει να 
καταργηθούν οι αθέμιτοι όροι· 
ότι με τον τρόπο αυτό πρόκειται να διευκολυνθούν οι πωλητές αγαθών και 
οι παρέχοντες υπηρεσίες τόσο μέσα στην πατρίδα τους όσο και σε ολόκληρη 
την ενιαία αγορά· ότι ως εκ τούτου, θα τονωθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ 
των πολιτών και θα υπάρξει έτσι αύξηση των δυνατοτήτων επιλογής για 
τους πολίτες της Κοινότητας ως καταναλωτές· 
ότι στα δύο κοινοτικά προγράμματα σχετικά με την πολιτική προστασίας 
και ενημέρωσης των καταναλωτών^4) έχει υπογραμμισθεί η σημασία της 
προστασίας των καταναλωτών από την ύπαρξη αθέμιτων όρων στις συμβάσεις· 
ότι η προστασία αυτή πρέπει να εξασφαλίζεται μέσω νομοθετικών και 
κανονιστικών διατάξεων, είτε εναρμονισμένων στο κοινοτικό επίπεδο είτε 
θεσπιζόμενων απευθείας σ' αυτό το επίπεδο· 
ότι σύμφωνα με την αρχή που διατυπώνεται μέσα σε αυτά τα δύο 
προγράμματα υπό τον τίτλο "προστασία των οικονομικών συμφερόντων των 
καταναλωτών", οι αγοραστές αγαθών ή υπηρεσιών πρέπει να προστατεύονται 
από τις καταχρήσεις εξουσίας εκ μέρους του πωλητή, ιδίως από τις 
μονομερώς συντασσόμενες τυποποιημένες συμβάσεις και από την 
καταχρηστική εξαίρεση βασικών δικαιωμάτων μέσα στις συμβάσεις· 
ότι είναι δυνατό να επιτευχθεί αποτελεσματικότερη προστασία των 
καταναλωτών με την θέσπιση ομοιόμορφων ρυθμίσεων σχετικά με τους 
αθέμιτους όρους· ότι αυτές οι ρυθμίσεις πρέπει να εφαρμόζονται σε κάθε 
σύμβαση που συνάπτεται με καταναλωτή είτε γραπτώς είτε προφορικώς και 
στην περίπτωση γραπτής σύμβασης, οι όροι της να περιέχονται μέσα σε ένα 
ή περισσότερα έγγραφα· - 6 -
(4) ΕΕ αριθ. C 92 της 25.4.1975, σ. 1 και ΕΕ αριθ. C 133 της 3.6.1981, 
σ. 1 
7 -
ότι είναι δυνατό να επιτευχθεί αποτελεσματικότερη προστασία του 
καταναλωτή με τη θέσπιση ρυθμίσεων που όσον αφορά αθέμιτους όρους, 
εφαρμόζονται σε όλους αυτούς τους όρους· ότι σχετικά με αυτό, πρέπει να 
γίνεται διάκριση μέσα σε μια ατομική σύμβαση, μεταξύ των όρων που ήταν 
το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης και των όρων που δεν ήταν 
αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης· 
ότι οι συμβάσεις πρέπει να συντάσσονται με σαφή και κατανοητό τρόπο, 
ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει την ευκαιρία πράγματι να ενημερωθεί 
για όλους τους όρους και ότι σε περίπτωση αμφιβολίας πρέπει να 
υπερισχύει η πιο ευνοϊκή ερμηνεία για τον καταναλωτή· 
ότι τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να 
αποφεύγεται η παρουσία αθέμιτων όρων μέσα στις συμβάσεις που 
συνάπτονται με καταναλωτές από έναν επαγγελματία και ότι εάν παρ'όλα 
αυτά εμφανίζονται στις συμβάσεις παρόμοιοι όροι, οι όροι αυτοί θα 
θεωρούνται άκυροι, αλλά οι υπόλοιποι όροι της σύμβασης θα είναι έγκυροι 
και η σύμβαση θα εξακολουθήσει να δεσμεύει τα συμβαλλόμενα μέρη σύμφωνα 
με τους ίδιους όρους, εάν μπορεί να υφίσταται χωρίς τους άκυρους όρους· 
