Πρόταση ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση /* COM/2012/085 final - 2012/0036 (COD) */





ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1. ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ 1.1. Γενικό πλαίσιο Σκοπός της παρούσας πρότασης οδηγίας είναι να καταστήσει ευκολότερη για τις αρχές των κρατών μελών τη δήμευση και ανάκτηση των κερδών που πραγματοποιούν οι εγκληματίες από το διασυνοριακό σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα. Επιδιώκει να πλήξει το οικονομικό κίνητρο στο οποίο αποβλέπει το έγκλημα, να προστατεύσει τη νόμιμη οικονομία από τη διείσδυση της εγκληματικότητας και τη διαφθορά και να επιστρέψει τα κέρδη εγκληματικής προέλευσης στις δημόσιες αρχές που παρέχουν υπηρεσίες στους πολίτες. Ανταποκρίνεται στο τρέχον οικονομικό πλαίσιο, όπου η χρηματοπιστωτική κρίση και η επιβράδυνση της οικονομικής μεγέθυνσης δημιουργούν νέες ευκαιρίες για τους εγκληματίες, περισσότερα τρωτά σημεία στο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό μας σύστημα, καθώς και νέες προκλήσεις για τις δημόσιες αρχές όσον αφορά τη χρηματοδότηση των αυξανόμενων αναγκών για κοινωνικές υπηρεσίες και κοινωνική πρόνοια. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος είναι παράνομες επιχειρήσεις που σκοπό έχουν να παράγουν κέρδη. Επιδίδονται σε πληθώρα διασυνοριακών εγκληματικών δραστηριοτήτων -όπως λ.χ. η παράνομη εμπορία ναρκωτικών, η εμπορία ανθρώπων, η παράνομη εμπορία όπλων, και η διαφθορά, οι οποίες παράγουν τεράστια κέρδη. Σε παγκόσμια κλίμακα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, το συνολικό ύψος των προϊόντων εγκλήματος το 2009 ανήλθε περίπου σε 2,1 τρισεκ. δολάρια ΗΠΑ, ή στο 3,6% του παγκόσμιου ΑΕΠ[1]. Δεν υπάρχουν αξιόπιστες εκτιμήσεις του μεγέθους των παράνομων κερδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση[2], αλλά στην Ιταλία τα προϊόντα του οργανωμένου εγκλήματος που νομιμοποιήθηκαν το 2011 ανήλθαν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ιταλίας, σε 150 δισεκ. ευρώ. Στο Ηνωμένο Βασίλειο τα έσοδα από το οργανωμένο έγκλημα το 2006 ανήλθαν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σε 15 δισεκ. λίρες Αγγλίας. Τα κέρδη που προέρχονται από τις δραστηριότητες αυτές νομιμοποιούνται και επανεπενδύονται σε νόμιμες δραστηριότητες. Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος εμφανίζουν όλο και περισσότερο την τάση να αποκρύπτουν και να επανεπενδύουν περιουσιακά στοιχεία σε κράτη μέλη άλλα από εκείνο στο οποίο διαπράττεται το έγκλημα[3]. Το γεγονός αυτό αποδυναμώνει την ικανότητά μας να καταπολεμήσουμε τις σοβαρές μορφές του διασυνοριακού οργανωμένου εγκλήματος σε ολόκληρη την ΕΕ, και επηρεάζει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς νοθεύοντας τον ανταγωνισμό με νομιμοφανείς επιχειρήσεις και υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα[4]. Τέλος, το σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα στερεί τις εθνικές κυβερνήσεις και τον προϋπολογισμό της ΕΕ από φορολογικά έσοδα. Όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει επομένως να θεσπίσουν ένα αποτελεσματικό σύστημα για τη δέσμευση, τη διαχείριση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης, βασιζόμενα στο αναγκαίο θεσμικό πλαίσιο, καθώς και στους αναγκαίους χρηματοδοτικούς και ανθρώπινους πόρους. Ωστόσο, η δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης, αν και διέπεται από το δίκαιο της ΕΕ και τα εθνικά δίκαια, παραμένει ανεπαρκής και χρησιμοποιείται ελάχιστα. Το συνολικό ανακτηθέν από εγκληματικές δραστηριότητες ποσό στην ΕΕ παραμένει μικρό συγκρινόμενο με τα εκτιμώμενα έσοδα των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος[5]. Για παράδειγμα, το 2009 τα δημευθέντα περιουσιακά στοιχεία ανήλθαν σε 185 εκατ. ευρώ στη Γαλλία. σε 154 εκατ. λίρες Αγγλίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε 50 εκατ. ευρώ στις Κάτω Χώρες και σε 281 εκατ. ευρώ στη Γερμανία. Σε επίπεδο ΕΕ, δίδεται στρατηγική προτεραιότητα στη δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης, ως αποτελεσματικό μέσο για την καταπολέμηση του οργανωμένου και σοβαρού εγκλήματος. Το πρόγραμμα της Στοκχόλμης 2009[6] καλεί τα κράτη μέλη και την Επιτροπή να καταστήσουν αποτελεσματικότερη τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης και να ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων σχετικά με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2010[7] καλούν σε περισσότερο συντονισμένη προσέγγιση των κρατών μελών για την επίτευξη αποτελεσματικότερης και μεγαλύτερης κλίμακας δήμευσης περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης. Ζητείται, ειδικότερα, από την Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο ενίσχυσης του νομοθετικού πλαισίου, ούτως ώστε να δημιουργηθούν αποτελεσματικότερα καθεστώτα για τη δήμευση εις χείρας τρίτου και την εκτεταμένη δήμευση. Τονίζεται η σημασία όλων των φάσεων της δήμευσης και της διαδικασίας ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων και συνιστώνται μέτρα για τη διαφύλαξη της αξίας των περιουσιακών στοιχείων κατά την εν λόγω διαδικασία. Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας στην πράξη»[8] αναφέρει ότι η Επιτροπή θα υποβάλει νομοθετική πρόταση για την ενίσχυση του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ σχετικά με τη δήμευση, ιδίως για να επιτραπεί η συχνότερη εφαρμογή της δήμευσης εις χείρας τρίτου[9] και της εκτεταμένης δήμευσης, και να διευκολυνθεί η αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ κρατών μελών αποφάσεων δήμευσης που δεν βασίζονται σε καταδίκη[10]. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε, τον Οκτώβριο του 2011, έκθεση πρωτοβουλίας σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα η οποία καλεί την Επιτροπή να προτείνει, το ταχύτερο δυνατό, νέα νομοθεσία σχετικά με τη δήμευση, ιδίως κανόνες για την αποτελεσματική χρήση της εκτεταμένης δήμευσης και της μη βασιζόμενης σε καταδίκη δήμευσης, κανόνες που επιτρέπουν τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων που έχουν μεταβιβαστεί σε τρίτους και κανόνες που αφορούν τον μετριασμό του βάρους αποδείξεως μετά την καταδίκη ενός δράστη για σοβαρό αδίκημα σχετικά με την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων που έχει στην κατοχή του[11]. Στην ανακοίνωσή της για τα «προϊόντα του εγκλήματος» που εκδόθηκε το 2008[12] η Επιτροπή προσδιόρισε δέκα στρατηγικές προτεραιότητες για τις μελλοντικές εργασίες και υπογράμμισε αδυναμίες του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ (μη υλοποίηση, έλλειψη σαφήνειας ορισμένων διατάξεων, έλλειψη συνέπειας μεταξύ υφιστάμενων διατάξεων). Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προτείνει την έκδοση οδηγίας για τη θέσπιση ελάχιστων κανόνων για τα κράτη μέλη όσον αφορά τη δέσμευση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης μέσω άμεσης δήμευσης, δήμευση αντίστοιχης αξίας, εκτεταμένης δήμευσης, δήμευσης μη βασιζόμενης σε καταδίκη (σε περιορισμένες περιπτώσεις), και δήμευσης εις χείρας τρίτου. Η υιοθέτηση αυτών των ελάχιστων κανόνων θα εναρμονίσει περαιτέρω τα καθεστώτα δέσμευσης και δήμευσης των κρατών μελών και θα διευκολύνει έτσι την αμοιβαία εμπιστοσύνη και την αποτελεσματική διασυνοριακή συνεργασία. Η Επιτροπή θα συνεχίσει, επιπλέον, να διερευνά και να αναζητεί πιθανούς τρόπους να ενισχυθεί η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης, λαμβάνοντας παράλληλα πλήρως υπόψη τα θεμελιώδη δικαιώματα. Συν τω χρόνω, θα πρέπει πραγματικά να επιβάλλεται η εκτέλεση όλων των αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης που έχει εκδώσει ένα κράτος μέλους για περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε άλλο κράτος μέλος. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα συνεχίσει να προτρέπει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τις ισχύουσες σε επίπεδο ΕΕ νομικές πράξεις αμοιβαίας αναγνώρισης. Η παρούσα πρόταση δεν συνεπάγεται κανένα κόστος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Δεν αφορά την εγγραφή του προϊόντος της δήμευσης στον προϋπολογισμό. 1.2. Υφιστάμενες κοινοτικές διατάξεις στον τομέα της πρότασης Το ισχύον νομικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με τη δέσμευση και δήμευση προϊόντων εγκλήματος συνίσταται σε τέσσερις αποφάσεις-πλαίσια και σε μία απόφαση του Συμβουλίου: · 2001/500/ΔΕΥ: Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου[13], η οποία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διευκολύνουν τη δήμευση, να επιτρέπουν τη δήμευση αντίστοιχης αξίας[14] εφόσον δεν είναι δυνατή η κατάσχεση των άμεσων προϊόντων του εγκλήματος και να διασφαλίζουν ότι στις αιτήσεις άλλων κρατών μελών επιφυλάσσεται ανάλογη προτεραιότητα με τις εγχώριες διαδικασίες· · 2005/212/ΔΕΥ: Απόφαση-πλαίσιο[15], για την εναρμόνιση των νόμων περί δήμευσης. Συνήθης δήμευση, περιλαμβανομένης της δήμευσης αντίστοιχης αξίας, πρέπει να προβλέπεται για όλες τις αξιόποινες πράξεις που επισύρουν ποινή φυλάκισης 1 έτους. Εκτεταμένη δήμευση[16] πρέπει να προβλέπεται για ορισμένα σοβαρά αδικήματα, όταν αυτά «διαπράττονται στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης»· · 2003/577/ΔΕΥ: Απόφαση-πλαίσιο[17], η οποία προβλέπει την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δέσμευσης· · 2006/783/ΔΕΥ: Απόφαση-πλαίσιο[18], η οποία προβλέπει την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δήμευσης· και · η απόφαση 2007/845/ΔΕΥ του Συμβουλίου[19] σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών και τη συνεργασία των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων υποχρεώνει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν ή να ορίσουν εθνικές υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων («ΥΑΠΣ») ως εθνικά κεντρικά σημεία επαφής που διευκολύνουν, μέσω ενισχυμένης συνεργασίας, την ταχύτερη δυνατή ανίχνευση και εντοπισμό, σε ολόκληρη την ΕΕ, των περιουσιακών στοιχείων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες. Τα μέσα αυτά αναπτύχθηκαν κυρίως για την καταπολέμηση του σοβαρού και οργανωμένου εγκλήματος. Ωστόσο, πλην των διατάξεων για την εκτεταμένη δήμευση, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με το ουσιαστικό ποινικό δίκαιο εφαρμόζεται στη δήμευση των προϊόντων οιουδήποτε ποινικού αδικήματος που επισύρει στερητική της ελευθερίας ποινή μεγαλύτερη του ενός έτους. 1.3. Συνοχή με άλλες πολιτικές Το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2011 περιλαμβάνει την τρέχουσα πρόταση ως στρατηγική πρωτοβουλία, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής πρωτοβουλίας που αποσκοπεί στην προστασία της νόμιμης οικονομίας από τη διείσδυση της εγκληματικότητας. Η πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση της διαφθοράς στην ΕΕ[20] καθώς και στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης[21] που θεσπίστηκε τον Ιούνιο του 2011. Η πρόταση αυτή, μέσω της προστασίας της νόμιμης οικονομίας, θα συνεισφέρει στην ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη και θα συμβάλει στη διευκόλυνση της βιώσιμης ανάπτυξης σύμφωνα με τη Στρατηγική «Ευρώπη 2020»[22]. Η δέσμη μέτρων κατά της δωροδοκίας, την οποία ενέκρινε η Επιτροπή τον Ιούνιο του 2011, θέσπισε μια ενισχυμένη προσέγγιση πολιτικής κατά της δωροδοκίας σε ένα ευρύ φάσμα εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών της ΕΕ και όρισε ένα νέο μηχανισμό υποβολής εκθέσεων για την τακτική αξιολόγηση των προσπαθειών των κρατών μελών κατά της δωροδοκίας, με έναρξη το 2013. Η ανακοίνωση για την καταπολέμηση της δωροδοκίας καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν αποτελεσματική ανίχνευση/εντοπισμό, δίωξη και σταθερές επιδόσεις σε αποτρεπτικές κυρώσεις και ανάκτηση παρανόμως αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων σε υποθέσεις δωροδοκίας. Τονίζεται επίσης η ανάγκη έκδοσης ενός αναθεωρημένου νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ σχετικά με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων με το οποίο θα διασφαλίζεται ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών είναι ικανά να προβαίνουν αποτελεσματικά στη δήμευση προϊόντων εγκλήματος και περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης και στην ανάκτηση του συνόλου των αντίστοιχων αξιών, μεταξύ άλλων και στο πλαίσιο υποθέσεων δωροδοκίας. Στο ίδιο πλαίσιο προστασίας της νόμιμης οικονομίας, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2011 σειρά πρωτοβουλιών με σκοπό την εξασφάλιση μεγαλύτερων εγγυήσεων για τα χρήματα των φορολογουμένων σε επίπεδο ΕΕ έναντι της απάτης και της διαφθοράς. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση του νομοθετικού πλαισίου της Υπηρεσίας για την καταπολέμηση της απάτης (OLAF)[23], ανακοίνωση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του ποινικού δικαίου και με διοικητικές έρευνες[24], καθώς και ανακοίνωση σχετικά με την καταπολέμηση της απάτης. Η εφαρμογή της ανακοίνωσης σχετικά με την καταπολέμηση της απάτης πραγματοποιείται σε στενό συντονισμό με τις εργασίες για την εκπόνηση έκθεσης σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η έκθεση αυτή θα εστιάζεται στην ενίσχυση πολιτικών καταπολέμησης της διαφθοράς στα κράτη μέλη, ενώ η ανακοίνωση CAFS εστιάζεται σε μέτρα για την πρόληψη και καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς, ιδίως όσον αφορά πόρους της ΕΕ. Η παρούσα πρόταση συνάδει με τη νομοθεσία της ΕΕ κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, ιδίως με την τρίτη οδηγία της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες[25] , καθώς και με τις συναφείς πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στον τομέα αυτόν από την Επιτροπή, τα άλλα όργανα της ΕΕ και από τα κράτη μέλη. 2. Αποτελέσματα των διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και εκτίμηση των επιπτώσεων 2.1. Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη Η πρόταση καταρτίστηκε σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της Επιτροπής για βελτίωση της νομοθεσίας. Κατά την κατάρτιση της παρούσας πρότασης και της εκτίμησης επιπτώσεων τηρήθηκαν ελάχιστες προδιαγραφές για τη διαβούλευση των ενδιαφερόμενων μερών. Εκτενείς διαβουλεύσεις και συζητήσεις με εμπειρογνώμονες πραγματοποιήθηκαν στην ολομέλεια του δικτύου του Camden που συνδέει τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων (CARIN)[26] (Σεπτέμβριος 2010) και σε οκτώ συνεδριάσεις του ανεπίσημου δικτύου των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων που έχουν οριστεί στην ΕΕ («δίκτυο ΥΑΠΣ») μεταξύ των ετών 2009 και 2011. Δεν διενεργήθηκε ανοικτή διαδικτυακή διαβούλευση, διότι η δήμευση είναι ένα εξειδικευμένο θέμα για το οποίο υπάρχει περιορισμένη εμπειρογνωσία. Πραγματοποιήθηκαν επαφές με την κοινωνία των πολιτών, κυρίως με οργανώσεις που προωθούν τη νομιμότητα, την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και την προστασία των θυμάτων εγκληματικών πράξεων[27]. Συζητούνται επίσης ευρέως μεταξύ των εμπειρογνωμόνων θέματα που άπτονται της δήμευσης περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης. Πραγματοποιούνται όλο και περισσότερες συναντήσεις διεθνών εμπειρογνωμόνων και στρατηγικά σεμινάρια σχετικά με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων[28] . Οι ειδικοί επαγγελματίες εκτιμούν ότι οι περισσότερες από τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση αντανακλούν βέλτιστες πρακτικές όπως ορίζονται στις συστάσεις που εξέδωσε το δίκτυο του Camden που συνδέει τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων (CARIN) μεταξύ των ετών 2005 και 2010. Οι διατάξεις συνάδουν επίσης με τις συστάσεις περί δήμευσης της ειδικής ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης του ΟΟΣΑ (FATF)[29]. Τα κράτη μέλη διατύπωσαν τη θέση τους επί των ζητημάτων αυτών το 2010 στα συμπεράσματα του Συμβουλίου ΔΕΥ που προαναφέρθηκαν. Μολονότι υπήρξε ευρεία συμφωνία επί των περισσότερων ζητημάτων, ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν επιφυλάξεις όσον αφορά τη μη βασιζόμενη σε καταδίκη δήμευση. Αντιθέτως, σε άλλα ζητήματα (π.χ. δήμευση εις χείρας τρίτου, διαχείριση περιουσιακών στοιχείων) τα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι απαιτείται ισχυρότερη απάντηση από μέρους της ΕΕ. Οι συνήγοροι υπεράσπισης εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με την αύξηση των περιστατικών εκτεταμένης δήμευσης, δήμευσης μη βασιζόμενης σε καταδίκη και δήμευσης εις χείρας τρίτου διατυπώνοντας ανησυχίες σε σχέση με τα θεμελιώδη δικαιώματα (ενδεχόμενος περιορισμός του δικαιώματος ιδιοκτησίας και του δικαιώματος αμερόληπτου δικαστηρίου). Όπως επεξηγείται κατωτέρω, οι ανησυχίες αυτές αντιμετωπίζονται με προσοχή στην πρόταση. 2.2. Εκτίμηση των επιπτώσεων Σύμφωνα με την πολιτική της για βελτίωση της νομοθεσίας, η Επιτροπή προέβη σε εκτίμηση επιπτώσεων των εναλλακτικών επιλογών πολιτικής βάσει εξωτερικής μελέτης η οποία ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2011[30]. Η εξωτερική μελέτη βασίζεται σε ευρεία διαβούλευση ειδικών επαγγελματικών και εμπειρογνωμόνων, καθώς και σε συνεντεύξεις με ορισμένα εθνικά σημεία επαφής του δικτύου του Camden που συνδέει τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων. Όπως φαίνεται από τη θέση τους κατά τις διαπραγματεύσεις των προαναφερθέντων συμπερασμάτων του Συμβουλίου, τα κράτη μέλη συμφωνούν εν γένει στην ανάγκη θέσπισης ισχυρότερων κανόνων της ΕΕ σχετικά με την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων. Η εκτίμηση επιπτώσεων βασίζεται επίσης στα συμπεράσματα και τις συστάσεις μιας άλλης μελέτης, η οποία ολοκληρώθηκε το 2009[31]. Η μελέτη εξετάζει αναλυτικά τις πρακτικές των κρατών μελών όσον αφορά τη δήμευση, εστιάζοντας ιδίως σε εκείνες που έχουν ήδη αποδειχθεί αποτελεσματικές σε εθνικό επίπεδο με σκοπό την προώθηση και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Η μελέτη επισήμανε αρκετά εμπόδια στην αποτελεσματική δήμευση, όπως για παράδειγμα οι αλληλοσυγκρουόμενες νομικές παραδόσεις, γεγονός που οδηγεί στην έλλειψη κοινής προσέγγισης όσον αφορά τα μέτρα δήμευσης, σε δυσχέρειες στη διασφάλιση και διατήρηση των περιουσιακών στοιχείων, σε έλλειψη πόρων και κατάρτισης, σε περιορισμένες διυπηρεσιακές επαφές, καθώς και στην έλλειψη συνεκτικών και συγκρίσιμων στατιστικών. Τέλος, η εκτίμηση των επιπτώσεων βασίζεται στις εκθέσεις εφαρμογής που εκπονεί η Επιτροπή σχετικά με τις ισχύουσες νομικές πράξεις της ΕΕ. Οι εκθέσεις σχετικά με τις αποφάσεις-πλαίσια 2005/212/ΔΕΥ[32], 2003/577/ΔΕΥ[33] και 2006/783/ΔΕΥ[34] φανερώνουν ότι τα κράτη μέλη επέδειξαν βραδύτητα στη μεταφορά τους στην εθνική νομοθεσία και ότι η σχετική διάταξη εφαρμόστηκε συχνά κατά τρόπο πλημμελή ή εσφαλμένο. Η απόφαση 2007/845/ΔΕΥ του Συμβουλίου είναι η μόνη που μπορεί να θεωρηθεί ότι εφαρμόζεται σε σχετικά ικανοποιητικό βαθμό στα κράτη μέλη[35]. Η εκτίμηση των επιπτώσεων εξέτασε διάφορες επιλογές πολιτικής που αντιπροσωπεύουν διαφορετικό βαθμό παρέμβασης σε επίπεδο ΕΕ: μια μη νομοθετική επιλογή, μια ελάχιστη νομοθετική επιλογή (για διόρθωση ελλείψεων στο ισχύον νομικό πλαίσιο της ΕΕ, που εμποδίζουν την προβλεπόμενη λειτουργία του) και μια μέγιστη νομοθετική επιλογή (η οποία βαίνει πέραν των στόχων του ισχύοντος νομικού πλαισίου της ΕΕ). Στο πλαίσιο της τελευταίας, αναλύονται δύο μέγιστες νομοθετικές υποεπιλογές, εκ των οποίων η μία προβλέπει τη δράση της ΕΕ στον τομέα της αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης μεταξύ κρατών μελών, ενώ η άλλη την αποκλείει. Η προτιμώμενη επιλογή πολιτικής είναι η μέγιστη νομοθετική επιλογή. Η επιλογή αυτή θα βελτιώσει αισθητά την εναρμόνιση των εθνικών κανόνων για τη δήμευση και την επιβολή του νόμου, μεταξύ άλλων με την τροποποίηση των υφιστάμενων διατάξεων για την εκτεταμένη δήμευση, και με τη θέσπιση νέων διατάξεων σχετικά με τη μη βασιζόμενη σε καταδίκη δήμευση και τη δήμευση εις χείρας τρίτου, καθώς και με τη θέσπιση αποτελεσματικότερων κανόνων σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης. Μεταξύ άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων, η εκτίμηση των επιπτώσεων ανέλυσε τις επιπτώσεις στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν κρίθηκαν ουσιώδεις. Η πλήρης εκτίμηση των επιπτώσεων είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/home-affairs/policies/crime/crime_confiscation_en.htm 2.3. Νομική βάση Η παρούσα πρόταση βασίζεται στο άρθρο 82 παράγραφος 2 και στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Η ανάθεση εξουσίας αρμοδιότητα που συνδέεται με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων τροποποιήθηκε μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας. Δεδομένου ότι η κυριότερη νομική βάση για την παρούσα πρόταση είναι το άρθρο 83 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, το πεδίο εφαρμογής της περιορίζεται στα αδικήματα στους τομείς εγκληματικότητας που απαριθμούνται στο εν λόγω άρθρο, συγκεκριμένα την τρομοκρατία, την εμπορία ανθρώπων και τη γενετήσια εκμετάλλευση γυναικών και παιδιών, την παράνομη εμπορία ναρκωτικών, το ξέπλυμα χρήματος, τη διαφθορά, την παραχάραξη μέσων πληρωμής, την εγκληματικότητα στον χώρο της πληροφορικής και το οργανωμένο έγκλημα. Η παράνομη εμπορία όπλων περιλαμβάνεται όταν το έγκλημα διαπράττεται στο πλαίσιο οργανωμένου εγκλήματος. Ένας από τους απαριθμούμενους τομείς εγκληματικότητας είναι το «οργανωμένο έγκλημα». Η πρόταση θα καλύπτει επομένως και άλλες εγκληματικές δραστηριότητες που δεν αναφέρονται συγκεκριμένα στο άρθρο 83 παράγραφος 1, εφόσον οι δραστηριότητες αυτές διαπράττονται μέσω της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, όπως ορίζεται στην απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος[36]. Ο περιορισμός του πεδίου εφαρμογής της παρούσας πρότασης στους τομείς εγκληματικότητας που αναφέρονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένων των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν μέσω συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, σημαίνει ότι οι υφιστάμενες διατάξεις των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τη δήμευση θα πρέπει να εξακολουθήσουν να ισχύουν ούτως ώστε να διατηρηθεί κάποιος βαθμός εναρμόνισης όσον αφορά εγκληματικές δραστηριότητες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας. Ως εκ τούτου, η πρόταση διατηρεί σε ισχύ τα άρθρα 2, 4 και 5 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ. 2.4. Επικουρικότητα, αναλογικότητα και σεβασμός θεμελιωδών δικαιωμάτων. Δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ένωση παρεμβαίνει μόνον εφόσον και κατά τον βαθμό που οι στόχοι της προβλεπόμενης δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη. Το άρθρο 67 της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι η Ένωση εξασφαλίζει στους πολίτες υψηλό επίπεδο ασφάλειας με τη θέσπιση μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης της εγκληματικότητας. Η δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως σημαντικό μέσο για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, το οποίο έχει πολύ συχνά διακρατικό χαρακτήρα και επομένως πρέπει να καταπολεμάται από κοινού. Η ΕΕ είναι επομένως καταλληλότερη από τα μεμονωμένα κράτη μέλη για να ρυθμίζει τη δέσμευση και δήμευση των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης. Τα περιουσιακά στοιχεία των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος τείνουν όλο και περισσότερο να αποκρύπτονται και να επενδύονται εκτός της χώρας προέλευσης (συχνά σε διάφορες χώρες)[37]. Αυτή η διττή διασυνοριακή διάσταση (των δραστηριοτήτων οργανωμένου εγκλήματος και των επενδύσεών τους) δικαιολογεί περαιτέρω τη δράση της ΕΕ που αφορά τα περιουσιακά στοιχεία ομάδων οργανωμένου εγκλήματος. Όλες οι διατάξεις τηρούν πλήρως την αρχή της αναλογικότητας, και τα θεμελιώδη δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος ιδιοκτησίας, του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος υπεράσπισης, του δικαιώματος αμερόληπτου δικαστηρίου, του δικαιώματος για δίκαιη και δημόσια δίκη εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος, του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου και του δικαιώματος ενημέρωσης για τον τρόπο άσκησής του, του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, του δικαιώματος προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, του δικαιώματος του προσώπου να μη δικάζεται ή να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη και τις αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας ποινικών αδικημάτων. Ειδικότερα, η θέσπιση εναρμονισμένων διατάξεων δήμευσης μη βασιζόμενων σε καταδίκη προβλέπεται μόνο για πολύ περιορισμένες περιπτώσεις, δηλ. σε περίπτωση που ο εναγόμενος δεν μπορεί να διωχθεί λόγω θανάτου, ασθένειας ή φυγής. Η εκτεταμένη δήμευση επιτρέπεται μόνο στο μέτρο που το δικαστήριο αποφαίνεται, βάσει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, ότι πρόσωπο που έχει καταδικαστεί για αδίκημα έχει στην κατοχή του περιουσιακά στοιχεία τα οποία είναι κατ’ουσίαν πιθανότερο να προέρχονται από άλλες συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες παρά από άλλου είδους δραστηριότητες. Στο καταδικασθέν πρόσωπο παρέχεται ουσιαστική δυνατότητα να αντικρούσει αυτά τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά. Επιπλέον, οι εκτεταμένες εξουσίες δήμευσης δεν μπορούν να εφαρμοστούν στα εικαζόμενα προϊόντα εγκληματικών δραστηριοτήτων για τα οποία το θιγόμενο πρόσωπο απαλλάχθηκε σε προηγούμενη δίκη, ή σε άλλες περιπτώσεις όπου εφαρμόζεται η αρχή ne bis in idem (ου δις δικάζειν). Η δήμευση εις χείρας τρίτου επιτρέπεται μόνον υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δηλαδή εφόσον το αποκτών τρίτο μέρος κατέβαλε ποσό χαμηλότερο από την αγοραία αξία και θα πρέπει να είχε υποπτευθεί ότι τα περιουσιακά στοιχεία είναι προϊόντα εγκλήματος, και κατόπιν αξιολόγησης που δείχνει ότι είναι απίθανο να επιτύχει η δήμευση περιουσιακών στοιχείων απευθείας από το πρόσωπο που τα μεταβίβασε. Τέλος, στην πρόταση περιλαμβάνονται ειδικές διασφαλίσεις και ένδικα μέσα ούτως ώστε να διασφαλιστεί ισότιμο επίπεδο προστασίας και σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνεται το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τη διαδικασία, το δικαίωμα εκπροσώπησης από δικηγόρο, η υποχρέωση κοινοποίησης το ταχύτερο δυνατό οιασδήποτε απόφασης θίγει περιουσιακά στοιχεία και η πραγματική δυνατότητα προσφυγής έναντι τέτοιας απόφασης. Αυτά τα ειδικά ένδικα μέσα δεν προβλέπονται μόνο για τους κατηγορουμένους ή τους υπόπτους, αλλά και για άλλα πρόσωπα στο πλαίσιο της δήμευσης εις χείρας τρίτου. Μολονότι απέφυγε να αποφανθεί στο επί της αρχής ερώτημα της συμβατότητας των μη βασιζόμενων σε καταδίκη καθεστώτων και των εκτεταμένων καθεστώτων δήμευσης με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) εξέδωσε σειρά αποφάσεων, υπερασπιζόμενο την εφαρμογή τους σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Εθνικές διαδικασίες μη βασιζόμενες σε καταδίκη οι οποίες συνεπάγονται αντιστροφή του βάρους της αποδείξεως σχετικά με το ζήτημα της νομιμότητας των περιουσιακών στοιχείων (οι οποίες εκτείνονται πολύ πέραν των διατάξεων της παρούσας οδηγίας) εγκρίθηκαν από το ΕΔΑΔ σε ειδικές περιπτώσεις, εφόσον είχαν εφαρμοστεί δίκαια στη συγκεκριμένη περίπτωση και υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις για το θιγόμενο πρόσωπο. Για παράδειγμα, συγκεκριμένη εφαρμογή της ιταλικής νομοθεσίας κρίθηκε αναλογικός περιορισμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο μέτρο που συνιστά «απαραίτητο όπλο» για την καταπολέμηση της μαφίας[38]. Σε μια άλλη υπόθεση κρίθηκε ότι η εφαρμογή του καθεστώτος δήμευσης αστικού δικαίου του Ηνωμένου Βασιλείου δεν παραβιάζει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΑΔ)[39]. 2.5. Επιλογή νομικών πράξεων Η μοναδική βιώσιμη νομική πράξη για την τροποποίηση των διατάξεων της ΕΕ σχετικά με την εναρμόνιση είναι οδηγία για την αντικατάσταση της κοινής δράσης 98/699/ΔΕΥ και, εν μέρει, των αποφάσεων-πλαισίων 2001/500/ΔΕΥ και 2005/212/ΔΕΥ. 2.6. Ειδικές διατάξεις - Στόχος (άρθρο 1) Η διάταξη αυτή αποσαφηνίζει ότι η οδηγία προβλέπει μόνο ελάχιστους κανόνες (η εθνική νομοθεσία μπορεί να έχει μεγαλύτερη εμβέλεια) και ότι αφορά τη δήμευση προϊόντων και οργάνων του εγκλήματος σε ποινικές υποθέσεις. - Ορισμοί (άρθρο 2) Οι περισσότεροι ορισμοί λαμβάνονται από προηγούμενες αποφάσεις-πλαίσια της ΕΕ ή από διεθνείς συμβάσεις. Ο ορισμός των «προϊόντων» έχει επεκταθεί σε σύγκριση με τον ορισμό που περιλαμβάνεται στην απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ, προκειμένου να συμπεριλάβει το ενδεχόμενο δήμευσης όλων των σημαντικών οφελών που απορρέουν από τα προϊόντα του εγκλήματος, περιλαμβανομένων των έμμεσων προϊόντων εγκλήματος. Ο ορισμός του «ποινικού αδικήματος» παραπέμπει σε επακριβείς ορισμούς στους τομείς εγκληματικότητας που αναφέρονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ όπως ορίζονται στην ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ. - Δήμευση (άρθρο 3) Η διάταξη αυτή ενσωματώνει το (μέρος του άρθρου) άρθρο 2 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ και το (μέρος του άρθρου) άρθρο 3 της απόφασης-πλαισίου 2001/500/ΔΕΥ. Υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διευκολύνουν τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος ύστερα από οριστική καταδίκη και να επιτρέπουν τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων αξίας ισοδύναμης με τα προϊόντα του εγκλήματος. - Εκτεταμένες εξουσίες δήμευσης (άρθρο 4) Ο όρος «εκτεταμένη δήμευση» αναφέρεται στη δυνατότητα δήμευσης περιουσιακών στοιχείων τα οποία υπερβαίνουν τα άμεσα έσοδα από εγκληματική ενέργεια. Μια ποινική καταδίκη ενδέχεται να ακολουθείται από την (εκτεταμένη) δήμευση όχι μόνο περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με το συγκεκριμένο έγκλημα, αλλά επιπλέον περιουσιακών στοιχείων τα οποία κατά το δικαστήριο αποτελούν τα προϊόντα άλλων συναφών εγκλημάτων. Στη νομοθεσία της ΕΕ προβλέπονται ήδη εκτεταμένες εξουσίες δήμευσης. Η απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ υποχρεώνει τα κράτη μέλη να επιτρέπουν τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων που ανήκουν άμεσα ή έμμεσα σε πρόσωπα καταδικασθέντα για ορισμένα σοβαρά εγκλήματα (τα οποία συνδέονται με δραστηριότητες οργανωμένου εγκλήματος και τρομοκρατίας). Ωστόσο, αυτή η απόφαση-πλαίσιο θεσπίζει εναλλακτικό ελάχιστο σύνολο κανόνων για την εκτεταμένη δήμευση, αφήνοντας ελεύθερα τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μία, δύο ή και τρεις επιλογές. Στην έκθεση εφαρμογής της Επιτροπής καταδείχθηκε ότι οι διατάξεις αυτές είναι ασαφείς και οδήγησαν σε αποσπασματική μεταφορά στην εθνική νομοθεσία. Εξάλλου, οι εναλλακτικές επιλογές για την εκτεταμένη δήμευση έχουν περιορίσει το πεδίο εφαρμογής για την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δήμευσης. Οι αρχές ενός κράτους μέλους θα εκτελούν αποφάσεις δήμευσης εκδοθείσες από άλλο κράτος μέλος μόνον αν αυτές βασίζονται στις ίδιες εναλλακτικές επιλογές που εφαρμόζονται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Εξ αυτού προκύπτει ότι η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων βασιζόμενων σε εκτεταμένη δήμευση παρουσιάζει προβλήματα. Η παρούσα πρόταση θεσπίζει εκτεταμένη δήμευση για τα εγκλήματα που αναφέρονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ όπως ορίζονται στην ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης Βελτιώνει επίσης το υφιστάμενο καθεστώς εναλλακτικών επιλογών για εκτεταμένη δήμευση, εξασφαλίζοντας ένα ενιαίο ελάχιστο πρότυπο. Η εκτεταμένη δήμευση επιτρέπεται μόνο στο μέτρο που το δικαστήριο αποφανθεί, βάσει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, ότι πρόσωπο που έχει καταδικαστεί για αδίκημα που καλύπτεται από την παρούσα οδηγία έχει στην κατοχή του περιουσιακά στοιχεία τα οποία είναι κατ’ουσίαν πιθανότερο να προέρχονται από άλλες συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες παρά από άλλες δραστηριότητες. Η εκτεταμένη δήμευση αποκλείεται εφόσον οι συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ποινικής διαδικασίας λόγω παραγραφής βάσει του εθνικού ποινικού δικαίου. Η πρόταση αποκλείει επίσης από τη δήμευση τα προϊόντα εικαζόμενων εγκληματικών δραστηριοτήτων για τις οποίες το θιγόμενο πρόσωπο απαλλάχθηκε τελικά σε προηγούμενη δίκη (διατηρώντας έτσι το τεκμήριο αθωότητας που προστατεύεται δυνάμει του άρθρου 48 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων) ή άλλες περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζεται η αρχή ne bis in idem. - Δήμευση μη βασιζόμενη σε καταδίκη (άρθρο 5) Η διάταξη αυτή θεσπίζει διατάξεις σχετικά με τη δήμευση που δεν βασίζεται σε δίκη σε περιορισμένες περιπτώσεις, με σκοπό την αντιμετώπιση υποθέσεων στις οποίες δεν μπορεί να ασκηθεί ποινική δίωξη. Αφορά επομένως τη δήμευση σε σχέση με ποινικό αδίκημα, αλλά επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιλέξουν αν η δήμευση θα πρέπει να επιβληθεί από ποινικά και/ή αστικά/διοικητικά δικαστήρια. Οι μη βασιζόμενες σε καταδίκη διαδικασίες επιτρέπουν τη δέσμευση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων χωρίς να έχει προηγηθεί η καταδίκη του ιδιοκτήτη τους από ποινικό δικαστήριο. Προκειμένου να τηρηθεί η απαίτηση της αναλογικότητας, η πρόταση δεν θα προβλέπει για όλες τις περιπτώσεις δήμευση μη βασιζόμενη σε καταδίκη, αλλά την καθιστά δυνατή μόνο σε περιπτώσεις όπου δεν μπορεί να υπάρξει ποινική καταδίκη λόγω θανάτου ή χρόνιας ασθένειας του υπόπτου ή σε περίπτωση που η φυγή ή η ασθένειά του παρεμποδίζουν την αποτελεσματική δίωξη εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος και υπάρχει κίνδυνος παραγραφής λόγω θεσμοθετημένων περιορισμών. Η παρούσα διάταξη αντανακλά τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών κατά της διαφθοράς. Προκειμένου να διευκολύνει τη διεθνή συνεργασία όσον αφορά τη δήμευση, η σύμβαση ενθαρρύνει τα συμβαλλόμενα κράτη να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης των αναγκαίων μέτρων που θα επιτρέπουν τη δήμευση των προϊόντων δωροδοκίας χωρίς ποινική καταδίκη σε υποθέσεις όπου ο δράστης δεν μπορεί να διωχθεί λόγω θανάτου, φυγής ή απουσίας, ή σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις (άρθρο 54 παράγραφος 1 στοιχείο γ). Βασίζεται επίσης στο έργο της ειδικής ομάδας χρηματοοικονομικής δράσης του ΟΟΣΑ (FATF), που προτρέπει τις χώρες μέλη να εξετάσουν τη σκοπιμότητα θέσπισης μέτρων δέσμευσης τα οποία να μην προϋποθέτουν ποινική καταδίκη ή να υποχρεώνουν τον δράστη να αποδείξει τη σύννομη προέλευση του περιουσιακού στοιχείου που εικάζεται ότι θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο δήμευσης (σύσταση αριθ. 3). Η διάταξη αυτή βασίζεται ακόμη στις απόψεις που διατύπωσε σε έκθεσή της η ομάδα Λυών-Ρώμης της G8 τονίζοντας ότι, παρόλο που θα πρέπει κατ’αρχήν να επιδιώκεται δήμευση βασιζόμενη σε καταδίκη, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η ποινική δίωξη δεν είναι δυνατή λόγω θανάτου ή φυγής, λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων απαραίτητων για την κίνηση ποινικής δίωξης, ή για άλλους τεχνικούς λόγους[40]. Η θέσπιση διατάξεων σχετικά με τη δήμευση χωρίς ποινική καταδικαστική απόφαση υποστηρίχθηκε επίσης και από τους ειδικούς επαγγελματίες που συγκεντρώθηκαν στο δίκτυο του Camden που συνδέει τις υπηρεσίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων (CARIN) και στο δίκτυο των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων («δίκτυο ΥΑΠΣ»). - Δήμευση εις χείρας τρίτου (άρθρο 6) Προκειμένου να αποφύγουν τη δήμευση, οι εγκληματίες συχνά, μόλις τεθούν υπό έρευνα, μεταβιβάζουν τα περιουσιακά τους στοιχεία σε τρίτα μέρη που έχουν λάβει γνώση της κατάστασης. Η δήμευση εις χείρας τρίτου περιλαμβάνει τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων τα οποία μεταβιβάστηκαν σε τρίτα μέρη από πρόσωπο που τελεί υπό έρευνα ή έχει καταδικαστεί. Αποκλίσεις εμφανίζουν οι εθνικές διατάξεις των κρατών μελών σχετικά με τη δήμευση εις χείρας τρίτου. Το γεγονός αυτό αποτελεί τροχοπέδη για την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης σχετικά με περιουσιακά στοιχεία που μεταβιβάστηκαν σε τρίτο μέρος. Για να τηρηθούν οι απαιτήσεις της αναλογικότητας και να προστατευθεί η θέση του τρίτου μέρους που αποκτά περιουσιακά στοιχεία καλή τη πίστει, η πρόταση δεν θεσπίζει ελάχιστες διατάξεις εναρμόνισης για όλες τις περιπτώσεις που αφορούν τη δήμευση εις χείρας τρίτου. Η διάταξη αυτή ορίζει την πραγματοποίηση δήμευσης εις χείρας τρίτου για τα προϊόντα εγκλήματος ή άλλα περιουσιακά στοιχεία του εναγομένου τα οποία ελήφθησαν σε τιμή χαμηλότερη από την αγοραία αξία τους και που ένας μέσος σώφρων άνθρωπος στη θέση του τρίτου μέρους θα υποπτευόταν ότι προέρχονται από εγκληματική δραστηριότητα ή ότι μεταβιβάστηκαν με σκοπό να παρακαμφθεί η εφαρμογή των μέτρων δήμευσης. Διευκρινίζεται ότι το τεστ του σώφρονος προσώπου πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και περιστάσεις ώστε να αποτρέπεται η έκδοση αυθαίρετων αποφάσεων. Επιπλέον, η δήμευση εις χείρας τρίτου θα πρέπει να είναι δυνατή μόνον αφού εκτιμηθεί, βάσει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, ότι η δήμευση περιουσιακών στοιχείων του καταδικασθέντος, υπόπτου ή κατηγορούμενου προσώπου είναι απίθανο να επιτύχει, ή σε περιπτώσεις που αντικείμενα μοναδικής αξίας πρέπει να επιστραφούν στον νόμιμο κύριό τους. - Δέσμευση (άρθρο 7) Η πρώτη παράγραφος της διάταξης αυτής ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διευκολύνουν τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων ή οργάνων που διατρέχουν τον κίνδυνο διασκορπισμού, απόκρυψης ή μεταβίβασης εκτός της δικαιοδοσίας, με σκοπό να καταστεί δυνατή μεταγενέστερη δήμευση. Διευκρινίζεται ότι τέτοια μέτρα πρέπει να διατάσσονται από δικαστήριο. Η καθιέρωση της δυνατότητας να χρησιμοποιούνται οι εξουσίες δέσμευσης σε επείγουσες περιπτώσεις, ώστε να εμποδίζεται ο διασκορπισμός περιουσιακών στοιχείων σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η αναμονή της έκδοσης απόφασης από το δικαστήριο θα έθετε σε κίνδυνο τις δυνατότητες δέσμευσης, αποτελεί από μακρού πρωτεύον μέλημα των εισαγγελικών αρχών και των υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Η δεύτερη παράγραφος του άρθρου ζητεί από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μέτρα που θα διασφαλίζουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία που διατρέχουν τον κίνδυνο διασκορπισμού, απόκρυψης ή μεταβίβασης εκτός της δικαιοδοσίας τους μπορούν να δεσμευτούν αμέσως από τις αρμόδιες αρχές, πριν επιδιωχθεί η έκδοση δικαστικής εντολής ή ενώ εκκρεμεί σχετική αίτηση. - Διασφαλίσεις (άρθρο 8) Σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεμελιώδη δικαιώματα όπως το δικαίωμα ιδιοκτησίας δεν είναι απόλυτα. Μπορούν νομίμως να υπόκεινται σε περιορισμούς υπό την προϋπόθεση ότι οι περιορισμοί αυτοί προβλέπονται από τον νόμο και – βάσει της αρχής της αναλογικότητας – είναι αναγκαίοι και πραγματικά πληρούν στόχους γενικού συμφέροντος ή την ανάγκη να προστατευθούν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες άλλων, όπως στην περίπτωση της πρόληψης του οργανωμένου εγκλήματος. Το άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ διασφαλίζει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και το δικαίωμα αμερόληπτου δικαστηρίου. Στο μέτρο που οι αποφάσεις δέσμευσης ή δήμευσης θίγουν το δικαίωμα ιδιοκτησίας ή άλλα θεμελιώδη δικαιώματα, πρέπει να μπορούν να προσβληθούν από τα θιγόμενα μέρη βάσει των προϋποθέσεων που ορίζει το εν λόγω άρθρο. Η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ (π.χ. το άρθρο 4 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ) προβλέπει ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι στην εθνική νομοθεσία προβλέπονται τα κατάλληλα ένδικα μέσα για τα θιγόμενα πρόσωπα. Με σκοπό την πλήρη συμμόρφωση με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το άρθρο αυτό θεσπίζει ελάχιστες διασφαλίσεις σε επίπεδο ΕΕ. Σκοπός τους είναι η διασφάλιση του τεκμηρίου αθωότητας, του δικαιώματος αμερόληπτου δικαστηρίου (περιλαμβανομένης της αρχής ne bis in idem), της δυνατότητας πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου και του δικαιώματος των ενδιαφερομένων να ενημερώνονται για τον τρόπο άσκησης αυτών των μέσων. - Καθορισμός της έκτασης της δήμευσης και αποτελεσματική εκτέλεση (άρθρο 9) Έχει αποδειχθεί ότι τα πρόσωπα που θεωρούνται ύποπτα για συμμετοχή σε εγκληματικές οργανώσεις αποκρύπτουν επιτυχώς τα περιουσιακά τους στοιχεία, συχνά αξιοποιώντας τις συμβουλές ικανών επαγγελματιών. Οι έρευνες για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων με σκοπό την ενδεχόμενη μεταγενέστερη δήμευσή τους είναι, σε γενικές γραμμές, χρονοβόρες και πρέπει να διενεργούνται εντός του χρονοδιαγράμματος των αντίστοιχων ποινικών διαδικασιών. Σε περίπτωση που μετά την έκδοση απόφασης δήμευσης δεν ανακαλύφθηκε κανένα ή ανακαλύφθηκαν ανεπαρκή περιουσιακά στοιχεία και η απόφαση δήμευσης δεν μπόρεσε να εκτελεστεί, το παρόν άρθρο απαιτεί από τα κράτη μέλη να επιτρέπουν τη συνέχιση της διερεύνησης των χρηματοοικονομικών συναλλαγών σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία των προσώπων αυτών κατά το μέτρο που είναι αναγκαίο για την πλήρη εκτέλεση ανάλογης απόφασης. Η διάταξη αυτή εξετάζει το πρόβλημα της απαγόρευσης των δραστηριοτήτων δήμευσης κατά τη λήξη της ποινικής διαδικασίας και επιτρέπει να εφαρμόζονται, επίσης κατά την ημερομηνία ολοκλήρωσης της ποινικής διαδικασίας, ανεκτέλεστες ή μερικώς εκτελεσθείσες αποφάσεις δήμευσης που αφορούν προηγουμένως αποκρυφθέντα περιουσιακά στοιχεία τα οποία εν τω μεταξύ «επανεμφανίστηκαν». - Διαχείριση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων (άρθρο 10) Η διάταξη αυτή έχει σκοπό να διευκολύνει τη διαχείριση δεσμευμένου περιουσιακού στοιχείου ενόψει ενδεχόμενης μεταγενέστερης δήμευσης. Επιβάλλει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν μέτρα που θα διασφαλίζουν ικανοποιητική διαχείριση του εν λόγω περιουσιακού στοιχείου, ιδίως μέσω της ανάθεσης εξουσιών για τη ρευστοποίηση του δεσμευμένου περιουσιακού στοιχείου, τουλάχιστον στις περιπτώσεις που ενδεχομένως επίκειται μείωση της αξίας του ή που η διατήρησή του αποβαίνει ασύμφορη. - Αποτελεσματικότητα και υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων (άρθρο 11) Η διάταξη αυτή θεσπίζει την υποχρέωση υποβολής εκθέσεων για τα κράτη μέλη, γεγονός που θα συμβάλει στην εκπόνηση στατιστικών που θα χρησιμοποιηθούν για την πραγματοποίηση αξιολογήσεων. 2012/0036 (COD) 2012/0036 (COD) Πρόταση ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ, Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 82 παράγραφος 2 και το άρθρο 83 παράγραφος 1, Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια, Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής[41], Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών[42], Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, Εκτιμώντας τα ακόλουθα: (1) Το κύριο κίνητρο του διασυνοριακού οργανωμένου εγκλήματος είναι το οικονομικό κέρδος. Προκειμένου οι αρχές επιβολής του νόμου και οι δικαστικές αρχές να δρουν αποτελεσματικά, θα πρέπει να τους παρέχονται τα μέσα ώστε να εντοπίζουν, να δεσμεύουν, να διαχειρίζονται και να δημεύουν τα προϊόντα του εγκλήματος. (2) Οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος δρουν πέραν των συνόρων και αποκτούν όλο και περισσότερα περιουσιακά στοιχεία σε άλλα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες. Υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη αποτελεσματικής συνεργασίας προς επιβολή του διεθνούς δικαίου και για αμοιβαία νομική συνδρομή προς ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων. (3) Μολονότι οι υφιστάμενες στατιστικές είναι περιορισμένες, τα ποσά που ανακτώνται από περιουσιακά στοιχεία εγκληματικής προέλευσης στην Ένωση φαίνονται ανεπαρκή σε σύγκριση με τα εκτιμώμενα προϊόντα του εγκλήματος. Σύμφωνα με μελέτες, οι διαδικασίες δήμευσης εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ελάχιστα, μολονότι ρυθμίζονται από τη νομοθεσία της ΕΕ και από την εθνική νομοθεσία. (4) Στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης[43] και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων σχετικά με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2010 τονίζεται η σημασία του αποτελεσματικότερου εντοπισμού, της δήμευσης και της επαναχρησιμοποίησης περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης. (5) Το ισχύον νομικό πλαίσιο της Ένωσης σχετικά με τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων συνίσταται στην απόφαση-πλαίσιο 2001/500/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2001, για το ξέπλυμα χρήματος, τον προσδιορισμό, τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των οργάνων και των προϊόντων του εγκλήματος[44]..· στην απόφαση-πλαίσιο 2003/577/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, σχετικά με την εκτέλεση των αποφάσεων δέσμευσης περιουσιακών ή αποδεικτικών στοιχείων στην Ευρωπαϊκή Ένωση[45]· στην απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τη δήμευση των προϊόντων, οργάνων και περιουσιακών στοιχείων του εγκλήματος[46]· στην απόφαση-πλαίσιο 2006/783/ΔΕΥ του Συμβούλιού της 6ης Οκτωβρίου 2006 σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αποφάσεις δήμευσης[47]. (6) Στις εκθέσεις εφαρμογής της Επιτροπής για τις αποφάσεις-πλαίσια 2005/212/ΔΕΥ, 2003/577/ΔΕΥ και 2006/783/ΔΕΥ καταδεικνύεται ότι τα υφιστάμενα καθεστώτα εκτεταμένης δήμευσης και αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης δεν είναι πλήρως αποτελεσματικά. Η δήμευση παρεμποδίζεται εξαιτίας διαφορών στη νομοθεσία των κρατών μελών. (7) Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να τροποποιήσει και να επεκτείνει τις διατάξεις των αποφάσεων-πλαισίων 2001/500/ΔΕΥ και 2005/212/ΔΕΥ. Αυτές οι αποφάσεις-πλαίσια θα πρέπει να αντικατασταθούν εν μέρει όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας. (8) Είναι αναγκαίο να διευρυνθεί η υφιστάμενη έννοια των προϊόντων εγκλήματος ώστε να συμπεριλάβει τα άμεσα προϊόντα που προέρχονται από εγκληματική δραστηριότητα και όλα τα έμμεσα οφέλη, συμπεριλαμβανομένων της μεταγενέστερης επανεπένδυσης ή μετατροπής άμεσων προϊόντων, της αξίας που αντιστοιχεί σε όλες τις απώλειες που έχουν αποφευχθεί και σε όλα τα σημαντικά οφέλη. (9) Η δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος κατόπιν τελεσίδικης δικαστικής απόφασης, καθώς και περιουσιακού στοιχείου ισοδύναμης αξίας με τα εν λόγω προϊόντα θα πρέπει επομένως να παραπέμπει σε αυτή τη διευρυμένη έννοια για τα ποινικά αδικήματα που καλύπτονται από την παρούσα οδηγία. Η απόφαση-πλαίσιο 2001/500/ΔΕΥ απαιτεί να διευκολύνουν τα κράτη μέλη τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος ύστερα από οριστική καταδίκη και να επιτρέπουν τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων αξίας ισοδύναμης με εκείνη των προϊόντων του εγκλήματος. Οι υποχρεώσεις αυτές θα πρέπει να διατηρηθούν για τα ποινικά αδικήματα που δεν εμπίπτουν στην παρούσα οδηγία. (10) Οι εγκληματικές ομάδες επιδίδονται σε ευρύ φάσμα εγκληματικών δραστηριοτήτων Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των οργανωμένων εγκληματικών δραστηριοτήτων ενδέχεται να υπάρχουν καταστάσεις όπου ενδείκνυται η ποινική καταδίκη να ακολουθείται από δήμευση όχι μόνο των περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με το συγκεκριμένο έγκλημα, αλλά και πρόσθετων περιουσιακών στοιχείων για τα οποία το δικαστήριο αποφαίνεται ότι αποτελούν τα προϊόντα άλλων εγκληματικών πράξεων. Η προσέγγιση αυτή αναφέρεται ως εκτεταμένη δήμευση. Η απόφαση-πλαίσιο 2005/212/ΔΕΥ προέβλεπε τρεις διαφορετικές σειρές ελάχιστων απαιτήσεων που μπορούν να επιλέξουν τα κράτη μέλη προκειμένου να εφαρμόσουν την εκτεταμένη δήμευση. Ως αποτέλεσμα, κατά τη διαδικασία μεταφοράς στην εθνική νομοθεσία, τα κράτη μέλη επέλεξαν διαφορετικές επιλογές οι οποίες οδήγησαν σε αποκλίνουσες έννοιες της εκτεταμένης δήμευσης στις εθνικές δικαιοδοσίες. Η απόκλιση αυτή παρεμποδίζει τη διασυνοριακή συνεργασία σχετικά με υποθέσεις δήμευσης. Επιβάλλεται συνεπώς η περαιτέρω εναρμόνιση των διατάξεων για την εκτεταμένη δήμευση με τον καθορισμό ενιαίας ελάχιστης προδιαγραφής. Εκτεταμένη δήμευση θα πρέπει να εφαρμόζεται όταν ένα εθνικό δικαστήριο, βασιζόμενο σε συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά όπως εκείνα που συνδέονται με τη φύση του ποινικού αδικήματος, το νόμιμο εισόδημα καταδικασθέντος προσώπου, τη διαφορά μεταξύ της οικονομικής κατάστασης και του επιπέδου διαβίωσης του εν λόγω προσώπου ή άλλα πραγματικά περιστατικά, κρίνει ουσιαστικά πιθανότερο το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο να έχει προέλθει από άλλα ποινικά αδικήματα, ανάλογου χαρακτήρα ή βαρύτητας με το ποινικό αδίκημα για το οποίο καταδικάζεται το πρόσωπο, παρά από άλλες δραστηριότητες. (11) Σύμφωνα με την αρχή ne bis in idem κρίνεται εύλογο να αποκλείονται από την εκτεταμένη δήμευση τα προϊόντα εικαζόμενων εγκληματικών δραστηριοτήτων για τις οποίες το θιγόμενο πρόσωπο απαλλάχθηκε τελικά σε προηγούμενη δίκη, ή σε άλλες περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζεται η αρχή ne bis in idem. Η εκτεταμένη δήμευση θα πρέπει επίσης να αποκλείεται σε περίπτωση που οι συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ποινικής διαδικασίας λόγω παραγραφής βάσει του εθνικού ποινικού δικαίου. (12) Η έκδοση αποφάσεων δήμευσης προϋποθέτει εν γένει ποινική καταδικαστική απόφαση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και σε περίπτωση που δεν μπορεί να επιτευχθεί ποινική καταδίκη, θα πρέπει να εξακολουθήσει να είναι δυνατή η δήμευση περιουσιακών στοιχείων έτσι ώστε να περισταλούν οι εγκληματικές δραστηριότητες και να διασφαλιστεί ότι τα κέρδη που προκύπτουν από εγκληματικές δραστηριότητες δεν επανεπενδύονται στη νόμιμη οικονομία. Ορισμένα κράτη μέλη επιτρέπουν τη δήμευση εφόσον υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για την άσκηση ποινικής δίωξης, αν το δικαστήριο αποφανθεί, βάσει σταθμίσεως των πιθανοτήτων, ότι το περιουσιακό στοιχείο έχει παράνομη προέλευση, και επίσης σε περιπτώσεις που το ύποπτο ή καταδικασθέν πρόσωπο γίνεται φυγάς για να αποφύγει τη δίωξη, δεν είναι σε θέση να παραστεί στη δίκη για άλλους λόγους ή απεβίωσε πριν από τη λήξη της ποινικής διαδικασίας. Τούτο αναφέρεται ως δήμευση μη βασιζόμενη σε καταδίκη. Θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να διευκολυνθεί η μη βασιζόμενη σε καταδίκη δήμευση τουλάχιστον στις τελευταίες, περιορισμένες, περιπτώσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Τούτο συνάδει με το άρθρο 54 παράγραφος 1 στοιχείο γ) της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η οποία προβλέπει ότι κάθε συμβαλλόμενο κράτος πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να λάβει τα αναγκαία μέτρα που θα επιτρέπουν τη δήμευση παρανόμως αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων χωρίς να απαιτείται ποινική καταδικαστική απόφαση, μεταξύ άλλων και σε υποθέσεις κατά τις οποίες ο δράστης δεν μπορεί να διωχθεί λόγω θανάτου, φυγής ή απουσίας. (13) Η πρακτική βάσει της οποίας ύποπτο ή καταδικασθέν πρόσωπο μεταβιβάζει περιουσιακό στοιχείο σε τρίτο μέρος εν γνώσει του τελευταίου με σκοπό την αποφυγή της δήμευσης είναι συνήθης και διαδίδεται ολοένα και περισσότερο. Το ισχύον νομικό πλαίσιο της Ένωσης δεν περιέχει δεσμευτικούς κανόνες σχετικά με τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων που έχουν μεταβιβαστεί σε τρίτα μέρη. Προβάλλει συνεπώς όλο και περισσότερο η ανάγκη να επιτρέπεται η δήμευση περιουσιακών στοιχείων μεταβιβασθέντων σε τρίτα μέρη, η οποία θα πρέπει κανονικά να πραγματοποιείται όταν το καταδικασθέν πρόσωπο δεν έχει περιουσιακά στοιχεία που να μπορούν να δημευθούν. Κρίνεται ενδεδειγμένο να προβλέπεται η δήμευση εις χείρας τρίτου, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, αφού συναχθεί το συμπέρασμα, βάσει ειδικών πραγματικών περιστατικών, ότι η δήμευση περιουσιακού στοιχείου του καταδικασθέντος, υπόπτου ή κατηγορούμενου προσώπου είναι απίθανο να επιτύχει, ή σε περιπτώσεις που αντικείμενα μοναδικής αξίας πρέπει να επιστραφούν στον νόμιμο κύριό τους. Εξάλλου, προκειμένου να προστατευτούν τα συμφέροντα τρίτων μερών που ενεργούν καλή τη πίστει, η δήμευση αυτή θα πρέπει να είναι δυνατή μόνον αν το τρίτο μέρος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι το περιουσιακό στοιχείο υπήρξε προϊόν εγκλήματος ή μεταβιβάστηκε προκειμένου να αποφευχθεί η δήμευση και παραχωρήθηκε δωρεάν ή μεταβιβάστηκε με αντάλλαγμα ποσό χαμηλότερο από την αγοραία αξία του. (14) Προσωρινά μέτρα θα πρέπει να προβλεφθούν ούτως ώστε να διασφαλιστεί ότι το περιουσιακό στοιχείο παραμένει διαθέσιμο ενόψει πιθανής μεταγενέστερης δήμευσης. Τέτοια μέτρα δέσμευσης θα πρέπει να διατάσσονται από δικαστήριο. Προκειμένου να παρεμποδιστεί ο διασκορπισμός περιουσιακών στοιχείων πριν από την έκδοση δικαστικής απόφασης δέσμευσης, οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να έχουν την εξουσία να απαγορεύουν αμέσως τη μεταβίβαση, μετατροπή, διάθεση ή μετακίνηση περιουσιακού στοιχείου που διατρέχει τον κίνδυνο απόκρυψης ή μεταβίβασης εκτός της δικαιοδοσίας, με την υποβολή αιτήματος για έκδοση απόφασης δέσμευσης ενόψει ενδεχόμενης μεταγενέστερης δήμευσης, εν αναμονή της δικαστικής απόφασης. (15) Τα ύποπτα ή καταδικασθέντα πρόσωπα συχνά αποκρύπτουν περιουσιακά στοιχεία καθόλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας. Συνεπεία αυτού δεν μπορούν να εκτελεστούν αποφάσεις δήμευσης, με αποτέλεσμα τα άτομα που υπόκεινται σε αποφάσεις δήμευσης να επωφελούνται από το περιουσιακό τους στοιχείο μετά την έκτιση της ποινής τους. Είναι συνεπώς αναγκαίο να διευκολυνθεί ο προσδιορισμός της επακριβούς έκτασης του προς δήμευση περιουσιακού στοιχείου, ακόμη και μετά την οριστική καταδίκη για ποινικό αδίκημα, ώστε να επιτραπεί η πλήρης εκτέλεση αποφάσεων δήμευσης σε περίπτωση που δεν είχε αρχικά ανακαλυφθεί κανένα περιουσιακό στοιχείο ή είχαν ανακαλυφθεί ανεπαρκή περιουσιακά στοιχεία και η απόφαση δήμευσης παραμένει ανεκτέλεστη. Λόγω του περιορισμού του δικαιώματος ιδιοκτησίας μέσω αποφάσεων δέσμευσης, τέτοια προσωρινά μέτρα δεν θα πρέπει να διατηρούνται επί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το αναγκαίο ώστε το περιουσιακό στοιχείο να παραμένει διαθέσιμο ενόψει πιθανής μελλοντικής δήμευσης. Τούτο ενδεχομένως απαιτεί τακτική επανεξέταση από τις δικαστικές αρχές ούτως ώστε να διασφαλιστεί ότι εξακολουθεί να ισχύει ο σκοπός τους να προλάβουν τον διασκορπισμό των περιουσιακών στοιχείων. (16) Η διαχείριση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων ενόψει μεταγενέστερης δήμευσής τους θα πρέπει να γίνεται με τον δέοντα τρόπο ώστε να μη χάνεται η οικονομική τους αξία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα, περιλαμβανομένης της πώλησης ή μεταβίβασης του περιουσιακού στοιχείου, ώστε να ελαχιστοποιούν τέτοιες απώλειες. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν κατάλληλα μέτρα, όπως η θέσπιση εθνικών κεντρικών υπηρεσιών διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων ή ισοδύναμων μηχανισμών (για παράδειγμα όταν τα καθήκοντα αυτά είναι αποκεντρωμένα), με σκοπό την κατάλληλη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων που δεσμεύονται πριν από τη δήμευση και τη διατήρηση της αξίας τους, εν αναμονή δικαστικής απόφασης. (17) Σπάνιες είναι οι πηγές αξιόπιστων δεδομένων σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση της παρούσας οδηγίας, είναι αναγκαίο να συγκεντρωθεί ένα συγκρίσιμο ελάχιστο σύνολο κατάλληλων στατιστικών δεδομένων για την ανίχνευση περιουσιακών στοιχείων, για τις δικαστικές ενέργειες και τις δραστηριότητες διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων. (18) Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κυρίως το δικαίωμα ιδιοκτησίας, το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, το δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου, το τεκμήριο αθωότητας και το δικαίωμα υπεράσπισης, το δικαίωμα του προσώπου να μη δικάζεται και να μην τιμωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη και τις αρχές της νομιμότητας και αναλογικότητας των ποινικών αδικημάτων. Η παρούσα οδηγία πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα εν λόγω δικαιώματα και αρχές. (19) Τα μέτρα που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία επηρεάζουν ουσιαστικά τα δικαιώματα προσώπων, όχι μόνο ύποπτων ή κατηγορούμενων προσώπων, αλλά και τρίτων μερών που δεν υπόκεινται σε δίωξη. Είναι επομένως αναγκαίο να προβλέπονται ειδικές διασφαλίσεις και ένδικα μέσα που να εγγυώνται τη διατήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους κατά την εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας οδηγίας. (20) Δεδομένου ότι ο στόχος της παρούσας οδηγίας, συγκεκριμένα η διευκόλυνση της δήμευσης περιουσιακών στοιχείων σε ποινικές υποθέσεις, δεν μπορεί να επιτευχθεί ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη και μπορεί επομένως να επιτευχθεί καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να υιοθετήσει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, που διατυπώνεται στο ίδιο άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα όρια που είναι αναγκαία για την επίτευξη αυτού του στόχου. (21) Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας σε σχέση με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, που προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, [το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία γνωστοποίησαν ότι επιθυμούν να συμμετάσχουν στη θέσπιση και εφαρμογή του παρόντος κανονισμού] ή [με την επιφύλαξη του άρθρου 4 του εν λόγω πρωτοκόλλου, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία δεν συμμετέχουν στη θέσπιση του παρόντος κανονισμού και δεν δεσμεύονται από αυτόν ούτε υπόκεινται στην εφαρμογή του]. (22) Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Δανία δεν συμμετέχει στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας και δεν δεσμεύεται από αυτήν ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της, ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: ΤΙΤΛΟΣ I ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Άρθρο 1 Αντικείμενο Η παρούσα οδηγία θεσπίζει ελάχιστους κανόνες σχετικά με τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων ενόψει ενδεχόμενης μεταγενέστερης δήμευσης και σχετικά με τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων σε ποινικές υποθέσεις. Άρθρο 2 Ορισμοί Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί: (1) ως «προϊόντα» νοούνται οποιαδήποτε οικονομικά πλεονεκτήματα προερχόμενα από ποινικά αδικήματα· ενδέχεται να συνίστανται σε κάθε μορφή ιδιοκτησίας και περιλαμβάνουν κάθε μεταγενέστερη επανεπένδυση ή μετατροπή άμεσων προϊόντων από ύποπτο ή κατηγορούμενο πρόσωπο και κάθε σημαντικό όφελος· (2) ως «περιουσιακό στοιχείο» νοείται κάθε είδους περιουσιακό στοιχείο, είτε ενσώματο είτε ασώματο, κινητό ή ακίνητο, καθώς και νομικά έγγραφα ή νομικές πράξεις που πιστοποιούν τίτλο ή δικαίωμα επί του περιουσιακού στοιχείου· (3) ως «όργανα» νοούνται κάθε είδους περιουσιακά στοιχεία που χρησιμοποιούνται ή προορίζονται να χρησιμοποιηθούν με οποιονδήποτε τρόπο, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, για να διαπραχθούν ένα ή περισσότερα ποινικά αδικήματα· (4) ως «δήμευση» νοείται ποινή ή μέτρο που διατάσσεται από δικαστήριο κατόπιν διαδικασίας σχετικής με ποινικό αδίκημα και καταλήγει στην οριστική αποστέρηση του περιουσιακού στοιχείου· (5) ως «δέσμευση» νοείται η προσωρινή απαγόρευση της μεταβίβασης, καταστροφής, μετατροπής, διάθεσης ή μετακίνησης περιουσιακού στοιχείου ή η προσωρινή ανάληψη της φύλαξης ή του ελέγχου περιουσιακού στοιχείου, (6) ως «ποινικό αδίκημα» νοείται ποινικό αδίκημα που καλύπτεται από: α) τη σύμβαση που καταρτίστηκε δυνάμει του άρθρου Κ.3 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση περί της καταπολέμησης της δωροδοκίας στην οποία ενέχονται υπάλληλοι των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ή των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης[48], β) την απόφαση-πλαίσιο 2000/383/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, για ενίσχυση της προστασίας από την παραχάραξη ενόψει της εισαγωγής του ευρώ με την επιβολή ποινών και άλλων κυρώσεων[49], γ) την απόφαση-πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, για την καταπολέμηση της απάτης και της πλαστογραφίας που αφορούν τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών[50], δ) την απόφαση πλαίσιο 2002/475/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας[51], όπως τροποποιήθηκε από την απόφαση πλαίσιο 2008/919/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 2008[52], ε) την απόφαση-πλαίσιο 2001/500/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2001, για το ξέπλυμα χρήματος, τον προσδιορισμό, τον εντοπισμό, τη δέσμευση, την κατάσχεση και τη δήμευση των οργάνων και των προϊόντων του εγκλήματος[53], στ) την απόφαση-πλαίσιο 2003/568/ΔΕΥ σχετικά με την καταπολέμηση της δωροδοκίας στον ιδιωτικό τομέα[54], ζ) την απόφαση-πλαίσιο 2004/757/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2004, για τη θέσπιση ελάχιστων διατάξεων σχετικά με τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των εγκλημάτων και τις ποινές που ισχύουν στον τομέα της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών[55], η) την απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τις επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών[56], θ) την απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος[57], ι) την οδηγία 2011/36/ΕΕ, της 5ης Απριλίου 2011, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου[58], ια) την οδηγία 2011/92/ΕΕ, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου[59]. ΤΙΤΛΟΣ II ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΕΥΣΗ Άρθρο 3 Δήμευση βασιζόμενη σε καταδίκη 1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος κατόπιν οριστικής καταδικαστικής απόφασης για ποινικό αδίκημα. 2. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση περιουσιακού στοιχείου η αξία του οποίου αντιστοιχεί στα προϊόντα εγκλήματος κατόπιν οριστικής καταδικαστικής απόφασης για ποινικό αδίκημα. Άρθρο 4 Εκτεταμένες εξουσίες δήμευσης 1. Κάθε κράτος μέλος υιοθετεί τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, η δήμευση περιουσιακού στοιχείου που ανήκει σε πρόσωπο καταδικασθέν για ποινικό αδίκημα εφόσον, βάσει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, το δικαστήριο κρίνει ουσιαστικά πιθανότερο ότι το συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο αποκτήθηκε από το καταδικασθέν πρόσωπο μέσω συναφών εγκληματικών δραστηριοτήτων και όχι μέσω άλλων δραστηριοτήτων. 2. Η δήμευση αποκλείεται σε περίπτωση που οι συναφείς εγκληματικές δραστηριότητες που αναφέρονται στην παράγραφο 1 α) δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ποινικής διαδικασίας λόγω παραγραφής βάσει του εθνικού ποινικού δικαίου· ή β) έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο ποινικής διαδικασίας η οποία κατέληξε στην οριστική απαλλαγή του προσώπου ή σε άλλες περιπτώσεις στις οποίες εφαρμόζεται η αρχή ne bis in idem. Άρθρο 5 Δήμευση μη βασιζόμενη σε καταδίκη Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δήμευση προϊόντων και οργάνων εγκλήματος χωρίς χωρίς ποινική καταδικαστική απόφαση, κατόπιν διαδικασίας που θα μπορούσε, αν το ύποπτο ή κατηγορούμενο πρόσωπο ήταν σε θέση να παραστεί στη δίκη, να έχει οδηγήσει σε ποινική καταδικαστική απόφαση, εφόσον: α) ο θάνατος ή η χρόνια ασθένεια του ύποπτου ή κατηγορούμενου προσώπου εμποδίζει περαιτέρω δίωξη· ή β) η ασθένεια ή η φυγή πριν από την ποινική δίωξη ή την καταδίκη του ύποπτου ή κατηγορούμενου προσώπου εμποδίζει την αποτελεσματική δίωξη εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος και εγκυμονεί τον σοβαρό κίνδυνο παραγραφής λόγω θεσμοθετημένων περιορισμών. Άρθρο 6 Δήμευση εις χείρας τρίτου 3. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δήμευση: α) προϊόντων εγκλήματος τα οποία μεταβιβάστηκαν σε τρίτα μέρη από καταδικασθέν πρόσωπο ή εξ ονόματός του, ή από ύποπτα ή κατηγορούμενα πρόσωπα βάσει του άρθρου 5, ή β) άλλου περιουσιακού στοιχείου του καταδικασθέντος προσώπου, το οποίο μεταβιβάστηκε σε τρίτα μέρη ώστε να αποφευχθεί η δήμευση περιουσιακού στοιχείου η αξία του οποίου αντιστοιχεί στα προϊόντα του εγκλήματος. 4. Η δήμευση προϊόντων εγκλήματος ή περιουσιακών στοιχείων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 είναι δυνατή εφόσον το περιουσιακό στοιχείο υπόκειται σε επιστροφή ή εφόσον α) η αξιολόγηση, βάσει συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών που συνδέονται με το καταδικασθέν, ύποπτο ή κατηγορούμενο πρόσωπο, φανερώνει ότι η δήμευση περιουσιακού στοιχείου του καταδικασθέντος προσώπου, ή του ύποπτου ή κατηγορουμένου προσώπου βάσει του άρθρου 5, είναι απίθανο να φέρει αποτέλεσμα, και β) τα προϊόντα εγκλήματος ή τα περιουσιακά στοιχεία μεταβιβάστηκαν δωρεάν ή έναντι ποσού χαμηλότερου από την αγοραία αξία τους όταν το τρίτο μέρος: i) στην περίπτωση προϊόντων εγκλήματος, γνώριζε σχετικά με την παράνομη προέλευσή τους, ή, σε περίπτωση που δεν γνώριζε, ένας σώφρων άνθρωπος στη θέση του θα υποπτευόταν ότι η προέλευσή τους ήταν παράνομη, βάσει συγκεκριμένων γεγονότων και περιστάσεων· (ii) στην περίπτωση άλλου περιουσιακού στοιχείου, γνώριζε ότι μεταβιβάστηκε με σκοπό να αποφευχθεί η δήμευση περιουσιακού στοιχείου η αξία του οποίου αντιστοιχεί στα προϊόντα του εγκλήματος ή, εφόσον δεν γνώριζε, ένας σώφρων άνθρωπος στη θέση του θα υποπτευόταν ότι μεταβιβάστηκε προκειμένου να αποφευχθεί η εν λόγω δήμευση, βάσει συγκεκριμένων γεγονότων και περιστάσεων. Άρθρο 7 Δέσμευση 1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η δέσμευση περιουσιακού στοιχείου που διατρέχει τον κίνδυνο διασκορπισμού, απόκρυψης ή μεταβίβασης εκτός δικαιοδοσίας του ενόψει ενδεχόμενης μεταγενέστερης δήμευσης. Τα μέτρα αυτά διατάσσονται από δικαστήριο. 2. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατή η άμεση δέσμευση περιουσιακού στοιχείου από μέρους των αρμόδιων αρχών του, όταν υπάρχει υψηλός κίνδυνος διασκορπισμού, απόκρυψης ή μεταβίβασης αυτού του περιουσιακού στοιχείου πριν από την έκδοση δικαστικής απόφασης. Τα μέτρα αυτά επιβεβαιώνονται από δικαστήριο το ταχύτερο δυνατόν. Άρθρο 8 Διασφαλίσεις 1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι τα πρόσωπα που θίγονται από τα μέτρα που προβλέπονται βάσει της παρούσας οδηγίας έχουν το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και ότι οι ύποπτοι έχουν το δικαίωμα αμερόληπτου δικαστηρίου, για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους. 2. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να διασφαλίζεται η αιτιολόγηση κάθε απόφασης δέσμευσης περιουσιακού στοιχείου, η γνωστοποίηση της απόφασης στο πρόσωπο που θίγεται το ταχύτερο δυνατό μετά την εκτέλεσή της και η παραμονή της απόφασης σε ισχύ μόνο για όσο διάστημα είναι αναγκαίο για τη διαφύλαξη του περιουσιακού στοιχείου ενόψει μελλοντικής δήμευσης. Κάθε κράτος μέλος προβλέπει δυνατότητα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά της απόφασης δέσμευσης των προσώπων περιουσιακά στοιχεία των οποίων θίγονται ανά πάσα στιγμή πριν από την έκδοση της απόφασης δήμευσης. Δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία τα οποία δεν δημεύονται στη συνέχεια, επιστρέφονται αμέσως στον νόμιμο κύριό τους. 3. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα, ώστε να διασφαλίζεται η αιτιολόγηση κάθε απόφασης δήμευσης και η γνωστοποίηση της απόφασης στο θιγόμενο πρόσωπο. Κάθε κράτος μέλος μεριμνά για την πραγματική δυνατότητα προσφυγής κατά της απόφασης δήμευσης ενώπιον δικαστηρίου των προσώπων των οποίων θίγονται τα περιουσιακά στοιχεία. 4. Στις διαδικασίες που αναφέρονται στο άρθρο 4, το ύποπτο ή κατηγορούμενο πρόσωπο έχει την πραγματική δυνατότητα να αμφισβητήσει την πιθανότητα βάσει της οποίας το οικείο περιουσιακό στοιχείο θεωρείται προϊόν εγκλήματος. 5. Στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο άρθρο 5, το πρόσωπο περιουσιακό στοιχείο του οποίου θίγεται από την απόφαση δήμευσης εκπροσωπείται από δικηγόρο καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας για την άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης του προσώπου που συνδέονται με τη διαπίστωση του ποινικού αδικήματος και τον προσδιορισμό των προϊόντων και οργάνων του εγκλήματος. 6. Όταν το πρόσωπο του οποίου θίγεται το περιουσιακό στοιχείο είναι τρίτο μέρος, το πρόσωπο ή ο δικηγόρος του προσώπου ενημερώνεται σχετικά με τη διαδικασία που μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση δήμευσης του εν λόγω περιουσιακού στοιχείου και του παρέχεται η δυνατότητα να συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία στο μέτρο που είναι αναγκαίο για την αποτελεσματική διαφύλαξη των δικαιωμάτων του προσώπου. Το πρόσωπο αυτό έχει τουλάχιστον το δικαίωμα να καταστήσει γνωστές τις απόψεις του, το δικαίωμα να υποβάλει ερωτήσεις και το δικαίωμα να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία πριν από την έκδοση τελεσίδικης απόφασης σχετικά με τη δήμευση. Άρθρο 9 Καθορισμός της έκτασης της δήμευσης και αποτελεσματική εκτέλεση Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να καταστεί δυνατός ο καθορισμός της ακριβούς έκτασης του προς δήμευση περιουσιακού στοιχείου κατόπιν τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης για ποινικό αδίκημα ή κατόπιν της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 5, η οποία κατέληξε σε απόφαση δήμευσης, και να επιτραπεί η λήψη περαιτέρω μέτρων στο μέτρο που κρίνεται αναγκαίο για την αποτελεσματική εκτέλεση της εν λόγω απόφασης δήμευσης. Άρθρο 10 Διαχείριση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων 1. Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα, όπως η θέσπιση εθνικών κεντρικών υπηρεσιών ή ισοδύναμων μηχανισμών, ώστε να διασφαλίζεται η ικανοποιητική διαχείριση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων ενόψει πιθανής μελλοντικής δήμευσης. 2. Κάθε κράτος μέλος διασφαλίζει ότι τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 βελτιστοποιούν την οικονομική αξία των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων, και περιλαμβάνουν την πώληση ή μεταβίβαση περιουσιακού στοιχείου που διατρέχει κίνδυνο απομείωσης της αξίας του. ΤΙΤΛΟΣ III ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρο 11 Στατιστική Τα κράτη μέλη συλλέγουν και διατηρούν σε τακτική βάση λεπτομερείς στατιστικές από τις αρμόδιες αρχές προκειμένου να επανεξετάζουν την αποτελεσματικότητα των οικείων συστημάτων δήμευσης. Οι στατιστικές που συγκεντρώνονται αποστέλλονται κάθε χρόνο στην Επιτροπή και περιλαμβάνουν για κάθε ποινικό αδίκημα: α) τον αριθμό των αποφάσεων δέσμευσης που εκτελέστηκαν, β) τον αριθμό των αποφάσεων δήμευσης που εκτελέστηκαν, γ) την αξία των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, δ) την αξία των ανακτηθέντων περιουσιακών στοιχείων, ε) τον αριθμό των αιτήσεων έκδοσης αποφάσεων δέσμευσης που πρόκειται να εκτελεστούν σε άλλο κράτος μέλος, στ) τον αριθμό των αιτήσεων έκδοσης αποφάσεων δήμευσης που πρόκειται να εκτελεστούν σε άλλο κράτος μέλος, ζ) την αξία των περιουσιακών στοιχείων που ανακτήθηκαν κατόπιν εκτέλεσης απόφασης σε άλλο κράτος μέλος, η) την αξία των περιουσιακών στοιχείων που προορίζονται για επαναχρησιμοποίηση για δραστηριότητες επιβολής του νόμου, πρόληψης ή για κοινωνικούς σκοπούς, θ) τον αριθμό των περιπτώσεων όπου διατάσσεται δήμευση σε συσχετισμό με τον αριθμό καταδικαστικών αποφάσεων για τα ποινικά αδικήματα που καλύπτει η παρούσα οδηγία, ι) τον αριθμό των αιτήσεων έκδοσης αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης που απορρίφθηκαν από τα δικαστήρια, ια) τον αριθμό των αιτήσεων έκδοσης αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης που δεν εγκρίθηκαν εξαιτίας νομικών προβλημάτων, Άρθρο 12 Μεταφορά στην εθνική νομοθεσία 1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις, ώστε να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις… [δύο έτη από την ημερομηνία έκδοσής της]. Διαβιβάζουν πάραυτα στην Επιτροπή το κείμενο των εν λόγω διατάξεων. Οι διατάξεις, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, παραπέμπουν στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια παραπομπή κατά την επίσημη έκδοσή τους. Ο τρόπος της παραπομπής καθορίζεται από τα κράτη μέλη. 2. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή το κείμενο των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία. Άρθρο 13 Εκθέσεις Η Επιτροπή [τρία έτη μετά την προθεσμία μεταφοράς στην εθνική νομοθεσία] υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, προβαίνοντας σε εκτίμηση των επιπτώσεων του ισχύοντος εθνικού δικαίου σχετικά με τη δήμευση και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, συνοδευόμενη, εν ανάγκη, από τις δέουσες προτάσεις. Άρθρο 14 Αντικατάσταση της κοινής δράσης 98/699/ΔΕΥ και των αποφάσεων-πλαισίων 2001/500/ΔΕΥ και 2005/212/ΔΕΥ 1. Το άρθρο 1 στοιχείο α) της κοινής δράσης 98/699/ΔΕΥ, τα άρθρα 3 και 4 της απόφασης-πλαισίου 2001/500/ΔΕΥ, και τα άρθρα 1 και 3 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ, αντικαθίστανται όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των κρατών μελών σχετικά με την προθεσμία μεταφοράς των αποφάσεων-πλαισίων στην εθνική νομοθεσία. 2. Αναφορικά με τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, οι παραπομπές στην κοινή δράση και στις διατάξεις της απόφασης-πλαισίου που αναφέρονται στην παράγραφο 1 θεωρούνται παραπομπές στην παρούσα οδηγία. Άρθρο 15 Έναρξη ισχύος Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άρθρο 16 Αποδέκτες Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τις Συνθήκες. Βρυξέλλες, Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Για το Συμβούλιο Ο Πρόεδρος Ο Πρόεδρος [1] Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον 'Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος «Estimating illicit financial flows resulting from drug trafficking and other transnational organised crime» (Εκτίμηση των παράνομων οικονομικών ροών που απορρέουν από τη διακίνηση ναρκωτικών και άλλες μορφές διακρατικού οργανωμένου εγκλήματος), Οκτώβριος 2011. [2] Περισσότερες εκτιμήσεις υπάρχουν σχετικά με την αξία των αγορών εγκλήματος. Το παγκόσμιο εμπόριο ναρκωτικών παρήγαγε 321 δισεκ. δολάρια ΗΠΑ το 2005 σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Η αξία της εμπορίας ανθρώπων, σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, ανέρχεται παγκοσμίως σε 42,5 δισεκ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως. Η παγκόσμια αγορά προϊόντων παραποίησης/απομίμησης εκτιμήθηκε από τον ΟΟΣΑ ότι αντιστοιχεί κατ’ανώτατο όριο σε 250 δισεκ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως. Το κόστος της διαφθοράς στην ΕΕ έχει εκτιμηθεί ότι ανέρχεται στο 1 % του ΑΕΠ της ΕΕ ετησίως. [3] Βλ. τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στον τομέα της δήμευσης και της ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων του Ιουνίου 2010, έγγραφο 7769/3/10 του Συμβουλίου. Για παρόμοιες δηλώσεις, βλ. τη συνοπτική παρουσίαση της Αξιολόγησης κινδύνου οργανωμένου εγκλήματος του 2011 και την ετήσια έκθεση της Eurojust για το 2010. [4] Βλ. επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη της οικονομικής κρίσης και την υποστήριξη της οικονομικής δραστηριότητας, 23.4.2010 (έγγραφο 7881/10 του Συμβουλίου), σημείο 7δ. [5] Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, βάσει επίσημων εκτιμήσεων, το 2006 τα έσοδα του οργανωμένου εγκλήματος ανήλθαν σε 15 δισεκ. λίρες Αγγλίας, ενώ τον ίδιο χρόνο ανακτήθηκαν από το κράτος 125 εκατ. λίρες Αγγλίας βλ. Υπουργείο Εσωτερικών (2006) στην Αξιολόγηση της Ευρωπόλ σχετικά με τις Απειλές από το Οργανωμένο Έγκλημα (OCTA) του 2010. [6] «Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες», έγγραφο του Συμβουλίου 17024/09, το οποίο εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 10/11 Δεκεμβρίου 2009. [7] Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 7769/3/10. [8] COM(2010) 673 τελικό της 22.11.2010. [9] Η δήμευση εις χείρας τρίτου αφορά τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων τα οποία μεταβιβάστηκαν σε τρίτο μέρος από πρόσωπο που τελεί υπό έρευνα ή έχει καταδικαστεί. [10] Οι μη βασιζόμενες σε καταδίκη διαδικασίες επιτρέπουν τη δέσμευση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων ανεξάρτητα από την ύπαρξη προηγούμενης καταδίκης του ιδιοκτήτη τους από ποινικό δικαστήριο. [11] Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εγκρίθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2011, έγγραφο A7-0333/2011 [προσωρινή αναφορά]. [12] «Προϊόντα οργανωμένου εγκλήματος - Το έγκλημα δεν επιβραβεύεται», COM (2008) 766 τελικό της 20.11.2008. [13] ΕΕ L 182 της 5.7.2001. [14] Η δήμευση αντίστοιχης αξίας συνεπάγεται τη δήμευση ποσού χρημάτων ισοδύναμου με την αξία των προϊόντων του εγκλήματος. [15] ΕΕ L 68 της 15.3.2005, σ. 49. [16] Ο όρος «εκτεταμένη δήμευση» αναφέρεται στη δυνατότητα δήμευσης περιουσιακών στοιχείων τα οποία υπερβαίνουν τα άμεσα προϊόντα του εγκλήματος, χωρίς να προβάλλει η ανάγκη να αποδειχθεί η σύνδεση μεταξύ των εικαζόμενων περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης και συγκεκριμένης εγκληματικής συμπεριφοράς. [17] ΕΕ L 196 της 2.8.2003, σ.45. [18] ΕΕ L 328 της 24.11.2006, σ. 59. [19] ΕΕ L 332 της 18.12.2007, σ. 103. [20] COM(2011) 307, 308 και 309 και C(2011) 3673 τελικό της 6.6.2011. [21] COM(2011) 376 τελικό της 24.6.2011. [22] COM(2010) 2020 τελικό της 3.3.2010. Βλ. επίσης τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη της οικονομικής κρίσης και την υποστήριξη της οικονομικής δραστηριότητας, 23.4.2010 (έγγραφο 7881/10 του Συμβουλίου), σημείο 7δ. [23] COM(2011) 135 τελικό της 17.3.2011. [24] COM(2011) 293 τελικό της 26.5.2011. [25] Οδηγία 2005/60/ΕΚ, της 26ης Οκτωβρίου 2005, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, ΕΕ L 309 της 25.11.2005, σ. 15. [26] Το δίκτυο αυτό (CARIN), το οποίο στηρίζεται από την Επιτροπή και την Ευρωπόλ, είναι ένα διεθνές δίκτυο ειδικών επαγγελματιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, το οποίο περιλαμβάνει εμπειρογνώμονες (ένας σύνδεσμος για την επιβολή του νόμου και ένας δικαστικός σύνδεσμος) από 50 και πλέον χώρες και δικαιοδοσίες, συμπεριλαμβανομένων 26 κρατών μελών της ΕΕ. Στόχοι του είναι η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και η βελτίωση της διυπηρεσιακής συνεργασίας σε διασυνοριακά θέματα ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων. [27] Παραδείγματος χάρη, οι υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποίησαν πολλές διμερείς συνεδριάσεις με εκπροσώπους του δικτύου FLARE (Freedom, Legality and Rights in Europe - Ελευθερία, νομιμότητα και δικαιώματα στην Ευρώπη) και τα συνδεόμενα με αυτό δίκτυα. [28] Παραδείγματος χάρη, τα κέντρα αριστείας για σεμινάριο κατάρτισης σχετικά με την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων (CEART) και το στρατηγικό σεμινάριο της Eurojust που πραγματοποιήθηκε το 2010. [29] Ιδίως η σύσταση 4 των συστάσεων της ομάδας διεθνούς χρηματοοικονομικής δράσης (FATF) όπως αναθεωρήθηκε τον Φεβρουάριο του 2012. [30] Σύμβαση-πλαίσιο παροχής υπηρεσιών αριθ. JLS/2010/EVAL/FW/001/A1, Μελέτη για εκτίμηση επιπτώσεων σχετικά με πρόταση νέου νομοθετικού πλαισίου για τη δήμευση και ανάκτηση προϊόντων εγκλήματος. [31] «Assessing the effectiveness of EU Member States' practices in the identification, tracing, freezing and confiscation of criminal assets» (Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των πρακτικών των κρατών μελών κατά τον εντοπισμό, την ανίχνευση, τη δέσμευση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης), που διατίθεται στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/home-affairs/policies/crime/crime_confiscation_en.htm [32] Έκθεση της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 6 της απόφασης-πλαισίου 2005/212/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 24ης Φεβρουαρίου 2005 για τη δήμευση των προϊόντων, οργάνων και περιουσιακών στοιχείων του εγκλήματος (2005/212/ΔΕΥ), COM (2007) 805 τελικό της 17.12.2007. [33] Έκθεση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 14 της απόφασης-πλαισίου 2003/577/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, σχετικά με την εκτέλεση των αποφάσεων δέσμευσης περιουσιακών ή αποδεικτικών στοιχείων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, COM(2008) 885 τελικό της 22.12.2008. [34] Έκθεση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 22 της απόφασης-πλαισίου 2006/783/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 6ης Οκτωβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αποφάσεις δήμευσης, COM(2010) 428 τελικό της 23.8.2010. [35] Έκθεση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 8 της απόφασης 2007/845/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με τη συνεργασία των υπηρεσιών ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων στα κράτη μέλη προς ανίχνευση και εντοπισμό προϊόντων εγκλήματος ή άλλων συναφών περιουσιακών στοιχείων, COM(2011) 176 τελικό της 12.4.2011. [36] Απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ της 24ης Οκτωβρίου 2008 για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, ΕΕ L 300 της 11.11.2008, σ. 42. [37] Βλ. παραπομπή στην υποσημείωση 2. [38] Απόφαση Raimondo κατά Ιταλίας της 22ας Φεβρουαρίου 1994. [39] Απόφαση Walsh κατά Διευθυντή της Υπηρεσίας ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων (Ηνωμένο Βασίλειο) (2005). [40] Τελική έκθεση του ιταλικού σχεδίου σχετικά με τη «Δήμευση: Νομικά ζητήματα και διεθνής συνεργασία» η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο της υποομάδας ποινικών νομικών υποθέσεων (CLASG) της ομάδας Λυών-Ρώμης της G8. [41] ΕΕ C , , σ. . [42] ΕΕ C , , σ. . [43] «Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες», έγγραφο του Συμβουλίου 17024/09, το οποίο εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 10/11 Δεκεμβρίου 2009. [44] ΕΕ L 182 της 5.7.2001, σ. 1. [45] ΕΕ L 196 της 2.8.2003, σ. 45. [46] ΕΕ L 68 της 15.3.2005, σ. 49. [47] ΕΕ L 328 της 24.11.2006, σ. 59. [48] ΕΕ C 195 της 25.6.1997, σ. 2. [49] ΕΕ L 140 της 14.6.2000, σ. 1. [50] ΕΕ L 149 της 2.6.2001, σ. 1. [51] ΕΕ L 164 της 22.6.2002, σ. 3. [52] ΕΕ L 330 της 9.12.2008, σ. 21. [53] ΕΕ L 182 της 5.7.2001, σ.1. [54] ΕΕ L 192 της 31.7.2003, σ. 54. [55] ΕΕ L 335 της 11.11.2004, σ. 8. [56] ΕΕ L 69 της 16.3.2005, σ. 67. [57] ΕΕ L 300 της 11.11.2008, σ. 42. [58] ΕΕ L 101 της 15.4.2011, σ. 1. [59] ΕΕ L 335 της 17.12.2001, σ. 1.