EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 34/110

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2015»

[COM(2016) 393 final — SWD(2016) 198 final]

(2017/C 034/17)

Εισηγητής: ο κ. Juan MENDOZA CASTRO

Αιτήσεις διαβούλευσης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 17.8.2016 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης [COM(2016) 393 final — SWD(2016) 198 final] Αρμόδιο ειδικευμένο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το ειδικευμένο τμήμα 4.10.2016 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 19.10.2016 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 520 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 211/1/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ αποτιμά θετικά την έκθεση του 2015, εκτιμώντας ότι μια πολιτική ανταγωνισμού επί ίσοις όροις σε όλους τους τομείς είναι ζητούμενο θεμελιώδους σημασίας για την κοινωνική οικονομία και την οικονομία της αγοράς της ΕΕ.

1.2. Οι βασισμένες σε αθέμιτο ανταγωνισμό εισαγωγές συνιστούν σοβαρό κίνδυνο για τις επιχειρήσεις της ΕΕ. Τα μέτρα αντιντάμπινγκ είναι απαραίτητα για τη διάσωση των θέσεων απασχόλησης και την προστασία των επηρεαζόμενων οικονομικών κλάδων.

1.3. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την ανησυχία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των ενώσεων εργοδοτών της ΕΕ ενόψει του ενδεχομένου να αναγνωριστεί στην Κίνα καθεστώς οικονομίας της αγοράς.

1.4. Οι ΜΜΕ, οι οποίες δρουν καταλυτικά στην ανάκαμψη της οικονομίας, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης.

1.5. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων καθιστά εφικτή την αποδοτικότερη χρήση των πόρων και βελτιώνει τα δημόσια οικονομικά. Ωστόσο, οι εν λόγω ενισχύσεις ενδέχεται να είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της παροχής υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.

1.6. Η ΕΟΚΕ συνιστά τη βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με τις χορηγούμενες κρατικές ενισχύσεις για την επίτευξη μεγαλύτερης δημοσιότητας και διαφάνειας.

1.7. Ένας μικρός αριθμός διεθνών παραγόντων από τρίτες χώρες ελέγχει την ψηφιακή καινοτομία και για τον λόγο αυτό πρέπει οπωσδήποτε η ΕΕ να κατοχυρώσει, χάρη στην ψηφιακή ενιαία αγορά, την ηγετική της θέση.

1.8. Η μεγάλη πρόκληση για την ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού σε έναν τομέα στον οποίο κυριαρχούν τεχνολογικοί κολοσσοί είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση των καταναλωτών στα καλύτερα προϊόντα και στις καλύτερες τιμές, καθώς και ο ανταγωνισμός όλων των επιχειρήσεων, μικρών ή μεγάλων, με κριτήριο το προϊόν τους σε μια ανοικτή αγορά. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι ενέργειες της ΕΕ είναι, σε γενικές γραμμές, ισορροπημένες και σύμφωνες με τη νομοθεσία, ανεξάρτητα από ορισμένες επικρίσεις που έχει δεχθεί.

1.9. Η Ενεργειακή Ένωση έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού (γεγονός το οποίο αποτελεί στρατηγική επιτυχία), τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου, την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την αύξηση της δυνατότητας επιλογής των καταναλωτών. Ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες προκλήσεις, οι οποίες σχετίζονται με το κόστος της ενέργειας, τη μεγαλύτερη διασύνδεση των δικτύων και την ανάληψη ηγετικού ρόλου στην υλοποίηση της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα.

1.10. Στον τομέα της ενέργειας, ο έλεγχος των συγκεντρώσεων πρέπει να συμβαδίζει με την πρόβλεψη συγχωνεύσεων και εξαγορών για λόγους ελάττωσης του κόστους παραγωγής, κάτι που θα επιφέρει μείωση του πλήθους των επιχειρήσεων.

1.11. Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003 ενισχύθηκε η θέση των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και παγιώθηκε περαιτέρω το διεθνές κύρος της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ. Ο συντονισμός των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, τόσο μεταξύ τους όσο και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθιστά πιο αποτελεσματικά τα μέτρα που λαμβάνονται στην περίπτωση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων.

1.12. Όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική κρίση, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι πρέπει να μειωθεί η έκθεση των φορολογουμένων στο κόστος διάσωσης των τραπεζών.

1.13. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι κανόνες της ΕΕ ως προς τις διατραπεζικές προμήθειες για τις χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες πρέπει να εφαρμόζονται ανεξάρτητα από τη χώρα της έδρας του εκδότη της κάρτας. Επίσης, δεν πρέπει εμποδίζονται οι τράπεζες να προσφέρουν χαμηλότερες διατραπεζικές προμήθειες σε όσους εμπόρους λιανικής είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

1.14. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπογραμμίσει πόσο αναγκαίο είναι να συνεχίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την προσπάθειά της να προάγει τον ανταγωνισμό μέσω των φορολογικού χαρακτήρα στρεβλώσεων που οφείλονται στη μη ευθυγράμμιση των 28 εθνικών φορολογικών συστημάτων.

1.15. Η γενίκευση των συστημάτων δικαιοδοσίας ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης καθιστά αναγκαία τη διεθνή συνεργασία. Δεδομένων των αυξημένων αναγκών και της συμμετοχής σε διάφορα φόρουμ (ΟΟΣΑ, διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, Διεθνές δίκτυο Ανταγωνισμού), η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη να διαθέτει η ΕΕ επαρκείς πόροι έτσι ώστε οι θέσεις της να συνεχίσουν να έχουν την ίδια απήχηση και να γίνονται εξίσου σεβαστές.

2. Η έκθεση για τον ανταγωνισμό 2015

2.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι «[η] εφαρμογή μιας ισχυρής και αποτελεσματικής πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ αποτελούσε ανέκαθεν ακρογωνιαίο λίθο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος».

2.2. Οι κύριοι τομείς που εξετάζονται στην έκθεση ομαδοποιούνται σε τρία κεφάλαια υπό τους ακόλουθους τίτλους: — Η πολιτική ανταγωνισμού τονώνει την καινοτομία και τις επενδύσεις σε ολόκληρη την ΕΕ. — Αξιοποιώντας τις ευκαιρίες για την ψηφιακή ενιαία αγορά και — Οικοδόμηση μιας ολοκληρωμένης και φιλικής προς το κλίμα ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης.

2.3. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκθέτει τις συγκεκριμένες ενέργειές της στους ως άνω τομείς, επισημαίνοντας ότι, κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας, έλαβε υπόψη ως καθοδηγητικές αρχές τη διασφάλιση της αμεροληψίας, την εφαρμογή των κανόνων του κράτους δικαίου και την εξυπηρέτηση του κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος.

2.4. Τα τελευταία 25 χρόνια, ο αριθμός των καθεστώτων ανταγωνισμού ανά τον κόσμο έχει αυξηθεί δραματικά από περίπου 20 στις αρχές της δεκαετίας του 1990 σε περίπου 130 το 2015, καλύπτοντας το 85 % του παγκόσμιου πληθυσμού.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ

3.1.1. Η ΕΟΚΕ αποτιμά θετικά την έκθεση 2015, η οποία αναφέρεται σε θεμελιώδους σημασίας τομείς για την ανάπτυξη της οικονομίας και την ευημερία των πολιτών της ΕΕ.

3.1.2. Μια πολιτική ανταγωνισμού βασισμένη σε ίσους όρους σε όλους τους τομείς αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την κοινωνική οικονομία της αγοράς στην Ευρώπη. Αποτελεί επίσης βασικό εργαλείο για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας μιας δυναμικής, αποδοτικής, βιώσιμης και καινοτόμου εσωτερικής αγοράς και για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης, της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

3.1.3. Η πολιτική ανταγωνισμού δεν πρέπει να αποτρέπει την εμφάνιση κορυφαίων βιομηχανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή οικονομία. Για την επίτευξη της αποτελεσματικότητας και της αξιοπιστίας δεν πρέπει να τίθεται αποκλειστικά στόχος η μείωση των τιμών για τους καταναλωτές, αλλά πρέπει να ευνοείται η πρόοδος και η ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις παγκόσμιες αγορές.

3.1.4. Μια ισχυρή βιομηχανική βάση είναι προϋπόθεση ζωτικής σημασίας για την ευημερία και την ανάπτυξη. Έχοντας υπόψη τις απειλές που συνεπάγεται ο αθέμιτος ανταγωνισμός για τους βιομηχανικούς κλάδους σε κρίση, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι χάρη στα μέτρα αντιντάμπινγκ διασφαλίζονται δεκάδες χιλιάδες άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας και προστατεύονται οι οικονομικοί κλάδοι από τις αθέμιτες πολιτικές εισαγωγών.

3.1.5. Οι εισαγωγές σε συνθήκες ντάμπινγκ αποτελούν μορφή αθέμιτου ανταγωνισμού που απειλεί χιλιάδες θέσεις εργασίας στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πολύ δύσκολα μπορεί η Κίνα να λειτουργήσει σε συνθήκες της αγοράς, δεδομένου ότι δεν συμμορφώνεται με τα τέσσερα από τα πέντε κριτήρια που καθορίζονται από την πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1225/2009 (1).

3.1.6. Τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την άμεση ή έμμεση στήριξη της μετεγκατάστασης υπηρεσιών ή της παραγωγής σε άλλα κράτη μέλη.

3.1.7. Οι ΜΜΕ αποτελούν τη βάση της οικονομικής ανάκαμψης στην Ευρώπη· λόγω του μεγέθους τους, είναι επίσης οι πλέον ευάλωτες στις πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, οι οποίες συχνά τις καταδικάζουν σε εξαφάνιση. Η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο θέμα αυτό, κυρίως στην περίπτωση των πρακτικών των μεγάλων ομίλων επιχειρήσεων.

3.1.8. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει για μια ακόμη φορά την έλλειψη ενός πραγματικού ένδικου μέσου για την άσκηση συλλογικών προσφυγών ώστε να μπορεί να ικανοποιείται πραγματικά το δικαίωμα αποζημίωσης των θυμάτων αντιανταγωνιστικών πρακτικών, καθώς εξακολουθεί να πιστεύει ότι η οδηγία 2014/104/ΕΕ της 26ης Νοεμβρίου 2014 και η σύσταση σχετικά με τις κοινές αρχές για τους μηχανισμούς συλλογικής επίλυσης διαφορών στον τομέα των παραβάσεων των αντιμονοπωλιακών κανόνων δεν είναι ικανές να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στην ανάγκη συλλογικής προστασίας των δικαιωμάτων των θυμάτων που πλήττονται από τις παραβάσεις αυτές.

3.2. Οι κρατικές ενισχύσεις

3.2.1. Ο εκσυγχρονισμός των κρατικών ενισχύσεων επιτρέπει στην ΕΕ να χρησιμοποιεί με αποδοτικό τρόπο τους πόρους και να βελτιώνει την ποιότητα των δημόσιων οικονομικών. Βοηθά επίσης τα κράτη μέλη να υλοποιήσουν τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την ανάπτυξη και συμβάλλει στη δημοσιονομική εξυγίανση.

3.2.2. Ωστόσο, οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να είναι απαραίτητες για λόγους διασφάλισης της παροχής υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, μεταξύ των οποίων η ενέργεια, οι μεταφορές και οι τηλεπικοινωνίες. Επιπλέον, αποτελούν συχνά το πιο αποτελεσματικό εργαλείο πολιτικής για την κατοχύρωση υπηρεσιών καίριας σημασίας όσον αφορά τη διατήρηση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών σε απομονωμένες, απομακρυσμένες ή απόκεντρες περιοχές και νησιά στην ΕΕ.

3.2.3. Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητη τη διατήρηση της συνάφειας της πολιτικής ανταγωνισμού με τις υπόλοιπες ενωσιακές πολιτικές, ιδίως στις περιπτώσεις των επενδύσεων για την τόνωση της καινοτομίας και της έρευνας (οι λεγόμενες ΕΑΚ —έρευνα, ανάπτυξη, καινοτομία), των κεφαλαίων κινδύνου και της γενίκευσης των ευρυζωνικών συνδέσεων.

