à -Cr ΚΙΙ1Ί FOUI! TttN KYHMIAIKftN KOINOTH TUN 
Βρυξέλλες, 02.10.1996 
COM(96) 476 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
Κοινές, αρχές για μελλοντικές συμβατικές σχέσεις με ορισμένες ycbpec 
της νοτιανατολικής Ευρώπης ^ Λ ^ 

«ι 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
θέμα: Κοινές αρχές για μελλοντικές συμβατικές σχέσεις με ορισμένες χώρες της 
νοτιανατολικής Ευρώπης 
1. Το πλαίσιο 
Ο προέχων στόχος της δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη νοτιανατολική Ευρώπη είναι 
η επιτυχής υλοποίηση των ειρηνευτικών συμφωνιών Ντέητον/Παρισιού και η δημιουργία 
χώρου πολιτικής σταθερότητας και οικονομικής ευημερίας, με ταυτόχρονη ενίσχυση της 
διαδικασίας πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων και του σεβασμού των 
ανθρώπινων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων καθώς και των 
δημοκρατικών αρχών. Ουσιαστικό στοιχείο στο πλαίσιο αυτό αποτελεί η συνεργασία και 
η εδραίωση σχέσεων καλής γειτονίας μεταξύ των χωρών της περιοχής. 
Μετά την από 14 Φεβρουαρίου 1996 έκθεση της Επιτροπής, σχετικά με τις προοπτικές της 
ανάπτυξης τοπικής συνεργασίας για την τέως Γιουγκοσλαβία και τις δυνατότητες δράσης 
της Κοινότητας για την ενίσχυση της συνεργασίας αυτής, το Συμβούλιο γενικών υποθέσεων 
της 26ης Φεβρουαρίου καθόρισε περιφερειακή προσέγγιση η οποία "πρέπει να απευθύνεται 
κατά κύριο λόγο προς τις χώρες της περιοχής για τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν 
έχει εκδόσει οδηγίες με αντικείμενο τη διαπραγμάτευση συμφωνιών σύνδεσης(δηλ. Αλβανία 
και τέσσερις από τις πέντε δημοκρατίες που διαδέχτηκαν την τέως Γιουγκοσλαβία). Όσες 
από τις γειτονικές χώρες το επιθυμούν, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να προσχωρήσουν 
με τα κατάλληλα μέσα στη συνεργασία. " 
Το Συμβούλιο σημειώνει ότι οι μελλοντικές συμφωνίες με κάθε μία από τις εν λόγω χώρες 
θα μπορούσε να αποτελέσουν ιδιαίτερα χρήσιμα εργαλεία για την προώθηση της πολιτικής 
σταθερότητας και της οικονομικής ανάπτυξης καθώς και της συνεργασίας μεταξύ των 
χωρών αυτών και των γειτονικών τους. Θεωρείται ότι "οι συμφωνίες με κάθε μία από τις 
υπόψη χώρες πρέπει να σχεδιαστούν σαν ουσιαστικό κίνητρο για την πολιτική σταθερότητα 
και σαν μέσον οικονομικής ανάπτυξης και συνεργασίας μεταξύ τους, μεταξύ των εν λόγω 
χωρών και των γειτονικών τους, και με την Ευρωπαϊκή Ενωση". Το Συμβούλιο θεωρεί ότι. 
"οι συμφωνίες πρέπει να είναι συνεκτικές, λαμβανομένων ταυτόχρονα υπόψη των 
ιδιαιτεροτήτων που παρουσιάζει η κατάσταση σε κάθε χώρα. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι 
η σύναψη των εν λόγω συμφωνιών θα εξαρτηθεί από τη διάθεση των υπόψη χωρών να 
εργαστούν για την εδραίωση της ειρήνης και το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων, των 
δικαιωμάτων των μειονοτήτων και των δημοκρατικών αρχών. "Πιο συγκεκριμένα,καταλήγει 
ότι "η εφαρμογή των συμφωνιών θα εξαρτάται, ιδίως όσον αφορά την οικονομική 
συνεργασία, από τη διάθεση κάθε μίας από τις ενδιαφερόμενες χώρες να συνεργαστεί με τις 
γειτονικές της. Οι εν λόγω χώρες πρέπει να αναλάβουν να υιοθετήσουν αμοιβαία μέτρα, 
ειδικά όσον αφορά την ελεύθερη διακίνηση αγαθών και προσώπων και παροχής υπηρεσιών, 
και την ανάπτυξη έργων κοινού ενδιαφέροντος. Μέσω της περιφερειακής αυτής 
προσέγγισης, η χρηματοδοτική βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα ήταν δυνατόν να 
κατευθύνεται προς σχέδια καθοριζόμενα από κοινού και διασυνοριακά". 
Επίσης το Συμβούλιο επανεπιβεβαίωσε τα συμπεράσματα του της 30ής Οκτωβρίου 1995 
όσον αφορά την αιρεσιμότητααπό άποψη ανάπτυξης συμβατικών σχέσεωνκαι επανήλθε στο 
θέμα της σημασίας της συμβολής κάθε χώρας στη διαδικασία ειρήνευσης και το σεβασμό των 
Λ* 
ανθρώπινων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων καθώς και των 
δημοκρατικών αρχών. 
Μετά από την επίσκεψη του Προέδρου Santer και του Προέδρου του Συμβουλίου σε 
ορισμένες χώρες της περιφέρειας, το Συμβούλιο γενικών υποθέσεων της 10ης Ιουνίου 1996 
υπογραμμίζει ότι η συνεργασία μεταξύ των υπόψη χωρών αποτελεί απαραίτητο όρο για την 
ανάπτυξη στενότερων δεσμών με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικότερα, η σταθερή ανάπτυξη 
των χωρών αυτών δεν πρέπει να εξαρτάται, κατά κύριο λόγο από την εξ(οτερική βοήθεια 
αλλά να βασίζεται στη συνρργαοία και τις σχέσεις καλής γειτονίας μεταξύ τους. Επίσης το 
Συμβούλιο θεώρησε ότι για τις μελλοντικές συμφωνίες με τις εν λόγω χώρες, θα ήταν 
σκόπιμο να καθοριστούν κοινές αρχές . 
