Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Αγορές ανθρακούχων εκπομπών: Ανάδυση, διάρθρωση και προκλήσεις για την ευρωπαϊκή βιομηχανία»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/17)

Εισηγήτρια: η κ. Emmanuelle BUTAUD-STUBBS

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.2.2020 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Έγκριση από το τμήμα 24.7.2020 Έγκριση από την Ολομέλεια 18.9.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 554 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 220/0/1

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η νέα συμφωνία για τις αγορές ανθρακούχων εκπομπών

1.1.1. Πολλές αγορές ανθρακούχων εκπομπών λειτουργούν παγκοσμίως και το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ δεν λειτουργεί μεμονωμένα. Αυτές οι αγορές ανθρακούχων εκπομπών έχουν διάφορα μεγέθη και ακολουθούν διάφορους κανόνες, ωστόσο έχουν κοινά χαρακτηριστικά με την ίδρυση ορισμένων μηχανισμών της αγοράς για τη μέτρηση του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για τον καθορισμό της τιμής ανά τόνο.

1.1.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να παρακολουθεί τις εν λόγω τοπικές αγορές ανθρακούχων εκπομπών, προκειμένου να εντοπίζει τις βέλτιστες πρακτικές που θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμες για την αναθεώρηση του ΣΕΔΕ και της οδηγίας για την ενέργεια. Αυτή η γνώση και κατανόηση των άλλων αγορών ανθρακούχων εκπομπών είναι επίσης κεντρικής σημασίας για τη βαθμονόμηση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, ο οποίος θα πρέπει να εφαρμόζεται διαφορετικά για τις χώρες με αγορές ανθρακούχων εκπομπών και διαφορετικά για τις χώρες που δεν έχουν αγορές ανθρακούχων εκπομπών.

1.1.3. Η συνεχιζόμενη πανδημία της νόσου COVID-19 δεν μπορεί να επιβραδύνει τις δράσεις για την κλιματική αλλαγή ούτε σε ευρωπαϊκό ούτε σε διεθνές επίπεδο. Τούτο σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η παραμικρή καθυστέρηση μας απομακρύνει από τον στόχο του ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. Το σημαντικότερο είναι ότι οι δέσμες μέτρων ανάκαμψης πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τον στόχο της ΕΕ για το κλίμα και να είναι εναρμονισμένε με τον στόχο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

1.1.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έγκριση του άρθρου 6 της συμφωνίας του Παρισιού αποτελεί σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της δράσης για το κλίμα μετά το 2020. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει σαφή εντολή από τα κράτη μέλη για την επίτευξη του απαραίτητου συμβιβασμού για την έγκριση των κατευθυντήριων οδηγιών του άρθρου 6 κατά τη σύνοδο COP26 το 2021.

1.2. Η ρύθμιση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ αγορών ανθρακούχων εκπομπών

1.2.1. Διάφορες αγορές ανθρακούχων εκπομπών σε διάφορες περιοχές δικαιοδοσίας δημιουργούν διαφορετικά επίπεδα τιμών ανθρακούχων εκπομπών, τα οποία επί του παρόντος κυμαίνονται από 1 έως πάνω από 30 δολάρια Αμερικής/tCO 2 , που σημαίνει ότι οι διμερείς εμπορικές ροές με καθεμία από αυτές τις αγορές ανθρακούχων εκπομπών θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις διαφορές μέσω συγκεκριμένων μηχανισμών (αντιστάθμιση, προσαρμογή, κ.λπ.) για τους πιο ενεργοβόρους και εμπορικά εκτεθειμένους τομείς (χάλυβας, σκυρόδεμα και άλλοι).

1.2.2. Για την ΕΕ, αυτό το ζήτημα των ασύμμετρων επιπέδων τιμών ανθρακούχων εκπομπών θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Υπάρχουν διάφορες επιλογές διαθέσιμες για τον μετριασμό αυτής της ασυμμετρίας και την προστασία της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, όπως μεταξύ άλλων η δωρεάν κατανομή, η σύνδεση του ΣΕΔΕ και οι συνοριακές προσαρμογές άνθρακα.

1.2.3. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την πολιτική της Πράσινης Συμφωνίας και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει κατά τους επόμενους μήνες, και σύμφωνα με τον προγραμματισμό, τις διάφορες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πρότασης που αφορά τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Ενώ αυτός ο μηχανισμός θα μπορούσε πιθανώς να επιτύχει ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τους περισσότερους τομείς υψηλής έντασης εκπομπών CO 2 στην ΕΕ σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους από τρίτες αγορές που ανήκουν σε χώρες χωρίς φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα, μεγάλο μέρος αυτής της αποτελεσματικότητας θα καθοριστεί από τις προτεινόμενες λεπτομέρειες υλοποίησης, τις οποίες η ΕΟΚΕ περιμένει με ενδιαφέρον να μάθει.

1.2.4. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα αποτελεί νομοθετική προτεραιότητα της τρέχουσας θητείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και ότι η ΕΟΚΕ συμμερίζεται ήδη αυτή τη σκέψη προκειμένου να σχεδιαστεί ένα εργαλείο το οποίο να είναι συμβατό με τους κανόνες του ΠΟΕ, αποτελεσματικό στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και χρήσιμο για την ανταγωνιστικότητα της ενωσιακής βιομηχανίας ( 1 ) . Στόχος είναι επίσης η πρόληψη υιοθέτησης αντισταθμιστικών μέτρων από τρίτες χώρες χάρη σε μια διαδικασία διαβούλευσης που θα περιλαμβάνει διάλογο σχετικά με μια μεθοδολογία μέτρησης και σύγκρισης ανθρακούχων εκπομπών και βέλτιστων διαθέσιμων τεχνολογιών.

1.2.5. Σε κάθε περίπτωση, αυτά τα μέτρα πολιτικής για το κλίμα θα πρέπει να αποτελούν μέρος μιας γενικής ολοκληρωμένης πολιτικής, η οποία περιλαμβάνει βιομηχανικά μέτρα, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδύσεις, προσπάθειες τυποποίησης, προγράμματα Έρευνας και Ανάπτυξης και πολιτικές εκπαίδευσης για τη διευκόλυνση της μετάβασης προς τις καθαρές τεχνολογίες στην ΕΕ.

1.2.6. Η σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα, οι οποίες προκαλούν τις περισσότερες στρεβλώσεις στην ΕΕ, θα πρέπει να οργανωθεί κατάλληλα σε επίπεδο κρατών μελών και να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να χρησιμοποιηθεί μέρος των εισοδημάτων από την πώληση δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για τη διασφάλιση της δίκαιης μετάβασης για τις περιφέρειες που εξαρτώνται από τον άνθρακα. Η πολιτική αυτή θα βοηθήσει την ΕΕ να εμπλακεί πιο ενεργά στις αναδυόμενες πολυμερείς διαπραγματεύσεις του ΠΟΕ σχετικά με τη μείωση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα.

2. Η ανάδυση διαφόρων αγορών ανθρακούχων εκπομπών και τα χαρακτηριστικά τους

2.1. Ορισμοί

2.1.1. Η τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι ένα από τα βασικά εργαλεία πολιτικής για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Όπως ορίζεται από την Παγκόσμια Τράπεζα: «Η τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι ένα μέσο που δεσμεύει το εξωτερικό κόστος των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου — το κόστος των εκπομπών που καλείται να πληρώσει ο γενικός πληθυσμός, όπως οι ζημίες σε καλλιέργειες, το κόστος για την ιατρική περίθαλψη από κύματα καύσωνα και ξηρασίες, καθώς και οι απώλειες περιουσιών από πλημμύρες και ανόδους της στάθμης της θάλασσας — και το συνδέει με τις πηγές του μέσω μιας τιμής, συνήθως με τη μορφή τιμής επί του εκπεμπόμενου διοξειδίου του άνθρακα.»

2.1.2. Η έννοια της τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών μπορεί να έχει διάφορες μορφές όταν μεταφράζεται σε πολιτική: φόρος άνθρακα ή αγορά ανθρακούχων εκπομπών. Μια από τις πιο συνηθισμένες μορφές είναι το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Όπως εξηγεί ο ΟΟΣΑ: «Τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών συμβάλλουν στην οικονομική αποτελεσματικότητα μέσω της διευκόλυνσης των μειώσεων εκπομπών στις περιπτώσεις όπου η επίτευξή τους είναι πιο συμφέρουσα οικονομικά. Οι ρυπαίνοντες, για τους οποίους είναι δαπανηρή η μείωση των εκπομπών τους, μπορούν να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών από ρυπαίνοντες που μπορούν να μειώνουν τις εκπομπές με μικρότερο κόστος. Σε μια αγορά που λειτουργεί “τέλεια”, το κόστος της μείωσης μιας επιπλέον μονάδας εκπομπών θα αντισταθμίζονταν και το συνολικό κόστος ενός συγκεκριμένου περιβαλλοντικού στόχου θα ελαχιστοποιούνταν.»

2.1.3. Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι συστημάτων εμπορίας: το σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας όπου ορίζεται ένα ανώτατο όριο εκπομπών και οι εκπομπές είτε τίθενται σε πλειστηριασμό είτε διανέμονται δωρεάν σύμφωνα με συγκεκριμένα κριτήρια, και το σύστημα βασικού ορίου και πίστωσης όπου δεν καθορίζεται όριο εκπομπών, αλλά οι ρυπαίνοντες που μειώνουν τις εκπομπές τους περισσότερο από ό,τι θα έκαναν σε διαφορετική περίπτωση μπορούν να κερδίζουν «πιστώσεις» τις οποίες πωλούν σε άλλους.

2.2. Γενική επισκόπηση

2.2.1. Επί του παρόντος, υπάρχουν 21 συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία λειτουργούν σε τέσσερις ηπείρους και καλύπτουν 29 περιοχές δικαιοδοσίας. Τα συστήματα αυτά λειτουργούν σε υπερεθνικό, εθνικό και υποεθνικό (κρατικό, επαρχιακό και δημοτικό) επίπεδο. Περιοχές δικαιοδοσίας στις οποίες αντιστοιχεί το 42 % του παγκόσμιου ΑΕγχΠ χρησιμοποιούν συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών καλύπτουν το 9 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σχεδόν το ένα έκτο του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε συνθήκες όπου εφαρμόζεται σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Ακόμα 24 συστήματα βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό ανάπτυξη ή υπό μελέτη ( 2 )

2.2.2. Τα υπάρχοντα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών είναι: — σε υπερεθνικό επίπεδο: το ΣΕΔΕ της ΕΕ, το οποίο περιλαμβάνει τα κράτη μέλη της ΕΕ συν την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία, — σε εθνικό επίπεδο: Καζαχστάν, Μεξικό, Νέα Ζηλανδία, Δημοκρατία της Κορέας, Ελβετία, — σε επίπεδο επαρχίας και Πολιτείας: Καλιφόρνια, Connecticut, Delaware, Fujian, Guangdong, Hubei, Maine, Maryland, Μασαχουσέτη, New Hampshire, New Jersey, Νέα Υόρκη, Nova Scotia, Κεμπέκ, Rhode Island, Vermont, — σε επίπεδο Δήμου: Πεκίνο, Chongqing, Saitama, Σαγκάη, Shenzhen, Tianjin, Τόκιο.

2.2.3. Το ΣΕΔΕ της ΕΕ είναι το μεγαλύτερο και παλαιότερο ΣΕΔΕ. Αντιπροσωπεύει περίπου το 45 % των εκπομπών της ΕΕ και ξεκίνησε το 2005. Ακολουθούν, τόσο ως προς το μέγεθος όσο και ως προς την ημερομηνία έναρξης, η Καλιφόρνια και η Κορέα.

2.3. Κοινά και ειδικά χαρακτηριστικά των αγορών ανθρακούχων εκπομπών

2.3.1. Κοινά χαρακτηριστικά

2.3.1.1. Παρότι κάθε ΣΕΔΕ είναι διαφορετικό, ορισμένα χαρακτηριστικά και επιλογές σχεδιασμού είναι κοινά σε διάφορα συστήματα ή τουλάχιστον επαναλαμβάνονται στις περισσότερες περιπτώσεις: — Τομεακή κάλυψη: τα περισσότερα ΣΕΔΕ καλύπτουν τον τομέα της ενέργειας και της βιομηχανίας, στους οποίους αναλογεί, στις περισσότερες χώρες, σημαντικό μέρος των εθνικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, — Κανόνες κατανομής: τα περισσότερα συστήματα μοιράζουν την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπών μεταξύ της δωρεάν κατανομής και των πλειστηριασμών, — Κανόνες για τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: στα περισσότερα συστήματα τα δικαιώματα κατανέμονται δωρεάν σε οντότητες που εμφανίζουν συμμόρφωση, σε τομείς που θεωρούνται ότι διατρέχουν κίνδυνο διαρροής άνθρακα, προκειμένου να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητά τους.

2.3.2. Ειδικά χαρακτηριστικά

2.3.2.1. Ωστόσο, τείνουν να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα διάφορα ΣΕΔΕ, ιδίως όσον αφορά ειδικά χαρακτηριστικά σχεδιασμού: — Τομεακή κάλυψη: η ακριβής τομεακή κάλυψη διαφέρει ανάμεσα στα ΣΕΔΕ. Ορισμένα ΣΕΔΕ, για παράδειγμα, καλύπτουν μόνο τον τομέα της ενέργειας, ενώ άλλα εκτείνονται πέρα από τους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας και καλύπτουν άλλους τομείς όπως απόβλητα, μεταφορές, εγχώρια αεροπορία, κατασκευές και δασοκομία. — Προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς: αρκετά ΣΕΔΕ περιέχουν προβλέψεις για τη σταθερότητα της αγοράς, οι οποίες μπορούν να πάρουν τη μορφή κατώτατων και ανώτατων τιμών και αποθεμάτων δικαιωμάτων. — Προβλέψεις ευελιξίας: η διαθεσιμότητα και οι κανόνες για προβλέψεις ευελιξίας όπως η τραπεζική, ο δανεισμός και η χρήση διεθνών πιστώσεων διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ. — Τιμή ανθρακούχων εκπομπών: σε ένα ΣΕΔΕ η τιμή των ανθρακούχων εκπομπών δεν καθορίζεται (με εξαίρεση συγκεκριμένες ρυθμίσεις τιμής, όπως κατώτατες και ανώτατες τιμές), αλλά καθορίζεται από την ισορροπία και τη δυναμική της αγοράς. Ως εκ τούτου, οι τιμές στα διάφορα ΣΕΔΕ κυμαίνονται από λίγα ευρώ έως και πάνω από 30 ανά τόνο. — Μείωση του ανώτατου ορίου: το ετήσιο ποσοστό μείωσης του ανώτατου ορίου διαφέρει ανάμεσα στα συστήματα και αντικατοπτρίζει τη φιλοδοξία του μακροπρόθεσμου στόχου μείωσης των εκπομπών της χώρας. — Κανόνες σχετικά με τη διαρροή άνθρακα και την ανταγωνιστικότητα: οι ειδικοί κανόνες για τη διαρροή άνθρακα καθώς και ο τομέας που καλύπτουν αυτοί οι κανόνες διαφέρουν μεταξύ των ΣΕΔΕ. — Η χρήση των εσόδων: τα έσοδα από τον πλειστηριασμό δικαιωμάτων μπορούν να χρησιμοποιούνται με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένα συστήματα χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως η στήριξη της έρευνας και ανάπτυξης, η αποζημίωση των καλυπτόμενων οντοτήτων, κ.λπ. ενώ σε άλλα συστήματα εισρέουν στον γενικό δημόσιο προϋπολογισμό. Στην ΕΕ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν τουλάχιστον το 50 % των εσόδων από τους πλειστηριασμούς για σκοπούς που σχετίζονται με το κλίμα και την ενέργεια.

2.4. Σύντομη επισκόπηση του ΣΕΔΕ της ΕΕ, της πρώτης και μεγαλύτερης αγοράς ανθρακούχων εκπομπών

2.4.1. Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΕΔΕ ΕΕ) είναι το πρώτο και μεγαλύτερο σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ( 3 ) . Το ΣΕΔΕ ΕΕ έχει δημιουργηθεί και επεκταθεί σε τρία διαδοχικά στάδια: Στάδιο I (2005 έως 2007), Στάδιο II (2008 έως 2012, ευθυγραμμισμένο με την πρώτη περίοδο ανάληψης υποχρεώσεων στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο), Στάδιο III (2013 έως 2020, ευθυγραμμισμένο με τη δεύτερη περίοδο ανάληψης υποχρεώσεων στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο). ( 4 )

2.4.2. Το επικείμενο στάδιο IV θα ξεκινήσει το 2021 και θα διαρκέσει έως το 2030. Το ΣΕΔΕ ΕΕ καλύπτει περίπου 11 000 σταθμούς παραγωγής ενέργειας, μονάδες παραγωγής και άλλες σταθερές εγκαταστάσεις, καθώς και αεροπορικές δραστηριότητες, σε 30 χώρες: τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. Συνολικά, περίπου το 45 % όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ καλύπτονται από το ΣΕΔΕ ΕΕ ( 5 )

2.4.3. Το πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030, το οποίο εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2014, επιβεβαιώνει τη στρατηγική της Ευρώπης προς την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, και επεκτείνει τους στόχους της Ένωσης για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές μετά το 2020, συμπεριλαμβανομένου του στόχου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου τουλάχιστον κατά 40 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990) έως το 2030.

2.4.4. Η συνεισφορά του ΣΕΔΕ ΕΕ στην επίτευξη των ως άνω μειώσεων των αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 έγκειται στη μείωση των εκπομπών κατά 43 % (σε σύγκριση με το 2005) στους τομείς που καλύπτονται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ ( 6 ) .Το στάδιο IV του ΣΕΔΕ ΕΕ θα διαρκέσει από το 2021 έως το 2030. Ο στόχος του σταδίου IV είναι η αύξηση του ρυθμού μείωσης των εκπομπών, ο καθορισμός καλύτερα στοχευμένων κανόνων για τη διαρροή άνθρακα και η χρηματοδότηση της καινοτομίας που περιλαμβάνει χαμηλά επίπεδα εκπομπών άνθρακα και ο εκσυγχρονισμός του τομέα της ενέργειας ( 7 ) . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε νέους κανόνες για τη μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ ΕΕ πριν από το στάδιο IV και, το κυριότερο, για την ευθυγράμμιση της πορείας προς τη μείωση των ανώτατων ορίων με τον στόχο για τη μείωση των εκπομπών έως το 2030.

2.5. Συμπληρωματικά μέτρα στο πλαίσιο μιας γενικής πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα

2.5.1. Στο επίπεδο της ΕΕ, το ΣΕΔΕ ΕΕ δεν είναι η μόνη πανευρωπαϊκή πολιτική που έχει υλοποιηθεί για την εκπλήρωση του στόχου της ένωσης για το κλίμα και την ενέργεια για το 2020. Η δέσμη μέτρων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2020 έθεσε τρεις διαφορετικούς στόχους, οι οποίοι πρέπει να εκπληρωθούν έως το 2020: — Μείωση 20 %, κάτω από τα επίπεδα του 1990, για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. — Μερίδιο 20 % της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στο ενεργειακό μείγμα της Ένωσης. — Βελτίωση 20 % της ενεργειακής απόδοσης.

2.5.2. Ενώ το ΣΕΔΕ ΕΕ σχεδιάστηκε ως το βασικό όργανο πολιτικής στην απαλλαγή της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις ανθρακούχες εκπομπές και την επίτευξη του πρώτου στόχου, η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (RED) και η οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (EED) υλοποιήθηκαν για την επίτευξη του δεύτερου και του τρίτου στόχου.

2.5.3. Επιπλέον, αρκετά κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει συμπληρωματικές και επικαλυπτόμενες πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, κυρίως με τη μορφή κατώτατων τιμών και σταδιακών καταργήσεων των ανθρακούχων εκπομπών. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής ρύθμισης, είναι σημαντικό να αποφευχθούν οι αρνητικές επιπτώσεις των συμπληρωματικών και επικαλυπτόμενων πολιτικών.

2.5.4. Η εφαρμογή συμπληρωματικών και επικαλυπτόμενων πολιτικών θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών της ΕΕ. Η δραστική μείωση των εκπομπών λόγω αυτών των πολιτικών θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για δικαιώματα εκπομπών και, κατά συνέπεια, θα προκαλούσε στρεβλώσεις στην ισορροπία της αγοράς.

2.5.5. Αυτές οι επιπτώσεις μπορούν σε συγκεκριμένο βαθμό να μετριαστούν από το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ), το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2019 και έχει στόχο την απορρόφηση του πλεονάσματος δικαιωμάτων που συσσωρεύεται στην αγορά. Κατά τα έτη 2019-2023 το ΑΣΑ θα παρακρατήσει το 24 % του πλεονάσματος. Αυτός ο αριθμός θα μειωθεί στο 12 % από το 2024 και εφεξής, και από το 2023, τα δικαιώματα που θα παρακρατούνται στο ΑΣΑ και υπερβαίνουν τον αριθμό δικαιωμάτων που τέθηκαν σε πλειστηριασμό κατά το προηγούμενο έτος δεν θα ισχύουν πλέον. Ωστόσο, είναι κρίσιμης σημασίας να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια και συγκρισιμότητα αυτών των επικαλυπτόμενων πολιτικών με το ΣΕΔΕ της ΕΕ και, στις περιπτώσεις όπου οι επιπτώσεις είναι σημαντικές, να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές επιπτώσεις.

2.5.6. Το ζήτημα των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα που χορηγούνται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο θα πρέπει να καταλαμβάνει θέση προτεραιότητας στο θεματολόγιο της ΕΕ λόγω του μεγέθους τους: έως 300 δισεκατομμύρια ευρώ το έτος, που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο της συνολικής επένδυσης της Πράσινης Συμφωνίας και οδηγεί σε πιο ενεργή δέσμευση της ΕΕ στην αναδυόμενη διαπραγμάτευση στον ΠΟΕ για την παγκόσμια σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για τα ορυκτά καύσιμα.

2.5.7. Η ΕΟΚΕ αναγνώρισε επίσης την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ως ιδανικό εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης (βιομάζα, αιολική, ηλιακή ενέργεια, κ.λπ.). Το βασικό ζήτημα ήταν πώς θα συνδυαστούν οι δύο πολιτικές, της σταδιακής κατάργησης των επιδοτήσεων για την ενέργεια από ορυκτά καύσιμα (άνθρακας, πετρέλαιο) και της σταδιακής εισαγωγής κινήτρων για τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.

3. Προκλήσεις και ευκαιρίες για το μέλλον των αγορών ανθρακούχων εκπομπών

3.1. COVID-19 και οι επιπτώσεις της στην πολιτική για το κλίμα

3.1.1. 2 ) κατά 58 % ημερησίως 2 το 2020, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 5 % των ετήσιων εκπομπών της ΕΕ. Στις οδικές και τις αεροπορικές μεταφορές, οι ημερήσιες εκπομπές είναι 10 φορές λιγότερες από τις φυσιολογικές, ενώ η μείωση φτάνει το 40 % στην ενέργεια. Στην ΕΕ, τα μέτρα περιορισμού οδήγησαν σε μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO) κατά 58 % ημερησίως ( 8 ) . Εάν τα μέτρα αυτά διαρκέσουν 45 ημέρες στην πλειονότητα των κρατών μελών, μπορούν να αποφευχθούν 45 μεγατόνοι COτο 2020, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 5 % των ετήσιων εκπομπών της ΕΕ. Στις οδικές και τις αεροπορικές μεταφορές, οι ημερήσιες εκπομπές είναι 10 φορές λιγότερες από τις φυσιολογικές, ενώ η μείωση φτάνει το 40 % στην ενέργεια.

3.1.2. Η τρέχουσα μείωση των εκπομπών αναμένεται να είναι προσωρινή και η ΕΕ θα αντιμετωπίσει σύντομα τις ίδιες προκλήσεις για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές ( 9 ) . Τούτο σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα πρέπει να εφαρμοστεί σύμφωνα με το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα. Η παραμικρή καθυστέρηση μας απομακρύνει από τον στόχο του ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050.

3.1.3. Τα μέσα της αγοράς για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παρουσιάζουν επαρκή ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις της νόσου COVID-19. Οι τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών έχουν μειωθεί, γεγονός που αντικατοπτρίζει χαμηλότερη αναμενόμενη ζήτηση, και προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση στις επιχειρήσεις που πλήττονται. Τα μέτρα σταθεροποίησης της αγοράς που ενσωματώνονται στα περισσότερα υπάρχοντα συστήματα εμπορίας εκπομπών διασφαλίζουν ότι η μείωση στις τιμές άνθρακα δεν θα μειώνεται κάτω από ένα συγκεκριμένο επίπεδο και ότι δεν θα παρατείνεται σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο πλαίσιο. Είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι αυτά τα μέτρα είναι επαρκή για να αντέξουν τις επιπτώσεις της νόσου COVID-19. Αυτό είναι απαραίτητο ώστε να διασφαλίζεται μακροπρόθεσμη βεβαιότητα για τις τιμές άνθρακα. Οι ρυθμιστές είχαν επίσης τη δυνατότητα να διασφαλίζουν την ευελιξία με τη συμμόρφωση και τις κανονιστικές προθεσμίες σε μια περίοδο πολύ στρεβλωτικών περιστάσεων.

3.2. Η έγκριση κοινών κανόνων για την απελευθέρωση των δυνατοτήτων των αγορών ανθρακούχων εκπομπών (Άρθρο 6 της Συμφωνίας του Παρισιού )

3.2.1. Η Συμφωνία του Παρισιού, η οποία εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2015, προετοίμασε το έδαφος για τη δράση σχετικά με την κλιματική αλλαγή στο δεύτερο μισό του αιώνα, εάν όχι για πολύ περισσότερο. Σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού, οι συμμετέχουσες χώρες αναμένονται να προτείνουν εθνικά καθορισμένες συνεισφορές (NDC) αναφέροντας τη συμβολή τους στον συνολικό στόχο της Συμφωνίας. Οι NDC είναι γενικά ποικίλες, ωστόσο περιλαμβάνουν συνήθως έναν στόχο μείωσης των εκπομπών για τα επόμενα 10 έτη.

3.2.2. Το άρθρο 6 της Συμφωνίας του Παρισιού έχει στόχο τη θέσπιση ενός πλαισίου συνεργασίας των χωρών για την εφαρμογή των NDC, μεταξύ άλλων μέσω προσεγγίσεων που βασίζονται στην αγορά. Ως εκ τούτου έχει τη δυνατότητα να θεσπίσει ένα πλαίσιο για δημιουργία μιας διεθνούς αγοράς ανθρακούχων εκπομπών στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού. Το πιο σημαντικό είναι ότι μπορεί να αποτελέσει βασικό συντελεστή διάδοσης και επέκτασης των πολιτικών τιμολόγησης άνθρακα και των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Μέσω του άρθρου 6, οι χώρες που έχουν σε λειτουργία ένα ΣΕΔΕ θα έχουν τη δυνατότητα σύνδεσης του συστήματός τους με άλλο ΣΕΔΕ και να χρησιμοποιήσουν τον σύνδεσμο ως τρόπο επίτευξης των NDC τους. Οι χώρες θα μπορούν επίσης να συνάπτουν συμβάσεις για διεθνείς πιστώσεις που θα χρησιμοποιούνται για τη συμμόρφωση με τις εγχώριες πολιτικές τους μέσω ενός διεθνούς πλαισίου αγοράς. Οι διαπραγματεύσεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) δεν οδήγησαν στην έγκριση κατευθυντήριων γραμμών για την επιχειρησιακή εφαρμογή του άρθρου 6 στη σύνοδο COP24 το 2018 και στη σύνοδο COP25 το 2019, λόγω σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ ορισμένων μερών. Η έγκριση των κατευθυντήριων γραμμών του άρθρου 6 έχει υποβληθεί στο πλαίσιο της συνόδου COP26, και είναι κρίσιμης σημασίας για την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας χωρίς άλλες καθυστερήσεις.

3.3. Η διαπραγμάτευση μιας φιλόδοξης και ισορροπημένης διμερούς συμφωνίας μεταξύ αφενός των αγορών ανθρακούχων εκπομπών των 27 κρατών μελών της ΕΕ και αφετέρου του Ηνωμένου Βασιλείου

3.3.1. Υπάρχει συναίνεση εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα αποτελέσει έναν εξαιρετικό εταίρο για θέματα κλιματικής αλλαγής, αλλά υπάρχει επίσης η αίσθηση ότι, για να επιτευχθεί ανθεκτικότητα στο χρόνο, η συμφωνία πρέπει να ενσωματώνει σαφείς διατάξεις για το κλίμα ώστε να καλύπτονται οι ελιγμοί του Ηνωμένου Βασιλείου για απόκλιση από τους κανόνες της ΕΕ.

3.3.2. Η προσέγγιση της ΕΕ βασίζεται σε τέσσερα στοιχεία: — Η Συμφωνία του Παρισιού θα πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο των ΣΕΣ. Αυτό σημαίνει ότι ένα από τα μέρη θα μπορούσε να αναστείλει τις διατάξεις της Συνθήκης σε περίπτωση που το άλλο μέρος παραβιάσει μια τέτοια διάταξη. — Και τα δύο μέρη πρέπει να επιβεβαιώσουν τις δεσμεύσεις τους για την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050: το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη νομοθετήσει σχετικά με αυτό, αλλά πιστεύουμε ότι μια διάταξη για τη μελλοντική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του ΗΒ θα ενίσχυε αυτήν τη δέσμευση. — Ισότιμοι όροι και ρήτρα μη υποβάθμισης: αυτό είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την ΕΕ. Εάν θέλουμε αυτή η συμφωνία να αντέξει στον χρόνο, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι μελλοντικές διοικήσεις στο ΗΒ δεν θα υποβαθμίσουν τα τρέχοντα υψηλά πρότυπα που έχουμε στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής. — Δημιουργία συστήματος τιμολόγησης άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο: το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να αποχωρήσει από το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το 2019 στο Ηνωμένο Βασίλειο αναλογούσε το 7 % των συνολικών δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ, και σε ορισμένους τομείς όπως η αεροπορία, το μερίδιό τους ανήλθε στο 19 %. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας, το Ηνωμένο Βασίλειο να οικοδομήσει τη δική του αγορά λαμβάνοντας υπόψη τη συμβατότητα με το σύστημα της ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο υπέβαλε την 1η Ιουνίου πρόταση για τη δημιουργία ενός εγχώριου ΣΕΔΕ. Η ΕΕ είναι ανοιχτή στη δυνατότητα μιας συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ του μελλοντικού ΣΕΔΕ του ΗΒ και του ΣΕΔΕ της ΕΕ, εάν αυτή η σύνδεση δεν βλάπτει την ακεραιότητα του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

3.4. Διδάγματα που έχουν αντληθεί από τη Συνολική οικονομική και εμπορική συμφωνία (ΣΟΕΣ) και ευκαιρίες για διμερή συνεργασία για το κλίμα

3.4.1. Μια διάταξη που συνδέει το εμπόριο και το περιβάλλον βρίσκεται στο άρθρο 24.4 της ΣΟΕΣ, όπου τόσο ο Καναδάς όσο και η ΕΕ επιβεβαιώνουν τις δεσμεύσεις τους για την εφαρμογή των πολυμερών συμφωνιών των οποίων αποτελούν μέρος. Αυτή η διάταξη θα μπορούσε να αποτελέσει γέφυρα για συνομιλίες μεταξύ του Καναδά και της ΕΕ σχετικά με την εφαρμογή πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών (ΠΠΣ) όπου ανταλλάσσονται κοινές ανησυχίες, συμπεριλαμβανομένης μιας βάσης επάνω στην οποία ο Καναδάς και η ΕΕ μπορούν να αναπτύξουν ή να κατευθύνουν νέες πρωτοβουλίες συνεργασίας για το κλίμα στο πλαίσιο της Συμφωνίας του Παρισιού.

3.4.2. Το άρθρο 22.3 της ΣΟΕΣ ζητεί συνεργασία σχετικά με τις συναλλαγές μεταξύ Καναδά-ΕΕ για την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Το πρόγραμμα εργασίας στο πλαίσιο του άρθρου 24 περιλαμβάνει συνεργασία σχετικά με τις επιπτώσεις των συναλλαγών και των επενδύσεων στην περιβαλλοντική πολιτική, καθώς και εξέταση πτυχών του καθεστώτος για το κλίμα που σχετίζονται με τις συναλλαγές, όπως οι αγορές ανθρακούχων εκπομπών και η μεταφορά και ανάπτυξη καθαρής τεχνολογίας. Το άρθρο 24.12 περιέχει έναν κατάλογο 10 ενδεικτικών τομέων πιθανής συνεργασίας για περιβαλλοντικά θέματα μεταξύ των μερών, σε ορισμένους από τους οποίους η ΣΟΕΣ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πλατφόρμα «πολυμεροποίησης» της ανάπτυξης εθνικών πολιτικών.

3.4.3. Οι κοινές εργασίες της ΕΕ και του Καναδά σχετικά με τις συνοριακές προσαρμογές άνθρακα είναι ένας τομέας πιθανής συνεργασίας σχετικά με τις «εμπορικές πτυχές του τρέχοντος και μελλοντικού διεθνούς καθεστώτος για την κλιματική αλλαγή.» Αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να εντάσσεται στον τομέα της ανταλλαγής πληροφοριών και της συμφωνίας σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές, για παράδειγμα, στους τομείς του υπολογισμού του άνθρακα που ενσωματώνεται στα αγαθά που διατίθενται στην αγορά ή της ευθυγράμμισης μεθοδολογιών για την αντιμετώπιση της ανταγωνιστικότητας και της διαρροής σε όλους τους ενεργοβόρους και εμπορικά εκτεθειμένους τομείς που επί του παρόντος καλύπτονται στο πλαίσιο συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών εθνικής συμμόρφωσης τόσο στον Καναδά όσο και στην ΕΕ.

3.4.4. Με στήριξη από τους τομείς που επηρεάζονται, όπως το σκυρόδεμα ή το αλουμίνιο, θα μπορούσαν επίσης να εμφανιστούν βιώσιμες ευκαιρίες για κοινές τομεακές πιλοτικές δράσεις συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Καναδά σχετικά με τον σχεδιασμό ΣΕΔΕ και τις προσεγγίσεις της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας και της αποφυγής διαρροών (π.χ. κοινών κριτηρίων αναφοράς και μεθοδολογιών υπολογισμού δωρεάν κατανομών, κοινών συνοριακών προσαρμογών άνθρακα κ.λπ.).

3.5. Διδάγματα που έχουν αντληθεί από την επέκταση του τομεακού πεδίου: μεταφορές και καύσιμα

3.5.1. Καθώς η ΕΕ διερευνά μελλοντικές τροποποιήσεις του ΣΕΔΕ της ΕΕ, απαιτείται μεγάλη προσοχή στις εμπειρίες από τον σχεδιασμό και τη θέση σε λειτουργία της αγοράς από τα υποεθνικά καθεστώτα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της Βόρειας Αμερικής. Ένας συγκεκριμένος τομέας από τον οποίο αντλούνται πολύτιμα διδάγματα για την ΕΕ σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο η Καλιφόρνια και το Κεμπέκ επέκτειναν την κάλυψη του ΣΕΔΕ ώστε να περιλαμβάνει τους τομείς των μεταφορών και των καυσίμων. Από το 2015, οι διανομείς καυσίμων για τις μεταφορές, φυσικού αερίου και άλλων καυσίμων της Καλιφόρνιας και του Κεμπέκ αναλαμβάνουν υποχρεώσεις συμμόρφωσης στο πλαίσιο του κοινού προγράμματος ανωτάτων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας «Δυτική Πρωτοβουλία για το Κλίμα (WCI)». Οι καλυπτόμενες οντότητες από αυτόν τον τομέα δεν λαμβάνουν δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων αλλά υποχρεούνται να τα αγοράσουν μέσω τριμηνιαίων πλειστηριασμών κρατικής διαχείρισης ή της ιδιωτικής δευτερογενούς αγοράς.

3.5.2. Μια άλλη ιδέα από τις ΗΠΑ που αξίζει να παρατηρηθεί είναι η Πρωτοβουλία για το Κλίμα στις Μεταφορές ( 10 ) (TCI), μια περιφερειακή συνεργασία 12 βορειοανατολικών και μεσοατλαντικών πολιτειών των ΗΠΑ και της Περιφέρειας της Κολούμπια που επιδιώκει τη βελτίωση των μεταφορών, την ανάπτυξη της οικονομίας καθαρής ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τον τομέα των μεταφορών. Η πρωτοβουλία στηρίζεται στον ηγετικό ρόλο της περιφέρειας όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα της ενέργειας μέσω ενός προγράμματος ανωτάτων ορίων και δικαιωμάτων εμπορίας περιφερειακής συμμόρφωσης, της «Περιφερειακής Πρωτοβουλίας Αερίων του Θερμοκηπίου (RGGI)», που υιοθετήθηκε το 2009. Καθώς το ένα τρίτο των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του τομέα των μεταφορών από τις περιφέρειες δικαιοδοσίας της «Πρωτοβουλίας για το Κλίμα στις Μεταφορές», οι συμμετέχουσες πολιτείες εργάζονται το 2020 για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής προσέγγισης «πρότυπου κανόνα» με συστάσεις για τον σχεδιασμό προγράμματος ΣΕΔΕ σχετικά με την αντιμετώπιση αυτών των τομεακών εκπομπών που επί του παρόντος είναι ακάλυπτες — και αυξανόμενες. Σκοπός είναι το(τα) νέο(α) ή εκτεταμένο(α) πρόγραμμα(προγράμματα) ΣΕΔΕ να δρομολογήσουν περιόδους έναρξης της συμμόρφωσης από το 2022.

3.5.3. Τα οφέλη της ευρύτερης τομεακής επέκτασης των ΣΕΔΕ για το κλίμα και την οικονομία είναι σαφή: όσο μεγαλύτερη και ευρύτερη είναι η αγορά, τόσο μεγαλύτερη η ποικιλία συμμετεχόντων της αγοράς, ευκαιριών μείωσης, τεχνολογικών καινοτομιών και βελτιωμένων αποδόσεων, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα χαμηλότερο κόστος προγράμματος και μείωσης ανά τόνο, καθώς και εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο μειώσεων εκπομπών, καθαρής χρηματοδότησης και επένδυσης.

4. Προκλήσεις για τις πολιτικές της ΕΕ για το κλίμα και τη βιομηχανία

4.1. Μια επιτυχημένη αναθεώρηση του συστήματος ΣΕΔΕ

4.1.1. Το Πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια της ΕΕ για το 2030, το οποίο εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2014, έθεσε τους ακόλουθους στόχους: — μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40 % (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990), — επίτευξη μεριδίου τουλάχιστον 27 % για την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, — βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά τουλάχιστον 27 %.

4.1.2. Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η οποία παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει την αύξηση του στόχου της ΕΕ για το 2030, συμπεριλαμβανομένου του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Στόχος είναι η αύξηση του συνολικού στόχου της μείωσης από το 40 % στο 50 % ή 55 %, προκειμένου να τεθούν οι εκπομπές της ΕΕ σε πορεία προς την επίτευξη του ουδέτερο ισοζυγίου του διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050. Το ολοκληρωμένο και λεπτομερές σχέδιο για την αύξηση των στόχων για το 2030 αναμένεται να παρουσιαστεί τον Οκτώβριο του 2020, και συγκεκριμένες προτάσεις για αναθεωρήσεις σχετικών νομοθετικών μέτρων θα παρουσιαστούν τον Ιούνιο του 2021. Οι προτάσεις αυτές θα περιλαμβάνουν αναθεώρηση της οδηγίας για τη θέσπιση συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ, πιθανώς σε συνδυασμό με την αναθεώρηση του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς (ΑΣΑ).

4.1.3. Αυτό σημαίνει ότι ο στόχος για το ΣΕΔΕ της ΕΕ για το 2030 και οι κανόνες του συστήματος θα τεθούν σε διεξοδική αναθεώρηση κατά τα επόμενα έτη. Καθώς θα ξεκινά αυτή η αναθεώρηση, θα είναι κρίσιμης σημασίας να δοθεί μεγάλη προσοχή στα βασικά χαρακτηριστικά του ΣΕΔΕ της ΕΕ και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

4.2. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

4.2.1. Η ιδέα του φόρου άνθρακα στα σύνορα της ΕΕ υπήρχε ήδη στο θεματολόγιο της Ursula von der Leyen όταν ήταν ακόμα υποψήφια. Από τον διορισμό της ως Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αυτή η σκέψη για μηχανισμούς προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ που θα μπορούσε να πάρει διάφορες μορφές — φόρους, όμοια ΣΕΔΕ ή πρότυπα — αποτελεί προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.2.2. Η ΓΔ Taxud ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2020 διαδικτυακές διαβουλεύσεις προκειμένου να συγκεντρώσει τις απόψεις όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Τα αποτελέσματα αυτών των διαβουλεύσεων καθώς και οι συζητήσεις με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη θα είναι χρήσιμα για τη σύνταξη νομικής πρότασης την άνοιξη του 2021. Τα μελλοντικά μέτρα για τον άνθρακα θα πρέπει να είναι συμβατά με τους κανόνες του ΠΟΕ και άλλες διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΕ. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι δεν πρέπει να εισάγουν διακρίσεις και να είναι αναλογικά σύμφωνα με τη νομολογία.

