ΕΠΙΤΡΟΠΗ Π1Ν ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗτΩΝ 
Βρυξέλλες, 23.05.1995 
COM(95) 216 τελικδ 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
riA ΤΗΝ ΕΝθΕΣΗ 
ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΟΝ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ 
ΚΑΙ ΤΟΝ ΔΙΚΑΙΟΜΑΤΟΝ ΤΟΥ ΑΝθΡΟΠΟΥ 
ΣτΙΕ ΣΥΜ.ΟΝΙΕΣ MEfAIY ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗτΑΣ 
ΚΑΙ ΤΩΝ 1'ΡΠΟΝ ΧΩΡΩΝ 

ΕΙΣΑrΟrΗ 
Ο σεβασμός, η προώθηση και η διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των 
δημοκρατικών α,qχ,ών αποτελούν ουσιώδη παράγοντα των σχέσεων μεταξύ της 
Ευρωπα·ι:κής Κοινότητας και των τρίτων χωρών. 
Τα θέματα αυτά ενσωματώθηκαν βαθμιαία και με την πάροδο του χρόνου στη 
δραστηριότητα της Κοινότητας, μέσα ωτό μία σειρά διαδοχικών δεσμεύσεων που 
αναλήφθηκαν και οδήγησαν στην ένταξη, στο καθαυτό κείμενο της Συνθήκης για την 
Ευρωπα·ι:κή Ένωση, ρητών αναφορών στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις 
δημοκρατικές α,qχ,ές. 
Η Κοινότητα, κατά την υλοποίηση των δεσμεύσεών της, διαθέτει ένα ευρύ φάσμα 
μέσων, όπως οι παρεμβάσεις της Ένωσης στο πλαίσιο των διαφόρων διεθνών 
οργανισμών και συγκεκριμένες ενέργειες που ωτοβλέπουν στην ενίσχυση του 
κράτους δικαίου και το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου στο πλαίσιο των 
εξωτερικών σχέσεων της Κοινότητας με τις τρίτες χώρες.. Η συνεκτίμηση των 
ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις συμβατικές σχέσεις με τις τρίτες χώρες αποτελεί 
επίσης ένα από τα εν λόγω μέσα. 
Στο μέσο ακριβώς αυτό εστιάζεται το ενδιαφέρον της παρούσας ανακοίνωσης. 
1 
Α. θΕΜΕΛL\ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 
Οι αναφορές στα ανθρcίmινα δικαιώματα, στο πλαίσιο των συμβατικών σχέσεων με 
τις τρίτες χώρες, θεμελιώνονται πάνω στις θέσεις που έχει υιοθετήσει η Κοινότητα 
στα θέματα αυτά, οι οποιες εξελικτικά: 
εντάχθηκαν στο πλαtσιο των κειμένων παγκόσμιας ή περιφερειακής ισχύος 
και. δήλωσαν την ανάληψη ευθύνης για την προώθηση των αρχών της 
δημοκρατi.ας, του κράτους δικαίου και του σεβασμού των ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων (§ 5 του Προοιμίου της Ευρωπα"ίκής Ενιαίας Πράξης)· 
προσδιόρισαν τον σεβασμό και την προώθηση των ~ών αυτών ως ένα ωτό 
τους στόχους της πολιτικής που ακολουθεί η Κοινότητα στον τομέα της 
συνεργασιας για την ανάπτυξη (Συνθήκη γι.α την Ευρωπα"ίκή Ένωση, άρθρο 
130Υ) και ως έναν ωτό τους στόχους της κοινής εξωτερικής πολιτικής και 
πολιτικής ασφαλεί.ας (Συνθήκη για την Ευρωπα"ίκή Ένωση, άρθρο Ι. Ι § 2)· 
προσδι.ορίζει τις κύριες συνιστώσες μιας ενεργού πολιτικής, και ιδίως μέσω 
της πολιτικής συνεργασίας για την ανάπτυξη, και με την αναγραφή ρητρών 
σχετικών με τα ανθρώπινα δικαιώματα στο κείμενο των οικονομικών 
συμφωνιών και των συμφωνιών συνεργασίας με τις τρίτες χώρες (Δήλωση 
τοu Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Λουξεμβούργου, του Ιουνίου 1991, για τα 
δικαιώματα του ανθρcίmου - § 11 r 
mισημαί.νει, στη βάση κοινής προσέγγισης, τις κατάλληλες κατευθύνσεις για 
τα διάφορα είδη συμφωνιών: 
στις σχέσεις με τις ανωττυσσόμενες χώρες, υιοθετώντας κατευθύνσεις, 
διαδικασίες και συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα καθώς και με τη 
διατύπωση ρητρών σχετικών με τα ανθρώπινα δικαιώματα στο 
κείμενο των συμφωνιών συνεργασίας {ψήφισμα "δικαιώματα του 
ανθρώπου, δημοκρατία, ανάπτυξη" του Συμβουλίου και των κρατών 
μελών που συνεδρίασαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου, στις 28 
Νοεμβρίου 1991 -§ 10)· 
στις σχέσεις με τα κράτη του ο ΟΑΣΕ, με την αναγνώριση των 
δημοκρατικών αρχών και των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως 
ουσιώδους στοιχείου των συμφωνιών με τις χώρες αυτές και με την 
ενσωμάτωση στις συμφωνίες αυτές ιενός κατάλληλου συνόλου 
διατάξεων, ενεργοποιούμενου σε επείγουσες περιπτώσεις, 
περιλαμβανομένων των διατάξεων των σχετικών με την μη εκπλήρωση 
(αθέτηση) των υποχρεώσεων (δήλωση του Συμβουλίου της 11 ης Μα ίου 
19921). 
6326/92 (fύπος 71Η). 
2 
Το σύνολο αυτών των αναληφθεισών υποχρεώσεων είναι σύμφωνο με τις γνώμες 
που διατυπώθηκαν ωτό το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο των διαφόρων 
πρωτοβουλιών του όσον αφορά τις προτεραιότητες σε θέματα "ανθρωπίνων 
δικαιωμάτων" και, ιδίως, των ετήσιων ψηφισμάτων του επί της καταστάσεως των 
δικαιωμάτων του ανθρώπου στον κόσμο. 
Β. Η ΣΗΜΕΙΩθΕΙΣΑ ΕΞΕΛΙΞΗ 
Η ολοένα εντεινόμενη ανάληψη δεσμεύσεων εκ μέρους της Κοινότητας σε θέματα 
δικαιωμάτων του ανθρώπου και δημοκρατικών αqχών είχε ως αντανάκλαση την 
εξέλιξη των συγκεκριμένων αναφορών στις σχετικές συμφωνίες. 
Απούσες στην αqχή, ή σποραδικά περιλαμβανόμενες στο προοίμιο ορισμένων 
συμφωνιών, οι σχετικές μνείες ενσωματώνονται, για πρώτη φορά, στο κυρίως 
κείμενο της τέταρτης συμβάσεως της Λομέ (άρθρο 5) που συνήφθη τον Δεκέμβριο 
1989. Με τη σχετική διατύπωση, η Ευρωπα"ίκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της 
έκαναν ωττή τη δέσμευσή τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο των 
σχέσεων με τις τρίτες χώρες. Στη διάρκεια των επομένων τριών ετών, 
επιβεβαιώνοντας τη στάση αυτή, εντάσσονται προοδευτικά οι εν λόγω αναφορές στο 
κυρίως κείμενο ορισμένων συμφωνιών συνεργασίας, προσδιορίζοντας το σεβασμό 
των δημοκρατικών αρχών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως ένα από τα θεμέλια 
των σχέσεων μεταξύ των μερών. 
Πάντως, τόσο το άρθρο 5 της συμβάσεως Λομέ Ν όσο και η ρήτρα "θεμέλιο" δεν 
συνιστούν επαρκείς και σαφείς νομικές βάσεις για την αναστολή ή την καταγγελία 
συμφωνίας σε περίπτωση σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή 
σε περίπτωση σοβαρής διακοπής της διαδικασίας εκδημοκρατισμού. 
rια το λόγο αυτό, ωτό το 1992, εισ'frlθη στις συμφωνίες με τη Βραζιλία και τις 
χώρες του Συμφώνου των Άνδεων, καθώς και με τα κράτη της Βαλτικής και την 
Αλβανία, μία ρή[ρα που ανάγει τις δημοκρατικές αqχές και τα ανθρώπινα 
δικαιώματα σε ''ουσιώδες στοιχείο" της συμφωνίας (βλέπε Παράρτημα 1-1}. 
Η καινοτομία την οποία εισήγαγε η ρήτρα αυτή είναι ουσιαστική, στο μέτρο που: 
ανάγει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε θέμα κοινού ενδιαφέροντος, στοιχείο 
του διαλόγου και όργανο για την υλοποίηση διαφόρων θετικών ενεργειών, 
σε ίση μοίρα με τις άλλες ουσιώδεις διατάξεις· 
επιτρέπει, κατά περίπτωση, την προσφυγή στα αποκαλούμενα περιοριστικά 
μέτρα, ευθέως ανάλογα με τη σοβαρότητα της συγκεκριμένης παραβιάσεως 
(μλέπε ΠαQάg~ημα 2}· επίσης, με πνεύμα θετικής προσέγγισης, αυτά 
ακριβώς τα μέτρα θα πρέπει όχι μόνο να βασίζονται σε δίκαια και 
αντικειμενικά κριτήρια αλλά να είναι και προσαρμοσμένα προς την 
ποικιλομορφία των αντιμετωπιζομένων καταστάσεων, με μέλημα τη 
διατήρηση του ανοικτού διαλόγου. Κατά την επιλογή των μέτρων αυτών και 
κατά την υλοποίησή τους, είναι ιδιαίτερα σπουδαίο να αποφεύγεται να 
3 
uφίσταται ο πληθυσμΩς τις συνέπειες ωτό τη συμπεριφορά της κυβέρνησής 
του· 
εξουσιοδοτεί τα μέρη, με βάση τη Σύμβαση της Βιέννης, να θεωρούν ως 
"οοοιώδη παραβίαση" της συμφωνίας κάθε σοβαρή και συνεχιζόμενη 
παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή κάθε σοβαρή διακοπή της 
διαδικασίας εκδημοκρατωμού2 και, κατά συνέπεια, ως λόγο για τον 
τερματωμό της συμφωνίας ή για την αναστολή της εφαρμογής της εν όλω ή 
εν μέρει3
, τηρουμένων των διαδικαστικών όρων που προβλέπονται από το 
άρθρο 65. Πρόκειται ουσιαστικά για την τήρηση της τρίμηνης τουλάχιστον 
προθεσμιας "εκτός ωτό ιδιαίτερα επείγουσα περίπτωση", μεταξύ της 
κοινοποίησης και της καθαυτό αναστολής, καθώς και μιας συμπληρωματικής 
προθεσμι..ας σε περίπτωση αναζήτησης φιλικού διακανονισμού. 
Παράλληλα, κατ' εφαρμογή δηλώσεως του Συμβουλίου "Γενικών Υποθέσεων", από 
το Μάιο 1992, όλες οι σuμφωνί.ες που συνάπτονται με τα κράτη που συμμετέχουν 
στον ΟΑΣΕ, περιλαμβάνουν ένα καινοτόμο κείμενο διατάξεων που συμπληρώνουν 
τn ρήτρα ''ουσιώδες στοιχείο". 
Πρόκειται για τη σνμπληQωματ~ή ρήτQα (βλέπε ΠαQάQτημα 1-2) που επιτρέπει 
αντίδραση άμεσου ωτοτελέσματος με ωτοσύνδεση ωτό τη διαδικασία που 
προβλέπεται ωτό το άρθρο 65 της Συμβάσεως της Βιέννης. Αυτή εμφανίζεται: 
2 
3 είτε υπό τη μορφή μιας ρητής ανασ.ταλτικής ρήτρας που επιτρέπει την 
αναστολή "με άμεσο αποτέλεσμα της εφαρμογής της συμφωνίας εν όλω ή εν 
μέρει σε περιπτώσεις σοβαρών παραβιάσεων των ουσιωδών διατάξεων''· 
αυτή η επωνομαζόμενη "βαλτική" ρήτρα δεν έχει περιληφθεί παρά μόνο στις 
πρώτες συμφωνίες με τα Βαλτικά Κράτη καθώς και με την Αλβανία και τη 
Σλοβενι..α. 
είτε υπό τη μορφή μιας γενικής ρήτρας μη εκτελέσεως (επονομαζόμενη 
"βουλγαρική ρήτρα") με την οποί.α προβλέπονται τα κατάλληλα μέτρα σε 
περίπτωση αθετήσεως των υποχρεώσεων των μερών, σύμφωνα με μία 
διαδικασί.α προηγούμενων διαβουλεύσεων "εκτός ιδιαίτερα επειγουσών 
περιπτώσεων"· αυτή η επονομαζόμενη "βουλγαρική" ρήτρα περιέχεται στις 
συμφωνίες με τη Ρουμανί.α, τη Βουλγαρία, τη Ρωσική Ομοσπονδία, την 
Ουκρανία, το Κιργιζιστάν, τη Μολδαβία, την Τσεχική Δημοκρατία, την 
Σλοβακία, το Καζακστάν, τη Λευκορωσία. 
Σ'ύμβαση της Βι.έννης, άρθρο 60 παράγραφος 3 : "Γι.α τους σκοπούς του άρθρου αυτού, 
ουσι.αστι.κή παeαβί.αση συνθήκης αποτελfί.: 
α) Απόρριψη συνθήκης μη επιτρεπόμενη από την παρούσα Σύμβαση· ή 
β) Παοα.&lίαση διατάξε~ ο"σιαστιχή; yια την χοαyματοποίηση το" αντιχειμέvο" ή το" 
mco310'ό τη; σuνeφcη;." 
Σύμβαση tής Βιέννης, άρθρο 60 παράγραφος 1 : "Ουσιαστική παραβίαση διμερούς 
συνθήκης από ένα μέρος παρέχει. το δικαί.ωμα στο άλλο μέρος να επικαλεσθεί την παραβίαση 
αυτή ως )Jyyo λήξεως της συνθήκης ή αναστολής της εφαρμογής της εν όλω ή εν μέρει." 
4 
Η διαφορά μεταξύ αυτών των δύο διατυπώσεων έγκειται στο σεβασμό της 
ευαισθησίας των μερών. Η πρώτη είναι πιο "αυστηρή" στο μέτρο που δεν 
προβλέπει παρά την ακραία περίπτωση άμεσης αναστολής και δεν προβλέπει καμία 
διαβούλευση. Η δεύτερη, προβλέπει όχι μόνο τη δυνατότητα συνδιαλλαγής εκ των 
υστέρων, καθώς και ένα φάσμα ενδεχόμενων μέτρων, αλλά προσπαθεί επίσης να 
διαφυλάσσει, στο μέτρο του δυνατού, τη λειτουργία της συμφωνίας. Α ναφέρει 
συγκεκριμένα ότι το ενδεχόμενο της άμεσης αναστολής θα λαμβάνεται υπόψη μόνο 
σε ιδιαίτερα επείγουσες περιπτώσεις. 
Τον Ιανουάριο 1993, η Έπιτροπή, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα του ποικίλου 
περιεχομένου των αναφορών στις διάφορες συμφωνίες και αποφασισμένη να 
υιοθετήσει μία προσέγγιση στα θέματα αυτά απαλλαγμένη από διακρίσεις, 
επεξεργάστηκε τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές ( ωτόφαση της 26ης Ιανουαρίου 
1993 (Πρακτικά(93)1137, σημείο XIV) : 
Στα σχέδια οδηγιών διαπραγμάτευσης των συμφωνιών συvδέσεως και των 
συμφωνιών συvεργασtας και οικονομικού περιεχομένου, vα συμπεριλαμβάνονται τα 
ακ6λουθα: 
-μtα ρήτρα που να ορtζει 6τι "οι σχέσεις μεταξύ της Κοιν6τητας και των 
ενδιαφερομένων χωρών 6πως και 6λες οι διατάξεις της εv λ6γω συμφωνtας, 
να βασtζοvται στον σεβασμ6 των δημοκρατικών αρχών και των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου, οι οποtες διαπvέουv ,τις εσωτερικές και διεθνεtς πολιτικές 
τ6σο της Κοιv6τητας 6σο και της εvδιαφερ6μενης χώρας, και οι οποtες 
uιwιtnoίw οvuιώδες uτοιχεiο τqς uvμφωvia(' 
β) uτο προοίμιο 
-γενικής φύσεως αναφορές στο σεβασμ6 τωv δικαιωμάτων του ανθρώπου 
και των δημοκρατικών αξιών 
-αναφορές στα παyκ6σμιας και/ή περιφερειακής ισχύος κεtμεvα που εtναι 
κοινά και για τα δύο μέρη 
Θα μπορεt επtσης να προτεtνεται, σε ειδικές περιπτώσεις, μtα ρητή ανασταλτική 
ρήτρα ή μtα γενική ρήτρα μη εκτελέσεως. 
Τα κυριότερα στοιχεία των κατευθι'Jνσεων αυτών περιελήφθησαν σε επιστολή του κ. 
Van den Broek που εστάλη στο Συμβούλιο, στο Ευρωπα"ίκό Κοινοβούλιο και στα 
κράτη μέλη. 
5 
Οι κατευθύνσεις της Επιτροπής tχουν τηρηθεί. Όμως, ο επιδιωκόμενος στόχος της 
συστηματοποίησης -δεν έχει επιτευχθεί σε όλες τις περιπτώσεις επειδή, όσον αφορά: 
το προοίμιο, η χρήση αναφορών διαφόρου περιεχομένου ανάλογα με τις 
γεωγραφικές .περι.οχές στις οποίες εντάσσονται τα αντισυμβαλλόμενα μέρη, 
στις περιπτώσεις που δεν συνοδεύεται από αναφορές οικουμενικού 
χα.ρφιτήρα, ενδέχεται να είναι ανt.ίθeτη προς την αρχή της παγκοσμιότητας· 
αφετέρου, η αναφορά στην οικονομία της αγοράς, στις συμφωνίες με τις 
χώρες της ζώνης Ο.ΑΣΕ, ανοίγει μία χωρwτη προοπτική, χωρίς άμεση 
σύνδεση με τη σφαίρα των δικαιωμάτων tου ανθρώπου, πράγμα που θα 
μπορούσε να ωtοδειχθεί επιζήμιο για τη συνοχή της ακολουθούμενης 
προσέγγισης· 
την αναφορά στα δικαιώματα του ανθρώπου καιJή στο σεβασμό των 
δημοκρατικών αρχών ως ουσιώδους στοιχείου, αν και συμπεριλαμβάνεται 
συστηματικά σε όλες tις άλλες νέες συμφωνίες γενικού χαρακτήρα5
, αυτή έχει 
τοποθετηθεL σε διαφορετική θέση, ανάλογα με το κατά πόσον οι συμφωνίες 
προβλέπουν ή όχι πολιτικό διάλογο (άρθρο 1, άρθρο 6 ... ) και/ή έχει 
συμπληρωθεί με άλλες αναφορές· 
Ενώ η ρήτρα "Βαλτικής" δεν έχει χρησιμο.ποιηθεi. ξανά από τον Οκτώβρω 1992, η 
διατύπωση που προτι,μ:ήθηκε ήταν αυτή της ρήτρας "Βουλγαρίας" συμπληρωμένη, 
κατά περlπτωση, από ερμηνευτικές δηλώσεις (tιλέχε Παράρτημα ι -3) που 
συνίστανται : 
4 -αφενός, σε κοινές δηλώσεις (ΙΙαQάQτημα ι -4.il) με τις οποίες τα μέρη 
συμφωνούν ότι ως ι&αίτερα επεί.γοuσες περιπτώσεις νοούνται οι 
περιπτώσεις ουσιαστικής παραβίασης της συμφωνίας, δηλαδή η παραβίαση 
ενό~ ουσιώδους στοιχει.ου της συμφωνίας ή η ωtόρριψη της συμφωνίας που 
δεν επιτρέπεται με βάση τους γενικούς κανόνες του. διεθνούς δικαίου· 
-αφετέρου, για ορισμένες συμφωνίες, σε μονομερείς δηλώσεις της 
Κοινότητας (συμφωνία του Ιουλίου 1993 με την Τσεχική Δημοκρατία -
ΠαQάQτημα 1 -3.ί/), που έγιναν στη συνέχεια διμερείς (για πρώτη φορά, 
στη συμφωνία που υπεγράφη με τη Ρωσία τον Ιούνι.ο 1994 .. Παράρτημα 1 -
3.iil)· με τις δηλώσεις αυτές τονίζεται ότι η προσθήκη στο κείμενο της 
Βλέ&ε, στο :κQ«Qτημα 3, χίνωcα με τις 6&άφοQες μοοφές αναφορών στα ανθρώπινα 
δucαιώματα χαι τις δηpοχQCΙτιχές αQΧές χο" χεριλαμράνονται στις συμφωνίες ΕΚ/τρίτων 
χωρών. 
s στην περί.πtωση της Τουρκίας, η απόφαση του Συμβουλίου συνδέσεως της 6ης παρελθόντος 
Μαρτίου εφαρμόζει w πρόσθετο πρωτόκολλο της συμφωνίας συνδέσεως του 1963 -που άρχισε να 
ισχύει τον ΙανουάρLΟ 1973- το οποί.ο προβλέπει την εγκαθίδρυση τελωνειακής ένωσης μεταξύ των 
δύο μερών στη λήξη προθεσμίας 22 ετών. 
6 
συμφωνίας της ρήτρας "ουσιώδες στοιχείο" καθώς και η αναφορά στις 
"ιδιαίτερα επείγουσες περιπτώσεις" απορρέουν από τη δήλωση του 
Συμβουλίου, της ι ι ης Μαtου ι992, όσον αφορά τις σχέσεις της Κοινότητας 
με τους εταί.ρους της στον ΟΑΣΕ· 
-για τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με τη Ρωσία, 
προστιθεται μία κοιΎή δήλωση (ΙΙαQάgtημα 1 -4.iil) σύμφωνα με την 
οποι.α τα μέρη συμφωνούν ότι τα "κατάλληλα μέτρα" που αναφέρονται στη 
ρήτρα μη εκτελέσεως (αθετήσεως) είναι εκείνα τα μέτρα που λαμβάνονται σε 
συμφων(.α με το διεθνές δίκαιο και ότι όταν ένα μέρος λαμβάνει μέτρα σε 
ιδιαίτερα επείγουσες περιπτώσεις, το άλλο μέρος δύναται να επικαλεσθεί την 
προβλεπόμενη διαδικασία για τη ρύθμιση των διαφορών. 
