Η κατάσταση της γεωργίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση - ´Εκθεση 2002 - Εκδίδεται σε συνδυασμό με τη γενική έκθεση επί της δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης - 2002 - BRUXELLES-LUXEMBURG, 2003

1. Οικονομικη κατασταση και γεωργικα εισοδηματα

1.1. Γενική επισκόπηση

1. Tο γεωργικό έτος 2002 χαρακτηρίστηκε κυρίως από τις ακόλουθες εξελίξεις:

α) το γενικά απογοητευτικό επίπεδο της παγκόσμιας οικονομικής ανάκαμψης, με μια διεθνή κατάσταση που πλήττεται από την ατμόσφαιρα αβεβαιότητας την οποία προκαλεί η συνδυασμένη επίδραση των γεωπολιτικών εντάσεων, των δυσμενών εξελίξεων στις κεφαλαιαγορές και της αβεβαιότητας όσον αφορά την πραγματική κατάσταση της οικονομίας και του επιχειρηματικού τομέα.

β) την απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου στη διάρκεια του 2002, οι οποίες έφθασαν περίπου τα σχετικά υψηλά επίπεδα του πρώτου εξαμήνου 2001.

γ) την επιδείνωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, η οποία, σε συνδυασμό με την αύξηση των τιμών του πετρελαίου, περιέστειλε την αγοραστική δύναμη και οδήγησε σε οριακή μόνον αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης στην ΕΕ το 2002.

δ) την αξιοσημείωτη ανάκαμψη του τομέα των βοοειδών από τις πρόσφατες κρίσεις της ΣΕΒ και του αφθώδους πυρετού, με σημαντική βελτίωση της κατανάλωσης βοείου κρέατος και με αύξηση των τιμών του τομέα κατά ποσοστό ανώτερο του 6 % κατά μέσον όρο. Ως αποτέλεσμα της ανάκαμψης στον τομέα του βοείου κρέατος, οι τιμές για το χοίρειο κρέας διαμορφώθηκαν το 2002 σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τις εξαιρετικά υψηλές τιμές του 2001, ενώ και οι τιμές για το κρέας πουλερικών διαμορφώθηκαν σε επίπεδα πολύ κατώτερα από τις αντίστοιχες τιμές του 2001 για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.

ε) τις γενικά ευνοϊκές καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια του γεωργικού έτους, εκτός από τις σοβαρές πλημμύρες που σημειώθηκαν το καλοκαίρι σε μερικά κράτη μέλη, ως αποτέλεσμα των οποίων σημειώθηκε η δεύτερη μεγαλύτερη εσοδεία σιτηρών μετά εκείνη του 2000.

2. Η περιορισμένη ανάκαμψη της αύξησης του παγκόσμιου εμπορίου το 2002 βοήθησε γενικά τις εξαγωγές της ΕΕ να σημειώσουν μικρή βελτίωση σε σχέση με τα επίπεδα του 2001. Εντούτοις, η κατάσταση ήταν λιγότερο θετική για τις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων της ΕΕ, οι οποίες αντιμετώπισαν τον αυξημένο ανταγωνισμό τρίτων χωρών, ιδίως στον τομέα των σιτηρών, όπου μη παραδοσιακοί εξαγωγείς στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις αγορές το 2002, παρόλο που ο τομέας των εξαγωγών κρέατος βελτιώθηκε σημαντικά σε σχέση με τα επίπεδα του προηγουμένου έτους, κατά το οποίο οι εξαγωγές επλήγησαν από περιορισμούς του εμπορίου οφειλόμενους στον πανικό που προκάλεσαν οι ζωονόσοι. Η ενίσχυση του ευρώ κατά το 2002 συνέβαλε επίσης στη συγκράτηση του επιπέδου των γεωργικών εξαγωγών της ΕΕ.

3. Σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις στα τέλη 2002, τα γεωργικά εισοδήματα (μετρώμενα ως πραγματική καθαρή προστιθέμενη αξία στο κόστος των συντελεστών ανά ετήσια μονάδα εργασίας) στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά μειώθηκαν κατά 3,0 % σε πραγματικούς όρους το 2002, σε αντίθεση με τις μεγάλες αυξήσεις του 2000 και του 2001 (όταν τα πραγματικά εισοδήματα είχαν αυξηθεί κατά 4,4 % και 6,1 % αντιστοίχως, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία) και σε ένα περιβάλλον σημαντικής περαιτέρω μείωσης του συνολικού γεωργικού εργατικού δυναμικού

(-2,9 % το 2001). Παρά αυτή τη μείωση του εισοδήματος, το μέσο γεωργικό εισόδημα το 2002 παραμένει υψηλότερο κατά περίπου 25 % από εκείνο των αρχών της δεκαετίας του 1990. Η μείωση του εισοδήματος το 2002 οφείλεται στην κάθετη πτώση των τιμών πολλών φυτικών και ζωικών προϊόντων, η οποία υπερκάλυψε την αύξηση του όγκου παραγωγής. Αυτό ισχύει ιδίως για τα ζώα και τα ζωικά προϊόντα όπως το χοίρειο κρέας, τα πουλερικά και το γάλα, για τα οποία οι πραγματικές μέσες τιμές μειώθηκαν κάθετα, αλλά και για τα σιτηρά, τους ελαιούχους σπόρους και τις πατάτες. Εντούτοις, ως συνήθως, αυτές οι πρώτες εκτιμήσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με κάποιο βαθμό επιφυλακτικότητας.

4. Όσον αφορά τις καιρικές συνθήκες, το γεωργικό έτος 2002 ξεκίνησε καλά το φθινόπωρο 2001: η προετοιμασία των αγρών και η σπορά χειμερινών σιτηρών και κράμβης πραγματοποιήθηκε υπό συνθήκες σχεδόν βέλτιστες και γενικά πολύ ευνοϊκότερες από εκείνες του προηγουμένου έτους, ιδίως στη Γαλλία και στο ΗΒ. Ενώ η περίοδος του φθινοπώρου τελείωσε με υπερβολικά κρύες για την εποχή εβδομάδες σε ολόκληρη την Ευρώπη τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο 2002, προκαλώντας κάποια ανησυχία για ζημίες από παγετό, οι συνθήκες που επικράτησαν στη συνέχεια, κατά την περίοδο του χειμώνα, ήταν γενικά ευνοϊκές, με θερμοκρασίες ως επί το πλείστον υψηλότερες του μέσου όρου και ευνοϊκές συνθήκες κατά το χρόνο προετοιμασίας για την εαρινή σπορά.

5. Την άνοιξη του 2002, οι καιρικές συνθήκες ήταν γενικά ικανοποιητικές για την βλάστηση των καλλιεργειών και για τις γεωργικές εργασίες. Στην Ιβηρική Χερσόνησο, στη νότια Ιταλία (με την εξαίρεση της Σικελίας) και στην Ελλάδα σημειώθηκαν ικανοποιητικά επίπεδα βροχοπτώσεων που επέτρεψαν να γεμίσουν εν μέρει οι δεξαμενές ύδατος και είχαν δυνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή σκληρού σίτου. Οι υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες στα τέλη Απριλίου και τον Μάιο επετάχυναν τη βλάστηση των καλλιεργειών, ιδίως στις κεντρικές και βόρειες χώρες, ενώ στις περιοχές της Μεσογείου, ένα κύμα υψηλών θερμοκρασιών τον Ιούνιο επετάχυνε τη βλάστηση των θερινών καλλιεργειών.

6. Η κατάσταση γενικά επιδεινώθηκε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο με υπερβολικές βροχοπτώσεις σε πολλά κράτη μέλη της Κεντρικής Ευρώπης, και ιδίως στη Γερμανία και στην Αυστρία, οι οποίες οδήγησαν σε κορεσμό των εδαφών και πλημμύρες που παρεμπόδισαν τις εργασίες συγκομιδής των δημητριακών για ζωοτροφές ή προκάλεσαν τοπικές ζημίες σε πολλές περιοχές και οδήγησαν σε απώλειες συγκομιδής και βοσκοτόπων. Στην Αγγλία, τη Γαλλία και την Ισπανία, οι εργασίες συγκομιδής του Ιουλίου διεξήχθησαν γενικά υπό ευνοϊκότερες συνθήκες απ'ό,τι το 2001, ενώ αντιθέτως προς ό,τι συνέβη στη Γερμανία και την Αυστρία, σε πολλά μέρη της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας επεκράτησαν ευνοϊκές συνθήκες για τη βλάστηση των θερινών καλλιεργειών. Κατά τα τέλη του θέρους επεκράτησαν γενικά ευνοϊκές συνθήκες για τις θερινές καλλιέργειες, με περισσότερο ξηρές και θερμές καιρικές συνθήκες στις βόρειες περιοχές και ψυχρότερες, υγρές συνθήκες στις περιοχές της Μεσογείου, τις οποίες όμως ακολούθησαν τον Οκτώβριο άφθονες βροχοπτώσεις και χαμηλότερες του συνήθους θερμοκρασίες που επηρέασαν εν μέρει τις γεωργικές εργασίες, όπως η συγκομιδή όψιμης πατάτας και η έναρξη της συγκομιδής ζαχαρότευτλων στις βόρειες χώρες.

7. Η εγχώρια κατανάλωση σιτηρών εκτιμάται ότι αυξήθηκε σε σχεδόν 192 εκατ. τόνους το 2002/03 (+ 2 εκατ. τόνους περίπου σε σχέση με την περίοδο 2001/02), λόγω αύξησης της κατανάλωσης από τον άνθρωπο (+ 1,2 εκατ. τόνοι) και αύξησης κατά 1 περίπου εκατ. τόνους στη χρήση σιτηρών για ζωοτροφές, η οποία οφείλεται κυρίως στις σχετικά χαμηλές τιμές των σιτηρών σε σύγκριση με τους ελαιούχους σπόρους το 2002. Για το βόειο κρέας, η κατανάλωση αναμένεται ότι ανέκαμψε σημαντικά το 2002. Μετά τις μεγάλες μειώσεις που σημειώθηκαν στα τέλη του 2000 και στις αρχές του 2001, η κατανάλωση βοείου κρέατος ανέκαμψε σταδιακά κατά τη μετέπειτα περίοδο. Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις, η συνολική κατανάλωση για το 2002 ανέρχεται σε 7,5 εκατ. τόνους, αύξηση κατά 11,3 % σε σχέση με τα επίπεδα του 2001. Η κατανάλωση χοιρείου κρέατος το 2002 παρέμεινε περίπου στα ίδια επίπεδα όπως το 2001 (16,5 εκατ. τόνοι περίπου), μετά τη μικρή αύξηση που σημειώθηκε το προηγούμενο έτος, ενώ η κατανάλωση κρέατος πουλερικών, η οποία είχε επωφεληθεί περισσότερο από την τελευταία κρίση της ΣΕΒ και είχε αυξηθεί κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 3 % το 2001, αναμένεται ότι μειώθηκε ελαφρά το 2002 (-1,7 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος) λόγω της ανάκαμψης της κατανάλωσης βοείου κρέατος. Τέλος, ενώ η κατανάλωση βουτύρου παρέμεινε λίγο-πολύ αμετάβλητη σε σχέση με το 2001, η κατανάλωση τυριού συνέχισε την ανοδική της τάση και αυξήθηκε κατά 1,4 % το 2002, παρόλο που η αύξηση αυτή είναι ελαφρά μικρότερη από την τάση των τελευταίων ετών.

8. Όσον αφορά τη γενική οικονομική σκηνή, η παγκόσμια ανάκαμψη ήταν κάπως απογοητευτική το 2002. Στις αρχές του έτους, αναμενόταν ισχυρή παγκόσμια ανάκαμψη, ως αποτέλεσμα σημαντικής πολιτικής τόνωσης μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και την εκτεταμένη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. Εντούτοις, η εμπιστοσύνη υπονομεύθηκε από μια ατμόσφαιρα αβεβαιότητας η οποία οφείλετο στη συνδυασμένη επίπτωση γεωπολιτικών εντάσεων, ιδίως στη Μέση Ανατολή, οι οποίες οδήγησαν σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου κατά τη διάρκεια του έτους, των αρνητικών εξελίξεων στις κεφαλαιαγορές και της αβεβαιότητας όσον αφορά την πραγματική κατάσταση της οικονομίας και του επιχειρηματικού τομέα. Έτσι, η επακολουθήσασα ανάκαμψη ήταν ασθενής, με αποτέλεσμα η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕγχΠ το 2002 να αναμένεται ότι δεν θα υπερβεί το 2,6 %. Μετά από επιβράδυνση το 2001, για πρώτη φορά μετά από 20 χρόνια, οι παγκόσμιες συναλλαγές αναμένεται να αρχίσουν και πάλι να αυξάνονται κατά ποσοστό περίπου 2 % το 2002.

9. Σε ευθυγράμμιση με τις παγκόσμιες εξελίξεις, η ανάκαμψη στην ΕΕ άρχισε το πρώτο τρίμηνο του 2002, αλλά δεν μπόρεσε να συνεχιστεί κατά την υπόλοιπη διάρκεια του έτους. Συνεπώς, η συνολική ανάκαμψη ακολούθησε ρυθμό πολύ πιο αργό από το προβλεπόμενο και το μέσο ποσοστό ανάπτυξης στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να μην υπερβεί το 0,8 % το 2002. Παράλληλα, οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων και του πετρελαίου περιέστειλαν την αγοραστική δύναμη, πράγμα που προκάλεσε με τη σειρά του μείωση της ζήτησης, Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την επιδείνωση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και την αύξηση του ποσοστού αποταμίευσης των νοικοκυριών, επέφερε αύξηση της συνολικής ιδιωτικής κατανάλωσης στη ζώνη του ευρώ κατά μόνον 0,6 % περίπου το 2002. Ο πληθωρισμός μειώθηκε με αργό μόνον ρυθμό το 2002 και το μέσο ετήσιο ποσοστό πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να είναι 2,3 % (ελαφρά κατώτερο από το ποσοστό 2,5 % του προηγούμενου έτους).

10. Σε σύγκριση με το επίπεδο των τελευταίων ετών, οι τιμές του πετρελαίου ήσαν μάλλον χαμηλές στις αρχές του 2002 (περίπου 20 δολάρια/βαρέλι για το πετρέλαιο Brent), αλλά αυξήθηκαν γενικά κατά τη διάρκεια του έτους και έφθασαν περίπου τα επίπεδα του πρώτου εξαμήνου 2001. Οι τιμές του πετρελαίου Brent έφθασαν αρχικά το ανώτατο επίπεδό τους υπερβαίνοντας τα 29δολάρια/βαρέλι στα τέλη Σεπτεμβρίου, εξέλιξη που αντικατόπτριζε τους φόβους διαταραχών του εφοδιασμού σε πετρέλαιο σε περίπτωση πολέμου με το Ιράκ, και στη συνέχεια, μειώθηκαν σε περίπου 23 δολάρια/βαρέλι μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου, πριν αυξηθούν και πάλι, λόγω των προβλημάτων του εφοδιασμού από τη Βενεζουέλα και υπερβούν το φράγμα των 30 δολαρίων/βαρέλι στα τέλη Δεκεμβρίου. Όσον αφορά τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, το ευρώ, μετά τις ιστορικά χαμηλές ισοτιμίες του έναντι του δολαρίου το προηγούμενο έτος, ενισχύθηκε κάπως κατά τη διάρκεια του έτους και το Νοέμβριο, ανέκτησε την ισοδυναμία με το δολάριο.

11. Οι εξελίξεις στις διεθνείς αγορές γεωργικών προϊόντων ήσαν μάλλον ανάμικτες το 2002. Οι διεθνείς τιμές των περισσότερων σιτηρών παρουσίασαν αξιοσημείωτη ανάκαμψη κατά τη διάρκεια του έτους, κυρίως λόγω των χαμηλών επιπέδων παραγωγής σε ορισμένες σημαντικές χώρες παραγωγούς και υπό το φως της μικρότερης αναμενόμενης παγκόσμιας εσοδείας σιτηρών από το 1995, ενώ οι διεθνείς τιμές για το κρέας γενικά μειώθηκαν. Εντούτοις, οι διεθνείς τιμές των περισσότερων σιτηρών μειώθηκαν περί τα τέλη του έτους, λόγω του ότι αρκετές χώρες οι οποίες δεν θεωρούντο κατά παράδοση εξαγωγικές επωφελήθηκαν από τις πρόσφατες καλές εσοδείες τους και από τη μείωση των εξαγώγιμων αποθεμάτων κατά παράδοση εξαγωγικών χωρών για να διαθέσουν προς εξαγωγή μεγαλύτερο μέρος των πλεονασμάτων παραγωγής τους.

