Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής -'Πολιτική απασχόλησης και κοινωνική πολιτική - ένα πλαίσιο για την επένδυση στην ποιότητα'"

(2002/C 107/29)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής "Πολιτική απασχόλησης και κοινωνική πολιτική - ένα πλαίσιο για την επένδυση στην ποιότητα" [COM(2001) 313 τελικό]·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 25ης Ιουνίου 2001, σύμφωνα με το άρθρο 265, πρώτη παράγραφος της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με το εν λόγω θέμα·

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 2 Ιουνίου 1999 να καταρτισθεί γνωμοδότηση για το θέμα αυτό και να ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών στην επιτροπή 6 - Απασχόληση, Οικονομική Πολιτική, Ενιαία Αγορά, Βιομηχανία, ΜΜΕ·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής Από τις κατευθυντήριες γραμμές στην πράξη: εθνικά σχέδια για την απασχόληση [COM(1998) 316 τελικό] και την Ανακοίνωση της Επιτροπής Πρόταση κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών το 1999 [COM(98) 574 τελικό) (CdR 279/98 fin)](1)·

έχοντας υπόψη την έκθεσή της με θέμα την επισκόπηση των παρεχόμενων δημοσίων υπηρεσιών (CdR 369/1999 fin)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Πρόταση Κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών για το 2000 (COM(1999) 441 τελικό) CdR 360/1999 fin(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο: Τοπική δράση για την απασχόληση - Η τοπική διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απασχόληση (COM(2000) 196 τελικό) CdR 187/2000 fin(3)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί των κατευθυντήριων γραμμών της πολιτικής των κρατών μελών για την απασχόληση κατά το 2001" (COM(2000) 548 τελικό, 2000/0225 CNS) και την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί μέτρων ενθάρρυνσης στον τομέα της απασχόλησης" (COM(2000) 459 τελικό - 2000/0195 COD) CdR 310/2000 fin(4)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής "Να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη χωρίς αποκλεισμούς" [CΟΜ (2000) 79 τελικό] CdR 84/2000 fin(5)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών "Ατζέντα κοινωνικής πολιτικής" (COM(2000) 379 τελικό) CdR 300/2000 fin(6)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο πρόσθετης γνωμοδότησης (CdR 286/2001) της επιτροπής 5, εισηγητής: ο κ. Ρella (C, ΕΛΚ), δήμαρχος του Valdengo, και πρόεδρος του επαρχιακού συμβουλίου της Biella)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 270/2001) που υιοθέτησε η επιτροπή 6 στις 28 Σεπτεμβρίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Peiponen (FI, PES), Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Varkaus)·

κατά την 41η σύνοδο ολομέλειάς της, της 14ης και 15ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 14ης Νοεμβρίου) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1. Εκσυγχρονισμός του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου

1.1. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει την προσπάθεια της Επιτροπής να ενσωματώσει την πτυχή της ποιότητας στην οικονομική πολιτική, στην πολιτική απασχόλησης και στην κοινωνική πολιτική. Αυτό είναι σημαντικό για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των πολιτών. Η ανακοίνωση αποτελεί μια χρήσιμη βάση για περαιτέρω δράσεις όσον αφορά την ποιότητα της εργασίας. Ο τρόπος αντίληψης έχει αλλάξει σημαντικά και δεν υπάρχουν πλέον ξεχωριστοί τομείς της κοινωνικής πολιτικής όπως υπήρχαν στο παρελθόν, και η ΕΤΠ ελπίζει να υλοποιηθούν αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές. Ωστόσο, στην ανακοίνωση δεν διευκρινίζεται με ποιο τρόπο θα εξασφαλιστεί πρακτικά η θετική αλληλεπίδραση μεταξύ της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής. Στην ανακοίνωση τονίζεται πολύ έντονα η ποιότητα της απασχόλησης και της εργασίας και έτσι παραμελείται, μεταξύ άλλων, η εξέταση της ποιότητας των κοινωνικών υπηρεσιών και των υπόλοιπων μορφών κοινωνικής προστασίας.

1.2. Η επιλογή της έννοιας της ποιότητας ως στοιχείου σύνδεσης της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής είναι πολύ ορθή. Ο συνδυασμός της αποτελεσματικότητας και της συνοχής απαιτεί ισότιμη αντιμετώπιση των διαφορετικών τομέων πολιτικής. Παράλληλα με την πολιτική ανταγωνισμού θα πρέπει να προβάλλονται και οι κοινωνικές αξίες.