ότι είναι επιθυμητός ο εντοπισμός ορισμένων κατηγοριών όρων που δεν 
πρέπει να χρησιμοποιούνται ποτέ μέσα στις συμβάσεις που προτείνονται 
στους καταναλωτές· 
ότι υπάρχει η δυνατότητα σε ορισμένες περιπτώσεις να στερείται ο 
καταναλωτής την προστασία που παρέχει η παρούσα οδηγία με το να 
ορίζεται ως ο εφαρμοστέος νόμος στη σύμβαση, κάποιος νόμος ενός τρίτου 
κράτους· ότι συνεπώς πρέπει να προβλέπεται ότι οι διατάξεις που 
θεσπίζονται για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας διέπουν υποχρεωτικά 
την κατάσταση που αυτή καλύπτει· 
ότι ο κατάλογος των όρων που θεωρούνται πάντα αθέμιτοι όταν αυτοί δεν 
ήταν το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης με τον καταναλωτή δεν 
είναι πλήρης· 
ότι τα άτομα ή οργανισμοί που, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, έχουν 
έννομο συμφέρον να προστατεύουν τον καταναλωτή, πρέπει να έχουν τη 
δυνατότητα προσφυγής κατά των συμβατικών όρων που συντάσσονται με σκοπό 
τη γενικευμένη χρήση μέσα στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές 
και ειδικά, κατά των αθέμιτων όρων, είτε ενώπιον δικαστηρίου είτε 
ενώπιον διοικητικού οργάνου που είναι αρμόδιο να αποφασίζει για τις 
καταγγελίες ή για να κινεί τις κατάλληλες δικαστικές διαδικασίες· 
ότι τα δικαστήρια ή οι διοικητικές αρχές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα 
να διατάσσουν ή να επιτυγχάνουν την κατάργηση των αθέμιτων όρων που 
περιέχονται στις συμβάσεις που συνάπτονται με τους καταναλωτές· 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ 
Αοθοο 1 
(1) Η παρούσα οδηγία έχει ως αντικείμενο την προσέγγιση των 
νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών 
μελών σχετικά με τους αθέμιτους όρους στις συμβάσεις που 
συνάπτονται μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή. 
(2) Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται για τις συμβάσεις εργασίας, τις 
συμβάσεις σχετικά με τα κληρονομικά δικαιώματα, τις συμβάσεις 
σχετικά με την οικογενειακή κατάσταση και τις συμβάσεις σχετικά με 
τη σύσταση και το καταστατικό των εταιριών. 
APQPQ 2 
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εννοούμε ως: 
α) "αθέμιτους όρους", τους όρους σύμβασης όπως αυτοί καθορίζονται στα 
άρθρα 3 και 4· 
β) "καταναλωτή", κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο κατά τις συναλλαγές που 
καλύπτει η παρούσα οδηγία, ενεργεί για σκοπούς τους οποίους 
μπορούμε να θεωρήσουμε άσχετους με τις επαγγελματικές του 
δραστηριότητες· 
γ) "επαγγελματία", κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που, κατά τις 
συναλλαγές που καλύπτει η παρούσα οδηγία, ενεργεί στο πλαίσιο της 
επαγγελματικής του δραστηριότητας, ιδίως των δραστηριοτήτων 
προμηθευτών , είτε δημόσιων είτε ιδιωτικών, καθώς και της πώλησης, 
της μίσθωσης ή άλλων μέσων προμήθειας συσκευών από αυτούς τους 
προμηθευτές. 
ΑΡΘΡΟ 3 
(1) Όρος σύμβασης που δεν ήταν το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης 
θεωρείται αθέμιτος όταν από μόνος του ή σε συνδυασμό με έναν ή 
περισσότερους άλλους όρους της σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την 
οποία αυτή εξαρτάται, παρά τις απαιτήσεις καλής πίστης 
δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία 
ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων 
μερών που απορρέουν από τη σύμβαση· 
ή 
οδηγεί σε εκτέλεση της σύμβασης σημαντικά διαφορετική από την 
εκτέλεση που ευλόγως αναμένει ο καταναλωτής. - 8 -
(2) Κάποιος όρος θεωρείται πάντοτε ότι δεν ήταν το αντικείμενο ατομικής 
διαπραγμάτευσης όταν έχει συνταχθεί εκ των προτέρων και όταν εκ 
των πραγμάτων ο καταναλωτής δεν μπόρεσε να επηρεάσει το περιεχόμενο 
του, ιδίως στο πλαίσιο μονομερώς συντασσόμενης τυποποιημένης 
σύμβασης. 
Το γεγονός ότι ορισμένα στοιχεία κάποιου όρου ή ένας μεμονωμένος 
όρος ήταν το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, δεν αποκλείει 
την εφαρμογή του παρόντος άρθρου εάν η συνολική αξιολόγηση οδηγεί 
στο συμπέρασμα ότι παρ'όλα αυτά πρόκειται για την αποδοχή μονομερώς 
συντασσόμενης τυποποιημένης σύμβασης. 
Στην περίπτωση που ο επαγγελματίας ισχυρίζεται ότι κάποιος όρος 
ήταν το αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, τότε αναλαμβάνει 
πλήρως το βάρος της απόδειξης. 
(3) Το παράρτημα αυτής της οδηγίας περιέχει έναν μή πλήρη κατάλογο όρων 
που θεωρούνται πάντοτε ως αθέμιτοι όταν δεν ήταν το αντικείμενο 
ατομικής διαπραγμάτευσης. 
Οι όροι των παραγράφων α), β), γ), ιστ) του σημείου 1 του 
παραρτήματος θεωρούνται αθέμιτοι ακόμη κι όταν ήταν αντικείμενο 
ατομικής διαπραγμάτευσης. 
ΑΡ0ΡΟ 4 
(1) Ένας συμβατικός όρος, είτε ήταν το αντικείμενο ατομικής 
διαπραγμάτευσης είτε όχι, θεωρείται επίσης ως αθέμιτος όταν από 
μόνος του ή σε συνδυασμό με ένα ή περισσότερους άλλους όρους της 
σύμβασης ή μιας άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται, 
οδηγεί σε αδικαιολογήτως επιζήμια για τον καταναλωτή εκτέλεση 
της σύμβασης, 
και 
επιβλήθηκε στον καταναλωτή λόγω της οικονομικής ισχύος του 
επαγγελματία και/ή λόγω της δικής του οικονομικής και/ή 
διανοητικής αδυναμίας. 
(2) Σε όλες τις περιπτώσεις που προβλέπονται στο παρόν άρθρο, ο 
αθέμιτος χαρακτήρας του συμβατικού όρου εκτιμάται αφού ληφθούν 
υπόψη κατά τη στιγμή της σύναψης της σύμβασης, όλες οι περιστάσεις 
που περιβάλλουν τη σύναψη της σύμβασης, όπως και όλοι οι άλλοι όροι 
της σύμβασης. 
(3) Το παρόν άρθρο δεν θίγει τις εθνικές διατάξεις σχετικά με την 
εγκυρότητα των συμβάσεων. - 9 -
- 10 -
ΆΡ9ΡΟ δ 
1) Στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων όλοι ή μερικοί όροι που 
προτείνονται στον καταναλωτή έχουν συνταχθεί εγγράφως, αυτοί οι 
όροι πρέπει να συντάσσονται πάντοτε με σαφή και κατανοητό τρόπο. 
Σε περίπτωση αμφιβολίας για την έννοια κάποιου όρου, επικρατεί η 
πιο ευνοϊκή για τον καταναλωτή ερμηνεία. Σε περίπτωση αντίφασης 
μεταξύ των τυποποιημένων έντυπων όρων και των όρων που προσθέτονται 
κατά τη σύναψη της σύμβασης, επικρατέστεροι είναι οι τελευταίοι. 
2) Ανεξάρτητα από τον αθέμιτο ή όχι χαρακτήρα, οι όροι που δεν ήταν το 
αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης δεν θεωρούνται ότι έχουν γίνει 
αποδεκτοί από τον καταναλωτή παρά μόνον όταν αυτός είχε πράγματι 
την ευκαιρία να ενημερωθεί γι' αυτούς πριν από τη σύναψη της 
σύμβασης. 
ΑΡΘΡΟ 6 
1) Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίζονται 
στον καταναλωτή, ως αγοραστή στα πλαίσια σύμβασης για την πώληση 
κινητών αγαθών, το δικαίωμα να παραλαμβάνει αγαθά που 
ανταποκρίνονται στη σύμβαση και είναι αναγκαία για τη χρήση για την 
οποία πωλήθηκαν καθώς και να διαμαρτύρεται, μέσα σε αρκετά μεγάλες 
προθεσμίες, για τα εγγενή ελαττώματα τα οποία ενδέχεται να 
παρουσιάζουν τα αγαθά. 
2) Στο πλαίσιο της άσκησης αυτών των δικαιωμάτων, τα κράτη μέλη 
λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται στον καταναλωτή 
την επιλογή ανάμεσα στα παρακάτω μέσα που τίθενται στη διάθεση του: 
επιστροφή του συνόλου της τιμής πώλησης, 
αντικατάσταση των αγαθών, 
επισκευή των αγαθών με έξοδα του πωλητή, 
μείωση της τιμής στην περίπτωση που ο καταναλωτής κρατά τα 
αγαθά, 
καθώς και το δικαίωμα να αποζημιώνεται για τις βλάβες που υφίσταται 
και οι οποίες προκύπτουν από τη σύμβαση. 
3) Στην περίπτωση που ο πωλητής διαβιβάζει στον καταναλωτή την εγγύηση 
του κατασκευαστή των αγαθών, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία 
μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται στον καταναλωτή το δικαίωμα να 
επωφελείται από την εγγύηση του κατασκευαστή για περίοδο 12 μηνών ή 
κατά τη διάρκεια της κανονικής ζωής των αγαθών, όταν η ζωή αυτή 
είναι κατώτερη από 12 μήνες, καθώς και το δικαίωμα για απαίτηση της 
επιστροφής των δαπανών στις οποίες υποβλήθηκε, είτε από τον πωλητή 
είτε από τον κατασκευαστή, για τα έξοδα που κατέβαλε ο καταναλωτής 
ώστε να κατορθώσει να ενεργοποιήσει την εγγύηση. 
4) Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται 
στον καταναλωτή, ως αγοραστή στα πλαίσια σύμβασης για την παροχή 
υπηρεσιών, το δικαίωμα: 
να του παρέχονται υπηρεσίες στο συμφωνημένο χρόνο με την 
αποτελεσματικότητα που ενδείκνυται, 
να έχει την εγγύηση του προμηθευτή ότι κατέχει την απαιτούμενη 
τεχνογνωσία και την αναγκαία ικανότητα για να παρέχει τις 
ενλόγω υπηρεσίες σύμφωνα με τον τρόπο που διευκρινίζεται στην 
προηγούμενη περίπτωση. 
- 11 -
λοθοο 7 
Τα κράτη μέλη πρέπει 
να απαγορεύουν τη χρήση αθέμιτων όρων σε κάθε σύμβαση που 
συνάπτεται με καταναλωτή από επαγγελματία ανεξάρτητα από τον 
εφαρμοστέο νόμο· αυτή η απαγόρευση δεν θίγει το δικαίωμα του 
πωλητή για αποζημίωση εκ μέρους του προμηθευτή του, 
να προβλέπουν ότι εάν, παρά αυτή την απαγόρευση, διάφοροι 
αθέμιτοι όροι υπάρχουν μέσα στις ενλόγω συμβάσεις, αυτοί να 
θεωρούνται άκυροι ενώ οι εναπομένοντες όροι θα είναι έγκυροι 
διότι η σύμβαση θα εξακολουθεί να δεσμεύει τα μέρη σύμφωνα με 
τους ίδιους όρους, ή αν πάντως η σύμβαση μπορεί να 
εξακολουθήσει να υφίσταται χωρίς τους όρους που έχουν ακυρωθεί. 
