Γνωμοδοτηση για την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς Raphaλl

(95/C 256/11)

Στις 29 Μαΐου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την πρόταση που αυαφέρεται παραπάυω.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε ως γενικό εισηγητή τον κ. Burnel (άρθρα 20 και 50 του Εσωτερικού Κανονισμού).

Κατά την 327η σύνοδος ολομέλειας της 5ης και 6ης Ιουλίου 1995 (συνεδρίαση της 6ης Ιουλίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

I.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Ως εκ της θεσμικής της φύσεως, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι απολύτως αρμόδια για να ασχοληθεί με πολιτιστικά θέματα, προβλήματα της κοινωνίας, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την ποιότητα της προσωπικής, οικογενειακής και κοινωνικής ζωής. Πολλές είναι οι εργασίες της που επιβεβαιώνουν την αρμοδιότητα και το ενδιαφέρον αυτό της ΟΚΕ.

Πράγματι, ο πολιτισμός αποτελεί βασικό στοιχείο της ιθαγένειας (). Σε κάθε πρόσωπο και κοινωνική ομάδα, ο πολιτισμός συμβάλλει στον προσδιορισμό του τρόπου ζωής και των σχέσεων με τους άλλους.

Δεδομένου ότι η πρόσβαση στον πολιτισμό, και ως εκ τούτου στα σχετικά μέσα και την κληρονομιά, αποτελεί καθολικό δικαίωμα που επιβεβαιώνεται από το άρθρο 27 της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (), η ποικιλομορφία των προσεγγίσεων και της πολιτιστικής πραγματικότητας πρέπει να αναγνωρισθεί και να θεωρηθεί ως ανθρωπιστικός πλούτος. Αυτό που ισχύει για ολόκληρο τον πλανήτη, ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ένωση και για κάθε κράτος μέλος, από την επίδραση διάφορων παραγόντων (). Συνεπώς, ο πολιτισμός εκφράζεται με πολλαπλούς τρόπους και με πολλαπλά μέσα. Πρόκειται για πολυσχιδή πραγματικότητα με πολλαπλές συμπληρωματικές σχέσεις, στα πλαίσια των οποίων η ελευθερία και ο σεβασμός των άλλων έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Ο πολιτισμός έχει πολλές πτυχές και μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους, και για το λόγο αυτό η ΟΚΕ εκφράζεται υπέρ μιας ευρείας και διαφοροποιημένης ερμηνείας της έννοιας της πολιτιστικής κληρονομιάς και υπενθυμίζει σχετικά τον ορισμό της UNESCO :

« Ο πνευματικός πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί ως το σύνολο των πνευματικών, υλικών, διανοητικών και αισθητών παραγόντων που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία ή μια κοινωνική ομάδα. Περικλείει, εκτός από τις τέχνες και τα γράμματα, τους τρόπους διαβίωσης, τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, τα συστήματα αξιών, τις παραδόσεις και τις πεποιθήσεις. »

Πρέπει να προστεθεί ότι οι πολιτιστικές δραστηριότητες απαιτούν, μερικές φορές, πολύ σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους και την προσφυγή σε διαφοροποιημένες και πολυάριθμες επαγγελματικές ικανότητες, παρατηρείται δε συχνά ότι η φαντασία και η αλληλεγγύη μεταξύ ατόμων, προσώπων και κοινωνικών ομάδων αναπτύσσεται με έντονες συλλογικές, συνεταιριστικές και συνδικαλιστικές δραστηριότητες.

2. Συνεπώς, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την αίτηση γνωμοδότησης που της υπέβαλε το Συμβούλιο. Ωστόσο, εκφράζει τη λυπη της για τις προθεσμίες που τάχθηκαν κατ` εφαρμογήν του άρθρου 198, παράγραφος 2 της Συνθήκης, οι οποίες την αναγκάζουν να αποφανθεί εντός πολύ στενών χρονικών περιθωρίων, έστω και εαν είναι δυνατό να βασιστεί σε προηγούμενους προβληματισμούς και εργασίες.

3. Στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της σχτικά με τον πνευματικό πολιτισμό και, ειδικότερα, στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στις 22 Οκτωβρίου 1992 για την « Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις νέες προοπτικές για την κοινοτική δράση στον πολιτιστικό τομέα », η ΟΚΕ διατύπωσε διάφορες παρατηρήσεις που διατηρούν ολόκληρη την αξία τους.

3.1. Οι αναγγελλόμενες προθέσεις πρέπει να συνοδεύονται από σταθερή πολιτική βούληση που να συγκεκριμενοποιείται με όλα τα μέσα που απαιτούν οι προς αντιμετώπιση προκλήσεις, που επηρεάζουν τη συνοχή, την αλληλεγγύη και την κατανόηση μεταξύ λαών, κοινωνικών ομάδων και προσώπων 7

3.2. Στα προγράμματα πρέπει να χορηγηθούν πιστώσεις που να αναταποκρίνονται στις σχετικές φιλοδοξίες 7

3.3. Στα πλαίσια της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, η πολιτιστική διάσταση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της κατανόησης και της διαπροσωπικής αρμονίας, καθώς επίσης και της συνοχής μεταξύ λαών και μεταξύ κοινωνικών ομάδων και, ως εκ τούτου, αποτελεί σημαντικότατο στοιχείο για την καταπολέμιση του αποκλεισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού 7

3.4. Συνεπώς, η πολιτική αντιμετώπιση των πολιτιστικών δράσεων πρέπει να αποτελεί μόνιμη μέριμνα όλων των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών προβληματισμών και αποφάσεων.

