[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 14.2.2007

SEC(2007) 174

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συνοδευτικό έγγραφο στην Πρόταση

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ, ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΠΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Περίληψη της εκτίμησης αντικτύπου {COM(2007) 37 τελικό } {COM(2007) 53 τελικό } {SEC(2007) 173}

1. Ιστορικό: η εσωτερική αγορά εμπορευμάτων, η εναρμόνιση των τεχνικών κανονισμών και η έννοια της νέας προσέγγισης

Το παρόν έγγραφο παρέχει μια σύντομη περίληψη των αποτελεσμάτων της εκτίμησης αντικτύπου των επιλογών πολιτικής όσον αφορά την ενίσχυση και την απλούστευση της νομοθεσίας σχετικά με την εσωτερική αγορά εμπορευμάτων και εξηγεί την προτεινόμενη προσέγγιση.

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, βασικός πυλώνας της ενιαίας αγοράς, αποτελεί σημαντικό παράγοντα προώθησης της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ. Η εναρμόνιση των τεχνικών κανονισμών σε επίπεδο ΕΕ αποδείχθηκε το επιτυχέστερο μέσο για την εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων στο εμπόριο. Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι «οδηγίες της νέας προσέγγισης» (γνωστές επίσης ως οδηγίες για τη «σήμανση CE») διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς εμπορευμάτων.

Η νέα προσέγγιση, η οποία εισήχθη το 1985, προκάλεσε επανάσταση στη νομοθεσία στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, απομακρυνόμενη από την παραδοσιακή προσέγγιση των περιγραφικών απαιτήσεων και καθιερώνοντας μια «νέα προσέγγιση» θέσπισης ουσιωδών απαιτήσεων, οι οποίες βασίζονται μόνο στην επίδοση και είναι προσανατολισμένες στα αποτελέσματα σε σχέση με την ασφάλεια. Με άλλα λόγια, η νομοθεσία καθορίζει το επίπεδο προστασίας, αλλά δεν προδικάζει την επιλογή της τεχνικής λύσης που απαιτείται για την επίτευξη αυτού του επιπέδου. Ο περιορισμός της νομοθεσίας μόνο σε ό,τι είναι απαραίτητο για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας οδήγησε σε μια σύγχρονη, ευέλικτη και ουδέτερη τεχνολογικά νομοθεσία, η οποία εξασφαλίζει ασφαλή προϊόντα και ενισχύει την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα στην αγορά. Ως εκ τούτου, η νέα προσέγγιση κατέστη υπόδειγμα για τη βελτίωση της νομοθεσίας.

Σήμερα, οι οδηγίες της νέας προσέγγισης καλύπτουν μεγάλο ποσοστό των προϊόντων που κυκλοφορούν στην αγορά της ΕΕ σε περισσότερους από 20 βιομηχανικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτροτεχνικών προϊόντων, των μηχανημάτων, του ραδιοτηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, των παιχνιδιών, του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, των κατασκευαστικών προϊόντων και των σιδηροδρομικών συστημάτων υψηλής ταχύτητας. Εκτιμάται ότι το εμπόριο των προϊόντων που καλύπτονται από τους βασικούς τομείς της νέας προσέγγισης υπερβαίνει τα 1.500 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Μολονότι η τεχνική εναρμόνιση, και ιδίως οι οδηγίες της νέας προσέγγισης, συνέβαλαν επιτυχώς στην εξάλειψη ορισμένων εμποδίων στο εμπόριο, εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες στο νομοθετικό πλαίσιο, οι οποίες εμποδίζουν τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη της εσωτερικής αγοράς. Οι υπάρχοντες κανόνες δέχονται συχνά κριτικές για το γεγονός ότι είναι ιδιαίτερα επαχθείς καθώς και για την αβεβαιότητα ή την έλλειψη συνεκτικότητας που τους χαρακτηρίζει. Υπάρχουν επίσης προβλήματα όσον αφορά την ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας στα κράτη μέλη, το κύρος και την αξία της σήμανσης CE, και οι ενδιαφερόμενοι εκφράζουν μια αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης στους οργανισμούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης.

Μολονότι ορισμένα από αυτά τα προβλήματα, π.χ. η σήμανση CE, σχετίζονται ειδικά με τις οδηγίες της νέας προσέγγισης, τα περισσότερα από αυτά αφορούν ολόκληρο το πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Ως εκ τούτου, εξετάστηκαν διάφορες επιλογές πολιτικής για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών στο πλαίσιο της ευρύτερης προοπτικής πέρα από τη νέα προσέγγιση και, επίσης, δεδομένου ότι η αυξημένη χρήση της έννοιας της νέας προσέγγισης αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Επιτροπής για την απλούστευση του κανονιστικού περιβάλλοντος[1].

2. Πως να βελτιωθεί η ποιότητα των εργασιών των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης

Οι οδηγίες της νέας προσέγγισης απαιτούν συχνά να πιστοποιούνται τα προϊόντα από τρίτους πριν διατεθούν στην αγορά. Οι εν λόγω τρίτοι είναι εργαστήρια, οργανισμοί επιθεώρησης και πιστοποίησης, που είναι γενικώς γνωστοί ως οργανισμοί αξιολόγησης της συμμόρφωσης, ή πιο επίσημα ως «κοινοποιημένοι οργανισμοί». Οι εν λόγω «κοινοποιημένοι οργανισμοί» διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση, αφενός, της συμμόρφωσης των προϊόντων προς τις νομικές απαιτήσεις και, αφετέρου, της ασφάλειας και καταλληλότητάς τους για χρήση, και, υπό αυτή τους την ιδιότητα, οι εν λόγω οργανισμοί «κοινοποιούνται» επισήμως από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή.

Τα κράτη μέλη έχουν την ευθύνη να επιλέξουν ποιοι από τους οργανισμούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης τους οποίους διαθέτουν πληρούν τα απαραίτητα κριτήρια ώστε να γίνουν κοινοποιημένοι· δεν τα πληρούν όλοι. Τα ελάχιστα κριτήρια ορίζονται σε καθεμιά από τις οδηγίες και περιλαμβάνουν την τεχνική επάρκεια, την αμεροληψία, την ακεραιότητα κ.λπ. Τα κράτη μέλη έχουν επίσης την ευθύνη να διασφαλίσουν ότι οι εν λόγω οργανισμοί θα εξακολουθήσουν να πληρούν τα κριτήρια αυτά κατά τη διάρκεια του χρόνου λειτουργίας τους. Ένα κράτος μέλος είναι ελεύθερο να κοινοποιήσει όσους οργανισμούς επιθυμεί στο πλαίσιο κάθε οδηγίας, και, μέχρι σήμερα, έχουμε περισσότερους από 1.800 κοινοποιημένους οργανισμούς οι οποίοι υποστηρίζουν την εφαρμογή των οδηγιών.

Οι κοινοποιημένοι οργανισμοί είναι ιδιωτικές εταιρείες ή οργανισμοί που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους ως εμπορικές επιχειρήσεις και, συνεπώς, ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Αυτό γίνεται επ’ ωφελεία των πελατών τους, οι οποίοι είναι οι κατασκευαστές των προϊόντων. Οι κατασκευαστές είναι ελεύθεροι να κάνουν έρευνα αγοράς, ώστε να βρίσκουν τις καλύτερες υπηρεσίες στην ανταγωνιστικότερη τιμή και δεν είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν οργανισμό από το δικό τους κράτος μέλος, αλλά μπορούν να χρησιμοποιήσουν οποιονδήποτε οργανισμό επιθυμούν. Μολονότι αυτό είναι καλό για τον κατασκευαστή, μπορεί να ωθήσει ορισμένους κοινοποιημένους οργανισμούς να παρέχουν πλημμελείς υπηρεσίες, προκειμένου να προσφέρουν ανταγωνιστικές τιμές με σκοπό να προσελκύσουν ή να διατηρήσουν πελατεία.

Επίσης, διαφορετικοί κοινοποιημένοι οργανισμοί μπορεί να εφαρμόζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την εκτέλεση των εργασιών τους, πράγμα που σημαίνει ότι το ίδιο προϊόν μπορεί να αξιολογείται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από δύο διαφορετικούς κοινοποιημένους οργανισμούς. Αυτό, φυσικά, μπορεί να αποτελεί απολύτως νομότυπη ερμηνεία των διαδικασιών αξιολόγησης, αλλά θα μπορούσε επίσης να οφείλεται σε αθέμιτες πρακτικές και σε λιγότερο αυστηρή εφαρμογή δαπανηρών διαδικασιών, πράγμα που σημαίνει ότι τα πιστοποιητικά μπορούν να εκδίδονται με πολύ χαμηλότερο κόστος. Αυτό όχι μόνο εμπεριέχει κίνδυνο διάθεσης μη ασφαλών προϊόντων στην αγορά, αλλά και στρεβλώνει τον ανταγωνισμό στη μεταποιητική βιομηχανία.

Η έννοια της νέας προσέγγισης βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη όλων των εμπλεκόμενων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των κοινοποιημένων οργανισμών, και, υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι όλοι οι κοινοποιημένοι οργανισμοί, οπουδήποτε και αν είναι εγκατεστημένοι, έχουν τα ίδια επίπεδα τεχνικής επάρκειας και πληρούν τις ίδιες απαιτήσεις. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η αξιολόγηση και η παρακολούθηση των οργανισμών αποτελεί ευθύνη του κράτους μέλους στο οποίο είναι εγκατεστημένοι. Δυστυχώς, δεν υπάρχει συνεκτικότητα ως προς την προσέγγιση, και οι απαιτήσεις ορισμού και παρακολούθησης παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν αυστηρότερα κριτήρια από άλλα (οι οδηγίες καθορίζουν μόνο τις ελάχιστες απαιτήσεις), πράγμα που συνεπάγεται άνισους όρους λειτουργίας, καθώς και τον πρόσθετο κίνδυνο να μην αναγνωρίζονται ορισμένα πιστοποιητικά σε άλλα κράτη μέλη, πράγμα που υποσκάπτει την εμπιστοσύνη όσον αφορά την τεχνική επάρκεια των κοινοποιημένων οργανισμών και του συστήματος συνολικά. Ορισμένα κράτη μέλη οργανώνουν τον ορισμό, την αξιολόγηση και την παρακολούθηση των κοινοποιημένων οργανισμών απευθείας μέσω της δημόσιας διοίκησής τους, ενώ άλλα χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες ενός εθνικού οργανισμού διαπίστευσης. Η διαπίστευση είναι ένα επίσημο σύστημα το οποίο παρέχει ανεξάρτητη και αδιαμφισβήτητη διαβεβαίωση της τεχνικής επάρκειας, της αμεροληψίας και της ακεραιότητας των οργανισμών αξιολόγησης της συμμόρφωσης, στηρίζοντας έτσι την αξία και την αξιοπιστία των εργασιών που εκτελούν και των πιστοποιητικών που εκδίδουν.

Οι οργανισμοί διαπίστευσης είναι οργανωμένοι σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην ΕΣΔ (ευρωπαϊκή συνεργασία για τη διαπίστευση), η οποία εξασφαλίζει ομοιογένεια λειτουργίας. Η ΕΣΔ διασφαλίζει ότι οι εθνικοί οργανισμοί διαπίστευσης πληρούν όλοι τις ίδιες απαιτήσεις, έτσι ώστε η διαπίστευση που παρέχεται από έναν οργανισμό να είναι άμεσα συγκρίσιμη με τη διαπίστευση που παρέχεται από άλλον. Συνεπώς, οι διαπιστεύσεις είναι εξίσου αξιόπιστες και μπορούν να τις εμπιστεύονται οι άμεσοι και οι έμμεσοι χρήστες τους. Η προστιθέμενη αξία της διαπίστευσης έγκειται στο γεγονός ότι πρόκειται για ένα επίσημο οργανωμένο σύστημα που παρέχει συνεκτικότητα σε κοινοτικό επίπεδο∙ εντούτοις, δεν υπάρχει απαίτηση χρήσης της διαπίστευσης, ούτε έχει η διαπίστευση κάποιο αυθεντικό κύρος.

Υπάρχει σαφώς ανάγκη βελτίωσης της συνεκτικότητας και της συγκρισιμότητας του ορισμού, της λειτουργίας και της παρακολούθησης των κοινοποιημένων οργανισμών σε ολόκληρη την Κοινότητα και, ως εκ τούτου, εξετάστηκαν διάφορες επιλογές. Μια δυνατότητα ήταν να αποκτήσει ολόκληρο το σύστημα κοινοποίησης κεντρική διαχείριση μέσω της δημιουργίας ενός οργανισμού, σε επίπεδο ΕΕ, ο οποίος θα διαχειρίζεται κεντρικά την αξιολόγηση της τεχνικής επάρκειας, την κοινοποίηση και την παρακολούθηση. Εντούτοις, η ιδέα αυτή απορρίφθηκε ως δαπανηρή, επαχθής και ανέφικτη όσον αφορά την εφαρμογή της. Η προτιμότερη επιλογή είναι να χρησιμοποιηθεί ως βάση το υπάρχον σύστημα και να προστεθούν στοιχεία που θα ενισχύσουν σημαντικά και θα διασφαλίσουν τη συγκρισιμότητα σε ολόκληρη την Κοινότητα.

Συνεπώς, προτείνεται να συνεχιστεί η αποκεντρωμένη αξιολόγηση της τεχνικής επάρκειας και η παρακολούθηση υπό την ευθύνη κάθε κράτους μέλους, αλλά να θεσπιστεί ένα νομικό πλαίσιο για τη διαπίστευση και το συντονισμό σε επίπεδο ΕΕ και να χρησιμοποιηθεί η υπάρχουσα οργάνωση της ΕΣΔ γι’ αυτό το ρόλο διαπίστευσης και συντονισμού. Αυτό θα προσφέρει στην ΕΣΔ δημόσια αναγνώριση και θα της δώσει το κύρος το οποίο σήμερα στερείται. Θα εξασφαλίσει επίσης ότι όλα τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιούν τη διαπίστευση ως μέσο κοινοποίησης.

Η χρησιμοποίηση μιας ήδη υπάρχουσας υποδομής όπως η ΕΣΔ αντιπροσωπεύει μια πιο αποδοτική χρήση των πόρων, θα οδηγήσει σε λιγότερο πρόσθετο κόστος και απαιτήσεις πόρων και θα έχει το πλεονέκτημα ότι θα βασίζεται στη μεγάλη γνώση και πείρα που έχουν αποκτηθεί μέχρι τούδε. Συνδυάζει επίσης με επιτυχία τα δύο εμπλεκόμενα επίπεδα - το εθνικό και το ευρωπαϊκό. Αυτή η επιλογή σέβεται την αρχή της επικουρικότητας, ενώ, παράλληλα, ενισχύει τις υπάρχουσες δομές και, συνεπώς, είναι η καλύτερη επιλογή.

Αναμένεται ότι θα χρειαστεί να γίνουν ορισμένες αλλαγές στις υπάρχουσες δομές διαπίστευσης σε κάποια κράτη μέλη, κυρίως στη Γερμανία. Εντούτοις, οι αλλαγές αυτές δεν αναμένεται να είναι μεγάλες και τα οφέλη θα αντισταθμίσουν το κόστος. Λόγω των διαφορετικών οργανωτικών δομών σε κάθε κράτος μέλος, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το δυνητικό πρόσθετο κόστος. Ωστόσο, το συνολικό κόστος της εν λόγω επιλογής είναι κατά πολύ χαμηλότερο από το κόστος δημιουργίας ενός οργανισμού.

3. Πως να βελτιωθεί η εποπτεία της αγοράς και η εφαρμογή της νομοθεσίας μας

Η νομοθεσία μπορεί να επιτύχει τους στόχους της μόνον όταν εφαρμόζεται αποτελεσματικά. Με την ισχύουσα κατάσταση, η νομοθεσία σχετικά με την εποπτεία της αγοράς δεν εφαρμόζεται με συνεκτικότητα ή αυστηρότητα σε ολόκληρη την Κοινότητα. Κατά συνέπεια, κάθε χρόνο φθάνουν στην αγορά πολλά μη συμμορφούμενα (και δυνητικά επικίνδυνα) προϊόντα.

Από τη μία πλευρά, οι εθνικές αρχές δεν έχουν τα απαραίτητα μέσα για την αποτελεσματική και συνεκτική εποπτεία της αγοράς. Αντιμετωπίζουν συνεχώς νέες προκλήσεις, π.χ. ταχέως μεταβαλλόμενες οικονομίες, νέα προϊόντα στην αγορά και αυξανόμενο αριθμό εισαγωγών από τρίτες χώρες, και προπαντός, οι πόροι δεν συμβαδίζουν με το ρυθμό αυτών των εξελίξεων. Επιπλέον, η αυξανόμενη διεθνοποίηση και περιπλοκότητα των εμπορικών συναλλαγών καθιστούν όλο και περισσότερο δυσκολότερο τον εντοπισμό των εμπλεκομένων στην αλυσίδα διανομής, και οι αρχές συχνά δεν είναι σε θέση να εντοπίσουν το κατάλληλο άτομο στο οποίο μπορούν να απευθυνθούν όταν παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα.

Από την άλλη πλευρά, ο τρόπος με τον οποίο είναι οργανωμένη σήμερα η εποπτεία της αγοράς στην Ευρώπη δεν είναι πλέον επαρκής για μια ενιαία αγορά χωρίς εσωτερικά σύνορα. Τα προϊόντα κυκλοφορούν ελεύθερα στην Κοινότητα χωρίς να υφίστανται κανένα εσωτερικό έλεγχο, αλλά οι εξουσίες των εθνικών αρχών περιορίζονται στην επικράτειά τους. Συνεπώς, η διασυνοριακή συνεργασία είναι σημαντική για την αποτελεσματική δίωξη των επικίνδυνων προϊόντων καθώς και των κατασκευαστών ή εισαγωγέων που παρανομούν. Ορισμένοι επιτυχείς μηχανισμοί συνεργασίας, όπως το σύστημα RAPEX, υφίστανται ήδη. Εντούτοις, περιορίζονται σε ορισμένες δραστηριότητες, τομείς ή πτυχές. Γι’ αυτό το λόγο, οι πληροφορίες δεν διαβιβάζονται πάντα και πρέπει να αναπαράγονται σε άλλα κράτη μέλη, πράγμα που μειώνει την αποτελεσματικότητα της εποπτείας της αγοράς σε κοινοτικό επίπεδο. Επιπλέον, η ένταση των ελέγχων και η αυστηρότητα με την οποία οι εθνικές αρχές διώκουν τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Στοχεύοντας τις αγορές με χαμηλό επίπεδο εποπτείας, οι παράνομοι επιχειρηματίες μπορούν να εισέρχονται στην κοινοτική αγορά και να υποσκάπτουν τις προσπάθειες των κρατών μελών για επιβολή της νομοθεσίας.

Εκμεταλλευόμενοι αυτές τις ατέλειες, ορισμένοι παράνομοι κατασκευαστές ή εισαγωγείς μπορούν κατ’ επανάληψη να εξαπατούν το σύστημα. Το γεγονός αυτό θέτει τους καταναλωτές σε κίνδυνο από επικίνδυνα προϊόντα και διακυβεύει τους στόχους της νομοθεσίας όσον αφορά την προστασία των πολιτών. Έτσι, οι πολίτες αμφισβητούν την ικανότητα του κοινοτικού δικαίου να τους προστατεύσει. Οδηγεί επίσης σε μια κατάσταση στην οποία οι υπεύθυνοι κατασκευαστές, οι οποίοι σέβονται τη νομοθεσία, περιέρχονται σε μειονεκτική θέση έναντι αδίστακτων ανταγωνιστών οι οποίοι προσφέρουν φθηνότερα προϊόντα, εκμεταλλευόμενοι το χαμηλότερο κόστος λόγω πλημμελούς συμμόρφωσης. Η συμμόρφωση προς τη νομοθεσία καθίσταται, έτσι, ανταγωνιστικό μειονέκτημα, το οποίο, με τη σειρά του, υποσκάπτει την εμπιστοσύνη στο νομικό πλαίσιο.

Εξετάστηκε η περίπτωση διοργάνωσης ενημερωτικών εκστρατειών ευαισθητοποίησης ή διανομής εγγράφων καθοδήγησης, ή ανάληψης άλλων μη δεσμευτικών από νομικής πλευράς πρωτοβουλιών, αλλά κάτι τέτοιο δεν θα βελτίωνε ουσιαστικά την κατάσταση. Εξετάστηκε επίσης η περίπτωση διενέργειας αυστηρότερων ελέγχων, όπως η συστηματική προσφυγή σε κοινοποιημένο οργανισμό, πριν από τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. Εντούτοις, κάτι τέτοιο θα επέβαλλε πρόσθετο φόρτο και κόστος στους κατασκευαστές, χωρίς κατ’ ανάγκη να εγγυάται τη συμμόρφωση όλων των κατασκευαστών. Εκείνοι οι οποίοι εκ προθέσεως παρακάμπτουν τους κανόνες δεν θα είχαν κανένα κίνητρο να σεβαστούν αυστηρότερους κανόνες. Όσο αυστηρές και αν είναι οι απαιτήσεις στο στάδιο πριν από τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά, υπάρχει πάντα ανάγκη ελέγχου των προϊόντων όταν αυτά κυκλοφορούν στην αγορά.

Συνεπώς, προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα ισοδύναμο επίπεδο εποπτείας της αγοράς σε ολόκληρη την Κοινότητα, ως αποτελεσματικότερη λύση θεωρείται ένα κοινό νομικό πλαίσιο, το οποίο θα επιτρέπει την ευελιξία της οργάνωσης σε εθνικό επίπεδο, ενώ, παράλληλα, θα θεσπίζει ειδικές ελάχιστες απαιτήσεις λειτουργίας και οργάνωσης. Το πλαίσιο αυτό προβλέπει επίσης τη διεύρυνση των υπαρχόντων μηχανισμών συνεργασίας, βελτιώνει την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων και αποσαφηνίζει τις υποχρεώσεις όλων των οικονομικών φορέων, δηλαδή των κατασκευαστών, των διανομέων, των εισαγωγέων κ.λπ.

Το προτεινόμενο πλαίσιο θα βασίζεται στις υπάρχουσες εθνικές δομές. Θα προκύψει κόστος τροποποίησης μόνον εάν ένα υπάρχον εθνικό σύστημα εποπτείας της αγοράς δεν πληροί ακόμη το γενικό πρότυπο. Οι αυξημένες υποχρεώσεις πληροφόρησης και συνεργασίας θα απαιτήσουν πρόσθετους πόρους, αλλά αυτοί θα αντισταθμιστούν από τη σημαντική εξοικονόμηση κόστους χάρη στους αποτελεσματικότερους ελέγχους και στην αποδοτική συγκέντρωση των πόρων σε ενιαίο επίπεδο.

4. Πως να βελτιωθεί η κατανόηση της σήμανσης CE

Η σήμανση CE σε ένα προϊόν δείχνει ότι πληρούνται όλες οι κανονιστικές απαιτήσεις. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ένα σήμα που απευθύνεται στις αρχές επιβολής της νομοθεσίας και το οποίο προκαλεί σύγχυση. Δυστυχώς, πολλοί καταναλωτές δεν κατανοούν την πραγματική σημασία του και πιστεύουν ότι πρόκειται για ένδειξη καταγωγής ή για ένδειξη ότι το προϊόν ελέγχθηκε και εγκρίθηκε από κάποια αρχή. Ως εκ τούτου, οι καταναλωτές δεν επιζητούν ενεργά τη σήμανση CE στα προϊόντα. Για τους περισσότερους ανθρώπους, το γεγονός ότι ένα προϊόν φέρει ή όχι τη σήμανση CE δεν επηρεάζει την απόφασή τους να το αγοράσουν. Πρόκειται για μια κατάσταση που δεν είναι ικανοποιητική: πρώτον, οι μη ενημερωμένοι καταναλωτές μπορεί να αγοράζουν δυνητικώς επικίνδυνα προϊόντα· δεύτερον, οι καλύτερα ενημερωμένοι και περισσότερο ευαισθητοποιημένοι καταναλωτές θα απέφευγαν προϊόντα χωρίς τη σήμανση CE, πράγμα που, αναπόφευκτα, θα οδηγούσε σε καλύτερο επίπεδο συμμόρφωσης στην αγορά.

Εξετάστηκαν όλες οι επιλογές και αποκλείστηκαν εκείνες οι οποίες αλλάζουν εκ θεμελίων τη σημασία της σήμανσης CE ή, ακόμη, και την καταργούν, δεδομένου ότι οι ιδέες αυτές δεν θα επέλυαν το βασικό πρόβλημα και έχουν πρόσθετα μειονεκτήματα. Η σήμανση CE αποτελεί πραγματικό πλεονέκτημα για το διεθνές εμπόριο και ενισχύει την ανταγωνιστική θέση των ευρωπαίων κατασκευαστών. Οποιαδήποτε αλλαγή στη σημασία της σήμανσης CE, και φυσικά η κατάργησή της, θα επηρέαζε σοβαρά αυτή την κατάσταση. Επιπλέον, η κατάργηση της σήμανσης θα σήμαινε ότι οι αρχές επιβολής της νομοθεσίας δεν θα είχαν πλέον σαφή ένδειξη συμμόρφωσης, όπως έχουν σήμερα.

Μολονότι η σήμανση CE δεν αποτελεί εγγύηση, είναι μια ένδειξη ότι πληρούνται όλες οι εφαρμοζόμενες απαιτήσεις. Μολονότι ένας υπάλληλος αρμόδιος για την εποπτεία της αγοράς δεν μπορεί ποτέ να είναι σίγουρος ότι ένα προϊόν που φέρει τη σήμανση CE είναι απολύτως ασφαλές, μπορεί νομίμως να υποθέσει ότι, όταν η σήμανση λείπει, πρόκειται πιθανώς για περίπτωση μη συμμόρφωσης και, συνεπώς, για δυνητικά επικίνδυνο προϊόν. Η κατάργηση της σήμανσης CE χωρίς την αντικατάστασή της με άλλη «σήμανση» ή σαφή μηχανισμό θα στερούσε από τις αρχές εποπτείας αυτή την εύκολη και άμεση ένδειξη συμμόρφωσης. Κάτι τέτοιο δεν είναι προς το συμφέρον ούτε των αρχών επιβολής της νομοθεσίας ούτε των καταναλωτών.

Συνεπώς, ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπιστεί η άγνοια των καταναλωτών χωρίς να δημιουργηθεί δυσανάλογος αρνητικός αντίκτυπος στη βιομηχανία και τις αρχές είναι η ενίσχυση της επικοινωνίας. Μια ενημερωτική εκστρατεία ευρείας προβολής σε ολόκληρη την Κοινότητα, επικεντρωμένη σε μεγάλο αριθμό καταναλωτών σε όλη την Ευρώπη, θα βελτιώσει την κατανόηση της σήμανσης CE. Η λύση αυτή θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την αλλαγή του νομικού κειμένου. Καλύτερα ενημερωμένοι καταναλωτές και οικονομικοί φορείς θα επιζητούν προϊόντα που φέρουν τη σήμανση CE, αποφεύγοντας τα προϊόντα που δεν φέρουν τη σήμανση CE, πράγμα που θα έχει θετικό αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα.

Η σήμανση CE αφορά ολόκληρο το κανονιστικό σύστημα στο οποίο βασίζονται οι οδηγίες της νέας προσέγγισης. Οι ατέλειες, οι οποίες συχνά αποδίδονται στη σήμανση CE, όπως η έλλειψη αξιοπιστίας, είναι στην πραγματικότητα αδυναμίες του συστήματος που πλαισιώνει τη σήμανση CE. Συνεπώς, τα προβλήματα αυτά δεν μπορούν στην πραγματικότητα να επιλυθούν με αλλαγή της σήμανσης αλλά με τη βελτίωση του εν λόγω συστήματος. Η ενίσχυση του ελέγχου των κοινοποιημένων οργανισμών και η βελτίωση της εποπτείας της αγοράς είναι δύο σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η αξία της ίδιας της σήμανσης CE ως σήμανσης. Η σήμανση CE θα πρέπει να καταχωριστεί ως κοινοτικό συλλογικό εμπορικό σήμα. Αυτό θα παρείχε στις αρχές τα μέσα να προβαίνουν στις νόμιμες ενέργειες κατά των κατασκευαστών οι οποίοι κάνουν κακή χρήση της σήμανσης CE, πράγμα που θα συνέβαλλε και πάλι στην αξιοπιστία της σήμανσης.

5. Πως να βελτιωθεί η συνεκτικότητα του νομικού πλαισίου

Το ισχύον νομικό πλαίσιο περιέχει πολλά στοιχεία έλλειψης συνεκτικότητας και αβεβαιότητας δικαίου, τα οποία προκαλούν προβλήματα στην ερμηνεία και την εφαρμογή των οδηγιών. Τα προϊόντα πολύ συχνά καλύπτονται από περισσότερες από μία οδηγίες, πράγμα που μερικές φορές προκαλεί δυσκολίες, επειδή κοινά στοιχεία, π.χ. ορισμοί, διαδικασίες για την απόδειξη της συμμόρφωσης κ.λπ., δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένες φορές, οι ορισμοί ή οι νομικές διατάξεις δεν είναι επαρκώς ακριβείς και αφήνουν περιθώριο για διαφορετικές ερμηνείες, πράγμα που συνεπάγεται έλλειψη συμβατότητας και ασφάλειας δικαίου, περιττές αλληλεπικαλύψεις εργασιών και σύγχυση.

Αυτό έχει αρνητικό αντίκτυπο στη βιομηχανία, δεδομένου ότι την οδηγεί στην περίπλοκη θέση να πρέπει να συμμορφωθεί όχι μόνο με μία αλλά με πολλές νομικές πράξεις. Λόγω των διαφορετικών διατυπώσεων και εννοιών, είναι μερικές φορές εξαιρετικά δύσκολο να κατανοήσουν οι κατασκευαστές τις νομικές τους υποχρεώσεις, ακόμη δε περισσότερο να τις εφαρμόσουν. Υποχρεώνονται να επιζητήσουν νομική βοήθεια προκειμένου να συμμορφωθούν δεόντως με τη νομοθεσία. Αυτή η έλλειψη συνεκτικότητας και ασφάλειας δικαίου καθιστά επίσης δύσκολη και πιο περίπλοκη για τις εθνικές αρχές την ορθή εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας. Επιπλέον, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες σε διαφορετικά κράτη μέλη, πράγμα που υποσκάπτει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων στην Κοινότητα.

Η έλλειψη συνεκτικότητας στη νομοθεσία μπορεί να επιλυθεί μόνο με την αλλαγή του υπάρχοντος νομικού πλαισίου. Μια συντονισμένη τροποποίηση των σχετικών άρθρων κάθε υπάρχουσας οδηγίας και κανονισμού θα βελτίωνε προσωρινά την κατάσταση, αλλά, προκειμένου να εξασφαλιστεί μια συντονισμένη προσέγγιση στο μέλλον, θα ήταν πιο αποτελεσματικό να δημιουργηθεί ένα οριζόντιο πλαίσιο . Το πλαίσιο αυτό θα περιελάμβανε όλα τα κοινά στοιχεία της νομοθεσίας σχετικά με τα προϊόντα, π.χ. τους ορισμούς, τις διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης, τις διατάξεις σχετικά με τη σήμανση CE και τους κοινοποιημένους οργανισμούς. Εν προκειμένω, ο στόχος είναι να διασφαλιστεί η συνεκτικότητα, αλλά να μην επιβληθούν λύσεις οι οποίες μπορεί να είναι ακατάλληλες. Συνεπώς, το πλαίσιο θα πρέπει να λειτουργεί ως ένα «σύνολο εργαλείων» που παρέχει τα διάφορα κοινά στοιχεία και κατευθύνσεις σχετικά με το πώς να εφαρμοστούν στην κοινοτική νομοθεσία. Γι’ αυτό το λόγο, η πραγματική αναπροσαρμογή των επιμέρους οδηγιών θα πρέπει να γίνει ξεχωριστά, πράγμα που θα επιτρέψει στα στοιχεία του «συνόλου εργαλείων» να εφαρμοστούν στις επιμέρους περιπτώσεις των εκάστοτε συγκεκριμένων τομέων.

6. Συμπεράσματα:

Η παρούσα πρόταση ενισχύει την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια των υφισταμένων συστημάτων διαπίστευσης και εποπτείας της αγοράς. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της αξιοπιστίας της σήμανσης CE και την ενθάρρυνση για χρησιμοποίηση της έννοιας της νέας προσέγγισης στη μελλοντική νομοθεσία. Η δημιουργία ενός οριζόντιου πλαισίου για τη νομοθεσία σχετικά με την εσωτερική αγορά θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη συνεκτικότητα και αποτελεί σημαντικό βήμα για την απλούστευση του κανονιστικού περιβάλλοντος.

Οι καταναλωτές, οι εργαζόμενοι και οι τελικοί χρήστες θα επωφεληθούν όλοι από ασφαλέστερα προϊόντα στην αγορά, λόγω καλύτερης παρακολούθησης των κοινοποιημένων οργανισμών και λόγω ενός ενισχυμένου συστήματος εποπτείας της αγοράς σε ολόκληρη την Κοινότητα. Η εκστρατεία πληροφόρησης θα βελτιώσει τη γνώση των καταναλωτών όσον αφορά τη σήμανση CE και θα εξαλείψει τη σύγχυση και τις παρανοήσεις που επικρατούν σήμερα. Αυτό δεν θα επηρεάσει τις τιμές των προϊόντων.

Η πρόταση θα έχει θετικές συνέπειες για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η μεγαλύτερη συνεκτικότητα στις διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης και η ενισχυμένη δράση κατά του αθέμιτου ανταγωνισμού από επιχειρηματίες που δεν τηρούν τους κανόνες θα βοηθήσουν στη διασφάλιση ενός ισότιμου περιβάλλοντος λειτουργίας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Οι επιχειρήσεις θα επωφεληθούν επίσης από ένα πιο διαφανές και πιο συνεκτικό νομικό πλαίσιο, το οποίο θα παρέχει ασφάλεια δικαίου και θα επιτρέπει την απλούστερη εφαρμογή του.

Η εμπιστοσύνη του κάθε κράτους μέλους στις πολιτικές και τις διοικητικές υπηρεσίες των άλλων κρατών μελών θα ενισχυθεί με ένα κοινό και διαφανές νομικό πλαίσιο για τη διαπίστευση και την εποπτεία της αγοράς. Μολονότι ορισμένα από τα προβλεπόμενα μέτρα ενδέχεται να προκαλέσουν ένα ελάχιστο πρόσθετο κόστος για τις εθνικές διοικητικές υπηρεσίες, η προστιθέμενη αξία των εν λόγω μέτρων όσον αφορά την αυξημένη ασφάλεια, η οποία θα εξασφαλίσει ένα ισότιμο περιβάλλον λειτουργίας των οικονομικών φορέων, καθώς και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, θα αντισταθμίσει εύκολα το δυνητικό αυτό το κόστος.

Συνολικά, η παρούσα πρόταση θα διευκολύνει περαιτέρω την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, εξαλείφοντας τις ατέλειες, την έλλειψη συνεκτικότητας και την περιττή γραφειοκρατία από το υπάρχον νομικό πλαίσιο. Θα εμπνεύσει και πάλι την εμπιστοσύνη όλων των ενδιαφερομένων, των καταναλωτών, της βιομηχανίας και των κρατών μελών όσον αφορά τη νομοθεσία για την εσωτερική αγορά. Θα αποτελέσει ακρογωνιαίο λίθο για τη μελλοντική στρατηγική σχετικά με την πολιτική για την εσωτερική αγορά.

1 Ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισαβόνας: στρατηγική για την απλούστευση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος», COM(2005) 535 τελικό.