Γνωμοδότηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΚΑΧ

σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις προς τη βιομηχανία άνθρακα(1)

(εγκρίθηκε ομόφωνα με μία αποχή κατά την 358η σύνοδο της 11ης Οκτωβρίου 2001)

(2001/C 321/02)

1. Ανάγκη έγκαιρης απόφασης

Ήδη από τις 28 Ιουνίου 1995, η Συμβουλευτική Επιτροπή ΕΚΑΧ στο υπόμνημά της για τα θέματα που σχετίζονται με τη λήξη της συνθήκης ΕΚΑΧ το 2002, είχε υποστηρίξει ότι οι ισχύοντες κανόνες ΕΚΑΧ για τη χορήγηση ενισχύσεων στον τομέα του άνθρακα δεν έχουν μόνο κοινωνική και περιφερειακή σημασία αλλά ότι θα πρέπει επίσης να "θεωρηθούν ως κατάλληλο μέσο ενεργειακής πολιτικής" και "ότι μετά τη λήξη της συνθήκης ΕΚΑΧ, οι ενισχύσεις των κρατών μελών πρέπει να επιτρέπονται επίσημα"(2).

Ήδη, όμως, το 2001 πλησιάζει στο τέλος του χωρίς να έχει λυθεί αυτό το τόσο σημαντικό ζήτημα για την κοινοτική βιομηχανία άνθρακα. Ενόψει της προσεχούς διεύρυνσης της ΕΕ προς ανατολάς, οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης έχουν ανάγκη από σαφείς ενδείξεις για την ακολουθούμενη πολιτική ενισχύσεων. Η ύπαρξη ενός σταθερού νομικού πλαισίου και ενός σταθερού χρονοδιαγράμματος, που θα εξυπηρετεί επενδυτικούς σκοπούς και σκοπούς που αφορούν την απασχόληση, είναι απαραίτητη όχι μόνο για τους τομείς του άνθρακα και του χάλυβα αλλά και για τη βιομηχανία γενικότερα.

Για το λόγο αυτό, η Συμβουλευτική Επιτροπή χαιρετίζει την κίνηση της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση για το επείγον αυτό ζήτημα το οποίο πρέπει να συζητηθεί άμεσα από το Συμβούλιο ώστε να ληφθεί το συντομότερο δυνατό απόφαση.

Στο πλαίσιο αυτό, η επιτροπή επιβεβαιώνει και πάλι ότι προέχει η ανανέωση του κώδικα ενισχύσεων για το χάλυβα μετά τη λήξη της συνθήκης ΕΚΑΧ. Η παρούσα πρόταση της Επιτροπής για τη λήξη των επιμέρους συμφωνιών που ισχύουν προς το παρόν για τους αποκαλούμενους ευαίσθητους τομείς και την απορρόφησή τους από το πολυτομεακό πλαίσιο υπέρ των μεγάλων επενδυτικών προγραμμάτων (και αναλόγως και από άλλα οριζόντια πλαίσια) δεν θα καλύψει τις ειδικές ανάγκες της βιομηχανίας χάλυβα. Η εν λόγω πρόταση θα αποδυναμώσει τους κανόνες χορήγησης κρατικών ενισχύσεων που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην καταπολέμηση της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας από την οποία υπέφερε στο παρελθόν η κοινοτική βιομηχανία χάλυβα. Η διαχείριση του πλαισίου αυτού είναι πολύπλοκη, οικονομικά ασύμφορη και στερείται διαφάνειας.

2. Γενικά και ειδικά σχόλια για την αιτιολογική έκθεση

Η Συμβουλευτική Επιτροπή θεωρεί ότι η πρόταση της Επιτροπής παρέχει μία περιεκτική και σε γενικές γραμμές σαφή περιγραφή της κατάστασης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας άνθρακα και των βασικών παραγόντων που την καθορίζουν.

Καταρχάς, η επιτροπή συμφωνεί με την προσέγγιση της Επιτροπής για τον καθορισμό του μέλλοντος του άνθρακα και του ζητήματος των ενισχύσεων στη βιομηχανία άνθρακα μετά την εκπνοή της συνθήκης ΕΚΑΧ, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού - σύμφωνα με τη θέση που έλαβε η επιτροπή για την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού"(3).

