Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οι έννοιες της ΕΕ όσον αφορά τη διαχείριση της μετάβασης σε έναν ψηφιοποιημένο κόσμο της εργασίας — σημαντική συμβολή σε μία λευκή βίβλο για το μέλλον της εργασίας»

(Διερευνητική γνωμοδότηση κατόπιν αιτήματος της Αυστριακής Προεδρίας)

(2018/C 367/03)

Εισηγήτρια: η κ. Franca SALIS-MADINIER Συνεισηγητής: ο κ. Ulrich SAMM

Αίτημα της Αυστριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ Επιστολή με ημερομηνία 12.2.2018 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Άρθρο 29 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού Διερευνητική γνωμοδότηση Απόφαση του Προεδρείου 13.3.2018 Αρμόδιο τμήμα Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Υιοθετήθηκε από το τμήμα 6.6.2018 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 11.7.2018 Σύνοδος ολομέλειας υπ’ αριθ. 536 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 152/1/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει μια δίκαιη ψηφιακή μετάβαση, η οποία θα στηρίζεται στις ευρωπαϊκές αξίες που απαιτούν πλήρη απασχόληση, κοινωνική πρόοδο, υψηλό επίπεδο προστασίας και μείωση της φτώχειας και των ανισοτήτων.

1.2. Η ΕΟΚΕ ζητεί οι τεράστιες ευκαιρίες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες να ωφελήσουν όλους: εργαζόμενους, πολίτες και επιχειρήσεις. Σε αυτήν την εξέλιξη, δεν πρέπει να υπάρχουν χαμένοι. Οι πολιτικές θα πρέπει να προσανατολίζονται κατά προτεραιότητα στην ενίσχυση της ατομικής πορείας του καθενός —ώστε να εφοδιαστούν όλοι οι πολίτες με τις κατάλληλες ικανότητες— και των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, τα οποία οργανώνονται συλλογικά ώστε να διευκολύνουν την πρόσβαση στις παροχές κοινωνικής ασφάλισης που προβλέπονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, στις προτεραιότητες που διακήρυξαν οι ευρωπαϊκές αρχές στο Γκέτεμποργκ στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, και στις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ).

1.3. Οι θέσεις εργασίας ενδέχεται να τροποποιηθούν υπό την επίδραση της αυτοματοποίησης, της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρωταρχικό να αναβαθμιστεί το επίπεδο των δεξιοτήτων των Ευρωπαίων εργαζομένων, ιδίως για όσους το επίπεδο προσόντων και η απαξίωση των δεξιοτήτων τους δεν τους επιτρέπουν να καλύψουν τις νέες θέσεις εργασίας ή εκείνες που θα τροποποιηθούν λόγω της τεχνολογίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι επείγει να υιοθετηθεί, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και στα κράτη μέλη, μια πολιτική υπέρ του μετασχηματισμού της αρχικής κατάρτισης και της διά βίου μάθησης, προκειμένου να προωθηθούν οι κατάλληλες παιδαγωγικές μέθοδοι που θα είναι ικανές να αναπτύξουν τις δημιουργικές και ψηφιακές δεξιότητες οι οποίες καθίστανται όλο και περισσότερο αναγκαίες στις νέες θέσεις εργασίας.

1.4. Η παρουσία των δύο φύλων πρέπει επίσης να βρίσκεται στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων: η κατάσταση είναι ανησυχητική στους κλάδους με έντονο το ψηφιακό στοιχείο, καθώς οι γυναίκες εκπροσωπούνται ελάχιστα ( 1 ) . Η παρακολούθηση και μέτρηση των τάσεων αυτών και η προώθηση της πρόσβασης των γυναικών στους εν λόγω κλάδους έχει μεγάλη σημασία.

1.5. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι μόνο το 0,3 % των συνολικών δημόσιων δαπανών στην Ευρώπη ( 2 ) προορίζονται για επενδύσεις σε κοινωνικές πολιτικές. Πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι —ειδικότερα στο προσεχές πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) της περιόδου μετά το 2020 ( 3 ) — για την ενίσχυση των πολιτικών αυτών και για τη στήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού στον κόσμο της εργασίας, προς όφελος των εργαζομένων, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας στο σύνολό της.

