ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ σχετικά με μια νέα προσέγγιση της ΕΕ για την ανίχνευση και τον μετριασμό των κινδύνων ΧΒΡΠ-Ε /* COM/2014/0247 final */





I. Πλαίσιο Η ΕΕ, τα κράτη μέλη της και άλλοι βασικοί εταίροι έχουν αναλάβει πολυάριθμες δράσεις για τη βελτίωση της ικανότητας πρόληψης των συμβάντων που οφείλονται σε χημικές, βιολογικές, ακτινολογικές, πυρηνικές και εκρηκτικές ύλες (ΧΒΡΠ-Ε), καθώς και για την προστασία των πολιτών, των θεσμών και των υποδομών έναντι αυτών των συμβάντων. Ωστόσο, χρειάζεται να γίνουν περισσότερα. Σε συνέχεια των εκθέσεων προόδου[1] στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ[2] και του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη βελτίωση της ασφάλειας των εκρηκτικών υλών του 2012[3], πραγματοποιήθηκε με τα κράτη μέλη και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς εκτενής διαβούλευση σχετικά με τον βέλτιστο τρόπο αντιμετώπισης αυτών των θεμάτων. Καθορίστηκε ένα νέο θεματολόγιο για τα ΧΒΡΠ-Ε το οποίο εστιάζεται σε βασικές προτεραιότητες που πρέπει να αντιμετωπιστούν σε επίπεδο ΕΕ. Το Συμβούλιο στα συμπεράσματα που εξέδωσε στις 11 Δεκεμβρίου 2012 "υπογραμμίζει την ανάγκη να προσδιοριστούν τομείς με ανεπαρκείς ρυθμίσεις ασφαλείας, να δοθεί έμφαση σε αυτούς και να ιεραρχηθούν κατά προτεραιότητα περαιτέρω κοινές προσπάθειες για την ενίσχυση της ασφάλειας της παραγωγής, της αποθήκευσης, του χειρισμού και της μεταφοράς υλικών υψηλού κινδύνου ΧΒΡΠ-Ε. Επιπλέον, το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή «να χρησιμοποιήσει το σχέδιο δράσης κατά των χημικών, βιολογικών, ακτινολογικών και πυρηνικών κινδύνων, καθώς και το σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της ασφάλειας των εκρηκτικών υλών ως θεμέλιο για τη δημιουργία μιας αναθεωρημένης πολιτικής.»[4] Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί το πρώτο βήμα για την εφαρμογή του νέου θεματολογίου ΧΒΡΠ-Ε. Στόχος του είναι να επιτευχθεί πρόοδος στον τομέα της ανίχνευσης των απειλών ΧΒΡΠ-Ε και να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για τον εντοπισμό και τον μετριασμό των απειλών και των κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ. II. Ιστορικό και στόχοι ΙΙ. 1 Μεταβαλλόμενες απειλές και κίνδυνοι Η προστασία των πολιτών, των θεσμών, των υποδομών και των περιουσιακών στοιχείων αποτελεί έναν από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες της Αντιτρομοκρατικής Στρατηγικής της ΕΕ[5]. Στην προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις απειλές ΧΒΡΠ-Ε πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η στρατηγική εσωτερικής ασφάλειας της ΕΕ[6], μεταξύ των βασικών στόχων της οποίας περιλαμβάνονται ο εντοπισμός και ο μετριασμός των κινδύνων ΧΒΡΠ-Ε. Οι πρόσφατες εξελίξεις –, όπως αποδεικνύεται από εκθέσεις του INTCEN[7] και της Interpol – δείχνουν ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύουμε ότι η απειλή των υλικών ΧΒΡΠ και εκρηκτικών υλών παραμένει υψηλή και εξελίσσεται. Γεγονότα όπως οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μαδρίτη, στο Λονδίνο και στη Μόσχα, οι βομβιστικές επιθέσεις στον Μαραθώνιο της Βοστώνης πέρυσι, καθώς και οι πρόσφατες συμβουλές προς τους τζιχαδιστές να στοχεύουν πολυσύχναστα μέρη[8], έδειξαν σε τί βαθμό καινοτομίας και καιροσκοπισμού είναι ικανοί να φθάσουν οι επιτιθέμενοι και ότι οι απειλές κατά των δημόσιων εκδηλώσεων και της ασφάλειας των αστικών κέντρων πρέπει να ανιχνεύονται καλύτερα. Παρόλο που οι τρομοκράτες έχουν την τάση να χρησιμοποιούν εμπορικά ή αυτοσχέδια εκρηκτικά, οι παράγοντες ΧΒΡΠ, όπως το σαρίν, η ρικίνη ή ο άνθρακας, αποτελούν επίσης σοβαρή απειλή. Από την επίθεση στο μετρό του Τόκιο με χημικό παράγοντα (σαρίν), το 1995, και την επίθεση με βιολογικό παράγοντα (σαλμονέλα) στο Όρεγκον το 1984[9], οι τρομοκρατικές ομάδες προσπαθούν συνεχώς να αναπτύξουν τις ικανότητες τους να χειρίζονται και να χρησιμοποιούν υλικά ΧΒΡΠ. Η πρόσφατη χρήση αερίου σαρίν στη Συρία έφερε και πάλι αυτό το θέμα στο προσκήνιο. Κάθε χρόνο σημειώνονται εκατοντάδες περιπτώσεις κλοπής και εξαφάνισης ουσιών ΧΒΡΠ. Πρόσφατες κατασχέσεις υπερεμπλουτισμένου ουρανίου (στη Γεωργία το 2010 και στη Μολδαβία το 2011) δείχνουν ότι η εμπορία των ακτινολογικών και πυρηνικών υλικών εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Πάνω από 150 τέτοιες περιπτώσεις αναφέρονται ετησίως στη βάση δεδομένων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) για τα ατυχήματα και την παράνομη διακίνηση (ITDB). Τα πολυάριθμα παραδείγματα περιπτώσεων παράνομης διακίνησης τονίζουν την ανάγκη να αναπτυχθούν αποτελεσματικά αντίμετρα που δεν βασίζονται απλώς στην πρόληψη της πρόσβασης των κυκλωμάτων διακίνησης σε αυτά τα υλικά, αλλά και στην αποτελεσματική στρατηγική ανίχνευσης. Απειλές μπορούν επίσης να προέρχονται από άτομα υψηλής ειδίκευσης που έχουν πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες και υλικά, όπως ο ανώτερος ερευνητής βιοάμυνας που πραγματοποιούσε ιατρική έρευνα για τις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, ο οποίος εικάζεται ότι διέπραξε το 2001 επιθέσεις με άνθρακα, ή ο Γάλλος επιστήμονας του CERN[10] που καταδικάστηκε διότι βοηθούσε την Αλ Κάιντα να πραγματοποιεί επιθέσεις στη Γαλλία. Η συζήτηση της ΕΕ για τη ριζοσπαστικοποίηση εντάθηκε πρόσφατα. Σύμφωνα με τις τελευταίες εκθέσεις, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι επιστρέφοντες από τη Συρία. Ορισμένοι από αυτούς και άλλα άτομα με ριζοσπαστικές απόψεις που έχουν πρόσβαση και εργάζονται σε ευαίσθητους τομείς ενδέχεται να χρησιμοποιήσουν εμπιστευτικές πληροφορίες για να χτυπήσουν υποδομές ζωτικής σημασίας, όπως μονάδες καθαρισμού υδάτων ή να διακόψουν την παροχή ενέργειας σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής για τους σιδηροδρόμους. Αυτές οι απειλές από πρόσωπα που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες μπορεί να έχουν επιπτώσεις σε διεθνές επίπεδο και, ως εκ τούτου, αποτελούν απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ. Ένα πρόσφατο παράδειγμα επίθεσης κατά ευάλωτου στόχου είναι η βομβιστική ενέργεια στον Μαραθώνιο της Βοστώνης το 2013, όπου οι νεαροί δράστες χρησιμοποίησαν μια παλιά μέθοδο κατασκευής βομβών. Το παράδειγμα αυτό, καθώς και οι επιθέσεις στο μετρό και στο σιδηροδρομικό δίκτυο που αναφέρθηκαν παραπάνω υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενίσχυση του εντοπισμού απειλών. Ενώ οι προσπάθειες σε εθνικό επίπεδο εξακολουθούν να διαδραματίζουν καθοριστικής σημασίας ρόλο για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, μια ισχυρή, καλύτερα σχεδιασμένη και αναλογική στρατηγική για την πρόβλεψη και την αποτροπή μελλοντικών ΧΒΡΠ-Ε κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ είναι αναγκαία, μεταξύ άλλων και για την αντιμετώπιση παράνομων μεθόδων παραγωγής, χειρισμού, απόκρυψης και αποθήκευσης αυτών των υλών. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να υιοθετηθεί προδραστική προσέγγιση και να δημιουργηθούν αποτελεσματικές και αναλογικές εγγυήσεις, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων πρόληψης, ετοιμότητας και αντιμετώπισης σε επίπεδο ΕΕ, με παράλληλο σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. II.2 Επιτεύγματα και εν εξελίξει εργασίες σε επίπεδο ΕΕ Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της έχουν ήδη κάνει πολλά για να αντιμετωπίσουν τις προτεραιότητες των ΧΒΡΠ-Ε. Αναφέρονται ως παραδείγματα η δημιουργία βάσης δεδομένων, όπως το ευρωπαϊκό σύστημα δεδομένων για βομβιστικές επιθέσεις (EBDS) και το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (EWS), καθώς και οι δραστηριότητες του ευρωπαϊκού δικτύου μονάδων πυροτεχνουργών (EEODN). Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο νέος κανονισμός (98/2013) σχετικά με την κυκλοφορία στην αγορά και τη χρήση πρόδρομων ουσιών εκρηκτικών υλών, σκοπός του οποίου είναι να περιοριστεί η πρόσβαση σε πρόδρομες ουσίες επικίνδυνες για το κοινό. Εκτός από την έρευνα, την κατάρτιση και την ευαισθητοποίηση, διεξήχθησαν ορισμένες πρακτικής φύσεως δραστηριότητες για τον εντοπισμό και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, μελέτες και δοκιμές νέου εξοπλισμού, οδηγίες για τους υπεύθυνους φορείς, κλπ. Έχει επιτευχθεί πρόοδος σε όλους τους τομείς, αλλά οι πρόσφατες αξιολογήσεις των δύο σχεδίων δράσης ΧΒΡΠ κατέδειξαν ότι θα πρέπει να γίνουν περισσότερα, να ιεραρχηθούν οι προτεραιότητες και να γίνει καλύτερη επικέντρωση σε βασικούς τομείς προστιθέμενης αξίας της ΕΕ. II.3 Ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι ΧΒΡΠ-Ε σε επίπεδο ΕΕ Πολλές έρευνες που διεξήχθησαν μετά από επιθέσεις έδειξαν ότι οι εκρηκτικές ύλες και οι πρόδρομες ουσίες για την παραγωγή εκρηκτικών είχαν αγοραστεί σε ένα κράτος μέλος και μεταφέρθηκαν στο κράτος μέλος στο οποίο σημειώθηκαν οι επιθέσεις. Οι μηνιαίες εκθέσεις πληροφοριών της Ιντερπόλ για τα ΧΒΡΠ-Ε περιλαμβάνουν επίσης πολυάριθμα παραδείγματα προσπαθειών απόκτησης, παράνομης διακίνησης ή χρήσης ΧΒΡΠ-Ε υλικών. Επιθέσεις με ουσίες ΧΒΡΠ, όπως η περίπτωση της δηλητηρίασης του Litvinenko από μια ραδιενεργή ουσία, απέδειξαν ότι οι ουσίες ΧΒΡΠ μεταφέρθηκαν χωρίς να εντοπιστούν εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σοβαρά ραδιολογικά ή πυρηνικά ατυχήματα ή η εκ προθέσεως διάδοση βιολογικών παραγόντων (όπως ο SARS, ο H1N1 ή ο ιός του αφθώδους πυρετού) μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στον πληθυσμό και στις οικονομίες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η ανάλυση των ελλείψεων της ΕΕ για το 2012 όσον αφορά την ανίχνευση εκρηκτικών υλών, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τις εκρηκτικές ύλες, υπογραμμίζει τις διάφορες ελλείψεις στην ανίχνευση απειλών από εκρηκτικές ύλες, παρά την τεχνολογική πρόοδο, επισημαίνοντας την επείγουσα ανάγκη να ενισχυθεί η ικανότητα ανίχνευσης της ΕΕ. Η έκθεση, που βασίζεται σε επανεξέταση των μέτρων ασφαλείας, του εξοπλισμού και των διαδικασιών με τη χρήση της πλέον προηγμένης τεχνολογίας, συνιστά περαιτέρω εξέταση και τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων στους διάφορους τομείς της δημόσιας ασφάλειας. Με βάση αυτή την ανάλυση των ελλείψεων, η Επιτροπή δρομολόγησε το 2013 και μια ανάλυση των ελλείψεων στον τομέα της ανίχνευσης επικίνδυνων παραγόντων ΧΒΡΠ. Απειλές και κίνδυνοι ΧΒΡΠ-Ε είναι κοινοί για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η ΕΕ βρίσκεται, συνεπώς, σε πλεονεκτική θέση για να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο, βοηθώντας στην ανίχνευση και τον μετριασμό παρόμοιων απειλών και διασφαλίζοντας ότι: i) δίνεται προτεραιότητα στις πλέον σοβαρές απειλές, ii) τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται συλλογικά, iii) δεν υπάρχει επικάλυψη και iv) μεγιστοποιούνται οι οικονομίες κλίμακας και οι συνέργειες. Η ΕΕ μπορεί να προσφέρει προστιθέμενη αξία, αναπτύσσοντας πρακτικές και αποτελεσματικά εργαλεία για τους υπεύθυνους φορείς, που περιλαμβάνουν από εργαστήρια, υλικό καθοδήγησης, παροχή κατάρτισης και αύξηση της ευαισθητοποίησης, καθώς και τη στήριξη δραστηριοτήτων έρευνας και δοκιμών. Ένα παράδειγμα αποτελεί η στήριξη που παρέχεται για τη συνεργασία — στο πλαίσιο του δικτύου ATLAS — των ειδικών αστυνομικών δυνάμεων παρέμβασης της ΕΕ, οι οποίες εκπαιδεύονται και παρεμβαίνουν από κοινού. III. νέα προσέγγιση για τον εντοπισμό και τον μετριασμό των κινδύνων ΧΒΡΠ-Ε Οι στόχοι της παρούσας ανακοίνωσης είναι η καλύτερη εκτίμηση των κινδύνων, η ανάπτυξη αντιμέτρων, η ανταλλαγή γνώσεων και βέλτιστων πρακτικών, η δοκιμή και επικύρωση νέων μέτρων προστασίας με απώτερο στόχο τη θέσπιση νέων προτύπων ασφαλείας. Στο πλαίσιο κάθε αποτελεσματικής στρατηγικής μετριασμού, πρέπει να αντιμετωπίζονται τα ακόλουθα θέματα : - η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα των υφιστάμενων εξοπλισμών και διαδικασιών· - νέες επικίνδυνες ουσίες· - νέοι τρόποι εκτέλεσης των επιθέσεων· - νέες μέθοδοι απόκρυψης με στόχο την παράκαμψη των ελέγχων ασφαλείας· - νέοι στόχοι επιθέσεων (ευάλωτοι στόχοι, υποδομές ζωτικής σημασίας, δημόσιοι χώροι, μη αεροπορικού χαρακτήρα περιοχές) Η νέα προσέγγιση θα πρέπει να υλοποιηθεί σταδιακά, λαμβανομένων υπόψη κάθε είδους απειλής και περιβάλλοντος, με στόχο: - τη βελτίωση της διαδικασίας εντοπισμού των κινδύνων· - τη βελτίωση της χρήσης των αποτελεσμάτων της έρευνας, των δοκιμών και της επικύρωσης· - την προώθηση της ευαισθητοποίησης, των προγραμμάτων κατάρτισης και των ασκήσεων· - την προώθηση των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται από μία ή περισσότερες χώρες (επικεφαλής χώρα) και του διαλόγου με τη βιομηχανία και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς στον τομέα της ασφάλειας· - να λαμβάνεται υπόψη η εξωτερική διάσταση, κατά περίπτωση. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, είναι σημαντικό να συμμετέχουν στις εργασίες όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως οι ακαδημαϊκοί κύκλοι, ο ιδιωτικός τομέας ή οι αρχές πολιτικής προστασίας, και να παρέχεται επαρκής χρηματοδοτική στήριξη προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες και οι πολιτικές σε αυτόν τον τομέα εφαρμόζονται ορθά. Στο πλαίσιο καθεμιάς από τις πέντε πτυχές που αναφέρονται ανωτέρω, θα προσδιοριστούν οι δράσεις στις οποίες το έργο που έχει επιτελέσει η ΕΕ θα προσδώσει προστιθέμενη αξία. III. 1 Βελτίωση της ανίχνευσης Στο παρελθόν, η στρατηγική πρόληψης απειλών βασιζόταν κατά κανόνα στα ιστορικά στοιχεία των επιθέσεων. Μέτρα προστασίας λαμβάνονταν συχνά μετά τη διάπραξη επιθέσεων ή την ανακάλυψη συνωμοτικών σχεδίων, και δεν έχουμε διαμορφώσει έως τώρα αρκούντως προδραστική προσέγγιση για τη χάραξη αποτελεσματικής στρατηγικής ανίχνευσης και μετριασμού. Μια αποτελεσματική στρατηγική ανίχνευσης απειλών μπορεί να επιτευχθεί μόνο εφόσον οι επικίνδυνες ουσίες και το περιβάλλον (αεροπορία, δημόσιοι χώροι αθλητικών εκδηλώσεων, κ.λπ.) λαμβάνονται υπόψη κατά την ανάπτυξη και την αναθεώρηση της. Οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν, στις οποίες προσπαθούμε να προσαρμόσουμε μια τεχνολογία ή διαδικασία ασφαλείας στη συγκεκριμένη απειλή, δεν λειτουργούν πλέον. Για κάθε αποστολή προστασίας πρέπει να εξετάζονται ειδικές προσεγγίσεις με βάση τον κίνδυνο, που να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ένα φάσμα διαφόρων δραστηριοτήτων που έχουν σχεδιαστεί για τον αποτελεσματικό εντοπισμό των διαφόρων απειλών. Κάθε περιβάλλον που σκοπεύουμε να προστατέψουμε θα πρέπει να αναλύεται προσεκτικά και τα μέτρα που εξετάζονται θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τα ιστορικά στοιχεία, αλλά και τρόπους μετριασμού των αναδυόμενων απειλών. Οποιαδήποτε ευρωπαϊκή στρατηγική εντοπισμού θα πρέπει να βασίζεται στις ελλείψεις που έχουν επισημανθεί στην ανάλυση των ελλείψεων της ΕΕ στον τομέα της ανίχνευσης εκρηκτικών υλών του 2012. Μια πρόσφατη αξιολόγηση δείχνει επίσης ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο που επιτεύχθηκε τα τελευταία χρόνια, πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά για την αποτελεσματική κάλυψη των κενών της τεχνολογίας ανίχνευσης στους διάφορους τομείς της δημόσιας ασφάλειας, περιλαμβανομένων των μεταφορών. Οι δραστηριότητες πρέπει επομένως να στοχεύσουν τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν και να αναπτύξουν ρεαλιστικές λύσεις για τους κινδύνους που θέλουμε να αμβλύνουμε. Τα πρόσωπα που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες μπορεί να συνιστούν ειδική πρόκληση όσον αφορά τις απειλές ΧΒΡΠ-Ε και απαιτούνται περισσότερα μέτρα για την καταπολέμηση των απειλών ΧΒΡΠ που προέρχονται από πρόσωπα που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, μία από τις δράσεις που προβλέπονται στο σχέδιο δράσης ΧΒΡΠ ζητά από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διερευνήσουν τρόπους για τη βελτίωση του ελέγχου ασφαλείας του προσωπικού. Ο κατάλληλος έλεγχος του προσωπικού που εμπλέκεται σε όλο τον κύκλο ζωής των εκρηκτικών υλών και των υλικών ΧΒΡΠ είναι ζωτικής σημασίας για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των απειλών που προέρχονται από πρόσωπα που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες. Μια μελέτη που εκπονήθηκε για το θέμα αυτό συνιστά τη λήψη μέτρων για την εναρμόνιση των διαδικασιών ελέγχου για τις βιομηχανίες ΧΒΡΠ-Ε, αρχής γενομένης με την υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών για τους ελέγχους ιστορικού και τους ελέγχους ασφαλείας. Δεδομένου ότι οι διαδικασίες ελέγχου ασφαλείας εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με αυτά για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων. Η Επιτροπή συνεργάστηκε με τους τελικούς χρήστες όπως οι οντότητες του ιδιωτικού τομέα και οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου για να βελτιώσει τις γνώσεις της τεχνολογικής ικανότητας. Για τον σκοπό αυτό, οργάνωσε εργαστήρια στα οποία οι αρχές επιβολής του νόμου και άλλοι υπεύθυνοι φορείς έλαβαν διαβαθμισμένες πληροφορίες σχετικά με τους περιορισμούς της τεχνολογίας και των διαδικασιών ασφαλείας. Θα πρέπει, ωστόσο, να κάνουμε περισσότερα για τη συμμετοχή του τελικού χρήστη και των υπευθύνων στον σχεδιασμό της διαδικασίας ανίχνευσης στο μέλλον. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου και το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου του 2012 που πραγματοποιήθηκε στην Πολωνία υπογράμμισαν το ακόλουθο βασικό μήνυμα των υπηρεσιών επιβολής του νόμου: δεν επαρκεί πάντα ένα εργαλείο ανίχνευσης, και ο συνδυασμός εργαλείων, όπως η ανάλυση συμπεριφορών σε συνδυασμό με σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών, μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα του συστήματος. Η αποστολή ανίχνευσης πρέπει να επιβάλλει το είδος του εργαλείου που θα χρησιμοποιηθεί, και όχι το αντίστροφο. Η Επιτροπή, από κοινού με τους υπευθύνους, διεξάγει διάφορες πρακτικές δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες τις οποίες δεν μπορεί να αναπαραγάγει το εργαστηριακό περιβάλλον. Ο σκοπός είναι να αξιολογηθούν και να δοκιμαστούν τεχνολογίες, προϊόντα και διαδικασίες σε συνάρτηση με διάφορους στόχους ανίχνευσης, προκειμένου να καταστεί η ανίχνευση πιο αποτελεσματική. Ένα παράδειγμα τέτοιας δοκιμής είναι «η δοκιμή εξοπλισμού ανίχνευσης ΧΒΡΠ-Ε από κοινού με τις πολωνικές αρχές κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου του 2012». Χρησιμοποιώντας ως βάση την παραπάνω δοκιμή, η Επιτροπή συνεργάστηκε με τη βελγική αστυνομία για τη δοκιμή εξοπλισμού ανίχνευσης ΧΒΡΠ-Ε κατά τη διάσκεψη κορυφής ΕΕ-Αφρικής, στις αρχές Απριλίου 2014. Η δοκιμή ανίχνευσης περιελάμβανε δραστηριότητες στον τόπο της συνόδου κορυφής και στο μετρό, στο τρένο μεγάλης ταχύτητας και στο αεροδρόμιο του Βελγίου. Η Επιτροπή - θα υποστηρίξει περαιτέρω βραχυπρόθεσμες δοκιμές για υπεύθυνους φορείς, ώστε να βελτιώσει την ανίχνευση κατά τη διάρκεια μελλοντικών αθλητικών, πολιτιστικών και άλλων μεγάλης κλίμακας εκδηλώσεων όπως το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου 2016, με προοπτική να διαμορφώσει μια προσέγγιση της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας των δημόσιων εκδηλώσεων, - θα εξετάσει και θα βασιστεί στην ανάλυση των ελλείψεων στον τομέα της ανίχνευσης των εκρηκτικών υλών, - θα εκπονήσει ανάλυση των ελλείψεων στον τομέα της ανίχνευσης υλικών ΧΒΡΠ, - θα συντάξει αναλυτικά έγγραφα και επισκοπήσεις των απειλών και κινδύνων ΧΒΡΠ και εκρηκτικών υλών σε διαφόρους τομείς της δημόσιας ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, για να στηρίξει τη χάραξη πολιτικών, - θα διοργανώσει και θα στηρίξει περισσότερες δράσεις που εστιάζονται στο ζήτημα των απειλών από πρόσωπα που κατέχουν εμπιστευτικές πληροφορίες, όπως εργαστήρια, δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και οδηγίες σχετικά με αυτό το θέμ,. - θα συμπεριλάβει τους κινδύνους ΧΒΡΠ στη «διατομεακή επισκόπηση των φυσικών και ανθρωπογενών κινδύνων που μπορεί να αντιμετωπίσει η Ένωση στο μέλλον» που πρέπει να εκπονήσει και να επικαιροποιήσει η Επιτροπή, - θα βασιστεί στα υφιστάμενα δίκτυα της ΕΕ και θα διερευνήσει μαζί με τα κράτη μέλη το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας ομάδας πολιτικό-στρατιωτικής συνεργασίας στους τομείς α) των τεχνολογιών ανίχνευσης και β) των μεθόδων εξουδετέρωσης αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών, φορητών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας (MANPAD) και άλλων συναφών απειλών, όπως οι απειλές ΧΒΡΠ-Ε[11] III. 2 Καλύτερη χρήση της έρευνας, των δοκιμών και της επικύρωσης Τα κράτη μέλη, οι ακαδημαϊκοί κύκλοι, ο βιομηχανικός κλάδος και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να συνεργαστούν για να εντοπίσουν και να καθορίσουν τις ανάγκες στις οποίες θα πρέπει να ανταποκριθεί η έρευνα στον τομέα των ΧΒΡΠ-Ε. Η Επιτροπή χρηματοδότησε πολλές ερευνητικές δραστηριότητες στο πλαίσιο του έβδομου προγράμματος πλαισίου (ΠΠ7). Τα αποτελέσματα πρέπει να διαδίδονται καλύτερα και να μετατρέπονται σε χρήσιμα εμπορικά προϊόντα. Το νέο ερευνητικό πρόγραμμα Horizon 2020 θα πρέπει να ανταποκριθεί καλύτερα τόσο στις ανάγκες πολιτικής όσο και στις ανάγκες των τελικών χρηστών. Η Επιτροπή θα διαδραματίσει βασικό ρόλο όσον αφορά αυτό το θέμα. 1. Μέχρι σήμερα, περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ κατανεμήθηκαν σε 60 έργα που συνδέονται με τις ΧΒΡΠ στο πλαίσιο του ΠΠ7. Επιπλέον, κατανεμήθηκαν 67 εκατομμύρια ευρώ σε πάνω από 15 έργα που εστιάζονται στις εκρηκτικές ύλες. Αναφέρονται ως παραδείγματα το PREVAIL (PRecursors of ExplosiVes: Additives to Inhibit their use including Liquids)[12] και το μεγάλης κλίμακας έργο επίδειξης EDEN[13], το οποίο είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για τη χάραξη πολιτικής και τις πρακτικές εργασίες όσον αφορά τις απειλές ΧΒΡΠ-Ε. 2. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής (ΚΚΕρ) παρέχει επίσης επιστημονική στήριξη για τις ανάγκες της πολιτικής σχετικά με τις απειλές ΧΒΡΠ-Ε. Έχει, π.χ., μακρά πείρα στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, των εγγυήσεων και της ασφάλειας, έχει συμμετάσχει σε πολλά ερευνητικά προγράμματα και συνεργαστεί με βασικούς εταίρους. Για παράδειγμα, σε συνεργασία με αμερικανούς εταίρους, έθεσε σε εφαρμογή το πρόγραμμα ITRAP+10 (Illicit Trafficking Radiation Detection Assessment Programme), το οποίο αποσκοπούσε στη δοκιμή και αξιολόγηση της απόδοσης των διαφόρων εξοπλισμών ανίχνευσης ακτινοβολίας. Τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις αρχές των κρατών μελών να προσδιορίσουν τον εξοπλισμό ανίχνευσης που είναι ο πλέον κατάλληλος για τις ανάγκες τους. Δόθηκαν επίσης συστάσεις στους κατασκευαστές σχετικά με τον τρόπο που μπορούν να βελτιώσουν την απόδοση και την αξιοπιστία του εξοπλισμού καθώς και τον βαθμό ευχρηστίας του. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει αυτό το έργο. Το ΚΚΕρ εφαρμόζει επίσης ένα πρόγραμμα που αποσκοπεί στη βελτίωση της βάσης δεδομένων του IAEA σχετικά με τα ατυχήματα και την παράνομη διακίνηση (ITDB). Μαζί με τα κράτη μέλη το ΚΚΕρ κατάρτισε μια σειρά βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της νοοτροπίας αναφοράς στο ITDB και, συνεπώς, της ποιότητας των δεδομένων που διατίθενται στο IAEA. Εξάλλου, το ΚΚΕρ εκπονεί στην παρούσα φάση ένα ασφαλές πρωτόκολλο για να καταστήσει δυνατή τη διαδικτυακή αναφορά στο ITDB. 3. Η Επιτροπή καθιέρωσε επίσης συνεργασία μεταξύ πολλών δικτύων υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Στόχος είναι να συντονιστούν καλύτερα οι ανάγκες των δικτύων για τεχνολογία και να εξεταστεί εάν το ENLETS (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Υπηρεσιών Τεχνολογιών Επιβολής του Νόμου) θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ως κομβικό κέντρο για τα δίκτυα επιβολής του νόμου ώστε να πληροφορεί τους ερευνητές και τη βιομηχανία σχετικά με αυτά τα δίκτυα. 4. Για να συμπληρώσει τις ερευνητικές δραστηριότητες του ΠΠ7 και να υποστηρίξει τις προσπάθειες πιστοποίησης και τυποποίησης σε διαφόρους τομείς, η Επιτροπή πραγματοποιεί μελέτες και δοκιμές για τον νέο εξοπλισμό. Οι δοκιμές που διεξάγονται με τις υφιστάμενες τεχνολογίες αιχμής θα επιτρέψουν να διαπιστωθεί με ποιον τρόπο μπορεί να προσαρμοστεί καλύτερα στις ανάγκες κάθε τομέα. Οι δοκιμές που διεξάγονται στα αεροδρόμια θα πρέπει να αποτελέσουν παράδειγμα βέλτιστων πρακτικών που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε άλλους τομείς. Οι δοκιμές επικεντρώνονται στον λεπτομερή καθορισμό του τρόπου με τον οποίο οι υπεύθυνοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν τους διάφορους εξοπλισμούς και διαδικασίες σε διάφορα περιβάλλοντα (μεταφορές, δημόσια ασφάλεια, αθλητικές εκδηλώσεις, κλπ). Θα δώσουν επίσης στους υπεύθυνους φορείς και στα κράτη μέλη υλικό για να τελειοποιήσουν περαιτέρω τα εργαλεία που χρησιμοποιούν για την ανίχνευση απειλών στις χώρες τους. 5. Η Επιτροπή πραγματοποιεί επίσης πολλές δράσεις σε αυτόν τον τομέα για να εξασφαλίσει την εναρμονισμένη ανάπτυξη προτύπων και διαδικασιών δοκιμών. Πρέπει να αναπτυχθούν και να εφαρμοστούν σε όλη την ΕΕ κατάλληλα πρότυπα ανίχνευσης απειλών και κινδύνων, ούτως ώστε όλοι οι πολίτες να έχουν το ίδιο επίπεδο προστασίας. Τα πρότυπα αυτά θα πρέπει επίσης να βοηθήσουν τους προμηθευτές τεχνολογίας να κατανοήσουν καλύτερα τις ειδικές απαιτήσεις των υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Τα πρότυπα ανίχνευσης για την αντιμετώπιση γνωστών επιθέσεων είναι επαρκώς ανεπτυγμένα. Εντούτοις, οι στρατιωτικές τεχνολογίες, πρακτικές και εμπειρίες θα πρέπει επίσης να εξεταστούν και να προσαρμοστούν – όπου είναι σκόπιμο – σε μη στρατιωτικές εφαρμογές. Οι αστυνομικές δυνάμεις θα πρέπει να συνεργαστούν με τον στρατό για την ανταλλαγή εμπειριών και για την εξεύρεση βέλτιστων λύσεων σε κοινά προβλήματα. Η Επιτροπή - θα συνεχίσει να διασφαλίζει ότι λαμβάνονται υπόψη στην έρευνα οι ανάγκες της πολιτικής ασφαλείας και θα βοηθήσει στην ανάπτυξη του προγραμματισμού ούτως ώστε οι προτεραιότητες της έρευνας να αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και άλλων τελικών χρηστών, καθώς και τις ανάγκες της πολιτικής, - θα στηρίξει περαιτέρω τις δραστηριότητες έρευνας, δοκιμής και επικύρωσης για τα ΧΒΡΠ-Ε και θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη κατάλληλων προτύπων ανίχνευσης, προσαρμοσμένων σε κάθε είδος περιβάλλοντος, ιδίως προγραμμάτων όπως το ERNCIP (ευρωπαϊκό δίκτυο αναφοράς για την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας), - θα συνεχίσει να υποστηρίζει τη φάση 2 του ITRAP, το πρόγραμμα παρακολούθησης που θα εκτιμήσει για πρώτη φορά τη σκοπιμότητα ενσωμάτωσης ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων και ανίχνευσης εκρηκτικών υλών στην ίδια συσκευή. Θα βοηθήσει επίσης τα εργαστήρια των κρατών μελών να λάβουν διαπίστευση στην ανίχνευση των ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων, να αξιολογούν τους νέους εξοπλισμούς ανίχνευσης των ραδιολογικών και πυρηνικών κινδύνων και να συμβάλλουν στον καθορισμό ευρωπαϊκών ή διεθνών προτύπων, σε στενή συνεργασία με τους διαφόρους οργανισμούς τυποποίησης. III.3. Κατάρτιση, ευαισθητοποίηση και ανάπτυξη των ικανοτήτων. Η αποτελεσματική κατάρτιση και ευαισθητοποίηση του τομέα της ασφάλειας έχει ουσιαστική σημασία για την ορθή εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει να διαθέσει περισσότερους πόρους και να βελτιώσει τις πρωτοβουλίες κατάρτισης που παρέχουν στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις κατάλληλη στήριξη στον τομέα της κατάρτισης. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα: - στήριξη του Ευρωπαϊκού δικτύου μονάδων πυροτεχνουργών (EEODN), το οποίο παρέχει στους εμπειρογνώμονες των εκρηκτικών υλών των κρατών μελών ένα λειτουργικό φόρουμ για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, καθώς και κατάρτιση στους τομείς των εκρηκτικών υλών και απειλών ΧΒΡΠ, - βελτίωση των δυνατοτήτων κατάρτισης για τους επαγγελματίες στον τομέα της επιβολής του νόμου, προκειμένου να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους ΧΒΡΠ-Ε, για παράδειγμα, μέσω διαφόρων δικτύων επιβολής του νόμου της ΕΕ (Atlas, Airpol, Railpol, Aquapol, κλπ), - συμβολή στην ανάπτυξη κοινής προσέγγισης για την αντιμετώπιση μελλοντικών επιθέσεων, κατά ευάλωτων στόχων, όπως το εγχειρίδιο οδηγιών για τις επιθέσεις κατά ευάλωτων στόχων στα αεροδρόμια που συνέταξε η Επιτροπή μαζί με τα κράτη μέλη μετά την επίθεση στο αεροδρόμιο Burgas, - βελτίωση της πολιτικό-στρατιωτικής συνεργασίας, όπως η κοινή κατάρτιση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας και της Επιτροπής (την άνοιξη του 2014) για μια μέθοδο αξιολόγησης των τρωτών σημείων των φορητών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικτύου υπηρεσιών επιβολής του νόμου στα αεροδρόμια (Airpol). - η ομάδα τελωνειακών εμπειρογνωμόνων της ΕΕ στον τομέα των τεχνολογιών ανίχνευσης, η οποία ανταλλάσσει πληροφορίες και βέλτιστες πρακτικές, για να βελτιώσει την ικανότητα ανίχνευσης των απειλών ΧΒΡΠ-Ε και τα πρότυπα απόδοσης των υφιστάμενων και νέων εξοπλισμών ανίχνευσης, - οι δυνατότητες κατάρτισης στο ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό κέντρο πυρηνικής ασφάλειας (EUSECTRA) στους τομείς της πυρηνικής ανίχνευσης, της πυρηνικής απόκρισης και της πυρηνικής εγκληματολογίας. Η εκπαίδευση αυτή θα συμπληρώσει την εθνική κατάρτιση που θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με εταίρους από τα κράτη μέλη και διεθνείς οργανώσεις. Τα προγράμματα κατάρτισης θα περιλαμβάνουν πολυτομεακές πτυχές, ιδίως στην επιβολή του νόμου, την προστασία από τις ακτινοβολίες, καθώς και την ανάλυση υλικών. Θα πρέπει επίσης να ενταθούν οι προσπάθειες για τη βελτίωση των γνώσεων και την ενίσχυση των ικανοτήτων. Οι προσπάθειες αυτές θα πρέπει να εστιαστούν περισσότερο στην ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και στην ανάπτυξη κατευθυντηρίων γραμμών. Ως παραδείγματα τέτοιων δραστηριοτήτων μπορούμε να αναφέρουμε τα ακόλουθα: 1) το ATLAS, το δίκτυο των ειδικών αστυνομικών μονάδων παρέμβασης, αποτελεί ένα εξαίρετο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ ενισχύει τις ικανότητες και την εμπιστοσύνη σε αυτές τις ομάδες, οι οποίες επεμβαίνουν εκεί όπου αποτυγχάνουν τα άλλα μέτρα. Η στήριξη που παρέχεται σε αυτά τα δίκτυα βοηθά την ΕΕ να ενισχύσει την ετοιμότητά της σε καταστάσεις κρίσης, να δημιουργήσει συνέργειες και να αποτρέψει την επικάλυψη των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για να προστατέψουν τους πολίτες της ΕΕ. 2) Η ομάδα εργασίας για τους σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών υλών, ένα φόρουμ που προορίζεται για τους επαγγελματίες, το οποίο προώθησε επιτυχώς την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της κατάρτισης, της αποστολής επιτόπου και της πιστοποίησης, συμπεριλαμβανομένων υλικού και εγχειριδίων οδηγιών. Απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες της Επιτροπής και των κρατών μελών, καθώς και από παρατηρητές από τον Καναδά και τις ΗΠΑ. 3) Τα αυτοσχέδια εκρηκτικά και η σχετική ευκολία με την οποία μπορούν να αποκτηθούν τα υλικά για την κατασκευή βομβών υπογραμμίζουν την ανάγκη να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες σε αυτόν τον τομέα και να εφαρμοστούν το ταχύτερο δυνατόν οι διατάξεις του κανονισμού αριθ. 98/2013 σχετικά με τον περιορισμό της παράνομης πρόσβασης σε πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών υλών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή βομβών. 4) Είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη ο ανθρώπινος παράγοντας. Εκτός από την επιλογή και τη βασική κατάρτιση, διαδικασίες όπως ο χειρισμός του συναγερμού, πρέπει να βελτιστοποιηθούν και να τελειοποιηθούν, ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι χειριστές του εξοπλισμού έχουν την κατάλληλη εξειδίκευση, είναι καλά καταρτισμένοι και έχουν κίνητρα για να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους κατά την άσκηση της εργασίας τους, ενώ παράλληλα χρησιμοποιούν πλήρως τις διαθέσιμες τεχνολογίες. 5) Η νομοθεσία για τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της ΕΕ που θεσπίστηκε πρόσφατα[14] ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία ευρωπαϊκής ικανότητας για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης με τη μορφή κοινοπραξίας ικανοτήτων αντιμετώπισης που έχει συσταθεί εκ των προτέρων σε εθελοντική βάση. Τούτο περιλαμβάνει ειδικές ικανότητες για την αντιμετώπιση συμβάντων ΧΒΡΠ (π.χ. στοιχεία ανίχνευσης και δειγματοληψίας και ομάδες έρευνας και διάσωσης σε αστικές περιοχές για συνθήκες ΧΒΡΠ). Η Επιτροπή - θα αναπτύξει και άλλα εργαλεία κατάρτισης, θα ενθαρρύνει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και θα αναπτύξει υλικό καθοδήγησης για να στηρίξει τους υπεύθυνους του τομέα, παρέχοντας υψηλού επιπέδου κατάρτιση, βοηθώντας ιδιαίτερα τους υπεύθυνους επιβολής του νόμου να βελτιώσουν τις πρακτικές ανίχνευσης, για παράδειγμα μέσω των δραστηριοτήτων του EEODN (ευρωπαϊκό δίκτυο μονάδων πυροτεχνουργών), - θα συνεχίσει τις δράσεις ευαισθητοποίησης σχετικά με τους περιορισμούς των εξοπλισμών ανίχνευσης των εκρηκτικών υλών, - θα δημοσιεύσει, στα μέσα του 2014, το εγχειρίδιο οδηγιών της ΕΕ για τις επιθέσεις κατά ευάλωτων στόχων στα αεροδρόμια, το οποίο θα τεθεί στη διάθεση κάθε αστυνομικού στα αεροδρόμια της ΕΕ ο οποίος είναι μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου υπηρεσιών επιβολής του νόμου στα αεροδρόμια (Airpol), - θα αναπτύξει πρότυπα προγράμματα ελέγχου ποιότητας για τη δοκιμή της αποτελεσματικότητας των σκύλων ανίχνευσης εκρηκτικών (π.χ. Βέλγιο, Ουγγαρία, Ιταλία), - θα προσφέρει στα μέλη της Airpol κατάρτιση για αξιολογήσεις των MANPAD στα αεροδρόμια, - θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πρωτόκολλα πιστοποίησης για τους σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών που θα αναγνωρίζονται παγκοσμίως ως κορυφαία πρότυπα, - θα βελτιώσει τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 98/2013 σχετικά με την κυκλοφορία στην αγορά και τη χρήση πρόδρομων ουσιών εκρηκτικών υλών, - θα αντιμετωπίσει τους κινδύνους που συνδέονται με τον ανθρώπινο παράγοντα, προωθώντας ένα πρόγραμμα που αποσκοπεί να εξασφαλίσει ότι οι χειριστές του εξοπλισμού ανίχνευσης είναι καλά εκπαιδευμένοι και εκδηλώνουν ενδιαφέρον για την εργασία τους, θα βελτιώσει την επικοινωνία μεταξύ του βιομηχανικού κλάδου, των παρόχων υπηρεσιών ασφάλειας και των κρατών μελών μέσω εργαστηρίων και εργαλείων, και θα βελτιώσει το επίπεδο της ασφάλειας, - θα εξασφαλίσει ότι οι κίνδυνοι ΧΒΡΠ λαμβάνονται δεόντως υπόψη στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής ικανότητας αντίδρασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, - θα πρέπει να διερευνήσει τις δυνατότητες στενότερων δεσμών με την κατάρτιση και τις ασκήσεις που παρέχονται στο πλαίσιο του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ, - θα επεκτείνει τα μαθήματα κατάρτισης που συνδέονται με την πυρηνική ασφάλεια στο ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό κέντρο πυρηνικής ασφάλειας (ΕUSECTRA) III. 4. Προώθηση περισσότερων πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται από τις χώρες και συνεργασία με τη βιομηχανία Σκοπός των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται από μία ή περισσότερες χώρες, τις οποίες δρομολόγησε η Επιτροπή το 2012, είναι να παρακινήσει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν πιο ενεργά τα σχέδια δράσης για τα ΧΒΡΠ και τα εκρηκτικά. Η Επιτροπή κάλεσε τα κράτη μέλη να παρουσιαστούν ως επικεφαλής χώρες για την ανάληψη δράσεων που θεωρούν προτεραιότητα και των οποίων την εκτέλεση θα μπορούσαν να συντονίσουν σε επίπεδο ΕΕ. Μέχρι σήμερα, έχουν δρομολογηθεί ή πρόκειται να δρομολογηθούν πέντε πρωτοβουλίες[15]. Οι πρωτοβουλίες της επικεφαλής χώρας θα πρέπει να θεωρηθούν ως τρόπος επιτάχυνσης της φάσης εκκίνησης ενός μεγάλης εμβέλειας έργου. Οι πρωτοβουλίες καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων. Η πρώτη κατέληξε σε ένα πρόγραμμα για την ασφάλεια των πωλήσεων χημικών ουσιών υψηλού κινδύνου, το οποίο έτυχε χρηματοδότησης από την Επιτροπή. Άλλες πρωτοβουλίες καλύπτουν θέματα όπως ρυθμίσεις ασφαλείας σε εγκαταστάσεις που χειρίζονται και αποθηκεύουν βιολογικούς παράγοντες και τοξίνες υψηλού κινδύνου, ή η καλύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η Επιτροπή θα εντείνει τον διάλογο με τον ιδιωτικό τομέα – όπως τους χειριστές εγκαταστάσεων χειρισμού ΧΒΡΠ-Ε υλών, τους κατασκευαστές εξοπλισμού και τους παρόχους υπηρεσιών ασφαλείας – για να κατανοήσει καλύτερα τις ανάγκες και τις ανησυχίες τους. Στόχος είναι η καθιέρωση ενός αποτελεσματικού διαλόγου δημόσιου-ιδιωτικού τομέα σχετικά με τις απειλές και κινδύνους ΧΒΡΠ-Ε, παρόμοιου με τον διάλογο που καθιερώθηκε για τις πρόδρομες ουσίες εκρηκτικών υλών, με τη σύσταση της μόνιμης επιτροπής για τις πρόδρομες ουσίες. Στην επιτροπή αυτή συμμετέχουν αρχές των κρατών μελών και βιομηχανικές ενώσεις. Η Επιτροπή, - θα έρθει προδραστικά σε επαφή με τους ενδιαφερομένους φορείς και θα διοργανώσει συναντήσεις με τους αντιπροσώπους των κρατών μελών για ζητήματα που αφορούν τα ΧΒΡΠ-Ε, ώστε να διαχειριστεί καλύτερα τα μέτρα πρόληψης, ετοιμότητας και αντίδρασης, - θα δημιουργήσει μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και άλλων ενδιαφερομένων φορέων, και θα διοργανώνει τακτικά εργαστήρια για τις ανάγκες των τελικών χρηστών στον τομέα της έρευνας, -θα συνεχίσει να βοηθά τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράσεις επικεφαλής χώρας στο πλαίσιο μιας ή περισσοτέρων δράσεων στα σχέδια δράσης που αφορούν τα ΧΒΡΠ ή τις εκρηκτικές ύλες. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει ιδιαίτερα τις πρωτοβουλίες που αφορούν θέματα ανίχνευσης. III. 5. Η εξωτερική διάσταση Οι απειλές ΧΒΡΠ-Ε δεν γνωρίζουν σύνορα, όπως αποδείχθηκε από τους ιούς SARS και γρίπης των πτηνών (H1N1). Αν και η διάδοση του ιού δεν ήταν εσκεμμένη, οι επιπτώσεις έλαβαν παγκόσμιες διαστάσεις. Οι απειλές που αντιπροσωπεύουν τα εμπορικά και αυτοσχέδια εκρηκτικά, όπως οι βόμβες που είχαν τοποθετηθεί σε αεροπορικό φορτίο από την Υεμένη το 2010, αποτελούν ένα άλλο παράδειγμα εξωτερικών απειλών που υπερβαίνουν τα σύνορα της ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να αναπτύξουμε σχέσεις και να υποστηρίξουμε μέτρα ετοιμότητας και ανίχνευσης στις τρίτες χώρες ώστε να μπορέσουμε να προστατεύσουμε αποτελεσματικά την ΕΕ. Η Επιτροπή προτείνει, ως εκ τούτου, να παγιωθεί η εφαρμογή της πρωτοβουλίας «κέντρα αριστείας της ΕΕ για τον μετριασμό του κινδύνου ΧΒΡΠ»[16], στην οποία συμμετέχουν σήμερα περισσότερες από 44 χώρες σε 8 περιοχές σε όλο τον κόσμο. Αυτή η ενωσιακή πρωτοβουλία παρέχει στήριξη και εμπειρογνωσία (π.χ. εκτίμηση των εθνικών αναγκών όσον αφορά τα ΧΒΡΠ, κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης, περιφερειακά έργα για ΧΒΡΠ) σε χώρες εταίρους και βασίζεται σε εθελοντική και ανιούσα προσέγγιση. Επίσης, είναι σημαντικό να συνεχιστεί η συνεργασία με βασικούς διεθνείς εταίρους. Ένα παράδειγμα αποτελεί το φόρουμ πυροτεχνουργών ΕΕ-ΗΠΑ, του οποίου η πέμπτη συνεδρίαση ΕΕ-ΗΠΑ πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο 2013. Οι τρεις ομάδες εργασίας για την ανίχνευση, την ανταλλαγή πληροφοριών και την κατάρτιση σημείωσαν ικανοποιητική πρόοδο σε αυτούς τους τομείς. Το φόρουμ παρέχει στους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών την ευκαιρία να συμμετέχουν συχνά σε ανταλλαγές κατάρτισης, να ανταλλάσσουν πληροφορίες για διαφόρους μηχανισμούς κατασκευής βομβών και για παράγοντες ΧΒΡΠ που χρησιμοποιούν υφιστάμενους μηχανισμούς, όπως αναγγελίες της Ιnterpol, της Ερωπόλ και το σύστημα TRIPwire των ΗΠΑ. Ένα άλλο παράδειγμα τέτοιας συνεργασίας αποτελεί το ενδιαφέρον που δείχνουν οι αρχές τρίτων χωρών για την ομάδα εργασίας για τους σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών, καθώς και για πρακτικές και πρότυπα της ΕΕ για τους σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών και την πιθανή εφαρμογή τους στον Καναδά. Η Επιτροπή συμμετέχει επίσης ενεργά σε διεθνείς συγκεντρώσεις εμπειρογνωμόνων, όπως η τεχνική ομάδα εργασίας πυρηνικής εγκληματολογίας ή η παγκόσμια πρωτοβουλία για την καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας, οι οποίες χρησιμεύουν ως αναφορά για τη διαμόρφωση ορθών πρακτικών και την κατάρτιση εγγράφων καθοδήγησης. Η Επιτροπή: - θα μεριμνήσει για την παραγωγή των αποτελεσμάτων στο πλαίσιο πυροτεχνουργών ΕΕ-ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την εφαρμογή των σχετικών κανονισμών για τις χημικές πρόδρομες ουσίες και των άλλων μέτρων ελέγχου· θα εξετάσει νέους τρόπους ανταλλαγής πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών για να ενημερώσει τα μέλη του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σχετικά με τους δείκτες συμβάντων που συνδέονται με αυτοσχέδιους μηχανισμούς εκρηκτικών, καθώς και με τα μέτρα προστασίας, - θα διοργανώσει πιλοτικά προγράμματα που παρέχουν τεχνική βοήθεια και κατάρτιση σε τρίτες χώρες, για παράδειγμα για αξιολογήσεις των τρωτών σημείων με σκοπό να τις βοηθήσει να ενισχύσουν τις ικανότητές τους. Η πρώτη κατάρτιση θα μπορούσε να βασιστεί στο εγχειρίδιο οδηγιών της ΕΕ για τους ευάλωτους στόχους στα αεροδρόμια, - θα αναπτύξει μαζί με τις ΗΠΑ προγράμματα για σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών, χρησιμοποιώντας τους πόρους της ομάδας εργασίας για τους σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών, - θα στηρίξει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και πληροφοριών της ΕΕ για τα προγράμματα σκύλων ανίχνευσης εκρηκτικών με τις τρίτες χώρες που ενδιαφέρονται γι’ αυτήν την ανταλλαγή (Καναδάς, ΗΠΑ και άλλες), - θα εργαστεί από κοινού με τα κράτη μέλη για να στηρίξει το έργο των διεθνών ομάδων εμπειρογνωμόνων για την πυρηνική ασφάλεια. Η Επιτροπή θα διερευνήσει επίσης τρόπους για να χορηγήσει χρηματοδοτική στήριξη για τις προτεινόμενες δραστηριότητες. Μέχρι σήμερα, το ισχύον πρόγραμμα χρηματοδότησης της Επιτροπής, το πρόγραμμα «πρόληψη και καταπολέμηση της εγκληματικότητας» (2007–13), χορήγησε πλέον των € 20 εκατομμυρίων ευρώ σε περίπου 30 έργα ΧΒΡΠ και σε περισσότερα από 20 έργα που εστιάζονται στα εκρηκτικά. Τα έργα αυτά καλύπτουν ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από τα μαθήματα κατάρτισης και τις δραστηριότητες (όπως αυτές του EEODN) και την ανάπτυξη νέων μεθόδων ανίχνευσης με σάρωση, έως τα εργαλεία ΤΟ για την ανταλλαγή πληροφοριών, όπως το ευρωπαϊκό σύστημα δεδομένων για βόμβες (EBDS). Το επόμενο πρόγραμμα χρηματοδότησης – το ταμείο εσωτερικής ασφάλειας - αστυνομία (2014–20) — καταρτίζεται τώρα. Κατά τη διάρκεια των διαλόγων πολιτικής με κάθε κράτος μέλος, η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη για βελτίωση της ικανότητας αντίδρασης σε ΧΒΡΠ-Ε, την ανάγκη χρησιμοποίησης των υφιστάμενων συστημάτων και βάσεων δεδομένων για την ανταλλαγή πληροφοριών (όπως το SCEPYLT[17], το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και το EBDS που συντονίζεται από την Ευρωπόλ), καθώς και τη σημασία της ευαισθητοποίησης του κοινού στον νέο κανονισμό για την εμπορία και τη χρήση πρόδρομων ουσιών εκρηκτικών υλών. Η Επιτροπή θα εξειδικεύσει ακόμη περισσότερο τη χρησιμοποίηση των πόρων που είναι διαθέσιμοι στο πλαίσιο του ταμείου εσωτερικής ασφάλειας και θα αξιοποιήσει καλύτερα τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο του νέου ερευνητικού προγράμματος Horizon 2020, ώστε οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των χρηστών και να ευθυγραμμίζονται περισσότερο με τις πολιτικές για τα ΧΒΡΠ-Ε σε επίπεδο ΕΕ. IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Έχοντας να αντιμετωπίσει την επινοητικότητα και τον καιροσκοπισμό που επιδεικνύουν οι τρομοκράτες που επιχειρούν να προκαλέσουν ζημίες με τη χρήση υλών ΧΒΡΠ, η ΕΕ οφείλει να υιοθετήσει πιο προδραστική προσέγγιση στην ανίχνευση αυτών των υλικών. Αυτή η νέα σταδιακή προσέγγιση συνεπάγεται τη μελέτη κάθε απειλής και κάθε περιβάλλοντος, τη χρησιμοποίηση καλύτερων διαδικασιών έρευνας, δοκιμών και επικύρωσης, την προώθηση της ευαισθητοποίησης, της κατάρτισης και των ασκήσεων και τον εκ παραλλήλου διάλογο με το σύνολο των ενδιαφερομένων μερών. Με την προσέγγιση αυτή, η Επιτροπή πιστεύει ότι μπορεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στο επίπεδο της ΕΕ για να βοηθήσει τα κράτη μέλη και άλλους σημαντικούς φορείς να κάνουν την Ευρώπη ένα τόπο ασφαλέστερο για τους πολίτες της. Οι εργασίες για την εφαρμογή των πρωτοβουλιών που προτείνονται στην παρούσα ανακοίνωση, η οποία αποτελεί το πρώτο στοιχείο του νέου θεματολογίου της ΧΒΡΠ-Ε, αρχίζουν τώρα. Το πρώτο έτος θα αφιερωθεί στην αντιμετώπιση των πλέον επειγουσών αναγκών στον τομέα της ανίχνευσης και του μετριασμού των κινδύνων ΧΒΡΠ-Ε. Ταυτόχρονα θα συνεχιστούν οι εργασίες με τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη σε όλους τους άλλους βασικούς τομείς που έχουν προσδιοριστεί στο θεματολόγιο. Σκοπός είναι να προταθούν δράσεις και σε άλλους τομείς ώστε να αποτραπούν και να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι απειλές και οι κίνδυνοι ΧΒΡΠ-Ε στο επίπεδο της ΕΕ. [1] Έκθεση προόδου για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ, Μάιος 2012 (δημοσιοποιήσιμη εκδοχή): http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/crisis-and-terrorism/securing-dangerous-material/docs/eu_ΧΒΡΠ_action_plan_progress_report_en.pdf Έκθεση προόδου σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη βελτίωση της ασφάλειας των εκρηκτικών υλών (δημοσιοποιήσιμη εκδοχή): http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/crisis-and-terrorism/explosives/docs/progress_report_on_explosives_security_2012_en.pdf [2] 15505/1/09 REV 1 [3] Έγγρ. 8109/08 [4] Έγγρ. 16980/12 [5] 14469/4/05 REV 4 [6] COM(2010) 673 final. [7] Κέντρο ανάλυσης πληροφοριών της ΕΕ [8] Το 12ο (άνοιξη 2014) τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού της Αλ Κάιντα στην αραβική χερσόνησο «Inspire» συμβουλεύει τους τζιχαδιστές να στοχοθετούν πολυσύχναστα μέρη, όπως αθλητικές εκδηλώσεις, τουριστικά μέρη, εκλογικές συγκεντρώσεις και φεστιβάλ, χρησιμοποιώντας οχήματα με αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς. [9] Η βιοτρομοκρατική επίθεση της θρησκευτικής αίρεσης Rajneeshee το 1984 ήταν η μεγαλύτερη βιολογική επίθεση στην ιστορία των ΗΠΑ, δηλητηριάζοντας περισσότερα από 750 άτομα. [10] Ευρωπαϊκή Οργάνωση Πυρηνικών Ερευνών (CERN) [11] Όπως αναφέρεται και στο COM(2013)542 final· Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: μετάβαση προς ένα ανταγωνιστικότερο και αποδοτικότερο τομέα άμυνας και ασφάλειας. [12] Το PREVAIL, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το ΠΠ7 με ποσό ύψους 4,3 εκατ. ευρώ, ήταν το πρώτο έργο της πτυχής «πρόληψη» του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ. Είχε ως αντικείμενο το πρόβλημα ασφάλειας που θέτουν οι χημικές ουσίες που είναι διαθέσιμες στο κοινό λόγω της καθημερινής νόμιμης χρήσης τους, αλλά οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παράνομη παραγωγή αυτοχέδιων εκρηκτικών. Ένας πρώτος στόχος του ΡREVAIL ήταν να περιορίσει τη χρήση αυτών των χημικών ουσιών ως εκρηκτικών ή ως πρόδρομων ενώσεων για εκρηκτικά, με τον προσδιορισμό αναστολέων που μπορούν να προστεθούν σε αυτές. Ένας δεύτερος στόχος του PREVAIL ήταν να βελτιώσει τη δυνατότητα ανίχνευσης των αυτοσχέδιων εκρηκτικών που έχουν ως βάση λιπάσματα, με την εξεύρεση δεικτών που μπορούν να προστεθούν στα λιπάσματα και την ανάπτυξη ανιχνευτών για αυτούς του δείκτες. Το PREVAIL υποστήριξε έτσι απευθείας την πολιτική της ΕΕ, περιορίζοντας τη δυνατότητα χρήσης ως προδρόμων ορισμένων συνήθων χημικών, περιορίζοντας, κατ’ επέκταση, τη διαθεσιμότητα των προδρόμων ουσιών ως εκρηκτικών, και βελτιώνοντας τη δυνατότητα ανίχνευσης και ιχνηλάτησής τους. [13] Το εμβληματικό πρόγραμμα του ΠΠ7 για τα ΧΒΡΠ είναι το μεγάλης κλίμακας έργο επίδειξης EDEN (με 39 εταίρους και συνεισφορά της ΕΕ ύψους 24 εκατ. ευρώ). Το EDEN θα μοχλεύσει την προστιθέμενη αξία εργαλείων και συστημάτων από προηγούμενες προσπάθειες Ε&Α και θα βελτιώσει την ανθεκτικότητα των ΧΒΡΠ-E μέσω της προσαρμογής και ενσωμάτωσής τους. Ο σκοπός του EDEN είναι να προσφέρει μια «εργαλειοθήκη εργαλειοθηκών», το EDEN Store, ώστε τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν πρόσβαση σε διαλειτουργικές ικανότητες που τις θεωρούν σημαντικές ή προσιτές, από ένα πιστοποιημένο σύνολο εφραμογών. Θα επιμερίσει τα βάρη της ανάπτυξης και θα επιτρέψει να αντληθούν διδάγματα και να ενισχυθούν οι εφαρμογές. [14] Απόφαση αριθ. 1313/2013/EΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης, ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 924. [15] Πρωτοβουλίες που ξεκίνησαν επίσημα: 1. Δράσεις C7 και C11 του σχεδίου δράσης της ΕΕ για τα ΧΒΡΠ, επικεφαλής των οποίων είναι οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. 2. Δράσεις B2 με επικεφαλής τη Γαλλία 3. Δράση H29 με επικεφαλής το Ηνωμένο Βασίλειο 4. Δράση H63 με επικεφαλής την Σουηδία σε στενή συνεργασία με τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο [16] Δρομολογήθηκε το 2010 στο πλαίσιο του μέσου σταθερότητας και συνεχίζεται τώρα στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη (IcSP 2014-2020). [17] SCEPYLT – Ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου των εκρηκτικών υλών για την πρόληψη και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Το σύστημα χρησιμοποιείται για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τη μεταφορά εκρηκτικών υλών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.