24.2.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C49/43
Γνωμοδοτησηγιατοπρόγραμμακοινοτικώνενεργειώνυπέρτουτουρισμού
92C49/13)
Στις30Απριλίου1991,καισυμφωνάμετοάρθρο198τηςΣυνθήκηςπερίιδρύσεωςτηςΕυρωπαϊκής
ΟικονομικήςΚοινότητας ,τοΣυμβούλιοαποφάσισεναζητήσειτηγνωμοδότησητηςΟικονομικήςκαι
ΚοινωνικήςΕπιτροπήςγιατοπρόγραμμακοινοτικώνενεργειώνυπέρτουτουρισμού.
Τοτμήμαπεριφερειακήςανάπτυξης,χωροταξίαςκαιπολεοδομίας ,στοοποίοανατέθηκεηπροετοιμασία
τωνσχετικώνεργασιών,επεξεργάσθηκε τηγνωμοδότησήτουστις19Νοεμβρίου1991μεβάσητην
εισηγητικήέκθεσητουκ.Cunha.Συνεισηγητήςήτανoκ.Frandi.
Υπενθυμίζεταιεπίσηςότισεγνωμοδότησηπρωτοβουλίαςπουυιοθετήθηκεστις20Σεπτεμβρίου1990(1),
ηΟΚΕζητούσεέναγενικόπρόγραμμαγιατοντουρισμό·χαίρειδιότιηΕπιτροπήανταποκρίθηκεστην
έκκλησηαυτή.
Κατάτη292ησύνοδοολομέλειας(συνεδρίασητης19ηςΔεκεμβρίου1991),ηΟικονομικήκαιΚοινωνική
Επιτροπήυιοθέτησεομόφωνα,πληνδύοαποχές,τηνακόλουθηγνωμοδότηση .
1.Εισαγωγή 1.2.4.Είναιδύσκολοναπροσδιορισθεί κάποιααλλη
ανθρώπινηδραστηριότητα ηοποία,σετόσοσύντομοχρονικό
διάστημα,ναανέπτυξετόσοέντονοχαρακτήρακαιναεπέ­
φερετόσοσημαντικάαποτελέσματα .Αυτόμπορείναεξηγή­
σειτηνελλιπήγνώσητηςφύσηςτου,τωνχαρακτηριστικών
τουκαιτηςεπίδρασήςτου,καθώςκαιτογεγονόςότιδεν
λαμβάνεταιεπαρκώςυπόψηκατάτηχάραξητωνοικονομικών
πολιτικών .1.1.Oτουρισμόςείναιέναφαινόμενοπουχαρακτηρίζει
καλύτερααπόκάθεάλλοτιςεξελίξειςκαιτιςμεταβολέςπου
έλαβανχώρακατάτοντρέχοντααιώνα,διότιαντανακλάτο
σύνολοτωνοικονομικών ,κοινωνικών,πολιτικών,τεχνολογι­
κώνκαικοινωνιολογικών επιτεύξεωνπουπραγματοποιήθη­
καν.
1.3.Oτουρισμόςεξακολουθείνααποτελείκυρίωςευρωπαϊ­
κόφαινόμενο,αλλάαπότηδεκαετίατου1970καιεφεξήςτο
μερίδιοτηςΕυρώπηςστηδιεθνήαγοράμειώθηκεεξαιτίας
τηςαπώλειαςτηςανταγωνιστικότητάς τηςκαιτηςανάπτυξης
νέωντόπωνπροορισμούσεάλλεςηπείρους.
1.3.1.Σήμερα,ηΕυρώπηαποτελείτόποπροορισμούγια
το64%τωντουριστώνσυμπεριλαμβανομένων τωνδιακοινο­
τικώνρευμάτωνενώσυγκεντρώνειτο55%τουπαγκόσμιου
τουριστικούεισοδήματος ,έναντιτου71%και63%αντιστοί­
χωςκατάτο1970.Ενώoαριθμόςαφίξεωνστασύνοραόλων
τωνευρωπαϊκώνχωρώνδιπλασιάσθηκεσχεδόντηντελευταία
δεκαετίακαισυνεχίζεινααυξάνεται.Ωςεκτούτου,απότο
1985καιεφεξής,τοπλεόνασματηςΚοινότηταςστοτουρι­
στικόισοζύγιομειώνεταιπροοδευτικάκαιενδέχεταιστο
εγγύςμέλλονναμετατραπείσεέλλειμμα.1.2.Oτουρισμός,καθώςαπορρέειαπότιςπλέονριζωμενες
επιθυμίεςκαιτάσειςτουανθρώπουκαιανταποκρίνεταισεμια
κοινωνικήανάγκηπουoτρόποςζωήςτωνανεπτυγμένων
κοινωνιώναναπαράγει,αποτελείμιασημαντικήανθρώπινη
δραστηριότηταπουγίνεταιολοένακαιπιοδημοφιλής,συμ­
βαδίζονταςμετηνοικονομικήκαικοινωνικήπρόοδοκαιτη
διεύρυνσητουπλέγματοςτωνδιεθνώνσχέσεων.
1.2.1.Οιεξελίξειςτωντριάντατελευταίωνετώνεπαληθεύ­
ουνταανωτέρω:μεταξύτου1960καιτου1990oαριθμός
τωνξένωντουριστώνπουεπισκέφθηκανδιάφορεςχώρεςτου
κόσμουπολλαπλασιάσθηκε επί6(από69εκατομμύριαενήλθε
σε429εκατομμύρια)καιτασχετικάεισοδήματαπολλαπλα­
σιάσθηκανεπί37(από6,8δισεκατομμύριαδολάριαανήλθαν
σε250δισεκατομμύρια δολάρια).
1.2.2.Ανκαιταενλόγωστατιστικάστοιχείακυμαίνονται
σευψηλάεπίπεδαδεναπεικονίζουντοφαινόμενοστοσύνολο
τουεπειδήδενλαμβάνουνυπόψητονεσωτερικότουρισμό
εντόςτωνεθνικώνσυνόρων,oοποίοςσυνήθωςείναιμεγαλύ­
τεροςαπότονεξωτερικότουρισμό.
1.2.3.Τοσυνδυασμένοαποτέλεσματουεσωτερικούκαι
εξωτερικούτουρισμούδημιούργησεμιαεύρωστηοικονομική
δραστηριότητα ,διαμόρφωσενέεςσχέσειςπαραγωγής,μετέ­
βαλετιςπαραγωγικέςδομέςσεπολλέςχώρεςκαισυνέβαλε
στηχρηματοδότηση τηςοικονομικήςανάπτυξης.1.3.2.Oτρόποςμετονοποίοναναπτύχθηκαν ,κατατα
τελευταίαχρόνια,ταχαρακτηριστικά καιοιβασικέςσυνιστώ­
σεςτουτουρισμούκαιησημασίαπουαπέκτησεoτουρισμός
σεόλουςτουςτομείςτηςανθρώπινηςδραστηριότητας ,απαι­
τούννααναλυθείτοθέμαμεπροσοχήκαιναληφθούνμέτρα
προκειμένουναδοθείώθησηστονευρωπαϊκότουρισμόκαι
ναενισχυθείoρόλοςτουστοπλαίσιοτηςοικονομικήςανά­
πτυξηςτωνμειονεκτικώνπεριοχώντηςΚοινότητας .
1.3.3.Μέχριπρόσφαταoτουρισμόςδεναποτελούσεάμεσο
μέληματηςΚοινότητας .Τογεγονόςότισήμεραδύοόργανα
τωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτωνδίδουνμεγαλύτερηπροσοχή (')ΕΕαριθ.C332της31.12.1990.

Αριθ.C49/44 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων24.2.92
ολοκλήρωσηςτηςεσωτερικήςαγοράς,τιςέμμεσεςδράσεις
πουαπορρέουναπότηνεφαρμογήορισμένωνκοινοτικών
πολιτικώνκαιτιςδράσειςσταπλαίσιατουΕυρωπαϊκού
ΈτουςΤουρισμού .στοντουρισμό,επικροτείται,καιπρέπειναερμηνευθείως
αναγνώρισητηςσημασίαςτουκαιτουρόλουτουγιαπολλές
πτυχέςτηςανθρώπινηςδραστηριότητας ,καιειδικότερα :
—διαδραματίζειαναντικατάστατο ρόλοστοπλαίσιοτης
οικοδόμησηςτηςΕυρώπηςτωνπολιτών,
—αποτελείμέσοαποκατάστασης τηςοικονομικήςκαικοι­
νωνικήςισορροπίαςστοπλαίσιοτηςενιαίαςαγοράς,
—καιμέσοδημιουργίαςαπασχόλησηςκαιοικονομικήςανά­
πτυξης,
—είναιπαράγονταςπεριφερειακήςανάπτυξης,ιδίωςτων
μειονεκτικώνπεριοχών,
—αποτελείισχυρόμέσογνωριμίαςκαισυσφίξεωςτωνσχέ­
σεωντωνλαώνμας,
—είναιδικαίωμαόλωντωνπολιτών.2.4.Γιατηναντιμετώπισητωναναγκώντουτουριστικου
τομεά,πουείναιαποτέλεσμαμεταβολώνστοοικονομικότου
περιβάλλονκαιστηζήτηση,ηΚοινότηταπροτείνειτηνυλο­
ποίησηενόςσυνεπούςπρογράμματοςδράσεων,πουσυμπλη­
ρώνουναυτέςπουέχουνήδηαναληφθεί,καιαποσκοπούνστα
εξής:
—συνολικήβελτίωσητηςποιότηταςκαιανταγωνιστικότη­
ταςτηςκοινοτικήςτουριστικήςπροσφοράς,
—παροχήκινήτρωνγιατηβελτίωσητωνγνώσεωνκαιτην
ικανοποίησητηςπροσφοράς .
2.4.1.Υπότοφωςτωναποτελεσμάτων τουΕυρωπαϊκου
ΈτουςΤουρισμού,τοπρόγραμμακοινοτικώνενεργειώνυπέρ
τουΤουρισμούαρθρώνεταιγύρωαπόδύοάξονες:
—ενίσχυσητηςοριζόντιαςπροσέγγισηςτουτουρισμού,
—στήριξητωνειδικώνενεργειώνυπέρτουτουρισμού.
ΣεσχέσημεκάθεέναναπότουςδύοαυτούςάξονεςηΕπι­
τροπήπροτείνειένασύνολοβραχυπρόθεσμων καιμεσοπρό­
θεσμωνμέτρων.
2.4.1.1.Στηνπρώτηπερίπτωσηοικύριεςγραμμέςδράσης
είναιοιεξής:
—βελτίωσητωνγνώσεωνόσοναφοράτοντουρισμό,
—συντονισμόςτωνκοινοτικώνκαιεθνικώνπολιτικών,
—οργάνωσηδιαβούλευσηςμετουςεπαγγελματίεςτουτουρι­
στικούκλάδου,
—συμβολήστηβελτίωσητηςκλιμάκωσηςτωνπεριόδων
διακοπών,
—βελτίωσητηςπροστασίαςτουτουρίσταωςκαταναλωτή .2.Κύριασημεία
2.1.ΩςσυνέπειατωνψηφισμάτωντουΕΚγιατηνκοινο­
τικήτουριστικήπολιτικήκαιτηςγνωμοδότησηςτηςΟΚΕ,
τοΣυμβούλιοΥπουργώνΤουρισμούζήτησεαπότηνΕπι­
τροπήναπαρουσιάσειέναπρόγραμμακοινοτικώνενεργειών
υπέρτουτουρισμού .
2.2.ΣτηναιτιολογικήέκθεσητουπρογράμματοςτηςΕπι­
τροπής,τονίζεταιηοικονομικήκαικοινωνικήσημασίατου
τουρισμούκαιηεπίδρασήτουστηνυλοποίησητηςεσωτερι­
κήςαγοράςκαιτηςοικονομικήςένωσης,καιεπισημαίνονται
οιειδικοίπαράγοντεςεξέλιξήςτου.
2.2.1.Hοικονομικήσημασίατουτουρισμούαποδεικνύεται
απότογεγονόςότισυμβάλλεικατάπερισσότεροαπό5%στο
ΑκαθάριστοΕγχώριοΠροϊόν(ΑΕΠ)τουσυνόλουτωνχωρών
τηςΚοινότηταςκαιδημιουργείθέσειςεργασίας,αφούστον
ενλόγωτομέααπασχολούνταιαμέσωςπερισσότεροιαπό8
εκατομμύριαεργαζόμενοι .
2.2.2.Hεπίδρασηπουθαέχειστοντουρισμόηδιαδικασία
ολοκλήρωσηςτηςενιαίαςαγοράςφαίνεταιναείναισημα­
ντικήσεσύγκρισημετιςλοιπέςοικονομικέςδραστηριότητες ,
καιoτουριστικόςτομέαςθαείναιμεταξύτωνδραστηριοτή­
τωνεκείνωνπουθαεπωφεληθούνπερισσότεροαπότηνεν
λόγωδιαδικασία .
2.2.3.HΕπιτροπή,κατάτηναξιολόγησητωνειδικών
παραγόντωνπουσυμβάλλουνστηντουριστικήανάπτυξη,
ορθώςεπισημαίνειτιςουσιώδειςδυσκολίεςπουαντιμετωπίζει
oτουριστικόςτομέας,κάνονταςιδιαίτερημνείαστιςακόλου­
θες:μεταβολέςστηζήτηση,υπερβολικάμεγάλησυγκέντρωση
τουριστώνσεορισμένεςπεριοχές,ανάγκηεκσυγχρονισμού
καιπροσαρμογήςτωντουριστικώνεγκαταστάσεων ,ταχεία
αύξησητουδιεθνούςανταγωνισμούκαιέλλειψηήανεπάρ­
κειαευρωπαϊκώντουριστικώνπροϊόντων.Οιπροαναφερόμε­
νεςδυσκολίεςδημιουργούνουσιαστικάπροβλήματαανταγω­
νιστικότηταςγιατοντουρισμότηςΚοινότητας .
2.3.HΕπιτροπήαναλύειτιςενέργειεςπουπραγματοποιή­
θηκανήδηκαιτονίζειταγενικάμέτρασταπλαίσιατης2.4.1.2.Σχετικάμετοδεύτεροάξοναδράσης,ηΕπιτροπή
προτείνεισυγκεκριμέναταεξής:
—ανάπτυξηδράσεωνυπέρτουαγροτικούτουρισμού,
—ανάπτυξηδράσεωνστοντομέατουπολιτιστικούτουρι­
σμού,
—ανάπτυξηδράσεωνστοντομέατουπεριβάλλοντος ,
—βελτίωσητηςποιότηταςτωντουριστικώνυπηρεσιών
μέσωτηςεπαγγελματικής εκπαίδευσης ,
—προώθησητηςπρόσβασηςόσοτοδυνατόνπερισσότερων
πολιτώνστιςδυνατότητεςδιακοπών,
—ενέργειεςυπέρτουκοινωνικούκαινεανικούτουρισμού.

24.2.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C49/45
τιμής-ποιοτητας συγκριτικάμενέουςτόπουςπροορισμούσε
άλλεςηπείρους:πτώσητηςποιότηταςστουςτόπουςπροορι­
σμούτηςΕυρώπης,μικρότερεςεπενδύσειςκαιδαπάνεςλει­
τουργίαςστουςανταγωνιστικούς τόπουςπροορισμού .2.4.1.3.HΕπιτροπήπροτείνειεπίσηςτηνπροώθησητου
ευρωπαϊκούτουρισμούστιςτρίτεςχώρες,καιυποστηρίζει
τοναναπροσανατολισμό τωντρεχουσώνδιαφημιστικών
εκστρατειώνγιαναπροβληθείμιαομοιογενέστερη εικόνα
τηςΕυρώπης,καθώςεπίσηςκαιτηνπροώθησηνέωνμορφών
διεθνικώντουριστικώνδραστηριοτήτων .
2.5.HνομικήμορφήπουπροτείνεταιαπότηνΕπιτροπή
είναιαυτήτηςαπόφασηςτουΣυμβουλίουγιαέγκρισητων
σχεδίων,ενώμπορείναανατεθείστηναρμόδιαεπίτουπροϋ­
πολογισμούαρχήoκαθορισμόςτουετήσιουύψουςτηςχρη­
ματοδότησης .3.1.3.Οικυρίεςπεριοχεςτουρισμούαντιμετωπίζουν νέους
αναπτυξιακούςπαράγοντεςκαιαπειλούνταιλόγωτηςσυσσώ­
ρευσηςλαθώνμενέοκαισκληρόανταγωνισμό .Hμοναδική
βάσιμηλύσησυνίσταταιστηναναδιάρθρωση τωνπαρεχομέ­
νωντουριστικώνυπηρεσιώνμετηβελτίωσητωνυποδομών
καιτηδημιουργίακαιπροώθησηνέωνεγκαταστάσεων .H
λύσηαυτήπροϋποθέτειστενήπαρακολούθηση καιενεργό
συμμετοχήτηςΚοινότηταςπουπαρουσιάζεται στατουρι­
στικάθέματαμέσωμιαςκοινοτικήςπολιτικής.Θαπρέπεινα
επισημανθείότιτέτοιουείδουςσυμμετοχήσυνεπάγεταιπολύ
μικρότεροκόστοςαπόό,τιηαντιμετώπισητωνκρίσεωνπου
εμφανίζουνλόγωέλλειψηςέγκαιρηςκαιεπαρκούςδράσεως.3.Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
3.1.HΚοινότητα,κατάτηχάραξηκαιέγκρισημιαςπολι­
τικής,είχεενδοιασμούςτουςοποίουςκαιτοπαρόνέγγραφο
δενεπιτυγχάνεινααπομακρύνεισχετικάμε:α)τονκαθορισμό
ενόςπλαισίου-βάση καιβ)τηνπρόβλεψηκατευθυντηρίων
γραμμών,ειδικότερα,γιατηνεφαρμογήτωνάλλωνεπιμέρους
πολιτικώνκαιτηνπεριφερειακήανάπτυξη.Oενδοιασμοί
αυτοίαποδείχθηκανζημιογόνοιγιατηνισόρροπηανάπτυξη
τουενλόγωτομέα.3.2.Hμεγάληπρόκλησηστονευρωπαϊκότουρισμόαπαι­
τείναδοθείμιααποτελεσματική απάντησηστηναύξηση
τηςζήτησηςκαιτωνίδιωναναγκώντουμεσυνδυασμότης
αύξησηςτηςπροσφοράςκαιτηναξιοποίησητηςπολιτιστι­
κήςκληρονομιάςκαθώςκαιτηδιαφύλαξητουπεριβάλλο­
ντος,μεαγώνακατάτηςυπερβολικήςπροτυποποίησης των
τουριστικώνπροορισμώνκαικατάτηςομοιομορφίαςτων
πολιτιστικώνκαικαταναλωτικών προτύπων.3.1.1.Hπτώσητηςποιότηταςτουτουρισμουκαιηυπερβο­
λικήσυγκέντρωσητουριστώνσεορισμένεςπεριοχέςπου
επισημαίνειηΕπιτροπή,καθώςκαιηπεριβαλλοντική κατα­
στροφήιδίωςτωνπαρακτίωνκαιορεινώνπεριοχών,καιη
ανεπάρκειατουριστικώνεγκαταστάσεων ευρωπαϊκούεπιπέ­
δου,εξηγούνται,σεμεγάλοβαθμό,απότηγενικάελλιπή
γνώσητωνβασικώνχαρακτηριστικών καιαπαιτήσεωντου
τουρισμούκαιαπότηνέλλειψηαυτορυθμιζόμενων μηχανι­
σμών.3.2.1.Τογεγονοςοτιoτουρισμοςσημειώνει,καισήμερα
ακόμη,μιαεπέκτασηπουδεναφήνειπεριθώριοωςπροςτην
ενρίζωσήτουστιςσυνήθειεςκαιανάγκεςτουπληθυσμούδεν
πρέπειναπαρεμποδίσειτηνπαρέμβασητηςΚοινότηταςκαι
ακόμηλιγότεροναδικαιολογήσειτηναδιαφορίατης.Αντιθέ­
τως,οιδιαστάσειςπουέλαβεδικαιολογούνκαιεπιβάλλουν
τηνπαρέμβασηαυτή.3.1.1.1.Μιακοινοτικήτουριστικήπολιτική,βασισμένησε
εμπεριστατωμένες μελέτεςκαιχαραγμένησεσυνδυασμόμε
έναευρύφάσματομέωνπουαντιπροσωπεύουν διαφορετικά
συμφέροντακαιαντιλήψεις,θαμπορούσενασυμβάλειαποφα­
σιστικάστηνεξάλειψητωναρνητικώνπαραγόντωνπουυφί­
στανταισχετικά.3.2.2.Σχετικάσημειώνεταιενααπότασυμπεράσματατης
διάσκεψηςτωνΥπουργώνΤουρισμούτοΜάιοτου1988στο
Glucksburgόπουεπιβεβαιώθηκε ότι«ηπροβλεπόμενη ανα­
θέρμανσητουτουρισμούμέχριτοτέλοςτουαιώνα,ακόμη
καιανείναιευκταίαγιαλόγουςοικονομικούςκαιπολιτικούς,
θακαταστείανυπόφορηστουςπόρουςτου,καιθαθέσεισε
κίνδυνοτηνίδιατηνύπαρξήτου,ανδενληφθούνεπειγόντως
μέτραγιαναδοθούνκίνητρασεένατουρισμόπερισσότερο
ισόρροπο».3.1.2.Όλεςοιαναλύσειςσχετικάμετονευρωπαϊκότουρι­
σμόδιαπιστώνουντησταδιακήαπώλειατηςανταγωνιστικό­
τητάςτου,ηοποίαεπηρεάζειτηνΚοινότηταστοσύνολοτης,
ιδίωςτιςκατ'εξοχήνχώρεςυποδοχήςκαιτιςπεριοχέςεκείνες
γιατιςοποίεςoτουρισμόςείναιηκυριότερηπηγήεισοδήμα­
τοςκαιαπασχόλησηςηοποίακαιαποτελείτοσπουδαιότερο ,
ανόχιτομοναδικό,συγκριτικότουςπλεονέκτημα .
3.1.2.1.Hευρωπαϊκήτουριστικήπροσφοράσεσχέσημε
άλλουςπροορισμούςοφείλειναανταποκρίνεται τουλάχιστον
απόορισμένεςπτυχέςστιςπροτιμήσειςκαινέαενδιαφέροντα
τηςζήτησης,είτεευρωπαϊκήςείτεεξωτερικήςπροέλευσης .3.3.Οικοινοτικέςενέργειεςυπέρτουτουρισμούείναιεπι­
θυμητέςστοβαθμόπουδενπεριορίζουντιςδυνατότητεςανά­
πτυξηςτωνδιαφόρωνπεριοχώνκαικρατώνμελών,καιδεν
φαλκιδεύουντηνποικιλίατωνχαρακτηριστικών τηςΕυρώ­
πης.Oδυναμισμόςκαιημεγέθυνσητουευρωπαϊκούτουρι­
σμούεξαρτώνταιαπότιςπολιτιστικέςδιαφορές,τηνποικιλο­
μορφίατωντοπίων,τουκλίματοςκαιτωντοπικώνπαραδό­3.1.2.2.Oβασικόςλόγοςπουεξηγείτηναπώλειατηςαντα­
γωνιστικότητας είναιησταδιακήυποβάθμισητηςσχέσης

Αριθ.C49/46 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 24.2.92
σεων.Οποιαδήποτεενεργείαπροςτηνκατεύθυνσητηςομοιο­
μορφίας—πουοδηγείστηναπώλειατηςφυσιογνωμίας—
θααποβείκαταστρεπτική γιατονευρωπαϊκότουρισμό.Για
τολόγοαυτόηΚοινότηταοφείλειναενθαρρύνειτηνποικιλο­
μορφίακαιτηδημιουργικότητα .εσωτερικήπτυχήτου,που,μεβασηακριβείςστοχους,θα
συνεκτιμά :
—τηνκατάστασητηςτουριστικήςδραστηριότητας ,
—τιςσυνέπειεςπουθαπροκύψουναπότηνυλοποίησητης
εσωτερικήςαγοράςκαιτηςοικονομικήςκαινομισματικής
ένωσης,
—τιςνέεςπροτιμήσειςκαιπροβλήματατηςζήτησης,
—τορόλοτουτουρισμούστηνπεριφερειακήανάπτυξη,
ιδιαίτεραστιςμειονεκτικέςπεριοχέςπουθαεπιδείξουν
πραγματικέςτάσειςγιατοντουρισμό,
—τιςαρνητικέςσυνέπειεςτηςσημειωθείσαςαύξησηςιδίως
τοντουριστικόκορεσμό,τηχωρίςτάξηκατάληψητων
χωρώνκαιτηχειροτέρευσητουπεριβάλλοντος .4.Γενικεςπαρατηρήσεις
4.1.HΟΚΕεπικροτείτηνπρωτοβουλίατηςΕπιτροπής,η
οποία,γιαπρώτηφορά,παρουσιάζειένασυνεκτικόκαικαλώς
διαρθρωμένοσχέδιοσυγκεκριμένων δράσεωνυπέρτουτουρι­
σμού.HΟΚΕδέχεταιευνοϊκάτιςπιθανότητεςκαιτιςπροο­
πτικέςπουπεριέχει.Οφείλει,όμως,ναεπισύρειτηνπροσοχή
στιςανεπάρκειεςκαιστακενάπουπεριλαμβάνειεκτόςαπό
τηναδυναμίαπουαποκαλύπτουνγιατηντροποποίηση ,με
τρόποουσιαστικό,τουτρέχοντοςπρογράμματος γιατον
ευρωπαϊκότουρισμόκαινααντιμετωπίσειτιςπροκλήσεις
τουμέλλοντος . 4.2.HΟΚΕεπιδοκιμάζειταπροτεινόμεναμέτρα,αλλάτα
θεωρείανεπαρκήκαιαμφιλεγόμενης αποτελεσματικότητας
γιατηναντιμετώπισητωναναγκώντουτομέακαιπεριορισμέ­
νηςσυνεισφοράςγιατηνεξάλειψητωναρνητικώνπαραγό­
ντωνπουεπηρεάζουντονευρωπαϊκότουρισμό,τουςοποίους
καιεπισημαίνειηΕπιτροπή .
4.2.1.Μέχρισήμερα,οικοινοτικέςενέργειεςυπέρτου
τουρισμούπροέκυπταναποκλειστικώς απόμέτραπουελαμβά­
νοντογιαάλλουςτομείςκαιταοποίαπαρεμπιπτόντως είχαν
ευεργετικάαποτελέσματακαιγιατοντουρισμό.4.1.1.Τοενλογωέγγραφοείναισημαντικόαλλαδύσκολα
αντιπροσωπεύει έναβήμα,πουείναιεπιθυμητόκαιαποφασι­
στικόγιατοναπαραίτητοκαθορισμόμιαςγνήσιαςευρωπαϊ­
κήςτουριστικήςπολιτικής,σύμφωναμετιςσυστάσειςτου
ΕυρωπαϊκούΚοινοβουλίου ,τηςΟΚΕκαιτουΣυμβουλίου
Υπουργών .HΟΚΕελπίζειότιτοσχέδιοπουυποβλήθηκε
—συμβάλλειστηναναγνώρισητηςθέσηςπουαρμόζειστον
τουρισμόμεταξύτωνάλλωνοικονομικώνδραστηριοτή­
τωντηςΚοινότητας ,
—διασφαλίζειτηναναγνώρισητηςσπουδαιότητας (οικονο­
μικήςκαικοινωνικής)τουτουρισμούκαιτουδικαιώματος
πρόσβασηςσεαυτόνγιαόλουςτουςπολίτες,
—μεταβάλλεταισεμέσοπροσανατολισμού καισεμια
νομικήβάσηγιατηνυιοθέτησηκοινοτικώνμέτρων.4.2.1.1.Αναγνωρίζεται οτιοιβαθειέςδιασυνδέσειςπουo
τουρισμόςέχεικαθιερώσειμεάλλεςδραστηριότητες καθι­
στούνσαφέςότιταμέτραπουαποσκοπούνστηνανάπτυξή
τουςωφελούνπάντοτετοντουρισμό,αλλάησημασίακαιη
έκτασηπουoτουρισμόςέχειήδηλάβειδικαιολογούνμια
αυτόνομημεταχείριση .Είναιανάγκηναδοθείστοντουρισμό
ένακαθεστώςενηλικίωσηςωςπολιτικήαυτόνομηκαι
συμπληρωματική άλλωνπολιτικών,ιδίωςγιατοπεριβάλλον ,
τηνπεριφερειακήανάπτυξη,τηναπασχόληση ,τηνπολιτι­
στικήανάπτυξηκαιτιςμεταφορές . 4.1.2.Λόγωτωνέντονωναλληλοεξαρτήσεων καιαμοι­
βαίωνσχέσεωνμετοσύνολοτωνυπόλοιπωντομέωνανθρώπι­
νηςδραστηριότητας ,oτουρισμόςεπηρεάζεικαιεπηρεάζεται
απ'ευθείας,απόμεγάλοαριθμότομέων,ενώασκείτορόλο
τουενισχυτήπολλώνάλλων.Αυτόσημαίνειότιταμέτραπου
υιοθετείηΚοινότητα,σεόλουςτουςτομείςχρειάζεταινα
συνεκτιμούνταπροβλήματα ,τιςανάγκεςκαιταχαρακτηρι­
στικάτουτουρισμού .4.2.2.Oτουρισμόςαποτελείμιασημαντικήοικονομική
δραστηριότητα τουοποίουησημασίααυξάνεταικάθεφορά
καιωςεκτούτουητουριστικήπολιτικήπρέπειναθεωρείται
αναπόσπαστοστοιχείοτηςοικονομικήςπολιτικήςτηςΕυρώ­
πης,επειδήτηςδιασφαλίζειτόσοτηνενίσχυσητουρόλου
τηςολοκλήρωσηςπουδιαδραματίζειόσοκαιτησυνεκτίμηση
πουείναιαναγκαίακατάτηνκατάρτισητωνάλλωνκοινοτι­
κώνπολιτικών .
4.2.2.1.Συνεπώς,θεωρείταιαπαραίτητοόπωςστηνπρο­
σεχήεπανεξέτασητηςΣυνθήκηςτηςΡώμηςoτουρισμός
μνημονευθείρητώς.4.1.2.1.Hενίσχυσητηςοριζόντιαςαντιμετώπισηςτουτου­
ρισμού,πουηΕπιτροπήπροτίθεταιναεπιδιώξει,αποτελεί
αξιόλογησυμβολήγιαμιακαλύτερησυνάφειαμεταξύτων
πολιτικώνπουηΚοινότηταεφαρμόζεικαιτουτουρισμού,
αλλάμόνομιαγνήσιακοινοτικήτουριστικήπολιτικήθα
διασφαλίσειότιοιδράσεις,ταπρογράμματακαιταμέτρα
πουυιοθετούνταιστουςάλλουςτομείςθαγίνειδυνατόνα
συγχρονισθούν μετουςστόχουςπουεπιδιώκονταιγιατον
τουρισμό.4.2.3.Λογωτηςβασικήςσημασίαςτωνμεταφορώνγιατον
τουρισμό,καιλόγωτηςπλήρουςεξάρτησήςτουαπότις
τελευταίες,ηανάπτυξητουκοινοτικούτουρισμούθαενισχυ­
θείσοβαράμετησυγκεκριμένηεφαρμογήτηςμεταφορικής
πολιτικήςτηςΚοινότητας .Hβελτίωσητωνμεταφορικών4.1.2.2.HΟΚΕεμμένει,επίσης,στονκαθορισμομιαςκοι­
νοτικήςπολιτικήςγιατοντουρισμό,απότηνεξωτερικήκαι

24.2.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C49/47
υποδομών,ηανάπτυξητωνοδικώνκαισιδηροδρομικών
δικτύων,ημείωσητουσυντονισμούστααεροδρόμιακαιη
θέσπισηπλέοναποτελεσματικών μέτρωνγιατηνεναέρια
κυκλοφορίαθασυμβάλουνστηνεπιτάχυνσητηςτουριστικής
ροήςκαιστονπεριορισμότωνεμποδίωνπουσυναντούν
σήμερα.προκαλούνταιαποεξωγενείςπαράγοντεςόπωςείναιοιθεομη­
νίες,ητρομοκρατίακαιοιεπαναστάσειςκαιναείναιέτοιμη
ναανταποκριθείεγκαίρωςστιςκαταστάσειςαυτές.
4.3.3.HΟΚΕχαίρειεπειδήηΕπιτροπήείναιδιατεθειμένη
ναπροβείστοσυντονισμότωνεθνικώνπολιτικώνκαιδρά­
σεωναλλάεπίσης,προπαντός,ναεπεκτείνειτοδιάλογοπρος
τουςκοινωνικούςεταίρους,ιδιαίτεραπροςτουςεκπροσώπους
τηςτουριστικήςδραστηριότητας .Πάντως,oπολύπλευρος
χαρακτήραςτουτουρισμούκαιηέντονηαλληλοεξάρτησή
τουαπόάλλεςδραστηριότητες απαντούντημόνιμησυνό­
δευσηκαισυντονισμότωνενεργειώνπουαναπτύσσονται
στουςκόλπουςτωνδιαφόρωνοργάνωντηςΚοινότηταςγια
ναενισχυθείoτουρισμός .4.2.3.1.Hευκολοτερηπρόσβασηστηναγοραεναεριων
μεταφορών,πουθαπροέλθειαπότιςπροτάσειςτηςΕπιτροπής
γιατηφιλελευθεροποίηση τουτομέα,είναιδυνατόναωφελή­
σειτοντουρισμόόχιμόνονλόγωμεγαλύτερηςδιαθεσιμότη­
ταςμεταφορικήςικανότηταςαλλάκαιμέσωτηςπροβλεπόμε­
νηςμείωσηςτωνναύλων.
4.2.3.2.ΣτοέγγραφοτηςΕπιτροπήςδενυπάρχειμνείαγια
ταπλεονεκτήματα πουαπορρέουναπότηλειτουργίαπλοίων
αναψυχής.Οιρυθμίσειςπουισχύουνστοθέματηςπαράκτιας
συγκοινωνίαςκαιεπιβάλλονταιαπόορισμένακράτη,περιο­
ρίζουντηδραστηριότητα σεορισμέναμέρητηςΜεσογείου .
Ελπίζεταιότιταεμπόδιααυτάθαγίνειδυνατόναυπερκερα­
σθούνμετηνεξέλιξητηςκοινοτικήςναυτικήςπολιτικής,
και,πιθανόν,μετηδημιουργίαενόςευρωπαϊκούνηολογίου .4.4.ΟιπροτάσειςτηςΕπιτροπήςμεσκοπότηδημοσιονο­
μικήεναρμόνισηαπαιτείταιναλάβουνυπόψητιςιδιαιτερό­
τητεςκαιταχαρακτηριστικά τουτουρισμού,καιιδίωςτο
γεγονόςότιοιτουριστικέςυπηρεσίεςεξαρτώνταιαπότον
τόποτηςκατανάλωσης ,πράγμαπουεμπόδιζετηνεξαγωγή
τους,καθώςκαιτιςαρνητικέςεπιπτώσειςπουενδέχεταινα
προκύψουναπότηνεναρμόνισητουΦόρουΠροστιθέμενης
Αξίας(ΦΠΑ).Ταμέτραπουελήφθησανστοκοινοτικόεπί­
πεδοχρειάζεταιναέχουνωςστόχοτηναποφυγήστρεβλώ­
σεωνστονανταγωνισμό .
4.3.HΕπιτροπήαναγνωρίζειότιηΕυρώπη,στοσύνολο
της,«χάνειμετρόποτακτικόμέρητηςπαγκόσμιαςαγοράς».
Όμως,oισχυρισμόςαυτόςδενβρίσκειεπαρκήαπήχησηστα
συνιστώμεναμέτρα,ανκαιείναιβέβαιοότιτακράτημέλη
συνιστούντονκύριοπυρήνα,ταυτόχροναδιαχειριστήκαι
αποδέκτητουπαγκόσμιουτουρισμού,είτεωςεξωτερικούείτε
ωςεσωτερικούρεύματος.ΣχετικάηΕπιτροπήδενπροβλέπει
ταπροβλήματαπουθαήτανδυνατόναπροκύψουναπότην
πιθανολογούμενη αύξησητουτουρισμού,oοποίος,σύμφωνα
μετηγενικήγνώμητωνπαρατηρητών ,θαείναιστοτέλος
τουαιώναηκυριότερηδραστηριότητα σεπαγκόσμιοεπίπεδο.4.4.1.ΘεωρείταιωςπολυσημαντικόότιηΕπιτροπήυιοθε­
τείτηνπιθανότηταμιαςλιγότεροεπαχθούςμεταχείρισης ,
όσοναφοράτηνεφαρμογήτουΦΠΑστοναγροτικότουρισμό
όχιμόνολόγωτωνδιαστάσεωντωνμονάδωνεκμετάλλευσης
αλλάκαιλόγωτωνθετικώνσυνεπειώνπουθαπροκύψουναπό
αυτότοντύποτουρισμούγιατηγεωργικήδραστηριότητα και
τοπεριβάλλον .Στηνπραγματικότητα είναιδύσκολοναγίνει
αντιληπτόγιατίοιεκμεταλλεύσεις αυτέςυπόκεινταιστους
ίδιουςκανόνεςκαιαπαιτήσειςφορολογικήςφύσεωςόπωςοι
μεγάλεςξενοδοχειακέςμονάδες.Ωςπροςτηνπροβλεπόμενη
κατάργησητωνκαταστημάτωναφορολόγητων ειδών,ηΟΚΕ
υποστηρίζειτηνυιοθέτησημιαςμεταβατικήςπεριόδουπου
θαπεριορίσειτιςσυνέπειεςπουθαπροκύψουναπόαυτή.
4.3.1.Γιανααντιμετωπισθούν αυτέςοικαταστασειςκαι
γιαναδιασφαλισθείηικανότητατουευρωπαϊκούτουρισμού
ναανταποκριθείστιςανάγκεςόχιμόνοτωνευρωπαϊκώνπολι­
τώναλλάκαιεκείνωνπουπεριέρχονταιαπότρίτακράτη,η
ΟΚΕπιστεύειότιείναιαναγκαίοναεξαλειφθούνοιελλείψεις
στιςυποδομές,ναεκσυγχρονισθεί καιδιαφοροποιηθεί ηπρο­
σφορά,ναδιορθωθούνοικαταστάσειςανισορροπίαςπουπρο­
καλούνταιαπότοντουριστικόσυνωστισμό ,ναενισχυθείη
ποιότηταπαντούκαι,νααξιοποιηθούνοιφυσικοίθησαυροί
καιηπολιτιστικήκληρονομιά .5.Ειδικέςπαρατηρήσεις
5.1.Γιατηνορθήεφαρμογήτωνπροτεινόμενων μέτρων
είναισημαντικόόπωςηΕπιτροπήπροβείστηνανάλυσητων
αποτελεσμάτων τωνμέτρωνπουελήφθησαναπότοΣυμβούλιο
παλαιότερα ,καιιδίως:
—τουψηφίσματοςτουΣυμβουλίουγιαμιακαλύτερηεπο­
χιακήκαιγεωγραφικήκατανομήτουτουρισμού[έγγρ.
COM(86)32τελικό],
—τηςσυστάσεωςτουΣυμβουλίουγιατηνπρότυπηπληροφό­
ρησησταυφιστάμεναξενοδοχεία,
—τηςσυστάσεωςσχετικάμετηνασφάλειατωνυφιστάμενων
ξενοδοχείωνκατάτωνκινδύνωναπόπυρκαϊά.
5.1.1.Ορισμένααπόταθέματαπουεθίγησαναπόπρογενέ­
στερεςαποφάσειςεξετάζονταιστοέγγραφοτηςΕπιτροπής
χωρίςπροηγούμενηεκτίμησητωναποτελεσμάτων πουπροέ­4.3.1.1.HΕπιτροπή,βάσειτηςαρχήςτηςεπικουρικότη­
τας,οφείλεινααναλύσειτοντρόποαντιμετώπισηςαυτώντων
καταστάσεωνκαιναυιοθετήσειεπαρκήμέτρααφούπροχωρή­
σεισεεμπεριστατωμένη εξέτασητωνπροβλημάτωνπουαντι­
μετωπίζειoτουρισμός .
4.3.2.Oτουρισμοςείναιεναςτομέαςευαίσθητοςπουυπό­
κειταιπολύσεεξωγενείςπαράγοντες .HΕπιτροπήπρέπεινα
λάβειτογεγονόςαυτόυπόψηκαιναυιοθετήσειεπαρκήμέσα
γιαναυπάρξειανταπόκρισησεανώμαλεςκαταστάσειςπου

Αριθ.C49/48 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων 24.2.92
κυψανπράγμαπουδυσχεραίνειτηνεκτίμησητηςαξίας,του
ενδιαφέροντοςκαιτηςσκοπιμότηταςτωνμέτρωνπουσυνι­
στώνταιτώρα.παρατηρείταιστακράτημελη.Ωςεκτούτου,ηπεραιτέρω
μεγέθυνσητουτουριστικούτομέαθαπρέπεινααξιοποιήσει
τηνενλόγωποικιλία,λαμβάνονταςυπόψητιςπολιτιστικές
αξίεςόλωντωνκρατώνμελώνκαιπεριφερειών .Oτουρισμός
δενπρέπειναέχειενιαίοκαιαμετάβλητοχαρακτήρααλλάθα
εμπλουτίζεταιαπότηνπολιτιστικήκαιτοπικήπολυμορφία . 5.1.2.θαήτανεπίσηςουσιώδεςναγίνειγνωστό,μετρόπο
σαφή,ποιοιείναιοιστόχοιστουςοποίουςηΕπιτροπή
πιστεύειότιπρέπειναδώσειπροτεραιότητα κατάτηδράση
τηςστοντουριστικότομέα.Είναιβέβαιοότιστοέγγραφοτης
Επιτροπήςαναφέρονταιαρκετέςφορέςστόχοιπροςεπίτευξη
αλλάσεκαμίαπερίπτωσηδενσυμπίπτουνκαιέτσιδενείναι
γνωστόποιοιέχουνεπιλεγεί.
5.2.Ταμέτραπουαναφέρονταιστοπαραρτηματηςπρότα­
σηςαπόφασηςτουΣυμβουλίουγιατοσχέδιοκοινοτικών
δράσεωνυπέρτουτουρισμούείναιενδιαφέροντακαιεγκρίνο­
νται.Οπωσδήποτεπροκαλούνορισμένεςσκέψειςκαισχόλια.5.3.2.HΟΚΕσυμφωνείμεταμέτρατηςΕπιτροπήςαλλά
σεσυμφωνίαμετηγνωμοδότησήτης«Oτουρισμόςκαιη
περιφερειακήανάπτυξη»('),τιςσυστάσειςτηςοποίαςεπιβε­
βαιώνει,πιστεύειεπίσηςότι:
—πρέπειναπροβλεφθείειδικήδιαδικασίαγιατημελέτη
τουενλόγωσημαντικούτομέατηςαγοράς,
—πρέπειναπροβλεφθούνμέτρακαιδιαδικασίεςγιαναανα­
πτυχθείηυποδοχήτωντουριστώνκαιηδιάρθρωσητων
παρεχομένωνυπηρεσιώνκαινακαταστούνπιοπροσιτές
οιπεριηγήσειςπολιτιστικούχαρακτήρα,
—επιβάλλεταιναυπάρξειστενήσύνδεσημετιςυφιστάμενες
δομέςτωνυπηρεσιώνπολιτιστικούχαρακτήρα,
—είναιανάγκηνααναληφθείευρείαπροστατευτική δράση
καιδράσηγιατηναξιοποίησητηςπολιτιστικήςκληρονο­
μιάς,καθώςκαιτωνπολιτιστικώναξιώνκάθεχώραςιδιαί­
τερααπόπλευράςχειροτεχνίαςκαιλαϊκήςτέχνης.5.2.1.HΕπιτροπήαναγνωρίζειοτιoτουρισμόςαντιμετω­
πίζειμεγάλαπροβλήματαλόγωτωνπεριφερειακώνανισοτή­
τωνκαιτηςανάγκηςανανέωσηςκαιυιοθέτησηςορισμένων
δομώνγιατηνυποδοχήαλλάηαναγνώρισηαυτήδεναντανα­
κλάταισταπροτεινόμεναμέτρα.
5.2.2.Oτουριστικόςσυνωστισμόςαποτελείένααπότα
προβλήματαταπερισσότεροπολύπλοκακαιπροκαλείσυνέ­
πειεςβλαβερέςστοντουρισμό.Εντούτοις,κανέναμέτροδεν
απευθύνεταιστοθέμααυτό.HΟΚΕπιστεύειότιείναιαπαραί­
τητοναπραγματοποιηθεί μιαμελέτηγιατοπρόβλημααυτό
πουθαεπιτρέψειναπροσδιορισθούν ταόριαπέραντωνοποί­
ωνηκατάστασηαυτήπροκύπτειώστεναεφαρμοσθούνδιορ­
θωτικέςδράσεις.5.4.Τουρισμοςκαιπεριβάλλον
5.4.1.Τοπεριβάλλονείναι,εκτόςαπότηνπολιτιστική
ανάπτυξη,βασικόςπαράγονταςτουτουρισμούκαισυνεπώς
ολόκληρηηδιεργασίατηςτουριστικήςανάπτυξηςοφείλει
ναέχεισανπροϋπόθεσητηνάμυνακαιαξιοποίησητουπερι­
βάλλοντος .5.2.3.Hέλλειψηήσπανιότητατουριστικώνπροϊόντων
μπορείμόνοννακατανικηθείμεμιαμεγαλύτερηδιαφορο­
ποίησητηςτουριστικήςπροσφοράς,αλλάοιεναλλακτικοί
τύποιτουρισμού,πουπροτείνειηΕπιτροπή,δενοδηγούν
στηνκαλύτερηεκμετάλλευσητωνυφιστάμενωνδυνατοτήτων ,
τιςπολιτιστικήςποικιλομορφίας ,τηςκαινοτόμουικανότητας
καιτηςδημιουργικότητας τωνοποίωνoευρωπαϊκόςτουρι­
σμόςέχειδώσειαποδείξεις .HΟΚΕθεωρείότιτατουριστικά
προϊόνταπουπροτείνειηΕπιτροπήείναιανεπαρκήκαιείναι
ανάγκηναεισαχθούνάλλα,όπωςoτουρισμόςγιαλόγους
υγείας(λουτροθεραπεία )καιoναυτικόςτουρισμός .5.4.2.Ενόψειτουγεγονότοςαυτού,ηΟΚΕυποστηρίζειτα
προτεινόμεναμέτρααλλάθεωρείότι:
—τοθέματουτουρισμούκαιτουπεριβάλλοντος πρέπεινα
μελετηθείστοπαγκόσμιοπλαίσιογιατοπεριβάλλονκαι
τηνοικονομίαώστεναληφθούνανάλογεςαποφάσεις,
—τοβραβείοπουπροτείνειηΕπιτροπήείναισκόπιμονα
αποτελείκίνητροκαιπαράδειγμακαιναείναιπολύσημα­
ντικόενώοιόροιαπονομήςτουχρειάζεταιναεπιβάλουν
μιαπραγματικήσυμβολήγιατηνάμυνακαιαξιοποίηση
τουπεριβάλλοντος .5.2.4.ΤοέγγραφοτηςΕπιτροπήςδενεξετάζειταπροβλή­
ματατωντουριστικώνεπιχειρήσεωναλλάηΟΚΕθεωρείότι
τοσχέδιοδράσεωναποτελείκαλήευκαιρίαγιατηθέσπιση
βάσειτωναρμοδιοτήτωντηςΕπιτροπής,μιαςπολιτικήςγια
τιςτουριστικέςεπιχειρήσεις ,ιδιαίτεραόσοναφοράτηνπροα­
γωγήτουςκαιτηβελτίωσητουπεριγύρουτους,μεέμφαση
γιατιςμικρομεσαίεςεπιχειρήσειςπουαποτελούντοσημαντι­
κότερομέροςτουτομέα.5.4.3.HΟΚΕθεωρείαναγκαίατηνυποστήριξηπροτύπων
ενεργειώνμεσκοπότηνανταλλαγήεμπειριώνωςπροςτη
διαχείρισητωντοποθεσιώνμειδιαίτερηπροσοχήστουςοικο­
λογικούςκαιλουτρικούςπόρους.
5.3.Πολιτιστικόςτουρισμος
5.3.1.HπολιτιστικήπολυμορφίατηςΚοινότηταςοφείλε-
ταιστημεγάληποικιλίαπολιτιστικήςφυσιογνωμίαςπου(')ΕΕαριθ.C332της31.12.1990.

24.2.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκώνΚοινοτήτων Αριθ.C49/49
5.5.Αγροτικόςτουρισμος
5.5.1.Oτουρισμόςμπορείναβοηθήσειμετρόποαξιόλογο
τοναγροτικόκόσμομόνομέσωτηςαποδοχήςπρόσθετων
εισοδημάτωνπροςτουςγεωργούς.Μπορείόμωςνασυμβάλει
καιστηνπροστασίατωνπολιτιστικώναξιών,ιδιαίτεραμε
τηναξιοποίησητηςτυπικήςαγροτικήςαρχιτεκτονικής .
Πάντως,ηαύξησητουαγροτικούτουρισμούδενείναιορθό
νατείνειστηνυποκατάστασητηςγεωργικήςδραστηριότητας
αλλάνατησυμπληρώνεικαισυνεπώςναεναρμονίζεται με
αυτή.—ηεναρμόνισητηςένδειξηςτωνοδωνκαιηαξιοποίηση
τωντουριστικώνκέντρωνστοαγροτικόπεριβάλλον ,
—ηδιευκόλυνση ,πράγμαπουέχειμεγάλοενδιαφέρον,της
οργάνωσηςκαιoσυντονισμόςτουτουρισμούστοευρω­
παϊκόαγροτικόπεριβάλλον ,καιιδιαίτεραησυνεργασία
γιατηνεμπορικήτουεκμετάλλευσηδιαμέσουτωνενώ­
σεωνπαραγωγών,
—οιστόχοιπουεπιδιώκονταιαπότοναγροτικότουρισμό
τότεμόνονθαεπιτευχθούνανεπωφελούνταιαπόικανο­
ποιητικάφορολογικάπλεονεκτήματα ικανάνααντισταθ­
μίσουντιςαντικειμενικέςαντίξοεςσυνθήκεςπουσυνα­
ντούνοιαγροτικέςζώνεςαπόπλευράςτουριστικήςεξε­
ρεύνησης .5.5.2.Μεβάσηταανωτέρωοιπροϋποθέσειςγιατηνκοινο­
τικήπαρέμβασηδύναταιναείναιοιακόλουθες :
—υποκείμενο—γεωργόςήμόνιμοςτοπικόςκάτοικος,
—δομήγιατηνυποδοχήπουπροέρχεταιαπότηχρησιμο­
ποίησηενόςοικήματοςπουήδηυπάρχει,ιδιαίτερα,που
παρουσιάζειαξιόλογοαρχιτεκτονικόενδιαφέρον,
—σύνδεσητηςπρωτοβουλίας μετησυγκομιδήκαιαξιο­
ποίησηγεωργικώνπροϊόντωνήγαστρονομικών καιβιοτε­
χνικώνπροϊόντωνπουπροσιδιάζουνστοντόπο,
—συμβολήτηςπρωτοβουλίαςστηδιαφύλαξητουφυσικού
καιγεωργικούτοπίουκαιστηγνώσητωνπαραδόσεων ,
τωνεθίμωνκαιτηςτοπικήςπολιτιστικήςανάπτυξης .
5.5.3.Ωςπροςτιςδράσειςπουθαυλοποιηθούναποτην
Κοινότητα,ηΟΚΕθεωρείότικάθεσκέψηγιατοθέμαοφείλει
ναλαμβάνειυπόψηότιoαγροτικόςτουρισμόςδεναποτελεί
τομέααυτόνομοαλλάμάλλονένασυστατικότουγενικού
τουρισμού.Αφετέρου,εφιστάταιηπροσοχήστηναναγκαιό­
τηταπροσδιορισμούτηςέννοιαςτουαγροτικούτουρισμούή,
κατάμιαέννοιαευρύτερηκαιπεριεκτικότερη ,τουτουρισμού
στοναγροτικόχώρο,επειδήοιευρωπαϊκέςέννοιεςκαιπραγ­
ματικότητεςστοντομέαδιαφέρουνπολύκαιαντιστοιχούν
συχνά,σεδιαφορετικάπροϊόντα.Χρειάζεται,ταυτόχρονα,να
διευκρινισθείηέννοιατουγεωργικούτουρισμούκαιακριβώς
εκείνουπουβασίζεταιστηφιλοξενίαστιςγεωργικέςεπιχει­
ρήσειςκαιδιαμορφώνεταισανδραστηριότηταπουασκείται
απότουςγεωργοεπιχειρηματίες .Γιατογεωργοτουρισμό χρει­
άζονταιειδικέςκοινοτικέςεπεμβάσειςδιαφορετικέςαπόεκεί­
νεςπουαφορούντονεκσυγχρονισμό τωνγεωργικώνδιαρ­
θρώσεων.5.6.Κοινωνικοςτουρισμοςκαιτουρισμόςτωννέων
5.6.1.HΟΚΕεφιστάτηνπροσοχήτηςΕπιτροπήςωςπρος
τησημασίαπουέχειτοφαινόμενοπουαποκαλείται«κοινωνι­
κόςτουρισμός»γιατηνομαλήκατανομήτωντουριστικών
ρευμάτωνσεόλοτοέτος.
5.6.2.Σανκοινωνικόςτουρισμόςδεννοείταιέναςνέος
τύποςτουρισμούαλλάτοσύνολοτηςτουριστικήςζήτησης
πουενεργοποιείται καιδιευθύνεταιαπρκοινωνικέςοργανώ­
σειςμηκερδοσκοπικού σκοπούυπέρτηςειδικήςκατηγορίας
τωνπολιτώνπουείναιμέλητους.
5.6.3.Ενόψειτηςιδιοτυπίαςτουτουρισμούαυτούτου
τύπουκαιτηςδυνατότηταςπουπροσφέρειγιανααντιμετωπι­
σθούνοιδυσχέρειεςπουπροκύπτουναπότηνυπερβολική
συγκέντρωση ,απόχρονικήςπλευράς,τωντουριστικώνρευ­
μάτων,ηΟΚΕσυνιστάστιςκοινοτικέςαρχέςναυποστηρί­
ξουνμεέμφασητονκοινωνικότουρισμόσύμφωναμετους
προσανατολισμούς πουακολουθούν .
5.6.3.1.Στονκοινωνικότουρισμόδιακρίνονταιδύοιδιαί­
τεραμέρη:
—κοινωνικόςτουρισμόςπουοργανώνεταισύμφωναμετους
κανόνεςτηςαγοράς,έστωκαιανπρόκειταιγιακερδοσκο­
πικόσκοπό,
—-τουρισμόςπουεπιδοτείται .
5.6.3.2.HΕπιτροπήοφείλειναπροσδιορίσειταδύοαυτά
μέρηκαιμετηβοήθειατραπέζηςδεδομένωνγιατονευρω­
παϊκόκοινωνικότουρισμό.
5.6.3.3.Θεμελιώδουςσημασίαςείναιηδημιουργίαμιας
ενιαίαςευρωπαϊκήςδομήςγιατονκοινωνικότουρισμόγια
ναδιευκολυνθείηισορροπίαπροσφοράςκαιζήτησηςώστε
ναγίνειπιοαποδοτικήηχρησιμοποίηση τηςδομήςγιατην
υποδοχή.
5.6.4.Οιοργανώσειςκοινωνικούτουρισμούχρειάζεταινα
τύχουνυπεράσπισηςαπότοναθέμιτοανταγωνισμότουεμπο­
ρικούτουρισμούκαιναυπόκεινταιστιςαυτέςσυνέπειεςαπό
νομοθετικήςπλευράς.5.5.4.ΤαμέτραπουπροτείνειηΕπιτροπήείναιδεκτάεφο­
σοντοσύνολοτων«κοινοτικώνδράσεωνυπέρτουαγροτικού
τουρισμού»(·)τεθείστηνπράξη.Οπωσδήποτεπρέπειναεξε­
τασθεί:
—ηεμπορίατωντουριστικώνπροϊόντωναυτούτουτύπου
απαιτείμιαομοιόμορφηταξινόμησηώστενααντιστοι­
χούνσεμιαπραγματικότητα ισοδύναμησεκάθεκράτος
μέλος,
(·)Έγγρ.CC)M(90)438τελικό.

Αριθ.C49/50 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων 24.2.92
5.6.5.Ιδιαίτερηπροσοχήπρέπειναδοθείσταπροβλήματα
τηςυγείαςκαιτωνηλικιωμένωνσεσχέσημετηθερμολου­
τρικήθεραπεία.Σχετικάείναιανάγκηναγίνουνορισμένες
μελέτεςγιακάθεπρότυπηπαρέμβαση .5.8.2.Επιπλέον,ηπροαγωγήτουευρωπαϊκούτουρισμού
ενδυναμώνεικαιπροβάλλειτηνεικόνατηςΕυρώπηςστον
κόσμοκαιτιςαξίεςπουτηδιαφοροποιούν απότιςάλλες
ηπείρους.
5.8.3.HΟΚΕχαίρειγιατηνπρόθεσητηςΕπιτροπήςνα
αναλάβειτηνπροαγωγήτουευρωπαϊκούτουρισμούστιςτρί­
τεςχώρες,ιδιαίτερα,στιςΗΠΑ,ΑυστραλίακαιΙαπωνία,
αλλάδενπαραλείπεινατονίσειτηδειλότητατωνπροτάσεων
πουυποβλήθηκαν .
5.8.4.Hπραγματοποίηση τηςεσωτερικήςαγοράςκαιη
δημιουργίατηςοικονομικήςκαινομισματικήςένωσηςθα
διευκολύνουντονενδοκοινοτικότουρισμόαλλάοιεπιπτώ­
σειςαπόπλευράςτουριστικήςζήτησηςαπότρίτεςχώρες
εξαρτάταιαπότηγενικήπροώθησηκαιπληροφόρηση ,πτυχή
πουδενεξετάζειηΕπιτροπή.5.7.Επαγγελματική εκπαίδευση
5.7.1.Hβελτίωσητηςεπαγγελματική ςεκπαίδευσηςσεόλα
ταεπίπεδακαιηαξιοπρέπειαόλωντωνεπαγγελμάτωναποτε­
λούνδύοόρουςαπαραίτητουςγιαναεπιτευχθείκαλύτερη
ποιότηταστηνπαροχήτουριστικώνυπηρεσιώνκαιγιανα
αντιμετωπισθούν οιμεταβολέςπουoτουρισμόςαντιμετωπίζει
συνεχώς.
5.7.2.Είναιβέβαιοότιoευρωπαϊκόςχώροςυπήρξεσκαπα­
νέαςστηνπαροχήενόςαξιοπρεπούςπροσωπείουόσοναφορά
τηνεπαγγελματική κατάρτισηστοντουριστικότομέα,επειδή
επέτυχεμιαυψηλήεκπαιδευτικήικανότηταπερισσότεροστο
επίπεδοτηςυπηρεσίαςπουαπειλείτομευποβαθμισμόκαι
ποιοτικήαπώλεια.Τογεγονόςαυτόκαιηπροτίμησηπρος
τηνποιότητατηςπροσφοράςαπαιτούνμεγαλύτερηπροσπά­
θειαστοχώροτηςεκπαίδευσηςκαιστασυστήματαειδίκευ­
σης.
5.7.2.1.ΟιπροσπάθειεςτηςΕπιτροπήςστοντομέατης
επαγγελματικής εκπαίδευσης ,τόσοσετεχνικόόσοκαιπανε­
πιστημιακόεπίπεδο,πρέπειναενταθούνστοντουριστικό
τομέαλόγωτηςαυξημένηςανάγκηςτουγιαστελέχηκαι
ειδικάεπαγγέλματακαιλόγωτωνεπιπτώσεωντηςελεύθερης
κυκλοφορίαςπροσώπωνπουέχειαυξηθεί.Σχετικάέχειπρω­
ταρχικήσημασίαόπωςηεκπαίδευσηικανοποιείτιςανάγκες
τωνεπιχειρήσεωνκαιπαράλληλατιςφιλοδοξίεςτωνεργαζο­
μένων.
5.7.3.HΟΚΕσυμφωνείμεταμέτρατηςΕπιτροπήςαλλά
πιστεύειότι:
—είναιανάγκηναυπάρξειαύξησηκαιδιαφοροποίηση της
προσφοράςώστεναεισαχθούν,στηνεπαγγελματική κα­
τάρτιση,οιαναγκαίεςπροσαρμογές ,
—ηυιοθέτησημεθόδωνκαιτεχνολογιώναιχμήςστιςτουρι­
στικέςδραστηριότητες καιεπιχειρήσειςχρειάζεταινα
συνοδεύεταιαπόεπαρκήεπαγγελματικήκατάρτιση,
—ηδράσητηςΚοινότηταςείναιανάγκηνασυμβάλειστην
πολύπλευρηεκπαίδευσητωνεποχιακώνεργαζομένων .5.8.5.Οιχώρεςμεληδιαθέτουν,συνολικά,τομεγαλύτερο
δίκτυοπωλήσεωνστονκόσμο,στοχώροτωνταξειδίων .Αυτό
επιτρέπειναδιασφαλισθείμεγαλύτερηαποτελεσματικότητα
στιςενέργειεςπουθααναλάβειηΕπιτροπή.Συνιστάται,επί­
σης,όπωςηΕπιτροπήαναλύσειαυτήτηνπτυχήκαιμελετή­
σειτηδυνατότηταγιατηδημιουργίαενόςμηχανισμούγια
τηνπροώθησητουευρωπαϊκούτουρισμούπουθαπεριλαμβά­
νειτουςεπίσημουςοργανισμούςτουρισμούκαιάλλεςοργα­
νώσειςστακράτημέλησύμφωναμεπροηγούμενησύσταση
τηςΟΚΕγιατηνοποίαέγινελόγος(').
5.8.6.HΟΚΕκρίνειότιοικοινοτικέςεκστρατείεςυπέρτου
ευρωπαϊκούτουρισμούπρέπειναπροετοιμασθούν μεευρεία
συμμετοχήτωνκρατώνμελών,ιδιαίτερατωνεπαγγελματικών
κύκλωνκαινααναληφθούνμεσυντονισμένοτρόπο.Είναιδε
εντελώςαπαραίτητοναπροβλεφθούνεπαρκείςπιστώσεις .
5.8.7.Παρόμοιεςεκστρατείεςαπαιτείταιναείναιδιαρθρω­
μένεςμετρόποπροσεκτικόσεσυνδυασμόμετιςπροαγωγικές
προσπάθειεςπουαναλαμβάνονται απόκάθεκράτοςμέλος.
5.9.Hκλιμάκωσητωνδιακοπών
5.9.1.Hκλιμάκωσητωνδιακοπώντόσοστοχρόνοόσο
καιστοχώροείναιθέμαορθολογισμούτηςδιάθεσηςτων
τουριστικώνπόρωνκαικαλύτερηςχρησιμοποίησης τουυφι­
στάμενουεξοπλισμούαλλάεπίσηςκαιτηςκαλύτερηςπαρο­
χήςυπηρεσιών .Τούτοόμωςσυνεπάγεταισυγκεκριμένηκοι­
νοτικήδράσηκαιενίσχυσηώστεoτουρισμόςναεπεκταθεί
στιςμηπαραδοσιακέςπεριοχέςεπειδήέχειτηντάσηνα
συγκεντρώνεται σεζώνεςπουέχουνυψηλήτουριστικήεπί­
δοσηκαι,συνεπώς,είναιελκυστικότερες απόπλευράςιδιωτι­
κώνεπενδύσεων .5.8.Κοινήπροαγωγήτωντρίτωνχωρών
5.8.1.Hανάγκηενθάρρυνσηςτουευρωπαϊκούτουρισμού
προκύπτεικάθεφοράπερισσότεροσημαντικήστοβαθμόπου
oανταγωνισμόςαπότονυπόλοιποκόσμοεκτείνεται,όχι
μόνονεπειδήταταξείδιατωνευρωπαίωνσεάλλεςχώρες
τείνουννααυξάνονταιωςαποτέλεσματηςανόδουτουβιοτι­
κούεπιπέδουκαιτηςμεγαλύτερηςδυνατότηταςγιαπραγματο­
ποίησηταξειδίων,αλλάεπίσης,ιδίως,λόγωτηςμετατόπισης
τηςζήτησηςπουδημιουργείταισετρίτεςχώρεςγιαμηευρω­
παϊκούςπροορισμούς .Αφετέρου,ορισμένεςκαταστάσειςπου
παρουσιάσθηκαν στοπαρελθόνέχουνκαταδείξειτηνανεπάρ­
κειατωνμεμονωμένωναπαντήσεωνκαιτηνανάγκηδράσεως
συντονισμένης σεευρωπαϊκήέκταση.5.9.2.Μετηνενθάρρυνσητωνδιακοπώνολοτοχρονοη
Κοινότηταθασυμβάλειστηνεναρμόνισητωντουριστικών
(')ΕΕαριθ.C332της31.12.1990.

24.2.92 ΕπίσημηΕφημερίδατωνΕυρωπαϊκωνΚοινοτήτων Αριθ.C49/51
ρευμάτωνκαιθααποφύγειτηνεπιβάρυνσηκαιαποσύνθεση
τουπεριβάλλοντος καιτηςπολιτιστικήςκληρονομιάς .
5.9.3.Hδιάθεσηνέωνπροϊόντωνκαιτόπωνκατάλυσηςγια
τηναποσυμφόρηση τωνυπαρχόντων,ηευαισθητοποίηση των
ατόμωνκαιησυμβολήτωνεπιχειρήσεωνσυνεπάγονταιεπί­
μονεςκαισυστηματικέςκοινοτικέςενέργειες.
5.9.4.Είναισκόπιμονααναπτυχθεί,σχετικά,αμέσωςδιά­
λογοςμετουςυπεύθυνουςγιατηνεκπαίδευσηκαιτηναπα­
σχόληση,διάλογοπουηΕπιτροπήμπορείκαιπρέπεινα
βοηθήσει.στατιστικέςκαιδεδομεναγιατοντουρισμό,αλλάδενείναι
συγκρίσιμαελλείψειομοιομορφίαςτωνεννοιών.
5.10.3.HΟΚΕσυμφωνείμεταμέτρατηςΕπιτροπήςαλλά
πιστεύειότιείναιαναγκαίαμιαευρείαμελέτηγιατοντουρι­
σμόστηνΕυρώπη,τόσοεξωτερικόόσοκαιεσωτερικό,πράγ­
μαπουθαεπιτρέψειναπροβληθείηαληθινήτουδιάσταση
καισημασίακαθώςκαιοιεπιπτώσειςτουστηναπασχόληση ,
τηνπαραγωγή,τιςεπενδύσειςκλπ.
5.10.4.Απαιτείταιόπωςοιμελέτεςπουέχουνγίνει,διατε­
θούνστουςοργανισμούςκαιστιςενδιαφερόμενες επιχειρή­
σεις.
6.Τελικέςπαρατηρήσεις
6.1.HΟΚΕανησυχείγιατηνικανότητατηςΕπιτροπής
ναεκτελέσειτοσχέδιοπουυποβλήθηκελόγωτουμηπροσ­
διορισμούτωνσχετικώνπιστώσεων »ηδιάθεσητωνοποίων
αφήνεταιστηνκρίσητηςαρχήςγιατονπροϋπολογισμό ,
χωρίςναορίζονταιποσοτικάτακονδύλιαπουείναιαναγκαία.
6.2.Τέλος,λόγωτωνδιαφορώνστιςέννοιεςμεταξύτων
κρατώνμελών,πουδυσκολεύουντηνανάλυσηκαισυζήτηση
τωντουριστικώνπροβλημάτων ,είναιαναγκαίοόπωςηΕπι­
τροπήδημιουργήσειομάδαεργασίαςπουθαεπιφορτισθεί
μετηνκατάρτισηγλωσσάριουγιατοντουρισμόκαιδώσει
ιδιαίτερηπροσοχήστονέλεγχοτηςποιότηταςτηςπροσφο­
ράς.5.10.Καλύτερηγνώσητουτομέα
5.10.1.Oτουρισμόςσεευρωπαϊκήέκταση,αποτελείδρα­
στηριότηταολίγογνωστή,τόσοωςπροςτηδιάστασηόσο
καιωςπροςταοικονομικάκαικοινωνικάτουαποτελέσματα ,
όπως,ατυχώς,δείχνουνταδιάφοραέγγραφατηςίδιαςτης
Επιτροπήςόπουχρησιμοποιούνται μερικοίδείκτεςπουδεν
παρουσιάζουν τοσύνολοτουτομέακαιπολλέςφορέςδεν
συμπίπτουν .
5.10.2.Τόσοοιδιεθνείςοργανώσεις[ΟργανισμόςΟικονο­
μικήςΣυνεργασίαςκαιΑνάπτυξης(ΟΟΣΑ),ΔιεθνήςΟργά­
νωσηΤουρισμού(ΔΟΤ)]όσοκαιοιχώρεςμέληδιαθέτουν
Βρυξέλλες,19Δεκεμβρίου1991.
OΠροεδροςτης
ΟικονομικήςκαιΚοινωνικήςΕπιτροπής
FrançoisSTAEDELIN