Κατά γενικό κανόνα, η χρησιμοποίηση των δύο διαφορετικών διατυπώσεων 
("Βαλτικής" και "Βουλ γαρ(.ας") ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο μιας και της αυτής 
γεωγραφικής ζώνης θα μπορούσε να ερμηνευθεί ότι συνιστά διακριτική μεταχείριση 
διαφόρων χωρών της ίδιας περιοχής και καθιστά δυσχερή τη θέση της Επιτροπής 
στις διαπραγματεύσεις με τις τρίτες χώρες· αφετέρου, υπάρχει τάση να ανακτηθεί 
το περιθώριο ευελιξίας που χάνεται στο επίπεδο των ρητρών με τη διατύπωση 
ερμηνευτικών δηλώσεων ολοένα διαφορετικού περιεχομένου. 
Πάντως, ο καινοτόμος χαρακτήρας της χρησιμοποίησης ρητρών ειδικού 
περιεχομένου στο καθαυτό κείμενο των συμφωνιών που συνάπτονται με τις τρίτες 
χώρες, τοποθετεί την Ευρωπα"ίκή Κοινότητα στην πρωτοπορία των 
αναλαμβανόμενων από τ:η Διεθνή Κοινότητα πρωτοβουλιών στον τομέα αυτό και 
κάνει ανάγλυφη την παράλληλη σημασία μιας θετικής προσέγγισης. 
Πράγματι, ο απολογισμός της πρωτοβουλίας αυτής είναι θετικός από διάφορες 
απόψεις: 
α) 'Οσον αφορά τη συμπληρωματική ρήτρα, που αρχικά προβλεπόταν για τις 
χώρες ΟΑΣΕ, έχει προοδευτικά ληφθεί υπόψη, μετά από πρωτοβουλία του 
Συμβουλίου, και για άλλες γεωγραφικές ζώνες (αναθεωρημένη σύμβαση 
Λομέ IV, Μαρόκο και Τυνησία, Νότιος Κορέα, Νεπάλ). 
β) η καθιέρωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως ουσιώδους συστατικού 
στοιχείου των σχέσεων με τις τρίτες χώρες επιτρέπει την εμβάθυνση της 
συνεργασ(.ας και την ενίσχυση : 
-του ορατού χαρακτήρα ορισμένων πρωτοβουλιών, που σε μεγάλο μέρος 
ανατιθενται σε ειδικευμένους οργανισμούς και όργανα, όπως οι ενέργειες για 
την ενίσχυση του κράτους δικαίου, για την παγίωση του δικαιοδοτικού 
συστήματος, για τη στήριξη της ελευθερίας έκφρασης, για την άμυνα των 
ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, για τη δραστηριοποίηση της κοινωνίας των 
πολιτών· 
7 
γ) η δυνατόtηtα προσφυγής σε ένα φάσμα "περιοριστικών" μέτρων (jllέπε 
ΠαQάgtημα 2) αρκετά ευρύ ώστε να μπορούν τα μέρη να κλιμακώνουν τις 
αντιδράσεις τους ανάλογα με τη σοβαρότητα των συγκεκριμένων 
περιπτώσεων· μέχρι σήμερα, οι συμφωνίες που περιλαμβάνουν ρήτ.ρα 
"ουσιώδους στοιχείου" -με ή χωρίς συμπληρωματική ρήτρα -δεν έχουν 
οδηγήσει στη λήψη κανενός ανασταλτικού μέτρου. · 
Δ. ΣΥΜΙΙΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε ωrό το Ευρωπα"ίκό Κοινοβούλιο' και το Συμβούλιο 7 
για τις πτυχές εκείνες που αφορούν τα δικαιώματα του ανθρώπου στις συμβατικές 
σχέσεις με τις τρίτες χώρες και ο απολογισμός της κτηθείσας πείρας στα θέματα 
αυτά, υποδεικνύουν την ανάληψη ορwμένων πρωτοβουλιών που να αποβλέπουν στη 
βελτίωση της συνοχής, της διαφάνειας, του ορατού χαρακτήρα της κοινοτικής 
προσέγγι,σης καθώς και καλύτερη συνειδητοποίηση της ευαισθησLας των τρίτων 
χωρών και σfβασμό της αρχής που υπαγορεύει την έλλειψη διακρίσεων. 
Στα πιοκάτω συμπεράσματα περιλαμβάνονται τα βασικά στοιχεLα του κειμένου των 
διατάξεων σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατικών αρχών. 
Προκύπτει έτσι ωτό τα συμπεράσματα αυτά το ακόλουθο πλέγμα διατάξεων: 
Σε όλα τα vta σχέδια οδηγιών για τη διαπραγμάτευση συμφωνιών της Κοινότητας 
μe τις τρίτε) χώρες θα συμπεριλαμβάvοvται: 
α) ιιτο ιrqοοlμ.ιο 
-γενικές αναφορές οτον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου και τωv 
δημοκρατικών αξιι:.W· 
.. αναφορές οτα κείμενα οικουμενικού χαρακτήρα και οτα κεtμεvα 
περιφερειακού χαρακτήρα που είναι κοινά για τα δύο μέρη 
β) uτο καlαvτ6 ιιεlμνο τ"' tΙVμφωνiας 
1. Ί;vf!ε07J εyQς άρθρου Χ σχετικού με τον προαδιορισμ6 των ουσιωδών 
στοιχείων, που θα προσαρμόζεται ανάλογα με τις περιπτώσεις (συμμετοχή 
ή μη οτον ΟΑΣ.ξ αναφορά οτις αρχές της οικονομίας της αγοράς) 
6 
όπως ΠQόσφατα στο ψήφι.σμα της 12ης ΑπριλLου 1995, γι.α την κατάσταση των δικαιωμάτων 
του ανθρώπου σtον κόσμο το 1993/1994 και. την πολιτική της Ένωσης σε θέματα δικαιωμάτων του 
ανθρώπου (Εισηγητής/ κ.. Imbeni): βλέπε παραγράφους 47 και 62 έως 65. 
7 το θέμα αυτό είχε εγγραqεί στην ημερήσια διάταξη δύο συνεδριάσεων της Ομάδας Relex 
(13.3 και. 24.4.95) και αποτελούσε το μοναδικό σημείο της ημερήσι.ας διάταξης της συνεδρίασης του 
COREPER της 27.4.95. 
8 Ανάμεσα οτα ev λ6yω σημεία rov προοιμίαυ, θα μπορούσαν επίσης να συμπεριλαμβάνονται 
οι αρχές του κράτους δικαίου και της χρηστής διακυ{Jέρνησης, καθώς και η παyκ6σμια διάσκεψη της 
Βιέννης yια τα δικαιώματα του ανθρώπου, του Ιουνίου 1993. 
8 
"() σε{kzσμός τοιν δημοκρατικιiιv αρχιiιν και των Οεμελιωδώv δικαιωμάτων 
τοιJ αvθρώποtJ, Ι όποJς αι 'τt'ς διαn 'Πtίινοvται στην Οικουμενική Διακήρυξη τωv 
Λικαιωμάτt1ιν τotJ Λ vOρliAΠot,/1/ l)πιος ορίζονται σrηv Τελική Ιlράξη του 
Jiλσίvκι και οτον Χliρτη ταιν Jlαριait1ΙV για την ΊVέα Ε'υρώπη] διατρέχει τις 
εσαπερικές και διεΟνείς πολιτικές της Κοινότητας και[. .. της χώρας ή της 
ομάδας των εvδιαφειχJμέvαιν χtvρώvf και συνιστά ουσιώδες στοιχείο της 
παρούσας συμφωνίας" 
Το αmό ισχύει όαον αφορli τις αρχές της οικονομίας αγοράς, όπως αυτές 
aπoρρtovv llΠt5 το fγyραφο της :Συνδιάσκεψης της ΔΑΣΕ της Βόννης για την 
οικονομική lJ1JVεργαaίll. . 
2. 'b'ΎΟεστι ιyόc άρΟροtJ οχιτικοιί με την αΟέτηαη υποχρεώσεως (μη εκτέλεση): 
"ι~·ιiν ένα μι:<ιχ>ς Οεα~εί ()τι το άλλο μέρος δεν έχει εκπληρώσει υποχρέωσή 
του, την οποία υπέχει δυvάμι-:ι της παρούσας συμφωνίας, δύναται να λάβει 
κατάλληλα μέτιχL Οφείλει πιχ>ηγουμένtvς, εκτός από ιδιαίτερα επείγουσες 
περιπτιίχ1ι:·ις, να ιJποβάλι-·ι στο συμβούλιο σι)νδεσηςΙουνεργασίας όλα τα 
χρήσιμα πληιχJφοριακά lΠοιχεία που είναι αναγκαία για ενδελεχή εξέταση της 
καταmάαειος εvl)ψει αναζrίτηιπις μιας λ ύαης αποδεκτής από τα μέρη. 
Jiπιλέyοvται κατά πιχ>τειχzιl)τητα ι:·κείνα τα μέτρα που διαταράσσουν το 
λιγότερο τη λειτουργία της παιχ>ύσας ουμφωvίας. Τα μέτρα αυτά 
κοινοποιούνται αμfσαJς lΠΟ σιιμβοι)λιο lmvδεαηςΙσυvεργασίας και, αιτήσει 
του άλλου μέρους. αποτελοιίv το αντικείμενο διαβοιιλεύσεωv στο πλαίσιο 
του αυμβουλίου αιπlηί." 
3. Ί:ΎΟεστι δηλt.iχιεαιν ερμηνι:ΊπικιίJV το" liρOιx>tJ Υ 
α "Για τους ακοποι!ς ερμηνείας και πρακτικής εφαρμογής της παρούσας 
ουμφωνίας, τα μέρη aυμφαJVln!v l)rι με τους όρους "ιδιαίτερα επείγουσες 
περιπτώσεις" του άρΟροιJ Υ της αυμψ.ιJVίας νοούνται οι περιπτώσεις 
ουσιαστικής παραβίαιnις της ουμφαJVίας εκ μέρους εvός τωv μερών. 
Ουαιαmική παραβίαση της σιιμφt.ιJVίας συνίσταται σε : 
ί} απόρριψη της l11Jμφαινίας μη ι:-πιτρεπόμεvη από τους γενικούς κανόνες του 
διεΟvούς δικαίου 
ή 
ίί} παραβίαlΠJ ταJV οιχιιαχ5ιiJV οτοιχείαιν της ουμφt.ιJVίας, που αναφέρονται στο 
άρΟρο Χ" 
β. "1a μέρη lFΙJμφωvο1ίv (jτι τα αναφερόμενα οτο άρΟρο Υ "κατάλληλα μέτρα" 
αποτελοιJν JU:'τρα λαμβανι5μενα lτι)μφοJVα με το διεΟvές δίκαιο. Εφόσον ένα 
9 
Ι Ι διάmξη aιJπj εψιρμ6ζεται οπωοδψrοτε οε ι5λες τις χώρες που συμμετέχουν στον ΟΑΣ.ξ 
ιiπως και οε άλλες χώρες, εψ5ααν το πιχJτείvι·ι η /!πιτιχ»τή και το αποφασίσει το Συμβούλια 
9 

από τα μέρη λάβει μέτρο σε ιδιαίτερα επείγουσα περίπτωση, κατ' εφαρμογή 
του άρθρου Υ, το άλλο μέρος δύναται να επικαλεστεί τη διαδικασία τη 
σχετική με τη ρύθμιστι των διαφορών. , 
Άποψη της Επιτροπής είναι ότι η εφαρμογή αuτού του πλέγματος διατάξεων 
εντάσσεται, στο πλαίσιο του σΕβασμού της αρχής της αναλογικότητας μεταξύ της 
καταγγελλόμενης παραβιάσεως και του μέτρου με το οποίο υλοποιείται η σχετική 
αντίδραση. Η χρήση της έννοιας της "ιδιαίτερα επείγουσας περίπτωσης" ανοίγει 
συγκεκριμένη δυνατότητα χωρίς να δημιουργεί υποχρέωση και, ακριβώς στο 
πλαίσιο αuτό, τα μέρη είναι αρμόδια να κρίνουν ποιά μέτρα θα ληφθούν. 
Θα μπορούσε να αντιμετωπωτεί επίσης το ενδεχόμενο να συμπληρωθούν οι βασικές 
διατάξεις, οι σχετικές με τα "ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατικές αρχές" 
ενόψει ενίσχυσης ή επεξήγησης του περιεχομένου των αναλαμβανομένων στα θέματα 
αυτά δεσμεύσεων, με παράλληλη όμως φροντ~ να ωτοφεύγεται η αλλοίωση του 
κανονωτικού χαρακτήρα του κειμένου. Το κείμενο του άρθρου Χ θα πρέπει να 
τοποθετείται, μεταξύ των πρώτων άρθρων του Τίτλου "Γενικές Αρχές" και η 
διατύπωσή του δεν θα πρέπει ούτε να υπόκειται σε τροποποίηση ούτε να 
συγχωνεύεται σε μία γενικότερη διάταξη· 
*** 
Η παρούσα ανακοίνωση ωτευθύνεται στο Συμβούλιο και το Ευρωπα·ίκό 
Κοινοβούλιο. 
10 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Στερεότυπο κείμενο των ρητρών για τα δικαιώματα του ανθρώπου 
και των σχετικών ερμηvεvτικών δηλώσεων 
1. Ρήτρα "ουσιώδες στοιχεtο" 
Άρθρο Χ : [fενιχές αρχές ή fενικά θέματα Ι· Πολιτικός Διάλογος] 
"ο σεtιασμός των δηιιοχQ«τucών αρχών χαι. τφν δucαιωμάτων τοv ανθQώποv (όπω~ 
αmά 6uιτvχόwονται. στην τεlι.χή qάiη τοv E1oiwι. χαι. το Χάgtη των Παρισίων για 
τη νέα EuQfόxη], (χα~ ιcαι οι αQΙές της οucονομiας της αyο~άς,] [όπως ορίζονται 
ιδίως στα έyyQ«φα της ΔΑΣΕ της Βόννικ,) διωcνέει.(οvν) τι.ς εσωτεQΙΧές χαι διεθνεί~ 
πολιτucές της Κοινότητας χαι ••• (της τρίτης χώQας) •.• χαι αποτελεί(οVν) οvσιώδες; 
στοιχεiο της sαQΟVσας σvμφωνίας" 
2. Συμπληρωματική ρήτρα 
Άρθρο Υ: 
α) ρητή ανασταλτική διάταξη, ή ρήτρα ονομαζόμενη "Βαλτική" 
"Τα ΜέQη kατ11QΟVν το διχαiωμα να αναστείlονν, με άμεσο αποτέλεσμα, την 
εφαρμοyή τ15 σvμφιιwίας εν όλω ή εν μέρει, σε χερίπτωση σοf$αρής παραβίαση~ 
των οvσιmδών διατάξεών της" 
β) γενική ρήτρα αθέτησης υποχρεώσεων (μη εκτέλεσης) ή ρήτρα ονομαζόμενη 
"Βουλ γαρικfι" 
"Εάν ένα μέuος θεωuεί. ότι. το άλλο μέρος δεν έχει. εχπληQώσει υποχρέωσή τοu, την 
οποία vχέχει δvνάμει. της χαuοVσας σvμφωνίας, δVναται. να .λάμει τα χατάλληλα μέτρα. 
Οφείλει. XQOIΠOV~ εχτ~ από ι6ιαiτερα εχεiyοvσες περιπτώσεις, να vποβάλει στο 
σvpμοvλι.ο σVνδεσης όλα τα χλιwοφοοι.αχά στοιχεία xov είναι αναyχαiα yια ενδελεχή 
εiέταση τικ κατάστασης ενόψει αναζήτησης μιας λvσης αποδεκτής αχό τα μέρη. 
Επιλέyονται χατά ΠQΜCQ«Ι.ότητα εχείνα τα μέτQα ποv δι.αταράσσουν το λιγότερο τη 
λειtovqyiα της χαQΟvσας σvμφωνί.α~ Τα μέτρα αmά, χοι.νοποιοuνται αμέσως στο 
συpροt'Jλιο σVνδεση;/σvνεννασίας χαι., αι.τήσει. τοv άλλου μέρους, [αποτε1ούν το 
αντιχείμεvο διαl'οvλεiJσεων στο zλαίσιο τοv σvμllovλίo\J αmoiJ]" 
11 
3. Γενικές ερμηνευτικές δηλώσεις 
i) Μιwομε1,g δrίλιιιurι τq' ΕvΙf0παίΚrί' Κοιιιότqτa, ( οvμφωιιiα με την Τσεχική 
Λημοκ,aτiα, lovλiov 1993) 
"Στο χεiμενο τη; σvμφωνiας; έχει σvμπεριληφθεi αναφορά στο σεβασμό των 
διχαιωμάτων τοu ανθοώsοu ω; οvσιώδοuς στοιχεiοv τη; σuμφωνία; και στις; 
ιδιαίτερα επεί.yοvσες χεριsτώσει;, 1όyω τη; αχο1οuθοvμενη; αχό την Κοινότητα 
πολιτικής στον τομέα των διχαιωμάτων τοv ανθρώsοv, σvμφωνα με τη Δήλωση τοu 
Σvμllovλί.ov τ~ 11η; Mαiov 1992, με την οχοί.α χροpλέχεται η ένθεση της; αναφοράς; 
αvτής στις σvμφωνί.ε; σvνεννασiας ή σwδεσης μεταξv της; Κοινότητας; και των 
εταίQων τ15 στη ΔΑΣΕ" 
ii) Κοινή δήλιοση (σvμφωvί.α με τη Ρωσιχή Ομοοχονδία, Ιοvνίοu 1994) 
"Τα μέρη δηλόwοvν ότι η αναφορά, στο χείμενο της σvμφωνiα;, στο σεβασμό των 
διχαιωμάτων τοv ανθρώχοv ως οuσιώδοuς στοιχεiοu της σuμφωνία; χα ι στις; ιδιαίτερα 
επεiyοvσες sερι.χτώσει;, απορρέει αχό : 
* την χολιτιχή της Κοινότητας σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με τη 
Δήλωση τοv Σvμllovλiou, της 11~ Μα·ίοu 1992, με την οποία προβλέπεται η ένθεση 
τη; αναφορά; αvτής στι; σvμφωνiε; σvνεQΥασία; ή σVνδεση; μεταξv τη; Κοινότητας; 
και των εταίρων της στη ΔΑΣΕ χαθώ; χαι αχό 
* την χολιτιχή της Ρωσίας στα θέματα αvτά, χαι 
* την προσήλωση χαι των δύο μερών στι; σχετικές; vχοχρεώσεις; τοu;, τις; οποίες; 
uχέχοvν ιδίως ~σει της Τελιχής; Πράξης τοv Ελσί.νχι χαι τοv Χάρτη των Παρισίων 
yια μί.α νέα ΕvQώπη" 
4. Ερμηνευτικές δηλώσεις σε γενική ρήτρα για περιπτώσεις αθετήσεων υποχρεώσεων 
i) Στε1εότvπq κοιιιrί δqλιιιurι 
"rια τοvς; σχοχοvς ορθής; εuμηνεiα; χαι πρακτικής; εφαρμοyή; της; χαροvσας; 
σuμφωνiα;, τα μέρη σuμφωvοw ότι με τοuς; όροvς; "ιδιαίτερα επείyοuσες; 
χεuιsτώσεις" xov περιέχονται στο άρθρο Υ της σvμφωνίας;, νοούνται οι 
χεριsτώσει; οvσιαστιχής χαραβίασης της σuμφωνίας εχ μέροu; ενό; των δύο 
μερών. Οvσιαστιχή χαραβίαση της; σuμφωνίας σvνίσταται σε: 
α) αsόρριψη της σvμφωνiας μη -επιτρεπόμενη από τοuς yενικοvς κανόνες τοu 
διεθνοvς διχαiοv 
ή 
β) χαuαβί.αση των οvσιωδών στοιχείων τ~ σuμφωνία;, ποu αναφέρονται στο 
άρθρο Χ." 
ii) Κοινrί δήλωurι (σvμφωνiα με τη Ρωσιχή Ομοσπονδία, Ιοvνίοu 1994) 
"Τα μέQη σuμφωνο'ύν ότι τα αναφερόμενα στο άρθρο Υ "κατάλληλα μέτρα" 
αποτε1ο'ύν μέτοα λαμιJανόμενα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. 
Εφόσον ένα αχό τα μέρη λάρει μέτvο σε "ιδιαίτερα επείyοuσα" περίπτωση, 
χατ'εφαομοyή τοv άρθvοv Υ, το άλλο μέρος δVναται να επικαλεστεί τη 
διαδιχασί.α τη σχετιχή με τη ρ'ύθμιση των διαφορών 
12 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
\ 
Παρατίθεται, προς υπόμνηση, περιληπτικός κατάλογος των &αφόρων μέτρων που μπορούν 
να ληφθούν σε περιπτώσεις σοβαρών παραβώ.σεων των δικαιωμάτων του ανθρώπου και/i} 
σοβαρής διακοπής της διαδικασίας εκδημαιιρατισμού: 
' τροποποίηση του περιεχομένου των προγραμμάτων συνεργασίας ή των 
χρησιμιmοισύμ.ενων οδών (διαύλων) 
μεtωση των προγραμμάτων πολιτιστικής, επιστημονικής και τεχνικής συνεργασίας 
αναβολή της συγκλήσεως συνεδριάσεως μιας μεικτής επιτροπής 
αναστολή των διμερών επαφών ανωτέρου επιπέδου 
αναβολή επ'αόρι.στω των νέων σχεδιων 
άρνηση να δοθεί συνέχεια σε πρωτοβουλίες του εταίρου 
διάφοροι εμ.πορt.)'οί αποκλεισμοί 
αναστολή των πωλήσεων όπλων, διακοπή της στρατιωτικής συνεργασίας 
αναστολή της συνεργασίας 
13 
. ' 
ΑΝΝΕΧΕ .. 3. 
RI!FERENc&S Α~ DRQΠS DE L 'ΗοιιιιΕ Ετ AUX PRJNCUIES DI!JIIOCRA 11QUES 
. DANs L!S AccαRDS CSPA YS τtERS 
da8: 21.4.9! 
• 
' . 
I!- • .; c 'i c 
cu .. _ 
..2 i ε "ε.!! e Φ1 ! CD φ- Φ cσ 
Elat de$ n~tloM "C Ε 5 ~~ cιι σ 
~ cσ --
PaysιRegpn '!! c m Ξ ~. ca /rel JOCL τype rr At:t::tJtrJ ά: .ιf ι92 ~ 
AJιιeriqae Ladae 
Accorάsάσ 23.Q4.93 JOL2S/1993 Caάre άe c:αoperaliOn 
Cmtι.ιιD= cc pays . c, χ 
ιιse:aιbresl 
λ.R.GεΝΠΝε I 02.04.S5 JOL.29δ/19SO caαre άe c:aooeraάcn 0.: χ 
BOUVIε f 03.02.93 JOL31311992 Cαοο8181ίοn χ 
sιιεsn. I 29.08.92 JOL. 18311992 CQooenιάon χ 
CHIU 12.12.90 JOL'7911991 cacu. άe c:αooeraτίon s, χ 
IS"l"HME =ιa-e- 22.02..93 JOL CQoρeratian D,S, χ χ 
I aιnenc:w:ι: 
MEXIQtJE 17.10.91 JOL340/1991 Cαmmetee,c::;:)oρeraάon 
=mmen:iaιe et Ds 
ecanomiαue 
P.ARAGUAY 03.02.1992 Caάre άe c:aoρenιάon a, χ 
JOL31311992 
UR.UCiUAY 04.11.S1 JOL.~1992 C.άra άe cαoρenιaon c, χ 
..ι.~..ι.vt 10.08.80 JOL.1.wt!980 Cαoρ8raDαn ~ 
BA!tfOLADESH 19.01.18 · JOL.3191197β Cooρeιaάon cσmmerc:iale c, 
DmE 20.12..93 Coop8tdcn 
~.a, χ JOL.22311994 .. 
MACAO 31.12.92 JOI-40411992 Commen:aet 
ο. χ cocoetadon 
MONOOUE 18.02.92 JOL. 41/1993 Cαmmen:a..c:copeιuon 
cαrrιmerciaie et Ds χ -. 
ΡΑΚΙSτλ!4 23.07.88 JOL.1081198β Cooι*8don c, 
SIU !..Α..Ν!'_4ι sίgne ιe 1β.Οδ.~ Q:)oρ8raιlan Βο χ 
22.07.75 JOL-24711975 ~ conwιιetτ:i&Ιe . c, . 
Arrίqυ 
~~~ ____ uε_o_u __ s_UD~-I-2_a._1~----Jo_~ ___ 1,_1~---~----~--ρ~_- ________ o_, __ j. __ ~~x __ ._ __ ~--~---~----
·1 ~. -.. ' 
··. 
Elatdea~ 
Pily$/Rιιgiαn llflf. JOCl. 
Μοyιιι Οήeιιt & ~;.μ.-~ 
Cαιιιιίlde 14.06.88 JOL!ι411989 ~ 
caopQdoa pσar Jes 
Βο Ειιιι ιnΩes du 
Cicι«<ι' I 
λJ..Gi1UE ~ 28.04.78 JOL.28311878 Coφiradon ~ 
Ι~Ut"t"T~ 18.01.Π JOL2e811978 c.oaoeraιιon ~ 
JORDAHiε 18 .. 01.'77 JOL.2d811978 Ec:cnomίque et ~ . cαrιιnwτ:iaJ 
UBAN 03,.οδ.Π JOU8711978 ~ βz 
~ 27.04.78 JOL 2&411978 ~ C2 
SYRJε 18.01.'77 JOL.28911978 Cooρ8r8Qon βz 
Ί"UNISIE ρaracne ιe 12.4.9! Assoαation χ χ -25.0..78 JOL28!11978 Cooρetaιion βz 
Eta ts pa ιρaιια OSCE 
ΑL.ΒΑΝΙε 26.10.92 JOL403/1992 C4mmen::a.c=αρeration A1.:.a.:JJ c:ammercia!e et 02 χ χ 
ec:ιnσmίαue 
BELλ.R.US sίgne Ιe 6.03.95 Panenanaτ et 
Α.1..2.~ χ χ χ 
~ooeratfon 
BULGAlUE sιgne ιe 8.03.93 Assoc:ation Α,-. χ χ 
J0~994 ~ 
εsτοΝΙΙΞ 31.12.94 JOL..3731199δ L.ibre ecnange A12a:1 χ χ 
21.12.92 JCL40311992 Comrnen:e.c:aoperaefon 
c:αmmercfafe et ~ χ χ . 
rετΑτs ~'I'!S oaraone ιe 12.4.9δ Anocaaon χ χ 
HONulUε lign8 le 18.12.9:1 Aaocidon 
Αt...σ i 
JOL~711993 
28.08.88 JOL..327/1988. ~caop8tdon 
caιιιmιrcbιle et Α,_... . -ιι _..ι. *7 Α. V'J.ISτ ΑΗ 23.01.94 JOL.319119&4 ΡιnΜaιίaι et At.u χ χ χ 
L .•• n -
ΚΙRΟΗΙSτ~ 01.08.94 JOL.31911994 Paιtenatiιιt • At.u χ χ χ. 
cαoo8ratlon 
LE:rrONIE 31.12.S. JOL 374ΙΊ9&δ LJI:n ie:nange A1..u..4 χ· χ 
Ζ1 .12.92 JOL«1311992 ccrιιmerca. coop8taιicn 
I c::orηmen:iale et At.u χ χ . .. • -
LΠHUAllflε 31.12..96 JOL37!11199δ . Ll:n ectιange At..%.3 χ χ -
21.12.94 JOL.40311992 Cαmmιtce. c:αop8ιaιlcn 
cαrnmeιτ::taJe et At.u ·Χ χ --MOLDAVI! sίgn8 Ιe 28 rιcvemtn Panenaιiat et 
Αt.:ι χ χ 
.. ---·1gg.ι cαcoenιtιan :-Χ 
POLOONE Coιmιerce et I 
...ιιgπe ιe 18.12.91 . .. Α,~ 
JOL3ι&811993 -
19.09.89 JOL.33811988 Coιnιι'ιefcι,σαaρβl:dun 
cαmιnιιιclιie et Α, .... . •• -
RεPtJBUQUE 19.12.94 JOL.380t1994 · Αιισaιιmι Au. χ ' ·χ χ 
Ι ι \ιι&'SI:.\JV! -
.... , . 
.. .. 
I· . . 
Elllt desιMgαc~atlάna ~ ~ lref. JOCL ~d'Act:orά ~-
Σtιιι ..,... ~.--ιs OSCE (sσitιι) 
ROUMAME 
a.ussm 
SLOVAQUIE 
SLOVBME 
tJXIWNε 19.12.94 J0L.3δ711984 AsιcCi81ίcn A...u 
04.03.91 JOL.7911991 CDop818doΩ c:αιιιιnerciaιe 
.• tk:anomique ~.%Jt .. 
Sign8 le 24.08.S4 Patτ8Ω8Iiat • 
Α, 
cooaenιton 
19.12.s- JOL.3!911994 Aasoc:ialion A,.u 
20.07.93 JOL18911993 Cαορ818tίοn Α,.~ 
.agne ιe 14.oe.~ Paltenariat et 
cαooeratfcn 
1 Boflνe, C4ιariιbie. EΞQua18ur, Pwau. VeΩ8ZUtlfa 
: C48t8 RΙca. ει s.ιNaάoc'. G-.na& H,ondura. ΝΙcιιaφιa. Pιnama 
' Arg8ndn& Sι8sι1. Pαguay, Unιguay 
• lncton8si8.Maaaiιiιι. Ptιilρρina. ~. "Π\aa1ande, Snιnei 
s εmηιι Ar8Ωe8 UniL Bahtein. At:abie s.oudιta. Oman. αιcιr. Καweit I t \ι ) 
11 : ,. e· 
• ~~ ~ 
.Ρ : ρ ... 
c5 
χ χ 
χ χ 
χ χ χ 
χ χ χ 
χ χ 
I χ χ 
χ 
• L.8s retattons de c:aooeracton et toutes ΙΗ dlsρasίtlans• ά8 aιs ac:corάs se fondent sur te ~ des ρrincipes 
d8noe:l'dQues eι deι draίts de Mιomme quί insρil8nt Ιes poιιιtqu• im8mes et intιtmadon.._ 
tant d8 la Cαmrnunautt que d8 ·-. 
• La reιat:ιon8 de caoρ8rdon de ΙΝιι'ι8 qua tαutιta Ι8ι dl:ιρσsillans se fonάent sur 18 resρec: d8a 
ρrίιιciρ88 dι6moaalkιl* et d88 droίtι de Πlσmm8 qui Ιιιιρίwιt 188 ρo81Ques ird8nιe8 et 
Ιιιιιιmaιlοnι'" ιι qui c:anadι8nt un .ωιιι.nι 8l88llli8l d8 C8S ιcι:cιιτsa. • 
• sι ..... ρaιτι. c:σιιιίdn • raucnt n'a ρα ,.φιrune .cι. οωοιιaιs que Ιυί imρo88Ιe ρι8Μηt ιcc:ard. ... ρeue ιnιιιn d8a CI8UI88 ~ ιι dσl. 1811 • ca ctιιrpnc:ιι ιιι ι ctιιι. 
• ~ amσιίe a ΓιccσιτS : ;... pardι8 c:aιινί8nn8nt. ιιιχ fln8 d8 Πι ι~ c:σrrιιc::ιι et 
d8 Γ80ΡΙ ι:aιι c n ρrat1que d8 raccσιd. que Ι8ι t8ιιΜι ' caι ριιtΙcυβt 81'1'18Πt Ul'g8lll8' 1'.gυr8nt dana Γartιc:ΙL. 
8igιιill8nt Jιιs cιa d8 νίσι8ιΙαn -ιιιιιιe d8 Γισ::σιd ρar Γιιιιe d8s d8UX ρaιtΙιL Une νtaιιιιιαn 
•J:j ι ιιηιιιι. d8 ra=ιτt cσnιίι88: · 
a) d8n818 rwjet d8 Γacc:ιιd nσn sιιιc:r:ισιΝ I* ιeι NQI88 _..... dU drait lnt8matlon8l 
au 
b). d8na ιa νισι8ιισn deι_ ~ ....ιιιιιι a raccans,..... dιns Γ8lllcla.." 
~ ... :.: ~ ~·~ .. ...... · 
-: .. ~ι:-~· ... /1.6 
: -·· .. - •··· ..... · 
. . :. ;·: ... · 
··. ·.· .. , .. 
ΑναφοQές στα 6ιχαι.ώματα το" ανθQώsο" χαι τις 6ημαιcοατιχές αQΧές 
n" (Π)μφοινιε. ΕΚkοLτων χωιών 
ΕΠΕSΗΓΗΣΗ 
Λ. EvιωmzίW ~'f'I!IEUDeό πJtzltιω 
1/ Είναι σημαντικό να υπάρξει πλήρης εφαeμοyή ό'λmν των παρακάτω διατάξεων και αeχών 
(α) -Διάσκεψη yι.α την Ασφάλει.α και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ) 
(β) -Τελική Πράξη του Ελσίνκι, καταληκτικά έyyeαφα των δι.ασχέψεων Μαδρίτης και Βιέννης 
(γ) -έγγραφο μι το αποLο περατώνεται. η ~ της Κοπtyχάyης 
(δ) -χάρτης των Παρισίων yι.α την Νέα Ευρώπη, ιιδί.ως όσσν αφορά το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και. 
τα δικαιώματα του ανθρώπου (Νοέμβρως 1990) 
(ε) • έγγραφο της Συνδιάσκεψης της Βόννη ς, της ΔΑΙΕ, για την οι.κονομι.κή συνεργασία 
2/ Αναγνωρίζσντας τη σημασία της εyyυήσεως των δικαLωμάτων των εθνικών και εθνοτικών ομόδων και των 
μειονοτήτων .... 
(α) -σύμφωνα με τι.ς αναληφθείσες στο πλαίσιο της ΔΑΣΕ δισμεύσεις 
(β) -και της εyχαθιδρυσης ενός συσtήματος θιμ.tλιούμενου στσν πολυκομματισμό και τις ελεύθερες και, 
δημοκρατικές εκλογές 
3/ Έχοντας συνείδηση της σημασίας που έχει η ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και η στήριξη της 
διαδικασίας των οικονομι.κών μεταeρυθμί,σεων 
4/ Α ν αφορά στην ΕuρωπαΊ.Κή Σύμβαση yι.α την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελι~ών 
ελευθεριών 
Β. Προιnjλωfnι trrlf qχi' ι-οv Χqπι ι-οw HΚιJpiww ΕΒtιιίw ••• 
1/ στις δημοκρατικές αξίες και το σεβασμό των δικαι.ωμ.άτων του ανθρώ1τοu 
2/ και επιθυμώντας να δι.ακηρύξοuν την αμοιβαία θέλησή τους να δι.ατηρήσοuν και να ενισχύσουν τις φιλικές 
σχέσεις τους με σεβασμό των αρχών αυτών 
Γ. Προιnjλωtιq rrι; qχtς ng wόπιι-α' ng EλnJIIqlaς καΙ ng δuιαωιιύνιg ••• 
1/ και δηλώνοντας την κοινή θέλησή τους να συμβάλουν στην εγκαθίδρυση ενός νέου σταδίου οικο\ιομικής 
συνεργασίας και να διευκολύνουν την ανάπτυξη των αντίστοιχων ανθρωπίνων και υλικών πόρων τους με βάση 
τις αρχές αυτές • 
2/ και-δηλώνθvtα-cs την-και-νή θέλησή τοuςvα δτε'V'JWkύνσον την ανάπτυξη των φυdικών και ανθρωπίνων πόρων 
τους μέσα σε πλαίσιο ελευθερίας, ισότητας και δι.και.οσί1νης 
3/ και τσνίζοντας την κοινή προσήλωσή τους στην προώθηση των διεθνών οικσνομικών σχέσεων που βασίζονται 
στην ελευθερία, την ισότητα, τη δικαι.οσί1νη και την πρόοδο 
Δ. itλλες αvαφορές 
1/ σημει.ώνσντας με ικανοποίηση τη μεταμόρφωση της χώρας σε μία δημοκραηκή·και πολυφυλετική κοινωνία 
καθώς και τη σημασία που αποδί.δπαι στα δικαuψατα του ανθρώπου 
2/ αναγνωρίζοντας ότι η χώρα, μετά ης πρόσφατες πολιηκές εξελίξεις, επιθυμεί να σταθεροποιήσει. και να 
παγιώσει τη δημοκρατία και να προωθήσει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο 
3/ τη σημασία που αποδίδουν τα μέρη στον σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, τις δημοκρατικές αρχές 
και. την οικονομική ελευθερία, που θεμελιώνουν τη συμφωνία αυτή 
4/ προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες και στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου 
S/ εκτιμώντας ότι κυρίως ~λούμενος από τη συνεργασία είναι ο άνθρωπος και, ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο 
να προάγεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων αυτών.