Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2000/13/ΕΚ όσον αφορά την αναγραφή των συστατικών των τροφίμων"

(2002/C 80/07)

Στις 14 Νοεμβρίου και σύμφωνα με το άρθρο 95 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει την γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε την γνωμοδότησή του στις 4 Δεκεμβρίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Davison.

Κατά την 387η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 16ης Ιανουαρίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 89 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Σκοπός της πρότασης της Επιτροπής είναι να διασφαλισθεί η ενημέρωση όλων των καταναλωτών σχετικά με το πλήρες περιεχόμενο των τροφίμων που καταναλώνουν και ταυτοχρόνως να δοθεί η δυνατότητα στους καταναλωτές που υποφέρουν από αλλεργίες έναντι των τροφίμων να εντοπίζουν την παρουσία οιωνδήποτε αλλεργιογόνων συστατικών.

1.2. Η πρόταση καταργεί τον "κανόνα του 25 %" που σήμερα σημαίνει ότι δεν είναι υποχρεωτικό να αναφέρονται τα συστατικά των σύνθετων συστατικών τα οποία αποτελούν λιγότερο από το 25 % του τελικού προϊόντος. Σύμφωνα με την πρόταση, αυτό σημαίνει ότι όλα τα συστατικά που προστίθενται σκοπίμως θα πρέπει να αναφέρονται στην επισήμανση.

1.3. Η πρόταση προβλέπει εξαιρέσεις που δεν εφαρμόζονται στα πρόσθετα συστατικά και στα αλλεργιογόνα:

α) εφόσον η σύνθεση του σύνθετου συστατικού καθορίζεται στο πλαίσιο κοινοτικής ρύθμισης (π.χ. σοκολάτα, μαρμελάδα) και περιέχεται σε ποσοστό μικρότερο από 5 % στο τελικό προϊόν·

β) παρασκευάσματα σάλτσας και μουστάρδας που περιέχονται σε ποσοστό μικρότερο από 5 % του τελικού προϊόντος·

γ) μίγματα μπαχαρικών ή αρωματικών που περιέχονται σε ποσοστό μικρότερο από 2 % στο τελικό προϊόν·

δ) εφόσον το σύνθετο συστατικό είναι είδος για το οποίο ο κατάλογος των συστατικών δεν απαιτείται από την κοινοτική ρύθμιση.

1.4. Τέλος, η πρόταση περιλαμβάνει κατάλογο συστατικών που μπορούν να προκαλέσουν αλλεργίες ή δυσανεξίες τα οποία θα πρέπει να αναγράφονται οποτεδήποτε χρησιμοποιούνται: δημητριακά που περιέχουν γλουτένη και προϊόντα με βάση την γλουτένη· καρκινοειδή και προϊόντα με βάση τα καρκινοειδή· αυγά και προϊόντα με βάση τα αυγά· ψάρια και προϊόντα με βάση τα ψάρια· αραχίδες και προϊόντα με βάση τις αραχίδες· σόγια και προϊόντα με βάση τη σόγια· γάλα και προϊόντα με βάση το γάλα (συμπεριλαμβανομένης της λακτόζης)· καρποί με κέλυφος και παράγωγα προϊόντα· σπόροι σησαμιού και προϊόντα με βάση τους σπόρους σησαμιού· θειώδη σε συγκεντρώσεις τουλάχιστον 10mg/kg.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής, η οποία ασχολείται με τα δύο σοβαρά ζητήματα της ενημέρωσης του καταναλωτού και της προστασίας από τις αλλεργικές αντιδράσεις που προκαλούνται από τα τρόφιμα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, ο κατάλογος των συστατικών αποτελεί σύμφωνα με τους καταναλωτές τη δεύτερη κατά σειρά πιο σημαντική ενημέρωση όσον αφορά την επισήμανση(1). Οι καταναλωτές επιθυμούν να γνωρίζουν τι καταναλώνουν.

2.2. Η ΟΚΕ εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τις αλλεργίες από τα τρόφιμα που αποτελούν σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Ο αριθμός των ατόμων που παρουσιάζουν αλλεργίες από τα τρόφιμα αυξάνεται συνεχώς και ταυτόχρονα πληθαίνουν οι επιστημονικές γνώσεις για τα τρόφιμα που προκαλούν αλλεργίες. Υπολογίζεται ότι 8 % των παιδιών και 3 % των ενηλίκων υποφέρουν από αλλεργίες. Οι αρνητικές επιπτώσεις εκτείνονται από ασθένειες και μειωμένη ποιότητα ζωής έως και την ίδια απειλή της ζωής λόγω αλλεργικής αντίδρασης(2). Η δόση αλλεργιογόνων που απαιτείται για να προκαλέσει αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος ποικίλλει αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ χαμηλή. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν φάρμακα για τη θεραπεία των τροφικών αλλεργιών. Ο μόνος τρόπος για τη αποφυγή των αντιδράσεων είναι το να αποφεύγονται αυστηρά οι τροφές που προκαλούν τις αλλεργίες. Υπάρχουν και άλλες πηγές ενημέρωσης, αλλά τα άτομα αυτά επαφίονται σε μεγάλο βαθμό στην επισήμανση των τροφίμων προκειμένου να παραμένουν τα ίδια και τα παιδιά τους υγιή.

2.3. Έχει συνεπώς ζωτική σημασία τα άτομα που πάσχουν από τροφικές αλλεργίες να έχουν πρόσβαση στην πλήρη αναγραφή της συνθέσεως των τροφίμων και τη βεβαιότητα ότι δεν περιέχει συστατικά τα οποία δεν πρέπει να καταναλωθούν.

2.4. Η κατάργηση του κανόνα του 25 % θα επιτρέψει στους καταναλωτές να έχουν στην διάθεσή τους πλήρη κατάλογο των προϊόντων που περιέχονται στα τελικά προϊόντα. Σύμφωνα με τον ισχύοντα κανόνα του 25 % σύνθετα συστατικά τα οποία αποτελούν μικρότερο μέρος από το 25 % του τελικού προϊόντος (όπως τα λουκάνικα πάνω στην πίτσα) δεν είναι απαραίτητο να αναγράφονται.

2.5. Η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή στην επιτακτική πλέον ανάγκη να αναπτυχθεί η έρευνα στον τομέα αυτό τόσο από την άποψη της δημόσιας υγείας όσο και από την άποψη της επισήμανσης. Για παράδειγμα, πρέπει να διερευνηθεί γιατί αυξάνονται οι αλλεργίες και τι μπορεί να γίνει προκειμένου να μεταβληθούν οι τάσεις.

2.6. Εντούτοις, υπάρχουν ανησυχίες όσον αφορά τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στην πρόταση. Η κοινοτική νομοθεσία ορίζει την σύνθεση των σύνθετων συστατικών για διάφορα προϊόντα (π.χ. σοκολάτα και μαρμελάδα). Άλλωστε, έχουν σημειωθεί αλλεργίες προς τα μπαχαρικά ενώ συστατικά τα οποία περιλαμβάνονται στα μίγματα μπαχαρικών που περιέχονται σε ποσοστό μικρότερο από 2 % στο τελικό προϊόν δεν είναι απαραίτητο να αναγράφονται στην επισήμανση του προϊόντος. Οι καταναλωτές που υποφέρουν από υπερευαισθησία σε προϊόντα τα οποία δεν είναι κοινώς γνωστά ως αλλεργιογόνα, θα εξακολουθήσουν να μειονεκτούν δεδομένου ότι δεν θα ενημερώνονται κατά πόσο το προϊόν που αγοράζουν περιέχει όντως το συστατικό που μπορεί να προκαλέσει αρνητική επίπτωση.

2.7. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι οι εν λόγω εξαιρέσεις προβλέφθηκαν από την Επιτροπή με σκοπό να αποφευχθεί η υπερβολικά σύνθετη νομοθεσία και να ληφθούν υπόψη οι τεχνικοί περιορισμοί που επιβάλλονται στους μεταποιητές τροφίμων. Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε στο προηγούμενο σημείο, οι ανησυχίες της ΟΚΕ εκφράζουν κυρίως το φόβο της ότι οι εξαιρέσεις αυτές μπορεί να μην επιτύχουν πλήρως τους στόχους που επιδιώκει η Επιτροπή.

2.8. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι κίνδυνοι από τροφικές αλλεργίες δεν περιορίζονται μόνο στα προσυσκευασμένα τρόφιμα και συνεπώς θα πρέπει να εξετασθεί το σύνολο των τροφίμων. Εφόσον δε οι καταναλωτές επιθυμούν να ελέγχουν τον κίνδυνο, θα πρέπει να μοιρασθούν τις ευθύνες.

2.9. Όσον αφορά τον κατάλογο των αλλεργιογόνων συστατικών ή ουσιών που πρέπει πάντοτε να επισημαίνεται, η ΟΚΕ επικροτεί την καθιέρωση διαδικασίας με την οποία καθίσταται δυνατή η ταχεία ενημέρωση του καταλόγου αυτού οποτεδήποτε είναι απαραίτητο. Η Επιτροπή θα είναι σε θέση να τροποποιήσει τον κατάλογο αυτό με βάση τη γνώμη της μόνιμης επιτροπής τροφίμων. Επειδή εμφανίζονται νέα αλλεργιογόνα, έχει σημασία να τηρείται ενήμερος ο κατάλογος αυτός.

Βρυξέλλες, 16 Ιανουαρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Πανευρωπαϊκή έρευνα που διενεργήθηκε κατά το 1988/1999 από το Πανεπιστήμιο της Leuven (Bέλγιο). Η μελέτη κάλυψε 15 κράτη μέλη με την συμμετοχή άνω των 13000 ατόμων.

(2) Κατά την τροφική αλλεργική αντίδραση, το ανοσοποιητικό σύστημα πιστεύει λανθασμένα ότι μια ακίνδυνη ουσία, δηλαδή στην περίπτωση αυτή ένα τρόφιμο, είναι επιζήμιο. Στην προσπάθειά του να προστατεύσει το σώμα, δημιουργεί ειδικά αντισώματα ΙgE έναντι αυτού του τροφίμου. Την επόμενη φορά που το άτομο καταναλώνει το ίδιο τρόφιμο, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει τεράστια ποσά χημικών ουσιών και ισταμινών για να προστατεύσει το σώμα. Αυτές οι χημικές ουσίες προκαλούν ένα χείμαρρο αλλεργικών συμπτωμάτων που μπορούν να επηρεάσουν το αναπνευστικό σύστημα, τον γαστρεντερικό σωλήνα, το δέρμα, ή το καρδιαγγειακό σύστημα.