Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ενδέκατη ετήσια έκθεση για τα Διαρθρωτικά Ταμεία"

(2001/C 221/15)

Στις 24 και 25 Ιανουαρίου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 23, εδάφιο 3, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω έκθεση.

Το τμήμα "Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 15 Μαΐου 2001, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Burani.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 382η σύνοδο ολομέλειας της 30ής και 31ης Μαΐου 2001 (συνεδρίαση της 30ής Μαΐου 2001) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή συνέταξε κατ' εφαρμογή του άρθρου 16 του Κανονισμού Πλαισίου για τα Διαρθρωτικά Ταμεία (ΕΟΚ) αριθ. 2052/88, την ενδέκατη ετήσια έκθεση για τα Διαρθρωτικά Ταμεία κατά το έτος 1999.

1.2. Στόχος του εγγράφου αυτού είναι να "παρουσιάσει την εφαρμογή των κανονιστικών διατάξεων για τα Διαρθρωτικά Ταμεία και κυρίως την υλοποίηση των στόχων 1 έως 6 και των κοινοτικών πρωτοβουλιών". Σύμφωνα με τα όσα προβλέπονται από την έβδομη ετήσια έκθεση του 1995, κάθε έκθεση πρέπει να εξετάζει ένα θέμα οριζόντιου χαρακτήρα. Εδώ το εξεταζόμενο θέμα είναι η ισότητα των ευκαιριών ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες.

1.3. Εκτός από την περιγραφή των σημαντικών γεγονότων που σημειώθηκαν στην ΕΕ κατά τη διάρκεια του 1999 σχετικά με τις διαρθρωτικές πολιτικές, η Έκθεση παρέχει λεπτομερές πανόραμα των σημαντικών στοιχείων για κάθε χώρα όσον αφορά τη χρησιμοποίηση των διαθέσιμων πόρων για κάθε στόχο.

1.4. Η έκθεση συμπληρώνεται από ενδιαφέροντα κεφάλαια αφιερωμένα στην αξιολόγηση και την ανάλυση των διαρθρωτικών ταμείων, στην εξακρίβωση της προσθετικότητας, στον συντονισμό με τα λοιπά δημοσιονομικά μέσα, στην συμβατότητα και συνέργια με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές και τέλος στον διοργανικό διάλογο και στον διάλογο με τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους.

2. Τα αποτελέσματα του προγραμματισμού 1994-1999

2.1. Η Έκθεση του 1999 αποκτά ιδιαίτερη σημασία διότι αποτελεί την τελευταία έκθεση του προγραμματισμού 1994-1999. Μπορεί λοιπόν να θεωρηθεί ως ένας πραγματικός τελικός απολογισμός όσον αφορά την χρησιμοποίηση των διαθέσιμων πιστώσεων για την εξεταζόμενη περίοδο, πριν από την θέση σε ισχύ των νέων κανονισμών που εγκρίθηκαν στις 21 Ιουνίου 1999 και ισχύουν από το 2000.

2.2. Οι παρεμβάσεις για τους στόχους (610) μαζί με τα προγράμματα των κοινοτικών πρωτοβουλιών (524) συμποσούνται συνολικώς σε 1.134 προγράμματα. Το 1999 αυτά εκτελέστηκαν πλήρως και για το λόγο αυτό κατά τη διάρκεια του έτους έλαβαν χώρα λίγες παρεμβάσεις.

2.3. Η ολοκλήρωση της περιόδου προγραμματισμού 1994-1999 χαρακτηρίστηκε από τα εξής αποτελέσματα:

- σημαντική επιτάχυνση του ρυθμού εκτέλεσης των πιστώσεων, όπως είχε ήδη συμβεί κατά τα δύο προηγούμενα έτη, με αξιόλογη κάλυψη των καθυστερήσεων που παρατηρήθηκαν κατά τα πρώτα έτη της περιόδου·

- όσον αφορά τα ΚΠΣ/ΕΕΠ, στο τέλος του έτους οι αναλήψεις υποχρεώσεων κάλυψαν το 99 % των συνολικών πιστώσεων των Ταμείων·

- οι πληρωμές ανήλθαν στο 75 % των πιστώσεων και μπορούν να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2001·

- οι στόχοι 1 και 3 σημείωσαν τις καλύτερες επιδόσεις με σχεδόν πλήρη δέσμευση των πιστώσεων και ποσοστό πληρωμών 78 %. Αντίθετα οι στόχοι 2, 4 και 5β) σημείωσαν σημαντικές καθυστερήσεις στις πληρωμές·

- τα καλύτερα ποσοστά χρησιμοποίησης αφορούν τις χώρες του Ταμείου Συνοχής, ενώ οι λιγότερο αποτελεσματικές χώρες είναι οι πιο εύπορες·

- θετικά είναι επίσης και τα στοιχεία της ανάληψης υποχρεώσεων για τις κοινοτικές πρωτοβουλίες (95 %) και κάπως λιγότερο για τις πληρωμές (57 %).

2.4. Σύμφωνα με την έκθεση, η εξέταση κάθε στόχου χωριστά δείχνει ότι υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους όσον αφορά το πλαίσιο και τα αποτελέσματα. Όπως συνέβη ήδη και κατά τα προηγούμενα έτη, κατά το 1999 ο στόχος 1 σημείωσε τα καλύτερα ποσοστά χρησιμοποίησης των χρηματοδοτήσεων με ανάληψη υποχρεώσεων κατά 100 % και υλοποίηση των πληρωμών κατά 78 %.

2.4.1. Ιδιαιτέρως θετικές είναι οι επιδόσεις της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Γερμανίας με ποσοστά υψηλότερα του μέσου όρου ενώ πιο μέτρια είναι τα αποτελέσματα του Βελγίου, της Ολλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Ιταλία κάλυψε μεγάλο μέρος της καθυστερήσεώς της με 100 % δέσμευση των πιστώσεων, αλλά παραμένει πίσω όσον αφορά τα ποσοστά πληρωμών.

2.5. Ο στόχος 2 αντιμετώπισε ορισμένα προβλήματα δεδομένου ότι ορισμένα προγράμματα υιοθετήθηκαν μόνο κατά τα τέλη του 1997 ή του 1998 και συνεπώς η εκτέλεσή τους άρχισε το 1999. Κατά συνέπεια, το επίπεδο πληρωμών είναι χαμηλότερο, ίσο προς 60 %.

2.6. Όσον αφορά τον στόχο 3, που αφορά τους ανθρώπινους πόρους και την αγορά εργασίας, κατά τους τελευταίους μήνες του 1999, πραγματοποιήθηκε μια σειρά χρηματοδοτικών μεταθέσεων με σκοπό την χορήγηση των πόρων σύμφωνα με κριτήρια πιο ευθυγραμμισμένα προς τους προβλεπόμενους στόχους της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, ειδικότερα για τους νέους ανέργους και τους ανέργους μακράς διάρκειας και για τα άτομα που είναι αποκλεισμένα από την αγορά εργασίας. Κατά συνέπεια ο στόχος 3 σημειώνει στα τέλη του 1999 ποσοστό χρησιμοποίησης των υποχρεώσεων και των πληρωμών ίσο προς 80 %.

2.7. Ο στόχος 4, που επιδιώκει τη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης λόγω των βιομηχανικών αλλαγών και των συστημάτων παραγωγής, παρουσίασε τη βελτίωση που είχε ήδη σημειωθεί κατά το 1998 με συνολική χρήση των αναλήψεων υποχρεώσεων και πληρωμών ίση προς 69 %.

2.8. Ο στόχος 5α, (προσαρμογή των διαρθρώσεων της αλιείας και της γεωργίας) σημείωσε βελτιώσεις με κατά 96 % ανάληψη των πιστώσεων για τη γεωργία και 100 % για την αλιεία και με αντίστοιχα ποσοστά πληρωμών 70 % και 73 %.

2.9. Ο στόχος 5β, που αφορά την ανάπτυξη των γεωργικών περιοχών παρουσίασε κατά το 1999 σημαντική επιτάχυνση με αποτέλεσμα την κατά 99 % δέσμευση των πιστώσεων και την κατά 68 % πραγματοποίηση των πληρωμών.

2.10. Σε ό,τι αφορά τις κοινοτικές πρωτοβουλίες, οι χρηματοδοτικές ανακατανομές που πραγματοποιήθηκαν το 1998 κατόπιν αιτήσεως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επέφεραν σημαντική επιτάχυνση της εκτέλεσης. Συνολικώς, οι κοινοτικές πρωτοβουλίες ανήλθαν έως το 1999 σε 95 % των αναλήψεων υποχρεώσεων και 57 % των πληρωμών.

2.11. Σε ό,τι αφορά την οριζόντια θεματική των ίσων ευκαιριών, η έκθεση παρουσιάζει τις προόδους που συντελέστηκαν κατά τα τελευταία έτη στα πλαίσια της προσπάθειας για την άρση όλων των εμποδίων που παρακωλύουν την πραγματική ισότητα γυναικών και ανδρών όσον αφορά την εργασία και την πολιτική και κοινωνική συμμετοχή τους. Παραμένουν όμως ακόμη βασικά προβλήματα τα οποία οδήγησαν κατά το 1996 το Συμβούλιο των Υπουργών να υποβάλει ψήφισμα για την ενσωμάτωση των ίσων ευκαιριών στα Διαρθρωτικά Ταμεία.

2.12. Κατά το 1997 και 1998 πραγματοποιήθηκαν μελέτες για την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών στα Διαρθρωτικά Ταμεία με την πρόταση επίσης των ορθών πρακτικών. Πράγμα που βοήθησε στο να ενισχυθεί η σημασία των ίσων ευκαιριών στους νέους κανονισμούς για τα Διαρθρωτικά Ταμεία κατά την περίοδο 2000-2006.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Όπως επισημάνθηκε ήδη και κατά τα προηγούμενα έτη(1), η ΟΚΕ επαναλαμβάνει και πάλι ότι δεν συμφωνεί με την επιλογή της Επιτροπής που "παρουσιάζει" το έγγραφο χωρίς να ζητεί επισήμως την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης.

3.1.1. Δεδομένου ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θέματα των ευρωπαϊκών πολιτικών και υπό το φως του ανεγνωρισμένου από τη Συνθήκη ρόλου της ΟΚΕ σε ό,τι αφορά την οικονομική και κοινωνική συνοχή, η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι σκόπιμο αλλά και αναφαίρετο δικαίωμά της να γνωμοδοτεί κατόπιν επίσημης αιτήσεως για τις μελλοντικές εκθέσεις όσον αφορά τα Διαρθρωτικά Ταμεία.

3.2. Σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της Έκθεσης, είναι αναμφισβήτητα εξαντλητικό ως προς τις πληροφορίες, τις αξιολογήσεις και τα στοιχεία. Θα ήταν όμως σκοπιμότερο να υποβληθεί με διαφορετικό τρόπο έτσι ώστε να λάβει τη μορφή μιας έκθεσης για όλη την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999.

3.2.1. Η Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημοσίευση αυτής της γενικής έκθεσης η οποία όμως για να αποτελέσει αντικείμενο αποτελεσματικής αξιολόγησης όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006 θα πρέπει να συνταχθεί το συντομότερο δυνατόν. Η ΟΚΕ εύχεται να επιταχυνθεί η δημοσίευση αυτής της έκθεσης κατά τρόπο ώστε να μπορέσει να χρησιμοποιήσει στοιχεία για τις αναλύσεις και εκτιμήσεις της κατά τα προσεχή έτη.

3.3. Το υπό εξέταση κείμενο παρέχει βεβαίως μια αξιόλογη σύνθεση των "επιδόσεων" κάθε χώρας, δεν κατορθώνει όμως να παράσχει σαφή και συνθετική εικόνα της διαχείρισης των Διαρθρωτικών Ταμείων, των προβλημάτων που συνεπάγεται για κάθε χώρα και για την ΕΕ στο σύνολό της, των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν στο επίπεδο της απασχόλησης και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Λείπει πράγματι ένα ενοποιό και ολοκληρωμένο πλαίσιο των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν με τη χρήση των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά τον εξεταζόμενο χρόνο και καθόλη την περίοδο προγραμματισμού που ολοκληρώθηκε το 1999.

3.4. Μία πρώτη παρατήρηση αφορά τη μέθοδο της κατάρτισης και την έκταση της έκθεσης. Περιλαμβάνει πράγματι πολλές ποσοτικές πληροφορίες, αλλά μόνο λίγες αναλύσεις και ανεπαρκείς αξιολογήσεις.

3.5. Παρά το ότι πρόκειται για σημαντικές πληροφορίες, οι πληροφορίες που περιέχονται στην έκθεση αποδεικνύονται ανεπαρκείς και δεν σχολιάζουν επαρκώς τις επιπτώσεις της διαρθρωτικής πολιτικής στην Ευρώπη και στα επιμέρους κράτη μέλη.

3.6. Όσον αφορά την ποσοτική αποτίμηση της εφαρμογής κάθε στόχου, η έκθεση εξετάζει κυρίως τις χρηματοδοτικές πτυχές, δηλαδή τις αναλήψεις δεσμεύσεων και τις πληρωμές, χωρίς να προβαίνει σε αξιολογήσεις ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι δαπάνες αυτές επηρεάζουν την ανάπτυξη και την υλοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην ΕΕ συνολικά και σε κάθε κράτος μέλος.

3.7. Φαίνεται ότι η μείζων ανησυχία της Επιτροπής είναι να επαληθεύσει την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης των διαρθρωτικών πόρων και όχι την αποτελεσματικότητα των επιλογών της. Πράγματι, πραγματοποιούνται μόνο χρηματοδοτικές αναλύσεις, ενώ θα ήταν σημαντικό να γνωρίζει κανείς τι εμποδίζει την καλύτερη χρησιμοποίηση των χρηματοδοτήσεων· εάν υπήρξαν ανεπάρκειες ως προς τον προγραμματισμό και την υλοποίηση· εάν οι κανονισμοί και οι σύνθετες μέθοδοι αποδόσεως λογαριασμών λειτούργησαν ή εάν προκάλεσαν καθυστερήσεις ή ακόμη και τη μη χρησιμοποίηση των πόρων.

3.8. Τελικά, οι εκθέσεις της Επιτροπής φαίνεται ότι επιδιώκουν περισσότερο την τυπική τήρηση των κανόνων παρά την ικανοποίηση των αιτημάτων των πολιτών, οι οποίοι θα έπρεπε να είναι σε θέση να αξιολογούν ενδελεχώς τις επιλογές της Επιτροπής, των εθνικών και περιφερειακών κυβερνήσεων.

3.9. Μία σαφής ένδειξη αυτής της ως επί το πλείστον "λογιστικής" αντίληψης της Επιτροπής στην έκθεση αυτή, όπως και στις προηγούμενες, απορρέει από το γεγονός ότι όλο το περιεχόμενο βασίζεται σε δύο τρόπους ανάγνωσης, το ποσοστό της ανάληψης δεσμεύσεων και το ποσοστό της υλοποίησης πληρωμών, χωρίς μάλιστα να εξηγούνται επαρκώς οι αιτίες των θετικών ή των λιγότερο ικανοποιητικών αποτελεσμάτων.

3.9.1. Με τον τρόπο αυτό δεν γίνεται αντιληπτό για ποιους λόγους τα κράτη μέλη που παρουσιάζουν τα υψηλότερα ποσοστά εκτέλεσης είναι οι χώρες της συνοχής, ενώ "ορισμένα από τα πλουσιότερα κράτη μέλη της Ένωσης παρουσιάζουν ποσοστό εκτέλεσης των πληρωμών κατώτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο".

3.10. Δεν γίνεται αντιληπτό εάν τα καλύτερα αποτελέσματα των λιγότερο εύπορων χωρών έναντι των άλλων οφείλονται στη μεγαλύτερη ανάγκη χρηματοδοτήσεων ή στον καλύτερο προγραμματισμό ή στο πιο αποτελεσματικό σύστημα υλοποίησης, ή σε όλους αυτούς τους λόγους μαζί και σε άλλες αιτίες επίσης.

3.10.1. Αυτές οι σημαντικές επιβεβαιώσεις θα έπρεπε βεβαίως να αναλυθούν, να ερμηνευθούν, να προβληθούν με παραδείγματα που όμως απουσιάζουν εντελώς.

3.11. Απουσιάζει επίσης οιαδήποτε νύξη ως προς την αποτελεσματικότητα των κανονισμών, οι οποίοι αποτέλεσαν αντικείμενο της μεταρρύθμισης που εγκρίθηκε στο Λουξεμβούργο τον Ιούνιο του 1999. Η τελευταία έκθεση της περιόδου 1994-1999 θα μπορούσε όμως να αποτελέσει ευκαιρία για να γίνει μια κριτική παρουσίαση (και μάλιστα ίσως αυτοκριτική) της Επιτροπής ως προς τις διαδικασίες ελέγχου και απόδοσης λογαριασμών.

3.12. Η στάση της Επιτροπή που αποδίδει την έλλειψη συνολικών αξιολογήσεων στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν όλα τα στοιχεία για τις δαπάνες, τα οποία θα συγκεντρωθούν μέχρι το τέλος του 2001, δεν γίνεται αποδεκτή, δεδομένου ότι μία αξιολογική κρίση για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν μπορεί να είναι καθόλα αξιόπιστη, ακόμη και με στοιχεία που αφορούν το 70 % και πλέον των δαπανών.

3.13. Η Επιτροπή θα μπορούσε να υιοθετήσει πιο ευέλικτα και συνθετικά σχήματα εκθέσεων, τα οποία να ολοκληρώνει πιο γρήγορα κατά τρόπον ώστε να επιτρέπει στους αρμόδιους θεσμικούς φορείς να προβαίνουν εγκαίρως σε αξιολόγηση, να διατυπώνουν κρίσεις και να προτείνουν αλλαγές.

3.14. Ως προς τα αποτελέσματα απουσιάζουν οι φυσικοί δείκτες που θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμοι για τις αξιολογήσεις ως προς την αποτελεσματικότητα και τις επιπτώσεις. Παραδείγματος χάρη, ποιό είναι το μέγεθος των γεωργικών εκτάσεων που αρδεύτηκαν με τους πόρους; Ποιά αύξηση του εθνικού και περιφερειακού ΑΕγχΠ μπορεί να αποδοθεί στα Διαρθρωτικά Ταμεία; Πώς τροποποιήθηκαν στην υπό εξέταση περιοχή η κατανάλωση και η αποταμίευση;

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Απασχόληση

4.1.1. Ειδικότερα, δεν υπάρχει ουδεμία αξιολόγηση των νέων θέσεων απασχόλησης και των θέσεων που διατηρήθηκαν, των πιο σημαντικών προόδων στους διάφορους τομείς που είναι αντικείμενο των στόχων, των πιο συχνών ή πιο επίμονων δυσκολιών που συναντώνται στις διάφορες χώρες.

