Αριθ. C 95/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11.4.88 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την πλήρη εφαρμογή της αρχής της ίσης 
μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα εκ του νόμου και στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής 
ασφάλισης(') 
(88/C 95/02) 
Στις 6 Νοεμβρίου 1987 το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 100 της Συνθήκης για την ίδρυση της Οικονομικής Κοινότητας, να 
γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέ­
θηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 
11 Φεβρουαρίου 1988 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pearson. 
Κατά την 253η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 24ης Φεβρουαρίου 1988), η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά πλειοψηφία και με δύο αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Εισαγωγή 2. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η παρούσα πρόταση αποτελεί 
το τρίτο βήμα προς την κατεύθυνση της ίσης μεταχείρισης 
ανδρών και γυναικών στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, 
και επισημαίνει ότι το πρώτο βήμα αφορούσε «την αρχή της 
ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέματα κοινω­
νικής ασφάλισης» (οδηγία 79/7/ΕΟΚ)· το δεύτερο βήμα «την 
αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγ­
γελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης» (οδηγία 
86/378/ΕΟΚ)· αυτό το τρίτο βήμα αφορά «την αρχή της ίσης 
μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα εκ του νόμου και στα 
επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης». 
1.2. Στην παρούσα οδηγία επιχειρείται η εξέταση των εξαι­
ρέσεων και των αναβλητικών προθεσμιών των δύο προηγού­
μενων οδηγιών και λαμβάνονται υπόψη ορισμένα στοιχεία 
που αφορούν τα μέλη της οικογένειας, τους επιζώντες και τα 
άλλα εξαρτώμενα άτομα. Η τρίτη αυτή οδηγία θεωρείται 
αναγκαία για να εξαλειφθούν οι εναπομένουσες περιπτώσεις 
διακριτικής μεταχείρισης. Οι τρεις αυτές οδηγίες αποτελούν 
μέρος του ευρύτερου τομέα της κοινωνικής νομοθεσίας. 
1.3. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η παρούσα οδηγία δεν επιχειρεί 
να επιβάλει αλλαγή στην εσωτερική νομοθεσία οιουδήποτε 
κράτους σχετικά με τα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής 
ασφάλισης, αλλά να αποτελέσει ένα βήμα προς την επίτευξη 
της ισότητας και της ίσης μεταχείρησης ανδρών και γυναι­
κών. 
1.4. Η ΟΚΕ δέχεται με ικανοποίηση τις προτάσεις της 
Επιτροπής και διαπιστώνει με ευχαρίστηση ότι συμπεριλαμ­
βάνουν τα άτομα που εργάζονται για ίδιο λογαριασμό και 
επιχειρούν να αντιμετωπίσουν το θέμα των εξαιρέσεων και 
των αναβλητικών προθεσμιών των προηγούμενων οδηγιών. 
Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η οδηγία με τις δαπάνες που συνεπά­
γεται υποβάλλεται σε μια εποχή οικονομικής λιτότητας στο 
εσωτερικό της Κοινότητας. 
Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να διατυπώσει τις ακόλουθες 
παρατηρήσεις: 2.1. Σε μια εποχή κατά την οποία τα συστήματα κοινωνικής 
ασφάλειας τελούν υπό επανεξέταση και συζήτηση η ΟΚΕ 
αναφέρεται και επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την ανησυ­
χία που εκφράστηκε στα σημεία 1.8 και 1.9 της γνωμοδότησης 
της 14ης Δεκεμβρίου 1983 (εισηγητής ο κ. Roycroft)(2). Θεω­
ρεί ότι οι παρούσες προτάσεις δεν λαμβάνουν όσο χρειάζεται 
υπόψη την κατάσταση των συστημάτων ομαδικής ασφάλισης 
και το πρόβλημα των δυνατοτήτων για την ανεύρεση ρευστών 
εκ μέρους των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Στις περι­
πτώσεις όπου τα συστήματα ή οι δυνατότητες αυτές υπάρχουν, 
πρέπει να τηρείται η αρχή της ίσης μεταχείρισης. 
2.2. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι στο άρθρο 4 της βασικής 
οδηγίας 79/7/ΕΟΚ τονίζεται ότι δεν θα γίνεται «καμία διά­
κριση λόγω φύλου είτε άμεσα είτε έμμεσα ιδιαίτερα βάσει 
του συζυγικού ή οικογενειακού καθεστώτος...». Αυτό αποτε­
λεί μια πρακτική κατευθυντήρια γραμμή για τις περισσότερες 
περιπτώσεις αλλά δεν δίνεται οριστική λύση στις περιπτώσεις 
ρήξης του γάμου, ιδιαίτερα όταν η σύζυγος (ίσως με εξαρτώ­
μενο τέκνο) δεν νυμφευθεί και πάλι. Το πρόβλημα αυτό χρειά­
ζεται να εξετασθεί. 
2.3. Στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της η ΟΚΕ 
επέστησε την προσοχή στην πτυχή των προτάσεων που 
αφορά το θέμα του υπολογισμού των ασφαλιστικών κινδύνων. 
Το κόστος εφαρμογής της παρούσας πρότασης θα είναι μεγα­
λύτερο από εκείνο των προηγούμενων: ωστόσο η οικονομική 
τους επίπτωση θα πρέπει να είναι όσο το δυνατό πιο ουδέτερη. 
Στους περισσότερους τομείς δημόσιων υπηρεσιών, όπου οι 
συντάξεις γήρατος καταβάλλονται από το τρέχον εθνικό εισό­
δημα, μπορούν πιο εύκολα να εξασφαλισθούν ίσες πληρωμές 
για άνδρες και γυναίκες άσχετα από την υπολογιζόμενη διάρ­
κεια ζωής. Τα χρηματοδοτούμενα συνταξιοδοτικά συστήματα 
συχνά βασίζονται σε πίνακες υπολογισμού των ασφαλιστικών 
κινδύνων. Για να υπάρξει ανταπόκριση προς τις ασφαλιστικές 
αυτές προϋποθέσεις και ταυτόχρονα για να καταστεί δυνατή 
η εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης σε όλα τα 
κράτη μέλη με βάση ίσες περιοδικές εισφορές και οφέλη, 
(') ΕΕ αριθ. C 39 της 19. 11. 1987, σ. 10 και ΕΕ αριθ. C 52 της 
24. 2. 1988, σ. 5. (2) ΕΕ αριθ. C 35 της 9. 2. 1984, σ. 7. 
11.4.88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 95/5 
ενδέχεται να εξετασθεί η περίπτωση μιας ελαφρώς αυξημένης 
αντισταθμιστικής ποσοστιαίας συνεισφοράς από ορισμένα 
μέλη. 
2.4. Είναι σαφές ότι η ισότητα ανάμεσα στους άνδρες και 
τις γυναίκες, στα πλαίσια των προτεινόμενων οδηγιών, θα 
καταστήσει δυνατό όπως οι συντάξεις των χήρων καταβάλ­
λονται σύμφωνα με τις συντάξεις των χηρών. 
2.5. Επιβάλλεται να αναγνωριστούν οι τρεις βασικοί στό­
χοι της οδηγίας: 
α) κάθε κράτος μέλος έχει το δικαίωμα, σύμφωνα με τη 
γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης, να επιλέγει τις δικές 
του λύσεις στα προβλήματα αυτά· 
β) διασφαλίζεται ότι δεν θα θιγούν τα δικαιώματα των άμεσα 
ή έμμεσα ενδιαφερόμενων ατόμων 
γ) ενισχύονται τα προσωπικά δικαιώματα ως πιθανή εναλλα­
κτική επέκταση των δικαιωμάτων που απορρέουν από ένα 
σύζυγο. 
2.5.1. Στην περίπτωση β) είναι σαφές ότι η διασφάλιση θα 
περιλαμβάνει τα δικαιώματα ορισμένων διαζευγμένων ατόμων 
και μερικών «ατόμων που ανατρέφουν παιδιά». Η οδηγία 
αφήνει τις περιπτώσεις αυτές ακάλυπτες. Η κοινωνία του 
μέλλοντος θα έχει αυξημένο αριθμό ηλικιωμένων ατόμων στα 
οποία θα συγκαταλέγονται πολυάριθμες διαζευγμένες γυναί­
κες, άγαμοι γονείς και χήροι για τους οποίους δεν λαμβάνεται 
κατάλληλη μέριμνα. 
2.5.2. Στην περίπτωση γ) το πλεονέκτημα των ελαστικών 
συντάξεων δεν αναγνωρίζεται επαρκώς από την Επιτροπή. Η 
ΟΚΕ ζητεί να εξεταστεί περαιτέρω η μέθοδος αυτή, επισημαί­
νοντας ότι οι συντάξεις γήρατος και η αποχώρηση από την 
ενεργό υπηρεσία (συνταξιοδότηση) δεν πρέπει κατ'ανάγκη 
να γίνονται στην ίδια ηλικία. 
2.6. Ενώ η ΟΚΕ θεωρεί εξαιρετικά ωφέλιμη την ιδέα της 
δυνατότητας αλλαγής συνταξιοδοτικών φορέων και την 
ελαστικότητα όσον αφορά την ηλικία συνταξιοδότησης, πρέ­
πει να ληφθεί μέριμνα ώστε η αρχή της ίσης μεταχείρισης 
να κυριαρχήσει παντού. 
2.7. Θα πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις 
γυναίκες (συζύγους) που εργάζονται κατ'οίκον ώστε να 
φροντίζουν για την οικογένεια. 
2.8. Η ΟΚΕ ανησυχεί ιδιαίτερα για την ασαφή διατύπωση 
ενός μέρους της οδηγίας και θεωρεί ότι απαιτείται πολύ 
μεγαλύτερη ακρίβεια. Το άρθρο 10 αποτελεί παράδειγμα το 
οποίο χρειάζεται να επαναδιατυπωθεί ολόκληρο με σαφή και 
αναμφίλεκτη γλώσσα. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις 
3.1. Άρθρο 1.2 
Το άρθρο αυτό χρειάζεται να προβλέπει τόσο την εγκυμοσύνη 
όσο και τη μητρότητα — θα πρέπει επομένως να τροποποιηθεί και να διατυπωθεί ως εξής «... γυναικών λόγω εγκυμοσύνης 
και μητρότητας». 
3.2. Άρθρο 2 α) 
Το άρθρο αυτό επιβάλλεται να αναδιατυπωθεί ως εξής: 
«... ακούσιας ανεργίας, και των προσώπων που είναι ήδη 
ασφαλισμένα και αναζητούν εργασία». 
3.3. Άρθρο 3 
Η ORE επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι στο άρθρο 
αυτό εξυπακούεται η πληρωμή οικογενειακών παροχών σε 
όλα και ανάμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, πράγμα το οποίο δεν 
συμβαίνει μέχρι σήμερα. 
3.4. Άρθρο 4 
Η ΟΚΕ υποστηρίζει ανεπιφύλακτα τη χρησιμοποίηση του 
όρου «παροχές επιζώντος συζύγου». Αυτό σημαίνει ότι δεν 
θα γίνεται διάκριση λόγω φύλου του χήρου ή της χήρας. Και 
οι δύο θα τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης. 
3.5. Άρθρο 7.2 
Η διάταξη αυτή θα πρέπει να καταλήγει ως εξής: «άτομα 
υπεύθυνα για ένα παιδί». Το υπόλοιπο της πρότασης είναι 
άσχετο και συγκεχυμένο. 
3.6. Άρθρο 7.3 
Σημειώνεται ότι το επεξηγηματικό υπόμνημα προσθέτει τις 
λέξεις «εκτός και αν έχει γι'αυτό αντίρρηση ο άλλος γονέας». 
Το άρθρο επιβάλλεται να παραμείνει όπως έχει επειδή υπάρ­
χει πάντα προσφυγή στο νόμο. Το τμήμα του επεξηγηματικού 
σημειώματος πρέπει να εξαλειφθεί. 
3.7. Άρθρο 8 α) 
Προκειμένου να καλυφθούν οι διαφορές του ορισμού «του 
συντηρούμενου προσώπου», η ΟΚΕ προτείνει να διατυπωθεί 
το άρθρο 8 α) ως εξής: «α) ένα συντηρούμενο ενήλικο πρό­
σωπο, άνδρας ή γυναίκα με δικαίωμα να λαμβάνει παροχές». 
3.8. Άρθρο 8 β) 
Η ΟΚΕ προτείνει όπως το άρθρο αυτό επαναδιατυπωθεί ως 
εξής: «β) του συντηρούντος ένα ανίκανο ενήλικο πρόσωπο». 
3.9. Άρθρο 9.2 
Να επαναδιατυπωθεί ως εξής: 
«Αν ο καθορισμός ίδιας ηλικίας συνταξιοδότησης ή η 
διάρκεια της ενεργού υπηρεσίας συνεπάγεται για τους 
εργαζόμενους ορισμένου φύλου τον καθορισμό μεγαλύτε­
ρης ή μικρότερης ηλικίας από αυτή που προβλεπόταν 
Αριθ. C 95/6 Επίσημη Εφημερίδα των 
προηγουμένως γι'αυτούς, πρέπει να προβλεφθεί η 
σταδιακή εφαρμογή των σχετικών διατάξεων και η 
αναγνώριση προσωρινών εγγυήσεων υπέρ των εργαζομέ­
νων που έχουν ήδη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδό­
τησης και εκείνων οι οποίοι προσεγγίζουν μια αρχική 
χαμηλότερη ηλικία συνταξιοδότησης ώστε να έχουν τη 
δυνατότητα...» 
3.10. Άρθρο 9.3 
Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της επειδή το άρθρο αυτό 
καθιστά δυνατή την πρόβλεψη ελαστικής ηλικίας συνταξιο­
δότησης και δυνατότητας αλλαγής συνταξιοδοτικών φορέων. 
Αυτό αποτελεί ένα πολύ συναφές σημείο των καιρών μας 
όπου όλα μεταβάλλονται και οι νέες τεχνολογίες συχνά συνε­
πάγονται αλλαγές σε μια σταδιοδρομία. Είναι επίσης σημα­
ντικό, λόγω της αυξανόμενης αλληλοσυσχέτισης και εξάρτη­
σης ανάμεσα στα ιδιωτικά, επαγγελματικά και συνταξιοδο­
τικά συστήματα και στα εκ του νόμου κοινωνικά συστήματα 
ασφάλισης. 
3.11. Άρθρο 10 
Το άρθρο αυτό πρέπει να επαναδιατυπωθεί για να γίνει σαφέ­
στερη η πρόθεση του. Για παράδειγμα, στο άρθρο 10.1 η 
φράση «τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται στον τομέα» 
επιβάλλεται να αντικατασταθεί από τις λέξεις «το δικαίωμα». 
Πρέπει επίσης να ορισθεί μια περίοδος διακοπής της απασχό­
λησης λόγω ανατροφής παιδιών (επειδή η παρούσα διατύ-
Βρυξέλλες, 24 Φεβρουαρίου 1988. Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 11. 4. 88 
πωση που μπορεί να σημαίνει εβδομάδες, μήνες ή χρόνια, 
είναι τελείως ασαφής). Στο άρθρο 10.2 η παρούσα διατύπωση 
ενδέχεται να οδηγήσει σε διακριτική μεταχείριση εις βάρος 
μιας εργαζομένης γυναίκας. Απαιτείται περαιτέρω διασα­
φήνιση των προθέσεων. 
3.12. Άρθρο 11 
Η ΟΚΕ σημειώνει και εγκρίνει το γεγονός ότι το άρθρο έχει 
προαιρετικό χαρακτήρα. Χρειάζεται ωστόσο να επαναδιατυ­
πωθεί και η ΟΚΕ προτείνει την ακόλουθη μορφή: 
«α) σε περίπτωση ιατρικών αναγκών, υγειονομική περί­
θαλψη· 
β) σε περίπτωση γήρατος, δικαίωμα σε κατάλληλη 
σύνταξη· 
γ) σε περίπτωση θανάτου ενός των συζύγων, δικαίωμα 
χρηματικής ενίσχυσης στους επιζώντες για λόγους 
υγείας...». 
3.13. Άρθρο 14 
Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο μια τριετία επαρκεί για να 
θεσπίσουν τα κράτη μέλη την αναγκαία νομοθεσία για να 
συμμορφωθούν προς την οδηγία, αν ληφθεί υπόψη ότι η 
οδηγία 79/7/ΕΟΚ προέβλεπε 6 χρόνια. Η ΟΚΕ επισημαίνει 
ότι τα διάφορα κράτη μέλη χρειάζονται διαφορετικές πρόσθε­
τες περιόδους για τη μεταβατική εφαρμογή της νομοθεσίας. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT