[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.6.2008

COM(2008)384 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Αντιμετωπίζοντας την πρόκληση της ανόδου των τιμών του πετρελαίου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Αντιμετωπίζοντας την πρόκληση της ανόδου των τιμών του πετρελαίου

Εισαγωγη

Κατά την τελευταία δεκαετία, ο κόσμος είχε μια μακρά περίοδο ανάπτυξης. Η παγκοσμιοποίηση και η ανάπτυξη σημαντικών αναδυόμενων οικονομιών, όπως της Κίνας και της Ινδίας, βοήθησαν εκατομμύρια ανθρώπους να βγουν από τη φτώχεια και να ακολουθήσουν το δρόμο της ευημερίας. Η ΕΕ επωφελήθηκε επίσης από την εν λόγω ανάπτυξη, διευρύνοντας τις αγορές για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες της και δημιουργώντας νέες θέσεις απασχόλησης για Ευρωπαίους. Εντούτοις, μεγάλο μέρος της ανάπτυξης αυτής βασίστηκε στην υπόθεση ότι οι πρώτες ύλες που απαιτούνται για τη στήριξη της αυξημένης κατανάλωσης θα εξακολουθούσαν να είναι ευπρόσιτες και άφθονες. Καθίσταται ολοένα και πιο προφανές το γεγονός ότι πολλές πρώτες ύλες δεν είναι ανεξάντλητες και, υπό την πίεση της αυξανόμενης ζήτησης, θα αυξηθούν οι τιμές των πλέον σπάνιων από αυτές. Πρόσφατα το συνειδητοποιήσαμε αυτό όλοι έντονα, καθώς οι τιμές των τροφίμων και του πετρελαίου κλιμακώνονταν. Μολονότι σαφώς απαιτείται να λάβουν οι κυβερνήσεις βραχυπρόθεσμα μέτρα, προκειμένου να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις στα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας, είναι επίσης σαφές ότι μακροπρόθεσμα θα πρέπει να στραφούμε προς βιωσιμότερους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης. Η ΕΕ ήταν πάντοτε στην πρώτη γραμμή για να περάσει το μήνυμα αυτό, στις εκκλήσεις της για την ανάληψη δράσης με σκοπό την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος. Υπάρχουν επαρκείς λόγοι ασφαλείας, καθώς και οικονομικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί λόγοι για την προώθηση μεγαλύτερης ενεργειακής επάρκειας, με παράλληλη ανάπτυξη βιώσιμων υποκατάστατων των ορυκτών καυσίμων. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να παράσχει τη βάση συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στους εταίρους και φορείς της ΕΕ, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε κατά τα επερχόμενα έτη να προσαρμοστούμε ζώντας με υψηλότερες τιμές πετρελαίου. Υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ της ανάλυσης και των συστάσεων που διατυπώνονται στο παρόν έγγραφο και της πρόσφατης ανακοίνωσης της Επιτροπής για τις τιμές των τροφίμων[1]. Από κοινού, προσφέρουν ένα πλαίσιο που επιτρέπει στα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τον άμεσο αντίκτυπο της θεαματικής ανόδου των τιμών και να διερευνήσουν μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες λύσεις έτσι, ώστε να αντιμετωπιστούν τα νέα εμπόδια όσον αφορά τους πόρους και να μετατρέψουν τις προκλήσεις σε ευκαιρίες.

Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έφθασαν πρόσφατα σε πρωτόγνωρα υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι σημερινές υψηλές τιμές του πετρελαίου θα έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, περιορίζοντας την ανάπτυξη και αυξάνοντας τον πληθωρισμό στην οικονομία της ΕΕ. Λόγω του αυξημένου κόστους των εισροών και της μεταφοράς, οι υψηλές τιμές των καυσίμων συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων και τα εν λόγω υψηλά επίπεδα τιμών συρρικνώνουν την αγοραστική δύναμη όλων των πολιτών της ΕΕ, πλήττοντας σκληρότερα τις οικογένειες με τα χαμηλότερα εισοδήματα και επιβαρύνοντας τις επιχειρήσεις. Οι ενεργοβόροι κλάδοι, καθώς και οι μεταφορές και η γεωργία, και ιδίως η αλιεία, πλήττονται ιδιαίτερα και βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δύσκολη διαδικασία προσαρμογής. Κατά κανόνα, οι αυξημένες τιμές πετρελαίου συνεπάγονται σημαντική μεταβίβαση εσόδων από τις χώρες κατανάλωσης πετρελαίου στις χώρες παραγωγής πετρελαίου και από την ΕΕ σε μικρό αριθμό τρίτων χωρών. Για παράδειγμα, η αύξηση των μέσων τιμών πετρελαίου κατά το τρέχον έτος σε σχέση με τα επίπεδα του 2007 θα σήμαινε αύξηση της τάξης των 80 δισεκατ. ευρώ της ετήσιας μεταβίβασης εσόδων από την ΕΕ σε χώρες παραγωγής πετρελαίου.

Παρά το γεγονός ότι το μερίδιο του ενεργειακού κόστους στο ΑΕΠ της έχει μειωθεί, η οικονομία της ΕΕ εξαρτάται σήμερα περισσότερο από το 1995[2] από τις εισαγωγές πετρελαίου και, κατά συνέπεια, είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις επιπτώσεις από τις διακυμάνσεις των τιμών. Οι ραγδαίες αυξήσεις των τιμών κατά το παρελθόν οφείλονταν κατά κανόνα σε προσωρινούς παράγοντες. Σήμερα, οι υψηλές τιμές πετρελαίου οφείλονται στη διαρθρωτική μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης πετρελαίου στην παγκόσμια οικονομία και, ως εκ τούτου, είναι πιθανό να παραμείνουν, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, υψηλές οι τιμές του πετρελαίου.

Η ΕΕ προέβλεψε τη διαρθρωτική αυτή μεταβολή στις αποφάσεις της για την εξοικονόμηση ενέργειας, την ανάπτυξη ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και προκειμένου να καταστεί μια οικονομία με χαμηλό ποσοστό εκπομπών άνθρακα και υψηλής ενεργειακής απόδοσης, η οποία θα εξαρτάται λιγότερο από την εισαγόμενη ενέργεια. Εάν ληφθούν τώρα αποφασιστικά μέτρα θα παρασχεθεί η δυνατότητα στην οικονομία της ΕΕ να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα και την ελαστικότητά της στο πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης αγοράς προϊόντων, υπηρεσιών και πρώτων υλών. Θα παρασχεθούν επίσης ευκαιρίες στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και για επενδύσεις, από τις οποίες θα επωφεληθούν οι επιχειρήσεις της ΕΕ.

Η πολιτική απάντηση στις σκανδαλωδώς υψηλές σημερινές τιμές του πετρελαίου θα πρέπει συνεπώς να διευκολύνει τις εν λόγω προσαρμογές και να προετοιμάζει τις οικονομίες της ΕΕ για να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον που δημιουργήθηκε από τις τιμές του πετρελαίου. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματικά μέτρα για την άμβλυνση των άμεσων επιπτώσεων των εν λόγω προσαρμογών στα πλέον ευάλωτα μέλη της κοινωνίας μας. Πρέπει, ωστόσο, να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος και κατά συνέπεια τα εν λόγω μέτρα πρέπει να είναι στοχοθετημένα και να αποφεύγεται η δημιουργία νέων στρεβλώσεων. Παράλληλα, πρέπει να εξασφαλιστεί η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού έτσι, ώστε να καταστεί λιγότερο ευάλωτος σε πιθανές περαιτέρω διακυμάνσεις των τιμών στη διεθνή αγορά.

Η ραγδαια αυξηση των τιμων του πετρελαιου

Κατά του τελευταίους μήνες, οι τιμές του πετρελαίου παρουσίασαν έντονη και απότομη αύξηση, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο, σε πραγματικούς όρους, από το τέλος της δεκαετίας του ’70. Κατά τα τέλη Μαΐου, η τιμή του αργού πετρελαίου τύπου Μπρεντ κινήθηκε γύρω στα 132 USD το βαρέλι, ήταν δηλαδή υπερδιπλάσια σε σχέση με τα επίπεδα του 2007. Η μέση τιμή του πετρελαίου για τους πέντε πρώτους μήνες του 2008 ανερχόταν σε 105 USD, έναντι μέσου όρου της τάξης των 73 USD το βαρέλι κατά το 2007, ενώ οι τιμές είχαν ήδη τριπλασιαστεί σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2002 (25 USD). Οι διακυμάνσεις της ισοτιμίας, και ειδικότερα η υποτίμηση του δολαρίου, άμβλυναν κάπως τις επιπτώσεις των εν λόγω αυξήσεων στην οικονομία της ΕΕ. Εντούτοις, μέχρι το Μάιο του 2008, οι τιμές σε ευρώ ήταν κατά 90% υψηλότερες σε σχέση με τις αρχές του 2007.

Οι τιμές κατανάλωσης των καυσίμων αυξήθηκαν κατακόρυφα στην ΕΕ λόγω της τάσης των τιμών του αργού πετρελαίου. Μολονότι το ποσοστό αύξησης είναι μικρότερο για τις τιμές κατανάλωσης λόγω του τμήματος της φορολογίας, οι μέσες τιμές στην ΕΕ των 27 αυξήθηκαν, από τις αρχές του έτους, κατά 6% για τη βενζίνη (Euro-super 95), κατά 14% για το πετρέλαιο και κατά 17% για το πετρέλαιο θέρμανσης. Σε ορισμένους τομείς, όπως στα καύσιμα για πλοία και τα καύσιμα για τις αεροπορικές μεταφορές, που δεν φορολογούνται, οι ποσοστιαίες αυξήσεις ήταν μεγαλύτερες.

Οι τιμές του άνθρακα και του φυσικού αερίου ακολούθησαν, αυξανόμενες με τον ίδιο ρυθμό, ή και με ταχύτερο, σε σχέση με τις τιμές του πετρελαίου, κατά τους τελευταίους 12 μήνες. Τούτο σημαίνει ότι οι υψηλές τιμές του πετρελαίου είχαν ως αποτέλεσμα τις αυξημένες τιμές των ενεργειακών προϊόντων, πιέζοντας τις επιχειρήσεις κοινής ωφελείας στην Ευρώπη να αυξήσουν τις τιμές τους.

Τα σημερινά επίπεδα πραγματικών τιμών βρίσκονται πάνω από το ανώτατο επίπεδο των αρχών της δεκαετίας του ’80. Η εξέλιξη των τιμών του αργού πετρελαίου[3] καταδεικνύει ότι δεν είναι σπάνια η εμφάνιση υψηλών τιμών. Εντούτοις, κατά το 2001, οι πραγματικές τιμές που είχαν παραμείνει σταθερές για περίοδο άνω των δέκα ετών, ξεκίνησαν μια σταθερά ανοδική πορεία, που επιταχύνθηκε απότομα το 2007. Οι ειδικοί αναλυτές προβλέπουν ότι οι τιμές θα παραμείνουν υψηλές ή θα αυξηθούν κατά τους προσεχείς μήνες.

Γιατι αυξηθηκαν οι τιμεσ; Μια πολυπλοκη αλληλεπιδραση των παραγοντων ζητησησ και προσφορασ

Η σημερινή εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα μιας σημαντικής διαρθρωτικής μεταβολής της προσφοράς και της ζήτησης πετρελαίου στην παγκόσμια οικονομία.

Η σταθερή ή ακόμα και ελαφρά μειούμενη προσφορά πετρελαίου αγωνίζεται να ανταποκριθεί σε μια αυξανόμενη παγκόσμια ζήτηση. Οι προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις, όπως εκείνη της δεκαετίας του ’70, είχαν προκληθεί από τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στην προσφορά από τις χώρες παραγωγής. Στην προκείμενη περίπτωση, ένα πολύπλοκο σύνολο παραγόντων σχετικών με τη ζήτηση και προσφορά αλληλεπιδρούν προκαλώντας άνοδο των τιμών.

Η κατανάλωση πετρελαίου μειώνεται στις χώρες του ΟΟΣΑ. Η παρατηρηθείσα από το 2005 μείωση της ζήτησης από χώρες του ΟΟΣΑ οφείλεται στην επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης, τις αυξημένες τιμές και τις πολιτικές για την ενεργειακή απόδοση. Σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί το 2008.

Στις λοιπές χώρες του κόσμου η αύξηση της ζήτησης οφείλεται κυρίως στις αναδυόμενες οικονομίες, ιδίως την Κίνα και την Ινδία. Στις δύο αυτές χώρες σωρευτικά, οι καθαρές εισαγωγές πετρελαίου προβλέπεται να αυξηθούν από 5,4 εκατ. βαρέλια/ ημέρα (mb/d) το 2006 σε 19,1 εκατ. βαρέλια/ ημέρα το 2030, δηλαδή περισσότερο από το σύνολο των σημερινών εισαγωγών των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας[4]. Η ζήτηση αυξάνεται επίσης με ταχείς ρυθμούς σε χώρες παραγωγής, στη Μέση Ανατολή και την Ασία. Η άνοδος της ζήτησης στις χώρες που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ το 2008 αντιστοιχεί στο 3,7% ή σε 1,4 βαρέλια/ ημέρα. Η εν λόγω άνοδος αιτιολογείται από την οικονομική ανάπτυξη και τα συμπληρωματικά έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου.

Επιπλέον, η ζήτηση σε πολλές χώρες ενισχύεται από τις επιδοτήσεις για τα καύσιμα, οι οποίες αποσκοπούν στην προστασία οικιακών καταναλωτών από τη ραγδαία αύξηση των τιμών. Οι εν λόγω επιδοτήσεις είναι ιδιαίτερα δαπανηρές για τα δημόσια οικονομικά, συγκεντρώνοντας πόρους που θα διατίθεντο για πιο μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και για αναπτυξιακές πολιτικές. Ορισμένες χώρες έχουν εκδηλώσει την πρόθεσή τους να διακόψουν ή να περιορίσουν τους ελέγχους των τιμών ή τις επιδοτήσεις (η Μαλαισία, η Ινδία, η Ινδονησία, η Ταϊβάν και η Ταϊλάνδη). Επί του παρόντος, η Κίνα διατηρεί όρια τιμών προκειμένου να περιορίσει τον πληθωρισμό.

Στο πλαίσιο αυτό, η παραγωγή πετρελαίου δεν θα μπορέσει, κατά πάσα πιθανότητα, να ακολουθήσει βραχυπρόθεσμα το ρυθμό της σταθερής και έντονης ζήτησης.

Ένα ευρύ φάσμα εμποδίων και αβεβαιοτήτων επηρεάζει το βαθμό και την ταχύτητα χρησιμοποίησης του πλεονάζοντος δυναμικού στην παραγωγή. Πολλές πετρελαϊκές εκμεταλλεύσεις έφθασαν σε βαθμό ωριμότητας και παρουσιάζουν φθίνουσα παραγωγική ικανότητα. Ο ΔΟΕ εκτιμά ότι, κάθε χρόνο, για την αντιστάθμιση της μείωσης της υφιστάμενης προσφοράς απαιτείται συμπληρωματική προσφορά 3 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Ο αριθμός και το μέγεθος των νέων πετρελαιοπηγών μειώνεται. Οι σταθερά χαμηλές τιμές κατά το παρελθόν και η αβεβαιότητα για το μελλοντικό επίπεδο της ζήτησης περιόρισαν την έρευνα νέων κοιτασμάτων πετρελαίου, καθώς και τις επενδύσεις στην τεχνολογία. Η διάνοιξη και η θέση σε λειτουργία νέων πετρελαιοπηγών είναι δαπανηρές και χρονοβόρες. Το κόστος ανάπτυξης μιας πετρελαιοπηγής είναι σήμερα διπλάσιο σε σχέση με εκείνο που απαιτείτο πριν από τρία χρόνια. Πολλά από τα πιθανά νέα κοιτάσματα έχουν τη μορφή «άτυπων αποθεμάτων», σε δύσβατες περιοχές, όπως σε πισσώδεις άμμους ή πετρελαιούχους σχιστόλιθους. Η υψηλή φορολογία εξόρυξης την οποία επιβάλλουν ορισμένες χώρες παραγωγής μπορεί επίσης να αποτελέσει αντικίνητρο για νέες επενδύσεις. Τούτο σημαίνει ότι οι υψηλότερες τιμές είναι αναγκαίες σήμερα προκειμένου να ενισχυθεί η ανάπτυξη νέας προσφοράς. Εκτός από τον παράγοντα του κόστους, η εκμετάλλευση «άτυπων αποθεμάτων» θα είχε ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειες στο περιβάλλον, ιδίως αυξημένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σε σύγκριση με συνήθεις πηγές. Μια περαιτέρω επιπλοκή είναι η έλλειψη εξοπλισμού και προσωπικού με τα απαραίτητα τεχνικά προσόντα και τις μηχανικές δεξιότητες που απαιτούνται για να εργαστεί σε νέες πετρελαϊκές εκμεταλλεύσεις.

Το σημαντικότερο δυναμικό για περαιτέρω αύξηση της παραγωγής πετρελαίου είναι συγκεντρωμένο στη Μέση Ανατολή και τις χώρες του ΟΠΕΚ, όπου οι κρατικές εταιρείες δεσπόζουν στους τομείς της εξόρυξης και της παραγωγής. Οι εθνικοποιημένες εταιρείες αντιδρούν λιγότερο στις δυνάμεις της αγοράς και είναι λιγότερο πρόθυμες να επενδύσουν στην τεχνολογική πρόοδο. Ο ΟΠΕΚ ακολούθησε σταθερά μια ιδιαίτερα προσεκτική πολιτική όσον αφορά την αύξηση της προσφοράς αργού πετρελαίου και την υλοποίηση σημαντικών επενδύσεων με σκοπό την αύξηση της ικανότητας παραγωγής.

Οι φραγμοί σε επίπεδο διυλιστηρίων και οι περιορισμοί του παραγωγικού δυναμικού έχουν επίσης επηρεάσει αρνητικά το επίπεδο εφοδιασμού. Η συνολική ικανότητα διύλισης δεν αυξήθηκε κατά τα πρόσφατα έτη, καθώς δεν θεωρήθηκε βιώσιμη επένδυση κατά την εποχή που οι τιμές του πετρελαίου ήταν χαμηλές. Επιπλέον, το κόστος κατασκευής νέων εγκαταστάσεων εκτινάχθηκε στα ύψη. Τα πρόσφατα προβλήματα πολλών διυλιστηρίων, λόγω των ζημιών που προκλήθηκαν από τους τυφώνες Κατρίνα και Ρίτα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Μεξικό, προκάλεσαν περαιτέρω μείωση της παραγωγικής ικανότητας. Στην Ευρώπη, μολονότι η συνολική ικανότητα είναι ικανοποιητική, τα διυλιστήρια δεν είναι εξοπλισμένα για την επεξεργασία ορισμένων ειδών καυσίμων σε επαρκείς ποσότητες, όπως του πετρελαίου ντίζελ, με αποτέλεσμα να εξαρτάται η Ευρώπη αφενός από τις ΗΠΑ, για τη διάθεση των πλεοναζόντων αποθεμάτων πετρελαίου που κατέχει, και αφετέρου από τη Ρωσία για την κάλυψη του ελλείμματος της ευρωπαϊκής παραγωγής πετρελαίου ντίζελ.

Ορισμένοι άλλοι παράγοντες προσωρινού χαρακτήρα ενίσχυσαν την ανοδική τάση των τιμών

Αρκετοί παράγοντες καθιστούν δυσχερή την πλήρη παραγωγή σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν περιστασιακή δολιοφθορά σε αγωγούς, ή τους κινδύνους που δημιουργού οι ένοπλες συγκρούσεις στη Νιγηρία και το Ιράκ, διακοπές της εξόρυξης λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών στον κόλπο του Μεξικού και προβλήματα ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου.

Η εξασθένιση του δολαρίου συνέβαλε στις πιέσεις που ασκήθηκαν στις τιμές του πετρελαίου, δεδομένου ότι οι επενδύσεις στο πετρέλαιο θεωρούνταν σημαντική προστασία από την περαιτέρω υποτίμηση του νομίσματος και την αναζωπύρωση του πληθωρισμού.

Όπως και σε άλλες αγορές πρώτων υλών, εισέρευσαν στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου νέα κεφάλαια από επενδυτές που αναζητούσαν εναλλακτικές δυνατότητες ενώ επικρατούσε αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι εισροές στις αγορές πρώτων υλών υπολογίστηκαν σε 70 δισεκατ. USD το πρώτο τρίμηνο του 2008, γεγονός που υποδηλώνει την επιτάχυνση μιας τάσης που είχε επιβεβαιωθεί για αρκετά έτη. Εντούτοις, στο στάδιο αυτό, δεν είναι σαφές το μέτρο στο οποίο επηρέασε τις τιμές του πετρελαίου η αυξημένη δραστηριότητα μη εμπορικών επενδυτών. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, οι συνδέσεις μεταξύ των προθεσμιακών αγορών και των αγορών τοις μετρητοίς (spot) οδήγησαν βραχυπρόθεσμα στην πρόσφατη αυξημένη αστάθεια των τιμών, αν και θα πρέπει οι εξελίξεις αυτές να αποτελέσουν αντικείμενο περαιτέρω ανάλυσης.

Από άποψη εξέλιξης, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου είναι περισσότερο μέρος της διαρθρωτικής στροφής, παρά προσωρινό φαινόμενο

Στις Παγκόσμιες Ενεργειακές Προοπτικές για το 2007, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εφιστούσε την προσοχή στην αυξανόμενη ζήτηση ενέργειας από χώρες που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ και ιδίως από την Κίνα και την Ινδία, και πρόβλεψε ότι, με βάση τις ισχύουσες πολιτικές στον τομέα της ενέργειας, η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας θα μπορούσε, κατά το 2030, να είναι υψηλότερη κατά 50% σε σχέση με το 2007, ενώ τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να δεσπόζουν στο μίγμα καυσίμου, αντιπροσωπεύοντας το 84% της συνολικής αύξησης της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας, μεταξύ του 2005 και του 2030. Παρά το γεγονός ότι οι παγκόσμιοι πετρελαϊκοί πόροι αναμένεται να καλύψουν την αυξημένη ζήτηση, τούτο προϋποθέτει επαρκείς επενδύσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της περιορισμένης παραγωγικής ικανότητας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας του πετρελαίου και συνεπάγεται αυξημένη συγκέντρωση της παραγωγής στις χώρες του ΟΠΕΚ. Το πλεονάζον δυναμικό αναμένεται να παραμείνει χαμηλό.

Εάν δεν υλοποιηθεί η αλλαγή πολιτικής που αποφασίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οι αυξανόμενες ανάγκες της ΕΕ σε ενέργεια θα εξακολουθήσουν να καλύπτονται από ορυκτά καύσιμα, με ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο εξάρτησης από τις εισαγωγές. Τα σενάρια αναφοράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής[5] για το 2030 προβλέπουν ότι το σύνολο των αναγκών σε ενέργεια της ΕΕ των 27 θα είναι το 2030 κατά 11% υψηλότερα σε σύγκριση με το 2005, παρά την ελαφρά βελτίωση της ενεργειακής έντασης των οικονομιών της ΕΕ[6]. Το πετρέλαιο θα παραμείνει το σημαντικότερο καύσιμο, μολονότι η κατανάλωσή του κατά το 2030 αναμένεται να υπερβεί τα σημερινά επίπεδα μόλις κατά 6%. Το μερίδιο των ορυκτών καυσίμων στη συνολική κατανάλωση ενέργειας αναμένεται να μειωθεί οριακά μέχρι το 2030, λόγω περιορισμένης μείωσης της χρησιμοποίησης στερεών και υγρών καυσίμων και της αυξημένης χρησιμοποίησης φυσικού αερίου, των οποίων η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά μέχρι το 2030.

Εάν δεν εφαρμοστούν οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας προβλέπεται να φθάσει το 2030 μόλις το 12%. Το ποσοστό αυτό θα καλύψει το 60% της αύξησης της κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας των 200 περίπου εκατ. τόνων ισοδυνάμου πετρελαίου μεταξύ του 2005 και του 2030, προφανώς όμως δεν θα επιτύγχανε τον ορισθέντα για το 2020 στόχο της τελικής κατανάλωσης ενέργειας του 20%, εάν δεν ληφθούν τα συμφωνηθέντα συμπληρωματικά μέτρα. Ελλείψει νέων αποφάσεων για τις επενδύσεις, το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στη συνολική ενεργειακή κατανάλωση θα μειωθεί ελαφρά, από το 14% το 2005 σε μόνο 10% το 2030. Κατά κανόνα, χωρίς την ώθηση νέων πολιτικών αποφάσεων, το μερίδιο των εγχώριων και χωρίς άνθρακα ενεργειακών πόρων θα αυξανόταν ελαφρά μόνο, από 21% το 2005 σε 22% το 2030. Κατά συνέπεια, η εξάρτηση από τις εισαγωγές θα αυξανόταν κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες, φθάνοντας στο 67% κατά το 2030. Η Ευρώπη θα εξαρτάτο από τις εισαγωγές για το 95% της πετρελαϊκής κατανάλωσής της. Ομοίως, οι εισαγωγές φυσικού αερίου θα αυξάνονταν από το σημερινό τους επίπεδο του 58% στο 84%. Με βάση το σενάριο αυτό, το οποίο περιορίζεται στην προβολή των υφιστάμενων τάσεων χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι σχετικές με την ενέργεια της ΕΕ-27 εκπομπές CO2 θα αυξάνονταν σημαντικά, υπερβαίνοντας το επίπεδο του 1990 κατά 5,1% το 2020 και κατά 5,4% το 2030. Οι προβολές αυτές καταδεικνύουν σαφώς την ανάγκη ταχείας λήψης απόφασης και υλοποίησης των εγκριθέντων από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στόχων για το 2020.

Επιπτωσεισ στην οικονομια της ΕΕ

Πληθωρισμός

Οι αυξημένες τιμές πετρελαίου αποτελούν πηγή πληθωρισμού για την ΕΕ. Οι πρόσφατες αυξήσεις του πληθωρισμού οφείλονταν, κατά μέγα μέρος, στις υψηλότερες τιμές ενέργειας και τροφίμων, που αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα, κατά μέσον όρο, περίπου το 10% και το 20% των δαπανών των νοικοκυριών. Ο πληθωρισμός των τιμών της ενέργειας συνέβαλε κατά 0,8% περίπου στην αύξηση του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) στη ζώνη ευρώ, κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2007. Ομοίως, οι τιμές πολλών γεωργικών προϊόντων, όπως του σίτου, των γαλακτοκομικών προϊόντων και του κρέατος, παρουσίασαν κατακόρυφη αύξηση. Εντούτοις, διαπιστώνονται εντός της ΕΕ αξιοσημείωτες διαφορές όσον αφορά τη συμβολή των τιμών των τροφίμων και της ενέργειας στο συνολικό πληθωρισμό, λόγω των διακυμάνσεων που παρουσιάζουν τα σχετικά ποσοστά του οικογενειακού προϋπολογισμού για τρόφιμα και ενέργεια και λόγω της ύπαρξης, σε ορισμένες χώρες, ελεγχόμενων τιμών για τα υγρά καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια. Ο βαθμός ανταγωνισμού στις ενεργειακές αγορές μπορεί επίσης να επηρεάσει τις εξελίξεις των τιμών σε συγκεκριμένες χώρες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις για τις χώρες της ευρύτερης ζώνης ευρώ, η αύξηση κατά 10 € των τιμών πετρελαίου θα είχε ως άμεση συνέπεια την αύξηση του πληθωρισμού κατά 0,6 έως 0,8 περίπου κατά το πρώτο έτος μετά την αύξηση.

Σε γενικές γραμμές, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να παραμείνουν υψηλές σε μακροπρόθεσμη βάση. Τα φτωχότερα νοικοκυριά, για τα οποία η ενέργεια και τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερο μερίδιο των δαπανών τους, θα πληγούν περισσότερο.

Επιπτώσεις στα νοικοκυριά

Οι δαπάνες για ενέργεια αντιπροσωπεύουν σημαντικό τμήμα του προϋπολογισμού των νοικοκυριών και η τάση αυτή αναμένεται να ενταθεί μελλοντικά. Τούτο σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να διαθέσουν επιπλέον κονδύλια για την πληρωμή των ενεργειακών δαπανών τους. Μεταξύ του Απριλίου 2007 και του Απριλίου 2008, το ποσοστό αύξησης των τιμών υγρών καυσίμων για οικιακές χρήσεις και για τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων υπερέβη κατά πολύ τον συνολικό εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) για την ίδια περίοδο. Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ο ΕνΔΤΚ αυξήθηκε κατά 3,6%, οι τιμές των υγρών καυσίμων για οικιακές χρήσεις κατά 35,2% και οι τιμές των καυσίμων για μεταφορικά οχήματα κατά 12,7%. Εντούτοις, οι αυξήσεις των τιμών των καυσίμων επηρεάζει τα διάφορα κράτη μέλη σε διαφορετικό βαθμό. Το υψηλότερο ποσοστό διαπιστώθηκε για το Ηνωμένο Βασίλειο (69,1%). Σε πολλά κράτη μέλη (το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, τη Φινλανδία), η αύξηση των τιμών υπερέβη τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Τα ποσοστά αύξησης των τιμών των καυσίμων για τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων παρουσίαζαν πολύ περισσότερη σύγκλιση, μεταξύ του υψηλότερου στην Εσθονία (25,1%) και του χαμηλότερου στη Σλοβενία (4,8%). Εξάλλου, υπάρχουν αλυσιδωτές συνέπειες των εν λόγω αυξήσεων των τιμών σε άλλα σημαντικά στοιχεία του οικογενειακού προϋπολογισμού, όπως είναι οι δαπάνες για μεταφερόμενα προϊόντα.

Ειδικές τομεακές επιπτώσεις της εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου

Στον τομέα της αλιείας , στα σημερινά επίπεδα τιμών, υπολογίζεται ότι τα έξοδα για καύσιμα υπερβαίνουν τα 2,4 δισεκατ. ευρώ ετησίως, δηλαδή περισσότερο από το 30% της αξίας των εκφορτώσεων ιχθύων στην ΕΕ. Ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης και ειδικότερα οι μηχανότρατες, έχουν πληγεί περισσότερο, δεδομένου ότι οι δαπάνες για καύσιμα αντιπροσωπεύουν έως και το 50% των εισόδων. Αντίθετα, κατά τα πρόσφατα έτη οι τιμές των ιχθύων έχουν παραμείνει στάσιμες ή έχουν μειωθεί. Κατά συνέπεια, με τις σημερινές τιμές των καυσίμων, ο κλάδος της αλιείας με τράτα είναι ελλειμματικός ή δεν είναι παρά ελάχιστα αποδοτικός. Για την αλιευτική βιομηχανία, η αυξανόμενη εξωτερική οικονομική πίεση την οποία ασκούν οι αυξήσεις των τιμών των καυσίμων, προστίθεται στις ήδη υφιστάμενες πιέσεις που οφείλονται στην πλεονάζουσα αλιευτική ικανότητα του στόλου και τη μείωση των πόρων λόγω της υπεραλίευσης.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην κερδοφορία και την ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα . Οι επιπτώσεις στα έσοδα των οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων θα ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, ανάλογα όχι μόνο με τη διάρθρωση του κόστους, αλλά και με την οικονομική αποδοτικότητα του γεωργικού τομέα. Το μερίδιο του κόστους που επηρεάζεται άμεσα από τις τιμές του πετρελαίου (καύσιμα, λιπάσματα και προστασία των καλλιεργειών) στο συνολικό κόστος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό, ανάλογα με το είδος της γεωργικής δραστηριότητας.

Το πετρέλαιο εξακολουθεί να κυριαρχεί στον τομέα των μεταφορών , αντιπροσωπεύοντας το 97% της κατανάλωσης ενέργειας. Το κόστος μεταφοράς στη βιομηχανία μπορεί να ποικίλλει από 1% έως 10% της αξίας του τελικού προϊόντος. Τα νοικοκυριά διαθέτουν το 13,6% της συνολικής τελικής κατανάλωσής τους στις μεταφορές. Ως εκ τούτου, ο διπλασιασμός των τιμών του αργού πετρελαίου θα συνεπάγετο αύξηση από 12% έως 15% των δαπανών μεταφοράς, οι οποίες θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 1% της τελικής κατανάλωσης των νοικοκυριών. Στον τομέα των αερομεταφορών, η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (ΙΑΤΑ) προβλέπει για το 2008 απώλειες ύψους 2,3 δισεκατ. USD, βασιζόμενη σε τιμή πετρελαίου 106,5 USD το βαρέλι.

Είναι αναμενόμενο το γεγονός ότι οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου έχουν ιδιαίτερες επιπτώσεις στους βιομηχανικούς τομείς που εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τα καύσιμα για τις δραστηριότητές τους. Στη βιομηχανία βασικών χημικών προϊόντων , το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν τις βασικές συνιστώσες του κόστους, δεδομένου ότι το πετρέλαιο αντιπροσωπεύει συγχρόνως τη βασική πρώτη ύλη και την πηγή ενέργειας. Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου έχει άμεσες συνέπειες στην τιμή των περισσοτέρων χημικών πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή πλαστικών και καουτσούκ.

Σε ό,τι αφορά την αυτοκινητοβιομηχανία , οι αυξήσεις της τιμής του πετρελαίου πιθανόν να τονώσει την έρευνα και την εμπορία οχημάτων χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας και να ενθαρρύνει επενδύσεις για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Επί του παρόντος, καταβάλλονται προσπάθειες κυρίως για τη μείωση των επιπτώσεων της κατανάλωσης ενέργειας με βάση τα παραδοσιακά καύσιμα. Λαμβανομένων υπόψη των σημερινών επιπέδων των τιμών πετρελαίου, η προσοχή των καταναλωτών μετατοπίζεται περισσότερο προς τα έξοδα λειτουργίας, παρέχοντας κατά τον τρόπο αυτό στη βιομηχανία εμπορικά επιχειρήματα για τη βελτίωση της απόδοσης των καυσίμων και την προσαρμογή των στρατηγικών εμπορικής προώθησης.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου ενδέχεται επίσης να δημιουργήσουν ευκαιρίες, δεδομένης της ζήτησης νέων τεχνικών και διαδικασιών που καθίστανται ανταγωνιστικές. Οι τομείς που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την κατάσταση αυτή είναι ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας , καθώς και οι τομείς που εξειδικεύονται σε τεχνολογίες υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Διαπιστώνεται προφανής ανάγκη περισσότερης έρευνας σε περισσότερο αποδοτικές οικοτεχνολογίες με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας, έναν τομέα στον οποίο η Ευρώπη έχει σημαντικό προβάδισμα. Αναμένεται ότι οι υφιστάμενες συνθήκες της αγοράς θα τονώσουν τη ζήτηση προϊόντων και συστημάτων που επιτρέπουν την εξοικονόμηση ενέργειας και την υψηλή ενεργειακή απόδοση, καθώς και μη ορυκτών καυσίμων, γεγονός που θα έχει ως αποτέλεσμα την αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης των σχετικών ενεργειακών τεχνολογιών. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να αποφασίσουν να επανεξετάσουν τη θέση της πυρηνικής ενέργειας στη σύνθεση των ενεργειακών πηγών τους.

Μακροοικονομικεσ επιπτωσεισ σε αναπτυσσομενεσ χωρεσ

Οι σωρευτικές αυξήσεις των τιμών των τροφίμων και του πετρελαίου συμβάλλουν στην έντονη αύξηση του πληθωρισμού των τιμών στην κατανάλωση, στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες. Εάν τούτο οδηγούσε σε γενική αύξηση μισθών και τιμών, η αύξηση του πληθωρισμού θα μπορούσε να είναι μονιμότερη. Καθώς αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου, η επιδότηση των τιμών ενέργειας σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες καθίσταται ολοένα και λιγότερο βιώσιμη πρακτική από άποψη δημόσιων οικονομικών .

Για τις αναπτυσσόμενες χώρες που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου , η αύξηση των τιμών του πετρελαίου προστίθεται στις πιέσεις τις οποίες ασκούν οι υψηλές τιμές των τροφίμων, πλήττοντας κατά τον τρόπο αυτό τους πιο φτωχούς μεταξύ φτωχών. Η επιδείνωση των όρων εμπορίου προϋποθέτει μεγαλύτερο έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και την ανάγκη εξεύρεσης εξωτερικής χρηματοδότησης. Τα αυξημένα τιμολόγια των εισαγωγών πετρελαίου έχουν αρνητικές συνέπειες στο εμπορικό ισοζύγιο και – εάν δεν αντισταθμίζονται από άλλες εξωτερικές συναλλαγές – στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η προσαρμογή θα πρέπει να γίνει με υποτίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας προκειμένου να μειωθούν οι εισαγωγές και να προωθηθούν οι εξαγωγές – γεγονός που θα αυξήσει περαιτέρω την τιμή των εισαγωγών πετρελαίου – και/ή με αύξηση των επιτοκίων, έτσι ώστε να συνοδευτεί η μείωση των καθαρών συναλλαγματικών διαθεσίμων ή για την προσέλκυση συμπληρωματικής εξωτερικής χρηματοδότησης. Η αύξηση των επιτοκίων και η μείωση των συναλλαγματικών διαθεσίμων ενδέχεται να μειώσουν το ρυθμό ανάπτυξης και να αυξήσουν τα χρηματοπιστωτικά προβλήματα της οικονομίας.

Για τις αναπτυσσόμενες χώρες που είναι καθαροί εξαγωγείς πετρελαίου , τα αυξημένα έσοδα από το πετρέλαιο δημιουργούν σημαντικές εισροές σε ξένο νόμισμα, οι οποίες ενθαρρύνουν την ανατίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και μειώνουν την εξωτερική ανταγωνιστικότητα στον τομέα των λοιπών διακινηθέντων εμπορευμάτων εκτός των πρώτων υλών. Τα εν λόγω προβλήματα απορρόφησης αποτελούν ιδιαίτερες προκλήσεις για τις μακροοικονομικές πολιτικές, που προστίθενται στη συχνά κακή διαχείριση των εσόδων από το πετρέλαιο. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες που είναι εξαγωγείς πετρελαίου έχουν δημιουργήσει ταμεία διαχείρισης πετρελαϊκών εσόδων, τα οποία επενδύουν εκ νέου τα έσοδα και τα οποία ενδέχεται να κληθούν να σταθεροποιήσουν την οικονομία εφόσον προκύψουν μελλοντικά δυσμενείς καταστάσεις.

Πολιτικη αντιμετωπιση από την ΕΕ

Η αντίδραση της ΕΕ στις πρόσφατες αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου πρέπει να στηρίζεται στην υπόθεση ότι κατά πάσα πιθανότητα οι τιμές θα παραμείνουν υψηλές μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Τούτο υποδηλεί την ανάγκη διαρθρωτικών προσαρμογών, που θα πρέπει να επιταχυνθούν προκειμένου να παραγάγουν τα θετικά τους αποτελέσματα το συντομότερο δυνατό. Παράλληλα, θα πρέπει να αμβλυνθούν οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις σε ορισμένες ευάλωτες κατηγορίες έτσι, ώστε να βοηθηθεί η προσαρμογή τους στη νέα κατάσταση της αγοράς. Ιδιαίτερη προσοχή επιβάλλεται όσον αφορά τις προτάσεις να αντισταθμιστούν οι αυξήσεις των τιμών του πετρελαίου με φορολογικές ελαφρύνσεις. Η πιθανότερη συνέπεια θα ήταν η μεταφορά εσόδων από τους καταναλωτές στις χώρες που είναι προμηθεύτριες πετρελαίου, προκαλώντας επιδείνωση των παγκόσμιων ισορροπιών. Στην περίπτωση αυτή, θα ακολουθούσαν ενδεχομένως περαιτέρω αυξήσεις τιμών, οι οποίες θα στρέβλωναν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, υπονομεύοντας τις προσπάθειες που καταβάλλει η ΕΕ για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.

Η κυριότερη πολιτική αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να συνίσταται στο να καταστεί η ΕΕ αποτελεσματικότερη όσον αφορά τη χρησιμοποίηση ενέργειας, και λιγότερο εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα. Η προσέγγιση αυτή υιοθετείται στη δέσμη των μέτρων σχετικά με την αλλαγή του κλίματος και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα οποία αποσκοπούν στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ, μέσω της μείωσης του βαθμού εξάρτησής μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και της διαφοροποίησης του εφοδιασμού και μέσω της ανάπτυξης ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, καθώς και μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης. Η ΕΕ είχε προνοήσει να θέσει το στόχο των μελλοντικά χαμηλών επιπέδων άνθρακα, ορίζοντας τις επιθυμητές εξελίξεις μέχρι το 2020 και παρέχοντας τη δυνατότητα σε κυβερνήσεις, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά να αναπτύξουν το ορθό μείγμα επενδύσεων, κινήτρων και υποχρεώσεων προκειμένου να διασφαλίσουν την υλοποίηση του εν λόγω στόχου. Η προσέγγιση αυτή θα βελτιώσει επίσης την ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας, καθιστώντας την λιγότερο ευάλωτη στις μεταβολές των τιμών του πετρελαίου. Η συμφωνία για τη λήψη των βασικών μέτρων για τη δημιουργία μιας αληθινής εσωτερικής αγοράς στον τομέα της ενέργειας θα καταστήσει την ΕΕ και τα κράτη μέλη της λιγότερο ευάλωτους στις διακυμάνσεις των τιμών.

Άμεσα μέτρα: ελάφρυνση των επιπτώσεων στους καταναλωτές

Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αισθάνονται τις συνέπειες της ραγδαίας αυτής αύξησης των τιμών. Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να ελαφρύνουν τα βάρη των πλέον ευάλωτων κατηγοριών του πληθυσμού .

- Οι πρόσφατες αυξήσεις των τιμών γίνονται περισσότερο αισθητές από εκείνους των οποίων οι δαπάνες για ενέργεια απορροφούν αναλογικά μεγαλύτερο τμήμα των εισοδημάτων τους. Η ενίσχυση των φτωχότερων νοικοκυριών δύναται να αιτιολογηθεί και ενδέχεται να απαιτηθεί – θα πρέπει όμως να έχει συγκεκριμένους στόχους και να ευνοεί την προσαρμογή σε μια κατάσταση όπου οι τιμές του πετρελαίου θα είναι μόνιμα υψηλές. Ιδιαίτερη μέριμνα θα απαιτηθεί για να διασφαλιστεί ότι η ενίσχυση δεν αποτελεί μια τεχνητή αντιστάθμιση που καθυστερεί την απαραίτητη διαρθρωτική προσαρμογή ή παρεμποδίζει την αναγκαία μείωση της ζήτησης ενέργειας. Κάθε αντισταθμιστικό μέτρο σε βραχυπρόθεσμη βάση πρέπει να αποσυνδέεται από τις ίδιες τις τιμές της ενέργειας και να επικεντρώνεται στις μεταφορές εσόδων έτσι, ώστε να περιορίζονται οι απώλειες πραγματικού εισοδήματος λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας. Η λήψη μέτρων άμεσης ενίσχυσης των εισοδημάτων πρέπει να προτιμάται από τη λήψη μέτρων όπως η έκδοση δελτίων καυσίμου, η οποία θα αποδυνάμωνε το προειδοποιητικό σήμα που εκπέμπουν οι αυξήσεις των τιμών ενέργειας.

- Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά τις μεταβολές στο καθεστώς φορολογίας του πετρελαίου, δεδομένου ότι τούτο θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμα υψηλότερες τιμές. Η μείωση της φορολογίας θα μπορούσε να εκπέμψει λάθος σήμα στους παραγωγούς και τις αγορές πετρελαίου, που θα μπορούσαν να υποθέσουν ότι οι καταναλωτές θα ήταν ικανοί και πρόθυμοι να απορροφήσουν υψηλότερες τιμές αν οι κυβερνήσεις τους αποφασίσουν να μειώσουν τους φόρους. Τα κράτη μέλη πρέπει να αποφεύγουν να δίνουν την εντύπωση ότι το δημόσιο ταμείο θα αντισταθμίσει τις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας. Στην πρόσφατη συνεδρίαση του Συμβουλίου ECOFIN επιβεβαιώθηκε η συμφωνία που συνήφθη στο Μάντσεστερ το 2005, βάσει της οποίας "τα φορολογικά μέτρα καθώς και άλλες δημόσιες παρεμβάσεις στρεβλωτικού χαρακτήρα πρέπει να αποφεύγονται, δεδομένου ότι εμποδίζουν τους οικονομικούς φορείς να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές. Τα μέτρα που ενδέχεται να αμβλύνουν τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών του πετρελαίου για τις φτωχότερες κατηγορίες του πληθυσμού πρέπει να είναι μικρής διάρκειας, να έχουν συγκεκριμένους στόχους και να αποφεύγουν να έχουν στρεβλωτικές συνέπειες".

- Διοργάνωση συνόδου κορυφής μεταξύ των χωρών που καταναλώνουν πετρέλαιο και εκείνων που το παράγουν: Μια ισορροπημένη αγορά πετρελαίου είναι προς το συμφέρον τόσο των παραγωγών πετρελαίου όσο και των καταναλωτών και στην επίτευξη του στόχου αυτού μπορεί να συμβάλει η εξέταση όλων των σχετικών ζητημάτων στο πλαίσιο διαλόγου σε παγκόσμια κλίμακα. Η ΕΕ θα μπορούσε να προωθήσει τη διοργάνωση συνεδρίασης υψηλού επιπέδου μεταξύ πετρελαιοπαραγωγών και καταναλωτών, προκειμένου να συζητηθεί ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σχετικών με το πετρέλαιο, συμπεριλαμβανομένων των προβλέψεων για τη ζήτηση, των αναγκών νέων επενδύσεων και των καλύτερα συντονισμένων προσεγγίσεων.

- Η ΕΕ θα μπορούσε επίσης να κινητοποιήσει τη διεθνή κοινότητα, για να παράσχει επιπλέον πόρους σε χώρες εισαγωγής πετρελαίου, έτσι ώστε να μπορέσουν να προβούν σε διαρθρωτικές προσαρμογές των οικονομιών τους, ενεργοποιώντας πόρους από νέες πηγές, μεταξύ άλλων από παραγωγούς ενέργειας, το ταμείο αλληλεγγύης για το πετρέλαιο, καθώς και επενδυτές του ιδιωτικού τομέα.

Μεσοπρόθεσμες απαντήσεις

- Πρέπει να ενισχυθεί ο διάλογος της ΕΕ με σημαντικούς προμηθευτές πετρελαίου, όπως τη Νορβηγία, τη Ρωσία και τον ΟΠΕΚ . Η Επιτροπή υπενθυμίζει τη σημασία που έχει να εκφράζονται η ΕΕ και τα κράτη μέλη της με μία φωνή στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων όσον αφορά την ενέργεια, καθώς και ο συντονισμός των δραστηριοτήτων τους. Στο πλαίσιο των διαλόγων αυτών, θα πρέπει να εξακολουθήσουν οι εργασίες για τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων επένδυσης και ανάπτυξης της παραγωγής, καθώς και για να βοηθηθούν οι αγορές να αποκτήσουν περισσότερη αποτελεσματικότητα και διαφάνεια, τόσο από άποψη προσφοράς όσο και ζήτησης. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να εξετάζει τις δυνατότητες τις οποίες προσφέρουν οι εν λόγω διάλογοι για την ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης.

- Απαιτείται η παρακολούθηση του ανταγωνισμού κατά την επεξεργασία, την παραγωγή και την πώληση του πετρελαίου και των πετρελαϊκών προϊόντων. Είναι ακόμα πιο σημαντικό, όταν οι τιμές είναι υψηλές, να διασφαλίζεται ο καθορισμός των τιμών υπό κανονικούς όρους ανταγωνισμού. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί τις εξελίξεις στον τομέα αυτό και θα λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα εφόσον διαπιστωθούν οποιεσδήποτε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

- Παράλληλα, η βελτίωση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας και η συχνότερη δημοσίευση στοιχείων για τα εμπορικά αποθέματα πετρελαίου θα μπορούσαν να συμβάλουν στον περιορισμό της αστάθειας των τιμών. Η Επιτροπή θα εξετάσει τη σκοπιμότητα να ακολουθηθεί το παράδειγμα ορισμένων από τους εμπορικούς εταίρους της, διασφαλίζοντας τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών σχετικά με τα εμπορικά αποθέματα.

- Στη δεύτερη στρατηγική ανασκόπηση στον τομέα της ενέργειας, στην οποία θα προβεί μέχρι το τέλος του έτους, η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στην εξωτερική ενεργειακή πολιτική. Θα περιλαμβάνει προτάσεις για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της εξωτερικής ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ, με στόχο τη διασφάλιση της συλλογικής ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ.

- Η δεύτερη στρατηγική ανασκόπηση στον τομέα της ενέργειας θα συνοδεύεται από πρόταση για την αναθεώρηση της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με τα αποθέματα πετρελαίου εκτάκτου ανάγκης έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα απλό και ολοκληρωμένο πλαίσιο που θα παράσχει μεγαλύτερη διαφάνεια. Θα πρέπει να καλύπτει τις σχετικές με τα αποθέματα υποχρεώσεις, το φάσμα επιλογών συμμόρφωσης, το συντονισμό των δημοσιεύσεων, την υποβολή εκθέσεων και τη διαθεσιμότητα των στοιχείων. Οι δυνατότητες ανεπαρκούς ή ακατάλληλου ραφιναρίσματος στην ΕΕ θα αποτελέσουν επίσης αντικείμενο παρακολούθησης. Οι δραστηριότητες του παρατηρητηρίου ενεργειακών αγορών της Επιτροπής αναπτύσσονται περαιτέρω έτσι, ώστε να παρέχονται τα απαραίτητα στοιχεία για την εν λόγω αγορά, καθώς και οι κατάλληλες συμβουλές.

- Θα εξεταστεί η λήψη φορολογικών μέτρων προκειμένου να στηριχθεί και να διευκολυνθεί η στροφή προς την κατεύθυνση μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών άνθρακα . Η Επιτροπή εξετάζει τις εναλλακτικές δυνατότητες για την αναθεώρηση της οδηγίας φορολόγησης της ενέργειας. Τούτο θα συμβάλει στη διασφάλιση ότι οι ενεργειακοί φόροι θα εισπράττονται κατά τον πλέον αποτελεσματικό και μη στρεβλωτικό τρόπο, έτσι ώστε να ενσωματωθεί το εξωτερικό κόστος στην εσωτερική κοστολόγηση και να ενισχυθούν οι ευρύτεροι στόχοι της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ. Ομοίως, η φορολόγηση των αυτοκινήτων θα μπορούσε να καταστεί αποτελεσματικότερη ωθώντας τους καταναλωτές να επιλέγουν αυτοκίνητα χαμηλότερης ενεργειακής κατανάλωσης.

- Τα απροσδόκητα κέρδη των βιομηχανιών εξόρυξης πετρελαίου πρέπει να χρησιμοποιούνται για επενδύσεις. Η φορολόγηση των εν λόγω κερδών είναι μία επιλογή που εξετάζεται από ορισμένα κράτη μέλη. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες (η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο) εισπράττουν φόρους επί των εσόδων εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, μέσω της επιβολής ειδικών φόρων επί των κερδών. Εντούτοις, οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου χρησιμοποιούν τα κέρδη τους για τη διερεύνηση νέων πόρων και πολλές από αυτές επενδύουν και σε τεχνολογίες με μηδενικές εκπομπές άνθρακα, οι οποίες θα επιτρέψουν στο μέλλον να μειωθούν οι πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου. Πρέπει να εξευρεθούν τρόποι για να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις σε τεχνολογίες που χρησιμοποιούν μορφές ενέργειας από ορυκτές και μη ορυκτές πηγές, καθώς και στην έρευνα και τη διανομή. Οπωσδήποτε θα πρέπει να αποφεύγεται να έχουν οι νέοι φόροι ή άλλες ρυθμίσεις ως μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα τη μείωση των επενδύσεων στους τομείς της έρευνας, της εξόρυξης και των νέων τεχνολογιών.

- Η ΕΕ θα εντείνει τους σχετικούς με την ενέργεια διαλόγους με τους γειτονικούς και αναπτυξιακούς εταίρους της προκειμένου να τους βοηθήσει να αυξήσουν τις επενδύσεις τους στις ενεργειακές υποδομές, εστιάζοντας περισσότερο στην προώθηση λύσεων με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση. Θα επισημάνει επίσης το γεγονός ότι οι επιδοτήσεις των καυσίμων εμποδίζουν τα κίνητρα για την προώθηση μεγαλύτερης απόδοσης καυσίμων.

Περισσότερο μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές απαντήσεις

- Μετά από τις αποφάσεις που έλαβαν στα πλαίσιο των εαρινών Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του 2007 και του 2008, τα κράτη μέλη πρέπει να ολοκληρώσουν τις εργασίες τους σχετικά με τις προτάσεις τις οποίες υπέβαλε η Επιτροπή τον Ιανουάριο του 2008 για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας και την αλλαγή του κλίματος, προκειμένου να καταλήξουν, μέχρι το τέλος του έτους, σε πολιτική συμφωνία επί των θεμάτων αυτών . Δίδοντας πλήρη νομική ισχύ στους προταθέντες στόχους, θα παράσχουν στους επενδυτές τις απαραίτητες εγγυήσεις που θα επιτρέψουν την υλοποίηση των απαιτούμενων αλλαγών στις ενεργειακές επιλογές και θα μετατρέψουν τη σημερινή πρόκληση, την οποία αντιπροσωπεύουν οι υψηλές τιμές του πετρελαίου, σε ευκαιρία. Συνεπώς, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταβάλουν κατά προτεραιότητα προσπάθειες στα στοιχεία της δέσμης μέτρων, τα οποία απαιτούν περαιτέρω συζήτηση.

- Απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης και προσαρμογές της ζήτησης. Οι αύξηση των τιμών των ενεργειακών προϊόντων συμπληρώνει αναπόδραστα τα οικονομικά και κανονιστικά μέσα που ενθαρρύνουν την ενεργειακή απόδοση. Οι υψηλές τιμές απαιτούν αλλαγή συμπεριφοράς: η ενέργεια είναι ένας σπάνιος πόρος που πρέπει να χρησιμοποιείται υπεύθυνα και αποτελεσματικά. Η ΕΕ έχει το πλεονέκτημα να έχει μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου, θα πρέπει όμως να επιτύχει μεγαλύτερη πρόοδο για να φθάσει στο στόχο της 20% εξοικονόμησης ενέργειας, ο οποίος αναφερόταν στο πρόγραμμα δράσης του 2006 για την ενεργειακή απόδοση. Η οδηγία για τον οικολογικό σχεδιασμό (“Eco-design”), που εφαρμόζεται επί του παρόντος, ορίζει το πλαίσιο για τον καθορισμό των απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης για προϊόντα που καταναλώνουν ενέργεια και διατίθενται στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης[7]. Υπάρχουν αποδείξεις ότι τα νοικοκυριά και η βιομηχανία μπορούν να αποκομίσουν οφέλη επενδύοντας σε συσκευές και συνήθειες που εξοικονομούν ενέργεια. Για παράδειγμα, το συμβούλιο εξοικονόμησης ενέργειας (“Energy Saving Trust”), στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκτιμά ότι, εάν κάθε σπίτι στο Ηνωμένο Βασίλειο διέθετε μόνωση σε διπλό τοίχο, με διάκενο, θα μείωνε τις εκπομπές CO2 κατά 6 εκατ. τόνους και θα εξοικονομούσε ετησίως περισσότερα από 700 εκατ. στερλίνες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει κατά το τρέχον έτος να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και στην ενεργειακή απόδοση των κτιρίων[8].

- Οι αναλύσεις της Επιτροπής σχετικά με τα εθνικά προγράμματα δράσης των κρατών μελών για την ενεργειακή απόδοση[9] κατέδειξαν ότι υπάρχει απόκλιση μεταξύ της πολιτικής δέσμευσης για ενεργειακή απόδοση και των προτάσεων που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των προκλήσεων . Τα κράτη μέλη πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να εντείνουν τις εκστρατείες τους για την εξοικονόμηση ενέργειας, μεταξύ άλλων, με επιχορηγήσεις που θα χορηγούνται σε ιδιοκτήτες σπιτιών και κτιρίων προκειμένου να επιφέρουν τις αναγκαίες βελτιώσεις. Παραδείγματα, όπως οι εταιρικές σχέσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί από την πόλη του Βερολίνου για την αναπαλαίωση δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων, δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο οι ετήσιες ενεργειακές αποδόσεις (26%) μπορούν να χρηματοδοτήσουν το κόστος της αναπαλαίωσης.

- Οι βιομηχανίες υψηλής έντασης ενέργειας πρέπει να βελτιώσουν την ενεργειακή τους απόδοση. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, οι μελλοντικές προοπτικές των τομέων υψηλής έντασης ενέργειας θα εξαρτηθούν από την ικανότητά τους να μειώσουν την ενεργειακή τους κατανάλωση και τις εκπομπές CO2, τόσο λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας όσο και για να επιτευχθούν οι στόχοι της καταπολέμησης της αλλαγής του κλίματος. Τα μέτρα που θα ληφθούν στους εν λόγω τομείς, στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου στην ΕΕ (ETS), πρέπει να σχεδιαστούν λαμβάνοντας υπόψη τον στόχο αυτό. Οι αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον περιβαλλοντικό τομέα[10] που δημοσιεύθηκαν από την Επιτροπή τον Ιανουάριο του 2008, παρέχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα ενίσχυσης των επενδύσεων για την ενεργειακή απόδοση, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ορισμένα είδη βιοκαυσίμων και τον οικολογικό προσανατολισμό των παραγωγικών διαδικασιών. Οι υψηλές τιμές ενέργειας θα καταστήσουν αποδοτικότερες τις εν λόγω επενδύσεις.

- Απαιτούνται διαρθρωτικές και τεχνολογικές αλλαγές στον τομέα των μεταφορών έτσι, ώστε να βελτιώσουν την ενεργειακή του απόδοση. Απαιτείται εσωτερικός καταλογισμός του εξωτερικού κόστους των μεταφορών εμπορευμάτων και επιβατών. Η Επιτροπή θα προτείνει την αναθεώρηση της οδηγίας για την Ευρωβινιέτα έτσι, ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα στα κράτη μέλη να επιλέξουν τον εν λόγω εσωτερικό καταλογισμό για τα βαρέα οχήματα μεταφοράς εμπορευμάτων. Η καταπολέμηση της αύξησης των τιμών του πετρελαίου απαιτεί επίσης στροφή προς ενεργειακά αποδοτικότερα μέσα μεταφοράς. Ορισμένα από αυτά, όπως οι θαλάσσιες μεταφορές, οι σιδηρόδρομοι και οι μεταφορές με λεωφορείο ή πούλμαν, παρουσιάζουν μεγαλύτερη απόδοση, δεδομένου ότι διασφαλίζοντας τη συλλογική μεταφορά, επιτρέπουν την επίτευξη οικονομιών κλίμακας. Επιπλέον, η Επιτροπή εφαρμόζει την ανανεωμένη στρατηγική της για τη μείωση των εκπομπών CO2 και για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των αυτοκινήτων.[11] Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα νομοθετική πρόταση για τη μείωση των εκπομπών CO2 των καινούργιων αυτοκινήτων, κατά μέσο όρο, σε 130 g/km μέχρι το 2012[12] και πρότεινε νομοθετικές διατάξεις για τη βελτίωση των σχετικών με τις εκπομπές CO2 αποδόσεων σε σχέση με τα ελαστικά[13].

- Η αναδιάρθρωση του αλιευτικού τομέα θα συνοδευτεί από τη λήψη μέτρων. Η διαχείριση της αναγκαίας αναδιάρθρωσης του τομέα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά τρόπο που να περιορίζονται οι οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο για την Αλιεία δύναται να παράσχει το αναγκαίο πλαίσιο και τη χρηματοδότηση για τη στήριξη της διαδικασίας προσαρμογής, με βάση τα σχέδια αναδιάρθρωσης και παροπλισμού, προβλέποντας τη μείωση του στόλου, τον εκσυγχρονισμό και την ενεργειακή απόδοση, καθώς και κοινωνικά μέτρα και μέτρα ανασυγκρότησης. Εξετάζονται επίσης και άλλα μέτρα για τη στήριξη της προσαρμογής του τομέα αυτού. Οι εν λόγω παρεμβάσεις δεν θα πρέπει να συνδέονται άμεσα με τις τιμές των καυσίμων, έτσι ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

- Η Επιτροπή εξετάζει επίσης επί του παρόντος τις πιθανές επιπτώσεις μέσων όπως των άμεσων φορολογικών κινήτρων, των άμεσων επιδοτήσεων ή των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ, για να ενθαρρυνθεί η εξοικονόμηση ενέργειας σε νοικοκυριά. Η Επιτροπή θα υποβάλει το φθινόπωρο έκθεση επί των αποτελεσμάτων. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη θεσπίσει μέτρα για την ενθάρρυνση των νοικοκυριών να αγοράζουν συσκευές υψηλότερης ενεργειακής απόδοσης, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων επιδοτήσεων και της δυνατότητας φορολογικής έκπτωσης των δαπανών που αφορούν την εξοικονόμηση ενέργειας.

- Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου, του άνθρακα και του φυσικού αερίου απαιτούν μεγαλύτερη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ. Μειώνουν επίσης τις διαφορές μεταξύ των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας και των ορυκτών καυσίμων. Οι τιμές της αγοράς των βιοκαυσίμων, ως των πλησιέστερων υποκατάστατων του πετρελαίου και του ντίζελ, αναμένεται να ακολουθήσουν σε μικρή απόσταση τις εξελίξεις των τιμών του πετρελαίου και του ντίζελ. Τούτο σημαίνει ότι η αυξημένη χρησιμοποίηση βιώσιμων βιοκαυσίμων δεν θα περιορίσει τις επιπτώσεις από την αύξηση των τιμών του πετρελαίου για τους καταναλωτές ενέργειας, θα βελτιώσει όμως την ασφάλεια του εφοδιασμού, μέσω της διαφοροποίησης των πηγών. Τούτο θα συμβάλει στην άμβλυνση των συνεπειών τυχόν μελλοντικής μείωσης της προσφοράς πετρελαίου, υπό την προϋπόθεση ότι θα καταστεί δυνατή η χρησιμοποίηση σημαντικότερου τμήματος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε μείγματα καυσίμων. Παρά το γεγονός ότι κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα βασιστεί ή όχι στην πυρηνική ενέργεια, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν επίσης να επανεξετάσουν το ρόλο που επιθυμούν να διαδραματίσει η πυρηνική ενέργεια στις ενεργειακές επιλογές τους.

Συμπερασματα

Οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου αναμένεται να ωθήσουν την ΕΕ να εφαρμόσει τις ολοκληρωμένες πολιτικές της στους τομείς της ενέργειας και της αλλαγής του κλίματος. Παρά τα άμεσα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ορισμένες κατηγορίες του πληθυσμού της ΕΕ για να αντεπεξέλθουν στις αυξανόμενες δαπάνες ενεργειακών προϊόντων, οι λύσεις μπορούν να αναζητηθούν μόνο στην τροποποίηση της ζήτησης ενέργειας και στην ενθάρρυνση της ενεργειακής απόδοσης σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Τα βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης, τα οποία τα κράτη μέλη ενδέχεται να λάβουν, πρέπει να είναι καλά στοχοθετημένα και δεν θα πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα τη στρέβλωση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συνιστά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο:

- να επιβεβαιώσει την αποφασιστικότητά του να εγκρίνει τη λήψη νομικά δεσμευτικών μέτρων για την υλοποίηση των στόχων του 2020 για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα βιοκαύσιμα και τη μείωση των αερίων θερμοκηπίου μέχρι το τέλος του 2008, μέτρων που είναι απαραίτητα για την ουσιαστική βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ·

- να επιταχύνει την αναζήτηση ενεργειακής απόδοσης στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά, έτσι ώστε να επιτευχθούν ταχύτερες και μεγαλύτερες εξοικονομήσεις σύμφωνα με τους εγκριθέντες στόχους·

- να λάβει υπόψη ότι, κατά την προσεχή επισκόπηση της ενεργειακής στρατηγικής για την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εξωτερική ενεργειακή πολιτική, θα υποβάλει επίσης έκθεση για τη λειτουργία των αγορών πετρελαίου και πετρελαιοειδών. Εκτός από την πρόταση για τη βελτίωση της διαφάνειας των αποθεμάτων πετρελαίου εκτάκτου ανάγκης, η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης έκθεση για τη σκοπιμότητα να απαιτηθεί μεγαλύτερος βαθμός διαφάνειας όσον αφορά τα εμπορικά αποθέματα πετρελαίου·

- να λάβει υπόψη ότι η Επιτροπή εξετάζει τις δυνατότητες αναθεώρησης της οδηγίας φορολόγησης της ενέργειας και σύντομα θα προτείνει την τροποποίηση της οδηγίας για την Ευρωβινιέτα στο πλαίσιο της ευρύτερης υποστήριξης της αυξημένης ενεργειακής απόδοσης·

- να λάβει υπόψη την πρόθεση της Επιτροπής να υποβάλει έκθεση για την πιθανή χρησιμοποίηση φορολογικών κινήτρων, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των συντελεστών του ΦΠΑ, έτσι ώστε να ενθαρρυνθεί η εξοικονόμηση ενέργειας·

- να υποστηρίξει τη διοργάνωση υψηλού επιπέδου συνεδρίασης για τις αγορές πετρελαίου, με τη συμμετοχή των σημαντικότερων χωρών παραγωγής και κατανάλωσης πετρελαίου και να ενισχύσει το διάλογο σε περιφερειακό και διμερές επίπεδο, έτσι ώστε να βελτιωθεί η πρόσβαση στις αγορές και η διαφάνεια·

- να συμφωνήσει ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να παράσχουν, εφόσον αιτιολογείται, επικεντρωμένη στήριξη σε ευάλωτα νοικοκυριά·

- να συμφωνήσει ότι τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να παράσχουν επικεντρωμένη οικονομική ενίσχυση σε εκείνους που επλήγησαν περισσότερο, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω ενίσχυση χρησιμοποιείται για τη στήριξη της βιομηχανικής ανασυγκρότησης, για μέτρα επανεκπαίδευσης ή αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, τα τυχόν μέτρα που λαμβάνονται για την ελάφρυνση των άμεσων επιπτώσεων από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου πρέπει να είναι ανάλογα και να επιταχύνουν την πιο μακροπρόθεσμη προσαρμογή σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα·

- να συμφωνήσει ότι είναι αναγκαία η αναδιάρθρωση του αλιευτικού τομέα, λαμβάνοντας παράλληλα μέτρα για τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Η Επιτροπή θα υποβάλει συντόμως προτάσεις για τη λήψη επειγόντων μέτρων που θα συμβάλουν στη διασφάλιση της επιβίωσης των πλέον ευάλωτων τμημάτων του ευρωπαϊκού στόλου.

- να αποδεχθεί να ενισχυθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου, έτσι ώστε να αμβλυνθούν οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις των υψηλών τιμών του πετρελαίου, να βελτιωθεί η ενεργειακή τους απόδοση και να αναπτυχθούν λύσεις για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων, στο πλαίσιο των γενικών προγραμμάτων της ΕΕ και των κρατών μελών της για την αναπτυξιακή πολιτική και την παροχή συνδρομής.

[1] COM(2008)321.

[2] Κατά το 2007, το ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης της ΕΕ ανήλθε όσον αφορά το πετρέλαιο στο 82,2% έναντι του 74,4% το 1995. Πηγή: Eurostat, Δείκτες για την ενέργεια, τις μεταφορές και το περιβάλλον (Energy, transport and environment indicators), έκδοση 2007.

[3] Καλάθι τιμών ΟΠΕΚ, που πλησιάζει πολύ το κόστος εφοδιασμού της ΕΕ 27 σε αργό πετρέλαιο.

[4] Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, World Energy Outlook 2007 .

[5] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκή ενέργεια και μεταφορές, τάσεις μέχρι το 2030 (European Energy and Transport, Trends to 2030) – επικαιροποίηση του 2007.

[6] Τούτο αντιστοιχεί σε αύξηση 20,5% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, ιδίως για την κάλυψη των αναγκών των μεταφορών και της βιομηχανίας. Η ζήτηση ενέργειας για οικιακή χρήση αναμένεται να αυξηθεί μόλις κατά 12%, λαμβανομένων υπόψη των δημογραφικών μεταβολών και των αλλαγών στον τρόπο ζωής.

[7] Οδηγία 2005/32/ΕΚ

[8] Οδηγία 2002/91

[9] COM(2008)11.

[10] 2008/C 82/01, Επίσημη Εφημερίδα C 82 της 1.4.2008.

[11] COM(2007)19.

[12] COM(2007)856.

[13] COM(2008)316.