4.1.2. Δεν κατανοείται π.χ. για ποιό λόγο υπάρχει το κεφάλαιο 1 του οποίου το τμήμα που αναφέρεται στον μελλοντικό προγραμματισμό 2000-2006 καλύπτει περισσότερο χώρο από το τμήμα που αναφέρεται στα όσα έγιναν έως το 1999. Η Έκθεση επιμηκύνεται πράγματι εκθέτοντας όλη την προετοιμασία του προγραμματισμού 2000-2006 με την επεξήγηση των χαρακτηριστικών των νέων πόρων και των νέων κανονισμών.

4.1.2.1. Η αίσθηση που προκαλείται είναι ότι πρόκειται για ένα τελετουργικό σχεδόν καθήκον της Επιτροπής, σύμφωνα με μια προκαθορισμένη μορφή χωρίς τίποτε περισσότερο, που από χρόνο σε χρόνο χαρακτηρίζει την προσέγγιση και την παρουσίαση της ίδιας της Έκθεσης. Σημαντικές αντιθέτως είναι οι εμπεριστατωμένες αναλύσεις των θεματικών προτεραιοτήτων της συνοχής που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 1.2 με σκοπό μια πληρέστερη αξιολόγηση της επίδρασης των Διαρθρωτικών Ταμείων.

4.2. Οι παράγραφοι σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση, το νέο χάρτη για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα και το σχέδιο ανάπτυξης του κοινοτικού χώρου (ΣΑΚΧ) παρέχουν ένα πλαίσιο αναφοράς που έχει ουσιαστική σημασία για την κατανόηση των ενσωματώσεων και των συνεργιών μεταξύ των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

4.3. Χρήσιμα στοιχεία αξιολόγησης παρέχουν ωστόσο οι πληροφορίες σχετικά με τα τοπικά σύμφωνα απασχόλησης, μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών.

4.4. Στην πραγματικότητα το παράδειγμα του πως θα έπρεπε να είναι η έκθεση δίνεται από την ίδια την Επιτροπή στο κεφάλαιο που αφιερώνει στο στόχο 2, όπου αναφέρονται τα συμπεράσματα της αξιολόγησης της δεκαετίας 1989-1999 που πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητο οργανισμό.

4.5. Στην ανάλυση αυτή εξετάζονται εμπεριστατωμένα οι στρατηγικές μετειδίκευσης και οι στρατηγικές επιλογές για την υποστήριξη ειδικών προτεραιοτήτων (δημιουργία θέσεων απασχόλησης, έρευνα και ανάπτυξη, περιβάλλον, ίσες ευκαιρίες).

4.6. Η εν λόγω μελέτη επί του στόχου 2 καταδεικνύει ότι:

- συντελέστηκε σημαντική πρόοδος κατά την τελευταία δεκαετία, ειδικότερα σε ό,τι αφορά την προσέγγιση της στρατηγικής επιλογής, της συμμετοχής των οργανώσεων και την επικέντρωση των στρατηγικών προτεραιοτήτων·

- ότι υφίστανται περαιτέρω περιθώρια βελτιώσεως·

- οι περιορισμοί είναι ο κατακερματισμός της ευθύνης για τη διαχείριση των προγραμμάτων, η έλλειψη κατάρτισης και ενημέρωσης, η ελλιπής διάδοση των παραδειγμάτων ορθών πρακτικών.

4.7. Και σε ό,τι αφορά επίσης το ΕΚΤ για τους στόχους 1, 3, 4 και τις κοινοτικές πρωτοβουλίες ΑDAPT και ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ, η αξιολόγηση ανατέθηκε από τα κράτη μέλη σε εξωτερικούς φορείς με ορισμένες ενδιαφέρουσες επισημάνσεις όπως:

- είναι σκόπιμο να προωθηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι διακρατικοί χαρακτήρες των σχεδίων·

- είναι απαραίτητη η διοικητική απλοποίηση·

- χρειάζεται εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ των φορέων του εθνικού συστήματος της αγοράς εργασίας και των υπεύθυνων των κοινοτικών πρωτοβουλιών·

- η στρατηγική ολοκλήρωσης βρίσκεται ήδη στο επίπεδο σχεδίου·

- χρειάζεται επεξεργασία των διαδικασιών ελέγχου και δημιουργία ενός συστήματος δεικτών ελέγχου για να υποστηριχθούν οι διαδικασίες αξιολόγησης.

4.8. Άλλες αξιολογήσεις αφορούν τα προγράμματα ανάπτυξης της υπαίθρου και το πρόγραμμα LEADER II. Τέλος, διατυπώνονται ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις επί των αποτελεσμάτων σχετικά με την θεματική αξιολόγηση της επίδρασης των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν στα έργα υποδομής μεταφορών στις περιοχές του στόχου 1 σε ορισμένες χώρες.

4.9. Επί τη βάσει των όσων έγιναν για το στόχο 2, θα είχε μεγάλη σημασία η εκπόνηση μιας αναλυτικής, εμπεριστατωμένης και συστηματικής μελέτης για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από τη χρησιμοποίηση των Διαρθρωτικών Ταμείων για όλους τους στόχους καθόλη την περίοδο 1994-1999. Ένα παρόμοιο έγγραφο θα καθιστούσε δυνατή μια πληρέστερη αξιολόγηση της ευρωπαϊκής πολιτικής στο σύνολό της και θα προσέγγιζε τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τα ερευνητικά ιδρύματα προς τις επιλογές της Επιτροπής.

