Αριθ. C136/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου για την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων στην Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα 
COM(86) 9τελικό 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 29 Ιανουαρίου 1986) 
(86/C 136/06) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη, 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, 
το σχέδιο που υπέβαλε η Επιτροπή, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου της 21ης Ιανουαρίου 
1974(0 όσον αφορά το πρόγραμμα κοινωνικής δράσης προ­
βλέπει, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή ενός προγράμματος για 
την επαγγελματική και κοινωνική ενσωμάτωση των μειο­
νεκτούντων ατόμων, 
ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1974 (2) 
καθιέρωσε ένα αρχικό πρόγραμμα δράσης για την προώθη­
ση της επαγγελματικής αποκατάστασης των αναπήρων, 
ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου και των εκπροσώπων των 
κυβερνήσεων των κρατών μελών της 21ης Δεκεμβρίου 
1981 (3) όσον αφορά την κοινωνική ενσωμάτωση των μειο­
νεκτούντων ατόμων καλεί τα κράτη μέλη να «εξασφαλίσουν 
ότι τα μειονεκτούντα άτομα δεν επωμίζονται με άδικο 
τρόπο τις συνέπειες των οικονομικών δυσχερειών, τόσο 
όσον αφορά την απασχόληση όσο και τους πόρους» και να 
«προωθήσουν μέτρα για την προετοιμασία των μειονε­
κτούντων ατόμων για την ενεργό ζωή», αλλά δεν προβλέπει 
συντονισμένη ή Κοινή κοινοτική προσπάθεια όσον αφορά 
το θέμα αυτό, 
ότι, κατά την έννοια της σύστασης αυτής, ο όρος «μειονε­
κτούντα άτομα» περιλαμβάνει κάθε άτομο που παρουσιάζει 
σωματική, διανοητική ή ψυχολογική μειονεξία, 
(') ΕΕ αριθ. C 13 της 12.2.1974, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. C 80 της 9.7.1974, σ. 30. 
(3) ΕΕ αριθ. C 347 της 31.12.1981, σ. 1. ότι τα μειονεκτούντα άτομα έχουν τα ίδια δικαιώματα με 
όλους τους άλλους εργαζόμενους για ίσες ευκαιρίες όσον 
αφορά την κατάρτιση και την απασχόληση, 
ότι, σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης, η δράση σε ευρω­
παϊκό και κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει όχι μόνο να συ­
νεχισθεί αλλά και να ενταθεί προκειμένου να προωθηθεί 
στην πράξη η επίτευξη των ίσων ευκαιριών μέσω θετικών 
και ενιαίων πολιτικών, 
ότι οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να λάβουν υπόψη τις προσ­
δοκίες των μειονεκτούντων ατόμων για μια πλήρως ανεξάρ­
τητη και ενεργό ζωή, 
ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα του της 11ης 
Μαρτίου 1981 (4), υπογράμμισε την ανάγκη να προωθηθεί 
σε κοινοτικό επίπεδο η οικονομική, κοινωνική και επαγγελ­
ματική ενσωμάτωση των μειονεκτούντων ατόμων, 
ΣΥΝΙΣΤΑ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
1. Να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προώθηση 
των ίσων ευκαιριών για μειονεκτούντα άτομα στον 
τομέα της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρ­
τισης, συμπεριλαμβανομένης της αρχικής κατάρτισης και 
απασχόλησης, καθώς και της επανατοποθέτησης μετά 
την αποκατάσταση. 
Η αρχή αυτή των ίσων ευκαιριών θα πρέπει να εφαρ­
μοσθεί όσον αφορά: 
α) την πρόσβαση στην απασχόληση και την επαγγελμα­
τική κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένων των υπηρε­
σιών προσανατολισμού, τοποθέτησης και παρακολού­
θησης· 
6) την παραμονή σε αυτή την απασχόληση ή κατάρτιση 
και την προστασία από καταχρηστική απόλυση · 
γ) τις ευκαιρίες για προαγωγή. 
2. Να καθιερώσουν και να εφαρμόσουν για το σκοπό αυτό 
ενιαίες, σαφείς και θετικές πολιτικές για την επαγγελμα­
τική κατάρτιση και απασχόληση των μειονεκτούντων 
ατόμων, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τα μέτρα και τις 
εξελίξεις σε όλη την Κοινότητα. 
(*) ΕΕ αριθ. C 77 της 6.4.1981, σ. 27. 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/7 
Οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να προβλέπουν συγκεκρι­
μένα την: 
α) Εξάλειψη των αρνητικών διακρίσεων με: 
i) Αναθεώρηση των νόμων, των κανονισμών, των 
διοικητικών διατάξεων και ακύρωση ή τροπο­
ποίηση των διατάξεων των συλλογικών συμβά­
σεων, οι οποίες είναι αντίθετες με την αρχή των 
ίσων ευκαιριών για μειονεκτούντα άτομα. Συγκε­
κριμένα, οι κανόνες για καταχρηστική απόλυση 
θα πρέπει να περιέχουν ειδικές διατάξεις για την 
προστασία των εργαζομένων από απολύσεις λόγω 
μειονεξίας ανεξάρτητα από τον τρόπο και το 
χρόνο απόκτησης της. 
ii) Εξασφάλιση ότι δεν υπάρχουν άλλες εξαιρέσεις 
στην αρχή ίσης πρόσβασης στην κατάρτιση ή την 
απασχόληση εκτός από αυτές που δικαιολο­
γούνται λόγω του ειδικού ασυμβίβαστου, το οποίο 
επιβεβαιώνεται εφόσον είναι αναγκαίο με ιατρική 
γνωμάτευση, μεταξύ μιας ειδικής δραστηριότητας 
που αποτελεί τμήμα μιας εργασίας ή ενός κύκλου 
κατάρτισης και μιας ειδικής μειονεξίας' και ότι 
οποιαδήποτε τέτοια εξαίρεση επανεξετάζεται κατά 
καιρούς προκειμένου να διαπιστωθεί αν εξακο­
λουθεί να δικαιολογείται. 
iii) Εξασφάλιση ότι τα άτομα που θεωρούν ότι η αρχή 
των ίσων ευκαιριών δεν εφαρμόσθηκε σε αυτούς 
μπορούν να προσφύγουν στα δικαστήρια αφού 
προηγουμένως έχουν ήδη προσφύγει, αν είναι 
δυνατόν, σε άλλους αρμόδιους φορείς. 
ίν) Εξασφάλιση ότι κάθε δοκιμή που απαιτείται για 
την πρόσβαση ή την επικύρωση, σε μαθήματα 
επαγγελματικής κατάρτισης διενεργείται κατά τέ­
τοιο τρόπο, ώστε οι μειονεκτούντες υποψήφιοι να 
μη ζημιώνονται. 
6) Θετική όραση για μειονεκτούντα άτομα, σνμπεριΜμ-
βανομένον 
i) του καθορισμού από τα κράτη μέλη ρεαλιστικών 
στόχων όσον αφορά τα ποσοστά απασχόλησης 
του συνολικού αριθμού των μειονεκτούντων ατό­
μων από δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις που 
απασχολούν περισσότερους από 20 εργαζόμενους, 
έχοντας κατά νου τη διαφορετική φύση των δια­
φόρων επιχειρήσεων και των συνθηκών του περι­βάλλοντος. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα, ώστε οι 
στόχοι αυτοί να δημοσιευθούν και να επιβληθούν. 
ii) Της θέσπισης σε κάθε κράτος μέλος ενός κώδικα 
καλής πρακτικής για την απασχόληση των μειο­
νεκτούντων ατόμων, που θα βασίζεται σε αυτή τη 
σύσταση και στα περιεχόμενα του Πρότυπου 
Κώδικα Θετικής Δράσης που επισυνάπτεται στη 
σύσταση αυτή. Ο Κώδικας αυτός θα πρέπει να 
διαδοθεί όσο το δυνατόν πιο ευρύτερα και θα 
πρέπει να εφαρμόζεται τόσο στο δημόσιο όσο και 
στον ιδιωτικό τομέα. 
iii) Των παροχών που χρειάζεται κάθε δημόσια ή 
ιδιωτική επιχείρηση στην οποία αναφέρεται το 
σημείο (i) ανωτέρω, προκειμένου να θεσπίσει πολι­
τική για την απασχόληση των μειονεκτούντων 
ατόμων σύμφωνα με τον κώδικα πρακτικής. Τα 
κράτη μέλη θα πρέπει να καθιερώσουν τα μέσα 
για τη δημοσίευση των πολιτικών αυτών, καθώς 
και της ετήσιας προόδου που παρατηρείται κατά 
την εφαρμογή των πολιτικών αυτών, σύμφωνα με 
τις ήδη υπάρχουσες διαδικασίες για τη διάδοση 
των πληροφοριών στον κοινωνικό τομέα. 
iv) Των παροχών που χρειάζεται ο εργοδότης προκει­
μένου να συνεργαστεί με τις υπηρεσίες αποκατά­
στασης για την επανατοποθέτηση, με τον ίδιο 
εργοδότη όσο αυτό είναι δυνατόν, του εργαζό­
μενου ο οποίος καθίσταται μειονεκτών είτε λόγω 
ατυχήματος κατά τη διάρκεια της εργασίας ή 
λόγω συνθηκών εργασίας είτε όχι. 
3. Να αναφέρουν στην Επιτροπή τα μέτρα τα οποία έχουν 
λάβει για την εφαρμογή της σύστασης αυτής, ώστε η Επι­
τροπή να μπορέσει να υποβάλει την έκθεση που αναφέ­
ρεται παρακάτω. 
ΚΑΙ ΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: 
1. Να καθιερώσει και να θέσει σε λειτουργία ένα σύστημα 
για την ανταλλαγή των πληροφοριών και των εμπειριών 
σχετικά με την αποκατάσταση και την απασχόληση των 
μειονεκτούντων ατόμων μεταξύ των εθνικών αρχών και 
των άλλων αρμόδιων αργανισμών. 
2. Να υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο για την εφαρμογή 
της σύστασης αυτής, μέσα σε τρία χρόνια από τη θέσπι­
ση της. 
ΚΩΔΙΚΑΣ ΘΕΉΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΠΡΟΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 
ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΕΚΤΟΥΝΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ 
1. Δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
Μέτρα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι τα μειονεκτούντα 
άτομα τυγχάνουν πλήρους ισότητας ευκαιριών στο 
πλαίσιο συντονισμένων σχεδίων δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης όπως περιφερειακά προγράμματα ανά­
πτυξης, τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης, ενέργειες για την προώθηση της δημιουργίας συνεταιρισμών ή 
μικρότερων μεσαίων επιχειρήσεων, κλπ. 
Πρέπει να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες απασχόλησης 
για τα μειονεκτούντα άτομα μέσω εθνικών πρωτοβου­
λιών τόσο στον τομέα των νέων τεχνολογιών όσο και 
στο πλαίσιο χρησιμοποίησης τους ως βοηθήματα για να 
καταστεί δυνατή η αποσχόληση σε άλλους τομείς. 
Πρέπει να προωθηθούν και να στηριχθούν σχέδια για 
Αριθ. C 136/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
να δοθεί η δυνατότητα στα μειονεκτούντα άτομα να 
αναλαμβάνουν τηλεργασία. 
Επίσης, πρέπει να προωθηθούν και να στηριχθούν σχέ­
δια τα οποία καταρτίζουν και προετοιμάζουν τα μειο­
νεκτούντα άτομα, ώστε να δημιουργήσουν τις δικές τους 
επιχειρήσεις, ή τα οποία τους προσφέρουν νέες ευκαι­
ρίες απασχόλησης σε μέσα ενημέρωσης ή σε υπηρεσίες 
προς όφελος άλλων μειονεκτούντων ατόμων. 
Πρέπει να προσδιορισθούν άλλοι τομείς (όπως ο τριτο­
γενής τομέας, συμπεριλαμβανομένου του τουρισμού και 
της εστίασης· εντατική γεωργία ή φυτοκομία, δασο­
κομία κλπ) οι οποίοι και οι δύο έχουν καλό μέλλον και 
είναι πρόσφοροι για άτομα με διάφορες μειονεξίες, 
καθώς και να εφαρμοσθούν σχέδια για τη δημιουργία 
νέων θέσεων απασχόλησης για τα μειονεκτούντα άτομα 
στους τομείς αυτούς. 
Πρέπει να αναληφθεί δράση σε εθνικό επίπεδο για να 
εξασφαλισθεί ότι νέα τηλεφωνικά συστήματα είναι προ­
σαρμοσμένα στις ανάγκες των τυφλών χειριστών. Πρέ­
πει να λαμβάνεται η γνώμη των εκπροσώπων των μειο­
νεκτούντων ατόμων όσον αφορά άλλους ειδικούς κιν­
δύνους για την απασχόληση, που προκύπτουν από τις 
νέες τεχνολογικές εξελίξεις και να αναληφθεί η κα­
τάλληλη δράση. 
Ειδικά εθνικά σχέδια πρέπει να καταρτιστούν για την 
επαναπασχόληση των διανοητικά μειονεκτούντων εργα­
ζομένων που χάνουν τη δουλειά τους λόγω των μετα­
βολών στην αγορά απασχόλησης. Θα δημιουργηθούν 
περισσότερες ευκαιρίες για μερική απασχόληση για τους 
μειονεκτούντες εργαζομένους. 
2. Κίνητρα στους εργοδότες 
Πρέπει να διατεθούν κεφάλαια από δημόσιους πόρους 
για να καλύψουν ή να συμβάλλουν στο ειδικό κόστος 
που συνεπάγεται για έναν εργοδότη η πρόσληψη μειο­
νεκτούντων εργαζομένων. Στο πλαίσιο των επιλέξιμων 
δαπανών πρέπει να περιλαμβάνονται οι προσαρμογές 
για τα μηχανήματα και τους εξοπλισμούς, να προβλέ­
πονται δυνατότητες πρόσβασης και πρόσθετα έξοδα 
προσωπικού. Οι επιχορηγήσεις πρέπει να εφαρμόζονται 
τόσο για έναν εργαζόμενο που επαναπασχολείται μετά 
από θεραπεία κάποιας μειονεξίας όσο και για τους 
νέους προσληφθέντες. Στην τελευταία περίπτωση ο μι­
σθός του εργαζόμενου πρέπει επίσης να τυγχάνει συμ­
βολής από δημόσια κεφάλαια για μια δεδομένη περίοδο 
ενημερωτικής κατάρτισης. 
3. Τοποθέτηση και υποστήριξη στον τόπο εργασίας 
Σε όλες τις περιοχές πρέπει να δημιουργηθούν υπηρεσίες 
τοποθέτησης με ρητή υπευθυνότητα να βοηθούν τα μειο­
νεκτούντα άτομα που έχουν καταρτιστεί κατάλληλα να 
βρουν θέση απασχόλησης και να εφαρμοσθούν τα απα­
ραίτητα προγράμματα κατάρτισης για υπαλλήλους των 
υπηρεσιών τοποθέτησης. Οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να 
είναι επίσης υπεύθυνες για την παρακολούθηση και 
υποστήριξη των μειονεκτούντων ατόμων στη θέση απα­
σχόλησης, τουλάχιστον για μια αρχική περίοδο. Οι συνδικαλιστικές ενώσεις πρέπει να ενθαρρύνονται να 
παρέχουν κάθε απαραίτητη υποστήριξη στους μειονε-
κτούντες εργαζόμενους και να εξασφαλίζουν ότι τα 
συμφέροντα τους θα ικανοποιούνται πλήρως στις 
εκπροσωπευτικές διαρθρώσεις. 
4. Προστατευμένη απασχόληση 
Η κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος πρέπει να ανα­
θεωρηθεί σε σχέση με την προστατευμένη απασχόληση 
και προστατευμένη δραστηριότητα και να καταρτι­
σθούν σχέδια για το μέλλον του τομέα αυτού. Από 
ποσοτικής πλευράς, βάσει των σχεδίων πρέπει να 
εκτιμηθεί η μελλοντική ζήτηση και η ανάγκη για ανά­
πτυξη ή μείωση ενός τέτοιου μέτρου. Από ποιοτικής 
πλευράς κατά την αναθεώρηση πρέπει να ληφθούν 
υπόψη οι ακόλουθες προσεγγίσεις: 
— βελτίωση της ποιότητας των λιγότερο επιτυχών 
εργαστηρίων ή κέντρων, έτσι ώστε να προσεγγίσουν 
στο καλύτερο, 
— εισαγωγή νέων μορφών δραστηριότητας (για παρά­
δειγμα, στον τομέα των υπολογιστών) που είναι πε­
ρισσότερο ενδιαφέρουσες και περισσότερο επιτυχη­
μένες εμπορικά, 
— αύξηση της σημασίας της πραγματικής κατάρτισης 
που διατίθεται στα εργαστήρια, 
— ανάπτυξη του μεταβατικού ρόλου των εργαστηρίων, 
πχ. τη λειτουργία τους ως κέντρα εκτίμησης και 
προσωπικής ανάπτυξης που λαμβάνουν χώρα μεταξύ 
της βασικής εκπαίδευσης ή μιας περιόδου ανεργίας 
και της εισόδου στην ανοικτή αγορά εργασίας, 
— μείωση του διαχωρισμού με την ανάπτυξη προστα­
τευμένων θέσεων ή ομάδων μεταξύ των συνήθων επι­
χειρήσεων, ή των μεικτών συνεταιρισμών. 
5. Συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 
Πρέπει να εφαρμοσθούν μέτρα ώστε να διασφαλισθεί 
ότι οι μειονεκτούντες εργαζόμενοι που χάνουν τη θέση 
απασχόλησης ή που δεν μπορούν να βρουν απασχόληση 
μετά από επαγγελματική αποκατάσταση δεν θα βρεθούν 
κατόπιν, απλώς λόγω της μειονεξίας τους, σε χειρότερη 
οικονομική κατάσταση από ό,τι άλλοι εργαζόμενοι 
κάτω από παρόμοιες συνθήκες. 
Πρέπει επίσης να ληφθούν μέτρα για να εξασφαλισθεί 
ότι τα συστήματα παροχής επιδομάτων δεν δρουν σαν 
αρνητικά κίνητρα, έτσι ώστε να αναλαμβάνουν εργασία 
κατά μερική απασχόληση, να συμμετέχουν σε δοκιμα­
στικές περιόδους απασχόλησης ή στη σταδιακή ανάλη­
ψη μιας εργασίας ή να επιστρέφουν σε αυτή, όποτε 
κάποιος τύπος εργασίας είναι επιθυμητός από τον μειο­
νεκτούντα εργαζόμενο και από τον εργοδότη. 
6. Μετάβαση, επαγγελματική αποκατάσταση και επαγγελ­
ματική κατάρτιση 
Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη βελτίωση της 
ύπαρξης και της ποιότητας της επαγγελματικής προετοι­
μασίας και κατάρτισης για τα μειονεκτούντα άτομα, 
κυρίως όσον αφορά τους εξής παράγοντες: 
— ισότιμη εκτίμηση των αναγκών των εργαζομένων 
που απέκτησαν κάποια μειονεξία λόγω ατυχήματος 
ή ασθένειας, και των νέων των οποίων η μειονεξία 
είναι εκ γενετής ή την απέκτησε κατά την παιδική 
ηλικία ή την εφηβεία, 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/9 
— προσαρμογή του περιεχομένου των μαθημάτων κα­
τάρτισης που υπάρχουν, ώστε να είναι κατάλληλα 
για τις ευκαιρίες που υπάρχουν στην αγορά εργα­
σίας, 
— να διασφαλισθεί ότι οι εγκαταστάσεις κατάρτισης 
διατηρούν άμεσους δεσμούς με τους τοπικούς εκπρο­
σώπους των κοινωνικών εταίρων, 
— 6ελτίωση των μεθόδων κατάρτισης, ιδιαίτερα ανα­
πτύσσοντας τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολο­
γιών ως βοηθήματα κατάρτισης, καθιερώνοντας 
κατάρτιση σε ενότητες και όπου κρίνεται κατάλ­
ληλο, δυνατότητες εκμάθησης από απόσταση, 
— ενθάρρυνση των πειραματικών δοκιμών όσον αφορά 
τη διάρθρωση και την κατάρτιση μαθημάτων, έτσι 
ώστε να διευκολυνθεί ο συντονισμός της θεωρητικής 
και πρακτικής κατάρτισης, 
— εξάλειψη των εμποδίων, μειώνοντας τις προϋποθέ­
σεις εισόδου, μετριάζοντας τους κανονισμούς για το 
όριο ηλικίας, επιτρέποντας τη συνέχιση των μαθη­
μάτων, όποτε τούτο είναι επιθυμητό, κατά τη διάρ­
κεια του έτους («κλιμακωτή» είσοδος) και επιταχύ­
νοντας την επίσημη αναγνώριση των νέων μαθη­
μάτων, 
— ενθάρρυνση των μειονεκτούντων ασκουμένων να 
λάβουν περισσότερο ενεργά μέρος στο σχεδιασμό 
των δικών τους προγραμμάτων κατάρτισης, 
— να δοθεί η δυνατότητα στους μειονεκτούντες ασκού­
μενους να εγγραφούν σε ολοκληρωμένα μαθήματα 
κατάρτισης σε συνήθη εκπαιδευτικά ιδρύματα, όποτε 
είναι δυνατό και επιθυμητό, 
— να βεβαιωθεί η συνέχιση μέσω της διαδικασίας μετά­
βασης ή αποκατάστασης προωθώντας τη διεπαγγελ-
ματική συνεργασία και τη δημιουργία διακλαδικών 
ομάδων. 
7. Εκτίμηση και καθοδήγηση 
Σε όλες τις περιοχές πρέπει να προβλεφθούν υπηρεσίες 
αποτελεσματικής εκπαιδευτικής και επαγγελματικής κα­
θοδήγησης με πλήρη υπευθυνότητα για την αντιμετώπι­
ση των αναγκών των μειονεκτούντων ατόμων. Όπου η 
ανάγκη αυτή αντιμετωπίζεται από μια γενική, παρά από 
ειδικευμένη, υπηρεσία καθοδήγησης, πρέπει να ληφθούν 
μέτρα ώστε να εξασφαλισθεί ότι το προσωπικό έχει 
καταρτισθεί, έτσι ώστε να κατονοεί και να αντιμετω­
πίζει τις ειδικές ανάγκες των μειονεκτούντων ατόμων. 
Πρέπει να αναληφθούν μελέτες για να προσδιορισθούν 
οι πλέον αποτελεσματικές μέθοδοι αξιολόγησης. Πρέπει 
δε, οι μέθοδοι αυτές να θεσπισθούν σε όσο το δυνατόν 
ευρύτερη κλίμακα. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην 
αρχή ότι το ίδιο το μειονεκτούν άτομο (και, εφόσον κρί­
νεται κατάλληλο, η οικογένεια του) πρέπει να συμμε­
τέχει ενεργά στην αξιολόγηση και ότι κάθε ενδιαφερό­
μενος πρέπει να ενθαρρύνεται να επιλέγει το καλύτερο 
επίπεδο κατάρτισης και τον υψηλότερο επαγγελματικό 
στόχο για τον οποίο θεωρείται ικανός. 8. Η υποστήριξη από το περιβάλλον 
Πρέπει να ληφθούν μέτρα, ώστε να εξασφαλισθεί ότι τα 
μειονεκτούντα άτομα διαβιώνουν σε ένα περιβάλλον το 
οποίο τους επιτρέπει να επωφελούνται περισσότερο από 
την εκπαίδευση και την κατάρτιση, και να συμβάλλουν 
πλήρως στην οικονομία. Η υπάρχουσα νομοθεσία πρέ­
πει πράγματι να εφαρμοσθεί και, όπου είναι αναγκαίο, 
να θεσπιστεί νέα νομοθεσία για την προώθηση της 
κατάληλης στέγασης (οπουδήποτε είναι δυνατό να 
ενσωματωθεί στην ανοικτή κοινότητα) της κατάλληλης 
μεταφοράς στους τόπους κατάρτισης και εργασίας και 
της πρόσβασης προς και στον τόπο εργασίας, ειδικά 
στον τομέα της απασχόλησης σε γραφείο. 
9. Παροχή συμβουλών, συντονισμός και συμμετοχή 
Οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές πρέπει να 
αναθεωρήσουν τα συστήματα παροχής συμβουλών, συ­
ντονισμού και συμμετοχής συμπεριλαμβανομένων, στο 
πλαίσιο της αναθεώρησης αυτής και των δημόσιων υπη­
ρεσιών και οργανισμών, των εθελοντικών οργανισμών, 
των ανεξάρτητων επαγγελματιών, των κοινωνικών εταί­
ρων και των μέσων ενημέρωσης, καθώς και των μειο­
νεκτούντων ατόμων και των οικογενειών τους. Πρέπει 
να δοθεί ιδιαίτερα προτεραιότητα στην ενεργό συμμε­
τοχή των μειονεκτούντων ατόμων, είτε μέσω εκπρο­
σώπου είτε προσωπικά, στη λήψη και εφαρμογή των 
αποφάσεων που τους αφορούν. 
10. Πληροφόρηση και συμβουλές 
Προς όφελος των μειονεκτούντων ατόμων, των οικογε­
νειών τους και των σχετικών επαγγελματιών (είτε κατά 
περίπτωση εργαζόμενοι είτε διοικητικοί), πρέπει να ανα­
πτυχθεί ένα σύστημα πληροφόρησης και συμβουλών. Το 
σύστημα αυτό πρέπει να καλύπτει την τεχνική βοήθεια 
και άλλα θέματα που ενδιαφέρουν τα μειονεκτούντα 
άτομα* μπορεί να συνίσταται σε ειδικά κέντρα, ή υπη­
ρεσίες που έχουν αναπτυχθεί σε ήδη υπάρχοντα κέντρα 
με λειτουργίες ευρύτερης κλίμακας" και πρέπει να επε­
κταθεί από εθνικό επίπεδο σε περιφερειακό και τοπικό 
επίπεδο, με την παρόδο του χρόνου, εφόσον το επιτρέ­
πουν οι πόροι. 
Πρέπει επίσης να αναληφθεί συντονισμένη δράση για 
την παροχή πληροφοριών και συμβουλών στους πολιτι­
κούς τους κοινωνικούς εταίρους και το ευρύ κοινό σχε­
τικά με τις ικανότητες και τις ανάγκες των μειονεκτού­
ντων ατόμων. Ιδιαίτερα, πρέπει να διατεθούν σε ευρεία 
κλίμακα τηλεοπτικά προγράμματα σχετικά με τα προ­
βλήματα των μειονεκτούντων μέσω κατάλληλων κανα­
λιών, όπως οι ενδιαφερόμενες ομάδες και τα συστήματα 
κατάρτισης των κοινωνικών εταίρων. 
11. Έρευνα 
Πρέπει να ενθαρρυνθεί και να συντονισθεί η κοινωνική 
έρευνα στο πεδίο αυτό, με σκοπό να αναλυθούν οι 
ανάγκες και οι δυνατότητες και να αξιολογηθεί η απο­
τελεσματικότητα των μέτρων που έχουν ληφθεί. Εθνικές 
βάσεις δεδομένων θα καθιερωθούν για κάθε τέτοια 
έρευνα. 
Αριθ. C 136/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Ανάλυση της κατάστασης και των μέτρων που αφορούν την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
«Η επιθυμία για εργασία συνδέεται με την ίδια την ανθρώπινη φύση και αποβλέπει πέρα από την 
απλή ικανοποίηση των υλικών αναγκών» (') 
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 
1. Η Επιτροπή βάσισε την ανάλυση αυτή κατ' αρχήν σε τέσσερις μελέτες (2) που αναλήφθηκαν μεταξύ του 1982 
και 1983 και οι οποίες διερεύνησαν τα προβλήματα από διάφορες πλευρές — στατιστική, ψυχολογική, νομική, 
κοινωνιολογική και από πλευράς εργονομίας. Επιπλέον, το Κοινοτικό Δίκτυο Κέντρων Αποκατάστασης σχημά­
τισε τρεις ομάδες εργασίας οι οποίες παρουσίασαν έκθεση το 1983 σχετικά με την απασχόληση και την επαγ­
γελματική κατάρτιση των μειονεκτούντων ατόμων, και οι Ευρωπαϊκές Ενώσεις από και για τα μειονεκτούντα 
άτομα με τις οποίες η Επιτροπή έχει τακτική επαφή κλήθηκαν να υποβάλουν στοιχεία ή κατατοπιστικά 
έγγραφα για το θέμα. Κατ' αυτό τον τρόπο η Επιτροπή κατάφερε να προσεγγίσει τη γνώση και τη γνώμη των 
γιατρών και των καταναλωτών, καθώς και των ερευνητών. 
2. Επιπλέον η Επιτροπή γνώρισε την ιδιαίτερη σημασία της απασχόλησης των μειονεκτούντων, της επαγγελμα­
τικής αποκατάστασης και της κατάρτισης. Έχοντας τούτο κατά νου, η Επιτροπή προετοίμασε ένα έγγραφο 
προς συζήτηση για τη συμβουλευτική επιτροπή για την επαγγελματική κατάρτιση (3) το οποίο συζητήθηκε 
κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής το Σεπτέμβριο 1983. Ως αποτέλεσμα της συζήτησης αυτής, υποβλήθηκαν 
αξιόλογες παρατηρήσεις από έναν αριθμό μελών της επιτροπής οι οποίες ελήφθησαν υπόψη στα τμήματα της 
Σύστασης αυτής, τα οποία συνδέονται με την επαγγελματική κατάρτιση. 
3. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή κατάφερε να παρακολουθήσει από κοντά τις εργασίες των διεθνών οργανισμών, οι 
οποίοι, παρακινούμενοι από τη Δεκαετία των Ηνωμένων Εθνών για την παρακολούθηση του Διεθνούς Έτους 
1981, καθώς και από την κοινή αίσθηση του επείγοντος έναντι των κρίσιμων προβλημάτων που πρέπει να 
αντιμετωπισθούν, υπήρξαν ιδιαίτερα δραστήριοι στο πεδίο της αποκατάστασης και της απασχόλησης των 
μειονεκτούντων ατόμων. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε η θέσπιση από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας το 1983 
μιας σύμβασης και μιας σύστασης σχετικά με την αποκατάσταση και την απασχόληση των μειονεκτούντων 
ατόμων. Η θετική προσέγγιση, καθώς και η αλληλεγγύη των χωρών της Κοινότητας όσον αφορά ορισμένα 
σημαντικά θέματα ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της προετοιμασίας των εγγράφων αυτών. Το Συμβούλιο της 
Ευρώπης (μερική συμφωνία στο πεδίο κοινωνικής και δημόσιας υγείας) συμβάλλει διπλά και ιδιαίτερα αξιό­
λογα στη συστηματική αναδιάρθρωση της σύνοψης πληροφοριών για την εθνική νομοθεσία όσον αφορά την 
αποκατάσταση και την απασχόληση των μειονεκτούντων, και στην ενημέρωση σύμφωνα με τα πρόσφατα 
δεδομένα, καθώς και στην παραβολή όλων των παλαιών ψηφισμάτων του για να καταρτίσει ένα νέο εκτετα­
μένο ψήφισμα το οποίο περιλαμβάνει συνεκτική πολιτική για την αποκατάσταση των μειονεκτούντων ατόμων. 
Το ίδιο αξιόλογο και συμπληρωματικό είναι το πρόγραμμα μειονεκτούντων νέων του ΟΟΣΑ (κέντρο για 
εκπαιδευτική έρευνα και καινοτομία), το οποίο προχώρησε από το θέμα της σχολικής ενσωμάτωσης σε αυτό 
της μετάβασης από το σχολείο στην ενεργό ζωή· η σημασία δίνεται εδώ στην ενθάρρυνση, περιγραφή και 
αξιολόγηση καινοτόμων προσεγγίσεων και σχεδίων, και στην ανάλυση της επίπτωσης των αποτελεσμάτων 
στην πολιτική. Η αλληλεξάρτηση μεταξύ όλης αυτής της καλά κατευθυνόμενης διεθνούς δραστηριότητας και 
αυτής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αυξάνει πολύ την υποστήριξη των προσπαθειών όλων των ενδιαφερομένων 
κρατών μελών. 
(') Από το «Εκτίμηση των αναγκών έκθεση όσον αφορά την έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 
1984», έγγραφο που παρουσιάσθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Σπαστικών στο σεμινάριο που υποστηρίχθηκε 
από την Επιτροπή και οργανώθηκε από την International Cerebral Palsy Society στο Cambridge, Απρίλιος 1984. 
(2) Οι τέσσερις μελέτες είναι: 
— «Οι μειονεκτούντες και η απασχόληση τους», Mangin (EUROSTAT, 1983). 
— «Λειτουργική εκτίμηση των μειονεκτούντων εργαζομένων υπό το φως των απαιτήσεων των νέων μικρο-
ηλεκτρονικών μηχανημάτων», Robert Feeney, Πανεπ. Loughburough, 1982. 
— «Επιθεώρηση: Μειονεξία και απασχόληση», Mary Croxen, Ανοικτό Πανεπιστήμιο, 1982. 
— «Οικονομική ενσωμάτωση των μειονεκτούντων: Ανάλυση των μέτρων και των τάσεων στα κράτη μέλη», 
Eliane Vogel Polski και άλλοι, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, 1983. 
(3) Έγγραφο της Επιτροπής «Η Επαγγελματική κατάρτιση των μειονεκτούντων ατόμων στην Ευρωπαϊκή Κοι­
νότητα», Ιούνιος 1983. 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/11 
4. Τον Ιανουάριο 1984 η Επιτροπή ζήτησε από τον καθηγητή Aldeba, κοσμήτορα της σχολής οικονομικών του 
Πανεπιστημίου του Limburg, Maastricht, να προετοιμάσει μια συνθετική έκθεση (') στην οποία έπρεπε να 
ληφθούν υπόψη οι μελέτες και οι άλλες εργασίες που έχουν ήδη υποβληθεί και να δημιουργηθεί η βάση ενός 
Εργαστηρίου με μεγάλη εκπροσώπηση το οποίο η Επιτροπή οργάνωσε στις Βρυξέλλες το Μάρτιο 1984. Τέλος, 
η απασχόληση αποτέλεσε το κύριο θέμα της ημερήσιας διάταξης των δύο συνεδριάσεων (Απρίλιος και Ιούνιος 
1984) της Ομάδας Σύνδεσης της Επιτροπής για την Μειονεξία, η οποία αποτελείται από εκπροσώπους των 
σχετικών υπουργείων σε όλα τα κράτη μέλη. Η Ομάδα Σύνδεσης αποτέλεσε επίσης σημαντική πηγή τεκμη­
ρίωσης όσον αφορά τις πρόσφατες εξελίξεις στα κράτη μέλη. 
II. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 
Α. Γενικοί θετικοί παράγοντες που αφορούν τη μειονεξία 
5. Όπου υπάρχουν τόσο δύσκολα προβλήματα, το αποτέλεσμα θα είναι μια απόλυτα ασταθής εικόνα εάν δεν 
δοθεί σημασία πρώτα στα πολύ σημαντικά θετικά χαρακτηριστικά της κατάστασης. Εφόσον η πρόοδος της 
ιατρικής μπορεί να αυξήσει τον αριθμό των σημερινών μειονεκτούντων αυξάνοντας το ποσοστό των επιζώντων 
κατά τη γέννηση, μετά από ατύχημα ή σε μεγάλη ηλικία, πρέπει έναντι αυτού να ορισθεί όχι μόνο η θεραπευ­
τική αγωγή πολλών προηγούμενων ανιάτων ελαττωμάτων αλλά επίσης να μειωθεί η μειονεξία που προκύπτει 
από ελαττώματα που αυτά καθ' αυτά παραμένουν αθεράπευτα. Ταυτόχρονα, έγινε σημαντική πρόοδος στη 
θεωρία και την πρακτική της παιδαγωγικής, δίνοντας νέες δυνατότητες εκμάθησης για τους διανοητικά καθυ­
στερημένους, καθώς και για τα σωματικά μειονεκτούντα άτομα σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και κατάρ­
τισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις το αποτέλεσμα αυτό αυξάνεται από τις θετικές συνέπειες της «παραδοσιακής» 
τάσης για την ενσωμάτωση των μειονεκτούντων παιδιών ή νέων σε συνήθη σχολεία ή κολλέγια. 
6. Επίσης έγινε σημαντική πρόοδος στη μείωση ή ακόμη και εξάλειψη ελαττωμάτων που προκύπτουν από σοβαρή 
μειονεξία. Η έκταση και η ποιότητα της τεχνικής βοήθειας και η διάθεση πληροφοριών γύρω από αυτήν, αυξά­
νεται διαρκώς, και δεν υπάρχει μορφή μειονεξίας η οποία δεν δύναται να μειωθεί κατά τον ένα ή άλλο τρόπο 
με τα μέσα της τεχνικής βοήθειας- η παρούσα συμβολή, για να μην αναφερθούμε σε ό,τι μπορεί να γίνει στο 
μέλλον, της ενίσχυσης με τη χρησιμοποίηση νέων τεχνολογιών πληροφορικής και τηλεματικής είναι ιδιαίτερα 
σημαντική. Τα οφέλη εκτείνονται σε κάθε φάση και σχεδόν σε κάθε μορφή της ζωής — βασική λειτουργία, 
εκπαίδευση, κατάρτιση, απασχόληση, ψυχαγωγία, επικοινωνία, ανεξάρτητη ζωή. Όλο και περισσότερο, δεν 
πρόκειται για υπερβολή όταν λέγεται ότι ο τυφλός μπορεί να διαβάσει, ο κουφός μπορεί να χρησιμοποιήσει το 
τηλέφωνο, ο παράλυτος μπορεί να κινηθεί με αρκετή ελευθερία, ακόμη και κάποιο άτομο με σοβαρή παρα­
λυσία εκ γεννετής το οποίο μπορεί μόνο να κουνά το κεφάλι του ή να αναπνέει, μπορεί να μάθει να επι­
κοινωνεί και να ελέγχει το περιβάλλον του. 
7. Ο συνδυασμός των τεχνικών εξελίξεων με την αλλαγή των αντιλήψεων και την ανάπτυξη της αίσθησης της 
δημόσιας υπευθυνότητας επέφερε οφέλη σε μεγάλη έκταση. Ένα τετραπληγικό άτομο μπορεί να οδηγήσει 
αυτοκίνητο το οποίο έχει προσαρμοσθεί ειδικά γι' αυτό' σε ορισμένες πόλεις τα συστήματα δημόσιας μετα­
φοράς προσαρμόστηκαν ή προβλέφθηκε μεταφορά από θύρα σε θύρα (2). Καταρτίστηκαν πολλά δημιουργικά 
και ευέλικτα σχέδια στέγασης τα οποία επιτρέπουν ανεξάρτητη διαβίωση χωρίς να λείπει η απαιτούμενη επαγ­
γελματική υποστήριξη και χωρίς να δημιουργηθούν γκέττο (3). Η κινητικότητα στους δρόμους βελτιώθηκε με 
την πρόβλεψη σε ορισμένες πόλεις κεκλιμένων επιπέδων για τους χρήστες αναπηρικών πολυθρόνων ή βοηθη­
μάτων διά της αφής και της ακοής για τυφλούς πεζούς. Κατεβλήθη επίσης μεγάλη προσπάθεια για να καταστεί 
φυσικά δυνατή η πρόσβαση στα δημόσια κτίρια — γραφεία, ξενοδοχεία, καταστήματα, εκπαιδευτικά ιδρύ­
ματα, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δυνατότητες και για να προσαρμοσθούν οι χώροι εργασίας στις ανάγκες 
των μειονεκτούντων υπαλλήλων. Είναι αλήθεια ότι σε όλους αυτούς τους τομείς το ανώτατο όριο των επιτεύ­
ξεων στο πλαίσιο της Κοινότητας ποικίλλει εξαιρετικά, αλλά οι επιτεύξεις είναι πραγματικές και θεμελιώθηκε 
η βάση καλής πρακτικής. 
8. Είναι επίσης σημαντικό να μην υποτιμηθούν οι προσπάθειες που κατέβαλαν τα κράτη μέλη για να συστήσουν 
ή να στηρίξουν συντονιστικές οργανώσεις σε εθνικό επίπεδο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάμεσα στις υπευθυ­
νότητες τους υπάγεται και ένα τμήμα της παρούσας εφαρμογής της πολιτικής και της παροχής υπηρεσιών σε 
άλλες ή έμφαση δίνεται στο ρόλο παροχής συμβουλών και πληροφοριών. Η Γαλλική «Comite National de 
Liaison pour la Readaptation des Handicapes» αποτελεί καλό παράδειγμα στο πλαίσιο της εθνικής μέριμνας όπως 
(') «Τα μειονεκτούντα άτομα και η απασχόληση», από τον Will Albeda, σε συνεργασία με το European Centre for 
Work and Society, Maastricht. 
(2) Βλέπε μελέτη της Επιτροπής «Μεταφορά για τους μειονεκτούντες: Συστήματα μεταφοράς από θύρα σε θύρα», 
Ινστιτούτο Ερευνών Erica, Νοέμβριος 1982. 
(3) Βλέπε ειδικά ανακοίνωση της Επιτροπής COM(80) 491 του Σεπτεμβρίου 1980, σχετικά με τις καινοτομίες στέ­
γασης που υποστηρίζονται από το Κοινοτικό Πρόγραμμα Πρότυπων Σχεδίων για τη στέγαση των μειονε­
κτούντων ατόμων. 
AptS.C 136/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
και η «Bundesarbeitsgemeinschaft fur Rehabilitation» στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, το Ολλανδικό Συμβούλιο 
για τους μειονεκτούντες «Sticking Nederlandse Gehandicaptenraad», ο «National Rehabilitation Board» στην 
Ιρλανδία, η «Royal Association for Disability and Rehabilitation» στο Ηνωμένο Βασίλειο. Για ορισμένες από 
αυτές τις οργανώσεις προβλέπονται Secretariats of Rehabilitation International σε εθνικό επίπεδο, και κατ' αυτόν 
τον τρόπο συμμετέχουν ενεργά στην αμοιβαία ανταλλαγή στοιχείων και ιδεών σε παγκόσμιο επίπεδο- δεδο­
μένου ότι οργανώνονται και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, οι Secretariats στις χώρες της Κοινότητας διεξάγουν συζητή­
σεις σε τακτά διαστήματα με την Επιτροπή για όλα τα βασικά κοινωνικά θέματα μειονεξίας, εξασφαλίζοντας 
κατ' αυτόν τον τρόπο την Κοινοτική διάσταση στο πλαίσιο των εργασιών τους. 
