Αριθ. C 95/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11. 4. 88 
Γνωμοδότηση για τα διαμεθοριακά προβλήματα της αγοράς εργασίας 
(88/C 95/06) 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 20 του Εσωτερικού 
Κανονισμού, αποφάσισε στις 27 Νοεμβρίου 1986, να καταρτίσει γνωμοδότηση για τα διαμεθοριακά 
προβλήματα της αγοράς εργασίας. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε στις 11 Φεβρουαρίου 1988 τη γνωμοδότηση, με 
βάση την εισήγηση του κ. Vercellino. 
Στη σύνοδο ολομέλειας του Φεβρουαρίου (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1988) η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
ΔΙΑΜΕΘΟΡΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 
1. Αιτιολόγηση και περιεχόμενο της έρευνας 
1.1. Σ'αυτή τη σημαντική στιγμή της ιστορίας της Κοινό­
τητας, η οποία τοποθετείται μεταξύ της Ενιαίας Πράξης και 
του στόχου της μεγάλης αγοράς του 1992, μεταξύ των άλλων 
δραστηριοτήτων που προωθούνται από την Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή για την περαιτέρω οικοδόμηση της 
Κοινότητας, θεωρήθηκε σκόπιμο να καταρτισθεί γνωμοδό­
τηση πρωτοβουλίας για τα διαμεθοριακά προβλήματα της 
αγοράς εργασίας, συνοδευόμενη από μια συμπληρωματική 
έκθεση με διάφορα στοιχεία και εμπειρίες. Η ΟΚΕ θεωρεί ως 
καθήκον της να επιστήσει την προσοχή του Κοινοβουλίου, 
της Επιτροπής και του Συμβουλίου σε ένα σύνολο κατα­
στάσεων που επικρατούν στις μεθοριακές ζώνες, οι οποίες 
αποκαλύπτουν τον ελάχιστο βαθμό της σημερινής ολοκλή­
ρωσης των επιδεινομένων σημαντικών δυσκολιών που συνα­
ντούνται ήδη σε μεγάλη κλίμακα, εάν στο μεταξύ δεν επιχει­
ρηθεί η αντιμετώπιση τους. 
1.2. Η μελέτη που έχει αναληφθεί αποδείχθηκε αρκετά 
δύσκολη, όχι τόσο για την ιδιαίτερα πολύπλοκη φύση του 
θέματος, όσο για την έλλειψη πρόσφατων και πλήρων στα­
τιστικών δεδομένων, τη δυσχερή εύρεση τους, για τις διαφο­
ρές που υπάρχουν από χώρα σε χώρα στον τρόπο πλαισίωσης 
και παρουσίασης του φαινομένου και για την έλλειψη του 
συντονισμού μεταξύ των οργανισμών που ασχολούνται με τις 
διάφορες πτυχές του. Φάνηκε καθαρά από την αρχή ότι τέτοια 
προβλήματα ανέκυπταν με οξύτητα — αν και υπό διαφορετι­
κές μορφές και συνθήκες — τόσο στις μεθοριακές ζώνες του 
εσωτερικού της ΕΟΚ, όσο και σε ζώνες των συνόρων με 
τρίτες χώρες. Τα δεδομένα και τα στοιχεία που υπήρχαν ή 
συνελέγησαν επιβεβαιώθηκαν και ολοκληρώθηκαν από τις 
συναντήσεις, επισκέψεις και επαληθεύσεις που προγραμματί­
στηκαν και πραγματοποιήθηκαν στις πιο τυπικές μεθοριακές 
ζώνες από την ομάδα μελέτης, τον εισηγητή ή τους εμπειρο­
γνώμονες. Αξιόλογη βοήθεια προσέφεραν οι επαληθεύσεις 
και τα δέκα σεμινάρια που πραγματοποιήθηκαν από την 
ΓΔ V το 1987 σχετικά με την πορεία της απασχόλησης σ'αυ-
τές τις ζώνες. 1.3. Από την έρευνα της ΟΚΕ επιβεβαιώνεται: 
— ότι η κατάσταση σ'αυτό το πεδίο έχει ως τώρα υποεκτι­
μηθεί σε μεγάλο βαθμό, και ότι έχουν ληφθεί υπόψη εν 
μέρει μόνο ή καθόλου αρκετές αιτήσεις και προτάσεις που 
επανειλημμένα υποβλήθηκαν από την ΟΚΕ('), και από το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από τις κατηγορίες, οργανώσεις 
και όργανα που ενδιαφέρονται για ειδικές και σημαντικές 
πτυχές αυτού του θέματος, 
— και ότι στο εξής αυτή η προβληματική δεν έχει μόνο 
περιθωριακό και περιορισμένο χαρακτήρα ή ότι δεν 
αφορά αποκλειστικά τους εργαζόμενους — μισθωτούς ή 
ανεξάρτητους — και τους οικονομικούς παράγοντες που 
μετακινούνται από τη μια πλευρά προς την άλλη των 
συνόρων, αλλά ότι εμπλέκονται σ'αυτή ή όλο και περισσό­
τερο οι δομές και τα μέσα, οι νομοθεσίες και οι συλλογικές 
διαπραγματεύσεις, οι δημόσιες αρχές και οι οικονομικές 
και κοινωνικές δυνάμεις στα διάφορα επίπεδα: περιφερεια­
κό, εθνικό, διμερές, κοινοτικό και εξωκοινοτικό. 
1.4. Σ'αυτή τη βάση η ΟΚΕ συμφώνησε ότι η κατάσταση 
που είχε προκύψει απαιτεί πιο αποφασιστικές και δεσμευτικές 
επιλογές, προχώρησε σε μια γενική συστηματοποίηση του 
υπό εξέταση θέματος και επεξεργάστηκε τις παρακάτω εκτι­
μήσεις και προτάσεις όσον αφορά τα κυριότερα προβλήματα, 
τις οποίες και θέτει στη διάθεση της Επιτροπής, του Συμβου­
λίου, των κρατών μελών, των περιοχών και των ενδιαφερομέ­
νων κοινωνικο-οικονομικών κατηγοριών. Θεωρεί ότι η 
υλοποίηση τέτοιων προτάσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική για 
τις ιδιαίτερες επιπτώσεις και τη σημασία που προσδίδονται 
στις μεθοριακές ζώνες, στην ΕΟΚ, και μπορεί να έχει καθορι­
στική συμβολή στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς 
μέχρι το 1992. 
2. Επιπτώσεις και χαρακτηριστικά των διαμεθοριακών 
αγορών εργασίας 
2.1. Με το πέρασμα των χρόνων, οι συνθήκες στις διαμε-
θοριακές ζώνες ή λεκανοπέδια της Ευρωπαϊκής αγοράς εργα-
(') Όπως στις γνωμοδοτήσεις για τους διαμεθοριακούς εργαζόμενους 
(Ιανουάριος 1979), τα μέσα της αγοράς εργασίας (Ιανουάριος 
1982), τους διακινούμενους εργαζόμενους (1985) και άλλες διάφο­
ρες πτυχές της κοινωνικής πολιτικής και της απασχόλησης. 
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/13 
σίας — δηλαδή τα προβλήματα, οι δυσκολίες και οι αντι­
θέσεις που εμφανίζονται σ'αυτά με ιδιαίτερη σαφήνεια και 
οξύτητα — αποτέλεσαν αντικείμενο αυξανόμενης προσοχής 
από τη μεριά των κοινωνικών δυνάμεων, των δημόσιων υπηρε­
σιών και των τοπικών πληθυσμών. Και αυτό οπωσδήποτε δεν 
είναι τυχαίο. Τώρα πια οι κάτοικοι αυτών των ζωνών είναι 
σε 48 εκατομμύρια και αντιπροσωπεύουν πάνω από το 15% 
του κοινοτικού πληθυσμού. Μολονότι παρουσιάζουν πολύ 
διαφορετικά τοπικά χαρακτηριστικά αυτές οι περιοχές — που 
θεωρούνται ακόμη από πολλούς ως περιφερειακές — κάνουν 
εμφανή στις επιμέρους χώρες, σε διμερές, υπερεθνικό και 
κοινοτικό επίπεδο τα κοινά και διαφορετικά συμφέροντα και 
τις αντιφάσεις, τις ανάγκες διαβίωσης και εργασίας των επιτό­
πιων εργαζομένων και πληθυσμών που δεν έχουν ακόμη αντι­
μετωπισθεί ή που είναι εντελώς καινούργιες όπως το σταθερά 
υψηλό επίπεδο ανεργίας στην ΕΟΚ και η διάδοση νέων ή 
επισφαλών μορφών και συνθηκών εργασίας και διαβίωσης 
ιδίως μεταξύ των ηλικιωμένων και των πιο μειονεκτικών 
κατηγοριών. 
2.2. Επανειλημμένα η ΟΚΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 
και η Επιτροπή υπογράμμισαν τη στενή σχέση μεταξύ των 
προβλημάτων εργασίας και των κοινωνικών προβλημάτων 
στην ΕΟΚ και τον τρόπο με τον οποίο αυτά αντιμετωπίζονται 
στις μεθοριακές ζώνες. Εδώ, περισσότερο από οπουδήποτε 
t«... έρχεται κανείς αντιμέτωπος καθημερινά (και άμεσα) με 
διάφορα νομοθετικά συστήματα και κανονισμούς...» με μεγά-
λ,ες κοινοτικές και εθνικές καθυστερήσεις, με την ανάγκη να 
Παίρνει υπόψη, να προσαρμόζει στις νέες απαιτήσεις και να 
προσεγγίζει τους εθνικούς μηχανισμούς απασχόλησης, τα 
συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και επαγγελματικής εκ­
παίδευσης, τις εθνικές νομοθεσίες και τις συλλογικές συμ­
βάσεις εργασίας. Το γεγονός ότι τα προβλήματα αυτά αλλη­
λοσυνδέονται και συσσωρεύονται στις μεθοριακές ζώνες 
αυξάνει τις γενικές τους επιπτώσεις και κάνει τις περιοχές 
αυτές να εμφανίζονται ως «Σύμβολο των δυσκολιών που αντι­
μετωπίζει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα». Αυτές οι ζώνες έχουν 
έντονο τυπικό χαρακτήρα και υπερεθνική ποικιλία, ί'αυτές 
συγκεντρώνονται και αποτελούν διακρητικό τους γνώρισμα 
% νευραλγικά και πραγματικά προβλήματα από τα οποία 
εξαρτάται η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και η επίτευξη των 
τριών στόχων που η ΕΟΚ επιδιώκει αυτή τη στιγμή στο 
πολιτικο-θεσμικό, οικονομικό και κοινωνικό πεδίο: την 
ταχεία εφαρμογή της Ενιαίας Πράξης· την ολοκλήρωση της 
μεγάλης εσωτερικής αγοράς ως το 1992· τη βελτίωση της 
ποιότητας ζωής για όλους, την αύξηση των δυνατοτήτων και 
την καλυτέρευση των συνθηκών εργασίας. 
2.3. Γι'αυτό το λόγο, για την αντιμετώπιση των διαμε-
θοριακών και διακρατικών προβλημάτων της αγοράς εργα­
σίας στην ΕΟΚ, δεν μπορεί κανείς να περιοριστεί στα προ­
βλήματα των μεθοριακών εργαζομένων, ούτε να επεκτείνει το 
πεδίο της έρευνας σε όλα τα προβλήματα απασχόλησης που 
υπάρχουν στην Ευρώπη. Είναι αντίθετα σκόπιμο να 
συγκεντρωθεί η προσοχή στην εξέταση των πιο συγκεκρι­
μένων και έντονων προβλημάτων της αγοράς εργασίας σ'αυτή 
την περίοδο και σ'εκείνες τις ζώνες, όπου δεν έχουν ακόμη 
επιλυθεί ή όπου έχουν επιλυθεί κακώς για διάφορους λόγους, 
μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η ανυπαρξία ή η περιο­
ρισμένη εφαρμογή κανόνων, διμερών συμφωνιών, οδηγιών ή 
κοινοτικών παρεμβάσεων. 2.4. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η κινητικότητα του εργατικού δυνα­
μικού και η ολοκλήρωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων, 
των υποδομών και των υπηρεσιών, που αναπτύχθηκαν στις 
μεθοριακές ζώνες πρέπει να θεωρούνται φαινόμενο πολύ­
πλοκο και αντιφατικό, αναγκαίο όμως και εξυγιαντικό, που 
μπορεί και πρέπει να συμβάλλει στο να τεθούν και να επιλυ­
θούν, με λειτουργικούς και πιο λογικούς όρους, τα οικονομικά 
προβλήματα και τα προβλήματα της απασχόλησης, σε τοπική 
και κοινοτική κλίμακα. Θα πρέπει συνεπώς να υποστηριχθεί 
και να ρυθμιστεί καλύτερα για να ξεπερασθούν — χωρίς να 
τεθούν σε κίνδυνο οι θετικές πτυχές του — τα μειονεκτήματα 
και οι αρνητικές πλευρές του για τους ενόπιους πληθυσμούς, 
τους εργαζόμενους και τους οικονομικούς παράγοντες, οι 
οποίες οφείλονται περισσότερο στην απουσία ή την ανεπάρ­
κεια κατάλληλων εγγυήσεων και προστασίας. 
3. Νέοι παράγοντες και εμπειρίες 
Τέσσερις είναι οι γενικοί λόγοι και οι σημαντικότεροι παρά­
γοντες στους οποίους βασίσθηκε η ΟΚΕ για να συντάξει την 
ανάλυση της και να διατυπώσει τις προτάσεις του για τα 
επιμέρους προβλήματα. 
3.1. Πρωτοβουλίες και μορφές διαμεθοριακής συνεργασίας 
3.1.1. Ο πρώτος αξιόλογος παράγοντας είναι ότι στις μεθο­
ριακές ζώνες κυοφορούνται σημαντικές εμπειρίες διμερούς 
και πολυμερούς συνεργασίας για τα εργασιακά και οικονο­
μικά προβλήματα, υποδομής, πολιτιστικά και άλλα, κοινού 
ενδιαφέροντος. Υπάρχουν ήδη διάφορες συμφωνίες, 
εμπειρίες και μορφές συμμετοχής καθώς και κοινές παρεμ­
βάσεις —διακοινοτικές, διαπεριφερειακές και διακρατικές, 
διμερείς και πολυμερείς — με δικές τους ευέλικτες δομές 
(επιτροπές, συνεδριάσεις, συναντήσεις κλπ...). Συνεδριάζουν 
περιοδικά για τα πιο διαφορετικά θέματα: από την εργασία ως 
το περιβάλλον, από την πυρηνική ενέργεια ως τα προβλήματα 
γειτνίασης και συνόρων, από τις ρίψεις των υδάτων ως τα 
φυσικά πάρκα, από τους μεθοριακούς εργαζόμενους ως τη 
φορολογία, από την κοινωνική ασφάλιση ως τα εθνικά προ­
βλήματα των περιοχών των Αλπεων και άλλα. 
