ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ, ΤΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΕΤΑΙΡΟΥΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

1.1. Δημιουργία ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

1.2 Περιβάλλον και Ενέργεια

1.3 Ασφάλεια, ασφάλεια του εφοδιασμού και ανάπτυξη νέων υποδομών

1.4 Πυρηνική ενέργεια

1.5 Επικέντρωση και ένταξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας στον τομέα της ενέργειας

2. Μηχανισμοί Συνεργασίας

2.1. Ο διάλογος Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας για την ενέργεια

2.2 Το ευρωμεσογειακό ενεργειακό φόρουμ

2.3 Νοτιοανατολική Ευρώπη

3. Περιοχές υψηλού κοινοτικού ενδιαφέροντος

3.1 Η Βόρεια Διάσταση

3.2 Η Λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας

3.3 Συνεργασία με σημαντικούς εταίρους

4. Δημιουργία ευρύτερης Ευρωπαϊκής Ολοκληρωμένης Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας και Φυσικού Αερίου βάσει κοινών κανόνων και αρχών

4.1 Πρόοδος προς το σκοπό της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4.2 Προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευρύτερης αγοράς

4.3 Πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία μιας ευρύτερης αγοράς

5. Απαραίτητη υποδομή για τη δημιουργία μιας απόλυτα ολοκληρωμένης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

5.1 ΕΕ - Ρωσία

5.2. Νοτιοανατολική Ευρώπη

5.3 Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση

6 Εναρμόνιση και Τεχνική διαλειτουργικότητα των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

7 Ασφάλεια, ασφάλεια του εφοδιασμού και ανάπτυξη νέων υποδομών φυσικού αερίου και πετρελαίου

7.1. Φυσική ασφάλεια εφοδιασμού μέσω δικτύων

7.2. Στρατηγική και εμπορική ασφάλεια εφοδιασμού

7.3. Φυσικό αέριο

7.4. Πετρέλαιο

7.5 Επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών συστημάτων και την εξοικονόμηση ενέργειας

8. Αναθεώρηση και αναδιάρθρωση των Κοινοτικών μηχανισμών στήριξης στον τομέα της ενέργειας

9. Συμπέρασμα και συγκεκριμένες δράσεις

Παραρτήματα

Παράρτημα I - ΕΕ-Μεσόγειος: Προτεινόμενα έργα στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

Παράρτημα IΙ-Προτεινόμενα έργα προτεραιότητας για το φυσικό αέριο

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όπως έχει επισημανθεί από τον Πρόεδρο Prodi [1] και έχει καθορισθεί από την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για την ευρύτερη Ευρώπη [2], η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να λειτουργήσει ως πόλος σταθερότητας και βιώσιμης ανάπτυξης στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η επέκταση των οφελών της εσωτερικής αγοράς εντάσσεται στο πλαίσιο της διάδοσης της σταθερότητας στις χώρες που περιβάλλουν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτός είναι ο κεντρικός ρόλος που καλείται να διαδραματίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

[1] Romano Prodi, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, A Wider Europe - A Proximity Policy as the key to stability "Peace, Security and Stability; International Dialogue and the Role of the EU", έκτη παγκόσμια διάσκεψη ECSA. Σχέδιο Jean Monnet. Βρυξέλλες, 5 -6 Δεκεμβρίου 2002

[2] Ευρύτερη Ευρώπη - Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας, Βρυξέλλες, 11.3.2003 - COM(2003) 104 τελικό

Οι γειτονικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης του σήμερα και του αύριο διαδραματίζουν ζωτικής σημασίας ρόλο στην ενεργειακή πολιτική της Ένωσης, καλύπτοντας σε σημαντικό βαθμό τις ανάγκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε φυσικό αέριο και, σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, σε πετρέλαιο. Αυτός ο ρόλος θα ενισχυθεί σημαντικά στο μέλλον. Οι εν λόγω χώρες και οι εταίροι μας διασφαλίζουν τη διαμετακόμιση της πρωτογενούς ενέργειας προς την ΕΕ. Οι χώρες αυτές θα αναδειχθούν σταδιακά σε ακέραιους, σημαντικούς και ισότιμους φορείς των εσωτερικών αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά κυρίως τις ενεργειακές σχέσεις της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις γειτονικές της χώρες και με τους σημαντικότερους γεωγραφικούς εταίρους της στον τομέα αυτό. Αν και συνδέεται με την πρόσφατη ανακοίνωση για μια «ευρύτερη Ευρώπη», το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής της διαφέρει ελαφρώς καθώς περιλαμβάνει και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη - ως παράδειγμα του τι μπορεί να αναμένεται από την άποψη της ρύθμισης των αγορών - και, όπου χρειάζεται, τη λεκάνη της Κασπίας. Οι δύο αυτές περιοχές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. [3]

[3] Η Επιτροπή σκοπεύει να υποβάλει νέα ανακοίνωση στα τέλη του 2003 σχετικά με ζητήματα υποδομών στις υπό ένταξη χώρες. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν εξετάζει τα ζητήματα αυτά στο πλαίσιο της παρούσας ανακοίνωσης, η οποία αφορά τις σχέσεις της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις γειτονικές της χώρες και τους εταίρους της. Στην επικείμενη αυτή ανακοίνωση θα εξεταστεί και το ζήτημα της αύξησης του γεωγραφικού πεδίου του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας - στο πλαίσιο του οποίου είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος της ενέργειας.

Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί:

- στη βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού ενέργειας στην Ευρωπαϊκή ήπειρο,

- στην ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης,

- στην υποστήριξη του εκσυγχρονισμού των ενεργειακών συστημάτων των εταίρων μας,

- και στη διευκόλυνση της υλοποίησης σημαντικών νέων έργων υποδομής στον τομέα της ενέργειας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από κοινού με τις γειτονικές της χώρες και τις χώρες εταίρους, μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της αυξανόμενης εξωτερικής ενεργειακής εξάρτησης, της αναγκαιότητας της εξέτασης ζητημάτων υποδομής σε περιφερειακό επίπεδο, της γεωγραφικής και τεχνολογικής διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας και της διεύρυνσης της βάσης της αγοράς ενέργειας στην ευρωπαϊκή ήπειρο και στις γειτονικές της ηπείρους

1.1. Δημιουργία ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδηγούν σε εξελίξεις σε όλες σχεδόν τις γειτονικές χώρες. Όπως αναφέρει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της «Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας [4]», στο πλαίσιο αυτό, στόχος θα πρέπει να είναι η προοδευτική δημιουργία μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς και όχι μιας αγοράς που θα περιορίζεται απλώς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπό την προϋπόθεση ότι υφίσταται περιβάλλον υγιούς ανταγωνισμού από την άποψη του ανοίγματος της αγοράς, του θεμιτού ανταγωνισμού, της προστασίας και της ασφάλειας του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ασφάλειας, συντρέχουν πολλοί σοβαροί λόγοι για την ενεργή επιδίωξη αυτών των εξελίξεων. Η κατά το δέοντα τρόπο υλοποίηση μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς θα έχει ως αποτέλεσμα την τόνωση του ανταγωνισμού και τη μείωση των τιμών, θα προάγει την προστασία του περιβάλλοντος σε έναν ευρύτερο χώρο και θα βελτιώσει την ασφάλεια του εφοδιασμού σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Επιτροπή δεν προτείνει την ολοκληρωτική και μαζική εξαγωγή όλων των προτύπων και των ρυθμιστικών πλαισίων που αφορούν τον τομέα της ενέργειας. Επιδιώκουμε την παγίωση κατ' ουσία παραπλήσιων επιπέδων πρόσβασης στην αγορά και την υιοθέτηση ισότιμων προτύπων όταν αυτά επηρεάζουν άμεσα τους πληθυσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ιδίως στον πυρηνικό τομέα). Κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή επεδίωξε ενεργά αυτό το στόχο της διεύρυνσης της εσωτερικής αγοράς, επιτυγχάνοντας απτά αποτελέσματα. Αυτή η προσπάθεια πρέπει να συνεχισθεί και να επεκταθεί.

[4] COM(2001)125, 13.3.2001

Η παρούσα ανακοίνωση σκιαγραφεί μια στρατηγική για την επίτευξη αυτού του πρωταρχικού στόχου.

Για την επίτευξη του πρωταρχικού αυτού στόχου δεν απαιτείται μόνο η υιοθέτηση ορισμένων κοινών κανόνων και προτύπων στον τομέα της ενέργειας αλλά, κατά περίπτωση, και η κατασκευή νέων υποδομών. Χωρίς επαρκή διασύνδεση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου των διαφόρων χωρών, δεν είναι δυνατή η ανάπτυξη μιας πραγματικά ανταγωνιστικής αγοράς που θα χαρακτηρίζεται από υψηλού επιπέδου ασφάλεια του εφοδιασμού. Το 2001, η Επιτροπή ενέκρινε ανακοίνωση σχετικά με την ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή [5], στην οποία σκιαγραφούνται ορισμένες δράσεις για τη διασφάλιση της κατασκευής ελλιπών γραμμών διασύνδεσης και της ενίσχυσης των υφιστάμενων γραμμών για την άρση των σημείων συμφόρησης, όπως απαιτείται για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής ανάπτυξης της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εν λόγω ανακοίνωση εγκρίθηκε το 2002 στη Βαρκελώνη από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι, στο πλαίσιο αυτό, ενέκριναν συγκεκριμένα το στόχο του στοιχειώδους επιπέδου ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ έκαστης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτόνων της τής τάξης του 10 % της εγχώριας κατανάλωσης. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει τα μέτρα που απαιτούνται για την επέκταση αυτού του στόχου, καθώς και των στόχων όσον αφορά τις υποδομές στις γειτονικές χώρες.

[5] COM(2001)775, 20.12.2001

1.2 Περιβάλλον και Ενέργεια

Η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει την κατάλληλη πολιτική για τη διαχείριση της ζήτησης και την ενεργειακή αποδοτικότητα στους γείτονες και τους εταίρους της. Το βήμα αυτό κρίνεται απαραίτητο μακροπρόθεσμα για την διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας. Η κοινή μας δέσμευση για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων που σχετίζονται με την ενέργεια μας οδηγεί στην απόδοση υψηλής προτεραιότητας στον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών συστημάτων των γειτονικών μας χωρών. Οι επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό, στην παραγωγή νέας ενέργειας και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πρέπει να συνδυαστούν με τη γενίκευση της χρήσης μετρητών κατανάλωσης, με μέτρα σχετικά με τη μεταφορά και με την τιμολόγηση της ενέργειας ώστε να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα για ενεργειακή αποδοτικότητα, η οποία διαθέτει σημαντικά περιθώρια αύξησης στα γειτονικά μας κράτη και στους εταίρους μας.

1.3 Ασφάλεια, ασφάλεια του εφοδιασμού και ανάπτυξη νέων υποδομών

Όπως επισημαίνεται στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλύπτει ήδη περίπου τα δύο τρίτα των αναγκών της σε ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακας) με εισαγωγές. Τα καύσιμα αυτά αποτελούν το 80 % της κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με βάση τις υφιστάμενες τάσεις, έως το 2020 το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί στο 90 % της κατανάλωσης πετρελαίου και στο 70 % της κατανάλωσης φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, ο όγκος των ανταλλαγών μεταξύ της ΕΕ/των υποψηφίων προς ένταξη χωρών και των γειτονικών χωρών εξακολουθεί να είναι σχετικά περιορισμένος. το 2001, οι εξαγωγές ανήλθαν μόλις σε 6,4TWh και οι εισαγωγές σε 13TWh. Αυτό αντιστοιχεί στις 32TWh ανά έτος που προβλέπονται σε μελέτη που εκπονήθηκε το 1999 στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS, εφόσον το ρωσικό δίκτυο συνδεθεί συγχρόνως με το δίκτυο της Ένωσης για το συντονισμό της μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος. Όσον αφορά τις γραμμές διασύνδεσης που διασχίζουν τη Μεσόγειο, πρέπει να επισημανθεί ότι ένα σύνηθες καλώδιο 600MW μπορεί να μεταφέρει περίπου 4TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως.

Σημαντικές είναι οι προκλήσεις που προκύπτουν όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού στον τομέα του φυσικού αερίου. Η αναμενόμενη αύξηση θα πρέπει να προέλθει από νέα κοιτάσματα φυσικού αερίου, τα οποία τοποθετούνται γεωγραφικά σε μεγαλύτερη απόσταση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η δε εξόρυξή τους συχνά πραγματοποιείται υπό ολοένα και πιο δυσμενείς συνθήκες. Για την κάλυψη της μελλοντικής ζήτησης της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι απαιτούμενες εισαγωγές αναμένεται να ανέλθουν στα 400 bcm έως το 2020, απαιτούνται συνολικά επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ τόσο για την εξόρυξη νέων κοιτασμάτων φυσικού αερίου όσο και για την πιο σημαντική κατασκευή νέων αγωγών κατά τα προσεχή έτη. Προβλέπεται ότι η υφιστάμενη ικανότητα μεταφοράς των 330 bcm θα πρέπει να αυξηθεί περίπου κατά 200 bcm. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλισθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαδραματίσει ενεργό ρόλο για τη διευκόλυνση και την ενθάρρυνση αυτών των επενδύσεων. Στην παρούσα ανακοίνωση επανεξετάζεται ο ρόλος της Επιτροπής στο ζήτημα αυτό και προτείνονται πρόσθετα μέτρα.

Όσον αφορά το πετρέλαιο, το κύριο προς εξέταση ζήτημα αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, ιδίως δε την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών.

1.4 Πυρηνική ενέργεια

Η ηλεκτροπαραγωγή από πυρηνική ενέργεια αποτελεί αναπόφευκτα σημαντική συνιστώσα κάθε ενεργειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ιδίως σε σχέση με τις γειτονικές της χώρες. Παρακάτω εκτίθεται η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά την πολιτική εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στις 30 Ιανουαρίου 2003, η Επιτροπή ενέκρινε δύο προτάσεις οδηγιών σχετικά αφενός με τον καθορισμό βασικών υποχρεώσεων και γενικών αρχών αναφορικά με την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και αφετέρου σχετικά με τη διαχείριση αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου και ραδιενεργών αποβλήτων. Και οι δύο προτάσεις βασίζονται στο κεφάλαιο 3 του τίτλου ΙΙ της Συνθήκης Ευρατόμ σχετικά με την προστασία της υγείας.

Τα εν λόγω ζητήματα και η εν λόγω προσέγγιση αποτελούν τη βάση της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα αυτό σε σχέση με τις γειτονικές της χώρες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αρχές που περιλαμβάνονται σε αυτά τα σχέδια οδηγιών θα αποτελέσουν τη βάση της συζήτησης με τις τρίτες χώρες και ιδίως με τη Ρωσία.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να εγκρίνει το Συμβούλιο το συντομότερο δυνατόν την απόφαση που θα εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διαπραγματευθεί συμφωνία Ευρατόμ με τη Ρωσική Ομοσπονδία σχετικά με το εμπόριο πυρηνικών υλικών, όπως προτείνεται από την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για την πυρηνική ασφάλεια στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 6.11.2002 (COM(2002) 605).

Αυτή η εσωτερική θέση θα αποτελέσει τη βάση των συζητήσεων με τρίτες χώρες όσον αφορά το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από πυρηνική ενέργεια στο πλαίσιο των απαιτήσεων για τη δημιουργία ευρύτερης αγοράς (βλέπε 4.2).

1.5 Επικέντρωση και ένταξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας στον τομέα της ενέργειας

Το έκτο πρόγραμμα πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (2002-2006) είναι ανοιχτό στις χώρες που θα ενταχθούν άμεσα και στις υποψήφιες χώρες υπό τους ίδιους όρους με αυτούς που ισχύουν για τα κράτη μέλη.

Οι γειτονικές χώρες επίσης ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν στις δραστηριότητες του 6ου ΠΠ: επιστημονικές και τεχνικές συμφωνίες καθώς και ad hoc συνεργασίες έχουν αναπτυχθεί, στο πλαίσιο συνεργασίας ή εταιρικών σχέσεων, με τις χώρες που βρίσκονται στα ανατολικά, βόρεια και νότια σύνορα (Ρωσία, Ουκρανία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν Νορβηγία, Ελβετία και με τους δώδεκα μεσογειακούς εταίρους). Αυτό τον καιρό υλοποιείται ένα σχέδιο δράσης για την έρευνα στον τομέα της ενέργειας με τη Ρωσία. Περιλαμβάνει τη διοργάνωση συναντήσεων εμπειρογνωμόνων σε τομείς προτεραιότητας και τη διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης που αποσκοπούν στην προώθηση της συμμετοχής της Ρωσίας στις δραστηριότητες του 6ου ΠΠ. Παρόμοιοι μηχανισμοί θα ήταν δυνατό να υλοποιηθούν και με τους μεσογειακούς εταίρους.

Το έκτο πρόγραμμα πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης προβλέπει περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια ευρώ για τον τομέα της ενέργειας βοηθώντας έτσι τους ερευνητές, τη βιομηχανία και τα πανεπιστήμια της ΕΕ, των υπό ένταξη χωρών και των γειτονικών κρατών και συμβάλλοντας στην εδραίωση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας σύμφωνα με την στρατηγική της Λισσαβόνας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποστηρίζει τη διοχέτευση χρηματοδοτικών πόρων για τη διερεύνηση των προοπτικών ανάπτυξης της οικονομίας του υδρογόνου. Το καύσιμο αυτό μπορεί δυνητικά να συνεισφέρει στην επίτευξη των βασικών στόχων της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τον ενεργειακό εφοδιασμό και την αειφόρο ανάπτυξη. Το υδρογόνο μπορεί επίσης να συμβάλει στην επίτευξη και άλλων στόχων, όπως στην βελτίωση της ποιότητας του αέρα και στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

2. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

Για την επίτευξη των στόχων αυτών, η Κοινότητα θέσπισε κατά τα τελευταία έτη τρία σημαντικά μέσα: το διάλογο Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας για την ενέργεια, το ευρωμεσογειακό ενεργειακό φόρουμ και την περιφερειακή αγορά ενέργειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη [SEE-REM].

2.1. Ο διάλογος Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας για την ενέργεια

Η Ρωσία αποτελεί ήδη τον σημαντικότερο εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ενέργειας. Το 2001, άνω του 19 % των συνολικών καθαρών εισαγωγών πετρελαίου και άνω του 40 % των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προήλθαν από τη Ρωσία. Επιπλέον, η Ρωσία ήταν ο κυριότερος προμηθευτής ουρανίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάλυψε μεγάλο μέρος των αναγκών της σε εμπλουτισμένο ουράνιο. Κατά το ίδιο έτος, η αξία των εξαγωγών ενέργειας ανήλθε περίπου στο 50 % των συνολικών εξαγωγών της Ρωσίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι σημαντικό να διατηρήσει και να ενισχύσει το ρόλο της Ρωσίας ως προμηθευτή φυσικού αερίου και πετρελαίου, καθώς και να ενισχύσει τη Ρωσία ως ασφαλή και αξιόπιστο προμηθευτή, μέσω της μεταφοράς τεχνολογίας και επενδύσεων για την αναβάθμιση της ενεργειακής υποδομής της Ρωσίας. Ωστόσο, τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και η Ρωσία αναγνωρίζουν επίσης ότι είναι σημαντικό να προσδώσουν νέα πολιτική ώθηση στη σχέση αυτή μέσω της συνεργασίας για μια στρατηγική ενεργειακή εταιρική σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας, δεδομένης της σημασίας της εξασφάλισης επαρκών αποθεμάτων ενέργειας και των κατάλληλων τιμών για την οικονομική ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή ήπειρο, καθώς και του μακροπρόθεσμου χαρακτήρα των επενδύσεων στην παραγωγή και στη μεταφορά της ενέργειας.

Συνεπώς, η αναγνώριση αυτής της αμοιβαίας εξάρτησης στον τομέα της ενέργειας οδήγησε στη σύναψη συμφωνίας στο πλαίσιο της διάσκεψης κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας που διεξήχθη στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 2000, προκειμένου να εγκαινιασθεί διάλογος για την ενέργεια σε τακτική βάση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ρωσίας προκειμένου να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά τον ορισμό και τις ρυθμίσεις για μια εταιρική σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας στον τομέα της ενέργειας. Όπως επισημαίνεται στην κοινή δήλωση [6], «με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατό να εξετάζονται όλα τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος που εμπίπτουν στον τομέα αυτό, όπως μεταξύ άλλων η καθιέρωση συνεργασίας σε ό,τι αφορά την εξοικονόμηση ενέργειας και τον εξορθολογισμό των υποδομών παραγωγής και μεταφορών, οι δυνατότητες ευρωπαϊκών επενδύσεων, καθώς και οι σχέσεις μεταξύ παραγωγικών χωρών και καταναλωτών».

[6] Κοινή διακήρυξη του κ. J. CHIRAC, Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με τη συνδρομή του κ. J. SOLANA, Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου/Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας, του κ. R. PRODI, Προέδρου της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και του κ V.V. PUTIN, Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Παρίσι, 30 Οκτωβρίου 2000. (Έγγραφο αναφοράς: δελτίο Τύπου 405 - αριθ.: 12779/00 http://ue.eu.int/newsroom/ ).

Τα περιβαλλοντικά ζητήματα στο εσωτερικό της Ρωσίας θα συνεχίσουν να αποτελούν τον άξονα των συζητήσεων και η Επιτροπή θα συνεχίσει να πιέζει για την επίτευξη πρόοδο σε αυτό τον τομέα. Ο ρόλος του πρωτοκόλλου του Κιότο στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στη Ρωσία θα συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.

Κατά τα τρία έτη της λειτουργίας του, ο διάλογος για την ενέργεια συνέβαλε στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης και στη βελτίωση της κατανόησης των στόχων της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας, ενώ σημειώθηκε σημαντική πρόοδος σε ορισμένα ζητήματα που έχουν προσδιορισθεί, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια μακροπρόθεσμη θεσμοθετημένη εταιρική σχέση. Σε αυτά τα ζητήματα περιλαμβάνονται:

- ο προσδιορισμός έργων ενεργειακής υποδομής κοινού ενδιαφέροντος.

- ένα ταμείο εγγύησης μη εμπορικών κινδύνων.

- ο κεντρικός ρόλος των μακροπρόθεσμων συμβάσεων παροχής φυσικού αερίου προς το σκοπό της διασφάλισης των συνθηκών για την εσωτερική αγορά ενέργειας μέσω της διευκόλυνσης των επενδύσεων.

- το νομικό πλαίσιο στη Ρωσία.

- το εμπόριο πυρηνικών υλικών. και

- σχέδια καθαρών τεχνολογιών άνθρακα .

Επιπλέον, συμφωνήθηκε η προετοιμασία πιλοτικών προγραμμάτων ενεργειακής αποδοτικότητας στις περιοχές Astrakhan, Archangelsk και Kaliningrad, και έχει ήδη ξεκινήσει, σε συνεργασία με τις ρωσικές αρχές, ο προσδιορισμός προδιαγραφών για τα έργα τεχνικής βοήθειας που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν από το πρόγραμμα TACIS για το 2003. Επίσης, δεδομένου ότι η «Ενεργειακή Στρατηγική έως το 2020» που κατάρτισε η Ρωσία προβλέπει 75% αύξηση της παραγωγής [7] άνθρακα και αύξηση της χρήσης άνθρακα για ηλεκτροπαραγωγή [8], καλό θα ήταν να ενθαρρυνθεί η χρήση σύγχρονων, αποδοτικών και πιο «καθαρών» τεχνολογιών καύσης άνθρακα. Για το λόγο αυτό, και για να προωθηθούν οι πλέον αποδοτικές καθαρές τεχνολογίες άνθρακα της ΕΕ, δόθηκε προτεραιότητα στη Ρωσία κατά τη διαδικασία υποβολής προτάσεων [9] στο πλαίσιο του προγράμματος CARNOT [10] για το 2001 και το 2002 για την προώθηση της καθαρής και αποδοτικής χρήσης των στερεών καυσίμων. Τρία έργα που αφορούν τη Ρωσία υλοποιούνται επί του παρόντος. Ωστόσο, ως συνέπεια της χαμηλής τιμής της ενέργειας στη Ρωσία και του εύκολου στόχου που θέτει το πρωτόκολλο του Κιότο για την πρώτη περίοδο δέσμευσης (2008-2012) δεν δόθηκε υψηλή προτεραιότητα στα θέματα ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης ενέργειας στη γενικότερη ενεργειακή πολιτική της Ρωσίας.

[7] Από 258 εκατομμύρια τόνους το 2000 σε 340 - 430 εκατομμύρια τόνους το 2020.

[8] Η Στρατηγική θέτει ως στόχο την αύξηση του ποσοστού της ηλεκτροπαραγωγής με χρήση άνθρακα από το 17% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής το 2000 στο 29% έως το 2020, κάτι που θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια τον διπλασιασμό της κατανάλωσης άνθρακα στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

[9] Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2001.

[10] Απόφαση του Συμβουλίου 1999/24/EC της 14.12.1998.

2.2 Το ευρωμεσογειακό ενεργειακό φόρουμ

Το ευρωμεσογειακό ενεργειακό φόρουμ θεσπίσθηκε το 1997 στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης που δρομολογήθηκε το 1995 μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των 12 μεσογειακών εταίρων [11]. Το φόρουμ καλύπτει τόσο τους στόχους της ενίσχυσης του πολιτικού διαλόγου μεταξύ των μεσογειακών εταίρων όσο και, σε πιο τεχνικό επίπεδο, της προώθησης σχεδίων και μέτρων κοινού ενδιαφέροντος.

[11] Οι 12 μεσογειακοί εταίροι είναι: η Αίγυπτος, η Αλγερία, η Ιορδανία, το Ισραήλ, η Κύπρος, ο Λίβανος, η Μάλτα, το Μαρόκο, η Παλαιστινιακή Αρχή, η Συρία, η Τουρκία και η Τυνησία. Η Λιβύη δεν αποδέχθηκε τους όρους και τις αρχές της εταιρικής σχέσης και, μαζί με τη Μαυριτανία, υπάγεται στο καθεστώς του παρατηρητή.

Ένα πρώτο σχέδιο δράσης για την περίοδο 1998-2002, το οποίο εγκρίθηκε κατά την ευρωμεσογειακή διάσκεψη υπουργών που διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες τον Μάιο του 1998, καθόρισε πολλές προτεραιότητες και πρωτοβουλίες. Μεταξύ άλλων, προβλεπόταν η σύσταση από το 2000 και ύστερα, τριών ειδικών ομάδων εργασίας προκειμένου να εξετάσουν τα θέματα της ενεργειακής πολιτικής, των διασυνδέσεων και της οικονομικής ανάλυσης.

Οι τρεις κύριοι στόχοι στους οποίους θα πρέπει να εστιασθούν οι δράσεις και οι προτεραιότητες στον τομέα της ενέργειας, προσδιορίζονται στο σχέδιο δράσης 1998-2002 ως ακολούθως:

- ασφάλεια του εφοδιασμού μέσω της ανάπτυξης και της διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας και της στενής συνεργασίας σε διεθνές επίπεδο.

- ανταγωνιστικότητα της ενεργειακής βιομηχανίας εν όψει του χώρου ελεύθερων συναλλαγών που προβλέπεται για το 2010, μέσω της βελτίωσης της βιομηχανικής παραγωγής.

- προστασία του περιβάλλοντος μέσω της διασφάλισης της ασφαλούς και καθαρής παραγωγής, μεταφοράς και χρήσης της ενέργειας, καθώς και μέσω της ενθάρρυνσης της ενεργειακής απόδοσης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τελικός στόχος των τριών ειδικών ομάδων εργασίας είναι ο προσδιορισμός των απαραίτητων αντικειμενικών κριτηρίων για την επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά τις δράσεις προτεραιότητας κοινού ενδιαφέροντος στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Ως σαφής προτεραιότητα για τη διασφάλιση γραμμών διασύνδεσης φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού Νότου/Νότου και Νότου/Βορρά στην περιοχή, προσδιορίσθηκαν τα λεγόμενα διευρωμεσογειακά δίκτυα.

2.3 Νοτιοανατολική Ευρώπη

Τον Μάρτιο του 2002, η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για τη δημιουργία μιας περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (ΝΑΕ). Προβλέπεται επίσης, εν καιρώ, η δημιουργία μιας περιφερειακής αγοράς ενέργειας. Τον Νοέμβριο του 2002, στο πλαίσιο της διάσκεψης υπουργών της Αθήνας, [12] όλες οι χώρες υπέγραψαν μνημόνιο συμφωνίας με την Επιτροπή, καθώς και το Σύμφωνο Σταθερότητας [13] υπό την ιδιότητα του χορηγού. Η Επιτροπή κατέληξε επίσης σε συμφωνία επί εγγράφου κοινής στρατηγικής με όλους τους διεθνείς χορηγούς βοήθειας που δραστηριοποιούνται σε περιφερειακή βάση [14].

[12] Επί του παρόντος, τα συμβαλλόμενα μέρη είναι η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, η Βουλγαρία, η ΠΓΔΜ, η Ελλάδα, η Τουρκία, η Κροατία, η Ρουμανία και το Κοσσυφοπέδιο (συμβαλλόμενο μέρος δυνάμει του ψηφίσματος 1244 των Ηνωμένων Εθνών). Στους παρατηρητές περιλαμβάνονται η Μολδαβία, η Σλοβενία, η Αυστρία, η Ουγγαρία και η Ιταλία. Χορηγοί είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Σύμφωνο Σταθερότητας.

[13] Το Σύμφωνο Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη είναι θεσμικό όργανο που συστάθηκε προς το σκοπό της δημιουργίας των πολιτικών συνθηκών για την αποτελεσματική παροχή διεθνούς βοήθειας στην περιφέρεια μέσω του συντονισμού των χορηγών βοήθειας και την υποβολή σχεδίων στις χώρες της περιφέρειας. πρόεδρος είναι ο Δρ. Erhard Busek.

[14] Οι εν λόγω χορηγοί βοήθειας είναι: η ΕΤΕπ, η ΕΤΑΑ, η Παγκόσμια Τράπεζα, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Ελβετία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Γερμανία. Έκτοτε, στους ανωτέρω χορηγούς προστέθηκε ο ΔΟΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετέχει μέσω της ΕΤΑΑ.

- Με το μνημόνιο της Αθήνας θεσπίζονται τα εξής όργανα, καλούμενα συλλογικά «Διαδικασία της Αθήνας»:

- μία σύνοδος υπουργών για την παροχή πολιτικών κατευθύνσεων στη Διαδικασία της Αθήνας, η οποία συγκαλείται τουλάχιστον μια φορά ετησίως. και

- μία μόνιμη ομάδα υψηλού επιπέδου που μέχρι στιγμής συνεδριάζει ανά τρίμηνο και λαμβάνει εκτελεστικές αποφάσεις σχετικές με προγράμματα εργασίας και στρατηγικές υλοποίησης. η μόνιμη ομάδα υψηλού επιπέδου αποτελεί το κέντρο λειτουργίας βασικών μηχανισμών, όπως ο μηχανισμός αξιολόγησης από ειδικούς και η έκθεση συγκριτικής αξιολόγησης.

Επιπλέον, το μνημόνιο της Αθήνας εισάγει στην ΕΕ το «Φόρουμ της Αθήνας», που αντιγράφει το Φόρουμ της Μαδρίτης και της Φλωρεντίας. Το Φόρουμ της Αθήνας φέρνει σε επαφή φορείς της αγοράς για διάλογο σχετικά με την απαιτούμενη μεταρρύθμιση. Το φόρουμ αποτελείται από τη μόνιμη ομάδα υψηλού επιπέδου, την ομάδα κανονιστικών αρχών (το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας έχει συγκροτήσει υποομάδα για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη), την ομάδα διαχειριστών δικτύων μεταφοράς (μια υποομάδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Διαχειριστών Δικτύων Μεταφοράς), εκπροσώπους της Ένωσης για το συντονισμό της μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος σε ad-hoc βάση, την Επιτροπή και διεθνείς χορηγούς βοήθειας που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Παράλληλα με την υποβολή ενός σχεδίου για την ηλεκτρική ενέργεια, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα υποβάλει μελλοντικά ανάλογο σχέδιο για το φυσικό αέριο. Οι χώρες ενέκριναν αυτή την προσέγγιση κατά τη σύνοδο υπουργών της Αθήνας, τον Νοέμβριο του 2002. Το σχέδιο για το φυσικό αέριο θα δρομολογηθεί στα μέσα του 2003. Όσον αφορά τα όργανα, θα είναι ανάλογο με τη Διαδικασία των Αθηνών, με στόχο την ενοποίηση των δύο διαδικασιών έως τα τέλη του 2003

Αυτού του είδους η πολιτική διαδικασία για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης περιφερειακής αγοράς θα απαιτήσει αυξημένη ασφάλεια δικαίου και εντατικοποίηση των ενεργειακών σχέσεων μεταξύ των κρατών και με την Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της. Η Επιτροπή σκοπεύει να χρηματοδοτήσει τις απαραίτητες εργασίες για τη διαδικασία αυτή.

3. Περιοχές υψηλού κοινοτικού ενδιαφέροντος

3.1 Η Βόρεια Διάσταση

Η Βόρεια Διάσταση δίνει έμφαση σε ενεργειακά θέματα, ιδίως στις πτυχές της ασφάλειας εφοδιασμού, της ανταγωνιστικότητας και της προστασίας του περιβάλλοντος. Αυτό διαφαίνεται στο πρώτο Σχέδιο Δράσης της Βόρειας Διάστασης, για την περίοδο 2000-2003. Στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης, οι Υπουργοί Ενέργειας της περιφέρειας της Βαλτικής και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την ευκαιρία της συνεδρίασής τους στο Ελσίνκι τον Οκτώβριο του 1999, αποφάσισαν την ίδρυση της BASREC (Συνεργασία για την ενέργεια στην περιφέρεια της Βαλτικής), συγκροτήθηκε δε ομάδα ανωτέρων υπαλλήλων για το συντονισμό των δραστηριοτήτων οι οποίες αφορούν τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι δραστηριότητες της BASREC έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στις πρωτοβουλίες στον τομέα της ενέργειας στο πρώτο σχέδιο δράσης της Βόρειας Συμμαχίας, το οποίο προέβλεπε επίσης την αναστολή της λειτουργίας μη ασφαλών πυρηνικών σταθμών, την προώθηση ενός πνεύματος πυρηνικής ασφάλειας και τη βελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτων. Τα ενεργειακά θέματα θα πρωταγωνιστήσουν και στο δεύτερο Σχέδιο Δράσης της Βόρειας Διάστασης (2004-2006), το οποίο πρόκειται να ψηφιστεί φέτος. Επίσης, η υπογραφή της συμφωνίας για τη θέσπιση ενός πολύπλευρου περιβαλλοντικού προγράμματος στον πυρηνικό τομέα στη Ρωσική Ομοσπονδία (MNEPR) και η υλοποίηση πυρηνικών προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από το ταμείο στήριξης της περιβαλλοντικής εταιρικής σχέσης για τη Βόρειο Διάσταση (NDEP) θα συντελέσουν στην αύξηση της πυρηνικής ασφάλειας στην περιοχή της Βόρειας Διάστασης και ιδίως στην βορειοδυτική Ρωσία .

3.2 Η Λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας

Όπως επισημαίνεται στην Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής σχετικά με την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για τα σημαντικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της λεκάνης της Κασπίας, τα οποία στο μέλλον θα συμβάλλουν στην ασφάλεια του εφοδιασμού της Ευρώπης. Η παραγωγή πετρελαίου της Κασπίας που επί του παρόντος ανέρχεται σε περίπου 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, θα μπορούσε να φθάσει τα 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως το 2010. Το 2001, η παραγωγή φυσικού αερίου ήταν 65 bcm και θα μπορούσε να αυξηθεί σε 170 bcm ετησίως έως το 2010. Το Καζακστάν προβλέπεται ότι θα παράγει 70 εκατομμύρια τόνους πετρελαίου [15] και 34 bcm φυσικού αερίου το 2006, ενώ το Αζερμπαϊτζάν προβλέπεται ότι θα παράγει περισσότερα από 8 bcm φυσικού αερίου έως το 2006. Το Ιράν αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου του ΟΠΕΚ, κατέχει δε τα δεύτερα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου παγκοσμίως μετά τη Ρωσία.

[15] 1,4 εκατομμύρια bbl/d

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευκόλυνση της μεταφοράς των πόρων της Κασπίας προς την Ευρώπη είτε με διαμετακόμιση μέσω της Ρωσίας είτε μέσω άλλων διαδρομών. Πράγματι, η ασφάλεια των διαδρομών εξαγωγής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της Κασπίας θα παίξει σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης και θα είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της περιοχής της Κασπίας (από οικονομικής αλλά και κοινωνικο-πολιτικής άποψης). Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει επίσης να εξετασθεί η μεταφορά του φυσικού αερίου από τη λεκάνη της Κασπίας μέσω του Ιράν και της Τουρκίας.

Στο πλαίσιο των συμφωνιών συνεργασίας με το Αζερμπαϊτζάν και το Καζακστάν άρχισαν ήδη οι συζητήσεις σχετικά με τη συνεργασία σε ενεργειακά θέματα η οποία θα συμπληρώσει τη σχετική τεχνική βοήθεια που παρασχέθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS. Οι συζητήσεις αυτές αφορούν κυρίως ενεργειακά θέματα αλλά γίνεται αναφορά και στο επιχειρηματικό κλίμα κάθε χώρας, με προοπτική τη βελτιστοποίηση της οικονομικής τους ανάπτυξης, καθώς επίσης και στα ήδη πολύ σημαντικά εμπορικά συμφέροντα της ΕΕ στη Λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας.

Η επένδυση στους ορυκτούς πόρους της Λεκάνης της Κασπίας Θάλασσας βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο, κατά το οποίο οι επενδύσεις αυξάνονται ταχέως, τα κράτη θέτουν το νομοθετικό πλαίσιο που θα διέπει τις ξένες επενδύσεις και οι διεθνείς παράγοντες καταστρώνουν και τελειοποιούν τις στρατηγικές τους. Εκτός από τους καθιερωμένους παράγοντες στην περιοχή, όπως είναι οι εταιρείες της ΕΕ, των ΗΠΑ και της Ρωσίας, αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα η Κίνα ενέτεινε τις προσπάθειες για εκτενέστερη εκμετάλλευση των πόρων της Κασπίας στο μέλλον.

3.3 Συνεργασία με σημαντικούς εταίρους

Η Ουκρανία αποτελεί τη σημαντικότερη χώρα διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου προς τη Δυτική Ευρώπη, καθώς οι εξαγωγές φυσικού αερίου της Ρωσίας μεταφέρονται σε ποσοστό 80%-90% μέσω της ουκρανικής επικράτειας. Το κύριο δίκτυο διαμετακόμισης της Ουκρανίας αποτελείται από περίπου 14.000 χιλιόμετρα αγωγών με θεωρητική ικανότητα μεταφοράς 170 bcm ετησίως. Με μια ικανότητα 30 bcm, η Ουκρανία διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη ικανότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη μετά τη Ρωσία.

Κύρια πρόκληση αποτελεί η αναγκαιότητα αύξησης της συνολικής απόδοσης, της ασφάλειας του ουκρανικού δικτύου. Πρόκειται για έναν από τους κύριους στόχους της εντατικότερης συνεργασίας ΕΕ-Ουκρανίας στον τομέα της ενέργειας από το 2001 και ύστερα. Οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ουκρανία στον τομέα των υδρογονανθράκων κινούνται γύρω από δύο κύριους άξονες: την προώθηση μεταρρυθμίσεων στον τομέα και τη βελτίωση της ασφάλειας του δικτύου.

4. Δημιουργία ευρύτερης Ευρωπαϊκής Ολοκληρωμένης Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας και Φυσικού Αερίου βάσει κοινών κανόνων και αρχών

4.1 Πρόοδος προς το σκοπό της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο στάδιο της ταχείας ολοκλήρωσης των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Αυτό θα αποδώσει ολοένα και πιο ανταγωνιστικές τιμές, υψηλά πρότυπα υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και τη διατήρηση και βελτίωση των επιπέδων ασφάλειας του εφοδιασμού. Στις πρόσφατες εξελίξεις για την επίτευξη αυτού του στόχου περιλαμβάνονται οι εξής:

- Υιοθέτηση κοινής θέσης από το Συμβούλιο σχετικά με την προτεινόμενη από την Επιτροπή αναθεώρηση των σχετικών με τις εσωτερικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου οδηγιών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε ορισμένες τροποποιήσεις της κοινής θέσης. Προς το παρόν, πάντως, η κοινή θέση - εφόσον παραμείνει ως έχει - θα παράσχει τη δυνατότητα σε όλους τους μη οικιακούς χρήστες να προμηθεύονται φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια από οποιαδήποτε εταιρία που εδρεύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά το 2004. Όλοι οι πελάτες, συμπεριλαμβανομένων των οικιακών χρήσεων, θα έχουν ελευθερία επιλογής του προμηθευτή τους έως το 2007. Η οδηγία θα απαιτήσει επίσης το δια νόμου διαχωρισμό των δραστηριοτήτων μεταφοράς και διανομής από την παραγωγή και τις πωλήσεις, και θα καθιερώσει την υποκείμενη σε κανονιστική ρύθμιση πρόσβαση τρίτων στη μεταφορά και στη διανομή, καθώς και κοινά πρότυπα αποτελεσματικής κανονιστικής ρύθμισης. Τέλος, η αναθεώρηση προβλέπει μέτρα για τη διασφάλιση υψηλών προδιαγραφών όσον αφορά τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και την προστασία του περιβάλλοντος.

- Υιοθέτηση από το Συμβούλιο κοινής θέσης σχετικά με κανονισμό για το διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρότεινε ορισμένες τροποποιήσεις της κοινής θέσης. Αλλά, προς το παρόν, θα παρέχει κοινούς βασικούς κανόνες για τη διάρθρωση των τιμολογίων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό για την ανάπτυξη εναρμονισμένων μεθοδολογιών διασυνοριακής τιμολόγησης και μηχανισμών διαχείρισης της συμφόρησης. Ο κανονισμός αυτός στηρίζεται στην πρόοδο που έχει ήδη σημειωθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ρυθμίσεων για την Ηλεκτρική Ενέργεια («Φόρουμ της Φλωρεντίας»), το οποίο συναινεί πλέον στη θέσπιση μιας μεθόδου διασυνοριακής τιμολόγησης για τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας που επιτρέπει την πρόσβαση στο δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι μόλις 0,5 ευρώ/Mwh. Αναμένεται ότι βάσει αυτού του κανονισμού, θα καταστεί δυνατή η πλήρης κατάργηση αυτού του τιμολογίου, ώστε τα εθνικά τιμολόγια μεταφοράς να παρέχουν το δικαίωμα πρόσβασης σε ολόκληρο το δίκτυο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

- Υποβολή από την Επιτροπή πρότασης σχεδίου οδηγίας σχετικά με τη λήψη μέτρων για τη διασφάλιση του εφοδιασμού σε φυσικό αέριο. Από τη στιγμή της έγκρισής της, η οδηγία αυτή θα διασφαλίζει την άσκηση κοινών πολιτικών υψηλού επιπέδου ασφάλειας του εφοδιασμού και προτύπων για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο σε κάθε κράτος μέλος, και θα θεσπίζει κατάλληλες μεθόδους για την αντιμετώπιση εν δυνάμει προβλημάτων, ιδίως σε σχέση με τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις παροχής φυσικού αερίου, καθώς και τυχόν μακροπρόθεσμη διακοπή του εφοδιασμού της ΕΕ με φυσικό αέριο

- Σταδιακή εφαρμογή από τις εταιρίες μεταφοράς και διανομής φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κατευθυντήριων γραμμών ορθής πρακτικής σχετικά με τη λειτουργία του δικτύου μεταφοράς φυσικού αερίου με βάση τις αρχές της μη διάκρισης και κατά τρόπον που θεωρείται ότι θα διασφαλίζει την αποτελεσματική πρόσβαση τρίτων στο δίκτυο μεταφοράς του φυσικού αερίου.

4.2 Προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευρύτερης αγοράς

Όπως προαναφέρθηκε, συντρέχουν σοβαροί λόγοι για την επέκταση των εσωτερικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου πέραν των συνόρων της ΕΕ. Ωστόσο, προς το σκοπό αυτό είναι σημαντικό να εκπληρωθούν οι εξής απαιτήσεις:

4.2.1. Περιβάλλον υγιούς ανταγωνισμού

Η πρόσβαση στην αγορά είναι βασική προϋπόθεση για την καλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και άρα απαιτείται η δημιουργία περιβάλλοντος υγιούς ανταγωνισμού. Η ισότιμη πρόσβαση στην αγορά είναι δυνατή μόνο εφόσον όλες οι αγορές είναι στον ίδιο βαθμό ανοικτές στο θεμιτό ανταγωνισμό. Αυτό δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι όλοι οι συμμετέχοντες θα υπόκεινται σε κάθε περίπτωση σε πανομοιότυπους κανόνες. Ο τρόπος με τον οποίο οι αγορές ανοίγουν στον αμοιβαίο ανταγωνισμό πρέπει να είναι κατ' ουσία ανάλογος. Παρ' όλα αυτά, όπου αυτό είναι δυνατό, πρέπει να υιοθετούνται τυποποιημένοι ή κοινοί κανόνες, καθώς κατ' αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αποδοτική λειτουργία της ευρύτερης εσωτερικής αγοράς. [16]

[16] Για πληροφορίες σχετικά με αυτή την πολιτική βλέπε την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας» COM (2001) 125 τελικό, σημείο 2.9.1.

4.2.2. Ανάλογα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος και ασφάλειας

Η δημιουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας συνοδεύεται από αυστηρά πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος. Η τήρηση αυστηρών προτύπων προστασίας του περιβάλλοντος και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την πυρηνική ασφάλεια, αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εσωτερικής αγοράς. Οι προτάσεις της Επιτροπής για το άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό συνοδεύονταν συστηματικά από προτάσεις για τη διασφάλιση προτύπων υψηλού επιπέδου στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας [17]. Η τήρηση αυτών των προτύπων είναι μεν ουσιώδης από την άποψη της προστασίας του περιβάλλοντος και της ασφάλειας, συνεπάγεται όμως κόστος για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας. Ως εκ τούτου, απαιτούνται αντίστοιχα επίπεδα προστασίας για τη διατήρηση ενός κλίματος υγιούς ανταγωνισμού. Εκτός αυτού, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από περιβαλλοντικά μη βιώσιμες θερμοηλεκτρικές μονάδες ή μη ασφαλείς πυρηνικές εγκαταστάσεις σε γειτονικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί εν δυνάμει να έχει άμεσες επιπτώσεις στην υγεία και στο περιβάλλον εντός της Κοινότητας.

[17] Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας υπόκειται, μεταξύ άλλων, στις διατάξεις της οδηγίας για τον περιορισμό των εκπομπών στην ατμόσφαιρα ορισμένων ρύπων από μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης (2001/80/EΚ), της οδηγίας σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (1996/61/EΚ) και της οδηγίας για την προαγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές (2001/77/EΚ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση οδηγίας για την συνδυασμένη παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού (COM(2002)415). Υψηλά πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας επιβάλλει η [συνθήκη Ευρατόμ].

4.3 Πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία μιας ευρύτερης αγοράς

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή φρονεί ότι σύμφωνα με την πολιτική εγγύτητας που εφαρμόζει, θα πρέπει να επιδιωχθεί ενεργά η ένταξη των γειτονικών χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η διαδικασία της ένταξης αυτών των χωρών δεν περιορίζεται σε απλά ζητήματα των ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτόνων της βάσει γενικότερων υποχρεώσεων του διεθνούς εμπορίου. Περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας πραγματικά ολοκληρωμένης, χωρίς φραγμούς αγοράς. Για την επίτευξη αυτού του στόχου έχουν ληφθεί ή βρίσκονται στο στάδιο της προπαρασκευής σε συνεργασία με τις γειτονικές χώρες τα εξής μέτρα:

4.3.1. Ρωσία

Δεδομένου του τεράστιου δυναμικού της ρωσικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, είναι απαραίτητο να τεθεί ο σαφής στόχος, η Ρωσία να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, παράλληλα δε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ηλεκτρισμού, να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ρωσική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, από αυτή την άποψη, οι προαναφερθείσες απαιτήσεις για τη δημιουργία μιας απόλυτα ολοκληρωμένης ευρύτερης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν σημαντικές προκλήσεις. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο να δρομολογηθεί η διαδικασία με την οποία θα καταστεί δυνατή η άρση αυτών των φραγμών. Η Επιτροπή και η ρωσική κυβέρνηση, σε συνεργασία με τις RAO-UES, Eurelectric και την Ένωση για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος [18], έχουν ήδη εγκαινιάσει εμπεριστατωμένο διάλογο για το σαφή προσδιορισμό της δράσης που οφείλουν να αναλάβουν αμφότερα τα μέρη προς το σκοπό της σταδιακής επίτευξης αντίστοιχων επιπέδων όσον αφορά το άνοιγμα της αγοράς, τη δίκαιη πρόσβαση στην αγορά, καθώς και τα πρότυπα προστασίας του περιβάλλοντος και ασφάλειας. Μια πρώτη αναλυτική συζήτηση διεξήχθη στις 25 Μαρτίου 2003 στις Βρυξέλλες, ενώ μια δεύτερη έχει προγραμματισθεί να διεξαχθεί το Μάιο στη Μόσχα. Έως τα τέλη του 2003 προβλέπεται να έχει καταρτισθεί με βάση σαφές σχέδιο των δράσεων που απαιτούνται για τη συνέχεια λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών συνθηκών. Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να δρομολογηθούν διαβουλεύσεις εμπειρογνωμόνων σχετικά με τα απαραίτητα επίπεδα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων αυτών που αφορούν τους αντιδραστήρες πρώτης γενιάς, όσο το δυνατό πιο σύντομα.

[18] Οι επαφές μεταξύ της ευρωπαϊκής και της ρωσικής βιομηχανίας ηλεκτρικής ενέργειας στο πλαίσιο του διαλόγου για την ενέργεια κατέληξαν ήδη στην υπογραφή πρωτοκόλλου στις 20 Μαρτίου 2002 στη Βαρσοβία μεταξύ του Συμβουλίου Ηλεκτρικής Ενέργειας της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών (CIS EPC) και της Ένωσης βιομηχανιών ηλεκτρισμού (EURELECTRIC). Κατ' αυτόν τον τρόπο, τα συμβαλλόμενα μέρη ανέλαβαν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να ενθαρρύνουν την προαγωγή του διαλόγου μεταξύ των εμπλεκόμενων ενώσεων δικτύων προκειμένου να προσδιορισθούν οι βέλτιστες λύσεις και τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση της ανάπτυξης των διασυνδέσεων.

Συνεπώς, η Επιτροπή προτείνει τη σύνταξη, σε συνεργασία με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ρωσικής βιομηχανίας ηλεκτρισμού, έκθεσης σχετικά με την πραγματική κατάσταση που επικρατεί στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ρωσίας κατά το 2004 στο πλαίσιο το διαλόγου ΕΕ-Ρωσίας για την ενέργεια. Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή σκοπεύει να εξετάσει τις επιλογές για τη σύναψη ολοκληρωμένης συμφωνίας με τη Ρωσία, η οποία θα οδηγούσε στην προοδευτική διασύνδεση και ολοκλήρωση του ρωσικού ηλεκτρικού δικτύου με εκείνο της ηπειρωτικής Ευρώπης. Είναι προφανής η αναγκαιότητα μιας πρακτικής και ρεαλιστικής προσέγγισης για την εξέταση και την αντιμετώπιση της πρόκλησης που θέτουν αυτές οι προϋποθέσεις, μιας σταδιακής προσέγγισης με βάση την παροχή κινήτρων που απαιτεί την ανάληψη από όλους τους ενδιαφερόμενους δεσμεύσεων με σαφείς προθεσμίες.

Ένα μακροπρόθεσμο όραμα, εντός του πλαισίου του ενιαίου οικονομικού χώρου ΕΕ-Ρωσίας, θα προέβλεπε ένα κανονιστικό σύστημα για το φυσικό αέριο της Ρωσίας, το οποίο δεν αρκεί να είναι μόνο συμβατό με εκείνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά θα πρέπει να βασίζεται στις ίδιες αρχές και μεθόδους. Οποιοδήποτε κανονιστικό σύστημα θα πρέπει να προστατεύει τις ειδικές ανάγκες της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Ένας κοινός κανονιστικός χώρος σε συνδυασμό με τον κοινό οικονομικό χώρο, θα αυξήσει σε σημαντικό βαθμό τις επιχειρηματικές ευκαιρίες για όλους τους συμμετέχοντες στην ευρωπαϊκή και στη ρωσική αγορά φυσικού αερίου και θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ασφαλών και αποδοτικών αποθεμάτων φυσικού αερίου και στις δύο αγορές. Σκοπός της Επιτροπής είναι να επιταχύνει το διάλογο σχετικά με αυτά τα ζητήματα, ώστε να καταστεί δυνατός ο σχεδιασμός μιας κοινής μεθόδου προώθησης της σταδιακής ολοκλήρωσης της αγοράς και της ισορροπημένης διείσδυσης στην αγορά, όπως στην περίπτωση άλλων εξωτερικών προμηθευτών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4.3.2. Νοτιοανατολική Ευρώπη

Τον Νοέμβριο του 2002, κατά τη σύνοδο υπουργών της διαδικασίας του φόρουμ της Αθήνας, οι χώρες μέλη της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης υπέγραψαν μνημόνιο συμφωνίας, αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να εφαρμόζουν κανόνες που συνάδουν με τις κοινοτικές διατάξεις για τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή. Ως προθεσμία για την εφαρμογή αυτών των κανόνων ορίσθηκε το έτος 2005. Για παράδειγμα, πέραν των σχετικών με το άνοιγμα της αγοράς διατάξεων που αφορούν τη δυνατότητα των πελατών να επιλέγουν ελεύθερα τον προμηθευτή τους, το μνημόνιο προβλέπει τα εξής:

- τη θέσπιση μιας κανονιστικής αρχής και ενός φορέα εκμετάλλευσης του δικτύου μεταφοράς.

- την εφαρμογή σχεδίων μεταρρύθμισης των τιμολογίων.

- την εφαρμογή όλων των αναγκαίων τεχνικών προτύπων, όπως είναι οι κωδικοί δικτύου, τα λογιστικά συστήματα και η ανταλλαγή πληροφοριών για τη λειτουργία του δικτύου.

- την υλοποίηση της αποτελεσματικής πρόσβασης τρίτων σε υποδομές. και

- τη θέσπιση νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, ανάλογης με εκείνη της ΕΕ.

Πρόοδος σημειώνεται στο πλαίσιο των διαφόρων συνεδριάσεων της διαδικασίας της Αθήνας προκειμένου οι εν λόγω δεσμεύσεις να μετουσιωθούν σε ουσιαστική δράση. Αυτό επιτυγχάνεται σε στενή συνεργασία με τους διεθνείς χορηγούς βοήθειας που στηρίζουν αυτή τη διαδικασία, καθώς και με το Σύμφωνο Σταθερότητας.

Όσον αφορά το φυσικό αέριο, όπως προαναφέρθηκε, η Επιτροπή έχει ήδη ανακοινώσει την πρόθεσή της να υποβάλει προτάσεις προκειμένου να δρομολογηθεί διαδικασία παράλληλη με τη διαδικασία της Αθήνας για την ηλεκτρική ενέργεια, βασισμένη στο κοινοτικό κεκτημένο, αλλά προσαρμοσμένη στις περιφερειακές ανάγκες, η οποία θα οδηγήσει στη δημιουργία μιας περιφερειακής αγοράς φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και στην ένταξή της στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι χώρες της περιφέρειας χαιρέτισαν κατ' αρχήν αυτή την πρόθεση, η δε Επιτροπή θα υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις κατά το 2003.

4.3.3. Η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση

Η τελική συνεδρίαση των ειδικών ομάδων εργασίας για την ενέργεια διεξήχθη στις 19-20 Φεβρουαρίου 2003. Στο πλαίσιο αυτής της συνεδρίασης συζητήθηκε η δημιουργία μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Συγκεκριμένα, επιτεύχθηκε συμφωνία σχετικά με την αρχή της προώθησης μιας περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου με στόχο την προοδευτική ένταξή της στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το τέταρτο φόρουμ για την ενέργεια EUROMED που διεξήχθη στις 2 Απριλίου 2003 στις Βρυξέλλες, επικύρωσε αυτό το στόχο.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τεχνικοί και γεωγραφικοί λόγοι επιβάλλουν μια σταδιακή διαδικασία για την επίτευξη αυτού του στόχου. Σε πρώτο στάδιο θα πρέπει να δημιουργηθεί μια περιφερειακή αγορά με βάση τους κανόνες που διέπουν την εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους οργανισμούς της αγοράς της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η αγορά αυτή θα περιλαμβάνει τις χώρες του Μαγκρέμπ, συμπεριλαμβανομένων του Μαρόκου, της Αλγερίας και της Τυνησίας, ενδεχομένως δε και της Λιβύης, ανάλογα με την περαιτέρω συμμετοχή της στη Διαδικασία της Βαρκελώνης. Προς το σκοπό αυτό πρέπει να σημειωθεί ταχεία πρόοδος όσον αφορά τη σύναψη συμφωνίας και εν συνεχεία, την υπογραφή μνημονίου συμφωνίας από τις ενδιαφερόμενες χώρες, το οποίο - όπως και στην περίπτωση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης - θα προβλέπει σαφείς δεσμεύσεις για τη σταδιακή υιοθέτηση των κοινών κανόνων και προτύπων που σκιαγραφούνται ανωτέρω. Οι δύο προσεχείς ευρωμεσογειακές σύνοδοι των Υπουργών Ενέργειας που έχουν προγραμματισθεί για το τρέχον έτος υπό την ελληνική και ιταλική προεδρία (Αθήνα, 20-21 Μαΐου 2003 και Ρώμη, 1-2 Δεκεμβρίου 2003), θα μπορούσαν να παράσχουν μια μοναδική ευκαιρία για τη συζήτηση και την υπογραφή του εν λόγω μνημονίου συμφωνίας.

Με βάση τα αποτελέσματα που θα επιτευχθούν, η διαδικασία θα μπορούσε στη συνέχεια να επεκταθεί προκειμένου να συμπεριλάβει τις λοιπές χώρες της Διαδικασίας της Βαρκελώνης.

4.3.4. Άλλοι σημαντικοί εταίροι

Η πρόοδος που θα σημειωθεί όσον αφορά την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής και της ρωσικής αγοράς, θα παράσχει τη δυνατότητα να δρομολογηθεί το έργο για την ένταξη άλλων γειτονικών χωρών, ιδίως δε της Ουκρανίας και της Λευκορωσίας στη διαδικασία αυτή. Συγκεκριμένα μέτρα έχουν ήδη ληφθεί στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του εφοδιασμού του Bialystok (Πολωνία) από τη Λευκορωσία και του Zamosc (Πολωνία) από την Ουκρανία μέσω ενός ακτινικού δικτύου και του συγχρονισμού της λεγόμενης νήσου BursHtyn στην Ουκρανία με το δίκτυο της Ένωσης για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος μέσω Ουγγαρίας και Σλοβακίας. Η σχεδιαζόμενη δημιουργία μιας κοινοπραξίας διαχείρισης του ουκρανικού συστήματος διαμετακόμισης αερίου με τη συμμετοχή εταιρειών από την Ουκρανία, τη Ρωσία και την ΕΕ αναμένεται ότι θα διευκολύνει την καλύτερη ενσωμάτωση αυτού του συστήματος στην εσωτερική αγορά αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τόσο το Καζακστάν όσο και το Αζερμπαϊτζάν εξέφρασαν το ενδιαφέρον τους για την εντατικοποίηση της συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα στο πλαίσιο των συμφωνιών εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Διεξάγονται συζητήσεις μεταξύ εμπειρογνωμόνων για τον προσδιορισμό των προοπτικών και των προϋποθέσεων της αύξησης της συμμετοχής αυτών των χωρών στην εσωτερική αγορά φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

5. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΥΠΟΔΟΜΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΜΙΑΣ ΑΠΟΛΥΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Για την αποτελεσματική λειτουργία της ευρύτερης ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου δεν αρκεί η εφαρμογή των κοινών κανόνων και προτύπων. εξίσου απαραίτητη είναι η ύπαρξη της κατάλληλης υποδομής για τη διασύνδεση των χωρών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενέκρινε το 2001 ανακοίνωση σχετικά με την ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή [19]. Η Επιτροπή σκοπεύει να εκδώσει μια ακόμη ανακοίνωση κατά το 2003 σχετικά με το συγκεκριμένο ζήτημα, με βάση την πρόοδο που σημειώθηκε σε συνέχεια της ανακοίνωσης του 2001, εξετάζοντας ειδικότερα τη θέση των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.

[19] COM(2001)775, 20.12.2001

Στην ανακοίνωση του 2001 προτάθηκε μια σειρά μέτρων, συμπεριλαμβανομένου του στόχου της διασύνδεσης σε ποσοστό 10 % [20] (σύμφωνα με τον υπολογισμό, αυτό αντιστοιχεί στο 10 % της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος στο εκάστοτε κράτος μέλος). Στην ανακοίνωση του 2001 προτείνονται ορισμένα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων ενός στόχου διασύνδεσης 10 % και της κατά προτεραιότητα χρηματοδότησης από το διευρωπαϊκό δίκτυο ορισμένων έργων που προσδιορίζονται ως έργα προτεραιότητας πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Το Συμβούλιο της Βαρκελώνης χαιρέτισε την ανακοίνωση αυτή, εγκρίνοντας ειδικότερα το στόχο του 10 %. Επίσης, η Επιτροπή πρότεινε την αύξηση του υφιστάμενου ορίου για τη συνεισφορά στο στάδιο ανάπτυξης των σχεδίων από 10 % σε 20 % για τα έργα προτεραιότητας. Η πρόταση αυτή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στο Συμβούλιο.

[20] Ανακοίνωση της Επιτροπής COM (2001) 775 τελικό, σημείο 3.1

Μια παρόμοια προσέγγιση, η οποία να λαμβάνει υπόψη τις εκάστοτε ιδιαιτερότητες, απαιτείται σε ό,τι αφορά τις γειτονικές χώρες, προκειμένου να ενταχθούν σταδιακά πλήρως στην εσωτερική αγορά. Δεδομένου του στόχου της δημιουργίας μιας πραγματικής ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, απαιτείται η περαιτέρω πλήρης υπαγωγή των γειτονικών χωρών, μαζί με τις υποψήφιες προς ένταξη και τις υποψήφιες χώρες, στο καθεστώς των διευρωπαϊκών δικτύων. Πολλά έργα που συνδέουν την Κοινότητα με γειτονικές χώρες είναι ήδη επιλέξιμα για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του διευρωπαϊκού δικτύου. Ωστόσο, εν όψει της ταχύρυθμης υλοποίησης της ευρύτερης ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, είναι απαραίτητη η επαναξιολόγηση των επί του παρόντος επιλέξιμων έργων. Επιπλέον, πρέπει να επανεξετασθούν άλλα προγράμματα κοινοτικής στήριξης στον τομέα αυτό.

Δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης των έργων που απαιτούνται ώστε να καταστεί αποτελεσματική η εσωτερική αγορά ενέργειας, οι κατάλογοι των έργων που παρατίθενται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ είναι ενδεικτικοί και αποκλειστικά πληροφοριακής φύσης: το εκτιμώμενο κόστος της υλοποίησης των έργων αυτών και η απλή παράθεσή τους δεν δεσμεύει την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε καμία περίπτωση η παρούσα δημοσίευση δεν μπορεί να επηρεάσει την τροποποίηση των οικονομικών πτυχών που αποτελεί αρμοδιότητα της Επιτροπής.

Η χρηματοδότηση του διευρωπαϊκού δικτύου και τα άλλα προαναφερθέντα προγράμματα είναι σημαντικά όχι μόνο για τη χρηματοδοτική συνεισφορά στα έργα που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και ως σαφής εκδήλωση της κοινοτικής αναγνώρισης της σημασίας των υπό εξέταση έργων. Αυτή η αναγνώριση αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην πορεία προς την ουσιαστική εφαρμογή και τη χρηματοδότηση των έργων. Ωστόσο, αυτή η στήριξη δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαταστήσει την ιδιωτική χρηματοδότηση των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η κατασκευή και η συντήρηση της υποδομής εξακολουθεί να αποτελεί καθήκον της βιομηχανίας. Ωστόσο, τα κοινοτικά προγράμματα διαδραμάτισαν στο παρελθόν ζωτικής σημασίας ρόλο, λειτουργώντας ως καταλύτης ή ως μηχανισμοί στήριξης για έργα κοινοτικού ή ευρύτερου ενδιαφέροντος. Αυτός ο ρόλος των κοινοτικών θεσμικών οργάνων εξακολουθεί να είναι σημαντικός, χρήζει δε περαιτέρω εστίασης υπό το φως των εξελισσόμενων ενεργειακών στόχων.

Επιπλέον, άλλα κοινοτικά προγράμματα στήριξης, σε συνδυασμό με το κοινοτικό πρόγραμμα περιφερειακών ταμείων στο εσωτερικό των κρατών μελών, θα πρέπει να εξακολουθήσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο και να συντονίζονται στενότερα στο στάδιο του σχεδιασμού ώστε να αντιμετωπίζουν τις ταχέως εξελισσόμενες και μεταβαλλόμενες ανάγκες στήριξης της ανάπτυξης υποδομών στις γειτονικές χώρες. Οι ενεργειακές γραμμές διασύνδεσης ενδέχεται να μη χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από ένα πρόγραμμα καθώς οι γραμμές δεν σέβονται τα τεχνητά γεωγραφικά σύνορα που θέτουν τα χρηματοδοτικά προγράμματα (για παράδειγμα, στα Βαλκάνια, τα δυτικά Βαλκάνια και τα ανατολικά Βαλκάνια καλύπτονται από διαφορετικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης).

Επί του παρόντος, ο όγκος των ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της ΕΕ/των υποψηφίων προς ένταξη χωρών και των γειτονικών χωρών εξακολουθεί να είναι μάλλον περιορισμένος. το 2001, οι εξαγωγές ανήλθαν σε 6,4TWh και οι εισαγωγές σε 13TWh (εξαιρουμένων της Νορβηγίας, της Ελβετίας και των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ενώ η παραγωγή στην ΕΕ/στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες το 2001 ανήλθε σε περίπου 3000TWh). Προκειμένου να προσδιοριστούν οι δυνατότητες αύξησης της ικανότητας, το «αισιόδοξο σενάριο» της μελέτης TACIS που ολοκληρώθηκε το 1999, καταλήγει σε μια εν δυνάμει ανταλλαγή της τάξης των 32TWh/έτος υπό την προϋπόθεση του συγχρονισμού των δικτύων της Ένωσης για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος και της Ρωσίας. Όσον αφορά τις γραμμές διασύνδεσης που διασχίζουν τη Μεσόγειο, το σύνηθες υποθαλάσσιο καλώδιο 600MW μπορεί να μεταφέρει περίπου 4TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως.

Σημαντικό έργο έχει ήδη επιτελεσθεί για τον προσδιορισμό των έργων υποδομής που είναι επιλέξιμα για κοινοτική πολιτική και, εφόσον κριθεί απαραίτητο και αρμόζον, χρηματοδοτική στήριξη, ως απολύτως αναγκαία για την ανάπτυξη μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου που θα παρέχει αποτελεσματικό ανταγωνισμό και ασφάλεια του εφοδιασμού. Ο ακόλουθος ενδεικτικός κατάλογος έργων θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Για παράδειγμα, σημειώνεται ότι η Επιτροπή ετοιμάζει το 2ο Σχέδιο Δράσης της Βορείου Διάστασης στο οποίο θα περιλαμβάνονται αρκετά έργα που θα αφορούν τον τομέα της ενέργειας.

5.1 ΕΕ - Ρωσία

Επί του παρόντος, το ρωσικό ηλεκτρικό δίκτυο είναι συνδεδεμένο μόνο σε περιορισμένο βαθμό με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η μοναδική δε άμεση σύνδεση είναι εκείνη με τη Φινλανδία. Μεταξύ των υποψηφίων προς ένταξη χωρών, τα κράτη της Βαλτικής βρίσκονται στον ίδιο σύγχρονο χώρο με τη Ρωσία και εξαρτώνται προς το παρόν από το ρωσικό σύστημα για τη λειτουργία του δικτύου. Εξετάζουν το ενδεχόμενο σύγχρονης λειτουργίας των ηλεκτρικών τους δικτύων με τα δίκτυα της Φινλανδίας και την Πολωνίας, μεσοπρόθεσμα. Συνεπώς, θα πρέπει να θεωρηθεί ως προτεραιότητα η αύξηση της διασύνδεσης μεταξύ του δικτύου της ηπειρωτικής Ευρώπης που υπάγεται στο σύστημα της Ένωσης για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος και της Ρωσίας, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι μόλις αντιμετωπισθούν τα ζητήματα που αφορούν την πρόσβαση στην αγορά, την προστασία του περιβάλλοντος και την πυρηνική ασφάλεια, οι συναλλαγές θα μπορούν να διεξάγονται ελεύθερα. Το ρωσικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας είναι συγχρόνως συνδεδεμένο με εκείνο των Νέων Ανεξαρτήτων Κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας. Συνεπώς, η αποτελεσματική σύνδεση με τη Ρωσία και η συμφωνία όσον αφορά τα προαναφερθέντα ζητήματα σχετικά με το εμπόριο, την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια, θα αποτελέσει τη βάση για την εφαρμογή παρόμοιας προσέγγισης με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, ιδίως δε με την Ουκρανία και τη Λευκορωσία.

Υπάρχουν δύο επιλογές: η μη σύγχρονη σύνδεση που επιτρέπει μεγαλύτερο έλεγχο των ροών, και η σύγχρονη σύνδεση. Σε σύγκριση με την πρώτη επιλογή, το δεύτερο αυτό είδος σύνδεσης είναι συνυφασμένο με περισσότερα προβλήματα από την άποψη της εναρμόνισης των προτύπων ασφαλείας. Το γεγονός αυτό αποτελεί σημαντικό ζήτημα, επειδή σαφή προϋπόθεση για την πλήρη διασύνδεση των ηλεκτρικών δικτύων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκείνων των γειτονικών χωρών αποτελεί η απόφαση ότι η διασύνδεση δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια και την αξιοπιστία των δύο δικτύων και συστημάτων ηλεκτρισμού.

Η σύγχρονη σύνδεση υποστηρίχθηκε επίμονα από τη ρωσική πλευρά, σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο. Η Επιτροπή, αν και αναγνωρίζει τα πλεονεκτήματα αυτού του είδους διασύνδεσης, θεωρεί σαφές ότι πριν από οποιαδήποτε σύγχρονη σύνδεση μεταξύ των συστημάτων των UCTE και RAO-UES, πρέπει να επιλυθούν ορισμένα τεχνικής φύσεως θέματα, καθώς και τα αντίστοιχα εμπορικά ζητήματα.

Επί του παρόντος, η Ένωση για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος, ως αρμόδιος φορέας για το συντονισμό και τον καθορισμό προτύπων της λειτουργίας του δικτύου της ηπειρωτικής Ευρώπης, εξετάζει το ζήτημα αυτό σε στενή συνεργασία με τους ομόλογους φορείς της Ρωσίας και των Νέων Ανεξαρτήτων Κρατών. Σε εξέλιξη βρίσκεται μια προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας σχετικά με τις τεχνικές πτυχές της διασύνδεσης των δικτύων που θα ολοκληρωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια, η Επιτροπή σκοπεύει να συνεργασθεί με την ένωση για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος (UCTE) και τη μη πυρηνική ρωσική ηλεκτρική εταιρία RAO UES προκειμένου να ορίσει, κατά το 2003, τις αρμοδιότητες προς το σκοπό της εκπόνησης ολοκληρωμένης μελέτης σκοπιμότητας για την εξέταση των τεχνικών πτυχών της διασύνδεσης των δικτύων. Η εν λόγω μελέτη θα περιλαμβάνει την εξέταση των προοπτικών για το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και των πραγματικών και των εν δυνάμει σημείων συμφόρησης της διασύνδεσης, όπως και των τεχνικών ζητημάτων που συνδέονται με τυχόν ασυμβατότητα του ρωσικού ηλεκτρικού συστήματος με εκείνο της ηπειρωτικής Ευρώπης.

Μόλις ολοκληρωθεί η εν λόγω μελέτη, θα καταστεί δυνατή η αξιολόγηση των προοπτικών και του επιπέδου των απαιτούμενων επενδύσεων, αν και είναι προφανές ότι η χρηματοδότηση αυτών των επενδύσεων θα πρέπει να προέλθει από τον ιδιωτικό τομέα.

Η Επιτροπή φρονεί ότι είναι σημαντικό να σημειωθεί ταχεία πρόοδος στον προσδιορισμό της προτιμώμενης λύσης διασύνδεσης. Η διασύνδεση είναι σαφώς προς το συμφέρον τόσο της Ρωσίας όσο και Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή μπορεί να επιτευχθεί βάσει υψηλών προδιαγραφών ασφάλειας και θα συνοδεύεται από σαφή συμφωνία όσον αφορά τα κατ' ουσία ισότιμα επίπεδα ανοίγματος της αγοράς, την προστασία του περιβάλλοντος και την πυρηνική ασφάλεια. Μια τέτοια εξέλιξη θα παρείχε μια σημαντική πρόσθετη πηγή ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και, υπό κατάλληλες συνθήκες, θα ενίσχυε την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή φρονεί ότι το έργο διασύνδεσης πρέπει να χαρακτηρισθεί έργο προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και θα μπορούσε να είναι επιλέξιμο για ενδεχόμενη χρηματοδοτική στήριξη στο πλαίσιο του διευρωπαϊκού δικτύου. Είναι σαφές ότι, όπως αναφέρεται παραπάνω, η παροχή αυξημένης δυναμικότητας διασύνδεσης μεταξύ των συστημάτων των UCTE και RAO UES θα εξαρτηθεί από την εξεύρεση λύσεων στα προαναφερθέντα εμπορικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτό, είναι εφικτή μια προσέγγιση διαδοχικών βημάτων, μέσω της οποίας η πρόοδος όσον αφορά την εναρμόνιση των εμπορικών προτύπων και πρακτικών, της προστασίας του περιβάλλοντος και της πυρηνικής ασφάλειας θα συμβαδίζει με τη διαρκώς αυξανόμενη δυναμικότητα διασύνδεσης (με την επιφύλαξη του σημείου 4.2.)

5.2. Νοτιοανατολική Ευρώπη

Προς το σκοπό της επανασύνδεσης του ηλεκτρικού συστήματος των χωρών της περιφέρειας και αυτών των χωρών με την ΕΕ, έχουν προσδιορισθεί ορισμένες στρατηγικές διασυνδέσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας του φόρουμ της Αθήνας. Πρόκειται για:

- την επανασύνδεση των γραμμών Ernestinovo και Mostar στην Κροατία / Σερβία / Βοσνία και Ερζεγοβίνη.

- την ολοκλήρωση της δυτικής σύνδεσης Βορρά-Νότου μέσω Ελβασάν στην Αλβανία.

- την ενίσχυση των γραμμών διασύνδεσης Ελλάδας - Βουλγαρίας. και

- την ενίσχυση των γραμμών διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας και Ελλάδας-Τουρκίας (Ήπειρος - Puglia και Φίλιπποι-Hamidabad).

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή φρονεί ότι αυτά τα έργα διασύνδεσης πρέπει να χαρακτηρισθούν έργα προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και να είναι επιλέξιμα για ενδεχόμενη χρηματοδοτική στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού του διευρωπαϊκού δικτύου [TEN]. Όσον αφορά το φυσικό αέριο, οι γραμμές που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της περιφερειακής αγοράς φυσικού αερίου εξετάζονται επί του παρόντος στο πλαίσιο της προτεινόμενης δημιουργίας καθαυτής της περιφερειακής αγοράς. Αυτές οι γραμμές θα εξετασθούν στο πλαίσιο μελλοντικών αναθεωρήσεων των κατευθυντήριων γραμμών TEN.

5.3 Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση

Ο δακτύλιος ηλεκτρικής ενέργειας της Μεσογείου θα συνδέσει όλες τις χώρες της ευρωμεσογειακής διαδικασίας. Ο δακτύλιος αυτός δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Ο εν λόγω δακτύλιος πρέπει να συμπληρωθεί και να ενισχυθεί με άμεσες γραμμές διασύνδεσης μεταξύ ορισμένων χωρών του δακτυλίου της Μεσογείου και της ΕΕ. Είναι σημαντική η ταχεία πρόοδος σε ορισμένες γραμμές διασύνδεσης με τις οποίες θα ολοκληρωθεί ο δακτύλιος, καθώς και ορισμένες γραμμές που θα παράσχουν αποτελεσματικά επίπεδα σύνδεσης μεταξύ του δακτυλίου και της ΕΕ. Σε ό,τι αφορά αυτό το ζήτημα, οι πλέον σημαντικές γραμμές διασύνδεσης που έχουν επίσης προσδιορισθεί από τις ειδικές ομάδες εργασίας για την ενέργεια και το φόρουμ EUROMED για την ενέργεια, είναι οι εξής:

- ενίσχυση της ικανότητας μεταφοράς μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας.

- ενίσχυση της ικανότητας μεταφοράς μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

- διασύνδεση μεταξύ Αλγερίας και Ισπανίας. και

- διασύνδεση μεταξύ Ιταλίας και Τυνησίας.

Ο δακτύλιος ηλεκτρικής ενέργειας της Μεσογείου πρέπει να χαρακτηρισθεί έργο προτεραιότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και να είναι επιλέξιμος για στήριξη στο πλαίσιο των προγραμμάτων TEN και MEDA, μαζί με ορισμένα απαραίτητα για την ολοκλήρωση του δακτυλίου της Μεσογείου έργα που αναφέρονται στο παράρτημα 1 της παρούσας ανακοίνωσης.

6 ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

Για τη δημιουργία μιας πλήρως λειτουργικής αγοράς απαιτείται επίσης, όπου είναι αναγκαία, η προώθηση της ανάπτυξης κοινών τεχνικών και εμπορικών προτύπων για τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, καθώς και κοινών κανόνων και συστημάτων συναλλαγών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα ζητήματα αυτά εξετάσθηκαν κυρίως στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Φόρουμ Ρυθμίσεων για το φυσικό αέριο και την Ηλεκτρική Ενέργεια (Φόρουμ της Φλωρεντίας και της Μαδρίτης).

Όσον αφορά τα τεχνικά πρότυπα για την ηλεκτρική ενέργεια, η Ένωση για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος, η Nordel [21] και άλλες ενώσεις δικτύων, σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή, το Συμβούλιο Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας, την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαχειριστών Δικτύων Μεταφοράς και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς, συνεισέφεραν στο Φόρουμ της Φλωρεντίας. Τα πρώτα σχέδια κατευθυντήριων γραμμών υπό τη μορφή εγχειριδίου λειτουργίας της Ένωσης για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος καταρτίσθηκαν και υποβλήθηκαν στους ενδιαφερόμενους. Όσον αφορά το φυσικό αέριο, αυτό εξετάζεται από ένα νεοσύστατο όμιλο βιομηχανιών υπό την επωνυμία «EAZEE-Gas». Η ένωση αυτή δρομολογεί συγκεκριμένο έργο σε ζητήματα τυποποίησης.

[21] Η Nordel είναι μια ένωση για τη συνεργασία στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας των Σκανδιναβικών χωρών

Τα εμπορικά ζητήματα εξετάσθηκαν στο πλαίσιο των φόρουμ της Φλωρεντίας και της Μαδρίτης μέσω άτυπης συμφωνίας μεταξύ των βιομηχανιών ηλεκτρικής ενέργειας/φυσικού αερίου, των εθνικών κανονιστικών αρχών, των κρατών μελών, ομάδων καταναλωτών και της Επιτροπής. Κατ' αυτό τον τρόπο προέκυψαν ειδικότερα μια συμφωνία για τη μέθοδο διασυνοριακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, με την οποία καταργούνται οι εθνικοί δασμοί εισαγωγής, εξαγωγής και διαμετακόμισης και αντικαθίστανται από ένα ενιαίο τέλος 0,5 ευρώ Mw/h που ισχύει για ολόκληρη την ΕΕ, μια συμφωνία σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση συμφορήσεων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και μια συμφωνία σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές ορθής πρακτικής για τη λειτουργία των δικτύων μεταφοράς φυσικού αερίου.

Όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, η πρόοδος που σημειώθηκε στο πλαίσιο του Φόρουμ της Φλωρεντίας κατέστησε δυνατή την υποβολή πρότασης κανονισμού για το διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, σχετικά με την οποία εκδόθηκε κοινή θέση με το Συμβούλιο. Οι κατευθυντήριες γραμμές ορθής πρακτικής για το φυσικό αέριο βρίσκονται στο στάδιο της αναθεώρησης.

Είναι σημαντικό οι γειτονικές χώρες να συμμετέχουν πλήρως στους ως άνω μηχανισμούς και να εφαρμόζουν τις εξ αυτών προκύπτουσες συμφωνίες καθώς θα εντάσσονται σταδιακά στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες συμμετείχαν ήδη στα φόρουμ το 2002, ενώ εκπρόσωποι της Ρωσίας συμμετείχαν στο πλαίσιο του διαλόγου ΕΕ-Ρωσίας για την ενέργεια. Επί του παρόντος, πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα ώστε να διασφαλισθεί η πλήρης και αμοιβαία ενημέρωση σχετικά με τις εξελίξεις στο πλαίσιο των Φόρουμ της Μαδρίτης και της Φλωρεντίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της ευρωμεσογειακής αγοράς και άλλων γειτονικών χωρών, ειδικότερα δε της Ρωσίας, και να παρέχεται στις εν λόγω χώρες η δυνατότητα να συνεισφέρουν στη διαδικασία. Με την πρόοδο των εξελίξεων, και καθώς οι χώρες αυτές θα εφαρμόζουν κανόνες συμβατούς με εκείνους που διέπουν την εσωτερική αγορά, οι εν λόγω χώρες θα καταστούν πλήρη μέλη αυτών των φόρουμ, όπως συνέβη στην περίπτωση των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.

7 ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΕΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ

Η Επιτροπή, έχει υπόψη της δύο στοιχεία της ασφάλειας εφοδιασμού όσον αφορά τα δίκτυα για τη μεταφορά υδρογονανθράκων. Το πρώτο είναι η φυσική ασφάλεια εφοδιασμού και το δεύτερο αφορά τη στρατηγική και την εμπορική πτυχή του θέματος. Το πρώτο απαιτεί τη διατήρηση ασφαλών και αποτελεσματικών δικτύων και το δεύτερο την απαραίτητη υποδομή αγωγών για την ικανοποίηση των εγχώριων αναγκών σε ενέργεια

7.1. Φυσική ασφάλεια εφοδιασμού μέσω δικτύων

7.1.1. Ασφάλεια αγωγών

Οι αγωγοί θεωρούνται γενικά ασφαλής τρόπος μεταφοράς επικίνδυνων ουσιών σε σχέση με άλλα μέσα μεταφοράς. Η χρήση των αγωγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση γενικεύεται και τα δίκτυα αγωγών επεκτείνονται με ταχύ ρυθμό. Από την άποψη της ασφάλειας, οι αγωγοί των κρατών μελών απεδείχθησαν αρκετά ασφαλείς, και η πλειονότητα των ατυχημάτων σε αγωγούς σημειώθηκαν εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, είναι γεγονός ότι έχουν σημειωθεί ατυχήματα σε αγωγούς στην Ευρώπη και παγκοσμίως, κάτι που συνιστά ένδειξη ότι, δυνητικά, οι αγωγοί ενέχουν «κίνδυνο σοβαρού ατυχήματος». Τόσο το Συμβούλιο όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν εκφράσει την άποψη ότι οι αγωγοί πρέπει να περιληφθούν στο πεδίο εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας που αφορά τους κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων. Η πρόταση αυτή συνάδει με την «αρχή της προφύλαξης» στην οποία βασίζεται η κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική.

Η ανάλυση της υπάρχουσας νομοθεσίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης [22] έδειξε ότι υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις στο βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη καλύπτουν νομοθετικά τον έλεγχο των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων που απορρέουν από τους αγωγούς. Υπάρχουν σημαντικά κενά όσον αφορά τα είδη των ουσιών που καλύπτονται, τις πολιτικές πρόληψης σοβαρών ατυχημάτων και τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας, την πρόληψη της πρόκλησης ζημιάς σε τρίτους, της αντιμετώπισης καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης, της πληροφόρησης του κοινού, του χωροταξικού σχεδιασμού και τέλος, κάτι εξίσου σημαντικό, οι όροι κοινοποίησης σοβαρών ατυχημάτων σε αγωγούς.

[22] Ρυθμιστικό σημείο αναφοράς για τον έλεγχο των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων σε αγωγούς, Κοινό Κέντρο Ερευνών (1999)

Η εξέταση τέτοιου είδους ατυχημάτων σε αγωγούς που μετέφεραν πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλες επικίνδυνες ουσίες [23] έδειξε ότι η ύπαρξη νομοθεσίας σχετικά με τον έλεγχο των αγωγών σε άλλες βιομηχανοποιημένες χώρες του κόσμου, όπως στις ΗΠΑ, συμβάλλει στην καλύτερη γνώση όσον αφορά τα σοβαρά ατυχήματα και τις συνέπειές τους. Ωστόσο, ακόμη και στην Ευρώπη όπου οι πηγές πληροφόρησης είναι περιορισμένες, είναι δυνατό να αποδειχθεί ότι έχουν συμβεί ατυχήματα σε αγωγούς στο παρελθόν και ότι η πιθανότητα να επαναληφθούν στο μέλλον είναι υπαρκτή, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα ευρωπαϊκά δίκτυα αγωγών επεκτείνονται ταχέως και τα υπάρχοντα δίκτυα υπόκεινται στη φθορά του χρόνου.

[23] EUR Report 18122 EN, Review of Transmission Pipeline Accidents involving Hazardous Substances, Papadakis, G.A. (1999), ISIS, Κοινό Κέντρο Ερευνών, Ispra 1999

Η Επιτροπή φρονεί ότι οι σημαντικότερες προβλέψεις που πρέπει να εισαχθούν και να εναρμονιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο αφορούν τις απαιτήσεις για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας, τον έλεγχο εξωτερικών παρεμβάσεων, την πληροφόρηση του κοινού, την αντιμετώπιση καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης, τα συστήματα παρακολούθησης και την κοινοποίηση των ατυχημάτων.

7.1.2. Γεωγραφική βεβαιότητα και ασφάλεια

Η Επιτροπή υποστηρίζει τη γενίκευση της χρήσης τεχνικών ακριβούς χαρτογράφησης και προγραμμάτων παρακολούθησης για τα φορτία υδρογονανθράκων εν γένει. Οι προαναφερθείσες τεχνικές θα χρησιμοποιούνται για την ακριβή ταυτοποίηση πιθανών εστιών προβλημάτων ενώ τα προγράμματα παρακολούθησης θα επιτρέπουν την άμεση αντιμετώπιση της κατάστασης. Οι λεπτομέρειες αυτών των προτάσεων θα διατυπωθούν στο πλαίσιο του προγράμματος Galileo.

Τα πρόγραμμα Galileo παρέχει σημαντικές ευκαιρίες για βελτίωση της ασφάλειας των δικτύων και της θαλάσσιας μεταφοράς ενεργειακών φορτίων. Συνεπώς, κατά την κατάρτιση αυτού του προγράμματος, απαιτείται στενή συνεργασία με τις γειτονικές χώρες και τους γειτονικούς εταίρους. Ειδικότερα, είναι σημαντικό να εμπλακούν οι χώρες αυτές στην προώθηση της χρήσης του Galileo μελλοντικά στον τομέα της ενέργειας, ιδίως όσον αφορά την κατασκευή και τη συντήρηση των αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, των γραμμών υψηλής τάσης, την παρακολούθηση των δεξαμενόπλοιων και τη διαχείριση των φυσικών πόρων. Προς αυτή την κατεύθυνση προβλέπεται επίσης η δημιουργία ενός Συστήματος Παρατήρησης ΕΕ-Ρωσίας στο πλαίσιο του διαλόγου για την ενέργεια ΕΕ-Ρωσίας. Το σύστημα αυτό θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί στη Μεσόγειο και στη νοτιοανατολική Ευρώπη με την προοπτική να ενταχθεί στο δίκτυο του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τον εφοδιασμό με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Σχεδιάζεται επίσης μελέτη σχετικά με παρόμοιο έργο για τη λεκάνη της Κασπίας.

7.2. Στρατηγική και εμπορική ασφάλεια εφοδιασμού

7.3. Φυσικό αέριο

Όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, το κύριο ζήτημα για την Ευρώπη είναι να διασφαλισθούν οι κατάλληλες συνθήκες αγοράς και, όπου αυτό είναι απαραίτητο, κίνητρα για την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων παραγωγής φυσικού αερίου και αγωγών για την κάλυψη των αυξανόμενων αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο. Όπως προαναφέρθηκε, η κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά κατά τις προσεχείς δεκαετίες, ενώ η εσωτερική παραγωγή της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να μειωθεί. Οι γειτονικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν και θα εξακολουθήσουν να αποτελούν τους κύριους προμηθευτές της φυσικού αερίου. Σύμφωνα με τον πίνακα 1, οι απαιτούμενες εισαγωγές φυσικού αερίου για το 2020 θα ανέλθουν σε περίπου 400 bcm, προβλέπεται δε ότι η υφιστάμενη ικανότητα των 330 bcm θα πρέπει να αυξηθεί περίπου κατά 200 bcm. Από την άποψη αυτή, είναι σημαντική η διάκριση μεταξύ των εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και των εισαγωγών φυσικού αερίου από τις γειτονικές χώρες προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη και μετά τη δημιουργία μιας πραγματικής ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας με τις γειτονικές χώρες θεωρείται πολύ πιθανό να υπερβαίνουν το 5% της κατανάλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω φυσικών περιορισμών, όπως είναι οι απώλειες ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις. Ωστόσο, όσον αφορά το φυσικό αέριο, έως το 2020, οι εισαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να καλύπτουν τη ζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε ποσοστό άνω του 60%.

Η ανάπτυξη των νέων πηγών εφοδιασμού και η κατασκευή των αγωγών για τη μεταφορά το φυσικού αερίου στην ΕΕ, θα απαιτήσουν επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Για να καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση αυτών των επενδύσεων, η Κοινότητα πρέπει να δηλώσει τη δέσμευσή της για τα συγκεκριμένα έργα. Αυτές οι επενδύσεις ενέχουν συχνά σημαντικούς εμπορικούς, ενίοτε δε και πολιτικούς κινδύνους. Ο διάλογος ΕΕ-Ρωσίας για την ενέργεια ίσως αποτελέσει σημαντικό μέσο από αυτή την άποψη και ενδείκνυται ως μοντέλο για τη θέσπιση μιας αποτελεσματικής και ευέλικτης μεθόδου αντιμετώπισης αυτών των ζητημάτων.

Η στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα έργα αυτά μπορεί να υλοποιηθεί με διάφορους συγκεκριμένους τρόπους, οι σημαντικότεροι από τους οποίους είναι οι εξής:

- συμμετοχή στη χρηματοδότηση των έργων κυρίως μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. και

- συμμετοχή, αν και σε περιορισμένο βαθμό, στη χρηματοδότηση των έργων, εν είδει καταλύτη, μέσω κοινοτικών προγραμμάτων στήριξης, συμπεριλαμβανομένων των διευρωπαϊκών δικτύων (TEN). Αυτή η συμβολή είναι σημαντική όχι μόνο για την υπό συζήτηση χρηματοδοτική συνεισφορά, η οποία είναι περιορισμένη σε σύγκριση με το συνολικό κόστος των υπό εξέταση έργων, αλλά και λόγω του γεγονότος ότι η στήριξη υπογραμμίζει την πολιτική στήριξη της Κοινότητας προς τα υπό εξέταση έργα, η οποία διευκολύνει την εξασφάλιση ιδιωτικής χρηματοδοτικής στήριξης. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, αυτή η στήριξη δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαταστήσει την ιδιωτική χρηματοδότηση των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη δεν λειτουργεί ως επενδυτής, αλλά ως καταλύτης και μέσο διευκόλυνσης μέσω αυτών των προγραμμάτων.

Τα εξής έργα μπορούν να προσδιορισθούν ως τα σημαντικότερα που θα πρέπει να προσελκύσουν την πολιτική, ενδεχομένως δε και τη χρηματοδοτική, στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω κατάλληλων και εξειδικευμένων προγραμμάτων κατά τα προσεχή έτη, ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της διασφάλισης της ασφάλειας του εφοδιασμού με επαρκείς και ποικίλες πηγές φυσικού αερίου:

7.3.1. Ρωσία

- To έργο του βόρειου διευρωπαϊκού αγωγού φυσικού αερίου (μήκους περίπου 1.295 χιλιομέτρων για τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου από τα βόρεια παράλια της Ρωσίας, βορείως της Αγίας Πετρούπολης, μέσω της θάλασσας της Βαλτικής προς τη Bόρεια Γερμανία και εν συνεχεία, μέσω των Κάτω Χωρών, προς το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο εν λόγω αγωγός θα έχει ικανότητα μεταφοράς μεταξύ 20 και 30 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως, ενώ η κύρια μελλοντική πηγή φυσικού αερίου για το συγκεκριμένο αγωγό προβλέπεται να είναι τα νέα κοιτάσματα Shtokman, τα οποία βρίσκονται περίπου 650 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Μουρμάνσκ στη θάλασσα Barents).

- Ένα δεύτερο, παράλληλο με το πρώτο, δίκτυο αγωγών φυσικού αερίου Yamal-Ευρώπη μέσω Λευκορωσίας και Πολωνίας. Το δίκτυο αυτό θα έχει ανάλογη ικανότητα μεταφοράς [24].

[24] Στο πλαίσιο αυτό, η Λευκορωσία αποτελεί σημαντική χώρα διαμετακόμισης για τις εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, όπου το μονοπώλιο μεταφοράς φυσικού αερίου της χώρας Beltransgaz διαχειρίζεται αγωγούς φυσικού αερίου συνολικού μήκους άνω των 2000 χιλιομέτρων.

7.3.2. Ευρωμεσογειακή περιφέρεια

- Αγωγός φυσικού αερίου για τη διασύνδεση της Ισπανίας και της Γαλλίας δημιουργώντας ένα δεύτερο « Medgaz »

- αγωγός φυσικού αερίου για τη σύνδεση της Αλγερίας με την Ιταλία και τη Γαλλία μέσω της Σαρδηνίας και ενδεχομένως της Κορσικής.

- αγωγός φυσικού αερίου για τη σύνδεση της ΕΕ με τα αραβικά κράτη σε πέντε τμήματα (Αίγυπτος-Ιορδανία. Συρία. Λίβανος. Κύπρος και Τουρκία), για τον οποίο απαιτείται η συμφωνία των συμμετέχοντων μερών.

- εφοδιασμός της διευρυμένης ΕΕ και, ειδικά, της περιοχής της Βαλτικής, με υγροποιημένο φυσικό αέριο από την Αίγυπτο και την Αλγερία.

- διασύνδεση μεταξύ Τουρκίας-Ελλάδας-Ιταλίας με την έμμεση ή άμεση συμμετοχή των κρατών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, για τη μελλοντική πρόσβαση της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Βαλκανίων στους πόρους της περιοχής της Κασπίας Θάλασσας και του Ιράν.

- διασύνδεση Λιβύης-Αιγύπτου για την ολοκλήρωση του μεσογειακού δακτυλίου φυσικού αερίου.

7.3.3. Νοτιοανατολική Ευρώπη

- αγωγός φυσικού αερίου Τουρκίας - Βουλγαρίας - Ρουμανίας - Ουγγαρίας - Αυστρίας.

- αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας, πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, Σερβίας, Βοσνίας, Κροατίας και Σλοβενίας.

7.3.4. Κασπία Θάλασσα

- αγωγός φυσικού αερίου Αζερμπαϊτζάν - Γεωργίας - Τουρκίας (βλέπε 10.4.2).

- αγωγός φυσικού αερίου Καζακστάν - Ρωσίας (- Ουκρανία).

- αγωγός φυσικού αερίου Ιράν-Τουρκίας

7.3.5. Άλλοι σημαντικοί εταίροι

- αύξηση της συνολικής απόδοσης και της ασφάλειας του δικτύου διαμετακόμισης φυσικού αερίου της Ουκρανίας.

7.4. Πετρέλαιο

Τα ατυχήματα του Erika και του Prestige, καθώς και η σημαντική περιβαλλοντική καταστροφή που προκλήθηκε από τη διαρροή πετρελαίου στις περιπτώσεις αυτές, έφεραν στο προσκήνιο την αναγκαιότητα του συντονισμού της δράσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτονικών χωρών προκειμένου να διασφαλισθούν τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα ασφάλειας για τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου.

Δεδομένης της αυξανόμενης θαλάσσιας κυκλοφορίας στα ύδατα περί την ΕΕ, είναι ζωτικής σημασίας να εξετασθεί κατά προτεραιότητα η εναλλακτική μεταφορά του πετρελαίου μέσω αγωγών, όπου αυτό είναι εφικτό από οικονομική και τεχνική άποψη. Αυτός ο τρόπος μεταφοράς είναι κατά πολύ ασφαλέστερος και πιο φιλικός προς το περιβάλλον. Ορισμένοι αγωγοί συνδέουν ήδη την Ευρωπαϊκή Ένωση με τη Ρωσία, είναι δε σημαντικό να διασφαλισθεί όχι μόνο η πλήρης αξιοποίηση αυτών, αλλά και η κατασκευή νέας υποδομής αγωγών αντί νέων σχεδίων που βασίζονται στις θαλάσσιες μεταφορές. Με άλλους αγωγούς θα μπορούσε να εξασφαλισθεί η μεταφορά πόρων στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη Σαουδική Αραβία (διαμετακόμιση μέσω Αιγύπτου), το Ιράκ (διαμετακόμιση μέσω Τουρκίας), τη λεκάνη της Κασπίας Θάλασσας, την Αλγερία και τη Λιβύη.

7.4.1. Ρωσία

Η Ρωσία συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων παραγωγών πετρελαίου παγκοσμίως και είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου μετά τη Σαουδική Αραβία. Από τους 124,4 εκατομμύρια εξαγόμενους τόνους που μετέφερε ο μονοπωλιακός φορέας εκμετάλλευσης των ρωσικών αγωγών Transneft το 2000, 70,5 εκατομμύρια τόνοι ή ποσοστό 57% μεταφέρθηκαν μέσω κύριων θαλάσσιων τερματικών σταθμών.

Ο τερματικός σταθμός πετρελαίου του Primorsk στον Κόλπο της Φινλανδίας, ο οποίος τέθηκε σε λειτουργία στα τέλη του 2001, προβλέπεται να έχει εξαγωγική ικανότητα 30 εκατομμυρίων τόνων το 2003. Επειδή η περιοχή αποκλείεται από πάγους για περίπου έξη μήνες ετησίως, βρίσκεται στο μυχό της περίκλειστης θάλασσας της Βαλτικής και σε μια περιβαλλοντικά ευαίσθητη θέση, οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης διαρροής πετρελαίου υπογραμμίζουν τη σημασία της στενής συνεργασίας μεταξύ της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ρωσικών αρχών προκειμένου να διασφαλισθούν τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα ασφάλειας για τη θαλάσσια μεταφορά του πετρελαίου.

Λόγω των σημαντικών κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της αρκτικής περιοχής της Ρωσίας, ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση δίδεται στις θαλάσσιες μεταφορές δια του δυτικού τμήματος της διαδρομής της Βόρειας Θάλασσας που θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική διαδρομή για τις εξαγωγές από τη Ρωσία απευθείας στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, το εξαιρετικά ευάλωτο και προβληματικό περιβάλλον τονίζει την αναγκαιότητα της διασφάλισης εξαιρετικά υψηλών προδιαγραφών ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς και της ενδελεχούς γνώσης και κατανόησης των κλιματολογικών συνθηκών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί ένα σημαντικό σχέδιο έρευνας και ανάπτυξης. [25]

[25] ARCOP (Arctic Operational Platform). Αυτό το τριετούς διάρκειας σχέδιο που δρομολογήθηκε τον Δεκέμβριο του 2002, χρηματοδοτείται εν μέρει από την Επιτροπή στο πλαίσιο του Πέμπτου Προγράμματος-Πλαισίου Έρευνας και Ανάπτυξης και σε αυτό συμμετέχει κοινοπραξία 21 οργανισμών της Φινλανδίας, της Γερμανίας, των Κάτω Χωρών, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιταλίας, της Νορβηγίας και της Ρωσίας.

7.4.2. Η περιφέρεια της Μεσογείου

Το 2001, το συνολικό δια θαλάσσης εμπόριο (εισαγωγές και εξαγωγές) πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων στη Μεσόγειο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των δώδεκα μεσογειακών της εταίρων ανήλθε περίπου σε 63 εκατομμύρια τόνους [26]. Ωστόσο, εάν συμπεριληφθούν το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα που εισήχθησαν στον ευρωμεσογειακό χώρο, το ως άνω σύνολο αυξάνεται σε 395 εκατομμύρια τόνους που μεταφέρθηκαν από περίπου 800 δεξαμενόπλοια [27]. Αυτή η κυκλοφορία είναι εξαιρετικά πυκνή για μια περίκλειστη θάλασσα, το περιβάλλον της οποίας είναι εξαιρετικά ευάλωτο και όπου κανένα σημείο της Μεσογείου δεν απέχει περισσότερα από 400 χιλιόμετρα από την ακτή. Δεδομένου ότι η ανανέωση των επιφανειακών υδάτων απαιτεί τουλάχιστον 100 έτη, οι συνέπειες ατυχημάτων όπως αυτά του Erika ή του Prestige θα είναι καταστροφικές.

[26] Στατιστική Υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Πρόγραμμα Medstat.

[27] Μελέτη BEICIP στο πλαίσιο του σχεδίου του προγράμματος MEDA για την παροχή στήριξης προς τις ad-hoc ομάδες εργασίας του ευρωμεσογειακού φόρουμ για την ενέργεια.

7.4.3. Η Μαύρη Θάλασσα

Οι θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου στην περίκλειστη Μαύρη Θάλασσα αυξάνουν σταθερά με την απελευθέρωση των πόρων της λεκάνης της Κασπίας ύστερα από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Κατασκευάστηκαν νέες υποδομές που συνδέουν την Κασπία Θάλασσα με τη Μαύρη Θάλασσα, όπως ο αγωγός που συνδέει τα κοιτάσματα πετρελαίου του Tengiz στο Καζακστάν με το ρωσικό τερματικό σταθμό πετρελαίου του Novorossysk και ο αγωγός που συνδέει τα κοιτάσματα πετρελαίου του Chiarg στο Αζερμπαϊτζάν με τη Soupsa της Γεωργίας. Η μεταφορά αυτού του πετρελαίου μέσω της Μαύρης Θάλασσας στο ρουμανικό λιμένα της Κωστάντζας, στο βουλγαρικό λιμένα του Μπουργκάζ ή στις διεθνείς αγορές μέσω των στενών του Βοσπόρου οδήγησε σε σημαντική αύξηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Τα στοιχεία για το 2002 καταδεικνύουν ότι συνολικά 122 εκατομμύρια τόνοι πετρελαίου διήλθαν από το Βόσπορο και στις δύο κατευθύνσεις σε 7400 δεξαμενόπλοια. Θα πρέπει επίσης να συνυπολογισθεί ο νέος τερματικός σταθμός πετρελαίου της Οδησσού στην Ουκρανία, ο οποίος εντάσσεται στη στρατηγική διαφοροποίησης των ενεργειακών πόρων που αποσκοπεί να καταστήσει δυνατή τη μεταφορά του πετρελαίου της Κασπίας στην Κεντρική Ευρώπη και στη Βαλτική. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή φρονεί ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ενίσχυση της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες ώστε να βελτιωθεί η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου στο πλαίσιο των πρόσφατων προτάσεων της Επιτροπής σε συνέχεια του ατυχήματος του Prestige. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τους παρακάτω τρόπους:

- Αναβάθμιση και τη βελτίωση του αγωγού Druzhba στο σύνολό του, ιδίως δε του τμήματος που διασχίζει τη Βόρεια Ευρώπη, ως εναλλακτική λύση προς αντιμετώπιση της αύξησης των θαλάσσιων μεταφορών στη Βαλτική.

- Επέκταση του αγωγού Οδησσού-Brody [28] έως το Plock προς το σκοπό της διασύνδεσης είτε με τη βόρεια διαδρομή Druzhba είτε με την υφιστάμενη γραμμή προς τον πολωνικό λιμένα του Gdansk στη Βαλτική.

[28] Αυτός ο αγωγός τέθηκε σε λειτουργία τον Αύγουστο του 2001 με αρχική ημερήσια ικανότητα μεταφοράς 180.000 βαρελιών. Αυτή η ικανότητα μεταφοράς έχει προγραμματισθεί να αυξηθεί σε 560.000 βαρέλια ημερησίως.

- Κατασκευή αγωγού Κωστάντζα-Τεργέστη που συνδέει το ρουμανικό λιμένα της Κωστάντζας με την Τεργέστη και εφοδιάζει με πετρέλαιο τις χώρες από τις οποίες διέρχεται [29]

[29] Εξετάζονται ορισμένες εναλλακτικές διαδρομές: μια πιθανή βόρεια διαδρομή θα μπορούσε να διασχίζει τη Νότια Ουγγαρία και τη Σλοβενία, ενώ η νότια διαδρομή θα μπορούσε να διέρχεται από τη Σερβία, τον κροατικό λιμένα Omisalj και τη Σλοβενία και να καταλήγει στον ιταλικό τερματικό σταθμό πετρελαίου της Τεργέστης. Από εκεί, ο αγωγός θα μπορούσε να διασυνδεθεί με τον αγωγό που διασχίζει τις Άλπεις, μέσω του οποίου το πετρέλαιο θα μπορούσε να μεταφερθεί στις αγορές της Αυστρίας, της Γερμανίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας.

- Κατασκευή αγωγού Μπουργκάζ-Αλεξανδρούπολη, ο οποίος συνδέει το βουλγαρικό λιμένα του Μπουργκάζ στη Μαύρη Θάλασσα με τον ελληνικό λιμένα της Αλεξανδρούπολης στη Μεσόγειο. Η κατασκευή αυτού του αγωγού θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της αυξανόμενης πίεσης των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου μέσω του Βοσπόρου

7.5 Επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών συστημάτων και την εξοικονόμηση ενέργειας

Η αποδοτικότητα των ενεργειακών συστημάτων των εταίρων μας στους οποίους γίνεται αναφορά στην παρούσα ανακοίνωση θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά μέσω των επενδύσεων σε σύγχρονες μεθόδους παραγωγής ενέργειας και υποδομές αγωγών καθώς και μέσω της χρήσης μετρητών κατανάλωσης και της αναθεώρησης των τιμών στον κλάδο της ενέργειας.

Γενικά, οι επενδύσεις για την εξοικονόμηση ενέργειας θα απελευθέρωναν πόρους οι οποίοι θα μπορούσαν να εξαχθούν προς το συμφέρον τόσο των γειτονικών μας χωρών όσο και της ΕΕ. Επομένως, θα πρέπει να δοθεί ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα στη συνεργασία στους τομείς της ενεργειακής αποδοτικότητας και της εξοικονόμησης ενέργειας απ' ό,τι μέχρι σήμερα, στο πλαίσιο του διαλόγου Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας για την ενέργεια και της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης.

Η κίνηση αυτή υπαγορεύεται επίσης από τη δέσμευση της ΕΕ και των γειτονικών της χωρών για καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Αυτή η δέσμευση συνεπάγεται, για παράδειγμα, τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο πλαίσιο της δημιουργίας ευρύτερης ολοκληρωμένης αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας η οποία θα εξασφαλίζει την ισότιμη πρόσβαση αυτών των μορφών ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο καθώς και τα κατάλληλα κίνητρα για την ανάπτυξή τους.

Το πρωτόκολλο του Κιότο προβλέπει ειδικά ρυθμιστικά μέσα, όπως η Κοινή Υλοποίηση και ο Μηχανισμός Καθαρής Ανάπτυξης, για την υποστήριξη των επενδύσεων σε σύγχρονες ενεργειακές υποδομές και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης επίκειται στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι η Επιτροπή έχει υποστηρίξει την αρχή του «συνασπισμού των προθύμων» μετά τη διάσκεψη του Γιοχάνεσμπουργκ.

8. Αναθεώρηση και αναδιάρθρωση των Κοινοτικών μηχανισμών στήριξης στον τομέα της ενέργειας

Με βάση τα ανωτέρω, θα πρέπει να αναληφθεί μια αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών των διευρωπαϊκών δικτύων προκειμένου να ενημερωθεί ο κατάλογος των επιλέξιμων προς χρηματοδότηση σχεδίων στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος. Παρέχεται επίσης η ευκαιρία αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών προκειμένου να ληφθεί υπόψη η αναγκαιότητα της πλήρους ένταξης των υποψηφίων προς ένταξη χωρών στις εσωτερικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου το συντομότερο δυνατό.

Επιπλέον, θα πρέπει να αναθεωρηθούν τα είδη στήριξης που μπορούν να προβλεφθούν στο πλαίσιο του προγράμματος TEN και τα οποία περιορίζονται επί του παρόντος στα εξής:

- συγχρηματοδότηση μελετών που αφορούν έργα.

- επιδοτήσεις τόκων δανείων που χορηγούνται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ή άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς χρηματοδοτικούς φορείς.

- συνεισφορές προμηθειών εγγυήσεων δανείων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων ή άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

- άμεσες μη επιστρεπτέες ενισχύσεις για επενδύσεις σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις

- συμμετοχή κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου για επενδυτικά ταμεία ή ανάλογες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

Οι νέοι αγωγοί φυσικού αερίου και πετρελαίου που θα κατασκευασθούν για την κάλυψη των μελλοντικών αναγκών της Κοινότητας, θα έχουν αναγκαστικά ως αφετηρία ή θα διέρχονται από περιοχές στις οποίες η εγγύηση πολιτικών κινδύνων αποτελεί προϋπόθεση για την προσέλκυση κεφαλαίων. Αυτή η παροχή εγγυήσεων μπορεί να είναι δαπανηρή. Η συμμετοχή της Κοινότητας σε τέτοιου είδους δαπάνες για έργα σαφούς ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό καταλύτη και κίνητρο για την ανάπτυξη αυτών των δικτύων. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να αναθεωρηθούν οι κατευθυντήριες γραμμές του προγράμματος TEN ώστε να επιτραπεί η συμμετοχή στο κόστος της εν λόγω εγγύησης.

Τέλος, στην παρούσα ανακοίνωση τονίζεται η αναγκαιότητα μιας συνεκτικής, εστιασμένης προσέγγισης της κοινοτικής στήριξης για υποδομές στον τομέα της ενέργειας καθώς και η σημασία του συντονισμού μεταξύ της πολιτικής και του προγράμματος TEN-Ε, των προγραμμάτων κοινοτικής βοήθειας και των δραστηριοτήτων υποδομής των διεθνών χρηματοδοτικών ιδρυμάτων όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων [ΕΤΕπ] και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης [ΕΤΑΑ]. Ο τομέας της ενέργειας έχει παίξει σημαντικό ρόλο στα εθνικά και περιφερειακά κοινοτικά προγράμματα συνεργασίας. Στην πρόσφατη ανακοίνωσή της «Ευρύτερη Ευρώπη: Γειτονικές σχέσεις», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η Κοινότητα πρέπει να εντείνει την παροχή βοήθειας και να την προσαρμόσει κατάλληλα στις ανάγκες που προκύπτουν λόγω γειτνίασης, για παράδειγμα, εισάγοντας ενδεχομένως ένα νέο «μέσο γειτονικών σχέσεων». Στην ανακοίνωση επισημαίνεται επίσης ο καίριος ρόλος που θα διαδραματίσουν τα διεθνή χρηματοδοτικά ιδρύματα και γίνεται αναφορά σε πιθανή επέκταση της εντολής εξωτερικού δανεισμού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί προσοχή στο επενδυτικό κλίμα, ειδικότερα, στο ρυθμιστικό πλαίσιο, τη νομοθεσία και το κράτος δικαίου εντός των οποίων λειτουργούν οι ευρωπαϊκές εταιρείες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιοποιήσει τις δυνατότητες που τις παρέχουν οι υπάρχουσες συμφωνίες με τις χώρες-εταίρους ώστε τα προαναφερθέντα μέτρα να συνοδευτούν από διεξοδικό πολιτικό διάλογο σχετικά με τα εν λόγω θέματα και θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί σε μεγαλύτερο βαθμό τις αντιπροσωπείες της καθώς και τις πρεσβείες των κρατών μελών στις εμπλεκόμενες περιοχές.

9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

Η αυξανόμενη σημασία των γειτονικών χωρών για την ορθή λειτουργία των αγορών ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προφανής. Οι γειτονικές χώρες είναι οι κύριοι εταίροι της ΕΕ όσον αφορά την παροχή φυσικού αερίου και, σε ολοένα και μεγαλύτερο βαθμό, πετρελαίου. Αυτός ο ρόλος τους θα εξακολουθήσει να ενισχύεται στο μέλλον. Δεδομένου του στόχου της δημιουργίας ενός χώρου κοινής ευημερίας και σταθερότητας εντός της Ευρώπης και περί αυτήν, και λαμβάνοντας υπόψη τις μελλοντικές ενεργειακές ανάγκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως δε την αυξανόμενη εξάρτησή της από τις εισαγωγές από αυτές τις χώρες, καθίσταται ολοένα και πιο σκόπιμη και σημαντική μια ενεργή προσέγγιση υπό την έννοια της διασφάλισης ενός ουσιαστικού και αποτελεσματικού διαλόγου και μέσω αυτού, της ανάπτυξης μιας ουσιαστικής εταιρικής σχέσης στον τομέα της ενέργειας. Η παρούσα ανακοίνωση επισημαίνει τους εξής συγκεκριμένους τομείς δράσης που θα πρέπει να εξετάσει η ΕΕ:

Η σταδιακή δημιουργία μιας πραγματικής ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, με την εν δυνάμει συμμετοχή άνω των 35 χωρών με πληθυσμό που υπερβαίνει τα 600 εκατομμύρια, θα πρέπει να τεθεί ως σαφής μεσοπρόθεσμος στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η αγορά θα πρέπει να συσταθεί βάσει κοινών προτύπων για το άνοιγμα της αγοράς, την προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια.

Αυτή η ευρωπαϊκή αγορά θα συσταθεί αναγκαστικά με σταδιακό τρόπο. Με την ένταξη, η αγορά θα περιλαμβάνει ήδη 25 χώρες μέλη της ΕΕ έως το 2005. Οι χώρες μέλη της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης έχουν ήδη δεσμευθεί επίσημα να υιοθετήσουν το κοινοτικό κεκτημένο για την ηλεκτρική ενέργεια στη συγκεκριμένη περιοχή, ενώ είναι σε εξέλιξη συζητήσεις για την ανάληψη παρόμοιων δεσμεύσεων σχετικά με το φυσικό αέριο.

Ομοίως, διεξάγονται συγκεκριμένες συζητήσεις σχετικά με τη δημιουργία μιας ευρωμεσογειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και σε πρώτο στάδιο, αναμένεται ότι οι χώρες του Μαγκρέμπ θα καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την υιοθέτηση των κατάλληλων κανόνων κατά το 2003.

Όσον αφορά τη Ρωσία, έχουν πλέον δρομολογηθεί συγκεκριμένες συζητήσεις για τον προσδιορισμό των ζητημάτων που πρέπει να εξετασθούν σχετικά με την κατ' ουσία ισοτιμία στους τομείς του ανοίγματος της αγοράς, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ασφάλειας. Αυτές οι συζητήσεις πρέπει να σημειώσουν πρόοδο, σε συνδυασμό με την εκπόνηση μελετών σκοπιμότητας με αντικείμενο τη διασύνδεση των δικτύων της Ένωσης για το συντονισμό της μετάδοσης ηλεκτρικού ρεύματος και των ΝΑΚ. Στόχος πρέπει να είναι η σύναψη επίσημης συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ρωσίας σχετικά με τα ζητήματα αυτά, η οποία θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για θεμιτές και ελεύθερες συναλλαγές στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Όσον αφορά το φυσικό αέριο, η Ρωσία διαδραματίζει ήδη σημαντικό ρόλο στην αγορά φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο διάλογος Ευρωπαϊκής Ένωσης-Ρωσίας για την ενέργεια αποδείχθηκε σημαντικό και αποτελεσματικό μέσο για τον προσδιορισμό και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που θα μπορούσαν να προκύψουν.

Τέλος, θα επιδιωχθεί η ενεργή συμμετοχή των γειτονικών χωρών στις εξελίξεις όσον αφορά την τεχνική εναρμόνιση και τη διαλειτουργικότητα των δικτύων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία εξετάσθηκε, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο των κανονιστικών φόρουμ της Φλωρεντίας και της Μαδρίτης. Κατ' αυτόν τον τρόπο προσδοκάται η σταδιακή πλήρης συμμετοχή των γειτονικών χωρών στα εν λόγω φόρουμ.

Η κατασκευή της νέας υποδομής που απαιτείται για την ορθή λειτουργία αυτής της διευρυμένης ευρωπαϊκής αγοράς και για τη διασφάλιση της μελλοντικής παροχής φυσικού αερίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωσης απαιτεί τη στενή συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και των χωρών προέλευσης, καθώς και των χωρών που εμπλέκονται ως περιοχές διαμετακόμισης. Από την άποψη αυτή είναι ζωτικής σημασίας η ανάληψη από την Ευρωπαϊκή Ένωση οικονομικών και πολιτικών δεσμεύσεων για νέα ανάπτυξη, ενίσχυση και διαφοροποίηση των κοινοτικών πηγών φυσικού αερίου. Η Επιτροπή προτείνει τις εξής συγκεκριμένες δράσεις:

- Την αναθεώρηση του μηχανισμού των διευρωπαϊκών δικτύων προκειμένου να ληφθεί υπόψη η επιλεξιμότητα των έργων που προσδιορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση (χωρίς δέσμευση για παροχή κονδυλίων και τηρώντας την αρχή ότι ο ιδιωτικός τομέας είναι ο πρωταρχικός φορέας επενδύσεων).

- Στο πλαίσιο της αναθεώρησης των μηχανισμών των διευρωπαϊκών δικτύων, να επιτραπεί η συμμετοχή στις δαπάνες για την ασφαλιστική κάλυψη έναντι πολιτικών κινδύνων.

- Μηχανισμός για τη βελτίωση του συντονισμού υφιστάμενων και νέων κοινοτικών μέσων για τη στήριξη της ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών εντός και εκτός της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και θέσπιση ενός νέου χρηματοδοτικού μέσου για τη γενική και συνολική ενεργειακή υποδομή, το οποίο θα συμπληρώνει τους υπάρχοντες χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και θα καλύπτει τυχόν κενά. Στόχος είναι να προστατευθούν οι υποδομές που ανήκουν σε πολλαπλές δικαιοδοσίες κοινοτικής χρηματοδότησης από τυχόν προβλήματα συντονισμού ή σοβαρή έλλειψη χρηματοδοτικών πόρων.

- Γενίκευση της χρήσης του προγράμματος Galileo για την ασφάλεια, τη διαχείριση της ασφάλειας και για τη κατασκευή υποδομής.

Η υιοθέτηση αυτών των μέτρων και η συνεχιζόμενη εντατικοποίηση του διαλόγου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτόνων και εταίρων της θα καταστήσει δυνατή την ανάπτυξη μιας πραγματικής κοινότητας στον τομέα της ενέργειας στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο. Αυτή η εξέλιξη θα προωθήσει την κοινή ευημερία, τη σταθερότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Σημείωση:

Δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης των έργων που απαιτούνται ώστε να καταστεί αποτελεσματική η εσωτερική αγορά ενέργειας, οι κατάλογοι των έργων που παρατίθενται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ είναι ενδεικτικοί και αποκλειστικά πληροφοριακής φύσης: το εκτιμώμενο κόστος της υλοποίησης των έργων αυτών και η απλή παράθεσή τους δεν δεσμεύει την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε καμία περίπτωση η παρούσα δημοσίευση δεν μπορεί να επηρεάσει την τροποποίηση των οικονομικών πτυχών που αποτελεί αρμοδιότητα της Επιτροπής.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I - ΕΕ-ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ: ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΕΡΓΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Έργα στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας που πρόκειται να χαρακτηρισθούν ως έργα προτεραιότητας ευρωπαϊκού ή πανευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (κατά περίπτωση)

Προκειμένου να εξασφαλισθεί η πλήρης διασύνδεση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γειτονικών της χωρών, τα ακόλουθα έργα είναι επιλέξιμα για κοινοτική στήριξη [30]:

[30] Βλέπε παράρτημα X για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τα υπό εξέταση έργα.

1.1. Μαρόκο -Ισπανία

Το έργο θα ενισχύσει τη διασύνδεση του ηλεκτρικού δικτύου του Μαρόκου (Mellousa s/s) και της Ισπανίας (Puerto de la Cruz s/s) μέσω μιας δεύτερης γραμμής διασύνδεσης εναλλασσόμενου ρεύματος, διερχόμενης από τα Στενά του Γιβραλτάρ.

Το έργο βρίσκεται στο στάδιο της τεχνικοοικονομικής μελέτης και του σχεδιασμού, η δε διασύνδεση αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το 2005. Το συνολικό κόστος του έργου εκτιμάται στα 120 εκατ. ευρώ. Η επένδυση για το Μαρόκο ανέρχεται σε 58 εκατ. ευρώ (Εθνική Υπηρεσία Ηλεκτρισμού του Μαρόκου 18,7%, ΕΤΕπ 38,7%, Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης 26,6% και Γαλλική Υπηρεσία Ανάπτυξης 16%).

1.2. Μαρόκο - Αλγερία

Για το 2003 προβλέπεται η προσθήκη γραμμής 400 kV μεταξύ Μαρόκου (Bourdim s/s) και Αλγερίας (Hassi Ameur) με ενίσχυση των εσωτερικών συνδέσεων (από τα ανατολικά προς τα δυτικά) στα 400 kV έως το 2005. Αυτή η υποδομή θα προωθήσει την αγορά και τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και θα καταστήσει δυνατή τη διαμετακόμιση της νέας παραγωγής της Αλγερίας. Εκτιμώμενο κόστος 40 εκατομμύρια ευρώ.

1.3. Αλγερία -Τυνησία

Επί του παρόντος, η Τυνησία διασυνδέεται με την Αλγερία μέσω 4 γραμμών (μια 225 kV, μια 150 kV και δύο 90 kV). Η πέμπτη διασύνδεση, η οποία είναι υπό κατασκευή, έχει ονομαστική τάση 400 kV, αλλά θα λειτουργεί προσωρινά υπό τάση 225 kV (έως το 2002). Η γραμμή διασύνδεσης είναι ονομαστικής έντασης 1720 Amp. Προβλέπονται εσωτερικές ενισχύσεις για την Αλγερία ώστε να επιτευχθεί η ολοκλήρωση του δακτυλίου των 400 kV από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Εκτιμώμενο κόστος 13 εκατομμύρια ευρώ.

1.4. Αλγερία -Ισπανία

Η μελέτη για μια σύνδεση συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης από την Αλγερία (Terga s/s) προς την Ισπανία (Litoral de Almeria s/s) μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου (σύνδεση μήκους περίπου 200 χιλιομέτρων) βρίσκεται στο στάδιο της προκαταρκτικής μελέτης σκοπιμότητας. Το εν λόγω καλώδιο ενδείκνυται ιδιαίτερα για την προγραμματισμένη προς κατασκευή μονάδα παραγωγής 2000 MW στην Αλγερία που θα εξάγει 1200 MW. Το καλώδιο προβλέπεται να έχει ικανότητα μεταφοράς 500 kV. Η πρώτη φάση των 1000 MW θα τεθεί σε λειτουργία έως το 2005, ενώ μια δεύτερη φάση θα τεθεί σε λειτουργί