9. Πολλά από αυτά τα πρακτικά επιτεύγματα προκύπτουν (και με τη σειρά τους, ενθαρρύνονται περαιτέρω) από 
τη μεταβολή των αντιλήψεων μεταξύ εργοδοτών, για παράδειγμα, στελεχών συνδικαλιστικών οργανώσεων, 
διοικητικών και επαγγελματιών και κατ' επέκταση στο ευρύ κοινό. Στο πλαίσιο προώθησης της μεταβολής 
αυτής, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι το διεθνές, έτος των μειονεκτούντων ατόμων (1981) υπήρξε σημαντικός 
παράγοντας. Παράλληλα, εντούτοις, είναι δύσκολο να μη μας εντυπωσιάσει περισσότερο η αρνητική πλευρά: η 
διαρκής ύπαρξη απάθειας, άγνοιας και καλυμμένου φόβου έναντι πολλών μορφών μειονεξίας μπορεί να αποτε­
λέσει αποθαρρυντικό φαινόμενο. Επίσης, από θετικής πλευράς, υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον, για παρά­
δειγμα, να υπερνικηθούν τα εμπόδια που, παραδοσιακά, τίθενται μεταξύ των ασκούντων διάφορα επαγγέλ­
ματα και μεταξύ των επαγγελματιών και των διοικητικών ή και ακόμη περισσότερο, μεταξύ των υποψη­
φίων ('). 
Τουλάχιστον, σε ορισμένες χώρες, περιοδικά προγράμματα ή ταινίες ντοκυμανταίρ που μεταδίδονται στο 
ραδιόφωνο ή την τηλεόραση έχουν μεγάλη επίδραση. Υπάρχει ευρεία και αυξανόμενη αποτελεσματική θέληση 
να εξαλειφθούν οι αρνητικές συνέπειες του μη δικαιολογημένου πατερναλισμού από τον οποίο χαρακτηρι­
ζόταν η καλοπροαίρετη δραστηριότητα στο παρελθόν. Αν και υπάρχουν επιφυλάξεις και προκαταλήψεις, είναι 
ενθαρρυντικό το ότι πολλοί εργοδότες άλλαξαν τελείως τις αντιλήψεις τους όταν έμαθαν στην πράξη, τι μπορεί 
να προσφέρει ένας μειονεκτών εργαζόμενος. Πράγματι, υπάρχουν ενδείξεις από κάθε πλευρά της ζωής και από 
κάθε επίπεδο της κοινωνίας, ότι πρόκειται για έναν κόσμο όπου όλα μπορούν να αλλάξουν μόλις σπάσει ο 
πάγος. 
10. Όχι με γοργό ρυθμό, τουλάχιστον στην Ευρώπη, όμως αισθητά και όλο και περισσότερο, τα μειονεκτουντα 
άτομα ανταποκρίνονται στο συνδυασμό των δυσκολιών και των ευκαιριών που τους παρουσιάζονται- μεμονω­
μένα άτομα, ανταποκρίνονταν, βέβαια πάντοτε- όλο και περισσότερο διαπιστώνεται ότι, εκτός από τους 
λίγους, απαιτείται οργάνωση και αλληλεγγύη για να αντιμετωπισθεί η πρόκληση. Σε όλες τις χώρες της Κοι­
νότητας, οι ενώσεις γονέων και οικογενειών μειονεκτούντων ατόμων, και των ίδιων των μειονεκτούντων 
ατόμων, ασκούν λίγο πολύ επιρροή, και η γενική κατεύθυνση επηρεάζεται από αυτές- σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
συμβαίνει επίσης το ίδιο, και η Επιτροπή ενθαρρύνει την εξέλιξη αυτή. Η αλήθεια είναι ότι η καλή θέληση των 
μη μειονεκτούντων είναι ουσιαστική, αλλά δεν είναι αρκετή- δεν μπορεί από μόνη της να στηριχθεί για να 
είναι αποτελεσματική κατά τους δύσκολους καιρούς. Τα μειονεκτουντα άτομα χρειάζονται ως εκ τούτου την 
υποστήριξη μιας καλώς — κατευθυνόμενης συνηγορίας σε προσωπικό επίπεδο. Τούτο θα είναι επίσης αποτε­
λεσματικότερο εφόσον συνοδεύεται από ενεργά συστήματα και δραστηριότητες βοηθείας, όπως το κίνημα 
ανεξάρτητης διαβίωσης το οποίο αρχίζει τώρα να εξαπλώνεται στην Κοινότητα σε περιοχές όπως το Derbyshire 
και το Μόναχο. 
11. Συνοπτικά, οι θετικοί παράγοντες μπορούν να θεωρηθούν ως συνδυασμός μιας κάπως αργής και σποραδικής 
αλλά σαφούς προόδου όσον αφορά γενικά θέματα περιβάλλοντος, συστήματα υποστήριξης, τη στάση των 
άλλων έναντι των μειονεκτούντων ατόμων και την προσωπική εικόνα και γνώμη των ιδίων των μειονε­
κτούντων ατόμων, με πολύ ταχύτερη πρόοδο στον επιστημονικό και τεχνολογικό τομέα. Αυτό που προέχει, 
όσον αφορά τον σημερινό σκοπό, είναι ότι ο συνδυασμός αυτός έχει αλλάξει και θα συνεχίσει να αλλάζει την 
πρόσβαση στη δυνατότητα απασχόλησης. Σήμερα, πραγματικά, είναι πλέον αδύνατο να μιλάμε για έλλειψη 
δυνατότητας απασχόλησης με την απόλυτη έννοια' αυτό που μπορεί κανείς να κάνει αντίθετα, είναι να παρα­
δεχτεί, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν μπορεί κανείς να φανταστεί, πως είναι δυνατόν ένα συγκεκριμένο 
άτομο να προετοιμασθεί, για να απασχοληθεί στο μέλλον. Ακόμη και τότε, αρκετά συχνά και ενδεχομένως 
όλο και συχνότερα, η άποψη αυτή μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη. 
Β. Γενικά προβλήματα μειονεξίας 
12. Έναντι των ουσιαστικών αυτών θετικών παραγόντων πρέπει να αντιπαρατεθεί ένας αριθμός γενικών προ­
βλημάτων που δρουν ως εμπόδια στην επίτευξη πλήρους και ικανοποιητικής ζωής από πολλά μειονεκτουντα 
άτομα, και τα οποία πρέπει να εκτεθούν πριν να εξετασθούν τα ειδικότερα προβλήματα της απασχόλησης. 
Ορισμένα από αυτά προκύπτουν από την ίδια τη φύση της μειονεξίας, άλλα οφείλονται στην αντίδραση της 
κοινωνίας έναντι των μειονεκτούντων. 
(') Βλέπε πρόσφατες (1983) μελέτες της Επιτροπής «σχετικά με την διεπαγγελματική συνεργασία» από τον 
καθηγητή Boris Ford και «ο ρόλος των εθελοντικών οργανισμών από τον V. Koditz, των οποίων το επίκεντρο 
είναι οι ανάγκες μετάβασης των μειονεκτούντων νέων. 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C136/13 
13. Μια ομάδα προβλημάτων αφορά την ποικιλία των ειδών μειονεξίας. ΑΛΟ την πλευρά των ίδιων των μειονε­
κτούντων ατόμων, ο παράγοντας αυτός έδρασε σαν εύλογος ανασταλτικός παράγων στην ανάπτυξη μιας ευρύ­
τερης αλληλεγγύης και, ως εκ τούτου, στην πράξη έτεινε να εμποδίσει την δημιουργία αποτελεσματικών δομών 
στο πλαίσιο βοήθειας και συνηγορίας. Για τους διοικητικούς και τους υπεύθυνους φορείς η ποικιλία αυτή 
αποτελεί επίσης μεγάλη δυσκολία: έκαστος προσπαθεί διαρκώς να βρει μία μέση οδό ανάμεσα στην υπερβο­
λική εξειδίκευση και την υπερβολική γενίκευση κατά τον προσδιορισμό των προβλημάτων που πρέπει να αντι­
μετωπισθούν. Αλλιώς πρέπει να ληφθεί μια σειρά από ξεχωριστές αποφάσεις για να αναληφθούν, ανάλογα, 
προσεγγίσεις, σε στενή ή ευρεία κλίμακα όσον αφορά τις ειδικές καταστάσεις ή ανάγκες. 
14. Η μειονεξία συνεπάγεται επίσης, τόσο για τα μειονεκτούντα άτομα όσο και για τους παράγοντες λήψης αποφά­
σεων ή τους υπεύθυνους φορείς, το δίλημμα της στιγμάτισης. Με σκοπό το σχηματισμό υπηρεσιών και την 
παροχή υπηρεσιών, ο υπεύθυνος φορέας πρέπει να γνωρίζει ποιες είναι και πού παρουσιάζονται οι ανάγκες, 
και να είναι σε θέση να εκτιμήσει τουλάχιστον τις τάσεις. Κατ' αυτόν τον τρόπο πρέπει να προσδιορίσει τα 
μειονεκτούντα άτομα, να συλλέξει λεπτομερείς πληροφορίες γύρω από αυτά και ίσως για ορισμένους σκοπούς, 
να καλέσει ή να ζητήσει από αυτά να. καταγραφούν ως μειονεκτούντες. Ακόμη, μια ενεργός πολιτική ενσω­
μάτωσης εξαρτάται κατά πρώτον από τον καθορισμό και τον προσδιορισμό αυτών που πρέπει να ενσωματω­
θούν. Και όσον αφορά το ίδιο το μειονεκτούν άτομο το δίλημμα είναι αρκετά σαφές: για να έχει το δικαίωμα 
επιδόματος, πρέπει να δεχθεί μια υπαγωγή σε κάποια κατηγορία ή οποία μπορεί να μειώσει την προσωπική του 
εικόνα ή να αλλοιώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι τον αντιμετωπίζουν. Γι' αυτόν, επίσης, ως εκ τούτου, η 
πορεία προς την ενσωμάτωση μπορεί να είναι δυσάρεστη και εκτεθειμένη σε πολλούς κινδύνους. 
15. Οι αρνητικοί παράγοντες που μπορεί να χαρακτηρίζουν τη στάση της κοινωνίας έναντι των μειονεκτούντων 
ατόμων είναι τριών ειδών: αυτοί που εκδηλώνονται στη νομοθεσία, στην παροχή υπηρεσιών, και στις αντιδρά­
σεις του κοινού. Όσον αφορά τη νομοθεσία, μολονότι υπάρχουν πολλά χρήσιμα μέτρα που ισχύουν στις χώρες 
της Κοινότητας, η γενική εικόνα δεν είναι ικανοποιητική για τέσσερις λόγους. Η βάση της προηγούμενης νομο­
θεσίας βέβαια αντανακλά το χρόνο, σχήμα που μπορεί τώρα να φαίνεται περιορισμένο ή παραμορφωμένο" 
ούτε όμως περιλαμβάνει τροποποιήσεις που συμβαδίζουν με τις αλλαγές της κατάστασης ή των τάσεων. Η 
νομοθεσία συχνά υπήρξε τμηματική, έτσι ώστε τα διάφορα στοιχεία δεν έχουν συνοχή. Τρίτον, η εφαρμογή 
δεν είναι πάντοτε αποτελεσματική, και ο έλεγχος είναι συχνά ακατάλληλος. Οι επιζήμιες επιπτώσεις αυτής της 
ακαταλληλότητας, αυξάνονται τελικά, από την οικονομική ύφεση. 
16. Παρ' όλα αυτά-που συνέβησαν τον αιώνα αυτό στις αναπτυγμένες χώρες για να καθορισθούν και να βελτιω­
θούν νπηρεοίες, ώστε να αντιμετωπισθούν οι ανάγκες των μειονεκτούνων ατόμων, υπάρχει μια ισχυρή και 
ίσως όλο και περισσότερο βαρύνουσα γνώμη ότι τα περισσότερα από όσα συνέβησαν -είναι ακατάλληλα. Το 
μεγαλύτερο τμήμα της κριτικής δεν αφορά μόνο θέματα μειονεξίας, αλλά αποτελεί τμήμα της όλης διαδικασίας 
έρευνας όσον αφορά την αποτελεσματικότητα όλων των κοινωνικών υπηρεσιών αλλά προφανώς, όσο τα μειο­
νεκτούντα άτομα εξαρτώνται ιδιαίτερα από τέτοιες υπηρεσίες, τα θέματα έχουν ιδιαίτερη σημασία γι' αυτούς. 
Μεγάλο τμήμα της κριτικής των υπηρεσιών την οποία τα μειονεκτούντα άτομα εισηγήθησαν, οφείλεται στην 
υποστήριξη που τυγχάνουν από τους μη μειονεκτούντες — επαγγελματίες, εθελοντικά εργαζόμενοι, γονείς ή 
άλλα άτομα που θέλουν το καλό τους. Τα στοιχεία που απαρτίζουν την κριτική είναι τα εξής: 
— κατάτμηοη 
Οργανώνονται υπηρεσίες σε σχέση με τις ειδικές ανάγκες έτσι ώστε, συγχρόνως, το μειονεκτούν άτομο πρέπει 
να σχετίζεται με έναν αριθμό επαγγελματιών ή οργανισμών, κανένας από τους οποίους δεν είναι ικανός να 
παρατηρήσει τα προβλήματα του στο σύνολο ή δεν ενδιαφέρεται να εκτιμήσει την επίδραση μιας παρέμβασης 
όσον αφορά τις άλλες πλευρές της ζωής του υποψηφίου. Οι ίδιοι οι επαγγελματίες τείνουν να γίνουν υπερβο­
λικά εξειδικευμένοι, και έχουν, στην καλύτερη περίπτωση μικρή και ανεπαρκή επαφή μεταξύ τους· στο συντο­
νισμό δραστηριοτήτων είναι κατά κανόνα πασίγνωστα αδύνατοι, γεγονός το οποίο δημιουργεί μεγάλη 
κατάπληξη διότι τυπικά δεν υπάρχει κανένα άτομο ή οργανισμός στον οποίον έχει προσδοθεί υπευθυνότητα 
όσον αφορά το συντονισμό. Στο πεδίο της διεπαγγελματικής συνεργασίας, μολονότι όπως είδαμε (') υπάρχουν 
εντυπωσιακά παραδείγματα καλής πρακτικής, ο γενικός κανόνας υστερεί σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με τις 
ανάγκες. Προφανώς η επίδραση της κατάτμησης αυτής μπορεί να αυξηθεί ιδιαίτερα κατά την περίοδο της 
μεταβατικής διαδικασίας, κατά την οποία τα μειονεκτούντα άτομα περνούν με τη σειρά τους από τον ένα 
οργανισμό ή ίδρυμα στον όλλο (2)- όλη όμως η αποκατάσταση είναι μια διαδικασία με αυτή την έννοια, και ως 
εκ τούτου υπόκειται στους κινδύνους διακοπής. 