λοβοο 8 
1) Τα κράτη μέλη επαγρυπνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών 
και των χρηστών, των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών και του κοινού, 
να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα ώστε να ελέγχεται 
η χρήση των αθέμιτων όρων στις συμβάσεις πώλησης αγαθών ή παροχής 
υπηρεσιών που συνάπτονται με καταναλωτές. 
2) Τα μέσα αυτά περιλαμβάνουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες άτομα ή 
οργανισμοί που έχουν σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία έννομο 
συμφέρον για την προστασία των καταναλωτών, να προσφεύγουν ενώπιον 
των αρμόδιων δικαστηρίων ή διοικητικών οργάνων που θα λαμβάνουν 
απόφαση για να καθορίζεται εάν οι συμβατικοί όροι που έχουν 
συνταχθεί με στόχο τη γενικευμένη χρήση και ανεξαρτήτως από την 
πραγματική τους εισαγωγή στις ατομικές συμβάσεις, συμβιβάζονται με 
τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας. 
3) Οι διαδικασίες που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο είναι 
δυνατό να στρέφονται, από κοινού κατά πολλών ατόμων που 
χρησιμοποιούν ή ετοιμάζονται να χρησιμοποιήσουν ή ακόμη που 
συνιστούν τη χρήση των ίδιων συμβατικών γενικών όρων, ή παρόμοιων 
όρων. Η απόφαση που λαμβάνουν οι αρμόδιες αρχές δεσμεύει όλα αυτά 
τα άτομα. 
4) Στο πλαίσιο των διαδικασιών που αναφέρονται στις προηγούμενες 
παραγράφους, οι αρμόδιες αρχές αξιολογούν τον αθέμιτο χαρακτήρα των 
ενλόγω όρων με βάση τον κατάλογο των πρότυπων όρων που δίδεται στο 
παράρτημα και επικουρικά, εφαρμόζοντας τα κριτήρια που παρατίθενται 
στο άρθρο 3 παράγραφος 1. 
- 12 -
ΆΡΘΡΟ 9 
Η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το 
αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1997, έκθεση περί της εφαρμογής της 
παρούσας οδηγίας. 
ΆΡ9ΡΟ 10 
1) Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και 
διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το 
αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1992 και πληροφορούν αμέσως την 
Επιτροπή σχετικά. Οι ενλόγω διατάξεις εφαρμόζονται σε όλες τις 
συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές μετά τις 31 Δεκεμβρίου 
1992 
Οι διατάξεις που θεσπίζονται κατ' εφαρμογή της παραγράφου 1 
παραπέμπουν ρητώς στην παρούσα οδηγία. 
2) Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα κείμενα των κύριων 
νομοθετικών διατάξεων που θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την 
παρούσα οδηγία. 
Άοθοο 11 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη 
Οι παρακάτω όροι είναι αθέμιτοι εάν έχουν ως στόχο η αποτέλεσμα: 
α) να αποκλείουν ή να περιορίζουν την ευθύνη του επαγγελματία σε 
περίπτωση θανάτου ή σωματικής βλάβης καταναλωτή που προκύπτει 
από πράξη ή από παράλειψη αυτού του επαγγελματία, 
β) να αποκλείουν ή να περιορίζουν τα νόμιμα δικαιώματα του 
καταναλωτή σε σχέση με τον επαγγελματία ή με άλλο συμβαλλόμενο 
μέρος σε περίπτωση μη πλήρους ή μερικής εκτέλεσης ή 
ελαττωματικής εκτέλεσης οποιασδήποτε από τις συμβατικές 
υποχρεώσεις και ιδίως τα δικαιώματα που παρατίθενται στο άρθρο 
6 της παρούσας οδηγίας, 
γ) να προβλέπουν, κατά την υπογραφή της σύμβασης την οριστική 
δέσμευση του καταναλωτή και τη μη οριστική δέσμευση του 
επαγγελματ ία, 
δ) να επιτρέπουν στον επαγγελματία να κατακρατά τα ποσά που έχει 
καταβάλλει ο καταναλωτής όταν αυτός δεν δέχεται να συνάψει ή να 
εκτελέσει τη σύμβαση, χωρίς να προβλέπεται το δικαίωμα για τον 
καταναλωτή να του επιστρέφεται το διπλάσιο ποσό από τον 
επαγγελματία όταν αυτός είναι εκείνος που υπαναχωρεί, 
ε) να επιτρέπουν στον επαγγελματία να ακυρώνει τη σύμβαση κατά την 
κρίση του εάν η ίδια δυνατότητα δεν αναγνωρίζεται στον 
καταναλωτή, καθώς και να επιτρέπουν στον επαγγελματία να 
κατακρατά τα ποσά που έχει καταβάλει ο καταναλωτής στην 
περίπτωση που είναι ο ίδιος ο επαγγελματίας ο οποίος ακυρώνει 
τη σύμβαση, 
στ) να επιτρέπουν στον επαγγελματία να τερματίζει μονομερώς σύμβαση 
με αόριστη διάρκεια χωρίς εύλογη προειδοποίηση, 
ζ) να παρατείνεται αυτομάτως σύμβαση με καθορισμένη διάρκεια εν 
απουσία αντίθετης δήλωσης του καταναλωτή, ενώ ως προθεσμία για 
τη δήλωση αυτής της βούλησης του καταναλωτή έχει καθοριστεί μία 
πάρα πολύ μακρινή ημερομηνία για τη λήξη της σύμβασης, 
η) να εξακριβώνουν με αναντίρρητο τρόπο την τήρηση από τον 
καταναλωτή άλλων συμβατικών διατάξεων· 
θ) να επιτρέπουν στον επαγγελματία να τροποποιεί μονομερώς τους 
όρους της σύμβασης, 
ι) να επιτρέπουν στον επαγγελματία να τροποποιεί μονομερώς τα 
χαρακτηριστικά του προς παράδοση προϊόντος ή της υπηρεσίας προς 
παροχή, - 13 -
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
ια) να προβλέπουν ότι η τιμή των αγαθών καθορίζεται κατά τη στιγμή 
της παράδοσης ή να παρέχουν στον πωλητή αγαθών ή στον 
προμηθευτή υπηρεσιών το δικαίωμα να αυξάνει τις τιμές του, 
χωρίς ο καταναλωτής να έχει αντίστοιχο δικαίωμα που να του 
επιτρέπει να διακόπτει τη σύμβαση στην περίπτωση που η τελική 
τιμή είναι πολύ υψηλή σε σχέση με την τιμή που συμφωνήθηκε κατά 
τη σύναψη της σύμβασης, 
ι β) να παρέχουν στον επαγγελματία το δικαίωμα να καθορίζει εάν τα 
εμπορεύματα που παραδίδονται ή οι υπηρεσίες που παρέχονται 
είναι σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης ή να του παρέχουν το 
αποκλειστικό δικαίωμα να ερμηνεύει οποιονδήποτε όρο της 
σύμβασης, 
ιγ) να περιορίζουν την υποχρέωση του επαγγελματία να τηρεί τις 
υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει οι εντολοδόχοι του, 
ι δ) να υποχρεώνουν τον καταναλωτή να εκπληρώνει όλες τις 
υποχρεώσεις του ενώ ταυτόχρονα ο επαγγελματίας δεν έχει 
εκπληρώσει τις δικές του, 
ι ε) να προβλέπουν τη δυνατότητα εκχώρησης της σύμβασης από τον 
επαγγελματία όταν αυτή ενδέχεται να δημιουργεί ελάττωση των 
εγγυήσεων για τον καταναλωτή χωρίς αυτός να είναι σύμφωνος, 
ιστ) να επιβάλλουν στον καταναλωτή που δεν εκπληρώνει τις 
υποχρεώσεις του αποζημίωση ποσού δυσανάλογα υψηλού και/ή χωρίς 
