ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Βελτίωση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων {SEC(2002) 1212} {SEC(2002) 1213} {SEC(2002) 1214}

Πίνακας Περιεχομένων

1. Εισαγωγή

2. Πρόοδος στον τομέα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

2.1. Επιχειρηματικότητα

2.2. Θεσμικό πλαίσιο

2.3. Χρηματοοικονομικοί πόροι

2.4. Ανθρώπινοι πόροι

2.5. Καινοτομία, γνώση και διάδοση των ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών)

2.6. Βιώσιμη ανάπτυξη

3. Ποσοτικοί στόχοι στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

3.1. Κίνητρα

3.2. Οι στόχοι των κρατών μελών στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

4. Συμπερασματικά σχόλια

Παράρτημα Ι:

Ποσοτικοί στόχοι που δηλώθηκαν από τα κράτη μέλη στην ομάδα επαφής

Παράρτημα ΙΙ:

Κατάλογος δεικτών

1. Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί ανασκόπηση της προόδου που σημείωσαν τα κράτη μέλη αναφορικά με τη βελτίωση του περιβάλλοντος ίδρυσης και ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Αυτή η σημαντική παράμετρος της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, την οποία έχει επανειλημμένα προβάλει η Επιτροπή κατά τα τελευταία έτη [1], έχει άμεση επίδραση στην ικανότητα της Ευρώπης να εφαρμόσει με επιτυχία τη φιλόδοξη στρατηγική που αποφασίσθηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας το Μάρτιο του 2000. Τα κράτη μέλη, επίσης, εξέφρασαν το ενδιαφέρον τους για τον αντίκτυπο των πολιτικών τους στο δυναμισμό των επιχειρήσεων.

[1] Βλέπε, για παράδειγμα, την ανακοίνωση της Επιτροπής στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, Η Στρατηγική της Λισσαβώνας - Για την Επίτευξη της Αλλαγής, COM(2002) 14 τελικό, 15.1.2002. Στο πλαίσιο των γενικών προσανατολισμών των οικονομικών πολιτικών για το 2002 υπογραμμίζεται, επίσης, η ανάγκη προώθησης της επιχειρηματικότητας. βλέπε "Σύσταση του Συμβουλίου της 21ης Ιουνίου 2002 σχετικά με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών και της Κοινότητας", Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 10093/02, Σεβίλλη, 21 Ιουνίου 2002.

Ένα επιχειρηματικό περιβάλλον, το οποίο ενισχύει τα κίνητρα παραγωγής, ίδρυσης επιχειρήσεων, καινοτόμου δράσης και ανάληψης ρίσκου συμβάλλει στην αύξηση των εισοδημάτων και των ευκαιριών απασχόλησης. Αντιθέτως, επιβαρυντικές κανονιστικές ρυθμίσεις, αναποτελεσματικές αγορές και διοικητικοί περιορισμοί, καθώς επίσης και η αρνητική στάση απέναντι στο ενδεχόμενο ανάληψης ρίσκου και επιχειρηματικής δράσης, συγκρατούν τον επιχειρηματικό δυναμισμό και υπονομεύουν την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της Ευρώπης.

Μέσω της εφαρμογής της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού για τη συγκριτική αξιολόγηση και τον έλεγχο των πολιτικών, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη αποκομίζουν διδάγματα από τις διαφορετικές εμπειρίες των κρατών μελών. Επεσήμαναν και διέδωσαν τα συμπεράσματα από επιτυχείς πρακτικές, προωθώντας, ιδιαίτερα, την αποτελεσματικότητα της διάρθρωσης των θεσμών, η λειτουργία των οποίων επηρεάζει τις αγορές.

Ο Πίνακας Αποτελεσμάτων της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις και ο Πίνακας Αποτελεσμάτων για την Καινοτομία, τους οποίους καταρτίζει η Επιτροπή, καταδεικνύουν τη διαφορά των επιδόσεων στο σύνολο της ΕΕ, ενώ τα σχέδια Best [2] επισημαίνουν τις επιτυχείς πρακτικές και ελέγχουν την πρόοδο σε τομείς σημαντικούς για τις επιχειρήσεις. Η παρούσα ανακοίνωση αντλεί στοιχεία από τις πηγές αυτές.

[2] Τα σχέδια αυτά χρηματοδοτούνται από το πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (2001-2005), απόφαση 2000/819/ΕΚ του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 2000. Η Επιτροπή εισήγαγε τη διαδικασία Best το Δεκέμβριο του 2000, στο πλαίσιο της ανοικτής μεθόδου συντονισμού που αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας.

Ξεκινώντας από τον Πίνακα Αποτελεσμάτων της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συνεργάστηκαν για τον καθορισμό ποσοτικών στόχων βελτίωσης των αποτελεσμάτων των πολιτικών που εφαρμόζουν για τις επιχειρήσεις. Οι στόχοι αυτοί θα συμβάλουν ώστε οι πολιτικές των κρατών μελών να επικεντρωθούν στην επίτευξη μετρήσιμης προόδου σε συγκεκριμένους τομείς που είναι σημαντικοί για το επιχειρηματικό περιβάλλον.

Από τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας, το οικονομικό κλίμα έχει επιδεινωθεί και οι προοπτικές για πρώιμη και υγιή οικονομική ανάπτυξη, η οποία αποτελούσε τη βάση της στρατηγικής της Λισσαβώνας, δεν διαφαίνονται θετικές [3]. Το γεγονός αυτό ενισχύει απλά τη σημασία της βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Μέσα σε οικονομικές συνθήκες μείωσης των κερδών των επενδύσεων, αποθάρρυνσης νέων εγχειρημάτων και αύξησης του κινδύνου αποτυχίας, επιπρόσθετοι επιβαρυντικοί παράγοντες, όπως ανεπαρκείς κανονισμοί, αναποτελεσματική παροχή υπηρεσιών προς τις επιχειρήσεις, έλλειψη καλά εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού και ακριβό χρηματοοικονομικό σύστημα, ενδέχεται τελικά να αποθαρρύνουν την επιχειρηματική δράση και τα επιχειρηματικά εγχειρήματα, από τα οποία εξαρτάται η επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της Ευρώπης.

[3] Για την περίοδο 2000-2010, η στρατηγική της Λισσαβώνας προϋποθέτει μέση οικονομική ανάπτυξη της τάξεως του 3%. Το 2000, η αύξηση του ΑΕγχΠ ήταν 3,3%( το 2001, 1,7% και, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής [βλέπε "Economic Forecasts" (Οικονομικές Προβλέψεις), Άνοιξη 2002, European Economy (Eυρωπαϊκή Οικονομία), αριθ. 2/2002, Ευρωπαϊκή Επιτροπή], η πραγματική αύξηση του ΑΕγχΠ αναμενόταν ότι θα είναι 1,5% το 2002, φθάνοντας το ποσοστό 2,9% το 2003( η κατάσταση, βέβαια, έχει επιδεινωθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες.

2. Πρόοδος στον τομέα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

Η παρούσα ενότητα βασίζεται, κυρίως, σε στοιχεία από την έκδοση 2002 του Πίνακα Αποτελεσμάτων της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις [4], καθώς επίσης και σε επιλογή συμπερασμάτων από τα ολοκληρωθέντα ή συνεχιζόμενα σχέδια Best [5].

[4] Benchmarking Enterprise Policy: Results from the 2002 Scoreboard (Συγκριτική αξιολόγηση της πολιτικής για τις επιχειρήσεις: Συμπεράσματα από τον Πίνακα Αποτελεσμάτων για το έτος 2002), Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC(2002) 1213, 07.11.2002

[5] Τα σχέδια Best έχουν ολοκληρωθεί όσον αφορά τους ακόλουθους θεματικούς τομείς: "υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρήσεων" (Δεκέμβριος 2001)( "συγκριτική αξιολόγηση της διοίκησης νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων" (Ιανουάριος 2002)( "διαχείριση φυτωρίων επιχειρήσεων" (Ιανουάριος 2002)( "αξιολόγηση αντικτύπου" (Φεβρουάριος 2002)( "συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών που εφαρμόζονται για την υποστήριξη της ανάληψης ηλεκτρονικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από ΜΜΕ" (Ιούνιος 2002)( "μεταβίβαση επιχειρήσεων" (Ιούλιος 2002)( "εκπαίδευση και κατάρτιση για την επιχειρηματικότητα" (Σεπτέμβριος 2002)( "ιδιώτες επενδυτές" ("Business Angels") (Σεπτέμβριος 2002) και "δεξιότητες ΤΠΕ" (Σεπτέμβριος 2002). Το σχέδιο "προώθηση της επιχειρηματικότητας μεταξύ των γυναικών" θα έχει ολοκληρωθεί το Μάρτιο του 2003. Ένα σχέδιο για την "αξιολόγηση του οικονομικού αντικτύπου των διαδικασιών αξιολόγησης της συμμόρφωσης" θα έχει ολοκληρωθεί στα μέσα του 2003; «Highlights of the Results of the Best Procedure Projects 2001-2002"Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC(2002) 1212, 07.11.2002

2.1. Επιχειρηματικότητα

Ο δυναμισμός κατά την ανάπτυξη επιχειρηματικής δράσης αποτελεί πηγή παραγωγικότητας, απασχόλησης και οικονομικής ανάπτυξης και, για το λόγο αυτό, ενδείξεις εξασθένισης του επιχειρηματικού πνεύματος συνιστούν ανησυχητική εξέλιξη [6]. Η προσέγγιση της επιχειρηματικής δράσης στην Ευρώπη παρουσιάζει δύο γενικά χαρακτηριστικά. Πρώτον, η τάση προτίμησης της εξαρτημένης σχέσης εργασίας έναντι της αυτοαπασχόλησης υποδηλώνει ότι οι Ευρωπαίοι είναι λιγότερο πρόθυμοι να αναλάβουν επιχειρηματικό ρίσκο από ό,τι οι Αμερικανοί. Δεύτερον, όσοι τελικά επωμίζονται το ρίσκο που συνοδεύει την επιχειρηματική δράση, φαίνονται να εκδηλώνουν λιγότερο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη των επιχειρήσεών τους από ό,τι οι Αμερικανοί επιχειρηματίες.

