ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης

Με 180 εκατ. άτομα να αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα έλλειψης νερού, η περιοχή της Μεσογείου χαρακτηρίζεται γενικώς από υψηλά επίπεδα υδατικού στρες. Αυτός είναι και ο λόγος που καθιστά τόσο σημαντική τη βιώσιμη διαχείριση των συστημάτων ύδρευσης και διατροφής στην περιοχή.

Η κλιματική αλλαγή προκαλεί όλο και περισσότερο σοβαρές ελλείψεις ύδατος στην περιοχή, επιφέροντας σημαντικές επιπτώσεις στη γεωργία. Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων υδάτων χρησιμοποιείται για σκοπούς άρδευσης. Τούτο σημαίνει ότι οι ελλείψεις αυτές οδηγούν σε μειωμένες και ανομοιόμορφες αποδόσεις των καλλιεργειών και αύξηση της πίεσης που ασκείται τόσο επί των φυσικών πόρων, όσο και επί της ικανότητας παροχής καθαρού νερού και οικονομικώς προσιτών τροφίμων στους κατοίκους της περιοχής.

Αυτό με τη σειρά του έχει αρνητικές επιπτώσεις στη διατροφή, στην υγεία, στους βιοτικούς πόρους, στις συνθήκες διαβίωσης και στα επίπεδα ευημερίας. Αυτή η κοινωνική και οικονομική πίεση αποτελεί σημαντική αιτία αστάθειας. Συμβάλλει επίσης στη μετανάστευση, τόσο σε εσωτερικό επίπεδο, με αποτέλεσμα πολλές γεωργικές οικογένειες να αστικοποιούνται, όσο και σε εξωτερικό επίπεδο, καθώς μέρος του πληθυσμού αναγκάζεται να μεταναστεύσει, ιδίως στην Ευρώπη.

Η μη βιώσιμη διαχείριση των συστημάτων ύδρευσης και διατροφής στην περιοχή της Μεσογείου οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται η πολιτική αστάθεια, η κλιματική αλλαγή και η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού. Μία από τις κύριες αιτίες είναι η απουσία δέσμης κοινών καινοτόμων λύσεων, οι οποίες θα είναι προσαρμοσμένες στις υφιστάμενες συνθήκες της περιοχής και θα μπορούν εύκολα να μεταφερθούν εντός αυτής. Τέτοιες λύσεις δεν επίκεινται, διότι το συνολικό επίπεδο επενδύσεων έρευνας και καινοτομίας (Ε&Κ) στη Μεσόγειο δεν είναι ανάλογο του μεγέθους του προβλήματος με το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπη η περιοχή. Επιπλέον, τα επίπεδα επενδύσεων διαφέρουν σημαντικά από τη μια χώρα στην άλλη. Η χρηματοδότηση δεν είναι προσανατολισμένη στην αντιμετώπιση του προβλήματος της έλλειψης νερού και τροφίμων και οι σχετικοί εμπλεκόμενοι φορείς – για παράδειγμα, ο ιδιωτικός τομέας– δεν έχουν πάντοτε αρκετά μεγάλες δυνατότητες Ε&Κ. Επιπλέον, οι προσπάθειες συνεργασίας στον τομέα Ε&Κ μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης και των χωρών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου είναι τόσο κατακερματισμένες (ως επί το πλείστον διέπονται από διμερείς συμφωνίες), που είναι αδύνατον να έχουν σημαντικά αποτελέσματα.

Στο πλαίσιο αυτό, και όσον αφορά τη μετανάστευση, η πρωτοβουλία για το κοινό πρόγραμμα PRIMA (Partnership in Research and Innovation in the Mediterranean Area - Εταιρική σχέση στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας στην περιοχή της Μεσογείου), η οποία υλοποιείται από συμμετέχοντα κράτη από την Ένωση και τη Νότια Μεσόγειο, είναι ιδιαίτερα σημαντική και συναφής με το πρόβλημα. Η πρωτοβουλία αυτή ακολουθεί την προσέγγιση της νέας εταιρικής σχέσης για τη μετανάστευση, με σκοπό την ενισχυμένη οικονομική συνεργασία με τα κράτη μέλη και άλλους εταίρους. Τούτο καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η ερευνητική πολιτική μπορεί να επιτύχει αποτελεσματικό συντονισμό, μέσω της κατάλληλης αξιοποίησης των εθνικών προϋπολογισμών και της συνεργασίας των χωρών της Μεσογείου για την αντιμετώπιση μακροπρόθεσμων κοινών προβλημάτων.

Στρατηγικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη κοινών καινοτόμων λύσεων για τα συστήματα ύδρευσης και διατροφής, τις οποίες έχει κατεπειγόντως ανάγκη η περιοχή της Μεσογείου. Η επίτευξη αυτού του στρατηγικού στόχου θα καταστήσει τα συστήματα ύδρευσης και διατροφής περισσότερο αποτελεσματικά, αποδοτικά ως προς το κόστος και βιώσιμα. Με τον τρόπο αυτό, οι δραστηριότητες Ε&Κ θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίλυση μεγαλύτερων προβλημάτων σε σχέση με τη διατροφή, την υγεία και την κοινωνική ευημερία, και, εντέλει, στην αντιμετώπιση των τάσεων μαζικής μετανάστευσης. Οι πολιτικές Ε&Κ μπορούν επομένως να αξιοποιηθούν στο μέγιστο για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού προβλήματος, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη θέσπιση νέου πλαισίου εταιρικής σχέσης με τρίτες χώρες βάσει του ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης για τη μετανάστευση, [COM (2016) 385].