1.6. Η αύξηση της παραγωγικότητας χάρη στην ψηφιοποίηση μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετους πόρους. Η ΕΟΚΕ συνιστά ο κοινωνικός διάλογος σχετικά με την κατανομή της προστιθέμενης αξίας να οργανωθεί σε επίπεδο αλυσίδας παραγωγής και σε επίπεδο επιχειρήσεων, ώστε να συμφωνηθούν τρόποι διευθέτησης.

1.7. Προκειμένου να καλυφθούν όλες οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης που δημιουργεί η ψηφιοποίηση και να μην παραμεληθεί κανένας εργαζόμενος ( 4 ) , η ΕΟΚΕ συγκαταλέγει στις προτεραιότητές της τη διαφύλαξη της ποιότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να οργανώσουν διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους με στόχο την προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, ιδίως προς όφελος των εργαζομένων εκείνων που, λόγω του καθεστώτος τους, δεν καλύπτονται επαρκώς από τα συστήματα αυτά.

1.8. Στο πλαίσιο της εισαγωγής νέων τεχνολογιών, όπως τα ρομπότ ή οι ευφυείς μηχανές, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει στην έκθεσή της τη σημασία της ενημέρωσης και της διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων σε αρχικό στάδιο, αλλά και την ανάγκη για συλλογική διαπραγμάτευση προς στήριξη των αλλαγών ( 5 ) που εισάγουν οι τεχνολογίες αυτές. Υπενθυμίζει επίσης ότι, σύμφωνα με την οδηγία σχετικά με το ευρωπαϊκό συμβούλιο εργαζομένων, η συλλογική διαπραγμάτευση είναι υποχρεωτική ( 6 )

1.9. Όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η αδιαφάνεια της λειτουργίας των αλγορίθμων και το γεγονός ότι κάνουν επιλογές που διαφεύγουν του ανθρώπινου ελέγχου θέτουν τεράστιες προκλήσεις για την ΕΕ, καθώς και θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την κοινωνία στην οποία επιθυμούμε να ζήσουμε. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι, στον νέο κόσμο της εργασίας, είναι απαραίτητος ο προσδιορισμός της σχέσης του ανθρώπου με τη μηχανή. Είναι θεμελιώδους σημασίας μια προσέγγιση με επίκεντρο τον έλεγχο του ανθρώπου επί της μηχανής ( 7 )

1.10. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη διαμόρφωση καθολικών στρατηγικών πλαισίων για την τεχνητή νοημοσύνη, που θα προσφέρουν στην ΕΕ ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ( 8 ) , ενθαρρύνει δε την ανάπτυξη κοινωνικά υπεύθυνης τεχνητής νοημοσύνης, στην υπηρεσία του κοινού καλού. Τονίζει ότι η ΕΕ πρέπει να προσφέρει τη στήριξή της στο νέο πεδίο έρευνας που συνιστά η γνωστική εργονομία, η οποία αποσκοπεί στην υιοθέτηση μέτρων που να διευκολύνουν μια χρήση των ευφυών τεχνολογιών που θα έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο.

2. Εισαγωγή

2.1. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφράσει τις απόψεις της σχετικά με τις νέες μορφές εργασίας και το μέλλον της εργασίας με την ευκαιρία τριών διερευνητικών γνωμοδοτήσεων που έχει εκπονήσει κατόπιν αιτημάτων της εσθονικής και της βουλγαρικής Προεδρίας του Συμβουλίου ( 9 ) . Οι απόψεις αυτές εμπλουτίστηκαν από έναν ευρύτερο προβληματισμό με θέμα «Μια κοινωνικά βιώσιμη πρόταση για την ψηφιακή εποχή», ο οποίος αναπτύχθηκε με την ευκαιρία άλλης διερευνητικής γνωμοδότησης, κατόπιν αιτήματος της βουλγαρικής Προεδρίας ( 10 )

2.2. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται στο αξίωμα ότι «η ψηφιοποίηση θα δημιουργήσει νικητές και ηττημένους». Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ διατυπώνει προτάσεις ώστε η ψηφιοποίηση να ωφελήσει όλους τους πολίτες και κανείς να μην παραγκωνιστεί.

