Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001"

(1999/C 209/01)

Στις 7 Δεκεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001".

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 18 Μαΐου 1999 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Anderson.

Κατά την 364η σύνοδο ολομέλειας της 26ης και 27ης Μαΐου 1999 (συνεδρίαση της 26ης Μαΐου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 88 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο παρόν πρόγραμμα δράσης, η Επιτροπή περιγράφει τα όσα θα ήθελε να προωθήσει για την επόμενη τριετία στον τομέα της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών. Προκειμένου να μπορούν οι καταναλωτές να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, η Επιτροπή θέτει τρεις κυρίους στόχους.

1.2. Ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για την επίτευξη του στόχου αυτού σημαντική θα είναι η συμβολή των ενώσεων των καταναλωτών, οι οποίες θα μπορούν να υπολογίζουν στην υποστήριξη της Επιτροπής.

1.3. Ο επόμενος στόχος είναι η επίτευξη ενός υψηλού επιπέδου υγείας και ασφάλειας των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Βασικό ρόλο στα πλαίσια της προσπάθειας αυτής διαδραματίζει η συστηματική διεξαγωγή αναλύσεων των κινδύνων.

1.4. Ο τελευταίος στόχος της Επιτροπής είναι ο απόλυτος σεβασμός των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαίων καταναλωτών. Στα πλαίσια αυτά δίδεται προτεραιότητα στον εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου ρυθμιστικού πλαισίου, όπου θα πρέπει πάντα να εξετάζεται η χρήση νομοθετικών ή εξωνομοθετικών μέσων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκτιμά την πρωτοβουλία που αναλήφθηκε για να καταρτιστεί το πρόγραμμα δράσης. Πριν γίνει αυτό η Επιτροπή διεξήγαγε μία ιστορική ανάλυση της καταναλωτικής πολιτικής που είχε ασκηθεί μέχρι τώρα, της οποίας επακολούθησαν ανεπίσημες διαβουλεύσεις, εκτός άλλων, με τα κράτη μέλη και τις ενώσεις των καταναλωτών.

2.1.1. Στο παρελθόν η Επιτροπή είχε καταλήξει σε επανειλημμένες περιπτώσεις στο συμπέρασμα ότι θα ήταν σκόπιμο να γίνει μία ολοκληρωμένη αξιολόγηση των τελευταίων προγραμμάτων δράσης, πριν αρχίσει η εκτέλεση ενός νέου(1). Ωστόσο, η ιστορική ανάλυση δεν πρέπει να εκληφθεί ως πραγματική αξιολόγηση. Παρόλο που η εξέλιξη της καταναλωτικής πολιτικής περιγράφεται με ικανοποιητικό τρόπο, θα ήταν χρήσιμο να γινόταν παράλληλα και μία πραγματική αξιολόγηση του τελευταίου προγράμματος. Το προηγούμενο πρόγραμμα ήταν πάρα πολύ φιλόδοξο και έχει ιδιαίτερη σημασία να γνωρίζουμε για ποιο λόγο δεν επετεύχθησαν ορισμένοι στόχοι ή δεν προβλήθηκαν ορισμένα σημεία.

2.2. Η Συνθήκη του Άμστερνταμ αύξησε τις δυνατότητες για την άσκηση μιας αποτελεσματικής καταναλωτικής πολιτικής. Σημείο αναφοράς παραμένει το υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών. Παράλληλα, υπάρχει και η πολιτική ολοκλήρωσης (πράγμα που σημαίνει ότι οι προϋποθέσεις προστασίας των καταναλωτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στους άλλους πολιτικούς τομείς), η οποία αναφέρεται ρητώς στο άρθρο 153 (πρώην άρθρο 129 Α) της Συνθήκης. Επίσης, το γεγονός ότι έχει εκδοθεί στο μεταξύ η απόφαση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη δημιουργία ενός γενικού πλαισίου για τις κοινοτικές τάσεις υπέρ των καταναλωτών προσφέρει μία σταθερή βάση για μελλοντικές ενέργειες.

2.3. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή παρουσιάζει ένα πρόγραμμα το οποίο, σε σύγκριση με τα προηγούμενα, μπορεί να μοιάζει φιλόδοξο αλλά είναι ρεαλιστικό. Επίσης, παρατηρεί με ικανοποίηση ότι πρόγραμμα υποστηρίζεται από όλα τα μέλη της Επιτροπής. Στόχος δεν είναι η δημιουργία υπερβολικών προσδοκιών, αλλά ενός πραγματιστικού πλαισίου, εντός του οποίου μπορεί να διαμορφωθεί η καταναλωτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με τη χρήση της έννοιας "καταναλωτική πολιτική". Στο παρελθόν γινόταν συχνά λόγος για την πολιτική προστασίας των καταναλωτών. Η έννοια αυτή υποδηλώνει σε μεγάλο βαθμό μία κηδεμονική αντιμετώπιση και δεν ανταποκρίνεται στην ολοκληρωμένη και ισότιμη θέση που καταλαμβάνουν οι καταναλωτές στα πλαίσια του κοινωνικοοικονομικού συστήματός μας ούτε στον ενεργό ρόλο που μπορούν να διαδραματίζουν. Παρεμπιπτόντως, αυτό δεν σημαίνει ότι η προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών σε διάφορες περιπτώσεις και συνθήκες δεν είναι απαραίτητη. Μπορεί μεν οι καταναλωτές να συμπεριφέρονται ως πολίτες που διεκδικούν τα δικαιώματά τους, συχνά όμως οι δυνατότητες που έχουν για να ασκήσουν επιρροή είναι πάρα πολύ περιορισμένες για αυτό και χρειάζονται ρυθμίσεις ή παρεμβάσεις εκ μέρους των αρχών. Ορθώς παρατηρείται σε αυτήν την περίπτωση ότι, ενόψει των αλλαγών που έχουν συντελεστεί, οι βασικοί στόχοι της καταναλωτικής πολιτικής και τα δικαιώματα του καταναλωτή παραμένουν κατά βάση ως είχαν.

2.5. Στο πρώτο κεφάλαιο σκιαγραφούνται, εκτός άλλων, οι αλλαγές που συντελούνται στην κοινωνία καθώς και το γενικότερο πλαίσιο στο οποίο πρέπει να τοποθετηθεί η καταναλωτική πολιτική. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το σχέδιο αυτό, θα ήθελε όμως να τονιστεί περισσότερο η διεθνής/παγκόσμια προοπτική. Λόγω της διεθνοποίησης, η διευθέτηση διαφόρων θεμάτων δεν απαιτεί πλέον μία αποκλειστικά εθνική ή κοινοτική προσέγγιση, αλλά μία παγκόσμια προσέγγιση. Θα έπρεπε να έχει τονιστεί περισσότερο η σημασία της εξέλιξης αυτής.

2.5.1. Η ΟΚΕ ζητεί να ληφθούν μέτρα ώστε, εντός του διεθνούς πλαισίου, τα συμφέροντα των καταναλωτών να τύχουν επαρκούς υπεράσπισης και να μπορούν οι εκπρόσωποι των καταναλωτών να διαδραματίζουν στο επίπεδο αυτό το ρόλο που τους αναλογεί. Ιδιαιτέρως, στις πολυμερείς και διμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις, πρέπει να λαμβάνονται πλήρως υπόψη οι ανησυχίες των καταναλωτών. Το θέμα αφορά την ασφάλεια και την υγεία αλλά και οικονομικά και νομικά συμφέροντα. Επίσης, η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι ο διατλαντικός διάλογος των καταναλωτών (TACD)(2), ο οποίος άρχισε μετά από πρωτοβουλία στην οποία συμμετείχε και η ΟΚΕ, προβάλλεται πλέον με σαφή τρόπο και καλεί την Επιτροπή να συνεχίζει να τον υποστηρίζει.

2.6. Στα πλαίσια της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι οι καταναλωτική πολιτική και τα μέσα για την άσκησή της θα εξετάζονται με τον ενδεδειγμένο τρόπο. Ιδιαίτερη προσοχή και υποστήριξη θα πρέπει να δοθεί στις υποψήφιες χώρες για να αυξηθούν οι δυνατότητές τους να εφαρμόσουν ταχέως και να μορφοποιήσουν την κοινοτική νομοθεσία για τους καταναλωτές. Από την άποψη αυτή, σημαντική είναι η παροχή υποστήριξης σε ανεξάρτητες ενώσεις καταναλωτών στις χώρες αυτές.

2.7. Η Επιτροπή επιθυμεί να δημιουργήσει τα περιθώρια για αυτορρύθμιση ή διάλογο μεταξύ επιχειρήσεων και ενώσεων των καταναλωτών. Στη συνέχεια της παρούσας γνωμοδότησης (σημείο 3.3) η ΟΚΕ θα επεισέλθει ιδιαιτέρως στο σημείο αυτό. Ενόψει όλων αυτών είναι κάπως παράξενο που στην πρώτη παράγραφο του προγράμματος αναφέρεται εκτός άλλων ότι απαιτείται "αυξημένη ωριμότητα εκ μέρους των ίδιων καταναλωτών και των εκπροσώπων τους ... οι οποίοι θα πρέπει να κατανοήσουν τη διασύνδεση των δικών τους συμφερόντων με τα συμφέροντα των άλλων". Η ΟΚΕ διερωτάται που βασίζονται παρόμοιοι ισχυρισμοί, δεδομένου ότι οι ενώσεις των καταναλωτών έχουν πλήρη επίγνωση των ευθυνών τους για το περιβάλλον και την κοινωνία εν γένει.

2.8. Ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή την αυξανόμενη σημασία της παροχής υπηρεσιών και διευκρινίζει ότι η περισσότερο πολύπλοκη, λιγότερο ομοιογενής και διαφανής προσφορά υπηρεσιών δημιουργεί άλλα προβλήματα. Επίσης, η ΟΚΕ είναι της άποψης πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις υπηρεσίες, ιδιαιτέρως σε αυτές που αφορούν το γενικό συμφέρον και απελευθερώνονται καθώς και στην παροχή περίπλοκων χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

2.8.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η απελευθέρωση υπηρεσιών που αφορούν το γενικό συμφέρον μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στους καταναλωτές, κρίνει όμως ότι η προσπάθεια αυτή πρέπει να συνοδευτεί από ένα κατάλληλο ρυθμιστικό πλαίσιο και από ενεργό επιτήρηση, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να βαδίσει προς ανεπιθύμητη κατεύθυνση.

2.9. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει επίσης τις αλλαγές οι οποίες σκιαγραφούνται ως επακόλουθο των εξελίξεων που συντελούνται στην επονομαζόμενη "κοινωνία των πληροφοριών". Συμφωνεί με τη δήλωση ότι ο εκσυγχρονισμός του υφιστάμενου ρυθμιστικού πλαισίου καθίσταται ολοένα και περισσότερο απαραίτητος, ιδιαιτέρως όσον αφορά το ηλεκτρονικό εμπόριο. Είναι αυτονόητο ότι, στα πλαίσια αυτά, πρέπει να ληφθεί υπόψη η διασφάλιση της απαραίτητης ευελιξίας, λόγω των ταχέων αλλαγών που μπορεί να επέλθουν. Η ΟΚΕ δεν προτίθεται στο σημείο αυτό να επεισέλθει περισσότερο στο θέμα, παραπέμπει όμως στην πολύ πρόσφατη γνωμοδότησή της για την οδηγία για ορισμένες νομικές πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου στην εσωτερική αγορά.

2.9.1. Το ηλεκτρονικό εμπόριο είναι κατεξοχήν ένα θέμα το οποίο απαιτεί διεθνή προσέγγιση. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ θα ήθελε να παραπέμψει στο σημείο 2.5 για τη συμμετοχή των οργανώσεων εκπροσώπησης των συμφερόντων των καταναλωτών σε διεθνή όργανα(3).

3. Η ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών στη όλη την ΕΕ

3.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση το γεγονός ότι η Επιτροπή προσδίδει σημαντικό ρόλο στις ενώσεις των καταναλωτών και αναγνωρίζει ότι πρέπει να υποστηριχθούν χρηματοδοτικά, προκειμένου να εκπληρώσουν την αποστολή τους. Στα πλαίσια αυτά, πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιηθούν σαφή κριτήρια για να καθοριστεί ποιοι είναι επιλέξιμοι για την παροχή υποστήριξη. Τα κριτήρια που αναφέρονται στο σημείο 2.2 του γενικού πλαισίου είναι κατάλληλα για το σκοπό αυτό. Είναι ευνόητο ότι πρέπει να εξασφαλίζεται πάντοτε ότι οι ενώσεις των καταναλωτών θα είναι ανεξάρτητες και θα μπορούν να δρουν κατ'αυτό τον τρόπο. Η αποτελεσματική χρήση της οικονομικής βοήθειας αποτελεί λογική συνέπεια της διαπίστωσης αυτής. Ενδιαφέρουσα είναι η ιδέα να χορηγηθεί οικονομική βοήθεια σε προγράμματα τα οποία υποστηρίζονται από συνδέσμους οργανώσεων. Κατά αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε ενδεχομένως να αποφευχθεί ένας υπερβολικός κατακερματισμός των δράσεων.

3.1.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με το άρθρο 13 του κοινοτικού πλαισίου, η Επιτροπή θα δημοσιεύει κάθε χρόνο πλήρη επισκόπηση της οικονομικής βοήθειας που προσφέρεται σε οργανώσεις ή προγράμματα, προκειμένου να αυξηθεί η διαφάνεια των δράσεων της. Στην επισκόπηση αυτή θα μπορούσε επίσης να προστεθεί και το αποτέλεσμα κάθε προγράμματος.

3.2. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι, σε ορισμένα κράτη μέλη, η οικονομική υποστήριξη των ενώσεων των καταναλωτών είναι εξαιρετικά περιορισμένη, με αποτέλεσμα οι ενώσεις αυτές να μην μπορούν να διαδραματίσουν με τον τρόπο θα έπρεπε τον κοινωνικό ρόλο που τους αναλογεί. Στο παρελθόν χορηγήθηκαν ενισχύσεις σε ορισμένα προγράμματα τα οποία είχαν μία έντονα εθνική διάσταση.

3.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί, από τη μία πλευρά, απόλυτα κατανοητό το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν επιθυμεί να αναλάβει ευθύνες των εθνικών αρχών. Από την άλλη πλευρά, η αποτυχία των εθνικών αρχών επιφέρει περιορισμούς οι οποίοι αντανακλώνται σε ευρωπαϊκή κλίμακα (π.χ. στον τομέα της τυποποίησης). Τα κράτη μέλη πρέπει να συνειδητοποιήσουν περισσότερο ότι η καλύτερη οικονομική υποστήριξη των ενώσεων των καταναλωτών δεν είναι πολυτέλεια.

3.3. Η Επιτροπή επιθυμεί να δώσει προτεραιότητα στο διάλογο μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, προκειμένου να συναφθούν ευρωπαϊκές συμφωνίες αυτορρύθμισης. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι, στη σημερινή εποχή των ταχέων εξελίξεων, η νομοθεσία δεν αποδίδει πάντοτε και ότι υπάρχουν ευέλικτες μορφές ρύθμισης οι οποίες μπορούν να προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες. Επιπλέον, πρέπει να τεθούν ορισμένα ερωτηματικά όσον αφορά τις δυνατότητες τήρησης της νομοθεσίας και της κάλυψης των συνεπαγόμενων δαπανών. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ΟΚΕ επιθυμεί να προσεγγίσει με θετικό τρόπο το διάλογο και την αυτορρύθμιση.

3.3.1. Όμως, στα πλαίσια αυτά θα ήθελε να προβεί σε ορισμένες παρατηρήσεις. Η έννοια "αυτορρύθμιση" είναι αρκετά ετερογενής. Μπορεί δε να περιλαμβάνει από δεσμευτικές διμερείς συμφωνίες, ως κώδικες δεοντολογίας για επιμέρους επιχειρήσεις. Τα τελευταία χρόνια, η αυτορρύθμιση απέφερε ικανοποιητικά αποτελέσματα σε διάφορα κράτη μέλη. Από ότι προέκυψε, ένα καλό υποκατάστατο των νομικών κανόνων είναι οι άμεσες διαβουλεύσεις, συχνά σε εθελούσια βάση, μεταξύ εκπροσώπων των οργανώσεων των επιχειρηματιών και των καταναλωτών. Στα πλαίσια αυτά προέκυψε ότι θα είναι σημαντικό να γνωρίζονται οι εταίροι και να έχουν χει εμπιστοσύνη ότι θα τηρηθούν οι συμφωνίες που συνάπτονται. Σημαντικό είναι επίσης να περιλαμβάνονται στις συμφωνίες ρυθμίσεις για τη διευθέτηση διενέξεων καθώς και για την επιβολή αποτρεπτικών κυρώσεων, για παράδειγμα, από έναν τρίτο παράγοντα που θα επιλέγεται εκ των προτέρων, στην περίπτωση που μια από τις ενδιαφερόμενες πλευρές αθετεί ή παραβιάζει μια συμφωνία. Από την άποψη αυτή, σημαντικός είναι ο ρόλος που διαδραματίζει το κοινωνικό, το πολιτιστικό και το νομικό υπόβαθρο.

3.3.2. Δεν θα είναι εύκολο να υλοποιηθούν όλα αυτά σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Ανεξάρτητα με το γεγονός ότι δεν έχουν όλες οι χώρες την ίδια εμπειρία με την αυτορρύθμιση, η Επιτροπή θα πρέπει να χαράξει ένα σαφές πλαίσιο πριν από την έναρξη του διαλόγου. Παράλληλα, θα πρέπει να προσδιορίζεται με σαφήνεια οι προϋποθέσεις και οι προθεσμίες. Επίσης, θα πρέπει από την αρχή να είναι σαφές τι πρόκειται να συμβεί εάν οι ενδιαφερόμενες πλευρές δεν κατορθώσουν να συμφωνήσουν. Θα λάβει τότε μέτρα η ίδια η Επιτροπή; Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι ενδέχεται να είναι απαραίτητο να ληφθούν ορισμένα προληπτικά μέτρα για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο οι όποιες συμφωνίες να μην έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα.

3.3.3. Επίσης, η ΟΚΕ θα ήθελε να επιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι οι οργανωμένοι διάλογοι μπορούν να αποτελέσουν σημαντική επιβάρυνση των συμμετεχόντων ενώσεων των καταναλωτών και επιχειρήσεων από την άποψη της χρήσης πόρων και ανθρώπινου δυναμικού. Καλεί δε την Επιτροπή να λάβει τα κατάλληλα οικονομικά μέτρα για την υποστήριξη των εργασιών για την υλοποίηση και την εφαρμογή των κωδίκων αυτών.

3.3.4. Κατά τα άλλα, η προτίμηση της αυτορρύθμισης δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα να μην ληφθούν νομοθετικά μέτρα εκεί όπου αυτό είναι απαραίτητο.

4. Υψηλό επίπεδο υγείας και ασφάλειας για τους Ευρωπαίους καταναλωτές

4.1. Τα τελευταία χρόνια, υπήρξαν διάφορα σκάνδαλα με τρόφιμα, τα οποία προξένησαν ιδιαίτερες ανησυχίες στους καταναλωτές. Οι καταναλωτές διερωτώνται για την ασφάλεια των τροφίμων, ακόμη και στην περίπτωση της εφαρμογής νέων τεχνικών, όπως η ΓΤΟ (γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί). Ορθώς θέτει η Επιτροπή ότι το θέμα αυτό δεν αποτελεί εσωτερική υπόθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά ότι χρειάζεται μία παγκόσμια κινητοποίηση και συναίνεση για την αντιμετώπισή του. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διατηρηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη συμμετοχή της σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς, όπως ο ΠΟΕ, ο προσανατολισμός στην αρχή της πρόνοιας. Στα πλαίσια αυτά πρέπει, αφενός, να τεθεί το ερώτημα ποια είναι η εμβέλεια των επιστημονικών κριτηρίων. Αφετέρου, η αρχή της πρόνοιας δεν πρέπει να έχει αποκλειστικά επιστημονικό χαρακτήρα, αλλά μπορεί να στηρίζεται και σε κοινωνικές διαπιστώσεις.

4.2. Ο εμπλουτισμός των υφιστάμενων κανόνων για τον τομέα της ασφάλειας και της υγείας προκειμένου να υπάρξει μία καλύτερη εναρμόνιση με τις νέες εξελίξεις, είναι δικαιολογημένος. Όμως, πρέπει να ληφθούν μέτρα ούτως ώστε αυτό να μην οδηγήσει σε μείωση της ποιότητας. Γενικότερα, η ΟΚΕ υποστηρίζει τη χρήση της αρχής της αυτορρύθμισης προκειμένου να υποδειχθεί ότι οι στόχοι και το επίπεδο της νομοθεσίας διατηρούνται τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο.

5. Απόλυτος σεβασμός των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών στην ΕΕ

5.1. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η Επιτροπή προσπαθεί να προωθήσει τη δημιουργία μιας φιλικής προς τους καταναλωτές, εσωτερικής αγοράς για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Παρατηρεί δε ότι ορισμένα χρηματοοικονομικά προϊόντα, εκτός άλλων λόγω της φύσης τους, δεν είναι αρκετά διαφανή. Ταυτόχρονα, αυξάνονται οι ανάγκες πολλών καταναλωτών να ρυθμίζουν οι ίδιοι περισσότερα πράγματα, ιδιαιτέρως όσον αφορά τις κοινοτικές παροχές και ασφαλίσεις, όπως είναι οι συντάξεις και οι ασφάλειες (ζωής). Τη στιγμή που ο μέσος καταναλωτής, λόγω της διαφάνειας της προσφοράς σε αστική κλίμακα, δεν πρόκειται να έχει την τάση να αλλάξει εύκολα ασφαλιστή ή πιστωτικό ίδρυμα, αυτό ισχύει ακόμη λιγότερο στα πλαίσια μιας ευρωπαϊκής διάστασης. Επιπλέον, η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω των φορολογικών πτυχών της.

5.2. Η ΟΚΕ θεωρεί λογική την επιθυμία της Επιτροπής να εναρμονιστεί η ισχύουσα νομοθεσία για τις καταναλωτικές πιστώσεις με τις υφιστάμενες μεθόδους και πρακτικές. Όμως, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η πράξη αυτή δεν επιτρέπεται να οδηγήσει στη μείωση των υποχρεώσεων των πιστωτών. Στα πλαίσια αυτά, θεωρεί ορθή την προσοχή που αποδίδεται στην καταπολέμηση της υπερχρέωσης.

5.3. Η ΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον να δει με ποιο τρόπο θα επιτύχει η Επιτροπή την ενσωμάτωση των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών και άλλα πολιτικά μέτρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο παρελθόν είχαν γίνει συχνές συστάσεις για τη συστηματική συνεκτίμηση της οπτικής των καταναλωτών. Έτσι, κάθε πολιτικό μέτρο που θα μπορούσε να συνοδεύεται από ένα "έλεγχο των καταναλωτικών επιδράσεων". Οι εκφράσεις που επιλέγησαν για την υλοποίηση της ενσωμάτωσης είναι αρκετά επιφυλακτικές. Από μία πρόταση όπως "στόχος είναι αυξηθεί η κατανόηση της φύσης των συμφερόντων των καταναλωτών εκ μέρους των πολιτικών ιθυνόντων" καταμαρτυρεί μία ιδιαίτερα επιφυλακτική στάση.

5.3.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να δώσει εκ των προτέρων στην Επιτροπή το πλεονέκτημα της αμφιβολίας όσον αφορά την πολιτική ενσωμάτωσης και ελπίζει ότι η αρμόδια για την καταναλωτική πολιτική Επίτροπος θα εφιστά διαρκώς την προσοχή των συναδέλφων της στο θέμα.

5.4. Εντύπωση προξενεί το γεγονός ότι στο πρόγραμμα γίνεται μία πολύ συνοπτική αναφορά στη θέση των ευάλωτων ομάδων καταναλωτών. Παρόλα αυτά, πρέπει να γίνει αντιληπτό, ότι δεν διαθέτουν όλοι την ικανότητα και τη δυναμικότητα που χρειάζονται για να κάνουν επιλογές και για να λάβουν υπεύθυνες αποφάσεις. Υπάρχουν μεγάλες ομάδες οι οποίες αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα στο χώρο αυτό. Η έλλειψη μέσων και γνώσης, καθώς και η κοινωνική ή/και πολιτιστική καθυστέρηση θα μπορούσε να αποτελέσει αιτία προς τούτο. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε παρόμοιες ομάδες ευάλωτων καταναλωτών. Σε αυτές συγκαταλέγονται κυρίως τα άτομα με ειδικές ανάγκες, οι αλλόχθονες, αυτοί που ζουν από κοινωνικά επιδόματα, τα άτομα που διαθέτουν ένα πάρα πολύ χαμηλό εισόδημα καθώς και παιδιά. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να χαράξει μία ειδική πολιτική για τις περιπτώσεις αυτές.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΟΚΕ διαπίστωσε ότι η ΓΔ XXIV εξέδωσε πριν από λίγο καιρό ετήσια έκθεση για το 1997. Θεωρεί δε θετικό το στοιχείο αυτό και προτείνει στην Επιτροπή να χρησιμοποιεί αυτή την ετήσια έκθεση για να περιγράφει συστηματικά την πρόοδο που επιτυγχάνεται όσον αφορά τα κατονομασθέντα σημεία του προγράμματος.

Βρυξέλλες, 26 Μαΐου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σχετικά με το γενικό πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων υπέρ των καταναλωτών.

Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 295 της 7.10.1996, σχετικά με τις προτεραιότητες της καταναλωτικής πολιτικής (1996-1998).

(2) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 407 της 28.12.1998, εισηγήτρια η κα Davison, για τη διατλαντική δυτική συνεργασία.

(3) EE C 169 της 16.6.1999.