[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 30.4.2009

COM(2009) 204 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΔΕΣΜΕΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΕΣ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ

{SEC(2009) 556}{SEC(2009) 557}

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΔΕΣΜΕΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΕΣ ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

1. Εισαγωγή

Οι «δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές» παρέχουν στους μικροεπενδυτές εύκολη πρόσβαση στις χρηματοοικονομικές αγορές. Το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να προσφέρει εύρωστο και συνεπές έρεισμα για αποτελεσματικές και υπεύθυνες ιδιωτικές επενδύσεις. Η χρηματοπιστωτική κρίση αποτέλεσε θλιβερή υπόμνηση της σπουδαιότητας που έχει η διαφάνεια των χρηματοπιστωτικών προϊόντων, καθώς και του ενδεχόμενου κόστους που συνεπάγονται οι ανεύθυνες πωλήσεις. Με την κατάρρευση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών φάνηκε πόσο επείγον είναι να εξασφαλιστεί διαμόρφωση του σωστού ρυθμιστικού πλαισίου, ούτως ώστε να επέλθει αποκατάσταση της εμπιστοσύνης σε υγιή βάση.

Υπάρχει ήδη σημαντικός όγκος κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία των επενδυτών. Ωστόσο, οι απαιτήσεις της νομοθεσίας σχετικά με τη διαφάνεια των προϊόντων, τις πωλήσεις και την παροχή συμβουλών διαφέρουν ανάλογα με τη νομική μορφή του προϊόντος και το κύκλωμα διανομής. Η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί συνεπή βάση για την προστασία των μικροεπενδυτών, ούτε για την εξισορροπημένη ανάπτυξη της αγοράς για δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές. Το επίπεδο προστασίας που προσφέρεται στον μικροεπενδυτή δεν πρέπει να ποικίλλει ανάλογα με τη νομική μορφή των εν λόγω προϊόντων.

Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί το σημείο ολοκλήρωσης των εργασιών που άρχισαν μετά από αίτημα του Συμβουλίου ECOFIN, τον Μάιο του 2007, προκειμένου να εξεταστούν αυτά τα ζητήματα. Οι εργασίες περιέλαβαν πρόσκληση υποβολής στοιχείων, τον Οκτώβριο του 2007, ενημερωτική δήλωση, τον Μάρτιο του 2008, τεχνική ημερίδα εργασίας με εκπροσώπους του κλάδου, τον Μάιο του 2008, και ανοικτή ακρόαση υψηλού επιπέδου, τον Ιούλιο του 2008.

Στην παρούσα ανακοίνωση εξηγούνται οι ενέργειες στις οποίες θα προβεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να ευθυγραμμίσει το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για τις υποχρεωτικές πληροφορίες και τις πρακτικές πωλήσεων σχετικά με δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές με την πραγματικότητα της αγοράς. Στόχος είναι να προωθηθεί μια οριζόντια προσέγγιση η οποία θα αποτελέσει συνεπή βάση για την κανονιστική ρύθμιση των υποχρεωτικών πληροφοριών και των πρακτικών πώλησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ανεξαρτήτως του πώς διαμορφώνονται οι δέσμες ή πώς πωλούνται τα προϊόντα.

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξασφαλιστεί ότι οι αγορές για δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές κινούνται με μεγαλύτερη διαφάνεια, καλύτερη επεξήγηση των προτεινόμενων επενδύσεων, καθώς και πωλήσεις προϊόντων που εναρμονίζονται με τα συμφέροντα των επενδυτών. Θα προβλέπει μια αγορά όπου η δυνατότητα επιλογής ευνοϊκότερου ρυθμιστικού καθεστώτος δεν θα ωθεί τις αποταμιεύσεις προς συγκεκριμένα προϊόντα.

Η εργασία αυτή θα συμβάλει ώστε να αρχίσει να αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε δέσμες επενδυτικών προϊόντων – εμπιστοσύνη η οποία έχει υποστεί ισχυρό πλήγμα από τη χρηματοπιστωτική κρίση. Τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν επενδυθεί στις συνηθέστερες δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές έχουν υποχωρήσει από 10 τρισεκατομμύρια ευρώ, κατά το τέλος του 2007, σε κατ’ εκτίμηση περίπου 8 τρισεκατομμύρια ευρώ, κατά το τέλος του 2008, υπό την επίδραση των απομειώσεων της αξίας των περιουσιακών στοιχείων και της απόσυρσης των επενδυτών. Εν προκειμένω, η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί μέρος των μεταρρυθμιστικών μέτρων για την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών των κανονιστικών ρυθμίσεων, που αποκαλύφθηκαν από την χρηματοπιστωτική κρίση, τα οποία δημοσιεύθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Ποιες είναι οι δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές;

Οι επενδύσεις των ιδιωτών στις χρηματοπιστωτικές αγορές διοχετεύονται σήμερα σε μεγάλο βαθμό προς «δέσμες» επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές. Τα προϊόντα αυτά μπορούν να λάβουν πληθώρα νομικών μορφών, που προσφέρουν στους ιδιώτες επενδυτές γενικώς συγκρίσιμες λειτουργίες:

- Προσφέρουν έκθεση σε υποκείμενα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά υπό μορφή δέσμης, πράγμα το οποίο τροποποιεί την έκθεση αυτή σε σύγκριση με άμεσες συμμετοχές·

- Η πρωταρχική τους λειτουργία είναι η συσσώρευση κεφαλαίου, αν και ορισμένα ενδέχεται να παρέχουν προστασία κεφαλαίου·

- Είναι εν γένει μελετημένα για τη μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη λιανική αγορά· και

- Διατίθενται στην αγορά απευθείας σε ιδιώτες επενδυτές, αν και ενδέχεται επίσης να πωλούνται σε ειδικευμένους επενδυτές.

Πολλοί μικροεπενδυτές εξετάζουν όλες τις σχετικές οικογένειες προϊόντων, προκειμένου να εντοπίσουν κατάλληλες επενδυτικές επιλογές. Η ευκαιρία αυτή διευκολύνεται όλο και περισσότερο από τις τράπεζες και άλλα συστήματα διανομής, που πωλούν ένα ευρύ φάσμα επενδυτικών προϊόντων. Στο πλαίσιο 1 περιγράφονται οι κυριότερες οικογένειες προϊόντων που εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία. Οι εν λόγω οικογένειες προϊόντων διαφέρουν ως προς την φορολογική τους αντιμετώπιση και τη μορφή των επενδυτικών προτάσεων. Η κατάλληλη επιλογή προϊόντος για τον συγκεκριμένο επενδυτή θα εξαρτηθεί καθοριστικά από τα χαρακτηριστικά του, τα οποία ποικίλλουν ανάλογα με την οικονομική κατάσταση και τις επενδυτικές ανάγκες, την οικογενειακή κατάσταση, την ηλικία, το φορολογικό προφίλ και τη διάθεση διακινδύνευσης.

Ο κατωτέρω κατάλογος δεν είναι διεξοδικός. Συνεχώς εμφανίζονται νέα επενδυτικά προϊόντα, τα οποία δεν είναι τα μόνα επενδυτικά προϊόντα που είναι πρόσφορα για τη λιανική αγορά. Ωστόσο, η περιγραφή και ο κατάλογος αποτελούν σημείο εκκίνησης, προκειμένου να επισημανθούν οι δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές για τους σκοπούς της παρούσας πρωτοβουλίας.

Πλαίσιο 1: Οικογένειες από δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές

Οι ακόλουθες περιγραφές προϊόντων είναι απλώς ενδεικτικές· στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπάρχουν σήμερα ευρέως αποδεκτοί νομικοί ορισμοί των εν λόγω οικογενειών προϊόντων.

- Επενδυτικά (ή αμοιβαία) κεφάλαια. Τα αμοιβαία κεφάλαια είναι μια μορφή συλλογικού επενδυτικού μέσου, που επενδύει τα συγκεντρωμένα κεφάλαια μεγάλου αριθμού επενδυτών έναντι καταβολής τέλους. Τα αμοιβαία κεφάλαια συγκεντρώνουν χρήματα από την πώληση «μεριδίων» του κεφαλαίου στους επενδυτές. Στην ΕΕ, τα αμοιβαία κεφάλαια μπορεί να είναι είτε ΟΣΕΚΑ («Οργανισμοί Συλλογικών Επενδύσεων σε Κινητές Αξίες», όπως έχουν εναρμονιστεί με την οδηγία για τους ΟΣΕΚΑ), είτε ρυθμιζόμενα σε εθνικό επίπεδο αμοιβαία κεφάλαια (μη εναρμονισμένα κεφάλαια ή μη ΟΣΕΚΑ).

- Επενδύσεις σε δέσμες ως ασφαλιστήρια ζωής. Σε ασφαλιστήρια ζωής μεταβλητής απόδοσης, ένα μέρος των ασφαλίστρων χρησιμοποιείται για την απόκτηση ασφαλιστικής κάλυψης ζωής (το ασφαλιζόμενο ποσό), ενώ το υπόλοιπο επενδύεται σε αμοιβαίο κεφάλαιο, π.χ. ΟΣΕΚΑ. Το κέρδος του ασφαλιστηρίου συνδέεται με την απόδοση των αμοιβαίων κεφαλαίων. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά προϊόντα ασφάλισης ζωής, τα ασφαλιστήρια μεταβλητής απόδοσης συνήθως δεν εγγυώνται την καταβολή προκαθορισμένου χρηματικού ποσού συγκεκριμένα στην περίπτωση θανάτου/επιβίωσης, αλλά αντιθέτως ένα ποσό το οποίο είναι πολλαπλάσιο της αξίας αγοράς ενός ή περισσοτέρων μεριδίων. Επομένως, εξ ορισμού, ο αντισυμβαλλόμενος αναλαμβάνει τον επενδυτικό κίνδυνο.

- Δομημένα χρεώγραφα λιανικής. Τα δομημένα χρεώγραφα βασίζονται σε ενιαίο χρεώγραφο, σε «καλάθι» χρεωγράφων, σε δείκτη, σε εμπόρευμα, σε έκδοση δανείου ή/και σε συνάλλαγμα, ή σε παράγωγά τους. Συνήθως, στα δομημένα χρεώγραφα μια επενδυτική τράπεζα υπόσχεται να καταβάλει, σε προκαθορισμένο χρόνο, κέρδη με βάση προκαθορισμένο τύπο. Τα περισσότερα δομημένα χρεώγραφα προσφέρουν πλήρη προστασία του επενδεδυμένου κεφαλαίου κατά τη λήξη τους, ενώ άλλα προσφέρουν αποδόσεις με μόχλευση, αλλά περιορισμένη ή καμία προστασία του αρχικού κεφαλαίου. Μπορεί να πωλούνται στους επενδυτές ως, μεταξύ άλλων, πιστοποιητικά, δομημένα ομόλογα ή τίτλοι επιλογής.

- Δομημένες προθεσμιακές καταθέσεις. Οι δομημένες προθεσμιακές καταθέσεις προσφέρουν έναν συνδυασμό προθεσμιακής κατάθεσης με ενσωματωμένο δικαίωμα ή δομή επιτοκίου. Είναι μελετημένα με σκοπό να επιτευχθεί ειδικό προφίλ κέρδους, το οποίο επιτυγχάνουν μέσω συναλλαγών σε παράγωγα, όπως συμβόλαια δικαιώματος προαίρεσης επί νομισμάτων και επιτοκίων.

Με τη διαδικασία παραγωγής και πώλησης αυτών των προϊόντων στους ιδιώτες επενδυτές ασχολείται ένα ευρύ φάσμα χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, που είναι εξαπλωμένα σε διάφορους τομείς του κλάδου των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών. Διαχειριστές αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστικές εταιρείες και εμπορικές και επενδυτικές τράπεζες συγκροτούν και διαχειρίζονται τα εν λόγω προϊόντα. Τα διανέμουν στους ιδιώτες επενδυτές είτε απευθείας, είτε μέσω δικτύου χρηματοοικονομικών διαμεσολαβητών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται οι χρηματιστές, οι ασφαλιστές και οι ανεξάρτητοι χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι.

Κίνδυνοι για τους ιδιώτες επενδυτές

Σε μια αγορά που λειτουργεί σωστά, ο ανταγωνισμός μεταξύ επενδυτικών προϊόντων μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη στους μικροεπενδυτές και την οικονομία εν γένει. Οι δυνάμεις του ανταγωνισμού μπορούν να εντείνουν τα κίνητρα ώστε να δημιουργηθούν και να διατεθούν προϊόντα που ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς και τις εξελισσόμενες ανάγκες των επενδυτών.

Η συγκέντρωση των επενδυτικών προϊόντων σε δέσμες μπορεί επίσης να αποφέρει συγκεκριμένα οφέλη, παραδείγματος χάριν, προσφέροντας στους μικροεπενδυτές ευκαιρίες να διασπείρουν τους κινδύνους ή να στοχεύσουν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα κινδύνου και απόδοσης, ή παρέχοντας πρόσβαση σε επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη διαχείρισης επενδύσεων, πράγμα το οποίο θα ήταν ανέφικτο ή δυσχερές σε άμεσες επενδύσεις.

Παρόλα ταύτα, υπάρχει έντονη ασυμμετρία ως προς την πληροφόρηση και την εμπειρογνωμοσύνη μεταξύ, αφενός, των παραγωγών και των διανομέων προϊόντων και, αφετέρου, των ιδιωτών επενδυτών, οι οποίοι κατά κανόνα εμφανίζουν σχετικά χαμηλό επίπεδο χρηματοοικονομικής ειδίκευσης. Η ίδια η συγκέντρωση των επενδύσεων σε «δέσμες» είναι δυνατόν να αυξήσει αυτή την ασυμμετρία, για παράδειγμα, αυξάνοντας την πολυπλοκότητα, πράγμα το οποίο καθιστά τα βασικά χαρακτηριστικά των επενδύσεων λιγότερο διαφανή, και εισάγοντας επιπρόσθετες στιβάδες κόστους, οι οποίες ενδέχεται να μην είναι εμφανείς εκ πρώτης όψεως.

Με αυτά τα δεδομένα, οι καταναλωτές είναι υποχρεωμένοι να βασίζονται σε έναν συνδυασμό πληροφοριών για τα προϊόντα, οι οποίες παρέχονται από τους παραγωγούς προϊόντων με υπηρεσίες όπως οι συμβουλές που παρέχονται από τους διανομείς και τους χρηματοοικονομικούς συμβούλους.

Η γνωστοποίηση ασαφών ή ελλιπών πληροφοριών μπορεί να αυξήσει την επιλογή προϊόντων που δεν ενδείκνυνται ή δεν έχουν γίνει ορθώς κατανοητά. Ομοίως, εάν οι διαδικασίες πώλησης και οι χρηματοοικονομικές συμβουλές δεν εστιάζονται στις ανάγκες του πελάτη, ενδέχεται να πωληθούν ακατάλληλα προϊόντα. Η τάση αυτή μπορεί να είναι επικρατέστερη σε περίπτωση που δεν εναρμονίζονται τα συμφέροντα των πωλητών και των αγοραστών, παραδείγματος χάριν, σε περίπτωση που οι δημιουργοί προϊόντων παρέχουν χρηματοοικονομικά κίνητρα στους διανομείς ή τους συμβούλους προκειμένου να πωλήσουν τα προϊόντα τους.

Αυτοί οι κίνδυνοι να ζημιωθεί ο επενδυτής, είτε υπό μορφή άμεσης οικονομικής ζημίας, είτε υπό μορφή κόστους ευκαιρίας λόγω ακατάλληλων επενδύσεων, ενδέχεται να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών σε δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές.

Κανονιστική ρύθμιση της γνωστοποίησης πληροφοριών για τα προϊόντα και της πώλησης δεσμών επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές

Λαμβανομένων υπόψη αυτών των πιθανών κινδύνων για τους ιδιώτες επενδυτές, έχουν θεσπιστεί κανονιστικές ρυθμίσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρατών μελών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το αντικείμενο των κανονιστικών ρυθμίσεων είναι τα ίδια τα προϊόντα, παραδείγματος χάριν, με τον περιορισμό της πρόσβασης των μικροεπενδυτών σε ορισμένους τύπους προϊόντων ή με την οριοθέτηση των περιουσιακών στοιχείων στα οποία μπορούν να επενδύσουν οι διαχειριστές ιδιωτικών επενδύσεων. Μολονότι έχει αποδειχθεί επιτυχής σε ορισμένους τομείς, είναι δύσκολο να εφαρμοστεί αποτελεσματικά αυτή η προσέγγιση, λόγω της εμφάνισης χρηματοοικονομικών καινοτομιών.

Επομένως, οι νομοθέτες έχουν εν γένει εστιαστεί στη βελτίωση της λήψης αποφάσεων από τους επενδυτές, επικεντρώνοντας τους κανόνες σε δύο πεδία:

- τη μορφή και το περιεχόμενο των βασικών πληροφοριών για τους επενδυτές, καθώς και του συναφούς διαφημιστικού υλικού, που παρέχονται στους επενδυτές πριν αποφασίσουν να επενδύσουν. Δίνεται αυξανόμενη σημασία στις συνοπτικές πληροφορίες, που περιγράφουν τα βασικά χαρακτηριστικά της επενδυτικής πρότασης (κόστος, αναμενόμενος κίνδυνος-ανταμοιβή κ.λπ.) και οι οποίες αποσκοπούν στην κάλυψη των αναγκών πληροφόρησης των μικροεπενδυτών·

- τους κανόνες δεοντολογίας των διανομέων προϊόντων, και την αποφυγή, τη διαχείριση και τη γνωστοποίηση συγκρούσεων συμφερόντων κατά τη διαδικασία πώλησης ή παροχής συμβουλών ( κανόνες πώλησης ).

Οι κανόνες αυτοί δεν εγγυώνται ορθές επενδυτικές αποφάσεις. Ούτε είναι σε θέση να προστατεύσουν από δυσμενή επενδυτικά αποτελέσματα, δεδομένου του κινδύνου της αγοράς που είναι αναπόσπαστος από τα περισσότερα επενδυτικά προϊόντα. Ωστόσο, μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο να βρεθούν οι επενδυτές ενώπιον επιζήμιων αποτελεσμάτων για τα οποία δεν είχαν προειδοποιηθεί.

Ουσιώδες συμπλήρωμα αυτών των κανόνων είναι η σημερινή προσπάθεια να βελτιωθεί το επίπεδο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης των μικροεπενδυτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε λιγότερο ειδικευμένοι επενδυτές να αποκτήσουν τα εφόδια για να λαμβάνουν χρηματοοικονομικές αποφάσεις εν επιγνώσει. Παρόλα ταύτα, η χρηματοοικονομική εκπαίδευση δεν είναι δυνατόν να απαλλάσσει τους δημιουργούς και διαμεσολαβητές επενδυτικών προϊόντων από τις ευθύνες τους.

2. Ανταποκρίνεται το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο στον σκοπό του;

Το κοινοτικό δίκαιο περιέχει πολλές ανόμοιες διατάξεις οι οποίες αφορούν τα ιδρύματα που δημιουργούν, διανέμουν και πωλούν δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές.

Η κανονιστική ρύθμιση των υποχρεωτικών πληροφοριών και των πρακτικών πώλησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο επιτυγχάνεται με τον συνδυασμό τομεακών οδηγιών στους τομείς των χρεωγράφων, των ασφαλίσεων και των αμοιβαίων κεφαλαίων· και με διατομεακή νομοθεσία που αφορά συγκεκριμένα κυκλώματα πωλήσεων ή εμπορικές πρακτικές. Οι περισσότερες τομεακές οδηγίες περιέχουν διατάξεις σχετικά με τη γνωστοποίηση πληροφοριών, οι οποίες συμπληρώνονται, όπου χρειάζεται, από διατάξεις της διατομεακής νομοθεσίας. Όσον αφορά τη ρύθμιση των πωλήσεων και της παροχής συμβουλών δεσπόζουν δύο σημαντικές νομοθετικές πράξεις: η οδηγία για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID) και η οδηγία σχετικά με την ασφαλιστική διαμεσολάβηση (IMD). Οι εν λόγω οδηγίες περιέχουν κανόνες, μεταξύ άλλων, σχετικά με τους κανόνες δεοντολογίας στο σημείο πώλησης, καθώς και τη διαχείριση και τη γνωστοποίηση συγκρούσεων συμφερόντων.

Όπως φαίνεται στον πίνακα 1, το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα κατακερματισμένο «συνονθύλευμα κανονιστικών ρυθμίσεων» στο κοινοτικό δίκαιο. Οι δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές υπόκεινται σε διαφορετικούς κανόνες όσον αφορά τη γνωστοποίηση πληροφοριών για τα προϊόντα και τις πρακτικές πώλησης, ανάλογα με τη νομική μορφή που έχουν ή το κύκλωμα μέσω του οποίου πωλούνται. Εξάλλου, ορισμένα προϊόντα και κυκλώματα διανομής δεν καλύπτονται επί του παρόντος από το κοινοτικό δίκαιο.

Πίνακας 1 : Κοινοτικές διατάξεις για τη γνωστοποίηση πληροφοριών και την πώληση, που αφορούν τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές

Οδηγία MiFID (βάσει της οδηγίας MiFID, ισχύουν για τους διαμεσολαβητές υψηλές απαιτήσεις πληροφόρησης για τα προϊόντα, όταν πωλούν χρηματο-οικονομικά μέσα) | Οδηγία IMD για ορισμένες απαιτήσεις πληροφόρησης για τα προϊόντα | Οδηγία MiFID (βάσει της οδηγίας MiFID, ισχύουν για τους διαμεσολαβητές υψηλές απαιτήσεις πληροφόρησης για τα προϊόντα, όταν πωλούν χρηματο-οικονομικά μέσα) |

Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο ή οδηγία για την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών |

Κανόνες πώλησης | Οδηγία MiFID | Οδηγία MiFID | Οδηγία IMD | Οδηγία MiFID | Κανείς κανόνας σε επίπεδο ΕΕ |

Οδηγία ΟΣΕΚΑ |

Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο ή οδηγία για την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών |

Είναι ανησυχητικό το «συνονθύλευμα κανονιστικών ρυθμίσεων»;

Από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο που έχουμε αποκτήσει λείπει η συνέπεια και η προσαρμογή στη σύγχρονη αγορά ιδιωτικών επενδύσεων. Οι ασυνέπειες και τα κενά των τομεακών διατάξεων κλονίζουν την πεποίθηση ότι το επίπεδο προστασίας των επενδυτών είναι αρκετά υψηλό για όλα τα προϊόντα.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα αποτελεσματικής γνωστοποίησης πληροφοριών, εστιασμένων στον καταναλωτή, και πωλήσεων επικεντρωμένων στις ανάγκες του καταναλωτή, όπου παρασχέθηκαν κατάλληλες συστάσεις. Παρόλα ταύτα, έχουν υπάρξει πολλές περιπτώσεις ζημιών, εξ αιτίας ελαττωματικού σχεδιασμού των προϊόντων και ελλιπούς πληροφόρησης ή αντιδεοντολογικών πρακτικών πώλησης. Εξακολουθούν να πωλούνται ακατάλληλα προϊόντα με αντικανονικές πρακτικές. Οι μικροεπενδυτές εξακολουθούν να αγοράζουν προϊόντα, χωρίς να κατανοούν πλήρως τα χαρακτηριστικά τους.

Είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί η έκταση των ζημιών των επενδυτών, εν μέρει διότι συχνά είναι υπό τη μορφή κόστους ευκαιρίας. Στην εκτίμηση επιπτώσεων συνοψίζονται τα στοιχεία και η πραγματογνωμοσύνη των ενδιαφερομένων, όπως είναι οι καταναλωτές και οι εκπρόσωποι των καταναλωτών, οι εθνικοί ρυθμιστικοί φορείς και οι συντελεστές της αγοράς. Από αυτά επιβεβαιώνεται η άποψη ότι οι ελλείψεις στις κανονιστικές ρυθμίσεις καταλήγουν σε σημαντικές ζημίες εις βάρος των επενδυτών.

Προβλήματα των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη γνωστοποίηση βασικών πληροφοριών στους επενδυτές

Υπάρχουν σημαντικές ασυνέπειες όσον αφορά τη μορφή και το περιεχόμενο των συνοπτικών πληροφοριών για εν γένει συγκρίσιμα προϊόντα. Δεν υπάρχει συνεπής προσέγγιση ως προς την παροχή βασικών πληροφοριών στους μικροεπενδυτές για το τελικό κόστος, τους κινδύνους και ανταμοιβές των προϊόντων, καθώς και τους όρους που συνοδεύουν τις εγγυήσεις κεφαλαίου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι καταναλωτές έχουν μπροστά τους πληροφορίες που είναι πολύ τεχνικές, δυσνόητες ή με κακή παρουσίαση, πράγμα το οποίο τους επιβαρύνει με υπερπληροφόρηση. Σε άλλες περιπτώσεις, οι ισχύουσες τομεακές υποχρεώσεις γνωστοποίησης πληροφοριών δεν λειτουργούν ορθά για τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για τους ιδιώτες επενδυτές, όπως συμβαίνει στον τομέα των ασφαλίσεων, όπου οι απαιτήσεις υποχρεωτικής γνωστοποίησης είναι μελετημένες για ολόκληρο το περιβάλλον ασφαλιστικών προϊόντων, και όχι εκείνων με επενδυτική λειτουργία. Σε άλλες περιπτώσεις ακόμη, λείπουν παντελώς οι ευρωπαϊκοί κανόνες, όπως συμβαίνει με τις δομημένες προθεσμιακές καταθέσεις. Αυτές οι ασυνέπειες λειτουργούν ως εμπόδιο για την αποτελεσματική σύγκριση των χαρακτηριστικών διαφόρων τύπων προϊόντων και, ως εκ τούτου, για την ποιότητα των επενδυτικών αποφάσεων.

Με την επέλευση της χρηματοοικονομικής κρίσης φάνηκε η σπουδαιότητα της αποτελεσματικής γνωστοποίησης πληροφοριών σε αυτά τα πεδία. Προέκυψαν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την κατανόηση από πλευράς των επενδυτών του ενδεχομένου να υπάρξουν κίνδυνοι αρνητικών εξελίξεων και κίνδυνοι αντισυμβαλλομένου που είναι εγγενείς στις εγγυήσεις ορισμένων προϊόντων.

Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει να αντικατασταθεί το απλοποιημένο ενημερωτικό δελτίο, που απαιτείται σήμερα βάσει της οδηγίας για τους ΟΣΕΚΑ, από συνοπτικότερες και σαφέστερες υποχρεωτικές πληροφορίες, με καλύτερη εστίαση στην επενδυτή, και συγκεκριμένα, από το έγγραφο με «βασικές πληροφορίες για τους επενδυτές». Το εν λόγω έγγραφο καταρτίζεται με ενεργό συμμετοχή των ενδιαφερομένων και έχει συμπεριλάβει αυστηρές δοκιμές των σχεδίων γνωστοποίησης πληροφοριών με τη συμμετοχή των μικροεπενδυτών. Οι εργασίες αυτές αποτελούν μέτρο σύγκρισης για τη διαδικασία κατάρτισης βελτιωμένων υποχρεωτικών πληροφοριών για ολόκληρη τη λιανική αγορά επενδυτικών προϊόντων σε δέσμες.

Αδυναμίες των κανονιστικών ρυθμίσεων για τις πρακτικές πώλησης

Με τις ευρωπαϊκές διατάξεις για τις πρακτικές πώλησης επιδιώκεται να εξασφαλιστεί ότι, αφενός, οι διανομείς ενεργούν σύμφωνα με την επαγγελματική δεοντολογία, και επικεντρώνονται στις ανάγκες του επενδυτή όταν πωλούν ή διαφημίζουν προϊόντα και ότι, αφετέρου, αποφεύγονται, υπόκεινται σε διαχείριση ή και γνωστοποιούνται οι συγκρούσεις συμφερόντων. Το ζήτημα αυτό είναι καίριας σημασίας. Με μια πρόσφατη έρευνα μεταξύ των συμβούλων επενδύσεων διαπιστώθηκε ότι 72% από εκείνους που απήντησαν πιστεύουν ότι ο τρόπος με τον οποίο είναι διαρθρωμένες οι προμήθειες πωλήσεων μπορεί να επηρεάσει τα προϊόντα που πωλούνται στον επενδυτή[2].

Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες διαφορές στο σύνολο κανόνων που εφαρμόζονται βάσει των δύο σημαντικών πράξεων του κοινοτικού δικαίου στο εν λόγω πεδίο, τις οδηγίες MiFID και IMD. Όσον αφορά τις συγκρούσεις συμφερόντων, η οδηγία MiFID εισήγαγε ένα ειδικευμένο καθεστώς για την αποφυγή, τη διαχείριση και τη γνωστοποίηση συγκρούσεων συμφερόντων, και περιλαμβάνει λεπτομερείς διατάξεις όσον αφορά την καταβολή αντιπαροχών στους διαμεσολαβητές. Αντιθέτως, η οδηγία IMD δεν περιλαμβάνει αντίστοιχους κανόνες για τη σύγκρουση συμφερόντων ή τις αντιπαροχές. Επιβάλλει στους διαμεσολαβητές να πληροφορούν τον πελάτη αν δίνουν συμβουλές βάσει αμερόληπτης ανάλυσης (χρησιμοποιώντας αρκετά μεγάλο αριθμό ασφαλιστηρίων συμβολαίων) ή αν έχουν συμβατικές υποχρεώσεις έναντι μίας ή περισσοτέρων ασφαλιστικών επιχειρήσεων.

Η πείρα τόσο από την οδηγία MiFID, όσο και από την οδηγία IMD παραμένει περιορισμένη. Παρόλα ταύτα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβληματίζεται μήπως οι ασυνέπειες στα πρότυπα πώλησης που αφορούν τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, τα οποία προβλέπονται σε αυτές τις δύο οδηγίες, αυξάνουν το ενδεχόμενο ζημιών για τους επενδυτές και κανονιστικής διαμεσολάβησης.

Ορισμένα προϊόντα και κυκλώματα διανομής δεν καλύπτονται από τις εν λόγω οδηγίες. Οι άμεσες πωλήσεις από τους παραγωγούς προϊόντων (για παράδειγμα, διαχειριστές κεφαλαίων ή ασφαλιστικές εταιρείες) δεν υπόκεινται στο ίδιο σύνολο κανόνων όπως οι πωλήσεις από διαμεσολαβητές. Επιπλέον, δεν υπάρχουν ευρωπαϊκοί κανόνες σχετικά με τη διανομή δομημένων προθεσμιακών καταθέσεων, οι οποίες δεν είναι χρηματοοικονομικά μέσα, όπως ορίζονται στην οδηγία MiFID. Αυτά τα κενά δημιουργούν άνισες συνθήκες ανταγωνισμού.

3. Θα βελτιώσουν τα αποτελέσματα οι αλλαγές της ευρωπαϊκής νομοθεσίας;

Αυτές οι αδυναμίες είναι αποτέλεσμα των νομοθετικών ασυνεπειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή οφείλονται σε άλλες αιτίες, όπως στη χαλαρή επιβολή τους; Μπορούν οι ελλείψεις του κοινοτικού δικαίου να αντισταθμιστούν επαρκώς από ενέργειες των κρατών μελών ή των σχετικών κλάδων;

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη αντιμετωπίσει τις ασυνέπειες και τα κενά του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου, επιβάλλοντας επιπρόσθετες απαιτήσεις για υποχρεωτικές πληροφορίες και πρακτικές πωλήσεων σε εθνικό επίπεδο. Οι παραγωγοί και οι διανομείς σε πολλούς τομείς έχουν επίσης ενεργήσει, ώστε να αυξήσουν τα έγγραφα γνωστοποίησης πληροφοριών και να προωθήσουν υπεύθυνες διαδικασίες πώλησης και παροχής συμβουλών, μέσω κανόνων δεοντολογίας και δηλώσεων βέλτιστης πρακτικής.

Ωστόσο, αυτές οι αντιμετωπίσεις, κατ’ ανάγκην, είναι γεωγραφικά περιορισμένες. Δεν μπορούν να αποτελέσουν συντονισμένη ή συστηματική ανταπόκριση στις ελλείψεις του ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου. Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές εμποδίζονται, από τις ασυνέπειες του κοινοτικού δικαίου, στις προσπάθειές τους να επιφέρουν μεγαλύτερη συνοχή, ιδίως στις περιπτώσεις όπου οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου δεν επιτρέπουν τη θέσπιση επιπρόσθετων εθνικών μέτρων. Αυτό ισχύει ακόμη και για την περίπτωση των προϊόντων που πωλούνται κυρίως σε τοπική βάση.

Συν τοις άλλοις, η εθνική αντιμετώπιση ενδέχεται να αποτελέσει εμπόδιο στη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Για εκείνα τα προϊόντα για τα οποία δεν υπάρχουν σήμερα επίσημες διατάξεις για την εναρμόνιση των όρων διασυνοριακής διανομής, η ύπαρξη συνεπέστερων κοινοτικών κανόνων σχετικά με τη γνωστοποίηση πληροφοριών και τις πρακτικές πωλήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενδέχεται να άρει ορισμένα εμπόδια για τη διασυνοριακή λιανική διάθεση.

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι απαιτείται ανάληψη αποφασιστικής δράσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη συστηματική και συντονισμένη αντιμετώπιση των κινδύνων που συνεπάγεται το κατακερματισμένο πλαίσιο κανονιστικών ρυθμίσεων για δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές. Είναι αναγκαία η μεγαλύτερη συνοχή του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού περιβάλλοντος, προκειμένου να διαμορφωθεί ασφαλές και βιώσιμο ρυθμιστικό περιβάλλον σε ολόκληρη την Ευρώπη, και να υπάρξει συμβολή στην ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

4. Τι προτείνει η ευρωπαϊκή επιτροπή;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι το υπάρχον τομεακό συνονθύλευμα πρέπει να αντικατασταθεί από οριζόντια προσέγγιση τόσο των υποχρεωτικών πληροφοριών, όσο και των πρακτικών πώλησης. Με την προσέγγιση αυτή θα προωθηθούν συνεπή αποτελέσματα, ανεξάρτητα από τη νομική μορφή του προϊόντος ή του κυκλώματος διανομής που χρησιμοποιείται, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί στις συνεχιζόμενες καινοτομίες στη λιανική αγορά.

Μια προσέγγιση βασισμένη στην τροποποίηση της ισχύουσας τομεακής νομοθεσίας και στη θέσπιση νέας νομοθεσίας σε τομείς όπου δεν υπάρχει σήμερα φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, ότι επιφέρει λιγότερη αναστάτωση στις υφιστάμενες απαιτήσεις. Ωστόσο, θα ήταν λιγότερο αποτελεσματική για τη διαμόρφωση συνεπούς και συνεκτικής προσέγγισης και θα διαιώνιζε τον κίνδυνο ελλιπούς ή παρωχημένης κάλυψης, για την οποία θα χρειαζόταν περαιτέρω παρέμβαση σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

Τα οριζόντια μέτρα δεν αποκλείουν την πρόβλεψη κάποιας προσαρμογής των κανονιστικών απαιτήσεων, ώστε να αντικατοπτρίζουν αντικειμενικές διαφορές των χαρακτηριστικών των προϊόντων. Τα οριζόντια μέτρα, υπό τη μορφή νομοθεσίας τύπου Lamfalussy, μπορούν να συνδυάζουν ενιαίες αρχές και βασικές απαιτήσεις για όλα τα σχετικά προϊόντα ή τους συντελεστές, δίνοντας ταυτοχρόνως τη δυνατότητα να προσαρμοστεί το λεπτομερές περιεχόμενο και η μορφή των απαιτήσεων στις ιδιαιτερότητες των διαφόρων προϊόντων.

Ποια θα είναι η μορφή της οριζόντιας προσέγγισης;

Στο ακόλουθο τμήμα παρουσιάζεται η σκοπούμενη προσέγγιση για τη διαμόρφωση οριζόντιων κανόνων όσον αφορά, αφενός, την κατάρτιση βασικών πληροφοριών από τους παραγωγούς δεσμών επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές και, αφετέρου, την πώληση των εν λόγω προϊόντων από διαμεσολαβητές ή οιονδήποτε άλλο διανομέα, συμπεριλαμβανομένου του δημιουργού του προϊόντος. Προβλέπονται χωριστές νομοθετικές πρωτοβουλίες για τα δύο πεδία δράσης – κυρίως, διότι με την πώληση και τη δημιουργία των προϊόντων ασχολούνται διαφορετικές οντότητες. Αυτές οι χωριστές πράξεις θα χρειαστεί να συναρμόζονται αποτελεσματικά μεταξύ τους.

Βασικές πληροφορίες για τους επενδυτές, που παρέχονται από τους δημιουργούς προϊόντων

Η οριζόντια προσέγγιση σε αυτό το πεδίο συνεπάγεται την κατάρτιση νέας νομοθετικής πράξης, η οποία θα αντικαταστήσει ή θα ενσωματώσει τις σχετικές διατάξεις των υφιστάμενων τομεακών κανόνων και θα τους επεκτείνει σε προϊόντα για τα οποία δεν υφίστανται επί του παρόντος κανόνες.

Περιγράφονται κατωτέρω τα βασικά στοιχεία οριζόντιας νομοθετικής πράξης για τις δέσμες προϊόντων.

Πλαίσιο 2: Βασικές πληροφορίες για τους επενδυτές Αντικείμενο: Στόχος είναι να επιτευχθεί όσο το δυνατόν υψηλότερος βαθμός εναρμόνισης και τυποποίησης των βασικών πληροφοριών για τους ιδιώτες επενδυτές, ώστε να υπάρχει δυνατότητα σύγκρισης μεταξύ των προϊόντων, αν και με κάποια προσαρμογή των λεπτομερών κανόνων στις ιδιαιτερότητες των προϊόντων. Πεδίο εφαρμογής Η νέα οριζόντια νομοθετική πράξη θα ισχύει για όλους τους παραγωγούς δεσμών επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, και αυτό ανεξάρτητα από το αν το προϊόν είναι υπό μορφή αναπαραγωγής άλλου υποκειμένου προϊόντος, όπως όταν χρησιμοποιούνται «συσκευασίες» προϊόντων. Τα προϊόντα που θα περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής θα είναι εκείνα που εμπίπτουν στον ορισμό για τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, όπως σκιαγραφούνται προσωρινά στο τμήμα 1. Αρχές με βάση τις οποίες θα σχεδιάζονται οι βασικές πληροφορίες για τους επενδυτές Οι πληροφορίες για τα προϊόντα πρέπει να είναι ακριβείς, σαφείς και μη παραπλανητικές. Πρέπει να είναι κατανοητές από τους επενδυτές στους οποίους απευθύνονται, οι οποίοι συχνά έχουν μικρή ή καμία πείρα από επενδύσεις. Πρέπει να περιέχουν τις αναγκαίες πληροφορίες για τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων εν επιγνώσει, π.χ. να καλύπτουν τις αποδόσεις και τους κινδύνους, τις επιβαρύνσεις, τις εγγυήσεις και τον τρόπο λειτουργίας του προϊόντος, για παράδειγμα την ύπαρξη καθορισμένων ημερομηνιών λήξης). Όσο το δυνατόν περισσότερο, πρέπει να είναι μελετημένες με τυποποιημένο τρόπο, ώστε να προωθούνται οι συγκρίσεις μεταξύ των προϊόντων. Πρέπει να παρουσιάζονται σε κατάλληλο μορφότυπο για τους μικροεπενδυτές: πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο συνοπτικές και απλές (αλλά να περιέχουν όλες τις βασικές πληροφορίες), και να υποβληθούν σε εκτενείς δοκιμές από τους επενδυτές, ώστε να εξασφαλιστεί ότι λειτουργούν όπως προβλέπεται. Οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται στον επενδυτή εγκαίρως, ούτως ώστε να είναι σε θέση να επηρεάσουν την απόφαση ως προς την αγορά της επένδυσης. Όλοι όσοι πωλούν δέσμες επενδυτικών προϊόντων στους ιδιώτες επενδυτές θα πρέπει να έχουν την υποχρέωση να παρέχουν στον επενδυτή τις υποχρεωτικές πληροφορίες που διαθέτει ο παραγωγός του προϊόντος. Η εν λόγω υποχρέωση θα ισχύει τόσο για τους διαμεσολαβητές, όσο και για τους παραγωγούς που πωλούν τα δικά τους προϊόντα, και αυτό ανεξάρτητα από το αν προσφέρεται υπηρεσία, όπως παροχή συμβουλών, σε συνδυασμό με την πραγματοποίηση της πώλησης. Οι όποιες συναφείς διαφημιστικές ανακοινώσεις πρέπει να είναι ακριβείς, σαφείς και μη παραπλανητικές, πρέπει δε να διακρίνονται σαφώς από τις υποχρεωτικές πληροφορίες, όντας ταυτοχρόνως απολύτως συνεπείς προς αυτές. |

- Οι πρόσφατες εργασίες για τη θέσπιση βασικών πληροφοριών για τους επενδυτές στην οδηγία για τους ΟΣΕΚΑ αποτελεί σαφές μέτρο σύγκρισης του προτύπου για τις υποχρεωτικές πληροφορίες, το οποίο επιδιώκεται να επεκταθεί και σε άλλες δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, μολονότι αυτές οι πληροφορίες θα χρειαστεί να προσαρμοστούν ώστε να αντικατοπτρίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις νομικές μορφές των άλλων προϊόντων. Άλλες εργασίες της Επιτροπής, όπως οι εργασίες σχετικά με το «δελτίο τυποποιημένων ευρωπαϊκών πληροφοριών καταναλωτικής πίστης» όπως προβλέπεται στην οδηγία για την καταναλωτική πίστη, μπορούν επίσης να προσφέρουν διδάγματα σχετικά με την αξία των τυποποιημένων πληροφοριών πριν από τη σύναψη της σύμβασης για τους καταναλωτές.

Πώληση δεσμών επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές από διαμεσολαβητές και άλλους διανομείς

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει ότι η σωστή προσέγγιση είναι να εφαρμοστούν οι ίδιες νομικές απαιτήσεις για όλες τις πωλήσεις δεσμών επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, ανεξαρτήτως του κυκλώματος διανομής που χρησιμοποιείται. Οι διατάξεις της οδηγίας MiFID σχετικά με την επαγγελματική δεοντολογία και τις συγκρούσεις συμφερόντων αποτελούν σαφές μέτρο σύγκρισης για τις εν λόγω απαιτήσεις. Η επέκταση των εν λόγω μέτρων σε όλες τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές θα μπορούσε να επιτευχθεί με επέκταση του πεδίου εφαρμογής των σχετικών διατάξεων της οδηγίας MiFID, ούτως ώστε να εφαρμόζονται για όλες τις οντότητες που πωλούν τα σχετικά προϊόντα.

Τα βασικά στοιχεία της οριζόντιας προσέγγισης όσον αφορά τις πρακτικές πώλησης θα είναι τα ακόλουθα:

Πλαίσιο 3: Οριζόντια προσέγγιση για την κανονιστική ρύθμιση των πρακτικών πώλησης Πεδίο εφαρμογής Οι διατάξεις για τη συνεπή επαγγελματική δεοντολογία, τις αντιπαροχές και τις συγκρούσεις συμφερόντων, με την οδηγία MiFID ως μέτρο σύγκρισης, θα εφαρμόζονται σε όλους όσους πωλούν δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, ανεξαρτήτως του αν η οντότητα είναι διαμεσολαβητής ή ο ίδιος ο παραγωγός του προϊόντος. Στις λεπτομερείς απαιτήσεις ενδεχομένως θα χρειαστεί να λαμβάνεται υπόψη η προσφερόμενη υπηρεσία (παροχή συμβουλών, διαβίβαση εντολών). Αρχές Οι πρακτικές πώλησης πρέπει να εστιάζονται στη δίκαιη μεταχείριση των επενδυτών. Σε περίπτωση που παρέχονται επενδυτικές συμβουλές στους επενδυτές, ο σύμβουλος πρέπει να προβαίνει στις αναγκαίες ενέργειες ώστε να εξασφαλίζει ότι τα πωλούμενα προϊόντα αντιστοιχούν στο προφίλ και τις ανάγκες του επενδυτή, και ότι ο επενδυτής κατανοεί τη φύση της υπηρεσίας που παρέχεται από τον σύμβουλο. Εάν ένα προϊόν πωλείται χωρίς την εν λόγω παροχή συμβουλών, πρέπει να ανακοινώνονται σαφώς τα όρια της παρεχόμενης υπηρεσίας και οι κίνδυνοι για τον επενδυτή. Σε ορισμένες περιστάσεις όμως, μπορεί ακόμη να απαιτείται εκτίμηση της καταλληλότητας του προϊόντος για τις ανάγκες των επενδυτών. Τόσο για τις πωλήσεις με παροχή συμβουλών, όσο και χωρίς παροχή συμβουλών, οι συγκρούσεις συμφερόντων δεν πρέπει να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στους επενδυτές. Θα πρέπει, κατά το δυνατόν, να αποφεύγονται, ή να εντοπίζονται, να υπόκεινται σε διαχείριση και να γνωστοποιούνται κατά τρόπο κατανοητό για τους επενδυτές. Τόσο για τις πωλήσεις με παροχή συμβουλών, όσο και χωρίς παροχή συμβουλών, οι επενδυτές πρέπει να λαμβάνουν σαφείς και αποτελεσματικές πληροφορίες όσον αφορά τις ρυθμίσεις περί αμοιβών, καθώς και όλες τις επιβαρύνσεις, τις προμήθειες ή τα έξοδα που καταβάλλονται, υπό μορφή που μπορούν να χρησιμοποιήσουν. Εκείνοι που εκτιμούν την καταλληλότητα των προϊόντων πρέπει να κατανοούν πλήρως τα εν λόγω προϊόντα και τα χαρακτηριστικά τους. |

- Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις για τη διαμόρφωση οριζόντιας προσέγγισης;

Αν και η γενική έννοια της δέσμης επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές είναι σχετικά σαφής, θα χρειαστεί γενικός ορισμός, επαρκώς ακριβής, ώστε να αποφευχθεί η έλλειψη ασφάλειας δικαίου και η κανονιστική διαμεσολάβηση. Αυτός ο γενικός ορισμός θα χρειαστεί να συμπληρώνεται από σαφή προσδιορισμό των προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι αυτό αποτελεί πρόκληση.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θεωρεί ανυπέρβλητα αυτά τα προβλήματα ορισμού. Στη συνέχεια που θα δοθεί στην παρούσα ανακοίνωση, θα διαμορφωθεί γενικός ορισμός, ο οποίος θα συμπληρωθεί από «λευκό κατάλογο» των προϊόντων που εμπίπτουν ή όχι στο πεδίο εφαρμογής.

Η δεύτερη βασική πρόκληση θα είναι η συνάρθρωση της νέας ή των νέων νομοθετικών πράξεων με την κειμένη τομεακή νομοθεσία. Με τα νέα οριζόντια μέτρα πρέπει στην πράξη να καταργηθούν, καθώς και να αντικατασταθούν, όλα τα σχετικά υφιστάμενα μέτρα, ούτως ώστε να αποφευχθεί η επιβολή αλληλεπικαλυπτόμενων απαιτήσεων.

Θα υπάρξουν επίσης σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την κατάρτιση λεπτομερών προτάσεων για τη γνωστοποίηση πληροφοριών, παραδείγματος χάριν, όσον αφορά τη συνεπή γνωστοποίηση των επιβαρύνσεων, των κινδύνων και των ενδεχομένων ανταμοιβών από τα προϊόντα, εφόσον τα υποκείμενα προϊόντα ενδέχεται να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ως προς τον τρόπο λειτουργίας τους. Η πείρα από την κατάρτιση των βελτιωμένων πληροφοριών για την οδηγία «ΟΣΕΚΑ» έχει δείξει ότι αυτό προϋποθέτει σημαντική λεπτομερή τεχνική εργασία και υποβολή των προτάσεων σε δοκιμές από τους επενδυτές.

Η διαμόρφωση καλύτερων κανονιστικών ρυθμίσεων αυτή καθαυτή δεν αποτελεί επαρκή προϋπόθεση για την επίτευξη των αποτελεσμάτων που επισημαίνονται εδώ. Θα έχει ζωτική σημασία η αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ των εθνικών εποπτικών αρχών και η συνεπής και αποτελεσματική εποπτεία των απαιτήσεων από πλευράς τους. Προκειμένου να αξιοποιηθούν οι βελτιώσεις των κανονιστικών ρυθμίσεων, θα χρειαστεί επίσης καθαρή εστίαση του κλάδου στις ανάγκες των επενδυτών, καθώς και βελτιώσεις των χρηματοοικονομικών ικανοτήτων των μικροεπενδυτών.

5. Συμπέρασμα

Μετά την επέλευση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, θα χρειαστεί να τεθούν τα θεμέλια για τη μελλοντική επάνοδο των επενδυτών στις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές: οι άνθρωποι θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται να αποταμιεύουν και να επενδύουν, όπως και θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται ασφαλή προϊόντα, με καλή διαχείριση, τα οποία να μπορούν να κατανοήσουν, για τα οποία τους γνωστοποιούνται αποτελεσματικές πληροφορίες και τα οποία τους πωλούνται με ορθές πρακτικές πώλησης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές επιτελούν σημαντική λειτουργία, αφενός, προσφέροντας ένα φάσμα αποτελεσματικών επενδυτικών μέσων για τις αγορές λιανικής και, αφετέρου, προωθώντας την αποτελεσματικότητα των αγορών κεφαλαίων. Στο πλαίσιο αυτό, οι παραγωγοί και οι διαμεσολαβητές των προϊόντων έχουν να διαδραματίσουν ζωτικό ρόλο στη διαμόρφωση αποτελεσματικών και αποδοτικών λιανικών αγορών, βοηθώντας τους πιθανούς επενδυτές να επιλέξουν επενδύσεις που εξυπηρετούν τις ανάγκες τους. Οι παραγωγοί και οι διαμεσολαβητές των προϊόντων χρειάζεται, φυσικά, να αμείβονται για τους ρόλους αυτούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι δεν μπορεί να δημιουργηθεί βιώσιμο και ικανοποιητικό κανονιστικό περιβάλλον για την πώληση και τη γνωστοποίηση πληροφοριών όσον αφορά τις δέσμες επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές, αν δεν αντιμετωπιστούν οι εδραιωμένες διαφορές που απορρέουν από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά τη διαμόρφωση αυτής της νέας προσέγγισης, τις οποίες θα αντιμετωπίσουν τόσο οι εποπτικές αρχές κατά την επιβολή της, όσο και ο κλάδος κατά την ενσωμάτωση των νέων απαιτήσεων. Θα πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι επιπτώσεις στο κόστος. Η οριζόντια διατομεακή προσέγγιση συνεπάγεται επίσης την αναγκαιότητα για σημαντικό επιπρόσθετο συντονισμό και διάλογο μεταξύ των υφισταμένων τομεακών εποπτικών αρχών, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί συνεπής ερμηνεία και αποτελεσματική δέσμευση από τους αντίστοιχους κλάδους τους οποίους εποπτεύουν.

Επόμενες ενέργειες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αρχίσει τώρα να επεξεργάζεται λεπτομερείς προτάσεις για τη διαμόρφωση της νομοθετικής προσέγγισης που σκιαγραφείται στην παρούσα ανακοίνωση. Οι εργασίες θα περιλαμβάνουν:

- Συγκέντρωση, από επιτροπές των αρχών των κρατών μελών, εθνικές επιτροπές και άλλες ομάδες ενδιαφερομένων, τεχνικών πληροφοριών που θα βοηθήσουν στην προετοιμασία των εν λόγω μέτρων·

- Δρομολόγηση μελετών που θα συμβάλουν στην εκπόνηση των νομοθετικών μέτρων και της περαιτέρω εκτίμησης επιπτώσεων·

- Δημοσίευση, έως το τέλος του 2009, ενός πρώτου σχεδιαγράμματος με την πιθανή μορφή και το περιεχόμενο των μέτρων που περιγράφονται ανωτέρω. Το εν λόγω έγγραφο θα αποτελέσει αντικείμενο διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερομένους.

[1] Θα χρειαστεί περαιτέρω ανάλυση προκειμένου να διευκρινιστεί η ακριβής εφαρμογή των απαιτήσεων ανάλογα με τη μορφή του δομημένου προϊόντος, δεδομένου ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πιθανό να εφαρμόζονται οι υφιστάμενες απαιτήσεις.

[2] CFA Institute European Union Member Poll on Executive Compensation and Retail Investment Products, Ιανουάριος 2009.