Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος 2002-2006 (Ευρατόμ) έρευνας και κατάρτισης Πυρηνική ενέργεια

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Κατά τη σύνοδο της 23ης και 24ης Μαρτίου 2001, και συνεπές στη γραμμή υποστήριξης της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας σύμφωνα με τις αποφάσεις της Λισαβόνας, της Feira και της Νίκαιας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλούσε το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγκρίνουν μέχρι τον Ιούνιο του 2002 το πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα 2002-2006 που προτείνεται από την Επιτροπή.

Πιο συγκεκριμένα, και στο πλαίσιο ενός συνόλου σαφώς καθορισμένων προτεραιοτήτων, θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως τα νέα μέσα που προβλέπονται ώστε το νέο πρόγραμμα πλαίσιο να συμβάλει στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας, σύμφωνα με τον στόχο του.

Η πρόταση της Επιτροπής για το πρόγραμμα πλαίσιο υποβλήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2001 [1]. Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο είχαν έκτοτε την ευκαιρία να αρχίσουν να μελετούν την πρόταση και να συζητούν επ'αυτής. Στις 2 και 3 Μαρτίου, στην άτυπη συνάντηση της Ουψάλα, οι υπουργοί έρευνας είχαν μια πρώτη ανταλλαγή απόψεων, και τα αρμόδια όργανα του Συμβουλίου άρχισαν να τα μελετούν.

[1] COM (2001) 94

Από πλευράς του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ήδη τρεις ευκαιρίες να συζητήσει πάνω στην πρόταση, εκ των οποίων την τελευταία φορά βάσει απαντήσεων που δόθηκαν από την Επιτροπή με βάση λεπτομερές ερωτηματολόγιο.

Παρουσιάζοντας τις προτάσεις τους σχετικά με τα ειδικά προγράμματα μέσω των οποίων θα υλοποιηθεί, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το πρόγραμμα πλαίσιο, η Επιτροπή επιθυμεί να διευκολύνει τη συζήτηση που άρχισε με τα άλλα θεσμικά όργανα, έτσι ώστε η συζήτηση αυτή να διεξαχθεί με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες ενημέρωσης.

Για τον ίδιο αυτό σκοπό, η Επιτροπή υποβάλλει ταυτοχρόνως μια ανακοίνωση σχετικά με τους δυνατούς τρόπους εφαρμογής του άρθρου 169 της συνθήκης έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η συμμετοχή της Κοινότητας σε προγράμματα στα οποία συμμετέχουν από κοινού πολλά κράτη μέλη, μέσα στο γενικό πλαίσιο δικτύωσης των τεχνικών προγραμμάτων έρευνας.

Σύντομα, η Επιτροπή θα υποβάλει και προτάσεις σχετικά με τους "κανόνες συμμετοχής και διάδοσης" που αφορούν το πρόγραμμα πλαίσιο.

Πιο συγκεκριμένα, τα κυριότερα στοιχεία αυτών των προτάσεων τα οποία απαριθμούνται στη συνέχεια θα συμβάλουν ώστε να υπάρξει καλύτερη εικόνα των λεπτομερειών οργάνωσης, περιεχομένου και υλοποίησης που προτείνονται για το νέο πρόγραμμα πλαίσιο:

- η δομή όσον αφορά ειδικά προγράμματα.

- τα νέα μέτρα και ο τρόπος με τον οποίο θα λειτουργήσουν.

- το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο που προβλέπεται.

- οι προβλεπόμενες δραστηριότητες του πεδίου ΕΥΡΑΤΟΜ.

Δομή

Για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου, προτείνεται μια δομή βασισμένη σε πέντε ειδικά προγράμματα:

- Για το πρόγραμμα πλαίσιο ΕΚ:

- ένα ειδικό πρόγραμμα με τίτλο "Ενίσχυση και ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" για τα δύο επιμέρους σύνολα δραστηριοτήτων "Ολοκλήρωση της έρευνας" και "Ενίσχυση των βάσεων του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" της πρότασης για το πρόγραμμα πλαίσιο.

- ένα ειδικό πρόγραμμα με τίτλο "Δόμηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας".

- ένα ειδικό πρόγραμμα με αντικείμενο τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ.

- Για το πρόγραμμα πλαίσιο ΕΥΡΑΤΟΜ:

- ένα ειδικό πρόγραμμα με αντικείμενο όλες τις έμμεσες δράσεις στα πεδία της πυρηνικής σχάσης και σύντηξης.

- ένα ειδικό πρόγραμμα για τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ.

Η παραπάνω διάρθρωση προκύπτει άμεσα από εκείνην του προγράμματος πλαισίου και αντικατοπτρίζει πιστά τους στόχους πολιτικής που αποτελούν τη βάση. Απλή και εύκολη στην παρακολούθησή της, εξυπηρετεί τη συνεκτική υλοποίηση των διαφόρων κατηγοριών προτεινόμενων δράσεων και παράλληλα τον γενικό στόχο δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας συνεκτιμώντας τα ειδικά χαρακτηριστικά των δράσεων αυτών.

Η δομή αυτή συνενώνει αφενός όλες τις δραστηριότητες έρευνας και συντονισμού της έρευνας και αφετέρου δραστηριότητες που προβλέπεται να αποτελέσουν τον σκελετό γύρω από τον οποίο θα δομηθούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα πολλές κεντρικές πτυχές της ερευνητικής δραστηριότητας.

Σε κάθε περίπτωση, μπορεί να εξασφαλιστεί συνεκτική υλοποίηση με τη βοήθεια κυρίως μιας ενιαίας επιτροπής προγράμματος της οποίας η σύνθεση θα ποικίλλει ανάλογα με το εκάστοτε πεδίο.

Επιπλέον, ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ αιτιολογεί ένα ξεχωριστό ειδικό πρόγραμμα για την ΕΚ και άλλο για την Ευρατόμ.

Με βάση τις υποδείξεις του παραρτήματος ΙΙ της πρότασης για το πρόγραμμα πλαίσιο, και χάρη σ'αυτές, υπάρχει αντιστοιχία με τις διάφορες δραστηριότητες που προβλέπονται στη συνθήκη τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τον προϋπολογισμό.

Τα νέα μέσα

Η συμβολή του νέου προγράμματος πλαισίου στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας βασίζεται κυρίως στην παρέμβαση που προβλέπεται για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου, και συγκεκριμένα στα τρία νέα μέσα, δηλαδή δίκτυα αριστείας, ολοκληρωμένα έργα και συμμετοχή της Κοινότητας σε εθνικά προγράμματα που υλοποιούνται από κοινού.

Η καθιέρωση των νέων αυτών μέσων, που έγινε ευνοϊκά δεκτή από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα ψηφίσματά τους τα σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Χώρο της Έρευνας, ανταποκρίνεται στην ανάγκη μεταβολής των τρόπων με τους οποίους παρεμβαίνει η Κοινότητα στον χώρο της έρευνας, όπως τονίζεται σε διάφορες εκθέσεις για την κοινοτική πολιτική της έρευνας, και συγκεκριμένα στην τελευταία αξιολόγηση πενταετίας του προγράμματος πλαισίου.

Οι εργασίες για την ανάπτυξη των μέσων αυτών ξεκίνησαν αμέσως μετά την υποβολή της πρότασης για το πρόγραμμα πλαίσιο. Πολλές επαφές και λεπτομερείς συζητήσεις για το πώς τα μέσα αυτά θα λειτουργήσουν στην πράξη έχουν πραγματοποιηθεί ανάμεσα στις υπηρεσίες της Επιτροπής, τις εθνικές αρχές και τους χρήστες του εκάστοτε προγράμματος και ερευνητικούς φορείς, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις.

Για το θέμα αυτό διοργανώθηκαν ειδικά δύο σεμινάρια στις 19 και 20 Απριλίου 2001 [2].

[2] Έγγραφα εργασίας διατίθενται στην ιστοθέση: www.http://europa.eu.int/comm/research/

Με βάση τα αποτελέσματα των ανωτέρω εργασιών και συζητήσεων, τέθηκαν οι βασικές αρχές και οι γενικοί όροι που διέπουν τη λειτουργία των νέων αυτών μέσων, και παρουσιάζονται στο παράρτημα ΙΙΙ των προτάσεων για τα ειδικά προγράμματα, αφορούν δε συγκεκριμένα:

- τους στόχους που επιδιώκονται με καθένα από τα μέσα αυτά.

- τον τύπο των αντίστοιχων δραστηριοτήτων.

- τους γενικούς όρους που διέπουν τη διαμόρφωση, λειτουργία και ανάπτυξη εταιρικών σχημάτων.

- τους γενικούς όρους που διέπουν την παροχή υποστήριξης εκ μέρους της Κοινότητας.

Οι εν λόγω αρχές και όροι φιλοδοξούν να εξασφαλίσουν ότι τα νέα μέσα θα συμβάλουν ουσιαστικά στην επίτευξη του στόχου που έχει τεθεί και που είναι η σε βάθος ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων έρευνας και τεχνολογίας στην Ευρώπη σε συνθήκες επιχειρησιακής αυτονομίας και ευελιξίας, οι οποίες χαρακτηρίζουν τα μέσα παρέμβασης τα προβλεπόμενα για το νέο πρόγραμμα πλαίσιο.

Η εφαρμογή τους θα συνοδεύεται από μέτρα μέσω των οποίων επιδιώκεται πλήρης αξιοποίηση όλου του δυναμικού έρευνας και καινοτομίας που υπάρχει σήμερα στην Ευρώπη, με ενθάρρυνση κυρίως της συμμετοχής των ΜΜΕ στις εκάστοτε δραστηριότητες.

Οι παρατηρήσεις αυτές ουσιαστικά ισχύουν για τα δίκτυα αριστείας και τα ολοκληρωμένα έργα. Η κοινοτική συμμετοχή στα τεχνικά προγράμματα που υλοποιούνται από κοινού δυνάμει του άρθρου 169 της συνθήκης είναι διαφορετικού χαρακτήρα, και αιτιολογημένα απαιτεί διαφορετική μεταχείριση. Στόχος της ανακοίνωσης που η Επιτροπή υποβάλλει γι'αυτό το θέμα, παράλληλα με τις προτάσεις, είναι να εγκαινιαστεί ο πολιτικός διάλογος που πρέπει να γίνει με αντικείμενο αυτό το μέσο υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου.

Το επιστημονικό και τεχνολογικό περιεχόμενο

Παράλληλα με την οργάνωσή του ως μέσου δόμησης που αποβλέπει σε ενοποίηση της ερευνητικής προσπάθειας, άλλο βασικό χαρακτηριστικό του νέου προγράμματος πλαισίου, που τονίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης, είναι η συγκέντρωση των πόρων σε περιορισμένο αριθμό σαφώς καθορισμένων προτεραιοτήτων.

Το χαρακτηριστικό αυτό απηχείται στις προτάσεις για τα ειδικά προγράμματα, όπου εξηγούνται λεπτομερέστερα και διευκρινίζονται οι οδηγίες που περιέχονται στην πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο αναφορικά με στόχους, καλυπτόμενα πεδία και, για το εκάστοτε πεδίο, τα ειδικά θέματα που συνεκτιμώνται.

Τα επακριβή αντικείμενα της έρευνας που θα διεξαχθεί θα προσδιοριστούν όταν καταρτιστούν τα προγράμματα εργασίας και τα προγράμματα δραστηριοτήτων για τα δίκτυα αριστείας και τα ολοκληρωμένα έργα.

Στόχοι, περιεχόμενο και λεπτομέρειες υλοποίησης για τις δραστηριότητες που θα αναληφθούν δυνάμει των ειδικών προγραμμάτων έχουν αποτελέσει αντικείμενο μιας εκ των προτέρων αξιολόγησης. Έτσι, έχει καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια ώστε, σύμφωνα με τις οδηγίες που περιέχονται στην πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο, να καθοριστούν επαληθεύσιμοι και μετρήσιμοι στόχοι όταν αυτό είναι δυνατό και χρήσιμο.

Παράλληλα με τις δραστηριότητες που θα διεξαχθούν στο πλαίσιο των μεγάλων θεματικών προτεραιοτήτων, το ειδικό πρόγραμμα "Ενίσχυση και ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" θα συμπεριλάβει αρκετές κατηγορίες δραστηριοτήτων που είτε είναι καινούργιες είτε θα διεξαχθούν με νέους τρόπους.

Πρόκειται για τις εξής:

- Δραστηριότητες υπαγόμενες στον τίτλο "Πρόβλεψη των επιστημονικών και τεχνολογικών αναγκών της ΕΕ", που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των κοινοτικών πολιτικών έρευνας στα σύνορα της γνώσης, καθώς και σε νέες απρόβλεπτες ανάγκες.

Οι δραστηριότητες θα διεξαχθούν βάσει μιας διαδικασίας πολυετούς προγραμματισμού δραστηριοτήτων, που θα στηρίζεται μερικώς σε μια ετήσια αξιολόγηση και επιλογή θεμάτων της έρευνας.

- Δραστηριότητες προς όφελος της δικτύωσης εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων και του συντονισμού δραστηριοτήτων και πολιτικών έρευνας και καινοτομίας. Θα χρησιμοποιηθούν προς τούτο απλοί και ευέλικτοι μηχανισμοί.

Η διεθνής συνεργασία αποτελεί μια σημαντική διάσταση του προγράμματος πλαισίου. Οι σχετικές δραστηριότητες θα διεξάγονται με διάφορες μορφές: το ειδικό πρόγραμμα "Ενίσχυση και ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" αφενός με άνοιγμα των δικτύων αριστείας και των ολοκληρωμένων έργων σε ερευνητές και φορείς τρίτων χωρών και αφετέρου με ειδικές δραστηριότητες. το πρόγραμμα "Δόμηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" με υποστήριξη της διεθνούς κινητικότητας ερευνητών από την Ευρώπη και τρίτες χώρες.

Υπό τον τίτλο "Ενίσχυση των βάσεων του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας", οι δραστηριότητες θα αποσκοπούν σε υποστήριξη της συνεργασίας με ευρωπαϊκούς οργανισμούς επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας καθώς και μεταξύ αυτών. Οι οργανισμοί αυτοί θα έχουν στην πραγματικότητα πλήρη πρόσβαση σε όλες τις δραστηριότητες που διεξάγονται δυνάμει των προγραμμάτων.

Στην περιγραφή του περιεχομένου του προγράμματος "Δόμηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" προσδιορίζονται οι όροι υλοποίησης και πιθανά θέματα των δραστηριοτήτων που αφορούν τη δόμηση του προγράμματος, ενώ συμπεριλαμβάνεται και η ενίσχυση της δικτύωσης των παραγόντων της καινοτομίας, των διαφόρων νέων μορφών υποστήριξης της κινητικότητας, των ολοκληρωμένων πρωτοβουλιών αναφορικά με τις υποδομές, τέλος δε, των θεμάτων και λεπτομερών ρυθμίσεων που αφορούν δραστηριότητες όπου συμπλέκονται η επιστημονική και η κοινωνική πτυχή.