3.1.2. Αξιόλογες και πολύ ενδιαφέρουσες είναι οι πρω­
τοβουλίες του Συμβουλίου της Ευρώπης το οποίο — εκτός 
από το ότι δημιούργησε μορφές συνεργασίας μεταξύ των 
μεθοριακών ζωνών — κατήρτισε μετά από χρόνια υπομονετι­
κών διαπραγματεύσεων μία Ευρωπαϊκή Σύμβαση-πλαίσιο — 
που έχει ήδη υπογραφεί και/ή επικυρωθεί από όλα σχεδόν τα 
κράτη μέλη της ΕΟΚ — για τη «διαμεθοριακή συνεργασία 
των τοπικών συλλογικών οργάνων και αρχών» στην οποία 
λαμβάνονται υπόψη εκτός από τα διαμεθοριακά προβλήματα 
εργασίας, και τα διοικητικά, νομικά, οικονομικά, κοινωνικά, 
πολιτιστικά, περιβαλλοντικά, φορολογικά προβλήματα 
καθώς και άλλα που σχετίζονται μ'αυτή τη συνεργασία. 
3.1.3. Από την πλευρά της, η ΕΟΚ προώθησε μορφές συ­
νεργασίας όπως η «Euregio Meuse-Rhin», στην οποία συμμε-
Αριθ. C 95/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11.4.88 
τέχουν εκπρόσωποι τοπικών οργανισμών και οργανώσεων 
των μεθοριακών ζωνών της Ολλανδίας, της Γερμανίας και 
του Βελγίου και η «Saar-Lor-Lux» (ζώνες της ΟΔΓ, του 
Λουξεμβούργου, της Γαλλίας και του Βελγίου) για τη συζή­
τηση και τον προγραμματισμό πρωτοβουλιών και για τη συ­
νεργασία σε προβλήματα κοινού ενδιαφέροντος (οικονομικά 
προβλήματα, μεθοριακοί εργαζόμενοι, επαγγελματική κατάρ­
τιση, τεχνικός εκσυγχρονισμός, ενέργεια, περιβάλλον κλπ.). 
Η Επιτροπή υποστήριξε πρόσφατα με πιστώσεις και 
ενισχύσεις την υλοποίηση του σχεδίου «Ευρωπαϊκός πόλος 
ανάπτυξης» που ενδιαφέρει τις μεθοριακές ζώνες του Longwy 
(Γαλλία), Athus (Βέλγιο) και Rodange (Λουξεμβούργο) και 
την επίτευξη ειδικών συμφωνιών για αναπτυξιακά, φορολο­
γικά και τελωνειακά προβλήματα. Ωστόσο, όπως προκύπτει 
από τις εμπειρίες που υπάρχουν και από τις συναντήσεις με 
παράγοντες της Euregio και των γαλλοελβετικών μεθοριακών 
ζωνών, των ιταλογαλλικών, των ισπανοπορτογαλικών καθώς 
και άλλων, υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν και θα πρέπει 
να ενισχυθεί σημαντικά και να βελτιωθεί ο συντονισμός και 
η προσαρμογή των κοινοτικών κινήτρων και δεσμεύσεων, 
και των επιμέρους κρατών στις πραγματικές απαιτήσεις, στη 
σημασία των πρωτοβουλιών που έχουν επιχειρηθεί και των 
προσπαθειών που έχουν καταβληθεί και ζητηθεί από την ίδια 
την Επιτροπή. 
3.1.4. Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκαν επίσης μορφές 
συνεργασίας μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων των 
κυριοτέρων μεθοριακών ζωνών της ΕΟΚ — ενέα διαπεριφε­
ρειακά συνδικαλιστικά συμβούλια (ΔΣΣ) — που αναπτύσσουν 
έντονη δραστηριότητα και δεν ασχολούνται μόνο με τα προ­
βλήματα των μεθοριακών εργαζομένων αλλά και με διάφορα 
προβλήματα της αγοράς εργασίας σε εννέα μεθοριακές ζώνες 
και περιφέρειες: Σάαρ, Λωρραίνη, Λουξεμβούργο (1976)· 
Λιέγη, Άαχεν, Μάαστριχτ (1978)· Βόρεια Ολλανδία, Βέσερ-
Εμς (1979)· Νότιο Μπάντεν, Βασιλεία, Άνω Ρήνος (1980)· 
Ρήνος, Έσσελ, Έμς (1980)· Καλαί, Δυτικές Φλάνδρες, Ένω 
(1981)· Λομβαρδία, Τιτσίνο (1982)· Ανατολικά Πυρηναία, 
Δυτική Μεσόγειος (1983)· Γαλικία, Βόρεια Πορτογαλία 
(1987). Άλλα ΔΣΣ συγκροτούνται στις διαμεθοριακές περιο­
χές Πιεμόντε, Ροδανός και Άλπεις και μεταξύ Ιταλίας και 
Αυστρίας. 
3.1.5. Πρέπει να επισημανθούν επίσης οι πολυάριθμες και 
ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί και οι 
εμπειρίες που αποκτήθηκαν στα τελευταία 10-15 χρόνια για 
την προστασία και τη διατήρηση του περιβάλλοντος σε μεθο­
ριακές ζώνες με υψηλή συγκέντρωση βιομηχανιών ή ιδιαί­
τερα εκτεθειμένες στη ρύπανση. Πρόκειται για τοπικές και 
κοινοτικές πρωτοβουλίες και χρηματοδοτήσεις με τη 
δημιουργία μέσων συντονισμού, υποδομών και θέσεων εργα­
σίας όπως στις μεθοριακές περιοχές μεταξύ ΟΔΓ, Γαλλίας, 
Βελγίου, Λουξεμβούργου, Ιταλίας και Ελβετίας (βλ. κοινο­
τική διάσκεψη για το έτος περιβάλλοντος). 
3.1.6. Κάθε μεθοριακή ζώνη είναι πολύ διαφορετική από 
τις άλλες, ως προς την προέλευση της, τα χαρακτηριστικά 
και τις προοπτικές της. Δεν είναι συνεπώς δυνατόν να 
συγκεντρωθούν και να ταξινομηθούν σχηματικά σε ορισμένες 
τυπικές κατηγορίες. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα κοινά στοι­
χεία και τάσεις που επιτρέπουν να γίνει διαχωρισμός σε πιο 
βιομηχανικές ζώνες, σε φθίνουσες ζώνες ή σε ζώνες υπό αναδιάρθρωση· πόλοι έλξης του εργατικού δυναμικού προς 
ζώνες περισσότερο αναπτυγμένες σε σχέση με ζώνες χαμηλό­
τερης ανάπτυξης ή κυρίως αγροτικές· ζώνες με μεταναστευ­
τικά ρεύματα προς εξωκοινοτικές χώρες (Ελβετία, Αυστρία) 
ή από εξωκοινοτικές χώρες (Γιουγκοσλαβία)· ζώνες οι οποίες 
εκτός από το ότι είναι μεθοριακές και εποχιακές, εξυπηρετούν 
επίσης ως γέφυρες και για παράταση πιο σταθερών μετανα­
στευτικών ρευμάτων ή ρευμάτων που προέρχονται από λιγό­
τερο ανεπτυγμένες χώρες και περιφέρειες, του Νότου ή του 
τρίτου κόσμου· κλπ. 
3.2. Αγορά εργασίας και ολοκλήρωση της εσωτερικής 
αγοράς 
3.2.1. Ο δεύτερος παράγοντας είναι η αυξανόμενη συνεί­
δηση, ότι στην ΕΟΚ τα μέτρα και οι ειδικές δεσμεύσεις στο 
πεδίο της πολιτικής για την απασχόληση και των μέσων της 
αγοράς εργασίας μπορούν και πρέπει να είναι πιο αποτε­
λεσματικά και σύγχρονα. Θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις 
απαιτήσεις μιας αυθεντικής και συνεπούς πολιτικής κοινω­
νικής συνοχής να συμβάλουν σε μια πιο αποτελεσματική 
ολοκλήρωση της κοινοτικής αγοράς εργασίας, να πλαισιώ­
σουν, να υποστηρίξουν και να εξασφαλίσουν σ'αυτή τη φάση 
την επίτευξη της μεγάλης εσωτερικής αγοράς. Πράγματι είναι 
δύσκολο να φανταστεί κανείς στην ΕΟΚ μια μεγάλη ισχυρή 
και δυναμική εσωτερική αγορά, χωρίς μια ισχυρή και ευέ­
λικτη αγορά εργασίας, που να βασίζεται, στους νόμους της 
αγοράς και στην ελευθερία της πρωτοβουλίας και να είναι 
ταυτόχρονα οργανωμένη με σύγχρονες μεθόδους, με χρήση 
πληροφορικής, και προσανατολισμένη προς συντονισμένες 
πολιτικές και επενδύσεις που δημιουργούν απασχόληση, σε 
συνδυασμό με σύγχρονη διαχείριση της εκπαίδευσης και 
ισοδύναμη μεταχείριση του εργατικού δυναμικού, που αποτε­
λεί θεμέλιο λίθο απαραίτητο για την κάθε παραγωγική 
δραστηριότητα και για την ίδια την κοινοτική Ευρώπη. 
3.2.2. Ο πολιτικός και οικονομικός στόχος μιας μεγάλης 
εσωτερικής αγοράς χωρίς σημαντικές νοθεύσεις του αντα­
γωνισμού δεν είναι κατανοήσιμος ούτε πραγματοποιήσιμος, 
αν στο εσωτερικό της Κοινότητας δεν εξασφαλισθεί ουσια­
στικά για όλες τις οικονομικές κατηγορίες και τις κατηγορίες 
εργαζομένων, ξεκινώντας από εκείνους που έχουν μεγαλύτερη 
ανάγκη, και προστατεύονται λιγότερο, μια πραγματική, ίση 
μεταχείριση και σιγουριά στο δικαίωμα εργασίας και στις 
παραγωγικές δραστηριότητες. Σήμερα, η ίδια η διαμεθοριακή 
και υπερεθνική εργασία αποκτά, στο κοινοτικό πλαίσιο, μια 
νέα διάσταση και μια κεντρική — και όχι περιθωριακή ή 
δευτερούσα — λειτουργία δείκτη και ρυθμιστή των πιο προ­
φανών και ενοχλητικών ανισοτήτων και αθετήσεων. Αυτό 
μπορεί επίσης να λειτουργεί ως κίνητρο και πρωστήρας για 
μια αναδιάταξη των προβλημάτων και μηχανισμών της 
αγοράς εργασίας, για να αξιοποιηθούν στο έπαρκο οι βαθειές 
και επείγουσες τεχνολογικές και παραγωγικές μεταβολές και 
για να περιοριστούν οι αρνητικές επιπτώσεις. Τούτο όμως 
μπορεί να συμβεί υπό δύο όρους: 
— Ότι η κατανομή της εργασίας κατά μερική απασχόληση, 
δεν θα είναι επωφελής και θα προστατεύεται καλύτερα, 
ώστε να θεωρείται έκφραση της ανάγκης μιας βαθειάς 
ανακατανομής της εργασίας και της ποιότητας της — ως 
βασικός παράγοντας ανάπτυξης και προόδου — μέσα από 
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/15 
νέες οργανωτικές μορφές της εργασίας και των εκπαιδευτι­
κών δραστηριοτήτων. 
— Ότι οι εργαζόμενοι που μετακινούνται στην ΕΟΚ θα 
έχουν την βεβαιότητα πλήρους κοινωνικής κάλυψης, της 
αναγνώρισης των προσόντων και ισοδύναμης αξιοπρέ­
πειας καθώς και της δυνατότητας επαγγελματικής προα­
γωγής, ενημέρωσης και συμμετοχής στην επίλυση των 
προβλημάτων τους. 
3.3. Νέα προσέγγιση στα προβλήματα της απασχόλησης 
3.3.1. Ο τρίτος παράγοντας είναι η επιβεβαίωση, έστω κι 
αν είναι ακόμη βραδεία και ανεπαρκής, μιας διαφορετικής 
προσέγγισης, πιο συγκεκριμένης και συνολικής, προς την 
κατεύθυνση της διαχείρισης της αγοράς εργασίας και των 
συνολικών τοπικών πρωτοβουλιών για την αύξηση της 
απασχόλησης. Πολλές εμπειρίες έχουν πράγματι αποδείξει 
ότι μολονότι υπάρχουν σε τοπική κλίμακα δυνατότητες εργα­
σίας που συχνά υποεκτιμούνται και δεν χρησιμοποιούνται, 
δεν είναι δυνατό, ειδικά με τόσο υψηλά ακόμη επίπεδα ανερ­
γίας, να ορισθούν ικανοποιητικά οι απαιτήσεις της αγοράς 
εργασίας στα διάφορα επίπεδα ξεκινώντας από την παλαιά 
μέθοδο, σύμφωνα με την οποία η ζήτηση και η προσφορά 
του εργατικού δυναμικού θεωρούνται ανεξάρτητες και ομοιο­
γενείς, ενώ παράλληλα η ισορροπία της αγοράς θα εξασφα­
λίζεται σχεδόν αυτόματα και αποκλειστικά από τις διαφο­
ροποιήσεις του μισθού και της κινητικότητας του εργατικού 
δυναμικού, χωρίς τις απαιτούμενες διαπραγματεύσεις και 
συντονισμούς. Τώρα καταβάλλεται προσπάθεια να υιοθετηθεί 
μία πολυδιάσταση μέθοδος, στην οποία η τοπική αγορά εργα­
σίας θεωρείται σαν ένα «τοπικό» σύστημα, διαρθρωμένο και 
όχι άκαμπτο στα πλαίσια του οποίου εμφανίζονται αλληλοε­
πιδράσεις και αντιδράσεις που αφορούν διαφόρους τομείς της 
προσφοράς και της ζήτησης εργατικού δυναμικού. Η έμφαση 
δίνεται στην καθαρή εξάρτηση κάθε «τοπικού συστήματος» 
τόσο από άλλα «τοπικά συστήματα» και πιο ευρύτερους 
τομείς της αγοράς απασχόλησης και της εσωτερικής αγοράς 
όσο και από πρωτοβουλίες, επιδράσεις και εξωτερικές παρεμ­
βάσεις, από ευέλικτους και δυναμικούς συντονισμούς και 
διαπεριφερειακές, εθνικές διακρατικές και κοινοτικές συνεν­
νοήσεις υπό την προϋπόθεση φυσικά να βελτιωθούν και να 
προωθηθούν, να προσανατολισθούν κατάλληλα και να 
εξισορροπηθούν μεταξύ τους οι δημόσιες και ιδιωτικές επεν­
δύσεις στον τομέα της απασχόλησης, οι παραγωγικές πρω­
τοβουλίες και η ανάπτυξη των κοινωνικών υπηρεσιών και 
των υποδομών. 
3.4. Μέσα και διαχείριση των γραφείων ευρέσεως εργασίας 
3.4.1. Το τέταρτο στοιχείο αναφέρεται στη λειτουργία και 
την αποτελεσματικότητα των μέσων ελέγχου και διαχείρισης 
της αγοράς εργασίας για τη βελτίωση του οποίου η ΓΔν 
και άλλες Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής αναλαμβάνουν 
συνεχώς νέες πρωτοβουλίες. Αυτό αναφέρεται ιδιαίτερα στην 
εφαρμογή του κανονισμού για την ελεύθερη διακίνηση του 
εργατικού δυναμικού σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, στις διμε­ρείς συμφωνίες με τις τρίτες χώρες για το μεθοριακό και 
διακινούμενο εργατικό δυναμικό και στις μετακινήσεις του 
εργατικού δυναμικού μεταξύ των κρατών μελών και των 
αναπτυσσόμενων χωρών. Σ'αυτά περιλαμβάνονται επίσης και 
η δράση για την εφαρμογή των κατάλληλων ρητρών που 
έχουν ενσωματωθεί στη νέα σύμβαση Λομέ III μεταξύ των 
χωρών της Αφρικής, των Καραϊβικών και του Ειρηνικού 
και της ΕΟΚ, που προβλέπει την ενεργό συμμετοχή των 
κοινωνικών εταίρων στο καθορισμό και στην πραγματο­
ποίηση των συμφωνιών για το εργατικό δυναμικό και των 
σχεδίων ανάπτυξης και συνεργασίας. 
3.4.2. Τα δεδομένα και οι μέχρι τώρα εμπειρίες επιβε­
βαιώνουν ότι τα δημόσια μέσα που διατίθενται για τον έλεγχο 
και τη διαχείριση της αγοράς εργασίας στην ΕΟΚ δεν λει­
τουργούν όπως θα έπρεπε ειδικά σε συνθήκες έκτακτης 
ανάγκης και ισχυρών οικονομικών και κοινωνικών εντάσεων. 
Αρκεί να υπενθυμιστεί ότι τα γραφεία ευρέσεως εργασίας και 
οι άλλες δημόσιες υπηρεσίες συμβάλλουν ελάχιστα στην 
προσαρμογή της προσφοράς και της ζήτησης εργατικού δυνα­
μικού. Εκτός από τα ιδιωτικά πρακτορεία που καλύπτουν 
ως ένα ορισμένο βαθμό τα κενά αυτά, υπάρχουν και άλλα 
παράνομα που ενεργούν καταχρηστικά και καθιστούν 
αναγκαίες δημόσιες διαδικασίες και μέτρα πιο αποτελεσμα­
τικά και έγκαιρα όσον αφορά την προστασία και τον έλεγχο, 
τόσο σε εθνικό, όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Μέχρι τώρα 
σπάνια χρησιμοποιήθηκε η μηχανογράφηση και το κοινοτικό 
σύστημα Sedoc μεταξύ γειτονικών ζωνών και χωρών για το 
συντονισμό της ζήτησης και της προσφοράς εργατικού δυνα­
μικού στην ΕΟΚ μεταξύ των διαφόρων χωρών και περιοχών. 
Η αναγκαία τομεακή και εδαφική κινητικότητα του εργατικού 
δυναμικού επιτυγχάνεται συνήθως έξω από τα πλαίσια αυτών 
των υπηρεσιών και σε βάρος όχι μόνο των εργαζομένων 
(μισθοδοσία, δικαιώματα, επιμόρφωση κλπ.) αλλά και της 
ίδιας της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων για τη διακί­
νηση του εργατικού δυναμικού, σε βάρος μιας πιο δυναμικής 
και ισορ'ροπημένης ανάπτυξης της οικονομίας και της 
απασχόλησης. 
4. Ανάλυση των προβλημάτων εργασίας στις διαμεθοριακές 
περιοχές 
4.1. Διαφορές εργασιακού καθεστώτος, νομοθεσίας, κοινω­
νικών πολιτικών και υποδομής 
ΑΛΛ. Όσον αφορά τα προβλήματα εργασίας οι μεθοριακές 
ζώνες αποτελούν ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο και αξιόπιστο δεί­
κτη όσον αφορά την εφαρμογή της ελεύθερης διακίνησης του 
εργατικού δυναμικού, την κατάσταση και την πορεία της 
κοινής αγοράς εργασίας σ'αυτές τις ζώνες καθώς και στην 
ΕΟΚ. 
4.1.2. Είναι αξιοσημείωτο όσον αφορά τις ζώνες αυτές το 
γεγονός ότι αντιμετωπίζουν ακόμα σημαντικά εργασιακά και 
κοινωνικά προβλήματα ακόμα και όταν πρόκειται για κοινο­
τικές χώρες με συνθήκες σχετικά ομοιογενείς ως προς το 
βαθμό ανάπτυξης και την παραγωγική διαφοροποίηση. 
Αριθ. C 95/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11.4.88 
4.1.3. Κοινό χαράκτη ριστικό στις διάφορες χώρες είναι ότι 
το φαινόμενο των διαμεθοριακών εργαζομένων, 250 μέχρι 300 
χιλιάδες στην ΕΟΚ, καθώς και οι άλλες μετακινήσεις του 
εργατικού δυναμικού σ'αυτές τις ζώνες συνεχίζουν να μην 
μπορούν εύκολα να εκτιμηθούν ποσοτικά παρά την ιδιαίτερη 
συγκέντρωση του φαινομένου, ενώ οι αριθμοί που συνήθως 
αναφέρονται συχνά αποδεικνύονται ανακριβείς και κατώτε­
ροι από την πραγματικότητα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός 
ότι μέχρι σήμερα τα γραγεία ευρέσεως εργασίας πολύ σπάνια 
έχουν επίγνωση των αιτήσεων που προέρχονται από τις γειτο­
νικές ζώνες καθώς και των δυνατοτήτων που υπάρχουν στο 
ίδιο τους το έδαφος. Όταν είναι σε θέση να επισημαίνουν 
την ύπαρξη κενών θέσεων εργασίας, συχνά οι αγγελίες τους 
εμφανίζονται ελλιπείς όσον αφορά τις συγκεκριμένες συνθή­
κες εργασίας, τις ειδικεύσεις και τη μισθοδοσία. Οι 
προσλήψεις πραγματοποιούνται στην καλύτερη περίπτωση 
μέσω εντολοδόχων ή ενδιάμεσων και συχνά οι εργαζόμενοι 
δεν ξέρουν για ποιον εργάζονται ειδικότερα σε ορισμένους 
τομείς όπως είναι οι κατασκευές και η συναρμολόγηση. Οι 
προσωρινές, ανεξέλεγκτες και με κακή ασφαλιστική κάλυψη 
εργασίες βρίσκονται πράγματι σε αύξηση ενώ μειώνονται 
συνεχώς οι σταθερές και καλύτερα πλαισιωμένες θέσεις εργα­
σίας. Υπάρχουν ακόμη και παράξενοι τύποι συμβολαίων, 
σύμφωνα με τα οποία οι εργαζόμενοι που διαμένουν σε μια 
χώρα προσλαμβάνονται από επιχειρήσεις των γειτονικών 
χωρών που δεν έχουν έδρα στη χώρα αυτή, οι οποίες όμως 
αναπτύσσουν δραστηριότητα εκεί ύστερα από συμβάσεις 
εργοληψίας ή συμφωνίες συνεργασίας με άλλες επιχειρήσεις. 
Έτσι αυτές οι εταιρίες ξεγεύγουν από οποιοδήποτε έλεγχο 
και εποπτεία, καθώς οι τοπικές επιθεωρήσεις εργασίας και η 
τοπική δικαιοσύνη δεν είναι αρμόδιες και κατάλληλες να 
παρέμβουν για λόγους εδαφικούς. 
4.1.4. Οι μεθοριακοί εργαζόμενοι έχουν πρακτικά 
αποκλειστεί από την επαγγελματική επιμόρφωση. Πολύ 
συχνά αυτή προορίζεται αποκλειστικά και μόνο για τους 
άνεργους είτε οργανώνεται σε κέντρα επιμόρφωσης είτε στο 
εσωτερικό της επιχείρησης· σε περίπτωση ολικής ανεργίας 
οι μεθοριακοί εργαζόμενοι που προέρχονται από γειτονικές 
χώρες δεν θεωρούνται ότι εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των 
αρχών της χώρας στην οποία εργάζονται. Σχεδόν πάντοτε η 
ειδίκευση και τα διπλώματα των μεθοριακών εργαζομένων 
υπολογίζονται μόνο σε περίπτωση που η συμβατική τους ισχύ 
είναι σε θέση να τα αξιοποιήσει. Υπάρχουν ακόμη και εθνικοί 
νόμοι και ρήτρες που αποκλείουν εκ των πραγμάτων τους 
μεθοριακούς εργαζόμενους και άλλες κατηγορίες εργαζομέ­
νων από το δικαίωμα επαγγελματικής κατάρτισης κάτω από 
τις ίδιες συνθήκες με τους άλλους εργαζόμενους. Πρόσφατες 
μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι σ'αυτές τις ζώνες ένα μεγάλο 
μέρος των εργαζόμενων δεν έχει την κατάλληλη επιμόρφωση 
ούτε υψηλά και αναγνωρισμένα επαγγελματικά προσόντα. Το 
μεγαλύτερο μέρος τους είναι νέοι και γυναίκες που ασκούν 
προσωρινές και εποχιακές δραστηριότητες στη βιομηχανία 
ή τις υπηρεσίες. 
4.1.5. Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα μέτρα που 
έχουν ληφθεί από ορισμένες κυβερνήσεις για την εξυγίανση 
της αγοράς εργασίας αποκλείουν τους μεθοριακούς εργαζομέ­
νους. Αυτό αφορά μεταξύ των άλλων την πρόωρη συνταξιοδό­
τηση — την απόληση και την προσωρινή διακοπή της σχέσης 
εργασίας καθώς και άλλες παροχές. Μια πρόσφατη απάντηση 
της Επιτροπής της ΕΟΚ (28 Απριλίου 1987) στη γραπτή 
ερώτηση αριθ. 2665/86 επιβεβαιώνει την τεράστια διαφορά 
και το νομικό κενό που υπάρχει μεταξύ των εθνικών δια­
τάξεων στα θέματα της πρόωρης συνταξιοδότησης και της άσκησης του δικαιώματος της ελεύθερης διακίνησης. Το 1980 
η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο πρόταση κανονισμού που 
επιτρέπει στους πρόωρα συνταξιοδοτηθέντες να διαμένουν σε 
άλλο κράτος από το αρμόδιο. Δυστυχώς το Συμβούλιο δεν έχει 
ακόμη υιοθετήσει αυτή την πρόταση, επειδή δεν επιτεύχθηκε 
ακόμη η ομοφωνία που απαιτείται από το άρθρο 51 της Συνθή­
κης (ΕΕ αριθ. C 226 της 24. 8.1987). Άλλες σημαντικές 
διατάξεις δεν μπορούν να εφαρμοσθούν στους μεθοριακούς 
εργαζόμενους λόγω των συνθηκών διαμονής. Είναι η περί­
πτωση της ελάχιστης σύνταξης που προβλέπεται για τα 
ηλικιωμένα άτομα από τη νομοθεσία ενός κράτους μέλους. 
Αυτή παρέχεται αν στην ηλικία συνταξιοδότησης το εν λόγω 
άτομο δεν δικαιούται την κανονική σύνταξη ή αν η σύνταξη 
που του αναλογεί είναι κατώτερη από την ελάχιστη. 
4.1.6. Σε γενικές γραμμές μπορεί να αναφερθεί ότι όσα 
έχουν ως τώρα προταθεί ή γίνει είναι αρκετά ανεπαρκή όσον 
αφορά τα ειδικά και γενικά προβλήματα που συνοδεύονται 
άμεσα με τη μεταχείριση που υφίστανται οι μεθοριακοί, 
εποχιακοί και άλλοι εργαξόμενοι μισθωτοί ή ανεξάρτητοι 
που εργάζονται στις μεθοριακές ζώνες. 
4.1.7. Επίσης η επίλυση των προβλημάτων κοινωνικής 
ασφάλισης στις μεθοριακές ζώνες εξαρτάται πολύ συχνά 
ακόμη από την περιοριστική ερμηνεία των κοινοτικών κανο­
νισμών, από τις διαφορές μεταξύ των εθνικών συστημάτων, 
από τον ανεπαρκή συντονισμό των νομοθεσιών και από την 
περιορισμένη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών των διάφο­
ρων χωρών. 
4.1.7.1. Ενώ ο μεθοριακός εργαζόμενος πληρώνει τις κρα­
τήσεις κοινωνικής ασφάλισης στην χώρα που εργάζεται, για 
τις παροχές θα μπορούσε ορισμένες φορές να διαλέξει μεταξύ 
της χώρας απασχόλησης και της χώρας διαμονής. Αυτό δη­
μιουργεί πολύπλοκες καταστάσεις διαφορετικές για κάθε 
εργαζόμενο και ακόμη περισσότερο για τα προστατευόμενα 
άτομα, για τα οποία η κοινωνική κάλυψη είναι περισσότερο 
ή λιγότερο εκτεταμένη ανάλογα με τη χώρα εργασίας. Οι 
χώρες της ΕΟΚ μπορούν να διαιρεθούν σε δύο κύριες κατηγο­
ρίες: χώρες με υψηλές κρατήσεις κοινωνικής ασφάλισης και 
με υψηλή κοινωνική κάλυψη και χώρες με χαμηλότερες κρα­
τήσεις και με χαμηλό επίπεδο κοινωνικών παροχών. Για το 
λόγο αυτό ο μεθοριακός εργαζόμενος που απασχολείται σε 
μια χώρα της πρώτης ομάδας αλλά διαμένει σε χώρα της 
δεύτερης ομάδας σαφώς μειονεκτεί σε σχέση με τους άλλους 
εργαζόμενους. Οι προϋποθέσεις και τα κριτήρια για την 
απόκτηση του δικαιώματος για ορισμένες παροχές είναι οι 
πιο διαφορετικές: περίοδος αναμονής ή όχι, αριθμός απαιτού­
μενων ημερών εργασίας, ανικανότητα προς εργασία ή αναπη­
ρία, διάρκεια και συνολικό ποσό των παροχών στις διάφορες 
χώρες, ηλικία συνταξιοδότησης, κλπ. 
4.1.7.2. Ενώπιον αυτών των καταστάσεων τα κράτη μέλη 
συχνά περιορίζονται να καταρτίζουν σε περιοδικά διαστή­
ματα προσωρινές διατάξεις για να αντιμετωπίζουν τις δυσχέ­
ρειες και τις ελλείψεις κατά την εφαρμογή. Αυτό συμβαίνει 
ιδιαίτερα για τα επιδόματα ανεργίας και τις πρόωρες 
συντάξεις στους εργαζόμενους μιας χώρας οι οποίοι εργάζο­
νται σε μια γειτονική χώρα, αλλά συχνά χωρίς να προβλέ­
πεται τίποτα για τον μεθοριακό εργαζόμενο της γειτονικής 
χώρας που εργάζεται στη δική της επικράτεια. Υπάρχουν 
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/17 
κράτη μέλη που κάνουν μονομερή και εσφαλμένη χρήση 
των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 για 
την εφαρμογή των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλισης στους 
κοινοτικούς εργαζόμενους και πιο συγκεκριμένα του άρ­
θρου 8 που προβλέπει σε ορισμένες περιπτώσεις την υιοθέ­
τηση και εφαρμογή διαφορετικών διατάξεων. Για παράδειγ­
μα, ο τίτλος III του Κανονισμού που αφορά τα επιδόματα 
ασθένειας και μητρότητας στα πλαίσια των κοινωνικών παρο­
χών των κρατών μελών, δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί με 
σαφείς ορισμούς της κατάστασης ασθένειας και μητρότητας, 
που να είναι κοινοί και υποχρεωτικοί, για όλα τα κράτη 
μέλη. Έτσι υπάρχουν διαφορετικοί ορισμοί και έννοιες στις 
διάφορες χώρες, όσον αφορά τις παροχές που προβλέπονται 
από την ασφάλιση για ανικανότητα προς εργασία ή αναπηρία, 
όπως επίσης σχετικά με την άσκηση δραστηριότητας έναντι 
αμοιβής. 
4.1.7.3. Οι μεθοριακοί και άλλοι εργαζόμενοι είναι πολύ 
ανήσυχοι για το γεγονός ότι, παρά την ύπαρξη κοινοτικών 
κανονισμών, σε ορισμένες χώρες καταφέρνουν να αποφύγουν 
ή να περιορίσουν εις βάρος τους, τα επιδόματα που χορηγού­
νται στα πλαίσια της ασφάλισης ασθένειας. Κι ακόμη περισ­
σότερο γιατί αυτοί οι εργαζόμενοι καταβάλλουν εισφορές 
που θα έπρεπε να τους δίνουν δικαίωμα πλήρους και όχι 
μερικής ή ακανόνιστης κάλυψης. Συχνά οι εθνικές αρχές 
υιοθετούν σ'αυτό το θέμα μονομερείς, αν όχι αυθαίρετες, 
αποφάσεις τις οποίες εντάσσονται ακόμη και σε διμερείς 
συμφωνίες. Τα κενά, οι αντιφάσεις και τα παράδοξα αυτών 
των διατάξεων φθάνουν σε ένα σημείο που από τη μια μεριά 
μια χώρα αποκλείει από τις παροχές μέλη της οικογένειας 
(τη σύζυγο) και από την άλλη δεν δέχεται τις αιτήσεις για 
τις ασφαλιστικές παροχές που είναι αρμοδιότητα της άλλης 
χώρας, κι ας έχουν οι ενδιαφερόμενοι καταβάλει στο σύνολο 
τους τις ασφαλιστικές εισφορές στα αρμόδια όργανα. Σ'αυτές 
τις περιπτώσεις οι οικογένειες των μεθοριακών και των άλλων 
εργαζόμενων υποχρεώνονται πρακτικά να αναλάβουν άμεσα 
τον κίνδυνο και την επιβάρυνση της έλλειψης των ασφαλιστι­
κών παροχών στις περιπτώσεις αναπηρίας ή σε άλλες περι­
στάσεις. Πρόκειται για προφανή κατάχρηση που δεν μπορεί 
να δικαιολογηθεί από κανένα αποχρώντα λόγο, συνήθως όταν 
ο ενδιαφερόμενος έχει τακτοποιήσει τις εισφορές του κι 
ακόμη περισσότερο, όταν αυτό γίνεται με σκοπό την πραγμα­
τοποίηση οικονομιών που κανένας δεν ξέρει ποιες είναι. 
4.2. Νομικές πτυχές: κενά, διαφορές και ασάφεια του δικαίου 
4.2.1. Ο μεθοριακός εργαζόμενος υπόκειται ταυτόχρονα σε 
δύο εθνικές νομοθεσίες, που συχνά διασταυρώνονται αγνοώ­
ντας η μια τις επιπτώσεις που θα έχει στην άλλη, ή που 
τουλάχιστον ενδέχεται πάντοτε να εξελιχθούν με διαφορετικό 
τρόπο. Επειδή ο στόχος του νόμου είναι να αποφεύγει τη 
νομική ανασφάλεια, η κατάσταση αυτή είναι τελείως 
ανώμαλη. Στο θέμα της κοινωνικής ασφάλισης οι αρχές που 
εξαγγέλονται από τους κοινοτικούς κανονισμούς εάν εφαρμο­
στούν σωστά επιτρέπουν το ξεπέρασμα αυτών των διαφορών. 
Όταν όμως πρόκειται για το δικαίωμα εργασίας η κοινοτική 
νομοθεσία σπάνια μπορεί να βοηθήσει. 4.2.2. Εκτός από την περίπτωση ορισμένων σημαντικών 
οδηγιών που υιοθετήθηκαν από τις διάφορες εθνικές νομοθε­
σίες (όπως εκείνες για την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναι­
κών στα θέματα της εργασίας, και της αμοιβής, τις εγγυήσεις 
σε περίπτωση συγχώνευσης ή συμβατικής παύσης της επιχεί­
ρησης, της προσωρινής απασχόλησης και άλλες), οι κοινο­
τικοί κανόνες αφήνουν υπέρμετρα περιθώρια στους αντίστοι­
χους εθνικούς κανόνες καθώς οι συνθήκες εργασίας και μι­
σθοδοσίας διαφέρουν από τομέα σε τομέα δραστηριότητας 
ακόμη και στο εσωτερικό του ίδιου κράτους, η διαφορά 
μεταξύ των νομοθετικών κανόνων και των ρητρών που περιέ­
χονται στις συμβάσεις εργασίας είναι μεγάλη από χώρα σε 
χώρα της Κοινότητας (διάρκεια δοκιμαστικής περιόδου, 
δυνατότητα ανανέωσης συμβάσεων ορισμένου χρόνου, έλεγ­
χος του θεμιτού των απολύσεων, προθεσμία προειδοποίη­
σης ...). Αυτή η νομική ασυμφωνία δημιουργεί περίπλοκες 
και δύσκολες καταστάσεις για τους εργαζόμενους, που δεν 
είναι σωστά πληροφορημένοι και δεν προστατεύονται επαρ­
κώς στην πατρίδα τους και στους τόπους εργασίας. Σε ορισμέ­
νες περιπτώσεις έχει αρνητικές και δραματικές συνέπειες 
και επιπτώσεις στο κοινωνικό, ανθρώπινο, οικογενειακό και 
οικονομικό επίπεδο. Δημιουργεί στρεβλώσεις του αντα­
γωνισμού, ευνοεί κερδοσκοπικές πράξεις, την προσφυγή σε 
ενδιάμεσους, και σε εταιρίες ευκαιρίας, σε βάρος όχι μόνο 
της νομικής ασφάλειας, αλλά και μιας υγιούς αγοράς εργα­
σίας στις μεθοριακές ζώνες και συνεπώς των ιδίων των οικο­
νομικών και κοινωνικών στόχων της κοινής αγοράς. 
4.2.3. Το ίδιο πολυσύνθετα είναι και τα νομικά προβλή­
ματα των μεθοριακών ζωνών. Ο εργαζόμενος που κρίνει ότι 
αδικήθηκε ως προς τα δικαιώματα του μπορεί να προσφύγει 
μόνο στο αρμόδιο εργατοδικείο. Πράγμα που συχνά σημαίνει 
να επιχειρήσει μια δικαστική ενέργεια σε μια χώρα στην 
οποία δεν διαμένει και στην οποία δεν εργάζεται πλέον. 
Επιβάρυνση αρκετά δυσχερής για έναν πολίτη χωρίς εφόδια, 
κι ακόμη περισσότερο γιατί οι οργανισμοί που θα μπορούσαν 
να τον βοηθήσουν (κοινωνικές υπηρεσίες, συνδικάτο) δρουν 
κι αυτοί με εδαφικά κριτήρια. Επιπλέον, οι προθεσμίες για 
τις δικαστικές προσφυγές σε κοινωνικά θέματα είναι αρκετά 
σύντομες, και διαφέρουν από χώρα σε χώρα (συχνά ένας 
μήνας). Η προσφυγή υπάρχει κίνδυνος λοιπόν να έχει ξεπερά­
σει τα όρια πριν ακόμη καθορθώσει να οργανωθεί. Στα θέματα 
των συμβάσεων δεν είναι σπάνιο, σε πολλαπλές μεθοριακές 
ζώνες, να προσφέρει ένας εργαζόμενος το έργο του σε μια 
άλλη χώρα για λογαριασμό ενός εργοδότη τρίτης χώρας. Εάν 
υπάρξει διαφορά αυτός ο εργαζόμενος θα πρέπει να προσφύγει 
στο εργατοδικείο του τόπου εργασίας. Όταν η απόφαση εκδο­
θεί, θα πρέπει να προσφύγει για δεύτερη φορά, για να κατα­
στήσει εκτελεστέα την απόφαση, σε δικαστήριο της χώρας 
διαμονής του εργοδότη. 
4.2.4. Τέλος θα πρέπει να επισημανθεί ότι το άρθρο 17 
του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 για τη διακίνηση των 
εργαζομένων (ΕΕ αριθ. L 257 της 19. 10. 1968) που προβλέπει 
την κανονική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των γειτο­
νικών περιοχών διάφορων κρατών, όσον αφορά την 
προσφορά και τη ζήτηση εργατικού δυναμικού, δεν εφαρμόζε­
ται συχνά λόγω έλλειψης δέσμευσης και καλής θέλησης, 
πρόκειται για ένα πρόβλημα, που γίνεται ιδιαίτερα αισθητό 
στις μεθοριακές ζώνες. 
Αριθ. C 95/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11.4.88 
5. Βασικές συστάσεις και προτάσεις 
5.1. Εγγύηση των δικαιωμάτων του εργαζομένου πολίτη 
5.1.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα πρέπει να αποτελέσουν νόμο 
για όλους όχι μόνο η Συνθήκη, οι κανονισμοί και οι οδηγίες 
της ΕΟΚ, αλλά και οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστη­
ρίου το οποίο, όπως δικαιολογημένα αναφέρει ένα κοινοτικό 
δημοσίευμα, έδωσε στον όρο εργαζόμενος«... μία πολύ ευρεία 
ερμηνεία ... που περιλαμβάνει... όχι μόνο τους εξαρτημένους 
εργαζόμενους με την πολύ στενή έννοια, αλλά και όλους 
εκείνους που εξομοιώνονται μ'αυτούς. Αυτή η ερμηνεία δεν 
περιορίζεται μόνο στους διακινούμενους εργαζόμενους και 
μόνο στις μετακινήσεις που σχετίζονται με την άσκηση εργα­
τικής δραστηριότητας ... Από τη στιγμή που γίνει δεκτός, ο 
ξένος δεν μπορεί να υφίσταται, όσον αφορά τις συνθήκες 
απασχόλησης και εργασίας, διαφορετική μεταχείριση 
απ'αυτή που επιφυλάσσεται στους πολίτες της χώρας» (Δικα­
στήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων). 
5.1.2. Σχετικά η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η έννοια του εργαζο­
μένου έχει, σύμφωνα με τη Συνθήκη της Ρώμης (άρθρα 48 
έως 51) και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, μια 
γενική κοινοτική ισχύ που εκτείνεται σε κάθε εργαζόμενο, 
οποιαδήποτε και αν είναι η φύση — δημοσίου ή ιδιωτικού 
δικαίου — της νομικής σχέσης που διατηρεί με την επιχεί-
ριση, είτε πρόκειται για μόνιμους εργαζομένους, εποχιακούς, 
μεθοριακούς ή κατά μερική απασχόληση, αρκεί τα εν λόγω 
άτομα να ασκούν «αληθινές και πραγματικές» δραστηριότη­
τες, με εξαίρεση τις δραστηριότητες που είναι τόσο περιο­
ρισμένες ώστε να μπορούν να θεωρηθούν καθαρά περιθωρια­
κές και δευτερεύουσες. Δηλ. στη χώρα, όπου ο μεθοριακός 
εργαζόμενος παρέχει εργασία, πρέπει να επωφελείται — όπως 
κάθε άλλος εργαζόμενος — και υπό ισότητα των όρων για 
κάθε παροχή και κοινωνικό ή φορολογικό πλεονέκτημα. Το 
κοινωνικό αυτό δικαίωμα ερμηνεύθηκε με τον ευρύτερο 
δυνατό τρόπο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και καλύπτει 
πλεονεκτήματα που πηγάζουν ή δεν πηγάζουν από τη σχέση 
εργασίας, οικονομικά πλεονεκτήματα σε είδος ή άλλα. 
5.1.3. Η προσεκτική εξέταση της κατάστασης και της περι­
πτωσιολογίας των μεθοριακών εργαζομένων δείχνει ότι οι 
λόγοι της ανικανοποίησης και τα προβλήματα που δεν είχαν 
λυθεί ή έχουν λυθεί εσφαλμένα, είναι πολυάριθμοι, όμως 
όλα αυτά έχουν μια κοινή μήτρα: την μη εκπλήρωση ή την 
ελλειμματική εκπλήρωση των κοινοτικών κανόνων και της 
κοινοτικής νομοθεσίας και την διαφορά των κριτηρίων που 
ισχύουν στις εθνικές νομοθεσίες. Απ'αυτό απορρέουν ανισό­
τητες και αθετήσεις που πλήττουν ιδιαίτερα τους μεθοριακούς 
εργαζόμενους (εξαρτώντας ορισμένες παροχές από την εθνι­
κότητα, ή από καθορισμένη περίοδο διαμονής), αλλά και 
άλλες κατηγορίες εργαζόμενων. Πρέπει επίσης να προστεθεί 
ότι οι εργαζόμενοι αυτοί επιτελούν συχνά προσωρινές, βαριές 
ανθυγιεινές και επικίνδυνες εργασίες, που τους εκθέτουν πε­
ρισσότερο από άλλους σε επαγγελματικά ατυχήματα και 
ασθένειες. Απαιτούνται συνεπώς περισσότερες προσπάθειες και μέτρα ελέγχου και παρακολούθηση όσον αφορά την 
ασφάλιση, την υγιεινή και την υγεία στους τόπους εργασίας. 
5.1.4. Οι ενδεχόμενες λύσεις των εν λόγω προβλημάτων και 
ανισοτήτων, νοθεύσεων και αθετήσεων στις διαμεθοριακές 
λεκάνες της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας — που αποκτούν 
μια πιο συγκεκριμένη και δεσμευτική αξία για ολόκληρη την 
Κοινότητα — απαιτούν είτε νέες διατάξεις εφαρμογής και 
διμερείς συμφωνίες μεταξύ των κρατών μελών ή με τις τρίτες 
χώρες, είτε διορθώσεις των σημερινών διατάξεων είτε τον 
καθορισμό νέων κανόνων και μέσων, όχι μόνο για τα προβλή­
ματα εργασίας, αλλά και για άλλους πολυάριθμους τομείς 
δραστηριότητας, υπηρεσιών και υποδομής. 
5.2. Ρόλος και ευθύνη των κοινοτικών, εθνικών και τοπικών 
οργάνων 
5.2.1. Συνεπώς, ανεξάρτητα από τα ειδικά περιεχόμενα και 
τις διαρθρώσεις τους, οι προτάσεις και οι λύσεις που σκιαγρα­
φούνται συνοπτικά σ'αυτό το κεφάλαιο, θα πρέπει να 
ενοποιηθούν με την απαραίτητη αυστηρότητα σε ορισμένες 
κοινές αρχές ή κριτήρια βάσης που περιγράφονται εδώ για 
να εξασφαλισθεί η οριστική διατύπωση τους και η ταχεία 
εφαρμογή τους: 
— Υπευθυνότητα κάθε κράτους μέλους, όχι 
μόνο προς τους δικούς του πολίτες που εργάζονται σ'αυτες 
τις ζώνες, αλλά και προς όλους εκείνους που εργάζονται 
στα πλαίσια της χώρας. Είναι δυνατό και θα πρέπει να 
επιτευχθεί να είναι εφαρμόσιμες ή προσαρμόσιμες οι 
νομοθεσίες και οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας σε 
όλους τους ενδιαφερόμενους εργαζόμενους, οι οποίοι θα 
μπορούν να επωφελούνται από τα ίδια οφέλη και τις ίδιες 
εγγυήσεις χωρίς πολύπλοκες και ζημιογόνες νοθεύσεις 
για τα άτομα, τη διάρθρωση και τα θεμελιώδη κοινωνικά 
δικαιώματα. 
— Συνυπευθυνότητα των κρατών μελών που 
συνορεύουν για τις μεθοριακές ζώνες.Στην 
ΕΟΚ τα σύνορα θα πρέπει πραγματικά να πάψουν να 
αποτελούν διαχωριστικούς φραγμούς, για να γίνουν όλο 
και περισσότερο τόποι και κέντρα συνάντησης, ενημέ­
ρωσης, γνωριμίας, για να προωθηθούν και να αναπτυ­
χθούν προχωρημένες μορφές και πρότυπα ενεργούς αλλη­
λεγγύης και καρποφόρας συνεργασίας. Δεν πρόκειται να 
στοχεύσει κανείς σε αφηρημένα ιδανικά, αλλά στη διαδε­
δομένη κατανόηση και στη σταθερή πεποίθηση πως αυτό 
που συμβαίνει και θα συμβεί, θετικά ή αρνητικά, σ'αυτές 
τις ζώνες όσον αφορά τα προβλήματα εργασίας και άλλα 
ζητήματα, αποτελεί ένα είδος δοκιμασίας, συμπυκνωμένης 
ή μικρότερης κλίμακας των όσων συμβαίνουν ή θα συμ­
βούν στις διάφορες χώρες και σε όλη την Κοινότητα. 
— Συνυπευθυνότητα των κρατών μελών για 
τα προβλήματα των μεθοριακών ζωνών 
ΕΟΚ-τρίτων χωρών. Τα ελβετικά σύνορα ή τα 
σύνορα με άλλες τρίτες χώρες θα πρέπει να θεωρηθούν 
ως κοινοτικά σύνορα, κι όχι ανάλογα με την περίπτωση 
ως γερμανικά, γαλλικά ή ιταλικά. Οι χώρες της ΕΟΚ 
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/19 
οφείλουν να συνενοηθούν και να αποφασίσουν από κοινού 
αυτά που προτείνονται, διαπραγματεύονται ή προσφέρουν 
στις γειτονικές χώρες. 
— Έγκαιρη παρέμβαση και καλύτερος 
συντονισμός μεταξύ των κοινοτικών οργά­
νων (Κοινοβούλιο, Συμβούλιο, Επιτροπή και οι γενικές 
διευθύνσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
κλπ.). Αυτό αφορά ουσιαστικά τις παρεμβάσεις και τις 
πρωτοβουλίες για να γίνουν σεβαστά και να εφαρμοστούν 
από τα κράτη μέλη, τους οργανισμούς και τα άτομα, τα 
μέτρα και το κοινοτικό δίκαιο και κανόνες που συχνά 
αποφεύγονται ή παραμορφώνονται τόσο σε τοπικό 
επίπεδο, όσο και σε εθνικό ή πολυμερές επίπεδο. 
Οι προτάσεις που ακολουθούν ακόμη και αν δεν τα εκφράζουν 
ρητά εξυπονοούν και αναφέρονται στην εφαρμογή των εν 
λόγω κριτηρίων. 
5.3. Κοινοτικός συντονισμός και διαμεθοριακή συνεργασία 
5.3.1. Είναι αναγκαία μια πιο εντατική, συγκεκριμένη και 
δυναμική διαμεθοριακή συνεργασία μεταξύ των δημόσιων και 
ιδιωτικών δομών των ενδιαφερόμενων ζωνών με την ενεργό 
συμμετοχή των εθνικών αρχών και των διάφορων κοινωνικών 
εταίρων. Αυτό ισχύει επίσης για τις εξωκοινοτικές^χώρες 
με τις οποίες υπάρχουν κοινά σύνορα και ροές εργατικού 
δυναμικού. 
5.3.2. Σε πιο γενικό επίπεδο η ΕΟΚ και τα κράτη μέλη 
ενδιαφέρονται να λάβουν μέτρα για να υποστηρίξουν και να 
εφαρμόσουν το συντομότερο δυνατό με ίδιες ενέργειες — 
κοινοτικές, διεθνείς και διμερείς — τη Σύμβαση-πλαίσιο για 
τη διαμεθοριακή συνεργασία του Συμβουλίου της Ευρώπης. 
Στα πλαίσια των κοινοτικών πρωτοβουλιών ή των πρωτοβου­
λιών που αναλαμβάνονται από κοινού με τρίτες χώρες η 
διαμεθοριακή συνεργασία δεν θα είναι μόνο μια νέα μορφή 
συνεργασίας ή αντίγραφο των όσων υπάρχουν αλλά θα έχει 
σκοπό να βελτιώνει το συντονισμό, να υποβοηθά και να 
συμβάλλει στην πραγματοποίηση των στόχων και των πρω­
τοβουλιών των συνεργαζόμενων χωρών, να ενισχύει την 
οργανωτική και δημοσιονομική τους αυτονομία για να επιτευ­
χθούν συγκεκριμένα συμπεράσματα βραχυπρόθεσμα και 
μεσοπρόθεσμα. Γι'αυτό το σκοπό θα πρέπει να ενισχυθεί η 
αμοιβαία και ταχύτατη μετάδοση των χρήσιμων πληροφο­
ριών, απλοποιώντας και επιταχύνοντας στο μέγιστο τις 
πρακτικές και τις διαδικασίες με συναντήσεις και ανταλλαγές 
πληροφοριών, και εμπειριών μεταξύ υπαλλήλων και οικονο­
μικών και κοινωνικών παραγόντων για την εφαρμογή και την 
τελειοποίηση των συμφωνιών. 
5.3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί επιπλέον ότι στο επίπεδο των 
συγκεκριμένων παρεμβάσεων και του συντονισμού τους είναι 
σκόπιμο να γίνουν ενέργειες ταυτόχρονα προς δύο κατευθύν­
σεις που είναι μεταξύ τους συμπληρωματικές: αφενός να 
χορηγηθούν σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες και λειτουρ­
γικές ευθύνες στις περιφέρειες, τις ζώνες και τους τόπους των 
συνόρων, για να διευκολύνεται το έργο τους στην καθημερινή 
επίλυση των διαφορών και των προβλημάτων εφαρμογής, και 
αφετέρου να γίνει καλύτερη προσέγγιση και συντονισμός σε 
επίπεδο ΕΟΚ, των κοινοτικών και εθνικών όρων και κανόνων καθώς και των αναγκαίων διμερών και/ή πολυμερών συμ­
φωνιών εφαρμογής, με ταυτόχρονη δημιουργία μιας ευρύτε­
ρης διεθνικής κανονιστικής βάσης διαμεθοριακής συνερ­
γασίας, τόσο στην ΕΟΚ όσο και με τις όμορες εξωκοινοτικές 
χώρες. 
5.4. Πρωτοβουλίες και προγράμματα για την απασχόληση 
5.4.1. Στη σημερινή αντιφατική κατάσταση σχετικής 
ανάκαμψης με ισχυρή όμως ανεργία (ιδίως μεταξύ των νέων 
και των γυναικών) δεν είναι δυνατόν να θεωρείται σχεδόν 
μοιραία και αναπόφευκτη η σπανιότητα ή η έλλειψη στις 
μεθοριακές ζώνες πρωτοβουλιών ή πολιτικών για την 
απασχόληση. 
5.4.2. Είναι επιθυμητό να πραγματοποιηθεί το συντο­
μότερο δυνατό μια τριμερής κοινοτική διάσκεψη για να δια-
ξαχθεί μια συζήτηση και να επέλθει συμφωνία όσον αφορά 
τις λύσεις και τις αναγκαίες οικονομικές και κοινωνικές πα­
ρεμβάσεις στις μεθοριακές ζώνες και να καταρτισθεί ένα 
πρόγραμμα κοινοτικής δράσης με πρωτοβουλίες και ενέργειες 
για την αύξηση της απασχόλησης με σκοπό την καλύτερη 
οργάνωση, συντονισμό και διαχείριση της διαμεθοριακής 
και ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας. Πριν από τη Διάσκεψη 
μπορούν να πραγματοποιηθούν προπαρασκευαστικές συνα­
ντήσεις στις διάφορες ζώνες. Θα είναι καλό να αντιμετωπι­
σθεί μ'αυτή την ευκαιρία και το φαινόμενο της «νέας φτώ­
χειας» και της κοινωνικής, εθνικής και πολιτιστικής περιθω­
ριοποίησης, που δημιουργούνται από την αυξανόμενη ανερ­
γία, την έλλειψη προοπτικών για τους νέους και τις άλλες 
κατηγορίες ή ομάδες, πρόβλημα που σίγουρα δεν μπορεί να 
επιλυθεί με παραδοσιακές μεθόδους. 
5.4.3. Με άλλους όρους χρειάζονται κατάλληλα προγράμ­
ματα στις ζώνες και περιφέρειες με ορθά χαρακτηριστικά και 
στόχους, συντονισμένα επίσης μεταξύ τους και σε εθνικό και 
κοινοτικό επίπεδο, με την απαραίτητη αυτονομία ως προς τις 
αποφάσεις και τη λειτουργική δυναμικότητα, αποφεύγοντας 
υπερβολικούς προστατευτισμούς και κηδεμονίες εκ των άνω. 
Μόνο με επαρκή κίνητρα και χωρίς γραφειοκρατικές καθυ­
στερήσεις μπορούν αυτά τα προγράμματα να συμβάλλουν, 
να υποστηρίξουν και να επιταχύνουν την ολοκλήρωση της 
μεγάλης κοινοτικής αγοράς. Αυτά θα πρέπει να υποστηρι­
χθούν, να συντονισθούν και να ελέγχονται κατ'ευθείαν σε 
κοινοτικό επίπεδο, αξιοποιώντας, με το πιο δυναμικό, αποτε­
λεσματικό και ορθολογικό τρόπο, τους πόρους για την 
απασχόληση. 
5.4.4. Ωστόσο θα πρέπει να αρχίσουν να αναπτύσσονται 
τοπικές και εθνικές πρωτοβουλίες στον τομέα της απασχό­
λησης ιδιαίτερα για τις ζώνες που έχουν περισσότερο ανάγκη 
όπως είναι οι παλιές βιομηχανικές ζώνες ή οι λιγότερο 
ανεπτυγμένες ή οι ζώνες στα σύνορα με τρίτες χώρες, οι ζώνες 
στις οποίες το περιβάλλον και οι πληθυσμοί είναι εκτεθειμένα 
στη ρύπανση ή απαιτούν μια πιο έντονη ανάπτυξη των υποδο­
μών και των υπηρεσιών αρχίζοντας από τις μεταφορές κλπ. 
Γι' αυτό το σκοπό θα πρέπει να δημιουργηθούν «ταμεία για 
την απασχόληση» που θα χρηματοδοτούνται από πόρους της 
ΕΟΚ όσο και των ενδιαφερόμενων κρατών και των περιφε­
ρειακών αρχών ή των κοινοτικών ή άλλων. Στο μεταξύ θα 
Αριθ. C 95/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11. 4. 88 
ήταν χρήσιμο να καταρτισθούν πιο γενικά αναπτυξιακά 
προγράμματα γι' αυτές τις ζώνες ώστε να εξασφαλισθεί η 
βελτίωση μακροπρόθεσμα των οικονομικών, κοινωνικών, 
πολιτιστικών και άλλων υποδομών. 
5.5. Προστασία του περιβάλλοντος και θέσεις εργασίας 
5.5.1. Οι παρεμβάσεις για την πρόληψη της ρύπανσης και 
την εξυγίανση του περιβάλλοντος θα πρέπει να ενισχυθούν 
στις μεθοριακές ζώνες. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να 
συμβάλλει στην αύξηση των θέσεων εργασίας υπό την προϋ­
πόθεση ότι θα υιοθετηθούν πρωτοβουλίες που θα λαμβάνουν 
υπόψη τους ιδιαίτερους κινδύνους που αντιμετωπίζονται σ'αυ-
τές τις ζώνες, από τη μεταφορά επικίνδυνων ή ρυπαντικών 
υλικών, από την ένταση της κυκλοφορίας, από τη μεταφορά 
τοξικών ή επικίνδυνων καταλοίπων και από άλλους παράγο­
ντες. 
5.5.2. Μεταξύ των πρωτοβουλιών, με θετικά πιθανώς 
αποτελέσματα επί της απασχόλησης στις μεθοριακές ζώνες, 
θα μπορούσαν να προβλεφθούν στον τομέα αυτό εισφορές σε 
δημόσιες διαμεθοριακές επενδύσεις βάσει προγραμμάτων που 
θα αποβλέπουν στην εναπόθεση και την οριστική επεξεργα­
σία των αποβλήτων στην αξιοποίηση ή/και απομάκρυνση 
των αποβλήτων που έχουν τοποθετηθεί στην περιοχή από 
χρόνια, και την ενδεχόμενη ανακύκληση τους· στην υποστή­
ριξη και/ή δημιουργία προστατευμένων περιοχών και φυσι­
κών πάρκων, στα οποία συγκαταλέγεται και η αναδάσωση των 
περιοχών που έχουν πληγεί από την ατμοσφαιρική ρύπανση· 
στην επανάκτηση και την αξιοποίηση του πλούτου σε τοπία 
και ιστορικο-πολιτικά μνημεία, των επιστημονικών και του­
ριστικών δυνατοτήτων. 
5.6. Μεθοριακοί εργαζόμενοι και συνεργασία μεταξύ των 
υπηρεσιών εύρεσης εργασίας 
5.6.1. Είναι βεβαίως σοβαρό ότι δεν υπάρχουν ακόμη στη 
διάθεση μας ενημερωμένα και πλήρη στατιστικά στοιχεία για 
τους μεθοριακούς εργαζόμενους και ότι στην ίδια χώρα τα 
στοιχεία που περιέχονται από τις διάφορες υπηρεσίες δια­
φέρουν μεταξύ τους ή συχνά είναι αντιφατικά. Όμως ακόμη 
πιο σοβαρό είναι το γεγονός ότι, παρά τις προηγούμενες 
γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ (1979) και του Ευρωπαϊκού Κοι­
νοβουλίου, ύστερα από δυσλειτουργίες και αθετήσεις, 
ανεπάρκεια ή έλλειψη συγκεκριμένων συμφωνιών, οι μεθο­
ριακοί εργαζόμενοι δεν κατόρθωσαν ακόμη να επωφεληθούν 
πλήρως από τα δικαιώματα που διαθέτουν ως εργαζόμενοι και 
πολίτες της Ευρώπης. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η 
ΕΟΚ θεωρεί «μεθοριακό» αυτόν που εργάζεται «σε ένα κρά­
τος μέλος αλλά διαμένει σε άλλο κράτος στο οποίο επιστρέφει 
μια φορά την ημέρα ή τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα». 
Παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει ότι ο εργαζόμενος αυτός 
θα πρέπει να επωφελείται από τα ίδια πλεονεκτήματα και 
κανόνες με τους εργαζόμενους του κράτους μέλους στο οποίο 
εργάζεται και παρά τον Κανονισμό ΕΟΚ για την ελεύθερη 
διακίνηση των εργαζομένων. Και παρά το γεγονός ότι ως 
πολίτης της Ευρώπης, δεν μπορεί να υφίσταται καμιά διακρι­
τική μεταχείρηση εθνική ή άλλη και ιδιαίτερες διαδικασίες 
για την πρόσβαση στην απασχόληση. 5.6.2. Θα χρειασθεί ωστόσο ή να τροποποιηθεί η διατύ­
πωση της κοινοτικής οδηγίας εκεί, όπου στερείται σαφήνειας 
ή είναι ελλιπής ή να ολοκληρωθεί με νέες διατάξεις κοινο­
τικές και/ή εθνικές. Για παράδειγμα, από τον Κανονισμό 
(ΕΟΚ) αριθ. 1251/70 για το «δικαίωμα παραμονής» που προε­
τοίμασε τν,Επιτροπή και βασίζεται στο άρθρο 48 της Συνθή­
κης, δημιουργούνται πολλές από τις δυσχέρειες και τις αθετή­
σεις που αντιμετωπίζονται. Αυτό απλουστεύει περισσότερο 
ενδεχόμενες τροποποιήσεις και διευκρινίσεις, ώστε να μην 
εξαρτάται από τον τόπο διαμονής η αναγνώριση και η 
άσκηση των δικαιωμάτων που διακηρύσσονται από τη Συν­
θήκη. Τέτοιες τυπικές διορθώσεις — με την προστασία των 
συμφερόντων και των δικαιωμάτων των μεθοριακών εργαζό­
μενων και άλλων κατηγοριών εργαζόμενων των μεθοριακών 
ζωνών, μισθωτών και αυτόνομων — θα μπορούσαν να εισα­
χθούν, είτε στον παραπάνω κανονισμό (π.χ. όσον αφορά τα 
άρθρα 1γ, 2γ, 3 και 6) είτε στην οδηγία 68/360/ΕΟΚ. Εφόσον 
μάλιστα οι σχετικές τροποποιήσεις υπεισέρχονται στη φύση 
την ίδια της ολοκλήρωσης της μεγάλης εσωτερικής αγοράς, 
στην οποία ο οικονομικός ορθολογισμός της ελεύθερης 
κυκλοφορίας των αγαθών και των κεφαλαίων δεν μπορεί παρά 
να συνοδεύεται από τον ίδιο ορθολογισμό για τους πολίτες 
σε επίπεδο νομικό και κοινωνικοπολιτικό. 
5.6.3. Λόγω της ευρύτητας και της σπουδαιότητας των προ­
βλημάτων εργασίας στις μεθοριακές περιοχές είναι απαραί­
τητο να παρέχουν ετησίως τα αρμόδια υπουργεία σε ευρωπα­
ϊκό επίπεδο πλήρεις και έγκυρες στατιστικές για τους μεθο­
ριακούς, τους εποχιακούς και άλλες κατηγορίες μισθωτών, 
ανεξάρτητων, προσωρινών εργαζόμενων τουλάχιστον όσον 
αφορά τις κυριότερες μεθοριακές ζώνες. Αυτές οι στατιστικές 
δεν θα πρέπει να αναφέρουν μόνο την αριθμητική συγκρό­
τηση, αλλά και τη χωροθέτηση και κατανομή των εργαζομέ­
νων ανά κλάδο δραστηριότητας, ανά ηλικία και βαθμό ειδί­
κευσης. Μόνο έτσι μπορεί να παρακολουθήσει κανείς τις 
τάσεις εξέλιξης, να συμβάλει στην καλύτερη ολοκλήρωση 
των διαμεθοριακών αγορών εργασίας και να αξιοποιήσει στο 
μέγιστο τα θετικά τους στοιχεία. Για το σκοπό αυτό η συνερ­
γασία μεταξύ των γραφείων εξεύρεσης εργασίας των διάφο­
ρων χωρών θα πρέπει να τελειοποιηθεί και να γενικευθεί. Θα 
πρέπει να αξιοποιηθούν, να ενθαρρυνθούν και να διευρυνθούν 
τα τοπικά προγράμματα, και οι νέες πρωτοβουλίες της 
Επιτροπής για τη μηχανοργάνωση, ορθολογική και ταχεία 
χρήση όσον αφορά τη μετάδοση των στοιχείων που αφορούν 
την προσφορά και τη ζήτηση εργατικού δυναμικού, για την 
αντιμετώπιση των καθυστερήσεων και των ελλείψεων που 
υπάρχουν σ'αυτό το πεδίο. Οι εμπειρίες και τα αποτελέσματα 
που έχουν επιτευχθεί θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο 
κοινών εκτιμήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο για έναν αμοιβαίο 
εμπλουτισμό και για τον καλύτερο προσδιορισμό και συντο­
νισμό των μέτρων που θα πρέπει να ληφθούν. 
5.6.4. Αυτή η συνεργασία θα πρέπει να επεκταθεί στις 
υπηρεσίες επιθεώρησης της εργασίας. Αυτό συνεπάγεται μια 
έγκαιρη εξακρίβωση των καθηκόντων και των αρμοδιοτήτων 
σε διάφορα επίπεδα, που ξεπερνάει την απλή συνεργασία 
μεταξύ των υπηρεσιών των ενδιαφερόμενων ζωνών και απαι-
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/21 
τεί θαρραλέες αποφάσεις και την ανάληψη της ευθύνης ακόμη 
και σε εθνικό, πολυμερές και κοινοτικό επίπεδο, που συμπερι­
λαμβάνει τη σύναψη διμερών συμφωνιών τόσο όταν δεν υπάρ­
χουν κοινοτικοί νόμοι, όσο και με μη κοινοτικές χώρες και 
στην περίπτωση σοβαρών δυσλειτουργιών και αθετήσεων. 
5.6.5. Όσον αφορά τα γραφεία ευρέσεως εργασίας των 
γειτονικών χωρών, η λειτουργία τους και η ενημέρωση τους 
θα πρέπει να τελειοποιηθεί και να εκσυγχρονισθεί το συντο­
μότερο δυνατό σε συνεργασία με τις άλλες ενδιαφερόμενες 
υπηρεσίες, για να μπορούν να παρεμβαίνουν έγκαιρα και 
να είναι σε θέση να καταρτίζουν και να παρέχουν στους 
μεθοριακούς και σε άλλους εργαζομένους, μια σαφή και 
πλήρη τεκμηρίωση για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις 
τους, για τις συνθήκες εργασίας, την κοινωνική ασφάλιση 
και τη φορολογία, για τους αρμόδιους οργανισμούς για την 
επίλυση των διάφορων προβλημάτων. Αυτή η τεκμηρίωση 
θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ευκολοκατανόητες και 
ευανάγνωστες ενδείξεις στις γλώσσες των ενδιαφερομένων 
για τους τύπους και τους όρους των διαδικασιών. 
5.6.6. Όσον αφορά την Ισπανία και την Πορτογαλία η 
Συνθήκη προσχώρησης προβλέπει ότι η πλήρης ελευθερία 
διακίνησης του εργατικού δυναμικού θα ολοκληρωθεί μόνον 
μετά το 1992. Θεωρείται ωστόσο ότι με τις προσπάθειες των 
διάφορων πλευρών και την καλή θέληση των εθνικών, περιφε­
ρειακών και διαμεθοριακών αρχών, μπορεί να επιτευχθεί μία 
πιο ευέλικτη λειτουργία της αγοράς εργασίας από τώρα, όπως 
έγινε χωρίς υπερβολικές τυπικότητες, στα πλαίσια της προε­
τοιμασίας για τους ολυμπιακούς αγώνες της Βαρκελώνης, 
μεταξύ των γειτονικών ή ενδιαφερόμενων περιοχών της 
Ισπανίας και της Γαλλίας και σε άλλες περιπτώσεις. Σ'αυτό 
το πνεύμα, τόσο για την επαγγελματική κατάρτιση όσο και 
για την κοινωνική ασφάλεια, την εύρεση εργασίας και τα 
άλλα προβλήματα της αγοράς εργασίας και του κανονισμού 
ΕΟΚ για το εργατικό δυναμικό, οι αρμόδιες αρχές και οι 
κοινωνικές δυνάμεις θα πρέπει να καταβάλλουν προσπάθειες 
να καταλήξουν σε συμφωνίες εφαρμογής, ξεκινώντας από τις 
μεθοριακές ζώνες, για να διευκολυνθεί η πλήρης επίτευξη των 
προβλεπόμενων στόχων γι'αυτές τις χώρες στη μεταβατική 
περίοδο που προβλέπεται για να ελαχιστοποιηθούν τα μειονε­
κτήματα, και για να τυποποιηθεί το συντομότερο δυνατό η 
διαχείριση της εύρεσης εργασίας, των μεταναστεύσεων και 
της αγοράς εργασίας. 
Θα πρέπει να εξασφαλισθεί ότι: 
— δεν θα θιχθεί η ισότητα της μεταχείρισης και των δικαιω­
μάτων στη μεταβατική περίοδο με ανισότητες, αδικίες και 
διαφοροποιημένο κόστος, για το οποίο δεν έχει πραγμα­
τικά συμφέρον, για τον ίδιο τύπο εργασίας, 
— δεν θα γίνουν βήματα προς τα πίσω σε σχέση με τη 
μεταχείριση και τα κοινωνικά δικαιώματα που έχουν ήδη 
κατακτήσει οι Ισπανοί και Πορτογάλοι εργαζόμενοι και 
μεθοριακοί, και τα οποία αναγνωρίζονται χρόνια τώρα 
από αρχές, υπηρεσίες, επιχειρήσεις, εθνικούς και τοπι­
κούς οργανισμούς ή τα οποία έχουν εξασφαλισθεί από 
προηγούμενες διμερείς ή διεθνείς συμφωνίες, — αντιθέτως θα προστατευθούν και θα επεκταθούν, με τις 
πιο κατάλληλες μορφές που θα πρέπει να συμφωνηθούν, η 
μεταχείριση και τα δικαιώματα που έχουν ήδη αποκτηθεί, 
όπως είναι μεταξύ άλλων η περίπτωση των μαθημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης που χρηματοδοτούνται εν 
μέρει από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο σε πολλές 
χώρες, και τα οποία πριν από χρόνια επεκτάθηκαν και 
στους μη κοινοτικούς ή μη ευρωπαίους μετανάστες ακρι­
βώς για να μην δημιουργηθούν ανισότητες και νοθεύσεις 
στην αγορά εργασίας. 
5.7. Επαγγελματική κατάρτιση και πρόσβαση στις νέες 
τεχνολογίες 
5.7.1. Ο ίδιος τύπος σύστασης ισχύει επίσης για την 
επιμόρφωση, που θα πρέπει να προσεγγιστεί με μία διαμε-
θοριακή και υπερεθνική οπτική, της οποίας όμως η αποτε­
λεσματικότητα εξαρτάται από πραγματικά εγγυήσεις, υπεύθυ­
νες αποφάσεις και δεσμεύσεις όχι μόνο για την αναγνώριση 
της αντιστοιχίας των διπλωμάτων και των προσόντων, αλλά 
κατ'αρχήν για την πραγματική καταλληλότητα της εργασίας 
που έχει γίνει για το πέρασμα από ένα σύστημα διδασκαλίας 
σε άλλο, για μια καλύτερη και κοινή χρήση του διδακτικού 
προσωπικού στις διάφορες χώρες. 
5.7.2. Η κατάσταση και η πορεία της απασχόλησης και 
της αγοράς εργασίας στις μεθοριακές ζώνες εξαρτάται κατά 
πολύ από την ενημέρωση και από την πρόσβαση στις νέες 
τεχνολογίες, από τη δημιουργία θέσεων εργασίας που αντα­
ποκρίνονται στις μεταβολές που συντελούνται. Αυτή η 
εξέλιξη ενδιαφέρει κατά πρώτο λόγο τους εργαζομένους, τους 
νέους και τους ανέργους. Συνεπώς θα ήταν σκόπιμο να μελετη­
θούν οι μορφές για τη βελτίωση της πληροφόρησης και της 
πρόσβασης των εργαζομένων και των μικρομεσαίων επιχειρή­
σεων (ΜΜΕ) στις νέες τεχνολογίες χωρίς να παραμελούνται 
οι παραδοσιακές δραστηριότητες, οι οποίες κατά το μεγαλύ­
τερο μέρος τους είναι βιοτεχνικές. Για παράδειγμα θα μπορού­
σαν να δημιουργηθούν στις μεθοριακές ζώνες κέντρα παρο­
χής συμβουλών και να τεθούν στη διάθεση των εργαζομένων 
ώστε να μπορούν να τους δίνονται συμβουλές για τεχνολογικά 
προβλήματα και να προωθηθεί η προετοιμασία και η ειδίκευ­
ση τους στις εργασιακές δραστηριότητες. Θα μπορούσε 
επίσης να ανατεθεί σ'αυτά τα κέντρα να αναλύουν τις τάσεις 
εξέλιξης και τις δυνατότητες εφαρμογής των νέων τεχνο­
λογιών, να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις τους και τις κοινωνικές 
συνέπειες τους, να εξακριβώνουν τα ενδεχόμενα περιθώρια 
χειρισμών στην αγορά εργασίας, να καθορίζουν εναλλακτικές 
λύσεις, να προγραμματίζουν πρωτοβουλίες και να προωθούν 
τις αναγκαίες παρεμβάσεις. 
5.7.3. Ένα από τα προβλήματα που γίνεται περισσότερο 
αισθητό είναι το πρόβλημα της προώθησης και παροχής 
κινήτρων για την πραγματοποίηση προγραμμάτων-πιλότων 
για την επαγγελματική επιμόρφωση των νέων, και της 
απεμπλοκής της αναγνώρισης των προσόντων και των διπλω­
μάτων η οποία συζητείται χωρίς καμία κατάληξη εδώ και 
χρόνια. 
5.8. Προσωρινή εργασία και καταχρηστική διαμεσολάβηση 
5.8.1. Εκτός από τα θετικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν, 
για να διευρυνθεί ο τομέας των δημοσίων υπηρεσιών εύρεσης 
εργασίας, με τον εκσυγχρονισμό και την πρόσδοση δυναμι-
Αριθ. C 95/22 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11.4.88 
σμού και ευλυγισίας στα όργανα, απαιτείται επίσης η επιβολή 
τάξης σε ό,τι αφορά τα ιδιωτικά πρακτορεία εύρεσης εργα­
σίας και κυρίως η καταπολέμηση της καταχρηστικής και 
παράνομης εύρεσης εργασίας με αυστηρά μέτρα κατά των 
ενδιάμεσων που συμμετέχουν σ'αυτήν την μορφή εκμετάλλευ­
σης, με την επιβολή πειθαρχίας, την επανεκτίμηση και την 
προστασία της προσωρινής και κατά μερική απασχόληση 
εργασίας όλων των εργαζομένων, και ιδιαίτερα των νέων, των 
γυναικών, των εποχιακών εργαζόμενων και των μεταναστών. 
5.8.2. Εξάλλου, θα πρέπει επιτέλους να προωθηθεί το σχέ­
διο οδηγίας της Επιτροπής για την προσωρινή εργασία 
(Απρίλιος του 1982) το οποίο έχει εμπλακεί στο Συμβούλιο 
Υπουργών παρά την έγκριση και τις συνεχείς παρεμβάσεις 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και του Ευρωπα­
ϊκού Κοινοβουλίου. Η οδηγία προβλέπει μεταξύ άλλων 
σαφείς διατάξεις για το συντονισμό της ανταλλαγής πλη­
ροφοριών και των παρεμβάσεων όσον αφορά την «προσωρινή 
εργασία» γενικά και τη «διαμεθοριακή προσωρινή εργασία»: 
ανταλλαγή όλων των πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών 
και των υπηρεσιών εύρεσης εργασίας όσον αφορά την 
προσφορά εποχιακών εργαζομένων από τη μεριά των ιδιωτι­
κών πρακτορείων εύρεσης εργασίας· δημιουργία υπηρεσιών 
επαφής για να εξασφαλισθεί μια συνεχής αμοιβαία ενημέ­
ρωση για τις ισχύουσες νομικές, κανονιστικές και διοικητικές 
διατάξεις, όσον αφορά τις καταχρήσεις και τις καταγγελίες 
για τη διαμεθοριακή αγορά εργασίας. 
5.8.3. Η ΟΚΕ επιμένει εκ νέου ότι το Συμβούλιο θα πρέπει 
να υιοθετήσει αυτήν την οδηγία καθώς και εκείνη που εκκρε­
μεί από πολύ καιρό για την καταπολέμηση της απαράδεκτης 
παράνομης κυκλοφορίας και εκμετάλλευσης εργατικού δυνα­
μικού στην Κοινότητα, προσαρμόζοντας αυτές τις οδηγίες 
στις νέες απαιτήσεις και καθιστώντας τες ικανές να αντιμετω­
πίσουν την αύξηση των καταχρήσεων σ'αυτό το πεδίο. Ζητεί 
από την Επιτροπή να λάβει τα αναγκαία μέτρα λαμβάνοντας 
υπόψη πως αυτές οι παρεμβάσεις υπεισέρχονται στη 
δέσμευση που περιέχεται στην Ενιαία Πράξη για την «οικο­
νομική και κοινωνική συνοχή» στις κοινοτικές και εθνικές 
αρμοδιότητες όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού για 
την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, των άρθρων της 
νέας σύμβασης Λομέ III μεταξύ των χωρών ΑΚΕ-ΕΟΚ, για 
το εργατικό δυναμικό, και την προστασία του συμφέροντος 
και των δικαιωμάτων των εργαζομένων, για την ολοκλήρωση 
της εσωτερικής αγοράς και για την προώθηση της οικονομι­
κής προόδου. 
5.9. Κοινωνική ασφάλιση και αντιδικίες σε θέματα εργασίας 
5.9.1. Η ιδιαίτερη κατάσταση των μεθοριακών εργαζόμε­
νων ωθεί την ΟΚΕ να προτείνει εκ νέου την προσέγγιση και 
την εναρμόνιση των κοινωνικών νομοθεσιών (εργασία και 
κοινωνική ασφάλιση) των διάφορων χωρών, που ενδιαφέρουν επίσης τους εποχιακούς, τους μετανάστες και άλλους εργαζό­
μενους και πολίτες της ΕΟΚ. Αν σημειωθεί σημαντική πρόο­
δος σ'αυτό το πεδίο θα αυξηθεί η νομική ασφάλεια όλων, και 
θα αποφευχθούν φανερές αδικίες και άχρηστες διενέξεις. Μην 
τρέφοντας αυταπάτες — λόγω των διαρθρωτικών διαφορών 
που υπάρχουν — όσον αφορά την ταχεία επίλυση αυτού του 
προβλήματος, η ΟΚΕ επιμένει να προσδιορισθούν εκ νέου 
με αναμφισβήτητο τρόπο οι θεμελιώδεις έννοιες και τα θεμε­
λιώδη κριτήρια κοινωνικής ασφάλισης(ι) και να εντατικο­
ποιηθούν οι προσπάθειες για να προσεγγίσουν μεταξύ τους 
το συντομότερο δυνατό οι διάφορες εθνικές νομοθεσίες για 
την προετοιμασία της μελλοντικής σύγκλισης. 
5.9.2. Προς το παρόν τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να 
δεσμευθούν προς δύο θεμελιώδεις κατευθύνσεις: 
α) να συνάψουν συγκεκριμένες διμερείς και πολυμερείς συμ­
φωνίες για να εξασφαλίσουν, όπως έχουν υποχρέωση, την 
εφαρμογή του κανονισμού για την ελεύθερη κυκλοφορία 
των εργαζομένων και των άλλων διατάξεων της ΕΟΚ 
με την ενδεχόμενη σύσταση ενός κοινοτικού ισομερούς 
οργανισμού εποπτείας· 
β) να δεσμεύσουν τους υπεύθυνους και αρμόδιους οργανι­
σμούς, μέσω αποτελεσματικών και έγκαιρων διαμεθορια-
κών συνενοήσεων και με την παροχή βοήθειας, να επιλέ­
γουν, μπροστά σε διαφορετικές διατάξεις και δυνατές 
λύσεις, εκείνη που είναι η πιο ευνοϊκή για τους μεθορια­
κούς ή τους άλλους εργαζόμενους. 
Όσον αφορά τις εξωκοινοτικές χώρες, θα πρέπει να προβλε­
φθεί στις διμερείς συμφωνίες ή πλήρης κάλυψη των διάφορων 
κινδύνων. 
5.9.3. Τέλος θα πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα για 
να τεθεί ένα τέλος στο σκάνδαλο των απίστευτων καθυστε­
ρήσεων κατά τη μετάδοση των πρακτικών από χώρα σε χώρα, 
ειδικότερα στα θέματα των συντάξεων και των οικογενειακών 
επιδομάτων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τον εκσυγχρονισμό 
και την απλοποίηση στο μέγιστο των διαδικασιών αίτησης 
και διεκπεραίωσης καταργώντας ανώφελα ενδιάμεσα γραφεία 
και προσφεύγοντας στις πιο κατάλληλες και ταχείες μεθόδους 
πληρωμής. 
5.9.4. Είναι αδιανόητο ότι στα κοινωνικά θέματα τα κράτη 
μέλη μπορούν να αναφερθούν μόνο στις συμφωνίες της Σύμ­
βασης της Χάγης, με τις επιβαρύνσεις και τη βραδύτητα 
που αυτές συνεπάγονται. Γι'αυτό το λόγο είναι σκόπιμο να 
αρχίσει η μελέτη και η προετοιμασία το συντομότερο δυνατό 
μιας πρότασης για τη δημιουργία ενός κοινοτικού μέσου για 
τις αποφάσεις που εκδίδονται από τα δικαστήρια εργατικών 
υποθέσεων στις διάφορες χώρες. 
5.10. Φορολογία και συναλλαγματικές ισοτιμίες 
5.10.1. Οι μεθοριακοί εργαζόμενοι υπόκεινται ακόμη στις 
διάφορες χώρες σε διαφορετική μεταχείριση ακόμα και σε 
ό,τι αφορά τη φορολογική επιβάρυνση. Αυτή εκτείνεται από 
(') Βλέπε π.χ. τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις γενικές απόψεις της 
οργάνωσης και της προβληματικής της κοινωνικής ασφάλισης στα 
διάφορα κράτη μέλη (ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984). 
11. 4. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/23 
την ολλανδική περίπτωση, στην οποία δεν γίνεται καμία 
κράτηση, ως την περίπτωση του Λουξεμβούργου, όπου το 
σύνολο των φόρων κατακρατείται στην πηγή, ως την περί­
πτωση της Γαλλίας, όπου οι κρατήσεις μπορούν να επιστρα­
φούν, και τους ιταλούς μεθοριακούς εργαζόμενους της Ελβε­
τίας για τους οποίους επιτεύχθηκε η μεταφορά των κρατήσεων 
στις δημόσιες αρχές των περιοχών προέλευσης. Η φορολογία 
ουσιαστικά ρυθμίζεται από εθνικές διατάξεις και από ενδεχό­
μενες διμερείς συμβάσεις, χωρίς αξιόλογες εθνικές και κοινο­
τικές παρεμβάσεις για να παρεμποδισθούν οι ενδεχόμενες 
αδικίες. Στην πραγματικότητα ο μεθοριακός και οι άλλοι 
εργαζόμενοι στις μεθοριακές ζώνες, όχι μόνο υπόκεινται σε 
διαφορετικά φορολογικά καθεστώτα, αλλά επίσης και σε 
διπλή φορολόγηση. Λιγότερο σαφής είναι η φύση της φορο­
λογικής επιβάρυνσης που πρέπει να επιβληθεί. Ορισμένες 
αποζημιώσεις, που καταβάλλονται από τη χώρα στην οποία 
εργάζεται ο μεθοριακός ή από τον εργοδότη, μπορούν να 
θεωρηθούν στη χώρα προέλευσης ως μισθός, ως συμπλη­
ρωματικό επίδομα ανεργίας ή να εξομοιωθούν με σύνταξη και 
συνεπώς να υπαχθούν σε τελείως διαφορετικούς φορολογι­
κούς συντελεστές. 
5.10.2. Ενώ συνεχίζουν οι προσπάθειες για την προσαρ­
μογή των φορολογικών συστημάτων των κρατών μελών στις 
πραγματικότητες που ανακύπτουν από την ενιαία αγορά, θα 
πρέπει να εφαρμοσθούν μέτρα που θα προστατεύσουν τους 
μεθοριακούς, εποχιακούς και άλλους ενδιαφερόμενους εργα­
ζόμενους. Η λογικότερη πιθανή λύση η οποία συνιστάται 
γενικά για να επιτευχθεί η προστασία των συμφερόντων τους 
είναι η φορολογία στη χώρα διαμονής. Θα μπορούσε επίσης 
να προβλεφθεί, σε ιδιαίτερες περιπτώσεις φορολογικών κρα­
τήσεων στην πηγή, ένα καθεστώς αμοιβαίας επιστροφής των 
φόρων, βάσει συνθηκών και διμερών συμφωνιών. 
5.10.3. Θα πρέπει να παρεμποδισθεί η περίπτωση της δη­
μιουργίας νοθεύσεων από παραφορολογικά μέτρα: για παρά­
δειγμα, με την ανάκτηση σε βάρος των μεθοριακών ή άλλων 
εργαζομένων, των ποσών που το κράτος φιλοξενίας παραχώ­
ρησε σε θέματα φορολογίας. Μπορούν να συνυπάρχουν κοι­
νοτικές λύσεις και συμφωνίες εφαρμογής με κοινοτικές ή 
εξωκοινοτικές χώρες, αυτές όμως οφείλουν να εμπνέονται 
από τα ίδια θεμελιώδη κριτήρια και δικαιώματα. 
5.10.4. Παρά την εγκαθίδρυση του Ευρωπαϊκού Νομισμα­
τικού Συστήματος (ΕΝΣ), οι διακυμάνσεις των συναλλαγματι­
κών ισοτιμιών αποτελούν ακόμη για τους μεθοριακούς, 
εποχιακούς και άλλους εργαζόμενους πηγές σοβαρών δυσχε­
ρειών, τόσο για τον ενεργό πληθυσμό όσο και για τους 
δικαιούχους ασφαλιστικών παροχών. Ορισμένοι θεωρούν ότι 
είναι αξιόπιστο ένα σύστημα αντιστάθμισης για την απώλεια 
της αγοραστικής δύναμης του ενεργού πληθυσμού, ενώ άλλοι 
δεν το θεωρούν απαραίτητο. 
5.10.5. Όσον αφορά τις ουσιαστικές κοινωνικές παροχές 
(κυρίως συντάξεις γήρατος και αναπηρίας), μία από τις λύσεις 
που προωθούνται είναι ο υπολογισμός τους σε ECU ώστε να 
προστατευθούν από τις διακυμάνσεις. 
5.10.6. Ανάλογη λύση εξετάζεται και για τον κίνδυνο που 
διατρέχουν οι καταθέσεις και τα εμβάσματα των μεθοριακών 
εργαζόμενων. Αυτό το μέτρο, που είναι πιο αναγκαίο και 
επείγον για τους μεθοριακούς, θα ανταποκριθεί και στις ανάγκες των μεταναστών και άλλων κατηγοριών εργαζομένων 
και θα μπορούσε να συμβάλλει στη μεγαλύτερη οικονομική 
και κοινωνική σταθερότητα στον κοινοτικό χώρο. Σε ένα 
γενικότερο επίπεδο και εν αναμονή ενός πιο αξιόπιστου 
συστήματος αντιστάθμισης της απώλειας αγοραστικής δύνα­
μης, θα μπορούσαν να προωθηθούν, σε μία πρώτη φάση, νέοι 
τύποι κοινωνικών καλύψεων στις συμβάσεις εργασίας, και 
στα συστήματα πρόνοιας και συνταξιοδότησης που να λαμ­
βάνουν υπόψη την ειδική θέση των μεθοριακών, των μετανα­
στών και άλλων κατηγοριών μισθωτών και ανεξάρτητων 
εργαζομένων, προκειμένου οι σχετικές παροχές να μην θίγο­
νται από τις νομισματικές διακυμάνσεις. Επίσης θα μπορού­
σαν να διαξαχθούν διαπραγματεύσεις με τις εθνικές αρχές για 
ιδιαίτερες συνθήκες συναλλαγματικών ισοτιμιών για τους 
μισθωτούς και ανεξάρτητους εργαζόμενους των μεθοριακών 
ζωνών σε περίπτωση μεταφοράς των εισοδημάτων στις 
αντίστοιχες χώρες. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να παρέμ­
βουν προκειμένου να μπορούν οι μεθοριακοί να διαθέτουν 
ελεύθερα και ταχύτατα τις καταθέσεις και τα εμβάσματα τους, 
καταργώντας τους σημερινούς περιορισμούς και δεσμεύσεις. 
5.11. Υποδομές, υπηρεσίες και μεταφορές 
5.11.1. Οι υποδομές και οι υπηρεσίες θα πρέπει να 
ενισχυθούν και να τεθούν στη διάθεση όλων των ευρωπαίων 
πολιτών και να είναι διαρκώς προσαρμοσμένες στις ανάγκες 
τους. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο για τους μεθοριακούς 
και τους άλλους πολίτες που ζουν και εργάζονται σε δύο ή 
περισσότερες χώρες. Γι'αυτό το σκοπό επιβάλλονται μέτρα 
πιο αποτελεσματικά όσον αφορά τα ακόλουθα θέματα: ευκο­
λία πρόσβασης στις ιατρικές και νοσοκομειακές υπηρεσίες, 
δυνατότητα εγγραφής των τέκνων στα σχολεία των δύο χωρών 
χωρίς πρόσθετες επιβαρύνσεις, προσαρμογή των υπηρεσιών 
προστασίας του πολίτη (πρόληψη και βοήθεια) στην διαμε-
θοριακή πραγματικότητα, εξομοίωση με τους μόνιμους κατοί­
κους όσον αφορά την πρόσβαση στις κοινωνικές κατοικίες 
σε περίπτωση εβδομαδιαίας επιστροφής στην οικογένεια, 
κατάργηση των διοικητικών και δημοσιονομικών δυσκολιών 
που συνδέονται με τη διπλή διαμονή κλπ... 
5.11.2. Πρέπει να ενισχυθούν και να οργανωθούν καλύτερα 
οι μεταφορές στις μεθοριακές ζώνες, όπου η διεθνής κυκλο­
φορία και οι έλεγχοι υπερφορτώνουν και καθυστερούν σημα­
ντικά την τοπική κυκλοφορία, και αντιστρόφως, μέσω της 
ορθολογικής οργάνωσης και της αύξησης της διαβατότητας 
που θα προκύψει μεταξύ άλλων με ενιαίους κανόνες κυκλο­
φορίας, μέτρα εκσυγχρονισμού, επιτάχυνση και διαφο­
ροποίηση των μέσων μεταφοράς και επικοινωνίας που θα 
είναι πιο κατάλληλα. Χρειάζεται να εξασφαλισθεί ότι τα 
δρομολόγια, τα ωράρια και η φύση των μέσων μεταφοράς θα 
λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των μεθοριακών 
και των άλλων κατηγοριών εργαζομένων και τοπικών παραγό­
ντων. Το ίδιο ισχύει για την οργάνωση και την προσαρμογή 
της οδικής κυκλοφορίας στις μεθοριακές ζώνες. 
5.11.3. Αυτό συνεπάγεται μεταξύ άλλων την απλοποίηση 
των τελωνειακών ελέγχων, την ενδεχόμνη δημιουργία 
αποκλειστικών προσβάσεων, την προσαρμογή των ωραρίων 
των μεθοριακών σταθμών, την άρση των δυσκολιών που συν­
δέονται με την διαφοροποιημένη ισχύ των διαβατηρίων και 
άλλων εγγράφων. 
Αριθ. C 95/24 Επίσημη Εφημερίδα των 
5.11.4. Ιδιαίτερα αισθητά στις μεθοριακές ζώνες είναι τα 
προβλήματα που οφείλονται στις διάφορες διαδικασίες σχε­
τικά με τις άδειες οδήγησης αυτοκινήτου, τα συστήματα εισα­
γωγής και έκδοσης αριθμού κυκλοφορίας των αυτοκινήτων. 
Αρκεί να αναφερθεί εδώ η βασική ανωμαλία: ο εργαζόμενος 
που μετακινείται καθημερινά από μια χώρα στην άλλη για 
λόγους εργασίας δεν εξομοιώνεται, με τα σημερινά δεδομένα 
και τους κανόνες που ισχύουν, ούτε με έναν απλό επισκέπτη 
ή περιηγητή που μετακινείται ευκαιριακά. Για την επίλυση 
των προβλημάτων αυτών θα μπορούσε να διορθωθεί η οδηγία 
80/1263/ΕΟΚ και 83/182/ΕΟΚ στα σημεία που παρεμποδίζουν 
την ελεύθερη άσκηση της εργασίας (άρθρα 48 και 49 της 
Συνθήκης). Ιδίως μάλιστα, όταν με την τροποποίηση τους 
επιδιώκεται αποκλειστικά η τήρηση, με την πρόσδοση ισχύος 
κοινοτικού ρητού κανόνα, μιας δήλωσης για το άρθρο 1 της 
οδηγίας 80/1263/ΕΟΚ, που ετέθη προφορικά από το Συμβού­
λιο, στην οποία το Συμβούλιο και η Επιτροπή επιβεβαιώνουν 
κατά λέξη: «... η περίπτωση του κατόχου μιας εθνικής άδειας 
οδήγησης αυτοκινήτου που εκδόθηκε από το κράτος μέλος 
διαμονής ο οποίος, για λόγους εργασίας, οδηγεί σε άλλο 
κράτος μέλος αυτοκίνητο με αριθμό κυκλοφορίας αυτού του 
κράτους, εξομοιώνεται με την περίπτωση του επισκέπτη». 
Φυσικά η καλύτερη λύση θα ήταν να καθορισθούν και να 
διευκρινισθούν με σαφήνεια και κατά προτεραιότητα οι κανό­
νες που ισχύουν και τα δικαιώματα των υπηκόων και εργαζο­
μένων στον τομέα αυτό εξομοιώνοντας, ενδεχομένως, προς 
αυτούς την περίπτωση του επισκέπτη, και όχι αντίστροφα. 
6. Ορισμένες γενικές προϋποθέσεις 
6.1. Περατώνοντας αυτή τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας 
η ΟΚΕ εμμένει στην ανάγκη να εξετάσουν προσεκτικά η 
Επιτροπή, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη τις παρατηρήσεις 
και τις προτάσεις που περιέχει και να λάβουν το ταχύτερο τα 
μέτρα και τις πρωτοβουλίες που επιβάλλονται όσον αφορά 
τα προβλήματα της εργασίας στη μεθοριακή ζώνη με τον 
τριπλό στόχο: 
Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1988. Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11. 4. 88 
— να υπερπηδηθούν τα προβλήματα, οι ανισότητες και οι 
στρεβλώσεις που υφίστανται στις ζώνες αυτές, 
— να αξιοποιηθούν και να χρησιμοποιηθούν κατά τον 
επωφελέστερο τρόπο οι συμβολές και οι θετικές εμπειρίες 
τους από την οικοδόμηση της Κοινοτικής Ευρώπης, 
— να προωθηθεί η πλήρης ανάπτυξη στις ζώνες αυτές του 
ιδιαίτερου προωστικού ρόλου που τους ανήκει για την 
ολοκλήρωση της μεγάλης εσωτερικής αγοράς και την 
εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας, με ίσους όρους 
και δικαιώματα, των αγαθών, των κεφαλαίων, της εργασίας 
και των πολιτών. 
6.2. Για το σκοπό αυτό η ΟΚΕ εφιστά εκ νέου την προσοχή 
της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου σε 
τρεις προϋποθέσεις και γενικές επιταγές, από τις οποίες εξαρ­
τάται σε μεγάλο βαθμό, στο κοινοτικό πλαίσιο και στις 
σχέσεις με τις όμορες εξωκοινοτικές χώρες, η λύση των 
συγκεκριμένων προβλημάτων όσον αφορά την εργασία — 
κανονιστικές, κοινωνίες και άλλες — στις μεθοριακές ζώνες: 
— εντατικοποίηση των δυνάμεων για το συντονισμό των 
οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών σε κοινοτική κλί­
μακα βάσει κοινών στόχων, επειγόντων θεμάτων και συμ­
φερόντων, ώστε να εξασφαλιστεί η ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς, 
— ανάλογη προσπάθεια στον τομέα υπηρεσιών με παραχώ­
ρηση ενός μέρους του κοινοτικού εισοδήματος σε 
προγράμματα εθνικών επενδύσεων για τη δημιουργία 
ολοκληρωμένων δικτύων και κατά το δυνατό ενοποιημέ­
νων, στους κυριότερους και καθοριστικότερους τομείς, 
όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες και η 
έρευνα, 
— έντονη και θαρραλέα κοινωνική εξόρμηση της ΕΟΚ, με 
την ταχεία οικοδόμηση του από καιρό εξαγγελομένου 
ευρωπαϊκού κοινωνικού χώρου, όπως επιβεβαίωσε το Συμ­
βούλιο των υπουργών κοινωνικών υποθέσεων στη δήλωση 
του της 26 Μαΐου 1987, καθώς επίσης και μέσω της σύνα­
ψης συμφωνιών στους κύριους παραγωγικούς τομείς. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT