EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 198/56

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση της οδηγίας 98/70/ΕΚ σχετικά με την ποιότητα των καυσίμων βενζίνης και ντίζελ και για τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές»

[COM(2012) 595 final — 2012/0288 (COD)]

2013/C 198/09

Εισηγητής: ο κ. Lutz RIBBE

Στις 19 Νοεμβρίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο αποφάσισαν να ζητήσουν τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με θέμα:

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τροποποίηση της οδηγίας 98/70/ΕΚ σχετικά με την ποιότητα των καυσίμων βενζίνης και ντίζελ και για τροποποίηση της οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές

COM(2012) 595 final – 2012/0288 (COD).

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Απριλίου 2013.

Κατά την 489η σύνοδο ολομέλειας, της 17ης και 18ης Απριλίου 2013 (συνεδρίαση της 17ης Απριλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 147 ψήφους υπέρ, 26 κατά και 23 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει την ενίσχυση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας –και υπό τη μορφή βιοενέργειας. Ωστόσο, στη γνωμοδότησή της σχετικά με την οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας διατύπωσε ήδη επιφυλάξεις όσον αφορά τη χρήση αγροκαυσίμων στον τομέα των μεταφορών. Συνεπώς, επικροτεί τον σχεδιαζόμενο από την Επιτροπή περιορισμό των «συμβατικών βιοκαυσίμων» στο 5%.

1.2 Η Επιτροπή επιθυμεί να προωθήσει περισσότερο την ενεργειακή αξιοποίηση των καταλοίπων, των παραπροϊόντων και των απορριμμάτων για την παραγωγή καυσίμων. Η ΕΟΚΕ επικροτεί καταρχήν την εν λόγω πρόθεση, θεωρεί όμως ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή ώστε να εφαρμοστεί μία συνεκτική πολιτική και να μην δημιουργηθούν νέα προβλήματα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, αυτό ακριβώς το σημείο της πρότασης της Επιτροπής ενέχει κινδύνους.

1.3 Η βιομάζα αποτελεί μεν ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, όμως οι καλλιεργούμενες γι’ αυτήν εκτάσεις γης είναι περιορισμένες. Ως εκ τούτου, είναι εύλογο να εισαχθεί η έμμεση αλλαγή της χρήσης γης (ΕΑΧΓ) –εφόσον με τον όρο αυτόν περιγράφεται ο ανταγωνισμός για τη χρήση γης– στις πολιτικές αναλύσεις. Ωστόσο, τέτοιες αλλαγές ή ανταγωνισμοί προκύπτουν μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η έως τώρα παραγωγή τροφίμων ή ζωοτροφών π.χ. καταργείται λόγω της παραγωγής βιοενέργειας, όχι όμως και όταν υπάρχουν μόνο περιφερειακές μετατοπίσεις καλλιεργειών.

1.4 Η προσέγγιση ΕΑΧΓ που επελέγη από την Επιτροπή αποτελεί μέρος μίας συγκριτικής αξιολόγησης ορυκτών και βιογενών πηγών ενέργειας, η οποία προσανατολίζεται μονοδιάστατα προς τις μετρήσεις των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Ζητήματα όπως είναι η ασφάλεια εφοδιασμού ή ο πεπερασμένος χαρακτήρας των ορυκτών πρώτων υλών δεν μπορούν να ενταχθούν στην εν λόγω εξίσωση και τίθενται στο περιθώριο. Με τον τρόπο αυτόν η ΕΑΧΓ δεν κατορθώνει να αποκτήσει την αξία που αρμόζει σε μια πολιτική βιωσιμότητας.

1.5 Η προσέγγιση ΕΑΧΓ που επελέγη από την Επιτροπή δημιουργεί ερωτηματικά, διότι θα ισχύει για πηγές ενέργειας με υγρή μορφή, όχι όμως και για πηγές ενέργειας με αέρια ή στερεή μορφή. Η ΕΟΚΕ δεν είναι σύμφωνη με αυτό.

1.6 Με την παρούσα πρόταση τίθεται σε αμφιβολία η ευρωπαϊκή παραγωγή πρωτεϊνών και συνεπώς η ιδιαιτέρως εύλογη άμεση ενεργειακή αξιοποίηση φυτικών ελαίων σε συγκεκριμένους τομείς, διότι τα φυτικά έλαια καλύπτονται από την Επιτροπή με έναν συντελεστή ΕΑΧΓ και επομένως πρόκειται να περιοριστούν. Η απόφαση αυτή δεν δικαιολογείται. Τα φυτικά έλαια δεν αποτελούν «κύρια προϊόντα», αλλά προκύπτουν ως παραπροϊόν στο πλαίσιο της επιθυμητής καλλιέργειας πρωτεϊνούχων φυτών στην Ευρώπη. Στο πλαίσιο των βιώσιμων γεωργικών μεθόδων καλλιέργειας, θα πρέπει να προωθηθεί και όχι να περιοριστεί η καλλιέργεια ελαιούχων φυτών στην Ευρώπη, τα οποία αποφέρουν ταυτόχρονα πρωτεϊνούχες ζωοτροφές και φυτικά έλαια (αντικαθιστώντας έτσι τις εισαγωγές σόγιας).

1.7 Όσον αφορά τα περιγραφόμενα ως «προηγμένα» βιοκαύσιμα, τα οποία επιθυμεί τώρα να προωθήσει η Επιτροπή, η ΕΟΚΕ διαβλέπει τον κίνδυνο να χρησιμοποιούνται πολύτιμοι εν δυνάμει συλλέκτες διοξειδίου του άνθρακα (όπως είναι το ξύλο, το άχυρο και το φύλλωμα) ως βάση για βιοκαύσιμα, γεγονός που θα οδηγούσε στην αύξηση των συγκεντρώσεων CO2- στην ατμόσφαιρα (πρβλ. σημείο 4).

1.8 Στην παρούσα τροποποίηση της οδηγίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν διαπιστώνεται από την ΕΟΚΕ η ύπαρξη ελπιδοφόρας βάσης για μια στρατηγική που θα μειώνει πραγματικά τη χρήση ορυκτών καυσίμων, θα εξασφαλίζει την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης και θα συμβάλλει στην προστασία του κλίματος.

1.9 Τα βιοκαύσιμα κάθε είδους δεν αποτελούν βιώσιμο μέσο καταπολέμησης της εκτεταμένης υπέρμετρης κατανάλωσης ενέργειας. Ακόμα και μόνο από την άποψη της διαθεσιμότητας, δεν θα καταστεί δυνατόν να αντικαταστήσουν τα ορυκτά καύσιμα. Επομένως, ιδίως όσον αφορά τις μεταφορές ιδιωτικής χρήσης, για τις οποίες εμφανίζονται εναλλακτικές λύσεις στα υγρά καύσιμα, πρόκειται στην καλύτερη περίπτωση για μια μεταβατική λύση με ενδεχόμενες σημαντικές παρενέργειες, η οποία οφείλει να μην παρεκκλίνει από τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, που είναι απαραίτητη ανεξαρτήτως πηγής.

1.10 Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι σε ορισμένους τομείς των μεταφορών, της γεωργίας και της δασοκομίας δεν υφίστανται προς το παρόν εφαρμόσιμες εναλλακτικές λύσεις για τη χρήση υγρών καυσίμων. Τα καθαρά φυτικά έλαια μπορούν να αποτελέσουν μια πρακτική εναλλακτική λύση· ωστόσο, παράγονται σε περιορισμένες ποσότητες και, επομένως, πρέπει να χρησιμοποιούνται κατόπιν στρατηγικού σχεδιασμού.

1.11 Επίσης, η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Καθαρή ενέργεια για τις μεταφορές: Μια ευρωπαϊκή στρατηγική εναλλακτικών καυσίμων» (1), η οποία σχετίζεται στρατηγικά με την πολιτική για τα βιοκαύσιμα, δεν προσφέρει κατάλληλες λύσεις (2).

1.12 Συνολικά, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει σημαντικές ασυνέπειες μεταξύ διαφόρων πολιτικών προσεγγίσεων της Επιτροπής, οι οποίες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως. Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει συνολικά την πολιτική της για τη βιοενέργεια, ιδίως στον τομέα των μεταφορών. Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη ο πεπερασμένος χαρακτήρας του φυσικού πόρου «εκτάσεις γης» (επομένως και της βιομάζας), το ενεργειακό ισοζύγιο και η ενεργειακή απόδοση των αντίστοιχων πηγών βιοενέργειας (και επομένως οι διαφορετικές δυνατότητες μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου), καθώς και η οικονομική βιωσιμότητα. Θα πρέπει οπωσδήποτε να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στις ενεργειακές απώλειες κατά τις διαδικασίες μετατροπής και στην ανάπτυξη και προαγωγή εναλλακτικών προς τους κινητήρες καύσης λύσεων για τον τομέα των μεταφορών (ηλεκτροκίνηση, τεχνολογίες με υδρογόνο) καθώς και να χαραχθεί μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βιώσιμη ευρωπαϊκή παραγωγή πρωτεϊνών και φυτικών ελαίων και για την αξιοποίησή τους.

2. Εισαγωγή: πολιτικό πλαίσιο και παρουσίαση των προτάσεων της Επιτροπής

2.1 Με την οδηγία 2009/28/ΕΚ («οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας») καθορίζονται δεσμευτικοί στόχοι για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (στο εξής «ΑΠΕ»)· η χρήση τους θα πρέπει να ανέρχεται στο 20 % της κατανάλωσης ενέργειας έως το 2020. Με τον τρόπο αυτόν παρέχεται σημαντική ευελιξία κατά την υλοποίηση στα κράτη μέλη, διότι τα τελευταία μπορούν να αποφασίσουν τα ίδια σε ποιον τομέα (ηλεκτρική ενέργεια, ψύξη/θέρμανση ή μεταφορές) θα δραστηριοποιηθούν κατά κύριο λόγο.

2.2 Ωστόσο, υπήρξε παρέκκλιση από την εν λόγω ευελιξία όσον αφορά τον τομέα των μεταφορών, για τον οποίο καθορίστηκε δεσμευτικό ελάχιστο ποσοστό 10% της κατανάλωσης ενέργειας. Αρχικά είχε σχεδιαστεί να προβλεφθεί το εν λόγω ποσοστό υπό τη μορφή βιοκαυσίμων (3), ωστόσο μετά την κριτική της ΕΟΚΕ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ) υπήρξε συμφωνία να επιτραπούν και άλλες μορφές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (π.χ. ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές για τη λειτουργία αυτοκινήτων και τρένων, βιοαέριο κ.λπ.).

2.3 Οι προτάσεις τροποποίησης που υποβάλλονται αποτελούν συνέπεια της έκθεσης που είχε δημοσιεύσει η Επιτροπή το 2010 σχετικά με την έμμεση αλλαγή της χρήσης γης λόγω των βιοκαυσίμων και των βιορευστών (4), στην οποία αναγνωρίζεται ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί το θέμα της έμμεσης αλλαγής της χρήσης γης λόγω της αυξημένης ανάγκης σε βιοκαύσιμα.

2.4 Η χρήση καυσίμων από φυτικό υλικό στον τομέα των μεταφορών, την οποία επέκρινε η ΕΟΚΕ, διατηρείται καταρχήν, ωστόσο απαιτείται πλέον ο περιορισμός των «συμβατικών αγροκαυσίμων» και η μετάβαση προς τα αποκαλούμενα «προηγμένα» βιοκαύσιμα, από τα οποία θεωρείται ότι δεν προκύπτει κίνδυνος έμμεσης αλλαγής της χρήσης γης. Όσον αφορά τα βιοκαύσιμα που ορίζονται από την Επιτροπή ως «προηγμένα», πρόκειται για καύσιμα σε υγρή μορφή, τα οποία παρασκευάζονται π.χ. από βιογενή απορρίμματα/κατάλοιπα ή από φύκια. Η παραγωγή τους πρέπει, σύμφωνα με τις συστάσεις της Επιτροπής, να προωθηθεί, διότι επί του παρόντος δεν διατίθενται στο εμπόριο σε σημαντικές ποσότητες. Θα δημιουργηθούν κίνητρα για τα «προηγμένα βιοκαύσιμα», τα οποία θα βασίζονται σε αύξηση του συντελεστή στάθμισής τους, σε σύγκριση με τα συμβατικά αγροκαύσιμα, όσον αφορά τον στόχο του 10% που καθορίζεται στην οδηγία 2009/28/ΕΚ για τον τομέα των μεταφορών.

2.5 Συνοπτικά, με τις προτάσεις της η Επιτροπή επιδιώκει τους ακόλουθους στόχους: — να περιοριστεί η συμβολή των συμβατικών βιοκαυσίμων στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε ποσοστό 5 %, κατά ανώτατο όριο, της κατανάλωσης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών, επομένως στο ήμισυ, κατά ανώτατο όριο, του καθορισμένου στόχου του 10 %· — να προωθηθούν τα «προηγμένα βιοκαύσιμα» (με μηδενική ή περιορισμένη έμμεση αλλαγή της χρήσης γης), ώστε, μεταξύ άλλων, να καταστεί δυνατή η μεγαλύτερη συμβολή τους, από μαθηματική καθαρά άποψη, στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε σύγκριση με τα συμβατικά βιοκαύσιμα· — να βελτιωθεί η απόδοση των διαδικασιών παραγωγής βιοκαυσίμων όσον αφορά τα αέρια θερμοκηπίου (μείωση των σχετικών εκπομπών) με τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που πρόκειται να επιτευχθεί μέσω νέων εγκαταστάσεων· — να βελτιωθεί η αναφορά των εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων μέσω της υποχρέωσης των κρατών μελών και των προμηθευτών καυσίμων να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με τις εκπομπές που προκαλούνται από την έμμεση αλλαγή της χρήσης γης λόγω των βιοκαυσίμων.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Η ΕΟΚΕ, σε μία γνωμοδότησή της (5) για την προηγούμενη πρόταση οδηγίας σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είχε μεν επικροτήσει και υποστηρίξει τους γενικούς στόχους της οδηγίας, είχε όμως εκφράσει επιφυλάξεις για τη χρήση βιοενέργειας στον τομέα των μεταφορών.

3.2 Η Ευρώπη χρειάζεται μια συνεπή ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και συνεπή εξοικονόμηση ενέργειας, αποτελεσματικές και συνολικές βελτιώσεις ενεργειακής απόδοσης, καθώς και διαρθρωτικές αλλαγές σε διάφορους τομείς (π.χ. στην πολιτική μεταφορών).

3.3 Ωστόσο, η ΕΟΚΕ είχε απορρίψει την ειδική μεταχείριση του τομέα των μεταφορών και την εστίαση στα αγροκαύσιμα, μεταξύ άλλων με την αιτιολογία ότι «η στρατηγική απόφαση της μερικής αντικατάστασης του ντίζελ και της βενζίνης από αγροκαύσιμα είναι ένα από τα μέτρα με τη μικρότερη αποτελεσματικότητα και το μεγαλύτερο κόστος για την προστασία του κλίματος και (…) θα αποτελούσε σήμερα μία εξαιρετικά εσφαλμένη κατανομή πόρων. Η ΕΟΚΕ αδυνατεί να καταλάβει γιατί προτείνεται η πολιτική προώθηση περισσότερο των ακριβότερων μέτρων, εφόσον μάλιστα παραμένουν αναπάντητα όχι μόνο σχετικά οικονομικά, αλλά και πολλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά ερωτήματα (…), και για τον λόγο αυτόν απορρίπτει τον χωριστό στόχο του 10 % για τα αγροκαύσιμα» (6). Αυτή η θέση δεν έχει αλλάξει σε καμία περίπτωση.

3.4 Ωστόσο, η Επιτροπή δεν θα πρέπει να επιδιώκει τον πολιτικό στόχο του 10 %. Στόχος της θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη συνεκτικής πολιτικής που θα αποσκοπεί μακροπρόθεσμα στην αντικατάσταση κατά 100 %, εφόσον αυτό είναι εφικτό, των χρησιμοποιούμενων σήμερα ορυκτών καυσίμων.

3.5 Με βάση τον υφιστάμενο κυκλοφοριακό φόρτο, αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί κατά μικρό μόνο ποσοστό με αγροκαύσιμα. Ο Οργανισμός Επισιτισμού και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) υπολόγισε ότι για να καλυφθούν οι σημερινές παγκόσμιες ενεργειακές ανάγκες του τομέα μεταφορών με αγροκαύσιμα θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν τα 2/3 της διαθέσιμης παγκοσμίως καλλιεργήσιμης γης για την παραγωγή αγροκαυσίμων.

3.6 Οι συνέπειες που θα είχε μια τέτοια πολιτική στην έμμεση αλλαγή της χρήσης γης είναι προφανείς.

3.7 Συνεπώς, τα βιοκαύσιμα κάθε είδους δεν αποτελούν βιώσιμο μέσο καταπολέμησης της εκτεταμένης υπέρμετρης κατανάλωσης ενέργειας. Ακόμα και μόνο από άποψη διαθεσιμότητας, δεν θα καταστεί δυνατόν να αντικαταστήσουν τα ορυκτά καύσιμα, παρά μόνον σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Επομένως, δεν πρόκειται –ιδίως όσον αφορά τις μεταφορές ιδιωτικής χρήσης, για τις οποίες εμφανίζονται εναλλακτικές λύσεις στα υγρά καύσιμα– παρά για μια μεταβατική λύση, η οποία επιπλέον ενδέχεται να παρουσιάζει σημαντικές παρενέργειες και δεν πρέπει να παρεκκλίνει από τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, που είναι απαραίτητη ανεξαρτήτως πηγής.

3.8 Ένας λόγος για την επιφυλακτική και αποστασιοποιημένη στάση που τήρησε η ΕΟΚΕ έναντι της πρότασης της Επιτροπής του 2008 ήταν το ζήτημα της έμμεσης αλλαγής της χρήσης γης. Η ΕΟΚΕ, επομένως, χαιρετίζει την παρούσα προσέγγιση, η οποία έχει ως στόχο να περιοριστεί η χρήση των συμβατικών αγροκαυσίμων. Η προσέγγιση ΕΑΧΓ είναι εύλογη, παρουσιάζει όμως σοβαρά μειονεκτήματα

3.9 Η θεωρητική προσέγγιση της Επιτροπής σχετικά με την ΕΑΧΓ είναι εύλογη: όταν μια αγροτική έκταση, στην οποία παράγονταν έως τώρα τρόφιμα και ζωοτροφές, χρησιμοποιείται για νέους τομείς εφαρμογής (όπως π.χ. για αγροκαύσιμα ή και για ανακύκλωση φυτικής ύλης κ.λπ.), θα πρέπει η προηγούμενη παραγωγή τροφίμων και ζωοτροφών να πραγματοποιείται σε άλλες εκτάσεις, γεγονός που ενδέχεται να έχει αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες.

3.10 Ως εκ τούτου, είναι εύλογο να εισαχθεί η εν λόγω «έμμεση αλλαγή της χρήσης γης» στις πολιτικές-στρατηγικές αναλύσεις.

3.11 Μία μελέτη που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής εκτιμά ότι η αύξηση του ποσοστού από το ισχύον, χαμηλότερο από 5% για το σύνολο της ΕΕ, σε 10% θα οδηγήσει σε έμμεση αλλαγή της χρήσης γης που θα αφορά 1,4 εκατομμύρια εκτάρια.

3.12 Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου στο γεγονός ότι η έμμεση αλλαγή της χρήσης γης δεν προκύπτει μόνο κατά τη χρήση υγρών καυσίμων. Αποτελεί, μάλλον αποτέλεσμα της χρήσης βιομάζας σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν χρησιμοποιούνται κατάλοιπα.

3.13 Αυτό σημαίνει ότι, για λόγους συνέπειας, θα έπρεπε να εφαρμοστεί, και για τις αέριες και τις στερεές πηγές ενέργειας, παρόμοια προσέγγιση με αυτήν που ισχύει επί του παρόντος για τα υγρά καύσιμα. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το 2011, πέραν των 1,2 εκατομμυρίων εκταρίων καλλιεργήσιμης γης, στα οποία καλλιεργούνται συμβατικά αγροκαύσιμα, χρησιμοποιήθηκαν παράλληλα περίπου 1 εκατομμύριο εκτάρια για την καλλιέργεια φυτών (ιδίως καλαμποκιού) για την παραγωγή βιοαερίου. Όταν τα φυτά μετατρέπονται σε καύσιμο υπολογίζεται ένας συντελεστής ΕΑΧΓ, όχι όμως όταν παράγεται ηλεκτρική ενέργεια από αυτά, πράγμα που είναι παράλογο και ασυνεπές.

3.14 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαιτέρως εύλογο να χρησιμοποιούνται στον τομέα των μεταφορών ενεργειακές πηγές όπως η βιομάζα, για την οποία δεσμεύονται χωριστές εκτάσεις, μόνο σε περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν διατίθενται εφαρμόσιμες εναλλακτικές λύσεις. Η βιομάζα είναι μεν ανανεώσιμη, αλλά, λόγω της ανάγκης για εκτάσεις, δεν είναι διαθέσιμη σε απεριόριστες ποσότητες.

3.15 Συχνά υπάρχουν ή μπορούν να αναπτυχθούν εναλλακτικές λύσεις, π.χ. στο πλαίσιο της κινητικότητας στη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, βάσει της οποίας μπορεί να παραχθεί αιολική ή ηλιακή ενέργεια με πολύ μικρότερη χρήση εκτάσεων γης: για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 10 GWh/έτος χρειάζεται, για παράδειγμα, έκταση 400 εκταρίων καλλιέργειας καλαμποκιού, αλλά μόνο 8 εκταρίων επιφάνειας οροφής (καλυμμένης με φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις) ή 0,3 εκταρίων (εάν χρησιμοποιούνται εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας). Με άλλα λόγια: στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι εφικτή και συγχρόνως οικονομικά ωφέλιμη, π.χ. η ηλεκτροκίνηση, θα πρέπει να συνεχιστεί η ανάπτυξη και η χρησιμοποίηση αυτής της τεχνολογίας προκειμένου να αποφεύγεται ή να περιορίζεται κατά το δυνατόν ο ανταγωνισμός για τη χρήση γης.

3.16 Η ΕΟΚΕ δεν διαπιστώνει στην πρόταση της Επιτροπής την ύπαρξη συνεπούς ολοκληρωμένης στρατηγικής, ούτε όσον αφορά τη βιοενέργεια, ούτε όσον αφορά την επίλυση των ζητημάτων που αναφέρονται από την Επιτροπή διαρκώς σχετικά με τον τομέα των μεταφορών, ήτοι: α) ότι η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας είναι εξαιρετικά υψηλή και β) ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι εκτός ελέγχου. Η προστασία του κλίματος και η ασφάλεια εφοδιασμού δεν βελτιώνονται με τη νέα προσέγγιση

3.17 Η Επιτροπή γνωρίζει ότι τα λεγόμενα «προηγμένα» βιοκαύσιμα που παράγονται από κατάλοιπα ή φύκια θα είναι πολύ ακριβότερα από τα «συμβατικά αγροκαύσιμα» που παράγονται από καλλιέργειες εδώδιμων φυτών. Δεδομένου ότι η Επιτροπή θεωρεί πως τα εν λόγω «προηγμένα» καύσιμα θα είναι απαραίτητα για την επίτευξη του στόχου του 10%, καταφεύγει σε ένα υπολογιστικό τέχνασμα για την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Κάθε λίτρο «προηγμένου καυσίμου», το οποίο παράγεται από τις πρώτες ύλες που προβλέπονται στο παράρτημα ΙΧ μέρος Α της πρότασης οδηγίας (π.χ. από φύκια, άχυρο, ζωική κοπριά και λυματολάσπη, κελύφη καρπών ή φλοιούς, ροκανίδια και πριονίδι ή φύλλωμα), υπολογίζεται με συντελεστή 4, ήτοι ως 4 λίτρα «συμβατικών αγροκαυσίμων». Για τα καύσιμα που παράγονται π.χ. από χρησιμοποιημένα μαγειρικά έλαια, ζωικά λίπη, μη εδώδιμες κυτταρινούχες ύλες (παράρτημα ΙΧ μέρος Β) εφαρμόζεται συντελεστής 2.

3.18 Αυτό σημαίνει ότι ήδη με ένα ποσοστό 2,5 % «προηγμένων καυσίμων», το οποίο πολλαπλασιάζεται με συντελεστή 4, ο πραγματικός «στόχος του 10 %» θεωρείται ότι έχει επιτευχθεί. Δεδομένου ότι τα εν λόγω «προηγμένα καύσιμα» προσφέρουν μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 60 % σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα, το αποτέλεσμα θα είναι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών κατά περίπου 1,5 %. Καθότι οι εκπομπές από τις μεταφορές αποτελούν περίπου το 25 % των συνολικών εκπομπών της ΕΕ, με τον τρόπο αυτόν θα επιτευχθεί συνολική μείωση των αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ χαμηλότερη από 0,5 %!

3.19 Δεν έχει πλέον σημασία εάν ο καθορισμένος στόχος του 10 % θα επιτευχθεί με 2,5 % «προηγμένα» βιοκαύσιμα ή με ένα μείγμα από π.χ. 5 %, κατά μέγιστο όριο, συμβατικά βιοκαύσιμα και 1,25 % «προηγμένα» βιοκαύσιμα: αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί σημαντική συμβολή στην αύξηση της ασφάλειας εφοδιασμού στην ΕΕ και στην προστασία του κλίματος.

3.20 Μακροπρόθεσμα, στον τομέα των μεταφορών θα καταστεί απαραίτητο ένα ποσοστό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που θα υπερβαίνει σημαντικά τον ισχύοντα στόχο του 10 %. Η ίδια η Επιτροπή σχεδιάζει έως το έτος 2050 μια μείωση έως 67 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των μεταφορών. Η υποβληθείσα πρόταση δεν παρέχει καμία προσέγγιση για μια ελπιδοφόρα στρατηγική, ώστε να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος. Η προσέγγιση της Επιτροπής έρχεται σε αντίθεση με μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την παραγωγή πρωτεϊνών

3.21 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η προσέγγιση ΕΑΧΓ μπορεί να εξεταστεί μόνο εφόσον πρόκειται για νέες μορφές χρήσης, όχι όμως και όταν πρόκειται για περιφερειακή μετατόπιση των υφιστάμενων χρήσεων. Ακριβώς στο σημείο αυτό υπάρχει σημαντικό σφάλμα στο σκεπτικό της πρότασης της Επιτροπής.

3.22 Στους υπολογισμούς της σχετικά με την ΕΑΧΓ, η Επιτροπή καταδεικνύει ότι κατά την παραγωγή φυτικών ελαίων προκύπτουν ως παραπροϊόν τα λεγόμενα ελαιούχα ή πρωτεϊνούχα στερεά κατάλοιπα («πίτες»), η «αξία» των οποίων, όμως, υπολογίζεται όσον αφορά την πολιτική για το κλίμα, μόνο με την εισαγωγή των επιδόσεων καύσης στους συγκριτικούς υπολογισμούς για τα αέρια του θερμοκηπίου.

3.23 Ωστόσο, κανείς στην Ευρώπη δεν θα κατέληγε στην ιδέα της καύσης ελαιούχων στερεών καταλοίπων («πιτών»). Μάλιστα, η καλλιέργεια ελαιούχων φυτών στην Ευρώπη είναι ιδιαιτέρως εύλογη. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, καταβλήθηκαν προσπάθειες για την εξέλιξη, π.χ., της ποικιλίας της κράμβης έτσι ώστε να προωθηθεί η καλλιέργειά της για την παραγωγή ζωοτροφών, με στόχο τη βελτίωση του ιδιαιτέρως ανεπαρκούς εφοδιασμού της Ευρώπης με πρωτεΐνες. Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει σε πολλές περιπτώσεις ότι τούτο είναι απαραίτητο, διότι σήμερα εισάγεται το 75% των χρησιμοποιούμενων πρωτεϊνούχων ζωοτροφών. Με την ευρωπαϊκή καλλιέργεια πρωτεϊνών μπορούν να περιοριστούν οι εισαγωγές πρωτεϊνούχων φυτών όπως η σόγια, καθώς και να μειωθούν εν μέρει οι αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις που σχετίζονται με τη βιομηχανικά υποστηριζόμενη καλλιέργεια σόγιας στις υπερπόντιες χώρες.

3.24 Το φυτικό έλαιο δεν είναι συνεπώς ο βασικός στόχος της καλλιέργειας ελαιούχων φυτών. Περίπου τα 2/3 της ποσότητας συγκομιδής είναι το στερεό κατάλοιπο («πίτα») πρωτεΐνης και μόνο το 1/3 είναι το παραγόμενο έλαιο. Το έλαιο, όπως και το άχυρο που παράγεται (7), αποτελεί συνεπώς παραπροϊόν ή απόρριμμα.

3.25 Η Επιτροπή ισχυρίζεται μεν ότι επιθυμεί να προωθήσει τα παραπροϊόντα ή τα απορρίμματα, αλλά με την υποβληθείσα πρόταση τίθεται υπό αμφισβήτηση η ευρωπαϊκή παραγωγή πρωτεϊνών και, συνεπώς, η εύλογη άμεση χρήση φυτικών ελαίων. Αυτό δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση συνεκτική πολιτική. Η ΕΑΧΓ είναι μόνο ένα από τα κριτήρια: η βιοενέργεια δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ανάγκης εκτάσεων και εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου

3.26 Η Επιτροπή περιορίζει με τις προτάσεις της τον διάλογο σχετικά με τη βιοενέργεια σε έναν συγκριτικό υπολογισμό εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από ορυκτές και από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η προσέγγισή της είναι η εξής: τα βιογενή καύσιμα λαμβάνονται υπόψη στην οδηγία σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μόνο εάν επιτυγχάνουν έναν ορισμένο βαθμό μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου συγκριτικά με τα ορυκτά καύσιμα.

3.27 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι μια τέτοια πολιτική είναι ανεπαρκής, διότι παραβλέπει άλλα σημαντικά ζητήματα, όπως η ασφάλεια εφοδιασμού (περιλαμβανομένης της ανάπτυξης περιφερειακών δομών εφοδιασμού). Επίσης δεν λαμβάνονται υπόψη το ζήτημα του πεπερασμένου χαρακτήρα των ορυκτών πηγών ενέργειας/πρώτων υλών, οι κοινωνικές πτυχές, όπως ο εκτοπισμός των μικρών καλλιεργητών ή των αυτοχθόνων ομάδων σε υπερπόντιες καλλιεργήσιμες εκτάσεις, ούτε η εξέλιξη των τιμών στις αγορές τροφίμων, διότι αυτά δεν μπορούν –σε αντίθεση με την ΕΑΧΓ– να μετατραπούν σε "ισοδύναμο CO2" με ένα μαθηματικό μοντέλο.

3.28 Επιπλέον, όσον αφορά τα στοιχεία σύγκρισης με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, δεν εισάγεται επαρκώς αυστηρή διάκριση μεταξύ του ορυκτού, πεπερασμένου πετρελαίου (ως βάση της βενζίνης, του ντίζελ και της κηροζίνης), αφενός, και π.χ. του ανανεώσιμου φυτικού ελαίου που μπορεί να παράγεται διαρκώς (ως απόρριμμα μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις πρωτεΐνες), αφετέρου. Τα στοιχεία σύγκρισης με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πρέπει –εάν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν με τον δέοντα τρόπο– να λαμβάνουν οπωσδήποτε υπόψη την εν λόγω σχέση μεταξύ ορυκτών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι τα παράγωγα πετρελαίου θα πρέπει πλέον –ανάλογα με τη συγκεκριμένη επίδρασή τους– να λαμβάνουν σημαντικό αρνητικό συντελεστή· επιπλέον, θα πρέπει να συνυπολογιστούν οι νέες, ακόμη πιο επιζήμιες (για το κλίμα), μέθοδοι εξόρυξης στις κλιματικές επιδόσεις των ορυκτών πηγών ενέργειας (π.χ. ασφαλτική άμμος ή σχιστολιθικό πετρέλαιο)· στο σημείο αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί σε βελτιώσεις.

3.29 Εκτός αυτού, θα πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι υπάρχουν εξαιρετικά μεγάλες διαφορές μεταξύ των μεμονωμένων βιογενών καυσίμων. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στα βιοκαύσιμα προκαλούνται α) από τον τρόπο καλλιέργειας των φυτών και β) από την κατανάλωση κατά την τεχνική παραγωγή του βιοκαυσίμου, περιλαμβανομένων των μεταφορών των πρώτων υλών και των τελικών προϊόντων.

3.30 Τα βιοκαύσιμα που παράγονται από μια διαδικασία καλλιέργειας η οποία προστατεύει τη φύση και τους πόρους (π.χ. την οικολογική γεωργία) θα πρέπει να διαχωριστούν από τα βιοκαύσιμα που παράγονται με τη χρήση πολλών αγροχημικών ουσιών (γεγονός που καθιστά χειρότερες τις επιδόσεις όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου), επίσης τα καύσιμα που παράγονται τοπικά θα πρέπει να διαχωριστούν από αυτά που παράγονται σε κεντρικές εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας κ.λπ.. Η εν λόγω διαφοροποίηση δεν υιοθετείται από την Επιτροπή.

3.31 Μάλιστα, με τις προτεινόμενες από την Επιτροπή μεθόδους υπολογισμού, ορισμένα «προηγμένα» καύσιμα που παράγονται με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας και υψηλό κόστος μεταφοράς σημειώνουν, παραδόξως, καλύτερες αριθμητικές επιδόσεις από ό,τι π.χ. η πρώτη ύλη που παρέχεται με σχεδόν μηδενικές εκπομπές (όπως το καθαρό φυτικό έλαιο)· πρβλ. σημ. 4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί το εν λόγω γεγονός απαράδεκτο.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1 Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα «προηγμένα» καύσιμα δεν ενέχουν κίνδυνο έμμεσης αλλαγής της χρήσης γης. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ είναι σημαντικό να μην θεωρηθεί, σε καμία περίπτωση, ότι τα εν λόγω καύσιμα δεν συνιστούν απειλή για το κλίμα. Βάσει τεσσάρων συγκεκριμένων παραδειγμάτων από τον κατάλογο των προτεινόμενων από την Επιτροπή «καταλοίπων», η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επεξηγήσει την επιφυλακτική στάση της έναντι της σχεδιαζόμενης προσέγγισης.

4.2 Γλυκερίνη

4.2.1 Η Επιτροπή βασίζεται πλέον για τα «προηγμένα» βιοκαύσιμα, μεταξύ άλλων, στη γλυκερίνη και όχι στο «συμβατικό» βιοντίζελ, η χρήση του οποίου επιδιώκεται να περιοριστεί. Ωστόσο, οι ευρωπαίοι παραγωγοί βιοντίζελ έχουν αναδειχθεί ως οι μεγαλύτεροι προμηθευτές γλυκερίνης στην Ευρώπη κατά τα τελευταία χρόνια· το 80% της ευρωπαϊκής παραγωγής γλυκερίνης προέρχεται από την παραγωγή βιοντίζελ (8). Η ΕΟΚΕ θέτει το εξής ερώτημα: από πού θα προέρχεται μελλοντικά η «πρώτη ύλη» γλυκερίνη, η οποία θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, εφόσον πρόκειται να περιοριστεί η παραγωγή της αντίστοιχης πρώτης ύλης (βιοντίζελ); Αυτό αποτελεί αντίφαση.

4.2.2 Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, από άποψη πολιτικής κλίματος και ενέργειας, θα ήταν πιο εύλογο να χρησιμοποιούνται άμεσα στη φυσική τους μορφή τα φυτικά έλαια και να μην εστεροποιούνται σε βιοντίζελ (βλ. παράρτημα V μέρος Α της οδηγίας 2009/28/ΕΚ). Η εν λόγω εύλογη, από άποψη πολιτικής κλίματος, προσέγγιση θα είχε ως αποτέλεσμα να μην παράγεται καθόλου γλυκερίνη. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής οδηγεί πάντως σε σημαντική και καταστροφική «στρέβλωση του ανταγωνισμού» με την κατάταξη των προϊόντων βάσει των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το βιομηχανικό κατάλοιπο γλυκερίνη, το οποίο παράγεται με μια ενεργοβόρα διαδικασία (ήτοι την εστεροποίηση φυτικών ελαίων σε βιοντίζελ), λαμβάνει μέσω του τετραπλασιασμού της αξίας των απορριμμάτων του μια πλασματικά καλύτερη αξία όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από ό,τι το αρχικό προϊόν, ήτοι το φυτικό έλαιο. Θεωρητικά, επιτυγχάνεται μια αριθμητική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η οποία δεν υφίσταται στην πράξη (πρβλ. και το σημείο 4.4.3.).

4.3 Ξύλο («υγρά καύσιμα από βιομάζα»)

4.3.1 Από τεχνική άποψη, είναι αδιαμφισβήτητα εφικτό να μετατραπεί η «βιομάζα σε υγρά καύσιμα», όπως προτείνεται από την Επιτροπή π.χ. με τη χρήση ξύλου. Η αντίστοιχη διαδικασία "Fischer-Tropsch" είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες. Κατά την εν λόγω διαδικασία, τα μόρια λιγνίνης του ξύλου διασπώνται πλήρως και το υπολειπόμενο CO μετατρέπεται σε μόρια CH, συνήθως με την προσθήκη H2.

4.3.2 Η διαδικασία δεν μπορεί να βασιστεί στη χρήση υπολειμμάτων ξύλου ή φλοιών· απαιτεί ξύλο της καλύτερης ποιότητας (ανταγωνισμός με τα έπιπλα και το ξύλο επικάλυψης), διότι τα ξένα μόρια που βρίσκονται στα υπολείμματα ξύλου ή στους φλοιούς εμποδίζουν τη διαδικασία "Fischer-Tropsch".

4.3.3 Η εν λόγω διαδικασία είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα! Από 1 000 κιλά άριστης ξυλείας (με 60 % οργανική ουσία) μπορούν να παραχθούν 135 κιλά καυσίμου ντίζελ. Πάνω από 85 % της ενέργειας που παράγεται από το ξύλο χάνεται με τη διαδικασία αυτή, και μόλις το 15 % περίπου μετατρέπεται σε «προηγμένο βιοκαύσιμο». Αυτό σημαίνει ότι από ένα δάσος 1 000 δέντρων, καταστρέφονται 850 ως ενέργεια διεργασίας, προκειμένου να παραχθεί καύσιμο από λιγότερα από 150 δέντρα. Κατά τη χρήση των «υγρών καυσίμων από βιομάζα» στις μηχανές των αυτοκινήτων απελευθερώνεται το συνολικό CO2 που δεσμευόταν μέσω της φωτοσύνθεσης από το σύνολο των 1 000 χρησιμοποιηθέντων δέντρων.

4.3.4 Αυτό είναι, από ενεργειακή άποψη, ένας απαράδεκτα κακός βαθμός απόδοσης και απέχει πολύ από την ενεργειακή αποδοτικότητα, την οποία ζητεί επανειλημμένα η Επιτροπή. Οι στόχοι ενεργειακής απόδοσης απαιτούν επενδύσεις σε διαδικασίες ο αντίκτυπος των οποίων θα είναι αποδεκτός από την άποψη της κατανάλωσης ενέργειας..

4.3.5 Ωστόσο, η εν λόγω διαδικασία παρουσιάζεται στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ για τις ΑΠΕ ως ιδιαιτέρως ουδέτερη όσον αφορά το CO2, ακριβώς διότι επιδιώκεται η χρήση του ξύλου ως πηγή ενέργειας για τη διαδικασία. Από την άλλη πλευρά, όμως, η ΕΕ σχεδιάζει να δημιουργήσει συλλέκτες CO2. Ποιο συγκριτικό πλεονέκτημα παρουσιάζει η μετατροπή CO2 σε ξύλο και η δέσμευσή του εκεί για μακρό χρονικό διάστημα, από την εκ νέου αποδέσμευσή του με την καύση του – π.χ. για την παραγωγή «προηγμένων βιοκαυσίμων»;

4.3.6 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι προφανώς το ξύλο από μια βιώσιμη δασοκομία μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιείται για ενεργειακούς σκοπούς, π.χ. για την αντικατάσταση ορυκτών πηγών ενέργειας, όπως είναι το πετρέλαιο και ο άνθρακας. Ωστόσο, έχει αναφέρει ήδη και στο παρελθόν (9) ότι οι συστάσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών πρέπει να τηρηθούν και ότι θα πρέπει να ληφθούν πρώτα τα πιο αποτελεσματικά από κλιματική άποψη και τα πιο εύλογα από οικονομική άποψη μέτρα. Αυτά συνίστανται αρχικά στη χρήση του ξύλου για θέρμανση (π.χ. συστήματα δικτύου θέρμανσης, τα οποία χρησιμοποιούνται βέλτιστα με εγκαταστάσεις συμπαραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος-θερμότητας), και όχι στις ενεργοβόρες χημικές διαδικασίες μετατροπής του ξύλου σε υγρά καύσιμα για τον τομέα των μεταφορών (10).

4.4 Άχυρο

4.4.1 Από περιβαλλοντική και κλιματική άποψη, είναι ιδιαιτέρως προβληματικό το γεγονός ότι η Επιτροπή ορίζει το άχυρο ως απλό «κατάλοιπο» (με την έννοια του άχρηστου απορρίμματος). Για αιώνες, το άχυρο αποτελούσε βασικό υλικό στη διαδικασία της γεωργικής ανακύκλωσης. Σε ένα εκτάριο υγιούς καλλιεργήσιμης γης ζουν περίπου 10 τόνοι ζώων, τα οποία πρέπει να τραφούν. Επίσης, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο χούμος δημιουργήθηκε σε χρονικό διάστημα πολλών αιώνων με άχυρο, φύλλωμα ή μαραμένο γρασίδι κ.λπ. από οργανισμούς του εδάφους. Ο χούμος σημαίνει ποιότητα του εδάφους, γονιμότητα και αποθήκευση CO2.

4.4.2 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ασαφές τι επιθυμεί πλέον η Επιτροπή: να δημιουργηθούν και να αναπτυχθούν οι συλλέκτες CO2 ή να αφαιρεθεί μία από τις βασικές πηγές εν δυνάμει συλλεκτών με την προώθηση της χρήσης άχυρου για την παραγωγή καυσίμου;

4.4.3 Η ΕΕ προωθεί την τελευταία επιλογή, θεωρώντας το άχυρο ως «απόρριμμα» και προωθώντας τη δημιουργία –με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας– ενός «προηγμένου» καυσίμου από αυτό, το οποίο υπολογίζεται με συντελεστή 4 για την επίτευξη του στόχου για την κλιματική αλλαγή στον τομέα των μεταφορών. Ωστόσο, η αντίστοιχη προκαλούμενη απώλεια των συλλεκτών CO2 δεν υπολογίζεται.

4.4.4 Ένα περαιτέρω ζήτημα που δεν εξετάζεται είναι ότι με την αφαίρεση του άχυρου από το σύστημα του εδάφους δεν αποκτούν προβλήματα μόνο η δομή του εδάφους και οι μικροοργανισμοί. Οι θρεπτικές ουσίες που αφαιρούνται πρέπει επίσης να αντικατασταθούν από ορυκτά λιπάσματα, των οποίων η παραγωγή απαιτεί χρήματα και πολλή ενέργεια.

4.4.5 Οι γεωργοί αποκομίζουν κέρδος εάν το άχυρο καταστεί, μέσω των πολιτικών διεργασιών, ένα εμπορικό αγαθό για το οποίο λαμβάνουν χρήματα. Ωστόσο, για την κατασκευή χούμου και για την αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος, καθώς και για την εξοικονόμηση ενέργειας, η οποία συνδέεται με τη χρήση άχυρου στο πλαίσιο μιας ανακύκλωσης, δεν λαμβάνουν τίποτα. Στο σημείο αυτό δημιουργούνται σαφώς εσφαλμένα οικονομικά κίνητρα.

4.4.6 Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη γνωμοδότησή της με ημερομηνία 19 Σεπτεμβρίου 2012 με θέμα την «Πρόταση σχετικά με λογιστικούς κανόνες και τα σχέδια δράσης για τις εκπομπές και τις απορροφήσεις αερίων θερμοκηπίου λόγω δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τις χρήσεις γης, τις αλλαγές χρήσεων γης και τη δασοκομία» (11). Σε αυτή δήλωνε ότι τα υπό κατάρτιση σχέδια δράσης π.χ. για τη δημιουργία αντίστοιχων συλλεκτών CO2 από τη γεωργία «πρέπει οπωσδήποτε να συνοδεύονται από άλλα μέτρα πολιτικής ή να συνδυάζονται με υφιστάμενα, ώστε να εξασφαλιστούν οι συνθήκες που επιτρέπουν στους γαιοκτήμονες και τους κατόχους εκμεταλλεύσεων να εφαρμόσουν με οικονομικά αποδοτικό τρόπο και όχι μόνο με δική τους επιβάρυνση τα μέτρα ΧΓΑΧΓΔ». Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι ούτε δύο μήνες μετά τη διατύπωση της εν λόγω αρχής από την ΕΟΚΕ, η Επιτροπή με την παρούσα πρότασή της επιδιώκει να μετατρέπεται το άχυρο σε «προηγμένα» καύσιμα, δημιουργώντας έτσι μια εντελώς αντίθετη τάση.

4.5 Φύλλωμα

4.5.1 Είναι οικολογικά απαράδεκτο να χαρακτηρίζεται αδιακρίτως το φύλλωμα ως «απόρριμμα» ή ως πρώτη ύλη για την παραγωγή «προηγμένων» βιοκαυσίμων. Το φύλλωμα διαδραματίζει κεντρικό ρόλο π.χ. στο οικοσύστημα του δάσους και στην παραγωγικότητά του. Η αφαίρεση του φυλλώματος από ορισμένα δάση της Ευρώπης στον Μεσαίωνα, για παράδειγμα, οδήγησε στη διαρκή υποβάθμισή τους. Σύμφωνα με τις υφιστάμενες προτάσεις της Επιτροπής, είναι πιθανό να χρησιμοποιείται κατά προτεραιότητα το φύλλωμα του δάσους για την παραγωγή καυσίμων, διαδικασία η οποία διεκόπη με πολύ κόπο πριν από μερικές δεκαετίες με στόχο την εξυγίανση των δασών. Επί του παρόντος, ακόμα και αμιγώς οικονομικοί λόγοι δεν θα επέτρεπαν την υλοποίηση των προτάσεων της Επιτροπής.

5. Προτάσεις της ΕΟΚΕ

5.1 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει πλήρως την πολιτική της για τη βιοενέργεια –ιδίως όσον αφορά τα βιοκαύσιμα. Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη ο πεπερασμένος χαρακτήρας του φυσικού πόρου «εκτάσεις γης» (επομένως και της βιομάζας), το ενεργειακό ισοζύγιο και η ενεργειακή απόδοση των αντίστοιχων πηγών βιοενέργειας (και επομένως οι διαφορετικές δυνατότητες μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου), καθώς και η οικονομική βιωσιμότητα. Συνιστάται στην Επιτροπή να λάβει υπόψη στο πλαίσιο αυτό τα σημαντικά πορίσματα του Κοινού Κέντρου Ερευνών, καθώς και τις κύριες θέσεις από το έγγραφο (12) στο οποίο αναλύονται οι θέσεις της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Περιβαλλοντικής Υπηρεσίας, το οποίο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο παράλληλης εκδήλωσης που διοργάνωσε η ΕΟΚΕ στη διάσκεψη του Durban για το κλίμα.

5.2 Πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στην ενέργεια που καταναλώνεται από τις διαδικασίες μετατροπής, διότι συχνά το εν λόγω στοιχείο υποτιμάται. Οι παρεμβάσεις στη μοριακή δομή των πρώτων υλών είναι αναγκαίες σε πολλούς τομείς της ζωής μας (π.χ. για τα φάρμακα), ωστόσο αυτό δεν είναι απαραίτητο στον τομέα της ενέργειας, όπου στόχος πρέπει να είναι η ύψιστη ενεργειακή απόδοση – άλλωστε το ζητούμενο είναι η εξοικονόμηση ενέργειας. Η χρήση όλων των ενεργειακών προϊόντων που υφίστανται χημική μετατροπή πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη, εάν υπάρχουν σχετικές εναλλακτικές λύσεις.

5.3 Αντί να μετατρέπεται το ξύλο με υψηλή κατανάλωση ενέργειας και, στη συνέχεια, να χρησιμοποιείται για την κίνηση του αυτοκινήτου, θα έπρεπε να χρησιμοποιείται είτε ως συλλέκτης άνθρακα, είτε να καίγεται άμεσα, προκειμένου να αντικαθιστά τις ορυκτές πηγές ενέργειας στον τομέα «θέρμανση».

5.4 Η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει μια στρατηγική, η οποία –όπως και στην περίπτωση της σχεδιαζόμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την παραγωγή πρωτεϊνών– να συνδέσει την ανάγκη αποδοτικής διάθεσης ενέργειας με τις φυσικές διαδικασίες, π.χ. στον γεωργικό και δασοκομικό τομέα. Αυτό σημαίνει ότι, στο πλαίσιο των αειφόρων γεωργικών μεθόδων καλλιέργειας, πρέπει να προωθηθεί και όχι να περιοριστεί η καλλιέργεια ελαιούχων φυτών στην Ευρώπη, τα οποία αποφέρουν ταυτόχρονα πρωτεϊνούχες ζωοτροφές και φυτικά έλαια (αντικαθιστώντας έτσι τις εισαγωγές σόγιας).

5.5 Η Επιτροπή θα πρέπει να κατευθύνει στρατηγικά και με σαφή τρόπο την όσο το δυνατόν πιο περιορισμένη χρήση των βιοκαυσίμων προς τομείς στους οποίους –σε αντίθεση με τις μεταφορές ιδιωτικής χρήσης– δεν υπάρχουν ακόμη πραγματικές, ιδιαιτέρως ελπιδοφόρες εναλλακτικές λύσεις στα ορυκτά καύσιμα. Πρόκειται π.χ. για τους τομείς των εναέριων και των θαλάσσιων μεταφορών, αλλά και για την ίδια τη γεωργία και τη δασοκομία ( τομείς που αποκαλούνται και "off road").

5.6 Ωστόσο, θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη την αρχή που διατύπωσε η ίδια, δηλαδή ότι η βιοενέργεια χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να επιτευχθεί η μεγαλύτερη ενεργειακή και κλιματική απόδοση με τη μικρότερη οικονομική δαπάνη. Αυτό είναι σαφές ότι ισχύει για την περίπτωση της θέρμανσης και όχι για τον τομέα των υγρών καυσίμων.

5.7 Όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη γεωργία, η ΕΟΚΕ έχει εκφράσει πολλές φορές άποψη και έχει, μεταξύ άλλων, τονίσει ότι στον τομέα αυτόν διατίθενται, μέσω της χρήσης καθαρών φυτικών ελαίων, ενδιαφέρουσες εναλλακτικές χρήσεις. Για παράδειγμα, η Αυστρία επιτυγχάνει αντίστοιχα αποτελέσματα με ένα πρόγραμμα προωθούμενο από την Επιτροπή υπό το 7ο ΠΠ για τη χρήση καθαρών, μη τροποποιημένων χημικώς φυτικών ελαίων, τα οποία πρόκειται να αξιοποιήσει περισσότερο στη γεωργία. Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν διατυπώνει καμία παρατήρηση σχετικά και δεν αναλαμβάνει η ίδια αντίστοιχες πρωτοβουλίες.

5.8 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συμμετάσχει, μελλοντικά, με πιο ενεργό τρόπο στον κοινωνικό διάλογο σχετικά με τα θέματα της χρήσης γης και του ανταγωνισμού για τη χρήση γης, καθώς και σχετικά με το οξυνόμενο πρόβλημα της στεγανοποίησης του εδάφους.

Βρυξέλλες, 17 Απριλίου 2013. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) COM(2013) 17 final

(2) Πρβλ. τη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ "Δέσμη: Καθαρή ενέργεια για τις μεταφορές" (δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί)

(3) Στην πρόταση οδηγίας χρησιμοποιείται επισήμως ο όρος «βιοκαύσιμα». Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει, σε διάφορες γνωμοδοτήσεις, πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα που προκαλούνται από τα εν λόγω «βιο»-καύσιμα. Επειδή το πρόθεμα «βιο» δίνει την εντύπωση πως πρόκειται για άψογο από περιβαλλοντική άποψη προϊόν (βλ. «βιολογική» καλλιέργεια), η ΕΟΚΕ, αντί για τον όρο «βιοκαύσιμα», χρησιμοποιεί στη γνωμοδότησή της τον όρο «αγροκαύσιμα».

(4) COM(2010) 811 final, 22.12.2010.

(5) ΕΕ C 77, 31.3.2009, σ. 43.

(6) Αυτόθι.

(7) Στην κρόμβη η αναλογία είναι περίπου 9 τόνοι ανά εκτάριο· η ενεργειακή αξία του εν λόγω αχύρου δεν λαμβάνεται υπόψη, παραδόξως, κατά τον υπολογισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

(8) Βλέπε την ετήσια έκθεση 2009 της ADM, http://www.oelag.de/images_beitraege/downloads/ADM%20GB%202009%20final.pdf.

(9) ΕΕ C 77, 31.3.2009, σ. 43.

(10) Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, "Biofuels in the European Context: Facts, Uncertainties and Recommendations", 2008, http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_biofuels_report.pdf (διατίθεται μόνο στα αγγλικά).

(11) ΕΕ C 351, 15.11.2012, σ. 85.

(12) "Globale Landflächen und Biomasse nachhaltig und ressourcenschonend nutzen" (Χρήση των παγκοσμίων εκτάσεων γης και της βιομάζας με βιώσιμο τρόπο και εξοικονόμηση πόρων), Umweltbundesamt, 2012· http://www.umweltbundesamt.de/uba-info-medien/4321.html.