ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ - Ένα συνεκτικό πλαίσιο για την αεροδιαστημική βιομηχανία - απάντηση στην έκθεση STAR 21

1. Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε σαφείς στόχους που αποσκοπούν στη βελτίωση της ασφάλειας και της οικονομικής ευημερίας των πολιτών της. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολωνίας αναγνώρισε την ανάγκη για συνεχείς προσπάθειες ώστε να έχουμε μια ανταγωνιστική και δυναμική βιομηχανική και τεχνολογική αμυντική βάση που θα υποστηρίζει την ικανότητα της Ευρώπης να αποκρίνεται στις διεθνείς κρίσεις. Στο Συμβούλιο της Λισσαβώνας, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων έθεσαν για την Ένωση ως στρατηγικό στόχο να καταστεί η πλέον ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο εντός της επόμενης δεκαετίας. Αυτό το μήνυμα ενισχύθηκε στο Συμβούλιο της Βαρκελώνης το οποίο ζήτησε μια σημαντική ενίσχυση της συνολικής προσπάθειας Ε&Α και καινοτομίας στην Ένωση. Πιο πρόσφατα, το Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης αποφάσισε ότι έχει έρθει η ώρα να πραγματοποιηθούν συγκεκριμένα βήματα στο τομέα της άμυνας.

Η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία, ως κλάδος υψηλής τεχνολογίας και υψηλών ικανοτήτων, με διπλή χρήση, έχει μια μοναδική θέση που της επιτρέπει να συμβάλλει σημαντικά σε αυτούς τους οικονομικούς και στρατηγικούς στόχους. Διαδραματίζει κρίσιμης σημασίας ρόλο όσον αφορά τη διατήρηση της βιομηχανικής και τεχνολογικής ικανότητας της Ευρώπης για μεταφορές, επικοινωνίες, παρατήρηση, ασφάλεια και άμυνα. Μια αεροδιαστημική βιομηχανία ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο έχει κεντρική σημασία για την επίτευξη των οικονομικών και πολιτικών στόχων της Ευρώπης.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα την πρόκληση του να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η αεροδιαστημική βιομηχανία της θα ενθαρρυνθεί να διατηρήσει και να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της συμβάλλοντας έτσι στους βασικούς στόχους της Ευρώπης. Για το λόγο αυτό δημιουργήθηκε η Συμβουλευτική Ομάδα για την Αεροδιαστημική Βιομηχανία, στην οποία συμμετέχουν ανωτάτου επιπέδου εκπρόσωποι της βιομηχανίας και μέλη των θεσμικών οργάνων της Κοινότητας, για να εξετάσει εκ νέου το υφιστάμενο πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο για την αεροδιαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη, να τονίσει τις ελλείψεις και να διατυπώσει προτάσεις για βελτιώσεις. Στην έκθεσή της (επισυνάπτεται), "STAR 21: αεροδιαστημική βιομηχανία - στρατηγική ανασκόπηση για τον 21ο αιώνα", η ομάδα παρουσιάζει την ανάλυση και τις συστάσεις της για τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου αγοράς και πολιτικής.

Αυτή η έκθεση αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένου σχολιασμού και συζήτησης μετά τη δημοσίευσή της τον Ιούλιο 2002 και χρησίμευσε για να θέσει στο ορθό πλαίσιο μια σειρά σημαντικών πρωτοβουλιών της Επιτροπής που έχουν αντίκτυπο στον τομέα. Συνέβαλε επίσης στη διοχέτευση της υποστήριξης της βιομηχανίας για κοινοτικές πρωτοβουλίες στον τομέα.

Η ομάδα συνεδρίασε πάλι τον Ιούνιο 2003 για να εξετάσει την πρόοδο που είχε επιτευχθεί. Εξέτασε τις βασικές σχετικές πρωτοβουλίες που είχε δρομολογήσει η Επιτροπή ή που είχαν προχωρήσει στο Συμβούλιο και σημείωσαν με ικανοποίηση την έμφαση που δίνει η Επιτροπή στην ανάγκη αύξησης της ορμής για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί και τη σημασία της δημιουργίας διαλόγου στα άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα σχετικά με βασικούς πολιτικούς στόχους στον τομέα αυτό.

Η θέση της Επιτροπής για την αεροδιαστημική βιομηχανία

Την τελευταία δεκαετία, η Επιτροπή επισημαίνει τακτικά την αεροδιαστημική βιομηχανία ως βασικό βιομηχανικό τομέα που απαιτεί πολιτικές υποστήριξης για να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα παγκοσμίως. Στην ανακοίνωσή της του 1997 με τίτλο "η ευρωπαϊκή βιομηχανία αεροδιαστημικής απαντά στην παγκόσμια πρόκληση" (COM (1997)466), έδωσε έμφαση στην επείγουσα ανάγκη για ενοποίηση στον ευρωπαϊκό αεροδιαστημικό τομέα, έναν τομέα όπου έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος. Αναγνωρίζοντας την ανάγκη διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας των βιομηχανιών της Ευρώπης, και ιδιαίτερα την ανάγκη να διαμορφώνονται πολιτικές προσαρμοσμένες στη συγκεκριμένη κατάσταση των βιομηχανικών τομέων, η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο "βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη" (COM (2002)714) επεσήμανε τον τομέα της αεροδιαστημικής βιομηχανίας ως συγκεκριμένο παράδειγμα κλάδου του οποίου οι δραστηριότητες διέπονται από ειδικούς παράγοντες, τονίζοντας την ανάγκη για μια σαφή δέσμευση εκ μέρους της ΕΕ και των κρατών μελών όσον αφορά τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας αυτής.

Η ανάλυση STAR 21 επέστησε την προσοχή στην ανάγκη ανάπτυξης μιας πιο αποτελεσματικής αγοράς άμυνας, που αποτελεί ουσιαστικής σημασίας προαπαιτούμενο για την περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της αεροδιαστημικής βιομηχανίας. Η Επιτροπή είχε ήδη τονίσει το 1997 τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες οι σχετικές με την άμυνα και είχε ζητήσει ειδικές δράσεις για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας και τη διαφύλαξη της τεχνολογικής βάσης "εφαρμογή της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αμυντικές βιομηχανίες" (COM (1997)583). Πιο πρόσφατα, λαμβάνοντας υπόψη σημαντικές εξελίξεις προς την κατεύθυνση της εφαρμογής μιας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΠΑΑ) και την αυξανόμενη αναγνώριση της ανάγκης συγκέντρωσης των πόρων στην έρευνα και την ανάπτυξη καθώς και στις προμήθειες ως απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη αποτελεσματικότητας ως προς το κόστος, η Επιτροπή εξέδωσε μια νέα ανακοίνωση με τίτλο "ευρωπαϊκή άμυνα - βιομηχανικά θέματα και θέματα αγοράς" (COM(2003)113) που τονίζει τη σημασία δημιουργίας μιας γνήσιας ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού.

Ο δεύτερος κρίσιμης σημασίας τομέας που επεσήμανε η STAR 21 είναι το διάστημα το οποίο, από τις πιέσεις μιας αγοράς τηλεπικοινωνιών που βρίσκεται σε ύφεση και του αυξανόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού, αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες τα τελευταία χρόνια. Σε αυτήν την περίπτωση η Επιτροπή αντιμετώπισε την ανάγκη στενής συνεργασίας μεταξύ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΟΔ) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2001 στην ανακοίνωσή της με τίτλο "Στην πορεία προς την ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική" (COM (2001)718). Επιπλέον, με την πρόσφατη Πράσινη Βίβλο "ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική" (COM(2003)17) η Επιτροπή, σε συνεργασία με τον ΕΟΔ, δρομολόγησε μια ευρεία διαδικασία διαβούλευσης με στόχο την έναρξη ενός διαλόγου για τη μεσοπρόθεσμη και τη μακροπρόθεσμη μελλοντική χρήση του διαστήματος προς όφελος της Ευρώπης. Αυτό θα οδηγήσει στην κατάρτιση μιας Λευκής Βίβλου και ενός προγράμματος δράσης αργότερα κατά το τρέχον έτος.

Ένα κοινό θέμα σε αυτές τις ανακοινώσεις ήταν τα μειονεκτήματα που οφείλονται στο σχετικό κατακερματισμό του πλαισίου πολιτικής για την ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία και η ανάγκη συνεκτικότητας στα μέτρα δημόσιας πολιτικής που επηρεάζουν τον τομέα. Κατά τα πρόσφατα έτη υπήρξαν θετικές εξελίξεις σε επίπεδο βιομηχανίας και σε επίπεδο πολιτικής τα οποία, παρά την τρέχουσα δυσμενή οικονομική συγκυρία, έθεσαν τον τομέα σε ισχυρότερη θέση και, εάν επιβεβαιωθούν, ιδίως στην περίπτωση της ασφάλειας και της άμυνας, θα εξασφαλίσουν καλύτερες προοπτικές για το μέλλον.

Η παρούσα ανακοίνωση σκοπό έχει να παρουσιάσει με ποιο τρόπο η Επιτροπή αποκρίθηκε ήδη στις αναλύσεις και τις προτάσεις της STAR 21, να επισημάνει τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν ως συμβολή στη δημιουργία του πλαισίου που είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της αεροδιαστημικής βιομηχανίας στην Ευρώπη, και, γενικότερα, να αυξήσει τη συνειδητοποίηση των βασικών ζητημάτων στα άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα.

2. η Αεροδιαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη

Σήμερα, η κατασκευή μεγάλων πολιτικών αεροσκαφών είναι το μεγαλύτερο στοιχείο στον κύκλο εργασιών της αεροδιαστημικής βιομηχανίας της Ευρώπης καλύπτοντας αφεαυτής περισσότερα από 20 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτή η αγορά έχει κυκλικό χαρακτήρα δεδομένου ότι εξαρτάται από τα προγράμματα αγορών των αεροπορικών εταιρειών που παρουσιάζουν αρκετές διακυμάνσεις, ιδίως σε μια περίοδο με αβέβαιες οικονομικές προοπτικές, και παγκόσμιες ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια. Από την πλευρά της άμυνας, η ζήτηση εξαρτάται από τους αμυντικούς προϋπολογισμούς και τις πολιτικές προμηθειών των κυβερνήσεων, που εξαρτώνται με τη σειρά τους από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις μεταβαλλόμενες εντυπώσεις σχετικά με τις απειλές. Δεδομένου ότι τα προϊόντα της πολιτικής και της αμυντικής πλευράς έχουν πολλά κοινά σημεία, έχει ουσιαστική σημασία για τη βιομηχανία να υπάρχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και σταθερότητα και στα δύο τμήματα. Αυτό βοηθά στην καλύτερη χρήση της βάσης γνώσεων, στη βελτιστοποίηση των τεχνικών, ανθρώπινων και χρηματοοικονομικών πόρων και στην εξομάλυνση των διακυμάνσεων της ζήτησης όταν ένα από τα δύο τμήματα αντιμετωπίζει περιοδικές δυσκολίες.

Όσον αφορά συγκεκριμένα ζητήματα, η γενική ανάπτυξη της αγοράς μεγάλων πολιτικών αεροσκαφών και η ανταγωνιστικότητα της Αirbus είναι βασικά στοιχεία για τη μελλοντική ανάπτυξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η γενική οικονομική κάμψη, η απειλή της τρομοκρατίας, η κρίση του Ιράκ και το SARS είχαν σημαντικά δυσμενή αποτελέσματα. Εντούτοις, η Αirbus επηρεάστηκε λιγότερο από τον κύριο διεθνή ανταγωνιστή της, τη Boeing και αυτό βοήθησε την εταιρεία να βελτιώσει το μερίδιο αγοράς, έχοντας περίπου το ίδιο μερίδιο με τη Boeing με το σημερινό φάσμα προϊόντων της. Αυτή η επίδοση μπορεί να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο μελλοντικά, πράγμα που εξαρτάται από την επιτυχημένη ανάπτυξη και εισαγωγή στην αγορά του νέου A380 super-jumbo, που προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία το 2006.

Στην πλευρά της άμυνας, ο αριθμός νέων προγραμμάτων στην Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως είναι περιορισμένος. Εάν ολοκληρωθεί σύμφωνα με το πρόγραμμα, το Joint Strike Fighter των ΗΠΑ αναμένεται ότι θα είναι το πιο σημαντικό πρόγραμμα για τη διαμόρφωση της βιομηχανίας πολεμικών αεροσκαφών κατά τα επόμενα έτη και θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων ευρωπαϊκών προϊόντων σε αυτό το τμήμα της αγοράς. Στον τομέα των ελικοπτέρων η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία έχει αναπτύξει μια ισχυρή θέση στις παγκόσμιες αγορές. Υπάρχουν επίσης σημαντικές δυνατότητες στους τομείς των βλημάτων και των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Εντούτοις, η έλλειψη ενός προβλέψιμου πλαισίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο επηρεάζει τη βιομηχανία. Για παράδειγμα, όσον αφορά στρατιωτικά αεροσκάφη μεταφορών η διαδικασία προμηθειών του Αirbus A400M ήταν περίπλοκη και δυσκίνητη. Όσον αφορά τα βλήματα, η διαδικασία λήψης αποφάσεων για το μελλοντικό οπλισμό του Eurofighter Typhoon έθεσε παρόμοια προβλήματα. Αυτές οι καταστάσεις αυξάνουν την πίεση στις ευρωπαϊκές εταιρείες να εστιάσουν στην πολύ μεγαλύτερη αμυντική αγορά των ΗΠΑ και να επιδιώξουν τη δημιουργία συμμαχιών για να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε νέες αγορές και νέες δραστηριότητες με κλίμακα και συνέχεια ικανή να διασφαλίσει μια σταθερή ροή εσόδων και ικανοποιητικά κέρδη για τους μετόχους τους.

Στο τομέα του διαστήματος, η μείωση της ζήτησης για δορυφορικές επικοινωνίες επηρέασε τόσο τον κλάδο των δορυφόρων όσο και τον κλάδο των εκτοξευτών. Δεν αναμένεται σημαντική βελτίωση κατά τα επόμενα έτη. Η συνακόλουθη πτώση των παραγγελιών προκάλεσε σοβαρή κρίση στην ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία, η οποία παραδοσιακά εξαρτάται από τις εμπορικές αγορές σε μεγαλύτερο βαθμό από τους ανταγωνιστές της. Επιπλέον, το ήδη υψηλό επίπεδο διεθνούς ανταγωνισμού στην αγορά των εκτοξευτών από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα και την Ιαπωνία, προβλέπεται ότι θα αυξηθεί περαιτέρω τώρα που οι πύραυλοι DELTA 4 και ATLAS 5 που αναπτύχθηκαν από τις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προσφέρουν σημαντικούς αριθμούς υπηρεσιών εκτόξευσης στην εμπορική αγορά.

Γενικές συνέπειες

Εξακολουθεί να χρειάζεται σημαντική περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία μιας ισχυρής ευρωπαϊκής διάστασης σε σημαντικά τμήματα της αγοράς, όπως η άμυνα και το διάστημα, για να διατηρηθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία μακροπρόθεσμα. Η θετική εμπειρία της Αirbus στην αγορά πολιτικών αεροσκαφών θα πρέπει να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς για άλλα τμήματα του κλάδου. Η αναδιάρθρωση της βιομηχανίας σε συνδυασμό με την ανάπτυξη κατάλληλων κοινών προγραμμάτων στο πλαίσιο ενός συνεκτικού πολιτικού πλαισίου που θα υπερβαίνει τα ευρωπαϊκά σύνορα έχει ουσιαστική σημασία για τη μελλοντική επιτυχία σε όλους τους τομείς της αεροδιαστημικής βιομηχανίας.

3. Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ STAR 21

Σύσταση της συμβουλευτικής ομάδας για την αεροδιαστημική βιομηχανία

Η ευρωπαϊκή συμβουλευτική ομάδα για την αεροδιαστημική βιομηχανία συστάθηκε το 2001 για να αναλύσει το πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο για τον αεροδιαστημικό τομέα στην Ευρώπη, να επισημάνει τις ελλείψεις και να υποβάλει προτάσεις για περαιτέρω βελτίωση. Περιλάμβανε επτά προέδρους αεροδιαστημικών βιομηχανιών, πέντε ευρωπαίους Επιτρόπους, τον ύπατο αντιπρόσωπο του Συμβουλίου για την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας και δύο μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η ομάδα υπέβαλε τα πορίσματά της στον Πρόεδρο της Επιτροπής τον Ιούλιο 2002. Η συμβουλευτική ομάδα διενήργησε ανασκόπηση της προόδου τον Ιούνιο του 2003.

