[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 10.3.2011

COM(2011) 105 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σύμφωνα με το άρθρο 7 της απόφασης 2006/500/ΕΚ (Συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σύμφωνα με το άρθρο 7 της απόφασης 2006/500/ΕΚ(Συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα)

Η παρούσα έκθεση συντάσσεται με βάση την απόφαση 2006/500/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2006, για τη σύναψη από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα της Συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, η οποία προβλέπει ότι «τρία έτη μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης η Επιτροπή υποβάλλει προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την κτηθείσα από την εφαρμογή της απόφασης αυτής πείρα, συνοδευόμενη, εφόσον απαιτείται, από πρόταση για τη λήψη περαιτέρω μέτρων». Η παρούσα έκθεση αποτελεί ανασκόπηση των επιτευγμάτων της Ενεργειακής Κοινότητας καθώς και των κύριων μελλοντικών προκλήσεων.

1. Εισαγωγή – Από την απομόνωση στη συνεργασία

Η Ενεργειακή Κοινότητα βασίζεται σε συνθήκη που υπογράφτηκε μεταξύ αφενός της Ευρωπαϊκής Ένωσης[1] και αφετέρου των ακόλουθων εννέα συμβαλλόμενων μερών: Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κροατία, Τέως Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Μολδαβία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Ουκρανία και UNMIK[2]. Επιπλέον με τον εν λόγω οργανισμό δεκατέσσερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ειδική σχέση, που αντικατοπτρίζεται στο καθεστώς τους ως «συμμετεχόντων» στη διαδικασία (Αυστρία, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ηνωμένο Βασίλειο). Μέχρι σήμερα η Γεωργία, η Νορβηγία και η Τουρκία έχουν το καθεστώς παρατηρητή.

Ενεργειακή Κοινότητα σημαίνει επενδύσεις, οικονομική ανάπτυξη, ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού και κοινωνική σταθερότητα. Όμως - επιπλέον όλων αυτών – Ενεργειακή Κοινότητα σημαίνει αλληλεγγύη, αμοιβαία εμπιστοσύνη και ειρήνη. Η ίδια η ύπαρξη της Ενεργειακής Κοινότητας, μόνον δέκα έτη μετά το τέλος των βαλκανικών συγκρούσεων, είναι επιτυχία καθ’ αυτή, εφόσον αποτελεί το πρώτο κοινό θεσμικό έργο που αναλήφθηκε από τις εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η Ενεργειακή Κοινότητα δραστηριοποιείται σε τρία επίπεδα: εθνικό, περιφερειακό και πανευρωπαϊκό. Βραχυπρόθεσμα σκοπεύει στη δημιουργία ανοικτών και διαφανών εθνικών ενεργειακών αγορών, βασιζόμενων σε σταθερά κανονιστικά πλαίσια και πλαίσια αγοράς, ικανά να προσελκύουν επενδύσεις στην παραγωγή και στα δίκτυα ενέργειας (δεδομένου ότι η ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού αποτελεί ουσιώδη παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική σταθερότητα). Μεσοπρόθεσμα σε ολόκληρη την περιοχή θα δημιουργηθεί ολοκληρωμένη ενεργειακή αγορά, η οποία θα δώσει τη δυνατότητα διασυνοριακών εμπορικών συναλλαγών ενέργειας, θα εξασφαλίζει τον ενεργειακό εφοδιασμό και θα λαμβάνει υπόψη κλιματικές και κοινωνικές παραμέτρους. Μακροπρόθεσμα η περιφερειακή αγορά πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως στην εσωτερική ενεργειακή αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα προβλέπει κατάλληλες κατευθύνσεις δράσεις από τα συμβαλλόμενα μέρη, είτε μονομερώς είτε από κοινού με ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ ή με την Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο. Προσχωρώντας στην Ενεργειακή Κοινότητα, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν αυτοδεσμευθεί να εφαρμόζουν τους κανόνες της ΕΕ σχετικά με την ενέργεια, το περιβάλλον και τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, η συνθήκη προβλέπει τα εργαλεία για την θέσπιση επί τούτου κανονιστικού πλαισίου το οποίο διευκολύνει τη διασυνοριακή λειτουργία των ενεργειακών αγορών στην περιφέρεια και την εγκαθίδρυση ενιαίας ενεργειακής αγοράς.

Η Ενεργειακή Κοινότητα έχει δικό της θεσμικό πλαίσιο. Σε στενή συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής η Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας, που εδρεύει στη Βιέννη, αντιπροσωπεύει τον βασικό διοικητικό παράγοντα. Διασφαλίζει τον αναγκαίο συντονισμό και παρέχει στήριξη στο έργο των υπόλοιπων θεσμικών οργάνων: της μόνιμης ομάδας υψηλού επιπέδου, του Συμβουλίου των Υπουργών, του Διοικητικού Συμβουλίου της Ενεργειακής Κοινότητας και των συνελεύσεων[3]. Επίσης η Γραμματεία είναι υπεύθυνη για την ανασκόπηση της εκτέλεσης από τα συμβαλλόμενα μέρη των υποχρεώσεών τους όπως προβλέπεται στο πλαίσιο της συνθήκης και υποβάλλει ετησίως εκθέσεις προόδου στο Συμβούλιο των Υπουργών. Μέχρι το σημείο αυτό η Γραμματεία ενεργεί ως «θεματοφύλακας της Συνθήκης της Ενεργειακής Κοινότητας». Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παίζει ρόλο γενικού συντονιστή με βάση την ίδια συνθήκη.

Ο προϋπολογισμός της Ενεργειακής Κοινότητας για το έτος 2011 ανέρχεται σε 3.380.000 ευρώ και χρηματοδοτείται μέχρι ποσοστό 98% από την Ευρωπαϊκή Ένωση (3.312.400 ευρώ). Από το έτος 2009 η συνεισφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταβάλλεται από επί τούτου περιφερειακό ΜΠΒ. Αυτός ο προϋπολογισμός βασικά χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση (1) της λειτουργίας της Γραμματείας· (2) της διοργάνωσης +/- 60 θεσμοθετημένων συναντήσεων και εκδηλώσεων ανά έτος και τη συμμετοχή των συμβαλλόμενων μερών και παρατηρητών στις εν λόγω εκδηλώσεις· και (3) μελετών. Το έτος 2011 αναμένεται ότι θα καταρτιστεί και θα εγκριθεί ο προϋπολογισμός διετίας (2012-2013) για τη διευρυμένη Ενεργειακή Κοινότητα.

Η Ενεργειακή Κοινότητα δημιουργήθηκε για χρονικό διάστημα 10 ετών, το οποίο λήγει τον Ιούλιο του 2016 και μπορεί να παραταθεί με ομόφωνη απόφαση του Συμβουλίου των Υπουργών.

Αν και η συνθήκη τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2006, είναι γεγονός ότι η Ενεργειακή Κοινότητα έγινε πλήρως επιχειρησιακή από το έτος 2007, οπότε συγκροτήθηκε η Γραμματεία. Ενώ η Ενεργειακή Κοινότητα αρχικά σχεδιάστηκε ως μηχανισμός προενταξιακής βοήθειας, δόθηκε η δυνατότητα προσχώρησης σε αυτήν χωρών της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (πρώτη προσχώρησε η Μολδαβία, την 1η Μαΐου του 2010. Η Ουκρανία έχει προσχωρήσει από την 1η Φεβρουαρίου του 2011) καθώς και άλλων χωρών (η Αρμενία έχει υποβάλει αίτηση να καταστεί παρατηρητής). Από την υπογραφή της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα η σημασία που έχει η ενδυνάμωση της εξωτερικής διάστασης της εξωτερικής αγοράς της ΕΕ καθίσταται όλο και περισσότερο προφανής, ήδη από τη δεύτερη στρατηγική ενεργειακή επισκόπηση του έτους 2008. Η πρόσφατη ανακοίνωση «Ενέργεια 2020 – Στρατηγική για ανταγωνιστική, αειφόρο και ασφαλή ενέργεια» ορίζει την έννοια της Ενεργειακής Κοινότητας ως θεμελιώδες συστατικό στοιχείο για ισχυρή διεθνή σύμπραξη με τους γείτονες της ΕΕ.

2. Επιτυχημένο εγχείρημα

Μετά από τέσσερα χρόνια ύπαρξης, η Ενεργειακή Κοινότητα έχει εξελιχθεί σε ώριμο οργανισμό ο οποίος αποτελεί σταθερό θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας, αμοιβαίας υποστήριξης και ανταλλαγής εμπειριών, οπότε χρησιμεύει ως υπόδειγμα περιφερειακής συνεργασίας για ενεργειακά θέματα.

Με την υπογραφή της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύτηκαν να υλοποιήσουν ένα φιλόδοξο έργο που απαίτησε τεράστια προσπάθεια όχι μόνο από άποψη νομοθετικού έργου, διοικητικής ικανότητας και πόρων αλλά και από άποψη πολιτική και κοινωνική. Αυτή η δέσμευση ανανεώνεται σε κάθε συνάντηση των θεσμικών οργάνων της Ενεργειακής Κοινότητας και, επιπλέον, αντικατοπτρίζεται στο καθημερινό έργο που εκτελείται σε τεχνικό επίπεδο από τις διάφορες ομάδες εργασίας και τις επιχειρησιακές ομάδες.

Η συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα προσδιορίζει σειρά διατάξεων της ΕΕ τις οποίες τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύτηκαν να εφαρμόσουν εντός συγκεκριμένης προθεσμίας και οι οποίες βασικά αφορούσαν το δεύτερο πακέτο κοινών κανόνων για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου, επιλεγμένες οδηγίες για την προστασία του περιβάλλοντος και βασικούς αντιμονοπωλιακούς κανόνες και κανόνες σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις. Επιπλέον, τα συμβαλλόμενα μέρη ανέλαβαν την υποχρέωση να καταρτίσουν σχέδια εφαρμογής των οδηγιών σχετικά με την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

Το έτος 2007 το « κεκτημένο της Ενεργειακής Κοινότητας» επεκτάθηκε στις οδηγίες της ΕΕ για την ασφάλεια εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια και αέριο.

Από το έτος 2010 καλύπτει επίσης τη βασική νομοθεσία της ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση, και ειδικότερα τις οδηγίες σχετικά με τις ενεργειακές επιδόσεις κτιρίων, την ενεργειακή σήμανση, καθώς και την ενεργειακή απόδοση τελικής χρήσης και τις ενεργειακές υπηρεσίες. Η νομοθεσία γενικώς εφαρμόζεται από τα συμβαλλόμενα μέρη μέχρι το τέλος του έτους 2011.

Επιπλέον, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν συμφωνήσει να αρχίσουν την εφαρμογή μερών της οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, και της «τρίτης δέσμης» για την εσωτερική αγορά ηλεκτρισμού και αερίου σε εθελούσια βάση, σε πρώτη φάση, σε συνέχεια συστάσεων του Συμβουλίου των Υπουργών.

Οι δραστηριότητες της Ενεργειακής Κοινότητας επεκτείνονται συνεχώς και σε άλλους τομείς. Με βάση το Μνημόνιο συναντίληψης για κοινωνικά θέματα , όλα τα συμβαλλόμενα μέρη – εκτός από τη Μολδαβία και την Ουκρανία ως νεοεισελθόντα – έχουν καταρτίσει κοινωνικά σχέδια δράσης και έχουν αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα αντιμετώπισης κοινωνικών συνεπειών σχετιζόμενων με την εφαρμογή της συνθήκης. Στον τομέα αυτόν έχει επιτευχθεί κάποια πρόοδος, αλλά η σχετική διαδικασία φαίνεται μάλλον αργή και ανομοιόμορφη, λόγω του μη δεσμευτικού χαρακτήρα του μνημονίου και/ή της ασθενούς δέσμευσης για κοινωνικά θέματα. Η Μολδαβία και η Ουκρανία αναμένεται ότι θα υπογράψουν το μνημόνιο χωρίς καθυστέρηση.

Όσον αφορά την «πετρελαϊκή διάσταση» , οι προπαρασκευαστικές εργασίες προχωρούν με σκοπό την έγκαιρη έκδοση της οδηγίας του 2009 σχετικά με τα αποθέματα πετρελαίου.

Επίσης καταβάλλονται προσπάθειες για την παροχή αρωγής στα συμβαλλόμενα μέρη ώστε να εναρμονίσουν τις στατιστικές τους μεθόδους σχετικά με την ενέργεια σύμφωνα με τη μεθοδολογία και τις απαιτήσεις αναφοράς που εφαρμόζει η Eurostat, με βάση λεπτομερή χάρτη πορείας ο οποίος έχει καθοριστεί για το χρονικό διάστημα 2010 - 2012.

Η επέκταση των δραστηριοτήτων της Ενεργειακής Κοινότητας σε άλλους τομείς είναι ενδεικτική όχι μόνο της δέσμευσης των συμβαλλόμενων μερών να ευθυγραμμιστούν προς τους κανόνες της ΕΕ, αλλά και του δυναμισμού αυτού του οργανισμού και της ευελιξίας των μηχανισμών του για τη λήψη αποφάσεων.

