Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου περί λεπτομερών κανόνων άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές από τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι (95/C 210/06)

Στις 30 Μαρτίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 8 Β, παράγραφος 1, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανωτέρω πρόταση.

Κατά την 4η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης και 28ης Σεπτεμβρίου 1994), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά πλειοψηφία, με μια αποχή. Εισηγητής ήταν ο κ. O'Νeachtaνn

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών συγχαίρει την Επιτροπή για την υποβολή της περιεκτικής και ισορροπημένης αυτής πρότασης οδηγίας, που αποσκοπεί στη διόρθωση της κατάστασης που επικρατούσε ως σήμερα σε ορισμένα κράτη μέλη όπου οι αλλοδαποί δεν είχαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές. Το άρθρο 8 Β, παράγραφος 1, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι οι πολίτες της Ένωσης έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές στο κράτος μέλος κατοικίας τους.

Εξάλλου, μολονότι εκφράζει την ικανοποίησή της που της παρέχεται η ευκαιρία να υποβάλει τη γνωμοδότησή της σχετικά με την παρούσα πρόταση, η ΕΤΠ θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι η Συνθήκη δεν προβλέπει διαβούλευση με την ΕΤΠ ως προς το συγκεκριμένο θέμα. Η άσκηση του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι κατά τις δημοτικές εκλογές από τους πολίτες της Ένωσης αποτελεί σαφώς θέμα που σχετίζεται άμεσα με τη φύση και τη σύνθεση της Επιτροπής των Περιφερειών. Το άρθρο 8, παράγραφος 1, της Συνθήκης θεσπίζει την ιθαγένεια της Ένωσης, ενώ το άρθρο 8, παράγραφος 2, αναφέρει ότι οι πολίτες της Ένωσης έχουν τις υποχρεώσεις που ορίζει η Συνθήκη. Δεδομένου ότι η ΕΤΠ είναι το όργανο εκείνο που ενεργεί πλησιέστερα στους πολίτες της Ένωσης, είναι σαφώς ανάρμοστο να μην ορίζει η Συνθήκη ότι θα πρέπει να ζητείται η γνώμη της ΕΤΠ σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα και γενικότερα σχετικά με όλες τις άλλες νομοθετικές προτάσεις, καθώς και σχετικά με εκείνες που απορρέουν από το άρθρο Ν της Συνθήκης και αφορούν τις διατάξεις της Συνθήκης για τις οποίες προβλέπεται αναθεώρηση. Η ΕΤΠ ζητεί, λοιπόν, από την Επιτροπή να επανεξετάσει και να διευρύνει το πεδίο της συμβουλευτικής δράσης της ΕΤΠ ώστε να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο μέχρι το τέλος του 1994.

1.2. Το άρθρο αυτό είναι καρπός πολυετών πολιτικών συζητήσεων σχετικά με το σημαντικό αυτό ζήτημα, επιστέγασμα των οποίων είναι η παρούσα οδηγία. Η οδηγία θεσπίζει λεπτομερείς ρυθμίσεις, σύμφωνα με τις οποίες οι πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι μπορούν να εκλέγουν και να εκλέγονται στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές του εν λόγω κράτους μέλους.

1.3. Με την επιφύλαξη της αρχής της μη άσκησης διακρίσεων μεταξύ των πολιτών της Ένωσης λαμβάνεται στην οδηγία ιδιαίτερη μέριμνα να μην επιδιωχθεί η συνολική αλλαγή της νομοθεσίας που ισχύει για τις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές των κρατών μελών. Επιδιώκεται, συγκεκριμένα, η αντικατάσταση της προϋπόθεσης της ιθαγένειας με την προϋπόθεση της ιδιότητας του πολίτη της Ένωσης. Το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα, που αφορά περίπου πέντε εκατομμύρια πολίτες των κρατών μελών, αποτελεί σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη της έννοιας του πολίτη της Ένωσης, και εκφράζεται ικανοποίηση τόσο για το πνεύμα όσο και για το περιεχόμενο του στόχου του.

1.4. Με τη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την καθιέρωση της σημαντικής έννοιας της «ιδιότητας του πολίτη της Ένωσης», έχει βασική σημασία να καλυφθεί το «δημοκρατικό έλλειμμα» και να έλθει η Ένωση κοντύτερα στον κάθε πολίτη. Η προτεινόμενη οδηγία αποτελεί σημαντικό βήμα προς την επίτευξη αυτού του στόχου. Η υιοθέτησή της θα αποδείξει στους πολυάριθμους πολίτες που αισθάνονται ξένοι προς τη «διαδικασία του Μάαστριχτ» ότι η Ένωση, ενώ σέβεται την πολιτισμική ποικιλομορφία και το πλήθος των νοοτροπιών και των παραδόσεων - πράγμα που αναγνωρίζεται στη Συνθήκη - μπορεί, εντούτοις, να ενωθεί γύρω από βασικές, δημοκρατικές αρχές, που είναι κοινές για όλους και συνδέονται αναπόσπαστα με τα πολιτικά δικαιώματα και τα δικαιώματα των πολιτών. Η οδηγία θα βοηθήσει να εκφραστούν σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και υπερεθνικό, επίπεδο αυτές οι κοινές δημοκρατικές αρχές.

1.5. Με το ίδιο πνεύμα, και ως συνέχεια της παρούσας πρότασης οδηγίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αντιμετωπίσει και το θέμα των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών τους ως πολιτών υπηκόων των τρίτων χωρών που είναι νόμιμοι κάτοικοι της Ένωσης.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Άρθρο 2, παράγραφος 2

Στο άρθρο 2, παράγραφος 2 της οδηγίας, να προστεθεί η ακόλουθη φράση:

«Ως δημοτικές και κοινοτικές εκλογές θεωρούνται και οι γενικές, άμεσες εκλογές που πραγματοποιούνται από κύριους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.»

2.2. Άρθρο 5, παράγραφος 3

Δεδομένου ότι με βάση το πνεύμα της αρχής της μη άσκησης διακρίσεων θα ήταν ευκταίο να διασφαλισθεί ότι το δικαίωμα να είναι ένας πολίτης εκλόγιμος για το αξίωμα του προέδρου ή μέλους εκτελεστικού οργάνου κύριου οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης θα επεκταθεί σε όλους τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους, η ΕΤΠ σημειώνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως όταν το εν λόγω αξίωμα περιλαμβάνει την άσκηση δημόσιων καθηκόντων, ένα κράτος μέλος μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα να επιφυλάξει αυτές τις θέσεις για τους ημεδαπούς πολίτες του.

Ωστόσο, η ΕΤΠ παροτρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν στο ελάχιστο τους περιορισμούς αυτούς και επιπλέον ζητεί, στα κράτη μέλη εκείνα που επιλέγουν να επιφυλάξουν το δικαίωμα αυτό για τους υπηκόους τους, να θεωρηθεί η εν λόγω απόφαση ως προσωρινό μέτρο, και να μην λησμονείται ότι απώτερος στόχος είναι η επέκταση του δικαιώματος σε όλους τους πολίτες της Ένωσης που κατοικούν στην επικράτειά τους.

2.3. Άρθρο 7, παράγραφος 1

Η μέθοδος εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους διαφέρει από κράτος μέλος σε κράτος μέλος. Στα κράτη μέλη εκείνα όπου η εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους πραγματοποιείται αυτεπάγγελτα δίχως να έχει προηγηθεί αίτηση εκ μέρους της υπηρεσίας η οποία είναι υπεύθυνη για τη διοργάνωση των εκλογών, ένα ξεχωριστό σύστημα βάσει του οποίου οι πολίτες της Ένωσης που δεν είναι υπήκοοι των κρατών μελών στα οποία κατοικούν θα πρέπει να εκδηλώνουν την βούλησή τους να εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους με υπεύθυνη δήλωση, θα μπορούσε καταρχήν να θεωρηθεί από ορισμένους ότι ασκεί διακρίσεις. Ωστόσο, η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι ο όρος να διατυπώνεται ή να εκδηλώνεται η βούληση του εκλέγειν σκοπό έχει να προστατευθεί το δικαίωμα των αλλοδαπών πολιτών να απέχουν από την ψηφοφορία εάν αυτή είναι η επιθυμία τους. Ο όρος να εκδηλώνεται ρητά η βούληση του εκλέγειν προστατεύει, κατ` επέκταση, το δικαίωμα του πολίτη που είναι κάτοικος κράτους μέλους του οποίου δεν είναι υπήκοος να μην ψηφίζει, εάν επιθυμεί, σε κράτος μέλος όπου ισχύει σύστημα υποχρεωτικής άσκησης του εκλογικού δικαιώματος και όπου εφαρμόζεται η αρχή της αυταπάγγελτης εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους.

Ωστόσο, καθώς το σύστημα της αυτεπάγελτης εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους σε συνδυασμό με την υποχρεωτική άσκηση του εκλογικού δικαιώματος δεν ισχύει σε όλη την ΕΕ και, καθώς δεν υπάρχει κανένα άλλο σενάριο σύμφωνα με το οποίο ένας πολίτης της Ένωσης ο οποίος δεν είναι υπήκοος του κράτους μέλους στο οποίο κατοικεί θα μπορούσε να βρεθεί σε μία θέση που να είναι υποχρεωμένος να ψηφίσει παρά την δεδηλωμένη του βούληση, η ΕΤΠ συνιστά να καταστεί υποχρεωτική η ρητή εκδήλωση της βούλησής τους να εγγραφούν στους καταλόγους μόνο σε εκείνα τα κράτη μέλη όπου ισχύει το ανωτέρω σύστημα. Σε όσα κράτη μέλη δεν ισχύει τέτοιο σύστημα, τα υπάρχοντα συστήματα εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους και άσκησης του εκλογικού δικαιώματος μπορούν να παραμείνουν ως έχουν.

Η ΕΤΠ συνιστά, ακόμη, σε όσα κράτη μέλη είναι υποχρεωτική η ρητή δήλωση της επιθυμίας ψήφου, η φύση και η μορφή της σχετικής δήλωσης να αποφασίζονται από το συγκεκριμένο κράτος μέλος.

2.4. Άρθρο 8

2.4.1. Άρθρο 8, παράγραφος 1

Η ΕΤΠ συνιστά να αντικατασταθεί η λέξη «λαμβάνουν» με τη λέξη «υιοθετούν». Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι ένας εκλογέας που εμπίπτει στο άρθρο 3 θα έχει ένα σαφές νομικό σημείο αναφοράς όσον αφορά την εκδήλωση της βούλησής του να εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους εγκαίρως πριν από την ψηφοφορία.

2.4.2. Άρθρο 8, παράγραφος 2

Το κατά πόσον θα είναι υποχρεωτικό ή όχι οι αλλοδαποί εκλογείς να προσκομίζουν επίσημη δήλωση όπου θα αναγράφεται η υπηκοότητα και η διεύθυνση στη χώρα κατοικίας κατά τη στιγμή που διατυπώνεται η επιθυμία άσκησης του δικαιώματος του εκλέγειν θα πρέπει να επαφίεται στην διάκριση κάθε κράτους μέλους, εφόσον, κατά την περίπτωση που ένα κράτος μέλος έχει ήδη προσδιορίσει ικανοποιητικά με άλλο μέσο την υπηκοότητα του αλλοδαπού πολίτη καθώς και τον τόπο κατοικίας του, το σύστημα αυτό, γίνεται σεβαστό και κρίνεται ότι πληροί τους όρους της εν λόγω οδηγίας.

2.5. Άρθρο 9

2.5.1. Άρθρο 9, παράγραφος 1

Για λόγους σαφήνειας και ομοιομορφίας των κειμένων των διαφόρων γλωσσών της ΕΕ, η ΕΤΠ συνιστά να διαγραφούν οι λέξεις «dichiarazione di» στο ιταλικό κείμενο και «declaration de» στο γαλλικό (επομένως, και η λέξη «δήλωσης» στο ελληνικό).

2.5.2. Άρθρο 9, παράγραφος 2

Για τους ίδιους λόγους, η ΕΤΠ συνιστά περαιτέρω τη διαγραφή των λέξεων «en outre» από το γαλλικό κείμενο και «inoltre» από το ιταλικό (και της λέξης «επίσης» στο ελληνικό).

2.6. Άρθρο 10, παράγραφος 1

Σε περίπτωση που απορρίπτεται η αίτηση πολίτη της Ένωσης ο οποίος δεν είναι υπήκοος του κράτους μέλους στο οποίο κατοικεί να εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους της χώρας κατοικίας του ή να θέσει υποψηφιότητα στις εκλογές, πρέπει να προβλεφθεί επαρκής χρόνος για προσφυγή κατά της εν λόγω απόφασης. Η ΕΤΠ συνιστά, επομένως, να τροποποιηθεί η πρώτη παράγραφος του άρθρου 10 ως εξής:

«Το κράτος μέλος κατοικίας ενημερώνει σε εύθετο χρόνο τον ενδιαφερόμενο για τη συνέχεια που επιφυλάσσει στην αίτηση εγγραφής του στους εκλογικούς καταλόγους ή για την απόφαση σχετικά με το παραδεκτό της υποψηφιότητάς του.»

2.7. Άρθρο 12

Δεδομένου ότι σύμφωνα με το άρθρο 8 Β, παράγραφος 1, αναγνωρίζεται η δυνατότητα παρεκκλίσεων από τις διατάξεις της Συνθήκης, η ΕΤΠ φρονεί ότι βάσει της αρχής της μη άσκησης διακρίσεων οι παρεκκλίσεις αυτού του είδους θα πρέπει, εν τέλει, να θεωρούνται μεταβατικές και να υπόκεινται σε μεταγενέστερη επανεξέταση. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει, επίσης, ότι οι παρεκκλίσεις βάσει του άρθρου 8 Β, παράγραφου 1, θα πρέπει να ορίζονται με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σαφήνεια, τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο, όσο και τη διάρκειά τους.

Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει σχετικά την έκθεση για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο 12, παράγρ. 3, της πρότασης, παρατηρώντας ταυτόχρονα ότι η έκθεση αυτή θα πρέπει επίσης να υποβάλλεται και στην Επιτροπή των Περιφερειών.

Εξάλλου, εάν ληφθεί υπόψη ο διαφορετικός χαρακτήρας των συγκεντρώσεων των αλλοδαπών πολιτών της Ένωσης στις περιφέρειες διαφόρων κρατών μελών, η ΕΤΠ επιθυμεί να παρατηρήσει ότι ορισμένοι είναι δυνατόν να υποστηρίξουν ότι οι παρεκκλίσεις βάσει του άρθρου 12, παράγραφου 1, θα ήταν σκοπιμότερο να εφαρμοσθούν σε τοπική παρά σε εθνική κλίμακα. Ωστόσο, η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι στην πραγματικότητα ένα τέτοιο σύστημα όχι μόνον είναι πρακτικά αδύνατον να λειτουργήσει, αλλά και θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αντιτίθεται στο πνεύμα και τις αρχές στις οποίες στηρίζεται αυτή καθεαυτή η έννοια της ιθαγένειας της Ένωσης.

2.8. Για να διασφαλισθεί ότι όλα τα κράτη μέλη και οι περιφέρειές τους μπορούν να αντλήσουν οφέλη από αυτή την οδηγία, και για να διασκεδασθούν οι σημαντικές ανησυχίες που έχουν διατυπωθεί σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής της, η ΕΤΠ προτείνει να προστεθεί στο παράρτημα, στο λήμμα «για τη Γερμανία», μετά την δεύτερη παύλα, η ακόλουθη φράση:

«Stadtgemeinde Bremen in der Freien Hansestadt Bremen».

Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 1994.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC