[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 23.10.2007

SEC(2007) 1393

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ που συνοδεύει την

Πρόταση ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης για τη χορήγηση στους υπηκόους τρίτων χωρών ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας στην επικράτεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζομένους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα σε κράτος μέλος

Σύνοψη της αξιολόγησης αντικτύπου

{COM(2007) 638 τελικό}{SEC(2007) 1408}

1. Εισαγωγή

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε για πρώτη φορά το 1999, στα συμπεράσματα του Τάμπερε, την ανάγκη να εξασφαλιστεί ίση μεταχείριση για τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην επικράτεια των κρατών μελών, προσφέροντάς τους συγκρίσιμα δικαιώματα με εκείνα των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προκειμένου να ανταποκριθεί στη συγκεκριμένη ανάγκη, το παρόν έγγραφο συνοψίζει την έκθεση αξιολόγησης αντικτύπου, η οποία εξετάζει πολιτικές επιλογές για να κατοχυρωθεί ένα κοινό σύνολο κανόνων για όλους τους νόμιμα διαμένοντες εργαζόμενους τρίτων χωρών που δεν έχουν ακόμα αποκτήσει το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος.

Η συγκεκριμένη έκθεση βασίζεται στις διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν με τα κράτη μέλη και άλλους φορείς. Τα δεδομένα συγκεντρώθηκαν κυρίως μέσω διαβουλεύσεων, περιπτωσιολογικών μελετών και ανάλυσης της σχετικής βιβλιογραφίας που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο εξωτερικής μελέτης που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή. Η Γενική Διεύθυνση «Απασχόληση, Κοινωνικές Υποθέσεις και Ισότητα Ευκαιριών» συμμετείχε στην κατάρτιση της μελέτης και της έκθεσης, από κοινού με μία διυπηρεσιακή διευθύνουσα ομάδα που δημιουργήθηκε από τη Γενική Διεύθυνση «Δικαιοσύνη, Ελευθερία και Ασφάλεια».

2. Ο καθορισμός του προβλήματος

2.1. Το πλαίσιο

Το σχέδιο πολιτικής για τη νόμιμη μετανάστευση[1] προσδιορίζει ένα χάρτη πορείας καθώς και σειρά μέτρων και νομοθετικών πρωτοβουλιών. Προτείνει επιπλέον να υιοθετηθεί η ακόλουθη γραμμή συμπεριφοράς: να ανοίξουν ειδικοί δίοδοι νόμιμης μετανάστευσης (μετανάστες υψηλών προσόντων, εποχιακοί εργαζόμενοι, αμειβόμενοι ασκούμενοι, ενδοϋπηρεσιακώς μετατιθέμενοι) και να εκδοθεί γενική οδηγία που να καθορίζει τα δικαιώματα των εργαζομένων τρίτων χωρών. Αυτή πρόκειται να χρησιμεύσει σαν πλαίσιο για τη θέσπιση ειδικών οδηγιών. Με άλλα λόγια, δεν προτείνεται οριζόντια νομοθεσία σχετικά με τους όρους διαμονής των υπηκόων τρίτων χωρών που κατέχουν θέση απασχόλησης. Αντίθετα, οι ειδικές οδηγίες θα μπορούσαν να διέπουν την εισδοχή ορισμένων κατηγοριών μεταναστών βάσει οριζόντιας κοινοτικής νομοθεσίας που θα θέσπιζε τα δικαιώματα των εργαζομένων τρίτων χωρών στο επίπεδο της Ένωσης.

2.2. To προς επίλυση πρόβλημα: η ανισότητα δικαιωμάτων και η αναποτελεσματικότητα των εθνικών διαδικασιών εισδοχής

Η ανισότητα δικαιωμάτων

Η ανάλυση του κοινοτικού κεκτημένου, των εθνικών νομοθεσιών των κρατών μελών και των διεθνών συμφωνιών αποκαλύπτει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ των δικαιωμάτων («χάσμα δικαιωμάτων») των υπηκόων τρίτων χωρών και εκείνων των πολιτών της ΕΕ ή των προσώπων που απολαύουν του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος.

Επί του παρόντος, η αρχή της ίσης μεταχείρισης, όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας και τα δικαιώματα για κοινωνικές παροχές (κοινωνική ασφάλιση), κατοχυρώνεται για τους υπηκόους τρίτων χωρών μόνον μέσω των εθνικών νομοθεσιών και για ορισμένες ιδιαίτερες ομάδες εργαζομένων τρίτων χωρών μέσω διαφόρων πολυμερών συμφωνιών που έχουν συναφθεί από την Κοινότητα. Ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων τρίτων χωρών, που καθορίζονται σε συνάρτηση με το καθεστώς τους (επί μακρόν διαμένοντες) ή την ιθαγένειά τους (υπήκοοι χωρών που έχουν υπογράψει πολυμερείς συμφωνίες με την Ένωση και τα κράτη μέλη της, όπως οι χώρες της ΕΖΕΣ και η Τουρκία), μπορούν να διεκδικήσουν ευνοϊκότερη θέση δυνάμει της κοινοτικής νομοθεσίας. Αυτό όμως δεν ισχύει στην περίπτωση των περισσοτέρων εργαζομένων τρίτων χωρών. Κατά συνέπεια, ελλείψει οριζόντιας κοινοτικής νομοθεσίας, τα δικαιώματα των εργαζομένων αυτών μπορούν να διαφέρουν αισθητά ανάλογα με την ιθαγένειά τους και το κράτος μέλος στο οποίο διαμένουν. Αυτό το εργατικό δυναμικό πάσχει από έλλειψη ασφάλειας δικαίου και βρίσκεται σε άνιση θέση σε σχέση με εργαζόμενους των οποίων τα δικαιώματα έχουν καθορισθεί με σαφήνεια. Αυτή η κατάσταση δεν είναι σύμφωνη με το στόχο του Τάμπερε, που συνίσταται στην παροχή στους νομίμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ανάλογων με εκείνα που απολαύουν οι πολίτες της ΕΕ.

Πολύπλοκες και αναποτελεσματικές διαδικασίες εισδοχής

Η ανάλυση αποκαλύπτει ότι ελλείψει κοινοτικής νομοθεσίας, περισσότερα από τα μισά κράτη μέλη διαθέτουν ήδη ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης ή προβλέπουν να τροποποιήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση το σύστημά τους και μόνο μία μειοψηφία μεταξύ αυτών εφαρμόζει χωριστές διαδικασίες για την έκδοση των αδειών εργασίας και διαμονής. Αυτές οι χωριστές διαδικασίες συνεπάγονται μεγαλύτερο διάστημα εξέτασης των αιτήσεων και μεγαλύτερο διοικητικό φόρτο και έξοδα για τον εργοδότη και τον δυνάμει διακινούμενο εργαζόμενο (λόγω των χωριστών διαδικασιών).

2.3. Ποιος επηρεάζεται σε ποια κράτη μέλη και σε ποιο βαθμό; - το μέγεθος του προβλήματος

Είναι δύσκολο να καθοριστεί ποιος επηρεάζεται από το πρόβλημα της ανισότητας των δικαιωμάτων και της αναποτελεσματικότητας των διαδικασιών εισδοχής. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που εργάζονται νόμιμα στην Ένωση αποτελούν μια πολύ ετερογενή ομάδα. Στο επίπεδο της ΕΕ δεν υπάρχουν δεδομένα για μεταναστευτικές ροές με προορισμό κράτη μέλη που να κατανέμονται ανάλογα με το λόγο της μετανάστευσης (για παράδειγμα, απασχόληση, οικογενειακή επανένωση)[2].Ως εκ τούτου, η θέση από την άποψη της απασχόλησης των υπηκόων τρίτων χωρών στην αγορά εργασίας της ΕΕ αναλύθηκε στο πλαίσιο της έρευνας για το ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό (European Labour Force Survey (LFS)), η οποία διακρίνει τους εργαζόμενους στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας βάσει της ιθαγένειάς τους.

Η σύντομη στατιστική ανάλυση του 2005 κατέδειξε ότι:

- οι υπήκοοι τρίτων χωρών αντιπροσωπεύουν το 3,6% του πληθυσμού της ΕΕ (16 εκατομμύρια άτομα)·

- το μεγαλύτερο μέρος εξ αυτών (περίπου 12 εκατομμύρια) ζουν σε 5 κράτη μέλη (Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, ΗΒ και Ιταλία)·

- η προέλευσή τους διαφέρει ουσιαστικά ανάλογα με την γεωγραφική εγγύτητα και τους ιστορικούς δεσμούς με το κράτος μέλος διαμονής·

- φαίνεται ότι η γενική κατηγορία των εργαζομένων τρίτων χωρών υποδιαιρείται σε μια ομάδα ατόμων υψηλών προσόντων και σε μία πιο πολυάριθμη ομάδα ελάχιστων ή μετρίων προσόντων ατόμων.

3. Στόχοι

Οι συνολικοί στόχοι είναι οι ακόλουθοι:

1) να υπάρξει ανταπόκριση στο αίτημα που εκφράστηκε για πρώτη φορά στο Τάμπερε να χορηγηθούν ανάλογα δικαιώματα στους εργαζομένους τρίτων χωρών στο σύνολο της Ένωσης, καθιερώνοντας την αρχή της ίσης μεταχείρισης για τους υπηκόους τρίτων χωρών σε όλη την ΕΕ·

2) να βελτιωθεί η λειτουργία της αγοράς απασχόλησης της Ένωσης·

3) να προστατευθούν οι εργαζόμενοι πολίτες της Ένωσης από τον αθέμιτο ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας.

Οι ειδικοί και λειτουργικοί στόχοι είναι οι ακόλουθοι:

1) να υπάρξει κοινή αντιμετώπιση στο επίπεδο της Ένωσης της κατηγορίας των εργαζομένων τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ αλλά δεν έχουν ακόμα αποκτήσει το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος·

2) να καθορισθεί σύνολο δικαιωμάτων για τους εργαζόμενους τρίτων χωρών·

3) να προστατευθούν οι υπήκοοι της ΕΕ και οι επί μακρόν διαμένοντες από τις ενδεχόμενες συνέπειες του ανταγωνισμού που ασκείται από φθηνό και υποκείμενο σε εκμετάλλευση αλλοδαπό εργατικό δυναμικό·

4) να βελτιωθεί η διαφάνεια της κοινής αγοράς εργασίας της ΕΕ για τους εργαζομένους τρίτων χωρών.

4. Πιθανές επιλογές

Το ζήτημα είναι μέχρι ποιου σημείου μπορεί να φτάσει η παρέμβαση της Ένωσης. Στα κράτη μέλη, η ανισότητα δικαιωμάτων μεταξύ των εργαζομένων τρίτων χωρών και των λοιπών εργαζομένων είναι πιο έντονη σε σχέση με την πρόσβαση στην αγορά απασχόλησης, την πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση (κυρίως επιδόματα ανεργίας, οικογενειακά επιδόματα και κοινωνική πρόνοια), τη δυνατότητα μεταφοράς συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και παροχών κοινωνικής ασφάλισης και την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες (πρόσβαση στις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας και σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής στέγης). Όσον αφορά τις πολύπλοκες και αναποτελεσματικές εθνικές διαδικασίες εισδοχής, το ζήτημα που τίθεται είναι να εξευρεθεί τρόπος για την βελτίωσή τους.

- Επιλογή 1 – Διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης

- Επιλογή 2 – Η μη νομοθετική επιλογή: επικοινωνία, συντονισμός και συνεργασία. Δε θεσπίζεται νέα νομοθεσία όσον αφορά τα δικαιώματα των μεταναστών εργαζομένων γενικά. Τα δικαιώματα ορισμένων κατηγοριών μεταναστών εργαζομένων (όπως των εργαζομένων υψηλών προσόντων) αποσαφηνίζονται περαιτέρω από την εθνική νομοθεσία και καλύπτονται σε επίπεδο ΕΕ από ειδικές οδηγίες (π.χ. για τους εργαζομένους υψηλών προσόντων). Αντίθετα προσδίδεται μεγαλύτερη προσοχή σε συμπληρωματικά μέτρα και υποστηρικτικές δραστηριότητες με σκοπό την προσέγγιση των νομοθετικών πρακτικών των κρατών μελών για τη συγκέντρωση και την ανταλλαγή πληροφοριών και γνώσεων.

- Επιλογή 3α – Η νομοθετική επιλογή υπό τη μορφή οδηγίας επικεντρωμένης στα κοινά σημεία . Η συγκεκριμένη επιλογή χορηγεί ίση μεταχείριση στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν ήδη γίνει δεκτοί στην αγορά εργασίας σε όλους τους σχετικούς με την απασχόληση τομείς, εξαιρουμένης της κοινωνικής ασφάλισης, της μεταφοράς κοινωνικών εισφορών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και της πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες.

- Επιλογή 3β – Η νομοθετική επιλογή της ίσης μεταχείρισης που χορηγείται υπό τη μορφή οδηγίας . Η συγκεκριμένη επιλογή χορηγεί ίση μεταχείριση στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν ήδη γίνει δεκτοί στην αγορά εργασίας σε όλους τους σχετικούς με την απασχόληση τομείς, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής ασφάλισης, της μεταφοράς κοινωνικών εισφορών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και της πρόσβασης σε δημόσιες υπηρεσίες.

- Επιλογή 4 – Η επιλογή της συμπληρωματικής νομοθεσίας, υπό τη μορφή οδηγίας που προβλέπει ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης και χορήγηση ενιαίας άδειας διαμονής και εργασίας . Η οδηγία προβλέπει ουσιαστικά ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης, η οποία απλουστεύει τις διατυπώσεις που πρέπει να γίνουν τόσο για τους μετανάστες όσο και για τις δημόσιες αρχές, καθώς και έκδοση ενιαίου εγγράφου που παρέχει τη δυνατότητα στους υπηκόους τρίτων χωρών ταυτόχρονα να διαμένουν και να εργάζονται σε ένα κράτος μέλος. Πηγή έμπνευσης της συγκεκριμένης διάταξης θα μπορούσε να αποτελέσει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1030/2002 για την καθιέρωση αδείας διαμονής ενιαίου τύπου για τους υπηκόους τρίτων χωρών, ο οποίος επιτρέπει στο εξής στα κράτη μέλη να προσθέτουν παρατηρήσεις, για εθνική χρήση, που αφορούν την άδεια εργασίας. Σύμφωνα με την προσέγγιση που βασίζεται στην τήρηση των δικαιωμάτων, αυτή η επιλογή θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει διαδικαστικές διασφαλίσεις και εγγυήσεις στο πλαίσιο της αίτησης ενιαίας άδειας.

- Eπιλογή 5 – Η πλήρης νομοθετική πρόταση, υπό τη μορφή οδηγίας που ρυθμίζει την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και κατοχυρώνει επιπλέον ίσα δικαιώματα στους υπηκόους τρίτων χωρών . Η οδηγία ρυθμίζει την πρόσβαση των εργαζομένων τρίτων χωρών στην αγορά εργασίας ενός κράτους μέλους, προκειμένου να κατοχυρώσει την ίση μεταχείριση όσον αφορά την απασχόληση και την κινητικότητα στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Θα πρέπει, προς το σκοπό αυτό, να εναρμονισθούν οι συνθήκες πρόσβασης στην αγορά εργασίας (κριτήριο των οικονομικών αναγκών, κλπ). Η επιλογή 5 θα εξασφάλιζε περαιτέρω την ίση μεταχείριση με τους ημεδαπούς εργαζόμενους σε όλους τους τομείς που αναφέρονται στην επιλογή αριθ. 3β.

5. Σύγκριση των επιλογών

Οι έξι επιλογές (δεδομένου ότι οι επιλογές 3α και 3β αποτελούν δευτερεύουσες επιλογές) αποτέλεσαν το αντικείμενο σύγκρισης σε σχέση με την υλοποίηση των συνολικών στόχων, το διοικητικό φόρτο και τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις του.

Η ανάλυση που επεδίωκε να προσδιορίσει το κατά πόσον οι επιλογές επιτυγχάνουν τους συνολικούς στόχους απέδειξε ότι διακρίνονται σαφώς τρείς επιλογές, δηλαδή οι νομοθετικές επιλογές 3β, 4 και 5.

Όσον αφορά την οικονομική επίπτωση των επιλογών, τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται από την επιλογή 4, γεγονός που οφείλεται ουσιαστικά στην δυνατότητα εξοικονόμησης εξόδων που καθίσταται δυνατή από την απλούστευση και την τυποποίηση της διαδικασίας αίτησης. Οι επιλογές 3β, 4 και 5 παρέχουν μια σειρά οικονομικών πλεονεκτημάτων, αλλά συνεπάγονται οικονομικό και διοικητικό κόστος για τις επιχειρήσεις και τις δημόσιες αρχές. Αντίθετα, οι επιλογές 3β, 4 και 5 έχουν σημαντικές θετικές κοινωνικές επιπτώσεις, κυρίως όσον αφορά την κοινωνική ένταξη, την ισότητα μεταχείρισης και την πρόσβαση στην κοινωνική προστασία και στις δημόσιες υπηρεσίες. Η επιλογή 4 εμφανίζει πλεονεκτήματα που έχουν ουσιαστικά σχέση με την κατάργηση του φαύλου κύκλου των καθυστερήσεων που παρατηρούνται στις διάφορες διαδικασίες έκδοσης των αδειών διαμονής και εργασίας καθώς και με την απλούστευση, τον εξορθολογισμό και την ομοιογενοποίηση των διαδικασιών και της νομοθεσίας.

Αν οι επιλογές ταξινομηθούν ανάλογα με τα αποτελέσματά τους σε σχέση με την επίτευξη των συνολικών στόχων και με τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις τους, οι επιλογές 3β, 5 και 4 αποδεικνύονται οι πλέον ευνοϊκές. Η επιλογή 3β παρουσιάζει ορισμένα μειονεκτήματα, όπως για παράδειγμα η πιθανή αύξηση των δαπανών που συνδέονται με την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων τρίτων χωρών.

Η επιλογή 4 συγκρίθηκε με τις άλλες επιλογές σαν χωριστή επιλογή αλλά αποτελεί στην πραγματικότητα συμπληρωματική επιλογή και μπορεί να συνδυαστεί με μία από τις νομοθετικές επιλογές.

Όσον αφορά τις δυνατότητες έγκρισης, η επιλογή 5 θεωρείται τώρα ως πολιτικά ανέφικτη, δεδομένης της τύχης που επιφυλάχθηκε στην πρόταση της Επιτροπής του 2001 [3] , η οποία αποσύρθηκε το 2006.

6. Η προτιμώμενη επιλογή

Δεδομένων των αποτελεσμάτων της σύγκρισης των επιλογών, η προτιμώμενη επιλογή πρέπει να παρουσιάζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

- Το ευρύ πεδίο εφαρμογής της επιλογής 3β που εξασφαλίζει ίση μεταχείριση, η οποία καλύπτει όλους τους σχετικούς με την απασχόληση τομείς, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στην κοινωνική ασφάλιση, της μεταφοράς των καταβληθεισών συντάξεων, της πρόσβασης στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, της αναγνώρισης διπλωμάτων, της πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες και ειδικότερα της συνδρομής που παρέχεται από τις υπηρεσίες ευρέσεως εργασίας[4]

σε συνδυασμό με

- την επιλογή 4 που προβλέπει τη θέσπιση ενιαίας διαδικασίας υποβολής αίτησης για την απόκτηση ενιαίας άδειας εργασίας/διαμονής, εξαρτώντας τοιουτοτρόπως την ίση μεταχείριση από την αποδοχή της αίτησης για την έκδοση αυτής της άδειας (δηλαδή από την αποδοχή στην αγορά εργασίας ενός κράτους μέλους).

Αυτή η προσέγγιση φαίνεται να παρουσιάζει τα περισσότερα προτερήματα τόσο σε πρακτικό όσο και πολιτικό επίπεδο.

Οι δύο επιλογές μπορούν εύκολα να συνδυαστούν σε μια προτιμώμενη επιλογή, δεδομένου ότι προσεγγίζουν διαφορετικά ζητήματα αλλά έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα, συμβάλλοντας τοιουτοτρόπως στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και στην καλύτερη ενσωμάτωση του εργατικού δυναμικού. Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ αυτών των επιλογών – μεταξύ των δικαιωμάτων των μεταναστών αφενός και της ενιαίας διαδικασίας υποβολής αίτησης και της ενιαίας άδειας αφετέρου, και οι δύο στοχεύουν στη βελτίωση της διαχείρισης των μεταναστεύσεων μέσω δίκαιης προσέγγισης. Οι στόχοι τους είναι συμπληρωματικοί: και οι δύο συμβάλλουν στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας. Ένας δεύτερος δεσμός μεταξύ των εν λόγω δικαιωμάτων και της ενιαίας άδειας έγκειται στο γεγονός ότι τα δικαιώματα αυτά χορηγούνται μόνο στα πρόσωπα που διαμένουν και εργάζονται νόμιμα. Η κατοχή ενιαίας άδειας αποδεικνύει την νομιμότητα της διαμονής και της εργασίας. Τέλος, όχι μόνο η επιλογή 3β αλλά εξίσου η ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης της επιλογής 4 χορηγεί δικαιώματα και προστατεύει τους μετανάστες, καθιερώνοντας μία πιο αποτελεσματική και πιο διαφανή διαδικασία εισδοχής που προβλέπει διαδικαστικές εγγυήσεις προς όφελός τους.

Οι επιλογές 3β και 4 έχουν επίσης διαφορετικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας. Η επιλογή 3 μπορεί να μειώσει τη ζήτηση νομίμου εργατικού δυναμικού προερχομένου από τρίτες χώρες και μπορεί να δώσει αφορμή για αδήλωτη εργασία ενώ η επιλογή 4 μειώνει την παράνομη και αδήλωτη εργασία, θέτοντας ουσιαστικά τέλος στο φαύλο κύκλο των καθυστερήσεων που σημειώνονται στις διάφορες διαδικασίες έκδοσης των αδειών διαμονής και εργασίας, μέσω μιας ταχύτερης και πιο αποτελεσματικής διαδικασίας.

6.1. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της προτεινόμενης επιλογής

Η επιλογή 3β θα εξασφάλιζε την υλοποίηση όλων των συνολικών στόχων. Επιπλέον θα προστάτευε και θα ενσωμάτωνε τους εργαζόμενους τρίτων χωρών με καλύτερο και πιο ευέλικτο τρόπο. Παράλληλα, η προσέγγιση που βασίζεται στην ισότητα μεταχείρισης περιλαμβάνει μια παγίδα: δεδομένης της απουσίας κοινοτικής αρμοδιότητας εναρμόνισης, τα δικαιώματα που χορηγούνται πραγματικά στα κράτη μέλη θα συνέχιζαν να διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο (για παράδειγμα, όσον αφορά τη διάρκεια των κοινωνικών παροχών). Ένα περαιτέρω μειονέκτημα, σε σχέση με τις παροχές κοινωνικής ασφάλισης, έγκειται στο κόστος της διεύρυνσης του προσωπικού πεδίου εφαρμογής των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης σε εκείνα τα κράτη μέλη στα οποία ορισμένες κοινωνικές παροχές δεν χορηγούνται ακόμα στους υπηκόους τρίτων χωρών.

Η επιλογή 4 προβλέπει ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης που καταλήγει στην έκδοση ενιαίας άδειας. Η συγκεκριμένη επιλογή θα εξασφάλιζε την εφαρμογή ταχύτερων και απλούστερων διαδικασιών (συντομότερη προθεσμία εξέτασης, λιγότερες διατυπώσεις) για τους εργαζομένους τρίτων χωρών και τους εργοδότες τους, αυξάνοντας τοιουτοτρόπως τη διαφάνεια και την ασφάλεια δικαίου. Επιπλέον, η προσφυγή σε μία μόνη διαδικασία αντί δύο θα μείωνε το διοικητικό φόρτο και μακροπρόθεσμα το κόστος για τις εθνικές διοικήσεις, δεδομένου ότι θα υπήρχε ένα σημείο επαφής αντί δύο. Εξάλλου, η ύπαρξη ενιαίας άδειας θα επέτρεπε να αποφευχθεί ο κίνδυνος αποκλίσεων μεταξύ δύο χωριστών αδειών και θα παρείχε σαφέστερη εποπτεία του καθεστώτος του υπηκόου τρίτης χώρας και του σκοπού της διαμονής του στο κράτος μέλος. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να υπάρχει στενός εσωτερικός συντονισμός μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών για να μπορέσει να τεθεί σε εφαρμογή μία ενιαία διαδικασία υποβολής αίτησης. Επιπλέον, στις περιπτώσεις εκείνες που θα χρειαστεί η αναδιάρθρωση της ισχύουσας διαδικασίας, θα προκύψουν ενδεχομένως εφάπαξ έξοδα για τη χρήση ειδικευμένου προσωπικού ή για την κατάρτιση του υπάρχοντος. Όσον αφορά τον τύπο, πρέπει να τονιστεί ότι η ενιαία άδεια θα πρέπει να είναι σύμφωνη με το ενιαίο τύπο άδειας διαμονής που ισχύει ήδη για τους υπηκόους τρίτων χωρών[5]. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη δεν θα χρειάζεται να εκδίδουν με δικά τους έξοδά νέες άδειες αλλά θα χρησιμοποιούν τον ισχύοντα ενιαίο τύπο άδειας διαμονής, στον οποίο θα πρέπει να αναγράφουν υποχρεωτικά όλες τις πληροφορίες που αφορούν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας (διάρκεια και έκταση της πρόσβασης).

6.2 . Εκτίμηση των διοικητικών εξόδων και εφαρμογή της προτιμώμενης επιλογής

Η ποιοτική ανάλυση κατέδειξε:

- αύξηση όσον αφορά την πληρωμή κοινωνικών παροχών στους εργαζόμενους τρίτων χωρών και αύξηση των δαπανών για δημόσιες υπηρεσίες για τους συγκεκριμένους εργαζόμενους σε κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμη χορηγήσει πλήρη ισότητα μεταχείρισης, και

- μείωση των δαπανών όσον αφορά τη διαδικασία υποβολής αίτησης και την έκδοση των αδειών διαμονής και εργασίας, που οφείλεται στη μείωση των διοικητικών εξόδων (μείωση του προσωπικού που ασχολείται με την εξέταση των αιτήσεων και την πληροφόρηση των αιτούντων) και στην ύπαρξη συμπληρωματικών φορολογικών εσόδων (λόγω του ότι οι εργαζόμενοι τρίτων χωρών μπορούν να βρουν νωρίτερα αμειβόμενη θέση απασχόλησης).

Η ποιοτική ανάλυση κατέδειξε περαιτέρω ότι η προτιμώμενη επιλογή θα έχει ενδεχομένως θετικό αντίκτυπο στις κοινωνικοοικονομικές αποδόσεις των εργαζομένων τρίτων χωρών, αυξάνοντας τοιουτοτρόπως τις φορολογικές και κοινωνικές εισφορές τους και μειώνοντας ταυτόχρονα τη χρήση κοινωνικών παροχών. Κατά συνέπεια, οι δαπάνες για την επέκταση ειδικών δικαιωμάτων στους εργαζόμενους τρίτων χωρών θα μπορούσαν να μετριασθούν μέσω των συμπληρωματικών φορολογικών εσόδων που θα προκύψουν από τη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών αποδόσεων αυτού του εργατικού δυναμικού.

7. Παρακολούθηση και αξιολόγηση

Όσον αφορά τις λεπτομέρειες παρακολούθησης και αξιολόγησης, αυτές θα μπορούσαν να λάβουν τη μορφή έκθεσης, η οποία θα συνταχθεί από την Επιτροπή με βάση τις εκθέσεις των κρατών μελών, τρία έτη μετά την προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας. Τα κράτη μέλη μπορούν να υποχρεωθούν, δυνάμει της οδηγίας, να κοινοποιούν πίνακες αντιστοιχίας, για να αποδείξουν τη μεταφορά των διατάξεων της οδηγίας στο εθνικό τους δίκαιο. Στο πλαίσιο αυτής της κοινοποίησης, η Επιτροπή θα έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει το κατά πόσον χρειάζεται να υποβληθούν προτάσεις τροποποίησης για την καλύτερη εκπλήρωση των καθορισμένων στόχων.

[1] SEC(2005) 1680.

[2] Πέραν του προβλήματος της ανυπαρξίας δεδομένου, μόνον η Γερμανία διέθετε δεδομένα σχετικά με την ομάδα στόχο των εργαζομένων τρίτων χωρών, δηλαδή εκείνους που δεν έχουν ακόμα αποκτήσει το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος.

[3] COM(2001) 388 Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό τη μισθωτή απασχόληση και την άσκηση ανεξάρτητων οικονομικών δραστηριοτήτων.

[4] Όμως δε χορηγεί δικαιώματα όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και την κινητικότητα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

[5] Ορίζεται στον κανονισμό ΕΚ αριθ. 1030/2002 του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2002