2. Γεωγραφική κάλυψη 
Η πρωτοβουλία Royaumont της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη διαδικασία 
σταθεροποίησης και ανάπτυξης σχέσεων καλής γειτονίας στη νοτιανατολική Ευρώπη 
επιχειρήθηκε για την προώθηση της περιφερειακής και υποπεριφερειακής συνεργασίας στην 
περιφέρεια αυτή. Υπήρξαν και άλλες προσπάθειες, όπως της Βουλγαρίας ή της Αμερικής, 
οι οποίες επίσης βασίζονται σε πολυμερείς συζητήσεις και στη συνεργασία μεταξύ των 
εμπλεκόμενων χωρών και ενδιαφερόμενων μερών. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της τεχνικής και χρηματοδοτικής βοήθειας καθώς και μέσα) των 
μελλοντικών διμερών της σχέσεων, έχει να παίξει ιδιαίτερο ρόλο για την ολοκλήρωση της 
διαδικασίας αυτής. Ειδικότερα όσον αφορά τις μελλοντικές της συμφωνίες, πρέπει να 
εξασφαλιστεί ότι θα συγκροτηθείκάποιος στιβαρός μηχανισμόςπροκειμένουνα ενθαρρυνθεί 
η ενεργός συνεργασία. 
Όσον αφορά τις χώρες για τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν έχει εκδόσει οδηγίες για 
τη διαπραγμάτευση συμφωνίας σύνδεσης, είναι αναγκαίο να πραγματοποιείται διάκριση 
μεταξύ της Αλβανίας και της π.Γ.Δ.Μ. αφενός και των υπόλοιπων ενδιαφερόμενων χωρών 
αφετέρου.1 
α) Αλβανία και π.Γ,Α.Μ. 
II Αλβανία και η π.Γ.Α.Μ. δεν ενεπλάκησαν στον πόλεμο στην τέως Γιουγκοσλαβία και δεν 
αποτελούν μέρη των ειρηνευτικών (^qxuvia)v. Έχουν καταβαλει σημαντικές προσπάθειες 
και έχουν συμβάλει στην περιφερειακή σταθερότητα. Συνολικά παρουσιάζουν θετική εικόνα 
από άποψη ανθρώπινων δικαιωμάτων και δικαιωμάτων μειονοτήτων, παρά κάποια 
σημαντικά προβλήματα (όπως π.χ. οι πρόσφατες κοινοβουλευτικές εκλογές στην Αλβανία), 
και έχουν αποδυθεί σε ενεργό πολιτική εκδημοκρατισμού και οικονομικής μεταρρύθμισης. 
Επιπλέον, οι σχέσεις τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πολύ περισσότεροπροχωρημένες 
σε σχέση με την περίπτωση τη Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, της Κροατίας και της 
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιοιιγκοσλαβίας (ΟΔΓ). 
Αν και οι δύο αυτές χώρες έχουν σημαντικές μειονότητες και η εσωτερική τους σταθερότητα 
καθώς και οι σχέσεις μεταξύ τους και με τις γειτονικές τους χώρες έχουν κρίσιμη σημασία 
για τη γενικότερη σταθερότητα στην περιφέρεια, δικαιολογείται η διάκριση μεταξύ αυτών, 
Η υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά τις σχέσεις της Κοινότητας με τις πέντε υπόψη χώρες 
συνοψίζεται στο παράρτημα. 
και των τέως Γιουγκοσλαβικών Δημοκρατιών, οι οποίες αποτελούν μέρη των συμ(ΐ>ωνιών 
ειρήνευσης. Εκτός από ενδεχόμενες μεταβολές του περιεχομένου των εν λόγω συμφωνιών 
προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη η συγκεκριμένη οικονομική τους κατάσταση, η εν λόγοι) 
διάκριση αφορά τους θεσμικούς μηχανισμούς των διμερών τους συμφωνιών με την 
Κοινότητα καθώς και το χρονισμό των διαπραγματεύσεων για τις οποίες δεν αποτελούν 
ανασταλτικό παράγοντα ούτε οι ίδιοι προβληματισμοί όσον αφορά ενδεχόμενη 
αλληλεξάρτηση ούτε η πολιτική αιρεσιμότητα όπως στην περίπτωση των υπόλοιπων τριών 
χωρών. 
Από το 1992 ήδη, η Κοινότητα έχει συνάψει με την Αλβανία συμφωνία μη προτιμησιακών 
εμπορικών συναλλαγών και συνεργασίας (χωρίς χρηματοδοτικό πρωτόκολλο). II συμφωνία 
περιλαμβάνει εξελικτική ρήτρα αναφερόμενη στο στόχο της συμφωνίας σύνδεσης όποτε 
πληρωθούν οι σχετικές προϋποθέσεις. Επίσης αμφότερα τα μέλη συμφώνησαν όσον αφορά 
κοινή δήλωση για πολιτικό διάλογο. Από το 1992 και μετά η Αλβανία επωφελείται βοήθειας 
PHARE και αποτελεί δικαιούχο του ΣΓΠ. 
Το 1996 η Κοινότητα διαπραγματεύθηκε με την π.Γ.Δ.Μ. συμφωνία προτιμησιακής 
συνεργασίας, περιλαμβανόμενου χρηματοδοτικού πρωτοκόλλου. II εν λόγω συμφωνία 
περιέχει και εξελικτική ρήτρα με την οποία τα συμβαλλόμενα μέρη εκφράζουν τη βούληση 
τους να ενισχύσουν τη σχέση τους ενώ πραγματοποιείται αναφορά στις επιδιώξεις της 
π.Γ.Δ.Μ. όσον αφορά τη σύνδεση. Κοινή δήλωση προβλέπει κανονικό πολιτικό διάλογο, ο 
οποίος θα ήταν δυνατόν να οργανωθεί σε περιφερειακό επίπεδο, κατά περίπτωση. 
Επιπροσθέτως προς την παραδοσιακή έμφαση στο σεβασμό των δημοκρατικών αρχών και 
των ανθρώπινων δικαιωμάτων καθώς και τις αρχές της οικονομίας αγοράς, η συμφωνία (i) 
ενθαρρύνει τις σχέσεις συνεργασίας και καλής γειτονίας με τις υπόλοιπες χώρες της 
περιφέρειας, (ii) δίδει έμφαση στη συμβολή της κοινοτικής βοήθειας και συνεργασίας στην 
περιφερειακή συνεργασία και (iii) υπογραμμίζει τη σημασία των ανοικτών αυτών σχέσεων 
και σχέσων συνεργασίας για την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή 
Ένωση. Πρόθεση αποτελεί να συναφθεί η συμς)ωνία το ταχύτερο δυνατό ώστε να τεθεί σε 
ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 1997. Επίσης η π.Γ.Δ.Μ. έχει καταστεί δικαιούχος του PHARE 
και επωφελείται από την προτιμησιακή πρόσβαση στην κοινοτική αγορά και από το ΓΣΙΙ 
για γεωργικά προϊόντα. 
Η επόμενη συμφωνία με την Αλβανία πρέπει επίσης να έχει προτιμησιακό χαρακτήρα ο 
οποίος θα δικαιολογείται υπό το πρίσμα του γενικού χαρακτήρα των πολιτικών και 
οικονομικών σχέσεων μεταξύ της χώρας αυτής και της Κοινότητας. 
Επιπλέον, τα ανωτέρω αναφερόμενα περις)ερειακού χαρακτήρα στοιχεία στη συμψωνία με 
τη π.Γ.Δ.Μ., τα οποία είναι επαρκή προκειμένου να εξασφαλίσουν τη συμβολή της π.Γ.Δ.Μ. 
στην περιφερειακή σταθερότητα και συνοχή, θα μπορούσε να ληφθούν ως πρότυπο για την 
επόμενη συμφωνία με την Αλβανία. 
β) Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κροατία, ΟΑΓ 
Οι περιστάσεις δεν έχουν ακόμα επιτρέψει τη διαπραγμάτευση τέτοιου είδους συμq;ωvιώv 
με την Βοσνία και Ερζεγοβίνη, την Κροατία και την ΟΔΓ. Οι διαπραγματεύσεις συμφωνίας 
συνεργασίας με την Κροατία (και η εφαρμογή του προγράμματος PHARE σε αυτή) έχουν 
ανασταλεί μετά τη στρατιωτική επιχείρηση της Κροατίας στις προστατευόμενες από τα HE 
περιοχές (Κράινα) τον Αύγουστο του 1995. Ο ρόλος της Κροατίας στην υλοποίηση των 
ειρηνευτικών συμφωνιών (Ομοσπονδία, Μοστάρ) αλλά και η στάση της από άποψη 
ανθρώπινων και μειονοτικών δικαιωμάτων δεν επιτρέπουν ακόμα την επανάλειψη των 
διαπραγματεύσεων ή την εφαρμογή του προγράμματος PHARE. Ούτε η Ομοσπονδιακή 
Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας εκπληροί πλήρως βασικές προϋποθέσεις για συμβατικές 
σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, περιλαμβανομένων εποικοδομητικής προσέγγισης όσον 
αφορά ικανοποιητική λύση του προβλήματος του Κοσσυφοπεδίου και δέσμευσης για γνήσια 
πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση. Οι διαπραγματεύσεις με τη Βοσνία και την 
Ερζεγοβίνη δεν έχουν καταστεί δυνατές πριν τη συγκρότηση των νέων κοινών οργάνων μετά 
τις εκλογές της 14ης Σεπτεμβρίου. 
Επιπλέον, το γεγονός ότι οι χώρες αυτές έχουν εμπλακεί στον πόλεμο και ότι η 
συμπεριφορά τους και οι αμοιβαίες σχέσεις τους έχουν άμεση επίπτωση στην 
πραγματοποίηση των στόχων των ειρηνευτικών συμφωνιών, και ειδικότερα το μέλλον της 
Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης ως ενιαίου κράτους, καθιστά τις σχέσεις συνεργασίας και 
καλής γειτονίας μεταξύ τους ιδιαίτερα σημαντικό. Το γεγονός αυτό πρέπει να 
αντικατοπτρίζεται στις συμφωνίες με επαρκή αιρεσιμότητα καθώς και θεσμικούς 
μηχανισμούς. 
3. Αιρεσιμότητα και κοινές αρχές όσον αφορά μελλοντικές συμφωνίες με τη Βοσνία και 
Ερζεγοβίνη, την Κροατία και την ΟΑΓ 
α) Αιρεσιμότητα 
Λόγω γεωγραφικής γειτνίασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ειρήνη 
και την σταθερότητα στην τέως Γιουγκοσλαβία. Η περιοχή περιβάλλεται από κράτη μέλη και 
συνεργαζόμενες χώρες ενώ η εξάπλωση των πολιτικών και στρατιωτικών συγκρούσεων και 
οικονομικών κρίσεων στο τωρινό και μελλοντικό έδαφος της πρέπει να αποφευχθούν. II 
Ευρωπαϊκή Ένωση είναι δυνατόν να επηρεάσειτην ανάπτυξη στην περιοχή κατά διάφορους 
τρόπους. Η οικονομική της βοήθεια (PHARE, βοήθεια ανασυγκρότησης), αποτελεί ήδη το 
αντικείμενο σχετικής γενικής και ειδικής αιρεσιμότητας. Δεδομένου του ενδιαφέροντος των 
αναφερόμενων ανωτέρω δημοκρατιών για τη σφυρηλάτηση στενότερων δεσμών με την 
Ευρωπαϊκή Ένωση, η σύναψη και το περιεχόμενο συμβατικών σχέσεων με αυτές αποτελεί 
μεταξύ άλλων και αποτελεσματικό εργαλείο για την επίτευξη της επιθυμητής σταθερότητας. 