Πορίσματα της STAR 21

Η STAR 21, αναγνωρίζοντας την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε διάφορους τομείς όπως η πολιτική μεταφορών, καταλήγει στο κύριο συμπέρασμα ότι το τρέχον πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο χρειάζεται να βελτιωθεί πολύ για να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των πολιτικών και οικονομικών φιλοδοξιών της Ευρώπης και της ικανότητάς της να επιτύχει τα απαιτούμενα αποτελέσματα. Επισημαίνει ορισμένους τομείς στους οποίους τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη της ΕΕ και η ίδια η βιομηχανία θα πρέπει να ενεργήσουν για να διατηρήσουν τη θέση της Ευρώπης ως παραγωγού αεροδιαστημικών προϊόντων παγκοσμίου επιπέδου.

Η STAR 21 τονίζει την ανάγκη για γενική συνεκτικότητα και για την ενοποίηση μιας ποικιλίας μέσων πολιτικής. Ζητεί τη βελτίωση της πρόσβασης σε τρίτες αγορές και την ορθή εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών, την αύξηση της κινητικότητας για τους εργαζομένους στην αεροδιαστημική βιομηχανία, τον περαιτέρω συντονισμό των προσπαθειών Ε&Α, ιδίως στον αμυντικό τομέα, ηγετική θέση της ΕΕ σε όλους τους τομείς των κανονιστικών ρυθμίσεων της πολιτικής αεροπορίας, την ολοκλήρωση του ενιαίου ευρωπαϊκού ουρανού και μια πιο στενή σχέση μεταξύ της ΕΕ και του ΕΟΔ για την υποστήριξη πρωτοβουλιών όπως το Galileo και η ευρωπαϊκή στρατηγική για το διάστημα.

Σε πολλούς από αυτούς τους τομείς, όπως για παράδειγμα στο συντονισμό της έρευνας στον τομέα της πολιτικής αεροναυτικής και την κανονιστική ρύθμιση της πολιτικής αεροπορίας, η έκθεση επεσήμανε σημαντικές προόδους που έχουν ήδη επιτευχθεί ή που θα επιτευχθούν με την εφαρμογή των προτεινόμενων μέτρων.

Η STAR 21 τονίζει την πλέον επιτακτική ανάγκη αλλαγής όσον αφορά τα αμυντικά ζητήματα και ιδιαίτερα όσον αφορά τα πρόσθετα κόστη που οφείλονται στον κατακερματισμό των αποφάσεων πολιτικής και της χρήσης πόρων σε εθνική βάση στην Ευρώπη. Τονίζοντας ότι η τρέχουσα κατάσταση επηρεάζει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα της αεροδιαστημικής βιομηχανίας της Ευρώπης και θέτει σε κίνδυνο την εφαρμογή της ΕΠΑΑ, απαιτεί την ταχεία πρόοδο σε αυτόν τον τομέα ιδιαιτέρως για να αποφευχθεί ο αποκλεισμός μελλοντικών επιλογών πολιτικής σε σχέση με τις μακροπρόθεσμες ανάγκες ασφάλειας της Ευρώπης.

4. Βασικά ζητήματα από την άποψη της Επιτροπής

Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το έργο της συμβουλευτικής ομάδας για την αεροδιαστημική βιομηχανία. Η έκθεσή της αποτελεί σημαντική συμβολή στον εντοπισμό των ελλείψεων στο υφιστάμενο πλαίσιο για την αεροδιαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη και στην επισήμανση των μέσων διασφάλισης της συνολικής ανταγωνιστικότητας του κλάδου. Αν και οι συστάσεις της STAR 21 καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων με μεγάλες διαφορές μεταξύ τους όσον αφορά τον αντίκτυπο και τον επείγοντα χαρακτήρα, παρέχουν έναν σαφή προσανατολισμό στα κύρια ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως το κύριο πόρισμα της έκθεσης, δηλαδή ότι μια αεροδιαστημική βιομηχανία που έχει ενοποιηθεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα χρειάζεται ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής με μια ευρωπαϊκή προοπτική. Σε αυτή τη βάση, εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων της θα συνεχίσει να συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη ενός τέτοιου πλαισίου και να υποστηρίζει την ανάπτυξή του όπου αυτό είναι δυνατόν.

Έχουν καταβληθεί προσπάθειες και πράγματι έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος προς την κατεύθυνση της υπερνίκησης του ιστορικού κατακερματισμού της αεροδιαστημικής βιομηχανίας σε εθνική βάση. Εντούτοις, η διεργασία της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού πλαισίου είναι περισσότερο ανεπτυγμένη στον πολιτικό τομέα σε σχέση με τον αμυντικό. Εντούτοις, όπως τόνισε η έκθεση STAR 21 υπάρχει αλληλεξάρτηση μεταξύ της πολιτικής και της αμυντικής πλευράς του κλάδου και οι εταιρείες πρέπει να είναι ενεργές και στις δύο πλευρές για να είναι ανταγωνιστικές. Αντιμετωπίζοντας την απουσία μιας ενοποιημένης αγοράς για αεροδιαστημικό εξοπλισμό σχετικό με την άμυνα και εγχώριας έρευνας, υπάρχει κίνδυνος να προσελκυσθούν όλο και περισσότερο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να εισέλθουν στην πολύ μεγαλύτερη αγορά των ΗΠΑ ως πηγή ευκαιριών που θα τους επιτρέψουν να μεγεθυνθούν και να διατηρούν ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων.

Για να διασφαλισθεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας και να δημιουργηθεί ένα συνεκτικό πλαίσιο, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να αναληφθεί αποτελεσματική δράση με βάση τις κύριες συστάσεις της STAR 21 όσον αφορά ιδιαιτέρως την άμυνα, το διάστημα, την έρευνα, την πρόσβαση στην αγορά και τις ευρωπαϊκές κανονιστικές ρυθμίσεις της πολιτικής αεροπορίας.

Άμυνα.

Η αμυντική πλευρά της βιομηχανίας είναι ο τομέας όπου υπάρχει μεγαλύτερη προοπτική και μεγαλύτερη ανάγκη για πρόοδο. Εξακολουθεί να μην υπάρχει ένα από τα βασικά θεμέλια μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής βιομηχανίας: μια αποτελεσματική εσωτερική αγορά.

Υπάρχουν πολλά ιστορικά αίτια για το γεγονός ότι ο εθνικός προσανατολισμός εξακολουθεί να δεσπόζει στον τομέα της άμυνας:

- Οι κυβερνήσεις είναι οι μοναδικοί πελάτες της βιομηχανίας. Αυτές μόνο καθορίζουν τη ζήτηση για αμυντικά προϊόντα και ορίζουν τις λειτουργικές απαιτήσεις και τις τεχνικές προδιαγραφές. Η παραγωγή και το εμπόριο όπλων υπόκειται σε έγκριση από την κυβέρνηση.

- Η μακροπρόθεσμη ζήτηση εξαρτάται από την εξέλιξη και την κατανόηση των απειλών, που επηρεάζουν την αξιολόγηση των αναγκών και το δημοσιονομικό σχεδιασμό. Οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται, αντιδρούν και εφαρμόζουν τις αντίστοιχες πολιτικές τους με διαφορετικό τρόπο η καθεμία.

- Η χρηματική αξία δεν είναι το μοναδικό κριτήριο για την πολιτική προμηθειών - άλλοι παράγοντες είναι τα αντισταθμιστικά οφέλη, όπου περιλαμβάνονται οι συμφωνίες βιομηχανικής συνεργασίας, η ασφάλεια του ανεφοδιασμού και στρατηγικά ζητήματα.

- Οι σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων και των αεροδιαστημικών εταιρειών διαφέρουν σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο όσον αφορά την έκταση της κρατικής ιδιοκτησίας, τη χρηματοδότηση της Ε&Α, τις πολιτικές προμηθειών, κ.λπ.

- Τέλος, τα αμυντικά συμφέροντα απαιτούν εμπιστευτικότητα όσον αφορά τις ευαίσθητες στρατιωτικές πληροφορίες και την ασφάλεια του εφοδιασμού που υπερβαίνει τα όρια της συνήθους σχέση πελάτη-προμηθευτή.

Εντούτοις, διαχρονικά, η απροθυμία των κρατών μελών να υιοθετήσουν μια κοινή προσέγγιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του αμυντικού τομέα έχει καταστεί σημαντικός ανασχετικός παράγοντας σε σχέση με τους ισχυρούς ανταγωνιστές του κλάδου, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ όπου, λόγω της δομής και του όγκου του υπολογισμού για την ασφάλεια και την άμυνα στις ΗΠΑ έχουν στη διάθεσή τους πολύ μεγαλύτερες ευκαιρίες να αναπτύσσουν νέα προϊόντα και να επιτυγχάνουν σημαντικές οικονομίες κλίμακας.

Αυτή η βραδύτητα όσον αφορά τη συγκέντρωση των πόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο έρχεται σε αντίθεση με τις φιλοδοξίες της Ευρώπης για τη δημιουργία μιας ΕΠΑΑ. Δεδομένων των οικονομικών περιορισμών για τους αμυντικούς προϋπολογισμούς σε όλα τα κράτη μέλη, η εφαρμογή των στόχων της ΕΠΑΑ εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από τη σημαντική βελτίωση όσον αφορά την προμήθεια και την παραγωγή αμυντικού εξοπλισμού. Σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη όχι μόνο δαπανά πολύ λιγότερα για την άμυνα, αλλά ο κατακερματισμός της αγοράς περιορίζει περαιτέρω τις λειτουργικές ικανότητες που προκύπτουν.

Οι ταχύρρυθμες μεταβολές που πρέπει να επιτευχθούν απαιτούν να αναπτύξουν τα κράτη μέλη μια περισσότερο ευρωπαϊκή προσέγγιση έχοντας υπόψη τόσο τη δέσμευσή τους για την ΕΠΑΑ όσο και το διεθνικό χαρακτήρα της βιομηχανίας. Κατά την άποψη της Επιτροπής η επίτευξη σημαντικής προόδου εξαρτάται από την ανάπτυξη μιας πιο συνεκτικής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού και πολιτικής προμηθειών, λαμβάνοντας υπόψη συγκεκριμένα αμυντικά ζητήματα όπως παρουσιάζονται στην πρόσφατη ανακοίνωση του Μαρτίου του 2003.

Από αυτή την άποψη, η Επιτροπή σημειώνει ότι η αυξανόμενη υποστήριξη για μια μεγαλύτερη ευρωπαϊκή διάσταση αντικατοπτρίστηκε επίσης στο σχέδιο συνταγματικής συνθήκης της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης που καλεί τα κράτη μέλη να "δεσμευτούν σταδιακά για τη βελτίωση των αμυντικών ικανοτήτων τους" και για τη δημιουργία ενός "ευρωπαϊκού οργανισμού εξοπλισμού, έρευνας και στρατιωτικών δυνατοτήτων... για τον καθορισμό των επιχειρησιακών απαιτήσεων, την πρόταση μέτρων για την ικανοποίηση αυτών των απαιτήσεων, τη συμβολή στον καθορισμό και, κατά περίπτωση, στην εφαρμογή των μέτρων που χρειάζονται για την ενίσχυση των μέτρων της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης του αμυντικού τομέα, τη συμμετοχή στον καθορισμό μιας ευρωπαϊκής πολιτικής δυνατοτήτων και εξοπλισμών, και την επικούρηση του Συμβουλίου όσον αφορά την αξιολόγηση της βελτίωσης των στρατιωτικών ικανοτήτων."

Στη Θεσσαλονίκη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ανέπτυξε περαιτέρω αυτήν την πολιτική και υποστήριξε το στόχο της δημιουργίας ενός τέτοιου διακυβερνητικού οργανισμού το 2004.

Διάστημα

Η ανάγκη για μια ευρωπαϊκή προσέγγιση για το διάστημα αναγνωρίστηκε εδώ και πολύ καιρό και οδήγησε στη δημιουργία του ευρωπαϊκού οργανισμού διαστήματος (ΕΟΔ) το 1975. Στον ΕΟΔ, τα επιμέρους κράτη ομαδοποίησαν σημαντικά μέρη των πολιτικών διαστημικών δραστηριοτήτων τους. Μέσω των προγραμμάτων του ΕΟΔ και μέσω εθνικών προσπαθειών, κατέστη δυνατή η ανάπτυξη σημαντικών ευρωπαϊκών διαστημικών δυνατοτήτων και μια παγκοσμίου επιπέδου βιομηχανική ικανότητα εκτοξευτών και δορυφόρων.

Εντούτοις, τα αμυντικά διαστημικά προγράμματα εφαρμόζονται γενικά σε εθνική ή σε διμερή βάση στην Ευρώπη, με κάποιες σημαντικές επιτυχίες αλλά με περιορισμένους προϋπολογισμούς (μόνο 7 τοις εκατό περίπου του συνόλου των ΗΠΑ). Υπήρξαν συζητήσεις με στόχο την εξασφάλιση ευρύτερης υποστήριξης για ευρωπαϊκά σχέδια συνεργασίας, αλλά είχαν ελάχιστα αποτελέσματα μέχρι σήμερα και το μέλλον τους παραμένει αβέβαιο. Κατά συνέπεια, σε αντίθεση με τα πολιτικά προγράμματα, δεν υπάρχει ακόμα δομή σε ευρωπαϊκό ή πολυεθνικό επίπεδο για τη διαμόρφωση διαστημικών προγραμμάτων για την ασφάλεια και την άμυνα.

Οι διαστημικές δυνατότητες της Ευρώπης κινδυνεύουν σήμερα λόγω της απότομης και συνεχιζόμενης κάμψης στην εμπορική αγορά (κυρίως αυτή που σχετίζεται με τις τηλεπικοινωνίες). Κατά το παρελθόν, η επιτυχία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην εμπορική αγορά, που τότε βρισκόταν σε φάση επέκτασης, της επέτρεψε να αποκτήσει επαρκή κρίσιμη μάζα και να ανταγωνίζεται τις εταιρείες των ΗΠΑ παρά το γεγονός ότι οι τελευταίες επωφελούνταν από μια πολύ μεγαλύτερη, προστατευόμενη, θεσμική αγορά. Η πολιτική και η νομοθεσία των ΗΠΑ για το διάστημα εξακολουθεί να επηρεάζει την προμήθεια αλλοδαπών υπηρεσιών εκτόξευσης και οχημάτων εκτόξευσης στις ΗΠΑ.

Για να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία και η ελευθερία η δράσης που εξασφαλίζεται χάρη σ' αυτήν, η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει μια ενοποιημένη βιομηχανική και θεσμική προσέγγιση για περαιτέρω ενοποίηση των δραστηριοτήτων της που σχετίζονται με το διάστημα. Στο πλαίσιο αυτό, η υλοποίηση του Galileo διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Για την επιτυχή ολοκλήρωση της φάσης ανάπτυξης (2002-05) δημιουργήθηκε μια ενιαία δομή διαχείρισης (Galileo Joint Undertaking). Το σχέδιο Galileo ανοίγει νέους δρόμους ως η πρώτη μεγάλης κλίμακας εταιρική σχέση δημόσιου-ιδιωτικού τομέα που πραγματοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, ως η πρώτη εμπορική δραστηριότητα παγκόσμιας δορυφορικής ναυτιλίας και ως υπηρεσία που προορίζεται κυρίως στην κάλυψη των αναγκών χρηστών του πολιτικού τομέα. Ο ΕΟΔ αναλαμβάνει την τεχνική ευθύνη για την εγκατάσταση της διαστημικής υποδομής. Μια δομή δικαιόχρησης θα προσφέρει μια σαφή νομική σχέση μεταξύ του δημόσιου τομέα και μιας νέας εταιρείας του ιδιωτικού τομέα που σχηματίστηκε για την ανάπτυξη και τη λειτουργία του συστήματος Galileo.

Ταυτόχρονα με την εφαρμογή του προγράμματος Galileo και την πρόοδο όσον αφορά την πρωτοβουλία παγκόσμιας παρακολούθησης για το περιβάλλον και την ασφάλεια (GMES), πρέπει παραλλήλως να αντιμετωπιστούν τρεις καίριοι τομείς: η σχέση ΕΟΔ-EE, η βελτίωση του συντονισμού των πολιτικών προγραμμάτων και των προγραμμάτων των σχετικών με την άμυνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η αποτελεσματική κατανομή πόρων που είναι επίσης το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα.

Η εκτεταμένη διαδικασία διαβούλευσης με τους ενδιαφερομένους σχετικά με την Πράσινη Βίβλο για την ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική που δρομολογήθηκε στις αρχές του τρέχοντος έτους έθεσε τα ζητήματα αυτά στο κέντρο ενός προβληματισμού για τις διαστημικές ανάγκες της Ευρώπης από την άποψη των ευρύτερων στόχων πολιτικής.