Η εξέλιξη του νομοθετικού πλαισίου της Ενεργειακής Κοινότητας αντικατοπτρίζεται στην ετήσια έκθεση εφαρμογής για το 2010 που καταρτίστηκε από τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας. Η έκθεση εστιάζει στην εφαρμογή του κεκτημένου με βάση της συνθήκη ίδρυσης της Ενεργειακής Κοινότητας και περιγράφει την πρόοδο που έχει πραγματοποιήσει κάθε συμβαλλόμενο μέρος ενώ αξιολογεί τη συνολική κατάσταση. Η έκθεση της Γραμματείας[4] επιβεβαιώνει την προσπάθεια που καταβλήθηκε στον τομέα της νομοθεσίας από τα συμβαλλόμενα μέρη, τα οποία πέτυχαν να προσαρμόσουν τα ενεργειακά ρυθμιστικά τους πλαίσια σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα (ενώ ορισμένα από αυτά άρχισαν «από το μηδέν»). Επίσης η έκθεση προειδοποιεί σχετικά με το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ τυπικής έγκρισης των κανόνων και πραγματικής εφαρμογής τους, και επισημαίνει τα προσδιορισθέντα εμπόδια που παρακωλύουν το αποτελεσματικό άνοιγμα των ενεργειακών αγορών και επιβραδύνουν τις επενδύσεις.

Το ενδιαφέρον για την Ενεργειακή Κοινότητα αυξάνει διαρκώς σε ολόκληρη την περιφέρεια. Η πρώτη διεύρυνση της Ενεργειακής Κοινότητας ολοκληρώθηκε το έτος 2010 με την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Με την προσχώρηση της Ουκρανίας το μέγεθος της δυνητικής περιφερειακής αγοράς σχεδόν τριπλασιάστηκε (από 26 εκατομμύρια κατοίκους περίπου σε γύρω στα 73 εκατομμύρια). Οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία άρχισαν το Σεπτέμβριο του 2009. Η Γεωργία προβλέπεται ότι θα υποβάλει αίτηση προσχώρησης ενώ η Αρμενία έχει ζητήσει να της αναγνωριστεί η ιδιότητα του παρατηρητή. Συνεπώς, το κέντρο βάρους του έργου αυτού – του οποίου αφετηρία ήταν ένα ισχυρό συστατικό στοιχείο προένταξης στην ΕΕ – έχει αρχίσει να μετατοπίζεται προς την Ανατολή.

3. Βασικές προκλήσεις

Ενώ αναγνωρίζονται οι σημαντικές προσπάθειες που έχει καταβάλει η Ενεργειακή Κοινότητα μέχρι τώρα, ειδικά από άποψη θεσμική, η Επιτροπή επισημαίνει δύο βασικούς τομείς στους οποίους υπάρχει περιθώριο βελτίωσης.

α) Από τη θεωρία στην πράξη . Παρά το εντατικό νομοθετικό έργο, ο πρώτος στόχος – η ύπαρξη ανοικτών, διαφανών και ανταγωνιστικών εθνικών ενεργειακών αγορών σε όλα τα συμβαλλόμενα μέρη – δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Όσον αφορά τη δημιουργία περιφερειακής αγοράς, η έλλειψη προόδου στη σύσταση συντονισμένου γραφείου πλειστηριασμού για την ηλεκτρική ενέργεια στην 8η περιφέρεια (νοτιανατολική Ευρώπη) – παρά τους σημαντικούς οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους που διατέθηκαν για αυτό το έργο – αποτελεί παράδειγμα των υφιστάμενων συστημικών δυσκολιών. Περιφερειακές πρωτοβουλίες συχνά σταματούν λόγω αδιάλλακτων θέσεων αρχής που απορρέουν από πολιτικές, εθνικές και θρησκευτικές διαφορές, κατάλοιπο του παρελθόντος. Ιδιαιτέρως επιζήμια είναι τα συνεχιζόμενα εμπόδια που θέτουν ορισμένα μέρη για την πλήρη συμμετοχή του Κοσσυφοπεδίου[5] σε περιφερειακούς μηχανισμούς. Υπό αυτές τις περιστάσεις, η απώτερη επιδίωξη – ένταξη στην εσωτερική ενεργειακή αγορά της ΕΕ – φαίνεται, επί του παρόντος, απλώς μακροπρόθεσμος στόχος.

Η γεφύρωση του υφιστάμενου κενού μεταξύ θεωρίας (πολιτικές δεσμεύσεις) και πράξης (πλήρης εφαρμογή του κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας και επιβολή των κανόνων που έχουν θεσπιστεί) παραμένει η κύρια πρόκληση και το βασικό θέμα είναι πλέον πως θα ωθηθούν τα συμβαλλόμενα μέρη στην περιφέρεια να εφαρμόσουν και να επιβάλλουν τους κανόνες.

Ο καθορισμός πραγματιστικών στόχων και πραγματιστικών καταληκτικών ημερομηνιών θα συμβάλει στην αποφυγή καταστάσεων μη συμμόρφωσης. Το ίδιο θα επιτευχθεί με τις ενδεδειγμένες συνοδευτικές διατάξεις που θα λαμβάνουν δεόντως υπόψη τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες των συμβαλλόμενων μερών, όπως ορίζεται ρητά στο άρθρο 24 της Συνθήκης.

Η επίσημη ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο του «κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας» δεν μπορεί να αποτελέσει αυτοσκοπό, αλλά πρέπει να αποβεί μέσον επίτευξης των στόχων των κανόνων. Ο σκοπός είναι η δημιουργία πραγματικής ενεργειακής αγοράς, αρχής γενομένης με την αναμόρφωση του υφιστάμενου συστήματος ρυθμιζόμενων τιμών και συνολικών επιδοτήσεων. Εάν αφεθεί στην τύχη της η ολοκλήρωση της περιφερειακής αγοράς, δεν θα επιτευχθεί πραγματικό άνοιγμα των εθνικών ενεργειακών αγορών ενόσω παραμένουν σε εφαρμογή παρωχημένα σχήματα αγοράς, που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό και τις επενδύσεις, ενώ βασίζονται σε προμηθευτές του δημοσίου συνδεόμενους με κατεστημένους εγχώριους παραγωγούς οι οποίοι εφαρμόζουν ρυθμιζόμενες τιμές, που δεν είναι σαφώς καθορισμένες, μεταβατικές, διαφανείς, αμερόληπτες (περιλαμβανόμενων των τιμών μεταξύ προμηθευτών) και επαληθεύσιμες, ενώ δεν αποτρέπουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, όπως απαιτεί η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης[6]. Η θέσπιση εθνικής νομοθεσίας που απλώς «μεταφράζει» τους κανόνες της ΕΕ σε εθνικές πράξεις δεν αρκεί, εάν δεν συνοδεύεται από τους αναγκαίους δευτερογενείς κανόνες, διοικητική ικανότητα και μηχανισμούς επιτήρησης και επιβολής. Απαιτούνται στιβαρές ρυθμιστικές αρχές για την ενέργεια με αρκετές εξουσίες, πόρους και ανεξαρτησία, ώστε να επιτελούν τα καθήκοντά τους και να είναι ικανές να διασφαλίζουν αμεροληψία, αποτελεσματικό ανταγωνισμό και αποτελεσματική λειτουργία της ενεργειακής αγοράς.

Ο προβλεπόμενος στη συνθήκη μηχανισμός διευθέτησης διαφορών έχει αποδειχθεί αποτελεσματικός σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα μέρη ήσαν ανοικτά στη διαπραγμάτευση λύσης με τρόπο φιλικό. Όμως, όπως έδειξε η πείρα, η τελική επίλυση της διαφοράς είναι δυνατό να υπερβαίνει την αυστηρή ερμηνεία του κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας και να σχετίζεται με σύνθετα θέματα δημόσιου διεθνούς δικαίου. Με δεδομένα το περιορισμένο πλήθος υποθέσεων που έχουν κινηθεί μέχρι τώρα (μόνο έξι υποθέσεις, οφειλόμενες κυρίως σε καταγγελίες) και την απουσία συστηματικής προσέγγισης για την ταυτόχρονη αντιμετώπιση ανάλογων παραβάσεων σε διάφορα συμβαλλόμενα μέρη, είναι πολύ νωρίς κατά την παρούσα φάση να συναχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας παράβασης που καθορίζεται στη συνθήκη. Η Επιτροπή θεωρεί ότι όλα τα μέρη πρέπει να καταβάλουν εντονότερες προσπάθειες για τη διασφάλιση συμμόρφωσης.

β) Τρόπος προώθησης επενδύσεων. Η Ενεργειακή Κοινότητα αντιμετωπίζει επενδυτικές προκλήσεις πολύ γνωστές[7], όπως εκείνες που απορρέουν από τον εκσυγχρονισμό των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας και τις διασυνδέσεις, από τις απαιτήσεις της ΕΕ και μέτρα σχετιζόμενα με την ενεργειακή απόδοση ή από την εφαρμογή της οδηγίας για τις μεγάλες εγκαταστάσεις καύσεις, την οδηγία για το θείο σε καύσιμα και τα πρότυπα εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που απαιτούν αποκατάσταση υφιστάμενων μονάδων παραγωγής ή τη θέση εκτός λειτουργίας και ενδεχόμενη αντικατάσταση αρκετών από αυτές μέχρι το Δεκέμβριο του 2017.

Η Ενεργειακή Κοινότητα έχει επιτύχει να προσδιοριστούν ορισμένα έργα προτεραιότητας στρατηγικής σημασίας για την περιφέρεια, τα οποία εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο των Υπουργών το 2010, ενώ δίδεται προτεραιότητα σε έργα που διευκολύνουν τις διασυνοριακές συναλλαγές. Η ανεπαρκής σήμερα δυναμικότητα διασύνδεσης αποτελεί όντως εμπόδιο στην ανάπτυξη περιφερειακών αγορών. Η προώθηση ενεργειακών συστημάτων και συναλλαγών σε επίπεδο περιφέρειας θα βοηθήσει όχι μόνο την περιφέρεια αλλά και την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ. Μέχρι τώρα έχουν ληφθεί ορισμένα μέτρα με βάση τη σύλληψη για το «Δακτύλιο αερίου», όπως αναπτύσσεται στη «South East Europe Gasification Study» (μελέτη για το αέριο στην νοτιανατολική Ευρώπη) (με χορηγούς την Παγκόσμια Τράπεζα και την Kreditanstalt für Wiederaufbau [KfW], που δημοσιεύεται με τίτλο «Το μέλλον της αγοράς φυσικού αερίου στην νοτιανατολική Ευρώπη»)[8], ενώ έχουν αναληφθεί σημαντικές προσπάθειες σε θεσμικό επίπεδο για τη στήριξη και την προώθηση των έργων προτεραιότητας που έχουν προσδιοριστεί.

Επιπλέον, η Ενεργειακή Κοινότητα βοήθησε τα συμβαλλόμενα μέρη να προσελκύσουν σημαντική δημόσια χρηματοδότηση, είτε από διμερείς πηγές (π.χ. KfW ή USAid) ή από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (π.χ. την ΕΤΕπ, την Παγκόσμια Τράπεζα ή την ΕΤΑΑ).

Παρά το υψηλό επίπεδο χρηματοδότησης από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στην περιφέρεια, το επίπεδο των ιδιωτικών επενδύσεων παραμένει σχετικά χαμηλό. Αυτό οφείλεται στην αναξιόπιστη εφαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου (οι κανόνες δεν εφαρμόζονται καθόλου και/ή δεν εφαρμόζονται σωστά) καθώς και στο μικρό μέγεθος των εθνικών αγορών (πρόκειται ακριβώς για τους ίδιους λόγους που κατάληξαν στην ιδέα της Ενεργειακής Κοινότητας το έτος 2005).

Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση φαίνεται πως είναι η αποτυχία των κυβερνήσεων να αναδιαρθρώσουν τις ρυθμιζόμενες τιμές τελικού καταναλωτή και οι συναφείς αφανείς και εμφανείς επιδοτήσεις όλων των ενεργειακών αγορών. Ειδικά αυτές οι επιδοτήσεις, που εφαρμόζονται μεροληπτικά, διατηρούν τις χοντρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κάτω του επιπέδου αντικατάστασης κεφαλαίου και αποθαρρύνουν την εξοικονόμηση ενέργειας και επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση. Το αποτέλεσμα είναι η συνεχιζόμενη χρήση παγίου κεφαλαίου γηρασμένου, όχι αποδοτικού και όχι περιβαλλοντικά φιλικού, το οποίο δεν είναι σε θέση να παράσχει την ενεργειακή ασφάλεια που αξίζει στον πληθυσμό των συμβαλλόμενων μερών της Ενεργειακής Κοινότητας. Αυτό το αποτέλεσμα αποθαρρύνει επενδύσεις από κάθε είδους δημόσιους, ιδιωτικούς ή διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η βελτίωση των προϋποθέσεων για επενδύσεις πρέπει να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα της Ενεργειακής Κοινότητας και δηλώνει ότι θα συνεργαστεί με τη Γραμματεία και την Κοινότητα των χρηματοδοτών ώστε να συμβάλει επωφελώς στην υλοποίηση της εν λόγω δέσμευσης.

4. Το προβλεπόμενο μέλλον για την Ενεργειακή Κοινότητα

Σε συνέχεια των συμπερασμάτων που αναφέρονται ανωτέρω η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο να σχεδιαστεί το μέλλον αυτού του ενεργειακού οργανισμού λαμβανόμενων υπόψη τριών κύριων στόχων: Η Ενεργειακή Κοινότητα πρέπει να εστιάσει στην επιβολή των κανόνων, πρέπει να υιοθετήσει την τρίτη δέσμη για τη διεθνή αγορά και την οδηγία για τις ανανεώσιμες ενέργειες και πρέπει να χαραχθεί συντονισμένη επενδυτική στρατηγική. Πρέπει να εξεταστεί ο εμπλουτισμός με περαιτέρω κεκτημένο, ιδίως για την προώθηση της μείωσης ανθρακούχων εκπομπών στον ενεργειακό τομέα.

1) Εστίαση στην επιβολή

Κατά τρόπο διαφορετικό σε σχέση με άλλες υφιστάμενες περιφερειακές πρωτοβουλίες, η Ενεργειακή Κοινότητα βασίζεται σε διεθνή συνθήκη που δημιουργεί πλαίσιο νομικώς επιβλητέων κανόνων:

- Με την προσχώρηση στη Ενεργειακή Κοινότητα, τα συμβαλλόμενα μέρη έχουν αναλάβει νομική δέσμευση όχι μόνο να υιοθετούν τυπικά τους αντίστοιχους κανόνες της ΕΕ, αλλά να τους εφαρμόζουν και να τους επιβάλλουν σε πρακτικό επίπεδο.

- Τα θεσμικά όργανα της Ενεργειακής Κοινότητας διασφαλίζουν τη μόνιμη και ανεξάρτητη επιτήρηση των αντίστοιχων αγορών με τη Γραμματεία, η οποία επικουρεί τα συμβαλλόμενα μέρη στην εφαρμογή των κανόνων και ελέγχει την τυπική συμμόρφωση των κανόνων ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο (ακόμη και πριν από τη θέσπισή τους) και την πρακτική τους εφαρμογή, εκτός των άλλων, με επισκέψεις στη χώρα.

- Η Συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα προβλέπει μηχανισμό διευθέτησης διαφορών ο οποίος καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό και την αντιμετώπιση παραβάσεων των σχετικών κανόνων, είτε σε συνέχεια καταγγελίας είτε με ίδια πρωτοβουλία της Γραμματείας, έστω και αν ο μηχανισμός αυτός δεν έχει εφαρμοστεί μέχρι τώρα κατά τρόπο συστηματικό.

Ωστόσο, η απουσία προόδου σε πρακτικό επίπεδο όσον αφορά τη μεταρρύθμιση και το άνοιγμα των ενεργειακών αγορών δείχνει αναποτελεσματική μέχρι τώρα επιβολή του ενεργειακού κεκτημένου. Για να βελτιωθεί η επιβολή, τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να προχωρήσουν προς τη συγκρότηση στιβαρών και ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών ενέργειας και αρχών ανταγωνισμού, με πλήρη εξουσία και εξοπλισμό για την εποπτεία της συμμόρφωσης και την επιβολή αποτελεσματικών κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης. Επίσης, βασικός ρόλος στην επιβολή των κανόνων που θεσπίζονται και στην εξασφάλιση της ανάλογης επανόρθωσης σε περιπτώσεις παραβάσεων επιφυλάσσεται στα εθνικά δικαστήρια και στα επενδυτικά δικαστήρια. Τέλος, η Γραμματεία πρέπει να παίξει πλήρως το ρόλο της ως θεματοφύλακα της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, βασιζόμενη στην ανεξαρτησία και στην πείρα της.

Η Επιτροπή αναλαμβάνει να προωθήσει την εφαρμογή και την αποτελεσματική επιβολή των κανόνων της Ενεργειακής Κοινότητας ως ακολούθως:

α) Για συμβαλλόμενα μέρη που έχουν φθάσει στο καθεστώς των υποψηφίων για την ΕΕ ή για δυνητικούς υποψήφιους, το επίπεδο εφαρμογής και επιβολής σε εθνική κλίμακα του αντίστοιχου κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας θα θεωρηθεί αποφασιστικό στις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απουσία επιβολής θα αξιολογηθεί αρνητικά στις εκθέσεις προόδου της Επιτροπής και θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανεξέταση του ενεργειακού χάρτη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ισχύει ωστόσο και το αντίστροφο: Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να αναμένουν ομαλότερη πορεία των ενταξιακών τους συζητήσεων για τον ενεργειακό χάρτη έναντι εφαρμογής του κεκτημένου σύμφωνα με τη συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα.

β) Όπως αναφέρει η σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο ψήφισμά του με τίτλο προς μια νέα ενεργειακή στρατηγική για την Ευρώπη 2011-2020, που εκδόθηκε στις 25 Νοεμβρίου του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει με βάση διαφανείς κανόνες και διαδικασίες, και λαμβανόμενης υπόψη της αρχής της αναλογικότητας, το βέλτιστο τρόπο σύνδεσης της διμερούς χρηματοδοτικής βοήθειας με τις αντίστοιχες δεσμεύσεις στο πλαίσιο της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, ιδίως στην περίπτωση χρόνιας παραβίασής της από συμβαλλόμενο μέρος. Κατά την άποψη της Επιτροπής η συμμόρφωση των συμβαλλόμενων μερών προς το κεκτημένο πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο με βάση την ενσωμάτωση του κεκτημένου στην εθνική τους νομοθεσία αλλά και με βάση την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή, που πρέπει με τη σειρά τους να παίξουν θετικό ρόλο κατά τη χορήγηση πρόσθετης χρηματοδοτικής στήριξης.

Υπό την ιδιότητά της ως συντονιστή της Κοινότητας των χρηματοδοτών η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης το ενδεχόμενο να κληθούν άλλοι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί και διμερείς χρηματοδότες να ακολουθήσουν την ίδια πολιτική και να εξαρτούν τη χρηματοδότηση από την εφαρμογή και την επιβολή των κανόνων.

γ) Επιπλέον, οι στιβαρότεροι μηχανισμοί επιβολής θα αποτελέσουν όρο προκειμένου τα συμβαλλόμενα μέρη να επωφεληθούν από τις διατάξεις σχετικά με τη συνεργασία με βάση την οδηγία για τις ανανεώσιμες ενέργειες, και ειδικότερα τις διατάξεις της για στατιστικές μεταφορές με κράτη μέλη.

δ) Η Επιτροπή θα στηρίξει μέτρα που σκοπεύουν στη διευκόλυνση της εφαρμογής και στην αποτροπή καταστάσεων μη συμμόρφωσης, με αύξηση της διοικητικής συνεργασίας και της σύμπραξης. Επίσης θα ενισχύσει την ευρύτερη συμμετοχή αντιπροσώπων από κράτη μέλη της ΕΕ στις τεχνικές συνεδριάσεις της Ενεργειακής Κοινότητας, έτσι ώστε τα συμβαλλόμενα μέρη να μπορούν να επωφελούνται από την πείρα και τις βέλτιστες πρακτικές τους.

