ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΦΟΡΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΤΣΙΓΑΡΑ ΚΑΙ ΣΕ ΑΛΛΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΚΑΠΝΩΝ .

Περιεχόμενα

Σύνοψη

Ι. Κοινοτικό καθεστώς για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης

1. Γενικές παρατηρήσεις

2. Ειδικος Φορος Καταναλωσης Στα Τσιγαρα

3. Ειδικος Φορος Καταναλωσης Στα Βιομηχανοποιημενα Καπνα Εκτος Απο Τα Τσιγαρα

ΙΙ. Επανεξέταση της δομής και των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης

1. Γενικές παρατηρήσεις

2. Πρώτη έκθεση της Επιτροπής

3. Δεύτερη έκθεση της Επιτροπής

ΙΙΙ. Πεδίο εφαρμογής της τρίτης επανεξέτασης

1. Γενικα

2. Λειτουργια Της Ενιαιασ Αγορας

Α. Γενικές παρατηρήσεις

Β. Τσιγάρα

Γ. Άλλα βιομηχανοποιημένα καπνά

3. Πραγματικη Αξια Του Ειδικου Φορου Καταναλωσης

Α. Τσιγάρα

Β. Άλλα βιομηχανοποιημένα καπνά

4. Ευρυτεροι Στοχοι Της Συνθηκης

5. Συχνοτητα Επανεξετασης

IV. Συμπεράσματα

Κατάλογος παραρτημάτων

Σύνοψη

Η έκθεση περιγράφει εν συντομία το ισχύον κοινοτικό καθεστώς των ειδικών φόρων κατανάλωσης, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1993 και τροποποιήθηκε ελαφρά το 1999. Το εν λόγω καθεστώς προβλέπει κοινούς φορολογικούς μηχανισμούς στα κράτη μέλη και περιλαμβάνει ένα σύστημα ελάχιστων συντελεστών για τα βιομηχανοποιημένα καπνά και εναρμονισμένες διαδικασίες για την κατοχή και τη διακίνηση αγαθών που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

Η έκθεση υπογραμμίζει την υποχρέωση εξέτασης της δομής και των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης που προβλέπουν οι οδηγίες για την προσέγγιση των εν λόγω συντελεστών. Αναφέρεται, επίσης, στις προηγούμενες εκθέσεις της Επιτροπής για τα έτη 1995 και 1998.

Εξετάζει λεπτομερώς την ισχύουσα νομοθεσία από τις παρακάτω οπτικές γωνίες: την ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς, την πραγματική αξία των ειδικών φόρων κατανάλωσης και τους ευρύτερους στόχους της συνθήκης. Από την ανάλυση της εξέλιξης των τιμών και των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα προϊόντα του καπνού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συνάγεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Ενόψει, συνεπώς, της επίτευξης μεγαλύτερης προσέγγισης των φορολογικών επιπέδων μεταξύ των κρατών μελών, η έκθεση εξετάζει τις επιπτώσεις ενδεχόμενων τροποποιήσεων των ισχυόντων κανόνων, χωρίς μεταβολή των θεμελιωδών αρχών του κεκτημένου. Επιπλέον, τα ανταγωνιστικά προϊόντα καπνού πρέπει να φορολογούνται με τον ίδιο τρόπο, εκτός αν διαθέτουν ειδικά χαρακτηριστικά που δικαιολογούν την εφαρμογή διαφορετικών συντελεστών. Όσον αφορά την πραγματική αξία των ειδικών φόρων κατανάλωσης, πρέπει να υπάρξει μέριμνα να διασφαλισθεί ότι τα πάγια ποσά ακολουθούν την εξέλιξη του πληθωρισμού. Τέλος, όσον αφορά τους ευρύτερους στόχους της συνθήκης και λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών των προϊόντων βιομηχανοποιημένου καπνού, δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα προστασίας της υγείας και στη σχέση μεταξύ της προστασίας αυτής και της τιμής των σχετικών προϊόντων.

Τα κύρια συμπεράσματα από την επανεξέταση της δομής και των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης είναι τα εξής:

-εκτός από το ισχύον απαιτούμενο ελάχιστο ποσοστό επίπτωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης, είναι σκόπιμο να καθοριστεί ένα ελάχιστο πάγιο ποσό σε ευρώ.

-είναι σκόπιμο να παραχωρηθεί στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την επιβολή ελάχιστου ειδικού φόρου κατανάλωσης στα τσιγάρα.

-είναι σκόπιμο να τροποποιηθεί ο ορισμός για τα πούρα.

-απαιτείται σταδιακή αναπροσαρμογή των ελάχιστων συντελεστών για τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων (στριφτών) τσιγάρων.

Ι. Κοινοτικό καθεστώς για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1 Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης αποτελούν φορολογικές επιβαρύνσεις επί της κατανάλωσης αγαθών όπως τα τσιγάρα, τα πούρα, τα πουράκια και ο καπνός για κάπνισμα. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης για τον καπνό αποτελούν σημαντική πηγή εισοδήματος για τα κράτη μέλη και ανέρχονται σε ποσοστό από 0,32% έως 1,90% του ΑΕγχΠ (βλ. παράρτημα Α). Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να καθορίζουν τα επίπεδα των ειδικών φόρων κατανάλωσης που ισχύουν στην επικράτειά τους, υπό τον προϋπόθεση ότι τηρούν τα ελάχιστα κοινοτικά επίπεδα, οι συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό από ένα κράτος μέλος σε άλλο. Κατά τον καθορισμό του επιπέδου αυτών των συντελεστών, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη παράγοντες όπως η υγεία, η γεωργική πολιτική, η φοροδιαφυγή και η απασχόληση, υπό τον όρο ότι δεν διαταράσσουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

1.2 Το ισχύον καθεστώς τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1993. Είναι το αποτέλεσμα συζητήσεων που άρχισαν το 1985 με τη Λευκή Βίβλο για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, στην οποία η Επιτροπή πρότεινε την πλήρη εναρμόνιση των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα βιομηχανοποιημένα καπνά. Ωστόσο, το Συμβούλιο δεν ενέκρινε αυτήν τη προσέγγιση και πραγματοποιήθηκε μόνον εναρμόνιση των φορολογικών μηχανισμών. Καθορίστηκαν, επίσης, ελάχιστοι συντελεστές. Το 1999, με την έκδοση της οδηγίας 1999/81/ΕΚ [1] θεσπίστηκαν ορισμένες τροποποιήσεις τεχνικού χαρακτήρα, χωρίς μεταβολή της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης.

[1] Οδηγία 1999/81/EΚ του Συμβουλίου, της 29ης Ιουλίου 1999, για την τροποποίηση της οδηγίας 92/79/ΕΟΚ για την προσέγγιση των φόρων στα τσιγάρα, της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ για την προσέγγιση των φόρων στα βιομηχανοποιημένα καπνά εκτός των τσιγάρων και της οδηγίας 95/59/ΕΚ περί των φόρων, πλην των φόρων κύκλου εργασιών οι οποίοι επιβαρύνουν την κατανάλωση των βιομηχανοποιημένων καπνών (ΕΕ L 211, 11.8.99, σ. 47).

1.3 Τα υποκείμενα σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης εμπορεύματα διακινούνται μεταξύ των κρατών μελών υπό καθεστώς αναστολής φόρων [2] Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να διακινήσουν εμπορεύματα στο πλαίσιο αυτού του καθεστώτος πρέπει να διαθέτουν σχετική άδεια στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένες και οι αποστολές πρέπει να συνοδεύονται από διοικητικό έγγραφο. Σύμφωνα με τις αρχές της ενιαίας αγοράς, οι ιδιώτες απολαύουν μεγαλύτερης ελευθερίας όσον αφορά την αγορά φορολογούμενων εμπορευμάτων για δική τους χρήση στο κράτος μέλος της επιλογής τους και τη μεταφορά τους σε άλλο κράτος μέλος χωρίς να υποχρεούνται να καταβάλουν εκ νέου φόρο.

[2] Οδηγία 92/12/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1992, σχετικά με το γενικό καθεστώς, την κατοχή, την κυκλοφορία και τους ελέγχους των προϊόντων που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης (ΕΕ αριθ. L 76 της 23.3.92, σ.1), όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά από την οδηγία 2000/44/ΕΚ της 30ης Ιουνίου 2000 (ΕΕ αριθ. L 161, 1.07.2000, σ. 82).

2. Ειδικος Φορος Καταναλωσης Στα Τσιγαρα

2.1 Σύμφωνα με τους ισχύοντες κοινοτικούς κανόνες [3], οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης που επιβάλλονται στα τσιγάρα από τα κράτη μέλη πρέπει να περιλαμβάνουν ένα αναλογικό (κατ'αξία) στοιχείο που υπολογίζεται βάσει της ανώτατης τιμής λιανικής πώλησης και ένα πάγιο στοιχείο (που επιβάλλεται σε κάθε μονάδα του προϊόντος). Αυτά τα δύο στοιχεία, συνολικά, πρέπει να αποτελούν το 57% τουλάχιστον της τιμής λιανικής πώλησης, συμπεριλαμβανομένων όλων των φορολογικών επιβαρύνσεων, των τσιγάρων που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών. πρόκειται για τον αναφερόμενο κατωτέρω "κανόνα του 57 %". Το πάγιο στοιχείο του ειδικού φόρου κατανάλωσης δεν δύναται να είναι μικρότερο του 5% ή μεγαλύτερο του 55% της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης που προκύπτει από το άθροισμα του αναλογικού ειδικού φόρου κατανάλωσης, του πάγιου ειδικού φόρου κατανάλωσης και του φόρου κύκλου εργασιών που επιβάλλονται στα τσιγάρα αυτά. Μόλις καθορισθούν αυτά τα δύο στοιχεία για τη συγκεκριμένη κατηγορία τσιγάρων, εφαρμόζονται και για τα τσιγάρα όλων των κατηγοριών τιμών.

[3] Οδηγία 95/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 1995, σχετικά με τους φόρους εκτός από τους φόρους κύκλου εργασιών που έχουν επιπτώσεις στην κατανάλωση βιομηχανοποιημένου καπνού (ΕΕ αριθ. L 291, της 6.12.95, σ. 40), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 1999/81/ΕΚ της 29.7.1999 (ΕΕ L 211, σ.47).