4.3. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να εμβαθύνει τον προβληματισμό της σχετικά με τις διάφορες επιλογές πολιτικής, όπως η μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ, οι μηχανισμοί συνοριακής προσαρμογής άνθρακα ή ο προσαρμοσμένος στην ένταση άνθρακα συντελεστής ΦΠΑ, και να τις συγκρίνει βάσει των εξής κριτηρίων: — του αντικτύπου επί της διαρροής άνθρακα και επενδύσεων, σε ένα μελλοντικό σενάριο με υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη διαθεσιμότητα δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ στην ΕΕ, — της ασφάλειας δικαίου όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους κανόνες του ΠΟΕ, — της δυνατότητας αποδοχής τους από τους εμπορικούς εταίρους, — της τεχνικής σκοπιμότητας, ειδικά όσον αφορά την ύπαρξη παγκοσμίως αποδεκτών λογιστικών προτύπων και προτύπων μέτρησης, καθώς και αξιόπιστων και αναγνωρισμένων βάσεων δεδομένων (11).

4.4. Πλεονεκτήματα ενός μηχανισμού προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

4.4.1. Ένας τέτοιος μηχανισμός θα θωρακίσει τις εταιρείες εντάσεως άνθρακα της ΕΕ (χάλυβας και σκυρόδεμα, για παράδειγμα) έναντι των φθηνότερων εισαγωγών που προέρχονται από τρίτες χώρες χωρίς καθόλου ή με πιο αδύναμη πολιτική για το κλίμα (απουσία αγοράς ανθρακούχων εκπομπών, απουσία τιμολόγησης ανθρακούχων εκπομπών). Αυτή η προσαρμογή θα επανέφερε ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών της ΕΕ και εταιρειών τρίτων χωρών οι οποίες θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να έχουν τη μορφή εισφοράς επί εισαγομένων αγαθών, βάσει των μέσων τιμών που προβλέπει το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Τέτοιου είδους μηχανισμοί θα συμβάλουν στην πρόληψη των διαρροών άνθρακα και στην αποφυγή του ανταγωνισμού προς τα κάτω για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες ενώ παράλληλα θα προστατεύουν την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών της ΕΕ και θα μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των φθηνών εισαγωγών εντάσεως άνθρακα.

4.4.2. Επειδή στην ΕΕ αναλογεί το 10 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε επίσης να στείλει ένα θετικό μήνυμα σε χώρες που ακολουθούν τον ίδιο τρόπο σκέψης και έχουν εμπορικές συναλλαγές με την ΕΕ (Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία) οι οποίες θα επωφεληθούν από ένα είδος αμοιβαίας αναγνώρισης των οικείων ΣΕΔΕ ώστε να εξαιρούνται οι εταιρείες τους από την υποχρέωση καταβολής εισφοράς για τις εξαγωγές τους στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ.

4.4.3. Με τον τρόπο αυτό η ΕΕ θα διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των εσωτερικών και των εξωτερικών της δεσμεύσεων και θα βελτιώσει την πολιτική της για το κλίμα με την αναθεώρηση της Οδηγίας για την Ενέργεια προκειμένου να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου κατά 50-55 % από τα επίπεδα του 1990 έως το 2030 και να επιτύχει ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050.

4.4.4. Αυτά τα πιθανά συνοριακά μέτρα για τον άνθρακα θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτική των υφιστάμενων μέτρων, ώστε να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ (δωρεάν δικαιώματα CO 2 ποσοστώσεις που χορηγούνται μετά από εις βάθος ανάλυση του προφίλ εκπομπών, βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες, κ.λπ.). Η συζήτηση συνεχίζεται για το εάν ένα συνοριακό μέτρο για τον άνθρακα θα μπορούσε να αντικαταστήσει ή να λειτουργήσει παράλληλα με τα υφιστάμενα μέτρα ανταγωνιστικότητας σε διάφορους τομείς ή/και στον ίδιο τομέα. Είναι επίσης σημαντικό να γίνουν κατανοητές οι πιθανές επιπλοκές για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας σε διασυνδεδεμένα δίκτυα.

4.5. Μειονεκτήματα ενός μηχανισμού προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ

4.5.1. Η χρήση συνοριακών μέτρων άνθρακα θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα από τρίτες χώρες που προμηθεύουν με πρώτες ύλες την ΕΕ, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα ή η Ινδία, οι οποίες θα δημιουργήσουν νέους εμπορικούς φραγμούς σε ένα πλαίσιο στο οποίο η μείωση του παγκόσμιου εμπορίου λόγω της νόσου COVID-19 θα είναι τεράστια — από 18 % έως 32 % σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση του ΠΟΕ.

4.5.2. Η χρήση συνοριακής προσαρμογής άνθρακα θα μπορούσε επίσης να υπονομεύσει την πολυμερή προσέγγιση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (UNFCCC) και θα μπορούσε να θεωρηθεί άρνηση της διεθνούς συνεργασίας προς όφελος πιο μονομερών προσεγγίσεων.

4.5.3. Το κόστος ορισμένων εισαγόμενων πρώτων υλών από τρίτες χώρες με ανεπαρκείς πολιτικές για το κλίμα θα είναι υψηλότερο για τους αγοραστές τους από την ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα των τιμών ορισμένων μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών παραγωγής (στην αυτοκινητοβιομηχανία και τον κατασκευαστικό τομέα) που επεξεργάζονται αυτές τις πρώτες ύλες θα μπορούσε να μειωθεί, ενώ οι ενωσιακές εξαγωγές τελικών αγαθών θα μπορούσαν να μεταβληθούν.

4.5.4. Η τομεακή κάλυψη μιας ευρύτερης προσαρμογής άνθρακα θα μπορούσε να διαφέρει από την κάλυψη υπαρχόντων μέτρων για την προστασία της ανταγωνιστικότητας: η πιθανή κάλυψη των συνοριακών μέτρων άνθρακα θα μπορούσε να περιοριστεί σε τομείς όπως το σκυρόδεμα και ο χάλυβας όπου ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα είναι ο υψηλότερος ενώ η τομεακή κάλυψη των μέτρων διαρροής άνθρακα είναι ευρύτερη (χημικές ουσίες, βαφή ειδών κλωστοϋφαντουργίας και δραστηριότητες φινιρίσματος, για παράδειγμα).

4.6. Η τομεακή προσέγγιση

4.6.1. Ο τομέας του χάλυβα στην ΕΕ βρίσκεται υπό πίεση από τον σκληρό παγκόσμιο ανταγωνισμό με παραγωγούς χάλυβα από την Κίνα, την Τουρκία, την Αλγερία ή το Ιράν, οι οποίοι δεν έχουν ΣΕΔΕ και οι οποίοι καλύπτουν αυτόν τον τομέα εξάγοντας ήδη 30 εκατομμύρια τόνους χάλυβα στην ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση Σιδήρου και Χάλυβα (Eurofer) στηρίζει την υιοθέτηση μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα για περιβαλλοντικούς, οικονομικούς και νομικούς σκοπούς και θεωρεί ότι αποτελεί προϋπόθεση για την αποφυγή του κινδύνου διαρροής άνθρακα. Αυτός ο μηχανισμός θα πρέπει να καλύπτει τελικά και ημιτελή προϊόντα χάλυβα και να βασίζεται σε κατάλληλο σύστημα λογιστικής ώστε να υπολογίζει το αποτύπωμα CO 2 των προϊόντων μέσω ορισμένων «Συμφωνιών Ισοδυναμίας» με τρίτες χώρες και να συνυπάρχει στη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου με τη δωρεάν κατανομή ποσοστώσεων του ΣΕΔΕ της ΕΕ.

4.6.2. Ο ευρωπαϊκός τομέας σκυροδέματος (CEMbureau) επικροτεί την ιδέα ενός μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα λόγω του μεγάλου κινδύνου διαρροής άνθρακα σε μια ευρωπαϊκή βιομηχανία με χαμηλά περιθώρια. Αυτός ο τομέας, ο οποίος εμπλέκεται σε ένα μακροπρόθεσμο κύκλο επενδύσεων ώστε να ανταποκριθεί στον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, καθορίζει διάφορες προϋποθέσεις όπως η διαφανής μεθοδολογία, η συμμόρφωση με τον ΠΟΕ, η ευρεία τομεακή κάλυψη όπου όλοι οι τομείς καλύπτονται από το ΣΕΔΕ και η συνύπαρξη με τη δωρεάν κατανομή ποσοστώσεων έως το 2030.

4.7. Διάλογος με τρίτες χώρες

4.7.1. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την έναρξη διαλόγου με τρίτες χώρες για τη συζήτηση του περιεχομένου και των επιπτώσεων των συνοριακών μέτρων άνθρακα στις εξαγωγές τους στην ΕΕ. Αυτός ο διάλογος θα πρέπει να έχει διαφορετική μορφή όταν γίνεται με τις χώρες που έχουν φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα (όπως ο Καναδάς) σε σχέση με άλλες χωρίς τέτοιου είδους φιλόδοξες πολιτικές για το κλίμα (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία).

4.7.2. Γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ παρακολουθεί πολύ στενά την εξέλιξη των σκέψεων για μέτρα συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ. Στον ΠΟΕ, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, ορισμένοι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έδειξαν ήδη τον προβληματισμό τους για την ενδεχόμενη λήψη συνοριακών μέτρων άνθρακα της ΕΕ.

4.8. Ο απώτερος στόχος ενός παγκόσμιου συστήματος τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών.

4.8.1. Η ΕΟΚΕ επιμένει σχετικά με την ανάγκη συνδυασμού και εναρμόνισης των διαφόρων διαθέσιμων εργαλείων για την καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης. Δεδομένου ότι οι σχετικοί διεθνείς οργανισμοί και επιχειρήσεις θεωρούν ότι το μήνυμα για την τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών είναι σημαντικό για την επίτευξη πραγματικής προόδου στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και τη δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για μακροπρόθεσμες επενδύσεις προκειμένου να επιταχυνθεί η οικολογική μετάβαση για τους φορείς του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα (βιομηχανία, μεταφορές, στέγαση, γεωργία, κ.λπ.), η ΕΟΚΕ τίθεται υπέρ της εναρμόνισης των προσεγγίσεων μεταξύ διαφόρων περιοχών δικαιοδοσίας, γεγονός που θα οδηγήσει τελικά στην ανάδυση ενός συγκρίσιμου μηνύματος τιμών μεταξύ των διαφόρων περιοχών δικαιοδοσίας.

4.8.2. Κατά την περίοδο της μετάβασης πριν από την έγκριση του συγκρίσιμου μηνύματος τιμών, καθώς και μιας κοινής συμφωνηθείσας μεθοδολογίας για τη μέτρηση των αποτυπωμάτων άνθρακα, πρέπει να εναρμονιστεί σταδιακά η περιφερειακή τιμολόγηση των ανθρακούχων εκπομπών μεταξύ χωρών που ακολουθούν τον ίδιο τρόπο σκέψης (27 κράτη μέλη της ΕΕ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελβετία, Λατινική Αμερική, Μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ, Νοτιοανατολική Ασία και άλλες). Η δημιουργία τέτοιων περιφερειακών αγορών άνθρακα θα συνεπάγεται κοινές υποδομές αγοράς άνθρακα (ένα είδος ενιαίας αγοράς άνθρακα) ενώ ορισμένοι μηχανισμοί ειδικά για τον άνθρακα θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή έναντι τρίτων χωρών.

4.8.3. Ωστόσο, προκειμένου να αποφευχθεί η ανάδυση εμπορικού πολέμου για τον άνθρακα μεταξύ χωρών και περιφερειακών τελωνειακών ενώσεων, πρέπει να προβλεφθεί παρέκκλιση του ΠΟΕ με την οποία θα καθορίζονται οι κανόνες σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να συγκροτηθούν και να λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (φόρος άνθρακα, όμοια ΣΕΔΕ, πρότυπα) σύμφωνα με δύο βασικές αρχές του ΠΟΕ: αναλογικότητα και μη εισαγωγή διακρίσεων.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 2020. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) ΕΕ C 353 της 18.10.2019, σ. 59.

(2) https://icapcarbonaction.com/en/?option=com_attach&task=download&id=677

(3) IETA: 10 years of Emissions Trading in Europe: towards a new beginning?(IETA: 10 χρόνια εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών στην Ευρώπη: προς μια νέα αρχή;), Μάιος 2015, http://www.ieta.org/resources/EU/EUETS%20Paper%20May_FINAL.pdf.

(4) Βλέπε υποσημείωση 3.

(5) Βλέπε υποσημείωση 3.

(6) Βλέπε υποσημείωση 3.

(7) Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Δράση για το κλίμα): Revision for phase 4 (2021–2030), Τελευταία αξιολόγηση, Μάρτιος 2018, https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/revision_en.

(8) Sia Partners: CO2 emissions in the EU, (Εκπομπές CO2 στην ΕΕ) 1 Απριλίου 2020

(9) Carbon Brief: https://www.carbonbrief.org/analysis-what-impact-will-the-coronavirus-pandemic-have-on-atmospheric-CO2, 7 Μαΐου 2020.

(10) https://www.transportationandclimate.org/content/about-us

(11) Βλέπε υποσημείωση 1.