ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

7ο ΠΠ : Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης αποτελεί το κύριο μέσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παροχή στήριξης στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας. Οι ευρύτεροι στόχοι του 7ου ΠΠ έχουν ομαδοποιηθεί σε τέσσερα ειδικά προγράμματα: "Συνεργασία", "Ιδέες", "Άνθρωποι" και "Ικανότητες".

Βάση δεδομένων EMI (Experts Management Back-office Internal for FP7) : Η βάση δεδομένων της "Υπηρεσίας εσωτερικής υποστήριξης για τη διαχείριση των εμπειρογνωμόνων του 7ου ΠΠ" αποτελεί την κύρια πηγή πληροφόρησης που χρησιμοποιούν οι ΓΔ της Επιτροπής στον τομέα της έρευνας για την εξακρίβωση των στοιχείων εμπειρογνωμόνων, καθώς και για τον έλεγχο πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων.

ΓΔ : Γενική Διεύθυνση

ΓΔ Ενέργειας (ΓΔ ENER) : Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Επιτροπής

ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών (ΓΔ CNECT) : Γενική Διεύθυνση Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών της Επιτροπής· πρώην Γενική Διεύθυνση Κοινωνίας της Πληροφορίας και Μέσων Επικοινωνίας (INFSO)

ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας (ΓΔ ENTR) : Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας της Επιτροπής

ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας (RTD) : Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της Επιτροπής

ΓΔ Κινητικότητας και Μεταφορών (ΓΔ MOVE) : Γενική Διεύθυνση Κινητικότητας και Μεταφορών της Επιτροπής

ΕΑΕ : Η επιτροπή αποσαφηνίσεων για την έρευνα συγκροτήθηκε από τις γενικές διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για την υλοποίηση έμμεσων δράσεων στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ. Αποστολή της ΕΑΕ είναι η λήψη τελικών θέσεων για οριζόντια θέματα που αφορούν την εκτέλεση έργων για τα οποία δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη συναίνεσης μεταξύ υπηρεσιών.

ΕΑΚ : Έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

ΕΟΕ : Εκτελεστικός Οργανισμός Έρευνας

ΕΟΕΣΕ : Ο Εκτελεστικός Οργανισμός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας δημιουργήθηκε με αποκλειστικό σκοπό τη διαχείριση του ειδικού προγράμματος "Ιδέες", σύμφωνα με τους στρατηγικούς προσανατολισμούς του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.

Εργαλείο BPM (Business process management) : Εργαλείο διαχείρισης επιχειρηματικών διαδικασιών

ΕΤΕπ : Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

"Ευρώπη 2020" : Η "Ευρώπη 2020" είναι η αναπτυξιακή στρατηγική της ΕΕ για την επόμενη δεκαετία η οποία στόχο έχει να καταστήσει την ΕΕ μια έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομία.

ΕΧΕ : Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας συγκροτείται από όλες τις δραστηριότητες, τα προγράμματα και τις πολιτικές της Ευρώπης στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης που εμπεριέχουν διακρατική συνιστώσα. Από κοινού, διευκολύνουν ερευνητές, ερευνητικά ιδρύματα και επιχειρήσεις να κυκλοφορούν, να συναγωνίζονται και να συνεργάζονται ολοένα και περισσότερο σε διασυνοριακό επίπεδο. Κύριος στόχος του ΕΧΕ είναι η βελτίωση της οργάνωσης και του συντονισμού των ερευνητικών προσπαθειών στην Ευρώπη, ώστε να αξιοποιούνται πλήρως οι συνέργειες και η συμπληρωματικότητα σε διασυνοριακό επίπεδο.

Κανόνες συμμετοχής : Οι κανόνες συμμετοχής αναφέρονται στη συλλογή των εγγράφων που καθορίζουν, στο σύνολό τους, τις προϋποθέσεις για τη χρηματοδότηση της έρευνας στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ. Η συλλογή περιλαμβάνει τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1906/2006 με τον οποίο καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής, τους εκτελεστικούς κανόνες που έχουν εκδοθεί από την Επιτροπή, καθώς και μη δεσμευτικά έγγραφα καθοδήγησης.

Κατασταλτικοί έλεγχοι : Οι κατασταλτικοί έλεγχοι αποτελούν ανιχνευτικούς ελέγχους που διενεργούνται μετά την πραγματοποίηση της πληρωμής.

ΚΔΕ : Βασικός δείκτης επιδόσεων

ΚΤΠ : Οι κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες αποτελούν μακροχρόνιες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Συνδυάζουν επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα με ευρωπαϊκή δημόσια χρηματοδότηση. Οι ΚΤΠ υπάγονται στο νομικό καθεστώς των κοινών επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 187 ΣΛΕΕ.

ΜΜΕ : Μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Προληπτικοί έλεγχοι : Οι προληπτικοί έλεγχοι συνιστούν εκ των προτέρων ελέγχους που διενεργούνται είτε πριν από την υπογραφή της συμφωνίας επιχορήγησης είτε πριν από την πληρωμή.

"Ορίζων 2020" : Το πρόγραμμα-πλαίσιο "Ορίζων 2020" είναι το νέο πρόγραμμα της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία. Πρόκειται για το διάδοχο πρόγραμμα του 7ου ΠΠ και θα υλοποιηθεί από το 2014 έως το 2020. Για την εν λόγω περίοδο, η Επιτροπή έχει προτείνει προϋπολογισμό ύψους 80 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων : Το Ταμείο Εγγυήσεων των Συμμετεχόντων αποτελεί εγγύηση την οποία η Επιτροπή μπορεί να ενεργοποιήσει σε περίπτωση οικονομικής ζημίας συνδεόμενης με τα έργα του 7ου ΠΠ. Ανήκει στους δικαιούχους, η συμμετοχή των οποίων ανέρχεται στο 5 % της συνολικής συνεισφοράς της ΕΕ στο ταμείο για τη χρηματοδότηση των έργων τους.

ΤΠΕ : Οι "τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών" συνιστούν έναν από τους θεματικούς τομείς του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία".

ΥΠΕ : Η υπηρεσία πληροφοριών για την έρευνα συνιστά υπηρεσία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που παρέχει απαντήσεις σε ερωτήματα σχετικά με οποιαδήποτε πτυχή της ευρωπαϊκής έρευνας.

ΧΔΚΚ : Η χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου συνιστά χρηματοδοτικό μέσο το οποίο έχει σχεδιαστεί για τη βελτίωση της πρόσβασης των επενδύσεων ΕΑΚ σε δανειακή χρηματοδότηση με αποδεκτούς όρους για ιδιωτικές εταιρείες ή δημόσιους οργανισμούς που προάγουν δραστηριότητες στον τομέα της ΕΑΚ.

CIP (Competitiveness and Innovation Framework Programme) : Το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία είναι ένα πρόγραμμα της Επιτροπής, το οποίο παρέχει στήριξη σε δραστηριότητες καινοτομίας (συμπεριλαμβανομένης της οικοκαινοτομίας), καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρήσεων στις περιφέρειες.

DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft) : Το Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών χρηματοδοτεί ερευνητικά έργα σε όλα τα πεδία των φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Ο ετήσιος προϋπολογισμός του προσεγγίζει τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

KBBE : Η ενότητα "τρόφιμα, γεωργία, αλιεία και βιοτεχνολογία" αποτελεί θεματικό τομέα του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία".

NMP : Η ενότητα "Νανοεπιστήμες, νανοτεχνολογίες, υλικά και νέες τεχνολογίες παραγωγής" αποτελεί θεματικό τομέα του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία".

NSF (National Science Foundation) : Το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ είναι ανεξάρτητος ομοσπονδιακός οργανισμός, σκοπός του οποίου είναι η προώθηση της επιστημονικής προόδου, η προαγωγή της υγείας, της πρόνοιας και της ευημερίας σε εθνικό επίπεδο, καθώς και η διασφάλιση της εθνικής άμυνας. Ο ετήσιος προϋπολογισμός του προσεγγίζει τα 6,9 δισεκατομμύρια δολάρια (5,2 δισεκατομμύρια ευρώ, στοιχεία 2010).

SNF (Schweizerischer Nationalfonds) : Το Ελβετικό Εθνικό Ίδρυμα είναι ελβετικός ομοσπονδιακός οργανισμός για την προώθηση της επιστημονικής έρευνας. Ο ετήσιος προϋπολογισμός του προσεγγίζει τα 700 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα (580 εκατομμύρια ευρώ).

TSB (Technology Strategy Board) : Η Επιτροπή Τεχνολογικής Στρατηγικής του Ηνωμένου Βασιλείου είναι οργανισμός για την καινοτομία, σκοπός του οποίου είναι η επιτάχυνση του ρυθμού της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της τόνωσης και της υποστήριξης της καινοτομίας από επιχειρήσεις. Ο ετήσιος προϋπολογισμός της προσεγγίζει τα 250 εκατομμύρια ευρώ.

TTG (time-to-grant) : Ως "χρόνος που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση" νοείται το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επιτυχή επιλογή μιας πρότασης και τη διαπραγμάτευση της σχετικής σύμβασης.

TTP (time-to-pay) : Ως "χρόνος που απαιτείται μέχρι την πληρωμή" νοείται το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την πραγματοποίηση πληρωμής σε κοινοπραξία δικαιούχων.

ΣΥΝΟΨΗ

I. Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης είναι ένα από τα κύρια μέσα της Ένωσης για τη χρηματοδότηση της έρευνας και αποτελεί τη συμβολή της ΕΕ στη στρατηγική "Ευρώπη 2020". Αποσκοπεί στην ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και την ικανοποίηση των ερευνητικών αναγκών άλλων πολιτικών της ΕΕ, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία μιας κοινωνίας της γνώσης. Καλύπτει την περίοδο 2007-2013 και ο συνολικός προϋπολογισμός του υπερβαίνει τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού αυτού δαπανάται από τις γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής ή από τους εκτελεστικούς οργανισμούς της, υπό τη μορφή επιχορηγήσεων σε τελικούς δικαιούχους (βλέπε σημεία 1 έως 13).

II. Προκειμένου να διερευνηθεί κατά πόσον είναι αποδοτική η εκ μέρους της Επιτροπής εφαρμογή του 7ου ΠΠ, με τον έλεγχο που πραγματοποίησε το Συνέδριο αναζητήθηκαν απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα (βλέπε σημεία 14 έως 16):

α) Επιτρέπουν οι κανόνες συμμετοχής την αποδοτική εφαρμογή του 7ου ΠΠ;

β) Έχει επιτύχει η Επιτροπή τον εξορθολογισμό των διαδικασιών του 7ου ΠΠ χωρίς να υπονομεύεται η ποιότητα των δαπανών;

γ) Διαχειρίστηκε ορθά η Επιτροπή τη δημιουργία νέων μέσων;

III. Κατά τη διάρκεια του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή επέφερε μια σειρά αλλαγών που είχαν ως αποτέλεσμα την απλούστευση των κανόνων συμμετοχής. Ειδικότερα, η Επιτροπή προέβη με ικανοποιητικό τρόπο στον εξορθολογισμό των απαιτήσεων και στη βελτίωση των εγγράφων καθοδήγησης για τους δικαιούχους. Η Επιτροπή κατάφερε σε ορισμένες περιπτώσεις να εναρμονίσει τις διατάξεις του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων, στο μέλλον ωστόσο θα χρειαστούν περαιτέρω προσπάθειες. Οι δικαιούχοι του 7ου ΠΠ αντιμετωπίζουν προβλήματα ασυνεπειών που αφορούν ορισμένες πτυχές των κανόνων συμμετοχής. Η σύσταση της επιτροπής αποσαφηνίσεων για την έρευνα αποτελεί ένα βήμα προόδου προς την κατεύθυνση της εξάλειψης των εν λόγω ασυνεπειών· ωστόσο, οι μηχανισμοί για τον εντοπισμό των αποκλινουσών πρακτικών είναι ελλιπείς (βλέπε σημεία 17 έως 44).

IV. Οι διαδικασίες της Επιτροπής διαρθρώνονται με γνώμονα τη διασφάλιση της επένδυσης των χρηματοδοτικών πόρων σε ερευνητικές δραστηριότητες υψηλής ποιότητας· ωστόσο, δεν απέδιδαν την ίδια σημασία στην αποδοτικότητα. Στο πλαίσιο του ελέγχου διαπιστώθηκαν τα εξής:

α) η διαχείριση των διαδικασιών του 7ου ΠΠ από την Επιτροπή είναι αποτελεσματική σε τρεις από τους πέντε συνολικά τομείς, ήτοι στον σχεδιασμό των διαδικασιών, στις δραστηριότητες βελτίωσης και στις πληροφορίες διαχείρισης, αλλά λιγότερο αποτελεσματική όσον αφορά τα εργαλεία και τους πόρους. Τα υφιστάμενα εργαλεία δεν καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική εφαρμογή και υπάρχουν στοιχεία τα οποία υποδηλώνουν ότι χρησιμοποιείται υπερβολικά μεγάλος αριθμός προσωπικού για την υλοποίηση ορισμένων θεματικών τομέων του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία" εις βάρος άλλων (βλέπε σημεία 45 έως 55),

β) παρότι, στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ, οι προθεσμίες διεκπεραίωσης μειώθηκαν, έφθασαν μόλις στους εννέα μήνες το 2012. Στο πλαίσιο του ελέγχου αναδείχθηκαν ορθές πρακτικές για την περαιτέρω σύντμηση του χρόνου που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση. Είναι σημαντικό η διοίκηση να εγκύψει στο πρόβλημα αυτό και να εδραιωθεί ένα περιβάλλον το οποίο θα παρέχει τη δυνατότητα αποτελεσματικής ανταλλαγής ορθών πρακτικών (βλέπε σημεία 56 έως 66),

γ) οι έλεγχοι ποιότητας επί της επιλογής και παρακολούθησης των έργων είναι αποτελεσματικοί. Ωστόσο, στο μοντέλο δημοσιονομικού ελέγχου του 7ου ΠΠ δεν λαμβάνεται δεόντως υπόψη ο κίνδυνος σφαλμάτων. Αυτό σημαίνει ότι οι δικαιούχοι χαμηλής επικινδυνότητας του 7ου ΠΠ υπόκεινται σε υπερβολικά μεγάλο αριθμό ελέγχων (βλέπε σημεία 67 έως 83).

V. Από την εξέταση, εκ μέρους του Συνεδρίου, της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου, καθώς και των κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών, προέκυψε ότι και τα δύο μέσα ανταποκρίνονται στις ανάγκες για τις οποίες δημιουργήθηκαν. Έχουν προσελκύσει επιτυχώς συγκεκριμένες ομάδες δικαιούχων, όπως οι ΜΜΕ. Ωστόσο, το υπερβολικά πολύπλοκο νομικό πλαίσιο δυσχεραίνει την υλοποίηση κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών και η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς ότι η χρηματοδότηση που παρέχεται από τη χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου οδηγεί σε επενδύσεις που υπερβαίνουν σε ύψος αυτές που οι δικαιούχοι θα πραγματοποιούσαν και χωρίς δημόσιους πόρους (βλέπε σημεία 84 έως 97).

VI. Βάσει των ανωτέρω παρατηρήσεων, το Συνέδριο διατυπώνει ορισμένες συστάσεις, οι οποίες απευθύνονται κατά κύριο λόγο στην Επιτροπή (βλέπε σημεία 98 έως 103):

α) όσον αφορά τους κανόνες συμμετοχής, η Επιτροπή πρέπει να καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι πρακτικές των δικαιούχων μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος "Ορίζων 2020" και να διασφαλίσει τη συνεπέστερη διαχείριση του 7ου ΠΠ,

β) προκειμένου να ενισχυθεί η διαχείριση των διαδικασιών, η Επιτροπή πρέπει να αναπτύξει εργαλεία ΤΠ που θα ενσωματώνουν όλες τις λειτουργικές δυνατότητες και να εξετάσει τις ανισορροπίες ως προς τον φόρτο εργασίας του προσωπικού,

γ) προκειμένου να μειωθούν οι προθεσμίες διεκπεραίωσης, η Επιτροπή πρέπει να λάβει μέριμνα για την αυτοματοποίηση και τη συνεπή εφαρμογή των διαδικασιών σε όλες τις υπηρεσίες της,

δ) η Επιτροπή πρέπει να διαρθρώσει περισσότερο τις ελεγκτικές της δραστηριότητες πριν και μετά την πληρωμή γύρω από τον παράγοντα του κινδύνου, κατά τρόπο ώστε να κατευθύνει καλύτερα την ελεγκτική της προσπάθεια, και

ε) οι αρμόδιες για τον προϋπολογισμό αρχές και η Επιτροπή πρέπει να εναρμονίσουν περισσότερο το νομικό πλαίσιο των κοινών τεχνολογικών πρωτοβουλιών με το υπάρχον προσωπικό τους. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης καταμερισμού του κινδύνου, η Επιτροπή πρέπει να επικεντρωθεί καλύτερα στους δικαιούχους εκείνους που έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1. Το έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (7ο ΠΠ) είναι ένα από τα κύρια μέσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη χρηματοδότηση της έρευνας και αποτελεί τη συμβολή της στη στρατηγική "Ευρώπη 2020". Αποσκοπεί στην ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και την ικανοποίηση των ερευνητικών αναγκών άλλων πολιτικών της ΕΕ [1], συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία μιας κοινωνίας της γνώσης, η οποία θα στηρίζεται σε έναν Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και θα συμπληρώνει τις εθνικές και περιφερειακές δραστηριότητες [2].

2. Το 7ο ΠΠ αποτελείται από διάφορους μηχανισμούς χρηματοδότησης που ομαδοποιούνται σε τέσσερα ειδικά προγράμματα (βλέπε γράφημα 1), τα οποία έχουν σχεδιαστεί για την υποστήριξη δραστηριοτήτων σχετικών με την έρευνα, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας και δραστηριοτήτων στους τομείς της εκπαίδευσης και της καινοτομίας. Στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ διατίθενται περισσότερα από 50 δισεκατομμυρία ευρώ [3] για την υποστήριξη των εν λόγω δραστηριοτήτων κατά την περίοδο 2007-2013. Το μεγαλύτερο μέρος των πόρων αυτών δαπανάται υπό τη μορφή επιχορηγήσεων προς τους τελικούς δικαιούχους τόσο στα κράτη μέλη όσο και πέραν των συνόρων της ΕΕ. Οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από τις επιχορηγήσεις καθορίζονται στο πλαίσιο προσκλήσεων υποβολής προτάσεων ανταγωνιστικού χαρακτήρα. Οι δικαιούχοι ενεργούν συνήθως ως κοινοπραξίες εταίρων βάσει συμφωνιών επιχορήγησης που συνάπτονται με την Επιτροπή.

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 7ΟΥ ΠΠ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2007-2013 (ΣΕ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΥΡΩ)

+++++ TIFF +++++

Σημ.: Οι διακεκομμένες γραμμές υποδηλώνουν τα νέα μέσα που εισήχθησαν με το 7ο ΠΠ.

* Ένα ειδικό πρόγραμμα έχει ως αποκλειστικό στόχο την υποστήριξη των μη πυρηνικών δραστηριοτήτων του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC), το οποίο αποτελεί γενική διεύθυνση και προβαίνει σε απευθείας ερευνητικές δραστηριότητες για λογαριασμό της Επιτροπής.

3. Το 7ο ΠΠ είναι ένα σύνθετο πρόγραμμα για τη χρηματοδότηση της έρευνας. Ο ετήσιος προϋπολογισμός του αυξάνεται σε ετήσια βάση και το 2013 αναμένεται να ανέλθει στο ποσό των 11 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το στοιχείο αυτό, σε συνδυασμό με τα διακριτά χαρακτηριστικά του 7ου ΠΠ (βλέπε πλαίσιο 1), το καθιστούν ένα από τα μεγαλύτερα ενιαία ερευνητικά προγράμματα παγκοσμίως.

4. Τα ανωτέρω χαρακτηριστικά έχουν άμεσο αντίκτυπο στον ενδεδειγμένο τρόπο διαχείρισης του 7ου ΠΠ. Για παράδειγμα, λόγω του διακρατικού χαρακτήρα του 7ου ΠΠ και της συνδυασμένης συμμετοχής πανεπιστημιακών και βιομηχανικών φορέων σε μεμονωμένα έργα, οι συμμετέχοντες στο πλαίσιο της ίδιας κοινοπραξίας ενδέχεται να υπόκεινται σε διαφορετικούς φορολογικούς, νομικούς, λογιστικούς ή δημοσιονομικούς κανόνες. Ως εκ τούτου, οι κανόνες του 7ου ΠΠ πρέπει να χαρακτηρίζονται από επαρκή ευελιξία, ούτως ώστε να ενσωματώνονται οι εν λόγω διαφορές, και συγχρόνως να είναι αρκούντως ακριβείς, προκειμένου να αποφεύγονται οι παρερμηνείες. Στους κανόνες των εθνικών καθεστώτων χρηματοδότησης για την έρευνα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνο η συναφής εθνική νομοθεσία.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ

Το 7ο ΠΠ εξυπηρετεί δικαιούχους από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, τις συνδεδεμένες και τις υποψήφιες για ένταξη χώρες (14 [4]), καθώς και από τις χώρες εταίρους στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας.

Η διαχείρισή του ασκείται από 19 ανεξάρτητους φορείς: οκτώ υπηρεσίες της Επιτροπής (έξι γενικές διευθύνσεις και δύο εκτελεστικούς οργανισμούς), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, πέντε κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες και πέντε πρωτοβουλίες του άρθρου 185 [5].

Στις οκτώ υπηρεσίες της Επιτροπής για την εφαρμογή του 7ου ΠΠ απασχολούνται περισσότεροι από 2500 υπάλληλοι.

Η μέση συνεισφορά της ΕΕ ανά έργο ανέρχεται σε 1,75 εκατομμύρια ευρώ. Ένα σύνηθες έργο προϋποθέτει διακρατική συνεργασία μεταξύ πέντε ή έξι συμμετεχόντων. Όσον αφορά τα έργα συνεργασίας, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου τα δύο τρίτα του προϋπολογισμού του 7ου ΠΠ, ο μέσος αριθμός συμμετεχόντων είναι έντεκα. Στην πλειονότητα των έργων οι κοινοπραξίες συγκροτούνται από συμμετέχοντες που προέρχονται τόσο από την πανεπιστημιακή κοινότητα όσο και από τον ιδιωτικό τομέα.

Κάθε χρόνο αξιολογούνται περίπου 15000 προτάσεις, συνάπτονται 2500 νέες συμφωνίες επιχορήγησης και πραγματοποιούνται περίπου 10000 πληρωμές. Το χαρτοφυλάκιο του 7ου ΠΠ απαρτίζεται από περίπου 14000 συμφωνίες επιχορήγησης (στοιχεία 2011).

Πηγή: Πέμπτη έκθεση παρακολούθησης του 7ου ΠΠ, γενικός προϋπολογισμός της ΕΕ για το 2012 και ανακοίνωση της Επιτροπής με αντικείμενο την απλούστευση της εφαρμογής των προγραμμάτων-πλαίσιο έρευνας (COM(2010) 187).

5. Σε σύγκριση με το 6ο ΠΠ, το 7ο ΠΠ περιλαμβάνει ορισμένα νέα μέσα, από τα οποία τα σημαντικότερα είναι η "υποστήριξη έρευνας αιχμής" [6], οι «κοινές τεχνολογικές πρωτοβουλίες (ΚΤΠ) και η "Χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου" (ΧΔΚΚ). Η υποστήριξη έρευνας αιχμής θεσπίστηκε με σκοπό τη χρηματοδότηση της βασικής έρευνας ("blue sky research") [7], ενώ τα άλλα δύο μέσα αναπτύχθηκαν για την υποστήριξη δραστηριοτήτων καινοτομίας που παρακολουθούν την αγορά, με σκοπό την τόνωση της συμμετοχής των βιομηχανικών κλάδων, η οποία παρουσιάζει σταθερή μείωση μετά το 4ο ΠΠ [8].

ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

6. Οι στόχοι και οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ καθορίζονται στην απόφαση 1982/2006/ΕΚ και στις αποφάσεις σχετικά με τα τέσσερα ειδικά προγράμματα. Στον κανονισμό για το 7ο ΠΠ [9] καθορίζονται οι κανόνες συμμετοχής. Το πλαίσιο αυτό συμπληρώνεται από τους εκτελεστικούς κανόνες που έχει εκδώσει η Επιτροπή και από μη δεσμευτικά έγγραφα καθοδήγησης (εφεξής ο όρος "κανόνες συμμετοχής" θα παραπέμπει στην ιεραρχική δομή που απεικονίζεται στο γράφημα 2).

7. Οι κανόνες συμμετοχής καθορίζουν τους όρους επιλογής των έργων, τη συμμετοχή φορέων σε αυτά και τη χρηματοδότησή τους. Καθορίζουν από κοινού τους όρους χρηματοδότησης, όπως είναι τα ποσοστά χρηματοδότησης και οι απαιτήσεις επιλεξιμότητας των δαπανών.

8. Οι ισχύοντες κανόνες συμμετοχής συνιστούν το αποτέλεσμα της εμπειρίας που έχει συσσωρευτεί κατά τα 20 έτη εφαρμογής των προγενέστερων προγραμμάτων-πλαισίων. Η απλούστευση αποτέλεσε τη βασική κινητήρια δύναμη του 6ου ΠΠ [10] και εξελίχθηκε σε δέσμευση που ανέλαβε η Επιτροπή για το 7ο ΠΠ [11].

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΙΕΡΑΡΧΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ, CORDIS.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ

9. Η εφαρμογή του 58 % του 7ου ΠΠ κατά αξία τελεί υπό κεντρική άμεση διαχείριση [12] από έξι γενικές διευθύνσεις. Για το υπόλοιπο ποσοστό του προγράμματος, η εφαρμογή έχει ανατεθεί σε δύο εκτελεστικούς οργανισμούς (Εκτελεστικός Οργανισμός Έρευνας (ΕΟΕ) και Εκτελεστικός Οργανισμός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ΕΟΕΣΕ)), στην ΕΤΕπ, στις ΚΤΠ και σε ειδικές δομές υλοποίησης για τις πρωτοβουλίες του άρθρου 185. Παρότι οι εκτελεστικοί οργανισμοί ακολουθούν τις ίδιες διαδικασίες με την Επιτροπή, οι υπόλοιποι φορείς μπορούν να οργανώνουν με διαφορετικό τρόπο τις εσωτερικές διαδικασίες τους. Στο γράφημα 3 απεικονίζεται η κατανομή ανά τρόπο διαχείρισης και αρμόδιο φορέα.

ΓΡΑΦΗΜΑ 3

ΑΡΜΟΔΙΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ.

10. Ανεξαρτήτως εκτελεστικού φορέα, η υλοποίηση των επιχορηγούμενων δράσεων πραγματοποιείται κατά κανόνα μέσω των εξής τριών βασικών διαδικασιών:

α) προσδιορισμού των επιστημονικών θεμάτων που πρόκειται να υποστηριχθούν και κατάρτιση των προγραμμάτων εργασίας για την υλοποίησή τους,

β) επιλογής των έργων, η οποία βασίζεται κατά κανόνα σε διαδικασία επιλογής με ανταγωνιστικό χαρακτήρα, και διαπραγμάτευσης με τους επιτυχόντες αιτούντες, και

γ) ελέγχου της επιστημονικής υλοποίησης των έργων και απόδοσης των επιλέξιμων δαπανών στους δικαιούχους.

11. Η απλούστευση του 7ου ΠΠ δεν αφορά μόνο τους κανόνες αλλά και τις εσωτερικές διαδικασίες των ΓΔ και των εκτελεστικών οργανισμών. Μετά τον τελευταίο έλεγχο που πραγματοποίησε το Συνέδριο στον εν λόγω τομέα [13] το 2004, η Επιτροπή θέσπισε διάφορα νέα συστήματα, με σκοπό την απλούστευση των διαδικασιών υλοποίησης των επιχορηγήσεων δράσεων (π.χ. δικτυακή πύλη συμμετεχόντων, ενιαία υπηρεσία καταχώρισης, υπηρεσία διαπραγμάτευσης).

ΝΕΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ

12. Οι ΚΤΠ αποτελούν μακροχρόνιες συμπράξεις του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Συνδυάζουν επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα με χρηματοδοτήσεις από την ΕΕ και εθνικές δημόσιες χρηματοδοτήσεις. Αποσκοπούν στην υποστήριξη της ερευνητικής συνεργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη, σε τομείς της βιομηχανικής έρευνας στους οποίους προσδιορίζονται με σαφήνεια κοινοί τεχνολογικοί και οικονομικοί στόχοι. Η συνεισφορά της ΕΕ για τις ΚΤΠ δυνάμει του 7ου ΠΠ υπερβαίνει το ποσό των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι διμερείς ΚΤΠ αποτελούν συμπράξεις μεταξύ της ΕΕ και βιομηχανικών ενώσεων, ενώ στις τριμερείς ΚΤΠ συμμετέχουν η ΕΕ, βιομηχανικές ενώσεις και κράτη μέλη (βλέπε πίνακα 1). Για παράδειγμα, στην Ευρωπαϊκή Κοινή Επιχείρηση για την υλοποίηση της κοινής τεχνολογικής πρωτοβουλίας στη νανοηλεκτρονική (Κοινή Επιχείρηση ENIAC) συμμετέχουν από κοινού η Επιτροπή, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη [14] και η "Ένωση για τις δραστηριότητες νανοηλεκτρονικής στην Ευρώπη" (AENEAS).

13. Η χρηματοδοτική διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου (ΧΔΚΚ) συνιστά χρηματοδοτικό μέσο το οποίο έχει σχεδιαστεί με σκοπό τη βελτίωση της πρόσβασης των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας (ΕΑΚ) σε δανειακή χρηματοδότηση με αποδεκτούς όρους για ιδιωτικές εταιρείες ή δημόσιους οργανισμούς που προάγουν δραστηριότητες στον τομέα της ΕΑΚ. Μεταξύ των προβλεπόμενων δικαιούχων της ΧΔΚΚ συγκαταλέγονται επίσης ευρωπαϊκοί φορείς υψηλής έντασης έρευνας και ερευνητικές υποδομές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, παρακολουθεί τη ΧΔΚΚ όσον αφορά την επιλεξιμότητα των έργων και τη διάθεση κονδυλίων από το 7ο ΠΠ, ενώ η ΕΤΕπ είναι αρμόδια για τις καθημερινές πράξεις. Το εν λόγω μέσο συγχρηματοδοτείται από πόρους της ΕΕ και της ΕΤΕπ. Η μέγιστη συνεισφορά της ΕΕ για τη ΧΔΚΚ στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ έχει καθοριστεί σε ένα δισεκατομμύριο ευρώ.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ

Πηγή: Αποφάσεις του Συμβουλίου για τη θέσπιση των ΚΤΠ.

Κοινή τεχνολογική πρωτοβουλία | Στρατηγικός στόχος | Μέγιστη συνεισφορά της ΕΕ (σε εκατομμύρια ευρώ) |

Διμερείς ΚΤΠ | Πρωτοβουλία για καινοτόμα φάρμακα (ΠΚΦ) | Ταχύτερη ανάπτυξη αποτελεσματικότερων και ασφαλέστερων φαρμάκων για τους ασθενείς | 1000 |

Κοινή Επιχείρηση Clean Sky | Ανάπτυξη πρωτοπόρων τεχνολογιών για την αισθητή αύξηση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των αεροσκαφών και των εναέριων μεταφορών, με αποτέλεσμα τη χρήση λιγότερο θορυβωδών και αποδοτικότερων στην κατανάλωση καυσίμου αεροσκαφών | 800 |

Κοινή Επιχείρηση Κυψέλες καυσίμου και υδρογόνο (ΚΚΥ) | Επιτάχυνση της εισαγωγής ενεργειακών τεχνολογιών κυψελών καυσίμου και υδρογόνου στην αγορά της Ευρώπης | 470 |

Τριμερείς ΚΤΠ | Κοινή Επιχείρηση ENIAC | Εστίαση στη νανοηλεκτρονική για την προώθηση της περαιτέρω ολοκλήρωσης και μικρογράφησης των συσκευών και για την ενίσχυση των λειτουργικών τους δυνατοτήτων | 450 |

Κοινή Επιχείρηση Artemis | Αντιμετώπιση των ερευνητικών και διαρθρωτικών προκλήσεων στον τομέα των ενσωματωμένων συστημάτων υπολογιστών | 420 |

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

14. Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε κατά πόσον η Επιτροπή έχει διασφαλίσει την αποτελεσματική υλοποίηση του 7ου ΠΠ. Για τον σκοπό αυτό, διατυπώθηκαν τα ακόλουθα τρία υποερωτήματα:

α) Επιτρέπουν οι κανόνες συμμετοχής την αποδοτική εφαρμογή του 7ου ΠΠ;

β) Έχει επιτύχει η Επιτροπή τον εξορθολογισμό των διαδικασιών που εφαρμόζονται στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ χωρίς να υπονομεύεται η ποιότητα των δαπανών;

γ) Διαχειρίστηκε ορθά η Επιτροπή τη δημιουργία νέων μέσων;

15. Ο έλεγχος κάλυψε την υλοποίηση του 7ου ΠΠ μεταξύ 2007 και του πρώτου εξαμήνου του 2012. Τα κριτήρια ελέγχου και οι μέθοδοι συλλογής αποδεικτικών στοιχείων του ελέγχου περιγράφονται στο παράρτημα Ι. Το πεδίο του ελέγχου περιελάμβανε:

α) για το πρώτο υποερώτημα του ελέγχου, τους κανόνες συμμετοχής για ολόκληρο το 7ο ΠΠ,

β) για το δεύτερο υποερώτημα, τις εσωτερικές διαδικασίες που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, της ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας και Μέσων Επικοινωνίας, της ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας, καθώς και στο πλαίσιο του Εκτελεστικού Οργανισμού Έρευνας (EOE), και αφορούσαν τα έργα συνεργασίας στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία" [15]. Κατ’ αυτό τον τρόπο, με την ανάλυση των εσωτερικών διαδικασιών καλύφθηκε η εκτέλεση σχεδόν των δύο τρίτων του προϋπολογισμού του 7ου ΠΠ, και

γ) για το τρίτο υποερώτημα, ανάλυση των δύο νέων μέσων, ήτοι των ΚΤΠ και της ΧΔΚΚ.

16. Το Συνέδριο εξέτασε τη συνέχεια που δόθηκε στις προγενέστερες συστάσεις του που είχαν διατυπωθεί στο πλαίσιο της ειδικής έκθεσης αριθ. 1/2004 σχετικά με τη διαχείριση των έμμεσων δράσεων Ε&ΤΑ του 5ου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (1998-2002). Τα σχετικά αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένων των παραπομπών στις αντίστοιχες παρατηρήσεις της εν λόγω έκθεσης, παρατίθενται στο παράρτημα ΙΙ.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΠΑΡΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΑΡΚΕΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ, ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ

17. Κατά την έναρξη του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή υπέβαλε μια σειρά σχεδίων απλούστευσης που θα επηρέαζαν διάφορες πτυχές των κανόνων συμμετοχής. Στο παρόν τμήμα της έκθεσης, ως βάση για την αξιολόγηση της προόδου που έχει επιτευχθεί στο πλαίσιο του εν λόγω θεματολογίου απλούστευσης χρησιμοποιούνται οι ακόλουθες αρχές:

α) εξορθολογισμός των απαιτήσεων μέσω της καλύτερης εξισορρόπησης κινδύνων και ελέγχου,

β) βελτιστοποίηση των μεθόδων αποζημίωσης των δικαιούχων για τις ερευνητικές τους προσπάθειες,

γ) καθοδήγηση των δικαιούχων διά μέσου του πολύπλοκου πλαισίου του προγράμματος,

δ) εναρμόνιση των διατάξεων με τις πρακτικές των δικαιούχων, και

ε) αποφυγή αλληλεπικαλύψεων και ασυνεπειών.

18. Οι ανωτέρω αρχές απορρέουν από διάφορα έγγραφα της Επιτροπής [16] στα οποία υποβάλλονται σχέδια απλούστευσης, καθώς και από τις θέσεις των νομοθετικών αρχών [17] για τους κανόνες συμμετοχής. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω αρχές αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη για την εξέλιξη των κανόνων συμμετοχής μετά το 2005, όταν η Επιτροπή ξεκίνησε τις προκαταρκτικές εργασίες της για την κατάρτιση του 7ου ΠΠ. Στον πίνακα 2 παρατίθεται ανασκόπηση της προόδου που έχει σημειωθεί στο θεματολόγιο της απλούστευσης.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙΣΑ ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Πηγή: ΕΕΣ.

Αρχές με παραδείγματα προβλεπόμενων μέτρων | Αξιολόγηση του Συνεδρίου |

Εξορθολογισμός των απαιτήσεων: Αντικατάσταση των τραπεζικών εγγυήσεων από το Ταμείο Εγγυήσεων των ΣυμμετεχόντωνΜειωμένη χρήση πιστοποιητικών ελέγχου για αιτήσεις πληρωμώνΕξορθολογισμός των περιόδων υποβολής εκθέσεων | Ικανοποιητικός Δεν απαιτούνται πλέον τραπεζικές εγγυήσεις, με αποτέλεσμα την ελάφρυνση των δικαιούχων από τον σχετικό διοικητικό φόρτο. Συνεπεία της θέσπισης κατώτατου ορίου, μόνο το 6 % των αιτήσεων απόδοσης δαπανών, οι οποίες αντιστοιχούν στο ένα τρίτο των χρηματοδοτούμενων δαπανών του 7ου ΠΠ, προϋποθέτουν πιστοποιητικό ελέγχου. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. χρονική διάρκεια περιόδων υποβολής εκθέσεων), η σύγκριση με τα εθνικά προγράμματα χρηματοδότησης είναι ευνοϊκή για το 7ο ΠΠ. Εντούτοις, υπάρχουν δυνατότητες περαιτέρω εξορθολογισμού των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων, εφόσον: παραταθούν οι προθεσμίες υποβολής εκθέσεων και για τα έργα που υπάγονται στη θεματική ενότητα των ΤΠΕ καιο ισχύσουν αυστηρά όρια όσον αφορά το μέγεθος των εκθέσεων, όπως σε ορισμένους εθνικούς οργανισμούς χρηματοδότησης (SNF, DFG, TSB). |

Βελτιστοποίηση των μεθόδων απόδοσης δαπανών: Ευρύτερη χρήση των κατ’ αποκοπήν ποσώνΑπλούστευση του μοντέλου χρηματοδότησης βάσει των πραγματικών δαπανών | Εν μέρει ικανοποιητική Στο 7ο ΠΠ περιλαμβάνονται νέες μέθοδοι χρηματοδότησης που βασίζονται σε κατ’ αποκοπήν ποσά και όχι σε πραγματικές δαπάνες. Το μοντέλο χρηματοδότησης του 7ου ΠΠ με βάση τις πραγματικές δαπάνες εξακολουθεί να είναι πολύπλοκο (βλέπε σημείο 20). |

Καθοδήγηση των δικαιούχων διά μέσου του πολύπλοκου πλαισίου του προγράμματος: Βελτίωση του υλικού καθοδήγησηςΚοινά ηλεκτρονικά εργαλεία για διαδραστική επικοινωνία με τους δικαιούχουςΣυμπληρωματικά εργαλεία καθοδήγησης, όπως γραφεία υποστήριξης | Ικανοποιητική Τα έγγραφα καθοδήγησης είναι πλέον συνοπτικότερα και σαφέστερα σε σύγκριση με τα αντίστοιχα έγγραφα του 6ου ΠΠ, όπως επιβεβαιώνεται από τις απαντήσεις των δικαιούχων στην έρευνα που πραγματοποίησε το Συνέδριο. Νέα εργαλεία ΤΠ διευκολύνουν τη διαδραστική επικοινωνία μεταξύ της Επιτροπής και των δικαιούχων. Έχουν δημιουργηθεί εξειδικευμένα γραφεία υποστήριξης για τους δικαιούχους. |

Εναρμόνιση των διατάξεων με τις πρακτικές των δικαιούχων: Πιστοποίηση των μεθοδολογιών υπολογισμού των δαπανών των δικαιούχωνΕυρύτερη αποδοχή των μεθοδολογιών των δικαιούχων | Μη ικανοποιητική Ο βαθμός υιοθέτησης του συστήματος πιστοποίησης από τους δικαιούχους ήταν χαμηλός, οι μεθοδολογίες υπολογισμού βάσει μέσων δαπανών προσωπικού έγιναν δεκτές με καθυστέρηση, οι δικαιούχοι καλούνται να επωμιστούν εξ ολοκλήρου τον κίνδυνο της εσφαλμένης ερμηνείας των διατάξεων του 7ου ΠΠ και οι διατάξεις του 7ου ΠΠ δεν αποτυπώνουν πάντα τη γενική πρακτική στον ερευνητικό τομέα (βλέπε σημεία 21 έως 29). |

Αποφυγή αλληλεπικαλύψεων και ασυνεπειών: Θυρίδα ηλεκτρονικής καταχώρισης για τους δικαιούχους (ενιαία υπηρεσία καταχώρισης)Συνεπής αξιολόγηση της οικονομικής βιωσιμότηταςΕνιαίο κέντρο διαλογής πληροφοριών (υπηρεσία πληροφοριών για την έρευνα)Επιτροπή αποσαφηνίσεων για την έρευνα | Μη ικανοποιητική Παρότι έχουν θεσπιστεί τα περισσότερα από τα προβλεπόμενα μέτρα, η εφαρμογή τους εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ασυνέπειες (βλέπε σημεία 30 έως 44). |

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ

19. Όσον αφορά τις πέντε αρχές, η Επιτροπή προέβη με ικανοποιητικό τρόπο στον εξορθολογισμό των απαιτήσεων και στη βελτίωση των διαφόρων εγγράφων καθοδήγησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή κατάφερε μεν να εναρμονίσει τις διατάξεις του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων (παραδείγματος χάριν, όσον αφορά την αποδοχή των μέσων δαπανών προσωπικού), στο μέλλον, ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες. Οι δικαιούχοι στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ έρχονται αντιμέτωποι με ασυνέπειες που αφορούν ορισμένες πτυχές των κανόνων συμμετοχής (βλέπε αντιστοίχως σημεία 21 και 30).

20. Όσον αφορά το μοντέλο χρηματοδότησης, εισήχθησαν νέες μέθοδοι χρηματοδότησης βασιζόμενες σε κατ’ αποκοπήν ποσά και όχι σε πραγματικές δαπάνες. Η χρηματοδότηση βάσει των πραγματικών δαπανών εξακολουθεί να αποτελεί το κύριο μοντέλο χρηματοδότησης στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ. Σε σύγκριση με τους εθνικούς χρηματοδοτικούς φορείς, το μοντέλο χρηματοδότησης του 7ου ΠΠ είναι πολύπλοκο λόγω του υψηλού αριθμού συνδυασμών μεταξύ κατηγοριών δαπανών, μεθόδων υπολογισμού δαπανών και ποσοστών απόδοσης δαπανών. Αυτό συνιστά επιβάρυνση για τους δικαιούχους και έχει αρκετές σημαντικές επιπτώσεις στις διοικητικές διαδικασίες της Επιτροπής. Στην ειδική έκθεση αριθ. 1/2004, το Συνέδριο συνέστησε την απλούστευση του μοντέλου χρηματοδότησης (βλέπε παράρτημα ΙΙ). Η απλούστευση αυτή αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πρότασης για τους κανόνες συμμετοχής στο πρόγραμμα "Ορίζων 2020" [18].

Ο ΣΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΔΕΝ ΕΠΕΤΕΥΧΘΗ ΠΛΗΡΩΣ

21. Κατά την έναρξη του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή ανέφερε ότι στο μοντέλο χρηματοδότησης βάσει των πραγματικών δαπανών θα χρησιμοποιούνταν οι λογιστικές και διαχειριστικές αρχές που εφαρμόζονται συνήθως από τους συμμετέχοντες [19]. Τόσο οι νομοθετικές αρχές όσο και η ίδια η Επιτροπή επεσήμαναν πρόσφατα την ανάγκη μεγαλύτερης ευθυγράμμισης των κανόνων του 7ου ΠΠ με τις συνήθεις πρακτικές του τομέα [20].

ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ

22. Προκειμένου να βελτιωθεί η εναρμόνιση των κανόνων συμμετοχής του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων, είναι σκόπιμο στους κανόνες να προβλέπεται μηχανισμός με τον οποίο θα αναγνωρίζονται εγκαίρως οι εν λόγω πρακτικές και θα προσαρμόζονται αναλόγως η ερμηνεία και οι πρακτικές της Επιτροπής, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία αυτή δεν υπονομεύει τους γενικούς και ελεγκτικούς στόχους του 7ου ΠΠ.

23. Κατά την έναρξη του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή θέσπισε μηχανισμό πιστοποίησης για την έγκριση των μεθοδολογιών υπολογισμού των δαπανών, ούτως ώστε να παρέχονται εγγυήσεις στους δικαιούχους σχετικά με τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιούν. Ωστόσο, οι αυστηρές απαιτήσεις είχαν ως αποτέλεσμα χαμηλό ποσοστό υιοθέτησης του συστήματος πιστοποίησης από τους δικαιούχους. Η Επιτροπή υπολόγισε ότι θα εκδίδονταν το πολύ 350 πιστοποιητικά [21]. Τον Μάρτιο του 2012, η Επιτροπή είχε κάνει δεκτές αιτήσεις πιστοποίησης μεθοδολογιών από 71 δικαιούχους, αριθμός που αντιστοιχεί στο 20 % του συνόλου των δικαιούχων. Τα αποτελέσματα της έρευνας που διενήργησε το Συνέδριο υποδηλώνουν ότι οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους δεν υποβάλλονται αιτήσεις για εκ των προτέρων πιστοποίηση είναι η χρονοβόρα και πολύπλοκη διαδικασία υποβολής των αιτήσεων, η δυσκολία πλήρωσης των κριτηρίων πιστοποίησης και η περιορισμένη χρήση του πιστοποιητικού. Το χαμηλό ποσοστό συμμετοχής υπονόμευσε τις προσπάθειες της Επιτροπής για απλούστευση των διαδικασιών [22].

24. Το 2011 η Επιτροπή, προκειμένου να διευκολύνει την εναρμόνιση των διατάξεων του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων όσον αφορά τις δαπάνες προσωπικού, παρείχε στους δικαιούχους τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τις εσωτερικές πρακτικές τους για τη χρέωση των μέσων δαπανών προσωπικού. Από τις συζητήσεις που πραγματοποίησε το ΕΕΣ με ερευνητικούς οργανισμούς και συμμετέχοντες αναδείχθηκε η θετική ανταπόκριση στην ευρύτερη αποδοχή μεθοδολογιών βασιζόμενων στις μέσες δαπάνες προσωπικού. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι το πρόβλημα της αποδοχής των μέσων δαπανών προσωπικού αναγνωρίστηκε σχετικά νωρίς [23], χρειάστηκε να μεσολαβήσει χρονικό διάστημα 21 μηνών έως ότου τροποποιηθούν οι κανόνες. Αυτό σημαίνει αισθητή καθυστέρηση για ένα επταετές πρόγραμμα που χρηματοδοτεί έργα μέσης διάρκειας 36 μηνών.

25. Μολονότι οι χρηματοδοτικοί κανόνες του 7ου ΠΠ είναι λιγότερο αναλυτικοί και βασίζονται περισσότερο σε αρχές, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες είναι δυσχερής η εφαρμογή των αρχών του 7ου ΠΠ στις πραγματικές περιστάσεις που αντιμετωπίζει ένας δικαιούχος. Σε τέτοια περίπτωση, υπάρχουν τρεις εναλλακτικές λύσεις. Ο δικαιούχος έχει τη δυνατότητα:

είτε να απευθυνθεί στον υπεύθυνο έργου·

είτε να αποταθεί στο εθνικό σημείο επαφής [24], το οποίο θα διαβιβάσει το αίτημα στην υπηρεσία πληροφοριών για την έρευνα (ΥΠΕ)·

είτε να υποβάλει το αίτημά του απευθείας στην ΥΠΕ.

26. Οι υπεύθυνοι έργου από πλευράς ΕΕ μπορούν απλώς να παραπέμπουν στους υφιστάμενους κανόνες και τις ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές. Η ΥΠΕ μπορεί να παράσχει περισσότερο εξειδικευμένες οδηγίες, οι οποίες σε περίπτωση σύνθετων νομικών ζητημάτων καταρτίζονται από το νομικό τμήμα της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας. Ωστόσο, η εν λόγω διαδικασία εξακολουθεί να υπόκειται σε αποποίηση της νομικής ευθύνης, γεγονός το οποίο μπορεί να υπονομεύσει σε μεγάλο βαθμό τη χρησιμότητά της σε περίπτωση μεταγενέστερων διαφωνιών με την Επιτροπή. Η ορθότητα της ερμηνείας μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση έως και πέντε έτη μετά την περάτωση του έργου. Μολονότι ενδέχεται να συντρέχουν βάσιμοι λόγοι για την αποποίηση της νομικής ευθύνης, σύμφωνα με το ισχύον σύστημα οι δικαιούχοι επωμίζονται εξ ολοκλήρου τον κίνδυνο της εσφαλμένης ερμηνείας των διατάξεων του 7ου ΠΠ.

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ ΔΕΝ ΑΠΟΤΥΠΩΝΟΥΝ ΠΑΝΤΑ ΤΙΣ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ

27. Προκειμένου να αξιολογήσει τον βαθμό ευθυγράμμισης του 7ου ΠΠ με τις συνήθεις πρακτικές των δικαιούχων, το Συνέδριο προέβη σε σύγκριση των πρακτικών του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές που εφαρμόζονται στο πλαίσιο εθνικών χρηματοδοτικών οργανισμών, καθώς και με τις εσωτερικές πρακτικές των δικαιούχων. Το Συνέδριο εστίασε την ανάλυσή του στις δαπάνες προσωπικού, καθώς αυτές συνιστούν συχνά τη σημαντικότερη κατηγορία άμεσων δαπανών που προκύπτουν κατά την εκτέλεση ενός έργου.

28. Ορισμένοι εθνικοί χρηματοδοτικοί οργανισμοί αποδέχονται κατ’ αποκοπήν ποσά ή κατηγορίες δαπανών χωρίς απαιτήσεις καταγραφής χρόνου (π.χ. Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών, DFG) ή χρησιμοποιούν προϋπολογισθείσες δαπάνες βάσει μισθολογικών κατηγοριών και προκαθορισμένου χρόνου εργασίας (Ελβετικό Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών, SNF). Άλλοι οργανισμοί ακολουθούν απαιτήσεις καταγραφής χρόνου παρόμοιες με τις αντίστοιχες απαιτήσεις του 7ου ΠΠ (π.χ. Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ) και εφαρμόζουν σύστημα επαληθεύσιμης κατανομής χρόνου για την αιτιολόγηση των δαπανών προσωπικού. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κανόνες που εφαρμόζουν οι εθνικοί χρηματοδοτικοί οργανισμοί λαμβάνουν υπόψη σε μεγαλύτερο βαθμό τις συνήθεις διαχειριστικές και λογιστικές πρακτικές των δικαιούχων.

29. Από την έρευνα που διενήργησε το Συνέδριο μεταξύ των δικαιούχων καταδεικνύεται ότι, παρά τη θετική ανταπόκριση στην ευρύτερη αποδοχή μεθοδολογιών που βασίζονται στις μέσες δαπάνες προσωπικού, οι απαιτήσεις του 7ου ΠΠ σχετικά με τις δαπάνες προσωπικού ως επί το πλείστον δεν είναι συμβατές με τις πρακτικές των δικαιούχων. Όσον αφορά την καταγραφή χρόνου, το 29 % των ερωτηθέντων επιβεβαίωσαν ότι δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν το εσωτερικό τους σύστημα για την ικανοποίηση των απαιτήσεων της Επιτροπής (βλέπε γράφημα 4). Το 30 % είχε καθιερώσει και εφάρμοζε σύστημα καταγραφής χρόνου, προκειμένου να συμμετάσχει σε έργα της ΕΕ. Ορισμένοι δικαιούχοι επεσήμαναν ότι, για τους σκοπούς της εσωτερικής λειτουργίας τους, δεν χρησιμοποιούν μεθόδους καταγραφής χρόνου, αλλά άλλες (βλέπε πλαίσιο 2).

ΓΡΑΦΗΜΑ 4

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΧΡΟΝΟΥ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΥΝ ΟΙ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΧΡΟΝΟΥ

Μέθοδος βασιζόμενη στις εκροές: πλήρης ανάθεση ερευνητικών καθηκόντων σε προσωπικό εξειδικευμένης ερευνητικής μονάδας, δεν απαιτείται η χρήση δελτίων καταγραφής χρόνου. Η μία ή οι περισσότερες μέθοδοι παρακολούθησης αφορούν, ενδεικτικά, την πρόοδο των εργασιών, την ποιότητα των αποτελεσμάτων ή την επίτευξη ενδιάμεσων στόχων.

Μέθοδος εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων: συλλογή επαρκών αποδεικτικών στοιχείων μέσω συμβάσεων εργασίας (π.χ. πλήρης απασχόληση κατόχου διδακτορικού τίτλου στην υλοποίηση συγκεκριμένου έργου) ή μέσω εσωτερικής δήλωσης που επιβεβαιώνει την πλήρη απασχόληση σε έργο ή καθήκον (π.χ. για συγκεκριμένη χρονική περίοδο).

Πηγή: ΕΕΣ, βάσει επισκόπησης των απαντήσεων που δόθηκαν στο ερωτηματολόγιό του.

ΟΙ ΠΕΡΙΤΤΕΣ ΑΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

30. Δεν είναι πάντα εφικτή η εξασφάλιση ομοιομορφίας στην υλοποίηση μεταξύ προγραμμάτων που ενδέχεται να έχουν διαφορετικούς στόχους. Εντούτοις, ο αριθμός των αποκλίσεων όσον αφορά την εφαρμογή του ίδιου χρηματοδοτικού μέσου στο πλαίσιο του ίδιου ειδικού προγράμματος θα πρέπει να είναι περιορισμένος. Κατά την έναρξη του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή δήλωσε ότι η συνοχή αποτελεί μία από τις τρεις αρχές υλοποίησης του 7ου ΠΠ [25], διευκρινίζοντας ότι είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες της, ιδίως όσον αφορά τις νομικές και χρηματοοικονομικές διατάξεις που διέπουν τα επιδοτούμενα έργα [26].

31. Η συνοχή στο πλαίσιο της υλοποίησης μειώνει τον διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους. Διευκολύνει, αφενός, τους δικαιούχους ως προς την επίγνωση και τήρηση των απαιτήσεων και, αφετέρου, την Επιτροπή ως προς τη διαχείριση του προγράμματος.

ΠΑΡΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ…

32. Για τη διασφάλιση μεγαλύτερης συνοχής στην υλοποίηση του προγράμματος, η Επιτροπή προέβλεψε στις προπαρασκευαστικές πράξεις [27] τις ακόλουθες διατάξεις:

δημιουργία θυρίδας ηλεκτρονικής καταχώρισης (ενιαία υπηρεσία καταχώρισης)·

διασφάλιση συνεπούς αξιολόγησης της οικονομικής βιωσιμότητας των συμμετεχόντων· και

δημιουργία ενιαίου κέντρου για την αποσαφήνιση των κανονισμών.

33. Η ενιαία υπηρεσία καταχώρισης απαλλάσσει τους δικαιούχους από την υποχρέωση να υποβάλλουν κατ’ επανάληψη για κάθε έργο τα ίδια πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με το νομικό καθεστώς και τη χρηματοοικονομική τους κατάσταση. Οι αρχικές καθυστερήσεις, λόγω της ταυτόχρονης καταχώρισης μεγάλου αριθμού δικαιούχων, επιλύθηκε και επί του παρόντος δεν υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις. Σύμφωνα με την ενδιάμεση αξιολόγηση του 7ου ΠΠ, η ενιαία υπηρεσία καταχώρισης έχει στεφθεί με επιτυχία [28]. Ο έλεγχος επικύρωσης των οικονομικών στοιχείων διενεργείται πλέον από την ομάδα κεντρικής επικύρωσης του EOE, η οποία διασφαλίζει τη συνέπεια με τη χρήση των ίδιων χρηματοοικονομικών δεικτών [29].

34. Δεν έχει συσταθεί [30] ενιαίο κέντρο για την αποσαφήνιση των κανονισμών. Αντ’ αυτού, η Επιτροπή συγκρότησε κατά προτεραιότητα την υπηρεσία πληροφοριών για την έρευνα, προκειμένου να παρέχει απαντήσεις στα ερωτήματα των δικαιούχων. Το 2011 η Επιτροπή δημιούργησε την επιτροπή αποσαφηνίσεων για την έρευνα (ΕΑΕ), με την εντολή να λαμβάνει τελικές θέσεις για οριζόντια θέματα σχετικά με την εκτέλεση έργων για τα οποία οι υπηρεσίες δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσουν συναίνεση [31].

… ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΑΠΟ ΕΛΛΕΙΨΗ ΣΥΝΟΧΗΣ

35. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, ορισμένες πτυχές της υλοποίησης του 7ου ΠΠ επηρεάζονται αρνητικά από έλλειψη συνοχής. Από τη σύγκριση των κανόνων και των διαδικασιών στην οποία προέβη το Συνέδριο εξετάζοντας μόνο τα έργα συνεργασίας στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία", αποκαλύφθηκαν πρακτικές που οδήγησαν σε διαφορετικές αντιμετωπίσεις της ίδιας ουσιαστικά κατάστασης από διαφορετικές υπηρεσίες ή ακόμη και από διαφορετικές μονάδες εντός της ίδιας υπηρεσίας (βλέπε πλαίσιο 3).

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

1. Χρήση κατ’ αποκοπήν ποσών για την κάλυψη εξόδων που αφορούν μετακινήσεις —δεν γίνεται δεκτή από τη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, αλλά γίνεται δεκτή από άλλες υπηρεσίες

2. Ακροάσεις κατά την αξιολόγηση μειζόνων έργων —χρησιμοποιούνται από τη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, τη ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας και τον EOE, αλλά όχι από τη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας

3. Απαίτηση σύναψης και προσκόμισης συμφωνίας για τη σύσταση κοινοπραξίας —διαφοροποιείται μεταξύ των θεματικών τομέων

4. Τρόπος αντιμετώπισης μη προβλεπόμενων υπεργολαβιών —διαφοροποιείται μεταξύ των υπηρεσιών

5. Ορισμός του προϋπολογισμού διαχείρισης —διαφοροποιείται μεταξύ των υπηρεσιών

6. Εφαρμοζόμενη διαδικασία σε περίπτωση αλλαγής της εταιρικής επωνυμίας του δικαιούχου — επίσημη τροποποίηση μόνο στη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών

7. Συχνότητα υποβολής εκθέσεων —υψηλότερη στη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών σε σύγκριση με άλλες υπηρεσίες

8. Χρήση επιστημονικής επισκόπησης για την παρακολούθηση των έργων —συνηθέστερη πρακτική στη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών από ό,τι σε άλλες υπηρεσίες

9. Δυνατότητα εκτέλεσης πολλαπλών πληρωμών ανά περίοδο —τμηματικές πληρωμές χρησιμοποιούνται στη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας και στη ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας, αλλά όχι στη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών και στον EOE

Αποκλινουσεσ πρακτικεσ που συζητηθηκαν και διευθετηθηκαν στο πλαισιο τησ ΕΑΕ

10. Επιλεξιμότητα των δαπανών για την έκδοση πιστοποιητικού οικονομικών καταστάσεων, η οποία δεν ήταν υποχρεωτική

11. Ρυθμίσεις υπέρ του δικαιούχου για περατωμένα έργα

Πηγή: ΕΕΣ. Ο ανωτέρω κατάλογος βασίζεται στην ανάλυση κανόνων, εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής, απαντήσεων δικαιούχων και συζητήσεων με διευθυντικά στελέχη της Επιτροπής.

36. Από την έρευνα του Συνεδρίου προκύπτει ότι οι δικαιούχοι θεωρούν ότι υπάρχει έλλειψη συνοχής όσον αφορά την υλοποίηση του 7ου ΠΠ: το 51 % των δικαιούχων δήλωσαν ότι υφίσταντο —τουλάχιστον περιστασιακά— διαφορετική αντιμετώπιση, η οποία δεν δικαιολογούνταν από το νομικό πλαίσιο ή από ιδιαιτερότητες του ειδικού προγράμματος, και το 15 % των δικαιούχων επεσήμαναν ότι είχαν αντίστοιχα προβλήματα διαφορετικής αντιμετώπισης σχεδόν σε κάθε έργο. Οι παρατηρήσεις των δικαιούχων υποδηλώνουν ότι η ερμηνεία μπορεί να διαφοροποιείται σε συνάρτηση με τον εκάστοτε υπεύθυνο έργου (βλέπε πλαίσιο 4).

ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΙΠΕΙΣ

37. Έως τον Σεπτέμβριο του 2011, η ΕΑΕ είχε ήδη συζητήσει και διευθετήσει τρία θέματα σχετικά με τη βελτίωση του συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών. Τα δύο εξ αυτών αφορούσαν άμεσα την εναρμόνιση των διαδικασιών του 7ου ΠΠ. Ωστόσο, στο πλαίσιο της ανάλυσης που πραγματοποίησε το Συνέδριο (βλέπε πλαίσιο 3) εντοπίστηκαν εννέα παραδείγματα αποκλίσεων κανόνων και διαδικασιών που δεν είχαν αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης στην ΕΑΕ. Αυτό υποδηλώνει ότι, παρά την αποτελεσματικότητα της ΕΑΕ στη διατύπωση ενιαίων θέσεων, με τους υφιστάμενους μηχανισμούς δεν εντοπίζονται όλες οι αποκλίνουσες διαδικασίες στην υλοποίηση του 7ου ΠΠ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥΧΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Για κάθε έργο, οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται σύμφωνα με τους κανόνες, όπως ερμηνεύονται από κάθε υπεύθυνο έργου από πλευράς ΕΕ. Κατά συνέπεια, οι διαπραγματεύσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με αυτή την ερμηνεία και η συντονιστική οργάνωση οφείλει να προσαρμόζεται και να ανταποκρίνεται καταλλήλως στις οδηγίες που παρέχονται από τον υπεύθυνο έργου από πλευράς ΕΕ.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, διαφορετικοί υπεύθυνοι έργου από πλευράς ΕΕ, υπαγόμενοι σε διαφορετικές μονάδες, χειρίζονται διαφορετικά την ίδια κατάσταση.

Τα επιμέρους στοιχεία που ζητούνται σε σχέση με το περιεχόμενο της αίτησης, τα τεχνικά ζητήματα (παραδοτέα, ενδιάμεσοι στόχοι, εκθέσεις προόδου) και οι οικονομικές εκθέσεις, καθώς και η χρήση των εργαλείων του 7ου ΠΠ και η οργάνωση των διαδικασιών διαφοροποιούνται σε συνάρτηση με τον εκάστοτε υπεύθυνο έργου από πλευράς ΕΕ. Αυτό ισχύει για όλα τα στάδια υλοποίησης ενός έργου.

Πηγή: Ερωτηματολόγιο του ΕΕΣ.

38. Υπάρχουν δύο βασικοί δίαυλοι επικοινωνίας μέσω των οποίων ένα ζήτημα μπορεί να τεθεί υπόψη της ΕΑΕ:

μέσω απόφασης εσωτερικής ομάδας εργασίας της Επιτροπής ή γενικών διευθυντών στον τομέα της έρευνας ή εκπροσώπων τους· και

μέσω αιτήματος που αναρτάται από δικαιούχο στον δικτυακό τόπο της ΥΠΕ.

39. Και στις δύο περιπτώσεις, η ΕΑΕ βασίζεται στην ενεργό συμμετοχή του προσωπικού της Επιτροπής ή των δικαιούχων. Υπήρξε περιορισμένη μόνο προσπάθεια καταγραφής όλων των πιθανών διαφοροποιήσεων στις υφιστάμενες διαδικασίες του 7ου ΠΠ. Υπάρχει περιθώριο περαιτέρω εναρμόνισης των διαδικασιών του 7ου ΠΠ, καθώς, λόγω του πολυετούς χαρακτήρα πολλών έργων, η υλοποίηση ορισμένων εξ αυτών θα διαρκέσει έως και πέντε έτη μετά το 2013.

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ 7Ο ΠΠ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΕΙ ΟΤΙ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΧΕΡΗΣ Η ΕΠΙΔΙΩΞΗ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΧΩΡΟ ΈΡΕΥΝΑΣ

40. Το πρόγραμμα πλαίσιο αντιστοιχεί σε ένα μικρό μόνο ποσοστό των δημόσιων δαπανών για την έρευνα στην Ευρώπη [32]. Η βασική αντίληψη στην οποία ερείδεται ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας (ΕΧΕ) είναι η ανάγκη καλύτερης οργάνωσης και συντονισμού της ερευνητικής προσπάθειας στην Ευρώπη. Η ευθυγράμμιση των κανόνων αποτελεί μία από τις πτυχές που συνδέονται με τον καλύτερο συντονισμό στο πλαίσιο του ΕΧΕ. Όσον αφορά τον ΕΧΕ, οι κανόνες συμμετοχής του 7ου ΠΠ θα πρέπει να παρέχουν ένα συνεπές πλαίσιο, το οποίο θα διασφαλίζει την πλέον αποτελεσματική εφαρμογή [33]. Είναι σκόπιμο το 7ο ΠΠ να υλοποιηθεί κατά τρόπο ώστε να εξασφαλιστεί αμοιβαία συνέργεια και συμπληρωματικότητα μεταξύ των πολιτικών και προγραμμάτων της Ένωσης [34].

41. Το 7ο ΠΠ περιλαμβάνει μέσα όπως οι ΚΤΠ, οι οποίες διέπονται από δικό τους σύνολο κανόνων και διαδικασιών όσον αφορά τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων και τις χρηματοδοτικές διατάξεις (π.χ. κριτήρια επιλεξιμότητας ή κανόνες χρηματοδότησης). Ομοίως, στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών του άρθρου 185, υπάρχει δυνατότητα έγκρισης σχετικής δέσμης κανόνων, οι οποίοι θα πρέπει να είναι παρεμφερείς με τους κανόνες του 7ου ΠΠ, αλλά θα μπορούν, ωστόσο, να παρεκκλίνουν ως προς τις επιμέρους διατάξεις τους.

42. Όσον αφορά άλλα προγράμματα που χρηματοδοτούνται ή συγχρηματοδοτούνται από την Ένωση, χρησιμοποιούνται ξεχωριστές δέσμες κανόνων συμμετοχής. Οι κανόνες του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP) βασίζονται σε διαφορετικά κριτήρια επιλεξιμότητας, μοντέλα χρηματοδότησης, συστήματα δαπανών, διαδικασίες κ.λπ. Η μέθοδος επιμερισμένης διαχείρισης που χρησιμοποιείται για τα διαρθρωτικά ταμεία περιορίζει την ελευθερία δράσης της Επιτροπής όσον αφορά την επιβολή οιασδήποτε ευθυγράμμισης των κανόνων που θεσπίζονται από τις περιφέρειες ή τα κράτη μέλη με τους κανόνες συμμετοχής του 7ου ΠΠ. Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες θα μπορούσαν να επιτευχθούν περισσότερες συνέργειες. Στο πλαίσιο τόσο των διαρθρωτικών ταμείων όσο και του 7ου ΠΠ επιτρέπεται η έγκριση μεθοδολογιών υπολογισμού των δαπανών προσωπικού και των έμμεσων δαπανών, αλλά η έγκριση της Επιτροπής που χορηγείται για ένα καθεστώς δεν ισχύει για κάποιο άλλο. Ο μη ανακτήσιμος ΦΠΑ συνιστά επιλέξιμη δαπάνη για τα διαρθρωτικά ταμεία, όχι όμως και για το 7ο ΠΠ. Ενώ για ορισμένους δικαιούχους του 7ου ΠΠ [35] μπορεί να εγκριθούν κατ’ αποκοπήν ποσά της τάξης του 60 % για την κάλυψη των έμμεσων δαπανών τους, στον σχετικό κανονισμό για τα διαρθρωτικά ταμεία [36] καθορίζεται ανώτατο όριο 20 % στα κατ’ αποκοπήν ποσά για τις έμμεσες δαπάνες.

43. Ορισμένα από τα ζητήματα που εντοπίστηκαν αναμένεται να διευθετηθούν στο πλαίσιο του προγράμματος "Ορίζων 2020", μετά τη συγχώνευση του CIP και του 7ου ΠΠ. Ωστόσο, τα διαρθρωτικά ταμεία καλύπτουν ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, οι οποίες δεν σχετίζονται απαραιτήτως με την έρευνα, και η εναρμόνιση των ερευνητικών δραστηριοτήτων ενδέχεται να οδηγήσει σε πρόσθετες ασυνέπειες με άλλες δραστηριότητες.

44. Η περίπτωση του 7ου ΠΠ καταδεικνύει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολη η επίτευξη του στόχου του ΕΧΕ για τη βελτίωση του συντονισμού μέσω της ευθυγράμμισης των κανόνων. Οι δικαιούχοι του 7ου ΠΠ βρίσκονται αντιμέτωποι με διαφοροποιήσεις που προκύπτουν από τη σχετική αυτονομία είτε των ΓΔ της Επιτροπής είτε των λοιπών φορέων υλοποίησης. Επιπλέον, οι χρηματοδοτικοί οργανισμοί για τα διαρθρωτικά ταμεία ή τα εθνικά προγράμματα απολαύουν ακόμη μεγαλύτερης αυτονομίας. Ως εκ τούτου, η εναρμόνιση των κανόνων θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί, εάν ληφθεί υπόψη ότι αυτό δεν έχει συμβεί πλήρως ούτε στο πλαίσιο των προγραμμάτων στα οποία η Επιτροπή διαθέτει εξουσία λήψης αποφάσεων.

Η ΠΡΟΣΟΧΗ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΘΗΚΕ ΚΑΤΑ ΚΥΡΙΟ ΛΟΓΟ ΣΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΔΑΠΑΝΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΧΕΙ ΜΕΝ ΣΧΕΔΙΑΣΕΙ ΟΡΘΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ, ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΕΙ ΠΛΗΡΩΣ ΤΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ

45. Οι ορθές διαδικασίες [37] διευκολύνουν τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας ενός οργανισμού. Προκειμένου να αξιολογήσει τις επιδόσεις στον εν λόγω τομέα, το Συνέδριο επικεντρώθηκε σε πέντε στοιχεία [38] τα οποία χαρακτηρίζουν την αποτελεσματική διαχείριση των διαδικασιών: τον σχεδιασμό των διαδικασιών, τη βελτίωση, τα εργαλεία, την πληροφόρηση και το προσωπικό (βλέπε γράφημα 5).

ΓΡΑΦΗΜΑ 5

ΠΕΝΤΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ.

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ, ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΜΕ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ

46. Όλες οι υπηρεσίες χρησιμοποιούν την προσέγγιση διαδικασίας για τη διαχείριση των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων τους. Οι διαδικασίες και τα καθήκοντα όλων των χρηστών που συμμετέχουν στις εσωτερικές διαδικασίες έχουν καταγραφεί και κοινοποιηθεί. Όλες οι υπηρεσίες έχουν συγκροτήσει εσωτερικές επιτροπές ή έχουν ορίσει υπαλλήλους που είναι ειδικώς επιφορτισμένοι με το καθήκον της άσκησης δραστηριοτήτων βελτίωσης. Αρκετές δραστηριότητες βελτίωσης έχουν αναληφθεί ήδη από την έναρξη του 7ου ΠΠ και βρίσκονται επί του παρόντος σε εξέλιξη. Παραδείγματα ορθών πρακτικών όσον αφορά τον σχεδιασμό και τη βελτίωση των διαδικασιών διαπιστώνονται σε όλες τις υπηρεσίες.

47. Η πληροφόρηση συνιστά επίσης έναν από τους αποτελεσματικότερους τομείς. Ανταποκρινόμενη στην προηγούμενη σύσταση του Συνεδρίου (βλέπε παράρτημα ΙΙ), η Επιτροπή θέσπισε, για το σύνολο του 7ου ΠΠ, σύστημα συλλογής βασικών δεικτών επιδόσεων (ΒΔΕ), οι οποίοι αποτελούν τον βασικό κορμό των ετήσιων εκθέσεων παρακολούθησης του 7ου ΠΠ. Για λόγους εσωτερικής οργάνωσης, τα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τους ΒΔΕ που αφορούν τις διαδικασίες ή άλλες πληροφορίες διαχείρισης, όπως η απορρόφηση του προϋπολογισμού, ο χρόνος που απαιτείται μέχρι την πληρωμή, ο χρόνος που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση και οι κενές θέσεις προσωπικού, διαβιβάζονται στα διευθυντικά στελέχη σε τριμηνιαία ή μηνιαία βάση, ακόμη δε και σε πραγματικό χρόνο. Ωστόσο, ορισμένα σημαντικά μετρικά μεγέθη, όπως ο φόρτος εργασίας ή η διάθεση ανθρώπινων πόρων, δεν συλλέγονται κατά τρόπο που να επιτρέπει την ευχερή σύγκριση μεταξύ υπηρεσιών. Επιπροσθέτως, οι σχέσεις αλληλεξάρτησης μεταξύ των διαφόρων μετρικών διαδικασίας δεν έχουν υποβληθεί σε επαρκή ανάλυση, όπως το όφελος από την άποψη των κατώτατων ποσοστών σφάλματος ή η καλύτερη παρακολούθηση των έργων σε περίπτωση συχνότερης υποβολής εκθέσεων ή επιστημονικών αξιολογήσεων [39].

ΤΑ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΔΕΝ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΔΥΝΑΤΗ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

48. Κρίνεται σκόπιμη η υποστήριξη των διαδικασιών από ολοκληρωμένο σύστημα ΤΠ [40]. Τα εν λόγω συστήματα πρέπει να είναι διαλειτουργικά, ενώ παράλληλα πρέπει να αξιοποιούνται πιθανές συνέργειες μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων των ΓΔ [41]. Για τον λόγο αυτό, κατά τον έλεγχο αποδόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο με τον οποίο τα εργαλεία ΤΠ των υπηρεσιών εξυπηρέτησης, εσωτερικής υποστήριξης και διαχείρισης επιχειρηματικών διαδικασιών (BPM) [42] υποστηρίζουν την υλοποίηση του 7ου ΠΠ, καθώς και στον βαθμό στον οποίο υπάρχουν εργαλεία κοινά σε ολόκληρο τον τομέα της έρευνας.

49. Από τη σκοπιά της υπηρεσίας εξυπηρέτησης, τα εργαλεία έχουν βελτιωθεί χάρη στην καθιέρωση της δικτυακής πύλης συμμετεχόντων και η διαδραστική επικοινωνία με τους δικαιούχους πραγματοποιείται κατά μείζονα λόγο μέσω των ίδιων εργαλείων σε ολόκληρο τον τομέα της έρευνας. Εντούτοις, τα αντίστοιχα εργαλεία εσωτερικής υποστήριξης δεν έχουν εναρμονιστεί στον ίδιο βαθμό. Η διατήρηση και περαιτέρω ανάπτυξη πολλαπλών εργαλείων εσωτερικής υποστήριξης, τα οποία εξυπηρετούν ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό, δεν αποτελεί οικονομικό τρόπο χρήσης των πόρων.

50. Τα εργαλεία BPM είναι τα λιγότερο ανεπτυγμένα, με εξαίρεση το εργαλείο iFlow της ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, το οποίο συνιστά εργαλείο ηλεκτρονικής ροής των εργασιών που λειτουργεί διαδραστικά με άλλα εργαλεία εσωτερικής υποστήριξης και αυτοματοποιεί τις διαδικασίες. Το εν λόγω εργαλείο συντελεί στη σύντμηση της διάρκειας των διαδικασιών (βλέπε σημείο 63). Οι λοιπές υπηρεσίες (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας και EOE) βασίζονται περισσότερο στη ροή των εργασιών υπό έντυπη μορφή, με τοπικά εργαλεία που καλύπτουν συγκεκριμένα στάδια της εκτέλεσης των επιχορηγούμενων δράσεων ή με τη χρήση λογιστικών φύλλων Excel.

51. Τα διαφορετικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση των επιχορηγήσεων έχουν αναπτυχθεί κατά κύριο λόγο ως ανεξάρτητες ενότητες, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος της μεταξύ τους διασύνδεσης. Αυτό δημιούργησε την ανάγκη εγκατάστασης μηχανισμών συγχρονισμού μεταξύ των συστημάτων. Επιπλέον, εάν ένα διευθυντικό στέλεχος επιθυμεί να έχει επισκόπηση των έργων που περιλαμβάνονται στο χαρτοφυλάκιο της αρμοδιότητάς του, υποχρεούται συχνά να προβαίνει σε χειρόγραφη συλλογή στοιχείων, τα οποία μπορεί να προέρχονται ακόμη και από έξι διαφορετικά συστήματα.

52. Παρότι η σύγκριση με τα εργαλεία των περισσότερων εθνικών χρηματοδοτικών οργανισμών, στους οποίους πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, απέβη υπέρ των ηλεκτρονικών εργαλείων του 7ου ΠΠ, ορισμένα εθνικά εργαλεία αποτελούν υποδείγματα ορθών πρακτικών. Για παράδειγμα, το εργαλείο διαχείρισης επιχορηγούμενων δράσεων του Ελβετικού Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (SNF) ενσωματώνει όλες τις λειτουργικές δυνατότητες των υπηρεσιών εξυπηρέτησης και εσωτερικής υποστήριξης. Το στοιχείο αυτό περιορίζει τον σύνθετο χαρακτήρα των διαδικασιών, καθώς και τα περιττά δεδομένα και ταυτόχρονα βελτιώνει την έγκαιρη διαχείριση των τελευταίων. Το SNF και το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (NSF), για τη βελτίωση της ακρίβειας των συστημάτων τους, χρησιμοποιούν εξωτερικές πηγές δεδομένων, όπως βάσεις δεδομένων παραπομπών.

ΑΝΑΓΚΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

53. Η κατανομή προσωπικού θα πρέπει να συντελείται με βάση τους στόχους και τις προτεραιότητες των ΓΔ. Εφόσον παρίσταται ανάγκη —τουλάχιστον μία φορά ετησίως— το διοικητικό προσωπικό οφείλει να προβαίνει σε εναρμόνιση των οργανωτικών δομών και της κατανομής προσωπικού με τις προτεραιότητες και τον φόρτο εργασίας [43].

54. Στις οκτώ υπηρεσίες της Επιτροπής, για την υλοποίηση του 7ου ΠΠ, απασχολούνται περισσότεροι από 2500 υπάλληλοι, εκ των οποίων οι 1500 (60 %) είναι άμεσα επιφορτισμένοι με τη διαχείριση της εφαρμογής του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία". Η αναλογία αυτή αντιστοιχεί στο μερίδιο του προϋπολογισμού που διατίθεται για το εν λόγω πρόγραμμα (61 %). Ωστόσο, στο πλαίσιο του συγκεκριμένου προγράμματος, υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η διάθεση ανθρώπινων πόρων ποικίλλει αισθητά μεταξύ των διαφόρων θεματικών τομέων (βλέπε πίνακα 3), παρά το γεγονός ότι ο βαθμός πολυπλοκότητας της διαχείρισης των έργων δεν παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΔΕΙΚΤΕΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΘΕΜΑΤΙΚΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ "ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ"

Σημ.: Οι δείκτες διάθεσης προσωπικού υπολογίστηκαν βάσει της συνολικής κατανομής προσωπικού στους θεματικούς τομείς, σύμφωνα με τα πληροφοριακά στοιχεία που περιέχονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.

Πηγή: ΕΕΣ.

Θεματικός τομέας | Προϋπολογισμός ανά υπάλληλο (σε εκατ. ευρώ) | Συμβάσεις ανά υπάλληλο | Συμμετέχοντες ανά υπάλληλο |

Ενέργεια (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, ΓΔ Ενέργειας) | 20,4 | 2,2 | 25 |

Περιβάλλον (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 13,8 | 2,5 | 39 |

Υγεία (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 35,7 | 4,1 | 48 |

ΤΠΕ (ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών) | 12,5 | 2,1 | 20 |

KBBE (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 16,0 | 2,9 | 41 |

NMP (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 24,5 | 3,6 | 48 |

Κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 9,9 | 2,8 | 29 |

Διάστημα και ασφάλεια (ΕΟΕ, ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας) | 22,5 | 2,7 | 32 |

Μεταφορές (ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας) | 35,0 | 3,8 | 47 |

55. Η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκή βάση προκειμένου να προβεί σε διαφανείς και αντικειμενικές συγκρίσεις των διαφορών στη διάθεση ανθρώπινων πόρων μεταξύ των θεματικών τομέων του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία".

ΟΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΤΕΡΕΣ

56. Οι διεργασίες και διαδικασίες που εφαρμόζουν οι ΓΔ για την υλοποίηση και τον έλεγχο των δραστηριοτήτων τους πρέπει να είναι αποδοτικές [44]. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της αποδοτικότητας των διαδικασιών είναι η έγκαιρη εφαρμογή τους. Η σημασία της έγκαιρης εφαρμογής τους υπογραμμίστηκε στην απόφαση για το 7ο ΠΠ: "Η συμμετοχή στ[ο] [7ο ΠΠ] θα πρέπει να διευκολύνεται με […] την κατάλληλη χρήση […] σύντομων διαδικασιών" [45], καθώς και στους κανόνες συμμετοχής: "Είναι απαραίτητο η χρηματοδοτική συνεισφορά της [Ένωσης] να φθάνει στους συμμετέχοντες χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση" [46]. Για τον λόγο αυτό, στην παρούσα ενότητα αποδίδεται έμφαση σε δύο βασικούς χρονικούς δείκτες που συνδέονται με τις διαδικασίες του 7ου ΠΠ:

α) χρόνος που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση (TTG) —το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την επιτυχή επιλογή μιας πρότασης και για τη διαπραγμάτευση της σχετικής σύμβασης, και

β) χρόνος που απαιτείται μέχρι την πληρωμή (TTP) —το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την πραγματοποίηση πληρωμής σε κοινοπραξία δικαιούχων.

Ο ΧΡΟΝΟΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗ ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ, ΩΣΤΟΣΟ, ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΠΕΝΤΕ ΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ, ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΗΣΑΝ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

57. Κατά την έναρξη του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή, στην εκτίμηση επιπτώσεων που διενήργησε, δήλωσε ότι πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για τη μείωση του απαιτούμενου χρόνου που απαιτείται έως την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη σύμβασης [47]. Μεταξύ έργων με παρεμφερή χαρακτηριστικά (π.χ. πολυπλοκότητα, μέγεθος και εμπειρία των δικαιούχων) ο χρόνος που απαιτείται μέχρι την επιχορήγηση δεν πρέπει να αποκλίνει σε μεγάλο βαθμό. Το διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την επιχορήγηση είναι σημαντικό να είναι σύντομο διότι:

α) επιτρέπει τη συντομότερη έναρξη των έργων, η οποία είναι ιδιαίτερα σημαντική στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, όπου οι ιδέες καθίσταται γρήγορα παρωχημένες, και

β) παρέχει τη δυνατότητα διάθεσης της χρηματοδότησης νωρίτερα, αυξάνοντας, κατά συνέπεια, τη ρευστότητα των χρηματοδοτικών πόρων για όλους τους δικαιούχους [48], συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΕ.

58. Για όλα τα έργα επιτυχούς διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ, ο χρόνος μέχρι την επιχορήγηση αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε 333 ημερολογιακές ημέρες [49]. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του 7ου ΠΠ, παρατηρείται σαφής τάση μείωσης του χρόνου μέχρι την επιχορήγηση. Επίσης, με τη συνεχή βελτίωση των εσωτερικών διαδικασιών, διαπιστώνεται σύγκλιση των στατιστικών στοιχείων ανά υπηρεσία σχετικά με τον TTG, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές μεταξύ υπηρεσιών. Ακόμη και εάν ληφθούν υπόψη μόνο παρεμφερή έργα (ήτοι έργα στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία"), ο TTG αντιστοιχεί περίπου σε 260 ημέρες στη ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, σε 315 ημέρες στη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας και σε 380 ημέρες στον EOE και στη ΓΔ Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας [50] (βλέπε γράφημα 6).

59. Ο χρόνος μέχρι την επιχορήγηση στο 7ο ΠΠ εξακολουθεί να είναι μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο χρόνο στο πλαίσιο των εθνικών οργανισμών χρηματοδότησης· για τους εν λόγω οργανισμούς, ο μέσος χρόνος μέχρι την επιχορήγηση κυμαίνεται από πέντε έως επτά μήνες. Εντούτοις, τα έργα που χρηματοδοτούνται από τους εθνικούς οργανισμούς χρηματοδότησης τείνουν να είναι μικρότερης κλίμακας από πλευράς προϋπολογισμού και συχνά αφορούν μόνον έναν συμμετέχοντα.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ TTG ΣΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ "ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ"

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ.

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΩΝ ΣΤΟΝ TTG ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

60. Οι υπάλληλοι της Επιτροπής ανέφεραν μια σειρά παραγόντων οι οποίοι ενδέχεται, κατά την άποψή τους, να επηρεάζουν τον χρόνο μέχρι την επιχορήγηση [51]. Για τους παράγοντες που είναι δυνατό να προσδιοριστούν ποσοτικά και για τους οποίους τα δεδομένα ήταν άμεσα διαθέσιμα, το Συνέδριο χρησιμοποίησε ανάλυση πολλαπλής παλινδρόμησης προκειμένου να εκτιμήσει το σχετικό μέγεθος του αντικτύπου τους. Η ανάλυση αυτή υποδηλώνει ότι, μεταξύ των πιθανών παραγόντων που έχουν αντίκτυπο στον TTG, η ανάθεση καθηκόντων σε συγκεκριμένη υπηρεσία αποτελούσε σημαντικό παράγοντα. Παραδείγματος χάριν, εάν τη διαπραγμάτευση μιας πρότασης είχε αναλάβει η ΓΔ Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών, ο TTG μειωνόταν κατά 29 %, εφόσον παραμένουν σταθεροί οι λοιποί παράγοντες. Ο ρόλος των λοιπών παραγόντων (π.χ. φόρτος εργασίας προσωπικού, αριθμός συμμετεχόντων, εμπειρία της κοινοπραξίας στο 7ο ΠΠ) ήταν επουσιώδης.

61. Η διαπίστωση ότι η ανάθεση καθηκόντων σε συγκεκριμένη υπηρεσία αποτελεί σημαντική παράμετρο που επηρεάζει τον TTG υποδεικνύει ότι δεν υπάρχει ένα και μόνο αίτιο που να εξηγεί τις διαφοροποιήσεις του TTG. Η ανάθεση καθηκόντων σε συγκεκριμένη υπηρεσία συνδέεται πρωτίστως με τα διάφορα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών, όπως οι εσωτερικές διαδικασίες της υπηρεσίας, τα συστήματα ΤΠ, η δομή της εσωτερικής οργάνωσης, ο καθορισμός διαχειριστικών προτεραιοτήτων ή ιδιαιτερότητες που δεν παρουσιάζονται σε άλλες υπηρεσίες. Κατά συνέπεια, πρόκειται για συνδυασμό πολλαπλών παραγόντων, οι οποίοι έχουν όλοι αντίκτυπο στον TTG.

62. Επίσης, το Συνέδριο ανέλυσε τα κυριότερα αίτια του παρατεταμένου χρόνου μέχρι την επιχορήγηση σε επίπεδο μεμονωμένων έργων. Στο παράρτημα ΙΙΙ συνοψίζονται τα εν λόγω αίτια, τα οποία διακρίνονται σε αναπόφευκτα αίτια, σε αίτια που θα μπορούσαν εν μέρει να αποφευχθούν από την Επιτροπή και σε αίτια που θα μπορούσαν εν γένει να αποφευχθούν. Η ανάλυση καταδεικνύει ότι τα εντελώς αναπόφευκτα αίτια είναι ελάχιστα, μολονότι ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον TTG. Η Επιτροπή έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει ορισμένα από τα αίτια που θα μπορούσαν να αποφευχθούν κατά τη διάρκεια εφαρμογής του 7ου ΠΠ· ωστόσο, κάποια από αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν, όπως η ελλιπής επικοινωνία μεταξύ των αρμόδιων υπαλλήλων για τη διαπραγμάτευση των έργων, ή η αλλαγή των υπαλλήλων αυτών, ή οι παρατεταμένες προθεσμίες για την υποβολή πληροφοριακών στοιχείων.

ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΦΥΓΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗ

63. Η ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των υπηρεσιών αποτελεί έναν από τους τρόπους βελτίωσης της έγκαιρης εκτέλεσης των διαδικασιών. Κατά τις συνομιλίες, πολλά μέλη του προσωπικού της Επιτροπής επεσήμαναν πρακτικές που συμβάλλουν στον περιορισμό των αιτίων καθυστερήσεων. Διδάγματα μπορούν εξίσου να αποκομιστούν από τους εθνικούς οργανισμούς χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο 5 συνοψίζονται οι ορθές πρακτικές που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΟΥ ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΗ

Αυτοματοποιηση των διαδικασιων

Μέτρηση της προόδου έναντι των επιμέρους στόχων διεκπεραίωσης, οι οποίοι τίθενται για κάθε στάδιο της διαδικασίας

Εργαλεία αυτόματου εντοπισμού, τα οποία διευκολύνουν τη συλλογή πληροφοριακών στοιχείων παρακολούθησης

Συνεπεια των διαδικασιων

Διασφάλιση της διέλευσης όλων των προτάσεων και των έργων από τα ίδια στάδια και της υποβολής τους στους ίδιους ελέγχους, οι οποίοι διενεργούνται με πανομοιότυπο τρόπο

Εναρμονιση τησ οργανωτικησ δομησ με τισ διαδικασιεσ

Μικρή οργανωτική απόσταση μεταξύ των διαφόρων προσώπων που εμπλέκονται στη διαπραγμάτευση

Εκχώρηση πλήρους αρμοδιότητας σε μία και μόνο ομάδα όσον αφορά την επιλογή και τη διαπραγμάτευση προτάσεων

Κεντρική διαχείριση των λειτουργιών υποστήριξης

Παραλληλη επεξεργασια

Νοοτροπια αποφασιστικησ διαχειρισησ εκ μερουσ τησ διοικησησ

Λήξη των διαπραγματεύσεων που υπερβαίνουν τις προθεσμίες διαπραγμάτευσης

Έμφαση στην αποδοτικότητα των διαδικασιών

Πηγή: ΕΕΣ.

64. Τα διοικητικά στελέχη των επιχειρησιακών μονάδων της Επιτροπής επεσήμαναν ότι τα διδάγματα που αποκομίζονται από τις διαπραγματεύσεις διαβιβάζονται στο εσωτερικό των οικείων μονάδων ή διευθύνσεων. Υπάρχουν αποδείξεις ότι οι εν λόγω πληροφορίες αποτελούν εν μέρει αντικείμενο ανταλλαγής μέσω εσωτερικών επιτροπών μιας δεδομένης υπηρεσίας. Ωστόσο, οι διαφορές στον TTG που συνεχίζουν να υπάρχουν μεταξύ υπηρεσιών καταδεικνύουν την ύπαρξη εγγενών οργανωτικών φραγμών, οι οποίοι παρεμποδίζουν την αποτελεσματική ανταλλαγή και την έγκαιρη εφαρμογή των διδαγμάτων που αποκομίζονται. Παραδείγματος χάριν, ο καταμερισμός αρμοδιοτήτων στο εσωτερικό των επιχειρησιακών διευθύνσεων της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας δεν έχει τυποποιηθεί στον ίδιο βαθμό που παρατηρείται σε άλλες ΓΔ. Οι διαφορετικές οργανωτικές δομές παρεμποδίζουν την αποτελεσματική ανταλλαγή ορθών πρακτικών, διότι μια πρακτική που λειτουργεί αποτελεσματικά σε μια διεύθυνση ενδέχεται να μην ενδείκνυται πάντοτε για άλλες διευθύνσεις, οι οποίες είναι οργανωμένες με διαφορετικό τρόπο.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΜΗ

65. Εν γένει, οι πληρωμές πρέπει να καταβάλλονται το ταχύτερο δυνατόν [52]. Είναι σκόπιμο οι ενδιάμεσες και τελικές πληρωμές να καταβάλλονται εντός 90 ημερολογιακών ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία θεωρείται ότι έχει ολοκληρωθεί η περιοδική έκθεση [53]. Οι δικαιούχοι υποχρεούνται να υποβάλλουν περιοδική έκθεση, συνοδευόμενη από δήλωση δαπανών, εντός 60 ημερών από τη λήξη της περιόδου υποβολής εκθέσεων. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής καθορίζουν πότε γίνεται αποδεκτή η περιοδική έκθεση για την καταβολή (τμηματικής) πληρωμής και δύνανται να αναστείλουν την προθεσμία σε περίπτωση διορθώσεων ή εφόσον απαιτείται η προσκόμιση περαιτέρω πληροφοριακών στοιχείων από την κοινοπραξία.

66. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό των πληρωμών που συνδέονται με επιχορηγήσεις στον τομέα της έρευνας και καταβάλλονται εντός των προθεσμιών υπερβαίνει το 85 %. Ωστόσο, ο εν λόγω δείκτης δεν παρέχει, αυτός καθαυτόν, ολοκληρωμένη εικόνα της έγκαιρης εκτέλεσης των διαδικασιών. Παραδείγματος χάριν, οι Διευθύνσεις E και I της ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας παρουσιάζουν σχεδόν όμοια αποτελέσματα. Αμφότερες πραγματοποίησαν εντός της καθορισμένης νόμιμης προθεσμίας περίπου το 95 % των πληρωμών το 2010 και το 92 % το 2011. Εντούτοις, οι συντονιστές των έργων υπό τη διαχείριση της Διεύθυνσης I λαμβάνουν πληρωμές για τις οικείες δηλώσεις δαπανών εντός προθεσμίας κατά μέσο όρο μικρότερης των επτά μηνών από τη λήξη της περιόδου υποβολής εκθέσεων, ενώ στη Διεύθυνση E η αντίστοιχη προθεσμία είναι σχεδόν 10,5 μήνες. Απόκλιση άνω των τριών μηνών για ένα χαρτοφυλάκιο έργων είναι δύσκολο να αποδοθεί σε εξωτερικούς παράγοντες, δεδομένου ότι οι διευθύνσεις διαχειρίζονται παρεμφερή είδη έργων με παρόμοια πρότυπα συμμετοχής.

ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΕΜΠΕΡΙΣΤΑΤΩΜΕΝΟΙ, ΜΕ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΜΟΝΟ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ

67. Ως εσωτερικός έλεγχος ορίζεται ευρέως η διαδικασία που αποσκοπεί στην παροχή εύλογης διασφάλισης στη διοίκηση σχετικά με την επίτευξη των στόχων της ΓΔ. Οι έλεγχοι που αφορούν την ποιότητα στοχεύουν να διασφαλίσουν ότι το 7ο ΠΠ χρηματοδοτεί έργα υψηλής ποιότητας.

ΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙ

68. Στο πλαίσιο του 7ου ΠΠ, τα κονδύλια χορηγούνται βάσει ανταγωνιστικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και μέσω ανεξάρτητης και αξιοκρατικής αξιολόγησης από ομοτίμους [54]. Όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός αξιοπιστίας των ελέγχων επί της επιλογής και υλοποίησης των έργων τόσο πιθανότερη είναι η χρηματοδότηση έργων υψηλής ποιότητας από το 7ο ΠΠ. Οι βασικοί έλεγχοι που παρατίθενται ακολούθως έχουν αντίκτυπο καίριας σημασίας στην ποιότητα της διαδικασίας επιλογής του 7ου ΠΠ, καθώς και στην υλοποίηση του αντίστοιχου έργου:

α) τα έργα επιλέγονται από εμπειρογνώμονες εγνωσμένου κύρους στον τομέα τους και οι οποίοι δεν αντιμετωπίζουν ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς την αντικειμενικότητά τους,

β) οι εμπειρογνώμονες καθοδηγούνται από την Επιτροπή καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας αξιολόγησης,

γ) κατά την αξιολόγηση ακολουθούνται διεθνείς ορθές πρακτικές στον αντίστοιχο τομέα,

δ) οι συστάσεις που διατυπώνονται κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης διαβιβάζονται δεόντως πριν από την υπογραφή της συμφωνίας επιχορήγησης,

ε) οι υπεύθυνοι έργου από πλευράς ΕΕ παρακολουθούν την επιστημονική υλοποίηση των έργων, και

στ) η επιστημονική πρόοδος που επιτυγχάνεται από το χαρτοφυλάκιο των έργων μετράται έναντι των στόχων.

69. Η Επιτροπή αξιολογεί τις προτάσεις επικουρούμενη από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες προκειμένου να διασφαλίζεται ότι επιλέγονται προς χρηματοδότηση μόνον οι πλέον ποιοτικές προτάσεις. Η προσέγγιση της Επιτροπής προσιδιάζει σε μεγάλο βαθμό στις αντίστοιχες προσεγγίσεις που ακολουθούν οι εθνικοί οργανισμοί χρηματοδότησης, μολονότι οι διαδικασίες αξιολόγησης διαφέρουν σε ορισμένα σημεία. Παραδείγματος χάριν, μόνον η Επιτροπή καθορίζει αυστηρά κριτήρια όσον αφορά τον συνδυασμό των εμπειρογνωμόνων αξιολόγησης (π.χ. γεωγραφικός συνδυασμός, αναλογία εμπειρογνωμόνων του βιομηχανικού κλάδου, ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων).

70. Κατά τη διάρκεια του 7ου ΠΠ, οι έλεγχοι ποιότητας έχουν βελτιωθεί όσον αφορά την καθοδήγηση που παρέχεται στους εμπειρογνώμονες και την τεκμηρίωση του σταδίου διαπραγμάτευσης του εκάστοτε έργου, κατά το οποίο στάδιο διαβιβάζονται και οι συστάσεις των εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή έχει προβεί επίσης στην πειραματική χρήση εργαλείων για τον εντοπισμό περιπτώσεων λογοκλοπής και, από την άποψη αυτή, υπερτερεί των εθνικών οργανισμών χρηματοδότησης.

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ

71. Οι εμπειρογνώμονες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των υποβαλλόμενων προτάσεων επιλέγονται από τη βάση δεδομένων EMI, την οποία έχει δημιουργήσει η Επιτροπή για τον σκοπό αυτό. Όλοι οι εμπειρογνώμονες που συμμετέχουν στις εργασίες αξιολόγησης υποχρεούνται να καταχωρίζουν τα στοιχεία τους στην εν λόγω βάση δεδομένων. Επίσης, είναι αναγκαίο οι επιχειρησιακές μονάδες να διασφαλίζουν ότι οι εμπειρογνώμονες που πραγματοποιούν τις αξιολογήσεις δεν αντιμετωπίζουν ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την αντικειμενικότητά τους. Δεδομένου ότι η βάση δεδομένων EMI είναι η κύρια πηγή πληροφόρησης που χρησιμοποιείται από όλες τις υπηρεσίες για την ανεύρεση εμπειρογνωμόνων, καθώς και για τον έλεγχο πιθανών περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων, είναι σκόπιμο η συγκεκριμένη βάση δεδομένων να περιέχει ακριβή και πλήρη πληροφοριακά στοιχεία. Περιλαμβάνει δε περί τους 100000 εμπειρογνώμονες.

72. Η καταχώριση στη βάση δεδομένων πραγματοποιείται σε απολύτως εθελοντική βάση, όπως και η ενημέρωση των πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με το επιστημονικό υπόβαθρο των εμπειρογνωμόνων. Υπάρχει κίνδυνος κωδικοποίησης αναξιόπιστων πληροφοριακών στοιχείων εκ μέρους των εμπειρογνωμόνων όσον αφορά την επαγγελματική τους πείρα ή στοιχείων τα οποία δεν ισχύουν πλέον. Για τον λόγο αυτό, χρησιμοποιούνται συχνά άλλες πηγές [55] για τον εντοπισμό κατάλληλων εμπειρογνωμόνων. Ορισμένες υπηρεσίες χρησιμοποιούν τη βάση δεδομένων EMI ως πρωταρχική πηγή για τον εντοπισμό εμπειρογνωμόνων· άλλες βασίζονται τόσο στη βάση δεδομένων EMI όσο και σε άλλες πηγές ή χρησιμοποιούν κατά κύριο λόγο τις άλλες πηγές για την ανεύρεση κατάλληλων εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι οφείλουν εν συνεχεία να καταχωρίσουν τα στοιχεία τους στη βάση δεδομένων EMI.

73. Με την εξέταση της βάσης δεδομένων EMI διαπιστώθηκαν ορισμένες αδυναμίες που υπονομεύουν τη χρησιμότητά της τόσο ως εργαλείου επιλογής εμπειρογνωμόνων όσο και ως μέσου με το οποίο διασφαλίζεται ότι οι επιλεγέντες εμπειρογνώμονες δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα σύγκρουσης συμφερόντων. Ειδικότερα:

α) Δεν παρέχεται καμία πληροφορία σχετικά με τις επιδόσεις των εμπειρογνωμόνων που έλαβαν μέρος σε προγενέστερες εργασίες αξιολόγησης. Αυτό ενδέχεται να συνιστά μείζονα αδυναμία, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες διαπιστώθηκε ότι οι εμπειρογνώμονες δεν τηρούσαν τους κανόνες αξιολόγησης και/ή τον απαιτούμενο κώδικα δεοντολογίας.

β) Οι υπηρεσίες πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο εμπειρογνώμονας "δεν εμπλέκεται σε σύμβαση ή ερευνητική συνεργασία με υποψήφιο οργανισμό ή εμπλεκόταν κατά την προηγούμενη τριετία" [56]. Ωστόσο, για τους εμπειρογνώμονες που καταχωρίζουν τα στοιχεία τους στη βάση δεδομένων EMI δεν προβλέπεται καμία απαίτηση παροχής πληροφοριών σχετικά με την επαγγελματική προϋπηρεσία τους κατά την προηγούμενη τριετία.

74. Η διενέργεια ποιοτικού ελέγχου επί των πληροφοριακών στοιχείων που καταχωρίζονται στη βάση δεδομένων EMI από κάθε μεμονωμένο εμπειρογνώμονα δεν είναι αποτελεσματική σε συνάρτηση με το κόστος. Ωστόσο, ορισμένοι εθνικοί οργανισμοί χρηματοδότησης έχουν αναπτύξει αποτελεσματικούς τρόπους σε συνάρτηση με το κόστος για τη βελτίωση της αξιοπιστίας των βάσεων δεδομένων εμπειρογνωμόνων τους:

α) Σύνδεση της βάσης δεδομένων εμπειρογνωμόνων με βάσεις δεδομένων παραπομπών ή άλλες εξωτερικές πηγές πληροφόρησης. Παραδείγματος χάριν, το SNF χρησιμοποιεί ένα δομοστοιχείο ιχνηλάτησης του Διαδικτύου (web-crawler), το οποίο συνδέεται με τη βάση δεδομένων εμπειρογνωμόνων και βελτιώνει την αξιοπιστία των δεδομένων μέσω της αναζήτησης επιλεγμένων πηγών στο Διαδίκτυο.

β) Χρήση εσωτερικών πληροφοριών σχετικά με τους εμπειρογνώμονες: παραδείγματος χάριν, κατά την επιλογή των εμπειρογνωμόνων, οι υπεύθυνοι έργου του NSF, από πλευράς ΕΕ, μπορούν εξίσου να συμβουλεύονται την κατάσταση των έργων στα οποία έχει ήδη συμμετάσχει κάποιος εμπειρογνώμονας.

75. Κατά τη χρονική περίοδο του ελέγχου, οι ΓΔ της Επιτροπής σχεδίαζαν την αναβάθμιση των εργαλείων διαχείρισης των εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να συμπεριλάβουν νέα χαρακτηριστικά, όπως ημερομηνίες έναρξης και λήξης των προγενέστερων περιόδων απασχόλησης των εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα νέα χαρακτηριστικά θα βελτιώσουν την ποιότητα των δεδομένων.

ΠΑΡΑ ΤΟΝ ΕΞΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΟΥΣ, ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΜΗ ΔΙΑΡΘΡΩΝΟΝΤΑΙ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

76. Στόχος των δημοσιονομικών ελέγχων είναι να εξακριβωθεί εάν οι πράξεις του 7ου ΠΠ πληρούν τις απαιτήσεις επιλεξιμότητας και εάν οι πραγματοποιηθείσες δαπάνες συνδέονται άμεσα με τον στόχο του εκάστοτε έργου.

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ 7ΟΥ ΠΠ ΔΙΑΦΕΡΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ· ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ, ΔΙΝΕΤΑΙ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

77. Ο σχεδιασμός του συστήματος ελέγχου πρέπει να χαρακτηρίζεται από τη βέλτιστη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας [57]. Αυτό συνεπάγεται ότι τα οφέλη των ελέγχων πρέπει να υπερκεράζουν το κόστος των ελέγχων [58]. Η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να διασφαλίζει όχι μόνο τη χρηστή δαπάνη των κονδυλίων —καθήκον το οποίο συνεπάγεται ενδελεχείς ελέγχους και αποτελεσματική μέτρηση των επιδόσεων— αλλά και τη μείωση του διοικητικού φόρτου για τους αποδέκτες των κεφαλαίων, καθώς και την περιστολή των διοικητικών δαπανών, όπου αυτό είναι εφικτό.

78. Στο πλαίσιο του 6ου και του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή έλαβε την απόφαση να εγκαταλείψει τους διεξοδικούς προληπτικούς ελέγχους [59] και να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στους κατασταλτικούς ελέγχους [60], προκειμένου να ελαφρύνει τον φόρτο που επωμίζονται οι δικαιούχοι όσον αφορά την παροχή αποδεικτικών στοιχείων πριν από την καταβολή των πληρωμών. Κατά συνέπεια, η πλειονότητα των σοβαρών σφαλμάτων που έχουν διαπιστωθεί εντοπίζεται μέσω των κατασταλτικών ελέγχων. Όπως επεσήμανε το Συνέδριο [61], οι προληπτικοί έλεγχοι συχνά περιορίζονται σε διοικητικό έλεγχο των δηλώσεων δαπανών και των σχετικών παραδοτέων. Όλες οι πράξεις πληρωμών υπόκεινται ουσιαστικά στους ίδιους προληπτικούς ελέγχους.

79. Κατά γενικό κανόνα, οι περισσότεροι εθνικοί οργανισμοί χρηματοδότησης διενεργούν διεξοδικότερους προληπτικούς ελέγχους σε σύγκριση με την Επιτροπή. Μολονότι οι διεξοδικότεροι προληπτικοί έλεγχοι συνεπάγονται καλύτερο έλεγχο, απαιτούν περισσότερους υπαλλήλους και καταλήγουν σε μεγαλύτερο διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους. Ορισμένοι εθνικοί οργανισμοί χρηματοδότησης διενεργούν προληπτικούς ελέγχους οι οποίοι διαφοροποιούνται είτε ανά είδος δικαιούχου [62] είτε ανά προφίλ κινδύνου του δικαιούχου [63]. Η πρακτική αυτή παρέχει στους οργανισμούς τη δυνατότητα να εστιάζουν τους περιορισμένους πόρους τους στους δικαιούχους που θεωρούνται αυξημένης επικινδυνότητας. Επίσης, παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι μειώνει τον φόρτο των προληπτικών ελέγχων για τους δικαιούχους που παρουσιάζουν λιγότερους κινδύνους.

80. Το σύστημα κατασταλτικών ελέγχων που εφαρμόζει η Επιτροπή διαφέρει σημαντικά από τα μοντέλα ελέγχου που χρησιμοποιούν κατά κανόνα οι εθνικοί οργανισμοί χρηματοδότησης. Κανένας άλλος οργανισμός χρηματοδότησης δεν χρησιμοποιεί σε τέτοιο βαθμό αντιπροσωπευτικό δείγμα κατασταλτικών ελέγχων. Αντ’ αυτού, οι οργανισμοί χρηματοδότησης εφαρμόζουν στρατηγική κατασταλτικών ελέγχων βάσει κινδύνου. Ορισμένοι οργανισμοί χρηματοδότησης [64] δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στους ελέγχους που διενεργούνται βάσει οργανισμού, οι οποίοι τους παρέχουν τη δυνατότητα να αποκομίζουν βεβαιότητα ως προς το περιβάλλον εσωτερικού ελέγχου των δικαιούχων και να μειώνουν τον ελεγκτικό φόρτο. Οι κατασταλτικοί έλεγχοι της Επιτροπής επικεντρώνονται σε μεμονωμένα έργα.

81. Οι κατασταλτικοί έλεγχοι μπορούν να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις πρακτικές και τους κινδύνους των δικαιούχων. Παραδείγματος χάριν, το SNF καθορίζει διαβαθμίσεις επικινδυνότητας για τους δικαιούχους σύμφωνα με τις προγενέστερες επιδόσεις τους. Οι εν λόγω διαβαθμίσεις παρέχουν στον οργανισμό χρηματοδότησης τη δυνατότητα να επεκτείνει τους προληπτικούς ελέγχους για τους δικαιούχους που παρουσιάζουν περισσότερους κινδύνους και να εντείνει την ελεγκτική προσπάθειά του σε τομείς που θεωρούνται προβληματικοί (π.χ. αποδοχές, εξοπλισμός). Η Επιτροπή δεν χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που συγκεντρώνει από τους κατασταλτικούς ελέγχους προκειμένου να διαφοροποιήσει την εντατική διενέργεια και την εστίαση των προληπτικών ελέγχων, με σκοπό τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς τους.

Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΕΝΙΑΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΣΥΝΙΣΤΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ

82. Οι ΓΔ στον τομέα της έρευνας έχουν υιοθετήσει κοινή στρατηγική κατασταλτικού ελέγχου [65]. Έως το τέλος Νοεμβρίου 2011, η εφαρμογή της μεθοδολογίας δειγματοληψίας κατέληξε σε οκτώ χωριστά αντιπροσωπευτικά δείγματα 161 κατασταλτικών ελέγχων, τα οποία ελήφθησαν από όλες τις υπηρεσίες του τομέα της έρευνας [66]. Η εν λόγω στρατηγική κατασταλτικού ελέγχου αποτέλεσε αντικείμενο ευρείας κριτικής από τους ενδιαφερομένους, λόγω της δημιουργίας περιττού διοικητικού φόρτου για τους δικαιούχους [67]. Οδήγησε μάλιστα σε μια κατάσταση κατά την οποία ο ίδιος δικαιούχος μπορούσε να υποβληθεί σε έλεγχο αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του 7ου ΠΠ.

83. Επί του παρόντος υφίσταται ένα ενιαίο κοινό αντιπροσωπευτικό δείγμα για ολόκληρο τον τομέα της έρευνας. Χάρη στην εξέλιξη αυτή, η Επιτροπή αναμένει μείωση του ελεγκτικού φόρτου για τους δικαιούχους και ελαχιστοποίηση του αριθμού των καταστάσεων κατά τις οποίες ο ίδιος δικαιούχος υποβάλλεται επανειλημμένως σε έλεγχο από πληθώρα υπηρεσιών του τομέα της έρευνας. Ωστόσο, το ενιαίο αντιπροσωπευτικό δείγμα καλύπτει μόνο τις υπηρεσίες της Επιτροπής (92 % του προϋπολογισμού του 7ου ΠΠ). Δεν θα περιλαμβάνει τα σκέλη του 7ου ΠΠ που υλοποιούνται από ανεξάρτητους φορείς (π.χ. ΚΤΠ, πρωτοβουλίες βάσει του άρθρου 185), οι οποίοι θα εξακολουθήσουν να είναι αρμόδιοι για τη διεξαγωγή των δικών τους κατασταλτικών ελέγχων.

ΤΑ ΝΕΑ ΜΕΣΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΑΝ, ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΟΝΤΑΙ ΟΜΩΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥΣ

ΑΜΦΟΤΕΡΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΒΕΛΤΙΩΣΑΝ ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ…

84. Οι ΚΤΠ και η ΧΔΚΚ δημιουργήθηκαν με σκοπό την επίτευξη των στόχων που δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθούν άμεσα μόνο με τη χρήση συμβατικών μέσων που βασίζονται σε επιχορηγήσεις. Οι ΚΤΠ αναπτύχθηκαν για τη στήριξη μακροπρόθεσμων βιομηχανικών επενδύσεων σε καθορισμένους ερευνητικούς τομείς. Κύριος σκοπός της ΧΔΚΚ [68] ήταν η υποστήριξη "των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα ολόκληρης της Ευρώπης στην έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την επίδειξη […] καθώς και στην καινοτομία". Ο στόχος αυτός επρόκειτο να επιτευχθεί με την προσέλκυση των εν λόγω ιδιωτικών επενδύσεων μέσω πρόσθετων δανείων ΕΑΚ, ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ.

85. Κατά την περίοδο 2008-2011, στο πλαίσιο των ΚΤΠ δεσμεύθηκε ποσό ύψους 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ για ερευνητικά έργα. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σχεδόν στο 90 % του αντίστοιχου προϋπολογισμού. Εντούτοις, λόγω του πολυετούς χαρακτήρα των χρηματοδοτούμενων έργων από τις ΚΤΠ, τα ποσά των πληρωμών είναι μακράν χαμηλότερα [69]. Τα πρότυπα συμμετοχής καταδεικνύουν ότι οι ΚΤΠ ήταν σε θέση να προσελκύσουν μεγάλη ποικιλία δικαιούχων και οι σχετικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων πέτυχαν ισόρροπη συμμετοχή της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ιδιωτικού τομέα, χάρη στην προσέλκυση μεγαλύτερου αριθμού συμμετεχόντων από τον ιδιωτικό τομέα έναντι των προσκλήσεων στο πλαίσιο του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία".

86. Ορισμένες ΚΤΠ στέφθηκαν με ιδιαίτερη επιτυχία όσον αφορά την εξασφάλιση της συμμετοχής ΜΜΕ στα έργα τους. Παραδείγματος χάριν, το 38 % της χρηματοδότησης της πρωτοβουλίας "Clean Sky" της ΕΕ διοχετεύθηκε σε ΜΜΕ· ποσοστό άνω του 40 % των έργων που χρηματοδοτήθηκαν δυνάμει της πρωτοβουλίας ENIAC περιλαμβάνουν μια ΜΜΕ, μολονότι το μερίδιο χρηματοδότησης ΜΜΕ από την πρωτοβουλία ENIAC αντιστοιχεί μόλις στο 19 % περίπου. Κατά μέσο όρο, το 21 % της χορηγούμενης χρηματοδότησης στο πλαίσιο των ΚΤΠ έχει διοχετευθεί σε ΜΜΕ.

87. Δυνάμει της ΧΔΚΚ, έως και το τέλος του 2011 είχαν εγκριθεί 96 πράξεις συνολικής αξίας 9,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Δεδομένου ότι δεν κατέληξαν πράγματι όλες οι εγκριθείσες πράξεις σε υπογραφή δανειοδοτικής πράξης μεταξύ της ΕΤΕπ και του δανειολήπτη, το ποσό της δανειακής χρηματοδότησης για τα υπογραφέντα έργα ανήλθε σε 7,3 δισεκατομμύρια ευρώ και οι αντίστοιχες εκταμιεύσεις ανήλθαν σχεδόν σε 5 δισεκατομμύρια ευρώ [70]. Σύμφωνα με τη ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας, το αποτέλεσμα μόχλευσης της συνεισφοράς της ΕΕ είναι 6,6 (κάθε ευρώ της συνεισφοράς της ΕΕ οδήγησε σε δανειακή χρηματοδότηση ποσού άνω των έξι ευρώ από τη ΧΔΚΚ). Η ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας εκτιμά περαιτέρω ότι η ΧΔΚΚ αποφέρει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της τάξης του 28 επί των συνολικών επενδύσεων ΕΑΚ (κάθε ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ έχει συμβάλει σε συνολική χρηματοδότηση ύψους 28 ευρώ από τις επενδύσεις ΕΑΚ). Η ΧΔΚΚ χαρακτηρίζεται επίσης από ευρεία διαφοροποίηση χωρών. Στο τέλος του 2011, το χαρτοφυλάκιο της ΧΔΚΚ περιελάμβανε υπογραφέντα έργα από 21 χώρες [71]. Πλην όμως, σε τρία κράτη μέλη (Γερμανία, Ισπανία και Σουηδία) αντιστοιχούσε ποσοστό άνω του 50 % των συνολικών πράξεων της ΧΔΚΚ.

88. Το Συνέδριο ζήτησε από εμπειρογνώμονες του βιομηχανικού κλάδου (στην περίπτωση των ΚΤΠ) και από δικαιούχους (στην περίπτωση της ΧΔΚΚ) να διατυπώσουν τη γνώμη τους σχετικά με τα δύο μέσα. Η γενική αντίδραση ήταν θετική και οι ερωτηθέντες συμφώνησαν ότι τα μέσα ήταν χρήσιμα. Παραδείγματος χάριν, οι εμπειρογνώμονες του βιομηχανικού κλάδου που συμμετείχαν στις ΚΤΠ επεσήμαναν ότι οι ΚΤΠ προσέθεσαν αξία στην ενθάρρυνση των ερευνητικών δραστηριοτήτων και κατόρθωσαν να καλλιεργήσουν κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των ενδιαφερομένων των ΚΤΠ.

… ΑΛΛΑ ΤΟ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΥΣΧΕΡΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΠ

89. Η διάρθρωση πρέπει να είναι κατάλληλα προσαρμοσμένη στη φύση της τεχνολογικής πρόκλησης που πρόκειται να αντιμετωπιστεί, στα χαρακτηριστικά της σχέσης μεταξύ των ενδιαφερομένων και στις χρηματοδοτικές ανάγκες της πρωτοβουλίας [72].

ΟΙ ΚΤΠ ΔΙΕΠΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥΣ

90. Οι ΚΤΠ είναι μικρές οργανωτικές δομές, οι οποίες συγκροτούνται υπό την ιδιότητα οργάνων της Ένωσης. Το νομικό καθεστώς τους ως οργάνων της Ένωσης υποχρεώνει τις ΚΤΠ να πληρούν απαιτήσεις που θα ίσχυαν κατά κανόνα μόνο για πολύ μεγαλύτερους οργανισμούς από πλευράς προσωπικού. Κατά συνέπεια, το 52 % του προσωπικού τους κατά μέσο όρο είναι επιφορτισμένο με διοικητικά καθήκοντα. Συγκριτικά, στην περίπτωση των οργανισμών της ΕΕ, οι οποίοι υπόκεινται στις ίδιες νομικές απαιτήσεις, μόλις το 22 % του προσωπικού [73] είναι επιφορτισμένο με διοικητικά καθήκοντα.

91. Οι ΚΤΠ υποχρεούνται να εφαρμόζουν δημοσιονομικό κανονισμό παρεμφερή με τον δημοσιονομικό κανονισμό που χρησιμοποιούν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Οι διατάξεις του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης [74] ισχύουν εξίσου για το προσωπικό των ΚΤΠ. Το εν λόγω κανονιστικό πλαίσιο συνεπάγεται ότι αναμένεται από κάθε ΚΤΠ να προβλέπει κάποια συγκεκριμένα καθήκοντα: επόπτη προστασίας δεδομένων, υπεύθυνο ασφαλείας τοπικών συστημάτων πληροφορικής, συντονιστή εσωτερικού ελέγχου, υπόλογο (και αναπληρωτή), διατάκτη (και αναπληρωτή), εισηγητές (και αναπληρωτές), υπαλλήλους επικύρωσης (και αναπληρωτές), εσωτερικό ελεγκτή, διευθυντή συστημάτων ΤΠ και επιτροπή προσωπικού. Οι εν λόγω απαιτήσεις είναι δύσκολο να εκπληρωθούν σε έναν φορέα που απασχολεί από 13 έως 31 υπαλλήλους.

92. Βάσει του δημοσιονομικού κανονισμού, δεν επιτρέπεται στις ΚΤΠ να συνάπτουν μεταξύ τους συμφωνίες επιπέδου υπηρεσιών, άρα απαγορεύεται η ανταλλαγή υπηρεσιών μεταξύ ΚΤΠ με στόχο τη μείωση των δαπανών. Παραδείγματος χάριν, θα μπορούσε να προβλέπεται ο επιμερισμός των καθηκόντων του εσωτερικού ελεγκτή μεταξύ των ΚΤΠ. Επιπλέον, δυνάμει του νομικού πλαισίου απαιτείται η έγκριση του διοικητικού συμβουλίου για τη λήψη πολυάριθμων αποφάσεων. Ως εκ τούτου, συσσωρεύεται υπερβολικά μεγάλος αριθμός διοικητικών αποφάσεων (όπως εντολές τροφοδοσίας και αγορά γραφικής ύλης) στο επίπεδο του διοικητικού συμβουλίου, παρεμποδίζοντας έτσι την εστίαση της προσοχής του σε στρατηγικά ζητήματα [75].

ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΙΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΚΤΠ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΕ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥΣ

93. Λόγω του αναγκαίου χρόνου τόσο για τη θέσπιση και την εφαρμογή εσωτερικού κανονισμού όσο και για την πρόσληψη προσωπικού, η έναρξη λειτουργίας των ΚΤΠ πραγματοποιήθηκε με βραδύτερο ρυθμό από τον προβλεπόμενο [76]. Κατά μέσο όρο, χρειάστηκαν δύο έτη για την παραχώρηση οικονομικής αυτονομίας στις ΚΤΠ. Αυτό σήμαινε ότι η Επιτροπή εξακολουθούσε να είναι αρμόδια για το ένα τρίτο, κατά μέσο όρο, του εκτιμώμενου λειτουργικού χρόνου ζωής των ΚΤΠ. Κατά την εκτίμηση της συντριπτικής πλειονότητας των εμπειρογνωμόνων του βιομηχανικού κλάδου, ο χρόνος που απαιτήθηκε για τη συγκρότηση της λειτουργικής δομής των ΚΤΠ δεν ήταν εύλογος.

… ΚΑΙ Ο ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΑΡΑΓΚΩΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΧΔΚΚ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΛΕΤΗΘΟΥΝ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙ ΕΠΑΡΚΩΣ ΟΤΙ Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΧΔΚΚ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΥΠΕΡΒΑΙΝΟΥΝ ΣΕ ΥΨΟΣ ΑΥΤΕΣ ΠΟΥ ΟΙ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ ΘΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΣΑΝ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ

94. Η ΧΔΚΚ αποσκοπεί στη "χρηματοδότηση ευρωπαϊκών δράσεων ΕΤΑ υψηλότερου κινδύνου, πράγμα που δεν θα ήταν δυνατόν χωρίς αυτήν την κοινοτική στήριξη" [77]. Για την ικανοποίηση αυτής της συνθήκης, η ΕΤΕπ θέτει ως στόχο τη χρηματοδότηση έργων ΧΔΚΚ εσωτερικής βαθμολόγησης από "D-" και κάτω. Κατά κανόνα, έργα που παρουσιάζουν ανάλογο βαθμό κινδύνου δεν χρηματοδοτούνται από την ΕΤΕπ.

95. Η διαθεσιμότητα δανειακής χρηματοδότησης για έργα ΕΑΚ υψηλότερου κινδύνου αποδείχθηκε ιδιαίτερα επωφελής σε περιόδους χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η ΧΔΚΚ εξακολουθούσε να αποτελεί ένα από τα ελάχιστα χρηματοδοτικά μέσα που ήταν διαθέσιμα στις εισηγμένες επιχειρήσεις για τη διατήρηση των δραστηριοτήτων ΕΑΚ. Αυτό επιβεβαιώθηκε και από τις απαντήσεις των δικαιούχων της ΧΔΚΚ στην έρευνα του Συνεδρίου. Επίσης, οι δικαιούχοι της ΧΔΚΚ εξέφρασαν την άποψη ότι τα δάνεια συνέβαλαν στην αποφυγή της "διαρροής εγκεφάλων" προσώπων υψηλών προσόντων και διατήρησαν το επίπεδο απασχόλησης στην ΕΕ.

96. Από έρευνα μεταξύ των δικαιούχων της ΧΔΚΚ προέκυψε ότι η πρόσβαση σε χρηματοδότηση δεν αποτέλεσε μείζονα φραγμό για τις επενδύσεις των δικαιούχων στην ΕΑΚ. Περισσότεροι από τους μισούς δικαιούχους της ΧΔΚΚ (56 %) δήλωσαν ότι καθοριστικό ή σημαντικό παράγοντα για τη δανειακή χρηματοδότηση μέσω της ΧΔΚΚ αποτέλεσε το χαμηλότερο επιτόκιο (βλέπε γράφημα 7). Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει ότι η ΧΔΚΚ θα μπορούσε να δημιουργήσει φαινόμενο παραγκωνισμού και ότι ορισμένα έργα της ΧΔΚΚ θα είχαν χρηματοδοτηθεί από εμπορικές τράπεζες [78], μολονότι με υψηλότερο κόστος για τους δικαιούχους. Δεδομένης της σχετικά μακράς διάρκειας αποπληρωμής των δανείων, είναι υπερβολικά νωρίς για να αξιολογηθούν οι κίνδυνοι που έχει αναλάβει η ΕΤΕπ στο πλαίσιο της ΧΔΚΚ. Εντούτοις, το υφιστάμενο χαμηλό επίπεδο απομείωσης [79] θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι τα χορηγούμενα μέσω της ΧΔΚΚ δάνεια δεν είναι κατ’ ανάγκη τόσο επισφαλή όσο αναμενόταν κατά την περίοδο θέσπισης της ΧΔΚΚ.

ΓΡΑΦΗΜΑ 7

ΛΟΓΟΙ ΔΑΝΕΙΑΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΧΔΚΚ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ερωτηματολόγιο του ΕΕΣ για τους δικαιούχους της ΧΔΚΚ.

Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΧΔΚΚ ΤΟ 2011 ΜΕΤΑΚΥΛΙΣΕ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΕ

97. Δυνάμει της αρχικής συμφωνίας συνεργασίας στο πλαίσιο της ΧΔΚΚ μεταξύ της ΕΤΕπ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προβλεπόταν η παροχή στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για ζημίες μέγιστου ύψους 50 % της ονομαστικής αξίας του δανείου. Με τροποποίηση του Δεκεμβρίου 2011 υιοθετήθηκε νέα προσέγγιση, η οποία βασίζεται στη "μέθοδο του τμήματος απόσβεσης της πρώτης ζημίας του χαρτοφυλακίου" (portfolio first loss piece). Εφαρμόζοντας αυτή τη νέα προσέγγιση, η ΕΤΕπ δύναται να αντλήσει από τη συνεισφορά της ΕΕ ποσοστό της τάξης του 95 % από το ποσό του απομειωμένου δανείου, εντός του ορίου της συνολικής συνεισφοράς της ΕΕ. Κατά συνέπεια, η ΕΤΕπ εκτίθεται στον εναπομένοντα κίνδυνο της τάξης του 5 % του απομειωμένου ποσού και σε όλα τα απομειωμένα ποσά που υπερβαίνουν τη συνεισφορά της ΕΕ. Ως εκ τούτου, η αναθεωρημένη συμφωνία συνεργασίας μετακύλισε τους κινδύνους από την ΕΤΕπ στην ΕΕ. Εάν αποδειχθεί ότι τα δάνεια είναι όντως χαμηλού κινδύνου, το σωρευτικό ποσό των ζημιών δεν θα υπερβαίνει τη μέγιστη συνεισφορά της ΕΕ και η ΕΕ θα καταλήξει να επωμίζεται το 95 % των ζημιών επί των απομειωμένων δανείων (βλέπε ενδεικτικό παράδειγμα στο πλαίσιο 6). Η απόφαση του Συμβουλίου δεν είναι εντελώς σαφής σχετικά με το επίπεδο κινδύνου που θα μπορούσε να γίνει δεκτό από την ΕΕ.

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΡΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αρχικη συμφωνια συνεργασιασ

Η μέγιστη συνεισφορά της ΕΕ για την κάλυψη ζημίας σε δεδομένο δάνειο είχε οριστεί σε ποσοστό 50 %. Αυτό σημαίνει ότι, για δάνειο ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ, δεσμευόταν ποσό 50 εκατομμυρίων ευρώ κατ’ ανώτατο όριο για την κάλυψη του κινδύνου αθέτησης. Σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων του οφειλέτη όσον αφορά το δάνειο, η ζημία για την ΕΕ ανέρχεται σε 50 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η ΕΤΕπ επιβαρύνεται με το υπόλοιπο ποσό.

Αναθεωρημενη συμφωνια συνεργασιασ

Για το ίδιο δάνειο, το ποσό που δεσμεύεται από τη συνεισφορά της ΕΕ ορίζεται σε 95 εκατομμύρια ευρώ. Σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων του οφειλέτη, η ζημία για την ΕΕ ανέρχεται σε 95 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η ΕΤΕπ επιβαρύνεται με ζημία ύψους μόλις 5 εκατομμυρίων ευρώ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

98. Κατά τη διάρκεια του 7ου ΠΠ, η Επιτροπή επέφερε σειρά τροποποιήσεων που είχαν ως αποτέλεσμα την απλούστευση των κανόνων συμμετοχής. Ειδικότερα, η Επιτροπή προέβη με ικανοποιητικό τρόπο στον εξορθολογισμό των απαιτήσεων και στη βελτίωση των εγγράφων καθοδήγησης για τους δικαιούχους. Το μοντέλο χρηματοδότησης του 7ου ΠΠ παραμένει πολύπλοκο, αλλά η απλούστευση του μοντέλου χρηματοδότησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πρότασης της Επιτροπής για τους κανόνες συμμετοχής του προγράμματος "Ορίζων 2020" (βλέπε σημεία 17 έως 20).

99. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή κατάφερε μεν να εναρμονίσει τις διατάξεις του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων, στο μέλλον, ωστόσο, πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για τη μεγιστοποίηση των οφελών. Το Συνέδριο επισημαίνει ότι, παρά τη βαρύτητα που έχει δώσει η Επιτροπή στη συνοχή των προπαρασκευαστικών πράξεων του 7ου ΠΠ, ορισμένες πτυχές της υλοποίησής του επηρεάζονται αρνητικά από έλλειψη συνοχής. Οι δικαιούχοι του 7ου ΠΠ βρίσκονται αντιμέτωποι με διαφοροποιήσεις που προκύπτουν από τη σχετική αυτονομία των υπηρεσιών της Επιτροπής. Η σύσταση της ΕΑΕ ως επιτροπής υψηλού επιπέδου με ανάληψη συνολικής ευθύνης αποτελεί βήμα προόδου προς τη σωστή κατεύθυνση για την εξάλειψη των κανόνων που στερούνται συνοχής· εντούτοις, οι μηχανισμοί για τον προσδιορισμό των αποκλινουσών πρακτικών είναι ελλιπείς (βλέπε σημεία 21 έως 44).

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Για την καλύτερη εναρμόνιση των διατάξεων του 7ου ΠΠ με τις πρακτικές των δικαιούχων, στο πλαίσιο του προγράμματος "Ορίζων 2020", η Επιτροπή οφείλει να θέσει ως στόχο:

- να καταβάλει περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να γίνονται δεκτές οι πρακτικές των δικαιούχων,

- να μειώσει τον αριθμό των απαιτήσεων που πρέπει να πληρούν οι δικαιούχοι για την πιστοποίηση των μεθοδολογιών υπολογισμού των δαπανών τους,

- να διασφαλίσει ότι τα πιστοποιητικά μεθοδολογίας αποφέρουν σαφή οφέλη από πλευράς μειωμένου διοικητικού φόρτου, ούτως ώστε η απόκτηση των εν λόγω πιστοποιητικών να είναι σαφώς οικονομικά συμφέρουσα για τους δικαιούχους,

- να κάνει δεκτές, εφόσον αυτό είναι αιτιολογημένο, υφιστάμενες εθνικές πρακτικές, όπως μεθοδολογίες που βασίζονται στη μέση δαπάνη προσωπικού, για λόγους περαιτέρω απλούστευσης για τους δικαιούχους που εφαρμόζουν τις εν λόγω πρακτικές.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει τη συνοχή της διαχείρισης του 7ου ΠΠ. Η σύσταση της ΕΑΕ αποτελεί βήμα προόδου. Η Επιτροπή οφείλει να πραγματοποιήσει λεπτομερή ανάλυση των διαδικασιών, προκειμένου να εντοπιστούν και να εξαλειφθούν οι τυχόν αποκλίσεις. Οι εξαιρέσεις πρέπει να αιτιολογούνται με σαφήνεια. Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει ώστε η υλοποίηση άλλων μέσων που συνδέονται με την έρευνα (ΚΤΠ, διαρθρωτικά ταμεία) να είναι συνεπέστερη με τα προγράμματα-πλαίσια (7ο ΠΠ και "Ορίζων 2020") και να καταστεί παράδειγμα προς μίμηση όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης του στόχου του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας για καλύτερη εναρμόνιση μέσω της ευθυγράμμισης των κανόνων.

100. Η διαχείριση των διαδικασιών του 7ου ΠΠ από την Επιτροπή δεν είναι αρκετά αποτελεσματική σε ορισμένους βασικούς τομείς. Αφενός, ο σχεδιασμός των διαδικασιών, οι δραστηριότητες βελτίωσης και η πληροφόρηση συνιστούν αποτελεσματικούς τομείς με ελάχιστες αδυναμίες. Αφετέρου, η Επιτροπή δεν έχει ευθυγραμμίσει πλήρως τους πόρους που απαιτούνται για την υποστήριξη των διαδικασιών του 7ου ΠΠ. Η έλλειψη εναρμόνισης των εργαλείων εσωτερικής υποστήριξης και η απουσία εργαλείων διαχείρισης των επιχειρησιακών διαδικασιών ενδέχεται να παρεμποδίσουν την αποδοτική εφαρμογή τους. Στο πλαίσιο της Επιτροπής υπάρχουν ορισμένα παραδείγματα προηγμένων εργαλείων, από τα οποία θα μπορούσαν να αποκομίσουν διδάγματα οι λοιπές υπηρεσίες. Επιπλέον, υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι τη χρήση προσωπικού διαφοροποιείται μεταξύ των θεματικών ενοτήτων του ειδικού προγράμματος "Συνεργασία". Στο πλαίσιο της ανάλυσης που πραγματοποίησε, το Συνέδριο χρησιμοποίησε βασικούς δείκτες φόρτου εργασίας, οι οποίοι υποδηλώνουν ότι για την υλοποίηση ορισμένων θεματικών ενοτήτων απασχολείται υπερβολικά μεγάλος αριθμός προσωπικού εις βάρος άλλων θεματικών ενοτήτων ή άλλων δραστηριοτήτων της Επιτροπής (βλέπε σημεία 45 έως 55).

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

Για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών, η Επιτροπή οφείλει να μεριμνήσει ώστε οι διατιθέμενοι πόροι να ευθυγραμμίζονται καταλλήλως:

- Η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει την ανάπτυξη εργαλείων ΤΠ νέας γενιάς για το πρόγραμμα "Ορίζων 2020". Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποδοτική εκτέλεση των διαδικασιών, η Επιτροπή πρέπει να θέσει σε εφαρμογή εργαλεία τα οποία να ενσωματώνουν λειτουργικές δυνατότητες υπηρεσιών εξυπηρέτησης, εσωτερικής υποστήριξης και ροής εργασιών και να χαρακτηρίζονται από ευέλικτη αρχιτεκτονική, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα ταχείας αναβάθμισης χωρίς αρνητικό αντίκτυπο στην ομαλή εκτέλεση των λειτουργιών.

- Όσον αφορά το προσωπικό, οι ΓΔ της Επιτροπής πρέπει να συμφωνήσουν σχετικά με τους δείκτες φόρτου εργασίας που θα παρέχουν τη βάση για αντικειμενική εκτίμηση των αναγκών προσωπικού κατά τη διαχείριση του προγράμματος-πλαισίου. Βάσει των εν λόγω δεικτών, η Επιτροπή οφείλει να εκπονήσει μελέτη για τον προσδιορισμό των υπηρεσιών ή των διευθύνσεων με υπεράριθμο προσωπικό, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα ανακατανομής του προσωπικού για τη στελέχωση τομέων με έλλειψη προσωπικού ή για την άσκηση άλλων δραστηριοτήτων