ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Προσαρμογή στις αλλαγές της εργασίας και της κοινωνίας : μια νέα κοινοτική στρατηγική υγείας και ασφάλειας 2002-2006

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

2.1. Αλλαγές στην κοινωνία

2.1.1. Κοινωνία με περισσότερες γυναίκες

2.1.2. Ένας γηράσκων ενεργός πληθυσμός

2.2. Αλλαγές στις μορφές απασχόλησης

2.3. Αλλαγές στους κινδύνους

3. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

3.1. Για μια σφαιρική προσέγγιση "της ικανοποίησης" κατά την εργασία

3.2. Ενίσχυση της πολιτικής για την πρόληψη

3.2.1. Αγωγή, ευαισθητοποίηση, πρόβλεψη : βελτίωση της γνώσης των κινδύνων

3.2.2. Καλύτερη εφαρμογή του υπάρχοντος δικαίου

3.3. Συνδυασμός των μέσων, οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων

3.3.1. Προσαρμογή του νομικού και θεσμικού πλαισίου

3.3.2. Ενθάρρυνση της προόδου

3.3.3. Προώθηση της ενσωμάτωσης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στις άλλες κοινοτικές πολιτικές

3.4. Προετοιμασία της διεύρυνσης

3.5. Ανάπτυξη της διεθνούς συνεργασίας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο πυκνούς και σημαντικούς τομείς της κοινωνικής πολιτικής της Ένωσης. Πράγματι, από το 1951 η Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα έχει επιχειρήσει να βελτιώσει την ασφάλεια των εργαζομένων και αυτό το μέλημα έχει επεκταθεί στο σύνολο των εργαζομένων με τη συνθήκη της Ρώμης. Έτσι από τα τέλη της δεκαετίας του 70, και ειδικότερα με την έκδοση της Ευρωπαϊκής Ενιαίας Πράξης το 1987, εκπονήθηκε σημαντικό νομοθετικό έργο το οποίο ευνοεί μια ανύψωση του επιπέδου των προτύπων υγείας και ασφάλειας.

Επειδή η Ένωση μπορεί να στηριχθεί σε ένα τόσο πλούσιο κεκτημένο, ο καθορισμός μιας κοινοτικής στρατηγικής έχει καθοριστική σημασία στην ατζέντα για την κοινωνική πολιτική της. Η εν λόγω στρατηγική που καλύπτει την περίοδο 2002-2006, έχει επίσης τρία νεωτεριστικά χαρακτηριστικά:

- Εγκρίνει μια σφαιρική προσέγγιση της "ικανοποίησης" κατά την εργασία, λαμβάνοντας υπόψη τις αλλαγές στον κόσμο εργασίας και την εμφάνιση νέων κινδύνων, ιδίως ψυχοκοινωνικών και αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας, ένα από τα ουσιαστικά συστατικά της οποίας είναι ένα υγιές και ασφαλές περιβάλλον εργασίας.

- Βασίζεται στην εδραίωση μιας πολιτικής για την πρόληψη των κινδύνων, στο συνδυασμό ποικίλων πολιτικών εργαλείων -νομοθεσία, κοινωνικός διάλογος, μέτρα για την πρόοδο και προσδιορισμός των βέλτιστων πρακτικών, κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, οικονομικά κίνητρα - και στην οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων μεταξύ όλων των φορέων της υγείας και της ασφάλειας.

- Καταδεικνύει έτσι ότι μια φιλόδοξη κοινωνική πολιτική είναι ένας παράγοντας ανταγωνιστικότητας και ότι αντίθετα, η "έλλειψη πολιτικής" επιφέρει δαπάνες που επιβαρύνουν πολύ τις οικονομίες και τις κοινωνίες.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης καλύτερης ποιότητας: αυτός είναι ο στόχος που έθεσε η Ένωση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα το Μάρτιο του 2000. Η υγεία και η ασφάλεια είναι προφανώς βασικά στοιχεία της ποιότητας της εργασίας και περιλαμβάνονται ανάμεσα στους δείκτες που εγκρίθηκαν πρόσφατα, ύστερα από την ανακοίνωση της Επιτροπής « Επένδυση στην ποιότητα» [1]. Ο απολογισμός της Ένωσης είναι θετικός σε αυτό το σημείο διότι οι επιπτώσεις των εργατικών ατυχημάτων μειώθηκαν σχεδόν κατά 10 % από το 1994 έως το 1998 [2]. Ωστόσο οι απόλυτοι αριθμοί εξακολουθούν να είναι υψηλοί: σχεδόν 5.500 θάνατοι και 4,8 εκατομμύρια ατυχήματα που είχαν ως συνέπεια ανικανότητα εργασίας για διάστημα μεγαλύτερο των 3 ημερών [3]. Ειδικότερα εμφανίζεται μια ανησυχητική νέα αύξηση των ατυχημάτων σε ορισμένα κράτη μέλη και σε ορισμένους τομείς από το 1999. Επιπλέον στις υποψήφιες χώρες παρουσιάζεται μια μέση συχνότητα των εργατικών ατυχημάτων πολύ μεγαλύτερη από το μέσο όρο της Ένωσης, ιδιαίτερα λόγω της μεγαλύτερης ειδικότητάς τους στους τομείς που χαρακτηρίζονται παραδοσιακά υψηλού κινδύνου.

[1] COM (2001) 313 τελικό, 20 Ιουνίου 2001

[2] Η επίπτωση είναι ο αριθμός των εργατικών ατυχημάτων για 100 000 άτομα που απασχολούνται. Πηγή : Eurostat - "Statistics in focus", πληθυσμός και κοινωνικές συνθήκες : αριθ. 16/2001 "Les accidents du travail dans l'UE 1998-99"(τα εργατικά ατυχήματα στην ΕΕ 1998-99) και αριθ. 17/2001 "Les problθmes de santι liιs au travail dans l'UE 1998-99"(Τα προβλήματα υγείας που συνδέονται με την εργασία στην ΕΕ 1998-99)

[3] Το 1998. Πηγή : idem

Τα στοιχεία αυτά, αν και ακόμα αποσπασματικά, παροτρύνουν για μια αυξημένη επαγρύπνηση, διότι σημαίνουν ότι η πολιτική για την πρόληψη που ορίζεται από τις κοινοτικές οδηγίες δεν έγινε ακόμα απόλυτα κατανοητή και δεν έχει ενσωματωθεί από τους φορείς ούτε εφαρμόζεται αποτελεσματικά επιτόπου. Είναι συγκεκριμένα η περίπτωση των υποψηφίων χωρών. Ενθαρρύνουν επίσης την ανάπτυξη μιας σφαιρικότερης προσέγγισης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, διότι η ποιότητα της απασχόλησης έχει διαφορετικές συνιστώσες: κατηγορία των προσόντων που απαιτούνται στην απασχόληση, επίπεδο κατάρτισης των εργαζομένων, φύση της εργασιακής σχέσης τους, οργάνωση της εργασίας τους και του χρόνου εργασίας τους. Η προώθηση της υγείας στην εργασία πρέπει να γίνει στο πλαίσιο της γενικής εξέλιξης των οικονομικών δραστηριοτήτων -περισσότερες υπηρεσίες-, των μορφών απασχόλησης -πιο ποικιλόμορφες-, του ενεργού πληθυσμού -ο οποίος αποτελείται από περισσότερες γυναίκες αλλά και γηράσκει-, και της κοινωνίας γενικά -πιο ποικιλόμορφη αλλά και η οποία έχει σηματοδοτηθεί από τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Εξάλλου ένα υγιές και ασφαλές περιβάλλον και μια εξίσου υγιής και ασφαλής οργάνωση εργασίας είναι παράγοντες που συντελούν στις επιδόσεις της οικονομίας και των επιχειρήσεων. Πράγματι οι σχέσεις μεταξύ υγείας στην εργασία και ανταγωνιστικότητας είναι πιο περίπλοκες από το απλό ζήτημα του κόστους που προκύπτει από την τήρηση των προτύπων (compliance costs). Η « έλλειψη ποιότητας » στην εργασία μεταφράζεται για την οικονομία με μια απώλεια των παραγωγικών ικανοτήτων -500 εκατομμύρια ημέρες εργασίας χάθηκαν το 1999 λόγω ατυχημάτων ή προβλημάτων υγείας - και σε δαπάνες για αποζημιώσεις και επιδόματα [4] η χρηματοδότηση των οποίων επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό τις επιχειρήσεις. Περίπου 350.000 άτομα αναγκάστηκαν να αλλάξουν εργασία ή χώρο εργασίας ή να μειώσουν τη διάρκεια της εργασίας τους και 300.000 άτομα περίπου παρουσιάζουν διάφορους βαθμούς μόνιμης ανικανότητας εκ των οποίων 15.000 εξακολουθούν να είναι αποκλεισμένοι από τον κόσμο εργασίας διά βίου. Δεν προκαλούνται μόνο ανθρώπινα δράματα αλλά σπαταλούνται και πόροι στο πλαίσιο της διαρθρωτικής γήρανσης του ενεργού πληθυσμού.

