ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ KOINOTHTQN 
ΚΟΜ(94) 659 τελικό 
Βρυξέλλες, 11.01.1995 
ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΠΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΥΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 
ΠQάσινη Βίμλο~ 
(υποβληθέν από την Επιτροπή) 

Ι Ίλ Μ Ι λ Jι;NJι:J'I 'J~JΛJ(Jf JJ()ΛJ'J'JJ(JJ 'JΉ}.; EVP,JJJA ΊKJJ}.; Jι;Ν&Ι}.;ΙJι; 
Πίνακα~ Περιεχομένων 
Ι. Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡrΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛffΙΚΗΣ 
1.1 Στόχοι της Πράσινης Βίβλου και μέθοδος εργασίας 
1.2 Η ενεργειακή πολιτική μέχρι σήμερα 
1.3 Το θεσμικό πλαίσιο 
1.4 Σύνδεση της ενεργειακής πολιτικής με άλλες εργασίες 
1.5 Τα καθοριστικά στοιχεία του ενεργειακού πλαισίου 
Ι. 6 Οι ενεργειακές προοπτικές 
I Ί ( )ι. ·κοι.νι ι IΙ)ι.{ι~ JΙΙΙλ ι1 ntf.( 
11.01 ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΜF:ΛΛΟΝfΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΛΚΗΣ ΠΟΛΠΙΚΗΣ 
2.1 Η συνολική ανταγωνιστικότητα 
2.2 Η ασφάλεια του εφοδιασμού 
2.3 Το περιβάλλον 
111.01 ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
3.1 Η πρ ωταρχική σημασία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας 
3.2 Ο υπολογισμός των βασικών στοιχείων 
3.3 Οι αποστολές γενικού οικονομικού συμφέροντος 
3.4 Η ασφάλεια του εφοδιασμού 
3.5 Η διεθνής συνεργασία 
3.6 Η προστασία του περιβάλλοντος 
3.7 Η ενεργειακή απόδση 
3.8 Η τεχνολογία 
3. 9 Ο ρόλος της Κοινότητας 
2 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΟΛΠΙΚΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ 
Η ενέργεια βρίσκεται στο κέντρο της οικονομικής δραστηριότητας και της 
κοινωνικής ζωής των βιομηχανικών χωρών. Οι συνθήκες εφοδιασμού, μεταφοράς, 
διανομής και κατανάλωσης της ενέργειας ενδιαφέρουν, λοιπόν, τόσο το σύνολο των 
πολιτών όσο και τους οικονομικούς φορείς. 
Αποτελεί επίσης έναν από τους θεμελιώδεις κινητήριους μοχλούς ανάπτυξης των 
χωρών που βρίσκονται σε μεταβατική φάση ή σε φάση εκβιομηχάνισης και, συνεπώς, 
επηρεάζει έμμεσα, την πολιτική τους σταθερότητα. 
Ο καθορισμός μίας ενεργειακής πολιτικής, ανεξαρτήτως επιπέδου, αποτελεί ένα 
ιδιαίτερα σύνθετο σύνολο παραγόντων, επιταγών και συμφερόντων, με αποτέλεσμα 
κάθε απόφαση στον τομέα αυτόν να βασίζεται κατ' ανάγκη στην αξιολόγηση των 
προτεραιοτήτων που θα πρέπει να αποδοθούν αντιστοίχως στους παράγοντες, τις 
επιταγές και τα συμφέροντα αυτά. 
*** 
Η εκπόνηση μίας Ιlράσινης Βίβλου για την ενεργειακή πολιτική της Ευρωπα·ίκής 
Ένωσης αποδείχθηκε ως η πλέον ενδεδειγμένη μέθοδος εργασίας, στον βαθμό που 
η διαδικασία εκπόνησής της θα έδινε τη δυνατότητα σε όλους τους ενδιαφερομένους 
να συμβάλουν στον διάλογο. 
Οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως του αν είναι παραγωγοί, καταναλώτριες ή και τα δύο, 
έχουν ασφαλώς ένα κεντρικό ρόλο στη λειτουργία της ενεργειακής αγοράς και η τιμή 
της ενέργειας παίζει σημαντικό ρόλο στην ανταγωνιστικότητα του βιομηχανικού 
κλάδου. Οι επιχειρήσεις αναλαμβάνουν τους πολιτικούς, χρηματοοικονομικούς και 
τεχνικο1Jς κινδύνους των αναγκαίων επενδύσεων. Οι πολίτες, τόσο στην εργασία όσο 
και στην καθημερινή τους ζωή, επηρεάζονται από τις επιλογές όσον αφορά τα 
καύσιμα αλλά και από τις συνθήκες χρησιμοποίησης της ενέργειας. Συνεπώς, οι 
επιχειρήσεις, οι εργαζόμενοι και οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση να 
συμβάλλουν στον διάλογο μέσω των οργανώσεών τους και των εκπροσώπων τους. 
Ανεξάρτητα από τους ενεργειακούς πόρους που διαθέτει κάθε κράτος μέλος, 
ανεξάρτητα από τη ενεργειακή κατάσταση που επικρατεί σε καθένα από αυτά, η 
Ευρωπα·ίκή Κοινότητα στο σύνολό της θα πρέπει να ανταποκριθεί στις ίδιες 
προκλήσεις της ανταγωνιστικότητας του βιομηχανικού κλάδου, της ασφάλειας του 
εφοδιασμού και της προστασίας του περιβάλλοντος (ξεκινώντας με την υλοποίηση 
της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η οποία εξάλλου προσδίδει κοινοτική διάσταση 
στις προκλήσεις αυτές). Η ενεργειακή πολιτική της Κοινότητας πρέπει να 
ανταποκριθεί στις προκλήσεις αυτές και να συντελέσει στην αξιοποίηση της 
ποικιλίας των εθνικών και περιφερειακών καταστάσεων προς όφελος της 
Κοινότητας συνολικά. 
*** 
3 
ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΒΙΒΛΟΥ 
Η Πράσινη Βίβλος στοχεύει στο να παράσχει στα εvρωπα"ίκά θεσμικά όργανα τα 
στοιχεία που θα τους επιτρέψοuν να εκτιμήσοuν την αναγκαιότητα ανάληψης 
ευρύτερου ρόλου από την Κοινότητα στον τομέα τη; Ενέργειας. 
Η Πράσινη Βίβλος παρουσιάζει τις κυριότερες προκλήσεις, τις οποίες θα κληθεί να 
αντιμετωπίσει η Κοινότητα κατά τα επόμενα έτη (παράρτημα Α), και, κυρίως, τις 
προκλήσεις που αφορούν τους διάφορους τομείς της βιομηχανίας ενέργειας. 
Παρουσιάζει τους περιορισμούς που απορρέουν από τη γεωπολιτική κατάσταση και 
τις αναγκαιότητες οικονομικής και κοινωνικής συνοχής καθώς και την ανάγκη για 
προστασία του περιβάλλοντος. Τέλος, λαμβάνει υπόψη τι(; μείζονες εξελίξεις,. 
όπως είναι οι τεχνολογικές μεταβολές. 
Η Πράσινη Βίβλος βασίζεται σε μία ανάλυση της κατάσταση; και των ενεργειακών 
προοπτικών (Παράρτημα Β). Ο καθορισμός των αξόνων μίας ενεργειακής πολιτικής 
της Κοινότητας και η υλοποίησή τους θα πρέπει ουσιαστικά να στηρίζεται σε μία 
κοινή αντίληψη των προκλήσεων που θα επηρεάσουν, κατά την επόμενη εικοσαετία, 
τις συνθήκες εφοδιασμοΊ), παραγωγής και κατανάλωσης των ενεργειακών 
προ·ίόντων. Μέριμνα της Επιτροπής είναι να βασίσει τη δράση της σε μία 
συναινετική και κατ' αντιπαράθεση ανάλυση των ενεργειακών προκλήσεων, που 
εμπλέκουν τους φορείς της βιομηχανίας, τους καταναλωτές, τα ερευνητικά κέντρα 
και τις εθνικές _διοικήσεις. Οι μορφές οργάνωσης των εργασιών αυτών, θα πρέπει 
να ανταποκρίνονται στις ανάγκες που έχουν σχέση με την άσκηση των κοινοτικών 
αρμοδιοτήτων και να εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες ανάλυσης που υπάρχουν 
στην Ευρώπη. 
Αυτή η Πράσινη Βίβλος αναλύει τελικώς τις σημερινές αρμοδιότητες της Κοινότητας 
στον τομέα της ενέργειας (Παράρτημα Γ). 
*** 
ΟΙ ΕΠΠΑΓΕΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΛΠΙΚΩΝ 
Η Πράσινη Βίβλος αναλύει επίσης τους στόχους μίας ενεργειακής πολιτικής της 
Κοινότητας, σε συνάρτηση με τις προσδιορισμένες προκλήσεις. 
Οι στόχοι αυτοί φαίνονται σαφείς: πρόκειται για τη διαχείριση των παραγόντων 
κατά τρόπο που να διασφαλίζει την ικανοποίηση των αναγκών των χρηστών, 
ατόμων και βιομηχανιών, με το ελάχιστο κόστος, υπό συνθήκες που θα εγγυώνται 
την ασφάλεια του εφοδιασμού και την προστασία του περιβάλλοντος. Όμως, η 
υλοποίηση των στόχων αυτών ίσως αναδείξει αντιφατικά αποτελέσματα. Συνεπώς 
η δυσκολία θα είναι να προσδιοριστούν τα στοιχεία ισορροπίας στο μέγιστο δυνατό 
επίπεδο ικανοποίησης των επιταγών αυτών. Η Πράσινη Βίβλος, θέτει συνεπώς προς 
συζήτηση τους τρόπους με τους οποίους θα επιτευχθεί η ισόρροπη ικανοποίηση των 
τριών αυτ<bν στόχων, στα πλαίσια μίας ολοκληρωμένης ευρωπ<χ"ίκiις αγορ6.ς. 
Παράλληλα, η Πράσινη Βίβλος θέλει να συμβάλει στον καθορισμό του νέου πλαισίου 
του τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες μεταβολέςκαι ανταποκρινόμενο στις 
απαιτήσεις για συνολική ανταγωνιστικότητα των οικονομιών. 
4 
Συνεπώς, εντάσσεται, κυρίως όσον αφορά ορισμένες πτυχές όπως είναι η δημιουργία 
ενός ευέλικτου και πιο αποτελεσματικού περιβάλλοντος για τον ενεργειακό τ.ομέα, 
ή μίας φορολογικής διάρθρωσης ευνο·ίκότερης για την προστασία του περιβάλλοντος 
και της απασχόλησης, στον διάλογο που άνοιξε η Λευκή Βίβλο~ τη~ Επιτροπής για 
την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτvξη και την απασχόληση. 
*** 
ΠΟΛΠΙΚΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ 
Η διαδικασία κατάρτισης της Πράσινης Βίβλου έδωσε τη δυνατότητα να 
επισημανθούν ορισμένα κενά και ανεπάρκειες της παρούσας κατάστασης και να 
αναπτυχθούν οι πολιτικοί προσανατολισμοί που θα επέτρεπαν τη βελτίωση στο 
μέλλον. 
Οι προσανατολισμοί αυτοί μπορούν να έχουν τέσσερις κατευθύνσεις: 
( 1) Υ π άρχει σαφής ανάγκη για ενίσχvση της διαβούλευση~ και της συνεργασίας 
μεταξύ των παραγόντων λήψης αποφάσεων και των φορέων της ενεργειακής 
πολιτικής στα πλαίσια της Κοινότητας. 
Ανεξάρτητα από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων που ακολουθεί η 
Κοινότητα, υπάρχει ανάγκη συλλογικών επιλογών προτεραιότητας για 
πολιτική δράση σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, οι οποίες θα πρέπει να 
βασίζονται στη διαβούλευση και τη συνεργασία και για τις οποίες δεν 
υπάρχει πλαίσιο και μηχανισμοί. 
Ο στόχος αυτής της διαβούλευσης και συνεργασίας πρέπει να είναι το να 
συμβάλλει στη σύγκλιση των εθνικών και κοινοτικών πολιτικών. Κατά 
συνέπεια, ανεπίσημοι μηχανισμοί δεν θα μπορούσQ.ν εν προκειμένω να 
παράσχουν τις απαραίτητες πολιτικές και νομικές εγγυήσεις (κυρίως 
διαφάνεια), οι οποίες έχουν καταστεί αναγκαίες από την ενεργοποίηση της 
κοινοτικής διάστασης της ενεργειακής πολιτικής. 
(2) Κατά δεύτερον, η κοινοτική και οι εθνικές ενεργειακές πολιτικές θα πρέπει 
να θεωρηθούν στην ολότητά τους, καθώς η ωτοτελεσματικότητά τους 
εξαρτάται από τη συνοχή τους, ενώ πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τις 
πολιτικές αυτές είναι εκ φύσεως υπερεθνικοί. 
Αυτό ισχύει για τη λειτουργία της αγοράς, υπό την έννοια των απαιτήσεων 
της εσωτερικής αγοράς της Κοινότητας. Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, 
που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας με την εισαγωγή του 
ανταγωνισμού σε τομείς όπου υπάρχουν μονοπώλια, θα πρέπει πράγματι να 
βρει μία ισορροπία στην ικανοποίηση των κοινών απαιτήσεων όσον αφορά 
την προστασία των χρηστών, την ασφάλεια του εφοδιασμού και την 
προστασία του περιβάλλοντος. 
Στο πλαίσιο αυτό, είναι απαραίτητο να υπάρξει σαφέστερη διάκριση σε 
ορισμένα κράτη μέλη μεταξύ των αρμοδιοτήτων ρύθμισης και των 
αρμοδιοτήτων διαχείρισης των δικτύων, ώστε να οργανωθεί σε κοινοτικό 
επίπεδο συνεργασία μεταξύ των αρχών των αρμοδίων για τη ρύθμιση, 
5 
προκειμένου να διασφαλιστεί μία κοινή προσέγγιση της έννοιας του γενικού 
οικονομικού συμφέροντος. 
Όμως, αυτό ισχύει επίσης αν ληφθεί υπόψη και η αλληλεξάρτηση μεταξύ των 
καυσίμων υλών. Δεν μπορεί να δοθεί η δέουσα απάντηση. δηλαδή με ένα 
λογικό πολιτικό και οικονομικό κόστος στις επιταγές για ασφάλεια του 
εφοδιασμού. παρά μόνο στα πλαίσια μίας συνολικής προσέγγισης. 
Η εξωτερική πολιτική της Κοινότητας θα πρέπει,να ορίσει ως στόχο το να 
διασφαλίσει επίσης την ασφάλεια του εφοδιασμού σε ενέργεια. Τα θέματα του 
εφοδιασμού εντάσσονται,πράγματι, αφενός στο γενικό πλαίσιο των 
παγκόσμιων οικονομικών και εμπορικών σχέσεων όπου η Κοινότητα έχει 
ευθύνη και, αφετέρου, στη στρατηγική των επιχειρήσεων που ενεργούν σε 
αυτό το πλαίσιο και στο πλαίσιο μίας ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς. 
(3) Όσον αφορά το πλαίσιο της κοινοτικής δράσης, η ανάλυση αναδεικνύει τις 
δυσκολίες που υπάρχουν για τη συνεκτική ανάπτυξη διαφόρων μέσων, λόγω 
τη~ ασάφεια~ στον ορισμό των αρμοδιοτήτων τη~ Κοινότητα~ στον -τομέα τη~ 
ενεργειακής; πολιτικής;. 
Αυτές οι αρμοδιότητες για την ενεργειακή πολιτική αναγνωρίζονται στον 
τομέα του άνθρακα και της πυρηνικής ενέργειας. Αντιθέτως, η Συνθήκη της 
Ρώμης δεν προβλέπει αλληλεγγύη για τις άλλες πηγές ενέργειας. 
( 4) Τέλος, όσον αφορά το περιβάλλον, η ανάλυση τονίζει ότι υπάρχουν δύο 
θεμελιώδεις προκλήσεις, εκ των οποίων η μία απορρέει από τις κλασικέ.ς 
μορφές ρύπανσης και η άλλη από τους κινδύνους αλλαγής του κλίματος που 
οφείλονται στις εκπομπές αερίων, οι οποίες δημιουργούν φαινόμενο 
θερμοκηπίου, και για τις οποίες η ευθύνη είναι ευθέως ανάλογη της χρήσης 
ενέργειας που προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. 
Όσον αφορά τις κλασικές μορφές ρύπανσης, η Ένωση έχει ήδη σημειώσει 
σημαντική πρόοδο και σταδιακά θα εφαρμοστούν νέα μέτρα. Παρόμοιες 
πρωτοβουλίες στις τρίτες χώρες παρουσιάζουν σημαντικό και εντεινόμενο 
ενδιαφέρον, στον βαθμό που το δυναμικό της οικονομίας και της 
ενεργειακής απόδοσης είναι σημαντικότερο στις χώρες αυτές απ' ότι στις 
εκβιομηχανισμένες χώρες, και αυτό δικαιολογεί και το να καταβληθεί μια 
προσπάθεια ενεργειακής συνεργασίας προς αμοιβαίο όφελος. 
Κατά συνέπεια, η συνεργασία δεν μπορεί να έχει ως μοναδικό στόχο την 
εφαρμογή των συμφωνιών ή τη μεταφορά τεχνογνωσίας ή τη χρηματοδότηση 
έργων. 
Πρέπει να βοηθήσει τους δικαιούχους να επιτύχουν τους στόχους της υψηλής 
ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας του εφοδιασμού και της ενισχυμένης 
προστασίας του περιβάλλοντος. Θα πρέπει να αυξήσει την ικανότητά τους 
να αντιμετωπίσουν τα ενεργειακά προβλήματα, χωρίς να τίθεται σε 
αμφισβήτηση η ποιότητα της οικονομικής ανάπτυξης των χωρών αυτών. 
*** 
6 
Ι. Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ 
ΠΟΛΠΙΚΗΣ 
1.1. Στόχοι της Πράοι νης Βίβλου και μέθοδος εργασίας 
1. Η δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου ανταποκρίνεται στις σημαντικές αλλαγές που έχουν 
συμβεί στο νομικό, θεσμικό και οικονομικό περιβάλλον της Ευρωπα"ίκής Κοινότητας : 
Από Ι ης Ιανουαρίου 1993, οι ευρωπα·ίκές επιχειρήσεις λειτουργούν σε μία ενιαία αγορά 
όπου εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των 
κεφαλαίων και των ατόμων. Οι επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα δεν μπορούν να 
απομονωθούν από αυτήν την πραγματικότητα αλλά η Κοινότητα πρέπει, εφαρμόζοντας 
τους κανόνες της ΣυνΟήκης, να παροτρύνει τις επιχειρήσεις και τουζ καταναλωτές 
ενεργειακών προ ·ίόντων να εκμεταλλευτούν τη διάσταση της αγοράς της Κοινότητας, 
λαμβάνοντας ασφαλώς υπόψη τις απαιτήσεις δημοσίου συμφέροντος · 
η Επιτροπή έχει αναλάβει να υποβάλει στη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 1996 για την 
αναθεώρηση των Συνθηκών, μία έκθεση για την ενδεχόμενη εισαγωγi1 στις Συνθήκες 
συγκεκριμένων διατάξεων για την ενέργεια· 
ο ενεργειακός τομέας εισέρχεται σε μία περίοδο σοβαρών μεταβολών, που 
χαρακτηρίζονται από την αύξηση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρωπα·ίκής 
Κοινότητας, από τους περιορισμούς που τίθενται για την προστασία του 
περιβάλλοντος και απορρέουν από την αύξηση της ενεργειακής κατανάλωσης και, 
τέλος, από τις γεωπολιτικές αλλαγές που επηρεάζουν ταυτόχρονα τον εφοδιασμό της 
Κοινότητας και την αύξηση της κατανάλωσης. 
Τέλος, το άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπα·ίκή Ένωση ορίζει ως στόχο μία 
σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική και σεβ6μενη το περιβάλλον ανάπτυξη, στόχος 
που θα πρέπει να έχει οπωσδήποτε σημαντικές επιπτώσεις στην ενεργειακή πολιτική. 
2. Η ευρεία συζήτηση που ξεκίνησε με τη δημοσίευση της παρούσας Πράσινης Βίβλου, για τη 
σύνταξη της οποίας έχουν ήδη διεξαχθεί ενδελεχείς συζητήσεις με τις εθνικές διοικήσεις, τους t 
βιομηχανικούς φορείς και τους κοινωνικούς εταίρους\ θα δώσει τη δυνατότητα στην 
Κοινότητα να θέσει νέους στόχους ενεργειακής πολιτικής, οι οποίοι θα λειτουργήσουν ως 
πλαίσιο αναφοράς στις δράσεις της Κοινότητας και των κρατών μελών της. 
Η Πράσινη Βιβλος λαμβάνει υπόψη τις θέσεις που διατύπωσε η Ένωση Βιομηχανιών της ΕΚ 
(UNICE) και η Διεθνής Ομοσπονδια Καταναλαπών Βιομηχανικής Ενέργειας (IFIEC), η 
Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (CES) και το Ευρωπα·ίκό Κέντρο Δημοσίων 
Επιχειρήσεων (CEEP), η Ευρωπα"ίκή Υπηρεσία Βιομηχανιών Πετρελαίου (EUROPIA), η Ε 
& Ρ FORUM, η Ευρωπα"ίκή Ένωση Ανεξαρτήτων Παραγωγών Πετρελαίου (UPEI), η 
Επιτροπή Μελετών των Παραγωγών Άνθρακα στη Δυτική Ευρώπη (CEPCEO), η COGEN 
Euroρe, η Ευρωπα·ίκή Ένωση Υγραερίου, η EUROGAZ και η EURELECΊRIC, καθώς και η 
FΟRΑΊΌΜ. 
7 
Επιπλέον, θα δώσει τη δυνατότητα να αξιολογηθεί η κατανομή των αρμοδιοτήτων ανάμεσα 
στο κοινοτικό επίπεδο και στο εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και μεταξύ των 
δημοσίων αρχών και των επιχειρήσεων. 
Στην προετοιμασία της Πράσινης Βίβλου συνέβαλε επίσης και η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή, η οποία διοργάνωσε το 1993-94 σειρά ακροάσεων για να διατυπώσει γνώμη που 
εγκρίθηκε με βάση την έκθεση που υπέβαλε ο κ. Gafo Femandez2
. 
3. Με βάση τη συζήτηση αυτή, η Επιτροπή θα συντάξει το 1995 μία Λευκή Βίβλο που θα 
ωτοτελέσει το πρόγραμμα εργασίας της Κοινότητας στον τομέα της ενέργειας. Αυτό το 
πρόγραμμα εργασίας θα στοχεύει αφενός στην κινητοποίηση των υφισταμένων μέσων δράσης 
για να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της ενεργειακής πολιτικής και, αφετέρου, στην 
προώθηση της συνεργασίας μεταξύ τω"ν κρατών μελών και των επιχειρήσεων του τομέα αυτού. 
1.2 Η ενεργειακή πολιτική μέχρι σήμερα 
4. Η Κοινότητα στον τομέα της ενέργειας οικοδομήθηκε μέσω των συνθηκών ΕΚΑΧ και 
EURATOM. Μόλις το 1974 εμφανίστηκε η αναγκαιότητα για μία στρατηγική ενεργειακής 
πολιτικής3
. Γενικώς, η ενεργειακή πολιτικ11 είχε κατά παράδοση ως στόχο να περιορίσει τις 
r-πιπτ<ί>σεις τισν πετρελα'ίκά>ν κρίσεων. 
Το 1983, το Συμβούλιο εκτίμησε ότι ο προσδιορισμός κοινών στόχων ενεργειακής πολιτικi)ς 
αποτελεί ένα από τα καθήκοντα της Κοινότητας και επεσήμανε την αναγκαιότητα να υπάρξει 
κοινοτικός συντονισμός, ενίσχυση των εθνικών δράσεων και προώθηση συγκεκριμένων 
κοινοτικών δράσεων. 
Το 1986, το Συμβούλιο ενέκρινε μία στρατηγική για το 1995, βασισμένη σε οριζόντιους και 
τομεακούς στόχους4
• οι δράσεις που αναλήφθησαν στο επίπεδο της Κοινότητας αλλά και 
μεμονωμένα ωτό τα κράτη μέλη, έδωσαν τη δυνατότητα να προχωρήσουμε προς την 
κατεύθυνση που ορίστηκε για τους οριζόντιους στόχους. Αντιθέτως, οι τομεακοί στόχοι δεν 
μπόρεσαν να επιτευχθούν λόγω των οικονομικών αλλαγών και ειδικότερα λόγω της πτώσης 
των τιμών που σημειώθηκε το 1986, λόγω της εξέλιξης των ενεργειακών αγορών και λόγω των 
ενεργειακών επιπτώσεων που είχαν οι σημαντικές αλλαγές όπως η συνειδητοποίηση της 
αναγκαιότητας για προστασία του περιβάλλοντος. Τέλος, όσον αφορά τις ανανεώσιμες μορφές 
ενέργειας, τέθηκαν ποσοτικοί στόχοι για το 2005 με την απόφαση που ελήφθη σχετικά με το 
πρόγραμμα ALTENER5
. 
1.3 Το θεσμικό πλαίσιο 
' 5. Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να αναπτυχθεί σε πολύ διαφορετικά θεσμικά πλαίσια, ενώ η 
παραγωγή και η αγορά των διαφόρων καύσιμων υλών είναι αλληλοεξαρτώμενες. Για 
Γνώμη του Τομέα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την κοινοτική ενεργειακή πολιτική- έγγραφο CES 919/93 
της 3ης Αυγούστου 1994. 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1974 σχετικά με τη νέα στρατηγική 
ενεργειακής πολιτικής για την Κοινότητα ΕΕΚ αριθ. 153 της 9ης Ιουλίου 1975 
Ψήφισμα του Συμβουλίου της 16ης Σεπτεμβρίου 1986 σχετικά με νέους στόχους της 
ενεργειακής πολιτικής και τη σύγκλιση των πολιτικών των κρατών μελών- ΕΕ 86/C241/01 
Απόφαση 93/500/ΕΟΚ της 13ης Σεπτεμβρίου, ΕΕ 235 της 18ης Σεπτεμβρίου 1993, σελ. 
41 
8 
παράδειγμα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζεται από τις δράσεις που προωθούνται 
στο πλαίσιο των συνθηκών ΕΚΑΧ και ΕΚΑΕ για τον άνθρακα και την πυρηνική ενέργεια καt 
από τα διαθέσιμα μέσα που προβλέπονται στη Συνθήκη ΕΚ για τους υδρογονάνθρακες και τις 
ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. 
6. Η Συνθήκη ΕΚΑΧ θεσμοθέτησε μία κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα, με κοινούς στόχους και 
θεσμικά όργανα· οι στόχοι αυτοί περιλαμβάνουν την αναγκαιότητα να διασφαλιστεί για τους 
χρήστες ίση πρόσβαση στις πηγές παραγωγής- οι επιχειρήσεις παροτρύνονται να βελτιώσουν 
το δυναμικό παραγωγής τους και να προωθήσουν την ανάπτυξη των διεθνών συναλλαγών. 
Ορισμένες πρακτικές χαρακτηρίζονται ως ασύμβατες με την κοινή αγορά: για παράδειγμα, τα 
δικαιώματα εισόδου και εξόδου ή ακόμη και τα διακριτικά ή περιοριστικά μέτρα. Μέχρι· 
σήμερα, οι κρατικές ενισχίJσεις επιτρέπονται από το άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚΑΧ μόνο αν 
συμβάλλουν στην προώθηση μίας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης με στόχο να καταλήξουν 
σε περιορισμό των ενισχύσεων, να επιλύσουν κοινωνικά και περιφερειακά προβλήματα που 
δημιουργούνται από τη μείωση της δραστηριότητας στις μονάδες παραγωγής ή ακόμη να 
βοηθήσουν την ανθρακοβιομηχανία να υιοθετήσει τους κανόνες προστασίας όσον αφορά το 
περιβάλλον. 
7. Η Συνθήκη ΕΚΑΕ στοχεύει στο να συνενώσει τις μεμονωμένες προσπάθειες και να 
διευκολύνει την ανάπτυξη μίας ισχυρής πυρηνικής βιομηχανίας, ενθαρρύνοντας τις επενδύσεις 
στο έ.δαφος των κρατών μελών: η δημοσίευση, κατά τακτά χρονικά διαστi)ματα, ενδεικτικών 
προγραμμάτων αντικατοπτρίζει αυτόν τον στόχο, όπως επίσης και οι διατάξεις σχετικά με την 
έρευνα, τη διάδοση των γνώσεων, την υγιεινή προστασία, τον εφοδιασμό μέσω του 
Οργανισμού εφοδιασμού, τον έλεγχο διασφαλίσεων (εγγύηση όσον αφορά την ειρηνική χρήση) 
και τις εξωτερικές σχέσεις. Προσφάτως, το χρηματοδοτικό μέσο EURA ΤΟΜ διευρύνθηκε 
προκειμένου να καλίrψει ενδεχόμενα δάνεια που θα απέβλεπαν στη βελτίωση του βαθμο1) 
ασφάλειας και αποτελεσματικότητας του πυρηνικού δυναμικού ορισμένων χωρών της 
Ανατολής. 
8. Οι διατάξεις της Συνθήκης για την Ένωση που έχουν επιπτώσεις στον τομέα της ενέργειας, 
αφορούν κυρίως τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, συμπεριλαμβανομένων και των 
κανόνων ανταγωνισμού, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, την υλοποίηση των 
διευρωπα·ίκών δικτύων, την εμπορική πολιτική, τη συνεργασία με τρίτες χώρες, την προστασία 
του περιβάλλοντος, την πολιτική έρευνας και την πολιτική για τους καταναλωτές. 
1.4 Σύνδεση της ενεργειακής πολιτικής με άλλες εργασίες 
9. Η ανάπτυξη της ενεργειακής πολιτικής δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα από άλλες πολιτικές 
και τομείς δράσεις της Κοινότητας: 
η υλοποίηση της Λευκής Βίβλου της Επιτροπής για την κοινή πολιτική 
μεταφορών6 θα επηρεάσει την κατανάλωση πετρελαίου μέσω μίας καλί,τερης 
οργάνωσης των υποδομών και της αξιοποίησής τους· 
η Λευκή Βίβλος για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση 
στοχεύει στο να δημιουργήσει για τον ενεργειακό τομέα ένα πιο ευέλικτο και πιο 
αποτελεσματικό περιβάλλον ρυθμίσεων7
, 
COM(92) 494 τελικό της 2ας Δεκεμβρίου 1992 
COM(93) 700 τελικό της 5ης Δεκεμβρίου 1993 
9 \ 
η ανακοίνωση σχετικά με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα8
, καθορίζοντας τις 
προτεραιότητες δράσης για καλύτερη λειτουργία της αγοράς και των μη υλικών 
επενδύσεων, θα επηρεάσει τόσο το περιβάλλον των ενεργειακών επιχειρήσεων 
όσο και αυτό των καταναλωτριών επιχειρήσεων, προωθώντας κυρίως τις 
έντονες προσπάθειες έρευνας και ανάπτυξης καθώς και ένα μεγαλύτερο άνοιγμα 
στην ανταγωνιστικότητα. 
1.5 Τα καθοριστικά στοιχεία του ενεργειακού πλαισίου , 
1 Ο. Ο ενεργειακός τομέας εξαρτάται από τις πρόσφατες εξελίξεις σε ένα σύνολο τομέων, εξελίξεις 
που παρατίθενται στο παράρτημα Α του παρόντος εγγράφου. Ιδιαίτερα εξαρτάται ωτό το 
γεωπολιτικό πλαίσιο, καθόσον η ενέργεια αποτελεί ένα αγαθό η παραγωγή και η εμπορία του 
οποίου έχουν διεθνή χαρακτήρα, είτε λόγω της φύσεως των εμπλεκομένων παραγόντων 
(πολυεθνικές επιχειρήσεις, κυβερνήσεις ... ) είτε λόγω της γεωγραφικής κατανομής των πόρων 
που διατίθενται προς εκμετάλλευση. 
11. Οι ενεργειακές αγορές έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που εξαρτώνται από τη φύση των 
καυσίμων υλιiJν, τη βιομηχανική οργάνωση και ιδιαίτερους περιορισμούς που ισχύουν σε κάθε 
τομέα. Για παράδειγμα, ο κοινοτικός άνθρακας πλήττεται από έλλειψη ανταγωνιστικότητας 
σε σχέση με τον εισαγόμενο, οι τομείς του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού δεν είναι 
αρκετά ανοιχτοί στον ανταγωνισμό, η πυρηνική ενέργεια πλήττεται από έλλειψη συναίνεσης. 
Οι ανανεώσιμες μορφές ενέργειας συμβάλλουν θετικά στη διπλή προβλήματική που 
διατυπώνεται όσον αφορά την αύξηση της κατανάλωσης με την ελάχιστη F.Πίπτωση στο 
περιβάλλον. Ωστόσο, τα οφέλη αυτά είναι ακόμη περιορισμένα αν λάβουμε υπόψη τον βαθμό 
ανάπτυξης ... 
Ωστόσο, φαίνεται πως η οικονομική και τεχνική ανάπτυξη συμβάλλει σε μεγαλύτερη 
ολοκλήρωση των αγορών, πράγμα που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να 
προσαρμοστεί η λειτουργία της αγοράς στους κανόνες της Συνθήκης. 
12. Τα κράτη μέλη ανέπτυξαν ενεργειακές πολιτικές με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τα ειδικά 
κονδύλια. Οι ενεργειακοί ισολογισμοί που προκύπτουν από αυτές τις πολιτικές φανερώνουν 
τις διαφορές. Χωρίς κάτι τέτοιο να αποτελεί μειονέκτημα, στο πλαίσιο αυτό δημιουργείται 
μία ευκαιρία. Πράγματι, αυτές οι ενεργειακές πολιτικές περιστρέφονται γύρω από μεγάλους 
στόχους: προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών, προώθηση των κανόνων της αγοράς, 
ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης και προσφέρουν τη δυνατότητα για ένα ενεργειακό 
ισοζύγιο ποικίλο και εξισορροπημένο μεταξύ διαφόρων ενεργειακών πηγών σε επίπεδο 
Κοινότητας. 
13. Ο τομέας της ενέργειας εξαρτάται άμεσα από την τεχνολογική εξέλιξη. Αυτή με τη σειρά της 
βασίζεται στην ασφάλεια του εφοδιασμού, όπως εξάλλου καταδεικνύεται και από το 
παράδειγμα της συνέχισης της εκμετάλλευσης των αποθεμάτων υδρογονανθράκων στη Βόρειο 
θάλασσα χάρη στην τεχνολογική πρόοδο, τη στιγμή που η τιμή του πετρελαίου έπεσε το 1986 
περίπου στο μισό. Η τεχνολογία είναι ακόμη ένα καίριο στοιχείο για την προστασία του 
περιβάλλοντος και την ενΕργειακή ωτόδοση και η διάδοσή της στις αναπτυσσόμενες χώρες, 
λαμβάνοντας υπόψη τις προοπτικές αύξησης της ενεργειακής κατανάλωσης στις χώρες αυτές, 
μπορεί να αποτελέσει ουσιώδες στοιχείο. Τέλος, το τεχνολογικό επίπεδο του ενεργειακού 
τομέα, κυρίως στην Κοινότητα, παρέχει σημαντικό δυναμικό για την ωτόκτηση τμημάτων της 
COM(94) 3 19 τελικό της 14ης Σεπτεμβρίου 1994 
10 
αγοράς εντός της Κοινότητας αλλά και εκτός αυτης και την ανάπτυξη μίας συνεκτικής 
βιομηχανικiις πολιτικής. 
14. Οι ενεργειακές πηγές, με ελάχιστες εξαιρέσεις, θέτουν προβλήματα όσον αφορά τις επιπτώσεις 
στο περιβάλλον για το σύνολο των εργασιών που f:χουν σχέση με την παραγωγή, τη μεταφορά 
και τη χρήση. Οι δυσκολίες μπορεί να f:χουν ιδιάζοντα χαρακτηριστικά ανάλογα με τη μορφή 
της ενέργειας: για παράδειγμα, ραδιενεργά απόβλητα ή εκπομπές θείου. Μπορούν όμως να 
έχουν και "διαγώνιο" χαρακτήρα, όπως οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, που οφείλονται 
στην προσφυγή σε διάφορες μορφές ενέργειας (γαιάνθραΚας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο). 
Θεωρείται λοιπόν ότι η τεχνική και οικονομική ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα δεν μπορεί 
να επιτευχθεί υπό υγιείς συνθήκες αν δεν υπάρξει και ενσωμάτωση της προστασίας του 
περιβάλλοντος στη συνολική στρατηγική προσέγγιση. Οι έρευνες της κοινής γνώμης δείχνουν 
ότι χρειάζεται να υπάρξουν εγγυήσεις για την αποτελεσματικότητα της δράσης και να ληφθούν 
υπόψη οι ανησυχίες του πολίτη. 
15. Όλες οι περιοχές της Κοινότητας δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Ειδικότερα, οι πιο 
μειονεκτούσες περιοχές εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές σε σχέση με τον μέσο όρο 
της Κοινότητας. Η ενίσχυση των υποδομά>ν, η περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την ενεργειακή 
απόδοση και η χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας θα έδινα ν τη δυνατότητα να 
αποκατασταθούν οι περιφερειακές aσυμμετρίες και θα παρείχαν ευνο"ίκές συνΟtΊκες 
οικονομικής ανάπτυξης συμβάλλοντας και χωροταξικά. 
1.6. Οι ενεργειακές προοπτικές 
16. Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ενεργειακές προοπτικές γιατί, λόγω του 
όγκου των επενδύσεων που πρέπει να γίνουν, τόσο για την παραγωγή όσο και για τη 
μεταφορά, οι συνέπειες των λαμβανομένων αποφάσεων εμφανίζονται μόνο μεσοπρόθεσμα και 
συνεπώς θα πρέπει να προλάβουν τις εξελίξεις του ενεργειακού τομέα. Ως εκ τούτου, τόσο οι 
επιχειρήσεις όσο και οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να θεωρήσουν τη μελέτη των ενεργειακών 
προοπτικών ως ουσιώδες στοιχείο της εφαρμογής της ενεργειακής πολιτικi)ς. 
Με βάση τις μελέτες που εκπονήθηκαν το 1992, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προχώρησαν με 
τις οργανώσεις του τομέα, τα πανεπιστημιακά ερευνητικά κέντρα και τις εθνικές διοικήσεις 
σε μία μόνιμη εκτίμηση των ενεργειακών προοπτικών, τις βασικές γραμμές των οποίων 
σκιαγραφεί το παράρτημα Β. 
Όλες οι εργασίες που εκπόνησε η Επιτροπή και οι άλλοι διεθνείς οργανισμοί καθώς και 0 
τομέας της βιομηχανίας, επιβεβαιώνουν ότι οι κινητηριες δυνάμεις των ενεργειακών 
προοπτικών βρίσκονται ταυτόχρονα στη δημογραφική εξέλιξη, στις αλλαγές στη συμπεριφqρά 
των χρηστών, στο επίπεδο οικονομικής δραστηριότητ~ς, στην οργάνωση του τομέα και, τέλος, 
στις τεχνολογικές εξελίξεις. '~ 
17. Τα αποτελέσματα των εργασιών, τα οποία ουσιαστικά αναφέρονται στην Ευρώπη των 12 αλλά 
φαίνεται ότι δεν θα τροποποιηθούν με την προσχώρηση των νέων κρατών μελών, 
παρουσιάζονται στο Παράρτημα Β. Τα κυριότερα αποτελέσματα μπορούν να συνοψιστούν από 
τα κάτωθι στοιχεία: 
ο σημαντικότερος ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης θα σημειωθεί στις αναπτυσσόμενες 
χώρες με ορίζοντα το 2020: οι χώρες αυτές θα αντιπροσωπεύουν πάνω από τη μισή 
συνολική ζήτηση και τις εκπομπές co2. 
1 ] 
οι τεχνολογικές αλλαγές θα μπορούσαν να περιορίσουν τον ρυθμό αύξησης της 
κατανάλωσης στις αναπτυγμένες χώρες, χάρη στη μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση, 
αλλά οι αλλαγές αυτές δεν θα επιτρέψουν να εξαντληθούν τα αποθέματα ενεργειακής 
ωτόδοσης· 
η φυσική δυνατότητα διάθεσης ενέργειας δεν φαίνεται να δημιουργεί περιορισμούς 
μέχρι το 2020 · ωστόσο, η ισορροπία των καυσίμων υλών θα μπορούσε να επηρεαστεί 
σημαντικά ωτό τις περιβαλλοντικές, τεχνολογικές, :γεωπολιτικές και φορολογικές 
αβεβαιότητες· 
η Ευρωπα"ίκή Κοινότητα θα αντιμετωπίσει βραδεία αύξηση της κατανάλωσης (1% 
ετησίως) αλλά η διάρθρωση της ζήτησης θα μπορούσε να εξελιχθεί σημαντικά υπέρ του 
Πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η προστασία του περιβάλλοντος θα μπορούσε να 
ενθαρρύνει την αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου, η οποία θα μπορούσε μέχρι 
το 2020 να φτάσει το 60% · 
η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας θα μπορούσε να αυξηθεί σε σχέση 
με το σημερινό επίπεδο -περίπου 50% -φτάνοντας το 70% το 2020. Την ταχύτερη 
αίJξηση θα παρουσιάσει η εξάρτηση του τομέα φυσικού αερίου. 
η εξέλιξη του συνόλου των συστατικών στοιχείων της ενεργειακής προσφοράς δεν είναι 
προβλέψιμη λόγω των πολυάριθμων μεταβλητών που μπορούν να την επηρεάσουν, 
αλλά είναι εμφανές ότι η φύση της ενεργειακής ζήτησης θα αλλάξει. Όλο και 
περισσότερο η ατομική κατανάλωση, η οποία προσανατολίζεται σε ανάγκες που έχουν 
σχέση με την κατοικία, το γραφείο ή το αυτοκίνητο, θα αποτελέσει καθοριστικό 
στοιχείο της δομής της ζήτησης. Η βαριά βιομηχανία, παραδοσιακή και μεγάλη 
καταναλώτρια ενέργειας, θα παίξει λιγότερο σημαντικό ρόλο. 
η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας πρέπει να οδηγήσει σε χαμηλότερο 
κόστος για τους τελικσύς χρήστες και σε μεγαλύτερες δυνατότητες επιλογής ενέργειας, 
όσον αφορά τους οικονομικούς παράγοντες. 
υπάρχει μία ολοένα αυξανόμενη αλληλεξάρτηση της Δυτικής Ευρώπης, ως μεγάλου 
χρήστη ενέργειας, με τους κοντινούς γείτονές της: τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή και τη 
Βόρεια Αφρική, που είναι μεγάλοι εξαγωγείς ενέργειας. 
1.7. Οι κοινοτικές πολιτικές 
18. Η Κοινότητα έχει αρμοδιότητες στον ενεργειακό τομέα. Αυτές ασκούνται με τη χρησιμοποίηση 
των μέσων που προβλέπει η Συνθήκη. Αν και η Συνθήκη δεν περιλαμβάνει τα μέσα αυτά στο 
πλαίσιο μίας ξεχωριστής ενεργειακής πολιτικής, πρέπει ωστόσο να χρησιμοποιούνται με στόχο 
την αποτελεσματικότητα και τη συνοχή. Στο Παράρτημα Γ παρουσιάζεται λεπτομερώς η 
εφαρμογή των διαφόρων αυτών πολιτικών και των αποτελεσμάτων που έχουν ήδη καταγραφεί 
στον τομέα της ενέργειας. 
19. Εμφανώς, δύο είναι οι κοινοτικές πολιτικές που κατέχουν δεσπόζουσα θέση για τον 
ενεργειακό τομέα. ΙΙρόκειται κατ' αρχάς για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, 
με την άρση των εμποδίων δημοσίου ή ιδιωτικού χαρακτήρα και τη θέσπιση κοινών κανόνων. 
Η πολιτική αυτή, σύμφωνα με τους κανόνες της μεγάλης αγοράς που ορίζει η Ενιαία Πράξη, 
στοχεύει στο να διασφαλίσει τη διάθεση ενέργειας υπό τις οικονομικότερες προϋποθέσεις για 
τον τελικό χρήστη, ανεξάρτητα αν πρόκειται περί βιομηχανιών που καταναλώνουν μεγάλες 
~ 
12 
ποσότητες ενέργειας ή περί ωτλών καταναλωτών. Τα οικονομικά πλεονεκτήματα που 
αναμένονται λοιπόν ωτό την εσωτερική αγορά, ωτοτελούν σημαντικό παράγοντα βελτίωσης 
της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της Ευρωπα"ίκής Κοινότητας. Η εσωτερική αγορά 
ενέργειας πρέπει να δημιουργηθεί κυρίως στους τομείς του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής 
ενέργειας και η διαδικασία εναρμόνισης και τυποποίησης θα πρέπει να συνεχιστεί ενεργά ώστε 
να διασφαλιστεί ο ελεύθερος ανταγωνισμός. 
20. Κατά δεύτερον, ουσιώδη θέση κατέχει και η πολιτική των εξω~ερικών σχέσεων, καθόσον τείνει 
να επηρεάζει τη δυνατότητα διάθεσης ενέργειας από εξωτερικές πηγές, από τις οποίες η 
Κοινότητα εξαρτά περίπου το 50% του εφοδιασμού της. Τα διάφορα διαθέσιμα μέσα 
συνεργασίας και η εμπορική πολιτική της οποίας ο ρόλος αυξάνει συνεχώς με δεδομένη τη 
διεθνοποίηση των αγορών, διατηρούν, στο πλαίσιο αυτό, τη σημασία τους. 
21. Εξάλλου, οι υπάρχουσες πολιτικές θέτουν στη διάθεση της ενεργειακής πολιτικής μέσα 
χρηματοοικονομικής παρέμβασης. Αυτό κυρίως συμβαίνει με τα προγράμματα στήριξης της 
έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης, όπως είναι το πρόγραμμα-πλαίσιο ή τα 
προγράμματα προώθησης των τεχνολογιών για τις μη πυρηνικές μορφές ενέργειας. Το ίδιο 
συμβαίνει επίσης και με τα χρηματοοικονομικά μέσα που υπεισέρχονται στον τομέα της 
περιφερειακής πολιτικής και της οικονομικής και κοινωνικής διάστασης. 
22. Τέλος, οι κοινοτικές πολιτικές δίνουν τη δυνατότητα να υπάρξει παρέμβαση σε θέματα 
ρύθμιgης. Αυτό αποδεικνύεται από την πολιτική περιβάλλοντος (οδηγία για τις εγκαταστάσεις 
μεγάλης καύσης), τυποποίησης ή από τις ειδικές ρυθμίσεις για την ενέργεια που προβλέπονται 
στο πλαίσιο των προγραμμάτων SA VE και AL TENER. 
13 '· 
' \ 
11. ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΜΕΛΛΟΝfΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ 
ΠΟΛΠΙΚΗΣ 
23. Η Συνθήκη για την Ένωση, στον τίτλο Ι (άρθρο Β) κα,ι στα άρθρα 130Α και 129Β, 
παράγραφος 2, θέτει ορισμένους στόχους που καθορίζουν το πλαίσιο της πολιτικής. Στον 
τομέα της ενέργειας: 
Την προώθηση μίας "ισόρροπης και σταθερής οικονομικής και κοινωνικής προόδου, 
ιδίως με τη δημιουργία ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα ... και με την ίδρυση μίας 
οικονομικής και νομισματικής ένωσης". Η δυνατότητα διάθεσης της ενέργειας στην 
καλύτερη τιμή και υπό τις καλύτερες συνθήκες αποτελεί καθοριστικό στοιχείο αυτής 
της οικονομικής προόδου και της ενίσχυσης της συνολικής ανταγωνιστικότητας της 
Κοινότητας. Η σύγκλιση των ενεργειακών πολιτικών αποτελεί παράγοντα σύγκλισης 
των οικονομικών πολιτικών, όπως φάνηκε εκ του αντιθέτου από τις αντιδράσεις στις 
διάφορες πετρελα"ίκtς κρίσεις. 
Τον "σταθερό" χαρακτήρα της οικονομικής και κοινωνικής προόδου που ορίζει η 
Συνθήκη, περνάει μέσα από την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις 
άλλες πολιτικές. Κατά συνέπεια, οι συνθήκες χρησιμοποίησης της ενέργειας θα 
καθορίσουν αυτήν τη διάσταση· η ενεργειακή πολιτική, διατηρώντας τις οικονομικές 
ισορροπίες, πρF.πει να συμβάλει στην προστασία του περιβάλλοντος τόσο στο έδαφος 
της Κοινότητας όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. 
Την επιβεβαίωση της ταυτότητας της Ένωσης στη διεθνή σκηνή "κυρίως με την 
εφαρμογή κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας" επηρεάζει επίσης και 
τον ενεργειακό τομέα, ο οποίος βρίσκεται στη διασταύρωση των οικονομικών σχέσεων 
και της διεθνούς πολιτικής. Η ενέργεια είναι πράγματι ένα στοιχείο ασφάλειας της 
Κοινότητας εφόσον σταθεροποιεί τις πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με τις χώρες 
παραγωγούς και εγγυάται την ασφάλεια της διαμετακόμισης. 
Την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και η πρόσβαση των 
νησιωτικών, μεσογειακών και περιφερειακών περιοχών στα διευρωπα·ίκά δίκτυα θα 
πρέπει να εκφρασθεί και με δράσεις στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής, γιατί η 
ενέργεια είναι ένας παράγοντας οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, όπως φαίνεται 
εκ του αντιθέτου από τις ωτοκλίσεις των τιμών και της ενεργειακής πυκνότητας στις 
περιοχές αυτές σε σχέση με το κέντρο της Κοινότητας. 
24. Ο προσδιορισμός των στόχων της ενεργειακής πολιτικής της Κοινότητας πρέπει να εγγραφεί 
σε αυτό το γενικό πλαίσιο. Τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας, ο προσδιορισμός των 
στόχων αυτών ανταποκρίνεται σε δύο ωταιτήσεις: 
η Κοινότητα διαθέτει μία ποικιλία μέσων που επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις 
ενεργειακές πολιτικές και που, συνεπώς, θα πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά τρόπο 
που να μην αντιβαίνει τους κοινούς ενεργειακούς στόχους· 
14 
η ωτοστολή της Κοινότητας είναι να προλαμβάνει τις στρεβλώσεις που ωτορρέουν ωτό 
αντιφατικές πολιτικές των κρατών μελών· οι κοινοί στόχοι πρέπει να δίνουν τη 
δυνατότητα να επιτυγχάνεται. η μέγιστη σύγκλιση των εθνικών πολιτικών. 
2.1 Η συνολική ανταγωνιστικότητα 
Η επιδίωξη της ανταγωνιστικότητας πρέπει να αποτελεί την κινητήρια δύναμη κάθε 
ενεργειακής πολιτικής γιατί: 
παρέχει στις επιχειρήσεις το" τομέα α"τού τη διεθνή διάσταση πο" είναι 
αναγκαία για την ασφάλεια το" εφοδιασμού· 
εξασφαλίζει την ανάπτ"ξη το" σ"νόλο" της οικονομίας. 
Η ανταγωνιστικότητα εξαρτάται από: 
την καλή λειτο"ργία της; εσωτερικής αγοράς· 
τον περιορισμό των κανονιστικών επιβαρύνσεων· . 
την αξιοποίηση των οικονομικά βιώσιμων βελτιώσεων της; ενεργειακής 
απόδοσης;. 
25. Μολονότι με την ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα στις δυτικές οικονομίες και με τις 
προσπάθειες μείωσης της τελικής ζήτησης ενέργειας στα πλαίσια της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας, 
η ενέργεια αντιπροσωπεύει όλο και μικρότερο τμήμα του ΑΕΠ, εντούτοις διατηρεί στρατηγική 
θέση στη λειτουργία των οικονομιών όπως ακριβώς το σύνολο των πρώτων υλών. Πρέπει 
ωστόσο να επισημάνουμε ότι η συνεχής ανάπτυξη των διεθνών συναλλαγών και της 
αλληλεξάρτησης των οικονομιών σχετικοποιεί όλο και περισσότερο τον στρατηγικό 
παράγοντα. Είναι αλήθεια επίσης ότι ο εφοδιασμός σε ορισμένες καύσιμες ύλες καθίσταται 
επισφαλής λόγω της κατάστασης στην οποία έ:χουν περιέλθει ορισμένοι παραγωγοί και, κατά 
συνέπεια, η οικονομική ανάπτυξη της Ευρώπης εξαρτάται από τη σταθερότητα των σχέσεων 
με τους προμηθευτές αυτούς. 
26. Το συνολικό καθαρό ποσό των κοινοτικών εισαγωγών ενέργειας αντιπροσωπεύει επί του 
παρόντος λιγότερο ωτό το 1,5% του ΑΕΠ, και κατά το πλείστον αφορά πετρελα·ίκά 
προ"ίόντα. Το σχετικά χαμηλό αυτό επίπεδο είναι ωτοτέλεσμα της ανάπτυξης της ενεργειακής 
ωτόδοσης η οποία αυξήθηκε κατά 25% από το 1970 και του περιορισμού πάνω ωτό 50% της 
εξάρτησης ωτό το πετρέλαιο και ωτό τα εισαγόμενα πετρελα·ίκά προ"ίόντα. Οι οικονομίες μας 
έ:χουν λοιπόν καταστεί λιγότερο ευάλq.>τες ωτό ό,τι ήταν πριν από 20 χρόνια απέναντι στην 
αύξηση των τιμών της εισαγόμενης ενέργειας. 
Ωστόσο, σύμφωνα με οικονομικές μελέτες που έγιναν μετά τον πόλεμο του Κόλπου, 0 
διπλασιασμός της τιμής την οποία καταβάλλει η Κοινότητα για τις εισαγωγές πετρελαίου θα 
μποροί1σε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία της, κυρίως αν ο διπλασιασμός αυτός 
δεν συνοδευόταν ωτό μέτρα που θα εξισορροπούσαν την αύξηση αυτή σε άλλους οικονομικούς 
παράγοντες (μισθούς, ... ) και αν οι μακροοικονομικές πολιτικές εντός της Κοινότητας9 
ωτέκλιναν. 
Το τελευταίο αυτό στοιχείο δείχνει σαφώς τη σχέση που συνδέει τη σύγκλιση των οικονομικών 
πολιτικών στο πλαίσιο της Συνθήκης για την Ευρωπα·ίκή Κοινότητα και τη σύγκλιση των 
ενεργειακών πολιτικών. 
Ευρωπα·ίκή Οικονομία αριθ. 46 
15 
Μακροοικονομικές επιπτώσεις 
27. Ως συντελεστής της παραγωγής, η ενέργεια συμβάλλει στη συνολική ανταγωνιστικότητα της 
Ευρωπα·ίκής Κοινότητας: Ωστόσο, η συνολική ανταγωνιστικότητα δεν αντικατοπτρίζεται 
μόνο από τη βιομηχανική παραγωγικότητα αλλά και από την οικονομική ευημερία των 
πολιτών της. Ασφαλώς, αυτή η ευημερία εξαρτάται και ωτό την ποιότητα του περιβάλλοντος 
αλλά και από την τελική ζήτηση ενέργειας ωτό την οικονομική και βιομηχανική 
δραστηριότητα. Όμως αυτή η ευημερία εξαρτάται επίσης και από τη δυνατότητα διάθεσης 
ενέργειας με το χαμηλότερο κόστος, στοιχείο που αΠοτελεί όρο της βιομηχανικής 
ανταγωνιστικότητας. Δεν θα χρησίμευε σε τίποτα ο περιορισμός του μεριδίου της ενέργειας 
στην οικονομική δραστηριότητα αν αυτό γινόταν σε βάρος της δημιουργίας θέσεων εργασίας. 
28. Η ενέργεια αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα της συνολικής ανταγωνιστικότητας. Στο 
πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να επισημάνουμε την έκθεση της European Round Table of 
lndustrialists του Νοεμβρίου 1994, η οποία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κόστος της 
ενέργειας για την ευρωπα"ίκή βιομηχανία είναι κατά 30% υψηλότερο σε σχέση με τις Ηνωμένες 
Πολιτείες και επισημαίνει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που θα απόρρεαν από τη 
φιλελευθεροποίηση της ευρωπα·ίκής ενεργειακής αγοράς. 
Η συμβολή της ενέργειας στη συνολική ανταγωνιστικότητα της Κοινότητας καθορίζεται από 
δύο αλληλεξαρτώμενους παράγοντες: από τη δυνατότητα διάθεσής της σε διάφορες μορφές 
και από την τιμή της. 
Οι δύο πετρελα"ίκές κρίσεις του 1973 και του 1980, κατέδειξαν ότι οι μακροοικονομικές 
επιπτώσεις της απότομης αύξησης των τιμών μπορεί να είναι πολύ σημαντικές. Οι 
διαφορετικές και μη συντονισμένες αντιδράσεις των κρατών μελών λόγω αυτών των 
εξωτερικών διαταραχών, επιδείνωσαν σημαντικά τις οικονομικές δυσκολίες. Η 
Ευρωπα·ίκή Κοινότητα, το 1994 δεν βρίσκεται πλέον σε κατάσταση ανάλογη με αυτi1 
του 1993, αν ληφθεί υπόψη η εξέλιξη διαφόρων παραγόντων: περιορισμός της 
πετρελα·ίκής εξάρτησης, μείωση της τελικής ζήτησης ενέργειας, αύξηση της εγχώριας 
παραγωγής λόγω της εκμετάλλευσης της Βόρειας θάλασσας. 
Ωστόσο, συχνά οι αλλαγές στην προσφορά και τη ζήτηση ενέργειας επιφέρουν 
διακυμάνσεις τιμών στην παγκόσμια αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, η τιμή του πετρελαίου 
παίζει καθοριστικό ρόλο γιατί επηρεάζει τον καθορισμό των τιμών στις άλλες αγορές 
ενέργειας. Μόνο μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα άλλες πηγές ενέργειας θα 
μπορέσουν να αναλάβουν τον ρόλο αυτόν, υπό την προϋπόθεση ότι η χρήση τους θα 
διαδοθεί επαρκώς. 
29. Από μακροοικονομικής σκοπιάς, δύο είναι τα ουσιώδη στοιχεία: 
κατ' αρχάς, οι μεταβολές των τιμών της ενέργειας οδηγούν σε μεταβολές της 
συμμετοχής της ενέργειας στις διαδικασίες παραγωγής. Τα φαινόμενα υποκατάστασης 
απορροφούν γενικώς τις επιπτώσεις του κόστους της ενέργειας. Έτσι, η οικονομία 
στρέφεται προς άλλους συντελεστές παραγωγής, βελτιώνοντας συνεπώς την ενεργειακή 
απόδοση και συμβάλλοντας στη δημιουργία νέων αγορών προς όφελος της 
βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. 
Στη συνέχεια, καθόσον ένα σημαντικό τμήμα της χρησιμοποιούμενης ενέργειας είναι 
εισαγόμενο, η αύξηση της τιμής της οδηγεί πάντα σε απώλειες του πραγματικού 
διαθέσιμου εισοδήματος. Στην περίπτωση αυτή, υπάρχει καθαρή μεrαφορά πόρων της 
16 
εθνικής οικονομίας προς το εξωτερικό (φαινόμενα σε επίπεδο δείκτη συναλλαγών)π<;>υ 
ισοδυναμεί με ωτώλειαπραγματικού εισοδήματος. Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε 
ότι ενώ η αύξηση των τιμών της ενέργειας επιφέρει· φαινόμενα υποκατάστασης, μόνο 
η αύξηση των τιμών κατά την εισαγωγή επιφέρει φαινόμενα "δείκτου συναλλαγών". Αν 
η απώλεια σε ,διαθέσιμο εισόδημα δεν μεταφράζεται σε μείωση των πραγματικών 
μισθών -λόγω ανεπαρκούς πολιτικής συντονισμού- τα μακροοικονομικά αποτελέσματα 
θα επιδεινωθούν. Υπάρχει λοιπόν μία θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της βίαιης αύξησης 
των τιμών της ενέργειας λόγω κρίσης στις διεθνείς αγορές και της μεταβολής των 
τιμών της ενέργειας που καταβάλλει ο τελικός χρήστής λόγω φορολογίας γιατί, στην 
τελευταία αυτή περίπτωση, δεν σημειώνεται μεταφορά πόρων εκτός της Κοινότητας, 
στον βαθμό που η μεταβολή της τιμής δεν επηρεάζει τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. 
Βιοuq'(αvικές επιπτώσεις 
30. Αν εξαιρέσουμε την πυρηνική ενέργεια, για την οποία η καύσιμη ύλη καταλαμβάνει μικρό 
τμήμα του τελικού προ"ίόντος, και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι άλλες τρεις μορφές 
ενέργειας εξαρτώνται από τη διεθνή συγκυρία. Ο καθορισμός των τιμών γίνεται προ της 
φορολόγησης σε μία διεθνή αγορά, στην οποία η Κοινότητα ως καταναλώτρια έχει 
περιορισμένο βάρος. Στην περίπτωση του φυσικού αερίου, ο τρόπος σύναψης των συμβάσεων 
οδηγεί στην πεποίθηση ότι οι τιμές καθορίζονται σε σχέση με τις ανταγωνιστικές μορφές 
ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης ενίοτε και της φορολογίας (πετρέλαιο θέρμανσης). Ως εκ 
τούτου, η τιμή της ενέργειας είναι τιμή παγκόσμια. 
31. Αυτό λοιπόν που καθορίζει τους διεθνείς όρους ανταγωνισμού, επηρεάζοντας το κόστος της 
βιομηχανικής παραγωγής, είναι το φορολογικό και κανονιστικό πλαίσιο της κατανάλωσης 
ενέργειας. Κατά μέσο όρο η πλειοψηφία των κλάδων της κατασκευαστικής βιομηχανίας έχουν 
σχετικά χαμηλό άμεσο ενεργειακό κόστος, που κυμαίνεται από 0-5% του κόστους 
παραγωγής10
. Αντιθέτως, ορισμένοι τομείς έχουν μέσο ενεργειακό κόστος που κυμαίνεται 
μεταξύ 1 ο και 20%. Πρόκειται για τις βιομηχανίες παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού:, 
ορισμένες βιομηχανίες εξαγωγής ορυκτών και βασικών υλών και τη χαλυβουργία. Άλλοι 
κλάδοι παρουσιάζουν σημαντικά ενεργειακά κόστη, τα οποία όμως κυμαίνονται σε μέσο 
επίπεδο μεταξύ 5 και 10%. Σε επίπεδο απασχόλησης, οι δύο τελευταίες κατηγορίες 
βιομηχανίας απασχολούν περίπου 3,8 εκατομμύρια άτομα, ήτοι το 13% της συνολικής 
βιομηχανικής απασχόλησης. 
32. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να εκτιμηθεί και η επίπτωση που έχει η αύξηση του κόστους της 
ενέργειας στην ανταγωνιστικότητα. Ο τομέας της βιομηχανίας (UNICE, IFIEC) θεωρεί ότι μία 
αύξηση της τιμής της ενέργειας, για παράδειγμα με το φαινόμενο εσωτερικοποίησης του 
κόστους, αποτελεί σαφή κίνδυνο για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Σε απόλυτους 
όρους, το μερίδιο της ενέργειας είναι όλο και μικρότερο στο κόστος παραγωγής και στο εξής 
οι φόβοι που εκφράζει ο βιομηχανικός κλάδος θεωρούνται υπερβολικοί. · 
Ωστόσο, η ανάλυση του προβλήματος αυτού δεν θα πρέπει να αγνοήσει το γεγονός ότι η 
ενεργειακή απόδοση προϋποθέτει επενδύσεις, την υλοποίηση των οποίων μπορεί να 
παρεμποδίσει η αύξηση του κόστους, και ότι η ανταγωνιστικότητα μίας επιχείρησης θα πρέπει 
να εκτιμηθεί σε σχέση με τους ανταγωνιστές της και ότι το επίπεδο του κόστους είναι 
προφανώς καθοριστικό· από την άποψη αυτή, με την παρούσα κοινωνική κατάσταση, πιο 
τρωτοί καθίστανται οι τομείς που παρουσιάζουν μεγάλη ένταση εργατικού δυναμικού. Έτσι 
10 
Ευρωπα·ίκή Οικονομία αριθ. 51 ·Μάιος 1992 
17 
λοιπόν, τα μέτρα εσωτερικοποίησης του εξωτερικού κόστους θα πρέπει να εκτιμηθούν στο 
πλαίσιο μίας συνολικής φορολογικής αναθεώρησης των επιχειρήσεων, λαμβάνοντας υπόψη τον 
ό ' λ ' ιβά 11 στ χο της μειωσης της φορο ογικης επ ρυνσης . 
Η προβληματική αυτή θα πρέπει να εξετάσει ειδικότερα τις ΜΜΕ, λαμβάνοντας υπόψη τους 
συγκεκριμένους περιορισμούς των επιχειρήσεων αυτών -κυρίως χρηματοοικονομικού 
χαρακτήρα -σε σχέση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις και τον πρωταρχικό ρόλο που παίζουν 
οι ΜΜΕ προς όφελος της βιομηχανικής ανταγωνιστικό~ητας και της ανάπτυξης της 
απασχόλησης στην Ευρωπα"ίκή Κοινότητα. 
33. Γενικά, ο ρόλος της ενέργειας στην ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων θα πρέπει να 
εκτιμηθεί σε συνάρτηση με δύο στοιχεία: 
αν ο έλεγχος της ενέργειας με την ορθολογική χρήση της και με επενδύσεις που 
περιόριζαν την κατανάλα>ση τροποποιώντας τις μεθόδους παραγωγής, εξηγούν την 
πρόοδο που επετεύχθη κατά την περίοδο 1973-1986, φαίνεται ότι η περαιτέρω πρόοδος 
που σημειώθηκε οφείλεται σε πιο θεμελιώδεις επενδύσεις που αφορούν τη βελτίωση της 
ποιότητας, τις επιδόσεις και συμπτωματικά τον περιορισμό της ενέργειας. Ένας από 
τους μείζονες λόγους της εξοικονόμησης τελικής ζήτησης ενέργειας βρίσκεται λοιπόν 
στις βιομηχανικές επενδύσεις, καταδεικνύοντας τη σχέση μεταξύ της ενεργειακής 
απόδοσης και του ευνο"ίκού για τις επενδύσεις κλίματος. 
η ανταγωνιστική θέση των βιομηχανικών τομέων που είναι μεγάλοι χρήστες ενέργειας 
σε σχέση με τους παραδοσιακούς (ΗΠΑ και Ιαπωνία) και νέους (Νοτιο-ανατολική, 
Ασία) βιομηχανικούς ανταγωνιστές θα πρέπει να μελετηθεί στη δυναμικi1 της. Σύμφωνα 
με πρόσφατες μελέτες12
, οι προοπτικές ανάπτυξης της αγοράς των τομέων που είναι 
μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας (γυαλί, χημικάπρο"ίόντα, χαρτί, τσιμέντα, αλουμίνιο ... ) 
εντός της Κοινότητας πρέπει να θεωρούνται μέτριες, τόσο σε σχέση με την πρόσφατη 
απόδοσή τους όσο και σε σχέση με την αναμενόμενη απόδοση της κοινοτικής αγοράς 
κατά την προσεχή περίοδο. Είναι λοιπόν πιθανό ότι η ανάπτυξη των τομέων που είναι 
μεγάλοι καταναλωτές ενέργειας θα χαρακτηρισθεί από επενδύσεις σε 
εκβιομηχανιζόμενες χώρες, δηλαδή σε πιο συμφέρουσες αγορές από αυτές της 
Κοινότητας. Ταυτόχρονα, οι ίδιοι αυτοί τομείς θα πρέπει να αντεπεξέλθουν στις 
εγχ(ί>ριες αγορές τους απέναντι σε έναν εντεινόμενο ανταγωνισμό από επιχειρήσεις που 
δεν θα υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς στην παραγωγή. Η αύξηση των αγορών 
στο εξωτερικό και οι περιορισμοί του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά της 
Κοινότητας μπορεί να οδηγήσουν σε μετακίνηση των επενδύσεων. 
Φορολογία 
34. Η φορολογία επί των πετρελα"ίκών προ"ίόντων έχει κεντρικό ρόλο στην ενεργειακή πολιτική, 
στον βαθμό που επηρεάζει τις επιλογές των χρηστών και μπορεί συνεπώς να έχει 
μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο ενεργειακό ισοζύγιο. Αυτό ειδικότερα συμβαίνει με την 
επιβολή ειδικού φόρου κατανάλωσης στα ορυκτέλαια. 
11 
12 Ανακοίνωση για την οικονομική ανάπτυξη και το περιβάλλον, ορισμένες ευθύνες της 
οικονομικής πολιτικής (COM(94) 465 της 3ης Ιουνίου 1994) 
ERECO "Η Ευρώπη το 1998- κεφάλαιο VI Θέματα ενέργειας" 
18 
Στο πλαίσιο της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς, το Συμβούλιο θέσπισε κοινές 
διαρθρώσεις13
, ένα κοινό σύστημα ελαχίστων ποσοστών14 και κανόνες για την κυκλοφορία 
προ ·ίόντων που υπόκεινται σε ειδικό φόρο κατανάλωσης15
• Κατ' εφαρμογi) της οδηγίας σχετικά 
με τα ελάχιστα ποσοστά, το Συμβούλιο θα πρέπει κάθε δύο έτη να εξετάζει την κατάσταση με 
βάση μία έκθεση που θα εκπονεί η Επιτροπή και η οποία θα συνοδεύεται ενδεχομένως από 
προτάσεις. 
35. Το ίδιο το Συμβούλιο αναγνώρισε ότι η προσαρμογή των ποσοστών δεν πρέπει να λαμβάνει 
υπόψη μόνο τη λειτουργία της εσωτερικi)ς αγοράς αλλά και ευρύτερους στόχους της Συνθ'ήκης. 
Τα σημερινά ποσοστά που ισχύουν για τα ορυκτά έλαια ποικίλλουν σημαντικά στα διάφορα 
κράτη μέλη. Εξάλλου, τα ελάχιστα ποσοστά είναι συχνά πολύ χαμηλά σε σύγκριση με αυτά 
που ισχύουν στα κράτη μέλη που επιβάλλουν υψηλή φορολογία. Μολονότι υπάρχει συναίνεση 
όσον αφορά την αναγκαιότητα προσέγγισης, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις 
ότι θα αναληφθεί μονομερής δράση από κάποιο κράτος μέλος στον τομέα αυτόν. 
Ωστόσο, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης που επιβάλλονται στα ορυκτά έλαια δεν καλύπτουν 
όλα τα ανταγωνιστικά προ'ίόντα. 
36. Η εναρμόνιση των ελάχιστων ποσοστών, που ανταποκρίνεται στη ζήτηση της πετρελα'ίκi)ς 
βιομηχανίας, θα πρέπει επίσης να ανταποκρίνεται και στους στόχους της ενεργειακi)ς 
πολιτικής, η οποία θα πρέπει να προασπίζει τη θέση κάθε καύσιμης ύλης στην αγορά. Προς 
τούτο, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη: 
την ισότητα ανταγωνισμού μεταξύ των καυσίμων υλών ώστε να αποφευχθεί η αύξηση 
των ειδικών φόρων κατανάλωσης να ευνοi)σει την κατανάλωση φυσικού αερίου. 
Πράγματι, μία αύξηση των ελάχιστων ποσοστών για το πετρέλαιο θέρμανσης θα ενίσχυε τη 
θέση του φυσικού αερίου στην αγορά και θα αύξανε τους κινδύνους που έχουν σχέση με την 
ενεργειακή εξάρτηση της Κοινότητας· 
την ισότητα ανταγωνισμού των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας: το θέμα που τίθεται 
είναι να προσδιοριστεί αν η ενδεχόμενη επιβολή ειδικών φόρων κατανάλωσης επί του 
φυσικού αερίου θα ενίσχυε τις στρεβλώσεις όσον αφορά το κόστος παραγωγt')ς, ενιί.) 
η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει να ενισχύει τον ανταγωνισμό· 
την ισότητα ανταγωνισμού της ευρωπα·ίκής βιομηχανίας με τις βιομηχανικές χώρες. 
Τα ουσιαστικά όρια της φορολογικής πίεσης, όπως φαίνεται από τη βιομηχανία, τόσο 
την καταναλώτρια όσο και την παραγωγό ενέργειας, απορρέουν από την επίπτωση που 
έχει αυτή στην ανταγωνιστικότητα και τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. 
Η Α νταγωνιστικότnτα τnς ενεργειακής Βιομηχανίας 
37. Η επιδίωξη της ανταγωνιστικότητας δεν είναι μόνο σημαντική για τις καταναλώτριες 
13 
14 
15 Οδηγία 92/81/ΕΟΚ ΕΕ αριθ. L 316, 31.10.92, σελ. 12 
Οδηγία 92/81/ΕΟΚ ΕΕ αριθ. L 316, 31.10.92, σελ. 19 
Οδηγία 92/12/ΕΟΚ ΕΕ αριθ. L 76, 23.03.92, σελ. 1, που τροποποιήθηκε από την οδηγία 
92/108/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L390, 21.12.92, σελ. 24 
19 
βιομηχανίες· είναι επίσης ουσιώδης και για τη βιομηχανία παραγωγής ενέργειας, εφόσον αυτή 
καθορίζει τις δυνατότητες επένδυσης και γl.α τον παρα-ενεργειακό τομέα. 
Στις ενεργειακές βιομηχανίες, οι επενδύσεις τόσο στον πυρηνικό τομέα όσο και στην έρευνα 
και εκμετάλλευση φυσικού αερίου και πετρελαίου είναι σημαντικές και αποδίδουν για μεγάλο 
χρονικό διάστημα. Η βιομηχανία φυσικού αερίου και πετρελαίου εκτιμά ότι οι ανάγκες 
επενδύσεων για την επόμενη δεκαπενταετία ανέρχονται σε 300 έως 400 δισ. δολλάρια. Είναι 
πλέον ουσιώδους σημασίας για τον εφοδιασμό μας οι επιχειρήσεις αυτές να μπορούν να 
λειτουργήσουν σε ένα ασφαλές και προβλεπόμενο περιβάλλον tόσο στις εξωτερικές αγορές όσο 
και στην εσωτερική αγορά της Κοινότητας. Πράγματι, οι "ανάντη" και "κατάντη" επενδύσεις 
είναι ευρείας κλίμακας -και αυτές στην Ευρώπη δεν αποτελούν παρά ένα τμήμα των 
επενδυτικών αναγκών σε παγκόσμια κλίμακα- και θα πρέπει να ξεκινήσουν σε ένα πλαίσιο 
ανταγωνισμού όσον αφορά τις χρηματοδοτικές δυνατότητες. 
38. Η βιομηχανία φυσικού αερίου θεωρεί, από την πλευρά της, ότι η ασφάλεια των επενδύσεων 
απαιτεί την προστασία των εθνικών αγορών, δεδομένων των μακροπρόθεσμων περιορισμών 
του τομέα και των επενδυτικών αναγκών της τάξεως των Ι 00 έως 200 δισ: δολλαρίων. Η 
στάση αυτή ασφαλώς δεν είναι συμβατή με την ενιαία αγορά, η οποία προϋποθέτει μία 
στρατηγική αγοράς που θα ενσωματώνει την ευρωπα·ίκή διάσταση· καθώς οι επιχειρήσεις του 
τομέα αυτού είναι διεθνείς, δεν υπάρχει δικαιολογία για να μην αναπτύξουν μία τέτοια 
στρατηγική. 
39. Όσον αφορά τις παρενεργειακές βιομηχανίες, αυτές εντοΠίζουν τις αγορές τους μέσω της 
βιομηχανίας ενέργειας. Η σημασία των τομέων αυτών είναι προφανής για τις θέσεις εργασίας 
και τη συμβολή στην εμπορική ισορροπία της Κοινότητας, καθώς και για την ασφάλεια του 
εφοδιασμού: π.χ., η ευρωπα·ίκή παρα-πετρελα"ίκή βιομηχανία με δραστηριότητες στο ανοιχτό 
πέλαγος, και κυρίως στην εκμετάλλευση της Βόρειας Θάλασσας, απασχολεί 200.000 άτομα 
με κύκλο εργασιών που υπερβαίνει τα 30 δισ. ECU. Ο τομέας απασχολεί 300 έως 400.000 
άτομα που εμπλέκονται στην προμήθεια της πυρηνικής ενέργειας εξοπλισμού και στην παροχή 
υπηρεσιών για τη λειτουργία του τομέα αυτού. 
Η ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών των τομέων αυτών, οι οποίες βρίσκονται σε σκληρό 
ανταγωνισμό με τις βιομηχανίες των αναπτυγμένων χωρών, έχει ουσιώδη σημασία για την 
ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας ενέργειας καθεαυτής. 
Αφενός, η παρα-ενεργειακή βιομηχανία είναι η ίδια καταναλώτρια ενέργειας και, με την 
έννοια αυτή, τίθεται σε ανάλογες συνθήκες με τους άλλους βιομηχανικούς τομείς. Αφετέρου, 
ένας βασικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών αυτών είναι η τελική 
ζήτηση και η προσπάθεια ΕΤΑ (Ερευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη). Για να επιτευχθεί η 
παροχή καλύτερων τεχνολογιών, οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να είναι σε θέση να 
χρηματοδοτήσουν τη μελλοντική ανάπτυξή τους με επενδύσεις. 
Η επίπτωση στο κόστος παραγωγής της ίδιας της βιομηχανικής ενέργειας, μπορεί να είναι 
πολύ σημαντική: για παράδειγμα, η τεχνολογία έδωσε τη δυνατότητα να περιοριστεί το 
κόστος και να διατηρηθεί το επίπεδο παραγωγής στη Βόρειο Θάλασσα, μολονότι η τιμή του 
πετρελαίου μειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '80. 
Ομοίως, οι βιομηχανίες που παράγουν τεχνολογία, η οποία χρησιμοποιείται για την 
εκμετάλλευση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατέχουν το κλειδί που θα τους δώσει τη 
δυνατότητα να αυξήσουν τη συμβολή αυτών των μορφών ενέργειας βελτιώνοντας την 
ανταγωνιστικότητά τους σε σχέση με τις κλασικές μορφές ενέργειας. 
20 
2.2. Η ασφάλεια του εφοδιασμού 
Η αύξηση της ασφάλειας του εφοδιασμού σε ενέργεια μπορεί να επιτευχθεί με: 
τη δημιουργία ενός ευνοίΚού πλαιαίου για τις δραστηριότητες των 
επιχειρήαεων · 
μία αποφασιστική προσπάθεια για την εξοικονόμηση ενέργειας· 
την εντατικοποίηση των προσπαθειών για την αξιοποίηση των ενδογενών πηγών 
ενέργειας κυρίως των ανανεώσιμων κατά τρόπο οικονομικό αλλά και αποδεκτό 
για το περιβάλλον· 
την επιδίωξη της διαφοροποίησης των πηγών και της προέλευσης του 
εφοδιασμού μας 
την ενίσχυση της ευελιξίας χρησιμοποίησης της ενέργειας μέσω της διασύνδεσης 
των δικτύων και επέκτασή τους προς τις περιοχές της περιφέρειας και τις ζώνες 
παραγωγής· 
την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας μεταξύ της ΕυρωπαίΚής Κοινότητας και 
των εταίρων της που βρίσκονται στις ζώνες ανεφοδιασμού · 
τη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας με τρίτες χώρες και, κυρίως, με τις 
αναπτυσσόμενες χώρες, ώστε να διευκολυνθεί η μεταφορά, σε εμπορικrί βάσΙJ, 
των τεχνολογιών που εξοικονομούν ενέργεια· 
την ενίσχυση σε κοινοτικό επίπεδο των μέτρων ασφαλείας, αποθήκεvαης και 
αλληλεγγύης με στόχο την αντιμετώπιση ενδεχόμενης διακοπής εφοδιασμού · 
σημαντικές επενδύσεις που δικαιολογούν την παροχή κινήτρων· 
τη χρηαιμοποίηση ενέργειας που να εξαρτάται λιγότερο από τους περιορισμούς 
εφοδιασμού 
Τί είναι n ασφάλεια εφοδιασμού,· 
40. Η ασφάλεια εφοδιασμού μπορεί να θεωρηθεί ως η δυνατότητα διασφάλισης, στο μέλλον, της 
συνεχούς κάλυψης των βασικών αναγκών σε ενέργεια, αφενός _μέσω επαρκών εσωτερικών 
πόρων, εκμεταλλεύσιμων σε συνθήκες οικονομικά ωτοδεκτές ή διατηρούμενων ως στρατηγικά 
ωτοθέματα και αφετέρου μέσω της προσφυγής σε εξωτερικές πηγές, προσιτές, 
διαφοροποιημένες και σταθερές. 
21 
Η έννοια αυτή περιλαμβάνει τη "φυσική" ασφάλεια, την οικονομική ασφάλεια, και τη 
συνέχιση των προμηθειών ή την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους χρήστες, 
έννοιες στην πραγματικότητα περίπλοκες. Πρέπει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ δύο πτυχών 
της ίδιας έννοιας: 
της μεσοπρόθεσμης ασφάλειας, η οποία καλύπτει τη δυνατότητα αποφυγής της 
διακοπής προμήθειας των χρηστών όταν διακόπτεται ο εφοδιασμός λόγω εμφάνισης 
εξαιρετικών περιστάσεων· η πτυχή αυτή αφορά κυρίώς το πετρέλαιο και το φυσικό 
αέριο· 
της μακροπρόθεσμης ασφάλειας, η οποία ορίζεται ως δυνατότητα Ύα διασφαλίζεται 
από τη βιομηχανία η προμήθεια ενέργειας, σίγουρης, aξιόπιστης και μακροπρόθεσμα 
επαρκούς σύμφωνα με οικονομικούς όρους. 
41. Η εισαγωγή μεγαλύτερης ελευθερίας στην κυκλοφορία των προ ιοντων ενέργειας στην 
Κοινότητα απαιτεί μία κοινοτική προσέγγιση για την ασφάλεια του εφοδιασμού, η οποία να 
βασίζεται στη χρησιμοποίηση των μέσων που αναφέρονται στη Συνθήκη· οι επιχειρήσεις θα 
ωφεληθούν, στο μέτρο που μία τέτοια προσέγγιση θα τους παρέχει το μέγεθος της αγοράς που 
έχουν ανάγκη για τις επενδύσεις τους· τα ίδια τα κράτη μέλη θα ωφεληθούν, λόγω του 
συμπληρωματικού χαρακτήρα της παροχής πόρων, αφενός, και των εθνικών πολιτικών, 
αφετέρου. Υπό αυτό το πρίσμα, η ολοκλήρωση της αγοράς ενέργειας της Κοινότητας 
αποτελεί αυτή καθεαυτή μέσο ασφάλειας του εφοδιασμού. 
Η ασφάλεια του εφοδιασμού συνδέεται με τα χαρακτηριστικά της παραγωγ1)ς και της 
κατανάλωσης ενέργειας σε κάθε κράτος μέλος. Έχει λοιπόν μία εθνική διάσταση, αλλά στην 
περίπτωση αυτή, τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη για την ασφάλεια του 
εφοδιασμού πρέπει να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας. Λόγω της εσωτερικής αγοράς 
ενέργειας, η ασφάλεια του εφοδιασμού έχει επίσης μία κοινοτική διάσταση, η οποία δεν 
προκύπτει αυστηρά από την πρόσθεση του επιπέδου ασφαλείας κάθε κράτους μέλους. 
42. Στην πραγματικότητα, τα ζητήματα της ασφάλειας του εφοδιασμού, τίθενται με διαφορετικό 
τρόπο ανάλογα με τις περιστάσεις: 
η καλή λειτουργία της αγοράς πρέπει, με την ευελιξία της, να φθάσει σε ένα επίπεδο 
ισορροπίας μέσω διαφοροποίησης των κινδύνων ώστε να διασφαλιστεί η προμήθεια 
προ "ίόντων ενέργειας, σε συνθήκες οικονομικά αποδεκτές, τόσο για τις βιομηχανίες 
που τα χρησιμοποιούν όσο και για τους καταναλωτές, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη τις 
διατάξεις της πολιτικής για τους καταναλωτές, της Συνθήκης για την Ευρωπα·ίκή 
Ένωση (άρθρο 129Α). 
ωστόσο, τα μέσα θα πρέπει να επιτρέπουν την αντιμετώπιση αιφνίδιων εντάσεων, 
οφειλόμενων σε απότομη μείωση των διαθεσίμων ποσοτήτων, ή σε οποιοδήποτε άλλον 
παράγοντα που απειλεί την ασφάλεια του εφοδιασμού. Τα μέσα αυτά αποκτούν ακόμη 
μεγαλύτερη σημασία, όσο η εξάρτηση σε ενέργεια γενικά αυξάνεται, ενώ τα εγχώρια 
αποθέματα εξαντλαι.'Jνται και ο εφοδιασμός εξαρτάται όλο και περισσότερο από ζώνες 
πολιτικά ασταθείς. 
Το επίπεδο των τιμών επηρεάζει την ασφάλεια του εφοδιασμού. Πράγματι, ένα εξαιρετικά 
χαμηλό επίπεδο τιμών ενέργειας είναι δυνατόν, αφενός μεν να μην παρακινεί τους 
επιχειρηματίες να επενδύουν σε νέες δυνατότητες παραγωγής ή μεταφοράς, επιβραδύνοντας 
22 
τις κινήσεις της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού και, αφετέρου να οδηγεί σε 
χαλάρωση των προσπαθειών για εξοικονόμηση ενέργειας ωτό τους χρήστες. 
Η ασφάλεια του εφοδιασuού στον τοuέα του άνθρακα 
43. Η διεθνής αγορά άνθρακα είναι σταθερή, με άφθονη προσφορά που προέρχεται ωτό ένα ευρύ 
φάσμα γεωγραφικών πηγών. Το μεγαλύτερο ποσοστό του άνθρακα που εισάγεται από την 
Κοινότητα προέρχεται από εταίρους της Κοινότητας που εί νaι μέλη του Διεθνούς Οργανισμού 
Ενέργειας (ΔΟΕ) ή ωτό κράτη με τα οποία η Κοινότητα και/ή τα κράτη μέλη έχουν 
υπογράψει εμπορικές συμφωνίες και τα οποία δεν μπορούν να θεωρηθούν ως προμηθευτές 
υψηλού κινδύνου. 
Η ασφάλεια του εφοδιασμού, σε ευνο·ίκές τιμές, μπορεί να επιτευχθεί εφόσον οι επιχειρήσεις 
είναι ελεύθερες να προμηθεύονται ενέργεια από διαφορετικές πηγές, αγοράζοντας καύσιμα 
από μία παγκόσμια αγορά. 
Η πρόοδος στον τομέα της τεχνολογικής έρευνας αυξάνει τη δυνατότητα της Ευρωπα·ίκής 
Κοινότητας να χρησιμοποιήσει τον άνθρακα ανεξάρτητα ωτό την προέλευσή του και να φθάσει 
έτσι σε μία ισορροπημένη δομή ενεργειακού εφοδιασμού σε κοινοτικό επίπεδο. 
Η ασφάλεια του εφοδιασμού σε πετρέλαιο 
44. ·Οι γεωπολιτικοί παράγοντες παίζουν κεντρικό ρόλο στις διεθνείς αγορές αργού πετρελαίου. 
Καθότι ο εφοδιασμός της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας σε ενέργεια εξαρτάται από τις εισαγωγές, 
είναι πολύ σημαντικό να υπάρξουν καλές πολιτικές και εμπορικές σχέσεις μεταξύ της 
Κοινότητας και των χωρών που παράγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο. 
οι πολιτικοί κίνδυνοι μειώνονται από τις μακροπρόθεσμες συμφωνίες, στις οποίες 
συχνά εμπλέκονται οργανισμοί δύο ή περισσότερων χωρών και από τις επενδύσεις 
στους τομείς της παραγωγής, των μεταφορών και της διανομής; οι οποίες οδηγούν σε 
αλληλοεξάρτηση. 
απαιτείται η ύπαρξη ενός κλίματος κατάλληλου για επενδύσεις εκτός της Κοινότητας, 
το οποίο θα αποτελέσει το σταθερό πλαίσιο που είναι απαραίτητο για τη βιομηχανική 
δραστηριότητα, ιδίως όσον αφορά την έρευνα την παραγωγή, τη μεταφορά και τη 
διαμετακόμιση. 
Ο διάλογος παραγωγού/καταναλωτή και ο . Ευρωπα·ίκός Χάρτης για την Ενέργεια 
. έχουν ιδιαίτερη σημασία για την επίτευξη των παραπάνω στόχων. 
45. Στην Κοινότητα, δ'ίJο είναι οι παράγοντες που θα αυξήσουν την ασφάλεια του εφοδιασμο1'J. 
κλίμα κατάλληλο για ιδιωτικές επενδύσεις στις δυνατότητες παραγωγής πετρελαίου 
στον ρυθμό και στην ευελιξία διύλισης καθώς και στην υποδομή μεταφοράς. γ πό τις 
συνθήκες αυτές, η οδηγία που υιοθετήθηκε πρόσφατα σχετικά με τους κοινούς κανόνες 
χορήγησης αδειών για την έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων, θα πρέπει να 
βελτιώσει το επίπεδο της δραστηριότητας, ενώ η οδηγία που απαγορεύει τη 
χρησιμοποίηση του πετρελαίου για παραγωγή νέας ενέργειας θα πρέπει να καταργηθεί· 
23 
οι προσπάθεις στον τομέα της τεχνολογικής έρευνας και αξιοποίησης, τις οποίες 
κατέβαλε η βιομηχανία παραγωγής και διανομής πετρελαίου θα μπορούσαν να 
συμβάλουν αφενός στην έρευνα και παραγωγή συμπληρωματικών πόρων στην 
Κοινότητα, πόρων που ξεπερνούν κατά πολύ τα υπάρχοντα γνωστά αποθέματα, και 
αφετέρου στη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της Κοινότητας, ιδίως όσον αφορά 
την τεχνολογία έρευνας και παραγωγής. Για παράδειγμα, εάν η βελτίωση της 
τεχνολογίας οδηγούσε σε αύξηση ένα τοις εκατό της εκμετάλλευσης των κο ι τ ασμάτων 
πετρελαίου, αυτό θα αντιστοιχούσε με την παγκόσμια _προσφορά άνω του ενός έτους, 
σε σημερινές ποσότητες παραγωγής. 
Η ασφάλεια του εφοδιασμού σε φυσικό αέριο 
46. Αν εξεταστεί ο προοπτικός πίνακας προσφοράς και ζήτησης φυσικού αερίου για τα είκοσι 
προσεχή έτη, είναι φανερό ότι η ασφάλεια του εφοδιασμού, κάτω από ανταγωνιστικές 
συνθtΊκες, θα έπρεπε να είναι στόχος-κλειδί για την ενεργειακή πολιτική της Κοινότητας. Η 
θέση της βιομηχανίας υπογραμμίζει την απουσία κινδύνων στην προμήθεια, ενώ ακόμα και 
σε δύσκολες περιόδους, η ψήφιση διατάξεων φάινεται πως ήταν επαρκής:· η δυνατότητα 
αποθεμάτων και η διαφοροποίηση της προμήθειας το επέτρεψαν. 
Σύμφωνα με τη βιομηχανία φυσικού αερίου, ορισμένες ειδικές πτυχές της σημερινής αγοράς 
αερίου στην Κοινότητα, οι οποίες επηρεάζουν την ασφάλεια του εφοδιασμού, θα έπρεπε να 
ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο μίας μελλοντικής ενεργειακής πολιτικής και ειδικότερα: 
τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια εφοδιασμού διασφαλίζουν επαρκείς χρηματικές ροές 
(cash-flow) για τη χρηματοδότηση της επένδυσης 
η διαφοροποίηση του εφοδιασμού ανάλογα με τις παραγόμενες ποσότητες και τις πηγές 
αερίου, το οποίο αποκτάται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο χάρη στην έγκριση των 
προμηθειών από περιορισμένο αριθμό παραγόντων 
ο καθορισμός των τιμών της αγοράς, σε συσχετισμό με τις τιμές των υποκατάστατων 
καυσίμων 
το σταθερό οικονομικό περιβάλλον προωθεί τον συνεχή σχεδιασμό ενός μεγάλου 
διασυνδεδεμένου δικτύου αερίου και συνδυασμένης αποθήκευσης· και τα δύο είναι 
φυσικά μέσα ασφάλειας του εφοδιασμού. ~Οσον αφορά τις περιοχές της περιφέρειας 
της Κοινότητας, οι αρχικές δημόσιες επιδοτήσεις δικτύων δικαιολογούνται στο μέτρο 
που τα σχέδια αυτά τα οποία δεν θα ήταν αποδοτικά μεσοπρόθεσμα, συμβάλλουν στην 
ασφάλεια του εφοδιασμού μακροπρόθεσμα καθώς και στην οικονομική και κοινωνική 
συνοχή. 
47. Η γνώμη της Επιτροπής είναι ότι το ευρωπα·ίκό διασυνδεμένο δίκτυο αερίου, το οποίο είναι 
υπό επέκταση, καθώς και η διαφοροποίηση των υποδομών αερίου και των πηγών εφοδιασμού 
μεταξύ των κρατών μελών θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη διάσταση της Κοινότητας 
για να βελτιώσουν την ασφάλεια εφοδιασμού. Η ασφάλεια του εφοδιασμού σε αέριο 
μεσοπρόθεσμα απαιτεί μία προσεκτική και εις βάθος εξέταση όσον αφορά τα ειδικά μέτρα που 
απαιτούνται για την αντιμετώπιση μίας ενδεχόμενης κρίσης στον εφοδιασμό σε αέριο. Η 
Επιτροπή εκτιμά ότι, στα πλαίσια της ενιαίας αγοράς, η ασφάλεια του εφοδιασμού θα 
επιτευχθεί μέσω μίας aνοιχτής αγοράς, η οποία θα κινείται σε όλα τα επίπεδα, από την 
παραγωγή και τη μεταφορά, μέχρι την κατανάλωση, σε συνθήκες ανταγωνιστικές τηρώντας 
τη Συνθήκη. 
24 
Η ασφάλεια τοv εφοδιασμού σε nλεκτρισμό 
48. Η προμήθεια ηλεκτρισμού ωτ:αιτεί διαφοροποίηση των πρωτογενών καυσίμων, σημαντικές 
επενδύσεις στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και στα δίκτυα, ώστε να εξασφαλίζεται 
συνεχώς η προμήθεια, καθώς και μέτρα για τις περιόδους κρίσης. Οι ανανεώσιμες πηγές 
ενέργειας, η υδραυλική και η πυρηνική ενέργεια μπορούν να μετατρωτ:ούν μόνο σε ηλεκτρική 
ενέργεια και συμβάλλουν στο 50% της παραγωγής ηλεκτρισμού στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα. 
Για τον ηλεκτρισμό μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ο άνθρακας, ο οποίος επιτρέπει τον 
συνδυασμό θερμότητας και ενέργειας. Πρέπει λοιπόν να 'παραμείνουν ανοικτές όλες οι 
εναλλακτικές λύσεις και η πολιτική της Κοινότητας θα πρέπει να έχει χαρακτήρα 
συμπληρωματικό προς τις πολιτικές των κρατών μελών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από 
μεγάλη διαφοροποίηση στα καύσιμα. 
Ποια θα είvαι τα Βασικά στοιrεία ασφάλειας τοv εφοδιασμού για το μέλλον,· 
49. Η ασφάλεια του εφοδιασμού κατά πρώτο λόγο επιτυγχάνεται ωτ:ό τους παράγοντες της 
αγοράς και κυρίως ωτ:ό τις επενδύσεις τους. Στο πλαίσιο αυτό, ενωτόκειται στις δημόσιες 
αρχές να δημιουργήσουν ένα ευνο·ίκό κλίμα για την ανάπτυξη της βιομηχανίας αυτής, της 
οποίας οι τεχνικές και οικονομικές δυνατότητες ωτ:οτελούν ένα σημαντικό στοιχείο κάθε 
ενεργειακής πολιτικής. 
Ειδικότερα, η αύξηση της εκμετάλλευσης των ενδογενών πόρων επιτρέπει τη μείωση της 
ενεργειακής εξάρτησης, η οποία σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις θα αυξηθεί: 
για τους υδρογονάνθρακες, η περιορισμένη διαθεσιμότητα οικονομικά 
εκμεταλλεύσιμων αποθεμάτων, αποτελεί την κύρια δυσκολία. Η τεχνολογική πρόοδος, 
τα φορολογικά κίνητρα και τα προνομιακά καθεστώτα, θα επιτρέψουν τη μείωση του 
κόστους παραγωγής και εκμετάλλευσης-
για τον άνθρακα της Κοινότητας και τις ανανεώσιμες πηγές, οι οικονομικές συνθήκες 
δεν είναι ευνο·ίκές. Μπορούμε να δεχθούμε προσωρινά ένα επιπλέον κόστος, το οποίο 
θα αντισταθμιστεί από δημόσιες επιδοτήσεις· 
για την πυρηνική ενέργεια, νέες ανησυχίες εμφανίστηκαν στην κοινή γνώμη, λόγω της 
κατάστασης των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής της πρώτης γενιάς στην 
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και στην πρώην ΕΣΣΔ. Οι ανησυχίες αυτές 
στρέφονται όλο και περισσότερο προς το ίδιο το μέλλον των δυνατοτήτων παραγωγής 
στο εσωτερικό της Κοινότητας, ενώ ωτό ενεργειακή άποψη, ο παραγόμενος ωτό 
πυρηνική ενέργεια ηλεκτρισμός θα μπορούσε να διασφαλίσει την ανεξαρτησία της. 
50. Η παγίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού επιτυγχάνεται με: 
τον τακτικό διάλογο μεταξύ της Κοινότητας και των κυριότερων προμηθευτών της σε 
ενέργεια. Ο διάλογος αυτός είναι δυνατόν να λάβει διάφορες μορφές, διμερούς και 
πολυμερούς φύσεως. 
Εκτός από τις διμερείς αυτές επαφές, οι οποίες προκύπτουν ωτό συμφωνίες 
συνεργασίας που έχουν συναφθεί με στρατηγικές περιφερειακές ομάδες, όπως το 
Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, η-Κοινότητα θα πρέπει να προωθήσει τη 
διεξαγωγή ενός πολυμερούς διαλόγου, τόσο στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού 
Ενέργειας, όσο και σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ο διάλογος αυτός θα πρέπέι να είναι 
αντίστοιχος με εκείνον που ξεκίνησε ωτό τις υπουργικές συνδιασκέψεις "παραγωγοί-
25 
καταναλωτές" που λειτούργησαν μετά ωτό τον πόλεμο του Κόλπου και στις οποίες 
συμμετείχαν οι κυριότερες χώρες εισαγωγείς και εξαγωγείς, ενέργειας, 
βιομηχανοποιημένες ή αναπτυσσόμενες. 
την αποκατάσταση του ενεργεια~ού τομέα, τόσο όσον αφορά την παραγωγή όσο και 
την κατανάλωση στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στα Νέα 
Ανεξάρτητα Κράτη· η εφαρμογή του Ευρωπα"ίκού Χάρτη Ενέργειας θα συμβάλει με τη 
συνεργασία, τον διάλογο και την αυτοπειθάρχηση, στην ανάπτυξη του τομέα στις 
χιορες αυτές, στην ασφάλεια του εφοδιασμού μας και 'στη μεταφορά τεχνολογίας. 
την βοήθεια προς τις ανωιτυσσόμενες χώρες στην προσπάθειά τους να περιορίσουν τη 
σημαντικrΊ αύξηση της κατανάλωσής τους είναι απαραίτητο να επιταχυνθεί η μεταφορά 
τεχνολογίας και να προωθηθεί η συνεργασία. 
2. 3 Το Περιβάλλον 
Η διαρκής και χωρίς πληθωριστικές τάσεις ανάπτυξη, με σεβασμό στο 
περιβάλλον, είναι ένας από τους κύριους στόχους της Κοινότητας. 
Πρέπει να αναπτυχθεί η συνέργεια μεταξι! των στόχων της ανταγωνιστικότητας της 
ενεργειακής ασφάλειας και της προστασίας του περιβάλλοντος· σε περίπτωση 
σύγκρουσης μεταξύ των διαφόρων στόχων, θα πρέπει να ληφθούν συνοδευrικά μέτρα. 
Η εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους βρίσκεται στο κέντρο της ενεργειακής και 
περιβαλλοντικής πολιτικής. Μία τέτοια πολιτική διαμορφώνεται σταδιακά, καθώς 
αντιμετωπίζονται τα θεωρητικά και πρακτικά προβλήματα. 
Η ενεργειακή πολιτική θα πρέπει να εξακολουθtίσει να λαμβάνει υπόψη της την 
περιβαλλοντική διάσταση με τη θέσπιση προδιαγραφών για τα προϊόντα και τις 
μεθόδους, τον περιορισμό των εκπομπών, με κίνητρα/φορολογικές επιβαρύνσεις, με 
εκούσιες συμφωνίες, με τους κανόνες όσον αφορά την αστική ευθύνη κλπ. Η ανάλυστι 
κόστους-απόδοσης και η συνυπευθυνότητα είναι βασικά στοιχεία για τον καθορισμό του 
ρόλου των διαφόρων μέσων. 
Πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των αγορών με στόχο την ενεργειακή απόδοση, η 
οποία παροΙJσιάζει εμπορικές ευκαιρίες. 
Εάν οι παρούσες ανησυχίες σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη επιβεβαιωθούν 
είναι απαραίτητη μία σταθερή, μακροπρόθεσμη ενεργειακή στρατηγική η οποία θα 
λαμβάνει υπόψη της τα διάφορα αυτά προβλήματα. Η συμβολή της τεχνολογίας θα 
αποτελέσει αποφασιστικό στοιχείο στον καθορισμό μίας μακροπρόθεσμης στρατηγικής. 
Το ίδιο σημαντικός είναι και ο ισόρροπος εφοδιασμός σε ενέργεια, που θα λαμβάνει 
υπόψη μία μικρή επιβάρυνση στο περιβάλλον, όπως εκείνη των ανανεώσιμων μορφών 
ενέργειας. 
Πολύ σημαντική είναι η προπαρασκευή μιας θετικής συμμετοχή στην Λιάσκ~ψη των 
Συμβαλλομένων Μερών για την Αλλαγή του Κλίματος, η οποία έχει προβλεφθεί για τις 
αρχές του 1995, καθώς και η συνέχεια που θα δοθεί σε αυτήν. 
51. Η Συνθήκη για την Ευρωπα"ίκή Ένωση περιέχει στους κύριους στόχους της μία διαρκή, χωρίς 
πληθωριστικές τάσεις, ανάπτυξη, η οποία θα σέβεται το περιβάλλον. Το 5° πρόγραμμα όρισε 
την ενεργειακή πολιτική ως τον παράγοντα-κλειδί για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης. 
26 
Το πρόγραμμα αυτό αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό στην πορεία προς την ενσωμάτωση 
επιτακτικών αναγκών προστασίας του περιβάλλοντος στην ενεργειακ'ή πολιτική. Η 
ενσωμάτωση αυτή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ενιαία Πράξη και κατέστη 
υποχρεωτική με τη Συνθήκη για την Ευρωπα·ίκή Ένωση. 
Η πρόοδος προς μία αειφόρο ανάπτυξη απαιτεί την εύρεση ισόρροπων λύσεων, οι οποίες θα 
λαμβάνουν υπόψη την ανάλυση κόστους-απόδοσης και θα επιτρέπουν τον υπολογισμό της 
περιβαλλοντικής διάστασης στην ενεργειακή πολιτική. Αυτό προϋποθέτει την ενεργό δέσμευση 
και συμμετοχή όλων των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων. Πολύ σημαντικό ρόλο 
θα παίξουν επίσης τα εθελοντικά πρόγραμματα και η αυτοπειθαρχία. 
Η πρόκληση που παρουσιάζει μία τέτοια πολιτική είναι η εκμετάλλευση των υφισταμένων 
συνεργειών μεταξύ της ενέργειας και των περιβαλλοντικών στόχων, όπως είναι η βελτίωση 
της ενεργειακής απόδοσης, η ανάπτυξη νέων πηγών ενέργειας που θα επιβαρύνουν ελάχιστα 
το περιβάλλον, η ανάπτυξη μίας στρατηγικής πολιτικής για την έρευνα και την τεχνολογική 
ανάπτυξη καθώς και δράσεις επίδειξης της καθαρής και αποδοτικής τεχνολογίας. 
Η εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού θα αυξήσει την απόδοση του εφοδιασμού 
σε αέριο και ηλεκτρισμό και αυτό θα γίνει σε συνδυασμό με την ορθολογικότερη οργάνωση 
των δυνατοτήτων παραγωγής, η οποία θα συμβάλει ταυτόχρονα στους στόχους που αφορούν 
την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον. Η ανάλυση της σχέσης κόστους-απόδοσης των 
δράσεων που περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική διάσταση και αναφέρονται στον τομέα της 
ενέργειας, παραμένει ένα κρίσιμο θέμα προς εξέταση προκειμένου να επιτευχθεί η εναρμόνιση 
των στόχων της ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας και της προστασίας του περιβάλλοντος. 
Η εσωτερικοποίnσn του εξωτερικού κόστουc; 
52. Η εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους φαίνεται πως αποτελεί σημαντικ1) διάσταση για 
το πολιτικό μέλλον. Τα παραδοσιακά στοιχεία δράσης για το περιβάλλον επικεντρώνονται 
στη νομοθετική ρύθμιση των εκπομπών, όπως για παράδειγμα στην οδηγία για τις 
, εγκαταστάσεις μεγάλης καύσης. Η εναλλακτική λύση σε αυτό είναι η ανάπτυξη των μέσων της 
.: αγοράς, που έχουν στόχο να δώσουν λύση στον προβληματισμό της εσωτερικοποίησης του 
εξωτερικού κόστους -προσέγγιση την οποία προσάρμοσε στα σύγχρονα δεδομένα η Επιτροπή 
σε μία πρόσφατη ανακοίνωσή της προς το Συμβούλιο16
. 
,rΣυνοπτικά, το επιχείρημα που προβάλλεται σε αυτήν, τονίζει ότι οι σημερινές τιμές της 
' αγοράς δεν λαμβάνουν υπόψη τους τις βλάβες που προξενούνται στο περιβάλλον από τις 
1 διάφορες τεχνικές παραγωγής. Δεδομένου ότι δεν λαμβάνεται κανένα οικονομικό μέτρο 
" παροχής κινήτρων προς τους παραγωγούς και τους χρήστες με στόχο τη μείωση του 
' ·: περιβαλλοντικού εξωτερικού κόστους, αυτό έχει ως συνέπεια το συγκεκριμένο κόστος να 
βαρύνει άλλους ή ολόκληρη την κοινωνία. Η εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους 
αποσκοπεί στο να επανορθώσει την κατάσταση αυτή με την ενσωμάτωση του εξωτερικού 
περιβαλλοντικού κόστους στις τιμές της αγοράς, έτσι ώστε το κόστος που σήμερα 
επιβαρύνονται άλλοι, στο μέλλον να βαρύνει όσους ρυπαίνουν το περιβάλλον. Τα παρωτάνω 
συμφωνούν απόλυτα με την αρχή του ''ο ρυπαίνων πληρώνει .. , η οποία καθιερώθηκε από η 
Συνθήκη στο άρθρο 130R παράγραφος 2. 
Η στρατηγική της εσωτερικοποίησης καθιστά δυνατή τη βελτιστοποίηση της συνολικής 
ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεών μας περιορίζοντας τα προβλήματα που αφορούν το 
περιβάλλον σε σημείο ώστε τα καθαρά κέρδη της εταιρίας (μεταξύ άλλων τα περιβαλλοντικά 
κέρδη, μείον το κόστος περιορισμού) μεγιστοποιούνται. 
\6 Ανακοίνιοοη της Επιτροπής στο Συμβούλιο ''Οικονομική Ανάπτυξη και Περιβάλλον: 
ορισμένες συνέπης για την οικονομική πολιτική" COM(94) 465 της 3ης Ιουνίου 1994 
27 
Καθώς, σύμφωνα με τις στρατηγικές εσωτερικοποίησης, η τιμή αντικατοπτρίζει το κόστος που 
βαρύνει την κοινωνία, μία τέτοια στρατηγική θα οδηγήσει σε καλύτερη κατανομή των πόρων. 
Με την προσφυγή στους μηχανισμούς της αγοράς, η εσωτερικοποίηση καλεί όλους τους 
παράγοντες της εταιρίας να επιδείξουν εφευρετικότητα κατά την αναζήτηση μέσων για την 
ελαχιστοποίηση του εξωτερικου κόστους με όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικό τρόπο. 
53. Λαμβάνοντας υπόψη τα οφέλη που συνεπάγεται μία τέτοια προσέγγιση σε όρους διαρκούς 
οί.κονομικής ανάπτυξης -όπως τονίστηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής για την 
"Οικονομική Ανάπτυξη και Περιβάλλον: Ορισμένες συνέπειες για την οικονομική πολιτική", 
αυτός ο ε_παναπροσανατολισμός προς την κατεύθυνση μίας ουσιαστικότερης αξιοποίησης τών 
οικονομικών μέσων θα πρέπει να αποτελέσει μία ωτό τις βασικές κατευθυντήριες αρχές που 
θα διέπουν τις πολιτικές στον τομέα του περιβάλλοντος και της ενέργειας στην επόμενη 
δεκαετία. 
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την αντικατάσταση του συνόλου των άμεσων κανονισμών, οι 
οποίοι έχουν ως αποτέλεσμα μία μεγάλη γραφειοκρατική παρέμβαση στις καθημερινές 
λειτουργίες της βιομηχανίας, και οι οποίοι επιβραδύνουν τον δυναμισμό του ιδιωτικού τομέα 
στην Ευρώπη. Με το σκεπτικό ότι το εισόδημα που θα πρκύπτει από την εσωτ_ερικοποίηση θα 
επαναδιοχετευτεί στην οικονομία, με τη μορφή περικοπής άλλων φόρων -όπως συχνά 
υποστηρίζει η Επιτροπή- η προσέγγιση αυτή θα πρέπει σίγουρα να προτιμηθεί έναντι εκείνης 
που αποσκοπεί σε ενίσχυση των προδιαγραφών που αφορούν το περιβάλλον. Όπως τόνισε η 
Επιτροπή στη Λευκή Βίβλο της για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να επιφέρει 9ημαντικά οικονομικά οφέλη πέρα 
από τα περιβαλλοντικά οφέλη. 
54. Υπάρχει μία σειρά ζητημάτων σχετικά με την εφαρμογή μίας τέτοιας πολιτικής, κυρίως 
αντιμετωπίζονται ζητήματα όπως ο ρόλος των συνοδευτικών πολιτικών, η σταδιακή και 
προβλέψιμη εφαρμογi1 και τα ζητήματα εσωτερικής δικαιοσύνης. Εξάλλου, θα πρέπει να 
εκπονηΟεί μία συνετi1 στρατηγική για να προβλεφΟούν οι απά>λειες τιιΝ ευάλιιηων κλάδων στο 
επίπεδο της διεθνούς ανταγωνιστικότητας. 
Η πρακτική εφαρμογή αυτής της πολιτικής πρέπει να είναι τέτοια, ώστε να επιτρέπει πράγματι 
στη βιομηχανία ενέργειας να εσωτερικοποιήσει το εξωτερικό κόστος. Θα ήταν σκόπιμο να 
θεσπιστούν διαδικασίες αξιολόγησης, υπολογισμού και μέτρησης. Οι διαδικασίες αυτές 
αναζητήθηκαν με πρωτοβουλία της Επιτροπής (σχέδιο ΕχτΕRΝΕ) και θα πρέπει σύντομα να 
παρουσιάσουν τα αποτελέσματα της πρώτης αξιολόγησης των κύκλων που σχετίζονται με τα 
κυριότερα καύσιμα. 
Στο πλαίσιο αυτό, η επανεξέταση, κάθε δύο χρόνια, των συντελεστών ειδικών φόρων 
κατανάλωσης ορυκτελαίων, αποτελεί έναν πολύ χρήσιμο μηχανισμό, ο οποίο θα μπορούσε να 
αποφέρει βελτιώσεις στη διαδικασία εσωτερικοποίησης του Εξωτερικού κόστους. 
Ο ρόλος των αγορών στον τοuέα της ενεργειακής απόδοσης 
55. Οι δομές της αγοράς έδειξαν ότι μπορούν να εισάγουν νέες και αποτελεσματικές λύσεις για 
την κάλυψη των βασικών αναγκών. · 
Αποτελε.ί προτεραιότητα οι δυνάμεις της αγοράς να προσανατολιστο11ν κατά τρόπο ιί>οτε να 
επιτευχθεί η εκμετάλλευση των σημαντικών δυνατοτήτων βελτίωσης της ενεργειακrις 
απόδοσης, με την αναζήτηση καλύτερων υπηρεσιών προς τον πελάτη. 
Η αξιοποίηση των επιδόσεων της αγοράς ενέργειας θα περιόριζε τις επιπτώσεις στο 
περιβάλλον. Λαμβάνοντας υπόψη αφενός τις πανομοιότυπες οικονομικές δομές των κρατών 
μελων και αφετέρου τα διακυβευόμενα ζητήματα της πολιτικής ανταγωνισμού, η θέσπιση ενός 
κοινοτικού πλαισίου είναι απαραίτητη. 
28 
Σvvvπεvθvvότητα και προαιρετικές ιιvuφωviες 
56. Η έννοια της κοινής ευθύνης σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας ωtοτελεί μία κεντρική αρχή της 
κοινοτικής πολιτικής περιβάλλοντος. Η συνυπευθυνότητα στο θέμα του περιβάλλοντος 
συνεπάγεται ότι όλοι οι οικονομικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο. Για να υπάρξει 
πρόοδος στην κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης, απαιτείται δέσμευση και ενεργός 
συμμετοχή όλων των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων, οι αυτοδεσμευτικές 
πρωτοβουλίες και η ρύθμιση θα παίζουν στον μέλλον όλο και πιο σημαντικό ρόλο. Ο στόχος 
προώθησης του ρόλου των οργάνων τυποποίησης πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά. Η διάδοση 
ελάχιστων προτύπων κόστους/ωφέλειας είναι βεβαιώτατα ωφέλιμη από ενεργειακή και 
περιβαλλοντική άποψη. Η ρύθμιση μέσω της θέσπισης προτύπων ή μέσω του περιορισμού των 
εκπομπών διαφαίνεται σήμερα ότι είναι περισσότερο απαραίτητη στις περιπτώσεις βλαβερών 
συνεπειών για την υγεία ή ακόμη όταν ανακύπτουν νέα προβλήματα (τα οποία δεν έχουν 
ακόμη εντοπιστεί). Απέναντι, στην υπόθεση αυτή, οι οικονομικοί παράγοντες έχουν συχνά 
την τάση να υιοθετούν τη θέση ότι εφόσον δεν υπάρχει καμμία απόδειξη, καμμία δράση δεν 
απαιτείται. Για τα προβλήματα που έχουν ήδη εντοπιστεί, θα μπορούσε να εφαρμοστεί ο 
περιορισμός. 
57. Ευνοώντας την υιοθέτηση Κωδίκων Συμπεριφοράς που να σέβονται το περιβάλλον από τις 
επιχειρήόεις του ενεργειακού τομέα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εγκαινίασαν, στις αρχές της 
δεκαετίας του 1990, μία δράση προώθησης των προαιρετικών συμφωνιών. Τέτοιοι κώδικες 
υιοθετήθηκαν από τις βιομηχανίες άνθρακος, ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και πετρελαίου. 
Ισχύουν εδώ και κάποιο διάστημα και θα ήταν ενδιαφέρον να αξιολογηθεί η εμπειρία που 
ωτοκτήθηκε μέχρι τώρα. Εξάλλου, στο γενικότερο πλαίσιο περιορισμού των περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων των δραστηριότητων τους, οι βιομηχανικές επιχειρήσεις που συμμετείχαν 
εθελοντικά στο κοινοτικό σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου (EMAS), θα 
προωθήσουν στη διαδικασία παραγωγής τους την ορθολογική χρήση ενέργειας. 
58. Οι αυτοδεσμευτικές συμφωνίες με τους βιομηχανικούς κατασκευαστές ως προς την επισήμανση 
που θα δηλώνει την ενεργειακή απόδοση και την περιβαλλοντική απόδοση, αποτελούν άλλο 
ένα παράδειγμα. Διεξάγονται επίσης διαπραγματεύσεις σχετικά με ένα αυτοδεσμευτικό 
πρόγραμμα επικόλλησης ετικεττών, που θα αναφέρουν την ενεργειακή απόδοση των 
υπολογιστών και άλλου εξοπλισμού γραφείου. Η συμφωνία αυτή αφορά αμερικανούς και 
ιάπωνες κατασκευαστές και θα δώσει στην πρωτοβουλία αυτήν τη διάσταση μιας παγκόσμιας 
επισήμανσης. Είναι θεμιτό, μία τέτοια προσέγγιση, κυρίως με τη μορφή αυτοδεσμευτικών 
συμφωνιών, να επεκταθεί στο σύνολο της βιομηχανίας, και ειδικότερα, στους τομείς που 
καταναλώνουν μεγάλα ποσά ενέργειας. Στην πραγματικότητα, αυτή η αυτόβουλη και 
δραστήρια ενέργεια, είναι για τη βιομηχανία μία ευκαιρία να βελτιώσει την ενεργειακή 
απόδοση των μεθόδων παραγωγής που χρησιμοποιεί ενώ ταυτόχρονα της παρέχει τα στοιχεία 
ευελιξίας που είναι αναγκαία για τη διατήρηση της aνταγωνιστικότητάς της. 
Η μακροπρόθεσμη προΒληματική για το C02 
59. Αφενός η αβεβαιότητα για την ~κριβή φύση του φαινομένου της υπερθέρμανσης του πλανήτη 
και των επιπτώσεων της αλλαγής του κλίματος και αφετέρου η συνειδητοποίηση της σημασίας 
των αποτελεσμάτων, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι απαιτείται μία ισόρροπη επιλογή 
πολιτικών τόσο σε επίπεδο συστηματικής έρευνας του προβλήματος, όσο και σε επίπεδο ενός 
πακέτου μέτρων με το ελάχιστο δυνατό κόστος, με στόχο την επιβράδυνση της αλλαγ1)ς του 
κλίματος. 
Το χρονικό διάστημα μέχρι τη στιγμή που το πρόβλημα θα επιβεβαιωθεί ή θα θεωρηθεί ως 
άνευ σημασίας, μπορεί να αξιοποιηθεί για να εκπονηθούν δράσεις προφύλαξης 
επικεντρωμένες σε μέτρα τύπου 11no regret11 (δικαιολογούνται και από άλλες αιτίες εκτός 
από το πρόβλημα του C02) και σε αυτοδεσμευτικές συμφωνίες που μπορούν να αποφέρουν 
σημαντικά πλεονεκτήματα σε πολλούς τομείς (εξοικονόμηση ενέργειας, μείωση της 
29 
ατμοσφαιρικής ρύπανσης, μεταφορά συμβατή με το περιβάλλον, ανταγωνιστικότητα και 
ωτασχόληση). 
60. Τα φορολογικά μέσα και κίνητρα μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο και μπορούν να 
ωτοδειχθούν ωτοτελεσματικά, όπως είναι πράγματι η υποκατάσταση ενός καύσιμου από άλλο 
που να περιέχει λίγο ή καθόλου άνθρακα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των ανανεώσιμων 
μορφών ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας. Μία τέτοια πολιτική θα πρέπει να εφαρμοστεί 
σε νέα προ·ίόντα και μεθόδους και να διευκολύνει τη διείσδυσή τους στην αγορά. Η τεχνολογία 
αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο για τον μακροπρόθεσμο προσδιορισμό μίας βιώσιμης 
στρατηγικής περιορισμού των εκπομπών C02. 
Οι σημαντικές μακροπρόθεσμες βελτιώσεις θα απαιτήσουν την ευρεία προσαρμογή των 
πολιτικών που αφορούν . τους τομείς της τελικής κατανάλωσης. Οι μεταφορές είναι ένα 
σημαντικό παράδειγμα. Χάρη στις δράσεις βελτίωσης της απόδοσης των κινητήρων, 
πολλαπλασιασμού των δυνατοτήτων των δημοσίων μεταφορών, διαχείρισης της κυκλοφορίας, 
αστικού σχεδιασμού αλλά και χάρη στις δράσεις στον τομέα της φορολογίας, μπορεί να 
συμπεριληφθεί η ενεργειακή ζήτηση, χωρίς να περιοριστεί η κινητικότητα. 
61. Πρέπει να αναγνωριστεί η εξωτερική διάσταση του προβλήματος των εκπομπών C02. Στο 
μέλλον, η ενεργειακή πολιτική της Κοινότητας θα πρέπει να αντιμετωπίσει τον παγκόσμιο 
χαρακτήρα του προβλήματος, επενδύοντας ενεργά στη διαπραγμάτευση ενός πρωτοκόλου για 
το C02 και στην από κοινού εφαρμογή της Σύμβασης -πλαισίου για την Αλλαγή του 
Κλίματος. 
Τα μέσα της ενεργειακής πολιτικής περιορισμού του C02, έχουν γενικά μακροπρόθεσμα 
αποτελέσματα και επηρεάζουν την εξέλιξη και πέραν του 2000. Πρέπει λοιπόν να τεθούν σε 
εφαρμογή σύντομα. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι βέβαιο ότι θα επιτευχθεί ο στόχος που έθεσε 
η Κοινότητα για τη σταθεροποίηση των εκπομπών το 2000. Αντιθέτως, οι προβλέψεις δείχνουν 
ότι θα μπορούσαν να αυξηθούν μέχρι και 12% σε συνάρτηση με το ποσοστό οικονομικής 
ανόπτυξης. Με την προοπτική της προετοιμασίας της πρώτης διάσκεψης στην οποία 
συμμετείχαν όλα τα συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης για την αλλαγt) του κλίματος, το 
Συμβούλιο Περιβάλλοντος" έχει ήδη αναγνωρίσει την αναγκαιότητα σταθεροποίησης και 
μείωσης των εκπομπών πέραν του έτους 2000. Οι στόχοι αυτοί αποτελούν μεγάλη πρόκληση 
και θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ενεργειακή πολιτική. Είναι σαφώς επίκαιρη μία 
μακροπρόθεσμη στρατηγική προσέγγιση, η οποία θα καθορίζει το πλαίσιο μίας ενεργειακής 
πολιτικi1ς. 
Ο ρόλος της τειvολογίας 
62. Στην προσπάθεια για διαρκή αξιοποίηση της ενέργειας, η τεχνολογία διαδραματίζει ένα ρόλο 
-κλειδί. Η παράλληλη ανάπτυξη ενέργειας/περιβάλλοντος εξαρτάται από τις λύσεις που θα 
δώσει η τεχνολογία. Λόγω του μακρού χρονικού διαστήματος που απαιτείται για να 
διεισδύσουν οι πιο καθαρές και αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες στην αγορά, η τεχνολογία 
που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας καθορίζει την οικονομική και περιβαλλοντική δυνατότητα 
παροχής υπηρεσιών στον τομέα της ενέργειας. Για τον λογο αυτό, είναι σημαντικό να 
επιμείνουμε προς την κατεύθυνση μίας αδιάκοπης διαδικασίας ανάπτυξης μίας πιο καθαρής 
και πιο αποδοτικής τεχνολογίας. 
Πρέπει να αναληφθεί δράση, με στόχο να μειωθούν οι προθεσμίες διείσδυσης στην αγορά. 
Η όλο και μεγαλύτερη έμφαση που δίνεται στη διάδοση τεχνολογιών στα κοινοτικά ενεργειακά 
προγράμμα ΕΊΆ είναι σημαντική. 
30 
Η θέun τnς 8ιοuηχανίας 
63. Η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου διακρίνει ορισμένους κινδύνους στις κοινοτικές 
ρυθμίσεις που βασίζονται στο άρθρο 130Τ της Συνθήκης, τ<? οποίο δίνει τη δυνατότητα στα 
κράτη μέλη να λάβουν σε εθνική κλίμακα πιο περιοριστικά μέτρα. Διαβλέπει τον κίνδυνο που 
υπάρχει αν η εναρμόνιση των ρυθμίσεων δεν γίνει στο πιο υψηλό επίπεδο, για να προλάβει 
τη λήψη διαφοροποιημένων μέτρων στη βάση μίας ελάχιστης εναρμόνισης. 
Τονίζει, εξάλλου, ότι κάθε νέο μέτρο προστασίας του περιβάλλοντος θα πρέπει να λαμβάνει 
υπόψη τις επενδύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, το χρονικό διάστημα που απαιτείται 
για να γίνουν νέες επενδύσεις, σε μία γενικότερη προσέγγιση, που να μην καθιστά άχρηστα 
όσα μόλις πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να συμμορφωθεί με ένα προγενέστερο 
περιβαλλοντικό μέτρο. Ο στόχος θα πρέπει να είναι η καθιέρωση δίκαιων όρων, μέσων 
προτύπων ποιοτικών από περιβαλλοντική άποψη και η πρόβλεψη μίας σειράς προτεραιοτήτων 
για τη θεσμοθέτηση της νομοθεσίας. 
64. Η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου συνιστά τη χρησιμοποίηση_ μίας μεθόδου 
εκτίμησης των επιπτώσεων της Ενέργειας {ENERGIA), η οποία θα διασφαλίζει ότι, κατά τη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων, θα λαμβάνεται υπόψη κάθε πρόταση νόμου σχετική με το 
περιβάλλον. Η μεθοδολογία που θα χρησιμοποιηθεί καθ' όλη τη διάρκεια της 
νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας θα πρέπει να περιλαμβάνει: ανtιλυση κόστους/ωφέλειας, 
η οποία θα καθορίζει ποιές είναι οι ανάγκες και οι επιπτώσεις της δράσης η της μη δράσης· 
μελέτες για τη σχέση κόστους/ωφέλειας, οι οποίες θα καθορίζουν τα διάφορα μέσα που 
αποσκοπούν στην αντιμετώπιση μίας εντοπισμένης ανάγκης· καθορισμό προτεραιοτήτων, 
ανάλυση του κινδύνου, επισκόπιση των επιστημονικών επιτευγμάτων καθορισμού των 
χρονικών ορίων υλοποίησης, επηρεασμό της χρονικής διάρκειας των αποσβέσεων και, τέλος, 
προσδιορισμό των όρων για τη διασφάλιση ενός δίκαιου επιπέδου ανταγωνιστικότητας. 
65. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μέθοδος που προτάθηκε από τη βιομηχανία θα πρέπει να αποτελέσει 
αντικείμενο περαιτέρω συζήτησης όσον αφορά τις δυνατότητες υλοποίησής της. Η Επιτροπή, 
στην ανακοίνωσή της για τις αγορές πετρελαίου και τη βιομηχανία διυλιστηρίων στην 
Κοινότητα, προσδιόρισε την ανάγκη, εν όψει σημαντικών επενδύσεων που διακυβεύονται, 
αφενός να εφαρμοστεί η ανάλυση κόστους/ωφέλειας και αφετέρου να βελτιωθεί η πρόβλεψη 
των αποτελεσμάτων των προτεινόμενων μέτρων, ώστε να διευκολυνθεί ο σχεδιασμός και 
βελτιστοποίηση των απαιτούμενων επενδύσεων. Το Συμβούλιο ενέκρινε τις προτάσεις αυτές. 
31 
111. ΟΙ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣΎΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
66. Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να οδηγήσει σε διαρκή διευθέτηση των συχνά αντιφατικών 
στόχων της ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας του εφοδιασμού και της προστασίας του 
περιβάλλοντος. Είναι φανερό ότι η ελεύθερη λειτουργία της αγοράς πρέπει να είναι το κύριο 
στοιχείο όλων των πολιτικών· η παρέμβαση των δημοσίων αρχών πρέπει να περιορίζεται στο 
να διασφαλίζει ότι η αγορά λειτουργεί προς ικανοποίηση του γενικού συμφέροντος. Στο εξής 
ορισμένες βασικές αρχές πρέπει να διέπουν τις διευθετήσεις αυτές: 
η αγορά είναι το προνομιούχο μέσο για την επίτευξη της απαραίτησης ισορροπίας σε 
αποδεκτές οικονομικές συνθήκες, τόσο για τις βιομηχανίες που κάνουν χρήση της 
ενέργειας όσο και για τους καταναλωτές· 
η νομοθεσία πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στα μέτρα που είναι απαραίτητα για τη 
διατήρηση ενός αποτελεσματικού αλλά και δίκαιου ανταγωνισμού, μεταξύ των 
παραγόντων, ο οποίος θα επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, των 
υπηρεσιών και των κεφαλαίων, για να αποφευχθεί η πιθανότητα η απελευθέρωση της 
αγοράς να βλάψει τις επενδύσεις που γίνονται με στόχο την ενεργειακή απόδοση και 
που είναι απαραίτητες για την προστασία του περιβάλλοντος. 
πρέπει να διασφαλιστούν, στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς, τα μέσα που είναι 
απαραίτητα για τον χειρισμό των περιπτώσεων διακοπής του εφοδιασμού. 
67. Ο ρόλος της Κοινότητας συνίσταται στο να διαθέσει γι' αυταίJς τους στόχους το σι)νολο των 
οριζοντίων ή τομεακών μέσων που διαθέτει ώστε να διασφαλιστεί αφενός ότι η ολοκλiιρωση 
της αγοράς θα γίνει λαμβανομένων υπόψη όλων των αναγκών γενικού συμφέροντος και 
αφετέρου ότι η κοινοτική διάσταση θα μπορέσει να αξιοποιήσ€ι τις δράσεις και τις πολιτικές 
που αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, η δράση της Κοινότητας δεν μπορεί να 
αναπτυχθεί παρά μόνο με τη στήριξη των εθνικών πολιτικών, γεγονός που προϋποθέτει τη 
σύγκλιση μεταξύ των εθνικών πολιτικών αλλά και μεταξύ αυτών και της πολιτικής της 
Κοινότητας: γι' αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό να τεθούν κοινοί στόχοι, σαφείς και 
διαφανείς, που να μπορούν να χρησιμεύσουν ως πλαίσιο δράσης για τις δημόσιες αρχές αλλά. 
και για τους ιδιώτες-παράγοντες. Η εφαρμογή των μέτρων για την επίτευξη των στόχων 
απαιτεί διευθέτηση των διαφορών. 
3.1 Η πρωταρχική σημασία της Εσωτερικής Αγοράς Ενέργειας 
68. Η ενεργειακή πολιτική διέρχεται κατ' αρχάς από την ολοκλήρωση της αγοράς της Κοινότητας. 
Δεν εναπόκειται στην Κοινότητα να καθορίσει την επιλογή καυσίμων, γιατί οι εθνικές αρχές 
μπορούν να το πράξουν στο επίπεδό τους, δεδομένης της αυξανόμενης εσωτερικοποίησης των 
αγορών και της ανεξαρτησίας τους. Οι αρχές της μη διάκρισης της Συνθήκης πρέπει να 
εφαρμοστούν πλήρως, τόσο για τη διασφάλιση της ελευθερίας των επενδύσεων όσο και για τη . 
διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προ"ίόντων ενέργειας. 
69. Τα πολύ διαφορετικά σημεία εκκίνησης των κρατών μελών δεν θα πρέπει να τα αποτρέψουν 
από το να δεσμευτούν για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Η αγορά αυτή 
θα συμβάλει σε βασικές παραμέτρους της οικονομικής ζωής·το αποτέλεσμα θα είναι·η μείωση 
των τιμών, και η μεγαλύτερη απόδοση των διαφόρων διαδικασιών παραγωγής, μεταφοράς και 
διανομής της ενέργειας. Η αποκέντρωση των αποφάσεων, η μεγαλύτερη προσαρμογή στις 
προσδοκίες των χρηστών, η ορθολογική οργάνωση της παραγωγής, η στενότερη βιομηχανική 
συνεργασία καθώς και η παροχή κινήτρων για καινοτομίες, θα συμβάλουν επίσης ως 
παράγοντες αυξημένης παραγωγικότητας και ευελιξίας. 
32 
3.2 Ο συνυπολογισμός των βασικών στοιχείων 
70. Η ολοκλήρωση της αγοράς είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί με τη νομοθετική ρύθμιση ή με 
την ωτελευθέρωση της αγοράς. Το συμφέρον της Κοινότητας είναι να περιορίσει την κοινοτική 
νομοθεσία σε ό,τι είναι απολύτως απαραίτητο ώστε να συμβιβάσει την ελεύθερη κυκλοφορία 
και τους θεμιτούς στόχους των κρατών μελών. Στον τομέα της ενέργειας, τα βασικά και θεμιτά 
στοιχεία είναι: 
η προστασία των αποστολών του δημοσίου τομέα 
η ασφάλεια του εφοδιασμού 
η προστασία του περιβάλλοντος 
η ενεργειακή απόδοση 
Ωστόσο, οι μορφές παρέμβασης των δημοσίων αρχών σε καθένα από τους παραπάνω τομείς, 
θα πρέπει να είναι ανάλογες με τους στόχους και συμβατές με τις διατάξεις της Συνθήκης. Η 
αποστολή της ομάδας Molitor17 είναι να επιβεβαιώσει ότι οι υφιστάμενες εθνικές και 
κοινοτικές νομοθεσίες στους τομείς αυτούς είναι πράγματι δικαιολογημένες. Είναι γεγονός 
ότι θα πρέπει να αποφεύγονται τέτοιες ρυθμίσεις, όταν η βιομηχανία μπορεί- να λάβει μέτρα 
που να ικανοποιούν τις ανησυχίες της δημόσιας τάξης. Επομένως, μόνο σε ορισμένες 
περιπτώσεις θα είναι απαραίτητη η δημόσια παρέμβαση και, ενδεχομένως, και. η κοινοτική. 
3.3 Οι ωτοστολές γενικού οικονομικού συμφέροντος 
71. Στον τομέα της ενέργειας, όπως και σε άλλους τομείς, οι ωτοστολές γενικού συμφέροντος των 
οικονομικών υπηρεσιών, δηλαδή σε γενικές γραμμές η προστασία των συμφερόντων των 
καταναλωτών, κλήθηκαν πολλές φορές για να προστατεύσουν τις εθνικές αγορές τόσο από τον 
εσωτερικό ανταγωνισμό, όσο και από τον ενδοκοινοτικό ανταγωνισμό. Μπορεί εξ αρχής να 
θεωρηθεί ότι η αγορά είναι έτοιμη να ικανοποιήσει τις ωταιτήσεις των καταναλωτών· οι 
δυνατότητες παραγωγής και οι δυνατότητες εισαγωγής επαρκούν. 
Το ζήτημα τίθεται κυρίως για τους τομείς του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού, λόγω των 
φυσικών μονοπωλίων σε ορισμένα τμήματα του δίκτυου διανομής. Στο Συμβούλιο και στο 
Κοινοβούλιο συζητούνται προτάσεις με στόχο την εισαγωγή ενός βαθμού ανταγωνισμού στα 
δίκτυα, κυρίως μέσω της κατασκευής εναλλακτικών γραμμών. Στόχος των προτάσεων αυτών 
είναι η λειτουργία της αγοράς σύμφωνα με τους κανόνες της Συνθήκης. 
72. Η Επιτροπή έχει από τώρα και στο εξήs την ευθύνη να μεριμνά ώστε οι κανόνες που τίθενται 
ωτό τα κράτη μέλη να μην είναι αντίθετοι με τη Συνθήκη και να εφαρμόζονται προς το 
συμφέρον των καταναλωτών και της ασφάλειας του εφοδιασμού, σε κοινοτικό επίπεδο. Οι 
τρέχουσες δράσεις στον τομέα των διευρωπα·ίκών δικτύων εμπίπτουν ήδη σε αυτό το πλαίσιο, 
εφόσον στοχεύουν σε μεγαλύτερη φυσική και τεχνική ολοκλήρωση των δικτύων και σε 
καλύτερη γεωγραφική διανομή του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού. Συνεπώς, οι 
συλλογισμοί τους οποίους εισήγαγαν οι προτάσεις οδηγιών σχετικά με την ωτελευθέρωση των 
αγορών αερίου και ηλεκτρισμού θα πρέπει να συνεχιστούν σε τρεις τομείς: 
17 η συνεργασία μεταξύ των νομοθετικών αρχώv: η εξέλιξη των συστημάτων ηλεκτρισμού 
και φυσικού αερίου στην κατεύθυνση μίας μεγαλύτερης ολοκλήρωσης της λειτουργίας 
των δικτύων θα ενισχύσει σε ορισμένα κράτη μέλη τη διάκριση μεταξύ των ευθυνών της 
νομοθετικής ρύθμισης και των οικονομικών και εμπορικών ευθυνών των παραγωγών, 
μεταφορέων και διανομέων. Η επίβλεψη της καλής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς, 
Η ομάδα ΜΟLΙΊΌR είναι μία ομάδα από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες που δημιουργήθηκε 
από την Επιτροπή μετά από αίτημα του Συμβουλίου με εντολή να εξετάσει την κοινοτική και 
εθνική νομοθεσία που δυσχεραίνει την οικονομική ανάπτυξη της Κοινότητας 
33 
με τήρηση των κοινοτικών κανόνων, θα δικαιολογούσε την οργάνωση, σε ·κοινοτικό 
επίπεδο, μίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών νομοθετικών αρχών. 
η διαχείριση τωv δικτύων. λαμβάνοτας υπόψη την αυξανόμενη αλληλεξάρτηση των 
δικτύων, η οποία θα ενισχυθεί με την υιοθέτηση νέων κανόνων λειτουργίας της αγοράς 
της Κοινότητας, το ζήτημα που τίθεται είναι να γνωρίσουμε σε ποιόν βαθμό θα πρέπει 
να εξελιχθεί η μελλοντική εργασία της UCPτE (Ενωση για τον συντονισμό της 
παραγωγής και της μεταφοράς ηλεκτρισμού), προκειμένου να προσαρμοστεί στη 
λειτουργία μίας πιο ολοκληρωμένης αγοράς 
Η ανάπτυξη της ιδιωτικής παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων και των αγορών στις 
οποίες μέχρι τώρα λειτουργούσαν μονοπώλια παραγωγής, θα ενισχύσει τις συναλλαγές 
του ηλεκτρισμού και οι παραγωγοί ενός κράτους μέλους θα εξαρτώνται ανάλογα με την 
εμπορική τους στρατηγική, όλο και περισσότερο από τις άλλες αγορές. Η σημερινή 
οργάνωση των εν λόγω αγορών συνεπάγεται τη χρησιμοποίηση τόσων δικτύων όσος 
είναι και ο αριθμός των διαχειριστών και, συνεπώς, των εθνικών ή περιφερειακών 
περιοχών που θα πρέπει να καλυφθούν και που η καθεμία αντιστοιχεί σε μία πολιτική 
τιμων ή μία εμπορική στρατηγική. 
Στον τομέα του φυσικού αερίου υπάρχει συνεργασία μεταξύ των διαχειριστών των 
δικτύων διότι οι επενδύσεις για τη μεταφορά του αερίου είναι εξ ορισμού 
διασυνοριακές δεδομένης της εξάρτησης της Κοινότητας σε αέριο. Τα δίκτυα αυτά 
έχουν κατασκευαστεί από κοινοπραξίες οι οποίες καθορίζουν τις μεθόδους κοινής 
διαχείρισης. Η ανάπτυξη διασυνδέσεων μεταξύ διαφόρων ζωνών παραγωγής και η 
εισαγωγή κανόνων ανταγωνισμού δημιουργούν μία νέα κατάσταση. Μετά την εισαγωγή 
των κανόνων ανταγωνισμού, είναι δυνατόν να διατηρηθεί μία επαρκής συνεργασία για 
την καλή λειτουργία ενός πανευρωπα·ίκού δικτύου φυσικού αερίου; 
οι αvάγκες εvαρμόvισης: η εναρμόνιση των νομοθεσιών θα πρέπει να ανταποκρίνεται 
στα αυστηρά κριτήρια που τέθηκαν από τη Συνθήκη: θα πρέπει να έχει ως στόχο να 
διασφαλίσει ότι η λειτουργία της ενιαίας αγοράς δεν θα γίνεται σε βάρος των στόχων 
που επιδιώκονται από τις εθνικές νομοθεσίες και που απορρέουν από τη Συνθήκη· θα 
πρέπει να τηρεί την αρχή της αναλογικότητας. 
Στον τομέα της ενέργειας, ο εντοπισμός των αναγκών εναρμόνισης προσκρούει στο 
γεγονός ότι, συχνά, οι στόχοι που επιδιώκονται από τα συστήματα οργάνωσης του 
τομέα στα κράτη μέλη συγχέονται με τα ίδια τα συστήματα. 
Η μελλοντική πολιτική θα πρέπει, λοιπόν, να εντοπίσει τις ακριβείς ανάγκες 
εναρμόνισης, οι οποίες θα έπρεπε αργότερα να συνοδεύσουν την εισαγωγή των 
κανόνων ανταγωνισμού, κάνοντας διάκριση μεταξύ αυτών που αφορούν το σύνολο της 
Κοινότητας και αυτών που αφορούν έναν περιορισμένο αριθμό κρατών μελών· στη 
δεύτερη περίπτωση, η Επιτροπή θα εξετάσει τις δυνατότητες που παρέχονται από το 
άρθρο Ι Ο Ι για να ξεπεραστούν τα εμπόδια που επηρεάζουν τις συναλλαγές 
ηλεκτρισμού και αερίου μεταξύ ορισμένων κρατών μελών, λαμβάνοντας υπόψη τις 
πραγματικές δυνατότητες μεταφοράς. 
3. 4 Η ασφάλεια του εφοδιασμού 
73. Η ανάλυση των προοπτικών στον τομέα της ενέργειας δικαιολογεί τις ανησυχίες απέναντι 
στην αυξανόμενη εξάρτηση της Κοινότητας. Η εξέλιξη αυτή θα πρέπει να οδηγήσει σε 
προσανατολισμούς για δράση, των οποίων η κατάληξη θα είναι να δοθεί στην Κοινότητα η 
δυνατότητα να απαντήσει στις ανησυχίες αυτές. 
Η προσφυγή σε όλα τα καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρισμού θα πρέπει να συνεχιστεί. Αυτό 
μπορεί να γίνει με την υιοθέτηση ή την ενίσχυση δημόσιων δράσεων που αφορούν: 
34 
(i) την εκμετάλλευση των οικείων πόρων της Ένωσης, μέσω προσπαθειών έρευνας 
και ανάπτυξης στον τομέα των υδρογονανθράκων, γεγονός που συνεπάγεται τον 
επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων των προγραμμάτων έρευνας της 
Κοινότητας· 
(ii) η διατήρηση ορισμένης παραγωγής άνθρακα υπό συνθήκες οικονομικού 
ορθολογισμού και η συνέχιση των προσπαθειών ΕΤΑ για τις καθαρές 
τεχνολογίες-
(iii) η ωτοδοχή της επιλογής της πυρηνικής ενέργειας σύμφωνα με τις δεσμεύσεις 
που ελήφθησαν στο πλαίσιο της Συνθήκης Euratom. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο 
με μία ε μία προσπάθεια διευκρίνησης των εγγυήσεων ασφάλειας που παρέχουν 
οι αναπτυσσόμενες τεχνολογίες και τη βελτίωση των πυρηνικών σταθμών 
ηλεκτροπαραγωγής των ανατολικών χωρών. Χωρίς μία τέτοια αποδοχή, η 
ανάπτυξη των συναλλαγών ηλεκτρισμού και η ελευθερία επενδύσεων θα 
δημιουργήσουν εντάσεις, καθώς θα εμφανιστεί η τάση να γίνονται επενδύσεις 
σε κράτη μέλη που δέχονται την πυρηνική ενέργεια για να εισάγεται κατόπιν 
από τα κράτη αυτά ηλεκτρισμός-
(ίν) Η διευθέτηση της έμμεσης φορολογίας κατά τρόπο που να διασφαλίζει την 
ισότητα ανταγωνισμού μεταξύ των καυσίμων υποκατάστασης· αυτό προφανώς 
θα γίνει με τον περιορισμό των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ των εθνικών 
φορολογικών συστημάτων για τα προ"ίόντα ενέργειας και, κυρίως, με τη συνεχή 
πρόοδο προς την εναρμόνιση των ποσοστών μεταξύ των κρατών μελών· 
(ν) Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας με δράσεις που 
υποστηρίζονται περισσότερο σε θέματα π.χ. τυποποίησης και ΕΤ Α· 
(νί) Η πλαισίωση των εθνικών και κοινοτικών χρηματοοικονομικών παρεμβάσεων 
σε συνάρτηση με τους κοινούς ενεργειακούς στόχους: διαφοροποίηση των 
καυσίμων, προστασία του περιβάλλοντος και δίκτυα μεταφοράς και διανομής-
(νίί) Η εξάλειψη των περιορισμών χρησιμοποίησης του πετρελαίου για την παραγωγή 
ηλεκτρισμού· 
74. Ο τομέας της ενέργειας χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη μακροπρόθεσμων συμβάσεων, οι 
οποίες υποτίθεται ότι διασφαλίζουν τη συνέχιση του εφοδιασμού και την απόσβεση των 
επενδύσεων. Αυτές οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις δημιουργήθηκαν σε συνάρτηση με τις 
προβλέψεις της ζήτησης στην αγορά, η οποία αυτήν τη στιγμή είναι ισχυρά προστατευόμενη· 
η διαφάνεια αυτών των συμβατικών σχέσεων διασφαλίζεται ενώπιον των εθνικών δημοσίων 
αρχών, ώστε να είναι .βέβαιο ότι ανταποκρίνονται στις εθνικές ανάγκες. 
Η ανάπτυξη του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της Κοινότητας θα καταστεί δυσχερέστερη, 
καθώς η βιομηχανία των θιγόμενων τομέων αντιτίθεται. Ο έλεγχος της αγοράς και η 
σύμπραξη με τις εθνικές αρχές δεν θα μπορέσει να ικανοποιήσει την ανάγκη να ληφθεί υπόψη 
η ασφάλεια του εφοδιασμού σε κοινοτικό επίπεδο. 
Η διαφάνεια των συμβάσεων εφοδιασμού είναι άραγε απαραίτητη για την ασφάλεια του 
εφοδιασμού και θα έπρεπε άραγε να δοθεί στο σύνολο των εθνικών δημοσίων αρχών η 
δυνατότητα εκτίμησης των επιπτώσεων των συμβολαίων που διαπραγματεύεται μία επιχείρηση 
ή μία ομάδα επιχειρήσεων στη λειτουργία κάθε εθνικής αγοράς; 
Είναι πάντως φανερό ότι οι δράσεις των επιχειρήσεων σε μία εθνική αγορά θα έχουν 
επιπτώσες στο σύνολο της ευρωπα·ίκής αγοράς και ως εκ τούτου απαιτούν τη μέγιστη 
διαφάνεια, τηρουμένου βέβαια του εμπιστευτικού χαρακτήρα των διαπραγματεύσεων. 
35 
75. ·Η διαχείρηση των καταστάσεων κρίσης: οι επιχειρήσεις πετρελαίου αμφισβήτησαν το σύστημα 
υποχρεωτικής αποθεματοποίησης που έχει υιοθετήσει η Κοινότητα, διότι θα δημιουργούσε 
αδικαιολόγητο κόστος, του οποίου η χρηματοδότηση, σύμφωνα με τις επιχειρήσεις, θα έπρεπε 
να βαρύνει τους χρήστες. 
Είναι γεγονός ότι βάσει αυτού του συστήματος οι επιχειρήσεις του τομέα βαρύνονται με το 
κόστος των μέτρων δημοσίας τάξεως· επαφίεται λοιπόν στις δημόσιες αρχές να μειώσουν στο 
ελάχιστο το κόστος δίνοντας τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να διαχειριστούν τα αποθέματα 
για το σύνολο του κοινοτικού χώρου. Η δημιουργία εθνικών .οργανισμών ωτοθεματοποίησης 
θα διεσφάλιζε αφενός στον συνυπολογισμό του συμφέροντος ~αθενός ωτό τους 
ενδιαφερόμενους παράγοντες (διυλιστές και εισαγωγείς) και αφετέρου θα μείωνε το κόστος . 
της aποθεματοποίησης. 
76. Τίθεται επίσης το ζήτημα της πρόκλησης που συνιστά η ανάπτυξη της αγοράς του φυσικού 
αερίου. Οι αναλύσεις δείχνουν μία διαρκή αύξηση του καυσίμου αυτού στην κοινοτική αγορά 
και, κατά συνέπεια, μία αυξανόμενη εξάρτηση από ένα περιορισμένο αριθμό προμηθευτών. 
Οι επιχειρήσεις στον τομέα του αερίου έχουν αναπτύξει οι ίδιες, είτε_ με δική τους 
πρωτοβουλία, είτε μετά από προτροπή των δημοσίων αρχών, μία πολιτική αποθεματοποίησης 
για να αντιμετωπίσουν τις διακοπές εφοδιασμού· συμβόλαια που μπορούν να διακοπούν 
υπογράφηκαν με τους χρήστες, δίνοντας τη δυνατότητα εύκολης αλλαγής καυσίμων. 
Μολονότι η αγορά του φυσικού αερίου δεν έχει διεθνή διάσταση, όπως η αγορά του 
πετρελαίου, διακοπές εφοδιασμού θα είχαν αμέσως rτιπτώσεις στα άλλα καύσιμα. Γι' αυτό, 
η κατάσταση στον τομέα του φυσικού αερίου στην Κοινότητα θα δικαιολογούσε μία από 
κοινού επιτήρηση από τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα 
στις δημόσιες αρχές να προβλέψουν κάθε δυσκολία. Θα δικαιολογούσε επίσης τη διαφάνεια 
των μέτρων που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση 
μίας κατάστασης κρίσης. 
3.5 Η διεθνής συνεργασία 
77. Είναι απαραίτητη η δημιουργία μίας στρατηγικής πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας με 
τις προμηθεύτριες χώρες, στην οποία θα περιλαμβάνεται η διαχείριση των διμερών και 
πολυμερών συμφωνιών που συνάπτονται από την Κοινότητα καθώς και· τα χρηματοδοτικά 
μέσα που τίθενται στη διάθεση των συμφωνιών αυτών. Πρέπει να δημιουργηθούν 
διαρθρωμένοι μηχανισμοί διαλόγου: 
(ί) Εκπόνηση ενός προγράμματος συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας με τις 
τρίτες χώρες, καταναλώτριες και παραγωγούς, το οποιο θα βασίζεται στην 
πρότυπη εμπειρία που καθίσταται δυνατή από τα σημερινά μέσα του 
προϋπολογισμοι), ώστε να θεμελιωθεί ένας διαρκi1ς διάλογος μεταξύ της 
Κοινότητας και αυτών των χωρών, και το οποίο Οα κινητοποιi1σει τους 
ενδιαφερόμενους βιομηχανικούς κύκλους· 
(ii) Ο Ευρωπα·ίκός Χάρτης Ενέργειας, πέρα από τους κανόνες που θέτει όσον 
αφορά τις συναλλαγές και τη διαχείριση των επενδύσεων, θα επιτρέψει τον 
διαρκή διάλογο μεταξύ των χωρών που βρίσκονται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο 
και την ανάπτυξη συγκεκριμένων σχεδίων συνεργασίας· 
(ίίί) Ο διάλογος παραγωγών/καταναλωτών σε υπουργικό επίπεδο θα επιτρέψει την 
καλύτερη αμοιβαία κατανόηση· 
(iv) Η συνεργασία με τις χώρες της Μαύρης Θάλασας είναι σημαντική για την 
ασφάλεια των διαμετακομίσεων προς την Κοινότητα· 
36 
(ν) 
(νί) Η βοήθεια στις χώρες της Μεσογείου πρέπει να ενισχυθεί με στόχο την 
δημιουργία ενός κλίματος ευρω-μεσογειακής συνεργασίας·η αλληλεξάρτηση των 
χωρών αυτών θα δικαιολογούσε μία πολυμερή προσέγγιση, αντίστοιχη με αυτή 
του Ευρωπα·ίκού Χάρτη Ενέργειας. 
Η ανάπτυξη των διευρωπα·ίκών δικτύων. Σύμφωνα με τη Συνθήκη του 
Μάαστριχτ, η δράση στον τομέα των δικτύων μπορεί να λάβει διεθνή διάσταση. 
Ήδη αυτή η διάσταση ωτορρέει ωτό την πρόταση ενός καταλόγου έργων κοινού 
συμφέροντος. Η έγκριση αυτού του καταλόγου θα μπορούσε να ωτοτελέσει τη 
βάση για μιά προσέγγιση της Κοινότητας, τόσο στο πλαίσιο του Ευρωπα·ίκού 
Χάρτη Ενέργειας, όσο και στο πλαίσιο της ΔΑΣΕ, για να διασφαλίσει τις 
ωταραίτητες επενδύσεις για την υλοποίηση και την εκμετάλλευση των δικτύων 
αυτών. 
3. 6 Η προστασία του περιβάλλοντος 
78. Επιδιώκοντας μία σφαιρική ανταγωνιστικότητα η Κοινότητα θα πρέπει να σημειώσει πρόδο 
στη μείωση του εξωτερικού κόστους περιβάλλοντος, το οποίο περιορίζει τη γενική ευημερία 
των πολιτών της Κοινότητας. Η Επιτροπή ανέκαθεν υποστήριζε την ενσωμάτωση της 
περιβαλλοντικής διάστασης στις πολιτικές των διαφόρων τομέων και την ευρύτερη προσφυγή 
σε μέσα χάραξης πολιτικής, βασισμένα στην αγορά, ως ωτοφασιστικό στοιχείο της στρατηγικής 
για την εσωτερικοποίηση του κόστους. Είναι φανερό ότι οι αρχές αυτές εφαρμόζονται εξίσου 
και στον τομέα της ενέργειας. 
Σαφώς, οι πολιτικές αυτές πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε να σταθμίζουν το κόστος 
και τα πλεονεκτήματα, λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια που εμπλέκονται στην επιλογή των 
μέσων πολιτικής. Κατά γενικό κανόνα, αυτό θα ωταιτήσει τον επανωτροσανατολισμό προς 
την κατεύθυνση μίας ευρύτερης χρησιμοποίησης των οικονομικών μέσων, δεδομένου ότι τα 
μέσα αυτά θα επιτρέπουν να βρεθούν λύσεις με ελάχιστο κόστος. Υπάρχει ένα φάσμα 
οικονομικών μέσων, το καθένα ωτό τα οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαιτερότητες όπως: τέλη 
και φόροι, διαπραγματευόμενες ποσοστώσεις, συστήματα επιστρεπτέων εγγυήσεων, τεχνικές 
ρυθμίσεις σχετικά με προ·ίόντα κατανάλωσης και, ενίοτε, προαιρετικές συμφωνίες. 
79. Η ανάπτυξη αυτών των μέσων και η προτεραιότητα που θα δοθεί σε κάθε ένα από αυτά θα 
πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κυρίως: 
την ανταγωνιστικότητα στον τομέα της βιομηχανίας, η οποια θα πρέπει να δικαιολογεί 
τα μέτρα που δεν επηρεάζουν τη θέση των επιχειρήσεών μας στις κοινοτικές και 
εξωτερικές αγορές· 
τη δυνατότητα της βιομηχανίας να υλοποιήσει τις προαιρετικές συμφωνίες και τη 
δυνατότητα της Κοινότητας να τις προωθήσει· 
τη δυνατότητα δράσης της Κοινότητας, η οποία δικαιολογεί την προσφυγή σε μέσα που 
αντιστοιχούν στη δυνατότητα ωτοτελεσματικής λήψης ωτοφάσεων από το Συμβούλιο 
και το Κοινοβούλιο. 
37 
3. 7 Η ενεργειακή απόδοση 
80. Οι ευρωπα"ίκές δημόσιες αρχές έχουν την υποχρέωση να προωθήσουν την ενεργειακή απόδοση, 
πρώτον διότι συμβάλλει στην προστασία του περ43άλλοντος και δεύτερον και κυριότερο διότι 
ωτοτελεί τη μόνη συναινετική απάντηση στην πρόκληση της ενεργειακής εξάρτησης. Η 
παρέμβαση αυτή των δημοσίων αρχών καθίσταται περισσότερο απαραίτητη, δεδομένου ότι το 
επίπεδο των τιμών δεν προτρέπει καθόλου προς αυτήν την κατεύθυνση. 
Η ενίσχυση της δράσης των δημοσίων αρχών στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης είναι 
ωταραίτητη, διότι το θέμα αυτό ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών, οι 
οποίοι διαβλέπουν σε αυτό ένα μέσο κατωτολέμησης κάθε είδους ρύπανσης με διάφορους 
τρόπους: χρησιμοποίηση των τεχνολογιών, παρέμβαση στον τομέα των μεταφορών, αλλά και 
αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηστών. 
81. Η παρέμβαση της Κοινότητας μπορεί να λάβει χρηματοδοτικές και κανονιστικές μορφές: 
χρηματική υποστήριξη της ΕΤΑ για την ενεργειακή ωτόδοση και την εξοικονόμιση 
ενέργειας στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης· 
χρηματικά κίνητρα, τα οποία πρέπει να συνοδεύουν τη συνεργασία με τις 
ανάπτυσσόμενες ή υπό ανάπτυξη χώρες, καθώς και τον περιφερειακό ενεργειακό 
προγραμματισμό. Τα κράτη μέλη διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο σε αυτό και η 
Κοινότητα παρεμβαίνει μόνο για να αξιοποιήσει τις εθνικές προσπάθειες: η ευρωπα"ίκή 
διάσταση μπορεί, κινητοποιώντας την ευρωπα·ίκή βιομηχανία γύρω από ένα έργο, να 
συμβάλει στο να εμφανιστούν οι απαραίτητες συνέργειες στη βιομηχανία για την 
προώθηση των τεχνολογιών μας. Η ευρωπα"ίκή διάσταση πρέπει, μέσω των ανταλλαγών 
εμπειρί<;ις μεταξύ των διαφόρων περιφερειών ή πόλεων της Κοινότητας, να συμβάλει 
στην καλύτερη διαχείριση των πόρων, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές των 
δεδομένων. Οι ίδιες ανταλλαγές εμπειριών θα πρέπει να είναι επίσης δυνατές στις 
εκστρατείες ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης 
η ρύθμιση φαί νεται αναπόφευκτη προκειμένου να επηρεαστεί η συμπεριφορά των επι 
μέρους καταναλωτών. Η ρύθμιση αυτή, στο μέτρο που επηρεάζει την ελεύθερη 
κυκλοφορία των εμπορευμάτων, θα πρέπει να γίνει σε κοινοτικό επίπεδο αλλά θα 
πρέπει επίσης να τηρεί τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Μόνο 
αυτή είναι σε θέση να διορθώσει τις τάσεις αύξησης της ενεργειακής έντασης και πρέπει 
να συμβάλει στη διάδοση των νέων τεχνολογιών στην αγορά. 
3. 8 Η τεχνολογία 
82. Οι προσπάθειες για την έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη καθώς και η προώθηση των 
καινοτόμων τεχνολογιών στην αγορά και η διάδοσή τους στον βιομηχανικό ιdτό συμβάλλουν 
στην υλοποίηση των ενεργειακών στόχων που έχουν προσδιοριστεί. Όταν διεξάγονται στο 
επίπεδο της Κοινότητας, οι δράσεις επιτρέπουν την αξιοποίηση των συνεργειών, τη 
συγκέντρωση των μέσων και την ενίσχυση των πιθανοτήτων συνεργασίας μεταξύ των 
βιομηχανι<bν των κρατ<bν μελών. 
Με τον τρόπο αυτό θα αναπτυχθούν τεχνικές για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και 
την καλύτερη εκμετάλλευση των ορυκτών ενεργειακών πηγών, με στόχο να καταστεί 
οικονομικότερη η προσφυγή στις νέες και ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. Η διαφοροποίηση 
ανάμεσα στις διάφορες μορφές ενέργειας θα επωφεληθεί από τα παραπάνω και οι 
τεχνολογικές αυτές εξελίξεις θα ενισχύσουν τις δυνατότητες εξαγωγών της κοινοτικής 
βιομηχανίας. 
38 
83. θα πρέπει, λοιπόν, να ξ εκ ι νήσει ένας διάλογος για τα χαρακτηριστικά της εφαρμογής 
κοινοτικών μέτρων ΕΤΑ, η οποία θα καλείται: 
να παρουσιάζει συνοχή με την ενεργειακή πολιτική 
να είναι ικανή να ενισχύσει τη δράση των κρατών μελών 
να είναι ικανή να βελτιώσει την ανταγωνιστική βάση της ευρωπα"ίκής βιομηχανίας, 
κυρίως για τις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις. 
3.9 Ο ρόλος της Κοινότητας 
84. Ο ρόλος της Κοινότητας στον τομέα της ενέργειας, όπως και στον τομέα της βιομηχανίας, θα 
πρέπει να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι ενεργοί παράγοντες είναι οι επιχειρήσεις και ότι 
η αγορά θα πρέπει κατ' αρχάς να αντq.ποκρίνεται στις απαιτήσεις των καταναλωτών και της 
κοινωνίας στο σύνολό της. 
Μέσα στο γενικό αυτό πλαίσιο, η Κοινότητα θα πρέπει να θέσει στη διάθεση της ενεργειακής 
πολιτικής τα μέσα που διαθέτει και τα οποία είναι είτε ικανά να εyισχύσουν την 
αποτελεσματικότητα της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, είτε χρήσιμα για την αξιοποίηση 
των εθνικών πολιτικών. Η δράση της Κοινότητας θα πρέπει να συμβάλει οπωσδήποτε στην 
εφαρμογή των διεθνών δεσμεύσεων της Κοινότητας και στη δράση των διεθνών οργανισμών, 
των οποίων είναι μέλος. 
' 85. Το ζήτημα είναι, επομένως, να δούμε πώς θα είναι δυνατό να εξασφαλιστεί μια προσέγγιση 
σύγκλισης γύρω από κοινούς στόχους όταν η ευθύνη εφαρμογi1ς των στόχων αυτών έχει 
κατανεμηθεί ανάμεσα στις επιχειρήσεις και ανάμεσα στις εθνικές και κοινοτικές δημόσιες 
αρχές. Το πρόβλημα είναι να κάταστεί εφικτή η δημιουργία εμπιστοσίJνης μεταξ1' των κρατά>ν 
μελών, μέσω της διαφάνειας, του διαλόγου και της ανταλλαγi1ς πληροφοριών, η οποία θα 
εξασφαλίσει τη σύγκλιση εν μέσω των διαφορών. Είναι φανερό ότι η ενεργειακή κατάσταση 
θα εξακολουθεί να διαφέρει από το ένα κράτος στο άλλο, όπως συμβαίνει και σε κάθε 
βιομηχανικό κλάδο. Όμως, σε σχέση με τους άλλους βιομηχανικούς κλάδους, το δημόσιο 
συμφέρον απαιτεί να εξασφαλιστεί η παροχή ενέργειας υπό ευνο "ίκές συνθήκες σε μία αγορά 
ολοκληρωμένη και ανταγωνιστική, το συμφέρον δε των κρατών μελών είναι να φροντίσουν 
ώστε η παρέμβαση των δημοσίων αρχών να είναι σύμφωνη προς το συλλογικό συμφέρον της 
Κοινότητας. 
86. Η σύγκλιση θα πρέπει κατ'αρχάς να εξασφαλιστεί στο επίπεδο των αναλύσεων. Αυτό που 
επιζητείται από μία ενεργειακή πολιτική είναι να συνοδεύει τις εξελίξεις της αγοράς ώστε να 
μπορεί κάθε στιγμή να προσαρμόζεται στις εν λόγω εξελίξεις. Όμως, οι εξελίξεις αυτές ·στην 
εσωτερική αγορά της Κοινότητας θα εξαρτώνται, στο μέλλον, όλο και περισσότερο από την 
εξέλιξη της κατανάλωσης, της παραγωγής και των συνθηκών μεταφοράς σε παγκόσμιο 
επ{πεδο. Οι αναλύσεις αυτές γίνονται μέσα στις επιχειρήσεις και στους διεθνείς οργανισμούς.· 
Χωρίς να υπάρχει επικάλυψη στις εργασίες αυτές και με τη χρησιμοποίηση .των 
αποτελεσμάτων τους, φαίνεται ότι είναι απαραίτητο να διαθέτει η Κοινότητα μέσα ανάλυσης 
ικανά να διαφωτίσουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και διαχείρισης σε κοινοτικό επίπεδο. 
Είναι πράγματι φανερό ότι η εφαρμογή των κανόνων λειτουργίας της εσωτερικής αγορό.ς, η 
ορθή τοποθέτηση των προτεραιοτήτων στον τομέα της έρευνας, του περιβάλλοντος, της 
διεθνούς συνεργασίας, των δικτύων, της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, πρέπει να 
βασίζεται σε μία αμοιβαία ανάλυση των προβλημάτων και των τάσεων της αγοράς. 
Η συνεργασία των ακαδημα"ίκών κύκλων, της βιομηχανίας, των καταναλωτών και των 
διοικήσεων στα πλαίσια ενός διαφανούς και ανοικτού μηχανισμού θα αποτελούσε εγγύηση για 
μία συνεκτική ανάλυση με στόχο την ανάπτυξη μίας ενεργειακής πολιτικής. 
39 
87. Η σύγκλιση θα πρέπει επίσης να εξασφαλιστεί με το διάλογο ανάμεσα στο κοινοτι)'tό και στο 
εθνικό επίπεδο, μέσα σε κλίμα σεβασμού των προνομιων καθενός. θά πρέπει οι εθνικές 
ενεργειακές πολιτικές να θεωρούνται ως ένα ζήτημα κοινού συμφέροντος, όπως και οι εθνικές 
οικονομικές πολιτικές. Θα πρέπει να καθιερωθεί ένα κοινό πλαίσια εξέτασης των εθνικών 
ενεργειακών πολιτικών, το οποίο θα επιτρέπει στην Επιτροπή να παρουσιάζει τακτικά στο 
Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο εκθέσεις για τη συνοχή των πολιτικών αυτών με τους κοινούς 
στόχους. Με τον τρόπο αυτό δεν επιζητείται να επιτευχθεί μια εναρμόνιση των πολιτικών που 
δεν θα ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα της αγοράς και των δομών, αλλά να 
εξασφαλισθεί ότι καθένας από τους δημόσιους φορε{,ς θα συμβάλλει στην υλοποίηση των 
κοινών στόχων. 
88. Η σκέψη την οποία η Πράσινη Βίβλος προτίθεται να προβάλει θα συμβάλει στην εφαρμογή της 
Συνθήκης για την Ένωση. Πράγματι, προοπτική τόσο των κοινών στόχων που μπορεί να θέσει 
η Κοινότητα όσο και της σημασίας και της αποτελεσματικότητας των μέσων που οι . 
υφιστάμενες πολιτικές προσφέρουν στην Κοινότητα για να πετύχει τους στόχους αυτούς, 
αποτελεί ένα βασικό στοιχείο για τον καθορισμό της μελλοντικής κοινοτικής ενεργειακής 
πολιτικής. 
40 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α-ΤΟ ENEPrEIAKO ΠΛΑΙΣΙΟ 
41 
ΤΟ ENEPrEIAKO ΠΛΑΙΣΙΟ 
Α. Ι Οι ενεργειακές επιπτώσεις του νέου νεωπολιτικού πλαισίου 
Α.2 Οι διάφορες αγορές 
2.1 Άνθρακας 
2.2 Πετρέλαιο και φυσικό αέριο 
2.3 Ηλεκτρική ενέργεια 
2.4 Ο τομέας της πυρηνικής ενέργειας 
2.5 Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 
2.6 Η εξοικονόμηση ενέργειας 
Α.3 Οι νέες τεχνολογίες 
3.1 Η προσφορά ενέργειας 
3.2 Η ζήτηση ενέργειας 
Α.4 Η προστασία του περ~λλοντος 
Α.5 Η περιφερειακή διάσταση. η οικονομική και κοινωνική συνοχή 
42 
A.l Οι εvεοyειακές επιπτώσεις του νέου yεωπολιτικού πλαισίου 
Η διεθνής ενερyειακή σννερyασία αποτελεί επιτακτική ανάγκη λόyω: 
της αύξησης της ρύπανσης ως αποτέλεσμα της αύξησης της κατανάλωσης, 
κvρίως στις αναπτvσσόμενες χώρες· 
τοv ρόλοv τη; ενέρyειας yια τη σταθερότητα των κοινωνιών, είτε στις 
καταναλώτριες είτε στις παραyωyοvς χώρες· 
τη; αvξανόμενη; εξάρτηση; τη; Κοινότητα;· 
τη; ανάπτvξη; των παγκόσμιων αyορών yια τις τεχνολοyίες παραyωyής, 
μεταφοράς, διανομή; και κατανάλωση;. 
89. Το παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο γνώρισε σημαντικές ανακατατάξεις κατά τη 
διάρκεια των τελευταίων ετών, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την ενεργειακή κατάσταση: 
Στο πολιτικ6 επίπεδο: η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι δημοκρατικές εξελίξεις 
στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αλλά και σε πολλές χώρες της Λατινικής 
Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας, καθώς και η διαδικασία ειρήνευσης που 
ξεκίνησε στη Μέση Ανατολή· 
Στο οικοvομικ6 επίπεδο: η επιδίωξη της διεθνοποίησης της οικονομίας με την 
υπογραφή των συμφωνιών της GATT και πολλών περιφερειακών συμφωνιών ελεύθερων 
συναλλαγών (Συνφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών της Βορείου Αμερικής, μεταξύ του 
Μεξικού, του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών) ή οικονομικής ολοκλήρωσης 
(MERCOSUR μεταξύ της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της 
<:}ι](!()_~ουάης)· jη_ ~μφ_<ίνιση νέων εταίρων στο διεθνές εμπόριο. 
90. Παραδόξως, οι αλλαγές αυτές δεν μεταφράζονται απαραίτητα, στον τομέα της ενέργειας, σε 
μία μεγαλύτερη ασφάλεια του εφοδιασμού της Κοινότητας. Σίγουρα, από βιομηχανική 
άποψη, προσφέρουν νέες ευκαιρίες επενδύσεων στις ενδιαφερόμενες χώρες· από ενεργειακή 
άποψη, προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα στις εμπορικές και πολιτικές σχέσεις αλλά 
δημιουργούν νέους πόλους κατανάλωσης που είναι πιθανόν να συμβάλουν σε σ:rένωση της 
αγοράς η οποία υπό ορισμένους όρους θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στις τιμές. Οι 
ανακατατάξεις αυτές δημιουργούν λοιπόν νέες ανάγκες για ενεργειακή συνεργασίρ~. 
91. Η έντονη δημογραφική και οικονομική ανάπτυξη που θα γνωρίσουν οι Τρίτες Μεσογειακές 
Χώρες στον ορίζοντα του 2020 θα επιφέρει σημαντική αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας 
(σχεδόν τριπλασιασμός) και ηλεκτρισμού (τετραπλασιασμός). 
Στο επίπεδο της προσφοράς, η επιδίωξη της αύξησης των εξαγωγών σε φυσικό αέριο 
και η διατήρηση των εξαγωγών πετρελαιοειδών, με την ταυτόχρονη εξασφάλιση του 
εφοδιασμού των εσωτερικών αγορών, θα απαιτήσουν μία σημαντική αύξηση της 
παραγωγής ενέργειας. Επομένως, θα χρειαστεί να καταβληθεί μία σημαντική 
προσπάθεια αναζήτησης/ παραγωγής. 
Όaov αφορά τοv ηλεκτρισμ6, η αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης δημιουργεί ανάγκες 
στο επίπεδο της παραγωγής, της μεταφοράς και της χρησιμοποίησης, για τα οποία 
είναι ωταραίτητη η συνεργασία της Ευρώπης. 
43 
Όσον αφορά τη μεταφορά τωv vδρογοναvθράκωv, η Μαύρη Θάλασσα κατέχει 
στρατηγική θέση για τον εφοδιασμό της Κοινότητας· η πολιτική και περιβαλλοντική 
κατάσταση της περιοχής θα επηρεάσει σαφώς τις συνθήκες εφοδιασμού. 
92. Οι χώρες του αρα{Χ?-περσικού Κόλπου (χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου+ 
του Ιράν και του Ιράκ) αντιπροσωπεύουν σήμερα το 35% του εφοδιασμού σεπετρέλαιο της 
Ευρώπης. Είναι πολύ πιθανό η συμμετοχή τους στοy ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης να 
αυξηθεί ακόμα περισσότερο στο μέλλον. Πράγματι, έχουν προβλεφθεί τεράστιες επενδύσεις 
για την ανάπτυξη του τομέα των υδρογονανθράκων και ειδικότερα του φυσικού αερίου. Η 
ανάπτυξη των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων με τις χώρες αυτές και, κυρίως, το σχέδιο 
συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών με τις χώρες του Κόλπου θα συμβάλει στην εξασφάλιση 
τόσο των επενδύσεων στις χώρες αυτές όσο και του εφοδιασμού της Κοινότητας. 
93. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Κοινότmας των Ανεξαρτήτων 
Κρατών αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά προβλήματα ενεργειακής απόδοσης, ασφάλειας των 
επενδύσεών τους και προστασίας του περιβάλλοντος. Όμως, η ενεργειακή κατάσταση είναι 
διαφορετική για τις χώρες που εισάγουν και τις χώρες που παράγουν ενέργεια. 
-
Για τις ευρωπαϊκές χώρες που εισάγουν ενέργεια, η διάλυση της COMECON και της 
Σοβιετικής Ένωσης είχε ως συνέπεια την αύξηση του κόστους του εφοδιασμού τους. 
Παράλληλα, η συστολή της οικονομικής δραστηριότητας μειώνει τις ενεργειακές τους 
ανάγκες αλλά σε πολύ μικρές αναλογίες, δεδομένου του πολύ χαμηλού επιπέδου 
ενεργειακής ωτόδοσης. Η προοδευτική ανάκαμψη της δραστηριότητας των χωρών 
αυτών θα πρέπει να επιφέρει αύξηση της ενεργειακής τους ζήτησης από σήμερα μέχρι 
το τέλος του αιώνα, μολονότι οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγής είναι πολύ 
περιορισμένες: οι χώρες αυτές διαθέτουν κυρίως άνθρακα και πυρηνικt1 ενέργεια, 
μορφές ενέργειας που δημιουργούν προβλήματα στο περιβάλλον, ενώ δεν διαθέτουν 
τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους για την αναδιάρθρωση. Στο μέλλον, θα 
μπορούσε να γίνει διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας ή της προέλευσης της 
ενέργειας, για παράδειγμα, μέσω της διασύνδεσης των δικτύων με την Ευρώπη. 
Όσον αφορά τις χώρες παραγωγούς, κυρίως τη Ρωσσία, οι οικονομικές και πολιτικές 
αλλαγές επηρέασαν σημαντικά τις επενδύσεις, την παραγωγή και το εμπόριο 
ενέργειας. 
Η παραγωγή ενέργειας θα μπορούσε ακόμα να μειωθεί το 1995 και να αυξηθεί εκ νέου 
το 1996 σημαντικά για το πετρέλαιο, με αργότερο ρυθμό για το φυσικό αέριο, ενώ η 
παραγωγή του άνθρακα θα έπρεπε, στην καλύτερη περίπτωση, να παραμείνει στάσιμη. 
Υπ' αυτές τις συνθήκες, οι καθαρές εξαγωγές θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά 
κατά την περίοδο 1995-2000 και λιγότερο στη συνέχεια, κυρίως λόγω της οικονομικής 
ανάκαμψης στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. 
Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας δεν θα έπρεπε να εμφανίσει πρόοδο για όσο χρόνο 
δεν υπάρχει εγγύηση για την αξιοπιστία και την ασφάλεια των υφισταμένων 
εγκαταστάσεων. Ωστόσο, τίποτα δεν εγγυάται ότι μπροστά στις δυσκολίες ενεργειακού 
εφοδιασμού, ορισμένες από αυτές τις χώρες δεν θα επαναλάβουν προγράμματα αυτού 
του τύπου. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα έπρεπε να συνεχίσει και 
να αυξήσει τις προσπάθειες συνεργασίας με τις χώρες αυτές όσον αφορά: 
την ωτοκατάσταση του δυναμικού παραγωγής υδρογονανθράκων στις δημοκρατίες της 
ΚΑΚ, 
την ενεργειακή απόδοση, 
την προστασία του περιβάλλοντος και την πυρηνική ασφάλεια, 
44 
τη βελτίωση του ενεργειακού ισοζυγίου των χωρών αυτών μέσω δράσεων ενεργειακού 
προγραμματισμού και βοηθειας για την αξιοποίηση νέων πηγών ενέργειας που σέβονται 
το περιβάλλον. 
Από την άποψη της λειτουργίας των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, οι χώρες αυτές θα 
βρεθούν σε μια νέα κατάσταση με τον διαχωρισμό του UPS (United Power System -
Ενιαίου Συστήματος Ηλεκτρικής Ενέργειας της πρώην ΕΣΣΔ) από τις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και την σύνδεση των τελευταίων με το δίκτυο της 
Δυτικής Ευρώπης. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί ότι,σε,καμμια στιγμή της μεταβατικής 
περιόδου οι χώρες αυτές δεν θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση και ότι θα συνεχίσουν να 
υπάρχουν ευρείες πιθανότητες σταθεροποίησης των δικτύων και ενεργειακών 
συναλλαγών μέσω των σταθμών συνεχούς ρεύματος. 
94. Η σημαντικότατη δημογραφική αύξηση αλλά και οικονομική ανάπτυξη της Ασίας και της 
Λατινικής Αμερικής θα επιφέρει σημαντική αύξηση της ενεργειακής ζήτησης. 
Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η ζήτηση θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 30% μέχρι 
το 2020 στην Ασία και να διπλασιαστεί στη Λατινική Αμερική. Η κατάσταση αυτή θα 
είχε επιπτώσεις στο περιβάλλον: μόνο η Ινδία και η Κίνα θα μπορούσαν να είναι 
υπεύθυνες για το ένα τέταρτο των εκπομπών C02 το 2010. Στην Ασία, οι εισαγωγές 
ενέργειας θα μπορούσαν να αυξηθούν από τον Αραβο-Περσικό Κόλπο, π.χ. υπό τη 
μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (GNL), ή από τις πετρελαιοπαραγωγούς 
Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας· θα μπορούσε, επομένως, η Ασία να συναγωνιστεί 
την Ευρωπα·ίκή Κοινότητα στις ζώνες παραγωγής που αυτή τη στιγμή εξάγουν το 21ο/ό 
της παραγωγής, τους στην αγορά της Κοινότητας. Οι ανάγκες σε ηλεκτρισμό θα 
δημιουργήσουν ζήτηση στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, όπως ήδη συμβαίνει στην 
Κίνα. 
Για την Ευρώπη, οι χώρες αυτές θα αποτελέσουν τους ανταγωνιστές της σε επίπεδο 
ενεργειακού εφοδιασμού, αλλά ταυτόχρονα και μία εν τη γεννέ.σει σημαντικtΊ αγορά για 
τις εξαγωγές τεχνολογιών παραγωγής, εξοικονόμησης και αποδοτικής, μη βλαβερής για 
το περιβάλλον, χρήσης της ενέργειας. Έτσι, οι ίδιες αυτές χώρες θα προσφέρουν 
ευκαιρίες επε_νδύσεων στον ενεργειακό τομέα. · 
Οι χρηματοοικονομικές ανάγκες του ενεργειακού τομέα για τα είκοσι επόμενα χρόνια 
θα είναι τεράστιες στις χώρες αυτές, εκ των οποίων ορισμένες είναι ήδη χρεωμένες σε 
μεγάλο βαθμό. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι βασικοί άξονες ενεργειακής πολιτικής θα 
έπρεπε να είναι, στην Ασια και τη Λατινική Αμερική, η σημαντική βελτίωση της 
συνολικής απόδοσης του ενεργειακού τομέα, η ανάπτυξη των δυνατοτήτων προσφοράς 
και ο προσδιορισμός ενός πλαισίου ικανού να κινητοποιήσει τα ιδιωτικά κεφάλαια. 
*** 
45 
Α.2 Οι διάφοοες αyοοές 
Ο άνθρακα~ θα διατηρήσει μία δεσχόζοvσα θέση στο ενεννειακό ισοζύyιο τη; 
Κοινότητα;, προ; όφελο~- σvνεχώς αvξανόμενο- τοv εισαyόμενοv άνθρακα. 
Η κατανάλωση πετρελαίοv θα σvνεχίσει να οφείλεται κvρίω; στον τομέα των 
μεταφορών • όσο δεν εισάγονται ειδικέ~ αλλαγέ~ στον τομ~α αvτό, οι προσπάθειε~ 
μείωσης τη~ εξάρτησης από το πετρέλαιο θα είναι μάταιε~. 
Η κατανάλωση ηλεκτρική~ ενέργεια~ θα εξακολοvθήσει να αvξάνεται με ρυθμό 
λιγότερο ρό ταχύ από εκείνο τοv τομέα των μεταφορών. Το φvσικό αέριο θα καταλάβει 
όλο και σημαντικότερη θέση στην παραγωγή ηλεκτρική~ ενέργεια~, δεδομένοv επίση; 
ότι το μέλλον του τομέα τη; πυρηνική; ενέργειας παραμένει αβέβαιο. 
Η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργεια; θα αυξηθεί σε σννάρτηση με τι; ειδικέ; 
συνθήκες που συνδέονται με τον κάθε τύπο ενέργεια; και με τη θέση των 
εγκαταστάσεων παραγωγή~. 
Η κατάσταση αυτή των καυσίμων και η εξέλιξή τη; θα επηρεαστεί κυρίω; από τουc; 
στόχους προστασίας του περιβάλλοντο; ποv θα τεθούν καθώς και από την πρόθεση 
διαφοροποίησης των καvσίμων με σκοπό τον περιορισμό τηc; εξάρτησης. 
2.1 Άνθοακαι; 
95. Ο άνθρακας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η πιο άφθονη πηγή μη ανανεώσι-μης μορφής 
ενέργειας. Οι πηγές του είναι διαφοροποιημένες από γεωγραφική άποψη και θα διαρκέσουν 
πάνω από 200 χρόνια αν διατηρηθεί το σημερινό επίπεδο εκμετάλλευσης. Το διεθνές 
ναυτιλιακό εμπόριο άνοιξε τον δρόμο για τη γέννηση μίας διεθνούς ανταγωνιστικής αγοράς. 
Η αγορά χαρακτηρίζεται από ευελιξία και διαφάνεια. 
Ο άνθρακας18 διαδραμάτισε και θα εξακολουθεί να διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον 
ενεργειακό τομέα της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας, κυρίως για την παραγωγή ηλεκτρικής 
ενέργειας. Εξασφαλίζει σχεδόν το 20% της συνολικής ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης 
της Κοινότητας. Περίπου 68% παράγεται ωτό ενδογενή άνθρακα. 
Η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται ωτό τον άνθρακα αντιπροσωπεύει το 36% της συνολικής 
παραγωγής ηλεκτρισμού στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα. Ο άνθρακας θα εξακολουθήσει να 
αποτελεί βασικό στοιχείο για τη σιδηροβιομηχανία μολονότι η καταναλωτική τάση θα 
εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα αυτό. 
18 Στο κείμενο αυτό ο όρος "άνθρακας" χρησιμοποιείται αναφορικά προς τα στερεά καύσιμα, 
δηλαδή τον γαιάνθρακα, τον λιγνίτη και την τύρφη. 
46 
Ισοζύγιο άνθρακα για το 1994 (σε χιλιάδες μετρικούς τόνους) 
Κατανάλωση (σε % των εσωτερικών 
Παραγωγή Εισαγωγές παραδόσεων) 
Λιθάνθρακα Λιθάνθρακα 
Θερμο- Μονάδες 
ηλεκτρικοί οπτάνθρακα Άλλα 
σταθμοί (κωκ) 
134301 116868 63% 20% 17% 
Παραγωγή και εισαγωγές λιγνίτη και τύρφης: 293.184 
Ο λιγνίτης παράγεται οικονομικά και καταναλώνεται στα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού 
ρεύματος που βρίσκονται κοντά στις πηγές παραγωγής. Το κόστος παραγωγής του ενδογενούς 
άνθρακα είναι σημαντικά μεγαλύτερο από την τιμή του εισαγόμενου άνθρακα. Η παραγωγή 
ενδογενούς άνθρακα μειώνεται συνεχώς στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα. Οι μειώσεις αυτές στην 
παραγωγή αντισταθμίζονται από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. 
96. Οι αγορές άνθρακα λειτουργούν αποδοτικά και έχουν το πλεονέκτημα της εύκολης πρόσβασης 
σε παγκόσμια κλίμακα. Η αγορά άνθρακα μπορεί να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της 
οικονομίας στην Κοινότητα διευκολύνοντας την επίτευξη ευνο·ίκών τιμών ενέργειας και 
εντατικοποιώντας τον·ανταγωνισμό μεταξύ των προμηθευτών πρωτογενούς ενέργειας. Είναι 
κοινώς παραδεκτό ότι ο άνθρακας συνέβαλε στη μείωση των τιμών ενέργειας και ότι θα 
εξακολουθήσει να παίζει ρυθμιστικό ρόλο στην αγορά ενέργειας. 
Ωστόσο, το μέλλον της αγοράς του άνθρακα εξαρτάται από τη λύση που θα δοθεί στην 
περιβαλλοντική πρόκληση. Η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων με τη χρήση νέων 
καθαρών και πιο αποδοτικών τεχνικών καύσης, αποτελεί το κλειδί για τη διατήρηση, ή ακόμα 
και για την αύξηση του μεριδίου του άνθρακα στο μελλοντικό ενεργειακό ισοζύγιο της 
Κοινότητας 
2.2 Πετρέλαιο και φυσικό αέριο 
97. ΊΌ πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα πρέπει να εξεταστούν μέσα στο πλαίσιο μιας 
παγκόσμιας αγοράς που λειτουργεί με όρους διεθνούς ανταγωνισμού, ανοιχτού τόσο για τις 
επενδύσεις όσο και για τον εφοδιασμό. Κατά τη διάρκεια των 20 τελευταίων ετών, το 
ενεργειακό ισοζύγιο της Κοινότητας εξελίχθηκε προς την κατεύθυνση μιας αυξανόμενης 
διαφοροποίησης των γεωγραφικών πηγών. Η διαφοροποίηση αυτή ήταν αποτέλεσμα 
οικονομικών παραγόντων. Η διαφοροποίηση του εφοδιασμού σε αργό πετρέλαιο και φυσικό 
αέριο μέσω των μηχανισμών αγοράς αποδείχθηκε θεμελιώδης για την επίτευξη αποδεκτών 
επιπέδων ασφάλειας του εφοδιασμού. Κατά τη διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών, οι 
καταναλωτές επωφελήθηκαν από ένα άφθονο εφοδιασμό σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε 
χαμηλή τιμή. 
Μετά τα επόμενα 15 χρόνια, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα εξασφαλίσουν πάνω από 
τα δύο τρίτα της αναμενόμενης αύξησης της ενεργειακής ζήτησης στην Κοινότητα και στον 
κόσμο. 
47 
Ισοζύγιο Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου: 764 εκατ. τ.ι.π. 
' (63% του συνολικού ισοζυγίου της Κοινότητας) 1992 
Κατανάλωση Ποσοστό Κατανάλωση Ποσοστό 
Πετρελαίου εισαγωγής φυσικού αερίου εισαγωγής φυσικού 
πετρελαίου αερίου 
535 εκατ. τιπ 78% 229 εκατ. τιπ 36% 
Η ύπαρξη ενός ανταγωνιστικού και ευημερούντος τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου 
ευνοεί την ανάπτυξη μιας βιομηχανίας παγκοσμίου επιπέδου μέσα στην Κοινότητα. Μολονότι 
ο τομέας αυτός καθαυτός δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη ένταση από άποψη θέσεων εργασίας, 
ωστόσο συμβάλλει στη δημιουργία ενός σημαντικού αριθμού θέσεων εργασίας στις 
παραενεργειακές βιομηχανίες, ό~ως είναι η βιομηχανία κατασκευής εξοπ~ισμού υψηλής 
τεχνολογίας. 
Πετρέλαιο 
98. Το πετρέλαιο θα εξακολουθήσει να παίζει σημαντικό ρόλο στο άμεσο μέλλον λόγω της 
αυξανόμενης ζήτησης στον τομέα των μεταφορών, έως τη στιγμή που η εν λόγω ζήτηση θα 
σταθεροποιειθείι λόγω των προβλημάτων κυκλοφοριακής κίνησης και ρύπανσης του 
περιβάλλοντος, τα οποία θα εξακολουθήσουν να οξύνονται στον τομέα αυτό. 
Μακροπρόθεσμα, οι ενδεχόμενες αλλαγές που θα προκύψουν από την τεχνολογική πρόοδο, 
κυρίως στην τεχνολογία των κινητήρων, θα μπορούσαν να προκαλέσουν αλλαγές στην 
κατανομή των καυσίμων. Αυτό, σννεπώς θα μεταφραστεί σε μείωση του μεριδίου του 
πετρελαίου στο συνολικό ισοζύγιο της Κοινότητας. 
Η διαφοροποίηση του εφοδιασμού θα πρέπει να εξακολουθήσει να προωθείται όσο το δυνατόν 
πιο οικονομικά στο μέλλον. Τα αποθέματα της Μέσης Ανατολής και κυρίως του Κόλπου, θα 
παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο για τον εφοδιασμό των διυλιστηρίων της Κοινότητας σε αργό 
πετρέλαιο. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελπ'ίδες για αύξηση των αποθεμάτων αργού πετρελαίου στη 
Ρωσσία, στις άλλες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, στη Λατινική Αμερική και σε άλλα 
μέρη του κόσμου παρέχουν έναν μηχανισμό που αντισταθμίζει την ύπαρξη υπερβολικής 
εμπιστοσύνης στον εφοδιασμό άλλων περιοχών. 
Φvσικό Αέριο 
99. Η σημασία του φυσικού αερίου για το ενεργειακό ισοζύγιο της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας 
αυξάνεται λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 
(συνδυασμένος κύκλος αερίου) αλλά και λόγω _τpυ ότι το καύσιμο αυτό έχει λιγότερες 
επιπτώσεις στο περιβάλλον. Το μερίδιο του φυσικού αερίου στην Κοινότητα θα έπρεπε να 
αυξηθεί, από τα σημερινά επίπεδα του 19%, έως το 24% της κατανάλωσης πρωτογενούς 
ενέργειας το 2010. Αυτό συνεπάγεται ότι η κατανάλωση θα αυξηθεί κατά 50% τουλάχιστον σε 
σχέση με τα σημερινά επίπεδα. Η αυξανόμενη αυτή ζήτηση θα οδηγήσει σ~ μεταβολή της 
διάρθρωσης της τελικής κατανάλωσης του φυσικού αερίου, κυρίως σε ότι αφορά το μερίδιό 
του στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο θα εξακολουθήσει να αυξάνεται, και στη 
συμπαραγωγή. Επίσης, από γεωγραφική άποψη, σε ορισμένες χώρες ή περιοχές της 
Κοινότητας όπου δεν γινόταν χρήση του φυσικού αερίου ή όπου η κατανάλωσή του ήταν 
περιορισμένη, είτε αρχίζει η εισαγωγή του φυσικού αερίου, είτε το ποσοστό που καλύπτει στο 
ενεργειακό ισοζύγιο αυξάνεται. 
48 
100. Μολονότι τα αποθέματα φυσικού αερίου είναι άφθονα και επαρκή για να καλύψουν την 
αύξηση της ζήτησης, το μειονέκτημά τους είναι ότι βρίσκονται κυρίως σε ζώνες πιο 
απομακρυσμένες και όπου η πρόσβαση είναι πιο δύσκολη: 
το ποσοστό των εισαγωγών, το οποίο σi)μερα είναι σχεδόν 40%, θα έπρεπε να ανέλθει 
στο 70% περίπου μέχρι το 2020. Εκτός από τη Νορβηγία, αναμένονται νέες εισαγωγές 
και από την πρώην Σοβιετική Ένωση, την Αλγερία και μακροπρόθεσμα από άλλες 
aφρικανικές χώρες και χώρες της Μέσης Ανατολής· , 
από τη δεκαετία του '60, το δίκτυο φυσικού αερίου της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας 
γνώρισε ταχεία ανόπτυξη. Σήμερα, υπάρχει ένα εκτεταμένο και τεχνικά αξιόπιστο 
ευρωπαϊκό δίκτυο, το οποίο συνδέει τους παραγωγούς και τους καταναλωτές μέσα 
στην Ευρωπα"ίκή Κοινότητα. Με βάση εμπορικές συμφωνίες, το 1993, πάνω από το 
50% του φυσικού αερίου που καταναλώθηκε στην Κοινότητα διέσχισε τουλάχιστον μια 
μεθόριο, ενώ το 30ο/ο διέσχισε παραπάνω από μια μεθορίους· 
ωστόσο, η εξασφάλιση της δυνατότητας παροχής φυσικού αερίου στον καταναλωτή δεν 
είναι μόνο ζήτημα αποθεμάτων και φυσικής πρόσβασης στα αποθέματα αυτά, αλλά 
αφορά επίσης τις οικονομικές, τεχνικές και πολιτικές συνθήκες ποu καθιστούν τις 
πωλήσεις φυσικού αερίου ασφαλείς, αξιόπιστες και οικονομικά ελκυστικές τόσο για 
τον καταναλωτή όσο και για τον παραγωγό και τον προμηθευτή. 
Λαμβανομένης υπόψη της κλίμακας των κεφαλαίων που απαιτούνται, μια συμπληρωματική 
ανάπτυξη των πηγών φυσικού αερίου, καθώς και του διεθνούς δικτύου αερίου και των 
διασυνδέσεων μεταξύ των διαλειτουργικών δικτύων σε ολόκληρη την Κοινότητα, προϋποθέτει 
ότι το οικονομικό περιβάλλον παραμένει ευνο·ίκό για τις επενδύσεις που βασίζονται σε 
εμπορικά θεμέλια. 
2.3 Ηλεκτρική ενέργεια 
Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπα"ίκή Κοινότητα: 
1858 Twh 
δυναμικό παραγωγής 455 GW-1993 
Άνθρακας Πυρηνική Υδραυλική Πετρέλαιο Φυσικό Άλλα 
ενέργεια ενέργεια αέριο 
36,4% 34,1% 9,9% 9,8% 8,7% 1,1% 
Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα 
και στα 3 νέα κράτη μέλη: 2128 Twh 
Δυναμικό παραγωγής 520 GW -1993 
Άνθρακας Πυρηνική Υδραυλική Πετρέλαιο Φυσικό Άλλα 
ενέργεια ενέργεια αέριο 
33,1% 33,9% 14,2% 9,8% 8,3% 1,6% 
101. Με την προσχώρηση των νέων κρατών, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ωτό υδραυλική 
ενέργεια αυξάνεται κατά 60%, γεγονός το οποίο φανερώνει τις αυξημένες δυνατότητες 
49 
υποκατάστασης της θερμικής παραγωγής· χάρη στα διάφορα έργα υπογείων καλωδίων στη 
Βόρεια Θάλασσα και στη Βαλτική και χάρη στις ενισχύσ.εις των αξόνων μετάδοσης Βορρά­
Νότου, η ηλεκτρική ενέργεια που προέρχεται ωτό υδραυλική θα χρησιμοποιηθεί ευρέως. 
Οι εταιρίες ηλεκτρικής ενέργειας (παραγωγή, μεταφορά, διανομή) είναι σημαντικές από την 
άποψη του εργατικού δυναμικού, το 1993 απασχολούσαν 740.000 άτομα στην Ευρωπα·ίκή 
Κοινότητα. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών τους είναι της τάξεως των 140 δισεκατομμυρίων ECU, 
ενώ οι ετήσιες επενδύσεις τους ανέρχονται σε 30 δισεκατομμύρια ECU. 
Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στην Κοινότητα θα έπρεπε να αυξηθεί με μέσο ετήσιο 
ρυθμό 2% από το 1995 έως το 2000, για να φτάσει ένα σύνολο 2150 Gwh το 2000. Αναμένεται 
ότι μέχρι το 2000 θα υπάρξει νέα καθαρή ισχύς 85 GW (από τα οποία 60 GW σε φυσικό αέριο), 
η οποία αντιστοιχεί σε μία μέση ετήσια αύξηση ισχύος 2,2%. 
Επιλογή καυσίμων 
102. Υπό τον περιορισμό της αυξανόμενης περιβαλλοντικής πίεσης και, κυρίως, της στρατηγικής 
που αποβλέπει στη μείωση του C02, οι ακόλουθοι παράγοντες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη 
για την προσφυγ1Ί σε διάφορα καύσιμα: 
ο άνθρακας, τον οποίο ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας επιθυμεί να διατηρήσει ως 
μία ανοιχτή επιλογή, δεν θα μπορέσει να ξαναχρησιμοποιηθεί σε τόσο μεγάλη κλίμακα 
αν δεν αναπτυχθούν τεχνολογίες καθαρής και πιο αποδοτικής καύσης και αν οι 
τεχνολογίες αυτές δεν διεισδύσουν στην αγορά υπό οικονομικές συνθήκες, 
θα κατασκευαστούν σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής πιο αποδοτικοί και με χαμηλότερο 
κόστος, δηλαδή σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασμένου κύκλου με φυσικό αέριο. 
Το εγκαταστημένο δυναμικό σε φυσικό αέριο θα υπερτριπλασιαστεί μεταξύ 1993 και 
2000. Αυτό θα αυξήσει την κατανάλωση φυσικού αερίου και τους κινδύνους πίεσης για 
αύξηση των τιμών, 
είναι αναπόφευκτη η διεξαγωγή ενός νέου διαλόγου σχετικά με τη θέση της πυρηνικής 
ενέργειας στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα, εφόσον αντιπροσωπεύει το 34% της παραγωγής 
ηλεκτρικής ενέργειας και εφόσον το μεγαλύτερο μέρος των πυρηνικών εγκαταστάσεων 
θα πρέπει να αντικατασταθεί μεταξύ 2005 και 201 Ο με προθεσμία κατασκευής 1 Ο έτη. 
Στα πλαίσια του διαλόγου αυτού θα πρέπει να ληφθούν προφανώς υπόψη οι 
οικονομικές συνθήκες λειτουργίας του τομέα της πυρηνικής ενέργειας, η εξέλιξη της 
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από πηγές μη πυρηνικές προς την κατεύθυνση 
μικρότερων μονάδων εγκαταστημένων πιο κοντά στους καταναλωτές υπό ειδικές 
συνθήκες, νέες τεχνολογίες παραγωγής που ανταποκρίνονται σε αυξημένες ανάγκες 
ασφάλειας, η αγορά καυσίμου -λαμβάνοντας υπό σημείωση την ελάχιστη ευαισθησία 
της πυρηνικής ενέργειας στις διακυμάνσεις του κόστους του καυσίμου -και τέλος 
απαντήσεις στο ζήτημα της επεξεργασίας και της αποθήκευσης των αποβλήτων. 
Η χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην 
Κοινότητα θα έπρεπε να ευνοηθεί δεδομένου του περιβαλλοντικού οφέλους που 
προκύπτει, κυρίως στο θέμα του φαινομένου του θερμοκηπίου. 
50 
Οι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα πιο πολλά υποσχόμενες τεχνικές παραγωγής ηλεκτρικής 
ενέργειας είναι η αεριοποίηση της βιομάζας, η αιολική ενέργεια, η οποία είναι ήδη σε μεγάλο 
βαθμό ανταγωνιστική, η αξιοποίηση των ενεργειακών αποβλήτων και η υδραυλική ενέργεια, 
κυρίως η μικρή υδραυλικfι ενέργεια. Η συμβολfι των άλλων ανανεώσιμων μορφών ενέργειας 
στην παραγωγη ηλεκτρικού ρεύματος είναι μικρή· η ανάπτυξη ορισμένων τέτοιων μορφών 
ενέργειας προϋποθέτει προσπάθειες έρευνας και ανάπτυξης, των οποίων τα αποτελέσματα θα 
γίνουν αισθητά μόνο μακροπρόθερμα. 
Η βελτίωση της ενεργειακfις απόδοσης και συγκεκριμένα η-ολοκληρωμένη διαχείριση των 
πηγών ενέργειας, θα συμβάλει στη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικiις ενέργειας και, κατά 
συνέπεια, στη μείωση των εκπομπών C02• 
Ανάπτυξη των δικτύων 
103. Ελλείψει δυνατοτήτων αποθήκευσης, στα ηλεκτρικά δίκτυα θα πρέπει να υπάρχει ανά πάσα 
στιγμη σταθερότητα και ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Είναι φανερό ότι αυτού 
του είδους τα δίκτυα απαιτούν αυστηρό προγραμματισμό, βέλτιστη διαχείριση και αυστηρή 
συντfιρηση του συστfιματος· η απόλυτη τfιρηση των προτύπων ποιότητας του ηλεκτρικού 
ρεύματος, και ειδικότερα των προτύπων τάσης και συχνότητας, είναι απαραίτητος. 
Η διασύνδεση των διαφόρων δικτύων αποτελεί μία από τις συνηθέστερες οδούς βελτίωσης της 
ασφάλειας και της σταθερότητάς τους, γεγονός το οποίο οδήγησε στην ίδρυση του δικτύου 
UCPTE το 1951 και στην προοδευτική του ανάπτυξη έκτοτε. Τα τεχνικά πλεονεκτήματα των 
μεγάλων συγχρονισμένων δικτύων μπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα: 
μείωση του ωτοθεματικού δυναμικού, 
ταχεία αμοιβαία βοήθεια 
καλύτερη χρησιμοποίηση των πόρων, όπως για παράδειγμα η υδροηλεκτρική ενέργεια 
και η θερμική παραγωγή, 
δυνατότητα αντικατάστασης των μη επιθυμητών τύπων παραγωγής. 
2.4 Ο τοuέας τας πvρnrικtίς ενέργειας 
104. Η Ευρωπα"ίκfι Κοινότητα κατέχει παγκοσμίως την πρώτη θέση στην παραγωγη ηλεκτρικού 
ρεύματος ωτό πυρηνικiι ενέργεια. Συνολικά, λειτουργούν 132 aντιδραστήρες, οι οποίοι είναι 
κατανεμημένοι σε έξι κράτη μέλη, με εγκαταστημένη ισχύ 107 ηλεκτρικά GW. Η συμβολή αυτής 
της πηγής ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της Κοινότητας είναι σημαντική·φτάνει περίπου 
το 14% της συνολικfις ζήτησης σε ενέργεια και το 1992 παράχθηκαν 678 Twh, δηλαδή 34% 
της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικfις ενέργειας, η οποία είναι ισοδύναμη με την παραγωγή 
στις Ηνωμένες Πολιτείες και αντιπροσωπεύει το τριπλάσιο της nαραγωγt'1ς της Ιαπωνίας. 
Ποσοστό ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από πυρηνική ενέργεια 
Γαλλία Βέλγιο Γερμανία Ηνωμένες ·Ισπανία Ολλανδία Μέσος 
73% 60% 30% 26% 36% 5% 35% 
51 
Το βάρος του βιομηχανικού αυτού τομέα είναι σημαντικό διότι αντιπροσωπεύει περίπου 
400.000 θέσεις εργασιας σε ολόκληρη την Κοινότητα. θα πρέπει να αναφέρουμε ότι από τις 
αρχές τις περασμένης δεκαετίας, οι επενδύσεις στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας πάγωσαν 
στα περισσότερα κράτη μέλη. Σημαντικά προγράμματα αναπτύσσονται και σε άλλα μέρη του 
κόσμου (Κίνα, Νότια Κορέα, Ιαπωνία) προβλέποντας την αύξηση της μελλοντικής ζήτησης. 
Στην περίπτωση της Ιαπωνίας, η εγκαταστημένη ισχύς θα πρέπει να έχει διπλασιαστεί γύρω 
'στο 2010 και η πυρηνική ενέργεια θα εξασφαλίζει το 43% της παραγωγής ηλεκτρικού 
ρεύματος. 
105. Ο τομέας της πυρηνικής ενέργειας διέρχεται αυτή τη στιγμή μία αποφασιστική καμπή της 
ανάπτυξής του διότι το μέλλον του στην Ευρώπη εξαρτάται από τις αποφάσεις που θα 
ληφθούν μέσα στα επόμενα 5 χρόνια για να εξασφαλιστεί τουλάχιστον η ανανέωση του 
παρόντος δυναμικού: 
η αγορά των πυρηνικών κατασκευών εξωθείται ολοένα και περισσότερο εκτός της 
αγοράς της Κοινότητας και το μέλλον της ευρωπα·ίκής βιομηχανίας θα εξαρτηθεί από 
την ικανότητά της να καταλάβει μία σημαντική θέση στις εξωτερικές αγορές. Για τον 
λόγο αυτό, η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων παραμένει ένας βασικός κινητήριος 
μοχλός· έχει ήδη αποφέρει αποτελέσματα στον τομέα των μελλοντικών αντιδραστήρων 
καθά>ς και στην καθιέρωση κοινών προδιαγραφών· 
ο διεθνής ανταγωνισμός μπορεί να αποσταθεροποιήσει τις επενδύσεις στην Κοινότητα 
με την εμφάνιση του ανταγωνισμού των χωρών της Κοινοπολιτείας των Ανεξαρτήτων 
Κρατών στην αγορά του ουρανίου, φυσικού ή εμπλουτισμένου, και του ανταγωνισμού 
των βιομηχάνων των Ηνωμένων Πολιτειών στο υπόλοιπο τμήμα της πυρηνικ1)ς 
διαδικασίας. Η κατάσταση αυτή μπορεί να απειλήσει το τεχνολογικό προβάδισμα των 
ευρωπαίων βιομηχάνων, π.χ. σε ό,τι αφορά τη χρησιμοποίηση του καυσίμου ΝΟχ και 
τις τεχνικές επανεπεξεργασίας · 
η μη διάδοση των πυρηνικών όπλων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ρόλου που 
διαδραματίζει ο τομέας αυτός, ιδιαίτερα εν όψει της διάσκεψης των μερών της 
Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων που θα γίνει το 1995. Μία άνευ 
όρων και ορίων επέκταση της Συνθήκης Μη Διάδοσης είναι απαραίτητη, καθώς 
μάλιστα ο αφοπλισμό ς θα απελευθερώσει σημαντικές ποσότητες ευαίσθητων πυρηνικών 
υλών· 
η πυρηνική ασφάλεια έχει θεμελιώδη σημασία: εκτός από τον καθορισμό μίας κοινής 
συγγραφής υποχρεώσεων (European Utility Requirement) και την επεξεργασία των 
παγκόσμιων κριτηρίων ασφάλειας στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής 
Ενέργειας, η ευρωπα·ίκή βιομηχανία επηρεάζεται άμεσα από την κατάσταση που 
επικρατεί στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας στην Ανατολική Ευρώπη· 
τέλος, το ζήτημα των αποβλήτων εξακολουθεί να απασχολεί την κοιν1) γνώμη. Οι 
τεχνολογίες επανεπεξεργασίας ή αποθήκευσης έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογi1 για τα 
απόβλητα με μικρή διάρκεια ζωής και χαμηλή ραδιενέργεια, δηλαδή για το 90% της 
συνολικής ποσότητας των αποβλήτων. Τα πολύ ραδιενεργά απόβλητα αποτελούν 
αντικείμενο εργασιών για τη βελτίωση των βιομηχανικών λύσεων που σχεδιάζονται, οι 
λύσεις όμως αυτές μπορούν να εφαρμοστούν μόνο μακροπρόθεσμα. Αποτέλεσμα αυτών 
είναι ότι υπάρχει μια αβεβαιότητα που δικαιολογεί τις προσπάθειες πληροφόρησης και 
διαφάνειας σrο θέμα της διαχείρισης των αποβλήτων. 
106. Γενικά, η πυρηνική ενέργεια, η οποία παρουσιάζει αδιαφιλονίκητα πλεονεκτήματα στον άγώνα 
κατά των εκπομπών, και κυρίως των εκπομπών C02, κατέχει σημαντική θέση στην κάλυψη των 
ενεργειακών αναγκών της Κοινότητας· η απόφαση προσφυγής σ' αυτήν τη μορφή ενέργειας 
εμφανίζεται κατά κύριο λόγο ως πολιτική· ωστόσο, οι επενδύσεις θα πρέπει να λαμβάνουν 
52 
υπόψη στοιχεία όπως π.χ. το οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος, την ύπαρξη άλλων 
πηγών ενέργειας, τις πτυχές συγκέντρωσης-ωτοκέντρωσης, και το μακροπρόθεσμο κόστος της. 
θέσης εκτός λειτουργίας. 
2.5 Ανανεώσιμε; ππyέc ενέgyειαc 
107. Η σημερινή συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην τελική κατανάλωση ενέργειας 
στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα πλησίασε το 4% το 1991, αν και υπ'ήρξαν σημαντικές διαφορές 
μεταξύ των κρατών μελών (1% για το Ηνωμένο Βασίλειο και 17% περίπου για την 
Πορτογαλία). Δύο ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ευρωπα·ίκή 
Κοινότητα: πρώτον, η βιομάζα με τη μορφή ξύλου, ωτοβλήτων ξύλου καθώς και άλλων 
στερεών ωτοβλήτων, που ωtοτέλεσε το 60% περίπου της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας 
για το 1991 και δεύτερον, η υδροηλεκτρική ενέργεια, της οποίας η συμμετοχή ανέρχεται σε 
35%. 
Η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα πρέπει να κριθεί υπό το πρίσμα των στόχων 
που η Κοινότητα έχει θέσει μέχρι το 2005, στην ωτόφαση ALTENER19
, προσβλέποντας στην 
αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην τελική ζήτηση ωtό 4 σε 8%. Οι 
προσπάθειες που θα πρέπει να καταβληθούγ για να επιτευχθεί ο στόχος του 8% για τις 
ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στην τελική ζήτηση της Ένωσης, θα πρέπει να έχουν συνοχi1 με 
τις διάφορες κοινοτικές πολιτικές και κυρίως με την υλοποίηση των στόχων αναδιάρθρωσης 
της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, όπως είναι για παράδειγμα η απελευθέρωση των γαι(i>ν και 
η θέση στη διάθεση των ενδιαφερόμενων φορέων των μέσων που επιτρέπουν τη χρt'ιση 
παραδοσιακών γεωργικών παραγωγών (δημητριακά, ελαιοειδή, πρωτε'ίνούχα τεύτλα) ή άλλων 
(βιομάζα λόχμης). 
Παραγωγή ηλεκτρισμού από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 
108. Στις ηλεκτρικές εφαρμογές των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεσπόζει η συμβολή του 
μεγάλου υδροηλεκτρισμού. 
Ηλεκτρικές εφαρμογές 180 Twh-1991 
ι 
Μεγάλη υδρο- Μικρή υδρο-Αιολικές & 
ηλεκτρική ενέργεια ηλεκτρική ενέργεια Γεωθερμία Βιομάζα Ηλιακές 
εφαρμογές 
86% 8,3% 1,6% 3,5% 0,6% 
Η γεωγραφική κατανομή παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες: οι αιολικές εφαρμογές 
χρησιμοποιούνται κυρίως στη Δανία, τη Γερμανία και την Ολλανδία. Η γεωθερμία 
εφαρμόζεται κυρίως στην Ιταλία. Ο στόχος της Κοινότητας για το έτος 2005, όπως 
προσδιορίστηκε στην ωtόφαση ΑLΊΈΝΕR, είναι να τριπλασιαστεί η παραγωγ'ή ηλεκτρικ'ής 
ενέργειας ωτό ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εκτός της μεγάλης υδρο-ηλεκτρικής ενέργειας. 
19 Απόφαση του Συμβουλίου για το πρόγραμμα ΑLΊΈΝΕR 95/500 (ΕΚ) της 19ης Σεπτεμβρίου 
1993 -ΕΕ L235 της 18ης Σεπτεμβρίου 1993 
53 
ο, θερμ•κές εφαρμοrές των ανανεώσιμων πqyώy ενέργεΙας 
109. Οι· θερμικές εφαρμογές ·των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κυριαρχούνται ωτό τη 
βιομάζαlαπόβ~nτα, όπως δείχνει ο ακόλουθος πίνακας: 
Θερμικές εφαρμογές: 23.3 εκατ. τι.π-1991 
Βιομάζα Γεωθερμία Ηλιακή ενέργεια 
97,5% 2% 0,5% 
Στον τομέα της βιομάζας, τα καυσόξυλα για οικιακή χρήση κατέχουν ιδιαίτερα σημαντική 
θέση στη Γαλλία και στη Γερμανία, ενώ χρησιμοποιούνται λιγότερο στην Ιταλία και στην 
Ισπανία. 
Βιοκαύσιμα 
Πρόκειται κυρίως για φυτικά έλαια και τα παράγωγά τους καθώς και για βιοαιθανόλη, τα 
οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα κινητήρων. Νέες τεχνολογίες παραγωγής 
βιοκαυσίμων από κυτταρίνη και χρησιμοποιημένα ορυκτέλαια ανοίγουν σημαντικές 
προοπτικές. Ο στόχος που τέθηκε από την απόφαση AL TENER είναι να εξασφαλιστεί για τα 
βιοκαύσιμα το έτος 2005 ένα μερίδιο 5% της αγοράς καυσίμων για κινητήρες. 
110. Η αναζήτηση λύσεων για την προφανή πρόκληση που αφορά το κόστος -το κόστος των 
τεχνολογιών για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας τις καθιστά λιγότερο ανταγωνιστικές από 
τα συμβατικά καύσιμα -θα απασχολήσει ιδιαίτερα την μελλοντική πολιτική. 
Η χαμηλή τιμή των μη ανανεώσιμων πηγών πρωτογενούς ενέργειας οξύνει ακόμα περισσότερο 
την κατάσταση. Η μαζική παραγωγή τεχνολογιών για την εκμετάλλευση των ανανεώσιμων 
πηγών ενέργειας, όπως η αιολική ενέργεια και οι ηλιακοί συλλέκτες, πιθανώς να μειώσει το 
κόστος. Με την έρευνα, την εντατική ανάπτυξη και την επίδειξη οι τεχνολογίες για τις 
ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πιθανό να γίνουν ανταγωνιστικές. 
Ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας επωφελούνται από την ύπαρξη τεχνολογιών άμεσα 
εφαρμόσιμων και έτοιμων να διεισδύσουν στην αγορά. Αυτό συμβαίνει με τα προ·ίόντα 
βιομάζας, των οποίων η αυξημένη κατανάλωση ωταιτεί μείωση του κόστους παραγωγής και 
διανομής, η οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη χρήσn οικονομικών μέσων και τnν επιβολή 
φόρων. Καθώς τα προ·ίόντα βιομάζας παρουσιάζουν πλεονεκτήματα για τις κοινοτικές 
πολιτικές στον τομέα της γεωργίας, της ενέργειας και του περιβάλλοντα~& η Επιτροπή πρότεινε 
την επιβολή ενός μειωμένου φόρου κατανάλωσης στα προ·ίόντα αυτά. 
Βασικό πρόβλημα αποτελεί ο συνυπολογισμός ή όχι του εξωτερικού κόστους στην πολιτική 
τιμών. Στην πρώτη περίπτωση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα γίνουν σαφώς πιο 
ανταγωνιστικές. Άλλα σημαντικά εμπόδια στην ευρύτερη χρήση των ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας είναι μη τεχνολογικού χαρακτήρα και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω της 
νομοθετικής οδού, της θέσπισης προτύπων, της διάδοσης πληροφοριών κ.τ.λ. 
20 COM (92) τελικό, ΕΕ αριθ. C73 της 24ης Μαρτίου 1993 
54 
2.6 Η εξοικοvό,iησn ενέργεια; 
111. Η αγορά ενεργειακών υπrιρεσιών άρχισε να ανωττύσσεται ωτό το 1974 στις καταναλώτριες 
χώρες στοχεύοντας στη μείωσrι τrις ενεργειακής κατανάλωσης και στην αντιμετώπιση των 
περιβαλλοντικών προβλrιμάτων που συνδέονται με αυτή. Η σημασία της εξοικονόμησης 
ενέργειας για τrι μείωση τrις κατανάλωσrις και τrιν προστασία του περιβάλλοντος είναι 
προφανής. 
Εξάλλου, η εξοικονόμηση ενέργειας προσφέρει σημαντικές δυνατότητες στη βιομηχανική 
αγορά, είτε στον τομέα των κτιρίων, ο οποίος διαθέτει πολλές θέσεις εργασίας, είτε στη 
βιομηχανία για την μετατροπή του υφιστάμενου εξοπλισμού και την ανανέωσή του. Στα 
πλαίσια της συνήθους διαδικασίας επενδύσεων της βιομηχανίας, η εξοικονόμηση ενέργειας 
λαμβάνεται υπόψη πολύ αποτελεσματικά. Κατά συνέπεια, οι επιπτώσεις μιας πολιτικής που 
ευνοεί την εξοικονόμηση ενέργειας εξαρτώνται, εν γένει, από την ύπαρξη ενός κλίματος 
ευνο"ίκού για επενδύσεις. 
Εκτιμάται ότι οι δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί 
με οικονομικά αποδοτικό τρόπο, μπορούν καλύψουν ωτό 10 έως 30% της κατανάλωσης 
πρωτογενούς ενέργειας. Οι βελτιώσεις αυτές της ενεργειακής απόδοσης θα αποταμίευαν 
δισεκατομμύρια ECU στους διάφορους οικονομικούς τομείς, χάρη στη μείωση του κόστους 
προμήθειας ενέργειας. Ωστόσο, η αγορά εξακολουθεί να παρουσιάζει εμπόδια, των οποίων 
η άρση απαιτεί την ανάληψη δραστηρίων πρωτοβουλιών. 
112. Οι τεχνολογίες ενεργειακής απόδοσης αποτελούν εξάλλου έναν παράγοντα βιομηχανικής 
ανάπτυξης: π.χ. η συμπαραγωγή στους βιομηχανικούς τομείς της πλινθοποιίας, της 
κεραμικής και των χημικών προ"ίόντων προσφέρειι και στις τρεις περιπτώσεις μία σημαντική 
αγορά για την εξαγωγή τεχνολογιών21
. 
Μελέτες που καλύπτουν διάφορους βιομηχανικούς τομείς έδειξαν ότι είναι δυνατή η 
εξοικονόμηση κατανάλωσης των ηλεκτρικών κινητήρων της τάξεως του 20%, με διάστημα 
απόσβεσης μικρότερο από δύο χρόνια, με τη χρησιμοποίηση πιο αποδοτικών κινητήρων και 
πιο αποτελεσματικών συστημάτων ελέγχου. 
113. Η αγορά της εξοικονόμησης ενέργειας επηρεάζεται από τη συμπεριφορά των ιδιωτών 
καταναλωτών. Η Επιτροπή προ~ίνει συστηματικά σε σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης. 
Το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο22 δείχνει ότι οι ευρωπαίοι πολίτες είναι ιδιαίτερα 
ευαισθητοποιημένοι: 
21 
22 στη μείωση των κινδύνων ρύπανσης· οι καταναλωτές γνωρίζουν τα προβλήματα που 
είναι συνυφασμένα με το περιβάλλον· για παράδειγμα, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, 
το οποίο αποδίδεται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό στην αύξηση της κυκλοφορίας των 
οχημάτων ιδιωτικής χρήσης. Διατηρούν ως στόχο προτεραιότητας τη βελτίωση της 
ποιότητας του αέρα στις πόλεις· 
'Έnergy efficient technologies for european industήes" (Αποδοτικές ενεργειακές τεχνολογίες για 
τις ευρωπα'ίκές βιομηχανίες) και 'Έnergy investment opportunities ίη european industry" 
(Ευκαιρίες ενεργειακών επε~δύσεων στην· ευρωπα'ίκή βιομηχανία)- Πρόγραμμα ΊΗΕRΜΙΕ 
Η ευρωπα'ίκή κοινή γνώμη, και τα ενεργειακά ζητήματα το J993, Ευρωβαρόμετρο 39.1 από 
το Εθνικό Ινστιτούτο Γεωργικής Έρευνας της Γαλλίας (INRA) (Ευρώπη) European 
Coordination Office s.a. -Σεπτέμβριος 1993 
55 
στη μείωση της κατανάλωσης ενέρ'yειας, την οποία 82% των ευρωπαίων καταναλωτών 
θεωρούν σημαντικό στόχο. 
Οι ευρωπαίοι πολιtες tχονν μια πιο θετική εικό'να για το φυσικό αέριο και τις 
ανανεώσιμες μορφές ενέργειας απ' ό,τι για τι,ς άλλες μορφές ενέργειας. Τάσσονται υπέρ 
της προσφυγής στις ενεργειακές τεχνολογίες. Αντιθέτως, δεν τρέφουν μεγάλη 
εμπιστοσύνη στην ικανότητα των δημοσίων αρχών να προωθήσουν την εξοικονόμιση 
ενέργειας. 
*** 
56 
Α.3 Οι νέες τεχνολοyίε' 
Οι τεχνολογίες; διαδραματίζονν βασικό ρόλο yια την ασφάλεια του εφοδιασμού, την 
ενεργειακή απόδοση και την προστασία τοv περιβάλλοντος;. 
Αποτελοw παράγοντα ανάπτvξης; της; θέσης; της; βιομηχανίας; στις; εξωτερικές; αγορές;, 
τόσο για τις; βιομιιχανίες; παραγωγής; όσο και κατανάλωση; ενέργειας;. Προvποθέτουν, 
όμως;, .τη διάθεση μέσων για την εισαγωγή τοvς; στην αγορά. 
Οι ενεργειακές τεχνολογίες ΠQΟωθούv, εξάλλου, την ανάπτυξη· συναφών τεχνολογιών ποv 
αφoQOUv άλλοuς τομείς σχετιζόμενοvς με την ενέQγεια (προστασία τοv πεQιβάλλοvτος, 
τεχνολογίες; πληροφόριώv και ελέγχοv). 
114. Ο ρόλος που θα διαδραματίσει η τεχνολογία μελλοντικά στον ενεργειακό τομέα της 
Κοινότητας θα εξαρτηθεί όχι μόνο ωτό το στάδιο ανάπτυξης των ίδιων των τεχνολογιών 
αλλά και ωτό την ικανότητά τους να διεισδύσουν στις αγορές καθώς και ωτό τη δυνατότητα 
ανωταραγωγής τους σε μεγάλη κλίμακα. Η πρόοδος της τεχνολογίας θα υπαχθεί στην ανάγκη 
βελτίωσης της απόδοσης με ταυτόχρονη μείωση του κόστους και από την ανάγκη 
αντιμετώπισης της πρόκλησης για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ωτό τη χρήση 
της ενέργειας. 
Ο βαθμός στον οποίο η ενέργεια θα χρησιμοποιηθεί κατά τον ωτοδοτικότερο τρόπο με τη 
βοήθεια του ελέγχου και του αυτοματισμού, καθώς και η ύπαρξη φθηνότερων και 
ωτοδοτικότερων συστημάτων ελέγχου και παρακολούθησης των εκπομπών, θα παίξουν 
σημαντικό ρόλο στην ωτάντηση που θα πρέπει να δοθεί στην αυξημένη ζήτηση χρήσης της 
ενέργειας, που προϋποθέτει έναν τρόπο ζωής και μία άνεση ολοένα και πιο ωταιτητική. Κατά 
συνέπεια, θα πρέπει κανείς να δει τον ρόλο της τεχνολογίας όχι μόνο από τη μεριά της 
προσφοράς, όπου ο επιδιωκόμενος στόχος των βιομηχανιών στους τομείς αυτούς είναι να 
προσφέρουν ενέργεια με το βέλτιστο δυνατό κόστος, αλλά και από τη μεριά της ζήτησης όπου 
η ενέργεια θεωρείται ως υπηρεσία. 
3.1 Η προσφορά ενέqγειαc; 
Ανθρακας " 
115. Οι νέες τεχνολογίες καύσης του άνθρακα διαδραματίζουν' πολύ σημαντικό ρόλο στην 
ωτάντηση στην περιβαλλοντική πρόκληση· πράγματι, οι ανωττυσσόμενες χώρες καθώς και 
οι χώρες της Κεντρικης και Ανατολικης Ευρώπης θα βασιστούν στον άνθρακα για την 
ικανοποίηση του μεγαλύτερου μέρους των ταχύτατα αυξανόμενων αναγκών τους σε. ηλεκτρική 
ενέργεια. 
I 
Η τεχνόλογική αυτή πρόοδος αφορά κυρίως την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και καλύπτει 
δύο τομείς: 
για τον συνήθη κύκλο, είναι σαφές ότι οι τεχνολογίες κονιοποιημένου άνθρακα δίνουν 
τη δυνατότητα επίτευξης ωτόδοσης έως και 45%, με. τη χρήση νέων υλικών και τη 
διεύρυνση των συνθηκών χρήσης των 'ατμοστροβίλων. Αυτό προϋποθέτει ότι οι 
εκπομπές θα διατηρηθούν στο ίδιο επίπεδο. Τα συστfιματα καύσης ρευστοποιημένης 
κλίνης αποτελούν μία εναλλακτική λύση στις τεχνολογίες κονιοποιημένου άνθρακα, 
με το πλεονέκτημα της χρήσης καυσίμων κατώτερης ποιότητας και της απομάκρυνσης 
των ρύπων κατά τρόπο πιο αποτελεσματικό σε σχέση με τους σταθμούς 
κονιοποιημένου άνθρακα· 
57 
οι Ουvδυασμέvοι κύκλοι προσφέρουν τις πιο ελπιδοφόρες προοπτικές τεχνολογικής 
ανάπτυξης με τα συμπιεσμένα συστήματα καύσης ρευστοποιημένης κλίνης· τα 
συστήματα αυτά δίνουν τη δυνατότητα ωτόδοσης της τάξεως του 45%, ακόμα και με 
τη χρήση καυσίμων κατώτερης ποιότητας. Ωστόσο, η αεριοποίηση που ενσωματώνεται· 
στους συνδυασμένους κύκλους επιτρέπει την επίτευξη απόδοσης 50% και άνω, χωρίς 
πρακτικά την εκπομπή άλλων ρύπων εκτός ωτό το διοξείδιο του άνθρακα. 
116. Θα πρέπει να υπογραμμιστεί το γεγονός- ότι οι νέες και βελτιωμένες τεχνολογίες δεν θα 
εφαρμοστούν μόνο στους νέους τύπους σταθμών ηλεκτροπαραγωγής αλλά θα χρησιμοποιηθούν 
και για τη βελτίωση των υφιστάμενων σταθμών. Καθίσταται ολοένα και περισσότερο 
·ωταραίτητη η μετατροπή και η βελτίωση των υφιστάμενων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, 
γεγονός το οποίο, εξάλλου, μπορεί να είναι οικονομικά ενδιαφέρον. 
Η σημερινή τάση είναι να παραταθεί η διάρκεια· ζωής των υφιστάμενων σταθμών, με 
ταυτόχρονη εισαγωγή νέων τεχνολογιών με σκοπό τη βελτίωση της απόδοσης και τη μείωση 
των εκπομπών. Σήμερα, η μέση απόδοση των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρωπα·ίκή 
Κοινότητα είναι κάτω από 35%. 
Η επίτευξη απόδοσης 45% από όλους τους υφιστάμενους σταθμούς θα μείωνε πάνω από 25% 
τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και σε ανάλογο επίπεδο τη συμβολή του κόστους του 
καυσίμου στο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας. Η μείωση των ρύπων, όπως τα οξείδια του 
θείου και του αζώτου, αποτελεί επιταγή για τις νέες τεχνολογιες. 
Θα ανωττυχθσύν και άλλες τεχνολογίες, οι οποίες θα επιτρέψουν την παραγωγt) ηλεκτρικt)ς 
ενέργειας ωτό απόβλητα χαμηλής αξίας ή από φυσικά απόβλητα προερχόμενα απι\ τη 
βιομηχανία ή τους δήμους· πολλές από αυτές θα χρησιμοποιήσουν τον άνθρακα ως 
συμπλήρωμα των εν λόγω αποβλήτων. Η πρόκληση συνίσταται όχι μόνο στην εφαρμοyrΊ των 
καθαρών αυτών τεχνολογιών, αλλά και στην εξασφάλιση της ευνο"ίκής αποδοχής τους από 
το κοινό. Αυτό, σε συνδυασμό με την ανάγκη εξαγωγής των τεχνολογιών αυτών σε άλλες 
χώρες του κόσμου, ωταιτεί να καταβληθούν προσπάθειες σε κοινοτική κλίμακα. 
Υδρογονάνθρακες 
117. Τα τελευταία δέκα χρόνια, οι τεχνολογίες που εφαρμόζονται στην αναζήτηση του πετρελαίου 
και του φυσικού αερίου σημείωσαν σημαντική βελτίωση. 
Πολλοί τομείς θα ωφεληθούν από τις τεχνολογικές εξελίξεις: 
ο τομέας της αναζήτησης, για να μειωθεί η αβεβαιότητα όσον αφορά τον γεωγραφικό 
εντοπισμό των κοιτασμάτων και να αυξηθεί το ποσοστό επιτυχίας των γεωτρήσεων· 
επίσης, ο χαρακτηρισμός των δεξαμενών και η αξιολόγηση της παραγωγής για τη 
βελτίωση της ανάκτησης· 
οι γεωτρήσεις, για την ανάπτυξη συστημάτων γεώτρησης σε μεγάλο βάθος, με σκοπό 
τη μείωση του κόστους και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων· 
η παραγωγή, με την ανάπτυξη συστημάτων παραγωγής μειωμένης συντήρησης και 
αυξημένων λειτουργικών δυνατοτήτων (χρήση νέων υλικών για μείωση του βάρους, 
βελτίωση της ασφάλειας και της συντήρησης και μείωση των περιβαλλοντικών 
επιπτώσεων). Η διάλυση των εξεδρών ωταιτεί να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος· 
η μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, όσον αφορά την κατασκευή 
πετρελαιαγωγών και δεξαμενόπλοιων, η πολυφασική μεταφορά, κυρίως για 
περιθωριακές πηγές και οι τεχνολογίες συντήρησης και επισκευής· 
58 
η παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερισυ, η μεταφορά του (βελτίωση του 
ενεργειακού ισοζυγίου της αλυσίδας LNG) και η μετατροπή του φυσικού αερίου. 
Η βελτίωση των τεχνολογιών για την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση, εκτός ωτό τη 
βιομηχανική πρόκληση που συνιστά για τον παρα-πετρελα"ίκό τομέα αποτελεί επίσης 
και ένα στοιχείο -κλειδί για την επέκταση των πόρων της Κοινότητας, κυρίως στη 
Βόρεια Θάλασσα, και τη συνέχιση της γεωγραφικής διαφοροποίησης των πηγών 
εφοδιασμού. Τέτοιου είδους τεχνολογίες για τη βελτίωση της εξερεύνησης, της 
παραγωγής και της μεταφοράς θα συμβάλουν σίγουρα στη βελτίωση του πετρελα"ίκού 
τομέα στη Ρωσσία και στις άλλες χώρες παραγωγούς της ανατολικής Ευρώπης και της 
κεντρικής Ασίας. 
Πυρηνική εv~ργεια 
118. Οι κύριες τεχνολογικές μεταλλάξεις στον τομέα αυτόν είναι συνυφασμένες με την ανάπτυξη 
μιας νέας γενιάς αντιδραστήρων, οι οποίοι μπορούν να προσφέρουν προοπτικές ανάπτυξης 
κυρίως στις εξωτερικές αγορές. Στο πλαίσιο αυτό, η ύπαρξη αποδοτικών τεχνολογιών είναι 
απαραίτητη σε δύο τομείς: 
Στην ενίσχυση του επιπέδου ασφάλειας. Το έργο "European Pressuήzed Reactor" 
(EPR) αποτελεί ένα παράδειγμα προσπάθειας τεχνολογικής ανάπτυξης για την 
κατασκευή ενός αντιδραστήρα που θα αντωτοκρίνεται στις πλέον πρόσφατες 
ωταιτήσεις ασφάλειας. 
Στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων με τη βελτιστοποίηση του τέλους του 
κύκλου. Οι νέες αυτές τεχνολογίες θα οδηγήσουν στη σύλληψη των καλύτερων 
στρατηγικών για τη διαχείριση των ωτοβλήτων. 
119. Πιο μακροπρόθεσμα, και άλλοι τομείς θα πρέπει να ωφεληθούν ωτό την πρόοδο που θα 
προκύψει ωτό τις προσπάθειες ΕΤΑ: 
Οι aντιδραστήρες ταχέων νετρονίων, δεδομένης της δυνατότητας ανάκτησης της 
ενέργειας του ουρανίου θα είχαν επίσης το πλεονέκτημα ότι θα επέτρεπαν την 
κατανάλωση πλουτωνίου και την ωτοτέφρωση ακτινίδων μακράς διάρκειας ζωής. Ένα 
πρόγραμμα συνεργασίας με την επωνυμία CAPRA (Consomation Accrue de Plutonium 
dans les Rapides- Αυξημένη Κατανάλωση Πλουτωνισυ στους Αντιδραστήρες Ταχέων 
Νετρονίων) σε συνεργασία με τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την 
Ελβετία και την Ιαπωνία, έχει ως στόχο την πρόοδο στον τομέα αυτό. 
Η πυρηνική σύντηξη προσφέρει σημαντικές δυνατότητες για τον μακροπρόθεσμο 
εφοδιασμό της Κοινότητας σε ηλεκτρική ενέργεια. Ωστόσο, η πρακτική υλοποίησή της 
απαιτεί μακρόχρονες προσπάθειες ΕΤΑ, των οποίων το εύρος οδηγεί στην 
ενσωμάτωση, σε ένα και μοναδικό πρόγραμμα ΕΥΡΑΤΟΜ, όλων των ερευνών που 
γίνονται στην Ευρώπη καθώς και στην υπογραφή, τον Ιούλιο του 1992, μιας 
συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της ΕΥΡΑΤΟΜ, της Ιαπωνίας, της ΕΣΣΔ (σήμερα 
Ομοσπονδία της Ρωσσίας) και των Ηνωμένων Πολιτειών γύρω από το έργο ITER 
(Internatίonal Thermo-nuclear Expeήmental Reactor -Διεθνής Θερμο-πυρηνικός 
Πειραματικός Α ντιδραστήρας). 
λ vανεώσιμες πηγές ενέργειας 
120. Ορισμένες τεχνολογίες στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας διατίθενται προς 
εμπορική εκμετάλλευση και μπορούν να ανταγωνιστούν ωτό άποψη κόστους τις συμβατικές 
μορφές ενέργειας· μια τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση είναι η παραγωγή υδροηλεκτρικής 
59 
ενέργειας. Η γεωθερμική ενέργεια και το φυσικό αέριο. f:χ.ουν επίσης διεισδύσει σε 
περιορισμένο αλλά δηλωτικό βαθμό στις συγκεκριμένες εμπορικές αγορές. Η αιολική ενέργεια 
και η θερμοηλιακή θέρμανση είναι ήδη ανταγωνιστικές -ή τείνουν να είναι- σε συγκεκριμένες 
περιοχές που διαθέτουν αρκετούς πόρους. 
Άλλες τεχνολογίες είναι τεχνικά ώριμες αλλά προς το παρόν ανταγωνιστικές ωτό άποψη 
κόστους. Αυτό αφορά τη φωτοβολταϊκή ενέργεια, τα υγρά βιοκαύσιμα και τους μικρούς 
υδροηλεκτρικούς σταθμούς, όταν εμφανίζεται το σημαντικό κόστος της ενσωμάτωσης στα 
δίκτυα. 
Ο τομέας της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας ωτό ενεργειακές καλλιέργειες 
υπόσχεται πολλά. θα ωταιτηθούν ακόμη ορισμένες εξελίξεις, αλλά οι τεχνολογίες αυτές 
tι...ουν τη δυνατότητα να είναι ανταγωνιστικές ωτό την άποψη του κόστους μέσω της 
αεριοποίησης και των νέων μεθόδων παραγωγής υγρών βιοκαυσίμων. Τέλος, η ενέργεια των 
κυμάτων παρουσιάζει περιορισμένες προοπτικές από την άποψη της ανταγωνιστικότητας με 
τα συμβατικά καύσιμα. 
3.2. Η ζήτηση ενέρyειαc: 
Η βιομηχανία 
121. Η βιομηχανία χαρακτηρίζεται από διάφορους τομείς και μεθόδους παραγωγής, οι ενεργειακές 
τεχνολογίες των οποίων είναι συχνά πολύ εξειδικευμένες και δυσεφάρμοστες εκτός του 
ειδικού τομέα τους. Ο βιομηχανικός τομέας περιλαμβάνει τεχνολογίες τόσο για την προσφορά 
όσο και για τη διανομi1 ενέργειας, όπως είναι οι αεριοστρόβιλοι και οι μετασχηματιστές 
ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και πολυάριθμες τεχνολογίες κατανάλωσης ενέργειας, όπως οι 
κινητήρες και οι διατάξεις μετάδοσης κίνησης, η θέρμανση και η ψύξη. · 
Από την πρώτη μεγάλη ενεργειακή κρίση και μετά, η βιομηχανία συνέχισε να βελτιώνει την 
ενεργειακή ωτόδοση αυτών των μεθόδων παραγωγής. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη χημική 
βιομηχανία, όπου μεταξύ του 1980 και του 1991 η ειδική ανάγκη σε ενέργεια (δηλαδt1 η 
ενέργεια που ωταιτείται ανά μονάδα παραγωγής) μειώθηκε κατά 27%. Αυτό οφείλεται κατά 
μεγάλο μέρος σε αναδιαρθρώσεις που πραγματοποιήθηκαν ωτό τη βιομηχανία, αλλά είναι 
επίσης συνέπεια της υιοθέτησης νέων, καινοτόμων μεθόδων και καλύτερων συστημάτων 
ελέγχου και διαχείρισης της ενέργειας. 
122. Στο μέλλον θα πρέπει να ευνοηθούν δύο κατευθύνσεις: 
κατ'αρχάς, προκειμένου να βελτιωθεί η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της 
Κοινότητας εν όψει των αυξανόμενων προκλήσεων των εκτός της Κοινότητας 
βιομηχανιών, οι τεχνολογίες θα πρέπει να στοχεύουν στη μείωση του κόστους 
παραγωγής, εκεί όπου η ενέργεια αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος του εν λόγω 
κόστους, και στη δημιουργία προ'ίόντων υψηλότερης ποιότητας, και μάλιστα με ίση 
ή κατώτερη ειδική κατανάλωση ενέργειας. 
έπειτα, η βελτίωση των τεχνολογιών θα πρέπει να οδηγήσει σε μείωση των 
περιβαλλοντικών επιπτώσεων των μεθόδων παραγωγής, είτε μέσω αυξημένης 
ανακύκλωσης, είτε μέσω καινοτόμων τεχνικών, είτε με μέτρα διατήρησης της ενέργειας 
που θα μπορούσαν να επεκταθούν ωτό τη συνηθισμένη εξοικονόμηση ενέργειας στις πιο 
ολοκληρωμένες χρήσεις της ενέργειας. 
Οσον αφορά την ίδια τη βιομηχανία ενέργειας, οι αεριοστρόβιλοι θα εξακολουθούν να 
βελτιώνονται. Τα νέα υλικά ανάκτησης της θερμότητας των αερίων καύσεως θα 
αποτελέσουν έναν δεύτερο άξονα ανάπτυξης. Αλλοι τομείς για τους οποίους 
60 
προβλέπονται βελτιώσεις περιλαμβάνουν τις τεχνολογίες για τη μετάδοση, διανομή και 
αποθήκευση της ηλεκτρικi)ς ενέργειας. Μια πιο εκτεταμένη χρησιμοποίηση της 
συμπαραγωγής θα εξαρτηθεί ωτό την επέκταση των δικτύων φυσικού αερίου σε 
ολόκληρη την Κοινότητα, καθώς και ωτό τις νομοθετικές αλλαγές, προκειμένου να 
αυξηθεί η συμβολiι μίας συμπαραγωγής μικρής κλίμακας στην παραγωγή ηλεκτρικής 
ενέργειας. 
Ο τομέας τωv κτιρiωv 
· 123, Η κατανάλωση ενέργειας στον τομέα των κτιρίων ανέρχεται στο 40% της τελικής ζήτησης 
ενέργειας της Κοινότητας και είναι υπεύθυνη για το 20% των εκπομπών C02• Το μεγαλύτερο 
μέρος της χρησιμοποιούμενης ενέργειας στον συγκεκριμένο τομέα χρησιμοποιείται για τη 
θέρμανση κτιρίων (70% του συνόλου της κατανάλωσης των κτιρίων των κατοικιών και 55% 
της συνολικi)ς κατανάλωσης των εμπορικών κτιρίων ή των κτιρίων που προορίζονται για 
γραφεία). Το υπόλοιπο καJ:αναλώνεται ωτό τις ηλεκτρικές συσκευές ή χρησιμοποιείται για την 
nαροχή ζεστού νερού. 
Η θέσπιση προτύπων για τη σχεδίαση κτιρίων όπου λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη η 
κατανάλωση ενέργειας και οι ''Καλύτερες Διαθέσιμες Τεχνολογίες" (Best Available Technologies 
-ΒΑΤ) θα επιτρέψει εξοικονόμηση ενέργειας περίπου 50% στη θέρμανση των κτιρίων και 25% 
στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η εφαρμογή των συγκεκριμένων πρακτικών και η 
θέση σε λειτουργία των εν λόγω εγκαταστάσεων προκαλούν κατά μέσο όρο αύξηση 10% της 
αρχικής επένδυσης και, σε γενικές γραμμές, ούτε οι διαδικασίες πολεοδομικού 
προγραμματισμού, ούτε οι μέθοδοι που ακολουθούν οι ανάδοχοι των έργων για τον 
καταλογισμό του εξωτερικού αυτού κόστους θέτουν φραγμούς στις καινοτομίες και στην 
ενεργειακ11 απόδοση. 
Αν υποθέσουμε ότι το σημερινό ετήσιο ποσοστό αντικατάστασης των κτιρίων είναι της τάξης 
του 1-2%, μια μετριοπαθής εκτίμηση επιτρέπει να προβλέψουμε για το 2000 εξοικονόμηση 
περίπου 20 εκατ. τιπ. 
124. Η χρήση της ηλιακής ενέργειας στο πλαίσιο των θερμικών εφαρμογών παρουσιάζει πολύ 
μεγάλες δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας όχι μόνο στις νότιες χώρες αλλά σε ολόκληρη 
την Ευρώπη. Χάρη στην εφαρμογη παθητικών ηλιακών τεχνολογιών πραγματοποιήθηκε ήδη 
εξοικονόμηση περίπου 100 εκατ. τιπ. Αυτη η συμβολή ενδέχεται να αυξηθεί κατά 40% για το 
2005. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι παθητικές τεχνολογίες έχουν αναπτυχθεί πολύ στο επίπεδο 
της σύλληψης, αλλά εκτιμάται ότι μόνο το 10% των αρχιτεκτόνων χρησιμοποιούν τις 
συγκεκριμένες παθητικές ηλιακές τεχνικές, λόγω ελλείψεως ολοκληρωμένων προ"ίόντων και 
Οπουσίας εγγύησης των αποτελεσμάτων για τους χρήστες. 
Εκτός από την ολοκλήρωση νέων επινοήσεων και των παθητικών ηλιακών τεχνολογιών, θα 
μπορούσαν να εισαχθούν στην αγορά ορισμένες ειδικές τεχνολογίες. Από αυτή την άποψη, θα 
μπορούσαμε να αναφέρουμε ως παράδειγμα για τη θέρμανση των κτιρίων τους λέβητες που 
λειτουργούν με συμπύκνωση και έχουν αυξημένη απόδοση, τα συστήματα ανάκτυσης 
θερμότητας, τα συστήματα μεταβλητού όγκου ψυκτικών υγρών (Variable Refregerent Volume 
Systems) για την ψύξη και τον αερισμό, τους νέους εξοπλισμούς φωτισμού, όπως είναι οι 
συμπαγείς λάμπες φθορισμού και τα συστήματα διαχείρισης της ενέργειας για τα κτίρια BEMS 
(Building Energy Management Systems). Αυτή η εξοικονόμηση 50 εκατ. τιπ εν όψει του 2000 
αντιπροσωπεύει το 20% της κατανάλωσης ενέργειας στον τομέα των κτιρίων και το 8% της 
συνολικ1Ίς κατανάλωσης ενέργειας στην Κοινότητα. 
61 
Μεταφορές 
125. Ενώ η ενεργειακή ζήτηση στην Κοινότητα αυξήθηκε κατά 6,2% μεταξύ 1981 και 1991, η 
ζήτηση στον τομέα των μεταφορών αυξήθηκε κατά 26,8%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη 
αύξηση από όλους τους τομείς. 
Ισυζύγιο του τομέα μεταφορών 
Μερίδιο στην Μερίδιο στις Μερίδιο των Μερίδιο των 
τελική συνολική εκπομπές co2 οδικών μεταφορών αυτοκινήτων ιδιωτικής 
ζήτηση χρήσης 
31% 22% 78% 55% 
126. Συντελέστηκαν βελτιώσεις στον τομέα της απόδοσης και οριακές βελτιώσεις στην 
υποκατάσταση καυσίμων (π.χ. το συμπιεσμένο φυσικό αέριο), αλλά αυτές παραμένουν οριακές 
και αντισταθμίζονται από την αύξηση της κυκλοφοριακής κίνησης. Είναι, ωστόσο, απαραίτητο 
να τεθούν φιλόδοξοι στόχοι για μείωση και υποκατάσταση των καυσίμων που παράγονται από 
το πετρέλαιο. Στο σημερινό πλαίσιο, οι κύριες τεχνολογικές πρόοδοι που αναμένονται στο 
εξής είναι οι ακόλουθες: 
καλύτερη οργάνωση των συστημάτων μεταφοράς, ιδιαίτερα στην αστική ζώνη, 
καλύτερη διαχείριση των στόλων διαμετακόμισης, των αστικών πόρων και γενικότερα 
της κυκλοφοριακής κίνησης, 
aποδοτικότερες τεχνολογίες για τα οχήματα και τους κινητήρες (υβριδικά, ηλεκτρικά 
οχήματα), 
ευρύτερη διείσδυση των νέων κα~σίμων (συμπιεσμένο φυσικό αέριο, βιοκαύσιμα). 
Βάσει των σημερινών τάσεων και των καλύτερων υφιστάμενων τεχνολογιών, σε 10 χρόνια 
μπορεί να επιτευχθεί αύξηση 20% της απόδοσης των κινητήρων. Ωστόσο, η αύξηση της 
_κυκλοφοριακής κίνησης- αύξηση κατά 25% των ιδιωτικών αυτοκινήτων το 2005- ειδικότερα 
στις αστικές ζώνες, επιβάλλει την επιτακτική εφαρμογή μίας πολιτικής εξοικονόμησης 
ενέργειας στους τομείς των μεταφορών. Μια τέτοια πολιτική θα πρέπει να συνοδεύεται από 
μέτρα στον τομέα των τιμολογίων (εσωτερικοποίηση του εξωτερικού κόστους) και των 
εφαρμοσμένων πολιτικών, προκειμένου να αλλάξει η συμπεριφορά των χρηστών στον τομέα 
των δημόσιων μεταφορών (ώστε τα μέσα μεταφοράς να ειναι περισσότερο διαθέσιμα και να 
περιοριστεί η χρήση των ιδιωτικών οχημάτων). 
*** 
62 
Α.4. Η παοστασία του πεαιJΙάλλοντοs 
Στα παQ«δοσιαχά π~οpλήματα ποv π~αλεί η ενέριyεια στο πε~ιpάλλον προστέθηκαν σε 
παγκόσμιο επίπεδο αvξαvόμεν~ σχετικέ~ αvησvχίε~ και ι.δίω~ όταν αφο~ά την αλλαγή τοv 
χλίμα_τος. 
127. Πολλά σημερινά περιβαλλοντικά προβλήματα αφορούν ειδικότερα την παραγωγή, τη 
μεταφορά και τη χρήση της ενέργειας. Τα παραδοσιακά εντοπισμένα προβλήματα που έχουν 
σχέση με τις απορρίψεις, τους θορύβους και την καταστροφή, καίτοι συνιστούν εστία 
ανησυχίας και στόχο συνεχών προσπαθειών, εντούτοις αντιμετωπίζονται και υπάρχει γι' 
αυτά μία ολόκληρη σειρά λύσεων. Αντικαταστάθηκαν, όμως, ως πηγή μείζονος ανησυχίας, 
ωτό περιβαλλοντικά προβλήματα περιφερειακού και, πιο πρόσφατα, παγκόσμιου χαρακτήρα, 
τα οποία σχετίζονται συνήθως με την ατμοσφαιρική ρύπανση. 
23 Η κατανάλωση ενέργειας μπορεί να ρυπάνει, όχι μόνο την ατμόσφ~ιρα, αλλά μία 
ολόκληρη σειρά φυσικών στοιχείων. Μια τέτοια, λοιπόν, χρήση συνδέεται με τα 
θέματα αποθήκευσης των αποβλήτων, και ειδικότερα με το θέμα της ασφαλούς 
αποθήκευσης των πυρηνικών αποβλήτων23
. Η χρησιμοποίηση νερού και η διάθεση τ:ων 
θερμικών λυμάτων είναι προβλήματα που συνδέονται με την παραγωγή ηλεκτρικής 
ενέργειας. Παράκτιες περιοχές μπορούν να ρυπανθούν από το πετρέλαιο και είναι 
σαφώς απαραίτητο να αντιμετωπιστεί σε ευρωπα·ίκό επίπεδο το πρόβλημα της 
ασφάλειας των πετρελαιοφόρων. · 
Τα συγκεκριμένα θέματα εντοπισμένης ρύπανσης μπορούν να αντιμετωπισθούν 
άμεσα και επί τόπου, αφού είναι γνωστά τα αί τιά τους και μπορούν να 
αποτελέσουν αντικείμενο νομοθετικής ρύθμισης. Επιπλέον, όσον αφορά την 
τοπική ρύπανση, οι ανησυχίες εντοπίζονται σαφώς σε τοπικό επίπεδο, όπου 
συνήθως υπάρχει μεγαλύτερη θέληση για δράση. Ωστόσο, μια αποτελεσματική 
δράση δεν είναι πάντοτε εύκολη, όπως αποδεικνύουν τα παραδείγματα σοβαρής 
αστικής ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε ορισμένα κράτη μέλη. 
Μολονότι ορισμένα από τ.α προβλήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν σε 
εθνικό ή ακόμη και τοπικό επίπεδο, υπάρχει μια κοινοτική διάσταση και επίσης 
μια διάσταση εσωτερικής αγοράς που απαιτεί συχνά την παρέμβαση σε 
ευρωπα·ίκό επίπεδο. Ο καθορισμός ορίων για τις εκπομπές των αυτοκινήτων 
είναι ένα καλό παράδειγμα. 
Τα περιβαλλοντικά προβλήματα περιφερειακού χαρακτήρα, όπως το πρόβλημα 
της όξινης βροχής, είναι δυσκολότερο να αντιμετωπισθούν, αφού οι πηγές των 
εκπομπών S02 και ΝΟχ μπορεί να είναι απομακρυσμένες. Εξαιτίας του 
διασυνοριακού χαρακτήρα των εν λόγω ρύπων και των συνυφασμένων θεμάτων 
που αφορούν την εσωτερική αγορά, απαιτείται δράση τόσο σε κοινοτικό όσο και 
σε διεθνές επίπεδο. 
Προσεγγίζοντας τα συγκεκριμένα προβλήματα, η Κοινότητα, η οποία 
προσχώρησε στη Σύμβαση του 1979 σχετικά με τη διασυνοριακή ρύπανση 
μεγάλης ακτίνας δράσης, προσχώρησε επίσης και στα πρωτόκολλα της Γενεύης . 
Το πρόβλημα της απόρριψης των πυρηνικών αποβλήτων υπό ασφαλείς συνθήκες εξετάστηκε 
στο σύνολό του στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διαχείριση των ραδιενεργών 
αποβλήτων (COM(94) 66 Τελικό) 
63 
για τις εκπομπές ΝΟχ και υπέγραψε τα πρωτόκολλα VOC και το δεύτερο 
πρωτόκολλο για τις εκπομπές so2. 
Οι εκπομπές αερίων που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου, όπως το 
C02, το μεθάνιο, ΝΟχ, κ.λπ., ωτοτελούν παγκόσμια Περιβαλλοντικά προβλήματα 
συνuφασμένα με την ενέργεια. Τα αέρια αυτά ωτοτελούν αντικείμενο διεθνών 
συμφωνιών, όπως η Σύμβαση για την Αλλαγή του Κλίματος που επικυρώθηκε 
τον Δεκέμβριο του 1993. Είναι, επομένως, ωταραίτητη μια ολοκληρωμένη και 
μακροπρόθεσμη στρατηγική, όπως αυτή προσδιορίστηκε το 1991 στην κοινοτική 
στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών C02• Δεν έχει σημασία το πού 
παράγονται οι εκπομπές ούτε το πού είναι δυνατό να ωτοφευχθούν και, 
συνεπώς, μπορεί να είναι ωτοτελεσματικότερη η αντιμετώπιση του προβλήματος 
των εκπομπών, των οποίων το κόστος μπορεί να μειωθεί στο ελάχιστο, 
αγνοώντας τον εντοπισμό των πηγών τους. 
Η ανάπτυξη των υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας προσκρούει επίσης 
σε περιβαλλοντικούς περιορισμούς οι οποίοι αποτελούν το βασικό στοιχείο που 
εμποδίζει το δυναμικό μεταφοράς να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αγοράς. 
Ομως, το βάρος αυτών των περιορισμών αυξάνεται περισσότερο, όσο το δίκτυο 
αποκτά διασυνοριακή διάσταση. Η συγκεκριμένη κατάσταση ενδέχεται να 
στρέψέι τη στρατηγική για την ανάπτυξη του δυναμικού παραγωγής προς 
μονάδες μικρότερες και πλησιέστερες στην αγορά. 
Μια συνολική στρατηγική, η οποία να λαμβάνει υπόψη της όλους τους ρύπους, είναι 
απαραίτητη, προκειμένου να χαραχθεί μία γενική και ισορροπημένη πολιτική για τη 
μείωση της ρύπανσης. Υπάρχει μεγάλη αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ρύπων 
και η συγκέντρωση όλης της δράσης σε έναν. μόνο από αυτούς, χωρίς να λαμβάνεται 
υπόψη το σύνολο του ενεργειακού συστήματος, μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες 
στην αναζήτηση συνολικής ισορροπημένης λύσης. 
*** 
64 
128. 
129. A.S. Η πεαιφεαειακι] διάστασn, ΙJ οικοvομικ1] και κοιvωvικn συvοχn 
Η yεωyραφική κατανομή των διαφόρων ενερyειαχών προ~ίόντων είναι ένα από τα μέσα 
τη~ περιφερειακή~ ανάπτv~η~ και τ~ χωροταξία~ αλλά η οικονομική ανάπτvξη των 
περιφερειών αποτελεί προvποθεση τ~ ενεgyειαχή~ απόδοσ~ 
Δεν υπάρχει ισότητα μεταξύ όλων των περιφερειών τ:ης Κοινότητας. Ε.ιδικότεeα, οι λιγότερο 
ευνοημένες περιφέρειες εμφανίζουν μεγαλύτερη εξαρτΊ)ση από ό,τι ο μέσος όρος της 
Κοινότητας όσον αφορά τις εισαγωγές ενέργειας, καθως και άλλες παραμέτρους, όπως -
φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα: 
Ενεργειακοί δείκτες για τις χώρες συνο"(ής 
Δείκτες Ισπανία Πορτογαλία Ελλάδα Ιρλανδία Ένωση 
Κατανάλωση 
ανά 2,1 1,5 2,3 2,7 3,6 
κάτοικο( Ι) 
Ενεργειακή 
ένταση (2) 0,239 0,349 0,396 0,306 0,219 
Ποσοστό 67,6 96,7 76,2 77,7 51 
_εS_ά_ρ_τησης (%) 
(1) τιπ/κεφαλή 
(2) τιπ/1 000$ ΑΕΠ 
Ωστόσο, δεν υπάρχει σχέστι ανάμεσα στο επίπεδο ανάπτυξη,ς και στο επίπεδο κατανάλωση~. 
Η μελέτη συσχέτισης της (.iιομηχανικής προστιθέμενης οsιας και τnς τελικής ενεργειακηs 
έντασης δείχνει πραyματι ότι, ανά μονΟ.δα ενεργειακη~ κατ~νάλωσης, η βιομηκανικη 
προστιθέμενη αξία αυξaνεται όταν η ενεργειακή ένταση μειωνεται . Η ενίσχυση η η επεκταση 
των υποδομων, καθώς και η ανάπτυξη της ενεργειακnς απόδοσης και των ανανεώσιμων 
μορφώy ενέργειας, δίνουν τη δυνg.τότητα ,να διορ~~θούν ο~ περιφερειακέ,ς, aσυμμετρίες, 
προσφερ9~ας στους οικονομικους φορεις ευνο ικες συνθηκες και συ(ψάλλοντας στη 
χωροταξια2 . 
Στη~ Πο~ογαλία, για, παράδειγμα, οι δια~έσιμοι δ~ίκτες φανερώνουν στον ενεργειακό τομέα 
την υπα η σημαντικης απόκλισης της χωρας αυτης απο το μεσο όρο της Κοινότητας. Ετσι 
από την οψη της διαφοροποίψης των ενεργειακων πηγών, το 199 Γ η ακαθάριστη εσωτερική 
κατανάλωση της Πορτογαλίας εξηρτάτο κατa 76,8% από το πετρέλαιο έναντι 36%, που ηταν 
ο μέσος όρος στην Κοινότητα. 
Το 1992, η τιμή της παρεχόμενης στη βιομηχανία ηλεκτρική~ ενέργειας. ήταν κατά 66% 
μεγαλύτwη από το μέσο όρο της Κοινότητας. Στο τέλος του αιωνα, η εισαγωγή του ~υσικού 
αερίου ea αντιπροσωπεύει το /,5% της καταναλισκόμενης ενέργειας (έναντι 18,6Υο στην 
Κοινότητα) και θα επιτρέψει τη μείωση της ενεργειακής έντασης της Πορτογαλίας, η οποία το 
1991 ήταν 0,44 τιπ ανά 1000 Ecu ΑΕΠ έναντι Ό,3 τιπ στην Κοινότητα. . 
24 
2S *** 
Ενέργεια και κοινωνικοοικονομικοί δείκτες στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα -Universitat 
autonoma de Barcelona 
Ανακοίνωση της Επιτροπής για την ενέργεια και την οικονομική και κοινωνική συνοχή στην 
Κοινότητα (COM (93) 645 τελικό της 14/2/94) 
65 
I ΠΑΡΑΡ1'ΗΜΑ Β: οι ΕΝΕΡrΕΙΑΚΕΣ πΡοοιπικΕΣ 
66 
ΟΙ ΕΝΕΡrΕΙΑΚΕΣ ΠΡΟΟοτΙΚΕΣ 
Β. Ι. Οι γενικές τάσεις 
Β.2. Τα σενάρια 
Β.3. Ο κόσμος χθες και σήμερα 
3.1 Η Ευρωπα"ίκή Κοινότητα 
3.2 Η Ευρωπα·ίκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών 
3.3 Η Κεντρική και Ανατολική ΕυρώΠη 
Β.4. Η ενέργεια αύριο 
4.1 Οι προοπτικές της παγκόσμιας ζήτησης 
4.2 Οι προοπτικές της ζήτησης της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας 
4.3 Οι προοπτικές της παγκόσμιας παραγωγής 
4.4 Οι προοπτικές της παραγωγής της Ευρωπα"ίκής Κοινότητας 
67 
B.l Οι yενικέ' τάσε" 
Η πα-yκόσμια κατανάλωσrι ενέννειας θα ση~ιώσει μέση ετήσια α\Jξηση 2%: η 
εvQωπα·ίκή ζήτηση θα αvξηθεί με αρyό ρvθμό, ενώ ο ρvβμός αvξησης της ζήτησης των 
αναπτvσσόμενων χωQών θα είναι ταχVτερος. 
Μέσα στα επόμενα 20 χρόνια: 
οι αναπτvσσόμ,ενε) χώρες θα εvθ\Jνονται yια το μεy~λVτ~ο μέρος της α\Jξησης 
της ενεQΥειακης ζητηση; ενέννειας και των εκπομπων C01• 
Η ενέQΥεια θα πρέπει μάλλον να είναι διαθέσιμη, από φvσικής άποψης χωρίς 
περιορισμό. 
Η εξάQτηση της Κοινότητας στον τομέα της ενέQΥειας ενδέχεται να αvξηθεί κατά 
70tyo. 
Η tήτηση της Κοινότητας σε αέριο ενδέχεται να αvξηθεί κατά 60%. 
Η δvνατότητα τ~ς Κοινότητας yια παραyωyή ηλεκτQικής ενέργειας ενδέχεται να 
αvξηθεί κατά 60 Υο. 
Οι περισσότεQες αλλαγές θα yίνοvν ω~ απάντηση στις περιβαλλοντικές πιέσεις και προς 
όφελος της ανάπτvξης νέων τεχνολοyιων. 
ΣΗΜ.: Η αναφορά στην Ευρωπα·ίκή Κοινότητα καλύπτει 12 κράτη μέλη. 
*** 
68 
130. 
131. 8.2 Τα σεvάQια 
Για να αντιληφθούμε τους' διαφορετικούς κόσμ<;>υς που θα μπορούσαν να αναδυθούν 
μακροπρόθεσμΟ.; πρεπει να εξετάσουμε διαφορετικά σενάρια. Στο πλαίσιο κάθε σεναρίου θα 
οριστεί το ίδιο ενεργεια~ό rtερ_ιεχόμενοΑ προκει~νου να προσδιοριστεί η δυνατότ~α αντοχή~ 
υπό διαφορετικές συνθηκες. θα. εισαχuει ορισ~ενοs αριθμός ~QΒλητων, για να δοκιμαστει 
η δυνατότητα αντίδρασης των ενεργειακών επιλογων σε μια ολόκληρη σειρά επιδράσεων. 
Επινοήθηκαν τέσσερα βασικά ενεργειακά σενά~ια. Στα τρία από αυτά, τα οποία φέρουν τα 
ονόματα "Baώefield" (πεδίο μάχης), "Forum (φόρουμ) χαι ''Hypermarket" (υπεραγορά) 
αντιστοιχα, υποθέτουμε ότι πράγματι θα θερμανθει ο πλανήτης στα μέσα της επόμενης 
δεκαετίαs, συνεπεία των εκπομπών οξειδίου του άνθρακα. Ενα τέταρτο σενάριο με το όνομα 
"Conventtonal Wisdom" (κοινός νους) στοχεύει στην αξιολόγηση των ενεργειακών συνεπειών 
που θα προκύπτουν από τη συνέχιση τ~ν υφιστάμενων πολιτικών χωρίς νέες πρωτοβουλίες. 
Στο σενάριο "Battlefield", ο κόσμος επιστρέφει στον απομονωτισμό, στις μεγάλες 
συγκρούσεις μεταξύ συνασπισμών κρατών και στον προστατευτισμό. Οι αντιφάσεις και 
η αστάθεια του παγκόσμιου συστηματος καθιστούν πολύ δύσκολη την οικονομικ~ 
ολοκλήρωση. Η διεθνοποίηση θεωρείται υπερ~λική φιλοδοξία. Το γεωπολιτικο 
σύστημα κατακερματίtεται σε συνασπισμούς κρατών, με εντάσεις μεταξύ τους αλλά και 
στο εσωτερικό του κα"θενός. · 
Στο σενάρ_ιο "Forum" ο κόσμος κατευθύνεται προς συναινετικές διαδικασίες και προς 
δομές διε""θνούς συνεργασίας δπου η δημόσια διοίκηση και η δημόσια παρ_έμβάση 
παίζουν σημαντικό ρόλο. Η διαδικασία της παγκόσμιας ολοκλήρωσης παρουσιά:ζει νέες 
απαιτήσεις για συλλογική δημόσια δρaση. Οι εθνικοί, ευρωπαίκοί και διεθνείς 
οργανισμοί αναδιαρθρώνονται βαθμιαία, ώστε να μπορουν να αντιμετωπίσουν 
αποτελεσματικότερα προβληματισμούς και συμφέροντα ευρύτερης κλίμακας, πιο 
περίπλοκα και όπου η συμμετοχή των διαφόρων παρεμβαινόντων είναι μεγαλύτερη. 
Στο σενάριο ''Hypermarket" τα κυρίαρχα θέματα είναι οι δυνάμειs της αγοράς, ο 
φιλελευθερισμός και το ελεύθερο εμπόριο. Η παρέμβαση της κυβερνησης και της 
δημόσιας διοικησης είναι μειωμένη στο ελάχιστο. Η παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση 
ενισχύεται προοδευτικά εκ των ένδον. Η κυρίαρχη δύναμη στο σενάριο αυτό ειναι η 
σταθερή εφαρμογή του μηχανισμού της αγοράς, η οποία θεωρείται ως το καλύτερο μέσο 
παραγωγής πλουτου και αντιμετώπισης της πολυπλοκότητας και της αβεβαιότητας. Η 
απέλευθερωση και η ιδιωτικοποίηση δημιουργούν στην αγορά παρεμβάσεις με 
αυξημένες απαιτήσεις. 
Το σενάριο "Conventional Wisdom" αναφέρεται σε έναν κόσμο όπου ό,τι αφορά τις 
συναλλαγές εξελίσσεται κατά το συνrιθισμενο τρόπ~~ και ο οποίος αντιπροσωπευει μια 
λογική και συ~ατική άποψη της πιθανότερ_ης έξέλι.ςης των γεγονότων. Ή οικονομική 
ανάπτυξη εξασθενεί προοδευτικά και οι "δημογραφικές αλλαγές υποδηλώνουν μια 
βραδύτ~η αύξηση της δύναμης εργασίας. Α ν και σημειώνονται ορισμένε~ πρόοδοι, τα 
περισσ9τερα οικονομικά και κοινωνικά προβληματα διαρθρωτικου χαρακτήρα 
παραμενουν. 
Αν λάβουμε υπό:ιtJη το σύνολο των π~αγόντων, τη μελλοντική διάρθρωση της ενεργειακής 
προσφορ~ς και ζητησης, τ~υς τρό~ους ~ής και τις μελλοντικέs προσδΟκίε~, τις μελλ~ντικες 
κοινωνικες και οικονομικες δόμες, κα ως και τις μελλοντικες τ~νολογιες, Jl!tορουμε να 
καταλήξουμε στο λογικό συμπέρασμα ότι η ανάγκη για αλλαyή θα καθοριστεί, ως επί το 
πλείστον, ωτό την αντίδραση στις περ~λλοντικές πιέσεις και θα ευνοήσει νέες τεχνολογικές 
εξελίξεις. Πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε ότι κάτω από τη φαινομενική ηρεμία του 
ενεργειακού τομέα αυτή τη στιγμή, κρύβονται εντάσεις που θα πρέπει μακροπρόθεσμα να 
εκτονωθούν. Μολονότι σήμερα βρισκεται στο προσκήνιο το ζήτημα του πώς θα 
αντιμετωπίσουμε με συνοχη και σαφήνεια το πρόβλημα που θέτει το περιβάλλον, δεν 
μπορούμε να αγνοήσουμε τη γεωπολιτικη κατάσταση σχετικά ~ε την προσφορά των διαφόρων 
μορφ~ν ενέργειας, η οποία, μάλιστα, μακροπρόθεσμα είναι δυνατόν να είναι καθοριστικής 
σημασιας. 
*** 
69 
8.3 Ο κόσμος χθες και σήμερα 
Η παγκόσμια κατανάλωση ενέρyεια~ σημείωσε ετήσια αύξηση περίπου 2ο/ο κατά τη 
διάρκεια των 20 τελευταίων ετων. 
Η κατανάλωση γνώρισε την ασθενέστερη αύξηση στην Ευρώπη και την εντονότερη 
αύξηση στι~ αναπτυσσόμενε~ χώρε~. 
Το πετρέλαιο παρέμεινε η κύρια πηγή ενέργεια~ και η Μέση Ανατολή ο κυριότερο~ 
εξαγωγέα~. 
Οι εκπο~έ~ C02 αυξήθη~αν π~ράλληλα με την αύ~ηση τ1)~ ~ατανάλωσης; εν~ργεια~. 
Στην Ευ~ωπη, οι εκπομπε~ αυξηθηκα,ν λιγότε~ο από αλλοu χε;ιρη στην αυξημεyη χρηση 
πυρηνικη~ ενερyεια~. Στι~ αναπτuσσομενεc; χωρε~, οι εκπομπε~ σημειωσαν ετησια 
αύξηση 5%. 
132. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων είκοσι ετών η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας σημείωσε 
ετήσια αύξηση περίπου 2%, παρουσιάζοντας; όμως, σημαντικές αποκλίσεις ανάλογα με τις 
περιφέρειες. Ενώ στις χώρες του ΟΟΣΑ η αυξηση της ζήτησης ηταν πολύ μικρότερη από το 
μέσο όρο, η ταχύτερη αύξηση, διπλάσια δηλαδή του μέσου όρου, σημειώθηκε στην Ασία. 
133. Η ,εξέλιξη τω': εκπομπ<!>ν C01 αντικατοπτ,ρίζει :rις τάσε~ς της καταΎάλφσης ενέρyειας. Σε 
. επι.πεδο πλανr,ιτη, το συνολο των εκπομπων γνωρισε ετησια σταθερη αυξησn περι.που 2%. 
Ωστόσο, η ετησια αύξηση στις αναπτυσσόμενες χώρε~ ήταν 5% κατά τις δύο τελευταίες 
δεκαετίεs. Σήμερα, στις χώρες αυτές εκπέμπεται περι.που το ένα τρίτο των παγκοσμίων 
εκπομπων, έναντι ενός έκτου το 1974. 
Το πετρέλαιο παρ_αμένει το κύριο καύσιμο, αν και το ποσοστό του στη συνολική παγκόσμια 
κατανάλωση _μειώΉηκε από 50%, το 1974, σε λιγότερο από 40%, το 1993. Ο άνθρακα~ αφού. 
γνώριqε σταθερή αύξηση }\ατά τις δύο 1ελευταίες δεκαετίες, τώρα βρίσκ~αι σε κ~~ψη. Η 
καταναλ<pση ψuσικου αεQιου αυξάν,εται εντονα στους,περισσότερους τομε,ις. Το μ~ριδιο της 
πυρηνικη~ ενεργειας φαινεται να εχει φθάσει τα ανωτατα όρια σε πολλες Πq?ιφερειες. Οι 
ανανεώο:ιμε~ πηγέ~ ενέργεια~ σημειωσαν, κατά τηΎ ίδια περίοδο ετήσια αύζηση 3% και 
καλύπτουν 1 Ο% του συνόλου των σημερι νων αναγκων. 
197-4 ΚΟΣΜΟΣ 
Τελική ενεργειακή ζήτηση ανά καύσιμο 
1990 
70 ra Βιομάζα 
8 θερμότητα 
8 Ηλεκτρική ενέργεια 
ι f3 Φυσικό Αέριο 
18 Πετρέλαιο 
Β Στερεά καύσιμα J 
134. Η Μέσ!) Α νατολή.!tαραμ,ένει ο κύριος εξαγωγέας πετρελαίου παγκοσ)tίω,ς, αν και οι περ_ιοχές 
εκτός ΟΟΣΑ παtιζουν ολο και σημαντικότερο ρόλο, ως_ παραγφγοι ενεργειαc;, και μά.J:..ισtα 
παρά την κά~Ψ!Ι ~ης πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Κεντρικής κ~ι Ανατολικής Ε'!ρώπης. 
Η ΕυΟρωπαικη Ενωση παραμένει ο μεγαλυτερος εισαγωγrο~ ενεργειας παγκοσ~ιως: Οι 
Ευρώπη εισάγει λίγο περισσοτερο ωτό το ήμισυ των ενΕRΥειακων της αναγκών. Η ΕξάΡτησή 
της_ ωτό τον άνθρακα και το πετρέλαιο των ξένων χ_ωρων μεγαλώνει, καθώς η κατανάλωση 
αυξάνεται ταχύτερα ωτό την εσωτερική παραγωγή. "Οdον αφορά το φυσικό αέριο, ισχύει το 
αντίθετο. 
3.1. Η Εuρωπα"ίκή Κοιvότmα 
Το επίπεδο εvερyειακής; ζήτησης; ποικίλλει έντονα ανάλογα με τη yεωyραφική θέση, το 
κλίμα, την οικονομική δομή κq.ι το βαθμό εκβιομηχάνισης;. 
Κοινή τάση yια αύξηση .της; ζήτησης; ηλεκτρικής; ενέργειας; και φυσικού αερίοu. 
Κοινή τάση yια αλλαγή των μοντέλων εφοδιασμού, εις; βάρος; τοu πετρελαίου και του 
άνθρακα. · 
135. Σε ολόκληρ!J την Ένωση η τελική κατανάλωση ενέργειας; σημείωσε σταθερή ετfισια αύξηση 
περίπου O,oro7 κατά μέσο όρο, μεταξύ 1974 και 1991. Κατά την ίδια περίοδΟ η ζήτηση 
στερεών καυσιμων σημείωσε πτώση κατά 42%, ενώ η κατανάλωση πετρελαιου παρουσίασε 
διακυμάνσεις, με ελαφρά τάση μείωσης. 
Η γενική αύξηση οφείλεται σε όλα τα υπόλοιπα καύσιμα. Η ζήτηση σε φυσικό αέριο και 
ηλεκτρική ενεργεια αυξήθηκε κατά 63% και 59% αντίστοιχα. 
Ενώ η βιομηχανική δραστηριότητα στο σύνολό της επεκτεινόταν, η κατανάλωση ενέργειας ωτό 
τη βιομ~ανία, μειώθηκε. Η εξέλιξη αυτ·ή αντικατοπτρίζει τη δομική αλλαγή της ευρωπα"ίκής 
βιομηχανιας κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. Οι μεταφορές; γνώρισαν μέση σταθερή αυξηση 3% 
απο το 1974 και μετά και, στον τομεα αυτόν, η ενεργειακή ζητηση αυξήθηκε ταχύτερα ωτό 
ό,τι στο σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων. Αυτό οφείλεται στο γε:yονός ότι οι 
καταναλωτές όχι μόνο αγόρασαν περισσότερα αυτοκίνητα, και μάλιστα μεγαλυτερα,. αλλά και 
τα χρησιμοποιησαν περισσότερο, γεγονός που επισκίασε τις σημαντικές προόδους που 
πραγματοποιήθηκαν κατ α τη διά:ρκεια της ίδιας περιόδου στον τομέα της ειδικής κατανάλωσης 
των νέων οχημάτων. Στον οικιακό και τριτοyεvή τομέα η συνολική αύξηση ανήλθε σε 13%, 
αλλά με ακανόνιστη εξέλιξη. Πράγματι, η κατανάλωση ενέργειας στον τομεα αυτόν εξαρτάται 
·έντονα ο/(ό τις ατμο9"φαιρικες συνθήΚες (οικιακή θέρμανση) και μπορεί, συνεπως, να 
παρουσιασει σημαντικες διακυμΟ.νσεις. 
Από το 1974 και μετά, η κατανάλωση ηλεκτQικής; ενέννειας; γνώρισε μέση ετήσια σταθερή 
αύξηση 2, 7%. Η Ευρωπα·ίκή Ενωση εισάγωντας ωτ6 την Ελβετία1 τη Νορβηγία και τη 
Σουηδία ποσοστό μικρότερο ωτό 1% του συνόλου των αναγκών της εφτασε, ουσιαστικά σε 
επίπεδο αυτάρκειας όσον αφορά τον εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια. Στο διάγραμμα του 
δυναμικού π~αγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά τ11ν συγκεκριμένη ~ερίο<?ο αυτή εμφανίζ~αι 
έντονη εξάπλωση της πυρηνικης ενεργειας, κυριως κατά το πρωτο ημισυ της εν Λ.ογω 
π~ιόδου. Η υδραυλική ενέργεια και η παραγωγή κλασικής θερμικ~ς ενεργειας σημείωσαν 
μόνο μια πολύ ελαφρά αύζηση. Ο όγκος του πετ~ελαίου που προορ~εται για την παραγωγή 
ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκε συνολικa κατά 42 Vo. Όσο για τον άνθρακα, γνώρισε σταθερή 
αύξηση της ζήτησής του ως το 1980, αντικαθιστώντας ευρέως το πετρέλαιο. Όσον αφορά την 
"~ορμηση προς το ~υσικό αέριο••, η οποία συζητάται πολύ σήμερα, πρόκειται για πρόσ(ρατη 
εξελιξη που δεν φαι νεται ακόμα στις στατιστικες. 
71 
136. 100% 
60% 
40% 
20% 
0% 
1974 1980 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
Τελική ενεQΥειακή ζήτήση ανά καuσιμο 
I 
I 
1986 1990 1991 1992 • θερμότητα 
i• Ηλεκτρική ενέργεια 
ι::ι Φυσικό Αέριο 
., 8 Πετρέλαιο 
~Θ Στερεά καύσιμα 
Στην πραγματικότητα, οι μέσες ενεργειακές τιμές; στην Ευρώπη μειώθηκαν από το 1986 και 
μετa. Όσον αφορά τη βιομηχανικη κατανaλωση οι τιμές του φυσικού αερίου μειώθηκαν 
ταχύτερα από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. hαρατηρήθηκε κάποια q'ύγκλιση των τιμών 
μετ~ύ των κρατών μελών, με εξαίρεση τα στερεά καύσιμα. Στο~ οικιακό και ~ον τριτογενή 
τομεα,, οι τιμες του π~ρελ,αιου μειωθη~αν ταχυτερα από ~ις τιμες του, φυσικου αεριου, ενώ 
οι τιμες της ηΧεκτρικης ενεργειας σημειωσαν εκ νεου πολυ ελαφρa πτωση. 
Α ν και δεν παρατηρούμε σύγκλιση στο επίπεδο των τιμών για τον τελικό καταναλωτή (τιμές 
που συμπεριλαιιβανουν τους φόρους), μια πρόσφατη μελέτη του "Royal Institute for 
Intemational Mfalrs" έδειξε ότι ορισμενα πετρεχα·ίκa προ"ίόντα βαίνουν Εξελικτικά προς 
μία ενιαία αγορά. Η εν λόyω μελετη έδειξε διαχρονικό την απόκλιση των τιμών του 
πετρελαίου πριν το φόρο στα διάφορα κράτη μέλη. Η διακύμανση (που αντιστοιχεί στη σχέση 
σταθερή απόκλιση/μέσος όρος) γνώρισε συνεχή πτώσ11 μειωνόμενη από 37% το 1984 σε 15% 
το 1992. Κατά την ίδια περίοδό, η διακύμανση μεταςυ των υπολοίπων χωρών του ΟΟΣΑ 
ήταν μεταξυ 24% και 17%, για να καταλήξει σε 22% το 1992. 
Απόκλιση των τιμών του πετρελαίου (άνευ φόρων) με ισοτιμία αγοραστικής δUναμης 
ΕΓΟΣ 1984 1986 1988 1990 1991 1992 
Κοινότητα των 12 37% 32% 31% 22% 18%. 15% 
Λοιπές χώρες του 
ΟΟΣΑ 24% 28% 21% 17% 20% 22% 
Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, ο αυξανόμενος ανταγωνισμός στην αγορά πετρελαίου 
μεταφράζεται σε σύγκλιση των τιμών μετφ;υ των διαφόρων κρατών μελών και ο όλο και 
εντονοτερος ανταγωνισμός των πετρελα"ίκών προ"ίόντων στην ενιαία εuρωπα"ίκή αγορά έκανε 
την ευρωπαίκfι οικονομία πιο ανταγωνιστική. Με ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, το 1984, η 
μεση τιμή της βενζίνης στην Ευρώπη ήταν υψηλότ~η κατά 20% ωτό ό,τι στις υπόλοιπες χώρες 
του ΟΟΣΑ, ενώ το 1992 ήταν χαμηλότερη κατά 2 Vo. 
72 
Μια ~αρόμqια σi!Ύκριση, όσον αφο_ρά 1;~ς τιμές των, ανταγωνιστικών καυqίμων1 έδειξε ότι στην 
Ευ~η το πετρέλαιο παρουσ(,αζε όιακuμρνση τιμων κατά πολύ μικρότ~η απο ό,τι το φυσικό 
αέριο ή η ηλεκτρική ενέογεια για τους τελικοuς καταvαλωτ~, ει τε επρόΚειτο για ιδιώτες ει τε 
για βιομηχανίες. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στην Ευ~η οι χρήστες υδρογονανθράΚων 
ωτολαυνουν δικαιοτέρων τιμών χάρη στο μεγαλύτερο βαθ~ ολ0κλ1)ρωσης της ενια~ αγο~ 
στον τομέα του πετρελαίου, συγκριτικά: με ~ους τομεις του αερίου και τηζ ηλεκτρικής 
ενέργειας. · · . 
. Διακύμανση των τιμών τη~ ενέQΎεια~ στον οικιακό και βιομιιχανικό τομέα στην 
Εvρώπη 
Διακύμανση των τιμών το 1991 Οικιακός τομέας ... 
Βιομηχανικός τομέας 
Πετρέλαιο θέρμ.ανσης/ελαφρό 13% 14% 
πετρελαιο 
Φυσικό αέριο 23% 41% 
Ηλεκτρική ενέργεια 37% 27% 
Σημείωση: Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τα ποσοστά μπορεί να ποικίλουν από τη μια 
χώρα στην άλλη για κάθε τομέα και καύσιμο. 
Επισημαίνονται, εξάλλου, οι προάγγελοι μιας αυξανόμενης ολοκλήρωσης τηs αγοράς της 
ηλεκτρική~ ενέργειας στην Ευρώπη. Μεταξυ 1985 και 1992 παρατηρήθηκε συνεχης αύξηση των 
συναλλαγων μετ~ύ των κρατών μελών των οποίων τα δίκτυα nλεκτρικής ενεργειας ήταν 
αλληλοσυνδεδεμένα. Το 1986 μεταφέρθηκαν 3.224 εκατ. τιπ, αριθμός που ανήλΉε σε 6.636 
εκατ. τι.π το 1992. 
1974 1980 1986 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
Ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση 
1990 1991 1992 Θ Πυρηνική ενέρyει.α. "ΧαL λοιπές 
: m Φuσι.κό αέριο 
i8 Πεtρtλαιο 
ι. Στερεά 'ΧαΟΟψα 
13 7. Η ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση της Ευρωπα·ίκής ~Ενωσης σημείωσε μέση ετήσια αύξηση 
0,8% κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ωστδσο, n εν λόγω αύξησn δεν ήταν ομοιογενής, 
ποικίλλονταs. έντονα από τομέα σε τομέα. Η αύξηση της κατανάλωσης στον το~α των 
μεταφορών (26%) και της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (30%) ό~ι μονο αντισταθμισαν 
αλλά και υπερκάλυψαν την πτώση της κατανάλωσης στη βιομηχανια -19%) και στον οικιακό 
και τριτογενη τομέα (-13%). Αλλά και το φάσμα των καυσίμων άλ αξε πολύ. Η αυξημένη 
χρήση στερεών καυσίμων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας aντισταθμίστηκε από τη 
μείωση της κατανάλωσης στο βιομηχανικό...t οικιακό και τριτογενή ·τομέα. Όσο για την 
κατανάλωση πετρελαίου, αυτn αποκαταστά\Jηκε μετά από τις επιπτώσεις της κρίσης που 
γνώρισαν οι τιμες του πετρελαίου στη δεκαετία του '70, και π~οφανώς παράγοντες που 
συνετέλεσαν σε αυτήν την ανάκαμψη ήταν η πτώση κατά 60 Υο των τιμών του αργού 
πετρελαίου, το 1986, καθώς και η διατηρηση μιας ελαφράς τάσης μείωσης έως το Γ993. 
Μεταξύ των πρωτογενών ορυκτών καυσιμων την ταχύτερη αύξηση της ζήτησης σε όλα τα 
κράτη μέλη σημείωσε το φυσικό αέριο. 
73 
χρiιση .στερεών κάuσίμων για τηy παραγωγή ηλεκτρικής ενέργε. ιας αντισtα.θμίστηκε ωτό τη 
μειωdτ1 της κατανάλώσης στο pιομηχανικό οικιακό και τριτογενή τομέα. Όσο για την 
κατανάλωση πετρελαίου, αυτ'fι αποκαταστάθηκε μετά από τις επι.πτώσε~ της κρwης που 
γνώρισαν οι τιμες του πετρελα(,ου στη δεκαετία του '70, και π~φανώC; π~άγοντες που 
συνετέλεσαν σε αυτήν τnν ανάκαμΨη $αν η πτώση κατά 60% των τιμών του αργού 
πετρελαίου, το 1986, καθώς και .η διατ ρηση μιας ~ράς τάσης μεί<ρqής έως το Ι993. 
Μεταξύ των πρωτογενών ορuκτων καυσ μων την ταχύτερη αύξηση της ζήτησης σε όλα τα 
κράτη μέλη σημείωσε το φυσικό αέριο. 
100°/ο 
80°/ο 
60°/ο 
40°/ο 
20°/ο 
0°/ο 
1974 1980 1986 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 
Πρωτογενή~ παραyωyή ανά καύσϊμο 
1990 1991 1992 m . Λοιπές ενέργειες 
• Γεωθερμική ενέργειαΥδροηλεκτρική' 
. ο ενέργεια 
10 Πυρηνική ενέργεια 
m Φυσικό αέριο 
8 Πετρέλαιο 
Β .Στερεά καύσιμα 
138. Η εσωτερική ΠαQ_αyωyή ενwγειας της Ευρωπα·ι:κής Ένωσης έφθασε στο απόγειο το 1986 με 
682 εκατ. τιπ, δηλαδή αυξf)θηκε κατα 60% ωτό το 1974. Αυτο οφείλεται στο γεyονός ότι, 
κατά τη δ~κεια της εν λόγω π~ι.όδου, η παραγωγή πετρελαίου υπερδεκαπλασιάστηκε, 
aντισταθμίζοντας σε πολύ μεγάλο pαθμό τη μείωση της παραγωγής των στερεών καυσίμων. 
Ωστόσο, η παραγωγή πετρελ<iίου σημειωσε πτώση εως το 1990 (~24% σε σχεση ~το 1986), 
και το 1992 παρέμεινε μικρότερη κατ α 21% από το μέγιστο επίπεδό της του 1986. Όσο για την 
παραγωγή φυσικού αερίου, από το 1974 έως τό 1992 σημείωσε αύξηση. Ο τομέας τtjς 
πυρηνικήs ενέργειας γνώρισε ση~ντικt) άνθησn έως το 1986. Στη συνέχεια, ο ρυθμος 
παραγωγr,ις πυρην,ικής ενέργειας επιβ,ραδυνθηκε εξαιτίας του χαμηλού αριθμού εργοστασίων 
παραγωγης που τέθηκαν σε λειτουργια. 
74 
Βαθμό; αvtάQΚειας στον τομέα το" εφοδιασμΟ'ύ με ενέρyεια 
(Συνολική εσωτερική παραγωγή/ακαθαριστη κατανάλωση %) 
1974 1980 1986 1990 
Βέλγιο 8 14 28 23 
Δανία ο 1 25 50 
Γαλλία 14 21 44 44 
Γερμανία 53 49 \ 55 55 
Ελλάδα 4 15 29 35 
Ιρλανδία 12 20 25 30 
Ιταλία 14 14 17 14 
Λουξεμβούργο 2 ο ο Ι 
Ολλανδία 93 93 82 77 
Πορτογαλία 10 1 7 3 
Ισπανία 23 24 39 33 
Ηνωμένο Βασίλειο 48 94 117 97 
Μέσος όρος της Ευρωπα"ίκής 
Ενωσης 38 46 • 57 52 1991 1992 
22 20 
57 59 
44 45 
47 45 
34 28 
33 33 
17 15 
1 ο 
82 83 
6 4 
33 30 
95 96 
50 49 
Ο βαθ~ός αυτάρκειας του συνόλου τη~ Ευρωπα·ίκής Ένωσηs αυξήθηκε πολύ μεταξύ 1974 και 
1986. Εκτοτε κυμάνθηκε γύρω στο 50Υο. Μετ~ύ των κρατων μελών, οι χώρες που έφθασαν 
στο καλύτερο επίπεδο αυτ~ρκειας ήταν η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Δανία η 
οποία το 1974 εζαρτώταν εξ ολοκληρου από τις εισαγωγές, κατάφερε να φθάσει σε επίπέοο 
αυτάρκειας σχεδόν 60% το 1992. οσο για το Βέλγιο, τη Γαλλία και την Ισπανία, την 
αυτάρκειά τους την οφείλουν κυρίως στην πυρηνική ενέργεια. 
Σήμερα, η Ευρωπα"ίκή Ένωση εισάγει περίπου το ήμισυ των ενερyειακών της αναγκών, ενώ 
πριν από είκοσι χρόνια πραγ~τοποιούσε εισαγωγές για την κάλυψη των δύο τρίτων των 
αναγκών τη~. Η μεγαλύτερη έςάρτηση π~ουσιάζεται στην περίπτωση του πετρελαίου: 78% 
του πετρελαιου εισάγεται, ως επι το πλείστον ωτο τη Μέση Ανατολή. Για τα στερεά καύσιμα 
το επίπεδο αυτό αυξaνεται και σήμερα βρίσκεται στο 32%.· Όσον α~ορά το φυσικό αέριο τι 
Ευρωπα·ίκή Ενωση έΕαρτάται κατά 36% ωτό το εξωτερικό (έναντι 6Υο το 1974). Το ποσοdτό 
αυτό καλύπτεται από τρείς προμηθευτές: την πρώην Σοβιετική Ενωση (16%), την Αλγερία 
{11 %) και τη Νορβηγία (9%). 
139. Καθώς η ετήσια αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας είναι λίγο μικρότερη από 1% και η 
αντίστοιχη αυ~ηση της οικονομικής δραστηριότητας λίγο μ~αλύτερη από 2%7 μακροπρόθεσμα 
υπάρχει τάση βελ τιωσης της ενερyειακής έντασης. Η γενική αυτή ~έλι~η οφειλεται κυρίως στη 
βελτιωση της ενεργειακής έντασης της ~ιομηχανίας και, κατά δεύτερο λόγο, στη βελτιωση της 
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. 
ΠροΒλέπεται ότι μ,ακροπρόθεσμα, η ενεQΥ~ιακή από~ση θ~ σημειώσει ,μέση ετήσια αύξηση 
1,4%, με σημαντικες όμως διαφορες μεται;υ των κρατων μελων και γενικη κάμψη της εξέλίξης 
αυτής. Η ενεργειακή ένταση σημείωσε τη μ~α.λύτερη πρόοδο μεταξύ 1980 και 1986 σε 
περίοδο <ηασιμό~ητας της βιομηχανικής δραστηρίότητας και αισθητής αύξησης tων 
πραγματικων τιμων. 
75 
140. ENEPrEIAKH ΕΝfΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
τιπ/'85 εκατ. ECU 
Η εν~γειακή ωτόδοση μειώθηκε πολύ σtον τομέα των μεταφορών: μετά από ανάλυση σε 
μακρα περίοδο προκύπτει ότι η qχέση: Ζήτηση ενέργειας ωτό τον τομέα τω:ν μεταφορών/ΑΕΠ 
πέρασε ωτό 1 5 το 1974 σε 1,8 σήμερα. Ενώ στον οικιακό τομέα η ζήτηση αντιστο~εί κυρίως 
στις ανάγκες θέρμανσης, οι οποίες συνδέονται μάλλον με τις ατμοσφαιρικέ~ συνθήκε$ παρά 
με την οικονομική ανάΠτυξη, η κατανάλωση στον τομέα των υπl}ρεσιών αυξηθηκε παραλληΧα 
με τη γενική ανάπτυξη του εν λόγω τομέα κατά τις τελευταίες δεκαετίες. 
Οι εκπομπές C01 στην Ευρώπη αυ~ήθηκαν με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι η κατανάλωση 
ενέργειας, γεγονός που οφείλεται κυρίως στην αυξανόμενη αναλογία της πυρηνικής ενέργειας 
στην παραγωγή της ηλεκτρισμού, στη μείωση της βιομηχανικής ζήτησης και σε εντονότερη 
διεισδυση του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενεργειας στους τομείς της τελικης 
κατανάλωσης. Από το 1974 διαγράφεται η τόση .να μειωθεί μακροπρόθεσμα η ένταση του CO; 
στον ενεργειακό τομέα της Ευρωπα·ίκής Ενωσης, ωτό 3 τόνους C02 ανα τιπ το 1974 σε 2,) 
τόνους C02 ανά τιπ το 1993. Οι υφιστάμενες αποκλίσεις μετ~ύ των κρατών μελών όσον 
αφορά τις συνολικές εκπομπές C02 ωτοτελούν ουσιαστικα συνάί~τηση του είδους καυσίμων 
που ~ρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 1992, για παράδειγμ~ η 
Γαλλια ~επεμψε 93 τόνους C02 ανά παραγόμενη GWh, εναντι 69 τόνων στη Δανία) . .z..τα 
κράτt) μέλη όπου η πυρηνική ενέργεια γνώρισε έντονη έξάπλωση, όπως στο Βέλγιο και στη 
Γαλλια, οι εκπομπές CΌ2 που οφείλονται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σημείωσαν 
πτώση κατά 48% και κατ α 60% αντίστοιχα μεταξύ Ι 980 και 1986. . 
3.2 Η Ευρωπαϊκή Ζόmι Ελεvθερων Σνναλλαyών (ΕΖΕΣ) 
141. Η τελική ζήτησrι ενέργειας στο σύνολο της ΕΖΕΣ σημείωσε ωτό το 1974 και μετά σταθερή 
μέση ετήσια αύξηση 0,9ο/~\- δηλαδή αύξηση ουσιαστικό. ίση με την αύξηση στο σύνολο της 
Ευ~παίκής Ένωσης. Η ~έλίξη αυτή χαρακτηρίζεται επίσης από κάποια υποχώρηq:η στους 
το~ίς των στ~εών καυσίμων και του πετρελαιου. Το 1993, η ηλεκτρική ενέργεια καλυψε το 
30Υό της συνολικής τελικής ζήτησης, έναντι του 20% το 1974, αλλά το μερίδιο της ηλεκτρικής 
ενέργειας φαίνεται ότι έχει μείνει στάσιμο ωτό το 1990 και μετά. Το 1993, το μερίδιο του 
αε~ιου αντιπροσώπευε μόλις περίπου το 6% της συνολικής τελικής ζήτησης1 παρα τη μεγάλη 
αύ ηση (4,8% ετησίως}. Τη μεγαλύτερη εξάπλωση τη σημειώνει η θερμοτητα, με ετt]σια 
αύ ηση 7 5%, · κατά την ~ετά.tό~ενη περίοδο και με συμμετοχή περίπου 5% στην 
κατ αναλωθείσα ενέργεια το 1 ~92. Η βιομάζα κατέχει την τρίτη θέση στην τεΛική ζήτηση μετά 
το πετρέλαιο και την ηλεκτρική ενεργεια. Το 1993, κάλυψε περισσότερο απο το 10% της 
ζήτησης,' δηλαδή περίπου το διπλάσιο του μεριδίου του φυσικού αερίου. 
Όσον αφορά την τελική ζήτηση ενέργειας, κατά την εν λόγω πε~ίοδο1 ουσιαστικά όλες οι 
χώρες της ΕΖΕΣ σημειώνουν βελτιώσεις. Το κατώτερο, κατa πολυ επιπεδο στον τομέα της 
ενεργειακής έντασης το παρουσιάtει η Ελβετία με 182 τιπ/εκατ .Ecu (τιμή 1985) το 1992 
δηλαδή 66% του μέσου όρου της ΕΖΕΣ. Στη Νορβηγία η ενεργειακή ένταση μειώθηκε σταθερό 
κατά την ίδια περίοδο (1,4% ετησίως). ·' 
142. Το πετρέλαιο παραμένει η σημαντικότερη πηγή ενέργειας στις χώρες της ΕΖΕΣ: το 1993 το 
μερίδιο του πετρελαίου στην παραγωγη ενέργειας ήταν 50%, ενώ προηγήθηκε μέση ετήσια 
αύξηση 20% ωτο το 1974 και μετα. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (υδραυλική, γεωθερμική 
76 
143. 
144. γεωθερμική και βιομάζα) κατέχουν τη δεύτερt) θέση με μ~ίδιο 20% επί του συνόλου, το 
1993. Κατά την ίδια περίοδο η παραγωγή ενrογειας από τι~πηγές αυτές σημείωσε μέση 
~~ ~~Λ~~3. ~0φ~κ~~~ρ~~:ω~~~νη"~~~~~~~19~t(53~ 
ετησίως), αλΛά ωτό τότε παραμένει ουσιαστικά στάσιμο. 
Στις χώgες της ΕΖΕΣ η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται κυρίως από την υδραυλική και την 
πυρηνικη ενέργεια1 που π~έχουν αντιστοιχα 64% και 25%"της συνολικής παραγωγήs. Ενώ 
η παραγό~νη ωτο τηy υ~ραυλική ενέργεια ηλεκτρική ενέργεια σημείωσε σταθερή αυξηση, 
η πυρηνική ενέργεια fjρίσκεται ουσιαστικά στάσιμη από το 1986. 
Ωστόσο, η κατάσταση δεν είναι ομοιογενής σε όλες τις χώ~ς της ΕΖΕΣ. Στη Νορβηγία, 
για παράδειγμα, η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται σχεδόν εξ ολοκλr]ρου από υδραυλικη 
ενέργεια, ενώ στη Φιλλανδία η πυρηνική ενέργεια υπερέχει της υδροηλεκτρικής. Στην 
Αυστρία δεν παράγεται πυρηνικη ενέργεια. Όσον αφορά τα καυσιμα που 
χρησιμοποιούνται για την παραγωγη θερμοηλεκτρικής ενέργειας, κατά την εν λόγω 
περίο9Ό το πε:ρέλαιο υποχώρησε προς όφελος του αεριου, της βιομάζας, ακόμα και των 
στερεων καυσιμων. 
Περί τα τέλη της δεκαετίας του '80, !) ΕΖΕΣ στο, σύνολό της tf,ινε καθαρός εξαγωγέας 
και από τότε ο όγκος των cl:αγωγων τnς δεν επαψε να αυl:ανεται. Ο όγκος αυτός 
υπερδιπλασιάστ~ε μεταSύ 199Ό και 1992 ~έλιξη που αποδίδεται στο γεγονός ότι οι 
εξqγωγές πετρεf.αίου γν(!]ρισαν αύξηση 12b%, ε~ω οι cl:αγωγές φυqικού αερίου έμ,_εινρ.ν 
στασιμες ρε επιπεδο ~εριπου 1~ εκατ. τιπ. Α~τη η ,κατaστασt] οφειλεται στη f'lορβηγια, 
σrιμαντικο προμη~ευτη πετρελα~ου και φυσικου αεριου γ~α ολόκληρη, τη 4υτικη Ευρωπη. 
Κατά ~ην ίδια περ_ιοδο παρατηρηθηκε μειωσn της ,συνολικης ενεργειακης έξαρτησης σε όλες 
τις χωρες της ΕΖΕΣ, εκτός της Αυqτριας. 9σο γ_ια ττι Νορβηγια, εινqι καθαρός 
εξαγωγεας, και το 1992 οι εξαγωγες της ηταν περιπου ει;απλό:σιες απο τη μικτη εσωτερικη 
της καταναλωση. 
Μεταξύ -ι;ων χωρών της ΕΖΕΣ.., η Αυστρία, η Φιλλανδία και η Σουηδία θα γίνουν μέλη 
τrις Ευρωπα"ικiις Ένωσης τηy ι η Ιανουαρίου 1995. Εάν ήδη από το 1974 ήταν μέλη της 
Ευρωπαϊκής Ένωσ~ς, η ακαθάριστη εσωτερική κατανάλω<m ενέργειας θα ήταν συνολικα 
μεγαλύτερη κατά 8Υο, το, 197f, και κατά 9<γο το 199~. Πράγ~ατι, κατά την εν λόγω 
περίοδο, στις τρεις αυτες ~ωρες ~αρα:rnρηθηκε, ταχυτερη αυξηση της , κατ,ανάλωσης 
ενεργειας από ο,τι στην Ευρωπαικη Ενωση. Ετσι, ενω η συνολικη αυξηση της 
Ευρωπαικής Ένωσης ήταν 14%, η κατανάλωση της Αυστρίας, της Φιλλανδίας και της 
Σουηδίας αυξήθηκε αντιστοιχα κατά 29%, 40% και 25%. 
3.3 Η Κεvτρική και Ανατολική Εuρώπn 
Η εν λόγω περι9χ'ή_περιλαμβάνει τις εξ~ς χώp~ς: Αλβ,ανία, Βουλyαρία, Δημοκρατία :rης 
Τσεχίας, Πολ,ωνιαn-Ρουμανια, Δημοftρατια της'ΣΛ.οβακιας και ,τις Δημ,οκρατιες της πρωην 
Γιουγκοσλαβιας. 11ολλες ωτο αυτες τις χωρες ειναι υποψηφια μελη της διευρυμένης 
Κοινότητας. 
Η εξάρτηση τ~ περιοχής αυτής από τις προμήθειες ενέρ;yειας ήταν 25% το 1992 σε 
σΥΥκριση,~ε 15~, το 1974. Η εξαρτησή της cφ:ό τις εισαγωγές ήτςιν μ,άλιστα 29% το 1990, 
αλλΟ. ~ειωθηκε εκτοτε. ,Το γεγονός αυτο οφειλΕJαι στη σ,ημαντικη μ,ειωση της ενερyειακής 
κατανά~ωσης που, προεκυψε από τις οικονομικες αλλαγες που συνόδευσαν την πτωση του 
σιδηρου παραπετασματος. 
Η Βουλγαρία εξαρτάται περισσότερο από\ τις_ εισαγωγές (52% το 1992), μολονότι η 
εξ(ιρτηση της μειώθηκε ωτό το, 1974 και μετά ιι6~), χάρη στη διε~σδυ,ση της πυρηνικής 
ενεργειας και σε μια σημαντικη μείωση των αναγκων σε πρωτογενη ενεργεια. 
Η Πολωνία, πλούσια σε άνθρακρ., είνgι η λιγότερο cl:αρτημέyη. Η εν λόγω χώρα, καίτοι 
το 1974 ,ήταν καθαρός εισαγωγεας ενεργειας, το 199"2 εξηρτάτο μόνο κατά: 5% ωτό τις 
εισαγωγες. 
Η περιοχή α:υτή ήταν, για πολύ καιρό καθαρός ~ι9αγωγέας_ πετρελαίου και φυσικού 
αερίου, με κ~ρια προελ:ευσn την πρωην Σοβιετικη ,Ενωσrι ~σ1"όσο, <m:ό το 1990 και 
μετά, υπηρχε ενα μ~κρό πλεογασμα των προς εt:αγωγη πετρελα ικφν προ ιοyτων. Το 1974 
οι εισαγωy~ς αργου πεJρελαιpυ ~άλυπταν ~ο 10% των συνολικων ,αναγκων και το 1992 
το 19%; Η σημαytικη, αυτη αυ,ξηση ο<:ρ_ειλεται, σε απότομη ,μειωση 1"ης παραγUJγής 
πετ,ρελαιου οικιακης χρησης, κυριιqς στη_pουμ,ανιq, η τιαραγωγη της οποιας παρουσιασε 
πτω9η ~5% καtά τ:ην εν ~ογω πεeιοδο. Η Πολψνια εινg.ι καθαρός εξαγωγ~ας qνθρακα, 
αλλα ,ο ογκος των ~αγ~γων της τεινει νρ. μειωθει. Δεδομενης της οικονομι~ης κριση,ς που 
γνωριζει η περιοχη, αυτη ωτό τη δ~αετια τ οι] '80 και μετά, υπάρχει γενικη ταση μειωσης 
τόσο της παραγωγης όσο και της ζητησης ενεργειας. 
77 
145. Η τελική ζήτηση ενέσνε~~ στην Κεντοική και Ανατολική Ευρώπη έφτασε στο ζενίθ το 
1986 και έκτοτε π~Ο'ύσιαςει ~αμψη. Τ δ ι 991, η τελική ζήτηση ενέργειας ήταν στο σύνολό 
της μικρότ~η κατά:,27% ωτό ό,τι το 1986. Aut1') τι μειωόη συν~ελεστ:mιε κυρίως ~ις βάοος 
των στwεω~ καυσιμων και του πετρελαίου, και, κατ& δεuτερο λογο, εις pαρο'ς του 
φυσικου αεριου. 
Ηκατανάλωστι τιλεκτοικής ,ενέργειας, που· έφ_θασε, στα ανώτατα όριρ επίσης το 1986, 
ι!Ειώθηκε το 1991 στα επιπεδά του 1980. Οι χωοες της Κεντgικης και .Ανατολικής 
Ευρώπης είναι ουσιαστικά αυτάρκεις ·όσον αφοοa Ίην παοαyφγη ενεργειας. Η εν λόγω 
παραγωγή βα.σίζftαι ,κατ'ουσία σε θερμικq εργοστάσια. Το f991, η πυο~νική ενέργεια και 
η υδροηλεκτρικrι ενεργεια αντ,ιποοσωπεοουν αντίστοιχα 13~ και ΓlΥο της συνολικής 
παρqγψfής. Από τι$ εισαγωγες Καυσίμων για τους σταθμ.ους ηλεκτροπαραγωγής, το 
μεγαλύτερο _ι!έρος ει ναι στερεά καύσιμα ( 7~% ,των συνολικων προμηθειων το 1991), 
μεταξύ δε 1974""και 1990 σημείωσαν σημαντικη αυξηση. · 
Όσον αφορά τη μικτή ε~εργειακή κατανάλωση ανά κάτοικο, τείνει, σα~ώ_ς_ να ~ιωθεί; Η 
συνυφασμενη οικονομικη Κρίση οδήγησε σε χα~rι~ότεοα ~ιοτικά επιπεδh. Το 1992, rι μεση 
κατανάλωσ!) ανά κάτοικο ηταν Η_ικρότερη κατa 35% απο JO μέσο όρο. Μετ,αξύ 1986 κα~ 
1992, n Κοινότητα παρουσιαςει την εντονότεeη μειωση σε καθαρη ενεργειακη 
κατανάλωση. Στην Αλβανια η μειωση ειναι 61%, ενω στην Ουγγαρία μόλις 14%. 
Η ενεργειακfι ένταση των χωρών αυτών είναι, 1ρεις ψ9ρ~ς μεγαλύτερη ωτ9 ό,τι στην 
Κοινότmα. Οι αριθμοί σχετικά με την ενεργειακη ενταση εφl:)ασαν στο ωτοκορυφωμά τους 
το 1980, Βελτιώθ"ηκαν ;το 1990 ιη ποσότητα ενέργειας ανά μονάδα ΑΕΠ ήταν μικρότερη), 
αλλά ωτό τότε χειροτερευσαν. 
*** 
78 
8.4 Η Ενέρyεια αvοιο 
146. Η τελευταία μελέτη της Επιτροπής για το μέλλον της ενέργειας στην Ευρωπα"ίκή Ένωση, 
με τίτλο "Α View to the Future" ("Μια εικόνα του μέλλοντος"), δημοσιεύτηκε το 1992. 
Περιείχε λεπτομερείς προβλέψεις, ταξινομημένες ανά καύσιμο και τομέα, στον ορίζοντα 
του 2005. Περιείχε επισης ανάλυση των επιπτώσεων που θα είχε το 2050 η διατήρηση των 
κυριοτέρων σημερινών τάσεων. 
Ομως, όσο π~οχωρούσε ο πολιτικός διάλογος για την ~νέργε~ στην Ευρωπα"ίκή Ένωση, 
έ:yι νε αισθητη η ανάγκη να επιχειρηθει εμπεριστατωμενη εξεταση των τάσεων και των 
πιθανών συνεπειών τους σε ένα πιο μακρινό μέλλον, και έτσι εμφανίστηκε η ιδέα να 
πραγματοποιηθεί η μελέτη, που τώρα βρίσκεται εν εξελίξει, η οποία περιλαμβάνει 
λεπτομερείς προβλέψεις για τον ορίζοντα του 2020. Κατά· τον ακριβή προσδιορισμό του 
έργου έ:yινε αντιληπτό ότι η πορεία που συνίσταταί σε μία και μοναδική υπόθεση, η οποία 
χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη "Α View to the Future", περιόριζε το πεδίο σκέψης και ότι 
μια προσέγγιση βασισμένη σε περισσότερα σενάρια επέτρεπε καλύτερο προσδιορισμό του 
συνόλου των μελλοντικών τάσεων, τις οποίες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι πολιτικές 
επιλογές. 
Δημιουργήθηκαν τρία κύρια σενάρια, των οποίων έχουν ήδη ορισθεί σε γενικές γραμμές 
οι κοινωνιολογικές και πολιτικές πτυχές. Όσο για τις οικονομικές και ενεργειακές, 
εξετάζονται σήμερα. Εν τω μεταξύ, προχώρησαν οι εργασίες ενός τέταρτου σεναρίου, 
"προσανατολισμών", σύμβατό στη σύλληψή του με τα τρία πρώτα, αλλά βασισμένο στη 
συνέχιση των σημε~ινών τάσεων και όχι σε θεωρητικές υποθέσεις, όπως στην περίπτωση 
των κύριων σεναριων. Τα συμπεράσματα που εξάχθηκαν με βάση το εν λόγω σενάριο 
"προσανατολισμών" είναι ήδη διαθέσιμα και τα κύρια στοιχεία τους παρουσιάζονται 
κατωτέρω. 
Στο εν λόγω σενάριο, οι ενεργειακές προοπτικές μελετήθηκαν λεπτομερώς μόνο 
μεσοπρόθεσμα, δηλαδή μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας. Για να υπάρξουν 
λεπτομερείς προβλέψεις για τις μεταγενέστερες περιόδους, θα πρέπει να αναμείνουμε την 
ολοκλήρωση της συνεκτικής προσέγγισης των τριών κύριων σεναρίων, την έγκρισή της και 
την πλήρη αξιοποίηση των συμπε~ασμάτων της. Το παρόν έγγραφο παρέχει, ωστόσο στο 
κύριο μέρος του, μια συνολικη εικόνα των σημαντικότερων ενεργειακών τάσεων 
μακροπρόθεσμα. 
Α ν και οι προβλέψεις ωτοτελούν ουσιαστικά τον καQ!tό των εργασιών των υπηρεσιών της 
Επιτροπής, οι τελευταίες περιέλαβαν επίσης στις αναλύσεις τους τα συμπεράσματα άλλων 
μελετών που τέθηκαν στη διάθεσή τους ή που είχαν δημοσιευθεί. Πρόκειται κυρίως για 
μελέτες που πραγματοποίησαν εθνικοί φορείς, ο Διεθνης ΟQΎανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ), 
βιομηχανικές οργανώσεις όπως η Eurogaz και η Euroelectnc, καθώς και δημόσιοι και 
ιδιωτικοί οργανισμοί, όπως το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ενέργειας (W orld Energy Council) 
και το DRI. 
79 
147. 
148. 4.1. Οι προοπτικέc: τnc: πα:yχόσμιαc: tήτnσgς 
Η παyκόσμια ζήτηση ενέργεια~ ενδέχεται να αvsηθεί. με ετήσιο ρvθμό 2 ο/ο κατά την 
ΠQΟσεχή δεκαετία· 
Την εντονότερη αuξηση θα πρέπει να την παQοοοιάσονν οι αναπτvσσόμενες; χώQες;, και 
ιδιαίτεQα οι χώQες; της; Απω Ανατολής;· 
Οι ΠQΟΟΠτικές σχετικά με την αusηση της ενεQyειακής; ζήτησης; ενέQyειας στην ΠQώην 
Σοβιετική Ένωση και στην Κεντρική Εvρώπη είναι πολu αβέβαιες· 
θα επέλθει αλλαyή στο σχετικό μεQίδιο ποv κατέχονν τα καuσιμα: το φvσικό αέQιο θα 
αvξήσει το μεQίδιό τοv εις; βάQος; τοv πετQελαίοv και τοv άνθQακα. 
Το σενάριο "προσανατολισμών" που βασίζεται στην υπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν μείζονες 
απρόβλεπτες αλλαγές, προβλέπει για την επόμενη δεκαετία παγκόσμια οικονομική αύξηση της 
τάξεως του 3,5 -4% ετησίως. Στις ~ιομηχανικές χώρες η σημερινή οικονομική ανάκαμψη 
Επιτρέπει την πρόβλεψη σταθερής αυξησης και ασθενούς πληθωρισμού για τα δύο επόμενα 
χρόνια. Η αύξηση ενδέχεται, βεβαίως, να επιβραδυνθεί όσο θα προχωρούμε προς το τέλος 
της δεκαετίας, αλλά, ακόμα κι αν το επίπεδό της θεωρηθεί χαμηΛό σε σχέση με ορισμένα 
επίπεδα που έχουν επιτευχθεί στο παρελθόν, θα πρέπει να διατηρήσει έναν ετήσιο μέσο όρο 
2,5ο/ο. Όσο για τις αναπτυσσόμενες χώρες, αναμένεται να σημειώσουν ιδιαίτερα μεγάλη 
αύξηση, η οποία μπορεί να φθάσει μέχρι και 5% ετησίως, με επικεφαλής τις ταχέως 
αναπτυσσόμενες aσιατικές οικονομίες. 
Όσον αφορά το κόστος του εφοδιασμού σε ενέργεια, θα έπρέπε να σημειώσει αύξηση σε 
πραγματικές τιμές, έστω και μετρίως. Κατά γενική παραδοχή το πετρέλαιο θα εξακολουθήσει 
να καθορίζει τις τιμές της ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αυξανόμενη ζήτηση πετρελαίου 
και η σχεδόν στασιμότητα της προσφοράς των παραγωγών που δεν ανήκουν στον ΟΠΕΧ, θα 
έπρεπε να οδηγήσουν σταδιακά σε κάΠοια ένταση όσον αφορά την παγκόσμια ισορροπία 
μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης. 
Θα υπάρξει μεγαλύτερη προσφυγή στις χώρες μέλη του ΟΠΕΧ, ιδιαίτερα στις χώρες της 
Μέσης Ανατολής, γεγον6ς που θα διευκολύνει την αποτελεσματική διαχείριση της 
πετρελαιαγοράς και των τιμών του πετρελαίου από αυτόν τον μικρό αριθμό παραγωγών. 
Ωστοσο, οι τιμές θα έπρέπε να αυξηθούν με συγκρατημενο ρυθμό, γιατί είναι μάλλον απίθανο 
οι παραγωγοί να επιθυμούν την επανάλειψη της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που ξέσπασε 
στο παρελθόν εξαιτιας των πετρελα"ίκών κρίσεων. 
Οι τιμές του φυσικού αερίου θα έπρεπε νωταραμείνουν συνυφασμένες με τις τιμές του 
πετρελαίου και να αυξηθούν στο μέλλον, γιατί, προκειμένου να καλυφθεί η αυξανόμενη 
ζήτηση, θα πρέπει να γίνει εκμετάλλευση των παγκόσμιων αποθεμάτων, τα οποία είναι μεν 
σημαντικά, αλλά όλο και πιο δυσπρόσιτα. Μόνο οι τιμές του άνθρακα θα έπρεπε να 
παραμείνουν σχετικά σταθερές, χάρη στην άφθονη προσφορά στην παγκόσμια αγορά άνθρακα 
σε χαμηλές τιμές, ο οποίος προέρχεται ωτό μεγάλες εκμεταλλευτικές εγκαταστάσεις χαμηλού 
κόστους στη Βόρεια Αμερική, στην Ασία και στην Αυστραλασία. 
149. Ωστόσο, οι συνολικές πηγές ενέργειας αφθονούν και η υπόθεση ότι το ενεργειακό κόστος θα 
παραμείνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα στο σημερινό χαμηλό ύψος γίνεται όλο και 
ευρύτερα αποδεκτή. Οι προμηθευτές πετρελαίου είχαν πάντα την τάση να παράγουν 
περισσότερο από ό,τι ωταιτεί η ζήτηση και οι τεχνολογικές πρόοδοι ενισχύουν αυτή την τάση. 
Πιο μακροπρόθεσμα, οι τιμές του αε~ίου ενδέχεται να ωτοδεσμευθούν όλο και περισσότερο 
από τις τιμές του πετρελαίου, ενισχυοντας έτσι τον ανταγωνισμό περισσότερο μεταξύ του 
αερίου και του άνθρακα χαμηλού κόστους παρά μεταξύ του αερίου και του πετρελαίου, όπως 
ήδη συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες. 
150. Η παγκόσμια κατανάλωση ενέ~γειας υπερδιπλασιάστηκε,κατά τα, τελευταία τριάντα χρόνια, 
φθάνοντας τα 8,4 δισεκατομμυρια τιπ το 1990. Μεταξυ 1974, ετους που ακολούθησε την 
πρώτη κρίση του πετρελαίου, και 1992, η ετήσια αύξηση ήταν περίπου 2%. Η τάση 
αντιστράφηκε πρόσφατα εξαιτίας της μείωσης της κατανάλωσης στις χώρες του π~ώην 
Ανατολικού Μπλοκ, αλλά, μετά την οικονομ,ική ανάκαμψη των χωρών αυτών, θα επανελθει 
η προηγούμενη τάση και η ζήτηση ενέργειας θα έπρέπε να παρουσιάσει νέα αύξηση. Σύμφωνα 
80 
με τις εκτιμήσεις του ΔΟΕ, θα πρέπει να υπάρξει ετήσια αύξηση 2% κατά τά δέκα με 
δεκωτέντε επόμενα Χf!_όνια. I . ,. 
Είναι βεβαίως γενικως παραδεκτό ότι η ενεργειακή ζήτηση θα αυξηθεί στις βιομηχανικές 
χώρ.ες, έστω και αν κυρίως η αύξησή της θα είναι πραγματικά θεαματική στις ανωττυσσόμενες 
χώρες. Η αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας στις χώρες που δεν ανήκουν στον ΟΟΣΑ θα 
έπρέπε να είναι κατά πολύ μεγαλύτερη εκείνων του ΟΟΣΑ, εξαιτίας της δημογραφικής τους 
αύξησης, της εκβιομηχάνισης, της aστικοποίησης, της αύξησης των αναγκών σε μεταφορές 
και της μείωσης των διαθέσιμων, εκτός των εμπορικών δικτύων, πηγών ενέργειας στις εν 
λόγω χώρες. Το 1990, οι αναπτυσσόμενες χώρες (δηλαδή οι λοιπές, εκτός των χωρών του 
ΟΟΣΑ και του πρώην Ανατολικού Μπλοκ) αντιπροσώπεvαν το 75% του παγκόσμιου 
πληθυσμού, ενώ κατανάλωναν μόνο 25% της συνολικής πρωτογενούς ενέργειας. Σύμφωνα με 
τις προβλέψεις του ΔΟΕ, το 2010 θα έπρεπε να αντιπ~οσωπεύουν πάνω από 80% του 
παγκόσμιου πληθυσμού και να καταναλώνουν περίπου 40Υο της παγκόσμιας ενέργειας. 
Ο ΔΟΕ προβλέπει ότι η συνολική κατανάλωση ενέργειας του ΟΟΣΑ θα έπρεπε να αυξάνεται 
με ετήσιο ρυθμό 1,3% μεταξύ 1991 και 2010. Οσο για τις χώρες που δεν ανήκουν στον 
ΟΟΣΑ, προβλέπεται ότι η ανάκαμψη της κατανάλωσης στο π~ώην Ανατολικό Μπλοκ θα 
έπρεπε να καθυστερήσει ακόμα μερικά χρόνια (η προβλεπόμενη μεση ετήσια αύξηση είναι ο 3% 
μεταξύ 1991 και 201 Ο), αλλά οι αναπτυσσόμενες χώρες αναμένεται να σημειώσουν σημαviική 
αύξηση, πάνω ωτό 4% ετησίως. Η σημε~ινή κατανάλωση του ΟΟΣΑ είναι περίπου διπλάσια 
από εκείνη των αναπτυσσόμενων χωρων, αλλά στις τελευταίες αναμένεται να αυξηθεί με 
ταχύτητα υπερδιπλάσια από ό,τι στον ΟΟΣΑ: 
εκατ. τιπ 
ΟΟΣΑ 
Πηγή: ΔΟΕ ΚΟΣΜΟΣ 
Αύξηση της ενεργειακής ζήτησης 
1991 -2010 
Αναπτυσσόμενες Χώρες 
Ανατολική Ευρώπη & πρώην ΕΣΣΔ 
\11111991 enoιo \ 
81 
151. Στο παρελθόν, η ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη και η ταχύτερη αύξηση της κατανάλωσης 
ενέ~γειας σημειώθηκαν στις αναπτυσσόμενες χώρες της ζώνης του Ειρηνικού, και πιθανώς θα 
ισχυσει το ίδιο και στο μέλλον. Στη Νοτιοανατολική Ασία η αύξηση της ενεργειακής ζήτησης 
μπορεί να φθάσει σε ετήσιο μέσο όρο 5%, κατά τα επόμενα δεκαπέντε έως είκοσι χρόνια. Στη 
εν λόγω περιοχή οι "τίγρεις"~ Πρόσφατα Εκβιομ~ανισμένες Χώρες- Νότ1;0ς Κορέα, Τα"ίβάν, 
Χονγκ Κονγκ και Σιγκαπουρη -βρίσκονται σημερα πρακτικά στο επι.πεδο οικονομικής 
ανάπτυξης των ευρωπα"ίκών χωρών. Η Νότιος Κορέα, εξάλλου, μόλις προσχώρησε στη 
"λέσχη" των αναπτυγμένων χωρών, τον ΟΟΣΑ. 
Η Κίνα, τρίτη αγορά ενέργειας παγκοσμίως, παρουσιάζει ιδιαίτερη σημασία. Η ταχεία 
οικονομική της ανάπτυξη επιφέρει αισθητές αλλαγές στις αγόρές της ενέργειας όχι μόνο στην 
περιοχή, αλλά και παγκοσμίως. Στην πραγματικότητα, οι περιορισμοί στον ενεργειακό τομέα 
ενδέχεται να αναγκάσουν την Κίνα να ανακόψει τη μεγάλη ανάπτυξη που γνώρισε τα 
τελευταία χρόνια. Η οικονομία της εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στον άνθρακα (που 
καλύπτει τα 3/4 της κατανάλωσής της σε πρωτογενής ενέργεια), αλλά το πετρέλαιο παρέχει 
το αναγκαίο συμπλήρωμα για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του τομέα των 
μεταφορών και της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, όπου χρησιμοποιείται για να μετριάσει 
τις επιπτώσεις από τις τοπικές ελλείψεις σε άνθρακα και ηλεκτρική ενέργεια. Τα τελευταία 
χρόνια η επιταχυνόμενη αυτή αύξηση της ζήτησης πετρελαίου συνοδεύτηκε μόνο από 
περιορισμένη αύξηση της εθνικής παραγωγής πετρελαίου. Το 1993, η Κίνα επανήλθε- για 
πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του '70 -στη ·θέση του καθαρού εισαγωγέα 
πετρελαίου. Στο τέλος του αιώνα οι εισαγωγές της θα μπορούσαν εύκολα να υπερβούν το ένα 
εκατομμύριο βαρέλια/ημέρα (50 εκατ. τιπ ετησίως) και να διπλασιαστούν κατά την ερχόμενη 
δεκαετία. 
Στις λοιπές αναπτυσσόμενες χώρες η αύξηση της ενεργειακής ζήτησης θα είναι επίσης 
ταχύτερη από ό,τι στον ΟΟΣΑ, αλλά η απόκλιση θα είναι μικρότερη. Στη Μέση Ανατολή, η 
εν λόγω αύξηση θα πρέπει να πλησιάσει τις τιμές της Άπω Ανατολitς. 
Πράγματι, παρά τους περιορισμούς που επιβάλλουν τα μικρότερα,σε σχέση με το παρελθόν 
εισοδήματα πετρελαίου, οι χώρες αυτές θα συνεχίσουν την εκβιομηχάνισή τους και τις 
επενδύσεις τους στην υποδομή- διαδικασίες που αμφότερες απαιτούν μεγάλη κατανάλωση 
ενέργειας. Σε ολόκληρη την περιοχή είναι πιθανό να συν~ισθεί η σημαντική επιδότηση του 
κόστους ενέργειας το οποίο, έτσι, θα πα~αμείνει πολυ χαμηλότερο από τις τιμές της 
παγκόσμιας αγοράς, γεγονός που δεν θα ωθησει τις εν λόγω χώρες να βελτιώσουν τις τιμές 
της ενε~γειακής τους απόδοσης. Από όλες τις αναπτυσσόμενες περιοχές το χαμηλότερο 
ποσοστο αύξησης θα το έχει πιθανώς η Αφρική, εξαιτίας των σοβαρών ενδημικών μαστίγων 
από τις οποίες πλήττεται. 
152. Μία μελέτη σχετικά με την περιοχή της Μεσογείου (Βόρειος Αφρική και Μέση Ανατολή), η 
οποία έ:yινε από το Obseινative Mediteπaneen de lΈnergie (Μεσογειακό Παρατηρητήριο 
Ενέργειας) (ΟΜΕ) για την Επιτροπή, υπογράμμισε τη σημασία που έχει για τον τομέα της 
ενέργειας ο κοντινός αυτός γείτονας της Ευρώπης στον τομέα της ενέργειας. Η δημογραφική 
αύξηση της Βορείου Αφρικής θα απαιτήσει μεγάλη επιτάχυνση της οικονομικής της ανάπτυξης, 
ώστε να· δημιουργηθούν οι απαραίτητες θέσεις απασχόλησης και να καλυφθούν οι 
αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες. Η περιοχή όχι μόνο θα παραμείνει σημαντική πηγή 
εφοδιασμού σε υδρογονάνθρακες, αλλά η Βόρειος Αφρική θα αποκτήσει αυξανόμενη 
σπουδαιότητα στη μεταφορά ενέργειας, κυρίως φυσικού αερίου, προς την Ευρώπη. 
82 
Η θέση της Λατινικής Αμερικής θα είναι πιθανώς λίγο καλύτε~η ωτό εκείνη της Αφρικής, αλλά 
η αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας θα παραμείνει κατά πολυ χαμηλότερη από ό,τι στην Άπω 
Ανατολή, εξαιτίας του εξωι;ερικού χρέους και των λοιπών οικονομικών προβλημάτων που 
παρακωλύουν την ανάπτυξη της. 
153. Οι πιο αβέβαιες προβλέψεις ισχύουν για την πρώην Σοβιετική Ενωση (πρώην ΕΣΣΔ) και την 
Κεντρική Ευρώπη. Ανάλυση που πραγματοποίησε για την Επιτροπή το PlanEcon έφερε σε φως 
ότι η κρίση της μετάβασης προς την οικονομία της αγοράς, η οποία ακολούθησε την πτώση 
του κομμουνισμού, προκάλεσε ταχεία μείωση της οικονομικής δραστηριότητας κατά τα 
τελευταία χρόνια. Στην πρώην Σοβιετικη Ένωση η παραγωγή ενέργειας κατέρρευσε, κυρίως 
στον τομέα του πετρελαίου. Όσο για την παραγωγή φυσικού 'α~ίου, αυτή επη(?εάστηκε πολύ 
λιγότερο από τις εν λόγω εξελίξεις. Οι εξαγωγές ενέργειας, κυριως οι εξαγωγες πετρελαίου, 
σημείωσαν επίσης πτώση. Α ν και ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης εμφανίζουν είδη 
σημεία ανάκαμψης, πιθανώς μόνο μετά το τέλος της δεκαετίας το ΑΕΠ τους θα παρουσιάσει 
εκ νέου θετικό ισοζύγιο, η δε εξέλιξή τους παραμένει συνυφασμένη με την επιτυχία των 
οικονομικών τους μεταρρυθμίσεων. Το PlanEcon προβλέπει βεβαίως θετική αύξηση της 
παραγωγής και της κατανάλωσης ενέργειας στην πρώην Σοβιετική Ενωση κατά τα τέλη του 
αιώνα, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί τι θα συμβεί με τα τε~άστια αποθέματα 
υδρογονανθράκων της πρώην ΕΣΣΔ και να αξιολογηθούν οι πιθανές βαθιες αλλαγές που θα 
μπορούσαν να προκύψουν στη σύνθεση της ενεργειακής ζήτησης και στην ενεργειακή απόδοση. 
Το PlanEcon αρχίζει τώρα μια άλλη μελέτη που θα συμπληρώσει τη μελέτη σεναρίων την οποία 
πρότεινε η Επιτροπή. 
154. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το φάσμα των καυσίμων θα συνεχίσει να αλλάζει κατά τα 10 -15 
επόμενα χρόνια, αλλά θα πρόκειται πιθανώς περισσότερο για εξέλιξη παρά για επανάσταση, 
και οι τιμ€ς δεν αναμένεται να υποστούν τις αιφνίδιες αλλαγές που γνώρισαν κατά τις δύο 
τελευταίες δεκαετίες: 
Στον ΟΟΣΑ, η κατανάλωση πετρελαίου θα συγκεντρωθεί όλο και περισσότερο στον 
υπό επέκταση τομέα των μεταφορών, γεγονός που θα έχει ως συνέπεια την επισκίαση 
της μείωσης της ζήτησης στους λοιπούς τομείς. 
Στις αναπτυσσόμενες χώρες η ζήτηση θα αυξηθεί σε όλους τους τομείς. Πράγματι, οι 
ενεργειακές τους ανάγκες αυτή τη στιγμή αυξάνονται γενικά και για ο~ισμένες από 
αυτές μόνη λύση είναι το πετρέλαιο. Η εντονότερη αύξηση θα σημειωθει στον τομέα 
των μεταφορών. Σε παγκόσμιο επίπεδο η ζήτηση πετρελαίου θα παραμείνει υψηλή, 
αλλά οι υπόλοιπες κύριες πηγές πρωτογενούς εν~γειας, και ιδιαίτερα το φυσικό αέQιο, 
θα έχουν ταχύτερη ανάπτυξη. Ωστόσο, το πετρέλαιο θα παραμείνει η κυριότε~η πηγή 
ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, παρά την ελάττωση του ρυθμού κατανάλωσης του. 
Το φυσικό αέριο, του οποίου η μεταφορά είναι δαπανηρή, θα εξακολουθεί να 
χρησιμοποιείται κυρίως σε τοπικό επίπεδΟ, έστω και αν οι διαθέσιμες ~οσότητες 
αυξάνονται διαρκώς. Προβλέπεται, όμως, ότι το αέριο θα είναι το καύσιμο με την 
ταχύτερη αύξηση μεσοπρόθεσμα. Τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει για το 
περιβάλλον, σε συνδυασμό με τη μικρή ζήτηση κεφαλαίου, θα το καταστήσουν στις 
αναπτυγμένες χώρες προνομιούχο καύσιμο για όλους τους τομείς, πλην των 
μεταφορών, κυρίως για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι αναπτυσσόμενες χώρες 
και οι χώρες της πρtbην Σοβιετικής Ένωσης που διαθέτουν φυσικό αέριο θα 
προτιμήσουν επίσης τη χρήση του. Κυρίως οι χώρες παραγωγοί ενέργειας, στις οποίες 
η εκμετάλλευση των αποθεμάτων πετρελαίου συνοδεύεται συχνά από παραγωγή αερίου, 
θα προτιμήσουν την κατανάλωση αερίου και την εξαγωγή περισσότερου πετρελαίου, 
δεδομένου ότι το πετρέλαιο είναι ευκολότερο να μεταφερθεί και να πωληθεί. 
83 
t . 
Το μεγαλύτερο μέρος των· τεράστιων παγκόσμιων ωτοθεμάτων στερεών καυσίμων 
μπορούν να διατεθούν στην αγορά σε τιμές αισθητά χαμηλότερες ωτό τις τιμές των 
λοιπών πρωτογενών πηγών ενέργειας. Έτσι ο άνθρακας ωτοτελεί καύσιμο ιδιαίτερα 
συμφ~ον για τις περιοχές όποu η ·Προστασία του Περιβάλλοντος έχει μικρότερη 
σημασια ωτό την απόκτηση φθηνής ενέργειας και είναι ωταραίτητη βάση της 
οικονομικής ανάπτυξης, ιδιαίτερα στη βαριά βιομηχανία και στην παραγωγή ηλεκτρικής 
ενέργειας. Ωστόσο, οι ανωττuσσόμενες .χώρες, όπως και ο ΟΟΣΑ, θα μεριμνήσουν 
περισσότερο για τη ρύπανση, γεγονός που, μεσοπρόθεσμα, θα περιορίσει τις 
πιθανότητες ανάπτυξης του άνθ'ρακα. Μπορούμε, όμως, να αναμένουμε ότι ο άνθρακας 
θα διατηρήσει το μερίδιό του στη συνολική προσφ'ορά ενέQγειας. Πράγματι, το 
πλεονέκτημα της τιμής του θα μπορούσε να ενισχυθεί, άν οι τιμες του πετρελαίου και 
του αερίου αυξηθούν σύμφωνα με την αύξηση της ζήτησης. Μακροπρόθεσμα, οι 
καθαρές τεχνολογίες καύσης του άνθρακα θα διαδοθούν όλο και περισσότερο και θα 
γίνουν όλο και οικονομικότερες, αλλά, το εν λόγω καύσιμο, εξαιτίας της μεγαλύτερης 
περιεκτικότητάς του σε άνθρακα, εκπέμπει περισσότερο C02 και, συνεπώς, θα συνεχίσει 
να μειονεκτεί από την άΠοψη αυτή, εκτός αν οι νέες τεχνολογίες προσφέρουν 
κατάλληλο τρόπο ανάκτησης και ωτοθήκευσης του C02• 
Μακροπρόθεσμα, το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στην παγκόσμια πρωτογενή 
ενέργεια θα υποστεί σταδιακή μείωση. Πράγματι, το 80% της πυρηνικής ενέργειας 
παγκοσμίως προέρχεται από τον ΟΟΣΑ, όπου η δυνατότηα παραγωγής πυρηνικής 
ενέργειας αυξάνεται με πολύ πιο αργό ρυθμό. Ελλείψει επενδύσεων αντικατάστασης, 
ο τομέας θα πάψει να παρουσιάζει αύξηση στα επόμενα δέκα έως δεκαπέντε χρόνια. 
Στον λοιπό κόσμο, η αύξηση της πυρηνικής ενέργειας θα εξακολουθήσει μεσοπρόθεσμα, 
γεγονός που θα καθυστερήσει την εμφάνιση των ωτοτελεσμάτων ωτό την επιβράδυνση 
των επενδύσεων στον τομέα. 
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα διατηρήσουν πιθανώς ένα μικρό μερίδιο στην 
αγορά εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων και των δυσχε~ειών διείσδυσης που 
αντιμετωπίζουν, αλλά, σε παγκόσμιο επίπεδο, αναμένεται να αυξησουν το μερίδιό τους 
στην ίδια αναλογία με το αέριο, έστω και αν ξεκινούν με βάση ένα πολύ χαμηλό όγκο. 
Αέριο 
Πηγή: ΔΟΕ ΚΟΣΜΟΣ 
Εξέλιξη των πρωτογενών καυσίμων 
1991-2010 
Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας 
Άνθρακας 
84 Πυρηνική ενέργεια 
Πετρέλαιο \ 
4.2 Οι προοπτικές; τnc; ζήτnσnc; τnc: Ευqωπα·ίκήc; Κοινότmαc; 
Η κατανάλωση ενέQy'εια~ τη~ Κοινότητα~ θα έπρεπε να σννεχίσει να α"ξάνεται με μέτρο 
κατά την επόμενη δεκαετία· 
Το φυσικό αέριο είναι η καύσιμη ύλη που θα γνωρίσει τη μεγαλύτερη α\Jξηση, ενώ το 
πετρέλαιο τη μικρότερη. Εντούτοι~, το πετρέλαιο θα εξακολουθήσει να καλύπτει το 
μεγαλύτερο μέρος της; ζήτησης πρωτογενούς ενέQγειας · 
Η ανάπτυξη του τομέα των μεταφορών θα έπρεπε να διατηρηθεί. Η ζήτηση του οικιακού 
τομέα και του τομέα των υπηρεσιών αναμένεται ότι θα αυξηθεί με τον ίδιο ρυθμό που θα 
αυξηθεί και η ζήτηση στον τομέα των μεταφορών, ενώ η ζήτηση τη; βιομηχανία; 
αναμένεται να παραμείνει στάσιμη· 
Η κατανάλωση ηλεκτρική; ενέργειας; αναμένεται να αυξηθεί δύο φορέ~ ταχύτερα από 
ό,τι η τελική κατανάλωση ενέργειας;. 
155. Η οικονομική ανάπτυξη θα έπ~επε να είναι συνεχής και συγκρατημένη σε ολόκληρη την 
Κοινότητα, κυρίως κατά το δευτερο ήμισυ της δεκαετίας, οπότε θα έχει λήξει η περίοδος 
ύφεσης για την ευρωπα·ίκή οικονομία. Η ετήσια αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να φθάσει 
το 2,5% μεταξύ 1995 και 2000. Πιο μακροπρόθεσμα, η ασθενέστε~ηΊ αύξηση της 
παραγωγικότητας της εργασίας και του κεφαλαίου θα έπρεπε να οδηγησ~ι σε εκ νέου 
μείωση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης. Α ν δεν υπάρξει ριζική\ αλλαγή της 
οικολογικής και ενεργειακής πολιτικής, η κατανάλωση ενέργειας θα έπρεπε να συνεχίσει 
να αυξάνεται μετριοπαθώς για περίπου δέκα χρόνια ακόμη: 
Η ακαθάριστη κατανάλωση πρωτογενούς ενέ~γειας της Κοινότητας των Δώδεκα θα 
έπρεπε να αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό ελαφρως μεγαλύτερο από 1%, ενώ ο ~υθμός 
αύξησης της αντίστοιχης κατανάλωσης των τριών μελλοντικών μελων της 
Κοινότητας θα έπρεπε να είναι δύο φορές μικρότερος. Ωστόσο, επειδή οι 
ποσότητες των τελευταίων είναι σχετικά χαμηλές, η διαφορά αυτή δεν θα 
επηρεάσει τη γενική αύξηση. 
Ορισμένες διαρθρωτικές οικονομικές αλλαγές και μια αποτελεσματικότερη χρήση 
της ενέ~γειας θα επιτρέψουν στην Κοινότητα να συνεχίσει να βελτιώνει τα 
συνολικα αποτελέσματά της σε θέματα ενεργειακής έντασης έστω και αν η πρόοδος 
συντελείται με αργότερο ρυθμό από ό,τι στο παρελθόν. Η ποσότητα 
χρησιμοποιούμενης ενέργειας ανά μονάδα ΑΕΠ θα μπορούσε να μειωθεί κατά 1% 
περίπου ετησίως μέσα στα δέκα έως δεκαπέντε επόμενα χρόνια. 
156. ΊΌ φυσικό αέριο θα έπρεπε να παραμείνει η καύσιμη ύλη με τη μεγαλύτερη αύξηση. Το 
πετρέλαιο θα παρουσιάσει την πιο αργή αύξηση, αλλά θα παραμείνει στην πρώτη θέση της 
κατανάλωσης πρωτογενούς ενέ~γειας. Οσο για την κατανάλωση άνθρακα, θα έπ~επε να 
αυξηθεί με ρυθμό ελάχιστα ταχυτερο από ό,τι η αντίστοιχη κατανάλωση πετρελαιου. 
Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει σήμερα το φυσικό αέριο, κυρίως στον τομέα της 
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, θα δώσει ενδεχομένως σε αυτή τη μορφή 
ενέργειας την ταχύτερη αύξηση μεσοπρόθεσμα. 
Γύρω στο 2005, η ζήτηση θα μπορούσε να είναι πε~ίπου 40% μεγαλύτερη απ' ό,τι 
το 1992, γεγονός που αντιπροσωπεύει μια μέση ετησια αύξηση περίπου 3%. 
Δεδομένου ότι το φυσικό αέριο θα καλύψει το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της 
ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, τα στερεά καύσιμα θα έχουν ετήσια αύξηση 
μικρότερη από 1%. 
Το πετρέλαιο αναμένεται να αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό μόνο 0.5%. Η μείωση της 
κατανάλωσης πετρελαίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και στον 
οικιακό τομέα και στον τομέα των υπηρεσιών, θα έπρεπε να αντισταθμίσει την 
αύξηση που αναμένεται να σημειωθεί στον τομέα των μεταφορών. Ωστόσο, το 
πετρέλαιο, θα έπρεπε να αντιπροσωπεύει ακόμη το 40% της συνολικής 
85 
κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας το 2005 (έναντι 43% το 1992). Μεταξύ 1992 
και 2005, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα έπρεπε να καλύψουν τα 2/3 της 
αύξησης της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας της ΕΕ. · 
Χάρη στην καλύτερη απόδοση των σταθμών ηλεχτροπ~αγωγής και στις νέες 
μονάδες, των οποίων η κατασκευή έχει προβλεφθεί ή έχει ήδη ξεκινήσει, ο τομέας 
της πυρηνικής ενέ~γειας θα έπρεπε να παρουσιάσει αύξηση με ετήσιο ρυθμό 1% 
κατά τα επόμενα δεκα χρόνια. Ωστόσο, η παύση της λειτουργίας ενός ολοένα και 
μεγαλύτερου α~ιθμού παλαιών εγκαταστάσεων, πολλές από τις οποίες δεν θα 
αντικατασταθουν, επισείει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο της παρακμής της 
πυρηνικής ενέργειας. 
157. Μεταξύ των κυριότερων τελικών καταναλωτών ενέργειας, ο τομέας των μεταφορών θα 
έπρεπε να έχει τη μεγαλύτερη αύξηση, ακολουθούμενος κατά πόδας από τον οικιακό 
τομέα και τον τομέα των υπηρεσιών. Η βιομηχανική κατανάλωση θα έπρεπε να σημειώσει 
τη μικρότερη αύξηση: 
Η τελική κατανάλωση ενέργειας στην Κοινότητα θα μπορούσε να σημειώσει ετήσια 
αύξηση περίπου 1% μέχρι το 2005. Η μεγαλύτερη αύξηση αναμένεται να σημειωθεί 
στον τομέα των μεταφορών (περίπου 1.5% ετησίως}, του οποίου η κατανάλωση 
θα έπρεπε να ανέλθει περίπου στο 1/3 της τελικής κατανάλωσης ενέργειας το 
·2005. 
Η κατανάλωση ενέργειας στον οικιακό και τον τριτογενή τομέα αναμένεται να 
αυξηθεί λίγο λιγότερο από 1% ετησίως. Ενώ η κατανάλωση της βιομηχανίας, θα 
μπορούσε να αυξάνεται κατά μέσο όρο 0,5% ετησίως μεταξύ 1992 και 2005. 
Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται ότι θα σημειώσει αύξηση περίπου 
2% ετησίως, δηλαδή το διπλάσιο της ετήσιας αύξησης της τελικής κατανάλωσης 
ενέργειας. 
4.3. Οι προοπτικέ; τπ; παγκόσμια; παραγωγή; 
Τα συνολιΚά αποθέματα ενέργεια~ σε γενικέ~ γραμμέ~ θεωρούνται επαρκή. 
Τα αποθέματα στερεών καυσίμων είναι τα πιο αφθονότερα. Υπάρχουν παγκοσμίω~ 
σημαντικά αποθέματα φυσικού αερίου, μεγάλο μέρο~ των οποίων είναι προσιτό στην 
Ευρώπη. Με γνώμονα τη σημεqινή κατανάλωση, τα αποθέματα πετρελαίου είναι εκείνα 
που θα εξαντληθούν το συντομοτερο. Εν« μεγάλο μέρο~ των αποθεμάτων πετρελαίου 
βρίσκεται στη Μέση Ανατολή·, 
Η διάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου θα έπρεπε να αλλάξει, λόγω τη~ 
ταχεία~ αύξηση~ τη~ ζήτηση~ στην Άπω Ανατολή και τη~ αυξανόμενη~ εξάρτηση~ του 
ΟΟΣΑ από τι~ εισαγωγέ~. 
158. Τα μέτρα μακροπρόθεσμης προσαρμογής που κατέστησαν αναγκαία οι πετρελα·ίκές κρίσεις 
του 1973 και του 1980, αποδίδουν τώρα τους καρπούς τους, ενώ η προσφορά και η 
ζήτηση πετρελαίου κατέληξαν σε μια νέα ισορροπία. Επιπλέον, τα παγκόσμια αποθέματα 
ενέργειας κρίνονται επαρκή και δεν θα έπρεπε να θέσουν ποσοτικά προβλήματα 
μεσοπρόθεσμα. Παραταύτα, αυτή η φαινομενική σταθερότητα δεν πρέπει να επισκιάσει 
τα σημαντικά προβλήματα εφοδιασμού και τις ισχυρές εντάσεις που υπάρχουν. 
Στην πραγματικότητα, βάσει του σημερινού ρυθμού παραγωγής, τα παγκόσμια γνωστά 
αποθέματα στερεών καυσίμων επαρκούν για περισσότερα από 200 χ~όνια, ενώ τα 
αποθέματα του φυσικού αερίου για 65 περίπου χρόνια. Τα αποθέματα αεριου αυξήθηκαν 
πρόσφατα, παράλληλα με τη μεγάλη αύξηση της ζήτησης αυτού του καυσίμου, και ένα 
μεγάλο μέρος του 70% των παγκοσμίων αποθεμάτων βρίσκεται στην πρώην Σοβιετική 
86 
159. Όσο για τα γνωστά αποθέματα πετρελαl.ου, θα έπρεπε να επαρκέσουν για 45 χρόνια περίπου. 
Πρόκειται αναμφισβήτητα για το ορυκτό καύσιμο του οποίου η σχέση: πόροι/παραγωγή 
(γνωστά αποθέματα σε σχέση με το σημερινό επLπεδο παραγωγής) είναι ο χαμηλότερος, 
παρόλο που από εν~γειακή άποψη, τα αποθέματα πετρελαίου είναι ισοδύναμα προς τα 
αποθέματα αερίου (δηλ. ·135 δισ. τιπ). Ωστόσο, εδώ και πολλά χρόνια, οι ανακαλύψεις 
υπερκαλύπτουν τη ζήτηση -από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, τα γνωστά αποθέματα 
τριπλασιάστηκαν. Το 65% των αποθεμάτων βρl.σκεται στη Μέση Ανατολή και το 11% στη 
Βενεζουέλα και στο Μεξικό. 
Σχέση: αποθέματα/παραyωyή ορvκτών καvσίμωv στο τέλος τοv 1993 
(Έτη) · 
Αναπτυσσόμενες Ανατολική 
Ευρώπη και ΟΟΣΑ Κόσμος χώρες πρώην ΕΣΣΔ 
Πετρέλαιο 61 20 10 43 
Φυσικό αέριο 232 69 15 65 
Άνθρακας 161 329 262 236 
Πηγή: "ΒΡ Statistical Review of World Energy" 
Σε αντίθεση με τον άνθρακα και το φυσικό αέριο, που χρησιμοποιούνται γενικά στην πε_ριοχή 
που παράγονται, το πετρέλαιο διατίθεται στη διεθνή αγορά, γεγονός που καθιστά αβέβαιες 
τις επιπτώσεις των μεταβολών στην παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου. Η ζήτηση πετρελαίου 
θα αυξηθεί κατά πολύ, κυρίως στην Κίνα, στην Ινδία και σε άλλες χώρες της Άπω Ανατολής 
που ανωττύσσονται με γρήγορους ρυθμούς. Ετσι, παρόλο που μεσοπρόθεσμα φαίνεται ως 
απίθανη μια ανεπάρκεια πετρελαίου, θα μπορούσε να υπάρξει ένας αυξανόμενος 
ανταγωνισμός εκ μέρους των αναδυόμενων οικονομικών δυνάμεων, δεδομένου μάλιστα ότι 
η εξάρτηση των ΗΠΑ και της Ευρώπης από τις εισαγωγές ενέργειας θα βαίνει αυξανόμενη: 
Παρά τον παραδοσιακό ενεργειακό τους πλούτο, οι ΗΠΑ εξαρτώνται όλο και 
περισσότερο από το εισαγόμενο πετρέλαιο λόγω της αύξησης της ζήτησής τους και της 
προοδευτικής εξάντλησης των εθνικών τους πόρων. Η παραγωγή τους σε πετρέλαιο 
σημειώνει συνεχή πτώση από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Οι ΗΠΑ είχαν για 
μryάλο χρονικό διάστημα μία ενδογενή προσφορά φυσικού αερίου μεγαλύτερη από τη 
ζήτηση, αλλά αυτό δεν ισχύει πια και οι εισαγωγές αερίου θα έπρεπε επίσης να 
αυξηθούν . 
. Η Ιαπωνία δεν διέθετε ποτέ άφθονους ενεργειακούς πόρους και μόνο χάρη στην 
εισαγόμενη ενέργεια επέτυχε την οικονομική της ανάπτυξη μετά τον πόλεμο. Συνολικά, 
η Ιαπωνία εισάγει λιγότε~η ενέργεια απ' ό,τι η Ευρ<bπη, αλλά περισσότερη απ' ό,τι 
οι ΗΠΑ, και οι εισαγωγες της αυξάνονται ωτό το 1985 με ρυθμό βραδύτε~ο από 
εκείνο της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα, η Ιαπωνια δεν 
αντιμετωπίζει πρόβλημα μείωσης της εθνικής παραγωγής ενέργειας, το οποιο θα 
καθιστούσε οξύτερο το γεγονός της αυξανόμενης κατανάλωσης. 
87_ 
4.4. Οι προοπτικές της παραγωγής της ΕυQωπα"ίκής Κοινότητας 
Η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά ωτοθέματα άνθρακα, αλλά στο μέλλον η εκμετάλλευσή 
τους θα βαίνει μειούμενη. Τα ωτοθέματά της σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο είναι μικρά 
σε σχέση με τα παγκόσμια ωτοθέματα και ήδη έ:ι_ουν εν μέρει εξαντληθεί. 
Η παραγωγή ενέργειας της Ε.Έ μεσοπρόθεσμα αναμένέται να μειωθεί μόνο σε μικρό 
βαθμό, διότι η μείωση της παραγωγής άνθρακα και πετρελαίου θα έπρεπε να 
εξισορροπισθεί από την αύξηση της παραγωγής πρωτογενούς ενέργειας υπό τη μορφή 
αερίου ~ πυρηνικής, ενέργειας. Ο ρόλος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα 
παραμει νει δευτερευων. 
160. Η Ευρώπη παρουσιάζει εδώ και πολλά χρόνια ενεργειακό έλλειμμα, παρόλο που διαθέτει μία 
σημαντική και παλιά βιομηχανία άνθρακα και παρά την πιο πρόσφατη εκμετάλλευση 
σημαντικών αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη βορειοδυτική Ευρώπη, καθώς 
επίσης και την πολύ αναπτυγμένη παραγωγή πυρηνικής ενέ~γειας. Εντούτοις, η παραγωγή 
άνθρακα μειώνεται λόγω του αυξημένου κόστους της εξόρυξης του, η πα~αγωγή πετρελαίου 
φθάνει σχεδόν το ανώτατο όQιό της και, πιο μακροπρόθεσμα, προβλεπεται μείωση του . 
δυναμικού παραγωγής πυρηνικης ενέργειας, με αποτέλεσμα η εξάρτηση της Ευρώπης από τις 
εισαγωγές ενέργειας να σημειώσει περαιτέρω αύξηση. 
161. Τα ευρωπα"ίκά αποθέματα στερεών καυσίμων είναι, στην πλειονότητά τους, 
συγκεντρωμένα στη Γερμανία. Αντιπροσωπεύουν το 9% των συνολικών παγκόσμιων 
αποθεμάτων και η σχέση: αποθέματα/παραγωγή είναι 190 χρόνια. 
Τα αποθέματα φυσικού αερίου που βρίσκονται στην Ευρώπη αποτελούν το 4% των 
συνολικών παγκόσμιων αποθεμάτων και θα έπρεπε να επαρκέσουν για 26 χρόνια με 
τον σημερινό ρυθμό κατανάλωσης. Η Νορβηγία και η Ολλανδία διαθέτουν το 
μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποθεμάτων, δηλαδή τα 3/4 των ευρωπα·ίκών 
αποθεμάτων. 
Στην Ευρώπη, τα αποθέματα πετρελαίου αντιστοιχούν σε λιγότερο από το ήμισυ των 
αποθεμάτων αερίου (2,2 δισ τιπ σε σχέση με 5,0 δισ τιπ για το φυσικό αέριο) και λίγο 
περισσότερο από το ήμισυ αυτών των αποθεμάτων βρίσκεται στη Νορβηγία. Τα 
σημερινά αποθέματα καλύπτουν μόνο εννέα χρόνια παραγωγής, αλλά αντικαθίστανται 
σχεδόν αμέσως μόλις χ~ησιμοποιούνται, έτσι ώστε, αν υπολογίσουμε τα πιθανά 
αποθέματα, η πραγματικη τους διάρκεια θα είναι πολύ μεγαλύτερη από 9 χρόνια. 
Έχοντας φθάσει στο ανώτατο επίπεδό της το 1986, η παραγωγή ενέργειας της Κοινότητας 
παρουσιάζει πτώση και πιθανώς η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί. Ωστόσο, η μείωση αυτή θα 
έπρεπε να είναι μικρή μεσοπρόθεσμα, διότι η μείωση της παραγωγής του άνθρακα και, σε 
μικρότερο βαθμό, του πετρελαίου, θα αντισταθμιστεί κατά μεγάλο μέρος από μια αύξηση της 
παραγωγής άλλων πρωτογενών καυσίμων, κυρίως-του φυσικού αερίου: 
Μεταξύ 1992 και 2005, η παραγωγή ενέργειας της ΕΕ των Δώδεκα αναμένεται να 
σημειώσει ετήσια μείωση κατάτι μικρότερη από 0,5%. . 
Υποσκελισμένη από τις εισαγωγές χαμηλού κόστους, η δωτανηρή παραγωγή στερεών 
καυσίμων της ΕΕ των Δώδεκα παρουσιάζει ύφεση από τις αρχές της δεκαετίας του 
1980. Το 2005, η παραγωγή της ΕΕ των Δώδεκα ενδέχεται να φθάνει μόνο το 60% του 
επιπέδου του 1992 και το 40% του ρεκόρ της. Στις τέσσερεις υποψήφιες χώρες, η 
παραγωγή άνθρακα είναι αμελητέα. 
Η παραγωγή πετρελαίου στη Βόρεια Θάλασσα έφθασε στο ανώτατο σημείο της γύρω 
στα μέσα της δεκαετίας του 1980, αλλά μειώθηκε αρκετά γρήγορα με~ικά χρόνια 
α~γότερα. Παρότι η σημερινή παραγωγή είναι μικρότερη κατά 20% περιπου από τη 
μεγιστη τιμή της, άρχισε πάλι να αυξάνεται από το 1991: στην πραγματικότητα η 
τεχνολογική πρόοδος στον τομέα της εξερεύνησης και της παραγωγής, επέτρεψε να γί~ει 
αποδοτική εκμετάλλευση νέων κοιτασμάτων μικρών διαστάσεων και να βελτιωθεί η 
παραγωγή των υφιστάμενων κοιτασμάτων. Υπ'αυτές τις συνθήκες δεν θα έπρεπε να 
μειωθεί άλλο η παραγωγή μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1990 και, σύμφωνα με τις 
88 
προβλέψεις, η συνολική ~αραγωγή πετρελαίου της Ευρώπης των Δώδεκα, για το 2005, 
θα έπρεπε να είyαι χαμηλότερη μόνο κατά 6% από την παραγωγή του 1992 (120 εκάτ. 
τ). 
Η παραγωγή φυσικού αερίου της ΕΕ ακολούθησε μια εξέλιξη πολύ πιο ομαλή ωτό 
εκείνη του πετρελαίου και δεν αναμένεται να φθάσει στο επίπεδο αιχμής της, δηλ. 170 
τιπ, πρι ν το 2005. Η αύξηση της ζήτησης είχ_ε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας 
συνεχώς πολυπλοκότερης υποδομής για τη διανομή του αερίου που προέρχεται από την 
ΕΕ και από τα θαλάσσια ωτοθέματα της Νορβηγίας, όπως επίσης και του αερίου που 
εισάγεται από τη Βόρεια Αφρική και την πρώην Σοβιετική Ενωση. 
Η Π'Uρηνική ενέργεια είναι μια μεταβλητή που θα πάίξει μακροπρόθεσμα σημαντικό 
ρόλο yια το μέλλον τ-η-ς -ενέ~ιας- στην Κοινότ-ητα. Α ν κα!ι παράγεται μόνο σε έξι ωτό 
τα δώδεκα σημερινά κράτη μέλη της Κοινότητας, η πυρηνική ενέργεια αντιπροσώπευε 
το 1992 το 1/4 του εφοδιασμοι'J της Ενωσης σε πρωτογενή ενέργεια. Αλλά, αν η φάση 
της εντατικής κατασκευής πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής ανήκει πια στο 
παρελθόν (εκτός ωιό τη Γαλλία όπου κάποιοι σταθμοί πιθανώς να κατασκευαστούν 
ακόμη), οι υπάρχουσες εγκαταστάσεις, μαζί με αυτές που η κατασκευή τους έχει 
ξεκινήσει ή προ()λέπεται, θα αρκούν ώστε το δυναμικό της πυρηνικής ενέργειας να 
αυξάνεται κατά την επόμενη δεκαετία. Μόνο μετά το 201 Ο το σι'Jνολο των πυρηνικών 
σταθμών ηλεκτροπαραγωγής θα υποστεί αισθητή μείωση, θέτοντας έτσι ζήτημα 
αντικατάστασης. 
162. Η εξάρτηση της Κοινότητας από τις εισαγωγές θα αυξηθεί ελαφρώς μεσοπρόθεσμα: 
Στο εσωτερικό της Κοινότητας, η αυξανόμενη ζήτηση ενέργειας και η μείωση της 
ενδογενούς παραγωγi}ς πρωτογενούς ενέργειας, θα καταστήσουν την Ενωση, από το 
2000 κα~ μετά, συνεχώς πιο εξαρτώμενη ωτό τις εισαγωγές που προέρχονται από 
τρίτες χώρες, κυρίως ωτό τη Μέση Ανατολή και την πρώην Σοβιετική Ένωση. Σήμερα, 
η Ευρώπη των Δώδεκα εξαρτάται κατά 50% από την εισαγόμενη ενέργεια (οι εισαγωγές 
ενέργειας υπολογίζονται ως ποσοστό της ακαθά~ιστης εσωτερικής κατανάλωσης 
ενέργειας). Η εξάρτηση θα έπρεπε να είναι ελαφρως μεγαλύτερη το 2000, αλλά θα 
μπορούσε να φθάσει το 55% το 2005f"Και να αυξηθεί στη συνέχεια με επιταχυνόμενο 
ρυθμό. 
Η εξάρτηση από τις εισαγωγές θα αλλάξει, κυρίως, στον τομέα του άνθρακα: με τη 
μείωση της εσωτερικής παραγωγής, οι εισαγωγές της Κοινότητας των Δώδεκα θα 
αυξηθοι'Jν, ωτό 35% σε 65% το 2005. Με προοπτική αυτό το έτος, η εξάρτηση από τις 
εισαγωγές πετρελαίου θα παραμείνει πρακτικά αμετάβλητη σε σχέση με το σημερινό 
επίπεδο του 80%. Όσον αφορά το φυσικό αέριο, η εξάρτηση ήταν 40% το 1992 και η 
μεγάλη αύξηση της ζήτησης που προβλέπεται για τα δέκα επόμενα χρόνια θα μπορούσε 
να τοποθετήσει το ποσοστό αυτό λίγο πιο κάτω από το 50%. 
89 
I ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ r: οι ΠΟΛΠΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
90 
ΟΙ ΠΟΛΠΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΥΑΣ 
f.I Η εσωτερική αγορά 
1.1 Το άνοιγμα των αγορών 
1 .. 1.1 Ελεύθερες ενεργειακές συναλλαγές 
1.1.2 Η εξάλειψη των εμποδίων 
1.1.3 Ανταγωνισμός 
1.1. 4 Κρατικές ενισχύσεις 
1.1. 5 Δημόσιες συμβάσεις 
1.2 Εποπτεία των αγορών 
1.3 Μέτρα κατά της κρίσης 
Γ.2 Η περιφερειακή διάσταση και η οικονομική και κοινωνική συνοχή 
f.3 Τα διεuρωπα'ίκά δίκτυα 
Γ.4 Η εμπορική πολιτική 
Γ.5 Η Συνεργασία με τις τρίτες χώρες 
5.1 Συνεργασία στο πλαίσιο των συμφωνιών με τις τρίτες χώρες 
5.2 Τα ειδικά ενεργειακά μέσα 
5.3 Οι σχέσεις με τους διεθνείς οργανισμούς 
f.6 Η προστασία τ~υ περιβάλλοντος 
6.1 Τα κανονιστικά μέτρα 
6.2 Η χρηματοδοτική στήριξη 
6.3 Τα φορολογικά μέτρα 
6.4 Οι δράσεις που διεξάγονται από τη βιομηχανία 
Γ.7 Η πολιτική της Τεχνολογίας. της Ερεuνας και της Ανάπτυξης (ΕΤΑ) 
91 
r.ι ·" εσωτεοικu αyοοά 
Η· εσωτεQική αγορά· ενέργειας πρέπει να ολοκληρωθεί κυρίως στον τομέα τον φυσικού 
αερίοv και της ηλεκ'tρικής ενέρyεια~ 
Παράλληλα με τη θέσπιση της παράyωyης κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά τοvς 
κοινούς κανόνες που εφαρμόζονται στην εσωτερική αγορά ενέργειας, η διαδικασία 
εναQμόνισης και τυποποποίησης πρέπει να επιδιωχθεί ενεργά ώστε να εξασφαλιστεί ο 
ελεύθεQος ανταγωνισμό;. 
ΠQέπει να καθοριστούν κοινοί και σαφείς κανόνες για τον προσδιορισμό των 
υποχρεώσεων που σvνεπάγονται η διαχείQιση υπηρεσιών γενικού οικονομικού 
συμφέQοντος yια τις επιχειQήσεις του ενεQγειακού τομέα και οι επιπτώσεις των 
παQεκκλίσεων ποv θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν. 
Τα μέσα που εyyvώνται τη διαφάνεια στις τιμές, τις επενδύσεις και τις 
εισαyωyέr;/εξαyωyές υφίστανται ήδη. 
Η οργάνωση των αποθεμάτων ασφαλείας του πετρελαίου πρέπει να επανεξεταστεί για 
να μπορέσει η βιομηχανία να επωφεληθεί κατά το μέγιστο από την εσωτερική αyορά. 
163. Οι αγορές ενέργειας και ειδικά η αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου, 
f:χουν αναδιαρθρωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο λόγω του ανταγωνισμού μεταξύ των 
παραγωγών, της διαφάνειας στην οργάνωση του τομέα και στη λειτουργία των επιχειρήσεων, 
του καθορισμού του ρόλου και της παρέμβασης των δημοσίων αρχών, καθώς επίσης Κtαι λόγω 
των κινήσεων για ιδιωτικοποίηση. Μπορούμε να αναφέρουμε το παράδειγμα της Αυστραλίας, 
της Νέας Ζηλανδίας, των ΗΠΑ, της Χιλής, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Φιλανδίας 
κ.λ.π.: Οι δομές του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκονται σε στάδιο αναδιάρθρωσης 
στη Δανία, στην Ισπανία, στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία και στην Ελβετία. Ο τομέας της 
ηλεκτρικής ενέργειας στη Μεγάλη Βρετανία ιδιωτικοποιήθηκε και στην Ιταλία 
προσανατολίζονται προς την ίδια κατεύθυνση. 
164. Αν εξαιρέσουμε την ειδική περίπτωση του άνθρακα και των προ"ίόντων πυρηνικής ενέργειας, 
τα άλλα καύσιμα και οι άλλες δραστηριότητες του ενεργειακού τομέα διέπονται από τις 
γενικές διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ. Για την Ευ~ωπα"ίκή Κοινότητα, το πρόβλημα δεν 
έγκειται στο αν πρέπει να ολοκληρωθεί η εσωτερικη αγορά, αλλά στο πώς είναι δυνατό να -. 
υλοποιηθεί ο στόχος αυτός με τον αποτελεσματικότερο τρόπο. Κατά τη διάρκεια μιας πρώτης 
φάσης απελευθέρωσης της αγοράς, το Συμβούλιο ενέκρινε το 1990-1991 οδηγία για τη 
διαφάνεια των τιμών του αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας για τους βιομηχανικούς 
καταναλωτές (90/377/ΕΟΚ), καθώς και οδηγίες για τη διαμετακόμιση αε~ίου και ηλεκτρικής 
ενέργειας (91/296/ΕΟΚ) και (90/547). Επιπλέον, μια οδηγία για τις συνθηκες υπό τις οποίες 
είναι δυνατό να χορηγηθούν και να χρησιμοποιηθούν οι άδειες για την εξερεύνηση και την 
παραγωγή υδρογονανθράκων εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 1994 και αποτελεί μέρος της 
δεύτερης φάσης δράσης. Προτάσεις οδηγιών για κοινούς κανόνες που αφορούν την εσωτερική 
αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου υποβλήθηκαν ήδη τον Μά"ίο του 1992 και 
τροποποιήθηκαν το Δεκέμβριο του 1993 ύστερα από γνωμοδότηση του Ευρωπα"ίκού 
Κοινοβουλίου. 
Συμπερασματικά, οι τροποποιημένες αυτές προτάσεις αποσκοπούν στην επίτευξη ενός 
μεγαλύτερου ανταγωνισμού, σε επίπεδο παραγωγής, και μιας ευρύτερης επιλογής για τους 
καταναλωτές, σε επίπεδο εφοδιασμού σε αέριο και ηλεκτρική ενέργεια, μέσω μιας 
διαπραγματευμένης πρόσβασης στα συστήματα μεταφοράς και διανομής αερίου και ηλεκτρικής 
ενέργειας. 
1.1. Το άνοιγμα των αγορών 
165. Η Συνθήκη της Ευρωπα·ίκής Ένωσης ορίζει ότι η αγορά είναι το καλύτερο μέσο για την 
επίτευξη αποτελεσματικής διάθεσης των πόρων, την ολοκλήρωση των οικονομιών των 
κρατών μελών και την προώθηση μιας διαρκούς ανάπτυξης χωρίς πληθωριστικές τάσεις. Το 
άρθρο ΊΑ ζητά από την Κοινότητα να θεσπίσει την εσωτερική αγορά και το άρθρο 129Β 
απαιτεί τη συνεισφορά της Κοινότητας στην ανάπτυξη των διευρωπα·ίκών δικτύων ενέργειας 
92 
στα πλαίσια ενός συστήματος ανοικτών και ανταγωνιmικών αγορών. Η ίδια η Συνθήκη 
προβλέπει, ωστόσο, εξςι.ιρέσεις όσον αφο~ την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
εμπορευμάτων, οι οποtες πρέπει να ερμηνεοονται περιοριστικά. 
1.1 .. ι. Ελεύθερες ενεργειακές συναλλαγές 
166. Η ελεύθερη κυκλοφορία των προ·ίόντων αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Κοινότητας. Η 
ολοκλήρωση της αγοράς ενέργειας, είτε με βάση την εναρμόνιση είτε με βάση την αμοιβαία 
αναγνώριση, αποτελεί τον φορέα συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων και 
ανταγωνιστικότητας στις παγκόσμιες αγορές. 
Ο ενεργειακός τομέας, όμως~ δεν χαίρει αυτής της ολοκλήρωσης, διότι η διαφορά της 
κατάστασης στην οποία βρίσκεται καθένα από τα κράτη μέλη, καθώς και η ποικιλία των 
ρυθμιστικών πλαισίων, αποτελούν ικανά επιχειρήματα ώστε να επικαλείται κανείς την 
ασφάλεια εφοδιασμού ή την προστασία του δημόσιου τομέα για να αποφεύγεται η αμοιβαία 
αναγνώριση των εθνικών καθεστώτων. 
26 Η παγκόσμια αγορά άνθρακα, μέσα στην οποία ενσωματώθηκε η αγορά της 
Κοινότητας, είναι μια σταθερή αγορά που χαρακτηρίζεται από Q.φθονία πόρων και 
μεγάλη γεωπολιτική ποικιλία προσφοράς, έτσι ώστε, ακόμα και μακροπρόθεσμα και 
με την πιθανότητα μιας αυξανόμενης ζήτησης άνθρακα, ο κίνδυνος διακοπής του 
συνεχούς εφοδιασμού, χω~ίς να μπορεί να απομακρυνθεί τελείως, είναι ελάχιστος. 
Η λειτουργία της εσωτερικης αγοράς εξακολουθεί να επηρεάζεται από τη διατήρηση σε 
ορισμένα κράτη μέλη (Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, και Γερμανία) ενισχύσεων 
εκμετάλλευσης. Οι επιπτώσεις των ενισχύσεων αυτών παρόλα αυτά είναι 
περιορισμένες, αφού το 45% της κατανάλωσης άνθρακα εισάγεται. Εξάλλου, οι 
ενισχύσεις αυτές πρέπει να είναι συμβατές με το κοινοτικό πλαίσιο, σκοπός του 
οποίου είναι η σταδιακή μείωση και η διαφάνεια των συστημάτων ενίσχυσης, το οποίο 
προβλέπει ότι οι τιμές του άνθρακα της Κοινότητας πρέπει να καθορίζονται 
λαμβάνοντας υπόψη τις διεθνείς τιμές άνθρακα, γεγονός που αποτελεί εγγύηση για τις 
συνθήκες ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς της ενέργειας. 
Η αγορά πετρελαίου είναι μια παγκόσμια αγορά στην οποία οι τιμές καθορίζονται από 
τον ανταγωνισμό χάρη στην ανάπτυξη των ζωνών παραγωγής και επομένως των 
προμηθευτών. Είναι ο μόνος τομέας στον οποίο η Κοινότητα επέτυχε την αναγνώριση 
των κανόνων της ελεύθερης κυκλοφορίας, μέσω της διευθέτησης των μονοπωλίων του 
πετρελαίου και της κατάργησης των εμποδίων στις συναλλαγές στον τομέα των 
διυΛισμένων προ"ίόντων, με την εναρμόνιση, την τυποποίηση και την εφαρμογή του 
άρθρου 30. Εντούτοις, η καλή λειτουργία της αγοράς επηρεάζεται από δύο αρνητικούς 
παράγοντες στρέβλωσης: 
Τα διάφορα επίπεδα έμμεσης φορολογίας δημιουρyούν στρεβλώσεις σε επίπεδο 
τιμών κατανάλωσης. Οι στρεβλώσεις αυτές επηρεάζουν ιδιαίτερα την αγορά του 
πετρελαίου θέρμανσης και των άλλων καυσίμων. Πρέπει, εντούτοις, να 
σημειώσουμε ότι ο μηχανισμός αναθεώρησης, σύμφωνα με την οδηγία για τους 
·ειδικούς φόρους κατανάλωσης26
, παρέχει ένα μέσο διευθέτησης των σχέσεων 
ανταγωνισμού μεταξύ αυτών των προ"ίόντων και επανόρθωσης κάθε 
αδικαιολόγητης στρέβλωσης. 
Η οργάνωση των αποθεμάτων πετρελαίου για την αντιμετώπιση περιόδων 
κρίσης εφοδιασμού, δημιουργεί πρόσθετες δαπάνες στις επιχειρήσεις του τομέα 
γιατί δεν ενσωματώνει τη διάσταση της αγοράς που θ<i επέτρεπε μια 
ορθολογικότερη οργάνωση της διαχείρισης των αποθεμάτων. Επίσης δημιουργεί 
στρεβλώσεις, λόγω των διαφόρων τύπων διαχείρισης μεταξύ των κρατών μελών, 
οι οποίες επηρεάζουν ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. 
Η αγορά του φυσικού αερίου, σε αντίθεση με εκείνη του πετ~ελαίου, διαιρείται 
παγκοσμίως σε πολλές περιφερειακές αγορές, καθεμιά από τις οποιες έχει τα δικό. της 
χαρακτηριστικά. Από την άποψη της εσωτερικής αγοράς, οι επιχειρήσεις αναπτύσσουν 
Οδηγία 92/82/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L 316 της 31.10.92, σ.19 
93 
τις δραστηριότητές τους σε εθνικές αγορές που προστατεύονται είτε με την παρουσία 
δημόσιων επιχειρήσεων υπό μονοπωλιακό καθεστώς, είτε με τις συνθήκες λειτουργίας 
των δικτύων · μεταφο~ και διανομής. Βεβαίως, οι συναλλαγές ανάμεσα . στις 
επιχειρήσεις του τομέα διευκολύνοvtαι με την ανάπτυξη διευρωπα"ίκών δικτύων και 
με το κοινοτικό καθεστώς διαμετακόμισης, αλλά αυτές οι διευκολύvσεις δεν ωφελούν 
απόλυτα τους καταναλωτές, των οποίων η ελευθερία επιλογής είναι περιορισμένη. 
Οι συναλλαγές ηλεκτρικής εvέρyειας μεταξύ επιχειρήσεων του UCΡΊΈ ,(Union pour la 
Coordination de la Production et du Transport de l' Electήcite) ή στα πλαίσια 
της οδηγίας για τη διαμετακόμιση ηλεκτρικi)ς ενέργειας, είναι περιορισμένες λόγω του 
ανεπαρκούς δυναμικού διασύνδεσης και των . αδυναμιών των διαμεθοριακών 
συναλλαγών. ,, 
Η αγορά των πυρηvικώv καυσίμων λειτουργεί με τρόπο ολοκληρωμένο δεδομένου ότι 
οι εισαγωγές παρακολουθούνται από τον Οργανισμό Εφοδιασμού και οι 
ενδοκοινοτικές συναλλαγές υπάγονται στην αρμοδιότητά του. 
167. Τα νομικά μέσα για τη λειτουργία της αγοράς υπάρχουν: τα ~θρα 30 έως 36 και 37 της 
Συνθήκης απαγορεύουν κάθε μέτρο που λαμβάνεται από τα κρατη μέλη το οποίο, άμεσα ή 
έμμεσα, εμπράκτως ή εν δυνάμει, αποτελεί εμπόδιο για το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Η 
εφαρμογή του πρωτογενούς κοινοτικού δικαίου αποτελεί εγγύηση για τη διάρθρωση των 
ανοικτών αγορών. Παρόλα αυτά, τα κράτη μέλη θέσπισαν ένα ευρύ φάσμα εθνικών μέτ~ων 
που δημιουργούν περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Επιπλεον, 
τέτοιες απαγορεύσεις και περιορισμοί δεν πρέπει να αποτελούν αυθαίρετες διακρίσεις ή 
καλυμμένους περιορισμούς στο εμπόριο. . 
Στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η έννοια της ασφάλειας του ε(pοδιασμού θα 
πρέπει σίγου~α να επεκτείνεται πέρα από τις θεωρήσεις που σχετίζονται με τον εθνικό 
εφοδιασμό. Ειναι λοιπόν αναγκαίο να προσδιοριστεί σαφώς η έννοια της ασφάλειας του 
εφοδιασμού, ώστε να καθοριστούν σαφείς, διαφανείς και ελεγχόμενοι όροι-πλαίσια για τις 
ενεργειακές συναλλαγές. Επιπλέον, τέθηκε το ζήτημα κατά πόσον οι υπηρεσίες γενικού 
οικονομικού συμφέροντος που αναφέρονται στο άρθρο 90 της Συνθήκης ΕΚ δύνανται να 
εμπεριέχουν αιτιολογήσεις που καταλήγουν σε περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
εμπορευμάτων. Εντούτοις, ακόμα και εκεί όπου δικαιολογούνται τέτοιοι πρόσθετοι 
περιορισμοί στην αγορά, πρέπει να έχουν έναν νόμιμο στόχο Και να τηρούν την αρχή της 
αναλογικότητας. 
1.1.2. Η εξάλειψη των εμποδίων 
Η προtιέγγιση των νομοθεσιών 
168. Η προσέγγιση των νομοθεσιών ακολουθεί, στη δραστηριότητα της Κοινότητας, δύο 
διαφορετικούς στόχους: την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων και την κατάργηση των 
στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Για να ανταποκριθεί σε αυτό, η Κοινότητα διαθέτει το μέσο 
εναρμόνισης του άρθρου lOOA και του άρθρου 99: 
Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων δεν αποκλείει το σεβασμό και την 
προστασία -μέσα στα ό~ια της Συνθήκης και της νομολογίας του Ευρωπαϊκού 
Δικαστηρίου -των δημοσιων συμφερόντων όπως είναι η δημόσια υγεία, η προστασία 
του περιβάλλοντος, και η ασφάλεια του εφοδιασμού, σε περίπτωση που μια διακοπή 
στον ενεργειακό εφοδιασμό μπορεί να απειλήσει τη δημόσια ασφάλεια ή ακόμη τις 
κο ι νωφελείς αποστολές. 
Το άρθρο ΙΟΟΑ χρησιμοποιήθηκε μέχρι σήμερα μόνο για την εναρμόνιση των 
τεχνικών προδιαγραφών των πετρελα·ίκών προ·ίόντων και των λεβήτων για 
λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και ενεργειακής απόδοσης. Εντούτοις 
προσφέρεται για να αντωτοκριθεί σε ανάγκες εναρμόνισης που γεννώνται από 
τις απαιτήσεις της προστασίας των κο ι νωφελών αποστολών και της 
εξασφάλισης του εφοδιασμού. 
Το ά~θρο 99 επέτρεψε τη λήψη μέτρων εναρμόνισης της φορολογικής βάσης και 
των εμμεσων φόρων. Παρά τη θέσπιση κατωτάτων ορίων για τους ειδικούς 
φόρους κατανάλωσης, που αφορούν τα ορυκτέλαια, από την οδηγία 
94 
92/82/ΕΟΚ, η οποία τέθηκε σε ισχύ την lη Ιανουαρίου του 1993 ως πρώτο 
στάδιο της διαδικασίας εναρμόνισης, η σύγκλιση των πραγματικών φόρων που 
συχνά β~ίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο από τα κατώτατα όρια, είναι 
ανεπαρ~ης. Ετσι, για παράδειγμα, ο φόρος που επέβαλαν τα κράτη μέλη στην 
αμόλυβδη βενζίνη κυμαινοταν τον Ιούνιο του 1994 μεταξύ 304 και 517 ECU ανά 
1000 λίτρα, ενώ το κατώτατο όριο που προβλέπεται από την οδηγία είναι 287 
ECU ανά 1000 λίτρα. Αλλοι έμμεσοι φόροι που επιβάλλονται σε προ·ίόντα 
φυσικού αερίου δημιουργούν ωτοκλίσεις στις τ~μές μεταξύ των κρατών μελών. 
Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι ο ανά διετία μηχανισμός που προβλέπεται 
ωτό το άρθρο 10 της οδηγίας 92/82/ΕΟΚ παρέχει ένα μέσο διευθέτησης των 
κατωτάτων ορίων για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, στοχεύοντας στη 
βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Αυτός ο μηχανισμός 
αναθεώρησης ωταιτεί να λαμβάνονται επίσης υπόψη οι ευρύτεροι στόχοι της 
Συνθήκης, 'δηλ. οι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής. 
Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού πηγάζουν κατά κύριο λόγο ωτό τις διαφορές 
ανάμεσα στα εθνικά μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος, κυρίως σε επίπεδο 
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Πρέπει, παρόλα αυτά, να αναφέρουμε ότι η 
εναρμόνιση δεν αποτελεί προϋπόθεση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προϊόντων 
ενέργειας, ούτε των άλλων βιομηχανικών προϊόντων. Εναπόκειται στο κάθε κράτος 
μέλος να καθορίσει το ρυθμιστικό πλαίσιο του ενεργειακού τομέα κατά τρόπο ώστε να 
μην βλάπτει την ανταγωνιστικότητα της παραγωγής του σε σχέση με την παραγωγή των 
άλλων κ~ατών μελών. Το κοινοτικό επίπεδο εμπλέκεται μόνο για να διασφαλίσει ότι 
η αμοιβαια αναγνώριση των εθνικών νομοθεσιών δεν γίνεται εις βάρος του συλλογικού 
συμφέροντος της Κοινότητας. 
169. Η Επιτρο~ή ανέλαβε τη δέσμευση να υποβάλει το 1995 μια έκθεση όπου θα προσδιορίζονται 
οι ανάγκες εναρμόνισης που είναι απαραίτητες για τη σωστή λειτουργία των αγορών αερίου 
και ηλεκτρικής ενέργειας. Η έκθεση αυτή θα λαμβάνει υπόψη τις δυνατότητες που 
προσφέρονται ωτό το άρθρο 101, το οποίο επιτρέπει την αντιμετώπιση των δυσχερειών που 
εμφανίζονται ανάμεσα σε ορισμένα κράτη μέλη, χωρίς την κινητοποίηση μιας διαδικασίας 
εναρμόνισης για όλη την Κοινότητα. Το έγγραφο αυτό μπορεί να προσαρμοστεί ιδιαιτέρως 
στον ενεργειακό τομέα λαμβανομένης υπόψη της οργάνωσης των συναλλαγών σε αυτόν τον 
τομέα. · 
Η τυποποίηση 
170. Το ευρωπα·ίκό πρότυπο (ΕΝ) συνδέει στενά τις δημόσιες αρχές, ευρωπαϊκές ή εθνικές, με 
τους οικονομικούς παράγοντες, για την εκπόνηση και την εφαρμογή του. Ο αυτοδεσμευτικός 
χαρακτήρας του του παρέχει την ευελιξία την οποία δεν διαθέτει το κανονιστικό μέσο, 
δεδομένου ότι η ίδια η αγορά επιτρέπει τη γενίκευση της χρήσης του. Γίνεται έτσι ένα μέσο 
στρατηγικής αποφασιστικό για τη βιομηχανική και οικονομική ολοκλήρωση της Ευρωπα"ίκής 
Κοινότητας και για την εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων στις συναλλαγές. Στον τομέα της 
ενέργειας, τα έργα τυποποίησης αναπτύσσονται σε πέντε τομείς: 
(ί) 
(ίί) Παραγωγή και μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας: η CEN/CENELEC επεξεργάζεται, βάσει 
εντολής της Επιτροπής, ένα πρόγραμμα τυποποίησης στον τομέα των εξοπλισμών και 
των εγκαταστάσεων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να 
συνεισφέρει στον προσδιο~ισμό κατευθυντήριων γραμμών για το άνοί. γ μα των 
δημοσίων συμβάσεων, συμφωνα με την οδηγία 93/38 ΕΟΚ, και στη 
διαλει τουργικότητα των δικτύων. 
Η CENELEC θέσπισε προδιαγραφές εναρμόνισης των φυσικών χαρακτηριστικών της 
ηλεκτρικής τάσης με μικρή και μεσαία πυκνότητα. Εξάλλου, σχεδιάζονται πρότυπα 
στον τομέα των αερογραμμών, των καλωδίων, των μετασχηματιστών και των 
διαφόρων συσκευών για την υψηλή τάση. 
τομέας του πετρελαίου: στον τομέα της παραγωγής η. CEN/CENELEC προσδιορίζει στα 
πλαίσια του ανοίγματος των δημοσίων συμβάσεων, ένα σύνολο προτύπων' που 
αφορούν 71 "work items" σχετικά με τα μηχανήματα και τον εξοπλισμό της 
πετρελα"ίκής βιομηχανίας (εξερεύνηση -πα~αγωγή, διύλιση και μεταφορά με 
πετρελαιαγωγούς) και της βιομηχανίας φυσικου αερίου (εξερεύνηση -παραγωγή)· 
95 
171. 
172. (iii) 
(ίν) 
(ν) η μεταφορά αερίου αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης εντολής (βλ. κατωτέρω). Οι 
εργασίες (jασίζονται στις προδιαγραφές ΑΡΙ, οι οποίες βρίσκονται στο στάδιο της 
έγκρισης από το σύστημα ISO για να μετατραπούν σε ευρωπα"ίκά πρότυπα (ΕΝ). 
Για ό,τι έχει σχέση με τα προ"ίόντα πετρελαίου; η CEN θέσπισε ευρωπα"ίκά πρότυπα 
σχετικά με την αμόλυβδη βενζίνη, τα υποκατάστατα καύσιμα, το υγροποιημένο αέριο 
πετρελαίου(LΡG) και το ντήζελ. Με τον τρόπο αυτό, τα τεχνικά εμπόδια που 
συνδέονται με τις εθνικές προδιαγραφές που αφορούν τα προ"ίόντα πετρελαίου, θα 
μπορούσαν να εξαλειφθούν κατά ένα μεγάλο μέρος. Εξάλλου, έχει ξεκινήσει ένα 
τριμερές σφαιρικό πρόγραμμα (Επιτροπή, βιομηχανία αυτοκινήτων και διύλισης), 
που ονομάζεται EPEFE (European Programme on Emissions Fuels and European 
Technologies) και το οποίο συνυπολογίζει τις σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσα στην 
ποιότητα του καυσίμου, την τεχνολογία των κινητήρων και τις εκπομπές της εξάτμισης 
(καυσαέ~ια), ώστε να προσδιοριστούν τα νέα καύσιμα και τα νέα χαμηλότερα όρια 
εκπομπων, για τα μηχανοκίνητα οχήματα από το 2000 και εξής. 
εφοδιασμ6ς σε αέριο: η τυποποίηση στον τομέα του εξοπλισμού για τη μεταφορά και 
τη διανομή αερίου ξεκίνησε από τον Μά"ίο του 1993. Στην πραγματικότητα, η CEN 
εργαζόταν εδώ και πολλά χρόνια σε ένα πρόγραμμα τυποποίησης στον εν λόγω τομέα· 
τα συμπληρωματικά αυτά πρότυπα πρέπει να συμβάλουν ταυτόχρονα και στο άνοιγμα 
των δημοσίων συμβάσεων αλλά και στη διαλειτουργικότητα και τη διασύνδεση των 
δικτύων. 
ανανεώσιμες μορφές ενέργειας: στα πλαίσια του προγράμματος AL TENER, η CEN 
καθορίζει σήμερα πρότυπα για τους ηλιακούς συλλέκτες, προσεχώς δε θα της ανατεθεί 
εντολή στον τομέα της αιολικής ενέργειας. 
ενεργειακή απ6δοση: επιτελούνται έργα τυποποίησης στον τομέα των λεβήτων, της 
μόνωσης των κτιρίων και των συσκευών που δουλεύουν με αέριο, και τέλος των 
ηλεκτρικών οικιακών συσκευών, κατ' εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας σε αυτούς 
τους τομείς. Για να αποφευχθεί η ανάπτυξη εθνικών ρυθμίσεων που θα δημιουργούν 
εμπόδια στις συναλλαγές, εξετάζεται το ενδεχόμενο να συμπεριληφθεί η ενεργειακή 
απόδοση στις βασικές απαιτήσεις της υπάρχουσας νομοθεσίας. Κατ' αυτόν τον τρόπο 
θα ενισχυόταν ο ρόλος της τυποποίησης για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης. 
1.1.3. Αvταγωνισμ6c 
Οι κανόνες της Συνθήκης που αφορούν τον ανταγωνισμό, εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις του 
ενεργειακού τομέα όπως και στις άλλες επιχειρήσεις. Κυρίως, τα μονοπώλια μεταφοράς και 
διανομής αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να θεωρηθούν ότι οδηγούν αυτομάτως σε 
κατάχρηση δεσπόζουσας θέοης. Το άρθρο 90(2) της Συνθήκης προβλέπει βέβαια παρεκκλίσεις 
για τις επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με αποστολή γενικού οικονομικού 
συμφέροντος. Ωστόσο, το εν λόγω άρθρο ερμηνεύτηκε αυστηρά τόσο από την Επιτροπή όσο 
και από το Ευρωπα·ίκό Δικαστήριο και, από αυτήν την άποψη, Π(lέπει να υπογραμμιστεί ότι 
η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού θα καταδίκαζε σε αποτυχια την πραγματοποίηση της 
ιδιαίτερης αποστολής, την οποία έχουν αναλάβει οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες 
με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος. 
Η Επιτροπή και το Ευρωπα·ίκό Δικαστήριο θεώρησαν ότι ο εφοδιασμός σε ηλεκτρική 
ενέργεια, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρέπει να θεωρείται ως υπηρεσία γενικού οικονομικού 
συμφέροντος. Εντούτοις, η αναγνώριση ενός τέτοιου γεγονότος δεν καθορίζει τους τομείς και 
τους στόχους που θα δικαιολογούσαν την επιβολή ειδικών κοινωφελών υποχρεώσεων. Το 
ζήτημα είναι να καθοριστούν με τρόπο αντικειμενικό, διαφανή και χωρίς διακρίσεις οι 
υποχ~εώσεις που απορρέουν από την επιτέλεση μιας αποστολής γενικού οικονομικού 
συμφεροντος και να προσδιοριστεί μέχρι ποιο βαθμό αυτές οι υποχρεώσεις μπορούν να 
δικαιολογήσουν ενδεχόμενους περιορισμούς στον ανταγωνισμό. Πάντως, για τον καθορισμό 
των αναγκαίων μέσων για την πραγματοποίηση των κοινωφελών στόχων, πρέπει να ληφθεί 
υπόψη η αρχή της αναλογικότητας της κοινοτικής δράσης. 
96 
173. 1.1. 4. Κρατικές εvισrύσεις 
Δυνάμει του άρθρου 92 της Συνθήκης ΕΚ, οι κρατικέs ενισχύσεις που παρέχονται στις 
επιχειρήσεις και στους οργανισμούς του ενεργειακού τομέα (εκτός της βιομηχανίας άνθρακα) 
ωτοτελούν αντικείμενο εξέτασης ωτό την Επιτροπή. Εφόσον ικανοποιούν τις συνθήκες που 
προβλέπονται ωτό το άρθρο 92 παράγραφος 1, οι ενισχύσεις αυiές μποροuν να θεωρηθοuν 
συμβατές με την κοινή αγορά αν εμπιπτουν σε μία ωτό τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις της 
παραγ~άφου 3 του άρθρου 92. Όσον αφορά τον ενεργειακό τομέα, οι εξαιρέσεις αυτές 
αφορουν κυρίως: 
τις ενισχύσεις που προορίζονται για την οικονομικη ανάπτυξη περιοχών στις οποίες 
το βιωτικό επίπεδο είναι aφύσικα χαμηλό η υποφέρουν ωτό σοβαρό πρόβλημα 
υποωτασχόλησης, 
τις ενισχύσεις που προορίζονται για την π~αγματοποίηση ενός σημαντικού έργου 
κοινού ευρωπα·ίκού συμφέροντος ή τη διευθετηση ενός σοβαροu προβλήματος στην 
οικονομία ενός κράτους μέλους, 
τις ενισχύσεις που προορίζονται για την ανάπτυξη ορισμένων δραστηριοτήτων η 
ορισμένων οικονομικών περιοχών, όταν αυτές δεν μεταβάλλουν τις συνθήκες 
συναλλαγών αντίθετα προς το κοινό συμφέρον. 
174. Είναι εμφανές ότι σε μία εσωτερική αγορά που λειτουργεί με τήρηση των κανόνων του 
ανταγωνισμοu, οι κανόνες παροχης κρατικης ενίσχυσης πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά 
ώστε να ωτοφεύγεται η στρέβλωση του ανταγωνισμού. 
27 Οι κρατικές ενισχuσεις στη βιομηχανία του άνθρακα υπόκεινται σε κοινοτικό 
καθεστώς27 που περιλαμβάνει τις ενισχύσεις προς τους τομείς της λειτουργίας, της 
μείωσης των δραστηριοτήτων, των έκτακτων επιβαρύνσεων, της έρευνας και ανάπτυξης 
και της προστασίας του περιβάλλοντος. Οι ενισχύσεις αυτές θα θεωρούνται συμβατές 
αν συνεισφέρουν στην πραγματοποίηση ορισμένων κοινοτικών στόχων. 
Εξέλιξη τωv επιτρεπομένων ενισχύσεων απ6 το 1980 έως το 1993 (εκατ.ΕCU) 
Έτος Παραγωγή Ενισχuσεις προς την παραγωγή Ενισχuσεις που 
(ΙΟΟΟτ) (Σύνολο σε εκατ. ECU και δεν συνδέονται με 
ΕCU/τόννο) την παραγωγή (σε 
εκατ. ECU) 
1986 227,851 4,625 20,3 12.193 
1990 197,098 5,327 27,0 14.220 
1993 158,678 5,034 31,7 14.171 
Υπάρχει μια σειρά κοινοτικών πλαισίων που διευκρινίζουν τις συνθήκες υπό τις 
οποίες μπορούν να εφαρμοστούν οι σχετικοί με τις κρατικές ενισχύσεις κανόνες. 
Υπάρχει ένα κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της έρευνας και 
ανάπτυξης που καθορίζει ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι ενισχύσεις προς την 
έρευνα και την ανάπτυξη μπορούν να επωφεληθούν από μία παρέκκλιση δυνάμει του 
άρθρου 92 παράγραφος 3. Υπάρχει ένα άλλο κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές 
ενισχύσεις σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Το πλαίσιο αυτό καλύπτει τις 
επενδύσεις υπό καθορισμένες συνθήκες, την διάδοση των πληροφοριών την 
κατάρτιση, τη βοήθεια και την πα~οχή συμβουλών, την προώθηση των οικολοyικών 
προ"ίόντων, τη συλλογή, επεξεργασια και ανακύκλωση των αποβλήτων. Οι ενισχύσεις 
σε θέματα εξοικονόμισης ενέ~γειας και ανανεώσιμων μορφών ενέργειας 
περιλαμβάνονται στο εν λόγω πλαισιο υπό ορισμένες προϋποθέσεις. 
3632/93/ΕΚΑΧ της 28ης Δεκεμβρίου 1993 ΕΕ αριθ. L 199 της 9.8.1993. -Αυτή η απόφαση 
αντικαθιστά την απόφαση 2064/86 της 30.6.1986 
97 
175. Για ό,τι έχει σχέση με την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς της ενέργειας, ένα 
κατάλληλο πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις που αναφέρονται ειδικά στον ενεργειακό 
τομέα, μπορεί να αποτελέσει επιτακτική ανάγκη για την διαόφάλιση της διαφάνειας και της 
σαφήνειας μεταξύ των παραγόντων της αγοράς. Ένα τέτοιο πλαίσιο για τις κρατικές 
ενισχύσεις στον ενεργειακό τομέα θα μπορούσε να προαγάγει τους aποδεκτούς πολιτικούς 
στόχους, όπως την ενεργειακή απόδοση και την προστασία του περιβάλλοντος, και να 
εμφανίσει τις ανάγκες και τους περιορισμούς του τQμέα. 
1.1. 5. Δημόσιες συμβάσεις 
176. Το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων είναι απαραίτητο, τόσQ για την ανταγωνιστικότητα των 
προμηθευτών εξοπλισμού, όσο 'Και για την ίδια την ενεργειακή βιομηχανία, εφόσον συντελεί 
στη μείωση του κόστους παραγωγής της με την επιλογή των προμηθευτών, που υποβάλλουν 
τις πιο συμφέρουσες πρ_οσφορές. Τα διακυβευόμ. ενα είναι σημαντικά, εφόσον οι ανάγκες σε 
εξοπλισμό μόνο για τη βιομηχανία ηλεκτρικής ενέργειας εκτιμούνται σε 20 δισ ECU ετησίως. 
Εντούτοις, οι τρίτες χώρες προσφέρουν τις καλύτερες προοπτικές για επενδύσεις σε ενέργεια. 
Η συμβολή του ανταγωνισμού, που υπάρχει στον τοp.έα των δημοσίων συμβάσεων της 
κοινοτικής ενεργειακής βιομηχανίας, στη συνολικη ανταγωνιστικότητα του τομέα, 
αποδεικνύεται ακόμη πιο αναγκαία για την αξιοποίηση των ευκαιριών που θα προκύψουν με 
το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, κυρίως στο πλαίσιο της GATT. 
177. Όποιο και αν είναι το καθεστώς τους, οι επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα είναι 
υποχρεωμένες να εφαρμόζουν από τώρα και στο εξής, κατά την ανάθεση των δημοσίων 
συμβάσεών τους, τις αρχές της διαφάνειας, της αντικειμενικότητας και της μη διάκριση~ξ 
των οποίων οι λεπτομέρειες εφαρμογής προσδιο~ίζονται από την οδηγία 93/38/ΕΟΚ της 14 
Ιουλίου 1993 28 για τον συντονισμό των διαδικασιων ανάθεσης των δημοσίων συμβάσεων στους 
τομείς του νερού, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών. Ο συντονισμός 
αυτός εφα~μ6ζεται στην προμήθεια ενέργειας στις διοικήσεις και σε άλλους δημόσιους 
οργανισμους, όπως επίσης και στους τομείς του νερού, των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών 
και της ενέργειας, εκτός αν η αγορά ενέργειας πραγματοποιείται με σκοπό την παραγωγή 
ενέργειας. Αυτή η τελευταία εξαίρεση είναι προσωρινή έως ότου θεσπιστούν κοινοί κανόνες 
για την εσωτερική αγορά του αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας και θα έπρεπε να αποτελέσει 
αντικείμενο επανεξέτασης το 1995. Τέλος, προβλέπονται ειδικοί κανόνες για τις επιχειρήσεις 
των κλάδων της αναζήτησης και παραγωγής υδρογονανθράκων και στερεών καυσίμων.' 
1.2. Εποπτεία των αγορών 
178. Η Επιτροπή διαθέτει όλα τα μέσα που της επιτρέπουν να παρέχει τη μέγιστη διαφάνεια στην 
εξέλιξη των αγορών παραγωγής και διανομής. Τα μέσα αυτά πηγάζουν από τις Συνθήκες 
ΕΚΑΧ και ΕΥΡ Α ΤΟΜ, καθώς και από μέτρα που έχουν ληφθεί στους τομείς του πετρελαίου, 
του φυσικού αε~ίου και της ηλεκτριζ'ής ενέργειας. Αυτή η διαφάνεια στο σύνολο των 
ενεργειακών προίόντων δικαιολογείται από την δυνατότητα υποκατάστασης που υπάρχει 
μεταξύ των διαφόρων καυσίμων. 
διαφάνεια των τιμών 
179. Για να διασφαλιστεί η διαφάνεια των τιμών θεσπίστηκαν διατάξεις λαμβάνοντας υπόψη τα 
μέσα που παρέχει η Συνθήκη στο πλαίσιο της πολιτικής του ανταγωνισμού: 
28 Η οδηγία 76/491/ΕΟΚ για τη διαφάνεια των τιμών πετρελαίου, επιτρέπει τη 
διάδοση πληροφοριών από την Επιτροπή ανά τρίμηνο, σχετικά με το μέσο 
κόστος εφοδιασμού της Κοινότητας σε αργό πετρέλαιο και προ"ίόντα 
πετρελαίου, καθώς και τις τιμές των προ"ίόντων πετρελαίου για κατανάλωση 
και τα έσοδα από την πώλησή τους κατά την έξοδο από τα διϋλιστήρια. 
Η πληροφόρηση αυτή, η οποία βελτιώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 
μέσω ενός συστήματος μηνιαίας καταγραφής των τιμών, της ποίότητας και της 
προέλευσης του εισαγόμενου αργού πετρελαίου, το οποίο εφαρμόζεται επίσης 
Οδηγία του Συμβουλίου 93/38/ΕΟΚ της 14ης Ιουλίου 1993 -ΕΕ ΕΚ αριθ. L 199 της 
9/08/1993 
98 
180. και ωτό το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, καθώς και μέσω της εβδομαδιαίας 
δημοσίευσης δεδομένων σχετικά με τις πάνω στις τιμές κατανάλωσης των 
κυριοτέρων προ"ίόντων πετρελαίου (με ή χωρίς φόρους), συμβάλλουν άμεσα 
στην καλή λειτουργία της αγοράς πετρελαίου της Κοινότητας, η οποία στο εξής 
θα είναι διαφανής και εναρμονισμένη με τη διεθνή αγορά πετρελαίου. 
Χρειάζονται μόνο ορισμένες ωτλοποιήσεις και βελτιώσεις σε συγκεκριμένα 
σημεία, όσον αφορά παραδείγματος χάρη την εισαγωγή στην αγορά νέων 
ποιοτήτων προ"ίόντων ως ωτόρροια της ευρωπα·ίκής νομοθεσίας σε θέματα 
προστασίας του περιβάλλοντος. 
Οι τιμές του άνθρακα είναι πολύ διαφανείς. Στηριζόμενες σε αυτή τη διαφάνεια 
των τιμών, οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημόσιεύουν τακτικά τις τιμές του 
άνθρακα για παραγωγή ατμού και του άνθρακα για παραγωγή οπτάνθρακα 
(κωκ) που εισάγεται στην Κοινότητα. Εξάλλου, η ωτόφαση 3632/93 ΕΚΑΧ 
ορίζει ότι οι τιμές του κοινοτικού άνθρακα πρέπει να καθορίζονται 
λαμβάνοντας υποψη τις τιμές που ισχύουν στις διεθνείς αγορές. 
Η οδηγία 90/377/ΕΟΚ για τη διαφάνεια των τιμών του φυσικού αερίου και της 
ηλεκτρικής ενέργειας διεύρυνε τον αριθμό των κατηγοριών κατανάλωσης που 
καλύπτονται ωτό τις δημοσιεύσεις της Στατιστικής Υπηρεσίας, ώστε να 
συμπεριληφθούν πρακτικά όλες οι κατηγορίες βιομηχανικών καταναλωτών. 
Αυτή η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ανακοινώνουν στη Στατιστική 
Υπηρεσία τα στοιχεία της κατανομής των καταναλωτών κατά κατηγορία. 
Οι δημοσιεύσεις των τιμών στα διάφορα κράτη μέλη, αλλά και στο ίδιο το κράτος μέλος, 
φανερώνουν την ύπαρξη πολύ μεγάλων διαφορών και δεν είναι βέβαιο ότι έχει ξεκινήσει29 μια 
διαδικασία σύγκλισης. Η έλλειψη ανταγωνισμού μπορεί να εξηγήσει αυτό το γεγονός, αλλά 
υπάρχουν και άλλοι παράγοντες εκτός από τις επιπτώσεις στις τιμές του αερίου και της 
ηλεκτρικής ενέργειας. Η οικονομική ωτόδοση των προμηθευτών δεν μπορεί να μετ~ηθεί μόνο 
με τη σύγκριση των τιμών. Τίθεται επομένως το ερώτημα αν, εξαιρουμένης της διαφανειας των 
τιμών, είναι αναγκαία κάποια άλλη μορφή διαφάνειας, π.χ. του κόστους ή της φορολογίας. 
Η διαφάνεια του κόστους δικαιολογείται μόνο για τα μονοπωλιακά συστήματα, ενώ στις 
ανοικτές και ανταγωνιστικές αγο~ές οι δυνάμεις της αγοράς θα έπρεπε να επιτρέπουν στις 
τιμές να αντικατοπτρίζουν επαρκως το κόστος. Η διαφάνεια της φορολογίας είναι ιδιαίτερα 
σημαντική όσον αφορά την τελική τιμή ορισμένων ενεργειακών προ'ίόντων. Ιδιαίτερα, η τιμή 
του φυσικού αε(?ίου καθορίζεται συχνά βάσει άλλων ανταγωνιστικών προ"ίόντων -
συμπεριλαμβανομενων και των φόρων -ανεξάρτητα από τη φορολογία του ίδιου του φυσικού 
αερίου. 
διαφάνεια των επενδύσεων 
181. Ο κανονισμός 1056/7230 που επέκτεινε τις υποχρεώσεις διαφάνειας των κλάδων του άνθρακα 
και της πυρηνικής ενέργειας στις επενδύσεις πετρελαίου, αερίου και ηλεκτρικής ενέργε(βς, 
επιτρέπει την π~ακολούθηση της εξέλιξης του συνολικού δυναμικού παραγωγής. Το γεγονός 
ότι οι πληροφοριες αυτές είναι διαθέσιμες είναι σημαντικό, όχι μόνο για τη διαχείριση των 
διαφόρων νομικών ή χρηματοδοτικών κοινοτικών μέσων, αλλά και για να δώσει στο κάθε 
κράτος μέλος τη δυνατότητα να αξιολογήσει τα προβλήματα εξασφάλισr}ς εφοδιασμού στον 
κοινοτικό χώρο. 
29 
30 Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική 
και Κοινωνική Επιτροπή που αφορά την εφαρμογή της οδηγίας 90/377 ΕΟΚ, σχετικά με τη 
διαφάνεια των τιμών στον τελικό βιομηχανικό καταναλωτή αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας 
-COM(93) 666 Τελικό της 16ης Δεκεμβρίου 1993 
Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1056/72 του Συμβούλίου της 18ης Μα'ϊου 1972 σχετικά με την 
ανακοίνωση στην Επιτροπή επενδυτικών σχεδίων κοινοτικού ενδιαφέροντος στους κλάδους 
του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας (βλ. ΕΕ L 120 της 25ης 
Σεπτεμβρίου 1972). Η έκθεση σχετικά με τις επενδύσεις του 1993 εγκρίθηκε από την 
Επιτροπή- SEC(94) 1918 Τελικό 
99 
·ι.3. Μέτρα κατά τnc: κρίσης; 
182. Από το 1968, η Κοινότητα διαθέτει έναν μηχανισμό υποχρεωτικής ωtοθει-ιατοποίησης 
πετρελαίου και προ·ίόντων πετρελαίου που αντιστοιχεί σε κατανάλωση 90 ημερων, βάσει των 
δεδομένων της προηγούμενης χρονιάς. Ο μηχανισμός αυτός συμπληρώθηκε το 1973 με μια 
σειρά μέτρων που στοχεύουν στην αντιμετώπιση των δυσχερειών του εφοδιασμού σε αργό 
πετρέλαιο και προ ·ίόντα πετρελαίου: 
183. 
184. ωτόληψη ωτό ωτοθέματα· 
μείωση της κατανάλωσης· 
κατανομή των ποσοτήτων που ωτοταμιεύθηκαν, χάρη στη "ρυθμιζόμενη" της 
κατανάλωσης, φροντίζοντας να υπάρχει αλληλεγγύη ανάμεσα στα κράτη μέλη που 
·έχουν μεγαλύτερη εξάρτηση σε πετρέλαιο. 
Αυτή η νομοθεσία επιτρέπει στα Κράτη Μέλη να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους έναντι 
του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ), στους κόλΠους του οποίου τα κράτη μέλη του 
ΟΟΣΑ συντονίζουν τις προσπάθειές τους ώστε να αντιμετωπίσουν τις πετρελα·ίκές κρίσεις. 
Μια συντονισμένη ενεργειακή πολιτική, όσον αφορά τα ωτοθέματα και τα μέτρα κατά της 
κρίσης, καθώς και τις ωτοφάσεις που λαμβάνει ο ΔΟΕ, ωτοτελεί σημαντικό στοιχείο για την 
ασφάλεια του εφοδιασμού. Γι' αυτό, ωτό το 1990, η Επιτροπή θέλησε να προσαρμόσει τη 
νομοθεσία της για το πετρέλαιο, όσον αφορά τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε περίπτωση 
πετρελα·ίκής κρίσης, στις νέες ωταιτήσεις που συνδέονται με την ολοκλήρωση της Εσωτερικής 
Αγοράς και της Κοινότητας. Η οργάνωση των ωτοθεμάτων πετρελαίου για την αντιμετώπιση 
περιπτώσεων κρίσης εφοδιασμού δημιουργεί πρόσθετες δωτάνες στις επιχειρήσεις του τομέα, 
γιατί δεν ενσωματώνει τη διάσταση της αγοράς γεγονός που θα είχε ως ωτοτέλεσμα 
ορθολογικότερη οργάνωση της διαχείρισης των ωτοθεμάτων. Οι περιπτώσεις στις οποίες 
μπορούν οι επιχειρήσεις να χρησιμοποιήσουν ωτοθέματα που βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη 
για να εκπληρώσουν τις κοινοτικές υποχρεώσεις είναι εξαιρετικές, παρά τις δυνατότητες που 
προσφέρουν οι κοινοτικές οδηγίες.31 Αυτή η κατάσταση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα 
ως προς τις υποχρεώσεις που προκύπτουν ωτό το άρθρο 30 της Συνθήκης. 
Έπρεπε επίσης να ενισχυθεί το κοινοτικό σύστημα διαχείρισης σε περίπτωση κρίσης 
εφοδιασμού σε αργό πετρέλαιο και προ"ίόντα πετρελαίου σύμφωνα και/ή σε συνοχή με τις 
υποχρεώσεις των κρατών μελών έναντι του ΔΟΕ. Ο ΔΟΕ υπέβαλε στο Συμβούλιο, το 1990 και 
κατόπιν το 1992, προτάσεις νέων οδηγιών για "μέτρα κατά της κρίσης" και "αποθέματα". Ο λες 
αυτές οι προτάσεις αποσύρθηκαν τελικά ωτό την Επιτροπή το 1993, ελλείψει συμφωνίας με 
τα κ~άτη μέλη για τις θεσμικές και νομικές συνέπειες μιας πιθανής προσχώρησης της 
Κοινοτητας στον ΔΟΕ. . 
Η Επιτροπή μελετά τώρα ποιές μπορεί να είναι οι επιπτώσεις της λειτουργίας της Εσωτε~ικής 
Α γ οράς στη σημερινή ισχύουσα νομοθεσία, χωρίς προς το πα~όν να προσχωρήσει η Κο ι νοτητα 
στον ΔΟΕ, αλλά με ταυτόχρονη ενίσχυση του κοινοτικου συντονισμού σε επίπεδο των 
ωτοφάσεων του Οργανισμού. Οπωσδήποτε, θα αναζητηθεί μια στενή συμπληρωματικότητα 
με τον ΔΟΕ στα τεχνικά ζητήματα. 
31 *** 
Οδηγίες του Συμβουλίου της 20.12.1968 και της 19.12.72 που υποχρεώνουν τα κράτη μέλη 
να διατηρούν ένα ελάχιστο επίπεδο αποθεμάτων αργού πετρελαίου και/ή προ'ίόντων 
πετρελαίου 
100 
Γ.2 ·Η περιφερειακή διάσταση και n οικονομική και κοινωνική συνοχή 
Οι ενεργειακοί στόχοι έχουν πλήρω~ ενσωματωθεί στα μέσα περιφερειακή~ πολιτικής. 
Η διείσδvση των ενεργειακών τεχνολογιών δικαιολογεί την καταβολή πρόσθετων 
ιδιαίτερων προσπαθειών. · 
185. Στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων για την περίοδο 1989-1993, η Κοινότητα ανέλαβε 
ορισμένες ιδιαίτε~ες πρωτοβουλίες στον τομέα της ενέργειας και έδωσε έναν πρώτο 
προσανατολισμό 'συνοχής" σε ορισμένα μέτρα που πήρέ στο πλαίσιο της ενεργειακής 
πολιτικής. Πρόκειται κυρίως για: 
την ενίσχυση των υποδομών ενέργειας στις λιγότερο ευνοημένες περιοχές στο πλαίσιο 
των διαρθρωτικών ταμείων (Πρόγ~αμμα REGEN), 
τη βελτίωση της διαχείρισης της ενεργειας, την αξιοποίηση των ανανεώσιμων μορφών 
ενέργειας και την προώθηση νέων ενεργειακών τεχνολογιών (Πρόγραμμα THERMIE στο 
πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής και V ALOREN στο πλαίσιο των διαρθρωτικών 
ταμείων), και 
την προώθηση του Ενεργειακού Προγραμματισμού σε Περιφερειακό και Αστικό επίπεδο 
στο πλαίσιο της ενεργειακής πολιτικής. 
Εξάλλου, για την περίοδο 1989-1993, στο πλαίσιο των Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης 
(ΚΠΣ) των περιοχών με αργό ρυθμό ανάπτυξης (στόχος 1), διατέθηκαν 1712 εκατ. ECU για 
τη βελτίωση των βασικών υποδομών. 
186. Η επιτάχυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης και η διατήρηση τών εντόνων ανισοτήτων, 
παρόλες τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί, δικαιολογούν τον συνυπολογισμό της 
περιφερειακής διάστασης στα τεχνολογικά προγράμματα. Τα προγράμματα αυτά θα έπρεπε 
να μπορούν να υλοποιηθούν με διαφοροποιημένο τρόπο στις λιγότερο αναπτυγμένες 
περιοχές, με σκοπό τον εντοπισμό και την προώθηση των τεχνολογικών κλάδων που είναι 
καλύτερα προσαρμοσμένοι στις απαιτήσεις αυτών των περιοχών. 
187. 
188. Από νομική και διοικητική άποψη, οι περιοχές που είναι λιγότερο ικανές να εφαρμόσουν τα 
μέτρα που προβλέπονται σε ορισμένα προγράμματα θα έπρεπε να μπορούν να επωφεληθούν, 
κατά περίπτωση, από ένα ειδικό καθεστώς μεταβατικού χαρακτήρα. Η προώθηση 
περιφερειακών οργανισμών που επιδιώκουν τη ορθολογική διαχείριση της ενέργειας και την 
εκμετάλλευση των πόρων σε τοπικό επίπεδο θα έπρεπε να ενθα~ρύνεται κατά το δυνατό. 
Μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο βρίσκει τη δικαίωσή της η κοινοτικη συμβολή στην προώθηση 
του ενεργειακού προγραμματισμού. 
Όσον αφορά τα προγράμματα που συνδέονται με την αξιοποίηση των δ~θρωτικών ταμείων, 
συγκρίθηκαν για την περίοδο 1994-1999 τα Κοινοτικό: Πλαίσια Στήριξης των περιοχών με 
αργό ρυθμό ανάπτυξης (στόχος 1 ), τα οποία προβλέπουν ένα συνολικό ποσό ύψους περίπου 
2.500 εκ. ECU για τα σχετικά με την ενέργεια έργα. Στις διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη 
σχετικά με τα εν λόγω πλαίσια, η Επιτροπή τόνισε τη συμβολή του ενεργειακού τομέα στην 
περιφερειακή ανάπτυξη, με τη βελτίωση των υποδομών που χρησιμεύουν στην ενέργεια που 
διανέμεται μέσω δικτύων, ή με την ενδογενή παραγωγή ή ακόμη με την ενεργειακή 
αποδοτικότητα. Έτσι υπάρχει μια ενεργειακή πτυχή πρακτικά σε όλα τα Κοινοτικά Πλαίσια 
Στήριξης. 
Όσον αφορά την αξιοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων, η Επιτ~οπή ενέκρινε τα 
προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας για την περίοδο '94-'99. Μεταξυ αυτών, ορισμένα 
αφορούν ό.μεσα τον ενεργειακό τομέα· πρόκειται κυρίως για: 
την πρωτοβουλία INTERREGIREGEN που προβλέπει, αφενός, την ολοκλήρωση των 
δράσεων που στηρίζον,ται ωτό το προηγούμενο πρόγραμμα σχετικά με δίκτυα ενέργειας 
(REGEN) και, αφετέρου, την προώθηση έργων διαμεθοριακής συνεργασίας σχετικά με 
τη διανομή αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και την εκμετάλλευση ανανεώσιμων 
μορφών ενέργειας· 
101 
την πρωτοβουλία REGIS, που ενδιαφέρει τις υπερ-περιφερειακές περιοχές και καλύπτει 
τόσο τα σχέδια επενδύσεων για εξοικονόμηση ενέργειας και τοπική ενεργειακή 
παραγωγή, όσο και την κατάρτιση του προσωπικού στον τομέα της ενέργειας. 
Η αξιοποιηση αυτών των νέων χρηματοδοτικών μέσων θα btρεπε να συμβάλει στην ενεργειακή 
πολιτική και σε μία μεγαλύτ.ερη ολοκλήρωση της αγοράς της Κοινότητας. 
*** 
102 
Γ .3 Τα διεvαωπα·ίκά δίκτυα 
Η σvμφωνία τοv Σvμβοvλίοv και τοv Κοινοβοvλίοv επί των προτάσεων yια τα 
διεvρωπα·ι·κά δίκτυα θα οδηγήσει σε: 
μία κοινή και σvνεκτική θεώQηση της ανάπτvξης των δικτύων, 
μία αποτελεσματικότερη χρήση των εvρωπαϊκώv χρηματοδοτικών μέσων, 
μία προοπτική σννερyασίας με τις τρίτες χώρε~ 
189. Η ανάγκη για ενίσχυση των δικτύων ενέ~γειας δεν είναι νέα. Αυτή η διαδικασία διασύνδεσης 
των δικτύων μεταφοράς της ενέργειας εχει εφαρμοστεί ευρέως σε περιφε~ειακό και εθνικό 
επίπεδο και έχει ήδη ξεκινήσει και σε διευρωπα·ίκό επίπεδο. Ωστόσο, ορισμενες συνδέσεις δεν 
υφίστανται καθόλου και το δυναμικό συναλλαγής σε όλα τα επίπεδα είναι ανεπαρκές. Η 
ύπαρξη, όμως, επα~κώς ανωττυγμένων δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου 
αποτελεί την ωταραιτητη φυσική βάση, πάνω στην οποία θα στηριχτεί η περαιτέρω αύξηση 
των συναλλαγών και η εφαρμογή της Εσωτερικής Αγοράς Ενέργειας, συμβάλλοντας έτσι στην 
οικονομική και κοινωνική συνοχή, υπό την προϋπόθεση ότι η ενίσχυση των δικτύων δεν θα 
οδηγήσει και στην ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης των διαχειριστών τους. 
Παράλληλα, θα βελτιωθεί η εξασφάλιση εφοδιασμού της Κοινότητας, αν βασιστεί σε 
καταλλήλως διασυνδεδεμένα διευρωπα·ίκά δίκτυα που επιτρέπουν μια ευέλικτη διαχείριση του 
εφοδιασμού. Εξάλλου, για τον εφοδιασμό σε φυσικό αέριο, είναι ωι:αραίτητο να 
κατασκευαστούν αγωγοί που να καταλήγουν στις πηγές του φυσικού αερίου, οι οποίες είναι 
συνήθως πολύ απομακρυσμένες ωτό τα κέντρα κατανάλωσης, ώστε να ικανοποιηθεί η 
αυξημένη ανάγκη της Κοινότητας σε φυσικό αέριο. 
190. Η Επιτροπή υπέβαλε λοιπόν στο Ευρωπα·ίκό Κοινοβούλιο και στα άλλα α~μόδια Όργανα, 
τις προτάσεις της σχετικά με τα διευρωπα"ίκά δίκτυα στον τομέα της ενεργειας για την 
εφαρμογή του άρθρου 129 β της Συνθήκης της Ένωσης: 
μία πρόταση απόφασης για τις "Κατευθύνσεις", που θα καθορίζουν τους στόχους τις 
προτεραιότητες και τα έργα κοινού συμφέροντος του τομέα αυτού. Οι κατευθυν'σεις 
αυτές αποτελούν ένα πλαίσιο αναφοράς για τον καλύτερο συνυπολογισμό της 
κοινοτικής διάστασης στην ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς της ενέργειας, 
μία πρόταση απόφασφης για τα "Μέτρα" με σκοπό τη δημιουργία ενός ευνο"ίκού 
κλίματος για την υλοποίηση των έργων των δικτύων ενέργειας, τα οποία αφορούν τις 
διοικητικές, τεχνικές και χρηματοδοτικές πλευρές που είναι συνυφασμένες με την 
υλοποίηση των έργων αυτών, 
μία πρόταση χρηματ?δοτικής ρύθμι~ης (κοινής για τους τ~εις τομείς των μεταφορών, 
των τηλεπικοινωνιων και της ενεργειας) που καθορίζει τις λεπτομέρειες των 
οικονομικών παρεμβάσεων υπέρ των έργων κοινού συμφέροντος που καθορίζουν οι 
κατευθύνσεις. Η πρόταση αυτή προβλέπει έναν προϋπολογισμό 105 εκατ. ECU για το 
σύνολο των παρεμβάσεων υπέρ των έργων των δικτύων ενέργειας, για την χρονική 
περίοδο 1994-1999. 
Η έγκριση αυτών των προτάσεων, το 1995, θα καταστήσει λειτουργικές τις νέες 
διατάξεις που συμπεριελήφθησαν στη Συνθήκη. Η εφαρμογή τους θα διευκολυνθεί ωτό 
την πολιτική ώθηση που εκφράζεται στη Λευκή Βίβλο της Επιτροπής για την 
ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση και ωτό τις εργασίες της 
ομάδας "Chήstophersen", στην οποία το Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο έχει αναθέσει τον 
προσδιορισμό των έργων των δικτύων που tχουν προτεραιότητα. 
103 
191. Η ανάπτυξη των διεuρωπα"ίκών δικτύων υπερβαίνει κατά πολύ τα σύνορα της Κοινότητας: 
Τα προγράμματα PHARE και TACIS ωτοτελούν ήδη μια πρώτη συμβολή της Κοινότητας 
στη μελέtη των αναγκών διασύνδεσης και βελ τ{.ωσης των ενεργειακών δικτύων των 
γειτονικών χω~ν: ·αυτή η δράση πρέπει να συνεχιστεί, αν παραστεί ανάγκη, με τη 
βοήθεια χρηματοδοτικών μέσων που προβλέπονται για την ανώττυξη των δικτύων, 
εφόσον τα έργα στις γειτονικές χώρες εξυπηρετούν επίσης τον εφοδιασμό της. 
Με βάση τα μέσα συνεργασίας, θα είναι δυνατό μελλοντικά να καταρτιστεί ένα σχέδιο 
προσανατολισμού για την ανάπτυξη των διεuρωπα·ίκών δικτύων στο σύνολο των 
χωρών της Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου.' 
*** 
104 
Γ4. Η εμποαική πολιτική 
Η κοινή εμπορική πολιτική έχει οριστικοποιηθεί. και καλ-ύπτει το σ-ύνολο των 
ενεργειακών προ.ίόντων. 
192. Προκειμένου να θέσει σε εφαρμογή την κοινή εμπορική πολιτική που επιτάσσει το άρθρο 113 
της Συνθήκης, το Συμβούλιο εξέδωσε σειρά κανονισμών σχετικά με την θέσπιση κοινών 
καθεστώτων για τις εξαγωγές και τις εισαγωγές. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των καθεστώτων 
αυτών ήταν η προσωρινή εξαίρεση της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και του πετρελαίου, του 
φυσικού αερίου και των παραγώγων τους, από την κοινή εμJ):ορική πολιτική. Ως εκ τούτου, 
υπέστησαν τροποποιήσεις οι εν λόγω κανονισμοί, προκειμένου να προσαρμοστούν στις νέες 
συνθήκες: 
193. 
194. Ετσι, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 19 Δεκεμβρίου 1991, τον κανονισμό (ΕΟΚ) 
αριθ.3918/91 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2603/69 περί 
θεσπίσεως κοινού καθεστώτος εξαγωγών. Κατ' αυτόν τον τρόπο, από 1ης Ιανουαρίου 
1993, κανένα προ"ίόν δεν αποκλείεται πλέον του κοινού καθεστώτος. Αυτό ισχύει 
επίσης και για τα ενεργειακά προ "ίόντα. Ο κανονισμός προβλέπει επίσης, ότι όσον 
αφορά το αργό πετρέλαιο και τα περισσότερα από tα προ"ίόντα πετρελαίου (που 
ωταριθμούνται στο παράρτημα Π του κανονισμού), τα κράτη μέλη εξουσιοδοτούνται 
να εφαρμόζουν, υπό την επιφύλαξη των κανόνων που έχει θεσπίσει η Κοινότητα για 
το θέμα αυτό, τους μηχανισμούς κρίσεως που καθιερώνουν υποχρέωση χορηγήσεως 
έναντι των τρίτων χω~ών, που προβλέπουν οι διεθνείς υποχρεώσεις που έ:χουν 
αναλάβει πριν από την εναρξη ισχύος του εν λόγω κανονισμού. Επιτρέπεται λοιπόν 
η λειτουργία του μηχανισμού χορηγήσεων του ΔΟΕ, αλλά μόνο έναντι τρίτων χωρών 
και εφόσον δεν τον υποκαθιστά ένα κοινοτικό μέτρο. 
Εξάλλου, στις 25 Φεβρουαρίου 1991 το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 
αριθ. 456/91 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 802/68 περί του 
κοινού ορισμού της έννοιας της καταγωγής των εμπορευμάτων. Η τροποποίηση αυτή 
ωτέβλεπε στο να καταστήσει τον κανονισμό του 1968 για την έννοια της καταγωγής, 
εφαρμόσιμο και στα προ"ίόντα πετρελαίου. Πρόκειται για σημαντικό μέτρο 
εναρμονίσεως εφόσον, προηγουμένως, τα κράτη μέλη εφήρμοζαν τις ωτοκλίνουσες 
διαταξεις του εθνικού δικαίου τους, με διαφορετικά αποτελέσματα όσον αφορά την 
επιβολή τελωνειακών δασμών ή μέτρων και μέσων εμπορικής πολιτικής. 
Το εν λόγω μέτρο εναρμονίσεως σχετικά με την καταγωγή επέτρεπε στο Συμβούλιο να 
εκδώσει, στις 7 Μαρτίου 1994 τον κανονισμό (ΕΚ) α~ιθ. 518/94 για το κοινό 
καθεστώς εισαγωγών και την κατά~γηση του κανονισμου (ΕΟΚ) αριθ. 288/82. Το 
κοινό αυτό καθεστώς ισχύει λοιπον στο εξής και για τα ενεργειακά προϊόντα 
εξαιρέσει αυτών που διέπονται ωτό τις συνθήκες ΕΚΑΧ και EURA ΤΟΜ. Η εισαγωγ~ 
των προ "ίόντων αυτών δεν υπόκειται επομένως σε κανέναν ποσοτικό περιορισμό, εκτός 
της εφαρμογής των μέτρων διασφαλίσεως που προβλέπονται στον τίτλο ν του 
κανονισμού. Δεδομένου ότι η Ευρωπα·ίκή Κοινότητα εξαρτάται, για τον ενεργειακό 
εφοδιασμό της, σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό, θα ήταν δύσκολο να φανταστεί 
κανείς διασφαλίσεις έναντι εισαγομένων ενεργειακών προ"ίόντων, με την κάλυψη της 
Συνθήκης ΕΚ. 
Κατά συνέπειαν, η ηλεκτρική ενέργεια, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα παράγωγα 
π~ο·ίόντα τους, υπόκεινται τώρα πλήρως στις διατάξεις της κοινής εμπορικής πολιτικής. Τα 
μετρα που μπορούν να επηρεάσουν την εισαγωγή και εξαγωγή των εν λόγω ενεργειακών 
προϊόντων, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού της καταγωγής τους, εμπίπτουν στην κοινή 
εμπορική πολιτική δυνάμει του άρθρου 113 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπα·ίκής 
Κοινότητας, όπως υπάγεται και ο μηχανισμός χορηγήσεων του εφοδιασμού σε πετρέλαιο, ο 
οποίος αποτελεί τον κεντρικό άξονα του προγράμματος του ΔΟΕ, και που αναφέρει ρητά το 
άρθρο 1, παράγραφος 2 του κανονισμού ΕΟΚ 3918/91 του Συμβουλίου περί κοινού 
καθεστώτος εξαγωγών. 
Η Συνθήκη ΕΚΑΧ ορίζει, στο άρθρο 71 εδάφιο πρώτο, ότι "η aρμοδιότης των κυβερνήσεων 
των κρατών μελών στον τομέα της εμπορικής πολιτικής δεν θίγεται από την εφαρμογή της 
Συνθήκης". Η διάταξη αυτή δεν έχει σήμερα π~ακτική σημασία, αφού δεν υφίστανται πλέον 
περιορισμοί, στα κράτη μέλη, στην εισαγωγη άνθρακα και κάθε ποσότητα εισαγόμενου 
105 
άνθρακα που τίθεται σε ελεύθερη κυκλοφορία σε ένα κράτος μέλος, κυκλοφορεί ελεύθερα στο 
σύνολο της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας. ~Οσον αφορά τις εξαγωγές άνθρακα εκτός κοινοτικού 
εδάφους, αυτές δεν είναι σημαντικές. Εν πάdη περιπτώσει, με την λήξη ισχύος της 
Συνθήκης, το 2002, η κοινή εμπορική πολιτική που προβλέπει η Συνθήκη για την Ευρωπα"ίκη 
Ενωση, θα επεκταθεί επίσης και στα προ"ίόντα άνθρακα και, χωρίς καθυστέρηση, το 
Ευρωπα"ίκό Δικαστήριο ανεγνώρισε την νομιμότητα της εφαρμογής των κανόνων της κο ι~ 
εμπορικής πολιτικής στα προ"ίόντα άνθρακα, στο πλαίσιο των γενικών εμπορικών μέτρων . 
195. Η συμφωνία ΕΥΡΑΤΟΜ θεσπίζει μία κοινή πολιτική εφοδιασμού. Επιφορτισμένος με την 
διεκπεραίωση της πολιτικής αυτής είναι ο Οργανισμός Εφοδιασμού της Ευρατόμ, υπό την 
επίβλεψη της Επιτροπής. Ο Οργανισμός έχει δικαίωμα προαιρέσεως στα μεταλλεύματα στα 
~χικά υλικά και ειδικά σχάσιμα υλικά στο έδαφος των κρατών μελών, καθώς και το είδικό 
δικαίωμα να συνάπτει συμβάσεις προμήθειας μεταλλευμάτων, αρχικών υλικών ή ειδικών 
σχάσιμων υλικών που προέρχονται ωτό κράτη μέλη εντός ή εκτός Κοινότητας. Ο Οργανισμός 
δεν δύνανται να προβαίνει σε οιαδήποτε διάκριση με βάση την χρήση των ζητούμενων 
προμηθειών, που προτίθενται να κάνουν, εκτός εάν η χρήση αυτή είναι ανεπίτρεπτη ή 
ωτοδεικνύεται αντίθετη προς τους όρους που έχουν τεθεί ωτό τους εκτός Κοινότητος 
προμηθευτές για τη συγκεκριμένη παρaδοση. 
Η έκταση του δικαιώματος προαιρέσεως του Οργανισμού, όπως περιγράφεται στο άρθρο 57 
της Συνθήκης ΕΚΑΕ, του παρέχει de jure το μονοπώλιο, στο σύνολο της εμπορίας των 
μεταλλευμάτων, αρχικών υλικών και ειδικών σχάσιμων υλικών που προο~ίζονται για μη 
στρατιωτικές πυρηνικές χρήσεις στην Κοινότητα. Η εμπορική πολιτική ασκειται λοιπόν ωτό 
τον Οργανισμό, υπό τον έλεγχο της Κοινότητας. Ωστόσο, οι δυσκολίες που προέκυψαν, ευθύς 
εξ αρχής, στην υλοποίηση του εν λόγω κεφαλαίου της Συνθήκης ΕΥΡΑΤΟΜ, δεν θέτουν υπό 
αμφισβήτηση την ανεγνωρισμένη αρχή της κοινοτικής αυτής αρμοδιότητας. 
32 *** 
Γνώμη 1/94 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σχετικά με την σύναψη των συμφωνιών του 
Γύρου της Ουρουγουάης 
106 
Γ5. Η συvεννασία με τιs τοίτεs χώοε~ 
Η Κοινότητα διαθέτει μεγάλη :τι:οικιλία μέσων σννεριyασία~ αλλά τα μέσα αtrtά 
ανταποκρίνονται σε μια γεωyραφική λοιyική στην ο:τι:οία v:τι:εισέρχεται η ενέργεια. 
Στο πλαίσιο αυτό, η ενέργεια α:τι:οτελεί προτεραιότητα στην κεντρική και ανατολική 
Εvρώ:τι:η. 
Αvτή η ίδια προτεραιότητα πρέ:τι:ει να διασαφηνιστεί και στι~ άλλε~ ζώνε~ τοv κόσμοv. 
Οι προσ:τι:άθειε~ αvτέ~ και η εμ:τι:ορική αρμοδιότητα τη~ Κοινότητα~, θα δικαιολογούσαν 
την αναγνώριση τη~ θέση~ τη~ Κοινότητα~ στοv~ διεθνεί~ οργανισμού~. 
196. Η συνεργασία με τις τρίτες χώρες στον τοι-ιέα της ενέργειας τοποθετείται ταυτόχρονα σ'ένα 
πλαίσιο γενικών προγραμμάτων συνεργασιας, όπου η ενεργειακή συνεργασία καταλαμβάνει 
σημαντική θέση, και σ' ένα πλαίσιο προγραμμάτων ειδικά σχεδιασμένων για τον τομέα της 
ενέργειας. 
5.1. Σvνερyασία στο πλαίσιο των σvμφωνιών με τις τρίτες χώρες 
197. Οσον αφορά τις προτεραιότητες της Κοινότητας στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, πρέπει να συνυπολογιστούν δύο παράμετροι: 
η Κεντρική Ευρώπη, για την οποία η προοπτική είναι η προετοιμασία για την 
προσχώρηση, . 
η πρώην ΕΣΣΔ, εκτός από τις χώρες της Βαλτικής, για την οποία η προοπτικi1 της 
Κοινότητας είναι η προοπτική μίας τεχνικής συνεργασίας, προσανατολισμένης στη 
βελτίωση της σχέσης μεταξύ προμηθευτριών και καταναλωτριών χωρών. 
Η ενέργεια και η πυρηνική ασφάλεια εμφανίζονται στις συμφωνίες εμπο~ίου και συνεργασίας 
που tχουν υπογραφεί με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρωπης, καθώς και στις 
συμφωνίες συνεργασίας και σύμπραξης που υπογράφηκαν κατά τη διάρκεια 
διαπραγματεύσεων με ορισμένες Δημοκρατίες της πρώην Σο(:Sιετικής Ένωσης. Η ενέργεια και 
η πυρηνική ασφάλεια αποτελούν επίσης μέρος των τομέων παρέμβασης των προγραμμάτων 
PHARE και TACIS. Για το τελευταίο μάλιστα, οι δύο ανωτέρω τομείς αποτελούν έναν άξονα 
παρεμβάσεων προτεραιότητας, ο οποίος αντιπροσωπεύει το 25% του συνολικού 
προϋπολογισμού. Επίσης, προβλέπονται δανειοδοτήσεις για: 
τη βελτίωση του βαθμού ασφαλείας και απόδοσης του πυρηνικού δυναμικού αυτής της 
περιοχής με τις δανειοδοτήσεις EURA ΤΟΜ, σύμφωνα JlE την απόφαση του Συμβουλίου 
94!179/Euratom. Το ανώτατο όριο αυτού του κονδυλιου είναι 4 δισεκατομύρια ECU 
εκ των οποίων περίπου 1,1 δισεκατομύριο είναι ακόμη διαθέσιμο. Στο πλαίσιο αυτό 
το Ευρωπα·ίκό Συμβούλιο καθόρισε μια κοινή προσέγγιση, με σκοπό να εξασφαλίσει 
το κλείσιμο του Τσερνομπίλ και να βοηθήσει την Ουκρανία να αποκτήσα έναν 
ενεργειακό τομέα ασφαλή και αποδοτικό. Η χρηματοδότηση αυτής της δράσης 
πραγματοποιήθηκε με 400 ti<.ατ. ECU από τη δανειοδότηση EURA ΤΟΜ και 1 οο εκατ. ECU 
από το ταμείο TACIS. Στη σύνοδο του G7 στη Νάπολη, τον Ιούλιο του 1994, εγκρίθηκε 
ένα σχέδιο δράσης, το οποιο περιελάμβανε το κλείσιμο του Τσερνομπίλ, την ταχεία 
αποπεράτωση τριών νέων αντιδραστήρων που ανταποκρίνονται στα πρότυπα 
ασφαλείας και μία γενική αναμόρφωση του ενεργειακού τομέα της Ουκρανίας, για τα 
οποία προστέθηκαν 150 εκατ. ECU στα ήδη προβλεπόμενα από την Κοινότητα ποσά, 
107 
τον τομέα του άνθρακα, στο πλαίσιο μιας δανειοδότησης 200 εκατ. ECU ωτό την 
ΕΚΑΧ στην Κεντρική και Ανατολικη Ευρώπη, 
το σύνολο του ενεργειακού τομέα, στο πλαίσιο μίας δανειοδότησης τριών δισ. ECU ωτό 
την Ευρωπα"ίκή Τράπεζα Επενδύσεων, για τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης. 
198. Προβλέπονται επίσης και άλλες δράσεις για τον τομέα της ενέργειας, στο πλαίσιο των 
πρωτοκόλλων που υπογράφονται μεμονωμένα με τις τρίτες χώρες της Μεσογείου, τα οποία 
προβλέπουν επιδοτήσεις και δανειοδοτήσεις της Ευρωπα·ίκi)ς Τράπεζας Επενδύσεων, καθώς 
και στα πλαίσια των δράσεων που αφορούν το σύνολο αυτών των χωρών, βάσει της 
περιφερειακής συνεργασίας. , 
Η Σύμβαση του Λομέ για τις χώρες της Αφρικής, της Καρα·ίβικής και του Ειρηνικού καλύπτει 
τον ενεργειακό τομέα ωτό το 1980. Εξάλλου, στο πλαίσιο αυτής της ίδιας σύμβασης έχουν 
χρηματοδοτηθέί κλαδικά προγράμματα για εισαγωγές ενέργειας υπέρ των αφρικανικών 
χωρών. 
Στην Ασία και στην Λατινική Αμερική, ο κανονισμός 443/92 του Συμβουλίου της 25ης 
Φεβρουα~ίου 1992, περί τεχνικής και χρηματοδοτικής βοήθειας και οικονομικής συνε~γασίας, 
ολοκληρώθηκε με διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες. Οι κατευθύνσεις συνεργασιας που 
έχουν τεθεί για την περίοδο 1991-1995, προβλέπουν ότι ένα 10% των υφισταμένων πιστώσεων 
πρέπει να διατεθεί για το πε~ιβάλλον και την ενεργειακή ωτόδοση. Στο πλαίσιο των διμερών 
και πολυμερών συμφωνιών εχουν δρομολογηθεί πολλά σχέδια για την ενέργεια. 
Οι διευκολύνσεις που παρέχει το EC Investment Partners -ECIP, το οποίο είναι ένα 
χρηματοδοτικό μέσο ενθάρρυνσης των κοινοτικών επενδύσεων στις ανεπτυσσόμενες χώρες της 
Λατινικής Αμερικής, της Ασίας και της Μεσογείου, που συνδέονται με την Κοινότητα μέσω 
συμφωνιών οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας, επιτρέπουν κυρίως την προώθηση και 
χρηματοδότηση, μέσω ενός δικτύου χρηματοπιστωτικών οργανισμών, δράσεων σύναψης 
κοινοπραξιών μεταξύ των κοινοτικών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων των δικαιούχων 
χωρών. Η βοήθεια παρέχεται είτε με τη μορφή επιδοτήσεων ή βραχυπρόθεσμων δανείων, είτε 
ως κεφάλαια, που ενέχουν επιχειρηματικό Κίνδυνο, επιστρεφόμενα σε περίπτωση επιτυχίας. 
Στο πλαίσιο των εμπορικών αρμοδιοτήτων της, η Κοινότητα ανάλαβε διωτ~αγματεύσεις για 
τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερης συναλλαγής με τις χώρες του Συμβουλιου Συνεργασίας 
του Κόλπου, με σκοπό την καλύτερη διασφάλιση των οικονομικών σχέσεων με τις κύριες 
χώ~ες. Χωρίς να περιμένει την κατάληξη αυτών των διωτραγματεύσεων, η συνεργασία 
ξεκινησε στο πλαίσιο της συμφωνίας συνεργασίας που υπογράφηκε το 1989, μεταξύ της 
Κοινότητας και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου. 
5.2 Τα ειδικά ενεργειακά μέσα 
SYNERGY 
199. Η Κοινότητα δεν διαθέτει ειδικό πρόγραμμα διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της ενέ~γειας. 
Ωστόσο, η αρμόδια επί του Προϋπολογισμού Αρχή έχει εκτιμήσει από το 1980, ότι επρεπε 
να προβλέπονται ετησίως πόροι για δραστηριότητες στον συγκεκριμένο τομέα. Οι 
δραστη~ιότητες αυτές συνοψίζονται σε ένα συνεκτικό σύνολο και ομαδοποιούνται υπό την 
ονομασια SYNERGY. 
Το SYNERGY καλύπτει τη συνεργασία με τις τρίτες χώρες στον τομέα του καθορισμού της 
ενεργειακής πολιτικής και της εφαρμογής της σε κάθε μη αναπτυγμένη χώρα ή περιοχή. Το 
SYNERGY λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα προγράμματα όπως τα PHARE, TACIS ή το 
THERMIE. Οι κύριες δράσεις στις οποίες αναφέρεται είναι: ' 
στήριξη του Ευρωπα·ίκού Χάρτη Ενέργειας. 
δημιουργία οργανισμών ενέργειας στις ενδιαφερόμενες χώρες, με ικανότητα 
προσδιορισμού των ενεργειακών αναγκών και κατανομής των πόρων που προορίζονται 
για την ικανοποίηση αυτών των αναγκών (Επιτροπές εξοικονόμησης ενέργειας, 
Κέντρα ενέργειας, ... ), 
108 
βοήθεια για την επινόηση σύλληψη μέσων ενεργειακής πόλιτικής (ενεργειακό 
προγραμματισμό,. τιμολόγηση) συμβατής με εκείνη της Ευρωπα"ίκής Κοινότητας 
(κατάρτιση I ενημέρωση των κρατικών και οικονομικών φορέων της Κοινότητας και 
των δικαιούχων χωρών, διαλέξεις, σεμινάρια, ... ). 
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα υπερεθνικά έργα: προώθηση της διασύνδεσης των δικτύων, 
στήριξη των διαδικασιών περιφερειακής ολοκλήρωσης ... Γεωγραφικά, οι δράσεις αφορούν, 
κατά προτεραιότητα, αφενός, τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις 
Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, και αφετέρου, τις χώρες της λεκάνης της 
Μεσογείου, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. 
THERMIE 
Το ΠΙΕRΜΙΕ είναι ένα κοινοτικό πρόγραμμα για την προώθηση των ενεργειακών 
τεχνολογιών. Έχει ως στόχο: · 
να ~ροωθήσει τη διείσδυση στην αγορά νέων τεχνολογιών, φιλικών προς το 
περιβάλλον, 
να τονώσει την ανταγωνιστικότητα στη βιομηχανία, 
να συμβάλει στην ενίσχυση της οικονομιΚής και κοινωνικής συνοχής στην Ευρώπη. 
Το πρόγραμμα αυτό ευνοεί περισσότερο τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στο επίπεδο των έργων 
και των συμπληρωματικών δραστηριοτήτων, συμβάλλοντας κυρίως στη βελτίωση της 
ενεργειακής τεχνολογίας και του κόστους παραγωγής των επιχειρήσεων. 
Το πεδίο των δραστηριοτήτων του έχει επεκταθεί στις τρίτες χώρες από το 1991, για δράσεις 
που προορίζονται για την εξασφάλιση της διάδοσης των αποτελεσμάτων, τη διευκόλυνση της 
επανάληψης των έργων που έχουν ολοκληρωθεί επιτυχώς, την προώθηση των ενεργειακών 
τεχνολογιών και τη διείσδυσή τους στην αγορά. 
Το THERMIE δημιουργεί Ενεργειακά Κέντρα στις χώ~ες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης, για να διευκολύνει την μεταφορά τεχνολογιων μεταξύ της Κοινότητας και των 
χωρών αυτών. Κάθε κέντρο προβαίνει σε δράσεις εμπορικής προώθησης και συνεργασίας, σε 
συνεργασία με τοπικούς οργανισμούς, γεγονός που επιτρέπει την ικανοποίηση των αναγκών 
της τοπικής βιομηχανίας. 
109 
ΤΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ KEN'fPA 
Τα Ενεργειακά Κέντρα των Ευρωπα'ίκών Κοινοτήτων έχσuν ως αποστολή τη διευκόλυνση της μεταqχ>ράς 
τεχνολογιών και της συνεργασίας μεταξύ αυτών και των τρίτων χωρών. Μπορούμε να διακρίνουμε δύο είδη 
κέντρων: 
1. Τα κέντρα που σκοπό έχσuν ειδικότερα να συμβά.λσuν στη χατάστQωση της ενεριyειακής πολιτικής 
των τρίτων χωQών, τα οποία αποτελούνται από δημόσιους οργανισμούς των δικαιούχων χωρών, με 
την υποστήριξη της Επιτροπής. Διευθύνονται και λειτουργούν από μια ομάδα υπηκόων της χώρας 
όπου είναι εγκατεστημένα. 
Το SYNERGY καλύπτει ορισμένα από τα έξοδα λειτουργίας αυτών των Κέντρων, ή θέτει στη διάθεσή 
τους ευρωπαίους ειδικούς σε θέματα ενέργειας. Ορισμένες φορές, μετά τη δημιουργία ενός 
Κέντρου, το SYNERGY παραχωρεί τον τομέα της χρηματοδότησης σε άλλα προγράμματα 
συνεργασίας. Δεδομένου ότι τα έργα που έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται ή να συντονίζονται 
από τα κέντρα αυτά, μπορούν ομοίως να χρηματοδοτηθούν από άλλα προγράμματα της Επιτροπής 
(ΊΗΕRΜΙΕ, PHARE, TACIS, προϋπολογισμός συνεργασίας με την Ασία). Οι δραστηριότητες αυτών 
των κέντρων αφορούν την οργάνωση του ενεργειακού τομέα, τη νομοθεσία, την τιμολόγηση, τα 
μέσα πρόβλεψης, την οικονομικο-νομική κατάρτιση. Επίσης, αναλαμβάνονται δράσεις περισσότερο 
τεχνικές, κυρίως λόγω έλλειψης ειδικού κέντρου ΊΉΕRΜΙΕ (βλ. παρ.2). 
Υπάρχουν σήμερα 4 Ενεργειακά Κέντρα που υποστηρίζονται από το SYNERGY: στην Ουγγαρία, στα 
Παλαιστινιακά εδάφη, στην Ινδία και στην Ινδονησία. Αποτελούν τους πυρήνες των 
χρηματοδοτικών παρεμβάσεων. Προβλέπεται δε η δημιουργία νέων κέντρων, ιδιαίτερα στην 
Αλβανία, στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και στην Λατινική Αμερική (MERCOSUR). 
2. Τα κέντρα που ασχολούνται ειδικότερα με τη μεταφορά τεχνολογίας στα πλαίσια του 'ΠΙΕRΜΙΕ και 
προβαίνσuν σε δράσεις εμπορικής προώθησης και συνεργασίας. Υπάρχουν σήμερα 14 τέτοια 
Ενεργειακά Κέντρα, όλα εγκατεστημένα στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη και στην ΚΑΚ. 
Τέσσερα από αυτά τα κέντρα, που επίσης στηρίζονται από το πρόγραμμα TACIS, έχουν ως στόχο 
την προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας. Ολα αυτά είναι εγκατεστημένα σε πρωτεύουσες 
περιφερειών ή κρατών, έχουν ιδιωτικό καθεστώς και λειτουργούν σε συνεργασία με τοπικούς 
οργανισμούς, γεγονός που επιτρέπει την ικανοποίηση των αναγκών της τοπικής βιομηχανίας. 
Κάθε κέντρο έχει έναν διευθυντή πλήρους απασχόλησης, ο οποίος αμοίβεται από την Ένuχηι. έναν 
υποδιευθυντή υπήκοο της χώρας, τοπικούς εμπειρογνώμονες σε θέματα ενέργειας και το απαραίτητο 
διοικητικό προσωπικό. Η Κοινότητα θέτει συχνά στη διάθεση των κέντρων εμπειρογνώμονεςυπό 
καθεστώς μερικής απασχόλησης. 
Τα Κέντρα συμμετέχουν στον προσδιορισμό των δράσεων κατάρτισης που απeυθύνονται στις 
τοπικές επιχειρήσεις και μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως μεσολαβητές φορείς μεταξύ των 
ενδεχόμενων εταίρων της Κοινότητας και των ενδιαφερομένων χωρών. 
Τα Κέντρα μπορούν να παρέχουν συμβουλές και βοήθεια, να θέτουν σε διάθεση γραφεία και 
αίθουσες συναντήσεων και να παρέχουν πρόσβαση σε καταλόγους τοπικών οργανισμών που 
αποτελούν πιθανούς εμπορικούς εταίρους. Αποτελούν σημείο εκκίνησης για τις επιχειρήσεις που 
επιθυμούν να διερευνήσσuν τις ευκαιρίες που προσφέρονται από τις αγορές των χωρών αυτών. 
110 
,-
ΠΡΟΓΡΑΜ 
ΜΑ 
PHARE 
TACIS 
EURATOM 
ΕΚΑΧ 
BERD 
Ανανεωμένη 
Μεσογειακή 
Πολιτιχή 
Σύμβαση το" 
Δόμε 
ΕΤΕ ΤΑ ΜΕΣΑ ΔΙΕθΝΟΥΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 
ΕΙΔΟΣ ΚΑΛΥΠΤΟΜ ΔΙΑΡΚΕΙ ΠΡΟΥnΟΛ 
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥ ΕΝΗΖΩΝΗ Α ΟΓΙΣΜΟΣ 
ΜΕΝΩΝΕΡΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑ (ΣΕ 
ΜΜΑΤΟΣ ΕΚΑΤ. 
ECU) 
Τεχνική βοήθεια και ΧΚΑΕ (PECO) ετήσιο 1.100 το 
συγχρηματοδοτήσεις 1994, εκ 
επενδύσεων των οποίων 
τα 58 για 
την 
Ενέργεια 
Τεχνική βοήθεια ΚΑΚ ετήσιο 510 το 
1992,εκ 
των οποίων 
τα 130 για 
την 
Εν~γεια 
Επενδύσεις ΧΚΑΕ+ 1994-1998 1.000 
βελτίωσης της πρώην ΕΣΣΔ 
ασφάλειας και της 
αξιοπιστίας των 
πυρηνικών σταθ~!_ών 
Επενδύσεις στους ΧΚΑΕ από το 200 
τομείς άνθρακα και 1990 
χάλυβα 
Επενδύσεις σε όλους ΧΚΑΕ+ΚΑΚ απεριόρισ 10.000 
τους τομείς, άρα και τη 
στον τομέα της 
ενέργειας 
-Πρωτόκολλα ανά Μεσόγειος 1992-1996 2.940 
χώρα 2.075 
-Περιφερειακή 
συνεργασία 
Επενδύσεις, 70 χώρες της 1990-1995 12.000 
κατάρτιση και Αφρικής, της 
τεχνική βοήθεια σε ΚαραΊβικής 
όλους τους τομείς, και του 
άρα και στην Ειρηνικού 
ενέργεια 
-Επενδύσεις σε ΧΚΑΕ 1994-1996 3.000 
όλους τους τομείς, Χώρες της 
άρα και στην Ασίας & της 1993-1995 750 
ενέργεια Λατιν. 
-Επενδύσεις σε Αμερικής 
όλους τους τομείς, 
άρα και στην 
ενέργεια 
111 ΜΟΡΦΗ 
ΒΟΗθΕΙΑΣ 
Επιδοτήσεις 
Επιδοτήσεις 
Δάνεια 
Δάνεια 
Συμμετοχή 3% στο 
κεφάλαιο BERD 
Δωρεές + Δάνεια 
ΕΤΕ (2.062) 
Δωρεές + Δάνεια 
ΕΤΕ (1.800) 
Επιδοτήσεις + 
Δάνεια ΕΤΕ 
(1.200) 
Δάνεια 
Δάνεια 
Σννεργασία Υλικές επενδύσεις, Ασία και 1991-1995 2.750 Επιδότηση 
Ασίας & κατάρτιση, τεχνική Λατινική 
Λατινικής βοήθεια σε όλους Αμερική 
Αμερικής τους τομείς, άρα και 
την ενέργεια 
ECIP Συγχρηματοδότηση Κάθε ετήσιο 40 + Άτοκα δάνεια 
κοινοπραξιών σε ανωττυσσόμεν τραπεζικά Επιδοτήσεις 
όλους τους τομείς, η χώρα κεφάλαια επιστρεφόμενες σε 
συμπ/νης της . περίπτωση 
ενέργειας επιτυχίας 
SYNERGY Ενεργειακή πολιτική Αναπτυσσόμεν ετήσιο 8 το 1994 Επιδοτήσεις 
και στρατηγική ες τρίτες 
χΦQες 
THERMIE Δραστηριότητες Κοινότητα+ 1990-1994 1o·s (1) Επιδοτήσεις 
διάδοσης των τρίτες χώρες 
ενεργειακών 
τεχνολογιών 
SAVE Ορθολογική χρήση Κοινότητα+ 1991-1995 35 (2) Επιδοτήσεις 
της τρίτες χώρες 
ενέργειας:προώθηση, 
νομοθετική δράση, 
ενημέρωση, 
συνάλλαγές 
ALTENER Ανανεώσιμες πηγές Κοινότητα+ 1993-1997 50 (3) Επιδοτήσεις 
ενέργειας: προώθηση, τρίτες χώρες 
νομοθετική δράση, 
ενημέρωση, 
συναλλαγές 
Σημείωση: εκτός αντίθετης ένδειξης, τα αναγραφόμενα ποσά αφορούν όλη τη διάρκεια των προγραμμάτων 
(1) Αφορά μόνον το μέρος που χρησιμοποιείται για τις τρίτες χώρες. 
(2) Συνολικό ποσό -που προς το παρόν δεν έχει χρησιμοποιηθεί στις τρίτες χώρες. 
5.3. Οι σχέσεις; με τovc: διεθνείς; ορyανισμοuc; 
201 Τα ενεργειακά ζητήματα συζητούνται σε επίπεδο πολλών διεθνών οργανώσεων που έχουν 
ποικίλλους στόχους και αφορούν ορισμένες φορές ευρύτερους τομείς από μόνο τον 
ενεργειακό, όπως για παράδειγμα η περίπτωση του ΝΑΤΟ. Η Κοινότητα διατηρεί σταθερές 
σχέσεις, κυρίως, με τους εξειδικευμένους οργανισμούς στον τομέα της ενέργειας (ΔΟΕ, 
ΔΟΑΕ και Ευρωπα·ίκό Χάρτη Ενέργειας). 
Παρά τις διατάξεις της συνθήκης που αναγνωρίζουν στην Κοινότητα αρμοδιότητα σε θέ.ματα 
διεθνών συναλλαγών, για το σύνολο του βιομηχανικού τομέα και παρόλη τη δραστηριότητα 
που αναπτύσσεται σε επίπεδο ενεργειακής συνεργασίας, η Κοινότητα ποτέ δεν μπόρεσε να 
προβάλει μια αρμοδιότητα και μάλιστα ούτε καν ένα κοινοτικό συντονισμό στις διεθνείς 
οργανώσεις, εκτός από τον τομέα των-δημοσίων συμβάσεων και κατά τις διαπραγματεύσεις 
της συνθήκης του Χάρτη Ενέργειας. 
Ο Διεθvήc; Ορyαvισμόc; Εvέρyειαc; 
202 Η Επιτροπή των Ευρωπα·ίκών Κοινοτήτων κατέχει σήμερατο καθεστώς παρατηρητή στο 
Συμβούλιο Διεύθυνσης του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 
1974 λόγω κυρίως της πετρελα"ίκής κρίσης του 1973, αλλά που σήμερα προτείνει στις 23 
χώρες μέλη του οργ~νισμού, δράσεις για όλους τους τομείς της ενεργειακrις πολιτικrις. Στις 
χώρες αυτές συμπεριλαμβάνονται τα Κράτη μέλη της Ευρωπα·ίκής Κοινότητας και οι χώρες 
του Ευρωπα·ίκού Οικονομικού Χώρου, με εξαίρεση την Ισλανδία. Ετσι, στο πλαίσιο του 
ΔΟΕ, η Ευρωπα"ίκή Κοινότητα αντιπροσωπεύει περίπου το μισό του πληθυσμού και το μισό 
112 
της ενεργειακής κciτανάλωσης. Η νομοθεσία, καθώς και άλλες δ~αστηριότητες της 
Κοινότητας στον τομέα της ενέργειας, αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερος του έργου του 
ΔΟΕ. 
Αν και η Επιτροπή συμμετέχει ήδη ενεeγά στο έργο του Οργανισμού, εντούτοις θεωρεί ότι η 
εκπροσώπησή της μπορεί σαφώς να βελτιωθεί και να ενισχ\Jθεί, ίσως με το να επιτρέψει στην 
Κοινότητα να αποτελέσει Μέρος στη Συμφωνία για ένα Διεθνές Πρόγραμμα Ενέργειας, το 
οποίο χρησιμεύει ως νομική βάση στην ύπαρξη του ΔΟΕ και προβλέπει ρητά αυτήν τη 
δυνατότητα. 
Ο Λιεθνής Οργανιuμός λ τομικής Ενέργειας 
203 Ο ΔΟΑΕ είναι ένας εξειδικευμένος ο~γανισμός του μηχανισμού των Ηνωμένων Εθνών, που 
έχει συσταθεί για την αναζήτηση μεσων επιτάχυνσης και ανάπτυξης της συμβολής της 
πυρηνικής ενέργειας στην παγκόσμια ει~ήνη και ευημερία. Γενικά, οι σχέσεις μεταξύ EURA ΤΟΜ 
και ΔΟΑΕ διέπονται από μια συμφωνια-πλαίσιο συνεργασίας, η οποία υπογράφηκε το 1975 
και καλύπτει όλους τους τομείς αμοιβαίου συμφέροντος. Ο ΔΟΑΕ από κοινού με την 
Επιτροπή, εφάρμο,σε στη δεκαετί?- του '70, διεθνή μέτρα ασφαλείας στην Κοινότητα κατόπιν, 
αφενός, συμφωνιων που υπογραφηκαν από την Κοινότητα, σε συσχετισμό με τη Συνθήκη 
Μη-Διάδοσης, και τα Κράτη που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα και, αφετέ~ου, συμφωνιών 
που υπογράφηκαν κατά τρόπο αυτοδεσμευτικό από τη Γαλλία και το Ηνωμενο Βασίλειο. Οι 
ό~οι εφαρμογής των μέτ~ων ασφαλείας του ΔΟΑΕ για την Κοινότητα, αναθεωρήθηκαν με μια 
νεα συμφωνία συνεργασιας που υπογράφηκε το 1992. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η 
συνεργασία μεταξύ του ΔΟΑΕ και των αρμοδίων τμημάτων της Επιτρ9πής για την επιθεώρηση 
ασφαλείας, επεκτάθηκε σε ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων. Η Επιτροπή και ο ΔΟΑΕ 
συνεργάζονται επίσης ενεργά και σε άλλους τομείς αμοιβαίου συμφέροντος και ιδιαίτερα στην 
περίπτωση των δράσεων (:Sοήθειας, Που αποσκοπούν στη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας 
στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη και στην Κοινότητα των Ανεξαρτήτων Κρατών. 
Η Οργάνωuη Πυρηνικής Ενέργειας του ΟΟΣΑ 
204 Η ο~γάνωση αυτή στοχεύει στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κυβερνήσεων των 
χωρων μελών της στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας και στην υποστήριξη της ανάπτυξiις της 
ως πηγής ενέργειας ασφαλούς, οικονομικής και αποδεκτής σε σχέση με το περιβάλλον. Η 
Επιτροπή συμμετέχει ως παρατηρητής στις διάφορες επιτροπές της ΟΠΕ. Συμμετέχει επίσης 
ενεργά σε πολλές ομάδ~ς ειδικών, πο~ έχου,ν δημιουργηθεί στο πλαίσιο της οργάνωσης αυτής 
στους διάφορους τομεις της πυρηνικης ενεργειας. 
205 Ο ΕvρωπαίΚός Χάρτης Ενέργειας 
Ο Ευρωπα·ίκός Χάρτης Ένέργειας στοχεύει στο να θέσει την τεχνολογία, την τεχνογνωσία και 
τα κεφάλαια της Δύσης στη διάθεση των δραστηριοτήτων αναζήτησης, ανάπτυξης, μεταφοράς 
και εκμετάλλευσης των ενεργειακών πόρων της ανατολικής Ευρώπης, προς όφελος της 
οικονομικής ανάπτυξης και συνεπώς της πολιτικής σταθερότητας αυτών των χωρών καθώς 
και της εξασφάλισης εφοδιασμού για τις καταναλώτριες χώρες. Ο Χάρτης υπογράφήκε στις 
17 Δεκεμβρίου, από 48 χώρες και από τις Ευρωπα"ίκές Κοινότητες που είχαν αναλάβει την 
πρωτοβουλία των εργασιών, και οδήγησε στην διαπραγμάτευση μιας aνοιχτής προς υπογραφή 
συνθήκης. Αν ο χά~της αποτελεί μια διακήρυξη πολιτικών προθέσεων, η Συνθήκη συνιστά 
ένα σύνολο υποχρεωσεων και δικαιωμάτων για τα Κράτη και τους επενδυτές. 
Οι διατάξεις του Χάρτη καλύπτουν τους ακόλουθους τομείς: 
(Ι) πρόσβαση στους ενε~γειακούς πόρους και ανάπτυξη αυτών 
(2} πρόσβαση στις αγορες 
(3) ελευθέρωση των συναλλαγών στον τομέα της ενέργειας 
(4) προώθηση και προστασία των επενδύσεων 
( 5) αρχές και κατευθυντήριες γραμμές ασφαλείας 
(6) έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη, καινοτομία και διάδοση 
(7) ενεργειακή απόδοση και προστασία του περιβάλλοντος 
(8} εκπαίδευση και κατάρτιση 
Επιπλέον, τα Συμβαλλόμενα Μέρη άρχισαν την διαπραγμάτευση, εκ παραλλήλου δί'ο 
κλαδικών πρωτοκόλλων για την ενεργειακή απόδοση και την πυρηνική ασφάλεια. 
113 
206 Ο Χάρτης θα αποτελέσει το κανονικό πλαίσιο πανεuρωπα·ίκ.ής ενεργειακής συνεργασίας: 
Η Κοινότητα θα πρέπει να συνεχίσει το πρόγραμμα βοηθείας προς τις χώρες της 
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τις Δημοκρατίες της ΚΑΚ,. ώστε αυτές να 
προσαρμόσουν τις διατάξεις της Συνθήκης στο εθνικό δίκαιο ή στις εθνικές πρακτικές. 
Παράλληλα, η Κοινότητα θα πρέπει να ενεργοποιήσει τη·Διάσκεψη του Χάρτη (στην 
οποία συγκεντρώνονται οι εκπρόσωποι όλων όσων την υπέγραψαν), προς 
διαπραγμάτευση μιας συμπληρωματικής Συνθήκης για την επέκταση της αρχής της 
εθνικής μεταχείρισης, με σκοπό την πραγματοποίηση επενδύσεων από ξένους επενδυτές 
(πρόσβαση στην αγορά μέσω απόκτησης ή δημιουργίας επιχειρήσεων, πρόσβαση στις 
εκχωρήσεις, ... ). Η συνθήκη προβλέπει ότι αυτή η δεύτερη διαπραγμάτευση πρέπει 
να ξεκινήσει το αργότερο την lη Ιανουαρίου 1995 και να ολοκληρωθεί εντός τριών 
ετών. 
Η Κοινότητα θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνει τη Διάσκεψη του Χάρτη να 
διαπραγματευθεί και άλλα επιμέρους πρωτόκολλα, σε τομείς όπως ο άνθρακας ή η 
ηλεκτρική ενέργεια. 
*** 
114 
207. 
208. Γ.6. Προστασία του περιβάλλοντος 
Η ενεcrtειακή πολιτική και η πολιτική ποv αφορά το . περιβάλλον δέν θα 
αντιμετωπίζονται πλέον στο εξή; ξεχωριστά. Ο σvνvπολογισμό; τη; πτvχή; . τη; 
"προστασία; του περιβάλλοντος" στην ενεργειακή πολιτική καθίσταται διαρκώ; 
σημαντικότερο; και συνεχίζεται η αναζητηση ισόρροπων λ-ύσεων βασισμένων σε 
ανάλυση κόστους-απόδοση;. 
Με τη βαθμιαία εμφάνιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων, καταρτίστηκε μία σειρά 
πολιτικών λ-ύσεων, τόσο στο επίπεδο τη; Ένωση; όσο και στο επίπεδο των κρατών μελών 
αλλά και σε τοπική κλίμακα. Αυτή τη στιyμή ι.σχvονν ή προτείνονται μέτρα κανονιστικά, 
αυτοδεσμευτικά και φορολοyικά, τα οποία αποσκοπο-ύν στην επίλυση των προβλημάτων 
που θέτει η όξινη βροχή, αλλά και εκείνων που συνδέονται με την ποιότητα του αέρα. 
Η αναyνώριση του προβλήματος της υπερθέQμανσης του πλανήτη εισήyαyε μια νέα · 
θεμελιώδη διάσταση στο πρόβλημα τη; κατανάλωση; ενέρyεια;. 
Η ενερyειακή απόδοση αποτελεί έναν από του; τομείς-κλειδιά τη; νομοθετική; 
δραστηριότητα;, που κατευθ-ύνει το μεγάλο δυναμικό που vπάρχει για βελτιώσεις στον 
τομέα αυτόν, οι οποίες άλλως δεν θα λαμβάνονταν προς το παρόν υπόψη από τις 
πρακτικές της αγοράc;. 
Η χρηματοδοτική υποστήριξη, από τη μεριά τηc;, επιτυγχάνεται μέσω προγραμμάτων 
στον τομέα τη; ενέργειας που αποσκοπο-ύν στην αξιοποίηση των οφελημάτων που 
μπορο-ύν να προκ-ύψουν για την ενέργεια και το περιβάλλον από την ανάπτυξη 
καινοτό~ου τεχνολογίας και βελτιωμένων ενερyειακών υποδομών. 
Η Συνθήκη για την Ευρωπα·ίκή Ένωση ενίσχυσε τον ρόλο της προστασίας του περιβάλλοντος 
επηρεάζοντας άμεσα τους μελλοντικούς προσανατολισμούς της ενεργειακής πολιτικής. Το 
άρθρ_ο 130 Ρ της Συνθήκης αναφέρει ότι "οι ανάγκες στον τομέα της προστασίας του 
περιβάλλοντος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό και την εφαρμογή των άλλων 
πολιτικών της Κοινότητας". Επομένως, η ενεργειακή πολιτική θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη 
τις ανάγκες που αναφέρει το άρθρο 130 Ρ, ιδιαίτερα στον τομέα της συνετής και ορθολογικής 
χρήσης των φυσικών πόρων. Με τον τρόπο αυτό, το περιβάλλον λαμβάνεται υπόψη, μεταξύ 
άλλων πτυχών, μέσω της ενεργειακής πολιτικής. Η αρχή της αειφόρου ανάπτυξης που θα 
σέβεται το περιβάλλον αποτελεί μέρος της νέας Συνθήκης, η οποία αποτελεί τη νομική βάση 
που επιτρέπει την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. 
Το Συμβούλιο ενέκ~ινε το 1993 το Πέμπτο Πρόγραμμα Περιβάλλοντος "Για μια <~ειφόρο 
ανάπτυξη"33
, το οποιο τοποθετεί τις διατάξεις της Συνθήκης που αναφέρθηκαν ανωτέρω σε 
ένα συγκεκριμένο πλαίσιο κοινοτικής δράσης μέχρι το τέλος του αιώνα. Το πρόγραμμα 
καθορίζει τους στόχους, μέχρι το έτος 2000, των κυριοτέρων δράσεων που θα πρέπει να 
αναληφθούν στον τομέα του περιβάλλοντος. 
33 COM 92/93 Τελικό της 30ης Μαρτίου 1992 
115 
209. 
210. Ειδικότερα, η κοινοτική στρατηγική περιορισμού των εκπομπών C02 και βελτίωσης της 
ενεργειακής απόδοσης34 αποτελεί την απάντηση στη δέσμευση που ανέλαβαν, τον Οκτώβριο 
του 1990, ο~ Υπουργοί Εν~ργειας και Περιβάλλοντοςνα σταθεροποιήσουν, μέχρι το έτος 2000, 
τις εκπομπες C02 στα επιπεδα του 1990. 
Οι περιβαλλοντικοί στόχοι έγιναν αναπόσπαστο μέρος των ενεργειακών προγραμμάτων της 
Κοινότητας, όπως το SA VE για την ενεργειακή απόδΟση, το AL ΊΈΝΕR35 για τις ανανεώσιμες 
μορφές ενέργειας- τα δύο αυτά προγράμματα αποτελούν μέρος της κοινοτικής στρατηγικής 
για τον περιορισμό των εκπομπών C02 -το JOULE και το ΠΙΕRΜΙΕ για την ενεργειακή 
τεχνολογία καθώς και άλλα προγράμματα ενεργειακού προγραμματισμού. Προγράμματα όπως 
το SYNERGY και το ΠΙΕRΜΙΕ αποβλέπουν στη βελτίωση της 'ενεργειακής κατάστασης και 
των περιβαλλοντικών συνθηκών στις αναπτυσσόμενες χώρές, στην Ανατολική Ευ~ώπη και 
στην πρώην Σοβιετική Ένωση, όπου υπάρχει πολύ μεγάλο δυναμικό για τη βελτιωση της 
ενεργειακής απόδοσης. 
Εξαιτίας της ποικιλλίας των προβλημάτων που προκαλούνται από τους διάφορους χρήστες 
(μεταφορές, βιομηχανία, παραγωγοί ηλεκτ~ικής ενέργειας) και των διαφόρων εποχών στις 
οποίες αυτά παρουσιάζονται, καταρτίστηκε ενα ευρύ φάσμα πολιτικών λύσεων. Τα αντίστοιχα 
μέτρα περιλαμβό.νουν: πρότυπα για τα καύσιμα, τα προ"ίόντα και τις τεχνικές παραγωγής~ 
περιορισμό των εκπομπών, διαδικαστικούς κανόνες (π.χ. για τις εκτιμήσεις των 
πε~ιβαλλοντικών επιπτώσεων), ρυθμίσεις των ενισχύσεων, φορολογικά μέσα όπως φόροι, 
στηριξη των προγραμμάτων πιλότων ή της τεχνολογικής επίδειξης, σύναψη αυτοδεσμευτικών 
συμφωνιών κ.λ.π. Οι τύποι λύσεων που δόθηκαν χωρίζονται σε τρία βασικά μέρη: κανονιστικά 
μέτρα, φορολογικά μέτρα και χρηματοδοτική ενίσχυση. 
6.1 Τα κανονιστικά μέτρα 
211. Οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, τα διυλιστήρια και οι άλλοι σημαντικοί χρήστες ενέργειας 
αναφέ~ονται στην οδηγία για τις εγκαταστάσεις μεγάλης καύσης, η οποία εκτός από τους 
εθνικους περιορισμούς που θεσπίστηκαν για τους ήδη υπάρχοντες σταθμούς (γενικά πριν από 
τον Ιούλιο 1987), καθορίζει τιμές περιορισμού των εκπομπών για τους νέους σταθμούς. Οι 
οριακές αυτές τιμές, που αφορούν το S02, το Ν Οχ και τη σκόνη, εξαρτώνται από τον τύπο του 
χρησιμοποιούμενου καυσίμου καθώς και από το μέγεθος του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής- οι 
τιμές είναι αυστηρότερες για τους μεγαλύτερους σταθμούς. 
Οι εν λόγω οριακές τιμέςμελετώνται αυτή τη στιγμή με σκόπο την πρόταση νέων προτύπων 
την 1 η Ιουλίου 1995, όπως προβλέπεται στην οδηγία· τα νέα αυτά πρότυπα θα λαμβάνουν 
υπόψη τις τεχνολογικές τεχνικές που θα έχουν αναπτυχθεί έως τότε. 
Ο επιδιωκόμενος· στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στους νέους σταθμούς 
ηλεκτροπαραγωγής να διαθέσουν την πλέον πρόσφατη τεχνολογία. Η ανάλυση κόστους­
απόδοσης των μέτρων μείωσης αποτελεί ένα κριτήριο που επιτρέπει τον εντοπισμό της 
τεχνολογίας που προς το παρόν είναιη αποδοτικότερη. Προωθήθηκε επίσης η ιδέα να 
διευρυνθεί η προσέγγιση αυτή με την ενσωμάτωση ελάχιστων προτύπων απόδοσης που θα 
εξασφαλίζουν μειωμένες εκπομπές του C02 • παράδειγμα, η τρέχουσα πρόταση για τα ψυγεία. 
Η Κοινότητα καθόρισεε και πρόσφατα ενίσχυσε τα π~ότυπα ποιότητας ορισμένων προ"ίόντων 
πετρελαίου. Τα πρότυπα αυτά αφο~ούν το θειο που περιέχεται στα καύσιμα που 
χρησιμοποιούνται στις μεταφορές (βενζινη και ντήζελ) και το πετρέλαιο εσωτερικής καύσεως 
που χρησιμοποιείται από μικρές μονάδες καύσης. Για παράδειγμα, η περιεκτικότητα του 
34 
35 SEC (91) 1744 Τελικό της 14ης Οκτωβρίου 1991 
Το πρόγραμμα AL ΊΈΝΕR προσδιόρισε ως περιβαλλοντικό στόχο για το έτος 2000 τη μείωση 
180 εκατ. τόννων co2 μέσω: 
της αύξησης του μεριδίου που κατέχουν σήμερα οι ανανεώσιμες μορφές 
ενέργειας στην τελική ζήτηση από 4% σε 8%· 
του τριπλασιασμού της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες 
μορφές ενέργειας, εξαιρουμένων των μεγάλων υδροηλεκτρικών σταθμών και 
της ενίσχυσης του μεριδίου των βιοκαυσίμων που ανέρχονται στο 5% της 
κατανάλωσης καυσίμων των μηχανοκίνητων οχημάτων και εν συνεχεία 
επίτευξης της μείωσης 180 εκατ. τόννων co2 
116 
πετρελαίου ντήζελ και του πετρελαίου εσωτερικής καύσης σε θείο μειώθηκε κατά 0,2% από την 
1.10.94. Το πρότυπο αυτό θα γίνει αυστηρότερο από την 1.10.96, δηλαδή 0,05%. 
212. Το πρόβλημα των ρυπογόνων ουσιών που εκλύονται από τα μέσα μεταφοράς θα επιλυθεί με 
τον περιορισμό των εκπομπών ανά χιλιόμετρο. Θα πρέπει να υπογραμμιστεί εκ νέου το 
γεγονός ότι αυτές οι οριακές τιμές θα ενισχυθούν με την π~οδο του χρόνου. Ωστόσο, πρέπει 
να υπενθυμιστεί ότι τα νέα πρότυπα εκπομπών αφορουν μόνο τα οχήματα που έχουν 
καταγραφεί πρόσφατα και επομένως μόνο μακροπρόθεσμα θα μπορέσουν να καλύψουν το 
σύνολο του στόλου των οχημάτων. Οι εξελίξεις αυτές απαιτούν συχνά την εισαγωγή νέων 
τεχνολογιών: ο καταλύτης είναι ένα παράδειγμα. Άλλα μέτρα ελέγχου της ρύπανσης που 
προκαλείται από τα μέσα μεταφοράς αφορά τις ο~γανικές πτητικές ενώσεις (VOC) που 
προέρχονται από τα υγρά καύσιμα και τις βιομηχανικες διαδίκασίες παραγωγής. Είναι βέβαια 
ότι τα μέτρα που αφορούν τις ρυπογόνες εκπομπές που προέρχονται από τα μέσα μεταφοράς 
έχουν σοβαρή επίπτωση στη βιομηχανία πετρελαίου, τη βιομηχανία αυτοκινήτων καθώς και 
τους καταναλωτές. 
213. Υπάρχει ένα πλήρες και λεπτομερές πρόγραμμα εφαρμογής μιας νομοθεσίας στον τομέα της 
ενεργειακής απόδοσης που ωτοσκοπεί στην εξάλειψη των θεσμικών και διοικητικών εμποδίων 
για τις επενδύσεις στον τομέα αυτό καθώς και στη θέσπιση προτύπων για τον ενεργειακό 
εξοπλισμό. Μέχρι σήμερα, έχουν υιοθετηθεί τρία μέτρα: πρότυπα για τους λέβητες κεντρικής 
θέρμανσης, σύστημα επισήμανσης των οικιακών ηλεκτρικών συσκευών στον ενεργειακό τομέα 
και ένα πλαίσιο για τα μη εμπορεύσιμα αγαθά, το οποίο αποτελεί μέρος της κοινοτικής 
στρατηγικής για το C02. 
Μεταξύ των νομοθετικών προτάσεων που προετοιμάζονται περιλαμβάνεται μία οδηγία για τον 
ολοκληρωμένο προγραμματισμό των πόρων στους τομείς του φυσικού αερίου και της 
ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία αποτελεί ένα σημαντικό μέσο βελτίωσης της ενεργειακής 
ωτόδοσης. Ο στόχος είναι να τεθεί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο τα οφέλη δεν θα εξα~τώνται 
άμεσα από τον όγκο των πωλήσεων φυσικού αερίου και ηλεκτρικi1ς ενέργειας και μεσα στο 
οποίο θα καλυφθούν οι ανάγκες του καταναλωτή μέσω της μείωσης της ενεργειακής ζήτησης 
και επομένως της μείωσης της ρύπανσης. · 
Στο πλαίσιο του προγράμματος AL ΤΕΝΕ~ ετοιμάζεται νομοθεσία καθώς και πρότυπα στον 
τομέα των βιοκαυσίμων και των συστημάτων ηλιακής θέρμανσης. Η εναρμόνιση των 
προτύπων ασφάλειας που προβλέπεται για τους αιολικούς στροβίλους θα έπρεπε να συμβάλει 
στη διείσδυσή τους στις αγορές. 
214. Οι ρυθμίσεις έχουν ως ωτοτέλεσμα την υποχρέωση των επιχειρήσεων να επενδύουν για να. 
μπορέσουν να ανταποκριθούν στους στόχους που επιδιώκονται από τις ρυθμίσεις αυτές. Στο 
πλαίσιο αυτό, η βιομηχανία αναμένει από την Επιτροπή να συνοδεύει τις προτάσεις αυτές με 
μια εκτίμηση της σχέσης κόστους/απόδοσης· κάτι τέτοιο γίνεται αυτή τη στιγμή για να 
προσδιοριστεί το επόμενο στάδιο δράσης για τη μείωση των απωλειών ατμών βενζίνης κατά 
το γέμισμα των δεξαμενών. 
215. 6.2 Η χρηματοδοτική στήριξn 
Το πρόγραμμα SA VE (35 εκατ.ΕCU κατανεμημένα σε 5 χρόνια) παρέχει χρηματοδοτική 
στήριξη σε σειρά δράσεων με στόχο την παροχή βοήθειας προς τα κράτη μέλη προκειμένου να 
βελτιώσουν τις υποδομές ενεργειακής απόδοσης. Το πρόγραμμα αυτό στηρίζει επίσης τις 
δράσεις στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατΟ.ρτισης, του ολοκληρωμένου 
προγραμματισμού των πόρων, της χρηματοδότησης από τρίτους, της συμπαραγωγής, της 
ενεργειακής απόδοσης στον τομέα των μεταφορών, του ελέγχου των στοχοθετημένων δράσεων 
καθώς και των δράσεων πλήρους και λεπτομερούς πληροφόρησης. 
Το πρόγραμμα AL TENER ( 40 εκατ. ECU κατανεμημένα σε πέντε χρόνια) για την προώθηση της 
χρήσης ανανεώσιμων μορφιί>ν ενέργειας έχει ως στόχο να διευκολίΝει τη διείσδυση τ<.ον 
ανανεώσιμων μορφών ενέργειας τόσο στο επίπεδο της Κοινότητας όσο και εκτός αυτής. 'JΌ 
πρόγραμμα θέτει ένα πλαίσιο συγκεκριμένων δράσεων (εκστρατεία πληροφόρησης σχετικά με 
τις ανανεώσιμες μορφές ενέ~γειας και συντονισμός των εθνικών κέντρων βιομάζας ... ) με 
στόχο να διευκολυνθεί η διεισδυση των πηγών των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας στην 
αγορά. 
117 
Η τεχνολογική ανάπτυξη, η επίδειξη και η διάδοση ωτοτελούν στοιχεία-κλειδιά για την 
ευρύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας στην αγορά. Ένα σημαντικό μέρος 
του προγράμματος THERMIE (700 εκατ. ECU κατανεμημένα σε πέντε· χρόνια) στη~ίζει 
οικονομικά τα έργα του τομέα των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας καθώς και τα εργα 
ενεργειακής ωτόδΟσης. 
6.3 Τα φορολογικά μέτρα 
216. Τα φορολογικά μέτρα περιλαμβάνουν εν γένει τους φόρους και τα φορολογικά κίνητρα. Ένα 
ωτό τα καλύτερα παραδείγματα φορολογικών κινήτρων είναι η προώθηση της χρήσης της 
αμόλυβδης βενζίνης με το αίτημα προς τα κράτη μέλη' να επιβάλλουν ειδικό φόρου 
κατανάλωσης χαμηλότερο από εκείνο που επιβάλλεται στην βενζίνη με μόλυβδο. Αφενός, η 
προσοχή του καταναλωτή στρέφεται στην τιμή και αφετέρου βρίσκεται αντιμέτωπος σε μια 
πραγματική επιλογή. 
Μια άλλη χρήση του συστήματος ειδικών φόρων κατανάλωσης με στόχο την προώθηση της 
χρήσης "καθαρών προ·ίόντων•• αφορά τα βαρ_έα καύσιμα. Αν ακολουθήθεί η ίδια προσέγγιση 
μεεκείνη της κοινής ()ενζίνης με μόλυβο, η επψολή ενόςελαχίστου ειδικού φόρου κατανάλωσης 
διαφοροποιημένου ανάλογα 'με την περιεκτικότητα σε θείο θα μπορούσε να οδηγήσει στη χρήση 
προ.ίόντων λιγότερο ρυπογόνων. 
Τα φορολογικά μέτρα προτάθηκαν με στόχο τη μείωση των εκπομπών C02. Ο φι)ρος 
CΟ/ενέqγειας ωτοτελεί ένα ωτό τα στοιχεία της στρατηγικής για τη σταθεqοποίηση των 
εκπομπων C02 το 2000 στα επίπεδα του 1990. Ένας τέτοιος φόρος θα οδηγουσε σε αύξηση 
των τιμών ενέργειας, με εξαίρεση αυτών που συνδέονται με τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας, 
και θα συνέβαλλε στην προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας· επίσης, η συνιστώσα •• 
άνθρακας•• θα ευνούσε τη χρήση καυσίμων με -χαμηλότερη περιεκτικότητα σε άνθρακα. Οι 
προ()λέψεις μέχρι το έτος 2005 δείχνουν ότι ο φόρος αυτός θα είχε μακροπρόθεσμα 
σημαντικότερα ωτοτελέσματα. 
ι 
Μια πιο μακριν1) προοπτική, όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών C02, παρουσιάζει 
καλύτερα τους περιορισμούς που υπάρχουν στον ενεργειακό τομέα, και ειδικότερα στον τομέα 
της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και οι οποίοι συνδέονται με τις τεχνολογικές και 
διαρθρωτικές αλλαγές πουαποσκοπούν στην διαγραφή της χ~ήσης καυσίμων με υψηλή 
περιεκτικότητα σε άνθρακα. Ωστόσο, όπως αναμένεται μια ορισμενη αύξηση της ζήτησης της 
Κοινότητας σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο κατά την επόμενη δεκαετία, ο φόρος θα 
ενεργοποιούσε μια δυναμική μεταβολών, που θα χρειαζόταν φυσικά χρόνο για να αναπτυχθεί, 
αλλά η οποία, λόγω της ίδιας της στ_ρ~τηγικής φύσης της θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στον 
ενεργειακό το_μέα της Κοινότητας. Εξάλλου, το επίτευγμα της μείωσης των εκπομπών co1 μέσω της επψολής φόρου θα μπορούσε να βελτιωθεί αν συνοδευόταν ωτό την εισαγωγη 
φορολογικών κινήτρων που ευνοούν τις επενδύσεις στον τομέα της ε.νεργειακ1Ίς ωτόδοσης και 
της μείωσης του C02. 
217. Η βιομηχανία εξέφρασε τις ανησυχίες της σχετικά με τις συνέπειες του εν λόγω ενεργειακού 
φόρου στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων· οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας 
υποστηρίζουν ότι ένας τέτοιος φόρος θα τους στερούσε τα χρηματοδοτικά μέσα που είναι 
ωταραίτητα για τις επενδύσεις που αποσκοπούν στη μείωση των εκπομπών C02 και 
προτείνουν εις αντάλλαγμα την προσφυγή σε αυτοδεσμευτικές συμφωνίες. 
Η βιομηχανία δι'Ολισης πετρελαίου είναι εξίσου ανήσυχη σχετικά με την ανταγωνιστική θέση 
των υπολειμματικών προ·ίόντων τα οποία πρόκειται να φορολογηθούν περισσότερο από ό,τι 
το φυσικό αέριο. Η βιομηχανία που καταναλώνει ενέργεια και, ειδικότερα, οι μεγάλοι χρήστες 
εκτιμούν ότι ένας τέτοιος φόρος θα επηρεάσει την ανταγωνιστική τους θέση καθ• όσο χρόνο 
οι ανταγωνιστές τους στις παγκόσμιες αγορές δεν θα επηρεάζονται ωτό μέτρα με αντίστοιχες 
συνέπειες. 
218. Για να αποφευχθούν οι αρνητικές συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, 
προέχει να προβλεφθούν μέτρα διασφάλισης παρόμοια με εκεί να που προβλέπονται στην 
πρόταση οδηγίας και κυρίως: παροχή κινήτρων εξαιρέσεων σε πολύ συγκεκριμένες 
περιπτώσεις καιεξάρτηση τηςεισαγωγής ενός τέτοιου φόρου ωτό την λήψη ωτό άλλες χώρες 
μέλη του ΟΟΣΑ παρόμοιων μέτρων. Εξάλλου, οι τελικές επιπτώσεις ενός τέτοιου φόρου 
εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο τα φορολογικά έσοδα αναδιανέμονται στην 
118 
οικονομία. Όντως, η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα 
και την Απασχόληση τοποθετει έναν τέτοιο φόρο μέσα σε μια ευρύτερη προπτική. Για να 
μειωθει η ανεργία, η Λευκή Βίβλος αναφέρει ότι ει ναι απαραLτητο να μειωθει το κόστος της 
μη ή ημι-ειδικευμένης εργασίας κατά ένα ή δύο σημεία του ΑΕΙΙ για το έτος 2000. Η βελτίωση 
της απόδοσης του φόρου που θα προκύψει από τη λήψη τέτοιων μέτρων θα επέτ~επε την 
κάλυψη του κόστους κατά 30% τουλάχιστον. Το υπόλοιπο θα χρηματοδοτειτο από 
αποταμιεύσεις ή από άλλες πηγές εισοδήματος. Εκτός από τα ουσιαστικά πλεονεκτήματά του, 
ο φόρος CΟ.jενέργεια~ που προτεινεται αιτό την Επιτροπή αποτελει ένα από τα καλύτερα μέσα 
aντιστάθμισης της μειωσης του κόστους της απασχόλησης. 
119 
6.4 Οι δράσεις: ποv διεξάγονται από τn βιομηχανία 
219. Μολονότι τΟ: παραδείγματα είναι υπερβολικά περιορισμένα, οι βιομηχανικές οργανώσεις 
έδειξαν ότι επιθυμούν να συνεργαστούν για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες που αφορούν την 
προστασία του περιβάλλοντος· αυτό αποδεικνύεται και από τη συνεργασία που ήδη υπάρχει 
μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, των ευρωπα·ίκών ενιί>σεων βιομηχανιιί>ν αυτοκινήτων 
(ACEA) και των ευρωπα·ίκιί>ν ενιί>σεων βιομηχανιών πετρελαίου (EUROPIA) για τον 
προσδιο~ισμό των νέων καυσίμων και των ορίων ρυπογόνων εκπομπών στον ορίζοντα του 
2000, επι τη βάσει αναλύσεων και δοκιμιί>ν καυσίμων/κινητήρων που διεξάγονται από τη 
βιομηχανία. 
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό εκφράζεται σε αυτοδεσμευτικές συμφωνίες: 
η βιομηχανία πετρελαίου συνοδεύει σε αυτοδεσμευτική βάση την εφαρμογή ορισμένων 
περιφερειακών συμφωνιών (OSP AR για τις θαλάσσιες ζώνες από την Πορτογαλλία έως 
τη Νορβηγία, η Σύμβαση του Ελσίνκι για τη Βαλτική και η Σύμβαση της Βαρκελώνης 
για τη Μεσόγειο). Σε γενικές γραμμές, η βιομηχανία επιθυμεί να ευνοηθεί η 
περιφερειακή αυτή προσέγγιση, η οποία ανταποκρίνεται καλύτερα στα ιδιαίτερα 
χαρακτηριστικά των ενδιαφερομένων γεωγραφικών ζωνών· γι' αυτό το λόγο το Ε&Π 
Exploration and Production) Forum συμβάλει ενεργά στις εργασίες που αφορούν τις 
δραστηριότητες σε ανοικτό πέλαγος-
στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, διεξάγονται εργασίες στο πλαίσιο της 
EURELECTRIC προς σύναψη αυτοδεσμευτικής συμφωνίας για τη μείωση των εκπομπών 
C02. Η Επιτροπή παρακολουθεί με ,ενδιαφέρον την εν λόγω εμπειρία, η οποία είχε 
θετικά αποτελέσματα σε ορισμένα κράτη μέλη. 
*** 
120 
Γ.7 Η πολιτική Έρευνα' και Τεχνολοyικιjς Ανάπτυξη' (ΕΤΑ) 
Η προτεραιότητα τη; ενέργειας αναγνωρίζεται πλήρως στα προγράμματα ΕΤΑ. 
Αντιθέτως, τα προγράμματα αυτά ανταποκρίνονται μόνο μερικώς στις δυσκολίες 
προώθησης των τεχνολογιών στην αγορά· είναι αναyκαίο να συμπληρωθούν από 
σvνοδεtrtικές δράσεις και από οικονομικά μέσα που θα εννοήσουν την εξάπλωση των 
τεχνολογιών στην αγορά. 
220. Οι πρόοδοι της ενεργειακής τεχνολογίας μπορεί να έχο'υν σημαντικές επιπτώσεις τον 
εφοδιασμό και τη χρήση της ενέργειας, αλλά και στις εκπομπές που επηρεάζουν το 
περιβάλλον· οι εν λόγω πρόοδοι είναι θεμελιώδους σημασίας για την ανταγωνιστικότητα των 
βιομηχανιών, δεδομένου ότι μειώνουν το κόστος της παραγωγής και ευνούν την ανάδυση 
νέων αγορών για τις τεχνολογίες αυτές. Μια συνεκτική και καλά προγραμματισμένη 
ενεργειακή πολιτική ΕΤΑ διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο, διότι παρέχει στη βιομηχανία τη 
δυνατότητα να ανωττύξει τις καθα(?ότερες και aποδοτικότερες ενεργειακές τεχνολογίες και 
να συμβάλει ώστε οι τελευταίες να εχουν την ευρύτατη δυνατή διάδοση. 
221. Η Κοινότητα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στον προσανατολισμό αυτό στο πλαίσιο του 
προγράμματος JOULE Ε& Α και στο πλαίσιο του προγράμματος THERMIE για την επίδειξη και 
την προώθηση των καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιων. Το πρόγραμμα JOULE επέτρεψε 
ευρύτατα στην Ε& Α να αναπτύξει και να βελτιώσει τις καθαρές και αποδοτικέ.ς ενεργαακές 
τεχνολογίες. Ενώ το πρι)γραμμα THERMIE επέδειξε τα μεγάλα πλfονεκτiιματα ενέχει η 
υποστήριξή του προς τη βιομη~ανία ώστε να δι,ασφαλιστεί ότι όλες οι νέες τεχνολογίι:ς Οα 
έχουν τη δυνατότητα να διεισδυσουν στην αγορα. 
Για τα έργα που είναι δυνατόν να επιτρέψουν την επίδειξη ελπιδοφόρων τεχνολογιών σε 
βιομηχανική κλίμακα, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να λάβουν χρηματοδοτική ενίσχυση 
στο πλαίσιο του προγράμματος EUREKA. Πολλά έργα του προγράμματος αυτού αφορούν την 
ενέργεια. 
Η Κοινότητα ενέκρινε το 1994 το 4ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο ΕΤΑ και το πρόγραμμα ΕΥΡΑΤΟΜ 
για την περίοδο 1994-1998. Στα προγράμματα αυτά χορηγήθηκαν 12,3 δισ. ECU, από τα 
οποία 2,3 δισ. ECU θα χ~ησιμοποιηθούν στα πλαίσια της ΕΤΑ στον τομέα της ενέργειας (μη 
πυρηνική, πυρηνική ασφαλαια και σύντηξη). 
(1) 
(2) Η πλειονότητα των εδικών προγραμμάτων ~ου εγκρίθηκαν έχουνανάμιξη με τον τομέα 
της ενέργειας, ακόμη είτε πρόκειται για υπο-προγράμματα "περιβάλλον" 
"μεταφορές", είτε για "νέες τεχνολογίες". Το ίδιο ισχύει και για το Πρόγραμμc~ 
"Γεωργία και αλιεία" που αποσκοπεί στη βελτιστοποίηση της παραγωγt)ς και της 
χρήσης γεωργικών και δασικών πρώτων υλών σε διάφορους τομείς για την παραγωγtΊ 
ενέργειας. Για το ειδικό πρόγραμμα "Μη πυρηνική ενέργεια", η ΕΤΑ και η επίδειξη 
συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν τον διάδοχο των προγραμμάτων JOU1.E και 
THERMIE, το πρόγραμμα "Καθαρή και Αποδοτική Ενεργειακή Τεχνολογία", το οποίο 
έχει τους ακόλουθους στόχους: 
- ανάπτυξη μιας συνολικής στ~ατηγικής έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και 
επίδειξης (ΕΤ Α& Ε), η οποια ενσωματώνει τις διάφορες διαστάσεις της 
ενέργειας· 
ενσωμάτωση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας στην Αγορά· η δρ_άση αυτ-ή 
θα επιτρέψει τη διάδοση στην αγορά τεχνολογιών, όπως οι φωτοβολ τα·ίκές 
τεχνικές, η αιολική ενέργεια, η βιομό.ζα και η εκμετάλλευση των αποβλήτων, 
η υδ~αυλική ενέργεια και η γεωθερμία· 
προωθηση της ορθολογικής χρήσης της ενέργειας, ιδιαίτερα στα κτίρια, τη 
βιομηχανία και τις μεταφορές ·μέσω της χρήσης τεχνολογιών με χαμηλό επίπεδο 
εκπομπών, όπως οι συσσωρευτές και οι στήλες καυσίμων· 
μεί~ση των εκπομπών που παράγονται ωτό τη χρήση ενέργειας από ορυκτά 
καυσιμα· 
διάδοση των ενεργειακών τεχνολογιών. 
όσον αφορά τον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, το 4ο πρόγραμμα για την Ευρωπα:ίκiι 
Κοινότητα Ατομικiις Ενέργειας έχει τους ακόλουθους στόχους: 
121 
βελτίωση των γνώσεων σε ειδικούς τομείς (ασφάλεια αντιδραστήρων, 
διαχείριση ραδιονουκλε.ίδίων μακράς διάρκειας ζωής, κίνδυνος διαφυγής 
σχάσιμων υλών ... ) 
πρόοδος στον μακροπρόθεσμο στόχο του κοινοτικού προγράμματος για την 
θερμοπυρηνική σύντηξη, δηλαδή την από κοινού υλοποίηση πρωτότυπων 
αντιδραστήρων, ασφαλών και σεβόμενων το περιβάλλοy, οι οποίοι θα 
οδηγήσουν στην κατασκευή σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, οικονομικά βιώσιμων 
και αντωτοκρι νόμενων στις ανάγκες των δυνητικών χρηστών. Για την περίοδο 
1994-1998, ο στόχος προτεραιότητας είναι να εκπονηθούν τα σχέδια του 
πρώτου πειραματικού αντιδραστήρα σύντηξης ITER (International 
Thermonuclear Expeήmental Reactor). 
222. Μια καλή σύνδεση μεταξύ της ΕΤΑ και της ενεργειακής πολιτικής θα πρέπει να εκκινήσει 
επιτευχθεί στο επίπεδο της φάσης της έρευνας και ανάπτυξης και να διατηρηθεί μέχρι να 
αναλάβει η αγορά τη συνέχιση. Αυτό συνεπάγεται όχι μόνο την προώθηση έργων σε ευρεία 
κλίμακα, αλλά επίσης και την αναζήτηση μέσων που θα επιτρέψουν στις μικρές και μεσαίες 
επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση στην πιο σύγχρονη τεχνολογία· ο συνυπολογισμός των 
λιγότερο ευνοούμενων περιοχών ή τομέων είναι εξίσου σημαντικός. Αυτό συνεπάγεται επίσης 
ότι θα υπάρχει η δυνατότητα οι νέες αυτές τεχνολογίες να δοκιμαστούν σε διαφορετικές 
συνθήκες ώστε να ευνοηθεί η ευρύτερη προσφυγή στην αγορά σε διαφορετικές ζώνες της 
Κοινότητας και σε διαφορετικούς βιομηχανικούς κλάδους. 
Τέλος, αυτό συνεπάγεται μια ενεργό προσέγγιση για τη διάδοση όχι μόνο των αποτελεσμάτων 
των κοινοτικών προγραμμάτων, αλλά επίσης και των αποτελεσμάτων τω.ν εθνικών, 
περιφερειακών και ιδιωτικών προγραμμάτων, και τούτο με τήρηση της αρχής της 
επικουρικότητας. 
122