ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση : Μέτρα χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης - Κατάσταση στις 29 Μαΐου 2002

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΠΕΡIΛΗΨΗ

1.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

1.2. ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

1.3. ΆΜΕΣΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

5. 1.4. ΟΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

1.5. ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΥΡΙΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

2.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2.2. ΚΥΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

2.2.1. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΤ

2.2.2. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΜΜΕ

2.2.3. JEV

3. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

3.1. ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

3.2. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

3.3. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

4. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΤ

4.1. ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

4.2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

4.3. ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

4.4. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

4.5. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ

4.6. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

4.7. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

4.8. ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

4.9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

5. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ JEV (JOINT EUROPEAN VENTURE)

5.1. ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

5.2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

5.3. ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

5.4. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

5.5. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

5.6. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

5.7. ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

5.8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

6. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΜΜΕ

6.1. ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

6.2. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

6.3. ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

6.4. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

6.5. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

6.6. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

6.7. ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

6.8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

1. ΠΕΡIΛΗΨΗ

1.1. Περιγραφή

Η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση [1] αποσκοπεί στην προώθηση της ίδρυσης και της ανάπτυξης ΜΜΕ, ώστε οι επιχειρήσεις αυτού του είδους να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, εφαρμόστηκαν τρεις Μηχανισμοί: ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ, ο Μηχανισμός JEV (ευρωπαϊκές κοινές επιχειρήσεις) και ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ. Μαζί, οι τρεις αυτοί Μηχανισμοί καλύπτουν ευρύ φάσμα ΜΜΕ. Τη διαχείριση του Mηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ και του Mηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ έχει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ), ενώ τη διαχείριση του Mηχανισμού JEV ανέλαβαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής.

[1] Απόφαση 98/347/EK του Συμβουλίου, που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ L 155 της 29ης Μαΐου 1998, για μέτρα χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης - πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ παρέχει χρηματοδότηση σε ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων τα οποία επενδύουν σε ΜΜΕ ταχείας ανάπτυξης, ιδίως στα πρώτα στάδια της δραστηριοποίησής τους και σε τομείς υψηλής τεχνολογίας. Τα περισσότερα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων που χρηματοδοτούνται από το Mηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ έχουν εθνική ή και περιφερειακή επικέντρωση.

Ο στόχος του προγράμματος JEV είναι η τόνωση της δημιουργίας διεθνικών κοινών επιχειρήσεων μεταξύ ΜΜΕ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), ούτως ώστε να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις αυτές να διεθνοποιήσουν τις δραστηριότητές τους και να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη που προσφέρει η Ενιαία Αγορά.

Στόχος του Mηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είναι η αύξηση της προσφοράς δανείων σε μικρότερες εταιρείες παραδοσιακών τομέων μέσω της παροχής δανειακών εγγυήσεων. Η χρηματοδότηση των ΜΜΕ γίνεται μέσω ενός δικτύου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων που λειτουργούν στα κράτη μέλη στα πλαίσια του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα.

Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, της απόφασης του Συμβουλίου, "Εντός σαράντα οκτώ μηνών το αργότερο από την ημερομηνία έγκρισής του, η Επιτροπή παρουσιάζει αξιολόγηση του προγράμματος, κυρίως όσον αφορά τη συνολική του υλοποίηση, τις άμεσες επιπτώσεις του στη δημιουργία απασχόλησης και τις προοπτικές για τη δημιουργία απασχόλησης μακροπρόθεσμα."

Η περίοδος που καλύπτει τη δέσμευση δημοσιονομικών κονδυλίων για τα χρηματοδοτικά μέσα τη διαχείριση των οποίων έχει το ΕΤΕ έληξε στις 29 Μαΐου 2002, δηλαδή 4 έτη μετά την έκδοση της απόφασης του Συμβουλίου. Κατά συνέπεια, η έκθεση αξιολόγησης προγραμματίστηκε να υποβληθεί μετά την ημερομηνία αυτή, προκειμένου να ληφθεί υπόψη ολόκληρη η 48μηνη περίοδος δέσμευσης των δημοσιονομικών κονδυλίων.

Στο πλαίσιο της αξιολόγησης, διενεργήθηκε έρευνα στην οποία κλήθηκαν να συμμετάσχουν οι επιχειρήσεις που ωφελήθηκαν από κάθε Μηχανισμό. Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του κάθε χρηματοδοτικού μέσου.

1. 2. Συνολική υλοποίηση

Γενικά, η δραστηριότητα η σχετική με το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αναπτύχθηκε ικανοποιητικά, παρά το γεγονός ότι επηρεάστηκε το 2001 από τη γενική ύφεση που παρουσίασαν οι αγορές επιχειρηματικών κεφαλαίων σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και από την αυξανόμενη απροθυμία των τραπεζών να δανείζουν κεφάλαια στις ΜΜΕ μέσα σε ένα γενικώς επιδεινούμενο μακροοικονομικό περιβάλλον. Ωστόσο, το 2002, η ζήτηση εγγυήσεων αυξήθηκε σημαντικά, δεδομένου ότι οι τράπεζες απαιτούσαν πρόσθετες ασφάλειες. Όσον αφορά το JEV, η χρησιμοποίησή του από την αγορά ήταν πολύ κατώτερη του αναμενομένου.

Ο αρχικός προϋπολογισμός της Πρωτοβουλίας ανερχόταν σε 423,56 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 168 εκατομμύρια ευρώ για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, 57 εκατομμύρια ευρώ [2] για το JEV και 198,56 εκατομμύρια ευρώ για το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ. Λόγω της μεγάλης χρήσης του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, ποσό 30,56 εκατομμυρίων ευρώ μεταφέρθηκε από το JEV στο Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ. Έως τις 29 Μαΐου 2002, δηλαδή έως τη λήξη της περιόδου δέσμευσης των δημοσιονομικών κονδυλίων, ο αρχικός προϋπολογισμός που είχε δεσμευθεί για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είχε απορροφηθεί πλήρως από το ΕΤΕ. Όσον αφορά το JEV, διατέθηκαν για την υλοποίηση διαφόρων σχεδίων συνολικά κονδύλια 14,5 εκατομμυρίων ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το 25% του προϋπολογισμού του.

[2] Περιλαμβανομένων 5 εκατομμυρίων ευρώ που διατέθηκαν το 1997 για την πιλοτική δράση JEV στα πλαίσια του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ 1997-2000.

Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου, για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, οι τόκοι που καταβάλλονται στους λογαριασμούς διαχείρισης και, στην περίπτωση του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ, τα έσοδα από τις πραγματοποιούμενες επενδύσεις προστίθενταν στους πόρους των Μηχανισμών. Έως τις 29 Μαΐου 2002, αυτοί οι πρόσθετοι πόροι ανήλθαν σε 29,52 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 21,54 εκατομμύρια ευρώ είχαν απορροφηθεί από το ΕΤΕ.

Στα πλαίσια του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ, είχαν επωφεληθεί από το πρόγραμμα, έως τον Ιούνιο του 2002, περίπου 206 ΜΜΕ του τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Ο αριθμός αυτός φαίνεται λογικός, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι ορισμένα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων μόλις αρχίζουν τις επενδυτικές δραστηριότητές τους, καθώς και του γεγονότος ότι, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τομέα των επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα εν λόγω ταμεία έχουν επενδυτικές περιόδους που φθάνουν έως 5 έτη. Έως την ίδια ημερομηνία, ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είχε ήδη υποστηρίξει περισσότερες από 112.000 μικρότερες επιχειρήσεις, βελτιώνοντας την πρόσβασή τους σε δανειακά κεφάλαια. Η συντριπτική πλειονότητα των εν λόγω δικαιούχων είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις με λιγότερους από 10 εργαζομένους, πράγμα που οφείλεται στο γεγονός ότι περίπου το 45% των επιχειρήσεων είναι νεοσύστατες. Όσον αφορά το JEV, υποστηρίχθηκαν μόνο 137 προτάσεις σχεδίων δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων, αριθμός πολύ μικρότερος από αυτόν που αρχικά αναμενόταν.

1. 3. Άμεσα αποτελέσματα στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης

Όσον αφορά το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, που επενδύει σε μετοχικά κεφάλαια ΜΜΕ των τομέων της υψηλής τεχνολογίας, τα πορίσματα της έρευνας (ελήφθησαν απαντήσεις από 57 ΜΜΕ) δείχνουν ότι υπήρξε σημαντική συμβολή όσον αφορά την απασχόληση. Κατά το χρόνο της επένδυσης, κάθε εταιρεία είχε, κατά μέσον όρο, 15 εργαζομένους, ενώ μετά από αυτήν, δημιούργησε, κατά μέσον όρο, 20 επιπλέον θέσεις εργασίας, πράγμα που σημαίνει υπερδιπλασιασμό της απασχόλησης. Η σημαντικότερη συμβολή (εξαιρουμένων των «άλλων υπηρεσιών») προήλθε από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών» και της «τεχνολογίας της πληροφορίας».

Ο Μηχανισμός JEV απευθύνεται σε ΜΜΕ που επιθυμούν να επενδύσουν στο εξωτερικό σε μια κοινή επιχείρηση. Τα ερωτηματολόγια που επιστράφηκαν από ΜΜΕ οι οποίες είχαν υποστηριχθεί από το JEV δείχνουν ότι δημιουργήθηκαν 31 κοινές επιχειρήσεις, που παρήγαγαν 252 νέες θέσεις απασχόλησης (μέσος όρος: 8 θέσεις απασχόλησης), αριθμοί που θεωρούνται απογοητευτικοί. Οι ΜΜΕ αύξησαν επίσης την απασχόληση στους κόλπους τους μετά την από μέρους τους υποβολή της αίτησης JEV, αν και δεν είναι δυνατό να αποδειχθεί ότι ή αύξηση αυτή οφείλεται με οποιονδήποτε τρόπο στο JEV.

Όσον αφορά το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, ο οποίος απευθύνεται σε μικρότερες επιχειρήσεις (κάτω των 100 εργαζομένων) και νεοσύστατες εταιρείες που δραστηριοποιούνται κυρίως στους παραδοσιακούς τομείς, τα αποτελέσματα της έρευνας (ελήφθησαν απαντήσεις από 405 ΜΜΕ) δείχνουν ότι υπήρξε σημαντική συμβολή στην ενίσχυση της απασχόλησης. Κατά το χρόνο της υποβολής της αίτησης για λήψη δανείου, κάθε εταιρεία απασχολούσε, κατά μέσον όρο, 8 εργαζομένους, ενώ μετά από αυτήν δημιούργησε, κατά μέσον όρο, επιπλέον 2,5 θέσεις εργασίας, πράγμα που αντιπροσωπεύει αύξηση της απασχόλησης κατά 30% και πλέον. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους, αντιπροσωπεύουν περίπου το 76% του συνολικού πληθυσμού των επιχειρήσεων που επωφελήθηκαν από το Μηχανισμό. Οι επιχειρήσεις αυτές ανέφεραν εντυπωσιακή αύξηση του ποσοστού απασχόλησης (+86%). Πολύ μεγάλες αυξήσεις (άνω του 50%) παρουσιάστηκαν στο τομέα των μεταφορών, περιλαμβανομένων των ταξιδιωτικών γραφείων, καθώς και στους τομείς της αποθήκευσης, των τηλεπικοινωνιών, της εκπαίδευσης και της υγείας.

1. 4. Οι μακροπρόθεσμες προοπτικές δημιουργίας θέσεων απασχόλησης

Όσον αφορά το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, οι προβλέψεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι σημαντικές: 18% ως το τέλος του 2002 και επιπλέον 26% ως το τέλος του 2003. Οι προβλέψεις για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης είναι εξαιρετικά ευοίωνες για τον τομέα της «τεχνολογίας της πληροφορίας» και, επίσης, για τον τομέα της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών». Καθώς αυτοί είναι οι δύο τομείς προς τους οποίους κυρίως απευθύνεται ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ, είναι σαφές ότι ο εν λόγω Μηχανισμός στοχεύει τον κατάλληλο πληθυσμό.

Για το JEV, οι ΜΜΕ που απάντησαν στα ερωτηματολόγια προβλέπουν ότι η απασχόληση στις κοινές επιχειρήσεις τους θα αυξηθεί από 252 σε 787 θέσεις σε 5 χρόνια. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό σε ποιο βαθμό η αύξηση θα αφορά μεταφορά εργαζομένων από τις συμμετέχουσες επιχειρήσεις.

Στα πλαίσια του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, οι προοπτικές για την απασχόληση, όπως προκύπτουν βάσει της έρευνας, είναι περίπου μία νέα θέση εργασίας ανά εταιρεία για το 2002 και για το 2003. Οι αριθμοί αυτοί πρέπει να αναλυθούν υπό το πρίσμα των θέσεων εργασίας που είχαν ήδη δημιουργηθεί ως το τέλος του 2001 και λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους των ΜΜΕ, δηλαδή του γεγονότος ότι πρόκειται κυρίως για πολύ μικρές επιχειρήσεις με λιγότερους από 10 εργαζομένους. Τα αποτελέσματα φαίνονται ικανοποιητικά, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο Μηχανισμός αυτός απευθύνεται κυρίως σε εταιρείες του παραδοσιακού τομέα, οι οποίες έχουν μικρότερο αναπτυξιακό δυναμικό από ό,τι οι εταιρείες του τομέα της υψηλής τεχνολογίας, στις οποίες απευθύνεται ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ.

1. 5. Κύρια συμπεράσματα

Η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση αποσκοπεί στην κάλυψη κενών που παρουσιάζει η αγορά στον τομέα των ΜΜΕ, ιδίως όσον αφορά την πρόσβαση σε μετοχικά κεφάλαια, χρηματοδοτικούς πόρους μέσω δανείων και υποστήριξη για τη διεθνοποίηση των ΜΜΕ.

Και για τους τρεις Μηχανισμούς πρέπει να υπομνησθεί ότι η μέτρηση του συνολικού αντικτύπου των χρηματοδοτικών μέσων μπορεί να γίνει μόνο μετά την παρέλευση ενός σημαντικού χρονικού διαστήματος. Η παρατήρηση αυτή ισχύει ιδιαίτερα για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, λόγω της επιφυλακτικής επενδυτικής πολιτικής και της επισφαλούς οικονομικής κατάστασης.

Από τη μία πλευρά, λόγω της χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης, οι τράπεζες δείχνουν πολύ μεγάλη απροθυμία όσον αφορά τη χορήγηση δανείων σε ΜΜΕ χωρίς ασφάλειες, πράγμα που αύξησε σημαντικά τη ζήτηση δανειακών εγγυήσεων. Από την άλλη πλευρά, αυτή η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης μείωσε τη ζήτηση για επιχειρηματικά κεφάλαια.

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ αύξησε την προσφορά επιχειρηματικών κεφαλαίων προς τις ΜΜΕ, ιδίως κατά τα αρχικά στάδια της ανάπτυξής τους και σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπου υπάρχει αναγνωρισμένη ανεπάρκεια της αγοράς. Το χρηματοδοτικό μέσο είναι αποτελεσματικό, με σημαντικό αντίκτυπο στην ήδη επιτευχθείσα οικονομική ανάπτυξη, ενώ η επίδρασή του στην απασχόληση υπήρξε ιδιαίτερα θετική. Οι αλλαγές που έγιναν βάσει του MAP [πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, ιδίως για τις ΜΜΕ (2001-2005)] το έστρεψαν με ακόμη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης μιας σαφώς εντοπισμένης ανεπάρκειας της αγοράς.

Ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αποδείχθηκε πολύ αποτελεσματικό μέσο, δεδομένου ότι ωφέλησε σημαντικό αριθμό ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται σε ευρύ φάσμα τομέων σε 12 κράτη μέλη. Ειδικότερα, αυξήθηκαν σημαντικά οι θέσεις απασχόλησης που δημιουργούνται από πολύ μικρές επιχειρήσεις (δηλαδή επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους). Όπως συνέβη και με το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, οι επεκτάσεις που έγιναν με την απόφαση του Συμβουλίου για το ΜΑΡ έστρεψαν το εν λόγω χρηματοδοτικό μέσο με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης μιας σαφώς εντοπισμένης ανεπάρκειας της αγοράς, ιδίως στον τομέα των εγγυήσεων για πολύ μικρά δάνεια.

Το JEV δεν πέτυχε τους στόχους του. Είναι ακριβό, δυσκίνητο και πολύπλοκο ως προς τη διαχείρισή του. Επιπλέον, η ζήτηση για το εν λόγω χρηματοδοτικό μέσο ήταν μικρή, ενώ οποιαδήποτε ουσιαστική απλοποίηση που θα αποσκοπούσε στη βελτίωση τόσο της ελκυστικότητας όσο και της αποτελεσματικότητάς του θα συνεπαγόταν την απώλεια ολόκληρου του αχρησιμοποίητου δεσμευθέντος προϋπολογισμού των +/- 42 εκατ. ευρώ. Επιπροσθέτως, ο υφιστάμενος δεσμευμένος προϋπολογισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σχέδια στα οποία συμμετέχουν οι υποψήφιες χώρες. Κατά συνέπεια, προτείνεται να καταργηθεί σταδιακά το πρόγραμμα το ταχύτερο δυνατόν, λόγω της χαμηλής αποτελεσματικότητάς του σε σχέση με το κόστος του, καθώς και λόγω της έλλειψης ζήτησης. Δεν θεωρείται σκόπιμη η δρομολόγηση κάποιου προγράμματος που θα διαδεχθεί το JEV.

Εν κατακλείδι, συνάγεται το συμπέρασμα ότι δύο από τα τρία χρηματοδοτικά μέσα (Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ και Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ) σημείωσαν επιτυχία και εξακολουθούν να είναι χρήσιμα. Πράγματι, και τα δύο χρηματοδοτικά μέσα έλαβαν σημαντικούς πρόσθετους δημοσιονομικούς πόρους βάσει του MAP, ώστε να μπορούν να εξασφαλίσουν την καλύτερη αντιμετώπιση της ζήτησης που υπάρχει στην αγορά.

2.ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΚΥΡΙΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

2. 1. Εισαγωγή

Η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση έχει τις ρίζες της στο Συμβούλιο του Άμστερνταμ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1997, και στην ειδική σύνοδο κορυφής για την απασχόληση, που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 1997 στο Λουξεμβούργο. Δίνει έμφαση στις ΜΜΕ με αναπτυξιακό δυναμικό, δεδομένου ότι συχνά οι επιχειρήσεις αυτού του είδους δεν είναι σε θέση να αντλήσουν χρηματοδοτικούς πόρους λόγω του κινδύνου τον οποίο συνεπάγεται η συγκεκριμένη φάση της ανάπτυξής τους. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα αποσκοπεί στην προώθηση της ίδρυσης και της ανάπτυξης ΜΜΕ, πράγμα που δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις αυτές να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, υπάρχουν τρεις Μηχανισμοί - ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ, ο Μηχανισμός JEV (κοινές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις) και ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ - , σκοπός των οποίων είναι να βοηθήσουν όσο το δυνατόν περισσότερες ΜΜΕ κατά τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων της ανάπτυξής τους. Η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση, που προβλέπει τη λήψη μέτρων χρηματοδοτικής συνδρομής, εγκρίθηκε από το Συμβούλιο (απόφαση 98/347/ΕΚ) στις 19 Μαΐου 1998 και άρχισε να υλοποιείται την ημερομηνία της δημοσίευσής της, δηλαδή στις 29 Mαΐου 1998. Τη διαχείριση του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ και του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ έχει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΕ), ενώ τη διαχείριση του Μηχανισμού JEV ανέλαβαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής.

Στις 20 Δεκεμβρίου 2000, με την απόφαση 2000/819/EΚ, το Συμβούλιο αποφάσισε να επεκτείνει τους Μηχανισμούς της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση στα πλαίσια μιας νέας νομικής βάσης, του πολυετούς προγράμματος για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (2001-2005). Προστέθηκε επίσης και ένα νέο χρηματοδοτικό μέσο, η δράση «αρχικά ίδια κεφάλαια».

Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 2, της απόφασης του Συμβουλίου, η Επιτροπή οφείλει να υποβάλει έκθεση αξιολόγησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο που θα επιτευχθεί όσον αφορά την εφαρμογή των τριών χρηματοδοτικών μέσων της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ, του JEV και του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ): "Εντός σαράντα οκτώ μηνών το αργότερο από την ημερομηνία έγκρισής του, η Επιτροπή παρουσιάζει αξιολόγηση του προγράμματος, κυρίως όσον αφορά τη συνολική του υλοποίηση, τις άμεσες επιπτώσεις του στη δημιουργία απασχόλησης και τις προοπτικές για τη δημιουργία απασχόλησης μακροπρόθεσμα."

Η επιχειρησιακή φάση των χρηματοδοτικών μέσων τα οποία διαχειρίζεται το ΕΤΕ έληξε κατά την τέταρτη «επέτειο» της πρωτοβουλίας, δηλαδή στις 29 Μαΐου του 2002. Κατά συνέπεια, η έκθεση αξιολόγησης προγραμματίστηκε να υποβληθεί μετά την ημερομηνία αυτή, προκειμένου να ληφθεί υπόψη ολόκληρη η 48μηνη περίοδος υλοποίησης της πρωτοβουλίας.

Η παρούσα αξιολόγηση πρέπει να μελετηθεί σε συνδυασμό με την ετήσια έκθεση 2001 COM (2002)345, την οποία υπέβαλε η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, σχετικά με την πρόοδο που επιτεύχθηκε όσον αφορά την εφαρμογή των τριών χρηματοδοτικών μέσων.

Η έκθεση αξιολόγησης περιλαμβάνει διάφορα κεφάλαια, ένα για κάθε χρηματοδοτικό μέσο. Οι στατιστικές για τις ΜΜΕ βασίζονται σε ερωτηματολόγια και σε στοιχεία που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στα πλαίσια αυτών των ερευνών.

Η δραστηριότητα του ΕΤΕ σχετικά με το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αναπτύχθηκε σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό. Μάλιστα, ο δεύτερος Μηχανισμός απέδωσε αποτελέσματα που υπερβαίνουν τις αρχικές προσδοκίες. Ως εκ τούτου, ποσό 30,56 εκατ. ευρώ μεταφέρθηκε από τον JEV στο Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ. Και τα δύο προγράμματα επηρεάστηκαν προς το τέλος του 2001 από δυσμενείς οικονομικές εξελίξεις, οι οποίες οδήγησαν σε μείωση των επιχειρηματικών κεφαλαίων στην Ευρώπη και σε μια ολοένα και μεγαλύτερη απροθυμία των τραπεζών να δανείζουν κεφάλαια σε ΜΜΕ. Το 2002, η ζήτηση για εγγυήσεις αυξήθηκε σημαντικά, δεδομένου ότι οι τράπεζες άρχισαν να ζητούν πρόσθετες ασφάλειες. Ως προς το θέμα αυτό, φαίνεται ότι οι τράπεζες προεξόφλησαν ίσως τον αντίκτυπο τον οποίο πιθανώς θα έχει η προτεινόμενη νέα συμφωνία της Βασιλείας για τα ίδια κεφάλαια. Εξάλλου, η πρόσβαση των νέων επιχειρήσεων σε κεφάλαια για επενδύσεις αρχικής ώθησης και πρώιμης φάσης αποδείχθηκε δυσχερέστατη, διότι πάρα πολλά ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων εστιάζουν επί του παρόντος τη δραστηριότητά τους σε επενδύσεις μεταγενέστερης φάσης. Όσον αφορά το JEV, η αξιοποίησή του από την αγορά ήταν μικρότερη από ό,τι αναμενόταν, σε σύγκριση με παρόμοια προγράμματα κοινών επιχειρήσεων που είχε διαχειριστεί στο παρελθόν η Επιτροπή και τα οποία έχουν τερματιστεί.

Ο αρχικός προϋπολογισμός της Πρωτοβουλίας ανερχόταν σε 423,56 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 168 εκατ. ευρώ για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, 57 ευρώ [3] για το JEV και 198,56 εκατ. ευρώ για το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ. Έως τις 29 Μαΐου 2002, δηλαδή ως τη λήξη της περιόδου δέσμευσης των δημοσιονομικών κονδυλίων, ο αρχικός προϋπολογισμός που είχε δεσμευθεί για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είχε απορροφηθεί πλήρως από το ΕΤΕ. Όσον αφορά το JEV, διατέθηκαν για την υλοποίηση διαφόρων σχεδίων συνολικά κονδύλια 14,5 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το 25% του συνολικού προϋπολογισμού του.

[3] Περιλαμβανομένων 5 εκατομμυρίων ευρώ που διατέθηκαν το 1997 για την πιλοτική δράση JEV στα πλαίσια του τρίτου πολυετούς προγράμματος για τις ΜΜΕ 1997-2000.

Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου, για το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ και το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, οι τόκοι που καταβάλλονται στους λογαριασμούς διαχείρισης και, στην περίπτωση του Μηχανισμού εκκίνησης των ΕΜΤ, τα έσοδα από τις πραγματοποιούμενες επενδύσεις προστίθενταν στους πόρους των Μηχανισμών. Έως τις 29 Μαΐου 2002, αυτοί οι πρόσθετοι πόροι ανήλθαν σε 29,52 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 21,54 εκατ. ευρώ είχαν απορροφηθεί από το ΕΤΕ.

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει κατά χώρα τους αριθμούς των επιχειρήσεων/σχεδίων που ενισχύθηκαν μέσω των τριών χρηματοδοτικών μέσων της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Η Νορβηγία δεν είναι επιλέξιμη στα πλαίσια του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ και του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ.

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα συνολικά κονδύλια που διατέθηκαν σε ενισχυθείσες επιχειρήσεις και σχέδια έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Καθώς τα τρία χρηματοδοτικά μέσα διαφέρουν ριζικά ως προς το χαρακτήρα τους, δεν είναι δυνατόν να γίνουν αξιόπιστες συγκρίσεις ως προς το κόστος ανά θέση απασχόλησης ή ανά αποδέκτρια επιχείρηση/ενισχυθέν σχέδιο μεταξύ των επιμέρους χρηματοδοτικών μέσων.

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ παρέχει επενδυτικά κεφάλαια σε ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα οποία στη συνέχεια επενδύουν σε ΜΜΕ. Συνήθως, ο πλήρης αντίκτυπος μιας τέτοιας επένδυσης, τόσο από οικονομικής πλευράς όσο και από απόψεως απασχόλησης, δεν είναι σαφής πριν περάσουν 5-10 χρόνια, ιδίως όταν στην περίοδο αυτή περιλαμβάνεται και ένα διάστημα σημαντικής ύφεσης της δραστηριότητας των ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων, όπως συμβαίνει επί του παρόντος. Θεωρητικά είναι πιθανόν όλα τα κονδύλια που διατίθενται βάσει του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ να αποπληρωθούν τελικά. Στην περίπτωση αυτή, το κόστος για τον προϋπολογισμό της Επιτροπής ανά αποδέκτρια ΜΜΕ και ανά δημιουργούμενη θέση απασχόλησης θα είναι μηδενικό (μάλιστα θα μπορούσε και να υπάρξει και κάποιο κέρδος). Είναι επίσης πιθανόν οι περισσότερες θέσεις απασχόλησης να δημιουργηθούν κατά τα μεταγενέστερα έτη, με την παραδοχή ότι υπάρχουν τουλάχιστον μία ή δύο επενδύσεις «διάττοντες αστέρες», που αναπτύσσονται δυναμικά αφού «επιβιώσουν» κατά τα αρχικά στάδια της υλοποίησής τους.

Από την άλλη πλευρά, ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ παρέχει κεφάλαια για την κάλυψη ζημιών σε χαρτοφυλάκια εγγυημένων δανείων. Τα κεφάλαια αυτά κατατίθενται σε λογαριασμό διαχείρισης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και χρησιμοποιούνται όταν εμφανίζονται ζημίες από τα δάνεια. Τελικά, όλα τα κεφάλαια που διατίθενται για το Μηχανισμό πρέπει να χρησιμοποιούνται για την κάλυψη αυτών των δανειακών ζημιών, πράγμα που σημαίνει ότι το τελικό κόστος του Μηχανισμού είναι γνωστό. Ωστόσο, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης ποικίλλει διαχρονικά, ενώ το ειδικό κόστος που προκύπτει από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και μπορεί να αποδοθεί σ' αυτήν παρουσιάζει διακυμάνσεις, καθώς τα δάνεια είτε αποπληρώνονται είτε διαγράφονται. Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει λογική εκτίμηση του κόστους για κάθε δημιουργούμενη θέση απασχόλησης. Ο αριθμός των ΜΜΕ που επωφελούνται από το Μηχανισμό θα είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αριθμό των επιχειρήσεων που επωφελούνται από το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, διότι το αποτέλεσμα μόχλευσης του Μηχανισμού εγγυήσεων είναι σημαντικά μεγαλύτερο, δεδομένου ότι οι κίνδυνοι είναι σημαντικά μικρότεροι. Επίσης, η δημιουργία θέσεων απασχόλησης θα είναι αρχικά μεγαλύτερη με το Μηχανισμό εγγυήσεων, αν και το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ ενδέχεται τελικά να την υπερκεράσει.

Τέλος, το πρόγραμμα JEV παρέχει άμεσες ενισχύσεις στις ΜΜΕ, οι οποίες καταβάλλονται με την προϋπόθεση ότι θα προσκομιστούν αποδείξεις για πραγματοποίηση επιλέξιμων δαπανών/επενδύσεων. Ωστόσο, όταν εγκριθεί κατ' αρχήν ένα σχέδιο, πρέπει να καταβληθεί σε κάθε περίπτωση το μέγιστο ποσό των 100.000 ευρώ (διότι η ΜΜΕ μπορεί τελικά να διεκδικήσει το ποσό αυτό). Εν τούτοις, το πραγματικό τελικό κόστος κάθε αίτησης για τον προϋπολογισμό της Επιτροπής δεν είναι συνήθως γνωστό πριν περάσουν 18-36 μήνες από την έγκριση του σχεδίου, διότι πριν από το χρόνο αυτό δεν είναι δυνατόν να είναι κανείς σίγουρος για το κόστος ανά ενισχυόμενο σχέδιο ή ανά δημιουργούμενη θέση απασχόλησης.

2.2. Κύρια αποτελέσματα και συστάσεις

2.2.1. Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ

- Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ αύξησε την παροχή επιχειρηματικών κεφαλαίων προς τις ΜΜΕ, ιδίως κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους και στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας, όπου υπάρχει αναγνωρισμένη ανεπάρκεια της αγοράς.

- Το μέσο είναι αποτελεσματικό, με σημαντικό αντίκτυπο στην ήδη επιτευχθείσα ανάπτυξη. Η επίδραση στην απασχόληση υπήρξε ιδιαιτέρως θετική.

- Υπάρχει γενική προσδοκία ότι θα υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη θετική επίδραση στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης κατά τα επόμενα ένα-δύο χρόνια, ιδίως στον τομέα της «τεχνολογίας της πληροφορίας» και στον τομέα της «βιοτεχνολογίας/ βιοεπιστημών».

- Μέσω των κοινών επενδύσεων του ΕΤΕ σε ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων, ο Μηχανισμός αποτελεί αποδοτικό τρόπο για να τίθενται μεγαλύτερα ποσά στη διάθεση των τελικών δικαιούχων και συνιστά αποδοτικό τρόπο χρήσης των κοινοτικών πόρων.

- Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ έχει τη δυνατότητα να είναι ελκυστικός για τις υποψήφιες χώρες.

- Ο περιορισμός της μελλοντικής χρήσης του Μηχανισμού σε επενδύσεις αρχικής ώθησης και πρώιμης φάσης [όπως έχει ήδη γίνει στα πλαίσια του πολυετούς προγράμματος για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα (2001-2005)] αναμένεται να τον προσανατολίσει με ακόμη αποτελεσματικότερο τρόπο προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης μιας σαφώς εντοπισμένης ανεπάρκειας της αγοράς.

2.2.2. Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ

- Ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό μέσο στα πλαίσια μιας δέσμης μέτρων που τίθενται στη διάθεση μικρότερων ΜΜΕ με αναπτυξιακό δυναμικό.

- Ο Μηχανισμός αξιοποιήθηκε από σημαντικό αριθμό ΜΜΕ, που δραστηριοποιούνται σε ευρύ φάσμα τομέων.

- Πάνω από το 90% των επιχειρήσεων που έλαβαν εγγυημένο δάνειο είχαν λιγότερους από 10 εργαζομένους, ενώ σημειώθηκε σημαντική αύξηση της απασχόλησης στις εν λόγω πολύ μικρές επιχειρήσεις, πράγμα που συνάδει με τις υφιστάμενες προσδοκίες, δεδομένου ότι μερικά από τα προγράμματα απευθύνονται σε νεοσύστατες επιχειρήσεις, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% των ΜΜΕ που έλαβαν εγγυημένο δάνειο.

- Η πλειονότητα των αποδεκτριών επιχειρήσεων δραστηριοποιούνται σε παραδοσιακούς τομείς.

- Ο Μηχανισμός πρέπει να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται μέσω ενός δικτύου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων και των τραπεζικών συνδέσμων τους (δηλαδή των τραπεζών με τις οποίες συνεργάζονται), υπό τη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων.

- Ιδιαίτερα χρήσιμη αναμένεται να αποδειχθεί η επέκταση του Μηχανισμού στις υποψήφιες για προσχώρηση στην ΕΕ χώρες, όπου η πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους είναι ιδιαιτέρως δυσχερής.

2.2.3. JEV

- Γενικά, το JEV δεν πέτυχε τους στόχους του.

- Είναι δαπανηρό, δυσκίνητο και πολύπλοκο ως προς τη διαχείρισή του. η ζήτηση για το πρόγραμμα αυτό υπήρξε χαμηλή, ενώ οποιαδήποτε σημαντική απλούστευση που θα αποσκοπούσε στη βελτίωση τόσο της ελκυστικότητας όσο και της αποτελεσματικότητάς του θα είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια ολόκληρου του αχρησιμοποίητου δεσμευθέντος προϋπολογισμού ύψους +/- 42 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, ο υφιστάμενος δεσμευμένος προϋπολογισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σχέδια στα οποία συμμετέχουν οι υποψήφιες χώρες.

- Κατά συνέπεια, συνιστάται η σταδιακή κατάργηση του προγράμματος το ταχύτερο δυνατόν λόγω της χαμηλής αποτελεσματικότητάς του σε σχέση με το κόστος του, καθώς και λόγω ελλείψεως ζήτησης.

- Δεν θεωρείται σκόπιμη η δρομολόγηση ενός παρόμοιου προγράμματος που θα διαδεχθεί το JEV.

3.ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

3.1. Σκοπός και περιεχόμενο της αξιολόγησης

Το άρθρο 7 της απόφασης 98/347/EΚ του Συμβουλίου προβλέπει τη διενέργεια αξιολόγησης του προγράμματος, η οποία θα καλύπτει κυρίως τα εξής:

- τη συνολική υλοποίηση του προγράμματος.

- τις άμεσες συνέπειες του προγράμματος στη δημιουργία απασχόλησης.

- τις προοπτικές του προγράμματος για τη δημιουργία απασχόλησης μακροπρόθεσμα.

Η αξιολόγηση βασίστηκε σε έρευνα στην οποία πήραν μέρος οι επιχειρήσεις που ωφελήθηκαν από κάθε Μηχανισμό. Στην έρευνα χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του κάθε χρηματοδοτικού μέσου.

3.2. Τα κυριότερα ερωτήματα της αξιολόγησης

Τα κυριότερα ερωτήματα που τέθηκαν για τη διενέργεια της αξιολόγησης απέβλεπαν στην κάλυψη των παρακάτω βασικών πτυχών:

- ορθότητα των στόχων του προγράμματος.

- αποτελεσματικότητα του προγράμματος.

- αποδοτικότητα του.

- προστιθέμενη αξία/χρησιμότητα της κοινοτικής παρέμβασης.

- καταλληλότητα της παρεμβατικής λογικής του προγράμματος για την προώθηση των στόχων και

- εντοπισμός των διδαγμάτων που θα μπορούσαν να αντληθούν για πιθανές μελλοντικές παρεμβάσεις παρόμοιου είδους.

Κάθε χρηματοδοτικό μέσο εξετάστηκε χωριστά, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του, και στα πλαίσια των κατευθυντήριων γραμμών που προσδιορίστηκαν παραπάνω. Η προσέγγιση αυτή οδήγησε στη διατύπωση μιας σειράς ερωτήσεων προσαρμοσμένων σε κάθε συγκεκριμένο μέσο, όπως αναφέρεται συνοπτικά παρακάτω.

3.3. Μεθοδολογίες για τη συλλογή και την ανάλυση των στοιχείων

Η διανομή των ερωτηματολογίων έγινε όπως περιγράφεται παρακάτω. Για όλους τους Μηχανισμούς, δημιουργήθηκε ένα ηλεκτρονικό «γραμματοκιβώτιο» για την παραλαβή των απαντήσεων. Το εν λόγω «γραμματοκιβώτιο» είχε τη δυνατότητα να λαμβάνει είτε μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (με ή χωρίς συνημμένα λογιστικά φύλλα) είτε μηνύματα τηλεομοιοτυπίας (φαξ).

4. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΤ

Το τμήμα αυτό πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με την ετήσια έκθεση 2001 της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (1998-2000), COM(2002)345 της 1ης Ιουλίου 2002, η οποία περιλαμβάνει περιγραφή του Μηχανισμού.

4.1. Κύρια συμπεράσματα και συστάσεις

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ αύξησε την προσφορά επιχειρηματικών κεφαλαίων προς τις ΜΜΕ, ιδίως στα αρχικά στάδια της ανάπτυξής τους και στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπου υπάρχει αναγνωρισμένη ανεπάρκεια της αγοράς. Με τον τρόπο αυτό, ο εν λόγω Μηχανισμός συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση.

Η έρευνα δείχνει σαφώς ότι ο εν λόγω Μηχανισμός είναι αποτελεσματικός και ότι είχε σημαντική συμβολή στην ήδη επιτευχθείσα ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα στην απασχόληση στις επιμέρους ενισχυθείσες επιχειρήσεις υπήρξε όντως ιδιαίτερα θετικό. Η αντίδραση των συμμετεχόντων ήταν πολύ θετική και εκφράστηκε, γενικά, η προσδοκία ότι θα υπάρξει ακόμη θετικότερη επίδραση στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης κατά τα επόμενα ένα ή δύο χρόνια, ιδίως στον τομέα της «τεχνολογίας της πληροφορίας» και στον τομέα της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών».

Η υφιστάμενη δομή, στα πλαίσια της οποίας οι επενδύσεις του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ στα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων συμπληρώνονται οπωσδήποτε από κεφάλαια προερχόμενα από άλλους επενδυτές, συνιστά αποδοτικό τρόπο για να τίθενται μεγαλύτερα ποσά στη διάθεση των τελικών δικαιούχων. Ο Μηχανισμός αυτός, καθώς και η χρήση του ΕΤΕ ως εξουσιοδοτημένου διαχειριστή του, συνιστά επίσης αποδοτικό τρόπο χρήσης των κοινοτικών πόρων.

Ο Μηχανισμός αύξησε τη διαθεσιμότητα επιχειρηματικών κεφαλαίων, παρέχοντας πολύτιμη υποστήριξη από τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων, τόσο χρηματοοικονομική όσο και μη χρηματοοικονομική.

Είναι σαφές ότι ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ έχει να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη που παρέχει η Επιτροπή στις ΜΜΕ, αναμένεται δε να συμβάλει στην ανάπτυξή τους και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης για αρκετά έτη. Όταν επεκταθεί η εφαρμογή του, έχει τη δυναμική που του επιτρέπει να είναι ιδιαίτερα ελκυστικός για τις υποψήφιες χώρες.

4.2. Επισκόπηση του Μηχανισμού

Ο στόχος του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ είναι η αύξηση της διαθεσιμότητας επιχειρηματικών κεφαλαίων για καινοτόμες ΜΜΕ, με έμφαση στη φάση της ίδρυσης και στη φάση της αρχικής ανάπτυξής τους. Επιλέξιμες είναι επίσης και οι υπάρχουσες καινοτόμες ΜΜΕ. Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ δημιουργήθηκε προκειμένου να ενισχυθεί η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών πόρων αρχικής ώθησης και πρώιμης φάσης για τις ΜΜΕ, μέσω επενδύσεων σε ειδικευμένα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων.

Αυτά τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων (τα οποία στο εξής θα αναφέρονται ως ταμεία ΕΚ) δημιουργήθηκαν ειδικά για την παροχή μετοχικών κεφαλαίων ή άλλων μορφών επιχειρηματικών κεφαλαίων σε ΜΜΕ. Τα ταμεία που υπάγονται στο Μηχανισμό αυτό είναι μικρότερα ή νεοσύστατα, ιδίως εκείνα τα οποία δραστηριοποιούνται σε περιφερειακό επίπεδο, αυτά τα οποία επικεντρώνονται σε ειδικές βιομηχανίες ή τεχνολογίες και εκείνα τα οποία χρηματοδοτούν την αξιοποίηση αποτελεσμάτων Ε&Α.

4.3. Πλαίσιο λειτουργίας

Τα περισσότερα ταμεία ΕΚ τα οποία συνδέονται με συμβατικές συμφωνίες με το ΕΤΕ έχουν εθνική ή και περιφερειακή επικέντρωση, αν και ορισμένα από αυτά επιτρέπεται να επενδύουν σε πανευρωπαϊκή βάση. Τα εν λόγω ταμεία είναι κυρίως προσανατολισμένα προς επενδύσεις πρώιμης φάσης σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπως η τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας, το Διαδίκτυο, η έρευνα στον τομέα της υγείας και οι βιοεπιστήμες.

Έως τις 29 Μαΐου 2002, και μετά από εξονυχιστική ανάλυση από το ΕΤΕ, είχαν υποβληθεί 29 προτάσεις για επενδύσεις σε ταμεία ΕΚ, από τις οποίες οι 28 εγκρίθηκαν από το ΕΤΕ και τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Έχουν υπογραφεί 16 συμβάσεις με το ΕΤΕ, ενώ 6 εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας (22 συνολικά). Για τις υπόλοιπες 6 συμβάσεις, οι τελικές διαπραγματεύσεις δεν στέφθηκαν από επιτυχία. Η κατά χώρα κατανομή για τα 22 ταμεία ΕΚ (16 υπογραφείσες συμβάσεις και 6 υπό επεξεργασία) έχει ως εξής:

Γαλλία // 20,9%

Γερμανία // 14,4%

ΗΒ // 11,0%

Ισπανία // 10,4%

Φινλανδία // 6,8%

Δανία // 6,1%

Πορτογαλία // 6,0%

Λουξεμβούργο // 6,0%

Αυστρία // 6,0%

Ιταλία // 6,0%

Σουηδία // 3,4%

Βέλγιο // 3,0%

Το συνολικό ποσό που διατέθηκε για τα εν λόγω 22 ταμεία ΕΚ ανέρχεται σε 166,1 εκατ. ευρώ.

Για τα 16 ταμεία ΕΚ με τα οποία το ΕΤΕ έχει υπογράψει συμβάσεις, η συμβολή του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ ανέρχεται σε 105,4 εκατ. ευρώ. Λαμβάνοντας υπόψη τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν όλοι οι επενδυτές, η συνολική μέγιστη χρηματοδότηση που θα αντληθεί από τα εν λόγω 16 ταμεία ΕΚ ανέρχεται σε 602,3 εκατ. ευρώ. Πρέπει να σημειωθεί ότι το ΕΤΕ, γνωστοποιώντας την επιθυμία του να επενδύσει, ενεργεί ενίοτε ως καταλύτης για την προσέλκυση ιδιωτικών χρηματοδοτικών πόρων, χωρίς να είναι τελικά υποχρεωμένο να επενδύει κοινοτικά κεφάλαια, τα οποία θα μπορούσαν, ως εκ τούτου, να κρατηθούν για επενδύσεις ακόμη μεγαλύτερου κινδύνου που υπόσχονται μεγαλύτερη προσθετικότητα από την κοινοτική συμβολή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, έως τις 29 Μαΐου 2002 και με την επιφύλαξη της επιτυχούς ολοκλήρωσης της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων για τις 6 πράξεις που δεν είχαν υπογραφεί ως την ημερομηνία αυτή, υπήρχαν μόνο 3 χώρες της ΕΕ που δεν καλύπτονταν από το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ, ήτοι η Ελλάδα, η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες. Κατά τους πρόσφατους μήνες, αξιολογήθηκαν ολοένα και περισσότερες προτάσεις από τις εν λόγω χώρες, ενώ το ΕΤΕ κατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια για να αναπτύξει την αξιοποίηση του Μηχανισμού στις χώρες στις οποίες δεν έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα [4].

[4] Στην Ελλάδα, την Iρλανδία και τις Κάτω Χώρες, έχουν αρχίσει επαφές για τη δρομολόγηση της υλοποίησης κάποιων πράξεων.

Τα 6 ταμεία ΕΚ με τα οποία γίνονται επί του παρόντος διαπραγματεύσεις αντικατοπτρίζουν σε κάποιο βαθμό τις προσπάθειες που αναλήφθηκαν από το ΕΤΕ κατά τα τέλη του 2001 και τις αρχές του 2002 για μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας του Μηχανισμού. Οι καθυστερήσεις που παρατηρούνται όσον αφορά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων είναι σύμπτωμα των εξαιρετικά δύσκολων συνθηκών άντλησης κεφαλαίων από ιδιώτες επενδυτές. Η ικανοποιητική κατάληξη των διαπραγματεύσεων θα ενισχύσει την αξία του Μηχανισμού ως καταλύτη.

Το ΕΤΕ ενέτεινε επίσης δραστικά τις προσπάθειές του προκειμένου να εξασφαλίσει την έγκαιρη ολοκλήρωση των πράξεων που εγκρίθηκαν, αλλά δεν υπογράφηκαν ακόμη, και διέθεσε ειδικούς πόρους για την παροχή υποστήριξης στους διαχειριστές ΕΚ για την προετοιμασία της σχετικής τεκμηρίωσης σύμφωνα με τη βέλτιστη πρακτική της αγοράς, ούτως ώστε να διαμορφωθεί το καλύτερο δυνατό πλαίσιο για την προσέλκυση και άλλων επενδυτών του ιδιωτικού τομέα για τις εν λόγω πράξεις. Παρά τις προσπάθειες αυτές, το κλίμα άντλησης κεφαλαίων για την επενδυτική φάση την οποία στοχεύει ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ είναι επί του παρόντος δυσχερέστατο, με σαφή κίνδυνο να μην πετύχουν οι επιμέρους πράξεις τους αναγκαίους στόχους άντλησης κεφαλαίων.

4.4. Ανάπτυξη του Μηχανισμού

Η αξιοποίηση του Μηχανισμού κατά τα πρώτα έτη ήταν αργή, αλλά σημείωσε μεγάλη αύξηση το 2001/2002. Εξάλλου, τα πρώτα ταμεία ΕΚ βρίσκονταν κυρίως στη Γαλλία και τη Γερμανία. Χρειάστηκε να φτάσουμε ως το 2001 για να επεκταθεί η γεωγραφική εμβέλεια του Μηχανισμού, με αποτέλεσμα να επιτευχθεί ευρεία κάλυψη έως το 2002. Παρά το γεγονός ότι η Γαλλία και η Γερμανία εξακολουθούν να κυριαρχούν από απόψεως χρηματοδοτούμενων ΜΜΕ λόγω του γεγονότος ότι ξεκίνησαν νωρίτερα, ωστόσο η κατάσταση εξελίσσεται προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης μιας πιο ισορροπημένης εικόνας.

Η επιδείνωση του οικονομικού κλίματος είχε σημαντικό αντίκτυπο όσον αφορά τις αναμενόμενες αποδόσεις των ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων. Η χειροτέρευση του χρηματιστηριακού κλίματος μετά το τέλος του 2001, κλίματος που επιβαρύνθηκε από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, επέδρασε αρνητικά στις χρηματιστηριακές αξίες. Πράγματι υπήρξαν ορισμένες καθυστερήσεις «εξόδου» λόγω της σημαντικής μείωσης της προσφοράς αγοραστών, ενώ η εφαρμογή μιας πιο επιλεκτικής πολιτικής όσον αφορά την πραγματοποίηση επενδύσεων σε επιχειρήσεις πρώιμης φάσης οδήγησε σε δυσκολίες χρηματοδότησης ορισμένων νεοσύστατων εταιρειών που περιλαμβάνονταν ήδη σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών. Η κατάσταση αυτή οδήγησε σε συγκυριακή κορύφωση (peak) των διαγραφών απαξιωμένων στοιχείων ενεργητικού.

Για τα 16 ταμεία ΕΚ με τα οποία έχει υπογράψει συμβάσεις το ΕΤΕ και για τα οποία η συμβολή του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ ανέρχεται σε 105,4 εκατ. ευρώ, το ΕΤΕ είχε εκταμιεύσει ως τις 30/06/02 συνολικό ποσό 55,4 εκατ. ευρώ.

Τα εν λόγω ταμεία έχουν ήδη αποπληρώσει στο ΕΤΕ ποσό 15,8 εκατ. ευρώ, το οποίο αποτελείται από μερίσματα, τόκους ή κέρδη από την πώληση των μετοχών τους. Εξάλλου, η καθαρή αξία των στοιχείων του ενεργητικού της επένδυσης του ΕΤΕ στα ταμεία ΕΚ ανέρχεται σε 39,6 εκατ. ευρώ, με βάση τις πλέον πρόσφατες πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες ως το τέλος Ιουνίου 2002. Το άθροισμα των δύο προαναφερομένων ποσών ανέρχεται σε 55,4 εκατ. ευρώ, ποσό που ισούται ακριβώς με τις συνολικές εκταμιεύσεις που είχαν γίνει ως την ίδια ημερομηνία. Ωστόσο, η διαπίστωση αυτή υποκρύπτει το γεγονός ότι όλα τα ταμεία εκτός από ένα, με βάση την τρέχουσα χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών που περιλαμβάνονται στο χαρτοφυλάκιό τους, έχουν χάσει χρήματα, πράγμα που συνάδει με τις γενικές συνθήκες της αγοράς. Ωστόσο, η απόδοση του μοναδικού ταμείου που παρουσιάζει μέχρι σήμερα θετική πορεία αντιστάθμισε τις απώλειες των άλλων, διότι το εν λόγω ένα ταμείο (το πρώτο που έλαβε χρηματοδότηση βάσει του Μηχανισμού εκκίνησης ΕΜΤ) κατόρθωσε να ρευστοποιήσει ορισμένες εξαιρετικά επιτυχείς και εξαιρετικά κερδοφόρες επενδύσεις πριν από τη δραματική επιδείνωση των συνθηκών της αγοράς. Εντούτοις, το γεγονός ότι μόνο το ήμισυ των ποσών που προβλέπονται από τις συμβάσεις είχε επενδυθεί από τα ταμεία ΕΚ και, επομένως, εκταμιευθεί από το ΕΤΕ αντανακλά την ιδιαίτερα επιφυλακτική επενδυτική πολιτική τους σε μια δύσκολη αγορά.

4.5. Εξελίξεις στην αγορά [5]

[5] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε την πρόσφατη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια (ΣΔΕΚ), COM(2002) 563 τελικό.

Η ανάπτυξη του προγράμματος πρέπει να μελετηθεί στο πλαίσιο της γενικότερης κατάστασης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ευρωπαϊκών κεφαλαίων.

Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα της EVCA [6] σχετικά με την πανευρωπαϊκή δραστηριότητα ιδιωτικών φορέων στον τομέα των μετοχικών και επιχειρηματικών κεφαλαίων για το έτος 2001, οι ιδιωτικές μετοχικές επενδύσεις στην Ευρώπη παρουσίασαν μια ευρέως αναμενόμενη υποχώρηση σε σύγκριση με το 2000 και έπεσαν στα επίπεδα του 1999.

[6] EVCA: Ευρωπαϊκή Ένωση Ταμείων Επιχειρηματικών Κεφαλαίων.

Όπως προκύπτει από την έρευνα, αντλήθηκαν κεφάλαια ύψους 38,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει μείωση κατά 9,8 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το 2000 (48 δισ. ευρώ), δηλαδή πτώση της τάξης του 20%. Ειδικότερα, για το έτος αυτό, επενδύθηκαν κεφάλαια 24,3 δισ. ευρώ σε 8.104 εταιρείες, ποσό που αντιπροσωπεύει μείωση των επενδυθέντων κεφαλαίων κατά 31% σε σύγκριση με το 2000. Από τις εταιρείες που χρηματοδοτήθηκαν με ιδιωτικά μετοχικά κεφάλαια, πάνω από το 45% ήταν αρχικές επενδύσεις.

Η έρευνα δείχνει ότι σε επιχειρηματικά κεφάλαια επενδύθηκε ποσό ύψους 12,2 δισ. ευρώ, πράγμα που αντιπροσωπεύει μείωση κατά 38% σε σύγκριση με το 2000. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι 4,2 δισ. ευρώ επενδύθηκαν σε 3.306 εταιρείες πρώιμης φάσης. Το ποσό αυτό ήταν χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσό του 2000, όταν είχαν επενδυθεί 6,7 δισ. ευρώ σε 4.676 εταιρείες. Στη φάση ανάπτυξης, επενδύθηκαν, το 2002, 8 δισ. ευρώ σε 3.708 εταιρείες. Τα στοιχεία αυτά είναι επίσης χαμηλότερα από τα αντίστοιχα στοιχεία του 2000, όταν είχαν επενδυθεί 13 δισ. ευρώ σε 4.506 εταιρείες. Το ποσοστό κεφαλαίων που επενδύθηκαν σε εξαγορές αυξήθηκε από 41% σε 45% του συνολικού ποσού κατά το 2001, αντιπροσωπεύοντας 10,9 δισ. ευρώ.

Όσον αφορά τους επιμέρους τομείς, η έρευνα δείχνει ότι, μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των δυσκολιών που αντιμετώπισε ο τεχνολογικός τομέας, οι επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας μειώθηκαν το 2001 σε σύγκριση με το 2000. Το ποσό που επενδύθηκε σε εταιρείες οι οποίες δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής τεχνολογίας ανήλθε σε 6,9 δισ. ευρώ (μείωση κατά 38% σε σχέση με το 2000).

Όσον αφορά τις τάσεις που παρουσιάζουν οι επενδύσεις κατά χώρα, το 2001 οι ιδιωτικοί οίκοι μετοχικών κεφαλαίων που εδρεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο εξακολούθησαν να κατέχουν την πρώτη θέση ως προς τα επενδυθέντα κεφάλαια, με 6,9 δισ. ευρώ ή 29% των συνολικών ευρωπαϊκών επενδυθέντων κεφαλαίων. Με ποσοστό 18% του συνολικού ποσού (4,4 δισ. ευρώ), η Γερμανία είναι τώρα δεύτερη, ακολουθούμενη από τη Γαλλία (3,3 δισ. ευρώ). Από την άποψη του αριθμού εταιρειών, η Γερμανία κατέχει τώρα την πρώτη θέση στην Ευρώπη, έχοντας επενδύσει σε 1.969 εταιρείες, ακολουθείται δε από τη Γαλλία, η οποία επένδυσε σε 1.546 εταιρείες. Την υψηλότερη θέση ως προς την άντληση κεφαλαίων το 2001 κατέλαβε και πάλι το ΗΒ με αντληθέντα κεφάλαια ύψους 20,5 δισ. ευρώ, ποσό που αποτελεί ρεκόρ όλων των εποχών. Η χώρα αυτή, η συμβολή της οποίας υπερβαίνει πλέον κατά τι το 50% των αντληθέντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο κεφαλαίων, άντλησε το 54% των συνολικών κεφαλαίων, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 5,5 δισ. ευρώ και από τη Γερμανία με 3,7 δισ. ευρώ.

Από την άλλη πλευρά, τα αποεπενδυθέντα ποσά, υπολογιζόμενα σε τιμές κόστους, αυξήθηκαν από 9,1 δισ. ευρώ σε 12,5 δισ. ευρώ το 2001. Σημειώθηκε επίσης μεγάλη μείωση του αριθμού των εταιρειών που προέβησαν σε εισαγωγική προσφορά μετοχών τους με τη διαδικασία της δημόσιας εγγραφής. Ο εν λόγω αριθμός μειώθηκε από 249 το 2000 σε 47 το 2001. Οι διαγραφές απαξιωμένων στοιχείων αντιπροσώπευαν το 23% των συνολικών αποεπενδύσεων, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση από 0,7 δισ. ευρώ το 2000 σε 2,8 δισ. ευρώ το 2001.

4.6. Μεθοδολογία για τα ερωτηματολόγια

Το ερωτηματολόγιο που απεστάλη στις επιχειρήσεις οι οποίες είχαν συμμετάσχει στο Μηχανισμό αυτό σχεδιάστηκε κατά τρόπον ώστε να καθοριστούν:

- το είδος των επενδύσεων και ο αντίκτυπος του Μηχανισμού, όπως τον αντιλήφθηκαν οι επιχειρήσεις.

- ο αντίκτυπος στην απασχόληση κατά τα τέλη του 2001.

- ο βαθμός ικανοποίησης από το ταμείο επιχειρηματικών κεφαλαίων και οι προοπτικές για την απασχόληση στο εγγύς μέλλον.

4.7. Μεθοδολογίες για τη συλλογή και την ανάλυση των στοιχείων

Κλήθηκαν να απαντήσουν και οι 158 επιχειρήσεις οι οποίες, κατά το χρόνο διεξαγωγής της έρευνας, περιλαμβάνονταν στη βάση δεδομένων την οποία τηρεί το ΕΤΕ. Σε όσες επιχειρήσεις δεν απάντησαν εστάλησαν υπομνήσεις μετά από 3 εβδομάδες. Τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων ενημερώθηκαν για τη διεξαγωγή της έρευνας και τους δόθηκε κατάλογος όσων επιχειρήσεών τους συμμετείχαν σ' αυτήν. Κατά τα λοιπά, δεν κλήθηκαν να συμμετάσχουν άμεσα.

4.8. Πορίσματα της έρευνας

Από τις 158 επιχειρήσεις, οι 125 εξακολουθούσαν να ανήκουν ενεργά στο χαρτοφυλάκιο των ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων. Από τις υπόλοιπες, 14 είχαν πωληθεί, 12 είχαν διαγραφεί και 7 είχαν διακόψει τη λειτουργία τους. Συνολικά απάντησαν στο ερωτηματολόγιο 59 επιχειρήσεις. Δύο επιχειρήσεις απάντησαν χωρίς να συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο. Η ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στα 57 ερωτηματολόγια που επεστράφησαν συμπληρωμένα.

Από τη στιγμή των αρχικών επενδύσεων μέχρι το τέλος του 2001, σημειώθηκε σημαντική συμβολή στην ενίσχυση της απασχόλησης. Από περίπου 880 εργαζομένους που δηλώθηκαν αρχικά, οι εργαζόμενοι έφτασαν σχεδόν τους 2.060 έως το τέλος του 2001, αύξηση κατά τι μεγαλύτερη του 130%. Περισσότεροι από τους μισούς εργαζομένους (55%) ανήκαν στην ομάδα ηλικίας 25-34 ετών. Το 95% εργάζονταν με καθεστώς πλήρους απασχόλησης, ενώ η αναλογία ανδρών/γυναικών ήταν περίπου 2:1. Πέντε επιχειρήσεις ανέφεραν μείωση του αριθμού των εργαζομένων κατά 31 συνολικά άτομα. Πρέπει να σημειωθεί ότι μία γερμανική επιχείρηση ξεχώρισε σαφώς από τις υπόλοιπες, καθώς δημιούργησε 360 θέσεις εργασίας από 40 που είχε όταν υπέβαλε την αίτηση. Ωστόσο, ακόμη και αν αποκλειστεί η περίπτωση αυτή από τα συνολικά στοιχεία, θα εξακολουθήσει να υπάρχει αύξηση της τάξης του 95%.

Η ανάλυση των προβλέψεων ως προς την απασχόληση βασίστηκε στην υπόθεση ότι οι εταιρείες οι οποίες δεν προσπάθησαν να υπολογίσουν τον αριθμό των εργαζομένων τους για το τέλος του 2002 και του 2003 θα διατηρούσαν τουλάχιστον τα επίπεδα που είχαν δηλώσει στο τέλος του 2001. Παρά το γεγονός ότι οι προβλέψεις για τη μελλοντική δημιουργία θέσεων απασχόλησης ήταν κάπως πιο συντηρητικές, ωστόσο εξακολουθούσαν να είναι σημαντικά θετικές (+18% έως το τέλος του 2002 και επιπλέον + 26% έως το τέλος του 2003). Είναι σαφές ότι ο αντίκτυπος που είχε, από πλευράς απασχόλησης, ο Μηχανισμός στις επιχειρήσεις που απάντησαν ήταν όντως (και αναμένεται να εξακολουθήσει να είναι) πολύ θετικός.

Διενεργήθηκε ανάλυση κατά δραστηριότητα (με βάση την ταξινόμηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ταμείων Επιχειρηματικού Κεφαλαίου). Από την ανάλυση αυτή προέκυψε ότι οι σημαντικότερη συμβολή (με εξαίρεση τις «άλλες υπηρεσίες») προήλθε από τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών» και στον τομέα της «τεχνολογίας της πληροφορίας», όπου κατατάσσονταν 40 από τις 57 επιχειρήσεις που απάντησαν. Και στους δύο τομείς, οι επιχειρήσεις ανέφεραν αύξηση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης μεγαλύτερη του 200%. Ακόμη και με προσαρμογή του αριθμού αυτού, ώστε να ληφθεί υπόψη η περίπτωση της γερμανικής εταιρείας που προαναφέρθηκε, η δηλωθείσα αύξηση στον τομέα της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών» ήταν της τάξης του 95%.

Οι ευνοϊκότερες προβλέψεις για τη μελλοντική δημιουργία θέσεων απασχόλησης αφορούν τον τομέα της «τεχνολογίας της πληροφορίας» και, για μία ακόμη φορά, τον τομέα της «βιοτεχνολογίας/βιοεπιστημών», με ή χωρίς προσαρμογή. Εφόσον αυτοί είναι οι δύο τομείς προς τους οποίους κυρίως απευθύνεται ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ, είναι σαφές ότι ο εν λόγω Μηχανισμός στοχεύει τον κατάλληλο πληθυσμό.

Η αρχική εισφορά κεφαλαίων αφορούσε, μεταξύ άλλων, χρηματοδοτήσεις εκκίνησης (40%), αρχικής ώθησης (26%) και επέκτασης (25%). Προβλεπόταν, πρωτίστως, η χρηματοδότηση της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης (70%), της εμπορίας και διανομής (46%) και της ανάπτυξης νέων προϊόντων και υπηρεσιών (42%), ενώ ένα 19% περίπου των επιχειρήσεων ανέφερε και έναν βαθμό γεωγραφικής επέκτασης [7].

[7] Είναι δυνατή η ύπαρξη πολλαπλών απαντήσεων.

Η μεγάλη πλειονότητα των επιχειρήσεων (79%) δεν είχαν αποκομίσει κέρδη έως το τέλος του 2001, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό (19%) δεν ανέμεναν να πραγματοποιήσουν κέρδη έως το 2005 ή και αργότερα. Οι περισσότερες από τις επιχειρήσεις που απάντησαν αναμένουν ένα θετικό αποτέλεσμα σε μια περισσότερο μακροπρόθεσμη προοπτική. Τα δηλωθέντα μέσα έσοδα από τις πωλήσεις κατά το έτος της αρχικής επένδυσης ήταν 1,3 εκατ. ευρώ, ενώ έως το τέλος του 2001 το ποσό αυτό είχε αυξηθεί σε 3,5 εκατ. ευρώ (αύξηση περίπου 170%).

Σχεδόν όλες (96%) οι επιχειρήσεις που ενισχύθηκαν από το Μηχανισμό ανέφεραν ότι, αν δεν είχε γίνει η επένδυση επιχειρηματικών κεφαλαίων, δεν θα ήταν δυνατόν να υπάρξουν (49%) ή θα είχαν αναπτυχθεί με βραδύτερους ρυθμούς (47%).

Όσον αφορά την υποστήριξη που παρέχεται από τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων, φαίνεται ότι η συμμετοχή τους στα σχέδια δεν ήταν απλώς χρηματοοικονομική. Μόνο το 18% των επιχειρήσεων που απάντησαν ανέφεραν ότι τα ταμεία δεν πρόσφεραν καμία επιπλέον συμβολή σε θέματα διαχείρισης, ενώ το 93% ανέφεραν ότι ήταν ικανοποιημένες ή πολύ ικανοποιημένες από τη βοήθεια που τους παρέσχε το ταμείο.

4.9. Συμπεράσματα και συστάσεις

Ορθότητα και καταλληλότητα

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ, παρέχοντας χρηματοοικονομική υποστήριξη στις ΜΜΕ, ιδίως κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους και σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, όπου το αναπτυξιακό δυναμικό είναι εξ ορισμού υψηλό, συμβάλλει ασφαλώς στους στόχους της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση.

Είναι σαφές ότι το εν λόγω μέσο συμβάλλει στην αντιμετώπιση μιας αναμφισβήτητης ανεπάρκειας της αγοράς. Η ανακοίνωση που εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2002 από την Επιτροπή σχετικά με το σχέδιο δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια υπογράμμισε το γεγονός ότι οι επενδύσεις πρώιμης φάσης και τεχνολογίας μειώθηκαν σημαντικά στην Ευρώπη κατά το 2001. Βεβαίως, η μείωση αυτή ήταν λιγότερο έντονη στην Ευρώπη απ' ό,τι στις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι επενδύσεις πρώιμης φάσης εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν στην Ευρώπη περίπου το ένα τρίτο του αντίστοιχου είδους επενδύσεων στις ΗΠΑ.

Αποτελεσματικότητα

Οι επιχειρήσεις επισημαίνουν ότι ο κυριότερος αντίκτυπος των επενδύσεων ΕΚ είναι η ανάπτυξη των επιχειρήσεων, τονίζοντας ότι τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί προς την κατεύθυνση αυτή είναι αξιοσημείωτα. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ο πλήρης αντίκτυπος στην ανάπτυξη αναμένεται να εμφανιστεί μέσα σε ένα χρονικό ορίζοντα ο οποίος καλύπτει αρκετά χρόνια.

Παρά το γεγονός ότι το χρηματοδοτικό μέσο άργησε κάπως να ξεκινήσει, ωστόσο πιστεύεται ότι εν καιρώ θα μπορέσει να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό του. Από την έρευνα προκύπτει σαφώς ότι το εν λόγω μέσο είναι αποτελεσματικό. Ο αντίκτυπος στην απασχόληση υπήρξε όντως πολύ θετικός, παρά το σχετικά μικρό αριθμό συμμετεχόντων. Πολύ θετική ήταν επίσης και η αντίδραση των συμμετεχόντων, οι οποίοι γενικά αναμένουν ότι θα υπάρξει περαιτέρω θετική επίδραση στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης κατά τα επόμενα 1-2 χρόνια, ιδίως στους τομείς της «τεχνολογίας της πληροφορίας» και της «βιοτεχνολογίας / βιοεπιστημών».

Παρά το γεγονός ότι η μεγάλη πλειονότητα των επιχειρήσεων δεν είχαν γίνει ακόμη κερδοφόρες και ορισμένες δεν περίμεναν να γίνουν πριν από το 2005 ή και αργότερα, ωστόσο υπήρχαν πολύ αισιόδοξες προσδοκίες όσον αφορά την αύξηση του κύκλου εργασιών. Ο αντίκτυπος στα έσοδα των πωλήσεων ήταν ήδη (γύρω στο 2001) πολύ θετικός (τα δηλωθέντα έσοδα από τις πωλήσεις έχουν ήδη διπλασιαστεί). Ωστόσο, πρέπει να υπομνηστεί ότι η πραγμάτωση αυτών των προσδοκιών ενδέχεται να εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα προγραμμάτων χρηματοδότησης με μετοχικά κεφάλαια στο μέλλον.

Αποδοτικότητα

Ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ εφαρμόζεται μέσω μιας σειράς ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα οποία έχουν πρόσβαση σε ευρύ φάσμα πιθανών αποδεκτών. Η υφιστάμενη δομή, βάσει της οποίας οι επενδύσεις του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ στα ταμεία συμπληρώνονται οπωσδήποτε από άλλα κεφάλαια προερχόμενα από άλλους επενδυτές, αποτελεί αποδοτικό τρόπο για να τίθενται μεγαλύτερα ποσά στη διάθεση των τελικών δικαιούχων. Ειδικότερα, η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στα ταμεία (σε ισότιμη βάση με το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ) ενισχύει την εμπιστοσύνη για τη χρηματοοικονομική βιωσιμότητα αυτών των ταμείων. Η ρύθμιση αυτή, με το ΕΤΕ να είναι ο εξουσιοδοτημένος διαχειριστής του χρηματοδοτικού μέσου, συνιστά επίσης αποδοτικό τρόπο χρήσης των κοινοτικών πόρων, καθώς απαιτεί περιορισμένο επίπεδο ανθρώπινων πόρων για την Επιτροπή.

Προστιθέμενη αξία

Είναι σαφές ότι αυτό το χρηματοδοτικό μέσο έχει προστιθέμενη αξία, διότι αυξάνει τη διαθεσιμότητα επιχειρηματικών κεφαλαίων. Όλες σχεδόν οι επιχειρήσεις που ενισχύθηκαν δυνάμει του εν λόγω Μηχανισμού επισήμαναν ότι, χωρίς την «ένεση» επιχειρηματικών κεφαλαίων, δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν ή ότι η ανάπτυξή τους θα ήταν βραδύτερη.

Η έρευνα επιβεβαίωσε ότι τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων, πέρα από τη χρηματοοικονομική συμβολή τους, πρόσφεραν στις επιχειρήσεις και πολύτιμη υποστήριξη.

Διδάγματα που μπορούν να αντληθούν

Αξίζει να σημειωθεί ότι, με την επιφύλαξη της επιτυχούς ολοκλήρωσης της διαπραγμάτευσης των συμβάσεων για 6 πράξεις που δεν είχαν υπογραφεί ακόμη έως τις 29 Μαΐου 2002, υπάρχουν μόνο 3 χώρες της ΕΕ που δεν έχουν καλυφθεί από το Μηχανισμό εκκίνησης του ΕΜΤ: η Ελλάδα, η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες. Κατά τους τελευταίους μήνες, αξιολογήθηκε ένας αυξανόμενος αριθμός προτάσεων από τις χώρες αυτές και καταβλήθηκε κάποια προσπάθεια για ανάπτυξη του Μηχανισμού εκκίνησης του ΕΜΤ στις χώρες στις οποίες ο εν λόγω Μηχανισμός δεν έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα. Πρέπει επίσης να επιδιωχθεί η καλύτερη διείσδυση του Μηχανισμού και σε άλλα κράτη μέλη. Η επιτυχία του Μηχανισμού και η αυξανόμενη παρουσία του ΕΤΕ στις αγορές επιχειρηματικών κεφαλαίων αναμένεται να διευκολύνει την αξιοποίησή του.

Είναι σαφές ότι ο Μηχανισμός εκκίνησης του ΕΜΤ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή για την υποστήριξη των ΜΜΕ, αναμένεται δε να συμβάλει στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων αυτών και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης για αρκετά χρόνια. Όταν επεκταθεί, μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ελκυστικός και για τις χώρες που θα προσχωρήσουν προσεχώς στην Ένωση.

Ο περιορισμός της μελλοντικής χρήσης του Μηχανισμού σε επενδύσεις αρχικής ώθησης και πρώιμης φάσης αναμένεται να τον προσανατολίσει με ακόμη αποτελεσματικότερο τρόπο προς την κατεύθυνση της αντιμετώπισης μιας σαφώς εντοπισμένης ανεπάρκειας της αγοράς, όπως έχει ήδη γίνει στα πλαίσια του πολυετούς προγράμματος για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα, και ιδίως για τις ΜΜΕ (2001-2005).

Πρέπει να υπάρχει τακτική παρακολούθηση του Μηχανισμού, ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής επιτυχία του.

5. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ JEV (JOINT EUROPEAN VENTURE)

Το κεφάλαιο αυτό πρέπει να μελετηθεί σε συνδυασμό με την ετήσια έκθεση 2001 σχετικά με την Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (1998-2000), COM(2002)345 της 1ης Ιουλίου 2002, στην οποία περιλαμβάνεται περιγραφή του προγράμματος.

5.1. Κύρια συμπεράσματα και συστάσεις

Γενικά, το JEV δεν πέτυχε τους στόχους του. Είναι δαπανηρό, δυσκίνητο και πολύπλοκο ως προς τη διαχείρισή του. Η ζήτηση για το πρόγραμμα αυτό υπήρξε χαμηλή, ενώ οποιαδήποτε σημαντική απλούστευση που θα αποσκοπούσε στη βελτίωση τόσο της ελκυστικότητας όσο και της αποτελεσματικότητάς του θα είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια ολόκληρου του αχρησιμοποίητου δεσμευθέντος ποσού ύψους +/- 42 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, ο υφιστάμενος δεσμευμένος προϋπολογισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σχέδια στα οποία συμμετέχουν οι υποψήφιες χώρες.

Κατά συνέπεια, συνιστάται η σταδιακή κατάργηση του προγράμματος το ταχύτερο δυνατόν λόγω της χαμηλής αποτελεσματικότητάς του σε σχέση με το κόστος του, καθώς και λόγω ελλείψεως ζήτησης. Δεν θεωρείται σκόπιμη η δρομολόγηση ενός παρόμοιου προγράμματος που θα διαδεχθεί το JEV.

5.2. Επισκόπηση του προγράμματος

Ο στόχος του προγράμματος JEV είναι η τόνωση της δημιουργίας διεθνικών κοινών επιχειρήσεων μεταξύ ΜΜΕ του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), ούτως ώστε να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις αυτές να διεθνοποιήσουν τις δραστηριότητές τους και να αξιοποιήσουν πλήρως τα οφέλη που προσφέρει η ενιαία αγορά. Στο πρόγραμμα μπορούν να συμμετάσχουν ΜΜΕ από τις χώρες ΕΟΧ. Η κοινή επιχείρηση πρέπει να συσταθεί μεταξύ δύο τουλάχιστον ΜΜΕ από δύο διαφορετικά κράτη.

Η συμβολή της ΕΕ συνίσταται σε:

1. επιχορήγηση για την κάλυψη του 50% των επιλέξιμων δαπανών που αφορούν το σχεδιασμό και την ίδρυση μιας κοινής επιχείρησης (με μέγιστη συμβολή ύψους 50.000 ευρώ).

2. επιχορήγηση ύψους 10% των επενδύσεων που αφορούν πάγια στοιχεία ενεργητικού.

Η μέγιστη συνολική συμβολή για κάθε σχέδιο ανέρχεται σε 100.000 ευρώ. Υπήρχε επίσης και ένας Μηχανισμός Προώθησης (ανεστάλη το 2001), βάσει του οποίου φορείς όπως τα εμπορικά επιμελητήρια που οργάνωναν εκδηλώσεις προβολής του JEV μπορούσαν να ζητήσουν να καλυφθεί το 50% των επιλέξιμων δαπανών (με μέγιστο ποσό τα 20.000 ευρώ).

Το πρόγραμμα εφαρμόζεται μέσω ενός δικτύου 71 ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων (ΕΧΦ, κυρίως εμπορικών τραπεζών), που επιλέγονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι οποίοι ελέγχουν τις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις ΜΜΕ πριν από την παρουσίασή τους στην Επιτροπή. Μια μονάδα τεχνικής υποστήριξης ελέγχει την τεχνική πληρότητα των υποβαλλομένων προτάσεων πριν τις προωθήσει, για διατύπωση γνωμοδότησης, στην επιτροπή καθοδήγησης, η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους της ΓΔ Επιχειρήσεων και της ΓΔ Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων. Η Επιτροπή υπογράφει ειδική συμφωνία με τους ΕΧΦ. Οι πληρωμές στις ΜΜΕ γίνονται μέσω των ΕΧΦ.

Το JEV δρομολογήθηκε ως πιλοτική δράση το Νοέμβριο του 1997 με απόφαση της Επιτροπής και με προϋπολογισμό 5 εκατ. ευρώ. Στη συνέχεια, το Μάιο του 1998, ενσωματώθηκε στην Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (1998-2000), με πρόσθετο προϋπολογισμό ύψους 84 εκατ. ευρώ, ο οποίος εν συνεχεία μειώθηκε σε 52 εκατ. ευρώ λόγω ελλείψεως ζήτησης (το υπόλοιπο ποσό διατέθηκε στα δύο άλλα χρηματοδοτικά μέσα). Αρχικά, μπορούσαν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα JEV μόνο ΜΜΕ από κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά το έτος 2000 το πρόγραμμα επεκτάθηκε και κάλυψε τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λιχτενστάιν.

5.3. Πλαίσιο λειτουργίας

Το πρόγραμμα JEV καταρτίστηκε με σκοπό την κάλυψη ενός κενού που είχε διαπιστωθεί όσον αφορά την παροχή υποστήριξης από την ΕΕ για τη δημιουργία διεθνικών κοινών επιχειρήσεων. Το πρόγραμμα ECIP (Επενδυτικοί Εταίροι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας - European Community Investment Partners), που δρομολογήθηκε το 1989, παρείχε χρηματοδοτική υποστήριξη σε επιχειρήσεις της ΕΕ που ήθελαν να δημιουργήσουν κοινές επιχειρήσεις στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, τη Μεσόγειο και τη Νότια Αφρική. Το πρόγραμμα JOP (πρόγραμμα Κοινών Επιχειρήσεων - Joint Venture Programme - PHARE/TACIS), που δρομολογήθηκε το 1991, παρείχε παρόμοια υποστήριξη σε εταιρείες που επιθυμούσαν να δημιουργήσουν κοινές επιχειρήσεις στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Το JEV αντιμετώπισε το πρόβλημα της έλλειψης τέτοιας υποστήριξης για τη δημιουργία διεθνικών κοινών επιχειρήσεων μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, από το 2000 και μετά, στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.

Η χρηματοδοτική υποστήριξη που προβλέπεται για την εκπόνηση μελετών σκοπιμότητας για σχέδια JEV είναι πολύ χαμηλότερη απ' ό,τι για το JOP και για το ECIP. Για τη φάση της μελέτης σκοπιμότητας ενός σχεδίου, προβλεπόταν ανώτατη συνεισφορά ύψους 50.000 ευρώ, έναντι 75.000 ευρώ για το JOP και 250.000 ευρώ για το ECIP. Όταν καταρτίστηκε το πρόγραμμα JEV, υπήρχε η άποψη ότι η πρόβλεψη χαμηλότερων ανώτατων ορίων ήταν δικαιολογημένη, διότι τα προβλήματα ήταν λιγότερα (μικρότερες αποστάσεις μέσα στην ΕΕ και ευκολότερες επικοινωνίες/καλύτερη υποδομή). Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση είχε ίσως ως συνέπεια να γίνει ο Μηχανισμός αυτός λιγότερο ελκυστικός για τις ΜΜΕ και τους ΕΧΦ.

Το δίκτυο ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων του JEV, που αντιπροσώπευαν το σημείο επαφής για τις ΜΜΕ, ήταν βασικά το ίδιο με το αντίστοιχο δίκτυο του JOP και, σε μικρότερο βαθμό, του ECIP. Το JEV θεωρήθηκε ως ένα χρήσιμο συμπλήρωμα του φάσματος «προϊόντων» που θα μπορούσαν να προσφερθούν στις ΜΜΕ-πελάτες, ενώ τα τρία προγράμματα μαζί παρείχαν στους ΕΧΦ την αναγκαία κρίσιμη μάζα, η οποία τους επέτρεπε να διαθέτουν προσωπικό ειδικά για την επεξεργασία των αιτήσεων. Ωστόσο, το πρόγραμμα ECIP έληξε στο τέλος του 1999 και δεν ανανεώθηκε, πράγμα που είχε ως συνέπεια τη μείωση της ροής σχεδίων για πολλούς ΕΧΦ. Κατόπιν αυτού, το Μάρτιο του 2000, καταργήθηκε σταδιακά και το JOP. Έτσι, έμεινε μόνο το JEV, πράγμα που επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση για τους ΕΧΦ. Δεδομένου του γεγονότος ότι υποβάλλονταν πολύ λίγα σχέδια JEV, μερικοί ΕΧΦ εγκατέλειψαν το δίκτυο (το οποίο δεν εξασφαλίζει πλέον πλήρη γεωγραφική κάλυψη), ενώ άλλοι μείωσαν το επίπεδο των δραστηριοτήτων τους, πράγμα που κατέστησε δυσχερέστερη για τις ΜΜΕ την πρόσβαση στο πρόγραμμα και μείωσε ακόμη περισσότερο τη ζήτηση.

Τόσο το ECIP όσο και το JOP έπεσαν (τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό) θύματα του αυξανόμενου διοικητικού φόρτου που έπρεπε να αναλάβουν τόσο οι υπηρεσίες που τα διαχειρίζονταν όσο και οι αποδέκτριες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) προκειμένου να μειώσουν τον κίνδυνο των παρατυπιών στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο. Τα ίδια προβλήματα αντιμετώπισε και το πρόγραμμα JEV, με αποτέλεσμα περίπου το 20% των ΜΜΕ να αποσύρουν τις αιτήσεις τους, είτε διότι θεώρησαν την όλη διαδικασία εξαιρετικά δυσκίνητη και επαχθή είτε διότι το ποσό της οικονομικής υποστήριξης που είχαν ζητήσει περικόπηκε. Άλλες εταιρείες, ακόμη και μετά τη δημιουργία μιας κοινής επιχείρησης, δεν μπήκαν στον κόπο να ζητήσουν επενδυτική επιχορήγηση, διότι, κατά την άποψή τους, οι διαδικασίες ήταν υπερβολικά χρονοβόρες και έκριναν ότι τα οφέλη που θα αποκόμιζαν ήταν ελάχιστα σε σχέση με την προσπάθεια που έπρεπε να καταβάλουν.

5.4. Επισκόπηση της ανάπτυξης του προγράμματος

Το πρόγραμμα JEV ξεκίνησε χαλαρά (όπως είχαν ξεκινήσει και τα προγράμματα ECIP και JOP), αλλά η ζήτηση άρχισε να εντείνεται κατά το 1999 και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2000, στη συνέχεια όμως άρχισε και πάλι να πέφτει. Το 1999, θεσπίστηκε ένας Μηχανισμός Προώθησης, με σκοπό την υποστήριξη εκδηλώσεων προβολής του JEV. Ωστόσο, η εν γένει ζήτηση από τις ΜΜΕ εξακολουθούσε να είναι πολύ χαμηλότερη του αναμενομένου, ενώ ασκούνταν κριτική, τόσο από τους ΕΧΦ όσο και από τις ΜΜΕ, όσον αφορά τις διαδικασίες υποβολής αίτησης και πληρωμής. Από το Μάρτιο του 2000, η Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεων δεν συμμετείχε πλέον σε δραστηριότητες προβολής, ενώ μείωσε τη συμμετοχή της στην επιτροπή καθοδήγησης.

Το 2001, οι υπηρεσίες της Επιτροπής επανεξέτασαν τις δυνατότητες απλούστευσης του JEV, όπως είχε ζητήσει η απόφαση 2000/819/EΚ του Συμβουλίου σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα (2001-2005). Το Σεπτέμβριο του 2001 ανεστάλη η εφαρμογή του Μηχανισμού Προώθησης, εν αναμονή του αποτελέσματος της επανεξέτασης και επειδή οι υποστηριζόμενες εκδηλώσεις δεν οδηγούσαν στην υποβολή πολλών νέων αιτήσεων για σχέδια. Ωστόσο, κατέστη σαφές ότι η απόφαση του Συμβουλίου δεν επέτρεπε την επίτευξη της ευκταίας απλούστευσης χωρίς απώλεια ολόκληρου του δεσμευθέντος προϋπολογισμού. Εξάλλου, δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθεί ο υφιστάμενος προϋπολογισμός για την υποστήριξη σχεδίων στις υποψήφιες χώρες ή σχεδίων στα οποία συμμετείχαν ΜΜΕ από τις χώρες αυτές.

Η εξέταση αυτή αποκάλυψε επίσης ότι το διοικητικό κόστος ανά φάκελο ήταν πολύ υψηλό (σημειώνεται ότι τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία αποτελούν εκτιμήσεις): 12.507 ευρώ για τα σχέδια του Μηχανισμού Προώθησης και 17.714 ευρώ για σχέδια προπαρασκευαστικών εργασιών και επενδύσεων (κοινές επιχειρήσεις) (το εν λόγω κόστος ανερχόταν σε 27.736 ευρώ, όταν επιμερίζονταν και οι δαπάνες των σχεδίων του Μηχανισμού Προώθησης). Κατά συνέπεια, το διοικητικό κόστος που επωμίζεται η Επιτροπή για κάθε σχέδιο του Μηχανισμού Προώθησης υπερβαίνει το 100% του μέσου δεσμευθέντος ποσού, ενώ το διοικητικό κόστος για κάθε σχέδιο προπαρασκευαστικών εργασιών και επενδύσεων ανέρχεται σε 28% (μεταβλητό κόστος) ή σε 44% (περιλαμβανομένων των επιμερισμένων δαπανών του Μηχανισμού Προώθησης) του μέσου δεσμευθέντος ποσού. Αυτά τα δυσμενή ποσοστά επιδεινώνονταν από το γεγονός ότι, από τη μία πλευρά, οι προϋπολογισμοί των υποβαλλομένων σχεδίων μειώνονταν συχνά από την επιτροπή καθοδήγησης (σε μερικές περιπτώσεις, σημαντικά), ενώ, από την άλλη πλευρά, υπήρχαν επιπλέον δαπάνες προσωπικού που συνδέονταν με την ανάγκη να εξετάζονται οι φάκελοι πολύ προσεκτικά σε όλα τα στάδια, προκειμένου να μειώνεται στο ελάχιστο δυνατό ο κίνδυνος παρατυπιών.

Από την περίοδο μετά τη δρομολόγηση του JEV, η Επιτροπή έπαιρνε κάθε μήνα περίπου 30-50 αιτήματα παροχής πληροφοριών για το πρόγραμμα, αιτήματα τα οποία (στην περίπτωση των ΜΜΕ) παραπέμπονταν στους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς. Ωστόσο, σε σύγκριση με τον αριθμό των αιτημάτων που λαμβάνονταν, ο αριθμός των προτάσεων που υποβάλλονταν ήταν πολύ μικρός, ιδίως μετά το καλοκαίρι του 2000, πράγμα το οποίο μπορεί να αποδοθεί στα εξής:

- η ίδρυση μιας κοινής επιχείρησης είναι η πιο απαιτητική και δαπανηρή μορφή διεθνικής συνεργασίας μεταξύ των ΜΜΕ. Οι περισσότερες ΜΜΕ φαίνεται ότι προτιμούν χαλαρότερες μορφές συνεργασίας, οι οποίες δεν απαιτούν την εκ των προτέρων συμφωνία του εταίρου πριν από τη λήψη μιας απόφασης.

- όταν σκέπτονται να πραγματοποιήσουν άμεσες επενδύσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα 2/3 των ΜΜΕ φαίνεται ότι προτιμούν να ενεργήσουν αυτόνομα, ενώ το 1/3 επιλέγουν δραστηριότητες συνεργασίας, περιλαμβανομένης της δημιουργίας μιας κοινής επιχείρησης με έναν τοπικό εταίρο, με στόχο τον επιμερισμό του κινδύνου, τη μείωση της χρηματοοικονομικής έκθεσης και την αξιοποίηση των γνώσεων που διαθέτει ο εταίρος για τις τοπικές αγορές.

- η αμοιβή των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων ήταν μάλλον χαμηλή (1.000 ευρώ ανά φάκελο) και δεν τους παρείχε πραγματικό κίνητρο για να ενθαρρύνουν τις ΜΜΕ να συμμετάσχουν στο JEV, ιδίως ενόψει των συχνών αιτημάτων της Επιτροπής για παροχή πρόσθετων πληροφοριών για τις προτάσεις, πληροφοριών που παρέχονταν μέσω των ΕΧΦ. Επιπροσθέτως, μερικοί ΕΧΦ ζητούσαν από τις ΜΜΕ να τους καταβάλουν ένα πρόσθετο (και, ενίοτε, σημαντικό) ποσό, απλώς και μόνο για να δεχθούν και να επεξεργαστούν την αίτηση, πράγμα που ίσως αποθάρρυνε ορισμένες ΜΜΕ από την υποβολή αίτησης.

- το JEV απέκτησε τη φήμη ότι είναι αργό, γραφειοκρατικό και πολύ απαιτητικό.

5.5. Μεθοδολογία για τα ερωτηματολόγια

Η έρευνα στις ΜΜΕ κάλυψε τα εξής:

- από πού πληροφορήθηκε ο αιτών για πρώτη φορά την ύπαρξη του προγράμματος και ποιοι ήταν οι κύριοι λόγοι που τον οδήγησαν στην απόφαση να ζητήσει υποστήριξη από αυτό.

- εντύπωση του αιτούντος για τον αντίκτυπο της υποστήριξης στην επιτυχία του προγράμματος και αναφορά των κυριότερων αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν.

- αντίκτυπος στην απασχόληση (δημιουργία θέσεων εργασίας) έως το τέλος του 2001 και αναμενόμενος αντίκτυπος σε πενταετή χρονικό ορίζοντα.

- γενική αξιολόγηση του προγράμματος.

Η έρευνα αυτή συμπληρώθηκε από άλλη έρευνα, στα πλαίσια της οποίας ζητήθηκε από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς να διατυπώσουν τις απόψεις τους:

- ως προς τους στόχους και τα κριτήρια επιλεξιμότητας.

- ως προς τη λειτουργία του προγράμματος και

- ως προς την εν γένει εκτίμησή τους για το Μηχανισμό.

5.6. Μεθοδολογίες για τη συλλογή και την ανάλυση των στοιχείων

Για το πρόγραμμα JEV, δεδομένου του γεγονότος ότι ο πληθυσμός ήταν σχετικά μικρός, αποφασίστηκε να αποσταλεί ένα ερωτηματολόγιο σε όλες τις συμμετέχουσες ΜΜΕ και σε όλους τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς. Τα ερωτηματολόγια προς τις ΜΜΕ (συνοδευόμενα από επεξηγηματικό σημείωμα) συντάχθηκαν στα αγγλικά και μεταφράστηκαν στα ολλανδικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα ελληνικά, τα ιταλικά, τα πορτογαλικά και τα ισπανικά. Κάθε επιχείρηση έλαβε το ερωτηματολόγιο στη γλώσσα της. Οι επιχειρήσεις των υπόλοιπων χωρών έλαβαν το ερωτηματολόγιο στα αγγλικά. Τα ερωτηματολόγια προς τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς καταρτίστηκαν και απεστάλησαν στα αγγλικά.

Με τον τρόπο αυτό υπήρξε ταχυδρομική επικοινωνία με συνολικό αριθμό 175 ΜΜΕ και 78 ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων.

Στη συνέχεια υπήρξε τηλεφωνική επικοινωνία με τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς, ούτως ώστε να επιτευχθεί υψηλότερο επίπεδο απόκρισης.

5.7. Πορίσματα της έρευνας

Αξιοποίηση του προγράμματος

Η ζήτηση για το JEV ήταν πολύ χαμηλότερη του αναμενομένου. Από την αρχή του 1998 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001, οι υπηρεσίες της Επιτροπής έλαβαν μόνο 243 σχέδια, από τα οποία εγκρίθηκαν τα 175. Έως τις 29 Mαΐου 2002 υποβλήθηκαν ακόμη 10 σχέδια, από τα οποία εγκρίθηκαν τα 5. Από τα 180 σχέδια που εγκρίθηκαν, τα 54 ήταν σχέδια προώθησης και τα 126 ήταν σχέδια προπαρασκευαστικών εργασιών και επενδύσεων. Οι αριθμοί αυτοί ισοδυναμούν κατά μέσο όρο, με κατά τι περισσότερο από ένα σχέδιο ανά εβδομάδα.

Τα συνολικά ποσά που είχαν δεσμευθεί ως τις 29 Μαΐου 2002 ανέρχονται σε 13,2 εκατ. ευρώ, μη περιλαμβανομένης της τεχνικής βοήθειας αλλά περιλαμβανομένων των δραστηριοτήτων προβολής. Από το ποσό αυτό, 1,5 εκατ. ευρώ έχουν ήδη εκταμιευθεί για την υλοποίηση σχεδίων.

Αντίθετα από ό,τι αναμενόταν, μόνο το 10% περίπου των απαντήσεων που δόθηκαν βάσει του ερωτηματολογίου ανέφεραν ότι το σχέδιο περιελάμβανε την εμπορική εκμετάλλευση αποτελεσμάτων Ε&Α. Πάνω από το 50% όσων απάντησαν ανέφεραν ότι αντικείμενο του σχεδίου ήταν η πρόσβαση σε μια νέα αγορά και ότι η κύρια πρόθεση ήταν να δοκιμαστεί η εφικτότητα (41%) ή να αναπτυχθεί ένα νέο προϊόν ή μια νέα υπηρεσία (30%).

Δημιουργία θέσεων απασχόλησης

Ο αντίκτυπος του προγράμματος στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης ήταν επίσης απογοητευτικός. Έως το τέλος του 2001 είχαν ληφθεί μόνο τέσσερις αιτήσεις για επενδυτικές επιχορηγήσεις, ενώ σε κάθε περίπτωση οι θέσεις απασχόλησης που δημιουργήθηκαν ανέρχονταν μόλις στο 20% των προβλεπομένων στην αρχική αίτηση. Συνολικά, επιβεβαιώθηκε η δημιουργία 12 νέων θέσεων εργασίας.

Όπως προέκυψε από τα ερωτηματολόγια που επιστράφηκαν από τις ΜΜΕ, συστάθηκαν 31 κοινές επιχειρήσεις, που οδήγησαν στη δημιουργία 252 νέων θέσεων απασχόλησης. Οι ΜΜΕ προβλέπουν ότι η απασχόληση στις εν λόγω κοινές επιχειρήσεις θα αυξηθεί σε 787 θέσεις μέσα σε 5 χρόνια.

Συνολικά, οι ΜΜΕ αύξησαν την απασχόληση στους κόλπους τους μετά την από μέρους τους υποβολή της αίτησης JEV, αν και δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι η αύξηση αυτή οφείλεται με οποιονδήποτε τρόπο στο JEV. Επισημάνθηκε ότι, από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης και μετά, η απασχόληση στις επιχειρήσεις αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 9% περίπου και ότι ο αριθμός των εργαζομένων στις ίδιες τις κοινές επιχειρήσεις (ΚΕ) αναμενόταν να τριπλασιαστεί μέσα σε 5 χρόνια. Η αύξηση του αριθμού των ΚΕ και οι επιχειρηματικές προσδοκίες για την επόμενη πενταετία ήταν μεγαλύτερες στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Δανία και το Βέλγιο.

Το επίπεδο απασχόλησης στις ΚΕ αναφέρθηκε ότι αντιπροσωπεύει ποσοστό που μόλις υπερβαίνει το 10% των επιχειρήσεων συνολικά. Δεν είναι γνωστός ο βαθμός στον οποίο η αύξηση των ΚΕ περιελάμβανε μεταφορά εργαζομένων μεταξύ των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις που απάντησαν προέβλεψαν ότι η αύξηση κατά την επόμενη πενταετία θα είναι, κατά μέσο όρο, της τάξης του 30% στην επικεφαλής επιχείρηση-εταίρο και περίπου 17% στις υπόλοιπες επιχειρήσεις-εταίρους. Η μεγάλη πλειονότητα των κοινών επιχειρήσεων που δημιουργήθηκαν και δηλώθηκαν δεν έχουν επιλέξει μέχρι σήμερα να υποβάλουν αίτηση για επενδυτική επιχορήγηση. Γενικά, πιστεύεται ότι οι διαδικασίες είναι υπερβολικά χρονοβόρες και περίπλοκες. Ένας άλλος λόγος μη υποβολής αίτησης για την επενδυτική επιχορήγηση είναι ότι οι κοινές επιχειρήσεις έχουν επενδύσει περιορισμένα μόνο ποσά σε πάγια στοιχεία ενεργητικού, με αποτέλεσμα η υποστήριξη ύψους 10% να μην θεωρείται επαρκές κίνητρο που να δικαιολογεί τη διοικητική προσπάθεια.

Πορίσματα της έρευνας

Απεστάλησαν δύο διαφορετικά ερωτηματολόγια, ένα σε όλους τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς του JEV και ένα άλλο σε όλες τις ΜΜΕ που υπέβαλαν αίτηση JEV. Στα ερωτηματολόγια απάντησαν 88 ΜΜΕ και 40 ΕΧΦ. Τα κυριότερα πορίσματα έχουν ως εξής:

- 37 ΜΜΕ ανέφεραν ότι είτε είχαν ήδη δημιουργήσει είτε βρίσκονταν στη διαδικασία δημιουργίας κοινής επιχείρησης, παρά το γεγονός ότι η ακριβής μορφή αυτών των κοινών επιχειρήσεων δεν είναι γνωστή.

- μόνο 17 ΜΜΕ ανέφεραν ότι δεν θα είχαν δρομολογήσει το σχέδιό τους χωρίς την υποστήριξη του JEV, ενώ 63 επισήμαναν ότι ενδεχομένως, πιθανώς ή σίγουρα θα το έκαναν, υποδηλώνοντας ότι η προσθετικότητα του προγράμματος είναι χαμηλή. Από την άλλη πλευρά, περίπου το 80% των ΜΜΕ ανέφεραν ότι το πρόγραμμα ήταν αποφασιστικής σημασίας, σημαντικό ή χρήσιμο για τη δημιουργία της κοινής τους επιχείρησης, πράγμα που σημαίνει ότι τα πορίσματα είναι κάπως αντιφατικά.

- οι περισσότερες ΜΜΕ ανέφεραν ότι ήταν ικανοποιημένες με τις υπηρεσίες που τους παρέσχε ο ενδιάμεσος χρηματοπιστωτικός φορέας.

- συνολικά, 32 ΜΜΕ ανέφεραν ότι ήταν ικανοποιημένες, πολύ ικανοποιημένες ή απόλυτα ικανοποιημένες με το JEV, ενώ 42 ανέφεραν ότι δεν ήταν πολύ ικανοποιημένες ή ότι δεν ήταν καθόλου ικανοποιημένες.

Παρά το εν λόγω επίπεδο δηλωθείσας ικανοποίησης, πολλοί από όσους απάντησαν (περίπου 80%) επωφελήθηκαν από την ευκαιρία για να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους, από τις οποίες προκύπτει, σε μεγάλο βαθμό, δυσαρέσκεια σε ό,τι αφορά τη λειτουργία του Μηχανισμού. Αν και υπάρχουν κάποια θετικά σχόλια, ωστόσο η συντριπτική πλειονότητα όσων απάντησαν ήταν αρνητικοί στις εκτιμήσεις τους, τονίζοντας την ανάγκη για απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών, τις οποίες θεωρούσαν υπερβολικά γραφειοκρατικές, και ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία. Είναι σαφές ότι αποδίδουν μεγάλη σημασία στις βελτιώσεις αυτές.

5.8. Συμπεράσματα και συστάσεις

Ορθότητα και αποτελεσματικότητα

Παρά το γεγονός ότι η λογική στην οποία βασίζεται το JEV εθεωρείτο ορθή όταν δρομολογήθηκε το πρόγραμμα αυτό, ωστόσο η πείρα έδειξε ότι, στην πράξη, το πρόγραμμα δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για τις ΜΜΕ, όπως αποδεικνύεται από το χαμηλό επίπεδο ζήτησης και από τις αρνητικές αντιδράσεις πολλών από τους συμμετέχοντες (που εκφράστηκαν στις απαντήσεις που δόθηκαν στα ερωτηματολόγια).

Αποδοτικότητα

Επιπροσθέτως, το διοικητικό κόστος ανά φάκελο είναι εξαιρετικά υψηλό και δύσκολο να δικαιολογηθεί, ενώ η ανάγκη εφαρμογής διαδικασιών που ελαχιστοποιούν τους κινδύνους παρατυπιών (αντλώντας διδάγματα από το πρόγραμμα JOP) οδήγησε σε μια διαδικασία λήψης αποφάσεων την οποία οι αποδέκτριες ΜΜΕ θεωρούν υπερβολικά αργή.

Κατά συνέπεια, παρά το γεγονός ότι το JEV βοήθησε ασφαλώς ορισμένες ΜΜΕ στη δημιουργία της διεθνικής κοινής επιχείρησής τους, ο συνολικός του αντίκτυπος ήταν πολύ περιορισμένος.

Προστιθέμενη αξία

Όπως συμβαίνει και με το σύνολο της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση, δεν είναι δυνατόν να μετρηθεί επακριβώς οποιαδήποτε προστιθέμενη αξία. Ωστόσο, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι, με τις δυσκολίες που συνάντησαν όσοι έκαναν χρήση του Μηχανισμού JEV, το αποτέλεσμα ήταν συχνά αρνητικό παρά θετικό. Πολλές επιχειρήσεις ανέφεραν ότι ξόδεψαν χρόνο και προσπάθεια για να συναντήσουν μόνο απόρριψη. Ασφαλώς, το πρόγραμμα παρείχε κάποιες εν δυνάμει πρόσθετες δυνατότητες, αλλά, τελικά, είτε η πρόσβαση στις δυνατότητες αυτές ήταν δυσχερής είτε ο Μηχανισμός ήταν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικός λόγω του χαμηλού επιπέδου επενδύσεων στην κοινή επιχείρηση.

Καταλληλότητα

Δεδομένου ότι:

- δεν είναι δυνατή η απλοποίηση του προγράμματος χωρίς απώλεια του συνολικού προϋπολογισμού που είχε ήδη δεσμευθεί (περίπου 42 εκατ. ευρώ).

- δεν είναι δυνατή η χρήση του προϋπολογισμού αυτού για την υποστήριξη σχεδίων στις υποψήφιες χώρες.

- ένας αυξανόμενος αριθμός ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων του δικτύου JEV μειώνουν ή διακόπτουν τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα, ενώ ορισμένοι ΕΧΦ αποθαρρύνουν τις ΜΜΕ από την υποβολή αίτησης για το πρόγραμμα αυτό, πράγμα που επιταχύνει την παρακμή του.

- φαίνεται απίθανο ότι η κατάργηση του προγράμματος JEV θα έχει οποιαδήποτε αρνητική συνέπεια στις δραστηριότητες των ΜΜΕ, εφόσον το πρόγραμμα φαίνεται ότι παρουσιάζει οριακό μόνον ενδιαφέρον για τον πληθυσμό-στόχο.

- το JEV είναι το είδος προγράμματος που η Επιτροπή πιστεύει ότι δεν πρέπει να διαχειρίζεται η ίδια (δηλαδή ένα πρόγραμμα που απαιτεί τη διαχείριση πολλών μικρών φακέλων),

το συμπέρασμα της αξιολόγησης αυτής είναι ότι το JEV πρέπει να καταργηθεί σταδιακά το συντομότερο δυνατόν, διότι δεν είναι ούτε κατάλληλο ούτε αποτελεσματικό σε σχέση με το κόστος του. Ο προϋπολογισμός που δεν έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα πρέπει να αποδεσμευτεί.

Διδάγματα που μπορούν να αντληθούν

Αν πρόκειται να μελετηθεί στο μέλλον η εφαρμογή ενός παρόμοιου χρηματοδοτικού μέσου, πρέπει να αναθεωρηθεί πλήρως τόσο ο σχεδιασμός όσο και η υλοποίησή του. Η Επιτροπή πρέπει να αποφεύγει την εφαρμογή προγραμμάτων τα οποία συνεπάγονται τη διαχείριση μικροσχεδίων εντάσεως πόρων.

6.ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΜΜΕ

Το τμήμα αυτό πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με την ετήσια έκθεση 2001 της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (1998-2000), COM(2002)345 της 1ης Ιουλίου 2002, η οποία περιλαμβάνει περιγραφή του Μηχανισμού.

6.1. Κύρια συμπεράσματα και συστάσεις

Θέτοντας στη διάθεση των επιχειρήσεων πρόσθετους δανειακούς χρηματοδοτικούς πόρους, ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αποδείχθηκε πολύ αποτελεσματικό μέσο ως μέρος μιας δέσμης μέτρων που τίθενται στη διάθεση των μικρότερων, ιδίως, ΜΜΕ οι οποίες έχουν αναπτυξιακό δυναμικό, αλλά δεν μπορούν να παράσχουν επαρκείς εγγυήσεις. Η σημαντική απορρόφηση των χρηματοδοτικών πόρων του Μηχανισμού υπογραμμίζει την ορθότητα και την καταλληλότητά του.

Ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αξιοποιήθηκε από σημαντικό αριθμό ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται σε ευρύ φάσμα τομέων, και πέτυχε ευρεία γεωγραφική κάλυψη στην ΕΕ.

Πάνω από το 90% των επιχειρήσεων που έλαβαν εγγυημένο δάνειο είχαν λιγότερους από 10 εργαζομένους, ενώ σημειώθηκε σημαντική αύξηση της απασχόλησης στις εν λόγω πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς πολλές από αυτές είναι νεοσύστατες. Οι περισσότερες από τις εν λόγω αποδέκτριες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε παραδοσιακούς τομείς.

Ο Μηχανισμός πρέπει να συνεχίσει να εφαρμόζεται μέσω ενός δικτύου ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων και των τραπεζικών συνδέσμων τους, υπό τη διαχείριση του ΕΤΕ.

Γενικά, η αξιοποίηση του Μηχανισμού ήταν ικανοποιητική σε όλη την ΕΕ. Η επέκταση του Μηχανισμού στις υποψήφιες για προσχώρηση στην ΕΕ χώρες, όπου η πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους είναι ιδιαιτέρως δυσχερής, αναμένεται να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη, με την προϋπόθεση ότι θα εξευρεθεί επαρκής αριθμός κατάλληλων ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων.

6.2. Επισκόπηση του Μηχανισμού

Ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ θεσπίστηκε για να τονώσει τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης υποστηρίζοντας τις επενδυτικές δραστηριότητες των ΜΜΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την αύξηση της διαθεσιμότητας χρηματοδοτικών πόρων με τη μορφή δανείων (πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους για τις ΜΜΕ που δεν μπορούν να παράσχουν επαρκείς εγγυήσεις). Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται κανονικά με την αύξηση της δυναμικότητας των προγραμμάτων εγγυήσεων που λειτουργούν στα κράτη μέλη και αφορά τόσο νέα όσο και υπάρχοντα προγράμματα.

Ο Μηχανισμός αυτός παρέχει υψηλότερα επίπεδα εγγυήσεων για τα υπάρχοντα εγγυητικά προϊόντα των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων (ΕΧΦ), πρόσβαση σε δάνεια για μεγαλύτερο αριθμό μικρών εταιρειών και για ευρεία ποικιλία επενδύσεων, καθώς και εγγυήσεις για δάνεια υψηλότερου κινδύνου. Ο Μηχανισμός καλύπτει μέρος των ζημιών που προκύπτουν από τις εγγυήσεις έως ένα προκαθορισμένο ποσό. Ο Μηχανισμός λειτουργεί υπό τη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ) που ενεργεί ως καταπιστευματοδόχος. Το ΕΤΕ διαχειρίζεται τις επαφές με τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στο Μηχανισμό και επίσης αξιολογεί και διαβιβάζει τις προτάσεις που επιλέγονται στις υπηρεσίες της Επιτροπής για έγκριση. Η κατάλληλη συνεργασία με τα κράτη μέλη εξασφαλίζεται με επαφές μεταξύ του ΕΤΕ και των αρμόδιων εθνικών αρχών.

6.3. Πλαίσιο λειτουργίας

Το ΕΤΕ έχει υπογράψει συμβάσεις με 23 ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς σε 12 χώρες. Υπάρχουν ορισμένες χώρες στις οποίες δεν υπάρχουν προγράμματα εγγυήσεων και/ή το δημόσιο ενδιαφέρον για το Μηχανισμό ήταν μικρό. Στις χώρες αυτές, το ΕΤΕ προσπάθησε να εξεύρει άλλους κατάλληλους χρηματοπιστωτικούς φορείς προκειμένου να παράσχει υποστήριξη, με τη μορφή εγγυήσεων, σε ΜΜΕ όλων των κρατών μελών.

Έως τις 29 Μαΐου 2002, οι διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι ύψους 187 εκατ. ευρώ είχαν δεσμευθεί πλήρως από το ΕΤΕ. Η γεωγραφική κατανομή των δεσμεύσεων αυτών έχει ως εξής: η Γερμανία έλαβε το μεγαλύτερο ποσοστό: 25%, ακολουθούμενη από τη Γαλλία, η οποία έλαβε το 20% των κεφαλαίων. Η Ιταλία έλαβε το 16%, η Ισπανία το 12%, οι Κάτω Χώρες το 7%, το Βέλγιο και το Ην. Βασίλειο έλαβαν από 4%, η Δανία, η Αυστρία και η Σουηδία από 3%, η Φινλανδία 2%, και, τέλος, η Πορτογαλία 1%.

Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν 3 χώρες της ΕΕ που δεν έχουν καλυφθεί από το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, ήτοι η Ελλάδα, η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο.

Έως τις 30 Ιουνίου 2002, το συνολικό ποσό των δανείων που χορηγήθηκαν σε ΜΜΕ βάσει του Μηχανισμού ανερχόταν σε 7,3 δισ. ευρώ. Έως την ίδια ημερομηνία, η χρήση των δημοσιονομικών πόρων από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς ανερχόταν σε 139 εκατ. ευρώ, πράγμα που σημαίνει ότι επιτεύχθηκε ένα ιδιαίτερα υψηλό αποτέλεσμα μόχλευσης (55). Σύμφωνα με τις προβλέψεις των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων, υπολογίζεται ότι βάσει των δεσμεύσεων ύψους 187 εκατ. ευρώ (δηλαδή του συνολικού καθαρού διαθέσιμου προϋπολογισμού για παροχή εγγυήσεων, χωρίς τα έξοδα) θα χορηγηθούν δάνεια ύψους μεγαλύτερου των 9,8 δισ. ευρώ.

6.4. Επισκόπηση της ανάπτυξης του προγράμματος

Στόχος του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είναι η αύξηση της προσφοράς δανείων σε μικρότερες εταιρείες (με λιγότερους από 100 εργαζομένους) παραδοσιακών τομέων μέσω της παροχής δανεικών εγγυήσεων. Ο κύριος στόχος των προγραμμάτων αυτών είναι να υπάρξει θετικός αντίκτυπος στην ανάπτυξη των ΜΜΕ και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός καλύπτει ολόκληρο το κόστος του Μηχανισμού, περιλαμβανομένων των ζημιών που προκύπτουν για τον ΕΤΕ βάσει των εγγυήσεων, καθώς και των οποιωνδήποτε άλλων επιλέξιμων βάσει του Μηχανισμού δαπανών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τράπεζες μείωσαν τις δανειοδοτικές τους δραστηριότητες λόγω του υψηλού κινδύνου που παρουσιάζουν τα δάνεια προς τις ΜΜΕ, αλλά και εξαιτίας της επιβράδυνσης που σημείωσε η οικονομική δραστηριότητα κατά τα τέλη του 2001. Ως εκ τούτου, μειώθηκε επίσης και η συνολική δραστηριότητα των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων που συμμετέχουν στο Μηχανισμό. Πέρα από τη μείωση του αριθμού των εγγυήσεων που περιλαμβάνονταν στα χαρτοφυλάκια του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, αυξήθηκε και ο αριθμός των εγγυήσεων που ακυρώθηκαν, ιδίως κατά τη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου του 2001. Ωστόσο, κατά το 2002 σημειώθηκε πολύ μεγαλύτερη ζήτηση εγγυήσεων.

Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη την επιδείνωση των συνθηκών της αγοράς από το τέλος του 2000 και μετά, τη χειροτέρευση των βραχυπρόθεσμων αναπτυξιακών προοπτικών και την αύξηση του αριθμού των «προβληματικών» δανείων, η εν γένει εφαρμογή και επιτυχής λειτουργία του Μηχανισμού έγιναν ακόμη δυσχερέστερες, πράγμα που ενδέχεται επίσης να οδηγήσει σε υψηλότερες των αναμενομένων ζημίες για τα επιμέρους προγράμματα εγγυήσεων.

6.5. Μεθοδολογία για τα ερωτηματολόγια

Το ερωτηματολόγιο που απεστάλη στις ΜΜΕ ήταν σχεδιασμένο κατά τρόπον ώστε να καθίσταται δυνατός ο προσδιορισμός των εξής στοιχείων:

- το είδος της επένδυσης που υποστηρίχθηκε.

- η σημασία και ο αντίκτυπος του Μηχανισμού για το σχετικό σχέδιο.

- ο αντίκτυπος του Μηχανισμού στην απασχόληση έως το τέλος του 2001 και

- η αναμενόμενη από πλευράς απασχολήσεως κατάσταση σε διάστημα 5 ετών.

6.6. Μεθοδολογίες για τη συλλογή και την ανάλυση των στοιχείων

Δεδομένου ότι ο πληθυσμός των ΜΜΕ που συμμετέχουν στο Μηχανισμό αυτό είναι σχετικά μεγάλος, αποφασίστηκε να επιλεγεί ένα δείγμα για την έρευνα. Ως βασική πηγή στοιχείων χρησιμοποιήθηκε η βάση δεδομένων την οποία τηρεί το ΕΤΕ και η οποία τροφοδοτείται με στοιχεία που παρέχονται από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς. Η βάση αυτή περιλαμβάνει βασικές πληροφορίες για κάθε ΜΜΕ, με λεπτομερή στοιχεία για τη διεύθυνσή τους. Με τη βοήθεια του ΕΤΕ και με την υποστήριξη και τη συμβουλευτική αρωγή της Eurostat, καταρτίστηκε ένα δείγμα, όπως περιγράφεται παρακάτω.

Στο δείγμα ήταν δυνατόν να συμμετάσχουν μόνο οι ΜΜΕ που είχαν λάβει εγγυημένο δάνειο ως τις 31/12/2000, ούτως ώστε να υπάρχει μια εύλογη περίοδος στα πλαίσια της οποίας θα μπορούσαν να μετρηθούν κάποια αποτελέσματα του Μηχανισμού. Περιελήφθησαν στο δείγμα όλα τα εγγυημένα δάνεια που είχαν χορηγηθεί πριν από τις 31/12/1998 (συνολικά 158, κυρίως από την Αυστρία και τις Κάτω Χώρες). Καθώς υπήρχαν συνολικά μόνο 10 δάνεια για την Πορτογαλία, περιελήφθησαν όλα.

Μετά από ανάλυση του αριθμού των εργαζομένων των σχετικών επιχειρήσεων (πάντοτε με βάση τα συνολικά στοιχεία έως τις 31/12/2000), προέκυψε ότι οι επιχειρήσεις που υπάγονταν στην ομάδα "0-1 εργαζόμενοι" αντιπροσώπευαν περίπου το 40%, οι επιχειρήσεις της ομάδας "2-4" περίπου το 33% και οι επιχειρήσεις της ομάδας "5-9" περίπου το 14%. Δεδομένου ότι υπάρχει σημαντική αναλογία στοιχείων στις μικρότερες ομάδες μεγέθους, αποφασίστηκε να αντικατοπτριστεί η κατάσταση αυτή μέσω του ορισμού των ομάδων μεγέθους για τη δειγματοληψία ως ομάδων "0-1", "2-4", "5-9" και "10 και άνω". Καθώς περίπου το 87% των επιχειρήσεων υπάγεται στην ομάδα "0-9", αποφασίστηκε να εισαχθεί μια στάθμιση στην ανώτατη ομάδα (>/= 10), ούτως ώστε να εξαχθούν περισσότερα στοιχεία γι' αυτήν την ομάδα μεγέθους. Επιπροσθέτως, περίπου το 4% των επιχειρήσεων δεν είχαν διαβιβάσει στοιχεία σχετικά με τις θέσεις απασχόλησής τους. Ως εκ τούτου, το δείγμα περιέλαβε περίπου το 4% των επιχειρήσεων αυτής της ομάδας, με αποτέλεσμα η κατανομή των δεδομένων κατά ομάδα μεγέθους στο τελικό δείγμα να έχει ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Το δείγμα που προέκυψε περιελάμβανε στοιχεία από όλες τις συμμετέχουσες χώρες εκτός από το ΗΒ. Η εφαρμογή στο ΗΒ άρχισε μόλις το 2001 και, ως εκ τούτου, η χώρα αυτή δεν περιελήφθη. Η κατανομή ανά κράτος μέλος παρουσιάζεται παρακάτω. Από συνολικό πληθυσμό περίπου 54.500 ΜΜΕ, ελήφθη ένα δείγμα 2.000 επιχειρήσεων.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα ερωτηματολόγια προς τις ΜΜΕ (συνοδευόμενα από επεξηγηματικό σημείωμα) συντάχθηκαν στα αγγλικά και μεταφράστηκαν στα δανικά, τα ολλανδικά, τα γαλλικά, τα φινλανδικά, τα γερμανικά, τα ιταλικά, τα πορτογαλικά, τα ισπανικά και τα σουηδικά για διανομή μέσω του ταχυδρομείου. Τα ερωτηματολόγια εστάλησαν ταχυδρομικώς, αλλά οι επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν να τους αποσταλούν και σε ηλεκτρονική μορφή, αν το επιθυμούσαν.

Στην πράξη, αποδείχθηκε ότι η ποιότητα των πληροφοριών για τις διευθύνσεις των επιχειρήσεων ήταν πολύ κακή. Μολονότι ήταν λογικά αναμενόμενο ορισμένες επιχειρήσεις να έχουν αλλάξει διεύθυνση, ωστόσο ο αριθμός των επιστολών που επεστράφησαν ήταν μεγαλύτερος του αναμενομένου.

6.7. Πορίσματα της έρευνας

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις απαντήσεις που ελήφθησαν κατά κράτος μέλος:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Από συνολικό αριθμό 2.000 ερωτηματολογίων για το Μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, ελήφθησαν 405 απαντήσεις. Το χαμηλό ποσοστό απαντήσεων από τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ισπανία οφείλεται πιθανώς σε μεγάλο βαθμό στη χαμηλή ποιότητα των πληροφοριών που υπήρχαν στους φακέλους όσον αφορά τις διευθύνσεις.

Η παρακάτω ανάλυση βασίζεται σ' αυτές ακριβώς τις απαντήσεις, ενώ μερικά στοιχεία που δεν ήταν αληθοφανή αναπροσαρμόστηκαν. Κατά τα λοιπά, θεωρήθηκε ότι τα στοιχεία είναι ακριβή, δεδομένου ότι οι απαντώντες δεν έχουν κανέναν λόγο να τα αλλοιώσουν, εφόσον δεν τίθεται ζήτημα επιλεξιμότητας, π.χ. για χρηματοδότηση.

Ζητήματα απασχόλησης

Είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ότι ο αντίκτυπος στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης ήταν άμεση συνέπεια του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ ή αποτέλεσμα των ίδιων των επενδυτικών σχεδίων. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν, ο Μηχανισμός εγγυήσεων διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο για τα επενδυτικά σχέδια. Περίπου το 74% των επιχειρήσεων που απάντησαν ανέφεραν ότι είχαν την πρόθεση να δημιουργήσουν ή να διατηρήσουν θέσεις απασχόλησης μέσω της επένδυσης. Από αυτές, περίπου το 87% επιβεβαίωσαν ότι η πρόθεσή τους για δημιουργία θέσεων απασχόλησης πραγματώθηκε και περίπου το 81% ότι πέτυχαν το στόχο τους να διατηρήσουν τις υπάρχουσες θέσεις εργασίας. Συνολικά, ο αριθμός των εργαζομένων που αναφέρθηκε ότι υπήρχαν κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης για τη λήψη του δανείου αυξήθηκε από περίπου 3.300 σε 4.300 (+30% περίπου). Το επίτευγμα αυτό μπορεί να θεωρηθεί πολύ ικανοποιητικό.

Τα σχέδια κάλυπταν διάφορους τομείς. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις, άνω του 50%, επιτεύχθηκαν στον τομέα των μεταφορών (πλήρης περιγραφή: «Μεταφορές, όπου περιλαμβάνονται οι χερσαίες μεταφορές, οι σιδηροδρομικές μεταφορές, η εκμετάλλευση ταξί, οι μεταφορές μέσω υδάτινων οδών, οι δραστηριότητες των ταξιδιωτικών πρακτορείων, η αποθήκευση και οι τηλεπικοινωνίες»), καθώς και στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας.

Κατά τα τέλη του 2001, το μεγαλύτερο μέρος της απασχόλησης εντοπιζόταν στις ομάδες ηλικίας 25-34 ετών (38%) και 35-54 ετών (40%), ενώ η συντριπτική πλειονότητα (86%) ήταν εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης. (Μια εξειδικευμένη εταιρεία δήλωσε περισσότερους από 1.000 εργαζόμενους μερικής απασχόλησης οι οποίοι εργάζονταν μόνο 5 ημέρες το χρόνο. Ο αριθμός αυτός αναπροσαρμόστηκε, ούτως ώστε να μην διαστρεβλώσει τη γενική εικόνα.) Η γενική αναλογία ανδρών/γυναικών ήταν περίπου 2:1.

Πάνω από το 72% των επιχειρήσεων που απάντησαν ανέφεραν ότι το δάνειο ήταν αποφασιστικής σημασίας για την υλοποίηση του σχεδίου, όπως το είχαν σχεδιάσει, ενώ λιγότερες από το 10% πίστευαν ότι το επενδυτικό σχέδιο θα είχε προχωρήσει όπως είχε προγραμματιστεί, αν δεν είχε χορηγηθεί το δάνειο.

Οι θέσεις της εργασίας που δημιουργήθηκαν (ως το τέλος του 2001) κατανεμήθηκαν κατά χώρα και κατά τάξη μεγέθους. Το μέσο μέγεθος των ΜΜΕ ήταν κατώτερο των 10 εργαζομένων. Ο πληθυσμός κατανεμήθηκε κατά τάξη μεγέθους, με βάση τον αριθμό των εργαζομένων κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης, ως εξής: 0-1, 2-4, 5-9 και 10 και άνω. Πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένα από τα προγράμματα τα οποία εγγυάται ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ περιορίζουν τα χαρτοφυλάκια των δανείων τους σε ΜΜΕ με ανώτατο αριθμό 10 εργαζομένων.

Δημιουργήθηκαν, κατά μέσο όρο, περίπου 2,5 θέσεις απασχόλησης ανά εταιρεία (πράγμα που αύξησε το μέσο μέγεθος των εταιρειών από περίπου 8,2 σε κατά τι λιγότερο του 11), ενώ η συμβολή της κορυφαίας τάξης μεγέθους (δηλαδή των επιχειρήσεων με 10 ή περισσότερους εργαζομένους) ήταν 3,9 (ο μέσος όρος εργαζομένων αυξήθηκε από 26,5 σε περίπου 30,4). Αν αναλυθούν μόνο οι εταιρείες οι οποίες εκδήλωσαν την πρόθεσή τους να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης, ο μέσος αριθμός αυξάνει κατά 3,9 (μέσο μέγεθος από 7 σε 11). Οι μέσοι όροι αυξάνονται σημαντικά σε όλες τις τάξεις μεγέθους, αλλά κυρίως στην κορυφαία τάξη μεγέθους, όπου η αύξηση είναι +6,8 (αύξηση του μέσου μεγέθους από 28 σε 35). Η συμβολή στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης ήταν μεγαλύτερη στη Γαλλία και την Ισπανία (στη Δανία το δείγμα είναι μικρό), ενώ πολύ καλά αποτελέσματα παρουσίασε και η Γερμανία.

Η εξέταση των εκατοστιαίων ποσοστών δημιουργίας θέσεων απασχόλησης δείχνει σημαντική αύξηση των θέσεων απασχόλησης που δημιούργησαν οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (δηλαδή οι επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους). Οι εν λόγω επιχειρήσεις αποτελούν το 90% του συνολικού πληθυσμού αποδεκτριών επιχειρήσεων και ανέφεραν ότι η αύξηση των θέσεων απασχόλησης ήταν της τάξεως του 86%.

Ωστόσο, οι προοπτικές απασχόλησης δεν είναι εξίσου υψηλές όσον αφορά τις προβλέψεις για το τέλος του 2002 και του 2003. Σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων δεν προέβλεψαν στο ερωτηματολόγιο τον αριθμό των εργαζομένων τους για το 2002 και το 2003. Υποτέθηκε ότι οι επιχειρήσεις αυτές θα διατηρούσαν τουλάχιστον το μεν 2002 τους αριθμούς που είχαν προβλέψει για το τέλος του 2001, το δε 2003 τους αριθμούς του 2002. Οι απαντήσεις τροποποιήθηκαν με βάση την εν λόγω παραδοχή και οι αυξήσεις που προβλέφθηκαν βάσει των αναπροσαρμογών αυτών ήταν περίπου 8,5% και 10% για τις εν λόγω δύο διαδοχικές περιόδους.

Το αποτέλεσμα ήταν περίπου μία νέα θέση απασχόλησης για κάθε εταιρεία για καθένα από τα έτη 2002 και 2003, πράγμα που φαίνεται να υποδηλώνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης είχε ήδη πραγματωθεί ως το τέλος του 2001. Η κορυφαία τάξη μεγέθους ανέφερε υψηλότερο επίπεδο μέσου όρου για το 2003 (περίπου 2,6).

Κατάρτιση

Γενικά, η δηλωθείσα κατάρτιση ανερχόταν μόνο σε 2,5 ανθρωποημέρες ανά εργαζόμενο. Αυτό ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι οι μικρότερες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε παραδοσιακούς τομείς δεν θεωρούν πάντοτε σημαντική την πραγματοποίηση επενδύσεων στον τομέα της κατάρτισης. Ο μεγαλύτερος αριθμός ανθρωποημερών κατάρτισης δηλώθηκε από τη Γερμανία (6,9), ενώ, όσον αφορά τις υπόλοιπες χώρες, οι υψηλότεροι αριθμοί είχαν ως εξής: 2,8 στην Αυστρία, 3 στη Δανία και 3,5 στην Ιταλία, την Ισπανία και τη Φινλανδία.

Αξιολόγηση του Μηχανισμού

Η ευρωπαϊκή διάσταση του Μηχανισμού δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. Μόνο στην Ιταλία και τις Κάτω Χώρες γνώριζαν οι περισσότερες από τις συμμετέχουσες ΜΜΕ ότι το δάνειο που έλαβαν υποστηρίχθηκε από εγγύηση της ΕΕ. Γενικά, περίπου το 53% δεν ήταν εν γνώσει του γεγονότος αυτού, ενώ στη Σουηδία δεν το γνώριζε καμία ΜΜΕ.

Η μεγάλη πλειονότητα των ΜΜΕ (περίπου 72%) διατύπωσαν την άποψη ότι χωρίς την υποστήριξη του Μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ το σχέδιό τους θα είχε καθυστερήσει ή υποβαθμιστεί σημαντικά (38%) ή ότι δεν θα είχαν προχωρήσει καθόλου στην υλοποίησή του (35%). Λιγότερες από το 10% των επιχειρήσεων ανέφεραν ότι θα είχαν προχωρήσει όπως είχαν αρχικά προγραμματίσει. Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν τη χρησιμότητα του Μηχανισμού, κάτι που προκύπτει επίσης και από τον αριθμό των επιχειρήσεων που απάντησαν θετικά, όταν ρωτήθηκαν αν θα επιθυμούσαν να υποβάλουν αίτηση και για άλλο δάνειο για να υποστηρίξουν περαιτέρω επενδύσεις τους. Από τις επιχειρήσεις που σκόπευαν να πραγματοποιήσουν περαιτέρω επενδύσεις (περίπου το 58% όσων απάντησαν), περίπου το 82% ανέφεραν ότι σκέπτονται να ζητήσουν και δεύτερο δάνειο βάσει του Μηχανισμού, πράγμα που υποδηλώνει υψηλό βαθμό ικανοποίησης.

Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων (95%), διατύπωσαν την άποψη ότι το σχέδιό τους ήταν σημαντικό για την ανάπτυξη της επιχείρησής τους, ενώ περίπου το 26% πίστευαν ότι είχε κρίσιμη σημασία για την επιβίωσή της. Κατά την άποψη των επιχειρήσεων, τα σημαντικότερα οφέλη που αποκόμισαν ήταν η αύξηση των πωλήσεων ή του κύκλου εργασιών (56%) και η ανάπτυξη νέων προϊόντων ή υπηρεσιών (33%). Οι μεγαλύτερες αυξήσεις αποδοτικότητας φαίνεται ότι σημειώθηκαν στον τομέα των συστημάτων και διαδικασιών παραγωγής (45%), αλλά τα αποτελέσματα ήταν επίσης σημαντικά και στους τομείς των πωλήσεων και του μάρκετινγκ (39%), καθώς και στο χρηματοοικονομικό και διοικητικό τομέα (33%). Μόνο το 10% περίπου των επιχειρήσεων ανέφεραν βελτιώσεις στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης.

Παρατηρήσεις των ΜΜΕ

Ορισμένοι από όσους απάντησαν επωφελήθηκαν από την ευκαιρία για να διατυπώσουν ελεύθερα διάφορες παρατηρήσεις. Παρά το γεγονός ότι επισημάνθηκαν και ορισμένες αρνητικές πτυχές, ωστόσο η ευκαιρία αυτή αξιοποιήθηκε κυρίως για να διευκρινιστούν περισσότερο οι επιμέρους απαντήσεις. Γενικά τα σχόλια ήταν, αν μη τι άλλο, θετικά.

6.8. Συμπεράσματα και συστάσεις

Ορθότητα και καταλληλότητα

Ο στόχος της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ήταν να αυξηθούν τα διαθέσιμα δανειακά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση ΜΜΕ με αναπτυξιακό δυναμικό, ώστε οι επιχειρήσεις αυτού του είδους να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης. Θέτοντας στη διάθεση των επιχειρήσεων πρόσθετους χρηματοδοτικούς πόρους, ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ φαίνεται ότι αποτελεί αποτελεσματικό μέσο στα πλαίσια μιας δέσμης μέτρων που τίθενται στη διάθεση ιδίως των μικρότερων ΜΜΕ που έχουν το δυναμικό αυτό. Επιπροσθέτως, η σημαντική απορρόφηση των χρηματοδοτικών πόρων υπογραμμίζει την ορθότητα και την καταλληλότητα του Μηχανισμού αυτού. Οι μικρές επιχειρήσεις χρειάζονται πρόσβαση σε χρηματοδοτικούς πόρους, παράλληλα με την παροχή σχετικών χρηματοοικονομικών συμβουλών που μπορούν να τους προσφέρουν ειδικευμένοι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί φορείς και τράπεζες που είναι πιο κοντά στον πελάτη.

Αποτελεσματικότητα

Ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό μέσο, που αξιοποιήθηκε από σημαντικό αριθμό ΜΜΕ, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε ευρύ φάσμα διαφόρων τομέων, και πέτυχε ευρεία γεωγραφική κάλυψη μέσα στην ΕΕ.

Η σαφής εντύπωση είναι ότι ο Μηχανισμός υπήρξε αποτελεσματικός όσον αφορά την αύξηση της πρόσβασης των μικρότερων ΜΜΕ σε χρηματοδοτικούς πόρους και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, πιστεύεται δε ότι θα εξακολουθήσει να είναι αποτελεσματικός και στο μέλλον. Πρέπει να εδραιωθεί ως ένα από τα μέσα που θα χρησιμοποιεί και στο μέλλον η Επιτροπή για την υποστήριξη των ΜΜΕ. Πάνω από το 90% των επιχειρήσεων που έλαβαν εγγυημένο δάνειο απασχολούσαν λιγότερους από 10 εργαζομένους, ενώ σημειώθηκε σημαντική αύξηση των θέσεων απασχόλησης που δημιούργησαν αυτές οι πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Οι περισσότερες αποδέκτριες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε παραδοσιακούς τομείς.

Αποδοτικότητα

Χρησιμοποιώντας ένα δίκτυο ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων και των τραπεζικών συνδέσμων τους, ο Μηχανισμός εφαρμόστηκε με ιδιαίτερα αποδοτικό τρόπο, διότι αξιοποιεί τις προνομιακές σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ των τραπεζών και των πελατών τους. Η διαχείριση της εφαρμογής του Μηχανισμού από το ΕΤΕ κατέστησε επίσης δυνατή τη διάθεση σχετικά λίγων ανθρώπινων πόρων από τα όργανα. Η εμπλοκή του ΕΤΕ, το οποίο εφαρμόζει παράλληλα και άλλα προγράμματα, αξιοποιεί την πείρα του και, ασφαλώς, έχει αποτελέσματα συνέργειας.

Προστιθέμενη αξία

Όπως προκύπτει από την πείρα των επιχειρησιακών ομάδων, ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ οδήγησε στη διάθεση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων στις ΜΜΕ μέσω των ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών φορέων που συμμετέχουν στο Μηχανισμό.

Γενικά, οι τράπεζες θεωρούν τη δανειοδότηση ΜΜΕ ως λιγότερο κερδοφόρα, λόγω του αναλογικά υψηλότερου κόστους επεξεργασίας των επιμέρους φακέλων, του σχετικά υψηλότερου κινδύνου και της δυσκολίας διεξαγωγής κατάλληλης αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων εξαιτίας της έλλειψης πλήρων πληροφοριακών στοιχείων. Κατά συνέπεια, και ενόψει της εκκρεμούς τροποποίησης της συμφωνίας της Βασιλείας για τα ίδια κεφάλαια, η πρόσβαση σε δανειακούς χρηματοδοτικούς πόρους είναι πιθανόν να γίνει ακόμη δυσχερέστερη για τις ΜΜΕ στο μέλλον.

Παρά το γεγονός ότι είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι τα αποτελέσματα που διαπιστώθηκαν από τις αποδέκτριες επιχειρήσεις μπορούν να αποδοθούν άμεσα στον εν λόγω Μηχανισμό, ωστόσο είναι σαφές ότι ο Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ είχε σημαντικό θετικό αντίκτυπο στις επιχειρήσεις αυτές. Γενικά, υπήρξε σημαντική αύξηση τόσο στην