Οι συμφωνίες με τις εν λόγω χώρες πρέπει να αποτελέσουν το αντικείμενο 
διαπραγματεύσεων σε κατάλληλη χρονική στιγμή και με τέτοιο περιεχόμενο ώστε η συμβολή 
τους στη σταθερότητα της περιφέρειας να είναι η μέγιστη. 
Τα αναφερόμενα ανωτέρω συμπεράσματατου Συμβουλίου της 30ης Οκτωβρίου 1995 ορίζουν 
ότι οι συμφωνίες "πρέπει να περιέχουν κάποιο στοιχείο καθαρής πολιτικής και οικονομικής 
αιρεσιμότητας, όπου ειδικότερα περιλαμβάνονται ο σεβασμός των ανθραΊπινων 
δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, του δικαιώματος επιστροφής 
μετακινηθέντων προσώπων και προσφύγων, των δημοκρατικών θεσμών, καθακ; επίσης η 
πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση, η προθυμία ανάπτυξης ανοικτών σχέσεων και 
σχέσεων συνεργασίας μεταξύ των χωρών αυτών, η πλήρης συμμόρφωση προς τους όρους 
της ειρηνευτικής συμφωνίας και, όσον αφορά την ΟΛΓ (Σερβία και Μαυροβούνιο), η παροχή 
ευρείας αυτονομίας στο Κοσσυφοπέδιο. " Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί από την άποψη 
αυτή στην πραγματική δυνατότητα επιστροφής των προσφύγων. Επιπλέον, η δήλωση της 
προεδρίας, της 9ης Απριλίου 1996, υπογραμμίζει τη σημασία της εποικοδομητικής 
προσέγγισης εκ μέρους της ΟΔΓ σε ορισμένα θεμελιώδη θέματα ως αρχική προϋπόθεση για 
την ανάπτυξη καλών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εδώ περιλαμβάνονται η εκτός 
των ανωτέρω στοιχείων αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ όλων το>ν κρατών της τέως 
Γιουγκοσλαβίας, η συνεργασία με το Διεθνές Δικαστήριο Εγκλημάτων Πολέμου και 
εποικοδομητική προσέγγιση όσον αφορά συμφωνία με τις υπόλοιπες δημοκρατίες που 
διαδέχθηκαν την τέως Γιουγκοσλαβία για θέματα σχετικά με τη διαδοχή. 
Σημείωση: Η αιρεσιμότητα αυτή δεν αφορά την ανθρωπιστική βοήθεια η οποία είναι 
δυνατόν να παρέχεται στην περιφέρεια αυτή. Η ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να συνεχίσει 
να παρέχεται μόνο μετά από αξιολόγηση των αναγκών, και χωρίς προηγούμενη ανάμιξη των 
αρχών της περιοχής. 
Καθώς οι ανοικτές σχέσεις και οι σχέσεις συνεργασίας μεταξύ των ανωτέρα) τριών χωρών 
αποτελούν σημαντικό πολιτικό στόχο και στοιχείο αιρεσιμότητας, στις συμφωνίες με αυτές 
πρέπει να εφαρμόζονται οι ακόλουθες κοινές αρχές: 
β) Κοινές αρχές 
(ϊ) Τύπος συμφωνίας: 
Ανέκαθεν η Κοινότητα διαπραγματευόταν σε πρώτο στάδιο (εμπορικό σκέλος) συμφωνίες 
συνεργασίες πριν εξετάσει την εξέλιξη τους προς ευρωπαϊκές συμφωνίες σύνδεσης. Οι 
τελευταίες, εκτός από σαφή προοπτική ενδεχόμενης ένταξης στην Ένωση ως μέλους, 
προβλέπουν στενότερη συνεργασία, ελεύθερες εμπορικές συναλλαγές μετά από κατάλληλη 
μεταβατική φάση και εισαγωγή ελευθερίας διακίνησης υπηρεσιών, κεφαλαίων και 
προσώπων. Τα στοιχεία αυτά αντικατοπτρίζουν υψηλότερο επίπεδο οικονομικής και 
πολιτικής ωριμότητας των ενδιαφερόμενων χωρών. 
Η οικονομική ωριμότητα των τριών υπόψη χωρών σαφώς διαφέρει σημαντικά, με 
περισσότερο ανεπτυγμένη από αυτές οικονομικά την Κροατία. Οι οικονομικές και 
εμπορικές παράμετροι των μελλοντικών συμφωνιών θα μπορούσε να ακολουθήσουν την 
κατεύθυνση αυτή, χωρίς πάντως, να διακυβεύεται το επίπεδο των αντίστοιχων πολιτικών 
σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πρώτες συμφωνίες με τις τρεις βασικές χώρες πρέπει 
να παραμείνουν συμφωνίες συνεργασίας, ακόμη και αν από κάποιες απόψεις θα ήταν 
δυνατόν να υπερβούν το οικονομικό περιεχόμενο των παραδοσιακών συμφωνιών πρώτης 
γενεάς και θα μπορούσε, κατόπιν τούτου, να θεωρηθούν ως sui generis. Δεδομένου ότι η 
συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση μακροπρόθεσμα θα απαιτήσει οπωσδήποτε αυξημένη 
οικονομική ωριμότητα, καθαυτή η ωριμότητα αυτή δεν καθιστά αυτομάτως καμία από τις 
εν λόγω χώρες κατάλληλη για σύνδεση ούτε συνεπάγεται αυτόματα επιπλέον πρόοδο σε 
πολιτικό επίπεδο από άποψη σχέσεων της με την Ένωση. Η πολιτική διάσταση έχει βασική 
σημασία και κάθε περίπτωση πρέπει να αξιολογείται με ιδιαίτερη προσοχή τόσο στο 
περιφερειακό της πλαίσιο όσο και από άποψη αιρεσιμότητας προς εφαρμογή πριν οι 
διμερείς σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι δυνατόν να κινηθούν προς υψηλότερο 
επίπεδο. 
