Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Δεύτερη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή"

(COM(2003) 34 τελικό)

(2003/C 234/12)

Στις 30 Ιανουαρίου 2003, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Δεύτερη έκθεση προόδου σχετικά με την οικονομική και κοινωνική συνοχή".

Το ειδικευμένο τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2003, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. P. Barros Vale.

Κατά την 401η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Ιουλίου 2003 (συνεδρίαση της 16ης Ιουλίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 114 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1.1. Η Επιτροπή δημοσίευσε, στις 30 Ιανουαρίου, τη Δεύτερη έκθεση προόδου για την οικονομική και κοινωνική συνοχή, η οποία περιλαμβάνει ένα ευρύ και ενδιαφέρον σύνολο στατιστικών που προσφέρουν μια γενική θεώρηση της ευρωπαϊκής πραγματικότητας, κυρίως όσον αφορά δείκτες κατάλληλους για την ανάλυση του σημαντικού αυτού θέματος.

1.1.2. Η Δεύτερη Έκθεση Προόδου για την οικονομική και κοινωνική συνοχή εγγράφεται στα πλαίσια της προετοιμασίας των προτάσεων της Επιτροπής για το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή μετά από το 2006. Η έκθεση αυτή, στο πρώτο μέρος της, ενημερώνει την ανάλυση για τη συνοχή που παρουσιάστηκε στη Δεύτερη Έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή και στην Πρώτη Έκθεση Προόδου και, στο δεύτερο μέρος, προβαίνει σε συνθετική εξέταση της κατάστασης του προβληματισμού εντός της ΕΕ σχετικά με το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή.

1.1.3. Πέρα από τα συγκεντρωμένα και επεξεργασμένα πραγματικά στοιχεία, που παρουσιάζονται στο παράρτημα της δεύτερης αυτής έκθεσης, η Επιτροπή επιχειρεί μια προσέγγιση σχετικά με το στάδιο όπου βρίσκεται η συζήτηση που αναπτύσσεται για τη σημερινή πραγματικότητα και για τις μελλοντικές προοπτικές, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική στη συγκεκριμένη φάση, υπό το πρίσμα της μεταρρύθμισης της Περιφερειακής Πολιτικής από το 2007.

1.1.4. Τον τελευταίο καιρό υπήρξαν πλούσιες συμβολές από τους διαφόρους φορείς σχετικά με την οικοδόμηση της μελλοντικής αυτής Περιφερειακής Πολιτικής, στις οποίες περιλαμβάνονται οι παρεμβάσεις του Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών, καθώς και η διοργάνωση θεματικών σεμιναρίων με θέματα όπως "Οι προτεραιότητες για την Ένωση και για τις Περιφέρειες", "Προτεραιότητες σε θέματα απασχόλησης και κοινωνικής συνοχής", "Ορεινές ζώνες" και "Αστικές ζώνες".

1.2. Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή: σημερινή κατάσταση και τάσεις σε μια διευρυμένη Ευρώπη

1.2.1. Παρά τις προόδους που έχουν επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια σε θέματα συνοχής, η Έκθεση αναφέρει ότι οι ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών και, κυρίως, μεταξύ των περιφερειών, εξακολουθούν να είναι σημαντικές και θα επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο σε μια Ευρώπη διευρυμένη σε 25 κράτη μέλη.

1.2.2. Τα στοιχεία που παρέχει η Έκθεση δείχνουν διπλασιασμό της διαφοράς εισοδήματος μεταξύ των πλουσιότερων και των φτωχότερων περιφερειών. Πράγματι, ο λόγος του εισοδήματος ανά κάτοικο των 10 % πλουσιότερων περιφερειών (ως τέτοιες ορίζονται εκείνες που παρουσιάζουν υψηλότερο εισόδημα, συγκεντρώνοντας 10 % του πληθυσμού) προς το εισόδημα ανά κάτοικο των 10 % φτωχότερων περιφερειών (ως τέτοιες ορίζονται εκείνες που παρουσιάζουν χαμηλότερο εισόδημα, συγκεντρώνοντας 10 % του πληθυσμού) είναι 2,6 στην ΕΕ των 15, θα ανέλθει σε 4,4 σε μία ΕΕ 25 μελών και θα φθάσει σε 6 σε μία ΕΕ 27 μελών.

1.2.3. Σύμφωνα με την Έκθεση, 48 περιφέρειες των σημερινών κρατών μελών (που συγκεντρώνουν το 18 % του πληθυσμού της ΕΕ) παρουσιάζουν εισόδημα ανά κάτοικο σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) κατώτερο του ορίου του 75 % του μέσου όρου της ΕΕ15 (στοιχεία του 2000). Σε μια Ευρώπη διευρυμένη σε 25 μέλη, ένα σύνολο 67 περιφερειών (που θα συγκεντρώνουν το 26 % του πληθυσμού) θα εμφανίζουν επίπεδο εισοδήματος ανά κάτοικο κατώτερο του 75 % και, μεταξύ των σημερινών κρατών μελών, μόνο 30 περιφέρειες (το 12 % του πληθυσμού της σημερινής ΕΕ15) θα είναι επιλέξιμες στο πεδίο του Στόχου 1.

1.2.4. Σε μία διευρυμένη Ευρώπη, οι περιφερειακές ανισότητες σε θέματα απασχόλησης θα αυξηθούν επίσης. Το ποσοστό ανεργίας θα είναι, κατά μέσον όρο, 2,4 % για το 10 % του πληθυσμού που ζει στις πιο ευημερούσες περιφέρειες και, κατά μέσον όρο, 22,6 % για το 10 % του πληθυσμού που ζει στις πλέον μειονεκτικές περιφέρειες.

1.2.5. Η γήρανση του πληθυσμού σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης θα προκαλέσει, επίσης, πολλές μεταβολές στη νέα πραγματικότητα που θα συνιστά η διευρυμένη Ένωση.

1.2.6. Η ένταξη των υποψηφίων χωρών θα επιφέρει μείωση του ποσοστού απασχόλησης στο εσωτερικό της Ένωσης και θα έχει σημαντική επίδραση επί της τομεακής κατανομής της απασχόλησης. Το σχετικό βάρος της αγροτικής απασχόλησης θα ανέλθει από 4,4 % στην ΕΕ15 σε 5,5 % στην ΕΕ25 (7,6 στην ΕΕ27), ενώ το μερίδιο που αφορά τον τομέα των υπηρεσιών θα μειωθεί, και εκείνο που αφορά τη βιομηχανία θα διατηρηθεί στα ίδια επίπεδα.

1.2.7. Η Έκθεση επισημαίνει επίσης ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ χωρών και περιφερειών όσον αφορά διάφορους παράγοντες που επηρεάζουν την πραγματική σύγκλιση και φανερώνει την καθαρά μειονεκτική κατάσταση των σημερινών χωρών της συνοχής.

1.2.8. Ακόμη, ένα χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα συνδυάζεται με χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρτισης και με μικρότερη δραστηριότητα έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας. Τα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, με τις αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στους κλάδους της υψηλής τεχνολογίας και με το επίπεδο των δαπανών για Ε & Α, παρουσιάζουν τεράστιες αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών, με καθαρά μειονεκτική κατάσταση για τις χώρες της Νότιας Ευρώπης, που εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές σε διάφορους δείκτες, και οι αποκλίσεις αυτές είναι ακόμη πιο έντονες σε περιφερειακό επίπεδο.

1.2.9. Από την άλλη πλευρά, η Έκθεση αξιολογεί θετικά το οικονομικό δυναμικό μιας διευρυμένης Ευρώπης, επειδή οι υποψήφιες χώρες παρουσιάζουν, γενικά, υψηλότερο ποσοστό οικονομικής ανάπτυξης από των σημερινών κρατών μελών και επειδή, γενικά, θα συμβάλουν στην ανύψωση του μέσου επιπέδου εκπαίδευσης στην Ένωση.

1.3. Οι συζητήσεις σχετικά με το μέλλον της Πολιτικής για τη Συνοχή

1.3.1. Η σύνοψη των συζητήσεων που παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος της Έκθεσης φανερώνει τη σημασία του προβληματισμού σχετικά με το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή.