4. Στο πλαίσιο αυτό και έχοντας υπόψη τις προηγούμενες βασικές παρατηρήσεις, η ΟΚΕ επικροτεί τους γενικούς προσανατολισμούς του « Κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς Raphaλl ».

5. Έχοντας υπόψη το περιεχόμενο και τους συγκεκριμένους θεσμικούς στόχους του προγράμματος αυτού, η ΟΚΕ τονίζει την άμεση ή έμμεση συμβολή την οποία μπορούν να έχουν στον τομέα της κατάρτισης και της απασχόλησης οι δραστηριότητες που αναλαμβάνονται υπέρ της πολιτιστικής κληρονομιάς.

6. Στο πλαίσιο της συμβολής του προγράμματος στην καθιέρωση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας, η ΟΚΕ επιθυμεί να ενημερώνονται με αντικειμενικό και συγκεκριμένο τρόπο οι ευρωπαίοι πολίτες όσον αφορά τις δραστηριότητες της Κοινότητας υπέρ της πολιτιστικής κληρονομιάς.

II. ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Τα άρθρα 2 και 3 αφορούν τους συγκεκριμένους στόχους του προγράμματος RAPHAEL και τις προβλεπόμενες δράσεις αντίστοιχα.

Οι πέντε συγκεκριμένοι στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής : η αξιοποίηση και η προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς 7 η συνεργασία και η κοινοποίηση των γνώσεων 7 η βελτίωση της πρόσβασης στην κληρονομιά και της παροχής σχετικών πληροφοριών σε όλους τους ευρωπαίους πολίτες 7 ο εμπλουτισμός των γνώσεων και των αμοιβαίων πρακτικών 7 η συνεργασία με τρίτες χώρες και αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς.

Οι πέντε προβλεπόμενες δράσεις είναι οι ακόλουθες : αξιοποίηση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς 7 δίκτυα και εταιρικές σχέσεις 7 πρόσβαση στην κληρονομιά 7 καινοτομία, επιμόρφωση και κινητικότητα των επαγγελματιών 7 συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς.

2. Οι εν λόγω στόχοι και δραστηριότητες, καθώς και τα κριτήρια που αναφέρονται στο άρθρο 4, συνιστούν μια αρχική θέση που πρέπει να προσαρμοσθεί, με τρόπο ευέλικτο και ταχύ, ανάλογα με την αποκτούμενη εμπειρία και τις ανάγκες που ενδέχεται να προκύψουν κατά την υλοποίηση του προγράμματος. Προς το σκοπό αυτό, η ενεργός συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων εταίρων θα είναι καθοριστική, όχι μόνο από άποψη αποτελεσματικότητας.

3. Η προηγούμενη συνεργασία με τρίτες χώρες και αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, κυρίως την UNESCO και το Συμβούλιο της Ευρώπης, αποτελεί κεντρικό στοιχείο σε μια προοπτική ευρείας συμπληρωματικότητας, δεδομένου ότι το βασικό θέμα είναι ο καταμερισμός των προσπαθειών ανάλογα με τις αρμοδιότητες.

4. Έχοντας υπόψη, αφενός μεν, την ανεπάρκεια των χρηματοδοτικών μηχανισμών για τις προκλήσεις και τις ανάγκες (67 εκατ. Ecu για 5 χρόνια), αφετέρου δε, το συμπληρωματικό χαρακτήρα και τον ενθαρρυντικό ρόλο της κοινοτικής δράσης έναντι των κρατών μελών, η ΟΚΕ ζητεί να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα στοιχεία της κληρονομιάς που βρίσκονται σε μέρη στα οποία οι τοπικοί χρηματοδοτικοί πόροι είναι ελάχιστοι ώστε, με τον τρόπο αυτό, να επιδειχθεί αλληλεγγύη : η πολιτιστική κληρονομιά έχει παγκόσμια αξία. Ο πνευματικός πολιτισμός συσφίγγει την αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων.

5. Η ΟΚΕ επικροτεί συγκεκριμένα τη μέριμνα της Επιτροπής να λάβει μέτρα για τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα του προβλεπόμενου προγράμματος με τις άλλες κοινοτικές δράσεις που αφορούν την πολιστιστική κληρονομιά και, ειδικότερα, με εκείνες που αναφέρονται στα Συμπεράσματα του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 1994, σχετικά με την εκπόνηση σχεδίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς ().

6. Σύμφωνα με τη λογική της αίτησης γνωμοδότησης που της υπέβαλε το Συμβούλιο, η ΟΚΕ πρέπει να συγκαταλέγεται - ως εκ της φύσεώς της, της συμπληρωματικότητας της συνθεσής της και της εμπειρίας της - μεταξύ των παραληπτών της έκθεσης αξιολόγησης που προβλέπεται στο άρθρο 8 της πρότασης απόφασης.

Βρυξέλλες, 6 Ιουλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Βλέπε σχετικά στις εργασίες και τα συνέδρια της ΟΚΕ για την Ευρώπη των πολιτών.

() « Καθένας έχει το δικαίωμα να συμμετέχει ελεύθερα στην πνευματική ζωή της κοινότητας, να χαίρεται τις καλές τέχνες και να μετέχει στην επιστημονική πρόοδο και στα αγαθά της. Καθένας έχει το δικαίωμα να προστετεύονται τα ηθικά και υλικά συμφέρoντά του που απορρέουν από κάθε είδους επιστημονική, λογοτεχνική ή καλλιτεχνική παραγωγή του. »

() βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ, της 22ας Οκτωβρίου 1992, για την « Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις νέες προοπτικές για την κοινωτική δράση στον πολιτιστικό τομέα » (ΕΕ αριθ. C 332 της 16. 12. 1992).

() ΕΕ αριθ. C 235 της 23. 8. 1994, σ. 1.