Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Στρατηγική για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(2002/C 221/10)

Στις 31 Μαΐου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23.3 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης σχετικά με την "Στρατηγική για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης".

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 2002 (εισηγήτρια κ. Lοpez Almendariz).

Κατά τη 391η σύνοδο ολομέλειάς της 29ης και 30ής Μαΐου 2002 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 103 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες (που θα αποκαλούνται στο εξής ΕΑΠ), δηλαδή τα υπερπόντια γαλλικά διαμερίσματα, οι Αζόρες, η Μαδέιρα και οι Κανάριοι Νήσοι, αποτελούν αυτοδικαίως μέρος της ΕΕ και αντιμετωπίζουν μία ιδιαίτερη πραγματικότητα.

1.2. Πρόκειται για περιοχές στις οποίες επικρατεί η ίδια πραγματικότητα, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας είναι μία σειρά γεωγραφικών, φυσικών και ιστορικών παραγόντων, που καθορίζουν ουσιαστικά την οικονομική και κοινωνική τους ανάπτυξη.

1.3. Η πραγματικότητα αυτή, που αναγνωρίζεται από το Κοινοτικό Δίκαιο από πλευράς Συνθήκης με το άρθρο 299, εδάφιο 2(1), χαρακτηρίζεται από τη μόνιμη και σωρευτική παρουσία μίας σειράς παραγόντων, όπως η μεγάλη απόσταση, ο νησιωτικός χαρακτήρας, η περιορισμένη έκταση (εκτός από την Γουιάνα), η μορφολογία του εδάφους, η πυκνότητα του πληθυσμού, και η οικονομική εξάρτηση από ένα περιορισμένο αριθμό οικονομικών δραστηριοτήτων.

1.4. Κατά συνέπεια, οι ΕΑΠ επιβαρύνονται με πρόσθετο κόστος, σε σύγκριση με την υπόλοιπη επικράτεια της ΕΕ, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η πλήρης συμμετοχή των περιφερειών αυτών στη δυναμική της εσωτερικής αγοράς. Ελπίζεται ότι με τη θέση του ευρώ σε κυκλοφορία θα υπάρξει συμβολή στην ενοποίηση των περιφερειών αυτών μεταξύ τους και με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές περιοχές.

1.5. Η κατάσταση που επικρατεί στις ΕΑΠ χαρακτηρίζεται από μια σημαντική αναπτυξιακή καθυστέρηση σε σχέση με άλλες περιοχές της ΕΕ, η οποία, παρά το γεγονός ότι έχει περιορισθεί σημαντικά σε ορισμένες πτυχές με το πέρασμα του χρόνου, σε μεγάλο βαθμό χάρη στη βοήθεια που έχει χορηγήσει η Κοινότητα, συνεχίζει να είναι σημαντική κυρίως λόγω της διαρθρωτικής, μόνιμης και έντονης μορφής των παραγόντων που καθορίζουν τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα των περιφερειών αυτών.

1.6. Επίσης, και λόγω της στρατηγικής γεωγραφικής τους θέσης, δεδομένου ότι βρίσκονται κοντά σε άλλες ηπείρους, οι ΕΑΠ αποτελούν το πιο μακρινό εξωτερικό σύνορο της ΕΕ, γεγονός που, ενώ παρέχει σε αυτές πολυάριθμες δυνατότητες, δημιουργεί ωστόσο και πολλαπλές αβεβαιότητες.

2. Νομικό και διοικητικό πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων στις ΕΑΠ

2.1. Η ΕΕ αναγνώρισε ήδη από την αρχή την ειδική πραγματικότητα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών που παγιώνεται με την κατοχύρωσή της στο άρθρο 299, εδάφιο 2 της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

2.2. Το 1986, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε μια Διϋπηρεσιακή Ομάδα για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες που αποτελείται από αντιπροσώπους διάφορων Γενικών Διευθύνσεων, εξαρτάται από τη Γενική Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπάγεται στην αρμοδιότητα του Προέδρου αυτής, ο οποίος συντονίζει τις κοινοτικές δραστηριότητες που αναλαμβάνονται υπέρ αυτών των περιφερειών και ενεργεί ως μεσολαβητής μεταξύ των ενδιαφερόμενων εθνικών και περιφερειακών διοικήσεων.

2.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποφάσισε να υιοθετήσει μια κοινή προσέγγιση έναντι αυτών των περιφερειών μέσω των Προγραμμάτων Ειδικών Επιλογών λόγω του Απομακρυσμένου και Νησιωτικού Χαρακτήρα των ΕΑΠ (POSEI): του POSEIDOM για τα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα (Μαρτινίκα, Γουαδελούπη, Γουιάνα, και Réunion), του POSEICAN για τις Καναρίους Νήσους και του POSEIMA για τη Μαδέιρα και τις Αζόρες.

2.3.1. Τα POSEI, που βασίζονται στην αποδοχή της διπλής αρχής, δηλαδή, αφενός, του ότι οι ΕΑΠ ανήκουν στην Κοινότητα, και, αφετέρου, του ότι αναγνωρίζεται η ειδική περιφερειακή τους πραγματικότητα, κατέστησαν δυνατή τη διαμόρφωση συγκεκριμένων κοινών πολιτικών όπως και την υιοθέτηση συγκεκριμένων ειδικών μέτρων υπέρ αυτών των περιοχών, χωρίς πάντως να θίγεται η αρχή της συνοχής και του ενιαίου χαρακτήρα του Κοινοτικού Δικαίου, και με στόχο την επίτευξη της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

2.4. Ωστόσο, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση που δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2000(2), αναγνωρίζει ότι αυτή η προσέγγιση είναι ανεπαρκής και μη ολοκληρωμένη και πρέπει να ενισχυθεί.

2.5. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, λόγω των σημαντικών μεταβολών που επίκεινται και που προκύπτουν τόσο από τη διεύρυνση όσο και από το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, οι δράσεις της Κοινότητας υπέρ των ΕΑΠ θα πρέπει να καταστούν πιο συγκεκριμένες, ευέλικτες και αποτελεσματικές.

2.5.1. Πράγματι, η ένταξη νέων κρατών μελών, με κατά κεφαλή ΑΕΠ κατά πολύ κατώτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο, θα έχει ως αποτέλεσμα να καταστεί φαινομενικά σχετική η πραγματική καθυστέρηση των ΕΑΠ στο εσωτερικό της ΕΕ, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια τη μετατόπιση της κοινοτικής βοήθειας προς τα μελλοντικά νέα κράτη μέλη της ανατολικής Ευρώπης.

2.6. Στην προαναφερθείσα έκθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθιστά σαφές ότι το άρθρο 299, εδάφιο 2 ανοίγει ένα νέο στάδιο στην κοινοτική προσέγγιση ως προς τις ΕΑΠ και προϋποθέτει την πραγματοποίηση ενός ποιοτικού άλματος σε σχέση με την προσέγγιση του παρελθόντος, που θα πρέπει να βασισθεί στη θέσπιση μίας στρατηγικής βιώσιμης ανάπτυξης για τις εν λόγω περιφέρειες.

Στα συμπεράσματα των Συμβουλίων της Λισαβώνας, της Φέϊρα, και του Λάακεν ζητήθηκε από το Συμβούλιο των Υπουργών να εξετάσει χωρίς χρονοτριβή τις συγκεκριμένες προτάσεις εφαρμογής των ειδικών πολιτικών που θα εφαρμοστούν στις ΕΑΠ.

2.7. Εκτός από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή των Περιφερειών ζήτησαν να γνωμοδοτήσουν σχετικά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο εφαρμογής του άρθρου 299, εδάφιο 2, προκειμένου να εκπληρωθούν οι στόχοι που επιδιώκονται με τη θέσπισή του και να καταστεί δυνατή τόσο η μείωση των ανισοτήτων των ΕΑΠ σε σχέση με τις άλλες περιφέρειες της Κοινότητας όσο και η αξιοποίηση από αυτές των πλεονεκτημάτων που παρέχει η εσωτερική αγορά υπό τις ίδιες συνθήκες που ισχύουν και για τις άλλες περιφέρειες της Κοινότητας.

2.8. Για τους ίδιους λόγους και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της ΕΕ επιθυμεί να συμβάλει στον καθορισμό των μέτρων εφαρμογής του άρθρου 299, εδάφιο 2, με σκοπό την ένταξή τους σε μία πραγματική στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης των ΕΑΠ που θα επιτρέψει την πλήρη ενσωμάτωσή τους στον ευρωπαϊκό χώρο.

3. Λόγοι που δικαιολογούν την υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων

3.1. Ο εξόχως απόκεντρος χαρακτήρας των προαναφερθεισών περιφερειών αναγνωρίζεται από το άρθρο 299, εδάφιο 2 της Συνθήκης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση που δημοσίευσε το Μάρτιο του 2000, αναγνωρίζει ότι το εν λόγω άρθρο αποτελεί μία ενιαία και κοινή νομική βάση για τη λήψη των μέτρων που αφορούν τις ΕΑΠ.

3.1.1. Στην προαναφερθείσα έκθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποσαφηνίζει ότι ο κατάλογος των τομέων στους οποίους το Συμβούλιο μπορεί να προβεί στη λήψη ειδικών μέτρων για τις ΕΑΠ δεν έχει περιοριστικό χαρακτήρα. Ωστόσο, οι εν λόγω τομείς είναι διάφοροι και είναι ανοιχτοί στη μελλοντική εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών.

3.2. Το άρθρο 299, εδάφιο 2 αποτελεί ένα νέο στάδιο στο πλαίσιο της κοινοτικής προσέγγισης έναντι των ΕΑΠ. Για το λόγο αυτό, τα ειδικά μέτρα που θα υιοθετηθούν στη συνέχεια θα πρέπει να αποτελούν απόρροια του εν λόγω νέου σταδίου και να αποσυνδεθούν από τη μεταβατική περίοδο της πλήρους ένταξης ορισμένων από τις εν λόγω περιφέρειες στην ΕΕ. Το γεγονός αυτό συνιστά ένα πραγματικό ποιοτικό άλμα της κοινοτικής προσέγγισης έναντι των ΕΑΠ, με την έννοια ότι πρέπει να υιοθετηθεί στη συνέχεια μία συνολική στρατηγική για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες.

3.3. Λόγω της διαρθρωτικής και μόνιμης διάστασης του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα των εν λόγω περιφερειών, είναι απαραίτητη η προσαρμογή των κοινών πολιτικών στις ανάγκες των ΕΑΠ, και η κατάλληλη νομική βάση για την επίτευξη του εν λόγω στόχου είναι το άρθρο 299, εδάφιο 2. Η εν λόγω νομική βάση πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση ενός ειδικού, καθεστώτος το οποίο ωστόσο δεν θα θέτει σε κίνδυνο τη συνοχή του κοινοτικού δικαίου και της εσωτερικής αγοράς.

3.3.1. Δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η διαμόρφωση των κοινών πολιτικών και η υιοθέτηση των ειδικών μέτρων για τις ΕΑΠ στο πλαίσιο των POSEI, δεν επηρέασε ποτέ αρνητικά τη συνοχή του κοινοτικού δικαίου και της εσωτερικής αγοράς.

3.3.2. Οι ΕΑΠ είναι ευαίσθητες περιφέρειες με ειδικές δυσκολίες μόνιμης φύσεως η ανάπτυξη των οποίων χαρακτηρίζεται από μεγάλες διαρθρωτικές καθυστερήσεις, πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας και πολύ επισφαλή χαρακτήρα της απασχόλησης και, κατά συνέπεια, τα ειδικά μέτρα που λαμβάνονται υπέρ αυτών όχι μόνο δεν επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς αλλά και αποσκοπούν στην εξίσωση των εν λόγω περιφερειών με την υπόλοιπη επικράτεια της Κοινότητας και κατ' επέκταση στην ενίσχυση της συνοχής.

3.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε, στην έκθεσή που δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2000, ότι στόχος δεν είναι απλώς να ικανοποιηθούν τα συγκεκριμένα αιτήματα των εν λόγω περιφερειών αλλά και να αναλυθεί και κατά πόσον υπάρχουν και άλλα ζητήματα σχετικά με τις ΕΑΠ που πρέπει να εξετασθούν πριν από την καθιέρωση οιασδήποτε κοινοτικής ρύθμισης.

3.4.1. Για το λόγο αυτό και ενόψει των μελλοντικών εξελίξεων και ιδιαίτερα της διεύρυνσης, η κοινοτική δράση υπέρ των ΕΑΠ όχι μόνον θα πρέπει να συνεχισθεί αλλά και να σταθεροποιηθεί, δεδομένου ότι οι ΕΑΠ θα συνεχίσουν να υφίστανται τα μειονεκτήματα που προέρχονται από τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα τους.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ εκφράζει λύπη τόσο για το γεγονός ότι οι νέες κανονιστικές διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 2000-2006 δεν λαμβάνουν υπόψη το κριτήριο του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα που είναι απαραίτητο για την υπαγωγή των εν λόγω περιφερειών στις περιοχές του στόχου 1.

4.2. Η ΟΚΕ θεωρεί, όσον αφορά τα κριτήρια επιλεξιμότητας των Διαρθρωτικών Ταμείων μετά το 2006, ότι το άρθρο 299, εδάφιο 2 αποτελεί επαρκή νομική βάση προκειμένου να διασφαλισθεί η χρησιμοποίηση κριτηρίων που να ανταποκρίνονται περισσότερο στην πραγματικότητα που επικρατεί στις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες απ' ό,τι το απλώς στατιστικό κριτήριο του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ.

4.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρά τις προθέσεις που διατυπώνει στην έκθεση που δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2000, στην πράξη δεν αναπτύσσει όλες τις πρακτικές δυνατότητες που απορρέουν από το άρθρο 299, εδάφιο 2, ιδιαίτερα σε ορισμένους τομείς των κοινοτικών πολιτικών, όπως απαιτείται στα πλαίσια της πρόκλησης να διασφαλιστεί η ανάπτυξη των ΕΑΠ.

4.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία μήπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά την παρουσίαση προς το Συμβούλιο συγκεκριμένων προτάσεων υπέρ των εν λόγω περιφερειών, χρησιμοποιήσει με επιφύλαξη το εν λόγω άρθρο, περιορίζοντας σημαντικά το πεδίο εφαρμογής του και χρησιμοποιώντας το ως διάταξη δευτερεύουσας σημασίας.

4.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το άρθρο 299, εδάφιο 2 όχι μόνον δεν αποτελεί παρόμοια διάταξη αλλά αντίθετα αποτελεί μία ειδική νομική βάση με αντικείμενο τις ΕΑΠ κύριος στόχος της οποίας είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης των εν λόγω περιφερειών.

5. Προτάσεις και συστάσεις

5.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εκπληρώσει όλες τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει βάσει της έκθεσης που δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2000, παρέχοντας στο άρθρο 299, εδάφιο 2 την ενδεικνυόμενη εμβέλεια, δηλαδή χρησιμοποιώντας το ως νομική βάση που δίδει τη δυνατότητα θέσπισης εξαιρέσεων από το γενικό κοινοτικό δίκαιο με σκοπό την αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων που προκύπτουν από τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα ώστε να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη των ΕΑΠ.

5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι:

- αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την ΕΕ να προβεί στη θέσπιση μίας συνολικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα ορισμένων περιφερειών, με καθορισμό των αρχών, στόχων και διατιθέμενων μέσων και ένα χρονοδιάγραμμα των μέσων που χρειάζεται να υιοθετηθούν,

- η εν λόγω ανάγκη γίνεται ακόμη επιτακτικότερη εάν ληφθούν υπόψη τόσο οι παρούσες διεθνείς συνθήκες, που χαρακτηρίζονται από το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, όσο και η πρόκληση της διεύρυνσης που θα εστιάσει την προσοχή της ΕΕ στην ανατολική Ευρώπη,

- πρέπει να ανοίξει μία νέα φάση στην κοινοτική προσέγγιση έναντι των ΕΑΠ, καθώς τούτο συνεπάγεται ένα ποιοτικό άλμα σε σχέση με την παραδοσιακή προσέγγιση, και αποτελεί την κατάλληλη νομική βάση που θα καταστήσει δυνατό να γίνουν εξαιρέσεις και προσαρμογές υπέρ των ΕΑΠ βάσει του γενικού κοινοτικού δικαίου και να τεθούν οι βάσεις για την υιοθέτηση μίας πραγματικής κοινοτικής πολιτικής για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες,

- το κριτήριο του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα πρέπει να περιληφθεί σε όλες τις βαθμίδες εφαρμογής των κοινοτικών πολιτικών.

5.3. Για όλους τους προαναφερθέντες λόγους, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να απαριθμηθούν, κατά τρόπο ενδεικτικό και όχι αποκλειστικό, τα ακόλουθα μέτρα, και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

5.3.1. Να προτείνει ειδικά μέτρα υπέρ των ΕΑΠ βάσει του άρθρου 299, εδάφιο 2. Λόγω της μόνιμης και διαρθρωτικής φύσης του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα, τα εν λόγω ειδικά μέτρα δεν θα πρέπει να έχουν χρονικό περιορισμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα υποβάλλονται σε περιοδικούς ελέγχους.

5.3.2. Κατά την κατάρτιση οιασδήποτε κοινοτικής κανονιστικής ρύθμισης, να λαμβάνει υπόψη τόσο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όσο και τις ανάγκες των ΕΑΠ, να καταρτίσει δελτία σχετικά με τις επιπτώσεις που θα έχει η κάθε κανονιστική ρύθμιση στις εν λόγω περιφέρειες, και να περιλάβει τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα ως κριτήριο προς εξέταση σε όλα τα επίπεδα εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών.

5.3.3. Να θεωρήσει τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα ως επαρκές κριτήριο για την υπαγωγή των ΕΑΠ στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 87 παράγραφος 3 α) της ΣΕΚ, ιδίως σε ό,τι αφορά τα κριτήρια χορήγησης των κρατικών περιφερειακών ενισχύσεων.

5.3.4. Να ενισχύσει την πρόσβαση των ΕΑΠ στα κοινοτικά προγράμματα και να επιφυλάξει προτιμησιακή μεταχείριση στα προγράμματά τους.

5.3.5. Ενόψει της μεταρρύθμισης της Περιφερειακής Πολιτικής μετά το 2006, θα πρέπει να εκπονήσει ήδη από τώρα μελέτη σχετικά με τη θέση που θα κατέχουν οι ΕΑΠ στο νέο περιφερειακό πλαίσιο που θα διαμορφωθεί, αφού ληφθούν πάντα υπόψη όσα προβλέπονται από το άρθρο 299, εδάφιο 2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ήδη στη δεύτερη έκθεσή της για τη συνοχή, αναγνωρίζει ότι οι ΕΑΠ αποτελούν προτεραιότητα για την κοινοτική δράση λόγω του ιδιαίτερα ευαίσθητου χαρακτήρα τους. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή, στην προαναφερθείσα μελέτη και ιδιαίτερα όσον αφορά την επιλεξιμότητα για τα Διαρθρωτικά Ταμεία στο πλαίσιο της νέας Περιφερειακής Πολιτικής, να λάβει υπόψη, επιπλέον του κριτηρίου του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, και άλλα κριτήρια που να είναι περισσότερο προσαρμοσμένα στην πραγματικότητα των ΕΑΠ.

5.3.6. Όσον αφορά τον προβληματισμό που πρέπει να αναπτυχθεί για τον καθορισμό των κατευθυντήριων γραμμών για την προσαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, είναι ανάγκη να επιτρέψει την εφαρμογή ειδικών μέτρων υπέρ των ΕΑΠ σε ό,τι αφορά, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: την επ' αόριστον διατήρηση των καθεστώτων αντιστάθμισης του πρόσθετου κόστους που απαιτείται για την εμπορική διάθεση συγκεκριμένων αλιευτικών προϊόντων, με περιοδική προσαρμογή στην επικαιρότητα όσον αφορά τα είδη, τα ποσά και τις ποσοστώσεις, την ειδική μεταχείριση του στόλου των εν λόγω περιφερειών βάσει του Χρηματοδοτικού Μέσου Προσανατολισμού της Αλιείας (IFOP), την εφαρμογή μίας πολιτικής διατήρησης, διαχείρισης και έρευνας για τους αλιευτικούς πόρους των εν λόγω περιφερειών, την επέκταση και παράταση της ισχύος των ειδικών καθεστώτων εισαγωγής αλιευτικών προϊόντων που δεν υπάρχουν στις περιφέρειες αυτές, τη διάθεση πιστώσεων για την τακτική αξιολόγηση των αλιευτικών πόρων και την αναγνώριση νέων ειδών ιχθύων σε κοινοτική κλίμακα, καθώς και τη διάθεση συγκεκριμένων ενισχύσεων όπως οι ενισχύσεις για την ιδιωτική αποθήκευση, τα υπολείμματα και τις επαγγελματικές οργανώσεις.

5.3.7. Όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, θα πρέπει να ολοκληρώσει την προσαρμογή των Κοινών Οργανώσεων Αγοράς (ΚΟΑ) στις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει η γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή των ΕΑΠ, και κυρίως στις ιδιαιτερότητες που επηρεάζουν άμεσα τις προαναφερθείσες παραγωγές (μπανάνες, οπωροκηπευτικά, άνθη και φυτά γαλακτοκομικά προϊόντα, βοοειδή, αιγοπροβατοειδή, ζάχαρη, κρασί, ρύζι κ.λπ.), είτε αυτό γίνεται στα πλαίσια των POSEI, είτε μέσω ειδικής αναγνώρισης εντός των ίδιων των ΕΑΠ. Επίσης, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος της εξαφάνισης των παραδοσιακών γεωργικών παραγωγών των ΕΑΠ, κατά τη χάραξη της μελλοντικής μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, επιβάλλεται να ληφθούν καταλλήλως υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά της γεωργίας στις περιφέρειες αυτές, των οποίων τα πιο έντονα στοιχεία είναι η εξάρτηση από λίγα προϊόντα και η έλλειψη πραγματικών δυνατοτήτων διαφοροποίησης.

5.3.8. Να θεσπίσει την ισοτιμία των όρων μεταξύ των εισαγόμενων προϊόντων και των τοπικών προϊόντων και να εξετάσει, μεταξύ άλλων μέτρων: τη σταθεροποίηση και την ενίσχυση του γεωργικού κεφαλαίου των POSEI, με την εξασφάλιση επαρκών πόρων από τον προϋπολογισμό, τη βελτίωση των όρων επανεξαγωγής και επαναποστολής προϊόντων που έχουν μεταποιηθεί με βάση πρώτες ύλες, και τη σταθερότητα των ενισχύσεων μέσω της θέσπισης ενός ελάχιστου επιπέδου ενίσχυσης.

5.3.9. Όσον αφορά την ΚΟΑ της μπανάνας, πρέπει να ενισχυθούν και να σταθεροποιηθούν οι μηχανισμοί της, ώστε να διασφαλισθούν τα εισοδήματα των κοινοτικών παραγωγών. Επίσης, πρέπει να διατηρήσει το καθεστώς των ποσοστώσεων, απορρίπτοντας τη θέσπιση του συστήματος του ενιαίου δασμολογίου από το 2006 και να εκπονήσει μια εμπεριστατωμένη ανάλυση για την επίδραση στους παραγωγούς των ΕΑΠ πριν από κάθε ουσιαστική τροποποίηση του ισχύοντος καθεστώτος.

5.3.10. Λόγω της μεγάλης ειδίκευσης της γεωργίας στις ΕΑΠ, θα πρέπει να υιοθετήσει νέα μέτρα που να ευνοούν τον ανταγωνισμό των γεωργικών παραγωγών των ΕΑΠ, όπως η ντομάτα και τα άνθη, τα φυτά και τα φρούτα, που οφείλουν να ανταγωνίζονται παρόμοιες παραγωγές των πλησιέστερων γεωγραφικών περιοχών οι οποίες επωφελούνται από συμφωνίες σύνδεσης με την ΕΕ, όπως το Μαρόκο, ή που υπόκεινται σε αυτόνομα προτιμησιακά καθεστώτα, όπως οι χώρες ΑΚΕ. Κατά τον ίδιο τρόπο, θα πρέπει να θεσπίσει κατάλληλα τελωνειακά μέτρα για τη διασφάλιση της αυστηρής τήρησης των ποσοστώσεων που έχουν οριστεί βάσει αυτών των συμφωνιών διμερούς χαρακτήρα, με στόχο να τηρηθεί η ισορροπία που προβλέπεται σε αυτές όσον αφορά το ποσοτικό επίπεδο της παραγωγής τρίτων χωρών που θα εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς να προκαλεί δυσλειτουργίες της αγοράς.

5.3.11. Να προωθήσει τη θέσπιση ρητρών διασφάλισης που θα προβλέπουν τη δυνατότητα καθορισμού μέτρων προστασίας των εξόχως απομακρυσμένων αγορών, όταν οι εισαγωγές συγκεκριμένων προϊόντων με δασμολογική προτίμηση ή υποκείμενων σε συμφωνίες συνεργασίας με τρίτες χώρες απειλούν την ανάπτυξη των οικονομιών τους.

5.3.12. Όσον αφορά τον φορολογικό τομέα, θα πρέπει να συνεχισθεί η εφαρμογή διαφοροποιημένων φορολογικών καθεστώτων για τις ΕΑΠ. Τα εν λόγω καθεστώτα αποτελούν απαραίτητους μηχανισμούς για τη διασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης των εν λόγω περιφερειών.

5.3.13. Στον τελωνειακό τομέα, θα πρέπει να διατηρηθούν οι δασμολογικές απαλλαγές κατά την εισαγωγή ορισμένων ειδικής σημασίας για την οικονομία των ΕΑΠ προϊόντων και να θεσπιστεί η δασμολογική απαλλαγή και το καθεστώς της ελεύθερης κυκλοφορίας για όλα τα προϊόντα που παράγονται στις ΕΑΠ βάσει επαρκούς μεταποίησης πρώτων υλών που προέρχονται από τρίτες χώρες, ως αντισταθμιστικός μηχανισμός της πολιτικής δασμολογικών προτιμήσεων της ΕΕ με τρίτες χώρες, της έλλειψης οικονομιών κλίμακας και του απομακρυσμένου χαρακτήρα των ΕΑΠ από τα κέντρα βιομηχανικής δραστηριότητας.

5.3.14. Στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και του περιβάλλοντος, θα πρέπει να θεσπισθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί και διαδικασίες με σκοπό να επιτευχθεί η αποτελεσματική ένταξη των εξόχως απόκεντρων περιφερειών σε οιαδήποτε πτυχή της κοινής πολιτικής μεταφορών που έχει επιπτώσεις στην ανάπτυξη των εν λόγω περιφερειών. Είναι σκόπιμο να εκπονηθεί αμέσως μία μελέτη τόσο σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στις ΕΑΠ η απελευθέρωση των αγορών τους όσο και σχετικά με την ένταξη των σχεδίων για τις εν λόγω περιφέρειες στα Διευρωπαϊκά Δίκτυα των προαναφερθέντων τομέων. Επίσης, η ΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει διεξοδικά τις δυνατότητες που υπάρχουν για τη θέσπιση ενός ειδικού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις και τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος στον τομέα των μεταφορών των ΕΑΠ.

5.3.15. Συγκεκριμένα, στον τομέα των μεταφορών, θα πρέπει να επιταχυνθεί η έκδοση της οδηγίας για την απελευθέρωση των λιμενικών υπηρεσιών, γεγονός το οποίο δικαιολογείται από την ανάγκη να μειωθούν οι δαπάνες του ανεφοδιασμού στις περιοχές αυτές, με παράλληλη συνεκτίμηση της ανάγκης να ενσωματωθεί η διάσταση του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα σε όλες τις πτυχές της κοινής πολιτικής των μεταφορών που επιδρούν στις ανάπτυξη των περιφερειών αυτών, σύμφωνα με τις συμβιβαστικές προτάσεις που ενέκρινε η Επιτροπή στην έκθεσή της του Μαρτίου 2000.

5.3.16. Να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας μηχανισμών που να διασφαλίζουν τη δημόσια χρηματοδότηση της υποδομής των μεταφορών στις ΕΑΠ, υιοθέτησης ειδικών προγραμμάτων δημόσιων μεταφορών και εισαγωγής κριτηρίων ελαστικότητας ως προς την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας για τις περιφέρειες αυτές, γεγονός που θα επιτρέψει να υπάρξει αποτελεσματική ικανότητα αντιμετώπισης των προβλημάτων και των δρομολογίων, της συχνότητας, των ωραρίων και του κόστους των θαλάσσιων και εναέριων μεταφορών, ούτως ώστε να αμβλυνθεί το πρόβλημα της διπλής απομόνωσης.

5.3.17. Από πλευράς ενέργειας, η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η εγκατάσταση δικτύων μεταφοράς ενέργειας στις απόκεντρες περιοχές, που αποτελούν παράγοντα οικονομικής ασφάλειας και ενεργειακής αποδοτικότητας και καθιστούν δυνατή την επίτευξη των στόχων της διαρκούς ανάπτυξης, απαιτούν, λόγω του όγκου των αναγκαίων οικονομικών πόρων για τα σχέδια αυτά σ' αυτό το γεωεδαφικό πλαίσιο, την προσφυγή στη δυνατότητα σώρευσης των διαφόρων πηγών ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

5.3.18. Επιβάλλεται να προωθήσει την απελευθέρωση των ενεργειακών αγορών, να υιοθετήσει προληπτικά μέτρα για τη διασφάλιση τιμών ίσων ή κατώτερων από τις τιμές του ευρωπαϊκού ηπειρωτικού εδάφους και να προωθήσει την κατά προτεραιότητα πρόσβαση των ΕΑΠ στα οριζόντια προγράμματα του ενεργειακού τομέα.

5.3.19. Στον τομέα του περιβάλλοντος, να διασφαλίσει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που προορίζεται για την υποδομή της διαχείρισης του περιβάλλοντος, και να θεσπίσει προσαρμογές και παρεκκλίσεις από τους κανόνες οριζόντιου χαρακτήρα σχετικά με το περιβάλλον, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη την ιδιότητα των ΕΑΠ ως φυσικών χώρων.

5.3.20. Σε σχέση με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την ανάπτυξη νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών, να εξετάσει τα εξής μέτρα: την προώθηση του σχεδιασμού δραστηριοτήτων που θα ευνοήσουν ένα κλίμα επιχειρησιακής ανάληψης πρωτοβουλίας και ανάπτυξης στις ΕΑΠ, την ενίσχυση των χρηματοδοτικών μέσων μέσω της χρησιμοποίησης τεχνικών και προγραμμάτων χρηματοδοτικού χαρακτήρα (κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, σύστημα αμοιβαίας εγγύησης, κ.λπ.), με την παράλληλη προώθηση της πρόσβασης των ΜΜΕ σ' αυτές τις πηγές χρηματοδότησης με στόχο την κατάργηση των εμποδίων για τη δημιουργία και ανάπτυξή τους, την ενίσχυση της γνώσης και της χρησιμοποίησης των δανείων της ΕΤΕπ και των πράξεων κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, τη βελτίωση της διαδικασίας ανταλλαγής εμπειριών και ορθών πρακτικών στον τομέα των πολιτικών και των μέσων στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

5.3.21. Θα πρέπει να λάβει υπόψη το άρθρο 299, εδάφιο 2 κατά τη θέσπιση των κριτηρίων επιλεξιμότητας των οριζόντιων κοινοτικών προγραμμάτων. Σε πολλές περιπτώσεις οι ΕΑΠ δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν από τα εν λόγω προγράμματα δεδομένου ότι αυτά έχουν καταρτισθεί με βάση τα χαρακτηριστικά και τις ανάγκες των ηπειρωτικών περιφερειών που διαφέρουν σημαντικά από τα αντίστοιχα των ΕΑΠ.

5.3.22. Θα πρέπει να συμβάλει στην ανάπτυξη του δυναμικού των ανθρώπινων πόρων στις ΕΑΠ και ιδιαίτερα μέσω μέτρων στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης των επιχειρηματιών και των εργαζομένων, διασφαλίζοντας, συγχρόνως, την χρησιμοποίηση των Διαρθρωτικών Ταμείων που έχουν ως στόχο την απασχόληση.

5.3.23. Να εξετάσει το ενδεχόμενο θέσπισης ενός συνόλου μέτρων που θα συμβάλουν στην άμβλυνση των συνεπειών της παράνομης μετανάστευσης στις ΕΑΠ, λαμβάνοντας υπόψη τη θέση τους ως εξωτερικών συνοριακών περιφερειών.

5.3.24. Δεδομένου ότι η κοινωνία των πληροφοριών και η κοινωνία της τεχνολογικής καινοτομίας παρέχουν σημαντικές δυνατότητες για τις ΕΑΠ και μπορούν να συμβάλουν στην άμβλυνση συγκεκριμένων μειονεκτημάτων που συνδέονται άμεσα με τον εξόχως απόκεντρο χαρακτήρα, θα πρέπει κατά την ανάληψη δράσεων στους προαναφερθέντες τομείς να θεωρεί τις ΕΑΠ ως προτεραιούχες περιφέρειες. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να χαράξει στις ΕΑΠ μια σειρά από ολοκληρωμένες περιφερειακές στρατηγικές Έρευνας + Ανάπτυξης και Καινοτομίας οι οποίες θα συμβάλουν στο να αυξηθεί σημαντικά η συμμετοχή αυτών των περιφερειών στα κοινοτικά γενικά προγράμματα Έρευνας + Ανάπτυξης, και να ενισχύσει την έρευνα στους κυριότερους οικονομικούς τομείς των ΕΑΠ μέσω σχεδίων και δράσεων μεταφοράς τεχνολογίας που θα λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτών των περιοχών, και θα προωθήσουν τη δημιουργία ειδικής υποδομής Έρευνας + Ανάπτυξης, π.χ. με την αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την εξασφάλιση υποδομής για την αστρονομική έρευνα, και με την αξιοποίηση των γεωγραφικών και κλιματολογικών χαρακτηριστικών των ΕΑΠ.

5.3.25. Από πλευράς τηλεπικοινωνιών, εφαρμόζεται πλήρως στις ΕΑΠ το νέο ρυθμιστικό καθεστώς, και ιδιαίτερα η πρόσβαση στις υποδομές (δίκτυο διεθνές, εθνικό και τοπικό), η ελευθέρωση της τοπικής δέσμης και η εφαρμογή τιμολογιών που δεν εισάγουν διακρίσεις.

5.3.26. Θα πρέπει να αναλάβει τις δράσεις που είναι απαραίτητες για να καταστεί δυνατή στην πράξη η συνεργασία των ΕΑΠ με γειτονικές τρίτες χώρες. Βάσει της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας ΙΝTERREG III, η εν λόγω συνεργασία είναι σχεδόν αδύνατη, διότι δεν προβλέπονται οι κατάλληλοι μηχανισμοί συντονισμού μεταξύ του Κοινοτικού Χρηματοδοτικού Μέσου (FEDER) και των χρηματοδοτικών μέσων συνεργασίας με τρίτες χώρες (MEDA, FED). Αυτές οι δράσεις πρέπει να καλύψουν, επίσης, τις εμπορικές πτυχές ώστε να αναπτυχθούν στρατηγικές διείσδυσης στις αγορές γειτονικών τρίτων χωρών. Κατ' αυτόν τον τρόπο, θα καταστεί δυνατό να αμβλυνθούν εν μέρει στις ΕΑΠ οι δυσκολίες που απορρέουν από την ανυπαρξία οικονομίας κλίμακας λόγω της ανεπάρκειας των περιφερειακών αγορών.

5.3.27. Θα πρέπει να καταρτίζει κάθε έτος ένα ακριβές χρονοδιάγραμμα των δράσεων που πρόκειται να αναληφθούν με σκοπό την εφαρμογή του άρθρου 299, παράγραφος 2, καθώς και εξάμηνη έκθεση στην οποία θα αξιολογούνται τα αποτελέσματα που προέκυψαν κατά το προηγούμενο εξάμηνο.

5.3.28. Θα πρέπει να ενισχυθεί η Διϋπηρεσιακή Ομάδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην οποία θα πρέπει να διατεθούν επαρκείς ανθρώπινοι και επιχειρησιακοί πόροι ώστε να μπορέσει να συνεχίσει υπό τις βέλτιστες συνθήκες το έργο συντονισμού, παρακολούθησης και ανάληψης πρωτοβουλιών που επιτελεί. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Διϋπηρεσιακή Ομάδα και, ιδιαίτερα, ο Πρόεδρός της θα διαθέτει μεγαλύτερη ικανότητα χειρισμού μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ενδέχεται να είναι αρμόδιες για θέματα σχετικά με τις ΕΑΠ.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Άρθρο 299, εδάφιο 2 (πρώην άρθρο 227)

Οι διατάξεις της παρούσας Συνθήκης ισχύουν στα υπερπόντια γαλλικά διαμερίσματα, στις Αζόρες, στη Μαδέρα και στις Καναρίους Νήσους.

Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη διαρθρωτική οικονομική και κοινωνική κατάσταση των υπερπόντιων γαλλικών διαμερισμάτων, των Αζορών, της Μαδέρας και των Καναρίων Νήσων, που επιδεινώνεται από τη μεγάλη απόσταση, τον νησιωτικό τους χαρακτήρα, τη μικρή έκταση, τη δύσκολη μορφολογία και κλίμα, την οικονομική εξάρτηση όσον αφορά ένα μικρό αριθμό προϊόντων, προβλήματα μόνιμα και σωρευτικά τα οποία αναχαιτίζουν σημαντικά την ανάπτυξή τους, το Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία μετά από πρόταση της Επιτροπής και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θεσπίζει ειδικά μέτρα αποσκοπούντα ιδίως στον καθορισμό των προϋποθέσεων εφαρμογής της παρούσας Συνθήκης στις περιοχές αυτές, συμπεριλαμβανομένων κοινών πολιτικών.

Το Συμβούλιο, όταν θεσπίζει τα σχετικά μέτρα που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο, λαμβάνει υπόψη τομείς όπως η τελωνειακή και εμπορική πολιτική, η φορολογική πολιτική, οι ελεύθερες ζώνες, η γεωργική και αλιευτική πολιτική, οι όροι προμήθειας πρώτων υλών και βασικών καταναλωτικών αγαθών, οι κρατικές ενισχύσεις και οι προϋποθέσεις πρόσβασης στα διαρθρωτικά ταμεία και στα οριζόντια κοινοτικά προγράμματα.

Το Συμβούλιο θεσπίζει τα μέτρα που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς των εξόχως απόκεντρων περιοχών, χωρίς ωστόσο να υπονομεύεται η ακεραιότητα και η συνοχή της κοινοτικής έννομης τάξης, συμπεριλαμβανομένης της εσωτερικής αγοράς και των κοινών πολιτικών.

(2) COM(2000) 147 τελικό: Έκθεση της Επιτροπής με αντικείμενο τα μέτρα προς εφαρμογή του άρθρου 299, εδάφιο 2 της Συνθήκης ΕΚ. Οι εξόχως απόκεντρες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.