ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ Η ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΖΗΜΙΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΔΑΣΗ ΑΠΟ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ»; /* COM/2015/032 final */





ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ Η ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΖΗΜΙΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΔΑΣΗ ΑΠΟ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ»; Σύνοψη IV. Η Επιτροπή θεωρεί ότι εν γένει τα προληπτικά μέτρα των δασικών καταστροφών συνεισέφεραν στους στόχους των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Έχουν επιτευχθεί συγκεκριμένα αποτελέσματα και καταγράφονται λιγότερες πυρκαγιές. Επιπλέον, αντλήθηκαν διδάγματα που θα εφαρμοστούν κατά την περίοδο 2014-2020, ιδίως όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής των μέτρων και τη βελτίωση της καθοδήγησης. V. Στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη[1] προβλέπεται ότι οι προληπτικές δράσεις κατά των πυρκαγιών θα πρέπει να καλύπτουν τις περιοχές που έχουν χαρακτηρισθεί από τα κράτη μέλη ως υψηλού και μέσου κινδύνου για πυρκαγιές, σύμφωνα με τα οικεία σχέδια δασοπροστασίας. Τα εν λόγω σχέδια δασοπροστασίας και τα δασικά προγράμματα των κρατών μελών, σε εθνικό ή κατώτερο του εθνικού επίπεδο, ή ισοδύναμα κείμενα αποτέλεσαν την κατάλληλη βάση για τη στόχευση και την ιεράρχηση κατά τη διαδικασία επιλογής. Η Επιτροπή ανέλυσε την κατάσταση του δασικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών της πρόληψης των δασικών καταστροφών και της παρακολούθησης, στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής του 2005, το οποίο αποτελεί παράρτημα στην ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της Δασικής Στρατηγικής της ΕΕ[2]. Στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη ορίζεται ότι τα μέτρα για τη δασοκομία θα πρέπει να συμβάλλουν στην εφαρμογή της κοινοτικής δασοκομικής στρατηγικής. Η ανωτέρω δασοκομική στρατηγική καλύπτει οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές της βιώσιμης διαχείρισης των δασών. Όσον αφορά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή ανέλυσε την κατάσταση του δασικού τομέα στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής του 2013, το οποίο αποτελεί παράρτημα στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ: για τα δάση και τον δασικό τομέα»[3]. VI. Στο πλαίσιο των πρακτικών βιώσιμης δασικής διαχείρισης, οι δασικές οδοί (ή άλλες επενδύσεις) που κατασκευάζονται κατά κύριο λόγο για την πρόληψη των πυρκαγιών μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για προληπτικές δράσεις έναντι άλλων κινδύνων, καθώς και για εργασίες αποκατάστασης και επανόρθωσης, για σκοπούς αναψυχής ή για σκοπούς οικονομικού χαρακτήρα. Η δημιουργία κατάλληλου δικτύου δασικών οδών δεν συμβάλλει μόνο στην καλύτερη προστασία των δασών από τις πυρκαγιές, αλλά και στη βιώσιμη οικονομική αποτίμηση των δασικών πόρων σε πολλές περιφέρειες. Συχνά πρέπει να αναλαμβάνονται τέτοιου είδους δράσεις προκειμένου να αποφεύγεται η πλήρης απώλεια της κοινωνικοοικονομικής αξίας των δασικών περιοχών που μπορεί να οδηγήσει στην εγκατάλειψή τους και, ως εκ τούτου, στην αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς. Όσον αφορά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, έχουν καταρτιστεί δελτία καθοδήγησης προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή του μέτρου από τα κράτη μέλη/τις περιφέρειες. Επιπλέον, τα κράτη μέλη/οι περιφέρειες θα πρέπει να προσδιορίσουν καλύτερα τις ανάγκες και τους λόγους για τους οποίους επιθυμούν να αυξήσουν την πυκνότητα των οδικών συστημάτων τους. VII. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή θεσπίζει τα εθνικά ή περιφερειακά ΠΑΑ, ενώ η υλοποίηση και η εξασφάλιση της σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας της στήριξης εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των κρατών μελών και των διαχειριστικών αρχών τους. Όσον αφορά τη χρήση χειρωνακτικής εργασίας αντί για τη χρήση μηχανημάτων, κάποιες φορές τέτοιου είδους επιλογές ενδέχεται να συνδέονται με τα χαρακτηριστικά του εδάφους (ορεογραφία, περιβαλλοντικές πτυχές κ.λπ.) και πρέπει να εξετάζονται στο ευρύτερο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης. VIII. Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί προσεκτική ισορροπία μεταξύ του κόστους της παρακολούθησης και της αξιολόγησης και των πιθανών οφελών τους. Ειδικότερα όσον αφορά τη μέτρηση σχετικά με τις προληπτικές δράσεις, ο προσδιορισμός της αιτιακής αλυσίδας είναι δύσκολος και, ως εκ τούτου, δαπανηρός. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα ορισμένων δασοκομικών παρεμβάσεων μπορεί να αξιολογηθεί μόνον αφού παρέλθουν αρκετά έτη ή ακόμα και δεκαετίες. Όσον αφορά την περίοδο 2014-2020, έχουν εισαχθεί ορισμένες βελτιώσεις. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του ΚΠΠΑ θα συλλέγονται στοιχεία για έναν νέο δείκτη «περιοχής στήριξης» όσον αφορά τις προληπτικές δράσεις. Επιπλέον, προκειμένου να λαμβάνονται χρήσιμα αποτελέσματα αξιολόγησης, αναμένεται η κατάρτιση μιας ενισχυμένης ετήσιας έκθεσης υλοποίησης το 2019. Στο πλαίσιο της εν λόγω έκθεσης θα πραγματοποιείται αξιολόγηση του ΠΑΑ και θα παρέχονται τα πρώτα αποτελέσματα όσον αφορά την αποδοτικότητα του ΠΑΑ. IX. Πρώτο εδάφιο β) Η Επιτροπή φρονεί ότι τα δάση του δικτύου Natura 2000 έχουν υψηλή περιβαλλοντική αξία και προσφέρουν σημαντικές και πολλαπλές υπηρεσίες οικοσυστήματος. Επιπλέον, αρκετές από τις διατάξεις του Natura 2000 ισχύουν για όλα τα δάση της ΕΕ, ανεξάρτητα από το εάν εμπίπτουν στο δίκτυο Natura 2000 και, εν προκειμένω, ο ρόλος των δασών που δεν εμπίπτουν στο δίκτυο Natura 2000 είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικός. γ) Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο νέος κανονισμός για την αγροτική ανάπτυξη περιλαμβάνει ένα αναθεωρημένο μέτρο όσον αφορά την προστασία και την αποκατάσταση των δασών. Το νέο μέτρο μπορεί να παράσχει στήριξη για δράσεις που σχετίζονται με την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών στα δάση από δασικές πυρκαγιές, φυσικές καταστροφές και καταστροφικά φαινόμενα, καθώς και για προληπτικές δράσεις που αφορούν τους επιβλαβείς οργανισμούς και τις ασθένειες, υπό την προϋπόθεση ότι ο κίνδυνος εμφάνισης σχετικής καταστροφής στηρίζεται από επιστημονικές αποδείξεις και αναγνωρίζεται από επιστημονικούς δημόσιους οργανισμούς. ε) Υπάρχουν ήδη διάφορες περιβαλλοντικές εξασφαλίσεις όσον αφορά τις δράσεις που λαμβάνουν στήριξη. Για παράδειγμα, στο δίκτυο Natura 2000, το καθεστώς προστασίας δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφοι 2 και 3 της οδηγίας για τους οικοτόπους[4] διασφαλίζει την αποφυγή τυχόν σημαντικής υποβάθμισης των εν λόγω ζωνών. Σε άλλες περιοχές, οι εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων θα συμβάλουν επίσης στην πρόληψη των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Τέλος, οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα μπορούσαν να απαιτούν την προσκόμιση πιστοποιητικού ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών ή βιώσιμης δασικής διαχείρισης για όλες τις δράσεις που πρόκειται να λάβουν συγχρηματοδότηση από τα ταμεία της ΕΕ ως προαπαιτούμενο για τη λήψη της εν λόγω συγχρηματοδότησης. Κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, οι περιβαλλοντικές επιδόσεις των δικαιούχων αποτελούν κυρίαρχο στοιχείο της υλοποίησης των διαφόρων μέτρων. στ) Η Επιτροπή θεωρεί ότι, όταν καλύπτονται πάγιες δαπάνες από τα προγράμματα, τα κράτη μέλη/οι περιφέρειες διασφαλίζουν ότι οι σχετικοί υπολογισμοί είναι κατάλληλοι, ακριβείς και πραγματοποιούνται εκ των προτέρων με βάση μια δίκαιη, ισότιμη και επαληθεύσιμη μέθοδο. Πρέπει να διοριστεί ανεξάρτητος φορέας για την εκτέλεση των υπολογισμών όλων των πάγιων δαπανών ή για την επαλήθευση της καταλληλότητάς τους. ζ) Επί του παρόντος τελεί υπό κατάρτιση και υπό συζήτηση με τα κράτη μέλη ένα έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τους ελέγχους και τις ποινές στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης. Το παράρτημα Ι του εν λόγω εγγράφου περιέχει έναν κατάλογο σημείων ελέγχου που θα χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για την εκτίμηση του εύλογου χαρακτήρα των δαπανών. Δεύτερο εδάφιο α) Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής της σύστασης. Η ανάγκη επαρκούς περιγραφής των προληπτικών δράσεων περιλαμβάνεται στην ενότητα «ανάλυση αναγκών» της στρατηγικής στο ΠΑΑ για την περίοδο 2014-2020 και, σε ορισμένες περιπτώσεις, περιλαμβάνεται ακόμα και στο επίπεδο των συμφωνιών εταιρικής σχέσης. Η Επιτροπή εξετάζει τα ΠΑΑ που υποβάλλονται και ελέγχει τη λογική της παρέμβασης και τις ανάγκες ανάληψης προληπτικών δράσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου έγκρισης του προγράμματος και απαιτεί οι προληπτικές δράσεις να βασίζονται στο σχέδιο προστασίας της συναφούς περιοχής. β) Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Η Επιτροπή θα εξετάσει, από κοινού με τις εθνικές αρχές, τη δυνατότητα ανάληψης δράσης σε κατάλληλο επίπεδο στον τομέα των κοινών βασικών κριτηρίων για τη διαφοροποίηση των δασικών περιοχών που πρόκειται να ταξινομηθούν ως περιοχές που εγκυμονούν χαμηλό, μέτριο και υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς. γ) Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής της σύστασης. Η Επιτροπή διενεργεί ελέγχους συμμόρφωσης στα κράτη μέλη προκειμένου να επαληθεύσει ότι οι δαπάνες που καταβάλλονται συμμορφώνονται με τους κανόνες. Εάν διαπιστωθούν αδυναμίες κατά τη διάρκεια του ελέγχου, εφαρμόζονται δημοσιονομικές διορθώσεις. Τα μέτρα και οι οργανισμοί πληρωμών που πρόκειται να υποβληθούν σε έλεγχο προσδιορίζονται βάσει ανάλυσης κινδύνων. Η δημοσιονομική σημασία διαδραματίζει μείζονα ρόλο στον ποσοτικό προσδιορισμό της έκθεσης σε κίνδυνο. Αυτό σημαίνει ότι μια περιοχή ελέγχου με υψηλές δαπάνες είναι πιθανότερο να λάβει υψηλή κατάταξη και να υποβληθεί σε έλεγχο. Το μέτρο 226 υποβλήθηκε σε έλεγχο το 2014 και θα υποβληθεί εκ νέου το 2015. δ) Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής αυτής της σύστασης μέσω του νομικού πλαισίου των ΠΑΑ και πρόσθετων εγγράφων καθοδήγησης. Το νέο μέτρο καλύπτει μια ευρύτερη κλίμακα κινδύνων και ζημιών. Για την περίοδο 2014-2020, το συναφές δελτίο του μέτρου, που επέχει θέση εγγράφου καθοδήγησης, περιλαμβάνει λεπτομερείς απαιτήσεις και διευκρινίσεις και, ως εκ τούτου, μπορεί να αποτελέσει βοηθητικό εργαλείο για τα κράτη μέλη όσον αφορά τον κατάλληλο σχεδιασμό του μέτρου. Επισημάνθηκε ιδιαιτέρως στα κράτη μέλη/στις περιφέρειες ότι, σε περίπτωση αβεβαιότητας όσον αφορά τον σκοπό των δράσεων, υπάρχουν άλλα μέτρα που στοχεύουν συγκεκριμένα στην αύξηση της οικονομικής αξίας των δασών. ε) Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Έχουν εισαχθεί ήδη ορισμένες προσαρμογές: για παράδειγμα στο πλαίσιο του ΚΠΠΑ 2014-2020 θα συλλέγονται στοιχεία για τον δείκτη «περιοχής στήριξης» για τις προληπτικές δράσεις. Προκειμένου να λαμβάνονται νωρίτερα χρήσιμα αποτελέσματα αξιολόγησης, το 2019 θα ξεκινήσει η κατάρτιση μιας ενισχυμένης ετήσιας έκθεσης υλοποίησης. Η εν λόγω ενισχυμένη έκθεση υλοποίησης θα περιλαμβάνει μια αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος και, ει δυνατόν, μια εκτίμηση επιπτώσεων. Εισαγωγή 1. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, δεδομένου ότι τα δάση επιτελούν πολλαπλές λειτουργίες και εξυπηρετούν οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς σκοπούς μέσω της παροχής κρίσιμων υπηρεσιών οικοσυστήματος, οι λειτουργίες τους δεν είναι δυνατόν να διαχωριστούν πλήρως μεταξύ τους. Ως εκ τούτου, τα δασοκομικά μέτρα που έχουν κατά κύριο λόγο σκοπούς οικονομικού χαρακτήρα ενδέχεται να εξυπηρετούν ταυτόχρονα κοινωνικούς ή περιβαλλοντικούς στόχους. Οι παρεμβάσεις που έχουν κυρίως προληπτικό χαρακτήρα μπορεί επίσης να έχουν κοινωνικά, οικονομικά και άλλα περιβαλλοντικά οφέλη. Κατά τον σχεδιασμό, τη διαχείριση και τον έλεγχο των δασοκομικών μέτρων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των δασικών διεργασιών. 4. Η μείωση των καμένων περιοχών μπορεί να οφείλεται στην ορθή εφαρμογή των συστημάτων πρόληψης δασικών πυρκαγιών που κατέστη δυνατή μέσω του μέτρου. Μολονότι τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η έκταση των καμένων περιοχών έχει σταθεροποιηθεί ως κάποιο βαθμό, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται αυξανόμενη απειλή δασικών πυρκαγιών και άλλων καταστροφών. 5. Οι δασικές πυρκαγιές έχουν επίσης σημαντικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο, καθώς πλήττουν τα μέσα διαβίωσης ανθρώπων που εξαρτώνται από τα δάση, δημιουργούν στρεβλώσεις στις αγορές ξυλείας και αποτελούν αιτία θανάτων. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 21. Σημείο πρώτο: Η Επιτροπή θεωρεί ότι, χάρη στο έργο της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις δασικές πυρκαγιές και της μόνιμης δασικής επιτροπής που ενεργεί ως πλατφόρμα διαβούλευσης και ενημέρωσης με τα κράτη μέλη, διαθέτει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές και άλλες καταστροφές, συμπεριλαμβανομένων των επιβλαβών οργανισμών και των ασθενειών. Τα ΠΑΑ που υποβάλλονται περιλαμβάνουν ένα κεφάλαιο, στο οποίο περιγράφονται τα δάση και η κατάσταση του περιβάλλοντος· αυτές οι πληροφορίες αποτελούν τη βάση για την αξιολόγηση των προτάσεων του προγράμματος. Επιπλέον, η ένταξη της ενότητας για τις διαταραχές στα δάση στο σύστημα πληροφοριών για τα δάση της Ευρώπης (Forest Information System for Europe, FISE) δυνάμει της πρόσφατης ανακοίνωσης για τη νέα δασική στρατηγική της ΕΕ θα ενισχύσει την επισκόπηση των φυσικών καταστροφών που σχετίζονται με τα δάση. Σημείο δεύτερο: Τα ΠΑΑ περιλαμβάνουν την ανάλυση SWOT που καθοδηγεί τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες στις στρατηγικές επιλογές τους όσον αφορά τις προτεραιότητες, τους στόχους και τα μέτρα που πρόκειται να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα και πρέπει επίσης να αποτελεί τη βάση για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του προγράμματος. Κοινή απάντηση στα σημεία 22-24: Τα κράτη μέλη, που εκτείνονται από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό (Νήσος Ρεϊνιόν, Γαλλία), παρουσιάζουν σημαντικές βιογεωγραφικές και κλιματικές διαφορές και ως εκ τούτου η ταξινόμηση των δασικών περιοχών βάσει του κινδύνου πυρκαγιάς πρέπει να αντικατοπτρίζει τα χαρακτηριστικά της περιφέρειας που διατρέχει τον εν λόγω κίνδυνο. Στο πλαίσιο του κανονισμού αριθ. 2158/92, ζητήθηκε η εν λόγω ταξινόμηση να προτείνεται από τα κράτη μέλη και να εγκρίνεται από την Επιτροπή. Βάσει του τρέχοντος ΕΓΤΑΑ, τα κράτη μέλη δεν χρειάζεται να προτείνουν τον χαρακτηρισμό περιοχών με διαφορετικά επίπεδα κινδύνου πυρκαγιάς στην Επιτροπή. Ο χαρακτηρισμός των εν λόγω περιοχών αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Όλα τα νέα κράτη μέλη συμμετέχουν στην ομάδα εμπειρογνωμόνων για τις δασικές πυρκαγιές και συνεργάζονται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του ευρωπαϊκού συστήματος πληροφόρησης για τις δασικές πυρκαγιές (European Forest Fire Information System, EFFIS). Συνεπώς διατίθενται πληροφορίες σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές. Οι εν λόγω διατάξεις αναδεικνύουν την κοινή πρόθεση της Επιτροπής και των κρατών μελών να διατηρήσουν τα μέτρα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών κατά το δυνατόν στοχευμένα και συνεκτικά μεταξύ τους, λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των βιογεωγραφικών συνθηκών στα κράτη μέλη. Ένας από τους στόχους της θέσπισης του EFFIS είναι η ύπαρξη εναρμονισμένων πληροφοριών σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές σε όλη την Ευρώπη. Οι εν λόγω πληροφορίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τις δραστηριότητες αμοιβαίας συνεργασίας στον τομέα της πρόληψης και της καταπολέμησης των δασικών πυρκαγιών. 25. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν γνώση του γενικού κινδύνου δασικής πυρκαγιάς ενός κράτους μέλους ή μιας περιφέρειας όταν προβαίνουν σε ανάλυση των ΠΑΑ. Η Επιτροπή έχει προτείνει μια μεθοδολογία για την εκτίμηση του κινδύνου δασικής πυρκαγιάς στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του EFFIS. Εντούτοις, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, για την κατάρτιση ενός εναρμονισμένου χάρτη κινδύνου δασικής πυρκαγιάς στην Ευρώπη. 26. Η Επιτροπή έχει ζητήσει από τις σλοβακικές αρχές να προβούν σε ριζική αναθεώρηση της μεθοδολογίας ταξινόμησης των δασικών περιοχών ανάλογα με τον κίνδυνο πυρκαγιάς στην επιστολή παρατηρήσεων που απέστειλε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το ΠΑΑ της περιόδου 2014-2020. Η Επιτροπή θα εξετάσει προσεκτικά, από κοινού με τις σλοβακικές αρχές, τον προσδιορισμό των αναγκών για την περίοδο 2014-2020, λαμβάνοντας υπόψη τα μακροπρόθεσμα δεδομένα σχετικά με τη συχνότητα εμφάνισης πυρκαγιών και την αναλογικότητα μεταξύ της χρηματοδότησης και της πρόληψης. 27. Η Επιτροπή θεωρεί ότι διαθέτει ολοκληρωμένα πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την ιστορική και την προβλεπόμενη εξέλιξη της εμφάνισης φυσικών καταστροφών και άλλων καταστροφικών συμβάντων και το ενδεχόμενο εμφάνισης επιβλαβών οργανισμών και ασθενειών στο πλαίσιο του FISE, καθώς και μέσω μελετών (π.χ. σχετικά με την προσαρμογή των δασών στην κλιματική αλλαγή[5] ή άλλων μελετών σχετικά με καταστροφές[6]). Εντούτοις, τα εν λόγω πληροφοριακά στοιχεία δεν έχουν μέχρι στιγμής εναρμονιστεί μεταξύ των κρατών μελών. Η Επιτροπή παρακολουθεί επίσης τα αιτήματα ενεργοποίησης των ευρωπαϊκών ταμείων αλληλεγγύης που υποβάλλονται από τα κράτη μέλη έπειτα από μείζονες καταστροφές και τα αιτήματά τους για την τροποποίηση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Ακόμα, τα κράτη μέλη ενημερώνουν τακτικά τη μόνιμη δασική επιτροπή σχετικά με μείζονα ακραία συμβάντα. 28. Επί του παρόντος η Επιτροπή εργάζεται για τη θέσπιση του FISE. Τον Δεκέμβριο του 2014 θα διατεθεί και θα παρουσιαστεί στη μόνιμη δασική επιτροπή ένα πιλοτικό μοντέλο του συστήματος. 29. Η Επιτροπή θεωρεί ότι διαθέτει επαρκές επίπεδο γνώσεων σχετικά με τις μορφές φυσικών καταστροφών που πλήττουν τα δάση, καθώς και με τις ανάγκες όσον αφορά την πρόληψη καταστροφών για την ανάλυση των ΠΑΑ μέσω απευθείας επαφών με τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες, τακτικών συνεδριάσεων των αρμόδιων για τα δάση της ΕΕ διευθυντών και μέσω του υπό εξέλιξη έργου της μόνιμης δασικής επιτροπής και του FISE. 30. Λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν υπάρχει κοινός ορισμός των «δασικών περιοχών υψίστης περιβαλλοντικής αξίας», η Επιτροπή υποστηρίζει τη θέσπιση ενός «πλαισίου δράσης προτεραιότητας» για τη συγχρηματοδότηση μέσω της ΕΕ, παρόμοιο με αυτό που υπάρχει ήδη σε όλα τα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση του δικτύου Natura 2000 μέσω των διαφόρων ταμείων της ΕΕ. Οι προτεραιότητες των κρατών μελών που θα διατυπώνονται στο εν λόγω πλαίσιο θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται στη συνέχεια στην επιλογή τους. Κοινή απάντηση στα σημεία 31 – 33: Ένα από τα κριτήρια που έχει ορίσει η διαχειριστική αρχή για την επιλογή των πράξεων είναι η συμφωνία με το περιφερειακό δασικό σχέδιο, καθώς και με άλλα μέσα σχεδιασμού για τα δάση. Με αυτό τον τρόπο διασφαλίζεται η ποιότητα των επιλεγμένων πράξεων και δίνεται προτεραιότητα σε παρεμβάσεις σε περιοχές που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο δασικής πυρκαγιάς. Επιπλέον, όσον αφορά τα προγράμματα δασικής πυροπροστασίας που έχουν λάβει στήριξη από την ΕΕ από το 1992, τα κράτη μέλη διαθέτουν σημαντική εμπειρογνωμοσύνη στον τομέα της ιεράρχησης των έργων. Σε επίπεδο περιφερειών/κρατών μελών, τα σχέδια δασοπροστασίας περιέχουν τις πληροφορίες που αφορούν την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών και άλλων καταστροφών. Πληροφορίες διατίθενται επίσης στο διοικητικό επίπεδο των επαρχιών (επίπεδο NUTS-3) σχετικά με την τοποθεσία, το μέγεθος και το αίτιο της δασικής πυρκαγιάς. Για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή έχει ζητήσει την κάλυψη των αναγκών πρόληψης και προστασίας από το σχέδιο δασοπροστασίας στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. 34. Η Αυστρία θέσπισε σύστημα για την επιλογή των έργων, το οποίο εγκρίθηκε από την επιτροπή παρακολούθησης στις 19 Ιουνίου 2014. Το σύστημα συνίσταται σε μια προσέγγιση 3 σταδίων που βασίζεται στις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας όπως περιγράφονται στα μέτρα, σε πρόσθετες εθνικές νομικές διατάξεις και, κατά περίπτωση, σε περισσότερο αναλυτικά κριτήρια. Αυτό το νέο σύστημα αναμένεται να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο ποιότητας των πράξεων που έχουν επιλεχθεί για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. 35. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν πλαίσια δράσης προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση των δικτύων τους στο πλαίσιο του Natura 2000 από το 2012. Κατά τη νέα περίοδο χρηματοδότησης, τα εν λόγω πλαίσια θα αποτελέσουν το πλέον χρήσιμο εργαλείο για την ιεράρχηση των δράσεων στους τόπους του Natura 2000. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι θα δοθεί η κατάλληλη προτεραιότητα στις δράσεις που προτείνονται για τους τόπους του Natura 2000 σύμφωνα με τα πλαίσια δράσης προτεραιότητας των αντίστοιχων κρατών μελών, καθώς και σε δράσεις σε άλλες περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, όπως για παράδειγμα τα εθνικά πάρκα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα δάση επιτελούν πολλαπλές λειτουργίες και ότι οι περιβαλλοντικές αξίες πρέπει να εξετάζονται στο κατάλληλο πλαίσιο. Ως εκ τούτου, τα κριτήρια επιλογής που αναπτύσσονται βάσει των προγραμμάτων θα πρέπει να περιλαμβάνουν και άλλες πτυχές της βιώσιμης διαχείρισης των δασών. Επιπλέον, διάφορες διατάξεις που αφορούν το δίκτυο Natura 2000 εφαρμόζονται σε όλα τα δάση της ΕΕ, ανεξάρτητα από το εάν εμπίπτουν στους τόπους του δικτύου Natura 2000. Πλαίσιο 1 - Ιεράρχηση των περιβαλλοντικών αναγκών σε επίπεδο κρατών μελών Οι σλοβακικές αρχές έχουν προτείνει την ένταξη περιβαλλοντικών κριτηρίων στα κριτήρια επιλογής των επιμέρους μέτρων 8.3 και 8.4 (πρόληψη και αποκατάσταση των ζημιών στα δάση) στο πλαίσιο του ΠΑΑ 2014-2020. Όσον αφορά τις ειδικές παρεμβάσεις στη Γαλλία, αυτές θα πρέπει να επιλέγονται σύμφωνα με τις τοπικές συνθήκες. Σε περίπτωση ξηρών αμμωδών εδαφών με πολύ περιορισμένο οργανικό περιεχόμενο στην επιφανειακή στοιβάδα, η χρήση εκσκαφέων θα μπορούσε να θεωρηθεί σκόπιμη και ενδέχεται να αποτελεί γρήγορη λύση για την αποκατάσταση της πληγείσας περιοχής. Λόγω των ειδικών βιογεωγραφικών συνθηκών ορισμένων περιοχών, η λήψη κατάλληλων και άμεσων μέτρων αντιμετώπισης είναι αναγκαία για την πρόληψη της εξάπλωσης επιβλαβών οργανισμών και ασθενειών (που θα είχε αρνητικές επιπτώσεις σε μη πληγέντα ή προστατευόμενα δάση), και ο περιορισμός του κινδύνου δασικής πυρκαγιάς και η αποφυγή της απερήμωσης πρέπει να λαμβάνουν υψηλή προτεραιότητα. 37. Οι δασικές οδοί που εξυπηρετούν στόχους πρόληψης των πυρκαγιών μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για άλλους σκοπούς. Διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση και την πρόληψη των επιπτώσεων των καταστροφών. Επιπλέον, η οικοδόμηση δύο διαφορετικών ειδών οδών, εκ των οποίων το ένα θα εξυπηρετούσε σκοπούς δασικής πυροπροστασίας και το άλλο άλλους σκοπούς, θα συνεπαγόταν μη αποδοτικές επενδύσεις υψηλού κόστους. Στη Σλοβακία, οι δασικές οδοί που κατασκευάστηκαν για τη δασική πυροπροστασία στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης χρησιμοποιήθηκαν αποτελεσματικά για άμεσες δράσεις αποκατάστασης μετά τις πρόσφατες καταιγίδες και ανεμοθύελλες. Η βελτίωση της πρόσβασης συνέβαλε στην ελαχιστοποίηση του κινδύνου περαιτέρω καταστροφών (πυρκαγιών ή εμφάνισης επιβλαβών οργανισμών) και, χάρη στην κατάλληλη πρόσβαση, η διαταραχή του εδάφους ελαχιστοποιήθηκε, με αποτέλεσμα να διασωθούν οι οργανικές ύλες του εδάφους, με θετικά αποτελέσματα για την τοπική χλωρίδα και πανίδα. Δεν υπάρχουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί για την προστασία των δασών από τις καταστροφές που προκαλούνται από τον άνεμο ή τις χιονοπτώσεις. Ως εκ τούτου, οι δράσεις εστιάζουν κυρίως στη δασική πυροπροστασία. Οι προληπτικές δράσεις δεν συνδέονται ποτέ με αβιοτικές ζημίες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, αλλά με την πρόληψη αυτών. Ως εκ τούτου, το ποσοστό της δημόσιας στήριξης για την ανάληψη δράσεων δασικής πυροπροστασίας δεν μπορεί να συσχετιστεί απευθείας με τις ζημίες που προκαλούνται από πυρκαγιές. Βλέπε επίσης απάντηση στο σημείο 50. 38. Οι εκτιμήσεις των κινδύνων που αφορούν τα δάση χρηματοδοτούνται από την ΕΕ και από εθνικά κονδύλια. Η Αυστρία χορηγεί ορισμένα ποσά (ποσοστώσεις) των κονδυλίων της ΕΕ στις διάφορες περιφέρειες. Το υπόλοιπο χρηματοδοτείται από τα εθνικά κονδύλια. Κοινή απάντηση στα σημεία 39 - 41: Ο προϋπολογισμός του μέτρου 226 διατίθεται για όλα τα είδη δασών, τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια. Μολονότι, κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος, τα δημόσια δάση έλαβαν υψηλότερη χρηματοδοτική στήριξη, η διαφορά αυτή αντισταθμίζεται εάν ληφθούν υπόψη τα εκτάρια που έλαβαν στήριξη. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση προόδου του 2013 για την Ανδαλουσία, το 78 % των δασικών περιοχών που έλαβαν στήριξη ήταν ιδιωτικές. Η Επιτροπή θεωρεί ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη και στις διαχειριστικές αρχές να επιλέγουν τα καλύτερα έργα λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικοοικονομικές και γεωγραφικές συνθήκες που επικρατούν στο εσωτερικό τους και να αιτιολογούν την καταλληλότητα του υπολογισμού των καλυπτόμενων δαπανών. Η στήριξη για δραστηριότητες υψηλής έντασης εργασίας μπορεί να συνδέεται με τα χαρακτηριστικά του εδάφους (ορεογραφία, περιβαλλοντικές πτυχές κ.λπ.) και πρέπει να εξετάζεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης. 42. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η καύση, ως μέθοδος αποψίλωσης περιοχών, αποτελεί ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική. Υπόκειται σε πολύ περιοριστικές διοικητικές προϋποθέσεις και δεν είναι κοινωνικά αποδεκτή. 44. Η Επιτροπή θεωρεί ότι λόγω της αυξημένης συχνότητας και έντασης των κυμάτων καύσωνα και των παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας («κύρια αιτία»), που υπό ορισμένες προϋποθέσεις μπορούν να ανακηρυχθούν επίσης φυσικές καταστροφές, ορισμένα προγράμματα εισήγαγαν δράσεις κατά των «δευτερογενών ζημιών» (επιβλαβών οργανισμών και ασθενειών), οι οποίες αποτρέπουν τη μεγαλύτερη εξάπλωση των ζημιών που συνεπάγεται σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειες. Ως εκ τούτου, μπορεί να θεωρηθεί ότι οι παρεμβάσεις που έλαβαν στήριξη μέσω μέτρων αγροτικής ανάπτυξης συνεισέφεραν επιτυχώς στον στόχο του μέτρου και των αντίστοιχων προγραμμάτων. 45. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου προγραμματισμού, η Αυστρία αντιμετώπισε προβλήματα με την υλοποίηση των μέτρων 224 και 225. Παρά την παροχή συνεχούς ενθάρρυνσης, τα εν λόγω μέτρα δεν υλοποιήθηκαν επιτυχώς. Για τον λόγο αυτό, η Αυστρία ενέκρινε έργα με στόχο την προστασία του δασοκομικού δυναμικού στο πλαίσιο του μέτρου 226. 46. Η Επιτροπή θεωρεί ότι βάσει των διαθέσιμων γνώσεων σχετικά με την αλληλεπίδραση μεταξύ των δασών και του κλίματος, η διαφοροποίηση των δασών και η εισαγωγή διαφόρων ειδών δένδρων μπορεί να βελτιώσει την ανθεκτικότητα των δασών έναντι πολλών καταστροφών και πυρκαγιών και μπορεί επίσης να βελτιώσει την προσαρμοστικότητά τους στην κλιματική αλλαγή. Οι ανωτέρω διαφοροποιήσεις πρέπει να εισάγονται πριν από την επέλευση των καταστροφών, βάσει γνωμοδοτήσεων εμπειρογνωμόνων, σχεδίων δασοπροστασίας και μακροπρόθεσμων δασικών στρατηγικών ή στρατηγικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. 47. Δεδομένου ότι η έκθεση της διακυβερνητικής επιτροπής για την κλιματική αλλαγή (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC)[7] προβλέπει αύξηση της συχνότητας ή της έντασης των ακραίων μετεωρολογικών φαινομένων, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το μέτρο είναι κατάλληλο για την παροχή έγκαιρης αντίδρασης σε μελλοντικές καταστροφές. Όσον αφορά το ξύλο οξιάς, δεν προσβάλλεται μόνο από έντομα, αλλά και από διάφορους μύκητες που μπορούν να καταστρέψουν το ξύλο, προκαλώντας σημαντική απώλεια αξίας και συμβάλλοντας στην εξάπλωση του κινδύνου εμφάνισης επιβλαβών οργανισμών και ασθενειών σε μη πληγέντα δάση, γεγονός που είναι ιδιαίτερα επιζήμιο για τα μέχρι πρότινος υγιή οικοσυστήματα. Η συγκεκριμένη περίπτωση που διαπιστώθηκε από το Συνέδριο θα εξεταστεί από την Επιτροπή. Πλαίσιο 3 – Παραδείγματα ανεπαρκούς πληροφόρησης ή τεκμηρίωσης όσον αφορά τη χορήγηση στήριξης στο πλαίσιο του μέτρου 226 Η κατάσταση έχει αντιμετωπιστεί. Στην Ακουιτανία χρησιμοποιούνται πλέον δορυφορικές εικόνες για τον προσδιορισμό των περιοχών που έχουν πληγεί. Όλα τα πληγέντα γεωτεμάχια ελέγχονται από εμπειρογνώμονα που επαληθεύει την κλίμακα της ζημίας προτού υποβληθεί η αίτηση αποζημίωσης. Στη συνέχεια, οι κρατικές υπηρεσίες επεξεργάζονται τις αιτήσεις και διενεργούν επιτόπιους δειγματοληπτικούς ελέγχους πριν από τη χορήγηση της αποζημίωσης. Οι σλοβακικές αρχές αναγνώρισαν ότι είχε διαπραχθεί διοικητικό σφάλμα και ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι είχαν ήδη επικαιροποιηθεί οι συναφείς εσωτερικές διαδικασίες. 50. Οι δασικές οδοί ενδέχεται να εξυπηρετούν πολλαπλούς σκοπούς: διευκολύνουν την πρόσβαση σε περίπτωση δασικών πυρκαγιών, παρέχουν πρόσβαση για προληπτικές ενέργειες πυροπροστασίας και χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή ξυλείας και άλλων δασικών προϊόντων. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οι δασικές οδοί που κατασκευάζονται για σκοπούς πρόληψης των πυρκαγιών μπορούν να εξυπηρετούν και άλλους σκοπούς, με την προϋπόθεση ότι η αρχική τους λειτουργία δεν παρεμποδίζεται από κάποια εναλλακτική χρήση. Βλέπε επίσης απάντηση στο σημείο 51. 51. Η χρήση δασικών οδών για σκοπούς οικονομικού χαρακτήρα δεν υπονομεύει τον ρόλο τους στον τομέα της δασικής πυροπροστασίας. Η αραίωση και η απομάκρυνση της βιομάζας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα μέτρα δασικής πυροπροστασίας. Οι οδοί χρησιμοποιούνται επίσης για τη μεταφορά της ξυλείας στο πλαίσιο των αναγκαίων προληπτικών δραστηριοτήτων. Συνολικά, οι πολλαπλές χρήσεις των εν λόγω οδών ενισχύουν τη σχέση κόστους και αποδοτικότητας της επένδυσης. 52. Η χρήση δασικών οδών για σκοπούς οικονομικού χαρακτήρα δεν πρέπει να υπονομεύει την ικανότητά τους να εξυπηρετούν σκοπούς πρόληψης των δασικών καταστροφών. 53. Η Επιτροπή θεωρεί ότι λόγω του γεγονότος ότι οι βιογεωγραφικές, γεωλογικές και οικολογικές συνθήκες των τοπικών δασών διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ο καθορισμός κριτηρίων σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τις ελάχιστες απαιτήσεις θα μπορούσε να αποβεί προβληματικός. Οι εν λόγω ελάχιστες απαιτήσεις πρέπει να ορίζονται στο πλέον ενδεδειγμένο επίπεδο. Επιπλέον, η δημιουργία κατάλληλου δικτύου δασικών οδών δεν θα συμβάλει μόνο στη βελτίωση της προστασίας των δασών από πυρκαγιές, αλλά και στη βιώσιμη οικονομική αποτίμηση των δασικών πόρων σε πολλές περιφέρειες. Αυτό είναι συχνά απαραίτητο προκειμένου να αποφεύγεται η πλήρης απώλεια της κοινωνικοοικονομικής αξίας των δασικών περιοχών που μπορεί να οδηγήσει στην εγκατάλειψή τους και τελικά ακόμα και στην αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς. 54. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η πυκνότητα των δασικών οδών μπορεί να είναι υψηλότερη ή χαμηλότερη ανάλογα με τις τοπικές βιογεωγραφικές και γεωλογικές συνθήκες. Ακόμα, οι δασικές οδοί μπορεί να εξυπηρετούν περισσότερες περιοχές και εκμεταλλεύσεις και ενδέχεται ορισμένα τμήματα μιας δασικής οδού να καλύπτουν περιοχές όπου η πυκνότητα του οδικού δικτύου είναι ήδη επαρκής. Στο πλαίσιο των ΠΑΑ 2014-2020, η Επιτροπή ζήτησε από τις σλοβακικές αρχές να συμπεριλάβουν στα κριτήρια επιλογής τους την πυκνότητα του οδικού δικτύου στην περιοχή. Πλαίσιο 5 – Παραδείγματα ανεπαρκούς αιτιολόγησης των πάγιων δαπανών Τα κυμαινόμενα ποσοστά ενισχύσεων δεν αποκλείονταν στην προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού. Εντούτοις, δεν επιτρέπονται στη νέα περίοδο προγραμματισμού. Παράδειγμα 2 Βλέπε απάντηση στο σημείο 57. 57. Η στήριξη για δραστηριότητες υψηλής έντασης εργασίας μπορεί να συνδέεται με τα χαρακτηριστικά του εδάφους (ορεογραφία, περιβαλλοντικές πτυχές κ.λπ.) και πρέπει να εξετάζεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης. Η χρήση ανθρώπινου δυναμικού μπορεί να συνεπάγεται μεθόδους που είναι περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον, καθώς και σημαντικά κοινωνικοοικονομικά οφέλη, που συνιστούν επίσης έναν από τους στόχους της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης. Πλαίσιο 6 – Παράδειγμα δαπανηρής δραστηριότητας λόγω χρήσης χειρωνακτικής εργασίας Τα επίπεδα του κόστους μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τις οικολογικές, γεωγραφικές και γεωλογικές συνθήκες, καθώς και άλλους παράγοντες. Ενδέχεται επίσης να υπάρχουν λόγοι που καθιστούν παντελώς αδύνατη τη χρήση μηχανημάτων ή επιβάλλουν τη χρήση δαπανηρότερων μηχανημάτων λόγω, μεταξύ άλλων, της ύπαρξης πλαγιών, δύσκολης πρόσβασης, περιβαλλοντικών κανόνων, κ.λπ. 58. Η Επιτροπή ζήτησε από τις σλοβακικές αρχές να συμπεριλάβουν την επαλήθευση του εύλογου χαρακτήρα των δαπανών στα ΠΑΑ 2014-2020. 60. Σε ορισμένες περιοχές, ο αριθμός των παρόχων υπηρεσιών για συγκεκριμένες εργασίες είναι περιορισμένος. 61. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι διαχειριστικές αρχές είναι αρμόδιες για τη διασφάλιση της αποδοτικότητας της στήριξης σε επίπεδο έργου. Το φαινόμενο μη αποδοτικής δαπάνης θα πρέπει να αποτρέπεται μέσω της διασφάλισης ότι η επένδυση πραγματοποιείται μόνον αφού έχει υποβληθεί η αίτηση στήριξης ή έχει χορηγηθεί η στήριξη. Ειδάλλως, η εκτίμηση των μη αποδοτικών δαπανών θα μπορούσε να λάβει ιδιαιτέρως υποκειμενικό χαρακτήρα και να οδηγήσει στην άνιση μεταχείριση των αιτούντων. 62. Για την περίοδο 2014-2020, όσον αφορά τα επενδυτικά έργα, θεωρούνται επιλέξιμες μόνον οι δαπάνες που έχουν πραγματοποιηθεί μετά την υποβολή αίτησης από τον δικαιούχο, σύμφωνα με το άρθρο 60 παράγραφος 2 του κανονισμού 1305/2013. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να ορίζουν μια μεταγενέστερη χρονική στιγμή για την επιλεξιμότητα των δαπανών, όπως για παράδειγμα την ημερομηνία της απόφασης χορήγησης. 63. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η απάντηση του δικαιούχου θα πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω προκειμένου να διευκρινιστεί υπό ποιες συνθήκες και πόσο αποτελεσματικά θα πραγματοποιούνταν η εν λόγω επένδυση και κατά πόσο θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί ο αρχικός στόχος χωρίς τη στήριξη δυνάμει του μέτρου αυτού. 64. Εντός ορισμένων ορίων, ένα «επιλέξιμο εκτάριο» για τους σκοπούς της ενεργοποίησης δικαιωμάτων ενίσχυσης μπορεί να περιλαμβάνει κάποια δένδρα και ξυλώδεις ή μη θάμνους. Ο περιορισμός της υπερβολικής ανάπτυξης των εν λόγω δένδρων και των ξυλωδών και μη θάμνων μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών στο γεωτεμάχιο και τις γύρω δασικές περιοχές. Κοινή απάντηση στα σημεία 65 - 67: Η Επιτροπή θεωρεί ότι λόγω του γεγονότος ότι οι φυσικές διεργασίες στα δάση είναι πολύπλοκες και ότι οι μετρήσιμες επιπτώσεις ορισμένων παρεμβάσεων ενδέχεται να εμφανιστούν μόνο μετά την πάροδο αρκετών ετών ή δεκαετιών, τα προληπτικά μέτρα των δασικών καταστροφών πρέπει να εξετάζονται στο ευρύτερο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Οι δασικές απογραφές των κρατών μελών που θα μπορούσαν να επαναληφθούν σε 10-20 χρόνια και άλλα προγράμματα παρακολούθησης των δασών μπορούν να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τις αλλαγές. Τα δασοκομικά μέτρα σχεδιάζονται και εφαρμόζονται βάσει πληροφοριών και εμπειριών που αποκτώνται μέσω μακροχρόνιας πείρας –διάρκειας 100-150 ετών– από την εφαρμογή μοντέλων δασικής διαχείρισης που τελούν υπό τη διαχείριση των δασοκομικών ινστιτούτων και πανεπιστημίων των κρατών μελών. 68. Για λόγους αναλογικότητας, το ΚΠΠΑ 2007-2013 περιλάμβανε ένα σύνολο κοινών δεικτών αποδόσεων που διασφαλίζουν την άθροιση δεδομένων και τη σύγκριση μεταξύ των ΠΑΑ και που είναι σχεδιασμένοι για να ανταποκρίνονται στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων. Για την ανάδειξη τυχόν ιδιαιτεροτήτων, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν πρόσθετους δείκτες εάν κρίνεται σκόπιμο. Στο πλαίσιο του ΚΠΠΑ 2014-2020 θα συλλέγονται στοιχεία σχετικά με τον δείκτη «περιοχής στήριξης» για τις προληπτικές δράσεις. Ο εν λόγω δείκτης θα συμπληρώσει το κενό που εντοπίστηκε στο ΚΠΠΑ 2007-2013. 69. Από τις παρατηρήσεις προκύπτει ότι, λόγω της πολυπλοκότητας και της υφιστάμενης διασύνδεσης μεταξύ διαφορετικών δράσεων, σε ορισμένες περιπτώσεις δεν κρίνεται σκόπιμη η ανάλυση των δεικτών αποτελεσμάτων σε πολύ λεπτομερές επίπεδο. Για αυτό τον λόγο, στο πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020, η Επιτροπή έχει επιλέξει να αξιολογήσει τα αποτελέσματα σε επίπεδο περιοχής εστίασης. 70. Ο εν λόγω δείκτης αποτελεί ένα από τα στοιχεία του συστήματος αξιολόγησης. Το νέο σύστημα αξιολόγησης πρέπει να εξεταστεί στο σύνολό του. 71. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις των ΠΑΑ έχουν περιορισμένη προστιθέμενη αξία. Ως εκ τούτου, η απαίτηση ενδιάμεσης αξιολόγησης έχει καταργηθεί για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020. 72. Βλέπε απαντήσεις στα σημεία 69 και 71. 73. Μολονότι ο μέσος όρος καμένων εκτάσεων στην ΕΕ δεν παρουσιάζει αύξηση, συχνά οι ετήσιες ζημίες λόγω πυρκαγιών επικεντρώνονται σε πολύ λίγες χώρες. Οι εν λόγω χώρες διαφέρουν ανάλογα με το έτος (π.χ. Πορτογαλία και Ισπανία το 2003, Πορτογαλία το 2005, Ιταλία και Ελλάδα το 2007, Ισπανία το 2012, κ.λπ.). Κάθε έτος ενδέχεται να εμφανιστεί ακραίος κίνδυνος πυρκαγιάς σε συγκεκριμένες περιφέρειες λόγω κυμάτων καύσωνα και ξηρασίας, σε συνδυασμό με ισχυρούς ανέμους. Συνεπώς, ορισμένες χώρες ενδέχεται να αντιμετωπίζουν σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές ακραίες περιπτώσεις πυρκαγιάς, που οφείλονται σε μετεωρολογικά φαινόμενα που εγκυμονούν κίνδυνο πυρκαγιάς και κυριαρχούν σε περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου ή σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Οι διαφορές που παρατηρήθηκαν ως προς τις τάσεις σε επίπεδο κρατών μελών οφείλονται συχνά σε ακραίες συνθήκες κινδύνου πυρκαγιάς που παρατηρήθηκαν σε δεδομένα έτη εντός της υπό εξέταση χρονικής περιόδου, όπως προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων σε ετήσια βάση έναντι μετεωρολογικών δεικτών κινδύνου πυρκαγιάς[8]. 74. Η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχει σημαντική πείρα σχετικά με τη φύση των προληπτικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων γνώσεων όσον αφορά την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητά τους ανά περιοχή του προγράμματος. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών έχουν λάβει στήριξη από τα ταμεία της ΕΕ πολυάριθμα έργα και προγράμματα πρόληψης δασικών καταστροφών και έχουν εκπονηθεί διάφορες μελέτες και ερευνητικά έργα. Συμπεράσματα και συστάσεις 76. Η Επιτροπή θεωρεί ότι γενικά τα προληπτικά μέτρα των δασικών καταστροφών συνεισέφεραν επιτυχώς στους στόχους των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Έχουν επιτευχθεί συγκεκριμένα αποτελέσματα και καταγράφονται λιγότερες πυρκαγιές. Επιπλέον, αντλήθηκαν διδάγματα που θα εφαρμοστούν κατά την περίοδο 2014-2020, ιδίως όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής των μέτρων και τη βελτίωση της καθοδήγησης. 78. Στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη[9] προβλέπεται ότι οι προληπτικές δράσεις κατά των πυρκαγιών θα πρέπει να καλύπτουν τις περιοχές που έχουν χαρακτηρισθεί από τα κράτη μέλη ως υψηλού και μέσου κινδύνου για πυρκαγιές, σύμφωνα με τα οικεία σχέδια δασοπροστασίας. Τα εν λόγω σχέδια δασοπροστασίας και τα δασικά προγράμματα των κρατών μελών, σε εθνικό ή κατώτερο του εθνικού επίπεδο, ή ισοδύναμα κείμενα αποτέλεσαν την κατάλληλη βάση για τη στόχευση και την ιεράρχηση κατά τη διαδικασία επιλογής. Η Επιτροπή ανέλυσε την κατάσταση του δασικού τομέα, συμπεριλαμβανομένων των πτυχών της πρόληψης των δασικών καταστροφών και της παρακολούθησης, στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής του 2005, το οποίο αποτελεί παράρτημα στην ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της Δασικής Στρατηγικής της ΕΕ. Στον κανονισμό για την αγροτική ανάπτυξη ορίζεται ότι τα μέτρα για τη δασοκομία θα πρέπει να συμβάλλουν στην εφαρμογή της κοινοτικής δασοκομικής στρατηγικής. Η ανωτέρω δασοκομική στρατηγική καλύπτει οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές της βιώσιμης διαχείρισης των δασών. Όσον αφορά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, η Επιτροπή ανέλυσε την κατάσταση του δασικού τομέα στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής του 2013, το οποίο αποτελεί παράρτημα στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: «Μια νέα δασική στρατηγική της ΕΕ: για τα δάση και τον δασικό τομέα»[10]. Σύσταση 1 Τα κράτη μέλη οφείλουν: Δεύτερη περίπτωση: Η Επιτροπή φρονεί ότι τα δάση του δικτύου Natura 2000 έχουν υψηλή περιβαλλοντική αξία και προσφέρουν σημαντικές και πολλαπλές υπηρεσίες οικοσυστήματος. Επιπλέον, αρκετές από τις διατάξεις του Natura 2000 ισχύουν για όλα τα δάση της ΕΕ, ανεξάρτητα από το εάν εμπίπτουν στο δίκτυο Natura 2000 και, εν προκειμένω, ο ρόλος των δασών που δεν εμπίπτουν στο δίκτυο Natura 2000 είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικός. Η Επιτροπή οφείλει: Πρώτη περίπτωση: Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής της σύστασης. Η ανάγκη επαρκούς περιγραφής των προληπτικών δράσεων περιλαμβάνεται στην ενότητα «ανάλυση αναγκών» της στρατηγικής στο ΠΠΑ για την περίοδο 2014-2020 και, σε ορισμένες περιπτώσεις, περιλαμβάνεται ακόμα και στο επίπεδο των συμφωνιών εταιρικής σχέσης. Η Επιτροπή εξετάζει τα ΠΑΑ που υποβάλλονται και ελέγχει τη λογική της παρέμβασης και τις ανάγκες ανάληψης προληπτικών δράσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου έγκρισης του προγράμματος και απαιτεί οι προληπτικές δράσεις να βασίζονται στο σχέδιο προστασίας της συναφούς περιοχής. Δεύτερη περίπτωση: Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Η Επιτροπή θα εξετάσει, από κοινού με τις εθνικές αρμόδιες αρχές, τη δυνατότητα ανάληψης δράσης σε κατάλληλο επίπεδο στον τομέα των κοινών βασικών κριτηρίων για τη διαφοροποίηση των δασικών περιοχών που πρόκειται να ταξινομηθούν ως περιοχές που εγκυμονούν χαμηλό, μέτριο και υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς. 79. Στο πλαίσιο των πρακτικών βιώσιμης δασικής διαχείρισης, οι δασικές οδοί (ή άλλες επενδύσεις) που κατασκευάζονται κατά κύριο λόγο για την πρόληψη των πυρκαγιών μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για προληπτικές δράσεις έναντι άλλων κινδύνων, καθώς και για εργασίες αποκατάστασης και επανόρθωσης, για σκοπούς αναψυχής ή για σκοπούς οικονομικού χαρακτήρα. Η δημιουργία κατάλληλου δικτύου δασικών οδών δεν συνεισφέρει μόνο στην καλύτερη προστασία των δασών από τις πυρκαγιές, αλλά και στη βιώσιμη οικονομική αποτίμηση των δασικών πόρων σε πολλές περιφέρειες. Συχνά πρέπει να αναλαμβάνονται τέτοιου είδους δράσεις προκειμένου να αποφεύγεται η πλήρης απώλεια της κοινωνικοοικονομικής αξίας των δασικών περιοχών που μπορεί να οδηγήσει στην εγκατάλειψή τους και, ως εκ τούτου, στην αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς. Όσον αφορά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, έχουν καταρτιστεί δελτία καθοδήγησης προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή του μέτρου από τα κράτη μέλη/τις περιφέρειες. Επιπλέον, τα κράτη μέλη/οι περιφέρειες θα πρέπει να προσδιορίσουν καλύτερα τις ανάγκες και τους λόγους για τους οποίους επιθυμούν να αυξήσουν την πυκνότητα των οδικών συστημάτων τους. Σύσταση 2 Τα κράτη μέλη οφείλουν: Πρώτη περίπτωση: Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο νέος κανονισμός για την αγροτική ανάπτυξη περιλαμβάνει ένα αναθεωρημένο μέτρο που αφορά την προστασία και την αποκατάσταση των δασών. Το νέο μέτρο μπορεί να παράσχει στήριξη για δράσεις που σχετίζονται με την πρόληψη και την αποκατάσταση των ζημιών στα δάση από δασικές πυρκαγιές, φυσικές καταστροφές και καταστροφικά φαινόμενα, καθώς και για προληπτικές δράσεις που αφορούν τους επιβλαβείς οργανισμούς και τις ασθένειες, υπό την προϋπόθεση ότι ο κίνδυνος εμφάνισης σχετικής καταστροφής στηρίζεται από επιστημονικές αποδείξεις και αναγνωρίζεται από επιστημονικούς δημόσιους οργανισμούς. Τρίτη περίπτωση: Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι υπάρχουν ήδη διάφορες περιβαλλοντικές εξασφαλίσεις όσον αφορά τις δράσεις που λαμβάνουν στήριξη. Για παράδειγμα, στο δίκτυο Natura 2000, το καθεστώς προστασίας δυνάμει του άρθρου 6 παράγραφοι 2 και 3 της οδηγίας για τους οικοτόπους διασφαλίζει την αποφυγή οποιασδήποτε σημαντικής υποβάθμισης των εν λόγω ζωνών. Σε άλλες περιοχές, οι εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων θα συμβάλουν επίσης στην πρόληψη των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Τέλος, οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα μπορούσαν να απαιτούν την προσκόμιση πιστοποιητικού ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών ή βιώσιμης δασικής διαχείρισης για όλες τις δράσεις που πρόκειται να λάβουν συγχρηματοδότηση από τα ταμεία της ΕΕ ως προαπαιτούμενο για τη λήψη της εν λόγω συγχρηματοδότησης. Κατά τη νέα περίοδο προγραμματισμού, οι περιβαλλοντικές επιδόσεις των δικαιούχων αποτελούν κυρίαρχο στοιχείο της υλοποίησης των διαφόρων μέτρων. Η Επιτροπή οφείλει: Πρώτη περίπτωση: Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής της σύστασης. Η Επιτροπή διενεργεί ελέγχους συμμόρφωσης στα κράτη μέλη προκειμένου να επαληθεύσει ότι οι δαπάνες που καταβάλλονται συμμορφώνονται με τους κανόνες. Εάν διαπιστωθούν αδυναμίες κατά τη διάρκεια του ελέγχου, εφαρμόζονται δημοσιονομικές διορθώσεις. Τα μέτρα και οι οργανισμοί πληρωμών που πρόκειται να υποβληθούν σε έλεγχο προσδιορίζονται βάσει ανάλυσης κινδύνων. Η δημοσιονομική σημασία διαδραματίζει μείζονα ρόλο στον ποσοτικό προσδιορισμό της έκθεσης σε κίνδυνο. Αυτό σημαίνει ότι μια περιοχή ελέγχου με υψηλές δαπάνες είναι πιθανότερο να λάβει υψηλή κατάταξη και να υποβληθεί σε έλεγχο. Το μέτρο 226 υποβλήθηκε σε έλεγχο το 2014 και θα υποβληθεί εκ νέου το 2015. Δεύτερη περίπτωση: Η Επιτροπή βρίσκεται επί του παρόντος σε διαδικασία εφαρμογής αυτής της σύστασης μέσω του νομικού πλαισίου των ΠΑΑ και πρόσθετων εγγράφων καθοδήγησης. Το νέο μέτρο καλύπτει μια ευρύτερη κλίμακα κινδύνων και ζημιών. Για την περίοδο 2014-2020, το συναφές δελτίο του μέτρου, που επέχει θέση εγγράφου καθοδήγησης, περιλαμβάνει λεπτομερείς απαιτήσεις και διευκρινίσεις και, ως εκ τούτου, μπορεί να αποτελέσει βοηθητικό εργαλείο για τα κράτη μέλη όσον αφορά τον κατάλληλο σχεδιασμό του μέτρου. Επισημάνθηκε ιδιαιτέρως στα κράτη μέλη/στις περιφέρειες ότι, σε περίπτωση αβεβαιότητας όσον αφορά τον σκοπό των δράσεων, υπάρχουν άλλα μέτρα που στοχεύουν συγκεκριμένα στην αύξηση της οικονομικής αξίας των δασών. 80. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή θεσπίζει τα εθνικά ή περιφερειακά ΠΑΑ, ενώ η υλοποίηση και η εξασφάλιση της σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας της στήριξης εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των κρατών μελών και των διαχειριστικών αρχών τους. Όσον αφορά τη χρήση χειρωνακτικής εργασίας αντί για τη χρήση μηχανημάτων, κάποιες φορές τέτοιου είδους επιλογές ενδέχεται να συνδέονται με τα χαρακτηριστικά του εδάφους (ορεογραφία, περιβαλλοντικές πτυχές κ.λπ.) και πρέπει να εξετάζονται στο ευρύτερο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης. Σύσταση 3 Τα κράτη μέλη οφείλουν: Πρώτη περίπτωση: Η Επιτροπή θεωρεί ότι, όταν καλύπτονται πάγιες δαπάνες από τα προγράμματα, τα κράτη μέλη/οι περιφέρειες διασφαλίζουν ότι οι σχετικοί υπολογισμοί είναι κατάλληλοι, ακριβείς και πραγματοποιούνται εκ των προτέρων με βάση μια δίκαιη, ισότιμη και επαληθεύσιμη μέθοδο. Πρέπει να διοριστεί ανεξάρτητος φορέας για την εκτέλεση των υπολογισμών όλων των πάγιων δαπανών ή για την επαλήθευση της καταλληλότητάς τους. Δεύτερη περίπτωση: Επί του παρόντος τελεί υπό κατάρτιση και υπό συζήτηση με τα κράτη μέλη ένα έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τους ελέγχους και τις ποινές στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης. Το παράρτημα Ι του εν λόγω εγγράφου περιέχει έναν κατάλογο σημείων ελέγχου που θα χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για την εκτίμηση του εύλογου χαρακτήρα των δαπανών. 81. Είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί προσεκτική ισορροπία μεταξύ του κόστους της παρακολούθησης και της αξιολόγησης και των πιθανών οφελών τους. Ειδικότερα όσον αφορά τη μέτρηση σχετικά με τις προληπτικές δράσεις, ο προσδιορισμός της αιτιακής αλυσίδας είναι δύσκολος. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα ορισμένων δασοκομικών παρεμβάσεων μπορεί να αξιολογηθεί μόνον αφού παρέλθουν αρκετά έτη ή ακόμα και δεκαετίες. Όσον αφορά την περίοδο 2014-2020, έχουν εισαχθεί βελτιώσεις. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του ΚΠΠΑ θα συλλέγονται στοιχεία για έναν νέο δείκτη «περιοχής στήριξης» όσον αφορά τις προληπτικές δράσεις. Επιπλέον, προκειμένου να λαμβάνονται χρήσιμα αποτελέσματα αξιολόγησης, αναμένεται η κατάρτιση μιας ενισχυμένης ετήσιας έκθεσης υλοποίησης το 2019. Στο πλαίσιο της εν λόγω έκθεσης θα πραγματοποιείται αξιολόγηση του ΠΑΑ και θα παρέχονται τα πρώτα αποτελέσματα όσον αφορά την αποδοτικότητα του ΠΑΑ. Σύσταση 4 Η Επιτροπή οφείλει: Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση. Έχουν εισαχθεί ήδη ορισμένες προσαρμογές: για παράδειγμα στο πλαίσιο του ΚΠΠΑ 2014-2020 θα συλλέγονται στοιχεία για τον δείκτη «περιοχής στήριξης» για τις προληπτικές δράσεις. Ο εν λόγω δείκτης θα συμπληρώσει το κενό που εντοπίστηκε στο ΚΠΠΑ 2007-2013. Προκειμένου να ληφθούν νωρίτερα χρήσιμα αποτελέσματα αξιολόγησης, το 2019 θα ξεκινήσει η κατάρτιση μιας ενισχυμένης ετήσιας έκθεσης υλοποίησης. Η εν λόγω ενισχυμένη έκθεση υλοποίησης θα περιλαμβάνει μια αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος και, ει δυνατόν, μια εκτίμηση επιπτώσεων. [1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου. [2] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής – Παράρτημα στην ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της Δασικής Στρατηγικής της ΕΕ {COM(2005) 84 τελικόl} /* SEC/2005/0333 */ http://ec.europa.eu/agriculture/forest/1998-strategy-2006-action-plan/sec-2005-333_en.pdf [3] COM(2013) 659 final: http://ec.europa.eu/agriculture/forest/strategy/index_en.htm [4] Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου. [5] Impacts of Climate Change on European Forests and Options for Adaptation (Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα ευρωπαϊκά δάση και δυνατότητες προσαρμογής) http://ec.europa.eu/agriculture/analysis/external/euro_forests/index_en.htm [6] http://ec.europa.eu/environment/forests/studies.htm [7] https://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srex/SREX_FD_SPM_final.pdf [8] San-Miguel-Ayanz, J., Moreno, J.M., Camia, A. (2013) Analysis of large fires in European Mediterranean landscapes: Lessons learned and perspectives. Forest Ecology and Management, 294, σσ. 11-22 [9] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου. [10] COM(2013) 659 final: http://ec.europa.eu/agriculture/forest/strategy/index_en.htm