να προβλέπουν αποζημίωση της ίδιας τάξης εις βάρος του 
επαγγελματία που δεν εκπληρώνει τις δικές του υποχρεώσεις, 
ιζ) να περιορίζουν τα ένδικα μέσα στη διάθεση του καταναλωτή, ιδίως 
τη δυνατότητα να ζητεί την καταγγελία της σύμβασης στην 
περίπτωση που ο επαγγελματίας δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις 
του ή να συμψηφίζουν τα χρέη με πιστώσεις του επαγγελματία, 
ι η) να καταργούν, ή να παρεμποδίζουν την προσφυγή ενώπιον 
δικαστηρίου ή τα ένδικα μέσα από την πλευρά του καταναλωτή, 
ιδίως με το να υποχρεώνουν τον καταναλωτή να καταφεύγει 
αποκλειστικά σε διαιτησία, με το να περιορίζουν τα αποδεικτικά 
μέσα στη διάθεση του καταναλωτή ή με το να επιβάλλουν σ' αυτόν 
το βάρος της απόδειξης το οποίο σύμφωνα με τον εφαρμοστέο νόμο, 
θα έπρεπε κανονικά να επιβαρύνει κάποιο άλλο συμβαλλόμενο 
μέρος, 
2. α) το εδάφιο στ) της πρώτης παραγράφου δεν αντιτίθεται στους όρους 
με τους οποίους ο προμηθευτής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 
επιφυλάσσεται του δικαιώματος να τερματίσει τη σύμβαση με 
αόριστη διάρκεια μονομερώς και χωρίς προειδοποίηση αρκεί να 
επιβαρύνεται ο επαγγελματίας με την υποχρέωση να πληροφορεί το 
άλλο ή τα άλλα συμβαλλόμενα μέρη αμέσως, - 14 -
- 15 
β) το εδάφιο θ) της πρώτης παραγράφου δεν αντιτίθεται στους όρους 
με τους οποίους ο προμηθευτής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 
επιφυλάσσεται του δικαιώματος να τροποποιεί το οφειλόμενο 
επιτόκιο από ή στον καταναλωτή ή το ποσό όλων των άλλων 
επιβαρύνσεων σχετικά με τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες χωρίς 
καμία προειδοποίηση αρκεί ο επαγγελματίας να επιβαρύνεται με 
την υποχρέωση να πληροφορεί το συντομότερο δυνατόν το άλλο ή τα 
άλλα συμβαλλόμενα μέρη και αυτό(ά) να είναι ελεύθερο(α) να 
καταγγείλει(ουν) αμέσως τη σύμβαση, 
γ) τα εδάφια στ) και θ) της πρώτης παραγράφου δεν εφαρμόζονται 
σχετικά με : 
τις χρηματιστηριακές συμαλλαγές, 
- τις συμβάσεις αγοράς συναλλάγματος, ιδιωτικών επιταγών ή 
διεθνών ταχυδρομικών ενταλμάτων που έχουν εκδοθεί σε 
συνάλλαγμα, 
δ) το εδάφιο ι) της πρώτης παραγράφου δεν αντιτίθεται στους όρους 
με τους οποίους ο επαγγελματίας επιφυλάσσεται του δικαιώματος 
να προβαίνει σε τροποποιήσεις που είναι αναγκαίες από την 
τεχνική εξέλιξη υπό τον όρο ότι δεν προκύπτουν από αυτό ούτε 
αύξηση τιμής ούτε ελάττωση της ποιότητας και ότι αυτοί οι όροι 
δίνουν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να αναφέρει τους όρους από 
τους οποίους εξαρτά τη δέσμευση του, 
ε) το εδάφιο ια) της πρώτης παραγράφου δεν αντιτίθεται στους όρους 
τιμαριθμικής προσαρμογής της τιμής στο μέτρο που οι όροι αυτοί 
είναι νόμιμοι και με την προϋπόθεση ότι ο τρόπος μεταβολής της 
τιμής θα περιγράφεται επακριβώς. 
ISSN 0254-1483 
COM(92)66 τεΑικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR ίο 
Apus. καταλόγου : CB-CO-92-074-GR-C 
ISBN 92-77-41545-2 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Lr2985 Luxembourg