ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η κοινωνική προστασία στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

1. Γιατι είναι σημαντικη η κοινωνικη προστασια;

Επίμονη φτώχεια και αύξηση της ευπάθειας

Το Πρόγραμμα δράσης για αλλαγή[1] καθορίζει την πολιτική που θα ακολουθήσει στο μέλλον η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) στον τομέα της αναπτυξιακής συνεργασίας. Ζητά, μεταξύ άλλων, να εφαρμοστεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση όσον αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, μια προσέγγιση που να υποστηρίζει την καλύτερη πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης και την ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, ούτως ώστε να προωθηθεί μια ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, χαρακτηριζόμενη από την «ικανότητα των λαών να συμμετέχουν στον πλούτο και στη δημιουργία θέσεων εργασίας και να επωφελούνται από αυτά».

Τα τελευταία χρόνια η παγκόσμια οικονομία σημείωσε εντυπωσιακή ανάπτυξη σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως στην Ασία. Πέντε χώρες με μεγάλο πληθυσμό απέκτησαν το καθεστώς χώρας μεσαίου εισοδήματος. Ωστόσο, τα δύο τρίτα από τα 1,5 δισεκατομμύρια των φτωχότερων ανθρώπων του κόσμου ζουν τώρα σε χώρες μεσαίου εισοδήματος. Επιπλέον, η παγκοσμιοποίηση έχει συνδεθεί ευρύτερα με την αύξηση της ευπάθειας, με τη διάρρηξη των παραδοσιακών συστημάτων αλληλεγγύης και, σε μερικές περιπτώσεις, με την επίταση της κοινωνικής πόλωσης. Πάρα πολλοί περιστασιακοί, άτυποι και διακινούμενοι εργαζόμενοι δεν έχουν πρόσβαση σε συστήματα κοινωνικής ασφάλισης συνδεόμενα με την απασχόληση ούτε σε κάποια πραγματική μορφή κοινωνικής προστασίας.

Ενώ ο πρώτος αναπτυξιακός στόχος της χιλιετίας (ΑΣΧ) για υποδιπλασιασμό του ποσοστού των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας είναι πιθανό να επιτευχθεί, πολλά νοικοκυριά εξακολουθούν να είναι ευάλωτα, καθώς βρίσκονται μόλις πάνω από το όριο της ακραίας φτώχειας[2]. Όπου εξακολουθεί να υπάρχει φτώχεια, αυτή συνδέεται όλο και περισσότερο με τον αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση λόγω ειδικών παραγόντων όπως η γεωγραφική απομόνωση, η αναπηρία, το φύλο ή η εθνική καταγωγή. Στις χώρες με χαμηλό εισόδημα, ειδικότερα, τα προβλήματα υγείας, οι νόσοι, η ανεπαρκής διατροφή, ιδίως για τα παιδιά, η έλλειψη κατάλληλων ικανοτήτων ιδιαίτερα στους νέους, η ανεπάρκεια πόρων και η επανειλημμένη έκθεση σε σοβαρές μειώσεις των βιοτικών τους πόρων εμποδίζουν εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους να συμμετάσχουν αποτελεσματικά στην αγορά εργασίας, είτε ως μισθωτοί είτε ως επιχειρηματίες, για να μπορέσουν να ξεφύγουν από τη φτώχεια. Οι παγκόσμιες επισιτιστικές, ενεργειακές και χρηματοοικονομικές κρίσεις επιδείνωσαν τις εν λόγω επιπτώσεις στο βιοτικό επίπεδο των φτωχών, καθώς επίσης στην ποιότητα και την ασφάλεια της απασχόλησής τους.

Κοινωνική προστασία για τη στήριξη μιας ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς

Η κοινωνική προστασία μπορεί να διαδραματίσει καίριο ρόλο για τη μείωση της φτώχειας και της ευπάθειας. Αυξάνοντας την κοινωνική δικαιοσύνη —π.χ. μέσω των κοινωνικών μεταβιβάσεων και με τη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες— και παρέχοντας προστασία κατά των κινδύνων, η κοινωνική προστασία μπορεί να υποστηρίξει τη μείωση της φτώχειας και την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, ενισχύοντας συγχρόνως την κοινωνική συνοχή και σταθερότητα. Ωστόσο, τα πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά των αναπτυσσόμενων οικονομιών και τα υψηλά επίπεδα άτυπων μορφών απασχόλησης στις αγορές εργασίας τους δημιουργούν ένα περιβάλλον πολύ διαφορετικό από το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκαν τα περισσότερα από τα υπάρχοντα συστήματα κοινωνικής προστασίας στον ανεπτυγμένο κόσμο, πράγμα που απαιτεί καινοτόμες και εξειδικευμένες λύσεις, προσαρμοσμένες στις συγκεκριμένες ανάγκες και προτεραιότητες κάθε χώρας.

Η κοινωνική προστασία στη μελλοντική πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διεθνείς οργανισμοί και η κοινωνία των πολιτών κάλεσαν την Επιτροπή να εκπονήσει πρόταση σχετικά με την κοινωνική προστασίας στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ[3]. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση του 2010 για την ανάπτυξη, η κοινωνική προστασία πρέπει να γίνει αναπόσπαστο μέρος της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ[4]. Το 2011 η Επιτροπή ξεκίνησε μια διαδικασία διαβούλευσης, η οποία επιβεβαίωσε τη σημασία και την επικαιρότητα της ανάπτυξης ενός πλαισίου πολιτικής για τη μελλοντική στήριξη της ΕΕ στην κοινωνική προστασία.

Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να εξηγήσει, αφενός, τον ρόλο της κοινωνικής προστασίας για την υποστήριξη της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης και, αφετέρου, τον ρόλο της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ για τη στήριξη της ενίσχυσης των πολιτικών και των συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

2. Τι είναι η κοινωνική προστασία και τι μπορεί να προσφερει;

Ορισμός της κοινωνικής προστασίας

Οι ορισμοί που χρησιμοποιούνται διεθνώς για την κοινωνική προστασία ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό. Ορισμένες προσεγγίσεις είναι έντονα κανονιστικές και βασίζονται στην έννοια της κοινωνικής προστασίας ως δικαιώματος, όπως αναφέρεται σε πράξεις των Ηνωμένων Εθνών, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), ενώ άλλες επικεντρώνονται περισσότερο στη συμβολή της κοινωνικής προστασίας στη μείωση της φτώχειας και την οικονομική ανάπτυξη. Ορισμένες προσεγγίσεις της κοινωνικής προστασίας δίνουν έμφαση στο γεγονός ότι βοηθά τους φτωχούς να ξεφύγουν από τη φτώχεια, ενώ άλλες τονίζουν τον ρόλο που διαδραματίζει στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης και της κοινωνικής δικαιοσύνης και στην εξασφάλιση εισοδηματικής ασφάλειας, ποιοτικής εκπαίδευσης και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για όλους. Συνεπώς, η κοινωνική προστασία μπορεί, σε γενικές γραμμές, να οριστεί ως το σύνολο των πολιτικών και των δράσεων που:

· ενισχύουν την ικανότητα όλων των ατόμων, αλλά κυρίως των φτωχών και των ευάλωτων ομάδων, να ξεφύγουν από τη φτώχεια —ή να την αποφύγουν— και να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τους κινδύνους και τις κρίσεις που αντιμετωπίζουν

και

· αποσκοπούν στην παροχή υψηλότερου επιπέδου κοινωνικής ασφάλειας μέσω της εισοδηματικής ασφάλειας και της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες (ιδίως, υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης) τόσο κατά τις ενεργές και τις μη ενεργές, από επαγγελματικής απόψεως, περιόδους του βίου τους όσο και κατά τις περιόδους ανάγκης σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Η υποχρέωση των κυβερνήσεων να παρέχουν κάλυψη κοινωνικής προστασίας απορρέει από το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση, που καθιερώνεται στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948. Τα πρότυπα κοινωνικής ασφάλισης καθορίζονται από τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ), ιδίως στη σύμβαση του 1952 (σύμβαση αριθ. 102) «περί ελαχίστων ορίων της κοινωνικής ασφαλείας», η οποία έχει κυρωθεί, εν όλω ή εν μέρει, από 47 χώρες, κυρίως χώρες υψηλού εισοδήματος.

Πώς υποστηρίζει η κοινωνική προστασία την χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη

Η κοινωνική προστασία έχει τη δυνατότητα να προωθήσει την χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη με διάφορους τρόπους:

· Η κοινωνική προστασία αυξάνει την πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες, βελτιώνοντας την υγεία, την εκπαίδευση και τη διατροφή των εργαζομένων και των παιδιών τους, υποστηρίζοντας τη συμμετοχή των φτωχών στην οικονομία και αυξάνοντας την παραγωγικότητα της εργασίας.

· Η κοινωνική προστασία μπορεί να προσφέρει εργαλεία διαχείρισης κινδύνων για τα άτομα και τα περιουσιακά τους στοιχεία, ώστε να είναι σε θέση να υποστηρίξουν τη δυνατότητά τους να δημιουργούν εισόδημα μακροπρόθεσμα και να κάνουν επενδύσεις.

· Η κοινωνική προστασία προάγει την εισοδηματική σταθερότητα και μπορεί να δώσει ώθηση στη ζήτηση τοπικών αγαθών και υπηρεσιών, λειτουργώντας αν μη τι άλλο ως μακροοικονομικός σταθεροποιητής σε περιόδους οικονομικών κλυδωνισμών.

· Η κοινωνική προστασία μειώνει την ανισότητα, πράγμα το οποίο, αφενός, συμβάλλει στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και του κράτους, και, αφετέρου, προάγει την κοινωνική ένταξη και συνοχή και αυξάνει την υποχρέωση λογοδοσίας.

· Η κοινωνική προστασία μπορεί να προσφέρει δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών κατανέμοντας τις κοινωνικές παροχές σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής από τη σημερινή παραγωγική γενιά στα παιδιά, τους νέους και τους ηλικιωμένους. Αυτό συμβάλλει στην ασφάλεια, την κοινωνική σταθερότητα και την προβλεψιμότητα για τους πολίτες.

Ο ρόλος των πολιτικών και των μέτρων κοινωνικής προστασίας για τη στήριξη της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς και τη μείωση της φτώχειας σε εθνικό επίπεδο αντανακλάται στη συμβολή τους στην επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας (ΑΣΧ).

Η κοινωνική προστασία υποστηρίζει τους ΑΣΧ ΑΣΧ 1: Ακραία φτώχεια και πείνα Tο Child Support Grant στη Νότια Αφρική συνέβαλε στη μείωση του χάσματος της φτώχειας κατά 47%[5]. ΑΣΧ 2 και 3: Καλύτερα εκπαιδευτικά αποτελέσματα υπό το πρίσμα της ισότητας των δύο φύλων Από το 1996 έως το 2002/3 το καθαρό ποσοστό εγγραφής κοριτσιών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση στο Μπανγκλαντές αυξήθηκε από 48% σε 86%. Πολλοί ερευνητές αποδίδουν εν μέρει το γεγονός αυτό στο πρόγραμμα υποτροφιών για την εκπαίδευση των κοριτσιών, το οποίο υποστηρίχθηκε με χρηματοδοτικούς πόρους της ΕΕ[6]. ΑΣΧ 4, 5 και 6: Καλύτερη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και μείωση των νόσων Tο πρόγραμμα Oportunidades στο Μεξικό συνδύασε χορηγήσεις χρηματικών ποσών και δωρεάν υπηρεσίες υγείας με βελτιώσεις στην προσφορά υπηρεσιών υγείας, γεγονός που οδήγησε σε μείωση κατά 17% της βρεφικής θνησιμότητας στις αγροτικές περιοχές του Μεξικού σε διάστημα τριών ετών[7].

3. Η κοινωνική προστασία στην Ευρωπαϊκή Ενωση

Κοινή δέσμευση αλλά διαφορετικές προσεγγίσεις

Η κοινωνική προστασία αποτελεί τον πυρήνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Η πολιτική κοινωνικής προστασίας εμπίπτει σε μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα των κρατών μελών σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας. Ωστόσο, σε επίπεδο ΕΕ έχει θεσπιστεί η «ανοικτή μέθοδος συντονισμού», μια προαιρετική διαδικασία πολιτικής συνεργασίας, η οποία βασίζεται στον καθορισμό κοινών στόχων και κοινών δεικτών. Τα συστήματα κοινωνικής προστασίας διαφέρουν πολύ στην Ένωση. Ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αναλάβει καταρχήν τη δέσμευση να παρέχουν καθολική πρόσβαση στην κοινωνική προστασία κατά των μειζόνων κινδύνων που μπορεί να αντιμετωπίσει ο πολίτης σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, σύμφωνα με την εγγύηση που περιέχεται στο άρθρο 34 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα ευρωπαϊκά συστήματα κοινωνικής προστασίας λειτούργησαν ως σημαντική προστατευτική ασπίδα για την αντιμετώπιση των κινδύνων και της φτώχειας, καθώς και για τον περιορισμό των ανισοτήτων στην Ευρώπη, αλλά τα δυσεπίλυτα οικονομικά προβλήματα που προκάλεσε η χρηματοοικονομική κρίση έφεραν στο προσκήνιο δύσκολα ερωτήματα σχετικά με την οικονομική προσιτότητα και την αποδοτικότητα των συστημάτων αυτών. Ως εκ τούτου, η ΕΕ επιδιώκει να αναπτύξει νέους τρόπους για την επίτευξη υψηλών επιπέδων κοινωνικής προστασίας με χαμηλότερο κόστος, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ενεργοποίηση των νέων και των ηλικιωμένων. Το 2010 δρομολογήθηκε η «Ευρώπη 2020», δηλ. η στρατηγική της ΕΕ για ευφυή, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, με στόχους την αύξηση της απασχόλησης και τη μείωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι στόχοι αυτοί παρακολουθούνται και αναλύονται διεξοδικά μέσω του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, που δρομολογήθηκε το 2011 προκειμένου να ενισχυθεί ο συντονισμός των πολιτικών για την ανάκαμψη και την ανάπτυξη.

4. Η κοινωνική προστασία στισ αναπτυσσόμενες οικονομίες

Οι οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών χαρακτηρίζονται συχνά από υψηλά επίπεδα άτυπων μορφών απασχόλησης, χαμηλή βάση φόρου εισοδήματος, σχετικά χαμηλές δημοσιονομικές πιστώσεις για την κοινωνική προστασία και ιδιαιτέρως κατακερματισμένα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, από τα οποία επωφελείται κατά κανόνα μόνο μια μικρή μειοψηφία ατόμων στον επίσημο τομέα της οικονομίας. Κατά μέσο όρο, οι αναπτυσσόμενες χώρες δαπανούν για την κοινωνική προστασία περίπου το ένα τέταρτο του ποσού που δαπανούν οι προηγμένες οικονομίες. Κατά συνέπεια, μόνο το 20% περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία εργασίας έχει πρόσβαση σε πλήρη κοινωνική προστασία.

Στις χώρες μεσαίου εισοδήματος οι προκλήσεις είναι να διευρυνθεί η κάλυψη και να βελτιωθεί η αποδοτικότητα

Σε πολλές χώρες μεσαίου εισοδήματος, τα στοιχεία ενός σύγχρονου συστήματος κοινωνικής προστασίας είναι ήδη εδραιωμένα και περιλαμβάνουν ήδη ορισμένα στοιχεία κοινωνικής ασφάλισης. Ωστόσο, η κάλυψη —ιδίως στα ανταποδοτικά συστήματα— είναι γενικά χαμηλή, με αποτέλεσμα να επωφελείται ένα σχετικά μικρό τμήμα του πληθυσμού, και κυρίως τα άτομα που απασχολούνται στην επίσημη οικονομία. Στα πλαίσια αυτά, η κύρια πρόκληση συνίσταται στην επέκταση της κάλυψης, ιδίως στα άτομα που απασχολούνται στην παραοικονομία.

Οι χώρες μεσαίου εισοδήματος έχουν επίσης την τάση να εφαρμόζουν ειδικά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας για συγκεκριμένες ομάδες, όπως για τους φτωχούς, με στόχο τη βελτίωση της πρόσβασής τους σε βασικές υπηρεσίες. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων αυτών ποικίλλει πολύ, αν και τα στοιχεία τόσο από την Ασία όσο και από τη Λατινική Αμερική δείχνουν ότι τα καλά σχεδιασμένα προγράμματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά για την εξυπηρέτηση των αναγκών των φτωχών και άλλων ευπαθών ομάδων.

Επιπλέον, οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν συχνά τις επιδοτήσεις στον τομέα της ενέργειας και/ή τους ελέγχους των τιμών ως μέσα παροχής έμμεσης εισοδηματικής προστασίας σε μερίδες του πληθυσμού. Ωστόσο, οι πολιτικές αυτές έχουν αποδειχθεί δαπανηρές, κοινωνικά άδικες (αφού ευνοούν περισσότερο τους πιο εύπορους) και αναποτελεσματικές.

Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, η χρηματοδότηση και η θεσμική ικανότητα είναι οι βασικοί περιορισμοί

Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, η παροχή κοινωνικής προστασίας περιορίζεται συχνά, ακόμη περισσότερο, από τη σχετική έλλειψη πόρων και κυρίως από την αδυναμία των δημόσιων φορέων. Σε ένα πλαίσιο χαμηλής εκβιομηχάνισης και μεγάλων αγροτικών πληθυσμών, οι περισσότεροι πολίτες παραμένουν ακάλυπτοι από οργανωμένες μεθόδους κοινωνικής προστασίας και είναι ευάλωτοι σε κρίσεις, αν και η οικογένεια καθώς και άλλα ανεπίσημα δίκτυα μπορούν να παράσχουν εν μέρει κάποια αντιστάθμιση. Τα προγράμματα κοινωνικών μεταβιβάσεων —στοχοθετημένα ή μη στοχοθετημένα, υπό όρους ή άνευ όρων— εξακολουθούν να αποτελούν τις κυρίαρχες μορφές κοινωνικής προστασίας, με τους διάφορους χορηγούς να διαδραματίζουν συχνά σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό και τη χρηματοδότησή τους. Συχνά τα προγράμματα αυτά είναι κατακερματισμένα και πολλά δεν μπόρεσαν να εξελιχθούν σε βιώσιμα, κρατικά συστήματα. Κατά συνέπεια, φαινόμενα όπως ο πλήρης αποκλεισμός και οι μεγάλες ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση στην κοινωνική προστασία παραμένουν τα κύρια χαρακτηριστικά.

Η κοινή πρόκληση: βιώσιμη χρηματοδότηση, επέκταση της κάλυψης, ανάπτυξη ικανοτήτων

Παρά τους ανωτέρω περιορισμούς, παρατηρείται μια σημαντική αλλαγή νοοτροπίας. Όπου οι οικονομίες έχουν αναπτυχθεί, έχουν επίσης αυξηθεί οι απαιτήσεις των πολιτών για κοινωνική προστασία και οι κυβερνήσεις πιέζονται να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις αυτές. Ωστόσο, η πρόκληση την οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν είναι να σχεδιάσουν προγράμματα κοινωνικής προστασίας που να έχουν και καλύτερη κάλυψη —άρα να αντιμετωπίσουν θέματα ίσης μεταχείρισης—, αλλά συγχρόνως να διαχειρίζονται τα προγράμματα αυτά πιο αποδοτικά και με δημοσιονομικά εφικτούς και βιώσιμους τρόπους. Επιπλέον, ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να ανταποκριθούν οι κυβερνήσεις εξαρτάται με τη σειρά του όχι μόνο από τη χρηματοδότηση —και την ικανότητα άντλησης φορολογικών εσόδων ή είσπραξης εισφορών αντί της λογικής της εξάρτησης από τόκους ή από χρηματοδοτήσεις των χορηγών— αλλά και από τη θεσμική ικανότητα της χώρας και την ευχέρεια με την οποία μπορεί να αξιοποιηθεί η εν λόγω ικανότητα για σκοπούς κοινωνικής προστασίας.

Ανανεωμένη δέσμευση της διεθνούς κοινότητας

Για την επιτυχή αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων δόθηκε νέα ώθηση στην προσπάθεια να ενισχυθεί η δέσμευση της διεθνούς κοινότητας για προώθηση της κοινωνικής προστασίας. Η προσπάθεια αυτή αντανακλάται στην πρωτοβουλία για τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας (Social Protection Floors - SPF), η οποία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και υποστηρίχθηκε θερμά κατά τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας (ILC) του 2011 και στις συνόδους κορυφής της ομάδας των (G20) του 2011 και του 2012. Το 2012 οι ηγέτες των χωρών του G20 συμφώνησαν επίσης να βοηθήσουν τις χώρες χαμηλού εισοδήματος στην ανάπτυξη ικανοτήτων για την εφαρμογή των εθνικών κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας μέσω της μεγαλύτερης συνοχής των εφαρμοζόμενων πολιτικών, του συντονισμού, της συνεργασίας και της ανταλλαγής γνώσεων. Κατά τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας του 2012 εκδόθηκε «σύσταση σχετικά με τα εθνικά κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας», η οποία παρέχει οδηγίες για την προοδευτική εφαρμογή των κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας ως θεμελιώδους στοιχείου εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης χωρίς αποκλεισμούς.

Ενώ η πρωτοβουλία για τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας έχει παγκόσμια εμβέλεια και βασίζεται σε μια δέσμη αρχών που εκφράζονται ως εγγυήσεις, δεν αποτελεί προσέγγιση γενικής εφαρμογής. Ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας είναι θέμα κάθε χώρας σύμφωνα με τις θεσμικές της δομές, τους οικονομικούς της περιορισμούς, την πολιτική δυναμική της και τις κοινωνικές της φιλοδοξίες.

Τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας Τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας περιλαμβάνουν ένα βασικό σύνολο κοινωνικών εγγυήσεων για όλους (οριζόντια διάσταση) και τη σταδιακή εφαρμογή αυστηρότερων κριτηρίων (κατακόρυφη διάσταση) ως ολοκληρωμένη δέσμη κοινωνικών πολιτικών που αποσκοπούν στην εξασφάλιση εισοδηματικής ασφάλειας και πρόσβασης στις βασικές κοινωνικές υπηρεσίες για όλους, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ευάλωτες ομάδες και μεριμνώντας για την προστασία και την ενίσχυση των ικανοτήτων των ατόμων σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους[8]. Η σύσταση για τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας, που εκδόθηκε κατά τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας του 2012, επισημαίνει ότι τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας θα πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον τις ακόλουθες βασικές εγγυήσεις κοινωνικής ασφάλισης: α) πρόσβαση σε ένα εθνικά καθορισμένο σύνολο αγαθών και υπηρεσιών, που συγκροτούν τη βασική υγειονομική περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της περίθαλψης μητρότητας, και που πληρούν τα κριτήρια της διαθεσιμότητας, της προσβασιμότητας, της αποδεκτότητας και της ποιότητας· β) βασική εισοδηματική ασφάλεια για τα παιδιά, τουλάχιστον μέχρι ένα εθνικά καθορισμένο ελάχιστο επίπεδο, που παρέχει πρόσβαση στη διατροφή, στην παιδεία και σε οποιαδήποτε άλλα αναγκαία αγαθά και υπηρεσίες· γ) βασική εισοδηματική ασφάλεια, τουλάχιστον μέχρι ένα εθνικά καθορισμένο ελάχιστο επίπεδο, για τα άτομα που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας και τα οποία δεν είναι σε θέση να έχουν επαρκές εισόδημα, ιδίως σε περιπτώσεις ανεργίας, ασθένειας, μητρότητας και αναπηρίας· και δ) βασική εισοδηματική ασφάλεια για τους ηλικιωμένους, τουλάχιστον μέχρι ένα εθνικά καθορισμένο ελάχιστο επίπεδο[9].

5. Η μελλοντική κατεύθυνση της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ για τη στήριξη της κοινωνικής προστασίας στις χώρες-εταίρους.

Δικαιοσύνη, κοινωνική ένταξη και κοινωνική συνοχή

Ο στόχος της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ για τη στήριξη της κοινωνικής προστασίας είναι να βελτιωθεί ο δίκαιος χαρακτήρας και η αποδοτικότητα της παρεχόμενης προστασίας, με παράλληλη υποστήριξη της κοινωνικής ένταξης και της κοινωνικής συνοχής, που αποτελούν ουσιώδεις προϋποθέσεις για μια βιώσιμη, χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη και για τη μείωση της φτώχειας. Οι στόχοι αυτοί απορρέουν φυσιολογικά από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τοποθέτηση της κοινωνικής προστασίας στο επίκεντρο του πολιτικού διαλόγου για τις εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές

Η ΕΕ σκοπεύει να συμπεριλάβει την κοινωνική προστασία στις πολιτικές συζητήσεις που διεξάγει με τις χώρες-εταίρους για τις εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές τους και θα πρέπει να ενθαρρύνει, να προωθήσει και να συμβάλει περαιτέρω στην ανάπτυξη ειδικών για κάθε περίπτωση συστημάτων κοινωνικής προστασίας που να είναι αποδοτικά, δίκαια και βιώσιμα.

Ο πολιτικός διάλογος με τις κυβερνήσεις των χωρών-εταίρων θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα συστήματα κοινωνικής προστασίας διέπονται από αρχές που αποσκοπούν στην επίτευξη ισότιμης και καθολικής πρόσβασης στην κοινωνική προστασία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής των ανθρώπων, με ιδιαίτερη προσοχή στις πιο ευάλωτες και μειονεκτούσες ομάδες του πληθυσμού, όπως τα παιδιά και τα άτομα με αναπηρίες.

Στήριξη των εθνικών πολιτικών και προγραμμάτων

Η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει την ανάπτυξη εθνικών πολιτικών και προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας, περιλαμβανομένου του καθορισμού κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας, επιδιώκοντας παράλληλα την προώθηση ορθών πρακτικών όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής και τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

Οι ορθές πρακτικές μπορούν κατά κανόνα να περιλαμβάνουν μέτρα εξορθολογισμού και ενοποίησης των συστημάτων, με σκοπό να βελτιωθεί η αποδοτικότητα και να αναπτυχθεί μια καλύτερη βάση για την επίτευξη ευρύτερης και πιο αποτελεσματικής κάλυψης, μεταξύ άλλων με τη μετάβαση από επιλεκτικά, βραχυπρόθεσμα δίχτυα ασφαλείας σε ολοκληρωμένα συστήματα. Οι πολιτικές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις ειδικές ανάγκες και προτεραιότητες των επιμέρους χωρών-εταίρων.

Μεταρρύθμιση του συστήματος των εσόδων για δημιουργία δημοσιονομικών περιθωρίων

Η αποτελεσματική και βιώσιμη κοινωνική προστασία θα πρέπει τελικά να βασίζεται στην εσωτερική και όχι στη διεθνή ανακατανομή του πλούτου. Η σύμπραξη του Busan για μια αποτελεσματική αναπτυξιακή συνεργασία[10] επισημαίνει ότι, για να υπάρξουν καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας και για να επιτευχθεί μεγαλύτερη πρόοδος προς την επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας, με ταυτόχρονη ενίσχυση της βιωσιμότητας μέσω της μείωσης της εξάρτησης από την εξωτερική βοήθεια, πρέπει να αυξηθεί ο ρόλος των ιδίων εσόδων των κυβερνήσεων των χωρών-εταίρων στη χρηματοδότηση των αναπτυξιακών αναγκών. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του 2010 για τη φορολογία και την ανάπτυξη[11] και τις αρχές της καλής διακυβέρνησης στον τομέα της φορολογίας, η ΕΕ θα στηρίξει μέτρα για την ανάπτυξη αποτελεσματικών, αποδοτικών, δίκαιων και βιώσιμων φορολογικών συστημάτων, ανάλογα με τις δυνατότητες των επιμέρους χωρών-εταίρων, ούτως ώστε να αυξηθούν τα δημοσιονομικά περιθώρια για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής προστασίας. Η διαδικασία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει την ανάπτυξη των ικανοτήτων της φορολογικής διοίκησης και τη μεταρρύθμιση του συστήματος των εσόδων για τη βελτίωση της φορολογικής βάσης, καθώς και την αντικατάσταση των φθινουσών επιδοτήσεων με πιο αποτελεσματικά μέτρα κοινωνικής προστασίας.

Δημιουργία ικανοτήτων για ισχυρούς θεσμικούς φορείς

Η θέσπιση κατάλληλου ρυθμιστικού και θεσμικού πλαισίου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την παροχή αποτελεσματικής και αποδοτικής κάλυψης κοινωνικής προστασίας. Η ΕΕ πρέπει να εξακολουθήσει να υποστηρίζει τις χώρες-εταίρους μέσω της τεχνικής συνεργασίας, ούτως ώστε να μπορέσουν να θεσπίσουν το αναγκαίο στρατηγικό, πολιτικό, νομικό και θεσμικό πλαίσιο με βάση την ανάλυση των τοπικών τους αναγκών και προτεραιοτήτων. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να εξακολουθήσει να στηρίζει την ενίσχυση των θεσμικών ικανοτήτων σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό· κυβερνητικό και μη κυβερνητικό), ώστε να αναπτυχθούν και να ενισχυθούν οι διοικητικές και οι εκτελεστικές ικανότητες των κυβερνήσεων, των φορέων εφαρμογής, των κοινωνικών εταίρων και άλλων μη κρατικών φορέων.

Τα συστήματα κοινωνικής προστασίας μπορεί να πάσχουν από υψηλά επίπεδα διαρροών. Κατά συνέπεια, η παρεχόμενη στήριξη θα πρέπει επίσης να αφορά θέματα χρηστής διακυβέρνησης και διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, μεταξύ άλλων για τη μείωση της απάτης, των καταχρήσεων και της σπατάλης, αλλά και για την προώθηση της υποχρέωσης λογοδοσίας.

Προστιθέμενη αξία της ΕΕ στην τεχνική συνεργασία

Η ΕΕ έχει συσσωρεύσει πληθώρα εμπειριών και προσεγγίσεων στον τομέα της κοινωνικής προστασίας. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ όσον αφορά τη χρηματοδότηση της κοινωνικής προστασίας, τα επίπεδα κάλυψης και τα συστήματα διαχείρισης και παροχής υπηρεσιών προσφέρουν ευρύ φάσμα εμπειριών και γνώσεων, που μπορούν να αποτελέσουν ισχυρή βάση για την ανάπτυξη ικανοτήτων και την παροχή συμβουλών στις χώρες-εταίρους για τη χάραξη της πολιτικής τους. Ανάλογα με την περίπτωση, η ΕΕ πρέπει επίσης να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών του Νότου, την ανταλλαγή εμπειριών και τη σχετική έρευνα.

Η Επιτροπή θα κάνει μεγαλύτερη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων, όπως το TAIEX, και θα αναπτύξει νέα εργαλεία για να καταστήσει δυνατή την ταχεία κατάρτιση, βάσει της σχετικής ζήτησης, επαγγελματιών εμπειρογνωμόνων τόσο από την Ευρώπη όσο και από τις αντίστοιχες τρίτες χώρες στο πλαίσιο ενός μοντέλου συνεργασίας μεταξύ των χωρών του Νότου ή τριγωνικής συνεργασίας.

Στήριξη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την απασχόληση

Η αποτελεσματική κοινωνική προστασία θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ή να συνδέεται στενά με μέτρα που επιτρέπουν στους δικαιούχους να συμμετέχουν στην παραγωγική οικονομική δραστηριότητα και στην απασχόληση. Ο σημαντικός ρόλος της παραγωγικής απασχόλησης και της αξιοπρεπούς εργασίας για τη μείωση της φτώχειας επισημαίνεται με σαφήνεια στον πρώτο αναπτυξιακό στόχο της χιλιετίας, καθώς και στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την προώθηση της απασχόλησης μέσω της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ[12].

Η ΕΕ θα πρέπει να στηρίξει τις προσπάθειες των εθνικών κυβερνήσεων να αναπτύξουν προγράμματα απασχόλησης, σχέδια δημιουργίας θέσεων εργασίας και μέσα υποστήριξης της επιχειρηματικότητας. Πρέπει επίσης να στηρίξει τον κοινωνικό διάλογο και τα πρότυπα εργασίας, σύμφωνα με την ατζέντα για την αξιοπρεπή εργασία[13], καθώς και την παροχή κοινωνικής προστασίας στο πλαίσιο των εξαιρετικά άτυπων αγορών εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των καινοτόμων προσεγγίσεων, όπως τα συστήματα μικροασφάλισης. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να υποστηρίξει εθνικά προγράμματα για τη βελτίωση των δυνατοτήτων απασχόλησης των ευάλωτων και των περιθωριοποιημένων ομάδων, όπως τα άτομα με αναπηρίες.

Συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και του ιδιωτικού τομέα

Ενώ οι κυβερνήσεις έχουν την κύρια ευθύνη για την πολιτική κοινωνικής προστασίας και την παροχή σχετικών υπηρεσιών, υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες τα συστήματα κοινωνικής προστασίας μπορεί να λειτουργήσουν αποτελεσματικότερα μέσω συμπράξεων μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Για να υποστηρίξει την ανάπτυξη των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, η ΕΕ θα πρέπει να αναγνωρίσει τον σημαντικό ρόλο των ιδιωτικού τομέα και μη κρατικών παρόχων υπηρεσιών. Η πρωτοβουλία της ΕΕ σχετικά με την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων μπορεί να υποστηρίξει τον ιδιωτικό τομέα στις αναπτυσσόμενες χώρες να εφαρμόσουν τις σχετικές διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές προκειμένου να επιτύχουν πιο βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική μεγέθυνση και περαιτέρω ανάπτυξη.

Η κοινωνία των πολιτών και οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να εξουσιοδοτηθούν και να ενθαρρυνθούν να συνεργαστούν με το κράτος για την ανάπτυξη και την εφαρμογή συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Η συμμετοχή τους μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της αποδοτικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και στη διεύρυνση των σχετικών διαβουλεύσεων και των δυνατοτήτων ένταξης. Μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για την προώθηση της κοινωνικής προστασίας και για την ενδυνάμωση των κοινοτήτων και των ατόμων, ιδίως των μειονεκτούντων και των αποκλεισμένων, με την αύξηση της ευαισθητοποίησης και τη βελτίωση της πληροφόρησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην παρακολούθηση της λειτουργίας και στην αξιολόγηση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

Στήριξη της μετασχηματιστικής κοινωνικής προστασίας

Οι μετασχηματιστικές προσεγγίσεις επεκτείνουν την έννοια της κοινωνικής προστασίας σε «areas such as equity, empowerment and economic, social and cultural rights, rather than confining the scope of social protection to targeted income and consumption transfers»[14] («τομείς όπως η κοινωνική δικαιοσύνη, η ενδυνάμωση των ατόμων και τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά τους δικαιώματα, αντί του περιορισμού του πεδίου της κοινωνικής προστασίας σε στοχευμένες εισοδηματικές και καταναλωτικές μεταβιβάσεις»). Η αντίληψη αυτή συνάδει με τις αξίες που διέπουν την ανάπτυξη της κοινωνικής προστασίας μέσα στην ΕΕ και, συνεπώς, η πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ θα πρέπει να στηρίζει τις εν λόγω προσεγγίσεις. Ωστόσο, η έρευνα που έχει γίνει για την αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένη και, συνεπώς, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να υποστηρίξει τη διενέργεια επιχειρησιακής έρευνας που θα τεκμηριώσει τις ορθές πρακτικές και θα παραγάγει στοιχεία σχετικά με τις συνέπειες της μετασχηματιστικής κοινωνικής προστασίας, ούτως ώστε να δημιουργηθεί μια βάση γνώσεων για την ανάληψη δράσης.

Η ισότητα των φύλων στην κοινωνική προστασία

«Women and men face different risks and vulnerabilities, some specific to their gender and others exacerbated by gender inequalities and discrimination»[15]. («Οι άνδρες και οι γυναίκες αντιμετωπίζουν διαφορετικούς κινδύνους και έχουν διαφορετικά τρωτά σημεία· ορισμένα αφορούν ειδικά το φύλο τους, ενώ άλλα επιτείνονται από τις ανισότητες και τις διακρίσεις μεταξύ των δύο φύλων»). Για να εξασφαλιστεί η ίση μεταχείριση των ανδρών και των γυναικών από την άποψη της κοινωνικής προστασίας, τα συστήματα κοινωνικής προστασίας πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους και τις υποχρεώσεις φροντίδας που τις βαρύνουν, καθώς και τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την πρόσβαση των γυναικών στην εργασία. Η ΕΕ πρέπει να μεριμνήσει ώστε τα ζητήματα ισότητας των δύο φύλων να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στη χάραξη της πολιτικής στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και στον σχεδιασμό των σχετικών προγραμμάτων.

6. Προγραμματισμοσ και τροποι υλοποιησησ της αναπτυξιακησ συνεργασίας

Όλοι οι τρόποι χορήγησης βοήθειας έχουν σημασία για την υποστήριξη της ανάπτυξης της κοινωνικής προστασίας, ανάλογα με το περιεχόμενο και τον στόχο της υποστήριξης. Σύμφωνα με το Πρόγραμμα δράσης για αλλαγή, η κοινωνική προστασία μπορεί να επιλεγεί ως ένας από τους τομείς συνεργασίας σε εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα ή να αποτελεί μια επιμέρους διάσταση άλλων τομεακών προγραμμάτων (π.χ. απασχόληση, υγεία, εκπαίδευση, ασφάλεια τροφίμων, γεωργία και ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα κ.λπ.). Η κοινωνική προστασία μπορεί επίσης να υποστηριχθεί μέσω θεματικών προγραμμάτων, τα οποία θα πρέπει να συμπληρώνουν τα γεωγραφικά προγράμματα.

Οι τομεακές προσεγγίσεις[16] μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα κατάλληλος τρόπος υποστήριξης της κοινωνικής προστασίας, λόγω του γεγονότος ότι χρησιμοποιούν τα συστήματα και τις διαδικασίες των χωρών-εταίρων και βασίζονται στον πολιτικό διάλογο.

Η δημοσιονομική στήριξη[17], που συνοδεύεται από πολιτικό διάλογο, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία κινήτρων για την ανάπτυξη συστημάτων κοινωνικής προστασίας πλήρως ενταγμένων στον εθνικό προϋπολογισμό και διαδικασιών σχεδιασμού στο πλαίσιο της λογοδοσίας των κυβερνήσεων απέναντι στα κοινοβούλια και στους πολίτες.

7. Διαφοροποιημενες αναπτυξιακές συμπράξεις

Το Πρόγραμμα δράσης για αλλαγή προτείνει μια διαφοροποιημένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την παροχή βοήθειας και την ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων. Η παροχή υποστήριξης για την ανάπτυξη συστημάτων κοινωνικής προστασίας αφορά τόσο τις χώρες χαμηλού εισοδήματος όσο και τις χώρες μεσαίου εισοδήματος, αλλά οι χώρες μεσαίου εισοδήματος θα έχουν μεγαλύτερη δημοσιονομική και θεσμική ικανότητα από τις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Ορισμένες από τις χώρες αυτές θα έχουν λάβει χρηματοδότηση ευρείας κλίμακας στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ μέσω διμερών γεωγραφικών προγραμμάτων. Ωστόσο, η παροχή υποστήριξης για την ανάπτυξη των συστημάτων κοινωνικής προστασίας στις χώρες αυτές, ιδιαίτερα για την τεχνική βοήθεια, την πραγματοποίηση ανταλλαγών και τη διεξαγωγή συνεργατικής επιχειρησιακής έρευνας, μπορεί να γίνεται μέσω περιφερειακών και θεματικών προγραμμάτων.

Ο καίριος ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει η κοινωνική προστασία για την αντιμετώπιση των υψηλών επιπέδων φτώχειας και ευπάθειας τα οποία εξακολουθούν να παρατηρούνται στις νέες και αναδυόμενες οικονομίες καθιστά επίσης αναγκαίο να παραμείνει η κοινωνική προστασία βασικό στοιχείο του πολιτικού διαλόγου της ΕΕ με τους εν λόγω εταίρους.

Η πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση της σύστασης και της ενδυνάμωσης των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, μεταξύ άλλων σε καταστάσεις που απαιτούν την ανάπτυξη συστημάτων τα οποία μπορούν να διευρυνθούν ταχέως για την αντιμετώπιση επαναλαμβανόμενων φυσικών καταστροφών. Η χρηματοδότηση των παροχών ή των μεταβιβάσεων κοινωνικής προστασίας ενδέχεται να δικαιολογείται σε ευάλωτα κράτη και σε μετασυγκρουσιακές καταστάσεις σε ειδικές περιπτώσεις στις οποίες η κοινωνική προστασία μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο βοηθώντας τους πληγέντες πληθυσμούς να ανακτήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Ωστόσο, η ΕΕ θα πρέπει να επιδιώξει την ανάπτυξη συστημάτων που βασίζονται σε εγχώρια χρηματοδότηση.

8. Συντονισμένη δράση της ΕΕ

Το Πρόγραμμα δράσης για αλλαγή ζητά να ενταθούν οι προσπάθειες για να γίνει η βοήθεια της ΕΕ πιο αποτελεσματική, μεταξύ άλλων μέσω του κοινού προγραμματισμού και της ανάπτυξης ενός εναρμονισμένου πλαισίου αποτελεσμάτων. Οι διαβουλεύσεις με τις χώρες-εταίρους, τα κράτη μέλη της ΕΕ, τους διεθνείς οργανισμούς, τους κοινωνικούς εταίρους, την κοινωνία των πολιτών και το ευρύτερο κοινό υποστήριξαν, στο σύνολό τους, την ενίσχυση του συντονισμού σε επίπεδο ΕΕ για τη στήριξη της ανάπτυξης της κοινωνικής προστασίας. Ο συντονισμός αυτός θα πρέπει να γίνει σε τοπικό επίπεδο στις χώρες-εταίρους.

Η ΕΕ έχει εκφράσει την υποστήριξή της για την έννοια των εθνικά καθορισμένων κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας, που εγκρίθηκε από την 100ή σύνοδο της Διεθνούς Συνδιάσκεψης Εργασίας το 2011, και συνέβαλε στην έγκρισή της από την ομάδα των 20 (G20). Συνέβαλε και υποστήριξε την έγκριση της σύστασης για τα κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας από τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας το 2012. Η έννοια των κατώτατων ορίων κοινωνικής προστασίας θα μπορούσε να αποτελέσει μια σαφώς καθορισμένη βάση για την παροχή συντονισμένης και, στο μέτρο του δυνατού, κοινής στήριξης της ΕΕ για την κοινωνική προστασία μαζί με τις χώρες-εταίρους που αποφασίζουν να τα αναπτύξουν.

Η ΕΕ μπορεί επίσης να επιδιώξει να συμμετάσχει σε παγκόσμιες πρωτοβουλίες, όπως το Διυπηρεσιακό Συμβούλιο Κοινωνικής Προστασίας, που προτάθηκε από την ομάδα εργασίας του G20 για την ανάπτυξη.

9. Βελτιώση τησ συνοχήσ μεταξύ των πολιτικών της ΕΕ

Σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία η συνοχή μεταξύ των εφαρμοζόμενων πολιτικών έχει ουσιώδη σημασία. Η εξωτερική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ μπορεί να επηρεάσει την κοινωνική προστασία στις χώρες-εταίρους. Η ΕΕ θα πρέπει να διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των πολιτικών για τη στήριξη της κοινωνικής προστασίας στην πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας και σε όλες τις άλλες σχετικές ενωσιακές πολιτικές.

Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να προωθήσει το άνοιγμα στο εμπόριο και την ολοκλήρωση των παγκόσμιων αγορών ως βάση για καθολική και βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη[18]. Το μεγαλύτερο άνοιγμα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη ευπάθεια για τα άτομα που απασχολούνται σε τομείς που μπορεί να καταστούν μη ανταγωνιστικοί, η οποία μπορεί να μετριαστεί με ένα αποτελεσματικό σύστημα κοινωνικής προστασίας. Η ΕΕ έχει επίσης δεσμευθεί να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την ανάπτυξη μιας πιο συνεκτικής προσέγγισης όσον αφορά τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης με τρίτες χώρες[19].

Η επιτυχημένη μετάβαση από την ανθρωπιστική βοήθεια στην αναπτυξιακή συνεργασία θα εξαρτηθεί επίσης σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη δημιουργία αποτελεσματικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Θα πρέπει να προωθηθεί η αποτελεσματική ενσωμάτωση της ανάπτυξης και της ανθρωπιστικής βοήθειας σύμφωνα με την ανακοίνωση για τη «Σύνδεση Αρωγής, Αποκατάστασης και Ανάπτυξης»[20], ώστε να διασφαλιστεί ότι το διεθνές σύστημα βοήθειας λειτουργεί σταθερά, συνεκτικά και με διαφάνεια για την αντιμετώπιση των αδυναμιών. Ένα αποτελεσματικό σύστημα κοινωνικής προστασίας θα πρέπει να διευκολύνει την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, εξασφαλίζοντας τη δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης των διακινούμενων εργαζομένων. Τα μέτρα κοινωνικής προστασίας και τα μέτρα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής θα πρέπει επίσης να συνδέονται στενά προκειμένου να μειωθεί η ευπάθεια των φτωχών πληθυσμών στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

[1] COM(2011) 637, συμπεράσματα του Συμβουλίου 9316/12.

[2] S. Chen και M. Ravallion, The developing world is poorer than we thought, but no less successful in the fight against poverty, WB, 2008.

[3] Συμπεράσματα του Συμβουλίου 11068/07, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 2011/2047.

[4] Ευρωπαϊκή έκθεση του 2010 για την ανάπτυξη, Κοινωνική προστασία για μια ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, Μια νέα προοπτική για τη συνεργασία της ΕΕ με την Αφρική.

[5] DFID, Cash Transfers Evidence Paper, 2011.

[6] Unicef, Accelerating the MDGs with Equity, 2010.

[7] DFID, Cash Transfers Evidence Paper, 2011.

[8] ΔΟΕ, Social protection floor for a fair and inclusive globalization. Report of the Social Protection Floor Advisory Group, 2011.

[9] ΔΟΕ, άρθρο 5 της σύστασης για τα εθνικά κατώτατα όρια κοινωνικής προστασίας, 2012.

[10] Τέταρτο φόρουμ υψηλού επιπέδου για την αποτελεσματικότητα της αναπτυξιακής βοήθειας, Busan, Κορέα, Νοεμβρίου 2011.

[11] COM(2010) 163, συμπεράσματα του Συμβουλίου 10349/10.

[12] SEC(2007) 495.

[13] COM(2006) 249, συμπεράσματα του Συμβουλίου 11068/07.

[14] S. Devereux και R., Sabates-Wheeler, Transformative social protection, IDS, 2004.

[15] Promoting pro-poor growth: social protection, ΟΟΣΑ 2009.

[16] Η τομεακή προσέγγιση αποτελεί μέσο συμμετοχής σε δραστηριότητες αναπτυξιακής συνεργασίας με βάση την αρχή της συντονισμένης υποστήριξης τοπικών αναπτυξιακών προγραμμάτων, όπως μια εθνική στρατηγική μείωσης της φτώχειας ή ένα τομεακό πρόγραμμα.

[17] COM(2011) 638, συμπεράσματα του Συμβουλίου 9323/12.

[18] COM(2012) 22 και συμπεράσματα του Συμβουλίου 7412/12.

[19] COM(2012) 153.

[20] COM(2001) 153.