Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η βιοτεχνία και οι ΜΜΕ στην Ευρώπη"

(2001/C 221/01)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 2 του Εσωτερικού Κανονισμού η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει με το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 16 Μαΐου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pezzini.

Κατά την 382η σύνοδο ολομέλειας της 30ής Μαΐου 2001 (συνεδρίαση της 30ής Μαΐου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ και μία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Στόχοι της γνωμοδότησης

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση οφείλεται στην ανάγκη να εξεταστεί η πορεία που διέγραψε ο ορισμός της μικρής επιχείρησης και βιοτεχνίας καθώς και οι σχετικές πολιτικές στην Ευρώπη κατά την δεκαετία του '90 μέσω της ανάλυσης των δράσεων που υλοποίησε η ΟΚΕ, η Επιτροπή, οι εθνικές κυβερνήσεις και οι οργανώσεις εκπροσώπησης.

1.2. Η εξέταση δεν αποτελεί βέβαια αυτοσκοπό, αλλά εξ αυτής θα προκύψουν προκαταρκτικές παρατηρήσεις για τον εκ των υστέρων έλεγχο, ο οποίος θα περιοριστεί στις κυριότερες επιδράσεις, και συνεπώς δεν θα είναι εξαντλητικός, των όσων έχουν πραγματοποιηθεί ή των όσων πρέπει ακόμη να γίνουν, με ιδιαίτερη αναφορά στους προσανατολισμούς δράσης που προτείνονται στη γνωμοδότηση για τις μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία που υιοθέτησε η ΟΚΕ το 1997(1), και θα διατυπωθούν συστάσεις για τις δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν την νέα δεκαετία.

1.3. Ο στατιστικός ορισμός της μικρής επιχείρησης και της βιοτεχνίας

1.3.1. Στη σύστασή της για τον ορισμό των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων(2), η Επιτροπή ορίζει ως εξής τις ΜΜΕ: "Άρθρο 1

1. Ως μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που στο εξής θα καλούνται 'ΜΜΕ', ορίζονται οι επιχειρήσεις οι οποίες:

- απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζομένους,

- έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 40 εκατομμύρια ευρώ ή έχουν ετήσιο συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 27 εκατομμύρια ευρώ,

- και πληρούν το κριτήριο της ανεξαρτησίας, όπως ορίζεται στην παράγραφο 3 του παρόντος άρθρου.

2. Όταν είναι απαραίτητο να γίνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεων μικρού και μεσαίου μεγέθους, ως 'μικρή επιχείρηση' ορίζεται η επιχείρηση η οποία:

- απασχολεί λιγότερους από 50 εργαζομένους,

- έχει ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 7 εκατομμύρια ευρώ ή έχει ετήσιο συνολικό ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 5 εκατομμύρια ευρώ,

- και πληροί το κριτήριο της ανεξαρτησίας, όπως ορίζεται στην παράγραφο 3.

3. Ανεξάρτητες επιχειρήσεις είναι εκείνες που δεν ανήκουν, κατά ποσοστό 25 % ή περισσότερο του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου, σε μία επιχείρηση ή, από κοινού, σε περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στους ορισμούς της ΜΜΕ ή της μικρής επιχείρησης (ανάλογα με την περίπτωση). Υπέρβαση αυτού του ανώτατου ορίου επιτρέπεται στις εξής δύο περιπτώσεις:

- αν η κυριότητα της επιχείρησης ανήκει σε δημόσιες εταιρείες συμμετοχών, σε εταιρείες παροχής επιχειρηματικού κεφαλαίου ή θεσμικούς επενδυτές, και υπό τον όρο ότι δεν ασκείται έλεγχος ούτε ατομικά ούτε από κοινού,

- αν το κεφάλαιο είναι διεσπαρμένο κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην είναι δυνατόν να καθοριστεί ποιος το κατέχει και αν η επιχείρηση δηλώνει ότι μπορεί εύλογα να υποθέσει ότι δεν ανήκει, κατά ποσοστό 25 % ή περισσότερο, σε μία επιχείρηση ή, από κοινού, σε περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στους ορισμούς της ΜΜΕ ή της μικρής επιχείρησης (ανάλογα με την περίπτωση).

4. Κατά τον υπολογισμό των ορίων που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 είναι σκόπιμο να αθροίζονται τα σχετικά στοιχεία που αφορούν τη δικαιούχο επιχείρηση και όλες τις επιχειρήσεις που ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα απ' αυτήν μέσω κατοχής ποσοστού τουλάχιστον 25 % του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου.

5. Όταν πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των πολύ μικρών επιχειρήσεων και των υπόλοιπων ΜΜΕ, ως 'πολύ μικρές επιχειρήσεις' νοούνται εκείνες οι οποίες απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους.

6. Όταν κατά την τελική ημερομηνία κατάρτισης του ισολογισμού, μια επιχείρηση βρίσκεται πάνω ή κάτω από τα όρια τα σχετικά με τον αριθμό εργαζομένων ή τα προαναφερθέντα χρηματοοικονομικά όρια, η κατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την απόκτηση ή την απώλεια, εκ μέρους της επιχείρησης αυτής, του καθεστώτος 'ΜΜΕ', 'επιχείρησης μεσαίου μεγέθους', 'μικρής επιχείρησης' ή 'πολύ μικρής επιχείρησης', μόνο όταν το φαινόμενο αυτό επαναλαμβάνεται επί δύο διαδοχικά οικονομικά έτη.

7. Ο μέγιστος αριθμός απασχολουμένων ατόμων αντιστοιχεί στον αριθμό ετήσιων μονάδων εργασίας (ΕΜΕ), δηλαδή στον αριθμό εργαζομένων πλήρους απασχόλησης που εργάστηκαν επί ένα έτος. Οι εργαζόμενοι μερικής απασχόλησης και τα άτομα που εργάζονται σε εποχική βάση αντιστοιχούν σε κλάσματα ΕΜΕ. Το έτος αναφοράς που λαμβάνεται υπόψη είναι το έτος της τελευταίας κλεισμένης διαχειριστικής χρήσης.

8. Τα όρια κύκλου εργασιών και συνολικού ισολογισμού είναι εκείνα της τελευταίας δωδεκάμηνης κλεισμένης χρήσης. Στην περίπτωση νεοσύστατων επιχειρήσεων, οι λογαριασμοί των οποίων δεν έχουν κλείσει ακόμη, τα όρια που λαμβάνονται υπόψη πρέπει να προκύπτουν από αξιόπιστες εκτιμήσεις που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους.

Άρθρο 2

Η Επιτροπή τροποποιεί τα ανώτατα όρια που καθορίζονται για τον κύκλο εργασιών και το συνολικό ισολογισμό όταν προκύπτει σχετική ανάγκη και, κανονικά, κάθε τέσσερα έτη, με αφετηρία την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας σύστασης, κατά τρόπον ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Άρθρο 3

1. Η Επιτροπή αναλαμβάνει τη δέσμευση να θεσπίσει τα ενδεδειγμένα μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει ότι ο ορισμός των ΜΜΕ, όπως αναφέρεται στο άρθρο 1, ισχύει για όλα τα προγράμματα που διαχειρίζεται η ίδια και στα οποία εμφανίζονται οι όροι 'ΜΜΕ', 'επιχείρηση μεσαίου μεγέθους', 'μικρή επιχείρηση' ή 'πολύ μικρή επιχείρηση'.

2. Η Επιτροπή αναλαμβάνει τη δέσμευση να θεσπίσει τα ενδεδειγμένα μέτρα προκειμένου να προσαρμόσει τις στατιστικές που παράγει σύμφωνα με τις παρακάτω τάξεις μεγέθους:

- 0 εργαζόμενοι,

- 1 έως 9 εργαζόμενοι,

- 10 έως 49 εργαζόμενοι,

- 50 έως 249 εργαζόμενοι,

- 250 έως 499 εργαζόμενοι,

- 500 εργαζόμενοι και πλέον.

3. Τα τρέχοντα κοινοτικά προγράμματα στα οποία οι ΜΜΕ καθορίζονται με κριτήρια διαφορετικά από τα αναφερόμενα στο άρθρο 1 θα συνεχίσουν, κατά τη διάρκεια μιας μεταβατικής περιόδου, να εφαρμόζονται προς όφελος των επιχειρήσεων που θεωρούνταν ως ΜΜΕ κατά την εποχή κατά την οποία εγκρίθηκαν τα προγράμματα αυτά. Οποιαδήποτε τροποποίηση του ορισμού των ΜΜΕ στα πλαίσια των προγραμμάτων αυτών μπορεί να γίνει μόνο υιοθετώντας τον ορισμό που περιλαμβάνεται στην παρούσα σύσταση, και αντικαθιστώντας τον διαφορετικό ορισμό με παραπομπή στη σύσταση. Η εν λόγω μεταβατική περίοδος θα πρέπει, καταρχήν, να λήξει το αργότερο στις 31 Δεκεμβρίου 1997. Ωστόσο, δεν θίγονται οι νομικές δεσμεύσεις τις οποίες έχει αναλάβει η Επιτροπή βάσει αυτών των προγραμμάτων.

4. Όταν τροποποιηθεί η τέταρτη οδηγία 78/660/ΕΟΚ, η Επιτροπή θα προτείνει την αντικατάσταση των ισχυόντων σήμερα κριτηρίων ορισμού των ΜΜΕ με παραπομπή στον ορισμό που περιλαμβάνεται στην παρούσα σύσταση.

5. Όλες οι διατάξεις που θεσπίζει η Επιτροπή και που αναφέρουν τους όρους 'ΜΜΕ', 'επιχείρηση μεσαίου μεγέθους', 'μικρή επιχείρηση' ή 'πολύ μικρή επιχείρηση' ή οποιονδήποτε άλλον τέτοιο όρο πρέπει να παραπέμπουν στον ορισμό που περιλαμβάνεται στην παρούσα σύσταση."

1.3.2. Η ΟΚΕ από την πλευρά της θεωρεί ότι με τον όρο "μικρή επιχείρηση" πρέπει να εννοείται και η μικρή και η πολύ μικρή επιχείρηση, όπως αυτές ορίζονται στη σύσταση της Επιτροπής, καθώς και η βιοτεχνία λόγω του οικονομικού και κοινωνικού ρόλου που διαδραματίζουν στα κράτη μέλη όπου έχουν συσταθεί νομίμως και να έχει ως σημείο αναφοράς τα όσα σαφώς έχουν διατυπωθεί και υιοθετηθεί από την ΟΚΕ στις γνωμοδοτήσεις του 1992(3) και του 1997(4) για τις μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία.

