EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 212/1

ΑΝΑΚΟΊΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ανθρώπινη υγεία

(2017/C 212/01)

Πίνακας περιεχομένων

1. Εισαγωγή 1

2. Ορισμοί 2

3. Πεδίο εφαρμογής και σκοπός 3

4. Κατευθυντήριες γραμμές 3

4.1 Εθνική, περιφερειακή και τοπική διοίκηση 3

4.2 Χώροι παροχής υπηρεσιών υγείας (πόροι, συστήματα και διαδικασίες) 5

4.3 Κλινικοί μικροβιολόγοι 7

4.4 Λοιμωξιολόγοι 7

4.5 Συνταγογράφοι 7

4.6 Φαρμακοποιοί 9

4.7 Νοσηλευτές 9

4.8 Ειδικοί ελέγχου λοιμώξεων 9

4.9 Γενικός πληθυσμός/ασθενείς 10

4.10 Επαγγελματικές ενώσεις και επιστημονικές εταιρείες 10

4.11 Χρηματοδότες έρευνας 10

4.12 Φαρμακευτική βιομηχανία 11

4.13 Διαγνωστικός τομέας 11

4.14 Διεθνής συνεργασία 11

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

H μικροβιακή αντοχή αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή η οποία, το 2011, ενέκρινε σχέδιο δράσης κατά των αυξανόμενων κινδύνων που προκαλεί η μικροβιακή αντοχή. Η πρόοδος προς μια πιο συνετή χρήση των αντιμικροβιακών τόσο στον άνθρωπο όσο και στα ζώα αποτελούσε κεντρικό στόχο. Το 2015 εκδόθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην κτηνιατρική (1). Το 2016 τα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τα επόμενα βήματα στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία Υγεία» για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής καλούσαν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διαμορφώσουν κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στην ιατρική, προς στήριξη των εθνικών κατευθυντήριων γραμμών και συστάσεων (2).

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στην ανθρώπινη υγεία βασίζονται σε τεχνική έκθεση η οποία εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ΕΚΠΕΝ) με τη συμβολή εμπειρογνωμόνων και ενδιαφερομένων από τα κράτη μέλη της ΕΕ, και στην οποία πρέπει να ανατρέξει κανείς για λεπτομέρειες σχετικά με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την εκπόνηση των κατευθυντήριων γραμμών καθώς και για άλλες παραπομπές (3).

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές στηρίχθηκαν, μεταξύ άλλων πηγών, στη σύσταση 2002/77/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2001, για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στην ιατρική (4) και στο Παγκόσμιο σχέδιο Δράσης (ΠΣΔ) για τη Μικροβιακή Αντοχή της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) (5).

2. ΟΡΙΣΜΟΙ

Αντιμικροβιακό: οποιαδήποτε ουσία φυσικής, ημισυνθετικής ή συνθετικής προέλευσης που, σε in vivo συγκεντρώσεις, σκοτώνει ή αναστέλλει την ανάπτυξη μικροοργανισμών αλληλεπιδρώντας με συγκεκριμένο στόχο (6). Τα αντιμικροβιακά που έχουν δράση κατά των βακτηρίων καλούνται αντιβακτηριακά.

Αντιβιοτικό: ουσία παραγόμενη, με φυσικό ή χημικό τρόπο, από μικροοργανισμό η οποία επιλεκτικά καταστρέφει ή αναστέλλει την ανάπτυξη άλλων μικροοργανισμών (7). Ο όρος «αντιβιοτικό» χρησιμοποιείται συχνά αναφερόμενος σε αντιβακτηριακούς παράγοντες.

Επίκτητη μικροβιακή αντοχή: η αντοχή ενός μικροοργανισμού σε αντιμικροβιακό παράγοντα ο οποίος ήταν αρχικώς αποτελεσματικός για τη θεραπεία των λοιμώξεων που προκαλούνται από τον συγκεκριμένο μικροοργανισμό.

Πολυανθεκτικός οργανισμός: μικροοργανισμός ο οποίος δεν παρουσιάζει ευαισθησία σε τουλάχιστον έναν παράγοντα από καθεμία από τρεις ή περισσότερες κατηγορίες αντιμικροβιακών (8) (ή δύο ή περισσότερες κατηγορίες αντιμικροβιακών για το Mycobacterium tuberculosis).

Αντιμικροβιακή θεραπεία: μπορεί να είναι εμπειρική, όταν βασίζεται σε εύλογη, εμπεριστατωμένη κλινική απόφαση σχετικά με τον πιθανότερο λοιμογόνο οργανισμό· ή τεκμηριωμένη, όταν η ταυτότητα και η αντιμικροβιακή ευαισθησία του λοιμογόνου οργανισμού είναι γνωστή ως αποτέλεσμα των ενδεδειγμένων διαγνωστικών εξετάσεων ή δοκιμών αναφοράς.

Αντιμικροβιακή προφύλαξη: η χρήση αντιμικροβιακών για την πρόληψη των λοιμώξεων.

Συνετή χρήση των αντιμικροβιακών: η χρήση που είναι ευεργετική για τον ασθενή, ενώ παράλληλα ελαχιστοποιεί την πιθανότητα εκδήλωσης παρενεργειών (όπως η τοξικότητα και η εκλεκτική πίεση παθογόνων οργανισμών, όπως το Clostridium difficile) και την εμφάνιση ή διασπορά του φαινομένου της μικροβιακής αντοχής (9). Εναλλακτικοί όροι που έχουν χρησιμοποιηθεί με την ίδια σημασία είναι η λελογισμένη, ορθολογική, ικανοποιητική, ορθή και βέλτιστη χρήση.

Επιστασία των αντιμικροβιακών: προσέγγιση, σε επίπεδο οργανισμών ή συστημάτων υγείας, για την προώθηση και παρακολούθηση της λελογισμένης χρήσης των αντιμικροβιακών ώστε να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητά τους στο μέλλον (10).

Προγράμματα επιστασίας των αντιμικροβιακών: συντονισμένα προγράμματα τα οποία εφαρμόζουν παρεμβάσεις για τη διασφάλιση της ενδεδειγμένης συνταγογράφησης των αντιμικροβιακών (11).

Συνταγογράφοι: όλοι οι επαγγελματίες στον τομέα της υγείας οι οποίοι έχουν δικαίωμα να συνταγογραφούν αντιμικροβιακά. Εκτός από τους γιατρούς όλων των ειδικοτήτων και τους οδοντιάτρους, ο όρος μπορεί να αναφέρεται στους νοσηλευτές με δικαίωμα συνταγογράφησης, στους φαρμακοποιούς, τους κλινικούς μικροβιολόγους, τις μαίες, καθώς και άλλους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας, ανάλογα με τις κατά τόπους διατάξεις.

3. ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ

Η έκθεση των μικροοργανισμών σε αντιμικροβιακούς παράγοντες δημιουργεί επιλεκτική πίεση η οποία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη αντοχής. Η μη ενδεδειγμένη χρήση των αντιμικροβιακών παραγόντων επιταχύνει την εμφάνιση και εξάπλωση της αντοχής.

Ο στόχος του ελέγχου της μικροβιακής αντοχής μπορεί να επιτευχθεί μόνο με έναν συνδυασμό αποφασιστικής πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων και συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών. Η πρόληψη και ο έλεγχος των λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένου του εμβολιασμού, συμβάλλουν στη μείωση του αριθμού των λοιμώξεων, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα μικρότερη κατανάλωση αντιμικροβιακών και λιγότερες ευκαιρίες για κακή χρήση τους.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές έχουν ως στόχο τον περιορισμό της μη ενδεδειγμένης χρήσης και την προαγωγή της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών. Λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις κατευθυντήριες γραμμές πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων που μπορεί να ισχύουν σε εθνικό επίπεδο.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές προορίζονται για την τεκμηρίωση και συνδρομή δραστηριοτήτων που προάγουν τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στον άνθρωπο. Απευθύνονται σε όλα τα πρόσωπα και τους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη χρήση των αντιμικροβιακών ή διαδραματίζουν ρόλο σ’ αυτή, και των οποίων η συμβολή είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της ενδεδειγμένης χρήσης των αντιμικροβιακών. Περιλαμβάνουν μέτρα τα οποία πρέπει να εξετάζονται από τα κράτη μέλη κατά την ανάπτυξη και υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών για την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών, και στοιχεία ορθής πρακτικής τα οποία πρέπει να ακολουθούν οι επαγγελματίες στον τομέα της υγείας. Περιγράφουν την ορθή κλινική πρακτική και τους πόρους, τα συστήματα και τις διαδικασίες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τις αρχές και τους ενδιαφερομένους κατά την ανάπτυξη και υλοποίηση στρατηγικών για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ιατρική. Περιγράφουν επίσης δράσεις που μπορούν να αναληφθούν από διεθνείς οργανώσεις και οργανισμούς για την υποστήριξη της ανάπτυξης και υλοποίησης των εθνικών στρατηγικών.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές αφορούν τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στον άνθρωπο, εστιάζοντας πιο συγκεκριμένα στα αντιβακτηριακά. Πολλές από τις επισημάνσεις που περιλαμβάνονται εδώ έχουν εφαρμογή και σε άλλες κατηγορίες αντιμικροβιακών όπως τα αντιιικά και τα αντιμυκητιακά.

Ωστόσο, δεν καλύπτουν συγκεκριμένες παθήσεις ή συγκεκριμένα αντιμικροβιακά.

Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές δεν θίγουν τις διατάξεις που περιέχονται στην εθνική ή την ενωσιακή νομοθεσία και δεν είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη ή άλλους ενδιαφερομένους. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές συμβάλλουν στη συνολική στρατηγική της Επιτροπής για τη μικροβιακή αντοχή.

4. ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ

4.1. Εθνική, περιφερειακή και τοπική διοίκηση

Η εθνική, περιφερειακή και τοπική διοίκηση έχουν την τελική ευθύνη για την ανάπτυξη, υλοποίηση και υποστήριξη των πολιτικών, των δράσεων και των δομών που απαιτούνται για τη διασφάλιση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών. Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται η νομοθεσία, η κανονιστική ρύθμιση και η συμμόρφωση των ελέγχων με τα νομικά πρότυπα, τα επαγγελματικά πρότυπα και τα πρότυπα σε επίπεδο πολιτικής. Η συνεργασία μεταξύ της διοίκησης και άλλων φορέων π.χ. οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την παροχή υπηρεσιών υγείας, ρυθμιστικών αρχών, οργανισμών που είναι αρμόδιοι για τη διαχείριση των πληρωμών στον τομέα της υγείας καθώς και οργανισμών που είναι αρμόδιοι για την επαγγελματική εκπαίδευση, είναι καίριας σημασίας για την ανάπτυξη και υλοποίηση αυτών των πολιτικών.

Πρέπει να αναπτυχθούν εθνικές στρατηγικές για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής σε εναρμόνιση με το Παγκόσμιο σχέδιο Δράσης για τη Μικροβιακή Αντοχή της ΠΟΥ (12).

Οι εθνικές στρατηγικές θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα βασικά στοιχεία για την προαγωγή της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών στην ιατρική, ενταγμένα σε ένα πλαίσιο πολυεπίπεδων παρεμβάσεων που προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες.

— Κανονιστική ρύθμιση της πρόσβασης στα αντιμικροβιακά και της χρήσης τους.

— Συνταγογράφηση και επιστασία των αντιμικροβιακών — Προγράμματα επιστασίας των αντιμικροβιακών σε όλα τα επίπεδα των υπηρεσιών υγείας (κοινότητα, νοσοκομείο, μακροχρόνια φροντίδα). — Ενσωμάτωση των εθνικών δράσεων επιστασίας των αντιμικροβιακών στην πρόληψη/τον έλεγχο των λοιμώξεων και τον εμβολιασμό· όλες οι δραστηριότητες θα πρέπει να βασίζονται στα εθνικά σχέδια για την αντιμικροβιακή αντοχή που έχουν εκπονηθεί σύμφωνα με τη διατομεακή στρατηγική «Μία υγεία» (13). — Ποιοτικοί και ποσοτικοί στόχοι για τη βελτίωση της συνταγογράφησης των αντιμικροβιακών. — Έγκαιρη διαθεσιμότητα τυποποιημένων ανοικτών δεδομένων σχετικά με την κατανάλωση των αντιμικροβιακών για σκοπούς συγκριτικής αξιολόγησης, και σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή για την τεκμηρίωση των κλινικών κατευθύνσεων σε επίπεδο κοινότητας και νοσοκομείων. — Μηχανισμός (π.χ. εθνική επιτροπή ή πλατφόρμα) για την ανάπτυξη, εφαρμογή και παρακολούθηση των κλινικών κατευθύνσεων για τις λοιμώξεις· ένας τέτοιος μηχανισμός πρέπει να περιλαμβάνει διαγνωστική πρακτική, θεραπεία, διαχείριση και πρόληψη και έλεγχο των λοιμώξεων.

— Εκπαίδευση των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας

Βασικές συνιστώσες και μέτρα για υλοποίηση

Κανονιστική ρύθμιση των αντιμικροβιακών:

— Διασφαλίζει πρόσβαση στα αντιμικροβιακά που συνιστώνται στις κλινικές κατευθύνσεις, με εκτίμηση της διαθεσιμότητας στις εθνικές αγορές, με την εφαρμογή μέτρων για την υποστήριξη της διαρκούς διαθεσιμότητας στην αγορά τόσο για τα καινοτόμα όσο και για τα γενόσημα προϊόντα και με την αντιμετώπιση των ελλείψεων. Παράλληλα, περιορίζει τη χρήση των αντιμικροβιακών έσχατης ανάγκης με στόχο τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους, θεσπίζοντας περιοριστικά μέτρα για τη χρήση τους.

— Διασφαλίζει ότι στην περίληψη των χαρακτηριστικών ενός φαρμακευτικού προϊόντος (ΠΧΠ) και στα φύλλα οδηγιών για τους ασθενείς περιλαμβάνονται επισημάνσεις σχετικά με τους κινδύνους της μικροβιακής αντοχής και της μη ενδεδειγμένης χρήσης των αντιμικροβιακών.

— Επανεξετάζει, ή θεσπίζει αν δεν υπάρχουν, νομικές διατάξεις σχετικά με τη διαθεσιμότητα αντιμικροβιακών στο Διαδίκτυο.

— Διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τους κανονισμούς για τη χορήγηση αντιμικροβιακών από τα φαρμακεία χωρίς συνταγή.

— Διερευνά την ανά μονάδα χορήγηση αντιμικροβιακών λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές και κανονισμούς.

— Εξετάζει το ενδεχόμενο καθιέρωσης πρόσθετης ετικέτας για τις συσκευασίες των αντιμικροβιακών, ώστε να επισημαίνεται ο κίνδυνος της αύξησης της μικροβιακής αντοχής λόγω μη συνταγογραφημένης χρήσης.

Συνταγογράφηση και επιστασία των αντιμικροβιακών:

— Παρέχουν κατευθύνσεις και εργαλεία για την υλοποίηση προγραμμάτων επιστασίας των αντιμικροβιακών σε επίπεδο κοινότητας, χώρων παροχής μακροχρόνιας φροντίδας και νοσοκομείων.

— Διασφαλίζουν την ύπαρξη ενός ενδεδειγμένου αριθμού εμπειρογνωμόνων στον τομέα της επιστασίας των αντιμικροβιακών με την εκπαίδευση επαρκούς αριθμού λοιμωξιολόγων και κλινικών μικροβιολόγων και άλλων επαγγελματιών.

— Παρακολουθούν και ελέγχουν την ενδεδειγμένη χρήση των αντιμικροβιακών, συμπεριλαμβανομένης της καθιέρωσης ποιοτικών και ποσοτικών δεικτών και συστημάτων για την παρακολούθηση αυτών των δεικτών. Διασφαλίζουν την τακτική αναπληροφόρηση των συνταγογράφων σχετικά με τα αποτελέσματα.

— Διασφαλίζουν την καθιέρωση και παρακολούθηση ηλεκτρονικών συστημάτων συνταγογράφησης των αντιμικροβιακών, κατά προτίμηση με ικανότητα σύνδεσης της κλινικής ένδειξης, των μικροβιολογικών δεδομένων και των δεδομένων κατανάλωσης.

— Διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα επαρκών μικροβιολογικών υπηρεσιών και διαγνωστικών τεχνικών, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων ταχείας διάγνωσης και των εξετάσεων στον τόπο περίθαλψης.

— Εξετάζουν και, κατά περίπτωση, εφαρμόζουν συστήματα κινήτρων για ενδεδειγμένη συνταγογράφηση.

— Χρηματοδότηση, σχεδιασμός, υλοποίηση και αξιολόγηση του αποτελέσματος εθνικών εκστρατειών ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης στη χρήση των αντιμικροβιακών με αποδέκτες τους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας και τον γενικό πληθυσμό (συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, των εφήβων, των μαθητών, των ηλικιωμένων και των ευάλωτων ομάδων).

— Προωθούν παρεμβάσεις σε επίπεδο συμπεριφορών για τον περιορισμό της μη ενδεδειγμένης συνταγογράφησης αντιμικροβιακών.

— Διερευνούν προσεγγίσεις με στόχο την αλλαγή σε επίπεδο κινήτρων και συστήματος προσβλέποντας στη βελτιστοποίηση της συνταγογράφησης των αντιμικροβιακών.

— Εντοπίζουν τις βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της συνταγογράφησης αντιμικροβιακών σε συνεργασία με τη φαρμακευτική βιομηχανία, ώστε να διασφαλίζεται η ευθυγράμμιση της τελευταίας με την προώθηση της ενδεδειγμένης συνταγογράφησης και χορήγησης των αντιμικροβιακών.

— Καθιερώνουν κατάλληλα συστήματα απόρριψης στο πλαίσιο της κοινότητας, και ενημερώνουν τον γενικό πληθυσμό σχετικά με τις ορθές μεθόδους απόρριψης των αντιμικροβιακών φαρμάκων.

— Διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα εθνικών κλινικών κατευθύνσεων για την προφύλαξη και τη διαχείριση των λοιμώξεων με βάση τα εθνικά πρότυπα μικροβιακής αντοχής για την κοινότητα, τους χώρους παροχής μακροχρόνιας φροντίδας, και τα νοσοκομεία.

— Αναπτύσσουν κλινικές διαδρομές και παρέχουν εργαλεία υποστήριξης αποφάσεων με στόχο την ενθάρρυνση των ενδεδειγμένων δοκιμών και διαχείρισης.

— Διασφαλίζουν την επανεξέταση και αναθεώρηση των εθνικών κλινικών κατευθύνσεων, όταν διαπιστώνεται σημαντική αλλαγή στη μικροβιακή αντοχή, ή εάν υπάρχουν νέα στοιχεία σχετικά με τη διαχείριση των λοιμώξεων, ή ανά τακτά διαστήματα (π.χ. ανά 2 έως 3 έτη)· οι εθνικές κλινικές κατευθύνσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την πιο πρόσφατη ισχύουσα περίληψη των χαρακτηριστικών ενός φαρμακευτικού προϊόντος (ΠΧΠ).

— Διασφαλίζουν τη δυνατότητα πρόσβασης όλων των συνταγογράφων στις κατευθυντήριες γραμμές μέσω ευρείας διάχυσης, κατάρτισης και προώθησης.

— Διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα κατευθυντήριων γραμμών για τη θεραπευτική και προφυλακτική συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών για ειδικές κατηγορίες κλινικών περιβαλλόντων συμπεριλαμβανομένων των οδοντιατρείων.

Δράσεις στο πεδίο της εκπαίδευσης:

— Εγγύηση της επάρκειας όλων των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας μέσω συνεχών δραστηριοτήτων επαγγελματικής ανάπτυξης με αντικείμενο την ενδεδειγμένη χρήση των αντιμικροβιακών.

— Διασφάλιση της ένταξης της επιστασίας των αντιμικροβιακών σε όλα τα προγράμματα σπουδών ειδικότητας για τις κλινικές ειδικότητες.

— Ένταξη της κατάρτισης στη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στις ιατρικές, νοσηλευτικές, φαρμακευτικές, οδοντιατρικές και μαιευτικές σχολές. Η εν λόγω κατάρτιση θα πρέπει να περιλαμβάνει μια ενισχυμένη πρακτική συνιστώσα στο πλαίσιο μιας διεπαγγελματικής προσέγγισης.

— Εισαγωγή της εκπαίδευσης στη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών, τη μικροβιακή αντοχή, τον εμβολιασμό και την υγιεινή στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

4.2. Χώροι παροχής υπηρεσιών υγείας (πόροι, συστήματα και διαδικασίες)

Οι χώροι παροχής υπηρεσιών υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της υλοποίησης πολιτικών και διαδικασιών, καθώς και της παροχής δεδομένων επιτήρησης και παρακολούθησης, τα οποία είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών. Αποτελούν επίσης σημείο εστίασης για τους ελέγχους που εξετάζουν τη συμμόρφωση ενός χώρου με τα πρότυπα σε επίπεδο πολιτικής και τα επαγγελματικά πρότυπα.

Οι χώροι παροχής υπηρεσιών υγείας θα πρέπει να εστιάσουν στα ακόλουθα στοιχεία:

— Θέσπιση και παροχή της αναγκαίας χρηματοδότησης και των αναγκαίων πόρων για προγράμματα επιστασίας των αντιμικροβιακών σε κάθε χώρο παροχής υπηρεσιών υγείας, σε σύνδεση με το πρόγραμμα πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων και/ή το πρόγραμμα ασφάλειας ασθενών.

— Εξασφάλιση έγκαιρης πρόσβασης σε εργαστηριακές υπηρεσίες κλινικής μικροβιολογίας και μετάδοση των αποτελεσμάτων

— Προώθηση της υιοθέτησης ταχύτατων διαγνωστικών εργαλείων

— Χρήση έγκυρων τεχνικών ταχείας διάγνωσης και/ή διάγνωσης στον τόπο περίθαλψης για καθορισμένες ομάδες ασθενών ως συμπλήρωμα της κλινικής αξιολόγησης και για τη βελτιστοποίηση της αντιμικροβιακής αγωγής, όταν είναι διαθέσιμα.

— Εξασφάλιση υποστήριξης σε επίπεδο τεχνολογίας των πληροφοριών για τις δραστηριότητες επιστασίας των αντιμικροβιακών, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, και καθιέρωση ηλεκτρονικών συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων ως εργαλείων για τη βελτίωση της συνταγογράφησης των αντιμικροβιακών.

— Συμβολή σε συστήματα επιτήρησης, μελέτες και έρευνες επιπολασμού της μικροβιακής αντοχής και της κατανάλωσης αντιμικροβιακών, συμπεριλαμβανομένων των μοριακών επιδημιολογικών ερευνών, στο επίπεδο των χώρων και σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Στην περίθαλψη κοινότητας/πρωτοβάθμια περίθαλψη:

— Διασφάλιση της υλοποίησης δράσεων επιστασίας των αντιμικροβιακών, υπό τον συντονισμό και με την ενεργό συμμετοχή των επαγγελματιών της υγείας στα εν λόγω περιβάλλοντα, με βάση το επίπεδο της περίθαλψης, τους διαπιστωθέντες τομείς υπερβολικής χρήσης και κακής χρήσης των αντιμικροβιακών και τις εθνικές και τοπικές διατάξεις.

— Καθιέρωση μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης η οποία θα περιλαμβάνει στοιχεία όπως η κλινική εκπαίδευση, φυλλάδια πληροφοριών για τους ασθενείς και αφίσες, η παροχή συμβουλών από τους φαρμακοποιούς στους ασθενείς σχετικά με την αντιμικροβιακή αγωγή, η αναπληροφόρηση των συνταγογράφων και η ανάπτυξη των δεξιοτήτων επικοινωνίας των κλινικών γιατρών.

— Πρόβλεψη επαρκούς χρόνου για τη γνωμάτευση ώστε να είναι δυνατή η σωστή αξιολόγηση και παροχή συμβουλών στους ασθενείς.

Στα νοσοκομεία, τα στοιχεία των προγραμμάτων επιστασίας αντιμικροβιακών θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

— Επιτροπή αντιμικροβιακών ή ανάλογη επίσημη οργανωτική δομή με την υποστήριξη της ανώτερης διοίκησης.

— Ομάδα επιστασίας των αντιμικροβιακών η οποία ιδεωδώς θα αποτελείται από κλινικό γιατρό με κατάρτιση, εμπειρία και επαγγελματική δραστηριότητα στη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία των λοιμώξεων (αν είναι δυνατόν λοιμωξιολόγο), φαρμακοποιό νοσοκομείου και μικροβιολόγο (αν είναι δυνατόν κλινικό μικροβιολόγο). Η σύνθεση της ομάδας υπαγορεύεται από το μέγεθος του νοσοκομείου και το επίπεδο περίθαλψης και από τις εθνικές και τοπικές διατάξεις.

— Μισθολογική υποστήριξη και διάθεση χρόνου για δράσεις επιστασίας των αντιμικροβιακών.

— Κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση και διαχείριση των λοιμώξεων και για την περιεγχειρητική αντιμικροβιακή προφύλαξη.

— Καταχώριση στο ιστορικό των ασθενών της ένδειξης, της επιλογής φαρμάκου, της δοσολογίας, της οδού χορήγησης και της διάρκειας της αγωγής.

— Πολιτική προέγκρισης και/ή επανεξέτασης μετά τη συνταγογράφηση επιλεγμένων συνταγών για αντιμικροβιακά.

— Οι μικροβιολογικές εργαστηριακές υπηρεσίες για τα νοσοκομεία περίθαλψης οξέως πασχόντων πρέπει να παρέχονται σε 24ωρη βάση 7 ημέρες την εβδομάδα για τα κρίσιμα δείγματα.

— Εκπόνηση, χωριστά για κάθε εγκατάσταση, εκθέσεων αθροιστικής ευαισθησίας για τα κοινά βακτηριακά παθογόνα έναντι των αντιβιοτικών που συνιστώνται στις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές θεραπείας.

— Έλεγχο της ένδειξης, της επιλογής, του χρόνου και της διάρκειας της περιεγχειρητικής αντιμικροβιακής προφύλαξης.

— Ετήσια έκθεση των δράσεων επιστασίας των αντιμικροβιακών με αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, η οποία υποβάλλεται στη διοίκηση.

— Παρακολούθηση των δεικτών ποιότητας και των ποσοτικών μετρήσεων της χρήσης αντιμικροβιακών με αναπληροφόρηση των συνταγογράφων, και των συμφωνημένων ενεργειών των συνταγογράφων.

Στη μακροχρόνια φροντίδα:

— Διασφάλιση της υλοποίησης δράσεων επιστασίας των αντιμικροβιακών, και διάθεση χρόνου και διοικητικής υποστήριξης σε αυτές, υπό τον συντονισμό και με την ενεργό συμμετοχή των επαγγελματιών της υγείας στα εν λόγω περιβάλλοντα, με βάση τις εθνικές και τοπικές διατάξεις.

— Καθιέρωση μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης η οποία θα περιλαμβάνει στοιχεία όπως η εκπαίδευση του νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού, οι έλεγχοι της χρήσης των αντιμικροβιακών, η αναπληροφόρηση των συνταγογράφων και η ανάπτυξη των δεξιοτήτων επικοινωνίας των κλινικών γιατρών.

4.3. Κλινικοί μικροβιολόγοι

Οι κλινικοί μικροβιολόγοι διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην παροχή διαγνωστικών πληροφοριών. Ταυτόχρονα, διαθέτουν την απαιτούμενη εμπειρογνωσία για την άσκηση πραγματικού ελέγχου των λοιμώξεων, τη λήψη μέτρων με στόχο την πρόληψη της μικροβιακής αντοχής και την αποτελεσματική θεραπεία των λοιμώξεων. Επιπροσθέτως, παρέχουν συμβουλές και κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις βέλτιστες διαγνωστικές στρατηγικές για τις λοιμώξεις. Οι κλινικοί ρόλοι εξαρτώνται από το περιβάλλον, την κλινική κατάρτιση και τις εθνικές διατάξεις. Οι ρόλοι που περιγράφονται στην παρούσα παράγραφο μπορεί να παρουσιάζουν επικαλύψεις με τους ρόλους που περιγράφονται πιο κάτω για τους λοιμωξιολόγους.

Οι κλινικοί μικροβιολόγοι θα πρέπει:

— να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση των δοκιμών ευαισθησίας και των σχετικών εκθέσεων με τις κατευθυντήριες γραμμές θεραπείας (επιλεκτική υποβολή εκθέσεων) και με τα ευρωπαϊκά (EUCAST) και εθνικά πρότυπα· να διασφαλίζουν την έγκαιρη διάγνωση και ανακοίνωση των κρίσιμων αποτελεσμάτων (π.χ. των καλλιεργειών αίματος),

— να εκπονούν, χωριστά για κάθε εγκατάσταση, εκθέσεις αθροιστικής ευαισθησίας για τα κοινά βακτηριακά παθογόνα έναντι των αντιβιοτικών που συνιστώνται στις κατευθυντήριες γραμμές,

— να είναι διαθέσιμοι για γνωματεύσεις στους κλινικούς γιατρούς σχετικά με τη διαγνωστική πρακτική των λοιμωδών νόσων, συμπεριλαμβανομένης της ορθής δειγματοληψίας και ερμηνείας των αποτελεσμάτων των εξετάσεων, των δύσκολα αντιμετωπίσιμων παθογόνων και των λοιμώξεων που παρουσιάζουν επιπλοκές,

— Ως πλήρη μέλη της ομάδας επιστασίας των αντιμικροβιακών, να αναλαμβάνουν ευθύνες στις οποίες περιλαμβάνονται ο συντονισμός, ο προγραμματισμός, η επανεξέταση μετά τη συνταγογράφηση και η αναπληροφόρηση.

4.4. Λοιμωξιολόγοι

Οι λοιμωξιολόγοι συμμετέχουν στην κλινική αξιολόγηση, διερεύνηση, διάγνωση και θεραπεία ασθενών με λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένης της βέλτιστης χρήσης των αντιμικροβιακών. Παρέχουν επίσης γνωμάτευση σχετικά με την πρόληψη και τη θεραπεία των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, π.χ. των λοιμώξεων στις μονάδες εντατικής θεραπείας και των χειρουργικών λοιμώξεων και, ως εκ τούτου, διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στο νοσοκομειακό περιβάλλον.

Ανάλογα με το περιβάλλον, την κατάρτιση και τις εθνικές διατάξεις, μπορεί να παρατηρηθούν επικαλύψεις στους ρόλους που περιγράφονται στην παρούσα παράγραφο με τους ρόλους που περιγράφηκαν ανωτέρω για τους κλινικούς μικροβιολόγους.

Οι λοιμωξιολόγοι θα πρέπει:

— να είναι διαθέσιμοι για γνωματεύσεις σχετικά με τη διαγνωστική αξιολόγηση και τη θεραπεία των λοιμωδών νόσων, συμπεριλαμβανομένων των δύσκολα αντιμετωπίσιμων παθογόνων και των λοιμώξεων που παρουσιάζουν επιπλοκές,

— ως πλήρη μέλη της ομάδας επιστασίας των αντιμικροβιακών, να αναλαμβάνουν ευθύνες στις οποίες περιλαμβάνονται ο συντονισμός, ο προγραμματισμός, η επανεξέταση μετά τη συνταγογράφηση και η αναπληροφόρηση.

4.5. Συνταγογράφοι

Οι συνταγογράφοι έχουν την τελική ευθύνη της απόφασης για χρήση αντιμικροβιακών στη θεραπεία των ασθενών. Επιλέγουν επίσης το είδος των αντιμικροβιακών που θα χρησιμοποιηθούν στη θεραπεία των ασθενών. Οι συνταγογράφοι πρέπει, συνεπώς, να είναι καταρτισμένοι και να έχουν στη διάθεσή τους κατευθυντήριες γραμμές και πληροφορίες προκειμένου να μπορούν να συνταγογραφούν με σύνεση τα αντιμικροβιακά φάρμακα. Πρέπει επίσης να τους παρέχονται πληροφορίες σχετικά με το πώς μπορούν να αξιολογούν και να διαχειρίζονται τις προσδοκίες των ασθενών. Οι συνταγογράφοι που εργάζονται στην κοινότητα, σε νοσοκομεία, οδοντιατρεία, ή άλλα περιβάλλοντα, πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τις ειδικές κατευθύνσεις που ενδεχομένως έχουν εφαρμογή στο περιβάλλον στο οποίο εργάζονται.

Οι συνταγογράφοι θα πρέπει:

— να εξασφαλίζουν ότι έχουν γνώση των σχετικών κατευθυντήριων γραμμών, της πιο πρόσφατης ισχύουσας ΠΧΠ και των κατευθύνσεων συνταγογράφησης πριν από τη συνταγογράφηση ενός αντιμικροβιακού,

— να παραμένουν ενημερωμένοι όσον αφορά τη συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών· αυτό μπορούν να το επιτύχουν παρακολουθώντας μαθήματα επιμόρφωσης, έχοντας γνώση των κατευθυντήριων γραμμών και ακολουθώντας τις κατευθυντήριες γραμμές,

— να ζητούν και λαμβάνουν συμβουλές από τους ειδικούς σχετικά με τη συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών

Κατά τη λήψη της απόφασης για τη συνταγογράφηση ενός αντιμικροβιακού, οι συνταγογράφοι θα πρέπει:

— να προχωρούν σε διάγνωση κατά τη διάρκεια προσωπικής επίσκεψης του ασθενούς πριν από τη συνταγογράφηση αντιβιοτικών, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις,

— να διασφαλίζουν ότι λαμβάνονται τα κατάλληλα μικροβιολογικά δείγματα πριν από την έναρξη αντιμικροβιακής αγωγής,

— να αποφεύγουν την αντιμικροβιακή θεραπεία όταν υπάρχουν μόνον ενδείξεις ιογενούς λοίμωξης ή αυτοπεριοριζόμενης βακτηριακής λοίμωξης,

— να αποφεύγουν την αγωγή για αποικισμό χωρίς ενδείξεις λοίμωξης μετά από σχετική κλινική εξέταση και διαγνωστικές εξετάσεις, εκτός εάν υπάρχει σαφής σχετική ένδειξη στις κατευθυντήριες γραμμές,

— να χρησιμοποιούν αντιμικροβιακή προφύλαξη μόνον όταν υπάρχει ένδειξη στις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές,

— να αποφεύγουν τους συνδυασμούς αντιμικροβιακών εκτός εάν υπάρχει σαφής ένδειξη η οποία περιγράφεται στις κατευθυντήριες γραμμές,

— αν η αντιμικροβιακή αγωγή δεν κρίνεται αναγκαία, να περιγράφουν στον ασθενή την προσδοκώμενη φυσική εξέλιξη της νόσου, το περιορισμένο ή μηδενικό όφελος της αντιμικροβιακής θεραπείας και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες των αντιμικροβιακών όπως η διάρροια και τα εξανθήματα, και δίνουν συμβουλές για τη διαχείριση των συμπτωμάτων, καθώς και σχετικά με τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν σε περίπτωση επιδείνωσης της κλινικής κατάστασης (δίχτυ ασφαλείας).

Κατά τη συνταγογράφηση ενός αντιμικροβιακού, οι συνταγογράφοι θα πρέπει:

— να επιλέγουν αντιμικροβιακό σύμφωνα με τις σχετικές κατευθυντήριες γραμμές, στην κατάλληλη δόση, για το μικρότερο δυνατό χρονικό διάσημα και διά της ενδεδειγμένης οδού χορήγησης (κατά προτίμηση από το στόμα, αν είναι δυνατόν),

— να συνεκτιμούν τους συναφείς παράγοντες του ασθενούς: ηλικία, συννοσηρότητες (π.χ. ανοσοανεπάρκεια), νεφρική και ηπατική λειτουργία, εγκυμοσύνη, θηλασμός, αλλεργίες, παρουσία προθετικών υλικών, πιθανές αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, δείκτης μάζας σώματος και παράγοντες κινδύνου για μικροβιακή αντοχή (π.χ. ιστορικό πρόσφατης χρήσης αντιμικροβιακών, ιστορικό πρόσφατου ταξιδιού),

— να ενθαρρύνουν τις δοκιμασίες αλλεργίας για τους ασθενείς με ιστορικό αλλεργικής αντίδρασης στις β-λακτάμες, ως μέτρο για την προαγωγή της χρήσης αντιμικροβιακών «πρώτης γραμμής» στους μη αλλεργικούς ασθενείς,

— να επιλέγουν, κατά το δυνατόν, αντιμικροβιακό περιορισμένου φάσματος· να διασφαλίζουν τη χορήγηση της αντιμικροβιακής αγωγής την ώρα που πρέπει για τους ασθενείς με σοβαρές λοιμώξεις. Παραδείγματα: σηψαιμία, σοβαρής μορφής πνευμονία της κοινότητας.

— Αν είναι δυνατόν, να ενημερώνουν τον ασθενή και/ή τον υπεύθυνο φροντιστή για τον λόγο χορήγησης της αντιμικροβιακής αγωγής και για τις πιθανές παρενέργειες και να βεβαιώνονται ότι ο ασθενής κατανοεί τη δοσολογία και τη διάρκεια της αγωγής· αυτό βελτιώνει την τήρηση και αυξάνει την επιτυχία της αγωγής,

— αν αντιμετωπίζουν τις προσδοκίες, τις ερωτήσεις και τις προτιμήσεις του ασθενούς ως ουσιαστικό στοιχείο της περίθαλψης που έχει ως επίκεντρο τον ασθενή και ως ουσιαστική παρέμβαση για την προαγωγή της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών,

— να επαναξιολογούν την αντιμικροβιακή αγωγή και να εξετάζουν το ενδεχόμενο τροποποίησής της (π.χ. αποκλιμάκωση, διακοπή ή αλλαγή σε αγωγή από το στόμα) μετά από 48-72 ώρες στα νοσοκομεία και, σε ειδικές περιπτώσεις, σε άλλα περιβάλλοντα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές.

Σε επίπεδο κοινότητας, οι συνταγογράφοι θα πρέπει:

— να μη συνταγογραφούν αντιβακτηριακά για ιογενείς ή αυτοπεριοριζόμενες βακτηριακές λοιμώξεις,

— να εξετάζουν το ενδεχόμενο καθυστέρησης της συνταγογράφησης αντιμικροβιακών, προβλέποντας το κατάλληλο δίχτυ ασφαλείας, για ενήλικες ή παιδιά σε ειδικές περιπτώσεις και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές. Παράδειγμα: καθυστέρηση της συνταγογράφησης αντιμικροβιακών για την οξεία ωτίτιδα ή την οξεία ιγμορίτιδα,

— να αξιολογούν τα συμπτώματα και να χρησιμοποιούν συστήματα βαθμολόγησης ή καταλόγους ελέγχου συμπτωμάτων προκειμένου να διαπιστώσουν την ανάγκη για διαγνωστικές εξετάσεις, αντιμικροβιακή αγωγή και επείγουσα παραπομπή.

Στα νοσοκομεία, οι συνταγογράφοι θα πρέπει:

— να συμπληρώνουν στον φάκελο του ασθενούς τα εξής: ένδειξη, επιλογή φαρμάκου, δοσολογία, οδός χορήγησης και διάρκεια της αγωγής· να ακολουθούν τις κατευθύνσεις για την περιεγχειρητική αντιμικροβιακή προφύλαξη· να ενισχύουν τον έγκαιρο και επαρκή έλεγχο στην πηγή για τις χειρουργικές λοιμώξεις και να αποθαρρύνουν την απλή χρήση αντιμικροβιακών έναντι της χειρουργικής αντιμετώπισης, όταν υπάρχει σαφής ένδειξη για χειρουργική αντιμετώπιση,

— να αξιολογούν την ανάγκη για παρεντερική χορήγηση αντιμικροβιακών και περνούν στη χορήγηση αντιμικροβιακών από το στόμα, όταν αυτό είναι δυνατό, σύμφωνα με τα διαθέσιμα κλινικά κριτήρια,

— Συνιστάται η παρακολούθηση των θεραπευτικών φαρμάκων για ρύθμιση του δοσολογικού σχήματος σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

4.6. Φαρμακοποιοί

Οι φαρμακοποιοί σε ένα περιβάλλον κοινότητας ή νοσοκομείου είναι οι ειδικοί στα φάρμακα και εκείνοι που καθορίζουν τη χρήση των αντιμικροβιακών. Υπό αυτή τους την ιδιότητα, οι φαρμακοποιοί μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πηγή συμβουλών και πληροφοριών για τους ασθενείς και τους συνταγογράφους σχετικά με την ασφαλή, ορθολογική και αποτελεσματική χρήση των αντιμικροβιακών (μεταξύ άλλων σχετικά με τις παρενέργειες, την τήρηση της αγωγής, τις ανεπιθύμητες αντιδράσεις σε φάρμακα, τις προειδοποιήσεις και τις αντενδείξεις, τις αλληλεπιδράσεις, τη φύλαξη & απόρριψη, καθώς και το αιτιολογικό της αγωγής). Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να διαθέτουν την κατάλληλη κατάρτιση, κατευθυντήριες γραμμές και πληροφορίες προκειμένου να μπορούν να ενθαρρύνουν συνετή πρακτική κατά τη συνταγογράφηση και να διαχειρίζονται τις προσδοκίες των ασθενών. Στο νοσοκομειακό περιβάλλον, ο φαρμακοποιός θα πρέπει να αποτελεί μέλος της ομάδας επιστασίας των αντιμικροβιακών και να συμμετέχει ενεργά στη διαχείριση των αντιμικροβιακών στο πλαίσιο της διεπιστημονικής ομάδας νοσηλείας. Ο ρόλος του φαρμακοποιού περιλαμβάνει την αξιολόγηση της συνταγής σύμφωνα με τις τοπικές πολιτικές για τη χρήση των αντιμικροβιακών· την επανεξέταση της διάρκειας χρήσης των αντιμικροβιακών· την παροχή συμβουλών σχετικά με τη χρήση των αντιμικροβιακών περιορισμένης χρήσης· την παροχή συμβουλών σχετικά με τη δοσολογία, την προετοιμασία και τη χορήγηση (ιδίως για ειδικές ομάδες ασθενών όπως τα παιδιά)· και την ενημέρωση των ασθενών σχετικά με την ορθή χρήση των αντιμικροβιακών. Οι φαρμακοποιοί θα πρέπει επίσης να συμμετέχουν στην παρακολούθηση της χρήσης των αντιμικροβιακών.

Οι φαρμακοποιοί θα πρέπει:

— να χορηγούν αντιμικροβιακά μόνο με συνταγή γιατρού, εκτός εάν, βάσει ειδικών διατάξεων, επιτρέπεται η ελεγχόμενη χορήγηση σε ειδικές περιπτώσεις,

— να διασφαλίζουν ότι ο ασθενής και/ή ο φροντιστής κατανοεί τη δοσολογία και τη διάρκεια της αγωγής καθώς αυτό μπορεί να βελτιώσει την τήρηση της αγωγής και να αυξήσει την επιτυχία της,

— να προωθούν την ορθή απόρριψη των υπολοίπων αντιμικροβιακών φαρμάκων,

— να δημοσιοποιούν τα περιστατικά ανεπιθύμητων ενεργειών που σχετίζονται με αντιμικροβιακά σύμφωνα με τους κανονισμούς,

— να συμμετέχουν στις τοπικές, περιφερειακές ή εθνικές εκστρατείες δημόσιας υγείας για την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών,

— να συμβουλεύουν τους ασθενείς και τους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας σχετικά με τις αντενδείξεις, τις αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων και τις αλληλεπιδράσεις τροφίμων-φαρμάκων.

4.7. Νοσηλευτές

Ο ρόλος των νοσηλευτών στην κλινική ομάδα είναι καίριος λόγω της τακτικής επαφής τους με τους ασθενείς και του ρόλου τους στη χορήγηση των φαρμάκων. Οι νοσηλευτές εξασφαλίζουν ότι τα αντιμικροβιακά χορηγούνται σύμφωνα με τη συνταγή· παρακολουθούν επίσης την αντίδραση στα αντιμικροβιακά (συμπεριλαμβανομένων των πιθανών δυσμενών επιδράσεων). Σε γενικές γραμμές, οι νοσηλευτές είναι υπεύθυνοι για τη χορήγηση των αντιμικροβιακών και για την παρακολούθηση του ασθενούς και της ασφάλειας του ασθενούς.

Ο ρόλος των νοσηλευτών με δικαίωμα συνταγογράφησης είναι επίσης καίριος.

Οι νοσηλευτές θα πρέπει:

— να συμβάλλουν ενεργά στη διαχείριση των αντιμικροβιακών ως μέλη της διεπιστημονικής ομάδας νοσηλείας,

— να διασφαλίζουν τη χορήγηση των αντιμικροβιακών την ώρα που πρέπει σύμφωνα με τη συνταγή,

— να συμβουλεύουν και εκπαιδεύουν τον ασθενή σχετικά με την ορθή χρήση των αντιμικροβιακών,

— να χρησιμοποιούν πρωτόκολλα και εργαλεία τα οποία τους επιτρέπουν να εντοπίζουν οι ίδιοι τους ασθενείς με σοβαρές λοιμώξεις και, ακολούθως, να χρησιμοποιούν αλγόριθμους για τη διάγνωση και τον καθορισμό της αγωγής,

— να υπενθυμίζουν στον γιατρό να επανεξετάσει την αντιμικροβιακή αγωγή μετά από 48-72 ώρες.

4.8. Ειδικοί ελέγχου λοιμώξεων

Οι ειδικοί ελέγχου λοιμώξεων διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων, πολλές από τις οποίες σχετίζονται με τη μη ενδεδειγμένη χρήση αντιμικροβιακών. Οι ειδικοί ελέγχου λοιμώξεων μπορούν συνεπώς να συμβάλουν στην υποστήριξη της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών μέσω της παροχής συμβουλών και της αξιολόγησης από ομοτίμους.

Οι ειδικοί ελέγχου λοιμώξεων θα πρέπει να:

— να διασφαλίζουν τον συντονισμό και τη συνεργασία μεταξύ των προγραμμάτων επιστασίας των αντιμικροβιακών και των προγραμμάτων πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων αναδεικνύοντας τις βασικές παραμέτρους της ενδεδειγμένης χρήσης των αντιμικροβιακών στην πρόληψη και στον έλεγχο των λοιμώξεων που συνδέονται με την παροχή υπηρεσιών υγείας.

4.9. Γενικός πληθυσμός / ασθενείς

Η γνώση, η νοοτροπία και η συμπεριφορά του γενικού πληθυσμού και των ασθενών μπορεί να είναι θεμελιώδους σημασίας για την επίτευξη και την εμπέδωση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών, τόσο σε επίπεδο προσδοκιών και δεοντολογικών πιέσεων που μπορεί να ασκούν στους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας και στους ομολόγους τους, όσο και σε επίπεδο τήρησης των χρονοδιαγραμμάτων λήψης των φαρμάκων.

Ο γενικός πληθυσμός και οι ασθενείς θα πρέπει:

— να ενημερώνονται και, όπου χρειάζεται, να ζητούν πληροφορίες από τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης για την ενδεδειγμένη χρήση των αντιμικροβιακών, τη μικροβιακή αντοχή και τις ανεπιθύμητες αντιδράσεις στα αντιμικροβιακά,

— να χρησιμοποιούν αντιμικροβιακά μόνο με συνταγή γιατρού,

— να αποφεύγουν τη χρήση αντιμικροβιακών που δεν έχουν συνταγογραφηθεί όπως υπόλοιπα αντιμικροβιακών φαρμάκων, αντιμικροβιακά που συνταγογραφήθηκαν για άλλο πρόσωπο, ή αντιμικροβιακά τα οποία προμηθεύτηκαν χωρίς συνταγή γιατρού,

— να επιστρέφουν τα υπόλοιπα αντιμικροβιακών φαρμάκων στα φαρμακεία και στο τοπικό σύστημα αποκομιδής, σύμφωνα με τις τοπικές διατάξεις για την απόρριψη.

4.10. Επαγγελματικές ενώσεις και επιστημονικές εταιρείες

Οι επαγγελματικές ενώσεις και επιστημονικές εταιρείες εκπροσωπούν τους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας και προάγουν την επαγγελματική και επιστημονική ανάπτυξη των μελών τους, επηρεάζοντας έτσι την κλινική και εργαστηριακή πρακτική.

Οι επαγγελματικές ενώσεις και επιστημονικές εταιρείες θα πρέπει:

— να συνεργάζονται στενά με τις ρυθμιστικές αρχές σε όλους τους συναφείς τομείς προκειμένου να διασφαλίζουν ότι τα προτεινόμενα μέτρα για την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών είναι επαρκώς τεκμηριωμένα και σκόπιμα,

— να προωθούν τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών μεταξύ των μελών τους μέσω πρωτοβουλιών όπως η ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών και η επιμόρφωση,

— να υποστηρίζουν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την προώθηση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών,

— να αποφεύγουν τις συγκρούσεις συμφερόντων και την παρείσφρηση του οικονομικού παράγοντα,

— να προωθούν και να διενεργούν σχετικές έρευνες.

4.11. Χρηματοδότες έρευνας

Η έρευνα είναι καίριας σημασίας για τη μείωση του τρέχοντος επιπέδου της μικροβιακής αντοχής και των ανοδικών τάσεων. Πιο συγκεκριμένα, η μεταγραφική έρευνα είναι αναγκαία για την εξεύρεση λύσεων που θα βελτιώσουν τους τρόπους με τους οποίους χρησιμοποιούμε τα υπάρχοντα αντιμικροβιακά. Έρευνα επίσης απαιτείται για να διερευνηθεί πώς μπορεί να μετριαστεί ο κίνδυνος από την ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής.

Οι χρηματοδότες έρευνας και οι αρμόδιοι για την ερευνητική πολιτική θα πρέπει:

— να προωθούν έρευνες οι οποίες αξιολογούν και συγκρίνουν τις παρεμβάσεις για αλλαγή της νοοτροπίας σε σχέση με τη συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών, λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτισμικές διαφορές, με στόχο να κατανοηθεί καλύτερα ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να εμπεδωθούν οι πρακτικές ορθολογικής συνταγογράφησης αντιμικροβιακών,

— να προωθούν έρευνες σχετικά με μελέτες παρέμβασης για τη συνταγογράφηση αντιμικροβιακών,

— να διερευνούν τις πιθανότητες δημιουργίας επιλεκτικής πίεσης από συγκεκριμένα αντιμικροβιακά και κατηγορίες αντιμικροβιακών η οποία έχει ως συνέπεια την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής στη μικροχλωρίδα,

— να προωθούν κλινικές μελέτες, συμπεριλαμβανομένων των φαρμακοκινητικών/φαρμακοδυναμικών μελετών, με αντικείμενο τα υπάρχοντα αντιμικροβιακά, διασφαλίζοντας ότι οι μελέτες λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τους παράγοντες του βιολογικού/κοινωνικού φύλου και της ηλικίας για όλη τη διάρκεια ζωής του ανθρώπου,

— να προωθούν έρευνες με αντικείμενο διαγνωστικά εργαλεία, συμπεριλαμβανομένης της ταχείας διάγνωσης και της διάγνωσης στον τόπο περίθαλψης, με στόχο την υποστήριξη της εκπόνησης τεκμηριωμένων κατευθυντήριων γραμμών για τον ρόλο της διαγνωστικής πρακτικής στην ενδεδειγμένη συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών,

— να προωθούν ερευνητικές μελέτες στον τομέα της παρακολούθησης των αντιμικροβιακών θεραπευτικών φαρμάκων σε ειδικούς πληθυσμούς (π.χ. ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση, ασθενείς με εγκαύματα, παιδιατρικούς ασθενείς, ασθενείς που υποβάλλονται σε θεραπεία νεφρικής υποκατάστασης),

— να προωθούν έρευνες σχετικά με παρεμβάσεις εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης που απευθύνονται στον γενικό πληθυσμό και στους ασθενείς,

— να υποστηρίζουν δραστηριότητες που θα μετουσιώνουν την έρευνα σε πράξη, τις συστηματικές επανεξετάσεις και μετα-αναλύσεις και τη χρήση των ερευνητικών αποτελεσμάτων με στόχο την τεκμηρίωση της εκπόνησης κλινικών κατευθυντήριων γραμμών και της λήψης αποφάσεων.

4.12. Φαρμακευτική βιομηχανία

Η φαρμακευτική βιομηχανία αποτελεί βασικό εταίρο στη γενική προσπάθεια για τη διασφάλιση της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών.

Η φαρμακευτική βιομηχανία θα πρέπει:

— να εγγυάται ότι οι δραστηριότητες μάρκετινγκ και προώθησης είναι σύμφωνες με τη νομοθεσία της ΕΕ που προβλέπει, π.χ., ότι η διαφήμιση ενός φαρμακευτικού προϊόντος προς τους επαγγελματίες της υγείας πρέπει να συμμορφώνεται με τα στοιχεία που αναφέρονται στην περίληψη των χαρακτηριστικών ενός φαρμακευτικού προϊόντος,

— να διασφαλίζει ότι το κίνητρο του κέρδους στους κόλπους των εταιρειών ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της επιστασίας που περιγράφηκαν πιο πάνω,

— να διασφαλίζει την παρακολούθηση της αντοχής και της μη προβλεπόμενης χρήσης μετά τη διάθεση στην αγορά νέων ουσιών,

— να συνεργάζεται με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τις ρυθμιστικές αρχές σε εθνικό και διεθνές επίπεδο για τη στήριξη της ανάπτυξης πολιτικών που προάγουν την ενδεδειγμένη συνταγογράφηση των αντιμικροβιακών, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού καινοτόμων συστημάτων απόδοσης, της προσαρμογής του μεγέθους της συσκευασίας, και άλλων διαδικασιών που συμβάλλουν στους στόχους της πρόσβασης και της διατήρησης.

4.13. Διαγνωστικός τομέας

Οι διαγνωστικές εξετάσεις, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων σε μικροβιολογικά εργαστήρια αλλά και της διάγνωσης στον τόπο περίθαλψης και των καινοτόμων διαγνωστικών τεχνικών, παρέχουν καίριες πληροφορίες για την αποφυγή της άσκοπης χρήσης αντιμικροβιακών και την καλύτερη δυνατή επιλογή αντιμικροβιακού.

Ο διαγνωστικός τομέας θα πρέπει:

— να ανταποκρίνεται στις διάφορες διαγνωστικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων στον τόπο περίθαλψης και της επιτήρησης,

— να συνεργάζεται με τις επιστημονικές εταιρείες και τις αρχές δημόσιας υγείας για την εκπόνηση τεκμηριωμένων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τη χρήση εξετάσεων για τη διάγνωση λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων διαγνωστικών τεχνικών και εξετάσεων στον τόπο περίθαλψης,

— να υποστηρίζει μελέτες σχετικά με τον αντίκτυπο των καινοτόμων διαγνωστικών τεχνικών στη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών.

4.14. Διεθνής συνεργασία

Η διεθνής συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τομέων, κυβερνήσεων και οργανισμών, εντός και εκτός της ΕΕ, πρέπει να θεσπίσει τα πρότυπα, τα συστήματα και τις διαδικασίες που είναι απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί η συνετή χρήση των αντιμικροβιακών, η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, και η υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων.

Η διεθνής συνεργασία θα πρέπει:

— να διευκολύνει τον συντονισμό της αντίδρασης σε διασυνοριακές απειλές που σχετίζονται με οργανισμούς οι οποίοι εμφανίζουν μικροβιακή αντοχή,

— να σχεδιάζει, υλοποιεί και παρακολουθεί τις παρεμβάσεις επιστασίας των αντιμικροβιακών και τις εκστρατείες για την υποστήριξη της ενδεδειγμένης χρήσης αντιμικροβιακών και τον περιορισμό της μη ενδεδειγμένης χρήσης αντιμικροβιακών,

— να θεσπίζει μηχανισμούς για την ανταλλαγή παρεμβάσεων βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την ενδεδειγμένη χρήση των αντιμικροβιακών, και του αντικτύπου τους στα σχετικά ποιοτικά και ποσοτικά αποτελέσματα,

— να δημιουργεί συνθήκες συνεργασίας για την επιτήρηση της κατανάλωσης αντιμικροβιακών και της μικροβιακής αντοχής με χρήση εναρμονισμένης μεθοδολογίας και με στόχο την παροχή επίκαιρων πληροφοριών σχετικά με τις διασυνοριακές απειλές από ανθεκτικούς οργανισμούς, καθώς και την παροχή έγκυρων και διεθνώς συγκρίσιμων πληροφοριών σχετικά με την αντοχή και την κατανάλωση,

— να προωθεί την εναρμόνιση των ορίων ευαισθησίας και των μεθόδων για τις δοκιμές ευαισθησίας στα αντιμικροβιακά,

— να υποστηρίζει την εκπόνηση καλά τεκμηριωμένων κατευθυντήριων γραμμών κλινικής πρακτικής οι οποίες αφορούν τις πιο συνήθεις λοιμώξεις και μπορούν να προσαρμοστούν στα τοπικά πρότυπα αντοχής και στα διαθέσιμα εγκεκριμένα αντιβακτηριακά,

— να διευκολύνει την πρόσβαση στα βασικά αντιμικροβιακά και στις βασικές διαγνωστικές εξετάσεις συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη διαθεσιμότητά τους στην αγορά και στην αντιμετώπιση των ελλείψεων,

— να ενθαρρύνει, σε εθνικό επίπεδο, την ανάπτυξη προτύπων και την υιοθέτηση επιλεκτικής υποβολής εκθέσεων μικροβιολογικών αποτελεσμάτων με στόχο τη βελτιστοποίηση της συνταγογράφησης αντιμικροβιακών,

— να υποστηρίζει την ανάπτυξη τεκμηριωμένων κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τη χρήση της ταχείας διάγνωσης και της διάγνωσης στον τόπο περίθαλψης,

— να προωθεί και να ενισχύει οικονομικά την έρευνα και ανάπτυξη νέων αντιμικροβιακών και νέων εξετάσεων για τον τόπο περίθαλψης,

— να διευκολύνει τη διατομεακή συνεργασία στους τομείς της υγείας των ζώων, της παραγωγής τροφίμων και των υπηρεσιών υγείας σε σχέση με την επιτήρηση, και τις πολιτικές που άπτονται, της χρήσης αντιμικροβιακών.

(1) Κατευθυντήριες γραμμές για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην κτηνιατρική (ΕΕ C 299 της 11.9.2015, σ. 7).

(2) Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τα επόμενα βήματα στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία Υγεία» για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής. 17 Ιουνίου 2016

http://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2016/06/17-epsco-conclusions-antimicrobial-resistance/

(3) European Centre for Disease Prevention and Control. Proposals for EU guidelines on the prudent use of antimicrobials in humans. [Προτάσεις για την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών της ΕΕ σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στον άνθρωπο] Στοκχόλμη: ECDC· 2017

http://ecdc.europa.eu/en/publications/_layouts/forms/Publication_DispForm.aspx?List=4f55ad51-4aed-4d32-b960-af70113dbb90&ID=1643

(4) ΕΕ L 34 της 5.2.2002, σ. 13.

(5) World Health Organisation (WHO). Global action plan on antimicrobial resistance. Geneva: WHO· 2015. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.wpro.who.int/entity/drug_resistance/resources/global_action_plan_eng.pdf

(6) World Health Organisation (WHO)/Food and Agriculture Organisation of the United Nations. Guidelines for risk analysis of foodborne antimicrobial resistance [Κατευθυντήριες γραμμές για ανάλυση κινδύνου της τροφιμογενούς μικροβιακής αντοχής] CAC/GL 77-2011. 2011. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.fao.org/input/download/standards/11776/CXG_077e.pdf

(7) Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMEA), Επιστημονική επιτροπή για τους ανακύπτοντες και τους πρόσφατα εντοπιζόμενους κινδύνους για την υγεία (SCENIHR). Joint Opinion on antimicrobial resistance (AMR) focused on zoonotic infections [Κοινή γνώμη σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή (AMR) με έμφαση στις ζωοανθρωπονόσους]. EFSA· 2009. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/scientific_output/files/main_documents/1372.pdf

(8) Magiorakos AP, Srinivasan A, Carey RB, Carmeli Y, Falagas ME, Giske CG, et al. Multidrug-resistant, extensively drug-resistant and pandrug-resistant bacteria: an international expert proposal for interim standard definitions for acquired resistance [Πολυανθεκτικά, υπερανθεκτικά και πανανθεκτικά βακτήρια: διεθνής πρόταση εμπειρογνωμόνων για ενδιάμεσους τυποποιημένους ορισμούς για την επίκτητη αντοχή]. Clin Microbiol Infect. 2012· 18: 268-281. doi: 10.1111/j.1469-0691.2011.03570.x

(9) Dellit TH, Owens RC, McGowan JE, Jr., Gerding DN, Weinstein RA, Burke JP, et al. Infectious Diseases Society of America and the Society for Healthcare Epidemiology of America guidelines for developing an institutional program to enhance antimicrobial stewardship [Κατευθυντήριες γραμμές της Αμερικανικής Εταιρείας Λοιμωδών Νόσων και της Αμερικανικής Εταιρείας Επιδημιολογίας των Υπηρεσιών Υγείας για την κατάρτιση θεσμικού προγράμματος με στόχο τη βελτίωση της επιστασίας των αντιμικροβιακών]. Clin Infect Dis. 2007· 44: 159-177. doi: 10.1086/510393

(10) National institute for Health and Care Excellence [Εθνικό Ινστιτούτο για την Αριστεία στην Υγεία και την Περίθαλψη του Ηνωμένου Βασιλείου] (NICE). Antimicrobial stewardship: systems and processes for effective antimicrobial medicine use [Επιστασία των αντιμικροβιακών: συστήματα και διαδικασίες για αποτελεσματική χρήση των αντιμικροβιακών φαρμάκων]. 2015. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.nice.org.uk/guidance/ng15?unlid=5776159082016524134857

(11) Transatlantic Taskforce on Antimicrobial Resistance [Διατλαντική Ειδική Ομάδα για την Μικροβιακή Αντοχή] (TATFAR). Summary of the modified Delphi process for common structure and process indicators for hospital antimicrobial stewardship indicators [Σύνοψη της τροποποιημένης μεθοδολογίας Delphi για κοινούς δείκτες δομών και διαδικασιών για τους νοσοκομειακούς δείκτες επιστασίας των αντιμικροβιακών]. 2015. Διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.cdc.gov/drugresistance/pdf/summary_of_tatfar_recommendation_1.pdf

(12) World Health Organisation (WHO). Global action plan on antimicrobial resistance. Geneva: WHO· 2015. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://www.wpro.who.int/entity/drug_resistance/resources/global_action_plan_eng.pdf

(13) Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τα επόμενα βήματα στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία Υγεία» για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής, 17 Ιουνίου 2016

http://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2016/06/17-epsco-conclusions-antimicrobial-resistance/