28. 3. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 80/11 
Γνωμοδότηση για την Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη συνέχιση των 
δραστηριοτήτων πρόβλεψης και εκτίμησης στον τομέα της επιστήμης και τεχνολογίας 
(FAST) 
(88/C 80/05) 
Στις 12 Νοεμβρίου 1987, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 130 Q της Συνθήκης για την 
ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη 
γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 15 Ιανουαρίου 1988, με 
βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Roseingrave. 
Κατά την 252η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 27ης Ιανουαρίου 1988), η Οικονομική 
και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την παρακάτω γνωμοδότηση με ομοφωνία πλην δύο 
αποχές. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Η παρούσα ανακοίνωση και η πρόταση για 
απόφαση που η ΟΚΕ σε γενικές γραμμές επικροτεί, 
αφορούν τη συνέχιση των δραστηριοτήτων FAST. Στο 
μέτρο που οι δραστηριότητες FAST αποτελούν το 
ερευνητικό πρόγραμμα για πρόβλεψη των μακροπρόθε­
σμων μεταβολών στον τομέα της επιστήμης και της 
τεχνολογίας και για την εκτίμηση των επιπτώσεων και 
συνεπειών αυτών για τη μελλοντική ανάπτυξη των 
κρατών μελών, δεν μπορεί παρά να έχουν την υποστήρι­
ξη της ΟΚΕ μαζί με το προτεινόμενο δημοσιονομικό 
παράρτημα. 
1.2. Η ΟΚΕ είχε εγκρίνει τις προτάσεις και για τα 
δύο προηγούμενα προγράμματα FAST. Στις σχετικές 
γνωμοδοτήσεις της είχε διατυπώσει προτάσεις που 
αναγνωρίζονται στην παρούσα πρόταση για τη συνέχι­
ση των δραστηριοτήτων FAST. Άλλα έγγραφα της 
Επιτροπής που έχουν άμεση σχέση είναι η έκθεση 
πρωτοβουλίας « Η Ευρώπη και οι νέες τεχνολογίες» και 
η γνωμοδότηση του 1986 σχετικά με την Πρόταση για 
το πρόγραμμα-πλαίσιο ('). 
1.3. Οι ερευνητικές δραστηριότητες FAST II ως 
επίκεντρο είχαν πέντε θέματα, όλα κρίσιμα για την 
οικονομική ανάπτυξη και τις κοινωνικές εξελίξεις στην 
Ευρώπη: 
— τις αλλαγές στη σχέση τεχνολογίας, εργασίας και 
απασχόλησης, 
— τις μεταβολές στις υπηρεσίες και νέες τεχνολογίες, 
— τη λειτουργία της επικοινωνίας — ένα θέμα στρατη­
γικής σημασίας για την Ευρώπη, 
— το μέλλον του συστήματος διατροφής, 
— την ολοκληρωμένη ανάπτυξη των ανανεώσιμων 
φυσικών πόρων 
1.4. Ο απολογισμός των επιτευγμάτων και αποτελε­
σμάτων του FAST II, για τα οποία γίνεται λόγος στην 
αιτιολογική έκθεση που συνοδεύει την πρόταση της 
Επιτροπής, είναι εντυπωσιακός. Είναι υπερβολικό 
ωστόσο να λέει κανείς, όπως κάνει η Επιτροπή, ότι το 
FAST II κατόρθωσε: «να καταστήσει κατανοητό στους δημόσιους και 
ιδιωτικούς φορείς λήψης αποφάσεων ότι μια μακρο­
πρόθεσμη αποτελεσματική πολιτική στον τομέα της 
επιστήμης και τεχνολογίας δεν θα έπρεπε να 
εμπνέεται αποκλειστικά από το στόχο της βελτίω­
σης της προσφοράς τεχνολογίας, αλλά ότι η τύχη 
της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας αποφασίζεται 
επίσης στο επίπεδο των διαδικασιών διάδοσης και 
της ικανότητας προς εφεύρεση νέων χρήσεων για τις 
τεχνολογίες που να ανταποκρίνονται σε μια πραγμα­
τική κοινωνική ζήτηση. 
Η προσέγγιση αυτή της μακροπρόθεσμης πολιτικής για 
την επιστήμη και την τεχνολογία, ανταποκρίνεται στις 
προτεραιότητες που έχει θέσει η ίδια η ΟΚΕ. Υπάρχει 
σήμερα μεγαλύτερη συνειδητοποίηση αυτών των προ­
τεραιοτήτων παρά πριν τέσσερα χρόνια- ο στόχος παρ' 
όλα αυτά δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Η προώθηση της εν 
λόγω προσέγγισης πρέπει να συνεχισθεί. 
1.5. Θετικό είναι το γεγονός ότι στην αιτιολογική 
έκθεση όπου παρουσιάζεται το νέο πρόγραμμα FAST, η 
Επιτροπή δηλώνει ότι είναι: 
«πεπεισμένη για την ανάγκη μιας τακτικής παρακο­
λούθησης των επιστημονικών και τεχνικών εξελί­
ξεων, μιας ανάλυσης των μακροπρόθεσμων προοπτι­
κών των δυνατοτήτων και διακυβευόμενων συμφερό­
ντων για την Ευρώπη, καθώς επίσης και μιας 
διεξοδικής εκτίμησης των επιστημονικών επιπτώ­
σεων της ανάπτυξης και διάδοσης των νέων τεχνολο­
γιών » 
Τα παραπάνω ανταποκρίνονται στους προβληματι­
σμούς που έχουν εκφρασθεί πολλές φορές από την 
ΟΚΕ (2), πράγμα που αναγνωρίζεται και στο προοίμιο 
της παρούσας πρότασης για απόφαση του Συμβουλίου. 
1.6. Στην πρόταση για ένα νέο πρόγραμμα FAST 
(1988-1992), το τμήμα δίνει την πλήρη υποστήριξη του. 
Οι τρεις στόχοι-πρόβλεψη, εκτίμηση, παρακολούθηση 
— έχουν μεγάλη σημασία για το κοινοτικό πρόγραμμα 
ανάπτυξης, έρευνας και τεχνολογίας. Το τμήμα εκφρά­
ζει την ικανοποίηση του γιατί στο νέο FAST προτείνε­
ται συνέχιση της πρόβλεψης με βάση τις τάσεις της 
επιστήμης και της τεχνολογίας με μια στρατηγική 
αποτίμηση του ρόλου της επιστήμης και της τεχνολο­
γίας για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθώς και των 
προοπτικών και των επιπτώσεων αυτών για την Ευρω­
παϊκή Κοινότητα. 
(•) ΕΕ αριθ. C 333 της 29. 12.1986. (2) ΕΕ αριθ. C 211 της 8. 8. 1983, σ. 10, σημείο 1.1. 
Αριθ. C 80/12 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 3. 88 
2. Οι δραστηριότητες FAST: ένας νέος σταθμός 
2.1. Ενώ το FAST II συνδεόταν με το προηγούμενο 
πρόγραμμα, το FAST Ι, η σημερινή πρόταση αποτελεί 
ένα νέο ξεκίνημα, μια εντελώς νέα προσέγγιση. 
2.2. Το νέο FAST ανταποκρίνεται άμεσα: 
— σε νέους θεσμούς, όπως η STOA (Εκτίμηση των 
Επιστημονικών και Τεχνολογικών Επιλογών) και η 
ΝΟΤΑ (Ολλανδικός Οργανισμός για την Εκτίμηση 
της Τεχνολογίας), 
— σε νέα προγράμματα, όπως το BRITE (βασική 
έρευνα στον τομέα των Βιομηχανικών Τεχνολογιών 
για την Ευρώπη), το ESPRIT (Ευρωπαϊκό Στρατηγι­
κό Πρόγραμμα Έρευνας και Ανάπτυξης στον τομέα 
των Τεχνολογιών Πλη ροφόρησης), το RACE (Ερευ­
να και Ανάπτυξη στον τομέα της Προηγμένης 
Τεχνολογίας Επικοινωνιών για την Ευρώπη) και σε 
νέες δραστηριότητες, όπως η CUBE (Μονάδα 
Εναρμόνισης για τη Βιοτεχνολογία στην Ευρώπη) 
και η COMETT (Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης για 
την Τεχνολογική Εκπαίδευση και Κατάρτιση), 
— στις δεσμεύσεις της Ενιαίας Πράξης, μεταξύ των 
οποίων και η ενθάρρυνση για μεγαλύτερη οικονομι­
κή και κοινωνική συνοχή στην Κοινότητα- στην 
ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς μέχρι το 1992 
και στην κατάρτιση πολυετούς προγράμματος-
πλαίσιο. 
2.3. Το τμήμα δεν μπορεί παρά να επικροτήσει την 
ευελιξία που οδήγησε στη νέα προσέγγιση που απαντά 
στο νέο FAST, αφού η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνε­
ται στις ανάγκες των νέων συνθηκών. 
2.4. Σπουδαίο χαρακτηριστικό του νέου FAST είναι 
ότι η ανάπτυξη του έχει προβλεφθεί να γίνει σταδιακά. 
Αυτό εκτίθεται σαφώς στο σημείο 3 του παραρτήματος 
στο τέλος της πρότασης. 
«Το πρόγραμμα εργασίας του πρώτου έτους (1988) 
είναι σαφώς καθορισμένο. Επίσης έχουν καθοριστεί 
τα πιθανά βασικά ερευνητικά θέματα για την περίοδο 
1989-1992. 
Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους, η Επιτροπή θα 
διευκρινίσει το λεπτομερές περιεχόμενο των δρα­
στηριοτήτων FAST για την περίοδο 1989-1990, 
τηρώντας πάντως την αρχή της ευελιξίας. 
Το 1990, θα οριστικοποιήσει το πρόγραμμα εργα­
σιών για τα έτη 1991 και 1992 υπό το φως της 
εμπειρίας των προηγουμένων ετών». 
Η εν λόγω αναπτυξιακή στρατηγική είναι η πλέον 
κατάλληλη. Τα προγράμματα εργασίας για τις περιό­
δους 1989/1990 και 1989/1992 θα πρέπει να υποβληθούν 
στην ΟΚΕ για έκδοση γνωμοδότησης σε εύθετο χρόνο. 
3. Αρχές που διαπνέουν το νέο FAST 
3.1. Η πρώτη αρχή αφορά την καλύτερη ενσωμάτω­
ση των δραστηριοτήτων FAST στα διάφορα στάδια του 
προγραμματισμού της κοινοτικής έρευνας- και της 
αρχής αυτής η σύλληψη έχει γίνει σωστά. Τόσο στη διατύπωση της αιτιολογικής έκθεσης (σ. 5, 
III) όσο και στην περιγραφή των ερευνητικών δραστη­
ριοτήτων (παράρτημα δημοσιονομικών στοιχείων, σ. 1 
σημ. 3), θα πρέπει να επισημαίνεται ότι το πρόγραμμα 
FAST θα ανταποκριθεί σε αιτήματα όχι μόνο της 
Επιτροπής και των κρατών μελών αλλά και της ΟΚΕ και 
άλλων κοινοτικών οργάνων. 
3.2. Η δεύτερη αρχή αφορά την ενίσχυση των 
δεσμών μεταξύ δραστηριοτήτων τύπου FAST σε εθνικό 
επίπεδο και των κοινοτικών δραστηριοτήτων FAST. 
Το τμήμα υποστηρίζει και αυτή την αρχή διότι είναι 
σύμφωνη με το περιεχόμενο της γνωμοδότησης της 
ΟΚΕ για το FAST II ('). Να σημειωθεί ότι η ΟΚΕ είχε 
τότε εκφρασθεί α) υπέρ της διατήρησης της ανεξαρτη­
σίας των δραστηριοτήτων FAST ως κοινοτικών δρα­
στηριοτήτων και β) υπέρ της ενεργότερης συμμετοχής 
των κρατών μελών στη χρηματοδότηση, εφαρμογή και 
αξιολόγηση των δραστηριοτήτων FAST. 
4. Οι στόχοι του νέου FAST (περιεχόμενο και προσεγ­
γίσεις) 
4.1. Η Επιτροπή ορθότατα όρισε τους τρεις βασικούς 
και αλληλοσυνδεόμενους στόχους του νέου FAST ως 
πρόβλεψη, εκτίμηση και παρακολούθηση. 
4.2. Η Επιτροπή ορθώς καθόρισε ορισμένους γενι­
κούς βασικούς τομείς στους οποίους θα εστιασθεί η 
πρόβλεψη. Καθένας από τους τομείς αυτούς είναι από 
μόνος του ουσιαστικής σημασίας για την πρόβλεψη και 
απαιτεί σημαντική δέσμευση πόρων στην πορεία 
υλοποίησης του νέου FAST. 
4.3. Τα τρία είδη των αναλύσεων που προβλέπονται 
για το στόχο της εκτίμησης, θα συμβάλλουν σημαντικά 
στην πορεία κατανόησης και, αν χρειασθεί, παρέμβα­
σης στην πολιτική επιστήμης και τεχνολογίας, εφόσον 
η εκτίμηση πρέπει να νοείται έτσι όπως περιγράφεται 
στο νέο FAST: 
Δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση της έννοιας της 
εκτίμησης στο πλαίσιο του προγράμματος FAST με 
την έννοια της αξιολόγησης των ερευνητικών 
προγραμμάτων ή των προγραμμάτων Έρευνα και 
Ανάπτυξη. Η εκτίμηση των δραστηριοτήτων FAST 
έχει το νόημα του «Technology Assessment» ή του 
«Tecnologiefolgen-Abschatzung και ως αντικείμενο 
τη μελέτη των βραχυπρόθεσμων ή μακροπρόθεσμων, 
κλαδικών ή συνολικών, επιπτώσεων και συνεπειών 
που έχουν οι επιστημονικές και τεχνολογικές 
εξελίξεις για την έρευνα, τη βιομηχανία, την 
οικονομία, το περιβάλλον και την κοινωνία». 
Στην πορεία για μια στρατηγική εκτίμηση της επιστή­
μης και της τεχνολογίας θα πρέπει να συμμετάσχουν 
όλοι όσοι, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σχετίζονται με 
αυτές: ερευνητές, εργολήπτες, επιχειρηματίες, χρή­
στες, αυτοί που χαράσσουν και αυτοί που αναλύουν τις 
πολιτικές, με ιδιαίτερη αναφορά στις δυνατότητες που 
δημιουργούνται και τις επιπτώσεις όσον αφορά το 
βιωτικό επίπεδο και την ποιότητα της ζωής. 
(') ΕΕ αριθ. C 211 της 8. 8. 1983, σ. 12, σημείο 3.3. 
28. 3. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ.^8θ^ 
4,4. Στο νέο ΡΑ^Τ, η παρακολούθηση συνδέεται 
στενά μετην εκτίμηση, μεγάλη σημασίαπρέπει να 
δοθεί στον δηλωμένο στόχογια ανάπτυξη κατάλληλης 
μεθοδολογίας. 
4.^. ^σημασία της πρόβλει^ης,της εκτίμησης και 
τηςπαρακολούθησης είναι καθοριστική διότι οι στόχοι 
αυτοί αποτελούν τον πυρήνα των ερευνητικών δράστη 
ριοτήτωνΡΑ^Ρ στον ουσιαστικό ρόλο που διαδραματί 
ζει στηδιαδικασία σχεδιασμού του ερευνητικού προ^ 
γράμματος της Κοινότητας. 
^. ΡΙεφ^^ογ^του^έου^Α^Ρ 
^.1. Οπως σημειώθηκε ήδη,επικροτείταιησταδιακή 
αναπτυξιακή προσέγγιση του νέουΡΑ^Τ.Σημειώνεται 
ακόμη ότιτο πρόγραμμα εργασιών για τις περιόδους 
1989^199θ και 1991^199^ θα πρέπει να υποβληθεί στην 
ΟΚ^ σε εύθετο χρόνο για την υιοθέτηση σχετικής 
γνωμοδότησης. 
ό.^. υπάρχει σαφής και επείγουσα ανάγκη να 
προσεχθεί τοζήτημα της διάδοσης των αποτελεσμάτων 
τουΡΑ^ΡΙΙ.Ολί^η προκαλεί τογεγονός ότι στα κράτη 
μέληηίδιαηύπαρςΗρτουΡΑ^ΐελάχισταείναι γνωστή. 
Οαπρέπει,γι^αυτό,ναληφθούν μέτρα προς άρση αυτής 
της καθόλου ικανοποιητικής κατάστασης. 11 πρόταση 
να καταστείηδιάδοση των αποτελεσμάτων προτεραίο 
τητα για το!988,γίνεται δεκτή. 
^.1 Οι εκθέσεις επίτων ερευνών τουΡΑ^ΤΙΙΘα 
πρέπει να αναλυθούν περαιτέρωπρινχρησιμοποιηθούν 
από τα κράτη μέλη. ^.4. Σχετικά με τη διάδοση,η^πιτροπή θα πρέπει να 
απλοποιήσει όσο γίνεται περισσότερο τη γλώσσα και 
νααποφύγειτη χρήση αρκτικόλε^ωνπουδενσυνοδεύο 
νται από επεξηγήσεις. 
^. Οι δραστηριότητες των γραμμών δράσης 11 και 
ΙΙΙδεν θα πρέπει να περιορισθούν σε εκείνες που θα 
ανταποκρίνονται σε αιτήματα της επιτροπής αλλά και 
σεαιτήματατουΚοινοβουλίου,τηςΟΚΡκαι άλλων 
θεσμικών οργάνων. 
^. θα πρέπει να δοθεί προσοχή κατά προτεραιότη 
τα στην έκθεση της ομάδας εκτίμησης. 
^.7. επικροτούνται επίσης και οι ερευνητικέςδρα 
στηριότητες. 
^.8. 11 συνεργασία επισκεπτών ερευνητών με το νέο 
ΡΑ^Τμπορείνα συμβάλει σημαντικά όχι μόνο στην 
επιτυχία των εργασιών του αλλά και στην οικοδόμηση 
της^υρώπηςτωνερευνητών.^ΐια τέτοια συνεργασία θα 
πρέπεινα εφαρμοσθεί με ευελιξία ώστε να υπάρ^ειη 
μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή από όλα τα κράτη μέλη. 
6. Οι δημοσιονομικές διατάξεις 
Σημειώνεται ότι το δημοσιονομικό παράρτημα που 
ανταποκρίνεται στις διατάξεις του προγράμματος-
πλαίσιο, είναι λιτό σε σχέση με τις ανάγκες του νέου 
ΡΑδΤ. 
Βρυξέλλες, 27 Ιανουαρίου 1988. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
ΑΙΓοηδ ΜΑΚ.ΟΟΤ 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για πέμπτη τροποποίηση της 
οδηγίας 74/651/ΕΟΚ περί των φορολογικών ατελειών που χορηγούνται κατά την 
εισαγωγή εμπορευμάτων υπό μορφή μικροδεμάτων μη εμπορικού χαρακτήρα στο πλαίσιο 
της Κοινότητας (') 
(88/0 80/06) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 9 Δεκεμβρίου 1987, σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης 
για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, να ζητήσει από την Οικονομική 
και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 6 Ιανουαρίου 
1988 με βάση την έκθεση του κ. ΝοοΓά\ν&1. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 252η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση 
της 27ης Ιανουαρίου 1988) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
(ΐ) ΕΕ αριθ. € 5 της 9. 1. 1988, σ. 5.