Για την υλοποίηση των ειδικών προγραμμάτων θα συνεκτιμηθεί πλήρως η περιφερειακή διάσταση της ευρωπαϊκής έρευνας και διάφορες πτυχές αυτής, καθώς και ο αναγνωρισμένος ρόλος των περιφερειών για την καινοτομία.

Οι δραστηριότητες Ευρατόμ

Οι δραστηριότητες Ευρατόμ διαφέρουν όχι μόνον ως προς τη νομική βάση αλλά και ως προς τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Επιπλέον, για το πεδίο της πυρηνικής έρευνας το ζήτημα του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας παίρνει ιδιαίτερη μορφή.

Μοιάζει ίσως ευκολότερο να γίνει πραγματικότητα ο Ευρωπαϊκός Χώρος της Έρευνας στο πεδίο της πυρηνικής σχάσης παρά σε άλλα πεδία επιστήμης και τεχνολογίας, λόγω και του περιορισμένου μεγέθους της αντίστοιχης επιστημονικής και βιομηχανικής κοινότητας και των μακροχρόνιων δεσμών συνεργασίας που υπάρχουν στο εσωτερικό τους.

Ο Ευρωπαϊκός Χώρος της Έρευνας αποτελεί ήδη σε μεγάλο βαθμό πραγματικότητα για το πεδίο της ελεγχόμενης πυρηνικής σύντηξης, λόγω της ύπαρξης ενός ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού προγράμματος έρευνας που έχει ως αντικείμενο τη σύντηξη με μαγνητική συγκράτηση του πλάσματος.

Η πρόταση ειδικού προγράμματος για έμμεσες δραστηριότητες πυρηνικής έρευνας αναπτύσσει ουσιαστικά και διευκρινίζει τις οδηγίες που δίνονται στο αντίστοιχο τμήμα της πρότασης για το πρόγραμμα πλαίσιο Ευρατόμ.

Σε ό,τι αφορά το πεδίο της σχάσης, η πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο εντοπίζει τη θεματική περιοχή "διαχείριση αποβλήτων και αποθήκευση". Οι δραστηριότητες θα μπορούσαν λοιπόν να υλοποιηθούν με τη βοήθεια δύο από τα νέα μέσα που αφορούν τα θεματικά πεδία προτεραιότητας του προγράμματος "Ενίσχυση και ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" του προγράμματος πλαισίου ΕΚ, και που είναι τα δίκτυα αριστείας και τα ολοκληρωμένα έργα.

Οι λοιπές από τις δραστηριότητες που συνδέονται με τη σχάση αφορούν άλλες πλευρές της πυρηνικής ασφάλειας: ακτινοπροστασία, μελέτη καινοτόμων εννοιών και κατάρτιση επί πυρηνικών θεμάτων. Οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να υλοποιηθούν υπό μορφή έργων περιορισμένου μεγέθους και με δικτύωση εθνικών δραστηριοτήτων, παράλληλα δε και με τη δυνατότητα αξιοποίησης των νέων μέσων εκεί όπου χρειάζεται.

Στο πεδίο της θερμοπυρηνικής σύντηξης, η πρόταση ειδικού προγράμματος αναπτύσσει και διευκρινίζει τις κατευθυντήριες γραμμές που περιέχονται στην πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο Ευρατόμ κατόπιν των αποτελεσμάτων της Υπουργικής Διάσκεψης που έλαβε χώρα στις 19 Ιανουαρίου 2001 με βάση κυρίως ένα έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής [3].

[3] SEC (2001) 385

Η πρόταση εξειδικεύει τις προτεινόμενες προτεραιότητες και τις δραστηριότητες που προβλέπεται να υλοποιηθούν στο χρονικό διάστημα 2002-2006, σύμφωνα με την κατεύθυνση "αντιδραστήρας" των κοινοτικών δραστηριοτήτων στο εν λόγω πεδίο, κατεύθυνση που κρίνεται ευκταίο να διατηρηθεί: συμμετοχή στο έργο Next Step και χρησιμοποίηση των εγκαταστάσεων JET.

Για να συγκεκριμενοποιηθεί η κατάσταση αυτή, θα χρειαστεί να γίνουν επιλογές. Προκειμένου οι κοινοτικές προσπάθειες στο πεδίο αυτό να έχουν μεγαλύτερη απήχηση, και σύμφωνα με το πνεύμα του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας, προτείνεται να συγκεντρωθούν οι πόροι σε πολυμερείς δραστηριότητες στις οποίες θα δραστηριοποιούνται από κοινού ευρωπαίοι παίκτες από τον χώρο της έρευνας σε έργα όπως είναι το JET και σε εύθετο χρόνο το ITER, εφόσον ληφθεί απόφαση για την κατασκευή της καινούργιας αυτής μηχανής.

Θα διατηρηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο γενικός συντονισμός, η χρησιμότητα του οποίου έχει πλέον αποδειχθεί, τα κράτη μέλη όμως θα χρειαστεί να αναλάβουν μεγαλύτερο σε σχέση με σήμερα μερίδιο ευθύνης επί των δραστηριοτήτων εκείνων όπου η κατεύθυνση "αντιδραστήρας" και η σύνδεση με το Next Step είναι λιγότερο προφανείς.

Το χρονικό διάστημα 2002-2006 θα πρέπει να αποτελέσει μεταβατική περίοδο προς ένα πρόγραμμα όπου κυριαρχούν δεσμεύσεις συνδεδεμένες με το Next Step. Από τα 700 εκατομ. ευρώ που προτείνονται για την έρευνα στο πεδίο της σύντηξης, τα 200 εκατομ. ευρώ προβλέπονται ως συμμετοχή στην κατασκευή του ITER, έργο που θα μπορούσε να αρχίσει μέσα στο δεύτερο μισό της περιόδου υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου, δηλαδή στο χρονικό διάστημα 2005-2006, και για το οποίο χρειάζεται ειδική απόφαση.

Συνεπώς, οι κοινοτικές δραστηριότητες έρευνας στο πεδίο της σύντηξης για το χρονικό διάστημα 2002-2006 έχουν προβλεφθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους για να παίξουν μεταβατικό ρόλο ανάμεσα στις δραστηριότητες που αναπτύσσονται σήμερα στο πλαίσιο των συνδεδεμένων φορέων και σε αυτό που αναμένεται να γίνει ένα συνοδευτικό πρόγραμμα φυσικής και τεχνολογίας της σύντηξης όταν πλέον το έργο ITER μετά το 2006 έχει αναπτύξει "ταχύτητα σταθερής πλεύσης" εφόσον βεβαίως ληφθεί απόφαση για να ξεκινήσει η κατασκευή της μηχανής.

Αποτελεσματική υλοποίηση

Με σκοπό να συμβάλει στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας, το πρόγραμμα πλαίσιο 2002-2006 βασίζεται σε τρεις θεμελιώδεις αρχές: επικέντρωση σε επιλεγμένο αριθμό προτεραιοτήτων, επίδραση στη δόμηση μέσω στενής σύνδεσης με τις εθνικές προσπάθειες, απλοποίηση και εκσυγχρονισμός των συνθηκών υλοποίησης.

Η ανάγκη για τέτοιου είδους βελτίωση των συνθηκών που διέπουν την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων έχει τονιστεί κατ'επανάληψη: από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από το πάνελ αξιολόγησης του προγράμματος πλαισίου ανά πενταετία και από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Η βελτίωση των συνθηκών υλοποίησης θα επιτευχθεί ουσιαστικά με την έγκριση νέων μέσων παρέμβασης και των νέων μέσων που θα συμβάλουν στην επίτευξη του δίδυμου στόχου της συγκέντρωσης και ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ προσπαθειών σε διάφορα επίπεδα.

Τα δίκτυα αριστείας και τα ολοκληρωμένα έργα έχουν σχεδιαστεί σε αυτό το πνεύμα, με βάση πιο αποκεντρωμένη προσέγγιση που θα δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να έχουν μεγάλη επιχειρησιακή αυτονομία καθώς και τον απαιτούμενο βαθμό ευελιξίας κατά την υλοποίηση. Τα εταιρικά σχήματα πιο συγκεκριμένα έχουν σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να μπορούν να εξελίσσονται με την προσχώρηση νέων συμμετεχόντων και τη δυνατότητα αποχώρησης παλαιότερων καθ'όλη τη διάρκεια της ύπαρξής τους.

Οι βασικές αρχές που ισχύουν για τα νέα μέσα περιγράφονται στο παράρτημα ΙΙΙ των προτάσεων ειδικών προγραμμάτων. Οι λεπτομέρειες υλοποίησης αυτών θα καθοριστούν στους "κανόνες συμμετοχής και διάδοσης", με συνεκτίμηση των στόχων για προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας.

Άλλες πλευρές της διαχείρισης των δραστηριοτήτων δυνάμει των προγραμμάτων θα "ανατεθούν έξω", και πιο συγκεκριμένα ορισμένα στοιχεία της διαχείρισης δραστηριοτήτων έρευνας υπέρ ΜΜΕ και δραστηριοτήτων υποστήριξης της κινητικότητας.

Ένας ουσιαστικός δημόσιος διάλογος

Η υποβολή πρότασης της Επιτροπής για ένα νέο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας γίνεται πάντοτε αφορμή για έναν ευρύ και ζωηρό δημόσιο διάλογο.

Ο τωρινός διάλογος, που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, θα πρέπει να υπερβεί μια απλή συζήτηση προτεραιοτήτων και πεδίων στην οποία συχνά περιορίζεται:

- επειδή το πρόγραμμα πλαίσιο 2002-2006 χαρακτηρίζεται ουσιαστικά από την εισαγωγή νέων μέσων παρέμβασης με σημαντικές δυνατότητες να επηρεάσουν θετικά τον ευρωπαϊκό ερευνητικό ιστό, ο οποίος πρέπει να στηθεί με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

επειδή η υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου απαιτεί ως εκ τούτου μεγαλύτερη συμμετοχή των επιτελών για θέματα έρευνας στην Ευρώπη, σε υψηλά κλιμάκια λήψης των αποφάσεων, εθνικά ερευνητικά ιδρύματα, πανεπιστήμια και βιομηχανία, καθώς και ευρύτερη πρωτοβουλία και ανάληψη ευθυνών εκ μέρους των συμμετεχόντων.

2001/0125 (CNS)

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος 2002-2006 (Ευρατόμ) έρευνας και κατάρτισης Πυρηνική ενέργεια

ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, και ιδίως το άρθρο 7 πρώτο εδάφιο,

την πρόταση της Επιτροπής [4],

[4] ΕΕ

τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [5],

[5] ΕΕ

τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [6],

[6] ΕΕ

Εκτιμώντας τα εξής:

(1) Με την απόφαση αριθ. .../../Ευρατόμ [7], το Συμβούλιο ενέκρινε το πρόγραμμα πλαίσιο 2002-2006 δραστηριοτήτων έρευνας και κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας που θα συμβάλουν στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας (στο εξής "πρόγραμμα πλαίσιο"), το οποίο θα υλοποιηθεί μέσω προγραμμάτων έρευνας και κατάρτισης που εκπονούνται σύμφωνα με το άρθρο 7 της συνθήκης και όπου διευκρινίζονται οι λεπτομέρειες της υλοποίησης αυτών, καθορίζεται η διάρκειά τους και προβλέπονται τα μέσα που κρίνονται απαραίτητα.

[7] ΕΕ

(2) Στο παρόν πρόγραμμα έχουν εφαρμογή οι κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων στην υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου, οι οποίοι θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο με την απόφαση αριθ. .../../Ευρατόμ [8] (στο εξής "κανόνες συμμετοχής").

[8] ΕΕ

(3) Οι διοικητικές δαπάνες της Επιτροπής για την υλοποίηση του προγράμματος εξηγούνται με τον υψηλό αριθμό επιστημόνων που αποσπώνται σε διάφορα εργαστήρια των κρατών μελών και στο έργο ITER.

(4) Κατά την υλοποίηση του προγράμματος, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην προώθηση της κινητικότητας των ερευνητών και της καινοτομίας στο πλαίσιο δραστηριοτήτων κοινοτικής και διεθνούς συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις υποψήφιες χώρες.

(5) Κατά την εκτέλεση των ερευνητικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του προγράμματος, θα πρέπει να τηρούνται οι θεμελιώδεις αρχές δεοντολογίας, και ιδίως εκείνες που προβλέπονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

(6) Σε συνέχεια της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο "Γυναίκες και επιστήμη" [9], σχετικού ψηφίσματος του Συμβουλίου [10] και σχετικού ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [11], έχει τεθεί σε εφαρμογή ένα σχέδιο δράσης με σκοπό την ενίσχυση και βελτίωση της θέσης και του ρόλου των γυναικών στις επιστήμες και την έρευνα στην Ευρώπη.

[9] COM (1999) 76

[10] Ψήφισμα της 20ής Μαΐου 1999, ΕΕ C 201 της 16.7.1999

[11] Ψήφισμα της 3ης Φεβρουαρίου 2000, PE 284.656

(7) Η εκτέλεση του παρόντος προγράμματος θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από ευελιξία, αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, και να λαμβάνει υπόψη τα σχετικά συμφέροντα, και ιδίως τα συμφέροντα της επιστημονικής και της βιομηχανικής κοινότητας, των χρηστών και των κέντρων χάραξης πολιτικής. οι ερευνητικές δραστηριότητες στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να ανταποκρίνονται, κατά περίπτωση, στις ανάγκες των κοινοτικών πολιτικών και στις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις.

(8) Η Επιτροπή οφείλει να μεριμνήσει σε εύθετο χρόνο για τη διενέργεια ανεξάρτητης αξιολόγησης των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται στα πεδία που καλύπτει το παρόν πρόγραμμα.

(9) Ζητήθηκε η γνώμη της Επιστημονικής και Τεχνικής Επιτροπής (CST),

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

1. Σύμφωνα με το πρόγραμμα πλαίσιο, θεσπίζεται ειδικό πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης στην πυρηνική ενέργεια (στο εξής "ειδικό πρόγραμμα") για την περίοδο από [.....] έως 31 Δεκεμβρίου 2006.

2. Οι στόχοι και οι επιστημονικές και τεχνολογικές προτεραιότητες του ειδικού προγράμματος παρατίθενται στο παράρτημα I.

Άρθρο 2

Σύμφωνα με το παράρτημα II του προγράμματος πλαισίου, το ποσό που κρίνεται απαραίτητο για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος ανέρχεται σε 900 εκατομμύρια ευρώ, από το οποίο μέγιστο ποσοστό 16,5% για τις διοικητικές δαπάνες της Επιτροπής. Στο παράρτημα IΙ της παρούσας απόφασης παρατίθεται ενδεικτική κατανομή του ως άνω ποσού.

Άρθρο 3

1. Οι λεπτομερείς κανόνες χρηματοδοτικής συμμετοχής της Κοινότητας στο ειδικό πρόγραμμα ορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 του προγράμματος πλαισίου.

2. Το ειδικό πρόγραμμα υλοποιείται με τη βοήθεια των μέσων που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ.

3. Στο ειδικό πρόγραμμα εφαρμόζονται οι κανόνες συμμετοχής.

Άρθρο 4

1. Η Επιτροπή εκπονεί πρόγραμμα εργασίας για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος, όπου προσδιορίζει λεπτομερέστερα τους στόχους και τις επιστημονικές και τεχνολογικές προτεραιότητες που καθορίζονται στο παράρτημα Ι, καθώς και το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης του ειδικού προγράμματος.

2. Το πρόγραμμα εργασίας συνεκτιμά τις συναφείς ερευνητικές δραστηριότητες που διεξάγονται από κράτη μέλη, συνδεδεμένα κράτη, ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς, και αναπροσαρμόζεται κατά περίπτωση.

Άρθρο 5

1. Η ευθύνη υλοποίησης του ειδικού προγράμματος ανήκει στην Επιτροπή.

2. Για τους σκοπούς της υλοποίησης του ειδικού προγράμματος, η Επιτροπή επικουρείται από συμβουλευτική επιτροπή. Τα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής μπορούν να ποικίλλουν ανάλογα με την εκάστοτε θεματολογία. Επί θεμάτων που αφορούν τη σχάση, για τη σύνθεση της επιτροπής καθώς και τους κανόνες και τις διαδικασίες λειτουργίας αυτής ισχύουν τα προβλεπόμενα στην απόφαση 84/338/Ευρατόμ, ΕΚΑΧ, ΕΟΚ του Συμβουλίου [12] σχετικά με τις συμβουλευτικές επιτροπές διαχείρισης και συντονισμού. Για θέματα που αφορούν τη σύντηξη, ισχύουν τα προβλεπόμενα στην απόφαση του Συμβουλίου της 16ης Δεκεμβρίου 1980 σχετικά με τη συμβουλευτική επιτροπή για το πρόγραμμα σύντηξης.

[12] ΕΕ L 177 της 4.7.1984, σ. 25

Άρθρο 6

1. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του προγράμματος πλαισίου, η Επιτροπή υποβάλλει τακτικές εκθέσεις σχετικά με την πορεία υλοποίησης του ειδικού προγράμματος.

2. Η Επιτροπή μεριμνά για τη διενέργεια ανεξάρτητης αξιολόγησης των δράσεων που υλοποιούνται στα πεδία που καλύπτει το ειδικό πρόγραμμα, όπως προβλέπεται στο άρθρο 5 του προγράμματος πλαισίου.

Άρθρο 7

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη μέλη.

Βρυξέλλες, [...]

Για το Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

Eπιστημονικοί και τεχνολογικοί στόχοι και γενικές γραμμές των δραστηριοτήτων

1. Εισαγωγή

Η πυρηνική ενέργεια, πηγή του 35% της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην ΕΕ, είναι μία από τις παραμέτρους που υπεισέρχονται στη συζήτηση για την αναζήτηση τρόπων αντιμετώπισης των προβλημάτων που συνδέονται με την αλλαγή του κλίματος, καθώς και τρόπων μείωσης της ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ. Θα χρειαστεί όμως να αντιμετωπιστούν σημαντικές προκλήσεις. Η ελεγχόμενη θερμοπυρηνική σύντηξη αποτελεί μία από τις μακροπρόθεσμες επιλογές ενεργειακού εφοδιασμού, σε ό,τι κυρίως αφορά την κεντρική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας βασικού φορτίου. Προέχει να καταδειχθεί περαιτέρω η επιστημονική και τεχνολογική σκοπιμότητα της ενέργειας σύντηξης και να αξιολογηθούν τα πλεονεκτήματά της σε σχέση με τις αρχές της αειφορίας. Βραχυπρόθεσμα, θα χρειαστεί να εξευρεθούν τρόποι αντιμετώπισης του προβλήματος των πυρηνικών αποβλήτων, και πιο συγκεκριμένα τεχνικές λύσεις για τη διαχείριση των αποβλήτων μακράς διάρκειας ζωής. Θα πρέπει επίσης να μελετηθούν καινοτόμες λύσεις για ασφαλέστερη εκμετάλλευση της πυρηνικής σχάσης, ως πιθανή συμβολή στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης κατά τις επόμενες δεκαετίες.

Η ευρωπαϊκή συνεργασία, όπου συμπεριλαμβάνονται τόσο οι ανταλλαγές επιστημονικού προσωπικού όσο και η συμμετοχή σε κοινά ερευνητικά προγράμματα, είναι ήδη μια υπαρκτή πραγματικότητα. Σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά απόβλητα και άλλες δραστηριότητες, η συνεργασία θα ενταθεί σε επίπεδο προγραμμάτων και έργων με σκοπό να βελτιωθεί η αξιοποίηση των πόρων (ανθρώπινου δυναμικού και τεχνικών εγκαταστάσεων) και να προαχθεί μια κοινή ευρωπαϊκή θεώρηση πάνω στα μεγάλα προβλήματα και τις προσεγγίσεις, σύμφωνα με τις ανάγκες του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας. Θα γίνει σύνδεση με εθνικά προγράμματα και θα προωθηθεί η δικτύωση με τρίτες χώρες, και μάλιστα με τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία. Αναφορικά με τη σύντηξη, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να εργάζονται στο πλαίσιο ενός ενοποιημένου προγράμματος δραστηριοτήτων.

Θα υπάρξει μέριμνα για συντονισμό με το πρόγραμμα του ΚΚΕρ "πυρηνική ασφάλεια και διασφαλίσεις".

2. Θεματικά πεδία προτεραιότητας

2.1 Έρευνα στο πεδίο της ενέργειας σύντηξης

Στόχοι

Η ενέργεια σύντηξης θα μπορούσε να συμβάλει κατά το δεύτερο ήμισυ του αιώνα σε μεγάλης κλίμακας παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας βασικού φορτίου, χωρίς μάλιστα να επιβαρύνεται το περιβάλλον με εκπομπές ρύπων. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στη σχετική έρευνα είναι λόγος για να ενταθούν οι προσπάθειες προς τον μακροπρόθεσμο στόχο των σταθμών παραγωγής από σύντηξη. Θεωρητικές εργασίες και πειραματικές μελέτες με τις μηχανές που υπάρχουν σε όλο τον κόσμο, και ιδιαιτέρως τη JET, έχουν καταδείξει ότι είναι πλέον επιστημονικώς και τεχνολογικώς δυνατόν να κατασκευαστεί έργο νέας γενιάς μετά το JET, για την επίδειξη της επιστημονικής και τεχνολογικής σκοπιμότητας της ενέργειας σύντηξης. Η παγκόσμια συνεργασία στον χώρο της έρευνας με αντικείμενο την ενέργεια σύντηξης έχει προχωρήσει σε λεπτομερή σχεδιασμό μιας τέτοιας μηχανής νέας γενιάς (Next Step), της μηχανής ITER, με τους εξής στόχους: παρατεταμένη καύση σε επαγωγική λειτουργία με ενίσχυση ισχύος Q>10 και επίδειξη παραγωγής 400 MW επί 400 δευτερόλεπτα περίπου, ώστε να καταστεί δυνατή η μελέτη καιόμενου πλάσματος σε συνθήκες συναφείς με συνθήκες παραγωγής ενέργειας.

Η επιτυχής ολοκλήρωση της κατασκευαστικής μελέτης του ITER, ευθυγραμμιζόμενη με τον προσανατολισμό της κοινοτικής έρευνας προς την κατασκευή παραγωγικού αντιδραστήρα, καθιστά δυνατή τη λήψη απόφασης σχετικά με την υλοποίηση του έργου Next Step. Με την επιφύλαξη θετικής έκβασης των διεθνών διαπραγματεύσεων που έχουν ως αντικείμενο τους νομικούς και θεσμικούς όρους ίδρυσης της νομικής οντότητας ITER, καθώς και των διαπραγματεύσεων σχετικά με την κοινή υλοποίηση (κατασκευή, λειτουργία, εκμετάλλευση και παροπλισμό), είναι δυνατόν να επιδιωχθεί η λήψη συγκεκριμένης απόφασης μέσα στη διετία 2003-2004, ώστε να αρχίσει ουσιαστικά η κατασκευή στη διετία 2005-2006. Άρα, το χρονικό διάστημα 2003-2006 πρέπει να θεωρείται ως μεταβατική περίοδος κατά την οποία θα πρέπει να εξορθολογιστούν οι ευρωπαϊκές δραστηριότητες λόγω σαφούς προσανατολισμού του προγράμματος προς το έργο Next Step. Ο προϋπολογισμός της περιόδου 2003-2006 για την έρευνα στο πεδίο της ενέργειας σύντηξης προβλέπει για το ITER 200 ΜEUR, επί συνόλου 700 ΜEUR.

Εάν και όταν ληφθεί η απόφαση, η υλοποίηση του Next Step θα κινητοποιήσει σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό και δημοσιονομικούς πόρους. Από τη στιγμή που θα ληφθεί η απόφαση για το έργο, θα χρειαστεί να γίνουν αναδιατάξεις στις προσπάθειες που καταβάλλουν σήμερα οι ευρωπαίοι εταίροι της Ευρατόμ στο πεδίο της σύντηξης καθώς και οργανωτικές αλλαγές, ώστε όλοι μαζί από κοινού να συμβάλουν στην υλοποίηση του ITER. Το ποσό των 500 ΜEUR έχει προβλεφθεί για τη συνέχιση ενός ώριμου προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων των μεταβατικών δραστηριοτήτων ανάμεσα σ'αυτές που διεξάγονται σήμερα στο πλαίσιο των Συμπράξεων [13] και του JET και σ'εκείνες που θα αποτελέσουν το "συνοδευτικό πρόγραμμα" φυσικής και τεχνολογίας της σύντηξης από τη στιγμή που η κατασκευή της μηχανής Next Step/ITER θα έχει φτάσει σε μια σταθερή κατάσταση μετά το 2006.

[13] Ιδρύονται με συμβάσεις σύνδεσης ανάμεσα στην Κοινότητα και σε οντότητες των κρατών μελών.

Οι προτεραιότητες

i) Πρόγραμμα των Συμπράξεων στο πεδίο της φυσικής και της τεχνολογίας

Το πρόγραμμα των Συμπράξεων θα περιλαμβάνει:

- Έρευνα και ανάπτυξη στη φυσική και τεχνολογία του πλάσματος, που θα επικεντρώνεται στη μελέτη και αξιολόγηση τρόπων μαγνητικής συγκράτησης, ιδίως με τη συνέχιση της κατασκευής της μηχανής Wendelstein 7-Χ τύπου stellarator και την εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων που έχουν ήδη στη διάθεσή τους οι Συμπράξεις Ευρατόμ.

- Συντονισμένες δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης στην τεχνολογία της σύντηξης: συγκεκριμένα, έρευνα επί των υλικών της σύντηξης και συμμετοχή σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης για τον παροπλισμό του JET, που προβλέπεται με την ολοκλήρωση των εργασιών.

- Μελέτη κοινωνικοοικονομικών πτυχών, που θα εστιάζεται στην αξιολόγηση του οικονομικού κόστους και της κοινωνικής αποδοχής της ενέργειας σύντηξης, συμπληρωματικά προς περαιτέρω μελέτη πτυχών της ασφάλειας και του περιβάλλοντος. συντονισμός των κρατών μελών, με την έννοια της διατήρησης επαφών, σε επίπεδο μη στρατιωτικής έρευνας με αντικείμενο την αδρανειακή συγκράτηση του πλάσματος και πιθανές εναλλακτικές τεχνικές. διάδοση των αποτελεσμάτων και ενημέρωση του κοινού. κινητικότητα και κατάρτιση.

Ως συμβολή στο πρόγραμμα των Συμπράξεων, θα δοθεί προτεραιότητα σε πολυμερείς δράσεις ώστε οι δραστηριότητες να εντοπιστούν σε κοινά έργα, όπως έργα που συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία του JET και του Next Step/ITER ή/και με την κατάρτιση προσωπικού. Σε συνάρτηση με την απόφαση για υλοποίηση του ITER και την επιλογή του κατάλληλου χρόνου, θα αναπροσαρμοστεί η σημερινή κοινοτική υποστήριξη προς τις δραστηριότητες των Συμπράξεων και θα επανεξεταστεί η σταδιακή κατάργηση της εκμετάλλευσης αριθμού εγκαταστάσεων. Θα εξασφαλιστούν επαρκή μέσα ώστε να διατηρηθεί ο μέχρι σήμερα στενός συντονισμός της έρευνας σχετικά με τη σύντηξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συντονισμός που αποδείχτηκε επωφελής όλα αυτά τα χρόνια.

Το εύρος του ευρωπαϊκού συνοδευτικού προγράμματος στο πεδίο της φυσικής και τεχνολογίας της σύντηξης, το οποίο είναι απαραίτητο ώστε οι Συμπράξεις και η ευρωπαϊκή βιομηχανία να αντλήσουν πλήρες όφελος από το ITER, θα εξαρτηθεί : α) από το ποσοστό της ευρωπαϊκής συμμετοχής στο ITER και β) από τη θέση στην οποία θα χωροθετηθεί το έργο. Η επιλογή αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε επενδύσεις ώστε τα πειράματα σύντηξης που διεξάγονται στην Ευρώπη να διατηρηθούν ποιοτικώς σε υψηλά επίπεδα παγκοσμίως και μετά την έναρξη λειτουργίας του ITER, καθώς και σε ένα επαρκές πρόγραμμα τεχνολογικής ανάπτυξης.

ii) Εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων JET

Η εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων JET θα εξακολουθήσει να γίνεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής συμφωνίας για την ανάπτυξη της σύντηξης (EFDA), με σκοπό την πληρέστερη εκμετάλλευση των βελτιωμένων επιδόσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη. Η χρησιμοποίηση των εγκαταστάσεων JET θα χρειαστεί να διακοπεί κάποια στιγμή ώστε οι αντίστοιχοι πόροι να κατευθυνθούν προς το Next Step/ITER.

iii) Next Step/ITER

Η πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο Ευρατόμ (2002-2006) περιλαμβάνει τη συνέχιση των δραστηριοτήτων Next Step με στόχο τη συμμετοχή στην κατασκευή του έργου κατά το δεύτερο ήμισυ της περιόδου. Επειδή όμως οι αποφάσεις για το έργο ITER δεν εξαρτώνται μόνο από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ αλλά και τους διεθνείς εταίρους της ΕΕ, το προτεινόμενο πρόγραμμα δραστηριοτήτων πρέπει να είναι ανοιχτό τόσο ως προς τη χωροθέτηση και το πλαίσιο του Next Step/ITER όσο και ως προς το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού συνοδευτικού προγράμματος.

Η συμμετοχή της ΕΕ στο ITER συνεπάγεται συμμετοχή στην κατασκευή εξοπλισμού και εγκαταστάσεων εντός της περιμέτρου χωροθέτησης του ITER που θα είναι απαραίτητα για την εκμετάλλευσή του, συμμετοχή στο κόστος στελέχωσης και διαχείρισης του έργου κατά τη διάρκεια της κατασκευής και παροχή υποστήριξης. Ο βαθμός και το είδος της συμμετοχής θα εξαρτηθούν από την έκβαση των διαπραγματεύσεων με τους διεθνείς εταίρους της ΕΕ και εν συνεχεία από τη χωροθέτηση του ITER. Εάν το ITER χωροθετηθεί στην Ευρώπη, η ΕΕ θα συμμετέχει και στις δαπάνες που θα της αναλογούν ως συμβαλλόμενου μέρους υποδοχής.

2.2 Επεξεργασία και διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων

Στόχοι

Η απουσία μιας προσέγγισης ευρείας αποδοχής για το ζήτημα της διαχείρισης και διάθεσης των αποβλήτων είναι μία από τις μεγαλύτερες δυσχέρειες για τη συνέχιση και τη μελλοντική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Αυτό αφορά κυρίως την ταφή ραδιενεργών αποβλήτων που περιέχουν στοιχεία μακράς διάρκειας ζωής σε γεωλογικούς σχηματισμούς, πράγμα που θα γίνεται υποχρεωτικά ανεξαρτήτως μεθόδου επεξεργασίας του εξαντλημένου καυσίμου και των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας. Η έρευνα δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί η κοινωνική αποδοχή, είναι όμως απαραίτητη για την ανάπτυξη και δοκιμή τεχνολογιών εναπόθεσης, την αναζήτηση κατάλληλων θέσεων, την προώθηση της βασικής επιστημονικής κατανόησης της ασφάλειας και των μεθόδων εκτίμησης αυτής, τέλος δε για την ανάπτυξη διαδικασιών λήψης αποφάσεων που να θεωρούνται θεμιτές από τους ενδιαφερόμενους.

Διεξαγωγή έρευνας απαιτείται επίσης για τη διερεύνηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι νέοι τύποι αντιδραστήρων ή/και οι κύκλοι καυσίμου ώστε το σχάσιμο υλικό να χρησιμοποιείται με τον καλύτερο τρόπο και να παράγονται λιγότερα απόβλητα, ενώ παράλληλα θα εκπληρώνονται οι προβλέψεις για το κόστος. απαιτείται επίσης έρευνα ώστε να διευκρινιστούν οι προοπτικές του διαχωρισμού και της μεταστοιχείωσης, που μπορούν θεωρητικά να μειώσουν τον κίνδυνο των αποβλήτων, σε βιομηχανική κλίμακα με επαρκή ασφάλεια και σε λογικό κόστος.

Προτεραιότητες της έρευνας

i) Έρευνα για τη διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων σε γεωλογικούς σχηματισμούς

Σκοπός είναι να δημιουργηθεί μια υγιής τεχνική βάση για την επίδειξη της ασφάλειας που παρέχει η λύση της ταφής των αποβλήτων σε γεωλογικούς σχηματισμούς και να υποστηριχθεί η ανάπτυξη μιας κοινής ευρωπαϊκής θεώρησης πάνω στα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τη διάθεση των αποβλήτων.

- Βελτίωση των βασικών γνώσεων, ανάπτυξη και δοκιμή τεχνολογιών: η έρευνα θα εστιαστεί σε κεντρικής σημασίας διεργασίες, φυσικές, χημικές και βιολογικές. αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων φυσικών και τεχνολογικών φραγμών, μακροπρόθεσμη σταθερότητα αυτών και μέσα υλοποίησης των τεχνολογιών διάθεσης σε υπόγεια ερευνητικά εργαστήρια.

- Νέα και βελτιωμένα εργαλεία: η έρευνα θα εστιαστεί σε μοντέλα επιδόσεων, εκτίμησης της ασφάλειας και μεθόδων επίδειξης της μακροπρόθεσμης ασφάλειας, και παράλληλα σε αναλύσεις ευαισθησίας και αβεβαιότητας, αξιολόγηση εναλλακτικών μέτρων επιδόσεων και διεργασιών σχετικών με τις ανησυχίες του ευρύτερου πληθυσμού για τη διάθεση των αποβλήτων.

ii) Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση. Νέες έννοιες που αναφέρονται στους αντιδραστήρες.

Σκοπός είναι να εξευρεθούν πρακτικοί τρόποι μείωσης της ποσότητας ή/και του κινδύνου των προς διάθεση αποβλήτων με διαχωρισμό και μεταστοιχείωση και να διερευνηθούν οι δυνατότητες αναζήτησης νέων εννοιών.

- Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση: η έρευνα θα εστιαστεί σε θεμελιώδεις αξιολογήσεις της όλης πτυχής. επίδειξη των πλέον φιλόδοξων τεχνολογιών διαχωρισμού, σε πιλοτική κλίμακα. περαιτέρω ανάπτυξη τεχνολογιών μεταστοιχείωσης. αξιολόγηση της δυνατότητας εφαρμογής αυτών σε βιομηχανική κλίμακα.

- Νέες έννοιες που αναφέρονται σε αντιδραστήρες: η έρευνα θα εστιαστεί πρωταρχικά στον αντιδραστήρα υψηλών θερμοκρασιών (HTR), ιδιαιτέρως σε ό,τι αφορά το σύστημα μετατροπής ισχύος για τον απευθείας κύκλο, στις ιδιότητες των υλικών σε περιβάλλον ηλίου υψηλής θερμοκρασίας, καινοτόμες επιστρώσεις καυσίμου, εφαρμογές εκμετάλλευσης της θερμότητας, ζητήματα ασφάλειας και έκδοσης αδειών.

3. Άλλες δραστηριότητες που αφορουν την πυρηνική ασφάλεια

Στόχοι

Στόχος είναι η υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ που καλύπτουν την υγεία, την ασφάλεια και το περιβάλλον, και η πληρέστερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής έρευνας με αντικείμενο την πυρηνική σχάση και άλλες χρήσεις της ιοντίζουσας ακτινοβολίας.

Προτεραιότητες της έρευνας

i) - Ακτινοπροστασία

Σκοπός είναι να υποστηριχθούν τα κοινοτικά πρότυπα για την ακτινοπροστασία καθώς και ο τρόπος εφαρμογής τους, να υπάρξει ευέλικτη και ταχεία ανταπόκριση στις νέες ανάγκες που δημιουργούνται και να ενισχυθούν οι δυνατότητες της Ευρώπης μέσω πληρέστερης ενοποίησης της ερευνητικής προσπάθειας. Η έρευνα θα εστιαστεί σε:

- Ποσοτικό προσδιορισμό των κινδύνων εξαιτίας χαμηλών και παρατεταμένων δόσεων αντιπροσωπευτικών του περιβάλλοντος και του χώρου εργασίας, με τη βοήθεια επιδημιολογικών μελετών σε πληθυσμούς που εκτίθενται, παράλληλα δε και με βιολογική έρευνα, κυτταρική και μοριακή. Η συνεργασία με τη Ρωσία και άλλες χώρες της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών θα έχει ουσιαστική σημασία για την πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με πληθυσμούς που έχουν εκτεθεί σε ακτινοβολία.

- Μεγαλύτερη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής έρευνας με αντικείμενο την προστασία του περιβάλλοντος και την υγεία, ακτινοοικολογία, έκτακτα περιστατικά και διαχείριση του περιβάλλοντος, ιατρικές χρήσεις της ακτινοβολίας και έκθεση σε φυσικές πηγές ακτινοβολίας.

ii) Καινοτόμοι τρόποι παραγωγής πυρηνικής ενέργειας

Σκοπός είναι να αναζητηθούν καινοτόμες τεχνικές παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Η έρευνα θα εστιαστεί σε:

- περαιτέρω ανάπτυξη καινοτόμων τεχνικών παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, για τις οποίες έχει εξακριβωθεί ότι προσφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη από πλευράς ασφάλειας, διαχείρισης αποβλήτων, κόστους και βιωσιμότητας.

iii) Εκπαίδευση και κατάρτιση

Σκοπός είναι η πληρέστερη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης και κατάρτισης σε θέματα πυρηνικών επιστημών, ώστε να αντιμετωπιστεί η συρρίκνωση του αριθμού σπουδαστών και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και να υπάρξει η αναγκαία επάρκεια και τεχνογνωσία για να συνεχιστεί η ασφαλής χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας και άλλες χρήσεις της ακτινοβολίας στη βιομηχανία και την ιατρική. Η υποστήριξη θα εστιαστεί στην:

- ανάπτυξη και εφαρμογή μιας πιο κοινής προσέγγισης ως προς την εκπαίδευση σε θέματα πυρηνικών επιστημών και πυρηνικής μηχανικής στην Ευρώπη, παράλληλα με μεγαλύτερη ολοκλήρωση εθνικών πόρων και δυνατοτήτων.

Συμπληρωματικά θα υπάρξουν ατομικές υποτροφίες, ειδικά μαθήματα κατάρτισης, δίκτυα κατάρτισης και επιχορηγήσεις για νέους ερευνητές από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΠΟΣΟΥ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ - ΜΕΣΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Για την υλοποίηση του ειδικού προγράμματος, και σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα πλαίσιο δράσεων έρευνας και κατάρτισης 2002-2006 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας που θα συμβάλουν στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας (2002/.../Ευρατόμ), σύμφωνα επίσης με τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, ερευνητικών κέντρων και πανεπιστημίων για την υλοποίηση του προγράμματος πλαισίου (2002/.../Ευρατόμ), η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει διάφορα μέσα.

Η Επιτροπή θα αξιολογεί τις προτάσεις με βάση τα κριτήρια αξιολόγησης που τίθενται στις προαναφερόμενες αποφάσεις, για να εξακριβώνει τη συνάφειά τους με τους στόχους του προγράμματος, την επιστημονική και τεχνολογική τους αριστεία, την κοινοτική προστεθειμένη αξία τους και τη διαχειριστική ικανότητα των συμμετεχόντων.

Α. νεα μεσα

Α.1 Δίκτυα αριστείας

Κατά κανόνα, η οργάνωση ενός δικτύου θα γίνεται γύρω από έναν πυρήνα συμμετεχόντων, στον οποίο θα μπορούν να προσχωρούν και άλλοι ενδιαφερόμενοι. Με σκοπό τη δημιουργία ενός εικονικού κέντρου αριστείας, τα δίκτυα θα ενσωματώνουν σημαντικό μέρος της ερευνητικής τους δραστηριότητας στο εκάστοτε πεδίο. Πολυθεματικές συχνά, οι δραστηριότητες αυτές προσανατολίζονται με βάση μακροπρόθεσμους στόχους και όχι με βάση αποτελέσματα προκαθορισμένα από πλευράς προϊόντων, διεργασιών ή υπηρεσιών.

Πέρα από τις ενοποιημένες αυτές ερευνητικές δραστηριότητες, το κοινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων του δικτύου θα περιλαμβάνει και δραστηριότητες ενοποίησης, καθώς και δραστηριότητες εξάπλωσης της αριστείας εκτός δικτύου.

Για την υλοποίηση των στόχων του, ένα δίκτυο θα δραστηριοποιείται με αντικείμενο:

- Ενοποιημένες δραστηριότητες των συμμετεχόντων

- Δραστηριότητες ενοποίησης, που θα καλύπτουν συγκεκριμένα:

- την προσαρμογή των ερευνητικών δραστηριοτήτων των συμμετεχόντων έτσι ώστε να ενισχύεται ο συμπληρωματικός χαρακτήρας των πρώτων.

- ανάπτυξη και χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης και επικοινωνίας, καθώς και ανάπτυξη εικονικών και διαδραστικών μεθόδων εργασίας.

- ανταλλαγές προσωπικού σε βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση, καθώς και άνοιγμα θέσεων για ερευνητές άλλων μελών του δικτύου ή για κατάρτιση αυτών.

- ανάπτυξη και χρησιμοποίηση κοινών υποδομών έρευνας και προσαρμογή του υπάρχοντος εξοπλισμού για να είναι δυνατή η από κοινού χρησιμοποίηση.

- κοινή διαχείριση και εκμετάλλευση της παραγόμενης γνώσης, και δράσεις προαγωγής της καινοτομίας.

- Δραστηριότητες διάδοσης της αριστείας, που θα καλύπτουν κατά περίπτωση:

- κατάρτιση ερευνητών.

- ανακοινώσεις σχετικά με τα επιτεύγματα του δικτύου και τη διάδοση της γνώσης.

- υπηρεσίες υποστήριξης της τεχνολογικής καινοτομίας, οι οποίες θα ευνοούν ιδιαίτερα την πρόσληψη νέων τεχνολογιών.

- αναλύσεις επιστημονικών/κοινωνικών ζητημάτων που συνδέονται με την ερευνητική δραστηριότητα του δικτύου.

Κατά την υλοποίηση ορισμένων από τις δραστηριότητές του (π.χ. κατάρτιση ερευνητών), το δίκτυο θα μεριμνά για τη δημοσιότητα αυτών δημοσιεύοντας προσκλήσεις υποψηφιότητας.

Το μέγεθος του δικτύου μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με το πεδίο και το θέμα. Ενδεικτικά, ο αριθμός συμμετεχόντων δεν μπορεί να είναι μικρότερος από έξι. Με οικονομικούς όρους, η κοινοτική συμμετοχή σε ένα δίκτυο αριστείας μπορεί να ανέλθει κατά μέσο όρο σε μερικά εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Οι προτάσεις για δίκτυα θα πρέπει να καλύπτουν τα κάτωθι στοιχεία:

- τις βασικές γραμμές του κοινού προγράμματος δραστηριοτήτων (και το περιεχόμενο αυτού κατά το πρώτο έτος), για τα τρία σκέλη δραστηριοτήτων, ήτοι έρευνας, ολοκλήρωσης και διάδοσης της αριστείας.

- τον ρόλο των συμμετεχόντων, προσδιορίζοντας δραστηριότητες και πόρους που ενοποιούνται.

- τη λειτουργία του δικτύου (συντονισμό και διαχείριση των δραστηριοτήτων).

- το σχέδιο διάδοσης των γνώσεων και τις προοπτικές εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων.

Η εταιρική σχέση θα μπορεί να διαμορφώνεται ανάλογα με τις ανάγκες, μέσα στα όρια της αρχικά προβλεπόμενης κοινοτικής συμμετοχής, με αντικατάσταση παλαιών μελών ή προσχώρηση νέων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό θα γίνεται μέσω προσκλήσεων υποβολής υποψηφιοτήτων.

Το πρόγραμμα δραστηριοτήτων θα αναπροσαρμόζεται σε ετήσια βάση. η ενημέρωση αυτή θα συνίσταται σε αναπροσανατολισμό ορισμένων δραστηριοτήτων ή δρομολόγηση νέων που δεν προβλέπονταν εξαρχής και στις οποίες θα εμπλέκονται κατά περίπτωση και άλλοι συμμετέχοντες. Η Επιτροπή θα έχει τη δυνατότητα να προκηρύσσει προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για τη χορήγηση συμπληρωματικών πόρων, που θα καλύπτουν π.χ. επέκταση των ενσωματωμένων δραστηριοτήτων του υπάρχοντος δικτύου ή την προσχώρηση νέων συμμετεχόντων.

Η χρηματοδοτική συμμετοχή της Κοινότητας θα αντιστοιχεί σε ένα σταθερό ποσό συνδεόμενο με την υλοποίηση ενός συνόλου εργασιών, θα υπολογιστεί αρχικά συναρτήσει των πόρων που θα κινητοποιηθούν για την υλοποίηση του κοινού προγράμματος δραστηριοτήτων και θα καταβάλλεται σε ετήσια βάση. Συμπληρωματικά προς τους πόρους των συμμετεχόντων, η κοινοτική συμμετοχή πρέπει να είναι επαρκής ώστε να λειτουργήσει ως κίνητρο ενσωμάτωσης, χωρίς όμως να οδηγήσει σε χρηματοδοτική εξάρτηση που θα έθετε σε κίνδυνο τη συνέχιση του δικτύου.

Α.2 Ολοκληρωμένα έργα

Το εν λόγω μέσο αποσκοπεί να συμβάλει σε ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και στην επίλυση σημαντικών κοινωνικών προβλημάτων, με την κινητοποίηση μιας "κρίσιμης μάζας" πόρων και δεξιοτήτων Ε&ΤΑ που υπάρχουν στην Ευρώπη.

Συνεπώς, κάθε ολοκληρωμένο έργο θα αποβλέπει στην παραγωγή επιστημονικών και τεχνολογικών αποτελεσμάτων που θα είναι αναγνωρίσιμα και θα έχουν εφαρμογή σε προϊόντα, διεργασίες και υπηρεσίες. Οι δραστηριότητες που θα αναπτύσσονται στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου έργου θα έχουν εξ ορισμού σαφώς καθορισμένους στόχους, ακόμη και αν πρόκειται για έρευνα υψηλού κινδύνου.

Γενικώς, η οργάνωση όσων συμμετέχουν στα έργα θα γίνεται γύρω από έναν κεντρικό πυρήνα συμμετεχόντων. Το σύνολο των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου έργου θα υπάγεται σε ένα γενικότερο πλαίσιο ενός "εκτελεστικού σχεδίου" το οποίο θα περιλαμβάνει δραστηριότητες:

- έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης ή/και επίδειξης.

- διαχείρισης, διάδοσης και μεταφοράς της γνώσης με απώτερο στόχο την προαγωγή της καινοτομίας.

- ανάλυσης και αξιολόγησης των συναφών τεχνολογιών και των συντελεστών επιτυχίας της εκμετάλλευσης αυτών.

Για την επίτευξη των στόχων του, ένα ολοκληρωμένο έργο μπορεί να περιλαμβάνει και δραστηριότητες:

- κατάρτισης ερευνητών, σπουδαστών, μηχανικών και στελεχών της βιομηχανίας.

- υποστήριξης για την πρόσληψη νέων τεχνολογιών.

- ενημέρωσης και επικοινωνίας, διαλόγου με το κοινό γύρω από επιστημονικές/κοινωνικές πτυχές της έρευνας που διεξάγεται στο πλαίσιο του έργου.

Το μέγεθος ενός ολοκληρωμένου έργου μπορεί να ποικίλλει κατά θέμα και αντικείμενο, ανάλογα με την "κρίσιμη μάζα" που χρειάζεται για να προκύψουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα κάτω από τις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

Το σύνολο των δραστηριοτήτων ενός ολοκληρωμένου έργου μπορεί να αντιπροσωπεύει από μερικά εκατομμύρια ευρώ έως μερικές δεκάδες εκατομμύρια ευρώ.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα ολοκληρωμένο έργο θα συνίσταται σε ένα σύνολο ειδικών δράσεων, οι οποίες θα αφορούν ορισμένες πτυχές της έρευνας που χρειάζεται για να επιτευχθούν οι προβλεπόμενοι στόχοι, η έκταση και η δομή τους θα ποικίλλουν ανάλογα με τα προς υλοποίηση καθήκοντα, ενώ θα υπάρχει μεταξύ τους και στενός συντονισμός. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, ένα ολοκληρωμένο έργο θα μπορεί να πάρει τη μορφή ενός ενιαίου μεγάλου έργου, μιας μόνο συνιστώσας.

Οι προτάσεις για ολοκληρωμένα έργα θα πρέπει να καλύπτουν τα κάτωθι στοιχεία:

- τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς στόχους του έργου.

- τους βασικούς άξονες και το χρονοδιάγραμμα του "εκτελεστικού σχεδίου", όπου θα φαίνεται η διάρθρωση των διαφόρων συνιστωσών.

- τα στάδια της υλοποίησης και τα αποτελέσματα που αναμένονται από κάθε στάδιο.

- τον ρόλο όσων συμμετέχουν στην κοινοπραξία και τις ειδικές δεξιότητες καθενός.

- την οργάνωση και διαχείριση του έργου.

- το σχέδιο διάδοσης των γνώσεων και εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων.

- συνολικό προϋπολογισμό και προϋπολογισμό κατά δραστηριότητα, μαζί με ένα σχέδιο χρηματοδότησης το οποίο θα εμφαίνει τις διάφορες συνιστώσες και την προέλευσή τους.

Η εταιρική σχέση θα μπορεί να διαμορφώνεται ανάλογα με τις ανάγκες, μέσα στα όρια της αρχικά προβλεπόμενης κοινοτικής συμμετοχής, με αντικατάσταση παλαιών μελών ή προσχώρηση νέων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό θα γίνεται μέσω προσκλήσεων υποβολής υποψηφιοτήτων.

Το εκτελεστικό σχέδιο θα αναπροσαρμόζεται σε ετήσια βάση. Η αναπροσαρμογή θα μπορεί να καλύπτει τον αναπροσανατολισμό ορισμένων δραστηριοτήτων και τη δρομολόγηση νέων. Στην τελευταία περίπτωση, και εφόσον υπάρχει ανάγκη επιπλέον κοινοτικής χρηματοδότησης, η Επιτροπή θα προκηρύσσει προσκλήσεις υποβολής προτάσεων όπου θα καθορίζεται το αντικείμενο των δραστηριοτήτων και ποιοι θα συμμετέχουν στην υλοποίησή τους.

Η κοινοτική συμμετοχή θα εγγραφεί στο πλαίσιο ενός σχεδίου χρηματοδότησης, το οποίο θα δίνει τη δυνατότητα προσφυγής σε άλλα χρηματοδοτικά σχήματα, το Eureka κυρίως, ή στα χρηματοδοτικά μέσα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων. Το ύψος της θα ανέρχεται κατ'ανώτατο όριο σε 50% του συνολικού προϋπολογισμού του έργου, κατανεμημένου ανά δραστηριότητα. Η καταβολή της θα γίνεται κατ'έτος βάσει του προτεινόμενου εκτελεστικού σχεδίου.

B. αλλα μεσα

Για την υλοποίηση του προγράμματος, η Επιτροπή θα μπορεί επίσης να προσφύγει:

- σε ειδικά στοχοθετημένα έργα, για την υλοποίηση δραστηριοτήτων έρευνας και επίδειξης.

- σε ολοκληρωμένες πρωτοβουλίες σχετικές με την υποδομή, που θα συνδυάζουν δραστηριότητες ουσιαστικής σημασίας για την ενίσχυση και ανάπτυξη υποδομών έρευνας που θα εξυπηρετούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

- σε δράσεις κινητικότητας και επαγγελματικής κατάρτισης.

- σε ειδικές δράσεις συντονισμού και υποστήριξης, για να επιτευχθούν οι στόχοι που προσδιορίζονται στα διάφορα πεδία του προγράμματος.

- σε συνοδευτικές δράσεις με τη βοήθεια πρόσθετων μέτρων για να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος ή να προπαρασκευαστούν μελλοντικές δραστηριότητες της κοινοτικής πολιτικής Ε&ΤΑ.

γ. ειδικοι κανονεσ υλοποιησησ στο πεδιο τησ ερευνασ με αντικειμενο τη θερμοπυρηνικη συντηξη

Κατά τη διεξαγωγή έρευνας με αντικείμενο την ελεγχόμενη θερμοπυρηνική σύντηξη, θα έχουν εφαρμογή οι κάτωθι ρυθμίσεις.

I. διαδικασιεσ

Για έργα που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο δράσεων Ε&ΤΑ κοινής χρηματοδότησης, θα ακολουθούνται οι κάτωθι διαδικασίες:

- συμβάσεις σύνδεσης με κράτη μέλη και συνδεδεμένα κράτη ή οργανισμούς αυτών.

- η συμφωνία "European Fusion Development Agreement - Ευρωπαϊκή Συμφωνία Αναπτύξεως της Σύντηξης" (EFDA).

- οποιαδήποτε άλλη πολυμερής συμφωνία που συνάπτεται ανάμεσα στην Κοινότητα και συνδεδεμένους οργανισμούς (π.χ. η συμφωνία για την προώθηση της κινητικότητας) ή/και νομικές οντότητες που μπορούν να ιδρύονται κατόπιν γνωμοδοτήσεως της αρμόδιας συμβουλευτικής επιτροπής.

- άλλες συμβάσεις περιορισμένης διάρκειας, ιδίως με μη συνδεδεμένους οργανισμούς των κρατών μελών ή συνδεδεμένων κρατών.

- διεθνείς συμφωνίες που καλύπτουν έργα υλοποιούμενα στο πλαίσιο συνεργασίας με τρίτες χώρες (π.χ. το ITER), και από νομικές οντότητες που ιδρύονται στο πλαίσιο των συμφωνιών αυτών.

II. χρηματοδοτικη συμμετοχη

Η χρηματοδοτική συμμετοχή του προγράμματος πλαισίου στις τρέχουσες δαπάνες των Συμπράξεων και σε συμβάσεις περιορισμένης διάρκειας θα μειώνεται σταδιακά και σημαντικά σε σχέση με το σημερινό ποσοστό ετήσιας χρηματοδότησης, κατά τη διάρκεια του προγράμματος πλαισίου.

Οι ρυθμίσεις συμμετοχής της Κοινότητας σε δραστηριότητες που άπτονται της κοινής υλοποίησης έργων στο πλαίσιο διεθνών σχημάτων συνεργασίας (π.χ. το ITER) προβλέπονται στο εκάστοτε σχήμα συνεργασίας και από τις νομικές οντότητες που μπορούν να ιδρύονται στο πλαίσιο τέτοιων συμφωνιών.

Ενδεδειγμένες νομικές οντότητες ή άλλα ενδεδειγμένα σχήματα μπορούν να ιδρύονται από την Ευρατόμ και τους συνδεδεμένους οργανισμούς με σκοπό να διαχειρίζονται την κοινή συμμετοχή.

NOMOΘΕΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

Τομέας (-εις) : ´Ερευνα

Δραστηριότητα(ες): Δραστηριότητες έρευνας και εκπαίδευσης δυνάμει της συνθήκης Ευρατόμ

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ

Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος δραστηριοτήτων έρευνας και εκπαίδευσης σχετικά με την «Πυρηνική Ενέργεια»

1. ΓΡΑΜΜΗ(-ΕΣ) ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ + ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Υποτμήμα B6 6 ´Εμμεσες δράσεις: οι γραμμές αυτές θα καθοριστούν στις αρχές της διαδικασίας του προϋπολογισμού του 2003, λαμβάνοντας υπόψη την ονοματολογία ΑΒΒ, που βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας.

2. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

2.1. Συνολικό κονδύλιο της δράσης (Μέρος B): 900 εκατ. ευρώ σε ΠΑΥ

2.2. Περίοδος υλοποίησης:

2002-2006

2.3. Συνολική πολυετής εκτίμηση των δαπανών:

α) Χρονοδιάγραμμα των πιστώσεων αναλήψεων υποχρεώσεων/ πιστώσεων πληρωμών (δημοσιονομική παρέμβαση) (πρβλ. σημείο 6.1.1)

εκατ. ευρώ (μέχρι τρίτου δεκαδικού)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

β) Tεχνική και Διοικητική Συνδρομή (ΤΔΣ) και Δαπάνες Στήριξης (ΔΣ) (πρβλ. σημείο 6.1.2)

Αυτή η κατηγορία κονδυλίων δεν έχει εφαρμογή στο συγκεκριμένο τομέα.

γ) Συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις των ανθρώπινων πόρων και των άλλων δαπανών διοικητικής λειτουργίας (πρβλ. σημεία 7.2 και 7.3)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.4. Συμβατότητα με τον δημοσιονομικό προγραμματισμό και με τις Δημοσιονομικές Προοπτικές

|X| Πρόταση συμβατή με τον ισχύοντα δημοσιονομικό προγραμματισμό

| | Η πρόταση αυτή απαιτεί επαναπρογραμματισμό του αντίστοιχου τομέα των Δημοσιονομικών Προοπτικών

| | συμπεριλαμβανομένης, εφόσον συντρέχει περίπτωση, προσφυγής στις διατάξεις της Διοργανικής Συμφωνίας.

2.5 Δημοσιονομικές επιπτώσεις επί των εσόδων

| | Ουδεμία δημοσιονομική επίπτωση (αφορά τεχνικές πτυχές της εφαρμογής ενός μέτρου)

|X| Δημοσιονομική επίπτωση - Η επίδραση επί των εσόδων έχει ως εξής:

Ορισμένα συνδεδεμένα κράτη θα συμβάλουν στη χρηματοδότηση του ειδικού προγράμματος.

Οι συμφωνίες σύνδεσης είναι συνάρτηση ενός προγράμματος πλαισίου. Η ανανέωσή τους θα αποτελέσει αντικείμενο επαναδιαπραγμάτευσης μετά τη θέσπιση του νέου προγράμματος πλαισίου και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να προβλεφθεί το ποσό των εν λόγω εσόδων.

Σύμφωνα με τις συμφωνίες σύνδεσης για το τρέχον πρόγραμμα πλαίσιο και στο πλαίσιο της ανανέωσής τους, τα έσοδα που δεν θα χρησιμοποιηθούν μέχρι την περάτωση του τρέχοντος προγράμματος πλαισίου (31/12/2002), θα μεταφερθούν στο νέο πρόγραμμα πλαίσιο.

Σύμφωνα με το άρθρο 27 του Δημοσιονομικού Κανονισμού, ορισμένα έσοδα μπορούν να καταλήξουν σε επαναχρησιμοποίηση.

3. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

4. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ

´Αρθρο 7 της Συνθήκης Ευρατόμ.

Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για το πολυετές πρόγραμμα πλαίσιο 2002-2006 δραστηριοτήτων έρευνας και εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ), με σκοπό την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας

5. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ

5.1. Αναγκαιότητα κοινοτικής παρέμβασης

5.1.1 Επιδιωκόμενοι στόχοι

´Οπως αναγνωρίστηκε στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας, της Φέιρα, της Νίκαιας και, πιο πρόσφατα, της Στοκχόλμης, η έρευνα αποτελεί κεντρική συνιστώσα της οικονομίας και της κοινωνίας της γνώσης η οποία αναπτύσσεται σε παγκόσμια κλίμακα. Ο στόχος που έθεσε η Ευρωπαϊκή ´Ενωση στη Λισαβόνα για την επερχόμενη δεκαετία ήταν «να γίνει η πιο ανταγωνιστική και η πιο δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο, ικανή για αειφόρο οικονομική ανάπτυξη καθώς και για ποσοτική και ποιοτική βελτίωση της απασχόλησης και για μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή». Περισσότερο από ποτέ, η έρευνα επιβεβαιώνεται ως ένας από τους βασικούς μοχλούς της οικονομικής και κοινωνικής προόδου, ένας βασικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, την απασχόληση και την ποιότητα ζωής. Η επιστήμη και η τεχνολογία αποτελούν, εξάλλου, κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας λήψης πολιτικών αποφάσεων τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής ´Ενωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Ωστόσο, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της Ευρώπης σε θέματα έρευνας εξακολουθούν να υφίστανται. Αφορούν τέσσερα βασικά σημεία:

I. Ανεπαρκείς και διάσπαρτες επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης και γενικότερα της γνώσης (Ε&ΤΑ, εκπαίδευση και λογισμικό), με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή ´Ενωση να υπολείπεται των ανταγωνιστών της. Το 1999, επένδυσε 76 δισ. ευρώ λιγότερο απ´ό,τι οι ΗΠΑ στην έρευνα και ανάπτυξη. Σήμερα υπολείπεται των ανταγωνιστών της όσον αφορά τις ερευνητικές δαπάνες σε σχέση με το ΑΕΠ (το 1999, 1,9% στην 'Ενωση έναντι 2,6% στις ΗΠΑ και 2,9% στην Ιαπωνία) [15]. Το 1999, οι ΗΠΑ επένδυσαν περίπου 9% στον τομέα της γνώσης, προπορευόμενες της 'Ενωσης (7.6%) και της Ιαπωνίας (6.9%). Και η απόκλιση μεγαλώνει διαρκώς.

[15] Στοιχεία του 1998

II. Ανεπαρκείς ανθρώπινοι πόροι στον τομέα της έρευνας. Οι ερευνητές αντιπροσωπεύουν 5,3/1000 του εργατικού δυναμικού στην Ευρωπαϊκή ´Ενωση (1998), 7,4/1000 στις ΗΠΑ (1993) και 8,9/1000 στην Ιαπωνία (1998), όπου οι ερευνητές είναι διπλάσιοι στη βιομηχανία. Οι άμεσες δημόσιες δαπάνες για την ανώτατη παιδεία αντιστοιχούν σε 0,9% του ΑΕΠ στην ´Ενωση, 1,4% στις ΗΠΑ και 0,5% στην Ιαπωνία (1997).

III. Περιορισμένη ικανότητα μετατροπής των επιστημονικών επιτευγμάτων σε καινοτόμα και ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες, παρά την υψηλής ποιότητας επιστημονική παραγωγή. Ο αριθμός των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που χορηγούνται από τα τρία γραφεία διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (ευρωπαϊκό, αμερικανικό, ιαπωνικό) ανά εκατομμύριο κατοίκων ανέρχεται σε 32 στην ´Ενωση, 49 στις ΗΠΑ και 88 στην Ιαπωνία. Το 1998, το εμπορικό ισοζύγιο για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας σημείωσε έλλειμμα της τάξης των 28 δισ. ευρώ στην ´Ενωση (τάση που επιβεβαιώθηκε καθόλη τη δεκαετία), συγκριτικά προς το έλλειμμα των 8 δισ. ευρώ στις ΗΠΑ και το πλεόνασμα των 39 δισ. ευρώ στην Ιαπωνία. Οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στους προηγμένους τομείς αντιστοιχούν σε 80% στις ΗΠΑ και, παρά την ανοδική πορεία, μόλις σε 26% στην 'Ενωση και 23% στην Ιαπωνία.

IV. Κατακερματισμός των ερευνητικών πολιτικών στην Ευρώπη. Μέχρι σήμερα, η Ευρώπη δεν έχει υιοθετήσει μία ολοκληρωμένη ερευνητική πολιτική, Οι δεκαπέντε εθνικές πολιτικές συνυπάρχουν από κοινού και παράλληλα με το κοινοτικό πρόγραμμα πλαίσιο χωρίς επαρκή συντονισμό μεταξύ τους ώστε να επιτυγχάνουν αποτελεσματική οργάνωση και αξιοποίηση. Αυτή η έλλειψη συντονισμού επηρεάζει επίσης την δημιουργία και την αποτελεσματική αξιοποίηση των ερευνητικών υποδομών.

Για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, η Επιτροπή πρότεινε και το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικύρωσαν την δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας». Η υλοποίησή του θα αποτελέσει κατ´ανάγκη το προϊόν κοινών προσπαθειών της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης, των κρατών μελών και των συντελεστών στον τομέα της έρευνας. Τα ερευνητικά προγράμματα πλαίσια της ´Ενωσης (2002-2006) και τα ειδικά προγράμματα θα συνεισφέρουν ειδικότερα ως σημαντικές κινητήριες δυνάμεις στην ολοκλήρωση, στον συντονισμό και διάρθρωση της έρευνας στην ´Ενωση, καθώς και στην ενίσχυση των βάσεων του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας.

Μία διαρθρωτική αλλαγή στον επιστημονικό και τεχνολογικό ιστό της ´Ενωσης, η οποία θα αποκαταστήσει τις προαναφερόμενες αδυναμίες, απαιτεί πόρους αντίστοιχους προς το εύρος του εγχειρήματος. Η Επιτροπή πρότεινε χρηματοδότηση του προγράμματος πλαισίου της τάξης των 17,5 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο προηγούμενο επίπεδο χρηματοδότησης συνεκτιμώντας τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη (που εξακολουθεί όμως να αντιπροσωπεύει μόλις το 5-6% των δημόσιων δαπανών για την Ε&ΤΑ). Η Επιτροπή εκτιμά ότι ένα τέτοιο ποσό μπορεί να έχει αισθητή επίπτωση στο ερευνητικό σύστημα καθαυτό, να βελτιώσει τουλάχιστον ορισμένους από τους γενικούς δείκτες έρευνας και να έχει σημαντική επίπτωση στους τομείς προτεραιότητας του προγράμματος πλαισίου που θα επιφέρουν την ανάπτυξη στην ´Ενωση. Εν γένει, αυτό το επίπεδο χρηματοδότησης θα επιτρέψει τη διατήρηση των κοινοτικών προσπαθειών στον τομέα της Ε&ΤΑ, εκπεφρασμένων ως ποσοστό του ΑΕΠ, στα σημερινά τους επίπεδα , κατά την περίοδο 2003-2006.

Τα προγράμματα πλαίσια προβλέπεται να εφαρμοστούν μέσω πέντε ειδικών προγραμμάτων, εκ των οποίων τα τρία άπτονται της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και τα δύο άπτονται της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ). Κάθε ειδικό πρόγραμμα προσδιορίζεται ανάλογα με το χαρακτήρα των εφαρμοζόμενων μέσων, που αντικατοπτρίζουν τους στόχους και την οργάνωση του προγράμματος πλαισίου:

- 'Ενα πρόγραμμα «Ολοκλήρωση και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας» που περιλαμβάνει τις έμμεσες δράσεις που προβλέπονται υπό τον τίτλο «Ολοκλήρωση της έρευνας» και υπό τον τίτλο «Ενίσχυση των βάσεων του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας», συνδυάζοντας τοιουτοτρόπως τις δραστηριότητες έρευνας και συντονισμού.

- ´Ενα πρόγραμμα "Δόμηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας», που περιλαμβάνει δραστηριότητες οριζόντιου χαρακτήρα, στήριξης και δόμησης.

- Δύο προγράμματα «Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ)» που περιλαμβάνουν τις άμεσες δράσεις που υλοποιεί το ΚΚΕρ στον μη πυρηνικό και τον πυρηνικό τομέα αντίστοιχα..

- ´Ενα πρόγραμμα «Πυρηνική ενέργεια» που περιλαμβάνει τις έμμεσες δράσεις που υλοποιούνται στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας.

Οι στόχοι του ειδικού προγράμματος «Πυρηνική ενέργεια» καθορίζονται κατωτέρω ανά πεδίο δράσης, από κοινού με την αιτιολόγησή τους και την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία που συνεπάγονται.

1. Επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων

Στόχος είναι η ανάπτυξη και η δοκιμή τεχνολογιών αποθήκευσης, η διερεύνηση κατάλληλων τοποθεσιών, η προώθηση της βασικής επιστημονικής κατανόησης σχετικά με την ασφάλεια και τις μεθόδους εκτίμησης της ασφάλειας, καθώς και η ανάπτυξη διαδικασιών λήψης αποφάσεων που θεωρούνται αμερόληπτες και δίκαιες από τους ενδιαφερόμενους συντελεστές.

Αιτιολόγηση των προσπαθειών και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

- Η έλλειψη μιας ευρέως συμφωνηθείσας προσέγγισης για τη διαχείριση και διάθεση αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας αποτελεί σημαντική τροχοπέδη για τον τερματισμό της λειτουργίας παλαιών εγκαταστάσεων, καθώς και για τη συνέχιση και επέκταση της χρήσης πυρηνικής ενέργειας.

- Μία συμφωνηθείσα προσέγγιση θα έχει θετικές επιπτώσεις στο κόστος και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

- Τα υπάρχοντα ραδιενεργά απόβλητα πρέπει να τυγχάνουν κατάλληλης διαχείρισης.

2. ´Ερευνα σχετικά με την ενέργεια σύντηξης

Η ενέργεια σύντηξης μπορεί να συμβάλει στην ηλεκτροπαραγωγή βασικού φορτίου σε μεγάλη κλίμακα με μηδενικές εκπομπές. Οι πρόοδοι που έχουν σημειωθεί στην έρευνα σχετικά με την ενέργεια σύντηξης αιτιολογούν την περαιτέρω συνέχιση σθεναρών προσπαθειών για την επίτευξη του μακροπρόθεσμου στόχου ενός σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με σύντηξη.

Αιτιολόγηση των προσπαθειών και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

- Ανάγκη επίτευξης περαιτέρω προόδου για την κατανόηση του πλάσματος σύντηξης υπό συνθήκες ανάλογες με εκείνες ενός μελλοντικού αντιδραστήρα.

- Η εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων, ιδίως του JET, που έχουν κατασκευαστεί με προτιμησιακή στήριξη δεν είναι αρκούντως εφικτή σε εθνική κλίματα. Μέχρις ότου τεθεί σε λειτουργία ο ITER, ο JET είναι το ισχυρότερο μέσο σε παγκόσμια κλίμακα για την πρόοδο της μελέτης του πλάσματος σύντηξης.

- Η 'Ενωση εμφανιζόμενη ως ενιαίος εταίρος βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση, απ´ό,τι τα κράτη μέλη μεμονωμένα, όσον αφορά τη συμμετοχή σε ένα διεθνές έργο όπως το ITER.

- Ανάγκη ουσιαστικότερων σπουδών και εκπαίδευσης νέων επιστημόνων στο πεδίο της σύντηξης.

- Συνεισφορά στη διασφάλιση της διάδοσης των αποτελεσμάτων στα κράτη μέλη.

3. Άλλες δραστηριότητες στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας

Στόχος είναι η υποστήριξη των πολιτικών της ´Ενωσης στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας και του περιβάλλοντος καθώς και η αρτιότερη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής έρευνας για την πυρηνική σχάση και τις άλλες χρήσεις της ιοντίζουσας ακτινοβολίας.

Αιτιολόγηση των προσπαθειών και ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

- Η βελτιωμένη γνώση των κινδύνων που συνδέονται με χαμηλά επίπεδα έκθεσης θα επιτρέψει την αποτελεσματικότερη ως προς το κόστος διάθεση πόρων για την ακτινοπροστασία.

- Μία ουσιαστικότερη ολοκλήρωση είναι αποφασιστικής σημασίας για τη διατήρηση του δυναμικού στο γενικό πλαίσιο ενός ώριμου ή/και φθίνοντος κλάδου της πυρηνικής ενέργειας.

- Ανάγκη αντιμετώπισης των σημαντικότερων ανταγωνιστών.

- Φθίνει ο αριθμός των σπουδαστών και των ιδρυμάτων που παρέχουν εκπαίδευση στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας.

5.1.2 Mέτρα σχετικά με την εκ των προτέρων (ex ante) αξιολόγηση

Με την ευκαιρία της προετοιμασίας των προτάσεων για τα ειδικά προγράμματα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν εκ των προτέρων (ex ante) αξιολόγηση. Τα αποτελέσματά της αντικατοπτρίζουν ιδίως:

- Τις συστάσεις της πενταετούς αξιολόγησης των προγραμμάτων πλαισίων και των ειδικών προγραμμάτων, που διενεργήθηκε από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες στη διάρκεια του 2000.

- Την ενδιάμεση εξέταση του πέμπτου προγράμματος πλαισίου (1998-2002) της Επιτροπής, που περιγράφεται στο έγγραφο COM(2000)612 της 4ης Οκτωβρίου 2000 και αναλύεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SEC(2000)1780 της 23ης Οκτωβρίου 2000.

- Τις ευρείες διαβουλεύσεις μεταξύ των βασικών συντελεστών, σχετικά με τις δύο ανακοινώσεις για τον Ευρωπαϊκό Χώρο της ´Ερευνας στη διάρκεια του 2000 [16] και την πρόταση για το πρόγραμμα πλαίσιο στις αρχές του 2001.

[16] COM(2000) 612 της 4ης Οκτωβρίου 2000, COM(2000) 6 της 18ης Ιανουαρίου 2000

- Σειρά εσωτερικών και εξωτερικών μελετών της Επιτροπής σχετικά με το οικονομικό και πολιτικό πεδίο, το πεδίο των προοπτικών και τον αντίκτυπο των δραστηριοτήτων Ε&ΤΑ.

Τα αποτελέσματα της εκ των προτέρων (ex ante) αξιολόγησης αντικατοπτρίζονται ιδίως στις επιλογές που έγιναν όσον αφορά τη δομή των προγραμμάτων, τους στόχους και τις προτεραιότητες και τα μέσα εφαρμογής.

Οι στόχοι και οι προτεραιότητες επιλέγησαν σύμφωνα με την αυστηρή εφαρμογή του κριτηρίου της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας.

Αυτό καλύπτει τις ακόλουθες πτυχές που αφορούν τα θέματα προτεραιότητας και τις επιλεγείσες δραστηριότητες, των οποίων η αιτιολόγηση και η ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία περιγράφονται λεπτομερέστερα στο σημείο 5.1 και τα αναμενόμενα αποτελέσματα στο σημείο 5.2 :

- Κόστος και έκταση των ερευνών που υπερβαίνουν τις δυνατότητες μιας μεμονωμένης χώρας και ανάγκη συγκέντρωσης μιας «κρίσιμης μάζας» χρηματοδοτικών και ανθρώπινων πόρων.

- Οικονομική σημασία της συνεργασίας (οικονομίες κλίμακας) και ευεργετικές επιπτώσεις στις ιδιωτικές ερευνητικές προσπάθειες και στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

- Διατήρηση ή εξέλιξη της θέσης της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης σε πεδία Ε&ΤΑ που έχουν στρατηγική σημασία γι´αυτήν.

- Ανάγκη συνδυασμού των συμπληρωματικών δεξιοτήτων σε διάφορες χώρες, ειδικότερα δε για την αντιμετώπιση πολυκλαδικών προβλημάτων, καθώς και ανάγκη προσφυγής σε συγκριτικές μελέτες σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

- Δεσμοί με τις προτεραιότητες και τα συμφέροντα της ´Ενωσης, καθώς και με την κοινοτική νομοθεσία και τις κοινοτικές πολιτικές.

- Κατ´ανάγκη υπερεθνικός χαρακτήρας των ερευνών, λόγω της κλίμακας των προβλημάτων ή για επιστημονικούς λόγους

´Οσον αφορά τα μέσα εφαρμογής, δύο νέα βασικά μέσα θα εφαρμοστούν στο πλαίσιο του προγράμματος Ευρατόμ. Λόγω του χαρακτήρα τους, εφαρμόζονται μόνο σε κοινοτικό επίπεδο. Αποσκοπούν να συμβάλουν στην επίτευξη:

- της απαιτούμενης κρίσιμης μάζας και της ολοκλήρωσης της έρευνας,

- στενότερων δεσμών μεταξύ των προγραμμάτων και των δραστηριοτήτων των κρατών μελών, και συντονισμού των εθνικών προγραμμάτων,

- συνεργασίας σε στρατηγικά πεδία για την ´Ενωση και εξεύρεσης λύσεων στις σημαντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ´Ενωση,

- της αριστείας και ελκυστικότητας της Ε&Τ στην Ευρώπη,

- της διάδοσης και αξιοποίησης των αποτελεσμάτων Ε&Τ σε ολόκληρη την ´Ενωση.

Tα μέσα αυτά είναι:

α) δίκτυα αριστείας

Σκοπός αυτού του μέσου είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας. Κάθε δίκτυο αποσκοπεί να προάγει τις γνώσεις σε ένα πεδίο με τη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας τεχνογωσίας. Εστιασμένες προς μακροπρόθεσμους στόχους, οι συγκεκριμένες δραστηριότητες, συχνά πολυεπιστημονικές, δεν αποσκοπούν σε ακριβή προκαθορισμένα αποτελέσματα όσον αφορά προϊόντα, διεργασίες ή υπηρεσίες αλλά στην προοδευτική και διαρκή ολοκλήρωση του ερευνητικού δυναμικού που υπάρχει στην Ευρώπη, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Εν προκειμένω, με σκοπό τη δημιουργία ενός εικονικού κέντρου αριστείας, τα μέλη του δικτύου θα εφαρμόσουν ένα κοινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων το οποίο θα περιλαμβάνει σημαντικό μέρος, ή ακόμα και το σύνολο, των δραστηριοτήτων τους στο συγκεκριμένο πεδίο.

β) ολοκληρωμένα έργα

Σκοπός αυτού του μέσου είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας ή η συμβολή στην επίλυση σημαντικών προβλημάτων της κοινωνίας με τη συγκέντρωση κρίσιμης μάζας ευρωπαϊκών πόρων και τεχνογνωσίας στον τομέα της Ε&ΤΑ. Αναλόγως, κάθε ολοκληρωμένο έργο θα έχει ως στόχο την επίτευξη ορισμένων επακριβών αποτελεσμάτων όσον αφορά προϊόντα, διεργασίες ή υπηρεσίες. Οι δραστηριότητες που υλοποιούνται στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου έργου θα είναι εξ ορισμού εστιασμένες, ακόμα και στην περίπτωση «επικίνδυνων» ερευνητικών δραστηριοτήτων. Όλες οι δραστηριότητες που υλοποιούνται στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου έργου εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο ενός «προγράμματος εφαρμογής».

5.1.3 Mέτρα μετά την εκ των υστέρων (ex post) αξιολόγηση

Οι συστάσεις της πενταετούς αξιολόγησης των προγραμμάτων πλαισίων και των ειδικών προγραμμάτων, η οποία διενεργήθηκε το 2000, ελήφθησαν υπόψη κατά την προετοιμασία των προτάσεων για τα ειδικά προγράμματα, ειδικότερα δε αυτές που αφορούν:

- την ανάγκη ανάκτησης της καθυστέρησης που παρατηρείται στο πεδίο της Ε&ΤΑ στην Ευρώπη συγκριτικά προς τους ανταγωνιστές της,

- την ανάγκη συμπληρωματικότητας και συνοχής μεταξύ εθνικών και κοινοτικών πολιτικών στον τομέα της Ε&ΤΑ και το βασικό ρόλο της Επιτροπής στην επίτευξη αυτού του στόχου,

- τις θετικές επιπτώσεις του προγράμματος πλαισίου που «καλύπτει ένα κενό στην Ευρώπη, επιτρέποντας στους πανεπιστημιακούς και βιομηχανικούς ερευνητές να εκτελούν, από κοινού, εφηρμοσμένες εργασίες»,

- την ανάγκη απλοποίησης των διαδικασιών διαχείρισης του προγράμματος 1998-2002 και την ανάγκη «επανεξέτασης των δομών και διαδικασιών διαχείρισης του προγράμματος πλαισίου»,

- την ένταξη ερευνητικών δραστηριοτήτων της ´Ενωσης στο ευρύτερο πλαίσιο μιας αληθινής ευρωπαϊκής ερευνητικής πολιτικής,

- την ενίσχυση της επικέντρωσης των προγραμμάτων,

- την συνέχιση των ερευνών που είναι αναγκαίες για την επίτευξη των στόχων των κοινοτικών πολιτικών,

- την επιδιωκόμενη εξέλιξη προς ένα προσαρμοσμένο φάσμα ευέλικτων μέσων, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις δυνατότητες που παρέχει η Συνθήκη.

Εξάλλου, η ενδιάμεση εξέταση του πέμπτου προγράμματος πλαισίου είχε ως αποτέλεσμα την προσαρμογή των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας των ειδικών προγραμμάτων, με στόχο την μεγαλύτερη επικέντρωση των προσπαθειών και την δρομολόγηση πειραματικών έργων για τα μέτρα που μελετώνται για το προσεχές πρόγραμμα πλαίσιο (δίκτυα, ομάδες έργων ("clusters"), βιομηχανικές πλατφόρμες, έργα μεγαλύτερης κλίμακας).

5.2. Σχεδιαζόμενες δράσεις και λεπτομέρειες υλοποίησης της δημοσιονομικής παρέμβασης

Οι σχεδιαζόμενες δράσεις για το ειδικό πρόγραμμα «Πυρηνική ενέργεια» περιγράφονται κατωτέρω, κατά πεδίο λεπτομερούς δράσης. Η παρουσίαση αυτή επιτρέπει την προβολή των κατ´εκτίμηση αναμενόμενων αποτελεσμάτων, των συνεισφορών στους γενικούς στόχους του προγράμματος πλαισίου ή της Κοινότητας, καθώς και των συναφών δυνητικών παραμέτρων απόδοσης. Οι ενδείξεις αυτές παρατίθενται ως σημεία αναφοράς και όχι ως οριστικά εγκριθέντες στόχοι.

Μεταξύ των πεδίων δράσης και των τύπων των χρησιμοποιούμενων μέσων καθορίζεται κατωτέρω μία αντιστοιχία υπό μορφή πίνακα.

1. Επεξεργασία και διάθεση ραδιενεργών αποβλήτων

i) ´Ερευνα σχετικά με τη διάθεση σε γεωλογικούς σχηματισμούς

(βελτίωση των βασικών γνώσεων, ανάπτυξη και δοκιμή τεχνολογιών, νέα και βελτιωμένα μέσα)

ii) Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση, Αντιδραστήρες νέου σχεδιασμού

(Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση, Αντιδραστήρες νέου σχεδιασμού)

Αναμενόμενα αποτελέσματα, συνειφορές σε γενικούς στόχους ή δυνητικές παράμετροι απόδοσης

- Σωστή τεχνική βάση για την επίδειξη της ασφάλειας της διάθεσης αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας σε γεωλογικούς σχηματισμούς.

- Αξιολόγηση της εφικτότητας, σε βιομηχανική κλίμακα, του διαχωρισμού και της μεταστοιχείωσης.

- Σχεδιασμός νέων αντιδραστήρων ή κύκλων καυσίμου με δυνατότητα εμπορικής εκμετάλλευσης.

2. Έρευνα σχετικά με την ενέργεια σύντηξης

i) Πρόγραμμα σύνδεσης στον τομέα της φυσικής και της τεχνολογίας

(Ε&Α στον τομέα της φυσικής σύντηξης και της τεχνολογίας πλάσματος, Διαρθρωμένες δραστηριότητες Ε&Α στον τομέα της τεχνολογίας σύντηξης, Διερεύνηση των κοινωνικοοικονομικών πτυχών)

ii) Eκμετάλλευση των εγκαταστάσεων JET

iii) Next Step/ITER

Αναμενόμενα αποτελέσματα, συνεισφορές σε γενικούς στόχους ή δυνητικές παραμέτροι απόδοσης

- Δημιουργία πλαισίου για την κατασκευή και λειτουργία του ITER,

- ´Εναρξη του Next Step /κατασκευή του ITER,

- Πλήρης εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων του JET

- ´Εναρξη λειτουργίας του Stellarator W-7-X.

- ουσιαστικότερη αξιολόγηση των διαμορφώσεων σύντηξης που είναι συγγενείς προς τον Tokamak,

- ουσιαστικότερη κατανόηση της κοινωνικοοικονομικής υποδομής όσον αφορά τη σύντηξη ως πηγή ενέργειας,

- περαιτέρω ανάπτυξη της βάσης της φυσικής και της τεχνολογίας (ιδίως των υλικών) όσον αφορά την ενέργεια σύντηξης.

3. Άλλες δραστηριότητες στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας

i) ακτινοπροστασία

ii) καινοτόμοι τρόποι παραγωγής πυρηνικής ενέργειας

iii) εκπαίδευση και κατάρτιση

Αναμενόμενα αποτελέσματα, συνεισφορές σε γενικούς στόχους ή δυνητικές παραμέτροι απόδοσης

- Βελτίωση του ποσοτικού προσδιορισμού των κινδύνων που συνδέονται με χαμηλά επίπεδα έκθεσης,

- ανάπτυξη καινοτόμων τρόπων παραγωγής πυρηνικής ενέργειας και αξιολόγηση του δυναμικού τους,

- ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού προγράμματος συνεργασίας σχετικά με την εκπαίδευση και κατάρτιση στο πεδίο της πυρηνικής ενέργειας,

- βελτίωση των κοινοτικών κανόνων που παρέχουν μεγαλύτερη προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος.

Tα μέσα παρέμβασης και χρηματοδοτικής συμμετοχής του προγράμματος πλαισίου είναι, ανάλογα με τους στόχους, τα εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(1) Συνοδευτικά μέτρα μπορούν επίσης να εφαρμόζονται σε ολόκληρο το ειδικό πρόγραμμα.

(2) ´Ερευνα σχετικά με την ενέργεια σύντηξης Τα έργα που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης επιμερισμένης δαπάνης εφαρμόζονται βάσει διαδικασιών που καθορίζονται:

- σε συμφωνίες σύνδεσης με κράτη μέλη και συνδεδεμένα κράτη ή οργανισμούς αυτών των κρατών,

- στην Ευρωπαϊκή Συμφωνία Ανάπτυξης της Σύντηξης (EFDA),

- σε οιαδήποτε άλλη πολυμερή συμφωνία που συνάπτεται μεταξύ της Κοινότητας και των συνδεδεμένων οργανισμών (όπως η συμφωνία για την προώθηση της κινητικότητας) ή των νομικών προσώπων που μπορούν να συσταθούν κατόπιν γνωμοδότησης της αρμόδιας συμβουλευτικής επιτροπής,

- σε άλλες συμβάσεις περιορισμένης διάρκειας, ιδίως με οργανισμούς στα κράτη μέλη ή στα συνδεδεμένα κράτη,

- σε διεθνείς συμφωνίες που καλύπτουν έργα υλοποιούμενα στο πλαίσιο της συνεργασίας με τρίτες χώρες όπως το ITER και από νομικά πρόσωπα που μπορούν να συσταθούν βάσει αυτών των συμφωνιών.

Θα ευνοηθεί η δημιουργία κοινοπραξιών για ολοκληρωμένα έργα που έχουν κοινό στόχο.

Οι αποδέκτες της δημοσιονομικής παρέμβασης της Κοινότητας είναι τα ερευνητικά κέντρα, τα πανεπιστήμια, οι επιχειρήσεις και οι εθνικοί ή διεθνείς οργανισμοί που είναι εγκατεστημένοι στα κράτη μέλη ή στα ευρωπαϊκά συνδεδεμένα κράτη και που χρηματοδοτούν ερευνητικές δραστηριότητες. Οι τελευταίοι μπορούν επίσης να χρησιμεύσουν ως ενδιάμεσοι της δημοσιονομικής παρέμβασης της Κοινότητας. Αν αυτό θεωρηθεί απαραίτητο για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος, είναι δυνατόν επίσης, κατ´εξαίρεση, διεθνείς οργανώσεις και οργανισμοί των κρατών μελών της ΚΑΚ να επωφεληθούν κοινοτικών χρηματοδοτήσεων. Οι χρηματοδοτήσεις αυτές πρέπει να είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων του προγράμματος.

5.3. Λεπτομέρειες υλοποίησης

Η Επιτροπή διασφαλίζει την υλοποίηση των δράσεων. Σε ορισμένες δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, μπορεί να ζητηθεί η συνδρομή εξωτερικών οργανισμών.

6. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

6.1. Συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις στο Μέρος Β - (για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού)

Υπενθυμίζεται ότι το κονδύλιο αναφοράς του προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ανέρχεται σε 16.275 εκατ. ευρώ. Το σύνολο των κονδυλίων των προγραμμάτων πλαισίων 2002-2006 ανέρχεται σε 17.500 εκατ. ευρώ.

6.1.1 Δημοσιονομική παρέμβαση: ΠΑΥ σε εκατ. ευρώ (μέχρι του τρίτου δεκαδικού)

Κατανομή // Σύνολο

1) Επεξεργασία και διάθεση αποβλήτων // 150

2) ´Ερευνα σχετικά με την ενέργεια σύντηξης // 700

3) ´Αλλες δραστηριότητες στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας // 50

ΣΥΝΟΛΟ // 900

Στο επίπεδο αυτό δεν έχει σημασία το ετήσιο χρονοδιάγραμμα για καθένα από τους στόχους. Μπορεί να οριστεί μόνον αυστηρά κατ´αναλογία με το αντίστοιχο ολόκληρου του ειδικού προγράμματος, που είναι σύμφωνο με αυτό του προγράμματος πλαισίου.

Η ετήσια εσωτερική ανάλυση θα καθοριστεί μεταγενέστερα στο πλαίσιο των προγραμμάτων εργασίας.

6.1.2 Τεχνική και Διοικητική Βοήθεια (ΤΔΒ), Δαπάνες Στήριξης (ΔΣ) και δαπάνες για τις Τεχνολογίες της Πληροφορίας (ΤΠ) (πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων)

Αυτή η κατηγορία κονδυλίων δεν έχει εφαρμογή στο συγκεκριμένο τομέα.

6.2. Υπολογισμός του κόστους ανά σχεδιαζόμενο μέτρο στο Μέρος Β (για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού)

Και εν προκειμένω, η ανάλυση ανά στόχο και τύπο μέτρου δεν μπορεί να καθοριστεί στο παρόν στάδιο. Πράγματι, τα αποτελέσματα των έμμεσων ερευνητικών δραστηριοτήτων είναι ερευνητικά έργα που προκύπτουν από προσκλήσεις υποβολής προτάσεων κατόπιν αξιολόγησης, εξ ου και η δυσκολία ποσοτικού προσδιορισμού αυτών των δραστηριοτήτων εκ των προτέρων.

7. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ

Το ανώτατο όριο για τις διοικητικές δαπάνες του παρόντος προγράμματος είναι 16,5% του ποσού των 900 εκατ. ευρώ που προβλέπεται για τη δράση συνολικά.

Αυτή η ιδιαίτερη κατάσταση οφείλεται στο γεγονός ότι το πρόγραμμα έχει στη διάθεσή του 224 θέσεις απασχόλησης για ερευνητές, των οποίων το κόστος - για ολόκληρη την περίοδο - ανέρχεται σε 85% του αιτούμενου ανώτατου ορίου.

Ο υψηλός αριθμός θέσεων απασχόλησης προκύπτει από τον τρόπο λειτουργίας του προγράμματος, για το οποίο το 50% αυτών των θέσεων προέρχονται από απόσπαση, είτε σε εργαστήρια των κρατών μελών βάσει συμφωνιών σύνδεσης είτε στο έργο ITER.

Εξάλλου, καθόλη τη διάρκεια του πέμπτου προγράμματος πλαισίου έγιναν αλλεπάλληλες μετατάξεις προκειμένου να μειωθεί το προσωπικό του προγράμματος και να επέλθει καλύτερη ισορροπία μεταξύ προσωπικού και προϋπολογισμού για την περίοδο 1999-2002.

Οι άλλες δαπάνες του προγράμματος κυμαίνονται σε αρκετά χαμηλά επίπεδα λόγω κυρίως του μικρού αριθμού των διαχειριζόμενων συμβάσεων. Ας σημειωθεί ότι περίπου το 1/3 αυτών των δαπανών σχετίζονται επίσης με το έργο ΙΤΕR.

7.1. Επιπτώσεις στους ανθρώπινους πόρους

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Για τις έμμεσες δράσεις έρευνας υπάρχει ένας ειδικός πίνακας προσωπικού που περιλαμβάνει συνολικά 954 θέσεις Α, 273 θέσεις Β και 427 θέσεις Γ, ήτοι συνολικά 1654 θέσεις (ΕΚ και Ευρατόμ, συμπεριλαμβανομένου του ΔΣΠ 3/2001).

Στον ανωτέρω πίνακα προσωπικού πρέπει να προστεθούν 166 θέσεις του προϋπολογισμού λειτουργίας, χωρίς χρηματοδοτικό αντίκτυπο στον προϋπολογισμό αυτών των προγραμμάτων, βάσει της γραμμής συμμετοχή στη διαμόρφωση και εφαρμογή ερευνητικών πολιτικών.

7.2 Συνολικές δημοσιονομικές επιπτώσεις των ανθρώπινων πόρων

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα ποσά αντιστοιχούν στις συνολικές δαπάνες για ολόκληρη τη διάρκεια του προγράμματος.

7.3 ´Αλλες δαπάνες διοικητικής λειτουργίας που απορρέουν από τη δράση

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα ποσά αντιστοιχούν στις συνολικές δαπάνες για τη συγκεκριμένη δράση για τα τέσσερα έτη εφαρμογής του ειδικού προγράμματος, ήτοι συνολικές ετήσιες δαπάνες της τάξης των 37.000 εκατ. ευρώ.

I. Σύνολο (7.2 + 7.3) (εκατ. ευρώ)

II. Διάρκεια της δράσης (έτη)

III. Ετήσιο ενδεικτικό κόστος (εκατ. ευρώ) // 148.500

37.000

8. ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

8.1 Επακόλουθα μέτρα

Τα ειδικά προγράμματα αποσκοπούν να συμβάλουν στην υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας και θα εφαρμοστούν παράλληλα και σε στενή συνεργασία με άλλες κοινοτικές και εθνικές δραστηριότητες που επιδιώκουν τους ίδιους στόχους. Η ίδια η φύση της έρευνας καθώς και οι διαφορετικοί τύποι δράσεων σε διάφορα επίπεδα δυσχεραίνουν τον καθορισμό αιτίων και αποτελεσμάτων, ενώ εμφανής είναι και η συνθετότητα της παρακολούθησης και της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων.

Με βάση την εμπειρία των προηγούμενων προγραμμάτων και των τρεχουσών μεθοδολογικών μελετών, έχει ήδη, ή πρόκειται να, οριστικοποιηθεί σειρά μέσων για την ανάπτυξη των στόχων και την παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων του προγράμματος πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων εφαρμογής του, καθώς και των δραστηριοτήτων που άπτονται της υλοποίησης του ΕΧΕ. Η Επιτροπή θα καταγράφει την εξέλιξη αυτών των μέσων εγκαίρως πριν από την εφαρμογή των προγραμμάτων.

Με τα μέσα αυτά, θα εφαρμοστεί προοδευτικά ένα διαρθρωμένο σύστημα συγκέντρωσης πληροφοριών και στατιστικών στοιχείων.

Στο πλαίσιο αυτό θα αναπτυχθούν γενικοί δείκτες ειδικά προσαρμοσμένοι στο πρόγραμμα πλαίσιο, οι οποίοι θα επιτρέπουν την αξιολόγηση ιδίως των συνεισφορών των προγραμμάτων σε σχέση με τις, αναφερόμενες στο σημείο 5.1, προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ´Ενωση (Επενδύσεις στον τομέα της Ε&ΤΑ και της γνώσης, συνολικά και στους τομείς προτεραιότητας της ´Ενωσης, ανθρώπινοι πόροι στην Ε&ΤΑ, αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε&ΤΑ, συνοχή των εθνικών και κοινοτικών ερευνητικών πολιτικών και όσον αφορά τις ερευνητικές υποδομές).

Εξάλλου, πιο εξειδικευμένοι δείκτες θα καθοριστούν για τους διάφορους στόχους των προγραμμάτων, σχετικά ιδίως με την παραγωγή, τη διαχείριση και τη δικτύωση, την αξιοποίηση και τον αντίκτυπο των γνώσεων που παράγονται από δραστηριότητες των προγραμμάτων. Οι πρώτοι άξονες αυτού του προβληματισμού αναφέρθηκαν ήδη στο σημείο 5.2 μεταξύ των αναμενόμενων αποτελεσμάτων, των συνεισφορών στους γενικούς στόχους ή των δυνητικών παραμέτρων απόδοσης.

8.2 Λεπτομέρειες πραγματοποίησης και περιοδικότητα της προβλεπόμενης αξιολόγησης

- Ετήσια παρακολούθηση: Η Επιτροπή, προσφεύγοντας ενδεχομένως σε κατάλληλους εμπειρογνώμονες, παρακολουθεί αδιαλλείπτως την εφαρμογή του προγράμματος πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων σε σχέση με τους καθορισθέντες στόχους. Ειδικότερα, εκτιμά, κατά πόσον οι στόχοι, οι προτεραιότητες, τα μέσα, οι χρηματοδοτικοί πόροι και η διαχείριση είναι πάντοτε σε αντιστοιχία με την εκάστοτε κατάσταση.

Στόχος είναι η ενίσχυση και η βελτίωση της συστηματικής συγκέντρωσης, της συνοχής και της ποιότητας των βασικών πληροφοριών, πράγμα που θα επιτρέψει αποτελεσματική ανάλυση και παρακολούθηση καθώς και ουσιαστική συνεισφορά στην πενταετή αξιολόγηση. Προκειμένου οι υπεύθυνοι διαχείρισης της κοινοτικής έρευνας να έχουν καλύτερη γνώση των ζητημάτων σχετικά με την παρακολούθηση της εφαρμογής και τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις των προγραμμάτων, εξετάζεται επίσης η επεξεργασία ενός κοινού σχήματος αυτο-αξιολόγησης. Επιπλέον, θα ληφθούν μέτρα για τη διασφάλιση μεγαλύτερης συνοχής μεταξύ της παρακολούθησης του προγράμματος πλαισίου, των ειδικών προγραμμάτων και της κατάστασης προόδου του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας.

Ετήσια έκθεση: ο βαθμός υλοποίησης του προγράμματος πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων δημοσιεύεται στην ετήσια έκθεση που υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο δυνάμει του άρθρου 173 της Συνθήκης. Στην έκθεση περιλαμβάνονται ιδίως τα αποτελέσματα της ετήσιας παρακολούθησης, περιγραφή των δραστηριοτήτων έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, η υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου της ´Ερευνας και η διάδοση των αποτελεσμάτων κατά το παρελθόν έτος, καθώς και το πρόγραμμα εργασίας του τρέχοντος έτους.

- Πενταετής αξιολόγηση: Προτού υποβάλλει την πρότασή της για το επόμενο πρόγραμμα πλαίσιο και τα ειδικά προγράμματα, η Επιτροπή θα αναθέσει σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου την αξιολόγηση της υλοποίησης των κοινοτικών δράσεων κατά την πενταετία που προηγήθηκε της εν λόγω αξιολόγησης, της επίτευξης των στόχων και των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων σε σχέση με τους στόχους των υπό εξέταση περιόδων. Θα διαβιβάσει τα συμπεράσματα της αξιολόγησης αυτής, καθώς και τις παρατηρήσεις της, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών.

9. ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ

Υποβάλλοντας τις εκθέσεις που θα επιφέρουν την ενοποίηση των εσόδων στους λογαριασμούς των συμμετεχόντων, ο δημοσιονομικός συντονιστής θέτει στη διάθεση της Επιτροπής όλη την δημοσιονομική τεκμηρίωση που θα της επιτρέπει να διενεργεί τους δημοσιονομικούς ελέγχους της, αναφέροντας το χρονοδιάγραμμα και την ενοποίηση των λογαριασμών των συμμετεχόντων.

Κατά περίπτωση, η Επιτροπή θα διενεργεί ανάλογους δημοσιονομικούς ελέγχους, ιδίως εάν έχει λόγους να αμφισβητεί τον πραγματικό χαρακτήρα των λογαριασμών σε σχέση με την πρόοδο των εργασιών που περιγράφονται στις εκθέσεις δραστηριοτήτων.

Οι δημοσιονομικοί έλεγχοι της Κοινότητας θα διενεργούνται, είτε από υπαλλήλους των υπηρεσιών της, είτε από λογιστές εξουσιοδοτημένους βάσει της νομοθεσίας του κράτους που είναι εγκατεστημένος ο ελεγχόμενος συμμετέχων. Η Κοινότητα θα επιλέγει ελεύθερα τους τελευταίους, αποφεύγοντας ωστόσο τους κινδύνους συγκρούσεων συμφερόντων, που ενδεχομένως επισημανθούν από τον συμμετέχοντα που υπόκειται στον έλεγχο.

Εξάλλου, η Επιτροπή θα διασφαλίζει, όσον αφορά την εκτέλεση των ερευνητικών δραστηριοτήτων, ότι τα οικονομικά συμφέροντα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων προστατεύονται με τη διενέργεια αποτελεσματικών ελέγχων και, σε περίπτωση παρατηρούμενων παρατυπιών, με τη λήψη μέτρων καθώς και την επιβολή αποτρεπτικών και αναλογικών κυρώσεων.

Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, κανόνες σχετικά με τους ελέγχους, τα μέτρα και τις κυρώσεις (με παραπομπές στους κανονισμούς αριθ. 2988/95, 2185/96, 1073/99 και 1074/99) θα τηρούνται για όλα τα νομικά μέσα που χρησιμοποιούνται κατά την υλοποίηση των προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών συμβάσεων και των τυποποιημένων συμβάσεων.

Ειδικότερα, όσον αφορά τις συμβάσεις προβλέπονται τα ακόλουθα:

- εισαγωγή ειδικών συμβατικών ρητρών για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όσον αφορά την διενέργεια ελέγχων και επιθεωρήσεων σχετικά με τη σύναψη των συμβάσεων,

- διενέργεια διοικητικών ελέγχων στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης, σύμφωνα με τους κανονισμούς αριθ. 2185/96, 1073/99 και 1074/99,

- εφαρμογή διοικητικών κυρώσεων για όλες τις εκ προθέσεως ή εξ αμελείας παρατυπίες κατά την εφαρμογή των συμβάσεων, σύμφωνα με τον κανονισμό πλαίσιο αριθ. 2988/95, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού «μαύρης λίστας» (black-listing mechanism),

- το γεγονός ότι πιθανές εντολές είσπραξης σε περιπτώσεις παρατυπιών και απάτης είναι εκτελεστές δυνάμει του άρθρου 164 της συνθήκης ΕΚΑΕ.