EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 185/36

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η ρύθμιση της αστάθειας των γεωργικών τιμών»

(2017/C 185/06)

Εισηγητής: ο. κ. Jacques BLANC (FR/PPE), δήμαρχος La Canourgue

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1. διαπιστώνει ότι το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της αστάθειας των γεωργικών τιμών, που υιοθετήθηκε στη διάσκεψη κορυφής της ομάδας των 20 (G20), τον Ιούνιο του 2011, σημείωσε ελάχιστη πρόοδο μέχρι σήμερα· ως εκ τούτου, ζητά την επανάληψη των διαπραγματεύσεων σχετικά με το ζήτημα αυτό, με την ευκαιρία της γερμανικής προεδρίας της G20, το 2017·

2. επισημαίνει ότι, παρά τις μεταρρυθμίσεις της κοινής πολιτικής (ΚΓΠ) κατά τα τελευταία έτη, τα συστήματα διαχείρισης κινδύνων —που επιτρέπουν στους γεωργούς να προστατεύονται από τις αρνητικές επιπτώσεις των μεταβολών των τιμών και αποδόσεων και από ζημίες οφειλόμενες σε υγειονομικά ή περιβαλλοντικά προβλήματα— παραμένουν ο φτωχός συγγενής της ΚΓΠ. Πράγματι, απορροφούν λιγότερο του 2 % των πόρων του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ και λιγότερο του 0,4 % του συνολικού προϋπολογισμού για τον αγροτικό τομέα. Τα κράτη μέλη αποφασίζουν ελεύθερα σε ποιον βαθμό επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τα συγκεκριμένα μέσα του κανονισμού του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)·

3. θεωρεί ότι οι μηχανισμοί διασφάλισης του εισοδήματος των γεωργών πρέπει να ενισχυθούν σημαντικά για να μειωθούν οι αρνητικές επιπτώσεις από τη μεγάλη αστάθεια των τιμών των γεωργικών προϊόντων και των μέσων παραγωγής, προκειμένου να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού κλάδου γεωργικών προϊόντων διατροφής, να διατηρηθεί η γεωργία σε όλα τα εδάφη, να ενθαρρυνθεί ο εκσυγχρονισμός και η καινοτομία, και να διατηρηθεί ζωντανός ο αγροτικός ιστός·

4. εκτιμά ότι ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί υπό τον όρο να εφαρμοστούν από κοινού μέτρα που θα αποβλέπουν: α) στο να ενισχυθεί ο ρόλος των ιδιωτικών φορέων του κλάδου γεωργικών προϊόντων διατροφής στη ρύθμιση των γεωργικών αγορών, προκειμένου να αντισταθμιστεί εν μέρει η απορρύθμιση της ΚΓΠ· β) στο να διευρυνθεί και να απλουστευθεί η πρόσβαση στο φάσμα εργαλείων διαχείρισης κινδύνων που διαθέτουν οι γεωργοί, δεδομένου ότι τα διαθέσιμα στα πλαίσια του ΕΓΤΑΑ εργαλεία δεν μπορούν να ενεργοποιηθούν λόγω της ανεπάρκειας των μέσων του δεύτερου πυλώνα, θα έπρεπε δε αυτά να αυξηθούν χωρίς να υπονομευθούν οι πόροι που διατίθενται για τον πρώτο πυλώνα· και γ) στο να ενθαρρυνθεί, στο πλαίσιο της προσεχούς μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, καθώς και σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, η αύξηση της προστιθέμενης αξίας των ευρωπαϊκών εκμεταλλεύσεων, προκειμένου αυτές να καταστούν λιγότερο ευάλωτες στις διακυμάνσεις των γεωργικών τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο·

5. υπενθυμίζει ότι οι συμβάσεις διασφαλίζουν τη διάθεση της παραγωγής των αγροτών και τον εφοδιασμό των μεταποιητών, σε τιμές γνωστές εκ των προτέρων. Έτσι, συμβάλλουν στην εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης και επιτρέπουν τον καλύτερο έλεγχο της ποιότητας του προϊόντος, γεγονός που μπορεί να αποφέρει υψηλότερες τιμές για τους παραγωγούς και πιο δίκαια κατανομή σε όλο το μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού·

