ΛΕΥΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΝΟΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΝΕΟΛΑΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

1. Το γενικό πλαίσιο

2. Οι προκλήσεις

2.1. Η δημογραφική εξέλιξη

2.2. Οι μετασχηματισμοί της νεολαίας

2.3. Η συμμετοχή των νέων στη δημόσια ζωή

2.4. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

2.5. Η παγκοσμιοποίηση

3. Μία ανταλλαγή απόψεων με πλούσια αποτελέσματα

3.1. Τα μηνύματα κλειδιά

4. Μια νέα φιλοδοξία

4.1. Ο ειδικότερος τομέας της νεολαίας

4.1.1. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού

4.1.2. Το πεδίο παρέμβασης της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στο τομέα της νεολαίας

4.2. Η καλύτερη συνεκτίμηση της νεολαίας στο πλαίσιο των άλλων πολιτικών

4.3. Η χρήση του προγράμματος ΝΕΟΛΑΙΑ

5. Συμπέρασμα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Παράρτημα 1 Τα αποτελέσματα της ανταλλαγής απόψεων

1. Δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς συμμετοχή

1.1. Aνάλυση των αποτελεσμάτων

1.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

2. Εκπαίδευση, ένα σημαντικό στάδιο για τους νέους

2.1. Aνάλυση των αποτελεσμάτων

2.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

3. Η απασχόληση ως μέσο για την καλύτερη ενσωμάτωση των νέων

3.1. Aνάλυση των αποτελεσμάτων

3.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

4. Η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση της νεολαίας

4.1. Aνάλυση των αποτελεσμάτων

4.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

5. Μια Ευρώπη που βασίζεται σε αξίες

5.1. Aνάλυση των αποτελεσμάτων

5.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

6. Εισηγήσεις στο λευκό βιβλίο

Παράρτημα 2 Συνοπτική παρουσίαση της ευρωπαϊκής δράσης στον τομέα της νεολαίας

1. Tο πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ

2. Πολιτικές πρωτοβουλίες με αντίκτυπο στη νεολαία

3. Χρηματοδότηση της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της προστασίας των νέων

4. Ο χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων

5. Υποστήριξη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

6. Εισηγήσεις από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών

7. Διάλογος με το ευρωπαϊκό φόρουμ νεολαίας

8. Tο έργο του Συμβουλίου της Ευρώπης

9. Μελέτες και δημοσκοπήσεις που ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η απόφαση να δημοσιευθεί το λευκό βιβλίο για τη νεολαία, και κυρίως η απόφαση πριν από τη δημοσίευση αυτή να πραγματοποιηθεί ευρεία ανταλλαγή απόψεων, πηγάζουν κατά κύριο λόγο από τη θέληση να προωθήσουμε νέες μορφές ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

Κατά συνέπεια το λευκό βιβλίο εντάσσεται τέλεια στη γραμμή που χάραξε η Επιτροπή τον Ιούλιο του παρόντος έτους με την έγκριση του λευκού βιβλίου για τη διακυβέρνηση, γραμμή που επιδιώκει να ανοίξει τη διαδικασία λήψη αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη συμμετοχή των πολιτών, συνεπώς και των νέων πολιτών, στις αποφάσεις που τους αφορούν.

Οι νέοι στο προσκήνιο

Τα αποτελέσματα της ευρείας ανταλλαγής απόψεων που πραγματοποιήθηκε πριν από την εκπόνηση του παρόντος λευκού βιβλίου είναι σαφή: παρά την ποικιλομορφία των καταστάσεων, οι νέοι έχουν τις ίδιες φιλοδοξίες αλλά και τις ίδιες δυσκολίες. Οι νέοι αποτελούν μία ομάδα σε πλήρη εξέλιξη, η οποία χαρακτηρίζεται από την πρόσβαση στην απασχόληση και τη δημιουργία οικογένειας σε μεγαλύτερη ηλικία, το συνεχές πέρασμα από την εργασία στις σπουδές και αντίστροφα, αλλά κυρίως από ατομικές πορείες πολύ διαφορετικές από αυτές του παρελθόντος. Το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, η απασχόληση και το κοινωνικό περιβάλλον δεν διαδραματίζουν τον ίδιο ρόλο ως παράγοντες κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η αυτονομία κερδίζεται όλο και πιο αργά.

Αυτό μεταφράζεται συχνά σε μια συναίσθηση του ευάλωτου της κατάστασής τους, σε μια απώλεια εμπιστοσύνης στα ισχύοντα συστήματα λήψης αποφάσεων και παράλληλα σε μια κάποια αδιαφορία για τις παραδοσιακές μορφές συμμετοχής στο δημόσιο βίο, αλλά και συμμετοχής στις οργανώσεις νεολαίας. Ορισμένοι λένε ότι δεν τους εκφράζουν πάντα οι δημόσιες πολιτικές που έχουν σχεδιαστεί από και για τους μεγαλύτερούς τους. Ένα μέρος των νέων οχυρώνεται μέσα στην αδιαφορία και στον ατομικισμό, ένα άλλο έλκεται από τρόπους έκφρασης ενίοτε υπερβολικούς, που βρίσκονται ακόμα και στο περιθώριο των δημοκρατικών διαύλων. ένας μεγάλος αριθμός των νέων αυτών όμως επιθυμεί να συμμετάσχει, να επηρεάσει τις πολιτικές, αλλά δεν βρίσκει τον τρόπο για να το επιτύχει.

Οι νέοι της Ευρώπης έχουν παρ' όλ' αυτά πράγματα να πουν, γιατί πρώτοι αυτοί επηρεάζονται από τις οικονομικές εξελίξεις, τις δημογραφικές ανισορροπίες, την παγκοσμιοποίηση ή την ποικιλομορφία των πολιτισμών. Από αυτούς ζητάμε να ανακαλύψουν άλλες μορφές κοινωνικών σχέσεων, άλλους τρόπους έκφρασης της αλληλεγγύης, να βιώσουν τις διαφορές και να εμπλουτιστούν από αυτές, τη στιγμή που νέες αβεβαιότητες κάνουν την εμφάνισή τους.

Παρά το πολύπλοκο κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο, οι νέοι αποδεικνύουν ότι διαθέτουν μεγάλη ικανότητα προσαρμογής. Οι πολιτικοί ιθύνοντες, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, έχουν την αρμοδιότητα να διευκολύνουν την προσαρμογή αυτή εξασφαλίζοντας στους νέους ένα πλήρως ενεργό ρόλο στις κοινωνίες μας.

Οι νέοι και οι Ευρώπη

Η συζήτηση σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης έχει αρχίσει. Μια διεύρυνση χωρίς προηγούμενο θα δημιουργήσει επίσης νέες προοπτικές. Από τα τελευταία αυτά χρόνια ευρωπαϊκού πολιτικού βίου αντλούμε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η Ένωση πρέπει να οικοδομηθεί από τους Ευρωπαίους. Οι ανταλλαγές απόψεων που οργανώνονται για την προετοιμασία της εξέλιξης της Ένωσης, οι προβληματισμοί που αναπτύσσονται γύρω από το θέμα της «διακυβέρνησής» της πρέπει επίσής να συμπεριλαμβάνουν αυτούς που θα πάρουν αύριο τη σκυτάλη. Το ευρωπαϊκό όραμα είναι το ίδιο νεαρό σε ηλικία, βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της διαμόρφωσης και εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης: για να προχωρήσει χρειάζεται φιλοδοξία, ενθουσιασμό, αλλά και την προσήλωση της νεολαίας στις αξίες στις οποίες βασίζεται.

Οι νέοι το δήλωσαν με σαφήνεια: θέλουν να ακούγεται η φωνή τους και να αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι συνομιλητές: θέλουν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση της Ευρώπης, θέλουν να επηρεάζουν τη συζήτηση σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξή της. Έχει έρθει η στιγμή να αντιμετωπίσουμε τους νέους ως δύναμη στην πορεία της ευρωπαϊκής οικοδόμηση, και όχι ως ένα πρόβλημα που πρέπει να διαχειριστούμε. Πρέπει επομένως να τους δώσουμε τα μέσα για να εκφράσουν τις ιδέες τους, να τις αντιπαραβάλουν με τις ιδέες των άλλων πρωταγωνιστών της κοινωνίας των πολιτών.

Από το τοπικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο: μια νέα δυναμική

Τα περισσότερα από τα πεδία δράσης τα οποία μνημονεύονται στο παρόν λευκό βιβλίο απευθύνονται τα κράτη και τις περιφέρειες της Ευρώπης, οι οποίες είναι κατά κύριο λόγο αρμόδιες για την εφαρμογή των ενεργειών υπέρ της νεολαίας. Πράγματι, το τοπικό επίπεδο, εκεί όπου οι νέοι μπορούν να κρίνουν με συγκεκριμένο τρόπο τα αποτελέσματα της προσωπικής τους δέσμευσης, είναι αυτό στο οποίο μαθαίνει κανείς να λειτουργεί ενεργά ως πολίτης. Συμμετέχοντας στη ζωή του σχολείου, της συνοικίας, του δήμου ή ενός συλλόγου οι νέοι αποκτούν την πείρα, αλλά και την αυτοπεποίθηση που χρειάζεται για να αφιερωθούν περισσότερο, τώρα ή αργότερα, στη δημόσια ζωή, ακόμα και σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Συμμετέχοντας σε κοινωνικές δραστηριότητες ανοιχτές σε όλους οι νέοι συμβάλουν σε μια πιο αλληλέγγυα κοινωνία και ασκούν πλήρως το ρόλο τους ως πολίτες.

Ωστόσο είναι σημαντικό να δοθεί ευρωπαϊκή διάσταση στις ενέργειες υπέρ της νεολαίας, προκειμένου να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα και οι συνέργειες, αλλά με σεβασμό και αξιοποίηση των αρμοδιοτήτων που χαρακτηρίζουν κάθε επίπεδο παρέμβασης. Αυτό ζητούν οι νέοι των οποίων ζητήθηκε η γνώμη, αυτό επιθυμεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και αυτό προτείνουν τα κράτη μέλη, που εξέφρασαν όλα απόψεις που κινούνται προς αυτήν την κατεύθυνση κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής που ξεκίνησε η Επιτροπή. Για να ανταποκριθεί στα αιτήματα αυτά, το λευκό βιβλίο προτείνει ένα νέο πλαίσιο ευρωπαϊκής συνεργασίας αποτελούμενο από δύο γενικές πτυχές: την εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον ειδικότερο τομέα της νεολαίας και την καλύτερη συνεκτίμηση της διάστασης της νεολαίας στην εκπόνηση των άλλων πολιτικών.

Αυτή η ευρωπαϊκή διάσταση θα δημιουργήσει μια τοπική δυναμική, θα τονώσει τη δημιουργικότητα καθιστώντας δυνατή την ανταλλαγή και τη σύγκριση των ορθών πρακτικών, την αναγνώριση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο των προσπαθειών που συντελούνται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο από τα άτομα και από τις οργανώσεις που είναι αρμόδιες για τη νεολαία. Θα δώσει τη δυνατότητα να δημιουργηθεί μια κοινή προσέγγιση, να γίνουν περισσότερο γνωστά τα θέματα που αφορούν τη νεολαία, να υπάρξει μεγαλύτερη συνεργασία και να καθοριστούν κοινοί στόχοι.

Να μην πάψουμε να ακούμε τη φωνή των νέων, να προβάλλουμε τις τοπικές πρωτοβουλίες, να ενθαρρύνουμε τα κράτη μέλη να συνεργάζονται καλύτερα, να θέσουμε εδώ και τώρα σε εφαρμογή συγκεκριμένες ενέργειες στο πλαίσιο των υπαρχόντων ευρωπαϊκών προγραμμάτων και να εκφράσουμε καλύτερα τη διάσταση «νεολαία» στο σύνολο των πολιτικών, αυτή είναι η διαδικασία που προτείνει το λευκό βιβλίο για τη δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν την πλήρη συμμετοχή των νέων στη ζωή δημοκρατικών, ανοιχτών και αλληλέγγυων κοινωνιών.

1. Το γενικο πλαισιο

Η διευρυμένη Ευρώπη θα αριθμεί 75 εκατομμύρια νέους ηλικίας 15 - 25 ετών [1]. Όποια και αν είναι η ετερογένειά τους (όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, την εκπαίδευση, την οικογενειακή ζωή, τα εισοδήματα, κ.τ.λ.), οι νέοι διεκδικούν την ιδιότητά τους ως πολίτες, από την οποία απορρέουν τα δικαιώματα και υποχρεώσεις τους. Η επένδυση στη νεολαία σημαίνει επένδυση σε αυτό που αποτελεί τον πλούτο των κοινωνιών μας, των σημερινών και των αυριανών. Πρόκειται συνεπώς για ένα από τα κλειδιά της επιτυχίας του πολιτικού στόχου που καθορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα, δηλαδή να καταστεί η Ευρώπη «η πιο ανταγωνιστική και η πιο δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο».

[1] Η νεότητα θεωρείται εδώ ότι καλύπτει την περίοδο της ζωής μεταξύ 15 και 25 ετών κατ´αναλογία με την απόφαση που έλαβαν το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για το πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ. Ο όρος διευρυμένη Ευρώπη περιλαμβάνει τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις 12 χώρες που βρίσκονται σε προενταξιακή διαδικασία.

Οι συνθήκες επιτρέπουν τη δραστηριοποίηση σε πολυάριθμους τομείς [2] που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τη νεολαία: καταπολέμηση των διακρίσεων, ευρωπαϊκή ιθαγένεια, απασχόληση, καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση, πολιτισμός, υγεία, προστασία των καταναλωτών, ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων, προστασία του περιβάλλοντος, κινητικότητα των νέων ερευνητών, αναπτυξιακή συνεργασία και καταπολέμηση της φτώχειας.

[2] Βλ. παράρτημα 2 «Επισκόπηση των ευρωπαϊκών ενεργειών υπέρ της νεολαίας ». Το συνθετικό έγγραφο περιέχει το σύνολο των ευρωπαϊκών κεκτημένων στον τομέα της νεολαίας, κεκτημένων στα οποία πρέπει να προστεθεί κάθε μελλοντική δράση.

Έχουν αναπτυχθεί διάφορες κοινοτικές ενέργειες που αφορούν πιο άμεσα τους νέους: στον τομέα της εκπαίδευσης, αλλά και στον τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης, ή πιο πρόσφατα στον τομέα της πρόσβασης στις τεχνολογίες της πληροφορίας, για να αναφέρουμε μόνον ορισμένα παραδείγματα.

Πέρα από τις γενικές και τομεακές πολιτικές που αφορούν τους νέους, αναπτύχθηκε και ένα άλλο είδος δραστηριοτήτων που ευνοεί την κινητικότητα, τις διαπολιτιστικές συναντήσεις, την ιδιότητα του πολίτη, τον εθελοντισμό. Στο πλαίσιο αυτό και βάσει του άρθρου 149 της συνθήκης [3], η Ένωση έθεσε σε εφαρμογή σειρά ενεργειών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται το πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ. Οι ενέργειες αυτές επέτρεψαν να αρχίσει συνεργασία γύρω από θέματα που αφορούν την κινητικότητα και τις ανταλλαγές νέων. Σταδιακά, η συνεργασία αυτή επεκτάθηκε σε άλλους τομείς, όπως η πληροφόρηση, οι ανταλλαγές μεταξύ των οργανισμών και η εθελοντική υπηρεσία.

[3] Άρθρο 149 της συνθήκης:

Γενικότερα, ορισμένα θέματα - όπως η συμμετοχή ή η αυτονομία των νέων -, που δεν εμπίπτουν άμεσα στις κοινοτικές αρμοδιότητες, αξίζει λόγω της στενής σχέσης τους με τον τομέα της νεολαίας και του αντικτύπου τους στο πολιτικό επίπεδο να εξεταστούν σε βάθος, προκειμένου να παρασχεθεί στα κράτη μέλη ένα πρακτικό εργαλείο για το συντονισμό των ενεργειών τους στους σχετικούς τομείς.

Όλες αυτές οι ειδικές ενέργειες υπέρ της νεολαίας έχουν λάβει τη συνεχή υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, είτε κατά την έγκριση των προγραμμάτων είτε υπό τη μορφή ψηφισμάτων ή ακροάσεων νέων. Το Συμβούλιο των Υπουργών Νεολαίας, από τη μεριά του, έχει εκδώσει σειρά ψηφισμάτων σχετικά με τη συμμετοχή, το εκπαιδευτικό δυναμικό του αθλητισμού, την κοινωνική ένταξη, το πνεύμα πρωτοβουλίας και επιχειρηματικότητας των νέων. Η δε Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών εκδίδουν τακτικά θετικές και ενθαρρυντικές γνώμες σχετικά με διάφορα θέματα που αφορούν τη νεολαία.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι εάν οι δραστηριότητες αυτές ανταποκρίνονται στο σύνολο των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η νεολαία και εάν οι πολιτικοί ιθύνοντες της Ευρώπης αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το δυναμικό που εκπροσωπεί η νεολαία. Πρέπει να διαπιστώσουμε ότι τα ψηφίσματα και οι δηλώσεις που αφορούσαν τη νεολαία παρέμειναν συχνά στο στάδιο των καλών προθέσεων και ότι τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν μια σφαιρική άποψη σχετικά με τις πολιτικές και συνεπώς σχετικά με τα διάφορα μέσα δράσης υπέρ των νέων. Το ισχύον σύστημα συνεργασίας όσον αφορά τη νεολαία έχει αγγίξει τα όριά του και ενδέχεται να μην μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις (βλ. σημείο 2) που πρέπει να αντιμετωπίσει:

- η δημογραφική και κοινωνική εξέλιξη που περιπλέκει τις σχέσεις μεταξύ των γενεών.

- το σημαντικό χάσμα που παρατηρείται σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο ανάμεσα στην νεολαία και τις δημόσιες υποθέσεις, ενδέχεται να δημιουργήσει «έλλειμμα ως προς τα θέματα που αφορούν τους πολίτες».

- η επένδυση στην ποιότητα της συζήτησης για το μέλλον της Ένωσης, ως δημοκρατικής επιταγής και η προώθηση της καλύτερης συμμετοχής των πολιτών, της κοινωνίας των πολιτών και των περιφερειακών συντελεστών, που προτείνει το λευκό βιβλίο για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση [4].

[4] «Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση - Λευκό Βιβλίο», COM (2001)428 της 25.07.2001.

Η προώθηση νέων μορφών ευρωπαϊκής διακυβέρνησης είναι μία από τις τέσσερις στρατηγικές προτεραιότητες που καθόρισε η Επιτροπή. Με τον όρο «διακυβέρνηση» πρέπει να εννοούμε το σύνολο των κανόνων, των μηχανισμών και των πρακτικών που επηρεάζουν τη διάρθρωση των διαφόρων εξουσιών που ασκούνται, καθώς και το άνοιγμα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων στην ΕΕ στη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων που τους αφορούν.

Αυτός ο εκσυγχρονισμός της ευρωπαϊκής πολιτικής δράσης υποστηρίζεται από πέντε θεμελιώδεις αρχές: το άνοιγμα, τη συμμετοχή, την υπευθυνότητα, την αποτελεσματικότητα και τη συνεκτικότητα.

Ο τομέας της νεολαίας είναι ένας τομέας στον οποίο πρέπει κατ'εξοχήν να εφαρμόζονται οι αρχές αυτές:

- Άνοιγμα: εξασφάλιση πληροφόρησης και ενεργού επικοινωνίας με τους νέους, στη γλώσσα τους, ώστε να κατανοήσουν τη λειτουργία της Ευρώπης και τις πολιτικές που τους αφορούν.

- Συμμετοχή: εξασφάλιση της ανταλλαγής απόψεων με τους νέους και προώθηση της συμμετοχής τους στη λήψη των αποφάσεων που τους αφορούν και, γενικά, στη ζωή των κοινοτήτων τους.

- Υπευθυνότητα: ανάπτυξη νέας και διαρθρωμένης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, προκειμένου να εφαρμοστούν στο κατάλληλο επίπεδο ευθύνης συγκεκριμένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των νέων.

- Αποτελεσματικότητα: αξιοποίηση του δυναμικού που αντιπροσωπεύει η νεολαία, προκειμένου να μπορέσει η νεολαία να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της κοινωνίας, να μπορέσει να συνεισφέρει στην επιτυχία των διαφόρων πολιτικών που την αφορούν και να μπορέσει να οικοδομήσει την Ευρώπη του αύριο.

- Συνεκτικότητα: ανάπτυξη ολοκληρωμένης προσέγγισης των διαφόρων πολιτικών που άπτονται της νεολαίας και των διαφόρων κατάλληλων επιπέδων παρέμβασης.

Η απόφαση να δημοσιευθεί το λευκό βιβλίο για την νεολαία και κυρίως η διοργάνωση ευρείας ανταλλαγής απόψεων απορρέουν από αυτήν την προσέγγιση της «διακυβέρνησης».

2. Οι προκλήσεις

2.1. Η δημογραφική εξέλιξη

Εξαιτίας του συνδυασμένου αποτελέσματος της χαμηλής γεννητικότητας και της αύξησης της μακροβιότητας, οι κοινωνίες μας γερνούν. Ανάμεσα στο 2000 και το 2020, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65-90 θα αυξηθεί από το 16 στο 21 % του συνολικού πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 15-24 ετών θα αντιστοιχεί κατά την ίδια περίοδο μόνον στο 11% [5].

[5] Πηγή: Eurostat, Δημογραφικές Στατιστικές, 1999.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Η ποσοτική αυτή ανισορροπία μεταξύ νέων και λιγότερων νέων θα προκαλέσει μία ποιοτική αλλαγή στις σχέσεων των γενεών. Η οικονομική πίεση στα κοινωνικά συστήματα αποτελεί μόνον μία πτυχή της πρόκλησης αυτής. Πράγματι, θα πρέπει όχι μόνο να εφευρεθούν νέοι μηχανισμοί αλληλεγγύης μεταξύ των νέων και των γονιών τους, ακόμα και των παππούδων τους, αλλά κυρίως να οργανωθούν, με τρόπο ικανοποιητικό για όλους, οι αλλαγές της σκυτάλης μεταξύ των γενεών σε κοινωνίες που γνωρίζουν ριζικούς μετασχηματισμούς.

Από τη γήρανση του πληθυσμού θα προέλθεί επίσης η ανάγκη να κάνουμε έκκληση σε ανθρώπινο δυναμικό εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να καλύψουμε την έλλειψη εργατικού δυναμικού. Οι κοινωνίες μας καλούνται να διαφοροποιηθούν, τόσο σε εθνοτικό και θρησκευτικό, όσο και σε κοινωνικό και γλωσσικό επίπεδο. Αυτή η αυξημένη ετερογένεια θα πρέπει να ελεγχθεί, κυρίως όσον αφορά τους ενδιαφερόμενους νέους, προκειμένου να αποτραπούν ενδεχόμενες κοινωνικές τάσεις ή επιπτώσεις στα εκπαιδευτικά συστήματα και στην αγορά εργασίας.

2.2. Οι μετασχηματισμοί της νεολαίας

Η νεολαία, στις κοινωνιολογικές, οικονομικές και πολιτιστικές διαστάσεις της, έχει εξελιχθεί σημαντικά εξαιτίας των δημογραφικών αλλαγών αλλά και των μεταβολών του κοινωνικού περιβάλλοντος, των ατομικών και των συλλογικών μορφών συμπεριφοράς, των οικογενειακών σχέσεων και των συνθηκών της αγοράς εργασίας [6].

[6] Βλ.. έκθεση που παρουσιάστηκε από τους ερευνητές κατά το σεμινάριο στο Umeε το Μάρτιο 2001 (http://europa.eu.int/comm/education/youth/ywp/umeareport.html)

Πρώτη διαπίστωση: η παράταση της νεότητας. Οι δημογράφοι παρατηρούν ότι, κάτω από την πίεση οικονομικών (απασχολησιμότητα, ανεργία, κ.τ.λ) και κοινωνικοπολιτιστικών παραγόντων, οι νέοι έχουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη ηλικία όταν φθάνουν στα διάφορα στάδια της ζωής τους: τέλος των σπουδών, έναρξη της σταδιοδρομίας, δημιουργία οικογένειας κ.τ.λ.

Δεύτερη διαπίστωση: μη γραμμικές πορείες ζωής. Σήμερα παρατηρούμε «μια επικάλυψη των διαφόρων σταδίων της ζωής» [7] : μπορεί κάποιος να είναι παράλληλα φοιτητής, οικογενειάρχης, εργαζόμενος ή άνεργος και να ζει με τους γονείς τους, καθώς γίνεται όλο και πιο συχνό το πέρασμα μεταξύ των διαφόρων αυτών καταστάσεων. Οι ατομικές πορείες είναι πολύ λιγότερο γραμμικές δεδομένου ότι οι κοινωνίες μας δεν παρέχουν πλέον τις ίδιες εγγυήσεις (ασφάλεια απασχόλησης, κοινωνικές παροχές κ.τ.λ.).

[7] «Νεολαία, το καθήκον του μέλλοντος», Commissariat General du Plan, Έκθεση της Επιτροπής με πρόεδρο το Dominique Charvet, Μάρτιος 2001, σελ.33.

Tρίτη διαπίστωση: τα παραδοσιακά συλλογικά μοντέλα χάνουν τη σημασία τους ενώ κερδίζουν έδαφος οι πιο εξατομικευμένες προσωπικές πορείες. «Το χρονοδιάγραμμα των γεγονότων που αφορούν την οικογενειακή ζωή, το γάμο, την επαγγελματική ζωή [κάθε ατόμου] δεν οργανώνεται πλέον με τυποποιημένο τρόπο » [8]. Αυτό επηρεάζει κυρίως τις πολιτικές που ασκούν οι δημόσιες αρχές.

[8] « Νεολαία, το καθήκον του μέλλοντος », idem, σελ.. 35.

2.3. Η συμμετοχή των νέων στη δημόσια ζωή

Γενικά, η ευρωπαϊκή νεολαία επιθυμεί να προωθήσει τη δημοκρατία και κυρίως να συμμετέχει σε αυτή δραστήρια. Άλλά έχει δημιουργηθεί δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς. Οι νέοι αφιερώνονται λιγότερο από ό,τι στο παρελθόν στις παραδοσιακές δομές πολιτικής και κοινωνικής δράσης (κόμματα, συνδικάτα), η συμμετοχή τους στις δημοκρατικές διαβουλεύσεις είναι χαμηλή. Οι οργανώσεις νεολαίας πλήττονται και αυτές από την κατάσταση αυτή και νιώθουν την ανάγκη να ανανεωθούν [9].

[9] Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο «οι ευρωπαίοι νέοι το 2001» (ΕΒ 55.1 που διενεργήθηκε το 2001) παρατηρούμε μια αδιαφορία των ευρωπαίων νέων για τις οργανώσεις, με 1 νέο στους 2 να δηλώνει αυθόρμητα ότι δεν ανήκει σε κανένα κίνημα. Παρατηρούμε επίσης τη διατήρηση των εθνικών διαφορών (στις Κάτω Χώρες το 80% περίπου των νέων ανήκουν σε κάποια οργάνωση, έναντι του 30% στην Πορτογαλία). Αυτή η λιγότερο ή περισσότερο έντονη έλλειψη ενδιαφέροντος αφορά όλες τις χώρες με εξαίρεση το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Μεταξύ των νέων που ανήκουν σε κάποια οργάνωση, μεγαλύτερη επιτυχία έχουν οι αθλητικοί όμιλοι (28%), που προηγούνται κατά πολύ των οργανώσεων νεολαίας (7%), των συνδικάτων και των πολιτικών κομμάτων (4%).

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι οι νέοι δεν ενδιαφέρονται για τη δημόσια ζωή. Οι περισσότεροι επιδεικνύουν σαφή θέληση να συμμετέχουν και να επηρεάζουν τις επιλογές της κοινωνίας - άλλά με πιο ατομικές και πιο συγκεκριμένες μορφές δέσμευσης πέρα από τις παλιές δομές και τους παλιούς μηχανισμούς συμμετοχής.

Εναπόκειται στις δημόσιες αρχές να καλύψουν το χάσμα ανάμεσα στη θέληση των νέων να εκφραστούν και των μεθόδων και των δομών που προσφέρουν οι κοινωνίες μας για το σκοπό αυτόν, αλλιώς υπάρχει ο κίνδυνος να διευρυνθεί το έλλειμμα της συμμετοχής των πολιτών, ακόμα και να ενθαρρυνθεί η αμφισβήτηση.

2.4. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

Το φαινόμενο αυτό επιβεβαιώνεται επίσης απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με την οποία οι νέοι διακατέχονται γενικά από ανάμικτα συναισθήματα. Για αυτούς, η Ευρώπη είναι παράλληλα χώρος όπου προβάλλεται ο σεβασμός των θεμελιωδών αξιών και χώρος στον οποίο ζουν, σπουδάζουν, εργάζονται και ταξιδεύουν. Ωστόσο, οι θεσμοί που διαχειρίζονται το χώρο αυτό τους φαίνονται απομακρυσμένοι και ότι λειτουργούν κεκλεισμένων των θυρών. Η διάσταση αυτή ανάμεσα στους νέους και στην Ευρώπη αποτελεί ένα μόνον παράδειγμα της απόστασης που διαπιστώνουμε ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς λαούς και στις «Βρυξέλλες» [10]. Ωστόσο, κατά την επιδίωξη του κοινοτικού οράματος, κυρίως με την προοπτική της διεύρυνσης, πολλά εξαρτώνται από την προσάρτηση των νέων γενεών. Είναι σημαντικό να τις κάνουμε να συμμετέχουν ως ενεργοί εταίροι στην εκπόνηση συγκεκριμένων σχεδίων, που να ανταποκρίνονται στην κατάστασή τους, στις προσδοκίες τους και στις ικανότητές τους.

[10] cf. «Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση - Λευκό Βιβλίο», COM(2001)428 της 25.07.2001.

2.5. Η παγκοσμιοποίηση

Τηρουμένων των αναλογιών, την ίδια αυτή ασυμφωνία διαπιστώνουμε μεταξύ των νέων και του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης. Οι νέοι της Ευρώπης ζουν σε κοινωνίες ανοιχτές στις εξωτερικές πολιτιστικές και οικονομικές εξελίξεις. Οι νέοι αυτοί έχουν τον κόσμο ως κλίμακα αναφοράς τους και υιοθετούν χωρίς τύψεις ορισμένα προϊόντα σύμβολα της παγκοσμιοποίησης [11]. Παράλληλα, αμφισβητούν ορισμένες από τις συνέπειές της στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης, του ανοίγματος προς τους άλλους και της λεγόμενης «βιώσιμης» ανάπτυξης. Εκφράζουν αμφιβολίες για τα διεθνή όργανα, η πρόσβαση στα οποία τους φαίνεται δύσκολη, η λειτουργία τους περίπλοκη και η διάθεσή τους να συμμεριστούν τις δικές τους ανησυχίες ανύπαρκτη. Η τουλάχιστον αντιφατική αυτή σχέση μεταξύ των νέων και της παγκοσμιοποίησης αποτελεί σύμπτωμα δυσφορίας και δεν μπορεί να αγνοηθεί.

[11] Στην περίπτωση αυτή, μεταξύ άλλων, τις τεχνολογίες της πληροφορίας, όπως το διαδίκτυο, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και η κινητή τηλεφωνία. Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο 55.1 «Οι νέοι ευρωπαίοι το 2001 » (EB2001), η αναλογία των ατόμων ηλικίας 15-25 ετών που δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν τακτικά τον υπολογιστή, συνδέονται με τα δίκτυα, παίζουν βιντεοπαιχνίδια, ... υπερδιπλασιάστηκε από το 1997, περνώντας από το 21 στο 43%. Άλλο σημαντικό στοιχείο: το 80% των νέων χρησιμοποιεί τακτικά το κινητό τηλέφωνο.

Με τον τρόπο αυτό οι νέοι επιβεβαιώνουν σε μεγάλο βαθμό τη διαπίστωση ότι η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης έχει μπει στη ζωή μας: «είτε μας αρέσει είτε όχι, η παγκοσμιοποίηση υπάρχει. Καθήκον μας είναι να κατορθώσουμε να την διαχειριστούμε, να την θέσουμε στην υπηρεσία του ανθρώπου» [12].

[12] Βλ. ομιλία του κ.Romano Prodi της 20.07.2001

Το σύνολο των προκλήσεων που περιγράφονται ανωτέρω είναι ένα τεράστιο στοίχημα και απαιτεί τη δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέπουν στους νέους ευρωπαίους να επιβεβαιωθούν περισσότερο ως αλληλέγγυοι, υπεύθυνοι, δραστήριοι και ανεκτικοί πολίτες στις πλουραλιστικές κοινωνίες. Η αυξημένη συμμετοχή των νέων στη ζωή της τοπικής, της εθνικής και της ευρωπαϊκής κοινότητας και η διαμόρφωση ενεργού ταυτότητας ως πολιτών αποτελούν επίσης ένα από τα βασικά διακυβεύματα όχι μόνον για το παρόν αλλά επίσης για το μέλλον των κοινωνιών μας.

3. Μια ανταλλαγη αποψεων με πλουσια αποτελεσματα

Με βάση τη διαπίστωση αυτή και αντιμέτωπη με το εύρος των προκλήσεων και των ορίων του σημερινού συστήματος συνεργασίας, η Επιτροπή πρότεινε στο Συμβούλιο «Νεολαίας», στα τέλη του 1999 τη δημοσίευση λευκού βιβλίου με σκοπό την καθιέρωση νέας ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας. Κατά τη διάρκεια της ευρείας ανταλλαγής απόψεων που συνόδευσε την προετοιμασία αυτού του λευκού βιβλίου, η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίχθηκε αμέριστα από τα κράτη μέλη της Ένωσης, τις διάφορες προεδρίες και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Μια ανταλλαγή απόψεων χωρίς προηγούμενο

Αυτό το λευκό βιβλίο αποτελεί απόρροια της ανταλλαγής απόψεων που πραγματοποιήθηκε κατά διαστήματα από το Μάιο του 2000 έως το Μάρτιο του 2001 και που αφορούσε νέους κάθε προέλευσης, τις οργανώσεις νεολαίας, την επιστημονική κοινότητα, τους πολιτικούς υπευθύνους και τις διοικήσεις τους. Αυτή η ανταλλαγή απόψεων, λόγω του εύρους της, της διάρκειάς της, της ποικιλομορφίας των προσώπων που συμμετείχαν σε αυτή και του πλούτου των αποτελεσμάτων της, δεν έχει προηγούμενο σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Για ορισμένα κράτη μέλη αυτή η ανταλλαγή απόψεων ήταν καινοφανές γεγονός. Η κινητοποίηση ήταν σημαντική:

- 17 εθνικές διασκέψεις οργανώθηκαν από τα κράτη μέλη. Σε αυτές συμμετείχαν πολλές χιλιάδες νέων και συγκεντρώθηκαν 440 προτάσεις.

- η Ευρωπαϊκή Συνάντηση στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 2000, υπό την γαλλική προεδρία, επέτρεψε να τεθούν σε μια πιο ευρωπαϊκή προοπτική τα αποτελέσματα της ανταλλαγής απόψεων σε εθνικό επίπεδο. 450 νέοι αντιπρόσωποι από 331 χώρες κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με 80 περίπου προτάσεις.

- περισσότερες 60 οργανώσεις που αναπτύσσουν επί τόπου δράση συμμετείχαν σε ακροάσεις το Φεβρουάριο του 2001 στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στις Βρυξέλλες.

- η επιστημονική κοινότητα, εκπροσωπούμενη από δέκα περίπου ερευνητές διαφόρων επιστημονικών κλάδων, κινητοποιήθηκε για να ρίξει φως από τη δική της προοπτική στην εξέλιξη της νεολαίας.

- πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με τους πολιτικούς και τους διοικητικούς υπευθύνους αλλά και με τα εθνικά συμβούλια νεότητας και οργανώθηκαν δύο συνεδριάσεις των γενικών διευθυντών που είναι αρμόδιοι για τη νεολαία (η μία κατά την έναρξη των διμερών συναντήσεων. η δεύτερη κατά το πέρας των αυτών ανταλλαγών απόψεων).

- πραγματοποιήθηκε μία συνάντηση στο Umeε στα μέσα Μαρτίου του 2001 υπό τη σουηδική προεδρία. Νέοι, οργανώσεις νέων, ερευνητές και δημόσιες αρχές καθόρισαν τις προτεραιότητες που πρέπει να καθοδηγούν την πολιτική δράση.

- πραγματοποιήθηκε ημερίδα διαλόγου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Απριλίου 2001. Συμμετείχαν περίπου 3000 άτομα, κυρίως νέοι.

Η ανταλλαγή απόψεων θα συνεχιστεί. Η βελγική Προεδρία διοργανώνει ένα συνέδριο που θα πραγματοποιηθεί στο Γάνδη το Νοέμβριο του 2001, το οποίο θα δώσει την ευκαιρία στην Επιτροπή να παρουσιάσει το λευκό βιβλίο και να προωθήσει το διάλογο γύρω από τα θέματα και τις δράσης που προτείνει.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων της ανταλλαγής απόψεων, που αναπτύσσεται λεπτομερώς στο παράρτημα 2, επιβεβαιώνει σε μεγάλο βαθμό τη διάγνωση που παρατίθεται ανωτέρω και ενισχύει την ιδέα ότι μια νέα ώθηση είναι τώρα απαραίτητη.

Όλοι οι νέοι επιθυμούν την εφαρμογή πολιτικών που να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους. Έχουν την εντύπωση ότι οι δημόσιες ενέργειες που πραγματοποιούνται σε τοπικό, περιφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο είναι συχνά ακατάλληλες, δεν ανταποκρίνονται στις καθημερινές τους ανησυχίες. Και κυρίως διεκδικούν ισότιμη θέση στις διαδικασίες χάραξης των πολιτικών.

3.1. Τα μηνύματα κλειδιά

Από τη διαδικασία ανταλλαγής απόψεων στο σύνολό της προκύπτουν τέσσερα μηνύματα κλειδιά:

- Για τη δραστήρια συμμετοχή των νέων στην κοινωνία

Οι νέοι που ζητήθηκε η γνώμη τους ισχυρίζονται ότι είναι υπεύθυνοι πολίτες. Για το λόγο αυτό επιθυμούν να συμμετέχουν περισσότερο στην ζωή της κοινότητας. Θέλουν να εκφέρουν γνώμη για πλήθος θεμάτων. Η θέληση αυτή για συμμετοχή πρέπει να μπορεί να εκφραστεί σε διάφορα επίπεδα - από το τοπικό έως το διεθνές -, να περιλαμβάνει πολλούς τρόπους έκφρασης - ενεργητικούς και αντιπροσωπευτικούς-, και να μην αποκλείει καμία κατηγορία δέσμευσης - από τον πιο προσωρινό έως τον πιο μόνιμο, από τον πιο αυθόρμητο έως τον πιο οργανωμένο. Επιπλέον η συμμετοχή των νέων δεν μπορεί να περιορίζεται μόνον στην ανταλλαγή απόψεων, πόσο μάλλον στις δημοσκοπήσεις, αλλά πρέπει να προβλέπει τη συμμετοχή των νέων στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων.

Πρέπει να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή χωρίς εξαιρέσεις, γεγονός που προϋποθέτει τη διευκόλυνσή της για εκείνα τα άτομα που αντιμετωπίζουν τις περισσότερες δυσκολίες καθώς και το μεγαλύτερο άνοιγμα των σημερινών δομών στους μη οργανωμένους νέους.

Απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη του ενεργού ρόλου τους ως πολιτών, η ενημέρωση εξακολουθεί να αποτελεί έναν τομέα από τον οποίο οι νέοι περιμένουν πολλά: γνωρίζοντας ότι τα πεδία που πρέπει να καλυφθούν είναι εκτενή (απασχόληση, συνθήκες εργασίας, στέγαση, σπουδές, υγεία...) και που υπερβαίνουν την ενημέρωση σχετικά με τα κοινοτικά προγράμματα, οι προσδοκίες τους έγκεινται αρχικά στην αναγνώριση του γεγονότος ότι πρέπει να ικανοποιηθούν ορισμένες ανάγκες. Οι νέοι επέμειναν πολύ στο σεβασμό των αρχών της ισότιμης πρόσβασης, της εγγύτητας και των υψηλών εθνοτικών προτύπων. Επιπλέον, δόθηκε έμφαση στη σημασία της πληροφόρησης «με ανθρώπινο πρόσωπο», που να επιτρέπει τη συμμετοχή των νέων τόσο στην κατάρτιση των περιεχομένων όσο και στη διάδοσή τους.

- Να διευρυνθούν και να αναγνωριστούν καλύτερα τα πεδία πειραματισμού

Οι νέοι επιθυμούν να αναγνωρίσουν οι δημόσιες αρχές ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση δεν περιορίζονται μόνον στην παραδοσιακή και τυπική μορφή τους. Κατά την άποψή τους, αυτή η σημαντική περίοδος στο πλαίσιο της απόκτησης γνώσεων και εμπειριών πρέπει να αντιμετωπίζεται με πιο σφαιρικό τρόπο, συμπεριλαμβανομένων των μη τυπικών πτυχών της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

Από αυτή την άποψη πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην κινητικότητα και στον εθελοντισμό, που εξακολουθούν να αποτελούν πρακτικές εξαιρετικά περιορισμένες και ελάχιστα αναγνωρισμένες: η ανάπτυξή τους μέσω της συνάρθρωσής τους με τις πολιτικές που εφαρμόζονται στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης αποτελεί για τους νέους προτεραιότητα. Οι νέοι επιθυμούν αυτές οι διευρυμένες εμπειρίες να αναγνωριστούν και να υποστηριχθούν οικονομικά. Για να είναι απόλυτα επιτυχημένη, η συνάρθρωση αυτή μεταξύ της τυπικής και της μη τυπικής διάστασης της μάθησης πρέπει να λαμβάνει υπόψη την έννοια της ατομικής ανάπτυξης και να βασίζεται στα εργαλεία και τις μεθόδους που αφορούν αποκλειστικά τη νεολαία, εργαλεία και μεθόδους που να ευνοούν την ανταλλαγή μεταξύ συνομηλίκων και τον πειραματισμό, στο πλαίσιο των οποίων η δράση προέχει του αποτελέσματος.

- Να αναπτυχθεί η αυτονομία των νέων

Η αυτονομία αποτελεί βασική διεκδίκηση των νέων. Η αυτονομία αυτή εξαρτάται από τα μέσα που τους παρέχουμε και κυρίως στα υλικά μέσα. Για το λόγο αυτό, το θέμα του εισοδήματος είναι κεντρικής σημασίας. Οι πολιτικές για την απασχόληση, την κοινωνική προστασία, την παροχή βοήθειας για την έναρξη των επαγγελματικής δραστηριότητας, αλλά και οι πολιτικές στέγασης ή μεταφορών αφορούν τη νεολαία. Οι πολιτικές αυτές είναι αναγκαίες για να δοθεί στους νέους η δυνατότητα να γίνουν αυτόνομοι πιο γρήγορα και θα πρέπει να αναπτύσσονται λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις και τα ενδιαφέροντα τους και αξιοποιώντας το κεκτημένο και τα πειράματα που χαρακτηρίζουν ειδικά τις πολιτικές για τη νεολαία. Επειδή θέλουν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινωνία και επειδή ενδιαφέρονται για τις πολιτικές που σχετίζονται με τις διάφορες πτυχές των συνθηκών ζωής τους, οι νέοι δεν δέχονται οι πολιτικές για τη νεολαία να περιορίζονται σε ορισμένους ειδικούς τομείς.

- Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπέρμαχος των αξιών

Οι περισσότεροι νέοι ταυτίζονται με ορισμένες αξίες που είναι επίσης οι αξίες της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Ωστόσο αυτό δεν τους εμποδίζει να πιστεύουν ότι τα θεσμικά όργανα είναι δομές στις οποίες η πρόσβαση είναι σχεδόν αδύνατη και η οποίες ελάχιστα ενδιαφέρονται για τις ανησυχίες τους.

Πράγματι, λόγω της πολυμορφίας του περιβάλλοντος στο οποίο κινούνται και των δρόμων που ακολουθούν, ή παρά την πολυμορφία αυτή, όλοι οι νέοι κάνουν λόγο για την αβεβαιότητα και τις δυσκολίες που συναντούν στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή. Αυτή η συνειδητοποίηση του ευάλωτου της προσωπικής τους πορείας εξηγεί χωρίς αμφιβολία, εν μέρει, το γενικότερο ενδιαφέρον τους για τους αποκλεισμένους. Για το λόγο αυτό πιστεύουν ότι πρέπει να γίνουν περισσότερες προσπάθειες για να διαφυλαχθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα κάθε ατόμου και κυρίως τα δικαιώματα των μειονοτήτων και να καταπολεμηθούν όλες οι μορφές διακρίσεων και ρατσισμού, και αυτό σε όλα τα επίπεδα δημόσιας επέμβασης.

Οι ευρωπαίοι νέοι προσυπογράφουν το σύνολο των βασικών αξιών στις οποίες βασίζεται η Ένωση και αναμένουν από αυτή να σταθεί στο ύψος των προσδοκιών τους.

4. Μια νέα φιλοδοξία

Το λευκό βιβλίο εξετάζει το σύνολο των θεμάτων που προέκυψαν από αυτή την ανταλλαγή απόψεων, ανεξάρτητα από το επίπεδο αρμοδιότητας. Βέβαια οι ουσιαστικές πολιτικές αρμοδιότητες στον τομέα της νεολαίας ανήκουν στο μεγαλύτερο μέρος τους στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, σε ορισμένες χώρες, έχουν σε μεγάλο βαθμό ανατεθεί στις περιφερειακές αρχές και συχνά ασκούνται σε τοπικό επίπεδο. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται στο τοπικό επίπεδο είναι εξάλλου αυτές που έχουν το μεγαλύτερο αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των νέων. Συνεπώς η επικουρικότητα πρέπει να εφαρμόζεται στον τομέα αυτό για λόγους αρχής και για λόγους αποτελεσματικότητας. Όμως η αρχή αυτό είναι συμβατή με μια μεγαλύτερη συνεργασία σε ευρωπαϊκή κλίμακα η οποία θα μπορούσε να ενισχύσει τον αντίκτυπό τους και τη συνεκτικότητά των εθνικών πολιτικών.

Να λοιπόν η βασική φιλοδοξία του λευκού βιβλίου: να εξασφαλίσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας, ένα πλαίσιο που θα είναι φιλόδοξο, θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των νέων και παράλληλα θα είναι ρεαλιστικό, θα ιεραρχεί τα εξαιρετικά πολυάριθμα θέματα για τα οποία έγινε λόγος κατά την ανταλλαγή απόψεων και θα σέβεται τα διάφορα εμπλεκόμενα επίπεδα αρμοδιοτήτων. Η συνεργασία αυτό πρέπει να έχει αφετηρία τον υπάρχοντα κορμό δραστηριοτήτων, να συμβαδίζει με τις άλλες υπό εξέλιξη πρωτοβουλίες, κυρίως στον τομέα της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ένταξης και να τις συμπληρώνει, όταν αυτό θεωρείται αναγκαίο, και να προωθεί την καλύτερη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων επιπέδων εξουσίας και των συντελεστών του τομέα της νεολαίας. Το νέο αυτό πλαίσιο συνεργασίας περιλαμβάνει δύο μεγάλα σκέλη:

- την εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον πιο ειδικό τομέα της νεολαίας.

- την καλύτερη συνεκτίμηση της νεολαίας μέσα στις άλλες πολιτικές.

4.1. Ο ειδικότερος τομέας της νεολαίας

4.1.1. Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού

Η συνθήκη προβλέπει στο άρθρο 149 τη συμβολή στην ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου και την ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών.

Οι ανησυχίες της νεολαίας, όπως προκύπτουν με σαφήνεια από την ανταλλαγή απόψεων και που αφορούν την παιδεία, με την ευρεία έννοια, δεν μπορούν να καλυφθούν, στον μεγαλύτερο μέρος τους, από τη νομοθετική οδό. Αντίθετα, η προστιθέμενη αξία που θα μπορούσε να προκύψει από τη συνεργασία αναγνωρίζεται σε μεγάλο βαθμό από όλους τους συντελεστές που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτόν. Υπάρχει εξάλλου σαφής θέληση των κρατών μελών για περισσότερη συνεργασία.

Για το λόγο αυτό η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού είναι η πιο κατάλληλη και συντρέχουν οι προϋποθέσεις για να μπορέσει να διαδραματίσει το ρόλο της. Η μέθοδος αυτή συνίσταται στον «καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την Ένωση, συνδυασμένων με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για τη βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη επίτευξη των στόχων που θέτουν. τον καθορισμό, κατά περίπτωση, ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών και σημείων αναφοράς, με μέτρο τα καλύτερα του κόσμου, προσαρμοσμένων στις ανάγκες διαφόρων κρατών μελών και τομέων ως μέσο σύγκρισης των βέλτιστων πρακτικών. τη μεταφορά αυτών των ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών στις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές με τον καθορισμό ειδικών στόχων και τη θέσπιση μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές και περιφερειακές ιδιομορφίες. την περιοδική παρακολούθηση, αξιολόγηση και επανεξέταση από ομοτίμους, υπό μορφή αλληλοδιδακτικών διαδικασιών » [13].

[13] Συμπεράσματα της Προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα, 23 και 24.03.2000, σημείο 37.

Συνεπώς η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού παρέχει, όπως υπογραμμίζεται στο λευκό βιβλίο για τη διακυβέρνηση, ένα «μέσο για την ενθάρρυνση της συνεργασίας, για την ανταλλαγή ορθής πρακτικής, για τη συνομολόγηση στόχων και προσανατολισμών κοινών για τα κράτη μέλη... Βασίζεται στην τακτική καταμέτρηση της προόδου που συντελείται όσον αφορά την υλοποίηση των στόχων αυτών, προκειμένου τα κράτη μέλη να μπορούν να συγκρίνουν τις προσπάθειές τους και να εμπλουτίζονται από την ανταλλαγή των εμπειριών τους».

Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού προσαρμοσμένη στον ειδικότερο τομέα της νεολαίας εμπνέεται από την ανοιχτή μέθοδο συντονισμού όπως εφαρμόζεται στην εκπαίδευση. Προωθεί τον καθορισμό θεμάτων προτεραιότητας, τον προσδιορισμό στόχων και κοινών προσανατολισμών και την εφαρμογή μηχανισμών παρακολούθησης. Περιλαμβάνει επίσης τρόπους διαβούλευσης με τους νέους. Η Επιτροπή προτείνει τον ακόλουθο μηχανισμό:

- Μετά από πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο των Υπουργών καθορίζει τακτικά τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος στα οποία δίνεται προτεραιότητα.

- Κάθε κράτος μέλος καθορίζει έναν συντονιστή, ο οποίος θα είναι ο συνομιλητής της Επιτροπής, για τα θέματα που αφορούν τη νεολαία και ο οποίος διαβιβάζει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις πολιτικές πρωτοβουλίες, τα παραδείγματα ορθής πρακτικής, καθώς και τα στοιχεία για προβληματισμό προοπτικής όσον αφορά τα επιλεχθέντα θέματα.

- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει μία συνθετική και μία αναλυτική παρουσίαση των στοιχείων στο Συμβούλιο των Υπουργών, παρουσιάσεις οι οποίες συνοδεύονται από προτάσεις κοινών προσανατολισμών.

- Το Συμβούλιο των Υπουργών καθορίζει για κάθε θέμα τους κοινούς προσανατολισμούς και τους στόχους και προσδιορίζει τις λεπτομέρειες παρακολούθησης, και, ενδεχομένως, των «μονάδων αναφοράς», οι οποίες βασίζονται σε δείκτες.

- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλύει την εφαρμογή και υποβάλει αναφορά στο Συμβούλιο των Υπουργών Νεολαίας, και εξασφαλίζει την τακτική παρακολούθηση και την αξιολόγηση.

- Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να συμμετέχει με τον κατάλληλο τρόπο στη διαδικασία αυτή και στην παρακολούθησή της. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει επίσης να έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τη γνώμη τους.

- Ζητείται οι γνώμη των νέων για θέματα προτεραιότητας και για την παρακολούθησή τους (βλ. 4.1.2. «συμμετοχή»).

- Οι υποψήφιες χώρες συμμετέχουν όσον το δυνατό περισσότερο.

Η προτεινόμενη ανοιχτή μέθοδος συντονισμού συμπληρώνει τα κοινοτικά μέσα και δεν θίγει, φυσικά, τις αποφάσεις που θα μπορούσαν να ληφθούν μέσα στο πλαίσιο που προβλέπεται από τη συνθήκη και που θα μπορούσαν να οδηγήσουν την Επιτροπή, π.χ., να προτείνει ορισμένες συστάσεις δυνάμει του άρθρου 149.

4.1.2. Το πεδίο παρέμβασης της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον τομέα της νεολαίας

Μεταξύ των θεμάτων που θεωρούνται ότι άπτονται καθαρά του τομέα που αφορά τη νεολαία, και τα οποία προσφέρονται για το μηχανισμό της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού που περιγράφεται ανωτέρω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη συμμετοχή, τον εθελοντισμό, την ενημέρωση, τη βελτίωση των γνώσεων των δημόσιων αρχών σχετικά με τη νεολαία και γενικότερα ό,τι μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη και την αναγνώριση των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται υπέρ των νέων («youth work», εργασία σε λέσχες νέων, σε νεανικά κινήματα, «εργασία του δρόμου», σχέδια για την ανάπτυξη του ρόλου του πολίτη, ενσωμάτωση, αλληλεγγύη μεταξύ των νέων...) εκτός από οτιδήποτε άλλο καλύπτεται από άλλες πολιτικές διαδικασίες όπως η απασχόληση, η κοινωνική ένταξη και η εκπαίδευση. Αυτά αντιστοιχούν στις δραστηριότητες και στα εργαλεία που συνδέονται κατά κανόνα με τις πολιτικές για τη νεολαία στο εθνικό επίπεδο.

Η εφαρμογή αυτής της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού θα μπορέσει να εμπνευστεί από τις αναλύσεις και τις προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων και περιέχονται στο παράρτημα 1, προκειμένου να πραγματοποιηθεί ένα ποιοτικό άλμα όσον αφορά τη συνεργασία στον τομέα της νεολαίας και να αντιμετωπιστούν οι εμφανιζόμενες προσκλήσεις.

Με σεβασμό της συμπληρωματικότητας και της συνεκτικότητας, τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού θα μπορέσουν να εμπλουτίσουν τις άλλες κοινοτικές πολιτικές, πρωτοβουλίες και διαδικασίες και να προσδώσουν σε αυτές προστιθέμενη αξία, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τα μέσα.

Όσον αφορά το πεδίο παρέμβασης που καθορίζεται ανωτέρω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει τα ακόλουθα θέματα προτεραιότητας για την εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού, και κατά πρώτο λόγο τη συμμετοχή.

* Η συμμετοχή

Η συμμετοχή των νέων αποτελεί κατά κανόνα έναν τομέα για τον οποίο αρμόδια είναι τα κράτη μέλη. Ωστόσο η εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον τομέα αυτό θα προσδώσει προστιθέμενη ευρωπαϊκή αξία, διότι η ενίσχυση της συμμετοχής συμβάλλει ταυτόχρονα στην ανάπτυξη της εκπαίδευσης και της ιδιότητας του νέου ως πολίτη.

Η συμμετοχή πρέπει να αναπτυχθεί κατά κύριο λόγο στο πλαίσιο του τοπικού βίου, συμπεριλαμβανομένου του σχολείου που αποτελεί προνομιακό χώρο συμμετοχής. Εξάλλου είναι αναγκαίο να επεκταθεί η συμμετοχή στους νέους που δεν είναι ανήκουν σε οργανώσεις.

Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία εκ μέρους των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης τόσο ευέλικτων όσο και καινοτόμων μηχανισμών συμμετοχής και στην επέκταση των περιφερειακών και εθνικών συμβουλίων νεολαίας, τα οποία θα είναι ανοιχτά και στους νέους που δεν είναι μέλη οργανώσεων.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης ως ισχυρό μήνυμα προς τη νεολαία την καθιέρωση δομής για την ανταλλαγή απόψεων με τους νέους σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Χωρίς να αποκλείει τους τρόπους άμεσης ανταλλαγής απόψεων με τους νέους και τις συγκεκριμένες και περιορισμένες χρονικά πρωτοβουλίες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει το Φόρουμ Νεολαίας, αφού μεταρρυθμιστεί για να εκπροσωπεί και τους νέους που δεν ανήκουν σε οργανώσεις νεολαίας, να αποτελεί το χώρο για την ανταλλαγή απόψεων με τους νέους σχετικά με θέματα προτεραιότητας της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού και την παρακολούθησή τους. Πρέπει επίσης να επεκταθεί η εκπροσώπηση των νέων στο πλαίσιο της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής.

Με βάση την ανοιχτή μέθοδο συντονισμού η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένες ενέργειες θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή χωρίς καθυστέρηση. Η Επιτροπή προτίθεται να:

- να οργανώσει μέσα στο 2002 άμεσο διάλογο με τους νέους κυρίως μέσω τακτικών συναντήσεων σχετικά με συγκεκριμένα θέματα.

- να ζητήσει από το 2002 τη συμμετοχή των νέων στην πρωτοβουλία σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης που δρομολογήθηκε ύστερα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Νίκαια.

- προτείνει για το 2003 πειραματικά σχέδια με στόχο την υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονται σε τοπική, περιφερειακή και εθνική κλίμακα για την ενθάρρυνση της συμμετοχής [14]. Το αποτέλεσμα των πειραματικών αυτών σχεδίων θα ληφθεί υπόψη κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση του προγράμματος ΝΕΟΛΑΙΑ και κατά την προετοιμασία τυχόν μελλοντικού προγράμματος.

[14] Για παράδειγμα, τα σχέδια που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο τα οποία θα μπορούσαν να συμπληρώνουν τις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «ηλεκτρονική δημοκρατία» (ΙST Βασική δράση 1).

* Η πληροφόρηση

Η συμμετοχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πληροφόρηση των νέων. Η ευθύνη για την ενημέρωση των νέων επαφίεται κατά κύριο λόγο στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της πληροφόρησης σχετικά με ευρωπαϊκά θέματα. Για το λόγο αυτό, και το θέμα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα στο πλαίσιο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού. Πρέπει να αγγίξουν, ει δυνατό τους ίδιους τους νέους, αλλά σε κάθε περίπτωση, τα άτομα που έρχονται σε επαφή με τους νέους στο σχολεία, στις λέσχες, στους συλλόγους... Η μαζική πληροφόρηση αυτή θα απαιτήσει μία συντονισμένη προσέγγιση, σημαντικά μέσα και τη συμμετοχή των νέων στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση αυτών των εργαλείων επικοινωνίας. Η προσέγγιση αυτή θα συντονιστεί με τη νέα πολιτική για την πληροφόρηση της Ένωσης που θα απορρέει κυρίως από τις αρχές της διακυβέρνησης και βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας από την Επιτροπή σε στενή συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Με βάση την ανοιχτή μέθοδο συντονισμού, η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένες ενέργειες θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή χωρίς καθυστέρηση και έχει σκοπό:

- να θέσει σε εφαρμογή στις αρχές του 2002 ηλεκτρονική ιστοθύρα (portal) που να επιτρέπει σε έναν όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό νέων την πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν την Ευρώπη, επιδιώκοντας την επίτευξη συνεργειών μεταξύ σημερινών ιστοχώρων και της μελλοντικής ιστοθύρας.

- να θέσει σε λειτουργία στο πλαίσιο αυτό ένα ηλεκτρονικό φόρουμ.

* Ο εθελοντισμός των νέων

Ο εθελοντισμός, μέσο κοινωνικής συμμετοχής και παράλληλα εκπαιδευτική εμπειρία και παράγοντας απασχολησιμότητας και ένταξης, ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των νέων και της κοινωνίας.

Μέσω της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού, ο εθελοντισμός θα ήταν σκόπιμο να αναπτυχθεί σημαντικά κατά τα επόμενα χρόνια, κυρίως σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Το ερώτημα που τίθεται είναι σχετικά με τη σκοπιμότητα εξέτασης της νομικής και κοινωνικής προστασίας του νέου εθελοντή.

Οι θετικές εμπειρίες της ευρωπαϊκής εθελοντικής υπηρεσίας είναι χρήσιμες για την επέκταση του εθελοντισμού των νέων (είδος πλαισίωσης, τρόποι χρηματοδότησης ...). Η αναγνώριση του εθελοντισμού ως εμπειρίας μη τυπικής εκπαίδευσης και μάθησης πρέπει να γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ευρωπαϊκή εθελοντική υπηρεσία νέων θα μπορούσε να επεκταθεί σε εταιρική σχέση με παγκόσμιους οργανισμούς που διοργανώνουν και υποστηρίζουν ενέργειες εθελοντισμού. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να άρουν χωρίς αναβολή τα εμπόδια στα οποία προσκρούει η κινητικότητα των νέων εθελοντών.

* Καλύτερη γνώση του τομέα της νεολαίας

Απαιτείται καλύτερη γνώση σε ευρωπαϊκή κλίματα της πραγματικότητας που αφορά τη νεολαία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει για το σκοπό αυτό μέσω της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού:

- τη δικτύωση, ύστερα από την κατάρτιση ευρετηρίου, των υφιστάμενων δομών, των μελετών και των ερευνών σχετικά με τη νεολαία που βρίσκονται σε εξέλιξη στο πλαίσιο της Ένωσης. με σκοπό την επίτευξη συμπληρωματικότητας θα ληφθούν υπόψη οι εργασίες και οι πρωτοβουλίες άλλων διεθνών οργανισμών (Συμβούλιο της Ευρώπης, ΟΟΣΑ, Ηνωμένα Έθνη, κ.τ.λ.).

- έναν προβληματισμό σχετικά με τη μεθοδολογική προσέγγιση σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

- την προετοιμασία, ενδεχομένως, προγράμματος σπουδών και έρευνας που θα βασίζεται κατά κύριο λόγο στις εργασίες που επιτελούνται σε εθνικό επίπεδο και το οποίο θα αξιοποιεί τις ευκαιρίες που παρέχει το έκτο ευρωπαϊκό πρόγραμμα πλαίσιο για την έρευνα [15]

[15] Προτεραιότητα 7 του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα 2002-2006: «Citizens in an evolving knowledge society».

- την εφαρμογή των εργαλείων που απαιτούνται όσον αφορά τον τομέα των στατιστικών χρησιμοποιώντας στο έπακρο τα ήδη εργαλεία που είναι ήδη διαθέσιμα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος [16]

[16] Το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα (ΕΣΣ) είναι ένα δίκτυο το οποίο αποτελείται από όλους τους κυβερνητικούς οργανισμούς οι οποίοι στα διάφορα επίπεδα - περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό - είναι υπεύθυνα για τη συλλογή, την επεξεργασία και τη διάδοση των απαραίτητων στατιστικών στοιχείων σχετικά με την οικονομική και κοινωνική ζωή της Κοινότητας. Το εστιακό σημείο της Κοινότητας για το Ευρωπαϊκό Στατιστικό Σύστημα είναι η Eurostat.

4.2. Η καλύτερη συνεκτίμηση της νεολαίας στο πλαίσιο των άλλων πολιτικών

Τα πολυάριθμα άλλα θέματα για τα οποία έγινε λόγος κατά την ανταλλαγή απόψεων όπως η απασχόληση, οι τυπικές και μη τυπικές μορφές εκπαίδευσης και μάθησης, η κοινωνική ένταξη, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, η μετανάστευση, η κατανάλωση, η υγεία και η πρόληψη των κινδύνων, το περιβάλλον, η ισότητα των ανδρών και των γυναικών...θα απαιτήσουν στενό συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι πολιτικές και οι ενέργειες αυτές αναπτύσσονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο δυνάμει της συνθήκης και χρησιμοποιούν τα διαθέσιμα μέσα πολιτικής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μεριμνήσει ώστε οι προσανατολισμοί αυτοί που αφορούν τη νεολαία να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη στις άλλες πολιτικές και ενέργειες όποτε κρίνεται σκόπιμο και ανεξάρτητα από τα χρησιμοποιούμενα μέσα. Τα αποτελέσματα της ανταλλαγής απόψεων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι θα ληφθούν υπόψη για τον σκοπό αυτόν.

Οι αρμόδιοι για τη νεολαία υπουργοί αναμένεται επίσης να μεριμνήσουν από τη μεριά τους ώστε τα μελήματα που αφορούν τον τομέα της νεολαίας να λαμβάνονται υπόψη στις άλλες πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, αλλά και στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών πολιτικών.

Ύστερα από τις ανταλλαγές απόψεων που πραγματοποιήθηκαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η εκπαίδευση, η δια βίου μάθηση, η κινητικότητα, η απασχόληση και η κοινωνική ένταξη, καθώς και ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, είναι θέματα στα οποία, κατά προτεραιότητα, η νεολαία θα μπορούσε να ληφθεί καλύτερα υπόψη. Ενδελεχή εξέταση απαιτεί και η αυτονομία των νέων.

* Η εκπαίδευση, η δια βίου μάθηση και η κινητικότητα

Η εκπαίδευση και η κατάρτιση στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο ή εκτός εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σύμφωνα με άλλες μη τυπικές μεθόδους μάθησης εξετάζονται σε ανακοινώσεις στο Συμβούλιο (στόχοι των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού χώρου δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης) και αποτελούν αντικείμενο κοινοτικής παρακολούθησης.

Στο πλαίσιο αυτό, επιτελείται σημαντικό έργο με αποδέκτες τους νέους σε πολλές χώρες από οργανώσεις νέων, κοινωνικούς λειτουργούς, δημοτικές αρχές. Το έργο αυτό διατηρώντας τον καινοτόμο και μη τυπικό χαρακτήρα του, θα μπορούσε να επωφεληθεί, στο γενικό πλαίσιο των ενεργειών που αφορούν τη δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση, από:

- τον καλύτερο ορισμό των εννοιών, των ικανοτήτων που έχουν αποκτηθεί και των ποιοτικών προτύπων.

- τη διαφοροποίηση των ατόμων που συμμετέχουν σε αυτές τις δραστηριότητες,

- την καλύτερη αναγνώριση των δραστηριοτήτων αυτών,

- την ενίσχυση της συμπληρωματικότητας με την τυπική εκπαίδευση.

Η κινητικότητα έχει επίσης αποτελέσει αντικείμενο ενός σχεδίου δράσης και μίας σύστασης που εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Νίκαια το Δεκέμβριο του 2000 και, κατά τη διαδικασία της συναπόφασης, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2001, αντίστοιχα.

Πρέπει να εξασφαλισθεί η συνεκτικότητα των πρωτοβουλιών αυτών με τις πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να προέλθουν από την εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στη διάστασή της που αφορά τη νεολαία.

* Απασχόληση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και αρκετά χρόνια υπήρξε ιδιαίτερα δραστήρια στους τομείς αυτούς. Ανέπτυξε, δίνοντας συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Λουξεμβούργο το Νοέμβριο του 1997, μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στο νέο τίτλο «Απασχόληση» της συνθήκης του Άμστερνταμ.

Όσον αφορά την απασχόληση τα κράτη μέλη καλούνται να υλοποιήσουν πολιτικές ευνοϊκές για την ένταξη και την προαγωγή όλων στην αγορά εργασίας. Οι πολιτικές αυτές βασίζονται σε τέσσερις άξονες: βελτίωση της ικανότητες επαγγελματικής ένταξης, ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, ενθάρρυνση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και των μισθωτών τους, ενίσχυση των πολιτικών για την ισότητα των ευκαιριών των ανδρών και των γυναικών.

Όσον αφορά ειδικότερα τους νέους, οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα των πολιτικών για την πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας που βασίζονται στην παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης. τη βελτίωση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. τη μείωση του αριθμού των νέων που εγκατέλειψαν πρόωρα τα συστήματα αυτά. τη γενίκευση της διδασκαλίας των νέων τεχνολογιών.

* Η κοινωνική ένταξη

Όσον αφορά την κοινωνική ένταξη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβώνα το Μάρτιο του 2000 αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή μία ανοιχτή μέθοδο συντονισμού για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Εμπνεόμενο από την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, η εν λόγω ανοιχτή μέθοδος συντονισμού συνδυάζει κοινά στοιχεία για την καταπολέμηση της κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας (που εγκρίθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Νίκαια το Δεκέμβριο του 2000), καθώς και εθνικά σχέδια δράσης (που παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 2001).

Στον τομέα αυτό τα κράτη μέλη κλήθηκαν να παρουσιάσουν τις προτεραιότητες τους και τα βασικά πολιτικά μέτρα τους στα εθνικά σχέδια δράσης τους, με βάση τις τέσσερις σειρές κοινών στόχων που εγκρίθηκαν στη Νίκαια: προώθηση της συμμετοχής στην απασχόληση και πρόσβαση όλων στους πόρους, στα δικαιώματα και στις υπηρεσίες. πρόληψη των κινδύνων που συνδέονται με τον αποκλεισμό. ανάληψη δράσης για τους πιο ευπαθείς. κινητοποίηση του συνόλου των παραγόντων και προώθηση της συμμετοχής.

Όσον αφορά ειδικότερα τους νέους, εξετάστηκαν διάφορες πτυχές τόσο στους κοινούς στόχους όσο και στα σχέδια: ανάπτυξη αγοράς εργασίας που να ευνοεί την ένταξη των νέων. εξασφάλιση επαρκών πόρων και εισοδημάτων για τους νέους που βρίσκονται σε κατάσταση περιπλάνησης ή αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ιδιαίτερα για τις μειονότητες, τις νέες γυναίκες που βρίσκονται σε επισφαλή κατάσταση, τους νέους με ειδικές ανάγκες. καταπολέμηση των ανισοτήτων στον τομέα της εκπαίδευσης. διευκόλυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες ποιότητας (στέγαση, υγεία, πολιτισμός, δίκαιο και δικαιοσύνη). αναζωογόνηση των περιοχών που πλήττονται από πολλαπλά μειονεκτήματα.

* Η καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας μέσα στη νεολαία

Η καταπολέμηση κάθε μορφής διακρίσεων ενισχύεται σημαντικά στη συνθήκη του Άμστερνταμ (άρθρο 13) και η Ευρωπαϊκή Ένωση απέκτησε νέα μέσα στον τομέα αυτό (δύο οδηγίες και ένα πρόγραμμα δράσης). [17]

[17] Οδηγία 2000/43/ΕΚ περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής τους καταγωγής.

Η καταπολέμηση των διακρίσεων, ιδιαίτερα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, η προσήλωση στον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα των κοινωνιών μας βρίσκουν στους κόλπους της νεολαίας ιδιαίτερα πρόσφορο έδαφος, ικανό να την κινητοποιήσει.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο προτείνεται να δοθεί προτεραιότητα στην καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας σε όλα τα κοινοτικά προγράμματα και τις κοινοτικές ενέργειες που αφορούν τους νέους. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης του Ρατσισμού και της Ξενοφοβίας θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και η δράση της κοινωνίας των πολιτών στον τομέα αυτό θα πρέπει να υποστηριχθεί. Η Επιτροπή θα βασιστεί στη δικτύωση των οργανώσεων νεολαίας που δραστηριοποιούνται στον τομέα της καταπολέμησης του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και που αγωνίζονται για το σεβασμό όλων των ατόμων, ιδιαίτερα των μειονοτήτων. Ο στόχος είναι η νεολαία να συνεισφέρει στις προσπάθειας της Ένωσης στον εν λόγω τομέα.

Σε εθνικό επίπεδο τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να δώσουν προτεραιότητα σε αυτό το θέμα στο πλαίσιο των ενεργειών τους με αποδέκτες του νέους. Οι εργασίες σε τοπικό επίπεδο, μέσω τοπικών σχεδίων που ενθαρρύνουν την αλληλεγγύη και την υπευθυνότητα, πρέπει να διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στον αγώνα αυτό.

* Η αυτονομία των νέων

Λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη σπουδαιότητα του προβλήματος της αυτονομίας των νέων που τονίστηκε κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής απόψεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη σύσταση ομάδας εργασίας υψηλού επιπέδου που θα μπορεί να παρέχει συμβουλές σχετικά με το θέμα αυτό στην ίδια, καθώς και στο Συμβούλιο των Υπουργών, στις διάφορες μορφές του. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο θέμα που απαιτεί πολυεπιστημονική εμπειρογνωμοσύνη η αντιμετώπιση του οποίου απαιτεί τη συμμετοχή πολυάριθμων άλλων πολιτικών πέρα από τις πολιτικές για τη νεολαία (απασχόληση, οικογένεια, κοινωνική προστασία, υγεία, μεταφορές, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις).

4.3 Η χρήση του προγράμματος ΝΕΟΛΑΙΑ

Το πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ έχει στόχο να προωθήσει την ενεργό συμβολή των νέων στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση, να αναπτύξει την διαπολιτιστική κατανόηση, να ενισχύσει τις θεμελιώδεις αξίες όπως το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, να αναπτύξει το αίσθημα της αλληλεγγύης, να ενθαρρύνει το πνεύμα επιχειρηματικότητας, πρωτοβουλίας και δημιουργικότητας, να τονώσει την αναγνώριση της μη τυπικής εκπαίδευσης, να ενισχύσει τη συνεργασία όλων όσων δραστηριοποιούνται στον τομέα της νεολαίας. Το πρόγραμμα είναι ανοιχτό στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

Συνεπώς το πρόγραμμα ΝΕΟΛΑΙΑ πρέπει να είναι ένα εργαλείο στην υπηρεσία της νέας συνεργασίας που συστήνει το λευκό βιβλίο. Σεβόμενη την απόφαση [18] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καθιέρωση του προγράμματος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει κάθε χρόνο, στο σχέδιο εργασίας του προγράμματος, προτεραιότητες που να ανταποκρίνονται στους προσανατολισμούς που έχουν καθοριστεί στο πλαίσιο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού. Η ενδιάμεση αξιολόγηση και η προετοιμασία του νέου προγράμματος που θα τεθεί σε εφαρμογή από το 2007 θα αξιοποιηθούν για να δοθεί στο πρόγραμμα τέτοιος ώστε να υποστηρίζει καλύτερα τις εργασίες της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον τομέα της νεολαίας.

[18] Απόφαση 1031/2000/ΕΚ της 13.04.2000

Πέρα από τα συγκεκριμένα μέτρα που προαναφέρθηκαν και τα οποία θα αναπτυχθούν μέσα στο πλαίσιο του προγράμματος ΝΕΟΛΑΙΑ, σαν αποτέλεσμα των εργασιών του λευκού βιβλίου, μπορούμε να προσθέσουμε τη δημιουργία μιας πλατφόρμας στο διαδίκτυο για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας που θα απευθύνεται στους νέους και θα συντονίζεται ει δυνατόν από νέους.

5. Συμπερασμα

Το λευκό βιβλίο προτείνει να δοθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας.

Πρόκειται για την απάντηση στο πολύ ισχυρό αίτημα όλων των παραγόντων της πολιτικής για τη νεολαία, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών.

Η συνεργασία αυτή θα εμπνευστεί από εθνικές και κοινοτικές δραστηριότητες που ήδη υπάρχουν, αλλά θα στηριχτεί και στην εφαρμογή της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού στον ειδικότερο τομέα της νεολαίας και στη συνεκτίμηση της διάστασης της νεολαίας στην επεξεργασία των πολιτικών.

Κατ' αρχάς, το λευκό βιβλίο θα υποβληθεί στο συνέδριο που διοργανώνεται από τη βελγική προεδρία στη Γάνδη, στο οποίο θα συγκεντρωθούν όλοι εκείνοι οι παράγοντες των οποίων ζητήθηκε η γνώμη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής. Στο Συμβούλιο Υπουργών Παιδείας στις 29 Νοεμβρίου, η Επιτροπή θα παρουσιάσει το περιεχόμενό του στους υπουργούς. Το λευκό βιβλίο θα υποβληθεί επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Επιτροπή των Περιφερειών και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή θα θέσει σε εφαρμογή τους μηχανισμούς συνεργασίας και θα εξασφαλίσει την αναγκαία παρακολούθηση.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΑΠΟΨΕΩΝ

Η ανταλλαγή απόψεων που προηγήθηκε της σύνταξης του παρόντος λευκού βιβλίου, πέραν του ότι οδήγησε, λόγω του σημαντικού της εύρους, σε μια πραγματική δυναμική στους τόπους όπου διενεργήθηκε, κατέληξε επίσης και σε μεγάλο αριθμό προτάσεων.

Οι προτάσεις αυτές είναι απόρροια του διαλόγου και της ανταλλαγής απόψεων που έλαβε χώρα ανάμεσα σε όλους τους παράγοντες που δραστηριοποιούνται στο χώρο της νεολαίας: τους νέους, τους εκπροσώπους των οργανώσεων νεολαίας, τους ερευνητές, τους διοικητικούς και πολιτικούς.

Είναι αυτονόητο ότι η ευρωπαϊκή νεολαία δεν αποτελεί ένα ομοιόμορφο σύνολο. Η πολυμορφία από κοινωνικής, οικονομικής, πολιτιστικής και περιφερειακής άποψης καθίσταται εμφανής τόσο σε συλλογικό όσο και σε ατομικό επίπεδο. Οι εθνικές και ευρωπαϊκές δημόσιες αρχές οφείλουν να λάβουν υπόψη τους αυτό το γεγονός. Από την άλλη, οι συγκεκριμένες προτάσεις αναφέρονται σε πολλούς τομείς. Έρχονται σε μεγάλο βαθμό να επιβεβαιώσουν την ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη όσον αφορά τη νέα γενιά της και την αναγκαιότητα προώθησης μιας νέας πολιτικής δράσης. Η ποιότητα των προτάσεων χαράζει πολλούς δρόμους για τη δρομολόγηση αυτής της πολιτικής δράσης. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανταλλαγής απόψεων, οι νέοι προσδιόρισαν 5 κεντρικά θέματα προβληματισμού:

- τη συμμετοχή,

- την εκπαίδευση,

- την απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση, την κοινωνική ένταξη,

- την ευημερία, την προσωπική αυτονομία, τον πολιτισμό,

- τις ευρωπαϊκές αξίες, την κινητικότητα, τις σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο.

Με βάση τα προαναφερόμενα θέματα ομαδοποιούνται τα αποτελέσματα που παρατίθενται στη συνέχεια. Για το καθένα από τα θέματα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής προέβησαν σε ανάλυση των αποτελεσμάτων της ανταλλαγής απόψεων, φροντίζοντας διαρκώς να μεταφέρει πρώτα και κυρίως τις απόψεις των νέων. Ορισμένα παραδείγματα δείχνουν ότι ήδη υπάρχουν επί τόπου πολυάριθμα ενδιαφέροντα επιτεύγματα (βλ. κείμενα σε πλαίσιο). Δεν πρόκειται ωστόσο για μια επιλογή που θα θύμιζε κατάλογο επιβράβευσης των βέλτιστων επιτευγμάτων, ούτε για μια εξαντλητική παρουσίαση του συνόλου των εμπειριών που υπάρχουν..

Τέλος, στο τμήμα αυτό παρατίθενται με συστηματικό τρόπο οι προτάσεις που απηύθυναν στις δημόσιες αρχές οι νέοι και όλοι όσοι παρενέβησαν σε αυτή τη διαδικασία ανταλλαγής απόψεων. Οι συγκεκριμένες προτάσεις ταξινομούνται με κριτήριο το επίπεδο παρέμβασης, εφόσον πολλές από αυτές έχουν ως αποδέκτες, στην πραγματικότητα, τα κράτη μέλη. Η παρούσα παρουσίαση ανταποκρίνεται στην έγνοια της Επιτροπής να μεταφέρει στους ευρωπαίους αρμοδίους για τη λήψη αποφάσεων όσο το δυνατόν πιο πιστά τα μηνύματα που προέκυψαν από τη διαδικασία ανταλλαγής απόψεων. Κατόπιν τούτου, η Επιτροπή δεν δεσμεύεται από το περιεχόμενο των προτάσεων που διατυπώθηκαν και όπως αυτές παρατίθενται στη συνέχεια.

1. Δεν υπαρχει δημοκρατια χωρισ συμμετοχη

1.1. Ανάλυση των αποτελεσμάτων

Θέμα που επανέρχεται διαρκώς, η συμμετοχή των νέων υπήρξε ήδη αντικείμενο πλήθους νομοθετικών κειμένων σε ευρωπαϊκό ή διεθνές επίπεδο. Οι ανταλλαγές απόψεων που πραγματοποιήθηκαν κατά την προετοιμασία του λευκού βιβλίου αντικατοπτρίζουν αυτή την πολιτική βούληση να αναδειχθεί ως κεντρικό ζήτημα η συμμετοχή των νέων με πολυποίκιλους τρόπους. Προσέφεραν έτσι τη δυνατότητα στους νέους να διατυπώσουν προτάσεις, αλλά υπήρξαν επίσης, αυτές καθαυτές, μια έμπρακτη εφαρμογή της συμμετοχής έτσι όπως αυτή προβαλλόταν.

* Μια σαφώς εκπεφρασμένη διεκδίκηση

Το σημαντικότερο μήνυμα που μετέφεραν οι νέοι συνίσταται στην επιθυμία τους να συμμετάσχουν δραστήρια στην κοινωνία όπου ζουν. Ο αποκλεισμός τους από αυτή τη συμμετοχή θα ισοδυναμούσε με μη ολοκληρωμένη λειτουργία της δημοκρατίας. Οι νέοι θεωρούν άδικη και αβάσιμη την άποψη σύμφωνα με την οποία η δέσμευσή τους ή το ενδιαφέρον τους για τα κοινά είναι, δήθεν, μειωμένο. Εκτιμούν πως δεν τους παρέχονται ούτε τα οικονομικά μέσα ούτε η αναγκαία πληροφόρηση και κατάρτιση που θα τους επέτρεπαν να διαδραματίσουν έναν περισσότερο ενεργό ρόλο. Επίσης κατά τη γνώμη των οργανώσεων νεολαίας, το δικαίωμα της συμμετοχής είναι θεμελιώδες και πρέπει να απολαμβάνεται από όλους αδιακρίτως. Πολλές από αυτές προσπαθούν να βοηθήσουν τους νέους να ασκήσουν εμπράκτως αυτό το δικαίωμα.

Τα ποσοστά συμμετοχής των κάτω των 25 χρόνων στις τοπικές, εθνικές και ευρωπαϊκές εκλογές είναι συνήθως χαμηλά. Εντούτοις, πολλά στοιχεία αναδεικνύουν το έντονο ενδιαφέρον τους για τον δημόσιο βίο. Η παρατηρούμενη αναντιστοιχία ανάμεσα στις προσμονές και την πρακτική εξηγεί, ιδίως κατά την άποψη των ερευνητών, την προσδοκία και την αναγκαιότητα για μεγαλύτερη συμμετοχή. Το συγκεκριμένο αίτημα δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, ούτε εμφανίστηκε προσφάτως. Απλώς εξελίχθηκε ο τρόπος της έκφρασής του. Τα επίπεδα της δέσμευσης, άλλωστε, διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τον έναν στον άλλο νέο.

* Μια σφαιρική αντίληψη, ένα οικουμενικό δικαίωμα, πολλαπλές πρακτικές

Οι νέοι επιθυμούν να αποκτήσουν δικαίωμα λόγου σε όλα τα ζητήματα της καθημερινότητάς τους, όπως είναι η οικογένεια, το σχολείο, η εργασία, οι ομαδικές δραστηριότητες, η γειτονιά,...: με τον τρόπο αυτόν, όμως, αποβλέπουν στην ευρύτερη ενασχόληση με τις οικονομικές, τις κοινωνικές και τις πολιτικές υποθέσεις.

Πρόσβαση και διάλογος

« Young Voice - Llais Ifanc » : μια πρωτοβουλία του κοινοβουλίου της Ουαλίας που προσφέρει το λόγο στους νέους, προτείνει διευθύνσεις για άντληση πληροφοριών και διοργανώνει συζητήσεις και διασκέψεις http://www.wales.gov.uk/youngvoice

Το ενδιαφέρον των νέων δεν περιορίζεται στα τοπικά ζητήματα αλλά επεκτείνεται και στην περιφέρειά τους, στη χώρα τους, στην Ευρώπη και στον κόσμο. Με άλλα λόγια, δεν νοείται η επιβολή περιορισμών στο δικαίωμα συμμετοχής και αυτό θα πρέπει να ασκείται απρόσκοπτα. Επομένως, όταν οι νέοι κινητοποιούνται διεκδικώντας μεγαλύτερη συμμετοχή ορισμένων μη προνομιούχων ή περιθωριακών νέων, των μελών εθνοτικών μειονοτήτων ή των λαθρομεταναστών, αυτό γίνεται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου αγώνα για την κατοχύρωση της συμμετοχής όλων ανεξαιρέτως, χωρίς διακρίσεις.

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών προσεγγίζουν το ζήτημα με παρόμοιο τρόπο, αν και υποχρεώνονται, στην πράξη, να δίνουν περισσότερη έμφαση σε πιο στοχοθετημένους στόχους ή ομάδες ανθρώπων (σε νέους που ζουν στο άμεσο περιβάλλον τους ή στις αγροτικές περιοχές, σε περισσότερο ευάλωτες ομάδες, σε νεαρές γυναίκες...). Προβάλλουν μια περισσότερο ολοκληρωμένη μέθοδο που αναζητά πιο μακρόπνοα αποτελέσματα, κάτι που τις ωθεί στο να ενθαρρύνουν κάθε μορφή συμμετοχής και όλες τις δραστηριότητες που βασίζονται στην προσωπική στράτευση των νέων και στον εθελοντισμό.

* Η συμμετοχή των νέων, κάτι που μαθαίνεται

Η συμμετοχή επιβάλλει στους νέους να αποκτήσουν ή να αναπτύξουν περαιτέρω κάποια προσόντα. Πρόκειται για μια σταδιακή διαδικασία εκμάθησης.

Το πρώτο στάδιο, που διαδραματίζεται συνήθως στους χώρους όπου ζουν (σχολείο, γειτονιά, δήμος, στέκια νεολαίας, σύλλογοι,...) αναδεικνύεται θεμελιώδους σημασίας. Πράγματι, παρέχει τη δυνατότητα απόκτησης της αναγκαίας αυτοπεποίθησης και πείρας που θα τους δώσει τα εφόδια για να διαβούν στα επόμενα στάδια. Επιπλέον, η συμμετοχή στα τοπικά δρώμενα είναι αυτή που προσφέρει στους νέους τη δυνατότητα να επιτυγχάνουν απτές, ορατές και ελεγχόμενες αλλαγές. Σε αυτό το επίπεδο επίσης, οι νέοι έχουν τη δυνατότητα όχι απλώς να εκφράζουν τη γνώμη τους αλλά και να συμμετέχουν δραστήρια στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Στήριξη της συμμετοχής στα τοπικά δρώμενα

Το Ψsterbro, μια συνοικία της Κοπεγχάγης, συμμετέχει μαζί με άλλους 16 δήμους της Δανίας σε ένα πειραματικό πρόγραμμα που στοχεύει στη βελτίωση της δημοκρατικής εμπειρίας και στην αύξηση της υπευθυνότητας και της επιρροής των νέων μέσω της προώθησης μιας σειράς δραστηριοτήτων. Προς το σκοπό αυτό, το διαμέρισμα του Ψsterbro δημιούργησε ένα στέκι νεολαίας που διαθέτει εξατομικευμένη υπηρεσία προσανατολισμού και επικοινωνιακά εργαλεία και προωθεί θεατρικές δραστηριότητες. Το κυριότερο χαρακτηριστικό αυτού του στεκιού είναι ότι διοικείται από τους ίδιους τους νέους. Δεν έχει διορισθεί κανένας διευθυντής και δεν υπάρχει κανένα διοικητικό συμβούλιο. Το στέκι είναι ανοικτό σε όλους τους νέους μεταξύ 12 και 25 χρόνων. Δεν είναι απαραίτητη καμία εγγραφή: οι νέοι προσέρχονται για να συγκεκριμενοποιήσουν κάποιο σχέδιο αναφορικά με το οποίο δεν γίνεται καμία υπόδειξη ή αξιολόγηση. Μόνη και αποκλειστική αποστολή του στεκιού είναι να βοηθήσει τον νέο να πραγματοποιήσει το σχέδιό του.

Σε ένα δεύτερο στάδιο, οι νέοι συνειδητοποιούν ότι μια σειρά αποφάσεων με επιπτώσεις σε τοπικό επίπεδο λαμβάνονται σε συνολικότερα επίπεδα λήψης αποφάσεων, ειδικότερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Έτσι, πρέπει να επιτελείται ένα έργο για τη μετάβαση από το ένα στο άλλο επίπεδο, με τη δημιουργία διασυνδέσεων και δικτύων.

Πέραν τούτου, η συμμετοχή προσφέρει τη δυνατότητα απόκτησης κάποιων προσόντων τα οποία οφείλει κανείς να φροντίσει να αξιοποιήσει σε διάφορους τομείς (οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, πολιτικό,...) και σε διαφορετικά θεσμικά πλαίσια. Από τη σκοπιά αυτή, υπογραμμίσθηκε ότι η τομή ανάμεσα στην τυπική και τη μη τυπική εκπαίδευση είναι αντιπαραγωγική. Από αυτή την άποψη, παρ' όλο που το σχολείο εξακολουθεί να είναι ο κατεξοχήν χώρος μάθησης και άσκησης συμμετοχικών πρακτικών, δεν παύει ωστόσο να εμφανίζει, στα μάτια των νέων, το μειονέκτημα ότι δεν τους αντιμετωπίζει σαν ενεργούς πολίτες.

* Συμμετοχή; βεβαίως... αλλά με τι τρόπο;

Οι νέοι πιστεύουν πως οι υφιστάμενοι μηχανισμοί συμμετοχής είναι ανεπαρκείς. Αντιμετωπίζουν με καχυποψία ορισμένες μορφές αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, αλλά είναι λιγότερο επιφυλακτικοί όταν τους ζητείται μια πιο άμεση και απευθείας δέσμευση, σε τοπικό επίπεδο. Οι γνώμες που εκφράζονται για τις οργανώσεις νεολαίας είναι διιστάμενες. Ορισμένοι εκτιμούν πως αποτελούν τους πιο κατάλληλους μηχανισμούς συμμετοχής, ενώ άλλοι τις θεωρούν ελάχιστα ελκυστικές, προτιμώντας κάποιες λίγο πολύ ανεπίσημες ομάδες που δραστηριοποιούνται σε τοπικό επίπεδο, τους συλλόγους ή τα στέκια νεολαίας, τα κοινοβούλια των νέων... Πολύ ελάχιστοι είναι όσοι πιστεύουν πως η χαμηλή συμμετοχή των νέων στα κοινά οφείλεται σε μια άρνηση για λόγους αρχής ή λόγω συνειδητής απόρριψης της κοινωνίας.

Ευνοώντας αυτή την άμεση συμμετοχή των νέων, οι οργανώσεις θεωρούν ότι καθίστανται ένα χρήσιμο αντίβαρο στα θεσμικά όργανα. Ορισμένοι πιστεύουν, στους κόλπους των οργανώσεων, ότι το να είναι κανείς οργανωμένος συνιστά μία από τις προϋποθέσεις της συμμετοχής. Άλλοι εκτιμούν πως οι υπάρχουσες οργανώσεις δεν ανταποκρίνονται πλέον στις προσδοκίες ενός τμήματος της νεολαίας και συνηγορούν υπέρ της προώθησης καινοτόμων προσεγγίσεων που θα επιτρέπουν μεγαλύτερα ανοίγματα. Όπως και οι νέοι, έτσι και οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα εκφράζουν την επιθυμία να αυξηθούν οι κρατικές ενισχύσεις υπέρ των ΜΚΟ ώστε να ανταποκρίνονται στον κοινωνικό ρόλο που διαδραματίζουν οι συγκεκριμένες οργανώσεις.

Η ανάγκη αναζωογόνησης των οργανώσεων υπερτονίστηκε επίσης και από πλευράς των ερευνητών. Πράγματι, ενδέχεται οι οργανώσεις αυτές να είναι όλο και πιο αποστασιοποιημένες σε σχέση με τα οράματα των νέων λόγω της κοινωνικής τους βάσης και των πρακτικών που εφαρμόζουν. Θα έπρεπε, εκτός από τη στράτευση των παραδοσιακών τους μελών, να βρουν τον τρόπο ώστε να ενθαρρύνουν και τη συμμετοχή των νέων οι οποίοι δεν επιθυμούν να είναι μέλη μιας οργάνωσης. Προς την κατεύθυνση αυτή, εμφανίζονται σήμερα καινούριες ευκαιρίες χάρη στις νέες τεχνολογίες των επικοινωνιών, ειδικότερα το διαδίκτυο, που διευκολύνουν την πρόσβαση στις πληροφορίες και φαίνονται περισσότερο προσαρμοσμένες σε ένα αίτημα για συμμετοχή που τείνει να μετατοπιστεί από τη συλλογική δέσμευση προς περισσότερο ατομικές μορφές συμμετοχής.

* Πραγματική συμμετοχή έναντι συμβολικής συμμετοχής

Οι νέοι απορρίπτουν τις αμιγώς συμβολικές μορφές συμμετοχής. Αντιθέτως, η διαδικασία ανταλλαγής απόψεων που δρομολογήθηκε στο πλαίσιο του παρόντος λευκού βιβλίου συνιστά ένα ορθό διάβημα, υπό τον όρο ότι θα καταλήξει στον συνυπολογισμό των απόψεων και συστάσεων των νέων.

Ένα «παράγωγο προϊόν» του λευκού βιβλίου

« Gestalte Deine Zukunft selbst ! » : το σχέδιο αυτό συνίσταται στη δημιουργία ενός βήματος συζήτησης και σε μια δικτύωση των νέων. Οι ίδιοι οι νέοι αναλαμβάνουν τη διαχείριση αυτού του φόρουμ. Το σύνολο των θεμάτων τίθεται προς συζήτηση, είτε σε ηλεκτρονική μορφή είτε υπό μορφή έντυπης δημοσίευσης. Ουσιαστική σημασία έχει να κυκλοφορούν οι πληροφορίες και να διεξάγονται συζητήσεις για ανταλλαγή ιδεών. Η παρούσα πρωτοβουλία είναι απόρροια της εθνικής διάσκεψης που διοργανώθηκε στη Γερμανία στο πλαίσιο της προετοιμασίας του Λευκού Βιβλίου. Χρηματοδοτείται από το αρμόδιο υπουργείο για θέματα Νεολαίας.

http://www.u26.de

Οι εκπρόσωποι των οργανώσεων νεολαίας συνιστούν επίσης τη συστηματικότερη προσφυγή σε αυτή τη μορφή ανταλλαγής απόψεων, που μπορεί να επεκταθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ορισμένες μορφές συνδιαχείρισης [19] - όπως αυτή που δρομολογήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης αναφέρθηκαν επίσης ως μορφές συμμετοχής από τις οποίες θα μπορούσαν να αντληθούν ιδέες..

[19] Εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια, το Συμβούλιο της Ευρώπης είναι ο μοναδικός διεθνής οργανισμός που εφαρμόζει ένα σύστημα συνδιαχείρισης (co-management) για τον χειρισμό υποθέσεων της νεολαίας. Πιο συγκεκριμένα, στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων του οργανισμού συμμετέχουν και εκπρόσωποι οργανώσεων νεολαίας οι οποίοι, μαζί με τους εκπροσώπους των κυβερνήσεων, λαμβάνουν από κοινού τις αποφάσεις που αφορούν τις πολιτικές και τα προγράμματα του θεσμικού οργάνου. Οι συγκεκριμένες πολιτικές και προγράμματα υποβάλλονται προς έγκριση στην Υπουργική Επιτροπή, το σημαντικότερο όργανο λήψης αποφάσεων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Αυτή η αρχή της συνδιαχείρισης απορρέει από τη Δήλωση του Συμβουλίου Υπουργών της 12.01.1971 (έγγραφο CM/Del/Concl (71) 196 XXII).

Οι ερευνητές, από την πλευρά τους, συνηγόρησαν σθεναρά υπέρ της αυξημένης συμμετοχής των νέων ακόμη και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Είναι γεγονός ότι μια προσχηματική και επιφανειακή συμμετοχή θα μπορούσε να μειώσει την εμπιστοσύνη των νέων στα θεσμικά όργανα καθώς και στην ικανότητα ή ακόμη στη βούληση των τελευταίων να τους εξασφαλίσουν μια πλήρη συμμετοχή

* Οι όροι της συμμετοχής

Η θέσπιση ενός νομοθετικού πλαισίου προβάλλεται από τους νέους ως μία εκ των αναγκαίων προϋποθέσεων για την περαιτέρω προώθηση της πραγματικής συμμετοχής των νέων. Αυτό θα πρέπει να προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων στις δομές συμμετοχής καθώς και μια αναφορά στην αρχή της παιδείας στα δημοκρατικά ιδεώδη. Οι οργανώσεις νεολαίας ζητούν επίσης να ενθαρρυνθούν όλες οι μορφές συμμετοχής, τόσο όσες ήδη εφαρμόζονται όσο και οι καινοφανείς. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την αναγνώριση και τη στήριξη των υφιστάμενων ή των νέων δομών. Χρειάζονται περισσότερα μέσα, από άποψης χρόνου και χρηματικών πόρων, όπως επίσης και η συνεκτίμηση των ειδικών δυσκολιών πρόσβασης (είτε είναι κοινωνικού, είτε πολιτιστικού, υλικού, διανοητικού ή άλλου χαρακτήρα), με τη διασφάλιση σε όλους μιας εκπαίδευσης στον ρόλο του πολίτη. Τέλος, οι οργανώσεις νεολαίας εμμένουν στο ότι οι απόψεις και συνεισφορές των νέων πρέπει να συγκεκριμενοποιούνται σε λήψη αποφάσεων και ότι οι νέοι πρέπει να ενημερώνονται σχετικά.

Το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο θα μπορούσε, κατά τη γνώμη τους, να περιλαμβάνει τη διακήρυξη αρχών, κανόνων ή υποχρεώσεων αναφορικά με την ηλικία απόκτησης του δικαιώματος του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι (εγείροντας επίσης το ζήτημα της μείωσής της), ή σχετικά με την επέκταση αυτού του δικαιώματος (στους μετανάστες, λόγου χάρη) ή ακόμη αναφορικά με την καθιέρωση της εκπαίδευσης των νέων στον ενεργό ρόλο του πολίτη.

Δημιουργία ενός νομικού πλαισίου

Στο πλαίσιο του «Ταμείου Κοινωνικής Πρωτοβουλίας», η πόλη της Αμβέρσας δρομολόγησε το 1997 το έργο «Νεολαία και Πολιτεία» με στόχο την καλύτερη συνεκτίμηση των απόψεων και των αναγκών των νέων σε δημοτικό επίπεδο. Προς το σκοπό αυτό, θεσπίστηκε μια νέα νομοθετική διάταξη (η «παράγραφος περί Νεολαίας») δυνάμει της οποίας καθίσταται υποχρεωτική η ανάλυση των επιπτώσεων στους νέους όλων των πολιτικών αποφάσεων που λαμβάνει η δημοτική αρχή. Πραγματοποιούνται επίσης ποιοτικές έρευνες και μελέτες με αντικείμενο τις συνθήκες διαβίωσης των νέων στην πόλη.

http://www.xs4all.be/~jesgent/index230.htm ou JS@mail.dma.be

Ένας άλλος προκαταρκτικός όρος που τονίστηκε επανειλημμένα είναι η ανάγκη ύπαρξης μιας προσαρμοσμένης πληροφόρησης. Εντούτοις, εδώ και χρόνια καταβάλλονται προσπάθειες από διάφορους οργανισμούς με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της πληροφόρησης που απευθύνεται στους νέους. Αλλά οι νέοι δεν φαίνεται να βρίσκουν άκρη. Στο σύνολό τους λυπούνται όχι τόσο για την έλλειψη πληροφόρησης αλλά για την έλλειψη χρησιμότητας των παρεχόμενων πληροφοριών. Οι νέοι επιζητούν συγκεκριμένες πληροφορίες οι οποίες θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες της στιγμής, αλλά που επίσης θα είναι απαλλαγμένες από κάθε προκατάληψη ή εξευτελιστική αναφορά στους νέους ή στις μειονότητες. Το Διαδίκτυο αποτελεί ένα από τα εργαλεία επικοινωνίας που πρέπει να αναπτυχθούν, υπό τον όρο ότι η πρόσβαση σε αυτό θα είναι εύκολη και μη δαπανηρή. Οι οργανώσεις νεολαίας υπογραμμίζουν επίσης την ανάγκη μιας καλύτερα στοχοθετημένης και λιγότερο συγκεντρωτικής πληροφόρησης η οποία θα παρέχεται στο πλαίσιο μιας γνήσιας στρατηγικής..

Κατά τη γνώμη των ερευνητών, η θέσπιση ενός νομικού πλαισίου, η εκπαίδευση στον ρόλο του πολίτη και η αναζήτηση ενός διαλόγου με υπόβαθρο την εμπειρία των νέων αποτελούν επίσης προκαταρκτικούς όρους για τη συμμετοχή. Αλλά είναι αναγκαίο να γίνουν περαιτέρω βήματα, να ανοίξουν καινούριοι χώροι μέσα στους οποίους οι νέοι, οι διδάσκοντες, οι εργαζόμενοι στον κλάδο της νεολαίας και οι διοικητικές αρχές θα είναι από κοινού οι πρωταγωνιστές ενός συλλογικού έργου το οποίο θα εκπληρωθεί μόνον εφόσον καταλήξει σε λήψη αποφάσεων και σε επί τόπου επιτεύγματα..

1.2. Οι προτάσεις που προέκυψαν από την ανταλλαγή απόψεων

Η συμμετοχή των νέων στο δημόσιο βίο

Η συμμετοχή αυτή αποκτά διπλό χαρακτήρα: από τη μια, έναν πιο επίσημο χαρακτήρα, στο πλαίσιο των μηχανισμών της συμμετοχικής δημοκρατίας και, από την άλλη, έναν πιο άτυπο χαρακτήρα, που προσβλέπει στην ανάπτυξη νέων μορφών συμμετοχής. Μόνον διατηρώντας κατά νου τις δύο προαναφερόμενες διαστάσεις θα είμαστε σε θέση να αξιοποιήσουμε το κοινωνικό κεφάλαιο που λέγεται νεολαία.

Οι προτεινόμενες κατευθύνσεις δράσης εμπνέονται από τις ακόλουθες αρχές:

- Το τοπικό επίπεδο παραμένει σημαντικό;

- Είναι αναγκαίο να διευρυνθεί η συμμετοχή πέρα από τους νέους που είναι μέλη οργανώσεων και πέρα από τα θέματα που ενδιαφέρουν ειδικότερα τη νεολαία·

- Το σχολείο εξακολουθεί να είναι ένας χώρος συμμετοχής που πρέπει να ευνοηθεί, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζεται η σημασία της άτυπης εκπαίδευσης και μάθησης·

- Η προώθηση της συμμετοχής των νέων δεν περιορίζεται στη βολιδοσκόπηση των απόψεών τους.

Σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο

* Δημιουργία, από τις τοπικές αρχές, σε γενικευμένη κλίμακα και σε κάθε γωνιά της Ευρώπης, ευέλικτων και καινοτόμων μηχανισμών συμμετοχής σε διάφορα και πολλά πλαίσια (σχολεία, αθλητικές αίθουσες, συλλόγους,...), οι οποίοι θα λειτουργούν βάσει των μεθόδων που θα επινοούνται από τους ίδιους τους νέους και θα στηρίζονται σε άτομα που θα εξασφαλίζουν τη διασύνδεση. Θα μπορούσε επιπλέον να προβλεφθεί, σε συνάρτηση με τις ιδιομορφίες της κάθε τοπικής πραγματικότητας, η καθιέρωση μηχανισμών διαλόγου ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα λήψης αποφάσεων, καθώς και η ανάπτυξη δικτύων ανταλλαγής εμπειριών και χρηστών πρακτικών.

* Ενδυνάμωση της πρωταρχικής θέσης που κατέχουν οι παράγοντες που δραστηριοποιούνται επί τόπου, όπως και του ρόλου τους ως φορέων προώθησης και συνδέσμων στο πλαίσιο των συμμετοχικών διαδικασιών.

* Γενικευμένη λειτουργία των Συμβουλίων Νεολαίας σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο· τα συμβούλια αυτά πρέπει να είναι ανοικτά στη συμμετοχή νέων οι οποίοι δεν είναι μέλη οργανώσεων και να είναι ανεξάρτητα από τα όργανα της πολιτικής εξουσίας. Οι περιφερειακές και εθνικές αρχές πρέπει να ζητούν τη γνώμη αυτών των Συμβουλίων Νεολαίας προτού λάβουν οποιαδήποτε απόφαση με σημαντικό αντίκτυπο στους νέους.

* Το εθνικό επίπεδο αποτελεί έναν απαραίτητο σύνδεσμο μεταξύ του τοπικού και του ευρωπαϊκού επιπέδου:

- οφείλει να διαβιβάζει στο ευρωπαϊκό επίπεδο όλες τις προτάσεις και συστάσεις και να γνωστοποιεί τις περιπτώσεις όπου αναπτύσσονται χρηστές πρακτικές,

- ταυτόχρονα, επωμίζεται την ευθύνη να μεταφέρει τους στόχους που χαράζονται από κοινού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, φροντίζοντας να τους προσαρμόζει ανάλογα με τις πολιτικές, θεσμικές και οργανωτικές ιδιαιτερότητες του κάθε κράτους.

* Τα κράτη μέλη θα έπρεπε να κοινοποιούν τα μέτρα που σκοπεύουν να εφαρμόσουν με στόχο την προώθηση της συμμετοχής των νέων· οι συγκεκριμένες προτεραιότητες θα πρέπει να συνοδεύονται από ποσοτικώς προσδιορισμένους στόχους (π.χ., σε σχέση με τους πληθυσμούς στόχους, τις προθεσμίες,...) και να συμπεριλαμβάνουν προβλέψεις σχετικά με τις μεθόδους παρακολούθησης.

* Κατά παρόμοιο τρόπο με αυτό που συνέβη με την προετοιμασία του Λευκού Βιβλίου, η συμμετοχή των νέων στην παραπάνω διαδικασία πρέπει να αποτελεί αυτοτελή στόχο.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο

* Το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας θα έπρεπε να είναι ανοικτό στη συμμετοχή όχι μόνον των εθνικών οργανώσεων νεολαίας και συμβουλίων Νεολαίας (και, μέσω αυτών, των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο) αλλά επίσης στους νέους οι οποίοι δεν εκπροσωπούνται από τους συγκεκριμένους οργανωμένους φορείς. Ένα διευρυμένο Φόρουμ όπως αυτό που περιγράφεται θα μπορούσε να αποτελέσει τον φυσικό φορέα συνδιαλλαγής με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.

* Προώθηση των διαδικασιών δικτύωσης και απευθείας διαλόγου, ιδίως μέσω της διοργάνωσης τακτικών συναντήσεων (λόγου χάρη, με αντικείμενο τα θέματα προτεραιότητας που περιλαμβάνονται στο λευκό βιβλίο).

* Χρηματοδότηση (από κοινού με τα κράτη μέλη) των πειραματικών σχεδίων που αποβλέπουν στη στήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονται σε τοπική, περιφερειακή και εθνική κλίμακα με στόχο την ενθάρρυνση της συμμετοχής των νέων σε όλα τα επίπεδα και με κάθε μορφή.

* Σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, οργάνωση της συμμετοχής των νέων στον διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης που δρομολογήθηκε μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας.

* Ενίσχυση της συνεργασίας με το Συμβούλιο της Ευρώπης.

* Επέκταση της εκπροσώπησης των νέων στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (απευθύνοντας έκκληση στα κράτη μέλη να διορίσουν περισσότερους εκπροσώπους από τις γραμμές της νέας γενιάς).

* Διορισμός ενός διαμεσολαβητή για υποθέσεις Νεολαίας (επίσης σε εθνικό επίπεδο).

Η πληροφόρηση και η συμμετοχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένες

Στόχος της ευρωπαϊκής δράσης δεν είναι να πολλαπλασιάσει τον αριθμό των δομών και διαύλων επικοινωνίας ή τον όγκο των πληροφοριών που ήδη διατίθενται, αλλά μάλλον να διανύσει ένα ποιοτικό βήμα όσον αφορά την πληροφόρηση που απευθύνεται στους νέους.

Την πρωταρχική ευθύνη να παρέχουν πληροφορίες στους νέους, συμπεριλαμβανομένης της πληροφόρησης για τα ευρωπαϊκά θέματα, την επωμίζονται τα κράτη μέλη. Η ΕΕ ενεργεί κατά τρόπο συμπληρωματικό. Εν πάση περιπτώσει, η οποιαδήποτε δράση πληροφόρησης πρέπει να θεμελιώνεται στις ακόλουθες αρχές:

- τη σαφή παραδοχή της γνήσιας ανάγκης για πληροφόρηση, που συνεπάγεται σε χάραξη μιας συντονισμένης στρατηγικής ενόψει της παροχής πληροφοριών στους νέους·

- την ισότητα ευκαιριών έναντι της πληροφόρησης·

- την δωρεάν πρόσβαση σε όλες τις πρακτικές πληροφορίες·

- την εγγύτητα, την ευελιξία, την επικοινωνία με ανθρώπινο πρόσωπο·

- τη συμμόρφωση προς υψηλής στάθμης ηθικές προδιαγραφές·

- τη συμμετοχή των νέων στον σχεδιασμό, την υλοποίηση, ή ακόμη την ανάπτυξη των εργαλείων επικοινωνίας που τους αφορούν.

Μια δράση πληροφόρησης και επικοινωνίας που απευθύνεται στους νέους πρέπει να θεμελιώνεται στους εξής 3 άξονες:

- στο περιεχόμενο των πληροφοριών που διαδίδονται, που οφείλει να εξελίσσεται ανάλογα με τις προσμονές των νέων·

- στα μέσα και τους διαύλους που χρησιμοποιούνται για τη διάδοση αυτών των πληροφοριών, τα οποία πρέπει να χαρακτηρίζονται από εύκολη πρόσβαση, να είναι φιλικά και να αγγίζουν τους νέους στους χώρους όπου πραγματικά ζουν (τα σχολικά συγκροτήματα για την πλειονότητα των νέων, αλλά επίσης τη γειτονιά ή το δρόμο)·

- και στη συνάρθρωση μεταξύ των προαναφερθέντων εργαλείων και διαύλων επικοινωνίας (δικτύωση).

Σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο

* Στήριξη σε άτομα (που ενίοτε αποκαλούνται «πρόσωπα-πηγές πόρων») τα οποία δραστηριοποιούνται σε οργανώσεις νεολαίας, σε αθλητικά σωματεία, σε σχολεία και σε πανεπιστήμια, προκειμένου να παράσχουν στους νέους αρμόζουσα πληροφόρηση. Κινητοποίηση των νέων ώστε να αναλάβουν οι ίδιοι τον ρόλο του προσώπου-πηγής πόρων.

* Ενθάρρυνση της λειτουργίας των δικτύων πληροφόρησης των νέων. Κυρίως σε τοπικό επίπεδο, συνδυασμός της διάδοσης πληροφοριών γενικού περιεχομένου με την παροχή πραγματικών εξατομικευμένων συμβουλών. Σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, θα έπρεπε να πολλαπλασιαστούν οι ευκαιρίες κατάρτισης με θέμα «πώς πρέπει να ενημερώνονται οι νέοι».

* Η πληροφόρηση σχετικά με τα ευρωπαϊκά θέματα πρέπει να διαδίδεται μέσω εθνικών ή περιφερειακών δικτύων λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές και πολιτιστικές ιδιαιτερότητες. Η προσφυγή στις υπηρεσίες ομάδων νέων για την κατάρτιση ενημερωτικού υλικού θα έπρεπε να αποτελεί πάγια πρακτική.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο

* Μελέτη της σκοπιμότητας δημιουργίας ενός ηλεκτρονικού φόρουμ όπου θα συμμετέχουν υπεύθυνοι για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων και νέοι, αναζητώντας τις συνέργιες μεταξύ των υφιστάμενων αλληλεπιδραστικών υπηρεσιών και του μελλοντικού ηλεκτρονικού φόρουμ. Η συγκεκριμένη αλληλεπιδραστική υπηρεσία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την οργανωμένη ανταλλαγή απόψεων ενόψει της επεξεργασίας και δρομολόγησης κοινοτικών πρωτοβουλιών που ενδιαφέρουν τους νέους [20].

[20] Η παρούσα πρόταση εντάσσεται στο πλαίσιο των δράσεων eLearning et eEurope που προωθούνται από την Επιτροπή και συμβαδίζει με το περιεχόμενο του Λευκού Βιβλίου για τη Διακυβέρνηση.

* Με βάση το έργο που ήδη επιτελέστηκε από το δίκτυο EURODESK [21], προώθηση και/ή δημιουργία μίας και μοναδικής ηλεκτρονικής ιστοθύρας που θα επιτρέπει την πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για τα ευρωπαϊκά θέματα που ενδιαφέρουν τους νέους. Τα υπάρχοντα δίκτυα πληροφόρησης των νέων, όπως και οι οργανώσεις νεολαίας που ασκούν δραστηριότητα σε ευρωπαϊκή κλίμακα, θα έπρεπε να κληθούν να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη του νέου αυτού εργαλείου επικοινωνίας.

[21] Το ΕURODESK είναι μια υπηρεσία πληροφόρησης για την Ευρώπη που απευθύνεται στους νέους και παρέχεται μέσω μιας ιστοθέσης του Διαδικτύου και από θέσεις αναμετάδοσης στα κράτη μέλη. Η διαχείριση της συγκεκριμένης υπηρεσίας τελεί υπό την ευθύνη ενός συλλόγου που αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα των νέων και των κρατών μελών.

* Δημιουργία / ενδυνάμωση του συστήματος συγκέντρωσης, διάδοσης και επικαιροποίησης των πληροφοριών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος οι οποίες απευθύνονται στους νέους και σε όσους εργάζονται στον κλάδο της νεολαίας. Η συγκεκριμένη δράση θα έπρεπε να εμπνέεται από το έργο που επιτελέστηκε από τα υπάρχοντα δίκτυα. Θα έπρεπε να αξιοποιηθεί περαιτέρω η συμβολή των προσώπων-πηγών πόρων που εργάζονται σε στενή συνεργασία με τους νέους.

* Πρέπει να εξακολουθήσουν να διαδίδονται πληροφορίες με μέσα εκτός των ηλεκτρονικών, ιδίως μέσω των απευθείας επαφών με τους νέους.

2. Εκπαιδευση, ενα σημαντικο σταδιο για τους νεουσ

2.1. Ανάλυση των αποτελεσμάτων

Οι νέοι δαπανούν ολοένα και περισσότερο από το χρόνο τους στην εκπαίδευση. Η τυπική εκπαίδευση στα σχολεία, τα πανεπιστήμια και τα κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης καθώς και η μη τυπική και άτυπη εκπαίδευση εκτός των πλαισίων αυτών, είναι εξίσου σημαντικές στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων που χρειάζονται σήμερα οι νέοι άνθρωποι.

Οι συνολικοί στόχοι των εκπαίδευσης είναι τρεις: προσωπική εκπλήρωση, κοινωνική ένταξη και κατοχύρωση ρόλου ενεργού πολίτη. Η εκπαίδευση επίσης διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στη αύξηση της ικανότητας επαγγελματικής ένταξης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δρομολογήσει πολλά προγράμματα (όπως το ΣΩΚΡΑΤΗΣ και το LEONARDO) και πολλές πρωτοβουλίες (όπως το πρόγραμμα δράσης ηλεκτρονικής εκπαίδευσης (eLearning)), μία ανακοίνωση με θέμα «Για να καταστεί πραγματικότητα η δια βίου μάθηση και κατάρτιση», η έκθεση σχετικά με τους μελλοντικούς στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης) τα οποία σχετίζονται με την εκπαίδευση. [22] Στις περιπτώσεις που είναι δυνατόν και δέον, θα γίνεται αναφορά σε αυτά ως συμπλήρωμα των απόψεων που εκφράστηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανταλλαγής απόψεων από τους διάφορους φορείς. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα καταστεί δυνατό να προσδιοριστούν οι τομείς εκείνοι στους οποίους η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει ιδιαίτερη δράση.

[22] Για περισσότερες πληροφορίες, βλ Παράρτημα 2.

* Η ποιότητα και αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων

Τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης υπέστησαν δριμεία κριτική τόσο από τους νέους όσο και από τους ειδικούς. [23] Αρκετά κράτη μέλη έχουν προβεί σε θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις των σχολικών συστημάτων τους. Ωστόσο, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα της σχολικής εκπαίδευσης που προσφέρεται σήμερα πρέπει να βελτιωθούν προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι νέοι που θα αποκτούν τις κατάλληλες δεξιότητες οι οποίες θα τους επιτρέπουν να ενημερώνονται, να γίνονται δημοκρατικοί και υπεύθυνοι πολίτες και να εξασφαλίζουν την ένταξή τους στην κοινωνία και στον κόσμο της εργασίας. Έχει συχνά αναφερθεί ότι οι σχολικές και εκπαιδευτικές δομές είναι ανεπαρκώς δημοκρατικές και δεν ενθαρρύνουν τη συμμετοχή ή δεν παρέχουν επαρκείς δυνατότητες μάθησης. Κατά γενική εκτίμηση, κρίθηκε πως θα έπρεπε να είναι ανοικτές στις οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες και στις απαιτήσεις της κοινωνίας καθώς επίσης και στα ευρωπαϊκά θέματα.

[23] Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει ξεκινήσει ένας διάλογος με αντικείμενο τη βελτίωση της ποιότητας των εκπαιδευτικών συστημάτων. Βλέπε για παράδειγμα την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων, COM(2001)59-τελικό, 31.1.2001

Για να επιτύχει μία αειφόρο κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερους πολίτες με γνώσεις επιστημονικές αλλά και τεχνικές. Για παράδειγμα, για να αυξηθεί ο αριθμός των νέων ανθρώπων που επιλέγουν μια επιστημονική ή τεχνολογική σταδιοδρομία, τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να προσαρμοστούν προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι ολοένα και περισσότεροι νέοι θα ενδιαφερθούν για τις επιστήμες.

Πολλοί νέοι εγκαταλείπουν το σχολείο ή την επαγγελματική κατάρτιση προτού αποκτήσουν τα τυπικά προσόντα. Το ποσοστό αυτών των νέων εξακολουθεί να είναι υψηλό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όμως, η προσπάθεια να παρακινηθούν οι νέοι να παραμείνουν στην τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση δεν είναι η μόνη διαβλεπόμενη λύση. Ο συνδυασμός των σπουδών, της εργασίας και των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου που βασίζονται σε εμπειρίες άτυπης, μη τυπικής και τυπικής εκπαίδευσης θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης και τις κατάρτισης και να τις καταστήσουν πιο ελκυστικές για τους νέους.

Οι ανεπάρκειες των σχολείων σήμερα δεν θεωρούνται κατ' αρχήν ευθύνη των διδασκόντων ή των ίδιων των σχολείων, αλλά του εκπαιδευτικού συστήματος στο σύνολό του, ένα σύστημα το οποίο βασίζεται στη συνεργασία τριών παραγόντων: της οικογένειας, της κοινωνίας και του σχολείου. Οι διδάσκοντες συνιστούν μόνο το ένα σκέλος του σχολικού συστήματος, και ο ρόλος τους πρέπει να αξιολογείται σε ευρύτερο κοινωνικό, πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο. Εντούτοις, θα ήταν ευχής έργον να απολαμβάνουν οι διδάσκοντες καλύτερης ποιότητας κατάρτισης και ευνοϊκότερων συνθηκών εργασίας.

Συνολική αξιολόγηση των σχολείων (ΣΑΣ)

Στο Πρότυπο Πειραματικό Πρόγραμμα συμμετείχαν 17 σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 18 σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ιρλανδία. Έχοντας την υποστήριξη όλων των εταίρων της εκπαίδευσης, εστιάστηκε στην αξιολόγηση της ποιότητας της οργάνωσης των σχολείων, στην ποιότητα της σχολικής διαχείρισης και στην ποιότητα της μάθησης και διδασκαλίας στα πρότυπα πειραματικά σχολεία. Τα αποτελέσματα του προγράμματος επιβεβαίωσαν τις δυνατότητες για τον επιτυχή συνδυασμό της αυτόνομης αξιολόγησης των σχολείων με την εξωτερική επιθεώρηση - αυτό αποτελεί σταθμό στην πιστοποίηση ποιότητας του σχολείου και του συστήματος.

http://www.irlgov.ie/educ

* Πρόσβαση στην εκπαίδευση

Οι νέοι επισημαίνουν το γεγονός ότι υπάρχουν πάρα πολλά κοινωνικά και οικονομικά εμπόδια στην εκπαίδευση. Η βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης και της κατάρτισης συνεπάγεται, πρωτίστως την εξασφάλιση της ανοικτής και συνεχούς πρόσβασης στη δια βίου μάθηση σε όλους τους τομείς. Αποδοτικά συστήματα καθοδήγησης και παροχής συμβουλών θα πρέπει να παρέχουν στήριξη σε όλους τους νέους, π.χ. υιοθετώντας μία εξατομικευμένη προσέγγιση. Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες ενσωμάτωσης των μη προνομιούχων νέων στο εκπαιδευτικό σύστημα, διασφαλίζοντας λόγου χάρη τη δωρεάν εκπαίδευση από το δημοτικό μέχρι το πανεπιστήμιο.

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής «Για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δια βίου μάθησης και κατάρτισης» [24], ένα καθήκον μείζονος σημασίας είναι να έλθει σε επαφή η εκπαίδευση - ή η κατάρτιση - και οι μαθητευόμενοι. Η αμοιβαία αναγνώριση των γνώσεων που αποκτούνται αποτελεί επίσης απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου αυτού, παράλληλα με την ανάπτυξη συστημάτων πληροφόρησης, π.χ. με ευκολότερη πρόσβαση των περισσοτέρων στο διαδίκτυο και τα συστήματα πολυμέσων [25]. Επιπλέον, απαιτείται μεγαλύτερη χρηματοδοτική ενίσχυση για την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων.

[24] Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου δια βίου μάθησης και κατάρτισης" (η οποία εγκρίθηκε το Νοέμβριο του 2001) συνιστά το αποτέλεσμα μίας ευρείας διαδικασίας ανταλλαγής απόψεων. Βασίζεται στο Μνημόνιο για την Δια Βίου Μάθηση και Κατάρτιση που τέθηκε προς συζήτηση από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τον Οκτώβριο του 2000.

[25] Βλ. τις προτάσεις που διατυπώθηκαν στο Πρόγραμμα Δράσης eLearning: "Σχεδιάζοντας την Εκπαίδευση του Αύριο", COM(2001)172, 28.3.2001

Προσανατολισμός στην Εκπαίδευση

Το "Εθνικό Κέντρο Εκπαιδευτικού Προσανατολισμού" είναι ένας φορέας του Υπουργείου Παιδείας και Επιστημών της Ιρλανδίας. Ο βασικός του ρόλος είναι να υποστηρίζει την πρακτική και τις υπηρεσίες προσανατολισμού σε όλους τους τομείς τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης και να επηρεάζει την πολιτική του Υπουργείου στον τομέα του προσανατολισμού. Ο εξατομικευμένος προσανατολισμός προτείνεται στο πλαίσιο των τοπικών σχεδίων που δρομολογούνται στις διάφορες εκπαιδευτικές δομές.

http://www.iol.ie/ncge/faqs.html

* Ανανέωση των διαδικασιών μάθησης και διδασκαλίας

Από την ανταλλαγή απόψεων διαφάνηκε η ανάγκη αλλαγής στην προσέγγιση της μάθησης και της διδασκαλίας. Θα πρέπει να αναπτυχθεί μία προσέγγιση περισσότερο εστιασμένη στο υποκείμενο της μάθησης, μία στενότερη σχέση μεταξύ διδασκόντων και σπουδαστών, η συμμετοχή των νέων στην εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και δυναμικές και προσαρμόσιμες εκπαιδευτικές δομές. Οι διαδικασίες της μάθησης πρέπει να θεωρηθούν ως εφαλτήρια που ανανεώνουν τα κίνητρα για μάθηση και οδηγούν σε μία σειρά νέων επιλογών. Τα σχολεία θα πρέπει να ευνοούν την εμπλοκή των μαθητών στην ίδια τους την εκπαιδευτική διαδικασία και να παρέχουν τη δυνατότητα ενθάρρυνσης της συμμετοχής και της δημοκρατίας (για παράδειγμα, προσφέροντας τη δυνατότητα αξιολόγησης των διδασκόντων).

Πέραν τούτου, η εκπαίδευση θα πρέπει να έχει πολλαπλά χαρακτηριστικά και να παρέχει ένα ευρύ φάσμα μεθόδων και μέσων για την απόκτηση των βασικών προσφέρει ένα ευρύ φάσμα μεθόδων και μέσων που θα επιτρέπουν την απόκτηση δεξιοτήτων και εργαλείων για την δια βίου κατάρτιση. Επίσης, απαραίτητη θα είναι η χρήση του διαδικτύου και των πολυμέσων, καθώς και των κλασσικών μεθόδων θεωρητικής διδασκαλίας και μελέτης κατ' οίκον, καθώς επίσης και ο συνδυασμός νεανικών δραστηριοτήτων, πρακτικών και επαγγελματικών εμπειριών. Αυτός θα μπορούσε να είναι επίσης ένας τρόπος αύξησης της ελκυστικότητας ορισμένων κλάδων, όπως η επιστήμη και η έρευνα.

Κτίζοντας γέφυρες μεταξύ της τυπικής και της μη τυπικής εκπαίδευσης

Οι μαθητές της Peace Child International ανέπτυξαν οι ίδιοι τη δική τους, φιλική προς τους νέους έκδοση του Προγράμματος Δράσης 21 («Αποστολή Διάσωσης: Πλανήτης Γη - μία παιδική έκδοση του Προγράμματος Δράσης 21»), αφού το «πρωτότυπο» τους φαινόταν ακατανόητο [26]. Δημιούργησαν επίσης τους Δικούς τους Δείκτες Δράσης Νέων, μια σειρά 16 ερωτηματολογίων που επιτρέπουν στους νέους να διερευνούν τις δικές τους κοινότητες για να διαπιστώσουν εάν οι συμπεριφορές και τα στατιστικά στοιχεία αποκαλύπτουν μία ανάπτυξη κατά το μάλλον ή ήττον βιώσιμη.

[26] Το Πρόγραμμα Δράσης 21 είναι ένα πρόγραμμα δράσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη για τον κόσμο του 21ου αιώνα. Καταρτίστηκε στην Παγκόσμια Σύνοδο Κορυφής των Ηνωμένων Εθνών στο Ρίο το 1992, μία σύνοδο 179 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Βιώσιμη ανάπτυξη σημαίνει κάλυψη των αναγκών του παρόντος χωρίς να διακυβεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες.

http://www.peacechild.org/

* Διαφορετικά είδη γνώσεων και ικανοτήτων

Σε πολλές χώρες η λειτουργία των εκπαιδευτικών δομών έχει υποστεί δριμεία κριτική από τους νέους που θεωρούν ότι αυτές δεν παρέχουν επαρκείς γνώσεις συναφείς με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των νέων. Η εκπαίδευση δεν θα πρέπει να περιορίζεται στις δεξιότητες στις οποίες επικεντρώνεται η αγορά εργασίας. Η εκπαίδευση συμβάλλει, από νεαρή ηλικία, στην κοινωνικοποίηση, την ενσωμάτωση και την αυτονόμηση του ατόμου. Συνιστά επίσης ένα μέσο προσωπικής εκπλήρωσης ,η οποία μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση της απασχολησιμότητας των νέων. Οι νέοι απαιτούν να διδαχθούν ξένες γλώσσες, να προετοιμαστούν για εκπαιδευτικές ανταλλαγές και προγράμματα κινητικότητας που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση: ενδιαφέρονται εξίσου για πολλούς τομείς όπως οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, ιδίως για την πρόσβαση στο διαδίκτυο - και ζητούν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε πρακτικά θέματα. Η εκπαίδευση σχετικά με θέματα υγείας ιδίως θέματα που αφορούν τις σεξουαλικές σχέσεις και τη γονιμότητα, είναι επίσης σημαντική.

Εντούτοις, η επεξεργασία σχολικών προγραμμάτων τα οποία θα είναι ισορροπημένα και ολοκληρωμένα χωρίς να είναι υπερφορτωμένα συνιστά πραγματική πρόκληση. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να σχεδιαστούν ώστε να παράσχουν τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες αλλά και να αντανακλούν τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα των κοινωνιών μας. Η υιοθέτηση κοινών στρατηγικών από τους διάφορους φορείς εκπαίδευσης (σχολεία, κέντρα κατάρτισης, επιχειρήσεις, φορείς αυτοδιοίκησης, βοήθεια στη νεολαία) φαίνεται να είναι το καταλληλότερο μέσο προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα ποιες είναι οι νέες θεμελιώδεις ικανότητες και πως μπορούν να διδαχθούν και να μαθευτούν [27].

[27] Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισαβώνα το Μάρτιο του 2000 έθεσε το θέμα χάραξης ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για νέες βασικές δεξιότητες που θα παρέχονται μέσω της δια βίου εκπαίδευσης.

Η ποικιλία δίνει φτερά

Το καρναβάλι των πολιτισμών, ένα τετραήμερο φεστιβάλ δρόμου, στο οποίο συμμετέχουν περίπου 5.000 άτομα και τουλάχιστον 70.000 θεατές, λαμβάνει χώρα στο Βερολίνο κάθε χρόνο την Πεντηκοστή. Η BVAA (Berliner Verbank fur Ausbildung und Arbeit: ένωση του Βερολίνου για την κατάρτιση και την εργασία) εργάζεται με ένα ευρύ φάσμα νέων ανθρώπων διαφορετικής εθνικής προέλευσης με ειδικές ανάγκες, τους οποίους εκπαιδεύει και βοηθά στη μετάβασή τους από το σχολείο ή από την ανεργία στην εργασία. Πολλές ομάδες νέων ατόμων που αντιπροσωπεύουν την BVAA συμμετέχουν στο Καρναβάλι των Πολιτισμών, στη διάρκεια του οποίου αποκτούν ένα ευρύ φάσμα επαγγελματικών, πολιτισμικών, κοινωνικών και πρακτικών δεξιοτήτων. Το σύνθημά τους είναι «η ποικιλία δίνει φτερά», και οι υποομάδες υιοθετούν ως εμβλήματά τους διάφορα ιπτάμενα αντικείμενα.

http://www.bvaa-online.de

* Αναγνώριση προσόντων και δεξιοτήτων

Η αναγνώριση προσόντων και δεξιοτήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο συνιστά στοιχείο-κλειδί στην ανάπτυξη της κινητικότητας [28]. Πρέπει να βρεθούν αποτελεσματικοί τρόποι για την αναγνώριση δεξιοτήτων που αποκτούνται μέσω των μεθόδων τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης. Θα πρέπει να τονιστεί ο ρόλος της μη τυπικής εκπαίδευσης και η ανάγκη για καλύτερη κατανόηση και αναγνώριση των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν μέσω των δομών που βοηθούν τους νέους. Επίσης, πρέπει να βελτιωθεί η αμοιβαία αναγνώριση και η συμπληρωματικότητα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης στο εκπαιδευτικό σύστημα.

[28] Όσον αφορά την ανώτερη εκπαίδευση, έχουν συντελεστεί σημαντικά βήματα προόδου στο τομέα αυτό χάρη στ