1.3.3. Εν προκειμένω για να κατανοηθούν καλύτερα οι στόχοι της γνωμοδότησης, θα επισημανθούν ορισμένα προβλήματα που αναφέρονται στον ποσοτικό προσδιορισμό των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών στην Ευρώπη, από στατιστικής πλευράς.

1.4. Αν και γνωρίζουμε πολλά για τον παραγωγικό ιστό των επιχειρήσεων στην Ευρώπη, ιδιαίτερα δε των μικρών επιχειρήσεων, οι στατιστικές σχετικά με το υποσύνολο των επιχειρήσεων βιοτεχνικού χαρακτήρα είναι ανεπαρκείς (με εξαίρεση ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες).

1.5. Ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει η βιοτεχνία στην ευρωπαϊκή οικονομία, πολύ συχνά δεν υπολογίζεται κατά τρόπο ομοιογενή και αναλυτικό. Η έλλειψη αυτή οφείλεται στον κακό συντονισμό των στατιστικών για τη βιοτεχνία μεταξύ των μεμονωμένων κρατών μελών και στη χρησιμοποίηση μεθοδολογιών πολύ διαφορετικών μεταξύ τους που συχνά δεν επιτρέπουν μια έγκυρη σύγκριση των στοιχείων, τα οποία εξάλλου δεν είναι πάντα διαθέσιμα.

1.6. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει ένας παραγωγικός ιστός 19370000 περίπου επιχειρήσεων (το 1998) εκτός του γεωργικού τομέα, από τις οποίες 19330000 είναι μικρών και μεσαίων διαστάσεων, και απασχολούν κατά μέσο όρο 6 εργαζόμενους. Από άποψη κλάδων, στον εμπορικό τομέα (λιανικό και χονδρικό εμπόριο) υπάρχουν 5,56 εκατομμύρια επιχειρήσεις έναντι 2,21 εκατομμύρια επιχειρήσεων στον τομέα της μεταποίησης.

1.7. Το 93 % του συνόλου των επιχειρήσεων απασχολεί λιγότερο από 9 υπαλλήλους· το 5,8 % 10-49 υπαλλήλους και μόνο το 0,8 % πάνω από 50 υπαλλήλους· αυτό σημαίνει ότι το 98,8 % των ευρωπαϊκών μη γεωργικών επιχειρήσεων εντάσσεται, σύμφωνα με την Eurostat, στον ορισμό της μικρής επιχείρησης.

1.7.1. Οι ευρωπαϊκές ΜΜΕ απασχολούν το 66 % του συνόλου των εργαζομένων έναντι του 42 % των ΗΠΑ και του 33 % της Ιαπωνίας. Τούτο σημαίνει ότι ο ρόλος των ΜΜΕ ως όγκος εργασίας για την ανάπτυξη της απασχόλησης είναι ιδιαίτερα υψηλός στην Ευρώπη σε σχέση με τις άλλες άμεσα ανταγωνιστικές γεωγραφικές ζώνες.

1.7.2. Σε εθνικό επίπεδο, η χώρα με τις περισσότερες επιχειρήσεις είναι η Ιταλία (3940000 επιχειρήσεις) ακολουθούμενη από τη Γερμανία (3515000 επιχειρήσεις) και τη Γαλλία (2325000 επιχειρήσεις). Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (με λιγότερους από 9 υπαλλήλους) είναι πολύ διαδεδομένες στην Ιταλία, τη Γαλλία, την Ελλάδα και την Ισπανία, ενώ οι ΜΜΕ (με 10-49 υπαλλήλους) κυριαρχούν στη Γερμανία και σε όλες τις άλλες χώρες της ΕΕ.

Πίνακας 1 - Κατανομή των μη γεωργικών επιχειρήσεων στα κράτη μέλη της ΕΕ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο ΜΜΕ.

Πίνακας 2 - Κυριότεροι δείκτες των υφιστάμενων μη γεωργικών επιχειρήσεων στην ΕΕ

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο ΜΜΕ.

Πίνακας 3 - Σύνθεση (%) των εργαζομένων στις ιδιωτικές μη γεωργικές επιχειρήσεις

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο ΜΜΕ.

Πίνακας 4 - Διάρθρωση μεγέθους ανά κλάδο των μη γεωργικών επιχειρήσεων

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο ΜΜΕ.

1.8. Οι στατιστικές πληροφορίες επιτρέπουν μεν τον αριθμητικό προσδιορισμό των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι γεωργικές επιχειρήσεις, καθιστούν όμως δυσχερέστερο το να προσδιορισθεί πότε είναι βιοτεχνίες και πότε είναι γεωργικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Αυτό αποτελεί σημαντική έλλειψη, εάν ληφθεί υπόψη ο ρόλος της γεωργίας για τη διαφύλαξη της υδρογεωλογικής ισορροπίας του εδάφους, και γενικότερα για την προστασία του περιβάλλοντος και για την ανάπτυξη της υπαίθρου.

1.9. Κατά τα τελευταία έτη, χάρη στις προσπάθειες της Επιτροπής κατέστη δυνατός ο ακριβέστερος αριθμητικός προσδιορισμός των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αλλά είναι όλο και δυσκολότερος ο προσδιορισμός των βιοτεχνιών. Σε ορισμένες χώρες ο αριθμός των επιχειρήσεων και των εργαζομένων, σε επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν βιοτεχνίες, υποεκτιμάται απλά και μόνο λόγω των ορισμών ή των κριτηρίων που χρησιμοποιούνται. Για παράδειγμα στην Ισπανία οι βιοτεχνίες εκτιμώνται επισήμως σε 15000, στοιχείο το οποίο πιθανόν υποεκτιμάται σε σχέση με την πραγματικότητα. Αντιθέτως σε άλλες εθνικές πραγματικότητες, όπου οι εκτιμήσεις για τη βιοτεχνία βασίζονται μόνο στον αριθμό των επιχειρήσεων με λιγότερους από 9 υπαλλήλους, μπορεί να διαπραχθεί το αντίθετο λάθος.

1.10. Ο τύπος του νομικού ορισμού επηρεάζει και το μέγεθος της βιοτεχνίας. Για παράδειγμα, σε χώρες όπου η νομοθεσία δεν θέτει όρια για το μέγεθος μιας βιοτεχνίας, το μέγεθος είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι σε άλλες χώρες όπου υπάρχει όριο μεγέθους προβλεπόμενο από το νόμο.

1.11. Αυτές οι σύντομες παρατηρήσεις δείχνουν πώς η απουσία μιας ευρωπαϊκής στατιστικής μεθοδολογίας για τον ποσοτικό προσδιορισμό των επιχειρήσεων βιοτεχνικού χαρακτήρα επηρεάζει τον ορθό προσδιορισμό του τομέα, με την επισήμανση τριών κύριων προβλημάτων:

- σημερινή αδυναμία προσδιορισμού της βιοτεχνίας σε ευρωπαϊκούς όρους, λόγω της ανομοιότητας τόσο των νομικών όρων όσο και των μεθόδων ανίχνευσης·

- απουσία στατιστικής μεθοδολογίας που να βασίζεται σε ελάχιστα κοινά κριτήρια·

- αλλοίωση των διαστάσεων του φαινομένου.

1.12. Το τελικό ψήφισμα που εγκρίθηκε το 1996 από 15 ευρωπαίους εμπειρογνώμονες (ένας για κάθε κράτος μέλος) στον τομέα της βιοτεχνίας, κατά τη διάρκεια του δεύτερου σεμιναρίου στατιστικών για τη βιοτεχνία στην Ευρώπη(5) επεδίωκε ακριβώς την έναρξη μιας κοινής μελέτης, που να έχει ως κύριο στόχο την εξεύρεση στατιστικής λύσης των προβλημάτων αυτών.

1.13. Εν προκειμένω, και εν αναμονή περαιτέρω εξελίξεων μεθοδολογικού χαρακτήρα(6), κατεβλήθη προσπάθεια για τη συγκέντρωση των διαθέσιμων στατιστικών πληροφοριών σύμφωνα με τις τρεις προσεγγίσεις που αναφέρονται στην έκθεση του 1996 της ΟΚΕ: προσέγγιση ανά τομέα/διαστάσεις, επαγγελματική προσέγγιση και καλλιτεχνική προσέγγιση(7).

1.14. Από την άποψη αυτή επισημαίνονται οι ακόλουθες πτυχές:

- κανένα στοιχείο δεν είναι συγκρίσιμο από οικονομική άποψη·

- στα κράτη όπου υπάρχει νομοθεσία, που καθορίζει τα χαρακτηριστικά των βιοτεχνιών και κατά συνέπεια προσδιορίζει το δυναμικό τους στο εσωτερικό της εθνικής οικονομίας, είναι σαφές το οικονομικό βάρος του τομέα αυτού·

- γενικά, οι χώρες που διαθέτουν νομικό ορισμό της βιοτεχνίας, έχουν περισσότερες βιοτεχνίες από άλλες χώρες όπου οι βιοτεχνίες απλώς ορίζονται ως βιοτεχνίες·

- σε χώρες, όπως η Ισπανία και η Μεγάλη Βρετανία όπου ως βιοτεχνία νοείται μόνο η καλλιτεχνική βιοτεχνία, ο ρόλος που διαδραματίζει ο τομέας δεν προβάλλεται επαρκώς. Δεν είναι τυχαίο ότι, στις δύο αυτές χώρες ο χαρακτηρισμός "καλλιτεχνικός" υπερισχύει του ορισμού της επιχείρησης βιοτεχνικού χαρακτήρα·

- στις χώρες όπου υπερισχύει η επαγγελματική προσέγγιση (κατά την οποία η βιοτεχνική δραστηριότητα προσδιορίζεται από την ασκούμενη δραστηριότητα και δεν υπάρχουν όρια στις διαστάσεις της επιχείρησης), το βάρος της απασχόλησης στο βιοτεχνικό τομέα, σε σχέση με τη συνολική απασχόληση στις επιχειρήσεις, είναι μεγαλύτερο από αυτό που διαπιστώνεται στις άλλες χώρες.

1.15. Οι διαφορές αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται ως πρόβλημα, αλλά ως πολιτιστική και οικονομική κληρονομιά και ως σημείο εκκίνησης μιας κοινής στρατηγικής που να αξιοποιεί και να εμπλουτίζει την ταυτότητα των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας στην Ευρώπη.

