Η προώθηση του γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας, της κριτικής σκέψης και της ισορροπημένης ανάπτυξης επιχειρηματολογίας σε επίπεδο βάσης αποτελούν πρόσθετες κύριες δράσεις τις οποίες στηρίζει η ΕΕ για την καταπολέμηση της μισαλλοδοξίας στο διαδίκτυο και εκτός διαδικτύου, σε συνδυασμό με την εκπαίδευση (βλέπε ενότητα 4).

2.2. Διασφάλιση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων

Τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμοί της Ένωσης πρέπει να συμμορφώνονται με τον Χάρτη σε όλες τις δράσεις τους· σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, μπορεί να ασκηθεί προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Η Επιτροπή καταβάλλει πολλές προσπάθειες για την ενσωμάτωση της διάστασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, δηλαδή για τη διασφάλιση του πλήρους σεβασμού τους σε όλες τις οικείες νομοθετικές προτάσεις και προτάσεις πολιτικής.

Η νέα οδηγία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, επί της οποίας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία τον Δεκέμβριο του 2016 , αποτελεί αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της εν λόγω ενσωμάτωσης. Περιλαμβάνει ρητή –μοναδική στο είδος της– ρήτρα για τα θεμελιώδη δικαιώματα, ενώ παράλληλα λήφθηκαν υπόψη διάφορες πτυχές των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την κατάρτιση και τη διαπραγματευτική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας των παρεμβάσεων στα δικαιώματα της ελεύθερης κυκλοφορίας, της προστασίας των δεδομένων και της ελευθερίας έκφρασης (άρθρα 45, 8 και 11 του Χάρτη). Λήφθηκαν επίσης δεόντως υπόψη οι αρχές της νομιμότητας και της αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών (άρθρο 49 του Χάρτη) και τα δικαιώματα των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής (άρθρο 47 του Χάρτη). Η εκ των υστέρων αξιολόγηση της οδηγίας θα καλύψει επίσης τον αντίκτυπό της στα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες.

Το 2016 η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση επικαιροποίησης του κανονισμού για τον έλεγχο από την ΕΕ των εξαγωγών ευαίσθητων ειδών (διπλής χρήσης) . Ο κανονισμός παρέχει ισχυρό πλαίσιο για τον έλεγχο των εξαγωγών τεχνολογίας κυβερνοεπιτήρησης όταν υπάρχει κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί για την τέλεση σοβαρών παραβιάσεων των ανθρώπινων δικαιωμάτων ή του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Επιπλέον, με βάση πρόταση της Επιτροπής, οι κανόνες της ΕΕ που απαγορεύουν τις εξαγωγές και εισαγωγές αντικειμένων δυνάμενων να χρησιμοποιηθούν για τη θανατική ποινή ή για βασανιστήρια σε άλλες χώρες ενισχύθηκαν μέσω της έγκρισης, τον Νοέμβριο, τροποποίησης του κανονισμού κατά των βασανιστηρίων .

Η ενσωμάτωση επεκτείνεται και σε άλλους τομείς, όπως η χρήση της χρηματοδότησης της ΕΕ. Το 2016 η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση της τήρησης του Χάρτη κατά την εφαρμογή των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων από τα κράτη μέλη.

Όσον αφορά τη μετανάστευση, στο πλαίσιο της κοινής έρευνας του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή σχετικά με εκτίμηση των επιπτώσεων που θα έχει στα ανθρώπινα δικαιώματα η δήλωση ΕΕ-Τουρκίας της 18ης Μαρτίου 2016, η Επιτροπή ανέφερε ότι θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή της δήλωσης, μεταξύ άλλων και όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τόσο στην ΕΕ όσο και στην Τουρκία .

Η προσχώρηση της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της σχετικής νομικής υποχρέωσής της βάσει της Συνθήκης. Η προσχώρηση θα ενισχύσει τις κοινές μας αξίες, θα βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του δικαίου της ΕΕ και θα εντείνει τη συνοχή της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ. Ωστόσο, η γνωμοδότηση που εξέδωσε το ΔΕΕ τον Δεκέμβριο του 2014 (με την οποία το σχέδιο συμφωνίας προσχώρησης του 2013 κηρύχθηκε μη συμβατό με τις Συνθήκες) έθεσε διάφορα σημαντικά και σύνθετα ερωτήματα τα οποία απαιτούν τη διεξαγωγή νέων διαπραγματεύσεων επί διαφόρων σημείων του σχεδίου. Η Επιτροπή, με την ιδιότητα του διαπραγματευτή της ΕΕ, διερευνά λύσεις για την αντιμετώπιση των διαφόρων ζητημάτων που τέθηκαν από το Δικαστήριο στην αρμόδια ομάδα εργασίας του Συμβουλίου.

2.3. Αύξηση της ευαισθητοποίησης όσον αφορά τον Χάρτη

Προκειμένου να ασκούν πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ποια είναι αυτά τα θεμελιώδη δικαιώματα. Πρέπει επίσης να γνωρίζουν πού πρέπει να απευθυνθούν σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους. Τον Οκτώβριο του 2016 η Επιτροπή εγκαινίασε τον οδηγό για τα θεμελιώδη δικαιώματα , ένα διαδικτυακό εργαλείο το οποίο παρέχει σχετική βοήθεια στους πολίτες.

Σε διάσκεψη που διοργανώθηκε από την ολλανδική προεδρία τον Φεβρουάριο του 2016 σχετικά με την «Εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ στο πλαίσιο των εθνικών πολιτικών» (The national policy application of the EU Charter of Fundamental Rights), προτάθηκαν διάφορες βέλτιστες πρακτικές και εργαλεία ώστε να διευκολύνονται οι εθνικές αρχές στην αξιολόγηση του πότε και με ποιον τρόπο πρέπει να εφαρμόζουν τον Χάρτη κατά την ανάπτυξη εθνικών πολιτικών και νομοθεσίας.

Επιπλέον, η Επιτροπή χρησιμοποιεί κονδύλια της ΕΕ για τη στήριξη έργων και δικτύων τα οποία αναλύουν την εθνική νομολογία που αφορά τον Χάρτη και παρέχουν κατάρτιση στους επαγγελματίες νομικούς σχετικά με την εφαρμογή του.

Σε συνέχεια της έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη που εκπόνησε το 2015 η Επιτροπή, το Συμβούλιο εξέδωσε τον Ιούνιο συμπεράσματα σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη και τον Δεκέμβριο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε ψήφισμα σχετικά με την κατάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση . Οι συζητήσεις στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέβαλαν στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις εξελίξεις και τις προκλήσεις όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα στην ΕΕ.

2.4 Έλεγχος των θεσμικών οργάνων της ΕΕ από το Δικαστήριο

Στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Ledra Advertising και Μαλλής και Μαλλή , το Δικαστήριο απέρριψε σε δεύτερο βαθμό τις προσφυγές ακύρωσης και αποζημίωσης που κατέθεσαν πολίτες και επιχειρήσεις κατά της μείωσης της αξίας των καταθέσεών τους σε δύο τράπεζες στην Κύπρο. Η μείωση αυτή είχε συμφωνηθεί στο πλαίσιο του μνημονίου κατανόησης που είχε υπογραφεί το 2013 μεταξύ των κυπριακών αρχών και του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Το Δικαστήριο τόνισε ότι ο Χάρτης εφαρμόζεται στα θεσμικά όργανα της ΕΕ ακόμη και όταν ενεργούν εκτός του νομικού πλαισίου της ΕΕ. Επισήμανε ότι η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι ένα μνημόνιο κατανόησης συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη. Ο περιορισμός του δικαιώματος ιδιοκτησίας (άρθρο 17 του Χάρτη) ήταν δικαιολογημένος λαμβανομένου υπόψη του επιδιωκόμενου σκοπού, δηλαδή της διασφάλισης της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος της ζώνης του ευρώ συνολικά και του άμεσου κινδύνου οικονομικής ζημίας τον οποίο θα διέτρεχαν οι καταθέτες σε περίπτωση πτώχευσης των δύο τραπεζών. Κατέληξε επομένως στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή είχε συμβάλει σε παραβίαση του Χάρτη.

3. Εφαρμογή του Χάρτη στα και από τα κράτη μέλη