2.2 Το άρθρο 4 της οδηγίας του Συμβουλίου 92/79/ΕΟΚ, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την προσέγγιση των φόρων στα τσιγάρα ορίζει ότι, ανά διετία τουλάχιστον, αρχής γενομένης στις 31 Δεκεμβρίου 2000, το Συμβούλιο, βάσει σχετικής έκθεσης και, όπου κρίνεται αναγκαίο, βάσει πρότασης της Επιτροπής, εξετάζει τον συνολικό ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης καθώς και τη δομή των ειδικών φόρων κατανάλωσης και, αφού ζητήσει τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, λαμβάνει ομόφωνα τα αναγκαία μέτρα. Στην έκθεση της Επιτροπής και κατά την εξέταση του θέματος από το Συμβούλιο, λαμβάνονται υπόψη η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και οι ευρύτεροι στόχοι της Συνθήκης.

3. Ειδικος Φορος Καταναλωσης Στα Βιομηχανοποιημενα Καπνα Εκτος Απο Τα Τσιγαρα

3.1 Οι ισχύοντες σήμερα κοινοτικοί κανόνες [4] αφορούν τα πούρα και τα πουράκια, τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων και άλλα καπνά για κάπνισμα. Το άρθρο 3 της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ καθορίζει τους ελάχιστους συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης γι' αυτά τα προϊόντα. Τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλουν αναλογικό ειδικό φόρο κατανάλωσης, που υπολογίζεται με βάση τη μέγιστη τιμή λιανικής πώλησης, τον πάγιο ειδικό φόρο κατανάλωσης ή το μικτό ειδικό φόρο κατανάλωσης, υπό την προϋπόθεση τήρησης συγκεκριμένων ορίων.

[4] Οδηγία 92/80/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19.10.1992, για την προσέγγιση των φόρων στα βιομηχανοποιημένα καπνά εκτός των τσιγάρων (ΕΕ αριθ. L 316, της 31.10.92, σ. 10), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 1999/81/ΕΚ της 29ης Ιουλίου 1999 (ΕΕ L 211, σ.47).

3.2 Οι ισχύοντες ελάχιστοι συντελεστές την 1η Ιανουαρίου 2001 είναι οι εξής:

- για τα πούρα και τα πουράκια: 5% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 10 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια ή ανά χιλιόγραμμο.

- για τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων (στριφτών) τσιγάρων: 30% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 25 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

- για τα άλλα καπνά για κάπνισμα: 20 % της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 19 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

Εν πάση περιπτώσει, τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέγουν την επιβολή πλήρως αναλογικού ή πλήρως πάγιου ειδικού φόρου κατανάλωσης ή συνδυασμού και των δύο τύπων.

3.3 Το άρθρο 4 της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 1992, για την προσέγγιση των φόρων στα βιομηχανοποιημένα καπνά εκτός των τσιγάρων ορίζει ότι, ανά τριετία τουλάχιστον, αρχής γενομένης στις 31 Δεκεμβρίου 2000 το αργότερο, το Συμβούλιο, βάσει σχετικής έκθεσης και, όπου κρίνεται αναγκαίο, βάσει πρότασης της Επιτροπής, υποχρεούται να εξετάζει τους συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης και, αφού ζητήσει τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, λαμβάνει ομόφωνα τα αναγκαία μέτρα. Στην έκθεση της Επιτροπής και κατά την εξέταση του θέματος από το Συμβούλιο, λαμβάνονται υπόψη η ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η πραγματική αξία των φορολογικών συντελεστών και οι ευρύτεροι στόχοι της συνθήκης.

ΙΙ. Επανεξέταση της δομής και των συντελεστών των ειδικών φόρων κατανάλωσης

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι οδηγίες για την προσέγγιση των ειδικών φόρων κατανάλωσης προβλέπουν την ανά τριετία επανεξέταση των συντελεστών και της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Η Επιτροπή υποχρεούται να υποβάλλει έκθεση που δύναται να συνοδεύεται από προτάσεις για την αναθεώρηση των οδηγιών.

2. Πρώτη έκθεση της Επιτροπής

2.1 Το Σεπτέμβριο 1995, η Επιτροπή υπέβαλε την πρώτη έκθεσή της, η οποία, εκτός από τον καπνό, περιελάμβανε τα οινοπνευματώδη ποτά και τα ορυκτέλαια [5].

[5] COM (95) 285 τελικό της 13.09.95.

2.2 Η πρώτη έκθεση ανέφερε ότι, γενικά, είχε πραγματοποιηθεί μικρή προσέγγιση. Προσδιόριζε ορισμένα ζητήματα όπου θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν αλλαγές, αλλά κατέληγε στο συμπέρασμα ότι χρειαζόταν λεπτομερέστερη ανάλυση και διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα συμβαλλόμενα μέρη προτού να ληφθούν οι τελικές αποφάσεις. Μεταξύ των αναφερθέντων ζητημάτων συγκαταλέγονταν προβλήματα σχετικά με τον τρόπο έκφρασης της ελάχιστης επίπτωσης για τα τσιγάρα και με ορισμένες περιπτώσεις φοροδιαφυγής όσον αφορά το λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων (στριφτών) τσιγάρων.

2.3 Στις 19 Σεπτεμβρίου 1996, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε γνώμη σχετικά με την επανεξέταση της Επιτροπής και ταυτόχρονα κάλεσε την Επιτροπή να διατυπώσει νομοθετικές προτάσεις για την επίλυση των προβλημάτων που προσδιορίστηκαν στην έκθεσή της.

3. Δεύτερη έκθεση της Επιτροπής

3.1 Στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβουλεύσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη και προκειμένου να προετοιμάσει τη δεύτερη έκθεση, η Επιτροπή αποφάσισε να διοργανώσει διάσκεψη σχετικά με τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στη Λισσαβώνα τον Νοέμβριο 1995. Αυτό ήταν το πρώτο στάδιο μιας συνεχιζόμενης διαδικασίας διαβουλεύσεων. Ο στόχος της διάσκεψης ήταν να αξιολογηθεί η λειτουργία του κοινοτικού καθεστώτος για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης που ίσχυε από τον Ιανουάριο 1993 και, ειδικότερα, να διευκολυνθεί η Επιτροπή στη χάραξη της μελλοντικής πολιτικής στον τομέα των ειδικών φόρων κατανάλωσης.

3.2 Η δεύτερη έκθεση, που υποβλήθηκε από την Επιτροπή τον Μάιο 1998 [6], όριζε ότι χρειάζονταν ορισμένες μόνο τροποποιήσεις τεχνικού χαρακτήρα της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας. Μετά από διαβουλεύσεις με τις εθνικές διοικήσεις και τους εμπορικούς φορείς και δεδομένου ότι η προηγούμενη επανεξέταση ήταν σχετικά πρόσφατη, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δομή και οι συντελεστές των ειδικών φόρων κατανάλωσης μπορούν να παραμείνουν αμετάβλητοι.

[6] COM (98) 320 τελικό της 15.05.98.

3.3. Όσον αφορά τα τσιγάρα, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να παραχωρηθεί στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για την αναπροσαρμογή της επίπτωσης του ελάχιστου συνολικού ειδικού φόρου κατανάλωσης σε περίπτωση που μεταβληθεί η τιμή λιανικής πώλησης των τσιγάρων που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών ή ο φόρος προστιθέμενης αξίας. Αντίστοιχη ευελιξία πρέπει να υπάρχει για την αναπροσαρμογή του πάγιου στοιχείου των ειδικών φόρων κατανάλωσης, όταν το στοιχείο αυτό εκφράζεται ως ποσοστό της τιμής λιανικής πώλησης. Επιπλέον, παραχωρήθηκε στα κράτη μέλη η δυνατότητα να επιβάλουν έναν ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης στα πούρα, τα πουράκια και στον καπνό για κάπνισμα. Τα ελάχιστα πάγια ποσά για τα καπνά εκτός από τα τσιγάρα αναπροσαρμόστηκαν σύμφωνα με τον πληθωρισμό.

3.4. Η έκθεση συνοδεύθηκε από πρόταση οδηγίας που τροποποιεί την ισχύουσα νομοθεσία για τα καπνά, ώστε να συμπεριληφθούν σ'αυτή οι προτεινόμενες αναπροσαρμογές τεχνικού χαρακτήρα. Στις 25 Φεβρουαρίου 1999, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο [7] ενέκρινε την πρόταση, ζητώντας απλώς τροποποίηση της περιόδου επανεξέτασης για τους συντελεστές και τη δομή των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα προϊόντα του καπνού. Η πρόταση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 29 Ιουλίου 1999 ως οδηγία 1999/81.

[7] ΕΕ αριθ. C 153, της 1.6.1999, σ. 37.

ΙΙΙ. Πεδίο εφαρμογής της τρίτης επανεξέτασης

1. Γενικα

1.1 Η ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς, η πραγματική αξία των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης και οι ευρύτεροι στόχοι της συνθήκης είναι αναγκαίο να εξετάζονται στην έκθεση.

1.2. Εκτός από αυτές τις γενικές εκτιμήσεις, πολλά κράτη μέλη ζήτησαν από την Επιτροπή με δήλωση που καταχωρήθηκε στα πρακτικά κατά την έγκριση της οδηγίας 1999/81/ΕΚ του Συμβουλίου [8], να εξετάσει την περίπτωση λεπτομερέστερης επανεξέτασης των συντελεστών και της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στα προϊόντα του καπνού. Η δήλωση που διατύπωσαν οι αντιπροσωπείες πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο των συζητήσεων του Συμβουλίου κατά το τέλος του 1998 και τις αρχές του 1999 σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο της δεύτερης επανεξέτασης, η οποία περιορίστηκε σε τροποποιήσεις τεχνικού χαρακτήρα της ισχύουσας νομοθεσίας.

[8] "Οι αντιπροσωπείες του Βελγίου, της Δανίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιρλανδίας, των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας, της Πορτογαλίας, της Φινλανδίας, της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου αναμένουν ότι, στην επόμενη έκθεση επανεξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας 92/79/ ΕΟΚ και της οδηγίας 92/80/ ΕΟΚ, η Επιτροπή θα προσκομίσει επαρκή στοιχεία προκειμένου να πραγματοποιήσει συνολική επανεξέταση της δομής και των συντελεστών για τα προϊόντα του καπνού".

1.3. Η Επιτροπή συμφώνησε ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί εκτενέστερη επανεξέταση της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στα προϊόντα του καπνού, που θα περιλαμβάνει διαβουλεύσεις με τις εθνικές διοικήσεις, τις επιχειρήσεις και τις ομάδες συμφερόντων, δεδομένου ότι το σύστημα παρέμεινε αμετάβλητο για αρκετά έτη.

1.4. Ευρεία διαδικασία διαβουλεύσεων προηγήθηκε της εν λόγω επανεξέτασης. Η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με μια ενδεχόμενη συνολική επανεξέταση των συντελεστών και της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα προϊόντα του καπνού βάσει ερωτηματολογίου. Οι απαντήσεις χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για τις διμερείς συζητήσεις που ακολούθησαν μεταξύ των εθνικών διοικήσεων και των σχετικών υπηρεσιών της Επιτροπής, κατά τη διάρκεια των οποίων κάθε κράτος μέλος ενημερώθηκε για τα προβλήματα που προέκυψαν και για τα σχόλια και τις προτάσεις που διατυπώθηκαν από άλλους. Οι εμπορικοί φορείς κλήθηκαν, επίσης, να υποβάλουν τις θέσεις τους και είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν το θέμα κατά τη διάρκεια διμερών συνεδριάσεων. Η Επιτροπή εξέτασε, επίσης, λεπτομερώς τους άλλους στόχους της συνθήκης, όπως η υγεία, η γεωργική πολιτική και η απασχόληση. Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενισχυμένη φορολογική σύγκλιση είναι απαραίτητη προκειμένου να βελτιωθεί το σύστημα ειδικών φόρων κατανάλωσης και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς πριν από την προσεχή διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

2. Λειτουργια Της Ενιαιασ Αγορας

Α. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Οι ρυθμίσεις για τις ενδοκοινοτικές μεταφορές εμπορικών αποστολών προωθούν ένα σύστημα με το οποίο ο φόρος επιβάλλεται από το κράτος μέλος προορισμού κατά τρόπο που συμβιβάζεται με την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων. Γενικά, δεν έχει αναφερθεί κανένα σημαντικό πρόβλημα σχετικά με τη λειτουργία αυτού του συστήματος.

2.2. Από την ανάλυση των μεταβολών στις τιμές και των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα προϊόντα του καπνού στην ΕΕ συνάγεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Τα τσιγάρα που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών είναι σχεδόν τέσσερις φορές ακριβότερα (συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων) στο Ηνωμένο Βασίλειο απ' ό,τι στην Ισπανία. Η διαφορά μεταξύ των δύο χωρών όσον αφορά τις επιβαρύνσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης σε ευρώ είναι πάνω από 400%. Όταν οι κατασκευαστές καθορίζουν το επίπεδο τιμών των προϊόντων τους σε συγκεκριμένο κράτος μέλος λαμβάνουν υπόψη διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του κόστους παραγωγής, της τοπικής αγοραστικής δύναμης, της ανταγωνιστικής θέσης του προϊόντος τους στην αγορά και το επίπεδο φορολόγησης. Είναι αδύνατο να καθοριστούν οι ακριβείς επιπτώσεις καθενός από αυτούς τους παράγοντες στην τελική τιμή. οι διαφορετικοί ειδικοί φόροι κατανάλωσης συμβάλλουν αναμφισβήτητα στις διαφορές τιμών, αλλά δεν αποτελούν τη μόνη εξήγηση. Οι διαφορές τιμών και φόρων μεταξύ των κρατών μελών υπερβαίνουν αρκετά τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών σε κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, εκφρασμένο σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ), οι οποίες, εκτός από την περίπτωση του Λουξεμβούργου, ανέρχονται το πολύ σε 75% (βλ. παράρτημα Β).

2.3. Όπως αναφέρθηκε ήδη στην προηγούμενη έκθεση, η φοροδιαφυγή στον τομέα των καπνών ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα. Πολλά κράτη μέλη στις απαντήσεις τους στο ερωτηματολόγιο απέδωσαν το θέμα της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου κατά μεγάλο μέρος στις διαφορές των τιμών. Θεωρούν ότι η προσέγγιση των φορολογικών συντελεστών της ΕΕ θα συνέβαλε χωρίς αμφιβολία στον περιορισμό της φοροδιαφυγής εντός της ΕΕ, αλλά δεν επαρκεί από μόνη της και πρέπει να συνοδεύεται από άλλα μέτρα κατά της φοροδιαφυγής. Η προηγούμενη έκθεση επέστησε επίσης την προσοχή στα πορίσματα της ομάδας ανωτέρων υπαλλήλων για τη φοροδιαφυγή στους τομείς του καπνού και των οινοπνευματωδών ποτών, τα οποία κατέστησαν σαφή την ανάγκη να θεσπίσουν τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Επιτροπή, τα απαραίτητα μέτρα για την εφαρμογή των συστάσεων που συμπεριλήφθηκαν στην έκθεση. Ορισμένα κράτη μέλη δήλωσαν ότι λόγω αυτών των προσπαθειών, η ενδοκοινοτική φοροδιαφυγή εμφανίζει μείωση κατά τα τελευταία έτη. Η φοροδιαφυγή που αφορά χώρες που δεν αποτελούν μέλη της ΕΕ, εξάλλου, φαίνεται ότι έχει αυξηθεί. Σε ορισμένα κράτη μέλη, το λαθρεμπόριο προϊόντων καπνού από τις γειτονικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου οι τιμές και οι φόροι βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα, έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις και προκαλεί αναστάτωση στην εγχώρια αγορά. Θα χρειαστεί, συνεπώς, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή να εξακολουθήσουν να εφαρμόζουν τις συστάσεις της ομάδας ανωτέρων υπαλλήλων για τη φοροδιαφυγή στους τομείς του καπνού και των οινοπνευματωδών ποτών και να διατηρηθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της διευκόλυνσης των εμπορικών συναλλαγών και του αποτελεσματικού ελέγχου.

2.4. Επιπλέον, οι σημαντικές διαφορές στις τιμές λιανικής πώλησης εντός της ΕΕ ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να πραγματοποιούν αγορές στα κράτη μέλη με χαμηλή φορολογία με σκοπό την κατανάλωση στον τόπο κατοικίας τους, η οποία βρίσκεται πολύ συχνά σε κράτος μέλος όπου οι φόροι είναι υψηλοί. H συμπεριφορά αυτή είναι απολύτως νόμιμη και αποτελεί πράγματι ένα από τα οφέλη της εσωτερικής αγοράς, υπό τον όρο ότι τα προϊόντα αγοράζονται από άτομα για κάλυψη των προσωπικών τους αναγκών. Είναι δυνατόν, όμως, να προκύψουν σοβαρά προβλήματα όταν η διέλευση των συνόρων γίνεται συχνότερη και οι ποσότητες που μεταφέρονται υπερβαίνουν τις προσωπικές ανάγκες των αγοραστών. Σ'αυτή την περίπτωση, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης επιβάλλονται στο κράτος μέλος προορισμού (βλ. άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 92/12/ΕΟΚ), αλλά είναι δύσκολο να επιβληθεί η τήρηση της υποχρέωσης αυτής στους ταξιδιώτες. Εξάλλου, το λαθρεμπόριο οργανώνεται όλο και σε μεγαλύτερη κλίμακα από τις ομάδες του οργανωμένου εγκλήματος. Φαίνεται, επίσης, ότι αυξάνονται όλο και περισσότερο οι πωλήσεις μέσω του Διαδικτύου (Internet), κατά τις οποίες οι καταναλωτές αγοράζουν τα προϊόντα του καπνού που αποστέλλονται σε αυτούς από τον προμηθευτή, ώστε ο ειδικός φόρος κατανάλωσης να καταβάλλεται στο κράτος μέλος όπου είναι εγκατεστημένος ο πωλητής (συνήθως κράτος μέλος με χαμηλές τιμές και φορολογικούς συντελεστές) αντί για το κράτος μέλος όπου καταναλώνονται τα εμπορεύματα (συνήθως κράτος μέλος με υψηλές τιμές και φορολογικούς συντελεστές). Στις περιπτώσεις αυτές, συχνά οι πωλητές δεν εφαρμόζουν τις διατάξεις του άρθρου 10 της οδηγίας 92/12/ΕΟΚ, σύμφωνα με την οποία υποχρεούνται να καταβάλουν τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στο κράτος μέλος προορισμού, όταν προϊόντα που υποβάλλονται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης αποστέλλονται ή μεταφέρονται απευθείας ή μη από πωλητή σε ιδιώτες σε άλλο κράτος μέλος. Τόσο οι πωλητές όσο και οι αγοραστές έχουν καθιερώσει διάφορα συστήματα, με τα οποία προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τις αποκλίσεις των συντελεστών μεταξύ των κρατών μελών, των οποίων όμως η συμβατότητα με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις είναι αμφίβολη.

Β. Τσιγάρα

2.5. Οι συντελεστές των ειδικών φόρων κατανάλωσης που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη στα τσιγάρα παρατίθενται στο παράρτημα Γ. Ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται ο συνολικός ελάχιστος συντελεστής ειδικών φόρων κατανάλωσης (ως ποσοστό της τιμής λιανικής πώλησης) μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητική εντύπωση όσον αφορά τον βαθμό προσέγγισης των φορολογικών συντελεστών. Αν και η διαφορά μεταξύ του ανώτατου επιπέδου 65,14% και του κατώτατου επιπέδου 50,47% (βλ. στήλη 12 του πίνακα για τα τσιγάρα στο παράρτημα Γ) φαίνεται μάλλον μικρή, το ποσό των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλεται σε απόλυτες τιμές είναι περισσότερο από τέσσερις φορές μεγαλύτερο στο κράτος μέλος που επιβάλλει τον υψηλότερο φόρο σε σχέση με το κράτος μέλος που επιβάλλει το χαμηλότερο φόρο. Η Σουηδία, στην οποία έχει παραχωρηθεί παρέκκλιση από τον κανόνα του 57 % μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2002, εφαρμόζει τον πέμπτο κατά σειρά υψηλότερο φορολογικό συντελεστή σε απόλυτες τιμές στην ΕΕ.

Επιπτώσεις ειδικού φόρου κατανάλωσης στα τσιγάρα

2.6. Η επίπτωση του 57 % των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα αφορά τα τσιγάρα που υπάγονται στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών, σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώνονται την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους σε συγκεκριμένο κράτος μέλος. Τα κράτη μέλη καθορίζουν αυτήν την κατηγορία είτε βάσει των φορολογικών χαρακτηριστικών των τσιγάρων είτε βάσει των διαθέσιμων στατιστικών στοιχείων για τις πωλήσεις. Εάν την 1η Ιανουαρίου συγκεκριμένου έτους η κατηγορία αλλάξει, τα κράτη μέλη πρέπει να ελέγξουν εάν εξακολουθούν ακόμα να πληρούν τις προϋποθέσεις για την επίπτωση του 57 % των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκεντρώνονται από τα κράτη μέλη, η κατηγορία τιμών των δημοφιλέστερων τσιγάρων δεν εμπίπτει γενικά στο τμήμα της αγοράς που αντιστοιχεί στα τσιγάρα με τις χαμηλότερες τιμές.

2.7. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαβουλεύσεων, τα περισσότερα κράτη μέλη τάχθηκαν μάλλον υπέρ του κανόνα επίπτωσης του 57 % για τα τσιγάρα, αν και ορισμένα από αυτά επέστησαν την προσοχή στις ελλείψεις του και επισήμαναν ότι η εφαρμογή απλώς ενός ελάχιστου συντελεστή δεν θα επέφερε μεγαλύτερη προσέγγιση. Ο κανόνας του 57 % δεν έχει αποτρέψει τη διαιώνιση μεγάλων διαφορών στους συντελεστές και στα επίπεδα των τιμών λιανικής πώλησης. Το γεγονός αυτό απεικονίζεται στις δυσκολίες της Σουηδίας να συμμορφωθεί με τον ελάχιστο συντελεστή παρά το γεγονός ότι οι τιμές τσιγάρων στην εν λόγω χώρα συγκαταλέγονται μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ.

2.8. Παρά το γεγονός ότι η αναφορά στην επίπτωση του 57 % σε σχέση με τα τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών μπορεί να παρουσιάζει μερικές ελλείψεις, το σύστημα συνεπάγεται επίσης ορισμένα πλεονεκτήματα. Επιτρέπει τη σύγκριση του συνολικού ειδικού φόρου κατανάλωσης που επιβάλλεται στα διάφορα κράτη μέλη, τα οποία σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, μπορούν να επιλέξουν μεταξύ ενός μάλλον πάγιου ή μάλλον αναλογικού φορολογικού συστήματος.

2.9. Η οδηγία 1999/81/ΕΚ επέτρεψε στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για την αναπροσαρμογή της επίπτωσης του ελάχιστου συνολικού ειδικού φόρου κατανάλωσης σε περίπτωση που μεταβληθεί η τιμή λιανικής πώλησης των τσιγάρων που ανήκουν στην δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών ή ο φόρος προστιθέμενης αξίας. Τα κράτη μέλη στα οποία το επίπεδο φόρων πλησιάζει ή μόλις υπερβαίνει τον ελάχιστο συντελεστή του 57 % θεωρούν χρήσιμη αυτή τη δυνατότητα. Δυστυχώς, η τροποποίηση δεν προβλέπει μακροπρόθεσμη λύση για τα κράτη μέλη με υψηλούς φόρους που κυμαίνονται γύρω στο 57%, δεδομένου ότι αυτά οφείλουν να αυξήσουν τους φόρους τους για να συμμορφωθούν με τον κανόνα του 57 % το αργότερο από το δεύτερο έτος που ακολουθεί το έτος κατά το οποίο έπαψε να εφαρμόζεται ο κανόνας. Η απαίτηση για αύξηση του συντελεστή ώστε αυτός να συμμορφωθεί απλώς με τον κανόνα επίπτωσης του 57 % μπορεί να διευρύνει τις φορολογικές διαφορές εντός της ΕΕ, εάν τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν χαμηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης δεν υποχρεωθούν να αυξήσουν τους φόρους τους για να φθάσουν την επίπτωση του 57 %.

2.10. Επιβάλλεται να εξευρεθεί ουσιαστικότερη λύση, όπως επισημάνθηκε επίσης από ορισμένα κράτη μέλη και από τους εμπορικούς κύκλους. Μετά από συζητήσεις με τα κράτη μέλη, η Επιτροπή εξέτασε διάφορους τρόπους για τη βελτίωση των ισχυόντων κανόνων. Τα κράτη μέλη και οι εμπορικοί κύκλοι δεν θεωρούν ότι απαιτούνται δραστικές αλλαγές του ισχύοντος συστήματος, όπως η εμπεριστατωμένη μεταρρύθμιση της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή πιστεύει ότι πρέπει να επιτευχθεί μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ των επιπέδων φορολόγησης των διαφόρων κρατών μελών, με στόχο τον περιορισμό της φοροδιαφυγής και του λαθρεμπορίου, χωρίς περαιτέρω περιπλοκή του ισχύοντος συστήματος και με συνυπολογισμό των διαρθρωτικών και ιστορικών διαφορών των κρατών μελών.

2.11. Προς το παρόν, απαιτείται η επιβολή ελάχιστου ειδικού φόρου κατανάλωσης ύψους 57% στην τιμή λιανικής πώλησης (συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων) των τσιγάρων της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών, η οποία περιλαμβάνει το ΦΠΑ. Μια εναλλακτική λύση θα ήταν να υποχρεωθούν τα κράτη μέλη να σεβαστούν μια ελάχιστη συνολική φορολογική επίπτωση εκφραζόμενη ως συνδυασμένο ποσοστό του ΦΠΑ και του ειδικού φόρου κατανάλωσης στην τιμή λιανικής πώλησης (συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων) για τα τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών.

2.12. Μια τέτοια προσέγγιση, ωστόσο, έχει τα όριά της και δεν θα έλυνε όλα τα προβλήματα. Εάν τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν υψηλούς φόρους έπρεπε να αυξήσουν τους συντελεστές τους για να συμμορφωθούν με το νέο ελάχιστο συντελεστή, θα αυξάνονταν οι αποκλίσεις φόρων και τιμών εντός της ΕΕ. Επιπλέον, το ποσοστό για την ελάχιστη φορολογική επίπτωση θα έπρεπε να καθοριστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να ληφθούν υπόψη οι ευρύτεροι στόχοι της συνθήκης, όπως η υγεία, πράγμα που σημαίνει ότι η συνδυασμένη φορολογική επίπτωση θα έπρεπε να ανέρχεται στο 73% περίπου της τιμής λιανικής πώλησης (συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων) για τα τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών. Αυτό το ποσοστό λαμβάνεται με προσθήκη στην ελάχιστη επίπτωση φόρου του 57% της τιμής λιανικής πώλησης, του μέσου συντελεστή ΦΠΑ που εφαρμόζεται για τα τσιγάρα στην ΕΕ. Πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο της έκτης οδηγίας ΦΠΑ, εξακολουθεί να επιτρέπεται στο Λουξεμβούργο να εφαρμόζει ένα ενδιάμεσο συντελεστή 12% στα προϊόντα βιομηχανοποιημένου καπνού. Η καθιέρωση συνδυασμένης φορολογικής επίπτωσης, ωστόσο, θα είχε ορισμένα περίεργα αποτελέσματα. Θα υποχρέωνε πέντε κράτη μέλη, ορισμένα από τα οποία εφαρμόζουν ήδη υψηλούς φορολογικούς συντελεστές, να αυξήσουν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης περισσότερο, ενώ άλλα κράτη μέλη που εφαρμόζουν χαμηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης θα μπορούσαν να διατηρήσουν αμετάβλητο το φορολογικό τους επίπεδο. Η Επιτροπή δεν έχει, συνεπώς, πεισθεί ότι αυτή η εναλλακτική λύση θα ενίσχυε τη φορολογική σύγκλιση εντός της ΕΕ.

2.13. Μια έγκυρη εναλλακτική λύση στον ισχύοντα κανόνα θα ήταν η καθιέρωση ελάχιστου πάγιου ποσού σε ευρώ επιπλέον της ελάχιστης επίπτωσης φόρου του 57% της τιμής λιανικής πώλησης, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα κατώτατο επίπεδο ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα σε όλα τα κράτη μέλη.

2.14. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης των κρατών μελών θα πρέπει να πληρούν δύο προϋποθέσεις: τον κανόνα του 57 % και έναν ελάχιστο συντελεστή σε ευρώ ανά 1000 τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών. Η ιδέα στην οποία βασίζεται η πρόσθετη αυτή προϋπόθεση συνίσταται στο ότι τα κράτη μέλη, όπου τα επίπεδα τιμών είναι σχετικά χαμηλά, μπορούν να καλύψουν την απαίτηση του 57 %, αλλά εξακολουθούν να έχουν πολύ χαμηλή επίπτωση του συνολικού ειδικού φόρου κατανάλωσης, που εκφράζεται σε ευρώ. Η καθιέρωση ενός τέτοιου πρόσθετου ποσού σε ευρώ προτάθηκε επίσης ή υποστηρίχθηκε από διάφορα κράτη μέλη είτε στο πλαίσιο της απάντησής τους στο ερωτηματολόγιο είτε κατά τη διάρκεια των διμερών συζητήσεων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα ελάχιστο πάγιο ποσό αυτού του είδους θα μείωνε σημαντικά τα κίνητρα για λαθρεμπόριο καθιερώνοντας ένα κατώτατο όριο ειδικού φόρου κατανάλωσης.

2.15. Αντί του καθορισμού ελάχιστου ποσού σε ευρώ βάσει της μέσης απόδοσης των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα τσιγάρα που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών, που ανέρχεται σε 90 περίπου ευρώ ανά 1000 τσιγάρα, η Επιτροπή προτείνει ένα αρκετά χαμηλότερο ποσό ύψους 70 ευρώ, για να αποφευχθεί η αύξηση των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης από την πλειονότητα των κρατών μελών. Ο καθορισμός του ελάχιστου φόρου στα 70 ευρώ σημαίνει ότι μόνον ορισμένα κράτη μέλη θα υποχρεωθούν να αυξήσουν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Δεδομένου ότι οι τιμές λιανικής πώλησης των τσιγάρων αυξάνονται γενικά με το πέρασμα του χρόνου ανάλογα με τον πληθωρισμό, η απλή εφαρμογή των ισχυόντων συντελεστών σε συγκεκριμένο κράτος μέλος επιφέρει αυτόματη αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Εάν ο προβλεπόμενος δείκτης πληθωρισμού σε ένα κράτος μέλος ανέρχεται σε 2-3% το χρόνο, για παράδειγμα, οι τιμές θα αυξάνονταν κατά περίπου 7% ως 8% για περίοδο 3 ετών χωρίς οποιαδήποτε αλλαγή των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης. Επιπλέον, ο κανόνας του 57 % και το πάγιο ποσό καθορίζονται σε σχέση με τη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών και το επίπεδο φορολόγησης που καθιερώνεται κατ'αυτό τον τρόπο εφαρμόζεται στη συνέχεια σε όλες τις κατηγορίες τσιγάρων. Για τα κράτη μέλη όπου η άμεση επιβολή αυτού του ελάχιστου ποσού σε ευρώ θα δημιουργούσε προβλήματα για οικονομικούς λόγους, θα μπορούσε να εξεταστεί σταδιακή εισαγωγή κατανεμημένη σε περιορισμένο χρονικό διάστημα. Εκτιμώντας ότι τα επίπεδα τιμών για τα τσιγάρα, συμπεριλαμβανομένων των φόρων, είναι πολύ χαμηλότερα στις περισσότερες υποψήφιες χώρες σε σχέση με την ΕΕ, θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο εφαρμογής της συγκεκριμένης σταδιακής εισαγωγής και γι'αυτές από της προσχωρήσεως..

2.16. Δεδομένου ότι ένας από τους στόχους της Επιτροπής είναι να επιτευχθεί μεγαλύτερη προσέγγιση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα, χρειάζεται μια απαλλακτική ρήτρα για να διασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν υψηλούς φόρους δεν θα υποχρεωθούν να συνεχίσουν την αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης για να συμμορφωθούν με τον κανόνα του 57 %. Δεν είναι πράγματι λογικό ένα κράτος μέλος όπως η Σουηδία με πολύ υψηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης να χρειάζεται παρέκκλιση από τον κανόνα του 57 % για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, ενώ άλλα κράτη μέλη που επιβάλλουν χαμηλούς ειδικούς φόρους κατανάλωσης να μην αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε δυσκολία όσον αφορά την τήρηση της επίπτωσης του 57 % για τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Εάν μια τέτοια παρέκκλιση δεν είχε επιτραπεί στο παρελθόν, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης σε πραγματικές τιμές θα ήταν πολύ υψηλότεροι με ενδεχόμενες διαταραχές στην εθνική αγορά που χαρακτηρίζεται από υψηλό επίπεδο φοροδιαφυγής και λαθρεμπορίου. Αντί μιας συνεχούς παράτασης της παρέκκλισης όσον αφορά την τήρηση του κανόνα του 57 % για το συγκεκριμένο κράτος μέλος και για να αποφευχθούν παρόμοια αιτήματα από άλλα κράτη μέλη, πρέπει να βρεθεί μια πιο μόνιμη και εύκολη λύση. Μια τέτοια λύση μπορεί να συνίσταται στην καθιέρωση ενός πρόσθετου ποσού ειδικού φόρου κατανάλωσης σε υψηλό επίπεδο, επάνω από το οποίο το κράτος μέλος δεν θα υποχρεούται πλέον να τηρεί τον κανόνα του 57 %. Επομένως, από τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν ειδικούς φόρους κατανάλωσης 100 τουλάχιστον ευρώ ανά 1000 τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας δεν πρέπει να απαιτείται η εφαρμογή του κανόνα του 57 %.

2.17. Τα ποσά των 70 και των 100 ευρώ πρέπει να νοούνται στο πλαίσιο της ελάχιστης επίπτωσης του 57 % και η Επιτροπή θεωρεί απαραίτητο να τα αναθεωρεί κάθε φορά που επανεξετάζει τους συντελεστές και τη δομή των ειδικών φόρων κατανάλωσης σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας 92/79/ΕΟΚ και της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ προκειμένου να διατηρηθεί η αρχική αναλογία μεταξύ του πάγιου ποσού και της επίπτωσης του 57 %.

2.18. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προαναφερθείσες τροποποιήσεις θα εξασφαλίσουν μεγαλύτερη σύγκλιση των συντελεστών μεταξύ των κρατών μελών, και, με αυτό τον τρόπο, θα βελτιώσουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και θα μειώσουν τις στρεβλώσεις της αγοράς μεταξύ των κρατών μελών. Αυτές οι τροποποιήσεις επιτρέπουν επίσης την ένταξη στη φορολογική πολιτική των ευρύτερων στόχων της συνθήκης, ειδικότερα της προστασίας της υγείας, όπως διευκρινίζεται λεπτομερέστερα στο σημείο 4 παρακάτω.

Επίπεδο του πάγιου στοιχείου του ειδικού φόρου κατανάλωσης

2.19. Τα κράτη μέλη οφείλουν σήμερα να εφαρμόζουν τόσο τον πάγιο όσο και τον αναλογικό (κατ' αξία) ειδικό φόρο κατανάλωσης στα τσιγάρα. Το πάγιο στοιχείο του ειδικού φόρου κατανάλωσης δεν δύναται να είναι μικρότερο του 5% ή μεγαλύτερο του 55% της συνολικής επιβάρυνσης που προκύπτει από το άθροισμα του αναλογικού ειδικού φόρου κατανάλωσης, του πάγιου ειδικού φόρου κατανάλωσης και του φόρου κύκλου εργασιών που επιβάλλονται στα τσιγάρα αυτά.

2.20. Αυτά τα ποσοστά παρέχουν στα κράτη μέλη αρκετή ευελιξία να καθορίζουν ελεύθερα το μέγεθος και των δύο στοιχείων του φόρου, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς τους για τα τσιγάρα, υπό τον όρο ότι τηρούν τον κανόνα του 57 %. Τα κράτη μέλη και οι εμπορικοί κύκλοι δεν έδειξαν πραγματικό ενδιαφέρον για την αλλαγή των ισχυόντων ποσοστών, ενώ κάποιοι αντιτάχθηκαν ρητά σε μια αλλαγή. Η Επιτροπή, επομένως, δεν θα προτείνει οποιαδήποτε τροποποίηση της ισχύουσας δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα τσιγάρα.

Ειδικός φόρος κατανάλωσης στα τσιγάρα

2.21. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν την εμφάνιση φτηνών τσιγάρων στην εγχώρια αγορά τους, συχνά με αποδιοργανωτικά αποτελέσματα.

2.22. Το άρθρο 16 παράγραφος 5 της οδηγίας 95/59/EΚ επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης στα τσιγάρα, υπό τον όρο ότι τούτο δεν αυξάνει τη συνολική φορολογική επιβάρυνση σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 90% του συνολικού φόρου που επιβάλλεται στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε πακέτο τσιγάρων που προσφέρεται για πώληση στους καταναλωτές πρέπει να επιβάλλεται ένα ελάχιστο ποσό ειδικού φόρου κατανάλωσης. Ο κανόνας προορίζεται να παράσχει στα κράτη μέλη κάποιο επίπεδο εσόδων και να διασφαλίσει ότι τα τσιγάρα δεν πωλούνται σε τιμές πολύ χαμηλότερες από τα συνήθη επίπεδα της αγοράς.

2.23. Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν ότι αυτός ο μηχανισμός δεν ήταν πάντοτε κατάλληλος για να αποτρέψει τη δραστική αύξηση προϊόντων που καλύπτουν τα τμήματα της αγοράς με τις χαμηλότερες τιμές και εξέφρασαν την επιθυμία να αυξήσουν το ποσό του ελάχιστου ειδικού φόρου κατανάλωσης που μπορεί να επιβληθεί σε αυτά τα τσιγάρα. Άλλα κράτη μέλη, αν και δεν έχουν αισθανθεί ακόμα την ανάγκη να εφαρμόσουν ή να θεσπίσουν ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης για τα τσιγάρα, σκέφτηκαν ότι μια αύξηση στα όρια που θέτει το άρθρο 16 παράγραφος 5 θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη, μόνο ως μέτρο για την αποτροπή της δραστικής μείωσης των τιμών.

2.24. Η εμφάνιση στην αγορά φθηνών τσιγάρων μπορεί να οδηγήσει σε αθέμιτο ανταγωνισμό και να ενθαρρύνει τους νέους να καπνίζουν. Συνεπώς, η Επιτροπή θα προτείνει τροποποίηση των ισχυουσών διατάξεων που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν έναν ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης στα τσιγάρα, υπό τον όρο ότι αυτός δεν υπερβαίνει τον ειδικό φόρο κατανάλωσης που επιβάλλεται στα τσιγάρα που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών. Η προσθήκη μιας τέτοιας διάταξης στην ισχύουσα οδηγία θα παράσχει στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για την αντιμετώπιση των πολέμων των τιμών.

Γ. Άλλα βιομηχανοποιημένα καπνά

2.25. Το παράρτημα Δ παρουσιάζει τους συντελεστές ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται από τα κράτη μέλη στα πούρα, τα πουράκια, τον καπνό για χειροποίητα τσιγάρα και άλλο καπνό για κάπνισμα. Η κατανάλωση πούρων αντιπροσωπεύει μόλις το 1% της συνολικής κατανάλωσης όλων των προϊόντων του καπνού στην ΕΕ. Η αγορά λεπτοκομμένου καπνού που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων αποτελεί το 7% περίπου της συνολικής αγοράς της ΕΕ για τα προϊόντα του καπνού. Η αγορά για τα υπόλοιπα καπνά για κάπνισμα αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% του συνόλου.

2.26. Γενικά, η εσωτερική αγορά για τα προϊόντα αυτά λειτουργεί αρκετά καλά. Η οδηγία 1999/81/ΕΚ επέτρεψε στα κράτη μέλη να καθιερώσουν έναν ελάχιστο ειδικό φόρο κατανάλωσης για τα πούρα και τον καπνό για κάπνισμα, δυνατότητα που υπήρχε προηγουμένως μόνο για τον λεπτοκομμένο καπνό σε περιορισμένη έκταση. Το γεγονός αυτό καθώς και το ότι η οδηγία 92/80/ΕΟΚ καθόρισε κατώτατα επίπεδα συντελεστών, παρέχει στα κράτη μέλη αρκετή ευελιξία να λάβουν υπόψη τα εθνικά δεδομένα κατά τον καθορισμό των φορολογικών επιπέδων. Δεδομένου ότι η οδηγία 1999/81/ΕΚ εκδόθηκε πρόσφατα, λίγα μόνο κράτη μέλη έχουν κάνει μέχρι τώρα χρήση αυτής της διάταξης ή αναμένεται ότι θα κάνουν χρήση αυτής στο εγγύς μέλλον.

Πούρα και πουράκια

2.27. Ορισμένα κράτη μέλη ενημέρωσαν την Επιτροπή για την αύξηση των πωλήσεων το περασμένο έτος στην αγορά του καπνού ενός προϊόντος που υπήρχε στην πραγματικότητα για πολλά έτη. Όσον αφορά τη χρήση, τη γεύση, το φίλτρο και την εμφάνιση, μπορεί να θεωρηθεί ως τσιγάρο ή υποκατάστατο τσιγάρου, με τη διαφορά ότι έχει ίδιο χρώμα με τα πούρα ή τα πουράκια και όχι το λευκό χρώμα του τσιγάρου και το περιεχόμενο του περιτυλίγματος συνίσταται σε κομμένο καπνό και όχι σε κοπανισμένο μίγμα. Η μέθοδος παραγωγής είναι παρόμοια με αυτήν των τσιγάρων. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, το προϊόν φορολογείται στα κράτη μέλη με τους ίδιους συντελεστές που ισχύουν για τα πούρα και τα πουράκια, οι οποίοι είναι αρκετά χαμηλότεροι από τους συντελεστές που ισχύουν για τα τσιγάρα. Αυτό το προϊόν όχι μόνο ανταγωνίζεται τα τσιγάρα, αλλά αναστατώνει και την αγορά όσον αφορά τα πούρα και τα πουράκια. Επειδή είναι φτηνότερο από τα τσιγάρα, είναι όλο και περισσότερο ελκυστικό στους νέους. Για να αποφευχθεί η φορολόγηση τέτοιων προϊόντων με επιβολή των χαμηλών συντελεστών που ισχύουν για τα πούρα και τα πουράκια αντί των συντελεστών που ισχύουν για τα τσιγάρα, η Επιτροπή προτείνει να τροποποιηθεί ο ορισμός για τα πούρα και τα πουράκια στο άρθρο 3 της οδηγίας 95/59/ ΕΚ, ώστε να αποκλειστούν τέτοια προϊόντα. Μια τέτοια τροποποίηση πρέπει επίσης να εξασφαλίζει την ομοιόμορφη φορολόγηση αυτών των προϊόντων και να περιορίζει την εφαρμογή του χαμηλότερου ελάχιστου συντελεστή στα πούρα και τα πουράκια, των οποίων η παραγωγή είναι περισσότερο έντασης εργασίας από ό,τι των τσιγάρων.

Λεπτοκομμένος καπνός για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων

2.28. Οι ουσιαστικές διαφορές στα φορολογικά επίπεδα μεταξύ των κρατών μελών για το λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων, που συνδυάζονται με σημαντικές διαφορές στις τιμές προ φόρων, ενθαρρύνουν το λαθρεμπόριο μεταξύ γειτονικών χωρών και προκαλούν στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά. Όπως επισημάνθηκε κατά την προηγούμενη επανεξέταση, η επίλυση αυτού του προβλήματος αποτελεί σε κάποιο βαθμό ευθύνη των κρατών μελών που επιβάλλουν υψηλή φορολογία και που θα πρέπει να μειώσουν τους εθνικούς φόρους τους ή/και να βελτιώσουν τους ελέγχους τους. Αφετέρου, υπάρχει επίσης μεγάλη διαφορά σε κοινοτικό επίπεδο μεταξύ της ελάχιστης επίπτωσης του 57% της τιμής λιανικής πώλησης για τσιγάρα της δημοφιλέστερης κατηγορίας τιμών και των ελάχιστων συντελεστών του 30% της τιμής λιανικής πώλησης ή των 25 ευρώ ανά χιλιόγραμμο για το λεπτοκομμένο καπνό.

2.29. Τα δύο προϊόντα έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. εντούτοις, είναι κατά κάποιον τρόπο ανταγωνιστικά. Σε όλες τις αγορές της ΕΕ, οι καπνιστές του λεπτοκομμένου καπνού ανήκουν κυρίως σε κοινωνικοοικονομικές ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος από τους καπνιστές τσιγάρων. Όταν οι τιμές τσιγάρων σημειώνουν αύξηση, οι καπνιστές που δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά τα ακριβότερα τσιγάρα είναι δυνατό να στρέφονται στα χειροποίητα τσιγάρα. Από άποψη υγείας, και τα δύο προϊόντα είναι επιβλαβή. Συνεπώς, δύσκολα μπορούν να δικαιολογηθούν μεγάλες διαφορές στους ελάχιστους συντελεστές για τα προϊόντα αυτά σε κοινοτικό επίπεδο.

2.30. Κατά τη διάρκεια των διμερών συζητήσεων με τα κράτη μέλη, έγινε σαφές ότι πολλά από αυτά διατηρούν κάποια αναλογία μεταξύ της φορολογίας του λεπτοκομμένου καπνού και των τσιγάρων, ακόμα κι αν δεν υπάρχει καμία σχετική δέσμευση. Για τον καθορισμό αυτής της αναλογίας, λαμβάνουν υπόψη τη διαφορά μεταξύ του ημιτελούς και του τελικού προϊόντος, την αγοραστική δύναμη των διαφορετικών ομάδων καπνιστών, τις διαφορές στην τιμή κόστους μεταξύ των δύο προϊόντων και τη σχετικά έντασης εργασίας διαδικασία παραγωγής του λεπτοκομμένου καπνού.

2.31. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ελάχιστος συντελεστής για το λεπτοκομμένο καπνό θα ήταν σκόπιμο να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τον κανόνα ελάχιστης επίπτωσης του 57 % για τα τσιγάρα που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών. Λαμβάνοντας υπόψη τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των δύο προϊόντων, φαίνεται λογικό ο ελάχιστος φόρος για το λεπτοκομμένο καπνό να καθοριστεί στα δύο τρίτα της ελάχιστης επίπτωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης για τα τσιγάρα. Κάτι τέτοιο θα επέφερε αύξηση της ελάχιστης επίπτωσης για το λεπτοκομμένο καπνό από 30% σε 39%. Η αύξηση του ελάχιστου πάγιου φόρου κατά το ίδιο ποσοστό που ισχύει για τον ελάχιστο αναλογικό συντελεστή θα παρείχε έναν νέο ελάχιστο πάγιο ειδικό φόρο κατανάλωσης ύψους 35 ευρώ.

2.32. Αυτοί οι νέοι ελάχιστοι συντελεστές θα ανταποκρίνονται έτσι στην πρακτική της μεγάλης πλειονότητας των κρατών μελών (βλ. παράρτημα Ε). Στα κράτη μέλη που δεν διατηρούν σήμερα μια τέτοια αναλογία μεταξύ των συντελεστών που εφαρμόζουν για τα τσιγάρα και το λεπτοκομμένο καπνό ή που καθορίζουν τους συντελεστές τους σε πολύ χαμηλό επίπεδο θα δοθεί ο απαραίτητος χρόνος να προσαρμοστούν στους νέους ελάχιστους συντελεστές. Η Επιτροπή, επομένως, προτείνει τη σταδιακή αύξηση των ελάχιστων συντελεστών από τώρα μέχρι το έτος 2004 ως εξής:

-1 Ιανουαρίου 2001: 30% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 25 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

-1 Ιανουαρίου 2002: 33% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 28 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

-1 Ιανουαρίου 2003: 36% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 30 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

-1 Ιανουαρίου 2004: 39% της τιμής λιανικής πώλησης, όλων των φόρων συμπεριλαμβανομένων, ή 33 ευρώ ανά χιλιόγραμμο.

3. Πραγματικη Αξια Του Ειδικου Φορου Καταναλωσης

3.1 Η επανεξέταση πρέπει επίσης να αφορά την πραγματική αξία του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Είναι, επομένως, χρήσιμο να εξετάζονται οι μεταβολές των συντελεστών που πραγματοποιούνται από τα κράτη μέλη για να προσδιορίζεται σε ποια έκταση οι μεταβολές αυτές οφείλονται στον πληθωρισμό. Οι εθνικές αρχές λαμβάνουν γενικά υπόψη τον πληθωρισμό κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού τους. Μπορεί να υποτεθεί ότι, τηρουμένων αμετάβλητων των συνθηκών, τα κράτη θα αυξάνουν συνήθως τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης σύμφωνα με τον πληθωρισμό και μάλιστα ορισμένα κράτη θα αναπροσαρμόζουν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, έτσι ώστε να υπερκαλύπτουν τον πληθωρισμό.

Α. Τσιγάρα

3.2 Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η ελάχιστη επίπτωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα τσιγάρα έχει καθορισθεί στο 57% της τιμής λιανικής πώλησης (συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων) των τσιγάρων που ανήκουν στη δημοφιλέστερη κατηγορία τιμών σε κάθε κράτος μέλος βάσει των στοιχείων της 1ης Ιανουαρίου κάθε έτους. Το γεγονός ότι ο εν λόγω ελάχιστος φόρος εκφράζεται ως ποσοστό της τιμής λιανικής πώλησης σημαίνει ότι αυτός περιλαμβάνει αυτόματα τον πληθωρισμό και έτσι δεν απαιτείται καμία περαιτέρω αναπροσαρμογή.

Β. Άλλα βιομηχανοποιημένα καπνά

3.3 Όπως αναφέρεται στο σημείο 3.2 του κεφαλαίου Ι, οι ελάχιστοι συντελεστές που ισχύουν για τα πούρα, τα πουράκια, τον καπνό για χειροποίητα τσιγάρα και για τα άλλα καπνά για κάπνισμα εκφράζονται τόσον ως ποσοστό της τιμής λιανικής πώλησης, όσον και ως πάγιο ποσό.

3.4 Τα περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζουν συντελεστές που βασίζονται κυρίως, εάν όχι αποκλειστικά, σε ένα αναλογικό στοιχείο, εξασφαλίζοντας ότι ο πληθωρισμός λαμβάνεται λίγο ως πολύ αυτόματα υπόψη. Επιπλέον, τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν πάγιο φόρο έχουν γενικά προσαρμόσει τα επίπεδα των ειδικών φόρων κατανάλωσης στον πληθωρισμό.

3.5 Προκειμένου να διατηρηθεί η αναλογία που καθιερώθηκε όταν καθορίστηκαν για πρώτη φορά οι συντελεστές το 1992, τα ελάχιστα πάγια ποσά αναπροσαρμόστηκαν σύμφωνα με τον πληθωρισμό κατά την επανεξέταση του 1998. Επειδή η εν λόγω επανεξέταση και η πρόταση οδηγίας που τη συνόδευε πρότειναν πενταετή περίοδο επανεξέτασης για τους συντελεστές και τη δομή των ειδικών φόρων κατανάλωσης που επιβάλλονται στα προϊόντα του καπνού, προβλεπόταν ήδη αναπροσαρμογή σύμφωνα με τον πληθωρισμό για τα έτη 1999-2000 και τα ελάχιστα πάγια ποσά για άλλα προϊόντα του καπνού από την 1η Ιανουαρίου 2001 ήταν τα εξής:

- 10 ευρώ για τα πούρα και τα πουράκια,

- 25 ευρώ για τον καπνό που προορίζεται για χειροποίητα τσιγάρα,

- 19 ευρώ για άλλα καπνά για κάπνισμα.

4. Ευρυτεροι Στοχοι Της Συνθηκης

4.1. Η συνθήκη ορίζει σαφώς ότι η Κοινότητα υποχρεούται να θεσπίσει μέτρα για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, συμπεριλαμβανομένων διατάξεων για την εναρμόνιση της νομοθεσίας σχετικά με τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στο βαθμό που αυτή είναι αναγκαία για να διασφαλίσει την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εν λόγω αγοράς. Το άρθρο 152 της συνθήκης προβλέπει επίσης ότι πρέπει να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων [9], ενώ το άρθρο 127 ορίζει ότι ο στόχος υψηλού επιπέδου απασχόλησης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διαμόρφωση και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων.

[9] Το άρθρο 152 ορίζει λεπτομερώς ότι:

4.2. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης αποτελούν καταρχάς μέσο για τη δημιουργία εσόδων σε εθνικό επίπεδο, αλλά η χάραξη πολιτικής σε αυτόν τον τομέα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους ευρύτερους στόχους της συνθήκης και να προσπαθεί να τους συνδυάσει με τις βελτιώσεις στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά των προϊόντων βιομηχανοποιημένου καπνού, επιβάλλεται να καταβληθεί ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα προστασίας της υγείας και στη σχέση μεταξύ της προστασίας των καταναλωτών και των τιμών των προϊόντων.

4.3. Το κάπνισμα αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες ασθενειών και θνησιμότητας στην ΕΕ, όπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι πεθαίνουν κάθε έτος από τις συνέπειες της κατανάλωσης καπνού. Το ποσοστό θανάτων θα εξακολουθήσει να αυξάνεται αισθητά και σύμφωνα με τις στατιστικές της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και του Διεθνούς Κέντρου για την Έρευνα του Καρκίνου, το κάπνισμα θα παραμείνει η σημαντικότερη μοναδική μορφή θανάτου που δύναται να αποφευχθεί στην Κοινότητα.

4.4. Το επίπεδο φορολόγησης των προϊόντων του καπνού, μέσω των επιπτώσεών της στην τελική τιμή τους, επηρεάζει προφανώς σημαντικά την κατανάλωση. Η φορολόγηση πρέπει να θεωρηθεί ως σημαντικό στοιχείο μιας πολιτικής που αποσκοπεί στη μείωση της κατανάλωσης καπνού. Πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας γενικής στρατηγικής πρόληψης και αποτροπής που θα ήταν σκόπιμο να περιλαμβάνει για παράδειγμα κανόνες σχετικά με τις πρόσθετες ουσίες στα προϊόντα του καπνού, την περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα και νικοτίνη, την πώληση των τσιγάρων και άλλων προϊόντων του καπνού σε νεαρά άτομα και τα μέτρα περιορισμού του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους.

4.5. Κατά τη διάρκεια διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη, κατέστη σαφές ότι όλα τα κράτη μέλη έχουν πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι ο καπνός αποτελεί κίνδυνο για την υγεία. Αποδίδουν στο σύνολό τους ιδιαίτερη σημασία στο θέμα της υγείας, αλλά ενώ επιδιώκουν τον ίδιο στόχο - δηλαδή τη μείωση της κατανάλωσης καπνού - δεν χρησιμοποιούν τις ίδιες μεθόδους για την επίτευξή του. Όλα τα κράτη μέλη συμφωνούν ότι απαιτείται ένα κατώτατο επίπεδο φορολόγησης αυτών των προϊόντων εντός της ΕΕ και υποστηρίζονται έντονα από τις ομάδες πίεσης στον τομέα της υγείας. Ορισμένα από αυτά εφαρμόζουν ήδη υψηλό επίπεδο φορολόγησης και θεωρούν ζωτικής σημασίας τη λήψη και άλλων μέτρων για τον περιορισμό της κατανάλωσης, δεδομένου ότι η υψηλή φορολόγηση δημιουργεί το τεράστιο πρόβλημα του λαθρεμπορίου. Ορισμένα κράτη μέλη θεώρησαν τις αυξήσεις των φόρων ως κύριο μέσο για τη μείωση του καπνίσματος, ιδίως μεταξύ των νέων. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης συνεπάγονται κάποια έσοδα τα οποία, εάν οι διαφορές τιμών σημειώνουν μεγάλες αποκλίσεις, μπορεί να μειώνονται με το λαθρεμπόριο. Αν και οι εκτιμήσεις για την υγεία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για τον καθορισμό του συντελεστή του ειδικού φόρου κατανάλωσης, ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη και άλλους σημαντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της απασχόλησης και των δημοσιονομικών πόρων.

4.6. Ο λεπτοκομμένος καπνός που προορίζεται για χειροποίητα τσιγάρα καθώς και τα τσιγάρα είναι και τα δύο επιβλαβή για την υγεία, αλλά είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν ακριβείς συγκρίσεις, επειδή τα επίπεδα πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα των χειροποίητων τσιγάρων από λεπτοκομμένο καπνό, που κατασκευάζονται από τους ίδιους τους καταναλωτές, ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με παράγοντες όπως το βάρος του καπνού, ο τύπος του χαρτιού και το εάν χρησιμοποιείται φίλτρο ή όχι. Εντούτοις, η βιομηχανία, στηριζόμενη σε ορισμένες μελέτες, ισχυρίζεται ότι τα επίπεδα πίσσας των χειροποίητων τσιγάρων από λεπτοκομμένο καπνό είναι γενικά τα ίδια με εκείνα των βιομηχανοποιημένων τσιγάρων. Από άποψη υγείας, επομένως, τα δύο προϊόντα πρέπει να φορολογούνται με τον ίδιο τρόπο, λαμβανομένων δεόντως υπόψη των χαρακτηριστικών τους.

4.7. Όπως αναφέρθηκε ήδη στην προηγούμενη έκθεση, η επίτευξη του στόχου μείωσης της κατανάλωσης μέσω υψηλής φορολόγησης που εξυπηρετεί τη δημόσια υγεία αποτυγχάνει εάν τα προϊόντα του καπνού αποφύγουν αυτήν τη φορολόγηση. Επιπλέον, εάν τα προϊόντα του καπνού παρακάμπτουν τις συνήθεις διαδικασίες εμπορίας (με την καταβολή του φόρου στο κράτος μέλος όπου αυτός οφείλεται πραγματικά), μπορούν επίσης να παρακάμψουν και άλλους κανόνες, όπως αυτούς που περιορίζουν τις πωλήσεις σε ανηλίκους, που αφορούν την περιεκτικότητα σε πίσσα, νικοτίνη και μονοξείδιο του άνθρακα, τις πρόσθετες ουσίες, τη σήμανση, κ.λπ. Αυτός ο παράγοντας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν εξετάζεται η αύξηση των φόρων. Οι καταναλωτές, που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τη νόμιμη αγορά καπνού αλλά και δεν μπορούν να κάνουν χωρίς αυτόν, μπαίνουν στον πειρασμό να τον προμηθευτούν στη μαύρη αγορά, γενικά δε, τα κράτη μέλη με εξωτερικά σύνορα θεωρούν ως απειλή το λαθρεμπόριο φθηνών προϊόντων του καπνού με χαμηλούς φόρους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι παράνομες πωλήσεις λαθραίων τσιγάρων θα μπορούσαν να εμπεριέχουν αυξανόμενο κίνδυνο υγείας δεδομένου ότι δεν υπάρχει κανένας τρόπος για τον έλεγχο της ποιότητας και του περιεχομένου τους.

4.8. Σκοπός είναι να συνδυαστούν όλοι οι προαναφερθέντες στόχοι με την καθιέρωση ενός λογικού κατώτατου επιπέδου φορολόγησης στην ΕΕ, αφού ληφθούν υπόψη, μεταξύ άλλων, η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και η προστασία της υγείας των καταναλωτών. Πάνω από αυτό το κατώτατο επίπεδο, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών είναι ελεύθερες να καθορίσουν το επίπεδο ειδικού φόρου κατανάλωσης λαμβάνοντας υπόψη τους εθνικούς στόχους και τις προτεραιότητες.

4.9. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας διαπραγματεύεται επί του παρόντος Διεθνή Σύμβαση Πλαίσιο για τον Έλεγχο του Καπνού. Η Επιτροπή έλαβε τον Οκτώβριο 1999 εντολή από το Συμβούλιο να συμμετάσχει εξ ονόματος της Κοινότητας στις εν λόγω διαπραγματεύσεις. Μπορεί να σημειωθεί ότι το σχέδιο της σύμβασης περιλαμβάνει στοιχεία που έχουν σχέση με τη φορολόγηση και το λαθρεμπόριο καπνού. Ο επόμενος κύκλος διαπραγματεύσεων έχει προγραμματιστεί για τον Απρίλιο-Μάιο 2001.

5. Συχνοτητα Επανεξετασης

5.1. Τόσο το άρθρο 4 της οδηγίας 92/79/ΕΟΚ για την προσέγγιση των φόρων στα τσιγάρα όσο και το άρθρο 4 της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ για την προσέγγιση των φόρων στα βιομηχανοποιημένα καπνά εκτός των τσιγάρων ορίζουν ότι, τουλάχιστον ανά τριετία, το Συμβούλιο, βάσει σχετικής έκθεσης και, ενδεχομένως, πρότασης της Επιτροπής, υποχρεούται να εξετάζει τη δομή και τους συντελεστές των ειδικών φόρων κατανάλωσης.

5.2 Για τους σκοπούς της παρούσας επανεξέτασης πραγματοποιήθηκε εμπεριστατωμένη εξέταση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και των συντελεστών και της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα διάφορα προϊόντα του καπνού. Όπως διευκρινίζει η παρούσα έκθεση, είναι απαραίτητες ορισμένες σημαντικές αλλαγές της ισχύουσας νομοθεσίας και για το λόγο αυτό η έκθεση συνοδεύεται από πρόταση τροποποίησης των σχετικών οδηγιών.

5.3. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η τριετία είναι εξαιρετικά μικρό διάστημα για να υπάρξει η κατάλληλη προοπτική αξιολόγησης των μεταβολών στη νομοθεσία των κρατών μελών. Η τετραετία φαίνεται περισσότερο κατάλληλη για την αξιολόγηση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και των επιπτώσεων των ενδεχόμενων αλλαγών στη νομοθεσία.

5.4. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή πιστεύει ότι το άρθρο 4 και των δύο οδηγιών πρέπει να τροποποιηθεί για να επιτρέψει επανεξέταση κάθε τέσσερα έτη. Λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο που απαιτείται για τις συζητήσεις στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, θα ήταν λογικό να οριστεί ότι η τετραετής περίοδος για την επόμενη επανεξέταση θα πρέπει να αρχίσει από την ολοκλήρωση των συζητήσεων στο Συμβούλιο σχετικά με την προηγούμενη επανεξέταση. Εννοείται ότι η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει προτάσεις με δική της πρωτοβουλία οποτεδήποτε πριν από το τέλος της τετραετούς περιόδου, όταν το θεωρεί αναγκαίο ή όταν πρέπει να ληφθούν υπόψη αλλαγές στην αγορά του καπνού.

5.5. Δεδομένου ότι η επόμενη επανεξέταση δεν θα πραγματοποιηθεί πριν από το 2005, η Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει αύξηση του ελάχιστου πάγιου φόρου για τα προϊόντα του καπνού εκτός από τα τσιγάρα (οι αναπροσαρμοσμένοι σύμφωνα με τον πληθωρισμό συντελεστές έχουν ήδη καθοριστεί για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2001. βλ. σημείο 3.5 παραπάνω).

5.6. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός για την περίοδο 1 Ιανουαρίου 2001 - 31 Δεκεμβρίου 2002 απαιτείται μια πρόσθετη αναπροσαρμογή των ποσών των πάγιων ειδικών φόρων κατανάλωσης για αυτά τα προϊόντα. Βάσει των στοιχείων της EUROSTAT, ο συντελεστής πληθωρισμού μπορεί να εκτιμηθεί σε 1,9% περίπου ετησίως ή σε 3,8% για τη συνολική περίοδο. Εάν εφαρμοστεί το ποσοστό αυτό στα ελάχιστα πάγια ποσά που υπολογίζονται σύμφωνα με τα σημεία 2.32 και 3.5 και πραγματοποιηθεί στρογγυλοποίηση στην πλησιέστερη μονάδα λαμβάνονται οι ακόλουθοι ελάχιστοι αριθμοί:

- για τα πούρα και τα πουράκια: 11 ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2003.

- για τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων:

-την 1η Ιανουαρίου 2003: 31 ευρώ.

-την 1η Ιανουαρίου 2004: 34 ευρώ.

- για άλλο καπνό για κάπνισμα: 20 ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2003.

5.7. Η Επιτροπή θα συμπεριλάβει αυτό το χρονοδιάγραμμα αυξήσεων στην πρότασή της για τροποποίηση της οδηγίας 92/80/ΕΟΚ.

IV. Συμπεράσματα

1.1. Η επανεξέταση της δομής και των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα προϊόντα βιομηχανοποιημένου καπνού μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, αντί της καθιέρωσης ενός νέου συστήματος, είναι μάλλον προτιμότερες διάφορες σημαντικές τροποποιήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας, με διατήρηση των κύριων αρχών του κεκτημένου αμετάβλητων. Οι προβλεπόμενες τροποποιήσεις είναι το αποτέλεσμα εμπεριστατωμένης εξέτασης εκ μέρους της Επιτροπής των συντελεστών και της δομής των ειδικών φόρων κατανάλωσης για τα προϊόντα του καπνού που περιλαμβάνουν διαβουλεύσεις με τις εθνικές υπηρεσίες, τις επιχειρήσεις και τις ομάδες συμφερόντων.

1.2. Όταν πρόκειται για τσιγάρα, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν και τον ισχύοντα κανόνα ελάχιστης επίπτωσης του φόρου και ένα ελάχιστο πάγιο ποσό σε ευρώ. Τα κράτη μέλη που επιβάλλουν ήδη υψηλό επίπεδο ειδικών φόρων κατανάλωσης θα πρέπει, ωστόσο, να έχουν μεγαλύτερη ελευθερία κατά τον καθορισμό των συντελεστών τους. Στα κράτη μέλη θα παρασχεθεί επίσης μεγαλύτερη ευελιξία κατά την επιβολή ενός ελάχιστου ειδικού φόρου κατανάλωσης στα τσιγάρα.

1.3 Η Επιτροπή επίσης θεωρεί ότι ο υπάρχων ορισμός των πούρων πρέπει να τροποποιηθεί, έτσι ώστε το συγκεκριμένο προϊόν που μοιάζει με τσιγάρο να φορολογείται ως τσιγάρο.

1.4. Οι ελάχιστοι συντελεστές για το λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για χειροποίητα τσιγάρα πρέπει να ευθυγραμμιστούν σταδιακά με το συντελεστή για τα τσιγάρα.

1.5. Οι ελάχιστοι πάγιοι συντελεστές για τον καπνό εκτός από τα τσιγάρα πρέπει να αναπροσαρμόζονται, ώστε να ακολουθούν τον πληθωρισμό.

1.6. Η δομή και οι συντελεστές των ειδικών φόρων κατανάλωσης πρέπει να επανεξετάζονται κάθε τέσσερα έτη και όχι κάθε τρία έτη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Κατάλογος παραρτημάτων

Παράρτημα Α: Έσοδα από ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα βιομηχανοποιημένα καπνά ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (1999)

Παράρτημα Β: Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν σε τρέχουσες τιμές αγοράς ανά χιλιάδες ΜΑΔ

Παράρτημα Γ : Ισχύοντες συντελεστές για τα τσιγάρα στα κράτη μέλη

Παράρτημα Δ : Ισχύοντες συντελεστές για τα βιομηχανοποιημένα καπνά εκτός από τα τσιγάρα στα κράτη μέλη

-Παράρτημα Δ.1.: πούρα και πουράκια

-Παράρτημα Δ.2: Λεπτοκομμένος καπνός που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων

-Παράρτημα Δ.3.: άλλα καπνά για κάπνισμα

Παράρτημα Ε:Συντελεστές για τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων ως ποσοστό των συντελεστών για τα τσιγάρα

Παράρτημα Α

ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΣΤΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΚΑΠΝΑ ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟΥ ΕΓΧΩΡΙΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (1999)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ο παρών πίνακας περιέχει τα έσοδα από ειδικούς φόρους κατανάλωσης που επιβάλλονται σε όλα τα προϊόντα του καπνού: τσιγάρα, πούρα, πουράκια και καπνό για κάπνισμα. Ο ΦΠΑ δεν συμπεριλαμβάνεται στους αναγραφόμενους αριθμούς.

Παράρτημα Β

Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν σε τρέχουσες τιμές αγοράς ανά χιλιάδες ΜΑΔ (μονάδες αγοραστικής δύναμης)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: EUROSTAT

Παράρτημα Γ

Τσιγάρα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

PT: Η Πορτογαλία μπορεί να εφαρμόσει μειωμένο συντελεστή μέχρι 50% λιγότερο από το συνολικό ελάχιστο συντελεστή στα τσιγάρα που καταναλώνονται στις πιο απομακρυσμένες περιοχές των Αζορών και της Μαδέρας, που παράγονται από κατασκευαστές μικρής κλίμακας η ετήσια παραγωγή καθενός από τους οποίους δεν υπερβαίνει τους 500 τόνους. (Άρθρο 3.2 της οδηγίας αριθ. 92/79/ΕΚ)

Παράρτημα Δ.1.

Πούρα και πουράκια

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γενική παρατήρηση: οι συντελεστές και τα ποσά ισχύουν για όλα τα προϊόντα που ανήκουν στην ομάδα των σχετικών βιομηχανοποιημένων καπνών, χωρίς διάκριση εντός της ίδιας ομάδας ως προς την ποιότητα, την παρουσίαση, την καταγωγή των προϊόντων, τις χρησιμοποιούμενες ύλες, τα χαρακτηριστικά των σχετικών εταιριών ή οποιοδήποτε άλλο κριτήριο (άρθρο 3.2 της οδηγίας 92/80/ ΕΟΚ).

DE, DK, SE: *Ο πάγιος ειδικός φόρος κατανάλωσης αντιστοιχεί σε 1000 είδη.

Παράρτημα Δ.2

Λεπτοκομμένος καπνός για κάπνισμα (που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Γενική παρατήρηση: οι συντελεστές και τα ποσά ισχύουν για όλα τα προϊόντα που ανήκουν στην ομάδα των σχετικών βιομηχανοποιημένων καπνών, χωρίς διάκριση εντός της ίδιας ομάδας ως προς την ποιότητα, την παρουσίαση, την καταγωγή των προϊόντων, τις χρησιμοποιούμενες ύλες, τα χαρακτηριστικά των σχετικών εταιριών ή οποιοδήποτε άλλο κριτήριο (άρθρο 3.2 της οδηγίας 92/80/ ΕΟΚ).

Παράρτημα Δ.3

Άλλα καπνά για κάπνισμα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Παράρτημα Ε

Συντελεστές για τον λεπτοκομμένο καπνό που προορίζεται για την κατασκευή χειροποίητων τσιγάρων ως ποσοστό των συντελεστών για τα τσιγάρα - έτος 2000

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>