ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Σε συνέχεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21 Σεπτεμβρίου: η κατάσταση στον Ευρωπαϊκό τομέα Τουρισμού

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

I. Γενική επισκόπηση

Βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στον εισερχόμενο τουρισμό στην ΕΕ

Βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στον εξερχόμενο τουρισμό της ΕΕ

II. Ιδιαιτερότητες της αγοράς της ΕΕ

1. Μορφές τουρισμού

2. Τύποι προορισμού και χώρες

III. Επιμέρους τομείς

1. Αερομεταφορές

2. Ταξιδιωτικά πρακτορεία και διοργανωτές ταξιδιών

3. Καταλύματα

4. Άλλοι τομείς

IV. Αιτήματα των παραγόντων του τουριστικού κλάδου

V. Συμπεράσματα

Εισαγωγή

Στις 17 Οκτωβρίου 2001 [1], η Επιτροπή υπέβαλε στη σύνοδο κορυφής της Γάνδης μια έκθεση με τίτλο Επισκόπηση της κοινοτικής δράσης μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου και αξιολόγηση του ενδεχόμενου οικονομικού τους αντικτύπου. Στην έκθεση αυτή, η Επιτροπή παρουσίαζε τα μέτρα που είχαν ληφθεί από την ΕΕ μέχρι τη στιγμή εκείνη και απαριθμούσε τις συνέπειες των υπόψη γεγονότων ως προς τον καθορισμό των προτεραιοτήτων δράσης και πόρων σε επίπεδο της ΕΕ. Εξετάζονταν επίσης οι επιπτώσεις των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου για την οικονομία της ΕΕ και για τέσσερις επιμέρους τομείς, εκ των οποίων και ο τουρισμός.

[1] COM(2001) 611 τελικό

Όσον αφορά τις επιπτώσεις για τον ευρωπαϊκό τουρισμό, η Επιτροπή αξιολόγησε την κατάσταση μέρα με τη μέρα. Κάλεσε ευρωπαϊκές και διεθνείς ενώσεις του τουριστικού κλάδου να εκθέσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις και με τις στρατηγικές συνέπειες. Επιπλέον, διάφορες εθνικές ενώσεις και οργανισμοί τουρισμού των κρατών μελών γνωστοποίησαν επίσης τις απόψεις τους.

Για να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, πραγματοποιήθηκε μια συνεδρίαση στις 18 Οκτωβρίου μεταξύ των εκπροσώπων του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου και των ενδιαφερόμενων υπηρεσιών της Επιτροπής, στην οποία προσκλήθηκαν επίσης οι οργανισμοί τουρισμού των κρατών μελών. Η συνεδρίαση αυτή αποτέλεσε την ευκαιρία για μια ευρεία ανταλλαγή απόψεων σχετικά με την κατάσταση. Τα κεφάλαια II έως IV αφορούν κυρίως τις πληροφορίες που προέκυψαν από τις πηγές αυτές.

I. Γενική επισκόπηση

Η Ευρώπη, που διαθέτει τη μεγαλύτερη ποικιλία και πυκνότητα τουριστικών πόλων έλξης, αποτελεί την τουριστική περιοχή που δέχεται τους περισσότερους επισκέπτες στον κόσμο. Δύο εκατομμύρια τουριστικές επιχειρήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιστοιχούν περίπου στο 5 % του ΑΕγχΠ και της απασχόλησης, πράγμα που αντιπροσωπεύει περισσότερο από 8 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης. Ο τουρισμός παράγει επίσης ένα σημαντικό όγκο δραστηριοτήτων σε άλλους τομείς.

Από προσομοίωση αντικτύπου που πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου προέκυψαν εντυπωσιακές ζημίες για τον τουρισμό, με σοβαρές συνέπειες για το ΑΕγχΠ και την απασχόληση σε παγκόσμιο επίπεδο. Η προσομοίωση κατέδειξε επίσης ανησυχητικά αριθμητικά στοιχεία για την Ευρώπη. Η Επιτροπή, βασιζόμενη σε ευρεία διαβούλευση με τα ευρωπαϊκά ενδιαφερόμενα μέρη, δεν κατόρθωσε να εξακριβώσει τα αποτελέσματα αυτά. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επιτρέπουν ακόμη την ανακοίνωση ακριβών αριθμητικών στοιχείων όσον αφορά τις επιπτώσεις των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου ούτε βραχυπρόθεσμα ούτε μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα.

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμφωνεί σε μεγάλο μέρος με την ανάλυση και με τα συμπεράσματα του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού: από οικονομική άποψη, μπορεί να αναμένεται ότι οι συνέπειες για τον τουρισμό στην Ευρώπη θα είναι αρκετά περιορισμένης εμβέλειας και διάρκειας, εφόσον δεν συμβούν νέα δραματικά γεγονότα. Αναμφισβήτητα, όπως αναλύεται κατωτέρω, οι βραχυπρόθεσμες συνέπειες είναι σημαντικές, κυρίως για ορισμένες μορφές τουρισμού και για ορισμένους τύπους προορισμού και επιμέρους τομείς. Δεν αποκλείεται ωστόσο να μην υπάρξουν μετρήσιμες επιπτώσεις στον τουρισμό μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, οι συνέπειες στην οικονομική ανάπτυξη και στην απασχόληση στο σύνολο της ΕΕ ενδέχεται επίσης να μετριαστούν σε ορισμένο βαθμό από το γεγονός ότι οι βραχυπρόθεσμες περικοπές των τουριστικών δαπανών των καταναλωτών μπορεί να οδηγήσουν σε αναδιανομή σε άλλα προϊόντα και υπηρεσίες.

Αυτό που δυσχεραίνει την ανάλυση είναι το γεγονός ότι οι επιπτώσεις των φρικαλεοτήτων της 11ης Σεπτεμβρίου, τόσο στη συμπεριφορά των ταξιδιωτών όσο και στις επιχειρηματικές δραστηριότητες, συμπίπτουν σε σημαντικό βαθμό με άλλες προγενέστερες εξελίξεις, όπως η παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση και η εκδήλωση κρουσμάτων αφθώδους πυρετού που είχε ήδη εξαιρετικά επιζήμιες συνέπειες για τον εισερχόμενο τουρισμό στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στην προαναφερόμενη έκθεση που υπέβαλε στη σύνοδο κορυφής της Γάνδης, η Επιτροπή προέβλεπε ένα σενάριο ανάκαμψης η οποία θα άρχιζε κατά το δεύτερο ήμισυ του προσεχούς έτους και ένα ποσοστό ετήσιας ανάπτυξης συγκρίσιμο με εκείνο του έτους 2001.

Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η συμπεριφορά του ευρωπαίου ταξιδιώτη έχει κάπως αλλάξει κατά τις τελευταίες εβδομάδες και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί κατά τους προσεχείς μήνες. Αυτό σημαίνει αύξηση των ατομικών ταξιδιών σε σχέση με τις οργανωμένες διακοπές και μείωση των αεροπορικών ταξιδιών σε σχέση με τα ταξίδια με ιδιωτικό αυτοκίνητο, πούλμαν και τρένο. Σήμερα, δίδεται προτίμηση σε συντομότερα ταξίδια προς πιο παραδοσιακούς προορισμούς. Μετά την τρομοκρατική δράση, οι ταξιδιώτες μπορεί να χρειαστούν κάποιο χρόνο για να ξεπεράσουν τους φόβους τους, αλλά το φαινόμενο αυτό δεν αναμένεται να έχει αισθητές συνέπειες μακροπρόθεσμα.

Βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στον εισερχόμενο τουρισμό στην ΕΕ

Η τρομοκρατική επίθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αναμφίβολα αρνητικές επιπτώσεις για τον προερχόμενο από το εξωτερικό της ΕΕ τουρισμό στην Ευρώπη. Με τα γεγονότα αυτά επιβεβαιώθηκε ότι ο τουρισμός είναι ένας τομέας με υψηλό βαθμό ολοκλήρωσης, που παρουσιάζει σημαντική αλληλεξάρτηση με τον εμπορικό τομέα.

