ΑριθΟ^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8^91 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμ|^υλίου όσον αφορά ορισμένα στοιχεία της οργάνων 
του χρόνου εργασίας 
^91^^09^ 
Στις^θκτωβριου1990 το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε να ζητήσει απο την 
Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή,συμφωνά με το αρθρο!18Ατης συνθήκης για την ίδρυση της 
ΕΟΚ να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω πρόταση 
Τοτμημα κοινωνικών οικογενειακων,εκπαιδευτικων και πολιτισμικών θεματων,στο οποία ανατέθηκε 
ηπροετοιμασια των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 1]Αεκεμβριου 
1990 με βάση την εισήγηση τηςκ Ειι^ιιΚ^τ 
Κατά τη ^η συνοδό της ολομέλειας της ^συνεδρίαση της 18ης Αεκεμβριου1990^ηθικονομικη και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησεμε^Ι^ηφουςυπερ,^κατακαι^Οαποχεςτηνακολουθηγνωμοδότηση 
I Γενικές παρατηρήσεις 
II ϋΟΚΕυποδεχεταιευνοικατηνπροτασηγιατηνοποια 
υποβάλλει πάντως τις ακόλουθες παρατηρήσεις 
1^ Τοσχεδιο οδηγίας δεν περιορίζει την ελαστικότητα 
στην οργάνωση του χρόνου απασχόλησης, ούτε θέτει θέμα 
μείωσης του συνολικού χρόνου εργασίας Επιπλεονμεαυτη 
δενεπιδιωκεται η εναρμόνιση τηςεργασιαςμε εναλλαγή 
προσωπικού και της νυκτερινής εργασίας σε κοινοτική κλι^ 
μακα 
^ Οσον άφορα την αποσύνδεση του χρόνου εργασίας απο 
τοωραριολειτουργιαςτωνεπιχειρησεων,η Επιτροπή 
ε^εταζεικαθεδυνατημεθοδοπουκαθισταδυνατητην 
αυξημένη ελαστικότητα και την εντατικότερη χρήσιμος 
ποίηση τωνεγκαταστασεωνπαραγωγης οι οποίεςσυμβαλ 
λουν στη μείωση του κόστους παράγωγης και καθιστούν 
τις επιχειρήσεις ανταγωνιστικές 
^Ιν^ε βάση τηνπροταση αυτή καθεαυτηηΕπιτροπηεπιδιω^ 
κει την εκπόνηση θεμελιωδών διατάξεων για την προστα^ 
σια της υγιεινής και της ασφάλειας που θα υποστηρίζουν 
αυτές τις μεθόδους εργασίας και στο μέτρο του δυνατού, 
θα καθιστούν δυνατή την παρεμποδισηητη μείωση των 
ατυχημάτων στο χώρο εργασίας και των επαγγελματικών 
ασθενειών που προκαλούνται απο αυτή Τααποτελεσματα 
σχετικής έρευνας κατέδειξαν οτι οι υπερβολικεςωρες 
εργασίας χωρίς ανάπαυση και με εντατική νυκτερινή 
εργασία και εργασία με εναλλαγή προσωπικού χωρίς δια 
κοπή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία των εργαζομε-
νωνΤετοιουειδου^ σκέπεις για τηνπροστασια της υγείας 
και της ασφάλειας προέτρεψαν το μεγαλύτερο μέρος των 
κρατών μελών ^ανοχιολα^ να θεσπίσουν ορισμένες δια 
τάζεις για περιόδους ανάπαυσης και ανώτατο ημερήσιο 
ωραριοεργασια^ καθώς και βασικές διατάζεις για τη 
νυκτερινή εργασία Τααποτελεσματα της σχετικής ερευ^ 
ναςτης Αιεθνους Οργάνωσης Εργασιας^ΑΟΕ^αποτε 
λεσαν τη βάση της πρότασης της Επιτροπής 
1^ ^ΟΚΕ θεωρεί ως απαραίτητο να επιτυγχάνεται ως 
προς την οργάνωση του χρόνου εργασίας μια ισορροπία 
μεταξύ των συμφεροντωνκαι των αναγκωντοσο της επιχείρη­
σης οσο και των απασχολουμένων σε αυτή Εκτος απο τις 
πτυχές της οικονομικής απόδοσης των επιχειρήσεων πρέπει να παρασχεθούν δυνατότητες στο εργατικό δυναμικό ώστε 
νακαταμερισειτο χρόνο εργασίας μεβαση τιςατομικες, 
κοινωνικές και πολιτιστικές τους ανάγκες 
1^ Επειδή το σχέδιο οδηγίας ρυθμίζει μονό εν μέρει πτυ­
χές της οργάνωσης του χρόνου εργασιαςηΟΚΕ υπενθυμίζει 
τις πρωτοβουλίες που ανακοίνωσε οτι θα αναλαβειηΕπι-
τροπη στα πλαίσια του προγράμματος δράσης για την εφαρ­
μογή του κοινοτικού χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δι­
καιωμάτων, περιλαμβανομένου του περιορισμού της νυκτε 
ρίνης εργασίας και μάλιστα για γυναίκες ^σε σχέση με τα 
πρότυπα της ΑΟΕ^ΗΟΚΕ λαμβάνει γνώση και υποστηρίζει 
την πρόθεση της Επιτροπής συμφωνά με την οποία προβλε 
πεται,επισης,η θέσπιση ελαχιστωνδιατα^εωνγιααλλες 
πτυχές τηςοργανωσης του χρόνου εργασίας σε κοινοτικό 
επίπεδο 
1^ ^ΟΚΕ επιβεβαιώνει τη γνώμη της οτι ^η χρησιμο­
ποίηση τουαρθρου!18αεπιβαλλεται να διευκρινισθεί περαι-
τερω συμφωνά με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβου-
λιουτης^αδριτης^καιοτιη διακυβερνητική διάσκεψη 
οφειλειναθι^ειτοθεμααυτοκατατηνεπανε^ετασητης 
συνθήκης στην οποία θα προβείς Ι^ΟΚΕ επισημαίνει οτι 
το σχέδιο οδηγίας είναι απολύτως αναγκαίο απο την αποι^η 
του αρθρου!18ατης συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ και 
οτι αυτό αποτελεί τη λογική συνέχεια της οδηγιας-πλαισιο 
σχετικά με τη βελτίωση της προστασίας της υγείας και της 
ασφάλειας των εργαζομένων στο χώρο εργασίας ^89^9Ρ 
ΕΟΚ^ 
^^ΟΚΕκατορθωσε ναεπιτυχειομοφωνιαωςπροςτα 
θέματα της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας 
^ ΟΚΕυποστηρι^εεπανειλημμενατηναπο^η οτι τα 
προληπτικά μέτρα και τα κατωτέρα βασικά πρότυπα 
προστασίας σε κοινοτικά επίπεδα είναι αφενός αναγκαία 
αποκοινωνικηςαπο^εωςκαιαφετερουοικονομικωςεφαρ-
μοσιμα^ετσι για παράδειγμα οι επαγγελματικές ασθένειες 
καιταατυχηματαστοχωροεργασιαςσυνιστουνεναπεριτ^ 
το και αποτρει^ιμο κόστος τόσο απο ανθρωπινής οσο και 
απο οικονομικής αποι^εως^Ενοι^ει του 199^ εντείνονται, 
φυσικά οι κοινοτικές προτάσεις μέτρων για τον εν λόγω 
τομέα 
(') Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την κοινωνική εξέλιξη στην Ευρωπαι 
κη Κοινότητα που υιοθετήθηκε ομοφώνα μείον 4 αποχές στις 5 
Ιουλίου 1990 (ΕΕ αριθ € 225 της 10 9 1990) 
8.3.91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 60/27 
— Επιπλέον, η ΟΚΕ τόνισε, σχετικά με τη «λειτουργική 
προσαρμοστικότητα» ότι «τίθεται το πολύπλοκο και 
αδιαίρετο ζήτημα της οργάνωσης του χρόνου εργασίας». 
Αυτό θα γίνει δυνατό να επιλυθεί μόνο με πνεύμα καλο­
προαίρετης συναλλαγής μεταξύ των δύο μερών. Για όλα 
αυτά, είναι αναγκαία «η ομοφωνία και η συμφωνία» στη­
ριζόμενη στις «συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των 
κοινωνικών εταίρων σε όλα τα συμφωνημένα επίπεδα... 
συμπληρούμενο από ένα νομικό πλαίσιο σε εθνικό και 
ευρωπαϊκό επίπεδο (')». 
1.6. Το σχέδιο οδηγίας δίδει σημαντική έμφαση στο ρόλο 
των κοινωνικών εταίρων και στις ευθύνες των κρατών μελών 
για τη διασφάλιση των ελάχιστων απαιτήσεων στον τομέα 
της υγείας και της ασφάλειας εντός του βασικού θεσμικού 
κοινοτικού πλαισίου σχετικά με την οργάνωση του χρόνου 
εργασίας και τις εθνικές παραλλαγές τόσο σε τοπικά όσο 
και στα κατά τομείς επίπεδα. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη την 
αυτονομία και ανεξαρτησία των συμβαλλομένων, στις συλλο­
γικές συμβάσεις, μερών ώστε με βάση την αρχή της επικουρι­
κότητας να καθίσταται επίσης δυνατή η εφαρμογή των κοινο­
τικών οδηγιών διαμέσου της συνάψεως συλλογικών συμ­
βάσεων. Επίσης, πρόσθετες δυνατότητες διαπραγμάτευσης 
θεμάτων που σχετίζονται με τις συλλογικές συμβάσεις διανοί­
γονται λόγω εξαιρετικών κανόνων. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι 
ενόψει του αυξανόμενου αριθμού των επιχειρήσεων με υπερ-
συνοριακές δραστηριότητες καθίσταται αναγκαία η σύναψη 
συλλογικών συμβάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο (118 β). 
1.7. Μια παράταση του ωραρίου λειτουργίας των επιχειρή­
σεων μπορεί, αναμφισβήτητα να αποφέρει ευεργετικά αποτε­
λέσματα από απόψεως μειώσεως του κόστους. Ωστόσο, δύνα­
ται να συνεπάγεται σημαντικές μεταβολές ως προς τις νέες 
ώρες λειτουργίας και επιπτώσεις στο κόστος και την απασχό­
ληση αφενός σε επίπεδο επιχειρήσεων και αφετέρου σε 
επίπεδο εθνικών οικονομιών. Τα αποτελέσματα λόγω διαφο­
ρετικών κοινωνικών δαπανών που θα προκύψουν σε επίπεδο 
εθνικών οικονομιών επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη. 
