Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τoν "Αμίαντο"

(1999/C 138/09)

Στις 19 και 20 Μαρτίου 1997, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 3 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για τον: "Αμίαντο".

Το τμήμα "Απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Μαρτίου 1999, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Etty.

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 55 ψήφους υπέρ, 9 κατά και 13 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

1.1. Ο αμίαντος έχει αναγνωρισθεί εδώ και πολλά χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως αποδεδειγμένα καρκινογόνος ουσία. Σχετική νομοθεσία της ΕΕ έχει τεθεί σε ισχύ από το 1983.

1.2. Σε διάφορες παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της για το θέμα του αμιάντου και της σχετικής κοινοτικής νομοθεσίας, η ΟΚΕ έχει συμφωνήσει με την άποψη της Επιτροπής ότι όλα τα είδη του αμιάντου είναι καρκινογόνα. Έχει, επίσης, υποστηρίξει ότι "δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν 'ασφαλή' επίπεδα έκθεσης στις βλαβερές ιδιότητες του αμιάντου. (...) Ακόμη και μία πάρα πολύ μικρή δόση μπορεί να προκαλέσει καρκίνο. Συνεπώς, η μόνη πραγματικά 'ασφαλής' λύση είναι να απαγορευθεί ο αμίαντος. Οι οριακές τιμές που έχουν καθοριστεί για τον αμίαντο (...) δεν πρέπει να θεωρούνται ως 'ασφαλείς' με βάση επιστημονικά πορίσματα, αλλά περισσότερο ως το αποτέλεσμα μιας στάθμισης, στην οποία έχουν συνεκτιμηθεί πτυχές εντελώς άσχετες με την υγεία"(1). Τα νέα επιστημονικά ευρήματα ακολουθούνται συστηματικά από αυστηρότερες οριακές τιμές.

1.3. Οι περισσότερες από τις σοβαρές, ως επί το πλείστον θανατηφόρες, ασθένειες που προκαλεί ο αμίαντος (μεταξύ άλλων διάφορες μορφές καρκίνου, αμιαντίαση) δεν εκδηλώνονται παρά μόνο μετά από πολλά χρόνια (5-10 ή ακόμη περισσότερα) μετά την πρώτη έκθεση. Παρά την προστατευτική νομοθεσία των περασμένων δεκαετιών, οι επιστημονικές προβλέψεις που αφορούν την εμφάνιση σχετιζόμενων με τον αμίαντο ασθενειών παραμένουν ιδιαιτέρως ανησυχητικές. Για παράδειγμα, σε μία πρόσφατη μελέτη που έγινε κατ'εντολή του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών και Απασχόλησης της Ολλανδίας αναφέρεται ότι την επόμενη 35ετία θα διαγνωσθούν στη χώρα 40 000 περιπτώσεις ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο. Κατά την περίοδο 1994-1995, εκτιμάται ότι γύρω στα 10 000 άτομα εκτέθηκαν στον αμίαντο σε εργοστάσια της Ολλανδίας, κατά την εργασία με ακατέργαστο αμίαντο. Επιπλέον, περίπου 300 000 άτομα έχουν εκτεθεί στον αμίαντο λόγω της επαφής και της εργασίας με υλικά και προϊόντα που περιέχουν αμίαντο. Αναμένεται να εμφανισθούν 19 000 περιπτώσεις πλευρικού μεσοθηλιώματος και 19 000 περιπτώσεις καρκίνου των πνευμόνων που έχει συνάφεια με τον αμίαντο(2). Σε μία πολύ πρόσφατη δημοσίευση, ο Δρ. J. Peto, κορυφαίος ειδικός στον τομέα, προέβλεψε ότι 250 000 άνθρωποι θα πεθάνουν την επόμενη 35ετία στη Δυτική Ευρώπη από μεσοθηλίωμα οφειλόμενο στον αμίαντο. Η μελέτη του Δρ. Peto επικεντρωνόταν σε έξι χώρες: Γερμανία, Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία και Ελβετία(3).

1.4. Στην ΕΕ μόνο δύο από τα τρία είδη ινών αμιάντου που χρησιμοποιούνται στο εμπόριο (ο κυανούς και ο καστανόχρους αμίαντος) και τα προϊόντα που τις περιέχουν έχουν απαγορευθεί εντελώς από τον Ιανουάριο του 1986. Ο λευκός αμίαντος (χρυσότυλος) απαγορεύεται για δεκατέσσερις κατηγορίες προϊόντων, εξακολουθεί όμως να χρησιμοποιείται σε προϊόντα αμιαντοτσιμέντου (π.χ. σωλήνες απορροής, υλικά κατασκευής οροφών, επενδύσεις τοίχων - περίπου 85 % του χρησιμοποιούμενου όγκου), υλικά τριβής (9 %), υφαντουργικά προϊόντα, στεγανωτικά παρεμβύσματα και φλάντζες (6 %), καθώς και σε ορισμένες πολύ εξειδικευμένες εφαρμογές ως ιατρικά φίλτρα.

1.5. Εννέα κράτη μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία, Σουηδία) έχουν πλέον απαγορεύσει (με ορισμένες εξαιρέσεις) την πρώτη χρήση αμιάντου (παραγωγή, μεταποίηση, πώληση, εισαγωγή και εμπορία). Η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο είναι κατ' αρχήν υπέρ της απαγόρευσης. Η κυβέρνηση της Βρετανίας διεξάγει αυτόν τον καιρό διαβουλεύσεις σχετικά με την καθιέρωσή της. Οι κυβερνήσεις της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας, χώρες οι οποίες διαθέτουν σημαντικές βιομηχανίες αμιαντοτσιμέντου, εξακολουθούν να υποστηρίζουν την υπάρχουσα κατάσταση. Λένε ότι δεν δέχονται τους επιστημονικούς λόγους στους οποίους βασίζεται η θέση των άλλων κρατών μελών και επισημαίνουν τις αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις της απαγόρευσης.

1.6. Εκτός από τους κινδύνους για τους εργαζόμενους και τους καταναλωτές από την πρώτη χρήση αμιάντου, οι εργαζόμενοι και το κοινό στην ΕΕ εκτίθενται στον αμίαντο που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν, ιδίως στα κτίρια, σε περιπτώσεις κατεδαφίσεων, συντήρησης, επισκευής και ηλεκτρικών ή υδραυλικών έργων. Υπάρχει ήδη κοινοτική νομοθεσία γι' αυτές τις καταστάσεις και τις δραστηριότητες.

1.7. Τέλος, υπάρχει το σοβαρό πρόβλημα της ρύπανσης του περιβάλλοντος (αέρας, ύδατα) από απόβλητα που περιέχουν αμίαντο (από τις βιομηχανίες παραγωγής αμιάντου και από κατεδαφίσεις) που χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση (επαρχιακών) δρόμων και από τη διάβρωση αγωγών από αμιαντοτσιμέντο. Σχετική νομοθεσία της ΕΕ υπάρχει και σε αυτόν τον τομέα.

2. Αιτιολόγηση της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας

2.1. Οι επιστημονικές αποδείξεις των βλαβερών, και συχνά μοιραίων, επιπτώσεων της έκθεσης σε αμίαντο (συμπεριλαμβανομένου του λευκού αμιάντου) είναι συντριπτικές.

2.2. Υπάρχει φόβος ότι η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία και η εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων δεν προστατεύουν επαρκώς τους εργαζόμενους και το κοινό. Πρώτον, υπάρχει το βασικό θέμα, που επισημάνθηκε ανωτέρω, ότι δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν ασφαλή επίπεδα έκθεσης στις βλαβερές ιδιότητες του αμιάντου. Δεύτερον, οι ειδικοί πιστεύουν ότι είναι δύσκολο σε πολλές περιπτώσεις να ελεγχθεί η έκθεση των εργαζομένων και άλλων που χειρίζονται ή χρησιμοποιούν αμίαντο ή προϊόντα που περιέχουν αμίαντο. Οι οριακές τιμές που καθορίζει η κοινοτική νομοθεσία ενδέχεται συχνά να υπερβαίνονται.

2.3. Η ΟΚΕ είναι, επίσης, της γνώμης ότι οι ισχύουσες εξαιρέσεις είναι πάρα πολύ ευρείες και επιτρέπουν άσκοπη εισαγωγή και χρήση λευκού αμιάντου, είτε όταν η χρήση του δεν είναι καθόλου απαραίτητη είτε όταν υπάρχουν ασφαλέστερα υποκατάστατα. Η ΟΚΕ έχει επίγνωση ότι, σε πολλές περιπτώσεις, μόνο λίγα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ακόμη αυτές τις εξαιρέσεις, πράγμα που δείχνει ότι ακόμη και αν υπήρχε κάποιο στάδιο κατά το οποίο χρειάζονταν - και, πράγματι, ορισμένα κράτη μέλη αρχικά τις χρησιμοποιούσαν - αυτό έχει πάψει πλέον να συμβαίνει.

2.3.1. Πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι τέτοιες εξαιρέσεις θα πρέπει να υπάρχουν μόνον όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες εφάμιλλες εναλλακτικές λύσεις. Καθώς τέτοιες εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, προκύπτει μία περίεργη κατάσταση, κατά την οποία οι εξαιρέσεις δεν είναι κανονικά απαραίτητες, αλλά στην πράξη χρησιμοποιούνται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό (σε μία περίπτωση ένα κράτος μέλος προβλέπει μία ειδική εξαίρεση, αλλά την έχει χρησιμοποιήσει μόνο οχτώ φορές). Η ΟΚΕ πιστεύει πως όταν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις, οι εξαιρέσεις είναι περιττές και θα πρέπει να καταργηθούν.

2.3.2. Η ΟΚΕ ανησυχεί, επίσης, μήπως είναι ατελή τα επιστημονικά δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για να καθοριστεί αν πρέπει να επιτραπούν εξαιρέσεις, δεδομένου ότι εξετάστηκε μόνο η παραγωγή και η αρχική χρήση των προϊόντων που περιέχουν αμίαντο και όχι η χρήση τους μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου, όταν αυτά μεταποιούνται ή φθείρονται. Σε όλη την ΕΕ, τα προϊόντα που περιέχουν αμίαντο, τα οποία είναι όντως ασφαλή όταν βρίσκονται σε άριστη κατάσταση, θρυμματίζονται και απελευθερώνουν ίνες στο εργασιακό και στο ευρύτερο περιβάλλον, όταν διαταράσσονται συνειδητά ή όχι.

2.4. Η σημερινή κατάσταση στην ΕΕ, με εννέα πλέον κράτη μέλη υπέρ της απαγόρευσης της πρώτης χρήσης αμιάντου, σημαίνει ότι υπάρχει σαφής ειδική πλειοψηφία υπέρ μιας κοινοτικής πολιτικής απαγόρευσης του λευκού αμιάντου.

2.5. Η βιομηχανία έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την ανάπτυξη υποκατάστατων του αμιάντου η χρήση των οποίων ρυθμίζεται από το νόμο και τα οποία κρίνονται ασφαλέστερα(4). Μελέτες που εκπονήθηκαν κατ' εντολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έδειξαν ότι σήμερα υπάρχουν, για όλες σχεδόν τις χρήσεις του λευκού αμιάντου, διαθέσιμα υποκατάστατα που θεωρούνται λιγότερο επικίνδυνα, όπως η ίνα πολυβινυλαλκοόλης, η κυτταρίνη και η ίνα π-αραμίντ(5).

2.6. Η ΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, εκφράζει την ικανοποίησή της για την εξαγγελία της Επιτροπής ότι σκοπεύει να απαγορεύσει την πρώτη χρήση λευκού αμιάντου στο εγγύτατο μέλλον. Σύμφωνα με την Επιτροπή, θα υπάρχει μόνο ένας πολύ περιορισμένος αριθμός εξαιρέσεων από αυτήν την απαγόρευση. Το μέσο θα λάβει τη μορφή τροποποίησης του παραρτήματος 1 της "Οδηγίας αριθ. 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων (αμίαντος)". Θα περιλαμβάνει ρυθμίσεις για μεταβατικές περιόδους.

2.6.1. Προφανώς, η απαγόρευση της πρώτης χρήσης λευκού αμιάντου θα έχει σημαντικές συνέπειες για τις βιομηχανίες αμιαντοτσιμέντου της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει τις απόψεις της επ' αυτού του θέματος.

2.7. Το Συμβούλιο Κοινωνικών Υποθέσεων της 7ης Απριλίου 1998 ζήτησε ενίσχυση των υφιστάμενων ελέγχων της έκθεσης των εργαζομένων σε αμίαντο. Μία οδηγία που θα απαγορεύει πλήρως την εμπορία και τη χρήση αμιάντου θα είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Δεν θα διευθετήσει, ωστόσο, τα τεράστια προβλήματα που δημιουργεί ο αμίαντος που υπάρχει ήδη στην ΕΕ και ο οποίος θα συνεχίσει να υπάρχει για πολλές δεκαετίες ακόμη. Τα προβλήματα αυτά πρέπει, επίσης, να αντιμετωπισθούν.

2.8. Ένας άλλος λόγος για τον οποίο η ΟΚΕ εκδίδει την παρούσα γνωμοδότηση είναι η διαμαρτυρία που διατύπωσε ο Καναδάς, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας λευκού αμιάντου στον κόσμο, εναντίον της Γαλλίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) μετά την απόφαση της δεύτερης να απαγορεύσει το χρυσότυλο. Η διαμαρτυρία έχει ως στόχο τα μέτρα που έλαβε η Γαλλία και, ιδιαίτερα, το διάταγμα της 24ης Δεκεμβρίου 1996 περί απαγορεύσεως του αμιάντου και των προϊόντων που περιέχουν αμίαντο, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης εισαγωγής παρόμοιων προϊόντων. Ο Καναδάς ισχυρίζεται στη διαμαρτυρία του (WT/D5 135) της 28ης Μαΐου 1998 ότι αυτά τα μέτρα παραβιάζουν τα άρθρα 2, 3 και 5 της "Συμφωνίας για την εφαρμογή μέτρων υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας", το άρθρο 2 της "Συμφωνίας σχετικά με τα τεχνικά εμπόδια στις συναλλαγές" και τα άρθρα ΙΙ, ΧΙ και ΧΙΙΙ της ΓΣΔΕ 1994. Ο Καναδάς ισχυρίζεται, επίσης, μείωση και ματαίωση των οφελών λόγω της παράβασης των ανωτέρω συμφωνιών. Αν εισακουστεί η διαμαρτυρία του Καναδά, το γεγονός ενδέχεται να έχει άκρως ανεπιθύμητες συνέπειες για τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ.

2.9. Τέλος, η πρωτοβουλία της ΟΚΕ προέκυψε από την ανησυχία της για την κατάσταση που επικρατεί σε πολλά, και ίσως σε όλα, τα υποψήφια κράτη μέλη. Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα έδιναν ελάχιστη προσοχή στις επιπτώσεις της έκθεσης σε αμίαντο στην υγεία των εργαζομένων. Μεγάλες ποσότητες προϊόντων που περιέχουν αμίαντο θα έχουν πιθανότατα χρησιμοποιηθεί σε οικοδομές και άλλες κατασκευές. Πολλά από τα προβλήματα που αναφέρθηκαν ανωτέρω θα υπάρχουν σε αυτές τις χώρες - και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ορισμένα από τα υποψήφια κράτη μέλη άρχισαν πρόσφατα να λαμβάνουν νομοθετικά μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από τις επιπτώσεις της έκθεσης σε αμίαντο.

3. Η νομοθεσία που ισχύει σήμερα στα κράτη μέλη της ΕΕ (ιδίως σε σχέση με τις εξαιρέσεις)

3.1. Οι σημαντικότερες εξαιρέσεις που επιτρέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία αφορούν τα προϊόντα αμιαντοτσιμέντου, τα στεγανωτικά παρεμβύσματα και τις φλάντζες, και τα υλικά τριβής. Σε κάθε κράτος μέλος ισχύουν πολλές λεπτομερείς εξαιρέσεις για συγκεκριμένα προϊόντα, σε γενικές γραμμές όμως τα πράγματα έχουν ως εξής: όταν μία χώρα δεν αναφέρεται, ισχύει γενική εξαίρεση για τα προϊόντα για τα οποία δεν υπάρχουν κατάλληλα, ασφαλέστερα υποκατάστατα, ενώ οι χώρες που αναφέρονται στη συνέχεια είτε έχουν απαγορεύσει εντελώς τη χρήση αυτών των προϊόντων είτε επιτρέπουν μερικές πολύ περιορισμένες εξαιρέσεις.

3.2. Οι παρεκκλίσεις για το αμιαντοτσιμέντο έληξαν το 1994 ή το 1995 στη Γερμανία, την Ιταλία και την Αυστρία (με εξαίρεση τους σωλήνες νερού). Η χρήση αμιαντοτσιμέντου είχε απαγορευθεί πολύ νωρίτερα στη Δανία, τη Φινλανδία, την Ολλανδία και τη Σουηδία (από το 1976). Στη Γαλλία η απαγόρευση τέθηκε σε ισχύ το 1997. Σε επτά κράτη μέλη εξακολουθούν να ισχύουν οι γενικές εξαιρέσεις για το αμιαντοτσιμέντο.

3.3. Εξαιρέσεις για τα στεγανωτικά παρεμβύσματα και τις φλάντζες επιτρέπονται σε ορισμένα κράτη μέλη - στη Δανία (υπό συνθήκες συνδυασμού υψηλής πίεσης και υψηλής θερμοκρασίας), στη Φινλανδία, στην Ολλανδία (υπό τις ίδιες συνθήκες με τη Δανία) και στη Σουηδία (ομοίως) - αλλά έληξαν στην Αυστρία (1993), τη Γερμανία (με εξαίρεση τα διαφράγματα χλωριο-αλκαλικής ηλεκτρόλυσης σε υφιστάμενες εγκαταστάσεις) και στην Ιταλία. Ακόμη και αν επιτρέπονται εξαιρέσεις, σε κάθε περίπτωση πρέπει να χρησιμοποιούνται υποκατάστατα, εφόσον είναι διαθέσιμα. Η γενική εξαίρεση ισχύει μόνο σε οχτώ κράτη μέλη.

3.4. Εξαιρέσεις για τα υλικά τριβής (απαγορεύθηκαν από 1ης Ιανουαρίου 1999) ίσχυαν στη Δανία (αλλά μόνο εάν δεν υπήρχαν υποκατάστατα και μόνο για τα οχήματα που είχαν καταχωρηθεί πριν από το 1988), στη Φινλανδία (εφόσον δεν υπήρχαν εφάμιλλα υποκατάστατα), στη Γαλλία, στην Ολλανδία (για ορισμένα βαρέα οχήματα μεταφοράς), στη Σουηδία (εφόσον δεν υπήρχε εφάμιλλο υποκατάστατο), στη Γερμανία (όπου ίσχυαν μόνο για τη λείανση πλακών συμπλέκτη στους σιδηροδρόμους) και στην Ιταλία. Σε επτά κράτη μέλη ίσχυε μέχρι πρόσφατα μία γενική εξαίρεση.

3.5. Επιπλέον των όσων ανέφερε η ΟΚΕ στην παράγραφο 2.3 ανωτέρω εκθέτοντας τους λόγους που την οδήγησαν στην παρούσα γνωμοδότηση, ανησυχεί και για την εφαρμογή της υπάρχουσας ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην πράξη. Φοβάται ότι η πρακτική στην ΕΕ υστερεί και ότι οι δυνατότητες των κρατών μελών να παρακολουθούν και να ελέγχουν την εφαρμογή είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ανεπαρκείς.

4. Υποκατάστατα του αμιάντου

4.1. Σε περίπτωση που υπάρχουν ασφαλέστερα υποκατάστατα, δεν χρειάζεται να διατηρηθούν οι εξαιρέσεις (ιδίως επειδή πολλές εξαιρέσεις προέβλεπαν ήδη τη σταδιακή καθιέρωση τέτοιων υποκατάστατων).

4.2. Σε πολλές περιπτώσεις, η "υποκατάσταση" του αμιάντου σημαίνει απλώς τη μη χρησιμοποίηση του προϊόντος ή την κατασκευή του χωρίς αμίαντο. Ο αμίαντος χρησιμοποιείτο πάρα πολύ εύκολα ως ασφαλής λύση για την αποφυγή κινδύνων οι οποίοι δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα. Κατά τον προσδιορισμό της ανάγκης χρήσης προϊόντων αμιάντου, θα έπρεπε να εξετάζονται και να αξιολογούνται καταλλήλως οι κίνδυνοι που συνεπαγόταν η μη χρήση αυτών των προϊόντων.

4.3. Έτσι, πολλές οροφές έχουν κατασκευαστεί με υλικά που περιέχουν αμίαντο, ενώ δεν ήταν απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν ούτε τα υλικά αυτά ούτε υποκατάστατά τους. Ομοίως, υπάρχουν μέθοδοι οι οποίες επιτρέπουν να μην χρησιμοποιούνται υλικά που περιέχουν αμίαντο (ή υποκατάστατά τους) σε οικοδομές και παραγωγικές διαδικασίες όπου ο αμίαντος, ή ένα κατάλληλο υποκατάστατό του, θεωρείται σήμερα απαραίτητος.

4.4. Η ΟΚΕ είναι βέβαιη ότι στην αγορά υπάρχουν εναλλακτικά προϊόντα για όλες σχεδόν τις σημερινές εφαρμογές του λευκού αμιάντου στην ΕΕ. Ορισμένα διαφέρουν ελάχιστα ως προς την απόδοση και πολλά διαφέρουν σημαντικά ως προς το κόστος (όμως οι διαφορές τιμών εξαρτώνται εν μέρει από το αν ισχύουν απαγορεύσεις). Οι εφαρμογές για τις οποίες υπάρχουν τα ελάχιστα υποκατάστατα αμιάντου είναι τα παρεμβύσματα και οι φλάντζες στεγανοποίησης υπό συνθήκες ταυτόχρονης υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας.

4.5. Συχνά υπάρχουν περισσότερα του ενός υποκατάστατα για ένα προϊόν που περιέχει αμίαντο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατα φυσικά προϊόντα (συχνά φυτικής προέλευσης) αντί για τις συνθετικές ορυκτές ίνες που συχνά αποτελούν το επίκεντρο των συζητήσεων για τα υποκατάστατα του αμιάντου.

4.6. Η ΟΚΕ παραδέχεται ότι ορισμένα υποκατάστατα του αμιάντου, και ιδιαίτερα οι συνθετικές ορυκτές ίνες, είναι πολύ πιθανό να είναι επικίνδυνα, και σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ επικίνδυνα, και σημειώνει τις παρατηρήσεις της γνωμοδότησης της Επιστημονικής Επιτροπής της ΓΔ XXIV για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον (ΕΕΤΟΠ) για αυτό το θέμα. Τα υποκατάστατα αυτά θα πρέπει όντως να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω μελετών. Η ΟΚΕ επικροτεί το σημαντικό συμπέρασμα ότι τα τρία εναλλακτικά προϊόντα για τον χρυσότυλο, που αναφέρθηκαν στο σημείο 2.5 ανωτέρω, ενέχουν επίσης ορισμένο κίνδυνο, ο οποίος, όσον αφορά την καρκινογένεση και την πνευμονοΐνωση, είναι μάλλον χαμηλότερος. Η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με τη σύσταση της ΕΕΤΟΠ να επεκταθεί η έρευνα στους τομείς της τοξικολογίας και της επιδημιολογίας των υποκατάστατων ινών, καθώς και της τεχνολογίας της ανάπτυξης νέων παχύτερων/λιγότερο αναπνεύσιμων ινών. Υποστηρίζει, επίσης, την έκκληση της ΕΕΤΟΠ να μην χαλαρώσουν οι περιβαλλοντικοί έλεγχοι των υποκατάστατων ινών στους χώρους εργασίας.

4.7. Η ΟΚΕ απορρίπτει τον ισχυρισμό ορισμένων ενδιαφερόμενων μερών ότι, μέχρις ότου διεξαχθούν περαιτέρω μελέτες, οι εργαζόμενοι θα πρέπει να συνεχίσουν να εκτίθενται στους γνωστούς κινδύνους του λευκού αμιάντου. Σε μία κοινή συνεδρίαση Καναδών και Βρετανών επιστημόνων στις 30 Σεπτεμβρίου 1997, που διοργανώθηκε για να δώσει στους Καναδούς την ευκαιρία να παρουσιάσουν στοιχεία σχετικά με τον έλεγχο των κινδύνων του χρυσότυλου για την υγεία, συμφωνήθηκε ότι ο λευκός αμίαντος μπορεί να προκαλέσει καρκίνο των πνευμόνων, μεσοθηλίωμα και αμιαντίαση(6). Στις περιπτώσεις αυτές οι γνωστοί κίνδυνοι θα πρέπει να αντιμετωπισθούν πριν από τους υποθετικούς κινδύνους των άλλων προϊόντων - αν και η ΟΚΕ συμφωνεί ότι αυτά τα λιγότερο γνωστά προϊόντα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με μεγάλες προφυλάξεις.

5. Σχετικά διεθνή μέσα

5.1. Η ΔΟΕ έχει τη σύμβαση αριθ. 162 σχετικά με την ασφάλεια της χρήσης αμιάντου (1986) και τη σύσταση αριθ. 172 για το ίδιο θέμα. Η Σύμβαση αφορά την ελεγχόμενη χρήση αμιάντου, συμπεριλαμβανομένων των τύπων που έχουν ήδη απαγορευθεί στην ΕΕ, και επιτρέπει ορισμένες εξαιρέσεις. Απαγορεύει τη χρήση του κυανού αμιάντου και το ράντισμα με αμίαντο όλων των μορφών. Τα προστατευτικά και προληπτικά μέτρα αφορούν τα ίδια στοιχεία με τη σχετική κοινοτική νομοθεσία, αλλά έχουν γενικά πιο δικονομικό χαρακτήρα και είναι λιγότερο αυστηρά και αναλυτικά. Το ίδιο ισχύει για τους κανόνες που αφορούν την εποπτεία του εργασιακού περιβάλλοντος και της υγείας των εργαζομένων, την ενημέρωση και την επιμόρφωση εργαζομένων και εργοδοτών σε σχέση με τους κινδύνους της έκθεσης σε αμίαντο για την υγεία και τις μεθόδους πρόληψης και ελέγχου.

5.2. Μέχρι σήμερα, η σύμβαση είχε κυρωθεί από 21 κράτη μέλη της ΔΟΕ, στα οποία συγκαταλέγονται μόνο πέντε κράτη μέλη της ΕΕ: το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Ισπανία και η Σουηδία. Η Πορτογαλία κύρωσε τη σύμβαση με το προεδρικό διάταγμα αριθ. 56/98 της 2ας Δεκεμβρίου1998. Ωστόσο, η πράξη κύρωσης δεν έχει κατατεθεί ακόμη. Στις Κάτω Χώρες, το Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σύμβαση στις αρχές του 1999· συνεπώς, η κύρωση αναμένεται να πραγματοποιηθεί σύντομα.

5.3. Πρόκειται για τη μοναδική διεθνή σύμβαση σε αυτόν τον τομέα και έχει εξαιρετική σημασία να προσχωρήσουν σ' αυτή όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες. Δυστυχώς, τα περισσότερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν την έχουν κυρώσει ακόμη. Αυτό συμβαίνει όχι επειδή η σύμβαση θα ερχόταν σε αντίθεση με την υφιστάμενη νομοθεσία της ΕΕ, αλλά μάλλον επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαίτησε, για ορισμένο διάστημα, αποκλειστική αρμοδιότητα σε ορισμένες σημαντικές πτυχές της διαδικασίας της ΔΟΕ για τον ορισμό και την εφαρμογή των προδιαγραφών στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας.

5.4. Η κύρωση της σύμβασης της ΔΟΕ από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν θα ενίσχυε απλώς την φήμη της ως μείζονος μέσου παγκόσμιας προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, αλλά - και αυτό είναι πιο σημαντικό - θα κατέρριπτε και τον (ψευδή) ισχυρισμό που προβάλλουν πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ότι και μόνο το γεγονός ότι μόνο μερικά κράτη μέλη της ΕΕ είναι προφανώς σε θέση να κυρώσουν τη σύμβαση αποδεικνύει ότι τα πρότυπα που ορίζονται είναι υπερβολικά υψηλά και ότι, επομένως, δεν μπορεί να αναμένεται από αυτές να την κυρώσουν. Αυτό, βέβαια, δεν είναι αληθές. Όπως επισημάνθηκε και ανωτέρω, η νομοθεσία της ΕΕ είναι πολύ πιο λεπτομερής και αυστηρή από τα πρότυπα που περιέχονται στη σύμβαση αριθ. 162. (Πρέπει να σημειωθεί ότι οι συμβάσεις και συστάσεις της ΔΟΕ στόχο έχουν να παράσχουν κατώτατα διεθνή πρότυπα τα οποία αποτελούν ελάχιστη βάση για χώρες σε όλα τα στάδια οικονομικής ανάπτυξης και όχι βελτίωσης από τη νομοθεσία των χωρών οι οποίες έχουν κυρώσει τις πράξεις.)

6. Προτάσεις για δράση της ΕΕ

6.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ θα πρέπει, για λόγους αρχής, να απαγορεύσει παντελώς την πρώτη χρήση όλων των προϊόντων αμιάντου. Επικροτεί, συνεπώς, την πρόθεση της Επιτροπής να προσαρμόσει την οδηγία 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων (αμίαντος) απαγορεύοντας την εμπορία και τη χρήση όλων των μορφών αμιάντου.

6.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι μία απαγόρευση χωρίς εξαιρέσεις δεν αποτελεί επί του παρόντος ρεαλιστική πολιτική επιλογή. Συνεπώς, συνιστά έντονα, αν η ΕΕ επιτρέψει εξαιρέσεις, αυτές να περιορισθούν στις απολύτως αναγκαίες τόσο από άποψη εμβέλειας όσο και χρόνου και να μην είναι ευρύτερες από το πλέον αυστηρό καθεστώς που ισχύει για τη συγκεκριμένη χρήση στην ΕΕ.

6.3. Για να αποτραπεί η συσσώρευση επικίνδυνων προϊόντων σε αποθήκες, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η χρήση των προϊόντων με χρυσότυλο που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι τη στιγμή της καθιέρωσης της απαγόρευσης θα πρέπει να απαγορευθεί στη συνέχεια εντός πολύ σύντομης προθεσμίας.

6.4. Όσον αφορά τις οικονομικές συνέπειες της απαγόρευσης του χρυσότυλου για την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία, και ειδικότερα για τη βιομηχανία αμιαντοτσιμέντου αυτών των χωρών, η ΟΚΕ σημειώνει τι λέει επ' αυτού η έκθεση για τη διαχείριση των περιβαλλοντικών πόρων (ΔΠΠ), που καταρτίστηκε κατ' εντολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: μία πενταετής μεταβατική περίοδος θα παρείχε επαρκή χρόνο για την προσαρμογή της βιομηχανίας αμιαντοτσιμέντου από άποψη επενδύσεων σε τεχνολογίες παραγωγής χωρίς αμίαντο (πράγμα που θα επέτρεπε να διατηρηθεί η απασχόληση) και την απορρόφηση των πλεοναζόντων εργαζομένων από τις τοπικές οικονομίες(7). Η ΟΚΕ σημειώνει, επίσης, ότι οι τρεις χώρες θα λάβουν κοινοτική οικονομική ενίσχυση από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της ΕΕ για να ξεπεράσουν τα προβλήματα απασχόλησης και οικονομικής αναδιάρθρωσης που θα προξενήσει η απαγόρευση, ενώ άλλα κράτη μέλη, που έχουν ήδη απαγορεύσει τον λευκό αμίαντο, έλυσαν αυτά τα προβλήματα με δικά τους μέσα.

6.5. Μία πλήρης απαγόρευση (ή μία απαγόρευση με πολύ περιορισμένες εξαιρέσεις) θα χρειαστεί πρόσθετη προσπάθεια από μέρους των κρατών μελών στον τομέα της παρακολούθησης και του ελέγχου της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει στο εγγύτατο μέλλον τη συμμόρφωση με την ήδη υπάρχουσα νομοθεσία και να προβεί σε προτάσεις μέτρων για την προαγωγή της ουσιαστικής συμμόρφωσης και την εξασφάλιση της εφαρμογής.

6.6. Όσον αφορά τα έργα κατεδάφισης και συντήρησης, η ΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι οι επαγγελματικές ομάδες που είναι σήμερα εκτεθειμένες στον μεγαλύτερο κίνδυνο είναι αυτές που πρέπει να έρχονται σε επαφή με αμίαντο στα πλαίσια εργασιών που αφορούν επισκευές, συντήρηση, ανακαινίσεις, κατεδαφίσεις και αφαιρέσεις. Η έκθεση των ατόμων αυτών σε αμίαντο είναι συχνά τυχαία και απρογραμμάτιστη και, σε αντίθεση με τους κατασκευαστές και τους εγκαταστάτες τέτοιων προϊόντων, οι οποίοι παρουσιάζουν ήδη υψηλά ποσοστά θνησιμότητας και ασθενειών, οι εργαζόμενοι που αναλαμβάνουν συντηρήσεις και αφαιρέσεις είναι εκτεθειμένοι σε υλικά των οποίων η κατάσταση δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί τέλεια. Πολλοί εργάζονται για ίδιο λογαριασμό. Λόγω της φύσεως της εργασίας τους, σπανίως έρχονται σε επαφή με επιθεωρητές εργασίας. Για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας αυτών των εργαζομένων πρέπει να θεσπισθούν αποτελεσματικές ρυθμίσεις για τους εργοδότες τους (μεταξύ άλλων αποτελεσματικές ρυθμίσεις αδειοδότησης και αξιολόγησης της ποιότητας), λεπτομερείς ρυθμίσεις των συνθηκών εργασίας τους και αποτελεσματική εξασφάλιση της εφαρμογής των σχετικών διατάξεων, συμπεριλαμβανομένης της διενέργειας επαρκών επιθεωρήσεων από τις δημόσιες αρχές. Η ΟΚΕ δεν είναι ικανοποιημένη με την τρέχουσα εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί ασφάλειας σε αυτόν τον τομέα. Ζητεί από την Επιτροπή να συνεργαστεί στενά με τις εθνικές αρχές με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης και, εάν η συνεργασία αυτή δεν οδηγήσει σε σημαντικές βελτιώσεις στο προσεχές μέλλον, να παρουσιάσει προτάσεις για την επίλυση αυτών των προβλημάτων.

6.7. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη μητρώα των κτιρίων τα οποία περιέχουν αμίαντο (Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία, Κάτω Χώρες) ή έχουν συλλέξει σχετικά δεδομένα. Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα μπορούσε να μελετήσει τα υποκείμενα κίνητρα και τις εμπειρίες που υπάρχουν από αυτές τις προσπάθειες σε εθνικό επίπεδο και να αξιολογήσει την πρακτική χρησιμότητα και αξία αυτού του μητρώου. Συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο είναι σκόπιμο να υποβληθεί πρόταση για τη δημιουργία, σε κάθε κράτος μέλος, μητρώων των κτιρίων και εγκαταστάσεων που περιέχουν αμίαντο.

6.8. Είναι, επίσης, αναγκαίο να θεσπισθούν εθνικοί νόμοι, οι οποίοι θα υποχρεώνουν τους ιδιοκτήτες κτιρίων, σε συνεργασία με τους ενοίκους, να καταρτίζουν σχέδια για τον εντοπισμό του αμίαντου στα κτίριά τους, τα οποία, μέσω τεχνικών ερευνών, π.χ., θα εξασφαλίζουν ότι κανείς δεν θα αρχίζει να εργάζεται χωρίς να γνωρίζει εάν στο χώρο αυτό υπάρχει αμίαντος.

6.9. Όσον αφορά τις εργασίες αφαίρεσης και διάθεσης, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι υπάρχουν τεράστιες ποσότητες αμιάντου στο κτιριακό περιβάλλον της ΕΕ και ότι αυτό ισχύει και για τους χώρους εργασίας και τις κατοικίες. Σε περίπτωση παρουσίας αμιάντου, θα πρέπει να δίδεται υψηλότερη προτεραιότητα στην αντιμετώπιση άλλων υλικών που περιέχουν αμίαντο σε επισφαλή κατάσταση, όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να εκτεθούν οι εργαζόμενοι ή το κοινό στις ίνες. Η πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει, επομένως, να είναι η αφαίρεση ή η επισκευή του αμιάντου που έχει υποστεί ζημιές και να αφεθεί η απομάκρυνση του σφραγισμένου ακόμη αμιάντου για μετά την αντιμετώπιση των πιο επικίνδυνων πηγών. Αυτό σημαίνει ότι, αν ο αμίαντος είναι άθικτος, δεν πρέπει προς το παρόν να απομακρυνθεί, διότι οι κίνδυνοι από τις σχετικές εργασίες ενδέχεται να είναι μεγαλύτεροι από ό,τι εάν ο αμίαντος έμενε στη θέση του.

Αν αφαιρεθεί ο αμίαντος, ωστόσο, έχει ζωτική σημασία να αφαιρεθεί με ασφάλεια και η διάθεση των απορριμμάτων να γίνει με τη δέουσα προσοχή στην προστασία των εργαζομένων και του περιβάλλοντος. Η απομάκρυνση του αμιάντου θα πρέπει πάντα να προϋποθέτει την εκκένωση του προσωπικού που δεν συμμετέχει στις εργασίες, τη χρήση συστημάτων χορήγησης άδειας προς εργασία πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την απομάκρυνση, την αδειοδότηση και παρακολούθηση της ποιότητας και της λειτουργίας των εταιρειών που εκτελούν την απομάκρυνση και περισσότερα πρακτικά μέτρα προστασίας για τους εργαζόμενους που αναλαμβάνουν την απομάκρυνση από ό,τι για τους εργαζόμενους στη συντήρηση, όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω.

6.10. Είναι άκρως επιθυμητό να αναπτυχθούν μέτρα για την αποτροπή της μεταπώλησης και της δεύτερης χρήσης των υλικών που περιέχουν αμίαντο.

6.11. Πέρα από την πρόταση που έγινε στο σημείο 6.5 ανωτέρω, η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να λάβει η Επιτροπή νέα μέτρα για τη μείωση του κινδύνου για τους εργαζομένους. Οι προτάσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα εξής:

- αυστηρότερες οριακές τιμές έκθεσης,

- κατάρτιση, επιμόρφωση και πληροφόρηση των εργοδοτών, των εργαζομένων και του κοινού,

- υποχρεωτικές έρευνες για την παρουσία αμιάντου από πλευράς των ιδιοκτητών των κτιρίων σε περίπτωση κατεδάφισης ή συντήρησης,

- ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με τα ασφαλέστερα υποκατάστατα και ενεργό προώθηση της χρήσης τους με διάφορα μέσα,

- ενημερωτικές εκστρατείες σχετικά με τους κινδύνους που ενέχει η χρήση υποκατάστατων.

Η ΟΚΕ ελπίζει και προσδοκά ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής θα είναι κατάλληλα εξοπλισμένες για να αντεπεξέλθουν σε αυτά τα καθήκοντα.

6.12. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην πολύ ειδική περίπτωση του προσωπικού των ενόπλων δυνάμεων. Φοβάται ότι η υπάρχουσα κοινοτική νομοθεσία δεν προστατεύει επαρκώς τους στρατιωτικούς και καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει ιδέες για τη βελτίωση αυτής της κατάστασης.

6.13. Η Επιτροπή θα πρέπει να υποστηρίξει ενεργά τις έρευνες σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και του ευρύτερου κοινού από τη χρήση υποκατάστατων του αμιάντου.

6.14. Σε ορισμένα κράτη μέλη υπήρξαν ενδιαφέρουσες εξελίξεις σε σχέση με την αναγνώριση των σχετιζόμενων με τον αμίαντο ασθενειών ως επαγγελματικών και με συστήματα αποζημίωσης προς όφελος των θυμάτων ή των επιζώντων μελών της οικογενείας τους. Το μεσοθηλίωμα έχει αναγνωρισθεί από την ΕΕ, τον ΠΟΥ και την πλειονότητα των κρατών μελών ως επαγγελματική ασθένεια. Γενικά, και άλλες ασθένειες οι οποίες συνδέονται με τον αμίαντο αναγνωρίζονται ως επαγγελματικές. Ορισμένες χώρες διαθέτουν μητρώα ασθενών με μεσοθηλίωμα, λίγες όμως έχουν μητρώα για άλλες μορφές καρκίνου που οφείλονται στον αμίαντο. Κατόπιν αυτών των εξελίξεων, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει τη σύστασή της της 22ας Μαΐου 1990 προς τα κράτη μέλη σχετικά με την έκδοση ευρωπαϊκού καταλόγου επαγγελματικών ασθενειών, για να δει αν είναι ή όχι απαραίτητο να επιταθούν οι σημερινές απαιτήσεις της.

6.15. Οι πρόσφατες προσπάθειες των κρατών μελών να βελτιώσουν τη νομοθεσία για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων δεν κατέληξαν μόνο σε αυστηρότερα νομικά μέσα, αλλά και στην ανάπτυξη "άγραφων νόμων" και κωδίκων δεοντολογίας. Παραδείγματα είναι οι πρακτικοί οδηγοί "βήμα προς βήμα" για την αφαίρεση των υλικών που περιέχουν αμίαντο από τα κτίρια, οι οποίοι καλύπτουν τόσο τις τεχνικές πτυχές όσο και τις πτυχές της επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας και έχουν αναπτυχθεί από οργανώσεις εργοδοτών και εργαζομένων του συγκεκριμένου βιομηχανικού τομέα. Η ΟΚΕ συνιστά να προωθήσει η Επιτροπή μία παρόμοια εξέλιξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιπροσθέτως της νομοθεσίας.

6.16. Η ΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της διαμαρτυρίας του Καναδά στον ΠΟΕ σχετικά με την απαγόρευση του χρυσότυλου από τη Γαλλία. Εκφράζει μεγάλη έκπληξη για το γεγονός ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής καμία απολύτως δημόσια συζήτηση στην ΕΕ για αυτό το θέμα. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ανοίξει αυτή τη συζήτηση κατακρίνοντας τη διαμαρτυρία του Καναδά. Καλεί το Συμβούλιο Υπουργών να εκδώσει έντονη δήλωση υπέρ της Γαλλίας.

6.17. Παραπέμποντας στη γνωμοδότηση που εξέδωσε το 1995 για τις σχέσεις ΕΕ/ΔΟΕ, η ΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να λάβει επειγόντως την πρωτοβουλία να συνεργαστεί με τα κράτη μέλη, για να προωθήσει στο εγγύτατο μέλλον την κύρωση της Σύμβασης αριθ. 162 της ΔΟΕ για την ασφαλή χρήση του αμιάντου από τα 10 κράτη μέλη που δεν την έχουν κυρώσει ακόμη. Ορισμένα στοιχεία της Σύμβασης αριθ. 172 της ΔΟΕ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μελλοντική ευρωπαϊκή νομοθεσία ή/και άγραφους νόμους.

6.18. Η ΟΚΕ θεωρεί λογικό, αυτή τη στιγμή και σε σχέση με αυτή τη νέα εξέλιξη της ευρωπαϊκής νομοθεσίας (την απαγόρευση που θα προταθεί), να επανεξετάσει η Επιτροπή τα σχετικά μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής της.

6.18.1. Ένα ζήτημα είναι η προαγωγή εναλλακτικών τεχνολογιών για την αντιμετώπιση των αμιαντούχων αποβλήτων. Ο συνήθης τρόπος διάθεσης αυτών των αποβλήτων είναι η ελεγχόμενη απόρριψη. Σε ορισμένες χώρες χρησιμοποιούνται ή αναπτύσσονται τεχνολογίες για την επεξεργασία τους σε υψηλές θερμοκρασίες ή με χημικές διαδικασίες που καταστρέφουν τη δομή των ινών αμιάντου. Οι τεχνικές αυτές είναι, μέχρι στιγμής, πολύ πιο δαπανηρές από την απόρριψη. Ορισμένα κράτη μέλη επιδοτούν τις έρευνες και την ανάπτυξη τέτοιας φιλοπεριβαλλοντικής τεχνολογίας. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να συμμετάσχει σε αυτό και η Επιτροπή.

6.18.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί, επίσης, να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής στα προβλήματα που συνδέονται με την παραγωγή κοκκώδους λιθοσυντρίμματος (χαλικιού), το οποίο χρησιμοποιείται σε μεγάλες ποσότητες για την υπόβαση δρόμων. Το υλικό αυτό συχνά περιέχει αμίαντο, παρόλο που υπάρχουν αυστηρές ρυθμίσεις για τις κατεδαφίσεις. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι η Επιτροπή θα υποστηρίξει την έρευνα των υφιστάμενων κινδύνων για την υγεία και της ανάπτυξης τυποποιημένων και έγκυρων μεθόδων μέτρησης του αμιάντου στα υλικά κατεδαφίσεως και το κοκκώδες λιθοσύντριμμα. Αν τα αποτελέσματα καταδείξουν ανάγκη ευρωπαϊκών μέτρων, η ΟΚΕ αναμένει από την Επιτροπή να παρουσιάσει προτάσεις, μεταξύ των οποίων και κανόνες για τα εισαγόμενα υλικά.

6.18.3. Σε πολλές χώρες της ΕΕ, τα απόβλητα αμιάντου χρησιμοποιούνταν για πολλά χρόνια (και πιθανώς ακόμη και σήμερα) για τη συντήρηση επαρχιακών δρόμων στις περιοχές κοντά στα (παλαιά) εργοστάσια αμιαντοτσιμέντου. Η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να διερευνήσουν την κατάσταση και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα.

6.19. Τέλος, ενόψει της προσχώρησης νέων κρατών μελών στην ΕΕ, η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής σε προβλήματα σχετικά με τον αμίαντο που αντιμετωπίζουν και ειδικότερα στην κατάσταση που υπάρχει στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η Επιτροπή θα πρέπει να ανοίξει συζήτηση με τις κυβερνήσεις αυτών των χωρών σχετικά με τα προβλήματα και τις προσεγγίσεις που περιγράφηκαν ανωτέρω, με προοπτική την κατάρτιση ενός ευρετηρίου με τα προβλήματα που σχετίζονται με τον αμίαντο σ' αυτές τις χώρες και τις υφιστάμενες σχετικές πολιτικές. Βάσει αυτού του ευρετηρίου, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν ορισμένες μορφές συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των υποψήφιων μελών, π.χ. σε σχέση με την κατάρτιση νέας νομοθεσίας και, ιδιαίτερα, με την εφαρμογή αυτής της νέας νομοθεσίας στην πράξη.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) "Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την πρόταση δεύτερης οδηγίας του Συμβουλίου περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που προέρχονται από την έκθεση σε ουσίες στον τόπο εργασίας (αμίαντος)", ΕΕ C 310 της 30.11.1981, σ. 43, παράγραφος 1.9, επαναλαμβάνεται στη "Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 83/477/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεσή τους στον αμίαντο κατά τη διάρκεια της εργασίας", ΕΕ C 332 της 31.12.1990, σ. 162.

(2) A. Burdorf et al "Schatting van asbest-gerelateerde ziekten in de periode 1996-2030 door beroepsmatige blootstelling in het verleden", Χάγη, Μάρτιος 1997.

(3) British Journal of Cancer, vol. 79 (3/4). Ο αριθμός των θανάτων από καρκίνο των πνευμόνων οφειλόμενο στον αμίαντο είναι τουλάχιστον ανάλογος του αριθμού των θανάτων από μεσοθηλίωμα. Έτσι, ο συνολικός αριθμός θανάτων εξαιτίας του αμιάντου στη Δυτική Ευρώπη κατά την επόμενη 35ετία πιθανότατα θα είναι γύρω στις 500 000.

(4) Όλες οι ίνες υποκατάστασης ρυθμίζονται από την οδηγία 80/1107/ΕΟΚ της 27.11.1980 περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε χημικά, φυσικά ή βιολογικά μέσα (ΕΕ L 327 της 3.12.1980) και την οδηγία περί χημικών παραγόντων.

(5) Μελέτες Διαχείρισης των Περιβαλλοντικών Πόρων, στις οποίες στηρίζεται η γνωμοδότηση της επιστημονικής επιτροπής της ΓΔ XXIV για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον της 15ης Σεπτεμβρίου 1998.

(6) Συνάντηση Καναδών και Βρετανών εκπροσώπων της Επιτροπής Υγείας και Ασφάλειας (HSE), 30.9.1997· έκθεση που εξέδωσε η HSE, 12.12.1997.

(7) Στις τρεις χώρες, 13 εταιρείες εκμεταλλεύονται 15 εργοστάσια αμιαντοτσιμέντου με 2 480 συνολικά θέσεις εργασίας. Η έκθεση ΔΠΠ υπολογίζει τις άμεσες και έμμεσες θέσεις απασχόλησης σε 5 695 (στατιστικές για το 1997). Τα προϊόντα είναι υλικά για οροφές και σωλήνες πιέσεως. Η Ελλάδα έχει το μοναδικό ορυχείο αμιάντου εν λειτουργία στην ΕΕ, αφότου η Ιταλία σταμάτησε τις δραστηριότητες εξόρυξης το 1991. Αν δοθεί στην Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία, μεταβατική περίοδος 5 ετών, η ΔΠΠ εκτιμά ότι θα διατηρηθεί λίγο περισσότερο από το 1/3 των 2 480 θέσεων εργασίας. Οι απώλειες θέσεων εργασίας στη βιομηχανία αμιαντοτσιμέντου θα αντισταθμισθούν σε σημαντικό βαθμό από τις πρόσθετες θέσεις εργασίας που πιθανότατα θα δημιουργηθούν στις εταιρείες που κατασκευάζουν σωλήνες από PVCκαι ελάσματα χάλυβα. Πιθανόν να δημιουργηθούν έως και 1 000 θέσεις σ' αυτές τις εταιρείες.