EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 318/12

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών: ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και η συμβολή του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία»

(2006/C 318/02)

Στις 19 Ιανουαρίου 2006 και με βάση το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να εκπονήσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα: Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών: ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και η συμβολή του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία

Η συμβουλευτική επιτροπή βιομηχανικών μεταλλαγών, στην οποία ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή της στις 31 Αυγούστου 2006, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. PEZZINI και του κ. GIBELLIERI.

Κατά την 429η σύνοδο της ολομέλειάς της 13ης και 14ης Σεπτεμβρίου 2006 (συνεδρίαση της 13ης Σεπτεμβρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 181 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 8 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Αντιμέτωπο με τις νέες προκλήσεις που θέτει η παγκοσμιοποίηση, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2006 επικεντρώθηκε, όσον αφορά την επανέναρξη της στρατηγικής της Λισσαβώνας, στην οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση και στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης της διακυβέρνησης.

1.2 Η ΕE οφείλει να καταβάλει προσπάθειες για να διασφαλίσει στους πολίτες της μια ανάπτυξη καινοτόμο, ανταγωνιστική και αειφόρο, προκειμένου να επιτευχθεί μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική συνοχή στην επικράτειά της, μέσω της δημιουργίας και της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεων, νέων επαγγελματικών δεξιοτήτων και περισσότερων και ποιοτικότερων θέσεων εργασίας, διατηρώντας παράλληλα το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο, το οποίο πρέπει να προσανατολιστεί προς την οικονομία της γνώσης.

1.2.1 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι χωρίς «έναν νέο κύκλο διακυβέρνησης που να βασίζεται στην εταιρική σχέση και στην αρχή της ιδίας ευθύνης» (1) όλες οι προσπάθειες για ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης της Ευρώπης θα αποβούν μάταιες και ότι επείγει η υιοθέτηση και η ταχεία και γενικευμένη εφαρμογή των νέων παραδειγμάτων της διακυβέρνησης.

1.2.2 Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, τόσο το 7oπρόγραμμα Πλαίσιο ΕΤΑ όσο και το νέο ΠΑΚ (πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία) χαρακτηρίζονται έως τώρα από μία σε υπερβολικό βαθμό προσέγγιση «εκ των άνω προς τα κάτω» και δεν επιτρέπουν την επίτευξη των κατάλληλων συγκεντρώσεων και της υπεύθυνης συμμετοχής των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων ανάπτυξης σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο, με τη βελτιστοποίηση του εξαιρετικού ρόλου των κοινωνικών εταίρων για διαρκείς και αειφόρους προοπτικές ανάπτυξης.

1.3 Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να προωθήσει, ακόμη και με τα δύο προαναφερθέντα μέσα, αυτή τη νέου τύπου εταιρική σχέση σε τοπικό επίπεδο με τις αρχές και τους οικονομικούς φορείς, καιειδικότερα με τους κοινωνικούς εταίρους, προβάλλοντας «μία νέα γενιά εδαφικών συμφώνων για την ανάπτυξη στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης» (2).

1.4 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι δεν υπάρχουν λύσεις διακυβέρνησης δυνάμενες να εφαρμοστούν σε όλες τις περιπτώσεις. Κάθε περιοχή πρέπει να αναζητήσει τις λύσεις που θα ανταποκρίνονται καλύτερα στις απαιτήσεις της σε σχέση με την διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο και θα είναι συμβατές με το εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο αναφοράς.

1.5 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι θα μπορούσαν να επισημανθούν ορισμένα κοινά στοιχεία: — παρουσία οργανωμένου κοινωνικού διαλόγουߦ — τακτική και δημόσια αξιολόγηση της ποιότητας και του αντικτύπου των υλοποιούμενων δράσεωνߦ — κατάρτιση των παραγόντων ανάπτυξης και των φορέων αναπτυξιακής ολοκλήρωσηςߦ — οργανωμένες διασυνδέσεις μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου, της βιομηχανίας και της κυβέρνησηςߦ — ποιοτικές δομές εκπαίδευσης και κατάρτισηςߦ — ένταξη στα δίκτυα κέντρων επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείαςߦ — δημιουργία και ενίσχυση προηγμένων ομάδων (περιοχές, πάρκα υψηλής τεχνολογίας, κοινοπραξίες εταιρειών παραγωγής και χρηματοπιστωτικών εταιρειών, κλπ.). — περιοχές που θα διαθέτουν τον απαιτούμενο εξοπλισμό, ικανές να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αειφορίας, ελκυστικές και μηχανογραφημένεςߦ — αποδοτικές και αποδεκτές δομές εξεύρεσης συναίνεσης και λήψης αποφάσεων, που να βασίζονται στη συνδρομή των πολιτών.

1.5.1 Τέλος, είναι απολύτως απαραίτητο να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος αυτής της ολοκληρωμένης τοπικής πολιτικής ένας οργανωμένος κοινωνικός διάλογος, μεταξύ άλλων και μέσω της δημιουργίας τοπικών οικονομικών και κοινωνικών συμβουλίων όπου θα συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι και οι εκπρόσωποι της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, καθώς και η δημιουργία αποτελεσματικών μορφών οικονομικής και κοινωνικής εταιρικής σχέσης (3).

1.5.2 Στο σημείο αυτό θα πρέπει να ακολουθηθεί ο δρόμος που υπέδειξε η ΕΟΚΕ με τη συμμετοχή των οικονομικών και κοινωνικών συμβουλίων, ή παρεμφερών οργανισμών των επιμέρους ευρωπαϊκών χωρών και τη διεξαγωγή διαρθρωμένου διαλόγου με την ΕΟΚΕ.

1.6 Η επιτυχία της νέας διακυβέρνησης εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την ικανότητα προσδιορισμού του αποτελεσματικότερου επιπέδου εγγύτητας των διαδικασιών λήψης αποφάσεων προς τον πολίτη για τη διαχείριση των προβλημάτων και την εξεύρεση λύσεων, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, αλλά διατηρώντας παράλληλα ένα συνεκτικό σύνολο και ένα κοινό όραμα σε σχέση με τα άλλα επίπεδα παρέμβασης (4).

1.7 Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η πρακτική διερεύνησης λύσεων, δράσεων και παρεμβάσεων μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα από κοινού με ασκήσεις συμμετοχικής προοπτικής διερεύνησης μπορεί να συμβάλει εκ των κάτω προς τα άνω στην πολιτιστική ανάπτυξη της κοινωνίας και στην διεύρυνση των επιλογών που έχουν οι πολιτικοί και οι διοικητικοί υπάλληλοι που λαμβάνουν αποφάσεις, αλλά επίσης, και κυρίως, στην εμφάνιση και ενίσχυση επί τόπου των αλληλεπιδράσεων των τεχνολογικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών φορέων που είναι βασικοί για τη διακυβέρνηση μιας αειφόρου και ανταγωνιστικής ανάπτυξης.

1.8 Για τον σκοπό αυτόν, απαιτείται, προπαντός, η συμμετοχή των κοινωνικών φορέων και των εκπροσώπων της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, με στόχο τη σαφή διάκριση των ισχυρών και των αδύναμων σημείων και τη δυνατότητα εντοπισμού νέων δυνατοτήτων στην εσωτερική και τη διεθνή αγορά.

1.9 Εάν αφενός, η παγκοσμιοποίηση ασκεί ανταγωνιστική πίεση που ωθεί προς τον εκσυγχρονισμό, την καινοτομία και την αναβάθμιση της αλυσίδας των αξιών και επιτρέπει την παραγωγή και τη διανομή αγαθών και υπηρεσιών με αποτελεσματικότερο και οικονομικότερο τρόπο, αφετέρου, υπάρχει κίνδυνος, να οδηγήσει –εφόσον δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα– σε νέους διαχωρισμούς και κατακερματισμούς του οικονομικού και κοινωνικού ιστού, κυρίως σε τοπικό επίπεδο.

1.9.1 Εξ ου και η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι απαιτείται η διαμόρφωση νέων δεξιοτήτων το ταχύτερο δυνατόν που θα είναι σε θέση να προσανατολίσουν τους πολίτες προς τις αλλαγές. Θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την κατάρτιση τομεακών διοικητικών στελεχών, διευθυντών επιχειρήσεων και χρηματοδοτικών και πιστωτικών συστημάτων, που θα τεθούν σε εφαρμογή με την συνδρομή των πολιτικών ιθυνόντων και των αρμοδίων του δημόσιου τομέα καθώς και με τα στελέχη των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

1.10 Μόνο μια συμμετοχική ολοκληρωμένη τοπική προσέγγιση θα είναι σε θέση, κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, να εξασφαλίσει ότι οι γνώσεις που έχουν συσσωρευτεί χάρη στις επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, την καινοτομία και την εκπαίδευση θα μπορέσουν να αναπτύξουν τις ικανότητες καινοτομίας οι οποίες προσφέρουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και μπορούν να προσελκύσουν ανθρώπινο και χρηματοοικονομικό κεφάλαιο στο τοπικό επίπεδο.

1.10.1 Στα πλαίσια αυτά έχει εξαιρετική σημασία να μελετηθούν νέοι τρόποι για την προσέλκυση ανθρώπινου κεφαλαίου επιτόπου, ακόμη και μέσω μεγαλύτερης ισορροπίας μεταξύ του χρόνου ζωής και εργασίας, μέσω της εισαγωγής κινήτρων εργασίας, ιδιαίτερα για τους πνευματικά εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης, όπως τα στελέχη, οι ερευνητές, οι εργαζόμενοι στην βιομηχανία, που θα επιτρέπουν στους ενδιαφερόμενους να έχουν κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου επαρκή οφέλη από τις εργασιακές τους σχέσεις.

1.11 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το νέο πρόγραμμα πλαίσιο για την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα 2007-2013 πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με τις άλλες πολιτικές και τα κοινοτικά προγράμματα παρέμβασης επιτόπου, διότι έχει στόχο να προσεγγίσει τα ζητήματα αυτά ακολουθώντας τρεις γραμμές δράσης: το πρόγραμμα «επιχειρηματικότητα και καινοτομία», το πρόγραμμα «στήριξη των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών» και το πρόγραμμα «ευφυής ενέργεια — Ευρώπη».

1.12 Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάγκη συντονισμού του ΠΑΚ με τις παρεμβάσεις της περιφερειακής πολιτικής, της πολιτικής συνοχής και της πολιτικής διακρατικής, διαπεριφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας καθώς και με το 7o πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) το οποίο αφιερώνει ένα σημαντικό τμήμα του προγράμματός του«Ικανότητες» στην ανάπτυξη δράσεων έρευνας και ανάπτυξης των ΜΜΕ, στη δημιουργία περιφερειών της γνώσης και στη στήριξη της καινοτομίας και των καινοτόμων υπηρεσιών για τις επιχειρήσεις καθώς και στη σύναψη των απαραίτητων σχέσεων μεταξύ των επιχειρηματικών και εκπαιδευτικών κύκλων.

1.13 Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητο οι πρωτοβουλίες αυτές, πέρα από τον υψηλό βαθμό συντονισμού για να διασφαλιστούν συνέργειες και να αποφευχθούν επικαλύψεις και ασυνέπειες, να διαμορφωθούν εκ νέου και να προσαρμοστούν πρωτίστως στην περιοχή με προτεραιότητα την ανάπτυξη τοπικών κοινών εταιρικών σχέσεων.

1.14 Τέλος, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει τα όσα έχει εκφράσει σε ορισμένες πρόσφατες γνωμοδοτήσεις της σχετικά με τη σύγχρονη βιομηχανική πολιτική: «Αυτό που λείπει είναι μια σαφής σύνδεση ανάμεσα στις προσπάθειες που καταβάλλονται στο επίπεδο της Ένωσης και στην απαραίτητη συμμετοχή των κυβερνήσεων, της βιομηχανίας και των ενδιαφερόμενων μερών στο εθνικό και το περιφερειακό επίπεδο».

2. Ορισμοί

Η γνωμοδότηση αναφέρεται σε ορισμένες έννοιες οι οποίες ορίζονται κατωτέρω.

2.1 Διακυβέρνηση : η βιβλιογραφία στον τομέα της ανθρωπολογίας διακρίνει τρεις τύπους διακυβέρνησης (5). Την διακυβέρνηση που ξεκινά «από τη βάση», η οποία προβλέπει συντονισμό όλων των φορέων, σε τοπική κλίμακα, και χαρακτηρίζεται από έντονη προδιάθεση προς όλες τις τεχνολογικές δραστηριότητες. Την διακυβέρνηση«σε δίκτυο», που στηρίζεται σε υψηλού επιπέδου δικτυακό συντονισμό όλων των φορέων και κυρίως των επιχειρήσεων, των ερευνητικών οργανισμών και των οικονομικών οργανισμών. Την «κατευθύνουσα» διακυβέρνηση, που βασίζεται σε υψηλού επιπέδου συντονισμό και σε κεντρική διαχείριση των σημαντικών πτυχών όπως η χρηματοδότηση και οι δυνατότητες όσον αφορά την έρευνα.

2.2 Κοινωνικά υπεύθυνη περιοχή (6)

Μια περιοχή μπορεί να οριστεί ως κοινωνικά υπεύθυνη όταν προσανατολίζει την ανάπτυξή της προς τις αρχές της βιωσιμότητας, όταν δηλαδή περιλαμβάνει στην ανάπτυξή της την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση. Μια περιοχή ορίζεται ως κοινωνικά υπεύθυνη όταν επιτυγχάνει

— να ενσωματώνει κοινωνικές και περιβαλλοντικές εκτιμήσεις στις οικονομικές της αποφάσεις,

— να χρησιμοποιεί ένα υπόδειγμα κοινών αξιών και συμμετοχική μεθοδολογία στις διαδικασίες για τη λήψη αποφάσεων,

— να ενθαρρύνει τις ορθές πρακτικές και την συνεχή αντιπαράθεση μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων, προκειμένου να αυξηθεί η καινοτομία και η ανταγωνιστικότητα.

Για το σχεδιασμό μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής απαιτείται:

— να προσδιοριστεί η κοινότητα που την κατοικεί,

— να προσδιοριστούν οι αξίες που την κατευθύνουν.

2.3 Κοινωνικό κεφάλαιο μιας περιοχής

Το κοινωνικό κεφάλαιο μπορεί να λάβει διάφορες μορφές: πνεύμα συνεργασίας ή ανταγωνισμούߦ συλλογική συναίνεση ή πόλωση των ομάδων συμφερόντωνߦ μέθοδοι εκμάθησης. Οι πολιτιστικές παραδόσεις και η μορφή οργανώσεως μπορούν να ασκήσουν σημαντική επίδραση στα εμπόδια που είναι δυνατόν να συναντηθούν κατά την πραγματοποίηση μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής. Μια εμβριθής εξέταση των διαθέσιμων κοινωνικών πόρων σε μια περιοχή (κοινωνικό κεφάλαιο) επιβάλλει να γίνει διάκριση μεταξύ: θεσμικού κεφαλαίου, πολιτιστικού κεφαλαίου, συμβολικού κεφαλαίου, ψυχοκοινωνικού κεφαλαίου και γνωστικού κεφαλαίου.

— Θεσμικό κεφάλαιο: πρόκειται για την ικανότητα των επισήμων θεσμικών οργάνων μιας περιοχής να επικεντρώνονται στην επίλυση των προβλημάτων, την ικανότητά τους να αναπτύξουν δράση, την ταχύτητα της διαδικασίας για τη λήψη αποφάσεων, την ευελιξία τους και τον βαθμό ενημέρωσης των οργανώσεων, και τέλος για τη μορφή των σχέσεων μεταξύ των διαφόρων οργανώσεων.

— Πολιτιστικό κεφάλαιο: αποτελείται από την κληρονομιά των παραδόσεων της περιοχής, των αξιών και των πεποιθήσεων, από τον γλωσσικό πλούτο, και τέλος από τις κοινωνικές σχέσεις και τον τρόπο συμπεριφοράς (7).

— Συμβολικό κεφάλαιο: χαρακτηρίζεται από την ικανότητα μιας περιοχής να κινητοποιήσει την απαραίτητη ενέργεια ώστε να εξασφαλίσει την εξέλιξή της καθώς και από το δυναμικό για την βελτίωση της εικόνας των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δράση στην περιοχή.

— Ψυχοκοινωνικό κεφάλαιο: βασίζεται κυρίως στην εμπιστοσύνη, στην πεποίθηση ότι υπάρχει μια κοινότητα που διαθέτει αναπτυξιακό δυναμικό και τέλος στην επίγνωση ότι είναι δυνατό να οργανωθεί συνεργασία με τις ομάδες και τις ενώσεις.

— Γνωστικό κεφάλαιο: συλλογική τεχνογνωσία που δεν πρέπει να συγχέεται με το ανθρώπινο κεφάλαιο των επιμέρους ατόμων. Το γνωστικό κεφάλαιο συσσωρεύεται στις οργανώσεις που απαρτίζουν τις υποδομές της γνώσεως, δηλαδή πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, καθώς και πολιτιστικές και επαγγελματικές οργανώσεις, επιχειρήσεις και οργανώσεις που έχουν αναλάβει την ανάπτυξη του κοινωνικού διαλόγου (8).

2.4 Η προοπτική διερεύνησης (9) (foresight): το μέλλον ως κοινωνικό οικοδόμημα

Το μέλλον πρέπει να οικοδομηθεί. Το χτίζουν εκουσίως τα άτομα με τις πράξεις τους και τις, ορισμένες φορές, αναπάντεχες συνέπειές τους. Επομένως, το μέλλον δεν προλέγεται απλώς, αλλά χτίζεται με τη βοήθεια του κοινωνικού συνόλου. Σε αυτό συμβάλλει και η συστηματική εξέταση των πιθανών ή δυνατών γεγονότων. Η συστηματική μελέτη του μέλλοντος αποτελεί ένα πεδίο έρευνας που επιδιώκει τη βελτίωση των μελλοντικών προοπτικών που να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες μας. Συνεπώς, σκοπός της προοπτικής διερεύνησης δεν είναι να προλέγει το μέλλον, αλλά να το φανταστεί διαφορετικό από το σημερινό χάρη σε ορισμένους συντελεστές όπως η μεταβολή της τεχνολογίας, του τρόπου ζωής και εργασίας, των κανονιστικών ρυθμίσεων, της παγκόσμιας γεωπολιτικής, κλπ.

2.4.1 Με στόχο την υποστήριξη των γραμμών που αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, η Επιτροπή δημιούργησε τις συνθήκες για την οργάνωση του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας (ΕΧΕ) (10) του οποίου οι χρηματοδοτήσεις ενσωματώθηκαν στο 6o πρόγραμμα-πλαίσιο, δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στην εδαφική προοπτική διερεύνησης (11). Κατόπιν, το 2001, η Επιτροπή δημιούργησε τη μονάδα «Επιστημονική και Τεχνολογική Προοπτική, σχέσεις με το IPTS (12)» με στόχο την διάδοση της προοπτικής διερεύνησης ως υποδείγματος καινοτομίας.

2.5 Δημοκρατία της εγγύτητας

2.5.1 Μεταξύ των τάσεων των τελευταίων ετών, εκτός από την επιβεβαίωση της επικουρικότητας, ιδιαίτερη σημασία απέκτησε και το θέμα της εγγύτητας, που σημαίνει την πολιτιστική στάση μέσω της οποίας ο πολίτης εκφράζει την επιθυμία του να πρωταγωνιστήσει στη λήψη αποφάσεων που άπτονται της κοινωνικής σφαίρας. Χάρη στις νέες τεχνολογίες οι γνώσεις διαδίδονται με ταχύτητα και ευρύτητα που παλαιότερα θα ήταν αδύνατο να φανταστούμε.

3. Αιτιολογική έκθεση

3.1 Στην αυγή της τρίτης χιλιετίας, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με βαθιές διαρθρωτικές μεταλλαγές, οι οποίες έχουν ανατρέψει, μέσα σε λίγα χρόνια, το παγκόσμιο περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί και ανταγωνίζεται η ευρωπαϊκή οικονομία. Μεταξύ αυτών των μεταλλαγών αναφέρονται ειδικότερα οι εξής: — το εργατικό δυναμικό που συμμετέχει στους μηχανισμούς της αγοράς έχει διπλασιαστεί σε όγκο με την άφιξη περισσότερων των δύο δισεκατομμυρίων ατόμων στη ζώνη της οικονομίας της αγοράς, την οποία διαχειρίζεται ο ΠΟΕߦ — η οικονομική επανάσταση, που προκάλεσε η παγκοσμιοποίηση, μεταλλάσσοντας παγιωμένα οικονομικά μοντέλα, άλλαξε την ισορροπία μεταξύ της ζήτησης και της προσφοράςߦ — η ανάδυση νέων οικονομικών ανταγωνιστικών δυνάμεων, οι οποίες έχουν σχηματίσει ομάδες και συμμετέχουν με τους παραδοσιακούς φορείς στην αγοράߦ — η επιχείρηση αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως φορέας ενσωματωμένος στο σύστημα, διασφαλίζοντας τη δημιουργία ολοκληρωμένων δικτύων γνώσηςߦ — η επιτυχία μιας επιχείρησης εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από μια νέα μορφή δημόσιας τοπικής διακυβέρνησης, η οποία πρέπει να λειτουργεί στο πλαίσιο ενός κοινού στρατηγικού οράματοςߦ — οι νέες μορφές δημόσιας και ιδιωτικής διακυβέρνησης, που εφαρμόζονται στο τοπικό επίπεδο, συνυπάρχουν σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο, το οποίο παρουσιάζει μεγάλες δημογραφικές και οικονομικές ανισότητεςߦ — στη νέα απελευθερωμένη παγκόσμια αγορά εφαρμόζονται δυναμικά νέες επιθετικές στρατηγικές οικονομικής και εμπορικής διείσδυσης, οι οποίες συνίστανται κυρίως στον εντοπισμό των αδυναμιών των ξένων αγορών με στόχο την απόκτηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων.

3.2 Η έκθεση Aho (13) επανέλαβε ότι απαιτούνται νέα μοντέλα διακυβέρνησης, προκειμένου να καταστεί η Ευρώπη ανταγωνιστική και να συνειδητοποιήσει τις προκλήσεις που θέτουν οι διαρθρωτικές μεταλλαγές στο σύστημα.

3.2.1 Η υιοθέτηση αυτού του νέου μοντέλου διακυβέρνησης απαιτεί: — μια ριζική αλλαγή με στόχο την ανάδειξη του πραγματικά ενιαίου χαρακτήρα της ευρωπαϊκής αγοράς, τη στήριξη της καινοτομίας και την εμπορία νέων προϊόντων και υπηρεσιών έναντι του κατακερματισμού, που αποτελεί το βασικό εμπόδιο για τις επενδύσεις, τις επιχειρήσεις και την απασχόλησηߦ — αναθεώρηση των συστημάτων κινητικότητας στους κόλπους της ΕΕ, επιτρέποντας στους ανθρώπινους πόρους να επωφελούνται από τις δυνατότητες ανταλλαγής και κινητικότητας είτε μεταξύ των επιστημονικών, βιομηχανικών και κυβερνητικών κύκλων είτε μεταξύ των διαφόρων κρατώνߦ προκειμένου να αξιοποιηθεί καλύτερα το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο της γνώσης, τα συστήματα αυτά θα έπρεπε να είναι εφοδιασμένα με νέα εργαλεία διαλόγου για τη δημιουργία δικτύων γνώσης νέας γενιάς, νέων τεχνολογικών και βιομηχανικών πάρκων και κέντρων αριστείας, καθώς και τεχνολογικών πλατφορμών και ομίλωνߦ — ένα νέο κοινό στρατηγικό όραμα, που θα περιλαμβάνει εργαλεία συμμετοχικής προοπτικής διερεύνησης, με στόχο την αντιμετώπιση των εσωτερικών κοινωνικών προκλήσεων και των εξωτερικών οικονομικών εμποδίων και την κάλυψη του χάσματος μεταξύ των πολιτικών προτάσεων και των ειδικών αναγκών συμμετοχής του συνόλου των περιφερειών που επιθυμούν να γίνουν μέτοχοι της οικονομίας της γνώσηςߦ — ανάπτυξη σε τοπικό επίπεδο της λειτουργίας «φορέων αναπτυξιακής ολοκλήρωσης» (14), με υψηλό επίπεδο επαγγελματικών ικανοτήτων, — υποστήριξη της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Τεχνολογικού Ινστιτούτου (15) για την αποφυγή διαρροής εγκεφάλων και ανάκληση όσων βρίσκονται σε άλλα μέρη του κόσμου προκειμένου να αναπτύξουν και να προωθήσουν την έρευνα και την καινοτομία στην επικράτεια της Ένωσης, — μια ισχυρή ευρωπαϊκή δράση στήριξης της επαγγελματικής επιμόρφωσης και της διαμόρφωσης χρήσιμων πολυκλαδικών δεξιοτήτων.

3.3 Η έρευνα και η ανάπτυξη, ο σχεδιασμός, οι διαδικασίες κατασκευής, τα συστήματα υλικοτεχνικής υποστήριξης (16), το μάρκετινγκ και οι υπηρεσίες που προσφέρονται στον πελάτη αποτελούν ολοένα και πιο ολοκληρωμένες λειτουργίες, οι οποίες ενεργούν από κοινού, ως ένα ενιαίο σύνολο που συνδέει τους πελάτες με όσους προωθούν νέα προϊόντα.

3.4 Η νέα δομή των επιχειρήσεων εξαρτάται ολοένα και λιγότερο από τη διαθεσιμότητα του υλικού εξοπλισμού και ολοένα και περισσότερο από την ιδιοκτησία άυλων αγαθών. Χρειάζεται, ως εκ τούτου, «ένα τοπικό επίπεδο που θα διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό», με δομές τοπικής διακυβέρνησης που θα μπορούν να στηρίζουν τις ικανότητες παραγωγής και διανομής αγαθών και υπηρεσιών και να εξασφαλίζουν όσο το δυνατόν καλύτερα τις υπηρεσίες μετά την πώληση.

3.5 Η ανάπτυξη μιας σαφούς τοπικής ταυτότητας, που εκδηλώνεται στο κοινωνικό κεφάλαιο, φαίνεται πως αποτελεί παράγοντα καίριας σημασίας, όχι μόνο για την αποφυγή του κινδύνου μετεγκατάστασης των επιχειρήσεων, αλλά και γιατί χρειάζονται νέες επιχειρήσεις που θα διαθέτουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και θα τηρούν τους αυστηρούς κανόνες ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται σε τοπικό επίπεδο. Η τήρηση αυτών των κανόνων προϋποθέτει ευαισθητοποιημένο και καταρτισμένο προσωπικό.

3.6 Η συνειδητοποίηση της περιφερειακής και τοπικής ταυτότητας από τους πολίτες, τους υπεύθυνους λήψης πολιτικών αποφάσεων και τους κοινωνικούς εταίρους αποτελεί προϋπόθεση για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της περιβαλλοντικής και κοινωνικής αειφορίας, η οποία προσφέρει προστιθέμενη αξία για την προσέλκυση νέων επενδύσεων.

3.7 Για την αξιοποίηση της τοπικής ταυτότητας, απαιτείται ένα αμάλγαμα στοιχείων που προκύπτει από την υιοθέτηση, την αναγνώριση και την προσήλωση σε ένα σύνολο κοινών αξιών, στο πλαίσιο ενός κοινού οράματος για το μέλλον. Η προώθηση της τοπικής ταυτότητας βασίζεται στα εξής: — συμμετοχικά και διαφανή πρότυπα διακυβέρνησης, που θα προβλέπουν κατανομή εξουσιών μεταξύ των διαφόρων φορέων και των πολυάριθμων δημόσιων και ιδιωτικών κέντρων λήψης αποφάσεωνߦ δράσεις δημιουργίας υποδομής με στόχο τη βελτιστοποίηση της δομής της οργάνωσης, της διαχείρισης, της λειτουργίας, καθώς και βιώσιμη χρήση των τοπικών πόρων, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, των υπηρεσιών υγείας, των φυσικών πόρων, των υποδομών και των υπηρεσιών στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ)ߦ — διαμόρφωση μιας «ελκυστικής» εικόνας της περιοχήςߦ — ανάλυση SWOT (17) ߦ — συμμετοχικές δραστηριότητες προοπτικής διερεύνησης, με στόχο να αναδειχθούν τα κοινά οράματα και οι πορείεςߦ — δικτύωση και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των τοπικών ταυτοτήτωνߦ — ασκήσεις συγκριτικής αξιολόγησης («benchmarking») για τη διασφάλιση των συγκριτικών τοπικών πλεονεκτημάτωνߦ

4. Η ολοκληρωμένη τοπική προσέγγιση (ΟΤΠ) και τα συστήματα προοπτικής διερεύνησης για την καινοτομία και την έρευνα σε τοπικό επίπεδο

4.1 Η ΟΤΠ και οι τοπικοί ανθρώπινοι πόροι

4.1.1 Οι πρωταρχικοί τομείς παρέμβασης για την αξιοποίηση του δυναμικού των ανθρώπινων πόρων που διαθέτει η κάθε περιοχή είναι διάφοροι: — ένα κοινό στρατηγικό όραμα για τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προοπτικές (foresight) της ανάπτυξης σε σχέση με την τεχνολογία και την καινοτομία στο τοπικό επίπεδοߦ — ένας οργανωμένος κοινωνικός διάλογος σε τοπικό επίπεδοߦ εν προκειμένω, είναι απαραίτητο να τηρηθούν πλήρως οι ισχύουσες νομικές ρυθμίσεις για την πληροφόρηση και τη διαβούλευση (18)ߦ — ένα σύστημα κατάρτισης με ποιοτικές δομές, με στόχο τη διαρκή βελτίωση των προσόντων των ανθρωπίνων πόρων σε συνάρτηση με τις επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται για τις νέες προοπτικές περιφερειακής ανάπτυξης στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμούߦ — η χρήση πολλαπλών κοινωνικών μέσων που προβλέπονται για τους ανθρώπινους πόρους που πλήττονται από απότομες μεταλλαγές της αγοράς, με αποτέλεσμα να αποκλείονται από τις ευκαιρίες ανάπτυξης, ή πλήττονται από τον τοπικό μαρασμό σε περιοχές κρίσηςߦ — μια πολιτική κοινωνικής ενσωμάτωσης και ο σεβασμός των εθνοτικών μειονοτήτωνߦ — μία ευφυής και υπεύθυνη διαχείριση της ευελιξίας για περισσότερες δυνατότητες επαγγελματικών επιτευγμάτων («ευελιξία και ασφάλεια») (19) — η πλήρης συμμετοχή των πολιτών.

4.2 Η ΟΤΠ και η ανάπτυξη μιας νέας και ισχυρότερης μορφής επιχειρηματικότητας

4.2.1 Μια ολοκληρωμένη τοπική προσέγγιση μπορεί να ενθαρρύνει και να προωθήσει τη δημιουργία και την ανάπτυξη επιχειρήσεων, κυρίως ΜΜΕ, μέσω της διαμόρφωσης ενός ευνοϊκού κλίματος, που θα μπορούσε να επιτευχθεί χάρη στα ακόλουθα: — απλούστευση των διοικητικών επιβαρύνσεων και άρση των γραφειοκρατικών εμποδίων για τη δημιουργία και την ανάπτυξη επιχειρήσεων, μεταξύ άλλων και ως προς το μέγεθοςߦ — δομές εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης, μαθητείας και εναλλασσόμενης εργασίας, και δια βίου μάθησης, η διαχείριση των οποίων θα αναλαμβάνεται από τους κοινωνικούς εταίρους μέσω διμερών οργάνων, που είναι προσανατολισμένα προς το μέλλονߦ — ολοκληρωμένα δίκτυα μεταξύ των πανεπιστημίων, των επιχειρήσεων και των ερευνητικών κέντρων, με προγράμματα εργασίας και μεθοδολογίες δράσης, καθώς και με ομοιογενείς δομές για τη μεταφορά τεχνολογίαςߦ — δημιουργία και αναβίωση βιομηχανικών και τεχνολογικών περιοχών της γνώσης και των ολοκληρωμένων βιομηχανικών πλατφορμών, στο πλαίσιο των οποίων οι φορείς από τον τεχνολογικό τομέα θα αναπτύσσονται για την ενσωμάτωση νέων κέντρων παραγωγής γνώσεων και εφαρμοσμένης έρευνας και, υπερβαίνοντας την τοπική τους διάσταση, θα διαμορφώνουν συστήματα παραγωγής και διανομής που θα στηρίζονται στις κοινές αξίες και στρατηγικές των μαθησιακών κοινοτήτωνߦ — δημιουργία δικτυωμένων βιομηχανικών και τεχνολογικών πάρκων, μεταξύ άλλων και μέσω υπηρεσιών περιφερειακής ανάπτυξης, με στόχο την ανάπτυξη τοπικών ζωνών με επαρκή εξοπλισμό, οι οποίες θα προσφέρουν υπηρεσίες αρωγής της ανάπτυξης νέων επιχειρήσεωνߦ — βελτίωση της πρόσβασης στις πηγές χρηματοδότησης και πιστώσεων, μεταξύ άλλων και μέσω της δημιουργίας, σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ, μηχανισμών όπως αυτοί που προβλέπονται από την πρωτοβουλία JEREMIE (Joint European resources for micro-to-medium enterprises — κοινοί ευρωπαϊκοί πόροι για τις μικροεπιχειρήσεις και τις μεσαίες επιχειρήσεις), και οι οποίοι θα απευθύνονται στις μικρές επιχειρήσεις και στις μικροεπιχειρήσειςߦ — ανάπτυξη και διάδοση των μηχανισμών εταιρικής κοινωνικής ευθύνηςߦ — προώθηση και ενίσχυση των συστημάτων συνεργασίας μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των τοπικών οικονομικών και κοινωνικών φορέων, μέσω της ενίσχυσης των θεσμικών ικανοτήτων τους και του κοινωνικού διαλόγουߦ — εκσυγχρονισμός του τοπικού ψηφιακού συστήματος επικοινωνιών μεταξύ όλων των τοπικών πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών φορέων και των ενδιαφερομένων δημόσιων και ιδιωτικών αρχών και θεσμών. Ενδείκνυται κυρίως η χρήση εργαλείων όπως η ηλεκτρονική διοίκηση, το ηλεκτρονικό εμπόριο, η τηλεργασία, τα ευρυζωνικά δίκτυα υψηλής χωρητικότητας, όπως το δίκτυο GΕANT (20) για τη μετάδοση δεδομένων και τα συστήματα GRID (21)ߦ — ενίσχυση των αξιών να που υποστηρίζει το πρόγραμμα JESSICA, που αποβλέπει στην ενσωμάτωση των περιφερειακών αστικών περιοχώνߦ — περιβάλλον φυσικής, οικονομικής και κοινωνικής ασφάλειας του πολίτη και του επιχειρηματικού και εργασιακού κόσμουߦ — αειφόρος χαρακτήρας της ολοκληρωμένης τοπικής προσέγγισης της περιφερειακής και τοπικής βιομηχανικής πολιτικής, σε συνδυασμό με βελτιστοποίηση της προστασίας του περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια των οικονομικών και βιομηχανικών μεταλλαγών.

4.3 Η ΟΤΠ, το ΠΑΚ και το 7o πρόγραμμα-πλαίσιο: συνοχή με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές

Το 2005, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων έδωσαν νέα πολιτική ώθηση στην αναθεωρημένη στρατηγική της Λισσαβώνας, κυρίως υπογραμμίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές αξίες μπορούν να εμπνεύσουν τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και της κοινωνίας στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

4.3.1 Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου του 2006 έθεσε τις προτεραιότητες που πρέπει να ακολουθηθούν στο πλαίσιο της ανανεωμένης εταιρικής σχέσης για την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση: — περισσότερες επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομίαߦ — απελευθέρωση του επιχειρηματικού δυναμικού, κυρίως των ΜΜΕߦ — αύξηση των νέων ευκαιριών απασχόλησης μακράς διάρκειας για τις κατηγορίες προτεραιότητας, ιδίως τους νέους (22), τις γυναίκες, τους ηλικιωμένους εργαζόμενους, τα άτομα με αναπηρία, τους νόμιμους μετανάστες και τις μειονότητες.

4.4 Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (ΠΑΚ) συγκεντρώνει σε ένα συνεκτικό πλαίσιο πολυάριθμες δραστηριότητες που στόχο έχουν να προσεγγίσουν τα βασικά προβλήματα που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό της ΕΕ, και προσανατολίζει την ανάπτυξη προς καινοτόμες και παραγωγικές δράσεις, οι οποίες είναι φιλικές προς το περιβάλλον, χρησιμοποιούν με αποδοτικό τρόπο τους φυσικούς πόρους και είναι αποδεκτές από κοινωνική άποψη.

4.5 Το ειδικό πρόγραμμα «Ικανότητες» του 7ου προγράμματος-πλαισίου έχει στόχο να ενισχύσει τις ικανότητες στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, συγκεκριμένα: — ικανοποιώντας τις απαιτήσεις των ΜΜΕ που χρειάζεται να αναθέτουν τις ερευνητικές δραστηριότητες σε τρίτουςߦ — υποστηρίζοντας τα διακρατικά δίκτυα των περιφερειών της γνώσης, με στόχο τη διευκόλυνση της δημιουργίας τοπικών παραγωγικών συστημάτων («clusters»), υπερπεριοχών και τεχνολογικών και βιομηχανικών πάρκων, όπου θα συμμετέχουν τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, οι επιχειρήσεις και οι περιφερειακές αρχέςߦ — απελευθερώνοντας το δυναμικό έρευνας και καινοτομίας που ενυπάρχει στις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες και στις περιφέρειες της σύγκλισης, σε συνδυασμό με τις παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής.

4.5.1 Η βελτιστοποίηση της συμμετοχής των ΜΜΕ στις δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας πρέπει να επιδιωχθεί και μέσω των άλλων ειδικών προγραμμάτων του 7ου προγράμματος-πλαισίου: «Συνεργασία», «Ιδέες» και«Άνθρωποι».

4.5.2 Ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό, κοινό στο σύνολο των προγραμμάτων, είναι η υποχρέωση της καλύτερης αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας, πράγμα που επιτυγχάνεται καλύτερα στο τοπικό επίπεδο. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητα υψηλά επίπεδα συντονισμού, συνέργειας και συνοχής με τις κοινοτικές παρεμβάσεις της περιφερειακής πολιτικής και της πολιτικής για τη συνοχή καθώς και με τα άλλα κοινοτικά μέσα υποστήριξης της εδαφικής συνεργασίας, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

4.5.3 Πρέπει, εξάλλου, να συντονιστούν οι δράσεις που περιγράφηκαν ανωτέρω με τις περιφερειακές πολιτικές που έχουν ως σημείο αναφοράς τα αναμορφωμένα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία.

4.6 Οι πρωτοβουλίες αυτές όχι μόνον απαιτούν υψηλό επίπεδο συντονισμού για τη διασφάλιση των συνεργιών και την αποφυγή των επικαλύψεων ή της έλλειψης συνεκτικότητας, αλλά, προκειμένου να αφομοιωθούν καταλλήλως στο τοπικό επίπεδο, απαιτούν κατά προτεραιότητα: — ένα περιβάλλον για τη χρήση τους που θα είναι δεκτικό και θα διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό, επιτρέποντας την επίτευξη συνεργιών με συναφή περιφερειακά και τοπικά προγράμματα, ένα περιβάλλον που θα είναι σε θέση να αναπτύσσει τα διεθνή δίκτυα έρευνας των εταίρων, με στόχο την ικανοποίηση των κριτηρίων διεθνούς συνεργασίας των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και τη μετουσίωση των αποτελεσμάτων της έρευνας σε πραγματική ανάπτυξη στο επίπεδο της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, η οποία να είναι άμεσα αξιοποιήσιμη από τις εν εξελίξει διαδικασίες βιομηχανικών μεταλλαγών μέσω μόνιμων τοπικών διαδραστικών δικτύων μεταξύ των πανεπιστημίων, της βιομηχανίας και των ερευνητικών κέντρωνߦ — τελειοποιημένες δομές εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι οποίες θα έχουν στόχο να προσφέρουν λειτουργικές λύσεις στις απαιτήσεις της οικονομικής και βιομηχανικής ανάπτυξης που βασίζεται στη γνώσηߦ οι δομές αυτές πρέπει να βασίζονται σε προγράμματα κατάρτισης με στόχο νέα πρότυπα τεχνολογίας και παραγωγής, διανομής και κατανάλωσης, καθώς και συστήματα συνεχούς κατάρτισης ικανά να προβλέπουν τις αντιδράσεις στις μεταλλαγές της βιομηχανίας και της αγοράςߦ — δράσεις για τη δημιουργία θεσμικών και συνεταιριστικών υποδομών και κοινωνικού διαλόγου, με στόχο την αποτελεσματική διαχείριση των έργων και τη βελτιστοποίηση των σχετικών δραστηριοτήτων έρευνας και τεχνολογικής μεταφοράς, στο πλαίσιο ενός κοινού οράματος όλων των οικονομικών και κοινωνικών φορέων, οι οποίοι δραστηριοποιούνται κατεξοχήν σε τοπικό επίπεδο, και με στόχο νέες επιχειρηματικές και εκπαιδευτικές ευκαιρίες, ιδιαίτερα προηγμένα επαγγελματικά προσόντα και νέες επαγγελματικές δεξιότητες στον τομέα των ανθρώπινων πόρωνߦ — μια ολοκληρωμένη περιφερειακή πολιτική, η οποία θα είναι σε θέση να αξιοποιεί το τοπικό αναπτυξιακό δυναμικό και θα ενισχύει τις ικανότητες προσαρμογής και προοπτικής διερεύνησης της καινοτομίας, προκειμένου να εκμεταλλευτεί τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι νέες ροές αγαθών και υπηρεσιών και να επωφεληθεί από τους ανθρώπινους πόρους και τα κεφάλαια που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίησηߦ — έναν εδραιωμένο κοινωνικό διάλογο σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, ως στοιχείο απαραίτητο για τη βελτιστοποίηση των πλεονεκτημάτων που μπορούν να αντληθούν από την προοπτική διερεύνησης των βιομηχανικών μεταλλαγών και της αγοράς, καθώς και των τάσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση των ανθρώπινων πόρων, έναν διάλογο που θα μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη επαγγελματική ασφάλεια και μια νέα ευελιξία στην οργάνωση της παραγωγής, της διανομής και των υπηρεσιών.

4.6.1 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, τόσο το 7o πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) όσο και το νέο ΠΑΚ, επί των οποίων η ΕΟΚΕ είχε ήδη την ευκαιρία να γνωμοδοτήσει, εξακολουθούν να εφαρμόζουν σε υπερβολικό βαθμό μια προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση και δεν επιτρέπουν ακόμη, όπως θα ήταν επιθυμητό, τη συνειδητοποίηση της ανάγκης για την υπεύθυνη συμμετοχή των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων ανάπτυξης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η προσέγγιση αυτή δεν αναγνωρίζει ουσιαστικά στους τοπικούς φορείς τον ρόλο που τους αναλογεί, ως συνυπεύθυνων για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση.

4.6.2 Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να ενθαρρύνει, μεταξύ άλλων και μέσω των δύο προαναφερθέντων μέσων, αυτό το νέο είδος τοπικής εταιρικής σχέσης με τις αρχές και τους οικονομικούς παράγοντες, ιδίως με τους κοινωνικούς εταίρους, προωθώντας μια νέα γενιά τοπικών συμφώνων για την ανάπτυξη στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης (23). Στα σύμφωνα αυτά θα έπρεπε να συμμετέχουν όλοι οι φορείς που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της οικονομίας και της απασχόλησης, προκειμένου να δοθεί μια επαρκής λύση στις προκλήσεις της αγοράς και της ανταγωνιστικότητας, ώστε να ξεπεραστεί ο «τοπικισμός», που αποτελεί ολοένα και περισσότερο εμπόδιο στο πλαίσιο των αλληλοσυνδεόμενων παγκόσμιων συνθηκών.

4.7 Η ΟΤΠ, η συμμετοχική διακυβέρνηση, οι κοινωνικοί εταίροι και η κοινωνία των πολιτών

4.7.1 Ένα σημαντικό μέρος των δράσεων για την αειφόρο ανταγωνιστικότητα εμπίπτει στη δικαιοδοσία του τοπικού και του περιφερειακού τομέαߦ για τις δράσεις αυτές, προτεραιότητα δίνεται στα συστήματα διακυβέρνησης και στη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τοπικών και περιφερειακών αρχών, των διαφόρων φορέων και θεσμικών οργάνων, των κοινωνικών εταίρων, των επιχειρήσεων και των οικονομικών και κοινωνικών εταίρων της κοινωνίας των πολιτών που αλληλεπιδρούν στο τοπικό επίπεδο.

4.7.2 Σχετικά με την έννοια της διακυβέρνησης, αναφέρεται προηγούμενη σχετική άποψη της ΕΟΚΕ σύμφωνα με την οποία«οι εμπλεκόμενοι φορείς του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν και να αναλάβουν τις ευθύνες τους με απτές συμβολές και δράσεις. Ο κοινωνικός διάλογος και ο διάλογος των πολιτών είναι σημαντικά εργαλεία για την προώθηση των πολιτικών για τη δια βίου μάθηση, την καινοτομία και την τεχνολογία» (24).

4.7.3 Όσον αφορά την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου: «η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη ότι οι κοινωνικοί εταίροι, λόγω των γνώσεων που διαθέτουν σχετικά με τους επιμέρους τομείς, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο ενημέρωσης και προειδοποίησης των δημόσιων αρχών».

4.7.4 Κατά την ΕΟΚΕ πρέπει να δημιουργηθούν συστήματα κοινωνικής μηχανικής και μηχανικής αποφάσεων ευέλικτα, προορατικά και αντενεργά, που θα μπορούν να διασφαλίζουν ένα υψηλής ποιότητας επίπεδο πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής δημοκρατίας, χωρίς να επιβαρύνεται ούτε να επιβραδύνεται η ανάπτυξη δράσεων και πρωτοβουλιών.

4.7.5 Είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός κοινού βραχυπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου οράματος, καθώς και ο προσδιορισμός και η κατανομή ευθυνών σχετικά με τους κοινούς ενδιάμεσους στόχους, αλλά και η χρήση προηγμένων και δοκιμασμένων εργαλείων σε περιφερειακό επίπεδο, όπως τα εργαλεία της τεχνολογικής προοπτικής διερεύνησης.

4.8 Η ΟΤΠ είναι μια στρατηγική διακυβέρνησης για την ανάπτυξη μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής.

4.8.1 Σε ένα περιβάλλον, όπως το δικό μας, ανοικτό στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, μια στρατηγική διακυβέρνησης για την ανάπτυξη μιας κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής, θα πρέπει να διασφαλίζει διαρκή τάση προς την οικονομική ανάπτυξη και υψηλά κοινωνικά πρότυπα. Η εν λόγω στρατηγική θα πρέπει να εφαρμόζεται κυρίως μέσω: — συνεχών βελτιώσεων της ποιότητας του τοπικού παραγωγικού συστήματος όσον αφορά την καινοτομία και τις γνώσεις, με τη βοήθεια συστηματικών αναλύσεων και προβλέψεων της κοινωνικής, οικονομικής και τεχνολογικής ανάπτυξης που να είναι κοινά αποδεκτέςߦ — της ανάπτυξης παγκόσμιων δικτύων αναφοράς για τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, που να διασφαλίζουν συνεχείς αμφίδρομες ροές αλληλεπίδρασης με την παγκόσμια αγοράߦ — υψηλών επιπέδων περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας όσον αφορά την ανάπτυξη τόσο της παραγωγής όσο και της κατανάλωσηςߦ — αποτελεσματικών και εδραιωμένων διαδικασιών για τη δημιουργία, την διάδοση και την κυκλοφορία των γνώσεων, για την ενημέρωση και τη συνεχή κατάρτιση των χειριστών της τεχνολογίας, των χρηστών και των τελικών καταναλωτώνߦ — της κατάρτισης «εδαφικών κοινωνικών απολογισμών» που να μπορούν να μετρήσουν, να ελέγξουν και να αξιολογήσουν τις χρήσιμες δυναμικές για την επίτευξη ποιοτικών και ποσοτικών στόχων, βάσει κοινών προτύπων και μεθοδολογιών σε κοινοτικό επίπεδο.

Βρυξέλλες, 13 Σεπτεμβρίου 2006 Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής καιΚοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) Βλ. Συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 23ης και 24ης Μαρτίου 2006, σημείο 4.

(2) Βλ. βιομηχανικό σύμφωνο της μητροπολιτικής περιφέρειας της Βαρκελώνης («Pacte industrial de la Regió Metropolitana de Barcelona» ( http://www.pacteind.org/eng/activities/)). «Η ανταγωνιστικότητα της περιοχής έγκειται στην ποιότητα των επιχειρήσεων και των συνεργατών τους, …».

(3) Βλ. Κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική συνοχής: Ενεργός οριζόντια εταιρική σχέση (Κοινωνικοί εταίροι, οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, υπάλληλοι διοίκησης)ߦ Μία αποτελεσματική κάθετη εταιρική σχέση, (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εθνικές κυβερνήσεις, τοπικές και περιφερειακές αρχές) Βλ. CE/1260/1999 και COM (2002) 598 της 7.11.2002.

(4) Bλ. τη«Δημοκρατία της εγγύτητας».

(5) P. Cooke et al, 1998, Regional Innovation System-The role of governance in a globalised world. (Σύστημα Περιφερειακής Καινοτομίας- Ο ρόλος της διακυβέρνησης σε ένα παγκοσμιοποιημένο κόσμο).

(6) Στην έννοια αυτή στηρίζεται το νέο πρόγραμμα JESSICA, που εγκαινίασε η ΓΔ Regio και χρηματοδοτεί η ΕΤΕπ με στόχο, ιδιαίτερα, την ανάκτηση των μητροπολιτικών περιοχών με τη μεγαλύτερη υποβάθμιση.

(7) Κατά την ανθρωπολογική του έννοια ο πολιτισμός αποτελείται από «τρόπους συμπεριφοράς που προσλαμβάνονται και μεταδίδονται μέσω συμβόλων, σημάτων, πράξεων και πνευματικών έργων» (Alberoni, Consumi e società).

(8) F.Alburquerque et al, Learning to innovate, (Ας μάθουμε να καινοτομούμε) Σεμινάριο του OΟΣΑ 30.9.1999/1.10.1999 Μάλαγα, Ισπανία.

(9) Ορισμός της προοπτικής διερεύνησης: Συστηματική, συμμετοχική διαδικασία που περιλαμβάνει την συλλογή πληροφοριών και την επεξεργασία ενός οράματος του μέλλοντος, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, με σκοπό τον προσανατολισμό των αποφάσεων και την κινητοποίηση μέσων για κοινές δράσεις.

(10) COM(2002) 565 τελικό, της 16.10. 2002.

(11) http://www.cordis.lu/rtd2002/foresight.main.htm.

http://www.cordis.lu/rtd2002/foresight/seminar.htm.

http://www.regional-foresight.de/.

http://prospectiva2002.jrc.es/.

(12) Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προοπτικών. Είναι ένα από τα 7 ινστιτούτα που εξαρτώνται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών.

(13) «Créer une Europe innovante» [Για να δημιουργήσουμε μια καινοτόμο Ευρώπη], έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για την Ε&Α υπό την προεδρία του κ. Esko Aho, Ιανουάριος 2006.

(14) Πρόκειται για άτομα καταρτισμένα από κοινωνική και τεχνολογική άποψη τα οποία, με τη βοήθεια των τεχνολογικών πόλων, είναι σε θέση να βοηθήσουν τις πολύ μικρές και τις μικρές επιχειρήσεις στην διαδικασία της καινοτομίας.

(15) Βλ. Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης και 16ης Ιουνίου 2006.

(16) Βλ. «Ευρωπαϊκή πολιτική σε θέματα υλικοτεχνικής υποστήριξης».

(17) SWOT/ΔΑΕΑ: Ανάλυση των δυνατοτήτων, των αδυναμιών, των ευκαιριών και των απειλών («Strenghts and weaknesses,opportunities and threats analysis»).

(18) Βλ. Έγγραφο της ΕΣΚ (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων), «Restructurations: anticiper et accompagner les restructurations pour développer l'emploi: le rôle de l'Union européenne» [Αναδιαρθρώσεις: προοπτική διερεύνηση και συνοδευτικά μέτρα για τις αναδιαρθρώσεις με στόχο την ανάπτυξη της απασχόλησης: ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης]. Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΣΚ, Βρυξέλλες, 14 και 15 Ιουνίου 2005.

(19) Ευελιξία-ασφάλεια: η περίπτωση της Δανίας, ECO/167, εισηγήτρια η κα Anita Vium.

(20) GÉANT: το πρόγραμμα αυτό υλοποιήθηκε με τη συνεργασία 26 ερευνητικών και εκπαιδευτικών εθνικών δικτύων από 30 ευρωπαϊκά κράτη, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του προγράμματος DANTE. Βασικός στόχος του ήταν η ανάπτυξη του δικτύου GÉANT — ενός πανευρωπαϊκού δικτύου μεταβίβασης δεδομένων πολλών gigabit αποκλειστικά για ερευνητική και εκπαιδευτική χρήση.

(21) GRID: σύστημα που συνδυάζει και συντονίζει τους πόρους και τους χρήστες που βρίσκονται εντός διαφορετικών τομέων ελέγχου, παραδείγματος χάρη: προσωπικός υπολογιστής χρήστη και κεντρική μονάδα επεξεργασίας δεδομένων, διαφορετικά διοικητικά τμήματα εντός μιας επιχείρησης ή διαφορετικές επιχειρήσειςߦ το σύστημα ασχολείται με τα προβλήματα ασφάλειας, ρύθμισης, πληρωμής, απόκτησης της ιδιότητας του μέλους και άλλα συναφή ζητήματα.

(22) Βλ. π.χ. «Το σύμφωνο για τη νεολαία» που καθιέρωσε η γαλλική κυβέρνηση.

(23) Βλ. βιομηχανικό σύμφωνο της μητροπολιτικής περιφέρειας της Βαρκελώνης («Pacte industrial de la Regió Metropolitana de Barcelona» ( http://www.pacteind.org/eng/activities/)). «Η ανταγωνιστικότητα της περιοχής έγκειται στην ποιότητα των επιχειρήσεων και των συνεργατών τους, δεδομένου ότι, σε περίπτωση κρίσης ή οικονομικής ύφεσης, μόνο οι εταιρείες υψηλής ποιότητας, που διαθέτουν καλά καταρτισμένους εργαζόμενους,…».

(24) Βλ. γνωμοδότηση «Η πορεία προς την ευρωπαϊκή κοινωνία της γνώσης — Η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στη στρατηγική της Λισσαβώνας» εισηγητές οι κκ Olsson,Belebed,Van Iersel