Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση του 2ου σταδίου του προγράμματος δράσης της Κοινότητας στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης (Leonardo da Vinci)»

(98/C 410/03)

Στις 15 Σεπτεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 16 Ιουλίου 1998. Εισηγητής ήταν ο κ. V. Cal.

Κατά την 358η σύνοδο ολομέλειας της 13ης, 14ης και 15ης Οκτωβρίου 1998 (συνεδρίαση της 15ης Οκτωβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε τον κ. Vasco Cal γενικό εισηγητή και υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή υπέβαλε στα τέλη Μαΐου 1998 μία πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση του 2ου σταδίου εφαρμογής του προγράμματος «Leonardo», που θα διαρκέσει από το 2000 έως το έτος 2004 (δηλαδή πέντε έτη όπως και το παρόν στάδιο). Η εν λόγω πρόταση παρουσιάζεται ταυτόχρονα με τις προτάσεις για τη 2η φάση των προγραμμάτων «Socrates» και «Νεολαία», γεγονός που δίδει την ευκαιρία στην Επιτροπή να προβεί στη διατύπωση μίας σειράς κοινών διατάξεων, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για διαφορετικές νομοθετικές πράξεις. Η ΟΚΕ, λόγω δυσκολιών που οφείλονται στο χρονοδιάγραμμα των εσωτερικών της εργασιών, δεν μπόρεσε να προβεί, όπως θα επιθυμούσε, στη σύσταση ομάδων μελέτης για την εξέταση των εν λόγω προτάσεων αλλά όρισε μοναδικούς εισηγητές με σκοπό την κατάρτιση γνωμοδοτήσεων για κάθε μία από τις προαναφερθείσες προτάσεις.

1.2. Στην πρότασή της για τη 2η φάση του Προγράμματος Leonardo η Επιτροπή βασίζεται αποκλειστικά στο άρθρο 127 της, μη ενοποιημένης, Συνθήκης και προτείνει τη μείωση των στόχων του προγράμματος από 19 σε 3, καθώς και τη μείωση των δεσμών (3) και των μέτρων (19) σε 6. Επιπλέον προτείνει τη διατήρηση ή και ενίσχυση των τύπων σχεδίων και των δύο διαδικασιών επιλογής. Επιπλέον όσον αφορά τις προτεραιότητες που θα πρέπει να εγκριθούν, όπως επί του παρόντος, από την Επιτροπή Leonardo θα ισχύουν για περίοδο τριών ετών αντί για κάθε έτος. Επίσης η Επιτροπή προτείνει εκ νέου πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων στο μέσον της περιόδου. Η διαδικασία όμως επιλογής θα συνεχίσει να εφαρμόζεται σε ετήσια βάση. Ο προτεινόμενο κονδύλιο για τη 2η φάση του προγράμματος ανέρχεται σε 1 000 εκατ. Ecu αντί των 620 εκατ. της 1ης φάσης.

1.3. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι θα πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη αποκέντρωση σε επίπεδο κρατών μελών ως προς την οργάνωση και την εφαρμογή των μέτρων και των δράσεων, βάσει αποκεντρωμένων διαδικασιών επιλογής και «ενδεικτικών φακέλων» κατά χώρα. Όσον αφορά τη διαδικασία επιλογής σε κοινοτικό επίπεδο (κεντρική διαδικασία) θα εφαρμόζεται μόνο για τα σχέδια που υποβάλλονται από ευρωπαϊκές οργανώσεις, ευρωπαϊκά δίκτυα, καθώς και για τα σχέδια που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας σε θέματα καινοτομίας.

1.4. Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης παρουσιάσθηκαν στην ενδιάμεση έκθεση που υπέβαλε η Επιτροπή στις 23 Ιουλίου 1997 (). Βάσει της έκθεσης αυτής δεν ήταν δυνατή η πραγματοποίηση μίας οριστικής και διεξοδικής αξιολόγησης των επιπτώσεων του προγράμματος λόγω του ελάχιστου χρόνου που είχε παρέλθει από την ημερομηνία έναρξης της εφαρμογής του. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η υλοποίηση των πρώτων σχεδίων του προγράμματος άρχισε στις αρχές του 1996.

1.5. Γενικά, οι υπεύθυνοι για την υλοποίηση των έργων θεωρούν ότι τα αποτελέσματα από την εφαρμογή του προγράμματος είναι θετικά, παρά το γεγονός ότι ασκούνται κριτικές για την πολυπλοκότητα των εφαρμοζόμενων διαδικασιών, τις περικοπές πιστώσεων και τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται ως προς τις πληρωμές.

1.6. Η έκθεση εξωτερικής αξιολόγησης που είχε ζητήσει η Επιτροπή, ολοκληρώθηκε το Μάρτιο του 1997. Στην έκθεση εκφράζονται έντονες ανησυχίες σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος.

1.6.1. Η Επιτροπή έχει αναθέσει την εφαρμογή του προγράμματος σε μία ειδική μονάδα που απαρτίζεται από τριάντα μόνιμους υπαλλήλους. Επίσης προσφεύγει σε ένα γραφείο τεχνικής βοήθειας (GAT) που εδρεύει στις Βρυξέλλες, ενώ στα κράτη μέλη δημιουργήθηκαν Εθνικές Αρχές Συντονισμού (INC). Το ετήσιο κόστος λειτουργίας των εν λόγω διαρθρώσεων είναι ιδιαίτερα υψηλό, 4,5, 8,5 και 8 εκατ. Ecu αντίστοιχα για κάθε υπηρεσία, και χρηματοδοτείται από τα κονδύλια του Προγράμματος που προβλέπονται στο μέρος Β του Προϋπολογισμού. Δηλαδή το 14 % του ετήσιου κονδυλίου του Προγράμματος διατίθεται για την κάλυψη των δαπανών διαχείρισης. Τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται για να αιτιολογηθεί το τόσο υψηλό κόστος υλοποίησης του προγράμματος είναι τα ακόλουθα: μεγάλος αριθμός δράσεων που αναλαμβάνονται, αριθμός των δεσμών, ετήσιες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και πολύπλοκος χαρακτήρας των διαρθρώσεων αξιολόγησης και επιλογής. Πρέπει να αποφευχθεί η επανάληψη της κατάστασης αυτής κατά την υλοποίηση της δεύτερης φάσης του Προγράμματος.

1.6.2. Η έκθεση εξωτερικής αξιολόγησης προβαίνει επίσης στην εκτίμηση των δαπανών που πραγματοποιούν οι υπεύθυνοι υλοποίησης των δράσεων για την παρουσίαση των προτάσεων και την προσαρμογή τους στους δημοσιονομικούς περιορισμούς που ισχύουν. Εάν στις εν λόγω δαπάνες προστεθεί και το κόστος των δαπανών που αναφέρονται στο προηγούμενο σημείο, σύμφωνα με την έκθεση «προκύπτει» το συμπέρασμα ότι 30-40 % των συνολικών πόρων διατίθενται για διαχειριστικούς και διοικητικούς σκοπούς. Το εν λόγω ποσοστό είναι εμφανώς υπερβολικό και βασίζεται σε υπεραπλουστευμένες υποθέσεις - όπου δε συνυπολογίζονται οι οικονομικές συνδρομές των εταίρων, παρότι χρεώνονται οι δαπάνες τους, και περιλαμβάνονται δαπάνες για σεμινάρια προώθησης που διοργανώνει το γραφείο τεχνικής βοήθειας - δημιουργεί όμως ερωτηματικά σχετικά με τους τρόπους διαχείρισης του προγράμματος.

1.6.3. Ακόμη σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι το γραφείο τεχνικής βοήθειας (GAT) περιορίζεται κυρίως στην εφαρμογή των συμβάσεων και των δημοσιονομικών και διοικητικών πτυχών τους, ενώ διατηρεί ανεπαρκώς την άμεση επαφή με τα σχέδια και δεν έχει τη δυνατότητα να προβεί σε ουσιαστική αξιολόγησή τους. Το κέντρο πολυμέσων της υπηρεσίας τεχνικής βοήθειας μόλις που αρχίζει να διαθέτει βάση δεδομένων με στοιχεία για την εφαρμογή και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων της προηγούμενης φάσης.

1.6.4. Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαθέτουν λιγότερους πόρους από ό,τι το γραφείο τεχνικής βοήθειας, οι γνώσεις των εν λόγω υπηρεσιών σχετικά με τις τεχνικές πτυχές των σχεδίων φαίνεται πως είναι ανεπαρκείς, η διάδοση των ορθών πρακτικών είναι περιορισμένη και τα αναμενόμενα αποτελέσματα των υπολοίπων δραστηριοτήτων που αφορούν την επαγγελματική κατάρτιση δεν είναι αρκετά σαφή. Συνεπώς, οι πτυχές αυτές που σχετίζονται με την επίδραση του Προγράμματος θα πρέπει να ενισχυθούν κατά τη δεύτερη φάση. Εκτός από το υψηλό διοικητικό κόστος θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν έχει προβλεφθεί η παροχή ενημερωμένων πληροφοριών σχετικά με τα αποτελέσματα των χρηματοδοτούμενων σχεδίων, μέσω της δημιουργίας σχετικής σελίδας στο Διαδίκτυο.

1.6.5. Μετά την κατάρτιση και τη δημοσίευση της έκθεσης αξιολόγησης το Μάρτιο του 1997, η εφαρμογή του προγράμματος «πέρασε» από το στάδιο της ανάληψης δράσεων και της υλοποίησης σχεδίων στο στάδιο της τελικής εφαρμογής ορισμένων σχεδίων και της υλοποίησης των προϊόντων.

Στα πλαίσια των σχεδίων αρχίζει η εκμετάλλευση των προϊόντων, ενώ διοργανώνονται διασκέψεις προβολής τομεακών και διασυνοριακών θεμάτων για την αξιοποίηση της εμπειρογνωμοσύνης των φορέων προώθησης για θέματα που έχουν βασική σημασία για την πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης. Επίσης, η πρόσβαση σε πληροφορίες για τα επιλεγόμενα σχέδια έχει διευκολυνθεί με τη δημοσίευση μιας συλλογής σε CD-ROM και την επικείμενη δημιουργία μιας θέσης Internet με ανάλογες πληροφορίες.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Στόχος της θέσπισης του προγράμματος Leonardo ήταν να αποτελέσει «τον μηχανισμό εφαρμογής μίας πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την επαγγελματική κατάρτιση». Η εν λόγω πολιτική όμως αφενός είναι ανύπαρκτη και αφετέρου το Συμβούλιο δεν επέδειξε καμία πολιτική βούληση για τον καθορισμό της. Κατά συνέπεια η επιρροή που άσκησε το εν λόγω πρόγραμμα στα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης των κρατών μελών υπήρξε πολύ περιορισμένη, ιδιαίτερα όσον αφορά τα κράτη μέλη που διαθέτουν πιο ανεπτυγμένα συστήματα. Η επιρροή του προγράμματος είναι μεγαλύτερη στην περίπτωση των μικρών κρατών μελών, γεγονός το οποίο πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την προετοιμασία της 2ης φάσης εφαρμογής του, και ιδιαίτερα κατά τον καθορισμό των κριτηρίων για την απόδοση των κονδυλίων (παράρτημα Β).

2.2. Η Επιτροπή προτείνει την απλοποίηση της διαδικασίας επιλογής βάσει της αρχής της αποκέντρωσης σε επίπεδο κρατών μελών και της αρχής της συγκέντρωσης σε επίπεδο Επιτροπής, δίδοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην αρχή της αποκέντρωσης.

2.3. Λόγω του αριθμού των δράσεων που χρηματοδοτούνται βάσει του παρόντος προγράμματος, των σημαντικών αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί στο πλαίσιο πολλών εξ αυτών και των δημοσιονομικών περικοπών που κατέστησαν αναγκαία την προσαρμογή των προτάσεων που παρουσιάσθηκαν, και είχαν ως κύριο αποτέλεσμα τον περιορισμό των δράσεων διάδοσης των αποτελεσμάτων, κατά τη διάρκεια της 2ης φάσης εφαρμογής του προγράμματος επιβάλλεται όχι μόνον να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στις δράσεις διάδοσης των αποτελεσμάτων αλλά και να διασφαλισθεί η δυνατότητα μεγαλύτερης αξιοποίησης των θετικών αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί στο πλαίσιο των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται κατά την πρώτη φάση εφαρμογής του προγράμματος. Η δυνατότητα αυτή θα πρέπει να παρασχεθεί και σε όσους συμμετέχουν στην παρούσα φάση του προγράμματος ώστε να μπορέσουν να επωφεληθούν από τις επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί. Το σημείο 5 του άρθρου 5 (μεταβατικά μέτρα) θα πρέπει να τροποποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Μόνον κατά τον τρόπο αυτό θα καταστεί δυνατή η γενικευμένη επίδραση των καινοτόμων αποτελεσμάτων των σχεδίων που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος Leonardo και η αξιοποίησή τους κατά την επόμενη φάση.

2.4. Όσον αφορά το κύριο συστατικό στοιχείο του προγράμματος, δηλαδή τα προγράμματα φυσικής κινητικότητας, το οποίο απορροφά περίπου το 50 % του κονδυλίου, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα από πλευράς ΕΕ προκειμένου να υπερκερασθούν τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στην κινητικότητα. Στον προσδιορισμό των εν λόγω εμποδίων συνέβαλλαν οι δράσεις που ανελήφθησαν κατά την εφαρμογή του προγράμματος. Τα εν λόγω εμπόδια αφορούν κυρίως την απουσία ενός κοινού συμβατικού συστήματος αμοιβαίας αναγνώρισης των επαγγελματικών ικανοτήτων και αξιοποίησης της επαγγελματικής κατάρτισης που έχει παρασχεθεί, την έλλειψη διαδικασίας πιστοποίησης και αναγνώρισης των επαγγελματικών ικανοτήτων, την απουσία κινήτρων για τις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία, την έλλειψη συνοδευτικών μηχανισμών στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, τις δυσκολίες που υφίστανται στον γλωσσικό τομέα, την έλλειψη ενημέρωσης και επικοινωνίας και την έλλειψη μηχανισμών εξεύρεσης θέσεων στην περίπτωση ανταλλαγών. Για τους λόγους αυτούς, η ΟΚΕ επικροτεί τη θέσπιση του «Europass» για την κατάρτιση και υποστηρίζει την πρόβλεψη ειδικών μέτρων για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στα πλαίσια της δεύτερης φάσης του Προγράμματος Leonardo.

2.5. Όσον αφορά την περίπτωση των συνοδευτικών μέτρων, η Επιτροπή προτείνει να ακολουθηθεί και κατά τη δεύτερη φάση εφαρμογής του προγράμματος η ίδια μέθοδος διοίκησης και διαχείρισης: προσφυγή στα γραφεία τεχνικής βοήθειας, η χρηματοδότηση των οποίων θα διασφαλισθεί αυτή τη φορά στο πλαίσιο του συνολικού κονδυλίου του προγράμματος, δηλαδή στο μέρος Β του Προϋπολογισμού. Εκτός των παρατηρήσεων που διατυπώνονται στο σημείο 1.6 η εν λόγω πρόταση θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ορισμένων πρόσθετων παρατηρήσεων.

2.5.1. Είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς τη λογική σύμφωνα με την οποία προτείνεται η αύξηση των πιστώσεων που διατίθενται για την εκτέλεση των κοινοτικών προγραμμάτων και ταυτόχρονα, για δημοσιονομικούς λόγους, να μην αυξάνεται ή ακόμη και να μειώνεται ο αριθμός των αρμόδιων κοινοτικών υπαλλήλων με αποτέλεσμα την αυξανόμενη προσφυγή στις εταιρείες παροχής τεχνικής βοήθειας. Η τάση αυτή δεν αφορά μόνο το εξεταζόμενο πρόγραμμα αλλά αποτελεί γενικευμένη πρακτική των διαφόρων υπηρεσιών της Επιτροπής.

2.5.2. Σε ένα τομέα όπως αυτός της επαγγελματικής κατάρτισης στον οποίο οι κοινωνικοί εταίροι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο θα πρέπει να αξιοποιούνται περισσότερο οι τεχνικές γνώσεις που διαθέτουν. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας, δεν θα έπρεπε να περιορίζεται στη συμμετοχή τους στην επιτροπή Leonardo, που καθιερώνεται σε κοινοτικό επίπεδο. Θα πρέπει να ενισχυθεί επίσης και στο εσωτερικό των εθνικών συντονιστικών φορέων (η τροποποίηση θα πρέπει να περιληφθεί στο άρθρο 5°, παράγραφος 3).

2.5.3. Η Επιτροπή προβλέπει την προσφυγή σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες για την ανάλυση των προτάσεων και προτείνει την επιλογή των δράσεων βάσει μιας κεντρικής διαδικασίας. Οι εν λόγω εμπειρογνώμονες θα ορισθούν από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδιαίτερα τους κοινωνικούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας. Εντούτοις δεν έχει προβλεφθεί τίποτε παρόμοιο στο πλαίσιο της αποκεντρωμένης διαδικασίας. Όσον αφορά την αποκεντρωμένη διαδικασία επιλογής προτάσεων, και για να διασφαλισθεί ο διεθνικός χαρακτήρας της αξιολόγησης των προτάσεων, το πρόγραμμα θα πρέπει να προβλέπει τη δημιουργία μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων από διάφορες χώρες που να τεθούν στη διάθεση των κρατών μελών κατά την αξιολόγηση αυτή.

2.5.4. Λαμβάνοντας υπόψη το ρόλο των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας για τη δημιουργία και διατήρηση της απασχόλησης, η ΟΚΕ συνιστά να μπορούν οι εκπρόσωποί τους να συμμετάσχουν ενεργά σε όλες τις ομάδες εργασίας, είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο.

2.6. Όσον αφορά τον καθορισμό των ποσών των χρηματοδοτήσεων σε κάθε κράτος μέλος που θα διατεθούν για διακρατικά προγράμματα τοποθετήσεων και ανταλλαγών η Επιτροπή προτείνει να ληφθούν υπόψη ο πληθυσμός, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, από άποψη ισοτιμιών αγοραστικής δύναμης, η γεωγραφική απόσταση, το κόστος μεταφοράς, η σημασία της πληθυσμιακής ομάδας σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό, το συνολικό ύψος της ανεργίας και τη μακροχρόνια ανεργία. Παρά το γεγονός ότι ο καθορισμός των περισσότερων κριτηρίων κρίνεται φυσιολογικός, η σκοπιμότητα του τελευταίου κριτηρίου είναι αμφισβητήσιμη. Λαμβανομένου υπόψη ότι οι εξεταζόμενες δραστηριότητες αφορούν την επαγγελματική κατάρτιση, το καταλληλότερο κριτήριο για τον καθορισμό των αναγκών είναι το υφιστάμενο επίπεδο κατάρτισης στις διάφορες χώρες και αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Συνεπώς, το Παράρτημα Β, που αφορά τη μέθοδο υπολογισμού στην οποία αναφέρεται ο αριθ. 2 του άρθρου 7, πρέπει να τροποποιηθεί αναλόγως.

2.7. Όσον αφορά τις προτεινόμενες στατιστικές μελέτες, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζεται η χρησιμότητά τους, τίθενται δύο ερωτήματα: το πρώτο αφορά την αναγκαιότητα εναρμόνισης των εννοιών σε κοινοτικό επίπεδο, ώστε τα στατιστικά στοιχεία που συλλέγονται να είναι πλήρη και συγκρίσιμα και το δεύτερο το κατά πόσο είναι σκόπιμη η χρηματοδότηση της συγκέντρωσης και επεξεργασίας των εν λόγω στοιχείων από το πρόγραμμα και η ανάθεσή τους σε εταιρείες συμβούλων επιχειρήσεων. Θα ήταν προτιμότερο και αποτελεσματικότερο να ανατεθεί στην Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και στις στατιστικές υπηρεσίες των κρατών μελών η συγκέντρωση και η επεξεργασία των στατιστικών στοιχείων που αφορούν τη μαθητεία, την αρχική κατάρτιση, τη συνεχή κατάρτιση, βάσει εναρμονισμένων εννοιών.

2.8. Όσον αφορά την ενδεικτική κατανομή των μέτρων η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να υπάρξει ενίσχυση των προτύπων σχεδίων και των ευρωπαϊκών δικτύων, που αποτελούν το κυριότερο διακριτικό χαρακτηριστικό του προγράμματος Leonardo. Τα ποσοστά που αντιστοιχούν στις στατιστικές μελέτες και στην κινητικότητα θα πρέπει να περιοριστούν ανάλογα, επειδή και η πλειοψηφία των σχεδίων δεν συνδέονται με τη δοκιμή νέων προσεγγίσεων στο επίπεδο της επαγγελματικής κατάρτισης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Όσον αφορά το άρθρο 1 η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι παρά το γεγονός ότι η έναρξη του δευτέρου σταδίου εφαρμογής του προγράμματος συμπίπτει χρονικά με την έναρξη ισχύος των νέων δημοσιονομικών προοπτικών, που θα ισχύσουν για την περίοδο 2000-2006, η Επιτροπή προτίμησε τη διατήρηση της πενταετούς περιόδου εφαρμογής του προγράμματος. Είναι πιθανόν η δεύτερη φάση να ολοκληρωθεί πριν από την πραγματοποίηση της επόμενης διεύρυνσης, γεγονός που θα διευκολύνει την εφαρμογή του προγράμματος κατά το στάδιο αυτό καθώς και την προετοιμασία του ενδεχόμενου τρίτου σταδίου εφαρμογής του. Κατά τον τρόπο αυτό θα διασφαλισθεί, ήδη, η επέκταση του πεδίου εφαρμογής του προγράμματος ώστε να περιληφθούν σε αυτό οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες, σύμφωνα με το άρθρο 10.

3.2. Όσον αφορά τη μείωση του αριθμού των στόχων (άρθρο 2) η Επιτροπή υιοθετεί την ίδια προσέγγιση με αυτή που υιοθέτησε εν όψει της πρότασης αναθεώρησης των Διαρθρωτικών Ταμείων. Και στις δύο περιπτώσεις η «απλοποίηση» αποτελεί την κύρια αιτιολογία για τη μείωση των στόχων. Στην περίπτωση όμως του παρόντος προγράμματος τονίζεται ότι είναι αναγκαίος ο σαφέστερος καθορισμός των στόχων ώστε να καταστεί αντιληπτή η ειδική συμβολή του προγράμματος Leonardo και να επισημανθούν οι διαφορές του εν λόγω προγράμματος σε σχέση με τις κοινοτικές πρωτοβουλίες και τις δράσεις που χρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Το γεγονός ότι υφίστανται άλλα προγράμματα με παρόμοιους στόχους δεν αποτελεί αφεαυτού αρνητικό γεγονός. Αντίθετα δημιουργεί υποχρεώσεις για την επίτευξη συνεργιών και την αποφυγή επικαλύψεων, συγχύσεων και κατακερματισμού των δράσεων.

Για να διευκρινισθεί καλύτερα ο ρόλος του προγράμματος για την υποστήριξη και τη συμπλήρωση των πολιτικών των κρατών μελών, πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε όλοι οι στόχοι να είναι κατάλληλοι, ιδίως σε σχέση με τα εθνικά συστήματα, και όχι μόνο ο 3ος στόχος, όπως αναφέρεται στο υπάρχον κείμενο. Συνεπώς, πρέπει να τροποποιηθεί η πρώτη παράγραφος ως εξής:

«1. Η εφαρμογή του παρόντος προγράμματος βασίζεται σε στόχους οι οποίοι, προς υποστήριξη και συμπλήρωση των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης και των πολιτικών και των δράσεων που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, αποσκοπούν κυρίως στα εξής:».

Στην περίπτωση αυτή, η αναφορά στα εθνικά συστήματα στα πλαίσια του στόχου γ) είναι περιττή και ο εν λόγω στόχος να διατυπωθεί ως εξής:

«γ) να εδραιωθεί η διαδικασία επανένταξης στην αγορά εργασίας των ατόμων που βρίσκονται σε επισφαλή κατάσταση λόγω των ανεπαρκών ή ξεπερασμένων προσόντων τους, ώστε να διευκολυνθεί η ενσωμάτωσή τους στην αγορά εργασίας.»

3.2.1. Στους στόχους του προγράμματος Leonardo πρέπει να συμπεριληφθεί, εκτός από εκείνους που προτείνει η Επιτροπή, ο στόχος της μεγαλύτερης συμβολής της επαγγελματικής κατάρτισης στην προσπάθεια ενίσχυσης της διεργασίας της καινοτομίας και μεταφοράς της τεχνολογίας στις επιχειρήσεις ιδιαίτερα όσον αφορά τις νέες μορφές οργάνωσης της εργασίας. Ο καθορισμός παρόμοιου στόχου θα καταστήσει δυνατή την εντονότερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, η οποία αποτελεί ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του προγράμματος, η οποία θα πρέπει να ενισχυθεί κατά τη δεύτερη φάση εφαρμογής του.

Πρέπει να προστεθεί ο ακόλουθος νέος στόχος στο άρθρο 2:

«δ) να ενισχυθεί η συμβολή της επαγγελματικής κατάρτισης στην προώθηση και τη μεταφορά των τεχνολογικών και κοινωνικών καινοτομιών, ιδίως στις επιχειρήσεις.»

3.2.2. Όσον αφορά τους προτεινόμενους σήμερα στόχους θα πρέπει να διασφαλισθεί η μη ύπαρξη επικαλύψεων με άλλες δράσεις που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο, κυρίως στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων, και ιδιαίτερα με τη νέα κοινοτική πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. Παρά τον καινοτόμο χαρακτήρα των δράσεων που αναλαμβάνονται βάσει του προγράμματος Leonardo, στοιχείο που το διαφοροποιεί από άλλα προγράμματα (όπως για παράδειγμα η ευρωπαϊκή διάσταση της επαγγελματικής κατάρτισης), η επαλληλότητα των στόχων είναι πιθανόν να προκαλέσει σύγχυση, ιδιαίτερα σε επίπεδο οργανισμών υλοποίησης.

3.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη δυνατότητα που παρέχεται, σύμφωνα με το άρθρο 3, σχετικά με την σύνδεση διαφόρων μέτρων μέσω της κατάρτισης ολοκληρωμένων σχεδίων και θεωρεί ότι η κατάρτιση παρόμοιων σχεδίων πρέπει να προωθηθεί. Ιδιαίτερα τα προγράμματα υποστήριξης της φυσικής κινητικότητας στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, που απορροφούν 50 % περίπου του συνολικού προϋπολογισμού, τονίζεται ότι δεν πρέπει να περιορισθούν μόνον στη νεολαία και στους εκπαιδευτές αλλά να περιλαμβάνουν και την επαγγελματική κατάρτιση ποιότητας, η αξιολόγηση της οποίας είναι ανάγκη να είναι αντικειμενική.

3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι στο άρθρο 3 αναφέρονται με σαφήνεια όλοι οι δημόσιοι και/ή ιδιωτικοί οργανισμοί και ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης. Πρέπει ακόμη να εξετασθεί το ζήτημα της πνευματικής ιδιοκτησίας των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων δράσεων, ο μη προσδιορισμός του οποίου παρεμβάλει, σε πολλές περιπτώσεις, εμπόδια στην υλοποίηση των δράσεων διάδοσης των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί.

3.5. Σύμφωνα με το άρθρο 5 δεν αναγνωρίζεται επαρκώς ο ρόλος που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι στη διεργασία εφαρμογής των συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης, είτε ως συμμετέχοντες στην θέσπιση των πολιτικών επαγγελματικής κατάρτισης είτε ως οργανισμοί προώθησης των δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης.

Το άρθρο 5, παράγραφος 3, 1η φράση να τροποποιηθεί ως εξής:

«3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση του συντονισμού, της οργάνωσης και της παρακολούθησης σε εθνικό επίπεδο της υλοποίησης των στόχων του παρόντος προγράμματος, επιτυγχάνοντας τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, ιδίως των κοινωνικών εταίρων, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές.»

3.6. Οι διαδικασίες που προβλέπονται για την προετοιμασία κοινών δράσεων (των προγραμμάτων Leonardo, Socrates και Νεολαία) από το άρθρο 6 πρέπει να είναι όσο το δυνατόν απλούστερες και σαφέστερες. Όσον αφορά τα δύο άλλα προγράμματα, δεν προβλέπεται η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, σε αντίθεση με τα προβλεπόμενα για το πρόγραμμα Leonardo. Επίσης επιβάλλεται να προβλεφθεί η δυνατότητα παρακολούθησης και αξιολόγησης των κοινών δράσεων που αναλαμβάνονται εκ μέρους της Επιτροπής Leonardo.

3.7. Τα άρθρα 7 και 8 προβλέπουν, γενικά, τη διατήρηση των ίδιων κανόνων σχετικά με τη σύνθεση και τη λειτουργία της Επιτροπής Leonardo και για το λόγο αυτό κρίνεται περιττή η διατύπωση οιασδήποτε παρατήρησης. Θα ήταν χρήσιμο η Επιτροπή να προτείνει, στο πλαίσιο των προσπαθειών της για την παρουσίαση ενός κοινού κειμένου και για τις τρεις αναλυόμενες προτάσεις (προγράμματα Leonardo, Socrates και Νεολαία), τη μεγαλύτερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και για τα δύο άλλα προγράμματα.

3.8. Όσον αφορά το άρθρο 9 η ΟΚΕ θεωρεί θετικές τις προθέσεις της Επιτροπής σχετικά με τη διασφάλιση της συνοχής και της συμπληρωματικότητας με άλλες κοινοτικές πολιτικές και δράσεις, ιδιαίτερα τις παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων, και την υιοθέτηση μίας συντονισμένης στρατηγικής για την απασχόληση. Ιδιαίτερα θετικό είναι επίσης το γεγονός ότι επισημαίνεται η αναγκαιότητα διασφάλισης της συνεκτικότητας των μέτρων του προγράμματος με τις καθορισμένες κατευθυντήριες γραμμές.

3.9. Όσον αφορά τη συμμετοχή των συνδεδεμένων ΧΚΑΕ, της Κύπρου, της Μάλτας και της Τουρκίας, που προβλέπεται από το άρθρο 10, θα ισχύσουν οι ίδιοι κανόνες που ισχύουν για τις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, γεγονός ιδιαίτερα θετικό. Όσον αφορά όμως το άρθρο 11 για την διεθνή συνεργασία η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να εξετασθεί ξεχωριστά το ζήτημα των χωρών που έχουν συνάψει συμφωνίες σύνδεσης με την ΕΕ, στο πεδίο των οποίων περιλαμβάνεται η πολιτιστική συνεργασία, όπως οι ευρωμεσογειακοί εταίροι και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και ιδιαίτερα της Mercosul.

Βρυξέλλες, 15 Οκτωβρίου 1998.

Η Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

() COM(97) 399 τελικό.