ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Ανάπτυξη κοινοτικού σχεδίου δράσης για τη διαχείριση του χελιού

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Βιολογικά στοιχεία

3. Η αλιεία χελιού

4. Αξιολόγηση της κατάστασης του αποθέματος και ανάγκη λήψης μέτρων

5. Νομικά στοιχεία της διαχείρισης

5.1. Κοινοτικό πλαίσιο δράσης

5.2. Τα χέλια και το διεθνές δίκαιο

5.3. Διαχείριση των χελιών ενόψει της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων

6. Μέτρα διαχείρισης

6.1. Σχέδιο αποκατάστασης για το χέλι

6.2. Καθορισμός τοπικών στόχων στον τομέα της διατήρησης και διαχείριση

6.2.1. Στόχοι εγκατάστασης

6.2.2. Στόχοι όσον αφορά το απόθεμα

6.2.3. Στόχοι διαφυγής

6.3. Συλλογή δεδομένων

6.4. Στήριξη της τοπικής διαχείρισης στην κοινοτική νομοθεσία

6.5. Τεχνική και επιστημονική στήριξη της τοπικής διαχείρισης

6.6. Η διεθνής διάσταση

7. Επείγουσες δράσεις

8. Συμπεράσματα

8.1. Δράσεις της Επιτροπής

8.1.1. Καθορισμός στόχων

8.1.2. Βελτίωση στατιστικών

8.1.3. Άμεσες προληπτικές δράσεις

8.1.4. Βελτιωμένος συντονισμός της κοινοτικής διαχείρισης χελιών

8.1.5. Προώθηση της πολυμερούς διαχείρισης του χελιού

9. Επιπτώσεις όσον αφορά τους πόρους

10. Πρόγραμμα δράσεων

1. Εισαγωγή

Το χέλι (Anguilla anguilla) είναι ψάρι το οποίο απαντάται σε γλυκέα και υφάλμυρα ύδατα σχεδόν σε ολόκληρη την Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένης της Βαλτικής και της Μεσογείου Θαλάσσης) και στη Βόρειο Αφρική, καθώς επίσης και σε θαλάσσια ύδατα του Βορείου Ατλαντικού. Το είδος αυτό μεταναστεύει από τον Ατλαντικό και τις παρακείμενες θάλασσες προς ηπειρωτικά ύδατα στα οποία η περιοχή κατανομής του εκτιμάται σε 90.000 περίπου km2.

Τα χέλια υφίστανται εκμετάλλευση στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και χρησιμοποιούνται για τον εμπλουτισμό του αποθέματος καθώς και στην υδατοκαλλιέργεια. Ως εκ τούτου, το χέλι είναι σημαντικό όχι μόνο ως φυσική αξία αλλά επίσης και ως οικονομικός πόρος για τους ευρωπαίους αλιείς και υδατοκαλλιεργητές.

Οι ανησυχίες για τη διατήρηση του είδους αυτού αυξήθηκαν κατά τα πρόσφατα έτη, ενώ η ανάγκη για λήψη μέτρων διατήρησης και διαχείρισης έχει διαπιστωθεί σαφώς από τους επιστήμονες, τους διαχειριστές της αλιείας και ακόμη από το ευρύ κοινό. Το Διεθνές Συμβούλιο για την Εξερεύνηση της Θάλασσας (ICES) συνέστησε στην έκθεσή του του Οκτωβρίου 2002 την επείγουσα κατάρτιση ενός σχεδίου αποκατάστασης του χελιού. Το ICES συνέστησε περαιτέρω ότι το σχέδιο αποκατάστασης θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για τη μείωση της εκμετάλλευσης του χελιού σε όλα τα στάδια της ηλικίας και για την αποκατάσταση των ενδιαιτημάτων του. Το ICES συνέστησε επίσης ότι, στην περίπτωση που δεν συμφωνηθεί ένα τέτοιο σχέδιο, η εκμετάλλευση να μειωθεί στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο.

Επί του παρόντος, λαμβάνονται μέτρα διατήρησης σε εθνικό επίπεδο τόσο σε κοινοτικές όσο και σε μη κοινοτικές χώρες. Ωστόσο, λόγω του βασικού μοντέλου διασυνοριακής μετανάστευσης του χελιού, τα εθνικά μέτρα δεν είναι επαρκή για τη διασφάλιση της επαρκούς διατήρησης του είδους αυτού στην Ευρώπη. Από το γεγονός αυτό προκύπτει και η ανάγκη για λήψη κοινοτικών μέτρων.

Η διατήρηση και η διαχείριση του χελιού είναι ένα τεράστιο θέμα. Από βιολογικής απόψεως, η διατήρηση του χελιού εξαρτάται από την εμπορική εκμετάλλευση καθώς και από την προστασία των φυσικών ενδιαιτημάτων έτσι ώστε να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι περιβαλλοντικές ανησυχίες όσο και θέματα διαχείρισης της αλιείας. Επιπροσθέτως, η πιθανή επίπτωση του εμπορίου στη διατήρηση των ειδών αυτών προσθέτει μία πρόσθετη διάσταση στο πρόβλημα. Επιπλέον, υπάρχει μία διάσταση η οποία αφορά τη ζωική και τη δημόσια υγεία.

Η συνολική προσέγγιση έχει ως βάση τις συμβουλές του ICES. Προσδιορίζεται ένας αριθμός δράσεων που έχουν ως στόχο την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης βάσεως για την αναδημιουργία των αποθεμάτων του χελιού, οι οποίες στηρίζονται σε κατάλληλα από τοπικής απόψεως μέτρα και στόχους. Η εν λόγω προσέγγιση αναδημιουργίας και διαχείρισης των αποθεμάτων απαιτεί σημαντική απόκτηση νέων επιστημονικών δεδομένων πριν μπορέσει τα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα επιδιώξει επειγόντως να εντοπίσει μία σειρά προληπτικών μέτρων για άμεση εφαρμογή κατά τον χρόνο ανάπτυξης του σχεδίου αποκατάστασης των αποθεμάτων.

2. Βιολογικά στοιχεία

Τα χέλια είναι κατάδρομο είδος, δηλαδή ένα είδος που ζει σε γλυκέα ύδατα αλλά επιστρέφει στη θάλασσα για αναπαραγωγή. Ο κύκλος ζωής του είδους δεν έχει πλήρως διαλευκανθεί, αλλά όλα τα παραδοσιακά στοιχεία δείχνουν ότι έχει ως εξής: οι προνύμφες των χελιών παράγονται σε περιοχές αναπαραγωγής στη Θάλασσα των Σαργασών και (μετά από μία ακαθόριστη και λίγο κατανοητή φάση μεταφοράς από τα ρεύματα) μεταμορφώνονται για να γίνουν μικρά "υαλόχελα" (glass eels) τα οποία συγκεντρώνονται σε εκβολές και ποταμούς της Ευρώπης. Τα υαλόχελα μεταναστεύουν ανάντη και δημιουργούν αποικίες σε μία μεγάλη ακτίνα ποτάμιων, λιμναίων και ελωδών ενδιαιτημάτων, όταν διέρχονται από την πελαγική μεταναστευτική φάση προκειμένου να καταστούν "κιτρινόχελα" (yellow eels). Τα χέλια αυτά πιθανόν να συνεχίσουν να μεταναστεύουν προκειμένου να αποικίσουν εκτεταμένα τις λεκάνες απορροής ποταμών. Τα χέλια περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής ως κιτρινόχελα περνώντας μια φάση ανάπτυξης που ανέρχεται σε δέκα έως είκοσι έτη. Μετά τη φάση αυτή, τα ψάρια αλλάζουν χρώμα από το καφεκίτρινο χρώμα της φάσης των κιτρινοχέλων σε μαύρο και αργυρό της φάσεως των "αργυροχέλων" (silver eel). Τα αργυρόχελα σταματούν να τρέφονται και αρχίζουν τη μακρά μετανάστευση κατάντη από τους ποταμούς προς τις εκβολές και τη θάλασσα οπότε και υποτίθεται ότι μεταναστεύουν σε περιοχές αναπαραγωγής.

Πρόσφατα γενετικά στοιχεία δείχνουν ότι η θεωρία που υπήρχε εδώ και πολύ καιρό ότι ένα και μόνο αναπαραγωγικό απόθεμα αναπτύσσεται στο μέσο του Ατλαντικού και συγκεντρώνεται σε όλους τους ευρωπαϊκούς ποταμούς ίσως να είναι ανακριβής. Έχουν εντοπιστεί τρεις υποτιθέμενες, ξεχωριστές από γενετικής απόψεως υποομάδες, παρά το γεγονός ότι η έρευνα συνεχίζεται σχετικά με την ταυτότητα του αποθέματος:

- η υποομάδα της Βορείου Ευρώπης, η οποία αντιστοιχεί στα αποθέματα της Ισλανδίας.

- η υποομάδα της Δυτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων της Μεσογείου, της Δυτικής Ευρώπης και της Βαλτικής.

- η υποομάδα της Νοτίου Ευρώπης, η οποία αντιστοιχεί στα αποθέματα χελιού του Μαρόκου.

Οπωσδήποτε όμως, στο έδαφος και στις ακτές της Κοινότητας φαίνεται να υπάρχει ένα και μόνο απόθεμα χελιού: το απόθεμα της Δυτικής Ευρώπης.

3. Η αλιεία χελιού

Στην Ευρώπη, τα χέλια αποτελούν αντικείμενο μιας σειράς αλιευτικών μεθόδων και άλλων εμπορικών δραστηριοτήτων, όπως είναι ο εμπλουτισμός του αποθέματος και η υδατοκαλλιέργεια. Πολλές από τις δραστηριότητες αυτές υφίστανται εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα δεδομένα σχετικά με τα αλιεύματα δεν είναι πολύ αξιόπιστα, αλλά ορισμένες ανεπίσημες εκτιμήσεις υπολογίζουν τα αλιεύματα σε 30.000 τόνους ετησίως για τη δεκαετία του 1990, με αξία πρώτης πώλησης 200 περίπου εκατ. EUR. Είκοσι έως εικοσιπέντε χιλιάδες περίπου άτομα ασχολούνται με την αλιεία χελιού, τουλάχιστον στο πλαίσιο μερικής απασχόλησης. Πολλοί από αυτούς δεν είναι επαγγελματίες αλιείς.

Η αλιεία διώκεται σε ολόκληρη την Ευρώπη ανάλογα με τα διάφορα στάδια ζωής του είδους: υπάρχει εποχική αλιεία για τα υαλόχελα, αλιεία ολόκληρο το έτος για τα κιτρινόχελα και εποχική αλιεία για τα αργυρόχελα. Δεν διεξάγονται αλιευτικές δραστηριότητες με στόχο το χέλι σε ωκεάνεια ύδατα, αλλά οι εκβολές ποταμών, οι παράκτιες περιοχές με υφάλμυρα ύδατα καθώς και οι ηπειρωτικές περιοχές γλυκέων υδάτων αποτελούν όλες αντικείμενο διαφορετικών τύπων αλιείας. Η αλιεία αυτή διεξάγεται με διάφορα εργαλεία. Η προώθηση στο εμπόριο χελιών διενεργείται σε διάφορες μορφές, αλλά παρουσιάζει γενικά πολλή μεγάλη αποκέντρωση με πολλαπλές πωλήσεις μικρών ποσοτήτων σε διάφορους τόπους: το γεγονός αυτό καθιστά πολύ δύσκολη την παρακολούθηση και τον έλεγχο του τύπου αυτού αλιείας. Αγορές χελιών υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρώπης, παρά το γεγονός ότι διαφέρουν σημαντικά από απόψεως μεγέθους των χελιών για τα οποία υπάρχει ζήτηση. Η Γερμανία και η Ολλανδία είναι οι κυριότερες αγορές.

Εντατική υδατοκαλλιέργεια χελιών εφαρμόζεται εδώ και μισό αιώνα και παρουσιάζει σταθερή αύξηση κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα, παρουσιάζει πλεονασματική παραγωγή 10.000 τόνων ετησίως. Η υδατοκαλλιέργεια χελιών στηρίζεται στην προμήθεια άγριων υαλοχέλων, λόγω του γεγονότος ότι η τεχνική αναπαραγωγή δεν είναι δυνατή στην πρώιμη φάση της προνύμφης. Ως εκ τούτου, η υδατοκαλλιέργεια αποτελεί επί του παρόντος μία μορφή εκμετάλλευσης του αποθέματος αγρίων χελιών. Η εξαγωγή υαλοχέλων για σκοπούς υδατοκαλλιέργειας σε χώρες εκτός της Ευρώπης αποτελεί επίσης μία σημαντική οικονομική δραστηριότητα.

Ο εμπλουτισμός του αποθέματος είναι επίσης μία παραδοσιακή πρακτική, η οποία πραγματοποιείται στα περισσότερα κράτη μέλη της Κοινότητας, και σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται από το 19ο αιώνα. Ο εμπλουτισμός του αποθέματος στηρίζεται στη σύλληψη άγριων χελιών προκειμένου να απελευθερωθούν σε άλλες περιοχές. Οι περισσότερο συνήθεις δραστηριότητες εμπλουτισμού του αποθέματος πραγματοποιούνται στη φάση του υαλόχελου αλλά τα κιτρινόχελα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό. Τα επίπεδα εμπλουτισμού του αποθέματος παρουσιάζουν πρόσφατα πτώση λόγω της μείωσης της αφθονίας υαλοχέλων. Εκτιμάται σήμερα ότι το 5% περίπου των συνολικών αλιευμάτων υαλοχέλων χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό.

4. Αξιολόγηση της κατάστασης του αποθέματος και ανάγκη λήψης μέτρων

Η πλέον πρόσφατη αξιολόγηση του αποθέματος χελιών πραγματοποιήθηκε από την Ομάδα Εργασίας για τα Χέλια του ICES-EIFAC τον Οκτώβριο του 2001 [1]. Το ICES θεωρεί ότι το απόθεμα βρίσκεται εκτός ασφαλών βιολογικών ορίων και ότι η αλιεία κατά τα πρόσφατα έτη δεν πραγματοποιήθηκε κατά βιώσιμο τρόπο [2]. Η είσοδος νέων ψαριών στο απόθεμα μειώθηκε από το 1980 και έφθασε στο χαμηλότερο σημείο μέχρι σήμερα το 2001. Οι πρόσφατες πληροφορίες δείχνουν ότι δεν μπορεί να αναμένεται καμία βελτίωση για το 2002. Η θνησιμότητα λόγω της αλιείας είναι υψηλή τόσο για τα ιχθύδια όσο και για τα ενήλικα χέλια σε πολλά υδάτινα συστήματα. Άλλοι ανθρωπογενείς παράγοντες (απώλεια ενδιαιτημάτων, ρύπανση και μεταφορά ασθενειών) είχαν αρνητική επίπτωση επί του αποθέματος, ενδεχομένως μεγέθους συγκρίσιμου προς την αλιεία.

[1] Έκθεση της Ομάδας Εργασίας για τα Χέλια του ICES/EIFAC. ICES C.M. 2003/ACFM:06.

[2] Έκθεση της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τη Διαχείριση της Αλιείας του ICES, 1998. ICES Coop. Res. Rep. No. 229.

Το ICES δεν μπορεί να καθορίσει έναν στόχο διαχείρισης που να αφορά ολόκληρο το απόθεμα. Ένας τέτοιος στόχος θα πρέπει να καθοριστεί σε διεθνές επίπεδο που να αφορά ολόκληρη την ηπειρωτική περιοχή κατανομής.

Οι συμβουλές του ICES από την ACFM (Οκτώβριος 2002) έχουν ως εξής: "Το ICES συνιστά την κατάρτιση ενός διεθνούς σχεδίου αναδημιουργίας για ολόκληρο το απόθεμα. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για τη μείωση της εκμετάλλευσης του χελιού σε όλα τα στάδια της ζωής του και για την αποκατάσταση των ενδιαιτημάτων. Μέχρις ότου συμφωνηθεί και τεθεί σε εφαρμογή ένα τέτοιο σχέδιο, το ICES συνιστά τη μείωση της εκμετάλλευσης στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο". Το ICES πληροφόρησε περαιτέρω ότι "απαιτούνται επειγόντως δράσεις που θα οδηγήσουν στην αποκατάσταση του αποθέματος. Η διαχείριση της αλιείας χελιών απαιτεί συντονισμένη δράση στο επίπεδο των λεκανών απορροής ποταμών καθώς και κοινές πολλαπλές δικαιοδοσίες. Οι μη συντονισμένες δράσεις διαχείρισης σε μεμονωμένες περιοχές δεν είναι πιθανόν να οδηγήσουν στην αποκατάσταση του αποθέματος. Λόγω της μεγάλης διάρκειας του κύκλου ζωής, θα χρειαστούν 5 έως 20 έτη πριν να μπορούμε να αναμένουμε θετικά αποτελέσματα".

Ένα σχέδιο αναδημιουργίας του αποθέματος μπορεί να χρησιμοποιήσει διάφορα μέσα. Εκτεταμένη ανάλυση των διαφόρων μέσων διαχείρισης για την αλιεία χελιών παρέχεται στην έκθεση της ομάδας εργασίας για τα χέλια ICES/EIFAC, η οποία εκδόθηκε το 2001 [3].

[3] Έκθεση της ομάδας εργασίας για τα χέλια του ICES/EIFAC. ICES C.M. 2002/ACFM:03.

Το απόθεμα χελιών παρουσιάζει σοβαρή εξάντληση όπως μαρτυρά η πρόσφατη πολύ χαμηλή είσοδος νέων ψαριών στο απόθεμα. Επιπροσθέτως, λόγω της υψηλής τιμής των χελιών (ιδίως των υαλοχέλων), υπάρχουν πολύ ισχυρά οικονομικά κίνητρα για τη συνέχιση της αλιείας μέχρι και τις τελευταίες λίγες ομάδες ηλικίας. Το χρονικό διάστημα μεταξύ της εισόδου νέων ψαριών στο απόθεμα και της αναπαραγωγής δείχνει επίσης ότι μπορεί να συνεχιστεί η επικερδής αλιευτική δραστηριότητα ακόμα και όταν το απόθεμα βρίσκεται σε επίπεδο υπερβολικής εξάντλησης. Αυτό σημαίνει ότι το απόθεμα χελιών βρίσκεται σε μία άκρως επικίνδυνη κατάσταση.

Τα χαρακτηριστικά αυτά δείχνουν τη μεγάλη ανάγκη για λήψη επειγόντων μέτρων διαχείρισης. Το γεγονός αυτό υποστηρίζεται επίσης από την αρχή της πρόληψης η οποία υποδεικνύει ότι οι καταστάσεις υψηλού κινδύνου χρειάζονται επείγοντα προστατευτικά μέτρα. Σε πολλές περιοχές, το ταχύτερο και αποτελεσματικότερο μέτρο για την αύξηση των επιβίωσης των χελιών θα είναι η μείωση της αλιείας, ενώ οι περιβαλλοντικές βελτιώσεις μπορούν να χρειαστούν ορισμένα έτη προκειμένου να παρουσιάσουν αποτελέσματα.

5. Νομικά στοιχεία της διαχείρισης

5.1. Κοινοτικό πλαίσιο δράσης

Το άρθρο 1 του κανονισμού του Συμβουλίου 2371/2002 θεσπίζει ένα πολύ ευρύ πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών μέτρων στον τομέα της διαχείρισης της αλιείας, συμπεριλαμβανομένης και της εφαρμογής "στο έδαφος των κρατών μελών". Ωστόσο, ο ορισμός του "έμβιου υδρόβιου πόρου" στο άρθρο 3(β) του ιδίου κανονισμού περιορίζει τον ορισμό στα κατάδρομα είδη "κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας ζωής τους". Ένας τέτοιος ορισμός φαίνεται ότι εξαιρεί τη διαχείριση των χελιών κατά τη διάρκεια της ζωής τους σε γλυκέα ύδατα από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2371/2002.

Η κοινοτική διαχείριση χελιών κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας ζωής τους μόνο θα ήταν σαφώς ανεπαρκής δεδομένου ότι οι περισσότερες ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν επιπτώσεις στα χέλια λαμβάνουν χώρα σε γλυκέα ύδατα. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να αναφερθεί ότι το πνεύμα του κανονισμού του Συμβουλίου 2371/2002 είναι σαφώς να θέσει όλους τους έμβιους υδρόβιους πόρους, συμπεριλαμβανομένων των κατάδρομων ειδών, στο πεδίο εφαρμογής κοινοτικών μέτρων όταν και όπου είναι αναγκαίο. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή πιστεύει ότι ο κανονισμός του Συμβουλίου 2371/2002 δεν θέτει φραγμό στη διαχείριση των χελιών, συμπεριλαμβανομένης και της διαχείρισης κατά τη διάρκεια της ζωής τους σε γλυκέα ύδατα, σε κοινοτικό επίπεδο.

Η κοινοτική αρμοδιότητα για τη διαχείριση των χελιών προκύπτει απευθείας από τη συνθήκη της ΕΚ (ιδίως το άρθρο 37). Ωστόσο, προκειμένου να υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια στα σχετικά νομικά κείμενα, η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει τροποποίηση του ορισμού "έμβιοι υδρόβιοι πόροι" του άρθρου 3 στοιχείο β) του κανονισμού 2371/2002, διαγράφοντας τη φράση "κατά τη διάρκεια της θαλάσσιας ζωής τους" όσον αφορά τα κατάδρομα είδη.

5.2. Τα χέλια και το διεθνές δίκαιο

Τα κατάδρομα είδη αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης μεταχείρισης στο διεθνές δίκαιο: η UNCLOS περιλαμβάνει ένα ειδικό άρθρο (άρθρο 67), το οποίο καθορίζει τις γενικές αρχές που εφαρμόζονται στη διαχείριση των ειδών αυτών. Οι αρχές αυτές (οι οποίες διαφέρουν από εκείνες που εφαρμόζονται σε άλλα είδη, όπως είναι τα επιδημητικά, τα άκρως αποδημητικά, τα ανάδρομα, κλπ.) είναι εν συντομία οι εξής:

* ευθύνη του παράκτιου κράτους για τη διαχείριση αλλά και υποχρέωση για τα κράτη μέσω της ΑΟΖ των οποίων το απόθεμα μεταναστεύει για την επίτευξη συμφωνίας για μέτρα διαχείρισης.

* απαγόρευση αλιείας στην ανοικτή θάλασσα.

* υποχρέωση διασφάλισης της εισόδου και εξόδου των μεταναστευόντων ψαριών.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν την ανάγκη μιας προσέγγισης σε πνεύμα διεθνικής συνεργασίας όσον αφορά τη διαχείριση. Προϋποθέτουν επίσης έναν σημαντικό διεθνικό περιβαλλοντικό παράγοντα: την ανάγκη να ληφθούν μέτρα ώστε να μην γίνουν οι ποταμοί εμπόδιο (μέσω της ρύπανσης ή δημοσίων έργων) για τη μετακίνηση του είδους διαμέσου των φυσικών ενδιαιτημάτων του.

Μετά τη διεύρυνση της Κοινότητας, από το Μάιο του 2004, οι περισσότερες από τις λεκάνες απορροής ποταμών των ευρωπαϊκών αποθεμάτων χελιών θα βρίσκονται σε κοινοτικό έδαφος. Ωστόσο, οι λεκάνες αυτές απορροής ποταμών θα περιλαμβάνουν ακόμη ορισμένες τρίτες χώρες. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να ανατεθεί η διαχείριση των χελιών σε πολυμερή όργανα. Ορισμένες πιθανές προσεγγίσεις για τη λήψη πολυεθνικών μέτρων διαχείρισης περιγράφονται στο τμήμα 6.6.

5.3. Διαχείριση των χελιών ενόψει της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων

Η οδηγία για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (ΕΚ) αριθ. 2000/60 [4] αποτελεί ένα νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία και βελτίωση της ποιότητας όλων των υδάτινων πόρων, όπως είναι οι ποταμοί, οι λίμνες, τα υπόγεια ύδατα, τα μεταβατικά και παράκτια ύδατα στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η οδηγία αυτή δημοσιεύθηκε και τέθηκε σε ισχύ το Δεκέμβριο του 2000. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενσωματώσουν την εν λόγω οδηγία στο εθνικό δίκαιο μέχρι το τέλος του 2003. Μόλις πραγματοποιηθεί αυτό, πρέπει να ληφθούν πολύ περισσότερα μέτρα προκειμένου να επιτευχθεί μία "καλή κατάσταση" όλων των ευρωπαϊκών υδάτων μέχρι το 2015.

[4] ΕΕ. L 237της 22.12.2000, σ. 1-72.

Ένα από τα βασικά στοιχεία της οδηγίας είναι η εισαγωγή της διαχείρισης της λεκάνης απορροής ποταμών σε ευρωπαϊκή κλίμακα, συμπεριλαμβανομένου και του διεθνούς συντονισμού σε διασυνοριακές λεκάνες απορροής ποταμών.

Υπάρχουν διάφορες πτυχές, στις οποίες η εν λόγω οδηγία θα προαγάγει τους στόχους του προγράμματος δράσης για τα χέλια, ιδίως:

- με την εξέταση της δυνατότητας να συμπεριληφθούν τα χέλια ως είδος το οποίο αποτελεί δείκτη "καλής οικολογικής κατάστασης" σε σχέση με "τη συνέχεια του ποταμού", δηλαδή ως βιολογικό στοιχείο ποιότητας.

- με τη βελτίωση της "συνέχειας του ποταμού" μέσω του προγράμματος μέτρων.

- με την αύξηση της ενημέρωσης για την κλίμακα στην οποία βρίσκονται λεκάνες απορροής ποταμών όσον αφορά εμπόδια για τη μετανάστευση των χελιών.

- με τη χρήση του συστήματος διαχείρισης και των αρμόδιων αρχών λεκανών απορροής ποταμών κατά τον καθορισμό στόχων και την εφαρμογή προγραμμάτων δράσης όσον αφορά τα χέλια.

6. Μέτρα διαχείρισης

6.1. Σχέδιο αποκατάστασης για το χέλι

Όπως σημειώθηκε ανωτέρω, υπάρχουν πολλοί συγκεκριμένοι και περιφερειακοί τύποι αλιείας για το χέλι στα διάφορα στάδια του κύκλου ζωής του σε ολόκληρη την Ευρώπη και ότι είναι απόθεμα το οποίο έχει υποστεί εξάντληση από βιολογικής απόψεως και απαιτεί επείγοντα μέτρα διαχείρισης για τη διασφάλιση της αποκατάστασης του αποθέματος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ληφθεί ένας μεγάλος αριθμός τοπικών μέτρων προκειμένου να βελτιωθεί η ανάπτυξη και η διαφυγή των ενήλικων χελιών προς τις περιοχές αναπαραγωγής τους. Όλα τα τοπικά μέτρα να έχουν ορισμένο κόστος, είτε αυτό προκαλείται από μειωμένη αλιευτική δραστηριότητα είτε από επενδύσεις για περιβαλλοντικές βελτιώσεις. Οι δαπάνες αυτές, ως εκ τούτου, θα προκληθούν από μία μεγάλη σειρά διαφόρων τοπικών δράσεων.

Παρά το γεγονός ότι οι δαπάνες θα είναι τοπικής και ποικίλης φύσεως, τα οφέλη που θα προκύψουν από τη βελτίωση της διαφυγής των χελιών θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της βιομάζας αναπαραγωγής καθώς και ενδεχόμενη αύξηση της εισόδου νέων υαλοχέλων στο απόθεμα. Αυτό θα είναι ένα γενικευμένο όφελος για ολόκληρη την Ευρώπη και τις γύρω περιοχές.

Η Κοινότητα καλείται να σχεδιάσει ταχέως ένα σύστημα διαχείρισης το οποίο να εγγυάται ότι τα τοπικά μέτρα παράγουν αποτελέσματα κατά συνεκτικό τρόπο στις διάφορες λεκάνες απορροής ποταμών, στα διάφορα κράτη μέλη καθώς και στις γύρω χώρες. Το εν λόγω σύστημα διαχείρισης χελιών θα πρέπει να είναι τέτοιο ώστε όλοι οι παράγοντες του κλάδου να συνεισφέρουν στην αποκατάσταση του αποθέματος, ενώ οι συνεισφορές αυτές θα πρέπει να ποσοτικοποιούνται και να κατανέμονται ισότιμα.

Ωστόσο, οι γνώσεις που υπάρχουν σήμερα σχετικά με τα αποθέματα χελιών και τη διαχείρισή τους είναι ανεπαρκείς για τη στήριξη της ανάπτυξης ενός τέτοιου συστήματος. Ως εκ τούτου, η Κοινότητα πρέπει να δημιουργήσει τη βάση για ένα τέτοιο σύστημα διαχείρισης εφαρμόζοντας ταυτόχρονα ορισμένα μέτρα για την προώθηση της αποκατάστασης του αποθέματος.

Η ουσιαστικά τοπική φύση των μέτρων διαχείρισης των χελιών σημαίνει ότι δεν είναι σκόπιμο για την Κοινότητα να ασχολείται με τις λεπτομέρειες των δράσεων εφαρμογής. Η άποψη της Επιτροπής είναι ότι η ευθύνη για την επίτευξη των τοπικών στόχων διαχείρισης των χελιών θα πρέπει να παραμείνει στα κράτη μέλη, καθώς επίσης και η επιλογή των μέσων διαχείρισης για την επίτευξη των σκοπών αυτών.

Ωστόσο, η Κοινότητα θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για:

* τον καθορισμό στόχων για τη διαχείριση των χελιών στα διάφορα στάδια ζωής τους.

* τη συγκέντρωση πληροφοριών καθώς επίσης και τη σύνταξη εκθέσεων σχετικά με τις επιπτώσεις των εφαρμοζόμενων μέτρων.

* την πρόταση μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο σε περίπτωση που τα μέτρα αυτά μπορούν να ενισχύσουν τα τοπικά μέτρα.

* την υποστήριξη τοπικών προσπαθειών με επιστημονική και τεχνική στήριξη.

* τη διεθνή διάσταση της διατήρησης των χελιών.

Οι ιδέες αυτές αναπτύσσονται λεπτομερέστερα κατωτέρω. Ορισμένα επείγοντα μέτρα, τα οποία θα μπορούσαν να εισαχθούν ως προληπτικά μέτρα, συζητούνται περαιτέρω στο τμήμα 7.

6.2. Καθορισμός τοπικών στόχων στον τομέα της διατήρησης και διαχείριση

Υπάρχουν τρία κατά το μάλλον ή ήττον ευδιάκριτα στάδια ζωής του χελιού, καθένα από τα οποία υπόκειται σε διαφορετικά ποσοστά θνησιμότητας και εντάσεις. Τα υαλόχελα συγκεντρώνονται σε στόμια ποταμών κατά τη διάρκεια μιας βραχυχρόνιας περιόδου, μπορούν να αλιεύονται σε τοπικό επίπεδο και απειλούνται από εμπόδια στη μετανάστευσή τους ανάντη. Τα κιτρινόχελα αποτελούν επί μεγάλο χρονικό διάστημα αντικείμενο τοπικών αλιευτικών δραστηριοτήτων καθώς επίσης και υποβάθμισης των ενδιαιτημάτων, αλλά στη φάση αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό επιδημητικά και δεν επηρεάζονται από εμπόδια που αφορούν τη μετανάστευση. Τα ασημόχελα απειλούνται από εμπόδια στη μετανάστευσή τους κατάντη καθώς επίσης και από ορισμένους τύπους αλιείας που έχουν στόχο το είδος αυτό.

Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο να θέσει τρία είδη στόχων, τα οποία έχουν σχέση με κάθε ένα από τα τρία στάδια ζωής. Θα πρέπει να καθοριστούν ελάχιστα επίπεδα στην κοινοτική νομοθεσία για τους στόχους αυτούς, με προσαρμογές των τιμών για τις πλέον παραγωγικές λεκάνες απορροής ποταμών καθώς και ενδεχόμενες παρεκκλίσεις για λεκάνες απορροής ποταμών με πολύ χαμηλή θνησιμότητα. Οι τιμές των παραμέτρων - στόχων θα πρέπει να επιλεγούν μετά από τη λήψη των σχετικών επιστημονικών συμβουλών του ICES και της EIFAC.

Εκτός από τους στόχους αυτούς, η διατήρηση της συνέχειας των ποταμών θα πρέπει να θεωρηθεί ως συμβολή στην καλή οικολογική κατάσταση στο πλαίσιο της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων. Αυτό θα μπορούσε να καθοριστεί υπό τη μορφή της ελεύθερης μετανάστευσης χελιών όλων των σταδίων ηλικίας μεταξύ των διαφόρων τμημάτων ενός ποταμού.

6.2.1. Στόχοι εγκατάστασης

Προκειμένου να χρησιμοποιηθεί το παραγωγικό δυναμικό των λεκανών απορροής ποταμών σε σχέση με τα χέλια, είναι βασικό να διασφαλιστεί η είσοδος επαρκών υαλοχέλων σε περιοχές ανάντη. Η Κοινότητα θα πρέπει να καθορίσει έναν ετήσιο στόχο εγκατάστασης, ο οποίος θα εκφράζεται σε αριθμό υαλοχέλων ανά εκτάριο ενδιαιτήματος χελιών. Ο στόχος αυτός θα χρησιμοποιείται για τον καθορισμό των επιπέδων υαλοχέλων τα οποία απαιτούνται σε κάθε λεκάνη απορροής ποταμών. Οι τοπικές δράσεις διαχείρισης για την επίτευξη του στόχου αυτού θα περιλαμβάνουν:

* διαχείριση της τοπικής αλιείας υαλοχέλων προκειμένου να είναι δυνατή η επαρκής διαφυγή τους.

* κατασκευή περασμάτων σε φράγματα προκειμένου να καθίσταται δυνατή η μετανάστευση ανάντη των μικρών χελιών.

* εμπλουτισμό του αποθέματος με τη χρήση υαλοχέλων από κοντινές εκβολές.

6.2.2. Στόχοι όσον αφορά το απόθεμα

Μόλις εισέλθει επαρκής αριθμός υαλοχέλων στις λεκάνες απορροής ποταμών, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι το απόθεμα κιτρινοχέλων διατηρείται με επαρκώς χαμηλή θνησιμότητα έτσι ώστε να παραχθεί επαρκής αριθμός αργυροχέλων από το απόθεμα. Η διατήρηση υψηλής βιομάζας των κίτρινων χελιών δεν είναι από μόνη της επαρκής προκειμένου να διασφαλίσει την παραγωγή αργυροχέλων, στην περίπτωση που η υψηλή βιομάζα διατηρείται από υψηλό ποσοστό αποθέματος και κατόπιν μειώνεται από υψηλό ποσοστό θνησιμότητας λόγω της αλιείας. Μία μεγάλη βιομάζα νεαρών ψαριών που υφίστανται έντονη αλίευση δεν θα παραγάγει κατ'ανάγκη περισσότερα αργυρόχελα. Οι τοπικές δράσεις για την επίτευξη των εν λόγω στόχων εμπλουτισμού του αποθέματος μπορούν να περιλαμβάνουν:

* περιορισμούς της τοπικής αλιείας, όπως είναι απαγορευμένες εποχές, απαγορευμένες περιοχές, περιορισμοί των τύπων των αλιευτικών εργαλείων και διαχείριση μέσω τοπικών αδειών αλιείας.

* καθορισμός ελάχιστων μεγεθών εκφορτώσεων.

* τροποποίηση, επέκταση και βελτίωση ενδιαιτημάτων.

* εμπλουτισμός του αποθέματος με τη χρήση χελιών που προέρχονται από την υδατοκαλλιέργεια.

Κιτρινόχελα υπάρχουν επίσης σε ορισμένες παράκτιες περιοχές. Εάν είναι δυνατόν, θα πρέπει επίσης να τεθούν στόχοι για τους εν λόγω πληθυσμούς.

6.2.3. Στόχοι διαφυγής

Από απόψεως διατήρησης, ο βασικός στόχος των δράσεων διατήρησης χελιών πρέπει να είναι η παροχή δυνατότητας επαρκούς διαφυγής των αργυροχέλων. Ο καλός εμπλουτισμός με κιτρινόχελα δεν προωθεί τη διατήρηση των χελιών εάν τα ωριμάζοντα ψάρια δεν μπορούν να διαφύγουν προς περιοχές αναπαραγωγής. Επί παραδείγματι, μία μελέτη στην Ολλανδία [5] δείχνει ότι από τα θηλυκά χέλια, μόνο ένα στα επτακόσια επιβιώνει στη φάση μετανάστευσης κατάντη προς τη θάλασσα και ότι η θνησιμότητα λόγω της αλιείας των αργυροχέλων είναι υψηλή. Η ίδια μελέτη παρουσιάζει θνησιμότητα 97%, η οποία οφείλεται στην αλιεία αργυροχέλων. Η Επιτροπή πιστεύει ότι είναι αναγκαίο να καθοριστούν στόχοι για την επιβίωση των αργυροχέλων από τη φάση της "μεταμόρφωσής τους σε αργυρόχρωμα" έως τη μετανάστευσή τους στη θάλασσα.

[5] Aal, de stand van zaken (αποθέματα χελιών, τρέχουσα κατάσταση). Dekker et al., (2002) Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, Directie Visserij, Den Haag, Netherlands.

Τοπικές δράσεις διαχείρισης που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων αυτών θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν:

* διαχείριση της διαφυγής αργυροχέλων από εσωτερικά ύδατα προς τη θάλασσα.

* απαγόρευση ορισμένων αλιευτικών εργαλείων, ιδίως εκείνων που ενδέχεται να αλιεύσουν αργυρόχελα (π.χ. βολτικοί).

* κατασκευή περασμάτων χελιών σε υδατοφράκτες και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις.

6.3. Συλλογή δεδομένων

Οι προαναφερόμενοι στόχοι αποτελούν χρήσιμα εργαλεία διαχείρισης μόνον εάν οι τρέχουσες συνθήκες μπορούν να μετρηθούν σε σχέση με τους εν λόγω στόχους. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η παρακολούθηση αυτή, η Επιτροπή, αφού λάβει σχετικές συμβουλές, θα προτείνει ένα ολοκληρωμένο σύστημα συλλογής δεδομένων για το χέλι σε κοινοτικό επίπεδο, το οποίο θα καλύπτει μεταξύ άλλων:

* τα αλιεύματα ανά τύπο αλιείας και ανά λεκάνη απορροής ποταμού.

* τη διαφυγή από κάθε στάδιο ζωής προς το επόμενο.

* την είσοδο νέων ψαριών στο απόθεμα.

* τον καθορισμό της συνέχειας του ποταμού σε σχέση προς τις μεταναστεύσεις χελιών.

* τη χαρτογράφηση και περιγραφή ενδιαιτημάτων καθώς και αξιολόγηση ποταμών με χέλια.

* τις επιπτώσεις θηρευτών και οικοσυστημάτων.

Το σύστημα συλλογής δεδομένων θα σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να είναι σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικό σε σχέση προς το κόστος προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν τα οικονομικά βάρη για τις τοπικές αρχές. Μέρος του συστήματος συλλογής δεδομένων μπορεί να περιλαμβάνει ερευνητικά έργα που θα ανατεθούν με σύμβαση, όπως είναι η χρήση ετικετών δορυφορικής αρχειοθέτησης "pop-up" για τον εντοπισμό της μετανάστευσης των αργυροχέλων.

6.4. Στήριξη της τοπικής διαχείρισης στην κοινοτική νομοθεσία

Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, τα περισσότερα μέτρα διαχείρισης χελιών πρέπει να εφαρμοστούν σε τοπικό επίπεδο (δηλαδή σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμών) και η επιλογή των εργαλείων διαχείρισης για την επίτευξη των στόχων θα πρέπει να παραμείνει όσο το δυνατόν τοπική επιλογή. Ωστόσο, ορισμένα μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά μόνο σε κοινοτικό επίπεδο (επί παραδείγματι, τα ελάχιστα μεγέθη για σκοπούς προώθησης στο εμπόριο). Ορισμένα μέτρα, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν επιθυμητά στις περισσότερες περιοχές, θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στο πλαίσιο της κοινοτικής νομοθεσίας (π.χ. όσον αφορά την πρόβλεψη περασμάτων χελιών σε νέα φράγματα, τη χορήγηση άδειας εμπορίας χελιών, ή την απαγόρευση κατευθυνόμενης αλιείας αργυροχέλων).

Η κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική θα συμβάλει επίσης, μέσω της μείωσης της ρύπανσης των υδάτων και της προστασίας και ανάκτησης ορισμένων φυσικών περιοχών, στη βελτίωση των επιπέδων διαφυγής. Προκειμένου να αξιολογηθούν καλύτερα οι πιθανές επιπτώσεις των μέτρων αλιείας στα χέλια, θα είναι επίσης αναγκαία η αξιολόγηση της συμβολής της περιβαλλοντικής βελτίωσης στο στόχο αυτό. Ωστόσο, δεν θα προαποφασιστούν πρόσθετα μέτρα στο στάδιο αυτό, εκτός από το να σημειωθεί ότι το πεδίο εφαρμογής των κοινοτικών δράσεων παραμένει ανοικτό.

Σε ορισμένες περιοχές, η εκτατική παράνομη αλιεία υαλοχέλων αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα και η εν λόγω δραστηριότητα είναι περισσότερο εντατική από ό,τι η νόμιμη αλιεία. Η Επιτροπή θα εξετάσει τη χρήση μέτρων αδειοδότησης και εμπορίας για τον περιορισμό και την καλύτερη ρύθμιση των δραστηριοτήτων αλιείας υαλοχέλων.

Στην περίπτωση θέσης σε εφαρμογή περιορισμών για την προστασία των αποθεμάτων χελιού, η Επιτροπή θα εξετάσει την υποβολή πρότασης για την οικονομική στήριξη των ενδιαφερομένων αλιέων, είτε για εκ νέου επαγγελματική κατάρτιση προκειμένου να εγκαταλείψουν τον κλάδο ή για τον αναπροσανατολισμό των δραστηριοτήτων τους προς άλλους σκοπούς (π.χ. για τον εμπλουτισμό του αποθέματος υαλοχέλων).

6.5. Τεχνική και επιστημονική στήριξη της τοπικής διαχείρισης

Οι πρόσφατες διαβουλεύσεις με τους παράγοντες του κλάδου, τους διαχειριστές και τους ενδιαφερόμενους επιστήμονες καθιστά σαφές ότι έχουν τεθεί σε εφαρμογή σε διάφορα κράτη μέλη πολλά τοπικά μέτρα προστασίας των χελιών. Ωστόσο όμως, οι πληροφορίες αυτές δεν διατίθενται άμεσα και είναι αναγκαίο και χρήσιμο να υπάρξει ανταλλαγή των εμπειριών αυτών. Μία συλλογή και δημοσίευση των μέτρων αυτών σε κοινοτικό επίπεδο θα βοηθούσε τις τοπικές αρχές στη σχεδίαση και στην εφαρμογή νέων μέτρων διαχείρισης.

Το προτιμούμενο πλαίσιο για τον κοινοτικό συντονισμό των διαχειριστικών αρχών στις λεκάνες απορροής ποταμών θα πρέπει να είναι συστήματα διαχείρισης και αρμόδιες αρχές λεκανών απορροής ποταμών που θα καθοριστούν βάσει της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων. Ωστόσο, πιθανόν να απαιτηθούν πρόσθετα θεσμικά συστήματα για την αντιμετώπιση θεμάτων που είναι κοινά για τα χέλια σε διάφορες λεκάνες απορροής ποταμών, όπως είναι:

* μία συντονισμένη προσέγγιση για τη διατύπωση επιστημονικών συμβουλών όσον αφορά τη διαχείριση.

* τον συντονισμό μέτρων διαχείρισης και διασυνοριακών θεμάτων ελέγχου.

* την ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα της διαχείρισης.

6.6. Η διεθνής διάσταση

Η Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Επιτροπή Αλιείας Εσωτερικών Υδάτων (EIFAC), η οποία ιδρύθηκε το 1957 στο πλαίσιο του FAO, φαίνεται ότι είναι το κατάλληλο διεθνές όργανο, μαζί με το ICES και την GFCM, για την παροχή επιστημονικών συμβουλών. Δεδομένου ότι η EIFAC είναι επί του παρόντος επιστημονικός και συμβουλευτικός οργανισμός, θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα ανάπτυξης ενός διαχειριστικού οργάνου στα πλαίσια του FAO.

Λόγω του γεγονότος ότι πολλές λεκάνες απορροής ποταμών εκτείνονται στο έδαφος διαφόρων κρατών μελών, η επίτευξη των διαφόρων στόχων που περιγράφονται ανωτέρω θα απαιτήσει σε ορισμένες περιπτώσεις συντονισμένη δράση μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών. Οι υποχρεώσεις για την επίτευξη των σχετικών στόχων θα βαρύνουν όλα τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιείται αλιεία χελιού στις διεθνικές λεκάνες απορροής ποταμών, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα πρέπει να τηρηθούν οι υποχρεώσεις αυτές θα απαιτήσει συζήτηση και διαπραγματεύσεις μεταξύ μικρών ομάδων κρατών μελών. Οι συζητήσεις αυτές θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο υποομάδων της Συμβουλευτικής Επιτροπής Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας. Τρίτες χώρες αλιεύουν επίσης αποθέματα χελιών και υπάρχουν σημαντικά συμφέροντα σε βορειοαφρικανικές χώρες καθώς επίσης και μικρότερη συμμετοχή από τη Ρωσία και τη Νορβηγία. Θα πρέπει επίσης να εξεταστούν ορισμένοι τύποι αλιείας στα ύδατα της Ισλανδίας και των Νήσων Φερόε. Για τις περιπτώσεις αυτές, οι ισχύουσες περιφερειακές ρυθμίσεις σχετικά με διαμοιραζόμενα αποθέματα θα πρέπει να επεκταθούν για την κάλυψη της διαχείρισης των χελιών. Τα κατάλληλα βήματα για τέτοιες συζητήσεις θα πρέπει να είναι το Γενικό Συμβούλιο Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) καθώς και διμερείς συμφωνίες με τη Ρωσία και τη Νορβηγία. Η Επιτροπή θα αρχίσει την ανάπτυξη πρωτοβουλιών διαχείρισης χελιών στα βήματα αυτά κατά τη διάρκεια του 2004.

Αναφορικά με την ωκεάνεια κατανομή του χελιού και την υποτιθέμενη περιοχή αναπαραγωγής του στη θάλασσα των Σαργασών, η Επιτροπή θα παρακολουθήσει οποιεσδήποτε περιβαλλοντικές αλλαγές στην εν λόγω περιοχή οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν την επιτυχή πραγματοποίηση της αναπαραγωγής και της εισόδου νέων ψαριών στο απόθεμα. Η παρακολούθηση της περιοχής αυτής θα πρέπει να επιδιωχθεί σε συνεργασία με τις ΗΠΑ και άλλες ενδιαφερόμενες χώρες, και ως εκ τούτου θα συνεχιστούν οι ευκαιρίες συνεργασίας στην περιοχή αυτή.

7. Επείγουσες δράσεις

Οι επιστημονικές συμβουλές του ICES αναφέρουν σαφώς ότι η παρούσα κατάσταση προκαλεί σοβαρές ανησυχίες και ότι η εκμετάλλευση των χελιών θα πρέπει να μειωθεί στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο κατά το χρονικό διάστημα κατάρτισης ενός σχεδίου αποκατάστασης. Η Επιτροπή δέχεται την ανάγκη αυτή και καλεί τα κράτη μέλη να συμμετάσχουν στην εξέταση επειγουσών δράσεων οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά σε κοινοτικό επίπεδο. Οι μορφές δράσεων οι οποίες θα έπρεπε να εξεταστούν, είναι μεταξύ άλλων εκείνες οι οποίες προσδιορίζονται από το ICES:

* απαγόρευση της αλιείας σε συγκεκριμένες περιοχές ή για την αλίευση συγκεκριμένων σταδίων ζωής.

* συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα.

* κανονισμοί τεχνικών μέτρων.

* όρια μεγεθών εκφόρτωσης.

* απαγορευμένες περίοδοι.

* απαγορευμένες περιοχές

* αδειοδότηση αλιέων.

* τοπική ανάπτυξη του εμπλουτισμού των αποθεμάτων.

* πρωτοβουλίες αποκατάστασης ενδιαιτημάτων.

Κατά την εξέταση των μέτρων αυτών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η μεγιστοποίηση της διαφυγής αργυροχέλων. Αυτό είναι ένα μέτρο το οποίο, με πολύ μεγάλες πιθανότητες, θα αυξήσει την είσοδο νέων χελιών στο αναπαραγωγικό απόθεμα. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η Επιτροπή θα εξετάσει επειγόντως τα εξής θέματα:

* απαγόρευση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, στο πλαίσιο των οποίων υπάρχει πιθανότητα αλίευσης αργυροχέλων.

* διευκόλυνση των μεταναστεύσεων κατάντη των αργυροχέλων.

Οι επακόλουθες δράσεις θα έχουν ως στόχο τη διασφάλιση της επιβίωσης επαρκών κιτρινοχέλων σε τύπους αλιείας οι οποίοι έχουν ως στόχο τα χέλια αυτά καθώς και η πρόβλεψη επαρκών και κατάλληλων ενδιαιτημάτων εγκατάστασής τους. Κατόπιν, θα εξεταστεί το θέμα της διασφάλισης επαρκούς εγκατάστασης υαλοχέλων στα ενδιαιτήματα κιτρινοχέλων. Η σειρά αυτή δράσεων προτιμάται λόγω του ότι είναι πολύ αβέβαια τα οφέλη τα οποία θα έχει οποιαδήποτε μείωση της αλιείας υαλοχέλων εάν επιτευχθεί το μέγιστο μέγεθος πληθυσμού του κιτρινόχελου ή εάν η διαφυγή αργυροχέλων είναι αμελητέα.

8. Συμπεράσματα

Η προσέγγιση της Επιτροπής για τη διασφάλιση της διαχείρισης χελιών αφορά τον καθορισμό πρότυπων στόχων για όρους διαχείρισης χελιών καθώς και την πρόταση νομοθεσίας η οποία αναθέτει την ευθύνη για την επίτευξη των στόχων αυτών στα κράτη μέλη. Για τη συμπλήρωση της προσέγγισης αυτής, η Επιτροπή θα βοηθήσει την ανάπτυξη πρότυπων συστημάτων συλλογής δεδομένων για την παρακολούθηση της κατάστασης των αποθεμάτων σε σχέση προς τους στόχους. Η Επιτροπή θα επιδιώξει επίσης μέτρα για τη βελτίωση του συντονισμού, της ενημέρωσης και της έρευνας σχετικά με τα χέλια. Η Συμβουλευτική Επιτροπή Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας θα μπορούσε να βοηθήσει την Επιτροπή στις δραστηριότητες αυτές. Η Επιτροπή θα επιδιώξει επίσης να συνάψει διεθνείς συμφωνίες σχετικά με τη διαχείριση χελιών με τρίτες χώρες. Θα διατηρηθεί ο συντονισμός με την περιβαλλοντική πολιτική.

Κατά το χρόνο εξέλιξης των δράσεων αυτών σε διαχειριστικό σχέδιο όσον αφορά τα χέλια, η Επιτροπή θα εξετάσει έναν αριθμό επειγόντων μέτρων τα οποία θα μπορούσαν να εφαρμοστούν άμεσα. Η υψηλότερη αρχική προτεραιότητα θα αφορά τη διασφάλιση της επιβίωσης και της διαφυγής αργυροχέλων κατά την κατάντη μετανάστευσή τους.

Συγκεκριμένες δράσεις παρατίθενται περιληπτικά κατωτέρω.

8.1. Δράσεις της Επιτροπής

8.1.1. Καθορισμός στόχων

Η Επιτροπή θα επιδιώξει τη διατύπωση επιστημονικών συμβουλών σχετικά με τον εντοπισμό κατάλληλων παραμέτρων για τον καθορισμό στόχων καθώς και των τιμών των εν λόγω παραμέτρων όταν χρησιμοποιούνται ως στόχοι εγκατάστασης, εμπλουτισμού και διαφυγής, σε σχέση με την παραγωγικότητα διαφόρων λεκανών απορροής ποταμών. Η Επιτροπή θα υποβάλει κατόπιν νομοθετικές προτάσεις.

8.1.2. Βελτίωση στατιστικών

Η Επιτροπή θα επιδιώξει τη διατύπωση επιστημονικών συμβουλών σχετικά με την ανάπτυξη ενός συστήματος συλλογής δεδομένων το οποίο να είναι συνεκτικό προς τον καθορισμό των στόχων, και θα υποβάλει αντίστοιχες νομοθετικές προτάσεις. Η Επιτροπή θα εξετάσει την τροποποίηση του υφιστάμενου κοινοτικού συστήματος συλλογής δεδομένων στον τομέα της αλιείας προκειμένου να συμπεριληφθεί και το χέλι.

8.1.3. Άμεσες προληπτικές δράσεις

Αφού ζητήσει σχετικές επιστημονικές συμβουλές, η Επιτροπή θα προτείνει την απαγόρευση της χρήσης αλιευτικών εργαλείων με τα οποία υπάρχει πιθανότητα αλίευσης αργυροχέλων σε συγκεκριμένες περιοχές και περιόδους. Θα προταθούν επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της κατάντη μετανάστευσης αργυροχέλων. Τα μέτρα αυτά θα ακολουθήσουν πρόσθετες προτάσεις για τη βελτίωση της επιβίωσης του χελιού στα υπόλοιπα στάδια της ζωής του.

8.1.4. Βελτιωμένος συντονισμός της κοινοτικής διαχείρισης χελιών

Η Επιτροπή θα αποκτήσει συλλογές και αξιολογήσεις των νομικών και τεχνικών μέτρων που έχουν θεσπιστεί σε όλα τα κράτη μέλη με βασικό στόχο την προστασία του χελιού. Θα προτείνει επίσης να αναπτυχθούν μέσω της ACFA διαδικασίες διαβούλευσης σχετικά με το χέλι.

8.1.5. Προώθηση της πολυμερούς διαχείρισης του χελιού

Η Επιτροπή θα συμπληρώσει την πρωτοβουλία σε κοινοτικό επίπεδο με μία παρόμοια πρωτοβουλία σε πολυμερές επίπεδο, εμπλέκοντας κατά τον τρόπο αυτό μη κοινοτικές χώρες στις προσπάθειες διαχείρισης του χελιού. Αυτό θα απαιτήσει την προώθηση δράσεων διαχείρισης στο πλαίσιο της GFCM καθώς και σε διμερείς συζητήσεις.

9. Επιπτώσεις όσον αφορά τους πόρους

Μετά από επισκόπηση των διαδικασιών συλλογής δεδομένων, η Επιτροπή θα εξετάσει να προτείνει την ένταξη του χελιού στο κοινοτικό πρόγραμμα συλλογής αλιευτικών δεδομένων, με αντίστοιχη προσαρμογή της χρηματοδότησης.

Θα καταρτιστούν προτάσεις σχετικά με την πρόσθετη χρηματοδότηση συγκεκριμένων μελετών οι οποίες θα χρηματοδοτηθούν από τις κοινοτικές πιστώσεις του προϋπολογισμού για τη διαχείριση του προγράμματος συλλογής δεδομένων, με ποσό το οποίο δεν θα υπερβαίνει τα 0,5 εκατ. EUR κατά την περίοδο του 2004-2006.

10. Πρόγραμμα δράσεων

Δράση της Επιτροπής // Προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα

Αίτηση συμβουλών από το ICES και την ΕΤΟΕΑ (STECF) σχετικά με τους στόχους, τη συλλογή δεδομένων και τεχνικά μέτρα. // Αίτηση συμβουλών στα τέλη 2003. Παροχή συμβουλών στα μέσα του 2004.

Αίτηση συμβουλών μέσω προκήρυξης διαγωνισμού για τη συλλογή νομικών και τεχνικών μέτρων που υφίστανται σε όλα τα κράτη μέλη σχετικά με το χέλι. // Προκήρυξη διαγωνισμού στις αρχές 2004. Παροχή συμβουλών το τρίτο τρίμηνο του 2004.

Συζήτηση με τα κράτη μέλη σχετικά με επείγοντα μέτρα. // Τρίτο τρίμηνο 2003.

Πρόταση μέτρων για την προστασία των αργυροχέλων. // Πρώτο τρίμηνο 2004.

Πρόταση τοπικών στόχων διαχείρισης για κάθε στάδιο ζωής του χελιού στις κυριότερες κοινοτικές λεκάνες απορροής ποταμών και τις αντίστοιχες ευθύνες συλλογής δεδομένων. // Τέταρτο τρίμηνο 2004.

Εμπλοκή ΠΟΑ σε παράλληλες συζητήσεις σχετικά με το χέλι. // Από το τέταρτο τρίμηνο του 2003.