ε) Η Επιτροπή θα προωθήσει τη συστηματική προσφυγή στο μηχανισμό διευθέτησης διαφορών ο οποίος τηρεί δεόντως την ίση μεταχείριση των συμβαλλόμενων μερών και θα στηρίξει την κίνηση των συναφών διαδικασιών με ίδια πρωτοβουλία της Γραμματείας. Σε περίπτωση σοβαρών ή καθ’ υποτροπή παραβιάσεων των κανόνων η Επιτροπή πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ασκεί το δικαίωμά της με βάση τις διατάξεις του άρθρου 90 της Συνθήκης και πρέπει να εξετάζει την παραπομπή της υπόθεσης κατευθείαν στο Συμβούλιο των Υπουργών.

στ) Κατά την άποψη της Επιτροπής, η ένταξη νέων μελών στην Ενεργειακή Κοινότητα πρέπει να είναι ανοικτή μόνο σε χώρες που επιδεικνύουν προθυμία και ικανότητα ενσωμάτωσης του σχετικού κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας στη νομοθεσία τους, εντός λογικών χρονικών περιθωρίων πριν από την προσχώρηση και σύμφωνα με την αξιοπιστία που ζητείται από τα υπόλοιπα συμβαλλόμενα μέρη.

2) Εφαρμογή της τρίτης δέσμης για την εσωτερική αγορά και των οδηγιών για τις ανανεώσιμες ενέργειες και την ενεργειακή απόδοση ως μέσου επιτάχυνσης της ένταξης της περιφέρειας στην ενιαία ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αποτελεσματική εφαρμογή των συμφωνημένων κανόνων αποτελεί ουσιώδη όρο για την προβλεπόμενη θέσπιση και εφαρμογή της τρίτης δέσμης για την εσωτερική ενεργειακή αγορά και για τη συμμετοχή των συμβαλλόμενων μερών στον οργανισμό συνεργασίας ενεργειακών ρυθμιστικών αργών (ACER) ή των ευρωπαϊκών δικτύων για τους οργανισμούς συστημάτων μεταφοράς.

Η Επιτροπή θα προωθήσει την επέκταση του κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας στις οδηγίες και τους κανονισμούς της «Τρίτης δέσμης για την εσωτερική ενεργειακή αγορά». Η θέσπιση και εφαρμογή της τρίτης δέσμης θα δώσει στα συμβαλλόμενα μέρη τη δυνατότητα να μεταρρυθμίσουν τις ενεργειακές αγορές τους ταχύτερα και σε μεγαλύτερο βάθος, ανοίγοντας το δρόμο για πλήρη ενσωμάτωση στις αγορές της ΕΕ και παρέχοντας στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές των συμβαλλόμενων μερών τη δυνατότητα να επωφελούνται από την ομαλή λειτουργία των αγορών.

Για είναι βέβαιη ότι η εφαρμογή της νομοθεσίας συνοδεύεται από πραγματικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς, η Επιτροπή, σε συντονισμό με τη γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας, σκοπεύει να απευθύνει στα συμβαλλόμενα μέρη ειδικές οδηγίες, υπό μορφή προγραμμάτων εφαρμογής, προτεραιοτήτων και, ενδεχομένως, σταδιακής υιοθέτησης του κεκτημένου . Φυσικά, αυτό θα αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος των οδηγιών για τη μεταρρύθμιση της αγοράς που θέτουν τη βάση για την προώθηση επενδύσεων.

Επίσης η Επιτροπή θα δώσει ώθηση στην υιοθέτηση της οδηγίας για τις ανανεώσιμες ενέργειες από την Ενεργειακή Κοινότητα. Τα συμβαλλόμενα μέρη διαθέτουν ανεκμετάλλευτο δυναμικό ανανεώσιμης ενέργειας το οποίο αναμένεται ότι θα τους δώσει τη δυνατότητα να συμβάλουν στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής και στην αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης, καθώς και στην αντιμετώπιση περιβαλλοντικών θεμάτων και θεμάτων υγείας τοπικού ενδιαφέροντος.

Στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης η αποτελεσματική εφαρμογή της συναφούς νομοθεσίας της ΕΕ από τα συμβαλλόμενα μέρη θα είναι σημαντικό στοιχείο για την εξασφάλιση της συμβολής τους το ταχύτερο δυνατό στην επίτευξη των στόχων εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης και στη μείωση των ανθρακούχων εκπομπών στον ενεργειακό τομέα. Στα σημαντικά σχετικά πλεονεκτήματα περιλαμβάνονται οικονομίες για τους πολίτες των συμβαλλόμενων μερών όσον αφορά τα ενεργειακά τιμολόγια καθώς και ευκαιρίες για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης. Η δυνατότητα σημαντικής εξοικονόμησης ενέργειας λόγω αυξημένης ενεργειακής απόδοσης στην περιφέρεια αναλύθηκε σε πρόσφατη έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας[9].

Οι εν λόγω κανόνες αποτελούν ήδη σημείο αναφοράς για διμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των συμβαλλόμενων μερών της Ενεργειακής Κοινότητας (είτε για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είτε στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας).

Κατόπιν των ανωτέρω, η Επιτροπή θα προωθήσει τη θέσπιση των σχετικών οδηγιών και κανονισμών από την Ενεργειακή Κοινότητα το ταχύτερο δυνατόν, λαμβανόμενων υπόψη του θεσμικού πλαισίου της Ενεργειακής Κοινότητας και της ειδικής κατάστασης που επικρατεί στα συμβαλλόμενα μέρη.

3) Συντονισμένη επενδυτική στρατηγική

Η Ενεργειακή Κοινότητα πρέπει να δημιουργήσει ελκυστικό επενδυτικό περιβάλλον βασιζόμενο σε συντονισμένη επενδυτική στρατηγική. Τα συμβαλλόμενα μέρη αποτελούν ευνοϊκή γεωγραφική βάση για πρόσβαση στην ευρύτερη ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά και για τη μετατροπή των αντικειμενικών πλεονεκτημάτων τους, όπως οι άφθονοι ανανεώσιμοι υδροηλεκτρικοί πόροι, σε εξαγωγικές ευκαιρίες. Ομολογουμένως, υπάρχουν προβλήματα, όπως συμφορήσεις στις διασυνοριακές εμπορικές συναλλαγές, ασταθή συστήματα προγραμματισμού, και περιορισμένες φιλοδοξίες χωρίς προοπτική.