(ii) Περιεχόμενο των συμφωνιών 
Τυχόν μελλοντικές συμφωνίες με τις εν λόγω τρεις χώρες δεν είναι ανάγκη να έχουν το αυτό 
περιεχόμενο αλλά μπορεί σε αυτές να λαμβάνεται υπόψη η ειδική κατάσταση καθεμιάς τους. 
Παραδείγματος χάρη, το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης είναι δυνατόν να επηρεάζει το 
επίπεδο οικονομικής συνεργασίας το προσφερόμενο από την Κοινότητα. Και με τις τρεις 
χώρες όμως οι συμφωνίες πρέπει να περιλαμβάνουν ορισμένα κοινά δομικά στοιχεία. 
Πρέπει να ενθαρρύνουν την περιφερειακή συνεργασία και τη σχέση καλής γειτονίας και να 
συνδυάζουν την περαιτέρω ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ της Κοινότητας και των αντίστοιχων 
χωρών προς την προθυμία τους να προχωρήσουνσε συνεργασία και σχέσεις καλής γειτονίας 
με τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας. Επιπλέον,, πρέπει να προβλεφθούν μηχανισμοί για 
ενεργό εφαρμογή της περιφερειακής διάστασης, με άμεση κατά τον τρόπο αυτό συμβολή 
στην ομαλοποίηση των οικονομικών και πολιτικών σχέσεων στην υπόψη περιφέρεια. 
Οικονομική συνεργασία 
Οι συμφωνίες πρέπει να συνδυάζουν την οικονομική και χρηματοδοτική συνεργασία προς 
την προθυμία των αντίστοιχα συμβαλλόμενων μερών για συνεργασία με τις γειτονικές τους 
χώρες και την ανάπτυξη διασυνοριακών σχεδίων σε όλους τους καλυπτόμενους από τις 
συμφωνίες τομείς. 
Με την προσφορά συγκεκριμένης βοήθειας, η Κοινότητα αυξάνει την επιρροή της στις εν 
λόγω χώρες και αναμένεται ότι με τον τρόπο αυτό θα υποστηριχθεί ενεργά η περιφερειακή 
συνεργασία. Οι συμφωνίες επιβάλλεται να ορίζουν σαφώς ότι τα κοινοτικά μέσα 
χρηματοδοτικής βοήθειας πρέπει να κατευθύνονται προς την περιφερειακή συνεργασία. Η 
βοήθεια PHARE καθώς και η βοήθεια στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1628/96 του 
Συμβουλίου αποτελούν σημαντικά μέσα από την άποψη αυτή. Επίσης οι συμφωνίες πρέπει 
να προωθούν την κοινοτική στήριξη για συνεργασία στους τομείς των τελωνείων και της 
προσέγγισης των νομοθεσιών, οι οποίοι θα έχουν ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά τους 
στόχους που προβλέπουν τη διευκόλυνση των εμπορευματικών ροών μεταξύ των χωρών. 
Χρηματοδοτικά πρωτόκολλα για την υποστήριξη της ανάπτυξης υποδομής πρέπει να 
ορίζουν ότι, επιπλέον του ενδιαφέροντος της Κοινότητας και των ενδιαφερομένων 
συμβαλλόμενων μερών, ως ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες για την επιλεξιμότητα 
συγκεκριμένων έργων θα ληφθεί υπόψη το συμφέρον άλλων χωρών της υπόψη περιφέρειας. 
Διαμεθοριακή συνεργασία 
Το πρόγραμμα PHARE προσφέρει σημαντικά μέσα (διαμεθοριακή συνεργασία2, πολυεθνικά 
προγράμματα, CREDO) τα οποία ανταποκρίνονται στην ανάγκη περιφερειακής και 
διαμεθοριακής συνεργασίας. Τα προγράμματα PHARE είναι δυνατόν να σχεδιαστούν έτσι 
ώστε να συμβάλουν στη δημιουργία πλαισίου υποπεριφερειακής συνεργασίας, αν και πρέπει 
να παραμείνουν επαρκή τα περιθώρια που θα επιτρέψουν τη χρησιμοποίηση του PHARE 
υπέρ συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών διαδικασιών σε κάθε χώρα. Το εν λόγω πλαίσιο 
συνεργασίας πρέπει να επεκτείνεται και σε άλλες χώρες της περιφέρειας. Τα διαθέσιμα για 
το σκοπό αυτό χρηματοδοτικά μέσα PHARE πρέπει να καθορίζονται ανάλογα με τη σημασία 
της περιφερειακής διάστασης. 
Παρομοίως, τα έργα, τα προγράμματα και τα σχήματα συνεργασίας τα υλοποιούμενα στο 
πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1628/96 κανονισμού του Συμβουλίου θα καλύπτουν 
ιδίως έργα περιφερειακής συνεργασίας και διαμεθοριακά έργα. 
Συνεργασία σε άλλους τομείς 
Επίσης οι συμφωνίες, πρέπει να περιλαμβάνουν εκ μέρους καθεμιάς από τις χώρες αυτές 
μονομερείς δεσμεύσεις, στο βαθμό που αυτό είναι συμβατό προς τις κοινοτικές 
αρμοδιότητες, ότι θα συνεργάζονται μεταξύ τους σε τομείς όπως η ενέργεια, οι 
τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές, η ΕΑ, η γεωργία, ο τουρισμός, το περιβάλλον, η υγεία και 
η παροχή υπηρεσιών. Επίσης η ενθάρρυνση για την επίτευξη ελεύθερης κυκλοφορίας 
Συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας συνδυασμού με το Interreg ΠΑ ή C. 
6 
m 
προσώπων παραμένει σημαντικός στόχος αλλά πρέπει να θεωρηθεί στο πλαίσιο το>ν 
ειρηνευτικών συμφωνιών. 
Εμπορικές παραχωρήσεις 
II Κοινότητα θα προσφέρει παραχωρήσεις στον τομέα της διακίνησης αγαθών 
ακολουθώντας για τις διάδοχες δημοκρατίες της τέως Γιουγκοσλαβίας το πλαίσιο του 
αυτόνομου καθεστώτος εισαγωγής που εφαρμόζεται από το 1992. Η προσφορά αυτή πρέπει 
να συναρτάται προς την προθυμία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, της Κροατίας και της ΟΔΓ 
να διαπραγματευθούν με τους δύο αντίστοιχους γείτονες τους αμοιβαίες διευκολύνσεις, 
επιτρέποντας πάντως να λαμβάνεται υπόψη η συγκεκριμένη οικονομική κατάσταση του 
καθενός. Η μοναδική δέσμευση που ζητείται από τις χώρες αυτές θα είναι η μεταχείριση 
των κοινοτικών εξαγωγών ως εξαγωγών μάλλον ευνοούμενου κράτους. Ένας τρόπος για 
να εξασφαλισθεί ότι οι εν λόγω χώρες θα προχωρήσουνσε προτιμησιακές συμφωνίες μεταξύ 
τους θα ήταν να καθυστερήσει η Κοινότητα τη σύναψη της συμφωνίας της μέχρις ότου οι 
υπόψη 
χώρες θα έχουν διαπραγματευθεί τις αμοιβαίες συμφωνίες τους. Καμία από τις χώρες δεν 
θα θεωρηθεί υπεύθυνη για την έλλειψη αμοιβαίας προθυμίας εκ μέρους των δυνητικών της 
εταίρων στην περιφέρεια αυτή. Με την επιφύλαξη των ευρύτερων διεθνών υποχρεώσεων 
της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους τομείς του εμπορίου υπηρεσιών και κινήσεως κεφαλαίων, 
θα εφαρμοσθεί παρόμοια προσέγγιση, εφόσον οι τομείς αυτοί καλυφθούν στις συμφωνίες 
της Κοινότητας με τις υπόψη χώρες. 
Ο συνδυασμός των κοινοτικών εμπορικών και συνας)ών παραχωρήσεων προς αντίστοιχες 
παραχωρήσεις μεταξύ των τριών ενδιαφερόμενων χωρών είναι αναγκαίος προκειμένου να 
διασφαλιστεί η ενότητα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Ειδικότερα, πρέπει να απαλειφθεί 
οποιαδήποτε φυλετική διάκριση όσον αφορά την είσπραξη δασμών κατά μήκος της 
εσωτερικής μεθοριακής γραμμής. 
Οι συμφωνίες συνεργασίας πρέπει να προσφέρουν στις εν λόγω χώρες το ευεργέτημα της 
σώρευσης καταγωγής, η υλοποίηση του οποίου εξαρτάται από τη διοικητική συνεργασία 
μεταξύ τους. Η προσφορά αυτή πρέπει να συναρτάται προς την εμπορική ελευθέρωση 
μεταξύ τους, περιλαμβανόμενης της δυνατότητας σώρευσης καταγωγής μεταξύ των ιδίων 
αυτών χωρών. 
Πολι τικός διάλο γος 
Ο πολιτικός διάλογος πρέπει να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο στο πλαίσιο οποιασδήποτε 
συμφωνίας με κάθε μία από τις υπόψη χώρες. Το στοιχείο αυτό πρέπει να λάβει τη μορφή 
ξεχωριστής κοινής δήλωσης, όπως στην περίπτωση των συμφωνιών με την Αλβανία και την 
π.Γ.Δ.Μ.. Η διεθνής κοινότητα, και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν ευθύνη για την 
προώθηση διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και 
τα δικαιώματα των μειονοτήτων και τις δημοκρατικές αρχές, καθώς και τις αξίες που 
αποτελούν το αντικείμενο των σχετικών διεθνών συμβάσεων, ειδικά σε μια περιφέρεια όπου 
οι αρχές αυτές έχουν παραβιαστεί σε ευρεία κλίμακα. Από την άποψη αυτή ο πολιτικός 
διάλογος αποτελεί κατάλληλο μέσον. Προκειμένου να προο)θηθεί η περιφερειακή 
σταθερότητα και να αποτραπούν ή να διευθετηθούν συγκρούσεις, ο διάλογος αυτός πρέπει, 
ανάλογα με την περίπτωση, να διεξάγεται σε υποπεριφερειακή κλίμακα, προσφέροντας με 
τον τρόπο αυτό στις ενδιαφερόμενες χώρες τη δυνατότητα να συναντώνται απευθείας, 
ενδεχομένως με "μεταβλητή γεωμετρία". Τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να εκφράσουν την 
υποστήριξη τους προς την πρωτοβουλία για τη σταθερότητα στην νοτιανατολική Ευρώπη 
και να συμφωνήσουν ότι ο πολιτικός διάλογος πρέπει να συμβάλει στη διαδικασία αυτή. 
Εξελικτική ρήτρα 
Βασικό σημείο σε όλες τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις θα αποτελέσει το θέμα της 
"εξελικτικής ρήτρας" όσον αφορά τον καθορισμό των προοπτικών για την ανάπτυξη 
διμερών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχετικές ρήτρες έχουν δεχθεί η Αλβανία και 
η π.Γ.Δ.Μ στις συμφωνίες τους. 
Οι τρεις χώρες είναι καταρχήν επιλέξιμες για στενότερες σχέσεις, αν και επί του παρόντος 
είναι αδύνατο να προβλεφθεί πότε θα πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις. Με την 
εξελικτική ρήτρα στη διμερή συμφωνία είναι δυνατόν να δοθεί κάποια αίσθηση σκοπού όσον 
αφορά τις ενέργειες των συμβαλλόμενων μερών. Στόχος δεν είναι η επιτάχυνση της 
ανάπτυξης στενότερων σχέσεων με την 1 ευρωπαϊκή Ένωση ενώ δεν πρέπει να ενθαρρυνθούν 
πρώιμα αιτήματα για συνεργασία με τηνΈνωση. Έτσι, η εν λόγω εξελικτική ρήτρα πρέπει 
να αναφέρει ξεχωριστά όλες τις βασικές προϋποθέσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη των 
σχέσεων με την Ένωση περιλαμβανόμενων, μεταξύ άλλων, όχι μόνο της πλήρους εφαρμογής 
των βασικών αρχών των συμφωνιών Νταίητον/Παρισιου αλλά και της ύπαρξης στερεών 
βάσεων συνεργασίας και σχέσεων καλής γειτονίας μεταξύ των εν λόγω χωρών και της 
πλήρους συνεργασίας τους, ώστε να είναι δυνατή η πραγματική επιστροφή των προσφύγων 
που διαμένουν σε κράτη μέλη. 
(iii) Θεσμικό πλαίσιο 
Το βασικό όργανο που θα παρακολουθεί την υλοποίηση της συμ,(|)ωνίας συνεργασίας θα 
είναι κάποια επιτροπή συνεργασίας. Επιπλέον, από την Κοινότητα πρέπει να συσταθεί 
κάποια κοινή επιτροπή προγραμματισμού και παρακολούθησης (ΚΕΙ II Ι), κύριο έργο της 
οποίας θα είναι η συζήτηση, ο προγραμματισμός, ο συντονισμός και η παρακολούθηση 
προγραμμάτων και έργων με σαφή περιφερειακή διάσταση, χρηματοδοτούμενα από την 
Κοινότητα. Η ΚΕΠΠ, η προεδρία της οποίας θα ασκείται από την Επιτροπή, θα 
περιλαμβάνει αντιπροσώπους όχι μόνο από τις τρεις υπόψη χώρες αλλά και από την 
Αλβανία και την π.Γ.Δ.Μ. καθώς και από άλλες ενδιαφερόμενες χώρες αυτής της 
περιφέρειας. 
(iv) "Πολιτική αιρεσιμότητα και ρήτρα αναστολής για ανθρώπινα δικαιώματα" 
Θεμελιώδης στόχος είναι να εξασφαλισθεί ότι οι τρεις χώρες πρέπει να δεσμευθούν από την 
πλευρά τους ισχυρά όσον αφορά τα στοιχεία τα βασικά για την ειρήνη και τη σταθερότητα 
στην περιοχή, δηλαδή τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των μειονοτικών 
δικαιωμάτων, το δικαίωμα επιστροφής προσφύγων καθώς και τη δημοκρατική δομή και την 
πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να τονωθεί η πλήρης 
συμμόρφωση προς τους όρους των ειρηνευτικών συμφωνιών, η προθυμία για την ανάπτυξη 
ανοικτών σχέσεων και σχέσεων συνεργασίας με τις γειτονικές τους χώρες και, (στην 
περίπτωση της Ο ΓΑ) η παροχή ευρείας αυτονομίας στο Κοσσυφοπέδιο. 
II πάγια αναφορά σε όλες τις κοινοτικές συμφωνίες στο σεβασμό των ανθρώπινων 
δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών πρέπει να περιλαμβάνεται ως απαραίτητο 
στοιχείο κάθε συμφωνίας. Αυτό θα μπορούσε να συνδυάζεται προς απαιτήσεις υποβολής 
εκθέσεων τακτικά καθώς και διαδικασία θεσμοθετημένου ελέγχου. Οι εξαιρετικές συνθήκες 
που επικρατούν στις υπόψη χώρες δικαιολογούν αποκλίσεις από προγενέστερεςπρακτικές. 
Η δυνατότητα της Κοινότητας να αναστέλλει τις συμφωνίες (και τη χρηματοδοτική 
συνεργασία) σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, προς βασικά σημεία πρέπει να επιτρέπει την 
άμεση δράση σε περιπτώσεις επείγουσας ανάγκης. 
4. Προσέγγιση προς διαπραγματεύσεις 
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του ΣΙΎ της 26ης Φεβρουαρίου, οι διαπραγματεύσεις με τις 
τρεις χώρες δεν είναι ανάγκη να αναληφθούν παράλληλα. Πριν είναι δυνατή η έναρξη 
διαπραγματεύσεων πρέπει να λάβει έγκαιρα χώρα τεκμηριωμένη πολιτική αξιολόγηση όσον 
αφορά κάθε χώρα, λαμβανόμενων υπόψη της σχετικής αιρεσιμότητας και της ανάγκης 
διατήρησης του απαραίτητου βαθμού ισορροπίας όσον αφορά τις διμερείς σχέσεις της 
Ένωσης με κάθε μία από τις τρεις χώρες. II πλήρης και οριστική συμμόρφωση προς τις 
διατάξεις των συμφωνιών Νταίητον/Παρισιου και, κατά περίπτωση,Έρντουτ (Ανατολική 
Σλοβενία) η προθυμία ανάπτυξης ανοικτών σχέσεων και σχέσεων συνεργασίας με τους 
γείτονες τους και (στην περίπτωση της ΟΔΓ) η παροχή ευρείας αυτονομίας στο 
Κοσσυφοπέδιο αποτελούν απόλυτες προϋποθέσεις για την ανάληψη διαπραγματεύσεων με 
οποιαδήποτε από τα τρία αυτά κράτη. Η ανάπτυξη συμβατικών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή 
Ένωση δεν πρέπει να ενθαρρύνει κανένα μέρος να υποτιμήσει τις υποχρεώσεις του τις 
απορρέουσες από τις εν λόγω συμφωνίες. Στο σύνολο της η διαδικασία διαπραγματεύσεων 
πρέπει στη συνέχεια να συνοδεύεται από την αποτίμηση των σχετικών πολιτικών εξελίξεων 
οι οποίες είναι δυνατόν να έχουν επίπτωση στην πρόοδο των διαπραγματεύσεων ή στο 
περιεχόμενο των συμφωνιών. Η προθυμία σύναψης και εφαρμογής των συμφιωνιών 
επανυποδοχής των προσφύγων που κατοικούν σε κράτη μέλη θα αποτελέσουν επίσης 
προϋπόθεση για τη σύναψη συμφωνιών με την Κοινότητα. 
Οι ανωτέρω κοινές αρχές θα εξηγηθούν σε κάθε μία από τις τρεις χώρες. Πριν από τη 
σύναψη των συμφωνιών, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ανασκόπηση της έκτασης στην 
οποία καλύπτεται η γενική και ειδική αιρεσιμότητα και της συμμόρφωσης προς τις 
δεσμεύσεις. 
Δεν είναι ακόμη βέβαιο πότε θα είναι δυνατή η έναρξη διαπραγματεύσεων με κάθε μία από 
τις τρεις χώρες ή τελικά η σύναψη συμφωνιών. Οι προκαταρκτικές διαπραγματεύσεις και 
η φάση των διαπραγματεύσεων θα χρησιμεύσουν σαν μέσον για την εδραίωση της ειρήνης 
στην υπόψη περιφέρεια. Στο μεταξύ η Ευρωπαϊκή Ένακιη πρέπει να εστιάσει τις πολιτικές 
της όσον αφορά τις χώρες αυτές και στο θέμα της περιφερειακής συνεργασίας. 11 μελέτη της 
Επιτροπής για τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των καλυπτόμενων από την περιφερειακή 
προσέγγιση χωρών αποτελεί σημαντικό στοιχείο το οποίο πρέπει να ληφθεί υπόψη για 
μελλοντικές ενέργειες. Στο θέμα αυτό, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίδεται σε έργα και 
προγράμματα χρηματοδοτούμενα από το PHARE και στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) 
αριθ. 1628/96 του Συμβουλίου. Η Κοινότητα θα προχωρήσει με τον ΠΟΕ σε 
διαπραγματεύσεις με σκοπό να επιδείξει κάποια ανοχή για προτιμησιακές συμφωνίες με τις 
υπόψη χώρες. Επίσης θα εξετάσει τις πραγματικές ανάγκες των χωρών αυτών στο πλαίσιο 
της οικονομικής τους ανόρθωσης και των προγραμμάτων διαρθρωτικής προσαρμογής τα 
οποία διαπραγματεύονται με το ΔΤΝ, προς το οποίο είναι δυνατόν να παρέμβει ευνοϊκά, 
εφόσον πληρούνται οι αναγκαίοι όροι. Όλες αυτές οι ενέργειες θα συμβάλουν στην 
προετοιμασία του εί^κρους για μελλοντικές συμβατικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση 
10 
IIAPAPTHMA 
θέμα: - Υφιστάμενη κατάσταση στις σχέσεις με τις χώρες που αφορά η 
περιφερειακή προσέγγιση 
Αλβανία: - Μη προτιμησιακή συμφωνία και συμφωνία συνεργασίας, της 1ης 
Δεκεμβρίου 1992, χωρίς χρηματοδοτικό πρωτόκολλο. (Εξελικτική 
ρήτρα: "Η συμφωνία θα συμβάλει στην πορεία προς συμφωνίες 
σύνδεσης μελλοντικά, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις,και προς 
την περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ τους". Δεν γίνεται 
αναφορά σε περιφερειακή συνεργασία.) Κοινή δήλωση για πολιτικό 
διάλογο. 
Συμφωνία κλωστοϋφαντουργίας, της 1ης Ιανουρίου 1993 
ΓΣΠ. 
PHARE (από το 1992). 
π.Γ,Α.Μ. - Προτιμησιακή συμφωνία συνεργασίας, που μονογράφηκε στις 20 
Ιουνίου 1996, περιλαμβανόμενου χρηματοδοτικού πρωτοκόλλου. 
(Εξελικτική ρήτρα: "Τα συμβαλλόμενα μέρη επιθυμούν την ενίσχυση 
των συμβατικών τους σχέσεων το ταχύτερο δυνατό, λαμβανόμενα™ 
πλήρως υπόψη των επιδιώξεων της π.Γ.Δ.Μ. για προηγμένες σχέσεις 
με την Ευρωπαϊκή Ένωση". Το άρθρο 45 αναφέρεται στις επιδιώξεις 
"για προχωρημένη σχέση προς σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση". 
Η προθυμία της π.Γ.Δ.Μ. "να προχωρήσει σε σχέσεις συνεργασίας 
και καλής γειτονίας με τις υπόλοιπες χώρες της υπόψη περιφέρειας 
αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης των σχέσεων" με την 
Κοινότητα.) Κοινή δήλωση για πολιτικό διάλογο, περιλαμβανομένου 
διαλόγου σε περιφερειακή βάση. 
Συμφωνία στον τομέα των μεταφορών, μονογραφήθηκε στις 20 
Ιουνίου 1996. 
Συμφωνία κλωστοϋφαντουργίας και συμφωνία για τους οίνους και 
τα αποστάγματα προς διαπραγμάτευση προσεχώς. 
ΙΊροτιμησιακόκαθεστώς εισαγωγών, ΓΣΠ (μόνο γεωργικά προϊόντα). 
PHARE (από το 1996). 
Βοσνία και Ερζεγοβίνη: 
Προτιμησιακό καθεστώς εισαγωγών, ΓΣΠ (μόνο γεωργικά προϊόντα). 
PHARE (από το 1996) 
Κροατία: - Προτιμησιακό καθεστώς εισαγωγών ΓΣΠ (μόνο γεωργικά προϊόντα). 
PHARE (ανεστάλη από τις 4 Αυγούστου 1995). 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία Γιουγκοσλαβίας: Ουδέν. 
11 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 476 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR U 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-494-GR-C 
ISBN 92-78-09771-3 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κενοτήτων 
L-2985Λουξέμβσυογο