ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ - Έκθεση σχετικά με την κατάσταση της πορτογαλικής γεωργίας

1. Εισαγωγή

Το Δεκέμβριο του 2002 στην Κοπεγχάγη η Πορτογαλία ζήτησε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να αναλάβει δράση σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Βερολίνου του Μαρτίου του 1999 όπου αναφέρεται ότι το Συμβούλιο "λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα της πορτογαλικής γεωργίας αναγνωρίζει την ανάγκη βελτίωσης της αναλογίας των ενισχύσεων που χορηγούνται στη γεωργία με τη λήψη μέτρων αγροτικής ανάπτυξης που θα χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων".

Το Συμβούλιο επεσήμανε επίσης το γεγονός ότι η Πορτογαλία θεωρεί ότι εξακολουθεί να υπάρχει ένα ειδικό πρόβλημα το οποίο οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται προς το παρόν η ΚΓΠ στην πορτογαλική γεωργία. Για το λόγο αυτό το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να του παρουσιάσει μια σχετική αναλυτική έκθεση.

Η έκθεση αυτή αποτελεί απάντηση στο αίτημα του Συμβουλίου προς την Επιτροπή να παρουσιάσει μια έκθεση η οποία θα αναλύει την κατάσταση της πορτογαλικής γεωργίας [1].

[1] Τα βασικότερα συμπεράσματα αυτής της έκθεσης βασίζονται σε επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στην Eurostat και στις δημοσιονομικές εκθέσεις του ΕΓΤΠΕ. Επιπλέον σε ορισμένες περιπτώσεις έγινε λεπτομερέστερη ανάλυση της πορτογαλικής κατάστασης με τη χρησιμοποίηση της βάσης δεδομένων ΔΓΛΠ.

2. Οι σημαντικότερες τάσεις στην πορτογαλική γεωργία

2.1. Οικονομικό αποτέλεσμα, παραγωγή και κατανάλωση

Κατά την περίοδο 1986-1995 η γεωργική παραγωγή στην Πορτογαλία μειωνόταν σε πραγματικούς όρους κατά 3,1% ετησίως. Ο αριθμός μείωσης της γεωργικής παραγωγής στην Πορτογαλία περιορίστηκε κατά την περίοδο 1995-2001 στο 1,6% ετησίως, που είναι μικρότερο από το μέσο όρο της ΕΕ (2,2% ετησίως). Κατά συνέπεια το ποσοστό της πορτογαλικής γεωργικής παραγωγής στη συνολική γεωργική παραγωγή της ΕΕ αυξήθηκε ελαφρώς από 2% το 1995 στο 2,2% το 2001. Εντούτοις, παρόλο ότι πρόκειται για μια αναπτυσσόμενη εθνική οικονομία, το ποσοστό της πορτογαλικής γεωργίας στο ΑΕΠ μειώθηκε από το 5,1% περίπου το 1990 στο 2,8% το 2001.

Αφότου έγινε η προσχώρηση η βασική τάση στην πορτογαλική γεωργία υπήρξε η μείωση των αροτραίων καλλιεργειών και η αύξηση της ζωικής παραγωγής, γεγονός που αντανακλάται στη σημαντική αύξηση των εκτάσεων καλλιέργειας χορτονομών. Κατά την περίοδο 1990-2001 ο όγκος των φυτικών προϊόντων μειωνόταν κατά 0,3% ετησίως ενώ ο όγκος της τελικής ζωικής παραγωγής αυξανόταν κατά 1,5% κατά μέσο όρο. Οι οίνοι, τα νωπά φρούτα και τα νωπά λαχανικά είναι τα τρία σημαντικότερα φυτικά προϊόντα και αποτελούν κάτι λιγότερο από το ένα τρίτο της συνολικής αξίας της γεωργικής παραγωγής. Εντούτοις, η φυτική παραγωγή παρουσίασε μεγαλύτερες διακυμάνσεις απ'ό,τι η ζωική παραγωγή στην Πορτογαλία λόγω της εξάρτησης των σημαντικότερων φυτικών προϊόντων, ειδικότερα των οίνων, από τις καιρικές συνθήκες. Στους τομείς των νωπών φρούτων και λαχανικών εντούτοις έχουν παρατηρηθεί ανοδικές τάσεις όσον αφορά τον όγκο των εσπεριδοειδών και σε μικρότερο βαθμό της ντομάτας.

Όσον αφορά τα σιτηρά παρατηρούνται τάσεις μείωσης της παραγωγής για πολλά προϊόντα με εξαίρεση τις θετικές εξελίξεις που παρατηρήθηκαν για το καλαμπόκι και το σκληρό σίτο. Όσον αφορά το σκληρό σίτο, δυστυχώς η αύξηση των καλλιεργούμενων εκτάσεων και της παραγωγής δεν αξιοποιήθηκε επαρκώς από τη βιομηχανία τροφίμων. Άλλες σημαντικές τάσεις παρατηρήθηκαν σε σχέση με το ρύζι και τον καπνό, των οποίων αυξήθηκε σημαντικά η παραγωγή, ενώ η αύξηση που παρουσίασαν τα ζαχαρότευτλα, ξεκινώντας από πολύ χαμηλά επίπεδα, ήταν από τις μεγαλύτερες μεταξύ των λιγότερο σημαντικών φυτικών προϊόντων στην Πορτογαλία.

Σε σχέση με τα όρια παραγωγής της ΚΓΠ στον τομέα των αροτραίων καλλιεργειών κατά την περίοδο 2002/03 οι εκτάσεις για τις οποίες ζητήθηκαν ενισχύσεις εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω του ανώτατου επιπέδου για τις βασικές εκτάσεις καθώς και για τις αρδευόμενες βασικές εκτάσεις. Επιπλέον, δεδομένου ότι δεν έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη το αποθεματικό των 60 000 εκταρίων που δημιουργήθηκε στο Πρόγραμμα Δράσης 2000 για τις νέες αρδευόμενες εκτάσεις, θα πρέπει να βγει το συμπέρασμα ότι δεν είναι δεσμευτικά προς το παρόν αυτά τα ανώτατα όρια. Το αντίθετο είναι αλήθεια στην περίπτωση του σκληρού σίτου, για τον οποίο, παρά τον πενταπλασιασμό των επιλέξιμων εκτάσεων στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, παρατηρείται κατά 60% υπέρβαση στις αιτήσεις για ενισχύσεις.

Εντούτοις οι μειώσεις του όγκου της παραγωγής δεν σημαίνει ότι έχει μειωθεί η αξία των φυτικών προϊόντων σε σχέση με τη συνολική αξία της γεωργικής παραγωγής. Αντίθετα, επειδή η πραγματική αξία της παραγωγής έχει μειωθεί περισσότερο στους τομείς των γεωργικών προϊόντων, 3,5% κατά μέσο όρο έναντι 2,6% που ήταν η μείωση της πραγματικής αξίας των φυτικών προϊόντων κατά την περίοδο 1990-2001, το ποσοστό της τελικής φυτικής παραγωγής στην αξία της γεωργικής παραγωγής είναι μεγαλύτερο σήμερα απ'ό,τι πριν μία δεκαετία.

Στον τομέα των ζωικών προϊόντων η παραγωγή γάλακτος, χοίρων, πουλερικών και βοοειδών είναι, κατά φθίνουσα τάξη μεγέθους, οι σημαντικότερες δραστηριότητες. Ο όγκος της παραγωγής χοίρων έχει αυξηθεί πολύ ενώ με μεγάλη ταχύτητα αυξάνεται και η παραγωγή πουλερικών εις βάρος της παραγωγής βοοειδών. Εξάλλου, η αγορά βοοειδών κατά το 2001 δεν έδειχνε ακόμη κάποια σημεία σημαντικής ανάκαμψης μετά την κρίση της ΣΕΒ, η οποία επηρέασε σημαντικά την πορτογαλική παραγωγή. Πράγματι, παρά την κάποια υπέρβαση στις αιτήσεις όσον αφορά τις θηλάζουσες αγελάδες και την ειδική πριμοδότηση για τα βοοειδή, η μείωση της παραγωγής βοοειδών υπήρξε η σημαντικότερη αιτία της συνακόλουθης μείωσης του ποσοστού της ζωικής παραγωγής στο σύνολο της γεωργικής παραγωγής στην Πορτογαλία.

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η ζήτηση χοιρινού κρέατος συνέχισε να αυξάνεται κατά τα τελευταία έτη γεγονός που είχε ως συνέπεια την αύξηση των πραγματικών τιμών παραγωγού. Όσον αφορά το κρέας των πουλερικών, παρά τις μακροχρόνιες θετικές τάσεις, η αύξηση των πραγματικών τιμών υπήρξε λιγότερο ευνοϊκή με συνέπεια την πτώση του επιπέδου της πραγματικής αξίας της παραγωγής. Κατά την περίοδο 1993-2001 η κατανάλωση κρέατος πουλερικών αυξήθηκε κατά 37% και η κατανάλωση χοιρινού κρέατος κατά 29%.

Η επέκταση της βιομηχανίας παραγωγής χοιρινού κρέατος είχε ως συνέπεια να αυξηθεί η ζήτηση για ζωοτροφές. Επειδή ο πορτογαλικός τομέας φυτικών προϊόντων δεν μπόρεσε να ικανοποιήσει τη ζήτηση, χρειάστηκε να γίνουν εισαγωγές με συνέπεια να μειωθεί το ποσοστό επάρκειας για σιτηρά κατά 5% από τις αρχές του 1990. Εξάλλου, ο βαθμός επάρκειας όσον αφορά όλα τα βασικά είδη κρέατος έχει επίσης μειωθεί με συνέπεια να πέσει κάτω από το 100% κατά τα τελευταία έτη.

Όσον αφορά το γάλα κατά την τελευταία δεκαετία έχει παρατηρηθεί μία σταθερή αύξηση του όγκου της παραγωγής, παρά το γεγονός ότι η κρίση της ΣΕΒ προκάλεσε κάποιες διαταραχές στην παραγωγή κατά τα δύο τελευταία έτη. Ενώ δεν έχει αυξηθεί σημαντικά η παραγωγή γάλακτος, παρά την αύξηση των τιμών κατά τα τελευταία έτη, το γάλα είναι ένας από τους λίγους τομείς που έχει αυξήσει το ποσοστό του στο σύνολο της πορτογαλικής γεωργικής παραγωγής.

Ο ρόλος του γαλακτοκομικού τομέα είναι ιδιαίτερα σημαντικός στις Αζόρες όπου η ετήσια παραγωγή διπλασιάστηκε σχεδόν κατά την τελευταία δεκαετία φτάνοντας στις 500 000 τόνους, που αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο της πορτογαλικής παραγωγής. Όμως, η μεγάλη πυκνότητα αγελάδων γαλακτοπαραγωγής έχει επιβαρύνει το περιβάλλον και έχει δημιουργήσει προβλήματα για τους άλλους γεωργικούς τομείς. Ειδικότερα, η αύξηση του αριθμού των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής έχει προκαλέσει υπερπροσφορά βόειου κρέατος στην τοπική αγορά με συνέπεια να μην μπορεί να πουληθεί. Εξάλλου, το γεγονός ότι η αρόσιμη γη έχει μετατραπεί σε βοσκότοπους για την παραγωγή γάλακτος έχει προκαλέσει προβλήματα εφοδιασμού στην τοπική βιομηχανία ζάχαρης.

2.2. Χρησιμοποίηση της γης

Το 1999 το ένα τρίτο (3,35 εκατ. εκτάρια) της συνολικής έκτασης της Πορτογαλίας καλυπτόταν από δάση. Το 42% περίπου της έκτασης (3,86 εκατ. εκτάρια) αποτελεί τη Χρησιμοποιούμενη Γεωργική Έκταση (ΧΓΕ), το 86% της οποίας αποτελείται από μειονεκτικές περιοχές. Η αρόσιμη γη αποτελούσε το 46% των ΧΓΕ οι μόνιμοι βοσκότοποι το 36% και οι μόνιμες καλλιέργειες το 18%.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1990-1999 η ΧΓΕ μειώθηκε κατά 130 000 εκτάρια περίπου ενώ η αρόσιμη γη και οι μόνιμες καλλιέργειες μειώθηκαν κατά 600 000 εκτάρια και κατά 80 000 εκτάρια αντιστοίχως και οι μόνιμοι βοσκότοποι αυξήθηκαν κατά 550 000 εκτάρια. Κατά την ίδια περίοδο οι αρδευόμενες εκτάσεις αυξήθηκαν κατά 85 000 εκτάρια και έφτασαν τις 800 000 εκτάρια, που είναι το 21% της ΧΓΕ. Η πορτογαλική ΧΓΕ αντιπροσωπεύει κάτι λιγότερο από το 3% της συνολικής ΧΓΕ της ΕΕ.

2.3. Μέγεθος και κατανομή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων

Οι πορτογαλικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις εξακολουθούν να είναι κατακερματισμένες. Κατά την περίοδο 1990-1995 ο αριθμός των πορτογαλικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων μειώθηκε με μεγαλύτερο ρυθμό απ'ό,τι στο σύνολο της ΕΕ των 12, κατά 5,5% ετησίως έναντι 2,7% που ήταν στην ΕΕ των 12. Κατά την περίοδο 1995-2000 ο συνολικός αριθμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Πορτογαλία μειώθηκε κατά 35 000, από 451 000 στις 416 000, δηλαδή κατά 1,6% ετησίως ενώ η αντίστοιχη μείωση στην ΕΕ των 15 κατά το ίδιο διάστημα ήταν 1,7%.

Κατά συνέπεια κατά τα τελευταία έτη το ποσοστό των πορτογαλικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ των 15 παρέμεινε σταθερό (6,1% περίπου κατά το 2000) ενώ, με τη συνολική ΧΓΕ στην Πορτογαλία να παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη, το μέγεθος των πορτογαλικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων αυξήθηκε κατά μέσο όρο από το 6,7 εκτάρια στα 9,3 εκτάρια.

Εντούτοις, το μέσο μέγεθος των πορτογαλικών γεωργικών εκμεταλλεύσεων εξακολουθεί να είναι κατά 50% περίπου μικρότερο από το μέσο μέγεθος σε επίπεδο ΕΕ (18,7 εκτάρια), τα δε μεγέθη των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Πορτογαλία παρουσιάζουν μεγάλες ανισότητες. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις με έκταση μικρότερη των 2 εκταρίων αντιπροσώπευαν το 54% όλων των εκμεταλλεύσεων κατά το 2000 και κάλυπταν μόλις το 6% της ΧΓΕ, ενώ το 1,4% των εκμεταλλεύσεων είχαν μέγεθος μεγαλύτερο των 100 εκταρίων και κάλυπταν το 53% του συνόλου της ΧΓΕ.

2.4. Εργαζόμενοι στον τομέα της γεωργίας

Σύμφωνα με την απογραφή του 2000, 1 064 000 άνθρωποι ασκούσαν γεωργική δραστηριότητα στην Πορτογαλία, ποσό που αντιπροσώπευε 476 000 Ετήσιες Μονάδες Εργασίας (ΕΜΕ). Μεταξύ 1995 και 2000 το σύνολο των εργαζομένων στη γεωργία μειωνόταν κατά 2,4% ετησίως στην Πορτογαλία ενώ στην υπόλοιπη ΕΕ των 15 η αντίστοιχη μείωση ήταν 3,1%.

Επομένως το ποσοστό της Πορτογαλίας στο σύνολο του γεωργικού εργατικού δυναμικού της ΕΕ των 15 αυξήθηκε ελαφρώς και παρέμεινε γύρω στο 8%. Δεδομένου ότι το ποσοστό των αρχηγών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων οι οποίοι έχουν επικερδή δραστηριότητα εκτός της γεωργίας είναι παρόμοιο (28%) με αυτό της ΕΕ κατά μέσο όρο, το υψηλό ποσοστό υποαπασχόλησης παραμένει ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της πορτογαλικής γεωργίας.

Πράγματι, η μερική απασχόληση των αρχηγών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, παρόλο ότι είναι σταθερό, είναι ιδιαίτερο υψηλό στην Πορτογαλία όπου το 83% εργαζόταν με μερική απασχόληση κατά το 2000 έναντι 76% στην ΕΕ των 15. Αυτό το βασικό χαρακτηριστικό του πορτογαλικού εργατικού δυναμικού οφείλεται στο γεγονός ότι είναι μεγαλύτερος ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων μικρού μεγέθους.

Το 2000 το 90% των εργαζομένων στη γεωργία το αποτελούσαν τα μέλη της οικογένειας (έναντι 82% στην ΕΕ των 15). Ο αριθμός των εργαζομένων σε τακτική βάση στη γεωργία που δεν ανήκε στην οικογένεια ανερχόταν μόλις στις 47 000 ΕΜΕ, που αντιστοιχεί στο 9% του συνολικού αριθμού. Μεταξύ του 1995 και του 2000, σε αντίθεση με την Ευρώπη όπου παρατηρήθηκε σταδιακή μείωση, το ποσοστό του εργατικού δυναμικού στην Πορτογαλία που προερχόταν από την οικογένεια παρέμεινε σταθερό.

Ένα χαρακτηριστικό των εργαζομένων στη γεωργία στην Πορτογαλία είναι ότι μόνο το 1% των κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων δηλώνει ότι έχει πλήρη γεωργική εκπαίδευση ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη των 15 είναι 5%. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι το μεγάλο ποσοστό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που ανήκει σε γεωργούς μεγάλης ηλικίας. Το 2000 το ποσοστό του γεωργικού εργατικού δυναμικού στην Πορτογαλία άνω των 55 ετών ανερχόταν στο 65%, που είναι σημαντικά μεγαλύτερο από το μέσο όρο της ΕΕ των 15 (53%).

2.5. Εμπόριο

Το 1978, σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την προσχώρηση της Πορτογαλίας, το εμπορικό ισοζύγιο όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα είχε θεωρηθεί ως ένα από τα βασικά προβλήματα. Πράγματι, αφότου έγινε η προσχώρηση το ποσοστό των γεωργικών προϊόντων στο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου έχει αυξηθεί ελαφρώς, από 17% κατά την περίοδο 1988-1990 στο 18% κατά την περίοδο 2000-2002. Όταν οι διεθνείς τιμές έφτασαν στο κατακόρυφο κατά την περίοδο 1995-1998 το έλλειμμα του ισοζυγίου γεωργικών προϊόντων αντιπροσώπευε ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό (26%) στο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου της Πορτογαλίας. Κατά την περίοδο 2000-2002 το συνολικό έλλειμμα του ισοζυγίου γεωργικών προϊόντων (εντός και εκτός της ΕΕ των 15) σταθεροποιήθηκε γύρω στα 2 800 εκατ. EUR ετησίως περίπου. Παρά το γεγονός ότι η γενική τάση εξακολουθεί να δείχνει αύξηση του ελλείμματος σε απόλυτους όρους, οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων αυξάνονται με μεγαλύτερο ρυθμό απ'ό,τι οι εισαγωγές από τα μέσα της δεκαετίας του '90.

Το εμπόριο εντός της ΕΕ αυξάνεται ως ποσοστό του συνολικού εμπορίου γεωργικών ειδών διατροφής στην Πορτογαλία και έτσι σήμερα το εμπόριο γεωργικών ειδών διατροφής εντός της ΕΕ αντιπροσωπεύει το 78% περίπου. Το εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων εντός της ΕΕ εξακολουθεί να είναι σημαντικότερο βέβαια αλλά κατά τα τελευταία χρόνια η διαφορά αυτή παρουσιάζει τάσεις μείωσης. Κατ'αυτόν τον τρόπο το εμπόριο γεωργικών ειδών διατροφής εντός της ΕΕ αρχίζει να αποκτά την ίδια σημασία με το εμπόριο βιομηχανικών ειδών διατροφής εντός της ΕΕ όσον αφορά την Πορτογαλία.

Αξίζει να επισημανθεί ότι η προσχώρηση στην ΕΕ επηρέασε σημαντικά το εμπόριο με αποτέλεσμα να αυξηθεί το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου όσον αφορά τα γεωργικά είδη διατροφής εντός της ΕΕ. Ενώ το εμπορικό ισοζύγιο της Πορτογαλίας όσον αφορά τα γεωργικά είδη διατροφής εκτός της ΕΕ βελτιώθηκε για όλες σχεδόν τις βασικές κατηγορίες προϊόντων, εκτός από ορισμένα νωπά τροπικά φρούτα και τη ζάχαρη, το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου γεωργικών ειδών διατροφής εντός της ΕΕ αντιστάθμισε με το παραπάνω τα θετικά αποτελέσματα που παρατηρήθηκαν στο εμπόριο εκτός της ΕΕ με συνέπεια να αυξηθεί το γενικό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.

Μία ανάλυση με βάση το προϊόν δείχνει ότι η Πορτογαλία παρουσιάζει αρνητικές τάσεις όσον αφορά τη μεγάλη πλειοψηφία των γεωργικών προϊόντων, περιλαμβανομένων και ορισμένων δυναμικών τομέων της πορτογαλικής γεωργίας όπως τα νωπά φρούτα και το χοιρινό κρέας. Επιπλέον, από τις αρχές της δεκαετίας του '90 η Πορτογαλία είναι ένας καθαρός εισαγωγέας γαλακτοκομικών προϊόντων. Εξάλλου η μείωση των καθαρών εισαγωγών όσον αφορά τα ζωντανά βοοειδή οφείλεται κυρίως στις επιπτώσεις που είχε η ΣΕΒ στη ζήτηση. Η Πορτογαλία διατήρησε, για να μην πούμε ενίσχυσε, το παραδοσιακό πλεόνασμα του εμπορικού της ισοζυγίου στον τομέα του οίνου. Το ίδιο θετική είναι η εικόνα και στο εμπόριο της ζάχαρης όπου μειώνονται οι εισαγωγές.

Όσον αφορά την τωρινή ΚΓΠ θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα τελικά προϊόντα που εξάγει η Πορτογαλία είναι προϊόντα "υψηλής ποιότητας" και μεταποιημένα προϊόντα όπως ο οίνος, τα νωπά φρούτα και τα νωπά λαχανικά, ενώ τα προϊόντα που εισάγει είναι αυτά που λαμβάνουν μεγάλες επιδοτήσεις όπως το γάλα, το βοδινό κρέας και τα σιτηρά.

3. Τρέχουσες οικονομικές επιδόσεις της πορτογαλικής γεωργίας

3.1. Παραγωγικότητα

Σε μακροοικονομικούς όρους η γεωργική παραγωγή ανά εκτάριο στην Πορτογαλία υπολογίζεται σε 1 642 EUR/εκτάριο ΧΓΕ, που ισοδυναμεί με τα τρία τέταρτα του μέσου όρου της ΕΕ (2 205 EUR/εκτάριο ΧΓΕ).

Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο όταν η παραγωγικότητα εκφράζεται σε μονάδες εργασίες. Εάν ληφθεί υπόψη το σχετικά υψηλό ποσοστό γεωργικού εργατικού δυναμικού στην Πορτογαλία σε σχέση με το σύνολο της ΕΕ, η γεωργική παραγωγή ανά μονάδα εργασίας στην Πορτογαλία ανέρχεται σε 13 298 EUR/ΕΜΕ, δηλαδή στο 28% του μέσου όρου της ΕΕ (47 218 EUR/ΕΜΕ).

Εάν εκφραστεί σε όρους Καθαρής Προστιθέμενης Αξίας στις βασικές τιμές ανά εκτάριο και ανά ΕΜΕ η κατάσταση στην Πορτογαλία είναι ελαφρώς πιο θετική. Το 2001 η Καθαρή Προστιθέμενη Αξία ανά εκτάριο ανερχόταν σε 636 EUR/εκτάριο, δηλαδή στο 71% περίπου του μέσου όρου της ΕΕ και η Καθαρή Προστιθέμενη Αξία ανά ΕΜΕ ήταν 5 149 EUR/ΕΜΕ που αντιστοιχούσε στο 27% του μέσου όρου της ΕΕ.

3.2. Εισροές

Προς το παρόν η ενδιάμεση κατανάλωση στην Πορτογαλία ανέρχεται στο 50% περίπου της συνολικής γεωργικής παραγωγής. Το ποσοστό της ενδιάμεσης κατανάλωσης στην Πορτογαλία σε σχέση με την ΕΕ ισούται σχεδόν με το ποσοστό της πορτογαλικής γεωργικής παραγωγής, που ανέρχεται στο 2,3%.

Κατά την τελευταία δεκαετία, παρά το γεγονός ότι αυξήθηκε το ποσοστό της ενδιάμεσης πορτογαλικής κατανάλωσης σπόρων, φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, το ποσοστό αυτών των εισροών παρέμεινε κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ. Αντίθετα, το ποσοστό των ζωοτροφών παρέμεινε πάνω από το μέσο όρο της ΕΕ παρά το γεγονός ότι μειώθηκε το ποσοστό της ενδιάμεσης κατανάλωσης στην Πορτογαλία.

Το ύψος των ενοικίων, τα επιτόκια και το κόστος της εργασίας έχουν μειωθεί. Εντούτοις, το ποσοστό των ενοικίων σ'αυτά τα εξωτερικά κόστη είναι μικρότερο από το μέσο όρο της ΕΕ, τα επιτόκια είναι σχεδόν τα ίδια, ενώ το κόστος της εργασίας στην πορτογαλική γεωργία είναι σημαντικότερο σε σχέση με το σύνολο της ΕΕ. Το κόστος των αποσβέσεων είναι σχετικά χαμηλότερο στην Πορτογαλία, γεγονός που δείχνει ότι γίνονται λιγότερες κεφαλαιουχικές επενδύσεις στο γεωργικό τομέα.

3.3. Εισόδημα

Οι οικονομικοί λογαριασμοί της Eurostat για τη γεωργία δείχνουν ότι μεταξύ 1986 και 1995 το γεωργικό εισόδημα στην Πορτογαλία αυξήθηκε κατά 30% περίπου, που είναι σημαντικά μεγαλύτερο από το μέσο όρο της ΕΕ, που ανήλθε στο 25%. Από το 1995 μέχρι το 2002 η αύξηση του εισοδήματος στην Πορτογαλία ανήλθε στο 32% που είναι το μεγαλύτερο στην ΕΕ υπερβαίνοντας κατά πολύ τη μέση αύξηση του εισοδήματος στην ΕΕ που ήταν 8%.

Εντούτοις, εάν χρησιμοποιήσουμε στοιχεία του ΔΓΛΠ για τον υπολογισμό της Καθαρής Προστιθέμενης Αξίας ανά ΕΜΕ σε πραγματικούς όρους κατά τα τελευταία πέντε χρόνια, θα δούμε ότι το εισόδημα στην Πορτογαλία αυξήθηκε κατά 5,8% ετησίως έναντι 2% στην ΕΕ, δηλαδή η συνολική αύξηση ανήλθε στο 48%.

Παρά αυτό το μεγαλύτερο ποσοστό αύξησης, το γεωργικό εισόδημα ανά ΕΜΕ στην Πορτογαλία (4 200 EUR/ΕΜΕ), με βάση τα στοιχεία του ΔΓΛΠ, ανέρχονταν μόλις στο 27% του μέσου όρου της ΕΕ κατά το 2002 και υπάρχουν και σημαντικές διαφορές εισοδήματος ανάμεσα στις διάφορες περιφέρειες της Πορτογαλίας. Ο μέσος όρος κατά την περίοδο 1999-2000 κυμάνθηκε από 2 400 EUR περίπου, στην περιφέρεια του Algarve, μέχρι 10 900 EUR, στην περιφέρεια Alentejo.

Οι ασχολούμενοι με ειδικές καλλιέργειες έχουν το μεγαλύτερο κατά κεφαλή εισόδημα (11 751 EUR/ΕΜΕ), και ακολουθούν οι παραγωγοί πουλερικών και χοιρινού κρέατος (10 562 EUR/ΕΜΕ), οι παραγωγοί γαλακτοκομικών προϊόντων (7 879 EUR/ΕΜΕ και οι παραγωγοί οίνου (5 923 EUR/ΕΜΕ).

Τέλος, η χαμηλή παραγωγικότητα και η μέση αποτελεσματικότητα των χρησιμοποιούμενων εισροών στην Πορτογαλία σημαίνουν ότι το εισόδημα ανά εκτάριο ΕΜΕ, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, είναι από τα χαμηλότερα στην ΕΕ και ανέρχεται σε 416 EUR/εκτάριο ΕΜΕ, δηλαδή είναι το μισό του μέσου όρου της ΕΕ (882 EUR/εκτάριο ΕΜΕ).

4. Προηγούμενη αναγνώριση της ιδιαιτερότητας της πορτογαλικής γεωργίας

Το 1978 στο πλαίσιο της αίτησης προσχώρησης της Πορτογαλίας στην ΕΕ η Επιτροπή συνέταξε μία έκθεση η οποία τόνιζε τις μεγάλες διαρθρωτικές αδυναμίες της πορτογαλικής γεωργίας και τη μεγάλη της εξάρτηση από τις εισαγωγές βασικών ειδών διατροφής. Οι ιδιαιτερότητες αυτές καλύφθηκαν από μια σειρά μεταβατικών ρυθμίσεων, ιδιαίτερα όσον αφορά τη γεωργία, στο πλαίσιο του προενταξιακού προγράμματος της Πορτογαλίας, που καταρτίστηκε το 1981.

Μετά την προσχώρηση εφαρμόστηκαν πλήρως οι διαρθρωτικές πολιτικές της ΕΕ στην Πορτογαλία. Επιπλέον, διετέθησαν 700 εκατ. ECU στο γεωργικό τομέα μέσω ενός ειδικού προγράμματος για την ανάπτυξη της πορτογαλικής γεωργίας επί μια δεκαετή μεταβατική περίοδο (1986-1995).

Ελήφθησαν επίσης και ειδικά μεταβατικά μέτρα, λαμβανομένης υπόψη της ευαισθησίας του γεωργικού τομέα, με τον κύριο όγκο της πορτογαλικής γεωργικής παραγωγής να βρίσκεται σε μια μικτή μεταβατική περίοδο με δύο βασικά στάδια. Από το 1986 έως το 1990 οι οργανώσεις των αγορών, παρόλο ότι παρέμειναν εθνικές (ακόμη και όσον αφορά τη χρηματοδότησή τους), αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν σταδιακά σύμφωνα με τους κοινούς στόχους. Οι τελωνειακοί δασμοί θα έπρεπε να καταργηθούν σταδιακά, ενόψει της ελευθέρωσης του εμπορίου, αλλά εφαρμόστηκαν ορισμένοι ειδικοί μηχανισμοί για τα ευαίσθητα προϊόντα. Από το 1991 έως το 1995, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την πλήρη εφαρμογή της ΚΓΠ, οι πορτογαλικές τιμές και ενισχύσεις προσαρμόστηκαν προς τα επίπεδα της ΕΚ.

Με τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ το 1992, οι τιμές της ΕΚ άρχισαν να μειώνονται από το 1993, ανεξάρτητα από την προσαρμογή των πορτογαλικών τιμών στήριξης. Οι μειώσεις των τιμών αντισταθμίστηκαν από άμεσες ενισχύσεις και η μετάβαση αυτή από τη στήριξη των τιμών στη στήριξη του εισοδήματος ήταν σχετικά ευνοϊκή για την Πορτογαλία. Το 1992 έγινε πλήρης εφαρμογή της μεταρρύθμισης στην Πορτογαλία αλλά υπό ορισμένους ειδικούς όρους. Η απόδοση αναφοράς για τα σιτηρά ήταν υψηλότερη από την ιστορική και την τωρινή απόδοση και υπήρξαν ειδικοί όροι για τις πριμοδοτήσεις των βοοειδών. Επιπλέον, σε ορισμένους τομείς εξακολουθούσαν να ισχύουν μεταβατικές ρυθμίσεις. Είχε ληφθεί επίσης και ένα ειδικό μέτρο για τις πριμοδοτήσεις του ζωικού κεφαλαίου υπό τη μορφή ενός προγράμματος μετατροπής της γης που εχρησιμοποιείτο για αροτραίες καλλιέργειες σε έκταση για εκτεταμένη ζωική παραγωγή εντός του ορίου των 200 000 εκταρίων, το οποίο παρατάθηκε μέχρι το 2005.

Σε σχέση με την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς ορισμένα μεταβατικά μέτρα που εξακολούθησαν να ισχύουν για τα ευαίσθητα γεωργικά προϊόντα της Πορτογαλίας φάνηκαν να είναι ασυμβίβαστα με αυτόν το στόχο. Για το λόγο αυτό τα μέτρα αυτά καταργήθηκαν το 1993 και άρχισε να χορηγείται μία φθίνουσα προσωρινή αποζημίωση για τους ευαίσθητους τομείς, κυρίως για τα σιτηρά, το γάλα και τα βοοειδή.

Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ βάσει του Προγράμματος Δράσης 2000 ωφέλησε την Πορτογαλία καθώς υπήρξαν αυξήσεις του ανώτατου ορίου του σκληρού σίτου, αυξήθηκαν οι αρδευόμενες εκτάσεις που εκαλλιεργούντο με σιτηρά και αυξήθηκαν επίσης και τα ανώτατα όρια όσον αφορά τις πριμοδοτήσεις των βοοειδών στον τομέα του ζωικού κεφαλαίου. Επιπλέον, λόγω του ότι οι μειονεκτικές περιοχές αποτελούν ένα σχετικά μεγάλο ποσοστό της γης η Πορτογαλία επωφελήθηκε από το γεγονός ότι η χρηματοδότηση δεν γίνεται πλέον βάσει μέτρων για τις μειονεκτικές περιοχές αλλά από το Τμήμα Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ.

Προς το παρόν, όσον αφορά τις Αζόρες, η Κοινότητα χορηγεί ειδική ενίσχυση για τους τομείς του γάλακτος και του βόειου κρέατος. Το 2001 εξάλλου απαλλάχτηκαν, για την περίοδο 1999-2003, από την εισφορά 73 000 τόνοι γάλακτος προκειμένου να μπορέσει ο γαλακτοκομικός τομέας των Αζορών να συνεχίσει την αναδιάρθρωσή του χωρίς την παρεμβολή της αγοράς γάλακτος.

5. Προϋπολογισμός

Πριν το 1993 το ποσοστό συνεισφοράς της Πορτογαλίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ ήταν μεγαλύτερο από το ποσοστό της συνολικής δαπάνης του Τμήματος Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ που εχορηγείτο στο γεωργικό της τομέα. Έκτοτε, με ορισμένες διακυμάνσεις, συμβαίνει το αντίθετο και η Πορτογαλία έχει λάβει συνολικά το 1,6% των πόρων του ΕΓΤΠΕ.

Κατά τα έτη 1994 και 1995 εφαρμόστηκαν ταυτόχρονα στην Πορτογαλία η μεταρρύθμιση του 1992 και ορισμένα ειδικά εφάπαξ μέτρα εφαρμογής. Το πακέτο "1993" εφαρμόστηκε για το οικονομικό έτος 1994 στο γεωργικό τομέα της Πορτογαλίας και στη βιομηχανία γεωργικών ειδών διατροφής, χορηγήθηκαν έκτακτες ενισχύσεις λόγω της ξηρασίας των ετών 1992 και 1993, ενώ κατά τα έτη 1994 και 1995 χορηγήθηκαν γεωργονομισματικές αποζημιώσεις.

Οι συνολικές επιπτώσεις αυτών των μεταβατικών μέτρων ήταν να μειωθούν οι δαπάνες του Τμήματος Εγγυήσεων του ΕΓΤΠΕ για την Πορτογαλία κατά τα έτη 1996 και 1997 από 700 εκατ. EUR κατά μέσο όρο σε 650 εκατ. EUR, ποσό που αντανακλά καλύτερα τις συνέπειες της μεταρρύθμισης της ΚΓΠ το 1992. Εξάλλου, η σημαντική αύξηση κατά το 2001 (έφτασε τα 873 εκατ. EUR, δηλαδή το 2,1% των συνολικών δαπανών του ΕΓΤΠΕ) υπήρξε εν μέρει αποτέλεσμα των τροποποιήσεων που έγιναν στο Πρόγραμμα Δράσης 2000 για τη χρηματοδότηση ορισμένων μέτρων και ειδικότερα για τις ενισχύσεις των μειονεκτικών περιοχών, οι οποίες μέχρι τότε εχρηματοδοτούντο από το Τμήμα Προσανατολισμού.

Η ανάλυση της εξέλιξης του ποσοστού των δαπανών του τομέα 1α του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων για την Πορτογαλία, ως ποσοστό της Μικτής Προστιθέμενης Αξίας σε τιμές αγοράς, έδειξε ότι αυξήθηκε σημαντικά και έφθασε το 26% μέχρι το 1994 και στη συνέχεια σταθεροποιήθηκε γύρω στο 20% κατά συνέπεια η Πορτογαλία βρίσκεται κάτω από τη μέση όσον αφορά την κατάταξη (ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 20%) αλλά υψηλότερο από το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και την Ιταλία.

Εξάλλου, όσον αφορά τις μονάδες εργασίας (ΕΜΕ), λόγω της χαμηλής παραγωγικότητας της εργασίας στην πορτογαλική γεωργία το κονδύλιο 1α των δαπανών του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων για την Πορτογαλία είναι μικρό και ανέρχεται μόλις στο 2005 του μέσου όρου της ΕΕ. Επιπλέον η δαπάνη ανά εκτάριο γεωργικής γης (ΧΓΕ) αυξήθηκε στα 173 EUR/εκτάριο κατά το 1993 και έκτοτε παραμένει στα ίδια επίπεδα, αλλά εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλή και ανέρχεται μόλις στο 60% του μέσου όρου της ΕΕ (293 EUR/εκτάριο).

Επιπλέον, για τις περιόδους 1994-1999 και 2000-2006 χορηγήθηκαν στην Πορτογαλία 2 125 εκατ. EUR και 2 279 εκατ. EUR αντίστοιχα από το ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Προσανατολισμού για την επιτάχυνση της προσαρμογής των γεωργικών δομών και για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών. Η κατά 100% εκτέλεση αυτών των μέτρων εντός αυτών των προγραμμάτων αντανακλά την αναγκαιότητα και την επιτυχία των παρεμβάσεων του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Προσανατολισμού στην Πορτογαλία.

6. Συμπεράσματα

Παρόλο ότι η προαναφερόμενη ανάλυση αυτών των δεικτών οικονομικής επίδοσης δείχνει μία εντυπωσιακή και σταθερή αύξηση του πραγματικού γεωργικού εισοδήματος στην Πορτογαλία ανά ομάδα εργασίας, η πορτογαλική γεωργία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διάφορες δυσκολίες.

-η παραγωγικότητα και το εισόδημα ανά μονάδα εργασίας, παρόλο ότι βελτιώνονται, εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα,

-αυτά τα χαμηλά εισοδήματα οφείλονται κυρίως στο γεγονός ότι το γεωργικό εργατικό δυναμικό της Πορτογαλίας δεν διαθέτει επαρκή γη ούτε επαρκή μεταβλητό και σταθερό κεφαλαιουχικό εξοπλισμό καθώς και στο γεγονός ότι υπάρχει σημαντική λανθάνουσα υποαπασχόληση στον τομέα.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι η ιδιαιτερότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η πορτογαλική γεωργία δεν οφείλεται μόνο στα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα αλλά και στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται προς το παρόν η ΚΓΠ στην Πορτογαλία.

Για το λόγο αυτό οι βασικοί στόχοι της πορτογαλικής γεωργίας κατά τα προσεχή έτη θα πρέπει να είναι οι εξής:

-συνέχιση και επιτάχυνση των διαρθρωτικών προσαρμογών. Η σημερινή διάρθρωση των αγροκτημάτων στην Πορτογαλία δεν επιτρέπει την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των μεταβλητών και των σταθερών εισροών, παρά το γεγονός ότι η Πορτογαλία κάνει οικονομίες όσον αφορά τις εισροές με γρηγορότερο ρυθμό απ'ό,τι η ΕΕ κατά μέσο όρο. Η κατάσταση αυτή παρεμποδίζει τη βελτίωση της κερδοφορίας και τη δυνατότητα επενδύσεων στον πορτογαλικό γεωργικό τομέα.

-ενίσχυση της ανάπτυξης μιας αειφόρου και προσανατολισμένης προς την αγορά γεωργίας με επίκεντρο την ποιότητα. Θα μπορούσε να αυξηθεί η αξία των πορτογαλικών γεωργικών προϊόντων ως αποτέλεσμα της καλύτερης διαφοροποίησης και της αύξησης των επενδύσεων προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητά τους και οι μέθοδοι εμπορίας. Κατ'αυτόν τον τρόπο η πορτογαλική γεωργία θα μπορούσε να επωφεληθεί περισσότερο από τις ευκαιρίες που της παρέχει η ενιαία αγορά.

-βελτίωση της αειφορίας και της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών περιοχών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με μια πιο διαφοροποιημένη και ευέλικτη αγορά εργασίας η οποία διευκολύνει τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και κατ'αυτόν τον τρόπο γίνεται καλύτερη χρήση του πλεονάζοντος εργατικού δυναμικού που παρατηρείται στις πορτογαλικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις.

6.1. Συνέχιση και επιτάχυνση των διαρθρωτικών προσαρμογών της πορτογαλικής γεωργίας

Χάρη στη χρηματοδότηση μέσω του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Προσανατολισμού η Πορτογαλία σημείωσε σημαντική πρόοδο και έκανε τη γεωργία μία σύγχρονη και ανταγωνιστική παραγωγική δραστηριότητα, ειδικά όσον αφορά τις επενδύσεις στις υποδομές που έχουν σχέση με τη βελτίωση της ποιότητας σε ορισμένους σημαντικούς τομείς στην Πορτογαλία, όπως είναι οι τομείς του ελαιόλαδου, του οίνου και των φρούτων, σε συνδυασμό με τις επενδύσεις σε αρδευτικά έργα. Αυτό έχει ως συνέπεια να βελτιωθεί σημαντικά η ανταγωνιστικότητα των πορτογαλικών ποιοτικών προϊόντων σε κοινοτικό επίπεδο.

Επειδή ο βαθμός διαρθρωτικής προσαρμογής της πορτογαλικής γεωργίας εξακολουθεί να είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που παρεμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη του τομέα, η Επιτροπή προτείνει η νέα γενεά προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης να συνεχίσει να ενισχύει τις βελτιώσεις που πραγματοποιούνται σ'αυτόν τον τομέα.

6.2. Ανάπτυξη μιας αειφόρου και προσανατολισμένης προς την αγορά γεωργίας με επίκεντρο την ποιότητα

Τα μέσα ελέγχου της προσφοράς, όπως οι εγγυημένες ανώτατες εκτάσεις, οι ποσοστώσεις, τα εθνικά και περιφερειακά ανώτατα όρια κλπ., δεν επηρέασαν την πορτογαλική παραγωγή κατά την τελευταία δεκαετία. Επομένως τα μέτρα αυτά δεν επηρέασαν σημαντικά την ανάπτυξη της πορτογαλικής γεωργίας, παρά τους φόβους που εκφράζουν κατά τα τελευταία χρόνια οι πορτογαλικές αρχές ότι οι περιορισμοί αυτοί παίζουν σημαντικότερο ρόλο απ' ό,τι κατά το παρελθόν.

Έτσι, στο πλαίσιο της κοινής οργάνωσης των αγορών και των τωρινών προτάσεων της Επιτροπής για τη μεταρρύθμισή τους η προτεινόμενη εφαρμογή ενός συστήματος ενίσχυσης των επιμέρους επιχειρήσεων περιλαμβάνει στοιχεία που είναι απολύτως συμβατά με τις ανάγκες της πορτογαλικής οικονομίας, γιατί θα προκαλέσουν κατάργηση των περιορισμών της παραγωγής, εκτός από ορισμένες σημαντικές εξαιρέσεις, όπως είναι οι γαλακτοκομικές ποσοστώσεις, οι ποσοστώσεις για τα βοοειδή και οι ποσοστώσεις για τη ζάχαρη, οι οποίες μάλιστα δεν περιλαμβάνονται στην προαναφερόμενη πρόταση για μεταρρύθμιση.

Εντός των ορίων της προτεινόμενης παράτασης του συστήματος των ποσοστώσεων μέχρι το 2014 η Επιτροπή βλέπει οφέλη για την πορτογαλική οικονομία από την τρέχουσα πρόταση μεταρρύθμισης του γαλακτοκομικού τομέα, επειδή προβλέπονται επιπρόσθετες αυξήσεις των ποσοστώσεων του εν λόγω κράτους μέλους για το 2007 και το 2008. Εντούτοις, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ιδιαίτερη οικονομική σημασία αυτού του τομέα στις Αζόρες καθώς και τα προβλήματα που έχουν σχέση με την ανάπτυξη της παραγωγής γάλακτος στις Αζόρες αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής και ότι πρέπει να βρεθεί μια λύση για τα εν λόγω προβλήματα παίρνοντας τα κατάλληλα μέτρα.

Εξάλλου, ένα σημαντικό στοιχείο της εξέλιξης της πορτογαλικής γεωργίας κατά την τελευταία δεκαετία είναι η εγκατάλειψη των αροτραίων καλλιεργειών με χαμηλή παραγωγικότητα και η ενίσχυση της κτηνοτροφικής παραγωγής με βάση την αύξηση του αριθμού των θηλαζουσών αγελάδων. Η εξέλιξη αυτή ενισχύθηκε με τη λήψη ειδικών μέτρων για την Πορτογαλία και φαίνεται ότι ταιριάζουν καλύτερα στις συνθήκες που επικρατούν στις μειονεκτικές περιοχές. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή θα ήταν έτοιμη να εξετάσει πώς θα μπορούσε στο μέλλον να ενθαρρυνθεί και να ενισχυθεί αυτή η θετική εξέλιξη.

Η Επιτροπή πιστεύει εξάλλου ότι η πορτογαλική γεωργία γενικά θα επωφεληθεί από τις νέες προοπτικές που ανοίγονται από τα διάφορα στοιχεία της παρούσας πρότασης για τη μεταρρύθμιση της ΚΓΠ. Προσανατολιζόμενη περισσότερο προς την αγορά και διευκολύνοντας κατ'αυτόν τον τρόπο την ποιοτική παραγωγή η ΚΓΠ θα είναι καλύτερα προσαρμοσμένη προς τις αναπτυξιακές δυνατότητες της πορτογαλικής γεωργίας.

6.3. Βελτίωση της αειφορίας και της ανταγωνιστικότητας των πορτογαλικών αγροτικών περιοχών

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η συνεχιζόμενη διαρθρωτική προσαρμογή και ο μεγαλύτερος προσανατολισμός της ΚΓΠ προς την αγορά ενδέχεται να μην λύσουν μεσοπρόθεσμα τα προβλήματα παραγωγικότητας της Πορτογαλίας και να μην επιφέρουν την αναγκαία αύξηση του εισοδήματος των πορτογάλων παραγωγών λόγω των άλυτων προβλημάτων της αγροτικής ανάπτυξης.

Για το λόγο αυτό θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις επιπτώσεις της μεταρρύθμισης στη γεωργική παραγωγή των μειονεκτικών περιοχών δεδομένου μάλιστα ότι οι περιοχές αυτές έχουν σχεδόν την ίδια έκταση με τις περιοχές μεγάλης οικολογικής αξίας. Στην Πορτογαλία αυτό αφορά ιδιαιτέρως την εκτατική εκτροφή θηλαζουσών αγελάδων και προβάτων.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι η παρούσα πρότασή της για την ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα της ΚΓΠ ανταποκρίνεται σ'αυτά τα αιτήματα και θα προσφέρει νέες δυνατότητες στην Πορτογαλία να αναπτύξει τις αγροτικές της περιοχές που εξαρτώνται από τη γεωργία και ότι ικανοποιεί απόλυτα το αίτημα της κοινωνίας για περιβαλλοντικές υπηρεσίες.

Κατά συνέπεια η Επιτροπή θεωρεί ότι οικονομικά μέτρα όπως είναι τα προγράμματα για τις μειονεκτικές περιοχές και τα γεωργοπεριβαλλοντικά προγράμματα είναι τα πλέον κατάλληλα για τη σταθεροποίηση του εισοδήματος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ημιαυτοσυντήρησης της Πορτογαλίας, ενώ παράλληλα θα συνεχίζεται η απαραίτητη αναδιάρθρωση του τομέα.

Για το λόγο αυτό η Επιτροπή είναι έτοιμη να εξετάσει τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Βερολίνου του Μαρτίου του 1999 για την αύξηση της ενίσχυσης προς την Πορτογαλία, από το κονδύλιο 1β του ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων (αγροτική ανάπτυξη) και των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών του Οκτωβρίου του 2002 όπου τονίζεται ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των παραγωγών στις μειονεκτικές περιοχές της τωρινής ΕΕ και να διατηρηθεί η πολυλειτουργική γεωργία σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης.