Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «ΕΕ και Αφρική: Πραγμάτωση μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης βασισμένης στη βιωσιμότητα και στις κοινές αξίες»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 429/15)

Εισηγητές: ο κ. Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ (EL-I) η κ. Dilyana SLAVOVA (BG-III) ο κ. Thomas WAGNSONNER (AT-II)

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.2.2020 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Έγκριση από το τμήμα 24.2.2020 Έγκριση από την ολομέλεια 16.9.2020 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 554 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 216/1/2

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο με σημαντικά προβλήματα αλλά και νέες ευκαιρίες, η Ευρώπη έχει μια υποχρέωση: να χρησιμοποιήσει την πολυπολιτισμική, θεσμική και κοινωνικοοικονομική κληρονομιά της για να διευκολύνει την παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη. Οι προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπες οι αναπτυσσόμενες χώρες στην Αφρική είναι πολύ περίπλοκες και πρέπει να τις αντιμετωπίσουμε με μια ευαίσθητη και πολυδιάστατη προσέγγιση. Δεν μπορούμε απλώς να παρέχουμε καλοπροαίρετες συμβουλές, αλλά απαιτούνται επίσης σημαντικά χρηματοδοτικά μέσα από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην Αφρική και για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ). Αυτός πρέπει να είναι ο κύριος σκοπός των διεθνών εταιρικών σχέσεων της ΕΕ, ενώ η τήρηση των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων, που αποτελούν ουσιώδεις κοινές αξίες, πρέπει να αποτελεί το θεμέλιο οποιασδήποτε πολιτικής δέσμευσης στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης με την Αφρική.

1.2. τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα [ Διακήρυξη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές και δικαιώματα στην εργασία , η οποία περιλαμβάνει τα βασικά πρότυπα εργασίας και Τριμερής δήλωση αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την κοινωνική πολιτική ], η επιχειρηματική ελευθερία και το δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον , καθώς και οι ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κοινή ανακοίνωση με τίτλο Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική Σύμφωνα με τη νέα ενωσιακή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προώθησης μιας αξιοπρεπούς ζωής και θετικών προοπτικών, της δημιουργίας μεσαίας τάξης και της υποστήριξης ισότιμων εταιρικών σχέσεων μέσω της ενίσχυσης βιώσιμων σοσιαλ-φιλελεύθερων δημοκρατικών δομών στην Αφρική, σύμφωνα με τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα ( 1 ) , στα οποία συγκαταλέγονται, η οποία περιλαμβάνει τα βασικά πρότυπα εργασίας και],και, καθώς και οι ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κοινή ανακοίνωση με τίτλο ( 2 ) και επιδιώκει να συμβάλει στη βελτίωση της νέας ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ με την Αφρική.

1.3. Η παρούσα κατάσταση αποκαλύπτει κρίσιμες προκλήσεις, αλλά και πολλά υποσχόμενες προοπτικές για την αναπτυξιακή συνεργασία ΕΕ-Αφρικής. Η Αφρική περιλαμβάνει πολλές από τις 20 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου. Έως το 2035, θα διαθέτει το μεγαλύτερο εν δυνάμει εργατικό δυναμικό. Μια εμπορική και επενδυτική σχέση υψηλού επιπέδου, βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και στη βιωσιμότητα, είναι απαραίτητη και για τις δύο πλευρές, και στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η ανάπτυξη, αντί να χρησιμοποιούνται τα αναπτυξιακά κονδύλια για την ασφάλεια των συνόρων.

1.4. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την αφρικανική ηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών (AfCFTA) διότι ενισχύει το εμπόριο εντός της ηπείρου, μειώνει τις εξαρτήσεις και απομακρύνεται από μια προσέγγιση αποκλειστικά προσανατολισμένη στις υπερπόντιες εξαγωγές. Θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιώδες πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής. Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τον σημαντικό ρόλο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη συμφωνία που θα διαδεχθεί τη συμφωνία του Κοτονού.

1.5. Οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις στις ενδοαφρικανικές υποδομές, με στόχο την προώθηση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και μιας βιώσιμης τοπικής οικονομίας, είναι εύλογες από οικονομική άποψη και βιώσιμες από οικολογική άποψη και δημιουργούν παραγωγικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Μια προσέγγιση προσανατολισμένη αποκλειστικά στις υπερπόντιες εξαγωγές δεν είναι βιώσιμη. Ειδικότερα, η διηπειρωτική οικονομική συνεργασία θα πρέπει να ευνοεί την τοπική παραγωγή στην Αφρική, της οποίας οι βασικοί τομείς θα πρέπει να είναι η βιώσιμη γεωργία, η ενέργεια και η κυκλική οικονομία, καθώς και οι παραδοσιακοί τομείς που σχετίζονται με τις πρώτες ύλες και τις κατασκευές, οι οποίοι εξακολουθούν να χρήζουν μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με τους ΣΒΑ. Τα δημόσια κονδύλια δεν θα χρησιμοποιούνται κατ’ ανάγκη για ιδιωτικές επενδύσεις στην Αφρική, στοιχείο που θα μπορούσε να αποβεί εις βάρος της συμβατικής αναπτυξιακής συνεργασίας. Ως εκ τούτου, είναι απολύτως ζωτικής σημασίας η ύπαρξη συστημάτων παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης στα οποία θα συμμετέχει ενεργά η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

1.6. Η κοινωνία των πολιτών, οι κοινωνικές εταιρικές σχέσεις, οι κοινωνικές οικονομίες της αγοράς και τα συστήματα κράτους πρόνοιας αναμένεται να αποτελέσουν επιτυχημένα μοντέλα για τη στήριξη της βιώσιμης ανάπτυξης στην Αφρική, αν και πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στην τοπική κουλτούρα και στις τοπικές κοινωνικοοικονομικές περιστάσεις. Στις προτεραιότητες για τη στήριξη των αφρικανικών χωρών θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο το εμπόριο και οι επενδύσεις, αλλά επίσης, και ιδίως, η φορολογική πολιτική, η μετανάστευση, η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η υγεία και οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό υπό το πρίσμα της πρόσφατης κρίσης της νόσου COVID-19 (του κορονοϊού), από την οποία η Αφρική θα υποστεί τεράστιο πλήγμα.

1.7. Θα πρέπει να δημιουργηθούν υποδομές διασφάλισης ποιότητας που θα επιτρέψουν στα αφρικανικά προϊόντα να πληρούν τα πρότυπα των αντίστοιχων αγορών-στόχων. Θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση των νόμων που συμμορφώνονται με τους ΣΒΑ. Ομοίως, τα συστήματα δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων της ΕΕ, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα ( 3 )

1.8. Το πρόγραμμα Erasmus+ θα πρέπει να επεκταθεί με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικής. Η εταιρική σχέση ανάπτυξης ΕΕ-Αφρικής πρέπει να στηρίζει πιο σθεναρά τη δημιουργία τοπικών δημόσιων εκπαιδευτικών συστημάτων, από τις βρεφονηπιακές παιδαγωγικές δομές έως το πανεπιστημιακό επίπεδο, καθώς και συστημάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων μαθητείας και των συστημάτων διά βίου μάθησης. Θα πρέπει να αποφευχθεί η «διαρροή εγκεφάλων» από την Αφρική προς την ΕΕ. Ειδικότερα, η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου και η χειραφέτηση των γυναικών διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης.

1.9. Η χειραφέτηση των γυναικών στην Αφρική αποτελεί προτεραιότητα για την ΕΟΚΕ, η οποία προτρέπει τα θεσμικά όργανα και την κοινωνία των πολιτών να εργαστούν, ενεργά και αδιάλειπτα, προς όφελος της πλήρους ισότητας των φύλων στα διάφορα κοινωνικά και οικονομικά επίπεδα.

1.10. Η αντιστροφή των μεταναστευτικών τάσεων αποτελεί, από πολλές απόψεις, κρίσιμο ζήτημα. Μόνον η οικονομική, η περιβαλλοντική και η κοινωνική ανάπτυξη θα καταπολεμήσει τις αιτίες της ακούσιας μετανάστευσης.

1.11. Ένας διεθνής οργανισμός χρηματοδότησης της αφρικανικής διασποράς θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανική πλατφόρμα για τη διοχέτευση των επενδύσεων, που θα μπορούσε να διοικείται από αφρικανικούς φορείς και να χρησιμοποιείται για τις αφρικανικές ανάγκες. Θα μπορούσε επίσης να είναι μια επιλογή για τους επενδυτές της ΕΕ.

1.12. Η Αφρική παρουσίασε έντονη ανάπτυξη κατά την προηγούμενη δεκαετία, με αποτέλεσμα να διατυπώνεται η πρόβλεψη ότι η ζήτηση ενέργειας της ηπείρου θα διπλασιαστεί έως το 2050, με τα ποσοστά φτώχειας να παραμένουν σε σταθερά υψηλά επίπεδα. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να διαιωνίσει, αν όχι να επιδεινώσει, τα ζητήματα βιωσιμότητας από την άποψη των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών πτυχών.

1.13. Ωστόσο, θα μπορούσαν να προκύψουν και ευκαιρίες: i) οι αφρικανικές χώρες μπορούν να διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο στη μετατροπή ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με τη χρήση ηλιακής φωτοβολταϊκής τεχνολογίας· αυτό μπορεί επίσης να οδηγήσει στην παραγωγή συνθετικών καυσίμων μεγάλης κλίμακας· ii) ειδικές δυνατότητες για κοινά έργα, επιχειρηματικές δραστηριότητες και πολιτικές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια νέα κοινωνικοοικολογική προσέγγιση της οικονομίας της αγοράς.

1.14. Οι κλάδοι της γεωργίας και των τροφίμων στην Αφρική θα πρέπει να υποστηριχθούν, με στόχο τη βελτίωση των καλλιεργειών, τη μείωση των απωλειών συγκομιδής και την ενίσχυση των προτύπων ποιότητας. Άλλοι στόχοι στον αγροδιατροφικό τομέα είναι η ανάπτυξη νέων μεθόδων εμπορίας και παραγωγής, η προώθηση της συνεταιριστικής αυτοοργάνωσης των γεωργών, η επισιτιστική ασφάλεια και η αύξηση των εμπορικών συναλλαγών σε όλο το μήκος της αξιακής αλυσίδας. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται ιδιαίτερα στην «αρπαγή γαιών» στην Αφρική.

1.15. Οι ενδιαφερόμενοι από την ΕΕ και την Αφρική θα πρέπει να εργαστούν από κοινού για να κάνουν πραγματικότητα την Πράσινη Συμφωνία, με στόχο τη διάσωση του πλανήτη και την εξασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής για όλους. Με τη θεσμοθετημένη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, θα μπορούσαμε εύκολα να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος με τη χρήση νέων μέσων. Η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν πηγάζει και καθοδηγείται από το εσωτερικό της ίδιας της εκάστοτε χώρας.

1.16. Η υιοθέτηση μιας προσέγγισης με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, η ανάπτυξη δομών δημοκρατικής διακυβέρνησης, η βελτίωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής διακυβέρνησης μέσω της διαφανούς διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, καθώς και η δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος για την καταπολέμηση της διαφθοράς με βάση την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, συμβάλλουν συνολικά στην εδραίωση ισχυρών, αυτόνομων και σταθερών επιχειρηματικών και αναπτυξιακών εταίρων.

2. Ιστορικό και κύρια σημεία της γνωμοδότησης

2.1. Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική Η ΕΕ-27 είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός και επενδυτικός εταίρος της Αφρικής. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την κοινή ανακοίνωση με τίτλο ( 4 ) , η οποία προτείνει εταιρικές σχέσεις για την πράσινη μετάβαση και την πρόσβαση στην ενέργεια, για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας, καθώς και για την ειρήνη και τη διακυβέρνηση.

2.2. Πενήντα δύο αφρικανικές χώρες έχουν κάποιου είδους εμπορική ρύθμιση με την ΕΕ. Υπάρχουν συμφωνίες σύνδεσης με τέσσερις βορειοαφρικανικές χώρες, ενώ επίσης βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με το Μαρόκο και την Τυνησία για μια σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελευθέρων συναλλαγών. Η ΕΕ έχει διαπραγματευτεί πέντε συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) με περιφερειακούς αφρικανικούς οργανισμούς. Αυτές βασίζονται στη συμφωνία του Κοτονού και στον στόχο της για αναβάθμιση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) στο επίπεδο των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ).

2.3. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την προσέγγισή της: επιθυμεί τη διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής και θετικών προοπτικών για όλους, τη δημιουργία μεσαίας τάξης (λαμβανομένης υπόψη της συσχέτισης μεταξύ μετανάστευσης και εισοδήματος) και τη στήριξη ισότιμων εταιρικών σχέσεων μέσω της ενίσχυσης βιώσιμων σοσιαλ-φιλελεύθερων δημοκρατικών δομών. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνουν σεβαστές οι προϋπάρχουσες τοπικές παραδόσεις και βέλτιστες πρακτικές. Η ΕΟΚΕ έχει ταχθεί υπέρ μιας αναπτυξιακής πολιτικής που δημιουργεί θετικές προοπτικές, δομές και οικονομικές ευκαιρίες για όλους στην Αφρική.

2.4. Οι επενδύσεις από χώρες εκτός Αφρικής σημειώνουν σταθερή άνοδο. Για παράδειγμα, η Κίνα πραγματοποιεί επενδύσεις στο πλαίσιο του Φόρουμ Συνεργασίας Κίνας-Αφρικής (FOCAC) και της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη — Ένας Δρόμος». Άλλες πρωτοβουλίες, μικρότερης έκτασης, περιλαμβάνουν την πρωτοβουλία «Africa Partnership Station» των ΗΠΑ και τη διάσκεψη κορυφής Ρωσίας-Αφρικής του 2019.

2.5. Τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα , στα οποία περιλαμβάνονται τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα , η επιχειρηματική ελευθερία , το δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον και το κράτος δικαίου αποτελούν ουσιώδεις κοινές αξίες . Από κοινού με τους ΣΒΑ, διαμορφώνουν ένα διεθνώς συμφωνημένο ελάχιστο πρότυπο για τα αναπτυξιακά προγράμματα και αποτελούν τη βάση για μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης.

2.6. Οι αξίες αυτές συνάδουν με τη νέα ενωσιακή κοινή αντίληψη για την ανάπτυξη, η οποία επιδιώκει επίσης να λάβει υπόψη τις επιπτώσεις άλλων πολιτικών στην ανάπτυξη, μέσω της συνοχής της πολιτικής για την ανάπτυξη.

2.7. Στην παρούσα γνωμοδότηση προσδιορίζονται οι κρίσιμες πτυχές για μια σοβαρή και ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης και αναλύονται η τρέχουσα κατάσταση και οι προκλήσεις όσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ-Αφρικής.

3. Τρέχουσες προκλήσεις

Η διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής, οικολογικής υπευθυνότητας και θετικών προοπτικών είναι καίριας σημασίας για την επιβίωσή μας. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή και να υιοθετήσουμε έναν πιο υπεύθυνο και συνεργατικό τρόπο σκέψης. Η παραδοσιακή προσέγγιση της βιομηχανικής πολιτικής και ανάπτυξης είναι ένα παρωχημένο αναπτυξιακό μοντέλο το οποίο θα καταστρέψει τον πλανήτη και θα επιφέρει τεράστιο κοινωνικό κόστος. Στην Αφρική, ειδικότερα, είναι αναγκαίο όχι μόνο να εξέλθουν οι άνθρωποι από την ακραία φτώχεια, αλλά και να είναι επίσης σε θέση να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία (στέγαση, τροφή, υγεία, εκπαίδευση). Στην έκθεση του 2017 για τους παγκόσμιους κινδύνους, την οποία εξέδωσε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, επισημάνθηκε με έμφαση το πρόβλημα της παγκόσμιας ανισότητας ως ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνων σε σχέση με τις πρόσφατες προκλήσεις σε επίπεδο πολιτικής. Οι γυναίκες και οι ευάλωτες ομάδες πλήττονται και αποκλείονται ακόμη περισσότερο από τη συμμετοχή στον κοινωνικό βίο όταν υπάρχει έλλειψη ευκαιριών.

3.1. Οικονομικές πτυχές

3.1.1. Πολλές από τις 20 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες βρίσκονται στην Αφρική και, έως το 2035, η αφρικανική ήπειρος θα διαθέτει το μεγαλύτερο εν δυνάμει εργατικό δυναμικό. Εκεί αναδύονται οι παγκόσμιες αγορές, οι πελάτες και οι εργαζόμενοι του μέλλοντος. Συνεπώς, οι περισσότερες από τις τρέχουσες παγκόσμιες προκλήσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον από κοινού με ισχυρούς Αφρικανούς εταίρους. Απαιτείται μια ισότιμη εμπορική και επενδυτική σχέση, βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και στη βιωσιμότητα. Για την επίτευξη των ΣΒΑ στην Αφρική απαιτούνται 600 δισ. ευρώ ετησίως ( 5 ) . Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την τεράστια ανάγκη για ιδιωτικές επενδύσεις.

3.1.2. Στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής θα πρέπει: να ληφθεί υπόψη η συνοχή για την ανάπτυξη, ειδικότερα όσον αφορά τους δασμούς, τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων και τους φόρους· να συνεκτιμηθούν οι υφιστάμενες ασυμμετρίες, ιδίως από την άποψη των ΣΟΕΣ ( 6 ) · να στηριχθεί η περιφερειακή ολοκλήρωση· να συμπεριληφθούν διατάξεις περί βιωσιμότητας οι οποίες να είναι δεσμευτικές και να επισύρουν κυρώσεις· και να τροποποιηθεί η προστασία των επενδύσεων κατά τέτοιον τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ο σεβασμός όλων των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων.

3.1.3. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ηπειρωτική ζώνη ελεύθερων συναλλαγών της Αφρικής διότι ενισχύει το εμπόριο εντός της ηπείρου, μειώνει τις εξαρτήσεις και απομακρύνεται από μια προσέγγιση προσανατολισμένη αποκλειστικά στις υπερπόντιες εξαγωγές. Προωθεί μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και της Αφρικανικής Ένωσης (ΑΕ) βάσει μίας ενιαίας συμφωνίας, η οποία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία και τα οικονομικά πλεονεκτήματα των επιμέρους αφρικανικών κρατών.

3.1.4. Τα κονδύλια που κατά παράδοση προορίζονται για την ανάπτυξη, χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο για τη μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων, οι οποίες δεν πρέπει να αποβαίνουν εις βάρος της παραδοσιακής αναπτυξιακής συνεργασίας. Τα αποκαλούμενα «πράσινα ομόλογα», τα οποία κατευθύνονται ειδικά σε βιώσιμα έργα, θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλό τρόπο διοχέτευσης ιδιωτικών επενδύσεων στην Αφρική. Όλες οι επενδύσεις, δημόσιες ή ιδιωτικές, πρέπει οπωσδήποτε να παρακολουθούνται, να ελέγχονται και να αξιολογούνται με τη συμμετοχή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), ώστε να διασφαλίζεται, αφενός, ότι χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των ΣΒΑ και των αναπτυξιακών στόχων και, αφετέρου, ότι σέβονται τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ έχει παρατηρήσει ότι τα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά κονδύλια χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση των ανεπαρκών συνθηκών εργασίας στην Αφρική ( 7 )

3.1.5. Η γεωργία είναι σημαντικός οικονομικός τομέας στην Αφρική (άνω του 60 % των Αφρικανών εργάζονται στον γεωργικό τομέα, συνηθέστερα σε μικρές μονάδες που ασχολούνται με τη γεωργία συντήρησης). Στις βιομηχανικές και αναδυόμενες οικονομίες, υπάρχει ανταγωνισμός για την εξασφάλιση αρόσιμης γης στην Αφρική ( 8 ) . Η απουσία επίσημων ή έγκυρων μητρώων διευκολύνει την αρπαγή γαιών και εμποδίζει την πρόσβαση των νεαρών Αφρικανών σε γεωργικές εκτάσεις. Οι περισσότερες επενδύσεις σε εκτάσεις γης παγκοσμίως πραγματοποιούνται στην Αφρική, συμπεριλαμβανομένων ενωσιακών επενδύσεων μεγάλης κλίμακας. Εμπειρογνώμονες σε θέματα ανάπτυξης προειδοποιούν ότι στη σαβάνα της Γουινέας, εκτάσεις της τάξης των 4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων αρόσιμης γης τίθενται στο στόχαστρο διεθνών (συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών) γεωργικών επιχειρήσεων ( 9 ) . Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων θα χρειαστεί να αυξηθεί κατά 70 % έως το 2050 ( 10 ) , που σημαίνει ότι θα απαιτηθεί αύξηση της τάξης του 97 % στις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ ταυτόχρονα η αρόσιμη γη χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για την παραγωγή οικολογικών καυσίμων και υλικών για τη χημική βιομηχανία. Η επισιτιστική ασφάλεια καθίσταται ακόμη σημαντικότερη λόγω του αντικτύπου της πανδημίας COVID-19.

3.2. Κοινωνικές πτυχές

3.2.1. Οι έννοιες της κοινωνίας των πολιτών, των κοινωνικών εταιρικών σχέσεων και της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς έχουν λειτουργήσει πολύ αποτελεσματικά στην Ευρώπη.

3.2.2. Τα έργα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) φαίνεται να επιτυγχάνουν ευρύτερους στόχους βιωσιμότητας και υιοθετούν καλύτερη αναπτυξιακή προσέγγιση. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ΟΚΠ έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις πράξεις της ΕΤΕπ. Έχουν υπογραμμίσει την ανάγκη βελτίωσης της δέουσας επιμέλειας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα στις πράξεις της. Αυτό είναι κεφαλαιώδους σημασίας προκειμένου να παρέχεται αξιόπιστη στήριξη ( 11 )

3.2.3. Οι διατάξεις που επιτρέπουν στους Ευρωπαίους να θέτουν υπό αμφισβήτηση νόμους που συμμορφώνονται με τους ΣΒΑ βλάπτουν την αξιοπιστία μας: — η αξιοπρεπής εργασία περιλαμβάνει ελάχιστες αποδοχές διαβίωσης· η αμφισβήτηση της θέσης αυτής δεν συνάδει με την αναπτυξιακή προσέγγιση που πρέπει να ακολουθήσουμε (π.χ. υπόθεση Veolia κατά Αιγύπτου)· — Οι επενδύσεις της ΕΕ θα πρέπει να προστατευθούν, αλλά οφείλουμε επίσης να διαφυλάξουμε το εργατικό δίκαιο, το περιβάλλον και την προστασία των καταναλωτών.

3.2.4. Η εταιρική μας σχέση για την ανάπτυξη πρέπει να στηρίζει πιο σθεναρά τη δημιουργία τοπικών δημόσιων εκπαιδευτικών συστημάτων, από τις βρεφονηπιακές παιδαγωγικές δομές έως το πανεπιστημιακό επίπεδο. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην επαγγελματική εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων μαθητείας και των συστημάτων διά βίου μάθησης. Η πείρα της Ευρώπης μπορεί να χρησιμεύσει στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών συστημάτων στην Αφρική.

3.2.5. Το κόστος των εμπορικών συναλλαγών στην Αφρική είναι συχνά πολύ υψηλό και πολλές χώρες εξακολουθούν να μην συμμορφώνονται με τα διεθνή πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας και με τα οικολογικά πρότυπα. Θα πρέπει να δημιουργηθούν υποδομές διασφάλισης ποιότητας για την υποστήριξη της συμμόρφωσης των αφρικανικών προϊόντων με τα πρότυπα των αντίστοιχων αγορών-στόχων και στην Αφρική. Ειδικότερα, η στήριξη για τις αφρικανικές χώρες θα πρέπει να προσανατολίζεται προς την κατεύθυνση των συνθηκών που επικρατούν στον τομέα του περιβάλλοντος, της υγείας και της εργασίας, καθώς και των δομών προστασίας.

3.2.6. Τα ευρωπαϊκά συστήματα κράτους πρόνοιας έχουν αναπτυχθεί με επιτυχία επειδή βασίζονται στην αλληλεγγύη και έχουν εδραιωθεί σε θεμελιώδεις αξίες τις οποίες συμμερίζονται όλα τα κυριότερα πολιτικά κινήματα. Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, τα συνεταιριστικά μοντέλα και οι δημόσιες υπηρεσίες επέτρεψαν στους ανθρώπους να αποκτήσουν πλούτο και να κατευθύνουν τις δυνάμεις της αγοράς με στόχο όχι μόνο τη μείωση της φτώχειας και την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και την προαγωγή της συμμετοχικής δημοκρατίας.

3.2.7. Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό εάν ληφθούν υπόψη οι προκλήσεις της κρίσης της νόσου COVID-19, από την οποία η Αφρική θα υποστεί τεράστιο πλήγμα. Σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, η Αφρική επωμίζεται το 24 % του παγκόσμιου φορτίου νόσων, με την ελονοσία να αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά διαθέτει μόλις το 3 % των εργαζομένων στον τομέα της υγείας όλου του κόσμου. Είναι ευρέως γνωστό ότι οι χώρες που παρέχουν κατάρτιση σε εργαζομένους στον τομέα της υγείας υφίστανται οικονομικές ζημίες όταν οι εν λόγω επαγγελματίες μεταναστεύουν σε βιομηχανικές χώρες ( 12 )

3.2.8. Μόνον η οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική ανάπτυξη θα καταπολεμήσει τις αιτίες της ακούσιας μετανάστευσης. Πρέπει να συμπεριλάβουμε τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα στις πολιτικές μας προκειμένου να προαγάγουμε στην Αφρική το είδος των κοινωνιών που επιζητούν πολλοί Αφρικανοί μετανάστες στην ΕΕ λόγω της έλλειψης προοπτικών στη χώρα καταγωγής τους.

3.2.9. Η αντιστροφή των μεταναστευτικών τάσεων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Για παράδειγμα, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει τις αναφορές ( 13 ) περί διαρροής εγκεφάλων από την Τυνησία, όπου οι φορείς χάραξης πολιτικής καλούνται να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι περίπου το ένα τρίτο των ειδικευμένων εργαζομένων στον τομέα της τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ) —οι οποίοι αποκτούν την κατάρτισή τους με τη βοήθεια κονδυλίων της ΕΕ— μεταναστεύουν με σκοπό να εργαστούν στην ΕΕ.

3.3. Πτυχές βιωσιμότητας

3.3.1. Η αφρικανική οικονομία παρουσίασε έντονη ανάπτυξη κατά την προηγούμενη δεκαετία και οι συνθήκες διαβίωσης βελτιώθηκαν αισθητά, ωστόσο τα ποσοστά φτώχειας έχουν παραμείνει σε σταθερά υψηλά επίπεδα. Με την περιορισμένη οικονομική της διαφοροποίηση, τις ανισότητες που επιμένουν, την υψηλή ανεργία και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η αφρικανική ήπειρος εξακολουθεί να χρειάζεται να κατευθυνθεί προς μια πορεία βιώσιμης ανάπτυξης η οποία μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπή ζωή για όλους.

3.3.2. Η ζήτηση ενέργειας στην Αφρική αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050. Αυτές οι αυξημένες ανάγκες θα πρέπει να καλυφθούν με την επέκταση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η υλοποίηση της ενεργειακής μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι ουσιώδους σημασίας για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Οι αφρικανικές χώρες μπορούν να διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο στη μετατροπή ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια με τη χρήση ηλιακής φωτοβολταϊκής τεχνολογίας. Πέραν της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας για τοπική χρήση, τα μεγάλα φωτοβολταϊκά συγκροτήματα μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην παραγωγή συνθετικών καυσίμων ( 14 ) . Ο τοπικός πληθυσμός θα πρέπει να διαθέτει δυνατότητα συμμετοχής στα κέρδη. Η μεθανόλη και άλλα συνθετικά καύσιμα αποτελούν, όπως φαίνεται, εναλλακτικές επιλογές αντί των ορυκτών καυσίμων για τις αεροπορικές μεταφορές, αλλά θα μπορούσαν επίσης να παρατείνουν τη χρήση των κινητήρων εσωτερικής καύσης στα οχήματα οδικών μεταφορών.

4. Συστάσεις πολιτικής

4.1. Γενικές πτυχές

4.1.1. Μια δίκαιη και ισότιμη σχέση ανάπτυξης με τα αφρικανικά κράτη θα πρέπει να προάγει την αξιοπρεπή εργασία και να προστατεύει τις δημόσιες υπηρεσίες. Ειδικότερα, η εμπορική πολιτική θα πρέπει να διασφαλίζει τον πλήρη σεβασμό των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και του δικαιώματος σε μια αξιοπρεπή ζωή. Πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Μια συμφωνία για την εποχή μετά τη συμφωνία του Κοτονού θα αποτελέσει σπουδαία ευκαιρία μόνον εάν δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας, προωθεί τη βιώσιμη ανάπτυξη και διασφαλίζει τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Αξιόλογοι εμπειρογνώμονες σε θέματα αναπτυξιακής πολιτικής υποστηρίζουν ότι η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΕ θα πρέπει να καθοδηγείται με γνώμονα τη δημοκρατική περιφερειοποίηση, ιδίως όσον αφορά την Αφρική και τις κοινωνίες της, λόγω των ειδικών τοπικών συνθηκών ( 15 )

4.1.2. Οι σύγχρονες προοδευτικές εταιρικές σχέσεις θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν την ανάγκη για μια νέα μορφή συνεργασίας μεταξύ των βιομηχανικών και των αναπτυσσόμενων χωρών. Ειδικότερα, για να συγκροτηθούν οι εν λόγω εταιρικές σχέσεις μεταρρυθμίσεων, θα απαιτηθεί καλύτερο γενικό περιβάλλον για τις δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα, καθώς και η δημιουργία περισσότερων ποιοτικών θέσεων εργασίας με επαρκές εισόδημα, ώστε να παρέχεται στον πληθυσμό των νέων της Αφρικής η δυνατότητα να έχουν μια αξιοπρεπή ζωή. Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να περιοριστεί η επιθυμία των νέων να μεταναστεύσουν από την αφρικανική ήπειρο για να αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον ( 16 ) . Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επισημαίνει τις επαφές της στην Τυνησία και τη στήριξή της για τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Στο πλαίσιο της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών, για την οποία οι διαπραγματεύσεις είναι σε εξέλιξη, πρέπει να εξεταστεί πώς θα διατηρηθούν όσα έχουν επιτευχθεί, μέσω της διασφάλισης ότι η οικονομία της Τυνησίας θα είναι σε θέση να παρέχει στον λαό της ευκαιρίες και προοπτικές.

4.1.3. Για την ενίσχυση και τη στήριξη των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων στην Αφρική, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα εργαστήριο ιδεών, με έμφαση στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, στις ηθελημένες οικονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και στους ΣΒΑ, το οποίο θα μπορούσε να προωθήσει την ανάπτυξη γνώσεων και ικανοτήτων στην Αφρική και να διευκολύνει τις ανταλλαγές μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών στην Αφρική και στην Ευρώπη.

4.2. Οικονομική ανάπτυξη

4.2.1. Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η καινοτομία και ο κοινωνικοοικολογικός μετασχηματισμός θα πρέπει να αποτελέσουν τις κινητήριες δυνάμεις της οικονομικής ανάπτυξης. Στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η δίκαιη κατανομή του πλούτου και η δημιουργία δομών κράτους πρόνοιας. Στις προτεραιότητες θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο το εμπόριο και οι επενδύσεις, αλλά και η διεθνής συνεργασία σε άλλα θέματα, όπως π.χ. η φορολογική πολιτική, η μετανάστευση, η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, καθώς και οι συνθήκες εργασίας, διαβίωσης και υγείας (ιδίως μετά τη νόσο COVID-19). Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα είναι αποφασιστικής σημασίας εν προκειμένω.

4.2.2. Απαιτούνται μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε ενδοαφρικανικές υποδομές (σε αντιδιαστολή με τις υποδομές που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των υπερπόντιων εξαγωγών) για την προώθηση των περιφερειακών αξιακών αλυσίδων και μιας βιώσιμης τοπικής οικονομίας. Αυτό είναι εύλογο από οικονομική άποψη και βιώσιμο από οικολογική άποψη και δημιουργεί παραγωγικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένων ποιοτικών θέσεων εργασίας σε τοπικό επίπεδο. Το πρότυπο που προσανατολίζεται στις υπερπόντιες εξαγωγές εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση στην Αφρική, καθώς οι πρώτες ύλες έχουν στρατηγική σημασία για τις μεγάλες οικονομίες (συμπεριλαμβανομένων της ΕΕ και των κρατών μελών). Οι επενδύσεις της ΕΕ πρέπει να ακολουθήσουν μια άλλη προσέγγιση, με βάση μια πραγματικά ισότιμη εταιρική σχέση, ώστε να διασφαλιστεί ότι όλοι ωφελούνται και, ειδικότερα, να προαχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη στην Αφρική.

4.2.3. Ένας διεθνής οργανισμός χρηματοδότησης της αφρικανικής διασποράς θα μπορούσε να συντονίζει τη χρήση των πόρων της αφρικανικής διασποράς για ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς και για επενδύσεις σε κοινωνικά υπεύθυνα εγχειρήματα και προγράμματα ( 17 ) στην Αφρική. Θα μπορούσε να αποτελέσει ιδανική πλατφόρμα για τη διοχέτευση των επενδύσεων, που θα μπορούσε να διοικείται από αφρικανικούς φορείς, να χρησιμοποιείται για αφρικανικές επιχειρήσεις και να αποτελεί μια επιλογή για τους επενδυτές της ΕΕ. Οι επενδύσεις που απαιτούνται για την επίτευξη των ΣΒΑ στην Αφρική υπερβαίνουν κατά πολύ τις εκτιμώμενες ετήσιες αποταμιεύσεις των Αφρικανών μεταναστών. Συνεπώς, θα πρέπει να προαχθούν περισσότεροι τρόποι (επιχειρηματικής) συνεργασίας με τη βοήθεια οργανώσεων της διασποράς.

4.2.4. Παράλληλα με την εξαγωγή πρώτων υλών προς μεταποίηση σε άλλες περιοχές, οι αφρικανικές χώρες θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να βοηθηθούν για να αποκτήσουν βιώσιμες εγχώριες βιομηχανίες, ώστε τα κέρδη που παράγονται από τη μεταποίηση των πρώτων υλών να παραμένουν εντός της εκάστοτε χώρας. Τα έσοδα από τον εξορυκτικό τομέα θα πρέπει να επενδύονται σε υποδομές και κοινωνικές υπηρεσίες και, με τον τρόπο αυτόν, να ωφελούν πραγματικά τον πληθυσμό.

4.2.5. Η ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί προτεραιότητα. Ωστόσο, η ασφάλεια των συνόρων και η παροχή όπλων θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο πολύ προσεκτικών χειρισμών. Στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η ανάπτυξη, και όχι να χρησιμοποιούνται τα αναπτυξιακά κονδύλια για την ανάσχεση της ακούσιας μετανάστευσης και για τον εξοπλισμό των δυνάμεων ασφαλείας: η πτυχή της αυξανόμενης «έμφασης στην ασφάλεια» στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής ενδεχομένως επιδεινώνει τα γενεσιουργά αίτια της μετανάστευσης.

4.2.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη θέσπιση κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα ( 18 ) . Στο παρελθόν, έχει ζητήσει από την ΕΕ τη δεσμευτική εφαρμογή δέουσας επιμέλειας από την ΕΕ όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιδίως στις διεθνείς αξιακές αλυσίδες ( 19 ) . Βάσει των υφιστάμενων μέτρων και των ιδεών της ΕΟΚΕ (π.χ. σύσταση οργανισμού αξιολόγησης), ένα δεσμευτικό σύστημα δέουσας επιμέλειας θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ιδίως στην Αφρική, και θα ενίσχυε τις προσπάθειες της ΕΕ για τη δημιουργία μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης.

4.2.7. Τα οφέλη της ανάπτυξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) και της συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ της Αφρικής και της ΕΕ είναι τεράστια. Κατά κύριο λόγο, οι πολυεθνικές εταιρείες είναι σε θέση να διαχειριστούν τους κινδύνους που συνδέονται με τα επιχειρηματικά εγχειρήματα στην Αφρική. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιοποίηση του δυναμικού των ΜΜΕ στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης, οι ΜΜΕ χρειάζονται αξιόπιστες δομές και θεσμική στήριξη. Η πλειονότητα των θέσεων εργασίας στην Αφρική παρέχεται από ΜΜΕ. Οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ιδίως σε συνεταιριστική βάση, θα πρέπει να βελτιωθούν και (όπου δεν υπάρχουν) να αναπτυχθούν ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες των ΜΜΕ, π.χ. δάνεια, δάνεια σε τοπικό νόμισμα και διαχείριση κινδύνων.

4.2.8. Η έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για τις επιχειρήσεις στις αφρικανικές χώρες. Επομένως, η προώθηση της επαγγελματικής κατάρτισης αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας.

4.2.9. Δεδομένου ότι τα φορολογικά ζητήματα συνδέονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να καταβάλουν με συνέπεια τους φόρους τους εκεί όπου έχουν παραχθεί τα κέρδη μέσω της προστιθέμενης αξίας (π.χ. παραγωγή, εξόρυξη πρώτων υλών) ( 20 ) . Η αρχή αυτή είναι θεμελιώδους σημασίας για μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης ταχθεί υπέρ της διενέργειας αξιολογήσεων των επιπτώσεων των διμερών συμφωνιών για την αποφυγή της διπλής φορολογίας από την ΕΕ εάν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης με τις ενωσιακές αναπτυξιακές πολιτικές ( 21 ) Πέραν των ιδιωτικών επενδύσεων, τα φορολογικά έσοδα διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι αφρικανικές χώρες έχουν απώλειες φορολογικών εσόδων που αντιστοιχούν στο διπλάσιο ποσό από εκείνο της συνολικής αναπτυξιακής χρηματοδότησης που λαμβάνουν κάθε έτος. Απαιτούνται μέτρα τόσο κατά της φοροαποφυγής όσο και για την εξάλειψη της διαφθοράς, καθώς και εκστρατείες για την αύξηση των εγχώριων εσόδων στις αφρικανικές χώρες, σε συνδυασμό με την παροχή κατάρτισης στους υπαλλήλους των φορολογικών αρχών, των ελεγκτικών συνεδρίων και των υπουργείων οικονομικών. Οι φορολογικοί παράδεισοι, είτε σε αφρικανικά κράτη είτε στην ΕΕ, παρεμποδίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη.

4.2.10. Απαιτούνται υποδομές εστιασμένες στην παροχή συνδρομής στις επιχειρήσεις για την εξεύρεση μηχανισμών χρηματοδότησης και στήριξης, καθώς και για την ανάπτυξη επαφών επιτόπου. Εξίσου απαραίτητη είναι η παροχή συμβουλών κατά τα στάδια σχεδιασμού έργων.

4.2.11. Οι κλάδοι της γεωργίας και των τροφίμων στις αφρικανικές χώρες θα πρέπει να υποστηριχθούν, ώστε να αναπτυχθούν διαδικασίες για τη βελτίωση των καλλιεργειών, να σταματήσει η αποψίλωση των δασών, να μειωθούν οι απώλειες συγκομιδής και να ενισχυθούν τα πρότυπα ποιότητας. Επιπλέον, ο αγροδιατροφικός τομέας θα πρέπει να αναπτύξει νέες μεθόδους εμπορίας, και σύγχρονες μεθόδους γεωργικής παραγωγής και μεταποίησης, να προωθήσει την αυτοοργάνωση των γεωργών, ιδίως στο πλαίσιο συνεταιρισμών και να αυξήσει τις εμπορικές συναλλαγές σε όλο το μήκος της αξιακής αλυσίδας.

4.3. Κοινωνική πολιτική

4.3.1. Η ενσωμάτωση της κοινωνίας των πολιτών στη θεσμική διάρθρωση των ευρωπαϊκών κρατών, π.χ. στις κοινωνικές εταιρικές σχέσεις σε επίπεδο εγκαταστάσεων παραγωγής και σε τομεακό επίπεδο, προσέδωσε πλεονέκτημα στην ΕΕ. Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει ενεργά στην ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης, διότι με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθούν σταθερές δομές για όλες τις δραστηριότητες της ΕΕ, ιδίως για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι προσπάθειές μας δεν θα εστιαστούν μόνο στα κέρδη, αλλά και στη βιώσιμη ανάπτυξη στην Αφρική, προκειμένου να δημιουργηθούν μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις βασισμένες στην εμπιστοσύνη και στην ισότητα.

4.3.2. Το πρόγραμμα Erasmus+ θα πρέπει να επεκταθεί με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών κρατών. Οι επαγγελματικές ικανότητες και οι γνώσεις των Αφρικανών πτυχιούχων πρέπει να στηρίξουν τη βιώσιμη ανάπτυξη στις χώρες καταγωγής τους. Θα πρέπει να αποφευχθεί η «διαρροή εγκεφάλων» από την Αφρική προς την ΕΕ. Η εκπαίδευση αποτελεί σπουδαίο εφαλτήριο για τη βελτίωση των συνθηκών, ιδίως για τις γυναίκες και τις ευάλωτες ομάδες, και η στήριξή μας θα πρέπει να στοχοθετηθεί αναλόγως.

4.3.3. Η νόσος COVID-19 μεγεθύνει ακόμη περισσότερο τις προκλήσεις. Επί του παρόντος πολλά συστήματα υγείας υφίστανται ασφυκτικές πιέσεις. Θα πρέπει να παράσχουμε ακόμη περισσότερη στήριξη στα αφρικανικά κράτη, ώστε να μπορέσουν να υλοποιήσουν ισχυρά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, έτοιμα να αντεπεξέλθουν σε προκλήσεις όπως η νόσος COVID-19 σε βιοϊατρικό και κοινωνικοϊατρικό επίπεδο. Η παροχή καλής υγειονομικής περίθαλψης δεν πρέπει να παρεμποδίζεται από μια φτωχή οικονομία, από την απουσία διακυβέρνησης, την ανεπάρκεια προσβασιμότητας ή την έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού. Τα άρτια διαμορφωμένα συστήματα κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη έχουν αποδείξει ως επί το πλείστον την αξία τους απέναντι στην τρέχουσα πρόκληση και θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως παράδειγμα προς μίμηση, ειδικότερα για τη βελτίωση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης στην Αφρική.

4.3.4. Κατά τη δημιουργία μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών κρατών πρέπει να διασφαλιστεί η συμμετοχή οργανώσεων της αφρικανικής διασποράς. Οι εν λόγω οργανώσεις μπορούν να προσφέρουν χρηματοδότηση και τεχνογνωσία, καθώς και να καταστήσουν σαφές ότι μια προσέγγιση με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα θα ενισχύσει τις αφρικανικές δομές που απαιτούνται για τη διασφάλιση σταθερών επιχειρήσεων, κοινωνικής συμμετοχής και υγιούς περιβάλλοντος. Είναι ενήμερες τόσο για την εφαρμογή των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων από την ΕΕ όσο και για τη δραστηριοποίηση σε ενωσιακά πλαίσια και θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως γέφυρα για τις δραστηριότητες της ΕΕ στις χώρες καταγωγής τους.

4.4. Βιώσιμη ανάπτυξη

4.4.1. Η βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν πηγάζει και καθοδηγείται από το εσωτερικό της ίδιας της εκάστοτε χώρας. Οι αναπτυξιακές ικανότητες της Αφρικής πρέπει να υποστηριχθούν ώστε να δρομολογηθούν μεταρρυθμίσεις, να αποκτήσουν όλοι αξιοπρεπείς προοπτικές και να μπορέσουν να αποδώσουν καρπούς τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι δημόσιες επενδύσεις στην αφρικανική ήπειρο.

4.4.2. Η Αφρική χρειάζεται μια νέα προσέγγιση για τη βιομηχανική πολιτική, η οποία να είναι οργανωμένη ανά τομέα και να συντονίζεται σε διεθνές επίπεδο, για τη δημιουργία μεγαλύτερων αγορών και ισχυρότερων κινήτρων για βιώσιμες βιομηχανίες, ιδίως για όσες δεν εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα ( 22 )

4.4.3. Όσον αφορά την παραγωγή συνθετικών καυσίμων με τη χρήση φωτοβολταϊκής τεχνολογίας, η τοποθεσία έχει σημασία από άποψη οικονομικής αποδοτικότητας ( 23 ) , δεδομένου ότι η ζώνη ηλιοφάνειας του Ισημερινού φαίνεται να αποτελεί την ιδανική περιοχή ( 24 ) . Ο τομέας αυτός μπορεί επίσης να έχει ευνοϊκό αντίκτυπο στην οικονομική ανάπτυξη των αφρικανικών χωρών, παρέχοντάς τους ενδεχομένως δυνατότητα συμμετοχής σε διεθνή ενεργειακά έργα. Οποιαδήποτε αναπτυξιακή βοήθεια στον τομέα αυτόν θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στις αποδέκτριες χώρες, αλλά και στους καταναλωτές ενέργειας στις ανεπτυγμένες χώρες ( 25 )

4.4.4. Οι ΣΒΑ προσφέρουν μια σχέση βασισμένη στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα μεταξύ της ΕΕ και των Αφρικανών εταίρων της, που εργάζονται από κοινού προς την κατεύθυνση της Πράσινης Συμφωνίας για τη διάσωση του πλανήτη και τη διασφάλιση αξιοπρεπούς ζωής για όλους. Με τη θεσμοθετημένη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, θα μπορούσαμε εύκολα να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος με τη χρήση νέων μέσων.

4.4.5. Όλοι οι ενδιαφερόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων και άλλων ΟΚΠ, πρέπει να ασκήσουν πίεση για την υλοποίηση έργων, επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και πολιτικών που δημιουργούν μια νέα κοινωνικοοικολογική προσέγγιση της οικονομίας της αγοράς. Παράλληλα με τις οικονομικές πτυχές, πρέπει να ληφθούν πιο σοβαρά υπόψη και θεμελιώδη κοινωνικά και βιοφυσικά ζητήματα (όπως η κλιματική αλλαγή). Ως εκ τούτου, πέραν των αμιγώς οικονομικών δεικτών, πρέπει να συνεκτιμηθούν και οι δείκτες που λαμβάνουν υπόψη ολιστικές πτυχές της ευημερίας για όλους σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη ( 26 ) στο πλαίσιο μιας ισότιμης εταιρικής σχέσης ανάπτυξης.

4.4.6. Πολλές γεωργικές επενδύσεις έχουν αμφίβολο αντίκτυπο στις τοπικές κοινότητες. Αναφέρονται τακτικά παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων και οι επενδυτές, συμπεριλαμβανομένων των Ευρωπαίων επενδυτών, υπαναχωρούν από τις συμφωνίες για την ανάπτυξη υποδομών ή για τη δημιουργία θέσεων εργασίας για τις τοπικές κοινότητες. Η ΕΟΚΕ αντιτίθεται ιδιαίτερα στην «αρπαγή γαιών» στην Αφρική. Οι αξιολογήσεις επιπτώσεων, οι οποίες διεξάγονται με τη συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, πρέπει να είναι αυστηρότερες και να επισύρουν συνέπειες για τους επενδυτές που δεν συμμορφώνονται με τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και τους ΣΒΑ. Μία επιλογή είναι η στήριξη της δημιουργίας κτηματολογίων και η οργάνωση των γεωργών της εκάστοτε περιοχής για τη δημιουργία συνεταιριστικών επιχειρήσεων που έχουν μεγαλύτερη ισχύ στις διεθνείς αγορές. Αυτό θα βοηθήσει την ΕΕ και την Αφρική να επιτύχουν τους κοινούς τους στόχους, μέσω τόσο της δημιουργίας δομών που καθιστούν δυνατή τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού με τους Αφρικανούς εταίρους της όσο και της ενίσχυσης της θέσης τους έναντι άλλων σημαντικών οικονομικών παραγόντων.

4.5. Συνεργασία και ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών στα αφρικανικά κράτη με βάση τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα και τους ΣΒΑ — η πορεία της ΕΕ προς την επιτυχία με στόχο μια ισότιμη εταιρική σχέση ανάπτυξης

4.5.1. Η υιοθέτηση μιας προσέγγισης βασισμένης στα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα, η ανάπτυξη δομών δημοκρατικής διακυβέρνησης, η βελτίωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής διακυβέρνησης μέσω της διαφανούς διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, καθώς και η δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος για την καταπολέμηση της διαφθοράς με βάση την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, συμβάλλουν συνολικά στην εδραίωση ισχυρών, αυτόνομων και σταθερών επιχειρηματικών και αναπτυξιακών εταίρων. Η συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσε αναμφίβολα να διασφαλίσει την εφαρμογή όλων αυτών των μέτρων.

4.5.2. Οι υποσχέσεις της ΕΕ πρέπει να αποφέρουν απτά αποτελέσματα. Μόνο με τον σεβασμό των οικουμενικών ανθρώπινων δικαιωμάτων και με την επίτευξη των ΣΒΑ θα μπορέσουμε να απελευθερωθούμε από τις εξαρτήσεις και να γίνουμε ισότιμοι αναπτυξιακοί εταίροι.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2020. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Όπως καθορίζονται στο πλαίσιο των εννέα βασικών συμφώνων και συμβάσεων των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

(2) JOIN(2020) 4 final.

(3) Μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο Access to legal remedies for victims of corporate human rights abuses in third countries (Μέσα έννομης προστασίας για τα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε τρίτες χώρες), Βρυξέλλες (2019).

(4) JOIN(2020) 4 final.

(5) Υπουργείο Ανάπτυξης της Γερμανίας, Afrika und Europa — Neue Partnerschaft für Entwicklung, Frieden und Zukunft, (2017).

(6) Στη μελέτη του Αυστριακού Ιδρύματος Αναπτυξιακών Ερευνών με τίτλο «The Economic and social effects of the Economic Partnership Agreements on selected African Countries» (2018), διαπιστώνονται οι επιζήμιες συνέπειες της ΣΟΕΣ στην Οικονομική Κοινότητα των Δυτικοαφρικανικών Κρατών (ECOWAS), η δε μείωση των δασμών μπορεί να στοιχίσει δισεκατομμύρια για τις χώρες-εταίρους μας, καθώς και να επιφέρει απώλεια δημόσιων εσόδων για τη βιώσιμη ανάπτυξη στη γνωμοδότηση (ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 18, σημ. 5.5).

(7) Βάσει προφορικής έκθεσης του Jaroslaw Mulewicz, μέλους της ΕΟΚΕ, έπειτα από επίσκεψη κατά τη διάρκεια αποστολής της ΕΟΚΕ στο βιομηχανικό πάρκο Bole Lemi στην Αιθιοπία, όπου εδρεύουν ασιατικές εταιρείες κλωστοϋφαντουργίας. Ωστόσο, το Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική (EUTF) πρέπει να προωθήσει βιώσιμες και αποδεκτές συνθήκες απασχόλησης (μέχρι στιγμής τα σχετικά αποτελέσματα είναι ανάμεικτα).

(8) Γερμανικός Οργανισμός Περιβάλλοντος, Globale Landflächen und Biomasse (2013).

(9) Gebauer, Trojanow, Hilfe? Hilfe! — Wege aus der globalen Krise, (2018).

(10) Βλέπε υποσημείωση 8.

(11) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 17ης Ιανουαρίου 2019 2018/2151(INI)· έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2019) 333 final.

(12) Kingsley Ighobor στο Africa Renewal, Δεκέμβριος 2016 — Μάρτιος 2017, Diagnosing Africa’s medical brain drain.

(13) Προφορική έκθεση του Kais Sellami, διευθύνοντος συμβούλου της Discovery Informatique στη διάσκεψη της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης (Euromed) στη Βαρκελώνη τον Οκτώβριο του 2019.

(14) COM(2018) 773 — Καθαρός πλανήτης για όλους — Ένα ευρωπαϊκό, στρατηγικό, μακρόπνοο όραμα για μια ευημερούσα, σύγχρονη, ανταγωνιστική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία.

(15) Όπως ο Werner Raza, διευθυντής του Αυστριακού Ιδρύματος Αναπτυξιακών Ερευνών, στη διάσκεψη με τίτλο: A good life for all needs a different Globalisation, Μάρτιος 2020, Βιέννη.

(16) Μελέτες δείχνουν ότι ένα ορισμένο επίπεδο κατώτατου μισθού μειώνει τις μεταναστευτικές πιέσεις, π.χ. Clemens, Does Development Reduce Migration? (2014).

(17) GK Partners. (2019) Strategic, Business and Operational Framework for an African Diaspora Finance Corporation.

(18) ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38, σημ. 1.5.3.

(19) ΕΕ C 47 της 11.2.2020, σ. 38· και ΕΕ C 97 της 24.3.2020, σ. 9.

(20) ΕΕ C 81 της 2.3. 2018, σ. 29, σημ. 1.9.

(21) Ό.π., σημ. 1.7.

(22) Victor, Geels, Sharpe, Accelerating the Transitions, (2019).

(23) Janina Scheelhaase κ.ά., Transportation Research Procedia 43 (2019) 21–30.

(24) Prognos (2018), Importance of liquid energy sources for the energy transition.

(25) Radermacher F.-J. (2019), Die internationale Energie- und Klimakrise überwinden.

(26) Stiglitz, Joseph· Sen, Amartya· Fitoussi, Jean, Report of the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress (Έκθεση της επιτροπής για τη μέτρηση των οικονομικών επιδόσεων και της κοινωνικής προόδου — CMEPSP), (2009).