Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΚ σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων»

(98/C 129/16)

Στις 7 Οκτωβρίου 1997, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Φεβρουαρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. van Dijk.

Κατά την 352η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1998), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 70 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Συνθήκη θεωρεί τα εθνικά μέτρα στήριξης γενικά ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά. Τα άρθρα 92 και 93 της ΣΕΕ είναι αφιερωμένα σ' αυτό το θέμα. Το άρθρο 94 διευκρινίζει τον τρόπο λήψης των αποφάσεων για τα εφαρμοστέα μέτρα.

1.2. Η Συνθήκη θεωρεί ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι εξής κατηγορίες ενισχύσεων:

α) οι ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα προς μεμονωμένους καταναλωτές, υπό τον όρο ότι χορηγούνται χωρίς διάκριση προελεύσεως των προϊόντων,

β) οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που έχουν προκληθεί από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα,

γ) οι ενισχύσεις προς την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

1.3. Δύνανται επίσης να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά και οι εξής μορφές ενισχύσεων:

α) οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών με ασυνήθιστα χαμηλό βιοτικό επίπεδο ή με σοβαρό ύψος ανεργίας,

β) οι ενισχύσεις για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας ενός κράτους μέλους,

γ) οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν θίγεται εξαιτίας τους το κοινό συμφέρον,

δ) οι ενισχύσεις για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς,

ε) άλλες κατηγορίες ενισχύσεων, οι οποίες καθορίζονται από το Συμβούλιο.

1.4. Το άρθρο 93 διευκρινίζει με ποιον τρόπο ελέγχει η Επιτροπή την τήρηση του άρθρου 92.

1.5. Η Επιτροπή καταρτίζει εκθέσεις για τις ενισχύσεις που χορηγούν τα κράτη μέλη. Στις πρώτες εκθέσεις η Επιτροπή διαπίστωνε μια μείωση των κρατικών ενισχύσεων. Στην Πέμπτη Έκθεση, όμως, αυτό είχε παύσει πλέον να ισχύει. Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί σχετικά, όπως έπραξε ήδη η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την 26η έκθεση επί της πολιτικής του ανταγωνισμού, ότι το υψηλό ποσό κρατικής ενίσχυσης στην βιομηχανία έχει ως εξήγηση τις πρόσθετες ενισχύσεις που χορηγούνται στη βιομηχανία της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Οι ενισχύσεις προς τη βιομηχανία είναι σταθεροποιημένες γύρω στα 43 δισ. Ecu, ήτοι περίπου 1 400 Ecu ανά εργαζόμενο στον εν λόγω τομέα. Αλλά το κυριότερο συμπέρασμα της Επιτροπής ήταν ότι χορηγούνται περισσότερες ενισχύσεις σε ορισμένες περιφέρειες των πιο πλούσιων κρατών μελών της ΕΕ παρά στις χώρες συνοχής. Το γεγονός αυτό ανησύχησε την Επιτροπή πολύ ().

1.6. Η Επιτροπή προβλέπει ενίσχυση της εποπτείας των κρατικών ενισχύσεων κατά τα επόμενα χρόνια. Λόγω της ΟΝΕ, της διεύρυνσης της ΕΕ και της αυξανόμενης ανεργίας, θα χρειασθεί αυστηρότερος έλεγχος. Για να εξασφαλίσει αρκετό χρόνο και δυνατότητα δράσης, η Επιτροπή επιθυμεί να εφαρμόσει αποτελεσματικότερο έλεγχο.

1.7. Για ορισμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων, όπως οριζόντιες ενισχύσεις, περιφερειακές ενισχύσεις, ασφάλιση των εξαγωγικών πιστώσεων και εξαγωγικές πιστώσεις, έχουν θεσπισθεί συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης.

1.7.1. Η Επιτροπή έχει ήδη εκδώσει κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για ορισμένες οριζόντιες ενισχύσεις, όπως οι ενισχύσεις για την έρευνα και ανάπτυξη, τις ΜΜΕ, την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας. Τα κράτη μέλη δύνανται να λαμβάνουν μέτρα με βάση αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές. Κατά την περίοδο 1992-1994 τα κράτη μέλη χορηγήσαν για οριζόντιες ενισχύσεις κατά μέσο όρο 12,5 δισ. Ecu, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 30 % των συνολικών κρατικών ενισχύσεων ().

1.7.2. Η Επιτροπή θεωρεί τον όγκο αυτών των ενισχύσεων περιορισμένο και επιθυμεί να απλοποιήσει τις διαδικασίες εποπτείας, ελευθερώνοντας έτσι περισσότερους πόρους για την εκτίμηση των μεγαλύτερων και πιο νοθευτικών για τον ανταγωνισμό περιπτώσεων. Γι' αυτό προτείνει να χορηγηθούν σε ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων εξαιρέσεις κατά κατηγορία. Οι ενισχύσεις αυτές δεν θα χρειάζεται πλέον να γνωστοποιούνται προηγουμένως στην Επιτροπή.

1.7.3. Τίθενται, ωστόσο, δύο περιορισμοί:

α) η ενίσχυση δεν πρέπει να υπερβαίνει ένα ορισμένο ποσό, διαφορετικά πρέπει και πάλι να γνωστοποιείται εκ των προτέρων στην Επιτροπή,

β) η Επιτροπή θα συνεχίσει να ασκεί έλεγχο και στην εφαρμογή των εξαιρέσεων κατά κατηγορία.

1.7.4. Στη πρόταση αυτή για ένα κανονισμό μόλις αναφέρονται οι παράμετροι. Οι συμβολές και οι στόχοι θα διατυπωθούν με τρόπο συγκεκριμένο σε ιδιαίτερες αποφάσεις.

2. Περιεχόμενο της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή προτίθεται, στο εγγύς μέλλον, να εστιάσει τη δράση της στην αυστηρότερη εξέταση των «σοβαρών» περιπτώσεων κρατικών ενισχύσεων, που ενδέχεται να θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο τον ανταγωνισμό. Για να το επιτύχει, θα προβεί στην απλοποίηση και την αποσαφήνιση των υφιστάμενων διατάξεων.

2.2. Η απόφαση αυτή αποτελεί καινοτομία στον τομέα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, αφού για πρώτη φορά μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Ρώμης το 1958 χορηγούνται «εξαιρέσεις κατά κατηγορίες» σε μια ολόκληρη σειρά οριζόντιων ενισχύσεων, που περιλαμβάνουν τις ενισχύσεις για τις ΜΜΕ, την Ε& Α, την προστασία του περιβάλλοντος, την εκπαίδευση, την απασχόληση και τις εξαγωγικές πιστώσεις. Ουσιαστικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι τα κράτη μέλη δεν χρειάζεται πλέον, καταρχήν, να της γνωστοποιούν τυπικά αυτές τις ενισχύσεις, διότι συνήθως πληρούν τα κριτήρια που έχουν θεσπισθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.3. Η πρώτη πρωτοβουλία για τη θέσπιση εξαιρέσεων κατά κατηγορίες χρονολογείται από το Νοέμβριο του 1996, όταν η Επιτροπή εξέθεσε στο Συμβούλιο Βιομηχανίας τους προσανατολισμούς της για την εφαρμογή του άρθρου 94 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο 94 ορίζει ότι: «Το Συμβούλιο, αποφασίζοντας με ειδική πλειοψηφία μετά από πρόταση της Επιτροπής και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δύναται να εκδίδει κάθε αναγκαίο κανονισμό για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 και ιδίως να καθορίζει τους όρους εφαρμογής του άρθρου 93, παράγραφος 3, και τις κατηγορίες ενισχύσεων που εξαιρούνται από τη διαδικασία αυτή».

2.4. Η θέσπιση εξαιρέσεων κατά κατηγορία θα έχει ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση σαφών, άμεσα εφαρμόσιμων νομοθετικών κειμένων, καθώς και έναν διαφανέστερο και πιο προβλέψιμο έλεγχο των ενισχύσεων. Ως εκ τούτου, θα αυξηθούν οι δυνατότητες συμπληρωματικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων από τις εθνικές αρχές, τα εθνικά δικαστήρια και τους εθνικούς ελεγκτές. Ιδιαίτερα, οι πολίτες θα μπορούν να προσφεύγουν, όπως τώρα, στα εθνικά δικαστήρια όταν υποψιάζονται ότι μια ενίσχυση που χορηγήθηκε χωρίς να γνωστοποιηθεί δεν πληροί τους όρους εξαίρεσης που θεσπίζονται από τους κανονισμούς των εξαιρέσεων κατά κατηγορίες.

2.5. Ο προτεινόμενος κανονισμός προβλέπει τη σύσταση μιας «συμβουλευτικής επιτροπής», με την οποία η Επιτροπή θα διαβουλεύεται πριν από τη δημοσίευση και την έγκριση κάθε σχεδίου κανονισμού. Η Επιτροπή θα ενημερώνει τη συμβουλευτική επιτροπή για τις απόψεις των ενδιαφερομένων κατά τις διαβουλεύσεις που προηγούνται της έκδοσης κανονισμού.

3. Παρατηρήσεις της ΟΚΕ

3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής. Πιστεύει ότι κατ' αυτόν τον τρόπο εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας. Κατά δεύτερον, πιστεύει ότι οι προτάσεις της Επιτροπής συνιστούν απλοποίηση της διαδικασίας. Κατά τρίτο λόγο, φρονεί ότι η εφαρμογή τους θα οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικό και διαφανή έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων από την εκ των προτέρων γνωστοποίηση σε κάθε περίπτωση. Οι πόροι που θα ελευθερωθούν κατ' αυτόν τον τρόπο μπορούν να χρησιμοποιηθούν καλύτερα για τον έλεγχο άλλων μορφών κρατικής ενίσχυσης.

3.1.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η διαφάνεια και ο έλεγχος είναι ζωτικοί παράγοντες για έναν αποτελεσματικότερο έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Τα κριτήρια και τα κατώτατα όρια των ρυθμίσεων για τις εξαιρέσεις κατά κατηγορίες πρέπει να ορισθούν με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σαφήνεια, προκειμένου να περιορισθεί ο κίνδυνος καταχρήσεων. Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί επαρκείς τους μηχανισμούς ελέγχου που εκτίθενται στο άρθρο 4, αρκεί η Επιτροπή να διασφαλίσει την επαρκή διάδοση των πληροφοριών στα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη.

3.2. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη, επίσης, ότι πρόκειται για μια πρόταση αποκλειστικά διαδικαστική. Η Επιτροπή αρκείται να προτείνει μια διαφορετική διαδικασία, χωρίς να διευκρινίζει το ακριβές περιεχόμενο των μέτρων.

3.3. Ως εκπρόσωπος των κοινωνικο-οικονομικών κύκλων της ΕΕ, η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να συμμετέχει και αυτή στις διαβουλεύσεις για την έκθεση αξιολόγησης.

3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να διασφαλισθούν:

- η διάθεση επαρκών πόρων ώστε να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική και δίκαιη εφαρμογή των ρυθμίσεων σε όλα τα κράτη μέλη,

- η διενέργεια μιας ενδιάμεσης αξιολόγησης εντός των τριών πρώτων ετών εφαρμογής του νέου συστήματος,

- η αποτελεσματική διάδοση των πληροφοριών που απορρέουν από τα συστήματα κοινοποίησης των κρατών μελών.

3.5. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η ουσία για την αξιολόγηση των προτάσεων έγκειται στις απαντήσεις στα εξής δύο ερωτήματα:

- εάν θα εξασφαλισθεί η αποτελεσματική, αποδοτική και δίκαιη εφαρμογή των νέων συστημάτων απαλλαγής κατά κατηγορίες και de minimis,

- εάν θα μπορέσει η Επιτροπή με τα νέα συστήματα να επικεντρώσει πιο αποτελεσματικά την πείρα και την αρμοδιότητά της όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στις κυριότερες περιπτώσεις όπου οι κρατικές ενισχύσεις προκαλούν σημαντικές στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά.

3.5.1. Εάν οι απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα είναι αρνητικές, η ΟΚΕ διερωτάται αν θα γίνει δυνατό να διατηρηθούν τα εν λόγω μέτρα.

Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Πέμπτη έκθεση της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις στο βιομηχανικό τομέα και σε ορισμένους άλλους τομείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση [COM(97) 170 τελικό], σ. 40.

() Υπολογισμός του εισηγητή με βάση τα στατιστικά στοιχεία που παρατίθενται στην Πέμπτη έκθεση της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις στο βιομηχανικό τομέα και σε ορισμένους άλλους τομείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σ. 62-73.