Συνοπτική παρουσίαση της γνωμοδότησης του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων σχετικά με την πρόταση κανονισμού για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937

(Το πλήρες κείμενο της παρούσας γνωμοδότησης είναι διαθέσιμο στην αγγλική, γαλλική και γερμανική γλώσσα στον διαδικτυακό τόπο του ΕΕΠΔ www.edps.europa.eu)

(2021/C 337/03)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020 πρόταση κανονισμού για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 («η πρόταση»). Η πρόταση α) θεσπίζει τις απαιτήσεις διαφάνειας και δημοσιοποίησης για την έκδοση και την εισαγωγή προς διαπραγμάτευση κρυπτοστοιχείων· β) θεσπίζει κανόνες για την αδειοδότηση και την εποπτεία των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων, των εκδοτών ψηφιακών κερμάτων με εγγύηση περιουσιακών στοιχείων και των εκδοτών ψηφιακών κερμάτων ηλεκτρονικού χρήματος· γ) ρυθμίζει τη λειτουργία, την οργάνωση και τη διακυβέρνηση των εκδοτών ψηφιακών κερμάτων με εγγύηση περιουσιακών στοιχείων, των εκδοτών κερμάτων ηλεκτρονικού χρήματος και των παρόχων υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων· και δ) προβλέπει τους κανόνες προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά την έκδοση, τη διαπραγμάτευση, την ανταλλαγή και τη φύλαξη κρυπτοστοιχείων, καθώς και τα μέτρα για την πρόληψη της κατάχρησης της αγοράς με στόχο τη διασφάλιση της ακεραιότητας των αγορών κρυπτοστοιχείων.

Ο ΕΕΠΔ υπενθυμίζει την ανάγκη για ευρύτερο προβληματισμό σχετικά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο διασφάλισης ότι η υποκείμενη τεχνολογία των κρυπτοστοιχείων, δηλαδή η αλυσίδα συστοιχιών και η τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού, συνάδει με τους κανόνες και τις αρχές προστασίας των δεδομένων, παραπέμπει δε συναφώς στα γενικά σχόλια που διατύπωσε στη γνωμοδότησή του επί της πρότασης σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς για τις υποδομές της αγοράς που βασίζονται σε τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT) και επαναλαμβάνει ότι ο διάλογος αυτός είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθεί προτού η σχετική πρόταση/οι σχετικές προτάσεις τεθεί(-ούν) σε ισχύ.

Ταυτόχρονα, ο ΕΕΠΔ επισημαίνει την ευθύνη του νομοθέτη της ΕΕ να διασφαλίσει ότι η επεξεργασία που συνεπάγεται η πρόταση μπορεί να υλοποιηθεί με τρόπο που θα συμμορφώνεται με την προστασία των δεδομένων, καθώς και την ευθύνη των υπεύθυνων επεξεργασίας να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση σύμφωνα με την αρχή της λογοδοσίας.

Ο ΕΕΠΔ θεωρεί ότι οι εκδότες κρυπτοστοιχείων θα είναι κατά κανόνα οι υπεύθυνοι επεξεργασίας βάσει του ΓΚΠΔ, λαμβάνοντας υπόψη το έργο που επιτελούν οι εκδότες και τον βαθμό στον οποίο αυτό περιλαμβάνει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Για λόγους αύξησης της ασφάλειας δικαίου, ο ΕΕΠΔ καλεί τον νομοθέτη να ορίσει ρητά τους εκδότες ως υπεύθυνους επεξεργασίας στην πρόταση. Επιπλέον, η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μπορεί να πληροί δύο ή περισσότερα από τα κριτήρια που ορίζουν ότι η επεξεργασία ενδέχεται να ενέχει υψηλό κίνδυνο κατά την έννοια του δικαίου προστασίας των δεδομένων. Ως εκ τούτου, ο εκδότης κρυπτοστοιχείων ενδέχεται να εμπίπτει στην προβλεπόμενη στο άρθρο 35 του ΓΚΠΔ υποχρέωση να εκτελεί εκτίμηση του αντικτύπου σχετικά με την προστασία δεδομένων (ΕΑΠΔ), πριν από τη σκοπούμενη επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Ο ΕΕΠΔ εκφράζει την ικανοποίησή του για τον στόχο της πρότασης να ενισχύσει την προστασία των καταναλωτών ως αγοραστών κρυπτοστοιχείων (επενδυτών). Ταυτόχρονα, ο ΕΕΠΔ φρονεί ότι η πρόταση θα πρέπει επίσης να συμπεριλαμβάνει την υποχρέωση των εκδοτών να ενισχύσουν ιδιαίτερα ορισμένες εγγυήσεις σχετικά με την προστασία των δεδομένων προκειμένου να προστατεύσουν καλύτερα τα υποκείμενα των δεδομένων. Ο ΕΕΠΔ συνιστά να συμπεριληφθεί στην πρόταση, ως μέρος των πληροφοριών που θα πρέπει να περιέχονται στο λευκό βιβλίο κρυπτοστοιχείων, πληροφορίες σχετικά με τις προβλεπόμενες δραστηριότητες επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και σχετικά με τους κύριους κινδύνους που λαμβάνονται υπόψη και τις στρατηγικές μετριασμού των ανησυχιών για την προστασία των δεδομένων.

Αναφορικά με τη δημοσιοποίηση των διοικητικών ποινών, ο ΕΕΠΔ συνιστά οι επιπτώσεις για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των φυσικών προσώπων να συμπεριληφθούν μεταξύ των κριτηρίων που θα λαμβάνει υπόψη η αρμόδια αρχή. Περαιτέρω, ο ΕΕΠΔ υπενθυμίζει ότι η αρχή του περιορισμού της περιόδου αποθήκευσης απαιτεί η περίοδος αποθήκευσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα να μην υπερβαίνει την απαιτούμενη για τους σκοπούς της επεξεργασίας τους, συνιστά δε να θεσπιστεί μέγιστη –αντί της ελάχιστης– περίοδος διατήρησης των δεδομένων βάσει του άρθρου 95 παράγραφος 4 της πρότασης.

1. Ιστορικό

1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε στις 24 Σεπτεμβρίου 2020 πρόταση κανονισμού για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 («η πρόταση») ( 1 ) . Η πρόταση είναι ένα κανονιστικό πλαίσιο που ρυθμίζει τα επί του παρόντος εκτός ρύθμισης κρυπτοστοιχεία και τους παρόχους των υπηρεσιών τους στην ΕΕ και προβλέπει ένα ενιαίο καθεστώς αδειοδότησης σε όλα τα κράτη μέλη το 2024. Η πρόταση επιδιώκει να εναρμονίσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την έκδοση και τη διαπραγμάτευση διάφορων τύπων κρυπτονομισμάτων στο πλαίσιο της στρατηγικής ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών της ΕΕ.

2. Η πρόταση αποτελεί τμήμα της δέσμης μέτρων για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα, μιας δέσμης μέτρων για την περαιτέρω διευκόλυνση και στήριξη των δυνατοτήτων του ψηφιακού χρηματοοικονομικού τομέα σε επίπεδο καινοτομίας και ανταγωνισμού και τον παράλληλο μετριασμό των κινδύνων. Η δέσμη μέτρων για τον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα περιλαμβάνει μια νέα στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για τον χρηματοπιστωτικό τομέα της ΕΕ ( 2 ) , η οποία αποσκοπεί να διασφαλίσει ότι η ΕΕ θα θέσει τα οφέλη των ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στη διάθεση των ευρωπαίων καταναλωτών και των επιχειρήσεων. Πέραν της παρούσας πρότασης, η δέσμη μέτρων περιλαμβάνει επίσης πρόταση σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς για τις υποδομές αγορών τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού (DLT) («πρόταση σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς») ( 3 ) , πρόταση για την ψηφιακή λειτουργική ανθεκτικότητα («DORA») ( 4 ) , καθώς και πρόταση για την αποσαφήνιση ή την τροποποίηση ορισμένων σχετικών κανόνων της ΕΕ για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ( 5 )

3. Ζητήθηκε η γνώμη του ΕΕΠΔ για την πρόταση σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς και στις 23 Απριλίου 2021 υποβλήθηκε η γνωμοδότησή του ( 6 ) . Στις 29 Απριλίου 2021 ζητήθηκε επίσης η γνώμη του για την πρόταση για την ψηφιακή λειτουργική ανθεκτικότητα και η γνωμοδότησή του υποβλήθηκε στις 10 Μαΐου 2021 ( 7 )

4. Στις 29 Απριλίου 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τον ΕΕΠΔ να εκδώσει γνωμοδότηση για την πρόταση, σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΕ) 2018/1725. Αυτά τα σχόλια περιορίζονται στις διατάξεις της πρότασης που θεωρούνται συναφείς από την άποψη της προστασίας δεδομένων.

4. Συμπεράσματα

Δεδομένων των ανωτέρω, ο ΕΕΠΔ:

— υπενθυμίζει την ανάγκη για ευρύτερο προβληματισμό και διάλογο –που δεν θα αφορούν μόνο τα κρυπτοστοιχεία– σχετικά με το ζήτημα της καλύτερης δυνατής διασφάλισης ότι η υποκείμενη τεχνολογία των κρυπτοστοιχείων, δηλαδή η αλυσίδα συστοιχιών και η τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού, συνάδει με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο με τους κανόνες και τις αρχές προστασίας των δεδομένων και επαναλαμβάνει ότι ο διάλογος αυτός είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθεί προτού η σχετική πρόταση/οι σχετικές προτάσεις τεθεί(-ούν) σε ισχύ·

— συνιστά να ορισθεί ρητά ότι οι εκδότες επέχουν θέση υπεύθυνων επεξεργασίας προς αποφυγή κάθε πιθανού προβλήματος ερμηνείας σχετικά με την αξιολόγηση του ρόλου τους, ειδικότερα δε κάθε πρόβλημα ερμηνείας σχετικό με την πολυπλοκότητα του αντικειμένου της πρότασης και των σχέσεων μεταξύ των συναφών παραγόντων·

— συνιστά να συμπεριληφθεί στα άρθρα 5, 17 και 46 της πρότασης, ως μέρος των πληροφοριών που θα πρέπει να περιέχονται στο λευκό βιβλίο κρυπτοστοιχείων, η ακόλουθη φράση: «κατά περίπτωση, κατάλογος των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων επεξεργασίας που αφορούν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και των κύριων κινδύνων που λαμβάνονται υπόψη και των στρατηγικών μετριασμού των ανησυχιών για την προστασία των δεδομένων»·

— αναφορικά με τη δημοσιοποίηση των διοικητικών ποινών, ο ΕΕΠΔ συνιστά τη συμπερίληψη, μεταξύ των κριτηρίων που θα λαμβάνει υπόψη η αρμόδια αρχή, των κινδύνων για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των φυσικών προσώπων, καθώς και την αντικατάσταση της προβλεπόμενης στο άρθρο 95 παράγραφος 4 της πρότασης ελάχιστης περιόδου διατήρησης των δεδομένων («για χρονικό διάστημα τουλάχιστον πέντε ετών») με καθορισμένη μέγιστη περίοδο διατήρησης των δεδομένων·

— αναφορικά με τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών, της EBA και της ESMA, καθώς και τη συνεργασία με τις εποπτικές αρχές τρίτων χωρών, ο ΕΕΠΔ συνιστά να εξεταστεί η διαγραφή της αναφοράς στον κανονισμό για τους εκπροσώπους των αρχών προστασίας δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της πρότασης, δεδομένης της «οριζόντιας» αναφοράς στην εφαρμογή του κανονισμού για τους εκπροσώπους των αρχών προστασίας δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που περιέχεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της πρότασης.

Βρυξέλλες, 24 Ιουνίου 2021. Wojciech Rafał WIEWIÓROWSKI

(1) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αγορές κρυπτοστοιχείων και για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 της 24 Σεπτεμβρίου 2020, 2020/0265 (COD).

(2) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια Στρατηγική ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για την ΕΕ, 24 Σεπτεμβρίου 2020, COM(2020)591.

(3) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς για τις υποδομές αγορών που βασίζονται στην τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού - COM(2020)594.

(4) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ψηφιακή λειτουργική ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1060/2009, (ΕΕ) αριθ. 648/2012, (ΕΕ) αριθ. 600/2014 και (ΕΕ) αριθ. 909/2014 - COM(2020)595.

(5) Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των οδηγιών 2006/43/EΚ, 2009/65/EΚ, 2009/138/EΕ, 2011/61/EΕ, EΕ/2013/36, 2014/65/EΕ, (EΕ) 2015/2366 και EΕ/2016/2341 - COM(2020)596.

(6) Opinion 6/2021 on the Proposal for a Pilot Regime for Market Infrastructures based on Distributed Ledger Technology [γνωμοδότηση 6/2021 επί της πρότασης σχετικά με ένα πιλοτικό καθεστώς για τις υποδομές αγορών που βασίζονται στην τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού], ανατρέξτε στον σύνδεσμο https://edps.europa.eu/system/files/2021-06/2021-0219_d0912_opinion_on_pilot_regime_for_market_infrastructures_en.pdf.

(7) Opinion 7/2021 on the Proposal for a Regulation on digital operational resilience for the financial sector and amending Regulations (EC) 1060/2009, (EU) 648/2012, (EU) 600/2014 and (EU) 909/2014 [γνωμοδότηση 7/2021 επί της πρότασης κανονισμού σχετικά με την ψηφιακή λειτουργική ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) 1060/2009, (ΕΕ) 648/2012, (ΕΕ) 600/2014 και (ΕΕ) 909/2014], ανατρέξτε στον σύνδεσμο https://edps.europa.eu/system/files/2021-05/2021-0203_d0943_opinion_digital_operational_resilience_for_the_financial_sector_en.pdf