(') Βλέπε παράγραφο 9 ανωτέρω και υποσημείωση. 
(2) Το σημείο αυτό τονίζεται σε μία πρόσφατη μελέτη που πραγματοποιήθηκε για την Επιτροπή από το National 
Bureau for Handicapped Students, στο Ηνωμένο Βασίλειο, με τον τίτλο «Έρευνα όσον αφορά την κατάσταση 
στα κράτη μέλη της Κοινότητας σχετικά με την πρόσβαση των μειονεκτούντων σπουδαστών στα ιδρύματα και 
προγράμματα της μετά την υποχρεωτική εκπαίδευση». 
Αριθ. C 136/14 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
— τυποποίηση > 
Δεν υπάρχει τίποτα καινούριο ή αξιοσημείωτο στον ισχυρισμό ότι οι γραφειοκράτες, καθώς και οι υπεύθυνοι 
φορείς των πρωτογενών υπηρεσιών, τείνουν να απλοποιήσουν και να θέσουν σε κατηγορίες τα προβλήματα 
ομάδων υποψηφίων και — τουλάχιστον στα μάτια του ίδιου του υποψηφίου — τείνουν να υποτιμήσουν τη 
σημασία των ειδικών χαρακτηριστικών του ατόμου. 
Έως ένα σημείο, τούτο μπορεί να είναι αναπόφευκτο και ως εκ τούτου το καλύτερο αποδεκτό- αλλά από την 
πλευρά πολλών μειονεκτούντων δεν αναμένεται αποδοχή. Γι' αυτούς η σύνθετη ιδιομορφία των συνεπειών του 
ελαττώματος τους χαρακτηρίζει τη ζωή τους καθημερινά: είτε οι λύσεις λαμβάνουν υπόψη την ιδιομορφία αυτή 
είτε δεν την υπολογίζουν καθόλου. Δεν έχει σημασία αν οι περισσότερες αναπηρικές πολυθρόνες χωρούν να 
περάσουν από την πόρτα όταν η δική σου δεν χωράει. Ένα διαρκές πρόβλημα είναι εκείνο του παράγοντα — 
διοικητικού, επαγγελματία, υπάλληλου, ξενοδόχου, οποιουδήποτε — ο οποίος θα προβεί σε προσαρμογές πραγ­
μάτων που έχει στα χέρια του και τίποτα παραπάνω. 
— πατερναλισμός 
Μολονότι είναι ακατάλληλες για ορισμένες περιπτώσεις, οι υπηρεσίες μπορεί να συμβάλλουν πολύ σε άλλους 
τομείς, πάνω απ' όλα, όσον αφορά τους διανοητικά καθυστερημένους, αλλά όχι μόνο αυτούς, μπορεί να είναι 
ευκολότερο να βρουν προστασία και υποστήριξη από το να καταφέρουν να φθάσουν σε ένα λογικό βαθμό 
απαραίτητης αυτονομίας. Ορισμένα επαγγέλματα απέκτησαν τη φήμη ότι είναι μεγαλόπρεπα και προστατευ­
τικά. Από κάποια άποψη, όλα τα μειονεκτούντα άτομα είναι εξ ορισμού χρόνια ασθενείς, και παραδοσιακά 
ασθενείς πρέπει να ενημερώνονται για την κατάσταση τους μόνο στο επίπεδο που οι επαγγελματίες το θεω­
ρούν καλό. Η φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση σε αυτή την αγαθοεργή τυραννία είναι η υποταγή: έτσι το 
μειονεκτούν άτομο «μεταβιβάζει» ή «εκχωρεί» τα ανθρώπινα δικαιώματα του σε άλλους. 
17. Μολονότι, όπως είδαμε, πραγματοποιείται ικανοποιητική πρόοδος ενθαρρύνοντας περισσότερο τη θετική 
στάση έναντι των μειονεκτούντων ατόμων ανάμεσα στο ευρύ κοινό, κανείς δεν παρουσιάζεται να διαφωνήσει 
ότι η κατάσταση, ως προς αυτό το θέμα, είναι ακόμη μακριά από το να είναι ικανοποιητική στο πλαίσιο του 
πολιτισμού μας. Οι δυσκολίες είναι γενικά πολύ περισσότερο σαβαρές για ορισμένες μορφές ελαττώματος απ' 
ό,τι για άλλες· η διανοητική καθυστέρηση, για παράδειγμα, παράλυση που πλήττει το λόγο ή την έκφραση του 
προσώπου και (λίγο διαφορετική, αλλά το ίδιο δύσκολη) η κώφωση" ενώ η διανοητική ασθένεια, πρέπει να 
αποδεχθούμε, δημιουργεί ειδικές δυσκολίες. Το πρόβλημα φαίνεται να συνίσταται στη λίγο-πολύ εύλογη υπό­
θεση ότι οι απαιτήσεις των μειονεκτούντων ατόμων μας φέρνουν σε δύσκολη θέση λόγω των παράλογων 
φόβων που προκύπτουν cyio την άγνοια, η οποία τροφοδοτείται από το σύστημα,-την παλιά τάση να δημιουρ­
γούνται ξεχωριστές, συχνά οικιστικές, εγκαταστάσεις και ξεχωριστές υπηρεσίες, οι οποίες απομονώνουν τα 
μειονεκτούντα άτομα από την υπόλοιπη κοινωνία. Επιπλέον, η ανάπτυξη ειδικών υπηρεσιών που τείνουν να 
ξεχωρίζουν τα μειονεκτούντα άτομα ενθάρρυνε την πεποίθηση ότι οι ανάγκες τους αντιμετωπίζονται πράγματι 
κατάλληλα από το σύστημα και ότι ως εκ τούτου δεν ζητείται από τον συνήθη πολίτη τίποτα περισσότερο, 
όσον αφορά το θέμα αυτό, από την πληρωμή των φόρων του. Η κατάργηση της εισαγωγής σε νοσηλευτικά 
ιδρύματα, ιδιαίτερα, και όλο το κίνημα για την ενσωμάτωση του οποίου αποτελεί τμήμα, απαιτεί μια τελείως 
διαφορετική προσέγγιση, υποβάλλοντας ένα νέο αίτημα στην τοπική κοινότητα, ήτοι να γνωρίζει την ύπαρξη 
των μειονεκτούντων ατόμων και να αναλαμβάνει ευθύνη γι' αυτά. Ως εκ τούτου πρέπει να σπάσει ο φαύλος 
κύκλος: η ουσιαστική παρουσία των μειονεκτούντων ατόμων — στους δρόμους, στο θέατρο, στο μπαρ — 
εξαρτάται από τις νέες αντιλήψεις που αποτελούν επίσης προϋπόθεση γι' αυτούς. 
Γ. Θετικοί παράγοντες όσον αφορά την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων 
18. Δεδομένου ότι η μειονεξία αποτελεί παγκόσμιο και σύνθετο φαινόμενο, δεν είναι δυνατόν να εξετασθεί το 
θέμα της απασχόλησης των μειονεκτούντων ατόμων χωρίς πρώτα να γίνει αναφορά στην γενική κατάσταση 
τους. Περνώντας από το γενικό στο ειδικό, είναι καλύτερα να ξεκινήσουμε υπολογίζοντας τους θετικούς παρά­
γοντες στο πεδίο της απασχόλησης. Εάν δεν πράξουμε έτσι, ίσως δημιουργηθεί η λανθασμένη εντύπωση ότι 
όλες οι εθνικές νομοθεσίες είναι λίγο πολύ άσχετες και όλο το σύστημα της παροχής υπηρεσιών μη αποτελε­
σματικό. Πράγματι, σε πολλά κράτη μέλη κατεβλήθη μεγάλη προσπάθεια για να καθιερωθεί νομοθεσία σχε­
τικά με την οικονομική ενσωμάτωση των μειονεκτούντων ατόμων και να δημιουργηθούν ή να ενθαρρυνθούν 
υπηρεσίες ώστε να διευκολυνθεί αυτό. Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ισχύουσας εθνικής δραστηριότητας για 
την αντιμετώπιση των άσχημων συνεπειών της σημερινής κατάστασης, όσον αφορά την απασχόληση των μειο­
νεκτούντων ατόμων. 
19. Καμία κατηγορία νομοθετικού μέτρου στον τομέα αυτό δεν προκάλεσε περισσότερη συζήτηση από ό,τι η 
μέθοδος της ποσόστωσης με την οποία ζητείται από τους εργοδότες διά νόμου να απασχολούν ένα ποσοστό 
μειονεκτούντων ατόμων. Πράγματι, στο πλαίσιο της Κοινότητας, δεν υφίσταται ενιαίο σύστημα ποσόστωσης" 
σε ένα κράτος μέλος, τη Δανία, δεν υπάρχει σύστημα ποσόστωσης· στα άλλα κράτη κράτη μέλη τα συστήματα 
ποικίλλουν με κάθε δυνατό τρόπο όπως όσον αφορά το μέγεθος της εταιρείας, τις διαφορετικές προσεγγίσεις 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/15 
μεταξύ των δημοσίων και των ιδιωτικών τομέων, τα κριτήρια επιλέξιμης μειονεξίας, το ποσοστό των μειονε-
κτούντων ατόμων που πρέπει να προσλαμβάνονται, την ποινή σε περίπτωση παράβασης (')· Επιπλέον δεν είναι 
γενικά αποδεδειγμένο ότι τα συστήματα ποσόστωσης είναι ιδιαίτερα επιτυχημένα για την επίτευξη του σκοπού 
όσον αφορά την εξασφάλιση για όσο το δυνατόν πληρέστερη απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων — 
λόγος για τον οποίο θεσπίστηκαν, στις πολύ διαφορετικές σημερινές οικονομικές συνθήκες. Στις περισσότερες 
χώρες φαίνεται ότι οι ποινές δεν είναι αποτελεσματικές είτε επειδή είναι πολύ μικρές για να έχουν αποτέ­
λεσμα είτε επειδή είναι πολύ σοβαρές για να εφαρμοσθούν γενικά στην πράξη. Δεν μας εκπλήσσει το ότι δεν 
αναμένεται γενικά, έτσι όπως έχουν τα πράγματα, να βελτιωθεί το επίπεδο της αποτελεσματικότητας στο 
εγγύς μέλλον. 
20. Ως εκ τούτου δεν θεωρείται δικαιολογημένο να περιληφθεί η νομοθεσία ποσόστωσης στους θετικούς παρά­
γοντες, με εξαίρεση την ιδιαίτερη εμπειρία όσον αφορά την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, όπου 
ένα πολύ περισσότερο αναπτυγμένο σύστημα, σύστημα ποσόστωσης—εισφοράς—επιχορήγησης, πράγματι είχε 
πολύ διαφορετικά αποτελέσματα. Στη Γερμανία όλες οι επιχειρήσεις, είτε δημόσιες είτε ιδιωτικές, που απασχο­
λούν περισσότερο από 16 άτομα οφείλουν να απασχολούν 6 °/ο (2) μειονεκτούντα άτομα που εκτιμώνται κατά 
50ΨΌ ικανοί για εργασία ή λιγότερο" η παράλειψη αυτού επιβάλλει σήμερα την πληρωμή εισφοράς 100 γερμα­
νικών μάρκων μηνιαίως για κάθε θέση λιγότερη από την ποσόστωση. Τα χρήματα που συγκεντρώνονται έτσι, 
αποτελούν την κύρια πηγή για την δημιουργία ταμείων στήριξης της απασχόλησης που διατίθενται για επι­
χορηγήσεις (για την προσαρμογή θέσεων, για παράδειγμα) σε εργοδότες που τηρούν ή υπερβαίνουν το επίπεδο 
ποσόστωσης και για να προβλεφθεί συμπληρωματική ενίσχυση για τα μειονεκτούντα άτομα στην ενεργό ζωή 
τους (3). Κανένα παρόμοιο σύστημα δεν αναμένεται να αποδώσει τέλεια" αλλά το γερμανικό σύστημα αποδίδει 
πολύ περισσότερο από ικανοποιητικά. Εντούτοις, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα αριθμητικά στοιχεία (1982), 
το 75 °/ο των υπεύθυνων εργοδοτών δεν τηρούν τη ποσόστωση και αρκετοί την υπερβαίνουν. Το αποτέλεσμα 
είναι ότι περίπου το 77 ο/ο των θέσεων που θα έπρεπε να καλυφθούν από μειονεκτούντα άτομα βάσει του 
νόμου καλύφθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο και ότι το 5,9 °/ο όλων των εργαζομένων στις σχετικές επιχειρήσεις 
πρόκειται για μειονεκτούντα άτομα, σε πολύ μεγάλο βαθμό σύμφωνα με τα κριτήρια που έχουν ορισθεί. Η 
μεγάλη αξία του συστήματος έγκειται στο ότι αντιμετωπίζει μέσω ενός μηχανισμού τα εμπόδια όσον αφορά 
την απασχόληση των μειονεκτούντων, δηλαδή ταυτόχρονα την έλλειψη θέσεων απασχόλησης και την έλλειψη 
χρηματοδοτικών πηγών για τη στήριξη υπηρεσιών αποκατάστασης. Είναι επίσης βασικό το γεγονός ότι αφορά 
τα σοβαρά μειονεκτούντα άτομα και εφαρμόζεται και στις δημόσιες και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. 
21. Δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι τα κράτη μέλη σκοπεύουν νά δημιουργήσουν από το τίποτα ένα σύστημα 
ποσόστωσης σύμφωνα με τις γερμανικές κατευθύνσεις, ή να προσαρμόσουν και να ενισχύσουν το υπάρχον 
σύστημα ποσόστωσης στο γερμανικό πρότυπο. Συχνά εκφράζεται η γνώμη ότι κάθε τέτοια πρωτοβουλία θα 
έχει αντίθετο αποτέλεσμα κάτω από τις σημερινές οικονομικές συνθήκες, όπου τόσοι πολλοί μη μειονε-
κτούντες εργαζόμενοι είναι άνεργοι, και ότι θα έχουν μεγαλύτερη επιτυχία τα εντατικά προγράμματα παροχής 
συμβουλών, πληροφόρησης και επιρροής που αποσκοπούν στους κοινωνικούς εταίρους και που συμπληρώ­
νονται από χρηματικά κίνητρα ή αποζημιώσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ελήφθη η απόφαση, μετά από μεγάλη 
συζήτηση, να μην καταργηθεί το σύστημα ποσόστωσης το οποίο θεωρείται γενικά μη επιτυχές. Αντ' αυτού, 
δημιουργήθηκε παράλληλα με αυτό ένας νέος επίσημος αλλά προαιρετικός κώδικας καλής πρακτικής όσον 
αφορά την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων, που προορίζεται βέβαια να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο 
λίθο της μελλοντικής πολιτικής και πρακτικής. Ο κώδικας έχει ορισμένα πλεονεκτήματα. Αποτελεί πηγή 
πληροφοριών, συμβουλών και αναφορών καθώς και εντολή (μολονότι δεν είναι υποχρεωτικός). Εφαρμόζεται 
όχι μόνο στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, αλλά επίσης και στο δημόσιο τομέα, πράγμα που δεν συμβαίνει με το 
σύστημα ποσόστωσης του Ηνωμένου Βασιλείου. Αποτελείται από δύο τμήματα και αποσκοπεί σε δύο επίπεδα: 
το επίπεδο πολιτικής των διευθυνόντων και το πρακτικό επίπεδο των προϊσταμένων ανά τομέα και των 
υπαλλήλων καθώς και των εκπροσώπων τους. 
22. Στην Ολλανδία επίσης μια νέα προσέγγιση με αρκετά παρόμοια χαρακτηριστικά έχει υποβληθεί στο Κοινο­
βούλιο. Αντί για αύξηση της ποσόστωσης κατά 5 °/ο, όπως προτάθηκε κατ' αρχήν, οι εργοδότες και οι συνδικα­
λιστικές ενώσεις θα κληθούν να συνεργαστούν για να διασφαλισθεί ότι έχει επιτευχθεί ισότητα ευκαιριών 
απασχόλησης για τα μειονεκτούντα άτομα, στην πράξη σε όλες τις εταιρείες' μέσα σε τρία χρόνια, η 
κυβέρνηση μπορεί να επιβάλει ποσόστωση του 3 μέχρι 7 % σε μια δεδομένη επιχείρηση, εφόσον κρίνεται ανα­
γκαίο. Ως εκ τούτου είναι προφανές ότι υπάρχει ένας αριθμός προσεκτικά προετοιμασμένων και διαρθρωμένων 
επιλογών, τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να εκμεταλλευθούν ως πρότυπα και των οποίων η σχετική αποτε­
λεσματικότητα μπορεί και πρέπει να μελετηθεί και να συγκριθεί σε κοινοτικό επίπεδο κατά τα επόμενα 
χρόνια. 
(') Για σύντομη περίληψη, βλέπε παράρτημα II. 
(2) Αυτό είναι ο μέσος όρος: το ποσοστό απορεί να ποικίλλει, μεταξύ του 4-10 ο/ο ανάλογα με τους εργοδότες, τις 
περιοχές και τις βιομηχανίες. Στον δημόσιο τομέα μπορεί να ανέλθει το ανώτερο σε 12 ο/ο. 
(3) 60 ο/ο της εισφοράς παρακρατείται από την υπηρεσία πρόνοιας του σχετικού Land, 40 ο/ο διατίθεται στο δια­
περιφερειακό πρόγραμμα για την επανατοποθέτηση των βαριά μειονεκτούντων ατόμων στην απασχόληση, 
δραστηριότητα και στην κοινωνία. 
ApiS. C 136/16 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
23. Η ανάγκη για σταθερή και έγκυρη πηγή κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των επιχορηγήσεων και των υπηρε­
σιών κατάρτισης και απασχόλησης μπορεί να αντιμετωπισθεί με άλλα μέσα εκτός από το σύστημα 
ποσόστωση—εισφορά—επιχορήγηση. Ένα καλό παράδειγμα αποτελεί το Fonds National pour le Reclassement 
des Handicapes, στο Βέλγιο. To ταμείο το οποίο τροφοδοτείται «ανώδυνα» από συνεισφορές του κοινού 
(κυρίως μέσω κρατήσεων στην ασφάλιση αυτοκινήτων (') αποτελεί το μέσο για να εξασφαλισθούν όσο το 
δυνατόν εγκυρότερες και σταθερότερες υπηρεσίες αποκατάστασης στη χώρα. Το μεγάλο του πλεονέκτημα 
είναι ότι μπορεί να συμβάλλει στις ανάγκες όχι μόνο των κέντρων αποκατάστασης, αλλά επίσης και των εργο­
δοτών και των μεμονωμένων μειονεκτούντων ατόμων. Κατά συνέπεια το ταμείο δεν αποτελεί μόνο όργανο 
πολιτικής το οποίο έχει ασφαλείς πόρους, αλλά έχει και κάποια ευελιξία. 
24. Δεν υπάρχει πουθενά σύστημα ποσόστωσης, αν και αποτελεσματικό, που να θεωρείται ως η μόνη λύση για όλα 
τα προβλήματα της απασχόλησης των μειονεκτούντων ατόμων η αναγνώριση της ανάγκης για συνεκτικά 
μέτρα, στο πλαίσιο των οποίων μια ποσόστωση μπορεί ή δεν μπορεί να περιληφθεί, φαίνεται να κερδίζει 
έδαφος. Πρόσφατα μέτρα στη Γερμανία προβλέπουν όχι μόνο ορισμένες βελτιώσεις στο σύστημα ποσόστωσης, 
αλλά και αύξηση των κινήτρων για τους εργοδότες, ώστε να καταρτίζουν και να προσλαμβάνουν μειονε-
κτούντες εργαζόμενους, ενίσχυση των διατάξεων για τις άδικες απολύσεις και του ρόλου της εκπροσώπησης 
των μειονεκτούντων εργαζομένων στις εταιρείες, καθώς και αναθεώρηση της πλεονεκτικής παροχής αδείας 
στους μειονεκτούντες· πρέπει επίσης να προστεθεί η ιδιαίτερη ισχύς και ποιότητα των διατάξεων για την 
επαγγελματική αποκατάσταση και κατάρτιση τόσο των νέων όσο και των ενηλίκων μειονεκτούντων ατόμων 
στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. 
25. Πρόσφατες πρωτοβουλίες στη Γαλλία αποδεικνύουν επίσης την ευρεία προσέγγιση, που αφορά την αποδοχή 
μειονεκτούντων ασκούμενων σε συνήθεις συνθήκες κατάρτισης, περισσότερο ευέλικτες διευθετήσεις για την 
πρόσληψη και έναν αριθμό σχεδίων για χρηματικά κίνητρα στους εργοδότες. Στο πλαίσιο αυτό υποστηρί­
ζονται η σύναψη μεμονωμένων συμβάσεων επαγγελματικής κατάρτισης, το κόστος προσαρμογής χώρων εργα­
σίας και συμπληρωματικού προσωπικού και η κατάρτιση μειονεκτούντων μαθητευόμενων, καθώς και σχέδια 
επιχορηγήσεων στην πρόσληψη για τρία περίπου χρόνια για εργοδότες που αναλαμβάνουν την υποχρέωση να 
προσλάβουν 4 ο/ο μειονεκτούντα άτομα και να προωθήσουν την αποκατάσταση και την επαγγελματική κατάρ­
τιση, καθώς και πρόγραμμα επιχορηγήσεων για μειονεκτούντα άτομα που ιδρύουν δικές τους επιχειρήσεις. Η 
στάση των εργοδοτών μπορεί να φανεί για παράδειγμα από το διορισμό του προσωπικού που είναι αρμόδιο 
για τις προσλήψεις μειονεκτούντων ατόμων στο πλαίσιο των διευθύνσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε 
μεγάλες εταιρείες, και από την προτεραιότητα που δίνεται στην απασχόληση των μειονεκτούντων από την 
ETHIC, την ομάδα που ασχολείται με την αμοιβαία στήριξη διαχείρισης 2 500 μικρομεσαίων επιχειρήσεων. 
26. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρόμοια, ο κώδικας καλής πρακτικής δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Βάσει 
κανονισμού, οι εργοδότες που απασχολούν πάνω από 250 εργαζόμενους καλούνται να περιλάβουν στην πολι­
τική τους την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων στην ετήσια έκθεση της διεύθυνσης. Το ενδιαφέρον 
των εργοδοτών καλλιεργείται με πριμοδοτήσεις βάσει του σχεδίου «κατάλληλος για εργασία» και τους παρέ­
χεται βοήθεια με τη δημιουργία μιας Συμβουλευτικής Υπηρεσίας Μειονεκτούντων για να συμπληρώσει τις 
ειδικές και γενικές υπηρεσίες απασχόλησης που ήδη υπάρχουν. Μεμονωμένα προγράμματα αποκατάστασης 
που καταρτίζονται σε μεγάλη κλίμακα στις υπάρχουσες υπηρεσίες διατίθενται σε περιοχές όπου δεν μπορεί να 
επιτευχθεί η υπηρεσία ενός κέντρου αποκατάστασης και απασχόλησης, ενθαρρύνεται σέ μεγάλη έκταση η 
δημιουργία προστατευμένων βιομηχανικών μονάδων ως εναλλακτική λύση της παραδοσιακής προστατευμένης 
απασχόλησης. 
27. Μπορούν επίσης να δοθούν και άλλα παραδείγματα για να δοθεί η εικόνα της προόδου στα κράτη μέλη όχι 
μόνο στο πλαίσιο της ανάπτυξης χρήσιμων ειδικών μέτρων, αλλά και της αντιμετώπισης των προβλημάτων 
συντονισμού και των αρμονικών διατάξεων στη χώρα. Ο σκοπός εδώ είναι μόνο να αποδειχθεί, με λίγα παρα­
δείγματα, ότι τέτοιες πρωτοβουλίες υπάρχουν και σε πολλές χώρες έχουν καθιερωθεί σχετικά καλά. Η συμβολή 
του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος ορισμένες φορές επιβάλλει χρήσιμη συνεργασία με τις δημόσιες αρχές, αποτελεί 
σημαντικό παράγοντα στα κράτη μέλη. Πολλά κέντρα αποκατάστασης υπάγονται στον ιδιωτικό τομέα, μολο­
νότι τυγχάνουν κρατικής ενίσχυσης. Από τις γαλλικές ομάδες προετοιμασίας και παρακολούθησης σε πολλές 
περιοχές, ορισμένες υπάγονται στον ιδιωτικό τομέα και άλλες στο δημόσιο. Στη Γαλλία επίσης, οι GIRPEH 
(Groupements Interprofessionnels Regionaux pour la Promotion des Personnes Handicapees) παίζουν σημαντικό 
ρόλο στον τομέα της απασχόλησης· η καινοτομία, για παράδειγμα του σχεδίου Pathway στο Ηνωμένο Βασί­
λειο για την οικονομική ενσωμάτωση των διανοητικά καθυστερημένων ατόμων, χαρακτηρίζεται από ιδιωτικές 
πρωτοβουλίες. 
28. Πολλά μειονεκτούντα άτομα, συμπεριλαμβανομένων και των νέων, επωφελήθηκαν από τις βελτιώσεις που 
πραγματοποιήθηκαν κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίας στο πλαίσιο των υπηρεσιών κατάρτισης, καθώς και 
καθοδήγησης, τοποθέτησης και παρακολούθησης. Σημειώθηκε πρόοδος τόσο στην έκταση όσο και στην 
ποιότητα της κατάρτισης που παρέχεται" σε ορισμένες χώρες η αύξηση του αριθμού των διανοητικά καθυ­
στερημένων ατόμων στα οποία παρέχεται σοβαρή επαγγελματική προετοιμασία είναι σημαντική. Εισήχθησαν 
περισσότερο ευέλικτες μέθοδοι, για παράδειγμα συστήματα κατάρτισης σε ενότητες, και υπάρχουν μεγαλύ-
(·) Τούτο συνεισφέρει περισσότερο, από 50 ο/ο στο Ταμείο* άλλες πηγές περιλαμβάνουν Ασφάλιση Πυρός και Ασφά­
λιση Επαγγελματικών ατυχημάτων. 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/17 
τερες δυνατότητες για προσωπική εκτίμηση και ενεργό συμμετοχή των ασκουμένων. Εν τω μεταξύ, μετά τη 
μεταπολεμική ανάπτυξη ειδικών και με ασφαλείς πόρους ιδρυμάτων, σήμερα υπάρχουν όλο και περισσότερες 
ευκαιρίες «ενσωματωμένης» κατάρτισης στο πλαίσιο συνήθων μαθημάτων και ιδρυμάτων που είναι ανοικτά 
για όλους τους ασκούμενους, μειονεκτούντες και μη. Οι περισσότερο σημαντικές εξελίξεις απεικονίζονται 
πλήρως στο κοινοτικό δίκτυο κέντρων αποκατάστασης το οποίο ασχολείται με τους σωματικά και διανοητικά 
μειονεκτούντες ασκούμενους και το οποίο σήμερα καθίσταται ιδιαίτερα ικανό να προβεί στη διάδοση των 
αποτελεσμάτων της καινοτομίας και της εμπειρίας της καλής πρακτικής. 
29. Όλες δε οι τάσεις στην ίδια την αγορά εργασίας είναι ευνοϊκές. Η όλο και μεγαλύτερη ζήτηση για λιγότερες 
ώρες εργασίας, το ενδιαφέρον για προγράμματα τμηματικής εργασίας, η αύξηση των ευκαιριών και οι καλύ­
τερες συνθήκες για μερική απασχόληση, οι περισσότερες και καλύτερες προσφορές για πρόωρη συνταξιο­
δότηση — όλες αυτές οι τάσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για ορισμένα μειονεκτούντα άτομα. 
Είναι γενικά αποδεκτό, επίσης, ότι η αυτοματοποίηση συνεπάγεται γενική βελτίωση των συνθηκών πολλών 
θέσεων εργασίας από την οποία θα ωφεληθούν ιδιαίτερα τα μειονεκτούντα άτομα. Η παραγωγή ηλεκτρονικών 
στοιχείων προσφέρει ήδη κατάλληλη απασχόληση στα μειονεκτούντα άτομα. Ακόμη περισσότερο, η τεχνολο­
γική επανάσταση βελτιώνει και ενισχύει τις συνθήκες εργασίας, κυρίως στον τομέα του γραφείου (φωνητικό 
μηχάνημα για τυφλές γραμματείς για παράδειγμα), και προσφέρει νέες ευκαιρίες για ειδικές θέσεις απα­
σχόλησης με χρησιμοποίηση υπολογιστών (όπως προγραμματιστές, για παράδειγμα ή χειριστές) είτε για συνή­
θεις θέσεις εργασίας μέσω της «τηλεργασίας». Είναι δυνατόν επίσης να αυξήσει παρά να μειώσει τις ευκαιρίες 
ακόμη και σε τομείς που δεν συνδέονται με τις νέες τεχνολογίες, όπως ο τουρισμός, η δασοκομία και η φυτο-
κομία, για παράδειγμα. Περισσότερο σημαντικές από όλα για τα μειονεκτούντα άτομα είναι οι πρωτοβουλίες 
διαφόρων ειδών στο πλαίσιο των οποίων η Κοινότητα παίζει πρωταρχικό ρόλο — προγράμματα που αφορούν 
την κοινωνική ασφάλεια των νέων, που ενθαρρύνουν τη δημιουργία μικρομεσαίων επιχειρήσεων και που προω­
θούν τοπικές πρωτοβουλίες απασχόλησης. 
30. Για πολλά μειονεκτούντα άτομα — συχνότερα αλλά όχι αποκλειστικά οι διανοητικά καθυστερημένοι — η 
ευκαιρία για κερδοφόρα απασχόληση που προσφέρουν τα διάφορα συστήματα προστατευμένης απασχόλησης, 
έχει τεράστια σημασία. Οι γενικεύσεις όσον αφορά τα προστατευμένα εργαστήρια μπορεί να είναι επικίνδυνες, 
εφόσον ο στόχος τους, η οργάνωση και πάνω απ' όλα τα άτομα για τα οποία φροντίζουν, ποικίλλουν σημα­
ντικά όχι μόνο μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών αλλά επίσης και μέσα σε μια χώρα. Τυπικά, τα προστα­
τευμένα εργαστήρια επιδοτούνται. 
Πρέπει να ανταγωνισθούν στο πλαίσιο της πώλησης των προϊόντων τους στην ανοικτή αγορά, να φθάσουν τα 
επίπεδα παραγωγικότητας που ορίζονται στην διαδικασία (')· Για πολλές χιλιάδες μειονεκτούντα άτομα προσέ­
φεραν και εξακολουθούν να προσφέρουν τη βασική αποτελεσματική επαφή με την κοινωνία, η οποία σε ορι­
σμένες περιπτώσεις είναι η σημαντικότερη. 
31. Εντούτοις, τρία προβλήματα, πρέπει να το παραδεχθούμε, περιβάλλουν τα προστατευμένα εργαστήρια όπως 
παραδοσιακά εννοούνται. Είχαν την πρόθεση να συγκεντρώσουν τη δραστηριότητα τους στην ελαφριά βιομη­
χανία χωρίς υψηλή τεχνολογία και η αγορά όσον αφορά τα προϊόντα τους είναι πολύ ριψοκίνδυνη · απαιτούν 
κρατικές δαπάνες τη στιγμή που οι δημόσιες δαπάνες πρέπει να μειωθούν υπάρχει μια γενική αίσθηση ότι 
αυτό που έχουν να προσφέρουν με τον τρόπο της ενσωμάτωσης είναι γενικά λιγότερο από αυτό που ο κόσμος 
σήμερα ζητάει. Θεωρητικά το τελευταίο σημείο μπορεί να αντιμετωπισθεί στο μέτρο που τα εργαστήρια είναι 
ικανά να αναπτύξουν, τουλάχιστον για ορισμένα από τα μέλη τους, ένα περισσότερο τυπικά μεταβατικό ρόλο 
— αυτόν των ευέλικτα οργανωμένων μεταβατικών σταδίων μεταξύ της αποκατάστασης ή της ειδικής εκπαί­
δευσης και του κόσμου της ανοικτής απασχόλησης. Στην πράξη, εντούτοις, δεν είναι εύκολο να συμβιβασθεί η 
ιδέα της συνεχούς και προγραμματισμένης απώλειας των καλύτερων εργαζομένων με την ποσόστωση 
παραγωγής της διαχείρισης του εργαστηρίου, και η προσπάθεια να λυθεί το πρόβλημα αυτό μέσω πριμοδοτή­
σεων δεν μπορεί να επιβληθεί στις κυβερνήσεις κάτω από τις σημερινές συνθήκες. Ως εκ τούτου, αφενός, τα 
προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα εργαστήρια είναι πράγματι τεράστια, και αφετέρου, η αξίωση και η 
ανάγκη για θέσεις απασχόλησης στο πλαίσιο των εργαστηρίων σε μια περίοδο ύφεσης αυξάνεται παρά μειώ­
νεται και φαίνεται ότι θα συνεχίσουν να αποτελούν ένα σημαντικό στοιχείο στη σκηνή της απασχόλησης για 
τα μειονεκτούντα άτομα στο εγγύς μέλλον. 
32. Δύο είδη πρωτοβουλιών έχουν ήδη αναληφθεί για να υπερνικηθούν οι δυσκολίες που περιβάλλουν την προ­
στατευμένη απασχόληση. Η μία σκοπό έχει να βελτιώσει το δυναμικό των προστατευμένων εργαστηρίων με 
την εισαγωγή νέων μορφών δραστηριότητας, όπως εναλλακτικές λύσεις ή υποκατάστατα για τις περισσότερο 
παραδοσιακές κατασκευές ή εργασίες συναρμολόγησης: εμπορικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν υπολογιστές 
είναι ένας τομέας που υπόσχεται πολλά και ένας άλλος τομέας είναι η εντατική καλλιέργεια κηπευτικών. Οι 
άλλες πρωτοβουλίες αποσκοπούν όλες στη διατήρηση του προστατευμένου περιβάλλοντος (όμως όχι και την 
εξασφάλιση του δικαιώματος κατοχής) το οποίο τα παραδοσιακά εργαστήρια προσφέρουν, ενώ ταυτόχρονα 
ενσωματώνουν τα μειονεκτούντα άτομα σε συνήθεις εταιρείες και μειώνουν το κόστος της όλης ενέργειας. Τα 
προγράμματα για μεμονωμένες «προστατευμένες θέσεις απασχόλησης» στη Δανία και οι «προστατευμένες 
βιομηχανικές ομάδες», που ήδη έχουν αναφερθεί, στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούν παραδείγματα μεθόδων 
για την καταπολέμηση του προβλήματος της διάκρισης, και ταυτόχρονα για την αποφυγή ανέφικτων επιπέδων 
δαπανών. 
(') Ορισμένα εργαστήρια έχουν περιορισμένα «πλεονεκτήματα» στην αγορά (ειδικές ετικέτες με την ένδειξη 
καταγωγής, δικαίωμα να υποβάλλουν πρώτοι προσφορές για παράδειγμα). Πολλά δεν έχουν τέτοιο πλεο­
νέκτημα και η τάση φαίνεται να είναι κατά αυτού. 
Αριθ. C 136/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
33. Ένα αρκετά διαφορετικό παράδειγμα στο πλαίσιο των ίδιων γενικών τόπων πρωτοβουλιών αντιμετωπίζεται με 
τη δημιουργία συνεταιρισμών τούτο είναι εξαιρετικού ενδιαφέροντος, εφόσον αποτελεί ένα καλό παράδειγμα 
προσέγγισης που συστήνεται σε κοινοτικό επίπεδο ως τμήμα της γενικής εκστρατείας για την προώθηση 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και που αποδείχθηκε ότι είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για τα μειονεκτοόντα 
άτομα. Οι περισσότερες από τις εξελίξεις αυτές έλαβαν χώρα στην Ιταλία, όπου δεν δημιουργήθηκαν παραδο­
σιακά προστατευμένα εργαστήρια σε ευρεία κλίμακα. Υπάρχει μεγάλη προτίμηση για συνεταιρισμούς οι 
οποίοι φέρνουν κοντά τα μειονεκτούντα και τα μη»μειονεκτούντα άτομα. Τα προβλήματα που τίθενται στο 
πλαίσιο της έναρξης προσπαθειών και της εξεύρεσης αγορών για τα προϊόντα είναι βέβαια σοβαρά- Αλλά, στην 
Ιταλία τουλάχιστον, δεν υπήρξαν σοβαρά προβλήματα σε σχέση με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις όσον 
αφορά τα επίπεδα μισθού, ενώ η συμβολή των συνεταιρισμών, στο πλαίσιο ευνοϊκής ενσωμάτωσης και ηυξη-
μένης υπευθυνότητας, για ανεξάρτητη ζωή έχει ήδη εδραιωθεί και πρέπει να έχουν σημαντικό δυναμικό στο 
μέλλον. 
34. Το ότι οι δυσχέρειες όσον αφορά την απασχόληση των μειονεκτοόντων ατόμων χαρακτηρίζονται από τη σοβα­
ρότητα τους και τον επείγοντα χαρακτήρα τους, θα αποδειχθεί στο επόμενο τμήμα. Εφόσον δεν υπάρχει 
τίποτα στο οποίο μπορούμε να βασισθούμε, ούτε πιθανότητα επιτυχίας, τότε δεν τίθεται θέμα για προσπάθεια, 
ούτε δικαιολογείται μια Κοινοτική πρωτοβουλία: θα είναι καλύτερα να αφήσουμε τα μειονεκτούντα άτομα 
που ζητούν θέσεις απασχόλησης να τις παίρνουν εφόσον έχουν τη δυνατότητα και να επαναπαυθούμε στις 
συντάξεις αναπηρίας, σαν το μόνο όργανο πολιτικής. Το αντικείμενο του τμήματος αυτού ήταν να αποδειχθεί 
ότι η κατάσταση δεν παρουσιάζεται καθόλου κατ' αυτόν τον τρόπο. Φαίνεται ότι υπάρχουν πολλά στα οποία 
μπορούμε να στηριχθούμε από πλευράς μέτρων και υπηρεσιών, και επίσης, από πλευράς αγοράς. Ως εκ τούτου, 
όχι μόνο δικαιολογείται η ενίσχυση των προσπαθειών από την πλευρά της Κοινότητας, αλλά και το αντίθετο 
θα ήταν αδικαιολόγητο. 
Δ. Προβλήματα που αφορούν την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων 
35. Ένας από τους σκοπούς της στατιστικής μελέτης για την απασχόληση των μειονεκτούντων ατόμων την οποία 
καθοδήγησε η Στατιστική Υπηρεσία της Επιτροπής το 1981 (') ήταν να καθορισθεί σε τι έκταση «ο ενεργός 
πληθυσμός που πάσχει από κάποια μειονεξία, πλήττεται περισσότερο από κάθε άλλη κοινωνική ομάδα από 
την ανεργία και την οικονομική ύφεση γενικά». Το συμπέρασμα της μελέτης εντούτοις είναι ότι «οι περισσό­
τερες χώρες δεν διαθέτουν στατιστικά μέσα που επιτρέπουν να δοθεί απάντηση στην ερώτηση αυτή». Αναπό­
φευκτα, ως εκ τούτου, τα ακριβή αριθμητικά στοιχεία, είναι αποσπασματικά και, γενικά, μη ενημερωμένα 
σύμφωνα με τα πρόσφατα δεδομένα* η χαμηλή δε ποιότητα των στοιχείων αποδεικνύει από μόνη της την 
ανάγκη για κοινοτικές πρωτοβουλίες για την προώθηση της έρευνας στον τομέα αυτό. Όπου υπάρχουν τέτοια 
στοιχεία, εντούτοις επιβεβαιώνεται πλήρως η παγκόσμια και συγκεκριμένη πεποίθηση ότι τα μειονεκτούντα 
άτομα από κοινού με άλλες μειονεκτικές ομάδες, έχουν υποστεί και υφίστανται ακόμη τις συνέπειες της 
ύφεσης πολύ περισσότερο από ότι κατά μέσον όρον άποψη η οποία στηρίζεται ιδιαίτερα από τους υπεύθυνους 
των υπουργείων ή των κυβερνητικών οργανισμών οι οποίοι ασχολούνται ειδικά με το πρόβλημα αυτό. 
36. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1978 το ποσοστό ανεργίας των μειονεκτούντων ατόμων υπολογίσθηκε σε 14 ο/ο 
έναντι του εθνικού ποσοστού του 5,5 ο/ο. Στη Δανία, το 1980 17,5 ο/ο μειονεκτούντων που αναζητούν θέση 
αποσχόλησης δεν τοποθετήθηκαν, σε μια περίοδο όπου η γενική ανεργία ανερχόταν σε 7 ο/ο περίπου. Τον ίδιο 
χρόνο το γαλλικό Υπουργείο Εργασίας υπολόγισε ότι το ποσοστό ανεργίας όσον αφορά τα μειονεκτούντα 
άτομα ανήλθε έως 30 ο/ο, τρεις φορές περισσότερο από ότι για τους άλλους εργαζόμενους- στο Βέλγιο επίσης, 
το ποσοστό ανήλθε στο 25 °/ο τουλάχιστον. Στην Ολλανδία, για τρία χρόνια, 1978 έως 1980, σε μια περίοδο 
όπου το ποσοστό γενικής ανεργίας ήταν παρόμοιο με αυτό της Δανίας, ένας μέσος όρος μόνο του 11,5 °/ο 
μειονεκτούντων ατόμων που έχουν καταγραφεί στα γραφεία ανταλλαγής απασχόλησης, τοποθετήθηκαν σε 
θέσεις απασχόλησης κάθε χρόνο. 
37. Εν τω μεταξύ, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μεταξύ του 1976 και 1980, ενώ η γενική απα­
σχόληση έπεσε στο 32 °/ο, η ανεργία των βαριά μειονεκτούντων εργαζομένων αυξήθηκε στο 60 °/ο: Από το 1980 
στα κράτη μέλη η μείωση της απασχόλησης των μειονεκτούντων ατόμων υπήρξε ιδιαιτέρως μεγάλη. Παρόμοια, 
ο Ιρλανδικός «National Rehabilitation Board» κατέγραφε μια πτώση του 31 °/ο στην τοποθέτηση μειονεκτούντων 
ατόμων μεταξύ του 1982 και 1983, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο η «Manpower Services Commission» υπολογίζει 
ότι το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας των μειονεκτούντων εργαζομένων είναι διπλάσιο από άλλους. Στη 
Γερμανία το 1983, το 48 °/ο, των βαριά μειονεκτούντων ατόμων χωρίς απασχόληση έμειναν άνεργοι για περισσό­
τερο από ένα χρόνο, ενώ η μέση περίοδος ανεργίας για αυτούς είναι 16 μήνες και για τους άλλους ανέργους 
είναι 10 μήνες. Τόσο στην Ιρλανδία όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, επίσης, παρατηρείται μείωση του αριθμού 
των αναφορικών στοιχείων σχτικά με τα μειονεκτούντα άτομα στις υπηρεσίες αποσχόλησης, γεγονός που εξη­
γείται με διάφορους τρόπους* είτε διότι δεν ικανοποιούν τις ειδικές υπηρεσίες, είτε γενικά δημιουργούν ψευ­
δαισθήσεις στο πλαίσιο της γενικής οικονομικής κατάστασης. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί το πρόβλημα 
της υποαπασχόλησης, δεδομένου ότι όλες οι αρχές έχουν συμφωνήσει ότι πολλοί μειονεκτούντες απα­
σχολούμενοι, μεταξύ των οποίων ιδιαίτερα όσοι έχουν ελαττώματα ακοής εργάζονται σε κατώτερα επίπεδα 
από την ικανότητα τους ή το δυναμικό τους. 
(') Βλέπε σελίδα 2 υποσημείωση (') ανωτέρω. 
4.6.86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 136/19 
38. Οι αιτίες του προβλήματος αυτού μπορούν να ορισθούν ως εξής: 
α) Εκτός από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, η εθνική νομοθεσία για τις ποσοστώσεις που 
θεσπίστηκε σε περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, δεν κατάφερε να προστατεύσει τους μεωνεκτούντες εργαζό­
μενους σε περίοδο οικονομικής ύφεσης. 
6) Επιπλέον, η άλλη βασική μορφή της άμεσης νομοθετικής δράσης υπήρξε ο καθορισμός διά νόμου ορι­
σμένων θέσεων εργασίας ως αποκλειστικές για τα μειονεκτούντα άτομα. Για παράδειγμα χειριστές ανελ­
κυστήρων και φύλακες χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το πρόβλημα εδώ 
έγκειται στο γεγονός ότι η προσέγγιση αυτή, η οποία έγινε αποδεκτή και κρίθηκε κατάλληλη βέβαια όταν 
πρωτοεμφανίστηκε, σήμερα δεν εναρμονίζεται με τις αντιλήψεις έτσι όπως έχουν εξελιχθεί ανάμεσα στα 
μειονεκτούντα άτομα και τις οικογένειες τους, τους ίδιους τους επαγγελματίες και το ευρύ κοινό. Κάθε 
τάση να προσδιορισθούν τα μειονεκτούντα άτομα που ασκούν κάποια δραστηριότητα, πάνω απ' όλα με 
καθήκοντα τα οποία είναι άνευ σημασίας και χωρίς απαιτήσεις εξειδίκευσης ή κατάρτισης, θεωρείται 
γενικά ότι προκαλεί διάκριση με την άσχημη έννοια και είναι αντίθετη με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια του 
ατόμου. Η στρατηγική για θέσεις απασχόλησης αποκλειστικά για μειονεκτούντας δεν φαίνεται να συ­
νεχισθεί. 
γ) Παρά τα παραδείγματα που υπάρχουν όσον αφορά την υψηλή ποιότητα κατάρτισης σε ιδρύματα με ασφα­
λείς πόρους, είτε είναι εξειδικευμένα είτε όχι, γενικά η κατάρτιση που παρέχεται στα μειονεκτούντα άτομα 
παρουσιάζεται ακατάλληλη και συχνά με περιορισμένους πόρους για τις προσαρμογές της, έτσι ώστε 
υπάρχει όλο και περισσότερη ανισότητα μεταξύ των ικανοτήτων που έχουν να επιδείξουν τα μειονε­
κτούντα άτομα και των λίγων διαθέσιμων θέσεων απασχόλησης, καθώς και της υπερβολικής παροχής 
χαμηλού επιπέδου κατάρτισης η οποία δεν προετοιμάζει κατάλληλα τα μειονεκτούντα άτομα για τις θέσεις 
απασχόλησης που διατίθενται. 
δ) Είτε λόγω έλλειψης ευκαιριών κατάρτισης ή λόγω των δυσκολιών στην ανάληψη κατάρτισης που συν­
δέονται άμεσα με μία συγκεκριμένη μειονεξία, ένα ιδιαίτερα μεγαλύτερο από τον μέσο όρο ποσοστό των 
μειονεκτούντων ατόμων παραμένει χωρίς εξειδίκευση και με λίγες ή καθόλου προοπτικές για κατάρτιση 
στο χώρο εργασίας' ως εκ τούτου πλήττονται περισσότερο από την ανεργία σε μια περίοδο ύφεσης και 
τεχνολογικών μεταβολών. 
ε) Ειδικές τεχνολογικές μεταβολές μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης που 
υπήρξαν ιδιαίτερα χρήσιμες σε άτομα με κάποια μειονεξία. Η αυτοματοποίηση για παραγωγικούς σκοπούς 
έχει ήδη μειώσει τις θέσεις απασχόλησης στη δευτερεύουσα βιομηχανία που προσφέρεται για έναν αριθμό 
μειονεκτούντων ατόμων περιλαμβανομένων και των διανοητικά μειονεκτούντων. Ένα άλλο αξιόλογο παρά­
δειγμα αποτελούν τα συστήματα τηλεφωνικών ανταλλαγών, που μέχρι σήμερα ήταν ένας τομέας ιδιαίτερα 
σημαντικός για την απασχόληση των τυφλών ατόμων. Δεδομένου ότι οι νέες ανταλλαγές καθίστανται όλο 
και περισσότερο οπτικές, εάν δεν έχουν σχεδιασθεί έτσι, ώστε να προσαρμόζονται στις ανάγκες των 
τυφλών χειριστών, το κόστος μεταγενέστερης προσαρμογής μπορεί να είναι υπέρμετρο έτσι ώστε ζωτικές 
θέσεις απασχόλησης για τους τυφλούς μπορεί να χαθούν σε ευρεία κλίμακα. Τα μέσα για αποτελεσματική 
συντονισμένη δράση, ώστε να προβλεφθεί η τάση αυτή, δεν υφίστανται. 
στ) Η πρόοδος, στο πλαίσιο της δημιουργίας του απαραίτητου φυσικού περιβάλλοντος — στέγαση, πρόσβαση, 
μεταφορά — για την υποστήριξη της απασχόλησης των μειονεκτούντων ατόμων (ιδιαίτερα, αλλά όχι μόνο, 
όσων πάσχουν από σωματική μειονεξία) υπήρξε γενικά πολύ αργή και πολύ σποραδική· τούτο μπορεί να 
προκαλέσει πρόσθετους ανυπέρβλητους περιορισμούς όσον αφορά τις ευκαιρίες απασχόλησης που υφί­
στανται. 
ζ) Υπάρχει, ίσως, η μεγάλη πεποίθηση ότι το κόστος της επαγγελματικής αποκατάστασης, «υπερβολική επι­
θυμία σε περίοδο σχετικής απλότητας, δεν μπορεί απλά να αντιμετωπισθεί σε περίοδο οικονομικών περιο­
ρισμών. Ο εργοδότης μπορεί να πιστεύει ότι, για κάθε μειονεκτούντα υπάλληλο, θα πρέπει να επενδύσει 
περισσότερο για να κερδίσει λιγότερο — σε περίοδο που η επάνδρωση αποτελεί τη μεγαλύτερη μέριμνα. 
Μόνο η καλή γνώση του θέματος αντικρούει την άποψη αυτή: σύμφωνα με την έρευνα του Du Pont('), η 
αποκατάσταση αποδίδει. Αλλά η κατάσταση στην Αμερική είναι διαφορετική: στις Ηνωμένες Πολιτείες ο 
εργοδότης (τουλάχιστον μέσω της ασφάλισης του) μπορεί να λαμβάνει επιχορηγήσεις ή αμοιβή- οι κυβερνή­
σεις, εντούτοις, πρέπει να υπολογίζουν το κοινωνικό κόστος: μεταξύ των κυβερνητικών εμπειρογνωμόνων 
στις χώρες της Κοινότητας, το αν οι επιχορηγήσεις κοστίζουν περισσότερο από ότι η αποκατάσταση απο­
τελεί θέμα αμφισβήτησης. Εν τούτοις, όσο οι εργοδότες έχουν την πεποί&ηοη ότι το θέμα της πρόσληψης 
μειονεκτούντων ατόμων δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί σήμερα, το πρόβλημα παραμένει και θα έχει επιπτώ­
σεις ιδιαίτερα για τους μειονεκτούντες νέους που αναζητούν την πρώτη τους θέση απασχόλησης. Εφόσον 
το ενδιαφέρον των εργοδοτών να προστατεύσουν τους εργαζομένους τους που αποκτούν κάποια μειονεξία, 
μειώνεται, είναι προφανές ότι οι μειονεκτούντες εργαζόμενοι που αναζητούν θέση απασχόλησης έξω από 
την εταιρεία θα έχουν πολύ μειωμένες ευκαιρίες. 
η) Η αρνητική στάση έναντι ελαττωμάτων στην εμφάνιση και στην ομιλία, τα οποία δημιουργούν κάποια 
μειονεξία, μπορεί να είναι διαδεδομένη στο ευρύ κοινό το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο, χαρακτηρίζει αυτό 
που πιστεύουν οι εργοδότες για το ευρύ κοινό. 
Τούτο, χωρίς αμφιβολία, δρα ως μεγάλο εμπόδιο στην πρόσληψη μειονεκτούντων ατόμων σε θέσεις απα­
σχόλησης στον τριτογενή τομέα της οικονομίας (εμπόριο, τουρισμός, εργασία γραφείου, προσωπικές υπη­
ρεσίες) για τις οποίες μπορεί σε διαφορετική περίπτωση να ήταν ιδιαίτερα επιθυμητοί, και οι οποίες 
πιθανώς αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους τομείς για μελλοντικές ευκαιρίες. 
(') «Ισότητα καθηκόντων», έρευνα του Du Pont για την απασχόληση των μειονεκτούντων. 
Αριθ. C 136/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 4.6.86 
θ) Η σύνθετη αυτή σχέση μεταξύ των μέτρων αποκατάστασης και των συστημάτων παροχής επιδομάτων δεν 
αποδίδει πάντα και μπορεί ακόμη και να λειτουργήσει αρνητικά όσον αφορά την απασχόληση. Το πρό­
βλημα δεν είναι ότι η παροχή επιδομάτων στους μειονεκτούντες επηρεάζει αρνητικά την επιθυμία για 
απασχόληση κατά γενικό τρόπο. Εάν η οικονομική ύφεση συνεχίσει για μεγάλη περίοδο τότε αυτό μπορεί 
να είναι μια συνέπεια* μέχρι σήμερα, εντούτοις, η αρχή ότι «η ενεργός αποκατάσταση» έχει προτεραι­
ότητα έναντι «της σύνταξης αναπηρίας» φαίνεται ότι λειτούργησε στο σύνολο αποτελεσματικά, στα κράτη 
μέλη: επιδόματα μειονεξίας δεν καταβάλλονται γενικά, για παράδειγμα, σε άτομο που μετά από επιτυχές 
πρόγραμμα αποκατάστασης αρνείται μια κατάλληλη θέση απασχόλησης που του προσφέρεται. Οι πραγμα­
τικές δυσκολίες είναι ειδικότερες, και αφορούν τη σχέση μεταξύ των επώομάτων μειονεξίας και ορισμένων 
πρότυπων θέσεων απασχόλησης που μπορεί να ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα μειονεκτούντα άτομα — μερική 
απασχόληση κυρίως αλλά επίσης «δοκιμαστικές» περίοδοι εργασίας και βαθμιαία ανάληψη της εργασίας ή 
επιστροφή σε αυτήν. Σε ορισμένα κράτη μέλη ένα μειονεκτούν άτομο που λαμβάνει επίδομα, μπορεί απλώς 
να ευρεθεί σε χειρότερη οικονομική κατάσταση αναλαμβάνοντας μερική απασχόληση, ή κατά τη διάρκεια 
μιας περιόδου βαθμιαίας εισόδου στην εργασία. Μπορεί επίσης να δημιουργηθούν αρνητικοί παράγοντες 
στο πλαίσιο των άλλοτε χρήσιμων «δοκιμαστικών» προγραμμάτων εργασίας, αν και είναι δύσκολο, στην 
περίπτωση που η δοκιμασία δεν επιτύχει, να ανακτηθεί το δικαίωμα επιδόματος που έχει ήδη παύσει να 
παρέχεται και μπορεί να υπάρξουν καταστροφικές καθυστερήσεις. Η έλλειψη ευελιξίας στα συστήματα 
μπορεί να δημιουργήσει ειδικά προβλήματα σε σχέση με τα πρότυπα της διανοητικής ασθένειας- άλλα 
μειονεκτούντα άτομα ζητούν να δοθεί ένας ορισμός για τη «μερική ανικανότητα» και να τους δοθούν οι 
επιλογές που έχουν ανάγκη. Σχετικά με όλα αυτά, εντούτοις, υπάρχουν επίσης παραδείγματα καλής, ευέ­
λικτης πρακτικής σε ορισμένα κράτη μέλη και όσον αφορά τις οικονομικές θεωρήσεις, δεν υπάρχει λόγος 
να μη γίνει πρόοδος για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, στο πλαίσιο της Κοινότητας. 
ι) Ενώ καταβάλλονται προσπάθειες για υποστήριξη των εργοδοτών με επιχορηγήσεις και προγράμματα 
παροχής πληροφοριών η ανάληψη του βάρους των επιδομάτων προσαρμογής από τους εργοδότες μπορεί να 
είναι απογοητευτική. 
Επίσης, υπάρχουν σε μικρή έκταση συγκεντρωμένες προσπάθειες να δεσμευθεί το ενδιαφέρον και η 
επιρροή των συνδικαλιστικών οργανώσεων όσον αφορά την υποστήριξη της απασχόλησης των μειονε-
κτούντων ατόμων. 
κ) Με αρκετές εξαιρέσεις, η συμμετοχή των ίδιων των μειονεκτούντων ατόμων σε εθνικό, περιφερειακό, και 
τοπικό επίπεδο ή σε επίπεδο επιχείρησης, κατά τη λήψη ή εφαρμογή των αποφάσεων που αφορούν άμεσα 
την οικονομική ενσωμάτωση τους, δεν αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού κοινοτικού 
πλαισίου.