2.3. Προκειμένου να μην παραμεληθεί ένα μερίδιο των εργαζομένων και των πολιτών, είναι σκόπιμο να αυξηθούν οι δαπάνες για επενδύσεις σε κοινωνικές πολιτικές, οι οποίες σήμερα ανέρχονται μόλις στο 0,3 % των συνολικών δημόσιων δαπανών της ΕΕ ( 11 ) . Πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι —ειδικότερα στο προσεχές πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) της περιόδου μετά το 2020 ( 12 ) — για τη στήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού στον κόσμο της εργασίας.

2.4. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, για να ωφελήσει η αυτοματοποίηση το σύνολο της κοινωνίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να μπορούν να στηριχτούν σε ένα ποιοτικό και αποδοτικό σύστημα διά βίου κατάρτισης, σε διαρκή κοινωνικό διάλογο μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, σε πρόσφορες συλλογικές διαπραγματεύσεις και σε κατάλληλο φορολογικό σύστημα.

2.5. Είναι επείγον να δράσουμε τώρα προκειμένου να διασφαλιστεί η διαθεσιμότητα των κατάλληλων δεξιοτήτων για το μέλλον, ώστε η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη της να παραμείνουν ανταγωνιστικά και να είναι σε θέση να δημιουργήσουν νέες επιχειρήσεις και νέες θέσεις εργασίας, να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες θα παραμένουν σε θέση να ενταχθούν στην αγορά εργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας και να εξασφαλίσουν την ευημερία όλων.

3. Τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία του ανθρώπου για τη διασφάλιση δίκαιης και ποιοτικής μετάβασης

3.1. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις προκλήσεις που θέτει στην ΕΕ η τεχνητή νοημοσύνη, νοούμενη ως το σύνολο των τεχνολογιών που στοχεύουν στην εκτέλεση μέσω της πληροφορικής γνωστικού έργου που παραδοσιακά εκτελείται από τον άνθρωπο.

3.2. Η ψηφιοποίηση και η όλο και ισχυρότερη και αποδοτικότερη τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται μεν να ωφελήσει τους εργαζομένους, τους πολίτες, τις επιχειρήσεις, καθώς και τα κράτη μέλη και την Ευρώπη, πρέπει όμως να παραμένει υπό έλεγχο, ενώ οι εν δυνάμει δυσμενείς επιπτώσεις της πρέπει να προλαμβάνονται και να τυγχάνουν ρύθμισης.

3.3. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η νέα γενιά των ρομπότ, τα λεγόμενα «συνεργατικά ρομπότ», συνιστούν ευκαιρία που θα μπορούσε να ωφελήσει το σύνολο της κοινωνίας. Τα ρομπότ αυτά μπορούν να αναδειχθούν σε πραγματικούς εταίρους των εργαζομένων, μειώνοντας τον φόρτο της καθημερινής τους εργασίας και καθιστώντας τη λιγότερο αγχωτική. Μπορούν επίσης να βοηθούν τα άτομα με σωματικές ή νοητικές αναπηρίες, ιδίως δε τα άτομα μειωμένης κινητικότητας.

3.4. Η ΕΟΚΕ τονίζει και πάλι ( 13 ) τη σημασία μιας προσέγγισης σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος είναι εκείνος που κατευθύνει το σύνολο της διαδικασίας ψηφιοποίησης. Η κοινωνία μας καλείται να αντιμετωπίσει τον φόβο ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν ίσως κάποια μέρα να λαμβάνουν αποφάσεις για σημαντικές πτυχές της ζωής μας χωρίς πλέον καμία ανθρώπινη παρέμβαση. Η προσέγγιση σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος διατηρεί τον έλεγχο αποτελεί μια αρχή που εγγυάται ότι ο ρόλος των μηχανών είναι σαφώς να υπηρετούν τον άνθρωπο και ότι τα πιο σύνθετα ζητήματα που συνδέονται με αυτόν, όπως η ανάληψη ευθυνών, η κρίση σχετικά με περιπτώσεις αμφιλεγόμενες ή που άπτονται της ηθικής, ή ακόμη οι ανορθολογικές συμπεριφορές, θα παραμένουν υπό τον έλεγχο του ανθρώπου. Η γενική αυτή αρχή μπορεί να χρησιμεύσει ως κατευθυντήρια αρχή για τις μελλοντικές ρυθμίσεις.

3.5. Όπως επισήμανε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της με θέμα «Η τεχνητή νοημοσύνη» ( 14 ) , ο έλεγχος των αλγορίθμων και η διαφάνειά τους συνιστούν τεράστια πρόκληση για τις δημοκρατίες και τις θεμελιώδεις ελευθερίες μας, μεταξύ άλλων στον κόσμο της εργασίας. Ο κοινωνικά και ηθικά υπεύθυνος ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να αποτελεί στόχο της Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη διαμόρφωση καθολικών στρατηγικών πλαισίων για την τεχνητή νοημοσύνη, που θα προσφέρουν στην ΕΕ ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Τονίζει ότι η Ένωση πρέπει να προσφέρει τη στήριξή της στο νέο πεδίο έρευνας που συνιστά η γνωστική εργονομία, η οποία αποσκοπεί στην υιοθέτηση μέτρων που να διευκολύνουν μια χρήση των ευφυών τεχνολογιών που θα έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο.

3.6. Με αλλοιωμένους αλγορίθμους, οι αποφάσεις και οι επιλογές που γίνονται μπορεί να εντείνουν τις διακρίσεις στις επιχειρήσεις, για παράδειγμα όσον αφορά τις πρακτικές προσλήψεων ή τις δραστηριότητες των τμημάτων ανθρωπίνων πόρων γενικότερα ( 15 ) . Ωστόσο, ο καλός προγραμματισμός των δεδομένων και των αλγορίθμων μπορεί επίσης να καταστήσει τις προσλήψεις και τις πολιτικές στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού περισσότερο «έξυπνες» και δίκαιες.

3.7. Οι Ευρωπαίοι ερευνητές, μηχανικοί και επιχειρηματίες που συμβάλλουν στον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την εμπορία συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να ενεργούν σύμφωνα με κριτήρια ηθικής και κοινωνικής ευθύνης. Η ενσωμάτωση της δεοντολογίας και των ανθρωπιστικών επιστημών στο πρόγραμμα σπουδών της κατάρτισης των μηχανικών μπορεί να αποτελεί καλή λύση για την απαίτηση αυτή ( 16 ) . Ίσως ενδείκνυται η εκπόνηση ενός κώδικα δεοντολογίας της τεχνητής νοημοσύνης.

3.8. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή στην απειλή που συνιστά η τεχνητή νοημοσύνη για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και τον σεβασμό της ιδιωτικότητας. Πράγματι, με τη νέα αυτή τεχνολογία είναι πολύ πιο εύκολη η δημιουργία υψηλής ποιότητας πλαστών εικόνων, βιντεοταινιών, ομιλιών και κειμένων. Για να διευθετηθεί η σοβαρή αυτή απειλή, επιβάλλεται να της δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην πολιτική της ΕΕ.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Αντίκτυπος στην απασχόληση

4.1.1. Το ζήτημα του αντικτύπου που θα έχει στον όγκο της απασχόλησης η εισαγωγή της αυτοματοποίησης, της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης στις διάφορες διαδικασίες παραγωγής είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενο. Ανάλογα με την υιοθετούμενη μέθοδο —ανάλυση των καθηκόντων ή των θέσεων εργασίας—, οι προβλέψεις για την απώλεια θέσεων εργασίας ποικίλλουν σημαντικά ( 17 )

4.1.2. Όποιες κι εάν είναι αυτές οι αποκλίσεις, εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι η μεγάλη πλειονότητα των θέσεων εργασίας θα επηρεαστεί από την ψηφιοποίηση, ορισμένα δε επαγγέλματα θα πληγούν περισσότερο από άλλα και ενδεχομένως σύντομα θα εξαφανιστούν ( 18 ) . Άλλα, θα μεταμορφωθούν και θα χρειάζονται επιμόρφωση.

4.1.3. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον αντίκτυπο της αυτοματοποίησης στις θέσεις εργασίας είναι σημαντικές ( 19 ) . Σύμφωνα με μελέτη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), κατά κανόνα, οι θέσεις εργασίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, στις σκανδιναβικές χώρες και στις Κάτω Χώρες είναι λιγότερο εκτεθειμένες στον αυτοματισμό από τις θέσεις εργασίας στις χώρες της ανατολικής και της νότιας Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 20 ) . Οι διαφορές αυτές εξηγούνται από διάφορους παράγοντες: διαφορές στην οργάνωση των εργασιών εντός των οικονομικών κλάδων, διαφορές στη δομή των κλάδων και στις επενδύσεις (στις χώρες που δεν έχουν ακόμη υιοθετήσει τεχνολογίες ικανές να υποκαταστήσουν το εργατικό δυναμικό και επενδύσει σε τέτοιες τεχνολογίες, η δομή των εργασιών προσφέρεται περισσότερο για αυτοματοποίηση). Διαφορές υπάρχουν επίσης ως προς την οργάνωση του τόπου εργασίας εν γένει, ή ακόμη ως προς το επίπεδο εκπαίδευσης των εργαζομένων.

4.2. Διασφάλιση των βασικών δεξιοτήτων όλων των πολιτών

4.2.1. Με βάση τη διαπίστωση αυτή, η επάρκεια των δεξιοτήτων μπορεί να βοηθήσει τα κράτη μέλη της ΕΕ να ενσωματωθούν καλύτερα στις παγκοσμιοποιημένες αγορές και να ειδικευτούν στις πιο προηγμένες τεχνολογίες, με πιο καινοτόμες εταιρείες, που να παραμένουν ανταγωνιστικές. Προς τούτο, όλοι οι κλάδοι χρειάζονται εργαζομένους που να διαθέτουν όχι μόνο υψηλές δημιουργικές και γνωστικές δεξιότητες (στα πεδία του γραμματισμού, του αριθμητισμού και της επίλυσης σύνθετων προβλημάτων), αλλά και δεξιότητες διαχείρισης και επικοινωνίας και έφεση για μάθηση.

4.2.2. Οι εργαζόμενοι που έχουν ανάγκη από μέτρα προτεραιότητας και ισχυρότερη στήριξη είναι εκείνοι που εργάζονται σε θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης και με υψηλό δυναμικό αυτοματοποίησης, μετασχηματισμού, αντικατάστασης ή ακόμη και εξάλειψης.

4.2.3. Στην Ένωση, το χάσμα μεταξύ των δεξιοτήτων και των μελλοντικών θέσεων εργασίας επιδεινώνεται. Στα κράτη μέλη της ΕΕ, το 22 % των εργαζομένων κινδυνεύουν να μην διαθέτουν τις σωστές ψηφιακές δεξιότητες σε σχέση με τις εξελίξεις στις θέσεις εργασίας τους ( 21 ) . Από το 2008, η μέση διάρκεια της ανεργίας και της μακροχρόνιας ανεργίας έχει αυξηθεί, ειδικά για τους εργαζόμενους με χαμηλό επίπεδο προσόντων.

4.2.4. Όπως αναφέρεται σε πρόσφατη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, απέναντι στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι άνεργοι αυτοί για την πρόσβαση στην απασχόληση, επιβάλλεται να εξεταστεί επειγόντως το ζήτημα της κατάρτισης και των δεξιοτήτων, μέσω του κοινωνικού διαλόγου σε κλαδικό, σε τοπικό, σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο ( 22 ) , έτσι ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική απασχόληση και να εξελιχθούν κατά τη σταδιοδρομία τους.

4.3. Μετασχηματισμός της αρχικής κατάρτισης και ενθάρρυνση της διά βίου μάθησης

4.3.1. Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι είναι επείγουσα η ανάγκη υιοθέτησης, στο επίπεδο της ΕΕ και των κρατών μελών της, μιας στοχευμένης πολιτικής υπέρ του μετασχηματισμού της αρχικής κατάρτισης και της διά βίου μάθησης, προκειμένου να προωθηθούν οι κατάλληλες παιδαγωγικές μέθοδοι που θα είναι ικανές να αναπτύξουν τις δημιουργικές δεξιότητες, οι οποίες αποκτούν όλο και πιο καίρια σημασία.

4.3.2. Η υιοθέτηση μίας και μόνο ενιαίας πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι πιθανόν να αποδειχθεί αναποτελεσματική, εφόσον τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν διαφορετικά προβλήματα, παντού όμως είναι απαραίτητη μια πολιτική για τη μείωση του χάσματος μεταξύ των διαθέσιμων δεξιοτήτων και των μελλοντικών θέσεων εργασίας ( 23 )

4.4. Σημεία επαγρύπνησης όσον αφορά τον κίνδυνο διακρίσεων στην εργασία και την κοινωνία

4.4.1. Ισότητα των φύλων: Οι θέσεις εργασίας του μέλλοντος κι εκείνες που θα αναγνωρίζονται και θα αμείβονται καλύτερα υπάγονται στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM), ιδιαίτερα δε στον κλάδο της τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ). Η παρουσία των δύο φύλων πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων: η κατάσταση είναι ανησυχητική στους κλάδους με έντονο το ψηφιακό στοιχείο, καθώς οι γυναίκες εκπροσωπούνται ελάχιστα Οι θέσεις εργασίας του μέλλοντος κι εκείνες που θα αναγνωρίζονται και θα αμείβονται καλύτερα υπάγονται στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM), ιδιαίτερα δε στον κλάδο της τεχνολογίας των πληροφοριών (ΤΠ). Η παρουσία των δύο φύλων πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων: η κατάσταση είναι ανησυχητική στους κλάδους με έντονο το ψηφιακό στοιχείο, καθώς οι γυναίκες εκπροσωπούνται ελάχιστα ( 24 ) . Είναι σημαντική η παρακολούθηση και μέτρηση των τάσεων αυτών και η προώθηση της πρόσβασης των γυναικών στους εν λόγω κλάδους, εάν θέλουμε να αποφύγουμε περαιτέρω ανισότητες στον μελλοντικό κόσμο της εργασίας ( 25 )

4.4.2. Ανισότητες σε σχέση με την ηλικία: Οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας έχουν επιπτώσεις στις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων, ανεξαρτήτως ηλικίας. Οι μετασχηματισμοί αυτοί ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο επί της βιώσιμης εργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής. Για παράδειγμα, η χρήση συμβάσεων ορισμένου χρόνου, η οποία σήμερα —μάλλον άδικα— αφορά κατά κύριο λόγο τους νέους Οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας έχουν επιπτώσεις στις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων, ανεξαρτήτως ηλικίας. Οι μετασχηματισμοί αυτοί ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο επί της βιώσιμης εργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής. Για παράδειγμα, η χρήση συμβάσεων ορισμένου χρόνου, η οποία σήμερα —μάλλον άδικα— αφορά κατά κύριο λόγο τους νέους ( 26 ) , μπορεί να επεκταθεί και σε εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, με τις όποιες πιθανές συνέπειες. Ταυτόχρονα, η τεχνολογική ανάπτυξη που συνδέεται με την ψηφιοποίηση μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες στους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας. Οι εξελίξεις αυτές πρέπει να παρακολουθούνται με την εκπόνηση μελετών σχετικά με την εργασία.

5. Κοινωνικός διάλογος και διάλογος πολιτών που καινοτομεί και προλαμβάνει

5.1. Ο κοινωνικός διάλογος σε όλα τα επίπεδα —ευρωπαϊκό, εθνικό, τοπικό, κλαδικό και επιχείρησης— πρέπει να ενσωματώνει πλήρως τα ψηφιακά ζητήματα και να αναπτύσσει πολιτικές πρόληψης που θα τεκμηριώνονται με βάση κατάλληλα δεδομένα όσον αφορά τα επαγγέλματα που πλήττονται από τις αλλαγές, τις νέες θέσεις εργασίας και τις δεξιότητες που πρέπει να αναπτυχθούν για την πλήρωση των θέσεων αυτών.

5.2. Ο κοινωνικός διάλογος πρέπει να προσεγγίζει σφαιρικότερα τις συνθήκες εργασίας στην εποχή της αυτοματοποίησης, προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη οι νέοι κίνδυνοι και οι νέες ευκαιρίες. Οι συμφωνίες που έχουν επιτευχθεί χάρη στον κοινωνικό διάλογο στα διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ και στους διάφορους κλάδους θα πρέπει να αναλυθούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο την εφαρμογή των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων (δικαίωμα αποσύνδεσης ( 27 ) , συμφωνίες τηλεργασίας, μεταφερόμενα δικαιώματα που συνδέονται με το πρόσωπο, συλλογικές συμβάσεις που υπογράφονται με τις πλατφόρμες ( 28 ) κ.λπ.) ( 29 )

5.3. Προκειμένου να καλυφθούν όλες οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης που δημιουργεί η ψηφιοποίηση και να μην παραμεληθεί κανένας εργαζόμενος ( 30 ) , η ΕΟΚΕ συγκαταλέγει στις προτεραιότητές της τη διαφύλαξη της ποιότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, σύμφωνα και με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να οργανώσουν διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους με στόχο την προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής προστασίας στις νέες μορφές απασχόλησης.

5.4. Η αύξηση της παραγωγικότητας χάρη στην ψηφιοποίηση μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετους πόρους. Ο κοινωνικός διάλογος σχετικά με την κατανομή της προστιθέμενης αξίας και την ανακατανομή της πρέπει να οργανωθεί σε επίπεδο αλυσίδων παραγωγής και σε επίπεδο επιχειρήσεων.

5.5. Στο φορολογικό πεδίο, πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά μεταρρυθμίσεις των φορολογικών συστημάτων, ώστε να εξασφαλιστούν παρόμοια επίπεδα φορολόγησης όλων των μορφών εισοδήματος, είτε αυτό προκύπτει από κλάδους που οργανώνονται βάσει συλλογικών συμβάσεων είτε από τη συνεργατική οικονομία.

5.6. Τα ενδιαφερόμενα μέρη της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να κληθούν να συμμετάσχουν ενεργά στις εξελίξεις αυτές. Οι πολιτικές κατάρτισης υπέρ των ομάδων που είναι ευάλωτες στις ταχείες τεχνολογικές αλλαγές, καθώς και οι πολιτικές ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιοποίησης, οι συνέπειες των οποίων αφορούν όλους τους πολίτες, νομιμοποιούν τον σημαντικό ρόλο των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2018. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Women in the Digital Age, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2018.

(2) COM(2017) 206 final, σ. 28.

(3) ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 1.

(4) ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 54 και ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 7.

(5) Impact of digitalization and the on-demand economy on labour markets and the consequences for employment and industrial relations, ΕΟΚΕ, 2017.

(6) ΕΕ L 122 της 16.5.2009, σ. 28.

(7) ΕΕ C 288 της 31.08.2017, σ. 1.

(8) ΕΕ C 288 της 31.08.2017, σ. 1.

(9) ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 36 και ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 8.

(10) ΕΕ C 237 της 6.7. 2018, σ. 1.

(11) Ευρωπαϊκή Ένωση (2017). Έγγραφο προβληματισμού για την κοινωνική διάσταση της Ευρώπης, σ. 24.

(12) ΕΕ C 262 της 25.7.2018, σ. 1.

(13) ΕΕ C 288 της 31.08.2017, σ. 1.

(14) ΕΕ C 288 της 31.08.2017, σ. 1.

(15) The impact of technology on the quality and quantity of jobs, ΔΟΕ, 2018. Πρβλ. Villani C., Donner un sens à l'intelligence artificielle: Pour une stratégie nationale et européenne, 2018.

(16) Βλέπε την έκθεση του κ. Cédric Villani σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (Μάρτιος 2018).

(17) «Automation, skills use and training», Nedelkoska, L. και G. Quintini (2018). Έγγραφα εργασίας του ΟΟΣΑ σχετικά με τα κοινωνικά ζητήματα, την απασχόληση και τις μεταναστεύσεις, αριθ. 202, εκδόσεις του ΟΟΣΑ, Παρίσι, 2018.

(18) Intelligence artificielle et travail: rapport à la ministre du travail et au secrétaire d'État auprès du premier ministre, chargé du numérique, France Stratégie, 2018.

(19) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop’s European skills and job survey.

(20) «Automation, skills use and training», Nedelkoska, L. και G. Quintini (2018). Έγγραφα εργασίας του ΟΟΣΑ σχετικά με τα κοινωνικά ζητήματα, την απασχόληση και τις μεταναστεύσεις, αριθ. 202, εκδόσεις του ΟΟΣΑ, Παρίσι, 2018.

(21) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop’s European skills and job survey.

(22) ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 8.

(23) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop’s European skills and job survey.

(24) Women in the Digital Age, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2018.

(25) Monitoring the digital economy & society 2016-2021, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2015.

(26) Non-standard forms of employment: Recent trends and future prospects, Eurofound, 2017, σ. 7, και Working conditions of workers at different ages, Eurofound, 2017.

(27) ΕΕ C 237 της 6.7.2018, σ. 8.

(28) Βλέπε τη συμφωνία που υπεγράφη στη Δανία.

(29) ΕΕ C 434 της 15.12.2017, σ. 30.

(30) ΕΕ C 303 της 19.8.2016, σ. 54 και ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 7.