Γνωμοδότηση για τις «Σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Μέση Ανατολή»

(95/C 301/14)

Στις 20 Δεκεμβρίου 1993, και σύμφωνα με το άρθρο 20, παράγραφος 4, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει πρόσθετη γνωμοδότηση για τις «Σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Μέση Ανατολή».

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Ιουλίου 1995 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 328η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Τον Ιανουάριο 1993, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την πιό πρόσφατη γνωμοδότησή της όσον αφορά τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Μέση Ανατολή : «Η ΕΚ και η οικονομική συνεργασία στη Μέση Ανατολή» (έγγρ. CES 78/93).

Η ΟΚΕ επιδοκίμαζε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ειρηνευτική διαδικασία, την ενθάρρυνε να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να επιλύσουν τα σημερινά και τα μελλοντικά προβλήματα ειρήνης και προσπαθούσε να εντοπίσει τα οικονομικά και κοινωνικά πλεονεκτήματα για τους κατοίκους των χωρών της Μέσης Ανατολής όταν επιλυθούν τα πολιτικά προβλήματα που εξακολουθούν να «εμποδίζουν» την οικονομική συνεργασία στην περιοχή αυτή.

1.2. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1993, η Επιτροπή δημοσίευσε ανακοίνωση για τις «Μελλοντικές σχέσεις και τη συνεργασία της Κοινότητας και της Μέσης Ανατολής» (έγγρ. COM(93) 375 τελικό).

Το έγγραφο αυτό ασχολείται με τους όρους συνεργασίας, τους τρόπους προώθησης μιας σταθερής και διαρκούς διαδικασίας συνεργασίας στη Μέση Ανατολή και τις μελλοντικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Μέση Ανατολή (ιδίως με την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιορδανία, τα κατεχόμενα εδάφη και τη Συρία). Προσπαθεί να δώσει τρείς απαντήσεις σε τρία βασικά ερωτήματα :

- Ποιές είναι οι προϋποθέσεις συνεργασίας;

- Ποιός θα πρέπει να είναι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση της συνεργασίας; Και

- Πώς μπορούν να βελτιστοποιηθούν τα οφέλη για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη;

1.3. Μεταξύ των προϋποθέσεων αυτών, η ειρήνη θεωρείται απαραίτητη. Επιπλέον, η Επιτροπή εντοπίζει την οικονομική συνεργασία σε τομείς που έχουν ζωτική σημασία για την οικονομική πρόοδο και την ευημερία των λαών. Ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης σε ολόκληρη την περιοχή θεωρείται ως σημαντικός μακροπρόθεσμος παράγοντας.

1.4. Όσον αφορά τον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Επιτροπή τονίζει τη σημασία της δημιουργίας ενός κλίματος εμπιστοσύνης με μια πολιτική μικρών βημάτων, παρά με φιλόδοξα εγχειρήματα. Αναφέρει ότι ο ιδιωτικός τομέας, οι ενώσεις επιχειρήσεων, τα πανεπιστήμια, οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, τα τεχνικά ιδρύματα και, στην ουσία, οποιαδήποτε ομάδα εταίρων που είναι πρόθυμη να πραγματοποιήσει πρόοδο σε οποιοδήποτε τομέα, από την οικονομία μέχρι τον πολιτιστικό τομέα, είναι παράγοντες της διαδικασίας αυτής. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να οδηγήσει τις ενδιαφερόμενες χώρες στη γνωστή ως «προοδευτική θεσμοποίηση».

1.5. Σε ένα «κοινό περιφερειακό όραμα», οι χώρες της περιοχής θα μπορούσαν να βοηθηθούν για να ενώσουν τις προσπάθειές τους και να αντιμετωπίσουν τα κοινά προβλήματα (όπως τους τομείς της ενέργειας, της ύδρευσης, της υγιεινής, του περιβάλλοντος και των προσφύγων).

1.6. Η βελτιστοποίηση των οφελών για όλους, σύμφωνα με την Επιτροπή, μπορεί να γίνει καλύτερα με μια συνετή ισορροπημένη τριαδική σχέση της Ευρώπης με τις χώρες του Μασράκ και το Ισραήλ. Στο πλαίσιο αυτό, οι υφιστάμενες συμφωνίες συνεργασίας πρέπει να αναθεωρηθούν. Οι σχέσεις θα πρέπει να περάσουν από το στάδιο της ανάπτυξης της συνεργασίας σε νέες μορφές συνεργασίας σε πολλούς τομείς (πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό), λαμβανομένων υπόψη των κοινωνικών χαρακτηριστικών των ενδιαφερόμενων χωρών.

1.7. Η Επιτροπή θα αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για τις μελλοντικές της πολιτικές έναντι των χωρών της Μέσης Ανατολής, βάσει των ιδεών αυτών, και προγράμματα εργασίας για την εφαρμογή των πολιτικών αυτών, τη στιγμή που η ειρήνη εδραιώνεται στην περιοχή και η ασφάλεια ενισχύεται. Αναγγέλλει άλλες συμπληρωματικές πρωτοβουλίες όσον αφορά βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα θέματα του άμεσου μέλλοντος.

1.8. Η Επιτροπή ανέπτυξε περαιτέρω τις απόψεις της σχετικά με τις μελλοντικές πολιτικές της ΕΚ για την εν λόγω περιοχή στην ανακοίνωσή της της 19ης Οκτωβρίου 1994 για την «Ενίσχυση της μεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Καθιέρωση μιας μεσογειακής εταιρικής σχέσης». Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στη συνεδρίασή του στο Έσσεν το Δεκέμβριο 1994, επιβεβαίωσε τη στρατηγική σημασία της περιοχής της Μεσογείου και ζήτησε συγκεκριμένες προτάσεις με βάση τους προσανατολισμούς της ανακοίνωσης, τις οποίες η Επιτροπή παρουσίασε στη νεότερη ανακοίνωση της 8ης Μαρτίου 1995.

1.9. Μια πρώτη σειρά παρόμοιων πρωτοβουλιών αναλήφθηκαν ήδη στις 29 Σεπτεμβρίου 1993 με τη μορφή ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την «Υποστήριξη της ΕΚ στην ειρηνευτική διαδικασία στην Μέση Ανατολή» (COM(93) 458 τελικό), λίγο μετά τη Δήλωση Αρχών του Ισραήλ και του Οργανισμού για την Απελεύθερωση της Παλαιστίνης. Στο έγγραφο αυτό, η Επιτροπή παρουσιάζει τις απόψεις της σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμβάλει στην υλοποίηση των δυνατοτήτων της Δήλωσης Αρχών στα πλαίσια της ειρηνευτικής διαδικασίας.

1.10. Η κατάσταση, που προέκυψε μετά την υπογραφή της Συμφωνίας μεταξύ του Ισραήλ και του ΟΑΠ χαρακτηρίζεται ως «κρίσιμη φάση» και ως πολύ ελπιδοφόρα, αλλά όχι και ως μη δυνάμενη να αναστραφεί.

Ενώ αναφέρεται σε ορισμένες αναγκαίες δραστηριότητες συνέχισης των προσπαθειών στο διπλωματικό τομέα, η Επιτροπή τονίζει ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουν οι ενδιαφερόμενοι λαοί ότι οι νέες και δραματικές εξελίξεις αποτελούν βελτίωση των πραγματικών συνθηκών. Συνεπώς, επιθυμεί να συμβάλει στην ικανοποίηση των πιό επιτακτικών και συγκεκριμένων αναγκών των Παλαιστινίων στα κατεχόμενα εδάφη, και στη διασφάλιση, τόσο για το Ισραήλ όσο και για τις χώρες του Μασράκ, συγκεκριμένων οφελών από την ειρηνευτική διαδικασία.

1.11. Όσον αφορά τις ανάγκες των Παλαιστινίων, η Επιτροπή επιθυμεί να διαθέσει 500 εκατομμύρια Ecu με τη μορφή παροχών και μακροπρόθεσμων δανείων. Το ποσό αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί τόσο για βραχυπρόθεσμους σκοπούς (άντληση οφελών από προγράμματα που εφαρμόζονται ήδη όσον αφορά τη στέγαση, μικροδάνεια και βοήθεια στις επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ, απομάκρυνση των στερεών αποβλήτων, αποχέτευση, νοσοκομείο της Γάζας 7 κατάρτιση ορισμένων νέων προγραμμάτων, όπως οι κατασκευές αιθουσών διδασκαλίας και η ολοκλήρωση βιομηχανικών χώρων που δημιουργήθηκαν από την κυβέρνηση του Ισραήλ), και για μεσοπρόθεσμους στόχους (βελτίωση των οικονομικών και κοινωνικών υποδομών, καθώς και ορισμένες πρωτοβουλίες με στόχο τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στα κατεχόμενα εδάφη όπου υπάρχει μεγάλο ποσοστό ανεργίας).

Επίσης, η Επιτροπή προτίθεται να παράσχει τεχνική βοήθεια στους Παλαιστινίους ώστε να αξιοποιήσουν τη διεθνή βοήθεια. Προτίθεται, επίσης, να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο συντονιστή της διεθνούς βοήθειας.

1.12. Όσον αφορά την υλοποίηση των απτών θετικών αποτελεσμάτων για το Ισραήλ και τις χώρες Μασράκ, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, εάν η ειρηνευτική διαδικασία επιτύχει, θα διαθέσει σημαντικά κονδύλια από τον προϋπολογισμό και δάνεια στα πλαίσια της μεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 1992-1996. Η Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να υποστηρίξει τη διαδικασία χορήγησης κεφαλαίων για την περιφερειακή συνεργασία. Οι τομείς-στόχοι είναι η ύδρευση, η ενέργεια και τα έργα υποδομών. Εκτός τούτου, η Επιτροπή επιθυμεί να εντείνει τις δραστηριότητές της για την προώθηση των επαφών μεταξύ των φορέων λήψης πολιτικών και πνευματικών αποφάσεων στην περιοχή και να καλέσει τα «μέρη της περιοχής» να ανταλλάξουν απόψεις για τις προτεραιότητες της περιφερειακής συνεργασίας κατά τα προσεχή έτη.

1.13. Οι απόψεις που εκφράστηκαν στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 9ης Σεπτεμβρίου σχετικά με την ανασκόπηση των διμερών σχέσεων με τις χώρες της περιοχής, επαναλαμβάνονται. Εκτός τούτου, αναφέρεται ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν διαρθρωμένες σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την παλαιστινιακή κυβέρνηση που να καλύπτουν όλες τις πτυχές συνεργασίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε εκ νέου την άποψη αυτή κατά τη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου 1994 στο Έσσεν, στα πλαίσια του οποίου επικρότησε τη συνθήκη ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Ιορδανίας που υπεγράφη στις 26 Οκτωβρίου 1994.

1.14. Οι απόψεις και τα σχέδια της Επιτροπής όσον αφορά την οικονομική συνεργασία στη Μέση Ανατολή αντανακλούν διάφορες απόψεις που εξέφρασε η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη γνωμοδότηση του Ιανουαρίου 1993.

Η Επιτροπή φαίνεται να έχει διευρύνει την εμβέλεια της «οριζόντιας συνεργασίας», όπως αποκαλείται στη γνωμοδότηση, ώστε να συμπεριληφθούν τώρα και τα σχέδια για τα έργα υποδομής, την ύδρευση και την ενέργεια. Διακρίνει, επίσης, τώρα ένα σημαντικό ρόλο στην προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας με την τόνωση του διαλόγου μεταξύ των «μερών της περιοχής», όπως προαναφέρθηκε. Πιθανώς, η ΟΚΕ μπορεί να ερμηνεύσει αυτό ως θετική ανταπόκριση στις προτάσεις που διατύπωσε στη γνωμοδότηση του Ιανουαρίου 1993 όσον αφορά την πιθανή συμβολή των κοινωνικών εταίρων στον τομέα αυτό.

1.15. Στη γνωμοδότηση του Ιανουαρίου 1993, η ΟΚΕ ανέφερε ότι οι απόψεις της θα πρέπει να θεωρούνται ότι εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο της μεσογειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η γνωμοδότηση επικέντρωνε, επίσης, το ενδιαφέρον της στα προβλήματα οικονομικής ολοκλήρωσης στη Μέση Ανατολή, ενώ οι συστάσεις και τα συμπεράσματά της είχαν ως στόχο την περαιτέρω προώθηση του στόχου αυτού.

Ωστόσο, υπογραμμιζόταν εξ`αρχής ότι θα έπρεπε να επιλυθούν προηγουμένως, «κυρίως πολιτικά προβλήματα» για να υπάρχουν ρεαλιστικές προοπτικές σημαντικής οικονομικής συνεργασίας σε ολόκληρη την περιοχή. Είναι προφανές ότι το βασικό πρόβλημα στην περίπτωση αυτή είναι το παλαιστινιακό.

1.16. Η συμφωνία Ισραήλ/ΟΑΠ της 12ης Σεπτεμβρίου 1993, το οικονομικό πρωτόκολλο της 29ης Απριλίου 1994 και η συμφωνία για τη Γάζα και την Ιεριχώ της 4ης Μαΐου 1994, ευελπιστείται ότι θα αποτελέσουν αποφασιστικό βήμα στο δρόμο προς την ειρήνη. Ωστόσο, η Επιτροπή ορθά υποστηρίζει ότι οι συμφωνίες αυτές έφεραν τη διαδικασία ειρήνης σε κρίσιμη φάση. Δεν πρέπει να λησμονάται ότι οι δυνατότητες επιτυχίας είναι εξίσου σημαντικές με τις πιθανότητες καταστροφής. Η κοινή γνώμη τόσο στο Ισραήλ όσο και στα κατεχόμενα εδάφη είναι πραγματικά ασταθής. Από το Σεπτέμβριο 1993 μέχρι σήμερα, η υποστήριξη του κοινού στη συμφωνία παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις και, από συνολική άποψη, μειώθηκε. Διάφορα τραγικά και βίαια γεγονότα δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα και καθυστερήσεις στις διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή των όρων της συμφωνίας, και ίσως στην ίδια την ειρηνευτική διαδικασία.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα όσα συμβαίνουν στα κατεχόμενα εδάφη είναι προφανές ότι εξακολουθούν να αποτελούν το κλειδί για την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ασφάλεια και, κατά συνέπεια, την οικονομική συνεργασία στη Μέση Ανατολή. Συνεπάγεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να συγκεντρώσει τις προσπάθειές της ώστε να συμβάλει στην ενίσχυση της υποστήριξης εκ μέρους του κοινού της διαδικασίας ειρήνης στα κατεχόμενα εδάφη και στο Ισραήλ. Αρκετά από τα προβλήματα που υφίστανται μεταξύ Ισραήλ και των αμέσως γειτονικών χωρών είναι καθαρά πολιτικής φύσεως και, για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ δεν επιθυμεί να εκδηλώσει τις απόψεις της. Μολαταύτα, υπάρχουν επίσης σοβαρά ζητήματα στον κοινωνικοοικονομικό τομέα στον οποίο θεωρεί ότι μπορεί να προσφέρει τη συμβολή της. Πρώτο και κύριο είναι το ζήτημα της απασχόλησης στα κατεχόμενα εδάφη.

2.2. Η δημιουργία βιώσιμων θέσεων απασχόλησης πρέπει να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους στόχους των προσπαθειών της ΕΕ στον τομέα αυτό, που θα μπορούσαν να συμπληρωθούν από τα αποτελέσματα απασχόλησης των προγραμμάτων υποδομών, στα οποία η Επιτροπή έχει ήδη δώσει προτεραιότητα. Η δημιουργία θέσεων απασχόλησης στα κατεχόμενα εδάφη φαίνεται να αποτελεί μία από τις πιό επιτακτικές ανάγκες του πληθυσμού. Βάσιμα στοιχεία για την κατάσταση της απασχόλησης είναι δύσκολο να υπάρξουν, αλλά σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) η κατάσταση είναι πολύ οδυνηρή. Στην έκθεση του Γενικού Διευθυντή το 1993 σχετικά με τα κατεχόμενα εδάφη γινόταν αναφορά στον Πρωθυπουργό, κ. Rabin, ο οποίος δήλωσε στην Κνεσσέτ ότι στη Γάζα το ποσοστό ανεργίας είναι 40%, ενώ η οικονομική κατάσταση και η κατάσταση στον τομέα της απασχόλησης είναι «ωρολογιακή βόμβα».

2.3. Η κατάσταση παρουσίασε έκτοτε σημαντική επιδείνωση λόγω του κλεισίματος των ισραηλινών συνόρων προς τους περισσότερους Παλαιστίνιους εργαζομένους. Από το κλείσιμο των συνόρων εθίγησαν επίσης σοβαρά οι εξαγωγές και οι εισαγωγές από και προς τα κατεχόμενα εδάφη. Η ΔΟΕ δηλώνει, όσον αφορά την κρίση της απασχόλησης, ότι «οι παλαιστινιακές και οι ισραηλινές αρχές πρέπει να το θεωρήσουν στρατηγική προτεραιότητα, εν ονόματι της ειρήνης, να συμφωνήσουν το συντομότερο δυνατό τρόπους και μέσα για να κρατήσουν την πράσινη γραμμή ανοιχτή για δεκάδες χιλιάδες ή, ακόμη καλύτερα, για απεριόριστο αριθμό καλοπροαίρετων εργαζομένων από τα κατεχόμενα εδάφη. Έχει επιτακτική σημασία να διευθετηθούν τα θέματα ασφαλείας με τρόπο διαφορετικό από τον αποκλεισμό των κατεχομένων εδαφών, μια πρακτική που επιδεινώνει τα προβλήματα αντί να τα λύνει. Επίσης, ίσως να έχει έλθει η ώρα για να επιδιώξει η παλαιστινιακή αρχή, με την κατάλληλη εξωτερική βοήθεια, να επαναπροσλάβει Παλαιστίνιους που εργάζονται σε άλλες αραβικές χώρες, και ιδίως στα κράτη του Περσικού Κόλπου» (). Πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στις συνθήκες υγείας στις χώρες αυτές.

2.4. Η πραγματική κατάσταση, ωστόσο, είναι ότι οι θέσεις απασχόλησης που κατά το παρελθόν παρέχονταν στους παλαιστίνιους εργάτες, δίδονται τώρα σε συμβασιούχους εργάτες της Ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας. Και η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο ένεκα της αύξησης του πληθυσμού στα κατεχόμενα εδάφη, που ανέρχεται σε 4% ετησίως. Το ήμισυ και πλέον του πληθυσμού στη Λωρίδα της Γάζας αποτελείται από νέους κατώ των 15 ετών.

2.5. Διεθνείς δωρητές, σημαντικότερος των οποίων είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν αναλάβει τη δέσμευση να διαθέσουν άνω των 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ενίσχυση των κατεχομένων εδαφών κατά την προβλεπόμενη πενταετή μεταβατική περίοδο. Οι δεσμεύσεις αυτές έχουν δημιουργήσει μεγάλες προσδοκίες στο λαό της Παλαιστίνης.

Εντούτοις, από την εποχή που αναλήφθηκαν οι δεσμεύσεις αυτές, οι δωρητές έχουν δείξει καθαρή απροθυμία να διαθέσουν τα κονδύλια αυτά. Έως σήμερα, μόνο ένα μικρό μέρος των χρημάτων που προβλέπονταν δόθηκε στους Παλαιστινίους. Τα χρήματα αυτά, βεβαίως, δεν επαρκούσαν διόλου για την κάλυψη των τρεχουσών δαπανών της νεοδημιουργηθείσας παλαιστινιακής αρχής. Η εξήγηση της απροθυμίας των δωρητών είναι η ανησυχία τους τόσο για τη δυνατότητα απορροφήσεως όσο και για τις εσωτερικές διαδικασίες και τις πολιτικές δράσεις από πλευράς των Παλαιστινίων, καθώς επίσης, ως ένα ορισμένο βαθμό, η ανικανότητα των Παλαιστινίων να προτείνουν ικανοποιητικά σχέδια. Η κατάσταση αυτή αύξησε τις εντάσεις ανάμεσα στους Παλαιστινίους και μεταξύ αυτών και των δωρητριών χωρών. Λέγεται ότι οι δωρητές σκέφτονται να χρησιμοποιήσουν ανεξάρτητες υπηρεσίες αρωγής και φορείς του ΟΗΕ για την επιτήρηση της δαπάνης των χρημάτων.

2.6. Η απογοήτευση και ο θυμός των Παλαιστινίων είναι κατανοητός, όπως και η επιθυμία των δωρητών να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική δαπάνη της ενισχύσεως και υποχρέωση λογοδοσίας εκ μέρους των ληπτών. Φαίνεται ότι η επιθυμία αυτή και η αισθητή αδυναμία από πλευράς ωφελουμένων δημιουργούν ένα αδιέξοδο που μπορεί να διαρκέσει επί μακρόν με καταστρεπτικές συνέπειες. Οι δωρητές συμφώνησαν εφέτος τον Απρίλιο να προσπαθήσουν να επισπεύσουν την καταβολή της ενισχύσεως, υπό τον όρο ότι η παλαιστινιακή αρχή θα βελτιώσει τις διαδικασίες της και ότι το Ισραήλ θα καταβάλει σημαντική προσπάθεια να διευκολύνει την ανάπτυξη των κατεχομένων εδαφών (τριμερές σχέδιο δράσης για τα έσοδα, τις δαπάνες και τις δωρεές της παλαιστινιακής αρχής, Παρίσι, Απρίλιος 1995). Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς με ποιόν τρόπο οι Παλαιστίνιοι θα ασκήσουν τα κυβερνητικά τους καθήκοντα στην περιοχή της Ιεριχούς και στη Λωρίδα της Γάζας εάν εξαρτώνται συνεχώς από ειδικά μέτρα υποστήριξης με βραχυπρόθεσμα μόνο αποτελέσματα.

2.7. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είναι δυνατόν να υλοποιηθούν αποτελεσματικές πολιτικές για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και των όρων διαβίωσης του παλαιστινιακού πληθυσμού που κατοικεί στα κατεχόμενα εδάφη. Οι δεδηλωμένοι εχθροί της ειρηνευτικής διαδικασίας το αντιλαμβάνονται πολύ καλά και προσπαθούν να εκμεταλλευθούν τη δυσαρέσκεια και την απελπισία για ίδιους πολιτικούς σκοπούς. Αυτή είναι η ισχυρότερη απειλή κατά της ειρηνευτικής διαδικασίας που εφαρμόστηκε στα κατεχόμενα εδάφη, και συνεπώς σε όλη την περιφέρεια.

2.8. Θα χρειασθεί να περάσει λίγος καιρός έως ότου επιλυθούν τα προβλήματα που προκαλούν έλλειψη εμπιστοσύνης από πλευράς των δωρητών. Ένα από τα μέτρα για την επανόρθωση της κατάστασης που μπορούν να προωθήσουν οι τελευταίοι είναι η επαγγελματική κατάρτιση των Παλαιστινίων, οι οποίοι θα διαχειρίζονται και θα εφαρμόζουν σχέδια βοήθειας. Βραχυπροθέσμως, όμως, θα πρέπει να εξευρεθούν κατάλληλες ρυθμίσεις με τις παλαιστινιακές αρχές για την παρακολούθηση των σχεδίων από τρίτους οι οποίοι θα χαίρουν της εμπιστοσύνης και των δωρητών και των Παλαιστινίων.

2.9. Η ξένη βοήθεια θα πρέπει να συμβάλει στην ομαλή λειτουργία των πραγμάτων στα κατεχόμενα εδάφη καθόλη τη μεταβατική περίοδο και στην έναρξη μιας οικονομικής δραστηριότητας με τονωτικά αποτελέσματα για τις τοπικές επιχειρήσεις. Στο μεταξύ, η σπουδαιότερη αποστολή των παλαιστινιακών αρχών θα είναι η καταπολέμηση του υφιστάμενου κλίματος αβεβαιότητας που αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την προσέλκυση πιθανών ξένων επενδυτών και αιτία λαϊκού αναβρασμού και δυσαρέσκειας. Πρέπει να ληφθούν πολλές πρωτοβουλίες για την οικονομική μεταρρύθμιση, τη νομοθεσία και τη διαμόρφωση θεσμών.

2.10. Σε μελέτες που έγιναν από διάφορες διεθνείς υπηρεσίες, τονίζεται σταθερά ότι πρώτιστο έργο πρέπει να είναι :

- η οικονομική μεταρρύθμιση με την άρση των υπερβολικών ρυθμίσεων που υπάρχουν και τη μείωση της υπερβολικής εξάρτησης της οικονομίας της Παλαιστίνης από τις εξωτερικές αγορές και συγκεκριμένα από το Ισραήλ. (Οι εξαγωγές σε τρίτες χώρες ελέγχονται αυστηρά από το Ισραήλ.) Μεταξύ των κατάλληλων μέτρων μπορεί να περιλαμβάνονται η ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα (με την παροχή, ταυτοχρόνως, σημαντικού ρόλου και στο δημόσιο τομέα για την υλοποίηση σχεδίων σε τομείς όπως εκείνος των έργων υποδομής), η εξασφάλιση πρόσβασης σε άλλες αγορές εκτός από το Ισραήλ, η απασχόληση και τα προγράμματα κατάρτισης στον τομέα της γεωργίας και η εδραίωση κλίματος ασφαλείας για τους επενδυτές με την υιοθέτηση αξιόπιστων νομικών διατάξεων 7

- η ανάπτυξη νέου νομικού πλαισίου : η ισχύουσα σήμερα νομοθεσία αποτελεί ένα εξαιρετικά πολύπλοκο μίγμα της πριν του 1967 ιορδανικής και αιγυπτιακής νομοθεσίας, των νόμων και στρατιωτικών διαταγμάτων του Ισραήλ κ.λπ. Όλοι οι νόμοι θα πρέπει να αναθεωρηθούν, να εναρμονισθούν και να εκσυγχρονισθούν. Πρέπει να διατυπωθεί και να εφαρμοσθεί νομοθεσία για τις οικονομικές δραστηριότητες κατά τρόπον ώστε να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό πλαίσιο για τις αγορές και να εξασφαλισθεί παράλληλα η αρχή ότι η κοινωνική δικαιοσύνη δεν πρέπει να θυσιασθεί χάριν της οικονομικής μεταρρύθμισης 7

- η δημιουργία μιας θεσμικής βάσης για την κοινωνία. Η δημιουργία φορέων, η οποία συνεπάγεται και την εκπαίδευση των ατόμων που ασχολούνται σε παρόμοιους φορείς, είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη μεταρρύθμιση και την ανάπτυξη της οικονομίας της Παλαιστίνης και, πραγματικά, για την κοινωνία της Παλαιστίνης στο σύνολό της. Προς το παρόν, υφίσταται κατ`ουσίαν θεσμικό κενό. Για την οικονομική μεταρρύθμιση και τη δημιουργία ενός νέου σώματος νομοθεσίας θα απαιτηθούν τα κατάλληλα μέτρα εφαρμογής και εκτέλεσης. Θα πρέπει να δημιουργηθούν υπηρεσίες και διευθύνσεις, ειδικευμένα σώματα για, π.χ., την κατάρτιση, τη στέγαση και την κοινωνική ασφάλεια, καθώς επίσης και ελεύθερες και ανεξάρτητες οργανώσεις εργοδοτών, εργαζομένων και άλλων ομάδων κοινωνικο-οικονομικών συμφερόντων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις και συστάσεις

3.1. Λόγω των περιορισμένων μέσων και της επιφυλακτικής τάσης των ξένων δωρητών, προς το παρόν, και δεδομένου ότι είναι πολιτική αναγκαιότητα η επίτευξη στο άμεσο μέλλον ορισμένων απτών θετικών αποτελεσμάτων της ειρηνευτικής διαδικασίας για τους πληθυσμούς, θα πρέπει ένας περιορισμένος αριθμός σχεδίων ενίσχυσης με στρατηγική σημασία να επιλεχθεί για άμεση χρηματοδότηση από τους ενδιαφερόμενους έστω και αν ο δωρεοδόχος δεν ανταποκρίνεται πλήρως στα κριτήρια των δωρητών. Την πρωτοβουλία αυτή θα πρέπει να τη λάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή αποτελεί το σημαντικότερο δωρητή. Τα σχέδια θα πρέπει να ανακουφίσουν ορισμένα από τα πιεστικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός, να συμβάλουν αισθητά στην επίτευξη των κυριότερων στόχων της οικονομικής μεταρρύθμισης, της δημιουργίας νομοθεσίας και φορέων και/ή να έχουν υψηλή πολιτική προβολή. Καλά παραδείγματα παρόμοιων σχεδίων είναι τα δημόσια έργα (με τα ελπιζόμενα τονωτικά αποτελέσματα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στην απασχόληση) τα οποία ήδη χρηματοδοτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και ένα νέο σχέδιο για την επανένταξη 12 000 πρώην πολιτικών κρατουμένων στην κοινωνία της Παλαιστίνης, που αναπτύχθηκε, κατόπιν αιτήσεως της παλαιστινιακής κυβέρνησης, από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και την Παγκόσμια Τράπεζα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε τη δέσμευση να συμβάλει σημαντικά στο διετές αυτό πρόγραμμα που έχει προϋπολογισμό 22,5 εκατομμυρίων δολλαρίων περίπου.

3.2. Ο διεθνής οργανισμός που θα μπορούσε ίσως να βοηθήσει τους Παλαιστινίους στη διαχείριση και επόπτευση των προγραμμάτων ενίσχυσης είναι η Υπηρεσία Βοήθειας και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες της Παλαιστίνης στη Μέση Ανατολή (UNRWA). Ο οργανισμός αυτός έχει εδραιωμένη φήμη στον τομέα της υγείας και της εκπαίδευσης και είναι επίσης ιδιαιτέρως δραστήριος ως προς τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τη βοήθεια για τη δημιουργία μικρών επιχειρήσεων. Η UNRWA, όπως και η ΔΟΕ, λειτουργεί ήδη ως αγωγός για τη διοχέτευση της κοινοτικής ενίσχυσης στα κατεχόμενα εδάφη.

3.3. Άλλος οργανισμός, επί μία και παραπάνω δεκαετία, είναι η ΔΟΕ η οποία έχει αναλύσει τα πιεστικά κοινωνικοοικονομικά προβλήματα των Παλαιστινίων των κατεχομένων εδαφών, έχει συνεργασθεί με όλους τους ενδιαφερόμενους στην περιοχή και έχει εδραιώσει καλές σχέσεις με την ηγεσία των Παλαιστινίων, τόσο στην Τύνιδα όσο και στα κατεχόμενα εδάφη. Οι σχέσεις αυτές θα διευκολύνουν κατά πάσα πιθανότητα την αποδοχή των σχεδίων εκ μέρους των παλαιστινιακών αρχών όταν θα τεθεί το λεπτό ζήτημα της παρακολούθησης και διαχείρισής τους κάτω από τις σημερινές αντίξοες συνθήκες. Συνεπώς, ίσως να πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η ΔΟΕ έχει αναπτύξει πέντε σχέδια, τα οποία η ηγεσία των Παλαιστινίων έχει χαρακτηρίσει ως δραστηριότητες προτεραιότητας :

- ένα πρόγραμμα για την αποκατάσταση και επανένταξη των πρώην κρατουμένων (που αναφέρθηκε στην παράγραφο 3.1) 7

- ένα πρόγραμμα εντάσεως εργασίας για την κατασκευή έργων υποδομής σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων 7

- σύσταση μίας Υπηρεσίας Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και κατάρτιση ενός κώδικα εργασίας 7

- βοήθεια για τη θέσπιση συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, και

- υποστήριξη για τη θέσπιση ενός συστήματος στατιστικών δεδομένων στους τομείς της εργασίας και των κοινωνικών θεμάτων.

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ΔΟΕ θα μπορούσε να συμβάλει σε σημαντικό βαθμό λόγω, επίσης, του τριμερούς χαρακτήρος της (κυβερνήσεις, οργανώσεις εργοδοτών, συνδικαλιστικές ενώσεις). Προς το παρόν, οι ομάδες κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων συμμετέχουν μόνο στην προετοιμασία σημαντικών αποφάσεων που τους αφορούν κατά τρόπο άμεσο μέσω των παλαιστινιακών αρχών. Οι παλαιστινιακές αρχές έχουν εκφράσει το ενδιαφέρον τους για την τριμερή αυτή προσέγγιση και ζητήσει την τεχνική βήθεια της ΔΟΕ για την ανάπτυξη αυτής.

3.4. Σήμερα, οι συνδικαλιστικές ενώσεις και οι οργανώσεις εργοδοτών και ίσως, επίσης, άλλες ομάδες κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων, εντός και εκτός ΕΕ, επιζητούν, τόσο σε πολυμερές όσο και διμερές επίπεδο, τη δημιουργία επαφών και την παροχή αρωγής προς τους αντίστοιχους φορείς στα κατεχόμενα εδάφη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επαφές αυτές έχουν ήδη οδηγήσει σε μορφές απτής συνεργασίας. Η ΟΚΕ επικροτεί την τάση αυτή και θεωρεί ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί. Είναι δε της γνώμης ότι οι κυβερνήσεις που επιθυμούν να αναπτύξουν κάποια μορφή συνεργασίας με τις παλαιστινιακές αρχές θα πρέπει να επιδιώξουν την όσο το δυνατό μεγαλύτερη συμμετοχή των ομάδων κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων των χωρών τους. Η ΟΚΕ έχει εμπιστοσύνη ότι η προσέγγιση της ΕΕ θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση αυτή. Επιθυμεί να τονίσει, ακόμη, ότι είναι σημαντική η συμμετοχή μη κυβερνητικών οργανισμών στην εφαρμογή των προγραμμάτων ενίσχυσης.

3.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι έχει μεγάλη σημασία για την κυβέρνηση του Ισραήλ και τις παλαιστινιακές αρχές να καταστήσουν δυνατή εξαρχής τη συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών ομάδων συμφερόντων και ειδικότερα των οργανώσεων εργοδοτών και εργαζομένων στη διατύπωση και εφαρμογή των προγραμμάτων για τις βιομηχανικές ζώνες στα κατεχόμενα εδάφη. Και οι δύο πλευρές έχουν συνάψει συμφωνία για τη δημιουργία παρόμοιων ζωνών (5 έως 7 στη Δυτική Όχθη, 3 στη Λωρίδα της Γάζας) και σήμερα προσπαθούν να ελκύσουν το ενδιαφέρον αλλοδαπών δωρητών. Σε κάθε ζώνη προβλέπεται να δημιουργηθούν 5 000 έως 10 000 θέσεις απασχόλησης για Παλαιστίνιους εργάτες. Οι παλαιστινιακές, ισραηλινές και ξένες εταιρείες είναι πιθανοί επενδυτές σε βιομηχανίες εντάσεως εργασίας καθώς και σε εμπορικές επιχειρήσεις και σε επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. Η κυβέρνηση του Ισραήλ και οι παλαιστινιακές αρχές αναζητούν δωρητές για να υιοθετήσουν μία ή περισσότερες από τις ζώνες αυτές και να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα έργα υποδομής (εκτιμώμενο κόστος : 20 με 25 εκατομμύρια δολάρια για κάθε ζώνη).

Εκτός από τα δημοσιονομικά προβλήματα, η πρωτοβουλία αυτή θέτει επί τάπητος αρκετά άλλα σημαντικά θέματα. Ορισμένα από αυτά θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν από τους εταίρους σε συνεργασία με τις συναφείς διεθνείς υπηρεσίες (π.χ. ένας Χάρτης για τις ζώνες, διαδικασίες επίλυσης των διαφορών, εγγραφή των εταιρειών, φορολογία, ασφάλιση). Ορισμένα θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν πράγματι σε στενή συνεργασία με τους εργαζόμενους και τους εργοδότες έτσι ώστε οι ζώνες αυτές να μη μεταμορφωθούν σε τόπους όπου η φθηνή εργασία μπορεί εύκολα να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης.

Η ΟΚΕ συνιστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις και να βοηθήσει την έναρξη και την επιτυχία του προγράμματος αυτού.

3.6. Τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης στα κατεχόμενα εδάφη είναι ανεπάρκή, κατακερματισμένα, χωρίς προσανατολισμό και ελλιπώς χρηματοδοτούμενα. Η σημερινή διεθνής ενίσχυση για την πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων πρέπει να συνεχισθεί και ει δυνατόν να αυξηθεί. Χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους ενήλικους εργαζομένους και τους απασχολούμενους για ίδιο λογαριασμό (τα σημερινά συστήματα ασχολούνται αποκλειστικά με τους εργαζόμενους νέους).

3.7. Η ΕΕ θα μπορούσε, επίσης, να μελετήσει νέους δυνατούς τρόπους υποστήριξης της ανάπτυξης της γεωργίας στα κατεχόμενα εδάφη. Η γεωργία είναι σημαντικός τομέας απασχόλησης για τους Παλαιστινίους. Η υποστήριξη αυτή θα περιλαμβάνει βοήθεια για την εξεύρεση λύσεων, από κοινού με την ισραηλινή κυβέρνηση, για τα προβλήματα της εξαγωγής των γεωργικών προϊόντων από τα κατεχόμενα εδάφη.

3.8. Σε ό,τι αφορά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Ισραήλ βάσει μιας νέας συμφωνίας συνεργασίας, η ΟΚΕ έχει πεποίθηση ότι η ΕΕ θα επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή προς τις μορφές συνεργασίας που μπορούν να προωθήσουν την καλύτερη οικονομική ολοκλήρωση του Ισραήλ στην περιοχή του. Το αυτό ισχύει και για τις διαπραγματεύσεις με τις γειτονικές χώρες του Ισραήλ. Επιπλέον, φαίνεται να έχει σημασία η ενθάρρυνση των γειτονικών χωρών προς το Ισραήλ ούτως ώστε να μπορέσουν να εκμεταλλευθούν καλύτερα τις ευκαιρίες που παρέχονται ήδη σε αυτές από την Ευρωπαϊκή Ένωση στα κείμενα των υφιστάμενων συμφωνιών και διευθετήσεων.

3.9. Επί του παρόντος, οι περισσότερες ομάδες κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων στα κατεχόμενα εδάφη, την Ιορδανία και επίσης την Αίγυπτο κρίνουν ότι είναι νωρίς για να προβούν σε καρποφόρες συζητήσεις για τη μελλοντική συνεργασία τους. Μόνο στον τομέα των συνδικαλιστικών ενώσεων υφίσταται ήδη ένας διαρθρωμένος διάλογος μεταξύ των οργανώσεων του Ισραήλ και της Δυτικής Όχθης/Γάζας, που κατά Μάρτιο του τρέχοντος έτους οδήγησε στη σύναψη συμφωνίας μεταξύ της Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων του Ισραήλ και της αντίστοιχης Ομοσπονδίας των Παλαιστινίων της Δυτικής Όχθης σχετικά με ορισμένα σημαντικά και μακροχρόνια δημοσιονομικά αιτήματα των Παλαιστινίων εργατών. Στο εγγύς μέλλον θα υπάρξουν οπωσδήποτε νέες ευκαιρίες για τη σύμπραξη και άλλων συναφών οργανισμών όπως τα Εμπορικά Επιμελητήρια (η Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη, η Διάσκεψη Κορυφής του Αμμάν). Η ΟΚΕ ελπίζει και προσδοκεί ότι η ΕΕ θα παρακολουθήσει επισταμένως τις εξελίξεις στον τομέα αυτό και ότι θα υποστηρίξει τους οργανισμούς των ενδιαφερόμενων χωρών που επιθυμούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες ή να υποκινήσουν την ανάληψη πρωτοβουλιών. Ενδιαφέρεται να διαδραματίσει ίδιο ρόλο την κατάλληλη στιγμή.

Βρυξέλλες, 14 Σεπτεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() Έκθεση του Γενικού Διευθυντή, Διεθνής Διάσκεψη Εργασίας, 82η Σύνοδος, 1995.