12. Οι διεθνείς τιμές για το σίτο και τα δευτερεύοντα σιτηρά (οι οποίες βασίζονται στις τιμές των ΗΠΑ) αυξήθηκαν σημαντικά από τα μέσα του έτους και εξής και υπερέβησαν τα επίπεδα τιμών του προηγουμένου έτους, λόγω του ότι καθίστατο ολοένα και περισσότερο φανερό ότι οι παραδοσιακές χώρες εξαγωγής σιτηρών διέθεταν μικρότερα εξαγώγιμα αποθέματα. Η πιο απότομη άνοδος των τιμών αφορούσε τα σιτηρά προέλευσης Βόρειας Αμερικής και Αυστραλίας, όπου η ξηρασία προκάλεσε αξιοσημείωτη πτώση της παραγωγής το 2002. Τον Σεπτέμβριο, οι τιμές για καλής ποιότητας αρτοποιήσιμο σίτο ΗΠΑ ήταν υψηλότερες κατά σχεδόν 50 % από τις αντίστοιχες τιμές προ έτους, ενώ οι αυξήσεις τιμών για τον κοινό σίτο ΗΠΑ δεν ήσαν πολύ μικρότερες. Εντούτοις, οι τιμές του σίτου, παρόλο που παρέμειναν σημαντικά υψηλότερες από εκείνες του προηγούμενου έτους, μειώθηκαν κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους λόγω των μεγάλων πλεονασμάτων που διατέθηκαν για εξαγωγή σε σχετικά χαμηλές τιμές από μη παραδοσιακά εξαγωγικές χώρες όπως η Ρωσική Ομοσπονδία, το Καζακστάν και η Ουκρανία. Οι τιμές του αραβοσίτου ακολούθησαν αντίστοιχη πορεία κατά τη διάρκεια του 2002, με αύξηση στις αρχές του έτους λόγω της επιδείνωσης των συνθηκών συγκομιδής στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ τον Σεπτέμβριο, οι τιμές εξαγωγής αραβοσίτου ΗΠΑ ήσαν υψηλότερες κατά 28 % περίπου από εκείνες του προηγούμενου έτους. Παρόλα ταύτα, κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, η μείωση της παγκόσμιας ζήτησης για εισαγωγές σε συνδυασμό με τη μεγάλη προσφορά σίτου για ζωοτροφές και αραβοσίτου σε πολλές χώρες που δεν θεωρούντο κατά παράδοση εξαγωγικές αντιστάθμισαν σε κάποιο βαθμό τις αυξητικές πιέσεις επί των τιμών του αραβοσίτου. Αντιθέτως προς ό,τι συνέβη στις αγορές σιτηρών, η μεγάλη προσφορά στις κυριότερες εξαγωγικές χώρες συνέβαλε ώστε οι τιμές για το ρύζι να δεχθούν πτωτικές πιέσεις.

13. Στις αγορές κρεάτων, οι διεθνείς τιμές μειώθηκαν γενικά το 2002. Αυτή η εξέλιξη των τιμών οφείλεται κυρίως στην αύξηση των επιπέδων προσφοράς, ιδίως στις χώρες στις οποίες είχαν επιβληθεί το 2001 περιορισμοί στις εξαγωγές κρέατος, στη μειωμένη επίδραση των ζωονόσων στις αγορές και στις επιπτώσεις των μεταβολών των συναλλαγματικών ισοτιμιών το 2002 για τις εξαγωγές κρέατος Νότιας Αμερικής. Όσον αφορά τις ειδικότερες αγορές κρεάτων, η μεγάλη προσφορά κρέατος πουλερικών και χοίρων οδήγησε σε σημαντική μείωση των τιμών τους σε σχέση με τα επίπεδα του 2001, ενώ οι τιμές του βοείου, και ιδίως του πρόβειου, κρέατος αυξήθηκαν κάπως, οι δεύτερες λόγω της μεγάλης ζήτησης και της μειωμένης παραγωγής στις ανεπτυγμένες χώρες, και ιδίως στην Αυστραλία. Οι διεθνείς τιμές γαλακτοκομικών προϊόντων σημείωσαν πτώση κατά το μεγαλύτερο μέρος του έτους, αλλά ανέκαμψαν σε κάποιο βαθμό κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002 λόγω της μείωσης της προσφοράς στην Αυστραλία και στη Νότιο Αμερική. Έως το Νοέμβριο, οι τιμές όλων των γαλακτοκομικών προϊόντων είχαν σημειώσει κάποια ανάκαμψη, με τη μεγαλύτερη αύξηση να σημειώνεται στις τιμές του γάλακτος σε σκόνη, ενώ λιγότερο σημαντική ήταν η αύξηση των τιμών βουτύρου και τυριού. Παρόλα ταύτα, οι τιμές όλων των γαλακτοκομικών προϊόντων παρέμειναν πολύ χαμηλότερες από τις τιμές που επικρατούσαν προ δώδεκα μηνών.

14. Οι επιδόσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις παγκόσμιες αγορές γεωργικών προϊόντων ήταν και πάλι το 2002 μάλλον ανάμεικτες. Το απογοητευτικό επίπεδο της παγκόσμιας ανάκαμψης το 2002, η ενίσχυση του ευρώ και ο συνεχιζόμενος έντονος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες, ιδίως στον τομέα των σιτηρών, άσκησαν αρνητική επίπτωση στις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων της ΕΕ. Εντούτοις, μια πολύ θετική εξέλιξη σημειώθηκε με την έντονη ανάκαμψη των εξαγωγών κρέατος από τα επίπεδα κρίσης του προηγουμένου έτους.

15. Κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2002, η συνολική αξία των κοινοτικών εξαγωγών γεωργικών προϊόντων ήταν οριακά χαμηλότερη (κατά περίπου 0,8 %) σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2001. Οι εξαγωγές σιτηρών μειώθηκαν σημαντικά το 2002, κατά περίπου 16 % κατ' όγκο και 15 % κατ' αξία (σε όρους ευρώ), κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης επίπτωσης του αυξημένου ανταγωνισμού από εξαγωγές τρίτων χωρών, και ιδίως των δημοκρατιών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. (Ο ανταγωνισμός εκ μέρους των τελευταίων αυτών χωρών ήταν τόσο έντονος ώστε, παρόλο που οι εξαγωγές σιτηρών της ΕΕ μειώθηκαν, οι εισαγωγές σιτηρών της ΕΕ σχεδόν διπλασιάστηκαν κατ' αξία σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2001). Μεγάλες μειώσεις της αξίας των εξαγωγών σημειώθηκαν επίσης και για τις ζωοτροφές

(-13 %), τη ζάχαρη (-42 %) και το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη (-37 %), παρόλο που για το προϊόν αυτό, οι εξελίξεις του τελευταίου τριμήνου του 2002 ενδέχεται να οδηγήσουν σε τελικά αριθμητικά δεδομένα για το 2002 από τα οποία να προκύπτει πολύ μικρότερη μείωση. Αντιθέτως, σημειώθηκαν σημαντικές αυξήσεις της αξίας των εξαγωγών ρυζιού (+ 42 %), λαχανικών (+ 18 %), πατάτας (+ 37 %) και ελαιολάδου (+ 21 %). Αυξήσεις, αν και λιγότερο σημαντικές, σημειώθηκαν επίσης για τα φρούτα (+ 7 %) και τον οίνο (+ 6 %).

16. Όσον αφορά τις εξαγωγές κρέατος, ο όγκος των εξαγωγών κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2002 υποδηλώνει σαφή βελτίωση σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγουμένου έτους, όταν η επίπτωση των κρίσεων της ΣΕΒ και του αφθώδους πυρετού είχε ουσιαστικά σταματήσει για μια ορισμένη περίοδο τις εξαγωγές προϊόντων κρέατος από την ΕΕ. Κατά την προαναφερθείσα περίοδο, οι εξαγωγές βοείου κρέατος αυξήθηκαν κατά περίπου 8 % τόσο κατ´όγκο όσο και κατ' αξία, ενώ οι εξαγωγές κρέατος χοίρων και πουλερικών αυξήθηκαν σημαντικά κατ' όγκο (κατά 23 % και 21 % αντιστοίχως) αλλά πολύ λιγότερο κατ' αξία (κατά 4 % και 7 % αντιστοίχως). Όσον αφορά τα γαλακτοκομικά προϊόντα, παρόλο που οι εξαγωγές αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη μειώθηκαν, όπως προαναφέρθηκε, κατά τους πρώτους εννέα μήνες του έτους, η αξία των εξαγωγών βουτύρου και τυριού αυξήθηκε (κατά 8 % και 1,4 % αντιστοίχως) κατά την ίδια περίοδο, αντικατοπτρίζοντας την αύξηση του όγκου των εξαγωγών στα εν λόγω προϊόντα (κατά 20 % για το βούτυρο και 4 % για το τυρί).

17. Σε γενικές γραμμές, τα αποθέματα παρέμβασης για τα κυριότερα γεωργικά προϊόντα που υπάγονται σε καθεστώς παρέμβασης αυξήθηκαν το 2002. Όσον αφορά τα σιτηρά, τα αποθέματα παρέμβασης αυξήθηκαν από περίπου 7,0 εκατ. τόνους στις αρχές του 2002 σε περίπου 8,0 εκατ. τόνους στις αρχές Ιανουαρίου 2003. Ωστόσο, παρατηρήθηκαν αρκετά μεγάλες διακυμάνσεις στις μεταβολές του επιπέδου αποθεμάτων των διαφόρων σιτηρών. Ενώ διατέθηκε και πάλι το 2002 μεγάλο μέρος των αποθεμάτων σίτου (που μειώθηκαν σε περίπου 0,41 εκατ. τόνους τον Ιανουάριο 2003 από 0,61 εκατ. τόνους τον Ιανουάριο 2002), τα αποθέματα κριθής αυξήθηκαν κατά την ίδια περίοδο από 1,8 σε 2,3 εκατ. τόνους και τα αποθέματα σίκαλης συνέχισαν την αύξηση των προηγουμένων ετών, από 4,6 σε 5,3 εκατ. τόνους, και εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία. Εντούτοις, η κατάσταση όσον αφορά τη σίκαλη αναμένεται να βελτιωθεί, λόγω του ότι η παραγωγή μειώθηκε το 2002 και προβλέπεται να μειωθεί περαιτέρω το 2003.

18. Σημαντικές αυξήσεις των αποθεμάτων σημειώθηκαν επίσης το 2002 για τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Τα αποθέματα παρέμβασης για το γάλα σε σκόνη, τα οποία είχαν εξαντληθεί τον Οκτώβριο 2000, κατάσταση που παρέμεινε αμετάβλητη το 2001, άρχισαν και πάλι να δημιουργούνται τον Μάρτιο 2002 και αυξήθηκαν έκτοτε ταχύτατα φθάνοντας επίπεδο ελάχιστα κατώτερο των 147 000 τόνων στα τέλη Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, έως τον Ιανουάριο 2003, τα αποθέματα είχαν μειωθεί και πάλι σε περίπου 109 000 τόνους, χάρη σε αύξηση των εξαγωγών κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Τα αποθέματα βουτύρου αυξήθηκαν επίσης σημαντικά το 2002, από σχεδόν 86 000 τόνους στις αρχές του έτους σε επίπεδο 186 000 τόνων στις αρχές Ιανουαρίου 2003. Άλλες αξιοσημείωτες εξελίξεις ήταν η αύξηση των αποθεμάτων οινικής αλκοόλης από 2,2 εκατ. εκατόλιτρα τον Δεκέμβριο 2001 σε 3,6 εκατ. εκατόλιτρα μετά δώδεκα μήνες και η μείωση των αποθεμάτων παρέμβασης βοείου κρέατος κατά περίπου 65 000 τόνους το 2002. Τέλος, σύμφωνα με τις εξελίξεις της πολιτικής για τον αντίστοιχο τομέα, τα δημόσια αποθέματα ελαιολάδου εξαντλήθηκαν σταδιακά και κατέστησαν μηδενικά το 2002.

1.2. Επίπεδα παραγωγής

1.2.1. Φυτικά προϊόντα

19. Από τις πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις προκύπτει ότι η συνολική παραγωγή σιτηρών το 2002 ανήλθε σε περίπου 210 εκατ. τόνους, κατά περισσότερους από 10 εκατ. τόνους (ή περίπου 5 %) υψηλότερη από την εσοδεία του προηγούμενου έτους και η δεύτερη μεγαλύτερη μετά την εσοδεία του 2000. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παραγωγής αναμένονται στη Γαλλία (+ 9 εκατ. τόνοι περίπου), στην Ισπανία (+ 4 εκατ. τόνοι) και στο ΗΒ (+ 4 εκατ. τόνοι), παρόλο που η παραγωγή στη Γερμανία αναμένεται ότι μειώθηκε (-6,5 εκατ. τόνοι σε σύγκριση με τα επίπεδα ρεκόρ του προηγουμένου έτους), έτσι ώστε, αντίθετα από το 2001, η Γαλλία έγινε και πάλι, ως συνήθως, ο μεγαλύτερος παραγωγός σιτηρών για ζωοτροφές στην ΕΕ. Η γενική αύξηση της παραγωγής οφείλεται κατά το μεγαλύτερο μέρος σε αύξηση της εσοδείας κοινού σίτου (+ 10,9 εκατ. τόνοι περίπου ή 13 %, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος). Η παραγωγή σκληρού σίτου και βρώμης αναμένεται επίσης αυξημένη σε σχέση με το προηγούμενο έτος σε 9,8 εκατ. τόνους (+ 21 % περίπου) και 7,2 εκατ. τόνους (+ 15 %) αντιστοίχως. Αντιθέτως, η παραγωγή κριθής αναμένεται να παραμείνει λίγο-πολύ στα επίπεδα του προηγουμένου έτους, ενώ η παραγωγή αραβοσίτου μειώθηκε ελαφρά

(-2,7 % σε σχέση με το 2001) και η παραγωγή σίκαλης θα πρέπει να μειωθεί σημαντικά (κατά 24 %) σε περίπου 4,7 εκατ. τόνους, ως αποτέλεσμα της μείωσης της παραγωγής στη Γερμανία κατά 1,5 εκατ. τόνους. Όσον αφορά το ρύζι, η μικρή μείωση της παραγωγής υπερκαλύφθηκε από τις υψηλότερες αποδόσεις της επεξεργασίας, έτσι ώστε η παραγωγή σε λευκασμένο ρύζι (περίπου 1,6 εκατ. τόνοι) αυξήθηκε κατά 5 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

20. Η συνολική αύξηση της παραγωγής σιτηρών αντικατοπτρίζει τόσο την αύξηση των καλλιεργούμενων με σιτηρά εκτάσεων όσο και της απόδοσης το 2002. Η συνολική καλλιεργούμενη με σιτηρά έκταση αυξήθηκε κατά 2,4 % (σχεδόν 1 εκατ. εκτάρια) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, κυρίως λόγω της αύξησης των εκτάσεων που καλλιεργούνται με κοινό σίτο (+ περίπου 8 % σε 14,1 εκατ. εκτάρια). Οι εκτάσεις που καλλιεργούνται με σκληρό σίτο και βρώμη αυξήθηκαν επίσης ελαφρά (μεταξύ 4 και 6 %), ενώ, αντιθέτως, μειώθηκαν οι εκτάσεις που καλλιεργούνται με κριθή, αραβόσιτο και σίκαλη.

21. Από τις τελευταίες εκτιμήσεις προκύπτει ότι η απόδοση των σιτηρών αυξήθηκε κατά 2,9 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος φθάνοντας τους 5,6 τόνους/εκτάριο, με τις μεγαλύτερες αυξήσεις στη μέση απόδοση του κοινού σίτου (+ 4,3 %), του σκληρού σίτου (+ 16,1 %) της βρώμης (+ περίπου 10 %). Αντιθέτως, η μέση απόδοση για την κριθή και τον αραβόσιτο αυξήθηκαν ελάχιστα σε σχέση με το 2001 (+ περίπου 2 % και 1 % αντιστοίχως), ενώ η απόδοση για τη σίκαλη μειώθηκε σημαντικά (κατά περίπου 15 %). Εντούτοις, η απόδοση των καλλιεργειών διαφέρει πολύ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Για παράδειγμα, ενώ οι αποδόσεις μαλακού σίτου αυξήθηκαν σημαντικά στην Ισπανία (+ 32 %) και σε μικρότερο βαθμό στη Γαλλία (+ 12 %) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (+ 13 %), μετά τα απογοητευτικά αποτελέσματα του προηγουμένου έτους, μειώθηκαν σημαντικά στη Γερμανία (κατά περίπου 13 %) και στην Ιρλανδία (κατά 5 %) ως αποτέλεσμα των λιγότερο ευνοϊκών από ό,τι το 2001 καιρικών συνθηκών που επικράτησαν εκεί. Η σημαντική αύξηση της μέσης απόδοσης για το σκληρό σίτο οφείλεται κατά μέγα μέρος στις περισσότερο ευνοϊκές καιρικές συνθήκες που επικράτησαν στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στη Γαλλία και στην Ιταλία σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

22. Λόγω της συνολικής μείωσης της καλλιεργούμενης έκτασης (-5 % σε σχέση με το 2001), η συνολική παραγωγή ελαιούχων σπόρων (κράμβης, ηλίανθου και σόγιας) θα πρέπει να είναι ελαφρά μειωμένη σε σχέση με το προηγούμενο έτος (κατά περίπου 2 % σε 12,9 εκατ. τόνους), παρά την αύξηση της απόδοσης (+ 3 % σε 2,6 τόνους/εκτάριο). Η συνολική μείωση της παραγωγής, παρά την αύξηση της παραγωγής κράμβης (+ 3 %), οφείλεται επίσης σε αύξηση της καλλιεργούμενης έκτασης (+ 2 % συνολικά, κυρίως λόγω της αύξησης κατά 14 % των καλλιεργούμενων με κράμβη εκτάσεων στη Γερμανία) και σε οριακά υψηλότερη μέση απόδοση (+ 1 %). Αντιθέτως, η παραγωγή ηλίανθου μειώθηκε κατά περίπου 6 %, λόγω της μείωσης κατά 11 % της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης (η οποία οφείλεται κυρίως σε μείωση κατά 12 % της καλλιεργούμενης έκτασης στη Γαλλία και στην Ισπανία) και παρά την κατά 6 % βελτίωση της απόδοσης σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η παραγωγή σόγιας μειώθηκε αισθητά το 2002 σε σύγκριση με το 2001 (κατά 26 %) λόγω της μεγάλης μείωσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων κατά 27 %.

23. H δραματική μείωση των εκτάσεων που καλλιεργούνται με λιναρόσπορο, η οποία παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, συνεχίστηκε το 2002, με περαιτέρω μείωση της συνολικής έκτασης στη ΕΕ κατά 43 % σε περίπου 62 000 εκτάρια, λόγω σημαντικών μειώσεων των καλλιεργούμενων εκτάσεων στη Γερμανία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεδομένου ότι η απόδοση παρέμεινε λίγο-πολύ η ίδια όπως και το 2001, η συνολική παραγωγή μειώθηκε κατά ποσοστό ανάλογο με τη μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων από 136 000 τόνους το 2001 σε 79 000 τόνους το 2002. Παρόλο που η συνολική έκταση καλλιέργειας πρωτεϊνούχων παρέμεινε αμετάβλητη από το προηγούμενο έτος, η σημαντική αύξηση της μέσης απόδοσης (+ 6 % σε σχέση με το 2001) οδήγησε σε αύξηση της συνολικής παραγωγής σε 4,1 εκατ. τόνους (+ 5 %).

24. Η παραγωγή ζάχαρης στην ΕΕ το 2002 εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά περίπου 9 % σε σχέση με τα εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα του 2001, κυρίως λόγω της ανάκαμψης της μέσης απόδοσης από τα πολύ χαμηλά επίπεδα του προηγούμενου έτους, η οποία οφείλεται σε μεγάλες αναμενόμενες αυξήσεις της απόδοσης στη Γαλλία, στην Ιρλανδία, στην Ιταλία και στο ΗΒ. Οι ικανοποιητικές βροχοπτώσεις του θέρους, ιδίως στις νότιες περιοχές, καθώς και οι καλές καιρικές συνθήκες του Σεπτεμβρίου ευνόησαν τα επίπεδα απόδοσης του 2002, παρόλο που οι κύριες παραγωγικές περιοχές της Γερμανίας, επηρεάστηκαν αργότερα από υπερβολικά έντονες βροχοπτώσεις τον Οκτώβριο, οι οποίες εμπόδισαν τις εργασίες συγκομιδής.

25. Η παραγωγή ελαιολάδου αναμένεται σημαντικά υψηλότερη το 2002, + περίπου 0,5 εκατ. τόνους σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (αύξηση κατά περίπου 25 % σε σχέση με το 2001) και συνεχίζει την αυξητική τάση της παραγωγής που παρατηρήθηκε τα προηγούμενα έτη.

26. Από τις πρώτες εκτιμήσεις προκύπτει μόνον εντελώς οριακή αύξηση της παραγωγής φρούτων το 2002 (+ 0,6 % σε σχέση με το 2001), ενώ η παραγωγή νωπών λαχανικών παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη σε σχέση με τα επίπεδα του προηγούμενου έτους. Αντιθέτως προς τη σημαντική μείωση παραγωγής το προηγούμενο έτος, η οποία οφειλόταν κυρίως στις κακές καιρικές συνθήκες που επικράτησαν το 2001 και επηρέασαν την απόδοση, η παραγωγή πατάτας εκτιμάται ότι ανέκαμψε ελαφρά το 2002, σημειώνοντας αύξηση κατά 1,8 % σε σύγκριση με το 2001.

27. Aπό τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις προκύπτει ότι η παραγωγή οίνου και γλεύκους μειώθηκε ελαφρά το 2002 σε περίπου 158-160 εκατ. εκατόλιτρα, δηλαδή κατά περίπου 3 % σε σχέση με τα επίπεδα του προηγούμενου έτους παραμένοντας κατά πολύ μικρότερη από την εξαιρετική εσοδεία του 1999 (186,5 εκατ. εκατόλιτρα). Η παραγωγή του 2002 στην Γαλλία και στην Ιταλία (περίπου -5 % και 12 % αντιστοίχως σε σχέση με το 2001) επηρεάστηκε από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, και ιδίως από τις έντονες βροχοπτώσεις στη νότια Γαλλία, οι οποίες κατέστρεψαν ορισμένους αμπελώνες. Σημαντική μείωση της παραγωγής αναμένεται επίσης στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία. Αντιθέτως, η παραγωγή οίνου εκτιμάται ότι αυξήθηκε σημαντικά το 2002 στη Γερμανία (κατά 19 %) και στην Ισπανία (κατά 7-10 %) μετά από τις μεγάλες μειώσεις του προηγουμένου έτους.

1.2.2. Ζωική παραγωγή

28. Η παραγωγή βοείου κρέατος συνέχισε να επηρεάζεται έντονα το 2002 από τις διαταραχές των προηγουμένων ετών. Οι χαμηλές τιμές οι οποίες κατέστησαν χαρακτηριστικό της αγοράς από το φθινόπωρο 2000 και εξής και οι οποίες διατηρήθηκαν κατά το μεγαλύτερο μέρος του 2001, σε συνδυασμό με μια ατμόσφαιρα αβεβαιότητας οφειλόμενη στην ασθενή και ασταθή ζήτηση, φαίνεται να οδήγησαν σε επακόλουθη μείωση της παραγωγικής ικανότητας. Επιπλέον, τα ειδικά μέτρα που αποφασίστηκαν τον Ιούνιο 2001 για τη σταθεροποίηση της αγοράς εκτιμάται ότι περιέστειλαν ακόμα περισσότερο τα κίνητρα παραγωγής. Συνεπώς, η ανάκαμψη της παραγωγής βοείου κρέατος το 2002 εκτιμάται ότι ήταν κάπως περιορισμένη, με καθαρή παραγωγή που αναμένεται να φθάσει το 2002 τα 7,5 εκατ. τόνους, δηλαδή αυξημένη κατά 2,9 % μόνον σε σχέση με τα επίπεδα του προηγούμενου έτους η οποία συνεχίζει να υπολείπεται κατά περίπου 3 % των επιπέδων του 1999.

29. Μετά τη σταθεροποίηση της παραγωγής το 2001, οι τρέχουσες εκτιμήσεις υποδηλώνουν οριακή αύξηση της παραγωγής χοιρείου κρέατος το 2002 σε περίπου 17,7 εκατ. τόνους, ποσοστό μόλις 1 % υψηλότερο από την παραγωγή του 2001. Η συνολική εξέλιξη της παραγωγής της ΕΕ επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τη μείωση παραγωγικής ικανότητας που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια σε τρία κράτη μέλη (λόγω της έντασης των περιβαλλοντικών πιέσεων στο Βέλγιο και στις Κάτω Χώρες και της επιδημίας αφθώδους πυρετού που σημειώθηκε το 2001 στο ΗΒ), στα οποία ο όγκος του ζωικού κεφαλαίου χοίρων είναι σήμερα κατά περίπου 10 % κατώτερος από ό,τι το 2000, και τα οποία δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν στη θετική εξέλιξη των τιμών που παρατηρήθηκε το 2000 και εν μέρει το 2001. Συνεπώς, η συνολική παραγωγή για το 2002 παρέμεινε μειωμένη κατά περίπου 1,5 % σε σχέση με τα επίπεδα ρεκόρ του 1999.

30. Μετά την αύξηση της παραγωγής κρέατος πουλερικών το 2001 (+ 1,9 % σε σχέση με το 2000), η οποία οφείλετο κυρίως στη μετατόπιση της ζήτησης από το βόειο κρέας μετά την τελευταία κρίση ΣΕΒ από την οποία επωφελήθηκε κυρίως ο τομέας των πουλερικών, η παραγωγή κρέατος πουλερικών μειώθηκε ελαφρά το 2002 (-0,5 % σε σύγκριση με το 2001). Η αρνητική εξέλιξη της ανάπτυξης οφείλεται εν μέρει στον αυξημένο ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει ο τομέας από χώρες όπως η Βραζιλία και η Ταϊλάνδη, καθώς και στην ανάκαμψη της ζήτησης για βόειο κρέας.

31. Η παραγωγή κρέατος αιγοπροβάτων το 2002 αναμένεται ότι ανέκαμψε μόνον εν μέρει από τη δραματική μείωση που σημειώθηκε το προηγούμενο έτος (όταν η παραγωγή μειώθηκε κατά 9,4 % σε σύγκριση με το 2000), φθάνοντας περίπου 1,03 εκατ. τόνους (+ μόλις 1 % σε σύγκριση με το 2001). Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στις σοβαρές διαταραχές που έπληξαν τον τομέα το 2001, όταν η επιδημία αφθώδους πυρετού στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες επέφερε μεγάλες απώλειες λόγω επιλεκτικών σφαγών και περιορισμών του εμπορίου. Η περιορισμένη έκταση της επακόλουθης ανάκαμψης της παραγωγής το 2002 οφείλεται κυρίως στην ανασυγκρότηση του ζωικού κεφαλαίου προβάτων το ΗΒ, η οποία οδήγησε στη διατήρηση των θηλυκών αμνών για αναπαραγωγή. Παρόλο που η κατάσταση στον τομέα βελτιώθηκε ελαφρά το 2002, τα συνολικά επίπεδα παραγωγής στην ΕΕ παρέμειναν σημαντικά μικρότερα από τα επίπεδα ρεκόρ των αρχών της δεκαετίας του 1990.

1.2.3. Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα

32. Συνεχίζοντας, αν και σε πολύ μικρότερο βαθμό, την πτωτική τάση των τελευταίων ετών, ο αριθμός των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής στην Κοινότητα αναμένεται ότι μειώθηκε σε περίπου 20,1 εκατ. κεφαλές στα τέλη του 2002, γεγονός που αντιπροσωπεύει μικρή μείωση κατά 0,4 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι αποδόσεις γάλακτος θα πρέπει να αυξηθούν κατά περίπου 1,2 %, ποσοστό πολύ μικρότερο από την αύξηση του προηγουμένου έτους κατά 3,3 %, με αποτέλεσμα η συνολική παραγωγή γάλακτος για το 2002 να αναμένεται ότι πλησίασε τα 121,6 εκατ. τόνους, λίγο-πολύ αμετάβλητη σε σχέση με τα επίπεδα του 2001 συνεχίζοντας τη σταθερή τάση που παρουσιάζει η παραγωγή τα τελευταία έτη. Οι συνολικές παραδόσεις στα γαλακτοκομεία παρέμειναν επίσης αμετάβλητες σε σύγκριση με το 2001, χωρίς σημαντικές αλλαγές στο εσωτερικό των κρατών μελών.

33. Αντιθέτως προς τη μείωση των προηγουμένων δύο ετών, η παραγωγή βουτύρου εκτιμάται ότι αυξήθηκε το 2002 κατά περίπου 3,5 % σε σύγκριση με το 2001, κατόπιν των μεγάλων αυξήσεων της παραγωγής στο Βέλγιο, στην Ιρλανδία και ιδίως στην Ισπανία, παράλληλα και με μεγάλη αύξηση των εξαγωγών. Η παραγωγή τυριού συνέχισε να αυξάνεται το 2002 (+ 0,8 % σε σχέση με το 2001), αν και σε πολύ μικρότερο βαθμό από ό,τι το 2000 και το 2001, γεγονός στο οποίο συνέβαλε η συνεχιζόμενη αύξηση της κατανάλωσης και μια ελαφρά αύξηση των εξαγωγών. Η παραγωγή αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη αναμένεται ότι ανέκαμψε σημαντικά το 2002 σημειώνοντας αύξηση κατά περίπου 8 % σε σύγκριση με το 2001.

1.3. Τιμές παραγωγού και αγοραίες τιμές

1.3.1. Τιμές παραγωγού

34. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ήσαν διαθέσιμα στα τέλη Δεκεμβρίου 2002, ο δείκτης τιμών παραγωγού αναμένεται ότι μειώθηκε ελαφρά το 2002 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, κατά μέσο ποσοστό 1,4 % στην ΕΕ και σε ονομαστικούς όρους. Η μικρή αυτή μείωση οφείλεται κατά κύριο λόγο στην κατά 5,6 % μείωση των τιμών των ζώων και ζωικών προϊόντων, την οποία δεν μπόρεσε να αντισταθμίσει η κατά 2,8 % γενική αύξηση των τιμών των φυτικών προϊόντων. Οι μεγαλύτερες μειώσεις τιμών ζωικών προϊόντων παρατηρήθηκαν στις τιμές του χοιρείου κρέατος (-17,7 %, σε πλήρη αντίθεση με τις μεγάλες αυξήσεις τιμών των τελευταίων ετών), του πρόβειου κρέατος (-7,9 %), και των πουλερικών (-7,7 %), ενώ και οι τιμές του γάλακτος μειώθηκαν σημαντικά (-4,5 %). Αντιθέτως, οι τιμές του βοείου κρέατος αυξήθηκαν σημαντικά (κατά 8,5 % και 10,1 % αντιστοίχως), σημειώνοντας μερικά ανάκαμψη μετά τις διαταραχές που σημειώθηκαν στην αγορά τα τελευταία χρόνια και τις πολύ χαμηλές τιμές του 2001. Όσον αφορά τα φυτικά προϊόντα, οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρήθηκαν στους τομείς των λαχανικών (νωπά λαχανικά + 8,5 %, αποξηραμένα + 9,6 %), των ελιών και του ελαιολάδου (+ 8,3 %) και των φρούτων (+ 7,0 %). Οι μέσες γενικές τιμές για τα σιτηρά και το ρύζι μειώθηκαν κατά 6,7 %, λόγω των μεγάλων μειώσεων των τιμών του μαλακού σίτου και της κριθής κατά περίπου 8 έως 10 %. Σημαντικά μειώθηκαν επίσης οι τιμές της πατάτας, -14 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

35. Aφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι ο δείκτης τιμών παραγωγού για την Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της μειώθηκε κατά περίπου 4 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι μεγαλύτερες μειώσεις σημειώθηκαν στην Αυστρία (-5,7 %), το Βέλγιο (-7,8 %), τη Δανία (-10,4 %), την Ιρλανδία (-8,6 %), την Πορτογαλία

(-7,4 %), την Ισπανία (-5,1 %) και τη Σουηδία (-5,4 %). Οι τιμές παραγωγού μειώθηκαν επίσης στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη: στη Φινλανδία (κατά 3,7 %), τη Γερμανία (κατά 4,3 %), τη Γαλλία (κατά 4,7 %), το Λουξεμβούργο (κατά 4,9 %), τις Κάτω Χώρες (κατά 3,8 %) και το Ηνωμένο Βασίλειο (κατά 4,6 %). Ο αποπληθωρισμένος δείκτης τιμών παραγωγού αυξήθηκε σε δύο μόνον χώρες, και συγκεκριμένα στην Ελλάδα (+ 3,0 %) και στην Ιταλία (+ 0,8 %).

1.3.2. Αγοραίες τιμές

36. Μετά τις μειώσεις των προηγουμένων ετών κατ' εφαρμογή του Προγράμματος Δράσης 2000, η τιμή παρέμβασης σιτηρών για την περίοδο εμπορίας 2002/03 παρέμεινε στα ίδια επίπεδα της προηγούμενης εσοδείας 2001/02 (101,31 ευρώ/τόνο), όπως και οι ενισχύσεις για τα σιτηρά, οι οποίες είχαν αυξηθεί τα τελευταία έτη, αλλά παρέμειναν στα 63 ευρώ/τόνο απόδοσης αναφοράς για το 2002/03. Το επίπεδο της υποχρεωτικής παύσης καλλιέργειας παρέμεινε στο 10 %, παρόλο που επετράπη παρέκκλιση τον Σεπτέμβριο 2002 για τα κράτη μέλη που είχαν πληγεί περισσότερο από τις πλημμύρες του Αυγούστου. Σε αυτό το πλαίσιο πολιτικής, οι καλές προοπτικές για βελτιωμένη εσοδεία σιτηρών στην ΕΕ κατά την περίοδο εμπορίας 2002/03 σε σύγκριση με την περίοδο 2001/02, σε συνδυασμό με την επίπτωση των εξαιρετικά ανταγωνιστικών εξαγωγών από ορισμένες τρίτες χώρες, και ιδίως από τις δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, είχαν ως αποτέλεσμα τη γενική μείωση των μέσων αγοραίων τιμών σιτηρών στην ΕΕ κατά το πρώτο οκτάμηνο του έτους, με κυριότερη εξαίρεση τις τιμές του αραβοσίτου. Εντούτοις, οι τιμές πολλών σιτηρών ανέκαμψαν κάπως το δεύτερο εξάμηνο του 2002 υπό την επήρεια προσαρμογών προς τα κάτω στις αρχικές εκτιμήσεις για την εσοδεία των εν λόγω σιτηρών στην ΕΕ και εν αναμονή τροποποιήσεων του καθεστώτος εισαγωγών σιτηρών στην ΕΕ για το 2003.

37. Με δεδομένες τις προοπτικές για μεγάλη εσοδεία σίτου στην ΕΕ το 2002, οι μέσες αγοραίες τιμές του σίτου αρτοποιήσιμης ποιότητας μειώθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους από 141 ευρώ/τόνο περίπου στις αρχές του έτους σε σχεδόν 120 ευρώ/τόνο τον Αύγουστο, πριν αυξηθούν σε περίπου 127 ευρώ/τόνο από τα τέλη Σεπτεμβρίου και εξής, δηλαδή χαμηλότερες κατά περίπου 10 % σε σχέση με τις τιμές των αρχών του έτους. Ανάλογη πορεία ακολούθησαν και οι τιμές του σκληρού σίτου, οι οποίες αυξήθηκαν στα ανώτατα επίπεδά τους το Μάρτιο και στη συνέχεια, μειώθηκαν απότομα έως τα τέλη Ιουνίου στο χαμηλότερο επίπεδο των 153 ευρώ/τόνο, πριν σταθεροποιηθούν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Στη συνέχεια, οι τιμές ανέκαμψαν σε περίπου 180 ευρώ/τόνο τον Δεκέμβριο, επίπεδο χαμηλότερο κατά περίπου 7 % σε σχέση με τις τιμές των αρχών του έτους. Αντιθέτως, οι μέσες τιμές για τον αραβόσιτο παρέμειναν μάλλον σταθερές (μεταξύ 131-136 ευρώ/τόνο) κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, όταν η παραγωγή στην ΕΕ για το 2002 ανεμένετο στα ίδια περίπου επίπεδα με εκείνα του 2001, πριν αυξηθούν απότομα από τον Ιούλιο έως τα μέσα Αυγούστου, όταν οι τιμές έφθασαν περίπου 154 ευρώ/τόνο (+ 13 % περίπου σε σχέση με τις τιμές των αρχών του έτους). Εντούτοις, οι τιμές του αραβοσίτου μειώθηκαν απότομα έως τα τέλη του Αυγούστου φθάνοντας και πάλι το επίπεδο των 130 ευρώ/τόνο στο οποίο περίπου παρέμειναν για το υπόλοιπο έτος. Όσον αφορά τις τιμές κριθής, οι μέσες αγοραίες τιμές στην ΕΕ της κριθής που προορίζεται για ζυθοποιία μειώθηκαν από 141 ευρώ/τόνο στις αρχές του 2002 σε περίπου 110 ευρώ/τόνο τον Αύγουστο, αλλά ανέκαμψαν σημαντικά τους επόμενους μήνες, ούτως ώστε τον Νοέμβριο, οι τιμές είχαν επανέλθει στα επίπεδα των αρχών του έτους. Όσον αφορά τη σίκαλη, οι μέσες τιμές αρτοποιήσιμης σίκαλης γενικά κυμάνθηκαν μεταξύ 117-125 ευρώ/τόνο έως τα τέλη Ιουλίου, οπότε μειώθηκαν απότομα σε περίπου 106 ευρώ/τόνο πριν ανακάμψουν σταδιακά με την έναρξη της νέας περιόδου εμπορίας σε επίπεδα περίπου 120 ευρώ/τόνο από τα τέλη Νοεμβρίου και εξής, επηρεασμένες από τη μεγάλη μείωση της εσοδείας σίκαλης στη Γερμανία.

38. Οι τιμές του ελαιολάδου παρέμειναν μάλλον σταθερές το 2002, αν και γενικά ελαφρά υψηλότερες από τις τιμές του προηγουμένου έτους. Από τα στοιχεία για τα τέλη Νοεμβρίου 2002, προκύπτει ότι οι τιμές για το ιταλικό ελαιόλαδο ποιότητας εξαιρετικά παρθένο και lampante ήσαν κάπως υψηλότερες (κατά περίπου 9 % και 3 % αντιστοίχως) από ό,τι πριν από δώδεκα μήνες και υπερέβησαν κατά πολύ το όριο ενεργοποίησης της ιδιωτικής αποθεματοποίησης. Από τις τιμές του ισπανικού ελαιολάδου προκύπτει ότι οι τιμές για το ελαιόλαδο lampante αυξήθηκαν κατά περίπου 3,5 % σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2001, αλλά οι τιμές του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου παρέμειναν λίγο-πολύ αμετάβλητες, ελάχιστα ανώτερες του ορίου ενεργοποίησης της ιδιωτικής αποθεματοποίησης.

39. Οι τιμές του οίνου βελτιώθηκαν γενικά κατά τη διάρκεια του 2002 από τα χαμηλά επίπεδα του προηγουμένου έτους, παρόλο που αυτό οφείλεται κυρίως στην απότομη άνοδο των τιμών το δεύτερο εξάμηνο του έτους στη Γαλλία και στην Ιταλία και στις προσδοκίες μικρότερης εσοδείας στις χώρες αυτές το 2002. Σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγουμένου έτους, στις αρχές Δεκεμβρίου 2002, οι αγοραίες τιμές του ερυθρού οίνου παρουσίαζαν αύξηση κατά 24 % στη Γαλλία, 14 % στην Ιταλία και 12 % στην Ισπανία. Επίσης, οι τιμές του λευκού οίνου σημείωσαν βελτίωση σε σχέση με τις τιμές του 2001, παρουσιάζοντας στις αρχές Δεκεμβρίου αύξηση κατά 8 % στη Γαλλία, 27 % στην Ιταλία και 8 % στην Ισπανία σε σύγκριση με τις τιμές προ δώδεκα μηνών. Εντούτοις, παρόλο που η εξέλιξη των τιμών ήταν μάλλον ομαλή κατά τη διάρκεια του 2002 στην Ισπανία και στην Ιταλία, οι τιμές στη Γαλλία παρουσίασαν έντονες διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του έτους.

40. Η γενική βελτίωση της κατάστασης στον τομέα του βοείου κρέατος αντικατοπτρίστηκε στις τιμές του βοείου κρέατος το 2002. Η ισχυρή ανάκαμψη της ζήτησης καθ' όλο το 2002 οδήγησε σε ουσιαστική βελτίωση των τιμών βοείου κρέατος, και ιδίως κρέατος αγελάδων, οι οποίες είχαν βελτιωθεί έως το Σεπτέμβριο σε περίπου 190 ευρώ/100 χγρ, σε σύγκριση με 160 ευρώ πριν ένα έτος. Παρόλο που οι τιμές του κρέατος αγελάδων στη συνέχεια άρχισαν να μειώνονται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, παρέμειναν σημαντικά υψηλότερες από τα αντίστοιχα επίπεδα του 2001. Οι τιμές των σφαγίων νεαρών ταύρων βελτιώθηκαν επίσης γενικά κατά το 2002, φθάνοντας σχεδόν τα επίπεδα του 1999 και υπερβαίνοντας κατά πολύ τις αντίστοιχες τιμές του 2001 καθ'όλη τη διάρκεια του έτους. Μόνον οι τιμές των σφαγίων νεαρών βοοειδών επιδεινώθηκαν το 2002 σε σύγκριση με το 2001, παραμένοντας γενικά καθ'όλη τη διάρκεια του έτους χαμηλότερες από τις αντίστοιχες τιμές του 2001.

41. Μετά τη μεγάλη μείωση των τιμών που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια του 2001 (μείωση κατά περίπου 20 % από τα επίπεδα ρεκόρ του Φεβρουαρίου/Μαρτίου 2001 (σχεδόν 170 ευρώ/100 χγρ) στα επίπεδα του Δεκεμβρίου 2001), η οποία οφείλεται κυρίως στον τερματισμό των θετικών επιπτώσεων της τελευταίας κρίσης της ΣΕΒ για τον τομέα των πουλερικών, οι τιμές του κρέατος πουλερικών εξελίχθηκαν κατά περισσότερο παραδοσιακό τρόπο κατά τη διάρκεια του 2002, ακολουθώντας πιστά τα χαρακτηριστικά που ενεφάνιζαν οι μέσες τιμές τα τελευταία χρόνια. Οι τιμές, οι οποίες διαμορφώθηκαν στις αρχές του έτους σε 134 ευρώ/100 χγρ, ακολούθησαν ανοδική πορεία έως τις αρχές Οκτωβρίου, οπότε έφθασαν το ανώτατο επίπεδό τους γύρω στα 145 ευρώ/100 χγρ, πριν μειωθούν τους υπόλοιπους μήνες του 2002 περίπου στα επίπεδα των αρχών του έτους.

42. Κατά τη διάρκεια του 2002, οι μέσες τιμές για το χοίρειο κρέας στην ΕΕ παρέμειναν σε γενικές γραμμές σταθερές σε σύγκριση με τις διακυμάνσεις των τελευταίων ετών, γενικά σε επίπεδα μεταξύ 127 και 147 ευρώ/100 χγρ. Οι τιμές παρέμειναν καθ'όλη τη διάρκεια του έτους πολύ χαμηλότερες από τα εξαιρετικά υψηλά επίπεδα του 2001, αντικατοπτρίζοντας την επίπτωση της ανάκαμψης στην κατανάλωση βοδινού και στις τιμές του χοίρειου κρέατος. Οι τιμές, οι οποίες διαμορφώθηκαν στις αρχές του έτους σε περίπου 136 ευρώ/100 χγρ, έφθασαν τα ανώτατα όριά τους στα τέλη Μαρτίου, όταν πλησίασαν τα 147 ευρώ/100 χγρ και στη συνέχεια κυμάνθηκαν με γενικά πτωτική τάση μέχρι περίπου 127 ευρώ/100 χγρ στα τέλη Νοεμβρίου. Ενόψει των εξελίξεων και για τη στήριξη της αγοράς χοιρείου κρέατος, εγκρίθηκε ενίσχυση για ιδιωτική αποθεματοποίηση από τις 9 Δεκεμβρίου 2002.

43. Λόγω της πολύ περιορισμένης ανάκαμψης της παραγωγής το 2002, οι αγοραίες τιμές προϊόντων κρέατος αιγοπροβάτων παρέμειναν εν γένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα παρόμοια με εκείνα του προηγουμένου έτους. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2002, οι τιμές γενικά μειώθηκαν από τα επίπεδα των αρχών του έτους σε περίπου 450 ευρώ/100 χγρ και έφθασαν τα χαμηλότερα επίπεδά τους, περίπου 380 ευρώ/100 χγρ στα μέσα του έτους. Από τον Ιούλιο και εξής, οι μέσες τιμές αυξήθηκαν και πάλι έως 430 ευρώ/100 χγρ στις αρχές Σεπτεμβρίου και παρέμειναν γενικά σε επίπεδα μεταξύ 415 και 435 ευρώ/100 χγρ έως τα τέλη του έτους. Παρόλο που στις αρχές Δεκεμβρίου οι τιμές στα περισσότερα κράτη μέλη ήσαν χαμηλότερες σε σύγκριση με τις τιμές προ δώδεκα μηνών, ήταν σημαντικά υψηλότερες στην Ιταλία, στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

44. Μετά την αξιοσημείωτη πτώση των τιμών κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2001, οι μέσες τιμές του βουτύρου στην ΕΕ παρέμειναν σχετικά χαμηλές καθ'όλη τη διάρκεια του 2002, σε επίπεδα σχεδόν 90-92 % της τιμής παρέμβασης καθ'όλο το έτος, πολύ χαμηλότερες από τα επίπεδα των τελευταίων ετών. Η μέση τιμή του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη στην ΕΕ ήταν στις αρχές του έτους ελάχιστα ανώτερη από την τιμή παρέμβασης. Εντούτοις, η μείωση των τιμών που είχε σημειωθεί στα τέλη του 2001 συνεχίστηκε και το 2002 ενόψει της σημαντικής αύξησης της παραγωγής και οι μέσες τιμές μειώθηκαν στο κατώτατο επίπεδό τους στα τέλη Μαΐου, κατά περίπου 2,4 % χαμηλότερες από την τιμή παρέμβασης. Οι τιμές σημείωσαν μόνιμη βελτίωση μόνον από τον Σεπτέμβριο και εξής, με μέσες τιμές που κινήθηκαν γενικά σε επίπεδα υψηλότερα από την τιμή παρέμβασης κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, λόγω του ότι η εξωτερική ζήτηση για γάλα σε σκόνη προέλευσης ΕΕ αυξήθηκε ως αντίδραση στη χαμηλή παραγωγή της Αυστραλίας που επλήγη από ξηρασία.

1.4. Τιμές των μέσων παραγωγής

45. Το 2002, ο δείκτης τιμών αγοράς αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης στη γεωργία παρέμεινε λίγο-πολύ αμετάβλητος σε ονομαστικούς όρους (σημειώνοντας αύξηση μόνον 0,1 % κατά μέσον όρο) σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στους τομείς της συντήρησης και επισκευής εξοπλισμού (+ 4,4 %) και κτιρίων (+ 2,1 %), των σπόρων και φυτών (+ 2,2 %) και στα γενικά έξοδα (+ 2,3 %), αλλά οι εν λόγω αυξήσεις αντισταθμίστηκαν πλήρως από τις μειώσεις των τιμών λιπασμάτων και ενέργειας

(-3,3 % και -3,0 % αντιστοίχως), ενώ οι ζωοτροφές παρέμειναν λίγο-πολύ σταθερές σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

46. Αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, η πραγματική μεταβολή του δείκτη τιμών αγοράς αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης στη γεωργία από το 2001 ισούται με μείωση ελάχιστα ανώτερη του 2 % για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία οφείλεται κυρίως στη σημαντική μείωση των τιμών των λιπασμάτων και της ενέργειας (άνω του -5 % σε πραγματικούς όρους και στις δύο περιπτώσεις). Μειώσεις μεγαλύτερες του μέσου όρου σημειώθηκαν στην Αυστρία

(-3,0 %), στη Φινλανδία (-2,5 %), στην Ιρλανδία (-3,3 %), στις Κάτω Χώρες (-2,9 %), στην Πορτογαλία (-8,3 %) και στην Ισπανία (-2,7 %). Οι αποπληθωρισμένες τιμές των μέσων παραγωγής μειώθηκαν επίσης στο Βέλγιο (κατά 1,3 %), τη Γαλλία (κατά 1,9 %), τη Γερμανία (κατά 1,5 %), την Ελλάδα (κατά 1,6 %), την Ιταλία (κατά 2,2 %), το Λουξεμβούργο (κατά 1,6 %) και το Ηνωμένο Βασίλειο (κατά 1,5 %), ενώ παρέμειναν λίγο-πολύ σταθερές στη Δανία και στη Σουηδία.

1.5. Γεωργικά εισοδήματα

47. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις της Eurostat, οι οποίες βασίζονται σε πληροφορίες που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη ως τις αρχές Δεκεμβρίου 2002, το μέσο γεωργικό εισόδημα (υπολογιζόμενο ως αποπληθωρισμένη καθαρή προστιθέμενη αξία στο κόστος των συντελεστών ανά ετήσια μονάδα εργασίας) στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώθηκε κατά 3,0 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Αναμένονται μειώσεις του γεωργικού εισοδήματος στη μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών, ενώ αυξήσεις μόνον σε πέντε. Οι μεγαλύτερες μειώσεις αναμένονται στη Δανία (-26,3 %), τη Γερμανία (-18,0 %), την Ιρλανδία (-11,4 %), το Βέλγιο (-7,7 %) και τις Κάτω Χώρες (-7,5 %). Ο κοινός συντελεστής της μείωσης των γεωργικών εισοδημάτων στις περισσότερες από αυτές τις χώρες είναι η απότομη μείωση των τιμών χοιρείου κρέατος και γάλακτος. Τα υπόλοιπα κράτη μέλη στα οποία τα εισοδήματα μειώθηκαν, αν και σε πολύ μικρότερη έκταση, ήταν η Αυστρία (-2,8 %), η Γαλλία (-0,9 %), η Ιταλία (-1,6 %), η Πορτογαλία (-2,2 %) και η Σουηδία (-1,5 %). Αντιθέτως, τα εισοδήματα αυξήθηκαν στην Ελλάδα (κατά 5,7 %), στο Λουξεμβούργο (κατά 1,0 %), στη Φινλανδία (κατά 7,3 %), στην Ισπανία (κατά 1,2 %) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (κατά 3,9 %). Στις περισσότερες από αυτές τις χώρες σημειώθηκε και μεγάλη μείωση του γεωργικού εργατικού δυναμικού.

48. Η γενική μείωση των μέσων γεωργικών εισοδημάτων καλύπτει τις αρκετά μεγάλες διακυμάνσεις που εξαρτώνται από το είδος της γεωργικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις του Δικτύου Γεωργικής Λογιστικής Πληροφόρησης, το μέσο εισόδημα θα πρέπει να μειωθεί κατά μεγαλύτερο ποσοστό σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2001 στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που ειδικεύονται στην παραγωγή χοιρείου κρέατος και πουλερικών (-38,7 %), ενώ μειώσεις αναμένονται και στη μεικτή παραγωγή (φυτικά και ζωικά προϊόντα) (-15,9 %) και την παραγωγή γάλακτος

(-7,3 %). Παρόλο που μειώθηκε και το μέσο εισόδημα των οινοπαραγωγικών εκμεταλλεύσεων (-7,5 %), το εισόδημα των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται στην παραγωγή άλλων μονίμων καλλιεργειών αυξήθηκε σημαντικά κατά ποσοστό περίπου 18,6 %. Αύξηση σημειώθηκε και στο μέσο εισόδημα των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται σε ζωικό κεφάλαιο βοσκής (+ 10,5 %), και των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται στην παραγωγή δενδροκηπευτικών (περίπου 11,7 %). Τέλος, αναμένεται και πάλι να παραμείνουν λίγο-πολύ σταθερά τα εισοδήματα των εκμεταλλεύσεων που ειδικεύονται στις υπαίθριες καλλιέργειες.

Μεταβολή των ονομαστικών τιμών παραγωγού γεωργικών προϊόντων το 2002 και το 2001

(%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Μεταβολή των ονομαστικών τιμών αγοράς των μέσων γεωργικής παραγωγής το 2002 και το 2001

(%)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Αποπληθωρισμένοι δείκτες τιμών παραγωγού γεωργικών προϊόντων

(1995=100)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Εξέλιξη του γεωργικού εισοδήματος στην ΕΕ κατά την περίοδο 1980-2002, από άποψη ετήσιας μεταβολής (%) και σωρευτικής αύξησης (1980 = 100)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπολογισμοί Eurostat - ΓΔ Γεωργίας.

Εξέλιξη του γεωργικού εισοδήματος στα κράτη μέλη της ΕΕ το 2002

(% μεταβολής σε σχέση με το 2001)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπολογισμοί Eurostat - ΓΔ Γεωργίας

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

1.6. Δίκτυο γεωργικής λογιστικής πληροφόρησης (ΔΓΛΠ)

49. Tο ΔΓΛΠ χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της απόδοσης, του κόστους και των εισοδημάτων των επαγγελματικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ, βάσει δεδομένων που συλλέγονται στο πλαίσιο έρευνας επί των εναρμονισμένων λογαριασμών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Η έρευνα παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τη διακύμανση των γεωργικών εισοδημάτων ανάλογα με το είδος και την τοποθεσία της γεωργικής εκμετάλλευσης, η οποία υποκρύπτεται πίσω από τους γενικούς μέσους όρους και τα αποτελέσματα που αφορούν το σύνολο του γεωργικού τομέα. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται ορισμένες πληροφορίες ανά είδος παραγωγής και ανά χώρα.

50. Τη στιγμή της δημοσίευσης, δεν ήταν ακόμα διαθέσιμα τα αποτελέσματα των Κάτω Χωρών για το 2000, ενώ τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα για ορισμένες χώρες ήταν ακόμα προσωρινά.

51. Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των μέσων εισοδημάτων των κρατών μελών απορρέουν από την ίδια τη διάρθρωση της γεωργίας τους. Τα κράτη μέλη με τα μεγαλύτερα μέσα εισοδήματα είναι γενικά αυτά που έχουν σημαντικό αριθμό γεωργικών εκμεταλλεύσεων μεγάλου μεγέθους οι οποίες ειδικεύονται στις αροτραίες καλλιέργειες, τα γαλακτοκομικά προϊόντα ή τους λιγότερο ρυθμιζόμενους τομείς παραγωγής (χοίροι, πουλερικά, δενδροκηπευτικά, ...). Tα κράτη μέλη του νοτίου τμήματος της Ευρώπης, όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός μικρών εκμεταλλεύσεων οι οποίες επιδίδονται στη 'μεικτή' παραγωγή (ζωικών και φυτικών προϊόντων) ή σε 'άλλες μόνιμες καλλιέργειες' (μείγμα διαφόρων καλλιεργητικών δραστηριοτήτων) έχουν μέσο εισόδημα κατώτερο από τον μέσον όρο της ΕΕ.

52. Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται το ευρύ φάσμα οικονομικών αποτελεσμάτων των κρατών μελών για κάθε είδος γεωργικής δραστηριότητας, όπως υπολογίζεται από την Καθαρή Γεωργική Προστιθέμενη Αξία (ΚΓΠΑ). Το 1999, η Σουηδία σημείωσε αρνητική ΚΓΠΑ στον τομέα των χορτοφάγων ζώων.

53. Στον Πίνακα 2 παρουσιάζεται η συμμετοχή των επιδοτήσεων και των φόρων στην ΚΓΠΑ. Για την Ευρώπη των 15, το 1999, το ποσοστό συμμετοχής στην ΚΓΠΑ των επιδοτήσεων μετά την αφαίρεση των φόρων ήταν 35 %, αλλά υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και των ειδών γεωργικών δραστηριοτήτων. Το έτος εκείνο, η Φινλανδία και η Σουηδία είχαν μέση ΚΓΠΑ κατώτερη από το ισοζύγιο επιδοτήσεων και φόρων. Αυτό σημαίνει ότι τα εισοδήματα από την αγορά δεν επαρκούσαν για την κάλυψη του κόστους παραγωγής. Από την άλλη πλευρά, η μικρότερη αναλογία επιδοτήσεων στην ΚΓΠΑ παρατηρήθηκε στις Κάτω Χώρες ακολουθούμενες από την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ισπανία. Εξάλλου, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με το είδος γεωργικής δραστηριότητας. Οι καθαρές επιδοτήσεις στην εκτροφή χορτοφάγων ζώων, τις αροτραίες καλλιέργειες και τη μεικτή παραγωγή ήταν οι υψηλότερες σε αναλογία με το εισόδημα. Οι τομείς των δενδροκηπευτικών και της αμπελοκαλλιέργειας έλαβαν τις χαμηλότερες, κατά πολύ, επιδοτήσεις. Το 2000, από όλες τις χώρες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία, μόνον η Φινλανδία παρουσίαζε μέση ΚΓΠΑ χαμηλότερη από το ισοζύγιο επιδοτήσεων και φόρων. Το Βέλγιο, η Δανία, η Ισπανία και η Ιταλία παρουσίαζαν το χαμηλότερο ποσοστό επιδοτήσεων στην ΚΓΠΑ.

54. Τα στοιχεία του ΔΓΛΠ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάλυση του βαθμού συγκέντρωσης στο γεωργικό τομέα. Αυτό αντικατοπτρίζεται στους πίνακες 3 και 4 που περιέχουν στοιχεία για το 1999. Για να αποφευχθούν τα προβλήματα που προκαλεί η παρουσία ορισμένων αρνητικών τιμών ΚΓΠΑ, η μεταβλητή που χρησιμοποιείται είναι το σύνολο των εσόδων από τη γεωργική δραστηριότητα, δηλ. τα έσοδα από την αγορά και από επιδοτήσεις.

55. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζεται το μερίδιο του 20 % των εκμεταλλεύσεων με τα υψηλότερα συνολικά έσοδα ανά τύπο εκμετάλλευσης, ανά χώρα και για ολόκληρη την ΕΕ. Για την ΕΕ και για όλους τους τύπους εκμετάλλευσης, το 20 % των εκμεταλλεύσεων με τα υψηλότερα έσοδα καλύπτουν το 67 % του συνόλου. Ανά χώρα, εντούτοις, ο βαθμός συγκέντρωσης είναι μικρότερος: μόνον η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Δανία και το ΗΒ φθάνουν το 60 %. Το Λουξεμβούργο, η Αυστρία και η Φινλανδία είναι οι χώρες με το μικρότερο βαθμό συγκέντρωσης. Όσον αφορά τον τύπο εκμετάλλευσης, σε επίπεδο ΕΕ, η μεγαλύτερη συγκέντρωση παρουσιάζεται στις υπαίθριες καλλιέργειες γενικά, στη δενδροκομία, στην αμπελουργία και στη μεικτή παραγωγή. Η μικρότερη συγκέντρωση παρουσιάζεται στην συνδυασμένη εκτροφή βοοειδών για παραγωγή γάλακτος, κρέατος και πάχυνση, την ειδικευμένη γαλακτοκομική κτηνοτροφία, την εκτροφή αιγοπροβάτων και την ειδικευμένη παραγωγή ελιών. Ανά χώρα, η ειδικευμένη γαλακτοκομική κτηνοτροφία είναι το είδος εκμετάλλευσης στην οποία παρουσιάζεται το μικρότερο ή από τα μικρότερα ποσοστά συγκέντρωσης σε όλες πρακτικά τις χώρες. Οι τύποι εκμετάλλευσης με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ποικίλλουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.

56. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται ο βαθμός συγκέντρωσης ανάλογα με το μερίδιο του 50 % των εκμεταλλεύσεων με τα μεγαλύτερα συνολικά έσοδα. Σε επίπεδο ΕΕ και για όλους τους τύπους εκμετάλλευσης, το μερίδιο αυτό ανέρχεται σε 91 %, ενώ σε επίπεδο χωρών κυμαίνεται μεταξύ 71 % στο Λουξεμβούργο και 87 % στην Ιταλία και στην Πορτογαλία. Ανά τύπο εκμετάλλευσης, η μικρότερη συγκέντρωση παρατηρείται στην ειδικευμένη γαλακτοκομική κτηνοτροφία και στην συνδυασμένη εκτροφή βοοειδών για παραγωγή γάλακτος, κρέατος και πάχυνση, ακολουθούμενες από την ειδικευμένη παραγωγή ελιών. Στο άλλο άκρο, η μεγαλύτερη συγκέντρωση παρατηρείται στη μεικτή κτηνοτροφία, κυρίως στην εκτροφή ζώων βοσκής.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2. Εξελιξεισ στισ ασκουμενεσ πολιτικεσ και νομοθετικεσ πρωτοβουλιεσ το 2002

2.1. Ενδιάμεση επανεξέταση της ΚΓΠ

57. Σε ανακοίνωση που δημοσίευσε στις 10 Ιουλίου [1], η Επιτροπή πρότεινε την εν λόγω επανεξέταση, σύμφωνα με τους στόχους και το γενικό πλαίσιο (Πρόγραμμα δράσης 2000) που καταρτίστηκαν από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Βερολίνου το 1999 [2] και του Γκέτεμποργκ το 2001. Στόχος της εν λόγω πρότασης είναι η σταθεροποίηση των αγορών και η βελτίωση των κοινών οργανώσεων αγοράς (πρώτος πυλώνας της ΚΓΠ), η θέση σε λειτουργία ενός απλούστερου και περισσότερο αειφόρου μηχανισμού άμεσης στήριξης, η καλύτερη κατανομή της στήριξης για τη γεωργία και την αειφόρο ανάπτυξη και η εδραίωση και ισχυροποίηση της αγροτικής ανάπτυξης (δεύτερος πυλώνας της ΚΓΠ). Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει να αποσυνδεθούν οι άμεσες ενισχύσεις από την παραγωγή και να υπόκεινται στην τήρηση των υποχρεωτικών προτύπων για το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων, την καλή διαβίωση των ζώων και την ασφάλεια στο χώρο εργασίας. να αυξηθεί ουσιαστικά η βοήθεια μέσω της κλιμάκωσης των άμεσων πληρωμών. να δημιουργηθεί σύστημα γεωργικών ελέγχων. και να θεσπιστούν νέα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης (ανάπτυξης της υπαίθρου) για τη βελτίωση της ποιότητας της παραγωγής, της ασφάλειας των τροφίμων και της καλής διαβίωσης των ζώων και για την κάλυψη του κόστους των γεωργικών ελέγχων. Εξάλλου, όσον αφορά την πολιτική για τις αγορές, η Επιτροπή προτείνει, για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας, να ολοκληρωθεί η μεταρρυθμιστική διαδικασία που εγκαινιάστηκε το 1992 [3], ιδίως με μειώσεις σε μια σειρά παρεμβάσεων.

[1] COM(2002) 394 της 10.7.2002 και Μηνιαίο Δελτίο 7/8-2002, σημείο 1.3.100.

[2] Γενική έκθεση 1999, αριθ. 6 και 495 έως 501.

[3] Εικοστή έκτη Γενική έκθεση, αριθ. 506 έως 512.

58. H Eπιτροπή έλαβε ενεργά μέρος στη μεγάλη συζήτηση που ακολούθησε την εν λόγω ανακοίνωση στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στην Επιτροπή των Περιφερειών, στο πλαίσιο των συμβουλευτικών επιτροπών για την Κοινή Γεωργική Πολιτική, καθώς και με την κοινωνία των πολιτών. Η εν λόγω συζήτηση εμπλουτίστηκε μέσω επαφών στα κράτη μέλη με τους γεωργικούς και βιομηχανικούς κύκλους, τους καταναλωτές και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις.

2.2. Πολιτική για την ποιότητα

2.2.1. Πρόταση τροποποίησης του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων

59. Από το 1994, οι γεωγραφικές ενδείξεις καλύπτονται από τη Συμφωνία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου για τις πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σχετικά με το εμπόριο (TRIP). O κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 του Συμβουλίου πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να ευθυγραμμιστεί πλήρως με την εν λόγω συμφωνία. Τον Μάρτιο 2002, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση κανονισμού για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 κύριος στόχος της οποίας είναι, αφενός, να επεκταθεί το δικαίωμα προβολής αντιρρήσεων στους υπηκόους χωρών μελών του ΠΟΕ και, αφετέρου, να κληθούν οι τρίτες χώρες να συμμετάσχουν στο κοινοτικό σύστημα καταχώρησης, με την επιφύλαξη της ισοτιμίας και της αμοιβαιότητας.

60. Η εν λόγω πρόταση της Επιτροπής συζητήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο εξέδωσε γενικά ευνοϊκή γνώμη το Δεκέμβριο 2002, με εξαιρετικά εποικοδομητικές στην πλειοψηφία τους προτάσεις τροπολογιών. Παράλληλα, η πρόταση συζητήθηκε σε επανειλημμένες συνεδριάσεις ομάδας εργασίας του Συμβουλίου.

2.2.2. Διεθνές πλαίσιο

61. Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή συνέχισε τις διαπραγματευτικές προσπάθειες με στόχο να επιτύχει τη δημιουργία, στο πλαίσιο της Συμφωνίας TRIP, πολυμερούς μητρώου γεωγραφικών ενδείξεων, καθώς και για την επέκταση της επιπρόσθετης προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων των λοιπών προϊόντων, ούτως ώστε να καταστεί ισοδύναμη με την προστασία της οποίας χαίρουν ο οίνος και τα οινοπνευματώδη. Εξάλλου, η Κοινότητα υπέβαλε πρόταση στο πλαίσιο της συμφωνίας του ΠΟΕ για τη γεωργία με στόχο την αποκατάσταση της προστασίας ορισμένων ονομασιών οι οποίες καλύπτονται από τις εξαιρέσεις του άρθρου 24 της συμφωνίας TRIP και πλήττονται από τις συνέπειες της καταχρηστικής χρησιμοποίησης σε τρίτες χώρες.

62. Όσον αφορά τις διμερείς σχέσεις, η μεικτή επιτροπή που έχει συσταθεί δυνάμει της συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ελβετίας αποφάσισε να προτείνει στο Συμβούλιο τη σύσταση ομάδας εργασίας για τη διαπραγμάτευση διμερούς συμφωνίας αμοιβαίας προστασίας των γεωγραφικών ενδείξεων. Ένα από τα σημεία που θα μπορούσε να συζητήσει η εν λόγω ομάδα εργασίας είναι η δυνητική προστασία της ονομασίας "Emmental" ως ΠΟΠ (προστατευόμενη ονομασία προέλευσης) στην Ελβετία.

63. Εξάλλου, η Επιτροπή εγκαινίασε προκαταρκτικές συζητήσεις ενόψει της δημιουργίας βάσεων για μελλοντικές διμερείς διαπραγματεύσεις με την Κίνα όσον αφορά την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων.

2.2.3. Καταχώρηση ονομασιών δυνάμει των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 και 2082/92 του Συμβουλίου

64. Το ενδιαφέρον για τα κοινοτικά συστήματα καταχώρησης και προστασίας των ονομασιών ποιοτικών προϊόντων συνεχίστηκε το 2002. Στο πλαίσιο της εφαρμογής των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 και 2082/92 του Συμβουλίου, καταχωρήθηκαν 27 ονομασίες, εκ των οποίων 10 ως προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης, 14 ως προστατευόμενες γεωγραφικές ενδείξεις και 3 ως ειδικά παραδοσιακά προϊόντα εγγυημένα. Μετά τις καταχωρήσεις αυτές, το αθροιστικό σύνολο των ονομασιών που περιλαμβάνονται στο κοινοτικό μητρώο προστατευομένων γεωγραφικών ενδείξεων και προστατευομένων ονομασιών προέλευσης φθάνει πλέον τις 604, ενώ το σύνολο των ονομασιών που έχουν καταχωρηθεί στο κοινοτικό μητρώο βεβαιώσεων ιδιοτυπίας τις 13.

65. Οι καταχωρήσεις πραγματοποιήθηκαν σύμφωνα με τη συνήθη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92, εκτός από την περίπτωση της ονομασίας "Φέτα". Πράγματι, η ονομασία αυτή υποβλήθηκε προς καταχώρηση από την Ελλάδα σύμφωνα με την απλουστευμένη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 17. Η καταχώρηση, η οποία είχε πραγματοποιηθεί το 1996, ακυρώθηκε από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων μετά από προσφυγές που κατέθεσαν πολλά κράτη μέλη. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη την επιχειρηματολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία δεν είχε μελετηθεί κατά επαρκώς διεξοδικό τρόπο το ζήτημα της ενδεχόμενης "γενικότητας" του όρου. Κατόπιν αυτού, προέβη σε ευρεία έρευνα σε διάφορα κράτη μέλη. Στη συνέχεια, το ζήτημα ετέθη στην επιστημονική επιτροπή ονομασιών προέλευσης, γεωγραφικών ενδείξεων και βεβαιώσεων ιδιοτυπίας, η οποία αποφάνθηκε με γνωμοδότησή της ότι ο όρος δεν είναι γενικός.

66. Ελλείψει γνώμης της ρυθμιστικής επιτροπής ονομασιών προέλευσης και γεωγραφικών ενδείξεων, η πρόταση καταχώρησης της Επιτροπής διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο, το οποίο δεν έδωσε συνέχεια στο θέμα. Τελικά, η Επιτροπή προέβη στην καταχώρηση, η οποία δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο 2002.

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.2.4. Κάθετες οδηγίες

67. Δυνάμει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2991/94 του Συμβουλίου της 5ης Δεκεμβρίου 1994 για τον καθορισμό των κανόνων για λιπαρές ουσίες για επάλειψη, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο έκθεση στην οποία συνοψίζεται η κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των διατάξεων για τις ενδείξεις μειωμένης περιεκτικότητας σε λιπαρά, πέντε έτη από την έναρξη ισχύος του κανονισμού. H έκθεση χαρακτηρίζεται από γενικά ευνοϊκή άποψη όσον αφορά τη διατήρηση ενδείξεων που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της βιομηχανίας, των διανομέων και των καταναλωτών και απουσία συγκεκριμένων προβλημάτων εφαρμογής, ενώ έτυχε σε γενικές γραμμές ευνοϊκής υποδοχής από το Συμβούλιο.

68. Η Επιτροπή παρουσίασε στα κράτη μέλη τη θέση της (επεξηγηματικές σημειώσεις) όσον αφορά δύο προβλήματα επισήμανσης σε σχέση με την εφαρμογή της οδηγίας 2000/36/EΚ του Συμβουλίου για τα προϊόντα κακάο και σοκολάτας. Η Επιτροπή παρουσίασε στο Συμβούλιο τη θέση της όσον αφορά τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις για τη διεθνή προδιαγραφή σχετικά με τους χυμούς φρούτων στο πλαίσιο του Codex Alimentarius.

2.3. Βιολογική γεωργία

69. Στις 15 Μαρτίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 473/2002 [4] με τον οποίο ενημερώθηκαν τα τεχνικά Παραρτήματα I, II και VI του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 2092/91 [5] και θεσπίστηκαν λεπτομερείς κανόνες όσον αφορά τη διαβίβαση πληροφοριών σχετικά με τη χρήση ενώσεων χαλκού.

[4] ΕΕ L 75 της 16.3.2002, σ. 21.

[5] ΕΕ L 198 της 22.7.1991, σ. 1.

70. Στις 26 Ιουνίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (EK) αριθ. 1113/2002 [6] για την τροποποίηση του κανονισμού (EK) αριθ. 1788/2001 σχετικά με το πιστοποιητικό ελέγχου για εισαγωγές από τρίτες χώρες. Το πιστοποιητικό υποβάλλεται μαζί με τα προϊόντα στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους εισαγωγής και θα τεθεί σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 2002.

[6] ΕΕ L 168 της 27.6.2002, σ. 31.

71. Στις 25 Οκτωβρίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (EK) αριθ. 1918/2002 [7] για την τροποποίηση του κανονισμού (EK) αριθ. 1788/2001 σχετικά με το πιστοποιητικό ελέγχου για εισαγωγές από τρίτες χώρες. Στόχος του κανονισμού είναι να δοθούν διευκρινίσεις όσον αφορά τις πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνει το πιστοποιητικό.

[7] ΕΕ L 289 της 26.10.2002, σ. 15.

72. Κατόπιν της έγκρισης του κανονισμού (EK) αριθ. 1804/1999 [8] που συμπεριλαμβάνει τη ζωική παραγωγή στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (EΟK) αριθ. 2092/91, η Επιτροπή εγκαινίασε πρόγραμμα εργασίας με σκοπό να διευκρινιστούν ορισμένα θέματα που αφορούν τις βιολογικές μεθόδους ζωικής παραγωγής, τα οποία είχαν θιγεί από το Συμβούλιο κατά την έγκριση του κανονισμού (EK) αριθ. 1804/1999. Tα κύρια ζητήματα που καλύπτει επί του παρόντος το εν λόγω πρόγραμμα είναι τα ακόλουθα:

[8] ΕΕ L 222 της 24.8.1999, σ. 1.

- ο κανονισμός που θα θεσπίζει απαιτήσεις σήμανσης και επιθεώρησης για τις ζωοτροφές ψηφίστηκε από τη μόνιμη επιτροπή βιολογικής γεωργία τον Δεκέμβριο 2002.

- προσθήκες στα τμήματα A και B του Παραρτήματος VI όσον αφορά τα μη γεωργικά συστατικά και τα μεταποιητικά βοηθήματα που χρησιμοποιούνται στα μεταποιημένα ζωικά προϊόντα: πρόκειται να υποβληθεί πρόταση στη μόνιμη επιτροπή εντός του πρώτου εξαμήνου 2003.

- παραγωγή συμπληρωμάτων ζωοτροφών με συνθετικές βιταμίνες.

- αξιολόγηση της ανάγκης για ζωοτροφές συμβατικής προέλευσης και συμπληρώματα ζωοτροφών.

- ζητήματα που αφορούν τη διαθεσιμότητα βιολογικού ζωικού κεφαλαίου.

73. Στο πλαίσιο της εν εξελίξει διαδικασίας ενημέρωσης των παραρτημάτων του κανονισμού (EΟK) αριθ. 2092/91 συζητήθηκε:

- η παρέκκλιση για τη χρησιμοποίηση μη βιολογικών σπόρων,

- η χρήση υποστρωμάτων στη βιολογική γεωργία.

74. Συζητήθηκε περαιτέρω η δυνατότητα ανάπτυξης Ευρωπαϊκού Σχεδίου Δράσης για τα βιολογικά παραγόμενα τρόφιμα και τη βιολογική γεωργία και εκπονήθηκε έγγραφο εργασίας [9] από το προσωπικό της Επιτροπής.

[9] SEC(2002) 1368 της 12.12.2002.

75. Η αξιολόγηση της ισοδυναμίας που προβλέπεται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού (EK) αριθ. 2092/91 πραγματοποιείται επί του παρόντος για πολλές τρίτες χώρες. Στις 28 Ιουνίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (EK) αριθ. 1162/2002 [10] για την τροποποίηση του κανονισμού (EΟK) αριθ. 94/92 περί θεσπίσεως λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του καθεστώτος εισαγωγής από τρίτες χώρες που προβλέπεται στον κανονισμό (EΟK) αριθ. 2092/91 του Συμβουλίου ώστε να περιληφθεί στον κατάλογο των τρίτων χωρών η Νέα Ζηλανδία. Στις 30 Δεκεμβρίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (EK) αριθ. 2382/2002 [11] για την τροποποίηση του κανονισμού (EΟK) αριθ. 94/92 ώστε να παραταθεί η προθεσμία καταχώρησης των τρίτων χωρών που απαριθμούνται στο Παράρτημα του εν λόγω κανονισμού.

[10] ΕΕ L 170 της 29.6.2002, σ. 44.

[11] ΕΕ L 358 της 31.12.2002, σ. 120.

76. Συστήθηκε ομάδα εργασίας για την εναρμόνιση των όρων χορήγησης των εγκρίσεων εισαγωγής σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 6, του κανονισμού.

2.4. Προώθηση των γεωργικών προϊόντων

77. Τον Αύγουστο 2002, η Επιτροπή ενέκρινε, στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος σχετικά με μέτρα ενημέρωσης και προώθησης για τα γεωργικά προϊόντα στην εσωτερική αγορά της Κοινότητας, το οποίο θέσπισε ο κανονισμός (EK) αριθ. 2826/2000, 40 από τα 123 προγράμματα που υπέβαλαν επαγγελματικές οργανώσεις μέσω των αντίστοιχων εθνικών διοικήσεων.

78. Οι εκστρατείες αυτές στοχεύουν κυρίως τους καταναλωτές της ΕΕ. Τα προϊόντα τα οποία αφορούν είναι κυρίως το τυρί και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα νωπά και μεταποιημένα οπωροκηπευτικά, τα άνθη και τα πράσινα φυτά, ο οίνος, καθώς και πληροφορίες για τα βιολογικά παραγόμενα τρόφιμα. Η κοινοτική συγχρηματοδότηση (50 %) θα ανέλθει σε 32,1 εκατ. ευρώ για τρία έτη, εκ των οποίων 17,5 εκατ. ευρώ θα δοθούν κατά το πρώτο έτος των εκστρατειών.

79. Τα ειδικά μέτρα στον τομέα του βοείου κρέατος, καθώς και τα μέτρα για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων σε τρίτες χώρες, τα οποία αποφασίστηκαν το 2001, συνεχίστηκαν το 2002. Για τα δεύτερα, θα αποφασιστεί μια νέα σειρά εκστρατειών τον Ιανουάριο 2003.

2.5. Απλούστευση της νομοθεσίας στο γεωργικό τομέα

2.5.1. Εισαγωγή

80. Το έργο απλούστευσης που πραγματοποίησε η Επιτροπή σχετικά με τη νομοθεσία στο γεωργικό τομέα εστιάστηκε 1) στο να καταστεί η νομοθεσία του γεωργικού τομέα όσο το δυνατόν περισσότερο σαφής, διαφανής και ευχερώς προσπελάσιμη και 2) στο να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος που επιβάλλει η κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ) στους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων και στις διοικητικές αρχές.

81. Η απλούστευση της νομοθεσίας στο γεωργικό τομέα συζητήθηκε από την ομάδα εμπειρογνωμόνων για την απλούστευση, την οποία συνέστησε η Επιτροπή κατόπιν των συμπερασμάτων του Συμβουλίου Γεωργίας που συνήλθε τον Οκτώβριο 2000. Η ομάδα συνεδρίασε επανειλημμένα, συζήτησε και εξέδωσε γνώμες για ζητήματα συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του Καθεστώτος για τους παραγωγούς μικρής κλίμακας, της απλούστευσης της πολιτικής ανάπτυξης της υπαίθρου, του σχεδίου ΗΛ-ΚΓΠ (για τη δημιουργία ηλεκτρονικού λεξικού των κωδικών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της ΚΓΠ με στόχο τη διευκόλυνση και την απλούστευση της ηλεκτρονικής ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών) και της απλούστευσης των υποχρεώσεων υποβολής στοιχείων των κρατών μελών.

2.5.2. Διαφάνεια και δυνατότητα πρόσβασης στη γεωργική νομοθεσία

82. Η εργασία για το πρόγραμμα κωδικοποίησης της γεωργικής νομοθεσίας συνεχίστηκε το υπόψη έτος. Στόχος του προγράμματος είναι η κωδικοποίηση της γεωργικής νομοθεσίας σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ και η παροχή δυνατότητας πρόσβασης στο ευρύ κοινό μέσω του Διαδικτύου. Οι τροποποιήσεις των νομοθετικών πράξεων στο γεωργικό τομέα ενσωματώνονται στο βασικό κείμενο, έτσι ώστε να μπορεί κανείς να συμβουλευθεί μια ενιαία και ενημερωμένη, αν και όχι νομικά δεσμευτική, εκδοχή.

83. Επίσης, η Επιτροπή εγκαινίασε οριζόντιο σχέδιο για την κωδικοποίηση κοινοτικού "κεκτημένου" πριν τα τέλη 2005. Η νομοθεσία του γεωργικού τομέα θα περιληφθεί σε αυτή την εργασία και να νομικά δεσμευτικά κωδικοποιημένα κείμενα των νομοθετικών πράξεων στο γεωργικό τομέα θα εκδοθούν τους προσεχείς μήνες.

2.5.3. Μέτρα απλούστευσης σε διαφόρους τομείς

84. Οι προσαρμογές των μέτρων πολιτικής που προτείνονται στο πλαίσιο της Ενδιάμεσης Επανεξέτασης προωθούν την ουσιαστική απλούστευση της ΚΓΠ. Η Επιτροπή πρότεινε τη θέσπιση ενιαίας αποσυνδεδεμένης εισοδηματικής ενίσχυσης ανά εκμετάλλευση για ορισμένες άμεσες ενισχύσεις, η οποία, αποσυνδέοντας το δεσμό μεταξύ πληρωμών και παραγωγής, θα επιφέρει σημαντική απλούστευση της στήριξης προς τους γεωργούς της ΕΕ.

85. Στο πλαίσιο των πολιτικών για την αγροτική ανάπτυξη και παράλληλα με τις συζητήσεις για την απλούστευση των Διαρθρωτικών Ταμείων, η ΓΔ Γεωργίας άρχισε να μελετά την απλούστευση της κοινοτικής πολιτικής ανάπτυξης της υπαίθρου. Η συζήτηση έχει περιοριστεί a priori στην τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού 2000-2006. Στόχος της εργασίας είναι η επισήμανση των νομικών και διοικητικών διατάξεων που καθιστούν περισσότερο πολύπλοκη την κοινοτική πολιτική για την αγροτική ανάπτυξη, και συνεπώς παρεμποδίζουν την υλοποίησή της και την επίτευξη των στόχων της και, δεύτερον, η επισήμανση πιθανών λύσεων. Η συζήτηση αυτή θα πρέπει επίσης να καταλήξει σε χρήσιμα αποτελέσματα ενόψει της προσχώρησης των υποψηφίων χωρών πριν το τέλος της περιόδου προγραμματισμού (2002-2006).

2.5.4. Καθεστώς για τους παραγωγούς μικρής κλίμακας

86. Οι κανόνες εφαρμογής του Καθεστώτος για τους παραγωγούς μικρής κλίμακας εγκρίθηκαν στα τέλη του προηγούμενου έτους [12]. Για το ημερολογιακό έτος 2002, το καθεστώς εφαρμόζεται μόνον από την Ιταλία. Αφού εγκρίθηκαν τα απαραίτητα εθνικά μέτρα εφαρμογής (βάση δεδομένων, εσωτερικοί κανόνες, έντυπα κλπ), η Ιταλία έλαβε αιτήσεις από περισσότερους των 2000 παραγωγούς για συμμετοχή στο ΚΠΜΚ. Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, ο σχετικά χαμηλός αριθμός συμμετεχόντων ενδέχεται να οφείλεται στις διοικητικές προσαρμογές που απαιτούνται για την εφαρμογή του καθεστώτος. Αναμένεται αύξηση των αιτήσεων το 2003.

[12] Κανονισμός (EK) αριθ. 1/2002 της Επιτροπής της 28ης Δεκεμβρίου 2001 για τη θέσπιση των λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (EK) αριθ. 1259/1999 του Συμβουλίου όσον αφορά το απλουστευμένο καθεστώς πληρωμών των γεωργών στο πλαίσιο ορισμένων καθεστώτων στήριξης (ΕΕ L 1 της 3.1.2002, σ. 1).

2.6. Κρατικές Ενισχύσεις

2.6.1. Nέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάθεση των σφαγειοαπορριμμάτων και για τα νεκρά ζώα στην εκμετάλλευση, καθώς και για το κόστος εξετάσεων για μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ)

87. Στις 27 Νοεμβρίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε νέες κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάθεση των σφαγειοαπορριμμάτων και τα νεκρά ζώα στην εκμετάλλευση, καθώς και για το κόστος εξετάσεων για μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ) [13]. Αυτοί οι νέοι κανόνες διευκρινίζουν και τροποποιούν την κοινοτική πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις στους εν λόγω τομείς. Το μέτρο αυτό κρίθηκε απαραίτητο, διότι οι αποκλίνουσες πολιτικές κρατικών ενισχύσεων που ακολουθούσαν τα κράτη μέλη συνεπάγονταν σοβαρό κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού.

[13] ΕΕ C 324 της 24.12.2002, σ. 2.

88. Η νομοθεσία για την ΣΕΒ έχει τροποποιήσει θεμελιωδώς τα χρηματοοικονομικά δεδομένα όσον αφορά τα σφαγειοαπορρίμματα. Αυτό που κατά το παρελθόν αποτελούσε επικερδές προϊόν, έχει πλέον καταστεί συνώνυμο των απορριμμάτων, των οποίων μάλιστα η αποκομιδή είναι δαπανηρή.

89. Για να μπορέσει ο εν λόγω τομέας να προσαρμοστεί στην κατάσταση, η Επιτροπή έχει επιτρέψει την καταβολή σημαντικών κρατικών ενισχύσεων. Αυτό όμως κινδυνεύει να στρεβλώσει σοβαρά τον ανταγωνισμό. Πράγματι, ενώ ορισμένα κράτη μέλη χορηγούν σημαντικές ενισχύσεις, άλλα δεν πράττουν το ίδιο. Συνεπώς, κρίθηκε επιβεβλημένο να επανεξεταστεί η πολιτική που ακολουθείται στον εν λόγω τομέα. Οι νέοι κανόνες λαμβάνουν επίσης υπόψη την ανάγκη προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, η οποία δικαιολογεί τη χορήγηση ενισχύσεων, χωρίς να δημιουργούνται αφύσικες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

90. Οι νέες αυτές κατευθυντήριες γραμμές δεν θίγουν τη δυνατότητα χορήγησης κρατικών ενισχύσεων, ούτε τη νομική υποχρέωση, την οποία προβλέπουν οι ειδικοί κανονισμοί του Συμβουλίου, για την αποκατάσταση των ζημιών που υφίστανται οι γεωργοί αν αποδειχθεί ότι τα ζώα τους έχουν πληγεί από ΣΕΒ ή οποιαδήποτε άλλη ανάλογη ασθένεια. Στόχος τους είναι μάλλον η μείωση της διαρκούς οικονομικής επιβάρυνσης που επιβάλλεται λόγω της γενικής υποχρέωσης εξετάσεων και διαχωρισμού των επικίνδυνων υλικών από τα υγιή ζώα.

91. Στο εξής, δεν θα χορηγείται πλέον καμία κρατική ενίσχυση για το κόστος της διάθεσης σφαγειοαπορριμμάτων, οπωσδήποτε και αν παράγονται. Κατ' εξαίρεση, τα κράτη μέλη μπορούν ακόμα να επιδοτούν μέχρι 50 % το κόστος που συνεπάγεται η διάθεση ειδικών υλικών κινδύνου και κρεατοστεαλεύρων χωρίς περαιτέρω εμπορική χρήση, παραγωγής έτους 2003.

92. Όσον αφορά τις εξετάσεις για ΜΣΕ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να τηρούν ανώτατο όριο 40 ευρώ στις ενισχύσεις για τις εξετάσεις ΣΕΒ βοοειδών που σφάζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο μετά την 1η Ιανουαρίου 2003. Σήμερα, δεν προβλέπεται ανώτατο όριο αυτού του είδους. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει το συνολικό κόστος εξέτασης, δηλαδή συλλογή εργαλείων εξέτασης, δειγματοληψία, μεταφορά, εξέταση, αποθήκευση και καταστροφή του δείγματος. Υπενθυμίζεται ότι από αυτό το ποσό των 40 ευρώ, η Επιτροπή καταβάλλει σήμερα 15 (10,5 ευρώ το 2003). Το ανώτατο όριο κρίθηκε επαρκές για να καλυφθεί η τιμή των πλέον ανταγωνιστικών προμηθευτών εργαλείων εξέτασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και κρίνεται ότι θα αποτρέψει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αναγκάζοντας τους πιο ακριβούς προμηθευτές να μειώσουν τις τιμές τους. Όσον αφορά τις υπόλοιπες εξετάσεις για ΜΣΕ (οι οποίες πραγματοποιούνται, για παράδειγμα, σε νεκρά στην εκμετάλλευση βοοειδή ή αιγοπρόβατα), η Επιτροπή αποφάσισε να συνεχίσει να επιτρέπει τις κρατικές ενισχύσεις έως 100 % της δαπάνης, χωρίς περιορισμό ποσού.

93. Στην περίπτωση των νεκρών ζώων στην εκμετάλλευση, και μόνον σε αυτή, τα κράτη μέλη θα μπορούν και πάλι να χορηγούν κρατική ενίσχυση έως 100 % των δαπανών αποκομιδής (συλλογής και μεταφοράς) και 75 % των δαπανών καταστροφής (αποθήκευσης, μεταποίησης, καταστροφής και τελικής διάθεσης). Ενίσχυση μέχρι ποσοστού 100 % του κόστους καταστροφής μπορεί να χορηγείται σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα αν χρηματοδοτείται από τέλη ή εισφορές που επιβάλλονται στον τομέα του κρέατος. Για να επιτρέψει στα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τους ισχύοντες μηχανισμούς χρηματοδότησής τους, η Επιτροπή θα επιτρέπει έως τα τέλη 2003 τη χορήγηση ενισχύσεων μέχρι ποσοστού 100 % της δαπάνης.

94. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα εφαρμόζονται σε νέες κρατικές ενισχύσεις, περιλαμβανομένων κοινοποιήσεων από κράτη μέλη οι οποίες εκκρεμούν, από την 1η Ιανουαρίου 2003. Η Επιτροπή προτείνει στα κράτη μέλη να τροποποιήσουν τα υφιστάμενα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων ώστε να συμμορφωθούν προς τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2003 το αργότερο. Οι κατευθυντήριες γραμμές θα εφαρμόζονται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013.

2.6.2. Συνολικός φόρτος εργασίας

95. Η Επιτροπή έλαβε 341 κοινοποιήσεις σχεδίων μέτρων για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στο γεωργικό και το γεωργοβιομηχανικό τομέα. Η Επιτροπή άρχισε επίσης την εξέταση 34 μέτρων ενίσχυσης που δεν είχαν κοινοποιηθεί προηγουμένως, δυνάμει του άρθρου 88 παρ. 3 της Συνθήκης ΕΚ. Δεν κινήθηκε ούτε ολοκληρώθηκε διαδικασία εξέτασης υφισταμένων μέτρων ενίσχυσης συμφώνως προς το άρθρο 88 παρ. 1 της Συνθήκης ΕΚ. Συνολικά, η Επιτροπή δεν εξέφρασε αντιρρήσεις για 250 μέτρα. Πολλά από τα εν λόγω μέτρα εγκρίθηκαν, αφού τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη είτε τα τροποποίησαν είτε δεσμεύτηκαν να τα τροποποιήσουν ούτως ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους κοινοτικούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων. Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παρ. 2 της Συνθήκης ΕΚ για 5 περιπτώσεις, στις οποίες τα συγκεκριμένα μέτρα δημιουργούσαν σοβαρές αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά τους με την κοινή αγορά. Η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 8 παρ. 2 της Συνθήκης ΕΚ σε 4 περιπτώσεις, λαμβάνοντας για 3 από αυτές τελική απορριπτική απόφαση. Σε όλες τις περιπτώσεις για τις οποίες ελήφθη απορριπτική απόφαση και το αντίστοιχο κράτος μέλος είχε ήδη χορηγήσει τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή ζήτησε την επιστροφή των καταβληθεισών ενισχύσεων.

96. Η επισκόπηση των περιπτώσεων που ακολουθούν περιλαμβάνει απάνθισμα των περιπτώσεων οι οποίες θίγουν τα πλέον ενδιαφέροντα ζητήματα πολιτικής κρατικών ενισχύσεων στο γεωργικό και στο γεωργοβιομηχανικό τομέα το 2002. Για λόγους καλύτερης κατανόησης, οι περιπτώσεις έχουν ταξινομηθεί ανά θέμα.

2.6.2.1. Γερμανία

Καθεστώτα ενισχύσεων για την επανόρθωση των ζημιών που προκάλεσαν οι πρόσφατες πλημμύρες στη Γερμανία

97. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πέντε καθεστώτα ενισχύσεων για την αποζημίωση των θυμάτων του γεωργικού τομέα λόγω των ζημιών που προκάλεσαν οι πρόσφατες πλημμύρες στη Γερμανία.

98. Τα καθεστώτα εξετάστηκαν εν συντομία και εξήχθη το συμπέρασμα ότι η αποζημίωση την οποία πρότεινε η Γερμανία μπορούσε να καταβληθεί εξ ολοκλήρου. Τα μέτρα κρίθηκε ότι συμβιβάζονται με το άρθρο 87 παρ. 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει ενίσχυση για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές. Τα μέτρα που εγκρίθηκαν προβλέπουν τα εξής :

- Θα δοθεί οικονομική αποζημίωση μέχρι συνόλου 20 % (30 % στις μειονεκτικές περιοχές) στους κατόχους γεωργικών εκμεταλλεύσεων λόγω απώλειας εισοδημάτων που προκλήθηκε από τις πλημμύρες και τις ζημίες στην επιφάνεια του εδάφους [14].

[14] Ενίσχυση αριθ. N 567/2002.

- Θα καταβληθούν επιτόπιες πληρωμές μέχρι συνόλου 50 % για ζημίες που οφείλονται στις πλημμύρες, και ιδίως για την απώλεια, καταστροφή και ζημία οικονομικών αγαθών, όπως φυτά, μηχανήματα, γη και ζωικό κεφάλαιο. Οι κάτοχοι γεωργικών εκμεταλλεύσεων θα αποζημιωθούν για το κυκλοφορούν κεφάλαιο, καθώς και για τις δαπάνες απορροής των υδάτων [15].

[15] Ενίσχυση αριθ. N 581/2002.

- Θα δοθεί επίσης ενίσχυση για την πλήρη ή μερική αποζημίωση λόγω απωλειών σε περιουσιακές επενδύσεις ούτως ώστε να συνεχίσουν να λειτουργούν οι επιχειρήσεις [16].

[16] Ενίσχυση αριθ. N 595/2002.

- Το ειδικό πρόγραμμα Gemeinschaftsaufgabe για τις ζημίες από πλημμύρες καλύπτει ειδικά τις ενισχύσεις για την αποκατάσταση χωριών, οδών σε περιοχές της υπαίθρου, δασών και δραστηριοτήτων υδατοκαλλιέργειας. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην φιλική προς το περιβάλλον αποκατάσταση [17].

[17] Ενίσχυση αριθ. N 647/2002.

99. Τα δάνεια που χορηγεί η Landwirtschaftliche Rentenbank θα λάβουν στήριξη υπό τη μορφή εγγύησης ύψους 80 % για δάνεια ενίσχυσης ρευστότητας ή για επενδύσεις σε γεωργικές και δασικές εκμεταλλεύσεις [18].

[18] Ενίσχυση αριθ. N 682/2002.

Σήμα πιστοποίησης ποιότητας βοείου κρέατος στη Βαυαρία

100. Στις 13 Φεβρουαρίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε τη χορήγηση ενίσχυσης από τη Γερμανία (Βαυαρία) συνολικού ύψους 3,5 εκατ. ευρώ το 2002 για την εισαγωγή νέου σήματος ποιότητας. Για τα έτη 2003 και 2004, εγκρίθηκε ετήσιος προϋπολογισμός άνω των 2 εκατ. ευρώ. Το σήμα ποιότητας αποτελεί τμήμα ενός εκτεταμένου προγράμματος εξασφάλισης της ποιότητας και ελέγχου, το οποίο θεσπίστηκε για να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών μετά τη σημαντική μείωση των πωλήσεων βοείου κρέατος λόγω της κρίσης της ΣΕΒ. Η πρόσβαση στο σήμα ποιότητας επιτρέπεται σε όλες τις επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον συμμορφούνται με τις απαιτήσεις του προγράμματος.

101. Η ενίσχυση προβλέπεται να καλύψει το κόστος διαφόρων μεμονωμένων μέτρων, όπως:

- έλεγχοι και πιστοποίηση των εταιρειών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα,

- μέτρα ενημέρωσης για την επεξήγηση του σήματος και της λειτουργίας του στον καταναλωτή,

- δράσεις προώθησης των πωλήσεων και μέτρα διαφήμισης.

102. Η ενίσχυση θα χορηγηθεί σε ομάδες χρηστών του σήματος ποιότητας, όπως ενώσεις εμπορίας ή άλλες επιχειρήσεις του κλάδου της παραγωγής τροφίμων. Οι χρήστες του σήματος πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις όσον αφορά την παραγωγή, μεταποίηση και εμπορία βοοειδών και βοείου κρέατος και θα υπόκεινται σε σαφώς αυστηρότερες από τις συνήθεις προδιαγραφές ελέγχου. Προβλέπεται επίσης να επεκταθεί μελλοντικά το σήμα σε άλλα προϊόντα εκτός του βοείου κρέατος.

103. Η Επιτροπή ενέκρινε την εν λόγω ενίσχυση επί τη βάσει των νέων κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σχετικά με τη διαφήμιση γεωργικών προϊόντων, οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2002. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές επιτρέπουν, για πρώτη φορά, να συνδυάζονται πληροφορίες για την ποιότητα και για την καταγωγή του προϊόντος σε ένα τέτοιο σήμα. Το σήμα για το οποίο η Επιτροπή ενέκρινε τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης επιτρέπει σε παραγωγούς από ολόκληρη την Κοινότητα να μνημονεύουν την αντίστοιχη καταγωγή των προϊόντων τους.

2.6.2.2. Ελλάδα

Ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκλήθηκαν από φυσικές καταστροφές

104. Στις 26 Σεπτεμβρίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε ένα μεγάλο καθεστώς ενισχύσεων για την επανόρθωση των ζημιών που προκλήθηκαν από φυσικές καταστροφές στην Ελλάδα [19]. Η μέθοδος υπολογισμού των ζημιών δεν βασίζεται στη συνολική παραγωγή ετών αναφοράς, η οποία αποτελεί την κύρια μέθοδο υπολογισμού που συνιστούν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στο γεωργικό τομέα, αλλά στις αποδόσεις κατά νομό (οι προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν τη δυνατότητα χρησιμοποίησης άλλων μεθόδων υπολογισμού εκτός της προαναφερθείσας, εφόσον αποδεικνύεται η ισοδυναμία τους). Ο προϋπολογισμός για το εν λόγω καθεστώς είναι εξαιρετικά υψηλός : περισσότερα από 171 εκατ. ευρώ για τις κρατικές ενισχύσεις και περισσότερα από 126 εκατ. ευρώ για τις ενισχύσεις τις οποίες οι ελληνικές αρχές θα επιθυμούσαν να συγχρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι οποίες βρίσκονται ακόμα υπό εξέταση.

[19] Ενίσχυση αριθ. N 143/2002.

2.6.2.3. Ισπανία

Mέτρα στήριξης προς το γεωργικό τομέα τα οποία εφαρμόζει η Ισπανία μετά την αύξηση των τιμών των καυσίμων

105. Στις 11 Δεκεμβρίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε εν μέρει απορριπτική οριστική απόφαση όσον αφορά μέτρα στήριξης που έλαβε η Ισπανία μετά την αύξηση των τιμών των καυσίμων, για τα οποία είχε κινηθεί επίσημη διαδικασία έρευνας τον Απρίλιο 2001 [20]. Η Επιτροπή έκρινε ότι πολλά από τα μέτρα που συνδέονται άμεσα με την εν λόγω αύξηση τιμών δεν εμπίπτουν στους κανόνες που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις. Εξάλλου, έκρινε ότι όσον αφορά δύο από τα μέτρα της υποβληθείσας δέσμης (επιδότηση επιτοκίων δανείων και εγγυήσεων και ορισμένες φορολογικές ελαφρύνσεις) η Ισπανία δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι περιορίζονται αποκλειστικά για την ανόρθωση των ζημιών που προκλήθηκαν μετά την εν λόγω αύξηση της τιμής των καυσίμων. Συνεπώς, η Επιτροπή έκρινε ότι τα εν λόγω μέτρα αποτελούν απλές ενισχύσεις λειτουργίας που δεν συμβιβάζονται με τους κανόνες του ανταγωνισμού.

[20] Ενίσχυση αριθ. C 22/2001.

106. Η Επιτροπή έκρινε ότι τα ακόλουθα μέτρα δεν αποτελούν ενίσχυση δυνάμει της συνθήκης:

- Τροποποίηση του νόμου περί φόρου προστιθεμένης αξίας.

- Φορολογικά μέτρα υπέρ των γεωργικών συνεταιρισμών.

- Φορολογικά μέτρα όσον αφορά το φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων και το φόρο προστιθεμένης αξίας, στα οποία περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:

- Για το οικονομικό έτος 2000, εφαρμογή σε ορισμένες κτηνοτροφικές δραστηριότητες που υπόκεινται σε καθεστώς αντικειμενικού προσδιορισμού διορθωτικού συντελεστή για τις ζωοτροφές που αγοράστηκαν από τρίτους.

- Για το οικονομικό έτος 2001, μείωση της καθαρής απόδοσης στο πλαίσιο του καθεστώτος αντικειμενικού προσδιορισμού του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων για τις γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

- Για το οικονομικό έτος 2001 επίσης, μείωση του ποσοστού που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό των τριμηνιαίων καταβολών στο πλαίσιο του απλουστευμένου καθεστώτος φόρου προστιθεμένης αξίας για ορισμένες γεωργικές δραστηριότητες και το φορολογικό μέτρο που έγκειται σε αύξηση του ποσοστού των δαπανών που δεν μπορούν να δικαιολογηθούν ευχερώς στο πλαίσιο της φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων.

107. Αντιθέτως, η Επιτροπή αποφάσισε ότι οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται υπέρ των κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων υπό μορφή επιδότησης επιτοκίων δανείων και εγγυήσεων και το μέτρο επέκτασης στις χρήσεις 2000 και 2001 των φορολογικών ελαφρύνσεων που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων για τη μεταβίβαση ορισμένων γαιών και γεωργικών εκμεταλλεύσεων δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Για τα εν λόγω μέτρα, η Ισπανία δεν παρέσχε κάποια πληροφορία από την οποία να αποδεικνύεται η σύνδεση μεταξύ της αύξησης της τιμής του πετρελαίου και των ζημιών που υπέστησαν οι γεωργοί.

108. Εφόσον πρόκειται για παράνομες ενισχύσεις, η Ισπανία οφείλει να τις ακυρώσει και να φροντίσει να επιστραφούν αμελλητί από τους δικαιούχους. Η Ισπανία πρέπει να ενημερώσει την Επιτροπή εντός προθεσμίας δύο μηνών για τα μέτρα που έλαβε όσον αφορά την ακύρωση και την ανάκτηση των εν λόγω ενισχύσεων.

Ενισχύσεις προς τις βιομηχανίες εκχύλισης, εξευγενισμού και εμφιάλωσης πυρηνελαίου

109. Στις 14 Μαρτίου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει διαδικασία έρευνας όσον αφορά καθεστώς κρατικών ενισχύσεων που χορηγεί η Ισπανία για τη στήριξη βιομηχανιών εκχύλισης, εξευγενισμού και εμφιάλωσης πυρηνελαίου [21].

[21] Ενίσχυση αριθ. C 21/2002 (πρώην NN 14/2002).

110. Οι ενισχύσεις χορηγούνται υπό μορφή δανείων ανώτατου συνολικού ποσού 5 000 εκατ. πεσετών (30,05 εκατ. ευρώ) με επιτόκιο επιδοτούμενο από το Υπουργείο Γεωργίας, το οποίο θα μπορεί επίσης να επιδοτεί τις εγγυήσεις επί των εν λόγω δανείων.

111. Στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή κρίνει ότι οι εν λόγω ενισχύσεις αποτελούν κρατικές ενισχύσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των βιομηχανιών, αλλά που δεν συμβάλλουν κατ' ουδένα τρόπο στην ανάπτυξη του τομέα. Συνεπώς, ενδέχεται να αποτελούν ενισχύσεις λειτουργίας οι οποίες δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Επιπλέον, οι εν λόγω ενισχύσεις ενδέχεται να παραβιάζουν την κοινοτική νομοθεσία (ΚΟΑ).

Ενισχύσεις προς τις οργανώσεις ελαιοπαραγωγών

112. Στις 19 Ιουλίου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει διαδικασία έρευνας κρατικής ενίσχυσης όσον αφορά περιφερειακό καθεστώς ενισχύσεων (Estremadura) προς οργανώσεις ελαιοπαραγωγών. Η ενίσχυση, η οποία είχε τη μορφή επιδότησης υπολογιζόμενης σε συνάρτηση με τον αριθμό των υποβαλλομένων αιτήσεων καταβολής ενισχύσεων στην παραγωγή ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών που διαβιβάζονται, είναι συμπληρωματική της κοινοτικής ενίσχυσης που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 136/66.

113. Στο παρόν στάδιο, η Επιτροπή κρίνει ότι μια επιδότηση χορηγούμενη στις οργανώσεις παραγωγών η οποία υπολογίζεται σε συνάρτηση με τον αριθμό των αιτήσεων ενίσχυσης στην παραγωγή ελαιολάδου και επιτραπέζιων ελιών που διαβιβάζονται, αποτελεί κρατική ενίσχυση που αποβλέπει στην ενίσχυση της οικονομικής κατάστασης των ενώσεων, αλλά που δεν συμβάλλει κατ' ουδένα τρόπο στην ανάπτυξη του τομέα. Συνεπώς, οι εν λόγω ενισχύσεις θα πρέπει να θεωρηθούν ενισχύσεις λειτουργίας που δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. Επιπλέον, οι εν λόγω ενισχύσεις ενδέχεται να παρεμποδίζουν τη λειτουργία των μηχανισμών που διέπουν τις κοινές οργανώσεις της αγοράς και να βρίσκονται σε αντίθεση με αυτές, παραβιάζοντας έτσι την κοινοτική νομοθεσία.

2.6.2.4. Γαλλία

Ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της δημόσιας υπηρεσίας διάθεσης υποπροϊόντων σφαγίων

114. Στις 10 Ιουλίου 2002, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας όσον αφορά ορισμένες πτυχές του συστήματος διάθεσης υποπροϊόντων σφαγίων στη Γαλλία [22]. Η Επιτροπή έχει λάβει πολλές καταγγελίες, σύμφωνα με τις οποίες ο φόρος διάθεσης υποπροϊόντων σφαγίων έχει στρεβλωτικά αποτελέσματα.

[22] Ενίσχυση αριθ. C 49/2002.

115. Στόχος του φόρου είναι η χρηματοδότηση μιας δημόσιας υπηρεσίας που έγκειται στη αποκομιδή και διάθεση πτωμάτων ζώων και σφαγειοαπορριμμάτων που αναγνωρισμένα είναι ακατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο ή τα ζώα. Ο φόρος, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1997, επιβάλλεται στις αγορές κρέατος και άλλων συγκεκριμένων προϊόντων από οποιοδήποτε πρόσωπο πωλεί λιανικώς τα εν λόγω προϊόντα και υπολογίζεται επί της αξίας προ ΦΠΑ των αγορών κάθε προέλευσης.

116. Η έρευνα της Επιτροπής αφορά κυρίως το γεγονός ότι ο φόρος διάθεσης υποπροϊόντων σφαγίων, ο οποίος θεσπίστηκε για τη χρηματοδότηση του συστήματος επιβάλλεται και στο κρέας καταγωγής άλλων κρατών μελών, το οποίο δεν επωφελείται του συστήματος. Επιπλέον, το γεγονός ότι η υπηρεσία προσφέρεται δωρεάν φαίνεται να έχει ως αποτέλεσμα οι άμεσοι δικαιούχοι της, και συγκεκριμένα τα σφαγεία, οι κτηνοτρόφοι και όσοι διαθέτουν αποθέματα ζωικών αλεύρων να απαλλάσσονται της δαπάνης που συνεπάγεται η καταστροφή των απορριμμάτων που παράγονται κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων τους, πράγμα που θα μπορούσε να αποτελεί κρατική ενίσχυση, ενδεχομένως ασύμβατη, υπέρ των εν λόγω επιχειρηματιών.

117. Η Επιτροπή ερευνά επίσης και το ότι για την επιβολή του φόρου έχει οριστεί κατώφλιο επί τη βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών μιας εμπορικής επιχείρησης, και δεν επιβάλλεται επί των πωλήσεων κρέατος. Πράγματι, ορισμένες επιχειρήσεις απαλλάσσονται του φόρου ακόμα και στην περίπτωση που πωλούν περισσότερο κρέας από άλλη επιχείρηση που πραγματοποιεί μεγαλύτερο κύκλο εργασιών από άλλα προϊόντα. Η απαλλαγή αυτή ενδέχεται να αποτελεί κρατική ενίσχυση υπέρ των επιχειρήσεων που δεν υπόκεινται στο φόρο.

118. Εξάλλου, στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων υποβλήθηκε προδικαστικό ερώτημα όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης [23], σε σχέση με το φόρο διάθεσης υποπροϊόντων σφαγίων.

[23] Υπόθεση C-126/01, Υπουργείο οικονομίας, οικονομικών και βιομηχανίας κατά S.A. GEMO.

2.6.2.5. Iταλία

Πιστώσεις φόρου υπέρ επενδύσεων στο γεωργικό τομέα

119. Στις 26 Ιουλίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε ένα ιταλικό καθεστώς ενισχύσεων υπό μορφή πιστώσεων φόρου υπέρ του γεωργικού τομέα [24]. Το εν λόγω καθεστώς προβλέπει μέτρα ενίσχυσης για επενδύσεις σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις στον τομέα της παραγωγής και της μεταποίησης των γεωργικών προϊόντων κάθε γεωργικής επιχείρησης, εκτός των επενδύσεων για τη μεταποίηση των προϊόντων που απαριθμούνται στο Παράρτημα Ι της Συνθήκης, οι οποίες πραγματοποιούνται στις ιταλικές περιφέρειες που είναι επιλέξιμες για τις παρεκκλίσεις τις οποίες προβλέπει το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) και στις περιοχές των περιφερειών Abruzzo και Molise που είναι επιλέξιμες για τις παρεκκλίσεις τις οποίες προβλέπει το άρθρο 87 παρ. 3 στοιχείο γ) της συνθήκης, για τις οποίες έχει εκδοθεί άλλη απόφαση (ενίσχυση N 324/02). Ο προϋπολογισμός του καθεστώτος φθάνει τα 155 εκατ. ευρώ ετησίως έως το 2006.

[24] Ενίσχυση αριθ. N 220/2002.

Καθεστώς ενισχύσεων υπέρ ΜΜΕ χρηματοδοτούμενο από την Ένωση Εμπορικών Επιμελητηρίων

120. Στις 13 Μαΐου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε καθεστώς ενισχύσεων [25] υπέρ επιχειρήσεων του γεωργικού τομέα το οποίο χρηματοδοτείται από την εθνική Ένωση Εμπορικών Επιμελητηρίων. Το καθεστώς, στόχος του οποίου είναι να ευνοήσει την ανάπτυξη ΜΜΕ του γεωργικού τομέα, έχει ετήσιο προϋπολογισμό (για το πρώτο έτος) περίπου 30 900 000 ευρώ. Χορηγείται ενίσχυση για επενδύσεις στον τομέα της παραγωγής, της μεταποίησης και της εμπορίας, για τη διαφοροποίηση των γεωργικών δραστηριοτήτων, για την καταβολή ασφαλίστρων, για την ενθάρρυνση της παραγωγής και της εμπορίας ποιοτικών γεωργικών προϊόντων, για τεχνική βοήθεια, για τον κτηνοτροφικό τομέα, για προώθηση και διαφήμιση, για τη δημιουργία αμοιβαίων κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και για εγγυήσεις.

[25] Ενίσχυση αριθ. N 241/2001.

Ιταλικές ενισχύσεις για διαφήμιση

121. Την 1η Μαρτίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε εθνικό καθεστώς ενισχύσεων για προώθηση και διαφήμιση [26]. Το καθεστώς αυτό τροποποιεί ανάλογα καθεστώτα που είχε ήδη εγκρίνει η Επιτροπή στο πλαίσιο των φακέλων ενίσχυσης αριθ. N 558/2000 [27] και N 729/A/2000 [28], ώστε να καταστούν συμβατά με τις διατάξεις των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών οι οποίες εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις για τη διαφήμιση προϊόντων που υπάγονται στο παράρτημα Ι της συνθήκης και ορισμένων προϊόντων που δεν υπάγονται στο παράρτημα I [29].

[26] Ενίσχυση αριθ. N 30/2002.

[27] Πρβλ. επιστολή SG(2001) D/286564 της 28.2.2001.

[28] Πρβλ. επιστολή SG(2001) D/286847 της 13.3.2001.

[29] ΕΕ C 252 της 12.9.2001, σ. 5.

122. Πρόκειται για μια από τις πρώτες περιπτώσεις εφαρμογής σε μεγάλη κλίμακα (λαμβανομένου υπόψη ότι όλες οι μορφές αντιπροσωπευτικών ενώσεων των παραγωγών γεωργικών προϊόντων είναι δυνητικές δικαιούχοι του καθεστώτος) των προαναφερθεισών κατευθυντηρίων γραμμών. Η εφαρμογή του καθεστώτος θα επαληθευτεί στις ετήσιες εκθέσεις που θα πρέπει να υποβάλουν οι ιταλικές αρχές.

2.6.2.6. Κάτω Χώρες

Καθεστώς ενισχύσεων για τον εξορθολογισμό των σφαγείων χοίρων στις Κάτω Χώρες

123. Στις 28 Δεκεμβρίου 2001, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας κρατικής ενίσχυσης σχετικά με κοινοποιηθέν καθεστώς ενισχύσεων εξορθολογισμού για σφαγεία χοίρων στις Κάτω Χώρες [30]. Ενόψει της απόφασης του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Weyl Beef Products BV, και λοιποί κατά Επιτροπής [31], κρίθηκε απαραίτητο να εξεταστεί κατά πόσον το κοινοποιηθέν μέτρο, το οποίο αφορά συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων για τη μείωση ικανότητας, συμβιβάζεται με το άρθρο 81 ΕΚ. Η Επιτροπή αμφιβάλλει για το κατά πόσον το μέτρο μπορεί να απαλλαγεί θεωρούμενο σύμπραξη για την αντιμετώπιση κρίσης, διότι δεν φαίνεται να υπήρχε διαρθρωτικό πλεόνασμα ικανότητας στον τομέα, ενώ παράλληλα, είναι αμφίβολο αν το μέτρο μπορεί να βελτιώσει την παραγωγή. Τέλος, η Επιτροπή αμφέβαλλε επίσης όσον αφορά τη συμβατότητα του προτεινομένου μέτρου με τις διατάξεις του κεφαλαίου 9 των κατευθυντηρίων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στο γεωργικό τομέα. Με επιστολή που απέστειλαν στις 5 Αυγούστου 2002, οι αρχές των Κάτω Χωρών απέσυραν την κοινοποίηση του μέτρου. Συνεπώς, δεν θα ληφθεί οριστική απόφαση για την εν λόγω υπόθεση.

[30] Ενίσχυση αριθ. C 91/2001 (πρώην N 568/2001) ΕΕ C 37 της 9.2.2002, σ. 17.

[31] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-197/97 και T-198/97 της 31.1.2001.

2.6.2.7. Πορτογαλία

Ανάκτηση μη συμβατών ενισχύσεων προς το γεωργικό τομέα: άρθρο 88 παρ. 2 της Συνθήκης, Υπόθεση C-110/02, Επιτροπή κατά Συμβουλίου

124. Στις 27 Φεβρουαρίου 2002, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να προσφύγει στο Δικαστήριο για την ακύρωση απόφασης του Συμβουλίου [32] Υπουργών της 21ης Ιανουαρίου 2002 με την οποία επετράπη στην Πορτογαλία να χορηγήσει κρατική ενίσχυση ανώτατου ύψους 16,3 εκατ. ευρώ σε χοιροτρόφους. Το ποσό της εν λόγω ενίσχυσης είναι ίσο με το ποσό που θα έπρεπε να επιστρέψουν 2116 χοιροτρόφοι δυνάμει δύο οριστικών απορριπτικών αποφάσεων της Επιτροπής της 25ης Νοεμβρίου 1999 [33] και της 4ης Οκτωβρίου 2000 [34].

[32] Απόφαση 2002/114/ΕΚ της 21ης Ιανουαρίου 2002 (ΕΕ L 43 της 14.2.2002, σ. 18).

[33] ΕΕ L 66 της 14.3.2000, σ. 20.

[34] ΕΕ L 29 της 31.1.2001, σ. 49.

125. Εφόσον η Επιτροπή έκρινε ότι τα εν λόγω μέτρα έπρεπε να θεωρηθούν ενισχύσεις που δεν συμβιβάζονται με τα άρθρα της Συνθήκης περί κρατικών ενισχύσεων (άρθρα 87 και 88), απαίτησε από την Πορτογαλία να λάβει μέτρα για την ανάκτηση των ποσών που είχαν χορηγηθεί παρανόμως. Οι εν λόγω αποφάσεις δεν αμφισβητήθηκαν, δεδομένου ότι η Πορτογαλία δεν άσκησε προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου.

126. Οι πορτογαλικές αρχές κίνησαν πράγματι τη διαδικασία ανάκτησης των μη συμβιβάσιμων εγγυήσεων, αλλά μετέβαλαν γνώμη και με επιστολή τους από 23 Νοεμβρίου 2001, ζήτησαν επισήμως από το Συμβούλιο με τη διαδικασία του άρθρου 88 της συνθήκης την άδεια να χορηγήσουν ενίσχυση συνολικού ύψους 16,3 εκατ. ευρώ στους 2116 δικαιούχους των δύο απορριπτικών αποφάσεων της Επιτροπής.

127. Το Συμβούλιο Υπουργών, κατά τη συνεδρίασή του στις 21 Ιανουαρίου 2002, εξέδωσε ευνοϊκή απόφαση με την οποία ενέκρινε τη χορήγηση της εν λόγω ενίσχυσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η απόφαση αυτή, η οποία βασίζεται τυπικά στο άρθρο 88 παρ. 2 της Συνθήκης ελήφθη κατά καταχρηστική εφαρμογή της εν λόγω διάταξης. Το Συμβούλιο εξέδωσε την εν λόγω απόφαση μετά από χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 15 μηνών από την έκδοση των αποφάσεων της Επιτροπής. Το Συμβούλιο χρησιμοποίησε για πρώτη φορά αυτή την εξαιρετική διαδικασία για να εγκρίνει μια ενίσχυση, αποκλειστικός στόχος της οποίας είναι να ακυρώσει τις οικονομικές επιπτώσεις δύο οριστικών αποφάσεων της Επιτροπής. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η συγκεκριμένη απόφαση του Συμβουλίου θέτει σε σοβαρό κίνδυνο την ασφάλεια δικαίου των αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

128. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η χρησιμοποίηση της διαδικασίας του άρθρου 88 της συνθήκης από το Συμβούλιο για να ακυρώσει de facto και χωρίς χρονικό περιορισμό τις οικονομικές επιπτώσεις των δύο προαναφερθεισών οριστικών αποφάσεων:

- επιφέρει απαράδεκτο πλήγμα στην ασφάλεια δικαίου έναντι όλων των ενδιαφερομένων,

- σημαίνει ότι το Συμβούλιο ενεργεί ως δευτεροβάθμιο όργανο παραβιάζοντας έτσι τόσο την εξουσία λήψης αποφάσεων της Επιτροπής όσο και τη δικαιοδοτική εξουσία του Δικαστηρίου,

- θέτει ένα ζήτημα αρχής όσον αφορά την πραγματική εξουσία της Επιτροπής να αποφασίζει την πολιτική κρατικών ενισχύσεων και την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των θεσμικών οργάνων την οποία έχει ορίσει η ίδια η συνθήκη.

Συνεπώς, άσκησε προσφυγή για την υπόθεση αυτή ενώπιον του Δικαστηρίου [35].

[35] Υπόθεση C-110/02, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.6.2.8. Νομολογία

Υπόθεση T-152/99 - Hijos de Andrιs Molina SA (HAMSA) κατά Επιτροπής

129. Στις 11 Ιουλίου 2002, το Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξέδωσε την απόφασή του επί της ακυρωτικής προσφυγής που είχε ασκηθεί κατά της απόφασης 1999/484/ΕΚ της Επιτροπής της 3ης Φεβρουαρίου 1999 [36], με την οποία κρίθηκαν παράνομες και ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά οι κρατικές ενισχύσεις τις οποίες είχε χορηγήσει η ισπανική κυβέρνηση στην επιχείρηση Hijos de Andrιs Molina SA (HAMSA) από την εν λόγω εταιρεία, υπέρ της οποίας άσκησε παρέμβαση η Ισπανία.

[36] ΕΕ L 193 της 26.7.1999, σ. 1.

130. Η δικαιούχος επιχείρηση (HAMSA) είχε αποτελέσει αντικείμενο πολλών μέτρων οικονομικής στήριξης από το 1993, και συγκεκριμένα δανείων και εγγυήσεων εκ μέρους του δημόσιου οργανισμού IFA, κεφαλαιοποίησης τμήματος των χρεών έναντι του IFA και διαγραφής χρεών εκ μέρους πολλών δημοσίων οργανισμών.

131. Από τους οκτώ λόγους τους οποίους προέβαλε η προσφεύγουσα, υπέρ της οποίας περενέβη το ισπανικό δημόσιο, για την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής, ο μόνος λόγος τον οποίο έκανε δεκτό το Πρωτοδικείο αφορούσε την ομάδα ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπό μορφή διαγραφής χρεών εκ μέρους δημοσίων οργανισμών.

132. Στην απόφασή του, το Πρωτοδικείο αναγνωρίζει ότι η Επιτροπή "εκτίμησε τη συνολική κατάσταση των δανειστών του δημοσίου τομέα σε σχέση προς την κατάσταση των ιδιωτών δανειστών, συνάγοντας αποφασιστικά συμπεράσματα από την απλή σύγκριση μεταξύ του συνολικού ποσού των απαιτήσεων των δανειστών του δημόσιου τομέα και του συνολικού ποσού των ιδιωτικών απαιτήσεων και μεταξύ του μέσου ποσοστού διαγραφής χρεών εκ μέρους των δανειστών του δημόσιου τομέα και του αντίστοιχου ποσοστού των ιδιωτών δανειστών, καθώς και από τη διαπίστωση ότι οι δανειστές του δημόσιου τομέα, σε αντίθεση προς την πλειονότητα των ιδιωτών δανειστών, κατείχαν προνόμια ή υποθήκες". Το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι "απόκειταν στην Επιτροπή να καθορίσει, για καθένα από τους εμπλεκόμενους δημόσιους οργανισμο