Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τον "Κανονισμό της Επιτροπής για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών"(1)

(2000/C 51/02)

Στις 21 Οκτωβρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 23, σημείο 2, του Εσωτερικού Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να προβεί στην επεξεργασία γνωμοδότησης σχετικά με τον ανωτέρω κανονισμό.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, Παραγωγή και Κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Νοεμβρίου 1999, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Regaldo.

Κατά την 368η σύνοδο ολoμέλειάς της 8ης και 9ης Δεκεμβρίου 1999 (συνεδρίαση της 8 Δεκεμβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 100 ψήφους υπέρ και μία κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το σχέδιο κανονισμού της Επιτροπής για την εφαρμογή στις κάθετες συμφωνίες του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Συνθήκης, καθώς και το συνοδευτικό σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών, αποτελεί τον καρπό μίας μακράς διαδικασίας προβληματισμού ως προς την ανάγκη να αναθεωρηθεί σε βάθος η πολιτική ανταγωνισμού στον εν λόγω τομέα.

1.2. Η διαδικασία αναθεώρησης κινήθηκε το 1997 με την έκδοση Πράσινου Βιβλίου για την πολιτική στον τομέα του ανταγωνισμού στην Κοινότητα και για τους κάθετους περιορισμούς(2) και συνεχίστηκε το 1998 με την Ανακοίνωση(3) στην οποία η Επιτροπή σκιαγραφούσε τη νέα πολιτική για την εφαρμογή της οποίας ήταν απαραίτητο να τροποποιηθεί το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο μέσω:

- μίας τροποποίησης του Κανονισμού του Συμβουλίου αριθ. 19/65 ΕΟΚ με στόχο την επέκταση, κατ'εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής σε κατηγορίες συμφωνιών και εναρμονισμένες πρακτικές για λόγους αποκέντρωσης·

- μίας τροποποίησης του άρθρου 4, παράγραφος 2, του Κανονισμού του Συμβουλίου αριθ. 17, που αποτελεί τον πρώτο κανονισμό για την εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης, προκειμένου να εξουσιοδοτηθεί η Επιτροπή να απαλλάσσει αναδρομικά τις κάθετες συμφωνίες όταν η κοινοποίηση πραγματοποιείται σε μεταγενέστερη φάση·

- των δύο Κανονισμών αριθ. 1215/99 και 1216/99 που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο στις 10 Ιουνίου 1999.

1.3. Ο νέος κανονισμός αποσκοπεί στην αντικατάσταση των υφιστάμενων κανονισμών απαλλαγής της Επιτροπής που αφορούν τις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής (Κανονισμός αριθ. 1983/83), τις αποκλειστικές αγορές (Κανονισμός αριθ. 1984/83) και τις συμφωνίες δικαιόχρησης (Κανονισμός αριθ. 4087/88). Επίσης, καλύπτει την επιλεκτική διανομή, που μέχρι σήμερα δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο απαλλαγής (με εξαίρεση τη βιομηχανία των "αυτοκινήτων οχημάτων"· βλ. τον Κανονισμό απαλλαγής 1475/95 του οποίου οι ειδικές διατάξεις απορρέανε από σύνθετους λόγους που εξακολουθούν να ισχύουν και επαναξιολογούνται αυτή τη στιγμή από την Επιτροπή).

1.4. Ο νέος Κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2000, με την επιφύλαξη του άρθρου 12 με το οποίο επεκτείνεται η περίοδος ισχύος των τριών προαναφερθέντων κανονισμών από την 1η Ιανουαρίου 2000 έως την 31η Μαΐου 2000. Επιπλέον, για τις συμφωνίες εκείνες που θα ίσχυαν ήδη κατά την 31η Μαΐου 2000 και οι οποίες πληρούν τις προϋποθέσεις απαλλαγής που προβλέπουν οι τρέχοντες Κανονισμοί (ΕΟΚ) προβλέπεται μεταβατική περίοδος μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2002.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις γενικές γραμμές της προτεινόμενης μεταρρύθμισης, δεδομένου ότι κατ'ουσία επαναλαμβάνονται οι υποδείξεις που είχε διατυπώσει η ΟΚΕ στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της για το Πράσινο Βιβλίο, για τις προτάσεις τροποποίησης των Κανονισμών αριθ. 19/65 και αριθ. 17/62, καθώς και για την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στους κάθετους περιορισμούς, η οποία συνόδευε τις δύο προτάσεις. (Βλ. τις εν λόγω γνωμοδοτήσεις για περισσότερα στοιχεία).

2.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί, εξάλλου, ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση των κάθετων συμφωνιών (πρώτη φάση) και το Λευκό βιβλίο για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων ανταγωνισμού (άρθρα 81 και 82)(4) (δεύτερη φάση)- με το οποίο προαναγγέλλεται μία μείζων διαδικαστική τροποποίηση που βασίζεται κυρίως στην εξάλειψη του κόστους της κοινοποίησης και στην αποκέντρωση των εν λόγω κανόνων προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα στις εθνικές αρχές να διαδραματίζουν έναν ουσιαστικότερο ρόλο -, τροποποιούν σε βάθος το σύστημα το οποίο επί σαράντα χρόνια διείπε τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού στον τομέα των συμφωνιών.

2.3. Ως προς το Λευκό Βιβλίο και τα θέματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του, βλ. την γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το συγκεκριμένο ζήτημα. Εκείνο που προέχει να τονιστεί είναι ότι οι προβλεπόμενες από το Λευκό Βιβλίο μεταρρυθμίσεις έχουν όντως εν μέρει υλοποιηθεί μέσω των ρυθμίσεων για τις κάθετες συμφωνίες, οι οποίες φυσικά δεν προστατεύονται από τους κινδύνους που σχετίζονται με την αποκέντρωση της εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 σε εθνική κλίμακα, μέσω της μετάβασης σε ένα σύστημα νομικών εξαιρέσεων: από κινδύνους όπως η ανομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων, ο κατακερματισμός της αγοράς και πιθανόν, ακόμη, από τον κίνδυνο να εφαρμόζεται διαφορετικά η πολιτική ανταγωνισμού στα διάφορα κράτη μέλη στις περιπτώσεις όπου θα έχει ξεπεραστεί το όριο του 30 %, δεδομένου του μη δεσμευτικού χαρακτήρα των κατευθυντήριων γραμμών.

2.4. Σε ό,τι αφορά τα τελευταία αυτά θέματα, η ΟΚΕ επαναδιατυπώνει τα όσα είχε εκφράσει στην προηγούμενη γνωμοδότηση για την αρχή της ενιαίας αγοράς (one-stop shop) στην Ευρώπη η οποία θα πρέπει να έχει πάντοτε την ύψιστη προτεραιότητα σε περίπτωση αποκεντρωμένης εφαρμογής.

2.5. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ωστόσο με ικανοποίηση ότι o νέoς κανονισμός επιβεβαιώνει, σε γενικές γραμμές, τη βούληση της Επιτροπής να εγκαταλειφθεί ο κεντρικός έλεγχος μέσω της άρσης της προληπτικής κοινοποίησης και να θεωρούνται οι κάθετες συμφωνίες όχι μόνον δυνητικά ευνοϊκές απέναντι στον ανταγωνισμό, αλλά και λιγότερο επικίνδυνες απ'ό,τι οι οριζόντιες συμφωνίες, στις περιπτώσεις όπου ούτε ο προμηθευτής ούτε ο αγοραστής διαθέτουν υψηλό επίπεδο ισχύος στην αγορά. Εξάλλου, αναγνωρίζεται ότι ένας πραγματικός ανταγωνισμός μεταξύ σημάτων μπορεί να αντισταθμίσει τους περιορισμούς του ενδοσηματικού ανταγωνισμού, δηλ. μεταξύ διανομέων του ιδίου σήματος (intrabrand).

2.6. Η νέα μεταρρύθμιση τροποποιεί επίσης ουσιαστικά την τρέχουσα ευρεία νομικίστικη ερμηνεία του άρθρου 81 δεδομένου ότι, με την εισαγωγή της έννοιας της ισχύος στην αγορά, την διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της απαλλαγής κατά κατηγορία και την απλούστευση του μηχανισμού κοινοποίησης των συμφωνιών, ουσιαστικά αυξάνεται σημαντικά η ελευθερία χειρισμού των οικονομικών παραγόντων προκειμένου να αντιμετωπίσουν με την δέουσα ευελιξία τη δυναμική της αγοράς μέσω της σύναψης συμφωνιών που να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο εύλογης ασφαλείας δικαίου.

2.7. Κατά συνέπεια, οι ισχύουσες απαλλαγές κατά κατηγορία θα αντικατασταθούν από έναν ενιαίο κανονισμό-πλαίσιο που θα αποκλείει όλους τους κάθετους περιορισμούς, με την επιφύλαξη μίας λεγόμενης "μαύρης ρήτρας" περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας οι οποίοι δεν θα είναι δυνατόν να αποκλεισθούν.

2.7.1. Με την εισαγωγή ενός ορίου της τάξεως του 30 % με βάση το μερίδιο της ισχύος στην αγορά, δημιουργείται μία ζώνη ασφαλείας η οποία θα επιτρέψει την διάκριση μεταξύ των συμφωνιών που θεωρούνται νόμιμες - κάτω από το όριο - και των συμφωνιών - πάνω από το όριο - που μολονότι δεν είναι απαραίτητα παράτυπες, ενδέχεται να απαιτήσουν εξατομικευμένο έλεγχο.

2.8. Το νέο αυτό κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο στηρίζεται σε μία προσέγγιση οικονομικού τύπου σύμφωνα με την οποία οι κάθετες συμφωνίες αναλύονται στο δικό τους περιβάλλον αγοράς και με βάση τα αποτελέσματα που παράγονται σε αυτό το περιβάλλον, συνοδεύεται από τις Κατευθυντήριες Γραμμές που είναι απαραίτητες προκειμένου η πολιτική της Επιτροπής, κατ'εφαρμογή του άρθρου 81, να αποβεί πιο προβλέψιμη για τις επιχειρήσεις.

2.9. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η νομοθεσία περί ανταγωνισμού δεν διασφαλίζει πάντοτε τον θεμιτό ανταγωνισμό. Αυτό σημαίνει ότι προκειμένου να αποφεύγεται το φαινόμενο της κατάχρησης της ισχύος στην αγορά, είναι πάντοτε απαραίτητο ένα ενεργό νομοθετικό πλαίσιο το οποίο να εφαρμόζεται αποτελεσματικά από τις αρμόδιες για τον ανταγωνισμό αρχές.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής κατά κατηγορία (άρθρο 1)

3.1.1. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι ο νέος κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία θα επιτρέψει σε όσους έχουν συνάψει κάθετες συμφωνίες - μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η αποκλειστική διανομή, η αποκλειστική αγορά, η επιλεκτική διανομή και η δικαιόχρηση - να έχουν στη διάθεσή τους μεγαλύτερη ευελιξία και να είναι είναι σε θέση να ανταποκρίνονται καλύτερα στις εμπορικές τους ανάγκες, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτόν την ανάγκη να προσαρμόζονται οι εν λόγω συμφωνίες στους περιορισμούς των απαλλαγών κατά κατηγορία που υφίστανται ήδη. Η ΟΚΕ υποδέχεται με ικανοποίηση το γεγονός ότι η νέα απαλλαγή κατά κατηγορία επεκτάθηκε σε ένα ευρύτερο φάσμα των δραστηριοτήτων που ασκεί ο διανομέας, στο οποίο συμπεριλαμβάνονται η παροχή και/ή η αγορά αγαθών που προορίζονται για μεταπώληση, καθώς και η προώθηση στην αγορά υπηρεσιών και ενδιάμεσων αγαθών.

3.1.1.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης τον ευρύτερο ορισμό των κάθετων συμφωνιών που περιλαμβάνεται στο τελευταίο έγγραφο. Προσδιορίζοντας τη σχέση ανάμεσα στα μέρη με τρόπο που να εξυπηρετούνται αποκλειστικά οι στόχοι της συμφωνίας, αντί με βάση οιαδήποτε άλλη άσχετη δραστηριότητα του ενός ή του άλλου μέρους, η Επιτροπή διασφαλίζει ότι η απαλλαγή κατά κατηγορίες θα είναι διαθέσιμη στα μέρη εκείνα που εκ των πραγμάτων βρίσκονται σε κάθετη σχέση.

3.1.2. Επιπλέον, η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι στον εν λόγω ορισμό περιλαμβάνονται και οι κάθετες συμφωνίες μεταξύ των ενώσεων διανομέων ΜΜΕ, δεδομένου ότι αυτό ανταποκρίνεται στο αίτημα που διατύπωσε η ΟΚΕ στην παλαιότερη γνωμοδότησή της.

3.1.2.1. Ωστόσο, η ΟΚΕ σημειώνει ότι, σε περίπτωση που ένας περιορισμένος αριθμός επιχειρήσεων υπερβεί το ανώτατο όριο του κύκλου εργασιών, της τάξεως των 50 εκατομμυρίων ευρώ, μία θετική εκτίμηση των εξατομικευμένων κοινοποιήσεων θα ήταν δυνατή.

3.1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την διασαφήνιση (στο άρθρο 1, δεύτερη παράγραφος) του βαθμού στον οποίο οι κάθετες συμφωνίες με δευτερεύοντες περιορισμούς που αφορούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας υπάγονται στην απαλλαγή κατά κατηγορία.

3.1.4. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι θα πρέπει στις Κατευθυντήριες Γραμμές να εξηγείται καλύτερα με ποιόν τρόπο η Επιτροπή προτίθεται να ερμηνεύσει την έννοια του "δυνητικού ανταγωνιστή". Εφιστά επίσης την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι μία πραγματιστική ερμηνεία της έννοιας αυτής είναι απαραίτητη προκειμένου να προληφθεί το ενδεχόμενο ένας μεγάλος αριθμός συμφωνιών για προμήθειες του βιομηχανικού τομέα να μην εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής κατά κατηγορία.

3.1.5. Η ΟΚΕ επικροτεί την διευκρίνηση που αφορά τη σχέση μεταξύ του Κανονισμού για τη μεταφορά τεχνολογίας και του νέου Κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία.

3.1.6. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η Επιτροπή προτείνει να καταστεί αυστηρότερη η εφαρμογή της παραγράφου 1 του άρθρου 81 στις σχέσεις με τους εμπορικούς αντιπροσώπους. Η απαίτηση να μην φέρει ο εμπορικός αντιπρόσωπος κανέναν οικονομικό ή εμπορικό κίνδυνο είναι αντίθετη προς την οικονομική πραγματικότητα και θα προκαλούσε τεράστια αναστάτωση στα εμπορικά κυκλώματα ενός ευρέος φάσματος τομέων της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η περιορισμένη διάκριση σε ό,τι αφορά την κατανομή του κινδύνου επιδεινώνεται περαιτέρω από τον "μαύρο κατάλογο" με τις επισφαλείς δραστηριότητες (σημείο 17).

Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επανεξετάσει την άποψή της και ιδιαίτερα να διασαφηνίσει περαιτέρω το κριτήριο του "χρηματοδοτικού και εμπορικού κινδύνου" σε συνάρτηση με τις "συμφωνίες εμπορικής αντιπροσωπείας".

3.1.7. Σε ό,τι αφορά τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας, η ΟΚΕ διατυπώνει την ευχή ότι η Επιτροπή θα είναι σε θέση να δώσει συνέχεια στην επανεξέταση, την πραγματοποίηση της οποίας αποφάσισε το Συμβούλιο, στις 4 Ιουνίου 1999(5), και, ευθυγραμμιζόμενη με τη νέα προσέγγιση των κάθετων συμφωνιών, που βασίζεται σε οικονομικά κριτήρια, θα εξετάσει το γεγονός ότι η εφαρμογή του συστήματος της "μαύρης ρήτρας" στις συμφωνίες ήσσονος σημασίας που βρίσκονται κάτω από το όριο του 10 % του μεριδίου της αγοράς δεν είναι ευπρόσδεκτη.

3.2. Μερίδια αγοράς (άρθρο 2)

3.2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της που η σύστασή της να καθιερωθεί ένα μόνον όριο της τάξεως του 30 % έγινε αποδεκτή.

3.2.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι η Επιτροπή ανταποκρίθηκε επίσης στις ανησυχίες της σχετικά με τις δυσκολίες υπολογισμού των μεριδίων αγοράς, καθώς και το ότι ανταποκρίθηκε στο αίτημά της να θεσπισθούν κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς οι οποίες να αναφέρονται στα ειδικά θέματα που ανακύπτουν στο πλαίσιο των κάθετων συμφωνιών και δεν καλύπτονται από την "Ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς". Επικροτεί ακόμη την κατευθυντήρια γραμμή 55 στην οποία τονίζεται ότι δεν προβλέπεται να επιβάλλονται πρόστιμα όταν τα μέρη θεωρούν, καλή τη πίστει, ότι δεν υπάρχει υπέρβαση του ορίου που έχει καθορισθεί.

3.2.2.1. Κατά την ΟΚΕ, η επισήμανση της σχετικής αγοράς πρέπει να ερμηνεύεται καλύτερα στις κατευθυντήριες γραμμές μέσω μίας σειράς ενδεικτικών παραδειγμάτων που να μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να προσδιορίζουν το μερίδιό τους στην αγορά στα διάφορα επίπεδα: το περιφερειακό, το εθνικό και το ευρωπαϊκό.

3.2.3. Η ΟΚΕ τονίζει, με την επιφύλαξη περαιτέρω αναλύσεων, ότι η πολυπλοκότητα του υπό εξέταση θέματος απαιτεί να υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες, μέσω μίας εύκολα κατανοητής γλώσσας που θα βασίζεται στην τυπολογία ερμηνευτικών παραδειγμάτων των διαφόρων καταστάσεων της αγοράς, να επιτρέπουν στους ενδιαφερόμενους να κινούνται με το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ασφαλείας στην αγορά.

3.2.3.1. Αυτό ισχύει κυρίως στην περίπτωση ιδιαίτερα δυναμικών αγορών, όπου η "αυτοαξιολόγηση" εκ μέρους των επιχειρήσεων τόσο της σχετικής αγοράς των προϊόντων, όσο και της γεωγραφικής αγοράς ενδέχεται να αποδειχθεί δυσχερής διεργασία. Αυτό θα μπορούσε να έχει το ανεπιθύμητο αποτέλεσμα να επιδιώκουν οι επιχειρήσεις να προφυλάσσονται μέσω της κοινοποίησης προκειμένου να διασφαλίσουν την ασφάλεια δικαίου.

3.2.4. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει και εκτιμά τις προσπάθειες που κατέβαλε η Επιτροπή προκειμένου να παράσχει στις επιχειρήσεις, μέσω των κατευθυντήριων γραμμών, ένα έγκυρο μέσο για την αξιολόγηση εκ μέρους τους των συμφωνιών και της συμβατότητάς τους με τους κανόνες ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η ΟΚΕ σημειώνει ότι, πριν από την θέση σε ισχύ του νέου κανονισμού, είναι όχι μόνον ευκταίο, αλλά και απαραίτητο, να καταβληθεί μία προσπάθεια σύνθεσης και να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα πραγματικά λεπτά θέματα για τα οποία έγινε λόγος πιο πάνω.

3.2.5. Εξάλλου, η ΟΚΕ δεν διαπιστώνει να περιλαμβάνεται στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής η σύσταση μίας διάρθρωσης ταχείας διαβούλευσης που να παρέχει στους ενδιαφερόμενους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες τη δυνατότητα να λαμβάνουν σαφείς απαντήσεις σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού και των κριτηρίων των κατευθυντήριων γραμμών.

3.2.6. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι ο νέος κανονισμός (άρθρο 2, σημείο 2) λαμβάνει μόνον εν μέρει υπόψη τις ανησυχίες που διατυπώθηκαν στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της σχετικά με την ανάγκη να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι ΜΜΕ στην περίπτωση συμβάσεων διανομής που έχουν συναφθεί με προμηθευτή που κατέχει μερίδιο της αγοράς κατώτερο του ορίου και οι οποίες, καθώς δεν υπάρχουν βασικοί περιορισμοί, θα εξαιρούνται κάθε είδους ελέγχου. Διαπιστώνει ωστόσο ότι σε ό,τι αφορά την σημερινή κατάσταση - με εξαίρεση τον τομέα "αυτοκινήτων οχημάτων" ο οποίος εξακολουθεί να εξαιρείται για λόγους που προαναφέρθηκαν - οι ΜΜΕ διατρέχουν τον κίνδυνο να βρεθούν με εξασθενημένη τη συμβατική τους θέση.

3.2.7. Η ΟΚΕ καλεί εκ νέου την Επιτροπή να προβλέψει την προσθήκη ρητρών που να περιορίζουν, στην περίπτωση που εξετάζεται, τις εξουσίες των προμηθευτών έναντι των ΜΜΕ του τομέα διανομής ή που να προσφέρουν, τουλάχιστον, στις ΜΜΕ ικανά μέσα προστασίας. Με τον τρόπο αυτό προστατεύεται εξάλλου περισσότερο ο καταναλωτής ο οποίος, είναι χρήσιμο να το υπενθυμίσουμε, πρέπει να είναι σε θέση να αποκομίζει πρακτικά οφέλη χάρη στις κάθετες συμφωνίες.

3.2.8. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι το σχέδιο ενιαίου κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία θέτει τέλος στους ισχύοντες κανονισμούς απαλλαγής που καλύπτουν τις συμφωνίες αποκλειστικών πωλήσεων, αποκλειστικής αγοράς και δικαιόχρησης.

3.2.8.1. Προκειμένου να μην παρατηρηθεί το φαινόμενο να υπάρχουν κατώτερα επίπεδα προστασίας για τις ΜΜΕ οι οποίες δρουν στο πλαίσιο συμφωνιών που διέπονται από αυτούς τους κανονισμούς, η ΟΚΕ φρονεί ότι είναι απαραίτητο οι κατευθυντήριες γραμμές να περιλαμβάνουν εκ νέου τα συγκεκριμένα σημεία που οδήγησαν στην υιοθέτησή τους κατά την εφαρμογή του νέου ενιαίου κανονισμού.

3.2.9. Αυτό επιβάλλεται να γίνει προκειμένου να μην επιβληθούν στις ΜΜΕ του τομέα διανομής υποχρεώσεις που να υπάρχει ο κίνδυνος να επιδεινώσουν την εμπορική τους θέση και να τις καταστήσουν υπερβολικά εξαρτημένες από τον προμηθευτή, όπως προβλέπουν εξάλλου ορισμένες διατάξεις του Κανονισμού 1984/83 για τις συμφωνίες αποκλειστικής αγοράς μπύρας και για τους διανομείς βενζίνης. Τοποθετώντας όλους τους διανομείς στο ίδιο επίπεδο, ο νέος κανονισμός αίρει αυτές τις διατάξεις και κατά συνέπεια περιορίζει αυθαίρετα την οικονομική προστασία του μεταπωλητή.

3.3. Πάνω από το όριο (30 %)

3.3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί θερμά τη δήλωση της Επιτροπής ότι πάνω από το όριο του 30 % δεν θα συνάγεται ότι οι κάθετες συμφωνίες είναι παράτυπες και ότι δεν θα είναι αυτόματη η κατά μόνας εξέτασή τους εκ μέρους των αρχών. Εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της για την τακτική οι μεμονωμένες περιπτώσεις να αξιολογούνται σε οικονομικούς όρους δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή όχι μόνον στο μερίδιο αγοράς, αλλά και στην κατάσταση του ανταγωνισμού μεταξύ σημάτων στην αγορά. Αυτό συνεπάγεται ότι γίνονται αποδεκτοί οι περιορισμοί του ενδοσηματικού ανταγωνισμού ακόμη και στις περιπτώσεις άνω του ορίου στις ανταγωνιστικές αγορές. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι αναφέρεται ότι η τρέχουσα μεταρρύθμιση των κάθετων συμφωνιών θα είναι σύμφωνη με τις προτάσεις εκσυγχρονισμού της πολιτικής στον τομέα του ανταγωνισμού.

3.3.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει επίσης με ικανοποίηση ότι η προληπτική κοινοποίηση, όπως εκτίθεται στην παράγραφο 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού αριθ. 17/62, δεν είναι πλέον απαραίτητη. Επιτρέποντας την απαλλαγή των κάθετων συμφωνιών ακόμη και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η κοινοποίηση πραγματοποιείται μετά την ημερομηνία έναρξης της ισχύος μίας συμφωνίας, μειώνεται η πίεση που ασκείται στις επιχειρήσεις να προβαίνουν σε κοινοποίηση υπό οριακές συνθήκες και παρέχεται η δυνατότητα στη ΓΔ Ανταγωνισμού να επικεντρώνει την προσοχή της στις σημαντικότερες περιπτώσεις.

3.3.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πολιτική της ενθάρρυνσης της "αξιολόγησης" εκ μέρους των επιχειρήσεων την οποία υιοθέτησε η Επιτροπή. Η ΟΚΕ ελπίζει ωστόσο ότι η Επιτροπή θα παραμείνει δεκτική σε συστάσεις που θα της διατυπωθούν ανεπίσημα και ότι κάποτε θα προσφέρει τη δυνατότητα μίας πρόχειρης εξέτασης στις επιχειρήσεις που, για εύλογους λόγους, είναι αβέβαιες για τη θέση τους.

3.3.3.1. Επιμένει μολαταύτα ότι αυτού του είδους η τροποποίηση δεν πρέπει να εμποδίσει τους ενδιαφερόμενους, οι οποίοι μετά την "αυτοαξιολόγηση" θα έχουν διαπιστώσει ότι υπερέβησαν το μερίδιο αγοράς, να έχουν τη δυνατότητα να προβούν σε κοινοποίηση αμέσως μετά τη σύναψη της συμφωνίας προκειμένου να αποφύγουν το ενδεχόμενο να προκύψουν πάρα πολλές καιροσκοπικές διαφορές.

3.3.3.2. Παρατηρεί εξάλλου με μεγάλη έκπληξη ότι στις Κατευθυντήριες Γραμμές (55) η Επιτροπή υποδεικνύει ότι προβλέπεται κοινοποίηση μόνο στις περιπτώσεις όπου εκκρεμεί διαφορά· στην αντίθετη περίπτωση "η Επιτροπή δεν θα δίνει προτεραιότητα στην εξέταση των κοινοποιήσεων των κάθετων συμφωνιών".

3.4. Περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας (άρθρο 3)

3.4.1. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι συρρικνούται ο κατάλογος των περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας.

3.4.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την απαλλαγή της μέγιστης τιμής μεταπώλησης και των συνιστώμενων τιμών μεταπώλησης από τον περιορισμό του καθορισμού τιμών μεταπώλησης (άρθρο 3, εδάφιο α).

Εξάλλου, αυτό συνεπάγεται ότι παρόμοιες εθνικές ρυθμίσεις θα εξακολουθήσουν να ισχύουν στο μελλοντικό νομοθετικό πλαίσιο.

3.4.3. Η ΟΚΕ σημειώνει εξάλλου πώς η αναθεώρηση των συμφωνιών ήσσονος σημασίας είναι απαραίτητη για τις ΜΜΕ δικαιόχρησης, οι οποίες, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα γίνεται σεβαστή η ταυτότητα του δικτύου και να έχουν τα απαιτούμενα μέσα που θα τους επιτρέψουν να απολαύσουν οικονομίες κλίμακος, πρέπει να μπορούν να έχουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν σε καθορισμένες ρήτρες που να περιορίζουν τον ανταγωνισμό, όπως είναι, για παράδειγμα, η αποκλειστικότητα του ανεφοδιασμού.

3.4.4. Η ΟΚΕ εκτιμά το γεγονός ότι στο σημείο β του άρθρου 3, ο κανονισμός προβλέπει να έχει ο προμηθευτής τη δυνατότητα να περιορίζει τις ενεργητικές μεταπωλήσεις στην αποκλειστική εδαφική περιοχή που ορίζει η σύμβαση ή σε ομάδα πελατών, παρέχοντας φυσικά πλήρη ελευθερία σε ό,τι αφορά τις παθητικές μεταπωλήσεις.

3.4.5. Ως προς αυτό, είναι σημαντικό να τονισθεί πώς στις Κατευθυντήριες Γραμμές (42) η Επιτροπή θεωρεί σε γενικές γραμμές ότι η χρήση του Internet για διαφημιστικούς σκοπούς ή για την πραγματοποίηση πωλήσεων θα πρέπει να θεωρείται παθητική πώληση στις περιπτώσεις όπου δεν απευθύνεται συγκεκριμένα σε μεμονωμένους πελάτες. Αντίθετα, τα μηνύματα του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που δεν έχουν ζητηθεί από τους πελάτες θεωρούνται μορφές ενεργητικής πώλησης.

3.4.5.1. Η ερμηνεία αυτή, με την οποία είμαστε σύμφωνοι, θα είναι αναμφισβήτητα χρήσιμη στις άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής οι οποίες ασχολούνται, για διάφορους λόγους, με το ηλεκτρονικό εμπόριο και τη χρήση του Internet, δίχως, ωστόσο, να έχουν πάντοτε ταύτιση απόψεων ως προς το πώς είναι σκόπιμο να ρυθμίζεται με ομοιογένεια το ηλεκτρονικό εμπόριο.

3.4.5.2. Η ΟΚΕ ζητεί να ληφθεί σύντομα μία πρωτοβουλία προκειμένου να εξασφαλισθεί η ασφάλεια δικαίου ως προς το θέμα αυτό.

3.5. Περιορισμοί ήσσονος σοβαρότητας - Όρος καθοριζόμενος από τον κανονισμό απαλλαγών κατά κατηγορία (άρθρο 4)

3.5.1. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι σε γενικές γραμμές η διάρκεια απαλλαγής από τις υποχρεώσεις μη άσκησης ανταγωνισμού είναι 5 έτη, γεγονός που ωστόσο δεν αποτρέπει τα μέρη από το να ανανεώνουν τις συμφωνίες τους. Ο χρονικός αυτός περιορισμός δεν εφαρμόζεται όταν τα αγαθά και οι υπηρεσίες μεταπωλούνται εκ μέρους του αγοραστού από εγκαταστάσεις των οποίων ιδιοκτήτης ή μισθωτής είναι ο προμηθευτής· στην περίπτωση αυτή η υποχρέωση της μη ασκήσεως ανταγωνισμού έχει την ίδια χρονική διάρκεια.

3.5.2. Αυτή η προσέγγιση πρέπει να υποστηριχθεί δεδομένου ότι, σε γενικές γραμμές, ικανοποιεί το αίτημα της ΟΚΕ να λαμβάνεται υπόψη η περίοδος που απαιτείται προκειμένου τα κέρδη να ισοφαρίζουν τις επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί.

3.5.3. Η ΟΚΕ εξακολουθεί ωστόσο να έχει επιφυλάξεις σε ό,τι αφορά τον συσχετισμό μεταξύ της ρήτρας περί μη ασκήσεως ανταγωνισμού για χρονικό διάστημα ενός έτους μετά τη λύση της συμφωνίας, όπως ορίζει το σημείο β) του άρθρου 4, και του πενταετούς ορίου που προβλέπεται για τις συμφωνίες αποκλειστικής αγοράς, όπως ορίζει το σημείο α) του άρθρου 4. Εάν ο αποκλειστικός αγοραστής μπορεί να ανακαλέσει τη σχέση μόνον μετά από πέντε έτη και αρνηθεί να την ανανεώσει με τίμημα να μείνει έναν χρόνο δίχως πόρους στον τομέα που έχει επιλέξει, ο αριθμός των μη-ανανεώσεων θα είναι σχετικά περιορισμένος και το ανώτατο όριο των πέντε ετών θα είναι περισσότερο απατηλό παρά πραγματικό. Το σημείο α) του άρθρου 4 περιορίζει την ρήτρα περί μη ασκήσεως ανταγωνισμού στο χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο αγοραστής κατέχει τις εγκαταστάσεις που ανήκουν στον προμηθευτή ή έχουν εκμισθωθεί από αυτόν, πράγμα που θα ήταν σκόπιμο να εφαρμοσθεί κατά την πενταετή περίοδο.

3.5.4. Η ρήτρα περί μη ασκήσεως ανταγωνισμού μετά τη λύση της συμφωνίας, για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο β) του άρθρου 4, φαίνεται να υπερκαλύπτει τις ανάγκες. Σε ό,τι αφορά τα κατατεθέντα σήματα και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, το δικαίωμα στη χρήση τους αναιρείται με τη λύση της σύμβασης. Είναι γεγονός ότι η τεχνογνωσία πρέπει να προστατεύεται μετά τη λύση της σύμβασης, αλλά η ρήτρα περί μη ασκήσεως ανταγωνισμού μετά τη λύση της σύμβασης δεν είναι απαραίτητη για να προστατευθεί το απόρρητο της τεχνογνωσίας. Γεγονός σημαντικότερο, η ρήτρα περί μη ασκήσεως ανταγωνισμού μετά τη λύση της σύμβασης περιορίζει την ελευθερία συναλλαγής του μεταπωλητή που δεν δεσμεύεται πλέον από σύμβαση.

3.5.5. Στις περιπτώσεις όπου ένα μέρος της συμφωνίας έχει συμπεριλάβει μία μακροπρόθεσμη επένδυση στην συμφωνία διανομής, και κατά συνέπεια μία πενταετής περίοδος δεν επαρκεί, η δυνατότητα απαλλαγής από την υποχρέωση της μη ασκήσεως ανταγωνισμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θα πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση.

3.6. Δυνατότητα διαχωρισμού

3.6.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στο αίτημά της να προβλεφθεί η δυνατότητα διαχωρισμού. Προβλέποντας ότι οι περιορισμοί ήσσονος σημασίας είναι δυνατόν να διαχωριστούν, η Επιτροπή ενίσχυσε τη διαδικασία "αυτοαξιολόγησης" εκ μέρους των μερών. Εάν υπήρχε πρόβλεψη για μία διαδικασία μη-αντίθεσης, θα διαιωνιζόταν η παλαιά μέθοδος της περιττής κοινοποίησης στην ΓΔ Ανταγωνισμού.

3.7. Ανάκληση της απαλλαγής κατά κατηγορία (άρθρα 5 και 6)

3.7.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή μπορεί να άρει το ευεργέτημα της απαλλαγής από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις εάν μπορεί να αποδείξει (αναλαμβάνοντας η ίδια το βάρος της απόδειξης) ότι οι συμφωνίες που έχουν συναφθεί από τις εν λόγω επιχειρήσεις έχουν αρνητικό συνολικό αποτέλεσμα επί του ανταγωνισμού, ακόμη και στις περιπτώσεις που ο προμηθευτής ή ο αγοραστής κατέχουν στην αγορά μερίδιο κατώτερο του 30 % (άρθρο 5). Με τον τρόπο αυτό προστατεύονται περισσότερο οι ΜΜΕ του τομέα διανομής και εξισορροπείται καλύτερα η σχέση με τον προμηθευτή.

3.7.2. Η άρση του ευεργετήματος της απαλλαγής μπορεί εξάλλου να πραγματοποιείται εκ μέρους των εθνικών αρχών όταν η αγορά αυτής της χώρας παρουσιάζει ξεχωριστά εθνικά χαρακτηριστικά. Στην περίπτωση αυτή η ανάκληση θα ισχύει μόνον στο εσωτερικό της εν λόγω χώρας (άρθρο 6).

3.7.3. Οι κατευθυντήριες γραμμές που ερμηνεύουν τα άρθρα 5 και 6 (σημεία 60-69) καθορίζουν με ακρίβεια την αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής να ανακαλεί το ευεργέτημα όταν η σχετική αγορά είναι ευρύτερη, από γεωγραφική άποψη, από την εδαφική επικράτεια ενός μόνον κράτους μέλους. Όταν, αντίθετα, η σχετική αγορά αντιστοιχεί στην εδαφική επικράτεια ενός μόνον κράτους μέλους, η Επιτροπή και το εν λόγω κράτος μέλος προβλέπεται να έχουν την "συντρέχουσα αρμοδιότητα" να αποφασίζουν ως προς την ανάκληση του δικαιώματος.

3.7.3.1. Η ΟΚΕ προβληματίζεται ως προς τους κινδύνους που εμπεριέχουν οι αντιφατικές αποφάσεις και οι αντικρουόμενες διαδικασίες, οι οποίοι ενδέχεται να ανακύψουν δεδομένου ότι οι εθνικές αρχές δεν εφαρμόζουν με ενιαίο τρόπο τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού. Εξάλλου, διατυπώνει περαιτέρω ανησυχία ως προς την ασφάλεια δικαίου των επιχειρήσεων σε ό,τι αφορά τους μηχανισμούς προσφυγής.

3.7.3.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επαναδιατυπώσει την ανησυχία της διότι εφόσον, με βάση το άρθρο 6, παρέχεται στις εθνικές αρχές το δικαίωμα να ανακαλούν το ευεργέτημα απαλλαγής κατά κατηγορία στη εδαφική τους επικράτεια, θα πρέπει ταυτόχρονα να τους ζητείται να παρέχουν διαδικαστικές διασφαλίσεις αντίστοιχες με αυτές που περιλαμβάνονται στην διαδικασία ανάκλησης της Επιτροπής. Η Επιτροπή δεν πρέπει να διστάσει να κάνει χρήση των αρμοδιοτήτων της προκειμένου να αποφευχθεί αυτό το ενδεχόμενο.

3.7.4. Μία απόφαση ανάκλησης δεν μπορεί εν τούτοις να έχει αναδρομικό αποτέλεσμα, κατά συνέπεια η απαλλαγή της συμφωνίας θα ισχύει μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία τίθεται σε ισχύ η ανάκληση του ευεργετήματος. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να συμφωνεί δεδομένου ότι η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται σε ένα σαφώς διατυπωμένο αίτημά της που εξετέθη σε προηγούμενη γνωμοδότησή της.

3.8. Μη εφαρμογές

3.8.1. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ οι Κατευθυντήριες Γραμμές θα πρέπει να διασαφηνίζουν καλύτερα με ποιό τρόπο η Επιτροπή προτίθεται να διασφαλίσει ένα αποδεκτό επίπεδο ανταγωνισμού, το οποίο να συμβιβάζεται με την παρουσία των παράλληλων δικτύων επιλεκτικής διανομής, ενώ ταυτόχρονα να συνεκτιμάται πλήρως η φύση των προϊόντων που αποτελούν το αντικείμενο της συμφωνίας, τα οποία ενδέχεται να χρειάζονται αυτού του είδους τη διανομή. Με τον τρόπο αυτό υποστηρίζεται η νέα πολιτική η οποία αποβλέπει στην εκτίμηση των επιπτώσεων που έχουν στην αγορά οι συμφωνίες, αντί να καλύπτονται αποκλειστικά και μόνον τυπικά θέματα.

3.9. Μεταβατική περίοδος και διάρκεια (άρθρο 12)

3.9.1. Σε ό,τι αφορά την μεταβατική περίοδο, η ΟΚΕ σημειώνει ότι προκειμένου να αποφευχθούν επιπλέον δαπάνες και ο κίνδυνος ελλείψεως ασφαλείας του δικαίου, οι υπάρχουσες συμβάσεις - οι οποίες είναι συμβατές με τις ισχύουσες απαλλαγές κατά κατηγορία και έχουν συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού - θα πρέπει να επιτραπεί να εξακολουθήσουν να ισχύουν μέχρι το τέλος του 2001.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει στην Επιτροπή ότι στην πρόταση κανονισμού της έλαβε σοβαρά υπόψη τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις που είχε διατυπώσει η ΟΚΕ στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της.

4.2. Οι γενικές και ειδικές παρατηρήσεις που εξετέθησαν πιο πάνω, τόσο επί του κανονισμού, όσο και επί των Κατευθυντήριων Γραμμών, είχαν στόχο να συμπληρωθούν και βελτιωθούν οι ρυθμίσεις που διέπουν αυτόν το πολυσύνθετο τομέα, ο οποίος είναι ωστόσο εξαιρετικά σημαντικός για την ολοκλήρωση των αγορών.

4.3. Ο στόχος είναι να υπάρξει ένα απλό και σαφώς καθορισμένο κανονιστικό πλαίσιο χάρη στο οποίο να μπορούν οι επιχειρήσεις να λειτουργούν στην αγορά με ασφάλεια δικαίου, σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον το οποίο να παρέχει στις ΜΜΕ συνθήκες που να διευκολύνουν την ανάπτυξή τους και να επιτρέπει στον καταναλωτή να αποκομίζει πρακτικά οφέλη.

4.4. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για το έργο που πραγματοποιήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση.

Βρυξέλλες, 8 Δεκεμβρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 270 της 24.9.1999.

(2) COM(96) 721τελικό της 22.1.1997, γνωμοδότηση της ΟΚΕ στην ΕΕ C 296 της 29.9.1997.

(3) COM(1998) 544 τελικό και COM(98) 546τελικό, και τα δύο στην ΕΕ C 365 της 26.11.1998, γνωμοδότηση της ΟΚΕ στην ΕΕ C 116 της 28.4.1999.

(4) COM(1999) 101 τελικό της 28.4.1999.

(5) Συμβούλιο της 4.6.1999 - PV αριθ. 8958/99 Add.1.