Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις προς την βιομηχανία άνθρακα"

(2002/C 48/10)

Στις 19 Σεπτεμβρίου 2001 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Νοεμβρίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernandez.

Κατά την 386η σύνοδο ολομέλειας της 28ης και 29ης Νοεμβρίου 201 (συνεδρίαση της 28ης Νοεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Είναι η πρώτη φορά που ζητείται γνωμοδότηση της ΟΚΕ για αυτό το θέμα, για το οποίο αρμόδια παραδοσιακά ήταν η Συμβουλευτική Επιτροπή της ΕΚΑΧ. Ωστόσο, η εκπνοή της Συνθήκης ΕΚΑΧ τον Ιούλιο του 2002 καθιστά απαραίτητη αυτή τη διαβούλευση και με τα δύο κοινοτικά όργανα. Γι' αυτό, η βούληση της ΟΚΕ είναι να στηριχθεί στη γνωμοδότηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΕΚΑΧ, η οποία, όπως είναι φυσικό, διαθέτει μεγαλύτερη πείρα επί του θέματος, χωρίς ωστόσο να παραιτηθεί για αυτό το λόγο από τη διατύπωση των παρατηρήσεων που θα επιτρέψουν τη διασύνδεση αυτής της γνωμοδότησης με άλλες προηγούμενες που είχε εκδώσει παλαιότερα η ΟΚΕ στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής και των επιμέρους πηγών ενέργειας.

1.2. Η συνεργασία αυτή θα δώσει επίσης τη δυνατότητα να τεθούν οι βάσεις για την επιδίωξη της ενσωμάτωσης της τόσο πολύτιμης πείρας της Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΕΚΑΧ στις μελλοντικές δραστηριότητες της ΟΚΕ. Η εν λόγω ενσωμάτωση βρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο μελέτης από τα δύο όργανα, πριν υποβληθεί ως επίσημη πρόταση στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο Υπουργών.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της υποβολής αυτού του κανονισμού, ο οποίος έχει σκοπό να επεκτείνει μέχρι το 2010 τους όρους υπό τους οποίους είναι συμβατές με την κοινή αγορά, ύστερα από προηγούμενη έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι ενισχύσεις που χορηγούν τα κράτη μέλη στις ανθρακοβιομηχανίες τους.

2.2. H OKE φρονεί ότι η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, όπως δείχνουν οι παρούσες συνθήκες, είναι ένα μακροπρόθεσμο μέλημα, το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, επαρκώς και αναλογικά, στη χάραξη άλλων πολιτικών όπως η πολιτική για την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων ή η πολιτική ανταγωνισμού.

2.3. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ύπαρξης τριών διακεκριμένων κατηγοριών ενισχύσεων προς τη βιομηχανία άνθρακα, οι οποίες καλύπτουν, πρώτον, τις ονομαζόμενες έκτακτες ενισχύσεις που συνδέονται με τις "επιβαρύνσεις που έχουν κληρονομηθεί από δραστηριότητες του παρελθόντος", δεύτερον, τις ονομαζόμενες "ενισχύσεις για τη διασφάλιση των πόρων" και, τέλος, τις ενισχύσεις για την οργανωμένη συρρίκνωση της δραστηριότητας.

2.4. Η ΟΚΕ τάσσεται επίσης υπέρ τόσο των γενικών διατάξεων εφαρμογής των εν λόγω ενισχύσεων όσο και του συστήματος κοινοποίησής τους από πλευράς των κρατών μελών και του συστήματος εξέτασης και έγκρισής τους από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η μέγιστη δυνατή διαφάνεια κατά την εφαρμογή τους.

2.5. Η ΟΚΕ επιθυμεί, όπως έκανε και για άλλες πηγές ενέργειας, να υποστηρίξει την έννοια της σταδιακής μείωσης των κρατικών ενισχύσεων και την απαίτηση αυξανόμενης προσέγγισης όλων των πηγών ενέργειας προς τις κανονικές συνθήκες της αγοράς, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο ορισμένες πηγές ενέργειας να μην καταβάλλουν επαρκή προσπάθεια για την αύξηση της παραγωγικότητάς τους ή για τη μείωση, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, του ανά μονάδα κόστους παραγωγής τους.

2.6. Γι' αυτό φρονεί ότι το 15 % της ηλεκτροπαραγωγής, στο οποίο, σύμφωνα με την οδηγία για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, μπορεί να αποδοθεί "μη οικονομική" προτεραιότητα, αποτελεί το μέγιστο όριο των "εγχώριων ενεργειών" που για λόγους νομοθετικής συνοχής πρέπει να θεωρηθεί ότι μπορούν να λάβουν ενισχύσεις.

2.7. Ωστόσο, η ΟΚΕ δεν βλέπει τόσο καθαρά όσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη σύνδεση ανάμεσα σ' αυτές τις ενισχύσεις προς τη βιομηχανία άνθρακα και το πλαίσιο των ενισχύσεων προς τις ανανεώσιμες ενέργειες, ούτε τη μεταφορά δημόσιων πόρων μεταξύ των μεν και των δε.

2.8. Αν και είναι βέβαιο ότι και οι δύο πηγές ενέργειας συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού, ούτε οι ενισχύσεις προς τη βιομηχανία άνθρακα χορηγούνται σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε η κατάσταση και οι προοπτικές των ανανεώσιμων ενεργειών μπορούν να είναι συμβατές με την κατάσταση και τις προοπτικές της βιομηχανίας άνθρακα. Οι πρώτες είναι νεοεμφανιζόμενες και γεωγραφικά αποκεντρωμένες, ενώ η βιομηχανία άνθρακα βρίσκεται σε υποχώρηση από δεκαετίες και, επιπλέον, είναι συγκεντρωμένη σε περιφερειακό ή ακόμη και τοπικό επίπεδο. Ο αντίκτυπός τους στην κοινωνία και την απασχόληση είναι, συνεπώς, εντελώς διαφορετικός και διαφορετικές πρέπει, επομένως, να είναι και οι λύσεις για αυτήν την κατάσταση.

2.9. Γι' αυτό, η ΟΚΕ επιθυμεί να υποστηρίξει την πρόταση της Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΕΚΑΧ να μην επανεξεταστεί αυτό το πλαίσιο ενισχύσεων, η διάρκεια του οποίου εκτείνεται ως το 2010, όπως προβλέπει ο κανονισμός για το 2008, χρονολογία που δικαιολογείται από την Επιτροπή βάσει του γεγονότος ότι τότε θα εκπνεύσει το γενικό καθεστώς που καλύπτει κατά το μεταβατικό στάδιο τις ενισχύσεις προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ΟΚΕ θεωρεί αβάσιμη αυτή τη συλλογιστική, αφού η οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προβλέπει ήδη ένα ειδικό πλαίσιο ενισχύσεών τους, ενδεχομένως διαφορετικό από αυτό που ισχύει σήμερα και βασισμένο στο γενικό πλαίσιο ενισχύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος. Για το λόγο αυτό, η ισχύς του νέου πλαισίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσε να συμπέσει επίσης με το έτος 2010, με τον ίδιο χρονικό ορίζοντα όπως και για τη βιομηχανία άνθρακα.

2.10. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις εκτιμήσεις της συμβουλευτικής επιτροπής ΕΚΑΧ ότι μια ρύθμιση που αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού και στη δημιουργία ενός σταθερού δυναμικού παραγωγής πρωτογενούς ενέργειας δεν μπορεί ταυτόχρονα να απαιτεί τη "διαρκή μείωση" όλων των ενισχύσεων στη βιομηχανία άνθρακα. Επιδοκιμάζει, συνεπώς, τη δυνατότητα που θα έχουν τα κράτη μέλη να επιδιώκουν την παραγωγή μιας στοιχειώδους ποσότητας άνθρακα από εθνικές πηγές, πράγμα το οποίο επιτρέπει την πρόσβαση στις βασικές περιοχές εξόρυξης. Αυτό προϋποθέτει λειτουργική υποδομή, κατάλληλο επίπεδο επαγγελματικών δεξιοτήτων του προσωπικού και την απαιτούμενη τεχνογνωσία. Για λόγους που έχουν σχέση με την ασφάλεια του εφοδιασμού, η απαίτηση της μείωσης των ενισχύσεων πρέπει να παύει να ισχύει από τη στιγμή που θα επιτυγχάνονται τα ελάχιστα επίπεδα.

2.11. Η ΟΚΕ προτείνει, συνεπώς, τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος στο σύνολό του, συμπεριλαμβανομένης της συνιστώσας που αφορά τις ενισχύσεις για το κλείσιμο εγκαταστάσεων, μέχρι το 2010. Ωστόσο, τάσσεται υπέρ της διενέργειας μιας αξιολόγησης του ισχύοντος καθεστώτος το 2008 και της έναρξης των συζητήσεων για το καθεστώς που θα πρέπει να τεθεί σε ισχύ από το 2011, έτσι ώστε η βιομηχανία, οι εργαζόμενοι και οι χρήστες να μπορούν να έχουν αρκετό χρόνο για προετοιμασία.

2.12. Το καθεστώς αυτό έχει, εξάλλου, πολύ θετικό αντίκτυπο σε δύο υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ χώρες με μεγάλη βιομηχανία άνθρακα (Πολωνία και Τσεχική Δημοκρατία), οι οποίες σε αντίθετη περίπτωση θα είχαν υπερβολικά μικρή προθεσμία για να αναδιαρθρώσουν τη σημαντική, από κοινωνική και οικονομική άποψη, ανθρακοβιομηχανία τους και ενδεχομένως θα ζητούσαν συμπληρωματικές μεταβατικές περιόδους, οι οποίες δεν θα είχαν άλλο αποτέλεσμα από τον κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Βρυξέλλες, 28 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs