EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 27/123

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η καλύτερη ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ως πρωταρχικός παράγοντας για την συνοχή και την ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών»

(2009/C 27/26)

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2007, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Η καλύτερη ενσωμάτωση στην εσωτερική αγορά ως πρωταρχικός παράγοντας για την συνοχή και την ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών».

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Ιουνίου 2008 με βάση την εισηγητική έκθεση της κας Gauci.

Κατά την 446η σύνοδο ολομελείας της, που πραγματοποιήθηκε στις 9 και 10 Ιουλίου 2008 (συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 2008), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 118 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για μια καλύτερη ενσωμάτωση των νησιωτικών περιοχών στην εσωτερική αγορά, διότι τούτο αποτελεί καίριο παράγοντα για την ενίσχυση της συνοχής και της ανάπτυξης της Ένωσης και, συνεπώς, για την πλήρη επιτυχία των στόχων της αναθεωρημένης Ατζέντας της Λισαβόνας. Μια τέτοια ολοκληρωμένη προσέγγιση αιτιολογείται στο βαθμό που τα νησιά αντιμετωπίζουν κοινά καίρια προβλήματα παρά τις διαφορές τους (ιδίως ως προς το μέγεθός τους).

1.2 Η ΕΟΚΕ συνιστά τη θέσπιση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου κοινοτικών πολιτικών που να καλύπτουν όλα τα σχετικά προβλήματα των ευρωπαϊκών νησιωτικών περιοχών με συνεκτικό τρόπο.

1.3 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη υγιούς διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η ενημέρωση και επικοινωνία, η ποσοτικοποίηση και η εκτίμηση της ποιότητας των δεδομένων, μια κοινή στρατηγική άποψη, η δικτύωση και οι συσπειρώσεις και η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών. Συνεπώς, προκειμένου να επιτευχθεί ένας τέτοιος στόχος, είναι σημαντικό να διαμορφωθούν οι απαραίτητες καλές συνθήκες που θα επιτρέψουν στους τοπικούς θεσμούς να εκτιμήσουν το κόστος του νησιωτικού χαρακτήρα. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να υπάρχουν στα νησιά τοπικές στατιστικές υπηρεσίες και δείκτες τιμών. Τελικά, θα πρέπει να αναδειχθεί μια κοινή στατιστική μεθοδολογία μεταξύ όλων των τοπικών στατιστικών υπηρεσιών στα ευρωπαϊκά νησιά.

1.4 Σε επίπεδο εφαρμογής, η ΕΟΚΕ ζητεί, πρώτον, την πραγματοποίηση αξιολόγησης του αντίκτυπου στις νησιωτικές περιοχές για κάθε πρωτοβουλία της ΕΕ στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, δεύτερον, τη συμπερίληψη της «νησιωτικής διάστασης» σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ και, τρίτον, την απλούστευση των διοικητικών υποχρεώσεων, ειδικά για τις ΜΜΕ.

1.5 Δεδομένου ότι η προσβασιμότητα αποτελεί καίριο ζήτημα για τα νησιά, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει την ποιότητα της Εδαφικής Συνέχειας. Ένα τέτοιο μέσο θα πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω στην ΕΕ. Επίσης, η λειτουργία του θα πρέπει να έχει κατεύθυνση από τα νησιά προς την ηπειρωτική χώρα και όχι το αντίστροφο.

1.6 Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει ετήσια έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών και την ίδια με την οποία να παρακολουθείται και να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των διαφόρων μέτρων που λαμβάνονται για την επίλυση των προβλημάτων των ευρωπαϊκών νησιωτικών περιοχών. Στο πλαίσιο αυτό, οι προτάσεις δράσεων εκ μέρους της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε αυτή την Ετήσια Έκθεση. Συνεπώς, μπορεί να λεχθεί ότι η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί την αφετηρία μιας μακροπρόθεσμης δυναμικής διαδικασίας.

2. Εισαγωγή

2.1 Σύμφωνα με τον ορισμό της Eurostat, ένα νησί πρέπει: — να έχει έκταση τουλάχιστον ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου· — να βρίσκεται σε απόσταση τουλάχιστον ενός χιλιομέτρου από την ηπειρωτική χώρα· — να έχει μόνιμο πληθυσμό τουλάχιστον 50 κατοίκων· — να μην έχει μόνιμη σύνδεση με την ηπειρωτική χώρα· και — να μην βρίσκεται σε αυτό πρωτεύουσα χώρας της ΕΕ.

2.2 Ωστόσο, ένας τέτοιος ορισμός θα πρέπει να επανεξετάζεται και να ανανεώνεται, με βάση το αυτονόητο ότι ένα νησί είναι μια γεωγραφική περιοχή στην οποία η οδική πρόσβαση δεν είναι δυνατή. Επιπλέον, ο ορισμός του σημείου 2.1 δεν έχει νομική βάση και χρησιμοποιείται μόνο ως αναφορά και ελλείψει καλύτερου ορισμού ο οποίος λαμβάνει υπόψη τη νέα πραγματικότητα της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης, που περιλαμβάνει νησιωτικά κράτη μέλη.

2.2.1 Κατά τον ορισμό των νησιών θα πρέπει κανείς να λαμβάνει επίσης υπόψη τη δήλωση 33 της Συνθήκης της Λισσαβόνας, σύμφωνα με την οποία: «Η [Διακυβερνητική] Διάσκεψη θεωρεί ότι η αναφορά του άρθρου 174 σε “νησιωτικές περιοχές” μπορεί να περιλαμβάνει και νησιωτικά κράτη στο σύνολό τους, εφόσον ικανοποιούνται τα αναγκαία κριτήρια».

2.3 Επί του παρόντος, οι νησιωτικές περιοχές της ΕΕ ανήκουν σε 14 χώρες της ΕΕ. Περίπου 21 εκατομμύρια νησιώτες ζουν στις νήσους της ΕΕ. Οι νησιωτικές αυτές περιοχές παρέχουν στην ΕΕ οικονομική και γεωπολιτική παρουσία σε σχεδόν όλους τους ωκεανούς του πλανήτη και διαμορφώνουν ένα ενεργό σύνορο με πολλές ηπείρους.

2.4 Τα νησιά, όπως και τα κράτη μέλη, είναι ποικιλόμορφα. Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ προτείνει τις ακόλουθες τροπολογίες.

2.4.1 Είναι ποικιλόμορφα από διαρθρωτική άποψη και, τούτο, διότι άλλα είναι περιφερειακά ενώ άλλα εξόχως απόκεντρα με ιδιαιτερότητες που καταγράφονται στη Συνθήκη ΕΕ (Άρθρο 299, παρ. 2). Ορισμένα είναι μικρά (εκείνα με πληθυσμό μικρότερο ων 50 ατόμων), ενώ άλλα είναι μεγάλα.

2.4.2 Είναι επίσης ποικιλόμορφα από θεσμική άποψη, διότι ορισμένα είναι νησιωτικά κράτη, άλλα έχουν περιφερειακό καθεστώς και ορισμένα είναι παράκτια νησιά και αποτελούν τμήμα μιας ηπειρωτικής περιφερειακής αρχής.

2.5 Ωστόσο, παρά τις διαφορές τους, τα νησιά παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που μπορούν να τα διαφοροποιήσουν ριζικά από την ηπειρωτική χώρα, π.χ. όσον αφορά τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τις μεταφορές και το περιβάλλον κ.λπ. Οι πτυχές αυτές αξίζουν εμβάθυνσης ώστε να θεσπιστεί μια πολιτική για τα εδάφη αυτά που να λαμβάνει υπόψη τόσο τα κοινά χαρακτηριστικά όσο και τις ιδιαιτερότητές τους οι οποίες μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα να διαφέρουν οι δυνατότητες και οι προκλήσεις των μεμονωμένων νησιών. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να επανέλθει αργότερα στο θέμα αυτό.

2.6 Διαθέτουν κοινά χαρακτηριστικά όσον αφορά τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τις μεταφορές (προβλήματα πρόσθετου κόστους) και το περιβάλλον.

2.7 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε δημόσια συζήτηση για το μέλλον της εσωτερικής αγοράς στην νέα ανακοίνωση της με τίτλο «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα» (20 Νοεμβρίου 2007) (1)· είναι σημαντικό να εξετασθεί η θέση των νησιών στο προβληματισμό αυτό.

3. Ιστορικό

3.1 Από τότε που χρησιμοποιείται η νέα μεθοδολογία διακυβέρνησης, η οποία χαρακτηρίζεται από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση (ειδικότερα με το Πράσινο βιβλίο και το Γαλάζιο βιβλίο σχετικά με τη μελλοντική πολιτική της ΕΕ για τη θάλασσα), τα ζητήματα της εσωτερικής αγοράς δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται χωριστά από τα περιφερειακά. Η εσωτερική αγορά δεν είναι αυτοσκοπός: είναι ένα μέσο στην υπηρεσία των χωρών και των ανθρώπων.

3.2 Οι νησιωτικές περιοχές πάντοτε αναζητούσαν τρόπους ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς, και για τον λόγο αυτό χρειάζεται να προβλέπουν τις μελλοντικές αλλαγές.

3.3 Η περιφερειακή πολιτική αποτελεί χρήσιμο μέσο για τις νησιωτικές περιοχές. Ωστόσο, είναι ένα μέσο που πρέπει να αναπτυχθεί και να βελτιωθεί σε ένα ολοκληρωμένο κοινοτικό πλαίσιο προκειμένου οι νησιωτικές περιοχές να μην ανήκουν στην εσωτερική αγορά μόνον από νομική άποψη, αλλά και να διαδραματίζουν πλήρες ρόλο σε αυτή, τόσο από οικονομική όσο και από κοινωνική άποψη. Ενόψει της μελλοντικής πολιτικής για την εδαφική συνοχή την οποία θα χαράξει η Επιτροπή μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας, πρέπει να συμπεριληφθεί και η πτυχή αυτή.

3.4 Αυτό το ολοκληρωμένο πλαίσιο των κοινοτικών πολιτικών καλύπτει τόσο τις περιφερειακές πολιτικές και τις πολιτικές για τη συνοχή όσο και, ειδικότερα, τις ακόλουθες πολιτικές: μεταφορές, ενέργεια και νερό, εκπαίδευση και εργασία, έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και καινοτομία, ανταγωνισμός, βιομηχανική πολιτική, περιβάλλον καθώς και γεωργία και αλιεία.

3.5 Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει πρώτα να εξεταστεί η τρέχουσα κατάσταση των νησιωτικών περιοχών με βάση την 4η έκθεση συνοχής.

3.5.1 Αν και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα υποστηρίζουν μία ολοκληρωμένη προσέγγιση των πολιτικών τους, προκαλεί έκπληξη ότι η Επιτροπή δεν φαίνεται να διαθέτει ολοκληρωμένη ανάλυση όσον αφορά τα προβλήματα των νησιωτικών περιοχών.

3.5.2 Σύμφωνα με την Επιτροπή, η δυσκολία πρόσβασης είναι ένα «ιδιαίτερο πρόβλημα» που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές περιοχές.

3.5.3 Η Επιτροπή τονίζει δικαιολογημένα ότι το μικρό μέγεθος του πληθυσμού τους είναι ένα άλλο πρόβλημα. Συνεπώς, τα νησιά έχουν μικρές τοπικές αγορές που περιορίζουν την ικανότητα ανάπτυξης των νησιωτικών ΜΜΕ λόγω της έλλειψης οικονομιών κλίμακας. Ειδικότερα, το γεγονός αυτό περιορίζει την ικανότητά τους να κατακτήσουν ευρωπαϊκές αγορές.

3.5.4 Μια άλλη συνέπεια είναι ότι τα περισσότερα νησιά δεν μπορούν να βασίζονται στην εγχώρια αγορά τους (2) η οποία είναι πολύ περιορισμένη για να συντηρήσει μια πλήρη και αποδοτική οικονομία. Το απλό αυτό γεγονός αναγκάζει τις τοπικές ΜΜΕ να εξάγουν. Και αυτή είναι η μόνη λύση που έχουν.

3.5.5 Ακόμη, πρέπει να ληφθεί υπόψη μια άλλη σειρά δυσκολιών που οφείλονται στο φυσικό μειονέκτημα κάθε νησιού, συγκεκριμένα, όλες οι δυσκολίες που έχουν σχέση με το νησιωτικό χαρακτήρα. Το σημαντικό πρόσθετο κόστος μεταφοράς περιορίζει ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητά τους. Παραδόξως, η κατάσταση κατά την οποία το κόστος μεταφοράς μπορεί να «προστατεύσει» τις νησιωτικές αγορές με τον περιορισμό του ανταγωνισμού από την ηπειρωτική χώρα, πιθανόν να καταλήξει στην πράξη σε καταστάσεις μονοπωλίου στα νησιά.