Πίνακας 5 - Αριθμός βιοτεχνικών επιχειρήσεων (σε χιλιάδες - σύμφωνα με τους εθνικούς ορισμούς)((Οι ακόλουθοι πίνακες προέρχονται από τις μεθοδολογικές ενδείξεις που προέκυψαν από τα συνέδρια που οργανώθηκαν το 1994 και 1996 από το ίδρυμα G. Tagliacarne σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις Ενώσεις του τομέα.))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

ΣΗΜ.:

Λόγω των διαφορετικών ορισμών της "βιοτεχνικής επιχείρησης", δεν είναι εφικτές οι άμεσες συγκρίσεις μεταξύ των διαφόρων χωρών.

Πίνακας 6 - Η συμβολή της βιοτεχνίας στο ΑΕγχΠ σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες((Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά.))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Εθνικές στατιστικές.

Πίνακας 7 - Οι εξαγωγές βιοτεχνικών ειδών σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες((Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά.))

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πηγή:

Εθνικές στατιστικές.

Διάγραμμα 1 - Κατανομή των 15 χωρών της ΕΕ σύμφωνα με τους 4 παράγοντες

>PIC FILE= "C_2001221EL.000701.TIF">

Πίνακας 8 - Στατιστικός ορισμός της βιοτεχνίας στην Ευρώπη: χαρακτηριστικά των διαθέσιμων στοιχείων για κάθε χώρα

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πίνακας 9 - Στατιστικός ορισμός της βιοτεχνίας στην Ευρώπη: χαρακτηριστικά των διαθέσιμων στοιχείων για κάθε χώρα - σύνοψη όλων των στοιχείων

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

2. Από τη Διάσκεψη της Avignon στη Διάσκεψη του Μιλάνου

2.1. Η δεκαετία του '90 υπήρξε αποφασιστικής σημασίας όσον αφορά το νέο σενάριο αναφοράς για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις. Ευνόησε δηλαδή την ανατοποθέτηση των επιχειρήσεων αυτών στην αξιολογική κλίμακα τόσο από την άποψη της συμμετοχής στην παραγωγική διαδικασία (π.χ. υπεργολαβική δραστηριότητα) όσο και από την άποψη των σχέσεων με το επιχειρησιακό πλέγμα γενικότερα.

2.2. Συνειδητοποιείτο έτσι ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις έχουν να διαδραματίσουν ένα όχι δευτερεύοντα ρόλο στο οικονομικό πλαίσιο γενικότερα και έτσι γινόταν αισθητή η ανάγκη να διαμορφωθεί μία ειδική πολιτική για τη βιοτεχνία στην Ευρώπη.

2.3. Σημαντική ήταν η συμβολή της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής στην ερμηνεία των γεγονότων και στον εντοπισμό κατάλληλων λύσεων. Πράγματι, με τις εργασίες των οργάνων της και τις συνακόλουθες εκθέσεις της η ΟΚΕ διαδραμάτισε πάντοτε ένα ρόλο μεταξύ των οργάνων και γενικότερα στους κοινοτικούς οργανισμούς που εναρμονίζεται περισσότερο με την οικονομική βαρύτητα που έχει ο κόσμος των μικρών επιχειρήσεων και υπεστήριξε τις ανάγκες τους οι οποίες είναι πολύ διαφορετικές από των άλλων επιχειρήσεων.

2.4. Η πρακτική επιβεβαιώνει την ιδιαιτερότητα του τομέα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος της βιοτεχνίας των μικρών επιχειρήσεων δεν διέπεται πλήρως από την οικονομική δυναμική. Σημαίνει, αντιθέτως, ότι δεν μπορεί πλέον να ταυτίζεται με τις παρεμβατικές πολιτικές για τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν αδιακρίτως σε ένα γενικό ορισμό των ΜΜΕ. Απαιτούνται ιδιαίτερες πολιτικές, πιο συγκεκριμένου χαρακτήρα.

2.5. Ήδη από την 1η διάσκεψη της Avignon τον Οκτώβριο 1990, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες σε στενή διασύνδεση με τις οργανώσεις του τομέα για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των βιοτεχνιών. Οι μεταβολές που επήλθαν από την 1η ευρωπαϊκή συνδιάσκεψη εδραίωσαν την άποψη ότι ήταν απαραίτητο να συνεχισθεί η διαδικασία ανταλλαγών διαλόγου μεταξύ των επιχειρήσεων, των εθνικών και ευρωπαϊκών αντιπροσώπων τους και των κρατών μελών τις ΕΕ.

2.6. Η 2η διάσκεψη του Βερολίνου το Σεπτέμβριο του 1994 καθώς και η διάσκεψη του Μιλάνου το 1997 συνέβαλαν στην ολοκλήρωση της εν λόγω διαδικασίας και στον εντοπισμό των βασικών ανησυχιών των επιχειρήσεων έναντι των κοινωνικοοικονομικών μεταβολών που σημειώνονταν στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

2.7. Οι εν οι εν λόγω διασκέψεις απετέλεσαν ένα σημαντικό βήμα για την αναβάθμιση της βιοτεχνίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιβεβαιώνοντας την αρχή ότι η βιοτεχνία είναι χώρος όπου καλλιεργούνται οι διαφορές και η κοινωνική μορφή της οικονομίας κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι πολίτες να προσεγγίζουν τον κόσμο της επιχειρήσεως.

2.8. Γινόταν έτσι αισθητή η απαίτηση ότι δεν επαρκούσαν μόνο οι εξαγγελίες αρχής όσον αφορά τη σημασία της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων στην Ευρώπη, αλλά και ο ακριβής ποσοτικός προσδιορισμός του φαινομένου με τις συνακόλουθες συνέπειες.

2.9. Αλλά και στον τομέα αυτόν συντελέστηκε σημαντική πρόοδος χάρη στο κοινό έργο της ΟΚΕ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των οργανώσεων του τομέα, και των ειδικευμένων ιδρυμάτων. Το έργο αυτό, που βρίσκεται υπό εξέλιξη, θα πρέπει να οδηγήσει στον ποσοτικό προσδιορισμό της βιοτεχνίας στην Ευρώπη και κυρίως στο στατιστικό καθορισμό της βιοτεχνικής επιχειρήσεως.

2.10. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ στη δεύτερη έκθεση για την βιοτεχνία στην Ευρώπη το 1997, που ήταν καρπός τόσο μιας ενδιαφέρουσας συζήτησης στο εσωτερικό της ΟΚΕ όσο και των όσων επανειλημμένως έχουν διατυπώσει σχετικά η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πρότεινε δέκα κατευθυντήριες γραμμές δράσης προτεραιότητας οι οποίες, σε συμφωνία με τα όσα θα εντοπίζονταν στον Χάρτη τρία χρόνια αργότερα, ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων της βιοτεχνίας, προδικάζοντας τη σημερινή συζήτηση και καθορίζοντας εν μέρει τη συνολική άποψη του ζητήματος.

2.11. Οι δέκα γραμμές δράσεις που πρότεινε η ΟΚΕ ήταν οι εξής:

- κοινωνική διαβούλευση·

- ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων·

- δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ακαδημίας για τη βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις·

- ενίσχυση της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας για τη βιοτεχνία και τις μικρές επιχειρήσεις και για την καλλιέργειά τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο·

- αξιοποίηση της μαθητείας και προώθηση της κατάρτισης εναλλακτικώς·

- βελτίωση της πληροφόρησης για τις μικροεπιχειρήσεις·

- απλοποίηση των διοικητικών διατυπώσεων·

- παροχή κινήτρων για τη συνεργασία και τις ανταλλαγές μεταξύ των μικροεπιχειρήσεων·

- καλλιέργεια του πνεύματος καινοτομίας μεταξύ των βιοτεχνών και των μικροεπιχειρηματιών·

- προαγωγή των επαγγελματικών οργανώσεων στον τομέα δράσεών τους για την ανάπτυξη των βιοτεχνιών και των μικρών επιχειρήσεων.

2.12. Ο στόχος εδώ, σύμφωνα με την προσέγγιση της "εκ των υστέρων αξιολόγησης" είναι να κατανοηθεί το έργο που υλοποιήθηκε και να διαπιστωθεί κατά πόσον οι κατευθύνσεις που είχαν προσδιορισθεί τέσσερα χρόνια πριν εξακολουθούν να είναι επίκαιρες και να έχουν την ίδια προτεραιότητα σε σύγκριση με τις νέες δυναμικές της ανάπτυξης και να προσδιορισθούν οι όροι βάσει των οποίων μπορούν να ολοκληρωθούν ή να τροποποιηθούν.

2.13. Οι εν λόγω δέκα κατευθύνσεις παρέμβασης έχουν υποδιαιρεθεί εδώ σε τέσσερις ομάδες με βάση τη διασταύρωση δύο τυπολογιών πληροφόρησης: επίπεδο εφαρμογής της δράσης και επικαιρότητα αυτής.

2.14. Στην πρώτη ομάδα συμπεριλήφθηκαν οι δράσεις που υλοποιήθηκαν και παραμένουν επίκαιρες· στη δεύτερη ομάδα εμπίπτουν οι δράσεις που ναι μεν παραμένουν επίκαιρες αντιμετωπίζουν όμως δυσχέρειες ως προς την υλοποίησή τους· στη τρίτη ομάδα εμπίπτουν οι δράσεις εκείνες οι οποίες ανεξαρτήτως της κατάστασης τους, ακολουθούν μία απηρχαιωμένη προσέγγιση και, συνεπώς, θα πρέπει να ολοκληρωθούν ή/και να προσαρμοσθούν προς τα καινούργια δεδομένα· στην τέταρτη ομάδα τέλος, περιλαμβάνονται τα μέτρα που υλοποιήθηκαν εν μέρει ή ανεπαρκώς.

2.15. Στην πρώτη ομάδα ανήκει η υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας για τη βιοτεχνία και την μικρή επιχείρηση της Avignon, έστω και εάν ακόμα δεν έχουν εκφραστεί όλες οι δυνατότητές της· η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, κυρίως μέσω των ευρωσυμπράξεων· η αξιολόγηση της μαθητείας και η χρησιμοποίηση της εναλλακτική κατάρτισης· η υποστήριξη της ανάπτυξης μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας της βιοτεχνίας και των μικρών επιχειρήσεων και της καλλιέργειά τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.16. Η ύπαρξη επιχειρηματικού πνεύματος βάσει του οποίου δεν θα επενδύει μόνον ο επιχειρηματίας, αλλά και οι εργαζόμενοι και βάσει του οποίου προβάλλεται η έννοια της εργασίας ως παράγοντας κοινωνικής ενσωμάτωσης. Πρόκειται για μια πολύ αναπτυγμένη διαδικασία στις περιοχές με υψηλή συγκέντρωση μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων (π.χ. η πραγματικότητα των "βιομηχανικών περιοχών") που συχνά στην Ευρώπη είναι και εκείνες με πολύ υψηλό επίπεδο εισοδήματος.

2.16.1. Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση της μαθητείας, εάν διαπιστωθούν θετικές εξελίξεις στα προγράμματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητο να ευνοηθεί η ανταλλαγή μαθητευομένων και να προσαρμοστούν τα υφιστάμενα προγράμματα στην πραγματικότητα των μικρών επιχειρήσεων.

2.17. Η δεύτερη ομάδα στην οποία εμπίπτουν οι διοικητικές απλοποιήσεις, αναζητεί με αργούς και δυσχερείς ρυθμούς εφαρμογής, τη διάστασή της σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης(8), έστω και με διαφορετικούς βαθμούς υλοποίησης. Η μη υλοποίηση συνεπάγεται ακόμη και σήμερα υψηλές δαπάνες, όχι μόνο νομισματικές, για τις μικρές επιχειρήσεις. Η διοικητική απλοποίηση (σχετικό παράδειγμα αποτελεί η δημιουργία ενός ειδικού γραφείου) θα έπρεπε να συνοδεύεται από την φορολογική και μισθολογική απλοποίηση. Αυτές οι έννοιες που παρουσιάστηκαν κάποτε δειλά, έχουν καταστεί σήμερα πραγματικότητα, με τη διαδικασία του Λουξεμβούργου και τις μετά το 1997 μεταβολές.

2.17.1. Η απλοποίηση των φορολογικών διατυπώσεων μπορεί να συνοδεύεται από βελτίωση του φορολογικού περιβάλλοντος των μικρών επιχειρήσεων, κυρίως με την ελάφρυνση των επιβαρύνσεων επί του εργατικού δυναμικού. Γενικά, το εργατικό δυναμικό που αποτελεί σημαντική συνιστώσα των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών πλήττεται ιδιαιτέρως από την φορολογική και κοινωνική διοικητική πολυπλοκότητα που εμποδίζει τις προσλήψεις και συμβάλλει στην αύξηση της μη δηλωμένης εργασίας με αρνητικές συνέπειες στην απασχόληση και στα ασφαλιστικά συστήματα.

2.17.2. Η διοικητική απλοποίηση θα πρέπει να διευκολύνει τη βελτίωση του καθεστώτος των επιχειρηματιών, όπως υπογραμμίζεται στην 8η αρχή του Ευρωπαϊκού Χάρτη των Μικρών Επιχειρήσεων. Με αυτή τη λογική, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ίση μεταχείριση των επιχειρήσεων ανεξαρτήτως νομικής μορφής, και να βελτιωθεί η κατάσταση των ατομικών επιχειρήσεων που σε ορισμένα κράτη μέλη υφίστανται πραγματική στρέβλωση του ανταγωνισμού από τις επιχειρήσεις με μορφή εταιρειών.

2.18. Οι σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεως και δημόσιας διοικήσεως αποτελούν μία ιδιαίτερη πτυχή ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος που αφορά το ρόλο τον οποίο διαδραματίζει σήμερα η δημόσια διοίκηση στο μεταβιομηχανικό κόσμο. Μία από τις προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει η δημόσια διοίκηση και η οποία εξαρτάται κυρίως από μία πολιτιστική αλλαγή και από την ικανότητα του δημόσιου προσωπικού να μεταβεί από το "ήθος της γραφής και ανάγνωσης" στο "ψηφιακό ήθος". Και η επίτευξη του στόχου αυτού εξαρτάται κυρίως από τη συνεχή κατάρτιση του προσωπικού και την καθιέρωση νέων μεθόδων.

2.19. Αυτό σημαίνει ότι η δημόσια διοίκηση πρέπει να δικτυωθεί σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο και να συνδεθεί με τα δίκτυα των επιχειρήσεων και των εδαφικών μονάδων. Να καταστεί δηλαδή η δημόσια διοίκηση παράγων ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας που θα αποτελεί ιδιαιτέρως για τις μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία έναν εταίρο με εποικοδομητικό ρόλο.

2.20. Στην τρίτη ομάδα της οποίας πρέπει να αναθεωρηθούν οι έννοιες και για την οποία πρέπει να υιοθετηθεί μία διαφορετική προσέγγιση που να ανταποκρίνεται στις πρόσφατες εξελίξεις της αγοράς, υπεισέρχονται η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και η προώθηση του πνεύματος καινοτομίας μεταξύ των βιοτεχνών και των μικρών επιχειρηματιών, στόχοι οι οποίοι την εποχή που διατυπώθηκαν δεν μπορούσαν να λάβουν υπόψη την αφάνταστη ανάπτυξη της νέας οικονομίας και των επιπτώσεων που θα είχε για τους δύο κλασσικούς όρους της κλασσικής οικονομίας, δηλαδή την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία(9).

2.21. Επί του σημείου αυτού πρέπει να επικεντρώσουμε όλη την προσοχή μας για να γίνει καλύτερα κατανοητή μία από τις βασικές προτεραιότητες την οποία πρέπει να υιοθετήσει ενόψει της προσεχούς δεκαετίας ο κόσμος των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας.

2.22. Στην τέταρτη και τελευταία ομάδα ανήκουν η κοινωνική διαβούλευση, η υποστήριξη των επαγγελματικών οργανώσεων και η πληροφόρηση των μικρών επιχειρήσεων.

2.23. Όσον αφορά την κοινωνική διαβούλευση: στη 10η γραμμή δράσης του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις υπογραμμίζεται ότι πρέπει να αναπτυχθεί, να ενισχυθεί και να καταστεί αποτελεσματικότερη η εκπροσώπηση των συμφερόντων των μικρών επιχειρήσεων σε ευρωπαϊκό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η μικρή επιχείρηση, δεν αναγνωρίζεται πάντα ως ισότιμο μέλος με δικαίωμα υπογραφής των συμφωνιών παρόλο που εκπροσωπεί το ήμισυ των κοινοτικών επιχειρήσεων. Είναι γεγονός, ότι οι οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων χαρακτηρίζονται από κατακερματισμό, πράγμα που παρεμποδίζει τη διαφάνεια της εκπροσώπησης.

2.24. Όσον αφορά την υποστήριξη των επαγγελματικών οργανώσεων στη δράση τους για την ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη θέση που έλαβε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα για τις Επιχειρήσεις όπου αναγνωρίζεται και υποστηρίζεται ο ρόλος των ενδιάμεσων και επαγγελματικών και κλαδικών οργανώσεων των μικρών επιχειρήσεων και των βιοτεχνιών και καλεί τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ανάπτυξή του. Εν προκειμένω, η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι σημαντική η λήψη σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο μέτρων για την ενίσχυση των δράσεων των οργανώσεων υπέρ των μικρών επιχειρήσεων καθώς και υπέρ της συγκέντρωσης των οργανώσεων των διαφόρων κρατών μελών σε κοινοτικό επίπεδο. Το τελευταίο αυτό μέτρο είναι απαραίτητο στο πλαίσιο της διεύρυνσης που θα απαιτήσει την ενεργό συγκέντρωση των οργανώσεων των ΜΜΕ των υποψήφιων χωρών.

3. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις Μικρές Επιχειρήσεις

3.1. Η ανεπαρκής και ανεπίκαιρη συγκέντρωση οικονομικών πληροφοριών, η έλλειψη ενημέρωσης όσον αφορά το κόστος της γραφειοκρατίας, οι δυσχερείς σχέσεις με το πιστωτικό σύστημα, η ύπαρξη προδιαγραφών που αφορούν συνήθως πιο πολύπλοκα και αρθρωμένα παραγωγικά συστήματα κ.λπ. αποτελούν ορισμένα παραδείγματα αυτού του οικονομικού περιβάλλοντος που θα πρέπει απαραιτήτως να αλλάξει.

3.2. Η πορεία αυτή οδήγησε τον Ιούνιο 2000 με την ολοκλήρωση της πορτογαλικής Προεδρίας(10), στην υιοθέτηση του Ευρωπαϊκού Χάρτη των μικρών επιχειρήσεων. Για πρώτη φορά στο τέλος μιας εξάμηνης Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, γίνεται λόγος αποκλειστικά για μικρές επιχειρήσεις αντί του όρου των ΜΜΕ που από πάρα πολλές πλευρές είναι πλέον ακατάλληλος.

3.2.1. Στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισαβώνας και της Feira τονίστηκε η σημασία που έχουν οι μικρές επιχειρήσεις για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση στην ΕΕ. Αποτελούν τη σπονδυλική στήλη της ευρωπαϊκής οικονομίας και την κινητήριο δύναμη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας στην Ευρώπη. Τα κράτη μέλη δεσμεύονται να επιστήσουν την προσοχή τους στις μικρές επιχειρήσεις και κυρίως να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους.

3.2.2. Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην έκθεσή του για το πολυετές πρόγραμμα υπέρ των επιχειρήσεων και του επιχειρηματικού πνεύματος, τονίζει ότι οι ΜΜΕ καθώς και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και η βιοτεχνία συμβάλλουν σημαντικά στην ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και την καινοτομία, και ότι διαδραματίζουν καθοριστικής σημασίας ρόλο σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της χωροταξίας. Ζητά δε ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις να προσαρτηθεί στο πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα προκειμένου να αποκτήσει ο Χάρτης νομική ισχύ.

3.2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της που, παρά τα αιτήματά της καθώς και τα αιτήματα του Κοινοβουλίου, η Επιτροπή εγκατέλειψε τις δράσεις συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων στο νέο πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα, ενώ άλλα προγράμματα επιδιώκουν αντιθέτως την ανάπτυξη παρόμοιων δράσεων, κυρίως όσον αφορά την έρευνα και την ανάπτυξη ή τη διεθνή συνεργασία ή με τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

3.2.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή απορεί επίσης και με το γεγονός ότι οι επιλογές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - ΔΓ επιχειρήσεις, όσον αφορά τη σύσταση της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για τις μικρές επιχειρήσεις δεν είναι συνεπείς με τις αρχές που διατυπώνονται στο Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις της Feira.

3.3. Ο Χάρτης είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διαδικασίας και αποτελεί έναν ενδιάμεσο σταθμό μεγάλης σημασίας για τον εντοπισμό των μέσων που είναι απαραίτητα προκειμένου οι στόχοι που ενεργώς αναφέρονται σε αυτόν να υλοποιηθούν.

3.4. Ο Χάρτης αναγνωρίζει το δυναμισμό των μικρών επιχειρήσεων και τη σημασία τους για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και συνεπώς τη συμβολή τους όχι μόνο στην οικονομική, αλλά και στην κοινωνική ανάπτυξη μιας χώρας.

3.5. Ο Χάρτης καταδεικνύει επίσης ότι είναι απαραίτητο, όπως από χρόνια επισημαίνει η ΟΚΕ, να αρθούν τα κανονιστικά διοικητικά και φορολογικά εμπόδια που δεν αφήνουν τις μικρές επιχειρήσεις να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.

3.6. Ήδη στην γνωμοδότηση του Μαΐου 2000(11), η ΟΚΕ επικρότησε την πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβώνας με στόχο την εκπόνηση ενός Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις, προτρέποντας την Επιτροπή και το Συμβούλιο να "συνεχίσουν την εφαρμογή στρατηγικών παρεμβάσεων με τις κατάλληλες μεθόδους και τα κατάλληλα μέσα υπέρ των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας".

3.7. Ως προς την εν λόγω πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαίνεται ότι ο Ευρωπαϊκός Χάρτης του ΟΟΣΑ κάνει ένα βήμα πίσω όσον αναφορά τις πολιτικές για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι τον ίδιο Ιούνιο 2000 στην Μπολώνια, ενέκρινε ένα έγγραφο που βασιζόταν στην παλαιά αντίληψη υποστήριξης της επιχείρησης μέσω μη διαφοροποιημένων πολιτικών και ταυτοχρόνως διακριτικής μεταχείρισης των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας.

3.8. Είναι προφανές ότι ο κόσμος των ΜΜΕ αντιμετωπίζεται για μια ακόμη φορά εδώ ως μία ομοιογενής "μάζα" φορέων με ίδιες ανάγκες και ενιαίες λύσεις. Πρόκειται για μία εσφαλμένη προσέγγιση που προτείνει μη αποτελεσματικές λύσεις για τα καίρια προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μικρές επιχειρήσεις.

3.8.1. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά όπως ο Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις προσαρτηθεί στο πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα προκειμένου να αποκτήσει ο Χάρτης νομική ισχύ.

3.9. Η πρόοδος που σημειώθηκε σχετικά με τον Χάρτη, μετά το Συμβούλιο της Feira, αποτελεί αντικείμενο μιας σύντομης ανακοίνωσης της Επιτροπής για το Συμβούλιο που θα πραγματοποιηθεί την Άνοιξη(12).

3.10. Ένα πρώτο αποτέλεσμα της φιλοσοφίας που υιοθέτησε το Συμβούλιο της Feira προέρχεται ακριβώς από την Πορτογαλία δια του νομοθετικού διατάγματος 44/2001 της 9ης Φεβρουαρίου 2001 - D.R. I-A αριθ. 34, με το οποίο η πορτογαλική κυβέρνηση καθορίζει τη σύσταση, τα όρια και τα καθήκοντα του βιοτέχνη και της βιοτεχνίας, ευθυγραμμιζόμενη έτσι με τη γαλλο-ιταλική θέση.

4. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας μέσω της προαγωγής του πνεύματος της οργανωτικής/εμπορικής καινοτομίας και η συμμετοχή στη νέα οικονομία

4.1. Κατά τα τελευταία έτη το σενάριο αναφοράς ως προς την πτυχή αυτή έχει σε μεγάλο βαθμό αλλάξει. Η ικανότητα των μικρών επιχειρήσεων όσον αφορά τη διαχείριση της καινοτομίας έχει βελτιωθεί, όπως διαβεβαιώνεται μεταξύ άλλων από το Χάρτη της Μπολώνια(13), και μεγάλο μέρος της ικανότητας των επιχειρήσεων να παραμένουν στην αγορά και να είναι ανταγωνιστικές εξαρτάται από τη δυνατότητα την οποία διαθέτει κάθε μεμονωμένος επιχειρηματίας ή ομάδες επιχειρηματιών να πραγματοποιούν καινοτομίες όχι μόνο σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες και την παραγωγή, αλλά κυρίως σε ό,τι αφορά την οργάνωση και την εμπορία.

4.2. Το νέο φαινόμενο όσον αφορά την καινοτομία που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη κατά την τελευταία κυρίως τριετία είναι η νέα οικονομία. Η νέα οικονομία οφείλεται σε πολλούς παράγοντες που συνδέονται με τη διάδοση των πληροφοριών και των επικοινωνιών καθώς και με την εμπορική χρησιμοποίηση του Ίντερνετ. Το Ίντερνετ είναι ένα νέο μέσο επικοινωνίας που προστίθεται στα ήδη γνωστά μέσα και το οποίο διευκολύνει σε πολύ μεγάλο βαθμό τη δημιουργία δικτύων υπολογιστών στα πιο διαφορετικά επίπεδα.

4.3. Πρόκειται για ένα μέσο που διεισδύει παντού και το οποίο θα συμβάλλει όχι μόνο στη μεταβολή του τρόπου επικοινωνίας, αλλά και των οικονομικών σχέσεων και της ποιότητας της ζωής μας. Σήμερα μία επιχείρηση μπορεί να χρησιμοποιεί το Ίντερνετ κατά τρεις τρόπους: για την αύξηση της αποτελεσματικότητας ορισμένων κλάδων της επιχείρησης, για τη μεταρρύθμιση όλης της επιχείρησης και για τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων βασισμένων στο Ίντερνετ, όπως οι αποκαλούμενες "dot.com".

4.4. Η νέα οικονομία δεν αντιτίθεται, αλλά ενσωματώνεται στην αποκαλούμενη παλαιά οικονομία η οποία μεταμορφώνεται και καθίσταται φορέας της διαχείρισης της εν λόγω αλλαγής. Μέσα σε λίγα χρόνια δεν θα έχουμε πλέον το λεκτικό αυτό διαμελισμό, αλλά η όλη διεργασία θα αποκαλείται απλώς "οικονομία".

4.5. Στα πλαίσια της παραδοσιακής οικονομίας, η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών βασίζεται στη χρησιμοποίηση των πόρων, των πρώτων υλών και του εργατικού δυναμικού. Αντιθέτως, η νέα οικονομία ορίζεται ως οικονομία της γνώσης και της πληροφόρησης, η ιδιαιτερότητα των οποίων έγκειται στη διάδοση και την παγίωση (σε παγκόσμια κλίμακα) του Ίντερνετ(14) ως μέσου ικανού να διαδίδει πληροφορίες και γνώσεις δια των ιστοσελίδων βάσει ενός προκαθορισμένου συμβατικού προτύπου. Η δομή που διέπεται από την αρχή της προώθησης αποτελείται από την ηλεκτρονική διασύνδεση μεταξύ φορέων (ατόμων, επιχειρήσεων, οργανισμών). Κάθε στοιχείο της δικτύωσης είναι ενεργός και παθητική πηγή της διεργασίας.

4.6. Η χρήση του Διαδικτύου από τις μικρές επιχειρήσεις σημαίνει όχι μόνο το άνοιγμα νέων εμπορικών τομέων, την ανάπτυξη νέων προϊόντων και νέων μορφών διανομής, αλλά και τη μείωση των δαπανών που στο πλαίσιο μιας λειτουργικής αγοράς θα καταστήσει δυνατές χαμηλότερες τιμές στους ακόλουθους τομείς, όπως υπογράμμισε η ΟΚΕ(15) σε γνωμοδότησή της:

- κατάργηση του ενδιάμεσου εμπορίου με την παραδοσιακή του έννοια (Disintermediation)·

- περιορισμός του κόστους των επικοινωνιών (δαπάνες για τηλέφωνο, ηλεκτρονικός υπολογιστής)·

- μετατόπιση ενός μέρους του κόστους στους πελάτες (οι πελάτες αναζητούν τις πληροφορίες)·

- περιορισμένο κόστος διανομής ψηφιακών προϊόντων·

- η χρήση του Διαδικτύου άνοιξε συγκεκριμένες προοπτικές εργασίας για άτομα που χειρίζονται το Web.

4.6.1. Μία ιδιαίτερη χρήση του Διαδικτύου αποκαλείται ηλεκτρονικό εμπόριο και καλύπτει το σύνολο των ανταλλαγών πληροφοριών, αγαθών και υπηρεσιών που πραγματοποιούνται μέσω του Web(16). H σημασία του ηλεκτρονικού εμπορίου συνδέεται με την ικανότητά του να επιταχύνει τη διαδικασία κυκλοφορίας επηρεάζοντας θετικά τις ευκαιρίες εκμετάλλευσης αγαθών και υπηρεσιών κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται το σημείο ρήξεως μεταξύ παραγωγής και ζήτησης. Ουσιαστικώς το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί ένα είδος δυνητικής αγοράς εντός της οποίας κάθε παραγωγός έρχεται σε επαφή με παγκόσμια πελατεία πιθανών αγοραστών. Είναι σαφές ότι το ηλεκτρονικό εμπόριο δεν αποτελεί την πανάκεια των προβλημάτων της αγοράς, μπορεί όμως να συμβάλει στην ανάσχεσή τους.

4.7. Σήμερα οι ηλεκτρονικές πράξεις αρθρώνονται σε ηλεκτρονικό εμπόριο μεταξύ επιχειρήσεων (business to business), και μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών (business to consumer). Στην πρώτη περίπτωση, οι αγορές ανοικτής γραμμής δημιουργούν εναλλακτικά κανάλια διανομής, μειώνουν την αλυσίδα των μεσολαβητών και τροποποιούν την παραδοσιακή τυπολογία. Η δεύτερη περίπτωση (που δηλώνεται επίσης και ως: Β2C) επιτρέπει την άμεση πραγματοποίηση συναλλαγών μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών, με τη μείωση του χρόνου και του κόστους προμήθειας και συνεπώς παραγωγής.

4.8. Μετά τις σύντομες αυτές παρατηρήσεις και από μια επιφανειακή εκτίμηση των πραγμάτων φαίνεται ότι οι δύο έννοιες της οικονομίας χωρίζονται και συνδέονται βάσει δύο τυπολογιών αγοράς: "market place" που βασίζεται στη φυσική παρουσία και "market space" που βασίζεται στην ενημέρωση σε τέτοιο σημείο ώστε η πρώτη μορφή αγοράς να θεωρείται πλέον περιθωριακής σημασίας.

4.9. Η ερμηνευτική κλείδα όμως δεν μπορεί να είναι τόσο περιοριστική. Εάν ξεκινήσουμε από την προϋπόθεση ότι η εργασιακή δραστηριότητα βρίσκεται στη βάση όλων των αξιολογικών διαδικασιών, τότε οι έννοιες (παλαιές και νέες) που εξετάσθηκαν χωριστά πρέπει να συγχωνευθούν σε μία (στην οικονομία άνευ διακρίσεων).

4.10. Ειδικά οι μικρές επιχειρήσεις και η βιοτεχνία όπου ο παράγων της εργασίας από πολλές πλευρές κυριαρχεί επί του παράγοντος του κεφαλαίου, μπορούν να αποτελέσουν τον ιμάντα μετάδοσης της κινήσεως μεταξύ των δύο αυτών κόσμων οι οποίοι μόνο φαινομενικώς είναι διαφορετικοί, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που μεταμορφώνει τον επιχειρησιακό κόσμο και όχι μόνο τις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις.

4.11. Αυτό αποτελεί μία πρόκληση και ταυτοχρόνως μία ευκαιρία για τις μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία που δεν είναι επαρκώς διαρθρωμένες, αλλά που μπορούν να βοηθηθούν για να υπερκεράσουν τα εμπόδια τόσο από την άποψη του χρόνου όσο και του χώρου. Ακόμη και τα προβλήματα που αφορούν την ασφάλεια θα πρέπει να εξεταστούν εκ νέου και να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις των μικρών επιχειρήσεων.

4.12. Για το σκοπό αυτό είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος των χρηματοδοτήσεων που προβλέπονται στο Πέμπτο και, προσεχώς, στο Έκτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Ανάπτυξης καθώς και η κατάρτιση των επιχειρήσεων στα θέματα αυτά.

4.13. Εξ ού και η απαίτηση εντοπισμού των προβλημάτων, αναπτυξιακών διαδρομών και γραμμών δράσεως που ευνοούν τη συμβίωση μεταξύ καινοτομίας, νέας οικονομίας και μικρών επιχειρήσεων και που κυρίως διευκολύνουν την πρόσβαση αυτών στα εθνικά και παγκόσμια δίκτυα καινοτομίας, στα κοινοτικά προγράμματα Ε& Α και στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, με προνομιακές και πιο προσωπικές διαδρομές σε σχέση με αυτές που προβλέπονται για τις πιο διαρθρωμένες επιχειρήσεις.

4.14. Σήμερα το να γίνεται λόγος για ανταγωνιστικότητα και καινοτομία χωρίς διασύνδεση με τις διαδικασίες αυτές και να περιορίζεται η προσέγγιση μόνο στην καινοτομία του προϊόντος, σε έναν κόσμο όπου αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία η καινοτομία στον τομέα της οργάνωσης και της εμπορίας θα ήταν σοβαρό σφάλμα.

4.15. Η μη στήριξη της καθιέρωσης αυτού του είδους καινοτομιών, που πιθανώς έχουν το πιο υψηλό περιεχόμενο καινοτομίας για τις επιχειρήσεις της βιοτεχνίας, θα είχε περιοριστικό και απομονωτικό αποτέλεσμα όσον αφορά τον εντοπισμό δράσεων στήριξης των μικρών επιχειρήσεων και θα τις απομάκρυνε από τον ανταγωνισμό(17).

4.16. Μια απάντηση θα μπορούσε να δοθεί με την πρωτοβουλία "go digital" που ανελήφθη μετά τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισαβώνας και της Feira που, στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής Ευρώπης, αποσκοπεί στην εισαγωγή των NTIC στις επιχειρήσεις, κυρίως στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και στην εφαρμογή των διαφόρων μέτρων που έχουν προβλεφθεί σε προγράμματα της Επιτροπής: διαρθρωτικά ταμεία, πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις, έρευνα/ανάπτυξη, χρηματοδότηση της ΕΤΕ. Η ΟΚΕ κάνει έκκληση ωστόσο για καλύτερη συνοχή μεταξύ των διαφόρων μέτρων και παροτρύνει την Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε οι ενδιάμεσες αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας να συμμετέχουν άμεσα στη σύλληψη και στην υλοποίηση των μέτρων αυτών.

5. Τα χρηματοπιστωτικά εμπόδια για την ανάπτυξη και την καινοτομία των μικρών επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων της βιοτεχνίας

5.1. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις μικρών διαστάσεων στην καθημερινή τους λειτουργία μα που σήμερα αποτελεί ένα πραγματικό εμπόδιο για την είσοδό τους στην ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία είναι η δυσχερής πρόσβασή τους στο πιστωτικό σύστημα και συνεπώς στη χρηματοδότηση των επενδύσεών τους, ιδίως εκείνων που αποβλέπουν στην καινοτομία. Πρόκειται για μία κρίσιμη κατάσταση που εμποδίζει όχι μόνο την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, αλλά και την υιοθέτηση καινοτόμων μεθόδων.

5.2. Η πτυχή αυτή υπογραμμίζεται και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβώνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000 στα οποία τονιζόταν με έμφαση η σημασία που έχει να βελτιωθεί αισθητά η χρηματοδότηση των μικρών και μεσαίων καινοτόμων επιχειρήσεων και να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους νέους επιχειρηματίες για την προώθηση της απασχόλησης.

5.3. Για την οικονομική δραστηριότητα της επιχειρήσεως και ειδικότερα για τη μικρή επιχείρηση και τη βιοτεχνική επιχείρηση ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ανεύρεση των κεφαλαίων που είναι απαραίτητα για τις παραγωγικές επενδύσεις.

5.4. Δυστυχώς, ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και ιδιαιτέρως οι μικρές επιχειρήσεις καθημερινώς είναι η δυσκολία ανεύρεσης κεφαλαίων για την έναρξη και ή για την ανάπτυξη της επιχειρησιακής δραστηριότητας που συνεπάγεται μια υπερβολική δανειοληπτική εξάρτηση έναντι των ιδίων κεφαλαίων, καθώς και το υψηλότερο κόστος εν σχέσει προς τις μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα επιτόκια.

5.5. Για το λόγο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό η Ευρωπαϊκή Ανώνυμη Εταιρεία να συμπληρωθεί με την υλοποίηση καταστατικών των Οργανώσεων, των συνεταιρισμών και των κοινοπραξιών.

5.6. Συγκεκριμένα είναι δυσχερής η ανεύρεση του κεφαλαίου για τις διάφορες φάσεις της επιχειρησιακής ζωής, από την ίδρυση, την εδραίωση ως και την ανάπτυξή της. Για τούτο και είναι απαραίτητο να προωθηθούν μεταξύ των μικρών επιχειρηματιών και των βιοτεχνών εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης τόσο για τη φάση της έναρξης (π.χ. το κεφάλαιο εκκίνησης) όσο και για την επιχειρησιακή ανάπτυξη μέσω εταιρικών μορφών χρηματοδότησης, κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, κ.λπ.

5.6.1. Ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες παρουσιάζουν προβλήματα εκκίνησης, είτε για λόγους επικοινωνίας, είτε για τεχνικούς ή δημοσιονομικούς λόγους. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικές οι δράσεις που προβλέπονται από τα προγράμματα: ΜΜΕ-εγγύηση, ΜΕΤ-εκκίνηση (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για τις Τεχνολογίες) και JEV (Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία)(18).

5.7. Στην πράξη, χρειάζεται να ενθαρρυνθεί η πραγματική πρόσβαση της μικρής επιχείρησης στις χρηματοδοτικές υπηρεσίες και η δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, τη συνεργασία μεταξύ τους και την καινοτομία.

5.8. Οι πτυχές αυτές έχουν αναλυθεί επανειλημμένως από την ΟΚΕ με τη γνωμοδότηση σχετικά με το "πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα"(19), ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την πρόσφατη "Ανάλυση των ειδικών χρηματοδοτικών μέσων της κοινότητας για τη ΜΜΕ"(20), εξέθετε το πανόραμα των χρηματοπιστωτικών μέσων που παρέχονται σήμερα από τα ευρωπαϊκά όργανα (Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, Επιτροπή, BERS).

5.9. Από το έγγραφο καθίσταται προφανές ότι το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί δεν είναι τόσο η δημιουργία των χρηματοδοτικών μέσων ad hoc, δεδομένου ότι τα χρηματοδοτικά μέσα που υφίστανται σήμερα μπορούν να παράσχουν μία μεγάλη δέσμη λύσεων για τα οικονομικά προβλήματα, όσο η πραγματική πρόσβαση και η χρήση των μέσων αυτών από πλευράς μικρών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων της βιοτεχνίας.

5.10. Εάν η προσέγγιση περιορισθεί στην ποσοτική και μόνο διάσταση, οι λιγότερο διαρθρωμένες επιχειρήσεις θα είναι οι πρώτες που θα αποκλεισθούν, όπως συμβαίνει σήμερα από τα "διεθνή κυκλώματα της χρηματοδότησης με ευνοϊκούς όρους" είτε πρόκειται για δημόσια είτε για ιδιωτικά.

6. Ευρωπαϊκή ακαδημία βιοτεχνίας

6.1. Ένας από τους βασικούς στόχους της ευρωπαϊκής ακαδημίας βιοτεχνίας είναι η παρακολούθηση και η διοχέτευση των παλαιών επαγγελμάτων προς τα κατάλληλα όργανα όχι μόνο για τη διατήρηση των παραδόσεων, αλλά και προκειμένου να καταστούν πηγή απασχόλησης και κοινωνικής ανάπτυξης.

6.1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή η Ακαδημία να ενισχύσει τη δραστηριότητά της και να συμμετάσχει περισσότερο σε δράσεις, μελέτες και εργασίες για την κατάσταση και την αναγνώριση του καθεστώτος των μικρών επιχειρήσεων και της ατομικής επιχείρησης, για την ανάπτυξη και την αξιοποίηση της μαθητείας, για τη συνεργασία επιχειρήσεων και οργανώσεων επιχειρήσεων καθώς για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας και καλλιέργειας της βιοτεχνίας και της μικρής επιχείρησης. Εξάλλου εναπόκειται στην ακαδημία να εξασφαλίσει τον έλεγχο και την εποπτεία της εφαρμογής του ευρωπαϊκού χάρτη των μικρών επιχειρήσεων και να διατυπώνει προτάσεις για την πραγματική εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών δράσης του χάρτη.

6.1.2. Η ακαδημία μέσω των ιδρυτικών της οργάνων, της επιστημονικής επιτροπής και του δικτύου των πανεπιστημίων και των ειδικευμένων ιδρυμάτων με τα οποία είναι συνδεδεμένη οφείλει να δώσει νέα ώθηση στις δραστηριότητές της και να ασκήσει τα καθήκοντά της που προβλέπονται από το καταστατικό, όπως:

- να αξιοποιήσει την καλλιτεχνική διάσταση της βιοτεχνίας και της μικρής επιχείρησης,

- να χαράξει στρατηγικές χρήσιμες για τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές οργανώσεις,

- να "ανακτήσει" τα παραδοσιακά επαγγέλματα,

- να διαδώσει το επιχειρηματικό πνεύμα,

- να εφαρμόσει τη θεωρία της κοινωνικοποίησης της εργασίας,

- να υποστηρίξει τη μαθητεία.

6.2. Επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε στις δραστηριότητες που ασκεί η ΕΕ υπέρ των ΜΜΕ, να ληφθούν υπόψη οι στόχοι του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις και κυρίως στο Πολυετές Πρόγραμμα για τις Επιχειρήσεις να προβλέπονται δράσεις με άξονα τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις και τη βιοτεχνία με τον ορισμό των ειδικών χαρακτηριστικών τους και των αναγκών τους. Η θέσπιση της αρχής της αξιολόγησης θα καταστήσει εξάλλου δυνατή την εκτίμηση των θετικών και αρνητικών συνεπειών των κοινοτικών μέτρων (κυρίως όσων αφορούν την υγεία και την υγιεινή) στη λειτουργία των μικρών επιχειρήσεων, η διατήρηση και η ανάπτυξη των οποίων συνδέονται με στρατηγικές και μεθόδους κατασκευής διαφορετικές από εκείνες των μεγάλων βιομηχανικών ομίλων.

6.3. Εξάλλου, στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις Μικρές Επιχειρήσεις τονίζεται ότι είναι απαραίτητη η εποπτεία ώστε οι υπεύθυνοι λήψεως αποφάσεων να λαμβάνουν υπόψη τους τις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων. Εν προκειμένω, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που το Συμβούλιο, υιοθετώντας το Πολυετές Πρόγραμμα για τις Επιχειρήσεις και το Επιχειρηματικό Πνεύμα(21), αποφάσισε (άρθ. 2-3) να χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα για την επίτευξη των στόχων του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μικρές επιχειρήσεις.

7. Συμπεράσματα

7.1. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης των μικρών επιχειρήσεων τονίζει τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν όχι μόνο για την οικονομική ανάπτυξη και την καινοτομία, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο, ως δημιουργοί θέσεων απασχόλησης και ισχυροί φορείς ανάπτυξης της προσωπικής ευθύνης. Αναγνωρίζεται στην πράξη ότι το πλέγμα των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας αποτελεί μία κληρονομιά, όχι μόνο οικονομικής φύσεως, η οποία όμως θα πρέπει να αναπτυχθεί και να αξιοποιηθεί και υπό ορισμένες απόψεις να διαφυλαχθεί με τη δημιουργία ενός πιο ευνοϊκού οικονομικού περιβάλλοντος. Προς αυτή την κατεύθυνση προσανατολίζονται και οι διαβεβαιώσεις αρχής που διατυπώνονται στο Χάρτη. Σύμφωνα με αυτόν, θεμελιώδη σημασία έχει η υλοποίηση ενός ρυθμιστικού πλαισίου που δεν θα επιβάλει καταχρηστικές υποχρεώσεις στις μικρές επιχειρήσεις, σύμφωνα με την αρχή ότι η δημόσια διοίκηση είναι στην υπηρεσία του πολίτη και συνεπώς των μικρών επιχειρήσεων και όχι το αντίθετο.

7.2. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη σημασία που έχουν οι πολιτικές εκπαίδευσης και διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων· στην αποτελεσματική πρόσβαση στις δημοσιονομικές υπηρεσίες και ειδικότερα στο κεφάλαιο έναρξης, στα κεφάλαια υπηρεσιακού κινδύνου και στα κεφάλαια λειτουργίας· στις πολιτικές της καινοτομίας και στη νέα οικονομία· στην ενίσχυση των δημόσιων και ιδιωτικών συμπράξεων και στον πολιτικό και κοινωνικό διάλογο καθώς και σε κάθε είδους υποστήριξη προς τις οργανώσεις που διαδραματίζουν συνοδευτικό ρόλο των ΜΜΕ(22).

7.3. Οι ΜΜΕ και ιδιαίτερα οι βιοτεχνίες αποτελούν για κάθε εθνική οικονομία σημαντικό παράγοντα για την κατάρτιση ειδικευμένων εργαζομένων. Τούτο ισχύει όχι μόνο για τα διδακτικά επαγγέλματα κατά την κατάρτιση μαθητευομένων αλλά και για επαγγέλματα της τεχνολογίας της πληροφόρησης και της επικοινωνίας. Σε σχέση με τη δημογραφική εξέλιξη στην ΕΕ και σε όλη την Ευρώπη και την αυξανόμενη ανάγκη σε καλώς καταρτισμένες εργατικές δυνάμεις φαίνεται επειγόντως αναγκαία μια φορολογική ώθηση και μια μείωση του παράλληλου μισθολογικού κόστους ιδίως για το χρόνο διδασκαλίας ή τη διάρκεια της κατάρτισης. Μόνο μέσω κατάλληλων ανθρωπίνων πόρων με τα αναγκαία προσόντα είναι δυνατό να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισαβώνας δηλαδή να πραγματοποιηθεί από την ΕΕ ο δυναμικός και ανταγωνιστικός οικονομικός χώρος που βασίζεται στην καινοτομία και στη γνώση.

7.4. Χρειάζεται συνεπώς ένα πλαίσιο που θα ευνοεί την επιχειρησιακή πρωτοβουλία, την καινοτομία και την οικονομική ανάπτυξη. Και τούτο με την προώθηση μιας σαφούς κατανομής των διοικητικών αρμοδιοτήτων και την εφαρμογή μιας δίκαιας και διαφανούς πολιτικής του ανταγωνισμού, με την καταπολέμηση της απάτης και με τη θέσπιση σταθερών και μη διακριτικών φορολογικών συστημάτων. Πρέπει κυρίως να θεσπιστούν νομοθεσίες σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο που να διασφαλίζουν τη περιουσία του ιδιοκτήτη της επιχείρησης και να προστατεύουν την προσωπική και οικογενειακή του ζωή σε περίπτωση πτώχευσης, ιδιαίτερα δε αν αυτή οφείλεται σε εξωγενείς προς την επιχείρηση παράγοντες, με μέτρα όπως μεταβίβαση της περιουσίας ...

7.5. Στη συνέχεια επισημαίνονται ορισμένες γραμμές δράσεως κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ανταποκρίνονται στις προαναφερθείσες αρχές και με βάση την κοινωνικοοικονομική και πολιτιστική συζήτηση για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη που γενικά αναπτύχθηκαν κατά τη δεκαετία του '90, συζήτηση στην οποία ήταν σημαντική, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, η συμβολή της ΟΚΕ. Οι εν λόγω γραμμές δράσεως ολοκληρώνουν τα όσα έχουν ήδη εντοπισθεί στην έκθεση για τη βιοτεχνία που υιοθετήθηκε από την ΟΚΕ το 1997.

7.6. Η απλοποίηση των υφιστάμενων χρηματοπιστωτικών μέσων και η διευκόλυνση των μικρών επιχειρήσεων όσον αφορά την πρόσβαση στις επενδύσεις εισάγουν καινοτομία κατά τρόπο ώστε να μειώνεται το κόστος πρόσβασης (κυρίως το κόστος των διοικητικών πρακτικών) με την αύξηση των ωφέλιμων δυνατοτήτων για τη μικρή επιχείρηση. Και τούτο γιατί σε πολλές περιπτώσεις ο μικρός επιχειρηματίας εκτιμά τα "σίγουρα" συμπληρωματικά έξοδα λειτουργίας (επιτόκια, υπερβολικές εγγυήσεις, διοικητικές δαπάνες, μακρές περίοδοι αναμονής για την εκταμίευση δανείου κ.λπ.) ως υψηλότερα από τα ενδεχόμενα οφέλη.

7.7. Ελάττωση τον τυπολογιών και του αριθμού των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, που συχνά έχουν τον ίδιο σκοπό, και αύξηση του τεχνικού όσο και του ρυθμιστικού συντονισμού. Το αποτέλεσμα θα ήταν η αύξηση των διαθέσιμων πόρων, η μείωση των κινδύνων, η ελάττωση του κόστους χρήσης κατά τρόπον ώστε να αποφευχθεί κυρίως το ενδεχόμενο οι πιο διαρθρωμένες επιχειρήσεις και ειδικότερα οι μεσαίες επιχειρήσεις να μπορούν να εκμεταλλεύονται τους προβλεπόμενους ευνοϊκούς όρους.

7.8. Βελτίωση της γνώσεως των μέσων αυτών δια μέσου καλύτερης ενημέρωσης των επιχειρήσεων και ενθάρρυνση για τη δημιουργία ειδικών γραφείων ενημέρωσης και παρουσίασης των αιτήσεων (ενιαία γραφεία για την παροχή πιστώσεων).

7.8.1. Συχνά επειδή οι μικροί βιοτέχνες και επιχειρηματίες καταπιάνονται απευθείας με αποκλειστικά παραγωγικές δραστηριότητες χωρίς να διαθέτουν όμως την κατάλληλη οργανωτική διάρθρωση, δεν καταφέρνουν να έχουν τις απαραίτητες πληροφορίες. Σε μία αγορά όπου η πληροφορία αποτελεί ένα πολύτιμο οικονομικό αγαθό και της οποίας η κυκλοφορία δεν είναι πάντοτε η καλύτερη και δεν φθάνει σε όλες σε όλες τις επιχειρήσεις, μία από τις αιτίες της ελλιπούς χρήσης των ευνοϊκών χρηματοδοτικών όρων και των πιστώσεων από πλευράς μικρών επιχειρήσεων αποτελεί πράγματι το "έλλειμμα ενημέρωσης". Η ανάληψη όλων αυτών των πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στον ορθολογισμό και στη διάδοση της πληροφορίας θα μπορούσε να καλύψει το κενό που υπάρχει μεταξύ μεσαίας και μικρής επιχείρησης.

7.9. Είναι σημαντική η ενθάρρυνση της χρησιμοποίησης εγγυήσεων για μικροπιστώσεις μέσω κοινοπραξιών για συγκεκριμένες τυπολογίες επενδύσεων όπως η χρήση του Διαδικτύου κατά τρόπον ώστε να διευκολύνεται η εξασφάλιση του υλικού εξοπλισμού, του λογισμικού και της απαραίτητης κατάρτισης.

7.9.1. Η ύπαρξη εγγυήσεων για την λήψη μικροπιστώσεων θα μπορούσε να ευνοήσει τη σχέση μεταξύ εμπορικών τραπεζών και μικρών επιχειρήσεων και να βοηθήσει τις πρώτες να δραστηριοποιηθούν προς τον τομέα αυτό (υπενθυμίζεται ότι το 20 % των επιχειρήσεων κλείνουν μέσα στα πρώτα πέντε έτη λειτουργίας τους λόγω αναποτελεσματικότητας του πιστωτικού συστήματος). Συχνά οι μικροπιστώσεις παρέχονται μέσω ειδικών, μη τραπεζικών, ιδρυμάτων που κατά γενικό κανόνα έχουν περιορισμένη πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις των τραπεζών λόγω των μειωμένων επιπέδων εγγύησης που διαθέτουν. Η κατάρτιση ενός προγράμματος εγγυήσεων με σκοπό την λήψη μικροπιστώσεων θα μπορούσε να αποτελέσει ένα καλό μέσο για την κάλυψη παρόμοιων κενών.

7.10. Η παροχή εγγυήσεων συμμετοχής για επενδύσεις κατά την εναρκτήρια φάση των επιχειρήσεων, με ειδικές διευκολύνσεις για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες γυναικών και νέων, ακόμη και με τη συμμετοχή ώριμων επαγγελματιών, προκειμένου να βοηθηθούν οι νέοι επιχειρηματίες ή οι ίδιοι να ανοίξουν νέα επιχείρηση.

7.10.1. Πρόκειται βεβαίως για την πιο δύσκολη φάση κατά την οποία σημειώνεται το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας επιχειρήσεων όσον αφορά τον κύκλο της επιχειρησιακής ζωής. Κατά συνέπεια, τα φορολογικά συστήματα θα πρέπει να ευνοήσουν την ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων και να τις βοηθήσουν κατά την εναρκτήρια φάση τους μέσω διευκολύνσεων με σκοπό την αύξηση των εγγυήσεων συμμετοχής μέσω επενδύσεων στην εναρκτήρια φάση. Τέτοιες διευκολύνσεις υφίστανται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη, αλλά θα μπορούσαν να επεκταθούν σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση και εφόσον υλοποιηθούν καταλλήλως και επιδοτηθούν, θα μπορούσαν να συμβάλουν ώστε να πεισθούν οι εθνικοί και διεθνείς επενδυτές να προβούν σε επενδύσεις κεφαλαίων κινδύνου.

7.11. Η ενθάρρυνση της έρευνας και της καινοτομίας μέσω του ενδιαφέροντος της ΟΚΕ και των συνοδευτικών οργανισμών προκειμένου να βελτιωθεί στο εσωτερικό των προγραμμάτων-πλαίσιο η πληροφόρηση και η συμμετοχή των μικρών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων στις προβλεπόμενες χρηματοδοτήσεις.

7.11.1. Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην έκθεσή του για το πολυετές πρόγραμμα υπέρ των επιχειρήσεων και του επιχειρηματικού πνεύματος, τονίζει ότι οι ΜΜΕ καθώς και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και η βιοτεχνία συμβάλλουν σημαντικά όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και την καινοτομία, και ότι διαδραματίζουν καθοριστικής σημασία ρόλο σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της χωροταξίας.

7.12. Ενθάρρυνση και υποστήριξη του έργου του δικτύου των συνοδευτικών οργανισμών και προστασίας των ΜΜΕ της βιοτεχνίας, του εμπορίου, του τουρισμού και των υπηρεσιών εν γένει, για μια καλύτερη διάδοση των ορθών πρακτικών μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων και για τη βελτίωση των οικονομικών και εμπορικών και κοινωνικών επιδόσεών τους.

7.13. Για ένα τομέα που απασχολεί σχεδόν το 66 % του ενεργού δυναμικού, έχει ιδιαίτερη σημασία να διασφαλισθεί η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και να αξιοποιηθεί ουσιαστικά η συμμετοχή των μισθωτών, μέσω της ενθάρρυνσης των εργοδοτών ώστε να προωθήσουν την εξασφάλιση της εφαρμογής ασφαλών προτύπων κοινωνικών παροχών, παραδείγματος χάρη στους τομείς του λιανεμπορίου και των υπεργολαβικών βιομηχανικών και κατασκευαστικών επιχειρήσεων.

7.14. Παρακολούθηση και συντονισμός των παρεμβάσεων υπέρ των μικρών επιχειρήσεων με σκοπό να αποφευχθούν οι αλληλοεπικαλύψεις των παρεμβάσεων και να αυξηθεί ο αντίκτυπός τους.

7.15. Αναθεώρηση της κοινοτικής νομοθεσίας σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, προς την κατεύθυνση των όσων ήδη προβλέπονται στις ΗΠΑ και που υιοθέτησε η Γαλλική Γερουσία, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί ένα "απόθεμα" για τις μικρές επιχειρήσεις και τις βιοτεχνίες σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις.

7.15.1. Πρέπει να συνεχισθεί η μεθοδολογική πορεία που άρχισε στις αρχές της δεκαετίας του '90 όσον αφορά την εμβάθυνση των στατιστικών και ποιοτικών στοιχείων για τις μικρές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη ούτως ώστε να καταστεί καλύτερα γνωστός ο τομέας τόσο από ποιοτική όσο και ποσοτική άποψη ώστε να εξασφαλίζει ολοένα και πιο στοχοθετημένες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις.

Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 158 της 26.5.1997 σ. 53.

(2) ΕΕ L 107 της 30.4.1996.

(3) Οι αρχές που αναφέρονται στην έκθεση Schleyer του 1992 είναι οι ακόλουθες:

- στενή σχέση μεταξύ ιδιοκτησίας και διεύθυνσης της επιχείρησης·

- σημαντική απασχόληση ανθρώπινων πόρων που να μπορούν να συνδυαστούν με την χρήση πιο σύγχρονων τεχνικών παραγωγής και διαχείρισης·

- δεξιότητα και ικανότητα του επιχειρηματία όσον αφορά τις δραστηριότητές του στο πλαίσιο της επιχείρησης και της διαδικασίας παραγωγής·

- άμεση και καίρια συμμετοχή του επιχειρηματία στην οργάνωση της διαδικασίας παραγωγής.

(4) ΕΕ C 158 της 26.5.1997 σ. 53.

(5) Το δεύτερο σεμινάριο στατιστικών για τη βιοτεχνία στην Ευρώπη διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Giuglielmo Tagliacarne υπό την αιγίδα της Επιτροπής ΕΕ-ΓΔΧΧΙΙΙ που έγινε στη Ρώμη στις 20-21 Μαρτίου 1996.

(6) Το Ινστιτούτο Tagliacarne της Ρώμης ανέλαβε το Σεπτέμβριο του 2000, κατόπιν διαγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - ΓΔ Επιχειρήσεις - την πραγματοποίηση μιας πειραματικής μεθοδολογικής πρότασης με στόχο τον ποσοτικό προσδιορισμό των βιοτεχνιών στην Ευρώπη.

(7) Η κατανομή αυτή έγινε εξάλλου αποδεκτή και από το παρατηρητήριο για τις ευρωπαϊκές ΜΜΕ - Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

(8) Βλέπε σχετικά: Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, κοινή έκθεση για την απασχόληση 2000· μέρος ΙΙ· τα κράτη μέλη COM(2000) 501 τελικό, Τόμος I.

(9) Πρβ. μεταξύ άλλων: Πρόγραμμα δράσης για την καινοτομία στην Ευρώπη COM(96) 589 τελικό. Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβώνας, Μάρτιος 2000, Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο στον τομέα της έρευνας COM(2000) 6 τελικό. Η καινοτομία σε μια οικονομία που βασίζεται στην γνώση COM(2000) 567 τελικό.

(10) Συμβούλιο της Ευρώπης της Feira στις 19-20 Ιουνίου 2000.

(11) Βλέπε γνωμοδότηση για τον Ευρωπαϊκό Χάρτη μικρών επιχειρήσεων, ΕΕ C 204 της 18.7.2000.

(12) Ευρωπαϊκός Χάρτης για τις ΜΜΕ. Ετήσια έκθεση για την εφαρμογή του CΟΜ(2001) 122 τελικό της 7.3.2001.

(13) Με τον όρο Χάρτης της Μπολώνια εννοείται το έγγραφο που εγκρίθηκε στο πλαίσιο της σύμβασης του ΟΟΣΑ, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο 2000 στη Μπολώνια για τα προβλήματα των ΜΜΕ.

(14) Η λέξη Ίντερνετ σχηματίζεται από τις αγγλικές λέξεις Interactive network, διαλογικό δίκτυο.

(15) EE C 123 της 25.4.2001.

(16) Σημαίνει δίκτυο, ιστός.

(17) Μαζί με τη διάδοση του Διαδικτύου είναι επίσης απαραίτητο να υποστηριχθούν οι παράγοντες που συμβάλλουν στη δημιουργία καινοτομίας στις ΜΜΕ. Ορισμένοι από αυτούς τους παράγοντες, ίσως οι πιο σημαντικοί, προσδιορίστηκαν με την ευκαιρία του Φόρουμ που διοργανώθηκε στη Λυών το Νοέμβριο του 2000 (Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο καινοτομίας): ο επιχειρηματικός πολιτισμός, τα σχολικά συστήματα, τα μέσα της κοινωνίας των πληροφοριών, το άνοιγμα προς τις επιστήμες, η οργανωτική καινοτομία, η υποστήριξη των ιδιωτικών επενδύσεων, η προώθηση των κοινοπραξιών, η υποστήριξη των μικρών επιχειρήσεων και της βιοτεχνίας, η διάδοση πρωτοβουλιών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

(18) Για περισσότερες πληροφορίες για τα θέματα αυτά βλέπε Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης υπέρ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) καινοτομίας που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης-Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση, CΟΜ(98) 26 τελικό - Βρυξέλλες, 26 Μαρτίου 1998 - Γενικός Εισηγητής: ο κ. Pezzini.

(19) EE C 116 της 20.4.2001, σ. 4.

(20) COM(2000) 653 τελικό, ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Οκτωβρίου 2000.

(21) ΕΕ L 33 της 29.12.2000.

(22) Για μια πιο λεπτομερή ανάλυση είναι ενδιαφέρουσα η ανάγνωση της διετούς έκθεσης της Επιτροπής με θέμα "Οι δράσεις της ΕΕ υπέρ των ΜΜΕ" CΟΜ(2001) 98 τελικό, της 1.3.2001.