4.10. Προσθετικότητα

4.10.1. Ένα άλλο σημαντικό θέμα αφορά την προσθετικότητα. Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία της επαλήθευσης της προσθετικότητας, με σκοπό να "αποτραπεί το ενδεχόμενο υποκατάστασης της εθνικής διαρθρωτικής ενίσχυσης με τους πόρους των διαρθρωτικών ταμείων".

4.10.2. Όμως η έκθεση δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες πληροφορίες ως προς την επαλήθευση της προσθετικότητας, αλλά περιορίζεται στην επανάληψη των παρατηρήσεων της ειδικής έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου που δημοσιεύθηκε στις αρχές του 2000. Στην έκθεση αυτή το Συνέδριο αναφέρει ελλείψεις ως προς την εφαρμογή της αρχής και κατά πρώτον την έλλειψη ενός συστήματος επιβολής κυρώσεων, για το οποίο βεβαίως δεν ευθύνεται η Επιτροπή.

4.10.3. Αντίθετα, προκαλεί αμηχανία η δήλωση σύμφωνα με την οποία "η Επιτροπή έπρεπε να είναι πολύ περισσότερο ρεαλιστική όσον αφορά τις μεθοδολογικές απαιτήσεις, λαμβάνοντας υπόψη την ειδική κατάσταση που επικρατεί σε κάθε κράτος μέλος".

4.10.4. Πίσω από τη δήλωση αυτή, η οποία δεν τεκμηριώνεται με παραδείγματα, φαίνεται ότι υπάρχει ένα είδος "ευελιξίας" της Επιτροπής, το οποίο θα έπρεπε να αποσαφηνιστεί καλύτερα και κυρίως να αιτιολογηθεί.

4.11. Ίσες ευκαιρίες

4.11.1. Το θέμα των ίσων ευκαιριών επελέγη ως οριζόντιο θέμα της έκθεσης και η ίδια η Επιτροπή δηλώνει ότι επιθυμεί "να αξιολογήσει τις βελτιώσεις που επήλθαν στην ενσωμάτωση αυτής της πολιτικής προτεραιότητας στα προγράμματα των ταμείων".

4.11.2. Η έκθεση παρέχει χρήσιμες ενδείξεις γενικού χαρακτήρα όσον αφορά τη σημερινή απόκλιση μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας. Περιγράφονται συνεπώς, για κάθε κράτος μέλος, οι δράσεις που αποβλέπουν στην προώθηση των ίσων ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών στις διάφορες περιφέρειες που αποτελούν αντικείμενο των ταμείων.

4.11.3. Μια γενική παρατήρηση αφορά στην αξία των αναλύσεων οριζοντίου τύπου. Η επιλογή που έγινε με την έκθεση του 1995 να χρησιμοποιηθεί ένα οριζόντιο θέμα ως βάση για την "εκ νέου ανάγνωση" όλων των πρωτοβουλιών των διαρθρωτικών ταμείων έχει σίγουρα μεγάλη σημασία και μπορεί να αποτελέσει σημαντική προστιθέμενη αξία.

4.11.4. Δεν υπάρχει όμως κανένα αποτέλεσμα, επειδή η προσέγγιση του θέματος είναι γενική, χωρίς επαρκή ανάλυση και ποσοτική αποτίμηση.

4.11.5. Η Επιτροπή ορίζει χωρίς επαρκείς βάσεις ορισμένους από τους στόχους της στρατηγικής αυτής σε κάθε κράτος μέλος και δεν παρέχει επαρκή ποσοτικά στοιχεία όσον αφορά τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν. Συνεπώς, οι στόχοι τίθενται σαν μία δήλωση προθέσεων, δεδομένου ότι κατόπιν δεν αναλύονται ούτε τα αποτελέσματα που ακολούθησαν ούτε οι δράσεις που προέκυψαν.

4.11.6. Δεν γίνεται ποτέ αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, ούτε αναφέρεται τίποτα ως προς τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν ή τις ενδεχόμενες αποτυχίες. Δηλαδή, δεν προβάλλεται η σχέση αιτίας-αποτελέσματος που αντίθετα θα ήταν η πιο ενδιαφέρουσα πληροφορία για τις δράσεις της διαρθρωτικής πολιτικής και της οικονομικής και κοινωνικής αλλαγής. Ούτε γίνονται συγκρίσεις μεταξύ των διαφόρων παραγωγικών τομέων και των διαφόρων κοινωνικών περιβαλλόντων προκειμένου να γίνει αντιληπτό εάν και κατά πόσον υπάρχουν αποτελέσματα και μάλιστα διαφορετικού βαθμού.

4.11.7. Δεν προβάλλονται τα στοιχεία που εμποδίζουν ή ευνοούν τις ίσες ευκαιρίες· δεν αξιολογούνται οι επιπτώσεις της μερικής απασχόλησης ή της προσωρινής εργασίας· ο αριθμός των γυναικών που ανέλαβαν επιχειρηματική δράση χάρη στις ενέργειες ίσων ευκαιριών που χρηματοδοτήθηκαν από τα Διαρθρωτικά Ταμεία, κ.λπ.

4.11.8. Θα ήταν σκόπιμο να σχολιαστούν τα πιο σημαντικά προβλήματα, τα οποία μάλιστα θίγονται στην έκθεση, όταν αναφέρεται στην ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών ως παραγωγικό συντελεστή και καταγγέλλει το γεγονός ότι παραμένει στην αγορά εργασίας ένας "υψηλός διαχωρισμός των φύλλων" και μια σημαντική απόκλιση στις αμοιβές, που φθάνει το 28 % κατά μέσο όρο στην Ευρώπη(2).

4.12. Εταιρική σχέση

4.12.1. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η εταιρική σχέση, η οποία στην έκθεση δεν αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής, ενώ αντίθετα είναι ένας από τους κρίσιμους παράγοντες για την επιτυχία των διαρθρωτικών πολιτικών.

4.12.2. Πολλά ερωτήματα παραμένουν χωρίς απάντηση: πόσοι και ποιοί φορείς ενεπλάκησαν στη χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών πόρων; Σε ποιό στάδιο της επιλογής των προτεραιοτήτων, της προετοιμασίας και της υλοποίησης των διαρθρωτικών δράσεων; Πώς συνυπάρχει η εταιρική σχέση με την επικουρικότητα;

4.12.3. Ένα άλλο ερώτημα αφορά το κατά πόσον οι εταίροι είναι εκείνοι που βρίσκονται πλησιέστερα προς τους τελικούς δικαιούχους, επιτρέποντας σε κάθε φορέα την καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του στη στρατηγική για την επιδίωξη ενός κοινού αναπτυξιακού στόχου.

4.12.4. Και στην περίπτωση αυτή η πιο λεπτομερής παρουσίαση των εταιρικών σχέσεων θα επέτρεπε μια πιο εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των Διαρθρωτικών Ταμείων ως προς τις οικονομικές και κοινωνικές δυναμικές, ως προς τις τροποποιήσεις του παραγωγικού ιστού που επιτεύχθηκαν μέσω των ταμείων, ως προς τη συνολική επίδραση των κοινοτικών πολιτικών επί της συνοχής.

4.13. Διαρθρωτικά Ταμεία και ευρωπαϊκές πολιτικές

4.13.1. Το τμήμα που αφιερώνεται στη συμβατότητα και συνέργια με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές είναι αναμφισβήτητα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, διότι καθορίζει συσχετίσεις μεταξύ των δράσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων και των τομεακών πολιτικών της ΕΕ.

4.13.2. Στην περίπτωση αυτή, το πρόβλημα δεν έγκειται τόσο στη μέθοδο της έκθεσης όσο, αντίθετα, στην ουσία των πραγμάτων. Η συμβατότητα και/ή η συνέργια μεταξύ των πολιτικών της ΕΕ έχουν συχνά περισσότερο τυπικό χαρακτήρα. Σε ορισμένες περιφέρειες, παρατηρείται ασυνέπεια μεταξύ των ευρωπαϊκών πολιτικών που έχουν διαφορετικούς στόχους, διαφορετικές μεθόδους και περιόδους προγραμματισμού, και έχουν ως αντικείμενο διαφορετικές περιοχές.

4.13.3. Το γεγονός αυτό δεν προκαλεί έκπληξη διότι πολιτικές όπως η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, η εισαγωγή της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, η ανάπτυξη της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, κ.λπ. έχουν προγραμματισθεί για να επιτύχουν επιθυμητούς ευρύτερους στόχους πολιτικής.

4.13.4. Ωστόσο, μετά τα ανωτέρω, είναι σημαντικό να λεχθεί ότι τα Διαρθρωτικά Ταμεία αποτελούν ένα ουσιαστικό μέσο για την άμβλυνση των αρνητικών επιδράσεων που έχουν οι πολιτικές αυτές στις μειονεκτικές περιφέρειες. Χωρίς τη χρήση των Διαρθρωτικών Ταμείων η επίτευξη αυτών των ευρύτερων στόχων πολιτικής μπορεί να βλάψει τις εύθραυστες κοινότητες, πράγμα το οποίο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν εξετάζεται η μελλοντική πολιτική συνοχής.

4.13.5. Παρατηρείται το φαινόμενο να υλοποιούνται σε μία περιοχή διαφορετικά ευρωπαϊκά προγράμματα χωρίς κανένα συντονισμό με αποτέλεσμα τη σύγχυση και τις επικαλύψεις.

4.13.6. Από την άλλη πλευρά, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η εναρμόνιση αυτή δεν αποτελεί εύκολο εγχείρημα λόγω των πολυπληθών και πολλές φορές αντικρουόμενων φορέων, συμφερόντων και κοινωνικοοικονομικών πλαισίων μέσα στα οποία γίνονται οι επιλογές των Διαρθρωτικών Ταμείων και των διαφόρων τομεακών πολιτικών.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ, παρά το ότι εκφράζει δεόντως κριτικές παρατηρήσεις ως προς τη μέθοδο και το περιεχόμενο της έκθεσης, αναγνωρίζει τη σημαντική προσπάθεια της Επιτροπής να παράσχει στοιχεία και δεδομένα αξιολόγησης ως προς τη διαχείριση και την πολιτική των Διαρθρωτικών Ταμείων.

5.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η σύνταξη αυτών των εγγράφων δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ένα τυπικό καθήκον, που η Επιτροπή πληροί κάθε χρόνο, βάσει προδιαγεγραμμένου σχεδίου, χωρίς να προσθέτει κάτι που να χαρακτηρίζει κατά τρόπο ιδιαίτερο την προσέγγιση και το περιεχόμενο της εκθέσεως. Αντιθέτως, πρέπει να προβάλλονται οι αξιολογικές κρίσεις και οι αναλύσεις και να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην απασχόληση που δημιουργείται ή διατηρείται, στα αποτελέσματα όσον αφορά την καινοτομία, στις επιδράσεις σε ό,τι αφορά τις ίσες ευκαιρίες και τις εταιρικές σχέσεις. Με τον τρόπο αυτό θα επιτευχθεί καλύτερος έλεγχος της αποτελεσματικότητας της διαρθρωτικής πολιτικής.

5.3. Μια άλλη σημαντική πτυχή που πρέπει να αναλυθεί επαρκώς αφορά την εταιρική σχέση που αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την επιτυχία των διαρθρωτικών πολιτικών.

5.4. Η ΟΚΕ, ως εκπρόσωπος των κοινωνικών εταίρων που ενδιαφέρονται άμεσα και εμπλέκονται στη διαχείριση των Διαρθρωτικών Ταμείων, μπορεί να παρέμβει επωφελώς κατά τις περιόδους προγραμματισμού και όχι μόνο τη στιγμή του τελικού απολογισμού.

5.4.1. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σκόπιμο και επιβεβαιώνει ότι πρέπει να της υποβάλλεται επίσημη αίτηση γνωμοδότησης για τις μελλοντικές εκθέσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων.

5.5. Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι διαθέσιμη να συνεργαστεί στενά με την Επιτροπή προκειμένου να επιτευχθεί η βελτιστοποίηση των διαρθρωτικών πολιτικών και των πολιτικών συνοχής.

5.6. Επομένως, η ΟΚΕ εύχεται να επιταχυνθεί τα μέγιστα η έκθεση εφ' όλης της περιόδου προγραμματισμού 1994-1999, κατά τρόπο που να επιτρέπει μία αξιολόγηση εντός του 2001.

5.7. Η ΟΚΕ θεωρεί εξάλλου ιδιαίτερα σκόπιμη μια μακροπρόθεσμη αξιολόγηση των Διαρθρωτικών Ταμείων, λαμβάνοντας υπόψη την προσεχή διεύρυνση της ΕΕ προς τις υποψήφιες χώρες.

5.8. Η χρήση των Διαρθρωτικών Ταμείων θα είναι στρατηγικής σημασίας για τις χώρες αυτές και τις οικονομίες τους. Συνεπώς, θα ήταν σκόπιμο να τεθεί η εμπειρία των επιτυχιών και των αποτυχιών από τις προηγούμενες διαχειρίσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων στη διάθεση εκείνων που θα πρέπει να διαχειριστούν τεράστια κονδύλια κατά τα προσεχή χρόνια, προκειμένου να επωφεληθούν από τις θετικές μεθόδους και τακτικές και να αποφύγουν τα σφάλματα του παρελθόντος.

5.9. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η αρχή της προσθετικότητας θα πρέπει να τηρείται διότι είναι, όπως επιβεβαιώνει η Επιτροπή, "γενική αρχή που διέπει τις λειτουργίες των Διαρθρωτικών Ταμείων", και υποστηρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής για την αυστηρή της εφαρμογή.

5.10. Η ΟΚΕ προτείνει να εξετάσει τη σκοπιμότητα μιας δημόσιας πρωτοβουλίας, σε συνεργασία με την Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών, που να καλύπτει όλους τους φορείς που ενδιαφέρονται για τη διαχείριση των Διαρθρωτικών Ταμείων και να περιλαμβάνει και τη συνεργασία εκπροσώπων από τις υποψήφιες χώρες.

Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 268 της 19.9.2000.

(2) ΕΕ C 155 της 25.5.2001.