[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 5.7.2010

COM(2010)355 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Παρακολούθηση της αγοράς εμπορίου και διανομής«Προς μια πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής για το 2020»

SEC(2010)807

Εισαγωγη

Η παρούσα έκθεση εκδίδεται από την Επιτροπή στο πλαίσιο της παρακολούθησης της αγοράς εμπορίου που ξεκίνησε στις αρχές του 2009 στο πλαίσιο των εργασιών παρακολούθησης των αγορών σε συνέχεια της ανακοίνωσης του 2007 με τίτλο «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα».[1] Το λιανικό εμπόριο είχε επιλεγεί για να αποτελέσει αντικείμενο της παρούσας παρακολούθησης, λόγω της σημασίας που εμφανίζει από αρκετές απόψεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση (αντιπροσωπεύει το 4,2% του ΑΕγχΠ της ΕΕ και αφορά 17,4 εκατομμύρια άτομα και 20% των ευρωπαϊκών ΜΜΕ[2]), και ιδίως λόγω των στενών δεσμών του με πολλές οικονομικές δραστηριότητες τόσο σε προηγούμενο όσο και σε επόμενο στάδιο.

Το λιανικό εμπόριο παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία μορφών (καταστήματα, ηλεκτρονικό εμπόριο, ανοικτές αγορές κ.λπ.), τύπων (από τη μικρή επιχείρηση έως την υπεραγορά), προϊόντων (τρόφιμα, προϊόντα εκτός τροφίμων, φάρμακα συνταγογραφούμενα ή μη κ.λπ.), νομικών δομών (ανεξάρτητοι επιτηδευματίες, δικαιοδόχοι, ολοκληρωμένοι όμιλοι κ.λπ.) και τοποθεσιών (αστικό/αγροτικό περιβάλλον, κέντρο πόλεων/προάστια κ.λπ.). Η ανάλυση που αναπτύσσεται στην παρούσα έκθεση περιλαμβάνει όλες αυτές τις διαφορετικές εκφάνσεις αλλά με ιδιαίτερη έμφαση στο εμπόριο τροφίμων, δεδομένης της οικονομικής του βαρύτητας[3]. Η πολυπλοκότητα αυτή δεν μπορεί να αναχθεί σε μια απλή διχοτομία «μικρές επιχειρήσεις / διανομή μεγάλης κλίμακας». Πράγματι, η στρατηγική των μεγάλων ομίλων τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από διαφοροποίηση, η οποία εκτείνεται από το μικρό εμπορικό κατάστημα της συνοικίας ή του χωριού έως το υπεραγορά, με ενδιάμεσα τα μεσαίου μεγέθους καταστήματα, όπως τα πολυκαταστήματα ή ακόμη και τα πολύ φθηνά καταστήματα. Στην παρούσα έκθεση οι όροι «εμπόριο και διανομή» αναφέρονται στο λιανικό εμπόριο.

Στην παρούσα έκθεση και στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που το συνοδεύει παρουσιάζεται, βάσει της ανάλυσης που διενεργήθηκε, μια πρώτη καταγραφή των προβλημάτων που επηρεάζουν ή που μπορούν να επηρεάσουν, από την άποψη της εσωτερικής αγοράς, τις οικονομικές, κοινωνικές ή περιβαλλοντικές επιδόσεις (για παράδειγμα όσον αφορά την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα, την παραγωγικότητα, την απασχόληση, τη συμβολή στην καταπολέμηση της φτώχειας και στην κοινωνική ένταξη, ιδίως των ατόμων με ειδικές ανάγκες, και την καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος, καθώς και όσον αφορά τη δεοντολογία και την κοινωνική ευθύνη) των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα του εμπορίου και της διανομής[4]. Ο εντοπισμός των προβλημάτων που εξετάζονται στην παρούσα έκθεση βασίστηκε στη συνεκτίμηση των διάφορων οικονομικών και πολιτικών στόχων που έχουν τεθεί για την εσωτερική αγορά, προκειμένου να συμβάλει σε μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στην Ένωση.

Υπό το πρίσμα των συμπερασμάτων αυτών η Επιτροπή θα καθορίσει, σε επόμενο στάδιο και στο πλαίσιο της αναζωογόνησης της εσωτερικής αγοράς που αποτελεί αντικείμενο του εγγράφου με τον ον τίτλο στρατηγική για την Ευρώπη του 2020[5], τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς στον συγκεκριμένο τομέα, τηρουμένων των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας και λαμβανομένων επίσης υπόψη των λοιπών βασικών στόχων που επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει να παρασχεθεί η δυνατότητα στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του εμπορίου και της διανομής στην ΕΕ να κάνουν καλύτερη χρήση των ελευθεριών της εσωτερικής αγοράς, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη των υπηρεσιών τους και να διευκολυνθεί η καινοτομία, βάσει των στόχων της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, της προστασίας των εργαζομένων, των καταναλωτών και του περιβάλλοντος. Ένα έξυπνο, διατηρήσιμο και χωρίς αποκλεισμούς εμπόριο και μια έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς διανομή, δηλαδή ένα «δίκαιο» εμπόριο και μια «δίκαιη» διανομή, μπορούν να συμβάλουν άμεσα στην επιτυχία της στρατηγικής για την Ευρώπη του 2020.

Η οριζοντια φυση του εμποριου και της διανομησ

Το εμπόριο και η διανομή αποτελούν τον σύνδεσμο μεταξύ των οικονομικών δραστηριοτήτων που διεξάγονται σε προηγούμενο και σε επόμενο στάδιο, γεγονός που τους προσδίδει καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία. Στις αγορές επόμενου σταδίου οι έμποροι έρχονται σε επαφή με τους καταναλωτές. Στον βαθμό που καθορίζει την πρόσβαση σε μεγάλο αριθμό καταναλωτικών αγαθών, μεταξύ των οποίων τα αγαθά πρώτης ανάγκης, η λειτουργία της αγοράς εμπορίου και διανομής έχει άμεσες συνέπειες στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Πολλοί καταναλωτές έχουν τοπική πρόσβαση στα προϊόντα που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη και από τρίτες χώρες και μπορούν να επωφεληθούν με συγκεκριμένο τρόπο από την εσωτερική αγορά χάρη στην υπηρεσία που παρέχουν οι έμποροι. Οι έμποροι μπορούν να γίνουν η κινητήριος δύναμη προτύπων βιώσιμης ανάπτυξης, μέσω της αντίδρασής τους στη στάση των καταναλωτών και της αλληλεπίδρασής τους. Στις αγορές προηγούμενου σταδίου οι έμποροι έρχονται σε επαφή συχνά σε διασυνοριακό επίπεδο με μεγάλη ποικιλία παραγόντων, ιδίως χονδρεμπόρους και προμηθευτές, υπαλλήλους, υπηρεσίες εμπορικών ακινήτων, επιχειρήσεις μεταφορών, εταιρείες εφοδιαστικής, παρόχους συστημάτων πληρωμής, γραφεία διαφήμισης και εμπορικής προώθησης, επιχειρήσεις ασφάλειας, προμηθευτές ενέργειας, επιχειρήσεις συλλογής και ανακύκλωσης απορριμμάτων.

Κάθε εξέλιξη η οποία χαρακτηρίζει τη λειτουργία του εν λόγω τομέα επηρεάζει υποχρεωτικά άλλες οικονομικές δραστηριότητες και στους αντίστοιχους φορείς τους. Επομένως, κάθε πολιτική που στοχεύει να λύσει ένα πρόβλημα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οριζόντια φύση του εμπορίου και της διανομής και να συνεκτιμά τις διάφορες συνέπειες που θα έχει σε ολόκληρη την αλυσίδα. Θα πρέπει να βασίζεται στη συνεκτίμηση των διάφορων ισορροπιών που πρέπει να επιτευχθούν μεταξύ των διάφορων οικονομικών και πολιτικών στόχων που έχουν καθορισθεί για την εσωτερική αγορά.

Μια εξελιξη του εμποριου και της διανομησ η οποια ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ σημαντικεσ εξωγενεισ επιδρασεισ

Ο εκσυγχρονισμός του τομέα του εμπορίου και της διανομής από τη δεκαετία του 1960, με την εμφάνιση της διανομής μεγάλης κλίμακας, συνέβαλε σημαντικά στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Προσέφερε στους καταναλωτές, μεταξύ άλλων σε περιόδους οικονομικής κρίσης, μια πληθώρα αγαθών σε ανταγωνιστικές τιμές επιτρέποντάς τους να διαθέσουν ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους, το οποίο διέθεταν παραδοσιακά για την κάλυψη των βασικών αναγκών τους, στην κατανάλωση ευρύτερου φάσματος αγαθών και υπηρεσιών, πράγμα το οποίο τόνωσε με τη σειρά του την καινοτομία και την οικονομική ανάπτυξη.

Η έρευνα και τα οφέλη από τις οικονομίες κλίμακας και μεγάλου εύρους αποτέλεσαν την κινητήριο δύναμη του μετασχηματισμού των οικονομικών προτύπων του σύγχρονου εμπορίου. Ο συνδυασμός της συγκέντρωσης εντός των συνόρων της εσωτερικής αγοράς και της κάθετης διάρθρωσης προσέδωσε σε ορισμένους διανομείς σημαντική διαπραγματευτική ισχύ, η οποία τους επιτρέπει να προσφέρουν χαμηλές τιμές. Εξάλλου, αυτή η διαπραγματευτική ισχύς είχε με τη σειρά της ως αποτέλεσμα την ευρωπαϊκή ενοποίηση των κλάδων των μεγάλων βιομηχανικών προμηθευτών, της εφοδιαστικής ή των εμπορικών ακινήτων, οι οποίοι αναζητούν ισοδύναμη ευελιξία και διαπραγματευτική ισχύ στις αντίστοιχες αλυσίδες εφοδιασμού τους, προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των διανομέων. Παρότι το ευρωπαϊκό εμπόριο και η ευρωπαϊκή διανομή πέτυχαν τα δέκα τελευταία έτη αύξηση της παραγωγικότητας με ρυθμούς πιο αργούς από εκείνους των Ηνωμένων Πολιτειών, η ανάπτυξη και τα κύματα οριζόντιας και κάθετης διάρθρωσής τους συνέβαλαν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας του τομέα του εμπορίου και στη μείωση των τιμών. Επιπλέον, η αύξηση του ανταγωνισμού, ιδίως μέσω της εμφάνισης των πολύ φθηνών ευρωπαϊκών καταστημάτων και των σημάτων φθηνών καταστημάτων λιανικής πώλησης, ενίσχυσε περαιτέρω τη διαδικασία που ωθεί συνεχώς τους διανομείς προς περαιτέρω βελτίωση της αποτελεσματικότητας για την αντιστάθμιση της διάβρωσης των περιθωρίων του κέρδους τους.

Παρότι συνέβαλε στην αύξηση του ανταγωνισμού, της άσκησης πιέσεων στα περιθώρια κέρδους και της ανταγωνιστικότητας της οικονομικής αλυσίδας, η εξέλιξη αυτή είχε ορισμένες συνέπειες για τα μικρά ανεξάρτητα καταστήματα, τις τοπικές αρχές, τους μικρούς παραγωγούς γεωργικών πρώτων υλών, τις βιομηχανικές ΜΜΕ, τους μισθωτούς ή ακόμη και τους απομονωμένους ή μειονεκτούντες καταναλωτές. Υπονόμευσε σε ορισμένες περιπτώσεις τους στόχους της προστασίας του περιβάλλοντος και της κοινωνικής και εδαφικής συνοχής που επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εξάλλου, από την πραγματοποιηθείσα ανάλυση προκύπτει ότι οικονομικές επιδόσεις του τομέα δεν ήταν οι καλύτερες δυνατές στην Ένωση, ιδίως από την άποψη της εσωτερικής αγοράς. Στην παρούσα έκθεση και στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που τη συνοδεύει αναδεικνύονται τα διάφορα προβλήματα που εντοπίσθηκαν, τα οποία εμποδίζουν ή μπορούν να εμποδίσουν τις επιδόσεις του τομέα του εμπορίου και της διανομής στην εσωτερική αγορά από την αντίστοιχη άποψη των διάφορων παραγόντων της αλυσίδας σε προηγούμενο ή επόμενο στάδιο της διανομής, δηλαδή για τους καταναλωτές, τους εμπόρους και τους διανομείς, τους προμηθευτές, τους μισθωτούς και τις επόμενες γενεές.

Μια εσωτερικη αγορα εμποριου και διανομησ πιο αποτελεσματικη και πιο δικαιη για τους καταναλωτεσ

Μια εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής που είναι πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη για τους ευρωπαίους καταναλωτές πρέπει να τους παρέχει, όπου και αν ζουν, πρόσβαση στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό εμπόρων και ποιοτικών προϊόντων σε ανταγωνιστικές και προσιτές τιμές, σύμφωνα με τους στόχους της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης που επιδιώκει η ΕΕ. Πρέπει επίσης να παρέχει πρόσβαση σε αξιόπιστες, διάφανες και συγκρίσιμες πληροφορίες σχετικά με τις εμπορικές προσφορές σε ολόκληρη την ΕΕ, ώστε να επιτρέπει στους καταναλωτές να προβούν σε καλύτερα τεκμηριωμένες επιλογές και να τους εγγυάται ότι θα μπορούν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους, όποιος και εάν είναι ο τόπος αγοράς εντός της ΕΕ.

Η πραγματοποιηθείσα ανάλυση κατάστησε εφικτό τον εντοπισμό των ακόλουθων προβλημάτων:

Η πρώτη αφορά την προσβασιμότητα και την επιλογή των καταστημάτων. Η εγγύτητα των καταστημάτων που προσφέρουν βασικά αγαθά και υπηρεσίες, ιδίως των καταστημάτων τροφίμων, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για τους ηλικιωμένους (το 17% του πληθυσμού της ΕΕ είναι ήδη ηλικίας άνω των 64 ετών), για τα άτομα με ειδικές ανάγκες (15% του πληθυσμού της ΕΕ), για τα άτομα που ζουν σε απομονωμένες ή αραιοκατοικημένες περιοχές και για το 9% των πολιτών της ΕΕ που δεν έχουν τη δυνατότητα να έχουν αυτοκίνητο[6]. Επίσης, η ανάγκη να διατηρηθεί η ζωτικότητα των περιοχών, στην οποία συμβάλλουν οι τοπικές εμπορικές επιχειρήσεις, και να περιοριστεί η χρήση των αυτοκινήτων για περιβαλλοντικούς λόγους θα εντείνει περαιτέρω τη σημασία του ζητήματος αυτού.

Όμως, ο αριθμός των μικρών τοπικών καταστημάτων τροφίμων (με λιγότερους από 10 υπαλλήλους) μειώθηκε κατά 3,7% από το 2004 έως το 2009. Η τάση αυτή επεκτείνεται και σε άλλους επιμέρους τομείς του εμπορίου και της διανομής λόγω της αυξανόμενης πόλωσης των σημείων πώλησης στο κέντρο των πόλεων ή στις εμπορικές ζώνες που δημιουργούνται εκ του μηδενός στις περιαστικές περιοχές. Εξάλλου, οι έρευνες[7] που πραγματοποιήθηκαν στους καταναλωτές δείχνουν ότι οι πολίτες πόλεων με λιγότερους από 10.000 κατοίκους είναι λιγότερο ικανοποιημένοι από ό,τι ο μέσος όρος των πολιτών όσον αφορά την επιλογή των εμπόρων στους οποίους έχουν πρόσβαση. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι, παρά τις πολλές πρωτοβουλίες των κρατών μελών με στόχο τον περιορισμό της δημιουργίας εμπορικών κέντρων, η έλλειψη εδαφικής συνοχής στον συγκεκριμένο τομέα επιδεινώνεται παρότι η πρόσφατη τάση της διανομής μεγάλης κλίμακας για εγκατάσταση μικρότερων κέντρων, στις πόλεις και στην ύπαιθρο, περιορίζει την έκταση του φαινομένου. Το ηλεκτρονικό εμπόριο θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιστάθμιση των αρνητικών συνεπειών των τάσεων αυτών και στη διατήρηση των πιέσεων στις τιμές, τόσο στο ηλεκτρονικό εμπόριο όσο και στα καταστήματα, όμως το συνολικό επίπεδο των πωλήσεών του είναι χαμηλό: υπερβαίνει το 2% των εθνικών πωλήσεων λιανικής μόνον σε τέσσερα κράτη μέλη[8] και οι επιγραμμικές πωλήσεις στον κλάδο των τροφίμων είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Τα μέσα βελτίωσης της προσβασιμότητας των καταστημάτων και διευκόλυνσης της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου εντός της ΕΕ αποτελούν καθοριστικά ζητήματα. Έχει δρομολογηθεί μια διεξοδική έρευνα αγοράς σχετικά με τις διαφορές τιμών στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

Η ανάλυση ανέδειξε επίσης την ύπαρξη μεγάλων αποκλίσεων στην εσωτερική αγορά όσον αφορά το ύψος των τιμών, οι οποίες δείχνουν τον συνεχιζόμενο κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς. Για παράδειγμα, οι τιμές των τροφίμων και των μη οινοπνευματωδών ποτών είναι κατά μέσο όρο 28,4% υψηλότερες στο Βέλγιο από ό,τι στις Κάτω Χώρες[9]. Για ορισμένα συνήθη φαρμακευτικά προϊόντα, τα οποία χορηγούνται χωρίς συνταγή, αυτή η διαφορά τιμής μπορεί να είναι πενταπλάσια[10]. Στον τομέα της ένδυσης, διαπιστώνουμε ίσως με έκπληξη ότι οι τιμές στην Ιρλανδία, στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι χαμηλότερες του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Σλοβακίας είναι σαφώς υψηλότερες του μέσου όρου[11]. Αρκετοί παράγοντες, όπως οι διαφορές στο μέσο εισόδημα των νοικοκυριών ή στο ύψος του φόρου προστιθέμενης αξίας εξηγούν μερικές αποκλίσεις τιμών. Άλλοι παράγοντες που συνδέονται με τη δυναμική των αγορών, με το ρυθμιστικό πλαίσιο ή με εμπορικές πρακτικές, όπως τα εδαφικά όρια της προσφοράς ή τα εμπόδια στο παράλληλο εμπόριο[12], διαδραματίζουν επίσης κάποιον ρόλο. Ωστόσο, απομένει να προσδιορισθούν η φύση και η αντίστοιχη βαρύτητα των παραγόντων που εξηγούν αυτές τις αποκλίσεις των τιμών. Επίσης, η καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τις εμπορικές προσφορές που προτείνονται εκτός της συνήθους περιοχής των αγορών τους, ακόμη και σε διασυνοριακό επίπεδο, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των διαφορών αυτών.

Διάφορες εθνικές αρχές ανταγωνισμού και ενώσεις καταναλωτών επεσήμαναν ότι οι τιμές των εμπόρων διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή και με τον ανταγωνισμό που υπάρχει σε κάθε περιοχή[13]. Η διαπίστωση του χαμηλού επιπέδου ικανοποίησης των καταναλωτών όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ανεξάρτητων συγκριτικών πηγών πληροφοριών σχετικά με την προσφορά εμπορευμάτων επιβεβαιώνει την ανάλυση αυτή. Φαίνεται ότι ένα από τα αίτια της κατάστασης αυτής μπορεί να είναι, όπως στην προκειμένη περίπτωση, η ανεπαρκής ανάπτυξη υπηρεσιών οι οποίες παρέχουν στους καταναλωτές διάφανες, προσιτές, συγκρίσιμες και ποιοτικές πληροφορίες σχετικά με την προσφορά εμπορευμάτων πέρα από την τοπική και εθνική αγορά τους, ιδίως στο επιγραμμικό εμπόριο.

Κατά την ανάλυση αυτών των δυσλειτουργιών ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δυσκολίες που συνδέονται με την παροχή των υπηρεσιών αυτών, ανεξάρτητα από το κατά πόσον πρόκειται για εμπορικές επικοινωνίες ή για ανεξάρτητες υπηρεσίες πληροφοριών.

Μια εσωτερικη αγορα εμποριου και διανομησ πιο αποτελεσματικη και πιο δικαιη για τους εμπορουσ

Μια εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής που είναι πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη στην ΕΕ αναμένεται να επιτρέψει στους ανταγωνιστικούς εμπόρους, ανεξαρτήτως μεγέθους, να συνυπάρξουν στην αγορά και να αναπτύξουν τη δραστηριότητά τους, ιδίως όταν εφαρμόζουν καινοτόμους, αποτελεσματικές και βιώσιμες στρατηγικές, ειδικότερα σε διασυνοριακό επίπεδο. Οι αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί έως τώρα επέτρεψαν τον εντοπισμό ορισμένων προβλημάτων που εμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του τομέα του εμπορίου στην ΕΕ.

Καταρχάς, η ύπαρξη ισχυρών περιορισμών στην είσοδο στην αγορά εμπορίου και διανομής παραμένει ένα θέμα που προκαλεί προβληματισμό, καθώς περιορίζεται ο τοπικός ανταγωνισμός και δημιουργούνται φραγμοί στην αξιοποίηση της εσωτερικής αγοράς όσον αφορά το εμπόριο. Ορισμένοι εξ αυτών των περιορισμών, όπως οι απαγορεύσεις ανοίγματος καταστημάτων με βάση τις εκτιμήσεις περί του αντικτύπου στους ανταγωνιστές, τείνουν να εξαλειφθούν πλέον μέσω της εφαρμογής της οδηγίας για τις υπηρεσίες[14]. Παρ’ όλα αυτά, τα υφιστάμενα, κατακερματισμένα, εθνικά, περιφερειακά και τοπικά πλαίσια χωροταξίας εμπορικών καταστημάτων, σε συνδυασμό με τους διαφορετικούς κανόνες περί εγγείου ιδιοκτησίας και μια ευρωπαϊκή αγορά εμπορικών ακινήτων η οποία μπορεί να εμφανίζει τοπικές δυσλειτουργίες, μπορούν επίσης να αποθαρρύνουν την είσοδο των εμπόρων σε ορισμένες αγορές. Στις μεθοριακές περιοχές –στις οποίες ζει το 35% των πολιτών της ΕΕ– η έλλειψη συντονισμού των εθνικών νομοθεσιών μπορεί ειδικότερα να προκαλέσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ορισμένα κράτη μέλη ανέπτυξαν βέλτιστες πρακτικές, οι οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν και σε άλλα κράτη μέλη. Πρέπει να ληφθεί υπόψη το σύνολο των υφιστάμενων συμφερόντων, και ειδικότερα η αναγκαιότητα εναρμόνισης των συμφερόντων των επιχειρήσεων διανομής με τους στόχους της προστασίας του περιβάλλοντος ή χωροταξίας (για παράδειγμα, διατήρηση επαρκούς προσβασιμότητας στα καταστήματα που προσφέρουν βασικά αγαθά και υπηρεσίες).

Δεύτερον, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι έμποροι αναφέρουν την ύπαρξη εμποδίων που δεν τους επιτρέπουν να εφοδιασθούν από επιχειρήσεις εγκαταστημένες σε άλλα κράτη μέλη. Το φαινόμενο αυτό ενδέχεται να οφείλεται στην απόφαση μιας εταιρίας παραγωγής να κατανείμει τους πελάτες στις διάφορες θυγατρικές της ανάλογα με τη γεωγραφική θέση τους (απόφαση του ομίλου). Αυτό μπορεί επίσης να προκύπτει από τους συμβατικούς όρους που επιβάλλουν οι παραγωγοί στους χονδρεμπόρους ή στους διανομείς που είναι πελάτες τους. Εάν επιβεβαιωθεί, το φαινόμενο αυτό μπορεί να συμβάλει στην εξήγηση των διασυνοριακών διαφορών τιμών που προαναφέρθηκαν. Η ικανότητα παράλληλης εισαγωγής περιορίζεται επιπλέον από τα διαφορετικά εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια, τα οποία προκύπτουν, για παράδειγμα, από τις διαφορετικές γλωσσικές απαιτήσεις που σχετίζονται με την επισήμανση των τροφίμων[15]. Τρίτον, παρά την ευρωπαϊκή εναρμόνιση των κανόνων που πλαισιώνουν τις εμπορικές πρακτικές οι οποίες στοχεύουν τους καταναλωτές, όπως η διαφήμιση, το μάρκετινγκ και οι πρακτικές προώθησης[16], η διατήρηση ορισμένων εθνικών κανόνων σχετικά με τις εμπορικές επικοινωνίες, και ειδικότερα με την προώθηση των πωλήσεων, εμποδίζει την ανάπτυξη αποτελεσματικών, και ενδεχομένως διασυνοριακών, στρατηγικών επικοινωνίας από τη διανομή μεγάλης κλίμακας, αλλά και από τις μεθοριακές ΜΜΕ, το ηλεκτρονικό εμπόριο κ.λπ.[17]. Ειδικότερα, η πώληση και η μεταπώληση σε τιμή κάτω του κόστους έχουν ιδιαίτερη σημασία για τα οικονομικά πρότυπα των εμπόρων που πωλούν διαρκή αγαθά, και ειδικότερα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Όμως, διάφορες εθνικές νομοθεσίες που επέβαλαν περιορισμούς στη μεταπώληση σε τιμή κάτω του κόστους, με στόχο την προστασία των μικρών εμπόρων, φαίνεται ότι δεν ήταν πάντοτε αποτελεσματικές. Ομοίως, διάφοροι περιορισμοί στις περιόδους εκπτώσεων επικρίθηκαν, επειδή προκάλεσαν αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ μεθοριακών περιοχών.

Άλλα προβλήματα που εντοπίσθηκαν οφείλονται στο γεγονός ότι η εσωτερική αγορά δεν είναι επαρκώς ανταγωνιστική όσον αφορά τα συστήματα πληρωμών, στην αναγκαιότητα να επιτραπεί η πρόσβαση σε ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα εφοδιαστικής καθώς και στη συνύπαρξη διαφορετικών κανονιστικών πλαισίων τόσο στον τομέα της χορήγησης αδειών εκμετάλλευσης –γεγονός που μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη δικτύων αγορών από τους μικρούς εμπόρους– όσο και στον τομέα των δικαιωμάτων των καταναλωτών, του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων ή ακόμη της συλλογής και ανακύκλωσης των απορριμμάτων.

Μια εσωτερικη αγορα εμποριου και διανομησ πιο αποτελεσματικη και πιο δικαιη για τους προμηθευτεσ

Μια εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής που είναι πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη για τους προμηθευτές πρέπει να τους επιτρέπει να πωλούν προϊόντα ανταγωνιστικά από άποψη τιμής, ποιότητας ή/και καινοτομίας και δη σε επαρκή ποσότητα, ώστε οι επενδύσεις τους να είναι βιώσιμες. Πρέπει να παρέχει στους προμηθευτές πληροφορίες σχετικά με τα αιτήματα των καταναλωτών, γεγονός που θα τους παρακινεί να προσαρμόσουν την προσφορά τους, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στην εξέλιξη των αναγκών και των τάσεων, ιδίως όσον αφορά πιο δεοντολογικά προϊόντα. Επομένως, μια αγορά αυτού του είδους πρέπει να επιτρέπει την προώθηση μιας οικονομίας βασισμένης στην καινοτομία, η οποία θα είναι αποτελεσματικότερη όσον αφορά τη χρήση των πόρων, πιο πράσινη και πιο ανταγωνιστική, ενθαρρύνοντας την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή. Η ανάλυση εντόπισε δύο προβλήματα τα οποία εμποδίζουν τη μετάβαση προς μια πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη αγορά εμπορίου και διανομής για τους προμηθευτές.

Κατά πρώτον, τυχόν εντάσεις στις συμβατικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ικανότητα των προμηθευτών να επιτύχουν επαρκή περιθώρια κέρδους, ώστε να καταστούν οι δραστηριότητές τους βιώσιμες και να πραγματοποιήσουν τις αναγκαίες για την καινοτομία επενδύσεις. Ορισμένες συμβατικές απαιτήσεις οι οποίες εφαρμόζονται άμεσα από τους εμπόρους ή τα εμπορικά πρατήρια στους προμηθευτές τους ή από τους προμηθευτές στους πρωτογενείς παραγωγούς μπορούν να θεωρηθούν σε ορισμένες περιπτώσεις άδικες και ότι ενδέχεται να περιορίσουν την ανάπτυξη, ακόμη και τη βιωσιμότητα, ορισμένων ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαρθρωτικές ατέλειες όσον αφορά τους ενδιάμεσους φορείς της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων μπορούν να συμβάλουν στην ασύμμετρη μετάδοση και στην ανελαστικότητα των τιμών καθώς και σε άδικους συμβατικούς όρους για τους πρωτογενείς παραγωγούς[18]. Εξάλλου, η ανεπαρκής προστασία των καινοτομιών στην παραγωγή επώνυμων βιομηχανικών ειδών κατά ορισμένων αθέμιτων πρακτικών, όπως η δουλική απομίμηση, μπορεί να υπονομεύσει την καινοτομία στον συγκεκριμένο τομέα.

Παρότι υπάρχουν εθνικές νομοθεσίες σχετικά με τις αθέμιτες συμβατικές πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων, αυτές διαφέρουν αισθητά μεταξύ των κρατών μελών, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει εμπόδια με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς, στρεβλώσεις του ανταγωνισμού ή κινδύνους καταστρατήγησης. Σε κάθε περίπτωση η αποτελεσματικότητα των νομοθεσιών αυτών περιορίζεται συχνά από τον φόβο αντιποίνων σε περίπτωση καταγγελίας τυχόν παραβάσεων. Οι σχέσεις μεταξύ φορέων της αλυσίδας εφοδιασμού, οι οποίες μπορεί ενίοτε να είναι άδικες και άνισες, είναι ένα πολιτικό πρόβλημα στο οποίο επιδιώκουν να προσφέρουν μια απαρχή λύσης οι εργασίες του φόρουμ για την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων[19].

Σημαντικό στοιχείο είναι επίσης η επιδίωξη της εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, ώστε να συνεχιστεί η καταπολέμηση των πρακτικών που παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό και μπορούν να επηρεάσουν την καλή λειτουργία της αλυσίδας εφοδιασμού προς ζημία των καταναλωτών και για να διασφαλισθούν δίκαιοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ όλων των οικονομικών παραγόντων στον τομέα του εμπορίου και της διανομής.

Κατά δεύτερον, παρότι η ανάπτυξη συστημάτων που διασφαλίζουν κατά κάποιον τρόπο την ποιότητα του προσφερόμενου προϊόντος, ιδίως από κοινωνική και περιβαλλοντική άποψη, είναι θετικό φαινόμενο, η συχνά εθνική εμβέλεια των εν λόγω συστημάτων, η πληθώρα τους, η έλλειψη διαφάνειας και συγκρισιμότητας καθώς και το κόστος εφαρμογής που τα χαρακτηρίζει έχουν ως αποτέλεσμα οι μικροί, ως επί το πλείστον, παράγοντες της αγοράς να μην μπορούν πάντοτε να επωμισθούν τις οικονομικές επιπτώσεις. Κατά συνέπεια, η απουσία ενός ανεξάρτητου πλαισίου αναφοράς το οποίο θα παρέχει μεγαλύτερη διαφάνεια και η έλλειψη δυνατοτήτων σύγκρισης των διάφορων συστημάτων ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών, ιδίως των περιβαλλοντικών ή κοινωνικών κριτηρίων τους, αποτελούν βασικά προβλήματα για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της εσωτερικής αγοράς.

Μια εσωτερικη αγορα εμποριου και διανομησ πιο αποτελεσματικη και πιο δικαιη για τους μισθωτουσ

Μια εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής που θα είναι πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη για τους μισθωτούς θα πρέπει να συμβάλει ταυτόχρονα στη βελτίωση της παραγωγικότητας και των συνθηκών εργασίας. Ο τομέας του εμπορίου και της διανομής είναι ένας από τους κύριους εργοδότες της οικονομίας της ΕΕ και, επιπλέον, αποτελεί συχνά την πύλη εισόδου στην αγορά εργασίας για πολλούς νέους(το 30% των εργαζομένων του τομέα είναι ηλικίας κάτω των 30 ετών) με χαμηλή εξειδίκευση ή ανειδίκευτους. Χαρακτηρίζεται επίσης από το μεγάλο ποσοστό μερικής απασχόλησης (30% του εργατικού δυναμικού). Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι είναι ο κλάδος με το υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης γυναικών (60%)[20]. Ωστόσο, η ανάλυση δείχνει ότι αυτή η δίκαιη και αποτελεσματική αγορά εμπορίου και διανομής για τους μισθωτούς δεν είναι ακόμη επαρκώς αναπτυγμένη λόγω τεσσάρων προβλημάτων.

Καταρχάς, παρά τα ελάχιστα πρότυπα που έχει καθορίσει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, το εργατικό δίκαιο διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Η διαφοροποίηση αυτή είναι ακόμη πιο έντονη στο εσωτερικό μεμονωμένων κρατών μελών από την ύπαρξη συλλογικών συμβάσεων που διαφέρουν συχνά ανάλογα με τον τύπο του επαγγέλματος, τον κλάδο δραστηριότητας ή τον αριθμό και των τύπο των καλυπτόμενων μισθωτών. Η κατάσταση αυτή παρήγαγε διαφορετικά οικονομικά πρότυπα στο εμπόριο. Οι νεοεισερχόμενοι πρέπει συχνά να προσαρμόσουν το οικονομικό τους πρότυπο, προκειμένου να μπορέσουν να ανταγωνισθούν τους καθιερωμένους φορείς. Ο υψηλός ανταγωνισμός των τιμών που χαρακτηρίζει γενικά το εμπόριο και τη διανομή έχει ως αποτέλεσμα καταστάσεις στις οποίες το κόστος εργασίας δέχεται πιέσεις και τα ωράρια εργασίας δεν εναρμονίζονται με την οργάνωση της προσωπικής ζωής. Ωστόσο, ορισμένοι έμποροι ενδίδουν στον ανταγωνισμό προσφέροντας καλές συνθήκες απασχόλησης, προωθώντας εποικοδομητικό κοινωνικό διάλογο και την επιμόρφωση, ώστε να κρατήσουν το προσωπικό τους και να το κάνουν αποτελεσματικό στις σχέσεις του με τον πελάτη.

Το δεύτερο πρόβλημα συνδέεται με την ύπαρξη της άτυπης οικονομίας, η οποία, παρότι είναι δύσκολο να μετρηθεί, έχει αρνητικό αντίκτυπο στις συνθήκες εργασίας στον τομέα του εμπορίου και της διανομής, και ιδίως στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, όπου είναι πιο δύσκολος ο ουσιαστικός έλεγχος της τήρησης της νομοθεσίας και των συλλογικών συμβάσεων. Όμως, ακόμη και αν είναι θεμιτή η λήψη μέτρων, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο διοικητικός φόρτος για τον συγκεκριμένο τύπο επιχειρήσεων, είναι εξίσου απαραίτητο να ληφθεί μέριμνα ώστε να αποτραπούν καταχρήσεις όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας, ιδίως για την προστασία της υγείας και την ασφάλεια στην εργασία.

Τρίτον, δεδομένης αυτής της πληθώρας συνθηκών εργασίας στον συγκεκριμένο τομέα, ο καταναλωτής διαθέτει συχνά ελάχιστες μόνον πληροφορίες σχετικά με την κοινωνική ευθύνη του εμπόρου. Επομένως, δεν είναι σε θέση να προβεί σε τεκμηριωμένη επιλογή όσον αφορά την αγοραστική συμπεριφορά του.

Τέλος, παρότι η ικανότητα ένταξης εργαζομένων με λιγοστά προσόντα υπογραμμίζεται συχνά ως θετικό χαρακτηριστικό του τομέα του εμπορίου και της διανομής, ως αρνητικό χαρακτηριστικό μπορεί να θεωρηθεί η μεγαλύτερη δυσκολία του συγκεκριμένου κλάδου να υιοθετήσει γρήγορα νέες τεχνολογικές λύσεις. Η έλλειψη δεξιοτήτων στη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας μειώνει τις επιδόσεις του τομέα όσον αφορά την παραγωγικότητα. Το μεγάλο ποσοστό των ΜΜΕ στον τομέα μπορεί επίσης να δυσχεράνει την πραγματοποίηση επαρκών επενδύσεων σε συνεχή κατάρτιση.

Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, η καταπολέμηση της άτυπης οικονομίας και η διατήρηση των επιπέδων απασχόλησης και ανταγωνιστικότητας μέσω της καλύτερης αντιστοίχισης των αναγκών των εμπόρων και των δεξιοτήτων των μισθωτών προβάλουν, επομένως, ως σημαντικές προκλήσεις.

Μια εσωτερικη αγορα εμποριου και διανομησ πιο αποτελεσματικη και πιο δικαιη για τις μελλοντικεσ γενεεσ

Μια εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής που είναι πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη για τις μελλοντικές γενεές πρέπει επίσης να λαμβάνει πλήρως υπόψη τον περιβαλλοντικό της αντίκτυπο. Πρέπει να επιτρέπει την προσφορά ενός ευρέος φάσματος προϊόντων που σέβονται περισσότερο το περιβάλλον ή/και προέρχονται από το δίκαιο εμπόριο, επιτρέποντας έτσι στις επιχειρήσεις που τηρούν πρότυπα δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων τρίτων χωρών, να αποκτήσουν πρόσβαση στην εσωτερική αγορά. Μια εσωτερική αγορά αυτού του είδους πρέπει να στηρίζεται επίσης σε περιορισμένη κατανάλωση ενέργειας, σε αποτελεσματική εφοδιαστική και αποτελεσματικά συστήματα συλλογής και ανακύκλωσης απορριμμάτων. Ο ανταγωνισμός πρέπει να ασκείται όχι μόνον βάσει οικονομικών παραγόντων αλλά και βάσει κριτηρίων κοινωνικών, δεοντολογικών και περιβαλλοντικών επιδόσεων.

Το εμπόριο και η διανομή έχουν σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, τόσο μέσω της δραστηριότητάς τους όσο και μέσω των γεωγραφικών μετακινήσεων των καταναλωτών που αυτή συνεπάγεται. Έτσι, πρόκειται για έναν τομέα με υψηλή κατανάλωση ενέργειας, λόγω των αναγκών φωτισμού των καταστημάτων, ψύξης, θέρμανσης/κλιματισμού κ.λπ. Εξάλλου, παράγει και ανακτά πολύ σημαντικές ποσότητες απορριμμάτων (διαφημιστικά φυλλάδια, συσκευασίες, απορρίμματα τροφών, ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά προϊόντα). Οι ανεπάρκειες και οι αποκλίσεις στα συστήματα συλλογής ή ανακύκλωσης απορριμμάτων δημιουργούν προβλήματα. Ο τομέας αυτός εξάλλου μεταφέρει σημαντικό όγκο εμπορευμάτων. Μεγάλο μέρος του εφοδιασμού εξακολουθεί να πραγματοποιείται οδικώς, παρά τη σχετική διαφοροποίηση που έχει αρχίσει να επέρχεται (ποτάμιες, σιδηροδρομικές μεταφορές). Επίσης, η έλλειψη αποτελεσματικότητας στη μεταφορά και στην παράδοση εμπορευμάτων στις πόλεις έχει αρνητικό αντίκτυπο όσον αφορά την συμφόρηση στις αστικές περιοχές, τη ρύπανση και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η παράδοση εμπορευμάτων στις πόλεις συνιστά σημαντικό περιορισμό για τη βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου του εμπορίου. Η Επιτροπή , τηρώντας τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας και σεβόμενη τις αντίστοιχες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών καθώς και των τοπικών και περιφερειακών αρχών, θα εξετάσει τρόπους ανάπτυξης μιας ολοκληρωμένης πολιτικής, η οποία θα ενσωματώνει τον σχεδιασμό υποδομών αστικής κινητικότητας, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ευφυών συστημάτων μεταφορών (ITS) και οχημάτων καινοτόμου τεχνολογίας προσαρμοσμένης στις ανάγκες και στους περιορισμούς των πόλεων.

Επιπλέον, μέχρι πρόσφατα, ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος του εμπορίου και της διανομής, όπως τα έξοδα που σχετίζονται με τις εκπομπές CO2 που προέρχονται από την εφοδιαστική, δεν καλύπτουν ολόκληρο το κόστος. Ορισμένοι διανομείς προσπαθούν πλέον να επιτύχουν, ενίοτε με μέτρα παροχής κινήτρων, ορισμένους από τους αναφερθέντες στόχους μειώνοντας τις εξωτερικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Η απουσία κοινών κανόνων και μεθόδων ανάλυσης του κύκλου ζωής των προϊόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι οποίοι θα επέτρεπαν τη μέτρηση του περιβαλλοντικού τους αντικτύπου, αποτελεί πρόβλημα. Ως προς το τελευταίο αυτό σημείο η ανεπάρκεια συντονισμού των εθνικών πρωτοβουλιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο ενέχει κινδύνους κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς[21].

Συμπερασματα και επομενα ΒΗΜΑΤΑ

Στην παρούσα έκθεση εντοπίσθηκαν, βάσει του σημαντικού έργου ανάλυσης που πραγματοποίησε η Επιτροπή σε συνεργασία με όλους τους ενδιαφερομένους, ορισμένα προβλήματα τα οποία έχουν ή μπορεί να έχουν άμεσο αντίκτυπο στις επιδόσεις του τομέα του εμπορίου και της διανομής, τόσο από οικονομική όσο και από κοινωνική ή περιβαλλοντική άποψη, και των οποίων η επίλυση θα μπορούσε να έχει θετική επίδραση στην ικανότητα του εν λόγω τομέα να μεταβεί σε μια πιο αποτελεσματική και πιο δίκαιη εσωτερική αγορά εμπορίου και διανομής .

1) Εντοπίσθηκαν τα ακόλουθα προβλήματα τα οποία επηρεάζουν ή μπορούν να επηρεάσουν τις επιδόσεις των διανομέων όσον αφορά την προσβασιμότητα (έλλειψη γεωγραφικής συνοχής μεταξύ της τοποθεσίας των καταστημάτων, των κατοικιών και των μέσων μεταφορών) του συνόλου των πολιτών της ΕΕ σε μια διαφοροποιημένη, ανταγωνιστική προσφορά εμπορευμάτων η οποία συμμορφώνεται προς τις επιταγές της βιώσιμης ανάπτυξης:

– Έλλειψη αποτελεσματικότητας και πολυμορφία των κανόνων σχετικά με την εμπορική χωροταξία καθώς και δυσλειτουργίες των εμπορικών ακινήτων, οι οποίες επηρεάζουν την εγκατάσταση διανομέων και την προσβασιμότητα των καταστημάτων από τους καταναλωτές.

– Ανεπαρκής ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου στην εσωτερική αγορά με αποτέλεσμα σειρά εμποδίων (διασυνοριακή ταχυδρομική παράδοση, μέσα πληρωμής, δυσλειτουργία των συστημάτων προσφυγής κ.λπ.).

– Ανεπαρκής ανάπτυξη των εμπορικών επικοινωνιών και των ανεξάρτητων υπηρεσιών ενημέρωσης (για παράδειγμα, δικτυακοί τόποι σύγκρισης τιμών, μεταξύ άλλων σε διασυνοριακές συναλλαγές ή συγκριτικές δοκιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών), η οποία μπορεί να οφείλεται στις συνεχιζόμενες αποκλίσεις των εθνικών κανόνων σχετικά με την προστασία των καταναλωτών και τον αθέμιτο ανταγωνισμό καθώς και στις δυσκολίες σύγκρισης των διάφορων συστημάτων ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών καθώς και των περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων τους.

2) Εντοπίσθηκαν τα ακόλουθα προβλήματα τα οποία επηρεάζουν ή μπορούν να επηρεάσουν τη βέλτιστη οικονομική ανάπτυξη των επιχειρήσεων, και ειδικότερα τις ικανότητές τους στους τομείς της επένδυσης και της καινοτομίας, ιδίως όσον αφορά την ποιότητα των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών:

– Έλλειψη κανόνων ή αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων που διέπουν τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ των διάφορων επιχειρήσεων της αλυσίδας εφοδιασμού.

– Έλλειψη διαφάνειας στα συστήματα ποιότητας και δυσκολίες στη διασυνοριακή χρήση τους.

3) Εντοπίσθηκαν τα ακόλουθα προβλήματα τα οποία επηρεάζουν τις συνθήκες και την παραγωγικότητα της εργασίας, το επίπεδο απασχόλησης και την ανταγωνιστικότητα του τομέα του εμπορίου και της διανομής:

– Οι διαφορές στις συνθήκες εργασίας, οι οποίες οφείλονται στις αποκλίσεις στους κανόνες του εργατικού δικαίου και στις συλλογικές συμβάσεις που εφαρμόζονται στο εμπόριο και στη διανομή.

– Ο αρνητικός αντίκτυπος της άτυπης οικονομίας στις συνθήκες εργασίας.

– Η απουσία ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με τις κοινωνικές επιδόσεις των επιχειρήσεων του τομέα του εμπορίου και της διανομής.

– Η αναντιστοιχία μεταξύ των αναγκών των επιχειρήσεων και των δεξιοτήτων των μισθωτών στον τομέα του εμπορίου και της διανομής.

4) Εντοπίσθηκαν τα ακόλουθα προβλήματα τα οποία μπορούν να εμποδίσουν τη μετάβαση προς έναν πιο βιώσιμο,:

– Υψηλή κατανάλωση ενέργειας, σημαντική παραγωγή απορριμμάτων, σημαντική συμβολή στον όγκο κυκλοφορίας εμπορευμάτων και στη συμφόρηση στις πόλεις.

– Ελλιπής συνεκτίμηση του περιβαλλοντικού κόστους στην αλυσίδα εφοδιασμού του εμπορίου και της διανομής (εφοδιαστική, ενεργειακή απόδοση των καταστημάτων, μάρκετινγκ και επικοινωνίες κ.λπ.), ιδίως απουσία επαρκών μέτρων παροχής κινήτρων.

– Απουσία κοινής μεθόδου αξιολόγησης του περιβαλλοντικού αντικτύπου των πωλούμενων προϊόντων και υπηρεσιών βάσει της προσέγγισης περί του κύκλου ζωής.

Τα μέτρα που θα μπορούσαν να δώσουν κατάλληλες λύσεις στα προβλήματα που εντοπίσθηκαν ανωτέρω και οι δράσεις που θα μπορούσαν να αναληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα παρουσιασθούν στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναζωογόνηση της εσωτερικής αγοράς, η οποία έχει προβλεφθεί για το φθινόπωρο του 2010. Λόγω της οριζόντιας φύσης του τομέα του εμπορίου και της διανομής, τα προβλεπόμενα μέτρα θα λαμβάνουν υπόψη, στον μέγιστο δυνατό βαθμό, μέσω του καθορισμού τους, μέσω της διαβούλευσης που θα χαρακτηρίζει τη διαδικασία λήψης τους και μέσω των όρων εφαρμογής τους, τους διαφορετικούς στόχους που επιδιώκουν οι Συνθήκες, τηρουμένων πλήρως των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

Η Επιτροπή καλεί όλους τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις απαντήσεις τους στην παρούσα έκθεση έως τις 10 Σεπτεμβρίου 2010 στην ακόλουθη διεύθυνση:

DG Marché intérieur et services

Commission européenne

200, rue de la Loi

1049 Bruxelles

ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στη διεύθυνση: MARKT-RETAIL@ec.europa.eu

[1] COM (2007) 724 «Ενιαία αγορά για την Ευρώπη του 21ου αιώνα».

[2] Ο τομέας του εμπορίου αριθμεί 3.700.000 ΜΜΕ έναντι 2.300.000 ΜΜΕ στον τομέα της βιομηχανίας, ήτοι 63% περισσότερες ΜΜΕ. Eurostat, SBS, 2005 και 2007. Η «small business act» για την Ευρώπη (COM (2008)394 τελικό) αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις ΜΜΕ.

[3] Αντιπροσωπεύει περίπου το ήμισυ των συνολικών πωλήσεων του λιανικού εμπορίου. Euromonitor International 2007.

[4] Οι εξηγήσεις για τις αναλύσεις που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση περιέχονται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με το εμπόριο και τη διανομή στην εσωτερική αγορά, Ιούνιος 2010.

[5] COM (2010) 2020 «ΕΥΡΩΠΗ 2020 Στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη».

[6] Eurostat News release 77/2009, 28 Μαΐου 2009, Living Conditions in the EU.

[7] Έρευνα IPSOS σχετικά με την ικανοποίηση των καταναλωτών, η οποία διενεργήθηκε για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2008.

[8] Euromonitor International 2007.

[9] Σχετικά με τη διαφορά των τιμών των τροφίμων στην ΕΕ, βλέπε ειδικότερα την ανακοίνωση με θέμα «Βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων στην Ευρώπη», COM(2009)591.

[10] IMS health, Νοέμβριος 2009.

[11] Eurostat, Statistiques en bref, 50/2009.

[12] Βλέπε προαναφερθείσα ανακοίνωση COM(2009)591.

[13] UFC «Que Choisir» 3 Απριλίου 2008 και έκθεση της επιτροπής ανταγωνισμού του Ηνωμένου Βασιλείου, 30 Απριλίου 2008.

[14] Οδηγία 2006/123/ΕΚ, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά.

[15] Οδηγία 2000/13/ΕΚ, της 20ής Μαρτίου 2000, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων. Βλ. επίσης την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές COM(2008)40 τελικό.

[16] Οδηγία 2005/29/ΕΚ της 11 Μαΐου 2005 για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

[17] Πράσινο Βιβλίο με τίτλο «Εμπορικές επικοινωνίες στην εσωτερική αγορά» COM(1996)192 τελικό.

[18] Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών – Οι τιμές των τροφίμων στην Ευρώπη COM/2008/0821 τελικό.

[19] Σύμφωνα με την πρόταση που διατυπώνεται στην ανακοίνωση με τίτλο «Βελτίωση της λειτουργίας της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων στην Ευρώπη» COM(2009)591 τελικό.

[20] Eurostat, έρευνα για το εργατικό δυναμικό, 2007.

[21] Στόχος του φόρουμ του λιανικού εμπορίου που θέσπισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2009 είναι η μείωση του οικολογικού αποτυπώματος και η διάδοση βέλτιστων περιβαλλοντικών πρακτικών στην αλυσίδα εφοδιασμού του εμπορίου.