Η πρωταρχική προϋπόθεση για νέες επενδύσεις είναι η μεταρρύθμιση τιμών/επιδοτήσεων. Τα τρέχοντα επίπεδα τιμών και τιμολόγησης, συχνά κάτω από το απαιτούμενο επίπεδο για την ανάκτηση του κόστους, αποτελούν στρέβλωση της αγοράς και κώλυμα για πολιτικές προώθησης της διαχείρισης της ζήτησης και της ενεργειακής απόδοσης. Το φαινόμενο αυτό, συνοδευόμενο από χαμηλά επίπεδα τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και αντίστοιχων εισοδημάτων, θέτουν σε κίνδυνο την οικονομική βιωσιμότητα ορισμένων επιχειρήσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που επί του παρόντος εξασφαλίζεται με δαπανηρές κρατικές επιδοτήσεις. Συνεπώς πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την αναδιάρθρωση των τιμών και της τιμολόγησης, και να δοθεί η δέουσα προσοχή στην προστασία των ευαίσθητων καταναλωτών, στην άρση των διοικητικών εμποδίων και στη συγκρότηση ανεξάρτητης ρυθμιστικής αρχής που θα εγγυάται τη διαφάνεια της αγοράς και την αμερόληπτη μεταχείριση των συμμετεχόντων στην αγορά. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δεν είναι λογικό να αναμένεται μεταρρύθμιση χωρίς την προσφορά εναλλακτικού σχεδίου για επενδύσεις, για την αναδιάρθρωση τιμών και για στοχευμένη προστασία των ευαίσθητων καταναλωτών. Η Επιτροπή σκοπεύει να αναλάβει τα ηνία για το θέμα αυτό, προσφέροντας συγκεκριμένες οδηγίες για τη διαθρωτική μεταρρύθμιση.

Θα δοθεί έμφαση στις κοινωνικές επιπτώσεις της μεταρρύθμισης. Τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να αναπτύξουν αποτελεσματικά συστήματα ενεργειακής ευημερίας και στοχοπροσηλωμένα καθεστώτα επιδοτήσεων. Η πλέον αξιοσημείωτη επίδοση είναι η αύξηση του επιπέδου κάλυψης των πληρωμών (δηλαδή η μείωση του πλήθους ατόμων στα οποία παρέχεται ενέργεια χωρίς όμως αυτά να πληρώνουν). Άλλη επίδοση που πρέπει να εξεταστεί είναι η άρση των συνολικών επιδοτήσεων, και η στοχοπροσήλωση των επιδοτήσεων στους πτωχούς και τους ευάλωτους. Τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να συνειδητοποιήσουν το κόστος διατήρησης της ίδιας κατάστασης, χωρίς μεταρρύθμιση, από άποψη αυξημένης ενεργειακής έντασης, απώλειας ευημερίας, απώλειας οικονομικής ανάπτυξης, υποβάθμισης του περιβάλλοντος και επιπτώσεων στην υγεία[10].

Δεύτερη προϋπόθεση είναι ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να δουν τι συμβαίνει πέρα από τα σύνορά τους και να πραγματοποιήσουν τις οικονομίες κλίμακας που προσφέρουν τα περιφερειακά επενδυτικά σχέδια. Προς το σκοπό αυτό απαιτείται η πολιτική βούληση για συνεργασία με γείτονες και να γίνει ό,τι χρειάζεται ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να επιδείξει άμεσο και υψηλού επιπέδου ενδιαφέρον για την Ενεργειακή Κοινότητα σε κάθε ευκαιρία.

Τρίτον, η Επιτροπή θα τονίσει τη σημασία που αποδίδεται στα περιβαλλοντικά και κλιματικά κριτήρια κατά τη συζήτηση για την ενέργεια στα συμβαλλόμενα μέρη. Η ανάγκη επενδύσεων σε νέας γενεάς δυναμικότητα, για την αντικατάσταση παλαιών, ανεπαρκών και ρυπαινουσών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής καθίσταται συνεχώς περισσότερο επείγουσα όταν λαμβάνεται υπόψη η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ. Επίσης, αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής από την Επιτροπή η ικανότητα των συμβαλλόμενων μερών να υλοποιούν τις απαιτήσεις της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ, για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως έχει τροποποιηθεί, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 4 παράγραφος 2 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ, για τη διατήρηση των άγριων πτηνών.

Πρέπει να διατηρηθεί η προστιθέμενη αξία της Ενεργειακής Κοινότητας και να αποφεύγονται άσκοπες επαναλήψεις των εργασιών που εκτελούνται στον τομέα της ενέργειας στο πλαίσιο περιφερειακών πρωτοβουλιών (η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας και η Ανατολική Εταιρική Σχέση, το Συμβούλιο Περιφερειακής Συνεργασίας, η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Δούναβη, και η Πρωτοβουλία Μπακού). Για την αποφυγή επικαλύψεων ενεργειών και διπλής χρηματοδότησης, είναι αναγκαίος ο συντονισμός μεταξύ όλων αυτών των πρωτοβουλιών.

Ως συντονιστής των δραστηριοτήτων της Ενεργειακής Κοινότητας, και βασιζόμενη στις προνομιακές της σχέσης με τους χρηματοδότες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκοπεύει να αναλάβει τα ηνία για τη δημιουργία του επενδυτικού περιβάλλοντος.

Με βάση την ενεργειακή στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2020, τα έργα υποδομής τα οποία συμβάλλουν στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, π.χ. μέσω νέων διασυνδέσεων στα σύνορα, πρέπει να τυγχάνουν της ίδιας προσοχής και να διέπονται από τις ίδιες πολιτικές όπως τα ενδοενωσιακά έργα. Η ανακοίνωση «Προτεραιότητες της ενεργειακής υποδομής για το έτος 2020 και μετά - Αποτύπωμα για ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο», η οποία εκδόθηκε από την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου του 2010, προσδιορίζει τις διασυνδέσεις ηλεκτρικών δικτύων στην κεντροανατολική και στην νοτιανατολική Ευρώπη, καθώς και κατά μήκος του διαδρόμου αερίου βορά νότου στην κεντρική Ευρώπη και στη νοτιανατολική Ευρώπη, ως διασυνδέσεις δύο διαδρόμων προτεραιότητας. Οι διάδρομοι αυτοί έχουν μελετηθεί λαμβανόμενης υπόψη της ανάγκης ολοκλήρωσης της Ενεργειακής Κοινότητας. Εφόσον τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνήσουν για κοινά επενδυτικά έργα, τα έργα αυτά θα μπορούσε να χαρακτηριστούν «έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος».

Επιπλέον, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ολοκλήρωση περιφερειακών έργων, όπως η συγκρότηση γραφείου συντονισμού δημοπράτησης για την ηλεκτρική ενέργεια, η κατασκευή « δακτυλίου αερίου» με τους τροφοδοτικούς του αγωγούς και – ενδεχομένως – η συγκρότηση κεντρικής οντότητας κατοχής μετοχών πετρελαίου για την περιφέρεια, που πρόκειται να καταστούν τα εμβλήματα της Ενεργειακής Κοινότητας.

Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι η διαθέσιμη χρηματοδότηση για ενεργειακά έργα από την ΕΕ στο χώρο της Ενεργειακής Κοινότητας θα βελτιστοποιείται και, ανάλογα με την περίπτωση, θα αυξάνεται, εφόσον αυτό δικαιολογείται από τον περιφερειακό χαρακτήρα των έργων.

5. Προβλεπόμενη εξέλιξη

Η Επιτροπή θεωρεί ότι η πρόοδος που έχει μέχρι τώρα επιτευχθεί και ο δυναμικός χαρακτήρας των εργασιών που εκτελέστηκαν – ακολουθώντας εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης – δείχνουν πως η Ενεργειακή Κοινότητα καλείται να παρατείνει την ύπαρξή της και πέραν του έτους 2016.

Η Ενεργειακή Κοινότητα έχει προβάλει τα πλεονεκτήματα που θα έχουν τα συμβαλλόμενα μέρη αν ακολουθήσουν περιφερειακή προσέγγιση αντί για την προσέγγιση των παραδοσιακών διμερών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει αποδείξει ότι, ανεξαρτήτως της προοπτικής μελλοντικής προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν ήδη να επωφελούνται βραχυπρόθεσμα από τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς της ΕΕ.

Έχει αποδειχθεί ότι το υπόδειγμα της Ενεργειακής Κοινότητας αποτελεί αποτελεσματικό πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας με γείτονες της ΕΕ και ενδεχομένως θα μπορούσε να επεκταθεί σε άλλες χώρες και γεωγραφικές περιοχές.

Η περιφερειακή συνεργασία έχει ουσιώδη σημασία, και η πλήρης ένταξη της Ενεργειακής Κοινότητας στην πανευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά θα εξαρτηθεί από την πολιτική δέσμευση καθενός από τα συμβαλλόμενα μέρη και την ικανότητά τους να συμβάλουν αποτελεσματικά στη δημιουργία περιφερειακής αγοράς στην Ενεργειακή Κοινότητα.

Βασιζόμενη στο περιεχόμενο της παρούσας έκθεσης η Επιτροπή σκοπεύει να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ενεργειακής Κοινότητας ως εξής:

- Θα προωθήσει μεταβολές στις μεθόδους εργασίας των θεσμικών οργάνων και λοιπών φορέων της Ενεργειακής Κοινότητας, περιλαμβανόμενης της οργάνωσης επί τούτου συναντήσεων σε υπουργικό επίπεδο για συγκεκριμένες προτεραιότητες σχετιζόμενες με την εκπλήρωση των στόχων της Ενεργειακής Κοινότητας·

- Θα παρακινήσει προδραστικά την εφαρμογή και την αποτελεσματική επιβολή των κανόνων·

- Θα προωθήσει την εφαρμογή της τρίτης δέσμης για την εσωτερική αγορά ενέργειας και των οδηγιών για τις ανανεώσιμες ενέργειες και την ενεργειακή απόδοση ως μέσου επιτάχυνσης της πλήρους ένταξης της Ενεργειακής Κοινότητας στην ενιαία ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά και θα εξετάσει το ενδεχόμενο της ένταξης περαιτέρω κεκτημένου , ειδικότερα για την προώθηση της μείωσης των ανθρακούχων εκπομπών στον ενεργειακό τομέα·

- Θα προωθήσει τις κατάλληλες επενδύσεις στην περιφέρεια με την υιοθέτηση συνεκτικής επενδυτικής στρατηγικής, η οποία θα λαμβάνει ειδικά υπόψη τις ανάγκες του ενεργειακού τομέα σε υποδομή, την ανάγκη μείωσης των ανθρακούχων εκπομπών του ενεργειακού εφοδιασμού, την επίπτωσης της εξοικονόμησης ενέργειας, και το δυναμικό ανάπτυξης πηγών ανανεώσιμης ενέργειας, και

- Θα προωθήσει την εφαρμογή του μνημονίου συναντίληψης για κοινωνικά θέματα.

[1] Aρχικά υπογράφτηκε από Ευρωπαϊκή Κοινότητα, την οποία εν τω μεταξύ διαδέχθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση.

[2] Αυτός ο κατάλογος περιλαμβάνει τα παρόντα συμβαλλόμενα μέρη, μετά τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το έτος 2007 και την πρόσφατη εξέλιξη του οργανισμού.

[3] Τέσσερις συνελεύσεις με αντικείμενα την ηλεκτρική ενέργεια, το αέριο, το πετρέλαιο και τις κοινωνικές παραμέτρους, συγκεντρώνουν όλους τους ενδιαφερόμενους συμφεροντούχους από τη βιομηχανία, τις ρυθμιστικές αρχές, τις αντιπροσωπευτικές ομάδες της βιομηχανίας και τους καταναλωτές.

[4] Το πλήρες κείμενο της έκθεσης υπάρχει στη διεύθυνση: http://www.energy-community.org/pls/portal/docs/722178.PDF

[5] Βλ. απόφαση UNSCR 1244/99.

[6] Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου (ολομέλεια) της 20ης Απριλίου 2010, Federutility και άλλοι κατά Autorità per l'energia elettrica e il gas, Υπόθεση C-265/08 (συλλογή Ερυωπαϊκού Δικαστηρίου 2010 σ. 00000).Εκκρεμείς ελλείψεις αναλύονται στην έκθεση που εκδόθηκε από την παγκόσμια τράπεζα τον Ιούνιο του 2010 με τίτλο «South East Europe Wholesale market opening» (άνοιγμα χονδρικής αγοράς νοτιοανατολικής Ευρώπης), http://www.energy-community.org/pls/portal/docs/594181.PDF.

[7] Βλ. π.χ. την έκθεση της Διεθνούς Τράπεζας «Lights out?: the outlook for energy in Eastern Europe and the former Soviet Union (Σβήνουν τα φώτα; Επισκόπηση για την ενέργεια στην ανατολική Ευρώπη και την τέως Σοβιετική Ένωση) http://siteresources.worldbank.org/ECAEXT/Resources/258598-1268240913359/Full_report.pdf.

[8] Βλ. την έκθεση στον ιστότοπο http://go.worldbank.org/ZM7XE8RM10.

[9] «Status of Energy Efficiency in the Western Balkans, Stocktaking report» (Κατάσταση από άποψη ενεργειακής απόδοσης στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, συγκεντρωτική έκθεση), που περιέχεται στον ιστότοπο: http://www.energy-community.org/pls/portal/docs/664179.PDF.

[10] Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική πρέπει να παίξει η σημασία της τήρησης των περιβαλλοντικών κριτηρίων. Το υφιστάμενο μείγμα καυσίμων στην περιφέρεια, ειδικότερα λιγνίτη χρησιμοποιούμενου σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και η χρήση στερεού καυσίμου στον οικιακό τομέα (λιγνίτης, ξύλο, άνθρακας) υποβαθμίζει το περιβάλλον και αυξάνει τα κόστη, όπως τεκμηριώνεται από το United Nations Development Programme (Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών ) το έτος 2004(βλ. http://www.undp.org/energy/docs/Stuck_in_the_Past.pdf).