3.2.4. Οι πολίτες της ΕΕ θεωρούν ότι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι ως προς το πολύπλοκο σύστημα των κρατικών ενισχύσεων και επισημαίνουν τη δυσκολία προσπέλασης πληροφοριών σχετικών με τις εταιρείες που λαμβάνουν τέτοιες ενισχύσεις (2). Για την επίτευξη μεγαλύτερης δημοσιότητας και διαφάνειας, η ΕΟΚΕ συνιστά να δημοσιεύονται στα κράτη μέλη, σε κάθε περίπτωση, οι αποδέκτες, τα ποσά και οι στόχοι των ενισχύσεων.

3.3. Ο ανταγωνισμός στην ψηφιακή ενιαία αγορά

3.3.1. Η ψηφιακή ενιαία αγορά αποτελεί θεμελιώδη στρατηγική της ΕΕ για την άρση του κατακερματισμού σε πολλαπλές εθνικές αγορές και τη συγχώνευσή τους σε μια ενωσιακή προσέγγιση (3). Ένας μικρός αριθμός διεθνών παραγόντων από τρίτες χώρες ελέγχει την ψηφιακή καινοτομία και για τον λόγο αυτό πρέπει οπωσδήποτε η ΕΕ να κατοχυρώσει, χάρη στην ψηφιακή ενιαία αγορά, την ηγετική της θέση.

3.3.2. Η μεγάλη πρόκληση για την ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνισμού σε έναν τομέα στον οποίο κυριαρχούν τεχνολογικοί κολοσσοί είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση των καταναλωτών στα καλύτερα προϊόντα στις καλύτερες τιμές και ο ανταγωνισμός όλων των επιχειρήσεων, μικρών ή μεγάλων, με κριτήριο το προϊόν τους σε μια ανοικτή αγορά.

3.3.3. Περιπτώσεις τις οποίες διερευνά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: — Υπηρεσίες αναζήτησης στο διαδίκτυο. Η κοινοποίηση αιτιάσεων που απέστειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίζεται στο γεγονός ότι η Google ευνοεί συστηματικά τα δικά της προϊόντα σύγκρισης τιμών. Ερευνώνται επίσης άλλα τρία ζητήματα: — Ηλεκτρονικά βιβλία. Η Amazon επιβάλλει ρήτρες με τις οποίες ενδέχεται να αποφεύγει τον ανταγωνισμό, για παράδειγμα, το δικαίωμα του χρήστη να ενημερώνεται σχετικά με ευνοϊκότερους ή εναλλακτικούς όρους που προσφέρουν οι ανταγωνιστές της. — Παροχή διεθνών υπηρεσιών συνδρομητικής τηλεόρασης στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία. Οι συμφωνίες παροχής άδειας χρήσης μεταξύ της Sky UK και έξι μεγάλων κινηματογραφικών στούντιο των ΗΠΑ, οι οποίες υποχρεώνουν τη Sky UK να απαγορεύει την πρόσβαση εκτός των γεωγραφικών ορίων της άδειας χρήσης. — Κινητές συσκευές, όπως έξυπνα κινητά τηλέφωνα και ταμπλέτες. Μεταξύ άλλων πρακτικών, το λειτουργικό σύστημα Android απαιτεί από τους κατασκευαστές να προεγκαθιστούν τη μηχανή αναζήτησης Google Search και τον λογισμικό πλοήγησης Chrome της Google και τους υποχρεώνει να ορίζουν στις συσκευές τους ως προεπιλεγμένη υπηρεσία αναζήτησης τη Google Search, ως προϋπόθεση για την παροχή αδειών χρήσης συγκεκριμένων αποκλειστικών εφαρμογών της Google. — Ομάδες τσιπ (chipsets) βασικής ζώνης που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικές συσκευές. Ερευνάται κατά πόσον η Qualcomm, ο μεγαλύτερος προμηθευτής παγκοσμίως, προσέφερε οικονομικά κίνητρα σε μεγάλο κατασκευαστή έξυπνων τηλεφώνων και ταμπλετών υπό τον όρο να χρησιμοποιεί αποκλειστικά τα προϊόντα της.

3.3.4. Γενικά, πρόκειται για ενδεχόμενες μονοπωλιακές πρακτικές και πρακτικές κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Η τεχνική πολυπλοκότητα και ο μεγάλος αντίκτυπος των υπό έρευνα υποθέσεων επιφέρουν επικρίσεις όπως αυτή ότι η ΕΕ «έχει κηρύξει πόλεμο στη Silicon Valley». Η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται τις επικρίσεις αυτές και υποστηρίζει τις ενέργειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τις οποίες θεωρεί ισορροπημένες και σύμφωνες με τη νομοθεσία.

