Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για τη μελλοντική πολιτική για το θόρυβο»

(97/C 206/01)

Στις 12 Νοεμβρίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της ΣΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Πράσινο Βιβλίο της Επιτροπής για τη μελλοντική πολιτική για το θόρυβο».

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο είχε ανατεθεί η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 1 Απριλίου 1997 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Boisserιe.

Κατά τη 345η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις 23-24 Απριλίου 1997 (συνεδρίαση της 23ης Απριλίου) η ΟΚΕ υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 93 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Στην εισαγωγή του Πράσινου Βιβλίου η Επιτροπή αναφέρει τα εξής:

«Ο θόρυβος που προκαλείται από τις δραστηριότητες στους τομείς των μεταφορών, της βιομηχανίας και της ψυχαγωγίας, αποτελεί ένα από τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα στην Ευρώπη και την πηγή ολοένα και περισσότερο παραπόνων που υποβάλλονται εκ μέρους του κοινού. Όμως, στα μέτρα για τη μείωση του θορύβου έχει γενικά δοθεί χαμηλότερη προτεραιότητα από ό,τι στα μέτρα για την αντιμετώπιση άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως είναι η ρύπανση της ατμόσφαιρας και των υδάτων.»

Στόχος του Πράσινου Βιβλίου είναι να δοθεί υψηλότερη πολιτική προτεραιότητα στην καταπολέμηση των θορύβων.

1.2. Στον πρόλογο του Πράσινου Βιβλίου η Επιτροπή επικαλείται το 5ο πρόγραμμα δράσης για την προστασία του περιβάλλοντος, του Μαρτίου 1992 (), στο οποίο ανακοινώνονται και εν μέρει περιλαμβάνονται μέτρα και συγκεκριμένες τιμές-στόχοι για τον περιορισμό των θορύβων (βλέπε παράρτημα του Πράσινου Βιβλίου). Σε πρόταση της Επιτροπής, του Ιανουαρίου 1996 (), με αντικείμενο την επανεπεξεργασία του προγράμματος αυτού ανακοινώνεται ένα «πρόγραμμα δράσης», το οποίο θα περιλαμβάνει μέτρα για την υλοποίηση των στόχων που έχουν τεθεί. Με την έκδοση νομοθετικών πράξεων σε επίπεδο Κοινότητας, Επιτροπή επιθυμεί να επικεντρώσει την προσοχή της στη λήψη μέτρων για τα «προϊόντα» τα οποία παράγουν θόρυβο.

Με το Πράσινο Βιβλίο, η Επιτροπή θα προετοιμάσει το εν λόγω πρόγραμμα δράσης.

Το Πράσινο Βιβλίο θα χρησιμεύσει ως βάση για τη διεξαγωγή μιας πολιτικής συζήτησης και μιας συζήτησης επί της ουσίας με αντικείμενο το εύρος και το χρονοδιάγραμμα ενός παρομοίου προγράμματος δράσης, και τα μέσα για την υλοποίησή του.

2. Γενική αξιολόγηση του Πράσινου Βιβλίου

2.1. Η προστασία από το θόρυβο αποτελεί ουσιαστικό τμήμα της περιβαλλοντικής πολιτικής. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι μεγάλες ομάδες του πληθυσμού της Ευρώπης εκτίθενται σε θορύβους η στάθμη των οποίων θεωρείται ως ανυπόφορη από ιατρικούς εμπειρογνώμονες. Από έρευνες της Επιτροπής και ορισμένων κρατών μελών επιβεβαιώνεται η υπόθεση ότι η κατάσταση αυτή ενοχλεί μεγάλες ομάδες του πληθυσμού, κυρίως στις μεγάλες πόλεις και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Οι δικαστικές προσφυγές των πολιτών με αφορμή την προστασία από τους θορύβους έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Αυτό οφείλεται στην αύξηση του αριθμού των πηγών παραγωγής θορύβου (π.χ. στην οδική κυκλοφορία). Η αύξηση αυτή είναι γεγονός παρά τις τεχνικές βελτιώσεις που έχουν επέλθει με στόχο την προστασία από τους θορύβους. Η Επιτροπή εκτιμά ότι περισσότερα από 80 εκατ. άνθρωποι εκτίθενται σε ανυπόφορες στάθμες θορύβου.

Η εκτίμηση αυτή θεωρείται ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

2.2. Είναι αδικαιολόγητο το γεγονός ότι η προστασία από το θόρυβο αποτελεί στόχο της περιβαλλοντικής πολιτικής της Κοινότητας μόνο σποραδικά και για ορισμένες - αν και σημαντικές - πηγές παραγωγής θορύβου. Αυτό συμβαίνει συχνά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η σχέση των πηγών αυτών με τον συνολικά παραγόμενο θόρυβο. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ κρίνει ότι θα ήταν σκόπιμο να καταρτιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένα νέο και ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την καταπολέμηση του θορύβου, στο οποίο θα διορθώνονται οι ελλείψεις και οι ατέλειες των μέχρι τούδε ρυθμίσεων και αξιολογήσεων και θα λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη της τεχνολογίας. Η προετοιμασία των σχετικών μέτρων πρέπει να αρχίσει χωρίς καθυστέρηση. Η ΟΚΕ αναμένει ότι η εξέλιξη του Πράσινου Βιβλίου δεν θα οδηγήσει σε καθυστέρηση του προγράμματος.

2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί κατά βάση με το περιεχόμενο του Πράσινου Βιβλίου.

Ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η αρχή της επικουρικότητας, είναι αναμφισβήτητο ότι η Κοινότητα διαθέτει την εντολή που απαιτείται για να λάβει μέτρα στον τομέα αυτό.

- Τα μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας εμπίπτουν αμέσως στους στόχους του άρθρου 130ρ της Συνθήκης ΕΟΚ 7 από το άρθρο αυτό πηγάζει η υποχρέωση για τη θέσπιση μέτρων με στόχο την επίτευξη «υψηλών επιπέδων προστασίας».

- Τα μέτρα για τη μείωση των θορύβων και την προστασία από αυτούς (συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού μεταφορικών υποδομών και περιοχών εγκατάστασης) έχουν οικονομικές επιπτώσεις: διαφορετικά επίπεδα προστασίας ή διαφορετικά μέτρα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στους κόλπους της ενιαίας αγοράς 7 Η Κοινότητα διαθέτει την απαραίτητη εντολή να λάβει μέτρα και στην περίπτωση αυτή.

- Η αναγκαιότητα της θέσπισης ρυθμίσεων ή της επίτευξης συμφωνιών σε επίπεδο Κοινότητας αφορά επίσης τις μεθόδους αξιολόγησης και μέτρησης, δεδομένου ότι μόνο έτσι μπορεί να διαπιστωθεί με ενιαίο τρόπο κατά πόσο επιτυγχάνεται ο βαθμός προστασίας που ορίζεται στο άρθρο 130 ρ.

- Το πρόγραμμα που περιγράφεται στο Πράσινο Βιβλίο δεν περιορίζεται σε νομοθετικές πράξεις της Κοινότητας, αλλά αναφέρεται και στο συντονισμό των μέτρων που θεσπίζονται από διάφορα κράτη μέλη και ΟΤΑ. Αυτό εναρμονίζεται με το 5ο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης, το οποίο απευθύνεται στους διάφορους «παράγοντες της περιβαλλοντικής πολιτικής». Από την άποψη αυτή, το πρόγραμμα θα μπορούσε να υλοποιηθεί και μέσω συστάσεων προς τα κράτη μέλη (άρθρο 189 της ΣΕΚ).

- Εφόσον δεν θεσπιστούν κυρώσεις για τη μη εφαρμογή των νομοθετικών διατάξεων, η τήρηση των κανόνων για το θόρυβο δε μπορεί να εξασφαλιστεί.

- Σε σχέση με την εφαρμογή του προβλεπόμενου προγράμματος δράσης, η ΟΚΕ προτείνει δοθούν στα κράτη μέλη επαρκή περιθώρια να επιβάλουν ποινικές και/ή διοικητικές κυρώσεις. Ενόψει της εναρμόνισης των διατάξεων στην Ευρώπη, εφιστάται η προσοχή στο σχέδιο «Σύμβασης για την προστασία του περιβάλλοντος μέσω του ποινικού δικαίου», που επεξεργάζεται το Συμβούλιο της Ευρώπης ().

2.4. Η ΟΚΕ έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με το θέμα της προστασίας από το θόρυβο στις γνωμοδοτήσεις που εξέδωσε σχετικά με το περιβάλλον, όπως:

- στη γνωμοδότηση της 13ης Μαΐου 1987 σχετικά με το 4ο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης () 7

- στη γνωμοδότηση της 1ης Ιουλίου 1992 σχετικά με το 5ο περιβαλλοντικό πρόγραμμα δράσης (), καθώς και στις γνωμοδοτήσεις για την παράταση του προγράμματος δράσης της 25ης Οκτωβρίου 1995 () και της 29ης Μαΐου 1996 () 7

- στη γνωμοδότηση της 3ης Ιουλίου 1991 σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για το αστικό περιβάλλον ().

Στις γνωμοδοτήσεις αυτές προτείνονται κατά ένα τρόπο συγκεκριμένα κοινοτικά μέτρα για την προστασία από το θόρυβο.

3. Παρατηρήσεις επί μεμονωμένων μερών του Πράσινου Βιβλίου

3.1. Εναρμόνιση των μεθόδων εκτίμησης της έκθεσης σε θόρυβο και προαγωγή της αμοιβαίας ανταλλαγής πληροφοριών 7 Προτεραιότητες

3.1.1. Τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή για την αντιμετώπιση του προβλήματος των θορύβων και για την προαγωγή της ανταλλαγής πληροφοριών κρίνονται κατάλληλα. Το ίδιο ισχύει και για την ενημέρωση του πληθυσμού. Συχνά, ο θόρυβος είναι αποτέλεσμα της απροσεξίας των ενδιαφερομένων (συμπεριλαμβανομένων και όσων συμμετέχουν στην οδική κυκλοφορία) και της πλημελούς συντήρησης διαφόρων συσκευών και μηχανημάτων. Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια ειδική ενημερωτική εκστρατεία. Συνιστάται θερμά η συνεργασία της Επιτροπής με τους ΜΚΟ που έχουν ως αποστολή την καταπολέμηση της ηχορύπανσης.

3.1.2. Στην εκτίμηση της έκθεσης σε θόρυβο συμπεριλαμβάνεται και η αξιολόγησή της. Στον τομέα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει εναρμόνιση δράσεων.

Η Επιτροπή έχει την πρόθεση να εκδώσει μια οδηγία-πλαίσιο για τη μέτρηση και την αξιολόγηση της έκθεσης σε θορύβους. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόθεση της Επιτροπής. Η εναρμόνιση των μεθόδων μέτρησης έχει προχωρήσει πολύ στην Ευρώπη. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι επικρατεί συμφωνία απόψεων όσον αφορά τα ανεκτά επίπεδα έκθεσης σε θορύβους. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στην οδηγία τα σημεία επί των οποίων επικρατεί ήδη συμφωνία απόψεων. Ακόμη και αν τα μέτρα για την καταπολέμηση των θορύβων διαφέρουν σύμφωνα με την πηγή και την κατάσταση που επικρατεί, πρέπει να εφαρμόζονται ενιαίες διαδικασίες μέτρησης και αξιολόγησης.

3.1.3. Ορθώς υιοθετούνται από την Επιτροπή τα κριτήρια του Διεθνούς Οργανισμού Υγείας όσον αφορά τα όρια ανοχής. Με βάση τα ισχύοντα, η ΟΚΕ δεν πιστεύει ότι υπάρχουν καλύτερα κριτήρια.

Ενδέχεται να προκύψει πρόβλημα όσον αφορά, αφενός, τις επιπτώσεις του θορύβου για την υγεία (από φυσιολογική άποψη) και, αφετέρου, την (απλή) ενόχληση. Υπάρχουν, ωστόσο, σημεία αλληλεπικάλυψης μεταξύ ενόχλησης και βλάβης της υγείας. Η αξιολόγηση της ενόχλησης είναι δύσκολη επειδή δεν είναι απαλλαγμένη από υποκειμενικά στοιχεία (αντίδραση των ενδιαφερομένων στο θόρυβο και χρονική στιγμή επανάληψης του θορύβου). Με τα κριτήρια της ΔΟΥ καταβάλεται μια προσπάθεια συνεκτίμησης της προβληματικής αυτής.

3.1.4. Στο Πράσινο Βιβλίο, η Επιτροπή αναφέρεται επανειλημμένα στη σημασία που έχουν οι χάρτες θορύβου ως βάση για την αξιολόγηση της κατάστασης, αλλά και για το χωροταξικό σχεδιασμό και την ενημέρωση του κοινού.

Εφόσον στηρίζονται σε συγκεκριμένες μελέτες ή υπολογισμούς, οι χάρτες θορύβου μπορούν κατ' αρχήν να συνεκτιμώνται κατά τη θέσπιση μέτρων προγραμματισμού ή ενημέρωσης. Παράλληλα, όμως, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθες προϋποθέσεις, που είναι απόρροια της εμπειρίας στα κράτη μέλη:

- οι χάρτες θορύβου έχουν νόημα εφόσον χρησιμοποιούνται ως βάση για την κατάρτιση συγκεκριμένων σχεδίων για την καταπολέμηση του θορύβου 7

- προορισμός των χαρτών θορύβου είναι η εκτίμηση της έκθεσης σε θόρυβο σε μια συγκεκριμένη περιοχή και όχι η εξαγωγή συμπερασμάτων για συγκεκριμένα σημεία. Για το λόγο αυτό, οι χάρτες θορύβου δε μπορούν να χρησιμοποιούνται, π.χ., για την εκτίμηση της αξίας οικοπέδων.

3.2. Ορισμός τιμών-στόχων και η θέσπιση κανόνων για τη λήψη μέτρων με τα οποία θα μπορούσαν να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί

3.2.1. Ο καθορισμός τιμών-στόχων και η θέσπιση μέτρων για την υλοποίησή τους τοποθετείται από την Επιστροπή σε ένα «μεταγενέστερο στάδιο». Στο 5ο πρόγραμμα δράσης (1992!) περιλαμβάνονται ήδη παρόμοιες τιμές στόχοι, συνοδευόμενες εν μέρει από χρονοδιαγράμματα, οι οποίες όμως δεν επιτυγχάνονται. Σύμφωνα με την αρχή της πρόνοιας, ο ορισμός παρόμοιων τιμών στόχων επιβάλλεται για ένα τομέα προτεραιότητας όπως είναι η προστασία από τους θορύβους. Τα μέτρα αυτά δεν πρέπει να μετατεθούν στο απώτερο μέλλον.

3.2.2. Σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο, ο περιορισμός των εκπομπών θορύβων δεν πρέπει να επιτευχθεί μόνο με νομοθετικά μέτρα αλλά και με οικονομικά.

3.2.3. Στην περίπτωση αυτή εξετάζεται γενικώς η καταβολή φόρων και εισφορών αναλόγως με το ύψος των εκπομπών. Η πράξη αυτή αποσκοπεί να αποτελέσει κίνητρο για την προμήθεια και τη χρήση μηχανημάτων που παράγουν λιγότερο θόρυβο. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη μέθοδο αυτή. Ωστόσο, διαφωνεί με την επιβολή φορολογικών μέτρων τα οποία θα αποσκοπούν κατά έναν τρόπο στην «τιμωρία» των υπευθύνων ή στη συλλογή πόρων για τα δημόσια ταμεία. Η εφαρμογή οικονομικών μέτρων δεν αντικαθιστά, όμως, τους κανόνες που πρέπει να θεσπιστούν σχετικά με τις οριακές τιμές εκπομπών. Από την άποψη της προστασίας του πληθυσμού, η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι η θέσπιση οριακών τιμών είναι περισσότερο ενδεδειγμένη από την επιβολή φορολογικών μέτρων.

3.2.4. Στα οικονομικά μέτρα συγκαταλέγονται και κανόνες για την αύξηση της ευθύνης για ζημίες (και της υγείας!) που προξενεί ο θόρυβος. Η ΟΚΕ είχε ζητήσει ήδη το 1994 να καταρτιστούν οδηγίες ή να υποβληθούν συστάσεις για την καλύτερη προστασία του περιβάλλοντος σε ευρωπαϊκό επίπεδο (). Εκτός αυτού, θεωρεί ότι η επιβολή φορολογικών μέτρων αποτελεί κατάλληλο μέσο για την προαγωγή της βιώσιμης ανάπτυξης ().

3.3. Περιορισμός του θορύβου από την οδική κυκλοφορία

3.3.1. Επιδοκιμάζεται η κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση των θορύβων που προκαλούνται από την οδική κυκλοφορία. Τα προτεινόμενα μέτρα κρίνονται επαρκή. Στο βαθμό που περιορίζεται ο θόρυβος που παράγουν οι κινητήρες οχημάτων, αυξάνει διαρκώς η σημασία του «θορύβου τροχοδρόμησης». Τυχόν μέτρα για τον περιορισμό του θορύβου αυτού (π.χ. μέτρα για την κατασκευή ελαστικών) δεν πρέπει να επηρεάσουν αρνητικά την ασφάλεια της οδήγησης.

3.3.2. Όσον αφορά τη συνεκτίμηση στα φορολογικά μέτρα των δαπανών που είναι απόρροια των θορύβων, εφιστάται η προσοχή στο Πράσινο Βιβλίο «Προς ένα δίκαιο και αποτελεσματίκο καθοπισμό των τιμών στις μεταφορές (1995)» () και τη σχετική γνωμοδότηση της ΟΚΕ ().

3.3.3. Είναι σημαντικό να συμπεριληφθεί η μέτρηση του θορύβου στον τεχνικό έλεγχο των οχημάτων 7 ωστόσο, η μέτρηση πρέπει να διεξάγεται υπό συνθήκες πραγματικής λειτουργίας. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα, το οποίο έχει μεγάλη σημασία στις αστικές περιοχές λόγω του αριθμού των οχημάτων είναι ο θόρυβος που παράγουν τα δίκυκλα 7 στην περίπτωση αυτή τα οχήματα αυτά πρέπει να υποβάλονται σε έλεγχο υπό συνθήκες πραγματικής λειτουργίας με ταυτόχρονη συνεκτίμηση της πιθανής εξέλιξης της τεχνολογίας. Πρέπει να υπάρξει μέριμνα για την αποφυγή της τροποποίησης των εξατμίσεων.

3.3.4. Η προστασία από τους θορύβους στις οδικές μεταφορές δημιουργεί ορισμένα προβλήματα, τα οποία πρέπει να επιλυθούν με την προαγωγή της έρευνας και την τεχνολογική εξέλιξη. Πρόκειται για:

- τη διεξαγωγή μελετών για την ανάλυση, την αξιολόγηση και τον περιορισμό του θορύβου τροχοδρόμησης ελαστικών, χωρίς να θίγεται η ασφάλεια της οδήγησης 7

- την προώθηση της κατασκευής ασφαλτοστρωμάτων που παράγουν λιγότερο θόρυβο με τη χρήση κοινοτικών πόρων 7 ωστόσο, αυτό μπορεί να συμβεί μόνο στην περίπτωση προτύπων προγραμμάτων που εκτελούνται στα πλαίσια της ανάπτυξης της τεχνολογίας.

3.3.5. Η Επιτροπή εξετάζει μόνο εμμέσως τη σημασία που έχει για την προστασία από τον θόρυβο που προέρχεται από την οδική κυκλοφορία η καθιέρωση ενός ορθολογικού συστήματος διαχείρισης της κυκλοφορίας.

Προς τούτο πρέπει να εξεταστεί με ποιόν τρόπο μπορεί να αποφευχθεί η «άσκοπη και ενοχλητική κυκλοφορία». Στα σχετικά μέτρα θα μπορούσε να συμπεριληφθεί και ο περιορισμός της κυκλοφορίας ορισμένων οχημάτων, π.χ. αυτών που δεν διαθέτουν αθόρυβους κινητήρες, για ορισμένες περιόδους της ημέρας.

Η Επιτροπή αναφέρει και την επιβολή τελών κυκλοφορίας. Πρέπει να μελετηθούν ενδελεχώς οι εμπειρίες που έχουν συναχθεί όσον αφορά τις επιπτώσεις ενός παρόμοιου μέτρου, εφόσον περιορίζεται σε ορισμένα οδικά συστήματα.

3.4. Θόρυβοι που προέρχονται από τους σιδηροδρόμους

3.4.1. Επιδοκιμάζεται η κατά προτεραιότητα λήψη μέτρων για την αξιολόγηση και τον περιορισμό των σιδηροδρομικών θορύβων.

Η σημασία που έχει ο τομέας αυτός έχει σαν συνέπεια ότι ο σχεδιασμός και η κατασκευή γραμμών για την κυκλοφορία τραίνων υψηλής ταχύτητας (ως συστατικό μέρος του προγράμματος ευρωπαϊκών δικτύων κυκλοφορίας) προκαλούνται μεταξύ άλλων, από λόγους που συνδέονται με τις ανησυχίες του πληθυσμού όσον αφορά την επιβάρυνση από το θόρυβο.

Ωστόσο, σύμφωνα με την εξέλιξη της τεχνολογίας και την άποψη μεγάλων σιδηροδρομικών οργανισμών, τα μέτρα που προτείνονται από την Επιτροπή για τον περιορισμό των θορύβων μπορούν να βελτιωθούν 7 π.χ., με τη χρησιμοποίηση σύγχρονων μεταφορικών μέσων (low noise train) μπορεί να επιτευχθεί μείωση των εκπομπών έως και κατά 23 dB (που αποτελεί σημαντική βελτίωση σε σχέση με τη μείωση που αναφέρεται στα σημεία 3.2 και 4.3 (ιι) του κειμένου της Επιτροπής).

3.4.2. Οι νομοθετικές διατάξεις σχετικά με τις οριακές τιμές εκπομπών ή οι συστάσεις για τις τιμές-στόχους πρέπει να ισχύουν διεθνώς.

3.4.3. Η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο της επιβολής μεταβλητών τελώς χρήσης ορισμένων γραμμών (ως οικονομικό μέσο). Κατά την πρόσθετη επιβάρυνση της κυκλοφορίας των σιδηροδρόμων θα πρέπει όμως να υπάρξει μέριμνα, ώστε η σχετική αύξηση του κόστους μεταφορών για τον επιβάτη ή τον φορτωτή να μην οδηγήσει σε μια μετατόπιση προς όφελος άλλων, λιγότερο φιλικών προς το περιβάλλον, μέσων μεταφοράς.

3.4.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία επιβάλλεται να διεξαχθούν επειγόντως μελέτες για την εκτίμηση, την αξιολόγηση και τον περιορισμό του θορύβου που οφείλεται στη λειτουργία των σιδηροδρόμων.

3.5. Θόρυβος από την εναέρια κυκλοφορία

3.5.1. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται στο Πράσινο Βιβλίο επιδοκιμάζονται θερμά. Τα μέτρα αυτά τυγχάνουν μεγάλης προτεραιότητας, ιδίως για πυκνοκατοικημένες περιοχές.

3.5.2. Η Επιτροπή προτείνει να θεσπιστούν αυστηρότερες οριακές τιμές για κάθε τύπο αεροσκάφους. Όσον αφορά την πολιτική αεροπορία, τα μέτρα για τον περιορισμό των εναερίων θορύβων θα πρέπει να έχουν ένα όσο το δυνατόν περισσότερο διεθνή χαρακατήρα, δηλαδή να υπερβαίνουν τα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή πρέπει και στο μέλλον να ενεργεί στους κόλπους των αντιστοίχων διεθνών οργανισμών με στόχο την περαιτέρω βελτίωση των οριακών τιμών, ιδιαιτέρως μάλιστα από τη στιγμή που η τεχνολογική εξέλιξη το καθιστά - μεσοπρόθεσμα - εφικτό.

3.5.3. Κατά τον προσδιορισμό των μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να συνεκτιμηθούν και οι πτήσεις ιδιωτικών αεροπλάνων και για λόγους αναψυχής, οι οποίες ενοχλούν συχνά τον πληθυσμό. Γι' αυτή την αεροπορική κυκλοφορία επιβάλλεται να υπάρξουν:

- Απαιτήσεις για τα αεροσκάφη προς την κατεύθυνση μειωμένων εκπομπών θορύβου.

- Κριτήρια για το χώρο εγκατάστασης των μέσων αυτής της αεροκυκλοφορίας συχνά χρησιμοποιούμενων μικρότερων πεδίων προσγείωσης σε σχέση με την προστασία των γειτονικών περιοχών.

- σε πυκνοκατοικημένες περιοχές περιορισμός του αριθμού των πεδίων προσγείωσης και/ή του χρόνου χρησιμοποίησης.

Στο σημείο αυτό γίνεται αναφορά και στον αερομοντελισμό, ο οποίος δημιουργεί προβλήματα σε κατοικημένες περιοχές λόγω του ιδιαίτερα ενοχλητικού θορύβου που προκαλεί.

3.5.4. Στο Πράσινο Βιβλίο δεν γίνεται διάκριση μεταξύ του θορύβου των αεροσκαφών και των ελικοπτέρων. Οι οδηγίες που αφορούν τους θορύβους αεροσκαφών δεν είναι κατάλληλες για τα ελικόπτερα. Τα δεδομένα σχετικά με τα επιτρεπόμενα όρια θορύβου μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ εσφαλμένα συμπεράσματα αν εκληφθούν ως κατευθυντήριες γραμμές για τον προσδιορισμό του πραγματικού θορύβου, ο οποίος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους εναέριους ελιγμούς που πραγματοποιούνται. Σ' αυτά πρέπει να προστεθεί ότι τα ελικόπτερα λειτουργούν για αρκετό διάστημα στην εγγύτητα κατοικημένων περιοχών.

3.5.5. Η Επιτροπή προτείνει οικονομικά μέτρα για την προαγωγή της κατασκευής και της χρησιμοποίησης αεροσκαφών που παράγουν λιγότερο θόρυβο. Επ' αυτού προτείνεται, ιδιαιτέρως, ο διαφορισμός των αερολιμενικών τελών αναλόγως με το θόρυβο που παράγουν οι διάφοροι τύποι αεροσκαφών.

Σε ορισμένα κράτη μέλη, αλλά κυρίως στις ΗΠΑ, τα μέτρα αυτά έχουν αποδώσει. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι πρέπει να εκδοθεί μια οδηγία-πλαίσιο για την εναρμόνιση της διαβάθμισης των τελών αυτών, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα προς όφελος αερολιμένων που δεν εφαρμόζουν αυτή τη διαβάθμιση τελών.

3.5.6. Στο Πράσινο Βιβλίο περιλαμβάνονται «γενικές συστάσεις» σε κοινοτική βαθμίδα για την χωροταξική διαρρύθμιση του περιγύρου των αερολιμένων. Δεν είναι εύκολο να εξαχθούν γενικευμένα συμπεράσματα από τις εμπειρίες που έχουν συναχθεί σε κοινοτική κλίμακα με την χωροταξική διαρρύθμιση της περιοχής αερολιμένων. Επιβάλλεται, όμως, η ανταλλαγή εμπειριών που έχουν συναχθεί στις χώρες τις ΕΕ αλλά και εκτός αυτής (χώρες με πυκνή εναέρια κυκλοφορία). Παρ' όλα αυτά, η ΟΚΕ είναι επιφυλακτική όσον αφορά την κατάρτιση χωροταξικών «προτύπων» με βάση τις εμπειρίες αυτές.

3.5.7. Οι παρατηρήσεις της ΟΚΕ για το χειρισμό της κυκλοφορίας (βλέπε 3.3.5 ανωτέρω) ισχύουν και σ' αυτήν την περίπτωση: Ο περιορισμός της επιβάρυνσης των πολιτών από τους θορύβους μπορεί να επιτευχθεί και με τη μείωση της συνολικής εναέριας κυκλοφορίας. Όμως, οι φορολογικές ελαφρύνσεις που χορηγούνται σε ορισμένα κράτη μέλη για την αγορά καυσίμων είναι αντίθετες προς την τάση αυτή. Με την εναρμόνιση των σχετικών κανόνων θα πρέπει να εξεταστεί και οι σκοπιμότητα αυτών των ελαφρύνσεων.

3.5.8. Η Επιτροπή πρέπει επίσης να λάβει υπόψη της την επιβάρυνση του πληθυσμού από θορύβους που παράγονται από τις εκπαιδευτικές πτήσεις στρατιωτικών αεροπλάνων.

3.6. Θόρυβοι που προέρχονται από μηχανήματα τα οποία χρησιμοποιούνται σε εξωτερικούς χώρους (οικοδομικά μηχανήματα, μηχανήματα κηπουρικής κ.λπ.)

3.6.1. Η Επιτροπή προτείνει την απλοποίηση, τη συμπλήρωση και τη σύμπτυξη των κανόνων για τον περιορισμό των εκπομπών που ισχύουν για κάθε είδος μηχανήματος με την έκδοση οδηγίας πλαίσιο 7 κρίνει δε σκόπιμη τη θέσπιση οριακών τιμών μόνο για τα μηχανήματα για τα οποία υφίσταται ήδη νομοθεσία σχετικά με το θόρυβο και για ορισμένες κατηγορίες «πολύ θορυβώδους» τεχνικού εξοπλισμού 7

Προβλήματα δημιουργεί ο περιορισμός στον καθορισμό οριακών τιμών για τα μηχανήματα τα οποία υπόκειντο στη νομοθεσία, επειδή τα μέτρα που είχαν ληφθεί μέχρι στιγμής δεν στηρίζονταν σε κανένα συγκεκριμένο σύστημα ή σε προτεραιότητες που είχαν τεθεί με βάση την πραγματικότητα, αλλά είχαν μάλλον σποραδικό χαρακτήρα.

Στην περίπτωση αυτή, η ΟΚΕ κρίνει ότι θα ήταν ορθότερο να προταθεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την προστασία από τους θορύβους για τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται σε ανοικτούς χώρους (ιδιαιτέρως για τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται στις οικοδομές, τη γεωργία και την κηπουρική). Κατά ένα μέρος, η επίλυση των προβλημάτων αυτών εξαρτάται από τη θέσπιση ρυθμίσεων σχετικά με την απόσταση μεταξύ του τόπου εγκατάστασης των μηχανημάτων αυτών (π.χ. ανεμογεννητριών) και της πλησιέστερης κατοικημένης περιοχής, εφόσον βεβαίως τα μηχανήματα τα ίδια δεν διαθέτουν τους κατάλληλους σιγαστήρες ή το χρόνο λειτουργίας ή τη λήξη της εκμετάλλευσης.

Μόνο κατ' αυτό τον τρόπο μπορεί να προωθηθεί η εξέλιξη της τεχνολογίας για την προστασία από τους θορύβους.

3.6.2. Πρέπει να ενισχυθούν τα κίνητρα που οδηγούν στη χρησιμοποίηση λιγότερο θορυβωδών μηχανημάτων σε όσο το δυνατό περισσότερο πρώιμο στάδιο (ενδεχομένως με τη λήψη φορολογικών μέτρων). Όπως προτείνεται και από την Επιτροπή στο Πράσινο Βιβλίο, η προβλεπόμενη επισήμανση μηχανημάτων με τις στάθμες θορύβου θα μπορούσε αργότερα να συμπληρωθεί με την ένταξή της στο σύστημα οικολογικής επισήμανσης.

3.6.3. Στην περίπτωση του «θορύβου μηχανημάτων», η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στους - συχνά πολύ έντονους - θορύβους, οι οποίοι δεν προκαλούνται από τα μηχανήματα αλλά από το αντικείμενο επεξεργασίας. Στην περίπτωση αυτή πρέπει να θεσπιστούν προδιαγραφές ή περιορισμοί χρήσης.

3.7. Βιομηχανικοί θόρυβοι

3.7.1. Το πρόβλημα που δημιουργείται με το βιομηχανικό θόρυβο δεν πρέπει να υποτιμάται, ιδιαιτέρως μάλιστα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου πολλές βιομηχανίες ή βιοτεχνίες ευρίσκονται σε πολλές περιπτώσεις πολύ κοντά σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.

Συχνά, η πηγή του θορύβου δεν εντοπίζεται στην παραγωγική διαδικασία, αλλά στις αφίξεις και τις αναχωρήσεις εμπορευμάτων στις επιχειρήσεις καθώς και στη μεταφόρτωση εμπορευμάτων σε ανοικτούς χώρους. Οι θόρυβοι αυτοί πρέπει να θεωρηθούν ως βιομηχανικοί θόρυβοι.

3.7.2. Η Επιτροπή παραπέμπει στην οδηγία για την ολοκληρωμένη πρόβλεψη και τον έλεγχο της ρύπανσης του περιβάλλοντος (IPPC) 7 έτσι, εφόσον «παραστεί ανάγκη», θα θεσπισθούν όρια εκπομπής σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, το περίγραμμα που δημιουργεί η οδηγία IPPC θα πρέπει να συμπληρωθεί με τον ορισμό οριακών τιμών εκπομπής για τις σημαντικότερες πηγές θορύβου 7 αυτό πρέπει επίσης να συμβεί και για την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

3.7.3. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι εθελούσιες συμφωνίες μεταξύ βιομηχανίας και αρμοδίων αρχών για τον περιορισμό των βιομηχανικών θορύβων, βάσει των οποίων τηρούνται ορισμένοι γενικοί κανόνες. Ένα από τα σχετικά μέτρα θα μπορούσε να είναι η ενσωμάτωση της προστασίας από τους θορύβους στον οικολογικό έλεγχο ().

3.8. Εκτίμηση του εξωτερικού κόστους των θορύβων, ώστε να επιτραπεί ο έλεγχος της αποδοτικότητας του κόστους στην περίπτωση νέων μέτρων

3.8.1. Από τις εκτιμήσεις της Επιτροπής προκύπτει ότι το κόστος για την κάλυψη των ζημιών που προκαλούνται από το θόρυβο κυμαίνεται μεταξύ 0,2 και 2 % του ΑΕΠ όλων των κρατών μελών. Δηλαδή: κάθε χρόνο η Κοινότητα επιβαρύνεται με δαπάνες τουλάχιστον 12 δισεκατομμυρίων Ecu. Οι συχνά συζητούμενες δαπάνες της καταπολέμησης του θορύβου πρέπει να συσχετισθούν με τις δαπάνες που αναφέρονται στο σημείο αυτό ώστε να υπάρξει μια επιβεβαίωση της αποτελεσματικότητας από πλευράς κόστους. Σχετικά απαιτούνται περαιτέρω έρευνες (ιδιαίτερα όσον αφορά την εσωτερική επίρριψη εξωτερικών δαπανών σύμφωνα με την αρχή του υπαιτίου).

3.8.2. Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκτίμηση των επιπτώσεων για τη δημόσια υγεία και την άνεση των πολιτών 7 στην περίπτωση αυτή δεν μπορούν να υπάρξουν παρά μόνο θεωρήσεις και εκτιμήσεις γενικού χαρακτήρα. Πρέπει να διεξαχθούν περαιτέρω μελέτες προκειμένου να υπάρξει μια αντικειμενική αξιολόγηση. Για την εκτίμηση του κόστους, η Επιτροπή λαμβάνει ορθώς υπόψη τη μείωση της αξίας της γης σε περιοχές που ευρίσκονται κοντά σε πηγές εκπομπής θορύβων (θόρυβοι που οφείλονται στην οδική κυκλοφορία, στη βιομηχανία ή στην εναέρια κυκλοφορία).

3.9. Οι προσπάθειες για τη βελτίωση των ποιοτικών κριτηρίων προστασίας από το θόρυβο

3.9.1. Η βάση των προδιαγραφών για τα όρια όχλησης και των μέτρων προγραμματισμού πρέπει να είναι η βελτίωση των ποιοτικών κριτηρίων προστασίας από το θόρυβο.

Πρέπει να υποστηριχθούν οι προσπάθειες για τη βελτίωση των ποιοτικών στόχων, αν και η Επιτροπή ισχυρίζεται σε ορισμένα σημεία του εγγράφου ότι τα ποιοτικά κριτήρια που ισχύουν στα κράτη μέλη είναι ταυτόσημα.

3.9.2. Στα πλαίσια της νομοθεσίας για την προστασία από το θόρυβο η Επιτροπή επιθυμεί να εφαρμόσει μια «παράλληλη προσέγγιση», τοποθετώντας τα όρια όχλησης (που στηρίζονται σε ποιοτικά κριτήρια) δίπλα στις ρυθμίσεις για τα όρια εκπομπών. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτή τη συνδυασμένη προσπάθεια: ο καθορισμός ορίων εκπομπών είναι απολύτως απαραίτητος 7 η αποκλειστική θέσπιση ρυθμίσεων περί ορίων όχλησης θα επισφράγιζε τις διαφορές ως προς την ποιότητα των τόπων εγκατάστασης και θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

4. Συμπληρωματικές παρατηρήσεις

4.1. Το πρόγραμμα για την προστασία από το θόρυβο πρέπει να περιλαμβάνει μια σειρά πρωτοβουλιών στο χώρο της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης. Η Επιτροπή αναφέρεται στους τομείς αυτούς σε πολλά σημεία του εγγράφου της. Από τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το Πράσινο Βιβλίο προκύπτουν ορισμένα πρόσθετα σχέδια, τα οποία δεν έχουν εξαντλητικό χαρακτήρα.

Στο Πράσινο βιβλίο εξετάζονται τα ηχητικά κύματα που εντοπίζονται από το ανθρώπινο αυτί και όχι οι «υπόηχοι» ή οι «υπέρηχοι». Το ερώτημα κατά πόσο θα έπρεπε να ληφθούν μέτρα και στους τομείς αυτούς πρέπει να απαντηθεί με βάση επιστημονικές μελέτες. Η ΟΚΕ παρακαλεί να τηρηθεί ενήμερη σχετικά με τα πορίσματα των μελετών αυτών.

Η ΟΚΕ συνιστά με θέρμη να καταστεί η προστασία από το θόρυβο επίκεντρο των ερευνητικών και αναπτυξιακών εργασιών της Κοινότητας, καθώς και τη βελτίωση του συντονισμού και της συγκέντρωσης αυτών.

4.2. Υπάρχουν ορισμένοι τομείς οι οποίοι εξετάζονται μόνο περιστασιακά στο Πράσινο Βιβλίο ενώ έχουν χαρακτήρα επίκαιρο και ενδιαφέρουν ιδιαιτέρως, τουλάχιστον, τις περιφέρειες. Πρόκειται για:

- θορύβους που προέρχονται από δραστηριότητες αναψυχής 7

- θορύβους που προέρχονται από την κυκλοφορία στις εσωτερικές πλωτές οδούς, τόσο για επαγγελματικούς όσο και για ιδιωτικούς λόγους.

Πρέπει να εξετασθεί λεπτομερώς η σημασία αυτού του είδους θορύβων για το περιβάλλον (ανθρώπινη υγεία και υλικά αγαθά). Ανεξάρτητα από αυτό, υπάρχει το ερώτημα κατά πόσον η αρχή της επικουρικότητας επιτρέπει και επιβάλλει την ανάληψη δράσης εκ μέρους της Κοινότητας στους τομείς αυτούς (ενδεχομένως με την υποβολή συστάσεων στα πλαίσια γενικών κανόνων) (ο θόρυβος που προκαλείται από τις διασυνοριακές πλωτές μεταφορές απαιτεί τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής ή διεθνούς ρύθμισης). Επιπλέον, παρόμοιες ρυθμίσεις φαίνεται να είναι απαραίτητες στις περιπτώσεις της πρόκλησης υπερβολικού θορύβου από μηχανήματα και οχήματα, ο οποίος μπορεί να περιοριστεί με την περιορισμένη χορήγηση αδειών λειτουργίας και την τεχνική τυποποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Διαφορετικά, υπάρχει περίπτωση να προκύψουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

4.3. Αντιθέτως, οι θόρυβοι που παράγονται εντός οικιών αποτελούν ένα πρόβλημα, το οποίο θα πρέπει να αφεθεί στη δικαιοδοσία των κρατών μελών, εφόσον δεν πρόκειται για την τυποποίηση συσκευών και κατασκευαστικών υλικών.

Τα κράτη μέλη, ή οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι επίσης αρμόδιες όσον αφορά τη λήψη παθητικών μέτρων προστασίας από το θόρυβο (κατασκευή τοίχων και παραθύρων, ανέγερση ηχομονωτικών τοίχων κ.λπ.) καθώς και για τον περιορισμό της χρήσης εκτάσεων και κτιρίων με στόχο την προστασία των γειτόνων.

4.4. Για την προστασία από το θόρυβο στο χώρο εργασίας ισχύει μια σειρά κανόνων με βάση τη νομοθεσία για την προστασία των εργαζομένων. Υπάρχει όμως μια τεχνολογική και ακουστική σχέση των θορύβων στο χώρο εργασίας και στη γειτονιά. Όσον αφορά την προστασία των εργαζομένων και του περιβάλλοντος, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι πρέπει να υπάρξει μέριμνα, ώστε τα μέτρα που θεσπίζονται σε ένα τομέα να μην αποβαίνουν σε βάρους άλλων.

4.5. Ο θόρυβος έχει στενή σχέση με τις δονήσεις. Στα κράτη μέλη, οι τομείς αυτοί συνδέονται εν μέρει με μεθοδικό τρόπο δια της νομοθεσίας, ακόμη και αν οι μετρήσεις και οι αξιολογήσεις είναι διαφορετικές. Τα μέτρα για την προστασία από δονήσεις στην πηγή () είναι κατά ένα μέρος ταυτόσημα με τα μέτρα για την προστασία από το θόρυβο. Πρόκειται για ένα στοιχείο το οποίο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την προετοιμασία και την εφαρμογή του προγράμματος που ανακοινώνεται στο Πράσινο Βιβλίο.

Βρυξέλλες, 23 Απριλίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() COM(92) 23 τελικό - ΕΕ αριθ. C 138 της 17. 5. 1993.

() ΕΕ αριθ. C 140 της 11. 5. 1996.

() Συμβούλιο της Ευρώπης - CM 96/99.

() ΕΕ αριθ. C 180 της 8. 7. 1987.

() ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

() ΕΕ αριθ. C 212 της 22. 7. 1996.

() ΕΕ αριθ. C 269 της 14. 10. 1991.

() ΕΕ αριθ. C 133 της 16. 5. 1994.

() Βλέπε π.χ. τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής «Η οικονομική ανάπτυξη και το περιβάλλον» - ΕΕ αριθ. C 155 της 21. 6. 1995 καθώς και τη γνωμοδότηση σχετικά με το θέμα «Περιβαλλοντική πολιτική και Ενιαία Αγορά» - ΕΕ αριθ. 332 της 31. 12. 1990.

() COM(95) 691 τελικό.

() ΕΕ αριθ. C 56 της 24. 2. 1997.

() Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1836/93, ΕΕ αριθ. L 168 της 10. 7. 1993.

() Αιτία σημαντικών δονήσεων είναι, π.χ., η οδική και η σιδηροδρομική κυκλοφορία, ορισμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις και οι ναυτιλιακές μεταφορές.