[6] Η Επιτροπή συντάσσει, επί του παρόντος, μια Πράσινη Βίβλο για την επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη, εν μέρει λόγω της αντίληψης ότι η ευρωπαϊκή επιχειρηματικότητα δεν χαρακτηρίζεται από δυναμισμό.

Κατά συνέπεια, παρά το γεγονός ότι κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 ο αριθμός των νέων επιχειρήσεων αυξήθηκε [7], η επιχειρηματικότητα παραμένει ελλειμματική. Αυτή η απροθυμία σύστασης νέων επιχειρήσεων ενδέχεται εν μέρει να οφείλεται σε φραγμούς κατά την έναρξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας, καθώς επίσης και στα σχετικά αυστηρά κανονιστικά πλαίσια των αγορών εργασίας και προϊόντων στην Ευρώπη. Οφείλεται, όμως, παράλληλα σε διαρθρωτικά προβλήματα, καθώς η γυναικεία επιχειρηματική δράση έχει μείνει στάσιμη σε χαμηλά επίπεδα, πολύ πιο χαμηλά από αυτά που καταγράφονται στις ΗΠΑ [8].

[7] Σε όλα τα κράτη μέλη σημειώθηκε καθαρή αύξηση τού αριθμού επιχειρήσεων κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990, η οποία κυμάνθηκε μεταξύ του ποσοστού 0,2 % που σημειώθηκε στο Βέλγιο και του ποσοστού 6 % που καταγράφηκε στην Ιρλανδία. Εντούτοις, η εναρμόνιση των εθνικών δεδομένων για την δημιουργία νέων ή την εξαφάνιση των επιχειρήσεων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και, για το λόγο αυτό, τα δεδομένα θα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Βλέπε Benchmarking Enterprise Policy: Results from the 2002 Scoreboard (Συγκριτική Αξιολόγηση της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις: Συμπεράσματα από τον Πίνακα Αποτελεσμάτων για το έτος 2002), ό.α., υποσημείωση 4, κεφάλαιο IV.

[8] Η γυναικεία επιχειρηματικότητα, η οποία μετράται ως το ποσοστό των αυτοαπασχολούμενων γυναικών, έχει μείνει στάσιμη, αντιστοιχώντας σε ποσοστό της τάξεως του 28 % περίπου στην ΕΕ σε σύγκριση με αντίστοιχο ποσοστό της τάξεως του 35 % στις ΗΠΑ. Το ποσοστό αυτό είναι σχετικά υψηλότερο στον τομέα των υπηρεσιών στην ΕΕ (34 %), αλλά εμφανώς μικρότερο στον τομέα της βιομηχανίας (11 %).

Παρά το γεγονός ότι τα κράτη μέλη έχουν λάβει μια σειρά από μέτρα προώθησης της γυναικείας επιχειρηματικότητας (στήριξη των νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων, παροχή πληροφόρησης, χρηματοδότηση, συμβουλευτική υποστήριξη, κατάρτιση και καθοδήγηση), είναι προφανές ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο για την εφαρμογή αναγνωρισμένων επιτυχών πρακτικών στα κράτη μέλη με στόχο τη βελτίωση των επιδόσεών τους σε αυτόν τον τομέα: η γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη παραμένει στάσιμη από το 1995.

Επιπλέον, η διασφάλιση της επιτυχούς μεταβίβασης των ΜΜΕ όταν οι επιχειρηματίες φθάσουν σε ηλικία συνταξιοδότησης, έχει αναδειχθεί σε σημαντική παράμετρο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις. Περίπου 600.000 ΜΜΕ αλλάζουν ιδιοκτήτη κάθε χρόνο, κατά κύριο λόγο εξαιτίας της συνταξιοδότησης του επιχειρηματία, και το γεγονός αυτό έχει αντίκτυπο σε περίπου 2,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Σημειώθηκε πρόοδος στην εφαρμογή των υφιστάμενων συστάσεων [9] που έχουν ως στόχο την ομαλή μεταβίβαση. Τα περισσότερα κράτη μέλη, σήμερα, εφαρμόζουν πολιτικές φορολόγησης της κληρονομιάς και των δωρεών, ώστε να διατηρείται ανέπαφο το κεφάλαιο των επιχειρήσεων κατά τη μεταβίβαση [10]. Σημειώθηκε, επίσης, μεγάλη πρόοδος όσον αφορά τη διευκόλυνση της μεταβίβασης της επιχείρησης σε τρίτους [11]. Λιγότερο διαδεδομένη, αλλά εξίσου πολύτιμα, υπήρξαν τα μέτρα διευκόλυνσης της μεταβίβασης τέτοιου είδους επιχειρήσεων σε εργαζομένους, τα μέτρα ενίσχυσης για τους επιχειρηματίες που συνταξιοδοτούνται πρόωρα, καθώς επίσης και φορολογικά οφέλη για τους επιχειρηματίες που πωλούν μια επιχείρηση προκειμένου να επανεπενδύσουν τα κέρδη σε άλλη ΜΜΕ.

[9] Βλέπε ιδιαίτερα τη "Σύσταση της Επιτροπής περί της μεταβίβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων", ΕΕ L 385, 31.12.1994 και την "Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μεταβίβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων", ΕΕ C 93, 28.03.1998.

[10] Πρόοδος σημειώθηκε σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία.

[11] Πρόοδος σημειώθηκε σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και τη Φινλανδία.

2.2. Θεσμικό πλαίσιο

Όλα τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο τα τελευταία έτη όσον αφορά την απλούστευση του διοικητικού και κανονιστικού πλαισίου, προκειμένου αυτό να παράσχει μεγαλύτερη υποστήριξη κατά την ανάληψη ρίσκου και κατά την ανάπτυξη της επιχείρησης. Ως αποτέλεσμα, συγκριτικά ελάχιστες ΜΜΕ σήμερα αναφέρουν τους διοικητικούς κανονισμούς ως μείζον εμπόδιο [12]. Εντούτοις, οι επιχειρήσεις που το έπραξαν παρουσίασαν πολύ μικρότερη ανάπτυξη όσον αφορά την απασχόληση, και για το λόγο αυτό δεν πρέπει να υπάρξει εφησυχασμός στον τομέα αυτόν. Σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών εμφανίζονται, για παράδειγμα, όσον αφορά τους διοικητικούς περιορισμούς για την πρόσληψη προσωπικού, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης [13].

[12] Βλέπε "Highlights from the 2001 Survey" (Κυριότερα σημεία της έρευνας για το 2001), Observatory of European SMEs (Παρατηρητήριο των ευρωπαϊκών ΜΜΕ), 2002/1, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με την οποία μόνον ποσοστό μεταξύ 10% και 13% των ΜΜΕ θεωρεί τους διοικητικούς κανονισμούς ως μείζον εμπόδιο για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες.

[13] Βλέπε "Recruitment of Employees: Administrative Burdens on SMEs in Europe" (Πρόσληψη μισθωτών: Διοικητικοί επιβαρυντικοί παράγοντες για τις ΜΜΕ στην Ευρώπη), Observatory of European SMEs (Παρατηρητήριο των Ευρωπαϊκών ΜΜΕ), Ευρωπαϊκή Επιτροπή (η έκθεση πρόκειται να εκδοθεί). Ο μέσος αριθμός διοικητικών διαδικασιών για την πρόσληψη του πρώτου μισθωτού είναι 3,3, ενώ για έναν πρόσθετο μισθωτό είναι 2,1. Η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ισπανία διακρίνονται για το μεγάλο αριθμό διαδικασιών και ακολουθούν η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Αυστρία.

Όσον αφορά την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, σημαντική πρόοδος σημειώθηκε πρόσφατα αναφορικά με την καταχώρηση των επιχειρήσεων. Στα περισσότερα κράτη μέλη υπήρξε σημαντική μείωση του χρόνου και του κόστους που απαιτούνται κατά τη σύσταση μιας νέας επιχείρησης. Ωστόσο, παρά την επιτυχή συγκριτική αξιολόγηση [14], υφίστανται ακόμη σημαντικές διαφορές επιδόσεων, γεγονός που σημαίνει ότι με την εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών είναι δυνατόν να επιτευχθούν ακόμη μεγαλύτερα οφέλη .

