ΗΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΚΥΡΩΠΛΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξίλλβς, 24.1.1996 
COM(96) 10 τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ 
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ, 
ΜΙΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΑ ΑΝΑΛΗΨΗ ΑΡΑΣΕΩΝ ΣΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ 
ν 

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, 
μια εισήγηση για ανάληψη δράσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
Περιεχόμενα 
1. Εισαγωγή 
2. Οι προκλήσεις 
2.1. Οικονομικές και βιομηχανικές προκλήσεις 
2.1.1. Διάρθρωση και τάσεις της αμυντικής βιομηχανίας 
2.1.2. Αναδιάρθρωση και ανταγωνιστικότητα 
2.1.3. Κατακερματισμός της αγοράς και εμπόδια για τη διασυνοριακή 
βιομηχανική ενοποίηση 
2.1.4. Οι τεχνολογικές συνέργειες μεταξύ του αμυντικού και του μη 
αμυντικού (πολιτικού) τομέα 
2.2. Πολιτικές προκλήσεις και προκλήσεις ασφάλειας 
2.2.1. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα της ασφάλειας και της άμυνας 
2.2.2. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη 
3. Οι φορείς και τα μέσα δράσης 
3.1 Η Ευρωπαϊκή Ένωση: προώθηση των συνεργείων μεταξύ των διαφόρων 
μέσων δράσης της 
3.1.1 Διαθέσιμα όργανα στο πλαίσιο της Ε.Κ. 
3.1.2 Διαθέσιμα όργανα στο πλαίσιο της Κ ΕΓΙ ΓΙ Λ 
3.2. Ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ της ΑΕΕ και της ΕΕ 
3.2.1 Σχέσεις ΕΕ/ΔΕΕ 
3.2.2 Ευρωπαϊκός Οργανισμός Εξοπλισμών 
4. Συμβολή των κοινοτικών οργάνων και δραστηριότητες 
4.1. Εσωτερική αγορά και τεχνολογική βάση 
4.1.1 Δημόσιες προμήθειες 
4.1.2 Ενδοκοινοτικό εμπόριο 
4.1.3 Δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης 
4.1.4 Τυποποίηση και τεχνική εναρμόνιση 
4.1.5 Πολιτική ανταγωνισμού 
4.1.6 Διαρθρωτικά ταμεία 
4.2 Η εξωτερική διάσταση 
4.2.1 Πολιτική εξαγωγών 
4.2.2 Έλεγχοι των εξαγωγών αγαθών και τεχνολογκόν διπλής χρήσης 
4.2.3 Εισαγωγικοί δασμοί για στρατιωτικούς εξοπλισμούς 
4.2.4 Εμπορικές σχέσεις με τρίτες χο\)ες 
5. Συμπεράσματα 
Παράρτημα 
Στατιστικοί πίνακες 
Κατάλογος πράξεων συγκέντρωσης στην αμυντική βιομηχανία σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο 
1. Εισαγωγή 
Οι αμυντικές βιομηχανίες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα οικονομικό και πολιτικό 
πλαίσιο που διέρχεται περίοδο ριζικής μεταβολής και που απαιτεί λύσεις που 
υπερβαίνουν τα εθνικά πλαίσια. 
Η λήξη του ψυχρού πολέμου περιόρισε σημαντικά τον κίνδυνο που απειλούσε την 
ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου και επέτρεψε την περιστολή των στρατιωτικών 
προϋπολογισμών και την ενίσχυση της κίνησης επαναπροσανατολισμού των 
συγκεκριμένων βιομηχανιών. Η ανάγκη περιστολής των δραστηριοτήτων των 
βιομηχανιών που συνδέονται με τον τομέα της άμυνας είχε άμεσες και σημαντικές 
επιπτώσεις, αφενός, στην απασχόληση, δεδομένου ότι. είχε ως αποτέλεσμα τη 
μείωση των θέσεων εργασίας από 1,6 εκατ. σε Ι εκατ. κατά το διάστημα 1984-1992 
(-37%) ιδίως σε ορισμένες περιφέρειες, και, αιρετέρου, στην παραγωγική βάση και 
στο δυναμικό καινοτομίας ολόκληρης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η κρίση την 
οποία διέρχονται σήμερα οι αμυντικές βιομηχανίες οφείλεται όχι μόνο στην 
περιστολή των αμυντικών δαπανών αλλά και στην αύξηση του διεθνούς 
ανταγωνισμού και ιδίως στον αναχρυνικύ κατακερματισμό των ευρωπαϊκών 
αγορών αμυντικού εξοπλισμού. 
Για το λόγο αυτό, σημειώνεται σήμερα μια στροιρή προς την ανάληψη δράσης από 
την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από τη μια πλευρά, η κρίση του κλάδου (όθησε τους 
βιομηχάνους και τους αρμόδιους για τη βιομηχανική πολιτική των κρατών μελών 
να ενθαρρύνουν την Ένωση, και ιδίως την Επιτροπή, να αναλάβει τις ευθύνες της. 
Από την άλλη, από τις διάφορες πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν είτε στο πλαίσιο 
της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) είτε στο πλαίσιο του δεύτερου πυλίόνα της 
Συνθήκης του Μάαστριχτ προέκυψαν ορισμένα πεδία εργασίας με στόχο τη 
θέσπιση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής εξοπλισμών. Συγκεκριμένα, στις 30 Ιουνίου 
1995, μια άτυπη ομάδα εμπειρογνωμόνων ΕΕ/ΔΕΕ συνέταξε έκθεση που περιέχει 
λύσεις, προτάσεις και συστάσεις για την εγκαθίδρυση μιας τέτοιας πολιτικής. Τον 
Ιούλιο του 1995, η Coreper προέβη στη σύσταση μιας διατομεακής ομάδας ad hoc η 
οποία, με βάση την έκθεση της ανωτέρω άτυπης ομάδας, ανέλαβε να προσδιορίσει 
τους τομείς στους οποίους θα μπορούσε να αναλη(|Όεί δράση σε επίπεδο 
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το σκοπό αυτό, θα διατυπώσει συστάσεις ως προς τη 
συνέχεια που θα μπορούσε να δοθεί στα πλαίσια της Κοινότητας ή της κοινής 
εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (Κ ΕΓΙ Π Λ) και να υποβάλει, 
ενδεχομένως, προτάσεις για συγκεκριμένοι μέτρα, υπό την επιφύλαξη των 
αρμοδιοτήτίον της Επιτροπής δυνάμει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα. Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί συμβολή σε αυτές τις εργασίες. 
Οι λόγοι για τους οποίους οι αμυντικές βιομηχανίες αντιμετωπίζουν δυσκολίες 
είναι ταυτόχρονα οικονομικοί και πολιτικοί και, κατά συνέπεια, στην ανάλυση των 
ιδιαίτερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν αυτές οι βιομηχανίες και στην 
επεξεργασία των δράσεων που δύνανται να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι δύο αυτές πτυχές. 
Εντούτοις, παρά την προφανή ανάγκη για μια σφαιρική προσέγγιση του θέματος, η 
παγίωση μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας 
εξακολουθεί να είναι μια μακροχρόνια διαδικασία. Ωστόσο, η κατάσταση στην 
οποία βρίσκονται σήμερα οι αμυντικές βιομηχανίες είναι τέτοια ώστε, αν δεν 
ληφθεί έγκαιρα καμία προποβουλία, κινδυνεύουν να εξαφανιστούν ολόκληροι 
κλάδοι της οικονομίας που συνδέονται με τις αμυντικές δραστηριότητες, 
προκαλώντας επιπλέον μαζικές απώλειες Οέσείυν εργασίας λόγω ιδίως της 
απότομης αύξησης του διεθνούς ανταγωνισμού. 
Αυτό απαιτεί άμεση και κατάλληλη ευρωπαϊκή απάντηση. 
Επιπλέον, η εισαγωγή μηχανισμών βασιζόμενων στην οικονομική αποδοτικότητα, 
ιδίως στις πολιτικές περί προμηθειών, θα επιτρέψει την ορθολογικό ιερή 
αξιοποίηση των δημοσιονομικών πόρων και την εξοικονόμηση σημαντικών ποσών. 
Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση σημαντικών ποσών και για το 
φορολογούμενο. Σύμφωνα με κάποια μελέτη, το ύψος των ποσών που θα 
εξοικονομηθούν θα κυμαίνεται μεταξύ 5 και 11 δις ECU ετησίως. 
Στο πλαίσιο αυτής της ανάγκης δράσης, η παρούσα ανακοίνωση δίνει έμφαση στις 
δράσεις οι οποίες, λόγω του ότι αναφέρονται σε ήδη υφιστάμενα κοινοτικά όργανα, 
εντάσσονται σε τομείς στους οποίους η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διαθέτει ιδιαίτερη 
αρμοδιότητα και εμπειρία. Αυτά τα μέσα δράσης μπορούν ενδεχομένως να 
χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με την ΚΕΠΠΑ. Συνεπώς, οι δράσεις αυτές θα 
μπορούσαν να αναληφθούν βραχυπρόθεσμα και να αποτελέσουν έτσι μια πρώτη 
λύση στα προβλήματα των αμυντικίόν βιομηχανιών καθώς και μια πρώτη συμβολή 
στην υπό οικοδόμηση ευρωπαϊκή ταυτότητα της ασ(|)άλειας και της άμυνας. 
Στην προσέγγιση που υιοθέτησε, η Επιτροπή βασίστηκε στις αρχές που περιέχονται 
στην ανακοίνωση της με θέμα "Μια πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την 
ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας" (COM(94) 319 της 14.09.94). 
2. Οι προκλήσεις 
Στην προσεχή περίοδο, η Ευρίοπαϊκή Ένωση θα πρέπει να ανταποκριθεί σε 
ορισμένες προκλήσεις που έχουν σχέση με τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής 
ταυτότητας άμυνας και ασφάλειας και με τη διατήρηση μιας ανταγωνιστικής 
τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης. Από την ικανότητα δε της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης να θεσπίσει μια συνεκτική στρατηγική αντιμετώπισης αυτών 'των 
προκλήσεων εξαρτάται η επιβίωση αυτών των βιομηχανιών. 
2.1 Oικovoμικέc και βιομηχανικέ€ προκλήσεις 
2.1.1 Διάρθρωση και τάσεις της αμυντικής βιομηχανίας 
Η ετήσια παραγωγή αμυντικού εξοπλισμού στην Ευρίοπαϊκή Ένωση 
αντιπροσωπεύει σήμερα περίπου 50 δις ECU, ήτοι περίπου 2-3% της συνολικής 
βιομηχανικής παραγιογής. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου στο ήμισυ της 
αμυντικής βιομηχανικής παραγωγής των Η.Π.Λ. Ένας αυξανόμενος αριθμός 
τεχνολογιών, κατασκευαστικών στοιχεύον και υπηρεσιών αμυντικού χαρακτήρα 
έχουν τόσο στρατιωτικές όσο και μη στρατιωτικές εφαρμογές. Η εξέλιξη αυτή 
κατέστησε όλο και πιο δύσκολο τον καθορισμό των ορίων της "αμυντικής 
βιομηχανίας" και το διαχωρισμό της από τη μη αμυντική (πολιτική) βιομηχανία. Η 
αναλογία μη αμυντικίόν (πολιτικών) και αμυντικίόν δραστηριοτήτων διαφέρει 
ανάλογα με την επιχείρηση και ανάλογα με τον κλάδο. Για παράδειγμα, στην 
ευρίοπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής, οι αμυντικές δραστηριότητες 
αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του κύκλου εργασιών. 
Στον τομέα της ανάπτυξης και κατασκευής αμυντικού εξοπλισμού απασχολούνται 
σήμερα άμεσα περίπου 600.000 άτομα στην Ε.Ε. Κάπου 400.000 πρόσθετες θέσεις 
δημιουργούν έμμεσα οι κλάδοι των προμηθειών και υπηρεσιών. 
Ο αεροδιαστημικός και ο ηλεκτρονικός κλάδος αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% 
των πωλήσεων αμυντικού εξοπλισμού. Εντούτοις, ένα μεγάλο μέρος της 
προίττιθέμενης αξίας των οπλικών συστημάτων και του λοιπού αμυντικού 
εξοπλισμού δημιουργείται από εταιρείες που προμηθεύουν κατασκευαστικά 
στοιχεία και υποσυστήματα, και στις περισσότερες περιπτώσεις, από MME. 
Περίπου το 90% της συνολικής παράγωγης σμυνιιχου εξοπλισμού της Ε.Ε. 
συγκεντρίόνεται κυρίως σε ορισμένα κράτη μέλη: Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο. 
Γερμανία, Ιταλία και Σουηδία. 
Ένα σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας ανήκει στον 
ευρύτερο δημόσιο τομέα, ιδίως στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία (αν και ο 
βαθμός κρατικού ελέγχου ποικίλλει). 
Η ζήτηση ευρωπαϊκού αμυντικού εξοπλισμού στο εσωτερικό της Ε. Ε. μειώνεται 
συνεχώς μετά το 1987, αφότου τα περισσότερα κράτη μέλη της Ε.Ε. άρχισαν να 
μειώνουν τον αμυντικό προϋπολογισμό τους. Κατά το διάστημα 1987-1992, οι 
συνολικές στρατιωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 5,3% σε πραγματικές τιμές όπως 
φαίνεται στον πίνακα 1 του παραρτήματος, ενώ, όπίος φαίνεται στη γραφική 
παράσταση 1 του παραρτήματος, κατά το ίδιο διάστημα, οι προμήθειες βαρέων 
όπλων μειώθηκαν σε πραγματικές τιμές κατά 28,5%. Εντούτοις, οι εισαγωγές 
βαρέων συμβατικών όπλων από τρίτες χώρες δεν υπέστησαν ανάλογη μείωση. 
Σύμφωνα με τις στατιστικές SIPRI1, η μείωση της ζήτησης, ιόύος από τις 
αναπτυσσόμενες χώρες, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση σχεδόν κατά το ήμισυ της 
παγκόσμιας αγοράς όπλων κατά την τελευταία δεκαετία. Κατά το διάστημα 1984-
1988 και το 1993, το μερίδιο της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας στην 
παγκόσμια αγορά εξαγωγών βαρέων συμβατικών όπλων διατηρήθηκε στο 20%, 
αλλά, όπως δείχνει η γραφική παράσταση 2 του παραρτήματος, το απόλυτο ύψος 
αυτών των εξαγίογών μειώθηκε σε πραγματικές τιμές κατά το ήμισυ. Εντούτοις, σε 
σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρίοπαϊκή Ένωση έχασε έδαφος. 
2.1.2. Αναδιάρθρωση και ανταγωνιστικότητα 
Πολλές εταιρείες έχουν ήδη λάβει εκτενή μέτρα,'αλλά η βιομηχανική αναδιάρθρωση 
αναμένεται να συνεχισθεί με σημαντικές περικοπές δυναμικότητας και θέσείον 
εργασίας. 
Αναδιάρθρωση: 
Οι περισσότερες εταιρείες θεωρούν ως ανέφικτη στρατηγική τη στροφή, "σε επίπεδο 
εργοστασίου", από μια παραγωγή στρατμοτικού προσανατολισμού προς μια 
παραγιογή μη στρατιωτικού (πολιτικού) προσανατολισμού. Εκτός από τις 
τεράστιες επενδυτικές δαπάνες και δυσκολίες πρόσβασης που αντιμετωπίζουν όσοι 
επιθυμούν να διεισδύσουν στις καθιερωμένες πολιτικές αγορές, η στροφή αυτή 
παρεμποδίζεται από τη διαφορά μεταξύ, αφενός, της παραγωγής αμυντικών 
προϊόντων, η οποία στηρίζεται στην τεχνολογία και καθορίζεται από κυβερνητικές 
προδιαγραφές και, αφετέρου, των πολιτικίον αγορών όπου σημαντικό ρόλο 
διαδραματίζουν οι τιμές και το μάρκετινγκ. Εντούτοις, ορισμένες εταιρείες με 
λιγότερη εξειδίκευση στον αμυντικό τομέα κατάφεραν να επαναπροσανατολίσουν 
την ερευνητική και αναπτυξιακή τους βάση από τις αμυντικές δραστηριότητες προς 
κάποια πεδία τεχνικού χαρακτήρα. 
Στις εταιρείες που αποίράσισαν είτε να εστιασθούν σε αυτό που θεωρούν ως βασικό 
πυρήνα των δραστηριοτήτων τους είτε να αναπτύξουν τις μη αμυντικές πτυχές των 
επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων, η συνολική μείωση της δυναμικότητας 
οφείλεται εν μέρει στην πλήρη διακοπή των αμυντικίόν τους δραστηριοτήτων. 
Τα στατιστικά στοιχεία για τις πωλήσεις όπλων που συγκεντρώνει και δημοσιεύει το SIPRI (Διεθνές 
Ινστιτούτο Ερευνών της Στοκχόλμης για την Ειρήνη) αποτελούν εν μέρει εκτιμήσεις, δεδομένου ότι τα 
επίσημα στοιχεία δεν δίνουν μια γενική εικόνα 
Εντούτοις, τις περισσότερες φορές, ο εξορθολογισμός της ευρωπαϊκής αμυντικής 
βιομηχανικής βάσης έλαβε τη μορφή ενδοεπιχειρησιακών ρυθμίσείον. Οι 
συγχωνεύσεις και εξαγορές που έχουν σημειωθεί μέχρι σήμερα έλαβαν χώρα εντός 
των εθνικών συνόρων, δεδομένου ότι στην El·! εξακολουθούν να υπάρχουν 
σημαντικά εμπόδια για τις διασυνοριακές εξαγορές εταιρειών στον τομέα της 
άμυνας. Στην ΕΕ τα παραδείγματα εθνικής ενοποίησης αμυντικών βιομηχανιών 
μέσω συγχωνεύσεων είναι πολυάριθμα2. Οι διασυνοριακές εξαγορές, όπως η 
εξαγορά, το 1991, της βελγικής εταιρείας κατασκευής ελαφρών όπλων FN Herstal 
από τη GIAT Industrie, εξακολουθούν να αποτελούν εξαίρεση. 
Τα τελευταία χρόνια, η ενοποίηση της αμυντικής βιομηχανίας προχώρησε με πολύ 
ταχύτερο ρυθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες απ'ό,τι στην Ευρώπη. Έπειτα από 
κάποιες "μεγα-συγχωνεύσεις" και εξαγορές, το μέσο μέγεθος, με βάση τις πωλήσεις 
όπλίον, των δέκα μεγαλύτερων αμυντικίόν εταιρεκόν των Η.Π.Α. είναι σήμερα 
διπλάσιο του μεγέθους των δέκα μεγαλύτερων αμυντικίόν εταιρειών της ΕΕ.* 
Οι περισσότερες περιπτώσεις ενοποίησης, οι οποίες επέτρεψαν την περιστολή των 
γενικών δαπανών και της πλεονάζουσας κατασκευαστικής και μηχανολογικής 
δυναμικότητας, παρατηρήθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Τα οικονομικά κέρδη από την 
περαιτέρω συνέχιση της εθνικής ενοποίησης μειώνονται σήμερα και φ>αίνεται ότι 
στο εξής θα είναι πολύ λιγότερα από τα δυνητικά κέρδη μιας διασυνοριακής 
βιομηχανικής ενοποίησης. 
Α νταγωνιστικότητα: 
Γΐίχ την αξιολόγηση της συνολικής διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ευρίοπαϊκής 
αμυντικής βιομηχανίας, οι εξαγωγικές επιδόσεις, τα κέρδη των εταιρειών και οι 
τεχνολογικές δυνατότητες παρέχουν κάποιες ενδείξεις ως προς την 
ανταγωνιστικότητα της αμυντικής βιομηχανίας και τιον επιμέρους κλαδίον της, 
ίχλλά ζήτημα ανταγωνιστικότητας τίθεται μόνο για τις εταιρείες και τα προϊόντα 
που εκτίθενται σήμερα στο διεθνή ανταγωνισμό. 
Σε σύγκριση με την αντίστοιχη βιομηχανία των Η.Π.Α., η αμυντική βιομηχανία της 
ΕΕ έχασε έδαφος και σήμερα ο όγκος των εξαγωγίόν της είναι μικρότερος από το 
ήμισυ εκείνου της βιομηχανίας των Η.Π.Α. Πολλές από τις μεταβολές των σχετικών 
εξαγωγικών επιδόσεων συνδέονται με διεθνή πολιτικά γεγονότα όπως π.χ. η λήξη 
της αντιπαράθεσης Λνατολής-Λύσης, ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο το 1990/91 
και η διάσπαση της Σοβιετικής Ένωσης. Κάποιο ρόλο διαδραμάτισε σίγουρα και η 
μεταβολή των εθνικών πολιτικίον για τις εξαγωγές όπλων, συμπεριλαμβανομένων 
των εξαγίογικίόν επιδοτήσείον. Εντούτοις, η βιομηχανία των Η.Π.Α., υπό την 
επίδραση επίσης μιας ευνοϊκής για αυτήν πολιτικής, είχε ξεκινήσει να βελτιώνει τις 
εξαγίογικές της επιδόσεις έναντι της βιομηχανίας της Ε.Ε. υπό το σχετικώς σταθερό 
διεθνές πολιτικό κλίμα της δεκαετίας του '80. 
- Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η British Aerospace και η GEC αντιπροσωπεύουν σήμερα σημαντικό μέρος της 
αμυντικής βιομηχανίας ενώ έχει σημειωθεί περαιτέρω συγκέντρωση (η εξαγορά της VSEL -ναυπηγική 
εταιρεία κατασκευής υποβρυχίων με έδρα το Barrow- από τη GEC). 
- Στη Γερμανία, επικρατεί η Daimler Benz Aerospace. 
- Στην Ιταλία, στον κλάδο κυριαρχεί η Finmeccanica. 
- Στη Γαλλία, η εθνική ενοποίηση κατανέμεται πιο ισορροπημένα μεταξύ των εταιρειών που αναφέρονται 
στον πίνακα 1 του παραρτήματος. 
Ενδεικτικά παραδείγματα της διαδικασίας αναδιάρθρωσης και ενοποίησης της αμυντικής βιομηχανίας των 
Η.Π.Α. είναι : 
- η αγορά από τη Lochheed του τμήματος μαχητικών αεροσκαφών της General Dynamics το 1993 
- η εξαγορά της Grumman από τη Northrop το 1994 
- η συμφωνηθείσα συγχώνευση των Lockheed και Martin Marietta 
- οι πρόσφατες συνομιλίες μεταξύ της Boeing και της Me Donnel Douglas για πιθανή συγχώνευση των μη 
αμυντικών και των αμυντικών τους δραστηριοτήτων. 
Οι ανωτέρω παράγοντες δείχνουν επίσης ότι οι μεταβολές αυτές οφείλονται εν 
μέρει στις αλλαγές τιον υπεισερχόμενων ανταγωνιστικών συσχετισμών, μεταξύ 
άλλων ίττη σοβαρή υποτίμηση του αμερικάνικου δολλαρίου έναντι τιον 
ευρωπαϊκών νομισμάτων από ίο I9X.S και |ΐ.ετά. II φθίνουσα πορεία του 
αμερικανικού δολλαρίου είχε σημαντικές επιπτώσεις οιην σνιαγωνιστικότητα τιον 
ευρωπαϊκ(ί)ν ετίχιρείίόν του αμυντικού τομέα. Κατά τη διάσκεψη κορυφής της 
ομάδας των 7 στο Χάλιφαξ δόθηκε έμφαση στους κινδύνους που εγκυμονούν αυτές 
οι διακυμάνσεις για την αειφόρο, μη πληθωριστική ανάπτυξη και τη συνεχόμενη 
επέκταση του διεθνούς εμπορίου. Η ΕΕ και οι Η.Π.Α. καλούνται συνεπώς να 
καταβάλουν πιο ενεργές προσπάθειες για την αντιμετ<όπιση της αστάθειας του 
αμερικανικού δολλαρίου έναντι των ευρίοπαϊκών νομισμάτων. Στα συμπεράσματα 
του πρόσφατου υπερατλαντικού επιχειρηματικού διαλόγου που πραγματοποιήθηκε 
στη Σεβίλλη τονίστηκε ότι είναι σημαντικό να προιοθηθεί η βελτίωση της 
νομισματικής σταθερότητας. 
Η ισχυρή ανταγωνιστική θέση της βιομηχανίας των Η.Π.Α. έναντι της ευρωπαϊκής 
εξηγείται καλύτερα από τα αριθμητικά στοιχεία για τις εισαγωγές αμυντικού 
εξοπλισμού από μεμονωμένα κράτη μέλη της Ε.Ε., δηλ. στοιχεία που καλύπτουν 
επίσης και τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές: κατά την περίοδο 1988-92, το 75% των 
εισαχθέντων βαρείον συμβατικών όπλων ήλθε από τις Ηνίομένες Πολιτείες. Η 
επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας 
οφείλεται επίσης στο ισοζύγιο διμερών συναλλαγίόν ΕΕ-Η.ΙΙ.Α. για τα βασικά 
συμβατικά όπλα, το οποίο έκλινε 10:1 υπέρ των Ηνωμένονν Πολιτειών κατά την 
περίοδο 1988-92 (βλ. πίνακα 4 του παραρτήματος). 
Αλλά η εξαγωγική επίδοση δεν μπορεί να δώσει μια πλήρη εικόνα της διεθνούς 
ανταγωνιστικότητας, ιδίως σε ένα τομέα όπου οι αποφάσεις για εμπορικές 
συναλλαγές και προμήθειες σπανίίος υπαγορεύονται αποκλειστικά και μόνο από 
εμπορικούς και οικονομικούς λόγους. Από τη σκοπιά των εταιρειών, ο 
σημαντικότερος δείκτης ανταγωνιστικότητας είναι το κέρδος. 
Για τις ευρωπαϊκές εταιρείες του αμυντικού τομέα, η κατάσταση δεν είναι 
ξεκάθαρη. Τα τελευταία χρόνια, πολλές μεγάλες εταιρείες κατασκευής όπλων είχαν 
απώλειες κερδών από τις αμυντικές τους δραστηριότητες, και κάποιες από αυτές 
για αρκετά χρόνια. Αλλες εταιρείες εξακολούθησαν να λειτουργούν επικερόώς στον 
αμυντικό τομέα και μάλλον είχαν επιτυχία στις εξαγωγικές αγορές. 
Η αξιολόγηση των τεχνολογικών πλεονεκτήματος και αδυναμιών της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας στον τομέα της άμυνας είναι επίσης δύσκολη και κάπως υποκειμενική. 
Το υπουργείο άμυνας τιον Η.Π.Α. επιχείρησε να πραγματοποιήσει σύγκριση των 
ευρωπαϊκών και αμερικανικών δυνατοτήτων σε σχέση με 20 "κρίσιμες" 
τεχνολογίες. Το υπουργείο άμυνας των Η.Π.Α. θεωρεί ότι η ευρίοπαϊκή βιομηχανία 
δεν "προηγείται σημαντικά" τιον Ηνωμένων Πολιτειών σε κανέναν από τους 
κλάδους αλλά "είναι ικανή να συμβάλει σημαντικά" σε επτά κλάδους4. 
Όσον αφορά το σύνολο της βιομηχανίας, τα ανωτέρω στοχεία για τις εμπορικές 
συναλλαγές αποτελούν ισχυρή ένδειξη ότι, από τη δεκαετία του '80 και μετά, η 
ευρίοπαϊκή αμυντική βιομηχανία διέρχεται περίοδο επιδείνωσης της 
ανταγίονιστικότητάς της έναντι της βιομηχανίας τιον 11.11.Α. Για συγκρίσιμο 
εξοπλισμό, παραγόμενο υπό συνθήκες οικονομκόν κλίμακας, η βιομηχανία των 
Τεχνητή νοημοσύνη μηχανών και ρομποτική, προσομοίωση και κατασκευή μοντέλων, περιβάλλον οπλικών 
συστημάτων, πρόωση με λήψη αέρα, υλικά υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, σύνθετα υλικά και 
βιοτεχνολογία. Office of Technology Assessment "Arming Our Allies: Cooperation and Competition in Defence 
Technology", 1990, p. 26. 
Η.Π.Α. τείνει να έχει ανταγωνιστικότερες τιμές απ'ό,τι η ευρίοπαϊκή, λόγιο όγκου 
εγχώριας αγοράς διπλάσιου από το μέγεθος όλων fia'Ci των αγόρι όν τ<ον κρατιόν 
μελών της ΕΕ ή επταπλάσιου από τη μεγαλύτερη εθνική αγορά ευρωπαϊκής χώρας. 
Αυτό το διαρθρωτικό πλεονέκτημα της βιομηχανίας τιον Η.Π.Α. ενισχύεται από τις 
μειώσεις της γενικής ζήτησης και τις τεχνολογικές προόδους καθίός και από τον 
εμμένοντα κατακερματισμό της αγοράς της ΕΕ. 
2.1.3. Κατακερματισμός της αγοράς και εμπόδια για τη διασυνοριακή ενοποίηση 
Κατακερματισμός της αγοράς: 
Αεδομένου ότι η ανταγωνιστικότητα συνδέεται με την ικανότητα αξιοποίησης τιον 
οικονομιών κλίμακας, η ανταγ<ονιστική θέση της ευρωπαϊκής αμυντικής 
βιομηχανίας, όπως περιγράφεται ανίοτέρυ», οφείλεται εν μέρει στον 
•κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού. Ο 
κατακερματισμός αυτός αντανακλά την ευρέως διαδεδομένη και μακροχρόνια 
πρακτική των κρατών μελών να ευνοούν τους εθνικούς προμηθευτές ή, ελλείψει 
αυτών, τους προμηθευτές από χίόρες μέλη του NATO, κατά την προμήθεια 
αμυντικού εξοπλισμού. 
Δεν υπάρχει μια πραγματικά ευρωπαϊκή αγορά για αυτό τον τύπου αμυντικού 
εξοπλισμού, δεδομένου ότι, κατά την περίοδο 1988-92, οι ενδοευριοπαϊκές 
εμπορικές συναλλαγές περιορίστηκαν σε 3-4% του συνολικού όγκου προμηθειών 
βαρέίον συμβατικών όπλων από τα κράτη μέλη. Εντούτοις, όσον αφορά τα 
κατασκευαστικά στοιχεία και τα υποσυστήματα, η αγορά είναι πιο διεθνής. 
Ο κατακερματισμός της αγοράς δημιούργησε ορισμένα ανταγωνιστικά 
μειονεκτήματα για την αμυντική βιομηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: 
• Εμπόδισε την πλήρη αξιοποίηση των οικονομιών κλίμακας στην παραγωγή 
οπλισμών. Δόγα) του περιορισμένου όγκου εθνικών παραγγελιών, η οικονομική 
βιωσιμότητα πολλών έργων κατέληξε να εξαρτάται από αβέβαιες συμβάσεις 
εξαγωγών. 
• Η έλλειξη σοβαρού ανταγωνισμού για πολλές εγχώριες αμυντικές συμβάσεις 
οδήγησε σε αδυναμίες ανάπτυξης και παραγωγής οπλικών συστημάτων. Αυτό 
αληθεύει ιδιαίτερα στις περιπτώσεις ανάθεσης συμβάσεων με υπολογισμό βάσει 
του κόστους, μια μορφή σύμβασης η οποία ίοστόσο οδεύει σταδιακά προς 
κατάργηση. 
• Στο πλαίσιο τιον προγραμμάτων διεθνούς συνεργασίας, τα οποία καθίστανται 
όλί) και πΐί) απαραίτητα για τεχνολογικούς και οικονομικούς λόγους, η έλλειψη 
κατάλληλου επιμερισμού της εργασίας και εναλλαγής μεταξύ τιον χωρών και 
των αντίστοιχων "εγχώριων προμηθευτών" συνέβαλε σε πλεονάζουσες 
δυναμικότητες, οδήγησε σε πρόσθετες δαπάνες και δεν επέτρεψε την ενοποίηση 
των εθνικών βιομηχανιών βάσει συγκριτικών πλεονεκτημάτων. 
Α ιασννοριακή βιομηχανική ενοπο ίηση: 
Για δεκαετίες, στον αμυντικό τομέα σημειώθηκαν πολλές μορφές διασυνοριακής 
βιομηχανικής συνεργασίας: εταιρείες από δκκρορετικές χίόρες είτε καταφεύγουν 
στη συνεργασία στο πλαίσιο συγκεκριμένοι έργίον είτε συμμετέχουν σε 
συνεταιριστικές κοινές επιχειρήσεις και, σε μικρότερο βαθμό, σε στρατηγικές 
συμμαχίες (συμπεριλαμβανομένου τιον κοινίόν Ουγατρικιόν). Τα προγράμματα 
εξοπλισμών στο πλαίσιο συνεργασίας αποτελούν σήμερα τη συνηθέστερη μέθοδο 
αντιμετώπισης του απαγορευτικού κόστους TÎOV καθαρά εθνικών προσεγγίσεων 
ανάπτυξης και παραγίογής σημαντικίόν και σύνθετ<υν οπλικαόν συστημάτιον στην 
Ευρώπη. 
Το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο εξοπλισμίόν στο πλαίσιο συνεργασίας είναι το 
Eurofighter 2000 στο οποίο συμμετέχουν οι μεγαλύτερες εταιρείες αεροδιαστημικής 
του Η.Β., της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας. Στο πλαίσιο μιας άλλης 
σημαντικής επιχείρησης συνεργασίας αναπτύσσεται, από την κοινοπραξία 
EUROELAG, ένα ευρωπαϊκό στρατκυτικό μεταφορικό αεροσκάφος νέας 
τεχνολογίας για το 21ο αιώνα. Πέντε χίόρες συμμετέχουν σήμερα στο πρόγραμμα 
"Το αεροσκάφος μεγάλης χωρητικότητας του μέλλοντος". 
Οι διασυνοριακές κοινές επιχειρήσεις αποτελούν μια άλλη μορφή βιομηχανικής 
συνεργασίας, πιο διαδεδομένη στην ευρίοπαϊκή αμυντική βιομηχανία από τη 
δεκαετία του '80. Αξιόλογο παράδειγμα αυτής της μορφής βιομηχανικής 
συνεργασίας είναι η σχέση μεταξύ της Aerospatiale και της Daimler-Benz Aerospace 
για την ανάπτυξη, παραγωγή και εμπορευματοποίηση ελικοπτέρων (Eurocopter)5 
και στον τομέα των πυραύλων και δορυφόρων ή η πρόσ((>ατη εξαγορά από την 
Thomson του 25% των μετοχών της Indra, μιας ισπανικής εταιρείας κατασκευής 
ηλεκτρονικ<όν αμυντικής χρήσης. 
Οι κοινές επιχειρήσεις δρομολογούνται κατά κανόνα από εταιρείες του αμυντικού 
τομέα, αλλά με τη συναίνεση των κυβερνήσείον τιον χωρών καταγωγής των 
συμμετεχουσών εταιρειών. Οι κοινές επιχειρήσεις αποτελούν ενδεχομένως ένα 
αποτελεσματικό .μηχανισμό συνδυασμού των όιαί(>ορετικών τεχνολογικών 
δυνατοτήτων διαφορετικών εταιρειών, αλλά είναι λιγότερο αποτελεσματικές όσον 
αφορά τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και παραγιογής και την προώθηση της 
συνολικής λειτουργικής απόδοσης των προϊόντιυν. Η διεθνής συνεργασία με τις 
Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλες τρίτες χίόρες είναι συνήθως προϊόν συμφωνιών για 
αντισταθμιστικά οφέλη στο πλαίσιο συμβάσεων αγοράς που συνάπτονται με χώρες 
που δεν παράγουν αμυντικό εξοπλισμό. 
Οι δυνατότητες εξορθολογισμού και ενοποίησης τιον επιχειρηματικών 
όραστηριοτήτιυν πον εταιρειίον του αμυντικού τομέα στην Ε Ε που προσφέρουν οι 
διασυνοριακές συγχωνεύσεις ή πωλήσεις περιορίζονται από τουλάχιστον πέντε 
παράγοντες: 
• Η διασυνοριακή αναδιάρθριυση της αμυντικής βιομηχανίας προϋποθέτει, στις 
περισσότερες περιπτιόσεις, τη συναίνεση τιον κυβερνήσεων. Αυτό είναι μάλλον 
απίθανο να επιτευχθεί όταν επικρατεί η αντίληψη άτι η εθνική ασφάλεια της 
προμήθεΐίχς ζωτικού αμυντικού εξοπλισμού τίθεται σε κίνδυνο από το 
διασυνοριακό εξορθολογισμύ, ο οποίος θα οδηγήσει σε σημαντική περιστολή ή 
εξειδίκευση της εθνικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης. 
• Οι σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης και των εταιρειίον του αμυντικού τομέα 
διαφέρουν σημαντικά σε κάθε κράτος μέλος. Σε ορισμένες χίόρες, ένα 
σημαντικό μέρος της αμυντικής βιομηχανίας βρίσκεται υπό την κυριότητα ή τον 
έλεγχο του κράτους, ενώ σε άλλες, οι δεσμοί μεταξύ του κράτους και πον εν 
λόγω εταιρειίον είναι πιο χαλαροί. Αυτή η διαφορά αποτελεί εμπόδιο για μια 
διασυνοριακή βιομηχανική ενοποίηση που υπερβαίνει τα πλαίσια των κοινών 
επιχειρήσείον. Η κατάσταση αυτή όχι μόνο δημιουργεί στρεβλώσεις στο επίπεδο 
τίον εξαγωγών αλλά και επηρεάζει την ανάπτυξη ενόοευρίοπαϊκών πολιτικίον, 
ιδίίος στον τομέα της βιομηχανικής συνεργασίας. 
• Οι πολιτικές τιον κρατών μελών σχετικά με τις εξαγωγές όπλων, 
συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών ελέγχου τιον εξαγωγών όπλων, 
παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει μια 
εταιρεία ως εταίρος εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ικανότητα της να έχει 
άδειες εξαγωγής από την κυβέρνηση της χώρας καταγιογής της. 
Η Euromissile ήταν η πρώτη σημαντική ρύθμιση συνεργασίας τύπου κοινής επιχείρησης στον τομέα αυτό. 
Συστάθηκε το 1972 από την Aérospatiale και τη ΜΒΒ (σήμερα αποτελεί μέρος της Deutsche Aerospace). 
• Ένα άλλο εμπόδιο είναι οι διαί'ρορετικές εθνικές απαιτήσεις όσον αιρορά τον 
αμυντικό εξοπλισμό, μεταξύ άλλιυν η επιλογή του χρόνου τιον παραγγελκόν και 
οι στρίίτηγικοί σκοποί που καθιστούν απαραίτητο τον εξοπλισμό. Μόνο ένας 
κοινός ορισμός τιον λειτουργικίόν απαιτήσειυν θα μπορούσε VÎX εξαλείψει 
εντελιός ίχυτό το εμπόδιο για την ενοποίηση της αμυντικής βιομηχανίας. 
• Τέλος, σημεΐίόνεται έλλειψη διεθνικών νομικιόν όομιυν (π.χ. καταστατικό της 
ευρωπαϊκής εταιρείας) και αναγνιόρισης τιον όιακρατικιόν εταιρικίόν σχέσεων 
ιυς επιλέξιμιυν γαχ χρηματοδότηση ιχπό τους εθνικούς προϋπολογισμούς για την 
έρευνα. 
2.1.4. Οι τεχνολογικές συνέργειες μεταξύ του αμυντικού και του μη αμυντικού 
(πολιτικού) τομέα: 
Οι ενέργειες της Ευριυπαϊκής Ένιοσης για τη διευκόλυνση της ενοποίησης τιον 
αμυντικών βιομηχανικιυν δραστηριοτήτιυν πρέπει να λαμβάνουν τυιόψη, όχι (ιόνο 
την ιδιαιτερότητα του κλάδου τιον εξοπλισμίόν αλλά και τις όλο και πιο στενές και 
απαραίτητες σχέσεις του κλάδου ιχυτού με τους πολιτικούς κλάδους (τεχνολογίες, 
κατασκευαστικά στοιχεία, προϊόντα και εγκαταστάσεις παραγωγής διπλής χρήσης) 
προκειμένου να προιοθηθεί η ανάπτυξη τεχνολογικιόν και βιομηχανικών 
συνεργείίόν μεταξύ αυτών τιον κλάδων σε ευρωπαϊκή κλίμακιχ. 
Κατά παράδοση, έχει υποστηριχθεί ότι ιχπό την Ε&Α στον αμυντικό τομέα 
πηγάζουν συνακόλουθα οφέλη υπό τη μοριρή καινοτομιιόν προς όφελος της 
πολιτικής πλευράς της οικονομίας -το αποκαλούμενο "spin-off effect" (εμπορικά 
εκμεταλλεύσιμη καινοτομία). Από τη δεκαετία του '60, όμιος, έχει αλλάξει η σχέση 
μεταξύ τιον αμυντικίόν και τιον πολιτικίον δραστηριοτήτιυν: η αμυντική βιομηχανία 
βασίζεται όλο και περισσότερο στον τεχνολογικό δυναμισμό του πολιτικού τομέα 
αξιοποιώντας περισσότερο τις τεχνολογίες, τιχ κατασκευαστικά στοιχεία κιχι τα 
προϊόντα μη αμυντικής προέλευσης -το αποκαλούμενο "spin-in effect" (μη 
εκμεταλλεύσιμη ανακάλυψη). Αιρού η αμυντική Ε&Α και παραγιυγή αποτελεί όλο 
και μικρότερο μέρος τιον δραστηριοτήτιυν υψηλής τεχνολογίας, οι τεχνολογικές 
επιδόσεις καταλήγουν να εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την ικανότητα των 
επιχειρήσεων να διαχειρίζονται τη διεπαφή μεταξύ της πολιτικής και της αμυντικής 
τεχνολογίιχς. Οι επιχειρήσεις του αμυντικού τομέα υποχρεούνται να καταστούν 
ικανότερες νιχ αφομοιιόνουν μη αμυντικό υλικό και λογισμικό σε αμυντικό 
εξοπλισμό, νιχ διοργανώνουν προγράμματα Ε&Α γύριο από τεχνολογίες διπλής 
χρήσης και νιχ μεταδίδουν γνιόσεις και εμπειρογνιυμοσύνη υπερβαίνοντας τη 
διαχωριστική γραμμή μεταξύ του μη αμυντικού και του αμυντικού τομέα. 
Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται τόσο σε πολιτικές όσο και σε αμυντικές 
αγορές έχουν συμφέρον -και σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν- να 
εκμεταλλευθούν τις συνέργειες μεταξύ του πολιτικού και του αμυντικού τομέα. 
Όλο και περισσότερες το πράττουν, υπερβαίνοντας τον διαχωρισμό μεταξύ τιον μη 
αμυντικών και τιον αμυντικών δραστηριοτήτιυν τους· αλλά συχνότατα ακόμη, ο 
διαχωρισμός αυτός παραμένει εμπόδιο για συνέργειες σε εταιρείες που έχουν 
συνάψει ευριοπαϊκές στρατηγικές συμμαχίες για τις μη αμυντικές δραστηριότητες 
τους, αλλά όχι ακόμη για τις δραστηριότητες τους στον τομέα της άμυνας. 
Περαιτέρω, χρειάζεται επίσης να ενθαρρυνθούν οι συνέργειες μεταξύ εταιρειίον 
τόσο σε εθνικό όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο. 
Η προώθηση της προσέγγισης διπλής χρήσης, η οποία υπήρξε, επί πολλά έτη, ένας 
από τους κύριους στόχους τιον πολιτικίον έρευνας και αμυντικών προμηθειών στις 
Η.Π.Α, οδηγεί σε μια πιο ενοποιημένη αμυντική-μ.η αμυντική τεχνολογία και 
βιομηχανική βάση. H συνολική ευρίοπαϊκή προσπάθεια για αμυντική Ε&Α, η οποία 
αντιπροσιυπεύει μόνον το ένα τρίτο εκείνης τιον HI Ι Α, βαίνει φθίνουσα και είναι 
συγκριτικά περισσότερο κατακερματισμένη. 
10 
Είναι επομένιος ουσιώδες, εάν η Ευρώπη πρόκειται να διατηρήσει μια τεχνολογική 
βάση και μια ερευνητική ικανότητα (ιδιαίτερα, τις ομάδες ερευνητών της), οι οποίες 
να είναι ανταγωνιστικές και επαρκώς αυτόνομες, όχι μόνον να βελτιωθεί η 
αποδοτικότητα των προσπαθειών της για αμυντική Ε&Α μέσω συστηματικότερης 
συνεργασίας και μεγαλύτερης αλληλεξάρτησης, αλλά και vet αποκομισθούν τα 
μέγιστα οφέλη από τις προσπάθειες της για μη αμυντική Ε&Α, μέσιο αυξημένιον μη 
αμυντικών-αμυντικιόν συνεργείων. 
Σήμερα λαμβάνονται μέτρα, σε διαφορετικό βαθμό σε κάθε κράτος μέλος, για την 
προώθηση των τεχνολογικών συνεργείων μεταξύ τιον αμυντικών και των μη 
αμυντικίόν δραστηριοτήτων. Τα μέτρα αυτά πρέπει νιχ συνεχισθούν και να 
ενισχυθούν, και σε ευρίοπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η 
συνολική αξιοποίηση τιον πόρων Ε&Α και να διευκολυνθεί η αναδιάρθρωση ή 
διαφοροποίηση τιον αμυντικών βιομηχανιών. Ένα καλό παράδειγμα αυτής της 
σύγκλισης είναι οι δραστηριότητες στον τομέα του διαστήματος. Η διαστημική 
βιομηχανία παρουσιάζει μεγάλο βαθμό σύγκλισης μεταξύ τιον στρατιιοτικιόν και 
των μη στρατιιοτικιόν εφαρμογών. Από την άποψη αυτή, η βιομηχανία τιον Η.Π.Α. 
επως^ελείται εδώ και καιρό από τα αμυντικά προγράμματα, τα οποία χρησιμοποιεί 
ίος σημείο αφετηρίας για διαστημικές εμπορικές εφαρμογές. Οι επιθυμητές 
συνέργειες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την Ευρώπη, θα 
προσδιοριστούν σε μια προσεχή ανακοίνωση σχετικά με τον τομέα του 
διαστήματος. 
2.2. Πολιτικές προκλήσεις και προκλήσεις ασφάλειας 
2.2.1 Η ευρωπαϊκή ταυτότητα της ασφάλειας και της άμυνας: 
Οι αλλαγές του διεθνούς πλαισίου και οι στρατηγικές προοπτικές που 
ακολούθησαν τη λήξη του ψυχρού πολέμου επιβάλλουν την αναθεώρηση της 
πολιτικής αση)άλειας όλων τιον βασικών φορέων. Σε εθνικό και σε διμερές επίπεδο 
ξεκίνησε μια διαδικασία τροποποίησης των αμυντικών δομών. Η διαδικασία αυτή 
αναμένεται εξασφαλίσει, μεταξύ άλλων, την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων που 
προορίζονται για την ασφάλεια και, παράλληλα, τη μαζική μείωση των αμυντικών 
προϋπολογ ισμιόν. 
Η ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου εξαρτάται από την ικανότητα τιον χωρών της 
δυτικής Ευριόπης να αποτελέσουν πόλο σταθερότητας και ενοποίησης. Από τη μια 
πλευρά, η εξάπλωση της οικονομικής ευημερίας και η προοδευτική ένταξη στην 
Ευρίοπαϊκή Ένωση όλων των ευρωπαϊκών χωρών που το επιθυμούν αποτελούν 
βασικά στοιχεία μιας τέτοιας σταθερότητας μέσω της ενοποίησης. Από την άλλη, η 
πρόοδος της Ένωσης όσον αφορά τη θέσπιση μιας πραγματικής κοινής εξωτερικής 
πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας αποτελεί το δεύτερο βασικό στοιχείο ενός 
τέτοιου πόλου σταθερότητας. Κατά συνέπεια, η εμβάθυνση του ευρωπαϊκού 
οικοδομήματος, μεταξύ άλλων και στον τομέα της άμυνας, αποτελεί 
προτεραιότητα. Η ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα τιον εξοπλισμίόν αποτελεί 
βασικό στοιχείο της αμυντικής πολιτικής. Η Ένιυση, η οποία θέτει σε εφαρμογή μια 
κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας πρέπει να αναπτύξει επίσης μια 
πολιτική στον τομέα των εξοπλισμίόν τη στιγμή μάλιστα που ορισμένα κράτη μέλη 
της περιλαμβάνονται μεταξύ των σημαντικύτεριον παραγιυγών και αγοραστών 
προϊόντων αμυντικού χαρακτήρα. 
Στο πλαίσιο αυτό, για τις αμυντικές βιομηχανίες θα μπορούσαν να 
χρησιμοποιηθούν, ενδεχομένως κατόπιν προσαρμογών, τα κοινοτικά όργανα. Τα 
όργανα αυτά θα μπορούσαν ιδίιος να προσαρμοστούν βάσει τιον αναγκών 
ασφάλειας και των πολιτικών προσανατολισμών που πρόκειται να καθορισθούν 
στο πλαίσιο της ΚΕΠΠ Α. 
Ι {ίνα ι θετικό το γεγονός ότι η λΐ|^ΐ| του ψυχρού ϋίολιμου ι m ιριψι ιην .πιριοιολη 
τιον ιχμυντικιί)ν προϋπολογισμών. Εντούτοις, η ανάγκη σημαντικής περικοπής τιον 
δραστηριοτήτων των αμυντικών βιομηχανιών είχε, παρά τις προσπάθειες στροφής 
προς μη αμυντικές δραστηριότητες, άμεσες και σημαντικές επιπτώσεις στην 
απασχόληση, όπου σημειώθηκε μεύοση των θέσεων εργασίας ιδίως σε ορισμένες 
περιφέρειες. Πιο μακροπρόθεσμα, μπορεί επίσης να έχει και άλλες συνέπειες όπως 
π.χ. αποδυνάμιοση της παραγωγικής βάσης και του δυναμικού καινοτομίας της 
ευρωπαϊκής βιομηχανίας. 
Η διατήρηση και η ενίσχυση μιας ανταγιονιστικής και επαρκώς αυτόνομης 
βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης, την οποία χρειάζεται η Ευρώπη για την 
κοινή αμυντική πολιτική της, βασίζονται αναγκαστικά στην ενοποίηση των 
αμυντικίόν βιομηχανιών. Αυτή η ενοποίηση κιχι η υλοποίηση μιας μεγάλης αγοράς 
θα επιτρέψουν την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικό'™ συνεργασιιυν με μεγαλύτερη 
εξειδίκευση και αλληλεξάρτηση όσο αφορά τόσο την ανάπτυξη όσο και την 
παραγιυγή στρατιιοτικού υλικού. Οι ευριοπαϊκές επιχειρήσεις θα γίνουν πιο 
αποδοτικές κιχι ανταγωνιστικές εάν αναπτύξουν συνέργειες κιχι συνεργασίες κιχι 
εάν μάλιστα προβούν σε αναδιαρθρώσεις στην κλίμακιχ της ενιαίας αγοράς. 
Η Ε.Ε. οφείλει να προιοθήσει την ανάπτυξη της βάσης της όσον αφορά τις 
τεχνολογίες κιχι τα προϊόντα που είναι απιχραίτητα για την ευρίοπαϊκή άμυνα. 
Κατά συνέπεια, θα πρέπει να καταβάλει προσπάθειες ιόστε να διασφαλίσει 
ανάλογη αποδοτική πρόσβαση στις αγορές τρίτων χιορών, μειώνοντας τη 
μονόδρομη εξάρτηση από τις τρίτες χώρες. 
Η υλοποίηση μιας ευρωπαϊκής αγοράς προϊόντων αμυντικού χαρακτήρα θα 
βελτιώσει την αποδοτικότητα του κλάδου και, κατά συνέπεια, θα μειώσει το κόστος 
για τους αγοραστές. Αυτό συνεπώς θα ωφελήσει τους προϋπολογισμούς που 
διαχειρίζονται οι αμυντικές αρχές οι οποίες, ωστόσο, θα πρέπει να μεριμνήσουν 
ώστε η αγορά να τους προσφέρει προϊόντα που να ανταποκρίνονται στην 
αποστολή που έχει ανατεθεί στις ένοπλες δυνάμεις. 
Οι ευριυπαίοι θα πρέπει να αυξήσουν όλο και περισσότερο το λειτουργικό 
δυναμικό τους με στόχο την πρόληψη και τη διαχείριση τιον περιφερειακών 
συγκρούσειον. θα πρέπει κυρίως να αυξήσουν τις αποστολές διατήρησης και 
αποκατάστασης της ειρήνης, εκκένιοσης περιοχών και ανθρωπιστικής παρέμβασης. 
Για τις αποστολές αυτές οι ευρωπαϊκοί και εθνικοί φορείς οφείλουν να σχεδιάσουν 
και να αναπτύξουν κατάλληλους εξοπλισμούς. 
Η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας στον τομέα της ασιράλειας και της 
άμυνας ιχποτελεί μια μακρά διαδικασία η οποία ιοστόσο έχει ήδη αρχίσει. Χάρη στη 
Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση κιχι την προσαρτημμένη σε αυτή Δήλωση για 
τη ΔΕΕ, είναι πλέον δυνατή η συνεκτίμηση, σε ευρίοπαϊκό επίπεδο, των πολιτικών 
απαιτήσεων και τα)ν απαιτήσεων ασφαλείας που πρέπει να χαρακτηρίζουν κάθε 
δράση που αναλαμβάνεται για την αμυντική βιομηχανία. Σχετικά θα πρέπει να 
σημεΐίοθεί ότι η ΚΕΠΠΑ διαθέτει στο εξής ένα πλαίσιο και όργανα ικανά να 
συμβάλλουν στον προσδιορισμό του πλαισίου και τιον προτεραιοτήτων αυτών των 
δράσεων. Η ΔΕΕ αναπτύσσει τα δικά της μέσα που έχουν ιος στόχο να προσδώσουν 
στην ευρίοπαϊκή άμυνιχ αποτελεσματικό λειτουργικό δυναμικό. Είναι συνεπώς 
σημαντικό νιχ εξασφαλισθεί ένας κάποιος παραλληλισμός μεταξύ των εργασιών της 
ΕΕ και της ΔΕΕ 
12 
2.2.2 Η Διακυβερνητική Διάσκεψη 
Η Διακυβερνητική Διάσκεψη θα πραγματοποιηθεί μετά τα τέλη Μαρτίου 1996. Στο 
πλαίσιο της Διακυβερνητικής Διάσκεψης θα εξετασθούν, μεταξύ άλλιον, οι 
εξελίξεις των κοινών πολιτικών ασς)άλειας και άμυνας, συμπεριλαμβανομένων 
των θεμάτων που έχουν σχέση με τους εξοπλισμούς. Δεν πρέπει βεβαίιυς να 
αναμείνουμε την εφαρμογή των συμπερασμάτων της Διακυβερνητικής Διάσκεψης 
για να αναληφθεί δράση σε ευρωπαϊκή κλίμακα στον τομέα της αμυντικής 
βιομηχανίας. Αντίθετα, οι αποφάσεις της Διακυβερνητικής Διάσκεψης θα 
διευκολυνθούν αν ο εν λόγιο τομέας αποτελεί ήδη αντικείμενο συνεργασίας μεταξύ 
τιον βιομηχανικών φορέων και αντικείμενο συγκεκριμένιον δράσεων τιον δημόσιων 
αρχών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συγκεκριμένα, θα είναι ευκολότερο για τη 
Διακυβερνητική Διάσκεψη να θεσπίσει μέσα για μια ευρωπαϊκή πολιτική 
εξοπλισμίόν εάν εν τιο μεταξύ έχει διατηρηθεί μια αποδοτική βιομηχανία που 
καλύπτει τις-ευρωπαϊκές ανάγκες ασφάλειας. Η έκθεση Westendorp, η οποία έτυχε 
ιδιαίτερης υποστήριξης από τα κράτη μέλη, βεβαιιόνει ότι η Διάσκεψη θα πρέπει να 
εξετάσει τρόπους προώθησης της ανάπτυξης του ευριοπαϊκού λειτουργικού 
δυναμικού, προώθησης της στενότερης συνεργασίας στον τομέα τιον εξοπλισμίόν 
και διασφάλισης μεγαλύτερης συνοχής της δράσης στο στριχτιωτικό τομέα με τις 
πολιτικές, οικονομικές και ανθρωπιστικές πλευρές της διαχείρισης των κρίσεων 
στην Ευρώπη. 
Οι φορείς και τα μέσα δράσης 
3.1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση : προώθηση των συνεργείων μεταξύ των διαφόρων 
μέσων δράσης της: 
Στην ιχγορι'χ εξοπλισμίόν, η προσφορά και η ζήτηση υπόκεινται σε συγκεκριμένους 
κανόνες οι οποίοι υπαγορεύονται από τον αποκλειστικό ρόλο τιον όημόσιιον 
αρχών, οι οποίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε κριτήρια ασφάλειας και 
εξωτερικής πολιτικής. Αυτό σημαίνει ότι τα θέματα που έχουν σχέση με τους 
εξοπλισμούς μπορούν να εξετασθούν στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ και της ΕΕ. 
Εντούτοις, η οικονομική διάσταση των θεμάτων που έχουν σχέση με τους 
εξοπλισμούς συνεπάγεται αναγκαστικά τη διάδραση με τη Συνθήκη ΕΚ. Στο 
πλαίσιο αυτό, θα πρέπει είτε να ληφθούν ιος αφετηρία οι κανόνες που ήδη 
ειραρμόζονται στο πλαίσιο ιδίως της ευριυπαϊκής ενιαίας αγοράς για την 
επεξεργασία κανόνων ειδικών για τον τομέιχ "εξοπλισμοί" είτε να εφαρμοσθούν οι 
υφιστάμενοι κανόνες συνεκτιμώντας ωστόσο πλήρως την ιδιαιτερότητα του εν 
λόγω τομέα. Η υλοποίηση μιας τέτοιας ενιαίας αγοράς για τα προϊόντα αμυντικού 
εξοπλισμού θα δημιουργήσει, με την προοπτική της ενδεχόμενης διαμόρφωσης μιας 
κοινής αμυντικής πολιτικής, συνθήκες αλληλεξάρτησης μεταξύ των κρατών μελών 
όσον αφορά την προμήθεια του αμυντικού υλικού. Κατ'αυτό τον τρόπο θα 
διευκολυνθεί η προοδευτική παγίιοση μιας ασφάλειας προμηθειιόν αυτών των 
υλικών μεταξύ τιον κρατών μελών υπό όρους αγοράς. 
Εάν η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς προϊόντιυν αμυντικού χαρακτήρα είναι 
εφικτή χάρη στη χρησιμοποίηση τιον σχετικιόν διατάξειυν της Συνθήκης ΕΚ κιχι του 
Τίτλου V της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρέπει επίσης νιχ αναγνιοριστεί 
ότι μια ενιαία ευρίοπαϊκή αγορά σημαίνει ότι αυτή η αγορά έχει δική της τιχυτύτητα 
έναντι των τρίτων χωρών. Αυτή η ιδιαίτερη ταυτότητα θα εξασφαλιστεί με τη 
θέσπιση ειδικών διατάξεων σχετικιόν με την τελιυνειακή ένιοση, την εμπορική 
πολιτική καθώς και με την πρόσβαση στις δημόσιες προμήθειες.. 
13 
Πρέπει ιδίως νιχ τονισθεί ότι, χάρη σε μια αγορά αμυντικών προϊόντων με δική της 
ταυτότητα, η Ευρίοπαϊκή Ένωση θα είναι περισσότερο σε θέση να εξασφαλίσει για 
τα προϊόντα της ανάλογη και αποδοτική πρόσβαση στις αγορές τρίτιον χιοριόν υπό 
αμοιβαία επωφελείς όρους. Στο πλαίσιο αυτό, μόλις; αποκατασταθούν ομαλές 
συνθήκες στο πλαίσιο της τελωνειακής ένιοσης, θα πρέπει να αναπτυχθούν, βάσει 
αμοιβαίιχς απελευθέρωσης, οι υπερατλαντικές εμπορικές συναλλαγές, με στόχο την 
ενίσχυση της υπερατλαντικής συνεργασίας στον τομέα των εξοπλισμών, 
συμπεριλαμβανομένων τιυν ορίιον εξαγωγιυν "απάνθριοπίον" όπλίον (νάρκες 
προσωπικού). Η καθιέριοση μιας τέτοιας ισορροπημένης σχέσης προϋποθέτει 
επίσης τη θέσπιση μηχανισμών που να επιτρέπουν την αξιολόγηση του όγκου τιον 
συναλλαγών και που να εξασq)ιxλίζoυv πραγματική αμοιβαιότητα όταν αυτό είναι 
απαραίτητο. 
3.1.1 Διαθέσιμα όργανα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 
Κατ'αρχάς, τα κοινοτικά όργανιχ διαθέτουν ένα φάσμα οργάνιον σχετικών με τις 
διάφορες βιομηχανικές πτυχές TÎOV εξοπλισμίόν. Δεύτερον και κυρίως, το κοινοτικό 
πλαίσιο προσφέρει τη δυνατότητα εφαρμογής δεσμευτικών κανόνων που 
συνεκτιμούν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του εν λόγιο τομέα και που εγγυιόνται σε 
όλους τους ιρορείς νομική ασφάλεια και ισότιμους όρους στο σύνολο της 
κοινοτικής αγοράς. 
Αύγιο της σημασίας αυτών τιον οργάνιον, η παρούσα ανακοίνωση δίνει έμφαση στα 
διαθέσιμα μέσα δράσης της Ευριοπαϊκής Κοινότητας που μπορούν να τεθούν 
βραχυπρόθεσμα σε εφαρμογή. Για το λόγο αυτό, στο κεφι'χλαιο 4 παρακάτω γίνεται 
μια πιο λεπτομερής ανάλυση αυτών τιον δυνατοτήτιον, λαμβάνοντας υπόψη την 
ιδιαιτερότητα του τομέα. 
Η συνεκτίμηση της ιδιαιτερότητας του εν λόγιο τομέα θα αποτελέσει βεβαίιος ένα 
πολύ σημαντικό στοιχείο ούτιος ώστε, ιχντίθετα με την πρακτική που υιοθετήθηκε 
στο παρελθόν, τα κράτη μέλη να μην δίδουν πλέον ευρεία ερμηνεία στις 
παρεκκλίσεις που επιτρέπονται βάσει του άρθρου 223 της Συνθήκης ΕΟΚ. 
Πράγματι, το άρθρο 223 της Συνθήκης ΕΚ περιόριζε μέχρι σήμερα την αξιοποίηση 
του κοινοτικού πλαισίου επιτρέποντας την παρέκκλιση από τις διατάξεις της 
Συνθήκης για την "παραγωγή ή εμπορία όπλιον, πυρομαχικών και πολεμικού 
υλικού". Η παρέκκλιση αυτή είναι περιστασιακή και υπό όρους δεδομένου ότι, 
σύμφωνα με τους όρους του ίδιου άρθρου, τα σχετικά μέτρα που λαμβάνει ένα 
κράτος μέλος, αιρενός, πρέπει να είνιχι "ιχναγκαια για την προστασία ουσιιυόών 
συμφερόντων της ασιραλείας του" και, αιρετέρου, δεν πρέπει νιχ "αλλοιώνουν τους 
όρους του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς σχετικά με τα προϊόντα που δεν 
προορίζονται για στρατιωτικούς ειδικά σκοπούς". Το άρθρο 225 καθορίζει ιδίως 
τους όρους ελέγχου, εκ μέρους του Δικαστηρίου, τιον εθνικών μέτριον που 
λαμβάνονται δυνάμει του άρθρου 223. Επιπλέον, το άρθρο 223 επισημαίνει ότι οι 
προβλεπόμενες στο ίδιο άρθρο παρεκκλίσεις εφαρμόζονται μόνο για τα προϊόντα 
που περιλαμβάνονται σε κατάλογο που επρόκειτο να ορίσει το Συμβούλιο εντός 
του έτους 1958 : ο κατάλογος αυτός εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 15 Απριλίου 
1958 και δεν έχει αλλάξει από τότε. Συνεπιός, το άρθρο 223 δεν παρέχει γενική και 
αποκλειστική αρμοδιότητα στα κράτη μέλη. Αντίθετα, το άρθρο 223 παρέχει στα 
κράτη μέλη τη δυνατότητα να παρεκκλίνουν από τις διατάξεις της Συνθήκης, υπό 
τους ανιοτέριυ όρους και υπό δικαστικό έλεγχο. 
Ορισμένα κράτη μέλη ιοστόσο έτειναν μέχρι σήμερα να δίνουν ευρεία ερμηνεία στο 
άρθρο αυτό αν κιχι η ερμηνεία ιχυτή διέφερε από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, 
γεγονός το οποίο επιδείνωσε τον κατακερματισμό της ευριοπαϊκής αγοράς άμυνας. 
Οι παρεκκλίσεις που σημειώθηκαν αφορούσαν ένα ευρύτερο φάσμα προϊόντιυν 
χωρίς να λιχμβάνουν ως σημείο αναφοράς τον κατάλογο του 1958. Η Επιτροπή 
ποτέ δεν έκανε χρήση του δικαιώματος πριοτοβουλίας που διαθέτει για να 
τροποποιήσει τον εν λόγω κατάλογο προϊόντων. Επιπλέον, ένας μεγάλος αριθμός 
κρατών μελών θεώρησαν το άρθρο 223 ως έκφραση της γενικής αρχής ότι όλοι οι 
τομείς που άπτονται της εθνικής ασφάλειας δεν εμπίπτουν στις Συνθήκες. Η 
Επιτροπή ανέκαθεν αμφισβητεί αυτή την προσέγγιση και η στάση της σήμερα 
επιβεβαιώνεται από πρόσφατες αποφάσεις του Δικαστηρίου. Σε δύο πρόσφατες 
αποφάσεις του (υποθέσεις C-70 και 83/94), το Ευριυπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε 
επί της αποκλειστικής αρμοδιότητας της Κοινότητας δυνάμει του άρθρου 113 και 
επί των αγαθών διπλής χρήσης. Συγκεκριμένα, το Ευριυπαϊκό Δικαστήριο δήλωσε 
σχετικά ότι, εξαιτίας αυτής της αποκλειστικής αρμοδιότητας, εθνικά μέτρα 
εμπορικού χαρακτήρα επιτρέπονται μόνο βάσει ειδικής εξουσιοδότησης εκ μέρους 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ότι ένα προϊόν δεν μπορεί να εξαιρεθεί από το 
πεδίο εφαρμογής της κοινής εμπορικής πολιτικής λόγιο του (στρατηγικού) 
χαρακτήρα του. Σε αυτή τη βάση, το άρθρο 11 του κανονισμού ΕΟΚ 2603/69 περί 
θεσπίσειυς κοινού καθεστώτος εξαγιογιόν επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος να λάβει 
εθνικά περιοριστικά μέτρα για να "αποιρύγει τον κίνδυνο σοβαρής διατάραξης τιον 
εξιυτερικών σχέσειυν ή της ειρηνικής συνύπαρξης τιον λαών που ενδέχεται να 
βλάψει τη δημόσια αοφάλαια". Επιπλέον, "ένα μέτρο που έχει ιος στόχο να 
εμποδίσει ή να περιορίσει την εξαγιογή ορισμένιυν προϊόντων δεν δύναται να 
εξαιρεθεί από τη πεδίο της κοινής εμπορικής πολιτικής με το αιτιολογικό ότι 
αποβλέπει στην επίτευξη στόχων εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας". 
3.1.2 Διαθέσιμα όργανα στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ: 
Η Συνθήκη για την Ευρίοπαϊκή Ένωση καθόρισε μια νέα κατάσταση 
εγκαθιδρύοντας μια κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) η 
οποία "περιλαμβάνει το σύνολο των θεμάτιον που αφορούν την ασφάλεια της 
Ευριυπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της εν καιρό') διαμόρφωσης μιας 
κοινής αμυντικής πολιτικής, η οποία μπορεί, σε δεδομένη στιγμή, να οδηγήσει σε 
κοινή άμυνα". 
Η έννοια της ασφάλειας είναι σφαιρική. Κατά συνέπεια, συμπεριλαμβάνει επίσης 
και θέματα που έχουν σχέση με τον αμυντικό εξοπλισμό. Ταυτόχρονα, η Συνθήκη 
του Μάαστριχτ εισήγαγε την έννοια τιον σημαντικών κοινών συμφερόντων. 
Συγκεκριμένα, η Ένωση θέτει σταδιακά σε εφαρμογή κοινές δράσεις στους τομείς 
στους οποίους τα κράτη μέλη έχουν σημαντικά κοινά συμιρέροντα. Στον τομέιχ της 
ασφάλειας, ο προσδιορισμός αυτών τιον σημαντικιόν κοινών συμφερόντων 
πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της προετοιμασίας της έναρξης ισχύος της 
Συνθήκης για την ΕΕ (βλ. τα συμπεράσματα του Ευριυπαϊκού Κοινοβουλίου της 
Κοπεγχάγης σχετικά με το "προπαρασκευαστικό έργο στον τομέα της ασφάλειας"). 
Αυτή η έννοια των κοινών συμφερόντων ασφάλειας θα διευκολύνει τον καθορισμό, 
στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, των όριον εφαρμογής τιον αναγκαίων μέτρων στον τομέα 
των εξοπλισμών. 
Στη "Δήλωση για τη μη διάδοση και τις εξαγιογές ύπλιον" που εξεδόθη από το 
Ευρα)παϊκό Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1991 και συμπληριυθηκε τον Ιούνιο του 
1992, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων εξέφρασαν την επιθυμία να καταστεί 
δυνατή μια κοινή προσέγγιση που θα οδηγήσει σε εναρμόνιση των εθνικών 
πολιτικών των σχετικών με τις εξαγιυγές όπλων, λαμβάνοντας ως αφετηρία τα 
οκτώ κριτήρια που συμφωνήθηκαν για τις πολιτικές εξαγιογιόν όπλων. 
15 
Κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ, οι αρχηγοί κρατών και 
κυβερνήσεων είχαν προσδιορίσει τους τομείς οι οποίοι, στο πλιχίσιο της 
μελλοντικής κοινής εξιοτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, μπορούν να 
αποτελέσουν αντικείμενο κοινιόν δράσειυν. Μεταξύ των αναιρερθέντιυν τομέων 
περιλαμβάνονται οι οικονομικές πλευρές της ασφάλειας, και ιδίως ο έλεγχος της 
μεταφοράς στρατιωτικής τεχνολογίας προς τρίτες χίόρες και ο έλεγχος των 
εξαγιυγών όπλιον. 
Το 1995, με βάση το άρθρο 1.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η 
Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε κοινή δράση, μεταξύ άλλων, για την επέκταση της 
συνθήκης για τη μη διάδοση των όπλων και για τις νάρκες προσωπικού. Η δράση 
ιδίως για τις νάρκες προσωπικού συμπεριέλαβε την κατάργηση των εξαγωγών 
ναρκών από την Ευρωπαϊκή Ένωση, για ανθρωπιστικούς λόγους αλλά και για 
λύγους εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας. 
Το κεκτημένο και οι στόχοι της ΚΕΠΠΑ δικαιολογούν συνεπιός την ανάπτυξη, εκ 
μέρους της ΕΕ, μιας πολιτικής και δράσης οι οποίες, αξιοποιώντας με τον πλέον 
ενδεδειγμένο τρόπο τα όργανα του κοινοτικού πλαισίου και τα όργανα της 
ΚΕΠΠΑ, θα ιοφελήσουν τις αμυντικές βιομηχανίες. 
Η Ευρίοπαϊκή Ένιοση διαθέτει ένα μοναδικό θεσμικό πλαίσιο το οποίο 
εξασφαλίζει τη συνεκτικότητα κιχι συνέχεια τιον δράσεων που διεξάγονται για την 
επίτευξη τιον στόχων της, και παράλληλα την τήρηση και την ανάπτυξη του 
κοινοτικού κεκτημένου. Η Ένιοση μεριμνά ιδίιος για τη συνεκτικότητα του συνόλου 
της εξωτερικής της δράσης στο πλαίσιο των πολιτικίον της που αφορούν τις 
εξιοτερικές της σχέσεις, την ασφάλεια, την οικονομία και την ανάπτυξη. Το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και η Ευρίοπαϊκή Επιτροπή είναι τα όργανα που 
ευθύνονται για τη διασφάλιση αυτής της συνοχής. Διαι^αλίζουν, το καθένα 
ίχνάλογα με τις αρμοδιότητες του, την ειραρμογή αυτιυν τιον πολιτικών (άρθρο Γ 
της Συνθήκης για την Ευρίοπαϊκή Ένιοση). Σε έναν οικονομικό χώρο χωρίς 
εσωτερικά σύνορα και με κοινά συμφέρονα ασφάλειας, η ανάγκη συνοχής 
υποχρεώνει τα όργανα της Ένιοσης να εφαρμόζουν πολιτικές που συνδυάζουν 
περισσότερο τις αρμοδιότητες τιον οργάνιον δυνάμει τιον διαφόρων πυλώνιον της 
Ένωσης. 
3.2. Ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ της ΔΕΕ και της ΕΕ: 
3.2.1 Σχέσεις ΕΕ/ΔΕΕ: 
Στη Δήλωση σχετικά με τη Δυτικοευριοπαϊκή Ένιοση (ΔΕΕ), που είναι 
προσαρτημμένη στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένιοση, τα κράτη μέλη της ΔΕΕ 
συμφωνούν ότι είναι ανάγκη να αναπτυχθεί μια αυθεντική ευρωπαϊκή ταυτότητα 
όσον αφορά την ασφάλεια και την άμυνα και να αναλάβει η Ευρώπη μεγαλύτερες 
ευθύνες για τα αμυντικά θέματα. Η ΔΕΕ αναπτύσσεται ιος αμυντική συνιστώσα της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης και ως μέσο ενίσχυσης του ευρωπαϊκού σκέλους της 
Ατλαντικής Συμμαχίας. 
Συνελθόντες στη Βόννη το Δεκέμβριο του 1992, οι υπουργοί άμυνας των δεκατριών 
χωρίον που αποτελούσαν τότε την Ανεξάρτητη Ευρίοπαϊκή Ομάδα του 
Προγράμματος (GEIP), η οποία δημιουργήθηκε το 1976, αποφάσισαν να 
μεταβιβάσουν τα καθήκοντα της ομάδας αυτής στη ΔΕΕ, σύμφωνα με τους στόχους 
που καθορίστηκαν στο Μάαστριχτ. 
16 
Κατ'αυτό τον τρόπο, από την πρώην (ίΕΙΡ δημιουργήθηκε η Δυτικοευρωπαϊκή 
Ομάδα για τους Εξοπλισμούς (GAEO), στην οποία συμμετέχουν 13 χώρες εκ τιον 
οποίων 2 χώρες που δεν ανήκουν στην ΕΕ και η οποία προσαρτήθηκε στη ΔΕΕ ιος 
όργανο αρμόδιο για τη συνεργασία ιττον τομέα του αμυντικού εξοπλισμού στο 
πλαίσιο της ΔΕΕ. Το άνοιγμα τιον εθνικών αγοριόν άμυνας στον ανταγωνισμό, η 
ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης στον τομέα της 
άμυνας και η συνεργασία στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης είναι οι 
στόχοι που επιδιώκει η GAEO. Στο πλαίσιο του Συμβουλίου Υπουργών της ΔΕΕ 
που πραγματοποιήθηκε στο Noordwijk, στις 14 Νοεμβρίου 1994, οι υπουργοί 
άμυνας τιον χιυριόν της GAEO σημείιοσαν τη σύσταση μιας Γραμματείας 
"Εξοπλισμοί" στο πλαίσιο της ΔΕΕ. 
Αναπτύσσοντας το λειτουργικό της ρόλο, η ΔΕΕ/GAEO είναι πολύ πιθανόν να 
αναλάβει δραστηριότητες σε τομείς στους οποίους η ΕΕ έχει αναλάβει δράση με 
βάση τις κοινοτικές πολιτικές. Στις περιπτώσεις που οι δραστηριότητες τους 
καλύπτουν τους ίδιους τομείς, είναι προφανή τα πλεονεκτήματα της αμοιβαίας 
πληροφόρησης και της αυξημένης συνεργασίας από πλευράς αποτελεσματικότητας, 
κόιττους και συνοχής, εφόσον βεβαίιυς η ΕΕ και Ϊ| AEE/GAEO έχουν κοινούς 
πολιτικούς στόχους. 
Η αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των οργάνων της ΕΕ και της GAEO θα 
μπορούσε να διευκολυνθεί με τη δημιουργία αξόνιον σύνδεσης μεταξύ των 
ευρωπαϊκών οργάνων που ασχολούνται με τις αγορές άμυνας. Τέτοιες συνέργειες 
και άξονες σύνδεσης θα μπορούσαν να δημιουργηθούν σύντομα και με ρεαλιστικό 
τρόπο με βάση τις διατάξεις της Συνθήκης της Ρώμης ή του Τίτλου V (π.χ. 
διευρύνοντας τις υς)ΐστάμενες ρυθμίσεις μεταξύ της ΔΕΕ και της Επιτροπής όσον 
αφορά τους όρους πληροφόρησης και διαβούλευσης). 
3.2.2 Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Εξοπλισμών 
Η Δήλιοση σχετικά με τη ΔΕΕ, που είναι προσαρτημμένη στη Συνθήκη για την 
Ευρίοπαϊκή Ένιοση, προέβλεπε την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ τιον κρατών 
μελών στον τομέα τιον εξοπλισμίόν με στόχο τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού 
Οργανισμού Εξοπλισμών. Παρά τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά 
τον προσδιορισμό των καθηκόντων και του καθεστώτος του Οργανισμού, οι 
προπαρασκευαστικές εργασίες έδειξαν ότι εξακολουθούν πάντα να υπάρχουν 
σημαντικές αποκλίσεις όσον αφορά τις αρχές και τις προτεραιότητες στις οποίες 
θα πρέπει να βασίζονται οι δραστηριότητες αυτού του Οργανισμού. 
Για το λόγο αυτό αναβάλλεται η απόφαση GAEO σχετικά με τη σύσταση του 
Οργανισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει την ενδεχόμενη 
συμβολή της στη σύσταση του εν λόγω Οργανισμού καθώς και στον καθορισμό των 
καθηκόντων και στην υλοποίηση πον δραστηριοτήτιυν του. 
Επιπλέον, η Γαλλία και η Γερμανία αποφάσισαν να προβούν, το 1996, στη σύσταση 
μιας κοινής δομής για τους εξοπλισμούς, με στόχο να επιτύχουν μια 
ορθολογικότερη συνεργασία και να συμβάλουν στη δημιουργία μιας αποδοτικής 
και ενδεδειγμένης βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης. Οι υπουργοί αυτών τιον 
δύο χωριόν όήλιυσαν ότι αυτή η κίνηση αποτελεί μέρος της διαδικασίας καθιέρωσης 
της κοινής πολιτικής ασφάλειας που προβλέπεται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ και, 
ιδίως, αποτελεί εποικοδομητικό βήμα προς τη σύσταση του Ευρωπαϊκού 
Οργανισμού Εξοπλισμών. 
17 
Η ανάπτυξη της ευριυπαϊκής ταυτότητας στον τομέα TI|C ασφάλειας και της άμυνας 
συνεπάγεται ότι η ΔΕΕ θα θέσει προοδευτικά στη διάθεση της ΕΕ λειτουργικές 
δυνατότητες που θα μπορούν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των δράσειον κοινής 
εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας. Για το σκοπό αυτό καθώς και 
λόγους διάλεχτουργικότητας και κόστους και προκειμένου να επιτευχθούν κοινοί 
στόχοι/αποστολές, οι ανάγκες εξοπλισμού αυτιόν τιον δυνάμεων θα πρέπει να 
καταστούν αυξανόμενα κοινές στα κράτη που συμμετέχουν στη ΔΕΕ. Ο 
καθορισμός, εκ μέρους της ΔΕΕ, των λειτουργικών αναγκών των ευρωπαϊκών 
δυνάμεων θα αποτελέσει αποφασιστικό βήμα για την ευρωπαϊκή πολιτική 
εξοπλισμών. Πράγματι, με βάση μια, σε μεγάλο βαθμό, κοινή ζήτηση αμυντικού 
εξοπλισμού από τα κράτη της ΔΕΕ, η ΕΕ θα μπορέσει να καθορίσει καλύτερα τους 
κανόνες που διέπουν το εσωτερικό εμπόριο, τις εισαγωγές και τις προμήθειες, από 
τη στιγμή που πρόκειται για στρατιωτικό υλικό. Και στον τομέα αυτό επίσης είναι 
σημαντική η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της ΔΕΕ. 
4. Συμβολή των κοινοτικών οργάνων και δραστηριότητες σχετικές με την αμυντική 
βιομηχανία 
4.1 Εσωτερική αγορά και τεχνολογική βάση 
4.1.1 Δημόσιες προμήθειες 
Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η αμυντική κοινότητα μπορεί να αποκομίσει 
σημαντικά οφέλη από την εφαρμογή διαδικασιιον προμήθειας εμπνευσμένων εν 
πολλοίς ιχπό εκείνες που εφαρμόζονται στον μη αμυντικό τομέα της ΕΕ. 
Αναγνωρίζει ότι ο ειδικός χαρακτήρας του αμυντικού τομέα, στον οποίο 
εμπλέκονται ουσιώδη συμφέροντα εθνικής ασφαλείας, ενδέχεται να απαιτεί 
ορισμένες προσαρμογές των διαδικασιιον που είνιχι καθιερωμένες στις κοινοτικές 
οδηγίες για τις προμήθειες. Πόντιος, είναι σημαντικό να εφαρμόζονται όσο το 
δυνατόν περισσότερο τα κύρια χαρακτηριστικά τιον κανόνιον αυτών. 
Όντως, το καθεστώς προμηθειών, το οποίο υπάρχει στην Κοινότητα, βασίζεται 
κυρίως στις ακόλουθες αρχές: μια γενικώς ισχύουσα αρχή μη διακριτικής και ίσης 
μεταχείρισης, ανταγωνιστικούς διαγωνισμούς, ανοικτές και διαφανείς διαδικασίες 
βασισμένες σε αντικειμενικά κριτήρια επιλογής και σύναψης και μια δομή 
εφαρμογής, η οποία συνίσταται σε ένδικα μέσα για αδικηθέντες προμηθευτές, 
καθιός και μια ανεξάρτητη εκτελεστική αρχή, η οποία διαθέτει διερευνητικές 
εξουσίες και δύναται να επιδιώξει διορθωτικά μέτρα. 
Σύμφωνα με μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 1992 για την Επιτροπή με θέμα 
"Το κόστος της μη Ευρώπης για τις προμήθειες στον αμυντικό τομέα"6, το 1990 
στην ΕΕ, ο όγκος των προμηθειών αμυντικού εξοπλισμού αντιπροσώπευε περίπου 
65-70 δις ECU ετησίως. Οι αποδοτικές αγορές στον τομέα αυτό θα μπορούσαν να 
οδηγήσουν σε εξοικονόμηση 5-11 δις ECU ετησίιος, αποφεύγοντας, κατ'αυτό τον 
τρόπο, τη σημαντική όιπλασίαση της βιομηχανικής δυναμικότητας του κλάδου 
όσον aq*^a τιχ αεροσκάφη, τα ελικόπτερα, τους πυριχύλους, τα άρματα μάχης και 
τα πολεμικά σκάφη. 
Το 1990, οι αμυντικίς προμήΟιιις οτην F.H ανήλθαν οι πΐ'οίποη 65-70 οις RCU ΐ'τηοίικς οτο πλαίαιο τιονοπούον οι 
οαπάνκς για τα προϊόντα του άρθρου 223 ικτιμοινται οι 40 hi.ς V.CV. 
18 
Οι εν λόγιο αρχές έχουν περαιτέρω αναπτυχθεί απο το Συμβούλιο σε ις:ι οδηγιι\:„ μι 
τις οποίες θεσπίζονται λεπτομερείς διααύ-,εις γιο ι ην τρομηθιια αγαθών. 
υπηρεσιιον και δημοσίων εργιον από δημοσιές αρχές και κοινωφελής ι πιχι ιρησεις, 
όπιυς και ελάχιστες απαιτήσεις όσον αφορά τα ένδικα μι θα. Αυτοί οι λεπτομερείς 
κανόνες ισχύουν μόνο πάνιο από ορισμένα χρηματικά κατώτατα όρια. Είναι 
σημαντικό να υπάρχει κατά νουν, ωστόσο, ότι οι προαναφερθείσες αρχές ισχύουν 
για όλες τις συμβάσεις, ανεξαρτήτως της αξίας τους. Η εφαρμογή παρομοίου 
νομικού καθεστώτος στον αμυντικό τομέα θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να 
εκμεταλλευθούν πλήριος τις εξοικονομήσεις που προκύπτουν από αποδοτικές 
διαδικασίες προμηθειών, ενώ θα διαβεβαιώνονται ότι οι εταίροι τους τηρούν τους 
ίδιους κανόνες και υπόκεινται στο ίδιο σύστημα. 
Αν κιχι ο κύριος πυρήνας του κοινοτικού καθεστιότος προμηθειιόν πρέπει, 
επομένιος, να ισχύσει και για τον αμυντικό τομέα, χρειάζεται να γίνουν ορισμένες 
προσαρμογές, ούτως ιόστε να ληφθεί υπόψη η ιδιαιτερότητα του τομέα αυτού. Τα 
κύρια ζητήματα από αυτή την άποψη είνιχι η ανάγκη να εξασιραλίζεται η 
εμπιστευτικότητα πληροφοριών "τη διάδοση τιον οπούον τα κράτη μέλη θεωρούν 
αντίθετη προς ουσιώδη συμq)έρovτα ασφαλείας τους" και η ανάγκη να 
διατηρούνται εγγυημένες πηγές προμήθειας. 
Οι κοινοτικές οδηγίες για τις προμήθειες προβλέπουν τρεις όιαιρορετικούς τύπους 
διαδικασιιον αγοριόν, ήτοι ανοικτές, κλειστές ή κατόπιν διαπραγμάτευσης. Αν και 
οι κοινωφελείς επιχειρήσεις δύναντιχι να επιλέξουν ελευθέριος μεταξύ αυτών των 
τριών εναλλακτικών λύσεων, οι δημόσιες αρχές πρέπει συνήθως να επιλέγουν 
ανοικτές διαδικασίες, εκτός εάν υπάρχουν σημαντικοί λόγοι για να χρησιμοποιηθεί 
μία από τις άλλες. Η Επιτροπή μπορεί κάλλιστα να διανοηθεί ότι για ορισμένες 
αυστηριός περιορισμένες αμυντικές αγορές, οι δημόσιες αρχές θα λάβουν υπόψη 
πρoσq)oρές μόνον από εταιρείες οι οποίες έχουν επιλεγεί εκ των προτέρων, βάσει 
αντικειμενικών κριτηρίων, ίος διατεθειμένες και ικανές να διατηρήσουν την 
εμπιστευτικότητα ευαίσθητων πληροφοριών. Είνιχι σημαντικό να εξασφαλισθεί, 
βεβαίιος, ότι αυτή η διαδικασία επιλογής δεν χρησιμοποιείται ιος συγκεκαλυμμένο 
μέσο για τον αυθαίρετο αποκλεισμό ορισμένων προμηθευτών. 
Όσον αφορά την ιχνάγκη να διατηρούνται εγγυημένες πηγές προμήθειας, ιδίως σε 
καιρούς διεθνούς έντασης ή πολέμου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το παρόν καθεστώς 
προσφέρει επαρκείς δυνατότητες να ληφθεί αυτί) το στοιχείο υπόψη. Πρώτα 
απ'όλα, αυτός ο φορέας που προβαίνει στις αγορές θιχ μπορούσε να επιλέξει τους 
προμηθευτές βάσει της ικανότητας τους να εξασφαλίζουν προμήθειες υπό ύλες 
σχεδόν τις περιστάσεις. Περαιτέρω, θα μπορούσε να συνάπτει πολυμερείς 
συμβάσεις, ήτοι συμβάσεις συναπτόμενες με διάφορους προμηθευτές για έναν τύπο 
προϊόντος ή υπηρεσίας. Σε μια τέτοια περίπτιοση μεταξύ τιον προμηθευτιόν θα 
υπάρχει μια ιεραρχική σειρά. Εάν ο πρώτος προμηθευτής δεν είναι σε θέση νιχ 
προμηθεύσει το προϊόν εντός συγκεκριμένης προθεσμίας το προϊόν θα αγοράζεται 
από την εταιρεία που είναι επόμενη στη σειρά κ.ο.κ. 
Εάν ένα κράτος μέλος κρίνει ότι οι ανάγκες του μπορούν να εξυπηρετηθούν 
πλήρως από μια εταιρεία τρίτης χώρας, η οποία υποβάλλει προσφορά που του 
παρέχει τη βέλτιστη συνολικά σχέση κόστους-οφέλους, δεν φαίνεται να υπάρχει 
επιτακτικός λόγος να ζητηθεί από αυτό το κράτος μέλος να επιλέξει μια προσφορά 
η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες του εν λόγω κράτους μέλους λιγότερο καλά, αλλά 
υποβάλλεται από κοινοτικό προμηθευτή. Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίιος, ότι ο 
προμηθευτής της τρίτης χώρας θα δύναται να προβάλει οποιαδήποτε δικαιιόματα 
έστω και να ληφθεί υπόψη ιος ενδεχόμενος προμηθευτής. Επί του παρόντος, η 
Επιτροπή θεωρεί ότι θα ήταν προτιμότερη η ειραρμογή αυτιόν τα)ν δικαιωμάτων, 
συμπεριλαμβανομένου τιον νομικών μέσιον, μόνο στους κοινοτικούς προμηθευτές. 
II Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει περαιτέρω τις ιδέες αυιες, καθώς και άλλες οι 
οποίες ενδέχεται να παρουσιασθούν, με τα άλλα όργανα και με εκπροσώπους των 
κρατών μελών, λαμβάνοντας δεύντιος υπόψη ιος στόχο τη δυνιχμική προιόθηση της 
ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Εάν αυτό καταλήξει 
σε νομοθετικά μέτρα, είναι προφανές ότι θα είναι δεσμευτικά για όλα τα κράτη 
μέλη. 
Ωστόσο, προκειμένου να παρασχεθεί στα κράτη μέλη κάποια ευελιξία σε ακραίες 
περιπτώσεις που άπτονται της εθνικής ασφαλείας, στα μέτρα αυτά πρέπει να 
συμπεριληφθεί ρήτρα διασφάλισης. Η ρήτρα αυτή είναι δυνατόν να 
χρησιμοποιείται υπό τον όρο ότι ενημεριυνονται αμέσιος τα άλλα κράτη μέλη και η 
Επιτροπή, μετά την απόφαση να γίνει η προμήθεια χωρίς να τηρηθούν οι κοινοί 
κανόνες. Πρέπει να παρέχεται επαρκιός λεπτομερής αιτιολόγηση. 
4.1.2 Ενδοκοινοτικό εμπόριο 
Η εσωτερική αγορά δεν αποτελεί μόνον έναν χώρο συναλλαγών που ευνοεί 
μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα, αλλά διαμορφώνει επίσης το περιβάλλον για 
ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ των ευρα)παϊκών βιομηχανιών. Διευκολύνοντας τις 
ενδοκοινοτικές συναλλαγές, η υλοποίηση μιας "ευρωπαϊκής αμυντικής αγοράς" 
πρόκειται να διευκολύνει, τόσο τη συνεργασία, όσο και την ολοκλήρα)ση της 
ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. 
Όσον αφορά το πλαίσιο της ΕΕ, το βαθμιαίο άνοιγμα των ενδοκοινοτικών 
συνόρων συνεπάγεται ιδίως, όποτε είναι δυνατόν, την απλούστευση και τον 
εξορθολογισμο τιον ελεγχιον στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, οι οποίοι διενεργούνται 
ιχπό τα κράτη. Ενόψει του στόχου αυτού και προκειμένου να γίνει συντονισμός των 
μεθόδων ελέγχου και να εξασιραλισθεί καλύτερη διαφάνεια τιον αποτελεσμάτων, θα 
πρέπει να δημιουργηθούν ορισμένα κοινοτικά μέσα, βασιζόμενα στη διοικητική 
συνεργασία. 
Η ανάγκη απλούστευσης τιον εθνικιόν διαδικασιιον ελέγχου όσον ixqx^xx την 
κυκλοφορία αμυντικίόν προϊόντιον είνιχι ακόμη μεγαλύτερη όταν το εμπόριο που 
αποτελεί αντικείμενο τιον εν λόγιο ελεγχιον λαμβάνει χιόρα στο πλαίσιο συμφωνιών 
βιομηχανικής συνεργασίας. Παρόλα ταύτα, η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, 
που αναγνωρίζεται στο πλαίσιο της συνθήκης ΕΚ, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί 
ιος βάση για τεχνικές προδιαγραφές χρησιμοποιούμενες για την κατασκευή 
προϊόντων με αμυντικές χρήσεις, είτε σε διακυβερνητικό πλαίσιο, είτε μέσω 
πριοτοβουλίας της Επιτροπής. 
Τελικά, το εμπόριο εντός της Ευρώπης, όχι μόνον θα συμβάλει, στην εξάλειψη 
στρεβλιόσειον του ανταγωνισμού, αλλά θα διευκολύνει επίσης τη βιομηχανική 
συνεργασία και ολοκλήρωση, ενώ θα διασφαλίζει παράλληλα τις αναγκαίες 
προβλέψεις για την εθνική ασq)άλειίx τιον κρατών μελιόν. 
4.1.3 Δραστηριότητες έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ETΑ) 
Παρά το γεγονός ότι εστιάζονται σε μη αμυντικούς στόχους, τα κοινοτικά 
ερευνητικά προγράμματα, όπως και οι μη αμυντικές ερευνητικές δραστηριότητες σε 
εθνικό επίπεδο, αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία για την αμυντική 
τεχνολογική βάση λόγιο : (1) τιον αλληλεπικαλυπτιόμενιυν και συγκλινουσιόν 
τεχνολογικιόν αναγκιόν του αμυντικού και του μη αμυντικού τομέα σε ένα ευρύ 
φάσμα πεδίίον (τεχνολογίες διπλής χρήσης), και (2) του πρωταρχικού ρόλου τιον μη 
αμυντικών αγορών για την ανάπτυξη ενός αυξανόμενου αριθμού τέτοιων 
τεχνολογιών διπλής χρήσης. 
20 
Αφού η ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας αποτελεί πρωταρχικό 
στόχο της κοινοτικής πολιτικής ΕΤΑ, τα κοινοτικά προγράμματα υποστηρίζουν 
την έρευνα σε ένα ευρύ φάσμα τεχνολογικιον τομέιον διπλής χρήσης (τεχνολογίες 
παραγωγής, προηγμένα υλικά, τεχνολογίες τιον πληροφοριών, τεχνολογίες τιον 
επικοινιονιών, τηλεματική, αεροναυτική, αποθήκευση και μετατροπή ενέργειας, 
κλπ.). 
Έχει υπολογισθεί ότι οι τεχνολογικοί τομείς ενδεχόμενου ενδιαφέροντος διπλής 
χρήσης αποτελούν έως και ένα τρίτο (ήτοι, περίπου 1 δισ. ECU ετησίως) του 
συνολικού κοινοτικού προϋπολογισμού έρευνας. Ως εκ τούτου, δεν αποτελεί 
έκπληξη το γεγονός ότι ορισμένες εταιρείες και ερευνητικοί οργανισμοί, που είναι 
γνωστό ότι αναπτύσσουν δραστηριότητες στον αμυντικό τομέα, συμμετέχουν σε 
κοινοτικά προγράμματα και ότι ορισμένα κράτη μέλη τους ενθαρρύνουν να το 
πράττουν. Ζητείται επίσης η γνιόμη ορισμένων από τις εν λόγιο εταιρείες στο 
πλαίσιο τιον Task Force της Επιτροπής, προκειμένου να βελτιωθούν οι δεσμοί 
μεταξύ έρευνας και βιομηχανίας (π.χ. αεροναυτική). 
Τα κοινοτικά προγράμματα ΕΤΑ δύνανται νιχ συμβάλουν στην τεχνολογική βάση 
της αμυντικής βιομηχανίας κατά διάφορους τρόπους: (1) ενδυναμώνοντας τη 
συνολική ευρίοπαϊκή ερευνητική υποδομή και επιστημονική βάση· (2) 
υποστηρίζοντας έργα Ε&Α που καταλήγουν κατόπιν περαιτέριο ανάπτυξης, σε 
εμπορικά προϊόντα, διεργασίες, πρότυπα ή βελτιιυμένη όιασιράλιση ποιότητας, που 
μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν στον αμυντικό τομέα· (3) υποστηρίζοντας 
έργα Ε&Α σε βασικές τεχνολογίες, τα οποία μπορούν να καταλήξουν, κατόπιν 
περαιτέριο ανάπτυξης, είτε σε μη αμυντικές, είτε σε αμυντικές ειδικά εφαρμογές. 
Περαιτέριο, τα κοινοτικά προγράμματα δύνανται επίσης να υποστηρίξουν έρευνα 
από οργανισμούς σχετιζόμενους με την άμυνα για την ανάπτυξη μη στρατιωτικών 
εφαρμογών των αμυντικών τεχνολογιών τους. 
Με την αυξανόμενη σπουδαιότητα της διευρωπαϊκής συνεργασίας Ε&Α, τόσο στον 
μη αμυντικό όσο και στον αμυντικό τομέα, ενδείκνυται τώρα να εξετασθεί πως, και 
σε ποια έκταση, μπορούν να προαχθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο αυξημένες 
συνέργειες μεταξύ του μη αμυντικού και του αμυντικού τομέα, με σκοπό τη 
βελτιστοποίηση της συνολικής χρήσης των προσπαθειών Ε&Α. 
Η Επιτροπή κρίνει ότι, ενώ θα διατηρείται ο μη αμυντικός προσανατολισμός των 
κοινοτικών ερευνητικών προγραμμάτιον, τα κατάλληλα βήματα για να αρχίσουν να 
αντιμετιοπίζονται τα θέματα αυτά θα πρέπει να είναι: 
η καθιέρωση δεσμών συνεργασίας μεταξύ τιον ερευνητικιόν προγραμμάτιον της 
ΕΚ και του WEAG, ώστε να αποφεύγονται αλληλεπικαλύψεις, να 
εξασφαλίζεται συμπληρωματικότητα και να διευκολύνεται η βέλτιστη χρήση 
των αποτελεσμάτιον της έρευνας· 
η επισήμανση, σε συνεργασία με το WEAG και τη βιομηχανία, βασικών 
τεχνολογικών τομέων διπλής χρήσης, όπου οι ευρωπαϊκές δυνατότητες είναι 
μειωμένες ή μη επαρκώς αυτόνομες και πρέπει να ενισχυθούν-
ο καθορισμός βάσει της εμπειρίας και των γνώσεων από τις ανωτέρω δράσεις, 
του κατά πόσον, πως και σε ποιο βαθμό πρέπει να ληq)θoύv υπόψη οι 
διαστάσεις διπλής χρήσης κατά την προπαρασκευή των μελλοντικών 
προγραμμάτιον (Πέμπτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο). 
21 
4.1.4 Τυποποίηση και τεχνική εναρμόνιση 
Η τυποποίηση έχει μετατραπεί, τα τελευταία χρόνια, από έναν περιθωριακό τομέα 
πολιτικής σε έναν τομέα στον οποίο δίδεται προσοχή κατά προτεραιότητα στο 
πλαίσιο της ευριοπαϊκής βιομηχανίας, ιος μέσο για τη μείιοση του κόστους και την 
προιόθηση της βιομηχανικής ανταγιονιστικότητας. Αναγνιορίζεται ότι είναι 
στρατηγικής σημασίας για την αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς. 
Πολιτικές τυποποίησης σε κλίμακα Ευρωπαϊκής Ενοχτης σχετίζονται με την 
αμυντική βιομηχανία σε τέτοιους βασικούς τομείς ύπιος η τεχνολογία των 
πληροφοριών, οι τηλεπικοινωνίες, η παροχή ισχύος, η τεχνολογία λέιζερ, τα νέα 
υλικά, η αεροδιαστημική, καθώς και τα συστήματα ποιότητας και η εκτίμηση της 
συμμόρφωσης. Σε πολλούς από τους εν λόγω τομείς, η μη στρατιωτική 
δραστηριότητα τυποποίησης προχωρεί ταχύτερα από παρόμοιες εργασίες που 
διοργανώνονται για καθαρά στρατιωτικούς σκοπούς και τα μη στρατιιοτικά 
πρότυπα χρησιμοποιούνται όλο και ευρύτερα σε αμυντικές προμήθειες. 
Ως εκ τούτου, ένας από τους κύριους στόχους της πολιτικής της ΕΕ όσον αφορά 
την αμυντική βιομηχανία θα πρέπει να είναι η περαιτέριο σύγκλιση της μη 
στρατιιοτικής και στρατιιοτικής χρήσης της τυποποίησης, ούτιος ώστε να 
μεγιστοποιηθούν τα οικονομικά οφέλη και να ελαχιστοποιηθεί η αλληλεπικάλυψη 
των προσπαθειών και η σπατάλη σπάνιας τεχνικής εμπειρογνιομοσύνης. 
Η μεγαλύτερη χρήση από τους στρατιωτικούς τιον υιρισταμένιυν μηχανισμών 
τυποποίησης κιχι η διαπίστευση τιον εταιρειίον σε διεθνές και ευριυπαϊκό επίπεδο 
θα συνδυάσουν τα πλεονεκτήματα χαμηλότερου κόστους προμηθειών, μεγαλύτερου 
ανταγωνισμού στις προμήθειες και, σε μερικές περιπτώσεις, βραχύτερου χρόνου 
επεξεργασίας κατά την κατάρτιση τιον προτύπων. 
Αν και το πεδίο εφαρμογής για τη χρήση μη στρατιωτικής τυποποίησης θα 
παραμείνει περιορισμένο ή και ανύπαρκτο ακόμη σε ορισμένους ευαίσθητους 
τομείς ασφαλείας, όπως ο οπλισμός, η τυποποίηση είναι δυνατόν, σε άλλους 
τομείς, να προσφέρει μια κοινή βάση ιχπό την οποία δύνανται να αναπτυχθούν από 
τους στρατιωτικούς, εν ανάγκη, πρόσθετες, μη τυποποιημένες απαιτήσεις. Πρέπει 
να αποφεύγεται η περιττή αλληλεπικάλυψη μεταξύ μη στρατιωτικών και 
στρατιιοτικιόν εργασιών τυποποίησης, για λόγους βιομηχανικής αποδοτικότητας 
και εξοικονόμησης δημοσιονομικών κονδυλίων. 
Προκειμένου να προαχθεί η σύγκλιση μη στρατιιυτικού/στρατιιυτικού τομέα στο 
πεδίο αυτό, η Επιτροπή κρίνει ότι θα ήταν χρήσιμα τιχ ακόλουθα βήμτα: 
η σύναψη διακανονισμών συνεργασίας μεταξύ τιον ευριυπαϊκιόν οργανισμών 
τυποποίησης κιχι τιον εμπειρογνιομόνιον τυποποίησης του NATO, προκειμένου 
να επισημανθούν τομείς κοινού ενδιαφέροντος όπου υπάρχει αλληλεπικάλυψη 
στις παρούσες δραστηριότητες τους, ίσιος μέσω κοινής εκθέσεως· 
επισήμανση από τις αμυντικές αρχές στο πλαίσιο της ΕΕ εργασιών 
τυποποίησης που έχουν ήδη προγραμματισθεί στο μη στρατιιυτικύ πεδίο οι 
οποίες θα μπορούσαν να παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον και για τους 
στρατιωτικούς, με τη δυνατότητα κοινοτικής υποστήριξης, όπου ενδείκνυται, 
μέσω εντολών τυποποίησης· 
η καθιέρωση ενός συστήματος τακτικής ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ του 
NATO και των ευριυπαϊκιόν φορέων τυποποίησης, ούτως ώστε να 
ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος αλληλεπικάλυψης τιον εργασαόν στο μέλλον. 
22 
Μεταξύ των παραδειγμάτιον τέτοιιον πριυτοβουλκόν, οι οποίες έχουν ήδη 
δρομολογηθεί, συγκατελέγονται εξελίξεις στο πεδίο του CALS (απόκτηση και 
διοικητική υποστήριξη με τη βοήθεια υπολογιστή), όπου επίκειται η εφαρμογή της 
συνεργασίας μεταξύ της μη στρατιωτικής κιχι στρατιωτικής δομής. 
Προσιράτίος έλαβαν χώρα συζητήσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της 
ευρωπαϊκής αεροναυτικής βιομηχανίας, προκειμένου να επέλθει στενότερη 
ολοκλήριοση μεταξύ στρατιωτικών και μη στρατιιοτικιόν προτύπων. 
Οι εν λόγω πρωτοβουλίες δεν πρόκειται να επηρεάσουν τη συνεχή δέσμευση της 
Κοινότητας να εξασφαλίζει ότι η ευρωπαϊκή τυποποίηση βασίζεται σε διεθνή 
πρότυπα, όπου είναι δυνατόν. 
4.1.5 Πολιτική ανταγωνισμού 
Υπό το ιριυς της εμιράνισης μιας κοινοτικής αγοράς για την αμυντική βιομηχανία το 
οποίο είναι, αποτέλεσμα κοινιόν αμυντικίόν προγραμμάτιον, ευριυπαϊκιόν 
συμμαχιών και αναγκαίας αναδιάρθρωσης, υπάρχει θέση για την κοινοτική 
πολιτική ανταγωνισμού. Είναι σε θέση να διευκολύνει, χάρη σε ένα σαφές πλαίσιο 
και ταχείες αποφάσεις, τις συγκεντρώσεις και συνεργασίες μεταξύ εταιρειών οι 
οποίες δεν αμφισβητούν τον πραγματικό ανταγωνισμό. Συν τοις άλλοις, ο 
αυστηρός έλεγχος πον κρατικών ενισχύσεων θα καταστήσει δυνατή τη διάκριση 
μεταξύ αναγκαίιον ενισχύσεων για την αναδιάρθρωση, αφού επιταχύνουν τις 
αλλαγές, ενθαρρύνουν την έρευνα, την ανάπτυξη και τις καινοτομίες και μειώνουν 
τις κοινωνικές συνέπειες της αναδιοργάνιοσης, και ενισχύσεων που 
χρησιμοποιούνται για λόγους προστασίας, τις οποίες ενδέχεται να τείνουν να 
χρησιμοποιήσουν ορισμένα κράτη μέλη ώστε να αποιρύγουν τις αναγκαίες 
διαρθρωτικές αλλαγές και να μεταβιβάσουν το κόστος προσαρμογής της 
παραγιογής και της απασχόλησης στα άλλα κράτη μέλη. Ο έλεγχος τιον ενισχύσειον 
πρέπει επίσης να καταστήσει δυνατόν να εξασιραλισθεί, αποτελεσματικότερα από 
ό,τι σήμερα, ότι οι ενισχύσεις που χορηγούνται στην αμυντική βιομηχανία δεν 
χρησιμοποιούνται επίσης από ορισμένες εταιρείες για την επιδότηση της μη 
στρατιωτικής παραγα>γής. 
Σε έναν τομέα όπως η αμυντική βιομηχανία, η εισαγωγή πραγματικού 
ανταγωνισμού πρόκεται, επομένιος, να καταλήξει σε σημαντικά κέρδη 
παραγιογικότητας, υπό τη μορφή μείιοσης του κόστους και αυξημένιον 
καινοτομιιον, οι οποίες δεν μπορούν παρά να βελτιιοσουν τις εξαγιυγικές 
δυνατότητες της βιομηχανίας. 
Η Επιτροπή κρίνει ότι η νομική βάση για την κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού 
παρέχει επαρκές πλαίσιο για θέματα ανταγωνισμού που σχετίζονται με την 
ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. 
Παρόλα ταύτα, η εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού στην αμυντική 
βιομηχανία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά της εν λόγιο 
βιομηχανίας. Πρέπει, επίσης, να παρουσιάζει λογική συνέπεια με τους στόχους 
άλλιυν κοινοτικοί πολιτικίον, να είναι δεκτική σε πληροιρορίες και σχόλια από τα 
Υπουργεία Εθνικής Αμύνης (YEA) τιον κρατιυν μελιόν, υπό την ιδιότητα τους ως 
κυριοτέρων πελατών της αμυντικής βιομηχανίας, και να επιτρέπει στα κράτη μέλη 
να λαμβάνουν τα ενδεδειγμένα μέτρα προκειμένου νιχ προστατεύσουν την εθνική 
ασφάλεια, επιπλέον των μέτρων εκείνιυν που ενδέχεται να ληφθούν από την 
Επιτροπή για τη διατήρηση και την ανάπτυξη πραγματικού ανταγωνισμού. Η 
πολιτική ανταγωνισμού στην αμυντική βιομηχανία πρέπει να εφαρμοσθεί 
προοδευτικά σε τομείς όπιος π.χ. οι κρατικές ενισχύσεις, οι συμφωνίες και οι 
πρακτικές συνεννόησης, αφού, έιος σήμερα, η Επιτροπή έχει υιοθετήσει 
επιφυλακτική προσέγγιση όσον αφορά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της στα 
πεδία αυτά. 
23 
Τέλος, είνιχι προιρανές ότι η Επιτροπή θα λάβει υπόψη, κατά την εφαρμογή της 
πολιτικής ανταγωνισμού σε σχέση με την αμυντική βιομηχανία, τον τρόπο με τον 
οποίο διαμορφώνουν και εφαρμόζουν το δίκαιο του ανταγωνισμού στη βιομηχανία 
τους μεμονιυμένες κυβερνήσεις τρίτων χιοριόν, οι οποίες παράγουν εξοπλισμούς. 
Έως τώρα, η Επιτροπή έχει εγκρίνει/κοινοποιήσει συγκεντρώσεις (βλ. πίνακα στο 
Παράρτημα) αμυντικών βιομηχανιών, με βάση τις ακόλουθες κατευθύνσεις: 
Προς το παρόν, οι γεωγραφικές αγορές για αμυντικά προϊόντα και υπηρεσίες 
τείνουν να παραμείνουν εθνικές όπου υπάρχει εγχώριος προμηθευτής, διότι τα 
YEA ακόμη τείνουν να προτιμούν περισσότερο τους εθνικούς προμηθευτές. 
Ωστόσο, όπου δεν υπάρχει εγχώριος προμηθευτής, ανάλογα τότε με άλλα 
εμπόδια όπως εξαγωγικούς περιορισμούς και εθνικές προτιμήσεις, οι 
προμηθευτές αμυντικών προϊόντων και υπηρεσιών ανταγωνίζονται μεταξύ 
τους σε παγκόσμια κλίμακα. Συνεπώς, δεν είναι πιθανό να παρατηρηθούν 
δεσπόζουσες θέσεις από ευριοπαϊκές αμυντικές εταιρείες σε παγκόσμιο 
επίπεδο, λόγιο της βαρύτητας τιον αμερικανιόν ανταγιυνιστιόν στον τομέα 
αυτόν. Παρομοίιος, ότιχν η γειυγραιρική αγορά είναι εθνική, συνήθιος δεν 
ενισχύεται μια δεσπόζουσα θέση, εάν υπάρχει, δεδομένου ότι δεν υπάρχει 
προσθήκη μεριδίου της αγοράς, εκτός από την περίπτωση που η συγχώνευση 
αφορά δύο εθνικούς προμηθευτές. 
Όταν γίνεται εκτίμηση της θέσης στην αγορά μιας εταιρείας της αμυντικής 
βιομηχανίίχς, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διαπραγματευτική ισχύς των 
κυριοτέρων πελατών της: τιον Υπουργεάον Εθνικής Αμύνης (YEA) των 
σχετικιόν κρατών. Τα YEA εν γένει διατυπώνουν τις επιχειρησιακές απαιτήσεις 
και τις τεχνικές προδιαγραφές τιον εξοπλισμίόν. Επίσης, συνεπεία της μείωσης 
των εθνικών αμυντικίόν προϋπολογισμών, τα YEA τείνουν να απαιτούν 
υψηλότερες τεχνικές προδιαγραφές με χαμηλότερα επίπεδα ανθρώπινου 
δυναμικού και χαμηλότερο συνολικό κόστος, όπιος και να διστάζουν να 
αναλάβουν τους κινδύνους που σχετίζονται με την Ε&Α. 
Η Επιτροπή έκρινε ότι οι γενικές απόψεις τιον σχετικιόν YEA είναι σημαντικές 
για την αξιολόγηση της διαδικασίας. 
Ο βαθμός στον οποίο θα επιτευχθεί κοινή αγορά για αμυντικό εξοπλισμό είναι 
θέμα καίριας σημασίας για την αξιολόγηση τιον επιπτιοσειον της πολιτικής 
συγχωνεύσεων στους όρους του ανταγωνισμού. Όσο παραμένουν εθνικές αγορές, η 
περαιτέρω συγκέντρωση μπορεί να επιδεινώσει την αναποτελεσματικότητα των 
μονοπωλίων, που είναι δυνατόν να επεκταθεί και σε μη στρατιωτικούς τομείς της 
επιχειρηματικής δραστηριότητας. Εξάλλου, εάν επιτευχθεί πρόοδος προς μια κοινή 
αγορά για αμυντικό εξοπλισμό και προϋποτιθεμενου ότι θα διατηρηθούν οι όροι 
του ανταγωνισμού, η ενοποίηση τιον επιχειρηματικιόν δραστηριοτήτων μπορεί να 
συμβάλει θετικά στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα σε μια παγκόσμια αγορά. 
Τέλος, ο κανονισμός για τις συγχωνεύσεις επιτρέπει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν 
ενδεδειγμένα μέτρα για να προστατεύσουν τη δημόσια ασιράλεια7. Η ρήτρα αυτή, η 
οποία επιβεβαιώνει τη δυνατότητα τιον κρατιόν μελιόν είτε να απαγορεύουν μια 
συγκέντρωση, είτε να την καθιστούν αντικείμενο επιπλέον όρων και απαιτήσεων 
που συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο, έχει χρησιμοποιηθεί μία φορά από ένα 
κράτος μέλος8. 
Πρβλ. άρθρο 21 παράγραφος 3 του κανονισμού 
Βλέπε στοιχείο 321 της ΧΧΙΙΙης Έκθεσης για την Πολιτική Ανταγωνισμού. 
24 
Όσον αφορά τις συμφίονίες και τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή πάντοτε 
ενέκρινε τις διαδικασίες που κοινοποιούνταν. Η Επιτροπή έχει επίγνιοση ότι τα 
προγράμματα συνεργασίας είναι αναγκαία στην αμυντική βιομηχανία, ενόψει του 
μεγέθους ορισμένιον έργιον, για τα οποία απατείται σημαντική χρηματοδότηση και 
πολλαπλές ικανότητες. Στον βαθμό που απαιτείται χρηματοδότηση της 
στρατιωτικής Ε&Α από τα κράτη μέλη, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις 
ιδιαιτερότητες τιον δραστηριοτήτιυν που σχετίζονται με την άμυνα, συγκεκριμένα 
υψηλή τεχνολογική βάση παραγιογής, υψηλό κόστος και πολύ μακροχρόνιο κύκλο 
ανάπτυξης, που, σε μεγάλο βαθμό, απαιτούν δημόσια χρηματοδότηση. Όσον αφορά 
ενίσχυση για τη διάσωση και αναδιάρθρωση επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν 
δυσχέρειες, πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή, ιδιαίτερα στις διαστάσεις κοινωνικής 
και περιφερειακής πολιτικής. 
4.1.6 Διαρθρωτικά ταμεία 
Μια μελέτη που διεξήχθη το 1992 για λογαριασμό της Επιτροπής σχετικά με τον 
οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο των μειώσεων τιον αμυντικών δαπανών και 
των στρατιωτικών δυνάμεων στις περιφέρειες της Κοινότητας έδειξε ότι περίπου 
οι μισές από τις περιφέρειες στις οποίες είναι συγκεντρωμένες δραστηριότητες 
σχετιζόμενες με την άμυνα δεν ανήκουν στις περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για 
ενίσχυση στο πλαίσιο τιον διαρθριοτικιόν ταμείιον (περιιρέρειες του στόχου 1, 2 ή 
5(β)). Κίχτόπιν της αναθειόρησης τιον κανονισμιόν τιον διαρθρωτικών ταμείιον το 
1993, ορισμένες από τις εν λόγιο περιοχές (στο Ηνιομένο Βασίλειο, τη Γαλλία και 
την Ιταλία) ενσιοματιόθηκαν στις περιφέρειες του στόχου 2. Αποτέλεσμα ήταν 
περισσότερες από τις μισές από τις περιοχές που εξαρτώνται από την άμυνα να 
ευρίσκονται τιόρα σε περιοχές που λαμβάνουν ενισχύσεις. Είναι, ιοστόσο, 
σημαντικό να σημειιοθεί ότι ακόμη και στις επιδοτούμενες περιοχές δεν διατίθεται 
ενίσχυση από τα διαρθρωτικά ταμεία για επενδύσεις στην ίδια την αμυντική 
βιομηχανία. Ο ρόλος των διαρθριοτικιόν ταμείων περιορίζεται, ιος εκ τούτου, στην 
παροχή γενικής οικονομικής αναπτυξιακής βοήθειας (συμπεριλαμβανομένης της 
ενίσχυσης για τη μετατροπή), μέσω τιον Κοινοτικιόν Πλαισίων Στήριξης για τις 
επιδοτούμενες περιφέρειες και της πρωτοβουλίας KONVER. 
Στο πλαίσιο αυτό, ο στόχος 4 του Ευριοπαϊκού Κοινιονικού Ταμείου και η σχετική 
κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT καθιέρωσαν μια οριζόντια προσέγγιση (δηλ. χωρίς 
εκ των προτέρων αναφορά σε συγκεκριμένες βιομηχανίες ή κλάδους) των 
διαρθριοτικιόν αλλαγιόν και τιον συνεπειών τους στο εργατικό δυναμικό. 
Παρέχεται υποστήριξη σε μέτρα που βοηθούν την προσαρμογή τιον εργαζομένιον 
που απειλούνται με ανεργία λόγιο της βιομηχανικής αλλαγής και της αλλαγής τιον 
συστημάτων παραγιογής (ιδίως στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις). Αίνεται ιδιαίτερη 
έμq)αση στην πρόβλεψη τιον τάσεων της αγοράς εργασίας και στη βελτίωση τιον 
επαγγελματικών προσόντων και των ευκαιριών απασχόλησης των εν λόγω 
εργαζομένων. 
Ανταποκρινόμενη σε αιτήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Επιτροπή 
ενέκρινε τιχ Perifra Ι (1991) και Perifra II (1992). Αυτά τα ειδικά μέτρα 
περιελάμβαναν στήριξη για έργα επίδειξης, τα οποία θα μπορούσαν να 
χρησιμεύσουν ίυς υποδείγματα για τη μετατροπή στρατιιυτικών εγκαταστάσεων. 
Σύμφωνα με τη θέση που έλαβε το Κοινοβούλιο, εγκρίθηκε, το 1993, η κοινοτική 
πρωτοβουλία KONVER για να βοηθήσει περιφέρειες αποδυναμωμένες λόγω της 
παρακμής αμυντικίόν βιομηχανιιόν και εγκαταστάσεων. Το ετήσιο πρόγραμμα που 
δρομολογήθηκε το 1993 παρατάθηκε σε πολυετή βάση έιος το τέλος του 1997. 
25 
Ο σκοπός του KONVER είναι να προσφέρει στήριξη για οικονομική 
διαφοροποίηση σε περιοχές που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από δραστηριότητες 
σχετιζόμενες με την άμυνα, μέσιυ της ενθάρρυνσης εμπορικά βιιόσιμιυν 
δραστηριοτήτιυν μη σχετιζομένου; με την άμυνα. 
Οι επιλέξιμες περιοχές δύνανται να ευρίσκονται οπουδήποτε στην ΕΕ, αν και 
τουλάχιστον 50% του προϋπολογισμού του KONVER για το 1994-97 πρέπει να 
δαπανηθεί σε περιοχές επιδοτούμενες από το ΕΊΠΑ (στόχου 1, 2 ή 5(β)). Οι 
επιλέξιμες περιοχές είναι μικρές γειογραφικές περιφέρειες στις οποίες οι 
πραγματικές ή προαναγγελθείσες απώλειες θέσειον απασχόλησης στον αμυντικό 
τομέα ανέρχονται συνολικά σε 1000 ή περισσότερες από το 1990. Και άλλες 
περιοχές που εξαρτώνται κατά πολύ από την άμυνα δύνανται επίσης να γίνουν 
δεκτές ως επιλέξιμες περιφέρειες, λαμβάνοντας υπόψη τα υψηλά ποσοστά 
ανεργίας, τις κακές περιβαλλοντικές συνθήκες ή την απομόνωση/απόκεντρη 
τοποθεσία. 
Μέσω του KONVER, δύναται να χρηματοδοτηθεί ένα πλήρες φάσμα μέτριον 
μετατροπής, μεταξύ τιον οποίιον συγκαταλέγεται η χρηματοδότηση, τόσο υλικιόν, 
όσο και άυλιον επενδύσειον σε εναλλακτικές οικονομικές δραστηριότητες, ο 
εκσυγχρονισμός της υποδομής σε σχέση με τη στρατηγική οικονομικής 
αναζωογόνησης της σχετικής περιοχής, καθώς και μέτρα προς όφελος του 
περιβάλλοντος και του τουρισμού. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος 
ανέρχεται σε 130 εκατ. ECU για το 1993 και 500 εκατ. ECU για το χρονικό 
διάστημα 1994-97. Στις 4 Οκτιοβρίου 1995, διατέθηκε για την πρωτοβουλία 
KONVER ένα αποθεματικό 245 εκατ. ECU, το οποίο προορίζεται για τη στήριξη 
καινοτομιών στα προϊόντα, την ανάπτυξη περιβαλλοντικών τεχνολογιών και τη 
στήριξη MME. Το KONVER παρατάθηκε επίσης έιος το τέλος του 1999. 
Διατίθενται, εξάλλου, δάνεια από την Ευρίοπαϊκή Τράπεζα Επενδύσειον. 
Επιπλέον, με βάση τις προτεραιότητες της πολιτικής εξοπλισμών, θα μπορούσαν 
ανα εξετασθούν η δυνατότητα και οι όροι χρηματοδότησης από άλλους πόρους της 
Ε.Ε. 
4.2. Η εξωτερική διάσταση 
4.2.1 Πολιτική εξαγωγών 
Στην Ευρίοπαϊκή Ένιοση, οι εθνικές πολιτικές σχετικά με τις εξαγωγές όπλων κατά 
παράδοση διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους, από πλήρη απαγόρευση έως μια 
βολονταριστική προσέγγιση, όπου οι εξαγίογές όπλιον θεωρούνται ζωτικής 
σημασίας όχι μόνον για στρατηγικούς κιχι πολιτικούς λόγους, αλλά επίσης και για 
τη μείωση του κόστους ανά μονάδα και για τη διατήρηση μιας ευρείας αμυντικής 
βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης σε εθνικό επίπεδο. Χωρίς να υστερεί σε 
σημασία, η εκτίμηση του κινδύνου εξαγιογιόν σε ορισμένους προορισμούς, 
συνδεόμενη με διαστάσεις εξωτερικής πολιτικής, κατά παράδοση λαμβάνει χώρα 
επί εθνικής βάσειος. Οι επιχκόλουθες διαφορές μεταξύ κρατιόν μελών έχουν και 
αυτές το κόστος τους: οι εθνικές ανησυχίες όσον αιρορά είτε μια υπέρμετρα 
περιοριστική, είτε μια υπερβολικά φιλελεύθερη προσέγγιση ενός ή περισσοτέρων 
άλλων κρατιόν μελών σχετικά με τις εξαγιογές όπλιον εν γένει, είτε σχετικά με 
συγκεκριμένους προορισμούς, δεν έχουν ευνοήσει την ενδοευριοπαϊκή βιομηχανική 
συνεργασία ή ολοκλήρωση. Έτσι, οι διαφορές στην πολιτική εξαγιογιόν εμποδίζουν, 
επίσης, την ανάπτυξη ενόοευρωπαϊκών πολιτικίον. Κατά συνέπεια, η ανάπτυξη 
κοινών πολιτικίον στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένιοσης, προκειμένου να 
εξασφαλισθεί η βιομηχανική βάση της βιομηχανίας, πρέπει να συμπληρωθεί από 
αντίστοιχο επίπεδο εναρμόνισης τιον εθνικών πολιτικίον σχετικά με τις εξαγιογές 
και των συστημάτιον ελέγχου τιον εξαγιογιόν. 
26 
Το Ευριυπαϊκό Συμβούλιο έκανε ένιχ πρώτο βήμα προς μια κοινή προσέγγιση του 
θέματος τιον εξαγιογιόν όπλιον, με την έγκριση, τον Ιούνιο του 1991 
(Αουξεμβούργο) και τον Ιούνιο του 1992 (Αισσαβώνα), οκτώ κριτηρίιον τα οποία 
ερμηνεύουν τα κράτη μέλη, όταν αποφασίζουν να χορηγήσουν άδεια για 
συγκεκριμένη εξαγωγή. Ααμβάνει χώρα ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των 
κρατιόν μελίόν σχετικά με τη συγκεκριμένη εφαρμογή τιον κριτηρίων, με σκοπό την 
εναρμόνιση της ερμηνείας τους. 
Λόγω τιον δυσκολιών ανάπτυξης μιας κοινής βάσης για την εναρμόνιση των 
πολιτικών για τις εξαγιογές όπλιον, θα πρέπει να εφαρμοσθεί προοδευτικά μια 
διαδικασία στο πλαίσιο μιας προσέγγισης δύο σταδίων. Σε ένα πρώτο στάδιο, θα 
πρέπει να εφαρμοσθεί η τακτική ανταλλαγή πληροιροριιον μεταξύ τιον κρατιόν 
μελιόν σχετικά με τις εξαγιογές όπλιον (τύπος και ποσότητα του εξαγόμενου υλικού, 
προορισμός, τελική χρήση). Στην περίπτιοση τιον προγραμμάτιον συνεργασίας, τα 
οποία θα πρέπει να ενθαρρυνθούν, θα μπορούσε να επιτευχθεί πρόοδος με βάση τις 
πρόσφατες εμπειρίες, και ιδίως με την τήρηση των αρχών ανάλογα με τους κανόνες 
περί εξαγιογιόν που εφαρμόζονται στη χώρα στην οποία έχει την έδρα του ο 
βασικός προμηθευτής. 
Σε ένα δεύτερο στάδιο, θα επιόκυχθεί η καθιέριοση ενός λειτουργικού συστήματος 
για την εξάλειψη των στρεβλώσειον μεταξύ τιον διάφοριον εθνικών προσεγγίσεων. 
Ένα τέτοιο σύστημα για να είναι αποτελεσματικό, θα πρέπει κατά το σχεδιασμό 
του να ληφθούν υπόψη οι όροι, οι αρχές, το πεδίο κιχι οι πιθανές ανάγκες 
βελτίωσης, με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε από την καθιέριοση του 
καθεστώτος ελέγχου των εξαγιογιόν αγαθών και τεχνολογιιόν διπλής χρήσης (βλ. 
παρακάπο). 
4.2.2 Έλεγχοι των εξαγωγών αγαθών και τεχνολογιών διπλής χρήσης 
Για να επιλυθεί ένα από τα δυσχερέστερα προβλήματα, που εμπόδιζε την 
ολοκλήρωση στην εσωτερική αγορά, ήτοι το πρόβλημα των ελέγχων στο 
ενδοκοινοτικό εμπόριο αγαθών διπλής χρήσης, το Συμβούλιο συμφώνησε, μετά δύο 
χρόνια εντατικών συζητήσεων πάνω σε πρόταση της Επιτροπής, να θεσπίσει ένα 
κοινοτικό σύστημα ελέγχου των εξαγιογιόν. Βασίζεται σε δύο νομοθετικές πράξεις, 
συγκεκριμένα έναν κανονισμό βάσει του άρθρου 113° και μια κοινή δράση στο 
πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας10, οι οποίες 
αποτελούν μαζί ένα ολοκληριυμένο σύστημα. Και τα δύο κείμενα εγκρίθηκαν 
επίσημα ιχπό το Συμβούλιο στις 19 Λεκεμβρίου 1994 και ισχύουν από 1ης Ιουλίου 
1995. 
Ο σκοπός του ολοκληριομενου συστήματος είναι να εξασιραλίσει ότι εφαρμόζονται 
από όλα τα κράτη μέλη αποτελεσματικοί έλεγχοι, βάσει κοινιόν προτύπων, για τις 
εξαγωγές ελεγχομένων αγαθών από την Κοινότητα. 
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3381/94 του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1994 περί κοινοτικού καθεστώτος 
έλεγχου της εξαγωγής αγαθών διπλής χρήσης από την Κοινότητα, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό 
(ΕΚ) αριθ. 837/95 του Συμβουλίου της 10ης Απριλίου 1995, ΕΕ αριθ. L 367 της 31ης Δεκεμβρίου 1994 και 
ΕΕ αριθ. L 90 της 21ης Απριλίου 1995. 
Απόφαση 94/942/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1994 σχετικά με την κοινή δράση που 
ενεκρίθη από το Συμβούλιο βάσει του άρθρου 1.3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τον 
έλεγχο της εξαγωγής αγαθών διπλής χρήσης, όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση 95/127/ΚΕΠΠΑ του 
Συμβουλίου της 10ης Απριλίου 1995 και από την απόφαση 95/128/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου της 10ης 
Απριλίου 1995, ΕΕ αριθ. L 367 της 31ης Δεκεμβρίου 1994 και ΕΕ αριθ. L 90 της 21ης Απριλίου 1995. 
27 
Λύο βασικά χαρακτηριστικά του ολοκληριομενου συστήματος είναι: 
• ένας κοινός κατάλογος αγαθών και τεχνολογιιόν διπλής χρήσης που υπόκεινται 
σε ελέγχους τιον εξαγιογιόν απο όλα τα κράτη μελή καθώς και ένας κατάλογος 
τιον χι ορών προορισμού· 
• κοινά κριτήρια που πρόκειται να ειραρμόζονται από όλα τα κράτη μέλη, όταν 
αποφασίζουν κατά πόσον θα επιτρέψουν ή όχι τις εξαγιογές από την 
Κοινότητα. 
Το σύστημα αυτό αποτελεί μέρος της προσπάθειας της διεθνούς κοινότητας να 
ενισχύσει και να συντονίσει τους ελέγχους τιον εξαγιογιόν κι'χποιιον "ευαίσθητων" 
προϊόντιον. Συγκεκριμένα, το Δεκέμβριο του 1995, 28 χώρες, μεταξύ των οποίων 
και όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, συμφώνησαν επί του "διακανονισμού Wassenaar". Ο 
διακανονισμός αυτός διαδέχεται το καθεστώς COCOM όσον αφορά τους ελέγχους 
των εξαγιογιόν όπλων και αγαθών διπλής χρήσης. Υπάρχουν προφανείς δεσμοί 
μεταξύ αυτού του διακανονισμού και του κοινοτικού συστήματος, οι οποίοι θα 
απαιτήσουν την αναπροσαρμογή του κοινοτικού κοινού καταλόγου αγαθών διπλής 
χρήσης. · 
Σε ένα τόσο ευαίσθητο και πολύπλοκο πεδίο, όπου αναμειγνύονται συμφέροντα 
εσωτερικής αγοράς, εμπορίου, εξιοτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, το 
ολοκληριομένο σύστημα ελέγχου τιον εξαγιογιόν δεν είναι δυνατόν να ειραρμοσθεί 
εν μία νυκτί. Συνεπώς, προβλέπεται μεταβατική περίοδος, ούτιος ώστε να 
εξασφαλισθεί ότι το σύστημα λειτουργεί αποτελεσματικά, θα χρησιμοποιηθεί για 
να ενδυναμώσει, όπου χρειάζεται, τα συστήματα ελέγχου τιον κρατιόν μελιόν και 
για να ενισχύσει τη διοικητική συνεργασία μεταξύ τιον αρμοδίων αρχών. 
Το νέο σύστημα προβλέπει το σαιρή προσδιορισμό (και ένα κοινό κατάλογο) των 
αγαθών και τεχνολογιιόν διπλής χρήσης και χρησιμεύει ως (ίαση για τη μείιοση, και 
τελικά την εξάλειψη, τιον όιαιροριόν πολιτικής μεταξύ τιον κρατιόν μελιόν. Το 
γεγονός ότι μια άδεια εξαγιογιόν που εκδίδει ένα κράτος μέλος ισχύει σήμερα για το 
σύνολο της Ένιυσης, διευκολύνει τα κοινά έργα εξαγιογιόν μεταξύ εταιρειών που 
έχουν την έδρα τους στην Κοινότητα. 
Η δημιουργία ενός κοινού καθεστώτος για τους ελέγχους τιον εξαγιογών διπλής 
χρήσης συνιστά σημαντική βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου για την 
ευρίοπαϊκή αμυντική βιομηχανία, που θα διευκολύνει τις όιαρθριυτικές 
προσαρμογές, αυξάνοντας κατά τον τρόπο αυτόν την ανταγιυνιστικότητα των 
εταιρειών. Ως εκ τούτου, ολόκληρο το σύστημα πρέπει να εφαρμοσθεί 
αποτελεσματικά. Κατά την υποβολή νέιον προτάσειον για ένα κοινό καθεστιός, η 
Επιτροπή θα λάβει υπόψη την απόιραση του Ευριυπαϊκού Λικαστηρίου για την 
υπόθεση C-83/94, σύμιριυνα με την οποία τα αγαθά διπλής χρήσης εμπίπτουν στο 
πεδίο της κοινής εμπορικής πολιτικής που καθορίζεται στο άρθρο 113. 
4.2.3 Εισαγωγικοί δασμοί για στρατιωτικούς εξοπλισμούς 
Το κοινό δασμολόγιο προβλέπει την ειραρμογή τελιονειακιόν δασμών για τους 
περισσότερους στρατιιοτικούς εξοπλισμούς ή μη στρατιωτικούς και στρατιιοτικούς 
εξοπλισμούς διπλής χρήσης, που εισάγονται από τρίτες χώρες. Μόνον ορισμένα 
προϊόντα τυγχάνουν ειδικών εξαιρέσεων, εν γένει ιος αποτέλεσμα τιον 
διαπραγματεύσεων της GATT. Μεμονιομένες εξαιρέσεις από τους δασμούς έχουν 
επίσης παρασχεθεί στο πλαίσιο προτιμησιακιόν διακανονισμών με ορισμένες τρίτες 
χίόρες, όπιος εκείνες της ΕΖΕΣ. Παρόλα ταύτα, άλλοι στρατιιυτικοί εξοπλισμοί, 
καθιός και προϊόντα διπλής χρήσης, κατιχρχήν υπόκεινται σε τελωνειακούς 
δασμούς, αν και το επίπεδο τιον όασμιόν αυτών έχει μειιοθεί σημαντικά κατά την 
πορεία πολυμερών εμπορικών όιαπραγματεύσειυν. 
28 
Σε αυτό το πλαίσιο η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο το 1988 πρόταση 
κανονισμού σχετικά με την προσιορινη αναστολή δασμιόν που ειραρμόζονται στις 
εισαγωγές ορισμένων όπλιον και στρατιωτικών εξοπλισμίόν". Ο σκοπός ήταν μια 
ενιαία απάντηση της Κοινότητας στις απαιτήσεις προμηθειιόν εθνικής ασιραλείας, 
οι οποίες μέχρι τότε είχαν καταλήξει στη μονομερή παροχή από ορισμένα κράτη 
μέλη εξαιρέσεων από τελωνειακούς δασμούς. Η Επιτροπή έκρινε τότε, και ακόμη 
κρίνει, ότι οι διακανονισμοί δασμιόν για εισαγόμενα προϊόντα, ακόμη και 
στρατιωτικών εξοπλισμών ή εξοπλισμών διπλής χρήσης, αποτελούν αποκλειστική 
αρμοδιότητα της Κοινότητας και ότι το άρθρο 28 της Συνθήκης, ιος εκ τούτου, 
ίχποτελεί τη μόνη επιτρεπόμενη νομική βάση για την παροχή αυτόνομιον 
αναστολιόν. Από την άποψη αυτή, η ύπαρξη όιαιρορετικιυν ε.θνικιόν προσεγγίσειον, 
πλην του ότι δεν θεμελιιόνεται στο κοινοτικό δίκαιο, δεν συμβιβάζεται με τις ίδιες 
τις αρχές της Τελιονειακής Ένωσης κιχι της Εσωτερικής Αγοράς. 
Το πεδίο εφαρμογής της πρότασης κανονισμού καθορίσθηκε με σκοπό να επέλθει 
ισορροπία μεταξύ της επιθυμίας να διευκολυνθεί η πρόσβαση τιον εθνικών 
ενόπλιον δυνάμεων στους πλέον τεχνολογικά προηγμένους εξοπλισμούς και της 
ιχνάγκης νιχ ληφθούν υπόψη τα σι^)έροντα της κοινοτικής βιομηχανίας όπλιον. 
Επομένως, καλύπτει εξοπλισμούς οι οποίοι είναι "εκ φύσειος" στρατιωτικοί, καθώς 
και μέρη τους. Κατά τις συζητήσεις στο Συμβούλιο, ορισμένα κράτη μέλη ζήτησαν 
να διευρυνθεί ο κατάλογος και να συμπεριλάβει ορισμένους εξοπλισμούς, το οποίο 
κατ'ανάγκη συνεπάγεται, όχι μόνον ότι πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι οι εισαγωγές 
αυτών των εξοπλισμών διπλής χρήσης, με αναστολή τιον δασμών, δεν είναι πιθανό 
να διαταράξουν την προαναφερθείσα ισορροπία, αλλά κιχι να καθορίζεται τι 
σημαίνει "στρατιωτική χρήση" στην περίπτωση τους. 
Οι συζητήσεις θα μπορούσαν να επαναληφθούν στο συνολικό πλαίσιο της 
παρούσας ανακοίνωσης, προκειμένου να συνταχθεί ένας κατάλογος προϊόντιον 
που θίχ τυγχάνουν αναστολής τιον δασμιόν, το οποίο ταιριάζει ιδιαίτερα με τους 
όιάιρορους στόχους μιας ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής. Αυτό θα συμβάλει 
επίσης, όπιος προτείνει η Επιτροπή από το 1988, στην επίλυση τιον σημαντικιόν 
δυσκολιιόν που αναιρέρονται παραπάνιο. 
4.2.4 Εμπορικές σχέσεις με τρίτες χώρες 
Η ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού, στον βαθμό που θα 
οδηγήσει σε μεγαλύτερη αυτάρκεια σε διαφορετικά τμήματα της αγοράς, έχει 
ενδεχομένιος εκτεταμένες συνέπειες για τις σχέσεις με τρίτες χώρες, και ιδιαίτερα 
με τις Ηνιομένες Πολιτείες, που είναι η κύρια τρίτη χώρα προμήθειας όπλιον στα 
κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 
Η εκμετάλλευση της κοινοτικής διάστασης στις αμυντικές προμήθειες δεν 
συνεπάγεται μονομερές άνοιγμα της αμυντικής αγοράς σε προμηθευτές τρίτων 
χωριόν. 
Λόγω των εξαιρέσεων στο πολυμερές εμπορικό καθεστιυς, συμπεριλαμβανομένης 
της Συμφωνίας του ΠΟΕ για τις κρατικές προμήθειες, οι ανταγωνιστικοί 
διαγωνισμοί δεν εφαρμόζονται ακόμη στις αγορές αμυντικού υλικού από τους 
εμπορικούς εταίρους μας. Κάθε κράτος μέλος είνιχι ελεύθερο να αποφασίσει κατά 
πόσον θα πρέπει να εξετάσει προσφορές από εταιρείες τρίτιον χωρών. 
COM(88)502 τελικό ΕΕ αριθ. C 265, 12.10.88. σ. 9. 
29 
Θα πρέπει να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μι οκοπο ιον καθορισμό ίων ορών 
υπό τους οποίους οι προμηθευτές από τρίτες χι όρε ς δυνανιαι να απολαύουν, όσον 
αφορά τις κρατικές προμήθειες και άλλα ζητήματα πρόσβασης στην αγορά, τιον 
ιδίων δικαιωμάτων με εκείνα τιον κοινοτικών προμηθευτιόν στον τομέα τιον 
εξοπλισμίόν, με βάση την ανάλογη και αποδοτική πρόσβαση τιον κοινοτικών 
προμηθευτιόν στις αγορές αυτών τιον χωριόν, εξασφαλίζοντας παράλληλα το 
σεβασμό των συμφερόντων ασφάλειας του κάθε μέρους. 
5. Συμπεράσματα 
Η Επιτροπή κρίνει ότι τα θέματα που αφορούν την παραγιυγή και το εμπόριο εξοπλισμίόν 
συνδέονται με διαστάσεις άμυνας και εξιοτερικής πολιτικής τιον κρατιόν μελιόν και με την 
πρόοδο που επιτελείται προς την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας ασφάλειας και 
άμυνας. Αφετέρου, η διατήρηση και η εξασφάλιση μιας ανταγωνιστικής ευριυπαϊκής 
αμυντικής βιομηχανίας αποτελεί επίσης προϋπόθεση για μια ευρωπαϊκή ταυτότητα 
ασφάλειας και άμυνας. 
Η κατάσταση τα)ν αμυντικίόν βιομηχανιών απαιτεί συνεπώς άμεση ευαισθητοποίηση η 
οποία, ιχν δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένη δράση, ενδέχεται να επιδεινώσει την 
κατάσταση της απασχόλησης προκαλιόντας μαζικές απιυλειες Οέσειυν εργαιτίας και νιχ 
οδηγήιτει στην εξαιράνιση τεχνολογικού δυναμικού, τα οποία θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις 
στον μη αμυντικό τομέιχ. 
Πολλά θέματα, ιδίως όσον αφορά τη ζήτηση (π.χ. η εναρμόνιση των λειτουργικών 
απαιτήσεων) μπορούν να εξετασθούν μόνο στο πλαίσιο της επεξεργασίας της ευρωπαϊκής 
ταυτότητας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, η 
ΚΕΠΠΑ προσφέρει μηχανισμούς και διαδικασίες που μπορούν να διευκολύνουν την 
εφαρμογή άμεσιον δράσειον. 
Πολλά άλλα θέματα, ιδίως αυτά που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα των 
επιχειρήσεων, μπορούν να βρουν απάντηση στο πλιχίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Πράγματι, για τη δημιουργία ενοποιημένου/ αγόριόν και ανταγιυνιστικών βιομηχανιών 
υπάρχει ένα συνεκτικό φάσμα κοινοτικιόν οργάνιον. Κατά την ειραρμογή τιον υφιστάμενων 
οργάνιον μπορεί να ληφθεί δεόντως υπόψη η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου τομέα. 
Τα μέτρα που προτείνονται στο παρόν έγγραφο θα μπορούσαν να συμπληρωθούν 
εποικοδομητικά με μέτρα στο πλαίσιο της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα με την 
ίδρυση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξοπλισμών τον οποίο αναφέρει η δήλωση της ΔΕΕ 
της 1 Οης Δεκεμβρίου 1991. 
Το Συμβούλιο καλείται να αποφασίσει, βάσει της παραπάνιο ανάλυσης και των 
προτάσεων, ως προς τη συμβολή των κοινοτικών οργάνων. 
Με βάση τις εργασίες του Συμβουλίου, η Επιτροπή σχεδιάζει να δρομολογήσει τις 
κατάλληλες πριοτοβουλίες υπό μορφή συγκεκριμενιον προτάσείον ή άλλων κατάλληλων 
μέτρων. 
30 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Πίνακαα 1* : Στρατιωτικές δαπάνες, σε σταθερές τιμές, 1985 -1994 
Τα ποσά αναφέρονται σε εκατ. US $, σε τιμές και ισοτιμίες του 1990. 
fU\n ut Αμιχηκή 
Καναδάς 
HIIA 
Ιίυριόπη 
Μίλγιο 
Λανία 
Γαλλία 
Γιρμανία 
Ελλάοα 
Ιταλία 
Λουξεμβούργο 
Κάτω Χώρις 
Νορβηγία 
ΙΙορτογαλία 
Ιοπανία 
Τουρκία 
11Κ 
Αιππρία 
Ψινλανοία 
Ιρλανδία 
Σουηδία 
ΕΚ 1985 
11.014 
313.307 
4.789 
2.613 
39.918 
38.824 
4.524 
19.538 
74 
7.350 
3.339 
1.336 
9.058 
4.011 
43.549 
1.644 
1.826 
556 
5.234 
180.833 1986 
11.233 
335.048 
4.984 
2.520 
41.081 
39.889 
3.861 
20.187 
78 
7.461 
3.234 
1.504 
8.827 
4.532 
42.867 
1.726 
1.975 
571 
5.387 
182.921 1987 
11.488 
331.215 
5.017 
2.662 
42.284 
40.570 
3.856 
22.699 
89 
7.598 
3.442 
1.563 
9.995 
4.316 
42.561 
1.612 
1.989 
533 
5.499 
188.527 1988 
11.631 
323.860 
4.806 
2.714 
42.243 
40.242 
4.078 
24.113 
101 
7.561 
3.279 
1.738 
9.345 
3.802 
40.646 
1.546 
2.085 
530 
5.573 
187.321 1989 
11.536 
320.427 
4.732 
2.648 
42.793 
40.146 
3.819 
24.304 
93 
7.636 
3.369 
1.824 
9.668 
4.398 
40.792 
1.622 
2.058 
525 
5.762 
188.422 1990 
11.547 
306.170 
4.644 
2.650 
42.589 
42.320 
3.863 
23.376 
97 
7.421 
3.395 
1.875 
9.053 
5.315 
39.776 
1.542 
2.116 
596 
5.909 
187.827 1991 
10.413 
268.994 
4.579 
2.697 
42 875 
39.216 
3.663 
23.706 
107 
7.161 
3.293 
1.925 
8.775 
5.463 
41.087 
1.550 
2.447 
623 
5.540 
185.951 1992 
10.482 
284.116 
3.760 
2.648 
41.502 
37.697 
3.808 
23.004 
111 
7.088 
3.569 
1.977 
8.113 
5.747 
37.141 
1.507 
2.499 
617 
5.392 
176.856 1993 
10.433 
269111 
3.571 
2.653 
41.052 
33.486 
3.716 
23.187 
102 
6.548 
3.385 
1.914 
8.823 
6.355 
36.312 
1.502 
2.356 
592 
5.273 
171.087 1994 
10.151 
252.358 
3.549 
2.608 
41.235 
31.258 
3.778 
23.492 
110 
6.263 
3.523 
1.948 
8.141 
6.173 
35.055 
1.513 
2.167 
613 
5.260 
173.163 
Σημείωση: Η παραπάνιο σειρά βασίζεται σε στοιχεία εκιρρασμένα στο εθνικό νόμισμα, στη συνέχεια 
αποπληθιορισμένα σε τιμές ΙΠΠΟ και που μετατράπηκαν σε δολάρια με τη μέση ισοτιμία που ίσχυε τον 1990. 
Οι τοπικοί δείκτες τιμών κατανάλιοσης (ΑΓΚ) ελήιρθησαν, κατά το δυνατόν, από τις Internation Financial 
Statistics (IFS) (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Washington, DC). Για το τελευταίο έτος οι ΛΤΚ είναι εκτιμώμενο 
μέγεθος βάσει τιον πριότιον 6-10 μηνιόν του έτους. Οι μέσες ισοτιμίες κατά περίοδο ελήφθησαν, κατά το 
δυνατόν, από τις IFS. 
* Ο πίνακας 2 προέρχεται από την επετηρίδα 1995 του SIPRI, σελ 440-441 
31 
Πίνακας 2 : Δαπάνες προμήθειας βαρέων όπλων, 1983-1992 
Τα ποσά αναφέρονται σε εκατ. US $, σε σταθερές τιμές (ΙΠΠ Α) ( 1991 ) 
ϋορηα Αμιρική 
Κ<(ναηάς 
ΗΙ1Α 
ΕνραΊπΐ) 
Βέλγιο 
Δανία 
Γαλλία 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ιταλία 
Αονξηιβη'ιργο 
Κάτω Χα\ψς 
Νορ^Ιηγία 
Πορτογαλία 
It maria 
Ίοαρκία 
Hit 
Ιίΐ'ροιπαϊκό ΝΑΊ'Ο 
Σίη-ολο 
l'i'vtdo κράτη 
μίλη ΕΚ 1983 
2.100 
68.635 
705 
448 
9.613 
7.884 
633 
3.642 
1 
1.700 
637 
76 
1.970 
411 
11.467 
39. Ι8<) 
109.923 
38.154 1984 
2.350 
76.442 
646 
416 
9.491 
7.805 
724 
3.505 
1 
1.774 
527 
69 
2.591 
519 
12.263 
40.333 
119.125 
39.314 1985 
2.226 
83.997 
615 
357 
9.888 
7.825 
681 
3.946 
3 
1.739 
834 
48 
1.581 
573 
12.259 
40.349 
126.572 
38.965 1986 
2.355 
90.105 
650 
349 
10.305 
8.191 
634 
3.942 
2 
1.531 
668 
104 
2.164 
847 
11.505 
40.894 
133.354 
39.416 1987 
2.568 
91.461 
664 
393 
11.235 
8.218 
689 
4.994 
3 
1.367 
704 
173 
2.565 
1.010 
11.004 
43.021 
137 050 
41.330 1988 
2.521 
84.956 
583 
387 
11.057 
7.826 
987 
5.075 
3 
1.561 
619 
200 
2Ο09 
888 
10.842 
42.038 
129.514 
40.570 1989 
2.313 
84.271 
474 
344 
11.347 
7.685 
870 
5.112 
4 
1.359 
838 
238 
1.838 
785 
9.575 
40.468 
127 052 
38.865 1990 
2.129 
79.337 
371 
391 
10.615 
7.545 
859 
4.202 
4 
1.344 
769 
212 
1.214 
1.103 
7.798 
36.427 
117.892 
34.574 1991 
2.020 
74.757 
379 
422 
10.077 
4.347 
773 
3.967 
6 
1.130 
727 
180 
1.176 
1.287 
8.118 
32.587 
109.364 
30.591 1992 
2.053 
66.140 
322 
430 
9.869 
3.562 
828 
3.247 
5 
1.208 
846 
131 
1.492 
1.488 
7.359 
30.787 
98.979 
28.470 
Πηγές: NATO, Οικονομικά δεδομένα της ΝΑΤΟϊ'κής άμυνας (NATO: Βρυξέλλες, ετήσιο)· υπολογισμοί του 
συντάκτη. Τα ποσά για τη Γαλλία βασίζονται σε δεδομένα από εθνικές πηγές. 
32 
Πίνακας 3 : Κοινοτικές (ΕΕ) εισαγωγές και εξαγωγές βαρέων συμβατικών όπλων, 1984-1993 
Ενδεικτικές τιμές σε εκατ. US $ και σταθερές τιμές ( 1990) 
Ίντος 
1985 
1986 
1987 
1988 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 Εισαγωγές \j\j 
2.126 
3.118 
2.942 
4.162 
4.827 
3.865 
5.463 
6.190 
3.766 
3.766 Παγκόσμιο. 
σύνολο 
39.713 
44.118 
46.377 
38.585 
37.798 
30.891 
25.527 
24.776 
24.494 
21.725 Γ'ξαγιογές. 
8.514 
8.001 
7.372 
6.129 
7.696 
6.160 
5.637 
4.611 
5.108 
6.548 Παγκόσμιο 
σύνολο 
39.713 
44.118 
46.377 
38.585 
37.799 
30.891 
25.527 
24.777 
24.494 
21.725 
Πηγή : Επετηρίδα 1995 του SIPRI, σελ. 510-511 
Πίνακας 4: Εισαγωγές βαρέων συμβατικών όπλων από κράτη μέλη της ΕΕ, 1988-92 
(σε εκατ. δολάρια ΗΠΑ και σταθερές τιμές 1990) 
Προμηθευτής: 
Αποδέκτης: 
Βέλγιο 
Λανία 
1ερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Κάτω Χώρες 
Πορτογαλία 
Η Β 
Σύνολο ΕΕ 
ΙΙΠΛ USA 
709 
204 
4.279 
3.309 
3.040 
1.577 
23 
494 
1.734 
449 
2.074 
17.892 F 
54 
12 
67 
1.365 
372 
17 
36 
121 
2.044 
3 D 
49 
987 
30 
58 
14 
836 
32 
2.006 
429 Ι 
69 
15 
126 
3 
213 
199 NL 
32 
254 
43 
33 
362 UK 
286 
80 
24 
19 
13 
30 
3 
10 
465 
543 Λοιποί 
102 
43 
15 
244 
159 
36 
16 
119 
13 
65 
812 
669* Σύνολο 
933 
596 
4.473 
6.197 
3.747 
1.626 
71 
688 
1.765 
1.374 
2.326 
23.795 
1.843 
* Απο τα οποία τουλάχιατο 128 ι κατ. $ από χώρες εκτός ΚΚ 
lhr/ή: Κπετηρίοα 1994 του SIPRI 
33 
Ylivay.ac 5: Κρίσιμες τεχνολογίες 
Κρίσιμες τεχνολογίες Διπλή χρήση Σύμμαχοι 
NATO 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 
Μ 
12 
13 
14 
15 
16 
17 
18 
19 
20 Ημιαγωγα υλικά και μικροηλεκτρονικα κυκλιοματα 
Ικανότητα παραγωγής λογισμικού 
Παράλληλες αρχιτεκτονικές υπολογιστιόν 
Τεχνητή νοημοσύνη μηχανών και ρομποτική 
Προσομοίωση και κατασκευή μοντέλιον 
Φιοτοηλεκτρο ν ική 
Ραδιοεντοπιστές (ραντάρ) υψηλής ευαισθησίας 
Παθητικοί αισθητήρες 
Επεξεργασία σημάτων 
Έλεγχος υπογραφών 
Περιβάλλον οπλικών συστημάτιον 
Συγχώνευση δεδομένιον 
Υπολογιστική ρευστοδυναμική 
Πρύιοση με λήψη αέρα 
Παλμική ισχύς 
Υπερταχέα βλήματα 
Υλικά υψηλής ενεργειακής πυκνότητας 
Σύνθετα υλικά 
Υπεραγωγιμότητα 
Βιοτεχνολογικά υλικά και σχετικές διεργασίες 
Ικανότητα συμβολής στην τεχνολογία : 
4 Αξιόλογο προβάδισμα σε ορισμένους Οιοκους τεχνολογίας 
3 Ικανότητα σημαντικής συμβολής 
2 Ικανότητα περιορισμένης συμβολής 
1 Οποιαδήποτε άμεση συμβολή είναι απίθανη V 
V 
V 
V 
V 
V 
V 
V 
ν 
ν 
ν 
ν 
ν 
ΠΗΓΗ: Προσαρμογή από το Office of Technology Assessment, 1990 
34 
Αιάγοαμμα 1 
Αιάγραμμα 1: Ααπάνες προμήθειας βαρέων όπλιον 
εκατ. US $ Σ ΐ'νολο 
Εξαγωγές 
GRAPHIQUE 1 : Achats d'armes importantes par CUE 
mio US$ 
1987 1988 1989 1990 1991 1992 
Το διάγραμμα Ι βααίζεται οτον πίνακα 2. Δαπάνες προμήθειας βαρέων όπλ<ον οτο NATO και οτην ΕΟΚ, περίοδος 1983-92, καθώς κ(α οτον πίνακα 3, 
Κοινοτική (ΕΕ) ειοαγωγές και εξαγωγές βαρέων αυμβατικών όπλων, 1984-93 
Αιάγραμμα 2 
ΑΙΑΓΡΑΜΜΑ 2: Κξαγωγές βαρέων αυμβατικών όπλων 
Μαγκόομιο ούνολο 
ΙΙΙΙΛ 
ΚΙί 
εκατ. US $ 
GRAPHIQUE 2 : Exportations d'armes importantes classiques 
1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 
Το διάγραμμα 2 βααίζεται οτον πίνακα 3 φ Total mondial 
-fl—Etats-Unis 
Ά—Union européenne 
35 
Αιάγραμμα 2α 
ΑΙΑΓΡΑΜΜΑ 2α: Μερίδιο της Κυρώπης «τις ουνολικές εξαγωγές όπλιον 
CHART 2 BIS : Europe's share of total arms exports 
Total deliveries 
Total deliveries (billion US$ at 1985 rates) 
20 
1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 
Ι Ιηγή : Convctionnal arms transfers lo Ihc Third World 1986-19963, RE Grimincll. Congressional Research Service, Library of Congress, Washington DC 
1994, pp 87-88 
Διάγραμμα 3 
ΑΙΑΓΡΑΜΜΑ 3: Εισαγωγές βαρέων συμβατικών όπλων από κράτη μέλη 
της ΕΕ, 1988-92 
âêâô. US $ Σύνολο εισαγωγατν 
Ειααγ(ινγές ΗΠΑ 
GRAPHIQUE 3 : Importations d'armes imprtantes classiques 
par les Etats membres de l'UE entre 1988 et 1992 
mio US$ 
Β DK 
Το διάγραμμα 3 προκύπτει από τα ποσά του πίνακα 4 
36 
Αιάγραμμα 4 
ΑΙΑΓΡΑΜΜΑ 4: Κοινοτικές (ΕΕ) ειααγωγές και εξαγωγές 
βαρέων συμβατικών όπλων 
Εισαγ(ηγές 
Εξαγωγές 
εκατ. US $ 
GRAPHIQUE 4 : importations et exportations d'armes importantes 
classiques par l'UE 
φ Importations 
Exportations 
1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 
Το διάγραμμα 4 προκύπτει από τα ποσά του πίνακα 3 
37 
Κατάλογο£ ποά£εων συγχέντωση€ σε κοινοτικό επίπεόο ατην αμυντική Βιομηχανία Ι2που 
πραγματοποιήθηκαν μετά την έναοΕη wyvoc του κανονισμού 
περί συγκεντρώσεων nH 
Αριθ. 
αναφ. 
πράξης 
IV/M.17 
IV/M. 86 
IV/M.272 
IV/M.318 
IV/M.275 
IV/M.527 
IV/M.528 
IV/M.529 
IV/M.571 
IV/M.598 
IV/M.620 Εμπλεκόμενες 
εταιρείες 
MRR/ Aérospatiale 
Thomson/Pilkington 
Matra/Cap Gemini 
Sogeti 
Thomson/Short 
Aérospatiale/SNPE 
Thomson/Deutsche 
Aerospace 
British 
Aerospace/VSEL 
GEC/VSEL 
CGI*/Dassault 
Daimler Benz/Karl 
Zeiss 
Thomson/Teneo/Indra Εθνικότητα 
εταιρειών 
ΟΔΤ/Γαλλία 
Γαλλία/Η Β 
Γαλλία/Γαλλία 
Γαλλία/Η Β 
Γαλλία/Γαλλία 
Γαλλία/Γερμανία 
Η Β/Η Β 
Η Β/Η Β 
Γαλλία* */Γαλλία 
ΟΔΓ/ΟΔΓ 
Γαλλία/Γερμανία Δραστηριότητες 
Ελικόπτερα 
Οπτικο-ηλεκτρονικά 
Αμυντικές 
πληροφορίες 
Πύραυλοι 
Πυραυλο­
κινητήρες 
Προωθητικά 
συστήματα 
πυραύλων 
Στρατιωτική 
ναυπηγική 
Στρατιωτική 
ναυπηγική 
Αμυντική 
πληροφορική 
Οπτικο-
ηλεκτρονικά 
Αμυντικά 
ηλεκτρονικά Καθεστώς ως προς 
τον κανονισμό περί 
"συγκεντρώσεων" 
εγκρίθηκε στις 
25.2.91 
εγκρίθηκε στις 
23.10.91 
εγκρίθηκε στις 
17.3.93 
εγκρίθηκε στις 
14.4.93 
Λεν κοινοποιήθηκε 
κατά το άρθρο 223 
εγκρίθηκε στις 
2.12.94 
δεν 
πραγματοποιήθηκε, 
δεν κοινοποιήθηκε 
κατά το άρθρο 223 
biiv κοινοποιήθηκε 
κατά το άρθρο 223 
εγκρίθηκε στις 
24.3.95 
εγκρίθηκε στις 
27.6.95 
εγκρίθηκε στις 
22.8.95 
(~)ργ<ίτρικήτης MM 
ΙIIΙΑ για διοίκηοη της μητρικής ι ταίρι ίας 
Περιλαμβάνονται μόνο πράξεις που αφορούν, αποκλειστικά ή κυρίως παραγωγή στρατιωτικού υλικού. Ο 
ίδιος αριθμός πράξεων αφορά τμηματικώς αμυντικό υλικό. 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1989 για τον έλεγχο 
συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, τέθηκε σε ισχύ στις 21 Σεπτεμβρίου 1990. Από τον κανονισμό 
καλύπτονται μόνο μεγάλες επιχειρήσεις με κοινοτική διάσταση, προσδιοριζόμενες βάσει του κύκλου 
εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων (βλ Srt 1 του κανονισμού). 
38 
m uiuu m m—mmÊmieaamm*ÊmaÊÊÊÊl· 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 10 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 10 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-029-GR-C 
ISBN 92-77-99758-3 
Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβσύργο 
V\