[4] Το 1997, οι δαπάνες αυτές υπολογίζοντας σε 122 δισεκατομμύρια $ από τον ΟΟΣΑ (Donnιes de Santι 2001-στοιχεία για την υγεία 2001). Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Η Γαλλία και η Γερμανία αντιστοιχούν από μόνες τους σε 92 δισεκατομμύρια $ (με βάση τις ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης).

Στο επίπεδο της ίδιας της επιχείρησης, η « έλλειψη ποιότητας » μεταφράζεται με μια επιδείνωση της εικόνας της στον εξωτερικό κόσμο -στους εργαζόμενους, τους πελάτες, τους καταναλωτές και γενικότερα στο κοινό που είναι όλο και περισσότερο ευαίσθητο σε ότι θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια. Ένα υγιές περιβάλλον εργασίας επιτρέπει συνεπώς να επιβεβαιωθεί η εικόνα των προϊόντων ή των υπηρεσιών ποιότητας και η βελτίωσή τους εναπόκειται σε μια γενική προσέγγιση για τη « διαχείριση της ποιότητας » και της κοινωνικής ευθύνης, που ωφελεί τις επιδόσεις και την ανταγωνιστικότητα.

Η κοινοτική πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία πρέπει λοιπόν να συνοδεύει αυτές τις νέες αλλαγές και απαιτήσεις, για να προωθήσει την πραγματική « ικανοποίηση κατά την εργασία » [5], τόσο σε σωματικό όσο και σε ηθικό και κοινωνικό επίπεδο και δεν εκτιμάται μόνο όταν δεν καταγράφονται ατυχήματα ή επαγγελματικές ασθένειες. Γι'αυτό πρέπει η ίδια η πολιτική να προσπαθήσει να βελτιώσει την ποιότητα και αυτό έχει μεγάλες επιπλοκές :

[5] Η έννοια της "ικανοποίησης στην εργασία" αναπτύχθηκε από τη ΔΟΕ.

- Πρέπει να συνδυάζει τα μέσα της και να βασιστεί στο σημαντικό κεκτημένο κοινοτικών πολιτικών από πολλές δεκαετίες, όπως η οδηγία-πλαίσιο 89/391 [6] που είναι μια οδηγία-κλειδί, διότι επιβεβαιώνει την προτεραιότητα της πρόληψης. Πρέπει επίσης να βασίζεται στην εμπειρία που έχει συσσωρευτεί από τα κοινοτικά προγράμματα σε αυτόν τον τομέα [7]. Έτσι η κανονιστική προσέγγιση, είτε πρόκειται για τη μόνιμη προσαρμογή των υπαρχουσών προδιαγραφών είτε για τον ορισμό νέων προδιαγραφών, παραμένει ουσιώδης : ο Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων διακηρύσσει πράγματι στο άρθρο 31 ότι "κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα σε υγιεινές, ασφαλείς και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας". Ωστόσο σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο εργασίας, είναι επίσης πολύ σημαντικό να προωθούνται προοδευτικά μέτρα, είτε πρόκειται για τη βαθμολόγηση των επιδόσεων της δράσης των κοινωνικών εταίρων σε κλαδικό και διακλαδικό επίπεδο, με βάση διαφανή και αξιόπιστα δεδομένα και δείκτες, είτε για εθελοντικές πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων. Είναι τέλος ουσιαστικής σημασίας να βελτιωθούν οι γνώσεις και η ευαισθητοποίηση όλων των φορέων και να ενσωματωθεί η μέριμνα για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία σε άλλες σχετικές κοινοτικές πολιτικές.

[6] ΕΕ L 183, 29 Ιουνίου 1989

[7] Ιδίως το τελευταίο πρόγραμμα (1996-2000) COM(95)282 της 7.10.95

- Για το λόγο αυτό πρέπει να εμπλέκει όλους τους φορείς - για παράδειγμα δημόσιες αρχές, κοινωνικούς εταίρους, επιχειρήσεις, δημόσιους και ιδιωτικούς ασφαλιστικούς φορείς -, στο πλαίσιο μιας « καλής διακυβέρνησης » που στηρίζεται στη συμμετοχή όλων [8]. Η κοινωνική ατζέντα που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Νίκαια όρισε με αυτόν τον τρόπο τους κύριους άξονες μιας νέας κοινοτικής στρατηγικής οι οποίοι βοηθούν να « προβλέπουν την αλλαγή του περιβάλλοντος εργασίας και να την αξιοποιούν». Η εκπόνηση της νέας στρατηγικής στηρίχθηκε η ίδια σε μια μεγάλη προηγούμενη διαβούλευση και λαμβάνει υπόψη τις γνώμες που έχουν εκφραστεί. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε λοιπόν από την Επιτροπή, σε ψήφισμά του για την κοινωνική ατζέντα [9], τη "χάραξη μιας πραγματικής κοινοτικής στρατηγικής στα θέματα της υγείας και της ασφάλειας στους χώρους εργασίας, που θα βασίζεται στην εκπόνηση κοινών συγκρίσιμων στόχων, θα προβλέπει σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της εφαρμογής, του ελέγχου και της αξιολόγησης των υφισταμένων οδηγιών και θα περιλαμβάνει πρωτοβουλίες όσον αφορά τους κινδύνους που καλύπτονται ανεπαρκώς ή καθόλου, όπως είναι οι δερματικές παθήσεις που προκαλούνται από την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, τους νεοεμφανιζόμενους κινδύνους, όπως το στρες και οι μυοσκελετικές διαταραχές, καθώς και τις νέες εργασιακές καταστάσεις, και ενθάρρυνση μελετών αναλύσεων των κινδύνων, ως μέρος μιας προληπτικής προσέγγισης." Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή από την πλευρά της ενέκρινε επεξηγηματική γνώμη [10], ύστερα από αίτημα της Επιτροπής. Η Συμβουλευτική επιτροπή για την ασφάλεια, την υγιεινή και την προστασία της υγείας στο χώρο εργασίας, που περιλαμβάνει τους κοινωνικούς εταίρους, ενέκρινε τη γνώμη τον περασμένο Δεκέμβριο. Οι προηγούμενες αυτές διαβουλεύσεις επέτρεψαν τον καθορισμό μιας νέας κοινοτικής στρατηγικής, για την περίοδο 2002-2006, που χαράσσει ένα συνεκτικό πολιτικό πλαίσιο και προτείνει συγκεκριμένες ενέργειες συνοδευόμενες από ένα ακριβές χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

[8] Ευρωπαϊκή διακυβέρνηση - Μια λευκή βίβλος COM (2001) 428 τελικό της 25.7.2001.

[9] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την Κοινωνική Ατζέντα , A5-0291/2000

[10] SOC/065 της 11 Ιουλίου 2001, που αποτελεί συνέχεια της γνώμης που εγκρίθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1999.

2. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΙΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα υπογράμμισε ότι η Ευρώπη ζούσε μια μετάβαση προς « την οικονομία της γνώσης », που έχει σηματοδοτηθεί από βαθιές αλλαγές που επηρεάζουν την κοινωνία, την απασχόληση και την υγεία και τη ασφάλεια στην εργασία. Οι αλλαγές αυτές ρίχνουν μια άλλη ματιά στην πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί σε αυτόν το στρατηγικό τομέα και ορισμένες φορές ορίζουν νέες προτεραιότητες.

Ωστόσο οι αλλαγές αυτές δεν επισκιάζουν μια πραγματικότητα που είναι ακόμα υπερβολικά έντονη: η ύπαρξη ιδιαίτερα υψηλού συντελεστή ατυχημάτων εργασίας σε ορισμένους κλάδους, που αντιστοιχεί σε μια μεγάλη πλειοψηφία των ατυχημάτων που καταγράφονται στην Ένωση. Τέσσερις κλάδοι (αλιεία, γεωργία, οικοδομές, υπηρεσίες υγείας και κοινωνική δράση) παρουσιάζουν συντελεστή που ξεπερνά το 30 % κατά μέσο όρο. Άλλοι τέσσερις (εξορυκτικές βιομηχανίες, μεταποιητικές βιομηχανίες, ξενοδοχεία-εστιατόρια, μεταφορές) καταγράφουν ένα συντελεστή που ξεπερνά το 15 % κατά μέσο όρο. Τα ποσοστά αυτά είναι πολύ υψηλά όταν υπολογίσουμε μόνο τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις : για παράδειγμα, στον κλάδο των οικοδομών, όπου ο μέσος δείκτης ξεπερνά το 41 % κατά μέσο όρο, η διαφορά φτάνει το 124 % για τις μονάδες από 1 έως 9 εργαζόμενους, και το 130 % για τις μονάδες από 10 έως 49 εργαζόμενους [11]. Επιβάλλεται λοιπόν συνεχής επαγρύπνηση για να μειωθούν αυτοί οι "παραδοσιακοί" κίνδυνοι και να ενισχυθεί η πρόληψη στις ΜΜΕ.

[11] Πηγή : Eurostat, Έρευνα για το εργατικό δυναμικό 1999 (ενότητα ad hoc) και στοιχεία ESAW 1998.

2.1. Αλλαγές στην κοινωνία

2.1.1. Κοινωνία με περισσότερες γυναίκες

Η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση, η οποία εκδηλώνεται εδώ και πολλές δεκαετίες και είναι ένας θεμελιώδης στόχος που τέθηκε στη Λισσαβώνα στο πλαίσιο της γήρανσης του ενεργού πληθυσμού, εισάγει μια νέα διάσταση στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία.

Στις υπηρεσίες το 83% των εργαζομένων είναι γυναίκες, γεγονός που εξηγεί τόσο το γεγονός ότι ο συντελεστής των επαγγελματικών ατυχημάτων και ασθενειών είναι χαμηλότερος από το συντελεστή των ανδρών όσο και το γεγονός ότι ο κίνδυνος να πέσουν θύμα ατυχήματος είναι μικρότερος.

Ωστόσο αντιμετωπίζουν μια δυσμενή εξέλιξη, εφόσον στις δραστηριότητες στις οποίες κυριαρχούν ο συντελεστής αυξάνεται, συμπεριλαμβάνοντας τα θανάσιμα ατυχήματα εργασίας [12]. Εξάλλου, ενώ μόνο το 17,8 % των επαγγελματικών ασθενειών που έχουν διαγνωσθεί, αφορά τις γυναίκες (το 1995 [13]) , το μερίδιό τους είναι με διαφορά μεγαλύτερο σε ορισμένες ομάδες : 45 % των αλλεργιών, 61% των λοιμωδών νόσων, 55 % των νευρολογικών διαταραχών, 48 % των ηπατικών και δερματολογικών διαταραχών. Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν τις σημαντικές ιδιαιτερότητες των γυναικών όσον αφορά τις επαγγελματικές ασθένειες [14].

[12] Πηγή: Eurostat, ESAW, op.cit.

[13] Πηγή: Eurostat

[14] Αντίθετα για παράδειγμα το 93% των μυοσκελετικών παθήσεων και των ασθενειών του αίματος, 97% των διαταραχών της ακοής, 91% των πνευμονικών νόσων.

Οι προληπτικές ενέργειες, αλλά και τα μέσα υπολογισμού και οι κανόνες αντιστάθμισης και αποζημίωσης, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη συγκεκριμένα την αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στον κόσμο εργασίας, καθώς και τους κινδύνους απέναντι στους οποίους οι γυναίκες είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς [15]. Οι ενέργειες αυτές που αποσκοπούν στις γυναίκες, πρέπει να στηριχθούν σε έρευνες που καλύπτουν τις εργονομικές πτυχές, το σχεδιασμό των θέσεων εργασίας, τις συνέπειες της έκθεσης στους φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοντες καθώς και τη συνεκτίμηση των σωματικών και ψυχολογικών διαφορών στην οργάνωση εργασίας.

[15] Βλέπε ειδικότερα τα πρακτικά των εργασιών του σεμιναρίου "Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα στις εργασιακές συνθήκες" (Gender differences in working conditions), που οργανώθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου "Work Life 2000" (επαγγελματική ζωή 2000) (http://www.niwl.se/wl2000/workshops/workshop67/article_en.asp)

2.1.2. Ένας γηράσκων ενεργός πληθυσμός

Ο ευρωπαϊκός ενεργός πληθυσμός θα παρουσιάσει μια αύξηση των εργαζομένων άνω των 50 ετών και μια μείωση των νεότερων τις επόμενες δεκαετίες .

Οι συγκρίσεις που γίνονται ανάλογα με την ηλικία των εργαζομένων δείχνουν αφενός ότι οι νεότεροι πέφτουν συχνότερα θύματα των εργατικών ατυχημάτων και αφετέρου ότι οι εργαζόμενοι άνω των 55 ετών υφίστανται τα σοβαρότερα ατυχήματα με θνησιμότητα που ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επίσης παρουσιάζουν τις περισσότερες επαγγελματικές ασθένειες, η εμφάνιση των οποίων είναι μακρά, όπως οι καρκίνοι (η πλειοψηφία των οποίων οφείλεται ακόμα και σήμερα στην έκθεση στον αμίαντο), ή οι καρδιαγγειακές ασθένειες, ενώ οι νεότεροι αναπτύσσουν περισσότερες αλλεργίες ή λοιμώδεις νόσους.

Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φύση των θέσεων εργασίας που κατέχουν σήμερα οι διάφορες γενιές, εφόσον οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας τείνουν να έχουν λιγότερα προσόντα και να υπερ-εκπροσωπούνται στα χειρονακτικά επαγγέλματα, ενώ οι νεότεροι επικρατούν αριθμητικά στις πιο επισφαλείς εργασιακές σχέσεις. Οι διαφορές αυτές επιβάλλουν μια σφαιρική προσέγγιση της ποιότητας της απασχόλησης, λαμβάνοντας υπόψη την ειδική κατάσταση των γενεών και των ηλικιακών ομάδων του κόσμου εργασίας.

2.2. Αλλαγές στις μορφές απασχόλησης

Η αγορά εργασίας γνωρίζει μια αυξανόμενη διαφοροποίηση των μορφών απασχόλησης, ειδικότερα με την επέκταση των προσωρινών εργασιακών σχέσεων. Ο τύπος της σύμβασης και η αρχαιότητα στην επιχείρηση σχετίζονται αρνητικά με την υγεία στην εργασία. Τα άτομα που απασχολούνται εδώ και λιγότερο από δύο χρόνια είναι πιο πιθανό να πέσουν θύμα εργατικού ατυχήματος από το μέσο όρο: για τις προσωρινές θέσεις εργασίας, αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στον τομέα των οικοδομών και στις υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες.

Ανάμεσα σε αυτές τις νέες μορφές εργασίας, η μερική απασχόληση και τα άτυπα ωράρια (νυκτερινή εργασία ή με βάρδιες) είναι επίσης παράγοντες που επιδεινώνουν τον κίνδυνο των εργαζομένων. Μπορούμε να το εξηγήσουμε ιδίως με την έλλειψη κατάλληλης κατάρτισης, τα ψυχοσωματικά προβλήματα που οφείλονται στη νυκτερινή εργασία ή στην εργασία με βάρδιες, την έλλειψη ευαισθητοποίησης των επιχειρηματιών, ή σε μια έλλειψη κινήτρων στην περίπτωση εργαζομένων με επισφαλή εργασιακή σχέση.

Ωστόσο το σύνολο του κόσμου εργασίας παρατηρεί ότι αναπτύσσονται πιο ευέλικτοι τρόποι οργάνωσης. Χάρη στη διάδοση των τεχνολογιών της πληροφορίας, η διάκριση μεταξύ του χώρου εργασίας (ορυχείο, εργαστήριο, εργοστάσιο, γραφείο,...) και της διεκπεραίωσης της εργασίας γίνεται όλο και σαφέστερη. Οι εξελίξεις αυτές δεν επηρεάζουν την εργασιακή σχέση, αν και μπορούν να καταστήσουν πιο ασαφή τα σύνορα μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων. Όμως οδηγούν σε ειδικά προβλήματα, για παράδειγμα στην περίπτωση των τηλεργαζομένων : ο εργοδότης είναι υπεύθυνος για την υγεία και την ασφάλειά τους, ανεξάρτητα από το χώρο εκτέλεσης της εργασίας, και ως εκ τούτου πρέπει να προβλεφθεί ο συγκεκριμένος τρόπος πρόληψης των κινδύνων και ελέγχου όταν οι τηλεργαζόμενοι μετακινούνται ή εργάζονται στο σπίτι τους. Η ανοιχτή διαπραγμάτευση στις 12 Οκτωβρίου 2001 μεταξύ των κοινωνικών εταίρων από διάφορους κλάδους στην Κοινότητα αναμένεται να ασχοληθεί με αυτά τα θέματα.

2.3. Αλλαγές στους κινδύνους

Οι μεταβολές στην οργάνωση εργασίας, ιδίως οι πιο ευέλικτοι τρόποι οργάνωσης του χρόνου εργασίας και μια πιο εξατομικευμένη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων βασισμένη περισσότερο στην υποχρέωση επίτευξης αποτελέσματος, έχουν βαθιές συνέπειες στα προβλήματα υγείας στην εργασία, ή γενικότερα στην "ικανοποίηση" κατά την εργασία.