[14] "Benchmarking the Administration of Business Start-ups" (Συγκριτική αξιολόγηση της διοίκησης νεοϊδρυόμενων επιχειρήσεων), Best Project (Σχέδιο Best), ό.α., υποσημείωση 5. Η ίδρυση εταιρείας περιορισμένης ευθύνης είναι δυνατόν να κοστίσει περισσότερα από 2.000 EUR στην Αυστρία, αλλά ουσιαστικά τίποτε στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η διαδικασία απαιτεί 35 ημέρες στην Ιταλία, αλλά μόνον 6 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι τιμές όσον αφορά το χρόνο και το κόστος καταχώρησης μιας ατομικής επιχείρησης είναι μικρότερες, αλλά εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές.

Τα τελευταία έτη, τα κράτη μέλη προβαίνουν ολοένα και περισσότερο στην εφαρμογή μέτρων αξιολόγησης του αντικτύπου στις επιχειρήσεις, στοχεύοντας στη διασφάλιση ενός κανονιστικού πλαισίου μεγάλης αποτελεσματικότητας. Η αξιολόγηση αυτή προβλέπει διαδικασίες διαβούλευσης που βοηθούν τους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής να προσδιορίσουν σε πρώιμο στάδιο τον πιθανό αντίκτυπο των νομοθετικών προτάσεων. Εδώ συμπεριλαμβάνονται το πιθανό δυσανάλογο κόστος εναρμόνισης για τις επιχειρήσεις, καθώς επίσης και η εισαγωγή καινούριων και προβληματικών διοικητικών διαδικασιών [15].

[15] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε "Business Impact Assessment in Member States" (Αξιολόγηση του επιχειρηματικού αντικτύπου στα κράτη μέλη), Best Project (Σχέδιο Best), ό.α., υποσημείωση 5.

Ένας ακόμη τομέας όπου είναι απαραίτητη η απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, είναι η προώθηση της πρόσβασης των ΜΜΕ στη νέα οικονομία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χρήση των ΤΠΕ (Τεχνολογιών Πληροφοριών και Επικοινωνιών) και του ηλεκτρονικού επιχειρείν δεν είναι αρκετά διαδεδομένη μεταξύ των ευρωπαϊκών ΜΜΕ, αλλά προς την κατεύθυνση αυτή συμβάλλουν πρωτοβουλίες για τη χάραξη πολιτικών ρύθμισης του πλαισίου του ηλεκτρονικού επιχειρείν, για τη βελτίωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων αναφορικά με τις ΤΠΕ, για την προώθηση δικτύων στήριξης των ΜΜΕ, καθώς επίσης και διαδικτυακών πλατφορμών για τις ΜΜΕ [16].

[16] Βλέπε "Benchmarking National and Regional Policies in Support of e-Business for SMEs" (Συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών που εφαρμόζονται για την υποστήριξη της ανάπτυξης ηλεκτρονικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από ΜΜΕ), ό.α, υποσημείωση 5.

Τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει με επιτυχία περισσότερες από είκοσι οδηγίες "νέας προσέγγισης", οι οποίες αφορούν την τεχνική εναρμόνιση σε πολλούς τομείς, καθιερώνοντας, κατά τον τρόπο αυτόν, ένα κανονιστικό πλαίσιο διαφάνειας για τις επιχειρήσεις και διασφαλίζοντας γι' αυτές μια κοινή ευρωπαϊκή αγορά [17]. Μέσω της στήριξης μελλοντικών νομοθετικών πρωτοβουλιών που θα βασίζονται στις αρχές της "νέας προσέγγισης", θα καταστεί δυνατόν να επωφεληθούν περισσότερες επιχειρήσεις. Από κοινού με την Επιτροπή, τα κράτη μέλη συνέβαλαν, επίσης, στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών παρά εθνικών προτύπων. Σήμερα, υπάρχει μια ολοκληρωμένη σειρά ευρωπαϊκών προτύπων που βοηθούν τις επιχειρήσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε όλη την ευρωπαϊκή αγορά, να επικοινωνούν με ευκολία και να καταστήσουν συμβατά τα προϊόντά τους. Λόγω του ότι τα ευρωπαϊκά πρότυπα συμβάλλουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να ενθαρρύνουν τους δικούς τους εθνικούς φορείς προτυποποίησης να εφαρμόζουν τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά πρότυπα.

[17] Η "νέα προσέγγιση" εισήχθη το 1985( βλέπε "Ψήφισμα του Συμβουλίου της 7ης Μαΐου 1985 για νέα προσέγγιση στο θέμα της τεχνικής εναρμόνισης και τυποποίησης", ΕΕ ΕΚ C 136/1 της 4ης Ιουνίου 1985.

Σημαντική πρόοδος έχει σημειωθεί, επίσης, όσον αφορά το ηλεκτρονικό κράτος. Αυτό δεν σημαίνει μόνον μείωση του κόστους της συναλλαγής με το δημόσιο τομέα, αλλά, επίσης, αύξηση της πίεσης για διαδικασίες απλούστερες και περισσότερο φιλικές προς τον χρήστη [18]. Πράγματι, τους τελευταίους μήνες, σε όλα τα κράτη μέλη καταγράφηκε θεαματική πρόοδος όσον αφορά τη βελτίωση του επιπέδου των δημοσίων υπηρεσιών που απευθύνονται σε επιχειρήσεις. Εντούτοις, υπάρχουν ακόμη πολλές ενέργειες που πρέπει να γίνουν.

[18] Βλέπε "Benchmarking National and Regional Policies in Support of e-Business for SMEs" (Συγκριτική αξιολόγηση των εθνικών και περιφερειακών πολιτικών που εφαρμόζονται για την υποστήριξη της ανάπτυξης ηλεκτρονικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από ΜΜΕ), ό.α., υποσημείωση 5. Η εν λόγω έρευνα εξέτασε οκτώ μέτρα που αφορούν τις επιχειρήσεις και τα οποία προβλέπουν ηλεκτρονικές διαδικασίες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα καλύτερα αποτελέσματα παρουσίασαν οι δημόσιες υπηρεσίες που εφήρμοσαν απλουστευμένες διαδικασίες στους τομείς του ΦΠΑ, της φορολόγησης των εταιρειών και των δηλώσεων τελωνείου, ενώ τη μικρότερη αποτελεσματικότητα παρουσίασαν οι διαδικασίες για την έκδοση κατασκευαστικών και περιβαλλοντικών αδειών.

Τέλος, όσον αφορά την αποτελεσματικότητα και το άνοιγμα των αγορών, τα στοιχεία εμφανίζουν ισχυρούς εμπορικούς δεσμούς στο εσωτερικό της ΕΕ. Οι κρατικές ενισχύσεις αποτελούν παράγοντα διαστρέβλωσης της αποτελεσματικότητας των αγορών, αλλά η πλειονότητα των κρατών μελών έχει λάβει μέτρα για την τήρηση της δέσμευσης που δόθηκε κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης για μείωση των κρατικών ενισχύσεων στο ΑΕγχΠ έως το 2003 και τη διοχέτευση των ενισχύσεων προς οριζόντιους στόχους [19].

[19] Θέματα που άπτονται των κρατικών ενισχύσεων εξετάζονται πιο διεξοδικά στον "Internal Market Scoreboard" (Πίνακας Αποτελεσμάτων της Εσωτερικής Αγοράς) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.βλέπε, για παράδειγμα, την τελευταία έκδοση αριθ.10, Μάιος 2002.

2.3. Χρηματοοικονομικοί πόροι

Η διαθεσιμότητα χρηματοοικονομικών πόρων αποτελεί ζήτημα καθοριστικής σημασίας για την ίδρυση και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων γενικά. Για τις επιχειρήσεις με δυνητική καινοτόμο δράση, χωρίς, όμως, εμπράγματες ασφάλειες, συνιστά ιδιαίτερο πρόβλημα. Το γεγονός αυτό αναγνωρίστηκε ως ο τρίτος πιο σημαντικός περιορισμός των επιδόσεων των επιχειρήσεων στην ΕΕ, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μικρές επιχειρήσεις, αν και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναφέρουν, επίσης, σχετικά προβλήματα [20].

[20] Βλέπε "Highlights from the 2001 Survey" (Κυριότερα σημεία της έρευνας για το 2001), Observatory of European SMEs (Παρατηρητήριο των ευρωπαϊκών ΜΜΕ), ό.α., υποσημείωση 12( περισσότεροι από το 20 % των ερωτηθέντων στο Ηνωμένο Βασίλειο και περίπου το 20 % στην Ιρλανδία και την Ιταλία ανέφεραν ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον εν λόγω τομέα.

Συχνά επισημαίνεται ότι η διαθεσιμότητα επιχειρηματικού κεφαλαίου υπήρξε ο καθοριστικός παράγοντας για την αναγέννηση της νέας οικονομίας των ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1990. Η απουσία σημαντικής παράδοσης στην ΕΕ, όσον αφορά τα επιχειρηματικά κεφάλαια, έχει συσχετισθεί με τις περιορισμένες καινοτόμους δράσεις και θεωρείται εμπόδιο για την αύξηση της παραγωγικότητας στην Ευρώπη [21]. Ο τομέας του επιχειρηματικού κεφαλαίου συνιστά τον τομέα όπου εντοπίζονται κατά κύριο λόγο οι διαφορές μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ. Η βιομηχανία επιχειρηματικού κεφαλαίου άρχισε να αναπτύσσεται στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950, ενώ στην Ευρώπη τη δεκαετία του 1990 (με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο) και, για το λόγο αυτό, η απόσταση που πρέπει να διανύσει ακόμη η ΕΕ είναι μεγάλη. Κατά συνέπεια, παρά το γεγονός ότι το σύνολο των ευρωπαϊκών επιχειρηματικών κεφαλαίων αυξάνεται τα τελευταία έτη, στα περισσότερα κράτη μέλη παραμένει κατά πολύ μικρότερο από αυτό που συγκεντρώνεται στις ΗΠΑ [22]. Ωστόσο, οι πρόσφατες δυσμενείς οικονομικές και χρηματοοικονομικές εξελίξεις, καθώς και η ανακοίνωση για το κλείσιμο του Neuer Markt στο τέλος του έτους, εξασθένισαν σε σημαντικό βαθμό την αγορά επιχειρηματικού κεφαλαίου, δημιουργώντας ερωτήματα αναφορικά με τις προοπτικές ανάπτυξης μιας ευρείας και ώριμης ευρωπαϊκής αγοράς επιχειρηματικού κεφαλαίου.