Η θέσπιση κοινοτικών κατώτερων προτύπων για την οργά­
νωση του χρόνου εργασίας επιβάλλεται να συμβάλει ουσια­
στικά στη βαθμιαία βελτίωση των συνθηκών διαβιώσεως και 
τον εξανθρωπισμό των συνθηκών εργασίας. Αυτό θα πρέπει 
να γίνει κατά τρόπο ώστε αφενός να λαμβάνεται περισσότερο 
υπόψη η υγεία των εργαζομένων και αφετέρου να καταστεί 
δυνατό στον εργαζόμενο να προβαίνει σε καλύτερο καταμερι­
σμό του χρόνου εργασίας και του αντίστοιχου ελεύθερου 
χρόνου. 
1.8. Η ίδια η Επιτροπή αναφέρει ότι μακρές περίοδοι 
νυκτερινής εργασίας και μεταβαλλόμενα πρότυπα στην εργα­
σία με εναλλαγή προσωπικού μπορεί να βλάψουν την υγεία 
των εργαζομένων και να περιορίσουν την επαγγελματική 
ασφάλεια. Αναγνωρίζεται πάντως ότι ο κίνδυνος είναι ενδεχό­
μενος. Η Επιτροπή ορθώς αναφέρεται στις αιτιολογικές 
σκέψεις στον ορισμό της υγείας που δίδει η Παγκόσμια Οργά­
νωση Υγείας. Με βάση τον ορισμό αυτό το σχέδιο οδηγίας 
πρέπει να θεσπίσει για όλες τις πτυχές της προστασίας της 
υγείας των εργαζομένων και την οργάνωση του χρόνου εργα­
σίας συγκεκριμένες ελάχιστες διατάξεις ασφαλίσεων. Είναι 
αλήθεια ότι τα επιχειρήματα σχετικά με τη νυκτερινή εργασία 
και την εργασία με εναλλαγή προσωπικού και τις συνέπειες 
(') ΕΕαριθ. C20! της 7. 8. 1989. σ. 20. επί της υγείας των εργαζομένων, όπως ο αυξανόμενος αριθμός 
ατυχημάτων σε περιπτώσεις υπερβολικού χρόνου εργασίας, 
είναι βάσιμα. Θεωρείται, λοιπόν, ορθή η θέσπιση ελάχιστων 
διατάξεων ασφαλείας για την οργάνωση διαλειμμάτων όχι 
μόνον όσον αφορά τη νυκτερινή και με εναλλαγή εργασία 
αλλά για όλες τις μορφές υπερωριακής εργασίας. 
1.9. Η οριοθέτηση της εβδομαδιαίας εργασίας αποτελεί 
περίπλοκο πρόβλημα και συνδέεται στενά με την προστασία 
της υγείας των εργαζομένων. Δεν γίνεται αντιληπτός ο λόγος 
για τον οποίο η Επιτροπή δεν πρότεινε τολμηρά μέτρα για 
την προστασία της υγείας σχετικά με την εργασία κατά το 
σαββατοκύριακο, αντίθετα προς τις εξαγγελίες της στο 
πρόγραμμα δράσης. Η εβδομαδιαία περίοδος ανάπαυσης 
αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα της προστασίας της 
υγείας των εργαζομένων. Στα περισσότερα κράτη της ΕΚ η 
Κυριακή είναι, κατά κανόνα, ημέρα ανάπαυσης για την οποία, 
παρά ταύτα, επιτρέπονται εξαιρέσεις για ειδικούς λόγους σε 
όλα τα κράτη. Στα πλαίσια των εξελίξεων όσον αφορά τις 
συλλογικές συμβάσεις η εβδομαδιαία περίοδος ανάπαυσης θα 
πρέπει να είναι μεγαλύτερη των 24 ωρών. Η ΟΚΕ κάνει μνεία 
της σύστασης αριθ. 103 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας 
η οποία απαιτεί μια εβδομαδιαία περίοδο ανάπαυσης 36 ωρών. 
1.10. Τα διεθνή βασικά πρότυπα που διέπουν την οργά­
νωση του χρόνου εργασίας πρόσφατα έχουν τεθεί υπό αμφι­
σβήτηση στα κράτη μέλη της ΕΚ. Οι πρόσφατες ενέργειες 
που είχαν ως στόχο να επαναφέρουν τη νυκτερινή εργασία 
για τις γυναίκες και να παράσχουν τη γενική εξουσιοδότηση 
για εργασία κατά τις Κυριακές είναι καθαρά οικονομικής 
φύσεως και θα έχουν ανυπολόγιστες συνέπειες. 
1.11. Δυστυχώς, η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη 
ούτε τους κανόνες του κοινωνικού χάρτη του Συμβουλίου της 
Ευρώπης ούτε τα πρότυπα της ΔΟΕ κατά τις εργασίες για την 
κατάρτιση του σχεδίου οδηγίας. Οι συμβάσεις 14 και 106 του 
ΔΟΕ, για παράδειγμα, ορίζουν ότι η περίοδος ανάπαυσης 
πρέπει να παρέχεται, ταυτόχρονα, στο σύνολο του προσωπι­
κού κάθε επιχείρησης. Αυτό, όμως, μπορεί να γίνει, όπου 
είναι δυνατό να καθορισθεί έτσι ώστε να συμπίπτει με τις 
ημέρες που καθορίσθηκαν από την πρακτική κάθε χώρας 
ή περιοχής (Σύμβαση αριθ. 14) ή όπου είναι δυνατόν να 
συμπίπτουν με την ημέρα της εβδομάδας που καθορίσθηκε ως 
αργία βάσει της πρακτικής κάθε χώρας ή περιοχής (Σύμβαση 
αριθ. 100). Αυτό συμφωνεί, σε γενικές γραμμές με τον Ευρω­
παϊκό Κοινωνικό Χάρτη. Σε χώρες με χριστιανικές παραδό­
σεις η Κυριακή ορίζεται, σαφώς, ως ημέρα ανάπαυσης. 
1.12. Η Επιτροπή δεν κατορθώνει να καθορίσει ένα πλαί­
σιο αναφοράς για τη ρύθμιση του κανονικού εβδομαδιαίου 
ωραρίου εργασίας και της ετήσιας αδείας μετ'αποδοχών. Η 
ΟΚΕ ως προς αυτό εφιστά την προσοχή στη σύσταση του 
Συμβουλίου του 1974 για την εβδομάδα των 40 ωρών και το 
ψήφισμα του Συμβουλίου για την προσαρμογή του ωραρίου 
εργασίας, και μεταξύ άλλων, την υπερωριακή εργασία και το 
συνολικό ετήσιο χρόνο εργασίας. 
— Επιβάλλεται να εξετασθεί το θέμα της καθιέρωσης ειδικών 
ρυθμίσεων που θα καλύπτουν τις περιόδους κατά τις οποίες 
οι εργαζόμενοι βρίσκονται στη διάθεση του εργοδότη, 
ιδιαίτερα όπου παρόμοιες περίοδοι περιλαμβάνουν κατά 
τρόπο τακτικό σημαντικό εργάσιμο χρόνο. Χρειάζεται να 
καθιερωθεί ένας τύπος για να διασφαλισθεί ότι παρόμοιοι 
εργαζόμενοι δικαιούνται επίσης επαρκών περιόδων 
ανάπαυσης. 
Αριθ. C 60/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8.3.91 
1.13. Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαία τη θέσπιση διατάξεων σε 
κοινοτικό επίπεδο για την απαγόρευση της νυκτερινής εργα­
σίας για τους ανήλικους. 
1.14. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη λήψη υπόψη, σε ευρεία 
έκταση, των προτύπων εργασίας της ΔΟΕ. Είναι σκόπιμο να 
διασφαλισθεί ότι η κοινοτική νομοθεσία δεν υπολείπεται 
των ισχυόντων, σε παγκόσμιο επίπεδο, απαιτούμενων διεθνών 
προτύπων. 
1.15. Η ΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση ειδικών διατάξεων για 
τους ιθαγενείς εργαζόμενους, οι οποίες να λαμβάνουν, επαρ­
κώς, υπόψη τα ιδιαίτερα προβλήματα σχετικά με τον έλεγχο. 
Είναι ανάγκη να παρασχεθεί η δυνατότητα στους συμβαλλό­
μενους των συλλογικών συμβάσεων να λαμβάνουν αποφάσεις 
στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών κατά παρέκκλιση των 
διατάξεων της οδηγίας. Επιπλέον, επιβάλλεται να διασφαλι­
σθεί η τήρηση των σχετικών προτύπων εργασίας της ΔΟΕ. 
1.16. Για τη βελτίωση των δεδομένων σχετικά με τους 
υγειονομικούς και κοινωνικούς κινδύνους που προκαλούνται 
από τη νυκτερινή και κατά φυλακή εργασία η ΟΚΕ προτείνει 
την εντατικοποίηση των σχετικών ερευνητικών εργασιών σε 
κοινοτικό επίπεδο και τη βελτίωση των στατιστικών απογρα­
φών του κατά παρέκκλιση από το κανονικό ωράριο εργασίας. 
2. Ειδικές παρατηρήσεις 
2.1. Πρώτη παρατήρηση 
Για τη νομική βάση βλ. σημείο 1.5 ανωτέρω. 
2.2. Δεύτερη παρατήρηση 
Η ΟΚΕ πρότεινε επανειλημμένα τη λήψη ενδεδειγμένων 
μέτρων για την επαγγελματική υγεία και την ασφάλεια. Η 
κοινοτική νομική βάση πλαίσιο σχετικά με τη λήψη μέτρων 
για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας αναφορικά 
με τη νυκτερινή και την με εναλλαγή εργασία αποτελεί τη 
βάση συνεργασίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων για την 
οργάνωση του ωραρίου εργασίας. Αυτό θα αποτελούσε ένα 
χρήσιμο πλαίσιο αναφοράς για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
(ΜΜΕ), για τον καθορισμό των δικών τους προγραμμάτων 
εργασίας τα οποία πρέπει να τηρούν ορισμένες ελάχιστες 
διατάξεις. Επιπλέον, η εξοικονόμηση τόσο ανθρώπινων όσο 
και οικονομικών πόρων, που συνεπάγεται μια παρόμοια στρα­
τηγική, σε σχέση με την υγεία και την ασφάλεια, αφορά τόσο 
τις ΜΜΕ όσο και τις μεγάλες επιχειρήσεις. 
2.3. Τέταρτη παρατήρηση 
Θα ήταν προτιμότερο να αναφερθεί η αυτονόητη περίπτωση 
ότι η «θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων ως προς τις ατομικές 
περιόδους ανάπαυσης και του ωραρίου εργασίας θεωρείται 
απαραίτητη από το άρθρο 118 Α για τη βελτίωση του περιβάλ­λοντος εργασίας και αποσκοπεί στην προστασία της ασφά­
λειας και της υγείας των εργαζομένων». Αυτό θα αποτρέψει 
τη στείρα επιχειρηματολογία όσον αφορά το πεδίο αναφοράς 
που προβλέπεται στο άρθρο 118 α. 
2.4. Πέμπτη και έκτη παρατήρηση 
Η Επιτροπή αναφέρεται, ορθώς, στον κοινοτικό χάρτη των 
θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων. 
2.5. Έβδομη παρατήρηση 
Εκτός από την παράθεση του σχετικού ψηφίσματος του Ευρω­
παϊκού Κοινοβουλίου, η πρόταση θα πρέπει να αναφερθεί στη 
γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τα «βασικά θεμελιώδη κοινωνικά 
δικαιώματα», ιδιαίτερα στο σημείο III Β που δίδει έμφαση 
«στο δικαίωμα για ετήσια άδεια» και το δικαίωμα «για την 
εβδομαδιαία(') περίοδο ανάπαυσης». 
2.6. Ι4η παρατήρηση 
Η «εποχιακή» εργασία ή «ορισμένες δραστηριότητες» πρέπει 
να εξετασθούν προσεκτικά κατά την εφαρμογή της οδηγίας. 
2.7. Άρθρο 1 
2.7.1. Το σχέδιο οδηγίας επιλαμβάνεται, κυρίως, των πτυ­
χών της ημερήσιας και εβδομαδιαίας περιόδου ανάπαυσης 
και ορισμένων πτυχών της νυκτερινής και με εναλλαγή εργα­
ζομένων εργασίας. Η ΟΚΕ προτείνει την εισαγωγή σε αυτή 
και άλλων σχετικών τομέων. 
2.7.2. Ας σημειωθεί ότι, σε σχέση με τις ενδεχόμενες πα­
ρεκκλίσεις του άρθρου 12, η αναφορά στο άρθρο 1.2 για 
τις «ειδικές διατάξεις» στην οδηγία-πλαίσιο θα καταστήσει 
δυνατή την ελαστικότητα κατά την εφαρμογή της παρούσας 
πρότασης οδηγίας σε ειδικές ομάδες εργαζομένων. 
2.8. Άρθρο 2 
2.8.1. Ο ορισμός της νυκτερινής εργασίας όχι μόνον δεν 
είναι ικανοποιητικός αλλά και δεν δικαιολογείται επαρκώς. 
Μια παράταση του χρονικού περιθωρίου εργασίας μέχρι τις 
9.00 π.μ. είναι εξωπραγματική. Αυτό ισχύει επίσης για τον 
καθορισμό της έναρξης εργασίας στις 20.00 μ.μ. Ως νυκτερινή 
εργασία νοείται κάθε εργασία που εκτελείται από τις 22.00 
μ.μ. μέχρις τις 6.00 π.μ. Όπου είναι δυνατό ο αριθμός των 
σχετικών διαδοχικών ωρών πρέπει να καθορίζεται με συλλο­
γικές συμβάσεις. 
2.9. Άρθρο 3 
Η προτεινόμενη ελάχιστη περίοδος ημερήσιας ανάπαυσης 
διάρκειας 11 συνεχόμενων ωρών ανά περίοδο 24 ωρών φαίνε-
Ι1) ΕΕ αριθ. C 126 της 23. 5. 1989. 
8. 3. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 60/29 
ται να υπονοεί πρώτον, ότι η ανώτατη διάρκεια της ημερήσιας 
εργασίας μπορεί να φθάσει τις 13 ώρες και δεύτερον, ότι 
οι επιπλέον τρεις έως πέντε ώρες προβλέπονται από την 
υφιστάμενη νομοθεσία κατ'ανώτατο όριο. Η μερική επανε­
ξέταση του εν λόγω άρθρου κρίνεται αναγκαία. Προτείνεται 
η παράταση της ημερήσιας ελάχιστης περιόδου ανάπαυσης 
σε 12 ώρες. 
2.10. Άρθρο 4 
Η ΟΚΕ επαναλαμβάνει με έμφαση την άποψη ότι στα βασικά 
κοινοτικά θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα θα πρέπει να 
συγκαταλέγεται και το «δικαίωμα για εβδομαδιαία περίοδο 
ανάπαυσης». Η ανωτέρω περίοδος ανάπαυσης οφείλει να είναι 
μεγαλύτερη των 24 ωρών την εβδομάδα. Απαιτείται να ληφθεί 
υπόψη το γεγονός ότι η πραγματική εβδομαδιαία περίοδος 
ανάπαυσης στα περισσότερα κράτη μέλη ανέρχεται σε δύο 
συνεχόμενες ημέρες. Η περίοδος ανάπαυσης πρέπει να καθο­
ρίζεται ανά εβδομάδα και όχι κατά το προβλεπόμενο χρονικό 
διάστημα αναφοράς των 14 ημερών. Τέτοιου είδους εκτι­
μήσεις είναι σκόπιμο να αποτελούν αντικείμενο συμφωνίας 
των κοινωνικών εταίρων. Το άρθρο οφείλει να συμπληρωθεί 
με τις διατάξεις των συμβάσεων αριθ. 14 και 106 της ΔΟΕ. 
2.11. Άρθρο 5 
Το εν λόγω άρθρο είναι βέβαια αρκετά σαφές. Σύμφωνα με 
τη σύσταση του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
του έτους 1974 προτείνεται, ως ελάχιστη κοινοτική — διά­
ταξη, ετήσια άδεια τεσσάρων εβδομάδων μεταποδοχών. 
2.12. Άρθρο 6 
Η υπερωριακή εργασία θα επιτρέπεται υπό την προϋπόθεση 
ότι δεν θίγει, καταχρηστικά, την ελάχιστη περίοδο ανάπαυ­
σης που ορίζεται στα άρθρα 3 και 4. Η θέσπιση μέτρων για 
την ευρείας εκτάσεως υπερωριακή εργασία επιβάλλεται να 
επανεξετασθεί. 
2.13. Άρθρο 7 
Η περίοδος αναφοράς των δεκατεσσάρων ημερών για τον 
υπολογισμό, κατά μέσο όρο. οκτώ ωρών νυκτερινής εργασίας 
ανά 24ωρο φαίνεται αρκετά μακρά. Να διαγραφεί η λέξη 
«κανονικά». 
Το άρθρο 7.2 εγκρίνεται στο σύνολο του. 
Δεν υπάρχει ανώτατο όριο για τη νυκτερινή εργασία, ούτε 
αναφέρεται πότε, γενικά, επιτρέπεται. Στο βαθμό που δεν 
υφίσταται ειδική διάταξη η απαίτηση για υποβολή αναφορών 
του άρθρου 9 θα είναι ασφαλώς μη αποτελεσματική. 
Η ΟΚΕ προτείνει τη θέσπιση διατάξεων, με βάση τις δια­
τάξεις της ΔΟΕ, που να ορίζουν ότι «ο κανονικός χρόνος 
εργασίας του παρέχοντος νυκτερινή εργασία θα αντιστοιχεί, 
γενικά, με το μέσο όρο εκείνων των εργαζομένων οι οποίοι 
εκτελούν την ίδια εργασία, κατά την ημέρα, με τις ίδιες 
απαιτήσεις» (Σύσταση ΔΟΕ 178 του Ιουνίου 1990). Τα σχετικά με τη νυκτερινή εργασία πρότυπα του ΔΟΕ, του 
Ιουνίου 1990 δέον να λαμβάνονται υπόψη στην πλέον ευρεία 
έκταση τους. 
Το θέμα του συνδυασμού της εργασίας με τις οικογενειακές 
ευθύνες επιβάλλεται να καλύπτεται και να περιέχεται στις 
ρυθμίσεις που διέπουν το χρόνο εργασίας. Προς τήρηση 
της αρχής της επικουρικότητας τα κράτη μέλη οφείλουν να 
διατηρήσουν την εναλλακτική δυνατότητα για την επιβολή 
των ισχυόντων περιορισμών στη νυκτερινή εργασία. Αυτό 
εφαρμόζεται κυρίως για τη νυκτερινή εργασία στις εργαζόμε­
νες γυναίκες. 
2.14. Άρθρο 8 
Η ΟΚΕ προτείνει, όπως η διατύπωση του εν λόγω άρθρου 
διευκρινισθεί καλύτερα. 
— Στην περίπτωση 1 να διασφαλισθεί ότι ο εργαζόμενος 
βάσει κανόνων προστασίας της υγείας επαγγελματικού 
ή νομοθετικού χαρακτήρα απολαμβάνει του δικαιώματος 
δωρεάν ιατρικών εξετάσεων. Επιπλέον, απαιτείται να δια­
σφαλισθεί η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων των εξετά­
σεων. 
— Το άρθρο 8 (2) επιβάλλεται να αποτελεί δικαίωμα για τους 
εργαζόμενους. Οι λέξεις «όσο το δυνατόν ταχύτερα» να 
αντικατασταθούν με την εξής φράση: «Εκτός αν παρόμοια 
μεταφορά δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ευλόγως από 
τον εργοδότη». 
2.15. Άρθρο 9 
Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ είναι ανάγκη όπως πληροφορίες 
για τη νυκτερινή εργασία ανακοινώνονται όχι μόνο στις 
αρμόδιες αρχές υγιεινής και ασφάλειας αλλά όπως περιλη­
φθούν και στις διαδικασίες για πληροφόρηση και διαβούλευ­
ση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων όπως θεσπίζονται 
από τη Σύμβαση ΔΟΕ του Ιουνίου 1990. Η ΟΚΕ συνιστά όπως 
παρόμοιες διαδικασίες αποφεύγουν την επιβολή ανωφελών 
γραφειοκρατικών μεθόδων. 
2.16. Άρθρο 10 
Οι λέξεις «δυνατότητα πρόσβασης» χρήζουν σαφήνειας. 
Οπωσδήποτε χρειάζεται να διασφαλισθεί ότι κατά τη διάρ­
κεια της νυκτερινής εργασίας τηρείται το ίδιο επίπεδο 
προστασίας έναντι των κινδύνων που είναι δυνατόν να 
προκληθούν στην εργασία που εκτελείται κατά την ημέρα 
(π.χ. σε μεμονωμένες θέσεις εργασίας). 
2.17. Άρθρο 11 
Η διάταξη αυτή πρέπει να εφαρμόζεται όχι μόνο σε μεταβολές 
για μορφές της εργασίας αλλά και στον καθορισμό όλων των 
μορφών εργασίας. 
Αριθ. C 60/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8.3.91 
ανάγκη να διασφαλισθεί ότι η παρέκκλιση του άρθρου 12.3 
δεν θα παρέχει τη δυνατότητα υπερφυγής διαμέσου της μονο­
μερούς καθιέρωσης ή συνέχισης απαράδεκτων ωρών εργα­
σίας. 
2.19. Άρθρο 14 
Η συζήτηση για την πολιτική σχετικά με το χρόνο εργασίας 
κωλύεται από την έλλειψη παρόντων και κανονικά ενημε­
ρωμένων στατιστικών στοιχείων, ιδίως για τη νυκτερινή και 
κατά βάρδιες εργασία. Τα κράτη μέλη οφείλουν συνεπώς να 
διενεργούν τακτικούς ελέγχους όσον αφορά τη συχνότητα 
και τη διάρθρωση της νυκτερινής και κατά βάρδιες εργασίας. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Frangois STAEDELIN 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Οι ακόλουθες τροπολογίες οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το 1/4 των ψήφων, καταψηφίσθηκαν κατά 
τη διάρκεια των συζητήσεων: 
Σημείο 1.6. 
Διαγράφεται η τελευταία φράση. 
Αιτιολογία 
Το γεγονός και μόνο ότι αυξανόμενος αριθμός επιχειρήσεων λειτουργεί εκτός των συνόρων δεν 
αποτελεί, καθεαυτό επιχείρημα ότι συμβάσεις στο ευρωπαϊκό επίπεδο είναι αναγκαίες ή σκόπιμες. 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 56, ψήφοι κατά: 86, αποχές: 5. 
Σελίδα 4, σημείο 1.8. 
Να διαγραφούν οι τελευταίες τρεις περίοδοι: «Με βάση τον ορισμό ... για όλες τις μορφές υπερωριακής 
εργασίας». 
Αιτιολογία 
Τα πλαίσια των κοινοτικών ρυθμίσεων που προτείνονται στο σχέδιο οδηγίας δεν θα πρέπει να 
επεκταθούν σε πιο λεπτομερείς πτυχές οι οποίες θα ήταν προτιμότερο να καθορισθούν σε τοπικό 
επίπεδο. 2.18. Άρθρο 12 
Παρεκκλίσεις από τις διατάξεις, που ενδέχεται να είναι 
αναγκαίες, όπως για τους εποχιακά εργαζόμενους στη γεωρ­
γία, δεν επιτρέπεται να γίνονται κανόνας. Το άρθρο αυτό 
πρέπει να είναι περισσότερο περιοριστικό. Ταυτόχρονα, το 
άρθρο 12.3 πρέπει να επιτρέπει την ελευθερία διαπραγματεύ­
σεων. Τα κράτη μέλη — σε συνεργασία με εκπροσώπους των 
εργαζομένων και των εργοδοτών — πρέπει να δικαιούνται να 
θεσπίζουν ειδικές διατάξεις για τις θαλάσσιες μεταφορές. 
Παρόμοια μέτρα προβλέπονται επίσης βάσει των προτύπων 
της ΔΟΕ. Στην περίπτωση μερικών απασχολούμενων στο 
δημόσιο τομέα οι «συλλογικές τους συμβάσεις» είναι δυνατό 
να τροποποιηθούν μονομερώς από τον εργοδότη. Είναι 
Βρυξέλλες, 18 Δεκεμβρίου 1990. 
8 3 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ 0 60/31 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 65 ψήφοι κατά 98 αποχές 1 
Να τροποποιηθεί το σημείο 1.13. ως έξης: 
«Η ΟΚΕ κρίνει αναγκαία τη ρύθμιση σε κοινοτικό επίπεδο των συνθηκών νυκτερινής εργασίας των 
νέων » 
Αιτιολογία 
Αυτονόητη 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 56 ψήφοι κατά 89 αποχές 4 
Σελίδα 8, σημείο 2.9. 
Το κείμενο αντικαθίσταται με το έξης 
«Το άρθρο 3 πρέπει να προσαρμοσθεί στο κείμενο της σύμβασης της ΔΟΕ με βάση το οποίο πρέπει να 
διασφαλισθεί κατά το δυνατό η περίοδος ανάπαυσης των 11 ωρών » 
Αιτιολογία 
Η γνωμοδότηση του τμήματος συχνά τάσσεται υπέρ της υιοθέτησης των προτύπων της ΔΟΕ και 
ενδείκνυται η εφαρμογή τους στην ιδιαίτερη αυτή περίπτωση 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 57 ψήφοι κατά 91 αποχές 3 
Σελίδα 8, σημείο 2.10. 
Να διαγράφει η πρόταση «Η περίοδος ανάπαυσης των 14 ήμερων» 
Αιτιολογία 
Ακόμη και η πρόταση της Επιτροπής για περίοδο ανάπαυσης 14 ήμερων δεν επαρκεί για να εξασφαλίσει 
την απαιτουμένη ελαστικότητα σε ορισμένα εργασιακά πρότυπα Συνεπώς, δεν ενδείκνυται περαιτέρω 
σύντμηση της περιόδου ανάπαυσης 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 53 ψήφοι κατά 81 
Σελίδα 9, σημείο 2.13. 
Να αντικατασταθούν οι λέξεις « φαίνεται αρκετά μακρά» Να διαγράφει η λέξη «κανονικά» με τη 
φράση «είναι πολύ βραχεία» Η Επιτροπή θα έπρεπε να επανεξετάσει το άρθρο 7 1 
Αιτιολογία 
Αυτονόητη 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 52 ψήφοι κατά 82 αποχές 3 
Σελίδα 10, σημείο 2 17 
Η δεύτερη πρόταση να αναδιατυπωθει ως έξης 
«Το άρθρο αυτό δεν πρέπει να γίνει αντικείμενο καταχρήσεων » 
Αριθ. € 60/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8.3 91 
Αιτιολογία 
Αυτονόητη 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ 50, ψήφοι κατά 78, αποχές 8 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 
στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Τα ακολούθα μέλη, παρόντα η εκπροσωπούμενα, εψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης 
οι κ Αοειοη Κ.ε83, Απΐ3ΐο, Αΐ3ίάε ΡειτεΐΓ3, Β3Γ03§1ι, ΒΙεβεΓ, Βοπνιοιπι, ΒθΓάε8-Ρ3§εδ, Βο«3ζζι, Βυπιεί, 
ν&8θο €&1, €3ΓΓθ11, €388ΐΠ3, ΟΛίΐΙΙο ΗεΓΓεΓΟ, €Κεν3ΐιεΓ, Οοίοπιοο, νοπ άεΓ Οεοκεη, άΈ1ΐ3, άΉοηάΙ, 
Διαπουλης, ν3Π Οΐ]κ, ϋοιινίδ, θΓ3ΐ]εΓ, ΟπΙΙεΒυά, ΟυηκεΙ, ΕΙδίπεΓ, ΕπβεΙεπ-ΚεΓεΓ, Ε«γ, Εαΐεη, ΡΙυτη, 
ΡΟΓ§38 ι 030ΓεΓ3, ΡΠΗΚΙΙ, ΡΓεεΓΠ3η, ΟευεηιοΜ, Γιατρός, Οοπιεζ Μ3Γίιηεζ, Οτοοεη, Η3§εη, ΗΠκεηδ, 
ΗόΓδκεη, Ηονβ33Γά ^κοοδεη, )3δθΜιοκ, 'εηκιηδ, Κανελλόπουλος, άε Κηε§1, Κορφιάτης, Ι_3Κ3 ΜβΠιη, 
1,3ρρ38, 1.3Γδεη, Ι>3ϋΓ, ίινεΓ3ηι, ίιιοΐιείΐι, Μ3άάοοκδ, ΜβηΙονβηι, Μ3Γ§3ΐεΓ Μ3813, Μ3δυοα, Μ3γ3γο 
Βεΐΐο, ΜεΓοιεΓ, Μο1ιη3 ν3ΐ!ε]ο, ΜΟΓΠ8, Μιιήιζ Οιΐ3Γά3άο, ΜιίΓρΗν, Νιείδεη ΒεηΙ, Νιείδεη Ρτεοεη, 
ΝιεΓΐΐ3ΐΐδ, Ονιάε Εΐιεηηε, Παυλόπουλος, ΡΕ, Ρε1ΐ3ηηι, ΡεΙΙεΙιεΓ €Μ , Ροπνρεη, Ουενεάο Κο]ο, Κ.3Πβοηι 
Μ3θΗΐ3νε11ι, Κ.οδειη§Γ3νε, Σαΐτης, δ3ΐπιοη, $3πΐι1ΐ3η €3θεζ3, δ3ηΐοδ, δοΗπιιάΐ, δοΐιηιιΐζ, δεςαεΐΓ3, δι1ν3, 
Σπουρουδης, δ(3εάε1ιη, Θεωνάς, Τιεπΐ3ηη, ναηάεπηεεΓεη, νεΐ3δοο Μ3ηοεοο, ΥεΓοονεη, ν73βεηιη3ηδ, 
\ν&1ά30Κ, ΖυΓΐ3ΐΐΓ Ν3ΙΎ3ΙΖ3 
Τα ακολούθα μέλη, παρόντα ή εκπροσωπούμενα, εψήφισαν κατά της γνωμοδότησης 
οι κ ΑηάΓ&άε, Αραποιο ΒΓ3νο, Β3β1ΐ3ηο, Βε3ΐε. Βεΐΐ, 03ν3ΐεΐΓθ ΒΓ3ηά3θ, €οηηε!ΐ3η, €υηΓΐ3, ναη ΌΆΤΠ, 
Οοηοκ, ΡτεποΗδ, Ο3Γ0 Ρεπΐ3ηάεζ, θ3ΓάηεΓ, Γκιγκώνης, Οΐ3οοιτιε11ι, Οιεδεΰκε, Οιιι1ΐ3ΐιηιε, Κ33Πδ, ΚβΓκβ, 
Μΐίΐε, ίο\ν, Μ30Γΐ3άο Υοπ ΤδοΗιΐδΐ, Μ3δρΓοηε, ΜΟΟΒΓΓΥ, ΜεΓοε ]υδίε, ΜενεΓ-Ηοπι, Μοοοδ, ΜθΓεΐ3Π(1, 
ΝοοΓά\ν&1, Ρ3πεΓθ ΡΙοΓεζ, Ρε3Γδοπ, ΡεΙΙεΙιεΓ Κ , ΡεΓππ-ΡεΙΙείιεΓ, ΡείεΓδεπ, Πετροπουλος, Κοοιηδοπ, 
δ3υ\νεηδ, δοΗΙενεΓ, δοΗηιεάεΓδ, ΤιικκεΓ, νΥΚιηνοπΗ, \Υιςκ 
Τα ακολούθα μέλη, παρόντα η εκπροσωπούμενα, απεσχον 
οι κ ΑΓεη3, Αδριη3ΐ1, Βε1ΐΓ3πιι, ΒεΓΠδ, Μπρεδήμα-Σαββοπουλου, €εγΓ30, θ3\νδοη, ΟεΙοΓοζον, άε 
ΤβνεπυεΓ, ΟΓεεη, Καζαζης, ίαδΙεπΗουννεΓ, ΜβτνιεΓ, ΜυΙΙεΓ Ε , Ρτάοπ, ΡΓουτπεπδ, ΚεουΠεΙ, 8οΗ3άε-
Ρουίδεπ, δοΐ3π, ΤΜχδ