Με τον τρόπο αυτό, παρατηρούμε ότι οι ασθένειες που θεωρούνται αναδυόμενες όπως το στρες, η κατάθλιψη ή το άγχος καθώς και η βία στην εργασία, η παρενόχληση και ο εκφοβισμός αναλογούν από μόνες τους στο 18 % των προβλημάτων υγείας στην εργασία, εκ των οποίων το ένα τέταρτο οδηγεί σε παύση της εργασίας για δύο ή και περισσότερες εβδομάδες [16]. Η συχνότητα αυτών των ασθενειών είναι δύο φορές υψηλότερη στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας. Συνδέονται λιγότερο με την έκθεση σε ένα συγκεκριμένο κίνδυνο και περισσότερο με το σύνολο των παραγόντων όπως η οργάνωση των καθηκόντων, ο τρόπος οργάνωσης του χρόνου εργασίας, οι σχέσεις ιεραρχίας, η κούραση που συνδέεται με τις μετακινήσεις, αλλά και ο βαθμός αποδοχής της εθνικής και πολιτιστικής ποικιλομορφίας στην επιχείρηση. Υπάρχει ανάγκη να τις προσεγγίσουμε σε ένα σφαιρικό πλαίσιο που η ΔΟΕ ορίζει ως η « ικανοποίηση κατά την εργασία ».

[16] Πηγή: Έρευνα για το εργατικό δυναμικό 1999

Οι στρατηγικές αυτές πρόληψης των νέων κοινωνικών κινδύνων αναμένεται επίσης να εντάξουν την επίπτωση της εξάρτησης στα ποσοστά των ατυχημάτων, ιδιαίτερα της εξάρτησης που συνδέεται με το αλκοόλ και τα φάρμακα.

3. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

3.1. Για μια σφαιρική προσέγγιση "της ικανοποίησης" κατά την εργασία

Η κοινοτική πολιτική της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία πρέπει να έχει στόχο τη συνεχή βελτίωση "της ικανοποίησης" κατά την εργασία, τόσο σε σωματικό όσο και σε ηθικό και κοινωνικό επίπεδο. Πολλοί συμπληρωματικοί στόχοι πρέπει λοιπόν να επιδιωχθούν από κοινού από το σύνολο των ενδιαφερόμενων φορέων :

1. Μια συνεχής μείωση των ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών. Πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο να οριστούν ποσοτικοί στόχοι, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, ειδικότερα στους τομείς δραστηριοτήτων που γνωρίζουν υψηλότερα ποσοστά επίπτωσης από το μέσο όρο, ιδίως στο πλαίσιο εφαρμογής της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση.

2. Η ένταξη της διάστασης του φύλου στην αξιολόγηση των κινδύνων, στα μέτρα πρόληψης καθώς και στους μηχανισμούς επανόρθωσης και αποζημίωσης, για να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των γυναικών όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

3. Η πρόληψη των κοινωνικών κινδύνων. Το στρες, η παρενόχληση στην εργασία, η κατάθλιψη και το άγχος, οι κίνδυνοι που συνδέονται με την εξάρτηση από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά και τα φάρμακα, αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο ειδικών μέτρων, που εντάσσονται σε μια σφαιρική προσέγγιση για τη σύνδεση των συστημάτων υγείας.

4. Η ενισχυμένη πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών. Αναμένεται να δοθεί προτεραιότητα στις ασθένειες που οφείλονται στον αμίαντο, στην απώλεια της ακοής και στις μυοσκελετικές διαταραχές.

5. Η συνεκτίμηση των δημογραφικών εξελίξεων όσον αφορά τους κινδύνους, τα ατυχήματα και τις ασθένειες. Τα προληπτικά μέτρα αναμένεται να εντάξουν περισσότερο τη διάσταση της ηλικίας, αποσκοπώντας ειδικότερα στους νέους και τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας.

6. Η συνεκτίμηση των αλλαγών όσον αφορά τις μορφές απασχόλησης και τους τρόπους οργάνωσης της εργασίας και του χρόνου εργασίας. Οι εργαζόμενοι με άτυπες ή επισφαλείς εργασιακές σχέσεις αποτελούν μια ευαίσθητη ομάδα.

7. Η συνεκτίμηση του μεγέθους των επιχειρήσεων. Οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και οι αυτοαπασχολούμενοι ή τα άμισθα συμβοηθούντα μέλη, αναμένεται να ωφεληθούν από ειδικά μέτρα στα προγράμματα ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και πρόληψης των κινδύνων.

8. Η ανάλυση των νέων ή των αναδυόμενων κινδύνων, ειδικότερα των κινδύνων που συνδέονται με τη διάδραση μεταξύ των χημικών, φυσικών και βιολογικών παραγόντων καθώς και των κινδύνων που συνδέονται με το γενικό περιβάλλον εργασίας (εργονομικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι).

3.2. Ενίσχυση της πολιτικής για την πρόληψη

Η κοινοτική πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια βασίζεται στην προώθηση της πρόληψης, συνδέοντας όλους τους φορείς, συμπεριλαμβάνοντας τους ίδιους τους εργαζόμενους, με σκοπό να αναπτύξουν μια πραγματική πρόληψη των κινδύνων επιτρέποντας την καλύτερη πρόβλεψη και τον έλεγχό τους.

3.2.1. Αγωγή, ευαισθητοποίηση, πρόβλεψη : βελτίωση της γνώσης των κινδύνων

Η δημιουργία ενός ελεγχόμενου περιβάλλοντος εργασίας απαιτεί να βελτιωθεί η γνώση των κινδύνων από όλους τους ενδιαφερόμενους τομείς. Αυτό προϋποθέτει την ανάπτυξη μιας τόσο σφαιρικής όσο και προληπτικής προσέγγισης, που να βασίζεται στην προώθηση της "ικανοποίησης" κατά την εργασία, σε τρεις συμπληρωματικούς τομείς, ξεπερνώντας τα όρια της πρόληψης αυτής καθαυτής των ειδικών κινδύνων.

1. Η αγωγή δεν αρχίζει με την είσοδο στον κόσμο εργασίας, όπως υπενθύμισε η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή : πρέπει να συμπεριληφθεί στα σχολικά προγράμματα, είτε με τη μορφή της ευαισθητοποίησης (ακολουθώντας το παράδειγμα της πρακτικής ορισμένων χωρών για την οδική ασφάλεια), είτε ως ξεχωριστό μάθημα σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Ωστόσο η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση έχει τη μεγαλύτερη σημασία σε αυτόν τον τομέα. Πρέπει να διεξάγεται τακτικά και να είναι προσαρμοσμένη στην πραγματικότητα της καθημερινής εργασίας, για να έχει άμεση επίδραση στο περιβάλλον εργασίας, γεγονός που προϋποθέτει μια στοχοθέτηση ανάλογα με τις εθνικές, περιφερειακές, τοπικές και κλαδικές ιδιαιτερότητες και ευαισθησίες.

2. Η ευαισθητοποίηση πρέπει να κινητοποιήσει ποικίλα και προσαρμοσμένα εργαλεία στην κατάσταση κάθε φορέα, ειδικότερα των ΜΜΕ, των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνών. Οι σχετικές ενέργειες πρέπει να προβλέπουν την ευαισθητοποίηση των φορέων όσον αφορά την πρόκληση της επανένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην απασχόληση, ιδίως μέσω μιας επιτυχημένης προσαρμογής του περιβάλλοντος εργασίας [17].

[17] Η προσαρμογή της θέσης εργασίας στις ανάγκες του ατόμου με ειδικές ανάγκες προβλέπεται από την οδηγία 89/654 και η έννοια "εύλογες προσαρμογές" ορίζεται από την οδηγία 2000/78 (ΕΕL 303/16, 2 Δεκεμβρίου 2000).

3. Είναι απαραίτητο να ελεγχθεί η πρόβλεψη νέων και αναδυόμενων κινδύνων, είτε πρόκειται για αυτούς που συνδέονται με τις τεχνικές καινοτομίες, είτε για αυτούς που προκύπτουν από τις κοινωνικές εξελίξεις. Απαιτείται αρχικά μια μόνιμη παρατήρηση των κινδύνων, με βάση μια συστηματική συλλογή επιστημονικών πληροφοριών και γνωμών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε ότι μια τέτοια ανάλυση αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα της πρόληψης. Απαιτείται επίσης μια συνεκτική προσέγγιση της έρευνας : οι ερευνητικοί οργανισμοί αναμένεται να συντονίσουν τα αντίστοιχα προγράμματά τους, να θέσουν ως στόχους των προγραμμάτων την επίλυση των πρακτικών προβλημάτων που τίθενται στο χώρο εργασίας και να προετοιμάσουν τη μεταφορά των αποτελεσμάτων της έρευνας στις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στις ΜΜΕ.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία αναμένεται να αποτελέσει την κινητήρια δύναμη σε αυτές τις ενέργειες ευαισθητοποίησης και πρόβλεψης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει το δεύτερο εξάμηνο του 2002, ανακοίνωση σχετικά με την αξιολόγηση του Οργανισμού και θα ορίσει το ρόλο που πρέπει να διαδραματίσει σε αυτόν τον τομέα.

- Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία.

- θα δημιουργήσει ένα "παρατηρητήριο των κινδύνων", το οποίο θα στηρίζεται στη συλλογή « ορθών πρακτικών » από την επιχείρηση ή τους κλάδους.

- θα οργανώσει ανταλλαγές εμπειριών και πληροφοριών, χάρη σε μια συστηματική συλλογή δεδομένων, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας.

- θα εντάξει τις υποψήφιες χώρες σε αυτά τα δίκτυα ενημέρωσης και θα δημιουργήσει εργαλεία προσαρμοσμένα στην συγκεκριμένη κατάστασή τους.

- θα θέσει ξανά ως επίκεντρο της ευρωπαϊκής εβδομάδας για την υγεία και την ασφάλεια τους χρήστες και τους τελικούς δικαιούχους.

- θα καθιερώσει, για το ευρωπαϊκό έτος των ατόμων με ειδικές ανάγκες (2003), μια βάση με βέλτιστες πρακτικές και πληροφορίες σχετικά με την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες και την προσαρμογή του εξοπλισμού και του εργασιακού περιβάλλοντος στις ανάγκες τους.

3.2.2. Καλύτερη εφαρμογή του υπάρχοντος δικαίου

Η εφαρμογή στην πράξη του κοινοτικού δικαίου είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη βελτίωση της ποιότητας του εργασιακού περιβάλλοντος. Η καλύτερη ευαισθητοποίηση των σχετικών φορέων, σε όλα τα επίπεδα, είναι μια αναγκαία προϋπόθεση. Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκπονήσει, σε συνεργασία με τη συμβουλευτική επιτροπή και τους κοινωνικούς εταίρους, οδηγούς εφαρμογής των οδηγιών, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των τομέων δραστηριοτήτων και των επιχειρήσεων, όπως πρότεινε η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που της ανατέθηκαν από τη Συνθήκη, θα μεριμνήσει αυστηρά για τη μεταφορά των οδηγιών και την εφαρμογή του δικαίου. Θα αναπτύξει επίσης ενέργειες που τείνουν να ευνοήσουν, μέσω στενής συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών, μια ορθή και ισοβαρή εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτροπή ανωτέρων επιθεωρητών εργασίας έχει ουσιαστικό ρόλο στην προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών και στην οργάνωση αμοιβαίας συνεργασίας και βοήθειας. Συνεπώς πρέπει να ενθαρρυνθούν η διαμόρφωση κοινών στόχων επιθεώρησης, στο πλαίσιο ενός ετήσιου σχεδίου δράσης -τη σημασία του οποίου υπογράμμισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο-, ο καθορισμός κοινών αρχών επιθεώρησης εργασίας στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία και η δημιουργία μεθόδων αξιολόγησης των εθνικών συστημάτων επιθεώρησης σε σχέση με αυτές τις αρχές. Η ένταξη των επιθεωρήσεων των υποψηφίων χωρών στις εργασίες αυτής της επιτροπής αποτελεί προτεραιότητα για να προωθηθεί η εφαρμογή στην πράξη του κοινοτικού δικαίου.

Τηρώντας την ποικιλομορφία των θεσμικών δομών και των διοικητικών παραδόσεων των κρατών μελών, η υλοποίηση της νέας στρατηγικής, η οποία βασίζεται στην ποιότητα και στην "ικανοποίηση" κατά την εργασία, προϋποθέτει ότι θα εξεταστούν οι καταλληλότερες δομές για αυτή τη σφαιρική προσέγγιση:

- οι υπηρεσίες πρόληψης πρέπει να είναι πραγματικά πολυεπιστημονικές, και όσον αφορά τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς κινδύνους και να ενσωματώσουν τη διάσταση του φύλου.

- η επιθεώρηση εργασίας πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμά το σύνολο των κινδύνων, ειδικότερα στους τομείς όπου είναι περίπλοκοι και μπορούν να συνδυαστούν (π.χ τα νοσοκομεία). Πρέπει να αναλαμβάνει τα καθήκοντα ελέγχου και πρόληψης όσον αφορά τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους. Πρέπει με τη σειρά της να αποτελέσει το αντικείμενο ελέγχων, χρησιμοποιώντας δείκτες αποτελεσμάτων και ποιότητας για να σημειωθεί πρόοδος.

Οι έλεγχοι που γίνονται από τις υπηρεσίες επιθεώρησης πρέπει να καταλήγουν σε ομογενείς κυρώσεις οι οποίες να είναι παράλληλα αποτρεπτικές, ανάλογες και να εφαρμόζονται στην πράξη. Σε αυτό το πλαίσιο, δύο τομείς έχουν ιδιαίτερη σημασία:

- Η προστασία των νέων, που εκτίθενται περισσότερο από τους άλλους στους κινδύνους ατυχημάτων. Αφορά αφενός την καταστολή της παράνομης εργασίας των νέων που δεν έχουν τη νόμιμη ηλικία [18], και την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων υγείας και ασφάλειας για αυτούς που επιτρέπεται να εργαστούν.

[18] Το άρθρο 32 του χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων διακηρύσσει ότι "Η εργασία των παιδιών απαγορεύεται. Η ελάχιστη ηλικία για την ανάληψη εργασίας δεν μπορεί να είναι μικρότερη από την ηλικία κατά την οποία λήγει η υποχρεωτική σχολική φοίτηση, υπό την επιφύλαξη ευνοϊκότερων κανόνων για τους νέους και εξαιρέσει περιορισμένων παρεκκλίσεων. Οι νέοι που εργάζονται πρέπει να απολαύουν συνθηκών εργασίας προσαρμοσμένων στην ηλικία τους και να προστατεύονται από την οικονομική εκμετάλλευση ή από οποιαδήποτε εργασία που θα μπορούσε να βλάψει την ασφάλειά τους, την υγεία τους, τη σωματική, πνευματική, ηθική ή κοινωνική ανάπτυξή τους ή να θέσει σε κίνδυνο την εκπαίδευσή τους"

- Ορισμένες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαφεύγουν από τις διοικητικές και ποινικές κυρώσεις που επιβάλλονται στο κράτος μέλος όπου δραστηριοποιούνται, όταν το εν λόγω κράτος είναι διαφορετικό από το κράτος στο οποίο έχουν εγκατασταθεί. Αυτό συμβαίνει όταν παρέχουν υπηρεσίες περιορισμένης διάρκειας εκτός του κράτους στο οποίο έχουν την έδρα τους. Η οδηγία 96/71/ΕΚ της 16ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών [19], προβλέπει στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ε) ότι οι επιχειρήσεις που αποσπούν εργαζομένους για να παρέχουν υπηρεσίες σε ένα άλλο κράτος της Ένωσης, πρέπει να εφαρμόζουν, στη διάρκεια της απόσπασης, τα πρότυπα ασφάλειας, υγείας και υγιεινής στην εργασία που ισχύουν στο κράτος υποδοχής. Η συνεργασία για την ενημέρωση μεταξύ των δημόσιων αρχών, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 4 της οδηγίας, καθιερώνεται προοδευτικά και αναμένεται να διευκολύνει τις διώξεις των επιχειρήσεων που διαπράττουν παράβαση. Πρέπει ωστόσο να μελετήσουμε όλους τους τρόπους που μπορούν να ενισχύσουν τη δέσμευση και την άσκηση διώξεων για παραβάσεις σε διεθνικές καταστάσεις και να εμβαθύνουμε σε αυτό το πλαίσιο τις εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στην επιτροπή ανώτερων επιθεωρητών εργασίας.

[19] Επίσημη Εφημερίδα L 018 της 21/01/1997, σ. 0001 - 0006.

3.3. Συνδυασμός των μέσων, οικοδόμηση εταιρικών σχέσεων

Η προώθηση ενός ποιοτικού εργασιακού περιβάλλοντος, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις διαστάσεις του, απαιτεί μια σφαιρική προσέγγιση, που θα στηρίζεται σε όλα τα διαθέσιμα μέσα ανάλογα με τους τομείς. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, όλοι οι φορείς εξασφαλίζουν πλήρως τις ευθύνες τους και οι προσπάθειες και η πρόοδος του καθενός μπορεί να υπολογιστεί και να αξιολογηθεί.

3.3.1. Προσαρμογή του νομικού και θεσμικού πλαισίου

Η ύπαρξη ενός πλήρους, συνεκτικού και σταθερού κοινοτικού νομοθετικού πλαισίου είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για θέματα υγείας και ασφάλειας, όπου πρότυπα και αρχές είναι αναγκαίες για την πρόληψη των κινδύνων και για την προστασία των εργαζομένων. Η Επιτροπή θέλει να ακολουθήσει σε αυτόν τον τομέα μια ισορροπημένη διαδικασία, στηριζόμενη στην εμπειρία που έχει αποκτηθεί από την εφαρμογή των κειμένων σύμφωνα με πολλούς παράλληλους άξονες:

1. Η συνεχής προσαρμογή των υπαρχουσών οδηγιών στην εξέλιξη των επιστημονικών γνώσεων, της τεχνικής προόδου και του κόσμου εργασίας. Η ανάλυση των εθνικών εκθέσεων για την πρακτική εφαρμογή των οδηγιών, σε συνδυασμό με την αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε εντός των επιχειρήσεων, θα συμβάλλει στον εντοπισμό των δυσκολιών που έχουν συναντήσει οι διάφοροι φορείς κατά τη συγκεκριμένη εφαρμογή της νομοθεσίας και στην αντιμετώπιση των ελλείψεων που έχουν εντοπιστεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επικουρούμενη από τη συμβουλευτική επιτροπή, θα συντάξει εκθέσεις εφαρμογής στην πράξη των διαφόρων οδηγιών για την "υγεία και την ασφάλεια" για να εντοπίσει τα προβλήματα εφαρμογής και να βελτιώσει ορισμένες διατάξεις για μια καλύτερη κατανόηση και συνοχή με στόχο να καλύψει τα κενά του υπάρχοντος πλαισίου. Θα προτείνει επίσης να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για τους « καρκινογόνους παράγοντες». Θα υποβάλλει επίσης μια ανακοίνωση για τις μυοσκελετικές διαταραχές η οποία θα εξετάσει τις αιτίες τους υπό το φως προληπτικών ενεργειών που προβλέπονται από την υπάρχουσα κοινοτική νομοθεσία (δηλαδή τις οδηγίες σχετικά με τα βαριά φορτία, τις οθόνες οπτικής απεικόνισης και τους κραδασμούς), και θα προτείνει τροποποιήσεις ή νέες νομοθετικές διατάξεις στους τομείς που δεν έχουν καλυφθεί επαρκώς (εργονομία στο χώρο εργασίας.).

2. Η συνεκτίμηση των νέων κινδύνων. Η ανάπτυξη των ψυχοκοινωνικών διαταραχών και ασθενειών επιφέρει νέες προκλήσεις για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία και θέτει σε κίνδυνο τη βελτίωση της "ικανοποίησης" κατά την εργασία. Οι ποικίλες μορφές που αποκτούν η ηθική παρενόχληση και η βία στην εργασία αποτελούν στις μέρες μας ένα ιδιαίτερο πρόβλημα που δικαιολογεί μια νομοθετική δράση. Θα εκμεταλλευτεί το κεκτημένο των οδηγιών που έχουν εγκριθεί πρόσφατα με βάση το άρθρο 13 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι οποίες δίνουν τον ορισμό της παρενόχλησης και προβλέπουν μέσα προσφυγής.

3. H εκλογίκευση του νομικού πλαισίου. Το κοινοτικό νομικό πλαίσιο εμφανίζεται, στα μάτια των φορέων, υπερβολικά περίπλοκο και δυσνόητο. Πρέπει να απλουστευθεί και να εκλογικευτεί, τόσο με την κωδικοποίηση των υπαρχουσών οδηγιών γεγονός που θα διευκολύνει την κατανόησή του, όσο και με την εκπόνηση μιας ενιαίας έκθεσης εφαρμογής, αντί για ειδικές εκθέσεις που προβλέπονται από τις διάφορες οδηγίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει τις αναγκαίες νομοθετικές προτάσεις για την εν λόγω κωδικοποίηση και εκλογίκευση των εκθέσεων.

4. Η εκλογίκευση των κοινοτικών οργάνων. Η αποτελεσματική εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου βασίζεται σε μια στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και της αρμόδιας διοίκησης στα κράτη μέλη. Η συνεργασία θα είχε βελτιωθεί και απλοποιηθεί αν οι δύο συμβουλευτικές επιτροπές (Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια, την Υγιεινή και την Προστασία της Υγείας και το Μόνιμο Όργανο για την ασφάλεια και την υγιεινή στα ανθρακωρυχεία και τις άλλες εξορυκτικές βιομηχανίες) συγχωνευόντουσαν σε μια μόνο συμβουλευτική επιτροπή για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

Η Επιτροπή

- θα συντάξει, σε συνεννόηση με τη συμβουλευτική επιτροπή και τους κοινωνικούς εταίρους, οδηγούς εφαρμογής των οδηγιών, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλομορφία των τομέων δραστηριοτήτων και των επιχειρήσεων.

- θα προτείνει τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τους « καρκινογόνους παράγοντες ».

- θα προσαρμόσει την υπάρχουσα νομοθεσία στην εμφάνιση των μυοσκελετικών διαταραχών προτείνοντας τροποποίηση της οδηγίας για τις οθόνες οπτικής απεικόνισης και θα συμπληρώσει αν χρειαστεί, τις υπάρχουσες διατάξεις για να ληφθεί καλύτερα υπόψη η εργονομία στο χώρο εργασίας.

- θα εξετάσει την καταλληλότητα και τη σκοπιμότητα ενός κοινοτικού μέσου για την ψυχολογική παρενόχληση και τη βία στην εργασία.

- θα προχωρήσει στις νομοθετικές προτάσεις που είναι αναγκαίες για την κωδικοποίηση των κοινοτικών οδηγιών και για την εκλογίκευση των εκθέσεων εφαρμογής.

- θα προτείνει τη συγχώνευση των δύο συμβουλευτικών επιτροπών (Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια, την Υγιεινή και την Προστασία της Υγείας και το Μόνιμο Όργανο για την ασφάλεια και την υγιεινή στα ανθρακωρυχεία και τις άλλες εξορυκτικές βιομηχανίες) σε μια συμβουλευτική επιτροπή για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

- θα προτείνει την ένταξη των επιθεωρητών εργασίας των υποψηφίων χωρών στην επιτροπή των ανώτερων επιθεωρητών εργασίας (SLIC), στη Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια, την Υγιεινή και την Προστασία της Υγείας και στα όργανα της υπηρεσίας του Μπιλμπάο και του ιδρύματος του Δουβλίνου.

3.3.2. Ενθάρρυνση της προόδου

Αν η νομοθετική δράση είναι αναγκαία για τον καθορισμό των προτύπων, η ανάπτυξη άλλων μέσων είναι απαραίτητη για την προώθηση της προόδου, την ενθάρρυνση των φορέων να βελτιωθούν και για τη συνεργασία του συνόλου των συμμετεχόντων φορέων στην υλοποίηση των γενικών στόχων της στρατηγικής ειδικότερα στους νέους τομείς που δεν ευνοούν την κανονιστική προσέγγιση. Η Επιτροπή θέλει να ενθαρρύνει τέτοια μέτρα για την πρόοδο:

1. Η συγκριτική αξιολόγηση και ο προσδιορισμός των βέλτιστων πρακτικών που αναμένεται να χρησιμοποιηθεί σε τρία διαφορετικά επίπεδα στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής:

- Να ευνοηθεί η σύγκλιση στην πρόοδο των πολιτικών των κρατών μελών. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση προσφέρει ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για μια τέτοια προσέγγιση [20], με την υποστήριξη της παρέμβασης του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

[20] Κατευθυντήρια γραμμή 14 (γ): « (τα κράτη μέλη) επιδιώκουν την καλύτερη εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας για την υγεία και την ασφάλεια στο επίπεδο του χώρου εργασίας, επιταχύνοντας και ενισχύοντας την τήρηση των νομοθετικών διατάξεων, παρέχοντας καθοδήγηση στις επιχειρήσεις, ιδίως στις ΜΜΕ, ώστε να συμμορφώνονται με την υφιστάμενη νομοθεσία, βελτιώνοντας την κατάρτιση σχετικά με την υγεία και ασφάλεια στο χώρο εργασίας και προωθώντας τη θέσπιση μέτρων για τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών σε παραδοσιακούς τομείς υψηλού κινδύνου. »

Πρέπει να εγκριθούν ποσοτικοί εθνικοί στόχο για να υλοποιηθεί:

- η μείωση του ποσοστού θανάσιμων ή μη θανάσιμων ατυχημάτων.

- η μείωση του ποσοστού αναγνωρισμένων επαγγελματικών ασθενειών.

- η μείωση του αριθμού των ημερών που χάνονται λόγω των συγκεκριμένων ατυχημάτων και ασθενειών.

Η υλοποίηση αυτών των στόχων μπορεί να υπολογιστεί με δείκτες που έχουν δημιουργηθεί με βάση την ήδη καθιερωμένη μεθοδολογία [21]. Οι ποσοτικοί αυτοί στόχοι αναμένεται να λάβουν υπόψη το μέγεθος των επιχειρήσεων και του τομέα των δραστηριοτήτων, διευκρινίζοντας τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν στους τομείς όπου η επίπτωση των ατυχημάτων ή των ασθενειών είναι μεγαλύτερη από το μέσο όρο.

[21] ESAW για τα εργατικά ατυχήματα και EODS για τις επαγγελματικές ασθένειες

Για να γίνουν οι δείκτες αυτοί πραγματικά λειτουργικοί, τα στοιχεία που συλλέγονται πρέπει να γίνουν πιο σαφή, πιο συγκρίσιμα, να έχουν μια πιο πλήρη κάλυψη και να διατίθενται νωρίτερα. Για να γίνει αυτό και για να αποφευχθούν οι δηλώσεις μικρότερων συντελεστών από την πραγματικότητα σε ορισμένα κράτη μέλη, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να εμβαθύνουν περισσότερο τις εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη για την εναρμόνιση των στατιστικών των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών. Οι στατιστικές αυτές αναμένεται όχι μόνο να υπολογίσουν τα εργατικά ατυχήματα και τις αναγνωρισμένες επαγγελματικές ασθένειες, καθώς και τις αιτίες και τις συνέπειές τους αλλά και να εισαγάγει στοιχεία που μπορούν να υπολογιστούν ποσοτικά όσον αφορά τους παράγοντες που συνδέονται με το εργασιακό περιβάλλον που ενδέχεται να προκαλέσουν τα εν λόγω ατυχήματα.

- Καλύτερος προσδιορισμός των νεοεμφανιζόμενων φαινομένων. Οι διαταραχές και οι ασθένειες που συνδέονται με το στρες είναι ένα παράδειγμα, καθώς και οι μυοσκελετικές διαταραχές, ο αντίκτυπος από την εξάρτηση από το αλκοόλ, τα φάρμακα και τα ναρκωτικά. Η Επιτροπή θα προτείνει να ενταχθεί αυτός ο προβληματισμός στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 2003 και θα ξεκινήσει, σε συνεργασία με το ίδρυμα του Δουβλίνου, εργασίες συλλογής δεδομένων και πληροφοριών που επιτρέπουν την εκτίμησή τους και τη δημιουργία δεικτών παρακολούθησης.

- Εμπλουτισμός της γνώσης και ανάπτυξη της παρακολούθησης του « κόστους της μη ποιότητας», δηλαδή του κοινωνικού και οικονομικού κόστους που απορρέει από τα ατυχήματα και τις επαγγελματικές ασθένειες. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει, με την υπηρεσία του Μπιλμπάο, τη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών που επιτρέπουν τη βελτίωση της βάσης της γνώσης σε αυτόν τον τομέα.

Η Επιτροπή:

- θα εξετάσει το εάν θα προτείνει το 2002 τροποποίηση των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, και θα ζητήσει από τα κράτη μέλη να εγκρίνουν ποσοτικούς εθνικούς στόχους για τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στους κλάδους με υψηλό συντελεστή συχνότητας ατυχημάτων και ενσωματώνοντας τη διάσταση του φύλου καθώς και της ηλικίας.

- θα εξετάσει τη σκοπιμότητα του να προτείνει να ενσωματωθεί ο προβληματισμός για τις διαμαρτυρίες και τις ασθένειες που συνδέονται με το στρες στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση 2003.

- θα αναλύσει το ρόλο του ΕΚΤ στην προώθηση ενός ασφαλούς και υγιούς περιβάλλοντος εργασίας κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση του τρέχοντος προγράμματος.

- θα εμβαθύνει τις εργασίες εναρμόνισης των ευρωπαϊκών στατιστικών και δημιουργίας δεικτών παρακολούθησης της προόδου.

- θα βελτιώσει τη βάση της γνώσης όσον αφορά το οικονομικό και κοινωνικό κόστος των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών.

2. Οι εθελοντικές συμφωνίες που έχουν συναφθεί από τους κοινωνικούς εταίρους

Ο κοινωνικός διάλογος είναι ένα ιδανικό μέσο για την καθιέρωση μέτρων προόδου, επειδή επιτρέπει τόσο την αποτελεσματική εφαρμογή της υπάρχουσας νομοθεσίας όσο και την εξέταση όλων των ζητημάτων που συνδέονται με την προώθηση ικανοποιητικών εργασιακών συνθηκών, καθώς και των κινδύνων και των ιδιαίτερων προβλημάτων των κλάδων και των επαγγελμάτων. Από τον κλαδικό κοινωνικό διάλογο έχει προκύψει ήδη πλούσια εμπειρία για το θέμα [22]. Από την πλευρά τους ορισμένες ευρωπαϊκές επιτροπές επιχειρήσεων έχουν ορίσει τις "ορθές πρακτικές". Στο διεπαγγελματικό επίπεδο, οι κοινωνικοί εταίροι συμβάλλουν στη βελτίωση της υπάρχουσας νομοθεσίας στο πλαίσιο της Συμβουλευτικής Επιτροπής και μέσω της διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 138 της Συνθήκης.

[22] Μπορούμε να αναφέρουμε την έγκριση των κοινών εγχειριδίων, του υλικού για την κατάρτιση, τις κοινές θέσεις σε σχέση με σχέδια οδηγιών κ.τ.λ., στη γεωργία, στις οικοδομές, το αέριο, τον καθαρισμό, την ιδιωτική ασφάλεια, τη ζάχαρη, τις τηλεπικοινωνίες, την αλιεία, τις κομμώσεις, τις οδικές μεταφορές, την πολιτική αεροπορία, τις θαλάσσιες μεταφορές. Οι κλάδοι της βυρσοδεψίας-δέρματος και των κομμώσεων ενέκριναν κώδικες συμπεριφοράς για την καθιέρωση της αρχής του υγιεινού και ασφαλούς περιβάλλοντος εργασίας και την εφαρμογή των βέλτιστων επαγγελματικών πρακτικών σε θέματα υγείας και ασφάλειας. Οι διάφοροι τομείς των μεταφορών προχώρησαν σε κοινές συνεισφορές και σε συμφωνίες-πλαίσιο για το χρόνο εργασίας και τα ζητήματα που συνδέονται με την υγεία και την ασφάλεια.

Οι διάφορες ομάδες κοινωνικού διαλόγου θα μπορούσαν να ασχοληθούν χρήσιμα με ορισμένους νέους κινδύνους, ειδικότερα το στρες, ο πολυσχιδής χαρακτήρας των οποίων -ιδίως με τις πολυάριθμες ενοχλήσεις στην υγεία που ενδέχεται να επιφέρει - δικαιολογεί τέτοια μέτρα με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων.

Η Επιτροπή θα ξεκινήσει το 2002 διαβούλευση των κοινωνικών εταίρων για το στρες και τις συνέπειές του στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 138 της Συνθήκης.

3. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη

Η διάδοση της εξωτερικής ανάθεσης, καθώς και η αυξημένη ευαισθησία του κοινού στις προκλήσεις που συνδέονται με την υγεία, είχαν ως αποτέλεσμα πολλές επιχειρήσεις να καταστήσουν τη δημιουργία ενός ασφαλούς και υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος ένα σημαντικό κριτήριο για την επιλογή των υπεργολάβων τους και την εμπορία των προϊόντων τους. Η υγεία στην εργασία περιλήφθηκε συνεπώς στις εθελοντικές πρωτοβουλίες πιστοποίησης και επισήμανσης, ειδικότερα στις διαδικασίες αγοράς, προσφεύγοντας συχνά σε τρίτους οργανισμούς [23].

[23] "Occupational Safety and Health in Marketing and Procurement", έκθεση στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην εργασία, 2000, ISBN 92-95007-01-8

Το πράσινο βιβλίο "Προώθηση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για την εταιρική κοινωνική ευθύνη" [24] υπογράμμισε επίσης ότι η υγεία στην εργασία είναι ένας από τους προνομιακούς τομείς των « ορθών πρακτικών » που ασκούν οικειοθελώς οι επιχειρήσεις οι οποίες αποσκοπούν να ξεπεράσουν τους υπάρχοντες κανόνες και πρότυπα. Η διαβούλευση που ξεκίνησε θα επιτρέψει να καθοριστούν οι πιθανές απαντήσεις χάρη σε ευρεία διαβούλευση των οικείων φορέων.

[24] COM (2001) 366 τελικό

4. Τα οικονομικά κίνητρα

Στο πεδίο των ατυχημάτων στην εργασία και των επαγγελματικών ασθενειών εδώ και καιρό ισχύουν οικονομικά κίνητρα, με τον καθορισμό των ασφαλιστικών εισφορών σε επίπεδο επιχειρήσεων και/ή κλάδων, ανάλογα με το συντελεστή των ατυχημάτων. Τούτο ενθαρρύνει την πρόληψη του κινδύνου και συμπληρώνει με αυτόν τον τρόπο τα άλλα μέσα για την υγεία στην εργασία. Ασφαλιστικοί φορείς -δημόσιοι και ιδιωτικοί- έχουν ήδη επινοήσει τέτοια οικονομικά κίνητρα, προσφέροντας ιδίως συμβόλαια πρόληψης που περιλαμβάνουν την αξιολόγηση των κινδύνων στην επιχείρηση, μια τεχνική βοήθεια, ενίσχυση στον εξοπλισμό και κατάλληλη κατάρτιση. Τέτοιες πρακτικές αξίζει να συστηματικοποιηθούν.

3.3.3. Προώθηση της ενσωμάτωσης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στις άλλες κοινοτικές πολιτικές

Η προώθηση "της ικανοποίησης" κατά την εργασία δεν μπορεί να γίνει μόνο με την πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια : συνδέεται άμεσα με το σχεδιασμό του εργασιακού εξοπλισμού, την πολιτική για την απασχόληση, την πολιτική υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες αλλά και με άλλες πολιτικές όπως η πολιτική για τις μεταφορές και ασφαλώς με την πολιτική για την υγεία, είτε πρόκειται για πρόληψη είτε για θεραπεία.

- η ενσωμάτωση της υγείας στην εργασία πρέπει να ενισχυθεί στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση όσον αφορά τη σημασία της για την προώθηση της ποιότητας της απασχόλησης και της πλήρους εκμετάλλευσης του παραγωγικού δυναμικού της Ένωσης. Η εν λόγω στρατηγική προωθεί νέες προτάσεις που επιτρέπουν την ενίσχυση αυτού του δεσμού.

- Αναμένεται να ενισχυθεί η σύνδεση με τους κοινοτικούς κανόνες που αφορούν την κατασκευή και την εφαρμογή του εξοπλισμού εργασίας και των χημικών προϊόντων. Θα μπορούσε να ευνοηθεί από τη συστηματικότερη συλλογή πληροφοριών που αφορούν τον αντίκτυπο αυτού του εξοπλισμού και των προϊόντων στην υγεία στην εργασία και στους κατασκευαστές. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πρακτικές εθελοντικής επισήμανσης μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά.

- Πρέπει να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ της νέας κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια και της στρατηγικής για τη δημόσια υγεία μέσω στενής συνεργασίας. Η εμπειρία που έχει αποκτηθεί όσον αφορά την πρόληψη μεγάλων ασθενειών που μαστίζουν τη δημόσια υγεία -ιδίως της εξάρτησης - αναμένεται να εμπλουτίσει τα προληπτικά μέτρα στο χώρο εργασίας. Αντίστοιχα, η υγεία στην εργασία αναμένεται να αναγνωριστεί ως καθοριστικός παράγοντας για τη γενική κατάσταση της υγείας.

- Αναμένεται να αναπτυχθεί μια συντονισμένη προσέγγιση με τις άλλες πολιτικές που επιδιώκουν στόχους προστασίας με βάση προληπτικά μέτρα, ιδίως τις πολιτικές για τις μεταφορές, το περιβάλλον και την προστασία των πολιτών και η κοινή πολιτική για την αλιεία.

- Όσον αφορά την κοινή πολιτική για την αλιεία, η Επιτροπή θα καλέσει τους κοινωνικούς εταίρους να προσδιορίσουν μέτρα με στόχο να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης, εργασίας και ασφάλειας στον τομέα της αλιείας, να ενισχύσουν το ρόλο των γυναικών και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της απασχόλησης, ιδίως των νέων, στις περιοχές που εξαρτώνται από τον εν λόγω τομέα.

- Η εφαρμογή μιας σύμβασης ύστερα από την ανάθεση δημόσιας σύμβασης πρέπει να γίνει τηρώντας πλήρως όλες τις κανονιστικές ρυθμίσεις για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία που ισχύουν υποχρεωτικά. Οι προσφορές των υποψηφίων που δεν λαμβάνουν υπόψη τις υποχρεώσεις σχετικά με τις διατάξεις για την προστασία και τις συνθήκες εργασίας που αναφέρει η αναθέτουσα αρχή στη συγγραφή υποχρεώσεων, δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι σύμφωνες με τη συγγραφή υποχρεώσεων ή ενδέχεται να εμφανιστούν αφύσικα χαμηλές σε σχέση με την εν λόγω παροχή και κατά περίπτωση να απορριφθούν με αυτή την αιτιολόγηση. Οι κοινωνικοί εταίροι της ιδιωτικής ασφάλειας και του καθαρισμού έχουν αναφερθεί στη σημασία που έχει σε αυτό το πλαίσιο η τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας.

3.4. Προετοιμασία της διεύρυνσης

Η διεύρυνση είναι μια από τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρώτα για την ίδια, διότι πρέπει να μεριμνήσει ώστε η προσχώρηση νέων μελών να πραγματοποιηθεί τηρώντας τους κανόνες και εξασφαλίζοντας την καλή λειτουργία των κοινοτικών θεσμών και οργάνων. Όμως και για τις υποψήφιες χώρες επειδή πρέπει να ενσωματώσουν στα εθνικά τους συστήματα ένα τεράστιο και περίπλοκο κοινοτικό κεκτημένο. Για να εξασφαλιστεί μια πραγματική εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου, πρέπει να γίνει μια αποτελεσματική μεταφορά εμπειριών και γνώσεων ιδίως με την :

1. Ενίσχυση των προγραμμάτων τεχνικής βοήθειας χρησιμοποιώντας διάφορους τύπους εταιρικών σχέσεων και αδελφοποιήσεων.

2. Ανάπτυξη μηχανισμών ανταλλαγής εμπειριών και πρόσβασης στη γνώση και στα αποτελέσματα κοινοτικής έρευνας μέσω της ένταξης των υποψηφίων χωρών στα οικεία όργανα και θεσμούς

3. Ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα, ιδίως στις επιχειρήσεις.

4. Προώθηση της συλλογής και ανάλυσης των δεδομένων των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, ιδίως με τη συμμετοχή των υποψηφίων χωρών στις κοινοτικές εργασίες εναρμόνισης των στατιστικών.

3.5. Ανάπτυξη της διεθνούς συνεργασίας

Η κοινοτική πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία πρέπει να συντονιστεί με τις δραστηριότητες που διεξάγονται από τις διεθνείς οργανώσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται ενεργά με τις υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών - ΠΟΥ και ΔΟΕ - που έχουν παρόμοιο ρόλο να διαδραματίσουν για να βελτιώσουν το επίπεδο προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων και με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται εδώ και καιρό με επιτυχία. Θα συνεργαστούν ιδιαίτερα στους ακόλουθους τομείς:

- Εξάλειψη των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας στον κόσμο, στο πλαίσιο του προγράμματος "IPEC" και παρακολούθηση της εφαρμογής της σύμβασης αριθ. 182 της 17ης Ιουνίου 1999 της ΔΟΕ, που έχουν επικυρώσει όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης ή θα επικυρώνουν σύντομα.

- Υποστήριξη για τη βελτίωση της υγείας στην εργασία παγκοσμίως, ιδίως ενθαρρύνοντας την εκπόνηση συμβάσεων και συστάσεων από τη ΔΟΕ λαμβάνοντας υπόψη την κοινοτική νομοθεσία και μέσω της συνεργασίας για την εφαρμογή της στην πράξη.

- Συνέπειες από την εξάρτηση από φάρμακα και αλκοόλ στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η σημασία των οποίων αναγνωρίζεται από την ΠΟΥ και τη ΔΟΕ.

Η συνεργασία με τρίτες χώρες -ιδίως της Μεσογείου, του ASEAN, της Βορειοαμερικανικής Συμφωνίας Ελευθέρων Συναλλαγών και του Mercosur- έχει ουσιαστική σημασία για να εξασφαλιστεί ότι τηρούνται οι ελάχιστες προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας, αν και οι πρώτοι στόχοι είναι να διευκολυνθεί η κυκλοφορία των αγαθών, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων. Το σχετικό νομικό πλαίσιο που έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση για τις ανταλλαγές πληροφοριών με τις χώρες αυτές.

Αναμένεται να εμβαθυνθούν οι σχέσεις συνεργασίας και ανταλλαγής εμπειριών σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία που έχουν ξεκινήσει στο πλαίσιο του διατλαντικού συμφώνου με τις ΗΠΑ . Οι διμερείς διασκέψεις ΕΕ/ΗΠΑ ανά διετία καθώς και ο συντονισμός των ανταλλαγών πληροφοριών από την υπηρεσία του Μπιλμπάο, δείχνουν την επιθυμία συνεργασίας με στόχο μια καλύτερη προστασία του εργατικού δυναμικού σε διεθνές επίπεδο.