[21] Τα ζητήματα αυτά αναπτύχθηκαν λεπτομερώς στις εκδόσεις 2001 και 2002 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την Ευρωπαϊκή Ανταγωνιστικότητα), έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC (2001) 1705 της 29.10.2001 και SEC(2002) 528 της 21.05.2002, αντίστοιχα.

[22] Το 2000, για παράδειγμα, ένα έτος που οι τιμές της χρηματοδότησης επιχειρηματικού κεφαλαίου ήταν ιδιαίτερα υψηλές, αποτέλεσε το 0,9 % του ΑΕγχΠ στις ΗΠΑ, σε σύγκριση με το 0,4 % στην Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο και το 0,2 % του ΑΕγχΠ στη Σουηδία, τα τρία κράτη μέλη με τη μεγαλύτερη αγορά επιχειρηματικού κεφαλαίου στην ΕΕ.

Αντιμέτωπα με την κατάσταση αυτή, τα κράτη μέλη προσπάθησαν να στηρίξουν την ανάπτυξη της αγοράς επιχειρηματικού κεφαλαίου μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και να προωθήσουν τις χρηματοδοτήσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου σε αρχικό στάδιο μέσω εργαλείων, όπως τα τοπικά κεφάλαια εκκίνησης, οι φορολογικές απαλλαγές ή τα φυτώρια επιχειρήσεων. Σε γενικές γραμμές, στην αγορά φαίνεται να κυριαρχεί η χρηματοδότηση επενδύσεων μεταγενέστερης ανάπτυξης, αν και σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν, επίσης, η αντικατάσταση μετόχων και οι εξαγορές επιχειρήσεων.

Το μέγεθος της αγοράς επιχειρηματικού κεφαλαίου έχει άμεση και θετική σχέση με το μερίδιο των χαρτοφυλακίων των θεσμικών επενδυτών που αντιστοιχεί σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου είναι δυνατόν να ενισχύσει σε σημαντικό βαθμό την αγορά επιχειρηματικού κεφαλαίου.

Τα δίκτυα ιδιωτών επενδυτών (business angels) συσχετίζονται στενά με τις χρηματοδοτήσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου. Έχουν περισσότερο ενεργό δράση στις ΗΠΑ απ´ ό,τι στην Ευρώπη, αλλά τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά δίκτυα από 63 που ήταν το 1999 έχουν αυξηθεί σε 158 το 2002 [23].

[23] Βλέπε "Business Angels" (Ιδιώτες Επενδυτές), ό.α., υποσημείωση 5, τελική έκθεση, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση "Επιχειρήσεις", Σεπτέμβριος 2002.

Επιπροσθέτως, ιδιαίτερα σημαντική για τη στήριξη των καινοτόμων επιχειρήσεων είναι και η συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο. Έχει διαφανεί ότι τα κράτη μέλη με μεγάλο καινοτόμο δυναμικό [όπως υποδηλώνουν κατά προσέγγιση οι επιχειρηματικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (ΕΔΕΑ)] χαρακτηρίζονται από υψηλή κεφαλαιοποίηση της χρηματιστηριακής αγοράς [24]. Η δεύτερη ομάδα, η οποία έχει σημειώσει μέση επίδοση στον τομέα της καινοτομίας, χαρακτηρίζεται από χαμηλότερα επίπεδα ΕΔΕΑ και αντιστοίχως μικρότερο βαθμό κεφαλαιοποίησης της χρηματιστηριακής αγοράς [25]. Η τρίτη ομάδα εμφανίζει χαμηλά επίπεδα BERD με μέση αναλογία κεφαλαιοποίησης [26].

[24] Η Σουηδία και η Φινλανδία, λιγότερο το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.

[25] Η Γερμανία, η Δανία, το Βέλγιο και η Γαλλία.

[26] Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία.

Το θεσμικό κεφάλαιο αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο των αγορών μετοχών. Οι Ευρωπαίοι θεσμικοί επενδυτές έχουν, σε γενικές γραμμές, επενδύσει μικρότερο μερίδιο από τα χαρτοφυλάκιά τους σε αγορές μετοχών από ό,τι οι αμερικανοί ομόλογοί τους, οι οποίοι επενδύουν περίπου το 50 % των χαρτοφυλακίων τους σε μετοχές [27]. Επιπλέον, το μερίδιο των μετοχών στα θεσμικά χαρτοφυλάκια εμφάνισε τάσεις μείωσης μετά το 2001, πιθανώς ως αποτέλεσμα της οικονομικής ύφεσης.

[27] Όπως συνήθως, παρατηρούνται εξαιρέσεις μεταξύ των κρατών μελών. Οι θεσμικοί οργανισμοί της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν επενδύσει από 57 % έως 67 % των χαρτοφυλακίων τους σε μετοχές.

Εντούτοις, υπήρξε μια ενθαρρυντική εξέλιξη που αφορά την αύξηση των πρόσφατα εισηγμένων εταιρειών στα χρηματιστήρια της Ευρώπης τα τελευταία έτη. Οι θετικές οικονομικές προοπτικές σίγουρα βοήθησαν προς αυτήν την κατεύθυνση, αλλά το γεγονός αυτό είναι, επίσης, ένα κέρδος από την αυξανόμενη απελευθέρωση και ολοκλήρωση των χρηματοοικονομικών αγορών. Η επίτευξη μεγαλύτερης προόδου σε αυτόν τον σημαντικό τομέα θα επιφέρει άμεσα οφέλη για τη βιομηχανία και την καινοτομία στην ΕΕ.

Τα δικαιώματα προαίρεσης σε μετοχές (stock options) που δίδονται σε εργαζομένους μικρών επιχειρήσεων με αναπτυξιακό προσανατολισμό, αποτέλεσαν χαρακτηριστικό της δεκαετίας του 1990 στις ΗΠΑ. Επιτρέποντας στους εργαζομένους τη συμμετοχή στα μελλοντικά κέρδη, συμβάλλουν στην παραμονή ειδικευμένου προσωπικού στις επιχειρήσεις. Επίσης, εμφανίζονται στα χαρτοφυλάκια επιχειρηματικού κεφαλαίου. Αν εξαιρέσει κανείς πρόσφατα σκάνδαλα σε ορισμένες εταιρείες των ΗΠΑ οι οποίες χρησιμοποίησαν την παροχή δικαιωμάτων προαίρεσης σε μετοχές, τα τελευταία εξακολουθούν να συνιστούν έναν έγκυρο και καινοτόμο τρόπο συμμετοχής στα μελλοντικά κέρδη των επιχειρήσεων, ταυτόχρονα όμως κρίνεται απαραίτητη η οριοθέτηση ενός πλαισίου ορθής χρήσης τους.

Ωστόσο, το θεσμικό πλαίσιο αναφορικά με τα δικαιώματα προαίρεσης σε μετοχές δεν ορίζεται επαρκώς στην πλειονότητα των κρατών μελών. Η απορρέουσα νομική αβεβαιότητα εμποδίζει τη χρήση τους. Επιπλέον, συχνά φορολογούνται και ως εισόδημα εργασίας και ως κεφαλαιακά κέρδη σε μεταγενέστερη πώληση. Οι πραγματικοί συντελεστές φορολογίας ανέρχονται, κατά μέσο όρο, σε ποσοστό 30 % στην ΕΕ σε σύγκριση με ποσοστό της τάξεως του 20 % στις ΗΠΑ [28]. Για το λόγο αυτό, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις της ΕΕ έχουν κάνει σχετικά μικρή χρήση του εργαλείου αυτού [29].

[28] Οι συντελεστές κυμαίνονται από ποσοστό μεγαλύτερο του 60 % στη Δανία έως λίγο μεγαλύτερο του 10 % στο Ηνωμένο Βασίλειο( η Ολλανδία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα, η Γαλλία και το Βέλγιο εφαρμόζουν ειδικούς συντελεστές( βλέπε τη μελέτη "Taxation of Stock Options in the EU and the US" (Φορολόγηση των δικαιωμάτων προαίρεσης σε μετοχές στην ΕΕ και τις ΗΠΑ), η οποία συντάχθηκε από την εταιρεία Price Waterhouse Coopers για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2002( πρόκειται για προκαταρκτικές εκτιμήσεις.

[29] Βλέπε "Highlights from the 2001 Survey" (Κυριότερα σημεία της έρευνας για το 2001), ό.α., υποσημείωση 12( μόνον 2 % των ευρωπαϊκών ΜΜΕ χρησιμοποιούν τα δικαιώματα προαίρεσης σε μετοχές και ένα ποσοστό 4 % σχεδιάζουν να το πράξουν. Η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα προτάσεις για την προώθηση της οικονομικής συμμετοχής των εργαζομένων στο πλαίσιο της ανακοίνωσής της "Για ένα πλαίσιο προώθησης της οικονομικής συμμετοχής των εργαζομένων", COM(2002) 364 τελικό, 05.07.2002.

2.4. Ανθρώπινοι πόροι

Τα τελευταία έτη, το ιδιαίτερο ζήτημα της έλλειψης εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού και των συναφών ανισορροπιών, αναδείχθηκε σε πολιτικό θέμα [30]. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στην ΕΕ (τα οποία, όμως, σε γενικές γραμμές, μειώνονται από το 1997) εμφανίστηκαν ταυτόχρονα με ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης [31]. Παράλληλα, κατά την περίοδο έντονης ανάπτυξης στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σημειώθηκε η μεγαλύτερη ζήτηση εργαζομένων μέσης έως ανώτερης εξειδίκευσης στην ΕΕ [32]. Οι ελλείψεις αυτές αποτελούν ένα σημαντικό εμπόδιο για την οικονομική ανάπτυξη. Το πρόβλημα δεν συνίσταται μόνον στη μειωμένη κινητικότητα των εργαζομένων ή τις ανεπαρκείς (μακροπρόθεσμα) αποκλίσεις εισοδήματος μεταξύ των διαφόρων επαγγελμάτων, αλλά, επίσης, στην αναντιστοιχία της ζήτησης εργατικού δυναμικού με την προσφορά εξειδικευμένων στελεχών από το εκπαιδευτικό σύστημα των κρατών μελών [33]. Τα τελευταία έτη, πρωτοπόρες τεχνολογικές επιχειρήσεις, φέρονται να αναφέρουν ελλείψεις σε επιστημονικό προσωπικό, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ όπου τέτοιου είδους ελλείψεις συνιστούν μικρότερο πρόβλημα. Είναι απαραίτητο να υπάρξει μεγαλύτερη συνειδητοποίηση της πιθανής ανάγκης για αλλαγές στα εκπαιδευτικά συστήματα ιδιαίτερα σε εποχές τεχνολογικών και οργανωτικών καινοτομιών. η Επιτροπή συμβάλλει με ποικίλους τρόπους προς αυτήν την κατεύθυνση.

[30] Η European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα) για το έτος 2001 προέβαλε το ζήτημα αυτό και στην αντίστοιχη Έκθεση για το 2002 αναλύθηκε πιο λεπτομερώς, ειδικά σε σχέση με την προσφορά μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και τη ζήτηση εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού( βλέπε εκδόσεις 2001 και 2002 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα), ό.α., υποσημείωση 21.

[31] Η European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα) για το 2002 έδειξε ότι, ενώ παρουσιάζει διαρκή αύξηση, η αναλογία του μέσου όρου ετών πλήρους εκπαίδευσης του εργαζόμενου πληθυσμού στην ΕΕ το 1999 σε σχέση με τις ΗΠΑ ήταν περίπου 89 % σε σύγκριση με 97 % στην Ιαπωνία( βλέπε έκδοση 2002 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα), ό.α., υποσημείωση 21, κεφάλαιο II.

[32] Βλέπε Employment in Europe 2001 (Απασχόληση στην Ευρώπη 2001), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2001.

[33] Η ΕΚΤ έκρινε ότι η αναντιστοιχία της εκπαίδευσης εντάθηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο από το 1992 έως το 2000( βλέπε "Labour Market Mismatches in the Euro Area Countries" (Αναντιστοιχίες στην αγορά εργατικού δυναμικού των χωρών της ζώνης ευρώ), ΕΚΤ, Μάρτιος 2002.

Οι μεγαλύτερες δυσκολίες παρουσιάστηκαν στον τομέα των ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών). Το 2002, σε όλα τα κράτη μέλη, ένα ποσοστό μεταξύ 7 % και 13 % της ζήτησης δεξιοτήτων ΤΠΕ δεν κατέστη δυνατόν να ικανοποιηθεί. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις για το 2005, ενώ θα υπάρξει μια, σε γενικές γραμμές, ισοζυγισμένη αύξηση της ζήτησης και της προσφοράς εργατικού δυναμικού εξειδικευμένου στις ΤΠΕ, θα σημειωθεί μεγαλύτερη ανεπάρκεια [34]. Το γεγονός καταδεικνύει τη μεγάλη ανάγκη επείγουσας λήψης μέτρων για τη διόρθωση των συνθηκών που ευνοούν την εμφάνιση τέτοιου είδους περιορισμών στην αγορά εργασίας. Ελλείψεις παρουσιάζονται, επίσης, και σε ορισμένους τομείς φυσικών επιστημών.

[34] Εκτιμάται ότι ισοδυναμεί με 1,7 εκατομμύρια εργαζομένους, σε απόλυτες τιμές, στο σύνολο των κρατών μελών, αριθμός που αντιστοιχεί σε ποσοστό από 8 % έως 14 % της ζήτησης, ανάλογα με το κράτος μέλος.

Προκειμένου να αποτελέσουν τη (μεγαλύτερη) οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση έως το 2010, τα κράτη μέλη πρέπει να επιταχύνουν τις προσπάθειές τους στον τομέα της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού και, ιδιαίτερα, το ενδιαφέρον τους θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού συστήματος [35]. Επιπλέον, ενώ το ποσοστό του πληθυσμού (ηλικίας 25-64 ετών) που συμμετέχει στη διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση έχει αυξηθεί, εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλόσ παρά το γεγονός ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν αρκετά καλύτερες επιδόσεις από τον μέσο όρο, η πλειονότητα έχει σχετικά χαμηλές επιδόσεις [36]. Τα στοιχεία καταδεικνύουν την ανάγκη επείγουσας δράσης στους τομείς αυτούς.

[35] Το 1999, μόνον το 12 % των αποφοίτων στην ΕΕ είχε ανώτερες σπουδές συμπεριλαμβανομένων των σπουδών για διδακτορικό δίπλωμα (σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τύπου-Α και ανώτερες σπουδές) σε σύγκριση με ποσοστό 27 % στις ΗΠΑ. Ανάμεσα στα κράτη μέλη, η Ολλανδία παρουσίασε την υψηλότερη τιμή (20 %), ενώ σε διάφορα κράτη μέλη το ποσοστό αυτό ήταν λίγο πάνω από 5 %. Ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά σημειώθηκαν, επίσης, στα μαθηματικά και τις επιστήμες ηλεκτρονικών υπολογιστών (4,4 %), αλλά αυτή η επίδοση είναι καλύτερη σε σύγκριση με τις ΗΠΑ (3,2 %).

[36] Το ποσοστό του πληθυσμού που συμμετέχει στη διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση έχει αυξηθεί από 5,7 % έως 8,4 % κατά τη χρονική περίοδο 1996-2001( το 2001, στη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 22 %, στη Φινλανδία 19,3 %, στη Δανία 17,8 % και στην Ολλανδία 16,3 %( στην Ελλάδα σημειώθηκε το χαμηλότερο ποσοστό, 1,4 %. Είναι σαφές ότι για την προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης είναι, επίσης, απαραίτητη η αύξηση της συμμετοχής εργαζομένων μέσης και χαμηλής εξειδίκευσης στην κατάρτιση και τη διά βίου εκπαίδευση. το 2001, 15,7% των εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης, 9,8% των εργαζομένων μέσης εξειδίκευσης και μόνον 2,5% των εργαζομένων χαμηλής εξειδίκευσης συμμετείχε στις δραστηριότητες αυτές.

Τελικά, ενώ ορισμένα κράτη μέλη έχουν πολύ καλές επιδόσεις όσον αφορά τη βασική εκπαίδευση, τα μαθηματικά και την επιστημονική κατάρτιση, το γεγονός αυτό δεν είναι αρκετό ενδεχομένως : αρκετά άλλα κράτη (η Ιαπωνία, ο Καναδάς και η Κορέα, για παράδειγμα) παρουσιάζουν ακόμη καλύτερες επιδόσεις.

2.5. Καινοτομία, γνώση και διάδοση των ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφοριών και Επικοινωνιών)

Το ιστορικό περιορισμένης καινοτόμου δράσης που παρουσιάζει η Ευρώπη συσχετίζεται και αντικατοπτρίζει την περιορισμένη διάδοση και ανεπαρκή αξιοποίηση της συσσώρευσης της γνώσης [37]. Η καινοτόμος δράση είναι, σε μεγάλο βαθμό, συνάρτηση των δαπανών για την έρευνα και την ανάπτυξη (Ε&Α). Αναγνωρίζοντας το γεγονός αυτό, η πρόταση της Επιτροπής, στο πλαίσιο της Εαρινής Έκθεσης του 2002, ήταν να επιτευχθεί ο στόχος του 3 % του ΑΕγχΠ έως το 2010 και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης ενέκρινε την πρόταση αυτήα το Σεπτέμβριο του 2002 η Επιτροπή παρουσίασε μια σχετική ανακοίνωση [38]. Τα κράτη μέλη έχουν, χωρίς εξαίρεση, αναγνωρίσει τη σημασία της βελτίωσης των επιδόσεων τους στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης, καθώς επίσης και της καινοτομίας και όλα ανέλαβαν τη δέσμευση να συμβάλουν στην επίτευξη του κοινοτικού στόχου του 3 % του ΑΕγχΠ [39].

[37] Οι δύο αυτές παράμετροι παρουσιάστηκαν εκτενώς στις εκδόσεις 2001 και 2002 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την Ευρωπαϊκή Ανταγωνιστικότητα), ό.α., υποσημείωση 21. Ειδικότερα, στοιχεία που αποδεικνύουν την ύπαρξη της πρώτης έχουν παρατεθεί, για παράδειγμα, στον Πίνακα αποτελεσμάτων 2001 για την καινοτομία, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC(2001) 1414, 14.9.2001.

[38] Βλέπε Η στρατηγική της Λισσαβώνας - Για την επίτευξη της αλλαγής, ό.α., υποσημείωση 1( βλέπε, επίσης, "Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος: 3% του ΑΕγχΠ", ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(2002) 499 της 11.09.2002. Το έτος 2000, οι δαπάνες για την έρευνα και την ανάπτυξη (Ε&Α) ως ποσοστό του ΑΕγχΠ ανήλθαν σε 1,9% στην Ευρώπη, 2,7% στις ΗΠΑ και 3% στην Ιαπωνία.

[39] Είναι σαφές ότι οι μεμονωμένοι στόχοι που θέτει κάθε κράτος μέλος όσον αφορά τις δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (Ε(Α), οι οποίες πρόκειται να εξεταστούν στη συνέχεια, αποτελούν μέρος της ευρύτερης επιδίωξης της επίτευξης του κοινοτικού στόχου του 3% του ΑΕγχΠ για δαπάνες Ε(Α έως το 2010. Τα 2/3 αυτών αναλαμβάνονται από τον ιδιωτικό τομέα.

Η ικανότητα καινοτόμου δράσης έχει αναδειχθεί σε καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα των ανεπτυγμένων κρατών. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, δέκα από τα δεκαπέντε κράτη μέλη ανήκουν στην ομάδα των είκοσι κρατών με τις μεγαλύτερες εθνικές επιδόσεις στον τομέα της καινοτομίας [40]. Παρά το γεγονός ότι οι εκτιμήσεις αυτές είναι ενθαρρυντικές, δεν είναι ακόμη ικανοποιητικές και οι συνθήκες ανάπτυξης σταθερής καινοτόμου δράσης δεν έχουν ακόμη εδραιωθεί μόνιμα στην ΕΕ.

[40] Τα στοιχεία βασίζονται σε έναν δείκτη που ενσωματώνει τους ακόλουθους τέσσερις επιμέρους δείκτες: επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό, πολιτική στον τομέα της καινοτομίας, περιβάλλον καινοτομίας ομάδων επιχειρήσεων και αλληλεξαρτήσεις( βλέπε M. Porter και S. Stern (2002): "National Innovative Capacity" (Εθνικό Καινοτόμο Δυναμικό), κεφάλαιο 2.2 της The Global Competitiveness Report 2001-2002 (Έκθεση για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα 2001-2002), World Economic Forum (Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ), Oxford University Press. Η υψηλότερη τιμή του δείκτη, βάσει των δεδομένων για το 2001, καταγράφηκε στις ΗΠΑ (30,3), αλλά η Φινλανδία (29,1), η Γερμανία (27,2), το Ηνωμένο Βασίλειο (27,0), η Ολλανδία (26,9), η Σουηδία (26,9) και η Γαλλία (26,8) ανήκουν στην ομάδα των δέκα πρώτων. Άλλα τέσσερα κράτη μέλη (το Βέλγιο, η Ιρλανδία, η Αυστρία και η Δανία) ανήκουν στην ομάδα των δέκα επόμενων.

Οι συνολικές δαπάνες για την ΕΟΑ ήταν μεγαλύτερες στις ΗΠΑ από ό,τι στην ΕΕ. Εντούτοις, παρουσιάζονται αποκλίσεις, καθώς τα ποσοστά κυμαίνονται από 3,8 % του ΑΕγχΠ στη Σουηδία έως λίγο περισσότερο από 0,5 % του ΑΕγχΠ στην Ελλάδα και την Πορτογαλία [41]. Είναι σαφές ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρύνουν τις δαπάνες για ΕκΑ και ορισμένα κράτη μέλη, αναγνωρίζοντας τη σημασία τους, έχουν τώρα υιοθετήσει ποσοτικούς στόχους όσον αφορά αυτήν τη μεταβλητή [42].

[41] Το ποσοστό της Ελλάδας ήταν 0,51% του ΑΕγχΠ και της Πορτογαλίας 0,7% του ΑΕγχΠ. Για ολοκληρωμένα στοιχεία όσον αφορά την Ε(Α βλέπε "Towards a European Research Area" (Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας), Key figures 2001 (Κύρια στοιχεία 2001), ειδική έκδοση, Indicators for Benchmarking of National Policies (Δείκτες συγκριτικής αξιολόγησης εθνικών πολιτικών), Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σχήμα 2.1.1.

[42] Βλέπε τη σχετική ανάλυση στην ενότητα 3 που ακολουθεί.

Ο βαθμός διάδοσης των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών αποτελεί σημαντική ένδειξη της εξελισσόμενης διαδικασίας εκσυγχρονισμού μιας οικονομίας. Η European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα) του 2001 εξέτασε διεξοδικά τη σημασία των ΤΠΕ για την αύξηση της παραγωγικότητας και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το χαμηλό ύψος των επενδύσεων σε ΤΠΕ και η μικρής έκτασης διάδοσή τους ευθύνονται, εν μέρει, για τον περιορισμό της αύξησης της παραγωγικότητας στην Ευρώπη τα τελευταία έτη [43]. Ως αποτέλεσμα της υποχώρησης του φαινομένου dot.com στα τέλη του έτους 2001, μειώθηκε το ποσοστό του ΑΕγχΠ που αναλογεί σε δαπάνες για τις ΤΠΕ τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην ΕΕ, αλλά, όσον αφορά την τελευταία, η πτώση ήταν λιγότερο εμφανής.

[43] Βλέπε την έκδοση του 2001 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα), ό.α., υποσημείωση 21, ιδιαίτερα το κεφάλαιο III.

Η πρόσβαση στο διαδίκτυο αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία έτη και το 2001 σχεδόν το 90 % των επιχειρήσεων της ΕΕ είχαν πρόσβαση στο διαδίκτυο. Ενώ πολλές από αυτές διέθεταν τις δικές τους ιστοσελίδες, ελάχιστες είχαν τη δυνατότητα να αποδέχονται παραγγελίες και να διεξάγουν εμπορικές συναλλαγές μέσω του διαδικτύου. Η πρόσβαση των νοικοκυριών στο διαδίκτυο αυξήθηκε, επίσης, μεταξύ του 2000 και του 2001 στα περισσότερα κράτη μέλη. Είναι σαφές ότι στην αύξηση αυτή συνέβαλαν οι πολιτικές των κυβερνήσεων που έχουν ως στόχο τον εκσυγχρονισμό του εθνικού οικονομικού περιβάλλοντος και την παροχή της δυνατότητας στους πολίτες να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Σημειώθηκε ταχεία πρόοδος όσον αφορά τη διείσδυση των ευρυζωνικών συνδέσεων, καθώς διπλάσιος αριθμός νοικοκυριών της ΕΕ (14 %) ανέφερε ότι είχε πρόσβαση το 2001 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτοςν η πρόοδος αυτή θα πρέπει να συνεχισθεί [44].

[44] Ήδη σε πέντε κράτη μέλη (τη Δανία, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και την Αυστρία) πάνω από το 20 % των νοικοκυριών έχουν ευρυζωνική διαδικτυακή πρόσβαση.

Το ποσοστό αγορών και πωλήσεων που διεξήχθησαν μέσω του διαδικτύου παραμένει εξαιρετικά μικρό [45], γεγονός που, μεταξύ άλλων, οφείλεται στη φύση των προϊόντων αλλά, επίσης, και στο νομοθετικό πλαίσιο που ορίζει τη διεξαγωγή του ηλεκτρονικού εμπορίου. Ο βαθμός εξοικείωσης και οι σχετικές παραδόσεις ενδέχεται, επίσης, να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά το σημείο αυτό.

[45] Το 2001, στο σύνολο της ΕΕ, οι πωλήσεις μέσω του διαδικτύου αντιστοιχούν σε ποσοστό μικρότερο από το 2 % των συνολικών πωλήσεων, ενώ το ποσοστό που αντιστοιχεί στις αγορές είναι λίγο μεγαλύτερο του 3 %. Οι επιχειρήσεις της Δανίας, της Γερμανίας, της Ιρλανδίας, της Αυστρίας και της Φινλανδίας διεξήγαγαν περισσότερο από το 4 % και 6 % των αγορών τους μέσω του διαδικτύου.

Στην έκδοση 2001 του Πίνακα Αποτελεσμάτων της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις καταγράφηκε η ύπαρξη αρνητικής σχέσης μεταξύ του κόστους των οικιακών επικοινωνιών και της διείσδυσης του διαδικτύου στα νοικοκυριά, τη στιγμή που η επαγγελματική πρόσβαση διαφάνηκε λιγότερο ελαστική ως προς το κόστος [46]. Συνεχίστηκε η μείωση του κόστους πρόσβασης στο σύνολο των κρατών μελών οδηγώντας, κατ' αυτόν τον τρόπο, στην αύξηση των καταγεγραμμένων ποσοστών διείσδυσης. Εντούτοις, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφορές και, βάσει τιμών ΜΑΔ, τα τέλη κλήσης στο διαδίκτυο κυμαίνονταν από ΜΑΔ 20,7 ευρώ για 30 ώρες χρήσης ανά μήνα στη Φινλανδία έως ΜΑΔ 45,8 ευρώ στο Βέλγιο και, με εξαίρεση τη Φινλανδία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα τέλη ήταν υψηλότερα από ΜΑΔ 30 ευρώ. τα αντίστοιχα τέλη στις ΗΠΑ ήταν ΜΑΔ 20,4 ευρώ.

[46] Βλέπε Benchmarking Enterprise Policy: Results from the 2001 Scoreboard (Συγκριτική αξιολόγηση της πολιτικής για τις επιχειρήσεις: Συμπεράσματα από τον πίνακα αποτελεσμάτων 2001), έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC (2001) 1900, 21.11.2001, δείκτες VII.5.β και VII.5.γ.

2.6. Βιώσιμη ανάπτυξη

Στην έκδοση 2002 του Πίνακα Αποτελεσμάτων για τις Επιχειρήσεις, προστέθηκε για πρώτη φορά μια νέα ενότητα για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επί του παρόντος, έχουν καταρτισθεί μόνον δείκτες που αφορούν τη βιώσιμη ανάπτυξη στον τομέα μεταποίησης της ΕΕ. Είναι σαφές ότι πρόκειται για μια μόνον πτυχή των εργασιών αναφορικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη και δεν αντικατοπτρίζει την πρόοδο που έχει σημειωθεί ή χρειάζεται να επιτελεσθεί ακόμη σε άλλους τομείς βιώσιμης ανάπτυξης.

Η βασική παράμετρος, όσον αφορά τον τομέα μεταποίησης, είναι η οικο-αποδοτικότητα (eco-efficiency), η αναλογία, δηλαδή, της οικονομικής παραγωγής προς την περιβαλλοντική πίεση, η οποία μετράται είτε με τις εκπομπές ρύπων είτε με τις χρησιμοποιηθείσες πηγές [47]. Τη δεκαετία 1990-2000, σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη καταγράφηκαν στον τομέα της βιομηχανίας αναφορικά με τέσσερις δείκτες.

[47] Βλέπε την έκδοση του 2002 της European Competitiveness Report (Έκθεση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα), ό.α., υποσημείωση 21, κεφάλαιο V για περισσότερες λεπτομέρειες. Πρέπει να σημειωθεί ότι απαιτείται προσοχή κατά την ερμηνεία των επιδόσεων οικο-αποδοτικότητας των χωρών, κυρίως λόγω του ότι οι διαφορές που παρουσιάζουν οι χώρες, όσον αφορά τα μετρηθέντα αποτελέσματα, ενδέχεται να οφείλονται εν μέρει σε διαφορές βιομηχανικής διάρθρωσης περισσότερο παρά περιβαλλοντικών επιδόσεων. Παρ´ όλα αυτά, η εξέταση της πορείας των αλλαγών της οικολογικής αποδοτικότητας σε χρονικά διαστήματα μεγαλύτερης διάρκειας είναι ένας τρόπος προσδιορισμού κάποιων γενικών ενδείξεων για την κατεύθυνση σχετικών αλλαγών περιβαλλοντικών επιδόσεων.

Η οικο-αποδοτικότητα της βιομηχανίας στην ΕΕ βελτιώθηκε κατά 13 % περίπου μεταξύ των ετών 1990 και 2000, ποσοστό που, σε γενικές γραμμές, αντιστοιχεί στην αύξηση της παραγωγής του τομέα μεταποίησης. Κατά την περίοδο αυτή, καταγράφηκε σημαντική βελτίωση της οικο-αποδοτικότητας της κατανάλωσης ενέργειας (κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 25 %) στην περίπτωση της Ιρλανδίας, του Λουξεμβούργου, της Σουηδίας, της Γερμανίας, της Φινλανδίας και της Γαλλίας, αλλά υπήρξε μείωση στις περιπτώσεις της Ελλάδας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η οικο-αποδοτικότητα του τομέα μεταποίησης όσον αφορά τις εκπομπές αερίων που συντελούν στην εμφάνιση του φαινομένου του θερμοκηπίου, βελτιώθηκε κατά 30 % περίπου, οδηγώντας σε μείωση των εκπομπών των εν λόγω αερίων από τη βιομηχανία κατά 10 % παρά την αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής. Βελτίωση σημειώθηκε στα περισσότερα κράτη μέλη, ιδιαίτερα στο Λουξεμβούργο, την Ιρλανδία, τη Φινλανδία και τη Γερμανίατ μικρή μείωση καταγράφηκε, όμως, στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία και τη Δανία.

Οι βιομηχανικές εκπομπές αερίων που προκαλούν την οξίνιση και τα οποία ευθύνονται για την όξινη βροχή, μειώθηκαν κατά 48 % περίπου κατά τη διάρκεια των δέκα ετών, παρά την αύξηση κατά 11 % της παραγωγής του τομέα μεταποίησης την ίδια περίοδο. Όλα τα κράτη μέλη παρουσίασαν βελτιωμένες επιδόσεις στον τομέα αυτό, οι οποίες ήταν ιδιαίτερα εμφανείς στη Γερμανία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο, ενώ ελάχιστη βελτίωση σημειώθηκε στην Πορτογαλία.

Τέλος, αύξηση της οικο-αποδοτικότητας κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 40 % παρουσίασε ο τομέας της μεταποίησης στην Ευρώπη όσον αφορά τις πρόδρομες ουσίες όζοντος [48] και οι συνολικές εκπομπές των αερίων αυτών μειώθηκαν κατά 27 % περίπου παρά την αύξηση της παραγωγής του τομέα μεταποίησης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Στην πλειονότητα των κρατών μελών καταγράφηκαν αυξήσεις της οικο-αποδοτικότητας, η μεγαλύτερες των οποίων σημειώθηκαν στο Λουξεμβούργο, την Ιρλανδία και την Ολλανδία και ανήλθαν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 100 %. Μικρή μείωση παρουσίασαν η Δανία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία.

[48] Το τροποσφαιρικό όζον συνιστά ένα δευτερογενή ρύπο που δημιουργείται από την οξείδωση πτητικών οργανικών ενώσεων και μονοξειδίου του άνθρακα κατά την παρουσία οξειδίων του αζώτου και ηλιακού φωτός. Τα αέρια-πρόδρομοι του όζοντος αποτελούνται από πτητικές ενώσεις πλην του μεθανίου, οξείδια του αζώτου, μονοξείδια του άνθρακα και μεθάνιο.

3. Ποσοτικοί στόχοι στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

3.1. Κίνητρα

Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού που αποφασίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας προτρέπει την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεργαστούν, μαθαίνοντας από τις βέλτιστες πρακτικές και αναπτύσσοντας καλύτερες πολιτικές λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σχετικές συνθήκες. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό σημαίνει επίτευξη συμφωνίας αναφορικά με τους στόχους επιδόσεων σε επίπεδο ΕΕ, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα να θέσουν τα μεμονωμένα κράτη μέλη τους ίδιους στόχους εθνικής δράσης. Οι στόχοι που αφορούν την ευρωπαϊκή επικράτεια είναι, σε γενικές γραμμές, είτε κοινοτικοί στόχοι είτε ομοιόμορφοι εθνικοί στόχοι. Κατά τον προσδιορισμό στόχων στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις, δίδεται η δυνατότητα υιοθέτησης στόχων ειδικά προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος μέλος. Η αποτελεσματικότητα της πολιτικής για τις επιχειρήσεις εξαρτάται όχι μόνον από την ικανότητα των κρατών μελών να αξιοποιούν την εμπειρία από πρωτοβουλίες σε άλλα κράτη μέλη ή αλλού, αλλά και από την αποφασιστικότητά τους να εφαρμόσουν τα μέτρα. Οι δραστηριότητες συγκριτικής αξιολόγησης χρησιμεύουν για τον προσδιορισμό των τομέων όπου είναι δυνατόν να υπάρξουν βελτιώσεις. Οι ποσοτικοί στόχοι της πολιτικής για τις επιχειρήσεις συμβάλλουν στην ολοκλήρωση των προσπαθειών των κρατών μελών συνιστώντας δέσμευση για κάθε ένα από αυτά, ενώ παράλληλα τηρείται απόλυτα η αρχή της επικουρικότητας.

Ο προσδιορισμός στόχων έχει εφαρμοσθεί ήδη σε άλλους τομείς πολιτικών της ΕΕ, ο πιο γνωστός από τους οποίους αφορούσε την ένταξη στην ΟΝΕ. Τα κράτη μέλη, όμως, χρησιμοποιούν, επίσης, στόχους και σε άλλους τομείς- όπως ο πληθωρισμός, οι δαπάνες και τα έσοδα - αναφέροντας ότι τα οφέλη που προκύπτουν είναι δυνατόν να είναι σημαντικά.

Όσον αφορά την πολιτική για τις επιχειρήσεις, τόσο το Συμβούλιο Βιομηχανίας όσο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προέτρεψαν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να επιτελέσουν πρόοδο στην εφαρμογή των ποσοτικών στόχων [49]. Αυτή είναι η πρώτη φορά που η Επιτροπή υποβάλλει επισήμως έκθεση για την πρόοδο που σημειώθηκε ως αποτέλεσμα της προτροπής αυτής.

[49] Βλέπε Συμπεράσματα Συμβουλίου, Ενέργεια/Βιομηχανία, Ανταγωνιστικότητα και Πολιτική για τις Επιχειρήσεις-Συμπεράσματα, 14837/01 (Presse 452-6), 4/5 XII.2001. Συμπεράσματα Προεδρίας -Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης 24/3 2001 NR. 100/1/01. Σύνοδος του Συμβουλίου, Βιομηχανία/Ενέργεια, 2433 RO Press: 164 NR. 9311/02 6 και 7 Ιουνίου 2002. και Συμπεράσματα Συμβουλίου SN 2340/3/02 ΑΝΑΘ. 3, 21 Μαΐου 2002. βλέπε, επίσης, "Informal Industry Ministerial in Manchester to discuss EU Enterprise Policy Targets Plan" (Άτυπη σύνοδος των υπουργών βιομηχανίας στο Μάντσεστερ για την εξέταση του σχεδίου στόχων στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις της ΕΕ), IP/01/229, 19 Φεβρουαρίου 2001 περί κοινής ανακοίνωσης των Επιτρόπων Bolkestein, Busquin και Liikanen σχετικά με αυτό και άλλα συναφή θέματα.

3.2. Οι στόχοι των κρατών μελών στο πλαίσιο της πολιτικής για τις επιχειρήσεις

Ως αποτέλεσμα της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, αναπτύχθηκε ένα κοινό πλαίσιο ποσοτικών στόχων. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη που αισθάνονται έτοιμα, να δηλώσουν τους στόχους τους με βάση τους συμφωνημένους δείκτες στους επτά τομείς που παρακολουθούνται στο πλαίσιο του Πίνακα Αποτελεσμάτων για τις Επιχειρήσεις [50]:

[50] Ο κατάλογος των εν λόγω δεικτών, που κρίθηκαν κατάλληλοι ως στόχοι της πολιτικής για τις επιχειρήσεις και ο οποίος συμφωνήθηκε, επίσης, να αποτελέσει τη βάση περαιτέρω ενεργειών από την ομάδα επαφής, παρατίθεται στο παράρτημα. Σχετική ανάλυση αναφορικά με την ομάδα επαφής και συναφείς λεπτομέρειες περιλαμβάνονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο "Ποσοτικοί στόχοι στην πολιτική για τις επιχειρήσεις - βήματα στην κατεύθυνση των στόχων της Λισσαβώνας", SEC(2002) 1214, 07.11.2002

- Επιχειρηματικότητα-

- Το κανονιστικό και διοικητικό πλαίσιο-

- Πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις-

- Πρόσβαση σε ανθρώπινο δυναμικό-

- Διάδοση καινοτομιών και γνώσεων-

- Πρόσβαση στις ΤΠΕ-

- Ανοιχτές και εύρυθμα λειτουργούσες αγορές.

Ορισμένα κράτη μέλη, στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων με την ομάδα επαφής, εξεδήλωσαν στην Επιτροπή και τα κράτη μέλη τις προθέσεις τους αναφορικά με ιδιαίτερους στόχους στους ως άνω τομείς. Τόσο ο ορισμός όσο και η επιλογή των στόχων είναι, φυσικά, εθελοντική για τα κράτη μέλη. Επί του παρόντος, σε κάθε ελεγχόμενο τομέα περιλαμβάνεται τουλάχιστον ένας στόχος που έχει δηλωθεί από κάποιο κράτος μέλος. Πράγματι, αρκετά κράτη μέλη ανακοίνωσαν διάφορους στόχους [51].

[51] Η Ολλανδία (12), η Ιρλανδία (11), η Σουηδία (8), η Γαλλία (7) και η Πορτογαλία (7) είναι οι πρώτες χώρες.

Σε γενικές γραμμές, τα κράτη μέλη θεώρησαν πιο εύκολη τη δήλωση στόχων στον τομέα της διάδοσης καινοτομιών και γνώσεων από ό,τι σε άλλους τομείς. Αυτό ενδέχεται να συμβαίνει για διάφορους λόγους: την αντίληψη ότι άλλοι τομείς έχουν ανάγκη μικρότερης βελτίωσηςγ θεσμικά εμπόδια ή παραδόσεις αντιλήψεις που αφορούν τα σημαντικά θέματα. Αυτό, όμως, που έχει σημασία είναι ότι έγινε σημαντική αρχή. Οριοθετήθηκε το πλαίσιο και ανακοινώθηκε μια σημαντική δέσμη στόχων.

4. Συμπερασματικά σχόλια

Από την ανασκόπηση του πρόσφατου έργου στον τομέα των επιχειρήσεων απορρέουν τα ακόλουθα προκαταρκτικά συμπεράσματα:

- Σημειώθηκε σημαντική βελτίωση σε διάφορους τομείς που διαμορφώνουν το περιβάλλον ίδρυσης και ανάπτυξης των επιχειρήσεων. Εξακολουθεί να επιτελείται πρόοδος και, σε σύγκριση με τα τελευταία έτη, οι προοπτικές ανάπτυξης των επιχειρήσεων στην ΕΕ βελτιώνονται σημαντικά.

- Τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για τον εκσυγχρονισμό των οικονομιών τους και για την εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών που τελικά θα φέρουν την ΕΕ πιο κοντά στους στόχους της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Ενώ τα μέτρα αυτά ενδέχεται να επικεντρώνονται σε μικρούς και προφανώς ιδιαίτερους τομείς σημασίας για τις πολιτικές, η αθροιστική επίδραση των βελτιώσεων αυτών δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου είναι δυνατόν να ευδοκιμήσουν υγιείς επιχειρηματικές πρακτικές.

- Είναι σαφές ότι δεν είναι δυνατόν να σταματήσει η πρόοδος σε αυτό το σημείο. Δεν σημειώνει πρόοδο μόνον η ΕΕ. Η ανάκαμψη της παραγωγικότητας στο εξωτερικό και το αργό ξεκίνημα της ΕΕ δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Δεν είναι αρκετό να υπάρχει βελτίωση. Ο στόχος της Λισσαβώνας είναι να γίνουμε οι καλύτεροι. Βρισκόμαστε ακόμη μακριά από αυτόν το στόχο.

- Οι ορθά επιλεγμένοι ποσοτικοί στόχοι αποτελούν ένα εργαλείο που θα ήταν δυνατόν να συμβάλει στην ενίσχυση της τάσης για ένα καλύτερο επιχειρηματικό περιβάλλον στην ΕΕ, όχι μόνον εστιάζοντας στην προσπάθεια για αλλαγή, αλλά καταδεικνύοντας την πρόοδο που έχει πράγματι επιτευχθεί. Στη συνέχεια, το γεγονός αυτό τροφοδοτεί την αυτοπεποίθηση των επιχειρήσεων, ένα εξίσου σημαντικό συστατικό επιτυχίας.

Στο παράρτημα επισυνάπτεται ένα σύνολο από στόχους που δήλωσαν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού. Πρόκειται για μια σημαντική δήλωση πρόθεσης. Αυτό που είναι τώρα απαραίτητο είναι η εφαρμογή πολιτικών που θα διασφαλίσουν την επίτευξη των στόχων αυτών.

Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή προτείνει, στο πλαίσιο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να συνεχίσουν να εργάζονται για:

(1) την περαιτέρω ανάπτυξη της δέσμης των ανακοινωθέντων στόχων, προσαρμόζοντάς τους όπου κρίνεται απαραίτητο(

(2) τη λήψη των κατάλληλων μέτρων για την ανάπτυξη πολιτικών διασφάλισης της επίτευξης των στόχων, λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες πρακτικέςβ

(3) τον έλεγχο και την καταγραφή της επιτευχθείσας προόδου.

Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο να εγκρίνει την προσέγγιση αυτή. Με τους ποσοτικούς στόχους, η πολιτική για τις επιχειρήσεις στα κράτη μέλη και την ΕΕ είναι δυνατόν να λάβει μια συγκεκριμένη και οριοθετημένη διάσταση. Η επίτευξη των στόχων που προτείνουν τα κράτη μέλη θα φέρει την ΕΕ πιο κοντά στην πραγματοποίηση των ευρύτερων στόχων της για την οικονομία και την κοινωνία μας όπως προσδιορίστηκαν στη στρατηγική της Λισσαβώνας.

Παράρτημα Ι: Ποσοτικοί στόχοι που δηλώθηκαν από τα κράτη μέλη στην ομάδα επαφής

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Παράρτημα ΙΙ: Κατάλογος δεικτών

Ο πίνακας που ακολουθεί περιλαμβάνει τον κατάλογο των δεικτών που κρίθηκαν κατάλληλοι ως στόχοι της πολιτικής για τις επιχειρήσεις και ο οποίος συμφωνήθηκε, επίσης, να αποτελέσει τη βάση περαιτέρω ενεργειών από την ομάδα επαφής. Ο πίνακας περιλαμβάνει, επίσης, το αντίστοιχο τμήμα στο οποίο εξετάζονται οι δείκτες στην έκδοση 2002 του Πίνακα Αποτελεσμάτων της Πολιτικής για τις Επιχειρήσεις.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>