[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 8.5.2006

COM(2006) 199 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1287/2003 του Συμβουλίου για την εναρμόνιση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς («κανονισμóς ΑΕΕ»)

1. Εισαγωγή

Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1287/2003 του Συμβουλίου της 15ης Ιουλίου 2003 για την εναρμόνιση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς («κανονισμóς ΑΕΕ»)[1] θεσπίζει διαδικασίες για τον έλεγχο και, ενδεχομένως, τη βελτίωση της συγκρισιμότητας, της αξιοπιστίας και της πληρότητας των εκτιμήσεων του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) από τα κράτη μέλη. Ο κανονισμός ΑΕΕ εκδόθηκε ύστερα από την απόφαση 2000/597/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου της 29ης Σεπτεμβρίου 2000 για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων[2].

Το ΑΕΕ, υπολογιζόμενο βάσει του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών (εφεξής «ΕΣΟΛ 95»), σύμφωνα με τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 2223/96 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 1996, περί του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Κοινότητας[3] , αποτελεί τη βάση του τέταρτου ίδιου πόρου των Κοινοτήτων από την 1η Ιανουαρίου 2002. Το ΑΕΕ αντικαθιστά το ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) βάσει του οποίου γινόταν η εκτίμηση του τέταρτου ίδιου πόρου για τα έτη πριν από το 2002.

Πριν από τον κανονισμό ΑΕΕ εφαρμοζόταν η λεγόμενη οδηγία ΑΕΠ, δηλαδή η οδηγία 89/130/ΕΟΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου της 13ης Φεβρουαρίου 1989 για την εναρμόνιση του καθορισμού του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος σε τιμές αγοράς[4]. Η οδηγία ΑΕΠ θέσπισε μια διαδικασία ελέγχου και αξιολόγησης της συγκρισιμότητας, της αξιοπιστίας και της πληρότητας του ΑΕΠ από την επιτροπή ΑΕΠ, στο πλαίσιο της οποίας συνεργάζονταν στενά τα κράτη μέλη και η Επιτροπή από το 1989 έως το 2003. Είχε επιτευχθεί ένα καλό επίπεδο συγκρισιμότητας. Ο κανονισμός ΑΕΕ αφενός στηρίχθηκε, αφενός, σε αυτή τη διαδικασία, την οποία προσάρμοσε, έτσι ώστε να λαμβάνεται υπόψη το ΑΕΕ όσον αφορά τους ίδιους πόρους και, αφετέρου, σύστησε την επιτροπή ΑΕΕ.

Η επιτροπή ΑΕΕ πραγματοποίησε την πρώτη της συνεδρίαση στις 5-6 Νοεμβρίου 2003, η οποία ήταν ταυτοχρόνως και η τελευταία συνεδρίαση της επιτροπής ΑΕΠ. Κατά τη συνεδρίαση η επιτροπή ΑΕΕ θέσπισε τον εσωτερικό της κανονισμό, όπως προβλέπεται από το άρθρο 4 παράγραφος 3 του κανονισμού ΑΕΕ.

Ο σκοπός του παρόντος εγγράφου είναι να εκθέσει την κατάσταση εφαρμογής του κανονισμού ΑΕΕ, όπως προβλέπεται από το άρθρο 7 του κανονισμού. Παρουσιάζεται συνοπτικά η πρόοδος που σημειώθηκε από την Επιτροπή και την επιτροπή ΑΕΕ όσον αφορά την εναρμόνιση του ΑΕΕ και την εφαρμογή του κανονισμού ΑΕΕ από τότε που τέθηκε σε ισχύ. Το κεφάλαιο 2 περιγράφει τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την εξασφάλιση ενός ακριβούς ορισμού του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς. Το κεφάλαιο 3 περιγράφει τα μέτρα που έχουν ληφθεί για εξασφάλιση της έγκαιρης διαβίβασης των δεδομένων του ΑΕΕ και των συμπληρωματικών πληροφοριών από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή. Το κεφάλαιο 4 περιγράφει τις ενέργειες στις οποίες προέβη η Επιτροπή για να ελέγξει τις πηγές και τις μεθόδους που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για να υπολογίσουν το ΑΕΕ. Το κεφάλαιο 5 εξάγει τα συμπεράσματα από την εφαρμογή του κανονισμού ΑΕΕ από τότε που αυτός τέθηκε σε ισχύ.

2. Ορισμός και υπολογισμός του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς

Το άρθρο 1 του κανονισμού ΑΕΕ προβλέπει ότι το ΑΕΕ και το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) ορίζονται, για σκοπούς κατάρτισης του προϋπολογισμού, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό σύστημα εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών (ΕΣΟΛ 95). Το ΕΣΟΛ 95 εφαρμόζεται από τα κράτη μέλη δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2223/96 του Συμβουλίου του Ιουνίου του 1996 περί του ευρωπαϊκού συστήματος εθνικών και περιφερειακών λογαριασμών της Κοινότητας (κανονισμός ΕΣΟΛ 95). Από το 2003 που εκδόθηκε ο κανονισμός ΑΕΕ 1287/2003 τα πρώτα στοιχεία στα οποία αναφέρθηκε ήταν εκείνα που διαβιβάστηκαν το Σεπτέμβριο του 2003 για το δημοσιονομικό έτος 2002.

