Γνωμοδότηση για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λατινική Αμερική (94/C 127/05)

Στις 23 Μαρτίου 1993 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με την τέταρτη παράγραφο του άρθρου 20 του Εσωτερικού Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λατινική Αμερική.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Ιανουαρίου 1994. Εισηγητής ήταν ο κ. Vasco Cal που αντικατέστησε τον κ. Wagenmans.

Κατά την 312η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 26ης Ιανουαρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Οι στενές ιστορικές και πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ των Κοινοτικών και των Λατινοαμερικανικών χωρών δέχθηκαν νέα ώθηση από το 1986. Οι τομείς συνεργασίας μεταξύ των δύο περιοχών επεκτάθηκαν και διευρύνθηκαν. Η ΟΚΕ παρακολούθησε και παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των εν λόγω σχέσεων. Έτσι η ΟΚΕ ενέκρινε στις 28 Ιανουαρίου 1993 ενημερωτική έκθεση του τμήματος εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής με τίτλο «Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής» (Εισηγητής ο κ. Wagenmans) (1). Η τελευταία γνωμοδότηση για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΚ και της Λατινικής Αμερικής χρονολογείται από τον Ιανουάριο του 1990 (Εισηγητής: ο κ. Vasco Cal) (2).

1.2. Λόγω των έντονων αλλαγών των τελευταίων ετών, στο διεθνή χώρο, - ειδικότερα στην ΕΕ και τη Λατινική Αμερική - η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να εκφρασθεί εκ νέου για τις σχέσεις μεταξύ των δύο αυτών περιοχών. Η γνωμοδότηση επικεντρώνεται στις πιο σημαντικές πτυχές των συμπερασμάτων και των πορισμάτων που περιλαμβάνει η προαναφερθείσα ενημερωτική έκθεση που καταρτίσθηκε με συμμετοχή ειδικευμένων ιδρυμάτων, εμπειρογνωμόνων, διπλωματών και άλλων.

1.3. Στον κύκλο της κατάρτισης της παρούσας γνωμοδότησης το τμήμα διοργάνωσε ακρόαση με εκπροσώπους των κοινωνικών και οικονομικών οργανώσεων της Λατινικής Αμερικής (οργανώσεις εργοδοτών, εργαζομένων, γεωργών, συνεταιρισμών, οικογενειών και προάσπισης του περιβάλλοντος) στις 30 Σεπτεμβρίου και 1 Οκτωβρίου 1993. Η ακρόαση επέτρεψε να συλλεγούν πληροφορίες που και τα δύο μέρη θεωρούν πολύ χρήσιμες. Τα κύρια συμπεράσματα της ακρόασης ενσωματώθηκαν στη γνωμοδότηση και σε παράρτημα περιλαμβάνεται έκθεση για τις συζητήσεις.

1.4. Στη γνωμοδότηση τίθενται τα κύρια προβλήματα που έχουν διαπιστωθεί στις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λατινική Αμερική, προτείνονται ενδεχόμενες λύσεις και υποδείξεις και αναλύονται οι μελλοντικές προοπτικές των πιο σημαντικών τομέων για τις σχέσεις των δύο περιοχών. Επίσης, δίνεται έμφαση στο ρόλο της ΕΕ στη Λατινική Αμερική, στις επιπτώσεις των οικονομικών σχέσεων και της συνεργασίας στην ανάπτυξη (συμπεριλαμβανομένων του πολιτικού διαλόγου και της συνεργασίας στον κοινωνικό τομέα) όπως και στις συμφωνίες τρίτης γενιάς και στα νέα θέματα των σχέσεων των δύο αυτών περιοχών (περιβάλλον, ανθρώπινα δικαιώματα, πρόβλημα των ναρκωτικών, επιστήμη και τεχνολογία και άλλα).

1.5. Αμέσως, μετά την υιοθέτηση της γνωμοδότησης της ΟΚΕ, τον Ιανουάριο 1990, η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση στις 11 Ιουνίου 1990 με την οποία προτείνει στο Συμβούλιο «κατευθύνσεις για τη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας». Οι κατευθύνσεις εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο την 4η Φεβρουαρίου 1991 και χρησιμοποιούνται από το 1992 ως προσανατολισμοί για την πολιτική συνεργασίας με τις χώρες της οικείας περιοχής.

2. Ο πολιτικός διάλογος με τη Λατινική Αμερική

2.1. Οι ετήσιες διϋπουργικές διασκέψεις βάσει της μεθόδου του San Josι, που πραγματοποιήθηκαν από το 1984, οι συνεδριάσεις μεταξύ της ΕΚ και της ομάδας του Ρίο (από το 1990), όπως και οι διετείς κοινοβουλευτικές μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και Λατινικής Αμερικής (από το 1974), αποτέλεσαν κατάλληλο θεσμικό χώρο για την προώθηση των σχέσεων μεταξύ των δύο περιοχών.

2.2. Αυτή η μορφή πολιτικού διαλόγου υψηλού επιπέδου διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο υπέρ της δημοκρατικής διεργασίας στη Λατινική Αμερική και της Ειρήνης στην Κεντρική Αμερική. Είναι αναγκαίο όμως, προκειμένου να εξασφαλισθεί η διεθνής στήριξη των δημοκρατικών καθεστώτων στην περιοχή αυτή, και ιδιαίτερα στις χώρες στις οποίες απειλείται ακόμη η δημοκρατία, η ΕΕ να συνεχίσει το ρόλο που έχει αναλάβει. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να συνεχίσει η ΕΕ τον πολιτικό διάλογο ώστε να ενισχυθεί ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων και να υπάρξει στάση πιο αποφασιστική από ό,τι μέχρι τώρα υπέρ των κοινωνικών δικαιωμάτων. Ιδίως η συνεργασία αυτή μπορεί να επεκταθεί προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών καθώς και της εδραίωσης του κράτους δικαίου στην περιοχή μέσω του πολιτικού διαλόγου. Αφετέρου η ΟΚΕ θεωρεί προφανές ότι η δημοκρατία θα παραμείνει εύτρωτη αν δεν καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η ένδεια.

2.3. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προσπαθήσει να συμβάλει συνεχώς στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοκρατικών αξιών και ειρηνικών λύσεων σε όλες τις χώρες και περιοχές της Λατινικής Αμερικής, χρησιμοποιώντας προς το σκοπό αυτό τα μέσα που διαθέτει (διπλωματικά, οικονομικά, κλπ.). Η μεσολάβηση για τη συμφιλίωση και την εξάλειψη των αντιδικιών επιβάλλεται να συνεχισθεί με τρόπο ενεργητικό σε όλες τις σχετικές περιπτώσεις.

2.4. Η έμφαση που δόθηκε στις σχέσεις μεταξύ των δύο περιοχών κατά τη δεκαετία του '90 επικεντρώνεται στα θέματα του οικονομικού τομέα καθώς και του αποκαλούμενου νέου καταλόγου τομέων συνεργασίας. Η Λατινοαμερικανική πλευρά επεσήμανε την αναγκαιότητα να θιγούν με ευθύ τρόπο τα προβλήματα που ανακύπτουν στον εμπορικό και δημοσιονομικό τομέα. Η ΕΚ αντίθετα εξαρτά, την κατάρτιση μιας οριστικής εμπορικής ρύθμισης, από τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (ΓΣΔΕ) στον κύκλο του Γύρου της Ουρουγουάης. Από την άλλη πλευρά το Συμβούλιο ενέκρινε την επέκταση προς τη Λατινική Αμερική των εξωτερικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕ, όπως, συνέστησε η ΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της για τις σχέσεις ΕΚ - Λατινική Αμερικής (1), και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε διάφορα ψηφίσματά του.

2.5. Ενόψει των πρόσφατων εξελίξεων στις αμοιβαίες σχέσεις των δύο περιοχών, της εμφάνισης νέων τομέων συνεργασίας, των αιτημάτων της Λατινικής Αμερικής και των απαιτήσεων της ΕΕ όσον αφορά τη χρήση των μέσων συνεργασίας καθώς και της ανησυχίας της ΟΚΕ όσον αφορά τη διασκόρπιση και τη μη πλήρη χρησιμοποίηση των πόρων για την αναπτυξιακή συνεργασία, αποτελεί ανάγκη όπως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή και οι ίδιοι οι Λατινοαμερικάνοι εταίροι αναζητήσουν μία νέα κατεύθυνση στον πολιτικό διάλογο. Με τον τρόπο αυτό ο διάλογος θα ανταποκριθεί καλύτερα στη σημερινή διάρθρωση της συνεργασίας, των επενδύσεων και των εμπορικών συναλλαγών και η συνεργασία μεταξύ των περιοχών θα γίνει δυνατό να τύχει επαρκέστερου και αποτελεσματικότερου χειρισμού.

2.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρά την ενίσχυση των αντιπροσωπειών της αφιερώνει στη Λατινική Αμερική λίγους, σχετικά, ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους για την αναπτυξιακή συνεργασία. Η πλειοψηφία των χωρών της Λατινικής Αμερικής, δεν διαθέτει το απαραίτητο ειδικευμένο προσωπικό και διαθέτει ελάχιστους πόρους για τη συγκεκριμενοποίηση των σχέσεων με την ΕΕ. Αυτή η κατάσταση συντελεί στον περιορισμό των δυνατοτήτων για την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ των δύο περιοχών. Επιπλέον υπάρχουν περιορισμένα περιθώρια για την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων στους νέους τομείς δραστηριοτήτων (βάσει των αποκαλούμενων «συμφωνιών τρίτης γενιάς»), και για την περαιτέρω εμβάθυνση και θεσμοποίηση των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής.

2.7. Η επιδίωξη ενός νέου στόχου του πολιτικού διαλόγου που αντιστοιχεί περισσότερο στην περιορισμένη πολιτική συνεργασίας της Επιτροπής ώστε να υπάρξουν απαντήσεις στα συγκεκριμένα προβλήματα και στις ανάγκες των Χωρών της Λατινικής Αμερικής, καθιστά αναγκαία (1) την αύξηση και καλύτερη χρήση των πόρων που διατίθενται για τη συνεργασία από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της, (2) την καθιέρωση των προτεραιοτήτων της συνεργασίας, (3) του ορθολογισμού των πόρων, (4) την ευέλικτη διάρθρωση της πρόσβασης στη συνεργασία και (5) τη βαθμιαία διεύρυνση των θεμάτων που τίθενται από τη Λατινοαμερικανική πλευρά.

2.8. Μακροπρόθεσμα η συνεργασία θα αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο, θα ενισχυθεί και θα θεσμοποιηθεί με τρόπο ανάλογο με εκείνο των συμφωνιών σύνδεσης με τις χώρες της Μεσογείου και της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η ΟΚΕ κρίνει σχετικά ότι θα ήταν σκόπιμη η σύσταση διμερών περιφερειακών οργάνων για διαβουλεύσεις στρατηγικού χαρακτήρα, τα οποία θα καταρτίζουν προτάσεις που προχωρούν πέρα από τις «συμφωνίες τρίτης γενιάς» και θα αποβλέπουν στη συνεργασία κατά τον 21ο αιώνα.

2.9. Στη Συνθήκη του Μάαστριχτ καθορίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη οφείλουν να συντονίζουν την πολιτική τους σχετικά με την αναπτυξιακή συνεργασία. Μέσω του πολιτικού διαλόγου εντός της Κοινότητας επιβάλλεται συνεπώς να υπάρξει μέριμνα ώστε η πολιτική συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκείνη των κρατών μελών να αλληλοσυμπληρώνονται και να είναι συναφείς. Επίσης, επιβάλλεται να συντονίζονται οι ενέργειες αυτές σε κοινοτικό επίπεδο με την παρέμβαση των συμμετεχόντων πολυεθνικών οργανισμών, ιδιαίτερα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Τούτο θα μπορούσε να έχει μεγάλη σημασία για τη Λατινική Αμερική, δεδομένου ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη σε σύνολό τους είναι οι σπουδαιότεροι συνέταιροι της Λατινικής Αμερικής στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας.

2.10. Κατά τον ίδιο τρόπο αναγνωρίζονται οι προσπάθειες που κατέβαλαν τα δημοκρατικά καθεστώτα στη Λατινική Αμερική κατά τα παρελθόντα έτη, και θεωρείται σκόπιμο να ενισχυθεί περισσότερο ο εσωτερικός πολιτικός διάλογος στην περιοχή. Και θα ενισχύσει την αμοιβαία διαβούλευση μεταξύ των χωρών της Λατινικής Αμερικής στον κύκλο των σχέσεών τους με την ΕΕ, και θα δώσει τη δυνατότητα στα κράτη αυτά να διατυπώνουν ενιαία γνώμη έναντι της ΕΕ, ανάλογα με τη θεσμοποίηση της διεργασίας ενοποίησης της περιοχής, π.χ. κατά τη διατύπωση προτάσεων σχετικά με την εδραίωση της δημοκρατίας, το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τη διεύρυνση της συνεργασίας, την πρόσβαση στις αγορές κλπ. Ιδιαιτέρως θα δημιουργήσει καλύτερες ευκαιρίες ώστε να καταστρώνουν από κοινού μία αξιόπιστη πολιτική δεσμευτικού χαρακτήρα σε αριθμό θεμελιωδών τομέων (κοινωνικο-οικονομική πολιτική και διεθνή θέματα, όπως το περιβάλλον και τα ναρκωτικά) αντί να περιορίζονται στην έκδοση διακηρύξεων αρχών. Παρόμοια διεργασία θα προσφέρει επιπλέον ενδιαφέρουσες προοπτικές για την περαιτέρω διεύρυνση των σχέσεών τους με την ΕΕ, ιδαίτερα μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

3. Η συνεργασία με τη Λατινική Αμερική

3.1. Η ΟΚΕ εκδηλώνει την ικανοποίησή της για την ικανοποιητική ανάπτυξη την οποία έλαβε ο προσανατολισμός της συνεργασίας της ΕΚ, οι συμφωνίες τρίτης γενιάς και η ευρεία δέσμη μέτρων για την εδραίωση των σχέσεων μεταξύ των δύο περιοχών, όπως επίσης για τις προσπάθειες των δύο πλευρών να υπάρξει συνεκτική διάρθρωση.

3.2. Περαιτέρω, η ΟΚΕ αναγνωρίζει τις προσπάθειες που κατέβαλαν οι αντιπροσωπείες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Κεντρική Αμερική, το Μεξικό και τη Νότια Αμερική, και η Διεύθυνση «Λατινική Αμερική» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υλοποίηση της αναπτυξιακής συνεργασίας και για τις ερευνητικές και ενισχυτικές δραστηριότητες του ιδρύματος για τις σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Λατινικής Αμερικής (IRELA) που υποστηρίζεται από την Επιτροπή.

3.3. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι παρά τις προσπάθειες αυτές, δεν έχει γίνει ακόμη πλήρης και αποτελεσματική χρήση των δυνατοτήτων της συνεργασίας κυρίως λόγω ορισμένης αυστηρότητας των διαδικασιών και της άγνοιας, εκ μέρους των οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων των υφιστάμενων δυνατοτήτων, ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομικής συνεργασίας και στην πρόσβαση στη χρηματοδότηση της ΕΤΕ.

3.4. Είναι αναγκαίο να υπάρξει μεγάλη αποτελεσματικότητα στις δύο περιοχές κατά τον προγραμματισμό, εκτέλεση και αξιολόγηση των προγραμμάτων και σχεδίων συνεργασίας στην ανάπτυξη. Σχετικά η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να καταρτίσει μια γενική έκθεση για την εμβέλεια και τις επιπτώσεις της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής. Η έκθεση θα περιλαμβάνει απολογισμό της χρήσης, κατά τα τελευταία έτη, των διαφόρων πιστώσεων καθώς και μια πρόβλεψη για τα σχετικά έτη. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντικό να γίνεται γνωστός ο βαθμός υλοποίησης της συνεργασίας που προβλέπεται στους σχετικούς Προσανατολισμούς κατά την περίοδο 1991-1995, που υπολογίζεται ότι αφορά συνολικά 2 900 εκατομμύρια Ecu. Κατά τον ίδιο τρόπο, είναι ενδιαφέρον να γίνει γνωστή η πρόοδος στον πολυετή προγραμματισμό που έχει προβλεφθεί ότι θα αρχίσει τη δεκαετία του '90. Αλλά, ιδιαίτερα από την ποσοτική ανάλυση θα είναι χρήσιμο να διαπιστωθεί η πραγματική επίδραση των δράσεων συνεργασίας στην περιοχή, μαζί με εκείνους που επωφελούνται απευθείας, ή να πραγματοποιηθεί μια ποιοτική ανάλυση έστω και με δειγματοληψία αυτών των σχεδίων.

3.5. Με την έννοια αυτή, ζητούνται πληροφορίες από την Επιτροπή σχετικά με τη μεθοδολογία που υιοθετήθηκε και τα τεχνικά και θεσμικά μέσα προγραμματισμού και αξιολόγησης της συνεργασίας για την ανάπτυξη, περιλαμβανομένων διευκρινήσεων για τους μηχανισμούς κοινοβουλευτικής παρακολούθησης της συνεργασίας αυτής. Είναι ενδιαφέρον να επιχειρηθεί συγκριτική μελέτη για τη συνεργασία που υλοποιήθηκε με τις χώρες ΑΚΕ, και Λατινικής Αμερικής στην οποία να συμπεριληφθούν οι μηχανισμοί διαβούλευσης και ο βαθμός θεσμοθέτησης.

3.6. Υποδεικνύεται η πραγματοποίηση λεπτομερούς μελέτης των παραγόντων που επηρεάζουν την εκτέλεση των προγραμμμάτων και των σχεδίων, τόσο στη φάση των διαπραγματεύσεων όσο και κατά τη φάση χειρισμού από τις υπηρεσίες της Επιτροπής της ΕΚ, πράγμα που έχει αποδειχθεί αργό λόγω εσωτερικών κανόνων, φόρτου εργασίας και καθυστερήσεων στις πληρωμές. Είναι επιθυμητό να γίνουν καλύτερα γνωστές οι απαιτήσεις που επιβάλλονται για την εξασφάλιση της επιτυχίας της συνεργασίας καθώς και πως εφαρμόζονται ορισμένα κριτήρια και ιδιαίτερα: πολιτική βούληση, κατάλληλος σχεδιασμός και διοικητική και τεχνική ικανότητα, εμπειρία, επίγνωση της πραγματικότητας κλπ. Επίσης, είναι αναγκαίο να αξιολογηθεί αν ο μεγάλος αριθμός σχεδίων περιορισμένου χαρακτήρα με πολυάριθμα κονδύλια καθώς και ο γεωγραφικός και θεματικός διασκορπισμός είναι σκόπιμος ή εάν θα είχε μεγαλύτερη επίδραση η συγκέντρωση σε ζώνες προτεραιότητας.

3.7. Υποδεικνύεται στην ενημερωτική αυτή έκθεση της Επιτροπής να συμπεριληφθεί η ανάλυση της πολιτικής συνεργασίας των κρατών μελών καθώς και μία ανάλυση των μελλοντικών προοπτικών συντονισμού της ΕΕ για τη συνεργασία με σκοπό την ανάπτυξη, όπως προβλέπεται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Από την άλλη πλευρά θεωρείται σημαντικό να υπάρχει πληροφόρηση για τα μέτρα που έλαβαν τα κράτη μέλη της ΕΕ προκειμένου να επιτευχθεί το ύψος του 0,7 % του ΑΕΠ, που καθορίσθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη, το οποίο προορίζεται για τη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες, δεδομένου ότι το 1991 μόνο η Γαλλία, η Δανία και η Ολλανδία έφθασαν το ποσοστό αυτό.

3.8. Μεγάλη επίσης σημασία έχει γενικά να γίνει γνωστό κατά πόσο τα κράτη της Λατινικής Αμερικής διαθέτουν την αναγκαία πολιτική βούληση για συνεργασία και την ικανότητα διατύπωσης και χειρισμού των σχεδίων καθώς και ειδικότερα της βιωσιμότητας των σχεδίων και η διάθεση ανθρώπινων και υλικών πόρων ως εθνική ή περιφερειακή συμβολή. Επιβάλλεται επίσης να ερευνηθεί κατά πόσο, με οποιονδήποτε τρόπο, επηρεάζεται η υλοποίηση της συνεργασίας με την ΕΕ. Ακόμη είναι σκόπιμο να διερευνηθεί αν ο σημερινός διασκορπισμός έχει βλαπτικές συνέπειες για τους Λατινοαμερικανούς συνεταίρους - π.χ. με τη μορφή διοικητικών προβλημάτων - ή αν η μικρή κλίμακα των σχεδίων ευνοεί την εφαρμογή της συνεργασίας και την ανάμιξη μη κυβερνητικών οργανισμών.

3.9. Από την άλλη πλευρά, σε ορισμένες περιπτώσεις, στα προγράμματα προβλέπεται μία ομάδα στόχος ή ένας ειδικός στόχος. Ωστόσο η ίδια η πραγματικότητα επιβάλλει τη διοχέτευση των πόρων σε περιοχές ή στόχους που είναι βιώσιμοι. Λόγω της πολιτικής σημασίας και του περιφερειακού και παραδειγματικού του χαρακτήρα, μπορεί να μνημονευθεί το πρόγραμμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα για την Κεντρική Αμερική, που υπογράφηκε στη Λισαβόνα το Φεβρουάριο του 1992. Το πρόγραμμα αυτό θεωρεί ως ομάδα στόχο τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων, των οργάνων της δημόσιας ασφάλειας και του δικαστικού σώματος. Θα ήταν ενδιαφέρον να εξακριβωθεί σε ποιο βαθμό τα συγκεκριμένα μέτρα στον κύκλο αυτού του προγράμματος ευνοούν το κράτος δικαίου και την οικοδόμηση μίας κοινωνίας πολιτών στις χώρες αυτές που πριν λίγο καιρό ακόμη τελούσαν υπό τη διοίκηση στρατιωτικών καθεστώτων και σε ποιο βαθμό το δημόσιο στις οικείες χώρες συνδέεται με την υλοποίηση του προγράμματος.

3.10. Στο οικονομικό πεδίο, πρέπει να αναφερθεί, λόγω της σημασίας της για τις νέες Λατινοαμερικανικές χώρες, η παροχή δασμολογικών προτιμήσεων για τις πιο μειονεκτικές χώρες βάσει του ΓΣΠ, δηλαδή στη Βολιβία, το Περού, την Κολομβία από το 1991 και στις έξι χώρες της Κεντρικής Αμερικής από το 1992. Η ενέργεια αυτή που αφορά την ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών των οικείων χωρών από κοινού με την καταπολέμηση των ναρκωτικών, θα μπορούσε να αναλυθεί λεπτομερώς έκθεση, με στόχο να γίνουν γνωστές οι πραγματικές επιπτώσεις στις εξαγωγές προς την ΕΕ, και κυρίως, η συνάφεια με τα μέτρα που λαμβάνουν οι χώρες αυτές για να επωφεληθούν από τις σχετικές δασμολογικές διευκολύνσεις.

4. Οι εμπορικές σχέσεις

4.1. Οι πρόσφατοι συμβιβασμοί που περιελήφθηκαν στο σύμφωνο για τη ΓΣΔΕ δημιουργούν, βεβαίως, περισσότερο ευνοϊκούς όρους για την πρόσβαση των γεωργικών προϊόντων των χωρών του Νότου στην ευρωπαϊκή και στη διεθνή αγορά, λόγω της μείωσης της προστασίας έναντι των προϊόντων του εξωτερικού και των επιδοτήσεων κατά την εξαγωγή που η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε να επιφέρει μέχρι το 2000.

Είναι προφανές ότι η αύξηση των γεωργικών εξαγωγών των χωρών της Λατινικής Αμερικής εξαρτάται και από τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων τους και από μια εμπορία περισσότερο ανταγωνιστική και αποτελεσματική (παρουσίαση, συσκευασία κλπ.) και εντονότερο σεβασμό των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών κανόνων που εφαρμόζονται σχετικά.

4.2. Στα επιχειρήματα της ΕΕ επισημαίνεται ότι με την Εσωτερική Ευρωπαϊκή Αγορά θα υπάρξει μεγαλύτερη ζήτηση εισαγωγών και θα μειωθεί το κόστος της εμπορίας. Οι επιπτώσεις που θα υπάρξουν στις εισαγωγές από τη Λατινική Αμερική προέρχονται από την ανάγκη της προσαρμογής σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό. Επιπλέον, καταργούνται οι εθνικές ποσοστώσεις και αναδύεται μια ενιαία κοινοτική πολιτική. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η εναρμόνιση των τεχνικών, περιβαλλοντικών και υγειονομικών κανόνων καθιστά πιο πολύπλοκη την είσοδο προϊόντων που δεν πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις (1).

4.3. Αυτή η νέα κατάσταση καθιστά αναγκαίο όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποιήσει μια ευρεία ενημερωτική εκστρατεία μεταξύ των λατινοαμερικανικών επιχειρηματιών, με στόχο να προσαρμοσθούν στις νέες απαιτήσεις και να εκμεταλλευθούν καταλλήλως τις ευκαιρίες που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Αγορά. Τούτο απαιτεί όπως οι αντιπροσωπείες της ΕΕ διαδραματίσουν πιο ενεργό ρόλο. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει π.χ. πρόγραμμα υποβοήθησης των λατινοαμερικανών εξαγωγέων που περιλαμβάνει πληροφορίες όχι μόνο σχετικά με τις νέες συνθήκες και νέους κανόνες, αλλά την παροχή τεχνικής βοήθειας προκειμένου να επιτευχθούν ανώτερα ποιοτικά επίπεδα, και να υπάρξει προσαρμογή στις τεχνικές προδιαγραφές από πλευράς συσκευασίας, επισήμανσης, τήρησης των υγειονομικών κανόνων και άλλα. Απαιτείται επίσης να ενισχυθεί η καλύτερη χρήση του ΣΓΠ από τα κράτη της Λατινικής Αμερικής, έστω και αν η εμπειρία με άλλες περιοχές δείχνει ότι η επίδραση του συστήματος είναι περιορισμένη και να πραγματοποιηθεί εκσυγχρονισμός των μεθόδων παραγωγής και βελτίωση της ποιότητας ενόψει ενός μεγάλου ανταγωνισμού.

4.4. Ωστόσο, καθίσταται ορατή η διαρθρωτική αλλαγή των λατινοαμερικανικών εξαγωγών η οποία είναι ανεπαρκής για να αντιστρέψει τις αρνητικές τάσεις που παρουσιάσθηκαν κατά την τελευταία δεκαετία. Ο όγκος των εισαγωγών της ΕΕ από τη Λατινική Αμερική στο σύνολό της μειώθηκε σε 5,5 % και οι εξαγωγές της ΕΕ στην περιοχή αυτή αντιπροσώπευαν το 3,8 % το 1990. Η σημασία της ΕΕ στο εξωτερικό της Λατινικής Αμερικής είναι πάντως σημαντικά ανώτερη του 20 % και η Λατινική Αμερκή έχει πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο στις σχέσεις της με την ΕΕ. Τα κυριότερα λατινοαμερικανικά προϊόντα είναι γεωργικά και πρώτες ύλες ενώ το εμπόριο μεταξύ των δύο αυτών περιοχών συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες των περιοχών αυτών.

4.5. Η διαφοροποίηση των εξαγωγών επέτυχε μόνο σε ορισμένες χώρες, παρά την έμφαση που δόθηκε στον τομέα αυτό από τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής στις περιοχές. Εναπόκειται στις λατινοαμερικανικές οικονομίες να αναλάβουν μία μεγαλύτερη προσπάθεια μετατροπής και διαφοροποίησης. Στην πρόσφατη έκθεσή της για την «οικονομική και κοινωνική πρόοδο στη Λατινική Αμερική», η Διαμερικανική Τράπεζα για την ανάπτυξη συνιστά «την ενίσχυση των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους» ιδιαίτερα στους τομείς της εκπαίδευσης και κατάρτισης, της υγείας και της διατροφής για να διευκολυνθεί η ένταξη στην παγκόσμια αγορά. Ωστόσο, μια εναλλακτική λύση βιώσιμης ανάπτυξης εξαρτάται από το συνδυασμό των εξαγωγών προϊόντων με μεγαλύτερη ποιότητα και βαθμό προστιθέμενης αξίας από κοινού με την εξάλειψη των εμπορικών εμποδίων, όπως και από την εξαφάνιση ορισμένων αβεβαιοτήτων στις οικονομικές σχέσεις, που προκύπτουν από την άγνοια ή το φόβο έναντι των αλλαγών που πραγματοποιούνται στην ΕΕ με την ΕΕΑ και το Μάαστριχτ.

4.6. Η ΟΚΕ συνιστά την επέκταση της μεταχείρισης που επιφυλάσσεται στις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες από πλευράς ΓΔΠ στις τρείς χώρες του Συμφώνου των Άνδεων και στις έξι χώρες της Κεντρικής Αμερικής και τονίζει την ανάγκη να υπάρξει μια ανάλυση των πραγματικών συνεπειών και των αρνητικών αποτελεσμάτων στις εξαγωγές άλλων χωρών που δεν περιλαμβάνονται στο σύστημα.

4.7. Τέλος, η ΟΚΕ πιστεύει ότι μια λύση αποδεκτή από όλα τα μέρη επιβάλλεται να αναζητηθεί για το πρόβλημα της μπανάνας και επιδοκιμάζει τις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός. Η ΟΚΕ έλαβε γνώση της δήλωσης στους κόλπους της Ομάδας της ΓΣΔΕ του παρελθόντος Μαΐου, όπου η σημερινή κοινοτική πολιτική θεωρείται ως έντονα διακριτική έναντι των Λατινο-αμερικανών εξαγωγέων και ως αντιτιθέμενη στις διατάξεις της ΓΣΔΕ. Αν και η ίδια η ΟΚΕ εξέφρασε ευνοϊκή άποψη στη γνωμοδότηση της από 27 Νοεμβρίου 1992 για τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποβλέπουν στην παροχή προστασίας στους παραγωγούς μπανάνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών ΑΚΕ, εντούτοις θεωρεί ότι επιβάλλεται να συνεκτιμηθούν και τα συμφέροντα των Λατινοαμερικανών παραγωγών (1). Η προσφερθείσα υποστήριξη της Κοινότητας για προγράμματα διαφοροποίησης και ανάπτυξης υπέρ των χωρών παραγωγής μπανάνας της Λατινικής Αμερικής θεωρείται από την ΟΚΕ ως μεγάλης σημασίας (2).

5. Οι επενδύσεις στη Λατινική Αμερική

5.1. Οι Λατινοαμερικανικές χώρες προτείνουν μια πολιτική για μεγαλύτερη προσέλκυση ευρωπαϊκών επενδύσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε τα τελευταία χρόνια μία από τις κυριότερες πηγές άμεσων επενδύσεων στην περιοχή αυτή και για ορισμένα χρόνια κατείχε την πρώτη θέση. Οι επιπτώσεις των απευθείας επενδύσεων μεταφράζονται στη δημιουργία απασχόλησης, στον εκσυγχρονισμό των υποδομών, του παραγωγικού μηχανισμού και στη μεταφορά τεχνολογίας. Επίσης οι επενδύσεις αυτές συμβάλλουν στην οικονομική σταθερότητα της χώρας υποδοχής.

5.2. Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομική ύφεση και ανάγκη για εσωτερικές επενδύσεις στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της Εσωτερικής Αγοράς καθώς και σε άλλες ζώνες, όπως είναι η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, μπορεί να προκαλέσουν μείωση των απευθείας ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Λατινική Αμερική. Αυτό συνδέεται και με το τέλος του κυριότερου κύκλου ιδιωτικοποιήσεων στις διάφορες λατινοαμερικανικές χώρες, οι οποίες προσέλκυσαν σημαντικές ροές κεφαλαίων. Επίσης, επηρέασαν την τάση αυτή οι απόπειρες πραξικοπήματος στη Βενεζουέλα και η προεδρική κρίση στη Βραζιλία το 1992, όπως και το δημοψήφισμα κατά του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων στην Ουρουγουάη.

5.3. Σχετικά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο τα μέσα προώθησης των επενδύσεων συνεργασίας που διαθέτει η ΕΕ, όπως είναι το δίκτυο επιχειρηματικών κοινοπραξιών και η EC-IIP. Μέσω, μεταξύ άλλων, των εκπροσώπων της ΕΕ στα διάφορα κράτη είναι δυνατό να γίνουν γνωστά τα μέσα αυτά καθώς και οι ενδεχόμενοι επενδυτές. Μεγάλη σημασία έχουν επίσης να χρηματοδοτούνται και τα κίνητρα των χωρών μελών της ΕΚ που διευκολύνουν τις απευθείας επενδύσεις στην περιοχή αυτή.

5.4. Οι λατινοαμερικανικές χώρες, λόγω της σχετικά προηγμένης οικονομικής τους ανάπτυξης και της σημερινής τάσης για σταθερότητα και οικονομική αύξηση, εκπληρώνουν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την προσέλκυση πόρων της ΕΤΕ και χρηματοδότησης εκ μέρους των χωρών μελών της ΕΕ, όπως και για την εκτέλεση σχεδίων εμπορικής ενίσχυσης, βιομηχανικής συνεργασίας στη μετατροπή, μεταφοράς τεχνολογίας και προγραμμάτων ενεργειακής ανάπτυξης, πράγμα που συμβάλλει στη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος, στη δημιουργία κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης και στη διεύρυνση των προοπτικών της λατινοαμερικανικής αγοράς για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.

5.5. Η ΟΚΕ υποδεικνύει στην Επιτροπή την κατάρτιση μελετών και προτάσεων για το μέλλον των ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Λατινική Αμερική καθώς και τη διεύρυνση των μέσων για την προώθησή της. Επίσης καλούνται τα κράτη μέλη της ΕΕ να ενθαρρύνουν πολιτικές υποστήριξης για απευθείας δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην περιοχή αυτή. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι είναι αναγκαίο να διατηρηθεί στη Λατινική Αμερική ένα ευνοϊκό κλίμα καθώς και να υπάρξουν οι νομικές βάσεις, ιδιαίτερα έναντι πρακτικών για απαλλοτρίωση που εφαρμόσθηκαν στο παρελθόν για μια οικονομική και πολιτική σταθερότητα καθώς και οι εγγυήσεις που είναι αναγκαίες για να επιχειρηθεί η προσέλκυση ξένων επενδύσεων, τη συγκράτηση του επενδυτή και τον επαναπατρισμό κεφαλαίων που είχαν διαφύγει στο παρελθόν.

5.6. Η χρήση δημόσιων και ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων πρέπει να γίνει χωρίς τα σφάλματα του παρελθόντος που οδήγησαν στη χρεωκοπία η οποία εστοίχισε στην περιοχή αυτή τη λεγόμενη χαμένη δεκαετία του '80. πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι το σημερινό χρέος συνεχίζει να αυξάνεται και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο, μεσοπρόθεσμα, τις προσπάθειες και τις προόδους για τη σταθεροποίηση των τελευταίων ετών.

6. Η περιφερειακή ολοκλήρωση της Λατινικής Αμερικής

6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι οι νέες πρωτοβουλίες αναζωογόνησης της ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική θα έχει μεγαλύτερη επιτυχία από εκείνες των περασμένων δεκαετιών. Η συμφωνία NAFTA αποτελεί βέβαια σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση αλλά σημειώνονται και πρόοδοι στα σχέδια ολοκλήρωσης όπως το Σύμφωνο των Άνδεων, η γενική Συνθήκη για την Οικονομική Ολοκλήρωση της Κεντρικής Αμερικής και το Mercosur σημειώνουν πρόοδο. Οι σημερινές διεργασίες επικεντρώνονται στη φιλελευθεροποίηση του εμπορίου. Παρά τα εμπόδια που ενδέχεται να προκύψουν στο μέλλον, λόγω των σοβαρών διαφορών από αναπτυξιακής πλευράς μεταξύ ορισμένων χωρών, η διεργασία περιφερειακής ολοκλήρωσης είναι θεμελιώδης για τη μελλοντική ανάπτυξη της περιοχής και την ένταξή της στην παγκόσμια οικονομία.

6.2. Οι προκλήσεις που απορρέουν από τις διεργασίες για την ολοκλήρωση είναι η διεύρυνση του διαπεριφερειακού εμπορίου και η ανύψωση των επιπέδων παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας ανάλογα με τις απαιτήσεις της διεθνούς αγοράς, και αφού ληφθούν υπόψη οι οικονομικοί παράγοντες και οι κοινωνικές πτυχές που αφορούν την πλειοψηφία του πληθυσμού. Επίσης, θα συνεχίσει να υπάρχει για τις λατινοαμερικανικές χώρες το πρόβλημα της εθνικής κυριαρχίας σε σχέση με τη δημιουργία υπερεθνικών οργάνων ολοκλήρωσης.

6.3. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η διαδικασία ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική έχει προοπτικές να επιτύχει μόνο εάν τύχει και της κατάλληλης κοινωνικής στήριξης και με την προϋπόθεση ότι θα επιτευχθεί ομοφωνία σε μία σειρά σημαντικών τομέων όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η τήρηση βασικών κανόνων που αφορούν τις συνθήκες εργασίας και την κοινωνική πολιτική, η διεξαγωγή κατάλληλων τριμερών διαβουλεύσεων και η διάθεση ικανοποιητικών οικονομικών πόρων με σκοπό την αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων. Έως σήμερα, ελάχιστα από τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται σε συμφωνίες ολοκλήρωσης που έχουν ήδη συναφθεί ή που βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραιτήρως όπως τα προγράμματα συνεργασίας της ΕΕ συμβάλλουν στην ενίσχυση του συνδέσμου μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης και περιφερειακής ολοκλήρωσης με την υπεράσπιση των ανθρωπίνων και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.

6.4. Οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την κατάργηση των εσωτερικών συνόρων, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, τη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους, και τη θέσπιση ρυθμίσεων στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα θα μπορούσαν να αποτελέσουν επίσης πολύτιμη βοήθεια για τους κοινωνικούς εταίρους στη Λατινική Αμερική κατά τη χάραξη της δικής τους θέσης σχετικά με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της ολοκλήρωσης της δικής τους περιοχής. Η ΟΚΕ εκφράζει γι'αυτό την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη συνεργασία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων των δύο περιοχών στον τομέα αυτό, καθώς και με σκοπό την ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών μέσω της οργάνωσης περιοδικών συναντήσεων με τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους της Λατινικής Αμερικής. Η ΟΚΕ διαβλέπει και σε αυτό το πλαίσιο δυνατότητες να διαδραματίσει ένα ρόλο ανάλογο με αυτόν που διαδραματίζει στο πλαίσιο της Σύμβασης της Λομέ ή βάσει της συνεργασίας με τις χώρες του Μαγκρέμπ.

6.5. Η ΟΚΕ έχει τη γνώμη ότι η ΕΕ οφείλει να διατηρήσει και μάλιστα διευρύνει τα προγράμματά της για την ενίσχυση της διεργασίας ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική, όπως εκείνα σχετικά με το Mercosur.

7. Οι νέοι τομείς δραστηριότητας βάσει της συνεργασίας με τη Λατινική Αμερική

7.1. Η έκταση της συνεργασίας της ΕΚ με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής συνοψιζόταν κατά το 1992 σε 370 εκατομμύρια Ecu. Πρόκειται για ένα ασήμαντο ποσό, αν ληφθούν υπόψη τα σοβαρά προβλήματα που υπάρχουν στην περιοχή αυτή καθώς και τα ποσά που χορηγούνται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η ΟΚΕ, αν και κατανοεί ότι η ανάπτυξη στη Λατινική Αμερική θα προωθηθεί περισσότερο μέσω της θέσπισης κατάλληλων εμπορικών και κοινωνικών κοινοτικών ρυθμίσεων, κρίνει ότι η συνεργασία για την ανάπτυξη μπορεί να αποτελέσει καταλυτικό και ενθαρρυντικό παράγοντα τόσο για την οικονομική όσο και για την κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη της Ηπείρου αυτής. Καλεί γι'αυτό το Συμβούλιο, την Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εξετάσουν τις δυνατότητες ενίσχυσης της αναπτυξιακής βοήθειας που παρέχεται στη Λατινική Αμερική.

7.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα οφείλει να ενισχύσει τη συνεργασία στους ακόλουθους παραδοσιακούς τομείς: βελτίωση της απασχόλησης, υποστήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στο χώρο της βιομηχανίας και της γεωργίας, ενθάρρυνση των επενδύσεων, υποστήριξη σχεδίων στον επιστημονικό και στον τεχνολογικό τομέα, ενθάρρυνση της ανάπτυξης της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών μέσω της ύπαρξης καλλιεργήσιμου εδάφους, βελτίωση της επαγγελματικής κατάρτισης, καταπολέμηση της ρύπανσης του περιβάλλοντος, καταπολέμηση των ναρκωτικών, ενίσχυση των αναπτυξιακών δράσεων μέσω μη κυβερνητικών οργανισμών (ΜΚΟ), βελτίωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και υποστήριξη των εθνικών μειονοτήτων και προσφύγων.

7.3. Η ΕΕ οφείλει, σε όλη αυτή την προσπάθεια, να δώσει προσοχή στον αγροτικό χώρο, επειδή σε μερικές χώρες της Λατινικής Αμερικής μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει στο χώρο αυτό. Υποστήριξη των διεργασιών αναδασμού και ισορροπημένη χρήση του διαθέσιμου εδάφους έχουν σημασία, ιδιαίτερα στην Κεντρική Αμερική. Ιδιαίτερα η ΟΚΕ συνηγορεί για την υποστήριξη των οργανώσεων των μικροκαλλιεργητών, των αγρεργατών και του εντόπιου πληθυσμού με τέτοιο τρόπο ώστε να προληφθεί η δημιουργία καταστάσεων όπως εκείνη που προέκυψε πρόσφατα στο Νότο του Μεξικού. Ο αναδασμός δεν έχει σημασία μόνο από κοινωνική και οικονομική άποψη αλλά και λόγω του συσχετισμού του με την πολιτική εθνικής συμφιλίωσης που εφαρμόζεται σε διάφορα κράτη κυρίως της Κεντρικής Αμερικής, και της ανάγκης για οικολογικά βιώσιμη ανάπτυξη. Τούτο είναι δυνατό να καταλήξει σε μια πολιτική για την ενίσχυση μιας επαρκούς οικονομικής ανάπτυξης φιλικής προς το περιβάλλον που θα στηρίζεται στις αποφάσεις της Διάσκεψης κορυφής του Ρίο του 1992.

7.4. Ενόψει του γεγονότος ότι η καταπολέμηση της φτώχειας αποτελεί πρωταρχικό στόχο, η ΕΕ πρέπει να υποστηρίξει τα κοινωνικά προγράμματα που έχουν ως προτεραιότητα τα πτωχότερα τμήματα του πληθυσμού των αστικών περιοχών, τα οποία επλήγησαν περισσότερο από τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής, και κυρίως εκείνα που έχουν σαν στόχο τον αλφαβητισμό και την εκπαίδευση των γυναικών και προσανατολίζονται προς την ιδέα της δίκαιας ανάπτυξης.

7.5. Συνιστάται η μελέτη της δυνατότητας ενίσχυσης προγραμμάτων συνεργασίας που να ενισχύουν την τριμερή προσέγγιση, τη συμμετοχή των κοινωνικών φορέων και την υποστήριξη των κοινωνικών δικαιωμάτων. Έτσι όχι μόνο ενισχύεται η δημοκρατία αλλά περιορίζονται οι κοινωνικές αντιδικίες και ανταγωνισμοί.

7.6. Στα σχέδια οικονομικής συνεργασίας της ΕΕ και των κρατών μελών της είναι σημαντικό να υπάρξει φροντίδα για τους συντελεστές προστασίας του περιβάλλοντος, το σεβασμό των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, τη σταθερότητα της απασχόλησης, την ανάπτυξη συστήματος κοινωνικής ασφάλειας, την ισότητα μεταχείρισης των φύλων και την καταπολέμηση της παιδικής εργασίας, και άλλες μορφές κατάχρησης και εκμετάλλευσης των παιδιών. Σχετικά η ΟΚΕ επαναλαμβάνει τη σημασία μιας κοινωνικής ρήτρας στη ΓΣΔΕ και άλλα εμπορικά σύμφωνα και πιστεύει ότι η νέα παγκόσμια οργάνωση του εμπορίου οφείλει να χειρισθεί το ζήτημα.

7.7. Παρά τη Διάσκεψη του Ρίο, η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι ακόμη ασθενής στην Λατινική Αμερική. Έχει δοθεί προτεραιότητα στην οικονομική αύξηση χωρίς να τίθενται ερωτήματα για τις συνθήκες αυτής της αύξησης. Οι στόχοι της προστασίας της φύσεως παραμελούνται λόγω ανεπάρκειας της διαπίστωσης των προβλημάτων. Η ΕΕ οφείλει, συνεπώς, να ενισχύσει το μέρος των προγραμμάτων της συνεργασίας που συνδέεται με τη βιώσιμη ανάπτυξη ιδιαίτερα με την αυστηρή εφαρμογή των σχετικών κριτηρίων.

7.8. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η πολιτική της ΕΕ αποδίδει αυξανόμενη σημασία στη θέση και στην ανάπτυξη των ευκαιριών για τις γυναίκες. Κυρίως οι συνέπειες των προγραμμάτων αναδιάρθρωσης επιδείνωσαν σε μεγάλο βαθμό τη θέση και το βιοτικό επίπεδο πολλών γυναικών στη Λατινική Αμερική. Συγχρόνως έχουν περιοριστεί σε σοβαρό βαθμό και οι ευκαιρίες ανάπτυξης των παιδιών. Η ΟΚΕ ζητά επειγόντως να διευρυνθούν τα οικονομικά περιθώρια για προγράμματα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της θέσης των γυναικών, στη βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου, στην αύξηση της συμμετοχής τους όχι μόνο στην παραγωγική διαδικασία, αλλά και στις κοινωνικές και εκπαιδευτικές δράσεις και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

7.9. Αν και οι σημερινές σχέσεις επηρεάζονται αρκετά από οικονομικά θέματα και νέους τομείς εργασίας έχει σημασία όπως οι δύο περιοχές καλλιεργήσουν τις ιστορικές, πολιτικές και πολιτιστικές σχέσεις τους μέσω σχεδίων, π.χ. στους τομείς πολιτιστικών και πανεπιστημιακών ανταλλαγών και διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Επιβάλλεται να ενισχυθεί η συνεργασία στην εκπαίδευση και κατάρτιση, την επιστήμη και τεχνολογία και όπως η Κοινότητα διαδραματίσει το ρόλο της ενόψει της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς.

7.10. Η ΕΕ καταρτίζει αυτή τη στιγμή μια μεταναστευτική πολιτική. Η μετανάστευση από τη Λατινική Αμερική προς την ΕΕ μειώνεται συνεχώς. Για τους κατοίκους της Λατινικής Αμερικής εφαρμόζεται σε ορισμένες χώρες μία ελαστικότερη ρύθμιση καθόσον γι'αυτούς δεν απαιτείται άδεια εισόδου. Η ομάδα Schengen εξέτασε το σημείο αυτό. Η ΟΚΕ συνηγορεί υπέρ αυτής της ελαστικότητας για τους προσερχόμενους από τη Λατινική Αμερική και την καθιέρωση σαφών διαδικασιών. Λυπάται διότι σε αριθμό μεθοριακών φυλακίων σημειώθηκαν ανωμαλίες. Σχετικά δεν πρέπει να λησμονείται ότι εκατομμύρια Ευρωπαίων - Γερμανοί, Γάλλοι, Άγγλοι, Ιταλοί, Ισπανοί και Πορτογάλοι - μετανάστευσαν στο μη μακρινό παρελθόν στη Λατινική Αμερική. Τα τελευταία εκατό χρόνια όσοι Ευρωπαίοι αποδημούν στη Λατινική Αμερική γίνονται δεκτοί με ανοικτά χέρια. Για το λόγο αυτό η αρχή της παγκόσμιας αλληλεγγύης κατέχει σοβαρή θέση στις διεθνείς σχέσεις.

Βρυξέλλες, 26 Ιανουαρίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) Έγγρ. CES 962/92 τελικό.

(2) ΕΕ αριθ. C 75 της 26. 3. 1990, σ. 13.

(3) ΕΕ αριθ. C 75 της 26. 3. 1990, σ. 13.

(4) ΕΕ αριθ. C 224 της 28. 8. 1989, σσ. 32-38.

(5) ΕΕ αριθ. C 19 της 25. 1. 1993, σ. 99.

(6) ΕΕ αριθ. C 108 της 19. 4. 1993, σ. 41.