6. προτείνει, στα κράτη μέλη στα οποία δεν υφίστανται εδραιωμένες μορφές κάθετης συνεργασίας, να ενισχυθεί η καθιέρωση συμβάσεων σε όλο το μήκος της αλυσίδας τροφίμων (και όχι μόνο μεταξύ γεωργών και μεταποιητών γεωργικών προϊόντων), να δοθεί στα κράτη η δυνατότητα να την καταστήσουν υποχρεωτική, και να προωθηθεί η υπογραφή πολυμερών συμβάσεων, που θα συνδέουν, για παράδειγμα, μια οργάνωση παραγωγών, έναν μεταποιητή και έναν διανομέα·

7. προτείνει —για μια πιο ευέλικτη και ομοιογενή ερμηνεία των κανόνων του ανταγωνισμού στους κόλπους της Ένωσης— να δοθούν μεγαλύτερες εξουσίες όσον αφορά την πρόληψη κρίσεων στις αγροτικές επιχειρήσεις, στις οργανώσεις παραγωγών και στις επίσημες διεπαγγελματικές οργανώσεις, καθώς και στους διαχειριστές αγοράς και τα κέντρα επεξεργασίας τροφίμων που αναγνωρίζονται ως τα αρμόδια όργανα για την προάσπιση του δημόσιου συμφέροντος. Για τον σκοπό αυτό, οι διεπαγγελματικές οργανώσεις, που συγκεντρώνουν τους διάφορους κρίκους της αλυσίδας κάθε κλάδου, και οι εν λόγω διαχειριστές αγοράς και κέντρα τροφίμων, πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν στις επιχειρήσεις προγνωστικά σχετικά με τις αγορές, ώστε να τους βοηθούν να λαμβάνουν τις κατάλληλες αποφάσεις, χωρίς ωστόσο να καθορίζουν τιμές αναφοράς. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη και θα μπορούσε, επομένως, να ληφθεί υπόψη στα πλαίσια της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών·

8. προτείνει —σε περίπτωση ανισορροπίας της αγοράς ή πραγματικού κινδύνου για ανισορροπία της αγοράς, που υπολογίζεται με βάση ορισμένους δείκτες— οι γεωργικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων παραγωγών και των ενώσεών τους, να μπορούν να κάνουν χρήση των μέσων δράσης που διαθέτουν και να μειώνουν την παραγωγή τους κατά τρόπο συντονισμένο, προτού καν δοθεί η άδεια από την Επιτροπή κατ’ εφαρμογή του άρθρου 222 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1308/2013 για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των αγορών (ΚΟΑ). Η ΚΟΑ θα πρέπει συνεπώς να επιτρέψει ρητώς στις αγροτικές επιχειρήσεις —μη εξαιρουμένων των οργανώσεων παραγωγών και των ενώσεών τους— να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα με στόχο την εξισορρόπηση της αγοράς, προκειμένου να αποφεύγεται η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, κατόπιν σχετικής κοινοποίησης προς τις αρμόδιες αρχές·

9. επισημαίνει ότι η ρύθμιση της αστάθειας των γεωργικών τιμών και η καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων είναι στενά συνδεδεμένες, καθώς οι διακυμάνσεις των αγορών οξύνουν τους συσχετισμούς δυνάμεων ως προς την κατανομή της προστιθέμενης αξίας εντός των κλάδων, ενώ οι συμβιβασμοί που προκύπτουν, τις περισσότερες φορές αποβαίνουν εις βάρος των παραγωγών, των οποίων η διαπραγματευτική ισχύς περιορίζεται εξαιτίας ιδίως της αυξανόμενης συγκέντρωσης των βιομηχανιών γεωργικών ειδών διατροφής και κυρίως της μεγάλης διανομής, καθώς και λόγω της πολυδιάσπασης των παραγωγών και της ανεπαρκούς οργάνωσής τους·

10. συνιστά τη θέσπιση ειδικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, όπως προτείνει το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Ιουνίου 2016 [2015/2065 (INI)], με την αιτιολογία ότι: οι συμβάσεις εξασφαλίζουν εν μέρει έναν επιμερισμό του κινδύνου, αλλά δεν διορθώνουν επί της ουσίας την ανισότητα μεταξύ των μερών· οι αντιμονοπωλιακές διατάξεις δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και των ανισορροπιών στους συσχετισμούς δυνάμεων που χαρακτηρίζουν τους κλάδους γεωργικών προϊόντων διατροφής· οι μηχανισμοί αυτορρύθμισης των φορέων των κλάδων δεν είναι αποτελεσματικοί, κυρίως επειδή οι γεωργοί και οι μεταποιητές συχνά διστάζουν να προβούν σε καταγγελία, από φόβο μήπως αποκλειστούν από την αγορά· επιβάλλεται ένας νόμος πλαίσιο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να εναρμονιστούν οι όροι ανταγωνισμού και να εξασφαλιστεί ότι οι Ευρωπαίοι αγρότες και καταναλωτές θα επωφελούνται από ισότιμους όρους αγοράς και πώλησης·

11. συνιστά να επεκταθεί το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης συμβάσεων στο σύνολο της γεωργικής παραγωγής, προκειμένου να ενισχυθεί η διαπραγματευτική ισχύς των γεωργών εντός της αλυσίδας του εκάστοτε κλάδου·

12. αναγνωρίζει ότι η ομαδοποίηση της προσφοράς θα μπορούσε να βοηθήσει τους μικροπαραγωγούς να μην υφίστανται τη σημαντικότατη διαπραγματευτική ισχύ ιδίως των μεγάλων επιχειρήσεων βιομηχανίας, και να εξασφαλίσει παράλληλα στους καταναλωτές τη μέγιστη διαφάνεια ως προς τις τιμές και την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων·

13. σημειώνει ότι η ενίσχυση του ρόλου των μη κρατικών φορέων στη ρύθμιση των γεωργικών αγορών απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια των αγορών·

14. προτείνει, για τον σκοπό αυτό, τη δημιουργία ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου των αγορών γεωργικών προϊόντων, τροφοδοτούμενου από ένα δίκτυο εθνικών παρατηρητηρίων ανά παραγωγικό τομέα, που θα μπορούσε να ωφεληθεί από την εμπειρία του παρατηρητηρίου της αγοράς γάλακτος και του πίνακα επιδόσεων των καταναλωτικών αγορών, τον οποίο δημοσιεύει σε τακτά χρονικά διαστήματα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το νέο αυτό παρατηρητήριο θα παρέχει εγκαίρως και σαφώς τα απαραίτητα στοιχεία για τη γνώση των αγορών, και σε συγκυριακό επίπεδο (ώστε να προλαμβάνεται η εκδήλωση κρίσεων) και σε διαρθρωτικό (πράγμα που θα επέτρεπε να μελετηθεί η εξέλιξη των τιμών και των περιθωρίων κέρδους των διαφόρων παραγόντων εντός των επιμέρους κλάδων)·

15. τονίζει ότι η εφαρμογή της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (MiFID 2), που προβλέπεται για το 2018, πρέπει να συμβάλει στη μεγαλύτερη γνώση και την τακτική παρακολούθηση των θέσεων που κατέχουν οι διάφορες κατηγορίες επιχειρηματιών στις χρηματοπιστωτικές αγορές γεωργικών προϊόντων, ώστε να μειωθούν οι κίνδυνοι υπέρμετρης κερδοσκοπίας και να διευκολυνθεί η αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου τιμών από τους εμπορικούς παράγοντες των επιμέρους κλάδων·

16. διαπιστώνει ότι η εφαρμογή και η ενίσχυση των υφιστάμενων εργαλείων διαχείρισης των κινδύνων και των κρίσεων, στο πλαίσιο της ΚΓΠ, προσκρούει σε πολλά εμπόδια, περιλαμβανομένου του ανταγωνισμού μεταξύ των πόρων του δεύτερου πυλώνα, στον οποίο υπάγεται το μεγαλύτερο μέρος αυτών των εργαλείων, του ανεπαρκούς αποθεματικού κρίσης —το οποίο, καθότι απαραίτητο, δεν πρέπει να προέρχεται από τις ετήσιες περικοπές των άμεσων πληρωμών—, της έλλειψης στοιχείων και προγνωστικών για τα οικονομικά αποτελέσματα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων κ.λπ., και επιβεβαιώνει την ανάγκη μείωσης των εμποδίων αυτών για την υλοποίηση μιας φιλόδοξης και αποτελεσματικής στρατηγικής για τη διαχείριση των γεωργικών κινδύνων·

17. θεωρεί ότι η προσεχής μεταρρύθμιση της ΚΓΠ θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να καταρτίσουν και να θέσουν σε εφαρμογή ένα ευρύ φάσμα εργαλείων διαχείρισης κινδύνων, συμπληρωματικών και σε κόστος προσιτό για τους γεωργούς, ακολουθώντας μια τμηματική προσέγγιση των κινδύνων, που θα κατηγοριοποιούνται ανάλογα με την έντασή τους (1): α) «κανονικοί» κίνδυνοι, που μπορούν να απορροφηθούν κατά κύριο λόγο από τους γεωργούς, χάρη στη δημιουργία προληπτικής αποταμίευσης, και από φορολογικά μέτρα· β) «μέσοι» κίνδυνοι, που μπορούν να μεταβιβαστούν από τους γεωργούς στις χρηματοπιστωτικές αγορές (συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, δικαιώματα προαίρεσης, συμβάσεις εξωχρηματιστηριακών παραγώγων), σε ασφαλιστές (για τη διαχείριση κινδύνου απόδοσης, κύκλου εργασιών και ακαθάριστου περιθωρίου κέρδους) και σε ταμεία αλληλοβοήθειας (για τη διαχείριση υγειονομικών και περιβαλλοντικών κινδύνων και τη σταθεροποίηση του εισοδήματος από τις εκμεταλλεύσεις)· και γ) κίνδυνοι-«καταστροφή», που αναλαμβάνονται κυρίως από τις δημόσιες αρχές, με δίχτυα ασφαλείας για τις τιμές και με έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση κρίσεων. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε να διασφαλιστεί ότι τυχόν αύξηση των κατηγοριών κινδύνων δεν θα επιφέρει ταυτόχρονα και αύξηση των διοικητικών δαπανών·

18. τονίζει ότι η ανάπτυξη των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων πρέπει να γίνεται χωρίς να επηρεάζεται σημαντικά η σταθερότητα του προϋπολογισμού της ΚΓΠ, που σήμερα διασφαλίζεται χάρη στις αποσυνδεδεμένες από την παραγωγή και από τις τιμές ενισχύσεις. Ένας προϋπολογισμός, που οι δαπάνες του θα ακολουθούσαν εκ του σύνεγγυς τις διακυμάνσεις των γεωργικών τιμών και θα μειώνονταν συγκυριακά λόγω διατήρησης των αγορών σε καλά επίπεδα, θα κινδύνευε στην πραγματικότητα να υποστεί μη αμελητέα μείωση κατά τις συζητήσεις για τις πολυετείς δημοσιονομικές προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό θα οδηγούσε σε μείωση της προστασίας που παρέχει η ΚΓΠ, η οποία θα ήταν επιζήμια για τους γεωργούς σε περίπτωση αντιστροφής των τάσεων της αγοράς·

19. προτείνει, για τη δημιουργία προληπτικής αποταμίευσης που να προφυλάσσει από τους κλυδωνισμούς των αγορών, να μπορούν οι γεωργοί, μεταξύ άλλων, να αποταμιεύουν, σε ειδικό λογαριασμό, ένα μέρος των βασικών πληρωμών του πρώτου πυλώνα. Η παρακράτηση του εν λόγω μέρους των βασικών πληρωμών θα είναι υποχρεωτική όταν ορισμένοι δείκτες της αγοράς, όπως οι τιμές των γεωργικών προϊόντων ή ο λόγος των τιμών των γεωργικών προϊόντων προς τις τιμές των συντελεστών παραγωγής, ακολουθούν ανοδική πορεία. Τα ποσά που εγγράφονται στο αποθεματικό κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να αποδεσμεύονται και να χρησιμοποιούνται από τους γεωργούς όταν οι δείκτες της αγοράς θα είναι σε ύφεση. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να αποφευχθεί στο πλαίσιο αυτό η δημιουργία πρόσθετων διοικητικών δαπανών·

20. αναγνωρίζει ότι, εκτός από τη βελτίωση της δυνατότητας αυτασφάλισης των γεωργών, ο μηχανισμός αυτός διαθέτει πολλά πλεονεκτήματα: θα αντικαθιστά εν μέρει το αποθεματικό κρίσεων που ισχύει σήμερα, η δυσλειτουργία του οποίου είναι καταφανής· το κόστος διαχείρισής του είναι μικρό· δεν θα επηρεάσει τη σταθερότητα του προϋπολογισμού της ΚΓΠ· τέλος, θα καταστήσει τις αποσυνδεδεμένες ενισχύσεις πιο εύλογες για την κοινή γνώμη σε περιόδους υψηλών γεωργικών τιμών·

21. σημειώνει ότι θα μπορούσαν να προβλεφθούν και άλλοι μηχανισμοί προκειμένου να ενθαρρυνθεί η σύσταση προληπτικής αποταμίευσης, κατά το πρότυπο, για παράδειγμα, του συστήματος που ισχύει στον Καναδά, το οποίο επιτρέπει στους γεωργούς, εφόσον κάνουν κατάθεση σε έναν λογαριασμό ταμιευτηρίου, να λαμβάνουν ισοδύναμη χρηματοδότηση από τις δημόσιες αρχές·

22. τονίζει τη σημασία τού να ευνοηθεί η δημιουργία και η υιοθέτηση νέων ασφαλιστικών προϊόντων, πιο διαφοροποιημένων και ενδεχομένως λιγότερο δαπανηρών, για την αντιμετώπιση των οικονομικών κινδύνων που διατρέχουν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις, με βάση ιδίως τα ασφαλιστικά προγράμματα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ). Τα νέα αυτά προϊόντα θα μπορούσαν να είναι για παράδειγμα: α) μία ασφάλεια του κύκλου εργασιών, που να διασφαλίζει τα προβλεπόμενα κατά τη σπορά έσοδα από τις καλλιέργειες, βάσει της μέσης απόδοσης της εκμετάλλευσης και των παρατηρούμενων τιμών στις προθεσμιακές αγορές, αλλά όπου μόνο η συνιστώσα της απόδοσης θα μπορεί να επιδοτείται, ώστε να τηρούνται οι κανόνες του «πράσινου κουτιού» του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ)· β) οι ασφαλίσεις βάσει δείκτη, που στηρίζονται στην απόδοση, τον κύκλο εργασιών ή το ακαθάριστο περιθώριο κέρδους που επιτυγχάνεται κατά μέσο όρο στην περιοχή όπου βρίσκεται η εκμετάλλευση (αλλά όπου μόνο η συνιστώσα της απόδοσης θα επιδοτείται), με επίγνωση του ότι οι ασφαλίσεις αυτές έχουν κόστος διαχείρισης σαφώς μικρότερο από τις ασφάλειες που βασίζονται στην ατομική απόδοση του γεωργού· γ) μία ασφάλεια των συνολικών εσόδων από την εκμετάλλευση, που θα μπορούσε να διατίθεται στις διαφοροποιημένες μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, που εφαρμόζουν την πολυκαλλιέργεια-κτηνοτροφία ή παράγουν οπωροκηπευτικά ή ειδικές καλλιέργειες οι οποίες απολαύουν ελάχιστης ή καθόλου στήριξης και για τις οποίες δεν υπάρχει ασφάλιση συγκομιδής· δ) ειδικές ασφάλειες για τους βιοκαλλιεργητές, που θα λαμβάνουν υπόψη τις γενικά χαμηλότερες αποδόσεις, το υψηλότερο κόστος παραγωγής και τις γενικά υψηλότερες τιμές αγοράς αυτών των προϊόντων. Τα μέτρα αυτά πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης, κυρίως προκειμένου να αξιολογηθεί το δυνητικό κόστος τους όσον αφορά την κρατική αντασφάλιση·

23. καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί στενά με τις εθνικές, τις περιφερειακές και τις τοπικές αρχές και με τις γεωργικές οργανώσεις, για τη βελτίωση της γνώσης και της κατανόησης των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων, τα οποία διατίθενται στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ· καλεί επίσης την Επιτροπή να αυξήσει τη χρηματοδότηση των εργαλείων αυτών, ώστε να υπερβαίνει το σημερινό 2 % των πόρων του δεύτερου πυλώνα·

24. συνιστά την ανάπτυξη ταμείων αλληλοβοήθειας εμπνευσμένων από το εργαλείο σταθεροποίησης εισοδήματος που θεσπίστηκε με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ του 2013 —αλλά που μόνο δύο κράτη μέλη (Ουγγαρία και Ιταλία) και μια περιφέρεια (η Καστίλλη και Λεόν, στην Ισπανία) έχουν ενσωματώσει στο σχέδιο αγροτικής ανάπτυξής τους 2014-2020—, με μέριμνα για μια δίκαια ισορροπία κατά την ανακατανομή μεταξύ περιφερειών και κλάδων δραστηριότητας. Τα ταμεία αυτά θα παρέχουν προστασία από τις σημαντικές μειώσεις (πάνω από 30 %) του ακαθάριστου περιθωρίου κέρδους της εκμετάλλευσης, οι οποίες θα μετρώνται σε σχέση με τα προηγούμενα τρία ή πέντε έτη. Ζημίες αυτού του μεγέθους δεν είναι εύκολο να καλυφθούν μόνο από την προληπτική αποταμίευση των γεωργών. Επιπλέον, δεν είναι δυνατόν να τις διαχειριστεί μια ασφάλιση κύκλου εργασιών, όπως αυτή που ισχύει στις ΗΠΑ, που παρέχει εγγύηση κατά της μείωσης των προβλεπόμενων εσόδων μεταξύ σποράς και συγκομιδής, και δεν παρέχει, αφ’ εαυτής, προστασία από τις χαμηλές τιμές·

25. υποστηρίζει ότι τα ταμεία σταθεροποίησης εισοδήματος πρέπει να εφαρμόζονται σε τομεακό επίπεδο, προκειμένου να στηριχθεί η ολοκλήρωση της εφοδιαστικής αλυσίδας, και σε εθνική κλίμακα, και διακρατική ακόμη, προκειμένου να διευρυνθεί ο επιμερισμός των κινδύνων και να μειωθούν οι δαπάνες. Επομένως, θα υφίσταται, σε κάθε κράτος μέλος, ένα ταμείο αροτραίων καλλιεργειών, ένα ταμείο γάλακτος, ένα ταμείο οπωροκηπευτικών κ.λπ.·

26. συνιστά στα κράτη μέλη να προβούν σε πειραματικές δοκιμές των ταμείων σταθεροποίησης εισοδήματος, πριν από τη θέσπισή τους σε μεγάλη κλίμακα, λόγω των πρακτικών δυσκολιών υλοποίησης και λειτουργίας που συνδέονται με τα συστήματα αυτά (συλλογή λογιστικών δεδομένων εκμεταλλεύσεων, ανάγκες αντασφάλισης κ.λπ.)·

27. υπογραμμίζει ότι τα τρία είδη των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων που περιγράφονται ανωτέρω —προληπτική αποταμίευση, ασφάλειες, ταμεία σταθεροποίησης εισοδήματος— αλληλοσυμπληρώνονται και πρέπει, ει δυνατόν, να εφαρμόζονται από κοινού, ώστε να δημιουργηθεί ένα ισχυρό και συνεκτικό δίχτυ προστασίας από την αστάθεια των τιμών και να μειωθεί η συχνότητα και η ένταση των κρίσεων που αντιμετωπίζουν οι γεωργοί·

28. θεωρεί ότι, για να μπορούν οι παραγωγοί να αντιμετωπίζουν, υπό παρόμοιες συνθήκες, την αστάθεια των τιμών, τα ποσοστά των άμεσων ενισχύσεων θα πρέπει να είναι εναρμονισμένα μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

29. είναι πεπεισμένη ότι οι άμεσες ενισχύσεις θα πρέπει να παραμείνουν μέσο της ΚΓΠ και μετά το 2020, προκειμένου να συμβάλλουν στην υποστήριξη και τη σταθεροποίηση των γεωργικών εισοδημάτων και να αντισταθμίζουν τις δαπάνες που προκύπτουν από τη συμμόρφωση με τα υψηλά πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης·

30. προτείνει, σε περίπτωση που αποφασισθεί, κατά την επόμενη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, η μείωση των άμεσων ενισχύσεων του πρώτου πυλώνα και η διάθεση των ποσών που θα ελευθερωθούν με τον τρόπο αυτόν στη διαχείριση των κινδύνων, οι γεωργοί να μπορούν να λαμβάνουν «κουπόνια», αξίας ίσης προς ορισμένο ποσοστό των βασικών τους ενισχύσεων. Οι γεωργοί θα χρησιμοποιούν τα κουπόνια αυτά σε προαιρετική βάση για να συμμετέχουν στο σύστημα της επιλογής τους: προληπτική αποταμίευση, ασφαλίσεις, ταμεία αλληλοβοήθειας. Το σύστημα αυτό θα επιτρέψει την αύξηση της χρηματοδότησης των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων, χωρίς να επηρεάζεται η σταθερότητα του προϋπολογισμού του πρώτου πυλώνα της ΚΓΠ (2)·

31. ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να πραγματοποιήσει διεξοδική μελέτη σχετικά με τις υφιστάμενες διαφορετικές επιλογές για τη διεύρυνση του φάσματος των εργαλείων διαχείρισης κινδύνων, συμπεριλαμβάνοντας κυρίως την προληπτική αποταμίευση, τις ασφαλίσεις και τα ταμεία αλληλοβοήθειας με στόχο τη σταθεροποίηση των εισοδημάτων. Η μελέτη αυτή θα πρέπει να διευκρινίζει τις συνέπειες, τα πλεονεκτήματα και τα όρια καθενός από αυτά τα εργαλεία, σε συνάρτηση με διάφορα κριτήρια. Θα πρέπει επίσης να εξετάζει διάφορα σενάρια χρηματοδότησης μιας στρατηγικής για την ανάπτυξη της διαχείρισης κινδύνων, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος κουπονιών που προτείνεται στο σημείο 30·

32. θεωρεί ότι οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να ευνοούν την αύξηση της προστιθέμενης αξίας των ευρωπαϊκών γεωργικών εκμεταλλεύσεων, παράλληλα με τη βελτίωση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας των γεωργικών πρακτικών, ώστε να καταστούν λιγότερο ευάλωτες στις διακυμάνσεις των παγκόσμιων τιμών και να ενταχθεί η γεωργία στον οικολογικό μετασχηματισμό που απαιτείται για την άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής, την προσαρμογή στις επιπτώσεις της και τη μείωση της πίεσης στα οικοσυστήματα·

33. υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, την ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στον γεωργικό τομέα των εξόχως απόκεντρων περιφερειών, που απαιτούν τα δικά τους μέτρα, προσαρμοσμένα και αποκλειστικά, τα οποία να ανταποκρίνονται στα μοναδικά και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, που αναγνωρίζονται από τη ΣΛΕΕ·

34. αναγνωρίζει ότι η ευρωπαϊκή γεωργία είναι ποικιλόμορφη: οι περισσότερες εκμεταλλεύσεις εμπορεύονται την παραγωγή τους στην κοινοτική αγορά, ενώ άλλες εξάγουν, άμεσα ή έμμεσα, μέρος της παραγωγής τους σε τρίτες χώρες·

35. θεωρεί ότι είναι σημαντικό να διατηρηθεί η ποικιλομορφία αυτή, έχοντας επίγνωση του γεγονότος ότι η διάθεση μέρους της γεωργικής παραγωγής σε τρίτες χώρες συμβάλλει στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης στην κοινοτική αγορά και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας γεωργικών προϊόντων διατροφής παγκοσμίως, πρέπει να είναι σε θέση να επωφεληθεί από την αύξηση, ποσοτική και ποιοτική, της ζήτησης τροφίμων παγκοσμίως·

36. εκτιμά ότι υπάρχουν δύο κύριες κατευθύνσεις προκειμένου να αυξηθεί η προστιθέμενη αξία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων: α) η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας, που δείχνει ανησυχητικά σημάδια κάμψης σε ορισμένους κλάδους, με βιώσιμη εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής, με μεγαλύτερη παραγωγή και λιγότερα βελτιωτικά ή με τη μείωση της αγοράς βελτιωτικών ώστε να αυξηθεί η αυτονομία των εκμεταλλεύσεων, γεγονός που προϋποθέτει την υιοθέτηση καινοτόμων και ανθεκτικότερων συστημάτων παραγωγής, με βάση τη γεωργία ακριβείας, την απλοποίηση της καλλιέργειας του εδάφους, την αμειψισπορά και τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών, την καλύτερη αξιοποίηση των συστημάτων καλλιέργειας λειμώνων ή άλλων πρακτικών· ή β) η τόνωση της ανάπτυξης τοπικών συστημάτων παραγωγής τροφίμων, ώστε να καλυφθεί η αυξανόμενη ζήτηση των Ευρωπαίων καταναλωτών και να καταστεί δυνατή η ανεξαρτητοποίηση, εν μέρει, από την αστάθεια των παγκόσμιων αγορών πρώτων υλών γεωργίας, με την ανάπτυξη πλησιέστερων κυκλωμάτων διανομής (σχολικές καντίνες, εστίαση, άμεση πώληση), εξειδικευμένων αγορών και αλυσίδων ποιότητας, με προτεραιότητα στους τρόπους παραγωγής που σέβονται περισσότερο το περιβάλλον (βιολογική γεωργία και εναλλακτικές προσεγγίσεις)·

37. συνιστά η ΚΓΠ και οι εθνικές πολιτικές να ενθαρρύνουν τους γεωργούς να διερευνήσουν τις δύο αυτές κατευθύνσεις, με τη συνδρομή των περιφερειών και των τοπικών αρχών.

Βρυξέλλες, 7 Δεκεμβρίου 2016. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών Markku MARKKULA

(1) Σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση των J. Cordier και J.-C. Debar στο Gestion des risques agricoles: la voie nord-américaine. Quels enseignements pour l’Union européenne?, Cahiers no 12, Club Déméter, 2004. Άλλες εργασίες προτείνουν παρεμφερή κατηγοριοποίηση, όπως και μια πρόσφατη έκθεση που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (βλέπε υποσημείωση 2).

(2) Πρόταση που περιέχεται στην έκθεση της Isabel Bardaji et al., Research for Agri Committee — State of play of risk management tools implemented by Member States during the period 2014-2020: national and European frameworks, Directorate General for Internal Policies, European Parliament, 2016, και που προτείνουμε να επεκταθεί στη συγκρότηση προληπτικής αποταμίευσης.