Τα κράτη μέλη υπολογίζουν το ΑΕγχΠ και το ΑΕΕ, ήδη από τον Απρίλιο του 1999, βάσει του ΕΣΟΛ 95 σύμφωνα με τον κανονισμό ΕΣΟΛ 95. Από τότε και στο εξής, το ΑΕΠ βάσει του προηγούμενου ΕΣΟΛ, δεύτερη έκδοση, προκύπτει, όσον αφορά τους ίδιους πόρους, από το ΑΕγχΠ βάσει του ΕΣΟΛ 95 με συγκεκριμένες εννοιολογικές αναπροσαρμογές. Οι κύριες εννοιολογικές αναπροσαρμογές ορίστηκαν στην απόφαση 97/178/EΚ της Επιτροπής της 10ης Φεβρουαρίου 1997 για τον ορισμό μιας μεθοδολογίας μετάβασης από το ΕΣΟΛ-δεύτερη έκδοση στο ΕΣΟΛ 95[5]. Η Επιτροπή (Eurostat) και η επιτροπή ΑΕΠ κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για την εναρμόνιση των υπολογισμών σύμφωνα με το ΕΣΟΛ 95, πριν ακόμα τεθεί σε ισχύ ο νέος κανονισμός ΑΕΕ.

Μόλις συστάθηκε η επιτροπή ΑΕΕ το Νοέμβριο του 2003, φρόντισε να εξασφαλίσει ότι το προηγούμενο έργο της επιτροπής ΑΕΠ για την εναρμόνιση των εννοιών και των ορισμών των εθνικών λογαριασμών θα εξακολουθούσε να ισχύει για την εναρμόνιση του ΑΕΕ, όποτε χρειαζόταν. Έλαβε επίσης μέτρα για την αποσαφήνιση και τον περαιτέρω προσδιορισμό των εννοιολογικών μεταβολών που μόλις είχαν εισαχθεί από το ΕΣΟΛ 95.

Ένα από αυτά τα μέτρα ήταν η επιβεβαίωση της ισχύος και η επικαιροποίηση διάφορων νομικών πράξεων που αφορούσαν το ΑΕΠ και αφορούν εξίσου το ΑΕΕ. Ως συνέπεια, δρομολογήθηκαν και εκδόθηκαν οι ακόλουθοι κανονισμοί της Επιτροπής:

- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 109/2005 της Eπιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2005, σχετικά με τον ορισμό της οικονομικής επικράτειας των κρατών μελών για τους σκοπούς του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1287/2003 για την εναρμόνιση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς6.

- Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 116/2005 της Επιτροπής, της 26ης Ιανουαρίου 2005, για την επεξεργασία των επιστροφών ΦΠΑ σε πρόσωπα μη υποκείμενα σε φόρο και σε πρόσωπα υποκείμενα σε φόρο για τις απαλλασσόμενες δραστηριότητές τους, για τους σκοπούς του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1287/2003 του Συμβουλίου για την εναρμόνιση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς7.

- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1722/2005 της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2005, σχετικά με τις αρχές εκτίμησης των υπηρεσιών στέγασης για τους σκοπούς του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1287/2003 του Συμβουλίου για την εναρμόνιση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε τιμές αγοράς8.

Ένα δεύτερο μέτρο ήταν η έκδοση, από την επιτροπή ΑΕΕ, διάφορων συστάσεων σχετικά με συγκεκριμένα εννοιολογικά θέματα του ΕΣΟΛ 95 για τα οποία είχε προηγουμένως συμφωνήσει η επιτροπή ΑΕΠ και συγκεκριμένα για τα εξής:

- Μέτρηση του ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου στον τομέα του λογισμικού·

- Μέτρηση των ασφαλιστικών υπηρεσιών·

- Τρόπος υπολογισμού των εισαγωγικών δασμών που πληρώνουν οι μη μόνιμοι κάτοικοι (το «φαινόμενο του Ρόττερνταμ», για τους εισαγωγικούς δασμούς)·

- Μέτρηση των τεκμαρτών κοινωνικών εισφορών·

- Τρόπος υπολογισμού της διόρθωσης υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Επιπλέον, η επιτροπή ΑΕΕ εξέδωσε συστάσεις που διατυπώθηκαν από τις ακόλουθες επιχειρησιακές ομάδες:

- Επιχειρησιακή ομάδα για τα ψυχαγωγικά, λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά πρωτότυπα·

- Επιχειρησιακή ομάδα για την ανάλωση παγίου κεφαλαίου σε δημόσια έργα υποδομής·

- Επιχειρησιακή ομάδα για τα επανεπενδυόμενα έσοδα από άμεσες επενδύσεις εξωτερικού.

3. Διαβίβαση στοιχείων για το ΑΕΕ και πρόσθετων πληροφοριών

Διαβίβαση στοιχείων για το ΑΕΕ

Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού ΑΕΕ, τα κράτη μέλη καταρτίζουν το ΑΕΕ στα πλαίσια των τακτικών εθνικών λογαριασμών και υποβάλλουν στην Επιτροπή (Eurostat), πριν από τις 22 Σεπτεμβρίου κάθε έτους, αριθμητικά στοιχεία για το μακροοικονομικό μέγεθος ΑΕΕ και τις συνιστώσες του. Αυτό σημαίνει ότι η προθεσμία διαβίβασης των στοιχείων ΑΕΕ στην Επιτροπή όσον αφορά τους ίδιους πόρους συντομεύθηκε κατά οκτώ ημέρες σε σύγκριση με την οδηγία για το ΑΕΠ, η οποία όριζε την 1η Οκτωβρίου ως ημερομηνία πριν από την οποία τα κράτη μέλη όφειλαν να διαβιβάζουν τα στοιχεία τους για το ΑΕΠ.

Δεν παρουσιάστηκαν σοβαρά προβλήματα με τη νέα αυτή προθεσμία. Μόνο το 2003, πρώτο έτος εφαρμογής, και δεδομένου ότι ο κανονισμός είχε εκδοθεί μόλις τον Ιούλιο, ένας μικρός αριθμός κρατών μελών παρέδωσαν τα στοιχεία τους σύμφωνα με το παλιό χρονοδιάγραμμα. Το 2004 και το 2005 όλα τα κράτη μέλη διαβίβασαν τα στοιχεία τους για το ΑΕΕ εμπρόθεσμα.

Κάθε χρόνο, στις αρχές Ιουλίου, η επιτροπή ΑΕΕ συμφωνεί ως προς μια κοινή δομή των πινάκων διαβίβασης («ερωτηματολόγιο ΑΕΕ») που πρέπει να χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη ώστε να διευκολύνεται η παροχή των στοιχείων τους για το ΑΕΕ. Λίγο καιρό μετά τη συνεδρίαση του Ιουλίου της επιτροπής ΑΕΕ, η Eurostat στέλνει σε κάθε κράτος μέλος ένα μοντέλο (σε μορφή Excel) του συμφωνηθέντος ερωτηματολογίου, ζητώντας να της επιστραφεί εγκαίρως και συμπληρωμένο το ερωτηματολόγιο ΑΕΕ.

Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει επίσης πρόσθετους πίνακες και τύπους για να ελέγχεται η συνοχή των παρεχόμενων στοιχείων και να εντοπίζονται και να αποφεύγονται πιθανά λάθη. Επιπλέον, συνοδεύεται από λεπτομερείς οδηγίες για την ορθή συμπλήρωση του ερωτηματολογίου. Τα μέτρα αυτά βοήθησαν πολύ να εναρμονιστούν και να βελτιωθούν περαιτέρω τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη στη Eurostat.

Ετήσια έκθεση για την ποιότητα των στοιχείων του ΑΕΕ

Ο κανονισμός ΑΕΕ υποχρεώνει επίσης τα κράτη μέλη να διαβιβάζουν στη Eurostat ετησίως μια έκθεση σχετικά με την ποιότητα των στοιχείων του ΑΕΕ τους (άρθρο 2 παράγραφος 3). Σκοπός αυτής της έκθεσης είναι να παρέχει στην Επιτροπή τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο κατάρτισης των αριθμητικών στοιχείων, να περιγράφει τυχόν σημαντικές αλλαγές στις χρησιμοποιούμενες διαδικασίες και βασικές στατιστικές, καθώς και να επεξηγεί τις αναθεωρήσεις προηγούμενων εκτιμήσεων του ΑΕΕ.

Το κοινό περιεχόμενο και η κοινή μορφή αυτής της έκθεσης συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της επιτροπής ΑΕΕ κατά τη συνεδρίασή της τον Ιούλιο του 2004. Συνακολούθως, όλα τα κράτη μέλη παρέδωσαν μια έκθεση ποιότητας μαζί με τα στοιχεία τους για το ΑΕΕ το Σεπτέμβριο του 2004. Οι εκθέσεις ήταν καλής ποιότητας και παρείχαν στην Επιτροπή τις απαραίτητες βασικές πληροφορίες για την αξιολόγηση των στοιχείων των κρατών μελών.

Ωστόσο, παρά την κοινή μορφή και τις κοινές οδηγίες που δόθηκαν για την κατάρτιση των εκθέσεων ποιότητας, εξακολουθούσαν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την έκταση και τη δομή των εκθέσεών τους. Γι’ αυτό, το 2005 η Eurostat έδωσε λεπτομερέστερες οδηγίες για την κατάρτιση των εκθέσεων ποιότητας, με τη συμφωνία της επιτροπής ΑΕΕ. Χάρη στην ενέργεια αυτή, η συγκρισιμότητα και η χρησιμότητα των εκθέσεων ποιότητας που διαβιβάστηκαν το Σεπτέμβριο του 2005 βελτιώθηκε ακόμη περισσότερο.