Έρευνα

Υπάρχει ευρεία συναίνεση μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων ότι πρέπει να βελτιωθεί ο συντονισμός της ευρωπαϊκής έρευνας στον αεροδιαστημικό τομέα. Σε πολλές δηλώσεις, συμφωνίες και κοινές ανακοινώσεις ο συντονισμός αυτός θεωρείται ως η φυσική συνοδευτική βάση για τη μεγαλύτερη ενοποίηση της βιομηχανίας. Εντούτοις, η εμπειρία έχει δείξει ότι η αναγνώριση της ανάγκης για μεγαλύτερο συντονισμό δεν επαρκεί αφεαυτής για την πραγματοποίηση των απαιτούμενων αλλαγών στο πολύπλοκο ευρωπαϊκό σύστημα απόκτησης αεροδιαστημικής τεχνολογίας. Επομένως, θα πρέπει να αναπτυχθούν νέοι μηχανισμοί, για να δοθεί πρακτικό αποτέλεσμα σε αυτόν τον κοινό στόχο.

Η STAR 21 ζήτησε βελτίωση του συντονισμού των δραστηριοτήτων έρευνας στον αεροδιαστημικό τομέα μεταξύ των διαφόρων επιπέδων και συντελεστών που εμπλέκονται (ΕΕ, εθνικό και περιφερειακό. θεσμικοί και βιομηχανικοί). Όσον αφορά την έρευνα στην πολιτική αεροπορία, πρόσφατα επετεύχθη σημαντική πρόοδος μέσω των εργασιών της συμβουλευτικής επιτροπής για την έρευνα στο χώρο της αεροναυπηγικής στην Ευρώπη (ACARE). Τον Οκτώβριο του 2002, η ACARE παρουσίασε τα πρώτα αποτελέσματα με τη μορφή ενός προγράμματος στρατηγικής έρευνας για τον καλύτερο συντονισμό των ευρωπαϊκών ερευνητικών δραστηριοτήτων. Θα ακολουθήσουν περαιτέρω βήματα για την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας για τον τομέα.

Στον τομέα της άμυνας υπάρχουν τα ίδια προβλήματα και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με παρόμοιο τρόπο, κατάλληλα προσαρμοσμένο για να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικοί ρόλοι και οι διαφορετικές αρμοδιότητες των διάφορων παραγόντων στον αμυντικό τομέα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες προσπαθούν να ανταγωνιστούν τις αντίστοιχες εταιρείες των ΗΠΑ που επωφελούνται από πολύ υψηλότερα επίπεδα δαπανών στον τομέα της άμυνας. Έχει επίσης κρίσιμη σημασία εφόσον τα κράτη μέλη προσπαθούν να εξασφαλίσουν τις πλέον συμφέρουσες λύσεις δημιουργώντας ταυτόχρονα ένα περιβάλλον που βοηθά στη διατήρηση των δραστηριοτήτων Ε&Α στην Ευρώπη.

Έχοντας αυτό υπόψη, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Θεσσαλονίκης να επιφορτίσει τις αρμόδιες υπηρεσίες του Συμβουλίου να αναλάβουν τις απαραίτητες δράσεις για τη δημιουργία, κατά τη διάρκεια του 2004, ενός διακυβερνητικού οργανισμού που θα υπόκειται στην εξουσία του Συμβουλίου και στο οποίο η συμμετοχή θα είναι ανοικτή για όλα τα κράτη μέλη στον τομέα της ανάπτυξης αμυντικών δυνατοτήτων, της έρευνας, των προμηθειών και των εξοπλισμών.

Ο οργανισμός αυτός θα αποσκοπεί στην ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων στον τομέα της διαχείρισης κρίσεων, στην προώθηση και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα των εξοπλισμών, στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης στον τομέα της άμυνας και στη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού καθώς και στην προώθηση, σε σύνδεση με τις ερευνητικές δραστηριότητες της Κοινότητας όπου αυτό ενδείκνυται, της έρευνας με στόχο την ηγετική θέση σε στρατηγικές τεχνολογίες για μελλοντικές αμυντικές δυνατότητες και δυνατότητες ασφάλειας, ενισχύοντας έτσι το βιομηχανικό δυναμικό της Ευρώπης στον τομέα αυτό.

Ευρωπαϊκή κανονιστική ρύθμιση της πολιτικής αεροπορίας

Σήμερα, τόσο οι κατασκευαστές πολιτικών αεροσκαφών όσο και οι εταιρείες αεροπορικών μεταφορών λειτουργούν σε μια ευρωπαϊκή ή παγκόσμια αγορά. Εντούτοις, ένα μεγάλο μέρος του κανονιστικού συστήματος της Ευρώπης εξακολουθεί να είναι οργανωμένο στο επίπεδο κρατών μελών και να συντονίζεται μεταξύ των κυβερνήσεων. Αυτή η απαρχαιωμένη προσέγγιση εμποδίζει τη βιομηχανία και τους πελάτες της να επωφεληθούν πλήρως από τις δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει η εσωτερική αγορά.

Η STAR 21 ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τις ελλείψεις του συστήματος των κοινών υπηρεσιών πολιτικής αεροπορίας (JAA) και ζήτησε τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού οργανισμού για την ασφάλεια της αεροπορίας (EASA). Στο μεταξύ, έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος: με βάση μια πρόταση της Επιτροπής, εκδόθηκε ο κανονισμός του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (1592/2002) με τη θέσπιση της νομικής βάσης για τον EASA, και ετέθη σε ισχύ στις 7 Σεπτεμβρίου του 2002. Η Επιτροπή ασχολείται σήμερα με σημαντικά οργανωτικά ζητήματα για να διασφαλίσει ότι ο EASA θα είναι σε λειτουργία προς το τέλος του 2003. Παράλληλα, θα συνεχιστούν οι συζητήσεις με την ομοσπονδιακή υπηρεσίας πολιτικής αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA) για να διασφαλισθεί η αμοιβαία αποδοχή των πιστοποιητικών που χορηγούνται από τις κανονιστικές αρχές στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Η πιστοποίηση αεροσκαφών είναι, εντούτοις, μόνο ένα στοιχείο για τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου για την πολιτική αεροπορία στην Ευρώπη. Εξακολουθεί να χρειάζεται πρόοδος σε άλλους καίριους τομείς όπως η ασφάλεια της αεροπορίας. Δεδομένης της πυκνότητας και της αλληλεξάρτησης του δικτύου αεροπορικών μεταφορών στο εσωτερικό της Ευρώπης, τα ζητήματα ασφάλειας πρέπει να αντιμετωπίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η ενεργός συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε διεθνείς οργανισμούς όπως ο ICAO είναι το κλειδί για να διασφαλιστεί μια αποτελεσματική αντιστοιχία μεταξύ του ευρωπαϊκού κανονιστικού συστήματος και των παγκόσμιων απαιτήσεων. Η σημερινή απουσία αποτελεσματικών μηχανισμών για την προώθηση των ευρωπαϊκών προτύπων αποτελεί ανασχετικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας. Η συμμετοχή αυτή έχει ζωτική σημασία για προγράμματα όπως το Galileo και για την ανάπτυξη τεχνολογιών διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας.

Η εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού ουρανού θα απαιτήσει σημαντικές τεχνολογικές μεταβολές και επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό και την ενοποίηση της υποδομής διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και των συναφών υπηρεσιών. Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού διασυνδέσμου μεταξύ του πολιτικού και του στρατιωτικού τομέα θα έχει ζωτική σημασία για να εξασφαλισθεί περισσότερη ευελιξία όσον αφορά τη χρήση του εναέριου χώρου της Ευρώπης. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται επίσης να διευκολύνουν την εναρμόνιση των στρατιωτικών απαιτήσεων.

Οι περιβαλλοντικές ανάγκες ασκούν σημαντική πίεση για την ανάπτυξη ασφαλέστερων και λιγότερο ρυπογόνων αεροσκαφών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να ενισχύσουν το ρόλο τους στις περιβαλλοντικές συζητήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αεροδιαστημική βιομηχανία πρέπει επίσης να προσπαθήσει να βελτιώσει τις υφιστάμενες τεχνολογίες για να επιτύχει τη σωστή ισορροπία μεταξύ των περιβαλλοντικών αναγκών και της προσδοκώμενης αύξησης της εναέριας κυκλοφορίας.

Όσον αφορά τις συμφωνίες αεροπορικών υπηρεσιών, το ευρωπαϊκό Δικαστήριο συμπέρανε πρόσφατα ότι οι υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες αεροπορικών υπηρεσιών των επιμέρους κρατών μελών δεν ήταν συμβατές με την κοινοτική αρμοδιότητα σε σημαντικούς τομείς. Το δικαστήριο επεσήμανε τρεις τέτοιους τομείς αποκλειστικής κοινοτικής αρμοδιότητας. Το χρόνο χρήσης στους αερολιμένες, τα ηλεκτρονικά συστήματα κράτησης θέσεων και τους ενδοκοινοτικούς ναύλους και κόμιστρα.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτά και άλλα στοιχεία που παρέχουν σημαντική υποστήριξη για μια κοινοτική προσέγγιση προς τις συμφωνίες αεροπορικών υπηρεσιών στις 5 Ιουνίου 2003 το Συμβούλιο συμφώνησε σχετικά με ένα πακέτο μέτρων που παρέχει αρμοδιότητα στην Επιτροπή για τη διεξαγωγή καίριων διαπραγματεύσεων για τις αεροπορικές μεταφορές όπου περιλαμβάνεται ιδιαιτέρως η εντολή έναρξης διαπραγματεύσεων για μια νέα υπερατλαντική αεροπορική συμφωνία.

Η ευρωπαϊκή αεροπορική βιομηχανία θα πρέπει να ενοποιηθεί για να ανταγωνίζεται ικανοποιητικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Η νέα κοινοτική προσέγγιση για τον επαναπροσδιορισμό των διεθνών σχέσεων για όλα τα κράτη μέλη θα διευκολύνει τη διεργασία ενοποίησης. Η περαιτέρω ελευθέρωση των αεροπορικών αγορών σε παγκόσμιο επίπεδο θα επεκτείνει επίσης τις ευκαιρίες αγοράς για την ευρωπαϊκή αεροπορική βιομηχανία. Η αύξηση του ανταγωνισμού θα συμβάλει επίσης στην άσκηση πίεσης για τη μείωση των λειτουργικών δαπανών χρησιμοποιώντας, για παράδειγμα, πιο αποτελεσματικά αεροσκάφη.

Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για την εξέλιξη αυτή και θα συνεχίσει να εφαρμόζει μέτρα για τη διασφάλιση ενός συνεκτικού κανονιστικού περιβάλλοντος που θα προσφέρει ένα υψηλό επίπεδο ασφάλειας αλλά και θα προωθήσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Πρόσβαση στην αγορά

Οι εταιρείες του αεροδιαστημικού τομέα λειτουργούν σε μια παγκόσμια αγορά και επομένως, εξαρτώνται από την ύπαρξη δίκαιων όρων στο διεθνείς εμπόριο και στην πρόσβαση στην αγορά.

Το εμπόριο μεγάλων αεροσκαφών ρυθμίζεται με ένα σύστημα διμερών και πολυμερών συμφωνιών. Η διμερής συμφωνία ΕΕ-Η.Π.Α του 1992 για το εμπόριο μεγάλων πολιτικών αεροσκαφών ρυθμίζει συγκεκριμένα διάφορες μορφές κρατικής υποστήριξης όπως η υποστήριξη για έρευνα και ανάπτυξη ή οι επιστρεφόμενες ενισχύσεις εκκίνησης για νέα προγράμματα. Ενώ η Ευρώπη τήρησε τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της συμφωνίας του 1992 και θα συνεχίσει να τις τηρεί και στο μέλλον, τα επίπεδα των ενισχύσεων που παρέχονται στις ΗΠΑ υπερβαίνουν μονίμως αυτά που επιτρέπονται από τη συμφωνία. Η Επιτροπή κατέκρινε αυτήν την παράβαση στις διμερείς διαβουλεύσεις που προβλέπονται από τη συμφωνία και θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την κατάσταση μελλοντικά για να διαφυλάξει τον ανοικτό και θεμιτό ανταγωνισμό σε αυτήν την σημαντική αγορά.

Όσον αφορά την πρόσβαση στις αγορές αμυντικού εξοπλισμού, δύο συγκεκριμένες δυσκολίες για τις ευρωπαϊκές εταιρείες οφείλονται στην τρέχουσα νομοθεσία των ΗΠΑ: Πρώτον, είναι πολύ δύσκολη η είσοδος στην αγορά αμυντικού εξοπλισμού των ΗΠΑ λόγω των χαρακτηριστικών της:

- Οι περιορισμοί των ΗΠΑ όσον αφορά την προμήθεια αλλοδαπού αμυντικού εξοπλισμού περιορίζουν την πρόσβαση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην αγορά των ΗΠΑ. Πρόσφατα, το Κογκρέσο των ΗΠΑ πρότεινε την περαιτέρω ενίσχυση αυτών των περιορισμών παρά την αντίσταση από το Υπουργείο Άμυνας. Αυτές οι τροποποιήσεις θα ήταν αντίθετες με τις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει οι ΗΠΑ στο πλαίσιο της συμφωνίας του ΠΟΕ του 1994 για τις κρατικές προμήθειες (GPA). Επιπλέον, η εφαρμογή των κανονισμών ασφάλειας των ΗΠΑ επιβάλλει σημαντικό γραφειοκρατικό φόρτο. Αυτό επιβαρύνει σε μεγάλο βαθμό κάθε συμμετοχή αλλοδαπών αναδόχων σε προγράμματα των ΗΠΑ.

- Η πολιτική των ΗΠΑ όσον αφορά κάθε είδους συνεργασία αμυντικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ με αλλοδαπές εταιρείες είναι πολύ περιοριστική. Επιπλέον, οι απαιτήσεις ασφάλειας των ΗΠΑ θέτουν νομικά εμπόδια με τις συγχωνεύσεις και άλλες διασυνδέσεις μεταξύ εταιρειών.

Λόγω κυρίως αυτών των περιορισμών, το αμυντικό εμπορικό ισοζύγιο ΕΕ-Η.Π.Α. είναι ιδιαίτερα θετικό υπέρ των Ηνωμένων Πολιτειών: 24% των ευρωπαϊκών αμυντικών προμηθειών έχει προέλευση ΗΠΑ, ενώ μόνο 0,5% των αμυντικών προμηθειών των ΗΠΑ έχει ευρωπαϊκή προέλευση.

Δεύτερον, οι αρχές των ΗΠΑ μπορούν να απαγορεύουν τις εξαγωγές του ευρωπαϊκού εξοπλισμού σε τρίτες χώρες εάν τα προϊόντα περιέχουν κατασκευαστικά μέρη που καλύπτονται από τις κανονιστικές ρυθμίσεις των ΗΠΑ. Σε σύγκριση με το ευρωπαϊκό σύστημα, αυτές οι κανονιστικές ρυθμίσεις έχουν πολύ ευρύτερο πεδίο κάλυψης και είναι πολύ πιο άκαμπτες.

Το πρόγραμμα δράσης της Θεσσαλονίκης κατά της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής προβλέπει ορισμένες δράσεις για την αύξηση της αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού καθεστώτος ελέγχου των εξαγωγών διπλής χρήσης. Η έγκαιρη εφαρμογή αυτών των δράσεων έχει καίρια σημασία για την αύξηση της αξιοπιστίας της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ. Η Επιτροπή έχει ήδη υποβάλει προτάσεις στο Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος δράσης της Θεσσαλονίκης όσον αφορά τον έλεγχο εξαγωγών των προϊόντων διπλής χρήσης.

Στην έκθεσή της του Νοεμβρίου του 2002, η "Επιτροπή για το μέλλον της αεροδιαστημικής βιομηχανίας των Ηνωμένων Πολιτειών" των ΗΠΑ τόνισε επίσης τον αρνητικό αντίκτυπο αυτής της πολιτικής για τη βιομηχανία των ΗΠΑ. Ζήτησε κάποια χαλάρωση των περιορισμών των ΗΠΑ για τις αλλοδαπές εταιρείες που επιθυμούν να αποκτήσουν τον έλεγχο εταιρειών των ΗΠΑ οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα της άμυνας και κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι "οι κανονισμοί της κυβέρνησης των ΗΠΑ περί προμηθειών θα πρέπει να αναμορφωθούν για να επιτρέψουν την αύξηση της συνεργασίας με εταιρείες εκτός ΗΠΑ και, σε ορισμένες περιπτώσεις τις προμήθειες από τις εταιρείες αυτές". Όσον αφορά την ενσωμάτωση εμπορικών κατασκευαστικών μερών σε στρατιωτικά προϊόντα η έκθεση ζήτησε να επιτραπεί αυτό γενικά "ακόμα κι αν αυτά παρέχονται από εταιρείες εκτός των ΗΠΑ ή υφίστανται επεξεργασία από αλλοδαπούς".

Η επιτροπή των ΗΠΑ ασχολήθηκε επίσης με τα προβλήματα που δημιουργεί το σύστημα ελέγχου των εξαγωγών για τη βιομηχανία της. Δήλωσε ότι "οι έλεγχοι των εξαγωγών παρέχουν σήμερα πολύ λίγη ασφάλεια και προκαλούν τεράστια αναποτελεσματικότητα" προσθέτοντας ότι "υπονομεύουν τη συνεργασία μεταξύ εταιρειών από σύμμαχες χώρες όσον αφορά νέες αναπτύξεις συστημάτων" και επηρεάζουν δυσμενώς "έναν από τους κεντρικούς στόχους του στρατιωτικού προγραμματισμού κατά τα τελευταία 30 χρόνια - τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των συμμάχων". Για να υπερνικηθεί η κατάσταση αυτή, η επιτροπή των ΗΠΑ πρότεινε τη συνεργασία "με τους συμμάχους μας για να εντοπισθεί η κρίσιμη τεχνολογία και να βρεθούν λύσεις σχετικά με το πώς να προστατεύεται".

Η υπερατλαντική συνεργασία στον τομέα της άμυνας ενισχύθηκε από τη βιομηχανική ενοποίηση και την τάση εξέλιξης προς τα λιγότερα, αλλά περισσότερο περίπλοκα από τεχνολογική άποψη και πιο δαπανηρά προγράμματα και η στενότερη υπερατλαντική βιομηχανική συνεργασία είναι επίσης το απαραίτητο αποτέλεσμα της εφαρμογής κοινών αμυντικών ικανοτήτων.

Εντούτοις, αν και δέχεται ευμενώς τα θετικά σημεία από τις ΗΠΑ και ενθαρρύνει όλες τις υπερατλαντικές πρωτοβουλίες για εργασίες προς την κατεύθυνση γρήγορων αλλαγών, η Επιτροπή πιστεύει ότι οι δυνατότητες εξασφάλισης καλύτερης πρόσβασης στην αγορά αμυντικού εξοπλισμού των ΗΠΑ και βελτίωσης του συστήματος ελέγχου των εξαγωγών τους, θα ενισχυθούν σημαντικά εάν η Ευρώπη μπορεί να ενεργεί από θέση ισχύος όπου θα έχει λάβει τα μέτρα που χρειάζονται για να διασφαλιστεί η ύπαρξη μιας άκρως ανταγωνιστικής και ελκυστικής βιομηχανικής βάσης στο εσωτερικό της Ευρώπης με δική της ισχυρή σχεδιαστική εμπειρογνωμοσύνη και επιτυχημένα προγράμματα.

5. Επομενα Βηματα

Η STAR 21 έδειξε ότι η πιο σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στους τομείς όπου είχε υιοθετηθεί μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση. Η δημιουργία της EASA για την υπερνίκηση των μειονεκτημάτων της υφιστάμενης διακυβερνητικής προσέγγισης των κοινών υπηρεσιών πολιτικής αεροπορίας είναι ένα καλό σχετικό παράδειγμα.

Αυτό αποδεικνύει πώς μπορεί η ΕΕ να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όσον αφορά δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο η αεροδιαστημική βιομηχανία θα μπορεί να αναπτυχθεί ενώ η διασυνοριακή ενοποίηση και οι ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς καθιστούν όλο και περισσότερο ανεπαρκές το εθνικό πλαίσιο.

Η Επιτροπή γνωρίζει ότι, ανάλογα με τα επιμέρους ζητήματα, μπορεί να διαφέρει η καταλληλότερη οργανωτική και θεσμική προσέγγιση. Ορισμένα από τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν καλύτερα με την ανάπτυξη κοινοτικών πολιτικών ενώ άλλα ενδέχεται να απαιτούν μια λύση χρησιμοποιώντας διαφορετικές δομές της ΕΕ.

Σε αυτή την βάση, η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για τη βελτίωση του πολιτικού και κανονιστικού πλαισίου για την αεροδιαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη. Εντούτοις, τα κράτη μέλη θα διατηρήσουν μια καίρια ευθύνη για την παροχή υποστήριξης με τη μορφή προγραμμάτων Ε&Α, επιστρεφόμενων ενισχύσεων εκκίνησης και συμβολών στα προγράμματα του ΕΟΔ, παραμένοντας επίσης οι μεγαλύτεροι πελάτες του κλάδου μέσω των αμυντικών προμηθειών. Επομένως, η επίτευξη σημαντικής προόδου εξαρτάται από τη συνεργασία τους.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι τρεις τομείς χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή: η άμυνα, το διάστημα και η έρευνα.

Άμυνα.

Όσον αφορά το αμυντικό σκέλος της αεροδιαστημικής βιομηχανίας, η διεργασία βιομηχανικής ενοποίησης (με την ευθύνη κυρίως των ίδιων των εταιρειών) έχει πραγματοποιήσει τεράστια πρόοδο. το καίριο ζήτημα που αντιμετωπίζει η βιομηχανία είναι ο εναπομένων κατακερματισμός της ζήτησης για αμυντικό εξοπλισμό - τα προγράμματα που αφορούν μόνον ένα κράτος μέλος δυσκολεύονται να επιτύχουν επίπεδα παραγωγής σε οικονομική κλίμακα και τα προγράμματα που καλύπτουν πολλά κράτη μέλη παρεμποδίζονται από πολύπλοκες συμφωνίες καταμερισμού των εργασιών που αυξάνουν τη γραφειοκρατία και το κόστος.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν την εναρμόνιση των στρατιωτικών απαιτήσεων και των λοιπών απαιτήσεων που αφορούν την ασφάλεια με σκοπό την υπερνίκηση των προβλημάτων που οφείλονται στον εθνικό προσανατολισμό του σημερινού αμυντικού πλαισίου, εναρμονίζοντας τον προγραμματισμό και την προμήθεια εξοπλισμού σχετικού με την άμυνα. Αυτό είναι πλήρως σύμφωνο με το στόχο της ΕΠΑΑ να ενισχύσει την ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής αμυντικής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης και η αρχή έγινε με τις δράσεις που ορίζονται στην πρόσφατη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο "ευρωπαϊκή άμυνα - βιομηχανικά ζητήματα και ζητήματα αγοράς".

Αυτή η ανακοίνωση δίνει έμφαση στην προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στη δημιουργία μιας αγοράς αμυντικού εξοπλισμού, δηλ. ένα κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο που θα καλύπτει τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές πτυχές, κατάλληλους κανόνες για αποτελεσματική ως προς το κόστος προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών από τα κράτη μέλη και από ενδεχόμενους μελλοντικούς ευρωπαϊκούς οργανισμούς και οικονομικά αποτελεσματικούς ελέεγχους εξαγωγών, διατηρώντας επίσης τα πρότυπα ηθικής και προωθώντας την αμοιβαία είσοδο στις αγορές. Δίνει επίσης έμφαση στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της έρευνας μέσω της συνεργασίας και της συνεκτικότητας στην έρευνα τη σχετική με την άμυνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και στην αξιοποίηση συνεργειών πολιτικού-στρατιωτικού τομέα.

Επιπλέον, θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ΕΕ παρέχει ένα κατάλληλο πλαίσιο για την επέκταση και την ανάπτυξη ορισμένων από τα μέτρα που έχουν συμφωνηθεί στον τομέα της αεροδιαστημικής και της άμυνας από τους Υπουργούς της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω της δήλωσης προθέσεων και της συμφωνίας-πλαισίου. Τα οφέλη που προέρχονται από συμφωνίες σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τους κοινούς κανόνες εξαγωγών και την ασφάλεια των πληροφοριών θα ενισχυθούν σημαντικά αν καλύπτουν το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επίσης, διάφορα κράτη μέλη ήδη θεσπίσει κοινές πρωτοβουλίες προμηθειών και έρευνας όπως ο OCCAr (Organisme Conjoint de Coopιration en matiθre d'Armement / Κοινός οργανισμός συνεργασίας σε θέματα εξοπλισμών) και ο WEO (Western European Armament Organisation / δυτικοευρωπαϊκός οργανισμός εξοπλισμών) και η πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 19ης και 20ής Ιουνίου του 2003 για τη δημιουργία ενός οργανισμού στον τομέα της ανάπτυξης αμυντικών δυνατοτήτων, της έρευνας, των προμηθειών και των εξοπλισμών .

Όσον αφορά τα εμπόδια για το εμπόριο αμυντικών εξοπλισμών, η Επιτροπή θεωρεί θετική την προσέγγιση της Επιτροπής αεροδιαστημικής βιομηχανίας των ΗΠΑ. Καλεί τις ΗΠΑ να εργαστούν για την ταχεία εφαρμογή των απαραίτητων αλλαγών. Αυτό θα ενθαρρύνει τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας, θα αυξήσει τη διαλειτουργικότητα και θα συμβάλει στη μείωση του χάσματος δυνατοτήτων.

Διάστημα

Μετά την ανακοίνωση του 2001 με τίτλο "Στην πορεία προς την ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική", που έδινε έμφαση στη συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, η Επιτροπή εξέδωσε μια Πράσινη Βίβλο για το διάστημα για να ενθαρρύνει τον περαιτέρω διάλογο σχετικά με τη μελλοντική πορεία με σκοπό την έκδοση μιας αναλυτικής Λευκής Βίβλου αργότερα κατά τη διάρκεια του 2003.

Η απουσία μιας περιεκτικής ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής και η συνακόλουθη έλλειψη αποτελεσματικού συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων, προκαλεί σήμερα φόβους ότι, παρά την τεχνολογική αριστεία της, η πρόσφατη κάμψη της εμπορικής διαστημικής αγοράς σημαίνει ότι η βιομηχανία της ΕΕ όχι μόνο κινδυνεύει να χάσει το μερίδιο της αγοράς της προς όφελος των ΗΠΑ και άλλων διαστημικών δυνάμεων, αλλά ενδέχεται ακόμη και να χάσει την ικανότητα να διατηρεί τις ήδη κτηθείσες δυνατότητες. Μακροπρόθεσμα αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου η Ευρώπη δεν έχει ουσιαστικές δυνατότητες επιλογής σε έναν ζωτικής σημασίας τομέα.

Εντούτοις, τα οικονομικά συμφέροντα των δραστηριοτήτων που βρίσκονται στα επόμενα στάδια της οικονομικής διεργασίας όπου περιλαμβάνονται οι δορυφορικές υπηρεσίες για τις μεταφορές, το ηλεκτρονικό εμπόριο, οι επιστημονικές λεωφόροι, η τηλεργασία, οι υπηρεσίες ψυχαγωγίας και πολιτισμού, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και, φυσικά, οι επικοινωνίες και οι δραστηριότητες ασφάλειας και άμυνας, υπερβαίνουν σήμερα σε μεγάλο βαθμό τις αρχικές επενδύσεις σε δομές. Οι υπηρεσίες αυτές παρέχουν μια πρόσθετη διάσταση και έχουν καταστεί σημαντικός πόρος για διάφορες βιομηχανικές δυνατότητες.

Επομένως η Επιτροπή θα προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για να δημιουργηθεί το ευνοϊκότερο δυνατό περιβάλλον για τη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των δυνατοτήτων της βιομηχανίας. Αυτό σημαίνει ότι θα δημιουργηθεί μια περιεκτική ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική που θα λαμβάνει υπόψη το στρατηγικό χαρακτήρα της βιομηχανίας αυτής και θα παρέχει ένα κοινό πλαίσιο εντός του οποίου η ευρωπαϊκή βιομηχανία και οι διάφοροι εμπλεκόμενοι εθνικοί και διακυβερνητικού οργανισμοί θα μπορούν να βελτιστοποιήσουν τις δραστηριότητές τους.

Οι ευρείες συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διεργασία διαβούλευσης που οργανώθηκε στο πλαίσιο της Πράσινης Βίβλου για το διάστημα διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό και η Επιτροπή θα αναπτύξει πληρέστερα αυτά τα ζητήματα σε μια Λευκή Βίβλο που θα παρουσιαστεί αργότερα, κατά το τρέχον έτος.

Έρευνα

Κατά την τελευταία δεκαετία η Ένωση ενίσχυσε το ρόλο της όσον αφορά τη χρηματοδότηση της έρευνας στον πολιτικό αεροδιαστημικό τομέα στην Ευρώπη και η βιομηχανία προσάρμοσε τις ερευνητικές δομές της για να λάβει υπόψη αυτές τις νέες συνθήκες υποστήριξης. Δεδομένων των μακρόχρονων κύκλων ανάπτυξης στον αεροδιαστημικό τομέα, είναι σημαντικό να διατηρηθεί η σταθερότητα των δομών χρηματοδότησης της έρευνας μακροπρόθεσμα.

Όπως και στην πολιτική αεροπορία με το πρόγραμμα στρατηγικής έρευνας του ACARE, η Ευρώπη θα μπορούσε να έχει σημαντικά οφέλη από την ύπαρξη ενός περιεκτικού ευρωπαϊκού προγράμματος Ε&Α για τον αεροδιαστημικό τομέα σχετικά με την άμυνα. Γι' αυτό απαιτείται η ανάπτυξη ενός συστήματος που θα συγκεντρώνει αυτούς που κατανοούν τα στρατηγικά και τεχνικά ζητήματα και ζητήματα αγοράς που θα καθορίσουν το μέλλον του αεροδιαστημικού τομέα καθώς και αυτούς που έχουν τόσο τις δυνατότητες όσο και συμφέροντα σε αυτό τον επιχειρηματικό τομέα τις ίδιες τις εταιρείες, όπου περιλαμβάνονται οι ΜΜΕ, τα ερευνητικά ιδρύματα και άλλοι φορείς - έτσι ώστε να είναι δυνατή η εις βάθος εξέταση των σχετικών πολύπλοκων ζητημάτων.

Θα πρέπει να προσδιοριστούν οι προτεραιότητες και οι στόχοι με μια ευρωπαϊκή προοπτική για να επηρεαστούν όλοι οι ευρωπαίοι ενδιαφερόμενοι που εμπλέκονται στο σχεδιασμό ερευνητικών προγραμμάτων σχετικών με την άμυνα ώστε να εργαστούν προς την κατεύθυνση ενός συστήματος που θα είναι πιο αποτελεσματικότητα, καλύτερα στοχοθετημένο και πιο ανταγωνιστικό σε παγκόσμια κλίμακα. Θα χρειαστεί ενδεχομένως να αναπροσαρμοστούν οι προτεραιότητες των επιμέρους κρατών μελών ως αποτέλεσμα του συνολικού σχεδίου, επομένως ένα επαρκές επίπεδο δέσμευσης και ανεξάρτητων πόρων θα είναι προϋποθέσεις για την επιτυχία.

Εκτός από τη βελτίωση του συντονισμού των δραστηριοτήτων μεταξύ των κρατών μελών, θα χρειαστούν νέες θεσμικές δομές για να υπερνικηθεί ο υφιστάμενος κατακερματισμός. Στο σχέδιο συνθήκης για τη θέσπιση συντάγματος της Ευρώπης, η ευρωπαϊκή Συνέλευση ζήτησε τη σύμβαση ενός "ευρωπαϊκού οργανισμού εξοπλισμού, έρευνας και στρατιωτικών δυνατοτήτων" ο οποίος θα ενεργεί "για τον καθορισμό των επιχειρησιακών απαιτήσεων, την πρώθηση μέτρων για την ικανοποίηση αυτών των απαιτήσεων, τη συμβολή στον καθορισμό και, κατά περίπτωση, στην εφαρμογή των μέτρων που χρειάζονται για την ενίσχυση των μέτρων της βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης του αμυντικού τομέα, τη συμμετοχή στον καθορισμό μιας ευρωπαϊκής πολιτικής δυνατοτήτων και εξοπλισμών, και την επικούρηση του Συμβουλίου Υπουργών όσον αφορά την αξιολόγηση της βελτίωσης των στρατιωτικών ικανοτήτων." Η Επιτροπή υποστηρίζει την πρόταση αυτή. Ένας τέτοιος οργανισμός θα βοηθούσε στην υπερνίκηση του υφιστάμενου κατακερματισμού και στην ανάπτυξη του εξοπλισμού που θα χρειαστεί η Ευρώπη για τις ανάγκες ασφάλειας και τις αμυντικές ανάγκες της στο μέλλον.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως δήλωσε στην πρόσφατη ανακοίνωση για την άμυνα, σχεδιάζει να δρομολογήσει μια προπαρασκευαστική δράση για την αύξηση του βιομηχανικού δυναμικού της Ευρώπης στον τομέα της έρευνας για την ασφάλεια. Αυτή η δραστηριότητα θα έχει στόχο τη διερεύνηση των όρων και των μηχανισμών για τη βελτίωση του περιβάλλοντος για επιστημονική, τεχνολογική και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα στον τομέα αυτό. Θα αναπτυχθεί ένα μακροπρόθεσμο όραμα σε στενή συνεργασία με τους ενδιαφερομένους. Η Επιτροπή προτίθεται να παρουσιάσει άλλη μια ανακοίνωση γι' αυτό το ζήτημα μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους.

6. Συμπέρασμα

Παλαιότερες ανακοινώσεις έχουν τονίσει τα οφέλη μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής βιομηχανίας. Εκατομμύρια πολιτών εξαρτώνται από τον τομέα αυτό για την εργασία τους και ο κύκλος εργασιών της, που ανέρχεται σε 80 δισεκατομμύρια ευρώ, αποτελεί ουσιαστική θετική συνεισφορά στο εμπορικό ισοζύγιο της Ευρώπης. Η αεροδιαστημική βιομηχανία και οι συναφείς τεχνολογίες της διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στη διατήρηση της στρατηγικής θέσης της Ευρώπης και στην ικανότητά της για ασφάλεια και άμυνα και συμβάλλουν επίσης σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα όλων των τομέων της οικονομίας, περιλαμβανομένων των αναδυόμενων επιχειρήσεων της κοινωνίας των πληροφοριών.

Αν και είναι αλήθεια ότι μετά την υποβολή της STAR 21 έχει επιτευχθεί πραγματική πρόοδος σε πολλούς τομείς, όπου περιλαμβάνονται η έκδοση του κανονισμού περί EASA, η εκ νέου εκκίνηση των συζητήσεων για την άμυνα, η ευρεία διαβούλευση για τη διαστημική πολιτική και η δημιουργία της κοινής επιχείρησης Galileo, η Επιτροπή είναι πεπεισμένη, σε συμφωνία με τη στρατηγική της για τη βιομηχανική πολιτική και την πολιτική για τον ανταγωνισμό, ότι είναι αναγκαία η προσαρμογή και η ανάπτυξη του υφιστάμενου πλαισίου για να διατηρηθούν τα οφέλη των αεροδιαστημικών δυνατοτήτων της Ευρώπης για τις μελλοντικές γενεές.

Για να γίνει αυτό απαιτείται μια συνεχής, συντονισμένη προσπάθεια που θα εστιάζεται στους τομείς στους οποίους το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αεροδιαστημική βιομηχανία δεν υπάρχει ή παραμένει ασθενές. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ουσιαστική δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικού εξοπλισμού, τη δρομολόγηση μιας επιτυχημένης προπαρασκευαστικής δράσης για την έρευνα σχετικά με την ασφάλεια και η ενίσχυση των ερευνητικών προσπαθειών στον τομέα της άμυνας μέσω ενός ευρωπαϊκού προγράμματος Ε&Α για τον αεροδιαστημικό τομέα σχετικά με την άμυνα και η δημιουργία ενός οργανισμού της ΕΕ ενώ θα διατηρείται επίσης η μακροπρόθεσμη σταθερότητα στα ερευνητικά προγράμματα για την πολιτική αεροπορία.

Ζωτική σημασία έχει επίσης η έκδοση της Λευκής Βίβλου για το διάστημα και η έγκαιρη εφαρμογή ενός προγράμματος δράσης που θα υλοποιήσει την ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική καλύπτοντας όλα τα ζητήματα των επιχειρήσεων και αξιοποιώντας πλήρως τις συγκεκριμένες δυνατότητες όλων των συμμετεχόντων φορέων, όπως και η ολοκλήρωση του ενιαίου ευρωπαϊκού ουρανού περιλαμβανομένων των εξωτερικών συμφωνιών αεροπορικών μεταφορών και μιας πλήρως λειτουργικής EASA.

Έχοντας υπόψη το μέγεθος των προκλήσεων, απαιτείται αποφασιστική δράση έτσι ώστε οι ευρωπαϊκές εταιρείες να είναι σε θέση να βελτιώσουν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητά τους στις παγκόσμιες αγορές αεροδιαστημικής. Γι' αυτό, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τις συστάσεις της STAR 21, επειδή αποτελούν σημαντική αφετηρία για την ενεργοποίηση των απαραίτητων αλλαγών και καλεί τα κράτη μέλη και τα άλλα θεσμικά όργανα να υποστηρίξουν τον προσανατολισμό των συστάσεων και να επιδιώξουν ενεργά την προώθηση των καίριων ζητημάτων που τίθενται.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΑΕΡΟΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ-ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ για τον 21ο αιώνα

STRATEGIC AEROSPACE REVIEW for the 21st century

(STAR 21)

Δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου αγοράς και πολιτικής

για μια ζωτικής σημασίας ευρωπαϊκή βιομηχανία

Ιούλιος 2002

A. ΜΕΛΗ

Η ευρωπαϊκή συμβουλευτική ομάδα για την αεροδιαστημική βιομηχανία συστάθηκε το 2001 για να αναλύσει την επάρκεια του υφιστάμενου πολιτικού και κανονιστικού πλαισίου για τον αεροδιαστημικό τομέα στην Ευρώπη, να επισημάνει τις ελλείψεις και να υποβάλει προτάσεις για περαιτέρω βελτίωση. Με πρόεδρο τον Erkki Liikanen, μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιο για την πολιτική για τις επιχειρήσεις, περιλαμβάνει επτά προέδρους αεροδιαστημικών βιομηχανιών, πέντε ευρωπαίους επιτρόπους, τον ύπατο αντιπρόσωπο της ΕΕ για την κοινή εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας και δύο μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Κατά τους τελευταίους 12 μήνες τα μέλη της συμβουλευτικής ομάδας ανέλυσαν το ζήτημα αυτό ταυτοποιώντας τους καίριους τομείς που θα καθορίσουν την μελλοντική ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και την ικανότητά της να συμβάλει αποτελεσματικά στους βασικούς πολιτικούς στόχους της Ευρώπης. Τα πορίσματά τους παρουσιάζονται στην συνημμένη έκθεση με τίτλο 'Αεροδιαστημική βιομηχανία - Στρατηγική ανασκόπηση για τον 21ο αιώνα' (STAR 21), την οποία η ομάδα υπέβαλε στον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Romano Prodi, στις 16 Ιουλίου 2002.

Jean-Paul Bιchat: πρόεδρος & ΔΣ της SNECMA

Manfred Bischoff: συμπρόεδρος της EADS

Philippe Busquin: μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για την έρευνα

Sir Richard Evans: πρόεδρος της BAE Systems

Jean-Luc Lagardθre: συμπρόεδρος της EADS

Pascal Lamy: μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για το εμπόριο

Erkki Liikanen: μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία της πληροφορίας

Alberto Lina: πρώην πρόεδρος & ΔΣ της Finmeccanica (μέχρι τον Απρίλιο 2002)

Loyola De Palacio: αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδια για τις σχέσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τις μεταφορές & την ενέργεια

Chris Patten: μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για τις εξωτερικές σχέσεις

Denis Ranque: πρόεδρος & ΔΣ της THALES

Sir Ralph Robins: πρόεδρος της Rolls Royce

Javier Solana: ύπατος αντιπρόσωπος της ΕΕ για την κοινή εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας

Carlos Westendorp y Cabeza: μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πρόεδρος της επιτροπής για τη βιομηχανία, το εξωτερικό εμπόριο, την έρευνα και την ενέργεια

Karl von Wogau: μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

B. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Οι ανάγκες της Ευρώπης

Τα τελευταία χρόνια οι ηγέτες της Ευρώπης έθεσαν μεγαλόπνοους στόχους για την Ευρωπαϊκή Ένωση που έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αεροδιαστημική βιομηχανία, θέτοντας, από τη μια πλευρά, φιλόδοξους στόχους για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και, από την άλλη, καίριους στόχους για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της ΕΕ.

Στην στρατηγική ανασκόπηση της αεροδιαστημικής βιομηχανίας για τον 21ο αιώνα (STAR 21), η ευρωπαϊκή συμβουλευτική ομάδα για την αεροδιαστημική βιομηχανία δηλώνει ότι οι στόχοι αυτοί μπορούν να επιτευχθούν μόνον εάν οι οικονομικές και βιομηχανικές δομές της Ευρώπης μπορέσουν να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Η ύπαρξη μιας ανθούσας και ανταγωνιστικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην εξασφάλιση της ασφάλειας και ευημερίας της Ευρώπης. Πέραν της συμβολής της στη βιώσιμη ανάπτυξη, η αεροδιαστημική βιομηχανία είναι εστία ανάπτυξης καίριων δεξιοτήτων και τεχνολογιών και ουσιαστικός παράγοντας προώθησης της καινοτομίαςλ εξασφαλίζει τα μέσα για την παροχή υπηρεσιών από το διάστημα και συμβάλλει ουσιαστικά στην ασφάλεια και την άμυνα, βοηθώντας έτσι στην εξασφάλιση ελευθερίας δράσης για την Ευρώπη στις εξωτερικές της πολιτικές.

Χαρακτηριστικά της βιομηχανίας

Η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία πρωτοπορεί παγκοσμίως σε αρκετούς καίριους τομείς της αγοράς, καλύπτοντας το ένα τρίτο των παγκόσμιων αεροδιαστημικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από πλευράς κύκλου εργασιών, σε σύγκριση με το ήμισυ σχεδόν που καλύπτει η αντίστοιχη βιομηχανία των ΗΠΑ.

Η ευημερία της βιομηχανίας εξαρτάται από δύο πυλώνες, συγκεκριμένα τον πολιτικό και τον αμυντικό, που είναι συμπληρωματικοί και αλληλεξαρτώμενοι. Δραστηριοποίηση στην πολιτική και την αμυντική αγορά σημαίνει ανταλλαγή δεξιοτήτων και τεχνολογιών και επίτευξη οικονομιών κλίμακας και οφελών από μια μεγάλη σειρά προϊόντων. Τόσο οι πολιτικές όσο και οι αμυντικές απαιτήσεις βασίζονται στην εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών, με εξυπηρέτηση πελατών τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα με διαφορετικές ανάγκες.

Η είσοδος νεοεισερχόμενων στην αεροδιαστημική βιομηχανία είναι πολύ δύσκολη, ειδικά σε πρωτογενές επίπεδο. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην αλληλεξάρτηση του πολιτικού και του αμυντικού τομέα, καθώς και στον άκρως κυκλικό και υψηλής έντασης κεφαλαίου χαρακτήρα της βιομηχανίας. Αυτό σημαίνει επίσης ότι άπαξ και διαβρωθεί ή χαθεί η τεχνολογία, οι δεξιότητες και η υποδομή, η ανάκτησή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Όσον αφορά το διεθνή ανταγωνισμό, οι εταιρείες των ΗΠΑ δραστηριοποιούνται στη μεγαλύτερη ενιαία εγχώρια αγορά του κόσμου και επωφελούνται από ένα ιδιαιτέρως υποστηρικτικό λειτουργικό πλαίσιο, το οποίο έχει σχεδιαστεί για την προώθηση ενός δεδηλωμένου στόχου πολιτικής, να διατηρηθεί η υπεροχή των ΗΠΑ στον αεροδιαστημικό τομέα. Οι άμεσες διασυνδέσεις μεταξύ πολιτικών και αμυντικών χρήσεων και οι τεράστιες επενδύσεις στην άμυνα για τη χρηματοδότηση των τομέων της έρευνας και της καινοτομίας προσφέρουν σαφή πλεονεκτήματα στη βιομηχανία των ΗΠΑ με τη μορφή παράπλευρων επινοήσεων προσφερομένων για μη αμυντικές αεροδιαστημικές εφαρμογές. Η κατάσταση αυτή συνιστά μια συνεχή πρόκληση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και δεν μπορεί παρά να επηρεάζει την ανταγωνιστική θέση της.

Αφού για τις περισσότερες αγορές, αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες θα συνεχίσουν να καλύπτουν τις ανάγκες πελατών παγκοσμίως, η υψηλή ικανότητα της Ευρώπης στον αεροδιαστημικό τομέα είναι απαραίτητη, ώστε να διατηρηθεί ο ανταγωνισμός για μια ευρεία κλίμακα πολιτικών και αμυντικών προϊόντων.

Στο πλαίσιο της Ευρώπης, τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκε μία μείζων αναδιάρθρωση, η οποία οδήγησε σε μια βιομηχανία που είναι οργανωμένη σε ευρωπαϊκή κλίμακα ως ανταγωνιστής και εταίρος του ισχυρού ανταγωνιστή της, των ΗΠΑ. Ωστόσο, το πλαίσιο πολιτικής που διέπει τις δραστηριότητές της είναι άκρως κατακερματισμένο. Σωστό είναι λοιπόν, καθώς η ίδια η αεροδιαστημική βιομηχανία έχει αναδιαρθρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα ζητήματα που θα καθορίσουν την μελλοντική ανταγωνιστικότητα και συμβολή της να αντιμετωπιστούν από ευρωπαϊκή οπτική γωνία.

Βασικά πορίσματα

Εξετάζοντας τα ζητήματα από πλευράς ευρωπαϊκής προοπτικής, η STAR 21 κατέληξε στα εξής τέσσερα βασικά πορίσματα:

1. Ο αεροδιαστημικός τομέας είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της Ευρώπης για οικονομική μεγέθυνση, ασφάλεια και ποιότητα ζωής. Σχετίζεται άμεσα και επηρεάζεται από μια ευρεία σειρά ευρωπαϊκών πολιτικών, όπως του εμπορίου, των μεταφορών, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας και άμυνας.

2. Η ύπαρξη μιας ισχυρής, παγκοσμίως ανταγωνιστικής βιομηχανικής βάσης είναι ουσιαστική για την παροχή στην Ευρώπη των απαραίτητων επιλογών και δυνατοτήτων για τις αποφάσεις της, όσον αφορά την παρουσία και την επιρροή της στη παγκόσμια σκηνή.

3. Ο ευρωπαϊκός αεροδιαστημικός τομέας πρέπει να διατηρηθεί σε ισχυρή ανταγωνιστική θέση, ώστε να διαδραματίσει ολοκληρωμένο ρόλο ως βιομηχανικός εταίρος στην παγκόσμια αεροδιαστημική αγορά.

4. Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει στο προσκήνιο των βασικών τεχνολογιών, ώστε να διαθέτει καινοτόμο και ανταγωνιστική αεροδιαστημική βιομηχανία.

Η STAR 21 επισημαίνει ότι αν και έχει ήδη σημειωθεί κάποια πρόοδος σε ορισμένους τομείς, το τρέχον πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο είναι ανεπαρκές για να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των φιλοδοξιών της Ευρώπης και της ικανότητας επίτευξης των απαιτούμενων αποτελεσμάτων.

Προτάσεις πολιτικής

Η ύπαρξη μιας συνεκτικής, μακροπρόθεσμης προοπτικής διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο για σχεδιασμούς και επενδύσεις από την αεροδιαστημική βιομηχανία. Η STAR 21 επισημαίνει έναν αριθμό τομέων στους οποίους πρέπει να δραστηριοποιηθούν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, τα κράτη μέλη της ΕΕ και η ίδια η βιομηχανία, ώστε να διατηρήσει η Ευρώπη τη θέση της ως αεροδιαστημικού παραγωγού παγκόσμιας κλάσης και να δοθούν οι δυνατότητες στον τομέα της άμυνας, της ασφάλειας και του διαστήματος που θα επιτρέπουν στην Ευρώπη να πραγματοποιεί ουσιαστικές πολιτικές επιλογές και να είναι αποτελεσματικός εταίρος για φίλους και συμμάχους.

Οι κύριες συστάσεις της STAR 21 καλύπτουν τις παγκόσμιες αγορές, το λειτουργικό περιβάλλον, τη διαχείριση της πολιτικής αεροπορίας, την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα και τις δυνατότητες στο διάστημα. Σε πολλούς από τους τομείς αυτούς, για παράδειγμα στο συντονισμό της έρευνας στον τομέα της πολιτικής αεροναυτικής και στις κανονιστικές ρυθμίσεις για την πολιτική αεροπορία, έχει ήδη σημειωθεί ικανή πρόοδος ή θα επιτευχθεί μέσω της εφαρμογής μέτρων που ήδη έχουν προταθεί. Σε άλλους τομείς, για παράδειγμα στην άμυνα, στο διάστημα και στο επίπεδο και τη δομή της έρευνας και της τεχνολογίας σε όλα τα τμήματα της αγοράς, τα οποία έχουν βασική σημασία για την ανάπτυξη της βιομηχανίας, απαιτούνται έγκαιρες αποφάσεις για να αποφευχθούν περιορισμοί στο θέμα των πολιτικών επιλογών για το μέλλον.

Όσον αφορά την πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές, στόχος της Ευρώπης θα πρέπει να είναι η εξασφάλιση ενός πεδίου με δίκαιους όρους παιχνιδιού, το οποίο θα ευνοεί τις ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Το γεγονός αυτό θα απαιτήσει την προώθηση του περαιτέρω ανοίγματος της αγοράς, επιζητώντας ειδικότερα αλλαγές στις πρακτικές του 'Buy America (αγόραζε αμερικανικά)' και σύγκλιση στις πολιτικές ελέγχου των εξαγωγών. Παράλληλα, η Ευρώπη θα πρέπει να δομήσει και να αναπτύξει τις σχέσεις της με τρίτες χώρες, μέσω και διεθνών προγραμμάτων συνεργασίας.

Όσον αφορά το λειτουργικό περιβάλλον, η STAR 21 επισημαίνει το βασικό ρόλο της έρευνας στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας. Υποδεχόμενη ευνοϊκά τη δημιουργία της συμβουλευτικής επιτροπής για την αεροναυτική έρευνα στην Ευρώπη (ACARE), η STAR 21 εφιστά παράλληλα την προσοχή στην τεράστια πρόκληση που ενυπάρχει στην κινητοποίηση των κατ' εκτίμηση 100 δισ. EUR από ιδιωτικές και δημόσιες πηγές που χρειάζονται για τη χρηματοδότηση μιας συντονισμένης στρατηγικής έρευνας στον πολιτικό τομέα για τα επόμενα 20 χρόνια. Σε συνδυασμό με αυτό, αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα της επίδρασης των φορολογικών κινήτρων ως παράγοντα ενθάρρυνσης για την έρευνα και ζητείται μια πιο λεπτομερής ανάλυση της πτυχής αυτής. Όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους, η STAR 21 τονίζει την ανάγκη για κατάλληλες δράσεις, ειδικά σε επίπεδο κρατών μελών, για την εξασφάλιση της διαθεσιμότητας ενός υψηλής ειδίκευσης και μετακινούμενου εργατικού δυναμικού.

Όσον αφορά τους τομείς όπου σημειώνεται ικανή πρόοδος, η έκθεση αναφέρεται ιδιαιτέρως στο ζήτημα της διακυβέρνησης της πολιτικής αεροπορίας, συμπληρώνοντας, ωστόσο, ότι τα πλήρη οφέλη από τη σχετική πρόοδο θα αποκομιστούν μόνον εφόσον δοθεί η δυνατότητα στην ΕΕ να καταστεί φορέας χάραξης πολιτικής και ρύθμισης του τομέα. Για το λόγο αυτό, απαιτείται ένας ευρύτερος ρόλος για τα όργανα της Κοινότητας, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής υπηρεσίας για την ασφάλεια των αερομεταφορών (EASA), καθώς και η ανάπτυξη και η εφαρμογή ενός γενικού σχεδίου για τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό οδηγεί επίσης στο να καταστεί η Κοινότητα μέλος του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO), μαζί με τα κράτη μέλη.

Η πλέον επιτακτική ανάγκη για επιπλέον προσπάθειες για τη διασφάλιση του μέλλοντος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας επισημαίνεται στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας, καθώς και της σχετικής έρευνας.

- Τέτοιες προσπάθειες χρειάζονται για την εξασφάλιση μιας απόλυτα ικανής ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης, η οποία αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την εξασφάλιση της όλης μελλοντικής ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. Όμως, πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως, η ασυμβατότητα μεταξύ των στόχων και των απαιτήσεων της Ευρώπης, αφενός, και του πολιτικού πλαισίου εντός του οποίου καλείται η αεροδιαστημική βιομηχανία να συμβάλει στην παροχή των απαιτούμενων ικανοτήτων, αφετέρου.

- Η εφαρμογή των ρυθμίσεων για την παροχή των κοινής αποδοχής ικανοτήτων απαιτεί δέσμευση, πόρους και συνεκτική οργάνωση. Πρόσφατα, σημειώθηκε ενθαρρυντική πρόοδος στον καθορισμό και στη συμφωνία των απαιτήσεων από πλευράς ικανοτήτων, ως μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι αυτό αποτελεί μόνον ένα πρώτο βήμα προς την εκπλήρωση των μελλοντικών απαιτήσεων των νέων ευρωπαϊκών πολιτικών για την ασφάλεια, έχει ουσιαστική σημασία να δεσμευτούν επαρκείς χρηματοδοτικοί πόροι, ώστε να μπορέσουν να υλοποιηθούν τα σχέδια και να εφαρμοστούν οι απαραίτητοι κανόνες και διαδικασίες για να διασφαλιστεί ότι οι πόροι αυτοί δαπανώνται αποδοτικά. Θα χρειαστεί επίσης μια πιο συντονισμένη προσέγγιση στους εξοπλισμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τελικό ενδεχομένως αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής εξοπλισμών.

- Αλλά αν και εξακολουθεί να υπάρχει μια ορισμένη επιφυλακτικότητα στο να συμφωνηθεί ότι βασικά ζητήματα όπως οι αμυντικές προμήθειες και η σχετική έρευνα - παραδοσιακό πεδίο εθνικών αποφάσεων - πρέπει και αυτά να καλύπτονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει αρχίσει να γίνεται ολοένα και περισσότερο συνειδητό ότι οι αποφάσεις για το ύψος των δαπανών για αμυντικό εξοπλισμό, τον επανακαθορισμό των προτεραιοτήτων στο πλαίσιο υπαρχόντων αμυντικών προϋπολογισμών και την ενδεικνυόμενη αντίδραση απέναντι σε νέες απειλές πρέπει να προσεγγίζονται σε ευρωπαϊκό πλαίσιο. Έτσι, τη στιγμή αυτή διαμορφώνονται επίσημες ευπρόσδεκτες προσπάθειες μέσω διαφόρων συμφωνιών για βελτίωση του συντονισμού των ερευνητικών προγραμμάτων και προς την κατεύθυνση πιο αποδοτικών οικονομικά ρυθμίσεων για τις προμήθειες, κυρίως μέσω μιας πιο εντατικής συνεργασίας μεταξύ ορισμένων κρατών μελών.

Ανεξάρτητα από το γενικό επίπεδο των φιλοδοξιών, το οποίο πρέπει κατ' ανάγκη να καθοριστεί στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, τυχόν αποτυχία βελτιστοποίησης των δαπανών στον αεροδιαστημικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των καίριων συνιστωσών του, της έρευνας και της άμυνας, θα περιορίσει τις μελλοντικές πολιτικές επιλογές για την Ευρώπη. Πέραν του συνολικού ύψους των πόρων, οι πλήρως συντονισμένες επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη και οι αποδοτικές προμήθειες είναι βασικά ζητήματα στην προσπάθεια παροχής των αναγκαίων ευρωπαϊκών ικανοτήτων και εξασφάλισης της συμβολής μιας ανταγωνιστικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας.

Παρά τις κάποιες πρόσφατες εξελίξεις, η πρόοδος είναι ανεπαρκής. Για να ξεπεραστεί το πρόβλημα αυτό, πρέπει να διερευνηθούν όλα τα διαθέσιμα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της ανάληψης δράσης, σε κοινοτικό επίπεδο όπου ενδείκνυται, για την άρση των εμποδίων για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά του τομέα της άμυνας και ασφάλειας, θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί η εμπειρία της Κοινότητας στις περιπτώσεις όπου τα προϊόντα και οι διαδικασίες οι οποίες προέρχονται από την τεχνολογική ανάπτυξη και την καινοτομία στην πράξη δεν διακρίνονται σε πολιτικές εφαρμογές και εφαρμογές για την ασφάλεια και την άμυνα.

Σχετικά με τις ικανότητες στον τομέα του διαστήματος, η STAR 21 χαιρετίζει κινήσεις για τη χάραξη μιας πάγιας ευρωπαϊκής πολιτικής για το διάστημα και την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος με επαρκείς πόρους, σύμφωνα με την κοινή στρατηγική μεταξύ του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΟΔ) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ). Το δορυφορικό σύστημα εντοπισμού θέσεως Galileo πρέπει, ωστόσο, να αναπτυχθεί εντός των προθεσμιών, με την ανάπτυξη παράγωγων δραστηριοτήτων, προσφέροντας ευκαιρίες για έγκαιρη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Η ανάπτυξη του συστήματος της παγκόσμιας παρακολούθησης για το περιβάλλον και την ασφάλεια (GMES) πρέπει να συνεχιστεί με τη στήριξη προγραμμάτων του ΕΟΔ και της ΕΕ. Εξίσου σημαντική είναι η ανάγκη για έγκαιρη δράση για τη διατήρηση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων εκτόξευσης και τη διερεύνηση εφαρμογών διαστημικών τεχνολογιών, ειδικά για την επικοινωνία και την παρακολούθηση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απαιτούνται για την ασφάλεια και την άμυνα.

Οι πολιτικοί ηγέτες της Ευρώπης καλούνται να εξετάσουν σοβαρά πώς θα ανταποκριθούν στην ανάγκη εξεύρεσης των αυξημένων πόρων και στο αναγκαίο συνεκτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την επίτευξη των υφισταμένων και μελλοντικών πολιτικών στόχων της Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή συμβουλευτική ομάδα για την αεροδιαστημική βιομηχανία ζητά την ευρύτερη δυνατόν απόκριση στην ανάλυση και τις συστάσεις της. Αναμένει ιδιαιτέρως την αντίδραση των μερών εκείνων, τα οποία είναι στην καλύτερη θέση να εφαρμόσουν τις συστάσεις της, δηλαδή, τα κράτη μέλη και τα Κοινοτικά Θεσμικά Όργανα. Υπό το φως των αντιδράσεων αυτών και άλλων σχετικών εξελίξεων, η ομάδα είναι έτοιμη να συμβάλει περαιτέρω στον διάλογο.

C. Στρατηγική ανασκόπηση της αεροδιαστημικής βιομηχανίας για τον 21ο αιώνα

1. ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Η Ευρώπη έχει μεγάλες φιλοδοξίες για τον 21ο αιώνα. Στοχεύει σε καλύτερη ποιότητα ζωής και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, τα οποία, με τη σειρά τους, εξαρτώνται από την ανταγωνιστική της ισχύ. Οι πολίτες της γνωρίζουν ότι γεγονότα πέραν των δικών τους συνόρων μπορούν να επηρεάσουν βαθύτατα τη ζωή τους και επιθυμούν να ασκούν μεγαλύτερη επιρροή προς το καλό στις παγκόσμιες υποθέσεις, ως πολύτιμοι εταίροι φίλων και συμμάχων.

Μια ανθούσα αεροδιαστημική βιομηχανία αποτελεί καίρια συνιστώσα προκειμένου να καταστεί η Ευρώπη ικανή να πραγματοποιήσει τις πολιτικές και οικονομικές της φιλοδοξίες. Η κατοχή υψηλών αεροδιαστημικών ικανοτήτων από την Ευρώπη είναι απαραίτητο στοιχείο για τη διατήρηση του ανταγωνισμού στις παγκόσμιες αγορές μιας ευρείας κλίμακας πολιτικών και αμυντικών προϊόντων, καθώς και για την εξασφάλιση ελευθερίας δράσης της Ευρώπης στις εξωτερικές πολιτικές της. Η ίδια η αεροδιαστημική βιομηχανία έχει αναδιαρθρωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επομένως τα ζητήματα που την επηρεάζουν θα πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν από μία ευρωπαϊκή οπτική γωνία.

Τα τελευταία χρόνια οι ευρωπαίοι ηγέτες έχουν θέσει μακρόπνοους στόχους, οι οποίοι επηρεάζουν σημαντικά την αεροδιαστημική βιομηχανία, καθορίζοντας στόχους για την οικονομική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της ΕΕ.

1.1. Ανταγωνιστικότητα

Η διάσκεψη κορυφής της Λισσαβόνας το 2000 εξέφρασε τη φιλοδοξία να καταστεί η Ευρώπη η ανταγωνιστικότερη παγκοσμίως οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, επιτυγχάνοντας νέα επίπεδα ανταγωνιστικότητας έως το 2010. Η διάσκεψη κορυφής του 2002 στη Βαρκελώνη εξέτασε την πρόοδο της εφαρμογής της στρατηγικής της Λισσαβόνας και της έδωσε νέα ώθηση. Η ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας μετά το Συμβούλιο της Λισσαβόνας επιβεβαίωσε τη διαρκή δέσμευση της Ευρώπης για ενδυνάμωση των τεχνολογικών ικανοτήτων της με την ανάληψη πιο αποτελεσματικής έρευνας σε κοινή βάση. Αυτό επιβεβαιώθηκε επίσης στη Βαρκελώνη.

"Η Ένωση τάσσει στον εαυτό της έναν νέο στρατηγικό στόχο για την επόμενη δεκαετία: να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία στη βάση της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή "

Συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας, 2000

"Για να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ της ΕΕ και των μεγαλύτερων ανταγωνιστών της, πρέπει να ενταθεί σημαντικά η όλη προσπάθεια της Ένωσης στην Ε&Α καθώς και την καινοτομία, με ιδιαίτερη έμφαση στις πρωτοποριακές τεχνολογίες "

Συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης, 2002

1.2. Ασφάλεια και άμυνα

Από τα τέλη της δεκαετίας του '80, η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά. Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι επιπτώσεις περιφερειακών συγκρούσεων, όπως εκείνη στην πρώην Γιουγκοσλαβία και η εμφάνιση της διεθνούς απειλής της τρομοκρατίας που οδήγησε στον πόλεμο στο Αφγανιστάν, αντιπροσωπεύουν τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.

Ο στόχος της ενδυνάμωσης του ρόλου της Ευρώπης σε ένα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο σκηνικό εκφράστηκε στη συνθήκη του Μάαστριχ το 1994, η οποία θέσπισε την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΚΕΠΠΑ). Η δομή της βελτιώθηκε περαιτέρω με τη συνθήκη του Άμστερνταμ το 1997.

Μια ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και άμυνας προωθήθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κολονίας το 1999, με σχέδια που απετέλεσαν αντικείμενο επεξεργασίας στα επακολουθήσαντα Συμβούλια του Ελσίνκι, της Φέιρα, της Νίκαιας και του Λέκεν. Ο σημερινός συμφωνημένος στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η δόμηση ικανοτήτων για ανθρωπιστική βοήθεια, διάσωση, πολιτική προστασία, αστυνόμευση, διατήρηση της ειρήνης και επεμβάσεις μάχιμων δυνάμεων για την αποκατάσταση της ειρήνης. Άμεσος στόχος είναι η συγκρότηση μέχρι το 2003 μιας βιώσιμης δύναμης (έως 60.000 ατόμων), η οποία θα μπορεί να αναπτύσσεται παγκοσμίως εντός εξήντα ημερών, ικανής να ανταποκριθεί σε όλο το φάσμα των αποστολών Πέτερσμπεργκ,.

Η υλοποίηση τέτοιων φιλόδοξων στόχων θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα επαρκών δομών και πρόσβασης στον απαιτούμενο εξοπλισμό. Για τη διασφάλιση της πολιτικής της ανεξαρτησίας, πρέπει να ενδυναμωθούν οι βιομηχανικές και τεχνολογικές δυνατότητες της Ευρώπης- ειδικά στον αεροδιαστημικό τομέα.

"Η Ένωση πρέπει να διαθέτει την ικανότητα για αυτόνομη δράση, με την υποστήριξη αξιόπιστων στρατιωτικών δυνάμεων, τα μέσα για τη λήψη απόφασης χρησιμοποίησής τους και ετοιμότητα για να το πράξει, ώστε να ανταποκρίνεται σε διεθνείς κρίσεις"

"Αναγνωρίζουμε την ανάγκη ανάληψης βιώσιμων προσπαθειών για την ενδυνάμωση της βιομηχανικής και τεχνολογικής αμυντικής βάσης, η οποία θέλουμε να είναι ανταγωνιστική και δυναμική."

Συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κολονίας, 1999

1.3. Ταύτιση φιλοδοξιών και ικανοτήτων

Οι φιλοδοξίες αυτές μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνον εάν η ευρωπαϊκή οικονομική και βιομηχανική δομή είναι ικανή να ανταποκριθεί στις αντιμετωπιζόμενες προκλήσεις. Εκπλήρωση των φιλοδοξιών αυτών σημαίνει διερεύνηση του μέλλοντος, πρόβλεψη των εξελίξεων και λήψη των κατάλληλων πολιτικών αποφάσεων βραχυπρόθεσμα, οι οποίες θα καταστήσουν ικανή την Ευρώπη να ανταποκριθεί στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ανάγκες. Απομένουν να γίνουν πολλά αν θέλουμε οι ικανότητες της Ευρώπης να ανταποκρίνονται στους πολιτικούς στόχους της.

Η αεροδιαστημική είναι μια βιομηχανία που εκ φύσεως βλέπει μακρυά στο μέλλον: μια νέα γενιά αεροσκαφών μπορεί να χρειαστεί μια δεκαετία ή και περισσότερο από τη σύλληψη στην υλοποίηση ένα διαστημικό πρόγραμμα μπορεί να χρειαστεί ακόμη περισσότερο η έρευνα για ένα νέο σύνθετο προϊόν μπορεί να σημαίνει εργασίες μιας γενιάς προτού να είναι έτοιμο για πρακτική εφαρμογή. Επιπλέον, για να μπορεί η αεροδιαστημική βιομηχανία να παράσχει τις ικανότητες που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της Ευρώπης, ουσιαστικό ρόλο διαδραματίζει η ύπαρξη ενός μακροπρόθεσμου πλαισίου πολιτικής. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την αμυντική πλευρά της βιομηχανίας, όπου οι κυβερνήσεις είναι οι μόνοι πελάτες.

Η ευημερία της βιομηχανίας εξαρτάται από δύο πυλώνες, τον πολιτικό και τον αμυντικό, που είναι συμπληρωματικοί αλλά αλληλεξαρτώμενοι. Δραστηριοποίηση στην πολιτική και την αμυντική αγορά σημαίνει ανταλλαγή τεχνογνωσίας, δεξιοτήτων και προϊόντων και επίτευξη οικονομιών κλίμακας και οφελών από μια μεγάλη σειρά προϊόντων. Καί οι δύο αγορές βασίζονται στην εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών, με εξυπηρέτηση πελατών τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα με διαφορετικές ανάγκες.

1.4. Ανάλυση της STAR 21

Κατά τους τελευταίους 12 μήνες η συμβουλευτική ομάδα για την αεροδιαστημική βιομηχανία ανέλυσε τα ζητήματα αυτά εις βάθος, ταυτοποιώντας τους καίριους τομείς που θα καθορίσουν το μέλλον της βιομηχανίας. Η ομάδα αντιμετωπίζει θετικά την πρόοδο που ήδη έχει σημειωθεί, αλλά το πολιτικό και κανονιστικό πλαίσιο που υπάρχει σήμερα δεν μπορεί να καλύψει αποτελεσματικά τη μεγάλη απόσταση μεταξύ των φιλοδοξιών της Ευρώπης και της ικανότητάς της να επιτύχει τα απαιτούμενα αποτελέσματα.

Με βάση μια αξιολόγηση του στρατηγικού ρόλου της αεροδιαστημικής βιομηχανίας (κεφάλαιο 2) και του προφίλ της (κεφάλαιο 3), η στρατηγική ανασκόπηση της αεροδιαστημικής βιομηχανίας για τον 21ο αιώνα (STAR 21) επεσήμανε πέντε κύριους τομείς που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή: ανταγωνισμός στις παγκόσμιες αγορές (κεφάλαιο 4), λειτουργικό περιβάλλον για την ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία (κεφάλαιο 5), ευρωπαϊκή διακυβέρνηση της πολιτικής αεροπορίας (κεφάλαιο 6), καίρια ανάγκη για ευρωπαϊκές ικανότητες στην ασφάλεια και την άμυνα (κεφάλαιο 7) και διασφάλιση του ρόλου της Ευρώπης στο διάστημα (κεφάλαιο 8).

Η STAR 21 στοχεύει στην εμβάθυνση της κατανόησης των ζητημάτων που αφορούν τον αεροδιαστημικό τομέα στην Ευρώπη και προωθεί δράση που θα διασφαλίσει ότι η αεροδιαστημική βιομηχανία της μπορεί να διαδραματίσει ολοκληρωμένο ρόλο στην εξασφάλιση του οικονομικού και πολιτικού μέλλοντος της Ευρώπης. Κάποιες από τις συστάσεις της απαιτούν άμεσες πολιτικές αποφάσεις, ενώ άλλες μπορούν να εξεταστούν σε πλέον μακροπρόθεσμη βάση, είναι όμως σημαντικό να εξασφαλιστεί η λήψη των αναγκαίων μέτρων. Η παρακολούθηση και η περιοδική αξιολόγηση της προόδου στους τομείς που εξετάζονται στην έκθεση αυτή, αναμένεται ότι θα βοηθήσουν να εντοπιστεί πού χρειάζεται περαιτέρω δράση.

2. Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΕΡΟΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

Η αεροδιαστημική βιομηχανία έχει ένα καίριο στρατηγικό ρόλο στη διασφάλιση μιας ασφαλούς και ευημερούσας Ευρώπης:

2.1. Παράγοντας δημιουργίας πλούτου

Το 2000, η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία απασχολούσε άμεσα 429 000 άτομα και πολλά περισσότερα έμμεσα, με ενοποιημένο κύκλο εργασιών 72 300 εκατ. EUR. Σχεδόν το 15% του κύκλου εργασιών διατέθηκε για έρευνα και ανάπτυξη. Εξάγοντας σχεδόν το ήμισυ της παραγωγής της, η βιομηχανία παρουσίασε θετικό εμπορικό ισοζύγιο περίπου 1 900 εκατ. EUR συνολικά για την ΕΕ. Η αεροδιαστημική βιομηχανία εξαρτάται από μία εκτεταμένη αλυσίδα τροφοδοσίας, συμπεριλαμβανομένων πολλών μικρομεσαίων εταιρειών που εδρεύουν και στις 15 χώρες της Ένωσης. Η πολύπλοκη αυτή βιομηχανική δομή καθιστά τον αεροδιαστημικό τομέα βασικό φορέα συμβολής στον πλούτο και την απασχόληση απ' άκρου σ' άκρο της ΕΕ.

2.2. Διατήρηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού

Μια Ευρώπη με υψηλές ικανότητες στον αεροδιαστημικό τομέα είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του παγκόσμιου ανταγωνισμού σε μια μεγάλη σειρά προϊόντων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Airbus, η απουσία της οποίας θα μπορούσε να αφήσει τις αεροπορικές εταιρείες χωρίς επιλογή στο σημαντικότερο τμήμα της αγοράς της πολιτικής αεροδιαστημικής βιομηχανίας. Η επιλογή προμηθευτή είναι επίσης ζωτικής σημασίας για οικονομικώς αποδοτικά προγράμματα δημοσίων συμβάσεων για την άμυνα και την ασφάλεια.

2.3. Εστία δημιουργίας καίριων δεξιοτήτων και καίριων τεχνολογιών

Η αεροδιαστημική βιομηχανία ενσωματώνει και προωθεί την ανάπτυξη μιας ευρείας κλίμακας δεξιοτήτων, διαδικασιών και τεχνολογιών, ζωτικής σημασίας στη διατήρηση μιας ευρείας βάσεως και ευημερούσας οικονομίας. Οι κύριοι κατασκευαστές εξαρτώνται από ένα δίκτυο δεύτερου και τρίτου επιπέδου εξειδικευμένων εταιρειών για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Οι εταιρείες αυτές, που δραστηριοποιούνται σε πολλά διαφορετικά επίπεδα της βιομηχανίας, είναι εστίες δημιουργίας των καίριων τεχνολογιών οι οποίες είναι ουσιαστικές για το μέλλον της Ευρώπης.

2.4. Παράγοντας προώθησης της καινοτομίας

Η αεροδιαστημική βιομηχανία είναι ένας ισχυρός παράγοντας προώθησης της καινοτομίας γενικά στην οικονομία. Είναι εξαιρετικά απαιτητική απέναντι στα προϊόντα της, απαιτώντας ταυτόχρονα ασφάλεια και αξιοπιστία, μικρό βάρος, καλά οικονομικά στοιχεία και ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, βελτιωμένη ισχύ και υψηλή αποδοτικότητα. Οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται για αεροδιαστημικά προϊόντα ανοίγουν δρόμο στην ανάδυση νέων καινοτομιών για πολλούς διαφορετικούς τομείς.

2.5. Υπηρεσίες από το διάστημα

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων υπηρεσιών, οι οποίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε διαστημικές υποδομές και ποικίλλουν από τις τηλεπικοινωνίες έως την πλοήγηση και τη γεωσκόπηση. Οι μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες, τα μέσα ενημέρωσης και άλλοι τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων φορέων, επωφελούνται από τις δυνατότητες αυτές και με τη σειρά τους ενθαρρύνουν καινοτόμες κατάντη δραστηριότητες.

2.6. Ασφάλεια και άμυνα

Η αεροδιαστημική βιομηχανία είναι ουσιαστικός φορέας συνεισφοράς σε κάθε εθνικό ή υπερεθνικό σύστημα ασφάλειας και άμυνας. Τα προϊόντα της, που περιλαμβάνουν αεροσκάφη, διαστημικές τεχνολογίες, ηλεκτρονικά, μηχανολογικά συστήματα και υποσυστήματα είναι κρίσιμα για την εσωτερική ασφάλεια καθώς επίσης και για την άντληση των ικανοτήτων που απαιτούνται για την επίτευξη πολιτικών στόχων σε γειτονικά αλλά και σε πιο απομακρυσμένα μέρη του κόσμου. Η ύπαρξη ανταγωνιστικού αεροδιαστημικού τομέα είναι ζωτικής σημασίας για κάθε έθνος ή περιοχή που επιθυμεί να διατηρεί πλήρη εθνική κυριαρχία στο έδαφός της, να ασκεί πολιτική επιρροή πέραν των συνόρων της και να έχει στη διάθεσή της την αναγκαία σειρά πολιτικών επιλογών και δυνατοτήτων.

Τέσσερις κύριες αρχές για την αεροδιαστημική βιομηχανία της Ευρώπης

2.6.1. Η αεροδιαστημική βιομηχανία διαδραματίζει ζωτική σημασία στην επίτευξη των στόχων της Ευρώπης για οικονομική ανάπτυξη, ασφάλεια και ποιότητα ζωής. Συνδέεται άμεσα και επηρεάζεται από μια ευρεία σειρά ευρωπαϊκών πολιτικών όπως του εμπορίου, των μεταφορών, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας και άμυνας.

2.6.2. Μια ισχυρή, παγκοσμίως ανταγωνιστική βιομηχανική βάση έχει ουσιαστική σημασία για την παροχή στην Ευρώπη των απαραίτητων επιλογών και δυνατοτήτων για τις αποφάσεις της, όσον αφορά την παρουσία και την επιρροή της στην παγκόσμια σκηνή.

2.6.3. Η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία πρέπει να διατηρεί μια ισχυρή ανταγωνιστική θέση, ώστε να παίζει ολοκληρωμένο ρόλο ως βιομηχανικός εταίρος στην παγκόσμια αεροδιαστημική αγορά.

2.6.4. Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει στο προσκήνιο των βασικών τεχνολογιών, ώστε να διαθέτει καινοτόμο και ανταγωνιστική αεροδιαστημική βιομηχανία.

3. ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ ΑΕΡΟΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

Η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία είναι από τους πρωτοπόρους παγκοσμίως στα πολιτικά αεροσκάφη μεγάλης χωρητικότητας, στα επιχειρηματικά αεριωθούμενα και ελικόπτερα, στους αεροκινητήρες και στα αμυντικά ηλεκτρονικά όργανα. Καλύπτει το ένα τρίτο του συνόλου των αεροδιαστημικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων παγκοσμίως από πλευράς κύκλου εργασιών, σε σύγκριση με το ήμισυ σχεδόν που καλύπτει η αντίστοιχη βιομηχανία των ΗΠΑ.

Η είσοδος νεοεισερχομένων στη βιομηχανία είναι δύσκολη, ειδικά σε πρωτογενές επίπεδο. Όπου η τεχνολογία, οι δεξιότητες και η υποδομή διαβρώνονται ή χάνονται, η ανάκτησή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη. Επομένως, νεοεισελθόντες δεν αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο προσεχές μέλλον. Στις περισσότερες αγορές, οι εταιρείες που θα συνεχίσουν να καλύπτουν τις ανάγκες των πελατών παγκοσμίως σε ό,τι συνιστά μια άκρως ανταγωνιστική αγορά, είναι εκείνες των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Ορισμένοι βασικοί παράγοντες δίνουν στη βιομηχανία τον ξεχωριστό της χαρακτήρα:

- στενές διασυνδέσεις μεταξύ πολιτικών και αμυντικών δραστηριοτήτων

- κυκλικός χαρακτήρας της βιομηχανίας

- υψηλό επίπεδο έντασης κεφαλαίου

- ενοποίηση

- ιδιωτικοποίηση

- σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ

3.1. Πολιτικές και αμυντικές διασυνδέσεις

Οι δύο πλευρές των επιχειρηματικών της δραστηριοτήτων είναι στενά συνυφασμένες. Σημαντικά εξαρτήματα όπως ηλεκτρονικά, κινητήρες και υλικά, καθώς επίσης και καίριες διαδικασίες, χρησιμοποιούν παρόμοιες τεχνολογίες. Η συνέργεια μεταξύ εργασιών πολιτικού και αμυντικού πεδίου αποφέρει σημαντικά βιομηχανικά οφέλη, δημιουργώντας οικονομίες κλίμακας μέσω της απορρόφησης υψηλών παγίων και μη περιοδικών δαπανών. Ενώ ο πολιτικός αεροδιαστημικός τομέας εξαρτιόταν παραδοσιακά από τεχνολογίες που αναπτύσσονταν για στρατιωτικές εφαρμογές, τώρα, ολοένα και περισσότερο, στρατιωτικές τεχνολογίες προέρχονται από τη μη στρατιωτική πλευρά του τομέα, η οποία διαθέτει ένα πολύ υψηλότερο ρυθμό εισαγωγής νέων προϊόντων. Η διατήρηση μιας βιώσιμης αεροδιαστημικής βιομηχανίας για την εξυπηρέτηση των αναγκών των πολιτικών αγορών συνδέεται στενά με τη διατήρηση των ικανοτήτων της στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας - και το αντίστροφο.

Οι διασυνδέσεις μεταξύ του πολιτικού και αμυντικού αεροδιαστημικού τομέα δεν είναι αρκετά κατανοητές και αναγνωρίσιμες στην Ευρώπη, ειδικά σε σύγκριση με τις ΗΠΑ.

3.2. Ο κυκλικός χαρακτήρας της βιομηχανίας

Η αεροδιαστημική είναι μια άκρως κυκλική βιομηχανία, η οποία εξαρτάται κυρίως από τις επενδυτικές αποφάσεις των αεροπορικών εταιρειών και από τα μεταβαλλόμενα σχέδια των αμυντικών προγραμμάτων. Η έντονη διασύνδεση του πολιτικού και αμυντικού τομέα σε πολλές εταιρείες σημαίνει ότι πέραν των τεχνολογικών συνεργιών, οι διαφορετικοί κύκλοι των πολιτικών και αμυντικών προγραμμάτων επιτρέπουν στις εταιρείες να εξισορροπούν τους αναπτυξιακούς τους πόρους πιο αποτελεσματικά.

Η ανάπτυξη και αυξανόμενη διείσδυση στην αγορά της οικογένειας των Airbus ήταν ένα πολύτιμο αντιστάθμισμα στους φθίνοντες αμυντικούς προϋπολογισμούς της δεκαετίας του '90. Η κατάρρευση των αερομεταφορών μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 μπορεί να θέσει μια παρόμοια αλλά αντίθετη πρόκληση, με τις απαιτήσεις για την άμυνα και την ασφάλεια να προσφέρουν εκ των πραγμάτων ένα αντίβαρο στη μείωση των παραγγελιών των αεροπορικών εταιρειών.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

3.3. Βιομηχανία εντάσεως κεφαλαίου

Η αεροδιαστημική είναι μια βιομηχανία υψηλής εντάσεως κεφαλαίου που επενδύει μακροπρόθεσμα. Το επίπεδο των επενδύσεων για την έρευνα και την τεχνολογία, την ανάπτυξη προϊόντων και για κεφαλαιακές διευκολύνσεις ως ποσοστό του κύκλου εργασιών για ατράκτους αεροσκαφών, κινητήρες, επίγειο και αερομεταφερόμενο εξοπλισμό υπερβαίνει εκείνο πολλών άλλων βιομηχανιών. Παράλληλα, οι εισπράξεις είναι εγγενώς μακροπρόθεσμες και υψηλού κινδύνου, γεγονός που περιορίζει την όρεξη των χρηματαγορών. Ως αποτέλεσμα, η κρατική υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης για έρευνα και ανάπτυξη, τα εξοφλητέα δάνεια και οι εταιρικές σχέσεις καταμερισμού κινδύνου, αποτελούν ένα βασικό χαρακτηριστικό της βιομηχανίας παγκοσμίως.

3.4. Ενοποίηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας

Η αεροδιαστημική βιομηχανία εξακολουθεί να ενοποιείται. Η διαδικασία συγκέντρωσης, η οποία ξεκίνησε στις ΗΠΑ, αφήνοντας την Boeing, για παράδειγμα, ως τον μοναδικό κατασκευαστή πολιτικών αεροσκαφών μεγάλης χωρητικότητας στις ΗΠΑ, επεκτάθηκε από τότε στην Ευρώπη, αντανακλώντας την πρόσκληση των ηγετών της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας τον Δεκέμβριο του 1997 για μείζονα βιομηχανική ενοποίηση. Οι εταιρείες συνειδητοποίησαν την ανάγκη συνδυασμού των πόρων σε νέες διαρθρώσεις, ώστε να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις του παγκόσμιου ανταγωνισμού και να ανταποκριθούν στις παραγγελίες για διεθνικά προγράμματα, τόσο πολιτικά όσο και αμυντικά, τα οποία αναλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο σε πανευρωπαϊκή βάση.

Η διαδικασία αυτή είχε ως αποτέλεσμα μια σημαντική βιομηχανική αναδιάρθρωση σε όλη την Ευρώπη. Η ανάπτυξη και η παραγωγή επιβατικών αεροσκαφών, στρατιωτικών αεροσκαφών, ελικοπτέρων, πυραύλων, δορυφόρων και αεροκινητήρων βρίσκεται πλέον στα χέρια μεγάλων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως η Airbus, η Astrium και η MBDA.

3.5. Ιδιωτικοποίηση

Σε αρκετές χώρες οι σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων και των αεροδιαστημικών εταιρειών έχουν μεταβληθεί σημαντικά. Πρώην κρατικές εταιρείες ανήκουν πλέον μερικώς ή πλήρως στον ιδιωτικό τομέα, είναι εισηγμένες σε χρηματιστήρια και δεσμευμένες για απόδοση κερδών στους ιδιώτες μετόχους τους. Οι εταιρείες αυτές σαφώς δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνον στις περιορισμένες εσωτερικές αγορές τους και σταδιακά αναπτύσσουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές, οι οποίες αποβλέπουν στη βέλτιστη χρήση των πόρων τους και διασφαλίζουν την πρόσβαση στην αγορά σε παγκόσμια κλίμακα. Το γεγονός αυτό οδηγεί συχνά τις ευρωπαϊκές εταιρείες στην ενίσχυση των μη ευρωπαϊκών συνδέσεών τους μέσω εξαγορών, συγχωνεύσεων ή εξωστρεφών επενδύσεων, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να οδηγήσουν σε απώλειες ευρωπαϊκού δυναμικού σε ορισμένους τομείς και να θέσουν ακόμη και σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή ασφάλεια εφοδιασμού. Μία τέτοια στροφή μπορεί να επηρεαστεί έντονα από την πρόσβαση σε περισσότερο ελκυστικά καθεστώτα χρηματοδότησης ή φορολογίας.

Η κινητικότητα των προγραμμάτων έρευνας και των βιομηχανικών προγραμμάτων απέναντι στα διαφοροποιημένα διεθνή καθεστώτα στήριξης θέτει μια σημαντική πρόκληση για τους ευρωπαίους φορείς χάραξης πολιτικής. Επιχειρήσεις όπως η BAE Systems, η Rolls-Royce, η SNECMA και η THALES είναι παραδείγματα ευρωπαϊκών εταιρειών που αναλαμβάνουν σημαντικές δραστηριότητες αλλού στον κόσμο.

3.6. Σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ

Οι αεροδιαστημικές εταιρείες των ΗΠΑ καλύπτουν περίπου το ήμισυ του παγκόσμιου κύκλου εργασιών της βιομηχανίας. Οι πωλήσεις της ευρωπαϊκής βιομηχανίας είναι μόλις πάνω από τα δύο τρίτα εκείνων των αμερικανών κατασκευαστών. Η παγκόσμια κυριαρχία της βιομηχανίας των ΗΠΑ είναι ιδιαιτέρως εμφανής σε επίπεδο κύριου αναδόχου.

Αυτή η βιομηχανική δομή αντανακλά τα πλεονεκτήματα του αεροδιαστημικού περιβάλλοντος των ΗΠΑ. Οι αμερικανικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στη μεγαλύτερη ενιαία εσωτερική αγορά του κόσμου. Επωφελούνται επίσης από ένα εξαιρετικά υποστηρικτικό λειτουργικό πλαίσιο, το οποίο σχεδιάστηκε για να προωθήσει έναν δεδηλωμένο πολιτικό στόχο ηλικίας πολλών δεκαετιών: τη διατήρηση της υπεροχής των ΗΠΑ στην αεροδιαστημική.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Είναι εμφανές ότι οι στόχοι της πολιτικής της Ευρώπης διαφέρουν από εκείνους των ΗΠΑ. Αυτό μεταφράζεται στα θεμελιωδώς διαφορετικά επίπεδα κρατικών προμηθειών από την αεροδιαστημική βιομηχανία, με το Υπουργείο Αμύνης των ΗΠΑ και τις κρατικές υπηρεσίες να αγοράζουν 60.300 εκατ. $ αγαθών και υπηρεσιών από κατασκευαστές των ΗΠΑ το 2000 έναντι 15.900 εκατ. $ που δαπανήθηκαν από τις 15 κυβερνήσεις της ΕΕ σε ευρωπαϊκές συμβάσεις.

Μια άλλη ευεργετική πτυχή της πολιτικής των ΗΠΑ είναι η προώθηση καινοτόμων σχεδίων από την στρατιωτική έρευνα και ανάπτυξη για χρήση σε προγράμματα πολιτικών αεροσκαφών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η άμεση παραγωγή πολιτικών αεροσκαφών από στρατιωτικά προγράμματα.

Μεταφορά καινοτόμων σχεδίων από στρατιωτική για πολιτική χρήση στις ΗΠΑ

Παραδείγματα άμεσης μεταφοράς σχεδίου στρατιωτικού αεροσκάφους σε πολιτικά προγράμματα είναι το B 707 και B 747, όπου οι ομάδες σχεδιασμού που είχαν εργαστεί για την υποβολή προσφοράς για το αεροσκάφος ανεφοδιασμού KC-135 και το στρατιωτικό μεταφορικό αεροσκάφος C-5A χρησιμοποιήθηκαν στην ανάπτυξη των πολιτικών αεροσκαφών. Άλλο παράδειγμα είναι το πολιτικό φορτηγό αεροσκάφος MD-17, που προήλθε από το C-17. Τα μέσα σχεδιασμού που χρησιμοποιήθηκαν από την Boeing για την προετοιμασία της υποβολής προσφοράς για τη σύμβαση του Joint Strike Fighter, χρησιμοποιήθηκαν επίσης σε πολιτικά προγράμματα, σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της εταιρείας. Στον τομέα των αεροκινητήρων, η ανάπτυξη της τεχνολογίας στροβίλων που χρηματοδοτήθηκε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ και η οποία εφαρμόζεται τόσο σε πολιτικούς όσο και σε στρατιωτικούς κινητήρες, μπορεί κάλλιστα να καταλήξει σε περισσότερες πολιτικές παρά αμυντικές πωλήσεις.

Οι ευρωπαϊκές εταιρείες δεν μπορούν να αγνοήσουν τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει η αμερικανική αγορά. Πρέπει να επανεξετάσουν τις δικές τους μελλοντικές επενδύσεις. Αλλά ο έντονος διατλαντικός ανταγωνισμός, ειδικά μεταξύ της Airbus και της Boeing, δεν θα πρέπει να σκιάσει την σε υψηλό βαθμό διατλαντική συνεργασία. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα προϊόντα του πολιτικού αεροδιαστημικού τομέα. Οι υπεργολαβίες και οι προμήθειες, η παραγωγή, οι κοινοπραξίες και οι συγχωνεύσεις στις δύο πλευρές του Ατλαντικού είναι φυσική εξέλιξη για μια βιομηχανία που εξυπηρετεί τις παγκόσμιες αγορές. Προσδοκάται, και είναι καλοδεχούμενο, ότι τέτοιες συνδέσεις θα διαδραματίσουν ακόμη σημαντικότερο ρόλο στο μέλλον.

Η διατλαντική σχέση

* Η Airbus προμηθεύεται μεγάλο μέρος εξοπλισμού από τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων κινητήρων (GE και P&W) και συστημάτων. Ως αποτέλεσμα, μέχρι το 40% ενός νέου Airbus μπορεί κάλλιστα να κατασκευαστεί στις ΗΠΑ. Η ανάπτυξη του A 380 μπορεί να διατηρήσει μέχρι 60 000 θέσεις εργασίας εκεί.

* Ευρωπαϊκές εταιρείες αναπτύσσουν και παράγουν σημαντικά εξαρτήματα και υποσυστήματα για τα αεροσκάφη Boeing.

* Ευρωπαίοι κατασκευαστές κινητήρων όπως η Rolls-Royce, SNECMA, MTU και FiatAvio συμμετέχουν σε προγράμματα για κινητήρες τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ, ακόμη και για ανταγωνιστικά προϊόντα.

* Η CFMI, η οποία είναι 50/50 θυγατρική της SNECMA και της GE, κατασκευάζει μια άκρως επιτυχημένη σειρά αεροκινητήρων.

* Η THALES και η Raytheon δημιούργησαν το 2001 μια κοινή εταιρεία, 50/50 (TRS), με έδρα τις ΗΠΑ.

* Η BAE Systems έχει επιχειρηματικά προγράμματα ύψους 4 δισ. $ στις ΗΠΑ. Η εταιρεία θα έχει επίσης ένα ποσοστό 8% στο πρόγραμμα του Joint Strike Fighter (JSF) και στην ανάπτυξή του.

* Η Rolls-Royce έχει σημαντικές δραστηριότητες στις ΗΠΑ και θα συμμετέχει επίσης στην ανάπτυξη του JSF.

4. Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

Οι δίκαιοι όροι στο διεθνές εμπόριο και στην πρόσβαση στις αγορές είναι σημαντικές προϋποθέσεις για την εξασφάλιση ανάπτυξης βασιζόμενης στην ανταγωνιστικότητα στον αεροδιαστημικό τομέα.

4.1. Δίκαιοι όροι στο διεθνές εμπόριο: πεδίο με δίκαιους όρους παιχνιδιού

Δραστηριοποιούμενη σε μία παγκόσμια αγορά, η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική βιομηχανία αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από εταιρείες που έχουν έδρα σε άλλα μέρη του κόσμου, κυρίως στις ΗΠΑ. Δεδομένου του προφίλ του αεροδιαστημικού τομέα, οι κυβερνήσεις πάντα έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη βιομηχανία αυτή. Η δημόσια στήριξη λαμβάνει διάφορες μορφές όπως προστασία των εγχώριων αγορών, στήριξη των εξαγωγών, φορολογία ή άμεση/έμμεση χρηματοδότηση. Απέναντι σε αυτό το υπόβαθρο, είναι κρίσιμος παράγοντας η ύπαρξη μιας δίκαιης ισορροπίας στις πρακτικές και τους κανόνες διεθνούς στήριξης για την εξασφάλιση ενός πεδίου με δίκαιους όρους παιχνιδιού.

Από την άποψη αυτή, καίριο ρόλο διαδραματίζουν οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες. Όσον αφορά τα πολιτικά αεροσκάφη, δεσπόζουν δύο συμφωνίες: η συμφωνία για το εμπόριο πολιτικών αεροσκαφών του 1979 της GATT και η (διμερής) συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το εμπόριο πολιτικών αεροσκαφών μεγάλης χωρητικότητας του 1992. Η συμφωνία αυτή ρυθμίζει επακριβώς τις μορφές και το επίπεδο κρατικής στήριξης και για τις δύο μεριές, προβλέπει διαφάνεια και δεσμεύει τα μέρη να αποφεύγουν εμπορικές διαφωνίες.

Για να υπάρχει ισορροπημένος ανταγωνισμός μεταξύ των αεροδιαστημικών εταιρειών στα διάφορα μέρη του κόσμου, απαιτείται αμοιβαία αναγνώριση και σεβασμός των υποχρεώσεων του διεθνούς εμπορίου, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής των αποφάσεων του ΠΟΕ.

Η πρόσβαση στις αγορές μπορεί να παρεμποδιστεί σε σημαντικό βαθμό μέσω εισαγωγικών και εξαγωγικών φραγμών για τις ξένες εταιρείες. Αυτό αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα εάν η προστατευόμενη αγορά είναι μεγάλη, όπως η αγορά αμυντικού εξοπλισμού των ΗΠΑ. Οι ευρωπαίοι κατασκευαστές αντιμετωπίζουν δύο ιδιαίτερα προβλήματα με την πολιτική των ΗΠΑ:

4.1.1. Λόγω περιοριστικών κανόνων που στηρίζονται σε διάφορους μεμονωμένους νόμους σε ομοσπονδιακό και κρατικό επίπεδο, όπως οι ομοσπονδιακοί κανονισμοί αμυντικών προμηθειών, η πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ είναι δύσκολη. Στη πράξη, το γεγονός αυτό αντανακλά μια πολιτική του τύπου 'Buy American'.

Το 2001, το Κογκρέσο των ΗΠΑ ενέκρινε νομοθεσία με την οποία περιόρισε ρητώς τις δυνατότητες επιλογών στις προμήθειες του Υπουργείου Αμύνης στα εμπορικά αεροσκάφη Boeing (Τμήμα 8159 του νόμου αμυντικών πιστώσεων - HR 3338). Το απόσπασμα αυτό της νομοθεσίας αποκλείει ουσιαστικά την αγορά αεροσκαφών εν πτήσει ανεφοδιασμού καυσίμων Airbus ακόμη κι αν η επιχείρηση προσέφερε ανταγωνιστικό προϊόν.

Για το προσεχές μέλλον, κάθε διαστημικό ωφέλιμο φορτίο της κυβέρνησης των ΗΠΑ θα πρέπει να εκτοξεύεται με εξοπλισμό που κατασκευάζεται στις ΗΠΑ, εκτός και εάν ορίσει διαφορετικά ο πρόεδρος ή εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπός του.

4.1.2. Οι ΗΠΑ διαθέτουν αυστηρούς εξαγωγικούς κανόνες που απαγορεύουν την ανεξέλεγκτη εξαγωγή εξοπλισμού από ξένες χώρες εάν ο εξοπλισμός αυτός περιλαμβάνει εξαρτήματα που καλύπτονται από τους κανονισμούς των ΗΠΑ περί στρατιωτικής και διπλής χρήσης. Οι έλεγχοι αυτοί εξαγωγών ανασκοπούνται αυτή τη στιγμή από τις αρχές των ΗΠΑ, αλλά μέχρι τώρα σε διμερή βάση με επιλεγμένες χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και το ΗΒ.

Καθώς η ευρωπαϊκή βιομηχανία καθίσταται ολοένα και περισσότερο διεθνική, οι κανόνες ελέγχου εξαγωγών των ΗΠΑ πρέπει να χαλαρώσουν μέσω διαλόγου ο οποίος θα φέρνει σε επαφή όσο το δυνατόν περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Ο διατλαντικός αυτός διάλογος θα πρέπει αρχικά να βασιστεί σε εν εξελίξει διμερείς διάλογους στο βιομηχανικό επίπεδο με έξι ευρωπαϊκές χώρες (ΗΒ, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Σουηδία), οι οποίες υπέγραψαν τη συμφωνία πλαίσιο για την αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας που συνάφθηκε το 2000 με μια επιστολή προθέσεως (ΕΠ) για συνεργασία στον τομέα της άμυνας.

* Η αποστολή στην Κίνα ενός δορυφόρου Astrium APR3 για εκτόξευση με κινέζικο πύραυλο, τον Ιούλιο του 2001, εμποδίστηκε με την καθυστερημένη χορήγηση άδειας εξαγωγής από τις αρχές των ΗΠΑ, διότι ο δορυφόρος περιείχε εξαρτήματα από τις ΗΠΑ. Έξι δέκτες στον δορυφόρο επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν από κινεζικό φορέα.

* Στα εξαγόμενα πολεμικά αεροσκάφη που κατασκευάζονται στις ΗΠΑ και τα οποία πρόκειται να εξοπλιστούν με μη αμερικανικά ηλεκτρονικά οπλικά συστήματα, ο εξοπλισμός πρέπει να εγκατασταθεί από τον αμερικανό ανάδοχο, ο οποίος πρέπει επίσης να προμηθεύσει ορισμένα καίρια εξαρτήματα. Η αεροπορία των ΗΠΑ πρέπει να γνωρίζει πλήρως όλες τις δυνατότητες του συστήματος και να εγκρίνει την εγκατάσταση.

* Η Dassault Aircraft δεν έλαβε την άδεια να συμπεριλάβει στο Rafale τον πύραυλο αέρος-αέρος AMRAAM για πωλήσεις στη Νότιο Κορέα, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της προσφοράς της στον εν εξελίξει ανταγωνισμό με ανταγωνιστές από τις ΗΠΑ.

Παρόλο που οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές βιομηχανικές ενώσεις συνεργάζονται για να επιλύσουν ορισμένα από τα ζητήματα αυτά, περαιτέρω πρόοδος μπορεί να σημειωθεί μόνον στη βάση σαφούς πολιτικής βούλησης και με τη συμμετοχή των κυβερνήσεων. Όπου υφίστανται περιορισμοί στο εμπόριο, θα πρέπει να χαλαρώσουν ώστε να εξασφαλιστεί η δίκαιη αμοιβαία πρόσβαση στην αγορά.

4.2. Ανάπτυξη διεθνούς συνεργασίας

Τις επόμενες δεκαετίες, οι εμπειρογνώμονες προβλέπουν σημαντική αλλαγή στα μοντέλα περιφερειακής ζήτησης. Τα επόμενα 20 χρόνια, το ήμισυ σχεδόν της ζήτησης για πολιτικά αεροσκάφη προβλέπεται ότι θα προέρχεται εκτός των μεγάλων αλλά σχετικά ώριμων