12. 9. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 237/21 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τη συμπλήρωση του κοινού συστήματος 
φόρου προστιθέμενης αξίας και την τροποποίηση της οδηγίας 77/388/ΕΟΚ, προσέγγιση των συντελεστών 
ΦΠΑΟΑ 
(88/C 237/07) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 11 Σεπτεμβρίου 1987 να ζητήσει από την ΟΚΕ, σύμφωνα με το άρθρο 
198 της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων στο οποίο ανατέθηκε η προετοι­
μασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 17 Μαΐου 1988 βάσει της εισηγητι­
κής έκθεσης του κ. Broicher. 
Η ΟΚΕ εξέδωσε κατά την 257η συνοδό της ολομέλειας (συνεδρίαση της 7ης Ιουλίου 1988) με μεγάλη 
πλειοψηφία, 8 ψήφους κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η πρόταση της Επιτροπής αποβλέπει στην εναρμό­
νιση του ύψους και του αριθμού των φορολογικών συντε­
λεστών καθώς και της εφαρμογής τους στα κατ'ίδιαν αγαθά. 
Αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο μιας δέσμης μέτρων που περι­
λαμβάνονται και σε άλλες προτάσεις της Επιτροπής για την 
εναρμόνιση του συστήματος επιβολής του φόρου προστιθέμε­
νης αξίας. Οι συνέπειες της προβλεπόμενης εξίσωσης ξεπερ­
νούν κατά πολύ την οικονομική και δημοσιονομική πολιτική 
των διάφορων κρατών μελών. Η προσέγγιση των συντελεστών 
έχει υπό ορισμένες προϋποθέσεις εκτεταμένες οικονομικές 
και κοινωνικές συνέπειες. Αυτά τα μείζονος σημασίας προ­
βλήματα συζητήθηκαν και εξετάσθηκαν στο πλαίσιο της γνω­
μοδότησης για την συνολική ανακοίνωση της Επιτροπής. 
1.2. Κατά την εξέταση της πρότασης της Επιτροπής συνά­
γεται ότι από το 1993 και εφεξής η επιβολή φορολογίας 
στις εισαγωγές και η φορολογική απαλλαγή των εξαγωγών 
καταργούνται. Κάθε επιχειρηματίας μπορεί σε οποιοδήποτε 
κράτος μέλος της ΕΚ να δραστηριοποιείται υπό τους ίδιους 
όρους και υπό τις ίδιες διατυπώσεις ως προς τον ΦΠΑ, όπως 
εκείνες που ισχύουν και στην δική του χώρα. 
Κατά τη συζήτηση λήφθηκε υπόψη η γνωμοδότηση που 
εξέδωσε η ΟΚΕ για τη Γενική Ανακοίνωση της Επιτροπής. 
Αναφέρθηκε, ειδικότερα, το πρώτο σημείο των συμπερασμά­
των αυτής της γνωμοδότησης ότι δηλαδή: 
«Η ΟΚΕ χαίρει επειδή η Επιτροπή επέλεξε μια πραγματι­
στική στάση στην πρόταση της για την προσέγγιση των 
συντελεστών και την εναρμόνιση των διαρθρώσεων των 
έμμεσων φόρων με βάση την οποία μέχρι το 1992 τα 
φορολογικά σύνορα θα έχουν καταργηθεί. 
Οποιεσδήποτε αποφάσεις και αν ληφθούν τελικά θα πρέ­
πει να παρέχουν στα κράτη μέλη τη μέγιστη δυνατή ευελι­
ξία που θα τους επιτρέπει να επιδιώκουν τους στόχους 
τους στον τομέα των φορολογικών εσόδων ή στον κοινω­
νικό και οικονομικό τομέα και η οποία θα είναι συμβατή 
με την επίτευξη του ελεύθερου ανταγωνισμού στην εσωτε­
ρική αγορά. Η Επιτροπή οφείλει να επανεξετάσει την 
ανάγκη προσέγγισης των συντελεστών του ΦΠΑ που 
(ι) ΕΕ αριθ. C 250 της 18. 9. 1987, σ. 2. 
(2) ΕΕ αριθ. L 145 της 13. 6. 1977. επιβάλλεται στα αγαθά και στις υπηρεσίες που, κανονικά, 
δεν αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών εκ μέρους των μη 
καταχωρημένων σε φορολογικά μητρώα και για τα οποία 
η εφαρμογή διαφορετικών συντελεστών του ΦΠΑ δεν 
προκαλεί στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Για τον ακριβή 
καθορισμό του επιτρεπόμενου στα κράτη μέλη περιθω­
ρίου ευελιξίας, η Επιτροπή θα μπορούσε να εξετάσει 
εναλλακτικές λύσεις όσον αφορά τον υπολογισμό τους 
που θα βασίζεται στους ισχύοντες φορολογικούς συντε­
λεστές.» 
Μετά τον πρόλογο αυτό συνοψίζονται παρακάτω τα αποτε­
λέσματα των συζητήσεων, κατά τις οποίες η διαμόρφωση 
γνώμης, ιδίως όσον αφορά τον αριθμό των φορολογικών 
συντελεστών αποδείχθηκε πολύ δύσκολη επειδή η Επιτροπή 
δεν ήταν σε θέση να υποβάλει αριθμητικά στοιχεία για τον 
τρόπο, με τον οποίο οι τροποποιήσεις επιδρούν οικονομικά 
στα διάφορα κράτη μέλη. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
Άρθρο 1, παράγραφος 1 
α) Αριθμός φορολογικών συντελεστών 
2.1. Η πρόταση της Επιτροπής να περιορισθούν σε δύο οι 
φορολογικοί συντελεστές επιδοκιμάσθηκε ευρύτατα. Επιση­
μάνθηκαν όμως έντονα και οι δυσχέρειες της υλοποίησης 
αυτής της ιδέας. Έξι από τα δώδεκα κράτη μέλη χρειάζεται 
να καταργήσουν τους σημερινούς αυξημένους φορολογικούς 
τους συντελεστές. Ένα κράτος μέλος πρέπει να καθιερώσει 
μειωμένο φορολογικό συντελεστή και πέντε κράτη μέλη να 
συγχωνεύσουν δύο ή περισσότερους μειωμένους φορολογι­
κούς συντελεστές σε ένα συντελεστή. 
2.2. Αναμφισβήτητα η εγκατάλειψη τέτοιων κλιμακώσεων 
των φορολογικών συντελεστών προκαλεί στα θιγόμενα κράτη 
μέλη επιπτώσεις μεταξύ άλλων επί της πολιτικής μισθών-
τιμών και της κοινωνικής πολιτικής. Εντούτοις η θέσπιση 
ενός συστήματος με δύο φορολογικούς συντελεστές φαίνεται 
να είναι ορθή. Σε περίπτωση μεγάλου αριθμού συντελεστών 
η κατανομή και μόνο σε κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών 
μπορεί να προκαλέσει μεγάλες δυσχέρειες. Έτσι π.χ. η άποψη 
ως προς το ποιο είδος θεωρείται πολυτελές μπορεί να αποκλί­
νει έντονα κατά περιοχή. Ένας ενιαίος λοιπόν ορισμός καθί­
σταται ακόμη πιο δύσκολος και για διαχειριστικούς λόγους, 
ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία συμψηφισμού (Clearing). 
Αριθ. C 237/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 9. 88 
β) Ύψος των συντελεστών 
2.3. Η πρόταση της Επιτροπής δεν προβλέπει ενιαίους 
συντελεστές, αλλά περιορίζει το ύψος των δύο επιτρεπόμενων 
φορολογικών συντελεστών, όσον αφορά τα ανώτατα και τα 
κατώτατα όρια του. Το περιθώριο ανέρχεται στον κανονικό 
συντελεστή σε 6 εκατοστιαίες μονάδες (μεταξύ 14 και 20%) 
και στο μειωμένο συντελεστή σε 5 εκατοστιαίες μονάδες 
(μεταξύ 4 και 9%). Οι προβλεπόμενες ωστόσο 6 ή 5 
εκατοστιαίες μονάδες φαίνεται να συνιστούν ένα εξαιρετικά 
ευρύ περιθώριο για τις προμήθειες και παροχές στον τελικό 
καταναλωτή. Φθάνουν και εν μέρει υπερβαίνουν τη μέση 
καθαρή απόδοση της οικονομίας των κρατών μελών υπολο­
γιζόμενη σε φόρο κύκλου εργασιών. 
2.4. Επειδή μετά την κατάργηση των εσωτερικών συνόρων 
κάθε τελικός καταναλωτής μπορεί ελεύθερα να αποκτήσει 
οποιοδήποτε αγαθό από όλα τα κράτη μέλη είναι δυνατό, με 
τέτοιες διαφορές συντελεστών, να προκύψουν σημαντικές 
στρεβλώσεις ανταγωνισμού. Τούτο ισχύει π.χ. για τις προ­
μήθειες αγαθών υψηλής αξίας (π.χ. επιβατηγά αυτοκίνητα, 
κοσμήματα, είδη καπνιστού), για εμπορικές συναλλαγές δι' 
αλληλογραφίας και για προμήθειες και παροχές υπηρεσιών 
σε τελικούς καταναλωτές στην παραμεθόριο περιοχή. Δεν 
πρέπει να παραβλέπεται ότι στους τελικούς καταναλωτές με 
αυτή την έννοια δεν ανήκουν μόνο ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά 
και το Δημόσιο και άλλοι μη δικαιούμενοι έκπτωσης φόρου 
οργανισμοί όπως και επιχειρήσεις, που ως μικρές επιχειρή­
σεις ή δυνάμει ρητής διάταξης δεν έχουν δικαίωμα έκπτωσης 
του φόρου. Το αυτό ισχύει και για τις περιπτώσεις, στις οποίες 
κατά τη διενέργεια ορισμένων προμηθειών και παροχών έχει 
θεσπιστεί μια γενική απαγόρευση έκπτωσης. Μ'αυτό το 
πνεύμα, θα ήταν σκόπιμο όπως η Επιτροπή εκμεταλλευτεί 
αυτή την ευκαιρία, προκειμένου να εναρμονίσει την άμεση 
φορολογία των τραπεζικών χρηματοπιστωτικών και ασφα­
λιστικών πράξεων και να εξετάσει κατά πόσο οι απαλλαγές 
που υφίστανται στον τομέα αυτό είναι πραγματικά δικαιολο­
γημένες. 
2.5. Τα προβλεπόμενα περιθώρια πρέπει να περιορισθούν 
βαθμηδόν περαιτέρω. Κατά την επιλογή των αναγκαίων 
μέτρων προσαρμογής είναι ανάγκη να ληφθούν υπόψη δύο 
εν μέρει αντιτιθέμενα συμφέροντα. 
Τα διάφορα κράτη μέλη δεν θα είναι πάντα σε θέση, για 
λόγους δημοσιονομικούς αλλά και για άλλους που ήδη έχουν 
ανωτέρω αναφερθεί, να πραγματοποιήσουν εύκολα μια τέτοια 
προσέγγιση. Για την επίτευξη όμως της ουδετερότητας όσον 
αφορά το ΦΠΑ στις προμήθειες ειδών και στην παροχή 
υπηρεσιών σε μια αγορά χωρίς φορολογικά σύνορα, μια 
μείωση, οπωσδήποτε, των διαφορών όσον αφορά το ύψος 
των συντελεστών σε 3, περίπου, εκατοστιαίες μονάδες, θα 
καθιστούσε πιθανότατα, ανεκτές τις στρεβλώσεις αντα­
γωνισμού που θα μπορούσαν να αποδοθούν στην φορολογία, 
τουλάχιστον για τις κανονικές περιπτώσεις. Οπωσδήποτε 
ισχύει μια εξαίρεση για μεγάλες παραγγελίες, οι οποίες δίδο­
νται από το Δημόσιο ή άλλους παραγγελιοδότες που δεν 
υπόκεινται σε φορολογία και γι'αυτό και δεν δικαιούνται της 
έκπτωσης φόρου. Στους τελευταίους αυτούς υπάγονται π.χ. οι 
τράπεζες, οι ασφαλιστικοί οργανισμοί, αλλά και εκκλησια­
στικοί ή φιλανθρωπικοί οργανισμοί κλπ. Στην περίπτωση 
αυτών των μεγάλων παραγγελιών μπορεί ένα πλεονέκτημα 
μιας εκατοστιαίας μονάδας μόνο να είναι καθοριστικό για την 
ανάθεση παραγγελίας η οποία είναι πλέον ανταγωνιστική. Οι 
κυβερνήσεις των κρατών μελών με υψηλότερο φορολογικό 
συντελεστή θα αντιμετωπίσουν ενδεχομένως μια μαζική 
πίεση για περαιτέρω προσέγγιση, πράγμα που μπορεί να προ­
καλέσει μεγάλα δημοσιονομικά προβλήματα. 2.6. Εάν δεν μπορούν να επικροτήσουν αμέσως όλα τα 
κράτη μέλη ένα τέτοιο περιορισμό των περιθωρίων, τότε η 
παρούσα πρόταση της Επιτροπής μπορεί να θεωρηθεί μόνον 
ως μεταβατική ρύθμιση. Πρέπει να καταργηθεί βαθμιαία με 
τον καθορισμό ενός κατά φάσεις προγράμματος για την περαι­
τέρω προσέγγιση, το οποίο θα υποχρεώνει τα κράτη μέλη να 
ενεργήσουν εντός ορισμένου χρονικού διαστήματος, ταυτό­
χρονα όμως αφήνει ανοικτή τη δυνατότητα πρόωρης προσαρ­
μογής. Υπάρχει η ελπίδα ότι ένα κράτος μέλος θα μπορούσε 
να παρεμποδισθεί να λάβει μέτρα σε μεγάλη έκταση στον 
οικονομικό τομέα, λόγω του μεταβατικού χαρακτήρα των 
υφισταμένων διαφορών, μέτρα τα οποία προσφέρονται για 
την εκμετάλλευση νομίμων ανταγωνιστικών πλεονεκτη­
μάτων, όπως π.χ. η δημιουργία κέντρων προμηθειών σε κράτη 
μέλη με χαμηλότερη φορολογία. 
γ) Κατάταξη των αγαθών και υπηρεσιών σε 
συνάρτηση με τους συντελεστές 
2.7. Ο περιορισμός του μειωμένου φορολογικού συντε­
λεστή σε σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες καθημερινής 
ανάγκης επικροτείται. Πρέπει σχετικά να εξαιρούνται της 
υποχρέωσης για προσέγγιση όλα τα αγαθά και οι υπηρεσίες 
η διάθεση των οποίων δεν υπάρχει φόβος ότι θα προκαλέσει 
στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Αυτό ισχύει π.χ. για οικό­
πεδα, παροχή ύδατος και υπηρεσίες νοσοκομείων. Για τα 
επιμέρους σημεία παρατηρούνται τα ακόλουθα: 
— Είδη διατροφής: Ως είδη διατροφής θα πρέπει όλα τα 
είδη που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση να 
υπόκεινται στο μειωμένο φορολογικό συντελεστή. Για 
λόγους απλούστευσης δεν φαίνεται ορθό, να γίνεται διά-
. κρίση μεταξύ βασικών ειδών διατροφής ή απλών ειδών 
διατροφής και ειδών διατροφής περιωπής ή ειδών διατρο­
φής πολυτελείας. Ο μηδενικός φορολογικός συντελεστής 
για τα είδη διατροφής μπορεί να διατηρηθεί σε μόνιμη 
βάση, αρκεί να αποδεικνύεται επαρκώς ότι δε συνεπάγεται 
στρέβλωση του ανταγωνισμού. Μετά μία ορισμένη προ­
θεσμία θα πρέπει να ελέγχεται, αν η εφαρμογή του μηδενι­
κού συντελεστή οδηγεί σε στρεβλώσεις ανταγωνισμού. 
Ενδεχομένως θα πρέπει τότε να γίνονται διορθώσεις. 
— Είδη παραγωγής θερμικής και φωτιστικής ενέργειας: Στην 
κατηγορία αυτή πρέπει, για λόγους ανταγωνισμού, να 
συμπεριληφθούν όλοι οι φορείς πρωτογενούς ενέργειας 
(π.χ. άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο, κλπ.) και δευτε­
ρογενούς ενέργειας, όπως ηλεκτρισμός, θερμότητα, κλπ. 
— Προμήθειες νερού: Στο σημείο αυτό περιλαμβάνονται οι 
προμήθειες πόσιμου νερού και νερού για υπόλοιπες 
χρήσεις. 
— Φαρμακευτικά προϊόντα: Εδώ απαιτείται ακριβής προσ­
διορισμός, με πρότυπο την οδηγία 65/65/ΕΟΚ('). — 
Εκτός από τα φάρμακα πρέπει να υπαχθούν στο μειωμένο 
φορολογικό συντελεστή και τα τεχνητά μέλη σώματος 
(προθέσεις και συσκευές βαρηκοΐας) και λοιπά μηχανή­
ματα για ασθενείς (π.χ. αμαξίδια αναπήρων). Το ίδιο 
ισχύει για τεχνητά δόντια που συγκαταλέγονται επίσης 
στις προθέσεις. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή 
έχει ήδη απορρίψει την πλήρη απαλλαγή των τεχνητών 
(') ΕΕαριθ. C 22 της 9. 2. 1965. 
12. 9. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 237/23 
δοντιών από το φόρο προστιθέμενης αξίας σε γνωμοδό­
τηση της 3ης Ιουλίου 1985 για την πρόταση μιας 18ης 
οδηγίας για την εναρμόνιση των νομικών διατάξεων των 
κρατών μελών σχετικά με το φόρο προστιθέμενης 
αξίας ί1). 
— Βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά: Η εισαγωγή βιβλίων, 
εφημερίδων και περιοδικών στον κατάλογο των ειδών 
μειωμένης φορολογίας επικροτείται. Θα πρέπει να 
συμπληρωθεί με μέσα μεταβίβασης εικόνων και ήχου. 
— Μεταφορά προσώπων: Η φορολογία της μεταφοράς προ­
σώπων με μειωμένο φορολογικό συντελεστή επικροτείται 
κατ'αρχήν, εφόσον από την οδηγία σχετικά με την μετα­
φορά προσώπων για την οποία η ΟΚΕ θα γνωμοδοτήσει 
προσεχώς, δεν προκύψουν άλλες πτυχές. 
Οι οικοδομικές εργασίες στον τομέα της κατοικίας πρέπει να 
προστεθούν στον κατάλογο των αγαθών και των υπηρεσιών 
που υπόκεινται σε μειωμένο συντελεστή. Εναπόκειται στην 
Επιτροπή να υποβάλει κριτήρια για τον κατάλληλο διαχω­
ρισμό. 
(') ΕΕ αριθ. C 218 της 29. 8. 1985. Άρθρο 2 
2.8. Το άρθρο 2, σ'αυτή την απόλυτη μορφή, δεν μπορεί 
να επικροτηθεί. Θα πρέπει βέβαια καταρχήν να διατηρηθεί η 
31η Δεκεμβρίου 1992 ως προθεσμία για την προσέγγιση των 
φορολογικών συντελεστών και την κατάργηση των εσωτε­
ρικών συνόρων, αυτό όμως δεν επιτρέπεται να αποκλείει 
ορισμένες εξαιρέσεις και έκτακτες ρυθμίσεις για ορισμένα 
κράτη μέλη. Ήδη έχει επισημανθεί ότι τόσο ο περιορισμός 
του αριθμού των συντελεστών, όσο και η προσέγγιση των 
φορολογικών συντελεστών σύμφωνα με το ύψος τους μπορεί 
να προκαλέσει σε μερικά κράτη μέλη σημαντικές φορολογι­
κές καθώς και οικονομικές και κοινωνικο-πολιτικές δυσχέ­
ρειες. Στο σημείο αυτό μνημονεύεται επίσης ο μηδενικός 
συντελεστής σε μερικά κράτη μέλη. Για να παρασχεθεί 
σ'αυτά τα κράτη μέλη η δυνατότητα μιας γενικής συναίνεσης 
στην προσέγγιση των συντελεστών ΦΠΑ, θα πρέπει να κατα­
στεί δυνατή η συμφωνία επί των προσωρινών ρυθμίσεων, 
ειδικά για κάθε περίπτωση, όπως τούτο προβλέπεται ήδη στο 
άρθρο 15 της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης. 
Θα ήταν έτσι ευχής έργο να προτείνει η Επιτροπή τύπους 
προσωρινής εξαίρεσης (φορολογία με τον συντελεστή της 
χώρας προορισμού, για παράδειγμα) κατά τη μεταβατική περί­
οδο, στους τομείς που οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού 
θα μπορούσαν να ήταν μεγαλύτερες (ειδικότερα δημόσιες 
αγορές, και οι πωλήσεις δι'αλληλογραφίας). 
Βρυξέλλες, 7 Ιουλίου 1988. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Οι ακόλουθες τροπολογίες, που συγκέντρωσαν υπέρ αυτών το ένα τέταρτο όλων των ψήφων απορρίφθηκαν κατά τη 
διάρκεια της συζήτησης: 
Σημείο 2.7 — 5η παύλα (Βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά) 
Μετά τη λέξη «επικροτείται», να προστεθεί το παρακάτω κείμενο: 
«Οπωσδήποτε αρκετά κράτη μέλη εφαρμόζουν σήμερα μηδενικό συντελεστή με βάση την αρχή ότι δεν είναι σωστό 
να φορολογούνται η γνώση, η πληροφόρηση, η εκπαίδευση και η μόρφωση. Όπως και στην περίπτωση των ειδών 
διατροφής (βλ. παραπάνω), το δικαίωμα αυτό θα πρέπει να διατηρηθεί.» 
Αιτιολογία 
Η τροπολογία αυτοαιτιολογείται. 
Αποτέ&σμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 22, ψήφοι κατά: 47, αποχές: 6.