Η ένταξη των νέων κρατών μελών στη διαδικασία του ΑΕΕ

Οι εισφορές των νέων κρατών μελών για τον τέταρτο ίδιο πόρο βασίζονται σε στοιχεία ΑΕΕ που ξεκινούν από το 2004, έτος προσχώρησής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα στοιχεία ΑΕΕ του 2004 παρασχέθηκαν στην Επιτροπή για πρώτη φορά το Σεπτέμβριο του 2005.

Τα νέα κράτη μέλη είχαν ενταχθεί στη διαδικασία παροχής στοιχείων για το ΑΕΕ πολύ πριν από αυτή την ημερομηνία. Το 2003 τα νέα κράτη μέλη είχαν παράσχει στοιχεία ΑΕΕ του 2002. Αυτό επαναλήφθηκε το 2004, οπότε παρασχέθηκαν επίσης αναθεωρημένα στοιχεία ΑΕΕ του 2002, διαβιβάστηκαν για πρώτη φορά αριθμητικά στοιχεία ΑΕΕ του 2003, καθώς και μια έκθεση ποιότητας.

Χάρη σε αυτές τις δοκιμαστικές εφαρμογές, η διαβίβαση δεδομένων του 2005 για το ΑΕΕ, όσον αφορά τα νέα κράτη μέλη, έγινε εξίσου ομαλά με τα παλαιά κράτη μέλη.

Κατάλογοι ΑΕΕ

Ο βασικός στόχος των ετήσιων εκθέσεων ποιότητας για το ΑΕΕ είναι να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις περιπτώσεις στις οποίες έγιναν σημαντικές αλλαγές και αναθεωρήσεις των υπολογισμών του ΑΕΕ των κρατών μελών. Επομένως, ο σκοπός των εκθέσεων ποιότητας είναι να δίνουν μια σύντομη και περιεκτική επικαιροποίηση της μεθοδολογίας, των πηγών και των αποτελεσμάτων ενός κράτους μέλους, όπου χρειάζεται.

Σε αντίθεση με αυτές τις περιληπτικές εκθέσεις, στους καταλόγους ΑΕΕ, δηλαδή στους καταλόγους που περιέχουν τις διαδικασίες και τις βασικές στατιστικές που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του ΑΕΕ και των συνιστωσών του, δίνεται μια πλήρης λεπτομερής περιγραφή των μεθόδων και των πηγών που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των τελικών αριθμητικών στοιχείων του ΑΕΕ και των συνιστωσών του. Τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να καταρτίζουν και να παρέχουν στη Eurostat τέτοιους καταλόγους βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού ΑΕΕ. Οι εν λόγω κατάλογοι είναι ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία η Eurostat αξιολογεί τη συγκρισιμότητα, την αξιοπιστία και την πληρότητα των στοιχείων των κρατών μελών για το ΑΕΕ.

Αφού οι διαδικασίες και οι βασικές στατιστικές για την κατάρτιση των τελικών στοιχείων ΑΕγχΠ και ΑΕΕ δεν μεταβάλλονται σημαντικά κάθε χρόνο, παρά μόνον όταν γίνονται βασικές αναθεωρήσεις ανά μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, δεν είναι απαραίτητο να συντάσσονται νέοι κατάλογοι ΑΕΕ κάθε χρόνο. Η επιτροπή ΑΕΕ πρότεινε, κατά τη συνεδρίασή της τον Ιούλιο του 2005, να επικαιροποιούνται οι κατάλογοι ΑΕΕ των χωρών, κατά κανόνα, στη διάρκεια των ετών που γίνονται αναθεωρήσεις αναφοράς ή, όταν δεν εφαρμόζεται πολιτική αναθεωρήσεων αναφοράς, ανά πενταετία τουλάχιστον.

Προς το παρόν, υπάρχουν κατάλογοι ΑΕΕ για τα δεκαπέντε παλαιά κράτη μέλη (καθώς και για τις χώρες του ΕΟΧ και τη Νορβηγία και την Ισλανδία). Οι κατάλογοι αυτοί, που χρονολογούνται κυρίως από το 2001 και το 2003 (λίγοι, από το 2004), έχουν κατά κανόνα 300 έως 500 σελίδες και χρησιμοποιήθηκαν από τη Eurostat κατά τον τελευταίο γύρο των ελέγχων ΑΕΠ στα παλαιά κράτη μέλη (βλέπε κεφάλαιο 4 της παρούσας έκθεσης).

Η σύνταξη των καταλόγων ΑΕΕ για τα νέα κράτη μέλη έχει προχωρήσει αρκετά. Η διαδικασία αυτή έχει λάβει χρηματοδοτική υποστήριξη από το πρόγραμμα Phare, ενώ παλαιά κράτη μέλη έχουν βοηθήσει σε σημαντικό βαθμό νέα κράτη μέλη.