1.3.2. Τα κυριότερα θέματα που συζητήθηκαν τοποθετήθηκαν στο επίπεδο των στόχων της πολιτικής για τη συνοχή και στη συμβολή των άλλων κοινοτικών πολιτικών προς το στόχο της συνοχής.

1.3.3. Φαίνεται ότι υπάρχει κοινή συναίνεση, στην παρούσα φάση της συζήτησης, ως προς το ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες και να επικεντρωθεί σ' αυτές η κύρια προσπάθεια των χρηματοδοτικών πόρων που τίθενται στη διάθεση της πολιτικής αυτής της Ένωσης. Η προτεραιότητα αυτή είναι ακόμη περισσότερο σημαντική, δεδομένου ότι, με τη νέα κατάσταση που θα προκύψει από την προσεχή διεύρυνση, η συντριπτική πλειονότητα των νέων περιφερειών θα εντάσσονται στην κατηγορία των "περιφερειών με καθυστέρηση ανάπτυξης", οι οποίες, σύμφωνα με τα ισχύοντα (από το 1989) κριτήρια, που φαίνεται ότι όλοι συμφωνούν για τη διατήρησή τους, είναι εκείνες που πληρούν τη συνθήκη να διαθέτουν έως το 75 % του μέσου όρου του ΑΕγχΠ ανά κάτοικο, σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Εν τω μεταξύ, εμφανίζονται διάφορες προτάσεις και ιδέες που συνηγορούν προς το να συμπληρωθεί το στατιστικό αυτό κριτήριο και με άλλα, όπως η κατάσταση της απασχόλησης, το ποσοστό απώλειας πληθυσμού, η παραγωγικότητα, το διαπιστωμένο επίπεδο δημοσιονομικής εκτέλεσης, καθώς και ο ίδιος ο περιφερειακός χαρακτήρας των εν λόγω περιοχών.

1.3.4. Η προτεραιότητα αυτή δεν σημαίνει, ωστόσο, όσον αφορά τις σχετικές απόψεις, ότι θα πρέπει να εγκαταλειφθούν οι δράσεις που αναπτύσσει η Ένωση εκτός των περιφερειών με καθυστέρηση ανάπτυξης. Στις περιφέρειες αυτές, διαπιστώνεται ότι γίνεται πολύς λόγος για τις προσπάθειες που πρέπει να καταβληθούν κυρίως σε θέματα όπως οι αστικές ζώνες σε κρίση, ορισμένες αγροτικές περιοχές με περισσότερα μειονεκτήματα, και άλλες που προβάλλουν ανάγκες που οφείλονται στις αδυναμίες τους ως προς την απασχόληση, την καινοτομία, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και έρευνα κ.λπ.

1.3.5. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ η συνέχιση της υποστήριξης προς τις περιφέρειες που δικαιούνται ενισχύσεων εκτός του Στόχου 1, πέραν του ότι ανταποκρίνεται στην ίδια την έννοια της "δικαιοσύνης της συνοχής", συνιστά ουσιώδη πολιτικό στόχο για την κατανομή πόρων μεταξύ των διαφόρων χωρών, είτε είναι είτε όχι καθαροί δικαιούχοι από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

1.3.6. Η Έκθεση επισημαίνει ότι, από τις τέσσερις εναλλακτικές δυνατότητες που μνημονεύονται στη Δεύτερη Έκθεση σχετικά με τη συνοχή και αντιπροσωπεύουν διαφορετικές λύσεις για τις δυσκολίες που θα παρουσιαστούν μετά από τη διεύρυνση, μόνο δύο(1) έτυχαν ευρείας αποδοχής και, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων του 2002, οι περισσότερες θέσεις υποστήριξαν την πρώτη δυνατότητα.

1.3.7. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εκπρόσωποι των εξόχως απομακρυσμένων, των ορεινών και των νησιωτικών περιοχών της ΕΕ φρονούν ότι οι περιφέρειες αυτές πρέπει να εξακολουθήσουν να περιλαμβάνονται στην κατηγορία των περιφερειών με καθυστέρηση ανάπτυξης, ακόμη και εάν το επίπεδο των εισοδημάτων τους υπερβεί το επίπεδο επιλεξιμότητας. Επιβάλλεται, πάντως, να ληφθεί υπόψη ότι σε ορισμένες περιπτώσεις (ιδίως στις περιφέρειες όπου εδράζονται δραστηριότητες στα ανοιχτά των ακτών) ο βαθμός του δημιουργούμενου πλούτου είναι φαινομενικός και όχι πραγματικός.

1.3.8. Ορισμένες απόψεις υποστήριξαν επίσης την ανάγκη να συνεχιστεί η υποστήριξη προς τις περιφέρειες που δεν παρουσιάζουν καθυστέρηση, είτε επειδή σε πολλές περιοχές εξακολουθούν να υφίστανται τα προβλήματα διαρθρωτικής αναπροσαρμογής και οικονομικής ανάπτυξης, είτε επειδή τα Διαρθρωτικά Ταμεία συνιστούν απαραίτητο μηχανισμό για τη στήριξη του δυναμικού περιφερειακής ανάπτυξης σε ολόκληρη την ΕΕ. Ορισμένες προτάσεις προσανατολίζονται προς μια μεγαλύτερη αποκέντρωση των υφιστάμενων μηχανισμών της πολιτικής για τη συνοχή.

1.3.9. Η γνώση μέσω της συνεργασίας και της ανταλλαγής εμπειριών αναφέρεται επίσης όλο και περισσότερο ως αναγκαίο στοιχείο για την πραγματοποίηση βελτιώσεων στα διάφορα επίπεδα εφαρμογής της Πολιτικής της Συνοχής, κυρίως όμως ως τρόπος εξασφάλισης της διάδοσης ορθών πρακτικών και λύσεων, που αναπτύσσονται, με μεγάλες διαφοροποιήσεις, λίγο-πολύ σε ολόκληρη την επικράτεια της Ένωσης.

1.3.10. Το θέμα των διαθέσιμων οικονομικών πόρων είναι επίσης σημαντικό, ιδιαίτερα δε στα πλαίσια της διεύρυνσης, και φαίνεται ότι το να θεωρείται ως βάση -δηλαδή ως κατώτατο όριο- για τις νέες απαιτήσεις η εκχώρηση ποσοστού 0,45 % του κοινοτικού ΑΕγχΠ στον προϋπολογισμό της περιφερειακής πολιτικής αποτελεί στόχο που συγκεντρώνει την κοινή συναίνεση.

1.3.11. Ως γενικός πολιτικός στόχος της Ένωσης φαίνεται ότι αξίζει επίσης ευρεία υποστήριξη η άποψη ότι η ίδια η πολιτική για τη συνοχή πρέπει να χαράσσεται σε συνδυασμό με όλα τα στοιχεία της στρατηγικής της Λισαβόνας, ως συλλογική φιλοδοξία για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

1.3.12. Τέλος, η Έκθεση τονίζει την ανάγκη να απλουστευτεί η διαχείριση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, με τήρηση των αρχών της υπευθυνότητας, της αποδοτικότητας και της χρηστής οικονομικής διαχείρισης, να συνεχιστούν οι δράσεις που αποβλέπουν στη διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία προς την κατεύθυνση μιας πιο ισορροπημένης ανάπτυξης της ευρωπαϊκής επικράτειας, καθώς επίσης και την ανάγκη να ενισχυθεί η συμβολή των λοιπών κοινοτικών πολιτικών προς το στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

1.3.13. Ο στόχος που φαίνεται να τίθεται προς επίτευξη είναι να αποτραπεί η έλλειψη συνοχής με άλλες κοινοτικές πολιτικές και να καταβληθούν προσπάθειες για την ύπαρξη πραγματικής σύγκλισης δράσεων και μηχανισμών για την επίτευξη ενός κοινού στόχου. Χρειάζεται, ωστόσο, ακόμη πολύς δρόμος για να μπορούμε να πούμε, λόγου χάρη, ότι η αγροτική και η αλιευτική πολιτική, ή η πολιτική του ανταγωνισμού ή της έρευνας αποτελούν ιδανικά παραδείγματα ενός τέτοιου συνδυασμού, ο οποίος αποτελεί αίτημα εδώ και καιρό.

2. Παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

2.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τον τρόπο κατά τον οποίο έχει συνταχθεί και διαρθρωθεί η Έκθεση, ο οποίος διευκολύνει την ανάγνωση και την εξέτασή της, για την αντικειμενικότητα και τη σαφήνεια της, και για το συνθετικό της πνεύμα. Αναγνωρίζει επίσης την προσπάθεια της Επιτροπής για την εκπόνηση ενός εγγράφου υψηλής ποιότητας, από τεχνική και από στατιστική άποψη.

2.2. Η ΕΟΚΕ αξιολογεί θετικά τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια σε θέματα οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ.

2.3. Πράγματι, οι στατιστικές που παρουσιάζονται στην Έκθεση καθιστούν σαφές ότι η κοινοτική πολιτική για τη συνοχή έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Επισημαίνονται τα σημαντικά οικονομικά οφέλη για τα τρία λιγότερο ευημερούντα κράτη μέλη (Πορτογαλία, Ελλάδα και Ισπανία), όπου ο μέσος όρος του κατά κεφαλήν εισοδήματος ανήλθε από το 67,8 % του κοινοτικού μέσου όρου το 1988 στο 78,1 % το 2001.

2.4. Επισημαίνεται επίσης η επιτυχής περίπτωση την οποία αντιπροσωπεύει η Ιρλανδία, όσον αφορά την κοινοτική πολιτική για τη συνοχή, με μια αξιοσημείωτη από κάθε άποψη εξέλιξη, και ειδικότερα όσον αφορά την εξέλιξη του ΑΕγχΠ της σε σύγκριση με τον κοινοτικό μέσον όρο.

2.5. Παρά τις προόδους που έχουν επιτευχθεί, η ΕΟΚΕ ανησυχεί αρκετά για το γεγονός ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές περιφερειακές ανισότητες στο εσωτερικό της ΕΕ και, κυρίως, για την αύξηση των ανισοτήτων αυτών στα πλαίσια της διεύρυνσης της ΕΕ.

2.6. Θα ήταν επίσης δικαιολογημένο, στο μέλλον, στο εσωτερικό του καθενός από τους στόχους της συνοχής, να δίδεται προτίμηση, κατά τη χορήγηση των πόρων, στις περιφέρειες που παρουσιάζουν το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας.

2.7. Επίσης, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι ουσιώδες να διοχετευθούν αξιόλογα ποσά προς παραγωγικούς και αποδοτικούς τομείς, ώστε να ενισχυθεί η διαρκής ανάπτυξη των οικονομιών των χωρών, μέσω της υποστήριξης δραστηριοτήτων σημαντικών για το σκοπό αυτό.

2.8. Τέλος, η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι συμφωνεί με την ανάγκη ενίσχυσης της διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας, ώστε να προωθείται μια πιο ισορροπημένη ανάπτυξη του ευρωπαϊκού εδάφους στο σύνολό του, και να ενισχυθούν οι συνέργιες και συμπληρωματικότητες των κοινοτικών πολιτικών με την πολιτική για τη συνοχή, υπό την έννοια ότι όλες οι πολιτικές οφείλουν να συμβάλλουν στο στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, χωρίς βέβαια να πάψουν να επιδιώκουν τους κύριους στόχους για τους οποίους έχουν χαραχτεί.

2.9. Η ΕΟΚΕ είναι της άποψης ότι τα στοιχεία που μνημονεύονται στην Έκθεση σχετικά με τις εθνικές και περιφερειακές ανισότητες καθιστούν σαφή την ανάγκη να συνεχιστούν και να ενταθούν οι προσπάθειες για την επίτευξη του στόχου της συνοχής σε μια διευρυμένη Ένωση και, ως εκ τούτου, συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής να εξακολουθήσει η πολιτική για τη συνοχή να αποδίδει προτεραιότητα στις περιφέρειες που παρουσιάζουν καθυστέρηση ανάπτυξης.

2.10. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει μία πολιτική για τη συνοχή που θα αντιμετωπίζει τις ιδιαίτερες ανάγκες των πλέον μειονεκτικών περιφερειών των υποψηφίων χωρών, ενώ παράλληλα θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες που θα εξακολουθούν να υφίστανται όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη των λιγότερο ευνοημένων περιφερειών της σημερινής ΕΕ15, ακόμη και εάν αυτές οι τελευταίες ενδέχεται να φαίνονται λιγότερο σημαντικές σε σχετικούς όρους. Η ΕΟΚΕ φρονεί ακόμη ότι θα ήταν επιθυμητό, στα πλαίσια της μελλοντικής πολιτικής για τη συνοχή, να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες των περιφερειών με μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα.

2.11. Για τους λόγους αυτούς, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι οι εναλλακτικές δυνατότητες που προτάθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων του 2002 όσον αφορά τα κριτήρια επιλεξιμότητας για την αποδοχή του καθεστώτος περιφέρειας του Στόχου 1, προσανατολίστηκαν προς τη διατήρηση του κριτηρίου της επιλεξιμότητας, σε συνδυασμό με ειδικό καθεστώς για τις περιφέρειες που, λόγω της στατιστικής επίπτωσης της διεύρυνσης (μέσω της ένταξης χωρών, το ΑΕγχΠ των οποίων είναι χαμηλότερο από το σημερινό μέσο ΑΕγχΠ της κοινότητας), δεν είναι πλέον επιλέξιμες για τον Στόχο αυτόν, παρότι εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικά μειονεκτήματα ως προς την οικονομική ανάπτυξη.

2.12. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι οι συζητήσεις σχετικά με την πρόταση της ανάγκης εισαγωγής άλλων κριτηρίων, συμπληρωματικών προς τα σημερινά κριτήρια επιλεξιμότητας, τα οποία να λαμβάνουν υπόψη ιδιαίτερες καταστάσεις, αξίζουν περαιτέρω σκέψη, κυρίως δε εάν ληφθούν υπόψη οι στόχοι που ορίστηκαν στη Σύνοδο Κορυφής της Λισαβόνας και οι σημερινές προοπτικές της αγοράς εργασίας, και ειδικότερα ο τρόπος κατά τον οποίο εξελίχτηκε και θα εξελιχτεί κατά τα προσεχή έτη το ποσοστό ανεργίας σε ορισμένες από τις σημερινές περιφέρειες του Στόχου 1.

2.13. Ανεξάρτητα από το ζήτημα του κατωφλίου για επιλεξιμότητα στο Στόχο 1, η ΕΟΚΕ θεωρεί το όριο του 0,45 % του κοινοτικού ΑΕγχΠ που εκχωρείται στην πολιτική για τη συνοχή ως πιθανώς ανεπαρκές επίπεδο χρηματοδότησης για τη στήριξη των νέων χωρών της ένταξης και των σημερινών κρατών μελών που δεν έχουν φθάσει ακόμη σε υψηλά επίπεδα ανάπτυξης.

2.14. Πράγματι, πρόκειται ίσως για μόλις 80000 εκατ. EUR επιπλέον, τα οποία θα πρέπει να ανταποκριθούν στις ανάγκες 10 νέων χωρών. Παρά το γεγονός ότι ορισμένες περιφέρειες δεν θα είναι πλέον επιλέξιμες, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι πιστώσεις ύψους 340000 εκατ. EUR (έναντι 260000 εκατ. EUR για την περίοδο 2000-2006) θα είναι πιθανότατα ανεπαρκείς για την επίτευξη του στόχου της βελτίωσης της πολιτικής για την οικονομική και κοινωνική συνοχή του συνόλου, είτε των σημερινών περιφερειών είτε των μελλοντικών.

2.15. Επομένως, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αύξηση των κονδυλίων σε επίπεδο ίσο ή ανώτερο του σημερινού 0,45 % του κοινοτικού ΑΕγχΠ, προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος σημαντικής μείωσης των κοινοτικών ενισχύσεων προς τις πλέον μειονεκτικές περιφέρειες από το 2007 και έπειτα.

2.16. Πράγματι, η διατήρηση του ελάχιστου ορίου του 0,45 % του κοινοτικού ΑΕγχΠ, σε μία συγκυρία αύξησης των χρηματοδοτικών αναγκών για την αντιμετώπιση της αύξησης των περιφερειακών ανισοτήτων που θα προκύψουν από τη διεύρυνση, σημαίνει ότι οι πλέον μειονεκτικές περιφέρειες των Δεκαπέντε ενδέχεται να καλύψουν πλήρως το κόστος της διεύρυνσης όσον αφορά την πολιτική για τη συνοχή, μέσω της μείωσης των κοινοτικών ενισχύσεων που θα τους αναλογούν.

2.17. Τούτο, δε, αληθεύει ακόμη περισσότερο καθότι υφίσταται μία αναδιοχέτευση ενός σημαντικού μέρους των κεφαλαίων υποστήριξης των πλέον αδύναμων περιφερειών, προς τις πλουσιότερες περιφέρειες, στο μέτρο που η απόκτηση αγαθών και υπηρεσιών για την υλοποίηση των σχεδίων πολλές φορές γίνεται στο εξωτερικό, σε χώρες ή περιφέρειες πλουσιότερες (οι οποίες είναι καθαροί συνεισφέροντες στα διαρθρωτικά ταμεία). Εάν, από τη μία πλευρά, οι πλούσιες χώρες διοχετεύουν κονδύλια για τα διαρθρωτικά ταμεία, από την άλλη, με την ευκαιρία της εκτέλεσης των σχεδίων εκ μέρους των δικαιούχων, λαμβάνουν ένα μέρος των κονδυλίων αυτών μέσω της παροχής αγαθών και υπηρεσιών στον τομέα αυτόν.

2.18. Η άποψη της ΕΟΚΕ είναι ότι η κατάσταση αυτή είναι απαράδεκτη και από πολιτική και από οικονομική άποψη, δεδομένου ότι έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με οποιαδήποτε αρχή δίκαιας κατανομής των δαπανών της διεύρυνσης.

2.19. Πράγματι, και στο πρώτο και στο δεύτερο πακέτο Ντελόρ, τα κεφάλαια διπλασιάσθηκαν χωρίς να έχει μεσολαβήσει διεύρυνση. Με τη διεύρυνση, η θέση της Επιτροπής δεν φαίνεται αρκετά τολμηρή.

2.20. Πάντως, δεν πρέπει να παραβλέπουμε την ανάγκη οικονομικής αύξησης, δεδομένου ότι μόνο αυτή θα καταστήσει δυνατή την επίτευξη του ελάχιστου στόχου του 0,45 % του ΑΕγχΠ. Επιβάλλεται, κατά την αντίληψη της ΕΟΚΕ, να δοθεί ειδική προσοχή στο ζήτημα αυτό, ιδίως με τη δημιουργία προϋποθέσεων που θα επιτρέπουν την αύξηση των οικονομιών εντός βραχυτάτου διαστήματος.

2.21. Εν κατακλείδι, η φιλοδοξία της συνέχισης μιας πολιτικής για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή που θα ανταποκρίνεται, αφενός, στις ιδιαίτερες ανάγκες των πλέον μειονεκτικών περιφερειών των υποψηφίων χωρών και, αφετέρου, στις ανάγκες που οι λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες της σημερινής ΕΕ των 15 εξακολουθούν να εμφανίζουν ως προς την οικονομική ανάπτυξη, παρότι η ευημερία τους θα αυξηθεί στατιστικά σε μια διευρυμένη Ευρώπη, συνιστά ασφαλώς, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ΕΕ σε ένα λίαν προσεχές μέλλον.

2.22. Η γνώμη της ΕΟΚΕ είναι ότι, παρότι η Έκθεση επισημαίνει πτυχές που θεωρούμε σημαντικές, η συζήτηση που διεξάγεται σχετικά με το μέλλον της πολιτικής για τη συνοχή βρίσκεται ακόμη πολύ μακριά από την ολοκλήρωσή της. Δεδομένου ότι η πολιτική για τη συνοχή συνιστά καθοριστικό πυλώνα της ενοποίησης μεταξύ των λαών και των εδαφών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθίσταται σαφής ανάγκη η πολιτική αυτή να διαθέτει τα κατάλληλα οικονομικά μέσα ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες που απορρέουν από τη νέα συγκυρία και να εξασφαλίσει, έτσι, την αξιοπιστία της.

2.23. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι έχει πρωτεύουσα σημασία, στα πλαίσια του προβληματισμού για τη συνοχή, να αποδοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών κατά την εφαρμογή της σημαντικής αυτής πολιτικής. Όντως, πρόκειται για ένα θέμα όπου έχει σημειωθεί μικρή πρόοδος και όπου υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν, πόσο μάλλον που οι οργανώσεις που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών είναι εκείνες που διαθέτουν τη μεγαλύτερη ικανότητα να προσαρμόζουν τη λήψη πολιτικών αποφάσεων στην πραγματική κατάσταση που οι εν λόγω αποφάσεις καλούνται να υπηρετήσουν.

2.24. Η σημασία της εταιρικής σχέσης, εξάλλου, αναγνωρίζεται από την ίδια την Επιτροπή, η οποία έχει ήδη ζητήσει από την ΕΟΚΕ την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης σχετικά με τη λειτουργία στην πράξη της εταιρικής σχέσης για την εκτέλεση των διαρθρωτικών ταμείων.

2.25. Τα ζητήματα της λειτουργικότητας, της απλούστευσης και της διαφάνειας των διαδικασιών αντιπροσωπεύουν επίσης πεδία προβληματισμού για την ΕΟΚΕ στα πλαίσια του παρόντος έργου, στα οποία πρέπει να προστεθούν η προβλέψιμη πρωτόγνωρη ανάλυση που θα απαιτήσει η διεύρυνση ως πρόκληση, καθώς και οι τάσεις εξέλιξης των καθοριστικών για την πραγματική σύγκλιση παραγόντων, κυρίως δε εκείνων που καλούνται "δυναμικοί παράγοντες ανταγωνιστικότητας", καθώς και οι μέθοδοι προώθησής τους.

2.26. Τέλος, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι έχει πρωτεύουσα σημασία να εξετάσει η Επιτροπή σοβαρά το ενδεχόμενο η ανεπάρκεια μέσων για τη συνέχιση, στα σημερινά επίπεδα, της κοινοτικής πολιτικής για τη συνοχή, να οδηγήσει στην ανάγκη μιας προσπάθειας για την πολιτική της συνοχής που θα διαρκέσει πολύ περισσότερο χρόνο, και θα έχει αυξημένες δαπάνες και αποτελέσματα πολύ λιγότερο κατανοητά για την κοινή γνώμη των διαφόρων χωρών.

Βρυξέλλες, 16 Ιουλίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Η μία από τις λύσεις είναι εκείνη που προβλέπει τη διατήρηση του ισχύοντος κατωφλίου επιλεξιμότητας στο 75 % του κοινοτικού μέσου όρου του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ για τη διευρυμένη ΕΕ, σε συνδυασμό με ένα διαφοροποιημένο μεταβατικό καθεστώς που θα αφορά, αφενός, τις περιφέρειες οι οποίες, λόγω της συγκλίσεώς τους, δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι εμφανίζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξή τους στα πλαίσια της Ένωσης των 15 και, αφετέρου, τις περιφέρειες που θίγονται από τη στατιστική επίπτωση και για τις οποίες θα πρέπει να προβλεφθεί μεγαλύτερη ενίσχυση. Η άλλη λύση είναι εκείνη που προβλέπει τον καθορισμό ενός κατωφλίου επιλεξιμότητας που θα υπερβαίνει το 75 %, προκειμένου να περιορισθεί ή να εξαλειφθεί ο αντίκτυπος της εν λόγω στατιστικής επίπτωσης.