Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου όσον αφορά μέτρα για την προώθηση της διατήρησης και της αειφόρου διαχείρισης τροπικών δασών και άλλων δασών στις αναπτυσσόμενες χώρες"

(1999/C 258/04)

Στις 5 Μαρτίου 1999 και, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την προαναφερθείσα πρόταση.

Η προετοιμασία των σχετικών εργασιών ανατέθηκε στο τμήμα εξωτερικών σχέσεων το οποίο υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Ιουνίου 1999 (εισηγητής ο κ. Seppo Kallio).

Κατά την 365η σύνοδο ολομέλειας της 7ης και 8ης Ιουλίου 1999 (συνεδρίαση της 7ης Ιουλίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Τα τροπικά δάση αποτελούν σημαντικό ανανεώσιμο φυσικό πόρο για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα τροπικά δάση αποτελούν επίσης σημαντικό τμήμα της βιολογικής ποικιλομορφίας του πλανήτη. Η οικολογική ισορροπία του πλανήτη εξαρτάται κυρίως από την ύπαρξη, την ανάπτυξη και τη βιώσιμη διαχείριση των δασών. Τα τροπικά δάση είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τους πληθυσμούς των αναπτυσσόμενων χωρών και για την ανάπτυξη των περιφερειών. Η διεθνής κοινότητα πρέπει τώρα, περισσότερο παρά ποτέ, να επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην εφαρμογή της αρχής της αειφόρου δασοκομίας με διεθνείς και περιφερειακές συμφωνίες και διευθετήσεις.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να λάβει αποτελεσματικά μέτρα τα οποία θα επιτρέψουν να σταματήσει η υπερβολική και καταστροφική υλοτομία των τροπικών δασών των αναπτυσσόμενων χωρών. Τα αναπτυξιακά προγράμματα της ΕΕ πρέπει να στηρίζουν τους στόχους που αφορούν την προστασία, την ανανέωση και τη διαχείριση των δασών.

1.3. Εξάλλου, η αυξημένη ζήτηση τροπικής ξυλείας από τις βιομηχανικές χώρες έχει συμβάλει στην υπερβολική υλοτομία των τροπικών δασών, πράγμα που έχει υποβαθμίσει τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων των χωρών αυτών. Η ΟΚΕ έχει επιστήσει την προσοχή στα προβλήματα αυτά ήδη από το 1993 σε σχετική γνωμοδότησή της(1).

1.4. Η νέα πρόταση της Επιτροπής για τον κανονισμό του Συμβουλίου αποσκοπεί οι αναπτυξιακοί πόροι της ΕΕ να επικεντρωθούν και να κατευθυνθούν εκ νέου στα τροπικά δάση. Η πρόταση είναι σωστή αλλά δεν επαρκεί για την αναδάσωση, τη δασοκομία και την ενημέρωση.

1.5. Η πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου βασίζεται στο κονδύλιο Β7-6201 του προϋπολογισμού. Οι πιστώσεις αυτές προορίζονται για την παροχή κοινοτικής στήριξης με στόχο τη διατήρηση και την αειφόρο ανάπτυξη των τροπικών δασών και της βιολογικής τους ποικιλομορφίας και ταυτόχρονα τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων των δασών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την έντονη ανησυχία της για την κατάσταση των δασών. Παρόλο που οι διεθνείς συμφωνίες θέτουν ως στόχο τη βιώσιμη διαχείριση των τροπικών δασών, η καταστροφή τους συνεχίζεται σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες.

2.2. Η πρόταση της Επιτροπής της 3ης Φεβρουαρίου 1999 για νέο κανονισμό του Συμβουλίου για τα τροπικά δάση είναι ευπρόσδεκτη. Αποτελεί δε λογική συνέχεια σειράς σημαντικών ενεργειών της ΕΕ όπως το έγγραφο "Αξιολόγηση των προγραμμάτων της ΕΕ για τις αναπτυσσόμενες χώρες σχετικά με το δασικό τομέα". Σταθμό αποτέλεσε, επίσης, το "Εγχειρίδιο της δασοκομίας" της ΕΕ ("Κατευθυντήριες γραμμές για τη συνεργασία στο πλαίσιο της ανάπτυξης του δασικού τομέα") στο οποίο εξετάζονται οι κατευθυντήριες γραμμές για τη συνεργασία στο πλαίσιο της ανάπτυξης του δασικού τομέα. Ο πρώτος τόμος δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1996. Σημαντικό έγγραφο υπήρξε επίσης "Η συλλογή της ΕΕ για τα τροπικά δάση" που δημοσιεύτηκε το 1998 και στο οποίο εξετάζονται όλες οι δραστηριότητες των διαφόρων οργάνων των ΕΕ και των κρατών μελών της για τα τροπικά δάση.

2.3. Το θετικό σημείο της πρότασης της Επιτροπής είναι ότι λαμβάνονται υπόψη οι εξελίξεις που σημειώθηκαν όσον αφορά την παγκόσμια δασική πολιτική με τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη που έγινε στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992, τη διακυβερνητική ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη μελέτη των δασών που λειτούργησε ως συντονιστής του δασικού τομέα σε παγκόσμια κλίμακα και το διακυβερνητικό φόρουμ για τα δάση που αποτελεί σήμερα το υπεύθυνο όργανο των Ηνωμένων Εθνών για το συντονισμό των θεμάτων αυτών.

2.4. Στην προαναφερθείσα έκθεση αξιολόγησης των κοινοτικών προγραμμάτων για το δασικό τομέα στις αναπτυσσόμενες χώρες, υπάρχουν λεπτομερείς και συγκεκριμένες συστάσεις για τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν στο μέλλον. Σημαντικό συμπέρασμα αποτελεί η αναγκαιότητα σφαιρικής και ενιαίας δασικής πολιτικής της ΕΕ για τα τροπικά δάση. Στην αξιολόγηση υποστηρίζεται σαφώς ο γενικός στόχος που είχε τεθεί στο "εγχειρίδιο της δασοκομίας" το οποίο περιλαμβάνει όλα τα μέτρα της ΕΕ που αφορούν τη διαχείριση των τροπικών δασών. Καλύπτει όλες τις περιοχές και μπορεί να συμβάλει στη χρηματοδότηση των μέσων και όλων των σχετικών μονάδων (Αξιολόγηση της δασοκομίας, συνοπτική έκθεση, σ. 23). Τούτο είναι η καλύτερη βάση για μια νέα πολιτική από ό,τι ο υφιστάμενος κανονισμός του Συμβουλίου του 1995, εξέλιξη του οποίου αποτελεί η παρούσα πρόταση.

2.5. Όπως επισημαίνεται στην εισαγωγή, η πρόταση κανονισμού αποσκοπεί βασικά στην αξιοποίηση των πιστώσεων του κονδυλίου Β7-6201 του προϋπολογισμού. Για το λόγο αυτό, στην αξιολόγηση προτείνεται να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι παρατηρήσεις σχετικά με το κονδύλιο αυτό του προϋπολογισμού. Στις παρατηρήσεις αυτές επισημαίνεται η έλλειψη ιεράρχησης των σχεδίων, έστω και αν γενικά η έμφαση δίνεται στη διατήρηση των τροπικών δασών. Προσπάθειες καταβάλλονται επίσης για την αειφόρο διαχείριση των δασών, την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας και την έρευνα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη χρήσης του κονδυλίου Β7-6201 και άλλων κοινοτικών χρηματοδοτήσεων για τη στήριξη των δραστηριοτήτων των τοπικών και περιφερειακών αρχών και των κατοίκων.

2.6. Στην αξιολόγηση επισημαίνεται, επίσης, ότι ο κανονισμός του Συμβουλίου του 1995 εστιαζόταν περισσότερο στη διατήρηση των τροπικών δασών και λιγότερο στην παραγωγική ικανότητα των δασών. Στην αξιολόγηση προτείνεται επίσης στο εγχειρίδιο δασοκομίας της ΕΕ να γίνεται πιο ισορροπημένα η προσέγγιση της διατήρησης, της παραγωγής και των κοινωνικοπολιτιστικών πτυχών.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόταση της Επιτροπής δεν αντικατοπτρίζει όλες τις απόψεις του εγχειριδίου δασοκομίας της ΕΕ, σύμφωνα με το οποίο τα θέματα που αφορούν τη συνεργασία στο δασικό τομέα είναι και διαφορετικά και ιεραρχικά διαρθρωμένα. Το πρώτο βασικό θέμα είναι θεσμικό, δηλαδή αφορά την πολιτική και τους θεσμούς. Το δεύτερο αφορά τους δασικούς πόρους και τη χρήση τους και μπορεί να διαιρεθεί στη διατήρηση, στη βιώσιμη διαχείριση των δασών, στη δημιουργία νέων δασών, ή ακόμη στην εκμετάλλευση και στη ρύθμιση (για παράδειγμα πιστοποίηση της διαχείρισης και των προϊόντων). Το τρίτο μέρος αφορά την ενημέρωση και την τεχνογνωσία, ιδιαίτερα όσον αφορά την κατάρτιση στο δασικό τομέα, την έρευνα και την ενημέρωση. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις πτυχές που αφορούν τη βιώσιμη δασοκομία (οικολογικές, οικονομικές, κοινωνικές).

3.2. Για να ληφθούν καλύτερα υπόψη όλα τα στοιχεία της βιώσιμης διαχείρισης, η ΟΚΕ προτείνει το άρθρο 2 να διατυπωθεί ως εξής: "... τα φυσικά και ημιφυσικά δασικά οικοσυστήματα, πρωτογενή ή δευτερογενή, τα ανοικτά ή κλειστά δασικά συμπλέγματα που βρίσκονται σε περιοχές με ξηρό ή υγρό κλίμα καθώς και τα δέντρα ή θάμνοι που παράγουν δασικά προϊόντα σε γεωργικές εκτάσεις ή σε άλλα μη δασικά οικοσυστήματα."

3.3. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι δεν είναι δυνατό να αναπτυχθεί μια σφαιρική πολιτική όσον αφορά τα τροπικά δάση εάν δεν δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη σημασία των γεωργικών δασικών εκμεταλλεύσεων, τόσο των παραδοσιακών όσο και των σύγχρονων, ή στο ρόλο που διαδραματίζουν τα μεμονωμένα δένδρα και δενδρύλλια που, στις αναπτυσσόμενες χώρες, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των μεθόδων γεωργικής εκμετάλλευσης και κυριαρχούν στην προμήθεια δασικών προϊόντων. Επίσης, πρέπει να αναγνωριστεί το γεγονός ότι έστω και εάν η θαμνώδης βλάστηση δεν εντάσσεται στον ορισμό του δάσους, διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο για την παραγωγή καυσίμων σε πολλές φτωχές τροπικές χώρες που χρειάζονται την υποστήριξη της ΕΕ. Η ξηρά αυτή βλάστηση για την παραγωγή δασικών προϊόντων αποτελεί καθοριστικής σημασίας τρόπο ανάπτυξης της συνεργασίας στο δασικό τομέα.

3.4. Παρόλο που οι τροπικές φυτείες καλύπτουν σήμερα λιγότερο από το 2 % της έκτασης των τροπικών δασών, η σημασία τους αυξάνεται ολοένα και περισσότερο με το χρόνο τόσο για την προμήθεια ξύλου των αγροτικών κοινοτήτων και την παραγωγή πρώτων υλών για τη βιομηχανία όσο και για την απομόνωση του άνθρακα. Στο πλαίσιο της σφαιρικής πολιτικής της για τα τροπικά δάση η ΕΕ πρέπει να δείξει ιδιαίτερη προσοχή στις οικονομικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες των τροπικών δασικών καλλιεργειών τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η θέση αυτή θα είναι σύμφωνη με άλλα έγγραφα που έχει υιοθετήσει η ΕΕ όπως το μη δεσμευτικό νομικά έγγραφο της Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη για τις "Αρχές για τα Δάση" και η τελική έκθεση του 1997 της Διακυβερνητικής Διάσκεψης για τα Δάση, όπου υπήρξε καθοριστικής σημασίας ο ρόλος των κρατών μελών της ΕΕ για την εκπόνηση της έκθεσης.

3.4.1. Η ΟΚΕ προτείνει στην παράγραφο 2 του άρθρου 2 να διευκρινιστεί σαφώς η βελτίωση της κατάστασης των δασών με τη χρήση της φυσικής ανανέωσης των δασών καθώς και με τη φύτευση δένδρων εκεί όπου υπήρξε υλοτομία και σε άλλες φτωχές από πλευράς δασοκομίας περιοχές.

3.5. Η ΟΚΕ εφιστά ιδιαίτερα την προσοχή στο άρθρο 4. Η ΕΕ θα πρέπει να προβάλει εντονότερα το στόχο της να μειώσει τις αρνητικές συνέπειες της δασοκομίας των τροπικών ζωνών. Η ΕΕ θα πρέπει ιδιαίτερα να ενθαρρύνει την εκπόνηση και την εφαρμογή εθνικών προγραμμάτων και πολιτικών των αναπτυσσόμενων χωρών στο δασικό τομέα. Η δασοκομία πρέπει να αναβαθμιστεί και να αποτελέσει από κοινωνική άποψη σημαντικό τμήμα των οικονομικών δραστηριοτήτων. Στις αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να ενισχυθεί και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της δασοκομίας. Γι αυτό πρέπει να επεκταθούν οι δυνατότητες χρήσης και άλλου είδους ξυλείας. Επίσης πρέπει να μελετηθούν οι διάφοροι τρόποι βιώσιμης ανάπτυξης και διαχείρισης των παρθένων δασικών ζωνών. H OKE επισημαίνει επίσης τους στόχους της Διεθνούς Συμφωνίας για την Τροπική Ξυλεία.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το έγγραφο της Επιτροπής είναι σε γενικές γραμμές ορθό και αξίζει υποστήριξης. Ωστόσο, η πρόταση θα πρέπει να συμμορφωθεί με τις κατευθυντήριες γραμμές της δασικής πολιτικής του ΟΗΕ για την προστασία των δασών. Θα πρέπει να επιδιωχθεί η συμβατότητα των αποφάσεων της ΕΕ με τις διεθνείς συμφωνίες.

4.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη διευκρίνισης του ορισμού της βιώσιμης δασοκομίας τόσο στις πολιτικές όσο και τα προγράμματα της δασικής πολιτικής των αναπτυσσόμενων χωρών.

4.3. Κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή των κοινοτικών προγραμμάτων θα πρέπει κατ' αρχήν να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των τοπικών φορέων και των υπόλοιπων κατοίκων.

4.4. Η ΟΚΕ προτείνει τα αναπτυξιακά προγράμματα της ΕΕ για τα τροπικά δάση να συμμορφωθούν με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τις πολυμερείς διεθνείς συμφωνίες, όπως είναι η δήλωση του Ρίο, η Ατζέντα 21 καθώς και οι συμφωνίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

4.5. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή οι αναπτυξιακοί πόροι της ΕΕ να κατευθύνονται περισσότερο από ό,τι σήμερα προς την έρευνα, την κατάρτιση και την ενημέρωση και το μεγαλύτερο όφελος να το έχουν οι κάτοικοι της περιοχής.

4.6. Η ΟΚΕ προτείνει την αύξηση των πόρων για τα σχέδια, με τα οποία θα δημιουργηθούν και θα αναπτυχθούν στις αναπτυσσόμενες χώρες εθνικά βασικά πολιτικά προγράμματα βιώσιμης δασοκομίας. Τούτα πρέπει να αποσκοπούν στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης στις αναπτυσσόμενες χώρες καθώς και στη βελτίωση της κατάρτισης σε επίπεδο κοινωνικής πολιτικής και ασφάλειας στο χώρο εργασίας.

4.7. Τέλος η ΟΚΕ υποστηρίζει γενικά την ΕΕ για τη σύναψη διεθνών συμφωνιών για τα δάση, με τις οποίες θα τεθεί η βάση για τη βιώσιμη διαχείριση και εκμετάλλευση των τροπικών δασών, και θα θεσπιστούν τα κοινά κριτήρια συνεργασίας για την ανάπτυξη.

Βρυξέλλες, 7 Ιουλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 249 της 13.9.1993, σ. 3-5.