Ζητείται από τα κράτη μέλη να καταρτίζουν τους καταλόγους τους σύμφωνα με μια συμφωνημένη δομή για να εξασφαλίζεται πλήρης συγκρισιμότητα των περιεχομένων τους. Γι’αυτό το σκοπό, η Eurostat ανέπτυξε ένα νέο οδηγό καταλόγων ΑΕΕ που εγκρίθηκε από την επιτροπή ΑΕΕ τον Ιούλιο του 2005. Ο οδηγός αυτός βασίζεται, αφενός, σε μια παλαιότερη έκδοση του 1999 και, αφετέρου, στην πείρα που αποκομίστηκε από τους τελευταίους καταλόγους των παλαιών κρατών μελών.

Όσο για το χρονοδιάγραμμα, η επιτροπή ΑΕΕ συμφώνησε το Νοέμβριο του 2005 ότι όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να παράσχουν μια νέα ή επικαιροποιημένη έκδοση του καταλόγου τους για το ΑΕΕ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006 το αργότερο. Στις αρχές του 2006 η Επιτροπή απηύθυνε επιστολές στα κράτη μέλη για τους υπενθυμίσει ότι οποιαδήποτε μείωση των εισφορών τους στον προϋπολογισμό των Κοινοτήτων που οφείλεται, ενδεχομένως, σε καθυστερήσεις στην αναθεώρηση των καταλόγων ΑΕΕ μπορεί να δημιουργήσει υποχρέωση καταβολής τόκων υπερημερίας σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 2000/597/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων9.

Βελτίωση της ποσοτικής περιγραφής των υπολογισμών ΑΕΕ: Πίνακες επεξεργασίας και πινακοποιημένη προσέγγιση

Η ακρίβεια και η πληρότητα είναι βασικοί παράγοντες που εξασφαλίζουν υψηλή ποιότητα στοιχείων ΑΕΕ. Τόσο η επιτροπή ΑΕΕ όσο και η προκάτοχός της, η επιτροπή ΑΕΠ, κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για να βελτιώσουν τη μέτρηση και την αξιολόγηση της ακρίβειας και της πληρότητας των στοιχείων των εθνικών λογαριασμών.

Το 1999 η επιτροπή ΑΕΕ συγκρότησε μια επιχειρησιακή ομάδα για να κάνει μια ανασκόπηση όλων των σχετικών πτυχών της αξιολόγησης της ακρίβειας στις πηγές βασικών στοιχείων, για να εξετάσει τη σκοπιμότητα αξιολόγησης της ακρίβειας στους εθνικούς λογαριασμούς και για να διατυπώσει συστάσεις σχετικά με μια επέκταση, πιθανώς, των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων για τα στοιχεία ΑΕΕ για τον τέταρτο ίδιο πόρο. Τα αποτελέσματα στα οποία κατέληξε αυτή η επιχειρησιακή ομάδα για την ακρίβεια ήταν η έκδοση μιας σειράς συστάσεων σχετικά με την κατάρτιση των λεγόμενων πινάκων επεξεργασίας που αποτελούν εργαλείο περιγραφής της ποσοτικής διάστασης των συγκεκριμένων βημάτων της διαδικασίας κατάρτισης του ΑΕΕ, από τις πρωτογενείς στατιστικές έως το τελικό μακροοικονομικό μέγεθος των εθνικών λογαριασμών.

Αυτή η προσέγγιση των πινάκων επεξεργασίας εφαρμόστηκε στη συνέχεια δοκιμαστικά από δέκα κράτη μέλη. Η πείρα που αποκομίστηκε από τις δοκιμαστικές εφαρμογές χρησιμοποιήθηκε για τη λεπτομερέστερη επεξεργασία των συστάσεων και για τη σύνταξη ενός οδηγού κατάρτισης πινάκων επεξεργασίας, που εγκρίθηκε κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής ΑΕΕ στη συνεδρίασή της τον Ιούλιο του 2005. Στην ίδια συνεδρίαση η Eurostat πρότεινε να καταρτίζουν όλα τα κράτη μέλη πίνακες επεξεργασίας τουλάχιστον κάθε φορά που γίνεται αναθεώρηση αναφοράς και να τους ενσωματώνουν στους καταλόγους τους ΑΕΕ.

Η Eurostat ασχολήθηκε επίσης με τη λεγόμενη πινακοποιημένη προσέγγιση της πληρότητας, ένα εργαλείο που μπορεί να παράσχει πρόσθετες ποσοτικές πληροφορίες για την αξιολόγηση των στοιχείων ΑΕΕ. Η προσέγγιση αυτή αναπτύχθηκε στο πλαίσιο των σχεδίων Phare με τις τότε υποψήφιες χώρες και παρέχει ένα ολοκληρωμένο, συνεκτικό και πρακτικό πλαίσιο για την εξασφάλιση της πληρότητας και της συγκρισιμότητας των λογαριασμών. Το εν λόγω πλαίσιο μπορεί να θεωρηθεί συμπληρωματικό προς τους πίνακες επεξεργασίας, επειδή παρέχει περισσότερες λεπτομέρειες για τις διορθώσεις πληρότητας που περιγράφονται ήδη στους πίνακες επεξεργασίας.

Η επιτροπή ΑΕΕ δήλωσε την καθολική της υποστήριξη προς την αρχή της πινακοποιημένης προσέγγισης κατά τη συνεδρίασή της τον Ιούλιο του 2005. Ωστόσο, εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τον σημαντικό πρόσθετο φόρτο εργασίας που μπορεί να προκύψει από την εφαρμογή αυτής της προσέγγισης.

4. Διαδικασίες και έλεγχοι του υπολογισμού του ΑΕΕ

Αρμοδιότητες στο πλαίσιο της Επιτροπής για την εξακρίβωση του τρόπου υπολογισμού του ΑΕΕ

Σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1 του κανονισμού για το ΑΕΕ, η Επιτροπή προβαίνει στην εξακρίβωση των πηγών και των μεθόδων που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη για τον υπολογισμό του ΑΕΕ. Η διάκριση αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο της Επιτροπής για τον έλεγχο των ίδιων πόρων του ΑΕΕ συμφωνήθηκε στο πλαίσιο ενός μνημονίου συνεννόησης μεταξύ της Eurostat και της γενικής διεύθυνσης προϋπολογισμού που υπογράφηκε από τους γενικούς διευθυντές των δύο υπηρεσιών το 2004 και το οποίο αποτελεί επικαιροποίηση παρόμοιου μνημονίου που είχε υπογραφεί το 1992.

Σχέση μεταξύ της επιτροπής ΑΕΕ και της επιτροπής ΑΕΠ

Οι επιτροπές ΑΕΠ και ΑΕΕ εξέδωσαν κοινή δήλωση μετά από την κοινή τους συνεδρίαση στις 5-6 Νοεμβρίου 2003. Σύμφωνα με τη δήλωση αυτή, η επιτροπή ΑΕΠ λαμβάνοντας υπόψη ότι όλα τα στοιχεία ΑΕΠ που χρησιμοποιούνται για σκοπούς υπολογισμού των ίδιων πόρων προέρχονται από τους εθνικούς λογαριασμούς βάσει του ΕΣΟΛ95, αποδέχεται στο εξής τη γνώμη της επιτροπής ΑΕΕ για τα στοιχεία του ΑΕΠ βάσει του ΕΣΟΛ 79.

Εξακρίβωση των υπολογισμών του ΑΕΕ από τα κράτη μέλη

Από το 2002 ως το 2004 η Eurostat προέβη σε μια διεξοδική ανάλυση των στατιστικών πηγών και μεθόδων όλων των κρατών μελών, καθώς και της Νορβηγίας και της Ισλανδίας. Η ανάλυση αυτή βασίστηκε σε πληροφορίες που προέρχονταν τόσο από τους καταλόγους ΑΕΕ των χωρών όσο και από τις αποστολές που πραγματοποιήθηκαν στις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες για τον έλεγχο του τρόπου υπολογισμού του ΑΕΕ.

Ο σκοπός αυτής της άσκησης ήταν να επικυρώσει την αξιοπιστία, τη συγκρισιμότητα και την πληρότητα των στοιχείων από τους εθνικούς λογαριασμούς των χωρών για τον υπολογισμό των ίδιων πόρων. Είχε επίσης ως στόχο να καθορίσει για ποια συγκεκριμένα σημεία θα έπρεπε η Επιτροπή να διατηρήσει τις επιφυλάξεις της για τα στοιχεία του ΑΕΠ των κρατών μελών. Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 2000/597/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Κοινοτήτων προβλέπει τη δυνατότητα διατύπωσης επιφυλάξεων για τα στοιχεία ΑΕΠ των κρατών μελών. Σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 8 του εν λόγω κανονισμού, οι αλλαγές στο ΑΕΠ δεν λαμβάνονται πλέον υπόψη όταν περάσουν τέσσερα χρόνια από το δεδομένο οικονομικό έτος, εκτός αν αφορούν σημεία που επισημάνθηκαν πριν από την λήξη αυτής της προθεσμίας είτε από την Επιτροπή είτε από τα κράτη μέλη.

Ως αποτέλεσμα της ανάλυσης των πηγών και των μεθόδων των κρατών μελών, η Eurostat μπόρεσε να αντικαταστήσει τις προηγούμενες γενικές επιφυλάξεις της για τα στοιχεία του ΑΕΠ των παλαιών κρατών μελών όσον αφορά τα έτη 1995 έως 2001 με συγκεκριμένες επιφυλάξεις. Συνολικά διατυπώθηκαν 68 συγκεκριμένες επιφυλάξεις το 2004 και 2005 που αφορούν 14 κράτη μέλη. Το 2005 ολοκληρώθηκαν ήδη οι εργασίες για 5 από αυτές τις συγκεκριμένες επιφυλάξεις, με αποτέλεσμα την άρση των εν λόγω επιφυλάξεων. Τα κράτη μέλη έχουν περιθώριο μέχρι το Σεπτέμβριο του 2006 να καταβάλουν προσπάθειες ώστε να αρθούν οι συγκεκριμένες επιφυλάξεις που τα αφορούν.

Οι συγκεκριμένες αυτές επιφυλάξεις αφορούν το ΑΕΠ και τις συνιστώσες του και καλύπτουν τα έτη 1995 έως 2001. Η επιτροπή ΑΕΕ συμφώνησε τον Οκτώβριο του 2005 να διατυπώσει τον Ιούλιο του 2006 γενική επιφύλαξη για τα στοιχεία ΑΕΕ των παλαιών κρατών μελών για το 2002, τα οποία, διαφορετικά, θα μπορούσαν να καταστούν οριστικά στοιχεία όσον αφορά τους ίδιους πόρους το 2006. Η γενική επιφύλαξη θα εξακολουθήσει να ισχύει ώσπου η Eurostat να αναλάβει νέο γύρο αναλύσεων των επικαιροποιημένων καταλόγων ΑΕΕ, οι οποίοι θα πρέπει να παρασχεθούν από τα κράτη μέλη πριν από το τέλος του 2006.

Τα στοιχεία ΑΕΕ των νέων κρατών μελών για το 2004, έτος της προσχώρησης, θα παραμείνουν ανοιχτά έως το 2008 για σκοπούς ίδιων πόρων. Η Eurostat θα εξακριβώσει τις πηγές και τις μεθόδους τους με τον ίδιο τρόπο που θα τις εξακριβώσει για τα παλαιά κράτη μέλη, μόλις καταστούν διαθέσιμοι οι κατάλογοι ΑΕΕ των νέων κρατών μελών, επίσης στο τέλος του 2006.

Ετήσια εξέταση και επίσημη γνωμοδότηση σχετικά με την καταλληλότητα των στοιχείων ΑΕΕ όσον αφορά τους ίδιους πόρους

Το άρθρο 5 παράγραφος 2 του κανονισμού ΑΕΕ απαιτεί να εξετάζονται τα στοιχεία ΑΕΕ που παρέχονται στην Επιτροπή κάθε χρόνο από την επιτροπή ΑΕΕ. Η επιτροπή πρέπει να εκφέρει τη γνώμη της σχετικά με την καταλληλότητα των στοιχείων ΑΕΕ των κρατών μελών όσον αφορά τους ίδιους πόρους.

Γι’ αυτό το σκοπό, η Eurostat διενεργεί λεπτομερή ετήσιο έλεγχο των στοιχείων ΑΕΕ που έχουν παρασχεθεί έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Διάφορα μέτρα έχουν ληφθεί τα τρία τελευταία χρόνια για να βελτιώσουν περαιτέρω τη ροή εργασίας, τους ελέγχους και την τεκμηρίωση για την εξακρίβωση των εισερχόμενων στοιχείων. Μόλις γίνει η εξακρίβωση, τα στοιχεία αυτά υποβάλλονται στην επιτροπή ΑΕΕ η οποία τα εξετάζει και στη συνέχεια εκδίδει τη γνωμοδότησή της σχετικά με την καταλληλότητα των στοιχείων των παλαιών κρατών μελών. Μόλις αποδειχθεί η καταλληλότητα των στοιχείων ΑΕΕ, η γνωμοδότηση, μαζί με τα στοιχεία, διαβιβάζονται στη γενική διεύθυνση προϋπολογισμού.

Η επιτροπή ΑΕΕ δεν είναι σε θέση μέχρι σήμερα να διαμορφώσει τη γνώμη της σχετικά με την καταλληλότητα των στοιχείων ΑΕΕ των νέων κρατών μελών, επειδή δεν έχει ακόμη στη διάθεσή της τους καταλόγους των πηγών και των μεθόδων τους.

Εξέταση από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο των ελέγχων που διενήργησε η Επιτροπή

Η εργασία της Επιτροπής που αφορά τον έλεγχο και την εξακρίβωση των στοιχείων ΑΕΠ και ΑΕΕ των κρατών μελών εξετάζεται επισταμένως από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο σε ετήσια βάση. Οι δραστηριότητες του Συνεδρίου σχετικά με τον ίδιο πόρο ΑΕΠ και ΑΕΕ εμφανίζονται αναλυτικά στις ετήσιες εκθέσεις του σχετικά με την εφαρμογή του προϋπολογισμού, καθώς και σε μια σειρά τομεακών επιστολών του και προκαταρκτικών διαπιστώσεών του και, πιο πρόσφατα, στην τελευταία ετήσια έκθεσή του που αφορά το οικονομικό έτος 200410. Στην έκθεση αυτή το Ελεγκτικό Συνέδριο κάνει μια θετική συνολική αξιολόγηση σημειώνοντας ότι «… βάσει των δεδομένων που έδωσαν τα κράτη μέλη, οι ίδιοι πόροι ΦΠΑ και ΑΕΕ, από κάθε σημαντική άποψη, είχαν υπολογιστεί, εισπραχθεί και καταχωριστεί σωστά στους κοινοτικούς λογαριασμούς από την Επιτροπή» (βλέπε σημείο 3.53 της ετήσιας έκθεσης).

5. Συμπεράσματα

Η μετάβαση από την οδηγία ΑΕΠ στον κανονισμό ΑΕΕ το 2003 λειτούργησε και πραγματοποιήθηκε ομαλά. Ελήφθησαν επαρκή μέτρα για την εφαρμογή και επικαιροποίηση νομικών πράξεων και συστάσεων σε σχέση με τον κανονισμό ΑΕΕ. Επιπλέον, διατυπώθηκαν νέες συστάσεις για εννοιολογικά θέματα με σκοπό την περαιτέρω εναρμόνιση των στοιχείων ΑΕΕ μεταξύ των κρατών μελών και θα συνεχιστούν οι εργασίες σε αυτό τον τομέα όσον αφορά, για παράδειγμα, την καταγραφή της παραγωγής από παράνομες δραστηριότητες, όπως απαιτείται από το ΕΣΟΛ 95.

Έχουν επίσης ληφθεί μέτρα που εξασφαλίζουν την έγκαιρη και εναρμονισμένη διαβίβαση των στοιχείων ΑΕΕ, μέτρα για τη βελτίωση και την επικαιροποίηση της τεκμηρίωσης σχετικά με τις μεθόδους και τις πηγές που χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό του ΑΕΕ και μέτρα για τη δημιουργία καλύτερης εικόνας, σε ποσοτικούς όρους, της ακρίβειας και της πληρότητας των αριθμητικών στοιχείων ΑΕΕ. Τα νέα κράτη μέλη εντάχθηκαν με επιτυχία στην πορεία του ΑΕΕ.

Από διαδικαστικής πλευράς, καθορίστηκαν σαφώς οι αρμοδιότητες στο πλαίσιο της Επιτροπής για την εξακρίβωση των στοιχείων ΑΕΕ και, σε θεσμικό επίπεδο, έγινε μια σαφής μετάβαση από την επιτροπή ΑΕΠ στην επιτροπή ΑΕΕ. Σημειώθηκε πρόοδος στην εξέταση και στους ελέγχους των υπολογισμών του ΑΕΕ. Η πολύ καλή συνεργασία μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών, τόσο στο πλαίσιο της επιτροπής ΑΕΕ όσο και κατά τις ενημερωτικές επισκέψεις της Επιτροπής στις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες βοήθησε επίσης πολύ στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας.

Τα επόμενα χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η επιτροπή ΑΕΕ θα συνεχίσουν τις προσπάθειές τους για να διατηρήσουν και να βελτιώσουν περαιτέρω τη συγκρισιμότητα, την αξιοπιστία και την πληρότητα των στοιχείων ΑΕΕ. Το 2006 τα παλαιά κράτη μέλη θα προσπαθήσουν να άρουν κάθε εκκρεμή επιφύλαξη που αφορά συγκεκριμένες συνιστώσες των στοιχείων τους για το ΑΕΕ της περιόδου 1995 έως 2000. Η Επιτροπή θα διατηρήσει τις επιφυλάξεις της για τα στοιχεία ΑΕΕ του 2002 των παλαιών κρατών μελών εν αναμονή της εξακρίβωσης που θα γίνει με βάση τη νέα, επικαιροποιημένη τεκμηρίωση η οποία θα παρασχεθεί από τα κράτη μέλη ως το τέλος του 2006. Τα νέα κράτη μέλη οφείλουν επίσης να παράσχουν μια πρώτη πλήρη τεκμηρίωση των μεθόδων και των πηγών τους ως το τέλος του 2006. Η τεκμηρίωση αυτή θα ελεγχθεί στη συνέχεια επισταμένως από την Επιτροπή.

[1] ΕΕ L 181 της 19.7.2003, σ. 1.

[2] ΕΕ L 253 της 7.10.2000, σ. 42.

[3] ΕΕ L 310 της 30.11.1996, σ. 1.

[4] ΕΕ L 49 της 21.2.1989, σ. 26.

[5] ΕΕ L 75 της 15.3.1997, σ. 44.

6 ΕΕ L 21 της 25.1.2005, σ. 3.

7 ΕΕ L 24 της 27.1.2005, σ. 6.

8 ΕΕ L 276 της 21.10.2005, σ. 5.

9 ΕΕ L 130 της 31.5.2000, σ. 1. Κανονισμός όπως τροποποιήθηκε την τελευταία φορά με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2028/2004 (ΕΕ L 352 της 27.11.2004, σ. 1).

10 ΕΕ C 301 της 30.11.2005, σ. 1.