Αριθ. C 250/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Τροποποιημένη πρόταση οδηγίας το Συμβουλίου σχετικά με το συντονισμό των διαδικασιών ανάθεσης 
δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών (*) 
(91/C 250/05) 
COM(91) 322 τελικό — SYN 293 
(Υποβλήθηκε από την Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 149 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΟΚ, στις 
28 Αυγούστου 1991) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 57 παράγραφος 2 και τα 
άρθρα 66, 100Α και 113, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
Σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, μετά από διαδοχικές συσκέ­
ψεις, κατέληξε στο ότι πρέπει να ολοκληρωθεί η εσωτερική 
αγορά" 
ότι πρέπει να θεσπισθούν μέτρα για τη σταδιακή εγκαθί­
δρυση της εσωτερικής αγοράς μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992* 
ότι η εσωτερική αγορά είναι ένας χώρος χωρίς εσωτερικά 
σύνορα, μέσα στον οποίο είναι εξασφαλισμένη η ελεύθερη 
κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρε­
σιών και των κεφαλαίων 
ότι οι στόχοι αυτοί απαιτούν το συντονισμό των διαδικα­
σιών σύναψης των δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών 
ότι η Λευκή Βίβλος, για την ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς, περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα δράσης και ένα χρο­
νοδιάγραμμα για την ελευθέρωση του τομέα των δημοσίων 
συμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων και των δημοσίων συμ­
βάσεων υπηρεσιών, ενόσω αυτές δεν καλύπτονται ήδη από 
την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιουλίου 
1971 περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης των συμ­
βάσεων δημοσίων έργων (2), όπως τροποποιήθηκε τελευταία 
από την οδηγία 90/531/ΕΟΚ (3), ούτε από την οδηγία 77/62/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1986 περί 
συντονισμού των διαδικασιών σύναψης των συμβάσεων 
κρατικών προμηθειών (4), όπως τροποποιήθηκε τελευταία 
από την οδηγία 88/295/ΕΟΚ (5) · 
ότι η παρούσα οδηγία πρέπει να εφαρμόζεται από όλες τις 
αναθέτουσες αρχές, κατά την έννοια των προαναφερομένων 
οδηγιών 
ότι οι παρέχοντες υπηρεσία μπορούν να είναι φυσικά ή 
νομικά πρόσωπα, με την επιφύλαξη των εθνικών διατάξεων 
της χώρας εγκατάστασης τους, οι οποίες συμβιβάζονται με 
τη συνθήκη" 
ότι, για την εφαρμογή των σχετικών κανόνων για τις δημό­
σιες συμβάσεις καθώς και για λόγους ελέγχου, ο τομέας των 
υπηρεσιών προσδιορίζεται καλύτερα υποδιαιρεμένος σε 
κατηγορίες αντιστοιχούσες σε συγκεκριμένες κατηγορίες 
της Κεντρικής Ταξινόμησης Προϊόντων (CPQ* 
ότι η παροχή υπηρεσιών καλύπτεται από την παρούσα 
οδηγία μόνο ενόσω βασίζεται σε συμβάσεις- ότι η παροχή 
υπηρεσιών με άλλη νομική βάση, όπως νόμους, κανονισμούς 
ή συμβάσεις εργασίας, δεν καλύπτεται* 
ότι, όσον αφορά την έρευνα και ανάπτυξη, η παρούσα 
οδηγία καλύπτει, μόνο τις υπηρεσίες έρευνας και ανάπτυξης 
οι οποίες αποβαίνουν σε όφελος αποκλειστικά και μόνο της 
αναθέτουσας αρχής* 
ότι, για να εξασφαλισθεί συνοχή στις διαδικασίες ανά­
θεσης, οι δημόσιες συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών 
πρέπει να καλύπτονται από την παρούσα οδηγία κατά τον 
ίδιο τρόπο που η οδηγία 71/305/ΕΟΚ καλύπτει τις παραχω­
ρήσεις δημοσίων έργων 
ότι οι συμβάσεις, που αφορούν αγορά ή μίσθωση ακίνητης 
περιουσίας, παρουσιάζουν ιδιάζοντα χαρακτηριστικά τα 
οποία καθιστούν την εφαρμογή των διαδικαστικών 
κανόνων της παρούσας οδηγίας μη ενδεδειγμένη * 
(') ΕΕ αριθ. C 23 της 31. 1. 1991, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. L 185 της 16. 8. 1971, σ. 5. 
(3) ΕΕ αριθ. L 297 της 29. 10. 1990, σ. 1. (4) ΕΕ αριθ. L 13 της 15. 1. 1977, σ. 1. 
(5) ΕΕ αριθ. L 127 της 20. 5. 1988, σ. 1. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/5 
ότι η ανάθεση συμβάσεων για ορισμένες οπτικοακουστικές 
υπηρεσίες στον τομέα των μεταδόσεων εκπομπών διέπεται 
από παραμέτρους που καθιστούν την εφαρμογή των διαδι­
καστικών κανόνων της παρούσας οδηγίας μη ενδεδειγμένη · 
ότι οι υπηρεσίες διαιτησίας και συμβιβασμού συνήθως παρέ­
χονται από φορείς ή πρόσωπα για τα οποία επέρχεται συμ­
φωνία ή γίνεται επιλογή κατά τρόπο που δεν είναι δυνατόν 
να διέπεται από τους εν λόγω διαδικαστικούς κανόνες* 
ότι ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών συμπερι­
λαμβάνει και τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την 
εφαρμογή μέσων νομισματικής πολιτικής, λόγω όμως των 
ιδιαζόντων χαρακτηριστικών τους απαιτείται η εξαίρεση 
τους από την παρούσα οδηγία* 
ότι, στον τομέα των υπηρεσιών, πρέπει να ισχύουν οι ίδιες 
παρεκκλίσεις που προβλέπονται και στις προαναφερθείσες 
οδηγίες όσον αφορά τη δημόσια ασφάλεια και το κρατικό 
απόρρητο, καθώς και την προτεραιότητα άλλων διαδικα­
στικών κανόνων, όπως είναι εκείνοι που διέπουν τις διεθνείς 
συμφωνίες, τη στάθμευση στρατευμάτων και τους διεθνείς 
οργανισμούς" 
ότι η παρούσα οδηγία ισχύει με την επιφύλαξη της εφαρ­
μογής, ιδίως, των άρθρων 55, 56 και 66 της συνθήκης* 
ότι οι κανόνες που αφορούν τις συμβάσεις υπηρεσιών και 
περιλαμβάνονται στην οδηγία 90/531/ΕΟΚ του Συμβουλίου 
της 7ης Σεπτεμβρίου 1990 σχετικά με την ανάθεση συμβά­
σεων από φορείς που παρέχουν υπηρεσίες στους τομείς των 
υδάτων, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοι­
νωνιών δεν πρέπει να επηρεασθούν από την παρούσα 
οδηγία* 
ότι οι συμβάσεις, που συνάπτονται με έναν και μοναδικό 
καθορισμένο προμηθευτή, είναι δυνατόν υπό ορισμένους 
όρους να εξαιρούνται, εν όλω ή εν μέρει, από την παρούσα 
οδηγία * 
ότι η παρούσα οδηγία δεν πρέπει να εφαρμόζεται για μικρές 
συμβάσεις που δεν υπερβαίνουν ένα συγκεκριμένο κατώ­
τατο όριο, έτσι ώστε να αποφεύγονται οι περιττές διατυπώ­
σεις* ότι το όριο αυτό μπορεί καταρχήν να είναι το ίδιο με 
εκείνο για τις συμβάσεις κρατικών προμηθειών που αφο­
ρούν πλήρη έργα, κατά την έννοια της οδηγίας 
71/305/ΕΟΚ, πρέπει να αντιστοιχεί στο κατώτατο όριο που 
καθορίζει η οδηγία αυτή για τις συμβάσεις έργων ότι ο 
υπολογισμός του ποσού της σύμβασης, η δημοσιότητα και η 
μέθοδος αναπροσαρμογής των κατώτατων ορίων πρέπει να 
συμπίπτουν με τα καθοριζόμενα στις άλλες κοινοτικές οδη­
γίες περί δημοσίων συμβάσεων 
ότι, για την εξάλειψη των πρακτικών που περιορίζουν τον 
ανταγωνισμό, γενικότερα, και τη συμμετοχή σε διαγωνι­
σμούς εκ μέρους υπηκόων άλλων κρατών μελών, ειδικότερα, 
είναι αναγκαία η βελτίωση της πρόσβασης των παρεχόντων 
υπηρεσίες στις διαδικασίες ανάθεσης των συμβάσεων ότι η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας πρέπει να περιορισθεί, 
για μια μεταβατική περίοδο, στις συμβάσεις που αφορούν 
υπηρεσίες για τις οποίες η αγορά είναι ήδη όντως ελεύθερη 
ή πρόκειται να ελευθερωθεί μέχρι να τεθεί σε ισχύ η 
παρούσα οδηγία, καθώς και όπου οι διατάξεις της οδηγίας 
θα επιτρέψουν την πλήρη αξιοποίηση του δυναμικού για 
αυξημένες διακρατικές εμπορικές συναλλαγές* ότι οι συμ­
βάσεις για τις άλλες υπηρεσίες πρέπει να παρακολουθούνται 
επί ένα χρονικό διάστημα, πριν αποφασισθεί η πλήρης 
εφαρμογή της οδηγίας* ότι ο μηχανισμός μιας τέτοιας 
παρακολούθησης πρέπει να θεσπιστεί από την οδηγία* ότι 
θα πρέπει, παράλληλα, να επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους 
να λαμβάνουν γνώση των συγκεντρούμενων στοιχείων 
ότι οι κανόνες ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων υπηρε­
σιών πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πλησιέστεροι προς 
εκείνους για την ανάθεση των συμβάσεων κρατικών προμη­
θειών και των συμβάσεων δημοσίων έργων 
ότι οι διαδικαστικοί κανόνες που περιέχονται στις οδηγίες 
71/305/ΕΟΚ και 77/62/ΕΟΚ μπορούν να εφαρμόζονται με 
τις αναγκαίες αναπροσαρμογές ώστε να λαμβάνονται 
υπόψη τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά των συμβάσεων υπηρε­
σιών, όπως για την επιλογή της διαδικασίας με διαπραγμά­
τευση, για τους διαγωνισμούς μελετών, τις εναλλακτικές 
προσφορές, τη νομική μορφή με την οποία ασκούν δραστη­
ριότητες οι παρέχοντες υπηρεσία, την επιφύλαξη της ανά­
θεσης ορισμένων δραστηριοτήτων σε συγκεκριμένους επαγ­
γελματικούς κλάδους, την εγγραφή σε μητρώα, την εξασφά­
λιση της ποιότητας κ.λπ." 
ότι πρέπει να γίνεται χρήση της διαδικασίας διαπραγματεύ­
σεων αφού προηγηθεί δημοσίευση προκήρυξης στην περί­
πτωση που η προς παροχή υπηρεσία δεν είναι δυνατόν να 
προσδιορισθεί με επαρκή σαφήνεια, ιδίως στον τομέα των 
διανοητικών υπηρεσιών, με αποτέλεσμα η σύμβαση να μην 
μπορεί να ανατεθεί κατόπιν επιλογής του καλύτερου προ-
σφέροντος σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τις ανοι­
κτές και τις κλειστές διαδικασίες* 
ότι οι κοινοτικοί κανόνες που αφορούν την αμοιβαία ανα­
γνώριση των διπλωμάτων, των πτυχίων και των άλλων απο­
δεικτικών τυπικών προσόντων εφαρμόζονται όταν πρέπει να 
αποδειχθεί η κατοχή συγκεκριμένων προσόντων, για να επι­
τραπεί η συμμετοχή σε μια διαδικασία ανάθεσης σύμβασης 
ή σ' ένα διαγωνισμό μελετών 
ότι η επίτευξη των στόχων της παρούσας οδηγίας δεν 
απαιτεί αλλαγές στην επικρατούσα σε εθνικό επίπεδο κατά­
σταση, όσον αφορά τη διευκόλυνση ή και τη ρύθμιση του 
ανταγωνισμού ως προς τις τιμές μεταξύ ορισμένων από τις 
παρεχόμενες υπηρεσίες* 
ότι οι αναθέτουσες αρχές πρέπει να είναι σε θέση να απορ­
ρίπτουν τις προσφορές οι οποίες, λόγω του ότι βασίζονται 
σε κρατικές ενισχύσεις, είναι αναξιόπιστες* ότι οι προ­
σφορές που υποβάλλονται από δημόσιους φορείς είναι 
δυνατόν να δημιουργούν κίνδυνο νόθευσης του ανταγωνι­
σμού, όταν οι προσφορές αυτές επηρεάζονται από την εξα­
σφάλιση δημόσιας χρηματοδότησης* ότι οι αναθέτουσες 
αρχές ενημερώνουν, υπό συγκεκριμένους όρους, την Επι­
τροπή σχετικά με τη στάση τους ως προς αυτού του είδους 
τις προσφορές* ότι η παρούσα οδηγία ισχύει με την επιφύ­
λαξη της εφαρμογής των άρθρων 92 και επόμενων της συν­
θήκης* 
Αριθ. C 250/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
ότι πρέπει να εξασφαλιστεί στις κοινοτικές επιχειρήσεις 
πρόσβαση στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων 
υπηρεσιών και παραχώρησης υπηρεσιών στις μη κοινοτικές 
χώρες· ότι είναι δυνατόν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις 
προς αυτήν την κατεύθυνση, όταν διαπιστωθεί ότι η πρό­
σβαση των κοινοτικών επιχειρήσεων περιορίζεται, εκ του 
νόμου ή εκ των πραγμάτων ότι πρέπει να υπάρχει η δυνα­
τότητα, υπό ορισμένες συνθήκες, να λαμβάνονται μέτρα 
ώστε οι επιχειρήσεις που εδρεύουν στην οικεία μη κοινοτική 
χώρα να έχουν πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις υπηρε­
σιών και παραχώρησης υπηρεσιών τις οποίες αναθέτουν οι 
αρχές που υπόκεινται στην παρούσα οδηγία" 
ότι τρία έτη το αργότερο, μετά την ημερομηνία που θα 
καθορισθεί για την ενσωμάτωση των κανόνων ανάθεσης 
των συμβάσεων στο εθνικό δίκαιο, πρέπει να πραγματοποι­
ηθεί μια επισκόπηση της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας" 
ότι η επισκόπηση αυτή πρέπει να αναφέρεται ιδιαίτερα στη 
δυνατότητα πλήρους εφαρμογής της οδηγίας αυτής σ' ένα 
ευρύτερο φάσμα συμβάσεων υπηρεσιών, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
ΤΙΤΛΟΣ Ι 
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρΰ'ρο Ι 
Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας: 
α) οι «δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών» είναι συμβάσεις εξ 
επαχθούς αιτίας συναπτόμενες εγγράφως μεταξύ ενός 
παρέχοντος υπηρεσία και μιας αναθέτουσας αρχής, με 
εξαίρεση: 
ί) τις συμβάσεις κρατικών προμηθειών, κατά την 
έννοια του άρθρου 1 στοιχείο α) της οδηγίας 
77/62/ΕΟΚ, και τις συμβάσεις δημοσίων έργων, 
κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο α) της οδη­
γίας 71/305/ΕΟΚ, 
ii) τις συμβάσεις για την αγορά ή τη μίσθωση, με 
οποιαδήποτε χρηματοοικονομικά μέσα, γης, υφι­
σταμένων κτισμάτων ή άλλης ακίνητης περιουσίας 
ή σχετικά με άλλα δικαιώματα επ' αυτών ωστόσο, 
οι συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 
(χρηματοδοτική μίσθωση, δάνεια, συμβάσεις 
αγοράς κατόπιν χρηματοδοτικής μίσθωσης ή 
μίσθωσης, με ή χωρίς δυνατότητα αγοράς) που 
συνάφθηκαν συγχρόνως, πριν ή μετά τη σύμβαση 
αγοράς ή μισθώσεως, υπό οιαδήποτε μορφή, εμπί­
πτουν στην παρούσα οδηγία, 
iii) τις συμβάσεις προμήθειας τηλεοπτικών προγραμ­
μάτων από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς, κατά 
την έννοια της οδηγίας 89/552/ΕΟΚ του Συμβου­
λίου ('), καθώς και τις συμβάσεις για τον χρόνο 
μετάδοσης εκπομπών, 
ιν) τις συμβάσεις υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας, 
τηλετυπίας, ραδιοτηλεφωνίας, τηλεειδοποίησης και 
μεταδόσεων μέσω δορυφόρου, 
(') ΕΕ αριθ. L 298 της 17. 10. 1989, σ. 23. ν) τις συμβάσεις υπηρεσιών διαιτησίας και συμβιβα­
σμού, 
vi) τις δημόσιες συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών, 
κατά την έννοια του στοιχείου η) κατωτέρω, 
νϋ) τις συμβάσεις που αφορούν την έκδοση κρατικών 
ομολόγων και άλλες δραστηριότητες στον τομέα 
της διαχείρισης του δημοσίου χρέους, 
viii) τις συμβάσεις που ανατέθηκαν από τις αρχές κατά 
την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 1 της οδη­
γίας 90/531/ΕΟΚ οι οποίες ανταποκρίνονται συγ­
χρόνως στον ορισμό των αναθετουσών αρχών του 
άρθρου 1 στοιχείο 6) της οδηγίας αυτής" 
6) «αναθέτουσες αρχές» (εφεξής «αρχές») είναι οι κρα­
τικές, περιφερειακές ή τοπικές αρχές, οι οργανισμοί 
δημοσίου δικαίου, οι ενώσεις που συνιστώνται από μία 
ή περισσότερες από τις αρχές αυτές ή τους οργανισμούς 
δημοσίου δικαίου και όλοι οι άλλοι οργανισμοί που 
απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 
80/767/ΕΟΚ. 
Ως οργανισμός δημοσίου δικαίου νοείται κάθε οργανι­
σμός: 
— που συνιστάται ειδικά για την ικανοποίηση ανα­
γκών γενικού συμφέροντος που δεν έχουν βιομηχα­
νικό ή εμπορικό χαρακτήρα 
και 
— έχουν νομική προσωπικότητα, και 
— χρηματοδοτούνται κατά κύριο λόγο από το κράτος ή 
κάποια περιφερειακή ή τοπική αρχή ή άλλους οργα­
νισμούς δημοσίου δικαίου" ή υπόκεινται σε διαχειρι­
στικό έλεγχο ασκούμενο από τους οργανισμούς 
αυτούς" ή περισσότερο από το ήμισυ των μελών του 
διοικητικού, του διευθυντικού ή του εποπτικού συμ­
βουλίου ορίζεται από το κράτος, τις περιφερειακές ή 
τις τοπικές αρχές ή από άλλους οργανισμούς δημο­
σίου δικαίου. 
Οι πίνακες των οργανισμών ή κατηγοριών τέτοιων 
οργανισμών δημοσίου δικαίου που ανταποκρίνονται 
στα κριτήρια που αναφέρονται στη δεύτερη περίπτωση 
παρατίθενται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 
71/305/ΕΟΚ" 
γ) «παρέχοντες υπηρεσίες» είναι φυσικά ή νομικά πρό­
σωπα, συμπεριλαμβανομένων και των ανάλογων δημό­
σιων φορέων, που προσφέρουν υπηρεσίες. Ένας 
παρέχων υπηρεσία που υποβάλλει προσφορά αναφέ­
ρεται ως «προσφέρων», ενώ εκείνος που έχει ζητήσει να 
του αποσταλεί πρόσκληση συμμετοχής σε διαδικασία 
κλειστή ή με διαπραγμάτευση αναφέρεται ως «υποψή­
φιος» · 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/7 
δ) «ανοικτές διαδικασίες» είναι οι εθνικές διαδικασίες στα 
πλαίσια των οποίων μπορούν να υποβάλουν προσφορά 
όσοι ενδιαφέρονται από τους παρέχοντες υπηρεσίες* 
ε) «κλειστές διαδικασίες» είναι οι εθνικές διαδικασίες στα 
πλαίσια των οποίων μπορούν να υποβάλουν προσφορά 
μόνο όσοι από τους παρέχοντες υπηρεσίες έχουν προ­
σκληθεί από την αναθέτουσα αρχή' 
στ) «διαδικασίες με διαπραγμάτευση» είναι οι εθνικές δια­
δικασίες στα πλαίσια των οποίων η αναθέτουσα αρχή 
προβαίνει σε διαβουλεύσεις με τους παρέχοντες υπηρε­
σίες της επιλογής της και διαπραγματεύεται τους όρους 
της σύμβασης με έναν ή περισσότερους από αυτούς • 
ζ) «διαγωνισμοί μελετών» είναι οι εθνικές διαδικασίες που 
αποσκοπούν στο να εξασφαλίσει η αναθέτουσα αρχή 
μια μελέτη ή ένα σχέδιο, κυρίως στους τομείς της χωρο­
ταξίας, της πολεοδομίας, της αρχιτεκτονικής και των 
έργων πολιτικού μηχανικού καθώς και της ηλεκτρο­
νικής επεξεργασίας δεδομένων, στα πλαίσια δε αυτών 
των διαδικασιών η κριτική επιτροπή επιλέγει μετά από 
σύγκριση και με ή χωρίς την απονομή βραβείων 
η) «δημόσια σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών» είναι μια 
σύμβαση διαφορετική από την παραχώρηση δημοσίων 
έργων, κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο δ) της 
οδηγίας 71/305/ΕΟΚ, συναπτόμενη μεταξύ μιας αναθέ­
τουσας αρχής και ενός άλλου φορέα της επιλογής της 
και βάσει της οποίας η αναθέτουσα αρχή αναθέτει στον 
εν λόγω φορέα την παροχή προς το κοινό μιας υπηρε­
σίας που εμπίπτει στις αρμοδιότητες της, ο δε φορέας 
αυτός συμφωνεί να ασκήσει τη δραστηριότητα με 
αντάλλαγμα το δικαίωμα εκμετάλλευσης της παρεχό­
μενης υπηρεσίας ή το δικαίωμα αυτό μαζί με καταβολή 
κάποιου ποσού. Αν η σύμβαση παραχώρησης καλύπτει 
έστω και μερικώς είτε την εκτέλεση είτε την από κοινού 
εκτέλεση και μελέτη των εργασιών σε συνδυασμό με 
μία από τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο 
παράρτημα II της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ ή το είδος εργα­
σίας που ορίζεται από το άρθρο 1 στοιχείο γ) της οδη­
γίας 71/305/ΕΟΚ ή την αποπεράτωση της, με οποιοδή­
ποτε τρόπο, εργασίας που ανταποκρίνεται στις ειδικές 
προδιαγραφές της αναθέτουσας αρχής, εφαρμόζεται 
μόνον η οδηγία 71/305/ΕΟΚ, ακόμα και αν η σύμβαση 
εμπίπτει μερικώς στον ορισμό της δημόσιας σύμβασης 
παραχώρησης υπηρεσιών. Από τον ορισμό αυτό εξαι­
ρούνται οι συμβάσεις για την παραχώρηση δικαιω­
μάτων μετάδοσης ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών. 
Άρΰρο 2 
Αν δημόσια σύμβαση έχει ως αντικείμενο ταυτοχρόνως προϊ­
όντα κατά την έννοια της οδηγίας 77/62/ΕΟΚ και υπηρε­
σίες κατά την έννοια των παραρτημάτων ΙΑ και Ι Β της 
παρούσας οδηγίας, εμπίπτει στην παρούσα οδηγία αν η αξία 
των υπό κρίση υπηρεσιών υπερβαίνει την αξία των προϊ­
όντων τα οποία καλύπτει η σύμβαση. Άρφρο 3 
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι 
αναθέτουσες αρχές να συμμορφώνονται προς τις διατάξεις 
της παρούσας οδηγίας, όταν αναθέτουν δημόσιες συμβάσεις 
υπηρεσιών ή παραχώρησης υπηρεσιών, ή όταν διενεργούν 
διαγωνισμούς μελετών. 
2. Οι αναθέτουσες αρχές φροντίζουν ώστε να μην εφαρ­
μόζονται διακρίσεις μεταξύ των διαφόρων παρεχόντων υπη­
ρεσίες. 
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι 
αναθέτουσες αρχές να τηρούν ή να επιβάλλουν την τήρηση 
των διατάξεων της παρούσας οδηγίας, όταν επιδοτούν 
άμεσα και σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50 ο/ο συμβάσεις 
υπηρεσιών που ανατίθενται από τρίτο, εκτός των ιδίων, 
φορέα και σε σχέση με συμβάσεις έργου κατά την έννοια 
του άρθρου Ια παράγραφος 2 της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ. 
Άρΰρο 4 
1. Στην περίπτωση κατά την οποία οι αναθέτουσες αρχές 
σκοπεύουν να συνάψουν δημόσια σύμβαση παραχώρησης 
υπηρεσιών, εφαρμόζονται οι κανόνες περί δημοσιότητος του 
άρθρου 16 παράγραφος 3, του άρθρου 17, παράγραφοι 1 και 
2 και του άρθρου 18, όταν η αξία της σύμβασης παραχώ­
ρησης, που ορίζεται σαν να ήταν ο κύκλος εργασιών που θα 
πραγματοποιούσε ο ανάδοχος από την εκτέλεση της σύμ­
βασης, ισούται ή υπερβαίνει τα 200 000 Ecu ετησίως χωρίς 
ΦΠΑ. 
2. Όταν οι αναθέτουσες αρχές προτίθενται να αναθέσουν 
δημόσια σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών, είναι δυνατόν: 
— είτε να απαιτήσουν από τον ανάδοχο της παραχώρησης 
να αναθέσει σε τρίτους συμβάσεις αντιστοιχούσες του­
λάχιστον στο 30% της αξίας των υπηρεσιών για τις 
οποίες πρόκειται να ανατεθεί η σύμβαση παραχώρησης, 
παρέχοντας παράλληλα στους υποψήφιους τη δυνατό­
τητα να αυξήσουν το ποσοστό αυτό. Αυτό το κατ' ελάχι­
στον ποσοστό προσδιορίζεται στη σύμβαση παραχώ­
ρησης, 
— είτε να ζητούν από τους υποψήφιους αναδόχους συμβά­
σεων παραχώρησης να προσδιορίζουν στις προσφορές 
τους, και εφόσον συντρέχει περίπτωση, το ποσοστό του 
συνολικού ποσού της σύμβασης παραχώρησης που προ­
τίθενται να αναθέσουν σε τρίτους. 
3. Όταν ο ανάδοχος σύμβασης παραχώρησης είναι αρχή, 
κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο 6), συμμορφώνεται, 
κατά την ανάθεση των συμβάσεων σε τρίτους, με τις διατά­
ξεις: 
— της παρούσας οδηγίας στην περίπτωση συμβάσεων 
παροχής υπηρεσιών, 
— της οδηγίας 77/62/ΕΟΚ στην περίπτωση συμβάσεων 
προμηθειών, 
— της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ στην περίπτωση συμβάσεων 
έργων. 
Αριθ. C 250/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
4. Όταν ο ανάδοχος δεν είναι αρχή, κατά την έννοια του 
άρθρου 1 στοιχείο 6) ή συμβαλλόμενος φορέας, κατά την 
έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 90/531/ΕΟΚ, τα κράτη 
μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσουν 
ότι, κατά την ανάθεση συμβάσεων σε τρίτους, συμμορφώ­
νεται με: 
— τους κανόνες περί δημοσιότητας των άρθρων 17, 18 και 
19 της παρούσας οδηγίας στην περίπτωση των συμβά­
σεων παροχής υπηρεσιών που απαριθμούνται στο 
παράρτημα Ι Α, όταν η αξία της συμβάσεως υπερβαίνει 
το όριο που ορίζει το άρθρο 8 παράγραφος 1, εκτός αν 
συντρέχουν οι όροι του άρθρου 12 παράγραφος 3, 
— τους κανόνες περί δημοσιότητας που εκτίθενται στα 
άρθρα 9 και 16 της οδηγίας 77/62/ΕΟΚ στην περίπτωση 
των συμβάσεων προμηθειών, όταν η αξία της συμβάσεως 
υπερβαίνει τα όρια που ορίζει το άρθρο 5 παράγραφος 1 
στοιχείο α) εκτός αν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 6 
παράγραφος 4 της οδηγίας αυτής, 
— τους κανόνες περί δημοσιότητας που εκτίθενται στα 
άρθρα 12 έως 19 της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ στην περί­
πτωση των συμβάσεων έργου, όταν η αξία της σύμβασης 
υπερβαίνει τα όρια που θεσπίζει το άρθρο 4α εκτός αν 
συντρέχουν οι όροι του άρθρου 5 παράγραφος 3 της 
παρούσας οδηγίας. 
5. Δεν θεωρούνται τρίτοι, κατά την έννοια της παρα­
γράφου 4 και υπό τους όρους που αναφέρονται στο άρθρο 
16 παράγραφος 4 της οδηγίας 71/305/ΕΟΚ, οι επιχειρήσεις 
οι οποίες συνιστούν κοινοπραξία για να επιτύχουν την 
παραχώρηση και οι επιχειρήσεις που είναι συγγενικές με 
αυτές. 
Άρΰρο 5 
1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται για τις συμβάσεις υπη­
ρεσιών που συνάπτονται από τις αναθέτουσες αρχές στον 
τομέα της άμυνας, εκτός από τις συμβάσεις για τις οποίες 
ισχύουν οι διατάξεις του άρθρου 223 της συνθήκης. 
2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται για συμβάσεις 
υπηρεσιών που έχουν χαρακτηρισθεί ως απόρρητες ή των 
οποίων η εκτέλεση πρέπει να συνοδεύεται από ιδιαίτερα 
μέτρα ασφαλείας σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές 
και διοικητικές διατάξεις που ισχύουν στο εκάστοτε κράτος 
μέλος ή όταν το απαιτεί ή προστασία των ουσιωδών συμφε­
ρόντων ασφαλείας του κράτους αυτού. 
Άρΰ-ρο 6 
Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται για τις συμβάσεις που 
διέπονται από διαφορετικούς κανόνες και ανατίθενται 
δυνάμει: α) διεθνούς συμφωνίας η οποία έχει συναφθεί μεταξύ ενός 
κράτους μέλους και μιας ή περισσοτέρων τρίτων χωρών 
και αφορά υπηρεσίες για την από κοινού πραγματο­
ποίηση ή εκμετάλλευση ενός έργου από τα υπογράφοντα 
κράτη· κάθε συμφωνία ανακοινώνεται στην Επιτροπή η 
οποία μπορεί να προβεί σε διαβουλεύσεις με τη συμβου­
λευτική επιτροπή δημοσίων συμβάσεων που έχει 
συσταθεί με την απόφαση 71/306/ΕΟΚ του Συμβου­
λίου (')· 
6) διεθνούς συμφωνίας της οποίας η σύναψη συνδέεται με 
τη στάθμευση στρατιωτικών δυνάμεων και αφορά επιχει­
ρήσεις ενός κράτους μέλους ή μιας τρίτης χώρας· 
γ) ειδικής διαδικασίας ενός διεθνούς οργανισμού. 
Άρΰ'ρο 7 
Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας δεν εφαρμόζονται για 
την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών τις οποίες οι 
αναθέτουσες αρχές δεσμεύονται να αναθέσουν σε φορέα 
που είναι ο ίδιος αρχή, κατά την έννοια του άρθρου 1 στοι­
χείο 6), δυνάμει αποκλειστικού δικαιώματος θεσπισθέντος 
με δημοσιευμένη νομοθετική, κανονιστική ή διοικητική διά­
ταξη που συμβιβάζεται με τη συνθήκη. 
'Αρ&ρο 8 
1. Οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας εφαρμόζονται για 
συμβάσεις υπηρεσιών η αξία των οποίων χωρίς ΦΠΑ αποτι­
μάται κάτω των 200 000 Ecu ή κάτω των 130000 Ecu στην 
περίπτωση συμβαλλομένων αρχών που περιλαμβάνονται στο 
παράρτημα ΙΑ της οδηγίας 80/767/ΕΟΚ του Συμβουλίου (2). 
2. Η αρχή, για τον υπολογισμό της αξίας της συμβάσεως 
συμπεριλαμβάνει το υπολογιζόμενο σύνολο της αμοιβής του 
παρέχοντος την υπηρεσία, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις 
των παραγράφων 3 έως 8. 
3. Η επιλογή της μεθόδου υπολογισμού δεν πρέπει να 
γίνεται με σκοπό την αποφυγή εφαρμογής της οδηγίας, ούτε 
οποιαδήποτε απαίτηση προμήθειας για δεδομένο αριθμό 
υπηρεσιών δεν μπορεί να υποδιαιρεθεί σε μέρη με σκοπό 
την αποφυγή εφαρμογής του παρόντος άρθρου. 
4. Κατά τον υπολογισμό της προβλεπόμενης αξίας της 
σύμβασης για τα ακόλουθα είδη υπηρεσιών λαμβάνονται 
υπόψη όπου ενδείκνυται: 
— όσον αφορά της υπηρεσίες ασφάλισης, το καταβλητέο 
ασφάλιστρο, 
— όσον αφορά τις τραπεζικές και άλλες χρηματοοικονο­
μικές υπηρεσίες τα τέλη, οι προμήθειες και οι τόκοι 
καθώς και άλλοι τύποι αμοιβής, 
(') ΕΕ αριθ. L 185 της 16. 8. 1971, σ. 15. 
(2) ΕΕ αρι9. L 215 της 18. 8. 1980, σ. 1. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/9 
— όσον αφορά τις συμβάσεις που περιλαμβάνουν μελέτη, 
τα τέλη ή η καταβαλλόμενη προμήθεια. 
Όταν οι υπηρεσί£ς υποδιαιρούνται σε μέρη, το καθένα από 
τα οποία αποτελεί αντικείμενο μιας συμβάσεως, η αξία του 
κάθε μέρους πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολο­
γισμό του ποσού που αναφέρεται ανωτέρω. Όταν η αξία 
των μερών δεν είναι μικρότερη από το ποσό που αναφέρεται 
ανωτέρω, οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας εφαρμόζονται 
σε όλα τα μέρη. Οι αρχές έχουν το δικαίωμα να παρεκκλί­
νουν από τις διατάξεις της παραγράφου 1 για μέρη των 
οποίων η αποτιμώμενη καθαρή αξία χωρίς ΦΠΑ είναι κάτω 
των 80 000 Ecu, αρκεί η συνολική αξία όλων των εξαιρου­
μένων μερών να μην καταλήγει να υπερβαίνει το 20 °/ο του 
συνόλου της αποτιμώμενης αξίας όλων των μερών. 
5. Στην περίπτωση συμβάσεων που δεν προσδιορίζουν 
συνολική δαπάνη, ως βάση υπολογισμού του ποσού της 
σύμβασης χρησιμοποιείται: 
— στην περίπτωση συμβάσεων ορισμένου χρόνου, η συνο­
λική συμβατική δαπάνη για όλη την αντίστοιχη διάρ­
κεια, 
— στην περίπτωση συμβάσεων αορίστου χρόνου, ή όταν 
υπάρχουν αμφιβολίες ως προς τη διάρκεια των συμβά­
σεων, η μηνιαία τμηματική καταβολή πολλαπλασιαζό­
μενη επί 48. 
6. Στην περίπτωση τακτικά συναπτόμενων συμβάσεων ή 
συμβάσεων που πρόκειται να ανανεωθούν μέσα σε συγκε­
κριμένο χρονικό διάστημα, το ποσό της σύμβασης μπορεί 
να προσδιορισθεί με βάση: 
— είτε την αθροιστική δαπάνη των παρόμοιων συμβάσεων, 
και για την ίδια κατηγορία υπηρεσιών, που συνήφθησαν 
κατά το προηγηθέν φορολογικό έτος ή δωδεκάμηνο, με 
αναπροσαρμογή, όπου τούτο είναι δυνατόν, για τη συνε­
κτίμηση προβλεπόμενων, αλλαγών στις ποσότητες ή 
στην αξία κατά τους επόμενους δώδεκα μήνες, 
— είτε την προεκτιμώμενη αθροιστική δαπάνη για τους 
δώδεκα μήνες που έπονται της έναρξης των εργασιών για 
την εκτέλεση της σύμβασης ή για όλη τη διάρκεια της 
σύμβασης, εφόσον αυτή υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες. 
7. Στην περίπτωση όπου μια προς ανάθεση σύμβαση περι­
λαμβάνει και όρους προαίρεσης, η βάση υπολογισμού του 
ποσού της σύμβασης πρέπει να είναι η συνολικά υψηλότερη 
δυνατή, συμπεριλαμβάνουσα και τους όρους προαίρεσης. 
8. Η ισοτιμία των ορίων σε εθνικό νόμισμα αναθεωρείται 
ανά διετία, με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 1994. Ο 
υπολογισμός αυτών των ισοτιμιών βασίζεται στο μέσο όρο 
της καθημερινής αξίας αυτών των νομισμάτων, εκπεφρα­
σμένης σε Ecu, κατά τους 24 μήνες που λήγουν την τελευ­
ταία ημέρα του Οκτωβρίου ο οποίος προηγείται της 1ης 
Ιανουαρίου, ημέρας ενάρξεως ισχύος της αναθεώρησης. Οι 
ισοτιμίες δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις αρχές Νοεμβρίου. Η μέθοδος υπολογισμού που αναφέρεται στο προηγούμενο 
εδάφιο εξετάζεται με πρωτοβουλία της Επιτροπής από την 
συμβουλευτική επιτροπή δημοσίων συμβάσεων δύο χρόνια, 
καταρχήν, μετά την πρώτη εφαρμογή της. 
ΤΙΤΛΟΣ II 
ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΣΕ ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ 
'ΑρΦρο 9 
Οι συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο υπηρεσίες που απα­
ριθμούνται στο παράρτημα ΙΑ ανατίθενται σύμφωνα με τις 
διατάξεις των τίτλων III έως VI. 
Άρ&ρο 10 
Οι συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο υπηρεσίες που απα­
ριθμούνται στο παράρτημα ΙΒ ανατίθενται σύμφωνα με τα 
άρθρα 16 και 18. 
ΆρΦρο 11 
Οι συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο υπηρεσίες που απα­
ριθμούνται τόσο στο παράρτημα ΙΑ όσο και στο παράρ­
τημα Ι Β, ανατίθενται σύμφωνα με τις διατάξεις των τίτλων 
III έως VI, όταν η αξία των υπηρεσιών που απαριθμούνται 
στο παράρτημα ΙΑ είναι υψηλότερη από εκείνη των υπηρε­
σιών που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι Β. Όταν τούτο 
δεν συμβαίνει, ανατίθενται σύμφωνα με τα άρθρα 16 και 18. 
ΤΙΤΛΟΣ III 
ΕΠΙΛΟΓΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΑΝΑΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΩΝ 
ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 
Άρΰρο 12 
1. Για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών, οι 
αναθέτουσες αρχές εφαρμόζουν τις διαδικασίες που προσ­
διορίζονται στο άρθρο 1 στοιχεία δ), ε) και στ) της 
παρούσας οδηγίας. 
2. Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αναθέσουν μια 
δημόσια σύμβαση υπηρεσιών μέσω της διαδικασίας με δια­
πραγμάτευση, και αφού προηγηθεί δημοσίευση σχετικής 
προκήρυξης, στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
α) σε περίπτωση προσφορών μετά από προσφυγή σε 
ανοικτή ή κλειστή διαδικασία, ή σε περίπτωση κατά­
θεσης προσφορών οι οποίες είναι απαράδεκτες σύμφωνα 
με εθνικές διατάξεις που συμβιβάζονται με τα άρθρα 19 
έως 24, υπό την προϋπόθεση ότι οι αρχικοί όροι της σύμ­
βασης δεν έχουν τροποποιηθεί ουσιωδώς. Οι αναθέ­
τουσες αρχές δεν χρειάζεται να δημοσιεύσουν προκή­
ρυξη διαγωνισμού, εάν στη διαδικασία με διαπραγμά­
τευση γίνονται δεκτοί όλοι οι προσφέροντες που ανταπο­
κρίνονται στα κριτήρια των άρθρων 25 έως 31 και οι 
οποίοι κατά την προηγηθείσα ανοικτή ή κλειστή διαδι-
Αριθ. C 250/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
κασία υπέβαλαν προσφορές σύμφωνα με τις τυπικές 
απαιτήσεις της διαδικασίας ανάθεσης της σύμβασης-
6) σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν η φύση των προς 
παροχή υπηρεσιών ή οι αστάθμητοι παράγοντες που 
εμπεριέχουν δεν επιτρέπουν μια συνολική τιμολόγηση * 
γ) όταν η φύση των προς παροχή υπηρεσιών, ιδίως δε στην 
περίπτωση διανοητικών υπηρεσιών και υπηρεσιών της 
κατηγορίας 6 του παραρτήματος Ι Α, είναι τέτοια που οι 
προδιαγραφές της σύμβασης δεν είναι δυνατόν να διατυ­
πωθούν με ακρίβεια ικανή να επιτρέψει την ανάθεση της 
σύμβασης αυτής με επιλογή της καλύτερης προσφοράς, 
σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν την κλειστή και 
την ανοικτή διαδικασία. 
3. Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αναθέσουν μια 
δημόσια σύμβαση υπηρεσιών μέσω της διαδικασίας με δια­
πραγμάτευση, και χωρίς να προηγηθεί δημοσίευση σχετικής 
προκήρυξης, στις ακόλουθες περιπτώσεις: 
α) όταν δεν έχει υποβληθεί καμία προσφορά ή καμία 
κατάλληλη προσφορά σε προκηρυχθέντα διαγωνισμό 
ανοικτής ή κλειστής διαδικασίας, εφόσον οι αρχικοί 
όροι της σύμβασης δεν έχουν τροποποιηθεί ουσιωδώς 
και με την προϋπόθεση ότι δεν διαβιβάζεται σχετική 
έκθεση στην Επιτροπή, μετά από σχετικό αίτημα της· 
6) όταν, για λόγους τεχνικούς, καλλιτεχνικούς ή σχετικούς 
με την προστασία αποκλειστικών δικαιωμάτων, οι υπη­
ρεσίες μπορούν να παρασχεθούν μόνον από συγκεκρι­
μένο παρέχοντα υπηρεσία-
γ) όταν μια σύμβαση έπεται ενός διαγωνισμού μελετών 
και, σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες, πρέπει να 
ανατεθεί σε έναν από τους νικητές του διαγωνισμού 
αυτού υπό την προϋπόθεση ότι όλοι οι νικητές του δια­
γωνισμού περιελήφθησαν στη διαδικασία-
δ) στα απόλυτα αναγκαία πλαίσια, όταν η επιτακτικώς 
επείγουσα ανάγκη η οποία προκύπτει από γεγονότα 
απρόβλεπτα για τις ενδιαφερόμενες αναθέτουσες αρχές, 
δεν συμβιβάζεται με τις προθεσμίες που προβλέπονται 
για τις ανοικτές, κλειστές ή με διαπραγμάτευση διαδι­
κασίες που αναφέρονται στο άρθρο 18. Οι περιστάσεις 
που επικαλούνται οι αναθέτουσες αρχές για την αιτιο­
λόγηση της επείγουσας ανάγκης δεν θα πρέπει σε καμία 
περίπτωση να απορρέουν από δική τους ευθύνη-
ε) για τις συμπληρωματικές υπηρεσίες που δεν περιλαμβά­
νονται στο αρχικά ανατεθέν έργο ούτε στην πρώτη 
συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν ανα­
γκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την εκτέ­
λεση του αντικειμένου της αρχικής σύμβασης, υπό την 
προϋπόθεση ότι η ανάθεση γίνεται στον παρέχοντα την 
υπηρεσία ο οποίος την εκτελεί: — όταν αυτές οι υπηρεσίες δεν μπορούν, τεχνικά ή 
οικονομικά, να διαχωρισθούν από την κύρια σύμ­
βαση χωρίς να δημιουργήσουν μείζονα προβλήματα 
για τις αρχές, 
— ή όταν αυτές οι υπηρεσίες, μολονότι μπορούν να 
διαχωρισθούν από την εκτέλεση της αρχικής σύμ­
βασης, είναι απόλυτα αναγκαίες για τα μεταγενέ­
στερα στάδια της. 
Ωστόσο, το συνολικό ποσό των ανατιθέμενων συμβά­
σεων συμπληρωματικών υπηρεσιών δεν μπορεί να υπερ­
βαίνει το 50 ο/ο του ποσού της κύριας σύμβασης-
στ) για νέες υπηρεσίες που συνίστανται στην επανάληψη 
άλλων παρόμοιων που ανατέθηκαν στον ίδιο παρέ­
χοντα υπηρεσίες, ανάδοχο μιας πρώτης σύμβασης που 
συνήφθη με την ίδια αναθέτουσα αρχή, υπό την προϋ­
πόθεση ότι οι νέες υπηρεσίες είναι σύμφωνες με ένα 
βασικό σχέδιο και ότι αυτό το σχέδιο έχει αποτελέσει 
το αντικείμενο μιας πρώτης σύμβασης που συνήφθη 
σύμφωνα με τις διαδικασίες της παραγράφου 4. Η δυνα­
τότητα προσφυγής σ' αυτήν τη διαδικασία πρέπει να 
επισημαίνεται ήδη κατά την προκήρυξη του πρώτου 
διαγωνισμού, ή δε συνολική προεκτιμώμενη δαπάνη για 
νέες υπηρεσίες λαμβάνεται υπόψη από τις αναθέτουσες 
αρχές για την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 8. 
Προσφυγή στη διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει μόνο 
επί μια τριετία από τη σύναψη της αρχικής σύμβασης. 
4. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, οι αναθέτουσες αρχές 
αναθέτουν τις συμβάσεις του προσφεύγοντας είτε στην 
ανοικτή είτε στην κλειστή διαδικασία. 
ΆρΦρο 13 
1. Η αναθέτουσα αρχή γνωστοποιεί σε κάθε αποκλει­
σθέντα υποψήφιο ή προσφέροντα που υποβάλλει σχετική 
γραπτή αίτηση, και μέσα σε προθεσμία δεκαπέντε ημερών 
από την παραλαβή της σχετικής αίτησης, τους λόγους απόρ­
ριψης της υποψηφιότητας του ή της προσφοράς του και, 
στην περίπτωση υποβολής προσφοράς, γνωστοποιεί και την 
επωνυμία του αναδόχου. 
2. Η αρχή γνωστοποιεί εγγράφως στους υποψηφίους ή 
προσφέροντες που υποβάλλουν σχετική αίτηση τους λόγους 
για τους οποίους αποφάσισε να μην αναθέσει τελικά τη 
σύμβαση για την οποία έχει προηγηθεί προκήρυξη διαγωνι­
σμού ή να αρχίσει εκ νέου τη σχετική διαδικασία. Πληρο­
φορεί επίσης την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων για την απόφαση αυτή. 
3. Για κάθε ανατιθέμενη σύμβαση οι αναθέτουσες αρχές 
συντάσσουν ένα πρακτικό, το οποίο περιλαμβάνει τουλάχι­
στον: 
— την επωνυμία και τη διεύθυνση της αναθέτουσας αρχής, 
το αντικείμενο και το ποσό της σύμβασης, 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/11 
— την επωνυμία των επιλεγέντων υποψηφίων ή προσφε-
ρόντων και την αιτιολόγηση της επιλογής τους, 
— την επωνυμία των αποκλεισθέντων υποψηφίων ή προ-
σφερόντων και τους λόγους του αποκλεισμού τους, 
— την επωνυμία του αναδόχου και την αιτιολόγηση της 
επιλογής της προσφοράς του, καθώς και, εφόσον είναι 
γνωστό, το τμήμα της σύμβασης που ο ανάδοχος προτί­
θεται να αναθέσει υπεργολαβικά σε τρίτους, 
— σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες με διαπραγμάτευση, την 
αιτιολόγηση των περιστάσεων που αναφέρονται στο 
άρθρο 12 και οι οποίες δικαιολογούν την προσφυγή στις 
διαδικασίες αυτές. 
Το πρακτικό αυτό, ή τα σπουδαιότερα σημεία του, κοινο­
ποιείται στην Επιτροπή μετά από σχετικό αίτημα της. 
Άρ$ρο 14 
1. Οι διαγωνισμοί μελετών υπόκεινται στους κανόνες που 
καθορίζονται στη συνέχεια. Όταν οι διαγωνισμοί μελετών 
διενεργούνται βάσει χωριστής διαδικασίας, οι κανόνες 
αυτοί εφαρμόζονται μόνο εφόσον το συνολικό ύψος των 
βραβείων των διαγωνισμών και άλλων αμοιβών των συμμε­
τεχόντων είναι ίσο ή μεγαλύτερο των 200 000 Ecu. 
2. Η αποδοχή των αιτήσεων συμμετοχής σε διαγωνισμούς 
μελετών δεν περιορίζεται με εδαφικά κριτήρια αναφερόμενα 
στην επικράτεια ή σε τμήμα της επικράτειας ενός κράτους 
μέλους. 
3. Στην περίπτωση διαγωνισμών μελετών με περιορισμένο 
αριθμό συμμετεχόντων, οι αναθέτουσες αρχές εφαρμόζουν 
τους κανόνες του άρθρου 23. 
4. Η κριτική επιτροπή ενός διαγωνισμού μελετών συγκρο­
τείται αποκλειστικά από πρόσωπα που δεν έχουν οικονο­
μικές ή άλλου είδους ειδικές σχέσεις με τους συμμετέχοντες. 
Όταν απαιτείται από τους συμμετέχοντες στο διαγωνισμό 
να διαθέτουν ένα συγκεκριμένο επαγγελματικό προσόν, το 
προσόν αυτό πρέπει να διαθέτουν και τα περισσότερα από 
τα μέλη της κριτικής επιτροπής. 
Η κριτική επιτροπή είναι αδέσμευτη κατά τη λήψη των απο­
φάσεων της, οι οποίες αναφέρονται σε μελέτες υποβαλλό­
μενες κατά τρόπο ανώνυμο και βασίζονται αποκλειστικά 
στα κριτήρια που απαριθμούνται στην πρόκληση υποβολής 
των μελετών, βάσει του υποδείγματος του παραρτήματος IV. 
5. Τα κράτη μέλη μπορούν να υποχρεώνουν τις αναθέ­
τουσες αρχές να αναθέτουν τις επακολουθούσες συμβάσεις 
σε έναν από τους νικητές του εκάστοτε διαγωνισμού 
μελετών. 
ΤΙΤΛΟΣ IV 
ΚΟΙΝΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΝ ΤΕΧΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ 
Άρ&ρο 15 
1. Οι τεχνικές προδιαγραφές, κατά την έννοια του παραρ­
τήματος II, εμφαίνονται στα κείμενα γενικού περιεχομένου 
ή στη συγγραφή υποχρεώσεων. 2. Με την επιφύλαξη των εθνικών τεχνικών κανόνων 
αναγκαστικού δικαίου, και εφόσον οι κανόνες αυτοί συμβι­
βάζονται με το κοινοτικό δίκαιο, οι εν λόγω τεχνικές προ­
διαγραφές καθορίζονται από τις αναθέτουσες αρχές με 
παραπομπή είτε στα εθνικά πρότυπα που ισχύουν κατ' 
εφαρμογή των αντίστοιχων ευρωπαϊκών, είτε σε ευρωπαϊκές 
τεχνικές εγκρίσεις, είτε σε κοινές τεχνικές προδιαγραφές. 
3. Η αναθέτουσα αρχή μπορεί να παρεκκλίνει από την 
παράγραφο 2: 
α) εάν τα πρότυπα, οι ερωπαϊκές τεχνικές εγκρίσεις ή οι 
κοινές τεχνικές προδιαγραφές δεν περιλαμβάνουν καμία 
διάταξη ως προς την εξακρίβωση της καταλληλότητας 
ενός προϊόντος, ή εάν δεν υπάρχουν τεχνικά μέσα για να 
εξακριβωθεί κατά ικανοποιητικό τρόπο εάν ένα προϊόν 
είναι σύμφωνο με τα εν λόγω πρότυπα ή με τις εν λόγω 
τεχνικές εγκρίσεις και προδιαγραφές · 
6) εάν η εφαρμογή της παραγράφου 2 θα έβλαπτε την εφαρ­
μογή της οδηγίας 86/361/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης 
Ιουλίου σχετικά με το αρχικό στάδιο της αμοιβαίας ανα­
γνώρισης των εγκρίσεων τύπου για τον τηλεπικοινω­
νιακό τερματικό εξοπλισμό ('), της οδηγίας 87/95/ΕΟΚ 
του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1986 σχετικά με 
την τυποποίηση στον τομέα της τεχνολογίας της πληρο­
φορίας και των τηλεπικοινωνιών (2), ή και άλλων κοινο­
τικών κειμένων σε συγκεκριμένους τομείς υπηρεσιών ή 
προϊόντων" 
γ) εάν τα εν λόγω πρότυπα, ευρωπαϊκές τεχνικές εγκρίσεις 
ή κοινές τεχνικές προδιαγραφές θα υποχρέωναν την ανα­
θέτουσα αρχή να χρησιμοποιήσει προϊόντα ή υλικά μη 
συμβατά με τις εν χρήσει εγκαταστάσεις της ή που θα 
συνεπάγονταν δυνασάλογα έξοδα ή δυσανάλογες 
τεχνικές δυσκολίες, αλλά μόνο στα πλαίσια μιας σαφώς 
καθορισμένης στρατηγικής και με την προοπτική να υιο­
θετηθούν, σε δεδομένο χρονικό διάστημα, ευρωπαϊκά 
πρότυπα, ευρωπαϊκές τεχνικές εγκρίσεις ή κοινές 
τεχνικές προδιαγραφές · 
δ) εάν το συγκεκριμένο έργο αποτελεί πραγματική καινο­
τομία και εφόσον δεν θα ήταν σκόπιμη η χρησιμοποίηση 
των υπαρχόντων προτύπων, ευρωπαϊκών τεχνικών εγκρί­
σεων ή κοινών τεχνικών προδιαγραφών. 
4. Οι αναθέτουσες αρχές που προσφεύγουν στην εφαρ­
μογή της παραγράφου 3 αναφέρουν τους λόγους, εκτός εάν 
αυτό δεν είναι δυνατόν, στην πρόσκληση υποβολής προ­
σφορών που δημοσιεύεται στην Επίοημη Εφημερίδα των 
Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή στα έγγραφα της σύμβασης, σε 
κάθε δε περίπτωση αναφέρουν τους λόγους αυτούς στα εσω-
(') ΕΕ αριθ. L 217 της 5. 8. 1986, σ. 21. 
(2) ΕΕ αριθ. L 36 της 7. 2. 1987, σ. 31. 
Αριθ. C 250/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
τερικά τους έγγραφα, τα οποία και διαθέτουν στα κράτη 
μέλη και την Επιτροπή, μετά από σχετικό αίτημα τους. 
5. Εάν δεν υπάρχουν ευρωπαϊκά πρότυπα, ευρωπαϊκές 
τεχνικές εγκρίσεις ή κοινές τεχνικές προδιαγραφές, οι 
τεχνικές προδιαγραφές: 
α) ορίζονται με αναφορά στις εθνικές προδιαγραφές που 
αναγνωρίζονται ως σύμφωνες προς τις ουσιώδεις απαιτή­
σεις που απαριθμούνται στις κοινοτικές οδηγίες τις σχε­
τικές με την τεχνική εναρμόνιση, σύμφωνα με τις διαδι­
κασίες που προβλέπονται στις εν λόγω οδηγίες, και ιδίως 
σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στην 
οδηγία 89/106/ΕΟΚ(')· 
6) μπορούν να ορίζονται με αναφορά στις εθνικές τεχνικές 
προδιαγραφές όσον αφορά τη μελέτη, την προμέτρηση 
και την εκτέλεση των έργων και τη χρήση των υλικών 
γ) μπορούν να ορίζονται με αναφορά σε άλλα έγγραφα 
στοιχεία. 
Στην περίπτωση αυτή είναι προτιμότερη η αναφορά, 
κατά σειρά προτίμησης: 
i) σε εθνικά πρότυπα που ισχύουν κατ' εφαρμογή αντί­
στοιχων διεθνών προτύπων, τα οποία έχουν εγκριθεί 
από τη χώρα της αναθέτουσας αρχής, 
ii) σε άλλα πρότυπα και εθνικές τεχνικές εγκρίσεις της 
χώρας της αναθέτουσας αρχής, 
iii) σε κάθε άλλο πρότυπο. 
6. Τα κράτη μέλη απαγορεύουν την ένταξη στους συμβα­
τικούς όρους συγκεκριμένης σύμβασης τεχνικών προδια­
γραφών που μνημονεύουν προϊόντα συγκεκριμένης κατα­
σκευής ή προέλευσης, ή ιδιαίτερες μεθόδους, και που έχουν 
ως αποτέλεσμα να ευνοούν ή να αποκλείουν ορισμένες επι­
χειρήσεις, εκτός αν οι προδιαγραφές αυτές δικαιολογούνται 
από το αντικείμενο της σύμβασης. Απαγορεύεται ιδίως η 
αναφορά εμπορικών σημάτων, διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ή 
τύπων, καθώς και η αναφορά ορισμένης καταγωγής ή ορι­
σμένης παραγωγής. Επιτρέπεται, ωστόσο, η αναφορά αυτή, 
αν συνοδεύεται από τη μνεία «ή το ισοδύναμο», όταν οι 
αναθέτουσες αρχές αδυνατούν να προβούν σε περιγραφή 
του αντικειμένου της σύμβασης μέσω προδιαγραφών που να 
είναι αρκούντως ακριβείς και κατανοητές απ' όλους τους 
ενδιαφερόμενους. 
(') ΕΕ αρι9. L 40 της 11. 2. 1989, σ. 12. ΤΙΤΛΟΣ V 
ΚΟΙΝΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ 
Άρΰρο 16 
1. Οι αναθέτουσες αρχές γνωστοποιούν, μέσω ενδει­
κτικής προκήρυξης που δημοσιεύεται το ταχύτερο δυνατόν 
μετά την έναρξη του οικονομικού έτους, το συνολικό ύψος 
των συμβάσεων, για καθεμία από τις κατηγορίες υπηρεσιών 
που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΑ, τις οποίες προτί­
θενται να αναθέσουν κατά τους δώδεκα μήνες που ακολου­
θούν, όταν οι προεκτιμώμενες συνολικές δαπάνες, λαμβανο­
μένων υπόψη και των διατάξεων του άρθρου 8, είναι ίσες ή 
μεγαλύτερες των 750 000 Ecu. 
2. Οι αναθέτουσες αρχές που επιθυμούν να αναθέσουν 
μια δημόσια σύμβαση υπηρεσιών με διαδικασία ανοικτή, 
κλειστή ή, υπό τους όρους που θέτει το άρθρο 12, με δια­
πραγμάτευση γνωστοποιούν την πρόθεση τους αυτή μέσω 
προκήρυξης. 
3. Οι αναθέτουσες αρχές που επιθυμούν να αναθέσουν 
μια δημόσια σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών γνωστο­
ποιούν την πρόθεση τους αυτή μέσω προκήρυξης. 
4. Οι αναθέτουσες αρχές που επιθυμούν να διενεργήσουν 
διαγωνισμό μελετών γνωστοποιούν την πρόθεση τους αυτή 
μέσω προκήρυξης. 
'ΑρΦρο 17 
1. Οι αναθέτουσες αρχές που ανέθεσαν μια δημόσια σύμ­
βαση υπηρεσιών ή παραχώρησης υπηρεσιών, ή διενήργησαν 
διαγωνισμό μελετών, αποστέλλουν προκήρυξη με τα αποτε­
λέσματα της σχετικής διαδικασίας στην Υπηρεσία Επι­
σήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
2. Στην περίπτωση δημοσίων συμβάσεων που αφορούν 
υπηρεσίες απαριθμούμενες στο παράρτημα ΙΑ ή παραχώ­
ρηση υπηρεσιών, καθώς και στην περίπτωση διαγωνισμού 
μελετών, η προκήρυξη δημοσιεύεται σύμφωνα με τις διατά­
ξεις του άρθρου 18. 
3. Στην περίπτωση δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών απα-
ριθμούμενων στο παράρτημα Ι Β, οι αναθέτουσες αρχές 
αναφέρουν στην προκήρυξη αν συμφωνούν να δημοσιευθεί. 
4. Η Επιτροπή καθορίζει τους κανόνες για τη σύνταξη 
τακτικών εκθέσεων με βάση τις προκηρύξεις που αναφέ­
ρονται στην παράγραφο 3, και για τη δημοσίευση αυτών 
των εκθέσεων σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 36 
παράγραφος 3. 
5. Εφόσον η κοινολόγηση πληροφοριακών στοιχείων για 
την ανάθεση μιας σύμβασης θα εμπόδιζε την εφαρμογή των 
νόμων, θα ήταν αντίθετη προς το δημόσιο συμφέρον ή θα 
έβλαπτε τα έννομα εμπορικά συμφέροντα μιας συγκεκρι­
μένης επιχείρησης, δημόσιας ή ιδιωτικής, ή το θεμιτό αντα­
γωνισμό μεταξύ παρεχόντων υπηρεσίες, τα στοιχεία αυτά 
είναι δυνατόν να μη δημοσιεύονται. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/13 
Άρΰρο 18 
1. Οι προκηρύξεις συντάσσονται σύμφωνα με τα υποδείγ­
ματα που περιλαμβάνονται στα παραρτήματα III, IV και V, 
εξειδικεύουν δε τα στοιχεία που ζητούνται στα υποδείγματα 
αυτά. Οι αναθέτουσες αρχές δεν είναι δυνατόν να θέτουν 
όρους άλλους από εκείνους που προσδιορίζονται στα άρθρα 
27 και 28, όταν ζητούν πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με 
τους οικονομικού και τεχνικού χαρακτήρα όρους που 
θέτουν στους παρέχοντες υπηρεσίες για την επιλογή τους 
(σημείο 13 του παραρτήματος III Β, σημείο 12 του παραρτή­
ματος III Γ και σημείο 11 του παραρτήματος III Δ). 
2. Εφαρμόζονται οι ακόλουθες διατάξεις της οδηγίας 
71/305/ΕΟΚ: 
i) άρθρο 12 παράγραφοι 6 και 8 έως 13 σχετικά με τη 
δημοσίευση των προκηρύξεων, 
ii) άρθρα 13 έως 15 σχετικά με τα ελάχιστα χρονικά όρια 
για τις φάσεις των διαδικασιών ανάθεσης και των 
επαφών μεταξύ αναθετουσών αρχών και υποψηφίων, 
iii) άρθρο 15α και 156 σχετικά με τα ελάχιστα χρονικά όρια 
για την ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων παραχώ­
ρησης υπηρεσιών καθώς και των συμβάσεων που ανατί­
θενται από τους αναδόχους συμβάσεων παραχώρησης, 
iv) άρθρο 19 σχετικά με την προαιρετική δημοσίευση προ­
κηρύξεων στην Επίοημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων. 
3. Οι όροι για τη σύνταξη, διαβίβαση, λήψη, μετάφραση, 
συγκέντρωση και διανομή των προκηρύξεων τις οποίες ανα­
φέρουν οι παράγραφοι 1 και 2 και τα άρθρα 16 και 17, 
καθώς και των στατιστικών εκθέσεων που προβλέπουν το 
άρθρο 17 παράγραφος 4 και το άρθρο 35, όπως και η παρα­
πομπή στις προκηρύξεις, σε συγκεκριμένες διακρίσεις της 
ταξινόμησης CPC, στα πλαίσια των κατηγοριών υπηρεσιών 
των παραρτημάτον ΙΑ και Ι Β, einai dynaton na tropopoih-
qoyn symfvna me th diadikasia toy arqroy 36 paragrafow 3. 
ΤΙΤΛΟΣ VI 
Κεφάλαιο 1 
Κοινοί κανόνες συμμετοχής 
'ΑρΦρο 19 
Οι συμβάσεις ανατίθενται βάσει των κριτηρίων που καθορί­
ζονται στο κεφάλαιο 3, λαμβανομένου υπόψη του άρθρου 
20 και αφού ελεγχθεί από τις αναθέτουσες αρχές, βάσει των 
κριτηρίων που αναφέρουν τα άρθρα 27 και 28, η καταλληλό­
τητα των παρεχόντων υπηρεσίες που δεν αποκλείονται 
δυνάμει του άρθρου 25. Άρ&ρο 20 
1. Όταν η ανάθεση της σύμβασης γίνεται με βάση το κρι­
τήριο της πλέον συμφέρουσας από οικονομική άποψη προ­
σφοράς, οι αναθέτουσες αρχές είναι δυνατόν να λάβουν 
υπόψη και τις εναλλακτικές προσφορές που υποβάλλουν οι 
προσφέροντες, εφόσον οι προσφορές αυτές αναταποκρί-
νονται στις ελάχιστες απαιτήσεις που έχουν καθορίσει οι εν 
λόγω αναθέτουσες αρχές. Στη συγγραφή υποχρεώσεων οι 
αναθέτουσες αρχές αναφέρουν τις ελάχιστες προϋποθέσεις 
που πρέπει να πληρούν οι εναλλακτικές προσφορές, καθώς 
και τον τρόπο υποβολής αυτών των προσφορών. Πρέπει να 
αναφέρουν στην προκήρυξη του διαγωνισμού κατά πόσον 
θα ληφθούν υπόψη εναλλακτικές προσφορές. 
Οι αναθέτουσες αρχές δεν μπορούν να μη δεχθούν την υπο­
βολή εναλλακτικής προσφοράς αποκλειστικά και μόνο διότι 
οι τεχνικές προδιαγραφές έχουν καθοριστεί με αναφορά σε 
εθνικά πρότυπα που ισχύουν κατ' εφαρμογή των αντί­
στοιχων ευρωπαϊκών ή σε ευρωπαϊκές τεχνικές εγκρίσεις ή 
σε κοινές τεχνικές προδιαγραφές που ορίζονται στο άρθρο 
15 παράγραφος 2 ή ακόμα με αναφορά σε εθνικές τεχνικές 
προδιαγραφές που ορίζονται στο άρθρο 15 παράγραφος 5 
στοιχεία α) και 6). 
2. Οι αναθέτουσες αρχές που έχουν αποδεχθεί εναλλα­
κτικές προσφορές δυνάμει της παραγράφου 1 δεν είναι 
δυνατόν να απορρίψουν μια εναλλακτική προσφορά μόνο 
για το λόγο ότι, εάν επιλεγεί, θα οδηγήσει στη σύναψη σύμ­
βασης προμηθειών μάλλον παρά δημόσιας σύμβασης υπηρε­
σιών κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας. 
'Αρ&ρο 21 
1. Στα συμβατικά τεύχη, η αναθέτουσα αρχή είναι 
δυνατόν να ζητά από τους προσφέροντες να αναφέρουν 
στην προσφορά τους τα τμήματα της σύμβασης που ενδεχο­
μένως προτίθενται να αναθέσουν υπεργολαβικά σε τρίτους. 
Η αναφορά αυτή γίνεται με την επιφύλαξη των ρυθμίσεων 
σχετικά με την ευθύνη του κύριου παρέχοντος υπηρεσία. 
'ΑρΦρο 22 
1. Προσφορές είναι δυνατόν να υποβάλλονται και από 
κοινοπραξίες παρεχόντων υπηρεσίες. Οι κοινοπραξίες αυτές 
είναι δυνατόν να μην απαιτείται να περιβληθούν συγκεκρι­
μένη νομική μορφή προκειμένου να υποβάλουν προσφορά. 
Ωστόσο, τούτο μπορεί να απαιτηθεί από μια κοινοπραξία 
εφόσον της ανατεθεί η σύμβαση. 
2. Οι υποψήφιοι ή οι προσφέροντες οι οποίοι σύμφωνα με 
τη νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο διαμένουν, 
έχουν δικαίωμα να αναλαμβάνουν και να φέρουν εις πέρας 
συμβάσεις υπηρεσιών, δεν είναι δυνατόν να απορρίπτονται 
για το μόνο λόγο ότι, σύμφωνα με τη νομοθεσία του κρά­
τους μέλους στο οποίο συνάπτεται η σύμβαση, θα έπρεπε να 
είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα. 
3. Είναι δυνατόν να ζητηθεί από τα νομικά πρόσωπα να 
αναφέρουν στην προσφορά ή στην αίτηση συμμετοχής τα 
Αριθ. C 250/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
ονόματα και τα επαγγελματικά προσόντα των προσώπων 
που θα έχουν την ευθύνη της εκτέλεσης της υπηρεσίας. 
ΆρΦρο 23 
1. Στις κλειστές διαδικασίες και στις διαδικασίες με δια­
πραγμάτευση, οι αναθέτουσες αρχές επιλέγουν, βάσει των 
διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με την προσωπική κατά­
σταση του παρέχοντος υπηρεσία καθώς και τις πληροφορίες 
και τις διατυπώσεις που είναι αναγκαίες για την εκτίμηση 
των ελάχιστων οικονομικών και τεχνικών προϋποθέσεων 
που αυτός πρέπει να πληροί, τους υποψήφιους τους οποίους 
θα καλέσουν για να υποβάλουν προσφορά ή να διαπραγμα­
τευθούν, μεταξύ εκείνων που διαθέτουν τα προσόντα που 
απαιτούνται βάσει των άρθρων 25 έως 31. 
2. Όταν οι αναθέτουσες αρχές προσφεύγουν στην 
κλειστή διαδικασία για την ανάθεση μιας σύμβασης, μπο­
ρούν να προβλέπουν τα όρια μεταξύ των οποίων θα 
κυμανθεί ο αριθμός των παρεχόντων υπηρεσία τους οποίους 
σκοπεύουν να προσκαλέσουν. Στην περίπτωση αυτή, τα 
όρια αναφέρονται στην προκήρυξη. Τα όρια αυτά καθορί­
ζονται σε συνάρτηση με τη φύση των προς παροχή υπηρε­
σιών. Τα κατώτερο από τα όρια αυτά δεν πρέπει να είναι 
μικρότερο από πέντε, το δε μεγαλύτερο μπορεί να ορισθεί 
έως και σε 20. 
Εν πάση περιπτώσει, ο αριθμός των υποψηφίων που 
γίνονται δεκτοί για να υποβάλουν προσφορά πρέπει να 
επαρκεί για την εξασφάλιση συνθηκών πραγματικού αντα­
γωνισμού. 
3. Όταν οι αναθέτουσες αρχές προσφεύγουν στη διαδι­
κασία με διαπραγμάτευση για την ανάθεση της σύμβασης, 
στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 12, οι υποψή­
φιοι που γίνονται δεκτοί για διαπραγμάτευση δεν μπορεί να 
είναι λιγότεροι από τρεις, εφόσον υπάρχει επαρκής αριθμός 
κατάλληλων υποψηφίων. 
4. Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε οι αναθέτουσες 
αρχές του να καλούν, χωρίς διακρίσεις, να συμμετάσχουν 
στο διαγωνισμό και τους υπηκόους των άλλων κρατών 
μελών που διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα, και με 
τους ίδιους όρους που εφαρμόζουν για τους δικούς τους 
υπηκόους. 
Άρ$ρο 24 
1. Η αναθέτουσα αρχή μπορεί, ή είναι δυνατόν να υπο­
χρεωθεί από ένα κράτος μέλος, να αναφέρει στα συμβατικά 
τεύχη την αρχή ή τις αρχές από τις οποίες οι υποψήφιοι 
μπορούν να λάβουν τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά 
με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από διατάξεις περί προ­
στασίας της απασχόλησης και συνθηκών εργασίας που 
ισχύουν στο κράτος μέλος, στην περιοχή ή στην τοποθεσία 
όπου πρόκειται να παρασχεθούν οι υπηρεσίες, και οι οποίες 
διατάξεις πρέπει να εφαρμοσθούν για τις επιτόπιες εργασίες 
κατά την περίοδο εκτέλεσης της σύμβασης. 
2. Η αναθέτουσα αρχή που παρέχει τις πληροφορίες που 
αναφέρονται στην παράγραφο 1 ζητά από τους προσφέ-
ροντες ή από τους συμμετέχοντες στη διαδικασία ανάθεσης 
της σύμβασης να αναφέρουν ότι έλαβαν υπόψη, κατά την κατάρτιση της προσφοράς τους, τις υποχρεώσεις σχετικά με 
τις διατάξεις περί προστασίας της απασχόλησης και συν­
θηκών εργασίας που ισχύουν στον τόπο παροχής των υπη­
ρεσιών. Τούτο δεν εμποδίζει την εφαρμογή των διατάξεων 
του άρθρου 33 σχετικά με την επαλήθευση των υπερβολικά 
χαμηλών προσφορών. 
Κεφάλαιο 2 
Κριτήρια ποιοτικής επιλογής 
Άρ&ρο 25 
Κάθε παρέχων υπηρεσία είναι δυνατόν να αποκλεισθεί από 
το διαγωνισμό, όταν: 
α) βρίσκεται υπό πτώχευση, εκκαθάριση, παύση δραστη­
ριοτήτων, αναγκαστική διαχείριση ή πτωχευτικό συμβι­
βασμό, ή σε οποιαδήποτε ανάλογη κατάσταση που προ­
κύπτει από παρόμοια διαδικασία προβλεπόμενη από τις 
εθνικές, νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις" 
6) εκινήθη εναντίον του διαδικασία κήρυξης σε πτώχευση, 
αναγκαστικής διαχείρισης, πτωχευτικού συμβιβασμού ή 
οποιαδήποτε παρόμοια διαδικασία προβλεπόμενη από 
τις εθνικές νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις· 
γ) καταδικάσθηκε για αδίκημα που αφορά την επαγγελμα­
τική του διαγωγή, βάσει απόφασης η οποία έχει ισχύ 
δεδικασμένου" 
δ) έχει διαπράξει βαρύ επαγγελματικό παράπτωμα που 
μπορεί να διαπιστωθεί με οποιοδήποτε μέσο από τις 
αναθέτουσες αρχές • 
ε) δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του όσον αφορά 
την καταβολή των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης 
σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας όπου είναι εγκα­
τεστημένος ή σύμφωνα με τη νομοθεσία της χώρας της 
αναθέτουσας αρχής· 
στ) δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του τις σχετικές 
με την πληρωμή των φόρων σύμφωνα με τη νομοθεσία 
της χώρας όπου είναι εγκατεστημένος ή σύμφωνα με τη 
νομοθεσία της χώρας της αναθέτουσας αρχής· 
ζ) είναι ένοχος υποβολής παραποιημένων στοιχείων ή 
παραλείψεως υποβολής των πληροφοριών που απαι­
τούνται κατ' εφαρμογή του παρόντος κεφαλαίου. 
Όταν η αναθέτουσα αρχή ζητά από τον παρέχοντα υπη­
ρεσία να αποδείξει ότι δεν εμπίπτει σε καμία από τις περι­
πτώσεις που αναφέρονται στα στοιχεία α), 6), γ) ε) και στ), 
αποδέχεται ως επαρκή αποδεικτικά στοιχεία: 
— για τις περιπτώσεις τις αναφερόμενες στα στοιχεία α), 6) 
και γ), απόσπασμα ποινικού μητρώου ή, ελλείψει αυτού, 
ισότιμο έγγραφο εκδιδόμενο από δικαστική ή διοικητική 
αρχή της χώρας καταγωγής ή προέλευσης και από το 
οποίο να προκύπτει ότι ο προμηθευτής δεν εμπίπτει σε 
καμία απ' αυτές τις περιπτώσεις, 
— για τις περιπτώσεις που αναφέρονται στα στοιχεία ε) και 
στ), πιστοποιητικό εκδιδόμενο από την αρμόδια αρχή 
του εκάστοτε κράτους μέλους. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/15 
Εάν τα εν λόγω έγγραφα και πιστοποιητικά δεν εκδίδονται 
από την εκάστοτε χώρα, είναι δυνατόν να αντικατασταθούν 
από ένορκη δήλωση του ενδιαφερόμενου ενώπιον δικα­
στικής ή διοικητικής αρχής, συμβολαιογράφου ή του αρμό­
διου επαγγελματικού φορέα της χώρας καταγωγής ή προέ­
λευσης του. 
Τα κράτη μέλη υποδεικνύουν, μέσα στην προθεσμία που 
προβλέπει το άρθρο 40, τις αρχές και τους φορείς που είναι 
αρμόδιοι για την έκδοση των εγγράφων αυτών, ενημερώ­
νουν δε σχετικά και αμελλητί τα άλλα κράτη μέλη καθώς 
και την Επιτροπή. 
Άρϋ-ρο 26 
1. Όταν οι υποψήφιοι σε ένα διαγωνισμό οφείλουν να 
διαθέτουν μια συγκεκριμένη εξουσιοδότηση ή να είναι μέλη 
ενός συγκεκριμένου φορέα της χώρας τους, για να είναι σε 
θέση να παράσχουν τις ζητούμενες υπηρεσίες, η αναθέ­
τουσα αρχή είναι δυνατόν να τους ζητήσει να αποδείξουν 
ότι διαθέτουν την εξουσιοδότηση αυτή ή ότι είναι μέλη του 
φορέα αυτού. 
2. Είναι δυνατόν να ζητηθεί από τους υποψήφιους ή τους 
προσφέροντες να αποδείξουν την εγγραφή τους, και υπό 
τους όρους τους προβλεπόμενους στη χώρα εγκατάστασης 
τους, σε ένα από τα επαγγελματικά μητρώα ή να προσκο­
μίσει ανάλογη δήλωση ή πιστοποιητικό που προσδιορί­
ζονται στην παράγραφο 3. 
3. Τα προαναφερθέντα στην παράγραφο 1 επαγγελματικά 
ή εμπορικά μητρώα ή δηλώσεις ή πιστοποιητικά είναι: 
— στο Βέλγιο, το «Registre du commerce» — «Handelsregi­
ster», 
— στη Δανία, τα «Erhvervs- og Selsskabsstyrelsen» (το 
«Aktieselskabsregistret», το «Foreningsregistret» και το 
«Handelsregistret»), 
— στη Γερμανία, το «Handelsregister» και το «Handwerks-
rolle», 
— στην Ελλάδα, είναι δυνατόν να ζητηθεί ένορκη βεβαίωση 
ενώπιον συμβολαιογράφου σχετικά με την άσκηση του 
επαγγέλματος, 
— στην Ισπανία, το «Registro oficial de contratistas del Mini-
sterio de Industria y Energia», 
— στη Γαλλία, το «Registre du commerce» και το «Reper­
toire des metiers», 
— στην Ιταλία, το «Registro della Camera di commercio, 
industria, agricoltura e artigianato» και το «Registro delle 
commissioni provinciali per l'artigianato», 
— στο Λουξεμβούργο, το «Registre aux firmes» και το «Role 
de la Chambre de metiers», 
— στις Κάτω Χώρες, το «Handelsregister», — στην Πορτογαλία, το «Commissao de Alvaras de Empresas 
de Obras Publicas e Particulares (CAEOPP)» και το «Regi­
stro nacional das Pessoas Colectivas», 
— στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία, ο προμη­
θευτής μπορεί να κληθεί να υποβάλει πιστοποιητικό του 
«Registrar of Companies» ή του «Registrar of Friendly 
Societies», ή αλλιώς, βεβαίωση η οποία να διευκρινίζει 
ότι ο ενδιαφερόμενος δήλωσε ενόρκως ότι ασκεί το εν 
λόγω επάγγελμα στη χώρα όπου είναι εγκατεστημένος, 
σε συγκεκριμένο τόπο και υπό καθορισμένη εμπορική 
επωνυμία. 
Άρΰρο 27 
1. Η χρηματοοικονομική ικανότητα του παρέχοντος υπη­
ρεσία είναι δυνατόν, κατά γενικό κανόνα, να αποδειχθεί με 
ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα δικαιολογητικά: 
α) κατάλληλες τραπεζικές δηλώσεις ή πιστοποιητικό ασφα­
λιστικής κάλυψης επαγγελματικών κινδύνων 
6) τους ισολογισμούς ή αποσπάσματα ισολογισμών της επι­
χείρησης του παρέχοντος υπηρεσία, στις περιπτώσεις 
όπου η δημοσίευση των ισολογισμών απαιτείται σύμ­
φωνα με την περί εταιρειών νομοθεσία της χώρας όπου 
είναι εγκατεστημένος ο παρέχων υπηρεσία-
γ) δήλωση περί του ολικού ύψους του κύκλου εργασιών της 
επιχείρησης του προμηθευτή και περί του κύκλου εργα­
σιών της όσον αφορά την παροχή παρόμοιων με τις 
ζητούμενες υπηρεσιών κατά τη διάρκεια των τριών προη­
γούμενων οικονομικών ετών. 
2. Οι αναθέτουσες αρχές ορίζουν στην προκήρυξη ή στην 
πρόσκληση υποβολής προσφορών ποιο ή ποια δικαιολογη­
τικά επέλεξαν καθώς και ποια άλλα δικαιολογητικά, εκτός 
των αναφερόμενων στην παράγραφο 1, πρέπει να προσκο­
μισθούν. 
3. Αν ο παρέχων υπηρεσία, για κάποιο βάσιμο λόγο, δεν 
είναι σε θέση να προσκομίσει τα δικαιολογητικά που 
ζητούν οι αναθέτουσες αρχές, μπορεί να αποδείξει τη χρη­
ματοοικονομική του ικανότητα με οποιοδήποτε άλλο 
έγγραφο το οποίο οι αναθέτουσες αρχές κρίνουν κατάλ­
ληλο. 
Άρ#ρο 28 
1. Η ικανότητα των παρεχόντων υπηρεσία να παράσχουν 
τις ζητούμενες υπηρεσίες είναι δυνατόν να εκτιμηθεί όσον 
αφορά ειδικότερα τα ουσιαστικά τους προσόντα, την αποτε­
λεσματικότητα, την εμπειρία και την αξιοπιστία τους. 
2. Η τεχνική ικανότητα των παρεχόντων υπηρεσία είναι 
δυνατόν να αποδειχθεί, ανάλογα με τη φύση, την έκταση 
και τον σκοπό των προς παροχή υπηρεσιών, με ένα ή περισ­
σότερα από τα ακόλουθα στοιχεία: 
α) τους τίτλους σπουδών και τα επαγγελματικά προσόντα 
των παρεχόντων υπηρεσίες ή/και των διευθυντικών 
ApiS. C 250/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
στελεχών της επιχείρησης τους, ιδίως δε εκείνου ή 
εκείνων που θα έχουν την ευθύνη της εκτέλεσης της 
σύμβασης-
6) κατάλογο των κυριότερων υπηρεσιών που έχουν παρα­
σχεθεί κατά τα τρία τελευταία έτη, μαζί με την αξία 
τους, το αντίστοιχο χρονοδιάγραμμα και τους αποδέ­
κτες τους, δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς: 
— εάν πρόκειται για δημόσιους φορείς, ως αποδεικτικά 
στοιχεία υποβάλλονται πιστοποιητικά συντασσό­
μενα ή θεωρούμενα από την αρμόδια αρχή, 
— έαν πρόκειται για ιδιωτικούς φορείς, τα πιστοποιη­
τικά συντάσσονται από τον εκάστοτε φορέα* 
αλλιώς, γίνεται δεκτή μια απλή δήλωση του προμη­
θευτή ' 
γ) κατάλογο των τεχνικών υπαλλήλων ή των τεχνικών 
υπηρεσιών, είτε ανήκουν άμεσα είτε όχι στην επιχεί­
ρηση του παρέχοντος την υπηρεσία, ιδίως δε εκείνων 
που είναι επιφορτισμένοι με τους ποιοτικούς ελέγχους· 
δ) δήλωση σχετικά με τον ετήσιο μέσον όρο του εργατοϋ­
παλληλικού και του διευθυντικού προσωπικού της επι­
χείρησης του παρέχοντος υπηρεσία κατά τα τρία τελευ­
ταία έτη · 
ε) δήλωση σχετικά με τα μηχανήματα, τις εγκαταστάσεις 
και τον τεχνικό εξοπλισμό που θα διαθέσει ο παρέχων 
υπηρεσία για την εκτέλεση της σύμβασης· 
στ) περιγραφή των μέτρων που λαμβάνει ο παρέχων υπη­
ρεσία για να εξασφαλίζει την ποιότητα, καθώς και περι­
γραφή των μέσων μελέτης και έρευνας της επιχείρησης 
του-
ζ) εφόσον οι ζητούμενες υπηρεσίες είναι σύνθετες ή 
πρέπει, κατ' εξαίρεση, να ανταποκρίνονται σε κάποιον 
ιδιάζοντα προορισμό, δελτίο ελέγχου από τις υπηρεσίες 
της αναθέτουσας αρχής ή, για λογαριασμό αυτών των 
υπηρεσιών, από αρμόδιο επίσημο φορέα της χώρας 
όπου εδρεύει ο παρέχων την υπηρεσία, με την επιφύ­
λαξη της συναίνεσης του φορέα αυτού* ο εν λόγω 
έλεγχος αφορά τις τεχνικές δυνατότητες και, εφόσον 
κρίνεται αναγκαίο, τα μέσα μελέτης και έρευνας που 
διαθέτει ο παρέχων την υπηρεσία καθώς και τα μέτρα 
που λαμβάνει για τον έλεγχο της ποιότητας· 
η) αναφορά του τμήματος της σύμβασης που ο παρέχων 
την υπηρεσία ενδεχομένως προτίθεται να αναθέσει 
υπεργολαβικά σε τρίτους. 
3. Η αναθέτουσα αρχή, προσδιορίζει στην προκήρυξη ή 
στην πρόσκληση υποβολής προσφορών ποια αποδεικτικά 
στοιχεία επιθυμεί να της υποβληθούν. 
4. Η έκταση των πληροφοριών οι οποίες αναφέρονται 
στο άρθρο 27 και στις παραγράφους 1, 2 και 3 πρέπει να 
περιορίζεται στο αντικείμενο της σύμβασης, οι δε αναθέ­
τουσες αρχές λαμβάνουν υπόψη τους τα έννομα συμφέροντα των παρεχόντων υπηρεσία, όσον αφορά την προστασία των 
τεχνικών και επαγγελματικών μυστικών τους. 
Άρΰρο 29 
Εάν οι αναθέτουσες αρχές απαιτήσουν την υποβολή πιστο­
ποιητικών συντασσόμενων από ανεξάρτητους φορείς με 
σκοπό τη βεβαίωση της τήρησης εκ μέρους των παρεχόντων 
υπηρεσία ορισμένων ποιοτικών προτύπων, πρέπει να γίνεται 
παραπομπή σε συστήματα ποιοτικής εξασφάλισης βασιζό­
μενα στη σχετική σειρά ευρωπαϊκών προτύπων ΕΝ 29000, 
με πιστοποίηση εκ μέρους φορέων ακολουθούντων τη σειρά 
ευρωπαϊκών προτύπων ΕΝ 45000. Οι αναθέτουσες αρχές 
αναγνωρίζουν ισοδύναμα πιστοποιητικά από φορείς 
εδρεύοντες στα άλλα κράτη μέλη. Επίσης, αποδέχονται και 
άλλα αποδεικτικά στοιχεία για ισοδύναμα μέτρα ποιοτικής 
εξασφάλισης εκ μέρους όσων παρέχουν υπηρεσίες οι οποίοι 
δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσουν πιστοποιητικά όπως τα 
προαναφερόμενα, ή να τα εξασφαλίσουν μέσα στις ταχ­
θείσες προθεσμίες. 
'Αρ&ρο 30 
Στα πλαίσια των άρθρων 25 έως 28, η αναθέτουσα αρχή 
είναι δυνατόν να καλέσει τους παρέχοντες υπηρεσίες να 
συμπληρώσουν τα υποβληθέντα έγγραφα και πιστοποιητικά 
ή να τα αποσαφηνίσουν. 
Άρ&ρο 31 
1. Τα κράτη μέλη τα οποία έχουν επισήμους πίνακες ανα­
γνωρισμένων παρεχόντων υπηρεσίες οφείλουν να τους προ­
σαρμόσουν στις διατάξεις του άρθρου 25 στοιχεία α) έως δ) 
και ζ) και των άρθρων 26 έως 28. 
2. Οι παρέχοντες υπηρεσίες που είναι εγγεγραμμένοι 
στους ανωτέρω πίνακες μπορούν, για την εκάστοτε σύμ­
βαση, να υποβάλλουν στην αναθέτουσα αρχή πιστοποιητικό 
εγγραφής εκδιδόμενο από την αρμόδια αρχή. Το πιστοποιη­
τικό αυτό μνημονεύει τα δικαιολογητικά βάσει των οποίων 
έγινε η εγγραφή στον πίνακα καθώς και τη σχετική κατά­
ταξη. 
3. Η εγγραφή στους ανωτέρω πίνακες, πιστοποιούμενη 
από τους αρμόδιους φορείς, συνιστά για τις αναθέτουσες 
αρχές των άλλων κρατών μελών τεκμήριο καταλληλότητας, 
για την παροχή υπηρεσιών που αντιστοιχούν στην κατά­
ταξη του παρέχοντος υπηρεσία, μόνο κατά την έννοια του 
άρθρου 25 στοιχεία α) έως δ) και ζ) του άρθρου 26, του 
άρθρου 27 στοιχεία 6) και γ) και του άρθρου 28 στοιχείο α). 
Οι πληροφορίες που μπορούν να συναχθούν από την 
εγγραφή στους επίσημους πίνακες δεν είναι δυνατόν να 
τεθούν υπό αμφισβήτηση. Όσον αφορά, πάντως, την κατα­
βολή των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, μπορεί να 
ζητηθεί, για κάθε προς ανάθεση σύμβαση, πρόσθετο πιστο­
ποιητικό από κάθε εγγεγραμμένο παρέχοντα υπηρεσία. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/17 
Οι αναθέτουσες αρχές των άλλων κρατών μελών εφαρμό­
ζουν τις προηγούμενες διατάξεις μόνο προς όφελος των 
παρεχόντων υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι στην χώρα 
η οποία έχει καταρτίσει τον εκάστοτε επίσημο πίνακα. 
4. Για την ενδεχόμενη εγγραφή των παρεχόντων υπηρε­
σίες των λοιπών κρατών μελών σε έναν τέτοιο κατάλογο, 
δεν μπορούν να απαιτούνται άλλες αποδείξεις και δηλώσεις 
από εκείνες που ζητούνται από τους παρέχοντες υπηρεσίες 
του κράτους μέλους, και, οπωσδήποτε, όχι άλλες από 
εκείνες που προβλέπονται στα άρθρα 25 έως 29. 
5. Εκείνα τα κράτη μέλη τα οποία διαθέτουν επίσημους 
καταλόγους οφείλουν να ανακοινώσουν στα λοιπά κράτη 
μέλη τη διεύθυνση του οργανισμού στον οποίο μπορούν να 
υποβληθούν αιτήσεις εγγραφής. 
Κεφάλαιο 3 
Κριτήρια ανάθεσης των συμβάσεων 
Άρΰρο 32 
1. Με την επιφύλαξη των εθνικών νομοθετικών, κανονι­
στικών και διοικητικών διατάξεων που διέπουν την κατα­
βολή ανταλλάγματος για ορισμένες υπηρεσίες, τα κριτήρια 
βάσει των οποίων οι αναθέτουσες αρχές αναθέτουν τις συμ­
βάσεις μπορεί να είναι: 
α) όταν η σύμβαση ανατίθεται στον υποβάλλοντα την 
πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, 
διάφορα κριτήρια που συνδέονται με τη σύμβαση: π.χ., η 
ποιότητα, τα τεχνικά πλεονεκτήματα, τα αισθητικά και 
λειτουργικά χαρακτηριστικά, η τεχνική υποστήριξη και 
εξυπηρέτηση, η ημερομηνία παράδοσης και η προθεσμία 
παράδοσης, οι τιμές' 
6) ή απλώς οι χαμηλότερες τιμές. 
2. Όταν η σύμβαση πρόκειται να ανατεθεί στον υποβάλ­
λοντα την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προ­
σφορά, οι αναθέτουσες αρχές δηλώνουν στη συγγραφή υπο­
χρεώσεων ή στην προκήρυξη του διαγωνισμού τα κριτήρια 
βάσει των οποίων πρόκειται να αναθέσουν τη σύμβαση και, 
ει δυνατόν, την προτεραιότητα ή τη βαρύτητα που τους 
προσδίδουν. 
Άρ#ρο 33 
1. Εάν, για μια δεδομένη σύμβαση, οι προσφορές φαί­
νονται υπερβολικά χαμηλές σε σχέση με το αντικείμενο της, 
η αναθέτουσα αρχή, πριν απορρίψει τις προσφορές αυτές, 
ζητά εγγράφως λεπτομέρειες για τα επιμέρους στοιχεία της 
προσφοράς, τα οποία κρίνει ουσιώδη και προβαίνει σε εξα­
κρίβωση των εν λόγω συστατικών στοιχείων λαμβάνοντας 
υπόψη τις δοθείσες επεξηγήσεις. 
Η αναθέτουσα αρχή μπορεί να λάβει υπόψη επεξηγήσεις 
που βασίζονται σε αντικειμενικούς λόγους συμπεριλαμβανο­
μένης της οικονομίας της μεθόδου παροχής υπηρεσίας, ή των επιλεγεισών τεχνικών λύσεων ή των εξαιρετικά 
ευνοϊκών συνθηκών υπό τις οποίες ο προσφέρων θα παρά­
σχει την υπηρεσία του ή την πρωτοτυπία της υπηρεσίας που 
προτείνει ο προσφέρων. 
Εάν τα έγγραφα που συνδέονται με τη σύμβαση προβλέπουν 
την ανάθεση της στον υποβάλλοντα τη χαμηλότερη προ­
σφορά, η αναθέτουσα αρχή οφείλει να γνωστοποιήσει στην 
Επιτροπή την απόρριψη των προσφορών τις οποίες θεωρεί 
υπερβολικά χαμηλές. 
2. Στην περίπτωση προσφοράς υποβαλλόμενης από 
δημόσιο φορέα ή από δημόσια επιχείρηση, η αναθέτουσα 
αρχή εξακριβώνει ειδικότερα αν η προσφορά αυτή επηρεά­
ζεται από τη χορήγηση δημόσιων πόρων για: 
α) το συμψηφισμό λειτουργικών ζημιών 
6) την εξασφάλιση κεφαλαίων 
γ) μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις ή δάνεια υπό προνομια­
κούς όρους· 
δ) τη χορήγηση οικονομικών πλεονεκτημάτων μέσω 
παραίτησης από το δικαίωμα επί των κερδών ή μέσω 
της μη άσκησης ενοχικών απαιτήσεων · 
ε) την παραίτηση από την κανονική απόδοση δεσμευ­
μένων δημόσιων πόρων 
στ) το συμψηφισμό βαρών επιβληθέντων από το δημόσιο. 
Ενημερώνει δε την Επιτροπή για το αν προτίθεται να ανα­
θέσει τη σύμβαση σε προσφέροντα του οποίου η προσφορά 
επηρεάζεται από κάποια από τις προαναφερόμενες ενέρ­
γειες. 
3. Οι αναθέτουσες αρχές είναι δυνατόν να απορρίπτουν 
προσφορές που είναι υπερβολικά χαμηλές λόγω της λήψης 
κρατικής ενίσχυσης μόνο αφού ζητήσουν τη γνώμη του προ-
σφέροντος και αυτός δεν είναι σε θέση να αποδείξει ότι η εν 
λόγω ενίσχυση έχει κοινοποιηθεί προς την Επιτροπή 
δυνάμει του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης, ή ότι 
έχει εγκριθεί από την Επιτροπή. Οι αναθέτουσες αρχές που 
απορρίπτουν μια προσφορά υπ' αυτές τις συνθήκες ενημερώ­
νουν σχετικά την Επιτροπή. 
ΤΙΤΛΟΣ VII 
ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
Άρφρο 34 
Ο καθορισμός των προθεσμιών γίνεται σύμφωνα με τον 
κανονισμό (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1182/71 του Συμβουλίου 
της 3ης Ιουνίου 1971 ο οποίος θεσπίζει τους κανόνες καθο­
ρισμού χρονικών περιόδων, ημερομηνιών και προθε­
σμιών Q). 
(') ΕΕ αριθ. L 124 της 8. 6. 1971, σ. 1. 
Αριθ. C 250/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
Άρΰρο 35 
1. Για να καταστεί δυνατή η εκτίμηση των αποτελε­
σμάτων της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, τα κράτη 
μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή στατιστική έκθεση σχε­
τικά με τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που έχουν ανα­
θέσει οι αρχές, το αργότερο μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 1995 
για το προηγούμενο έτος και στη συνέχεια ανά διετία μέχρι 
τις 31 Οκτωβρίου. 
2. Η έκθεση αυτή διευκρινίζει τουλάχιστον τον αριθμό 
και την αξία των συμβάσεων που ανατέθηκαν από κάθε 
αναθέτουσα, αρχή ή κατηγορία αρχών καθ' υπέρβαση του 
κατωτάτου ορίου, διακρίνοντας στο μέτρο του δυνατού, 
κατά διαδικασία, κατηγορία έργων και εθνικότητα του 
εργολήπτη στον οποίο ανατέθηκε η σύμβαση, στην περί­
πτωση δε των διαδικασίων με διαπραγμάτευση, σύμφωνα με 
τις υποδιαιρέσεις του άρθρου 12, αναφέροντας τον αριθμό 
και την αξία των συμβάσεων που έχουν ανατεθεί σε κάθε 
κράτος μέλος και σε τρίτες χώρες. 
3. Η Επιτροπή προσδιορίζει τη φύση κάθε επιπλέον στα­
τιστικού στοιχείου που απαιτείται σύμφωνα με την 
παρούσα οδηγία, βάσει της διαδικασίας του άρθρου 36 
παράγραφος 3. 
Άρΰ'ρο 36 
1. Η Επιτροπή επικουρείται από τη συμβουλευτική επι­
τροπή δημοσίων συμβάσεων, η οποία έχει συσταθεί με την 
απόφαση 71/306/ΕΟΚ. 
2. Όσον αφορά τις συμβάσεις τηλεπικοινωνιακών υπηρε­
σιών που υπάγονται στην κατηγορία 5 του παραρτήματος 
Ι Α, η Επιτροπή επικουρείται επίσης από τη συμβουλευτική 
επιτροπή συμβάσεων τηλεπικοινωνιών, η οποία έχει 
συσταθεί με την οδηγία 90/531/ΕΟΚ. 
3. Όταν γίνεται αναφορά στη διαδικασία της παρούσας 
παραγράφου, ο αντιπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλλει 
στην εν λόγω επιτροπή σχέδιο των μέτρων που πρόκειται να 
ληφθούν. Η συμβουλευτική επιτροπή διατυπώνει τη γνώμη 
της για το σχέδιο αυτό, μέσα σε προθεσμία που μπορεί να 
ορίσει ο πρόεδρος ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα 
του θέματος και, αν χρειασθεί, προβαίνει σε ψηφοφορία. 
Η γνώμη καταχωρείται στα πρακτικά. Επιπλέον κάθε 
κράτος μέλος έχει το δικαίωμα να ζητήσει να καταχωρηθεί 
η θέση του στα πρακτικά. 
Η Επιτροπή λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη τη γνώμη της συμ­
βουλευτικής επιτροπής και την ενημερώνει για τον τρόπο με 
τον οποίο έλαβε υπόψη τη γνώμη αυτή. 
4. Οι προαναφερόμενες συμβουλευτικές επιτροπές εξετά­
ζουν, μετά από πρωτοβουλία της Επιτροπής ή αίτημα ενός 
κράτους μέλους, κάθε ζήτημα που έχει σχέση με την εφαρ­
μογή της παρούσας οδηγίας. Άρΰρο 37 
1. Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για τυχόν 
γενικού χαρακτήρα δυσχέρειες που συναντούν, εκ του 
νόμου ή εκ των πραγμάτων, οι επιχειρήσεις τους στην προ­
σπάθεια τους να εξασφαλίσουν την ανάθεση δημοσίων συμ­
βάσεων υπηρεσιών ή παραχώρησης υπηρεσιών σε τρίτες 
χώρες. 
2. Η Επιτροπή θα υποβάλει προς το Συμβούλιο μια πρώτη 
έκθεση μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992 και τη συνέχεια περιο­
δικές εκθέσεις, σχετικά με την ελευθέρωση του τομέα των 
δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών και παραχώρησης υπηρε­
σιών στις τρίτες χώρες καθώς και σχετικά με την πορεία 
των διαπραγματεύσεων με τις χώρες αυτές για το εν λόγω 
θέμα, ιδίως στα πλαίσια της συμφωνίας GATT. 
3. Όταν η Επιτροπή, είτε με βάση τις εκθέσεις που αναφέ­
ρονται στην παράγραφο 2 είτε με βάση άλλα στοιχεία, δια­
πιστώνει ότι μια τρίτη χώρα, όσον αφορά την ανάθεση 
δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών ή παραχώρησης υπηρε­
σιών: 
α) δεν εξασφαλίζει στις κοινοτικές επιχειρήσεις πραγμα­
τικές δυνατότητες πρόσβασης αντίστοιχες με εκείνες που 
εξασφαλίζονται από την Κοινότητα στις επιχειρήσεις της 
χώρας αυτής-
6) δεν εξασφαλίζει στις κοινοτικές επιχειρήσεις την ίδια 
αντιμετώπιση ή τις ίδιες ευκαιρίες ανταγωνισμού που 
εξασφαλίζει στις εθνικές επιχειρήσεις-
γ) επιφυλάσσει στις επιχειρήσεις από άλλες τρίτες χώρες 
περισσότερο ευνοϊκή αντιμετώπιση απ' ό,τι στις κοινο­
τικές επιχειρήσεις· 
η Επιτροπή είναι δυνατόν να αρχίσει διαπραγματεύσεις για 
να επανορθώσει την κατάσταση. 
4. Υπό τους όρους που αναφέρονται στην παράγραφο 3, η 
Επιτροπή, πέραν των ενεργειών δυνάμει της παραγράφου 
αυτής, είναι δυνατόν να αποφασίσει, ότι ανάθεση δημοσίων 
συμβάσεων υπηρεσιών ή παραχώρησης υπηρεσιών σε: 
α) επιχειρήσεις που υπόκεινται στη νομοθεσία της εν λόγω 
τρίτης χώρας· 
6) επιχειρήσεις, συνεργαζόμενες με τις επιχειρήσεις του 
στοιχείου α), οι οποίες έχουν την επίσημη έδρα τους 
στην Κοινότητα χωρίς όμως πραγματικό και διαρκή 
δεσμό με την οικονομία ενός κράτους μέλους· 
γ) επιχειρήσεις που υποβάλλουν προσφορές σχετικά με υπη­
ρεσίες προερχόμενες από την εν λόγω τρίτη χώρα, 
είναι δυνατόν να ανασταλεί ή να περιορισθεί για μια 
περίοδο προσδιοριζόμενη στη σχετική απόφαση της Επι­
τροπής. 
Η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει για τα ενδεικνυόμενα 
μέτρα είτε με δική της πρωτοβουλία είτε μετά από σχετικό 
αίτημα ενός κράτους μέλους, και αφού συμβουλευθεί τα 
κράτη μέλη σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 36 παρά-
^^1 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αρι^^Ο^ 
γράφοςΐ Οταν ένα κράτος μέλος ^ητά από την Επιτροπή 
να λάβει μέτρα,ηΕπιτροπή εκδίδει την απόφαση της μέσα 
σετρειςτοπολύμήνεςαπότη λήψη τουσχετικούαιτή-
ματος. 
κοινοποιεί δε στο Συμβούλιο και στα κράτη μέλη τις εκδι­
δόμενες αποφάσεις. 
^ά^ε κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει την παραπομπή από 
φασηςτηςΕπιτροπήςστοΣυμβούλιο μέσα σε τέσσερις το 
πολύ εβδομάδες από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης 
αυτής. 
Ιο Συμβούλιο, μεειδική πλειοψηφία, μπορεί να εκδώσει 
διαφορετική απόφαση, και τούτο μέσα σε τρειςτο πολύ 
μήνες από την παραπομπή. 
^. Ιοάρ^ο αυτό εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των υπο­
χρεώσεων της Κοινότητας απέναντι στις τρίτες χώρες. 
Ιοάρ^ρο Ι παράγραφος Ι της οδηγίας ^ββό^ΕΟΚτου 
Συμβουλίου^ αντικα^ίσταταιαπότο ακόλουθο κείμενοι 
^Ρ Ια κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, 
έτσι ώστε, όσον αφορά τις διαδικασίες ανάθεσης σ^μβά 
σεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών 
7Ι^0^ΕθΚ,77^β^ΕΟ^και Α ^ΕΟΚ^,οιαποφά 
σεις των ανα^ετουσών αρχών να υπόκεινται στην 
άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, όσο το δυνατόν 
ταχύτερων προσφυγών, σύμφωνα με τους όρους που 
τίθενται στα ακόλουθα άρ^ρα κα^ώς και, ιδίως, στο 
άρ^ρο^παράγραφος7,στην περίπτωση όπου οι αποφά 
σεις αυτές παραβιάζουν την κοινοτική νομοθεσία στον 
τομέα των δημοσίων συμβάσεων ή τους εθνικούς 
κανόνες που θέτουν σε εφαρμογή την κοινοτική νομό 
^εσία. 
^ΕΕαρι^.Ρ,.,της ,σ,,,^ 
Τοαργότερο τρία έτη μετά την εκπνοή της προθεσμίας για 
συμμόρφωση με την παρούσα οδηγία,ηΕπιτροπή, σε στενή 
^^^^Μ5^τη^^^ί^^^^. συνεργασία με τις επιτροπές που αναφέρονται στο άρ^ρο^β 
παράγραφος 3, ^α προβεί σε επισκόπηση του τρόπου εφαρ­
μογής της παρούσας οδηγίας,ιδίωςδετης επίδρασης της 
εφαρμογής της οδηγίας αυτής στην παροχή των υπηρεσιών 
που απαριθμούνται στο παραρτημαιΑκα^ώς και στις δια­
τάζεις που αφορούν τα τεχνικά πρότυπα. Ειδικότερα δε, ^α 
εκτιμήσειτιςπροοπτικέςπλήρουςεφαρμογήςτηςοδηγίας 
καιγιατηνπαροχή τωνάλλων υπηρεσιών, που απαρι^ 
μούνται στο παράρτημα^ΙΒ,κα^ώςκαιτην επίδραση της 
παροχής υπηρεσιών με αυτεπιστασία στην πραγματική ελευ 
^έρωση της αγοράς στον αντίστοιχο τομέα, ^α υποβάλει δε 
τις αναγκαίας προτάσεις για την ανάλογη αναπροσαρμογή 
της οδηγίας. 
Ρ Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομο^ε 
τικές,κανονιστικέςκαιδιοικητικέςδιατά^ειςγιατησυμ-
μόρφωση μετηνπαρούσαοδηγίαμέχριτην ίη Μαρτίου 
ί^Ο,Νληροφορούν αμέσως την Επιτροπή σχετικά. 
^, νταντά κράτη μέλη ^εσπί^ουν τις εν λόγω διατάζεις, 
οι τελευταίες αυτές περιέχουν παραπομή στην παρούσα 
οδηγίαήσυνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την 
επίσημη δημοσίευση τους,Οτρόπος της παραπομπής καθο­
ρίζεται από τα κράτη μέλη. 
Ια κράτη μέλη ανακοινώνουνστην Επιτροπή τακείμενα 
των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου που ^εσπί 
^ουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία. 
11 παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
Αριθ. C 250/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25.9.91 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Α 
Υπηρεσίες κατά την έννοια του άρθρου 9 
Κατηγορία 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 
11 
12 
13 
14 
15 
16 Τίτλος 
Υπηρεσίες συντήρησης και επισκευών 
Υπηρεσίες χερσαίων μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των 
μεταφορών με θωρακισμένα οχήματα και των ταχυδρομικών 
αποστολών, εξαιρούμενης της μεταφοράς αλληλογραφίας 
Υπηρεσίες επιβατικών και εμπορευματικών εναέριων μετα­
φορών, εξαιρούμενης της μεταφοράς αλληλογραφίας 
Χερσαία, πλην της σιδηροδρομικής, και αεροπορική μετα­
φορά αλληλογραφίας 
Τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες 
Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες 
α) υπηρεσίες ασφαλίσεων 
6) τραπεζικές και επενδυτικές υπηρεσίες (2) 
Υπηρεσίες πληροφορικής και συναφείς υπηρεσίες 
Υπηρεσίες έρευνας και ανάπτυξης (3) 
Υπηρεσίες λογιστικής, λογιστικού ελέγχου και τήρησης λογι­
στικών βιβλίων 
Υπηρεσίες έρευνας αγοράς και δημοσκοπήσεων 
Υπηρεσίες παροχής συμβουλών διοίκησης επιχειρήσεων και 
συναφείς υπηρεσίες 
Υπηρεσίες αρχιτέκτονα-
υπηρεσίες μηχανικού και ολοκληρωμένες υπηρεσίες μηχα­
νικού · 
υπηρεσίες πολεοδομικού σχεδιασμού και αρχιτεκτονικής 
τοπίου" 
συναφείς υπηρεσίες παροχής επιστημονικών και τεχνικών 
συμβουλών* 
υπηρεσίες τεχνικών δοκιμών και αναλύσεων 
Διαφημιστικές υπηρεσίες 
Υπηρεσίες καθαρισμού κτιρίων και διαχείρισης ακινήτων 
Υπηρεσίες εκδόσεων και εκτυπώσεων, έναντι αμοιβής ή 
βάσει σύμβασης 
Αποχετεύσεις και διάθεση απορριμμάτων 
εγκαταστάσεις υγιεινής και συναφείς υπηρεσίες CPC: Τμήμα, Ομάδα, 
Κλάση ή Διάκριση 
6112,6122,633,886 
712 (πλην 71235), 
7512, 87304 
73 (πλην 7321) 
71235, 7321 
752(') 
πρώην 81 
812, 814 
84 
85 
862 
864 
865, 866 (4) 
867 
871 
874, 82201, 82202 
88442 
94 
(') Πλην των υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας, τηλετυπίας, ραδιοφωνίας, τηλεειδοποίησης και των υπηρεσιών μέσω δορυφόρου. 
(2) Πλην των δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με την έκδοση κρατικών ομολόγων και των δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με 
τη διαχείριση δημοσίου χρέους. 
(3) Όπως προσδιορίζεται στην ένατη αιτιολογική σκέψη. 
(") Πλην των υπηρεσιών διαιτησίας και συμβιβασμού. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/21 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΒ 
Υπηρεσίες κατά την έννοια του άρθρου 10 
Κατηγορία 
17 
18 
19 
20 
21 
22 
23 
24 
25 
26 
27 Τίτλος 
Υπηρεσίες ξενοδοχειακές και εστίασης 
Υπηρεσίες σιδηροδρομικών μεταφορών 
Υπηρεσίες πλωτών μεταφορών 
Υπηρεσίες βοηθητικών μεταφορών και μεταφορών υποστή­
ριξης 
Νομικές υπηρεσίες 
Υπηρεσίες εξεύρεσης και τοποθέτησης προσωπικού 
Υπηρεσίες ερευνών και ασφαλείας (πλην των υπηρεσιών 
θωρακισμένων αυτοκινήτων) 
Υπηρεσίες εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης 
Υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας 
Υπηρεσίες αναψυχής, πολιτιστικές και αθλητικές 
Λοιπές υπηρεσίες CPC: Τμήμα, Ομάδα, 
Κλάση ή Διάκριση 
64 
711 
72 
74 
861 
872 
873 (πλην 87304) 
92 
93 
96 
Αριθ. C 250/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
Ορισμός ορισμένων τεχνικών προδιαγραφών 
Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας: 
1. Ως «τεχνικές προδιαγραφές» νοούνται όλες οι τεχνικές απαιτήσεις που περιέχονται ιδίως στις συγγραφές υπο­
χρεώσεων και καθορίζουν τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά μιας υπηρεσίας, ενός υλικού, ενός προϊόντος ή 
μιας προμήθειας ειδών, και οι οποίες επιτρέπουν τον αντικειμενικό προσδιορισμό μιας εργασίας, ενός υλικού, 
ενός προϊόντος ή μιας προμήθειας ειδών, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στη χρήση για την οποία προορί­
ζονται από την αναθέτουσα αρχή. Οι απαιτήσεις αυτές συμπεριλαμβάνουν τα επίπεδα ποιότητας και από­
δοσης, την ασφάλεια, τις διαστάσεις, καθώς και τις απαιτήσεις που ισχύουν για το υλικό, το προϊόν ή την 
προμήθεια ειδών όσον αφορά την εξασφάλιση της ποιότητας, την ορολογία, τα σύμβολα, τις δοκιμές και 
μεθόδους δοκιμών, τη συσκευασία, τη σήμανση και τις ετικέτες. Περιλαμβάνουν επίσης τους κανόνες μελέτης 
και προμέτρησης, τους όρους δοκιμής, ελέγχου και παραλαβής των έργων, καθώς και τις κατασκευαστικές 
τεχνικές και μεθόδους και κάθε άλλο όρο τεχνικού χαρακτήρα που η αναθέτουσα αρχή είναι σε θέση να 
καθορίσει, μέσω γενικών ή ειδικών κανονιστικών διατάξεων, σχετικά με τα ολοκληρωμένα έργα καθώς και με 
τα υλικά ή τα στοιχεία που αποτελούν τα έργα αυτά. 
2. Ως «πρότυπα» νοούνται οι τεχνικές προδιαγραφές που έχουν εγκριθεί από κάποιον αναγνωρισμένο οργα­
νισμό κανονιστικών αρμοδιοτήτων, με σκοπό την επαναλαμβανόμενη ή συνεχή εφαρμογή, η οποία όμως 
καταρχήν δεν είναι υποχρεωτική. 
3. Ως «ευρωπαϊκά πρότυπα»: νοούνται τα πρότυπα που έχουν εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποί­
ησης (CEN) ή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (CENELEC) ως «Ευρωπαϊκά Πρό­
τυπα (CEN)» ή ως «Κείμενα Εναρμόνισης (HD)», σύμφωνα με τους κοινούς κανόνες των οργανισμών αυτών, 
ή από το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) ως «Ευρωπαϊκά Τηλεπικοινωνιακά Πρό­
τυπα (ETS)». 
4. Ως «ευρωπαϊκή τεχνική έγκριση» νοείται η ευνοϊκή τεχνική εκτίμηση της καταλληλότητας ενός προϊόντος για 
χρήση, με γνώμονα την ικανοποίηση των βασικών απαιτήσεων για τις κατασκευές και με βάση τα εγγενή 
χαρακτηριστικά του προϊόντος και τους τιθέμενους όρους εφαρμογής και χρήσης του. Μια ευρωπαϊκή τεχνική 
έγκριση χορηγείται από τον οργανισμό που είναι αναγνωρισμένος για το σκοπό αυτό από το εκάστοτε 
κράτος μέλος. 
5. Ως «κοινή τεχνική προδιαγραφή» νοείται η τεχνική προδιαγραφή που έχει εκπονηθεί, σύμφωνα με διαδικασία 
αναγνωρισμένη από τα κράτη μέλη, με σκοπό την εξασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής της σε όλα τα κράτη 
μέλη και έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα τωνΕυρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
6. Ως «ουσιώδεις απαιτήσεις» νοούνται οι απαιτήσεις, σχετικά με την ασφάλεια, την υγεία και ορισμένους 
άλλους τομείς γενικού συμφέροντος, στις οποίες πρέπει να ανταποκρίνονται τα έργα. 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/23 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III 
ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΩΝ 
Α. Προκαταρκτική ενημέρωση 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής και, εάν διαφέρουν, της υπηρεσίας από την οποία μπορούν να ληφθούν πρόσθετα πληρο­
φοριακά στοιχεία: 
2. Σύνολο των συμβάσεων που πρόκειται να ανατεθούν για καθεμία από τις κατηγορίες υπηρεσιών του παραρτή­
ματος ΙΑ: 
3. Προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης των διαδικασιών ανάθεσης, κατά κατηγορία: 
4. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
5. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
6. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
Β. Ανοικτή διαδικασία 
Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής: 
Κατηγορία και περιγραφή των υπηρεσιών: 
Ταξινόμηση CPC: 
Τόπος παροχής των υπηρεσιών: 
α) διευκρίνιση του αν η ανάθεση της παροχής των υπηρεσιών επιφυλάσσεται, με νομοθετικές, κανονιστικές 
ή διοικητικές διατάξεις, σε μία συγκεκριμένη επαγγελματική τάξη: 
6) αναφορά αυτών των νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων: 
γ) διευκρίνιση του αν τα νομικά πρόσωπα θα πρέπει να δηλώσουν τα ονόματα και τα επαγγελματικά προ­
σόντα των στελεχών που θα είναι υπεύθυνα για την παροχή των υπηρεσιών: 
Διευκρίνιση του αν οι υποψήφιοι προμηθευτές μπορούν να υποβάλουν προσφορά για μέρος των ζητούμενων 
υπηρεσιών: 
Εναλλακτικές προσφορές: 
α) ενδεχομένως, κατ' ελάχιστον προδιαγραφές: 
6) ενδεχομένως, επιθυμητά στοιχεία: 
Διάρκεια της σύμβασης ή προθεσμία ολοκλήρωσης της παροχής των υπηρεσιών: 
α) επωνυμία και διεύθυνση της υπηρεσίας από την οποία διατίθενται τα έγγραφα στοιχεία του διαγωνισμού: 
6) προθεσμία υποβολής των σχετικών αιτήσεων: 
γ) ενδεχομένως, αναφορά του ύψους και του τρόπου καταβολής του ποσού που απαιτείται ως αντίτιμο των 
εν λόγω εγγράφων στοιχείων: 
α) πρόσωπα που επιτρέπεται να παραστούν στην αποσφράγιση των προσφορών: 
6) ημερομηνία, ώρα και τόπος της αποσφράγισης: 1. 
2. 
3. 
4. 
5. 
6. 
7. 
8. 
Apifl. C 250/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
10. Ενδεχομένως, απαιτούμενες εγγυήσεις: 
11. Βασικοί τρόποι χρηματοδότησης και πληρωμών ή/και αναφορά των σχετικών διατάξεων: 
12. Ενδεχομένως, νομική μορφή την οποία θα πρέπει να περιβληθεί μια κοινοπραξία προμηθευτών, εφόσον τους 
ανατεθεί η σύμβαση: 
13. Πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση του κάθε προμηθευτή, καθώς και στοιχεία και διατυπώ­
σεις που είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση των όρων οικονομικού και τεχνικού χαρακτήρα που πρέπει 
κατ' ελάχιστον να πληρούν οι προμηθευτές: 
14. Περίοδος κατά την οποία ο κάθε υποψήφιος δεσμεύεται από την προσφορά του: 
15. Κριτήρια βάσει των οποίων θα γίνει η ανάθεση της σύμβασης και αξιολόγηση τους. Τα κριτήρια, πέρα από 
εκείνο της χαμηλότερης προσφοράς, αναφέρονται εφόσον δεν περιέχονται στα συμβατικά τεύχη: 
16. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
17. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
18. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
Γ. Κλειστή διαδικασία 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής: 
2. Κατηγορία και περιγραφή των υπηρεσιών: 
Ταξινόμηση CPC: 
3. Τόπος παροχής των υπηρεσιών: 
4. α) διίυκρίνιση του αν η ανάθεση της παροχής των υπηρεσιών επιφυλάσσεται, με νομοθετικές, κανονιστικές 
ή διοικητικές διατάξεις, σε μία συγκεκριμένη επαγγελματική τάξη: 
6) αναφορά αυτών των νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων: 
γ) διευκρίνιση του αν τα νομικά πρόσωπα θα πρέπει να δηλώσουν τα ονόματα και τα επαγγελματικά προ­
σόντα των στελεχών που θα είναι υπεύθυνα για την παροχή των υπηρεσιών: 
5. Διευκρίνιση του αν οι υποψήφιοι προμηθευτές μπορούν να υποβάλουν προσφορά για μέρος των ζητούμενων 
υπηρεσιών: 
6. Αριθμός ή όρια του αριθμού των προμηθευτών που πρόκειται να προσκληθούν να υποβάλουν προσφορά: 
7. Εναλλακτικές προσφορές: 
α) ενδεχομένως, κατ' ελάχιστον προδιαγραφές: 
6) ενδεχομένως, επιθυμητά στοιχεία: 
8. Διάρκεια της σύμβασης ή προθεσμία ολοκλήρωσης της παροχής των υπηρεσιών: 
9. Ενδεχομένως, νομική μορφή την οποία θα πρέπει να περιβληθεί μια κοινοπραξία προμηθευτών, εφόσον τους 
ανατεθεί η σύμβαση: 
10. α) ενδεχομένως, αιτιολόγηση της χρήσης της επισπευσμένης διαδικασίας: 
6) ημερομηνία λήξης της παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής: 
γ) διεύθυνση στην οποία πρέπει να διαβιβασθούν: 
δ) γλώσσα ή γλώσσες στις οποίες πρέπει να συνταχθούν: 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/25 
11. Ημερομηνία λήξης της αποστολής των προσκλήσεων για υποβολή προσφοράς: 
12. Ενδεχομένως, τυχόν απαιτούμενες εγγυήσεις: 
13. Πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση του κάθε προμηθευτή, καθώς και στοιχεία και διατυπώ­
σεις που είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση των όρων οικονομικού και τεχνικού χαρακτήρα που πρέπει 
κατ' ελάχιστον να πληρούν οι προμηθευτές: 
14. Κριτήρια βάσει των οποίων θα γίνει η ανάθεση της σύμβασης και αξιολόγηση τους, εφόσον αυτά δεν αναφέ­
ρονται στην πρόσκληση υποβολής των προσφορών: 
15. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
16. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
17. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
Δ. Διαδικασία με διαπραγμάτευση 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής: 
2. Κατηγορία και περιγραφή των υπηρεσιών: 
Ταξινόμηση CPC: 
3. Τόπος παροχής των υπηρεσιών: 
4. α) διευκρίνιση του αν η ανάθεση της παροχής των υπηρεσιών επιφυλάσσεται, με νομοθετικές, κανονιστικές 
ή διοικητικές διατάξεις, σε μία συγκεκριμένη επαγγελματική τάξη: 
6) αναφορά αυτών των νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων: 
γ) διευκρίνιση του αν τα νομικά πρόσωπα θα πρέπει να δηλώσουν τα ονόματα και τα επαγγελματικά προ­
σόντα των στελεχών που θα είναι υπεύθυνα για την παροχή των υπηρεσιών: 
5. Διευκρίνιση του αν οι υποψήφιοι προμηθευτές μπορούν να υποβάλουν προσφορά για μέρος των ζητούμενων 
υπηρεσιών: 
6. Αριθμός ή όρια του αριθμού των προμηθευτών που πρόκειται να προσκληθούν να υποβάλουν προσφορά: 
7. Εναλλακτικές προσφορές: 
α) ενδεχομένως, κατ' ελάχιστον προδιαγραφές: 
6) ενδεχομένως, επιθυμητά στοιχεία: 
8. Διάρκεια της σύμβασης ή προθεσμία ολοκλήρωσης της παροχής των υπηρεσιών: 
9. Ενδεχομένως, νομική μορφή την οποία θα πρέπει να περιβληθεί μια κοινοπραξία προμηθευτών, εφόσον τους 
ανατεθεί η σύμβαση: 
10. α) ενδεχομένως, αιτιολόγηση της χρήσης της επισπευσμένης διαδικασίας: 
6) ημερομηνία λήξης της παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής: 
γ) διεύθυνση στην οποία πρέπει να διαβιβασθούν: 
δ) γλώσσα ή γλώσσες στις οποίες πρέπει να συνταχθούν: 
11. Ενδεχομένως, τυχόν απαιτούμενες εγγυήσεις: 
Αριθ. C 250/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
12. Πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση του κάθε προμηθευτή, καθώς και στοιχεία και διατυπώ­
σεις που είναι απαραίτητες για την αξιολόγηση των όρων οικονομικού και τεχνικού χαρακτήρα που πρέπει 
κατ' ελάχιστον να πληρούν οι προμηθευτές: 
13. Ενδεχομένως, επωνυμία και διεύθυνση των προμηθευτών που έχουν ήδη επιλεγεί από την αναθέτουσα αρχή: 
14. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
15. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
16. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
17. Ημερομηνία των προηγουμένων δημοσιεύσεων στην Επίοημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: 
Ε. Ανάθεση συμβάσεων 
1. Επωνυμία και διεύθυνση της αναθέτουσας αρχής: 
2. Επιλεγείς τρόπος ανάθεσης της σύμβασης· στην περίπτωση της διαδικασίας με διαπραγμάτευση χωρίς να 
προηγηθεί δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού, αιτιολόγηση της επιλογής αυτής (άρθρο 13 παράγραφος 3): 
Ταξινόμηση CPC: 
3. Κατηγορία και περιγραφή των υπηρεσιών: 
4. Ημερομηνία ανάθεσης της σύμβασης: 
5. Κριτήρια ανάθεσης της σύμβασης: 
6. Αριθμός των παραληφθεισών προσφορών: 
7. Επωνυμία και διεύθυνση του αναδόχου (ή των αναδόχων): 
8. Τιμή ή φάσμα των τιμών (ελάχιστη/μέγιστη): 
9. Ενδεχομένως, αξία και πσοστό του τμήματος της σύμβασης που ενδέχεται να δοθεί ως υπεργολαβία σε τρί­
τους: 
10. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
11. Ημερομηνία δημοσίευσης της προκήρυξης του διαγωνισμού στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοι­
νοτήτων: 
12. Ημερομηνία αποστολής της παρούσας προκήρυξης: 
13. Ημερομηνία παραλαβής της παρούσας προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων: 
14. Στην περίπτωση συμβάσεων για υπηρεσίες απαριθμούμενες στο παράρτημα Ι Β, συγκατάθεση της αναθέ­
τουσας αρχής για τη δημοσίευση της προκήρυξης (άρθρο 18 παράγραφος 3): 
25. 9. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/27 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV 
Α. Προκηρύξεις μελετών 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής και της υπηρεσίας από την οποία διατίθενται τα έγγραφα στοιχεία του διαγωνισμού: 
2. Περιγραφή του αντικειμένου της μελέτης: 
3. Τύπος της διαδικασίας του διαγωνισμού (ανοικτή ή κλειστή): 
4. Στην περίπτωση της ανοικτής διαδικασίας: ημερομηνία λήξης της παραλαβής των μελετών: 
5. Στην περίπτωση της κλειστής διαδικασίας: 
α) επιτρεπόμενος αριθμός συμμετεχόντων ή όρια του αριθμού αυτού: 
6) ενδεχομένως, επωνυμία των ήδη επιλεγμένων συμμετεχόντων: 
γ) κριτήρια επιλογής των συμμετεχόντων: 
δ) ημερομηνία λήξης της παραλαβής των αιτήσεων συμμετοχής: 
6. Ενδεχομένως, διευκρίνιση του αν η συμμετοχή επιφυλάσσεται μόνο σε μία συγκεκριμένη επαγγελματική 
τάξη: 
7. Κριτήρια αξιολόγησης των μελετών: 
8. Ενδεχομένως, ονόματα των επιλεγέντων μελών της κριτικής επιτροπής: 
9. Διευκρίνιση του αν η απόφαση της κριτικής επιτροπής είναι δεσμευτική για την αναθέτουσα αρχή: 
10. Ενδεχομένως, αριθμός και ύψος των προς απονομή βραβείων: 
11. Ενδεχομένως, λεπτομερή στοιχεία των πληρωμών προς όλους τους συμμετέχοντες: 
12. Διευκρίνιση του αν οι βραβευόμενοι έχουν δικαιώματα στην ανάθεση τυχόν συμπληρωματικών συμβάσεων: 
13. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
14. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
15. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
Β. Αποτελέσματα διαγωγισμών μελετών 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθρμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου 
της αναθέτουσας αρχής: 
2. Περιγραφή του αντικειμένου της μελέτης: 
3. Συνολικός αριθμός συμμετασχόντων: 
4. Αριθμός αλλοδαπών συμμετασχόντων: 
Αριθ. € 250/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 25. 9. 91 
5. Νικητής ή νικητές του διαγωνισμού: 
6. Ενδεχομένως, απονεμηΟέντα βραβεία : 
7. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
8. Αναφορά των στοιχείων της αντίστοιχης προκήρυξης του διαγωνισμού μελετών: 
9. Ημερομηνία αποστολής της παρούσας προκήρυξης: 
10. Ημερομηνία παραλαβής της παρούσας προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων: 
25. 9.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 250/29 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V 
Α. Υπόδειγμα προκήρυξης για δημόσια σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών 
1. Επωυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής: 
2. α) τόπος παροχής των υπηρεσιών: 
6) αντικείμενο της παραχώρησης, φύση και έκταση των υπηρεσιών: 
γ) διάρκεια της σύμβασης: 
3. α) ημερομηνία λήξης της υποβολής των υποψηφιοτήτων: 
6) διεύθυνση στην οποία πρέπει να διαβιβασθούν: 
γ) γλώσσα ή γλώσσες στις οποίες πρέπει να συνταχθούν: 
4. Προσωπική κατάσταση των υποψηφίων και όροι τεχνικού και οικονομικού χαρακτήρα που πρέπει να πλη­
ρούν αυτοί: 
5. Κριτήρια βάσει των οποίων θα ανατεθεί η σύμβαση: 
6. Ενδεχομένως, ελάχιστο ποσοστό του συνολικού ποσού της σύμβασης παραχώρησης που θα ανατεθεί σε τρί­
τους: 
7. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
8. Ημερομηνία αποστολής της προκήρυξης: 
9. Ημερομηνία παραλαβής της προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινο­
τήτων: 
Β. ΑνάΦεση σύμβασης παραχώρησης 
1. Επωνυμία, ταχυδρομική και τηλεγραφική διεύθυνση, αριθμοί τηλεφώνου, τηλετύπου και τηλεομοιοτύπου της 
αναθέτουσας αρχής: 
2. Αντικείμενο της παραχώρησης, φύση και έκταση των υπηρεσιών: 
3. Ημερομηνία ανάθεσης της σύμβασης παραχώρησης: 
4. Αριθμός των υποβληθεισών προσφορών: 
5. Επωνυμία και διεύθυνση του αναδόχου της παραχώρησης: 
6. Λοιπά πληροφοριακά στοιχεία: 
7. Ημερομηνία δημοσίευσης της αντίστοιχης προκήρυξης του διαγωνισμού στην Επίσημη Εφημερίδα νωνΕνρω-
παϊκών Κοινοτήτων: 
8. Ημερομηνία αποστολής της παρούσας προκήρυξης: 
9. Ημερομηνία παραλαβής της παρούσας προκήρυξης από την Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών 
Κοινοτήτων: