Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης κατά το 1994»

(97/C 34/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής «Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης κατά το 1994» (έγγρ. CΟΜ(95) 662 τελικό) 7

έχοντας υπόψη την απόφασή της Επιτροπής από 15 Μαρτίου 1996 με την οποία εζήτησε τη γνώμη της ΕΤΠ για το εν λόγω θέμα, βάσει του άρθρου 198 Γ, πρώτο εδάφιο της Συνθήκης ΕΚ 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της από 8 Μαρτίου 1996 για την οποία ανέθεσε την επεξεργασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 1 «Περιφερειακή Ανάπτυξη - Οικονομική Ανάπτυξη - Τοπικά και Περιφερειακά Οικονομικά» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 1 στις 21 Ιουνίου 1996 (εισηγητής ο κ. Ermisch) (CDR 207/96 rιv.) 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από 19 Οκτωβρίου 1993 7

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη για τον καθορισμό των κατευθυντήριων γραμμών για επιχειρησιακά προγράμματα, τα οποία τα κράτη μέλη καλούνται να καταρτίσουν στα πλαίσια κοινοτικής πρωτοβουλίας για ανάπτυξη των μεθοριακών περιοχών, διασυνοριακή συνεργασία και επιλεγμένα δίκτυα ενέργειας της 1ης Ιουλίου 1994 () 7

έχοντας υπόψη τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1628/94 της Επιτροπής της 4ης Ιουλίου 1994 σχετικά με την εφαρμογή ενός προγράμματος διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και κρατών μελών της ΕΕ στο πλαίσιο του προγράμματος Phare 7

έχοντας υπόψη τη δήλωση της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τη διασυνοριακή συνεργασία στον τομέα της χωροταξίας της 6/7 Μαΐου 1996 (δήλωση Bindlacher), όπου οι περιφέρειες εκ νέου αναγνωρίζουν ως αποστολή τους την ενεργό υποστήριξη της ταυτόχρονης ανάπτυξης της Ανατολής και της Δύσης 7

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 14η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 19ης Σεπτεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η διασυνοριακή συνεργασία κατέχει μεγάλη σημασία για την ευρωπαϊκή διαδικασία ολοκλήρωσης. Οι παραμεθόριες περιφέρειες είναι οι συνδετικοί κρίκοι των κρατών μελών της ΕΕ, αλλά και των γειτονικών κρατών κατά μήκος των εξωτερικών συνόρων. Για το λόγο αυτό, καθορίζουν την εικόνα των γειτονικών κρατών κατά τρόπο αποφασιστικό.

1.2. Οι ιστορικές εξελίξεις έχουν επιτύχει να θέσουν στο περιθώριο την οικονομική ανάπτυξη και τη βελτίωση των υποδομών των παραμεθόριων περιφερειών. Η διασυνοριακή συνεργασία επιδιώκει να συμβάλει στην επανόρθωση της κατάστασης αυτής.

1.3. Η διασυνοριακή συνεργασία, για να είναι επιτυχής, πρέπει να αναπτυχθεί σύμφωνα με μια προσέγγιση «από τη βάση προς την κορυφή». Οι πολίτες γνωρίζουν καλά τις ευκαιρίες που παρέχει η περιοχή τους και ακόμη καλύτερα τα διάφορα μεινοκτήματά της. Για το λόγο αυτό, η διασυνοριακή συνεργασία αποτελεί ζωντανή απόδειξη της σημασίας της αρχής της επικουρικότητας.

1.4. Η διασυνοριακή συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ περιλαμβάνει μια πρόσθετη διάσταση. Στόχος της δεν πρέπει να είναι απλώς η δημιουργία διασυνοριακών δικτύων υποδομών και διοίκησης, αλλά και η προώθηση της διαδικασίας ολοκλήρωσης με τις συνδεδεμένες χώρες και τις υπόλοιπες γειτονικές χώρες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Επίσης, η απαραίτητη εξάλειψη του χάσματος όσον αφορά την ευημερία μπορεί να επιτευχθεί μόνο με στενή συνεργασία.

1.5. Από το 1989, η ΕΕ προωθεί τη διασυνοριακή συνεργασία στα εσωτερικά της σύνορα μέσω της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg. Η στήριξη αυτή θα βοηθήσει τις συχνά μεινεκτούσες περιφέρειες λόγω της περιθωριακής θέσης τους να προετοιμαστούν για την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά, θα συμβάλει στην περιφερειακή συνεργασία και, επομένως, θα οδηγήσει στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας.

1.6. Στην κοινοτική πρωτοβουλία Interreg I για την περίοδο 1989-1994, δεν έγινε δυνατό να ληφθούν υπόψη οι πολιτικές μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν έκτοτε. Τα ανατολικά κρατίδια της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της.

1.7. Στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ - από τη Βαλτική στη Μεσόγειο - δημιουργείται με ταχείς ρυθμούς ένα πυκνό δίκτυο διασυνοριακών σχέσεων. Δημιουργούνται ευρωπεριφέρειες σύμφωνα με το παράδειγμα των ήδη υφιστάμενων ευρωπεριφερειών στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ.

1.8. Μεγάλη σημασία επίσης έχει η συνεργασία μεταξύ δήμων, κοινοτήτων και τοπικών κύκλων με αντίστοιχες οργανώσεις των γειτονικών χωρών. Τούτο είναι ιδιαίτερα εμφανές όσον αφορά τις πόλεις που αδελφοποιήθηκαν μετά το τέλος του πολέμου και βρίσκονται κατά μήκος των συνόρων της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Σήμερα μπορούμε να αναφερθούμε σε μια εντυπωσιακή σειρά κοινών σχεδίων που υλοποιούνται στα σύνορα αυτά. Ακόμη, ιδιαίτερη σημασία έχει η πραγματοποιούμενη πρόοδος στα σύνορα των νέων κρατών μελών της ΕΕ με τα γειτονικά τους κράτη για την επίτευξη διασυνοριακών σχέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΠ παραπέμπει στη «Γερμανοπολωνική επιτροπή τοπικών κοινοτήτων» που ίδρυσαν το γερμανικό τμήμα του Συμβουλίου Κοινοτήτων και Περιφερειών της Ευρώπης και η ένωση πολωνικών πόλεων.

1.9. Με τη νέα αντίληψη για τα μέσα στήριξης της διασυνοριακής συνεργασίας χρειάστηκε να ληφθούν επίσης υπόψη οι πολιτικές μεταβολές στην Ευρώπη. Δεδομένου ότι για νομικούς λόγους δεν μπορούσε να θεσπιστεί ένα ενιαίο πρόγραμμα στήριξης της συνεργασίας που υπερβαίνει τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, δημιουργήθηκαν δύο συμπληρωματικά μέσα.

1.10. Για τις παραμεθόριες περιφέρειες εντός της Κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στα ανατολικά ομόσπονδα γερμανικά κρατίδια, αναδιαμορφώθηκε η κοινοτική πρωτοβουλία Interreg.

1.11. Στη συνέχεια, η προώθηση της διασυνοριακής συνεργασίας με τις παραμεθόριες περιφέρειες των κρατών μελών καλύπτει τις συνδεδεμένες χώρες και πραγματοποιείται μέσω του προγράμματος Phare/Crossborder. Το πρόγραμμα αυτό διαθέτει για τη στήριξη της συνεργασίας που υπερβαίνει τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ για την περίοδο 1994-1999 ένα ποσό ύψους 1039 εκατομμυρίων Ecu (150 εκ. για το 1995 και 180 εκ. για το 1996). Τα κριτήρια χρηματοδότησης είναι παρόμοια με εκείνα της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg ΙΙ. Επίσης, διασφαλίζεται ότι οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων σε περιφερειακό επίπεδο συμμετέχουν στην επιλογή των κατάλληλων σχεδίων και μέτρων.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της διασυνοριακής συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης κατά το 1994.

2.2. Εκφράζει τη συμφωνία της με την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder κατά τη συνεργασία μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ και συνδεδεμένων χωρών.

2.3. Θεωρεί ότι αυτή η μορφή συνεργασίας αποτελεί σημαντική συμβολή για την ένταξη των χωρών αυτών στην ΕΕ.

2.4. Η ΕΤΠ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι στο πρόγραμμα αναφέρονται για πρώτη φορά τα θαλάσσια σύνορα προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των Βαλτικών χωρών και της Αλβανίας. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η συνεργασία στους τομείς της οικονομικής ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος αλλά και η ήδη υφιστάμενη συνεργασία, ιδίως κατά μήκος της Βαλτικής, περιλαμβάνει νέα στοιχεία ποιότητας.

2.5. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι για πρώτη φορά και οι ΧΚΑΕ μπορούν να συμμετάσχουν άμεσα με δική τους χρηματοδότηση ύψους 2 εκατομμυρίων Ecu στο πρόγραμμα ECOS/Ouverture.

2.6. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η διαμόρφωση της διασυνοριακής συνεργασίας ως ιδιαίτερη μορφή περιφερειακής πολιτικής, με την οποία θα εξαλείφονται οι ανισότητες στην περιφερειακή οικονομική δομή και θα πρέπει να προωθούνται τα περιφερειακά και τοπικά οικονομικά πλέγματα στις παραμεθόριες περιοχές. Η ανάγκη αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την επιλογή των σχεδίων και των δράσεων. Ο τύπος της περιφερειακής πολιτικής και η διαρθρωτική πολιτική πρέπει μακροχρονίως να αναπτυχθούν από μια χωροταξική πολιτική.

2.7. Τα σχέδια ή οι δράσεις που υπερβαίνουν τους στόχους αυτούς αλλά μπορούν οπωσδήποτε να έχουν συνολικές θετικές επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη των συνδεδεμένων χωρών, θα πρέπει να υλοποιούνται βάσει άλλων προγραμμάτων στήριξης. Για τη συνεργασία στο πλαίσιο της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder, η συνεκτίμηση μόνο της συνολικής προοπτικής δεν μπορεί να αποτελέσει αποφασιστικό κριτήριο.

2.8. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει τη σημασία του ρόλου της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στους μηχανισμούς παρακολούθησης. Ακόμη, τονίζει ότι η επιτυχημένη διασυνοριακή συνεργασία δεν επιβάλλεται με διατάγματα της κεντρικής διοίκησης αλλά αντίθετα, πρέπει να αναπτυχθεί από τις ίδιες τις περιφέρειες, δηλαδή μέσω μιας διαδικασίας που να πραγματοποιείται από τη βάση προς την κορυφή.

2.9. Η ΕΤΠ συμφωνεί συνεπώς με τις προσπάθειες όλων των συμμετεχόντων να οργανώσουνκατά τρόπο αποκεντρωτικό τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τη χορήγηση των πιστώσεων.

2.10. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή αποφάσισε να προσαρμόσει τη διάρκεια της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder.

2.11. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι λόγω της διαφορετικής νομικής φύσης της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder, διαφέρει και η διαδικασία έγκρισης. Κατά συνέπεια, καλείται η Επιτροπή από κοινού με τους τοπικούς αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων, να θεσπίσει διαδικασίες, οι οποίες να περιορίζουν τις δυσχέρειες που συνδέονται με την επιλογή των κατάλληλων σχεδίων και τη συνεπόμενη επίβλεψή τους.

2.12. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη σκέψη της Επιτροπής να αναπτύξει την κοινοτική πρωτοβουλία Interreg II και το πρόγραμμα δράσης Phare/Crossborder σε ένα είδος «διαρθρωτικού ταμείου προ της ένταξης». Η περαιτέρω ενίσχυση της συμβατότητας των σχετικών μέσων στήριξης συμβάλλει στην περαιτέρω σταθεροποίηση της επιδιωκόμενης διαδικασίας ολοκλήρωσης των συνδεδεμένων κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

2.13. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι διαθέσιμες πιστώσεις στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder θα πρέπει να προσαρμοστούν κατάλληλα λόγω της ένταξης νέων μελών στην ΕΕ. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλισθεί η διατήρηση του επιπέδου συνεργασίας που έχει επιτευχθεί και η συνέχιση των σχεδίων και δράσεων που έχουν ήδη τεθεί σε κίνηση.

2.14. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει την ιδιαίτερη σημασία της χρηματοδότησης δράσεων και σχεδίων στους τομείς της νεότητας, του πολιτισμού, της συνεργασίας στην ανώτερη εκπαίδευση («δευτερεύοντες στόχοι») καθώς και στην δημιουργία περιφερειακών δικτύων (ευρωπεριφέρειες). Οι δράσεις αυτές παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα διότι προωθούν τις επαφές των πολιτών στις περιφέρειες εκείνες όπου λόγω της πολιτικής κατάστασης δεν υπήρχε η δυνατότητα συνεργασίας στη συνήθη έκτασή της στο εσωτερικό των συνόρων.

2.15. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι η περιφερειακή συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ συμβάλλει στην ενίσχυση της περιφερειακής ταυτότητας και, συνεπώς, στην εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας. Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη της εκτεταμένης συμμετοχής των υπεύθυνων για τη λήψη αποφάσεων από τις ενδιαφερόμενες περιφέρειες στην ανάθεση των σχεδίων. Για το θέμα αυτό, η ΕΤΠ δεν παραγνωρίζει την προϋπόθεση σύμπραξης με τους υπεύθυνους της κεντρικής διοίκησης προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα προτεινόμενα σχέδια και δράσεις ανταποκρίνονται στους εκάστοτε εθνικούς αναπτυξιακούς στόχους.

2.16. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της όσον αφορά τη μελλοντική διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής των πολυετών προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας σε περιφέρειες κατά μήκος των συνόρων μεταξύ των ΧΚΑΕ και των συνόρων ΧΚΑΕ και ΚΑΚ. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι αυτός ο τρόπος συνεργασίας είναι απαραίτητος και για την προώθηση της περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης. Έτσι, παρέχεται η δυνατότητα περαιτέρω συμβολής στη διαδικασία ολοκλήρωσης των κρατών αυτών.

2.17. Η ΕΤΠ αποδέχεται την θεσπισθείσα συγκρίσιμη συμπληρωματικότητα της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος Tacis για την προώθηση διασυνοριακών σχεδίων στις περιοχές κατά μήκος των φινορωσικών συνόρων.

2.18. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι για πρώτη φορά είναι δυνατή η κατάλληλη διασυνοριακή συνεργασία κατά μήκος όλων των ανατολικών συνόρων της ΕΕ από τη Βαλτική έως τη Μεσόγειο.

3. Τελικά συμπεράσματα

3.1. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή, λόγω της ένταξης νέων κρατών μελών, προσάρμοσαν και αύξησαν στα 180 εκατομμύρια Ecu τις διαθέσιμες πιστώσεις για τη διασυνοριακή συνεργασία στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

3.2. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να υποβάλει εγκαίρως σχέδια για τη συνέχιση μετά το 1999 της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder. Για το λόγο αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη το ενδεχόμενο μιας εντονότερης αλληλοσύνδεσης των δύο μέσων στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης των γειτονικών συνδεδεμένων ΧΚΑΕ. Εξάλλου, πρέπει θα πρέπει να διατηρηθεί η αποδοτική ευελιξία κατά την εφαρμογή της κοινοτικής πρωτοβουλίας Interreg II και του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder.

3.3. Ακόμη, θα πρέπει να απλουστευθούν οι διαδικασίες όσον αφορά τη διοικητική θέση σε εφαρμογή σχεδίων και δράσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συνεργασίας περιφερειών των κρατών μελών με περιφέρειες εκτός ΕΕ και στα οποία χρηματοδοτούνται από την κοινοτική πρωτοβουλία Interreg II και το πρόγραμμα δράσης Phare/Crossborder.

3.4. Η ΕΤΠ έχει την πεποίθηση ότι η χρηματοδότηση σχεδίων και δράσεων στους τομείς της νεότητας, του πολιτισμού, της ανταλλαγής νέων («δευτερεύοντες στόχοι») και η θέσπιση διασυνοριακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ δημιουργούν ένα ιδιαίτερο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Τα διασυνοριακά δίκτυα (ευρωπεριφέρειες) μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο κατά τη θέση σε εφαρμογή τέτοιων δράσεων και να συμβάλλουν στην ταύτιση των πολιτών με την περιφέρεια.

3.5. Το επί του παρόντος καθορισμένο γεωγραφικά πεδίο εφαρμογής του προγράμματος δράσης Phare/Crossborder θα πρέπει να επεκταθεί προοδευτικά, ανάλογα με τους κανόνες που ισχύουν για την κοινοτική πρωτοβουλία Interreg II (βλ. ΙΙ. Εισαγωγή, σημείο 9), προκειμένου να καλύψει και διασυνοριακές δράσεις σε γειτονικές περιφέρειες. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί ένα περαιτέρω βήμα για την ολοκλήρωση στο πλαίσιο της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 19 Σεπτεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ αριθ. C 180 της 1. 7. 1994, σ. 60.