ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Σχετικά με το Προτεινόμενο νέο κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών - Κατευθυντήριες οδηγίες για την ανάλυση της αγοράς και τον υπολογισμό σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του άρθρου 14 της προτεινόμενης οδηγίας σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Εισαγωγή

1.1. Εμβέλεια και σκοπός των κατευθυντήριων οδηγιών

1.2. Αρχές και στόχοι των ειδικών μέτρων για τον τομέα

1.3. Σχέση με τη νομοθεσία για τον ανταγωνισμό

2. Ορισμοί των αγορών

2.1. Εισαγωγή

2.2. Βασικά κριτήρια για τον ορισμό της σχετικής αγοράς

2.2.1. Σχετική αγορά προϊόντων/υπηρεσιών

2.2.1.1. Υποκατάσταση της ζήτησης

2.2.1.2. Υποκατάσταση της προσφοράς

2.2.2. Γεωγραφική αγορά

2.2.3. Άλλα θέματα που αφορούν τον ορισμό της αγοράς

2.2.3.1. Πρακτική της Επιτροπής

3. Υπολογισμός της σημαντικής ισχύος στην αγορά (δεσπόζουσα θέση)

3.1. Κριτήρια για την αξιολόγηση της ΣΙΑ

3.1.1. Εκμετάλλευση της ισχύος στην αγορά

3.1.2. Συλλογική δεσπόζουσα θέση

3.1.3. Η νομολογία του Πρωτοδικείου και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

3.1.3.1. Η πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής

3.1.3.2. Συλλογική δεσπόζουσα θέση και ο τομέας των τηλεπικοινωνιών

4. Επιβολή, τροποποίηση ή άρση των υποχρεώσεων βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας πλαισίου

4.1. Προσδιορισμός των επιχειρήσεων με σημαντική ισχύ στην αγορά

4.2. Κανονιστικές υποχρεώσεις

4.3. Διακρατικές αγορές: από κοινού ανάλυση της αγοράς εκ μέρους των ΕΚΑ

4.4. Κανονιστικές υποχρεώσεις και δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ

5. Εξουσίες έρευνας και διαδικασίες συνεργασίας

5.1. Επισκόπηση των διαδικασιών για τις ΕΚΑ

5.2. Ανάλυση της αγοράς και εξουσία έρευνας

5.3. Διαδικασίες συνεργασίας

6. Διαδικασίες για τη δημόσια διαβούλευση και τη δημοσίευση των προτεινόμενων αποφάσεων των ΕΚΑ

6.1. Μηχανισμός διαβούλευσης

6.2. Έκδοση της τελικής απόφασης

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ

Κατευθυντήριες οδηγίες για την ανάλυση της αγοράς και τον υπολογισμό σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του άρθρου 14 της προτεινόμενης οδηγίας-πλαισίου σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών [1]

[1] Πρόταση της Επιτροπής για οδηγία σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, COM(2000) 393 (ΕΕ C 365 E, 19.12.2000, σ.198).

Σημείωση. Το παρόν έγγραφο βασίζεται στο κείμενο της οδηγίας όπως έχει προταθεί από την Επιτροπή. Θα ενημερωθεί όπου είναι απαραίτητο ώστε να αντικατοπτρίζει τυχόν μεταβολές στην πρόταση της Επιτροπής που θα συμφωνηθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

1. Εισαγωγή

1.1. Εμβέλεια και σκοπός των κατευθυντήριων οδηγιών

1. Οι εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες καθορίζουν τις αρχές που θα χρησιμοποιήσουν οι εθνικές κανονιστικές αρχές (ΕΚΑ) κατά την ανάλυση για την ύπαρξη πραγματικού ανταγωνισμού βάσει του άρθρου 14 της προτεινόμενης οδηγίας [....] σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Οι ΕΚΑ θα χρησιμοποιούν τις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες για να καθορίσουν αν μια επιχείρηση ή επιχειρήσεις έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά όπως ορίζεται στο άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας. Οι επιχειρήσεις που θεωρείται ότι έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά μπορεί να υπόκεινται σε υποχρεώσεις βάσει άλλων οδηγιών του κανονιστικού πακέτου. [2]

[2] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες καθώς και με τη διασύνδεσή τους, COM(200) 384, ΕΕ C365E της 19.12.2000, σ.215.

2. Οι κατευθυντήριες οδηγίες καλύπτουν τα ακόλουθα θέματα: (α) ορισμό της αγοράς (β) αξιολόγηση σημαντικής ισχύος στην αγορά ΣΙΑ (γ) προσδιορισμό της ΣΙΑ και (δ) διαδικαστικά θέματα.

3. Οι κατευθυντήριες οδηγίες θα εφαρμόζονται από τις ΕΚΑ σε αγορές που θα καθορίζονται σε απόφαση της Επιτροπής η οποία θα λαμβάνεται βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας [πλαισίου] η οποία θα καθορίζει τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών που είναι πιθανό να ρυθμίζονται ex ante από τις ΕΚΑ με την έγκριση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου].

4. Οι μείζονες στόχοι των κατευθυντηρίων οδηγιών είναι να διασφαλίσουν τη συνολική προσέγγιση των ΕΚΑ κατά την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων των οδηγιών, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα, και ειδικότερα όταν αφορούν επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά.

5. Οι κατευθυντήριες οδηγίες θα χρησιμοποιούνται από τις ΕΚΑ ως εξής:

- Για να εντοπίζεται η γεωγραφική διάσταση αυτών των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών που καθορίζονται στην απόφαση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας [πλαισίου]. Οι ΕΚΑ δεν θα καθορίζουν τη γεωγραφική εμβέλεια πανευρωπαϊκών αγορών, δεδομένου ότι η απόφαση της Επιτροπής βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 1 θα εντοπίζει τη γεωγραφική διάσταση των διευρωπαϊκών αγορών.

- Για να εντοπίζονται αγορές προϊόντων και υπηρεσιών εκτός αυτών που καθορίζονται από την απόφαση της Επιτροπής, σε συμφωνία με την Επιτροπή.

- Για να αναλύονται τα χαρακτηριστικά του ανταγωνισμού τόσο στις αγορές που θα έχουν εντοπιστεί στην απόφαση της Επιτροπής όσο και στις αγορές που θα εντοπίζουν οι ίδιες οι ΕΚΑ χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία που καθορίζεται στο κεφάλαιο 2 των παρουσών κατευθυντήριων οδηγιών.

- Για να εντοπίζονται επιχειρήσεις οι οποίες διαθέτουν σημαντική ισχύ στην αγορά και να επιβάλλονται μέτρα ex ante σύμφωνα με τους όρους της οδηγίας [πλαισίου, για την πρόσβαση και τη διασύνδεση και την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών] όπως καθορίζεται στα κεφάλαια 3 και 4 των κατευθυντήριων οδηγιών.

- Για να συνδράμουν τα κράτη μέλη και τις ΕΚΑ στην εφαρμογή του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο στ) της οδηγίας [ ] για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών [3], και του άρθρου 5, παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου], διασφαλίζοντας ότι οι επιχειρήσεις συμμορφώνονται με την υποχρέωση υποβολής των απαραίτητων πληροφοριών στις ΕΚΑ ώστε να καθορίζονται οι σχετικές αγορές και η σημαντική ισχύς στην αγορά.

[3] Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, COM(2000)386, ΕΕ C365E της 19.12.2000, σ.230.

- Να συνδράμουν τις ΕΚΑ σε ό,τι αφορά τη διαχείριση εμπιστευτικών πληροφοριών, που μπορούν να υποβληθούν από:

* επιχειρήσεις βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 1, στοιχείο στ) της οδηγίας αδειοδότησης

* τις Εθνικές Αρχές για τον Ανταγωνισμό (ΕΑΑ) στο πλαίσιο της συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 5 της οδηγίας πλαισίου και των παρουσών κατευθυντήριων οδηγιών και

* την Επιτροπή στο πλαίσιο της συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2 της οδηγίας πλαισίου και των παρουσών κατευθυντήριων οδηγιών.

* Να συνιστά διαδικασίες συνεργασίας των ΕΚΑ στις σχέσεις τους με τις ΕΑΑ, άλλες ΕΚΑ και την Επιτροπή.

6. Οι κατευθυντήριες οδηγίες διαρθρώνονται με τον ακόλουθο τρόπο:

Το κεφάλαιο 2 περιγράφει τη μεθοδολογία για τους ορισμούς της αγοράς. Το κεφάλαιο 3 περιγράφει τα κριτήρια για την αξιολόγηση της ΣΙΑ σε μια σχετική αγορά. Το κεφάλαιο 4 περιγράφει τα πιθανά αποτελέσματα της αξιολόγησης των αγορών από τις ΕΚΑ και καθορίζει τις πιθανές δράσεις έναντι κάθε πιθανού αποτελέσματος. Το κεφάλαιο 5 περιγράφει τις αρμοδιότητες έρευνας των ΕΚΑ, προτείνει διαδικασίες για συνεργασία μεταξύ ΕΚΑ, μεταξύ ΕΚΑ και ΕΑΑ, και περιγράφει τις διαδικασίες συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ ΕΚΑ και Επιτροπής. Το κεφάλαιο 6 περιγράφει τις διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης και δημοσιοποίησης σχετικά με τις προτεινόμενες αποφάσεις των ΕΚΑ.

7. Εκδίδοντας τις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες, η Επιτροπή σκοπεύει επίσης να εξηγεί στα ενδιαφερόμενα μέρη και τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών πώς θα αξιολογούν οι ΕΚΑ τη ΣΙΑ βάσει της οδηγίας [πλαισίου]. Δημοσιεύοντας τις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες, η Επιτροπή σκοπεύει να μεγιστοποιήσει τη διαφάνεια και τη νομική βεβαιότητα σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της ειδικής νομοθεσίας για τον τομέα με την οποία είναι συμπληρωματικές. Η Επιτροπή θα τροποποιήσει τις κατευθυντήριες οδηγίες, όπου χρειάζεται, βάσει της πείρας των ΕΚΑ και σχετικών εξελίξεων, για παράδειγμα, ακολουθώντας μελλοντικές αποφάσεις του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για υποθέσεις που αφορούν θέματα ανταγωνισμού.

8. Βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 2 της οδηγίας [πλαισίου], οι ΕΚΑ οφείλουν να ακολουθούν τις κατευθυντήριες οδηγίες κατά την ανάλυση των αγορών και τον προσδιορισμό των ΣΙΑ. Το γεγονός αυτό θα έχει ιδιαίτερη σημασία σε οποιαδήποτε αξιολόγηση από την Επιτροπή των προτεινόμενων αποφάσεων των ΕΚΑ, βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας [πλαισίου]. Οι εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες δεν περιορίζουν σε καμία περίπτωση τα δικαιώματα που προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία για μεμονωμένα άτομα ή επιχειρήσεις και δεν μεταβάλλουν την εφαρμογή από την Επιτροπή των κανόνων ανταγωνισμού της συνθήκης ούτε οποιαδήποτε ερμηνεία των κανόνων ανταγωνισμού μπορεί να δοθεί από το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο των ΕΚ.

1.2. Αρχές και στόχοι των ειδικών μέτρων για τον τομέα

9. Ελλείψει πραγματικού ανταγωνισμού στις σχετικές αγορές που καθορίζονται από την απόφαση της Επιτροπής, ή στις αγορές ηλεκτρονικών επικοινωνιών που καθορίζουν οι ΕΚΑ χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία που περιγράφεται στο κεφάλαιο 2 των κατευθυντήριων οδηγιών, οι ΕΚΑ θα προσδιορίζουν επιχειρήσεις που έχουν ΣΙΑ και θα επιβάλλουν ειδικές υποχρεώσεις όπου είναι απαραίτητο. Οι ΕΚΑ θα πρέπει να αποφασίζουν ποιες ειδικές υποχρεώσεις θα επιβάλλονται ως μέτρο που να υποκαθιστά τον πραγματικό ανταγωνισμό (άρθρο 14, παράγραφος 5 της οδηγίας πλαισίου).

10. Κατά την αξιολόγηση αν χρειάζεται ένα ειδικό μέτρο ex ante το οποίο θα επιβληθεί σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις που διαθέτουν ΣΙΑ, οι ΕΚΑ πρέπει να επιδιώκουν να επιτύχουν τους στόχους που καθορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφοι 2, 3 και 4 της οδηγίας [πλαισίου]. Οι στόχοι αυτοί είναι:

- η προώθηση μιας ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς για τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, τις σχετικές υπηρεσίες και ευκολίες

- η ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και

- η προώθηση των συμφερόντων των ευρωπαίων πολιτών.

11. Ελλείψει πραγματικού ανταγωνισμού, οι ΕΚΑ έχουν μία τριπλή εντολή. Οι ΕΚΑ πρέπει να εξετάσουν ποια αποτελέσματα θα έχουν τα μέτρα που επιβάλλονται στο ανταγωνιστικό περιβάλλον, την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και τα συμφέροντα των ευρωπαίων πολιτών.

12. Όταν οι ΕΚΑ λαμβάνουν αποφάσεις χρησιμοποιώντας τις κατευθυντήριες οδηγίες, θα επηρεάζουν αναγκαστικά την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς. Οι αποφάσεις αυτές δεν μπορεί να διακυβεύουν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Συνεπώς, οι ΕΚΑ θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι είναι συνεκτικές ως προς την προσέγγισή τους για την εφαρμογή των κανόνων που αφορούν οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες. Η εν λόγω συνεκτικότητα μπορεί να επιτευχθεί με το στενό συντονισμό και τη συνεργασία με άλλες ΕΚΑ, τις εθνικές αρχές για τον ανταγωνισμό (ΕΑΑ) και την Επιτροπή, όπως προβλέπεται στην οδηγία [πλαίσιο] και προτείνεται στο κεφάλαιο 5, σημείο 3 των κατευθυντήριων οδηγιών.

13. Οι ΕΚΑ καλούνται να εφαρμόσουν ex ante κανόνες μόνο όταν διαπιστώνεται έλλειψη πραγματικού ανταγωνισμού εκτός εάν ισχύουν συγκεκριμένοι λόγοι δημόσιας πολιτικής. Κατά την ανάλυση της αγοράς βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου], οι ΕΚΑ θα πραγματοποιούν προοπτική και διαρθρωτική αξιολόγηση της (των) σχετικής (σχετικών) αγοράς (αγορών).

14. Η μικρότερη περίοδος που θα πρέπει να χρησιμοποιείται γι' αυτήν την αξιολόγηση είναι δώδεκα μήνες. Συνεπώς, οι αξιολογήσεις των ΕΚΑ θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αναμενόμενες ή λογικά προβλέψιμες εξελίξεις στην αγορά, για περίοδο ως 12 μήνες, ή και για μεγαλύτερη, εφόσον χρειάζεται, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς.

15. Οι ΕΚΑ θα προσδιορίζουν αν υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός στις αγορές που καθορίζει η απόφαση της Επιτροπής, θα προσδιορίζουν τις επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ αγοράς στις αγορές αυτές και θα επιβάλλουν συγκεκριμένες τομεακές υποχρεώσεις στις εν λόγω επιχειρήσεις. Οι διαδικασίες συντονισμού μεταξύ των ΕΚΑ και των ΕΑΑ για τους σκοπούς αυτούς περιγράφονται στο κεφάλαιο 5.

16. Αν οι ΕΚΑ προσδιορίζουν ότι δεν υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός σε αγορά διαφορετική από αυτές που καθορίζει η απόφαση της Επιτροπής, και η νομοθεσία για τον ανταγωνισμό δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που έχουν διαπιστωθεί, οι ΕΚΑ επιδιώκουν την προηγούμενη συμφωνία της Επιτροπής, βάσει των διατάξεων του άρθρου 14, παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου] πριν προσδιορίσουν ότι οι επιχειρήσεις έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά και επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις στις επιχειρήσεις αυτές.

17. Ο σκοπός επιβολής υποχρεώσεων σε επιχειρήσεις που έχει προσδιοριστεί ότι διαθέτουν ΣΙΑ είναι να διασφαλιστεί ότι η ισχύς των επιχειρήσεων στην αγορά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού ούτε ότι η εν λόγω ισχύς μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε παρακείμενες αγορές. Οι ΕΚΑ επιβάλλουν μία ή περισσότερες υποχρεώσεις, όπως καθορίζεται στις ειδικές οδηγίες, και όπως περιγράφεται στη συνέχεια στο κεφάλαιο 4, και μπορούν να επιβάλουν υποχρεώσεις, για την πρόσβαση και τη διασύνδεση, πέρα από τα μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία [για την πρόσβαση] μόνο με την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, βάσει των διατάξεων του άρθρου 8 της οδηγίας [πρόσβασης].

1.3. Σχέση με τη νομοθεσία για τον ανταγωνισμό

18. Προκειμένου να διασφαλιστεί μία συνολική προσέγγιση, οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες βασίζονται (1) στην υπάρχουσα νομολογία του Πρωτοδικείου και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για τον ορισμό της αγοράς και την έννοια της δεσπόζουσας θέσης βάσει του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ (2) τις "κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών" [4], την "ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού" [5], και την "ανακοίνωση για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών" [6].

[4] Κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ΕΕ C 233 της 6.9.1991, σ. 2.

[5] Ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού, ΕΕ 1997 C 372, σ. 5, (στη συνέχεια ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς).

[6] Ανακοίνωση για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ΕΕ C 265 της 22.8.1998, σ. 2 (στο εξής, ανακοίνωση για την πρόσβαση).

19. Οι αγορές που ορίζονται από την Επιτροπή και τις ΕΚΑ σε περιπτώσεις ανταγωνισμού μπορούν, ωστόσο, να διαφέρουν από αυτές που καθορίζει η απόφαση της Επιτροπής και από τους ορισμούς των αγορών που χρησιμοποιούν οι ΕΚΑ βάσει του κεφαλαίου 2. Οι ορισμοί των αγορών που χρησιμοποιούνται από τις ΕΚΑ δεν επηρεάζουν τους ορισμούς που χρησιμοποιούν οι ΕΑΑ και η Επιτροπή κατά την άσκηση των αντίστοιχων εξουσιών τους.

20. Στην πράξη, μπορούν να προκύψουν παράλληλες διαδικασίες βάσει των ex ante ρυθμίσεων και του δικαίου του ανταγωνισμού. Οι ΕΑΑ μπορούν να ερευνούν μία αγορά και μία συμπεριφορά αγοράς και να επιβάλλουν κατάλληλα μέτρα βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού παράλληλα με ειδικά τομεακά μέτρα των ΕΚΑ. Ισχύουν οι αρχές που καθορίστηκαν παραπάνω σχετικά με, για παράδειγμα, την αυτονομία της κανονιστικής δράσης στην άσκηση των αντίστοιχων κανονιστικών αρμοδιοτήτων τους.

21. Οι ΕΚΑ θα ασκούν τις εξουσίες τους βάσει του άρθρου 14 της οδηγίας [πλαισίου] ώστε να προσδιορίσουν τις επιχειρήσεις στην αγορά που διαθέτουν ΣΙΑ. Στο έργο τους αυτό, οι ΕΚΑ διαθέτουν σημαντική διακριτική ευχέρεια στην άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, λαμβανομένων υπόψη των πολύπλοκων αλληλεξαρτημένων παραγόντων που πρέπει να αξιολογηθούν σχετικά με τα οικονομικά, πραγματικά και νομικά στοιχεία κάθε αγοράς. ...

22. Οι κατευθυντήριες οδηγίες έχουν ως στόχο να συνδράμουν το έργο των ΕΚΑ, προκειμένου να επιτύχουν συνεπή και συνεκτικά αποτελέσματα σε κάθε κράτος μέλος και μεταξύ κρατών μελών. Δεδομένου ότι κάθε ΕΚΑ διαθέτει ένα ευρύ φάσμα συγκεκριμένων εξουσιών, έχει ιδιαίτερη σημασία να προκύψει ένα ισορροπημένο σύστημα με κατάλληλους μηχανισμούς το οποίο να διευκολύνει το συντονισμό μεταξύ των αρχών ώστε να διασφαλίζεται συνολική συνέπεια και συνεκτικότητα.

23. Οι νέες οδηγίες καλύπτουν τα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και τις υπηρεσίες γενικά, και όχι μόνο τις παραδοσιακές τηλεπικοινωνίες. Ωστόσο, η ex ante ρύθμιση περιορίζεται στις αγορές αυτές όπου δεν υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός, ειδικότερα τις αγορές που καθορίζονται από απόφαση της Επιτροπής ή ΕΚΑ σύμφωνα με το άρθρο 14 της οδηγίας [πλαισίου].

2. Ορισμοί των αγορών

2.1. Εισαγωγή

24. Στις κατευθυντήριες οδηγίες για τον ανταγωνισμό που εκδόθηκαν το 1991 [7], η Επιτροπή αναγνώριζε τις εγγενείς δυσκολίες για τον καθορισμό της σχετικής αγοράς σε έναν τομέα ταχείας τεχνολογικής εξέλιξης, όπως ο τομέας των τηλεπικοινωνιών. Μολονότι η διαπίστωση αυτή ισχύει και σήμερα σε ό,τι αφορά τον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, η Επιτροπή μετά τη δημοσίευση των εν λόγω οδηγιών, απέκτησε σημαντική πείρα στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε ένα δυναμικό τομέα που χαρακτηρίζεται από συνεχείς τεχνολογικές μεταβολές και καινοτομία, λόγω του ρόλου της στη διαχείριση της μετάβασης από το μονοπώλιο στον ανταγωνισμό για τον τομέα αυτόν. Πρέπει ωστόσο να υπενθυμιστεί ότι οι παρούσες οδηγίες δεν έχουν ως στόχο να εξηγήσουν πώς εφαρμόζονται οι κανόνες ανταγωνισμού γενικά, στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, αλλά επικεντρώνονται μόνο σε θέματα που αφορούν (i) τους ορισμούς των αγορών και (ii) τον υπολογισμό της σημαντικής ισχύος στην αγορά με την έννοια του άρθρου 13 της οδηγίας πλαισίου (στο εξής "ΣΙΑ").

[7] Κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ΕΕ C 233 της 6.9.1991, σ. 2.

25. Αξιολογώντας αν μία επιχείρηση διαθέτει ΣΙΑ, δηλαδή αν "απολαμβάνει θέση οικονομικής ισχύος που της παρέχει την εξουσία να συμπεριφέρεται, σε σημαντικό βαθμό, ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες και τους δυνητικούς της πελάτες" (άρθρο 13, παράγραφος 2 της οδηγίας πλαισίου), η αξιολόγηση της σχετικής αγοράς έχει θεμελιώδη σημασία δεδομένου ότι ο πραγματικός ανταγωνισμός μπορεί να εκτιμηθεί μόνο με αναφορά στην αγορά που ορίζεται με τον τρόπο αυτό [8]. Η χρήση του όρου "σχετική αγορά" συνεπάγεται την περιγραφή των προϊόντων ή των υπηρεσιών που αποτελούν την αγορά και την αξιολόγηση της γεωγραφικής εμβέλειας αυτής της αγοράς (οι όροι "προϊόντα" και "υπηρεσίες" χρησιμοποιούνται εναλλακτικά σε ολόκληρο το παρόν κείμενο). Έτσι, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι οι σχετικές αγορές που καθορίστηκαν βάσει του προηγούμενου κανονιστικού πλαισίου ήταν διαφορετικές από αυτές που καθορίστηκαν για θέματα δικαίου του ανταγωνισμού, αφού βασίζονταν σε ορισμένες συγκεκριμένες πτυχές διατερματικών επικοινωνιών και όχι στα κριτήρια προσφοράς και ζήτησης που χρησιμοποιούνται στην ανάλυση βάσει του δικαίου του ανταγωνισμού [9].

[8] Υπόθεση C-209/98, Entreprenψrforeningens Affalds, Συλλογή 2000, σ. I-3743, παράγραφος 57, και υπόθεση C-242/95 GT-Link, Συλλογή 1997, σ. I-4449, παράγραφος 36. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι ο στόχος του ορισμού της αγοράς δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μέρος διαδικασίας, δηλαδή της αξιολόγησης του βαθμού ισχύος στην αγορά μιας επιχείρησης.

[9] Βλέπε οδηγία 97/33/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1997 για τη διασύνδεση στο χώρο των τηλεπικοινωνιών προκειμένου να διασφαλιστεί καθολική υπηρεσία και διαλειτουργικότητα, με εφαρμογή των αρχών παροχής ανοικτού δικτύου (ONP), ΕΕ 1997 L199/32 ("οδηγία για τη διασύνδεση"). οδηγία του Συμβουλίου 90/387/EΟΚ της 28ης Ιουνίου 1990 για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών μέσω της εφαρμογής της παροχής ανοικτού δικτύου, ΕΕ 1990 L192/1 ("οδηγία πλαίσιο ONP"). οδηγία του Συμβουλίου 92/44/ΕΟΚ της 5ης Ιουνίου 1992 σχετικά με την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου στις μισθωμένες γραμμές, ΕΕ 1992 L165/27 ("οδηγία για τις μισθωμένες γραμμές"). οδηγία 95/62/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 1995 σχετικά με την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου (ONP) στη φωνητική τηλεφωνία, ΕΕ 1995 L321/6, που αντικαταστάθηκε από την οδηγία 98/10/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Φεβρουαρίου 1998 για την εφαρμογή της παροχής ανοικτού δικτύου (ONP) στη φωνητική τηλεφωνία και για την καθολική υπηρεσία για τις τηλεπικοινωνίες σε ανταγωνιστικό περιβάλλον, ΕΕ 1998 L101/24 ("οδηγία για την ONP φωνητική τηλεφωνία").

26. Ο ορισμός της αγοράς δεν αποτελεί μία μηχανική ή αφηρημένη διαδικασία αλλά προϋποθέτει την ανάλυση όλων των διαθέσιμων στοιχείων από την παρελθούσα συμπεριφορά στην αγορά και μια συνολική κατανόηση των μηχανισμών ενός δεδομένου τομέα. Ειδικότερα, απαιτείται μια περισσότερο δυναμική και όχι στατική προσέγγιση για την εξέταση των προοπτικών, η μία ανάλυση της αγοράς με βάση τις προοπτικές αυτές [10]. Έτσι, η πείρα των ΕΚΑ και των ΕΑΑ από την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στον τηλεπικοινωνιακό τομέα θα έχει ιδιαίτερη σημασία για την εφαρμογή του άρθρου 13 της οδηγίας πλαισίου. Συνεπώς, οποιαδήποτε πληροφορία έχει συγκεντρωθεί, τα σχετικά αποτελέσματα και οι μελέτες ή οι εκθέσεις που έχουν ζητηθεί ή εκδοθεί από ΕΚΑ κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, σε σχέση με τις συνθήκες ανταγωνισμού στις τηλεπικοινωνιακές αγορές (εφόσον φυσικά οι συνθήκες στην αγορά έχουν παραμείνει αμετάβλητες), θα αποτελέσουν σημείο εκκίνησης για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 13 της οδηγίας πλαισίου [11].

[10] Κοινές υποθέσεις C-68/94 και C-30/95, Γαλλία και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I-1375. Βλέπε επίσης ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς, παράγραφο 12.

[11] Στο βαθμό που ο τομέας των ηλεκτρονικών επικοινωνιών βασίζεται στην τεχνολογία και την καινοτομία, τυχόν προηγούμενοι ορισμοί των αγορών μπορεί να μην είναι κατάλληλοι σε ένα μεταγενέστερο χρονικό σημείο.

27. Οι κυριότερες αγορές προϊόντων και υπηρεσιών όπου είναι πιθανό να δικαιολογείται η επιβολή ex ante κανονιστικών υποχρεώσεων θα καθορίζονται στην "απόφαση για τις σχετικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών" που θα πρέπει να εγκρίνει η Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 14 της οδηγίας πλαισίου [12]. Συνήθως, έργο των ΕΚΑ θα είναι να καθορίζουν μόνο τη γεωγραφική εμβέλεια της σχετικής αγοράς, μολονότι οι ΕΚΑ θα έχουν τη δυνατότητα βάσει της οδηγίας πλαισίου να ορίζουν αγορές διαφορετικές από αυτές που περιλαμβάνονται στην προαναφερθείσα απόφαση, με την έγκριση της Επιτροπής.

[12] Άρθρο 14, παράγραφος 1 της οδηγίας πλαισίου.

28. Ενώ μια προοπτική ανάλυση των συνθηκών της αγοράς μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε ορισμό της αγοράς διαφορετικό από αυτόν που απορρέει από ανάλυση της αγοράς βάσει της προηγούμενης συμπεριφοράς [13], παρόλα αυτά οι ΕΚΑ πρέπει να προσπαθήσουν να διατηρήσουν, κατά το δυνατόν, τη συνεκτικότητα μεταξύ, αφενός, του ορισμού της αγοράς που αναπτύσσεται για την ex ante ρύθμιση, και αφετέρου, του ορισμού της αγοράς που αναπτύσσεται για τους σκοπούς της ex post εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού.

[13] Ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς, σ. 5.

2.2. Βασικά κριτήρια για τον ορισμό της σχετικής αγοράς

29. Ο βαθμός στον οποίο η προμήθεια ενός προϊόντος ή η παροχή μιας υπηρεσίας σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή αποτελεί τη σχετική αγορά εξαρτάται από την ύπαρξη περιορισμών του ανταγωνισμού στην τιμολογιακή συμπεριφορά των ενδιαφερομένων παραγωγών ή παροχέων. Υπάρχουν δύο κύριοι περιορισμοί του ανταγωνισμού που πρέπει να εξετάζονται κατά την αξιολόγηση της συμπεριφοράς επιχειρήσεων στην αγορά, (i) η υποκατάσταση της ζήτησης και (ii) η υποκατάσταση της προσφοράς. Μια τρίτη πηγή περιορισμών του ανταγωνισμού στη συμπεριφορά ενός συναλλασσομένου αποτελεί ο δυνητικός ανταγωνισμός. Ωστόσο, η ύπαρξη δυνητικού ανταγωνισμού μπορεί να εξεταστεί καλύτερα προκειμένου να αξιολογηθεί αν μια αγορά είναι πραγματικά ανταγωνιστική με την έννοια της οδηγίας πλαισίου, δηλαδή αν υπάρχουν επιχειρήσεις που έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά [14].

[14] Βλέπε ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς, παράγραφος 20.

30. Η υποκαταστησιμότητα της ζήτησης χρησιμοποιείται για να μετρηθεί σε ποιο βαθμό οι καταναλωτές είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν άλλες υπηρεσίες ή προϊόντα αντί αυτών που χρησιμοποιούν, ενώ η υποκαταστησιμότητα της προσφοράς δείχνει αν διαφορετικοί προμηθευτές από αυτούς που προσφέρουν τα εν λόγω προϊόντα ή υπηρεσίες θα μετέβαλαν τη γραμμή παραγωγής τους ή θα πρόσφεραν τα σχετικά προϊόντα ή υπηρεσίες χωρίς σημαντικό πρόσθετο κόστος.

31. Ένας τρόπος για την αξιολόγηση της ύπαρξης οποιασδήποτε υποκαταστησιμότητας ζήτησης ή προσφοράς είναι να εφαρμοστεί το λεγόμενο "τεστ υποθετικού μονοπωλίου" [15]. Βάσει του εν λόγω τεστ, μία ΕΚΑ πρέπει να εξετάσει τι θα συμβεί αν υπάρχει μικρή αλλά ουσιώδης, διαρκής αύξηση της τιμής ενός δεδομένου προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, υποθέτοντας ότι οι τιμές όλων των άλλων προϊόντων ή υπηρεσιών θα παραμείνουν σταθερές (στο εξής "σχετική αύξηση τιμής"). Ενώ η σημασία μιας αύξησης τιμής θα είναι διαφορετική σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, στην πράξη, οι ΕΚΑ πρέπει να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα μιας αύξησης τιμής μεταξύ 5 και 10%. Οι πιθανές αντιδράσεις των καταναλωτών θα συμβάλουν στο να καθοριστεί αν υπάρχουν υποκαταστάσιμα προϊόντα και αν ναι, πού θα πρέπει να τοποθετηθούν τα όρια της σχετικής αγοράς [16].

[15] Βλέπε επίσης, ανακοίνωση για την πρόσβαση, παράγραφος 46. Το τεστ αυτό είναι γνωστό ως "SSNIP" (μικρή αλλά ουσιώδης διαρκής αύξηση της τιμής).

[16] Με άλλα λόγια, όπου η σταυρωτή ελαστικότητα της ζήτησης μεταξύ δύο προϊόντων είναι υψηλή, μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν τα προϊόντα αυτά ως υποκατάστατα.

32. Ως σημείο εκκίνησης, μια ΕΚΑ πρέπει να εφαρμόσει το εν λόγω τεστ πρώτα σε ένα προσφερόμενο προϊόν ή μια υπηρεσία ηλεκτρονικών επικοινωνιών σε μια δεδομένη γεωγραφική περιοχή, τα χαρακτηριστικά της οποίας να είναι τέτοια ώστε να δικαιολογούν την επιβολή κανονιστικών υποχρεώσεων, και στη συνέχεια, να προσθέσει προϊόντα ή περιοχές ανάλογα με το αν ο ανταγωνισμός για τα εν λόγω προϊόντα ή τις περιοχές επηρεάζει την τιμή του βασικού προϊόντος ή της υπηρεσίας.

33. Καταρχάς, το "τεστ υποθετικού μονοπωλίου" είναι αποτελεσματικό μόνο για προϊόντα ή υπηρεσίες, η τιμή των οποίων καθορίζεται ελεύθερα και που δεν υπόκεινται σε διοικητικό έλεγχο. Έτσι, η υπόθεση εργασίας είναι ότι οι τρέχουσες τιμές καθορίζονται σε ανταγωνιστικά επίπεδα. Ωστόσο, αν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία προσφέρονται σε ρυθμιζόμενη τιμή βάσει του κόστους, η τιμή αυτή θεωρείται ότι έχει καθοριστεί σε επίπεδο που διαφορετικά θα ήταν ανταγωνιστικό και σαφώς θα πρέπει να αποτελέσει το σημείο εκκίνησης για την εφαρμογή του "τεστ υποθετικού μονοπωλίου". Θεωρητικά, αν η ελαστικότητα της ζήτησης ενός δεδομένου προϊόντος ή μιας υπηρεσίας είναι υψηλή, ακόμη και σε σχετικά ανταγωνιστικές τιμές, η εν λόγω επιχείρηση δεν διαθέτει ισχύ στην αγορά. Αν, ωστόσο, η ελαστικότητα είναι υψηλή ακόμα και στις τρέχουσες τιμές, το γεγονός αυτό σημαίνει ότι η εν λόγω επιχείρηση έχει ήδη ασκήσει την ισχύ της στην αγορά ώστε περαιτέρω αυξήσεις τιμών να μην αυξάνουν τα κέρδη της. Στην περίπτωση αυτή, η εφαρμογή του τεστ υποθετικού μονοπωλίου μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικό ορισμό της αγοράς από αυτόν που θα προέκυπτε αν είχαν καθοριστεί οι τιμές σε ανταγωνιστικό επίπεδο.

34. Το τεστ υποθετικού μονοπωλίου πρέπει να εφαρμόζεται στο σημείο όπου μπορεί να καθοριστεί ότι η σχετική αύξηση τιμής στην οριζόμενη γεωγραφική αγορά και αγορά προϊόντος δεν θα οδηγήσει τους καταναλωτές να υποκαταστήσουν τα προϊόντα που χρησιμοποιούν ή να δραστηριοποιήσει προμηθευτές εγκατεστημένους σε άλλες περιοχές.

2.2.1. Σχετική αγορά προϊόντων/υπηρεσιών

35. Σύμφωνα με αποφάσεις για υποθέσεις ανταγωνισμού, η σχετική αγορά προϊόντων/υπηρεσιών περιλαμβάνει όλα τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που είναι επαρκώς ανταλλάξιμα ή υποκαταστάσιμα, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά τους, βάσει των οποίων είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για την ικανοποίηση των διαρκών αναγκών των καταναλωτών, αλλά και τις συνθήκες ανταγωνισμού και/ή τη διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης στην εν λόγω αγορά [17]. Προϊόντα ή υπηρεσίες που είναι σε μικρό μόνο ή σχετικό βαθμό ανταλλάξιμα μεταξύ τους δεν αποτελούν μέρος της ίδιας αγοράς [18]. Συνεπώς, οι ΕΚΑ πρέπει να ορίσουν τις σχετικές αγορές προϊόντων ή υπηρεσιών συγκεντρώνοντας τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές για τις ίδιες ανάγκες (τελική χρήση).

[17] Υπόθεση 31/80 L'Orιal, Συλλογή 1980, σ. 3775, παράγραφος 25, υπόθεση 322/81 Michelin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, παράγραφος 37, υπόθεση C-62/86 AkzoChemie κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, υπόθεση T-504/93 Tiercι Ladbroke κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II-923, παράγραφος 81, υπόθεση T-65/96, Kish Glass κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-0000, παράγραφος 62.

[18] Υπόθεση 66/86, Ahmed Saeed, Συλλογή 1989, σ. 803, παράγραφοι 39 και 40, Υπόθεση United Brands κατά Επιτροπής, Συλλογή 1978, σ. 207, παράγραφοι 22 και 29 και 12. υπόθεση T-229/94, Deutsche Bahn κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II-1689, παράγραφος 54.

36. Μολονότι η πτυχή της τελικής χρήσης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας συνδέεται στενά με τα φυσικά χαρακτηριστικά του, μπορούν να χρησιμοποιηθούν διαφορετικά είδη προϊόντων ή υπηρεσιών για τον ίδιο σκοπό. Για παράδειγμα, οι καταναλωτές μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές υπηρεσίες όπως καλωδιακές ή δορυφορικές συνδέσεις για τον ίδιο σκοπό, ειδικότερα για την πρόσβαση στο Internet. Σε μια τέτοια περίπτωση, και οι δύο υπηρεσίες (καλωδιακές και δορυφορικές υπηρεσίες πρόσβασης) μπορούν να περιληφθούν στην ίδια αγορά προϊόντος. Αντίστοιχα, υπηρεσίες τηλεειδοποίησης και κινητής τηλεφωνίας, που μπορεί να φαίνεται ότι είναι ικανές να προσφέρουν την ίδια υπηρεσία, δηλαδή, αποστολή σύντομων μηνυμάτων προς δύο κατευθύνσεις, μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές αγορές προϊόντων λόγω της διαφορετικής αντιμετώπισής τους από τους καταναλωτές σε ό,τι αφορά τη λειτουργικότητα και το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιούνται.

37. Οι διαφορές στα πρότυπα τιμολόγησης και τις προσφορές για ένα συγκεκριμένο προϊόν ή μια υπηρεσία μπορεί επίσης να αφορούν διαφορετικές ομάδες καταναλωτών. Έτσι, ερευνώντας τις τιμές, οι ΕΚΑ μπορούν να ορίσουν χωριστές αγορές για επιχειρήσεις και μεμονωμένους καταναλωτές για την ίδια ουσιαστικά υπηρεσία. Για παράδειγμα, η δυνατότητα φορέων που παρέχουν λιανικές υπηρεσίες διεθνών ηλεκτρονικών επικοινωνιών να διακρίνουν μεταξύ μεμονωμένων και επιχειρηματιών πελατών, εφαρμόζοντας διαφορετικές τιμές και εκπτώσεις, οδήγησε την Επιτροπή να αποφασίσει ότι οι δύο αυτές ομάδες αποτελούν χωριστές αγορές σε ό,τι αφορά τις εν λόγω υπηρεσίες (βλέπε στη συνέχεια).

38. Επιπλέον, η υποκαταστησιμότητα των προϊόντων μεταξύ διαφόρων υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών θα αυξηθεί με τη σύγκλιση των διαφόρων τεχνολογιών. Η χρήση ψηφιακών συστημάτων οδηγεί σε αυξημένη ομοιότητα σε ό,τι αφορά την επίδοση και τα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών δικτύων που χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνολογίες. Ένα δίκτυο, για παράδειγμα, όπως το Internet, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μετάδοση ψηφιοποιημένων φωνητικών σημάτων ανταγωνιστικά με τις παραδοσιακές υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας [19].

[19] Ανακοίνωση της Επιτροπής, Καθεστώς των φωνητικών επικοινωνιών μέσω του Internet βάσει του κοινοτικού δικαίου και, ειδικότερα, βάσει της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ - Συμπλήρωμα στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με το καθεστώς και την εφαρμογή της οδηγίας 90/388/ΕΟΚ για τον ανταγωνισμό στις αγορές των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, ΕΕ C 369E ; της 22,12,2000, p.3.

39. Συνεπώς, προκειμένου να ολοκληρωθεί η ανάλυση του ορισμού της αγοράς, μία ΕΚΑ, πέρα από την εξέταση των προϊόντων ή των υπηρεσιών των οποίων τα χαρακτηριστικά, οι τιμές και η τελική χρήση είναι επαρκώς ανταλλάξιμα, θα πρέπει να εξετάσουν, όπου είναι απαραίτητο, και τις συνθήκες της υποκατάστασης της ζήτησης και της προσφοράς εφαρμόζοντας το τεστ υποθετικού μονοπωλίου.

2.2.1.1. Υποκατάσταση της ζήτησης

40. Η υποκατάσταση της ζήτησης επιτρέπει στις ΕΚΑ να καθορίσουν τα υποκαταστάσιμα προϊόντα ή σειρά προϊόντων στα οποία μπορούν εύκολα να στραφούν οι καταναλωτές σε περίπτωση σχετικής αύξησης της τιμής. Καθορίζοντας την ύπαρξη υποκαταστησιμότητας της ζήτησης, οι ΕΚΑ πρέπει να βασίζονται σε τυχόν προηγούμενα στοιχεία για τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Όπου υπάρχουν, οι ΕΚΑ πρέπει να εξετάζουν τις ιστορικές διακυμάνσεις των τιμών σε δυνητικά ανταγωνιστικά προϊόντα, τις κινήσεις των τιμών, και τις σχετικές τιμολογιακές πληροφορίες. Θα πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη στοιχεία που δείχνουν ότι οι καταναλωτές στο παρελθόν στράφηκαν ταχέως σε άλλα προϊόντα ή υπηρεσίες, μετά από μεταβολές των τιμών.

41. Η δυνατότητα για τους καταναλωτές να υποκαταστήσουν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία με ένα άλλο λόγο μικρής, αλλά ουσιώδους και διαρκούς αύξησης της τιμής μπορεί, ωστόσο, να καλύπτεται από σημαντική αλλαγή του κόστους. Οι καταναλωτές που έχουν επενδύσει σε μια τεχνολογία ή έχουν πραγματοποιήσει άλλες απαραίτητες επενδύσεις προκειμένου να λάβουν μια υπηρεσία ή να χρησιμοποιήσουν ένα προϊόν μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να υποστούν οποιοδήποτε πρόσθετο κόστος για τη μετάβαση σε ένα άλλο προϊόν ή μια υπηρεσία που διαφορετικά θα αποτελούσε υποκατάστατο. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι πελάτες υπαρχόντων παροχέων μπορεί επίσης να είναι "εγκλωβισμένοι" με μακροπρόθεσμες συμβάσεις ή από το απαγορευτικά υψηλό κόστος αλλαγής τερματικών. Έτσι, σε μία περίπτωση όπου οι χρήστες αντιμετωπίζουν σημαντικό κόστος για την υποκατάσταση ενός προϊόντος Α με ένα προϊόν Β, τα δύο αυτά προϊόντα δεν θα πρέπει να περιληφθούν στην ίδια σχετική αγορά.

42. Η υποκατάσταση της ζήτησης επικεντρώνεται στον ανταλλάξιμο χαρακτήρα των προϊόντων ή των υπηρεσιών από την άποψη του αγοραστή. Η κατάλληλη οροθέτηση της αγοράς προϊόντων μπορεί, ωστόσο, να απαιτεί περαιτέρω εξέταση της δυνητικής υποκαταστησιμότητας από την πλευρά της προσφοράς.

2.2.1.2. Υποκατάσταση της προσφοράς

43. Εκτιμώντας τη δυνατότητα υποκατάστασης της προσφοράς, οι ΕΚΑ μπορούν επίσης να λάβουν υπόψη την περίπτωση επιχειρήσεις που δεν δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά προϊόντων να εισέλθουν στην εν λόγω αγορά, εντός λογικού χρονικού διαστήματος [20], μετά από σχετική αύξηση της τιμής, μικρής αλλά ουσιώδους και διαρκούς. Σε περιπτώσεις όπου το συνολικό κόστος αλλαγής της παραγωγής προκειμένου να παραχθεί το εν λόγω προϊόν είναι σχετικά αμελητέο, το προϊόν αυτό μπορεί να περιληφθεί στον ορισμό της αγοράς προϊόντων. Οι ΕΚΑ πρέπει να αξιολογήσουν αν ένας δεδομένος προμηθευτής θα χρησιμοποιούσε ή θα άλλαζε το παραγωγικό του δυναμικό για την παραγωγή του σχετικού προϊόντος ή θα πρόσφερε τη σχετική υπηρεσία (για παράδειγμα, αν η παραγωγική τους ικανότητα δεσμεύεται από μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας κλπ.). Η υποθετική υποκατάσταση της προσφοράς δεν επαρκεί σε ό,τι αφορά τον ορισμό της αγοράς.

[20] Το χρονικό διάστημα που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης άλλων προμηθευτών σε περίπτωση σχετικής αύξησης της τιμής θα εξαρτάται αναπόφευκτα από τα χαρακτηριστικά κάθε αγοράς και θα αποφασίζεται κατά περίπτωση. Λαμβανομένων υπόψη των συνεχών τεχνολογικών εξελίξεων στις τηλεπικοινωνιακές αγορές, οι ΕΚΑ θα πρέπει, καταρχάς, να αξιολογούν την πιθανή ανταπόκριση των προμηθευτών για περιόδους μικρότερες του έτους.

44. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη οποιαδήποτε νομική, καταστατική ή άλλη κανονιστική υποχρέωση που θα εμπόδιζε μια χρονικά αποτελεσματική είσοδο στη σχετική αγορά και συνεπώς θα αποθάρρυνε την υποκατάσταση της προσφοράς. Για παράδειγμα, αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και εμπόδια σε συμφωνίες διασύνδεσης ή κατάταξης, για τη διαπραγμάτευση άλλης μορφής πρόσβασης σε δίκτυο, ή για τη λήψη δικαιωμάτων επέκτασης δικτύου, μπορούν να εμποδίσουν τη βραχυπρόθεσμη παροχή νέων υπηρεσιών και την ανάπτυξη νέων δικτύων από δυνητικούς ανταγωνιστές.

45. Όπως φαίνεται από τις παραπάνω σκέψεις, η υποκατάσταση της προσφοράς μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για τον ορισμό της σχετικής αγοράς αλλά και για τον καθορισμό του αριθμού των συμμετεχόντων στην αγορά.

2.2.2. Γεωγραφική αγορά

46. Αφού οριστεί η σχετική αγορά προϊόντων, το επόμενο βήμα είναι ο ορισμός της γεωγραφικής διάστασης της αγοράς. Μόνο όταν οριστεί η γεωγραφική διάσταση της αγοράς προϊόντων ή υπηρεσιών μπορεί μία ΕΚΑ να αξιολογεί σωστά τις συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού σε αυτή.

47. Σύμφωνα με τη νομολογία για υποθέσεις ανταγωνισμού, η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει μία περιοχή στην οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην προσφορά και τη ζήτηση των σχετικών προϊόντων ή υπηρεσιών, και όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι παρόμοιες ή επαρκώς ομοιογενείς και που μπορεί να διακριθεί από γειτονικές περιοχές στις οποίες οι συνθήκες ανταγωνισμού είναι ουσιωδώς διαφορετικές [21]. Ο ορισμός της γεωγραφικής αγοράς δεν απαιτεί να είναι απολύτως ομοιογενείς οι συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ παραγωγών ή παροχέων υπηρεσιών. Αρκεί να είναι παρόμοιες ή επαρκώς ομοιογενείς, και συνεπώς, μόνο οι περιοχές όπου οι συνθήκες του ανταγωνισμού είναι "ετερογενείς" δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν μια ενιαία αγορά [22].

[21] United Brands, απόσπ., παράγραφος 44, Michelin, απόσπ., παράγραφος 26, υπόθεση 247/86 Alsatel κατά Novasam, Συλλογή 1988, σ. 5987, παράγραφος 15. Tiercι Ladbroke κατά Επιτροπής, απόσπ., παράγραφος 102.

[22] Deutsche Bahn v Commission, απόσπ., παράγραφος 92.

48. Η διαδικασία ορισμού των ορίων μιας γεωγραφικής αγοράς είναι παρόμοια με αυτή που συζητήθηκε παραπάνω σε σχέση με την αξιολόγηση της υποκατάστασης της ζήτησης και της προσφοράς μετά από σχετική αύξηση της τιμής.

49. Συνεπώς, σε ό,τι αφορά την υποκατάσταση της ζήτησης, οι ΕΚΑ πρέπει να αξιολογούν τις κύριες προτιμήσεις των καταναλωτών καθώς και τα τρέχοντα γεωγραφικά τους πρότυπα αγορών. Ειδικότερα, οι γλωσσικοί λόγοι μπορεί να είναι η αιτία που ορισμένες υπηρεσίες δεν διατίθενται σε περιοχές με διαφορετική γλώσσα. Σε ό,τι αφορά την υποκατάσταση της προσφοράς, όταν μπορεί να προσδιοριστεί ότι φορείς οι οποίοι δεν δραστηριοποιούνται ή δεν είναι παρόντες στη σχετική αγορά θα αποφάσιζαν να εισέλθουν στην αγορά αυτή βραχυπρόθεσμα στην περίπτωση μιας σχετικής αύξησης της τιμής, ο ορισμός της αγοράς πρέπει να επεκταθεί ώστε να περιλάβει και αυτούς τους "εξωτερικούς" φορείς.

50. Στον τηλεπικοινωνιακό τομέα, η γεωγραφική εμβέλεια της σχετικής αγοράς ορίζεται παραδοσιακά με αναφορά σε δύο κύρια κριτήρια [23]:

[23] Βλέπε για παράδειγμα, υπόθεση αριθ. IV/ML.1025, Mannesmann/Olivetti/Infostrada, παράγραφος 17, υπόθεση αριθ. COMP/JV.23 - Telefonica Portugal Telecom/Mιdi Telecom.

* (α) την περιοχή που καλύπτει ένα δίκτυο [24], και

[24] Στην πράξη, η περιοχή αυτή θα αντιστοιχεί στα όρια της περιοχής στην οποία έχει άδεια λειτουργίας ένας φορέας. Στην υπόθεση αριθ. COMP/M.1650 - ACEA/Telefonica, η Επιτροπή υποστήριξε ότι δεδομένου ότι η κοινοποιηθείσα κοινή επιχείρηση διέθετε άδεια λειτουργίας που περιοριζόταν στην περιοχή της Ρώμης, η γεωγραφική αγορά θα οριζόταν ως τοπική. παράγραφος 16.

* (β) την ύπαρξη νομικών και άλλων κανονιστικών οργάνων [25].

[25] Το γεγονός ότι οι φορείς κινητής τηλεφωνίας μπορούν να παρέχουν υπηρεσίες μόνο σε περιοχές όπου διαθέτουν άδεια λειτουργίας και το γεγονός ότι η αρχιτεκτονική ενός δικτύου αντικατοπτρίζει τη γεωγραφική διάσταση των αδειών κινητής τηλεφωνίας, εξηγεί γιατί οι αγορές κινητής τηλεφωνίας θεωρείται ότι έχουν εθνική διάσταση. Τα πρόσθετα κόστη διασύνδεσης και επικοινωνίας που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές για υπηρεσίες μεταγωγής, σε συνδυασμό με την πρόσθετη απώλεια ορισμένων λειτουργιών (για παράδειγμα έλλειψη φωνητικού ταχυδρομείου στο εξωτερικό) επιβεβαιώνουν περαιτέρω αυτόν τον ορισμό. βλέπε υπόθεση αριθ. IV/M.1430 - Vodafone/Airtouch, παράγραφοι 13-17, υπόθεση αριθ. COMP/JV.17 - Mannesmann/Bell Atlantic/Omnitel, παράγραφος 15.

51. Βάσει των δύο αυτών βασικών κριτηρίων [26], οι αγορές μπορεί να θεωρεί ότι είναι τοπικές, περιφερειακές, εθνικές ή ότι καλύπτουν την επικράτεια δύο ή περισσοτέρων χωρών (πανευρωπαϊκές, στο επίπεδο της ΕΖΕΣ ή παγκόσμιες αγορές).

[26] Οι συμφωνίες διασύνδεσης μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη για τον ορισμό της γεωγραφικής εμβέλειας της αγοράς, υπόθεση αριθ. IV/M.570 - TBT/BT/TeleDanmark/Telenor, παράγραφος 35.

52. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η γεωγραφική αγορά μπορεί να οριστεί ανάλογα με τη "διαδρομή". Ειδικότερα, εξετάζοντας τη γεωγραφική διάσταση των αγορών για τις διεθνείς λιανικές ή χονδρικές υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ίσως είναι σκόπιμο να αντιμετωπίζονται συνδεδεμένες χώρες ή συνδεδεμένες πόλεις ως χωριστές αγορές. Από την πλευρά της προσφοράς, η παροχή κλήσης σε μία χώρα δεν αποτελεί υποκατάστατο για την παροχή της ίδιας υπηρεσίας σε άλλη χώρα. Από την άλλη πλευρά, το θέμα αν οι υπηρεσίες έμμεσων επικοινωνιών, η επαναδρομολόγηση ή διαμετακόμιση της ίδιας κλήσης μέσω μιας τρίτης χώρας, αντιπροσωπεύουν πραγματικά υποκατάστατα της προσφοράς εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της αγοράς και θα πρέπει να αξιολογούνται κατά περίπτωση [27].

[27] Μπορεί να γίνει αναφορά, για παράδειγμα, στην αγορά μεταφορικής ικανότητας στις διεθνείς συνδέσεις (για παράδειγμα, καλωδιακοί σταθμοί που εξυπηρετούν τη χώρα Ε από τη χώρα Α) όπου η δυνατότητα υποκατάστασης μεταξύ καλωδιακών σταθμών που εξυπηρετούν διαφορετικές χώρες (για παράδειγμα σταθμοί που συνδέουν τη χώρα Α με τη Β, την Α με τη Γ και την Α με τη Δ) μπορεί να υπάρχουν όταν ο παροχέας μεταφορικής ικανότητας σε σχέση με τη μεταφορά από την Α στην Ε περιορίζεται από τη δυνατότητα των καταναλωτών να αλλάξουν προς οποιαδήποτε άλλη "διαδρομή", η οποία επίσης θα μπορούσε να μεταφέρει κίνηση από τη χώρα Ε.

2.2.3. Άλλα θέματα που αφορούν τον ορισμό της αγοράς

53. Στην ανακοίνωσή της για τον ορισμό της αγοράς η Επιτροπή εφιστά την προσοχή σε ορισμένες περιπτώσεις που τα όρια της σχετικής αγοράς μπορούν να επεκταθούν ώστε να ληφθούν υπόψη προϊόντα ή γεωγραφικές περιοχές που μολονότι δεν είναι άμεσα υποκαταστάσιμα, πρέπει να περιληφθούν στον ορισμό της αγοράς λόγω της λεγόμενης "αλυσιδωτής υποκαταστησιμότητας" [28]. Στην ουσία, η αλυσιδωτή υποκαταστησιμότητα προκύπτει όταν μπορεί να αποδειχτεί ότι μολονότι τα προϊόντα Α και Γ δεν είναι άμεσα υποκαταστάσιμα, το προϊόν Β αποτελεί υποκατάστατο τόσο για το προϊόν Α όσο και για το προϊόν Γ και συνεπώς τα προϊόντα Α και Γ μπορούν να είναι στην ίδια αγορά προϊόντων αφού η τιμολόγησή τους μπορεί να περιορίζεται από την υποκαταστησιμότητα με το προϊόν Β. Το ίδιο επιχείρημα ισχύει επίσης και για τον ορισμό της γεωγραφικής αγοράς. Δεδομένου του εγγενούς κινδύνου της λανθασμένης διεύρυνσης της εμβέλειας της σχετικής αγοράς, η αλυσιδωτή υποκαταστησιμότητα θα πρέπει να είναι επαρκώς αποδεδειγμένη [29].

[28] Βλέπε ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς, παράγραφοι 57 και 58.

[29] Τα στοιχεία πρέπει να δείχνουν σαφή τιμολογιακή αλληλεξάρτηση στα άκρα της αλύσου και ο βαθμός υποκαταστησιμότητας μεταξύ των σχετικών προϊόντων ή των γεωγραφικών περιοχών πρέπει να είναι επαρκώς ισχυρός.

2.2.3.1. Πρακτική της Επιτροπής

54. Η Επιτροπή ενέκρινε ορισμένες αποφάσεις βάσει του κανονισμού αριθ. 17 και του κανονισμού αριθ. 4064/89 [30] σχετικά με τον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Στις αποφάσεις αυτές η Επιτροπή εντοπίζει ορισμένες σχετικές αγορές που μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις ΕΚΑ κατά την εφαρμογή του άρθρου 13 της οδηγίας πλαισίου. Όπως προαναφέρθηκε, ωστόσο, σε έναν τομέα που χαρακτηρίζεται από συνεχή καινοτομία και ταχεία τεχνολογική σύγκλιση, είναι σαφές ότι οποιοσδήποτε ορισμός της αγοράς κινδυνεύει να είναι ακατάλληλος ή να μην ισχύει στο εγγύς μέλλον [31].

[30] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, ΕΕ L 395 της 30.12.1989, σ. 1, όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά από τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1310/97 της 30ής Ιουνίου 1997, ΕΕ L 180 της 09.7.1997, σ. 1 (στο εξής "κανονισμός για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων").

[31] Βλέπε επίσης κοινές υποθέσεις T-125/97 και T-127/97 The Coca-Cola Company και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-0000, παράγραφοι 81 και 82.

55. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση για την πρόσβαση, στον τηλεπικοινωνιακό τομέα υπάρχουν τουλάχιστον δύο είδη σχετικών αγορών που πρέπει να εξεταστούν, των υπηρεσιών που παρέχονται σε τελικούς χρήστες (αγορά υπηρεσιών) και της πρόσβασης στις ευκολίες που είναι απαραίτητες για την παροχή αυτών των υπηρεσιών (αγορά πρόσβασης) [32]. Στο πλαίσιο αυτών των δύο ευρέων ορισμών της αγοράς μπορούν να υπάρξουν και περαιτέρω διακρίσεις μικρότερων αγορών ανάλογα με το αν εξετάζεται η πλευρά της ζήτησης ή της προσφοράς.

[32] Ανακοίνωση για την πρόσβαση, παράγραφος 45.

56. Σε ό,τι αφορά την αγορά των σταθερών υπηρεσιών, η Επιτροπή όρισε ότι η σχετική αγορά είναι η αγορά για τις εγχώριες και διεθνείς υπηρεσίες φωνητικής τηλεφωνίας και δεδομένων, με περαιτέρω κατάτμηση μεταξύ της φωνητικής αγοράς (στην οποία συμμετέχουν τόσο τα νοικοκυριά όσο και οι επιχειρήσεις) και την αγορά δεδομένων (που χρησιμοποιείται κυρίως από τις επιχειρήσεις) [33]. Στην αγορά για τις λιανικές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας, η Επιτροπή διέκρινε διάφορες υπηρεσίες: αρχική σύνδεση, μηνιαία ενοικίαση, τοπικές και υπεραστικές κλήσεις [34]. Οι υπηρεσίες αυτές προσφέρονται σε δύο διαφορετικές κατηγορίες καταναλωτών, δηλαδή, μεμονωμένα άτομα και επιχειρήσεις, με τους τελευταίους να κατανέμονται επιπλέον σε δύο υποαγορές, τη μία για επαγγελματίες, μικρές επιχειρήσεις και την άλλη για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Σε ό,τι αφορά τις λιανικές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας που προσφέρονται σε μεμονωμένα άτομα, τα πρότυπα ζήτησης φαίνεται να δείχνουν ότι προσφέρονται δύο κύριες υπηρεσίες, παραδοσιακές υπηρεσίες σταθερής τηλεφωνίας (μετάδοση φωνής και δεδομένων στενής ζώνης) αφενός, και υπηρεσίες επικοινωνιών υψηλής ταχύτητας (με τη μορφή υπηρεσιών xDLS) αφετέρου. [35]

[33] Βλέπε απόφαση της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 1999, Cιgιtel + 4 (ΕΕ L 218 της 18.8.1999), παράγραφος 22. Σε σχέση με την αναδυόμενη αγορά για "υπηρεσίες επικοινωνιών ευρέος φάσματος για στοιχεία - GBDS" η Επιτροπή κατέληξε ότι οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να υποστηριχτούν από τρεις βασικές αρχιτεκτονικές δικτύων: (i) επίγεια καλωδιακά συστήματα, (ii) επίγεια ασύρματα συστήματα και (iii) δορυφορικά συστήματα και ότι από την άποψη της ζήτησης, τα δορυφορικά συστήματα GBDS μπορούν να θεωρηθούν χωριστή αγορά, υπόθεση αριθ. COMP/M.1564 - Astrolink, παράγραφοι 20-23.

[34] Οδηγία 96/19/EΚ, αιτιολογική σκέψη 20, ΕΕ L 74 της 22.3.1996, σ. 13. Βλέπε επίσης, ανακοίνωση της Επιτροπής - αποδεσμοποιημένη πρόσβαση στον τοπικό βρόχο: ανταγωνιστική παροχή πλήρους φάσματος υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων ευρυζωνικών πολυμεσικών υπηρεσιών και Internet υψηλής ταχύτητας, ΕΕ C 272 της 23.9.2000, σ. 55. Σύμφωνα με το σημείο 3.2, "ενώ οι διάφορες κατηγορίες υπηρεσιών θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά ιδίως δεδομένης της ταχύτητας των τεχνολογικών αλλαγών, και να αξιολογούνται εκ νέου τακτικά κατά περίπτωση, οι υπηρεσίες αυτές συνήθως σήμερα δεν υποκαθίστανται μεταξύ τους και θα πρέπει κατά συνέπεια να θεωρηθεί ότι αποτελούν διαφορετικές αντίστοιχες αγορές".

[35] Βλέπε σημείο 3.2.

57. Σε ό,τι αφορά τις κινητές τηλεπικοινωνίες, η Επιτροπή θεωρεί, από την άποψη της ζήτησης, ότι οι υπηρεσίες κινητής και σταθερής τηλεφωνίας αποτελούν χωριστές αγορές [36]. Στην αγορά κινητής τηλεφωνίας, τα στοιχεία που διαθέτει η Επιτροπή δείχνουν ότι η αγορά για τις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας περιλαμβάνει τόσο τα GSM 900 όσο και τα GSM 1800 και πιθανόν ανάλογες πλατφόρμες [37].

[36] Μπορεί επίσης να υποστηριχτεί ότι και η πρόσβαση στο Internet μέσω των υπαρχόντων κινητών τηλεφώνων δεύτερης γενιάς αποτελεί χωριστά αγορά σε σχέση με την πρόσβαση από το δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Κατά την Επιτροπή, η πρόσβαση στο Ιnternet μέσω κινητού τηλεφώνου δεν είναι πιθανό να αποτελέσει υποκατάστατο σε σχέση με τις υπάρχουσες μεθόδους πρόσβασης στο Internet μέσω προσωπικού υπολογιστή λόγω της διαφοράς στο μέγεθος της οθόνης και του υλικού που μπορεί να ληφθεί από τις διάφορες πλατφόρμες. βλέπε υπόθεση αριθ. COMP/M.1982 - Telia/Oracle/Drutt, παράγραφος 15, και υπόθεση αριθ. COMP/JV.48 Vodafone/Vivendi/Canal+.

[37] Υπόθεση αριθ. IV/M.1430 - Vodafone/Airtouch, υπόθεση αριθ. IV/M.1669, Deutsche Telecom/One2One, παράγραφος 7. Αν η αγορά αυτή διαχωρίζεται περαιτέρω σε αγορά φορέων του δικτύου και αγορά μεταγενέστερων υπηρεσιών θα αποφασίζεται κατά περίπτωση. βλέπε υπόθεση αριθ. IN/1760, Mannesmann/Orange, παράγραφοι 8-10, και υπόθεση αριθ. COMP/M.2053 - Telenor/BellSouth/Sonofon, παράγραφοι 9-10.

58. Ειδικότερα, η Επιτροπή έχει αναφερθεί σε αποφάσεις της στην ύπαρξη των ακολούθων κυρίων αγορών:

* υπηρεσίες διεθνούς φωνητικής τηλεφωνίας [38]

[38] Υπόθεση αριθ. IV/M.856 - BT/MCI (II), ΕΕ L της 8.12.1997. Οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται με βάση τις υπάρχουσες διεθνείς ευκολίες μετάδοσης που υφίστανται μεταξύ των ενδιαφερομένων χωρών ή μέσω της χρήσης διεθνών ιδιωτικών μισθωμένων κυκλωμάτων άλλων φορέων. Στην απόφαση αυτή, η Επιτροπή θεώρησε ότι τα καλωδιακά και δορυφορικά δίκτυα δεν είναι υποκαταστάσιμα για την παροχή υπηρεσιών διεθνούς φωνητικής τηλεφωνίας με τα ζητούμενα χαρακτηριστικά, παράγραφος 13.

* προηγμένες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες για ομίλους επιχειρήσεων [39]

[39] Υπόθεση αριθ. IV/35.337, Atlas (ΕΕ L 239 της 19.9.1996), παράγραφοι 5-7, υπόθεση αριθ. IV/35617, Phoenix/Global/One (ΕΕ L239 της 19.9.1996), παράγραφος 6, υπόθεση αριθ. IV/34.857, BT-MCI (ΕΕ L 223 της 27.8.1994), υπόθεση αριθ. IV/M.802 - Telecom Eireann, παράγραφος 22.

* τυποποιημένες υπηρεσίες "πακέτα" για τη μετάδοση δεδομένων

* πώληση ικανότητας διεθνούς μετάδοσης [40]

[40] Υπόθεση αριθ. IV/M.975 - Albacom/BT/ENI, παράγραφος 24.

* τηλεδιάσκεψη [41]

[41] Ομοίως, παράγραφος 17. από την άποψη των τελικών χρηστών, η τηλεδιάσκεψη θεωρείται χωριστή αγορά, δεδομένου ότι τα υποκατάστατα της ζήτησης όπως η βιντεοδιάσκεψη είναι σημαντικά δαπανηρότερα και δεν είναι πιθανό οι καταναλωτές να επιλέξουν τέτοιες υπηρεσίες ανταποκρινόμενοι σε μικρή αλλά ουσιώδη διαρκή αύξηση της τιμής (τεστ υποθετικού μονοπωλίου).

* δορυφορικές υπηρεσίες [42]

[42] Υπόθεση αριθ. IV/350518 - Iridium, ΕΕ L 16 της 18.1.1997.

* ενισχυμένες παγκόσμιες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες [43]

[43] Υπόθεση αριθ. IV/M.570 - TBT/BT/TeleDanmark/Telenor, υπόθεση αριθ. IV/M.900 - BT/TELE DK/SBB/Migros/UBS, παράγραφος 25.

* υπηρεσίες καταλόγου [44]

[44] Υπόθεση αριθ. COMP/M.1957 - VIAG Interkom/Telenor Media, παράγραφος 8.

* υπηρεσίες πρόσβασης στο Internet για τελικούς χρήστες [45]

[45] Από την άποψη της ζήτησης η πρόσβαση στο Internet μπορεί να παρέχεται σε διαφορετικό εύρος ζώνης, με τις υπηρεσίες στενής ζώνης να προσφέρονται, συνήθως, σε μεμονωμένα άτομα και τις ευρυζωνικές (συνδέσεις με μεγαλύτερη ταχύτητα) σε επιχειρήσεις, υπόθεση αριθ. IV/M.1439 - Telia/Telenor, υπόθεση αριθ. COMP/JV.46 - Blackstone/CDPQ/Kabel Nordrhein/Westfalen, παράγραφος 26, υπόθεση αριθ. COMP/M.1838 - BT/Esat, παράγραφος 7. Στην τελευταία περίπτωση, η Επιτροπή άφησε ανοικτό το θέμα αν η αγορά πρόσβασης πρέπει να χωρίζεται σε αγορά για μεμονωμένα άτομα και επιχειρήσεις (ΜΜΕ) δεδομένου ότι η πρόσβαση των μεγάλων επιχειρήσεων πραγματοποιείται βάσει πιο πολύπλοκων μηχανισμών.

* ενιαίες πανευρωπαϊκές υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας σε πελάτες διεθνούς κινητής τηλεφωνίας [46]

[46] Υπόθεση COMP/M.1975 - Vodafone Airtouch/Mannesmann, υπόθεση αριθ. COMP/M.2016 - France Telecom/Orange, παράγραφος 15.

59. Η Επιτροπή αποφάσισε ότι σε ό,τι αφορά την "αγορά πρόσβασης", περιλαμβάνει τα είδη υποδομής που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προμήθεια μιας δεδομένης υπηρεσίας [47]. Αν η αγορά υποδομών δικτύου πρέπει να υποδιαιρεθεί σε πολλές χωριστές υποαγορές δεδομένου ότι υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες υποδομών δικτύων, εξαρτάται από το βαθμό υποκαταστασιμότητας μεταξύ αυτών των (εναλλακτικών) δικτύων και πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση [48]. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με την κατηγορία των χρηστών που έχουν πρόσβαση στο δίκτυο. Συνεπώς, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ παροχής υποδομής σε άλλους φορείς (επίπεδο χονδρικής) και παροχής σε τελικούς χρήστες (επίπεδο λιανικής). Στο επίπεδο της λιανικής, μπορεί να πραγματοποιηθεί περαιτέρω διαχωρισμός μεταξύ επιχειρήσεων και μεμονωμένων πελατών [49].

[47] Για παράδειγμα, στην υπόθεση British Interactive Broadcasting/Open, η Επιτροπή σημείωσε ότι για την παροχή των βασικών υπηρεσιών φωνητικής τηλεφωνίας σε καταναλωτές, η αντίστοιχη αγορά υποδομών περιλάμβανε όχι μόνο το παραδοσιακό δίκτυο της ΒΤ αλλά και καλωδιακά δίκτυα των αντίστοιχων φορέων, που ήταν ικανά να παρέχουν υπηρεσίες βασικής φωνητικής τηλεφωνίας, και πιθανόν σταθερά δίκτυα ασύρματης τηλεφωνίας, βλέπε υπόθεση αριθ. IV/36.359, ΕΕ L 312 της 6.12.1999, παράγραφοι 33-38. Στην υπόθεση αριθ. IV/M.1113 - Nortel/Norweb, η Επιτροπή αναγνώριζε ότι τα δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος που χρησιμοποιούσαν τεχνολογία "Digital Power Line" μπορούσαν να αποτελέσουν υποκατάστατο των υπαρχόντων παραδοσιακών τοπικών τηλεπικοινωνιακών βρόχων πρόσβασης, παράγραφοι 28-29.

[48] Αξιολογώντας τις συνθήκες ανταγωνισμού των δικτύων στην αγορά της Ιρλανδίας μετά την πλήρη ελευθέρωση, η Επιτροπή βασίστηκε επίσης στην ύπαρξη των τότε δυνητικά εναλλακτικών παροχέων υποδομών, δηλαδή της καλωδιακής τηλεόρασης και των δικτύων παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, Telecom Eireann, απόσπ., παράγραφος 30. Η Επιτροπή άφησε ανοικτό το θέμα αν η παροχή ικανότητας μετάδοσης από υποδομή υποβρύχιου δικτύου αποτελεί χωριστή αγορά σε σχέση με τα επίγεια ή τα δορυφορικά δίκτυα, υπόθεση αριθ. COMP/M.1926 - Telefonica/Tyco/JV, παράγραφος 8.

[49] Εφαρμόζοντας τα κριτήρια αυτά, η Επιτροπή θεώρησε ότι σε ό,τι αφορά τις σταθερές υποδομές, η ζήτηση για τη μίσθωση ικανότητας μετάδοσης και την παροχή σχετικών υπηρεσιών σε άλλους φορείς παρατηρείται στο επίπεδο χονδρικής (αγορά για φορείς υπηρεσιών. βλέπε υπόθεση αριθ. IV/M.683 - GTS-HERMES Inc./HIT Rail BV, παράγραφος 14, M.1069 - WorldCom/MCI, ΕΕ L 116 της 4.5.1999, σ. 1, Unisource, ΕΕ L 318 της 1997, σ. 1, Phoenix/Global One, ΕΕ L 239 της 1996, σ. 57, JV.2, Enel/FT/DT.

60. Όταν η παρεχόμενη υπηρεσία αφορά μόνο τελικούς χρήστες οι οποίοι είναι συνδρομητές σε ένα συγκεκριμένο δίκτυο, η πρόσβαση στα σημεία τερματισμού του δικτύου μπορεί επίσης να αποτελεί την αντίστοιχη αγορά προϊόντων. Κάτι τέτοιο δεν θα συμβαίνει αν μπορεί να διαπιστωθεί ότι οι ίδιες υπηρεσίες μπορούν να προσφέρονται στην ίδια κατηγορία καταναλωτών μέσω εναλλακτικών, εύκολα προσβάσιμων ανταγωνιστικών δικτύων. Για παράδειγμα, στην ανακοίνωσή της για την ελευθέρωση του τοπικού βρόχου [50], η Επιτροπή ανέφερε ότι μολονότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με το PSTN για την παροχή υπηρεσιών επικοινωνίας υψηλής ταχύτητας σε μεμονωμένα άτομα (δίκτυα οπτικών ινών, ασύρματοι τοπικοί βρόχοι ή αναβαθμίσιμα τηλεοπτικά δίκτυα), καμία από τις εναλλακτικές αυτές λύσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί υποκατάστατο για την υποδομή σταθερού τοπικού βρόχου [51]. Ωστόσο, μελλοντικές καινοτόμες και τεχνολογικές αλλαγές μπορεί να δικαιολογούν διαφορετικά συμπεράσματα [52].

[50] Βλέπε υποσημείωση 25.

[51] Σήμερα οι οπτικές ίνες είναι ανταγωνιστικές μόνο για το προγενέστερο τμήμα της αγοράς μετάδοσης, ενώ οι ασύρματοι τοπικοί βρόχοι που θα αναπτυχθούν σύντομα στοχεύουν κυρίως σε επαγγελματίες και μεμονωμένα άτομα με εξειδικευμένες ανάγκες επικοινωνίας. Με εξαίρεση ορισμένες εθνικές αγορές, τα υπάρχοντα καλωδιακά τηλεοπτικά δίκτυα απαιτούν δαπανηρές αναβαθμίσεις ώστε να προσφέρουν διαδραστικές ευρυζωνικές επικοινωνίες, και, σε σύγκριση με τις τεχνολογίες xDLS, δεν προσφέρουν εγγυημένο εύρος ζώνης δεδομένου ότι οι καταναλωτές μοιράζονται τον ίδιο καλωδιακό δίαυλο.

[52] Βλέπε επίσης υπόθεση αριθ. IV/JV.11 - @Home Benelux B.V.

61. Από την άποψη της ζήτησης, η πρόσβαση στα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας μπορεί επίσης να καθοριστεί με αναφορά σε δύο δυνητικά χωριστές αγορές, μία για την προέλευση της κλήσης και μία για τον τερματισμό της. Έτσι, το θέμα αν η πρόσβαση στην αγορά των υποδομών κινητής τηλεφωνίας σχετίζεται με την πρόσβαση σε ένα συγκεκριμένο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας ή όλα τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, γενικά, πρέπει να αποφασίζεται κατά περίπτωση [53].

[53] Αν μία επιχείρηση επιθυμεί να τερματίσει τις κλήσεις της για συνδρομητές ενός συγκεκριμένου δικτύου, καταρχάς, δεν έχει άλλη επιλογή από το να καλέσει ή να διασυνδεθεί με το δίκτυο στο οποίο είναι συνδρομητές οι αποδέκτες των κλήσεων. Έτσι, πρέπει να σημειωθεί ότι μία ΕΚΑ έχει ήδη ορίσει μια αγορά έμμεσης πρόσβασης για τις κλήσεις που προέρχονται από μεμονωμένα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.

3. Υπολογισμοσ τησ σημαντικησ ισχυοσ στην αγορα (δεσποζουσα θεση)

62. Σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας πλαισίου "μία επιχείρηση θεωρείται ότι κατέχει σημαντική ισχύ στην αγορά εφόσον, είτε ατομικά είτε σε συνεργασία με άλλες επιχειρήσεις, απολαμβάνει θέση οικονομικής ισχύος που της παρέχει την εξουσία να συμπεριφέρεται, σε σημαντικό βαθμό, ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες της και εν τέλει τους καταναλωτές". Αυτός είναι ο ορισμός που αποδίδεται από τη νομολογία του Δικαστηρίου στην έννοια της δεσπόζουσας θέσης του άρθρου 82 της συνθήκης [54]. Ο νομοθέτης αποφάσισε να ευθυγραμμίσει τον ορισμό της σημαντικής ισχύος στην αγορά (ΣΙΑ) σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσε το Δικαστήριο για τη δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 82 της συνθήκης [55]. Κατά συνέπεια, κατά την εφαρμογή του νέου ορισμού της ΣΙΑ, οι ΕΚΑ θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι αποφάσεις τους είναι σύμφωνες με την πρακτική της Επιτροπής και τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όσον αφορά τη δεσπόζουσα θέση. Ωστόσο, η εφαρμογή ενός νέου ορισμού της ΣΙΑ, ex-ante, απαιτεί ορισμένες μεθοδολογικές προσαρμογές όσον αφορά τον τρόπο αξιολόγησης της ισχύος στην αγορά. Ειδικότερα, όταν αξιολογείται ex-ante κατά πόσο μία ή περισσότερες επιχειρήσεις κατέχουν δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά, οι ΕΚΑ στηρίζονται, καταρχήν, σε διαφορετικές υποθέσεις και παραδοχές από εκείνες στις οποίες στηρίζεται μία αρχή ανταγωνισμού όταν εφαρμόζει ex post το άρθρο 82. Συχνά, λόγω της απουσίας στοιχείων ή παραδειγμάτων σχετικά με παρελθούσα συμπεριφορά ή πρακτική, η ανάλυση της αγοράς στηρίζεται αναγκαστικά σε μία καθαρά υποθετική αξιολόγηση. Συνεπώς, η ακρίβεια των αναλύσεων της αγοράς που διεξάγονται από τις ΕΚΑ θα εξαρτάται από τις πληροφορίες και τα στοιχεία που θα υπάρχουν κατά το χρόνο έκδοσης της σχετικής απόφασης.

[54] Υπόθεση 27/76 United Brands κατά Επιτροπής, Συλλογή 1978, σ. 207.

[55] Βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 20 της οδηγίας πλαισίου.

63. Το γεγονός ότι οι αρχικές προβλέψεις σχετικά με την αγορά μιας ΕΚΑ ενδέχεται να μην υλοποιηθούν εν τέλει σε μία δεδομένη υπόθεση δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι η απόφασή της ήταν ασυμβίβαστη με την οδηγία. Κατά την ex-ante εφαρμογή της έννοιας της δεσπόζουσας θέσης, οι ΕΚΑ θα πρέπει να έχουν ευρύτατες διακριτικές εξουσίες ανάλογες με τον πολύπλοκο χαρακτήρα των οικονομικών, πραγματικών και νομικών καταστάσεων που πρέπει να αξιολογήσουν. Σύμφωνα με την οδηγία πλαίσιο, οι αξιολογήσεις της αγοράς εκ μέρους των ΕΚΑ θα πρέπει να διενεργούνται σε κανονική βάση, συνήθως μία φορά ετησίως. Συνεπώς, στο πλαίσιο αυτό, οι ΕΚΑ θα έχουν τη δυνατότητα να αντιδρούν κατά τακτά χρονικά διαστήματα σε οποιεσδήποτε εξελίξεις της αγοράς και να λαμβάνουν οποιαδήποτε μέτρα θεωρούν απαραίτητα.

3.1. Κριτήρια για την αξιολόγηση της ΣΙΑ

64. Όπως υπογράμμισε το Δικαστήριο, το γεγονός της διαπίστωσης μιας δεσπόζουσας θέσης δεν αποκλείει την ύπαρξη κάποιου ανταγωνισμού στην αγορά. Επιτρέπει πάντως στην επιχείρηση που κατέχει μία τέτοια θέση, εάν όχι να προσδιορίζει, τουλάχιστον να επηρεάζει αισθητά τους όρους υπό τους οποίους θα αναπτυχθεί ο ανταγωνισμός, και σε κάθε περίπτωση να ενεργεί χωρίς να λαμβάνει υπόψη οποιοδήποτε ανταγωνιστικό περιορισμό εφόσον η συμπεριφορά αυτή δεν αποβαίνει εις βάρος της [56].

[56] Υπόθεση 85/76 Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή 1979, σ. 461, παράγραφος 39.

65. Σε μία ανάλυση ex-post, η αρχή ανταγωνισμού μπορεί να αντιμετωπίζει πολλά διαφορετικά παραδείγματα συμπεριφοράς στην αγορά καθένα από τα οποία είναι ενδεικτικό ύπαρξης ισχύος στην αγορά κατά την έννοια του άρθρου 82. Ωστόσο, σε μία ανάλυση ex ante η ισχύς στην αγορά μετράται κυρίως σε σχέση με τη δυνατότητα της σχετικής επιχείρησης να αυξήσει τις τιμές περιορίζοντας την παραγωγή χωρίς να υφίσταται σημαντικές απώλειες σε επίπεδο τιμών ή εσόδων.

66. Η ισχύς στην αγορά μιας επιχείρησης μπορεί να περιορίζεται από την ύπαρξη δυνητικών ανταγωνιστών [57]. Συνεπώς, μία ΕΚΑ θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το ενδεχόμενο επιχειρήσεις οι οποίες δεν ασκούν επί του παρόντος δραστηριότητες στην αγορά των σχετικών προϊόντων να αποφασίσουν μεσοπρόθεσμα να εισέλθουν στην αγορά μετά από μικρή αλλά αισθητή μη προσωρινή αύξηση της τιμής. Οι επιχειρήσεις οι οποίες, στην περίπτωση μιας τέτοιας αύξησης της τιμής, είναι σε θέση να μεταβάλουν ή να επεκτείνουν τη γραμμή της παραγωγής τους ή τις υπηρεσίες τους και να εισέλθουν στην αγορά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται από τις ΕΚΑ ως φορείς που συμμετέχουν δυνητικά στην αγορά ακόμη και αν επί του παρόντος δεν παράγουν το σχετικό προϊόν ή δεν προσφέρουν τη σχετική υπηρεσία.

[57] Η απουσία υπηρεσίας ή προϊόντος με το οποίο υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης μπορεί να δικαιολογεί τη διαπίστωση μιας κατάστασης οικονομικής εξάρτησης η οποία χαρακτηρίζει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης. βλέπε αποφάσεις της Επιτροπής, Decca Navigator System, ΕΕ L 65, 1987, και Magill TV Guide:ITP, BBC, RTE, ΕΕ L 78, 1989, σ. 43. Βλέπε επίσης υπόθεση 22/78 Hugin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1979, σ. 1869, υπόθεση 226/84, British Leyland κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σ. 3263.

67. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν και άλλα κριτήρια για τη μέτρηση της ισχύος στην αγορά. Τα μερίδια της αγοράς χρησιμοποιούνται συχνά ως δείκτες της ισχύος στην αγορά. Οι επιχειρήσεις με μερίδια αγοράς που δεν υπερβαίνουν το 25% δεν θεωρείται ότι είναι πιθανό να κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην εξεταζόμενη αγορά [58]. Στην πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής, προβλήματα δεσπόζουσας θέσης προκύπτουν μόνο στην περίπτωση επιχειρήσεων με μερίδια αγοράς που υπερβαίνουν το 40% [59]. Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, τα υπερβολικά μεγάλα μερίδια αγοράς - άνω του 50% - αποτελούν αυτά καθεαυτά εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων στοιχείο που δείχνει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης [60]. Μία επιχείρηση με μεγάλο μερίδιο αγοράς μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει ΣΙΑ, δηλαδή ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση, μόνο εάν το μερίδιο αγοράς της έχει παραμείνει σταθερό διαχρονικά [61]. Η βαθμιαία μείωση του μεριδίου της αγοράς μιας επιχείρησης που κατέχει σημαντική θέση στην αγορά μπορεί να υποδηλώνει ότι η αγορά αυτή καθίσταται ανταγωνιστικότερη, αλλά δεν εμποδίζει τη διαπίστωση σημαντικής ισχύος στην αγορά. Από την άλλη μεριά, η διαχρονική διακύμανση των μεριδίων της αγοράς μπορεί να δηλώνει την έλλειψη ισχύος στη σχετική αγορά.

[58] Βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 15 του κανονισμού αριθ. 4064/89.

[59] Βλέπε United Brands κατά Επιτροπής, ο.π. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά μεταξύ του μεριδίου αγοράς της εξεταζόμενης επιχείρησης και εκείνων των ανταγωνιστών της, τόσο πιθανότερο είναι ότι η εν λόγω επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση.

[60] Υπόθεση C-62/86 AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, παράγραφος 60. υπόθεση T-228/97, Irish Sugar κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-2969, παράγραφος 70. Ωστόσο, τα μεγάλα μερίδια αγοράς μπορούν να θεωρηθούν ακριβείς δείκτες μόνο με την υπόθεση ότι οι ανταγωνιστές δεν είναι σε θέση να επεκτείνουν την παραγωγή τους σε επαρκή βαθμό ώστε να ανταποκριθούν στη μεταβολή της ζήτησης που συνεπάγεται η αύξηση των τιμών της ανταγωνίστριας επιχείρησης.

[61] Υπόθεση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, ο.π. παράγραφος 41, υπόθεση C-62/86, Akzo κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, παράγραφοι 56, 59. Σε δυναμικές αγορές που χαρακτηρίζονται από τεχνολογικές μεταβολές, οποιαδήποτε περίοδος μικρότερη των τριών ετών πρέπει να θεωρηθεί υπερβολικά σύντομη για να διαπιστωθεί η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης. Βλέπε επίσης υπόθεση αριθ. IV/M.1027 - Deutsche Telekom/BetaResearch, ΕΕ L 53 της 27.2.1999, παράγραφος 28 και επόμενα.

68. Όσον αφορά τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του μεγέθους της αγοράς και των μεριδίων της αγοράς, τόσο ο όγκος των πωλήσεων όσο και η αξία των πωλήσεων αποτελούν χρήσιμες πληροφορίες για τη μέτρηση της αγοράς [62]. Στην περίπτωση των χύδην προϊόντων ο όγκος θεωρείται πιο πρόσφορο μέτρο, ενώ στην περίπτωση των διαφοροποιημένων προϊόντων (δηλαδή προϊόντων που φέρουν συγκεκριμένο σήμα) η αξία των πωλήσεων και το συνδεόμενο μερίδιο αγοράς θεωρείται συνήθως ότι παρέχει ένα πιο αντιπροσωπευτικό μέτρο της σχετικής θέσης και της ισχύος του κάθε φορέα.

[62] Ανακοίνωση για τον ορισμό της αγοράς, ο.π., σ. 5.

69. Τα κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του μεριδίου αγοράς της σχετικής επιχείρησης ή επιχειρήσεων εξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά της σχετικής αγοράς. Εναπόκειται στις ΕΚΑ να αποφασίσουν ποια είναι τα καταλληλότερα κριτήρια για τη μέτρηση της παρουσίας στην αγορά. Π.χ., τα έσοδα από μισθωμένες γραμμές, η μισθωμένη χωρητικότητα ή ο αριθμός των τερματικών σημείων μισθωμένων γραμμών είναι πιθανά κριτήρια για την μέτρηση της σχετικής ισχύος μιας επιχείρησης στις αγορές μισθωμένων γραμμών. Όπως έχει επισημάνει η Επιτροπή, ο αριθμός και μόνο των τερματικών σημείων μισθωμένων γραμμών δεν λαμβάνει υπόψη τους διάφορους τύπους μισθωμένων γραμμών που διατίθενται στην αγορά - και που καλύπτουν από τις αναλογικές μισθωμένες γραμμές φωνής έως τις ψηφιακές γραμμές υψηλής ταχύτητας, και από τις μισθωμένες γραμμές μικρής απόστασης μέχρι τις διεθνείς υπεραστικές γραμμές. Από τις δύο δυνατότητες, τα έσοδα από μισθωμένες γραμμές είναι πιθανό να είναι πιο διαφανή και λιγότερο πολύπλοκο να μετρηθούν. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα γενικά έσοδα, τα λεπτά κλήσης ή ο αριθμός των σταθερών τηλεφωνικών γραμμών ή των συνδρομητών δημοσίων φορέων εκμετάλλευσης τηλεφωνικών δικτύων αποτελούν πιθανά κριτήρια για την μέτρηση των μεριδίων αγοράς των επιχειρήσεων που λειτουργούν στις αγορές αυτές [63]. Όταν η αγορά που ορίζεται είναι εκείνη της διασύνδεσης, μία πιο ρεαλιστική παράμετρος μέτρησης θα ήταν τα έσοδα που πραγματοποιούνται για απόληξη κλήσεων σε πελάτες σταθερών ή κινητών δικτύων. Αυτό συμβαίνει διότι η χρήση των εσόδων, αντί π.χ. των λεπτών κλήσης, λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι τα λεπτά κλήσης έχουν διαφορετικές αξίες (δηλ. τοπικά, υπεραστικά και διεθνή) και παρέχει ένα μέτρο της παρουσίας στην αγορά που αντανακλά τόσο των αριθμό των πελατών όσο και την κάλυψη του δικτύου [64]. Για τους ίδιους λόγους, η χρησιμοποίηση των εσόδων για απόληξη κλήσεων σε πελάτες δικτύων κινητής τηλεφωνίας θεωρείται επίσης το καταλληλότερο μέσο για τη μέτρηση της παρουσίας στην αγορά των φορέων εκμετάλλευσης δικτύων κινητής τηλεφωνίας [65].

[63] Βλέπε, Προσδιορισμός οργανώσεων με σημαντική ισχύ (ΣΙΑ) για την εφαρμογή της οδηγίας ΟΝΡ, ΓΔ XIII, 1η Μαρτίου 1999, στο http://europa.eu.int/ISPO/infosoc/telecompolicy/en/SMPdeter.pdf, παράγραφος 3.2.

[64] Όπως ανωτέρω, παρ. 5.2.

[65] Όσον αφορά την αγορά διασύνδεσης σταθερών και κινητών δικτύων, η κίνηση απόληξης που πρέπει να μετρηθεί θα πρέπει να περιλαμβάνει την κίνηση του δικτύου καθώς και την κίνηση διασύνδεσης που λαμβάνεται από όλα τα άλλα σταθερά και κινητά δίκτυα, εθνικά ή διεθνή.

70. Παρόλο που τα μερίδια αγοράς αποτελούν το σημαντικότερο δείκτη για τη μέτρηση της ισχύος στην αγορά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλα κριτήρια για τη μέτρηση της ισχύος στην αγορά. Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται:

* το συνολικό μέγεθος της επιχείρησης

* ο έλεγχος υποδομής που δεν είναι εύκολο να αναπαραχθεί

* πλεονεκτήματα ή προβάδισμα σε τεχνολογικό επίπεδο

* απουσία αντισταθμιστικής αγοραστικής ισχύος

* εύκολη ή προνομιακή πρόσβαση σε κεφαλαιαγορές / χρηματοδοτικούς πόρους

* διαφοροποίηση προϊόντων/υπηρεσιών (π.χ. δέσμες προϊόντων ή υπηρεσιών)

* οικονομίες κλίμακας

* οικονομίες φάσματος

* κάθετη ολοκλήρωση

* ιδιαίτερα αναπτυγμένα δίκτυα διανομής και πωλήσεων

* απουσία δυνητικού ανταγωνισμού

71. Μία δεσπόζουσα θέση μπορεί να προκύψει από το συνδυασμό οποιωνδήποτε από τα ανωτέρω κριτήρια, τα οποία λαμβανόμενα χωριστά δεν έχουν αναγκαστικά καθοριστική σημασία.

72. Η διαπίστωση δεσπόζουσας θέσης εξαρτάται επίσης από την εκτίμηση ευχέρειας εσόδου στην αγορά. Πράγματι, όταν δεν υπάρχουν φραγμοί εισόδου αποτρέπεται, καταρχήν, η ανεξάρτητη αντιανταγωνιστική συμπεριφορά επιχείρησης με σημαντικό μερίδιο αγοράς. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, οι φραγμοί εισόδου είναι συχνά σημαντικοί λόγω των υφιστάμενων νομοθετικών και άλλων κανονιστικών απαιτήσεων οι οποίες μπορεί να περιορίζουν τον αριθμό των διαθέσιμων αδειών ή την παροχή ορισμένων υπηρεσιών (π.χ. υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας GSM/DCS ή 3G). Επιπλέον, φραγμοί εισόδου υφίστανται όταν η είσοδος στη σχετική αγορά απαιτεί σημαντικές επενδύσεις και τον προγραμματισμό της παραγωγικής δυναμικότητας για μεγάλη χρονική περίοδο έτσι ώστε να είναι επικερδείς [66].

[66] Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, ο.π. παράγραφος 48.

73. Όσον αφορά την έννοια των "βασικών ευκολιών", δεν υπάρχει έως σήμερα νομολογία σχετική με το τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Υπό άλλα πλαίσια, η έννοια αυτή έχει μόνο σημασία όσον αφορά την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης σύμφωνα με το άρθρο 82 της συνθήκης ΕΚ και δεν είναι σημαντική για την αξιολόγηση ex ante της ΣΙΑ κατά την έννοια του άρθρου 13 της οδηγίας πλαισίου.

3.1.1. Εκμετάλλευση της ισχύος στην αγορά

74. Σύμφωνα με το άρθρο 13, παρ. 3 της οδηγίας πλαισίου, "εφόσον μια επιχείρηση έχει σημαντική ισχύ σε συγκεκριμένη αγορά δύναται να θεωρηθεί επίσης ότι κατέχει σημαντική ισχύ σε μια στενά συνδεδεμένη αγορά, εφόσον οι δεσμοί μεταξύ των δύο αγορών είναι τέτοιοι ώστε να είναι δυνατή η εκμετάλλευση της ισχύος στη μία αγορά στο πλαίσιο της άλλης αγοράς, ενισχύοντας έτσι τη θέση ισχύος της επιχείρησης".

75. Η διάταξη αυτή σκοπό έχει την αντιμετώπιση μιας κατάστασης στην αγορά συγκρίσιμης με εκείνη που οδήγησε στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Tetra Pak [67]. Στην υπόθεση αυτή, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι μία επιχείρηση που κατείχε δεσπόζουσα θέση σε μία αγορά και υπερέχουσα θέση σε ξεχωριστές, αλλά στενώς συνδεόμενες, αγορές βρίσκεται σε κατάσταση δυνάμενη να συγκριθεί με την κατοχή δεσπόζουσας θέσης σε όλες τις αγορές αυτές. Χάρη στη δεσπόζουσα θέση της στην πρώτη αγορά, και την παρουσία της στη συνδεόμενη δευτερογενή αγορά, μία επιχείρηση είναι σε θέση να εκμεταλλευτεί την ισχύ που έχει στην πρώτη αγορά και να συμπεριφερθεί ανεξάρτητα από τους πελάτες της στη δεύτερη αγορά. Στενοί δεσμοί συνάφειας, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, συναντώνται συχνότερα σε κάθετα ολοκληρωμένες αγορές.

[67] Υπόθεση C-333/94 P, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. I-5951.

76. Αυτό συμβαίνει συχνά στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, όπου ένας φορέας έχει συχνά δεσπόζουσα θέση στην αγορά υποδομής και σημαντική παρουσία στην κατάντη αγορά υπηρεσιών [68]. Υπό τις συνθήκες αυτές, μία ΕΚΑ μπορεί να θεωρήσει σκόπιμο να κρίνει ότι ο φορέας αυτός έχει ΣΙΑ και στις δύο αγορές λαμβανόμενες από κοινού [69].

[68] Βλέπε ανακοίνωση για την πρόσβαση, παράγραφος 65.

[69] Για παράδειγμα, κάθετη ολοκλήρωση επικρατεί στην αγορά της ψηφιακής συνδρομητικής τηλεόρασης δεδομένου του γεγονότος ότι οι παροχείς περιεχομένου συχνά ελέγχουν και την ψηφιακή πλατφόρμα

3.1.2. Συλλογική δεσπόζουσα θέση

77. Σύμφωνα με το άρθρο 82 της συνθήκης ΕΚ, μία δεσπόζουσα θέση μπορεί να κατέχεται από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις ("συλλογική δεσπόζουσα θέση"). Το άρθρο 13, παρ. 2 της οδηγίας πλαισίου προβλέπει επίσης ότι μία επιχείρηση μπορεί να έχει σημαντική ισχύ στην αγορά, δηλαδή να κατέχει δεσπόζουσα θέση, είτε ατομικά είτε σε συνεργασία με άλλες επιχειρήσεις.

78. Στην ανακοίνωση σχετικά με την πρόσβαση, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι παρόλο που την εποχή εκείνη τόσο η πρακτική που εφάρμοζε η ίδια όσο και η νομολογία του Δικαστηρίου βρίσκονταν ακόμη εν εξελίξει, θα θεωρούσε ότι για να κατέχουν δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις συλλογική δεσπόζουσα θέση, πρέπει να παρουσιάζονται έναντι των πελατών και των ανταγωνιστών τους ως μία και μόνη εταιρεία με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ τους. Η έλλειψη ανταγωνισμού μπορεί να οφείλεται, στην πράξη, στην ύπαρξη ορισμένων δεσμών μεταξύ των εταιρειών αυτών. Ωστόσο, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι η ύπαρξη τέτοιου είδους δεσμών δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη διαπίστωση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης [70].

[70] Ανακοίνωση για την πρόσβαση, παράγραφος 79.

79. Από τη δημοσίευση της ανακοίνωσης σχετικά με την πρόσβαση, η έννοια της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης δοκιμάστηκε σε αρκετές αποφάσεις που έλαβε η Επιτροπή βάσει του κανονισμού 17 και του κανονισμού 4064/89. Επιπλέον, τόσο το Πρωτοδικείο όσο και το Δικαστήριο εξέδωσαν αποφάσεις που συνέβαλαν στην περαιτέρω διευκρίνιση του ακριβούς περιεχομένου της έννοιας αυτής.

3.1.3. Η νομολογία του Πρωτοδικείου και του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

80. Η φράση "μία ή περισσότερες επιχειρήσεις" του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ υποδηλώνει ότι μία δεσπόζουσα θέση μπορεί να κατέχεται από δύο ή περισσότερες οικονομικές οντότητες που είναι νομικά και οικονομικά ανεξάρτητες μεταξύ τους [71].

[71] Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-395/96 P και C-396/96 P, Compagnie maritime Belge και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-1365.

81. Πριν εκδοθεί η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Compagnie Maritime Belge [72] και στην απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Gencor [73] (βλέπε κατωτέρω), θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η διαπίστωση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στηριζόταν στην ύπαρξη οικονομικών δεσμών ή σε άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να συνεπάγονται δεσμούς συνάφειας μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων [74]. Το ερώτημα κατά πόσο μία συλλογική δεσπόζουσα θέση θα μπορούσε επίσης να υπάρχει σε μία ολιγοπωλιακή αγορά, δηλαδή μία αγορά που αποτελείται από λίγους πωλητές, όταν δεν υφίστανται οποιαδήποτε είδη δεσμών μεταξύ των επιχειρήσεων που υπάρχουν σε μία τέτοια αγορά, τέθηκε για πρώτη φορά στην υπόθεση Gencor. Η υπόθεση αφορούσε τη νομιμότητα μιας απόφασης που εκδόθηκε από την Επιτροπή βάσει του κανονισμού 4064/89 που απαγόρευε την κοινοποιηθείσα πράξη με το σκεπτικό ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυοπώλιο που θα επέτρεπε τη δημιουργία ολιγοπωλιακής δεσπόζουσας θέσης [75]. Στο Πρωτοδικείο, τα μέρη ισχυρίστηκαν ότι η Επιτροπή δεν είχε κατορθώσει να αποδείξει την ύπαρξη "δεσμών" μεταξύ των μελών του δυοπωλίου κατά την έννοια της υπάρχουσας νομολογίας.

[72] Ομοίως, παράγραφος 39.

[73] Υπόθεση T102/96, Gencor κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-753.

[74] Βλέπε συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-68/89, T-77/89 και T-78/89, SIV και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-1403, παράγραφος 358, υπόθεση C-393/92 Almelo, Συλλογή 1994, σ. I-1477, παράγραφος 43, υπόθεση C-96/94, Centro Servizi Spediporto, Συλλογή 1995, σ. I-2883, παράγραφος 33, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-140/94, 141/94, και C-142/94, DIP, Συλλογή 1995, σ. I-3257, παράγραφος 62, υπόθεση C-70/95, Sodemare, Συλλογή 1997, σ. I-3395, παράγραφος 46, και συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-68/94 και C-30/95 Γαλλία και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I-1375, παράγραφος 221.

[75] Υπόθεση αριθ. IV/M.619, - Gencor Lonhro (ΕΕ 1997, L 11, σ. 30).

82. Το Πρωτοδικείο απέρριψε την προσφυγή δηλώνοντας μεταξύ άλλων ότι δεν υπήρχε νομικό προηγούμενο που να δηλώνει ότι η έννοια των "οικονομικών δεσμών" περιοριζόταν στην έννοια των διαρθρωτικών δεσμών μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων: Σύμφωνα με το Πρωτοδικείο "δεν υπάρχει κανένας λόγος να αποκλειστεί από την έννοια του οικονομικού δεσμού η σχέση αλληλεξάρτησης που υπάρχει μεταξύ των μελών ενός περιορισμένου ολιγοπωλίου, στο πλαίσιο του οποίου σε μία αγορά που έχει τα κατάλληλα χαρακτηριστικά, ιδίως από τη σκοπιά της συγκεντρώσεως της αγοράς, της διαφάνειας και της ομοιογένειας του προϊόντος, αυτά είναι σε θέση να προβλέψουν το ένα τη συμπεριφορά του άλλου και επομένως έχουν ισχυρό κίνητρο να ευθυγραμμίσουν τη συμπεριφορά τους στην αγορά έτσι ώστε, ιδίως, να μεγιστοποιήσουν το κοινό κέρδος, περιορίζοντας την παραγωγή με προοπτική την αύξηση των τιμών. Πράγματι, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, κάθε επιχειρηματίας γνωρίζει ότι η ανάπτυξη έντονης ανταγωνιστικής δράσης εκ μέρους του με σκοπό την αύξηση του μεριδίου αγοράς (λόγου χάρη μια μείωση των τιμών) θα προκαλούσε παρόμοια συμπεριφορά εκ μέρους των άλλων, οπότε η πρωτοβουλία του δεν θα του απέφερε κανένα πλεονέκτημα. Συνεπώς, όλοι οι επιχειρηματίες αναγκάζονται να ανεχθούν τη μείωση των τιμών" [76]. Όπως επεσήμανε το Πρωτοδικείο, οι όροι της αγοράς πρέπει να είναι τέτοιοι ώστε "κάθε επιχειρηματίας μπορεί να αντιληφθεί τα κοινά συμφέροντα και ιδίως να αυξήσει τις τιμές χωρίς να χρειάζεται να συνάψει συμφωνία ή να παρακολουθήσει εναρμονισμένη πρακτική" [77].

[76] Gencor κατά Επιτροπής, ο.π. παράγραφος 276.

[77] Όπως ανωτέρω, παράγραφος 277.

83. Η απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Gencor επιβεβαιώθηκε αργότερα από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Compagnie Maritime Belge, όπου το Δικαστήριο έδωσε περαιτέρω κατευθύνσεις όσον αφορά το περιεχόμενο της έννοιας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης και τους όρους που πρέπει να πληρούνται πριν διαπιστωθεί η ύπαρξη μιας συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Σύμφωνα με το Δικαστήριο, για να αποδειχθεί ότι δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις κατέχουν δεσπόζουσα θέση, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν από κοινού συλλογική οντότητα έναντι των ανταγωνιστών τους, των εμπορικών εταίρων τους και των καταναλωτών σε μία δεδομένη αγορά [78]. Αυτό συμβαίνει όταν (i) δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων και (ii) οι επιχειρήσεις αυτές υιοθετούν ενιαία συμπεριφορά ή κοινή πολιτική στη σχετική αγορά [79]. Μόνο σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως πρέπει να εξετάζεται εάν η συλλογική αυτή οντότητα κατέχει πράγματι δεσπόζουσα θέση [80]. Ειδικότερα, πρέπει να διαπιστωθεί κατά πόσο υφίστανται οικονομικοί δεσμοί μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων οι οποίοι τους επιτρέπουν να ενεργούν ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές τους, τους πελάτες τους και τους καταναλωτές. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι μία συμφωνία, μία απόφαση ή μια εναρμονισμένη πρακτική (που τυγχάνει ή όχι εξαιρέσεως κατά το άρθρο 81 παράγραφος 3 της συνθήκης) μπορεί αναμφισβήτητα, όταν τίθεται σε εφαρμογή, να έχει ως συνέπεια ότι οι οικείες επιχειρήσεις δεσμεύονται όσον αφορά τη συμπεριφορά τους σε ορισμένη αγορά κατά τρόπο ώστε να εμφανίζονται στην αγορά αυτή ως συλλογική οντότητα έναντι των ανταγωνιστών τους, των εμπορικών εταίρων τους και των καταναλωτών [81].

[78] Compagnie Maritime Belge, ο.π. παράγραφος 39.

[79] Βλέπε ιδιαίτερα, Γαλλία και λοιποί κατά Επιτροπής, παράγραφος 221.

[80] Compagnie Maritime Belge, παράγραφος 39.

[81] Όπως ανωτέρω παράγραφος 44.

84. Ωστόσο, το γεγονός και μόνο ότι δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις συνδέονται μέσω μιας συμφωνίας, απόφασης ενώσεως επιχειρήσεων ή εναρμονισμένης πρακτικής κατά την έννοια του άρθρου 81 παράγραφος 1 της συνθήκης δεν αποτελεί αυτό καθεαυτό το αναγκαίο έρεισμα για μία τέτοια διαπίστωση. Όπως επεσήμανε το Δικαστήριο "η διαπίστωση ότι συντρέχει συλλογική δεσπόζουσα θέση [........] θα μπορούσε να προκύπτει από άλλες διασυνδέσεις που θα εξαρτώνταν από την οικονομική εκτίμηση και, ιδίως, την εκτίμηση της διαρθρώσεως της οικείας αγοράς" [82].

[82] Όπως ανωτέρω παράγραφος 45.

85. Όπως προκύπτει από τις αποφάσεις Gencor και Compagnie Maritime Belge, παρόλο που η ύπαρξη διαρθρωτικών δεσμών μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη διαπίστωση ότι συντρέχει συλλογική δεσπόζουσα θέση, η διαπίστωση αυτή μπορεί επίσης να γίνει σε σχέση με μία ολιγοπωλιακή ή άλλη αγορά με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης της οποίας η διάρθρωση και μόνο μπορεί να οδηγήσει σε συντονισμένα αποτελέσματα στη σχετική αγορά [83].

[83] Εν προκειμένω, η χρήση του όρου "συντονισμένα αποτελέσματα" δεν διαφέρει από τον όρο "παράλληλη αντιανταγωνιστική συμπεριφορά" που χρησιμοποιείται επίσης στις αποφάσεις της Επιτροπής για την εφαρμογή της έννοιας της συλλογικής (ολιγοπωλιακής) δεσπόζουσας θέσης.

3.1.3.1. Η πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής

86. Η Επιτροπή έχει εφαρμόσει την έννοια της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης σε σχέση με ολιγοπωλιακές αγορές των οποίων η διάρθρωση θεωρήθηκε ότι μπορεί να οδηγήσει σε συντονισμένα αποτελέσματα στη σχετική αγορά, σε αρκετές αποφάσεις που εκδόθηκαν βάσει του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων [84]. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή στηρίχθηκε σε ορισμένα κριτήρια τα οποία μπορούν να συνοψιστούν ως εξής :

[84] Βλέπε ιδιαίτερα, υπόθεση αριθ. COMP/M. 1882 - Pirelli/BICC, υπόθεση αριθ. IV/M.1527 - OTTO Versand/Freemans, υπόθεση αριθ. IV/M1225 - Enso/Stora (ΕΕ L 254 της 29.9.1999, σ. 9), υπόθεση αριθ. IV/M.1524 - Airtours/First Choice (ΕΕ L 93 της 13.4.2000, σ. 1), υπόθεση αριθ. IV/M.1517, Rhodia/Donau Chemie/Albright & Wilson, υπόθεση αριθ. IV/M1016 - Price Waterhouse/Coopers & Lybrand (ΕΕ L 50 της 26.2.1999, σ. 27), υπόθεση αριθ. IV/M.619 - Gencor/Lonrho, υπόθεση αριθ. IV/M.308, Kali + Salz/MdK/Treuhand (ΕΕ L 186 της 21.7.1994, σ. 38) και υπόθεση αριθ. IV/M.190 - Nestlι/Perrier (ΕΕ L 356 της 5.12.1992, σ. 1).

* μικρός αριθμός φορέων στην αγορά [85]

[85] Όπως σημείωσε η Επιτροπή στην υπόθεση Price Waterhouse/Coopers & Lybrand, μια συλλογική δεσπόζουσα θέση την οποία κατέχουν περισσότεροι από τρεις ή τέσσερις προμηθευτές είναι υπερβολικά πολύπλοκη και ασταθής για να διατηρηθεί διαχρονικά (ο.π. παράγραφοι 103 και 113). Στην απόφαση αυτή η Επιτροπή απέρριψε την πιθανότητα οι επονομαζόμενες "μεγάλες έξι" λογιστικές εταιρείες να κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση. Ωστόσο, μία τέτοια εκτίμηση εξαρτάται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγοράς και, πράγματι, αγορές στις οποίες συμμετέχουν περισσότεροι από τρεις φορείς θα μπορούσαν κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες να οδηγήσουν στη δημιουργία ολιγοπωλιακής δεσπόζουσας θέσης.

* ωριμότητα της αγοράς

* στασιμότητα ή περιορισμένη ανάπτυξη από πλευράς ζήτησης [86]

[86] Enso/Stora, ο.π. παράγραφος 67.

* μικρή ελαστικότητα ζήτησης

* ομοιογένεια προϊόντος

* παρόμοιες διαρθρώσεις κόστους [87]

[87] Όπως ανωτέρω.

* παρεμφερή μερίδια αγοράς [88]

[88] Βλέπε ιδιαίτερα, Γαλλία και λοιποί κατά Επιτροπής, ο.π. παράγραφος 226. Η ύπαρξη μεγάλων διαφορών στα μερίδια αγοράς μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων καθιστά ιδιαίτερα απίθανη την ύπαρξη ή τη δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, Rhodia/Donau Chemie/Albright & Wilson, παράγραφος 73. Βλέπε επίσης OTTO Versand/Freemans, ο.π. παράγραφος 31, και Pirelli/BICC, ο.π. παράγραφος 83. Ωστόσο, οι διαφορές στα μερίδια αγοράς μεταξύ των μελών ενός ολιγοπωλίου δεν εμπόδισαν να διαπιστωθεί ότι συντρέχει συλλογική δεσπόζουσα θέση σε αρκετές υποθέσεις. υπόθεση αριθ. IV/M.1313 - Danish Crown/Vestjyske Slagterier, ΕΕ L 20 της 25.1.2000, σ. 1.

* διαφάνεια των όρων της αγοράς [89]

[89] Βλέπε επίσης υπόθεση αριθ. IV/M.942 - VEBA/Degussa, ΕΕ L 201 της 17.7.1998, σ. 102, παράγραφος 44 (διαπιστώθηκε ότι οι όροι της αγοράς δεν ήταν διαφανείς). Στην υπόθεση Enso/Stora, η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη την απουσία διαφάνειας στην αγορά όσον αφορά βασικές παραμέτρους όπως οι προμήθειες και οι τιμές σε συνδυασμό με την ύπαρξη μυστικών εκπτώσεων (ο.π. παράγραφος 68). Βλέπε επίσης υπόθεση Pirelli/BICC, όπου σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα της έρευνας της αγοράς δείχνουν ότι η διαφάνεια των τιμών για τα προϊόντα LV/MV είναι μάλλον μικρή λόγω της απουσίας εύλογων τιμών καταλόγου και των διαφορών στις προδιαγραφές βάσει των πελατών. Συνεπώς, καθίσταται δυσχερέστερη η υιοθέτηση αθέμιτων στρατηγικών σύμπραξης (παράγραφος 91).

* έλλειψη τεχνολογικής καινοτομίας, ώριμη τεχνολογία

* απουσία υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας [90]

[90] Η διαπίστωση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης μπορεί να απορριφθεί εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι υπάρχει υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα που κατανέμεται μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων "κατά τρόπο που θα επέτρεπε την εξουδετέρωση παράλληλης αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς", βλέπε ιδιαίτερα Rhodia/Donau Chemie/Albright & Wilson, παράγραφος 71.

* υψηλοί φραγμοί εισόδου [91]

[91] Βλέπε π.χ., Enso/Stora, ο.π. παράγραφοι 75-77.

* έλλειψη αντισταθμιστικής αγοραστικής ισχύος [92]

[92] Βλέπε υπόθεση αριθ. IV/M.1313 - Danish Crown/Vestjyske Slagterier, ΕΕ L 20 της 25.1.2000, σ. 1, παράγραφοι 171-174.

* έλλειψη δυνητικού ανταγωνισμού [93]

[93] Όπως ανωτέρω, παράγραφος 174.

* διάφορα είδη ανεπίσημων ή άλλων δεσμών μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων [94]

[94] Στην υπόθεση Price Waterhouse/Coopers & Lybrand, η Επιτροπή έλαβε επίσης υπόψη το γεγονός ότι οι σχετικές επιχειρήσεις (λογιστικές εταιρείες) εκπροσωπούντο σε διάφορες οργανώσεις και ιδρύματα του κλάδου υπεύθυνα για θέματα αυτοδιαχείρισης και ότι οι εκπρόσωποί τους συνεδρίαζαν σε τακτική βάση προκειμένου να συζητήσουν θέματα αποφασιστικής σημασίας για το επάγγελμά τους.

* μηχανισμοί αντίποινων

* έλλειψη ή περιορισμένες δυνατότητες ανταγωνισμού τιμών [95]

[95] Danish Crown/Vestjyske Slagterier, ο.π. παράγραφος 176.

87. Ο ανωτέρω κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός, ούτε τα κριτήρια είναι σωρευτικά. Σκοπός του καταλόγου αυτού είναι μάλλον να δείξει το είδος των στοιχείων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να στηριχθούν οι ισχυρισμοί σχετικά με την ύπαρξη μιας συλλογικής (ολιγοπωλιακής) δεσπόζουσας θέσης. Πράγματι, όπως προαναφέρθηκε, η ύπαρξη διαρθρωτικών δεσμών μεταξύ των σχετικών επιχειρήσεων δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη διαπίστωση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Ωστόσο, είναι σαφές ότι όταν υφίστανται τέτοιου είδους δεσμοί, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για να εξηγηθεί, σε συνδυασμό με οποιαδήποτε από τα προαναφερθέντα κριτήρια, για ποιο λόγο σε μία δεδομένη ολιγοπωλιακή αγορά είναι πιθανό να προκύψουν συντονισμένα αποτελέσματα.

88. Σε μία ολιγοπωλιακή αγορά στην οποία πληρούνται, αν όχι όλα, τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα κριτήρια, αυτό που πρέπει να αποδειχθεί είναι ότι οι φορείς της αγοράς έχουν ισχυρά κίνητρα να επιδιώξουν ένα συντονισμό της κατάστασης της αγοράς και να αποφύγουν την υιοθέτηση μιας ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Αυτό συμβαίνει όταν τα μακροπρόθεσμα οφέλη μιας αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς υπερκαλύπτουν κατά πολύ οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμα πλεονεκτήματα θα προέκυπταν από την υιοθέτηση μιας ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Συνεπώς, σε ολιγοπωλιακές αγορές όπου υπάρχει στενότητα, η λεγόμενη προϋπόθεση "αντίποινων" αντιστοιχεί στην επίγνωση μιας επιχείρησης των μακροπρόθεσμων αρνητικών επιπτώσεων που θα συνεπαγόταν μια ενδεχόμενη απόκλιση από τη συντονισμένη κατάσταση της αγοράς [96].

[96] Δηλαδή, ενώ σε μία κατάσταση τύπου "καρτέλ", η συμμόρφωση με μία συμπεριφορά που έχει συμφωνηθεί μπορεί να ενισχύεται μέσω ενός μηχανισμού αντίποινων, σε μία κατάσταση ολιγοπωλιακής δεσπόζουσας θέσης τα αντίποινα μπορεί π.χ. να συνίστανται στην επαναφορά στην κατάσταση ισορροπίας που επικρατούσε στην αγορά πριν από την αύξηση των τιμών.

3.1.3.2. Συλλογική δεσπόζουσα θέση και ο τομέας των τηλεπικοινωνιών

89. Κατά την εφαρμογή της έννοιας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, οι ΕΚΑ μπορεί επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις αποφάσεις που εκδόθηκαν βάσει του κανονισμού 4064/89 στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, στις οποίες η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσο οι κοινοποιηθείσες πράξεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διαπίστωση συλλογικής ή ολιγοπωλιακής δεσπόζουσας θέσης.

90. Στην υπόθεση BT/Esat [97] ένα από τα θέματα που εξέτασε η Επιτροπή ήταν κατά πόσο οι όροι της αγοράς στην ιρλανδική αγορά υπηρεσιών πρόσβασης στο Internet με επιλογή θα ήταν πρόσφοροι για τη δημιουργία δυοπωλίου που θα περιελάμβανε τον εγκατεστημένο φορέα εκμετάλλευσης, την Eircom, και την επιχείρηση που θα προέκυπτε από τη συγκέντρωση. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε τέτοιος κίνδυνος και τούτο για τους ακόλουθους λόγους. Πρώτον, τα μερίδια αγοράς δεν ήταν σταθερά. δεύτερον, η ζήτηση διπλασιαζόταν κάθε έξι μήνες. τρίτον, τα προϊόντα πρόσβασης στο Internet δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ομοιογενή και τέλος, οι τεχνολογικές εξελίξεις ήταν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της αγοράς [98].

[97] Υπόθεση αριθ. COMP/M.1838 - BT/Esat.

[98] Όπως ανωτέρω, παράγραφοι 10 έως 14.

91. Στην υπόθεση Vodafone/Airtouch [99], η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η επιχείρηση που θα προέκυπτε από τη συγκέντρωση θα έλεγχε από κοινού δύο από τους τέσσερις φορείς κινητής τηλεφωνίας που υπάρχουν στη γερμανική αγορά κινητής τηλεφωνίας (και συγκεκριμένα την D2 και την E-Plus, ενώ οι άλλοι δύο είναι η T-Mobil και η VIAG Interkom). Λαμβάνοντας υπόψη ότι η είσοδος στην αγορά υπόκειται σε αυστηρές ρυθμίσεις, με την έννοια ότι οι άδειες ήταν περιορισμένες λόγω των διαθέσιμων ραδιοσυχνοτήτων, και ότι οι όροι της αγοράς ήταν διαφανείς, δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί ότι οι παράγοντες αυτοί θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός δυοπωλίου συνοδευόμενου από αποτελέσματα συντονισμού [100].

[99] Υπόθεση αριθ. IV/M.1430 - Vodafone/Airtouch.

[100] Όπως ανωτέρω, παράγραφος 28. Η πιθανή δημιουργία δυοπωλιακής αγοράς αφορούσε μόνο τους τρεις μεγαλύτερους φορείς κινητής τηλεφωνίας, δηλαδή αφενός την D2 και την E-Plus και αφετέτου την T-Mobil, δεδομένου ότι το μερίδιο αγοράς της VIAG Interkom ήταν χαμηλότερο του 5%. Εν τέλει, οι επιφυλάξεις της Επιτροπής άρθηκαν όταν τα μέρη πρότειναν να εκχωρήσουν το σύνολο της συμμετοχής της Vodafone στην E-Plus.

92. Στην υπόθεση France Telecom/Orange η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, πριν από την είσοδο της Orange στην βελγική αγορά κινητής τηλεφωνίας, οι δύο υφιστάμενοι φορείς, η Proximus και η Mobistar, είχαν τη δυνατότητα να κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση. Όπως σημείωσε η Επιτροπή, κατά τα τέσσερα έτη που προηγήθηκαν της εισόδου της Orange, και οι δύο φορείς εφάρμοζαν σχεδόν παρόμοιες και διαφανείς πολιτικές τιμολόγησης, και οι τιμές τους ακολουθούσαν ακριβώς τις ίδιες τάσεις [101]. Στην ίδια απόφαση, η Επιτροπή απέρριψε τους ισχυρισμούς τρίτων όσον αφορά τον κίνδυνο συλλογικής δεσπόζουσας θέσης εκ μέρους της Vodafone και της France Telecom στην αγορά παροχής πανευρωπαϊκών υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας σε διεθνώς διακινούμενους συνδρομητές. Εκτός από τις σημαντικές διαφορές σε επίπεδο μεριδίων αγοράς των δύο φορέων, η αγορά θεωρήθηκε αναδυόμενη, χαρακτηριζόμενη από αυξανόμενη ζήτηση και πολλούς τύπους διαφορετικών υπηρεσιών σε επίπεδο προσφοράς και τιμών [102].

[101] Υπόθεση αριθ. COMP/M.2016 - France Telecom/Orange, παράγραφος 26.

[102] Όπως ανωτέρω, παράγραφοι 39-40.

93. Τέλος, η πιθανότητα σε ορισμένα κράτη μέλη οι φορείς κινητής τηλεφωνίας να κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση στην αγορά παροχής χονδρικών υπηρεσιών περιαγωγής σε αλλοδαπούς φορείς κινητής τηλεφωνίας, εξετάστηκε από την Επιτροπή σε σχέση με την πρόσφατη "Έρευνα στον τομέα περιαγωγής" [103].

[103] Στο έγγραφο εργασίας "Αρχικά πορίσματα της τομεακής έρευνας σχετικά με τα τέλη των υπηρεσιών περιαγωγής στην κινητή τηλεφωνία", η Επιτροπή αναφέρθηκε (i) στην ύπαρξη ορισμένων οικονομικών δεσμών που υφίστανται μεταξύ των φορέων κινητής τηλεφωνίας, και ιδίως μέσω συμφωνιών διασύνδεσης, της συμμετοχής τους στην GSM Association, την WAP και το φόρουμ του UMTS, το γεγονός ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις των συμφωνιών περιαγωγής ήταν σχεδόν τυποποιημένοι, και (ii) στην ύπαρξη σημαντικών φραγμών εισόδου. Στην εκτίμησή της η Επιτροπή τόνισε επίσης ότι το γεγονός ότι η αγορά κινητής τηλεφωνίας στηρίζεται εν γένει στην τεχνολογία δεν φαίνεται να έχει επηρεάσει τους όρους του ανταγωνισμού που επικρατούν στη διεθνή αγορά χονδρικών υπηρεσιών περιαγωγής. Βλέπε http://europa.eu.int/comm/competition/antitrust/others/sector_inquiries/roaming/, σελίδες 24 και 25.

4. επιβολη, τροποποιηση ´η αρση των υποχρεωσεων βασει του αρθρου 14 τησ οδηγιασ πλαισιου

94. Το τμήμα 3 των κατευθυντηρίων γραμμών αναφέρεται στην ανάλυση του πραγματικού ανταγωνισμού που πρέπει να πραγματοποιηθεί από τις ΕΚΑ σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 2 και παράγραφος 3 της οδηγίας πλαισίου. Σκοπός του τμήματος αυτού είναι να δοθούν κατευθύνσεις προς τις ΕΚΑ για τις ενέργειες που πρέπει να αναλάβουν μετά την ανάλυση αυτή. στην πράξη, αυτό σημαίνει την επιβολή, τη διατήρηση, την τροποποίηση ή την άρση συγκεκριμένων κανονιστικών υποχρεώσεων.

95. Το τμήμα αυτό αναφέρεται πρώτα στον προσδιορισμό εκ μέρους των ΕΚΑ των φορέων με σημαντική ισχύ στην αγορά (ΣΙΑ). Εν συνεχεία περιγράφει τη διαδικασία βάσει της οποίας οι ΕΚΑ αποφασίζουν σχετικά με την επιβολή, τη διατήρηση, την τροποποίηση ή την άρση των τομεακών υποχρεώσεων.

4.1. Προσδιορισμός των επιχειρήσεων με σημαντική ισχύ στην αγορά

96. Στο άρθρο 14 της οδηγίας [πλαισίου] προσδιορίζεται η διαδικασία που πρέπει να ακολουθούν οι ΕΚΑ σε σχέση με μία σειρά συγκεκριμένων κανονιστικών υποχρεώσεων. Οι υποχρεώσεις αυτές αφορούν: τη διαφάνεια την αποφυγή διακρίσεων την τήρηση χωριστών λογαριασμών, τις υποχρεώσεις για πρόσβαση και χρήση συγκεκριμένων ευκολιών δικτύου, τον έλεγχο των τιμών και τη λογιστική καταχώρηση του κόστους (άρθρα 9-13 της οδηγίας για την πρόσβαση). τη ρύθμιση τιμολογίων λιανικής, την επιλογή φορέα και την προεπιλογή φορέα και τη διάθεση μισθωμένων γραμμών (άρθρα 16, 25 και 27 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών).

97. Οι ΕΚΑ δύνανται να επιβάλλουν υποχρεώσεις μόνο σε φορείς με σημαντική ισχύ στην αγορά σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας για την πρόσβαση και τα άρθρα 16, 25 και 27 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών. Η μόνη εξαίρεση όσον αφορά την απαίτηση αυτή είναι το άρθρο 8 παράγραφος 2 της οδηγίας για την πρόσβαση, το οποίο προβλέπει την επιβολή υποχρεώσεων σε φορείς εκμετάλλευσης εκτός αυτών που διαθέτουν σημαντική ισχύ στην αγορά προκειμένου να συμμορφωθούν με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Επιτροπής. Η εξαίρεση αυτή εξετάζεται στην παράγραφο 103 του τμήματος αυτού.

98. Στις παραγράφους 4 και 5 του άρθρου 14 της οδηγίας [πλαισίου] προβλέπεται ότι οι ΕΚΑ δύνανται να διατηρούν ή να επιβάλλουν υποχρεώσεις μόνο σε φορείς που ασκούν δραστηριότητες σε αγορές που δεν είναι γνήσια ανταγωνιστικές. Η διαπίστωση ότι μία αγορά είναι γνήσια ανταγωνιστική ισοδυναμεί ουσιαστικά με τη διαπίστωση απουσίας ατομικής ή συλλογικής δεσπόζουσας θέσης στην αγορά αυτή.

4.2. Κανονιστικές υποχρεώσεις

99. Όταν μια ΕΑΚ διαπιστώσει ότι μία αγορά προϊόντων που προσδιορίζεται βάσει απόφασης του άρθρου 14 παράγραφος 1 είναι γνήσια ανταγωνιστική σε μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή εντός της επικράτειάς της, πρέπει να θεωρήσει ότι καμία επιχείρηση δεν έχει σημαντική ισχύ στην αγορά. Εάν υφίστανται κανονιστικές υποχρεώσεις [104] σε επιχείρηση της επικράτειας αυτής, η ΕΚΑ πρέπει να άρει τις υποχρεώσεις αυτές και δεν δύναται να επιβάλει οποιεσδήποτε νέες υποχρεώσεις στην επιχείρηση αυτή. Όταν η ΕΚΑ προτίθεται να άρει τις κανονιστικές υποχρεώσεις, θα πρέπει να ειδοποιήσει έγκαιρα τους φορείς που επηρεάζονται από την κατάργηση των υποχρεώσεων. Το έγκαιρο της προειδοποίησης θα εξαρτηθεί από την εκάστοτε υποχρέωση, αλλά κανονικά η προθεσμία προειδοποίησης δεν θα πρέπει να είναι μικρότερη των δύο μηνών και μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη.

[104] Υποχρεώσεις που σκοπό έχουν να αντισταθμίσουν προσωρινά την απουσία ανταγωνισμού στη σχετική αγορά.

100. Όταν μία ΕΚΑ διαπιστώσει ότι μία αγορά προϊόντων που προσδιορίζεται σε απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 δεν είναι γνήσια ανταγωνιστική σε μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή εντός της επικράτειάς της, θα πρέπει κανονικά να προσδιορίσει μία ή περισσότερες επιχειρήσεις που διαθέτουν σημαντική ισχύ στην αγορά και να επιβάλει κατάλληλες κανονιστικές υποχρεώσεις στην ή στις σχετικές επιχειρήσεις. Εάν η επιχείρηση αυτή υπόκειται ήδη σε προϋπάρχουσες υποχρεώσεις βάσει του προηγούμενου κανονιστικού πλαισίου, η ΕΚΑ θα πρέπει να εξετάσει κατά πόσο οι υποχρεώσεις αυτές εξακολουθούν να ενδείκνυνται βάσει του νέου κανονιστικού πλαισίου. Η ΕΚΑ μπορεί να διατηρήσει, να τροποποιήσει ή να άρει ορισμένες υποχρεώσεις εάν το θεωρεί σκόπιμο. Η ΕΚΑ δύναται να αποφασίσει την επιβολή νέων ή συμπληρωματικών υποχρεώσεων στην επιχείρηση αυτή. Οι ΕΚΑ θα πρέπει να επιβάλουν τουλάχιστον μία κανονιστική υποχρέωση σε επιχείρηση που έκρινε ότι διαθέτει σημαντική ισχύ στην αγορά. Προϋπόθεση για την επιβολή υποχρεώσεων σε μία επιχείρηση είναι η ΕΚΑ να έχει ήδη κρίνει ότι η επιχείρηση διαθέτει σημαντική ισχύ στην αγορά. Αντίθετα, η ΕΚΑ δεν πρέπει να προσδιορίζει επιχειρήσεις ως έχουσες σημαντική ισχύ στην αγορά χωρίς την επιβολή κατάλληλων υποχρεώσεων.

4.3. Διακρατικές αγορές: από κοινού ανάλυση της αγοράς εκ μέρους των ΕΚΑ

101. Στο άρθρο 14 παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου] προβλέπεται επίσης ότι η απόφαση της Επιτροπής για τις σχετικές αγορές προϊόντων και υπηρεσιών δύναται να επισημαίνει τις αγορές που έχουν διακρατικό χαρακτήρα, και καλύπτουν το σύνολο της Κοινότητας ή σημαντικό τμήμα της. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 14 παράγραφος 1 της οδηγίας [πλαισίου], οι ΕΚΑ πρέπει να διεξάγουν από κοινού την ανάλυση της αγοράς. Συνεπώς, σε μία τέτοια από κοινού ανάλυση των αγορών αυτών θα πρέπει να συμμετέχουν οι περισσότερες αν όχι όλες οι ΕΚΑ. Στην πράξη, αυτή η από κοινού ανάλυση θα πραγματοποιείται στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για τις επικοινωνίες [105]. Ως προς τις λοιπές πτυχές της, η ανάλυση αυτή θα πραγματοποιείται όπως και εκείνη που αναλαμβάνεται από μία μόνο ΕΚΑ.

[105] Βλέπε άρθρο 21 της οδηγίας πλαισίου.

4.4. Κανονιστικές υποχρεώσεις και δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ

102. Η ΕΚ έχει αναλάβει δεσμεύσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ όσον αφορά επιχειρήσεις που είναι "σημαντικοί προμηθευτές" βασικών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών [106]. Όταν οι επιχειρήσεις έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά για την παροχή τέτοιου είδους υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, οι επιχειρήσεις αυτές πληρούν επίσης τον ορισμό των "σημαντικών προμηθευτών" κατά την έννοια των δεσμεύσεων της Κοινότητας έναντι του ΠΟΕ. Συνεπώς, οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να υπόκεινται σε όλες τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στις δεσμεύσεις της ΕΕ του ΠΟΕ. Οι ΕΚΑ επιβάλλουν και τις τρεις ανωτέρω υποχρεώσεις στις επιχειρήσεις αυτές σύμφωνα με τις δεσμεύσεις της ΕΕ στο πλαίσιο του ΠΟΕ.

[106] Δεσμεύσεις στο πλαίσιο της GATS (Γενική Συμφωνία Εμπορίου Υπηρεσιών) που αναλήφθηκαν από την ΕΚ στον τομέα των τηλεπικοινωνιών: http://gats-info.eu.int

103. Ως προς όλες τις άλλες κανονιστικές πτυχές, οι ΕΚΑ είναι υποχρεωμένες βάσει του άρθρου 7 της οδηγίας και της γενικής κοινοτικής νομοθεσίας να εξασφαλίσουν ότι τα μέτρα που θεσπίζονται βάσει του άρθρου 14 έχουν αναλογικό χαρακτήρα. Η αναλογικότητα θα αποτελέσει ένα βασικό κριτήριο που θα χρησιμοποιείται από την Επιτροπή για την αξιολόγηση των μέτρων που προτείνονται από τις ΕΚΑ βάσει της διαδικασίας του άρθρου 6 της οδηγίας [πλαισίου]. Η αναλογικότητα είναι μία καθιερωμένη νομική αρχή για την εξέταση της νομιμότητας των κανονιστικών πράξεων βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας. Όταν υπάρχει μία εύλογη σχέση μεταξύ της κανονιστικής πράξης και των επιδιωκόμενων στόχων, με την έννοια ότι το μέτρο που θεσπίζεται δεν είναι υπερβολικό σε σχέση με το επιδιωκόμενο τελικό αποτέλεσμα, το συγκεκριμένο κανονιστικό μέτρο θεωρείται ότι έχει αναλογικό χαρακτήρα.

104. Η Επιτροπή θα ελέγχει επίσης ότι τα μέτρα που λαμβάνονται από τις ΕΚΑ είναι σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο στο σύνολό του, και θα αξιολογεί τις επιπτώσεις των εν λόγω μέτρων για την ενιαία αγορά.

5. εξουσιεσ ερευνασ και διαδικασιεσ συνεργασιασ

5.1. Επισκόπηση των διαδικασιών για τις ΕΚΑ

105. Οι ΕΚΑ οφείλουν να αναλύουν κατά πόσο ο ανταγωνισμός είναι αποτελεσματικός και να επιβάλουν συγκεκριμένες τομεακές υποχρεώσεις σε τρία στάδια: πρώτον, οι ΕΚΑ θα αναλύουν την αγορά, θα καταλήγουν σε συμπεράσματα σε σχέση με την ύπαρξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού και την παρουσία στην αγορά επιχειρήσεων που κατέχουν σημαντική ισχύ στην αγορά και εν συνεχεία θα προσδιορίζουν τις επιχειρήσεις που θεωρούν ότι έχουν σημαντική ισχύ στην αγορά καθώς και τις ex ante υποχρεώσεις (νέες υποχρεώσεις, διατήρηση ή τροποποίηση παλαιότερων), δεύτερον, οι ΕΚΑ θα διεξάγουν δημόσια διαβούλευση και, τέλος, οι ΕΚΑ θα εκδίδουν τελική απόφαση.

106. Το παρόν τμήμα των κατευθυντηρίων γραμμών καλύπτει τις διαδικασίες σε σχέση με τις εξουσίες των ΕΚΑ να λαμβάνουν τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την πραγματοποίηση της ανάλυσης της αγοράς. Σχετικά με το θέμα αυτό, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το άρθρο 5 παράγραφος 1 της οδηγίας πλαισίου προβ