Η επιτροπή χαιρετίζει επίσης την αρχή ότι, προκειμένου να επιτευχθούν οι κοινοί στόχοι της διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού και της αειφόρου ανάπτυξης, τα κράτη μέλη θα διατηρήσουν τη δυνατότητα δημιουργίας μιας βάσης εγχώριων πηγών πρωτογενούς ενέργειας που θα βασίζεται στον άνθρακα και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η επιτροπή συμφωνεί, επίσης, με την Επιτροπή ότι ένα καθεστώς ενισχύσεων για τον άνθρακα που βασίζεται στη συνθήκη ΕΚ, προϋποθέτει διεξοδική ανάλυση των σχέσεων με άλλους τομείς κοινοτικής πολιτικής, και ιδίως, όπως αναφέρεται αναλυτικά στην αιτιολογική έκθεση της Επιτροπής,

- των συνεπειών για τον ανταγωνισμό στους τομείς του άνθρακα και της ηλεκτρικής ενέργειας (στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί και ο τομέας του χάλυβα - αλλά οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μπορούν εν προκειμένω να αποφευχθούν με τη θέσπιση κατάλληλων διατάξεων),

- του περιβαλλοντικού αντίκτυπου της εξόρυξης και χρήσης άνθρακα (κατά τη διεξαγωγή συζητήσεων για θέματα περιβαλλοντικής πολιτικής, ακόμη και στο πλαίσιο της Επιτροπής, θα πρέπει να τονίζονται περισσότερο τα αποδεδειγμένα υψηλά πρότυπα περιβαλλοντικής προστασίας και ασφάλειας των μεθόδων εξόρυξης άνθρακα στην ΕΕ και η πρόοδος των σύγχρονων καθαρών τεχνολογιών στον τομέα του άνθρακα καθώς οι στις περαιτέρω δυνατότητές τους),

- των συνθηκών κοινωνικής και περιφερειακής συνοχής στις ανθρακοπαραγωγές περιοχές (επισήμανση των περιφερειακών και κοινωνικών προβλημάτων που συνδέονται με την αναδιάρθρωση), και

- της διεύρυνσης της ΕΕ (δηλαδή της ενσωμάτωσης δύο βασικών ανθρακοπαραγωγών χωρών όπως η Πολωνία και η Δημοκρατία της Τσεχίας, όπου οι γεωλογικές συνθήκες είναι σχετικά παρεμφερείς με αυτές των χωρών της Κοινότητας).

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να γίνει μία ακόμη παρατήρηση. Κατάπληξη προκάλεσε στην επιτροπή η διαβεβαίωση που περιέχεται στην πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις άνθρακα ότι "ελήφθησαν μέτρα" για τον κοινωνικό διάλογο στο πλαίσιο της συμβουλευτικής επιτροπής ΕΚΑΧ "προκειμένου ο εν λόγω διάλογος να αναπτυχθεί κατά τον αποτελεσματικότερο τρόπο στα πλαίσια της συνθήκης ΕΚ μετά τις 23 Ιουλίου 2002" (παράρτημα 4 τμήμα 3).

Η συμβουλευτική επιτροπή δεν γνωρίζει να έχουν ληφθεί παρόμοια μέτρα. Πράγματι, οι δραστηριότητές της θα λήξουν με την εκπνοή της συνθήκης ΕΚΑΧ χωρίς, δυστυχώς, να υπάρχει κάποιος ανάλογος φορέας για να την αντικαταστήσει. Κατά συνέπεια, ο τομέας του άνθρακα και χάλυβα θα περιέλθει στην αρμοδιότητα της γενικής Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, με την οποία διεξάγονται προς το παρόν εποικοδομητικές διμερείς διαπραγματεύσεις. Οι συνομιλίες αυτές, ωστόσο, δεν έχουν τελεσφορήσει ούτε μπορεί να διατυπωθεί κάποια κρίση στο στάδιο αυτό για την αποτελεσματικότητα του μελλοντικού δομημένου διαλόγου στους τομείς του άνθρακα και του χάλυβα.

3. Ερωτήματα και επιφυλάξεις ως προς τις προβλεπόμενες κανονιστικές ρυθμίσεις

Η Συμβουλευτική Επιτροπή, κατά την εξέταση των διατάξεων του προτεινόμενου κανονισμού, διαπιστώνει την ύπαρξη ορισμένων προβλημάτων και ανεπίλυτων θεμάτων που απαιτούν περαιτέρω συζήτηση προκειμένου να αντιμετωπιστούν σωστά. Σημείο αναφοράς αποτελεί και πάλι η θέση που διατύπωσε η επιτροπή για την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής "Προς μια ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού", και ιδίως οι δηλώσεις της για τη βιομηχανία άνθρακα(4). Στις παραγράφους που ακολουθούν συνοψίζονται τα βασικά ζητήματα που απασχόλησαν την επιτροπή:

- πρέπει να θεωρείται ικανοποιητικό το γεγονός ότι ένα καθεστώς που προορίζεται να ισχύσει έως το 2010 προβλέπει ειδικές διατάξεις μόνο έως το 2007 και επιτρέπει τη διεξαγωγή επανεξέτασης για την εναπομένουσα περίοδο με ανοικτό το ενδεχόμενο της θέσπισης πολύ διαφορετικών διατάξεων, δημιουργώντας κατά τον τρόπο αυτό ασάφεια ως προς τις μελλοντικές εξελίξεις; Η επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να ισχύσει το καθεστώς ως έχει τουλάχιστον έως το 2010. Το Συμβούλιο, άλλωστε, διατηρεί το δικαίωμα διενέργειας τροποποιήσεων, και είναι επαρκής η ρύθμιση με βάση την οποία η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει ενδιάμεση έκθεση με προτάσεις τροποποίησης. Άλλωστε η άποψη αυτή δικαιολογείται και από το ισχύον καθεστώς που, κατά τη γνώμη της ίδιας της Επιτροπής, κατέδειξε την αξία του στη διάρκεια της οκταετούς περίπου ισχύος του.

- Ερωτηματικά δημιουργεί, επίσης, το γεγονός ότι ένα καθεστώς που στοχεύει στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού με τη δημιουργία μίας σταθερής βάσης πηγών πρωτογενούς ενέργειας, πρέπει να απαιτεί τη "συνεχή μείωση" και την ανακατανομή των ενισχύσεων για την παραγωγή άνθρακα υπέρ ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το νέο καθεστώς θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να καταβάλλουν προσπάθειες προκειμένου να επιτύχουν το μακροπρόθεσμο στόχο της διατήρησης μίας σταθερής ελάχιστης παραγωγής εγχώριου άνθρακα που - όπως αναφέρεται αναλυτικά στην πρόταση της Επιτροπής - θα επιτρέπει τη συνεχή πρόσβαση σε σημαντικά αποθέματα, διασφαλίζοντας κατά τον τρόπο αυτό τη διατήρηση της υποδομής σε κατάσταση λειτουργίας, την εξειδίκευση ενός πυρήνα ανθρακωρύχων και την τεχνολογική εμπειρογνωμοσύνη που απαιτείται για το σκοπό αυτό. Η μείωση των ενισχύσεων που προορίζονται ειδικά για τη διασφάλιση των πόρων αυτών θα πρέπει, επομένως, να γίνεται στο βαθμό που επιτυγχάνεται αυτό το ελάχιστο επίπεδο.

- Θα πρέπει ταυτόχρονα να εξεταστούν οι κοινωνικές και περιφερειακές συνέπειες της αναδιάρθρωσης. Οι ενισχύσεις για τη μείωση της εξορυκτικής δραστηριότητας άνθρακα θα πρέπει να περιοριστούν στην περίοδο έως το 2007, μόνο εφόσον πρόκειται για τα μέτρα που έχουν αποφασιστεί στο πλαίσιο της απόφασης αριθ. 3632/93/ΕΚΑΧ. Το ισχύον καθεστώς προβλέπει ήδη ένα βαθμό ελαστικότητας μετά το 2002 "για εξαιρετικούς κοινωνικούς και περιφερειακούς λόγους". Θα ήταν προτιμότερο να μη μειωθούν αυτές οι ενισχύσεις.

- Η ίδια η Επιτροπή στην πρότασή της αφήνει στα κράτη μέλη ένα αρκετά αόριστο και επομένως ευρύ πεδίο επιλογής, ιδίως όσον αφορά την αξιολόγηση των ενισχύσεων που είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση των πόρων ή τα συναφή σχέδια διασφάλισής τους. Αυτή η ελευθερία αντιβαίνει στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας, καθώς και στις αρμοδιότητες των επιμέρους κρατών μελών όσον αφορά ενεργειακά θέματα. Θα πρέπει να θεσπιστούν αυστηρότερα κριτήρια αξιολόγησης και έγκρισης. Η πρόταση περιέχει παραδείγματα δύσκαμπτων και δυσανάλογων απαιτήσεων, όπως είναι η παροχή οικονομικών στοιχείων για κάθε επιμέρους παραγωγική μονάδα μίας επιχείρησης εξόρυξης άνθρακα ή η γνωστοποίηση από τα κράτη μέλη "όλων των στοιχείων σχετικά με τις μειώσεις των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο θερμοκηπίου".

- Δεν θα πρέπει να γίνεται καμία δυσμενής διάκριση εις βάρος της βιομηχανίας άνθρακα και των ανθρακοπαραγωγών κρατών μελών ούτε σε επίπεδο διαδικασίας ούτε σε επίπεδο υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών ή κοινοποίησης, που δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να διαφέρουν από τους συνήθεις κανόνες που διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων σε άλλους τομείς. Συνεπώς, δεν συντρέχει κανένας λόγος για την αλλαγή διαδικασιών που έχουν δοκιμαστεί στο πλαίσιο της ΕΚΑΧ και συνάδουν με το κοινοτικό δίκαιο. Θα πρέπει, ωστόσο, να τροποποιηθούν οι προθεσμίες για τη διαδικασία κοινοποίησης, εξέτασης και έγκρισης προκειμένου η Επιτροπή να μπορέσει να εκδώσει τις αποφάσεις της εγκαίρως, ακόμη και εάν υπάρξει ανάγκη για την υποβολή συμπληρωματικών πληροφοριών.

(1) COM(2001) 423 τελικό της 25 Ιουλίου 2001.

(2) ΕΕ C 206 της 11.8.1995, σ. 9.

(3) ΕΕ C 220 της 7.8.2001, σ. 2.

(4) Βλέπε προαναφερόμενη υποσημείωση, ιδίως σ. 3 και επόμενες.