ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΟΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2004 ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚ {SEC(2004)1027)

A. Προοίμιο

Πρόκειται για την τέταρτη ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναπτυξιακή πολιτική και την εξωτερική βοήθεια και την τελευταία της Επιτροπής Πρόντι. Περιγράφει τους στόχους που συμφωνήθηκαν για το 2003 και υπογραμμίζει την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά την επίτευξή τους.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαδραματίζει ρόλο παγκόσμιου παράγοντα σε οικονομικούς, εμπορικούς και αναπτυξιακούς όρους. Είναι χορηγός του 55% της παγκοσμίως χορηγούμενης βοήθειας, περίπου 30 δισ. ευρώ ετησίως. από τη βοήθεια αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται ποσοστό άνω του ενός πέμπτου. Η βοήθεια χορηγείται σε περισσότερες από 160 χώρες, εδάφη ή οργανισμούς παγκοσμίως και αποτελεί απτή απόδειξη της κοινοτικής δέσμευσης έναντι των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας με επίκεντρο τη μείωση της φτώχειας. Από το 2000, κύριος στόχος της κοινοτικής αναπτυξιακής πολιτικής είναι η μείωση και, ενδεχομένως, η εξάλειψη της φτώχειας. Μέσω της εξωτερικής της βοήθειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδεικνύει τη στήριξή της στην προώθηση και την εδραίωση παγκόσμιων αξιών, όπως η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Για το 2003, η Επιτροπή προσπάθησε για τη βελτίωση της παγκόσμιας εταιρικής σχέσης μεταξύ Βορρά και Νότου, κυρίως με την υλοποίηση των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν το 2002 κατά τις διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης στο Μοντερέι και για τη βιώσιμη ανάπτυξη στο Γιοχάνεσμπουργκ, και με τη χρήση του πλαισίου της συμφωνίας του Κοτονού [1] ώστε να επιβεβαιωθεί η αλληλεγγύη της Ευρώπης με την Αφρική. Επιπλέον, στόχος ήταν να διασφαλιστεί αφενός ότι τα θετικά αποτελέσματα της παγκοσμιοποίησης θα κατανεμηθούν ομοιόμορφα τόσο μεταξύ των χωρών όσο και στο εσωτερικό τους, ενώ ταυτόχρονα θα γίνει σεβαστή η πολιτιστική τους ποικιλομορφία και η περιβαλλοντική τους κληρονομιά, και αφετέρου ότι θα καταβληθεί προσπάθεια για δικαιότερη κατανομή των πόρων μεταξύ Βορρά και Νότου.

[1] Πολυμερής συμφωνία που καλύπτει το εμπόριο, την αναπτυξιακή συνεργασία και τον πολιτικό διάλογο μεταξύ της ΕΕ και 78 χωρών της υποσαχαρίου Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού η οποία υπεγράφη το 2000

Το 2003 ήταν επίσης σημαντικό έτος από την άποψη της βελτίωσης της συνοχής και των επιπτώσεων της εξωτερικής βοήθειας της ΕΚ. Η Επιτροπή συνέχισε τη μεταρρύθμισή της όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο καθορίζει προτεραιότητες, οργανώνει και υλοποιεί τα προγράμματά της, και το γεγονός αυτό άρχισε να δείχνει συγκεκριμένα αποτελέσματα. Το 2003 οι αναλήψεις υποχρεώσεων και οι πληρωμές τόσο στον προϋπολογισμό όσο και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης έφθασαν σε επίπεδα ρεκόρ. Με την ανάθεση της καθημερινής λήψης αποφάσεων στις αντιπροσωπείες τα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας της Ένωσης ανταποκρίνονται πλέον περισσότερο στις χώρες εταίρους ενώ άλλοι χορηγοί αναφέρουν αξιοσημείωτη βελτίωση του συντονισμού. Η ανάθεση εξουσιών θα έχει ολοκληρωθεί γενικότερα στα μέσα του 2004. Η ποιότητα των εγγράφων στρατηγικής, τα οποία χρησιμεύουν για την ανάλυση της κατάστασης σε μία χώρα εταίρο και για την επιλογή των τομέων στους οποίους πρέπει να επικεντρωθεί η βοήθεια, έχει επίσης βελτιωθεί κατά πολύ.

Το 2003 λήφθηκαν σημαντικά μέτρα για τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής με σκοπό να ελαχιστοποιηθούν οι στρεβλώσεις στο διεθνές εμπόριο και να προωθηθεί μία περισσότερο φιλική προς την ανάπτυξη προσέγγιση και βελτιωμένη συνοχή μεταξύ της γεωργικής πολιτικής και των αναπτυξιακών πολιτικών της ΕΕ, σύμφωνα με τις επιδιώξεις του αναπτυξιακού γύρου του ΠΟΕ στη Ντόχα. Και άλλες μεταρρυθμίσεις βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας για τους τομείς που δεν επηρεάζονται ακόμη, ειδικότερα το βαμβάκι, τον καπνό, το ελαιόλαδο και τη ζάχαρη.

Το 2003, έλαβαν νέα ώθηση και προσδιορίστηκαν σαφέστερα οι σχέσεις της ΕΕ με τους κοντινούς της γείτονες. Τον Δεκέμβριο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε τις αρχές για ένα νέο πλαίσιο πολιτικής βάσει του οποίου παρέχεται στις χώρες αυτές εταιρική σχέση με στόχο να είναι πλέον όλα κοινά εκτός από τους θεσμούς. Η ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης θα διασφαλίσει ότι, μετά τη διεύρυνση της ΕΕ, δεν θα δημιουργηθούν νέες διαχωριστικές γραμμές μεταξύ προνομιούχων και μη προνομιούχων, σ´αυτήν την ήπειρο που έχει επανειλημμένα δοκιμαστεί από πολέμους.

Το 2003 σημειώθηκε επίσης ένα καινοτόμο βήμα εμπρός όσον αφορά τη συνεισφορά της Κοινότητας στην εγκαθίδρυση ειρήνης στην Αφρική. Η Επιτροπή θα συνεισφέρει 250 εκατομμύρια ευρώ σε ένα αφρικανικό χρηματοδοτικό μέσο για την ειρήνη, το οποίο θα βασίζεται στις αρχές: (i) της ιδίας ευθύνης που ενισχύει την ικανότητα του αφρικανικού λαού να αντιμετωπίζει τις αφρικανικές συγκρούσεις, (ii) της αλληλεγγύης μέσω χρηματοδοτικών συνεισφορών από όλες τις αφρικανικές χώρες, και (iii) της αναγνώρισης του ότι χωρίς ειρήνη και σταθερότητα δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη στην Αφρική.

C. PATTEN. Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιο για τις εξωτερικές σχέσεις. Πρόεδρος του Συμβουλίου του γραφείου συνεργασίας EuropeAid.

P. NIELSON. Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιο για την ανάπτυξη. Επικεφαλής του Συμβουλίου του γραφείου συνεργασίας EuropeAid.

G. VERHEUGEN. Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιο για τη διεύρυνση. Μέλος του Συμβουλίου του γραφείου συνεργασίας EuropeAid.

P. LAMY. Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιο για το εμπόριο. Μέλος του Συμβουλίου του γραφείου συνεργασίας EuropeAid.

J. ALMUNIA. Μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιο για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις. Μέλος του Συμβουλίου του γραφείου συνεργασίας EuropeAid.

1. Η δέσμευση της ΕΚ για την αναπτυξιακή συνεργασία

Η παρούσα ετήσια έκθεση παρουσιάζει συνοπτικά τις πρωτοβουλίες και τις δραστηριότητες της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας και των εξωτερικών σχέσεων το 2003. Στόχος είναι να φθάσει η έκθεση αυτή σε ένα ευρύ κοινό στο οποίο συγκαταλέγονται τα ίδια τα ευρωπαϊκά όργανα, οι διοικήσεις των κρατών μελών, άλλοι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται στους τομείς της ανάπτυξης και της εξωτερικής βοήθειας, οι χώρες εταίροι και οι μη κρατικοί φορείς της Ευρώπης καθώς και οι πολίτες οι οποίοι, ως φορολογούμενοι, συμβάλλουν στην υλοποίηση της σημαντικής αυτής προσπάθειας.

Η χρηματοδοτική βοήθεια είναι ζωτικής σημασίας για να επιτευχθούν όλοι οι φιλόδοξοι στόχοι που έχουν θέσει τόσο οι αναπτυσσόμενες χώρες όσο και η κοινότητα των χορηγών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά είναι ο μεγαλύτερος χορηγός παγκοσμίως στον τομέα της ανάπτυξης, καθώς παρέχει πάνω από το ήμισυ της συνολικής παγκόσμιας αναπτυξιακής βοήθειας, και συγκεκριμένα, το 2003 διέθεσε πάνω από 30 δισ. ευρώ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχειρίζεται, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ποσοστό που υπερβαίνει το ένα πέμπτο του συνολικού προϋπολογισμού της σημερινής βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα κονδύλια αυτά προέρχονται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό καθώς και από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ).

H γεωγραφική εμβέλεια που καλύπτουν τα προγράμματα κοινοτικής βοήθειας είναι επίσης παγκόσμια - από τους άμεσους γείτονες της ΕΕ μέχρι μικρά νησιά του Ειρηνικού. Η παρούσα έκθεση καλύπτει αναλήψεις υποχρεώσεις ύψους 7,8 δισ. ευρώ και εκταμιεύσεις ύψους 5,8 δισ. ευρώ για το 2003.

Στόχος της αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη που αποβλέπει στην εξάλειψη της φτώχειας σε χώρες εταίρους και στην ενσωμάτωση των χωρών αυτών στην παγκόσμια οικονομία. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την υλοποίηση πολιτικών που προωθούν την εδραίωση της δημοκρατίας, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ιδία ευθύνη των χωρών εταίρων για τις στρατηγικές αυτές - μέσω της ενίσχυσης του δημοκρατικού συστήματος και της επέκτασης της συμμετοχής σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας - είναι το κλειδί της επιτυχίας. Η Κοινότητα προσδίδει μεγάλη σημασία στην ποιότητα του διαλόγου με κάθε χώρα εταίρο ώστε να εξασφαλισθεί συνοχή μεταξύ των πολιτικών που επιδιώκει η εκάστοτε χώρα και των δράσεων στήριξης της Κοινότητας.

Η έκθεση ενημερώνει για την πρόοδο που σημειώθηκε όσον αφορά τους στρατηγικούς στόχους που καθόρισε η ΕΚ καθώς και για τα επιτεύγματα του τελευταίου έτους. Οι στρατηγικοί στόχοι της ΕΚ βασίζονται στους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας που συμφωνήθηκαν από τους αρχηγούς του κόσμου κατά τη διάσκεψη κορυφής της χιλιετίας τον Σεπτέμβριο 2000, με πρωτεύοντα στόχο να μειωθεί στο μισό η φτώχεια παγκοσμίως μέχρι το 2015.

Η ΕΚ συμβάλλει στην επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας επικεντρώνοντας τη βοήθειά της σε έξι βασικούς τομείς στους οποίους υπάρχουν δυνατότητες προστιθέμενης αξίας. Η έκθεση αναλύει την πρόοδο στους βασικούς αυτούς τομείς: τη σχέση μεταξύ εμπορίου και ανάπτυξης. την περιφερειακή ολοκλήρωση και συνεργασία. τη στήριξη των μακροοικονομικών πολιτικών και της ισότιμης πρόσβασης στις κοινωνικές υπηρεσίες, τις μεταφορές, την επισιτιστική ασφάλεια και τη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, και τη δημιουργία θεσμικής ικανότητας, ιδίως όσον αφορά τη χρηστή διακυβέρνηση και το κράτος δικαίου. Η προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών, της βιωσιμότητας του περιβάλλοντος και της πρόληψης των συγκρούσεων είναι βασικά θέματα που πρέπει να ενσωματώνονται σε κάθε στάδιο και στο πλαίσιο όλων των κοινοτικών προγραμμάτων χορήγησης βοήθειας.

1.1. Η σχέση μεταξύ εμπορίου και ανάπτυξης

Τον Νοέμβριο 2002 το Συμβούλιο Υπουργών ενέκρινε συμπεράσματα σχετικά με την ανακοίνωση [2] για το εμπόριο και την ανάπτυξη που συνέταξε η Επιτροπή, και αυτό οδήγησε σε μια σειρά κοινοτικών πρωτοβουλιών το συγκεκριμένο έτος. Βασικός στόχος της Επιτροπής είναι να εξασφαλισθεί ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες, ειδικότερα οι πλέον ευάλωτες, θα επωφεληθούν σημαντικά από τη συμμετοχή τους στο διεθνές εμπορικό σύστημα. Κατ´αναλογία, η Επιτροπή εργάζεται για να βελτιώσει τη συνοχή μεταξύ των νέων εμπορικών κανόνων του ΠΟΕ και των στόχων της αναπτυξιακής πολιτικής. Οι αξιολογήσεις της βιωσιμότητας των επιπτώσεων χρησιμοποιούνται πλέον σε τακτική βάση για να εκτιμηθούν οι οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εμπορικών συμφωνιών σε πολυμερές και διμερές ή περιφερειακό επίπεδο.

[2] Πρόταση πολιτικής της Επιτροπής στα κράτη μέλη της ΕΕ και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [COM(2004)536].

1.2. Περιφερειακή ολοκλήρωση και συνεργασία

Στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ, η περιφερειακή ολοκλήρωση των αναπτυσσόμενων χωρών θεωρείται σημαντικό βήμα για την ενσωμάτωσή τους στην παγκόσμια οικονομία. Η περιφερειακή ολοκλήρωση αποτέλεσε κατά συνέπεια βασικό στοιχείο της στήριξης που παρέσχε η ΕΕ στην πρωτοβουλία Mercosur, στην Κοινή Αγορά Κεντρικής Αμερικής και στην Κοινότητα των Άνδεων, ενώ παράλληλα επιταχύνθηκε η περιφερειακή συνεργασία με τη Νοτιοανατολική Ασία.

Το 2003, η ΕΚ προσπάθησε να προωθήσει την έννοια της μεγαλύτερης περιφερειακής συνεργασίας στις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού που καλύπτει η συμφωνία του Κοτονού. Μέχρι τα μέσα του 2003 είχαν συμφωνηθεί στρατηγικές στήριξης για έξι περιφέρειες εντός της ομάδας ΑΚΕ, και όλες περιελάμβαναν την περιφερειακή ολοκλήρωση και το εμπόριο ως βασικούς τομείς.

Η ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης αντανακλά μία νέα διάσταση στην εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας, των δυτικών Νέων Ανεξάρτητων Κρατών και δέκα χωρών της Μεσογείου. Το 2003, η Κοινότητα ανέπτυξε την έννοια των προγραμμάτων γειτνίασης στο πλαίσιο των οποίων συνενώνονται τόσο η εσωτερική όσο και η εξωτερική χρηματοδότηση με νέο εναρμονισμένο τρόπο.

1.3. Στήριξη των μακροοικονομικών πολιτικών και ισότιμη πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες

Η αρχή της απευθείας δημοσιονομικής στήριξης για να μπορέσουν οι χώρες να εφαρμόσουν τις στρατηγικές τους για τη μείωση της φτώχειας εφαρμόστηκε με σημαντική επιτυχία το 2003. Η δημοσιονομική στήριξη και η μακροοικονομική βοήθεια είναι δύο διαφορετικές μέθοδοι ζωτικής σημασίας για τη μείωση της φτώχειας, για τη στήριξη των δημόσιων δαπανών για ζωτικές υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης και για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων στην πράξη.

Το 2003 αναλήφθηκαν υποχρεώσεις συνολικού ύψους 770 εκατ. ευρώ και εκταμιεύθηκαν 390 εκατ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη σε 19 χώρες ΑΚΕ, που στήριξαν την υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών των χωρών εταίρων για τη μείωση της φτώχειας, εξασφάλισαν την πρόοδο όσον αφορά τα προγράμματα μεταρρύθμισης της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, και ενθάρρυναν τις κυβερνήσεις να επικεντρωθούν σε απτά αποτελέσματα.

Οι δράσεις που αναλήφθηκαν το 2003 για την εκπαίδευση στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΚ ακολούθησαν τη στρατηγική που καθορίστηκε τον Μάρτιο του 2002 με την Ανακοίνωση για την εκπαίδευση και την κατάρτιση στο πλαίσιο της μείωσης της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η Επιτροπή διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στο σχεδιασμό και την εκκίνηση της διεθνούς εταιρικής σχέσης σχετικά με το πρόγραμμα «σχολείο για όλους», γεγονός που πιστεύεται ότι θα βοηθήσει στο να υπάρχει καθολική πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση στις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων το 2003 για εθνικά προγράμματα εκπαίδευσης και έργα ανέρχονται συνολικά σε 250 περίπου εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 135 περίπου εκατ. διατέθηκαν για τις χώρες ΑΚΕ. Αυτά τα εθνικά προγράμματα εκπαίδευσης καλύπτουν τόσο τη βασική όσο και την επαγγελματική και ανώτερη εκπαίδευση, έχουν ενσωματωθεί στο αναπτυξιακό πρόγραμμα κάθε χώρας και παρακολουθούνται βάσει δεικτών που έχουν συμφωνηθεί με τις κυβερνήσεις των χωρών εταίρων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολούθησε να σημειώνει πρόοδο όσον αφορά την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας στον τομέα της υγείας - όπως η παιδική θνησιμότητα, η μητρική υγεία και οι μεταδοτικές νόσοι - που τους θεωρεί ως άμεση προτεραιότητα της πολιτικής της. Το γεγονός αυτό αντανακλάται στην προγραμματισμένη στήριξη για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Εξάλλου, η ΕΚ διέθεσε 460 εκατ. ευρώ στο Παγκόσμιο Ταμείο για την καταπολέμηση του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας. Η συνεισφορά της ΕΕ (ΕΚ συν κράτη μέλη) αντιπροσωπεύει μέχρι στιγμής άνω του ημίσεως των συνολικών πόρων που έχουν ήδη χορηγηθεί στο Ταμείο.

1.4. Μεταφορές

Οι μεταφορές αποτελούν υπηρεσία ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της πρόσβασης στην υγεία, την εκπαίδευση, την παροχή ύδατος και την επισιτιστική ασφάλεια. Είναι μία από τις έξι προτεραιότητες της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ και αποτελεί το αντικείμενο 32 εθνικών προγραμμάτων χωρών ΑΚΕ και τριών περιφερειακών προγραμμάτων ΑΚΕ στο πλαίσιο του 9ου ΕΤΑ. Το 2003, οι αναλήψεις υποχρεώσεων για προγράμματα μεταφορών στις χώρες και τις περιοχές ΑΚΕ ανήλθαν συνολικά σε 500 εκατ. ευρώ περίπου και χρησιμοποιήθηκαν για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων των υλοποιούμενων πολιτικών και στρατηγικών και για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε δίκτυα, κυρίως στον τομέα των οδικών μεταφορών.

Οι μεταφορές αποτελούν επίσης μία από τις προτεραιότητες στο πλαίσιο των προγραμμάτων TACIS [3] και των περιφερειακών προγραμμάτων Κεντρικής Ασίας και Δυτικών Βαλκανίων. Στο πλαίσιο του προγράμματος ΤRACECA, η Επιτροπή στηρίζει τη δημιουργία ενός κοινού διαδρόμου μεταφορών μεταξύ Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας: το 2003, προσδιορίστηκαν 11 έργα συνολικού προϋπολογισμού 12 εκατ. ευρώ. Το 2003, ολοκληρώθηκαν επίσης μία περιφερειακή μελέτη για τις υποδομές στα Βαλκάνια και μία αξιολόγηση των αναγκών στον τομέα της αεροπορικής ασφάλειας και του ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας στις πέντε χώρες CARDS.

[3] Το πρόγραμμα TACIS παρέχει χρηματοδοτούμενη τεχνική βοήθεια σε 12 χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας (Αρμενία, Αζερμπαϊζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Καζακστάν, Κιργιζιστάν, Μολδαβία, Ρωσία, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουκρανία και Ουζμπεκιστάν).

1.5. Επισιτιστική ασφάλεια και βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη

Η φτώχεια της υπαίθρου παραμένει το κυριότερο χαρακτηριστικό στις αναπτυσσόμενες χώρες, τόσο από την άποψη του μεγέθους όσο και της έκτασης της φτώχειας. Το 2003, η Επιτροπή προήδρευσε μιας ειδικής ομάδας εργασίας των κρατών μελών της ΕΕ με στόχο τη μελέτη μιας νέας πολιτικής για την ύπαιθρο στις αναπτυσσόμενες χώρες. Με τη μελέτη αυτή τίθενται οι βάσεις για βιώσιμες, συμμετοχικές και υπέρ των φτωχών πολιτικές υπαίθρου και για συστήματα διαχείρισης της υπαίθρου που βασίζονται στην αναγνώριση των υφιστάμενων δικαιωμάτων στους τοπικούς πολιτισμούς και κοινωνίες.

Το 2003 η Επιτροπή συνέβαλε στη δημιουργία ενός παγκόσμιου συνασπισμού χορηγών για την αγροτική ανάπτυξη με τη συμμετοχή σημαντικών διμερών και πολυμερών χορηγών. Η ΕΚ ανέλαβε επίσης τη δημιουργία μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης με βασικούς οργανισμούς των Ηνωμένων Εθνών, όπως ο Οργανισμός Επισιτισμού και Γεωργίας (FAO) και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα.

Η Επιτροπή διέθεσε 440,6 εκατ. ευρώ σε 32 χώρες προτεραιότητας, κυρίως στην Αφρική, καθώς και για την ενίσχυση σημαντικών διεθνών οργανισμών, μέσω ειδικού κονδυλίου του προϋπολογισμού ΕΕ για την επισιτιστική βοήθεια και την επισιτιστική ασφάλεια.

1.6. Διακυβέρνηση, δημιουργία θεσμικής ικανότητας και κράτος δικαίου

Η χρηστή διακυβέρνηση και η προώθηση της δημοκρατίας έχουν καθοριστεί από τη διεθνή κοινότητα, περιλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως βασικοί παράγοντες για την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας. Η πολιτική της ΕΚ για τη διακυβέρνηση, τη δημιουργία θεσμικής ικανότητας και το κράτος δικαίου έχει εξεταστεί σε πρόσφατη ανακοίνωση για τη διακυβέρνηση και την ανάπτυξη. Η προσέγγιση είναι πρακτική και επικεντρώνεται σε διάφορους τύπους καταστάσεων, όπως για παράδειγμα, δύσκολες εταιρικές σχέσεις, καταστάσεις που δημιουργούνται μετά από συγκρούσεις και αποτελεσματικές εταιρικές σχέσεις.

Η ΕΚ εξακολούθησε, και το 2003, να επικεντρώνει τις προσπάθειές της στους «καλούς μαθητές» ως μέσο αύξησης της αποτελεσματικότητας της βοήθειας, ωστόσο, κρίνει ταυτόχρονα ότι οι πληθυσμοί στις χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις δεν πρέπει να πληρώνουν το τίμημα της κακής διακυβέρνησής τους. Για λόγους αλληλεγγύης, ασφάλειας και μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας της βοήθειας, η ανακοίνωση προτείνει, αντί να αποσύρεται η ΕΚ εξ ολοκλήρου από τις χώρες αυτές, να αναζητά εναλλακτικά επίπεδα συνεργασίας και προσέγγισης.

1.7. Επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία για την ανάπτυξη

Το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ (2002-2006) περιέχει ένα στοιχείο που αφορά την έρευνα για την ανάπτυξη, το οποίο βασίζεται εξ ολοκλήρου στη συνεργασία με τις αναπτυσσόμενες χώρες.

1.8. Άλλες δράσεις συνεργασίας της ΕΚ

Στα σημαντικά επιτεύγματα του έτους αυτού συγκαταλέγονται η συνεισφορά της ΕΚ σε παγκόσμιες πρωτοβουλίες και η πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν κατά τις διασκέψεις του Μοντερέι και του Γιοχάνεσμπουργκ για τη βιώσιμη και ισότιμη ανάπτυξη, καθώς και με την αναπτυξιακή ατζέντα της Ντόχα του ΠΟΕ. Οι επιπτώσεις της πρόσφατης διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης - από την άποψη της επέκτασης της κοινότητας των χορηγών και του ρόλου των νέων γειτόνων - περιγράφεται στα παραρτήματα του παρόντος εγγράφου.

Το 2003 ολοκληρώθηκαν επίσης οι ενδιάμεσες επανεξετάσεις των εγγράφων στρατηγικής για τις περιοχές της Μεσογείου, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής, TACIS (Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία) και CARDS (Δυτικά Βαλκάνια) καθώς άρχισε η διαδικασία για τις χώρες ΑΚΕ. Στόχος αυτών των ενδιάμεσων επανεξετάσεων είναι να διατηρηθεί η συνάφεια και να υπάρχει ταχύτερη αντίδραση σε εξελισσόμενες καταστάσεις.

2. Αποτελεσματικότητα της συνεργασίας της ΕΚ

Η διαδικασία μεταρρύθμισης της εξωτερικής βοήθειας, που άρχισε το 2000, συνεχίστηκε και το 2003. Η μεταφορά αρμοδιοτήτων στις αντιπροσωπείες της ΕΚ στις χώρες υποδοχής προχωρεί κανονικά, δεν δίδεται πλέον έμφαση στο μέγεθος των διατιθέμενων πόρων αλλά στην έκταση των αποτελεσμάτων, και η μεταρρύθμιση είχε ως αποτέλεσμα να απλουστευθούν οι διαδικασίες και να δίδεται μεγαλύτερη έμφαση στη στρατηγική σχεδιασμού και προγραμματισμού της εξωτερικής βοήθειας. Η ικανότητα διαχείρισης του γραφείου συνεργασίας EuropeAid συνέχισε να βελτιώνεται, με ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας και την ενίσχυση των συστημάτων πληροφοριών διαχείρισης.

Ο συντονισμός των αναπτυξιακών δράσεων μεταξύ εταίρων, η εναρμόνιση των πολιτικών, των προγραμμάτων, των διαδικασιών και των πρακτικών καθώς και η μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των πόρων που χορηγούνται για την ανάπτυξη αποτελούν σημαντικά στοιχεία της διαδικασίας μεταρρύθμισης. Η Κοινότητα ενθαρρύνει ενεργά την εφαρμογή της έννοιας των "τριών Σ": Συντονισμός, Συμπληρωματικότητα και Συνάφεια.

3. Η δράση της ΕΚ παγκοσμίως: Επιτεύγματα το 2003 ανά περιοχή

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χορηγεί βοήθεια σε 140 κράτη σε έξι περιοχές του κόσμου: στα Δυτικά Βαλκάνια, στην Ανατολική Ευρώπη, στην Κεντρική Ασία, στις χώρες της Μεσογείου, στις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (AΚΕ) και στις υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ), στην Ασία και στη Λατινική Αμερική. Λεπτομέρειες σχετικά με τα στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού και των αναλήψεων υποχρεώσεων κατά το 2003 παρατίθενται στα παραρτήματα.

Δυτικά Βαλκάνια

Στρατηγικός στόχος των κοινοτικών δράσεων στα Δυτικά Βαλκάνια, που υλοποιούνται μέσω του προγράμματος CARDS, παραμένει η στήριξη της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ). Το 2003 επιβεβαιώθηκε περαιτέρω μετατόπιση της κοινοτικής βοήθειας, από την ανασυγκρότηση και τη σταθεροποίηση της δημοκρατίας σε άλλους τομείς που σχετίζονται στενότερα με την ατζέντα μεταρρύθμισης της ΔΣΣ, όπως η δημιουργία διοικητικής και θεσμικής ικανότητας, η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις, και η στενότερη ευθυγράμμιση με το κεκτημένο της ΕΕ.

Το 2003, για την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, αναλήφθηκαν υποχρεώσεις ύψους 620 εκατ. ευρώ και εκταμιεύθηκε ποσό 425 εκατ. ευρώ.

Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία

Βασική προτεραιότητα για το 2003, με την προοπτική της διεύρυνσης της Ένωσης τον Μάιο του 2004, ήταν η στενότερη συνεργασία εκατέρωθεν των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης. Τον Νοέμβριο 2003, εγκρίθηκαν ένα νέο πρόγραμμα στρατηγικής και ένα ενδεικτικό πρόγραμμα 2004-2006, στο πλαίσιο της διασυνοριακής συνεργασίας TACIS, όπου καθορίζεται ο τρόπος με τον οποίο θα υλοποιηθεί η πολιτική αυτή εκατέρωθεν των ανατολικών συνόρων της διευρυμένης ΕΕ. Στα τέλη του 2003, η Επιτροπή ξεκίνησε εργασίες για την αναθεώρηση του κανονισμού TACIS. Πρέπει να αντιμετωπιστούν οι κοινωνικές συνέπειες της μετάβασης και η ανάγκη αυξημένης ασφάλειας στον τομέα της πυρηνικής βιομηχανίας, και να εξασφαλισθεί ότι το πρόγραμμα TACIS είναι καλά προσαρμοσμένο στις νέες προτεραιότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτνίασης.

Συνολικά, το 2003 αναλήφθηκαν υποχρεώσεις ύψους 504 εκατ. ευρώ ενώ εκταμιεύθηκαν 420 εκατ. για την περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας.

Μεσόγειος και Εγγύς και Μέση Ανατολή

Οι δράσεις στην περιοχή αυτή, που υλοποιούνται μέσω του προγράμματος MEDA, αντανακλούν τη διαδικασία της Βαρκελώνης και την πολιτική γειτνίασης της ΕΚ.

Το 2003, η Κοινότητα εξακολούθησε να στηρίζει πρωτοβουλίες με στόχο την ενίσχυση της υποπεριφερειακής ολοκλήρωσης σε τομείς όπως το εμπόριο, τα δίκτυα υποδομών και η πολιτική μετανάστευσης, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Αραβικής Ένωσης του Μαγκρέμπ και της διαδικασίας του Αγαδίρ. Η προώθηση των επενδύσεων στις χώρες της Νότιας Μεσογείου αποτελεί επίσης μεγάλη πρόκληση: για τον σκοπό αυτό, το Συμβούλιο ECOFIN του Νοεμβρίου 2003 πρότεινε περαιτέρω ανάπτυξη του ευρωπαϊκού μέσου για τις ευρωμεσογειακές επενδύσεις και την εταιρική σχέση.

H Διάσκεψη της Νάπολης, τον Δεκέμβριο 2003, ενέκρινε τη δημιουργία ενός ευρωμεσογειακού ιδρύματος με στόχο την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των πολιτισμών. Στον τομέα της εκπαίδευσης, η επέκταση του προγράμματος Tempus στις χώρες της Μεσογείου θα ενισχύσει τη συνεργασία στους τομείς της ανώτερης εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Τέλος, έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα συνεργασίας στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, ενώ υλοποιούνται επίσης ειδικότερες δράσεις για την εκπαίδευση της αστυνομίας και τη συνεργασία, για την εκπαίδευση του δικαστικού κλάδου και τη συνεργασία, καθώς και για τη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών για τα μεταναστευτικά ρεύματα στην περιοχή της Μεσογείου.

Το 2003, για την περιοχή της Μεσογείου και της Μέσης και Εγγύς Ανατολής, αναλήφθηκαν συνολικά υποχρεώσεις ύψους 600 εκατ. ευρώ και εκταμιεύθηκε ποσό 498 εκατ. ευρώ.

Χώρες Αφρικής, Καραϊβικής και Ειρηνικού/Υπερπόντιες Χώρες και Εδάφη

Ο πολιτικός διάλογος ΑΚΕ-ΕΕ που θεσπίστηκε με τη συμφωνία του Κοτονού αφορά θέματα κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ των οποίων είναι οι εξελίξεις στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών. Η ΕΚ συνέβαλε στις προσπάθειες της Αφρικανικής Ένωσης και της Οικονομικής Κοινότητας Κρατών Δυτικής Αφρικής για τη διατήρηση της ειρήνης.

Οι κύριοι τομείς παρέμβασης στο πλαίσιο διμερών προγραμμάτων συνεργασίας ήταν οι μεταφορές, η περιφερειακή ολοκλήρωση, η αγροτική ανάπτυξη, η στήριξη του μακροοικονομικού και κοινωνικού τομέα και άλλοι κεντρικοί τομείς που αναφέρονται στο τμήμα Ι. Οι συνεισφορές της ΕΚ σε πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως η ελάφρυνση του χρέους των υπερχρεωμένων φτωχών χωρών και το Παγκόσμιο Ταμείο για το AIDS, η φυματίωση και η ελονοσία, διοχετεύθηκαν κατά κύριο λόγο σε φτωχές χώρες της υποσαχαρίου Αφρικής.

Στον τομέα των εμπορικών συναλλαγών, οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη ευρωπαϊκών εταιρικών σχέσεων άρχισαν με περιφερειακές ομάδες - η Κεντρική και Δυτική Αφρική ήταν η πρώτη. Στόχος είναι η εγκαθίδρυση ενός νέου εμπορικού καθεστώτος με τις χώρες ΑΚΕ μετά το 2008. Μία άλλη σημαντική πρωτοβουλία της ΕΕ που ξεκίνησε το 2003 - με δεδομένο ότι το 40% περίπου του πληθυσμού της υποσαχαρίου Αφρικής στερείται πρόσβασης σε ασφαλές πόσιμο νερό ή σε συστήματα υγιεινής - είναι η χρηματοδοτική διευκόλυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το νερό, στην οποία διατέθηκε ποσό 500 εκατ. ευρώ.

Το 2003 παρουσιάστηκε επίσης η ευκαιρία να εξεταστεί η μελλοντική εξέλιξη της σύνδεσης ΥΧΕ-ΕΚ. Δώδεκα από τις υπερπόντιες χώρες και εδάφη που έχουν τύχει ατομικής στήριξης του προϋπολογισμού τους για το διάστημα μέχρι το 2007 είχαν υποβάλει το σχέδιο του προγραμματισμού τους μέχρι το τέλος του έτους.

Τα στοιχεία όσον αφορά τις επιδόσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης ήταν ιδιαίτερα ισχυρά, με αύξηση των πρωτογενών αναλήψεων υποχρεώσεων (συνολικά 3,7 δισ. ευρώ) και επίπεδα ρεκόρ για τις υπογραφείσες συμβάσεις (3 δισ. ευρώ) και τις πραγματοποιηθείσες πληρωμές (2,5 δισ. ευρώ).

Ασία

Σύμφωνα με τη στρατηγική συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ασία, η συνεργασία επιταχύνθηκε στην πράξη στους ακόλουθους τομείς: εμπόριο και επενδύσεις, τομεακές προσεγγίσεις για τη μείωση της φτώχειας, χρηστή διακυβέρνηση, ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία και διαχείριση συγκρούσεων. Οι οικονομικές σχέσεις με την Ασία ενισχύθηκαν μέσω του τακτικού διαλόγου, σε περιφερειακό και διμερές επίπεδο, ο οποίος συνοδεύτηκε από προγράμματα συνεργασίας που καλύπτουν όλη την Ασία, καθώς και από τη χορήγηση βοήθειας στον τομέα του εμπορίου.

Η στρατηγική της ΕΚ επικεντρώθηκε περισσότερο στην ανάπτυξη θεσμικής ικανότητας με τη χορήγηση βοήθειας στον τομέα του εμπορίου, σύμφωνα με την αναπτυξιακή ατζέντα του ΠΟΕ της Ντόχα, στην οποία περιλαμβάνεται και βοήθεια για τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα της πρακτικής συνεργασίας είναι τα πέντε προγράμματα που καλύπτουν το σύνολο της Ασίας, με επίκεντρο τους τομείς των επιχειρηματικών επενδύσεων και της διευκόλυνσης του εμπορίου, της ανάπτυξης των αστικών κέντρων, της σύναψης δεσμών σε επίπεδο ανώτατης εκπαίδευσης και της παροχής υποτροφιών, της επιτάχυνσης στη χρησιμοποίηση των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών, και της προώθησης περιβαλλοντικά φιλικών τεχνολογικών λύσεων.

Για την περιοχή της Ασίας, το 2003, αναλήφθηκαν υποχρεώσεις ύψους 558 εκατ. ευρώ και εκταμιεύτηκε ποσό 470 εκατ. ευρώ.

Λατινική Αμερική

Η συνεργασία της ΕΚ με τη Λατινική Αμερική το 2003 βασίζεται στα συμπεράσματα της διάσκεψης κορυφής της Μαδρίτης του 2002. Η συνεργασία αυτή, το 2003, επικεντρώθηκε σε τρεις κύριες δραστηριότητες: την ενίσχυση της θεσμικής ικανότητας και της δημοκρατίας, τον εκσυγχρονισμό του κράτους και τα ανθρώπινα δικαιώματα. την κοινωνική πρόοδο και ανάπτυξη των φτωχότερων περιφερειών, και, τέλος, τη βοήθεια για το εμπόριο και την περιφερειακή ολοκλήρωση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολούθησε τις διαπραγματεύσεις με τις χώρες Μερκοσούρ το 2003, υπέγραψε συμφωνίες πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας με τις έξι χώρες της Κεντρικής Αμερικής και την Κοινότητα των Άνδεων και εφάρμοσε μία συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης, πολιτικού συντονισμού και συνεργασίας με το Μεξικό και μία συμφωνία σύνδεσης με τη Χιλή.

Το 2003, για την περιοχή της Λατινικής Αμερικής αναλήφθηκαν υποχρεώσεις ύψους 329 εκατ. ευρώ και εκταμιεύθηκε ποσό 280 εκατ. ευρώ.

4. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Η ειρήνη ως προτεραιότητα

Στο παράρτημα της παρούσας έκθεσης δίδεται ιδιαίτερη σημασία σε ένα θέμα που κερδίζει συνεχώς έδαφος και αναγνώριση στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της Κοινότητας. πρόκειται για τη σχέση μεταξύ διακυβέρνησης, ειρήνης και ασφάλειας, αφενός, και ανάπτυξης, αφετέρου. Παρουσιάζεται εκτενής ανάλυση της αλληλεξάρτησης αυτής και περιγράφονται τα μέτρα που λαμβάνει η ΕΚ για να προωθήσει πρότυπα διακυβέρνησης και ασφάλειας και κατ´επέκταση, να διασφαλίσει ένα περιβάλλον σταθερότητας και ειρήνης που διευκολύνει την ουσιαστική ανάπτυξη.

5. Παραρτήματα (EΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ SEC(2004)1027)

Τα παραρτήματα περιέχουν ανάλυση της προόδου που σημειώθηκε όσον αφορά τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας και την εναρμόνιση των χρηματοδοτικών διαδικασιών και της διοίκησης, καθώς και κατάλογο των ανακοινώσεων για την αναπτυξιακή πολιτική και την εξωτερική βοήθεια που εκπόνησε η ΕΚ κατά τη διάρκεια του έτους.

Τέλος, στα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα, οι πίνακες της επιτροπής αναπτυξιακής βοήθειας δείχνουν αναλυτικά τις αναλήψεις υποχρεώσεων και τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2003. Επίσης, απαριθμούνται όλες οι αναλήψεις υποχρεώσεων το 2003 ανά περιοχή, σύμφωνα με τα γεωγραφικά και θεματικά κονδύλια του προϋπολογισμού.