Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 77/388/ΕΟΚ σχετικά με το κοινό σύστημα του φόρου προστιθέμενης αξίας (ελάχιστος συντελεστής σε σχέση με τον κανονικό συντελεστή)» ()

(96/C 204/22)

Στις 5 Μαρτίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 99 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Απριλίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Walker.

Κατά την 335η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 25ης Απριλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 65 ψήφους υπέρ, 7 ψήφους κατά και 10 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η πρόταση της Επιτροπής

1.1. Σκοπός της πρότασης είναι να επιτρέψει στο Συμβούλιο να αποφασίσει το ελάχιστο ύψος του κανονικού συντελεστή ΦΠΑ, σύμφωνα με την Έκτη Οδηγία του Συμβουλίου για τον ΦΠΑ 77/388/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 95/7/ΕΚ.

1.1.1. Η οδηγία αυτή ορίζει ότι το Συμβούλιο πρέπει να αποφασίσει ομόφωνα πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1995, με βάση την έκθεση για τη λειτουργία των μεταβατικών διατάξεων και τις προτάσεις για τις οριστικές διατάξεις που θα του υποβάλει η Επιτροπή, το ελάχιστο ύψος του κανονικού συντελεστή ΦΠΑ που θα ισχύει μετά τις 31 Δεκεμβρίου 1996.

1.2. Η πρόταση της Επιτροπής είναι να ορισθεί μια ζώνη συντελεστών από 15 % ως 25 % για τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ και να επιβληθεί σε όλα τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν, από την 1η Ιανουαρίου 1997 ως τις 31 Δεκεμβρίου 1998, έναν κανονικό συντελεστή ΦΠΑ που να είναι ανάμεσα σ`αυτά τα δύο όρια.

1.2.1. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν σήμερα κανονικούς συντελεστές που εμπίπτουν στην ανωτέρω ζώνη και ότι, επομένως, η πρόταση δεν ζητεί από κανένα κράτος μέλος να αλλάξει τις ισχύουσες διατάξεις του. Θα χρησιμεύσει, ωστόσο, για να αποτραπούν οι μελλοντικές αποκλίσεις του επιπέδου των κανονικών συντελεστών που ισχύουν σήμερα στα κράτη μέλη.

1.2.2. Έτσι, η πρόταση μπορεί να θεωρηθεί ως ένα προοδευτικό βήμα στη διαδικασία προσέγγισης των συντελεστών ΦΠΑ το οποίο, αν αποφασισθεί από το Συμβούλιο, θα διευκολύνει την τελική εναρμόνιση.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι το Συμβούλιο υποχρεούται να λάβει απόφαση για το κατώτατο ύψος του κανονικού συντελεστή, αλλά καμία διάταξη της Έκτης Οδηγίας δεν του επιβάλλει να ορίσει και το ανώτατο. Η θέσπιση της προτεινόμενης ζώνης συντελεστών είναι, επομένως, μια πρωτοβουλία της Επιτροπής που υπερβαίνει τις απαιτήσεις της Έκτης Οδηγίας ΦΠΑ και που πρέπει, συνεπώς, να αιτιολογηθεί με αναφορά στη χρησιμότητά της, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή.

2.2. Η ΟΚΕ σημειώνει ακόμη ότι, στην έκθεσή της για τη λειτουργία του συστήματος συντελεστών ΦΠΑ μετά την κατάργηση των φορολογικών συνόρων την 1η Ιανουαρίου 1993 (), η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού υπό το μεταβατικό καθεστώς φορολογίας των ενδοκοινοτικών συναλλαγών λόγω της εφαρμογής ποικίλων τύπων μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ (υπερμειωμένων συντελεστών, μηδενικών συντελεστών, συντελεστών "parking" κ.λπ.)», αλλά ότι «οι όλο και μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ των κανονικών συντελεστών στα διάφορα κράτη μέλη μπορούν, κατ`αρχήν, να προκαλέσουν διαρθρωτικές ανισορροπίες και στρεβλώσεις του ανταγωνισμού σε ορισμένους τομείς της οικονομίας».

2.2.1. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι «είναι ανάγκη να διατηρηθεί τουλάχιστον το επίπεδο της εναρμόνισης που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα και να εξασφαλισθεί έτσι ότι θα συνεχίσει να λειτουργεί ομαλά το μεταβατικό καθεστώς. Όσον αφορά τον κανονικό συντελεστή, το λογικό συμπέρασμα είναι ότι θα πρέπει να αποφευχθούν περαιτέρω αποκλίσεις μεταξύ των κανονικών συντελεστών που εφαρμόζονται σήμερα στα κράτη μέλη με τη δημιουργία ενός φάσματος συντελεστών που θα περιλαμβάνει το κατώτατο και το ανώτατο ύψος...».

2.3. Στο έγγραφο της Επιτροπής δηλώνεται στη συνέχεια: «Εξυπακούεται ότι κάθε μεταβολή του μεταβατικού συστήματος θα πρέπει επίσης να πραγματοποιείται στα πλαίσια της προετοιμασίας του μελλοντικού οριστικού καθεστώτος...» Η ΟΚΕ τη δέχεται αυτή την πρόταση. Η Επιτροπή διατυπώνει έπειτα προς συζήτηση την ιδέα ότι «επιπλέον, είναι σαφές ότι για το οριστικό αυτό καθεστώς θα απαιτηθεί οπωσδήποτε αρκετά αυστηρή προσέγγιση των συντελεστών ΦΠΑ. Η προσέγγιση αυτή των συντελεστών ΦΠΑ είναι επακόλουθο της αρχής της φορολογίας στη χώρα καταγωγής και αποτελεί, συνεπώς, ουσιώδες στοιχείο του οριστικού καθεστώτος...»

2.3.1. Στην 331η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 21 Δεκεμβρίου 1995, η ΟΚΕ υιοθέτησε μια γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για την «Άμεση και έμμεση φορολογία» (), με εισηγητή τον κ. Janssen. Στη γνωμοδότηση αυτή ενέκρινε κατ`αρχήν ένα οριστικό καθεστώς ΦΠΑ βασισμένο στη φορολογία στη χώρα προέλευσης, αλλά υπό όρους και με την επιφύλαξη ορισμένων διατάξεων. Η γνωμοδότηση ζητούσε «να διατυπωθούν λεπτομερείς προτάσεις σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και τους επιχειρηματικούς κύκλους». Ειδικότερα, η γνωμοδότηση όριζε ότι «πρέπει να καταρτισθεί κατάλληλο χρονοδιάγραμμα το οποίο θα επιτρέπει τη διεξαγωγή ολοκληρωμένων διαβουλεύσεων μετά τη λεπτομερή διασαφήνιση των προτάσεων, στις οποίες θα συμπεριλαμβάνονται μέτρα κατά της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής, και πριν από την εφαρμογή οποιασδήποτε πολιτικής απόφασης. Ένα ολοκληρωμένο σύστημα θα πρέπει να τίθεται σε εφαρμογή μόνον εφόσον έχουν προσδιορισθεί πλεονεκτήματα (αρχικά και τρέχοντα) που να αιτιολογούν τις δαπάνες της αλλαγής.»

2.3.2. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει και τώρα αυτή τη θέση 7 προτρέπει να διενεργηθούν με αντικειμενικότητα και ρεαλισμό οι διαπραγματεύσεις που έχει ζητήσει, χωρίς προσχηματισμένες ιδέες για το καθεστώς που εν τέλει θα υιοθετηθεί.

2.3.2.1. Δέχεται, ωστόσο, ότι ένα καθεστώς βασισμένο στη φορολογία στη χώρα προέλευσης είναι μία μόνο από τις διάφορες δυνατές λύσεις και θεωρεί εξίσου ανεπιθύμητο να θεωρηθεί εκ των προτέρων ως δεδομένη η απόφαση με την ανάληψη ενεργειών που θα αντιστρατεύονταν την υιοθέτηση του συστήματος αυτού ή θα εμπόδιζαν την ελεύθερη εξέταση των πλεονεκτημάτων του.

2.3.2.2. Στη γνωμοδότησή της για την «Άμεση και έμμεση φορολογία», η ΟΚΕ δήλωνε ότι «η καθολική εφαρμογή της αρχής αυτής δεν συμβιβάζεται με τις υπερβολικές διαφορές μεταξύ των συντελεστών ΦΠΑ...» και κατέληγε στο συμπέρασμα ότι «χωρίς να τίθεται θέμα πλήρους εναρμόνισης ... οι συντελεστές πρέπει να περιληφθούν σε ένα στενότερο φάσμα προσέγγισης...»

2.3.2.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, συνεπώς, την παρούσα πρόταση της Επιτροπής, η οποία συμφωνεί απόλυτα με τη θέση που έχει υιοθετήσει η ίδια.

2.4. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι το προτεινόμενο ελάχιστο και μέγιστο ύψος του κανονικού συντελεστή δεν πρόκειται να είναι οριστικό, αλλά θα υποβληθεί - με πρωτοβουλία της Επιτροπής - σε επανεξέταση μετά από μία διετία. Προβλέπεται προφανώς ότι για την καθιέρωση του οριστικού καθεστώτος ενδέχεται να χρειαστεί χρονική κλίμακα μεγαλύτερη της διετίας. Η ΟΚΕ ζητεί την τροποποίηση του άρθρου 1 βάσει του οποίου ζητείται η γνωμοδότησή της, και η γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για το ύψος του βασικών συντελεστών που θα εφαρμόζονται μετά την 31η Δεκεμβρίου 1988, σύμφωνα με το άρθρο 99 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

2.4.1. Η ΟΚΕ δέχεται την εκτίμηση της πιθανής χρονικής κλίμακας για την καθιέρωση του οριστικού καθεστώτος και προτρέπει καμιά προτεινόμενη ημερομηνία για την καθιέρωσή του να μη θεωρηθεί «προθεσμία» η οποία πρέπει να τηρηθεί ανεξαρτήτως των περιστάσεων 7 είναι πιο σημαντικό να εξασφαλισθεί ότι υιοθετείται το καθεστώς παρά να υπάρξει εμμονή σε μια προκαθορισμένη ημερομηνία για την εφαρμογή του.

2.5. Δεδομένης της πιθανώς εκτεταμένης αυτής χρονικής κλίμακας, η ΟΚΕ θεωρεί, επίσης, ότι με την προτεινόμενη καθιέρωση ενός οριστικού καθεστώτος δεν πρέπει να λησμονηθεί η ανάγκη περαιτέρω ενδιάμεσων μεταρρυθμίσεων του ισχύοντος μεταβατικού συστήματος, οι οποίες θα πρέπει στη συνέχεια να ενσωματωθούν στο νέο οριστικό καθεστώς.

2.5.1. Μία από αυτές τις μεταρρυθμίσεις την οποία η ΟΚΕ θεωρεί πολύ επιθυμητή, είναι ότι οι διατάξεις για την κοινή καταχώρηση ομίλων επιχειρήσεων, οι οποίες επιτρέπουν στις συνδεδεμένες εταιρείες να πραγματοποιούν συναλλαγές εντός του ομίλου τους χωρίς να χρεώνουν ΦΠΑ, και οι οποίες σήμερα εφαρμόζονται μόνο εντός ενός κράτους μέλους, θα πρέπει να επεκταθούν και στους ομίλους συνδεδεμένων εταιρειών σε διαφορετικά κράτη μέλη. Αυτή η μεταβολή, από μόνη της, θα απλοποιούσε σε μεγάλο βαθμό μεγάλο μέρος του ενδοκοινοτικού εμπορίου.

2.6. Η χρήση της λέξης «οριστικό» για την περιγραφή του νέου καθεστώτος δεν πρέπει να λειτουργεί σαν φραγμός στην τροποποίηση ή την προσαρμογή του στην εκάστοτε πραγματικότητα. Οι μεταβαλλόμενες διαρθρώσεις του εμπορίου, οι ανάγκες των μικρών και των μεγάλων επιχειρήσεων, οι μεταβολές του πεδίου δράσεως του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και οι επιπτώσεις των τεχνολογικών καινοτομιών επιβάλλουν να αντιμετωπίζεται το νέο οριστικό καθεστώς ως ευπροσάρμοστο, ευέλικτο και δυναμικό μάλλον παρά ως στατικό και άκαμπτο, και να υποβάλλεται σε συνεχή αναθεώρηση.

3. Συμπέρασμα

3.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής να θεσπισθεί μια ζώνη με κατώτατο όριο το 15 % και ανώτατο το 25 % για τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ που θα ισχύει στα κράτη μέλη από την 1η Ιανουαρίου 1997 ως τις 31 Δεκεμβρίου 1998.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 73 της 13. 3. 1996, σ. 22.

() Έγγρ. COM(94) 584 τελικό της 13. 12. 1994.

() ΕΕ αριθ. C 82 της 19. 3. 1996, σ. 49.