Ένας φανερός φόβος των ταξιδιών παρατηρείται κυρίως στους πολυέξοδους τουρίστες από την Αμερική, την Ιαπωνία και τη Μέση Ανατολή, οι οποίοι συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους προορισμούς. Καταγράφονται πολυάριθμες ακυρώσεις, άτομα που έχουν αποκτήσει εισιτήριο δεν προσέρχονται στους αερολιμένες και ο αριθμός των αερογραμμών και, ως εκ τούτου του στόλου αεροσκαφών, μειώνεται. Ο όγκος των τουριστικών μετακινήσεων από τις χώρες αυτές προς την Ευρώπη σημείωσε πτώση εκτιμώμενη σε ποσοστό έως και 30 %. Η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν σημειώσει ακόμη υψηλότερες απώλειες. Οι συνέπειες αυτές ήταν ιδιαίτερα σοβαρές για τους προορισμούς εκείνους που φιλοξενούν ταξίδια παρότρυνσης -- δηλαδή διαμονή που προσφέρεται από επιχείρηση στο προσωπικό της -- και διεθνείς διασκέψεις και εκθέσεις.

Πέραν από τον άμεσες αρνητικές επιπτώσεις, η κατάσταση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί μέχρι και την περίοδο των χειμερινών διακοπών, ιδίως όσον αφορά τη ροή των αμερικανών τουριστών προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία των χονδρεμπόρων δεν υπάρχουν κρατήσεις και οι προοπτικές για τη φθινοπωρινή και τη χειμερινή περίοδο είναι πολύ απαισιόδοξες όσον αφορά τόσο τα επιχειρηματικά ταξίδια όσο και τα ταξίδια αναψυχής. Πολλοί αμερικανοί τουρίστες δεν κάνουν κρατήσεις για ταξίδια στο εξωτερικό για τις χειμερινές τους διακοπές μέχρις ότου πεισθούν ότι η πολιτική και οικονομική κατάσταση έχει κάπως σταθεροποιηθεί. Εντούτοις, σε αντίθεση με τον εισερχόμενο τουρισμό στην ΕΕ, που αντιπροσωπεύει μόνο 13 % των διανυκτερεύσεων, αλλά πολύ σημαντικότερη κατανάλωση και απόδοση, οι ευρωπαϊκές αγορές έχουν επηρεαστεί λιγότερο και έχουν υιοθετήσει μια στάση αναμονής μέχρις ότου διαλευκανθεί η κατάσταση. Τα ταξίδια στο εσωτερικό της Ευρώπης φαίνεται να έχουν επηρεαστεί σε περιορισμένο μόνο βαθμό.

Βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στον εξερχόμενο τουρισμό της ΕΕ

Όσον αφορά τον τουρισμό των πολιτών της ΕΕ, το ένα τέταρτο ταξιδεύει σε άλλα μέρη της Ευρώπης (εκτός ΕΕ) και του κόσμου, ενώ τα υπόλοιπα τρία τέταρτα δεν εξέρχονται από την ΕΕ. Παρατηρείται ήδη μια σοβαρή μείωση των ταξιδιών των Ευρωπαίων προς προορισμούς εκτός Ευρώπης, η οποία συμβάλλει στην οικονομική αστάθεια των ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών. Οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί διοργανωτές ταξιδιών του τομέα προβλέπουν μείωση των κρατήσεων για όλους τους προορισμούς, αλλά κυρίως για τις ΗΠΑ και τη Μέση Ανατολή. Οι κρατήσεις με προορισμό τη Νοτιοανατολική Ασία, την Καραϊβική και το νότο της Αφρικής παραμένουν σε αρκετά καλά επίπεδα. Στο μέλλον, οι υπερπόντιοι προορισμοί που επιδιώκουν να ανακτήσουν τις αγορές τους αναμένεται να επιδείξουν δημιουργικότητα προσφέροντας πακέτα διακοπών σε ιδιαίτερα συμφέρουσες τιμές για να προσελκύσουν τους Ευρωπαίους.

II. Ιδιαιτερότητες της αγοράς της ΕΕ

1. Μορφές τουρισμού

Τα επιχειρηματικά ταξίδια, και ιδίως ο τομέας των συνεδρίων και των ταξιδιών παρότρυνσης του προσωπικού -- ταξίδια αναψυχής που προσφέρονται ως κίνητρο ή αμοιβή από τις επιχειρήσεις στο προσωπικό τους για αύξηση της απόδοσης -- πλήττονται ιδιαίτερα. Ένας σημαντικός αριθμός διασκέψεων και ομαδικών ταξιδιών παρότρυνσης έχει ακυρωθεί. Η ζήτηση για επιχειρηματικά ταξίδια αναμένεται να επανέλθει κατά το προσεχές έτος, σε επίπεδα όμως αισθητά χαμηλότερα από εκείνα των προηγούμενων ετών.

Οι επιπτώσεις για τον τομέα των κρουαζιέρων στην Ευρώπη, που εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τους αμερικανούς τουρίστες, είναι επίσης σοβαρές. Οι χώρες όπου είναι εδραιωμένος ο τομέας των κρουαζιέρων και στις οποίες υπάρχουν λιμένες προορισμού κρουαζιερόπλοιων αναφέρουν μείωση που ανέρχεται έως και στο 50 % των συνήθων δραστηριοτήτων. Μια μεγάλη εταιρεία η οποία διοργάνωνε πάρα πολλές κρουαζιέρες στη Μεσόγειο έπαυσε τις δραστηριότητές της. Άλλες εταιρείες κρουαζιέρων μετακίνησαν πλοία από την Ευρώπη προς την Καραϊβική, για παράδειγμα.

2. Τύποι προορισμού και χώρες

Στην Ευρώπη, οι σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις γίνονται κυρίως αισθητές στις πρωτεύουσες και σε άλλες μεγάλες πόλεις, στις οποίες τα επιχειρηματικά ταξίδια, τα συνέδρια και τα ταξίδια παρότρυνσης του προσωπικού ή/και ο πολιτιστικός τουρισμός και η επίσκεψη των αξιοθέατων από επισκέπτες από άλλες ηπείρους (κυρίως από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία) αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του τουρισμού. Άλλοι τύποι προορισμού επηρεάζονται σε μικρότερο βαθμό.

Αυτή η γενική εικόνα παρουσιάζει διαφορές μεταξύ ορισμένων ομάδων χωρών. Η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το μερίδιο των αμερικανών επισκεπτών είναι παραδοσιακά σημαντικό ή ανώτερο του μέσου όρου, επηρεάζονται περισσότερο από άλλες χώρες της ΕΕ. Απεναντίας, η Ισπανία και η Πορτογαλία δεν αναφέρουν καμία μετρήσιμη επίπτωση.

Ορισμένοι εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι, λόγω της μετατόπισης προς τις ατομικές διακοπές, οι χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τις οργανωμένες διακοπές είναι πιθανό να ζημιωθούν σε σημαντικότερο βαθμό. Οι διοργανωτές ταξιδιών πρέπει να αποφασίσουν τώρα αν θα μειώσουν ή όχι τη δυναμικότητά τους για την προσεχή περίοδο και αν θα αντικαταστήσουν ορισμένους προορισμούς με άλλους που θεωρούνται ασφαλέστεροι. Η τρέχουσα έλλειψη κρατήσεων, μολονότι αποτελεί κυρίως συνέπεια της αναβολής αποφάσεων ταξιδιών, ενδέχεται να προκαλέσει χρηματοοικονομικά (ταμειακά) προβλήματα όχι μόνο για τους χονδρεμπόρους, αλλά επίσης και για τα ξενοδοχεία στις μεσογειακές χώρες. Σύμφωνα όμως με άλλες πηγές, αναμένεται ότι οι παράκτιοι και νησιωτικοί προορισμοί των χωρών της νότιας Ευρώπης θα ωφεληθούν από την απροθυμία ορισμένων Ευρωπαίων να ταξιδέψουν προς μακρινούς προορισμούς.

Αναμένεται να βελτιωθεί ταχέως η κατάσταση των προορισμών που αναπροσανατολίζουν τις εκστρατείες προώθησής τους προς αγορές λιγότερο πληγείσες από την κρίση και που δημιουργούν νέα προϊόντα (π.χ. σε συνεργασία με τους εθνικούς οργανισμούς τουρισμού και με αεροπορικές εταιρείες). Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια εύστοχη τιμολόγηση ενδέχεται να δημιουργήσει νέες αγορές.

III. Επιμέρους τομείς

Σύμφωνα με πληροφορίες που παρασχέθηκαν από τον ευρωπαϊκό τουριστικό κλάδο, η κατάσταση μπορεί να συνοψιστεί όπως περιγράφεται κατωτέρω.

1. Αερομεταφορές

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 10ης Οκτωβρίου 2001 σχετικά με τις Συνέπειες των τρομοκρατικών επιθέσεων στις ΗΠΑ στον κλάδο των αερομεταφορών παρέχονται λεπτομερή αριθμητικά στοιχεία όσον αφορά τις επιπτώσεις για τον τομέα των ευρωπαϊκών αερομεταφορών. Πρόκειται για τον οικονομικό τομέα που υφίσταται τα πλέον σοβαρά πλήγματα από τα γεγονότα, με αποτέλεσμα σημαντικές περικοπές προσωπικού. Από οικονομική άποψη, οι πλέον αισθητές επιπτώσεις διαπιστώνονται στην πτώση του αριθμού των επιβατών πρώτης θέσης και επιχειρηματικής θέσης και των επιβατών των πτήσεων μεγάλων αποστάσεων. Ο αντίκτυπος στις αερομεταφορές φαίνεται καθαρά από τη μείωση των τακτικών πτήσεων με προορισμό και με προέλευση την Ευρώπη και, σε ορισμένο βαθμό, στο εσωτερικό της Ευρώπης. Η μείωση του αριθμού πτήσεων στο εσωτερικό της Ευρώπης οφείλεται μάλλον σε χρηματοοικονομικούς περιορισμούς παρά σε ύφεση της αγοράς. Οι αερομεταφορείς χαμηλού κόστους και οι αερομεταφορείς που προσφέρουν πτήσεις με ελάχιστες υπηρεσίες, οι οποίοι καλύπτουν κυρίως ευρωπαϊκά δρομολόγια, δεν έχουν επηρεαστεί σοβαρά.

Η ανακοίνωση της μείωσης των υπηρεσιών και του προσωπικού από ορισμένες μεγάλες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες υπονόμευσε την εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να διατηρήσουν την ίδια προσφορά πτήσεων με την προ των γεγονότων προσφορά. Εντούτοις, η άμεση μετατόπιση από τα αεροπορικά ταξίδια προς τα σιδηροδρομικά ταξίδια είναι πιθανό να συνεχιστεί βραχυπρόθεσμα μόνο. Η μείωση της μεταφορικής ικανότητας και η άνοδος της τιμής των εισιτηρίων λόγω της αύξησης του κόστους (ασφάλιστρα και μέτρα ασφαλείας) ενδέχεται να συμβάλουν στη μείωση των αεροπορικών ταξιδιών μεσοπρόθεσμα. Ωστόσο, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες θα αντιδρούν και θα συνειδητοποιούν ότι πρέπει να προωθήσουν τα αεροπορικά ταξίδια προκειμένου να ανακτήσουν τις αγορές τους, και καθώς οι ταξιδιώτες θα συνειδητοποιούν ότι τα πρόσθετα μέτρα ασφάλειας καθιστούν τις αερομεταφορές ασφαλέστερες απ' ό,τι πριν, η μεταφορική ικανότητα και ο όγκος των αερομεταφορών αναμένεται να επανέλθουν στα συνήθη επίπεδα μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα.

2. Ταξιδιωτικά πρακτορεία και διοργανωτές ταξιδιών

Τα ταξιδιωτικά πρακτορεία και οι διοργανωτές ταξιδιών αποτελούν ίσως τους κεντρικούς τομείς του τουριστικού κλάδου που έχουν υποστεί το βαρύτερο πλήγμα. Το 80 % περίπου των αεροπορικών εισιτηρίων στην Ευρώπη πωλείται μέσω των ταξιδιωτικών πρακτορείων και οι πωλήσεις αυτές αντιπροσωπεύουν έως και το 40 % του κύκλου εργασιών τους. Κατά τις ημέρες που ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου, οι ταξιδιωτικοί πράκτορες σημείωσαν έναν τεράστιο αριθμό ακυρώσεων, εκ των οποίων ορισμένες είχαν ως αποτέλεσμα την επιστροφή της καταβληθείσας τιμής. Παρατηρείται εντυπωσιακή πτώση του αριθμού άμεσων διεθνών ταξιδιών, ενώ ο αριθμός κρατήσεων για ταξίδια στο εγγύς μέλλον έχει μειωθεί αισθητά. Η αξιοσημείωτη συρρίκνωση στα πλέον επικερδή τμήματα, δηλαδή τα ταξίδια πρώτης θέσης και επιχειρηματικής θέσης, οι πτήσεις μεγάλων αποστάσεων και οι αερομεταφορείς κανονικής τιμής (σε αντίθεση προς τους αερομεταφορείς χαμηλού κόστους) είναι ιδιαίτερα επιζήμια για τους ταξιδιωτικούς πράκτορες.

Ορισμένες επιχειρήσεις πλήττονται πιο σκληρά από άλλες. Οι μεγάλοι διοργανωτές ταξιδιών υφίστανται ιδιαίτερα τις συνέπειες στις δραστηριότητές τους ως αερομεταφορείς ναυλωμένων πτήσεων, των οποίων η φύση είναι παρεμφερής προς εκείνη των τακτικών πτήσεων. Οι απώλειες είναι εξαιρετικά υψηλές για τους ταξιδιωτικούς πράκτορες και τους διοργανωτές ταξιδιών που είναι εξειδικευμένοι σε προορισμούς στους οποίους καταγράφεται ιδιαίτερα έντονη συρρίκνωση της τουριστικής δραστηριότητας. Οι μικρές και οι μεσαίες επιχειρήσεις δεν διαθέτουν χρηματοοικονομικά αποθέματα που να τους επιτρέπουν να αντιμετωπίσουν τις άμεσες αρνητικές επιπτώσεις για τις δραστηριότητές τους. Αρκετές εταιρείες έχουν αναγγείλει περικοπές του προσωπικού ή φαίνεται να βρίσκονται στα πρόθυρα της πτώχευσης. Πρέπει να αναμένεται ότι ορισμένες από αυτές θα αποσυρθούν από την αγορά, και η συγκεντρωτική στάση, που υπήρχε ήδη πριν από τα γεγονότα, είναι πιθανό να αυξηθεί.

3. Καταλύματα

Οι μειώσεις του αριθμού πελατών, έως και κατά 50 % της κανονικής πελατείας, πλήττουν κυρίως τα μεγάλα ξενοδοχεία και τα ξενοδοχεία πολυτελείας που βρίσκονται στις πρωτεύουσες και σε άλλες μεγάλες πόλεις και που φιλοξενούν ξένους επισκέπτες, επιχειρηματίες και προσκεκλημένους σε συνέδρια και εμπορικές εκθέσεις. Αυτές οι απώλειες και οι προοπτικές υπερπήδησής τους σχετίζονται άμεσα με τις προαναφερόμενες συνέπειες επί ορισμένων τύπων προορισμού και χωρών. Σε ορισμένες χώρες, η συνολική μείωση του ποσοστού πληρότητας των καταλυμάτων στους αστικούς προορισμούς εκτιμάται σε 20 % έως 30 %. Από την άποψη αυτή, δεν αναμένεται καμία αλλαγή πριν από το τέλος του παρόντος έτους. Οι πρώτες θετικές εξελίξεις αναμένεται να επέλθουν από το δεύτερο τρίμηνο του 2002 και μετά, εάν δεν μεσολαβήσουν νέα γεγονότα.

Η απασχόληση στον τομέα των καταλυμάτων πλήττεται επίσης από τις συνέπειες αυτές. Τα ξενοδοχεία των μεγάλων πόλεων αναγγέλλουν την πρόθεσή τους να απολύσουν προσωπικό ή επιθυμούν, σε πρώτη φάση, να μειώσουν το κανονικό ωράριο εργασίας όλου του προσωπικού τους.

Όσον αφορά τα φθηνά καταλύματα, οι ξενώνες νεότητας πλήττονται ιδιαίτερα καθώς οι αμερικανοί επισκέπτες αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό ποσοστό της πελατείας τους. Ο αντίκτυπος στους ευρωπαϊκούς ξενώνες νεότητας ενδέχεται να είναι σημαντικότερος το καλοκαίρι του 2002, δεδομένου ότι οι τρομοκρατικές επιθέσεις συνέβησαν μετά την περίοδο αιχμής τους. Ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, οι ξενώνες νεότητας αναμένουν ζημίες της τάξης του 5 % έως 20 % του κύκλου εργασιών τους για το προσεχές έτος. Μολονότι κατ' αρχήν οι μετακινήσεις των νέων Ευρωπαίων θα επηρεαστούν σε μικρότερο βαθμό, η κατάσταση των ξενώνων νεότητας είναι πιθανό να επιδεινωθεί σε μεγάλο βαθμό εάν οι αρχές επιβάλουν περιορισμούς ή όρους για τα σχολικά ταξίδια, όπως συνέβη σε ορισμένες χώρες (π.χ. Γαλλία) μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις.

4. Άλλοι τομείς

Όσον αφορά τις βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις σε ιδιώτες και επιχειρηματίες που ταξιδεύουν, ο ευρωπαϊκός κλάδος της ενοικίασης αυτοκινήτων προβλέπει μείωση κατά το ένα τρίτο του κύκλου εργασιών του μέχρι το τέλος του παρόντος έτους. Κατά τις τρεις πρώτες εβδομάδες που ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες σημείωσε μείωση κατά 15 % της ενοικίασης αυτοκινήτων στους αερολιμένες. Η παράλληλη αύξηση κατά 12 % της ενοικίασης στους σιδηροδρομικούς σταθμούς δεν στάθηκε δυνατό να αντισταθμίσει τις απώλειες αυτές με κανέναν τρόπο, καθώς βασίζεται σε πολύ μικρότερο όγκο δραστηριοτήτων. Ο αντίκτυπος θα είναι επίσης αισθητός για την αυτοκινητοβιομηχανία, δεδομένου ότι αναμένεται να επιβραδυνθεί ο ρυθμός ανανέωσης του τρέχοντος στόλου και να μειωθεί ο αριθμός των πωλήσεων, πράγμα που θα έχει επιπτώσεις τόσο στην αγορά νέων αυτοκινήτων όσο και σε εκείνη των μεταχειρισμένων αυτοκινήτων.

Όσον αφορά τα πάρκα αναψυχής, η μείωση κατά 30 % και άνω του αριθμού των επισκεπτών μετά την 11η Σεπτεμβρίου αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των επενδύσεων σε νέο εξοπλισμό στον υποτομέα αυτό, ιδίως για τις ΜΜΕ. Το αποτέλεσμα αυτό ισχύει επίσης και για τους προαναφερόμενους τομείς. Βραχυπρόθεσμα, οι επιπτώσεις αυτές ενδέχεται να προκαλέσουν χρηματοοικονομικά προβλήματα στους προμηθευτές και στους κατασκευαστές εξοπλισμού και δεν αποκλείεται να οδηγήσουν στο κλείσιμο επιχειρήσεων. Πιο μακροπρόθεσμα, ενδέχεται να προκύψει μια συγκέντρωση σε όλους τους τομείς, η οποία θα μειώσει την ποικιλία της προσφοράς.

IV. Αιτήματα των παραγόντων του τουριστικού κλάδου

Διάφορα αιτήματα για την ανάληψη δράσεων πολιτικής έχουν διατυπωθεί από τον ευρωπαϊκό τουριστικό κλάδο. Ο υπόψη κλάδος επιμένει κυρίως στην ανάγκη συντονισμού, όσο ποτέ άλλοτε, της προώθησης της Ευρώπης στις ξένες αγορές της και ζήτησε από την Επιτροπή να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην προώθηση της Ευρώπης ως ασφαλούς προορισμού. Ο ευρωπαϊκός τουριστικός κλάδος απηύθυνε αίτημα στην Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε τα μέτρα πολιτικής που λαμβάνονται στους σχετικούς τομείς κοινοτικής δράσης να αναπτύσσονται λαμβάνοντας υπόψη, στο μέτρο του δυνατού, τα συμφέροντα του τουριστικού τομέα. Ζητήθηκε να αναπτυχθεί στενή συνεργασία με τον τουριστικό κλάδο προκειμένου να υπερπηδηθούν οι άμεσες συνέπειες της κρίσης και να υποστηριχθεί (και από οικονομική άποψη) ο σημαντικός αυτός τομέας υπηρεσιών.

Πέρα από τα αιτήματά τους για την επιβολή ενός χαμηλότερου συντελεστή ΦΠΑ στις τουριστικές επιχειρήσεις και για τη λήψη ειδικών μέτρων υποστήριξης των ΜΜΕ, οι επαγγελματίες του τουρισμού ζητούν τη μείωση των τελών αεροδρομίου που αντιπροσωπεύουν έως και το 30 % ορισμένων φθηνών εισιτηρίων. ειδάλλως, τα έσοδα από τα τέλη αυτά κινδυνεύουν να υποστούν σοβαρή διάβρωση. Οι επαγγελματίες του τουρισμού πιστεύουν ότι η ελάφρυνση των τελών που επιβαρύνουν τους ταξιδιώτες θα συμβάλει στην περαιτέρω ενθάρρυνση των ταξιδιών και στην εξυγίανση της οικονομικής κατάστασης των αεροπορικών εταιρειών χωρίς να χρειαστεί να χορηγηθούν επιχορηγήσεις του δημόσιου τομέα προς τις προβληματικές εταιρείες. Ο τουριστικός κλάδος κρίνει ότι είναι σημαντικό να ληφθούν μέτρα μετριασμού της ζημίας που υπέστη, προκειμένου να περιοριστούν οι απώλειες, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των φορολογικών εσόδων των κυβερνήσεων από τον τουρισμό.

Η επιτροπή κοινωνικού διαλόγου της ΕΕ στον τομέα Horeca/τουρισμού έχει αρχίσει να αναλύει τις πιθανές επιπτώσεις των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου. Μέχρι στιγμής, κανένας από τους κοινωνικούς εταίρους δεν έχει επιχειρήσει να ποσοτικοποιήσει τις πιθανές συνέπειες. Είναι πιθανό να ζητηθεί η θέσπιση μέτρων στο πλαίσιο των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών, κατά τρόπο συντονισμένο, για την ενίσχυση του τομέα.

V. Συμπεράσματα

Στην ανακοίνωσή της της 10ης Οκτωβρίου 2001 σχετικά με τις Συνέπειες των τρομοκρατικών επιθέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες για τον κλάδο των αερομεταφορών [2], η Επιτροπή εκθέτει την πολιτική της απάντηση. Ορισμένα από τα προτεινόμενα μέτρα ανταποκρίνονται επίσης σε αιτήματα του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου. Τα εν λόγω αιτήματα αφορούν την αύξηση του επιπέδου ασφάλειας για τους ταξιδιώτες, πράγμα που συνεπάγεται συντονισμό σε ολόκληρη την ΕΕ και τον τακτικό έλεγχο της εφαρμογής των μέτρων ασφάλειας. Οι κυβερνήσεις καλούνται επίσης να αναλάβουν το πρόσθετο κόστος ασφάλισης και να συμβάλουν στην οικονομική εξυγίανση των αεροπορικών εταιρειών.

[2] COM(2001) 574 τελικό

Παρά την κατάσταση άμεσης κρίσης την οποία αντιμετωπίζουν συγκεκριμένα τμήματα της αγοράς και συγκεκριμένοι τομείς και προορισμοί, πρέπει να αποφευχθεί κάθε μέτρο επιζήμιο για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου.

Επομένως, η δυσκολία συνίσταται στη χάραξη μιας στρατηγικής για τον ευρωπαϊκό τουριστικό τομέα, η οποία να ανταποκρίνεται στις πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις που θα προκύψουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ανάγκη αυτή, καθώς και τα αιτήματα των παραγόντων του ευρωπαϊκού τουριστικού κλάδου για ολοκλήρωση και συνεργασία, αναμένεται να ικανοποιηθούν από τη νέα προσέγγιση συνεργασίας για τον τουριστικό κλάδο, η οποία περιγράφεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 13.11.2001 με τίτλο «Προσέγγιση συνεργασίας για το μέλλον του ευρωπαϊκού τουρισμού» [3]. Τα μέτρα που συνιστώνται σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή αποσκοπούν στην καλύτερη ενσωμάτωση των ανησυχιών όλων των παραγόντων του τουρισμού στις κοινοτικές πολιτικές και πρωτοβουλίες που επηρεάζουν τον τουρισμό, και στην προώθηση καλύτερης διεπαφής με τον τουριστικό κλάδο και με τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη. Τα μέτρα αυτά προτείνεται να υλοποιηθούν μέσω της ανοικτής μεθόδου συντονισμού.

[3] COM(2001) 665 τελικό

Δεδομένου ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αβεβαιότητες, η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις επιπτώσεις των τρεχόντων γεγονότων για τον τουρισμό και να επαγρυπνεί. Προς το σκοπό αυτό θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, την τουριστική βιομηχανία και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη.