Σύνοψη

Η παρούσα έκθεση καλύπτει τις βασικές στρατηγικές και επιχειρησιακές εξελίξεις που διαπιστώθηκαν το 2010 στην εφαρμογή της προενταξιακής βοήθειας, περιλαμβανομένου του προβληματισμού σχετικά με τις μελλοντικές προοπτικές. Οι δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς περιέχονται λεπτομερώς στο τεχνικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση[1]. Φέτος, για πρώτη φορά, αυτή η τελευταία καλύπτει σε ένα ενιαίο έγγραφο συγχρόνως το ΜΠΒ[2] και τα προγενέστερα μέσα προενταξιακής βοήθειας για τα Δυτικά Βαλκάνια (ήτοι PHARE, CARDS, προενταξιακό μέσο για την Τουρκία και μεταβατική διευκόλυνση)[3].

Ερχόμενη στη μέση της περιόδου των δημοσιονομικών προοπτικών 2007-2013, η ετήσια έκθεση 2010 προσφέρει τη δυνατότητα αναδρομής στις επιτυχίες του παρελθόντος και εξαγωγής συμπερασμάτων, αλλά και εξέτασης των μελλοντικών προοπτικών. Αυτό το μέρος της έκθεσης εκθέτει συνοπτικά το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δράσεις. Καλύπτει τα σημαντικά γεγονότα που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους και τις υλοποιηθείσες προόδους για τη βελτίωση των εγγράφων στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού. Παρέχει συνοπτικές εκθέσεις για την εκτέλεση και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων, καθώς και για τον συντονισμό των χορηγών. Παρουσιάζει τις πλευρές που πρέπει να εξεταστούν κατά προτεραιότητα για τη βελτίωση των επιπτώσεων των πόρων του ΜΠΒ. Αναλύσεις της εμπειρίας του παρελθόντος, που περιλαμβάνονται στα συμπεράσματα της διάσκεψης ΜΠΒ 2010, χρησιμοποιήθηκαν για τη διατύπωση συστάσεων για περαιτέρω βελτίωση των επιπτώσεων των πόρων του ΜΠΒ έως το 2013 και πέραν αυτού.

***

Επισκόπηση του έτους: το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο

Κατά την τελευταία δεκαετία, έγιναν μεγάλες αλλαγές στα Δυτικά Βαλκάνια, και σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά την ένταξή τους στην ΕΕ. Πάντως, η παγκόσμια οικονομική κρίση είχε βαθιές επιπτώσεις στην περιοχή το 2010. Οι υποψήφιες χώρες[4] και οι δυνάμει υποψήφιες χώρες[5] αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω της υψηλής ανεργίας, της ανόδου των επιπέδων φτώχειας, της μείωσης των επενδυτικών κεφαλαίων, της αύξησης του δημοσίου ελλείμματος και της άνισης ανάπτυξης. Ανταποκρινόμενες στις προκλήσεις αυτές, οι χώρες της διεύρυνσης χρησιμοποίησαν την παρασχεθείσα βοήθεια δυνάμει του ΜΠΒ για την εισαγωγή μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με την ΕΕ για ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις, ανοίγοντας κατά τον τρόπο αυτό τον δρόμο της ανάκαμψης και της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι ασθενέστερες χώρες επηρεάστηκαν περισσότερο από τον αντίκτυπο της κρίσης. Χρησιμοποίησαν τη χρηματοδοτική βοήθεια ΜΠΒ για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των πλέον ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, περιλαμβανομένης της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης των Ρομά. Οι υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες άρχισαν να εντάσσουν τις πολιτικές που απορρέουν από τη στρατηγική «Ευρώπη 2020»[6] για βιώσιμη, έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στις δικές τους εθνικές πολιτικές προτεραιότητες και δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο.

Παρά τη δυσχερή οικονομική συγκυρία, πολλές χώρες της διεύρυνσης έκαναν σημαντικά βήματα για την ένταξή τους στην ΕΕ το 2010:

- η Κροατία βρίσκεται στα τελικά στάδια της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ·

- χορηγήθηκε καθεστώς υποψήφιας χώρας στο Μαυροβούνιο και η Ισλανδία ξεκίνησε διαπραγματεύσεις ένταξης·

- η Σερβία υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην ΕΕ·

- επεκτάθηκε το δικαίωμα ταξιδίων χωρίς θεώρηση στο χώρο Σένγκεν, στην Αλβανία και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

Προς μια πιο αποδοτική και αποτελεσματική παροχή βοήθειας: στενότερη σύνδεση της βοήθειας με τις προτεραιότητες της πολιτικής για τη διεύρυνση και την τομεακή προσέγγιση

Σταδιακή μετακίνηση προς την τομεακή προσέγγιση

Το 2010, μετά την απόφαση που λήφθηκε το 2009 να εγκαταλειφτεί προοδευτικά η προσέγγιση που εστιαζόταν κατεξοχήν σε μεμονωμένα έργα στο πλαίσιο της συνιστώσας Ι υπέρ μιας πιο σφαιρικής στρατηγικής ή τομεακής προσέγγισης της προενταξιακής βοήθειας[7], η Επιτροπή διοργάνωσε κατάρτιση σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης και την τομεακή προσέγγιση για το επιχειρησιακό προσωπικό της έδρας και των αντιπροσωπειών της ΕΕ. Η Επιτροπή οργάνωσε επίσης ένα ολοκληρωμένο και διεξοδικό διεθνές εργαστήριο, ανοιχτό σε όλους, σχετικά με τις τομεακές προσεγγίσεις στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕ που πραγματοποιήθηκε στο Σαράγιεβο τον Μάρτιο του 2010. Οι εκδηλώσεις αυτές ανταποκρίθηκαν στην ανάγκη διάδοσης των πρακτικών εμπειριών όσον αφορά την ανάπτυξη τομεακών σχεδίων, τη σύνδεση των τομεακών προσεγγίσεων προς τους ενταξιακούς στόχους της ΕΕ, την ανάπτυξη της αυτεξουσιότητας των χωρών, τη διαχείριση της διακυβέρνησης των τομεακών προσεγγίσεων και τη θέσπιση ενός πλαισίου αξιολόγησης της απόδοσης για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων.

Το εργαστήριο, που διοργανώθηκε από κοινού από την Επιτροπή και τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, επέτρεψε ανταλλαγή απόψεων μεταξύ εκπροσώπων των δικαιούχων, προσωπικού της ΕΕ και άλλων χορηγών, στο πλαίσιο πρακτικών συσκέψεων εργασίας. Από τις συσκέψεις αυτές αποδείχτηκε ότι οι τομεακές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη συνεργασία μεταξύ χορηγών και δικαιούχων, ει δυνατόν υπό την αιγίδα των εθνικών αρχών. Εάν οι ενδιαφερόμενοι εστιάζουν την προσοχή τους στα αποτελέσματα των από κοινού προσπαθειών, θα είναι δυνατόν να αποφευχθούν οι κίνδυνοι αλληλοεπικαλύψεων και να βελτιωθεί η διαχείριση βάσει αποτελεσμάτων. Οι τομεακές προσεγγίσεις θα πρέπει να επιτρέψουν καλύτερο εντοπισμό των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προτεραιοτήτων, καθώς και τον εντοπισμό δυνατοτήτων για βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες δράσεις που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες ανάπτυξης ικανοτήτων, τεχνικής συνδρομής, επενδύσεων κλπ.

Από το εργαστήριο απέρρευσε ότι η ένταξη στην ΕΕ ήταν η κινητήρια δύναμη των εθνικών τομεακών στρατηγικών και ότι ορισμένα από τα «δομικά στοιχεία» για τομεακές προσεγγίσεις - όπως ένα όργανο συντονισμού δωρητών στο πλαίσιο της κυβέρνησης, ένα πλαίσιο πολιτικής για τη σύνδεση εθνικών στρατηγικών και προτεραιοτήτων ένταξης της ΕΕ και ένα προγραμματικό πλαίσιο που συνδέεται με τη δημοσιονομική διαδικασία - έχουν ήδη θεσπιστεί σε πολλές δικαιούχους χώρες. Πάντως, υπάρχει ανάγκη να συνεχιστεί η βοήθεια για την εκπόνηση των δικών τους εθνικών τομεακών στρατηγικών καθώς και τη θέση τους σε λειτουργία.

Οι προκλήσεις και τα διδάγματα από το εργαστήριο του Σαράγιεβο περιγράφονται στο έγγραφο με τίτλο « Implementing sector approaches in the context of EU Enlargement: A «How To» Note» [8] που παρέχει πρακτικές οδηγίες για το πώς θα εφαρμοστεί η τομεακή προσέγγιση, οι οποίες στοχεύουν στο προσωπικό της ΕΕ, στους υπαλλήλους των εθνικών διοικήσεων, καθώς και σε άλλους χορηγούς που δραστηριοποιούνται στις χώρες σε προενταξιακό στάδιο.

Αναθεώρηση των εγγράφων πολυετούς ενδεικτικού σχεδιασμού για την περίοδο 2011-2013

Τα έγγραφα πολυετούς ενδεικτικού σχεδιασμού (ΕΠΕΣ) για την περίοδο 2011-2013 που εκπονήθηκαν το 2010, για τη θέσπιση της στρατηγικής σχετικά με τη χρηματοδοτική προενταξιακή βοήθεια, εισήγαγαν για πρώτη φορά μια μεταστροφή προς την τομεακή προσέγγιση. Επισημάνθηκαν εννέα τομείς αναφοράς ως οι σημαντικότεροι στη διαδικασία ολοκλήρωσης της ΕΕ, ήτοι: i) μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση· ii) δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις· iii) ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα· iv) μεταφορές· v) ενέργεια· vi) περιβάλλον και κλιματικές αλλαγές· vii) κοινωνική ανάπτυξη· viii) γεωργία και αγροτική ανάπτυξη· και ix) στήριξη και άλλες δραστηριότητες. Από αυτούς, επιλέχτηκε σε μεμονωμένα ΕΠΕΣ μικρότερος αριθμός τομέων προτεραιότητας.

Ο καθορισμός προτεραιοτήτων βοήθειας ΜΠΒ ήταν δύσκολο έργο, κυρίως όταν οι δικαιούχοι χώρες αντιμετώπιζαν ευρύ φάσμα προβλημάτων στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ. Πάντως, η μεταστροφή αυτή εγκρίθηκε από τις δικαιούχους χώρες επ’ευκαιρία του εργαστηρίου του Σαράγιεβο και κατά τη διάρκεια συσκέψεων με τους εθνικούς συντονιστές ΜΠΒ στο Μαυροβούνιο, τον Σεπτέμβριο του 2010 για την εκπόνηση της διάσκεψης ΜΠΒ του 2010.

Η Επιτροπή διηύθυνε τη διαδικασία σχεδιασμού, σε διαβούλευση με τους τοπικούς ενδιαφερομένους, τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους χορηγούς. Οι τομείς παρέμβασης καθορίστηκαν μέσω διαλόγου με τις δικαιούχους χώρες, με βάση τις εκφρασθείσες ανάγκες στα εθνικά αναπτυξιακά προγράμματα και τις εθνικές και τομεακές στρατηγικές, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που υπογραμμίστηκαν στη στρατηγική διεύρυνσης και τις εκθέσεις παρακολούθησης[9] και αφού ελήφθη υπόψη η συμπληρωματικότητα με παλαιότερες ή τρέχουσες δράσεις της ΕΕ, άλλους χορηγούς και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Οι τομείς που συνδέονται με πολιτικά κριτήρια, ιδίως τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις και τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, περιλαμβάνονται σε όλα τα ΕΠΕΣ, πράγμα που επιβεβαιώνει την προτεραιότητα και τη σημασία τους. Σύμφωνα με τις συστάσεις της στρατηγικής για τη διεύρυνση του 2010, τα ΕΠΕΣ επιβεβαίωσαν ότι οι δράσεις για την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων ή των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες ή σε ευάλωτες ομάδες θα αντικατοπτρίζονται σε όλες τις προγραμματισθείσες δραστηριότητες δυνάμει του ΜΠΒ, ιδίως όσον αφορά τις δημόσιες υπηρεσίες, τα νομοθετικά ζητήματα και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη.

Ένα ειδικό ΕΠΕΣ για τη διασυνοριακή συνεργασία καθόρισε σχέδια για την αποκατάσταση των παλαιότερων επαφών που υπήρχαν μεταξύ των όμορων περιοχών που διακόπηκαν λόγω περιφερειακών συγκρούσεων και οι οποίες θα είναι ουσιώδεις για τη μελλοντική συνεργασία και τη βελτίωση των σχέσεων γειτονίας. Το ΕΠΕΣ πολλαπλών δικαιούχων έδωσε προτεραιότητα στην ολοκλήρωση της διαδικασίας συμφιλίωσης στα Δυτικά Βαλκάνια. Υπογράμμισε επίσης τη στήριξη που στοχεύει στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας στον τομέα της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς και στην ενίσχυση των δικαιούχων του ΜΠΒ για την απόκτηση ισχυρών δημόσιων διοικήσεων, ιδίως με τη σύσταση της Περιφερειακής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης (ReSPA) – βλέπε το πλαίσιο που ακολουθεί.

Περιφερειακή Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

Η Περιφερειακή Σχολή Δημόσιας Διοίκησης (ReSPA), που ξεκίνησε τη λειτουργία της στο Danilovgrad (Μαυροβούνιο) τον Νοέμβριο του 2010, επιτρέπει στους δημοσίους υπαλλήλους των διοικήσεων των Δυτικών Βαλκανίων να επωφεληθούν από μια κατάρτιση που συνάδει με τις αρχές του Ευρωπαϊκού Διοικητικού Χώρου και να βελτιώσουν την περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης.

Τα κτίρια που στεγάζουν τη Σχολή διατέθηκαν από τις αρχές του Μαυροβουνίου το 2009, ενώ η ΕΕ προσέφερε τα έπιπλα και τον εξοπλισμό το 2010. Η φάση 2 του σχεδίου ξεκίνησε κατά την πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου, που διεξάχθηκε στις 23 και 24 Σεπτεμβρίου 2010 και συνίσταται στην πρόσληψη και εκπαίδευση του προσωπικού της ReSPA, με σκοπό την οργάνωση δράσεων κατάρτισης και εκδηλώσεις δικτύωσης για δημοσίους υπαλλήλους από τις διοικήσεις των εταίρων της ReSPA, καθώς και στη βελτίωση της προβολής της ReSPA και των δραστηριοτήτων της.

Πολλά ΕΠΕΣ έκαναν σαφή μνεία της ανάγκης βοήθειας ΜΠΒ για τη στήριξη της ανάκαμψης μετά την οικονομική κρίση. Επιπλέον, τα ΕΠΕΣ υπογράμμισαν ότι η πολιτική της διεύρυνσης στηρίζει επίσης το θεματολόγιο «Ευρώπη 2020» που προσφέρει στις δικαιούχους χώρες σημαντική πηγή έμπνευσης για μεταρρυθμίσεις. Κάθε δικαιούχος χώρα καλείται να εξετάσει τις προτεραιότητες της στρατηγικής της Ευρώπης για το 2020 και να τις προσαρμόσει στο εθνικό της πλαίσιο. Άλλοι σημαντικοί τομείς που επιλέχθηκαν στα ΕΠΕΣ ήταν η κοινωνική ανάπτυξη, το περιβάλλον και οι κλιματικές αλλαγές, η γεωργική και αγροτική ανάπτυξη, η ενέργεια και οι μεταφορές.

Τα ΕΠΕΣ προέβλεπαν ότι το ΜΠΒ μπορεί να χρηματοδοτήσει μη τομεακές δράσεις, όπως ο εντοπισμός και η εκπόνηση προγραμμάτων ανά σχέδιο/τομέα, δράσεις που συνδέονται με το κεκτημένο οι οποίες πρέπει να θεσπιστούν/υλοποιηθούν με βάση ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, συμμετοχή σε προγράμματα και υπηρεσίες ΕΕ, για τα οποία η χώρα είναι επιλέξιμη, καθώς και μέτρα στήριξης για την εφαρμογή, παρακολούθηση, αξιολόγηση και έλεγχο των προγραμμάτων ΜΠΒ.

Η ανταπόκριση του ΜΠΒ το 2010 στις προτεραιότητες που περιέχονται στις εκθέσεις προόδου μέσω των εγγράφων πολυετούς ενδεικτικού σχεδιασμού αποδεικνύει ότι αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής για τη διεύρυνση, και όχι ένα μεμονωμένο μέσο. Το ΜΠΒ παρέχει ένα στρατηγικό πλαίσιο και καθορίζει την αλληλουχία του πολιτικού ελέγχου, των τακτικών εκθέσεων, των εγγράφων της ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης και του σχεδιασμού και του προγραμματισμού της χρηματοδοτικής βοήθειας.

Συνεργασία με την κοινότητα χορηγών σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης

Το 2010, η Επιτροπή συντόνισε τις δράσεις και τις ανταποκρίσεις σχετικά με δύο έρευνες που αφορούσαν τον διεθνή συντονισμό χορηγών, οι οποίες ξεκίνησαν προς τα τέλη του έτους. Η πρώτη έρευνα, που κάλυψε την Αλβανία, τη Σερβία και την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, αφορούσε την υλοποίηση της πρωτοβουλίας ταχύρρυθμης εναρμόνισης της ΕΕ για τον καταμερισμό της εργασίας. Η δεύτερη έρευνα στόχευε στην προετοιμασία της έρευνας του 2011 ΟΟΣΑ/ΕΒΑ σχετικά με την αποτελεσματικότητα της βοήθειας[10] και κάλυπτε το Κοσσυφοπέδιο[11], τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και την Αλβανία. Η μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας έχει ιδιαίτερη σημασία στο Κοσσυφοπέδιο, που αποτελεί έναν από τους περισσότερο επιδοτούμενους δικαιούχους ενίσχυσης στον κόσμο[12] και επίσης η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης, με κατά κεφαλήν ΑΕΕ και δείκτες πολύ κάτω του περιφερειακού μέσου όρου σε τομείς όπως η υγεία και η παιδεία[13]. Κατά συνέπεια, οι αρχές του Κοσσυφοπεδίου έδωσαν προτεραιότητα στην αύξηση των αποτελεσμάτων της εξωτερικής βοήθειας.

Από τις αρχικές ενδείξεις της δεύτερης αυτής έρευνας (που θα ολοκληρωθεί το 2011) συνάγεται ότι πρέπει να ενισχυθούν περισσότερο οι κοινές δράσεις - κοινές αποστολές, κοινές εργασίες ανάλυσης και κοινή τεχνική συνεργασία. Η συμμετοχή στις ευρύτερες αυτές πρωτοβουλίες για την αποτελεσματικότητα της ενίσχυσης μπορεί να προσφέρει πολλά στη βελτίωση των επιτόπου δράσεων, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που αναγνωρίζονται σε διεθνές επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του ΜΠΒ το οποίο επίσης προετοιμάζει επιχειρησιακές δομές συμβατές προς τη μελλοντική συμμετοχή σε εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ.

Από το 2005, η «Ευρωπαϊκή συναίνεση για την ανάπτυξη»[14] υπήρξε το έγγραφο-πλαίσιο της ΕΕ για την αναπτυξιακή συνεργασία, παρουσιάζοντας μια κοινή θεώρηση της ΕΕ για την ανάπτυξη, τους στόχους της, τις αξίες και τις αρχές της. Υπογραμμίζει το διττό ρόλο της Επιτροπής, ήτοι την προστιθέμενη αξία της ως εκπροσώπου του συνδυασμένου συμφέροντος όλων των κρατών μελών και τον ρόλο της ως χορηγού (με τη διαχείριση πόρων της ΕΕ και του ΕΤΑ). Το ΜΠΒ είναι ένα από τα χρηματοδοτικά μέσα, μέσω των οποίων η ΕΕ εφαρμόζει την αναπτυξιακή της πολιτική.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικές αναπτυξιακές ανάγκες μεταξύ των χωρών της διεύρυνσης και ότι το ΜΠΒ πρέπει να εστιαστεί στις προετοιμασίες ένταξης για δικαιούχους που έχουν μεγάλες διαφορές όσον αφορά την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας ένταξης. Το 2010, η Επιτροπή διαδραμάτισε ρόλο συντονιστή στη στήριξη του θεματολογίου «Διεύρυνση της ΕΕ» και προώθησε τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των διαφόρων παραγόντων της ΕΕ που συνέχισαν να παρέχουν διμερή βοήθεια στα Δυτικά Βαλκάνια και στην Τουρκία.

Δεδομένων των επιπτώσεων της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το να συντονιστούν ακόμη καλύτερα οι πόροι του ΜΠΒ με άλλες επιδοτήσεις και δάνεια ώστε να ενισχυθεί η ανάκαμψη στις χώρες της διεύρυνσης. Η εισαγωγή της τομεακής προσέγγισης το 2010 απετέλεσε ένα σημαντικό βήμα στην εξασφάλιση της συμπληρωματικότητας.

Πάντως, με τη συνεχή πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς, το πεδίο των χορηγών αλλάζει: εφόσον τα κράτη μέλη της ΕΕ καταργούν σταδιακά τον τομέα, τα περισσότερα προτιμούν να στηρίζουν έμμεσα τη διαδικασία ολοκλήρωσης της ΕΕ, μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ και του ΜΠΒ, αναγνωρίζοντας το συγκριτικό πλεονέκτημα της ΕΕ. Η Παγκόσμια Τράπεζα (WB) κα άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (ΔΧΙ) συνέδεσαν επίσης τις στρατηγικές και τη χρηματοδότησή τους με τις προτεραιότητες της ΕΕ στην περιοχή. Λίγο μετά τη χορήγηση καθεστώτος υποψήφιας χώρας στο Μαυροβούνιο, το έγγραφο εθνικής στρατηγικής της Παγκόσμιας Τράπεζας για την περίοδο 2011-14 αναγνώρισε ότι « η παρουσία της ΕΕ μπορεί να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο, καθιστώντας αναγκαίο τον συστηματικότερο συντονισμό των προγραμμάτων της Τράπεζας και άλλων χορηγών με την ΕΕ και το θεματολόγιο προσχώρησης της ΕΕ » . [15]

Οι εργασίες θα συνεχιστούν το 2011 ώστε να επηρεάσουν τις επιλογές μεταξύ διαφόρων τρόπων ενίσχυσης που παρέχουν οι διάφοροι χορηγοί και για να βοηθηθεί η ορθολογική οργάνωση της ενίσχυσης χάρη σε μια κατάλληλη κατανομή των εργασιών. Οι πόροι του ΜΠΒ θα συνεχίσουν να διοχετεύονται μέσω πολυμερών οργανισμών, όταν αυτοί οι τελευταίοι παρέχουν προφανή προστιθέμενη αξία και όταν έχουν θεσπιστεί κατάλληλες ρυθμίσεις για τη λογοδοσία, τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τη διασφάλιση της προβολής της ΕΕ. Η τομεακή προσέγγιση συμβάλλει στο να καθοριστεί σαφώς η λογοδοσία των κυβερνήσεων προς τους χορηγούς και τους πολίτες τους, καθώς και η υποχρέωση λογοδοσίας των χορηγών και, κατά συνέπεια, η μεγιστοποίηση των εξωτερικών πόρων. Σαφέστεροι στόχοι και μετρήσιμοι δείκτες, που θα καθοριστούν από κοινού για έναν δεδομένο τομέα με τους δικαιούχους, σε πλαίσια αξιολόγησης απόδοσης, θα βοηθήσουν στην ποσοτική εκτίμηση της προόδου και η τακτική παρακολούθηση θα επιτρέψει να εξασφαλιστεί ότι, όταν ένα πρόγραμμα δεν επιτυγχάνει τους στόχους του, θα μπορούν να ληφθούν διορθωτικά μέτρα.

Διάσκεψη ΜΠΒ του 2010

Η διάσκεψη του ΜΠΒ του 2010 που διοργανώθηκε από κοινού από την Επιτροπή και την Παγκόσμια Τράπεζα, διεξάχθηκε στις 6 και 7 Δεκεμβρίου 2010. Συμμετείχαν περίπου 350 άτομα, περιλαμβανομένων των εκπροσώπων των κρατών μελών της ΕΕ και άλλων χορηγών, καθώς και των εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Αναπτυξιακής Τράπεζας του Συμβουλίου της Ευρώπης. Στη διάσκεψη συζητήθηκαν οι μετά την περίοδο κρίσης δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν οι υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες και εξετάστηκαν οι τρόποι με τους οποίους η εμβάθυνση των εταιρικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών. Συζητήθηκαν επίσης οι ανάγκες για αξιολογήσεις εκ μέρους των δικαιούχων σχετικά με την πλήρωση των κριτηρίων ένταξης στην ΕΕ και οι απαραίτητοι όροι για μακροοικονομική σταθερότητα και βιώσιμη ανάπτυξη.

Στη διάσκεψη επιβεβαιώθηκε η σημασία των επενδύσεων και η ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων, ιδίως με τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ώστε να υποστηριχθούν οι δικαιούχοι χώρες στη συμμετοχή τους στο κοινό όραμα της Ευρώπης του 2020 για μία έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Η συμπληρωματικότητα, η συνδυαστικότητα και τα αποτελέσματα μόχλευσης της βοήθειας μέσω του ΜΠΒ για τη στήριξη των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι επενδύσεις και η μεταφορά τεχνογνωσίας θα ενισχύσουν τις επιπτώσεις της προενταξιακής χρηματοδότησης. Το Επενδυτικό Πλαίσιο για τα Δυτικά Βαλκάνια (ΕΠΔΒ) θεωρήθηκε ως καλό παράδειγμα συγκέντρωσης επιδοτήσεων, δανείων και εμπειρίας από την ΕΕ, τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς και τους διμερείς χορηγούς για επενδυτικά σχέδια προτεραιότητας.

Επενδυτικό Πλαίσιο για τα Δυτικά Βαλκάνια (ΕΠΔΒ) Ενίσχυση των επιπτώσεων της προενταξιακής χρηματοδότησης

Το ΕΠΔΒ εστιάζει σε βασικούς τομείς των οικονομιών στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου περιλαμβάνονται η ενέργεια, το περιβάλλον, οι μεταφορές, οι κοινωνικές υποδομές και η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα. Στοχεύει στην αναβάθμιση της συνεργασίας και την αύξηση της χρηματοδοτικής ικανότητας για επενδύσεις που θα συμβάλουν στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και τη διαδικασία προσχώρησης στα Δυτικά Βαλκάνια.

Υποστηρίζονται οι εθνικές προτεραιότητες που στοχεύουν σε πρόοδο της ενταξιακής διαδικασίας. Οι εθνικοί συντονιστές ΜΠΒ σε κάθε δικαιούχο χώρα καθορίζουν τις εθνικές προτεραιότητες μετά από διαβούλευση με τα αρμόδια υπουργεία. Ζητείται η γνώμη της Επιτροπής για να εξασφαλιστεί ότι τα σχεδιασθέντα προγράμματα συνάδουν με τις εθνικές στρατηγικές και ευθυγραμμίζονται με την πολιτική της ΕΕ.

Η συγκέντρωση πόρων χρησιμοποιείται για τη μεγιστοποίηση της αξιοποίησης των συνεισφορών σε μορφή επιχορηγήσεων. Όταν είναι αναγκαίο, οι συνεισφορές του ΕΠΔΒ συνδυάζονται με ισχύουσες χρηματοδοτήσεις ΜΠΒ ώστε να βελτιστοποιηθεί η βιωσιμότητα των σχεδίων, να βελτιωθεί η προετοιμασία των σχεδίων, καθώς και οι μελλοντικές δυνατότητες δανεισμού. Το 2010, η ΕΕ γεφύρωσε το χάσμα χρηματοδότησης σχεδίων, συγχρηματοδοτώντας επενδύσεις για 12 σχέδια.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το επόμενο πολυετές χρηματοδοτικό πλαίσιο της ΕΕ μετά το 2013, η διάσκεψη ΜΠΒ του 2010 έδωσε τη δυνατότητα εκκίνησης διαβούλευσης των ενδιαφερομένων σχετικά με το μέλλον της προενταξιακής βοήθειας[16].

Από τη διάσκεψη απέρρευσε ότι η ανάπτυξη της αυτεξουσιότητας των δικαιούχων σε συνδυασμό με μεγαλύτερη ευελιξία του ΜΠΒ θα μπορούσε να βελτιώσει τις επιπτώσεις και την αποδοτικότητα της προενταξιακής βοήθειας. Αναγνωρίστηκε ότι υπάρχει περιθώριο απλοποίησης ή μείωσης του διοικητικού φόρτου όσον αφορά την ανάθεση διαχειριστικών αρμοδιοτήτων. Αυτός ο προς βελτίωση τομέας θα μελετηθεί περισσότερο το 2011, με την εκπόνηση της εκτίμησης των επιπτώσεων για το μέσο διεύρυνσης μετά το 2013. Πρέπει επίσης να καταβληθούν προσπάθειες στις χώρες της διεύρυνσης την περίοδο 2011-2013, όπως προβλέπεται στα σχετικά ΕΠΕΣ, ώστε να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνοχή και συμπληρωματικότητα στη στήριξη που παρέχεται με βάση ποικίλες συνιστώσες του ΜΠΒ.

Στη διάσκεψη προσδιορίστηκαν επίσης ορισμένοι άλλοι τομείς και δραστηριότητες στους οποίους πρέπει να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα βάσει του ισχύοντος πλαισίου ΜΠΒ. Στα συμπεράσματα του Προέδρου[17] καταγράφηκαν υποδείξεις για την προετοιμασία του μελλοντικού προενταξιακού μέσου, όπου το νέο μέσο θα πρέπει:

- να παραμείνει εστιασμένο στη στήριξη που προσφέρει σαφείς προοπτικές για την επίτευξη των προϋποθέσεων ένταξης στην ΕΕ και του κεκτημένου·

- να ευθυγραμμιστεί με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» και να προσφέρει μια σαφή προοπτική για πιο μακροχρόνιο σχεδιασμό και προγραμματισμό και να ενισχύσει τη δημιουργία μιας ουσιαστικής δυνατότητας υλοποίησης ρεαλιστικών και δυνάμενων να τύχουν τραπεζικής στήριξης επενδυτικών σχεδίων·

- να βελτιώσει την ικανότητα απορρόφησης προενταξιακών πόρων, καθώς και διαρθρωτικών πόρων που θα καταστούν διαθέσιμοι μετά την ένταξη, αναζητώντας τρόπους για τη μείωση της διαφοράς όγκου μεταξύ των πόρων αυτών·

- να δημιουργήσει βιωσιμότητα και συνεχή βελτίωση της διοικητικής ικανότητας, περιλαμβανομένου του επιπέδου στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού·

- να εξετάσει τη δυνατότητα μιας ευρύτερης και στρατηγικότερης χρήσης της τομεακής δημοσιονομικής βοήθειας και των πολυετών προγραμμάτων·

- να δημιουργήσει ευνοϊκούς όρους για τη στήριξη των δανείων των διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων·

- να αναπτύξει κριτήρια για αποτελεσματικές στρατηγικές επιχορηγήσεων ΜΠΒ που θα βελτιστοποιήσουν τη συμπληρωματικότητα, τη συνδυαστικότητα και τα αποτελέσματα μόχλευσης του ΜΠΒ για τη στήριξη των ΔΧΙ, των επενδύσεων και της μεταφοράς γνώσεων·

- να επιτρέψει καινοτόμες επενδύσεις και ενισχυμένες εταιρικές σχέσεις, ιδίως με τα ΔΧΙ, που μπορούν να στηρίξουν τις δικαιούχους χώρες στο να μετέχουν στο κοινό όραμα για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη.

Οι διαβουλεύσεις με τους δικαιούχους ΜΠΒ, τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα ΔΧΙ, άλλους χορηγούς και την κοινωνία των πολιτών σχετικά με τη μελλοντική προενταξιακή βοήθεια μετά το 2013 συνεχίζονται το 2011.

Στις 7 Δεκεμβρίου μία «Ειδική συνεδρίαση για τη διασυνοριακή συνεργασία (CBC) ΜΠΒ μεταξύ των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων» συγκέντρωσε περίπου 200 συμμετέχοντες από τα Δυτικά Βαλκάνια, τα κράτη μέλη της ΕΕ και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Στη συνεδρίαση αναγνωρίστηκαν τα θετικά αποτελέσματα των προγραμμάτων της διασυνοριακής συνεργασίας στην περιοχή, περιλαμβανομένης της διαδικασίας συμφιλίωσης, παρουσιάστηκαν τα ορόσημα και επιτεύγματα της περιόδου 2007-2010 και συζητήθηκαν οι μελλοντικές προοπτικές. Στη συνεδρίαση ξεκίνησε επίσης συζήτηση με τους ενδιαφερομένους σχετικά με το ΜΠΒ στη διασυνοριακή συνεργασία μετά το 2013 στα Δυτικά Βαλκάνια. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν τη συνολική τους ικανοποίηση με τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας, ιδίως τις θετικές επιπτώσεις στον τοπικό πληθυσμό (δημιουργία και παγίωση των επαφών με γειτονικές κοινότητες, εφαρμογή σχεδίων με συμμετέχοντες και από τις δύο πλευρές των συνόρων, προετοιμασία για Διαρθρωτικά Ταμεία, κλπ.). Το υψηλό επίπεδο της ζήτησης από πλευράς δικαιούχων αποτέλεσε επιχείρημα για αύξηση των πόρων για τη διασυνοριακή συνεργασία. Υπήρξε συναίνεση σχετικά με την ανάγκη απλοποίησης της εφαρμογής κανόνων μέσω ευρύτερης εναρμόνισης με τους κανόνες για τα Διαρθρωτικά Ταμεία της ΕΕ.

Επισημάνσεις από την εφαρμογή και ολοκλήρωση των προγραμμάτων το 2010

Λεπτομέρειες εφαρμογής και δομές, συμβάσεις και εκταμιεύσεις

Οι επιδόσεις του 2010 σημείωσαν σαφή πρόοδο σε σχέση με τα προηγούμενα έτη σε πολλούς δικαιούχους όσον αφορά τις συμβάσεις και τις εκταμιεύσεις της βοήθειας. Υπήρξε πρόοδος στην προετοιμασία για αποκεντρωμένη διαχείριση της βοήθειας ΜΠΒ, με ορισμένες διαφορές μεταξύ των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψηφίων χωρών.

Οι επιδόσεις στην Αλβανία βελτιώθηκαν αισθητά το 2010, με συνέχιση της θετικής τάσης που ήδη είχε ξεκινήσει το 2009. Περίπου 92 εκατ. EUR απετέλεσαν αντικείμενο συμβάσεων και σημειώθηκε πρόοδος στον προγραμματισμό, τα ποσοστά εκταμίευσης και τα σχέδια εφαρμογής υποδομών και δημιουργίας θεσμών. Πάντως, η εφαρμογή των σχεδίων παραμένει πρόκληση λόγω τόσο της εν μέρει ασθενούς διοικητικής ικανότητας στα υπουργεία όσο και των γραφειοκρατικών εμποδίων, όπως η έλλειψη αδειών οικοδομής. Το 2010, η Αλβανία ανανέωσε τις προσπάθειές της για τη θέσπιση των αναγκαίων δομών και τη δημιουργία της απαιτούμενης ικανότητας για αποκεντρωμένη διαχείριση της βοήθειας ΜΠΒ. Σημειώθηκε αισθητή πρόοδος, ιδίως για τις βασικές δομές που απαιτούνται για τις συνιστώσες I και V. Η Επιτροπή συνέχισε την προετοιμασία άλλων συνιστωσών ΜΠΒ. Οι αλβανικές αρχές άρχισαν να σχεδιάζουν ένα πλαίσιο στρατηγικής συνοχής για τις συνιστώσες III και IV και ο διάλογος σχετικά με το έγγραφο αυτό ξεκίνησε το φθινόπωρο. Σημείωσαν επίσης πρόοδο οι συζητήσεις σχετικά με το αλβανικό σχέδιο προγράμματος για τη γεωργική και αγροτική ανάπτυξη.

Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη κατόρθωσαν να συνάψουν συμβάσεις για 70 εκατ. EUR κατά τα τέλη του έτους αναφοράς, με αύξηση άνω του 100% σε σύγκριση με το 2009, ενώ το ποσοστό πληρωμής ύψους 83,31 εκατ. EUR ήταν τριπλάσιο από το 2009. Τον Απρίλιο του 2010, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη διόρισαν τον αρμόδιο υπάλληλο διαπίστευσης, τον εθνικό διατάκτη και τον εθνικό συντονιστή ΜΠΒ. Επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ κρατικών εκπροσώπων και εκπροσώπων φορέων σχετικά με τις δομές για τη στήριξη της αποκεντρωμένης εφαρμογής του ΜΠΒ και την προετοιμασία για τις συνιστώσες III, IV και V του ΜΠΒ. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε διάφορες προσεγγίσεις διαχείρισης για να εφαρμόσει αποτελεσματικά και αποδοτικά τη βοήθεια στη χώρα, με διαχείριση του μεγαλύτερου μέρους της βοήθειας μέσω κοινής και έμμεσης κεντρικής διαχείρισης.

Το 2010, η Κροατία αντιμετώπισε ορισμένες καθυστερήσεις στη σύναψη συμβάσεων και την εφαρμογή της βοήθειας βάσει των συνιστωσών III και V. Αυτό οφειλόταν σε καθυστερήσεις στην υλοποίηση αποκεντρωμένης διαχείρισης, λόγω αφενός, του ότι οι νεοσυσταθέντες φορείς αύξησαν την πίεση στο σύστημα εφαρμογής και αφετέρου, της πολυπλοκότητας ορισμένων μεγάλων συμβάσεων υποδομών. Οι επιδόσεις ΜΠΒ βάσει των συνιστωσών I και IV ήταν καλές. Μαζί με τη στήριξη από το πρόγραμμα SIGMA και την TAIEX, 21 σχέδια αδελφοποίησης εφαρμόζονταν στους τομείς της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης και της δικαιοσύνης. Υπήρξε αισθητή πρόοδος στην προετοιμασία διαπίστευσης για αποκεντρωμένη διαχείριση χωρίς εκ των προτέρων ελέγχους, όπως αποδείχτηκε από τη μείωση του ποσοστού απόρριψης φακέλων που υποβλήθηκαν στην αντιπροσωπεία της ΕΕ για εκ των προτέρων έλεγχο. Επίσης, η χώρα ανέλαβε πλήρως την ευθύνη της ενδιάμεσης αξιολόγησης της βοήθειας βάσει της συνιστώσας Ι, ενώ τον Αύγουστο του 2010, η Επιτροπή ανέθεσε τη διαχείριση των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας στην κροατική υπηρεσία περιφερειακής ανάπτυξης. Βάσει της συνιστώσας V, το 2010 ήταν το πρώτο έτος αποτελεσματικής εφαρμογής του προγράμματος: η Κροατία έλαβε διαχειριστικές εξουσίες χωρίς εκ των προτέρων ελέγχους εκ μέρους της Επιτροπής για τα πρώτα μέτρα του Νοεμβρίου 2009.

Η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας έκανε περαιτέρω βελτιώσεις όσον αφορά τον προγραμματισμό και επέτυχε διαπίστωση για κεντρική διαχείριση της βοήθειας βάσει της συνιστώσας Ι τον Δεκέμβριο του 2010. Η εφαρμογή του προγράμματος επιταχύνθηκε, με ανάληψη υποχρεώσεων ύψους 35 εκατ. EUR και την ολοκλήρωση 88 συμβάσεων. Η χώρα έλαβε ουσιώδη νομοθετικά μέτρα για την ενίσχυση των δομών όσον αφορά τη διαχείριση των πόρων ΜΠΒ και έγιναν σημαντικές βελτιώσεις βάσει των συνιστωσών I, IV και V. Τον Νοέμβριο, η υπογραφή για άμεση επιδότηση προς τον εθνικό οργανισμό απασχόλησης απετέλεσε ορόσημο για την άμεση εφαρμογή του Επιχειρησιακού προγράμματος για την ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων . Ξεκίνησε η αποκεντρωμένη εφαρμογή τριών μέτρων της συνιστώσας V. Πάντως, περιορίστηκε περισσότερο η πρόοδος βάσει των συνιστωσών II και III. Αυτό οφειλόταν κυρίως, αντίστοιχα, σε θέματα συντονισμού μεταξύ γειτονικών αρχών και στην ανεπαρκή ποιότητα της σειράς τεχνικών σχεδίων.

Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης για την Ισλανδία ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2010. Πραγματοποιήθηκαν ορισμένες εκδηλώσεις της TAIEX εντός του έτους και προετοιμασίες των ΕΠΕΣ για την περίοδο 2011-2013 και το εθνικό πρόγραμμα του 2011 ξεκίνησε το φθινόπωρο. Ο βαθμός ευθυγράμμισης της χώρας με τη νομοθεσία ΕΕ μέσω της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και το επίπεδο της οικονομικής και κοινωνικής της ανάπτυξης καθιστούν την Ισλανδία εξαίρεση μεταξύ των υποψηφίων χωρών. Για το λόγο αυτό, συμφωνήθηκε να λάβει η χώρα βοήθεια ΜΠΒ αποκλειστικά βάσει της συνιστώσας I, την οποία διαχειρίζεται η Επιτροπή. Οι ισλανδικές αρχές απέδειξαν υψηλά επίπεδα αυτεξουσιότητας και δέσμευσης όσον αφορά τη βοήθεια ΜΠΒ. Κατά τη διάρκεια του έτους, διορίστηκε ο εθνικός συντονιστής ΜΠΒ και ανέλαβε υπηρεσία στο Υπουργείο Εξωτερικών.

Στα σημαντικά επιτεύγματα του Κοσσυφοπεδίου περιλαμβάνεται η έγκριση των προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας για πρώτη φορά με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και την Αλβανία. Η εφαρμογή σχεδίων ξεκίνησε σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς, όπου περιλαμβάνονται η περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη, η απόδοση ενέργειας, η νομική μεταρρύθμιση και η συμφιλίωση. Η εφαρμογή στο Κοσσυφοπέδιο έγινε αποκλειστικά μέσω κεντρικής διαχείρισης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εφόσον το Κοσσυφοπέδιο ήταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας προς μια αποκεντρωμένη διαχείριση. Πάντως, οι τοπικές αρχές κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για την ανάπτυξη της αυτεξουσιότητας, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό των ετήσιων προγραμμάτων, και η Επιτροπή στήριξε τη διαδικασία αυτή.

Το Μαυροβούνιο έδειξε θετικές τάσεις στην εφαρμογή των σχεδίων ΜΠΒ και των συμβάσεων, σε σύγκριση με το 2009. Πράγματι, υπογράφηκαν πάνω από 200 συμβάσεις, σε σύγκριση με τις 66 του 2009, και 81 συμβάσεις συνολικής αξίας 9 εκατ. EUR ολοκληρώθηκαν. Ενόψει της αποκέντρωσης της διαχείρισης των πόρων ΕΕ, το 2010 το Μαυροβούνιο ολοκλήρωσε το στάδιο 1 και προσχώρησε στο στάδιο 2 (κάλυψη ελλείψεων) όσον αφορά τις συνιστώσες Ι και ΙΙ, ενώ για τις άλλες συνιστώσες το Μαυροβούνιο παρέμεινε στο στάδιο 0. Πέντε σχέδια ΜΠΒ αφορούσαν την ετοιμασία των συστημάτων για αποκεντρωμένη διαχείριση. Το 2010 σημειώθηκε πρόοδος στην ενίσχυση της ικανότητας του εθνικού διατάκτη, του εθνικού ταμείου, της κεντρικής μονάδας χρηματοδότησης και ανάθεσης συμβάσεων και του διατάκτη για το πρόγραμμα. Μία αρχή ελέγχου θεσπίστηκε επίσημα στον εθνικό οργανισμό ελέγχου, ως προσωρινά φιλοξενούμενη μέχρι τα τέλη του 2010. Μετά τις αλλαγές στην κυβέρνηση κατά τα τέλη του 2010, διορίστηκε νέος συντονιστής ΜΠΒ, καθώς και αρμόδιος υπάλληλος διαπίστευσης.

Στη Σερβία , κατά το τέλος του έτους, εφαρμόστηκαν σχέδια αξίας 606 εκατ. EUR, ήτοι σημειώθηκε αύξηση σε ποσοστό 43%, σε σχέση με την απόδοση των συμβάσεων το 2009. Οι εξωτερικές εκθέσεις παρακολούθησης αξιολόγησαν το ποσοστό της απόδοσης των τρεχόντων σχεδίων ως «καλό» και η εφαρμογή των προγραμμάτων τόσο του 2009 όσο και του 2010 ήταν «έγκαιρη». Το 2010, η Σερβία σημείωσε πρόοδο προς την αποκεντρωμένη διαχείριση της βοήθειας ΜΠΒ, φτάνοντας στο στάδιο 2 (κάλυψη ελλείψεων) για τις συνιστώσες Ι και IV. Με στήριξη από το πρόγραμμα αδελφοποίησης, ξεκίνησε τη θέσπιση των απαιτούμενων δομών για τη μελλοντική διαχείριση των πόρων, βάσει της συνιστώσας V.

Στην Τουρκία, οι καθυστερήσεις εφαρμογής συνεχίστηκαν, αλλά εκταμιεύθηκαν σημαντικά ποσά των πόρων ΜΠΒ από την ΕΕ στην Τουρκία το 2010, παρέχοντας καλή απορρόφηση των πόρων. Επίσης, ορισμένα σημαντικά σχέδια ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους και η εφαρμογή των σχεδίων ΜΠΒ σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η επιχειρηματικότητα και η κοινωνική ένταξη, άρχισε να δείχνει σημαντικά αποτελέσματα. Αρκετές βασικές μεταρρυθμίσεις βελτίωσαν τον προγραμματισμό, τη διαχείριση και την παρακολούθηση των πόρων ΕΕ. Σημειώθηκε πρόοδος στην επίτευξη διαπίστωσης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Δασοκομίας για τις διαδικασίες προκήρυξης, τη σύναψη συμβάσεων και την οικονομική διαχείριση για το περιβαλλοντικό επιχειρησιακό πρόγραμμα βάσει της συνιστώσας ΙΙΙ. Για τη συνιστώσα V, άρχισε να ισχύει τον Ιούλιο του 2010 μία τομεακή συμφωνία με ειδικούς κανόνες εφαρμογής που παρέχει τη νομική βάση για την εφαρμογή της βοήθειας στην αγροτική ανάπτυξη. Επίσης επιτεύχθηκε μεγάλη πρόοδος με την υποβολή του πακέτου διαπίστευσης, μετά από την οποία η Επιτροπή μπορούσε να ξεκινήσει τη διαδικασία προετοιμασίας ανάθεσης της διαχείρισης. Πάντως, πρέπει να εξεταστούν βασικές αδυναμίες, τόσο σε επίπεδο προσωπικού όσο και διοικητικής ικανότητας, προτού θεωρηθεί ως πλήρως λειτουργική η αποκεντρωμένη εφαρμογή των σχεδίων.

Πλαίσιο προσανατολισμένο στα αποτελέσματα

Η οικονομική και δημοσιονομική κρίση καλεί για αυξημένη εστίαση στην παροχή βοήθειας με σαφείς και μετρήσιμους στόχους, ώστε να ιχνηλατούνται τα αποτελέσματα και να αποδεικνύεται ότι οι φορολογούμενοι της ΕΕ αξιοποιούν τα χρήματά τους. Μία καλύτερη περιγραφή των απτών επιπτώσεων στους πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων και της Τουρκίας μπορεί επίσης να βελτιώσει την προβολή της βοήθειας ΜΠΒ και η βοήθεια αυτή μπορεί να κινητοποιήσει πρόσθετα δάνεια και εγγυήσεις.

Ο προγραμματισμός που προσανατολίζεται στα αποτελέσματα βασίζεται στον σαφή προσδιορισμό και στην επίτευξη συμφωνίας όσον αφορά τους στόχους και τους μετρήσιμους δείκτες, σε συνδυασμό με σθεναρές διαδικασίες παρακολούθησης. Σε πολλές επιθεωρήσεις, εργαστήρια και στη διάσκεψη ΜΠΒ του 2010 υπογραμμίστηκε η ανάγκη για περαιτέρω στρατηγική ανάπτυξη και προγραμματισμό προσανατολισμένο στα αποτελέσματα, με εστίαση σε ευρείες τομεακές προσεγγίσεις, ικανότητα θέσπισης ειδικών, μετρήσιμων, επιτεύξιμων, ρεαλιστικών και με δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα (SMART) στόχων και σχετικών δεικτών και κατάλληλη ανάπτυξη πλαισίων παρακολούθησης, περιλαμβανομένης της ανάπτυξης βασικών στατιστικών στοιχείων και δεδομένων, όπως ήδη απαιτείται για τα προγράμματα της συνιστώσας ΙΙΙ και V. Έγιναν διαβήματα για την εξέταση των στόχων αυτών το 2010: τα συστήματα είναι ήδη όλο και περισσότερο εστιασμένα στα αποτελέσματα και αυτό θα ενταθεί περισσότερο το 2011 με ενισχυμένες ρυθμίσεις παρακολούθησης.

Μεγάλος αριθμός σχεδίων ολοκληρώθηκε το 2010, παρέχοντας απτά αποτελέσματα σε διάφορους τομείς τόσο στις υποψήφιες χώρες όσο και στις δυνάμει υποψήφιες χώρες. Τα αποτελέσματα διαρθρωτικών, αγροτικών επενδύσεων καθώς και επενδύσεων στις υποδομές είναι ευκολότερο να μετρηθούν από τα αποτελέσματα σε τομείς που συνδέονται με τη διαδικασία μεταρρύθμισης και τη δημιουργία θεσμών. Στην τελευταία περίπτωση, το να τεθούν μετρήσιμοι δείκτες αποτελεί μεγαλύτερη πρόκληση. Πάντως, οι εκροές και τα αποτελέσματα πραγματοποιήθηκαν μέσω τεχνικής βοήθειας και δράσεων αδελφοποίησης για τη στήριξη των δικαιούχων στο να πραγματοποιήσουν τις αναγκαίες διευθετήσεις ώστε να συμμορφωθούν με το κεκτημένο και τα πρότυπα της ΕΕ.

Παραδείγματα σε υποψήφιες χώρες

Στην Κροατία, η βοήθεια ΜΠΒ σχεδιάστηκε για να ανταποκριθεί στη στρατηγική για τη διεύρυνση και να αντιμετωπίσει τις υπόλοιπες ανάγκες της Κροατίας απέναντι στις υποχρεώσεις της που συνδέονται με την ένταξή της στην ΕΕ. Βάσει της βοήθειας για τη μεταβατική περίοδο και τη θεσμική ανάπτυξη, χορηγήθηκε στήριξη σε ένα σχέδιο για την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού νομικού πλαισίου, ευθυγραμμισμένου με τις απαιτήσεις της ΕΕ και τη βοήθεια στο Κροατικό Κοινοβούλιο για την προετοιμασία για την πρόσβαση στην ΕΕ, που θα εφαρμοστεί από το Κροατικό Κοινοβούλιο και την Ουγγρική Εθνοσυνέλευση, με τη συμβολή άλλων κρατών μελών. Το πρόγραμμα SIGMA συνέβαλε και παρείχε αναλυτική υποστήριξη σε ορισμένα πακέτα νομοσχεδίων, περιλαμβανομένης της εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της απάτης και της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Συνέβαλε επίσης σε ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ανάπτυξη της διοικητικής ικανότητας. Επίσης, ολοκληρώθηκε ένα πολλαπλών στόχων σύστημα σχετικά με γεωγραφικές πληροφορίες στην Ευρώπη και τέθηκε στη διάθεση του γενικού κοινού μέσω του Διαδικτύου. Όλα τα αρχεία του κτηματολογίου έλαβαν ψηφιακή μορφή και οργανώθηκαν σε μία ενιαία βάση δεδομένων, καθιστώντας πολύ αποτελεσματικότερη την κροατική αγορά ακινήτων. Κατά τη διάρκεια του 2010, ένα μεγάλο σχέδιο για τη βελτίωση της θαλάσσιας ασφάλειας ανέπτυξε ένα σύστημα παρακολούθησης και διαχείρισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Κατασκευάστηκαν τρία επιχειρησιακά κέντρα και δέκα ραντάρ για την κάλυψη ολόκληρης της Ανατολικής Αδριατικής και την εξασφάλιση υψηλότερων επιπέδων ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και πρόληψης της ρύπανσης. Αναλήφθηκαν συγκεκριμένες δράσεις για τη βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης στην Κροατία, περιλαμβανομένης σημαντικής στήριξης στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Χορηγήθηκαν εικοσιτέσσερις επιδοτήσεις σε ΜΜΕ με εξαγωγικό προσανατολισμό για την αύξηση του όγκου εξαγωγών, της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας του ιδιωτικού τομέα. Χορηγήθηκαν τριάντα επιχορηγήσεις συνολικού ύψους 4 εκατ. EUR βάσει διαφόρων προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ της Κροατίας και της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, για τη χρηματοδότηση σχεδίων στους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος, της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, της οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Η επίτευξη αυτών των στόχων στρατηγικής για τη διεύρυνση θα δημιουργήσει οφέλη για την ΕΕ ως σύνολο.

Η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας σημείωσε αισθητή πρόοδο προς τον «επαγγελματισμό» της δημόσιας διοίκησής της. Περίπου 3.000 δημόσιοι υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν μέσω εργαστηρίων και επισκέψεων μελέτης. Δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το ΜΠΒ βοήθησαν τη χώρα να εφαρμόσει ένα εθνικό σύστημα για συντονισμό της κατάρτισης και ανέπτυξαν την πρακτική τεχνογνωσία των υπαλλήλων σε τομείς προτεραιότητας, όπως οι προμήθειες, η δημοσιονομική διαχείριση και οι παρατυπίες. Η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων αυτών είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ικανότητας της κεντρικής μονάδας για τη χρηματοδότηση και τη σύναψη συμβάσεων (CFCD) και του εθνικού ταμείου (NF). Πάντως, το 2010, τα προπαρασκευαστικά μέτρα για τα προγράμματα «δια βίου μάθηση» και «νεολαία σε δράση» ανεστάλησαν λόγω παρατυπιών και σοβαρών ελλείψεων στο σύστημα δημοσιονομικής διαχείρισης και ελέγχου της χώρας για την εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών. Η εστίαση στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις, τη βελτίωση της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών, την ενίσχυση των ικανοτήτων του δημόσιου τομέα και τη βιωσιμότητα της διοικητικής ικανότητας που απαιτείται για την ένταξη στην ΕΕ θα συμβάλει επίσης στην ανταγωνιστικότητα της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και θα στηρίξει την οικονομική ανάκαμψη. Σημειώθηκε επίσης πρόοδος στην ευθυγράμμιση της εθνικής νομοθεσίας προς το κεκτημένο της ΕΕ στους τομείς των τελωνείων, του περιβάλλοντος και της ποινικής δικονομίας. Το 2010, διεξάχθηκε μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση της τελωνειακής νομοθεσίας και μία ανάλυση των διαφορών εντόπισε τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις για την πλήρωση των απαιτήσεων του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα και των σχετικών κανονισμών. Η τεχνική συνδρομή για την εκπόνηση νομοσχεδίων στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος οδήγησε σε απτά αποτελέσματα. Οι οδηγίες της ΕΕ μεταφέρθηκαν πλήρως στην εθνική νομοθεσία όταν θεσπίστηκαν νόμοι σχετικά με τη διαχείριση ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών και την προστασία από το θόρυβο στον τομέα του περιβάλλοντος. Το 2009, ένα σχέδιο αδελφοποίησης συνέβαλε στην επιτυχή θέσπιση το 2010 ενός νέου νόμου ποινικής δικονομίας.

Η εφαρμογή του ισλανδικού πρώτου ετήσιου προγράμματος ΜΠΒ δεν ξεκίνησε το 2010, επειδή εκκρεμούσε η ολοκλήρωση μιας συμφωνίας πλαισίου μεταξύ της Ισλανδίας και της ΕΕ, αλλά πραγματοποιήθηκαν αποστολές αξιολόγησης της TAIEX κατά τη διάρκεια του έτους σχετικά με επιλεγέντα κεφάλαια της ένταξης ώστε να εντοπιστούν ελλείψεις και ανάγκες της χώρας στην ευθυγράμμιση με τα πρότυπα της ΕΕ και να υποστηριχθούν οι προετοιμασίες ένταξης. Μικρές και εστιασμένες εκδηλώσεις της TAIEX για τις ισλανδικές αρχές ανέπτυξαν με επιτυχία την ευαισθητοποίηση σε πολύ ειδικές πτυχές των απαιτήσεων του κεκτημένου, όπως για παράδειγμα οι βραχυπρόθεσμες στατιστικές των επιχειρήσεων και οι χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί, καθώς και οι θεσμικές απαιτήσεις για τη διαχείριση των διαρθρωτικών ταμείων.

Στο Μαυροβούνιο, ένα χρηματοδοτούμενο από ΜΠΒ σχέδιο υποδομών για την κατασκευή τμήματος μεγάλου περιφερειακού δακτυλίου για την παράκαμψη του κέντρου της πρωτεύουσας Podgorica ολοκληρώθηκε. Αυτό είχε άμεσα αποτελέσματα στη βελτίωση της κυκλοφοριακής ροής, την καλύτερη ενσωμάτωση του Μαυροβουνίου στα τουριστικά δίκτυα και την ευθυγράμμιση των μέτρων ασφαλείας για τις εθνικές οδούς με τα πρότυπα της ΕΕ και τη συμβολή στη βελτίωση της οικονομικής ανάπτυξης. Στον τομέα της δικαιοσύνης, ελευθερίας και ασφάλειας, ολοκληρώθηκαν σχέδια αδελφοποίησης για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων στον τομέα της καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος και συστάθηκε επίσης ένα σύστημα εποπτείας για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και μία βάση δεδομένων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Χορηγήθηκε πρακτική υποστήριξη μέσω ενός επιδοτούμενου προγράμματος για στέγαση, ενώ προγράμματα για δημιουργία εισοδήματος και εξειδικευμένης κατάρτισης βοήθησαν άμεσα 2.100 πρόσφυγες και εκτοπισθέντα πρόσωπα στο Μαυροβούνιο. Αυτό συνέβαλε στον στόχο εθνικής στρατηγικής για την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων στα προβλήματα αυτών των ευάλωτων ομάδων. Η υποστήριξη ΜΠΒ είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη θέσπιση ορισμένων νόμων και συναφών πρωτοβουλιών ανάπτυξης ικανοτήτων σε τομείς προτεραιότητας όπως η παιδεία, τα δικαστήρια ανηλίκων, το περιβάλλον και η οικονομική ανάπτυξη. Οι προσπάθειες του Μαυροβουνίου για ευρύτερη ανάπτυξη ευρωπαϊκής παιδείας υποστηρίχθηκαν μέσω της θέσπισης ενός νέου εθνικού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων. Το σχέδιο για την αποτελεσματική εφαρμογή των στόχων πολιτικής για τη δικαιοσύνη ανηλίκων ενισχύθηκε με την προετοιμασία νέας νομοθεσίας για την προστασία των δικαιωμάτων των νέων και την ανάπτυξη ικανοτήτων του προσωπικού που εργάζεται στον τομέα της δικαιοσύνης ανηλίκων. Η τεχνική συνδρομή για την εκπόνηση της σχετικής νομοθεσίας, καθώς και ενός σχεδίου δράσης για την ενέργεια και την απόδοση ενέργειας, είχε ως αποτέλεσμα ότι το Μαυροβούνιο μπορεί να εφαρμόσει δεσμεύσεις βάσει της συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα. Πάνω από 780 δημόσιοι υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν στις δημόσιες συμβάσεις και σχεδιάστηκε νέος νόμος περί δημοσίων συμβάσεων. Βελτιώθηκαν οι προοπτικές για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη μέσω ενός σχεδίου αδελφοποίησης για την ενίσχυση της κανονιστικής και εποπτικής ικανότητας των φορέων ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Παρότι αυξήθηκε η αυτεξουσιότητα με τη συμμετοχή των τελικών δικαιούχων στην εκπόνηση σχεδίων ΜΠΒ, η εφαρμογή και η ικανότητα απορρόφησης πόρων ορισμένες φορές εμποδίστηκαν από το μικρό μέγεθος και τις αδυναμίες της δημόσιας διοίκησης, καθώς και του αρμόδιου προσωπικού για θέματα ΜΠΒ.

Η βοήθεια της ΕΕ στην Τουρκία είχε σημαντικά αποτελέσματα σε ποικίλους τομείς που περιλαμβάνονται στον άξονα προτεραιότητας της παρέμβασης στην ενταξιακή στρατηγική και στις εκθέσεις προόδου, ιδίως στους τομείς των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και της κοινωνικής ένταξης. Παρασχέθηκαν 2 εκατ. EUR για τη στήριξη τοπικών κέντρων γυναικών ώστε να μειωθούν οι ανισότητες μεταξύ των φύλων και να αναπτυχθεί η κοινωνική, οικονομική και πολιτική θέση της γυναίκας στις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της Τουρκίας. Εξετάστηκε η συνοχή στην κοινωνία των πολιτών μέσω του « EU- Turkey Civil Society Dialogue - Cultural bridges » (Διάλογος μεταξύ ΕΕ και τουρκικής κοινωνίας των πολιτών - πολιτισμικές γέφυρες). Καλλιτεχνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις προώθησαν πολιτισμικές ανταλλαγές με επιτυχία σε 18 χώρες και συνέβαλαν στην καταπολέμηση φραγμών που υπάρχουν στην τουρκική κοινωνία και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ο στόχος αυτός επιδιώχθηκε με τη συνέχιση του προγράμματος υποτροφιών «Jean Monnet»: το πρόγραμμα αυτό που εισάχθηκε στην Τουρκία το 1989, πρόσφερε στους νέους Τούρκους την ευκαιρία να πραγματοποιήσουν μεταπτυχιακές σπουδές στην ΕΕ και έδωσε τη δυνατότητα σε πάνω από 1.100 δημοσίους υπαλλήλους, νέους πτυχιούχους και εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα να αποκτήσουν νέες γνώσεις και προσόντα που συνδέονται με την ένταξη στην ΕΕ. Ένα σημαντικό σχέδιο για την υποστήριξη της αγοράς εργασίας ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2010. Το σχέδιο αυτό βοήθησε 11.000 άνεργες γυναίκες και νέους από 25 πόλεις να βρουν εργασία, παρέχοντας δυνατότητες επαγγελματικής κατάρτισης και συμβουλευτικές υπηρεσίες ποιότητας. Επίσης, παρασχέθηκε μακροχρόνια στήριξη των επενδύσεων για τη δημιουργία προϋποθέσεων βιώσιμων δυνατοτήτων απασχόλησης σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), μέσω των προγραμμάτων δανειοδότησης μικρών επιχειρήσεων Ι και ΙΙ (SELP). Οι ΜΜΕ αποτελούν το 99% του συνόλου των επιχειρήσεων στην Τουρκία και αποτελούν στυλοβάτη της οικονομίας, εφόσον εξακολουθεί να είναι δύσκολη η πρόσβαση σε δανειακές διευκολύνσεις. Σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τις τράπεζες δανειοδότησης, κατά τα τέλη του 2010, δημιουργήθηκαν 11.291 θέσεις εργασίας και εξασφαλίστηκαν 34.346 νέες θέσεις εργασίας σε 49 τουρκικές επαρχίες. Τα προγράμματα SELP θα συνεχίσουν να εξασφαλίζουν μια ισχυρή υποστήριξη για επενδύσεις και απασχόληση μέσω δανείων και κεφαλαίων κίνησης μέχρι το 2012.

Παραδείγματα σε δυνάμει υποψήφιες χώρες

Περατώθηκαν 80 συμβάσεις κατά τη διάρκεια του 2010 στην Αλβανία βάσει του CARDS. Υπήρξαν συγκεκριμένα αποτελέσματα σε ορισμένους τομείς προτεραιότητας, περιλαμβανομένης της δικαιοσύνης, των εσωτερικών υποθέσεων και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ένα σχέδιο για τη στήριξη της μεταρρύθμισης στις δημόσιες υπηρεσίες είχε ως αποτέλεσμα διάφορα νομοσχέδια για τον εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου και ένα πρωθυπουργικό κανονιστικό διάταγμα σχετικά με τη διαχείριση των δημοσίων υπαλλήλων στα αρμόδια υπουργεία και στο Υπουργικό Συμβούλιο. Αυτό αποτέλεσε τη βάση για τη θέσπιση σαφών κανόνων για την αναθεώρηση διαδικασιών, καθώς και την ενίσχυση της διαχειριστικής ικανότητας του Αλβανικού Υπουργείου Δημόσιας Διοίκησης. Ένα σχέδιο για την προετοιμασία των αλβανικών αρχών για αποκεντρωμένη διαχείριση των πόρων της ΕΕ οδήγησε σε ουσιαστική πρόοδο στη θέσπιση λειτουργικών δομών και συστημάτων διαχειριστικού ελέγχου. Υπήρξαν θετικά αποτελέσματα στη διαφύλαξη θεμελιωδών δικαιωμάτων μέσω της κατάρτισης εκλογικών καταλόγων, μέσω της θέσπισης εθνικού μητρώου διευθύνσεων και εθνικών βιβλίων ληξιαρχικών καταχωρήσεων. Παρασχέθηκε βοήθεια για τη μεταρρύθμιση της αλβανικής κρατικής αστυνομίας μέσω αστυνομικών εμπειρογνωμόνων από διάφορα κράτη μέλη. Οι παρεμβάσεις τους βοήθησαν στη βελτίωση της κατανόησης και της ικανότητας μεταχείρισης φυλακισμένων και κρατουμένων, σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ. Η στήριξη για την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής στον τομέα του περιβάλλοντος έφερε την Αλβανία πιο κοντά στη μεταφορά του περιβαλλοντικού κεκτημένου. Αυτό ήταν επωφελές για την Αλβανία και τις όμορες χώρες στα Δυτικά Βαλκάνια και είχε προστιθέμενη αξία επίσης για τους πολίτες της ΕΕ, εφόσον πιθανές περιβαλλοντικές καταστροφές με επιπτώσεις στις όμορες χώρες της ΕΕ θα αντιμετωπιστούν καλύτερα και οι κίνδυνοι θα ελαχιστοποιηθούν.

Το 2010 ολοκληρώθηκαν σχεδόν όλα τα προγράμματα CARDS στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη . Η βοήθεια ΜΠΒ συνεχίστηκε, με εστίαση στη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, την ενίσχυση του κράτους δικαίου και τη βοήθεια ανάκαμψης από την παγκόσμια οικονομική κρίση. Ένα σχέδιο για την ενίσχυση της διαφάνειας μεταξύ τοπικής κυβέρνησης και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) ολοκληρώθηκε με επιτυχία σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Θεσπίστηκαν διαφανείς μηχανισμοί για την εκταμίευση δημοτικών πόρων προς ΟΚΠ και αυξήθηκε η επικοινωνία και η συνεργασία μεταξύ αρχών και ΟΚΠ. Εφαρμόστηκαν 67 επιμέρους σχέδια, με εστίαση στη μείωση της φτώχειας, την κοινωνική ένταξη, την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και τη βελτίωση της κατάστασης των μειονοτήτων και των ευάλωτων ομάδων. Εφαρμόστηκε ένα κοινό σχέδιο με το Συμβούλιο της Ευρώπης για αποτελεσματική διαχείριση των φυλακών. Άνω των 420 σωφρονιστικών υπαλλήλων εκπαιδεύτηκαν για τη διαχείριση της κράτησης φυλακισμένων σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, 12 σωφρονιστικοί υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν ως εκπαιδευτές, θεσπίστηκαν νομικά πλαίσια και ενισχύθηκε η συνεργασία μεταξύ σωφρονιστικών υπαλλήλων και υπαλλήλων του υπουργείου, πράγμα που είχε σημαντικό όφελος για τη διοικητική και πολιτικά κατακερματισμένη κατάσταση. Χορηγήθηκε τεχνική βοήθεια στην κεντρική τράπεζα ώστε να συμμορφωθεί με τα πρότυπα των κεντρικών τραπεζών της ΕΕ. Συστάθηκαν λύσεις ΤΠ βάσει σχεδίου που επέτρεψε στην κεντρική τράπεζα να βελτιώσει την προετοιμασία των στατιστικών δεδομένων και των πληροφοριών για τους λαμβάνοντες αποφάσεις και την οικονομική ανάλυση σχετικά με τη δημοσιονομική σταθερότητα.

Η προστασία των μειονοτήτων και των ευάλωτων ομάδων αποτελεί σοβαρό και επείγον ζήτημα για το Κοσσυφοπέδιο. Τα χρηματοδοτούμενα μέσω ΜΠΒ σχέδια είχαν αποτελέσματα στον τομέα αυτό το 2010. Ο καταυλισμός των Ρομά στην περιοχή Cesmin Lug έκλεισε και 130 οικογένειες προσφύγων από κοινότητες μειονοτήτων ήταν σε θέση να επιστρέψουν στο Κοσσυφοπέδιο, με ολοκληρωμένο πακέτο βοήθειας και επαγγελματική κατάρτιση που στόχευε στη διασφάλιση της επανεγκατάστασης και επανένταξής τους. Στον τομέα της δικαιοσύνης, ένα σχέδιο επανεξέτασης και επαναδιορισμού δικαστών και εισαγγελέων ανανέωσε την επιθυμία όλων των αιτούντων για μόνιμους διορισμούς σε θέσεις δικαστών και εισαγγελέων και οδήγησε στον διορισμό άρτια εκπαιδευμένου προσωπικού σε πολλές βασικές θέσεις στον τομέα της δικαιοσύνης. Από αυτούς, το 60% ήταν νεοδιορισθέντες, πράγμα που αποδεικνύει τη μέγιστη ανανέωση των δικαστών και εισαγγελέων στο Κοσσυφοπέδιο. Προσφέρθηκε ενίσχυση για την υπηρεσία αστυνόμευσης των εξωτερικών και εσωτερικών συνόρων, κατάρτιση προσαρμοσμένη στις ανάγκες άνω των 750 αξιωματικών της αστυνομίας για τη βελτίωση της ικανότητάς τους όσον αφορά την πρόληψη της παράνομης διέλευσης των συνόρων και του λαθρεμπορίου, για καλύτερο συντονισμό με τις όμορες χώρες και την προσέγγιση προς τα πρότυπα και τους κανόνες δικαίου της ΕΕ. Ένα πρότυπο σχέδιο για την ενεργειακή απόδοση - βασική προτεραιότητα της στρατηγικής της ΕΕ για ολόκληρη την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων - βοήθησε στη μείωση της χρήσης και της ζήτησης ενέργειας. Μετά τη θέσπιση νομικού πλαισίου και εθνικού σχεδιασμού για την ενεργειακή απόδοση, το ΜΠΒ βοήθησε στην εφαρμογή του σχεδίου. Προγράμματα επίδειξης σε σχολεία και νοσοκομεία αύξησαν την ευαισθητοποίηση του κοινού. Χορηγήθηκε βοήθεια στην τοπική κυβέρνηση για τη βελτίωση της ικανότητας υπολογισμού της ενεργειακής δαπάνης και την εφαρμογή διαδικασίας ενεργειακού ελέγχου. Η ύπαρξη νομικού και κανονιστικού πλαισίου ενθάρρυνε τα διεθνή οικονομικά ιδρύματα (ΔΧΟ) στο να παρέχουν πόρους, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα, για επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση. Για παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης παρείχε μικρά δάνεια για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε ΜΜΕ.

Η Σερβία ανέφερε καλά αποτελέσματα στον τομέα της προστασίας ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες ή σε ευάλωτες ομάδες. Ένα σχέδιο επιδότησης για πρόσφυγες και εσωτερικά μετακινηθέντες πρόσφερε στέγη και στήριξη για δραστηριότητες που συμβάλλουν στη δημιουργία εισοδήματος και, κατά συνέπεια, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής περίπου 600 ευάλωτων οικογενειών. Το ΜΠΒ ενίσχυσε επίσης τη δημόσια υπηρεσία για τη διαπίστευση των ιδρυμάτων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, ώστε να παρέχουν ασφαλέστερη, δικαιότερη και υψηλότερης ποιότητας περίθαλψη, ευθυγραμμισμένη με τα συστήματα της ΕΕ. Οι περιφερειακές υποδομές έλαβαν στήριξη μέσω σχεδίων παροχής ύδατος, και υποδομών επεξεργασίας λυμάτων και απορριμμάτων. Ένα σχέδιο για την κατασκευή της νέας γέφυρας Žeželj στην περιοχή Novi Sad, με τη συναφή υποδομή θα έχει θετικές επιπτώσεις επίσης στις όμορες χώρες και στην ευρύτερη Ευρώπη, εφόσον η περιοχή Novi Sad βρίσκεται στο διεθνή «διάδρομο Χ» που αποτελεί την αρτηρία μεταφορών, η οποία συνδέει την Κεντρική με τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ειδικές παρεμβάσεις που συνδέονται με την επίτευξη απαιτήσεων του κεκτημένου περιέλαβαν την πλήρη ευθυγράμμιση της Σερβίας με τη νομοθεσία προστασίας της ατμόσφαιρας της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για προπαρασκευαστικές εργασίες σχετικά με την ανάπτυξη σχεδίων καθαρότερης ατμόσφαιρας σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Προετοιμάστηκαν ψηφιακοί ορθοφωτοχάρτες ολόκληρης της χώρας και πραγματοποιήθηκε η πρώτη εθνική εκστρατεία για τον από του στόματος εμβολιασμό των αλεπούδων κατά της λύσσας, συμβάλλοντας στη συνολική προσπάθεια της ΕΕ για την εξάλειψη της λύσσας και της πανώλης των χοίρων στα Δυτικά Βαλκάνια.

Πρόσθετα διδάγματα για το μέλλον

Κατά τη διάρκεια του 2010, η Επιτροπή ολοκλήρωσε ορισμένες σημαντικές αξιολογήσεις σχετικά με την προενταξιακή βοήθεια[18]:

- μία μεσοπρόθεσμη μεταγενέστερη αξιολόγηση του ΜΠΒ·

- μία αξιολόγηση για τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων στον προγραμματισμό και την εφαρμογή της προενταξιακής βοήθειας προς την Τουρκία·

- μία αξιολόγηση των σχετικών δαπανών και οφελών της αδελφοποίησης και τεχνικής βοήθειας·

- μία ενδιάμεση αξιολόγηση των διασυνοριακών προγραμμάτων (CBC) μεταξύ υποψηφίων και δυνάμει υποψηφίων χωρών·

Μεταγενέστερη αξιολόγηση ΜΠΒ

Η μεταγενέστερη αξιολόγηση ΜΠΒ εστίασε κυρίως στο στρατηγικό πλαίσιο ΜΠΒ (ΕΠΕΣ) και στη λογική προγραμματισμού, ιδίως βάσει της συνιστώσας Ι. Εκτιμήθηκε πώς σχεδιάστηκε και προγραμματίστηκε η βοήθεια και η συνεπαγόμενη αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα, καθώς επίσης οι επιπτώσεις και η βιωσιμότητά της.

Το συμπέρασμα της αξιολόγησης ήταν ότι τα ΕΠΕΣ παρείχαν κατεύθυνση και εστίαση στη διαδικασία προγραμματισμού για όλες τις συνιστώσες ΜΠΒ, και παρουσίασαν βελτίωση σε σχέση με τα αντίστοιχα έγγραφα του προηγούμενου προγραμματισμού προενταξιακής βοήθειας. Οι χορηγοί των δικαιούχων ΜΠΒ αναγνώρισαν τον ηγετικό ρόλο που διαδραματίζει η ΕΕ και τους ποικίλους βαθμούς που χρησιμοποιούν τα ΜΠΒ για τον συντονισμό και την εναρμόνιση της βοήθειας, όπου έχει παγιωθεί. Οι οικονομικές ανάγκες των δικαιούχων χωρών, ιδίως για υποδομές, υπερβαίνουν σαφώς τη διαθέσιμη χρηματοδότηση ΜΠΒ (και άλλων χορηγών). Κατά συνέπεια, μια βασική μελλοντική πρόκληση για τη βοήθεια ΜΠΒ είναι να στηρίξει την αποτελεσματική χρήση των οικονομικών ροών όλων των χορηγών και να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο για άλλες χρηματοδοτικές πηγές. Στην αξιολόγηση αναφέρονται καλά παραδείγματα χρήσης ΜΠΒ για τη μόχλευση της χρηματοδότησης από χορηγούς/ΔΧΟ, ιδίως για σχέδια υποδομών.

Το πρώτο έτος του ΜΠΒ, το 2007, αναφέρθηκαν ορισμένα ζητήματα αποδοτικότητας όσον αφορά την έγκαιρη εφαρμογή, αλλά ο ρυθμός ανάθεσης συμβάσεων και εφαρμογής βελτιώθηκε από τότε. Η ποιότητα των στόχων και των δεικτών τόσο στα ΕΠΕΣ όσο και στα έγγραφα χαμηλότερου επιπέδου προγραμματισμού (ετήσια εθνικά προγράμματα και δελτία έργου) βελτιώθηκαν κατά την περίοδο 2007-2009. Θεωρήθηκε ότι εν γένει τα σχέδια ήταν κατάλληλα. Συνολικά, τα άμεσα αποτελέσματα της βοήθειας ΜΠΒ, π.χ. ο αριθμός των ατόμων που εκπαιδεύτηκε, επιτεύχθηκαν. Πάντως, σε επίπεδο ουσιαστικών αποτελεσμάτων, τα οφέλη που θα απέρρεαν ως αποτέλεσμα της κατάρτισης ήταν λιγότερο σαφή. Η αποτελεσματικότητα του ΜΠΒ θεωρήθηκε ότι ήταν ισχυρότερη σε τομείς που συνδέονται με το κεκτημένο, αλλά ορισμένοι οριζόντιοι τομείς, όπως η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, απετέλεσαν ιδιαίτερη πρόκληση.

Συνιστώνται περαιτέρω βελτιώσεις, περιλαμβανομένου του ενισχυμένου ρόλου για τις δικαιούχους χώρες στην εκπόνηση του σχεδίου και τη διαδικασία επιλογής. Βασικό καθοριστικό στοιχείο για την επίτευξη αποτελεσμάτων και βιωσιμότητας ήταν η αυτεξουσιότητα των δικαιούχων του μεταρρυθμιστικού προγράμματος και η ικανότητα των διοικήσεών τους. Έχοντας αυτό υπόψη, οι αξιολογητές ανέφεραν κάποιους κινδύνους για τις επιπτώσεις και τη βιωσιμότητα που συνδέονται με την καταλληλότητα των επιπέδων του προσωπικού και τη διατήρηση ειδικευμένου προσωπικού.

Η εστίαση της βοήθειας σε πιο περιορισμένο αριθμό τομέων θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και τη μελλοντική απήχηση. Η θέσπιση πολυετούς/πολυτομεακής προσέγγισης βάσει της συνιστώσας I (όπως έχει ήδη χρησιμοποιηθεί βάσει άλλων συνιστωσών ΜΠΒ) θα διευκόλυνε τον καθορισμό προτεραιοτήτων και τον προγραμματισμό της βοήθειας, τον συντονισμό των χορηγών και τη βελτίωση της αυτεξουσιότητας των δικαιούχων της βοήθειας. Συστάθηκε η σταδιακή εισαγωγή μιας τομεακής προσέγγισης, λαμβάνοντας υπόψη την ικανότητα των δικαιούχων να διαχειρίζονται την εφαρμογή.

Αξιολόγηση της συμμετοχής ενδιαφερομένων στον προγραμματισμό και την εφαρμογή της προενταξιακής βοήθειας προς την Τουρκία

Η αξιολόγηση αυτή εκτίμησε τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων στον προγραμματισμό και την εφαρμογή της συνιστώσας Ι ΜΠΒ. Διατυπώνει συστάσεις για το πώς θα μπορούσε να εμβαθυνθεί η συμμετοχή αυτή, ώστε να βελτιωθεί η απόδοση της χρηματοδοτικής βοήθειας.

Η συμμετοχή των ενδιαφερομένων καταρχήν ήταν γενικά αποδεκτή και το ενδιαφέρον για την ενίσχυση και διεύρυνση της συμμετοχής των ενδιαφερομένων στον προγραμματισμό σημείωσε αύξηση. Οι αναπτυξιακοί εταίροι και οι οργανώσεις της ΕΕ που συμμετείχαν στον προγραμματισμό και την εφαρμογή του ΜΠΒ ανήλθαν σε ποσοστό 13%, οι κυβερνητικοί φορείς σε ποσοστό 46% και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών σε ποσοστό 41%. Συμμετείχαν εξωτερικοί ενδιαφερόμενοι στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαδικασία διαβούλευσης, αλλά όχι στο βαθμό συμμετοχής των εταίρων ή των συμμετεχόντων στη διαδικασία συναπόφασης. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της περιορισμένης αυτεξουσιότητας και ικανότητας δέσμευσης στη διαδικασία εκ μέρους τους.

Από την αξιολόγηση απέρρευσε ότι η ανάπτυξη τομεακών στρατηγικών απετέλεσε σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της πραγματικής συμμετοχής των ενδιαφερομένων, αλλά ήταν απαραίτητη μια πιο μακροπρόθεσμη προοπτική. Η προετοιμασία και αναθεώρηση των ΕΠΕΣ παρείχε περιορισμένο πεδίο για ευρύτερη συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Η πρόσκληση σε γραπτό σχολιασμό του σχεδίου ΕΠΕΣ εκ μέρους των αναπτυξιακών εταίρων και των ΟΚΠ, δεν απετέλεσε κίνητρο για κατάλληλα επίπεδα διαλόγου κατά την περίοδο 2007-2009. Η διαδικασία εκπόνησης του ετήσιου εθνικού προγράμματος βάσει της συνιστώσας Ι θεωρήθηκε ότι ήταν το βασικό εμπόδιο για την εμπλοκή ενδιαφερομένων, και η συμμετοχή εξωτερικών ενδιαφερομένων στη φάση αυτή ήταν περιορισμένη. Από τους ποικίλους μηχανισμούς παροχής, θεωρήθηκε ότι τα προγράμματα επιχορηγήσεων πρόσφεραν το ευρύτερο πεδίο για συμμετοχή ενδιαφερομένων, παραδείγματος χάρη των τελικών δικαιούχων.

Η αξιολόγηση συνέστησε ότι η εκτίμηση των ενδιαφερομένων θα έπρεπε να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ανάπτυξης τομεακών στρατηγικών. Αυτό θα βοηθούσε στον καθορισμό των σχετικών παραγόντων σε έναν ειδικό τομέα, των ικανοτήτων τους και της αναμενόμενης συμμετοχής στην επίτευξη των μακροχρόνιων στρατηγικών στόχων. Θα απαιτηθεί δυναμική άσκηση εξουσίας εκ μέρους των δικαιούχων οργανισμών που είναι αρμόδιοι για τον συντονισμό της χρηματοδοτικής βοήθειας για την παροχή επιχειρησιακής στήριξης και διακυβέρνησης, μέσω όλων των διοικητικών αρχών, δικαιούχων του έργου.

Αξιολόγηση των σχετικών δαπανών και οφελών της αδελφοποίησης και τεχνικής βοήθειας

Η αξιολόγηση αυτή συνίστατο στη σύγκριση μεταξύ δύο μέσων υλοποίησης κοινών για την εφαρμογή των προγραμμάτων ΜΠΒ: αδελφοποίηση και τεχνική βοήθεια (ΤΒ). Οι περίοδοι που εξετάστηκαν ήταν ΜΠΒ 2007–2008, PHARE 2005–2006, CARDS 2005–2006 και το μέσο προενταξιακής βοήθειας προς την Τουρκία 2005–2006.

Από την αξιολόγηση απέρρευσε ότι στην πράξη η επιλογή της ΤΒ ή της αδελφοποίησης βασιζόταν σε τρία κριτήρια: τη φύση της ανάθεσης (αδελφοποίηση κυρίως για περιοχές που συνδέονται με το κεκτημένο), την ωριμότητα του δικαιούχου ιδρύματος και την ικανότητα του δικαιούχου οργανισμού. Η τελική επιλογή του μέσου γινόταν ορθά μέσω διαλόγου μεταξύ των αντιπροσωπειών ΕΕ, της ΓΔ Διεύρυνσης και του εθνικού συντονιστή ΜΠΒ. Παρότι κατά κανόνα θεωρήθηκε ότι οι δικαιούχοι είναι σε θέση να προβούν σε μια τεκμηριωμένη επιλογή, αρκετοί δικαιούχοι ανέφεραν ότι είχαν δυσχέρειες στο να επιλέξουν μεταξύ αδελφοποίησης και ΤΒ. Ως μέρος της αξιολόγησης αυτής, προτάθηκε μία σειρά κριτηρίων που θα βοηθούν στην απόφαση αν θα χρησιμοποιηθεί αδελφοποίηση ή ΤΒ.

Τα σχέδια ΤΒ υπερβαίνουν κατά πολύ τα σχέδια αδελφοποίησης τόσο ως προς τον αριθμό των σχεδίων όσο και ως προς τους οικονομικούς πόρους (περίπου τετραπλάσια), αλλά το ποσοστό των σχεδίων αδελφοποίησης αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου, και ήταν μεγαλύτερο σε υποψήφιες χώρες παρά σε δυνάμει υποψήφιες χώρες. Δεν σημειώθηκε καμία αισθητή διαφορά στην επιτυχία των σχεδίων αδελφοποίησης σε σχέση με τα σχέδια ΤΒ. Πάντως, τα σχέδια αδελφοποίησης απετέλεσαν προτίμηση πολλών, λόγω των απτών οφελών και κυρίως της δημιουργίας μόνιμων σχέσεων με αντίστοιχο οργανισμό σε κράτος μέλος της ΕΕ, καθώς και λόγω αλλαγών στις εργασιακές συνθήκες. Βάσει κόστους μονάδας, η αδελφοποίηση θεωρήθηκε φθηνότερη κατά 23% από ό,τι η ΤΒ. Πάντως, η ΤΒ θεωρήθηκε από τους δικαιούχους ως το πλέον ευέλικτο και ευκολότερο να ελεγχθεί μέσο.

Παρότι αναφερόταν στην αξιολόγηση ότι η αδελφοποίηση εκτιμήθηκε πάρα πολύ από όλους τους ενδιαφερομένους, τέθηκαν δύο προβλήματα σχετικά με τη λειτουργία του μέσου: το πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα που συχνά παρεμβάλλεται ανάμεσα στην αξιολόγηση ελλείψεων και στην εφαρμογή του σχεδίου, και η έλλειψη ευελιξίας σε ορισμένες τρέχουσες διαδικασίες εφαρμογής, που θα ήταν χρήσιμη για την προσαρμογή της βοήθειας στην κατάσταση επιτόπου.

Ενδιάμεση αξιολόγηση των διασυνοριακών προγραμμάτων (CBC) μεταξύ υποψηφίων χωρών και δυνάμει υποψηφίων χωρών

Η πρώτη έκθεση βάσει της εν λόγω αξιολόγησης εστιάστηκε στον προγραμματισμό, τις δομές διακυβέρνησης και τις διαδικασίες. Το δεύτερο μέρος θα ολοκληρωθεί το 2011 και θα εστιαστεί στο πρόγραμμα εφαρμογής.

Στην έκθεση θεωρήθηκε ότι η αξιολόγηση αναγκών, η στρατηγική και οι στόχοι των προγραμμάτων CBC εν γένει είχαν συνοχή. Πάντως, η μελλοντική επίδραση των προγραμμάτων θα μπορούσε να βελτιωθεί με την ανάπτυξη της ευαισθητοποίησης των ενδιαφερομένων για το ρόλο των προγραμμάτων CBC που θα μπορούσαν να αποτελέσουν προδρόμους για διαρθρωτικά ταμεία, και εξασφαλίζοντας ότι οι τοπικές και περιφερειακές διοικήσεις εκπροσωπούνται πλήρως στις κοινές επιτροπές παρακολούθησης.

Οι αντιλήψεις των ενδιαφερομένων υπέδειξαν ότι τα προγράμματα CBC παρείχαν αποτελέσματα όσον αφορά τη βελτίωση των σχέσεων γειτονίας και την αποκατάσταση προσυγκρουσιακών επαφών. Η διαδικασία παροχής επιχορηγήσεων ήταν εν γένει καλά τεκμηριωμένη και οι περισσότερες από τις υποβληθείσες αιτήσεις επιχορηγήσεων ανέφεραν σαφές ενδιαφέρον για τα προγράμματα. Πάντως, δεν εξετάζονταν ορθά σε όλες τις περιπτώσεις τα θεματικά και οριζόντια ζητήματα και θεωρήθηκε ότι οι διαδικασίες ήταν δυσκίνητες και χρονοβόρες.

Η έκθεση συνέστησε την ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής ανάλυσης με μία περισσότερο ενημερωμένη στατιστική βάση, καλύτερη εξήγηση των κριτηρίων που χρησιμοποιούνται, καθώς και καλύτερη ευθυγράμμιση στο στατιστικό τομέα. Η έκθεση συνέστησε επίσης το να καταστούν διαθέσιμα (από το Διαδίκτυο ή με άλλα μέσα) τα μελλοντικά τελικά σχέδια προγραμμάτων για ενημέρωση από το ευρύ κοινό. Τέλος, συστάθηκε η εναρμόνιση και απλοποίηση του πακέτου εφαρμογής και της διαδικασίας αξιολόγησης.

Συμπεράσματα – αναδρομή και μελλοντικές προοπτικές: προενταξιακή βοήθεια μετά το 2013

Το 2010 ήταν μια καλή χρονιά για το ΜΠΒ, με σταθερή βελτίωση στους στρατηγικούς στόχους και καλύτερα αποτελέσματα. Από την παρούσα έκθεση απορρέουν οι τρόποι, με τους οποίους η προενταξιακή χρηματοδότηση βοήθησε στην υλοποίηση σταθερών θεσμών, στην ενίσχυση των δημοκρατικών διαδικασιών και του κράτους δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του σεβασμού και της προστασίας των μειονοτήτων. Το ΜΠΒ βοήθησε στη δημιουργία των προϋποθέσεων για καλύτερη λειτουργία των οικονομιών της αγοράς και στήριξη της ανάπτυξης εργατικού δυναμικού με καλύτερα προσόντα και καταλληλότερου προς απασχόληση, σε μία εποχή με οικονομικές δυσχέρειες. Ενθάρρυνε την περιφερειακή συνεργασία, συνέβαλε στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, και επίσης ξεκίνησε την ευαισθητοποίηση για την κρίσιμη πρόκληση των κλιματικών αλλαγών. Οι υποψήφιες χώρες προετοιμάστηκαν επίσης καλύτερα για να αναλάβουν τις υποχρεώσεις τους ως μέλη της ΕΕ. Αυτό αφορά ειδικότερα την προετοιμασία για την εφαρμογή των μελλοντικών πολιτικών και ταμείων στον διαρθρωτικό τομέα και στην αγροτική ανάπτυξη. Όχι μόνον στήριξε τη δημιουργία κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών δομών και μια ανταγωνιστική γεωργία, καθώς επίσης την ασφαλή και υγιεινή παραγωγή τροφίμων, αλλά επίσης συνέχισε να δημιουργεί με επιτυχία αποτελεσματικούς και αποδοτικούς μηχανισμούς ελέγχου και συστήματα μεταενταξιακών κονδυλίων.

Η στενότερη εταιρική σχέση με τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία που αποτελεί αποτέλεσμα της προενταξιακής βοήθειας προσφέρει επίσης οφέλη για τα κράτη μέλη της ΕΕ, όπως αυξημένη ασφάλεια στην προμήθεια ενέργειας, καθώς και εισαγωγές ασφαλών και υγιεινών τροφίμων, μεγαλύτερη ασφάλεια στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και καλύτερες προοπτικές για τη διαχείριση των παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών και της ρύπανσης.

Η διαδικασία διεύρυνσης δημιούργησε δυνατότητες για την ΕΕ να προβεί σε ευρύτερες στρατηγικές δράσεις. Για τον σκοπό αυτό και ενόψει της εξασφάλισης πολιτικής συνοχής, η πολιτική διεύρυνσης ξεκίνησε να προσαρμόζεται με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Κατά τον τρόπο αυτό, η πολιτική διεύρυνσης δημιουργεί οφέλη στην ΕΕ και στις υποψήφιες χώρες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, ώστε να επιτύχουν τους στρατηγικούς στόχους για την οικονομική ανάκαμψη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η εισαγωγή της τομεακής προσέγγισης στα ΕΠΕΣ για την περίοδο 2011-2013 θα οδηγήσει σε μείωση του αριθμού των τομέων παρέμβασης σε όλες τις χώρες της διεύρυνσης, καλύτερο καθορισμό προτεραιοτήτων και πιο συγκεκριμένη εστίαση στα αποτελέσματα. Βοήθησε επίσης τις δικαιούχους χώρες να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στη σκοπιμότητα, συμπληρωματικότητα και συνοχή των παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται από το ΜΠΒ, βάσει εθνικών σχεδίων και στρατηγικών, καθώς και τη στήριξη των σχεδίων αυτών από άλλους χορηγούς. Παραμένουν να γίνουν περισσότερα από το 2011 και μετά, ώστε να εξασφαλιστεί μια πιο ολοκληρωμένη αυτεξουσιότητα σε επίπεδο χώρας και να εντοπιστούν και εξεταστούν ορθά οι ανάγκες δημιουργίας ικανοτήτων στις δικαιούχους χώρες, ώστε να επωφεληθούν πλήρως από τα προσδοκώμενα οφέλη της τομεακής προσέγγισης. Σε τομείς που εκθέτουν την περιοχή σε δυναμικές παγκόσμιες προκλήσεις, όπως οι κλιματικές αλλαγές, το ΕΠΕΣ 2011-2013 αναγνωρίζει ότι οι προσπάθειες πρέπει να ενταθούν σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο ώστε να προετοιμαστούν οι χώρες για τον μετριασμό των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών και την προσαρμογή τους σε αυτές. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να εφαρμόσει όσο περισσότερο γίνεται τις αρχές της ευθυγράμμισης, της κατανομής της εργασίας και της διαχείρισης για την επίτευξη αναπτυξιακών αποτελεσμάτων.

Η ΕΕ διερεύνησε επίσης πώς οι βαθύτερες εταιρικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και των ευρωπαϊκών και διεθνών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσαν να βοηθήσουν για την κάλυψη των αναγκών των δικαιούχων, μέσω ενισχυμένων εταιρικών σχέσεων και νέων μηχανισμών χρηματοδότησης, όπως η μόχλευση.

Από το 2010 απέρρευσε αυξημένη αυτεξουσιότητα εκ μέρους των δικαιούχων ΜΠΒ, όπως αποδείχθηκε από την ενίσχυση του ηγετικού τους ρόλου στο συντονισμό των χορηγών και από την εκπόνηση των δικών τους εκτιμήσεων αναγκών για την προετοιμασία στην προσχώρηση στην ΕΕ και για την επίτευξη ευρύτερων αναπτυξιακών στόχων, καθώς και στόχων μακροοικονομικής σταθερότητας και βιώσιμης ανάπτυξης στην προετοιμασία της διάσκεψης ΜΠΒ του 2010. Επίσης, υπήρξε σημαντική δέσμευση εκ μέρους των δικαιούχων, ιδίως των εθνικών συντονιστών ΜΠΒ και των αρμοδίων αρχών για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση για προσεγγίσεις στήριξης και ανάπτυξης, ώστε να βελτιωθεί η μέτρηση των επιδόσεων και να αποδειχθεί ο αντίκτυπος των πόρων ΜΠΒ στους πολίτες τους.

Οι αξιόπιστες προοπτικές για μελλοντική ένταξη στην ΕΕ παραμένουν η ισχυρότερη κινητήρια δύναμη για μεταρρυθμίσεις και αλλαγές των κοινωνιών στις χώρες της διεύρυνσης. Η αποδοτική και καλά στοχευμένη χρήση των πόρων ΜΠΒ, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα κινητοποίησης πόρων από ΔΧΙ, θα μπορούσε να συμβάλει σε ταχύτερη πρόοδο στη διαδικασία ένταξης.

Τέλος, το 2010 ξεκίνησε μία δημόσια διαβούλευση για τους τρόπους περαιτέρω βελτίωσης του ΜΠΒ, βάσει του νέου πολυετούς χρηματοδοτικού πλαισίου της ΕΕ, ώστε να υπάρξει ο θετικότερος δυνατός αντίκτυπος στην πρόοδο των Δυτικών Βαλκανίων, της Τουρκίας και της Ισλανδίας, που θα επιφέρει επίσης οφέλη στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της.

[1] Έγγραφο εργασίας της Επιτροπής – Ενημερωτικό έγγραφο – Συνοδευτικό του εγγράφου «Έκθεση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή – Ετήσια έκθεση 2010 σχετικά με τη χρηματοδοτική βοήθεια για τη διεύρυνση (ΜΠΒ, PHARE, CARDS, προενταξιακό μέσο για την Τουρκία, μεταβατική διευκόλυνση).

[2] Το μέσο προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ) έχει συνολικό προϋπολογισμό ύψους 11,5 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 2007-2013. Οι δικαιούχοι του ΜΠΒ είναι η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Κροατία, η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, το Μαυροβούνιο, η Σερβία, η Τουρκία, η Ισλανδία (από το 2011), καθώς και το Κοσσυφοπέδιο δυνάμει της απόφασης UNSCR 1244/99. Το ΜΠΒ στηρίζει μεταρρυθμίσεις στις δικαιούχες χώρες και την προοδευτική τους ευθυγράμμιση προς τα πρότυπα και τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το κεκτημένο, ενόψει της προετοιμασίας τους για τη μελλοντική τους ένταξη στην ΕΕ.

[3] Το μέρος Ι του εγγράφου εργασίας καλύπτει το ΜΠΒ και την προηγούμενη οικονομική βοήθεια προς την περιοχή υπό διεύρυνση, ήτοι Ισλανδία, Δυτικά Βαλκάνια και Τουρκία. Το μέρος ΙΙ καλύπτει προ και μετά ενταξιακή βοήθεια στα κράτη μέλη που εντάχθηκαν στην ΕΕ το 2004 και το 2007, η υλοποίηση των οποίων ή η προοδευτική τους κατάργηση ίσχυαν ακόμη το 2010.

[4] Κροατία, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Ισλανδία, Μαυροβούνιο και Τουρκία.

[5] Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Σερβία καθώς και Κοσσυφοπέδιο βάσει της UNSCR 1244/99.

[6] Βλέπε: http://ec.europa.eu/europe2020/index_en.htm

[7] Βλέπε ετήσια έκθεση 2009 για την εφαρμογή του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ, COM(2010) 687 τελικό της 25.11.2010, μέρος 1.2, σελίδα 3.

[8] Διατίθεται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/enlargement/projects-in-focus/donor-coordination/meetings_events_conf_coord_aid_en.htm

[9] Η στρατηγική για τη διεύρυνση του 2010 υπογράμμισε ορισμένους κοινούς τομείς στις χώρες σε προενταξιακό στάδιο, όπου απαιτείται σταθεροποίηση των μεταρρυθμίσεων. Στις μεταρρυθμίσεις αυτές περιλαμβάνεται η δημόσια διοίκηση και το δικαστικό σώμα, η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς και οι ελευθερίες έκφρασης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Οι εκθέσεις προόδου υπογράμμισαν ότι πρέπει να λυθούν ορισμένα διμερή ζητήματα από τα ενδιαφερόμενα μέρη, σε πνεύμα καλής γειτονίας, και λαμβανομένου υπόψη του συνολικού συμφέροντος της ΕΕ. Υπογραμμίστηκε επίσης η περιφερειακή συνεργασία ως ουσιώδες στοιχείο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

[10] Κάθε δύο χρόνια, ο ΟΟΣΑ διεξάγει έρευνα σχετικά με το πλαίσιο χορήγησης βοήθειας στις αναπτυσσόμενες χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Η έρευνα βασίζεται σε πέντε βασικές αρχές, τις οποίες υπέγραψαν 100 χορηγοί και αναπτυσσόμενες χώρες στη Διακήρυξη του Παρισιού για την αποτελεσματικότητα της βοήθειας. Οι αρχές αυτές αυτές είναι οι εξής: 1. Αυτεξουσιότητα : οι αναπτυσσόμενες χώρες θεσπίζουν τις δικές τους στρατηγικές για τη μείωση της φτώχειας, τη βελτίωση των θεσμών τους και την αντιμετώπιση της διαφθοράς· 2. Ευθυγράμμμιση : οι χώρες χορηγοί ευθυγραμμίζονται με τους στόχους αυτούς και χρησιμοποιούν τοπικά συστήματα· 3. Εναρμόνιση : οι χώρες χορηγοί συντονίζουν, απλοποιούν διαδικασίες και ανταλλάσσουν πληροφορίες ώστε να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη· 4. Αποτελέσματα : οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χορηγοί επικεντρώνουν στα αποτελέσματα της ανάπτυξης και τη μέτρηση των αποτελεσμάτων· 5. Αμοιβαία ευθύνη : οι χορηγοί και οι εταίροι έχουν αμοιβαία ευθύνη για τα αποτελέσματα της ανάπτυξης.

[11] Βάσει του ψηφίσματος αριθ. 1244/1999 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

[12] ΔΑΒ ανά κάτοικο και ως ποσοστό του ΑΕΕ στις επιλεγείσες χώρες, 2009

% ΑΕΕ | $ ΗΠΑ ανά κάτοικο |

Αφγανιστάν | 45,7 (2008) | 203,7 |

Αλβανία | 3 | 113,4 |

Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό | 23,9 | 35,6 |

Βοσνία & Ερζεγοβίνη | 2,4 | 110,2 |

Αιθιοπία | 13,4 | 46,1 |

Κοσσυφοπέδιο | 14 | 436,5 |

Τέως Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας | 2,2 | 94,7 |

Ουγκάντα | 11,4 | 54,6 |

Πηγή: Δείκτες Παγκόσμιας Ανάπτυξης 2010 , Παγκόσμια Τράπεζα.

[13] Πηγή: Κοσσυφοπέδιο - Έκθεση για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη του 2010 , UNDP.

[14] ΕΕ C 46 της 24.2.2006.

[15] http://siteresources.worldbank.org/INTMONTENEGRO/Resources/110127-MNE-CPS-SECBO.pdf

[16] http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/financial_assistance/phare/evaluation/20110912_final_report.pdf

[17] Τα πρακτικά της διάσκεψης διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/enlargement/projects-in-focus/donor-coordination/meetings_events_conf_coord_aid_en.htm

[18] http://ec.europa.eu/enlargement/how-does-it-work/financial-assistance/phare/evaluation/interim_en.htm