1.3. Ωστόσο, στην ανακοίνωση διαφαίνεται ότι η κοινωνική πολιτική εξακολουθεί να βρίσκεται σε υποδεέστερη θέση σε σχέση με την πολιτική απασχόλησης και την οικονομική πολιτική. Προκειμένου να αποφευχθεί αποτελεσματικά ο κοινωνικός αποκλεισμός θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην αναγνώριση και την ποιότητα της εργασίας χαμηλού επιπέδου εξειδίκευσης και θα πρέπει να αξιοποιηθούν περισσότερο οι πόροι που αυξάνουν τη σημασία της κοινωνικής πολιτικής.

1.4. Η ανακοίνωση εφιστά πολύ σωστά την προσοχή στις διαδικασίες εκσυγχρονισμού που έχουν ήδη δρομολογηθεί όπως η διαδικασία του Λουξεμβούργου για την απασχόληση, η διαδικασία ανοικτού συντονισμού σχετικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό και την κοινωνική προστασία, η προώθηση της ισότητας των ευκαιριών και η βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία. Η διασύνδεση αυτών των διαδικασιών είναι πολύ σημαντική, προκειμένου να επιτύχει η ΕΕ τους στόχους που έχει θέσει στον εαυτό της.

1.5. Πιέσεις για εκσυγχρονισμό και προσαρμογή ασκούνται επίσης στο προσωπικό και σε πολλές υπηρεσίες που παρέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με τις ανάγκες για υπηρεσίες που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού, με την απαίτηση σταθεροποίησης της δημόσιας οικονομίας, με τον ανταγωνισμό και με την απελευθέρωση της αγοράς υπηρεσιών. Οι απόψεις για την ποιότητα και η πολιτική για την ποιότητα αποτελούν θετικά μέσα για την ανάπτυξη των δημοσίων υπηρεσιών, της εργασίας και της εργασιακής ζωής καθώς και για την προσαρμογή τους στις αλλαγές. Ωστόσο, ως αφετηρία θα πρέπει να λαμβάνονται πάντα οι τοπικές και περιφερειακές ανάγκες, και θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην προστιθέμενη αξία που μπορεί να επιτευχθεί με στρατηγικές ευρωπαϊκού επιπέδου.

1.6. Η ΕΤΠ συντάσσεται με την εκτίμηση της ανακοίνωσης σχετικά με τον αντίκτυπο και τη σημασία των κοινωνικών επενδύσεων που αφορούν τις αλλαγές στην εργασία και στο εργασιακό περιβάλλον. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις περιθωριακές ομάδες του επαγγελματικού βίου. Πρέπει να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στη βελτίωση της απασχολησιμότητας, γεγονός που απαιτεί πολυτομεακή προσέγγιση. Η ισότητα κατά την εκπαίδευση αποτελεί βασικό στόχο στην προσπάθεια εξασφάλισης υψηλής ποιότητας αγοράς εργασίας όσον αφορά την εργασία και το εισόδημα.

1.7. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό να προωθηθεί αφενός, η βελτίωση της ποιότητας στην εργασία σε τοπικό επίπεδο και σε επίπεδο χώρου εργασίας και, αφετέρου, η αξιολόγηση της προστιθέμενης αξίας που μπορεί να επιφέρει εν προκειμένω η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ποιότητα στην εργασία και στην ζωή των εργαζομένων μπορεί να επηρεαστεί πρωτίστως με τη συνεργασία των διαφόρωνφορέων στους χώρους εργασίας και με τις τοπικές εταιρικές σχέσεις. Σημαντικό καθήκον των περιφερειακών και τοπικών αρχών είναι να δημιουργήσουν τα πλαίσια γι' αυτή τη συνεργασία.

2. Πολιτική απασχόλησης και κοινωνική πολιτική

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη σκέψη να ενσωματωθεί η αντίληψη για την ποιότητα σε διαδικασίες ανοικτού συντονισμού της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής, που ήδη υπάρχουν ή αναπτύσσονται, ώστε να μη χρειαστούν καινούριες διαδικασίες. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφευχθούν οι αλληλεπικαλύψεις κατά την εκτέλεση του έργου και τη συλλογή στοιχείων.

2.2. Η καλή απόδοση της οικονομίας αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη της ποιότητας στην εργασία. Οι κατευθυντήριες γραμμές της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης, το πρόγραμμα δράσης για την ευρωπαϊκή κοινωνική πολιτική δράσης και το πρόγραμμα για τον κοινωνικό αποκλεισμό συνιστούν τα κύρια μέσα με τα οποία θα μπορέσει να οργανωθεί η διαχείριση και η παρακολούθηση της ποιότητας. Αυτά τα γενικά προγράμματα προσανατολισμού πρέπει να συμπληρωθούν με ειδικές μελέτες και με την προώθηση δράσεων ανάπτυξης της ποιότητας της εργασίας και του επαγγελματικού βίου στις επιχειρήσεις και στους χώρους εργασίας.

2.3. Το να συμπεριληφθεί η κοινωνική προστασία στη διαδικασία του ανοικτού συντονισμού είναι θετικό, ωστόσο δεν θα πρέπει να παρακωλύει την ανάληψη τοπικών πρωτοβουλιών ούτε να αυξάνει τον συγκεντρωτισμό ειδικά εάν αυτή συνεπάγεται μείωση της αποτελεσματικότητας. Οι διάφοροι έλεγχοι της ποιότητας που προτείνει η Επιτροπή είναι αμφισβητήσιμοι από την άποψη της εθνικής και τοπικής αυτονομίας. Εφόσον η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από πολυμορφία δεν χρειάζονται ομοιόμορφοι εθνικοί και περιφερειακοί τρόποι δράσης. Αυτό που χρειάζεται είναι η ευέλικτη στάση, καθώς και ο σεβασμός της ιστορίας και των πολιτισμικών διαφορών. Για τον λόγο αυτό είναι λογικό να χρησιμοποιηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόνο λίγοι, σαφείς και συγκρίσιμοι δείκτες.

2.4. Η ανακοίνωση δίνει μια θετική εικόνα για τη γενική πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική πολιτική και τη σχέση τους με την οικονομική πολιτική (και τον εκσυγχρονισμό). Αυτό αφορά ιδιαίτερα τις προσωρινές θέσεις εργασίας και εκείνες που θεωρούνται μικρότερης αξίας καθώς και το μέλλον τους. Οι δείκτες δια βίου μάθησης δεν μπορούν επ' ουδενί να φθάσουν σε αυτές τις μειονεκτούσες ομάδες. Οι δείκτες επαγγελματικής κατάρτισης ή επιμόρφωσης του προσωπικού δεν αποκαλύπτουν στην παρούσα μορφή τους σε ποιο βαθμό, ιδιαίτερα στη σημερινή μεταβατική περίοδο, οι επιμορφωτικές δράσεις αφορούν τους άνεργους και τους κοινωνικά αποκλεισμένους.

2.5. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντικό, κατά την αξιολόγηση της ποιότητας της κοινωνικής πολιτικής, να δοθεί προσοχή στις κοινωνικές υπηρεσίες.

3. Έννοια της ποιότητας

3.1. Η ΕΤΠ τονίζει το πολυδιάστατο της έννοιας της ποιότητας, γεγονός που προϋποθέτει προσεκτική προετοιμασία βάσει ερευνών ώστε, με συνεκτικό τρόπο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να καταστεί μελλοντικά εφικτή η συλλογή χρήσιμων εθνικών και οργανωτικών δεδομένων για την ποιότητα στην εργασία.

3.2. Η έννοια και η ερμηνεία της ποιότητας εξαρτώνται από το πολιτιστικό επίπεδο και από τις διαφορές μεταξύ των τομέων και των χώρων εργασίας, καθώς και από τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η διαμόρφωση ενιαίας άποψης συνιστά διαδικασία που μπορεί να απαιτήσει αρκετό καιρό μέχρι την ολοκλήρωσή της.

3.3. Πρέπει να επιδιωχθεί να διατυπωθεί όσο το δυνατόν σαφέστερα η έννοια της ποιότητας σχετικά με την κοινωνική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης. Μόνο μέσω παρόμοιας διαδικασίας θα μπορούμε να ξέρουμε ότι μιλάμε για το ίδιο θέμα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όσον αφορά την έννοια της ποιότητας που παρουσιάζεται στην ανακοίνωση επισημαίνονται τα ακόλουθα προβλήματα και ελλείψεις.

3.4. Δεν υπάρχει διαχωρισμός των διαφόρων επιπέδων όσον αφορά την έννοια της ποιότητας (π.χ. μικροοικονομικό και μακροοικονομικό επίπεδο), ενώ το ίδιο ισχύει και για τη διαφορά μεταξύ της ποιότητας του επαγγελματικού βίου και της εργασίας. Η ποιότητα των υπηρεσιών απουσιάζει παντελώς από την ανακοίνωση.

3.5. Δεν είναι σαφής η διαφορά μεταξύ διαρθρωτικών και υποκειμενικών εμπειρικών μονάδων μέτρησης και δεικτών. Εντούτοις, θα έπρεπε να αποσαφηνισθεί αυτή η διαφορά, διότι μόνο έτσι θα είναι δυνατόν να προσδιορισθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια σε ποια επίπεδα (επίπεδο ΕΕ, εθνικό επίπεδο, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, επίπεδο χώρου εργασίας) μπορεί να επηρεασθεί η κατάσταση από τις δράσεις της κοινωνικής πολιτικής.

3.6. Η έννοια είναι τόσο ευρεία και γενική σε σημείο που είναι δύσκολο να ανακαλυφθεί κάποια σχέση μεταξύ των επιλεγεισών γενικών γραμμών και των δεικτών της κοινωνικής πολιτικής. Με άλλα λόγια απουσιάζει η σχέση μεταξύ αιτίαςαποτελέσματος. Συνεπώς απαιτείται σαφέστερη διατύπωση της ανακοίνωσης που να διευκρινίζει τις πτυχές αυτές.

4. Δείκτες

4.1. Από τους δείκτες απουσιάζουν παντελώς οι διαρθρωτικοί παράγοντες για τους χώρους εργασίας. Εντούτοις, γνωρίζουμε ότι ακριβώς οι διαρθρωτικοί παράγοντες είναι αυτοί που επηρεάζουν την ποιότητα του επαγγελματικού βίου, την ικανοποίηση από την εργασία, την υγεία στην εργασία και σε τελική ανάλυση την παραγωγικότητα. Αυτοί οι διαρθρωτικοί παράγοντες μπορούν να μετρηθούν για παράδειγμα με τις δυνατότητες επιρροής που θεωρούν ότι έχουν οι άνθρωποι. Επιπλέον, για παράδειγμα, οι δείκτες που περιγράφονται για τη μέτρηση σχετικά με την "Οργάνωση της εργασίας και ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής" δείχνουν κυρίως τις διαρθρωτικές δυνατότητες που παρέχονται στους εργαζόμενους για να συνδυάσουν την εργασία με την οικογένεια.

4.2. Δεν αναφέρονται σχεδόν καθόλου οι υποκειμενικές εμπειρίες της σημερινής πραγματικότητας που χαρακτηρίζεται από την πίεση των προς εκτέλεση εργασιών και τις υπερωρίες, ούτε για παράδειγμα, η ποιότητα ζωής των παιδιών.

4.3. Έχει ήδη αρχίσει η μαζική συλλογή στοιχείων για την ευρωπαϊκή πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική πολιτική. Δεν υπάρχει λόγος να αυξηθεί αυτή η γραφειοκρατία. Υπάρχουν παρά πολλοί δείκτες και είναι δύσκολη η ερμηνεία τους στις διάφορες χώρες. Για παράδειγμα, τα συστήματα συλλογικών συμβάσεων στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα διαφέρουν μεταξύ τους και η επίδρασή τους σε ουσιαστικούς παράγοντες, όπως η διαθεσιμότητα του εργατικού δυναμικού, η ευελιξία της αγοράς εργασίας και η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, είναι δύσκολο να μετρηθούν.

4.4. Η ευρεία παρακολούθηση που πραγματοποιείται με τη βοήθεια δεικτών ενδέχεται, στη χειρότερη περίπτωση, να στραφεί ενάντια στον εαυτό της, εάν δημιουργήσει την εικόνα μιας συγκεντρωτικής Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία δεν προβάλλονται οι τοπικές, περιφερειακές και εθνικές απόψεις.

4.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθετεί με επιφύλαξη την ανάπτυξη των δεικτών που αφορούν τις αποδοχές. Οι αποδοχές είναι ένας από τους πολλούς παράγοντες της ποιότητας στην εργασία, και όχι αναγκαστικά ο σημαντικότερος. Η ενοποίηση των στοιχείων που αφορούν αποδοχές για αναπηρίες ή εθνοτική καταγωγή προϋποθέτει ξεχωριστή παρακολούθηση των εν λόγω προσώπων και για τον λόγο αυτό είναι αμφισβητήσιμη. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη η διαφοροποίηση των αποδοχών εξαιτίας τοπικών και περιφερειακών διαφορών σχετικά με το κόστος διαβίωσης και την παραγωγικότητα.

5. Ο Ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην πολιτική για την ποιότητα

5.1. Η ΕΤΠ συντάσσεται με την άποψη της Επιτροπής ότι εάν η πολιτική απασχόλησης και η κοινωνική πολιτική είναι καλά σχεδιασμένες θα επηρεάσουν θετικά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές διαδραματίζουν τρεις ρόλους στην πολιτική για την ποιότητα.

5.2. Ως εργοδότες, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές προωθούν την ποιότητα στον επαγγελματικό βίο, συμμετέχουν στη λειτουργία της αγοράς εργασίας και συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις σύμφωνα με τα εθνικά πρότυπα.

5.3. Σε ορισμένες χώρες, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν χαράξει δικές τους στρατηγικές για το προσωπικό ώστε να συμβάλλουν θετικά στην ανάπτυξη και τη διοίκηση. Οι στρατηγικές για το προσωπικό συμβάλλουν στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων του δήμου ή της περιφέρειας. Εν προκειμένω, όσον αφορά το προσωπικό, μπορούν να προσδιοριστούν μεταξύ άλλων ποσοτικοί στόχοι, διαρθρωτικοί στόχοι, καθώς και στόχοι που σχετίζονται με τη μάθηση και την ευημερία, λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής κατάστασης, των πρακτικών μέτρων, καθώς και των ευθυνών και των χρονοδιαγραμμάτων. Λαμβάνοντας υπόψη την μη άσκηση διακρίσεων και κυρίως την ισότητα, που θα πρέπει να εκληφθεί ως μία από τις κύριες αξίες που περιλαμβάνει η νομοθεσία καλό θα ήταν να αποσαφηνισθεί με ποιο τρόπο είναι δυνατή η αξιοποίηση στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνεργασίας, αυτών των ήδη δοκιμασμένων στρατηγικών για την ποιότητα καθώς και των αποτελεσμάτων τους.

5.4. Η ΕΤΠ τονίζει ότι υπάρχει αλληλεξάρτηση μεταξύ της παραγωγικότητας και της ποιότητας του επαγγελματικού βίου. Η ποιότητα στην εργασία αποτελεί τμήμα και αποτέλεσμα του τρόπου διοίκησης, καθώς και μέρος του συνόλου της παραγωγής υπηρεσιών. Η σύγχρονη διοίκηση συνίσταται στη στρατηγική διαχείριση των ανθρώπινων πόρων. Στους τομείς με ένταση εργασίας είναι βέβαια σημαντικό, όσον αφορά το προσωπικό, να μεταφερθεί το επίκεντρο στη διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, όπου η ανάπτυξη του προσωπικού, καθώς και η αμφίδρομη και συλλογική διαχείριση αναδεικνύονται σε κεντρικούς παράγοντες. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι οργανώσεις είναι ικανές να ανταποκριθούν καλύτερα στις απαιτήσεις για αλλαγές. Η διαχείριση των ανθρώπινων πόρων είναι επίσης διαχείριση της γνώσης, όπου τονίζεται ιδιαίτερα η μάθηση και η ανάπτυξη των οργανώσεων. Πρέπει να υπάρξει προβληματισμός για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αξιολογηθεί η παραγωγικότητα των πρακτικών διοίκησης, που είναι ουσιαστικής σημασίας για την ποιότητα στην εργασία, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορέσουν να μεταφερθούν οι βέλτιστες πρακτικές για εφαρμογή στα κράτη μέλη μέσω των αντίστοιχων οργανώσεων.

5.5. Έχει διαπιστωθεί ότι η επιτυχημένη διαχείριση του προσωπικού επηρεάζει την οργανωτική παραγωγικότητα, την ποιότητα των υπηρεσιών και την ευημερία του προσωπικού. Έτσι, στη διαχείριση του προσωπικού τονίζεται ο συνδυασμός της διαχείρισης του προσωπικού με τη στρατηγική διαχείριση και τις αποφάσεις για δράση (SHRM=Strategic Human Resources Management, Στρατηγική Διαχείριση των Ανθρώπινων Πόρων). Πρέπει ασφαλώς να τονιστεί ιδιαίτερα ότι οι αποφάσεις που λαμβάνουν τα πολιτικά όργανα για τη στρατηγική δράσης πρέπει να εναρμονίζονται με τη διαχείριση του προσωπικού.

5.6. Παράγοντες για την αξιολόγηση της παραγωγικότητας μπορούν να είναι

1) η ικανότητα του προσωπικού, όπως οι δεξιότητες, οι καινοτόμες ιδέες, η ικανοποίηση από την εργασία, τα κίνητρα για εργασία και η ικανότητα εργασίας,

2) η υιοθέτηση σωστών στόχων, η επάρκεια και η αποδοτικότητα των υπηρεσιών σε σχέση με το κόστος,

3) η ποιότητα των υπηρεσιών και η ικανοποίηση του πελάτη, η προσφορά υπηρεσιών και η αμοιβαία συνεργασία των μονάδων υπηρεσιών, καθώς και

4) η παραγωγικότητα, η αποδοτικότητα σε σχέση με το κόστος και η καλή παροχή των υπηρεσιών.

5.7. Ο εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών των τοπικών και περιφερειακών αρχών οδηγεί στο να δοθεί προσοχή στην ποιότητα των δημοσίων υπηρεσιών.

5.8. Τα προσεχή χρόνια οι δημόσιες αρχές θα αναγκαστούν να ανανεώσουν τη διάρθρωση των υπηρεσιών τους και τις μεθόδους εργασίας τους και ταυτόχρονα να ανταγωνιστούν για νέο εργατικό δυναμικό. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι είναι σημαντικό να βελτιωθεί η ποιότητα στον επαγγελματικό βίο και η παραγωγικότητα της παροχής υπηρεσιών στο επίπεδο των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Εν προκειμένω, θα μπορούσαμε να εκμεταλλευθούμε την ευρωπαϊκή συνεργασία περισσότερο από σήμερα, με τη βοήθεια για παράδειγμα συγκριτικών μελετών και προγραμμάτων ανταλλαγής προσωπικού. Τα προσεγμένα μέτρα βελτίωσης του επαγγελματικού βίου αυξάνουν επίσης την ελκυστικότητα των θέσεων εργασίας στην τοπική αυτοδιοίκηση και την περιφερειακή διοίκηση, βελτιώνουν την εικόνα τους ως εργοδότη και αυξάνουν την ικανοποίηση από την εργασία.

5.9. Η σύνδεση της έννοιας της ποιότητας με μία ευρεία διαδικασία εκσυγχρονισμού συνιστά ορθή επιλογή. Εντούτοις, η ανακοίνωση δεν δίνει προσοχή στη δημοκρατική πτυχή του εκσυγχρονισμού που είναι σημαντική από την άποψη των τοπικών και περιφερειακών αρχών, στοιχείο που απουσιάζει επίσης από τους προτεινόμενους δείκτες. Πράγματι, μόνο η τοπική διάσταση μπορεί να αντισταθμίσει το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης και να προβάλει τις θετικές επιδράσεις της. Η διαδικασία εκσυγχρονισμού και οι νέες σκέψεις για την ποιότητα προϋποθέτουν μία νέου είδους δημοκρατία και συμμετοχή: την τοπική δημοκρατία, τη δημοκρατία των καταναλωτών, τη δημοκρατία στους χώρους εργασίας, δηλαδή εκεί όπου υπάρχουν ευκαιρίες άσκησης επιρροής και υψηλή ποιότητα στον επαγγελματικό βίο.

5.10. Επιπρόσθετα, οι υπηρεσίες υπό τη δικαιοδοσία των τοπικών και περιφερειακών αρχών επηρεάζουν την ποιότητα στην εργασία και στον επαγγελματικό βίο και σε άλλους τομείς.

6. Συστάσεις της ΕΤΠ

6.1. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η εξέταση της ποιότητας που δρομολογείται με την ανακοίνωση αφορά πρωτίστως στη φάση αυτή την οπτική θεώρησης και τον τρόπο προσέγγισης, όπως εξάλλου διαπιστώνει και η Επιτροπή. Ενδείκνυται ενδεχομένως να αναλυθεί το έργο ανάπτυξης σε φάσεις, κατά τις οποίες θα συμπληρώνονται και θα διορθώνονται σταδιακά οι προηγούμενες επιλογές. Έτσι θα καταστεί εμφανές ότι η πολιτική για την ποιότητα και τα μέσα της δεν έχουν οριστική και απόλυτη μορφή και ότι θα εξυπηρετούν και θα προσαρμόζονται σε διαφορετικές και μεταβαλλόμενες πρακτικές ανάγκες. Το ουσιαστικό ζήτημα δεν θα πρέπει να είναι η συλλογή γενικών παραμέτρων από τα κράτη μέλη, αλλά αντίθετα με ποιες δράσεις μπορεί να βελτιωθεί χειροπιαστά η ποιότητα στην πολιτική απασχόλησης και στην κοινωνική πολιτική στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΤΠ προτείνει οι έλεγχοι της ποιότητας που έχει σχεδιάσει η Επιτροπή να αξιολογούνται περαιτέρω από τη σκοπιά της εθνικής, περιφερειακής και τοπικής αυτονομίας.

6.2. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, η ανακοίνωση δίνει πολύ μικρή προσοχή στη σημασία της κοινωνικής πολιτικής, ως ουσιαστικού παράγοντα που επηρεάζει την ποιότητα της ζωής και αυξάνει την κοινωνική ένταξη, και στο μέλλον θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή σε αυτό το σημείο.

6.3. Επίσης πρέπει να δοθεί προσοχή στην ποιότητα της εργασίας χαμηλής εξειδίκευσης. Oι ανάγκες των μειονεκτουσών ομάδων (π.χ. μακροχρόνια άνεργοι, άτομα με ειδικές ανάγκες και κοινωνικά αποκλεισμένοι), καθώς και η ενσωμάτωσή τους θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της επαγγελματικής κατάρτισης και της επιμόρφωσης του προσωπικού.

6.4. Κατά την ανάπτυξη, εκ μέρους της Επιτροπής, της συνεκτικής προσέγγισης βάσει της ποιότητας για την οικονομική πολιτική, την πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική πολιτική, οι κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να είναι εμφανείς και στους στόχους που αφορούν την παγκοσμιοποίηση και τις σχετικές διαπραγματεύσεις.

6.5. Κατά την άποψη της Επιτροπής των Περιφερειών, η έννοια της ποιότητας και οι δείκτες πρέπει να προσανατολιστούν με σαφήνεια προς εκείνους τους διαρθρωτικούς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να επηρεασθούν από την πολιτική απασχόλησης και την κοινωνική πολιτική σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Οι δείκτες που αφορούν την ποιότητα παρέχουν πληροφορίες για τον μέσο όρο ανάπτυξης των κρατών μελών και εξυπηρετούν έτσι τον ευρωπαϊκό διάλογο. Ωστόσο, η χρήση δεικτών που αφορούν απλώς και μόνο τις χώρες ενδεχομένως να δώσει λανθασμένη εικόνα, επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο δεν καθίστανται εμφανείς ουσιαστικές περιφερειακές διαφορές στο εσωτερικό των κρατών μελών. Επιπλέον, η ΕΤΠ υπενθυμίζει ότι η ποιότητα συνιστά έννοια που εξαρτάται από πολιτιστικούς παράγοντες και ότι η επιλογή των δεικτών περιλαμβάνει πάντοτε και την επιλογή αξιών. Αυτές οι σκέψεις πρέπει να ληφθούν υπόψη και κατά την ερμηνεία των στοιχείων που θα προκύψουν από τον έλεγχο.

6.6. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντική τη διάκριση μεταξύ, αφενός, των διαρθρωτικών και εμπειρικών μονάδων μέτρησης και, αφετέρου, των δεικτών. Αυτό ακριβώς είναι σημαντικό για την ανάπτυξη διαύλων πληροφοριών για τη συγκέντρωση των εμπειριών και των απόψεων των εργαζομένων και των πολιτών.

6.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει ότι η περιφερειακή ανάπτυξη είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης πολλών διαφορετικών πολιτικών. Είναι σημαντικό να αναλυθεί επίσης, αναφορικά με τις πτυχές της ποιότητας, η επίδραση των δημόσιων οικονομικών, καθώς και της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής στην περιφερειακή ανάπτυξη και προπαντός οι δυνατότητες προώθησης της ανάπτυξης των μειονεκτικών περιφερειών.

6.8. Η ποιότητα και η επιτυχία της οικονομικής πολιτικής, της πολιτικής απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής πρέπει να αξιολογηθεί σε τελική ανάλυση από τη σκοπιά της ζωτικότητας των δήμων και των περιφερειών, καθώς και της συμμετοχής, της ποιότητας ζωής και των συνθηκών ζωής των κατοίκων. Είναι ουσιαστικής σημασίας οι ενέργειες να καθοδηγούνται από τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες και ανάγκες. Ως παράγοντες προώθησης της ανάπτυξης θα πρέπει να είναι μάλλον οι αξιολογήσεις για παρόμοιους δήμους/περιφέρειες/θέσεις εργασίας/επιχειρήσεις/διάρθρωση υπηρεσιών, αντί για συγκρίσεις με τις γενικές μέσες τιμές ή με τους ευρωπαϊκούς δείκτες.

6.9. Η ποιότητα στην εργασία (και η ποιότητα στον επαγγελματικό βίο) λαμβάνουν τελικά συγκεκριμένη μορφή στο επίπεδο του χώρου εργασίας. Οι δείκτες για την ποιότητα της εργασίας σε περιφερειακό, τοπικό επίπεδο και σε επίπεδο χώρου εργασίας πρέπει να αναπτυχθούν με τη συνεργασία των διαφόρων χωρών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί για παράδειγμα με περιφερειακές πειραματικές δράσεις διαφόρων χωρών, οι οποίες θα καθιστούν ταυτόχρονα εφικτή την ανάπτυξη κοινών δεικτών και τη γνώση των καλών πρακτικών που αφορούν την ποιότητα στην εργασία (δυνατότητα συνεργασίας με τον 3ο πυλώνα). Μια τέτοια πειραματική δράση θα μπορούσαν να αποτελούν οι σημερινές υπηρεσίες προς τους ηλικιωμένους σε μια γηράσκουσα Ευρώπη.

6.10. Η ανάλυση της σημερινής κατάστασης σε τοπικό επίπεδο, αναφορικά με τους πολλούς παράγοντες ποιότητας στην εργασία, είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η πληροφόρηση για τις βέλτιστες πρακτικές και η ανταλλαγή εμπειριών που προέρχονται για παράδειγμα από δράσεις ενίσχυσης της απασχόλησης και από ευέλικτους τρόπους δράσης για την απασχόληση ατόμων με ειδικές σωματικές ή κοινωνικές ανάγκες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την αύξηση της κοινωνικής ολοκλήρωσης σε όλη την Ευρώπη.

6.11. Η ανάπτυξη στρατηγικών από τις περιφερειακές και τοπικές αρχές σχετικά με το προσωπικό είναι σημαντική στην προσπάθειά τους να ανταποκριθούν στις προκλήσεις που δημιουργεί η διαδικασία εκσυγχρονισμού και η γήρανση του πληθυσμού και ταυτόχρονα να βελτιώσουν την αποδοτικότητα, καθώς και την ποιότητα στην εργασία και στον επαγγελματικό βίο. Αυτές οι προσπάθειες ανάπτυξης θα μπορούσαν να υποστηριχθούν με έρευνες, με την πληροφόρηση για τις βέλτιστες πρακτικές και με την ανταλλαγή εμπειριών.

Βρυξέλλες, 14 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 51 της 22.2.1999, σ. 59.

(2) EE C 57 της 29.2.2000, σ. 17.

(3) EE C 22 της 24.1.2001, σ. 13.

(4) EE C 144 της 16.5.2001, σ. 30.

(5) EE C 317 της 6,11.2000, σ. 47.

(6) EE C 144 της 16.5.2001, σ. 55.