3.3.5. Η Google —με έσοδα ύψους 74,5 δισεκατ. δολαρίων το 2015— κατέχει στον ΕΟΧ δεσπόζουσα θέση με μερίδιο αγοράς άνω του 90 % στις αγορές υπηρεσιών γενικής αναζήτησης στο διαδίκτυο, λειτουργικών συστημάτων με άδεια χρήσης για έξυπνα κινητά τηλέφωνα και καταστημάτων εφαρμογών για το λειτουργικό σύστημα κινητής τηλεφωνίας Android. Υποστηρίζεται ότι η έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ακυρώνει τη δυνατότητα της ΕΕ να καταστεί κέντρο καινοτόμων ιδεών στη βάση εσφαλμένων τεχνικών ισχυρισμών. Ωστόσο, σύμφωνα με το πόρισμα που δημοσίευσαν το 2012 οι τεχνικές υπηρεσίες της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου των ΗΠΑ, η Google, η οποία ελέγχει τα δύο τρίτα της αγορά της Βορείου Αμερικής, χρησιμοποιούσε αθέμιτες ως προς τον ανταγωνισμό τακτικές και έκανε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης εις βάρος των χρηστών και των ανταγωνιστών της (4). Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε σχετική έρευνα που διενεργήθηκε επίσης στις ΗΠΑ (5).

3.4. Μια Ενεργειακή Ένωση φιλική προς το κλίμα

3.4.1. Η Ενεργειακή Ένωση έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα. — Ασφάλεια εφοδιασμού: πιστώνεται στην ΕΕ ένα στρατηγικό επίτευγμα και είναι επί του παρόντος πολύ καλύτερα προετοιμασμένη για να αντιμετωπίσει μια κρίση όπως εκείνη του 2009. Η ευρωπαϊκή εξάρτηση από το φυσικό αέριο προέλευσης από τη Ρωσία μειώθηκε κατά ένα τρίτο και βελτιώθηκαν σημαντικά οι υποδομές για την εσωτερική κυκλοφορία του φυσικού αερίου, οι δυνατότητας εξωτερικού εφοδιασμού και η ικανότητα αποθήκευσης. — Οι στόχοι που έχουν οριστεί για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (20-20-20 έως το έτος· 2020) θα μπορέσουν να εκπληρωθούν νωρίτερα από το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα και η ενεργειακή απόδοση φαίνεται να αναπτύσσεται σχεδόν σύμφωνα με τον τεθέντα στόχο, μολονότι η εξέλιξη αυτή οφείλεται εν μέρει στην οικονομική ύφεση. — Οι αγορές έχουν πλέον ανοίξει τις θύρες τους και οι επιλογές των καταναλωτών έχουν αυξηθεί.

3.4.2. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ —η οποία έχει ήδη εκφράσει την υποστήριξή της στη στρατηγική πλαίσιο του 2015 (6)— οφείλει να τονίσει ιδιαίτερα τα μεγάλα ζητήματα στα οποία θα κληθεί να δώσει η ΕΕ μια λύση στα επόμενα χρόνια: — η μείωση του κόστους της ενέργειας, το οποίο είναι ακόμη πολύ υψηλό για τον ευρωπαίο καταναλωτή, λόγω των κοινωνικών συνεπειών (κίνδυνος ενεργειακής πενίας), των οικονομικών συνεπειών (σοβαρό πλήγμα για τις ΜΜΕ) και των επιπτώσεων στην εξωτερική ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων (η ενέργεια είναι πολύ πιο φθηνή σε άλλες αγορές, όπως σε αυτήν των ΗΠΑ), — βελτίωση της ολοκλήρωσης των αγορών, αυξάνοντας τη διασύνδεση των δικτύων, και — ανάληψη ηγετικού ρόλου στην υλοποίηση των στόχων της 21ης διάσκεψης του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, για την επίτευξη της ριζικής αλλαγής που απαιτεί η βαθμιαία αποδοτική μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.

3.4.3. Η ΕΟΚΕ στηρίζει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην αποφασιστική εφαρμογή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, η οποία είναι θεμελιώδους σημασίας για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών συμπεριφορών των επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Αξίζει να επισημανθεί η νομικά δεσμευτική συμφωνία που συνήφθη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Bulgarian Energy Holding.

3.4.4. Το 2012 ο κλάδος της ενέργειας έτυχε δημόσιας στήριξης ύψους 122 δισεκατ. ευρώ (στην ΕΕ των 28) (7). Χωρίς την εν λόγω στήριξη, οι καταναλωτές δεν θα μπορούσαν να επωμιστούν την ήδη υψηλή τιμή της ενέργειας. Κατά την εφαρμογή των πολιτικών για τις δημόσιες ενισχύσεις (8), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να λαμβάνει υπόψη ότι το κόστος παραγωγής συγκεκριμένων τύπων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας —και βασικότερων αποδεκτών των ενισχύσεων (44 δισεκατ. ευρώ) — είναι υψηλό, γεγονός που δεν επιτρέπει στις προμηθεύτριες επιχειρήσεις να είναι ανταγωνιστικές στην αγορά.

3.4.5. Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την εξαγορά των επιχειρήσεων του τομέα ενέργειας της Alstom από την αμερικανική General Electric (9).

3.4.6. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι «[ο] έλεγχος των συγκεντρώσεων από την ΕΕ συνέχισε να συνιστά αποτελεσματικό εργαλείο για τη διατήρηση του ανοιχτού χαρακτήρα της αγοράς ενέργειας της ΕΕΕ». Τούτο πρέπει να συνδυαστεί με το γεγονός ότι οι χαμηλές τιμές του πετρελαίου μπορούν να καταστήσουν αναπόφευκτες τις συγχωνεύσεις επιχειρήσεων για τη μείωση του κόστους παραγωγής. Σύμφωνα με ορισμένες προβλέψεις, ο αριθμός των επιχειρήσεων παραγωγής φυσικού αερίου και πετρελαίου θα μειωθεί κατά ένα τρίτο.

4. Ενίσχυση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ

4.1. Φορολογία

4.1.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η διαφάνεια και η ισότιμη κατανομή των φορολογικών βαρών είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ύπαρξη της ενιαίας αγοράς. Η φοροδιαφυγή, η φορολογική απάτη και οι φορολογικοί παράδεισοι συνεπάγονται υψηλό κόστος για τον ευρωπαίο φορολογούμενο, ενώ ταυτόχρονα νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Εκτιμάται ότι η ΕΕ χάνει ετησίως περίπου 50 με 70 δισεκατ. ευρώ σε φορολογικά έσοδα λόγω της φοροδιαφυγής, ποσό που υπερβαίνει ελαφρώς το 16 % των δημόσιων επενδύσεων στην ΕΕ. Οι ζημίες αυξάνονται δε σημαντικά, εάν προστεθούν οι απώλειες εσόδων λόγω νόμιμων –ή δήθεν νόμιμων– φοροτεχνικών πρακτικών (10).

4.1.2. Το σχέδιο δράσης για μια δίκαιη και αποτελεσματική φορολόγηση των εταιρειών στην ΕΕ αποτελεί σημαντικό βήμα για τη μείωση του επιθετικού φοροτεχνικού σχεδιασμού, ενός φαινομένου που διαβρώνει τις βάσεις της φορολογίας των κρατών μελών και ενθαρρύνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό (11).

4.1.3. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε να υπογραμμίσει πόσο αναγκαίο είναι να συνεχίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την προσπάθειά της να προάγει τον ανταγωνισμό μέσω της μείωσης των φορολογικού χαρακτήρα στρεβλώσεων που οφείλονται στη μη ευθυγράμμιση των 28 εθνικών φορολογικών συστημάτων. Το περίπλοκο σύστημα μεταβιβαστικής τιμολόγησης —το οποίο ισχύει επί του παρόντος στις συναλλαγές εντός ενός ομίλου επιχειρήσεων— είναι ιδιαίτερα δαπανηρό και επαχθές για όσες επιχειρήσεις λειτουργούν εντός της ΕΕ, προκαλεί διαμάχες μεταξύ της δημόσιας διοίκησης των κρατών μελών και οδηγεί στη διπλή φορολόγηση των επιχειρήσεων. Προς τούτο, κρίνεται σκόπιμη η καθιέρωση μιας κοινής ενοποιημένης βάσης φορολογίας εταιρειών για όσες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από μία χώρες.

4.1.4. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διερευνά τις φορολογικές συμφωνίες μεταξύ ορισμένων κρατών μελών και πολυεθνικών εταιρειών π.χ. στο Λουξεμβούργο (Fiat, Starbucks, McDonald’s, Amazon) ή στην Ολλανδία (Starbucks). Στη δε περίπτωση της Apple, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι, χάρη στη φορολογική μεταχείριση που της επιφυλάχθηκε, κατέστη δυνατόν για την εταιρεία να αποφύγει τη φορολόγηση της πώλησης σχεδόν όλων των προϊόντων εντός του ΕΟΧ, και άρα ότι οφείλει να επιστρέψει στην Ιρλανδία ποσό που υπολογίζεται στα 13 δισεκατ. ευρώ. Με την επιφύλαξη της απόφασης που τελικά θα ληφθεί, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον εντοπισμό φορολογικών ρυθμίσεων που μπορούν να αποβούν επιζήμιες για τον ανταγωνισμό.

4.2. Εθνικές αρχές ανταγωνισμού

4.2.1. Με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (12) ενισχύθηκε η θέση των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και παγιώθηκε περαιτέρω το διεθνές κύρος της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξήγαγε δημόσια διαβούλευση σχετικά με την ενίσχυση των εθνικών αρχών ανταγωνισμού), οι οποίες επιλαμβάνονται επί του παρόντος του μεγαλύτερου αριθμού υποθέσεων. Ο συντονισμός των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, τόσο μεταξύ τους όσο και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθιστά πιο αποτελεσματικά τα μέτρα που λαμβάνονται στην περίπτωση των διασυνοριακών δραστηριοτήτων.

4.3. Πληρωμές μέσω κάρτας

4.3.1. Παρά τη γενικευμένη παρουσία, παγκοσμίως, των διάφορων ηλεκτρονικών συστημάτων πληρωμών, οι καταναλωτές πληρώνουν το 85 % των αγορών τους με μετρητά. Στην ΕΕ η κατάσταση είναι παρόμοια σε διάφορα κράτη μέλη, παρότι στις σκανδιναβικές χώρες το ποσοστό είναι μόλις 10 %. Σε κάθε περίπτωση, οι πληρωμές μέσω κάρτας είναι καθοριστικές για τη λειτουργία του εμπορίου και έχουν μεγάλη σημασία για τους καταναλωτές. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2015/751 επιβάλλει όρια στο ύψος των διατραπεζικών προμηθειών (13).

4.3.2. Η κοινοποίηση αιτιάσεων κατά της Mastercard βασίζεται αφενός μεν στην απαγόρευση των τραπεζών να προσφέρουν χαμηλότερες διατραπεζικές προμήθειες σε όσους εμπόρους λιανικής είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), αφετέρου δε στην επιβολή υψηλότερων διατραπεζικών προμηθειών για κάρτες που εκδίδονται σε άλλα μέρη του κόσμου. Οι ευρωπαϊκές ενώσεις καταναλωτών έχουν κατ’ επανάληψη καταγγείλει καταχρηστικές πρακτικές επιχειρήσεων όπως η Visa και η MasterCard, λόγω της ισχυρής θέσης τους στην αγορά. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι το αποτέλεσμα των ερευνών θα οδηγήσει στην άρση αυτού του εμποδίου και ότι τα όρια για τις διατραπεζικές προμήθειες που ισχύουν στην ΕΕ θα εφαρμόζονται ανεξάρτητα από τη χώρα έκδοσης της κάρτας.

4.4. Κρατικές ενισχύσεις στις τράπεζες

4.4.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει την έγκριση κρατικών ενισχύσεων οι οποίες χορηγήθηκαν σε τράπεζες διαφόρων χωρών. Έως σήμερα, η κρίση είχε υψηλό κόστος για τον ευρωπαίο φορολογούμενο. Για την αποφυγή της πλήρους κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος, οι κυβερνήσεις έσπευσαν να διασώσουν τις τράπεζές τους με ποσά —έως τότε— άνευ προηγουμένου. Στην ευρωζώνη, από το 2008 έως το 2014, η δημόσια βοήθεια προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ανήλθε στο 8 % του ΑΕγχΠ και ανακτήθηκε μόνον κατά 3,3 % (14).

4.4.2. Πέρα από το υψηλό κόστος για τα δημόσια ταμεία, η διάσωση των τραπεζών —η οποία πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2015 (15)— μπορεί να οδηγήσει σε στρέβλωση του ανταγωνισμού. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι πρέπει: — να περιοριστεί η έκθεση των φορολογουμένων στο κόστος διάσωσης των τραπεζών· — να παρασχεθούν στις δημόσιες αρχές οι δέουσες εξουσίες προκειμένου να αναλαμβάνουν προληπτική δράση, και — να παρασχεθεί στις αρχές εξυγίανσης η εξουσία να απομειώνουν τις απαιτήσεις των μη εξασφαλισμένων πιστωτών ιδρύματος που βρίσκεται σε σημείο πτώχευσης και να μετατρέπουν τις χρεωστικές απαιτήσεις σε μετοχικό κεφάλαιο (16).

5. Ο ανταγωνισμός στην εποχή της παγκοσμιοποίησης

5.1. Η γενίκευση των συστημάτων δικαιοδοσίας ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης καθιστά αναγκαία τη διεθνή συνεργασία. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει θερμά την ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε φόρουμ όπως αυτό της Επιτροπής Ανταγωνισμού του ΟΟΣΑ, της διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη και του Διεθνούς Δικτύου Ανταγωνισμού.

5.2. Επί του παρόντος, η φωνή της ΕΕ ακούγεται και γίνεται σεβαστή σε αυτά τα φόρουμ. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη να διατηρηθούν τα υλικά μέσα και το ανθρώπινο δυναμικό που αντιστοιχούν σε αυτήν την ευθύνη.

Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2016. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γεώργιος ΝΤΑΣΗΣ

(1) ΕΕ C 389 της 15.1.2016, σ. 13. Βλέπε επίσης «ETUC — BUSINESSEUROPE: Joint declaration on China’s Market Economy Status» («Κοινή δήλωση Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων — BUSINESSEUROPE με θέμα το καθεστώς οικονομίας της αγοράς της Κίνας», 19 Ιουλίου 2016) και «Granting of Market Economy Status to China» («Η χορήγηση καθεστώτος οικονομίας της αγοράς στην Κίνα»), Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Δεκέμβριος 2015.

(2) «Perception and awareness about transparency of state aid», Ευρωβαρόμετρο, Ιούλιος 2016.

(3) ΕΕ C 71 της 24.2.2016, σ. 65.

(4) http://www.wsj.com/articles/inside-the-u-s-antitrust-probe-of-google-1426793274

(5) «Does Google content degrade Google search? Experimental evidence», Harvard Business School 2015.

(6) EE C 383 της 14.7.2015, σ. 84.

(7) «Subsidies and costs of EU energy» (11 Νοεμβρίου 2014). http://ec.europa.eu/energy/en/content/final-report-ecofys

(8) ΕΕ C 200 της 28.6.2014, σ. 1.

(9) Η General Electric ανακοίνωσε ότι, στο διάστημα μεταξύ 2016 και 2017, θα καταργήσει 6 500 θέσεις εργασίας στην Ευρώπη, εκ των οποίων 765 στη Γαλλία. Le Monde, 14 Ιανουαρίου 2016.

(10) Βλέπε «Bringing transparency, coordination and convergence to corporate tax policies in the European Union», Σεπτέμβριος 2015.

(11) ΕΕ C 71 της 24.2.2016, σ. 42.

(12) Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Μια δεκαετία επιβολής της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας δυνάμει του κανονισμού (EK) αριθ. 1/2003: Επιτεύγματα και μελλοντικές προοπτικές.

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A52014DC0453

(13) ΕΕ L 123 της 19.5.2015, σ. 1.

(14) Δελτίο της ΕΚΤ.

(15) ΕΕ L 173 της 12.6.2014, σ. 190.

(16) ΕΕ C 44 της 15.1.2013, σ. 68.