Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής: Οι επικουρικές συντάξεις στην Ενιαία Αγορά»

(98/C 73/28)

Στις 21 Απριλίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής: Οι επικουρικές συντάξεις στην Ενιαία Αγορά».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Δεκεμβρίου 1997. Εισηγητής ήταν ο κ. Byrne και συνεισηγητής ο κ. van Dijk.

Κατά την 350ή σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 11ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ και 2 κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή συνέταξε το εν λόγω Πράσινο Βιβλίο προκειμένου να υπογραμμίσει τη σημασία των δημογραφικών αλλαγών που σημειώνονται στην ΕΕ και τις επιπτώσεις τους για τις ρυθμίσεις όσον αφορά τις κρατικές συντάξεις.

1.2. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η μείωση του συντελεστή γεννήσεων συνοδεύθηκε από την αύξηση του μέσου όρου ζωής. Κατά συνέπεια, εκτιμάται ότι η σημερινή αναλογία των τεσσάρων ατόμων σε ηλικία εργασίας τα οποία στηρίζουν ένα συνταξιούχο θα μειωθεί γύρω στο 2040 σε 2 άτομα για κάθε συνταξιούχο.

1.3. Εάν δεν αναληφθούν διορθωτικές προσπάθειες, οι πιθανές δημοσιονομικές επιπτώσεις των δημογραφικών μεταβολών στις ρυθμίσεις για τις κρατικές συντάξεις θα είναι σημαντικές. Για παράδειγμα, κατά την περίοδο 1995-2030, υπολογίζεται ότι ο σταθμικός μέσος όρος των δαπανών για την καταβολή των συντάξεων ως προς το ΑΕΠ των 11 κρατών μελών, για τα οποία υφίστανται προβολές, θα αυξηθεί κατά 3 με 4 ποσοστιαίες μονάδες.

1.4. Πράγματι, το 88 % όλων των συντάξεων που καταβάλλονται στην ΕΕ είναι κρατικές συντάξεις που χρηματοδοτούνται από τις τρέχουσες εισφορές των εργαζομένων. Oι δημογραφικές μεταβολές αποτελούν σημαντικό επιβαρυντικό παράγοντα για τις τρέχουσες εισφορές των εργαζομένων.

1.5. Ωστόσο, το ποσοστό του 88 % δεν είναι αντιπροσωπευτικό διότι αποτελεί τον κοινοτικό μέσο όρο η κατάσταση στα κατ'ιδίαν κράτη μέλη διαφέρει σημαντικά. Για παράδειγμα, από τον πίνακα ΙΙ του Πράσινου Βιβλίου, προκύπτει ότι ενώ το ενεργητικό των συνταξιοδοτικών ταμείων ανέρχεται στο 20 % του ΑΕγχΠ στην ΕΕ, σε 59 % στις ΗΠΑ, και σε 45 % του ΑΕγχΠ στην Ιαπωνία, δύο κράτη μέλη της ΕΕ, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, βρίσκονται στη μία άκρη της κλίμακας, με 80 % περίπου, ενώ πολλά κράτη μέλη παρουσιάζουν μονοψήφια ποσοστά.

1.6. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις στα κράτη μέλη παρατηρούνται σαφώς στους συνημμένους πίνακες 1 και 2. Στον πίνακα 1, διαφαίνεται η αναλογία των υποχρεωτικών ή των κρατικών συντάξεων ως προς τα έσοδα (1,5 φορές τα μέσα εθνικά έσοδα) και ακόμη ότι η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες, και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στη βάση του πίνακα με ποσοστό 31 % και άνω, ενώ η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία, και η Ελλάδα υπερβαίνουν το 70 %. Στον πίνακα 2, περιλαμβάνονται και οι επικουρικές συντάξεις και, κατά συνέπεια, οι αναλογίες -αν και παρουσιάζουν ακόμη διαφορές - ευθυγραμμίζονται στενά.

1.7. Η καταβολή ικανοποιητικών συντάξεων σε συνταξιούχους αποτελεί θεμέλιο της κοινωνικής δομής της ΕΕ. Λαμβάνοντας υπόψη την απειλή που τίθεται στις εν λόγω συντάξεις εξαιτίας των προβλεπόμενων δημογραφικών αλλαγών, η ΟΚΕ εγκρίνει την πρωτοβουλία της Επιτροπής για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού. Η ανάπτυξη του προβλήματος θα είναι σταδιακή 7 όμως, όσο γρηγορότερα αρχίσει η διορθωτική δράση, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες επιτυχίας.

1.8. Συνοπτικά, η ΟΚΕ σημειώνει ότι η συνταξιοδότηση ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών και ότι η Επιτροπή δεν προτίθεται να επιβάλει μια λεπτομερή πορεία δράσης στα κράτη μέλη.

2. Επιλογές δράσης

2.1. Η ΟΚΕ σημειώνει από την εισαγωγή και τη συνοπτική παρουσίαση του Πράσινου Βιβλίου ότι:

α) Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλειας των κρατών μελών (κατηγορία 1) θα εξακολουθούν να καταβάλουν το μεγαλύτερο τμήμα των συνταξιοδοτικών παροχών,

β) Τα καθεστώτα της κατηγορίας 2 και 3 που εξετάζονται στο Πράσινο Βιβλίο, δεν αποτελούν πανάκεια για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που προκαλούν οι δημογραφικές αλλαγές,

γ) Με βάση την αρχή της επικουρικότητας, εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν σχετικά με το ρόλο που επιθυμούν να προσδώσουν σε κάθε μία από τις τρεις κατηγορίες όσον αφορά τα συνταξιοδοτικά εισοδήματα.

2.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ανάλυση της Επιτροπής που σκιαγραφείται παραπάνω, στο σημείο 2.1, και δηλώνει ότι η πρωταρχική μέριμνα της ΟΚΕ είναι η λήψη κατάλληλων μέτρων προκειμένου να προστατευτεί η προσδοκία των ευρωπαίων πολιτών για απολαβή λογικών συντάξεων κατά τη συνταξιοδότησή τους. Η ΟΚΕ τονίζει ότι η βιωσιμότητα τόσο των ιδιωτικών όσο και κρατικών συντάξεων, δεν εξαρτάται μόνο από τον δημογραφικό, αλλά και από τον οικονομικό και κοινωνικό παράγοντα και από το νομικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, το υψηλό επίπεδο ανεργίας ασκεί αρνητική επίδραση.

2.3. Δεδομένης της σημασίας των καθεστώτων της κατηγορίας 1, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναζητήσουν τρόπους για την εξασφάλιση της συνέχειας των εν λόγω καθεστώτων. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη προτείνει τροποποιήσεις στα συστήματά τους με αυτό το στόχο κατά νου και ότι είναι σημαντικό να συνεχίσει αυτή η διαδικασία.

2.4. Ωστόσο, οι επικουρικές συντάξεις αποκτούν συνεχώς μεγαλύτερη σημασία και η ΟΚΕ είναι σύμφωνη προπάντων με την ανάγκη για παροχή ασφαλούς νομικού περιβάλλοντος για τη λειτουργία τους.

2.5. Οι επικουρικές συντάξεις παρέχονται συνήθως με δύο κύριους τρόπους:

α) συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις που σχετίζονται με την απασχόληση, οι οποίες χρηματοδοτούνται συνήθως από λογιστικά αποθεματικά των επιχειρήσεων ή μέσω εξωτερικών επενδύσεων, σε ιδιαίτερα περιουσιακά στοιχεία σε ομαδικές ασφαλίσεις ζωής ή συνταξιοδοτικά ταμεία, και

β) ατομικές ασφαλίσεις.

2.6. Το επίπεδο των συστημάτων των κατηγοριών 2 και 3 εξαρτάται από κάθε κράτος μέλος. Ωστόσο, το υπόλοιπο Πράσινο Βιβλίο επικεντρώνει την προσοχή στον τρόπο με τον οποίο η ενιαία αγορά μπορεί να επιτρέψει την αποδοτικότερη λειτουργία των εν λόγω συστημάτων.

2.7. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη συστημάτων τα οποία πρέπει να εξακολουθήσουν να υπάρχουν για να χορηγούν τις συντάξεις των υπαρχόντων δικαιούχων και την ανάγκη να προβλεφθεί ένας πολύ προοδευτικός μηχανιμός που θα επιτρέπει την εξέλιξη προς περαιτέρω κεφαλαιοποίηση - η θέσπιση καθεστώτων κεφαλαιοποίησης θα συμπληρώνει τα συστήματα κατανομής - και την αναγνώριση της συμπληρωματικότητας των δύο συστημάτων.

2.8. Ενώ η Επιτροπή εφιστά την προσοχή στη δυνατή χρήση επικουρικών συνταξιοδοτικών συστημάτων, υπογραμμίζει ότι υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που σχετίζονται με επιδοτούμενα και μη επιδοτούμενα συνταξιοδοτικά προγράμματα. Θα πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι οποιαδήποτε αλλαγή, έστω και σταδιακή, από την κατηγορία τρεχουσών εισφορών σε καθεστώτα κατηγορίας 2 ή 3, συνεπάγεται τη διάθεση περισσότερων πόρων για την παροχή συντάξεων δεδομένου ότι πρέπει να εξασφαλισθεί χρηματοδότηση για τις υφιστάμενες δεσμεύσεις της πρώτης κατηγορίας παράλληλα όταν θα αρχίσουν οι εισφορές για μελλοντικά συστήματα τα οποία χρηματοδοτούνται από εισφορές. Είναι, συνεπώς, απαραίτητο να ληφθεί μέριμνα ώστε να εξασφαλιστεί η στήριξη κάθε πρωτοβουλίας που αφορά τις κατηγορίες 2 και 3, χωρίς να παραμερίζεται η σημασία των υφιστάμενων δεσμεύσεων της κατηγορίας 1.

3. Κεφάλαιο ΙΙ - Συνταξιοδοτικές παροχές και κεφαλαιαγορές στην Ευρωπαϊκή Ένωση

3.1. Το Πράσινο Βιβλίο τονίζει τις σημαντικές διαφορές στον τομέα των επενδύσεων που υπάρχουν μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το ποσοστό των μετοχών έναντι των ομολόγων (βλέπε πίνακα 3). Υπογραμμίζει, επίσης, ότι οι μετοχές παρέχουν υψηλότερες αποδόσεις. Θέτει, όμως, το ερώτημα εάν η παραπάνω απόδειξη είναι καταληκτική. Εξάλλου, υπογραμμίζονται οι σημαντικές μειώσεις σε μακροπρόθεσμες συνταξιοδοτικές δαπάνες οι οποίες είναι δυνατό να προκληθούν από μικρές σχετικά αυξήσεις σε πραγματικά ετήσια ποσοστά αποδόσεων.

3.1.1. Υπάρχει, επίσης, αξιόλογη διαφορά στην αναλογία των ξένων περιουσιακών στοιχείων που διαθέτουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα (βλέπε πίνακα 4).

3.1.2. Στο Πράσινο Βιβλίο τίθενται περαιτέρω τα ερωτήματα εάν είναι δυνατό να επιτευχθούν υψηλότερες αποδόσεις χωρίς υπερβολικούς κινδύνους και εάν κεφαλαιαγορές της ΕΕ είναι σε θέση να απορροφήσουν ενδεχομένως ευρείες συμπληρωματικές επενδύσεις.

3.2. Η ΟΚΕ σχολιάζει την εκτενή ανάλυση του Πράσινου Βιβλίου και προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις:

3.2.1. Μακροπρόθεσμα, το παθητικό των συντάξεων αυξάνεται στην πραγματικότητα, εξαιτίας των μακροπρόθεσμων πραγματικών αυξήσεων στις πληρωμές, που με τη σειρά τους, αυξάνουν το βιοτικό επίπεδο. Συνεπώς, οι επενδύσεις σε πραγματικά περιουσιακά στοιχεία (μετοχές και ακίνητα) αποτελούν καταλληλότερο ταίριασμα για συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις από τους τίτλους σταθερού επιτοκίου.

3.2.2. Η εμπειρία μεγάλων περιόδων στο παρελθόν (βλέπε, για παράδειγμα, πίνακα VI) παρέχει εντυπωσιακά στοιχεία για τα πραγματικά οφέλη που μπορούν να αποφέρουν οι μετοχές. Επειδή οι συνταξιοδοτικές επενδύσεις είναι εκ φύσεως μακροπρόθεσμες, οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις της αγοράς είναι ασήμαντες. Ωστόσο, όπως καταδεικνύεται στο Πράσινο Βιβλίο, μία αύξηση, για παράδειγμα, 2 έως 3 εκατοστιαίων μονάδων του ποσοστού των ετήσιων αποδόσεων για μία περίοδο, είναι δυνατό να έχει ουσιαστική συνέπεια στα οφέλη ή/και τις δαπάνες.

3.2.3. Έχουν αναπτυχθεί τεχνικές μαθηματικών αποθεματικών οι οποίες επιτρέπουν στα συνταξιοδοτικά ταμεία να αξιολογούν το μίγμα των στοιχείων του ενεργητικό σε σχέση με το παθητικό, περιορίζοντας, με αυτόν τον τρόπο, τους κινδύνους και συσχετίζοντας τις επενδύσεις τους με την ηλικία των μελών τους. Κατά συνέπεια, ο σώφρων διαχειριστής των ταμείων, με βάση συμβουλές εμπειρογνωμόνων, είναι δυνατό να έχει υψηλότερη αναλογία ομολόγων σε ταμείο με ηλικιωμένα μέλη από αυτή που αρμόζει σε ταμείο που καλύπτει νέα μέλη. Η διαφοροποίηση των επενδύσεων σε διάφορες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, μερικές από τις οποίες συσχετίζονται αρνητικά, χρησιμοποιείται επίσης για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου.

3.2.3.1. Οι κεφαλαιαγορές διευκολύνουν τη διασπορά των επενδύσεων σε πολλούς τομείς της βιομηχανίας, οι οποίοι σε οποιαδήποτε στιγμή είναι δυνατό να έχουν διαφορετικά αποτελέσματα, και ο ειδικός κίνδυνος των τίτλων αντιμετωπίζεται με την επιβολή ανώτατου επενδυτικού ορίου σε κάθε ιδιαίτερο τίτλο.

3.2.4. Πρέπει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά την ικανότητα των κεφαλαιαγορών της ΕΕ να απορροφήσουν τα αρκετά σημαντικά κεφάλαια που δημιουργούνται, τα εν λόγω κεφάλαια θα υπάρξουν μόνο μετά από μεγάλη χρονική περίοδο. Συνεπώς, φαίνεται πιθανό ότι οι κεφαλαιαγορές μπορούν να αναπτυχθούν και θα αναπτυχθούν προκειμένου να απορροφήσουν τα υφιστάμενα κεφάλαια, όπως ακριβώς συνέβη, για παράδειγμα, στις ΗΠΑ. Όμως, είναι δυσκολότερο να αξιολογηθούν οι πιθανές θετικές συνέπειες για την οικονομία την κρατών μελών της ΕΕ από τη νέα αυτή πηγή επένδυσης.

3.2.5. Οι περιορισμοί στις επενδύσεις οι οποίοι δεν αφορούν τη σώφρονα διαχείριση, και επιβάλλουν αδικαιολόγητα όρια, π.χ. σε επενδύσεις σε μετοχές ή μη εγχώριες επενδύσεις, είναι δυνατό να αυξήσουν τον κίνδυνο κακής απόδοσης. Επίσης, η ΟΚΕ συμφωνεί με το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν υπερασπίζεται μια ορισμένη συγκεκριμένη επενδυτική πολιτική σχετικά με τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Ο ρόλος αυτός ανήκει στους διαχειριστές των εν λόγω ταμείων, οι οποίοι υπόκεινται στην απαραίτητη προληπτική εποπτεία.

3.2.6. Συνοπτικά, η ΟΚΕ πιστεύει ότι, με κατάλληλη προληπτική εποπτεία, είναι δυνατό να επιτευχθούν υψηλότερες αποδόσεις χωρίς υπερβολικούς κινδύνους και να αναπτυχθούν ικανοποιητικά οι κεφαλαιαγορές της ΕΕ προκειμένου να απορροφήσουν οποιαδήποτε πρόσθετα επενδυτικά κεφάλαια.

4. Κεφάλαιο ΙΙΙ - Κανόνες προληπτικής εποπτείας προσαρμοσμένοι στην ενιαία αγορά

4.1. Το παρόν κεφάλαιο εξετάζει ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι κανόνες προληπτικής εποπτείας για τα επενδυτικά ταμεία στην ενιαία αγορά. Η προσέγγιση που σκιαγραφήθηκε στην παράγραφο 36 είναι κατάλληλη βάση κανονιστικών ρυθμίσεων, που υπόκεινται σε διευκρινίσεις που θα προταθούν από την Επιτροπή, και για τις οποίες η ΟΚΕ θα ζητηθεί να ενημερωθεί.

4.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τους στόχους των πολιτικών που ορίζονται στην παράγραφο 40 και που αποβλέπουν:

α) στην άρση των εμποδίων για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς στον τομέα των επενδυτικών υπηρεσιών, και

β) στην παροχή ελευθερίας στα συνταξιοδοτικά ταμεία όσον αφορά τις επενδύσεις των περιουσιακών τους στοιχείων, βάσει της αρχής της «σώφρονος διαχείρισης».

4.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι τούτο δεν αναμένεται να επιφέρει βραχυπρόθεσμα απότομη μεταβολή στις επενδύσεις. Οι διαχειριστές των ταμείων είναι συνήθως συντηρητικοί και ενδεχομένως να προσαρμοσθούν σταδιακά στις νέες επενδυτικές ελευθερίες. Η εισαγωγή του ευρώ θα διευκολύνει τις αμοιβαίες επενδύσεις στα κράτη μέλη, γιατί τα ζητήματα νομισματικού αντιλογισμού θα εξαλειφθούν.