3.5.6 Επίσης, ο νησιωτικός χαρακτήρας θέτει το ακόλουθο θέμα (προβλήματα που καθορίζουν επίσης τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές τους): — Βασικοί πόροι (όπως το πόσιμο νερό, η ενέργεια, οι πρώτες ύλες, ο ζωτικός χώρος και οι αρόσιμες γαίες) είναι περιορισμένοι, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται το φαινόμενο της σπάνεως και της έλλειψης οικονομικής διαφοροποίησης Τούτο προκαλεί επίσης και το πρόβλημα της μίας και μόνης δραστηριότητας. Το ζήτημα αυτό τονίστηκε και στην Ανάλυση των νησιωτικών περιοχών και των εξόχως απομακρυσμένων περιοχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3), που υπογράμμισε ιδιαίτερα την έλλειψη πόσιμου νερού με συνέπεια έντονα προβλήματα κατά την καλοκαιρινή περίοδο στα μεσογειακά νησιά όταν πολυάριθμοι τουρίστες βρίσκονται εκεί. Έχουν δημιουργηθεί μονάδες αφαλάτωσης, αλλά οι παραδοσιακές καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες ηλεκτρισμού. Πολλά νησιά παρουσιάζουν έλλειψη επαρκούς εφοδιασμού σε ενέργεια και πρέπει να εισάγουν καύσιμα ή ηλεκτρισμό μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων. — Οι κίνδυνοι από τα φυσικά φαινόμενα επιδεικνύουν την κατάσταση: το νησιωτικό περιβάλλον είναι οικολογικά ευαίσθητο.

3.5.7 Συγκεκριμένα όσον αφορά το ζήτημα της πρόσβασης: — Κατά πρώτον, παρατηρείται ότι ορθώς η Επιτροπή αναφέρει ότι η δύσκολη πρόσβαση μπορεί να συνοψιστεί στο ότι «ο χρόνος ταξιδίου με αυτοκίνητο ή τρένο αυξάνεται κατά το χρόνο της θαλάσσιας διαδρομής». Συνεπώς, οι κάτοικοι των νησιών και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις τους αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος μεταφοράς, μικρή συχνότητα δρομολογίων και κοινωνικούς και κλιματικούς κινδύνους ως αποτέλεσμα του νησιωτικού τους χαρακτήρα (4). — Κατά δεύτερον, επίσης ορθώς η Επιτροπή θέτει τις «μεταφορές» και την «επικοινωνία» στο επίκεντρο της ανταγωνιστικότητας των περιφερειών αυτών. Συνεπώς, εάν η ανάπτυξη των αστικών κέντρων εξαρτάται από την τριπλή προσβασιμότητα (οδική/σιδηροδρομική/αεροπορική) (5), παρόμοια ανάλυση ισχύει ακόμα περισσότερο για τα νησιά, πολλά από τα οποία αντιμετωπίζουν επίσης προβλήματα προσβασιμότητας HDSL (6). Το γεγονός ότι «οι διεθνείς σχέσεις και διασυνδέσεις προς άλλα μείζονα οικονομικά κέντρα» αποτελούν τα βασικά κριτήρια για την προσέλκυση των επενδύσεων (7), αποκτά ιδιαίτερη διάσταση. — Τέλος, η πρόσβαση στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά είναι ιδιαίτερα δυσχερής για τις νησιωτικές περιοχές. Όπως προαναφέρθηκε, επιβαρύνονται με υψηλό κόστος μεταφοράς και, συνεπώς, οι ΜΜΕ των νησιωτικών περιοχών δεν είναι ελκυστικές. Πλήττονται επίσης από το γεγονός ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τους ίδιους τρόπους παραγωγής με τις ηπειρωτικές περιοχές. Λόγω του κόστους προμήθειας προϊόντων δεν μπορούν να παράγουν εγκαίρως. Επομένως το κόστος παραγωγής είναι υψηλότερο.

3.6 Όλα αυτά τα στοιχεία αναδυκνείουν την αδυναμία των νησιών να ενταχθούν στην εσωτερική αγορά: δεν διαθέτουν τις απαραίτητες συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να αξιοποιήσουν όλα τα οφέλη που προσφέρει η εσωτερική αγορά 500 εκατομμυρίων καταναλωτών.

3.6.1 Η ΕΕ πρέπει να αποφύγει μια μονοδιάστατη πολιτική και να προωθήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπως προαναφέρθηκε. Το πρόβλημα των νησιών είναι περίπλοκο δεδομένου ότι σωρεύουν διάφορα μειονεκτήματα. Όμως, τα νησιά οφείλουν να αξιοποίησουν τα πλεονεκτήματά τους, τα οποία υπάρχουν και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια ολοκληρωμένη κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη. Για παράδειγμα, αλιευτικοί πόροι, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οικονομικές δραστηριότητες που συνδέονται με τον τουρισμό, ισχυρή πολιτιστική ταυτότητα, φυσική και πολιτιστική κληρονομιά.

3.6.2 Ακόμη, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι σε συνοδευτικό έγγραφο της προαναφερθείσας ανακοίνωσης «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα», η Επιτροπή προωθεί την ιδέα της πρόσβασης στις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (SGI) σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως αναφέρει και η Επιτροπή «είναι σημαντικό για την προώθηση της εδαφικής συνοχής στην ΕΕ». Και προσθέτει «Περιοχές με γεωγραφικό ή φυσικό μειονέκτημα, όπως ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιοχές, νησιά, ορεινές ζώνες, αραιοκατοικημένες περιοχές και περιοχές στα εξωτερικά σύνορα, συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα από πλευράς πρόσβασης σε υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, οφειλόμενα στη μεγάλη τους απόσταση από σημαντικές αγορές ή στο αυξημένο κόστος προσπέλασης. Αυτές οι ειδικές ανάγκες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη». Συνεπώς, η Επιτροπή φαίνεται ότι έχει συνειδητοποιήσει το πρόβλημα και, πλέον, είναι δυνατόν να αναληφθούν πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό.

3.7 Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το θέμα της ενσωμάτωσης των νησιών στην εσωτερική αγορά παραμένει προβληματικό ήδη από την εποχή της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης. Οι νησιωτικές περιοχές παραμένουν ευάλωτες. Όπως προαναφέρθηκε, τα περισσότερα νησιά δεν μπορούν να βασιστούν στις εσωτερικές αγορές τους. Οι νησιωτικές ΜΜΕ αναγκάζονται να πωλούν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους στην ευρωπαϊκή ηπειρωτική χώρα. Ωστόσο, οι δυσκολίες πρόσβασης και μονοδιάστατης οικονομικής δραστηριότητας αποτελούν τροχοπέδη στην ανταγωνιστικότητά τους.

3.8 Με βάση τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ ζητεί να συμπεριληφθεί στη μελλοντική νομοθεσία μια ειδική αξιολόγηση όλων των σχετικών προτάσεων για τα νησιά. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στα προβλήματα των νησιών, ώστε να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι θεμελιώδεις αρχές της αναλογικότητας και της επικουρικότητας που απαιτούν τα νησιά.

4. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με βάση τα πλεονεκτήματα των ευρωπαϊκών νήσων

4.1 Όπως έχει προαναφερθεί, η ΕΟΚΕ ζητεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στα προβλήματα των νησιών της Ευρώπης που να συνοδεύεται από ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινωνικών πολιτικών.

4.2 Τα νησιά πρέπει να βρουν τη θέση τους κατά την αναθεώρηση της εσωτερικής αγοράς (8). Η ανακοίνωση της 20ής Νοεμβρίου 2007 επαναλαμβάνει τις κατευθυντήριες γραμμές υπέρ των ΜΜΕ, όπως αναφέρθηκε στην ενδιάμεση έκθεση του Φεβρουαρίου 2007.

4.3 Οι ΜΜΕ πρέπει να ενθαρρυνθούν ώστε να αναλάβουν διασυνοριακές δραστηριότητες. Το γεγονός αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη ενός μηχανισμού εδαφικής συνέχειας που να είναι ικανός να βοηθά τους ευρωπαίους νησιώτες να απευθύνονται σε αγορές, τόσο μέσω της ηπειρωτικής χώρας (μέλους) όσο και μέσω μιας γειτονικής ηπειρωτικής χώρας (μέλους). Υπάρχουν συγκεκριμένα και αποτελεσματικά παραδείγματα. Το Bornholm, μια δανική νήσος, αξιοποιεί μια επιδοτούμενη από το κράτος θαλάσσια σύνδεση με το Ystad, στη Σουηδία. Εδαφική συνοχή υφίσταται επίσης μεταξύ της ηπειρωτικής Γαλλίας για της Κορσικής.

4.3.1 Το μέσο της επιδοτούμενης θαλάσσιας σύνδεσης έχει βελτιώσει την ποιότητα των συνθηκών μεταφοράς μεταξύ των δύο γαλλικών εδαφών και, βεβαίως, αξίζει να αναπτυχθεί και με την Ιταλία (εφόσον είναι ευκολότερο για έναν Κορσικανό να μεταβεί στην ηπειρωτική Ευρώπη μέσω Ιταλίας παρά μέσω Γαλλίας). Για τον λόγο αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα είναι ενδιαφέρον να μελετηθεί η δυνατότητα επέκτασης αυτής της πρακτικής σε όλα τα ευρωπαϊκά νησιά και να «εξευρωπαϊσθεί» η χρήση της. Επίσης, η εμπειρία δείχνει ότι η εφαρμογή ενός τέτοιου μέσου πρέπει να λειτουργεί από τα νησιά προς την ηπειρωτική χώρα και όχι το αντίστροφο.

4.3.2 Ένα τέτοιο μέσο «εξευρωπαϊσμού» της εδαφικής συνέχειας θα συγκεκριμενοποιήσει την διασυνοριακή ολοκλήρωση, όπως τονίζεται από την Επιτροπή στην ανακοίνωση της «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα».

4.4 Μια εσωτερική αγορά με επίκεντρο την κοινωνία της γνώσης μπορεί να εκφρασθεί, μεταξύ άλλων, με τη διάδοση των νέων τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας στην ΕΕ. Η ιδέα αυτή μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία για τη διαφοροποίηση των νησιωτικών οικονομιών.

4.5 Δεν πρέπει να λησμονείται ότι οι νησιωτικές περιοχές διαθέτουν φυσικό περιβάλλον που είναι ευνοϊκό προς την καινοτομία (για παράδειγμα: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, γαλάζιες βιοτεχνολογίες …). Έχοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με την 4η έκθεση συνοχής που προαναφέρθηκε, η οικονομική αποδοτικότητα και η αποδοτικότητα των καινοτομιών συνδέονται, οι νησιωτικές περιοχές διαθέτουν μεγάλα περιθώρια ελιγμών.

4.6 Δεδομένου ότι στα περισσότερα νησιά έχουν σχέση με αλιευτικές δραστηριότητες, η βιοενέργεια μπορεί να ενδιαφέρει τους υδατοκαλλιεργητές και τους αλιείς-ναυτικούς. Οι κρατικές πολιτικές πρέπει να παρέχουν τα μέσα για την ανάπτυξη τέτοιων πρωτοβουλιών. Πρέπει να βοηθήσουν τα νησιά να αναπτύξουν ανανεώσιμους θαλάσσιους πόρους (όπως ενέργεια θαλάσσιου κλυδωνισμού, κυματική ενέργεια ή ακόμη, ειδικά για τις εξόχως απομακρυσμένες περιφέρειες, θαλάσσια θερμική ενέργεια).

4.7 Στην περίπτωση της γεωργίας, πρέπει να επιτραπεί ευελιξία στην εφαρμογή των δύο πυλώνων της ΚΓΠ, προκειμένου να επωφεληθούν περισσότερο οι νησιώτες γεωργοί.

4.8 Τέτοιες πηγές ενέργειας είναι ουσιαστικές για τα νησιά που ασφυκτιούν από την υψηλή πίεση στη χρήση γης και των οποίων η γεωγραφική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα λειτουργεί ως τροχοπέδη στην ανάπτυξή τους. Συνεπώς, θα πρέπει να εξευρεθούν εναλλακτικές λύσεις στην εξάρτηση αυτή προς όφελος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τα εδάφη αυτά. Στο πλαίσιο αυτό, τα νησιά αποτελούν αξιόλογους τόπους για πειραματισμό και ανάπτυξη, και με τον τρόπο αυτό μπορούν να είναι χρήσιμα για την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, η νήσος Réunion ανακοίνωσε πρόσφατα ότι επιθυμεί να ακολουθήσει μια πολιτική «αποκλειστικά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας». Έχουν ήδη εντοπιστεί σημαντικές θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η αιολική ενέργεια είναι ένα ακόμη καλό παράδειγμα. Η μονάδα El Hierro στο αρχιπέλαγος των Καναρίων νησιών θα εξοπλιστεί πλήρως με ένα συνδυασμό ανεμογεννητριών και υδροηλεκτρισμού έως το 2009.

4.9 Για να βασίζεται η εσωτερική αγορά σε ορθή ευρωπαϊκή νομοθεσία (9) είναι απαραίτητο να μελετηθεί με ποιο τρόπο εφαρμόζονται οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί νόμοι και να ελεγχθεί εάν όντως τα αποτελέσματά τους είχαν προβλεφθεί εξαρχής. Όσον αφορά τα κανονιστικά προβλήματα που συζητήθηκαν ανωτέρω, παρόμοια πρωτοβουλία θα έχει ασφαλώς θετική επίδραση στις νησιωτικές περιοχές. Θα μπορούσε ίσως να καταστρωθεί το ακόλουθο πιλοτικό σχέδιο: σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες, η Επιτροπή οφείλει από τις 28 Δεκεμβρίου 2011 και στη συνέχεια ανά τριετία, να υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συγκεντρωτική έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας αυτής. Με τον τρόπο αυτό, θα μπορούσε να χαραχθεί μια εδαφική προσέγγιση και να αξιολογείται η κατάσταση στα νησιά σε σύγκριση με τις άλλες περιφέρειες.

4.10 Όλα αυτά τα στοιχεία συμβάλλουν στην εξεύρεση δυνατών λύσεων για την καλύτερη ενσωμάτωση των νησιών στην εσωτερική αγορά στο μέλλον. Μια τέτοια ενσωμάτωση βασίζεται στην επίτευξη δύο στόχων: της ελκυστικότητας και της διαφοροποίησης.

5. Κατάλληλη εφαρμογή πολιτικών στα ευρωπαϊκά νησιά

5.1 Για να επιτευχθούν οι δύο στόχοι που προαναφέρθηκαν, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η κατάλληλη εφαρμογή των πολιτικών εξαρτάται από τις ακόλουθες πρωτοβουλίες.

5.1.1 Διασφάλιση καλύτερων συνδέσεων μεταξύ των νησιών και της ηπειρωτικής χώρας χάρη στις πολιτικές μεταφορών και καινοτομίας.

5.1.1.1 Πολλοί νησιώτες επιχειρηματίες διαμαρτύρονται για το πρόσθετο κόστος αποστολής των προϊόντων τους στην ηπειρωτική χώρα (μεταφορικό). Ορισμένες μελέτες μιλούν για πρόσθετο κόστος έως και 20 %. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα προϊόντα διαφέρουν το ένα το άλλο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ακριβής μελέτη (με τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για τις εξόχως απομακρυσμένες περιφέρειες). Συνεπώς, προκειμένου να επιτευχθεί ένας τέτοιος στόχος, είναι σημαντικό να διαμορφωθούν οι απαραίτητες καλές συνθήκες που θα επιτρέψουν στους τοπικούς θεσμούς να εκτιμήσουν το κόστος του νησιωτικού χαρακτήρα. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να υπάρχουν στα νησιά τοπικές στατιστικές υπηρεσίες και δείκτες τιμών. Στο τέλος της διαδικασίας αυτής, θα πρέπει να αναδειχθεί μια κοινή στατιστική μεθοδολογία μεταξύ όλων των τοπικών στατιστικών υπηρεσιών στα ευρωπαϊκά νησιά.

5.1.1.2 Γενικότερα, τα νησιά χρειάζονται αποτελεσματικές κοινωφελείς υπηρεσίες.

5.1.2 Θα πρέπει να υιοθετηθεί μια γεωγραφική προσέγγιση στην πρωτοβουλία για τη «Βελτίωση της νομοθεσίας» που να συνεπάγεται: — αξιολόγηση του αντικτύπου κάθε κοινοτικής πρωτοβουλίας για την εσωτερική αγορά στα νησιά. Όχι μόνο διατομεακή αλλά και γεωγραφική· συμπερίληψη της «νησιωτικής διάστασης» σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ· — ευελιξία κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας· — απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, ειδικότερα όσον αφορά την πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τις ΜΜΕ· — οι δημόσιες αρχές σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο οφείλουν να ακολουθήσουν την ίδια στάση· — κατά συνέπεια, εκτός από την πτυχή της απλούστευσης, χρειάζεται να εφαρμοστούν στρατηγικές οι οποίες να είναι συνεκτικές από το ένα πολιτικό επίπεδο στο άλλο.

5.1.3 Χρειάζεται να ενθαρρυνθούν οι υπάλληλοι των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκτούν κατάρτιση στις νήσους, έτσι ώστε να κατανοήσουν την πραγματικότητα στα ιδιαίτερα αυτά εδάφη. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ στηρίζει έντονα το «Πρόγραμμα επιχειρηματικής εμπειρίας» (Enterprise experience program) και καλεί τις ευρωπαϊκές νήσους να φιλοξενούν τους ευρωπαίους υπαλλήλους. Τούτο αποτελεί ευκαιρία και για αυτούς να επικοινωνήσουν επιτόπου και άμεσα με τους νησιώτες γα ευρωπαϊκά θέματα. Η συνεδρίαση της ομάδας μελέτης στο Αιάκειο στις 7 και 8 Απριλίου 2008 το απέδειξε. Η συνάντηση με πολίτες της ΕΕ στα κράτη μέλη συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της ΕΕ και στη μεγαλύτερη συζήτηση των πολιτικών της.

5.1.4 Θα πρέπει να τονισθεί η σημασία των περιφερειακών κρατικών ενισχύσεων στο μέλλον. Για το σημείο αυτό συγκεκριμένα, η ΕΟΚΕ υποστήριξε θερμά τις προτάσεις της έκθεσης Musotto, και συγκεκριμένα: — «ευελιξία στην εφαρμογή των υφιστάμενων και μελλοντικών πολιτικών κρατικών ενισχύσεων, χωρίς η ευελιξία αυτή να προκαλεί απαράδεκτες στρεβλώσεις της αγοράς εντός της ΕΕ»· — μελέτη της δυνατότητας επέκτασης του καθεστώτος που επιτρέπει την παροχή ενισχύσεων σε όλες τις νησιωτικές περιφέρειες που δεν είναι νησιωτικά κράτη ή εσωτερικά νησιά.

5.1.5 Θα πρέπει να ενισχυθούν οι ικανότητες των νησιωτικών ΜΜΕ:

5.1.5.1 Να διευκολύνουν την πρόσβαση των ΜΜΕ στην έρευνα και την τεχνολογία, π.χ. με τη βοήθεια μέσων όπως το JEREMIE. Πράγματι, τα νησιά πλήττονται από μεγάλες ελλείψεις σε ερευνητές, εργαστήρια και διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η ιδιωτική έρευνα είναι επίσης τόσο περιορισμένη που επιβάλλεται να ενισχυθεί η δημόσια έρευνα. Η ιδέα των ελεύθερων ζωνών πρέπει επίσης να μελετηθεί. Σε σύγκριση με την κατάσταση στην ηπειρωτική χώρα, τα νησιά παρουσιάζουν υστέρηση. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις όπου υπάρχει «βολονταριστική» πολιτική των δημοσίων αρχών ή οι περιπτώσεις όπου ένας τομέας είναι τόσο σημαντικός από οικονομική άποψη που να επιτρέπει να δημιουργηθεί μία κρίσιμη μάζα ικανή να δημιουργήσει ή να στηρίξει ερευνητικές δραστηριότητες. Ακόμη, μια τέτοια προσέγγιση εμπεριέχει τη διαφύλαξη της παραδοσιακής τεχνογνωσίας, μια διάσταση της καινοτομίας που δεν πρέπει να λησμονείται.

5.1.5.2 Να εξάγουν σε τρίτες χώρες. Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι η Επιτροπή, στην ενδιάμεση έκθεσή της σχετικά με την αναθεώρηση της εσωτερικής αγοράς (Φεβρουάριος 2007), συνιστά μια μελλοντική εσωτερική αγορά ανοικτή σε ολόκληρο τον κόσμο. Μια τέτοια στάση επιβεβαιώνεται και στην ανακοίνωση με τίτλο «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα». Σε αυτήν, η Επιτροπή ζητεί την «Επέκταση του ρυθμιστικού χώρου της ενιαίας αγοράς». Η άποψη αυτή μπορεί να συγκεκριμενοποιηθεί μέσω προγραμμάτων συνεργασίας της ΕΕ και των κρατών μελών της με τις γειτονικές χώρες.

5.1.5.3 Να αξιοποιήσουν ένα εργατικό δυναμικό υψηλών προσόντων. Τα νησιά υποφέρουν από την αποχώρηση των νέων οι οποίοι προτιμούν την πανεπιστημιακή εκπαίδευση και τα υψηλά εισοδήματα στις ηπειρωτικές περιφέρειες. Ακόμη και αν το ΑΕγχΠ δεν αποτελεί τον βέλτιστο δείκτη ή κριτήριο, η 4η έκθεση για τη συνοχή υπογραμμίζει ότι η αύξηση του εξαρτάται από την παραγωγικότητα και το εργατικό δυναμικό. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάληψη πρωτοβουλιών όσον αφορά την ανάπτυξη πανεπιστημίων και άλλων τριτοβάθμιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στα νησιά. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούν την προϋπόθεση για την κατάρτιση των κατοίκων των νησιών. Για παράδειγμα, μετά την επαναλειτουργία του το 1981 και χάρη σε έναν αυξανόμενο αριθμό φοιτητών, το πανεπιστήμιο της Κορσικής μπόρεσε να ενισχύσει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα του τοπικού ανθρώπινου κεφαλαίου. Μια τέτοια βελτίωση έχει περιορίσει ορισμένες ανισορροπίες της αγοράς εργασίας και έχει στηρίξει την επέκταση τομέων της οικονομίας (όπως μεταποίηση τροφίμων, τουρισμός …) και των επιχειρήσεων.

5.1.5.4 Να βασίζονται στα χαρακτηριστικά τους, προκειμένου να εξεύρουν την καταλληλότερη μορφή ανάπτυξης. Σχετικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δικαίως υπογραμμίζει στο Πράσινο βιβλίο της για τη θαλάσσια πολιτική το γεγονός ότι «η διαφοροποίηση των τουριστικών προϊόντων και υπηρεσιών μπορεί να ευνοήσει την ανταγωνιστικότητα των παράκτιων και νησιωτικών προορισμών». Η διαφοροποίηση αυτή, δεδομένου ότι αφορά μια (μη) τεχνολογική διάσταση της καινοτομίας και συμβαδίζει με την ανάγκη συνολικής διαφοροποίησης των νησιωτικών οικονομικών δραστηριοτήτων (πολλά νησιά χαρακτηρίζονται από το πρόβλημα της μονοδιάστατης ενασχόλησης με τον τουρισμό), συνοδεύεται από τις ακόλουθες προϋποθέσεις: — πραγματοποίηση πλήρους απολογισμού της κατάστασης σε κάθε ευρωπαϊκό νησί· — κατάρτιση καταλόγου όλων των μειονεκτημάτων του νησιού στον τομέα του τουρισμού· — καθορισμός του επιπέδου υποδομών για κάθε νησί· — προώθηση των ανταλλαγών και συμβολή στην ανάπτυξη υπηρεσιών ξενοδοχειακών και μεταφορικών υποδομών μέσω της υπογραφής ειδικών συμβάσεων μεταξύ νησιωτικών περιοχών και Ευρωπαϊκής Ένωσης· — μελέτη των δυνατοτήτων στήριξης και διάρθρωσης που μπορεί να προβλεφθεί προκειμένου να καταστεί δυνατή η διαφοροποίηση του τουρισμού (πολιτιστικός, αγροτικός, αρχαιολογικός, νεανικός, αθλητικός, αλιευτικός, επιχειρηματικός τουρισμός …)· — μελέτη της πρότασης για την εφαρμογή περιφερειακών σχεδίων τουριστικής ανάπτυξης των νήσων που μπορεί να προηγούνται ευρωπαϊκών δράσεων και να καθίστανται υποχρεωτικά προκειμένου να επωφεληθούν από εξειδικευμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών νησιωτικών περιοχών στο πλαίσιο του προγραμματισμού, για την περίοδο 2007-2013, του στόχου των Διαρθρωτικών Ταμείων «Περιφερειακή ανταγωνιστικότητα και απασχόληση»· — προσδιορισμός των μεθόδων που θα επιτρέψουν στα νησιά να καταστήσουν το περιβάλλον πηγή οικονομικών δραστηριοτήτων (συγκεκριμένα με την ανάπτυξη στρατηγικών προσέλκυσης τουριστών που θα βασίζονται σε οικολογικά ξενοδοχεία, οικολογικά εστιατόρια, οι υπαίθριες δραστηριότητες, εκδρομές εξερεύνησης του περιβάλλοντος …). Τέτοιες πρωτοβουλίες αφορούν ειδικότερα τον τομέα των εξοχικών κατοικιών.

6. Υγιής διακυβέρνηση ώστε να ληφθεί πλήρως υπόψη η κατάσταση στα ευρωπαϊκά νησιά

6.1 Η ΕΟΚΕ προτείνει την εφαρμογή των κάτωθι προτάσεων στη νομοθετική διαδικασία:

6.1.1 Να υπάρχει η καλύτερη δυνατή πληροφόρηση σχετικά με την κατάσταση των νησιών. Πρέπει να υπογραμμισθεί ιδιαίτερα η σημασία της ενημέρωσης των στατιστικών στοιχείων και της αντιπαραβολής περαιτέρω στατιστικών δεδομένων σχετικά με τα νησιά, διότι αποτελούν τα απαραίτητα μέσα για τη χάραξη των κατάλληλων κρατικών πολιτικών (σε ευρωπαϊκό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο). Μια τέτοια προσέγγιση πρέπει, πρώτα, να βασίζεται σε κατά περίπτωση αξιολόγηση η οποία να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, την ειδική κοινωνική και οικονομική κατάσταση των νησιών. Αυτό θα αποτελέσει ευκαιρία για να εξετασθεί η σχέση των κριτηρίων του ΑΕγχΠ κατά την αξιολόγηση των δυσχερειών που αντιμετωπίζονται σε περιφερειακό επίπεδο.

6.1.1.1 Συνεπώς, προϋπόθεση για τη χάραξη και εφαρμογή κάθε κοινοτικής πολιτικής όσον αφορά τις νησιωτικές περιοχές αποτελεί η ύπαρξη επαρκών και αξιόπιστων στατιστικών δεδομένων και σχετικών δεικτών. Τα κριτήρια με βάση το ΑΕγχΠ και τα ποσοστά ανεργίας είναι άκρως ακατάλληλα, τουλάχιστον μεμονωμένα, για να επιτύχουν ικανοποιητική κατανόηση της πραγματικής κατάστασης στις νησιωτικές περιοχές και των περίπλοκων μηχανισμών που τις καθιστούν διαφορετικές από το υπόλοιπο τμήμα της Κοινότητας.

6.1.1.2 Η κατάσταση αυτή δεν είναι νέα, αλλά έχει επί μακρόν επισκιαστεί από το γεγονός ότι σε κάθε περίπτωση η μεγάλη πλειοψηφία του νησιωτικού πληθυσμού της ΕΕ ελάμβανε το μέγιστο επίπεδο ενισχύσεων (Στόχος 1) και δεν συνέτρεχε πρακτικός λόγος να εξεταστεί αυτό το πολύπλοκο ζήτημα. Ωστόσο, η διαδικασία διεύρυνσης και οι συνεπόμενες στατιστικές επιπτώσεις (δηλ. η σχετική ευμάρεια των προηγουμένως μειονεκτικών περιοχών) κατέστησαν σαφές ότι χρειάζεται να περιγραφούν τόσο η κατάσταση όσο και οι ανάγκες των νησιωτικών περιοχών από καλύτερους και καλύτερα στοχοθετημένους στατιστικούς δείκτες.

6.1.1.3 Όπως αναφέρει και η έκθεση Musotto: «περαιτέρω προσπάθειες πρέπει να προσανατολιστούν προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης στατιστικών δεικτών καταλληλότερων να παράσχουν μια σαφή στατιστική εικόνα του αναπτυξιακού επιπέδου και ικανοποιητική κατανόηση των περιοχών με γεωγραφικά και φυσικά μειονεκτήματα, ιδίως όταν υπάρχουν συσσωρευμένες δυσκολίες, όπως για οροσειρές, αρχιπελάγη και περιπτώσεις διπλά νησιωτικού χαρακτήρα […] οι δείκτες αυτοί πρέπει να καθιστούν δυνατή την καλύτερη εκτίμηση των διαφορών μεταξύ αυτών των περιφερειών και της υπόλοιπης ΕΕ, αλλά επίσης να καθιστούν δυνατή την εκτίμηση των ανισοτήτων που υπάρχουν εντός των περιφερειών αυτών».

6.1.2 Να συγκροτηθεί διυπηρεσιακή ομάδα για τα νησιά στο πλαίσιο της Επιτροπής, προκειμένου να εξασφαλισθεί ολοκληρωμένη προσέγγιση κατά την αντιμετώπιση των δυσκολιών τους.

6.1.3 Η ΕΟΚΕ καλεί τις τοπικές αρχές και την κοινωνία των πολιτών να συνεργαστούν (και, σε όσους το κάνουν ήδη, να το συνεχίσουν), προκειμένου να διαμορφώσουν κοινές αναπτυξιακές στρατηγικές. Είναι απαραίτητο να διαθέτουν οι νησιωτικές κοινότητες μια προσέγγιση έργου στο πλαίσιο μιας θετικής εταιρικής σχέσης.

6.2 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προς όφελος της χρηστής διακυβέρνησης, θα πρέπει να πραγματοποιείται τακτική εξέταση της κατάστασης στα νησιά, και ζητεί από την Επιτροπή να υποβάλει ετήσια έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Επιτροπή των Περιφερειών και την ίδια με την οποία να παρακολουθείται και να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των διαφόρων μέτρων που λαμβάνονται για την επίλυση των προβλημάτων των ευρωπαϊκών νησιωτικών περιοχών. Στο πλαίσιο αυτό, οι προτάσεις δράσεων εκ μέρους της Επιτροπής θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε αυτή την Ετήσια Έκθεση. Συνεπώς, μπορεί να λεχθεί ότι η παρούσα γνωμοδότηση αποτελεί την αφετηρία μιας μακροπρόθεσμης δυναμικής διαδικασίας.

7. Τελικά συμπεράσματα

7.1 Συνοψίζοντας, το ερώτημα της καλύτερης ενσωμάτωσης των νησιών στην εσωτερική αγορά μπορεί να οδηγήσει τα ενδιαφερόμενα μέρη να εξερευνήσουν δύο διαφορετικούς τρόπους σε σχέση με τους προαναφερθέντες.

7.2 Η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών με νησιωτικές περιφέρειες ή νησιώτικα κράτη μέλη (Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα, Μάλτα, Κύπρος, ΗΒ, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Δανία, Εσθονία, Φινλανδία, Σουηδία). Όσον αφορά τις συνθήκες που πρέπει να υπάρξουν για την επίτευξη του στόχου μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις νησιωτικές περιοχές, η λύση αυτή φαίνεται ότι είναι αδύνατον να εφαρμοστεί. Κατά συνέπεια, στο βαθμό που η πρόταση πρέπει να προέρχεται από τα κράτη μέλη, θα πρέπει να επιλεγεί μια προσέγγιση από τη βάση προς τα άνω. Αυτός είναι και ο λόγος, όπως προαναφέρθηκε, που οι αναπτυξιακές στρατηγικές σε τοπικό επίπεδο είναι απαραίτητες. Με την προοπτική αυτή, τα Επιχειρησιακά προγράμματα (στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων 2007-2013 πρέπει να θεωρηθούν ως μια καλή βάση για τη μελλοντική περίοδο 2014-2020).

7.3 Το μελλοντικό ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο μπορεί να βελτιώσει τις παρούσες λύσεις χάρη στη Συνθήκη της Λισαβόνας και στην αναδιατύπωση του άρθρου 158 της Συνθήκης ΕΚ.

7.3.1 Το νέο μελλοντικό άρθρο 158 τροποποιείται από τη συνθήκη της Λισαβόνας ως εξής: α) Στο πρώτο εδάφιο, οι όροι «οικονομική και κοινωνική συνοχή» αντικαθίστανται από τους όρους «οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή». β) Στο δεύτερο εδάφιο, οι λέξεις «ή νήσων» και οι λέξεις «συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών περιοχών» διαγράφονται. γ) Προστίθεται το ακόλουθο νέο εδάφιο: «Μεταξύ των εν λόγω περιοχών, δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις αγροτικές περιοχές, τις ζώνες που συντελείται βιομηχανική μετάβαση και τις περιοχές που πλήττονται από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά προβλήματα, όπως οι υπερβόρειες περιοχές που είναι ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες και οι νησιωτικές, διασυνοριακές και ορεινές περιοχές».

7.3.2 Αυτή η αναδιατύπωση συνάδει με το γεγονός ότι, χάρη στη Συνθήκη της Λισαβόνας (η οποία πρέπει να κυρωθεί), η εδαφική διάσταση αποτελεί νέο στοιχείο της ευρωπαϊκής συνοχής. Η αναγνώριση αυτή τονίζει την πρόθεση της ΕΕ να λάβει υπόψη όλες τις καταστάσεις που απαντώνται στην επικράτειά της. Συνεπώς, το μελλοντικό άρθρο 158 αποτελεί τη συγκεκριμενοποίηση μιας τέτοιας βούλησης.

7.3.3 Ο ορισμός της εδαφικής συνοχής δεν αποτελεί εύκολο έργο. Βεβαίως, το μελλοντικό Πράσινο βιβλίο θα αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία ενημέρωσης σχετικά με τις διάφορες υφιστάμενες προσεγγίσεις. Με την προοπτική αυτή, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εξέταση της εδαφικής συνοχής σημαίνει αναζήτηση μέσων για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ όλων των εδαφών (και βεβαίως, οι πόροι των Διαρθρωτικών Ταμείων που αφιερώνονται στο Στόχο αυτό πρέπει να αυξηθούν κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού μετά το 2013), και για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών (δημοσίων αρχών και κοινωνίας των πολιτών) κατά την επεξεργασία και εφαρμογή των σχετικών πολιτικών. Ο ορισμός της εδαφικής συνοχής δεν αποτελεί εύκολο έργο. Βεβαίως, το μελλοντικό Πράσινο βιβλίο θα αποτελέσει μια ενδιαφέρουσα ευκαιρία ενημέρωσης σχετικά με τις διάφορες υφιστάμενες προσεγγίσεις. Με την προοπτική αυτή, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η εξέταση της εδαφικής συνοχής ξεπερνά τις απλές οικονομικές στατιστικές με στόχο τη συνεκτίμηση της πρόδηλης γεωγραφικής πραγματικότητας του εδάφους και των συνακόλουθων αδυναμιών που έχουν τη δυνατότητα, στην περίπτωση ορισμένων εδαφών, να απειλήσουν σοβαρά την κοινωνικοοικονομική συνοχή. Η εδαφική συνοχή μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως μέσο για την ενίσχυση της συνεργασίας εντός του νησιωτικού εδάφους αλλά και μεταξύ όλων των εδαφών (και βεβαίως, τα διαρθρωτικά ταμεία που αφιερώνονται στο στόχο αυτό πρέπει να υποστηριχθούν κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού μετά το 2013), και για την ενίσχυση της εταιρικής σχέσης μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών (δημοσίων αρχών και κοινωνίας των πολιτών) κατά την επεξεργασία και εφαρμογή των σχετικών πολιτικών.

Βρυξέλλες, 10 Ιουλίου 2008. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Το Παρατηρητήριο της Ενιαίας Αγοράς (ΠΕΑ) της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής επεξεργάζεται επί του παρόντος γνωμοδότηση για την εν λόγω δέσμη (INT/409, εισηγητής: ο κ. Cassidy, συνεισηγητές: οι κ.κ. Hencks και Cappellini) και για την «Κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση της εσωτερικής αγοράς» (INT/416, εισηγητής: ο κ. Adamczyk) ως συμπλήρωμα της πρώτης. Δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα (η γνώμη εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο 2008).

(2) Πρέπει να τονισθεί ότι είναι θετικό το γεγονός ότι το σημείο αυτό αναγνωρίζεται από την 4η έκθεση συνοχής όσον αφορά τις εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες (COM(2007) 273 τελικό, σ. 50).

(3) Analysis of the island regions and outermost regions of the European Union, Planistat, March 2003.

(4) Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος πληρωμών (ΕΕΧΠ) δρομολογήθηκε στις 28.1.2008 και θα καταστήσει τις διασυνοριακές πληρωμές εξίσου εύκολες με τις εγχώριες.

(5) 4η Έκθεση για τη συνοχή (COM(2007) 273 τελικό, σ. 65).

(6) Υψίρρυθμη ψηφιακή συνδρομητική γραμμή (High bit-rate digital subscriber line).

(7) 4η Έκθεση για τη συνοχή (COM(2007) 273 τελικό, σ. 60).

(8) Βλ. γνωμοδότηση με τίτλο «Αναθεώρηση της Ενιαίας Αγοράς» (ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 25).

(9) Βλ. γνωμοδοτήσεις με τίτλο «Βελτίωση της νομοθεσίας» (ΕΕ C 24 της 31.1.2006, σ. 39) και με τίτλο «Τρόποι βελτίωσης της εφαρμογής και επιβολής της κοινοτικής νομοθεσίας» (ΕΕ C 24 της 31.1.2006, σ. 52).