4.4. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την άποψη ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία πρέπει να διέπονται από κατάλληλη προληπτική εποπτεία. Σημείο πρωταρχικής σημασίας θα ήταν να αναλάβει η εποπτεία συγκεκριμένη ευθύνη για τον έλεγχο των κινδύνων. Ωστόσο, η Επιτροπή θέτει ένα πολύ σημαντικό ερώτημα όταν διερωτάται εάν πρέπει να υπάρχουν κοινοί κανόνες για τα συνταξιοδοτικά ταμεία και τις επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής.

4.4.1. Η ΟΚΕ θα ήθελε, ωστόσο, να τονίσει σε αυτό το σημείο ότι οι εποπτικοί έλεγχοι πρέπει να περιλαμβάνουν μία αξιολόγηση των υποχρεώσεων χρησιμοποιώντας κατάλληλα μαθηματικά κριτήρια και ένα στενό συσχετισμό των αποδόσεων σε περιουσιακά στοιχεία προς τα όρια των δεσμεύσεων. Η ΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη να συμμετέχουν τα μέλη των συνταξιοδοτικών ταμείων στη διαχείριση των ταμείων τους, και να διασφαλισθεί ότι οι διαχειριστές υποχρεούνται να παρέχουν στα μέλη πληροφορίες και πρόσβαση σε πληροφόρηση.

4.5. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι υπάρχει κεφαλαιώδης διαφορά μεταξύ των επιχειρήσεων ασφάλισης ζωής και των συνταξιοδοτικών ταμείων η οποία έγκειται στο γεγονός ότι οι πρώτες πωλούν τις υπηρεσίες τους ενώ, στα περισσότερα κράτη μέλη, τα συνταξιοδοτικά ταμεία δεν πωλούν υπηρεσίες. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής υπόκεινται σε εποπτικούς κανόνες που ισχύουν για τις συνολικές δραστηριότητες κάθε εταιρίας οι οποίες περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα προστασίας και επενδυτικών προϊόντων. Ωστόσο, οι στόχοι που επιδιώκονται από τις επενδύσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων σε περιουσιακά στοιχεία και την επενδυτική πολιτική που υιοθετούν οι επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής, σχετικά με τις υποχρεώσεις των συνταξιοδοτικών συμβολαίων, θα πρέπει να είναι εν γένει παρόμοιοι.

4.6. Λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των συνταξιοδοτικών επενδύσεων, η ΟΚΕ συνιστά την εφαρμογή διαφορετικών κανόνων στον εν λόγω κλάδο, διότι οι επιχειρήσεις ασφάλισης ζωής προσφέρουν προϊόντα που παρέχουν αντίστοιχα οφέλη με αυτά των συνταξιοδοτικών ταμείων 7 για αυτόν το λόγο, θα ήταν ίσως αναγκαίο να τροποποιηθεί η οδηγία περί ασφαλίσεων ζωής, προκειμένου να αποφευχθούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού όσον αφορά συνταξιοδοτικά προϊόντα εις βάρος των επιχειρήσεων ασφάλισης ζωής. Οι κανόνες που εφαρμόζονται στις συνταξιοδοτικές επενδύσεις θα πρέπει να επιδιώκουν τη μεγαλύτερη δυνατή εξασφάλιση ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που λειτουργούν μέσω επιχειρήσεων ασφάλισης ζωής, λειτουργούν βάσει παρόμοιων κανόνων που δεν εισάγουν διακρίσεις.

4.7. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, για την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, είναι απαραίτητο να καθιερωθεί ελευθερία στον τομέα της διαχείρισης των ταμείων. Με τις σύγχρονες επικοινωνίες, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία δεν είναι τόσο η εγγύτητα στην αγορά, όσο η ποιότητα της ομάδας διαχείρισης των ταμείων.

4.8. Όσον αφορά τη μελλοντική εξέλιξη, η ΟΚΕ πιστεύει ότι είναι αναγκαία η υιοθέτηση γενικής οδηγίας με γενικές αρχές σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που περιγράφονται στην παράγραφο 47 (εναλλακτική λύση 3).

5. Κεφάλαιο ΙV - Διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

5.1. Στο κεφάλαιο αυτό η Επιτροπή ασχολείται με τα υφιστάμενα εμπόδια που παρακωλύουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Σημειώνει ότι η κοινοτική νομοθεσία έχει ήδη άρει τα εμπόδια στη διασυνοριακή κινητικότητα που αφορούν τα συνταξιοδοτικά καθεστώτα 7 όμως, η νομοθεσία δεν καλύπτει τις επικουρικές συντάξεις.

Το Νοέμβριο του 1996, μια ομάδα υψηλού επιπέδου, που συγκροτήθηκε από την Επιτροπή για να εξετάσει τον εν λόγω τομέα, συνέστησε ότι η κοινοτική νομοθεσία θα πρέπει να προσεγγίσει αρχικά μόνο τα τρία ακόλουθα στοιχεία:

α) διατήρηση των κεκτημένων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για τους εργαζομένους που διακινούνται σε άλλο κράτος μέλος 7

β) διευκόλυνση των διασυνοριακών πληρωμών των παροχών που οφείλονται στο πλαίσιο καθεστώτων επικουρικής συνταξιοδότησης σε άλλα κράτη μέλη, και

γ) μέτρα που επιτρέπουν στους εργαζομένους τους οποίους ο εργοδότης έχει αποσπάσει προσωρινά σε άλλο κράτος μέλος να εξακολουθούν να υπάγονται στο καθεστώς επικουρικής συνταξιοδότησης της χώρας στην οποία εργάζονταν προηγουμένως.

Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόσφατη δράση της Επιτροπής για την υιοθέτηση πρότασης για σχετική οδηγία και επιθυμεί να ζητηθεί η γνωμοδότησή της.

5.2. Τα υπόλοιπα ζητήματα που έχει εντοπίσει η Επιτροπή και δεν έχουν αντιμετωπιστεί από την ομάδα υψηλού επιπέδου είναι τα εξής:

α) περιοριστικοί όροι για την απόκτηση δικαιωμάτων επικουρικής συνταξιοδότησης, ιδίως μετά από μακρά προθεσμία που απαιτείται σε ορισμένα κράτη μέλη 7

β) φορολογικές δυσχέρειες σχετιζόμενες με τη μεταφορά κεκτημένων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων από ένα κράτος μέλος σε άλλο 7

γ) φορολογικές δυσχέρειες σχετιζόμενες με την απόκτηση συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων σε περισσότερα από ένα κράτη μέλη (το κεφάλαιο V διαπραγματεύεται το θέμα της φορολογίας) 7

δ) τη θέση εργαζομένων που εργάζονται προσωρινά σε διαφορετικό κράτος μέλος, από εκείνο όπου έχουν αποσπαστεί.

5.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι τα ζητήματα που σκιαγραφήθηκαν στο σημείο 5.2 αντιπροσωπεύουν σημαντικά εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων και δεν συμβιβάζονται με την ιδέα της ενιαίας αγοράς. Ιδίως εάν γίνει αποδεκτό ότι οι συντάξεις αποτελούν μορφή μελλοντικής πληρωμής που κερδίζεται κατά τη διάρκεια των εργάσιμων ετών, είναι παράλογο να επιβάλονται μακρές προθεσμίες, π.χ. έως 10 έτη, πριν αποκτηθούν τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα.

5.3.1. Με την αλλαγή συνταξιοδοτικού καθεστώτος, είναι αναγκαίο να παρέχεται στα μέλη ολοκληρωμένη πληροφόρηση σχετικά με την επιλογή να μεταφέρουν τα δικαιώματά τους με μεταφορά κεφαλαίων, όταν τούτο συμβιβάζεται με τις μεθόδους χρηματοδότησης των εν λόγω καθεστώτων. Η ΟΚΕ πιστεύει, επίσης, ότι σε κάθε προτεινόμενη οδηγία για τον συντονισμό των συνταξιοδοτικών συστημάτων θα πρέπει να δίνεται προσοχή στους μηχανισμούς προστασίας της αγοραστικής δύναμης των συντάξεων που δεν καταβάλλονται άμεσα.

5.3.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι εργαζόμενοι που αποσπούνται προσωρινά σε άλλο κράτος στο πλαίσιο της εταιρίας τους ή σε θυγατρική, θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να παραμένουν σε συνταξιοδοτικά συστήματα στη χώρα τους. Θεωρεί, ωστόσο, ότι θα ήταν παράλογο να ζητείται από τον εργοδότη να διατηρεί σε συνταξιοδοτικά συστήματα εργαζομένους οι οποίοι παραιτούνται από την εργασία τους προκειμένου να αναλάβουν εργασία, η οποία δε σχετίζεται με αυτόν, σε άλλο κράτος μέλος.

5.4. Στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε στις 15 Μαΐου 1992 σχετικά με τα συστήματα επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης (εισηγήτρια: η δις. Maddocks), η ΟΚΕ συνέστησε στην Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα καθορισμού της μορφής και των κανόνων, που διέπουν ένα πρότυπο ευρωπαϊκό σύστημα επαγγελματικής συνταξιοδότησης, τους οποίους μπορούν να χρησιμοποιούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις για την κάλυψη των εργαζομένων τους σε όλα τα κράτη μέλη 7 η ΟΚΕ διατυπώνει εκ νέου την εν λόγω σύσταση.

5.5. Η ομάδα υψηλού επιπέδου πρότεινε να συσταθεί κοινοτικό φόρουμ για τις συντάξεις, στο οποίο να εξετάζονται τα προβλήματα τα οποία σχετίζονται με τις συντάξεις και εμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων. Η ΟΚΕ εξακολουθεί να διατηρεί σχετικά τις επιφυλάξεις της. Επί του παρόντος, υφίσταται συμβουλευτική επιτροπή η οποία εξετάζει προβλήματα αναφορικά με την κοινωνική ασφάλιση στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Επιπλέον, είναι δυνατόν να συζητούνται προτάσεις στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, και πολύ περισσότερο εάν υποτεθεί ότι οι επικουρικές συντάξεις αποτελούν στην πραγματικότητα μισθούς που δεν χορηγήθηκαν. Η ΟΚΕ συνιστά να συσταθεί στους κόλπους της συμβουλευτικής επιτροπής για τους μετανάστες εργαζόμενους ειδική ομάδα εργασίας για να προτείνει το ταχύτερο δυνατό λύσεις για τα σημερινά προβλήματα που αφορούν τις επικουρικές συντάξεις.

6. Κεφάλαιο V - H σημασία της φορολογίας για τα καθεστώτα της επικουρικής συνταξιοδότησης

6.1. Στο κεφάλαιο αυτό, το Πράσινο Βιβλίο τονίζει τη σημασία της φορολογίας όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές. Στα περισσότερα κράτη μέλη, τα συνταξιοδοτικά ταμεία απολαμβάνουν φορολογικών πλεονεκτημάτων σε σχέση με τους ασφαλιστικούς οργανισμούς, τα οποία αντισταθμίζονται με τη φορολόγηση της πραγματικής σύνταξης που καταβάλλεται τελικά στους δικαιούχους.

6.1.1. Ωστόσο, οι ισχύοντες φορολογικοί κανόνες είναι δυνατό να αποτελέσουν εμπόδιο για την ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων. Το Πράσινο Βιβλίο ζητά απόψεις για την καλύτερη δυνατή βελτίωση της κατάστασης και κυρίως αν είναι κατάλληλη και εφικτή η κοινοτική νομοθεσία.

6.2. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη γενική αρχή σύμφωνα με την οποία κατά το διάστημα που τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια σωρεύονται, αντιπροσωπεύουν μελλοντικό όφελος για τους συμμετέχοντες σε προγράμματα και, για τον λόγο αυτό, η φορολόγηση πρέπει να αναβάλλεται μέχρι να καταβληθούν τα οφέλη στα μέλη.

6.2.1. Σεβόμενη την αρχή της επικουρικότητας, η ΟΚΕ πιστεύει ότι μια δέσμη κανόνων οι οποίοι θα λάβουν την έγκριση του Συμβουλίου σχετικά με την αναγνώριση των συνταξιοδοτικών καθεστώτων σε ένα κράτος μέλος, σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη μέλη, θα ενίσχυε την κινητικότητα των εργαζομένων.

6.3. Γενικά, τα κράτη μέλη παρέχουν φορολογικές απαλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα με την προσδοκία ότι θα καρπωθούν φόρους επί των παροχών που θα καταβληθούν τελικά. Είναι σημαντικό να μη στρεβλώνεται η εν λόγω αρχή από τους κοινούς κανόνες 7 τον προσεχή αιώνα, οι συνταξιούχοι θα αντιπροσωπεύουν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού και η χρηματοδότηση κυβερνητικών δαπανών θα γίνει ενδεχομένως προοδευτικά δυσκολότερη, εάν δεν φορολογείται το εισόδημα των συνταξιούχων.

6.4. Για τη διαπραγμάτευση του θέματος της κινητικότητας των εργαζομένων, οι κοινοί κανόνες θα πρέπει να έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

α) Οι φορολογικές ελαφρύνσεις για εισφορές σε μη εγχώρια συνταξιοδοτικά συστήματα θα πρέπει να παρέχονται με κριτήρια παρόμοια με εκείνα που ισχύουν για τα εγχώρια συστήματα. Η εν λόγω παραχώρηση πρέπει να υφίσταται για περιορισμένο μόνο χρονικό διάστημα, για τη διευκόλυνση βραχυπρόθεσμων αλλαγών όσον αφορά τον τύπο εργασίας (εργαζόμενοι σε απόσπαση). Είναι σύνηθες φαινόμενο για τους υπαλλήλους πολυεθνικών εταιρειών να εργάζονται για διαδοχικές περιόδους, για παράδειγμα, τριών ή πέντε ετών, σε διαφορετικές χώρες, με απώτερο σκοπό τη συνταξιοδότησή τους στην πατρίδα τους. Δημιουργούνται σημαντικά προβλήματα και αδικίες εάν εργαζόμενοι της εν λόγω κατηγορίας αναγκάζονται να αλλάζουν συνταξιοδοτικό καθεστώς, κάθε φορά που αλλάζει ο τόπος εργασίας τους.

β) Στην περίπτωση μόνιμης μεταφοράς του σε άλλο κράτος μέλος, ο εργαζόμενος θα έχει το δικαίωμα επιλογής μεταξύ της διατήρησης των παροχών που δικαιούται να λάβει στο προηγούμενο καθεστώς ή, όπου υπάρχουν συνταξιοδοτικά ταμεία, την μεταφορά των εν λόγω παροχών σε εγκεκριμένο σύστημα στη νέα χώρα διαμονής. Η πρόσβαση του εργαζομένου σε κατάλληλη πληροφόρηση και παροχή συμβουλών, είναι επίσης σημαντική.

γ) Οι καταβαλλόμενες συντάξεις θα φορολογούνται στη χώρα διαμονής. Παρότι τούτο θέτει, ενδεχομένως, προβλήματα στα κράτη μέλη για τα οποία η απώλεια φορολογικών εσόδων δεν θα αντισταθμίζεται από τις κινήσεις των συνταξιούχων.

6.5. Παρότι η εύρεση ευρείας κοινοτικής προσέγγισης για την άρση των παρόντων εμποδίων θα ήταν ωφέλιμη, η στήριξη σε διμερείς και πολυμερείς συμβάσεις είναι πιο ρεαλιστική προσέγγιση προκειμένου να σημειωθεί πρόοδος. Τούτο θα ήταν ευκολότερο εάν η Επιτροπή καταρτίσει ένα πρότυπο φορολογικών κανόνων για τις συνταξιοδοτικές παροχές.

7. Προκαταρκτικά συμπεράσματα

7.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει το Πράσινο Βιβλίο και διατυπώνει εκ νέου την ανησυχία της για την έγκαιρη ανάληψη δράσης προκειμένου να εξασφαλιστεί η ύπαρξη ικανοποιητικών συνταξιοδοτικών παροχών σε αυτούς που θα συνταξιοδοτηθούν τον προσεχή αιώνα.

7.2. Συμφωνεί με την άποψη ότι οι επικουρικές συντάξεις θα έχουν μελλοντικά σημαντικό ρόλο όσον αφορά την παροχή συντάξεων.

7.3. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η πρόοδος στον τομέα των επικουρικών συντάξεων συμπληρώνεται και θα εξακολουθήσει να συμπληρώνεται από διαφορετικές προσεγγίσεις που υιοθετούνται συνήθως στα κράτη μέλη. Είναι εμφανές ότι τούτο όχι μόνο διευρύνει τη χρήση των επικουρικών συντάξεων, αλλά, εκεί όπου έχουν καθιερωθεί οι επικουρικές συντάξεις, υπάρχει πιο φιλελεύθερη επενδυτική πολιτική τόσο σε σχέση με τις μετοχές και τα παράγωγα χρηματοδοτικά μέσα, όσο και με τις ξένες επενδύσεις. Αντιθέτως, στις χώρες όπου οι επικουρικές συντάξεις βρίσκονται σε νηπιακό στάδιο, υπάρχει πολύ υψηλότερο επίπεδο επενδύσεων σε ομόλογα εις βάρος των μετοχών και των ξένων περιουσιακών στοιχείων.

7.4. Η αύξηση των υφιστάμενων εταιριών επενδύσεων, παρότι δε σχετίζεται αποκλειστικά με το συγκεκριμένο θέμα, είναι δυνατό να επιφέρει περαιτέρω ευεργετικές οικονομικές συνέπειες στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>