ΚΟΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 2000 - ΜΕΡΟΣ I : Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - ΜΕΡΟΣ II : ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα έκθεση είναι η τρίτη που συντάσσεται σύμφωνα με το άρθρο 128 της συνθήκης του Άμστερνταμ. Περιέχει συγκριτική αξιολόγηση των τρόπων με τους οποίους τα κράτη μέλη εφάρμοσαν τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 1999 και με τους οποίους μετέφεραν τις αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για το έτος 2000 στα εθνικά σχέδια δράσης τους για την απασχόληση. Παρέχει τόσο συνολική ανάλυση των τεσσάρων αξόνων της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση (μέρος I) όσο και μια λεπτομερή ανάλυση των πολιτικών των κρατών μελών (μέρος II), ενώ ειδική προσοχή δόθηκε στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκαν οι συστάσεις που εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο στις 14 Φεβρουαρίου.

1. Το πλαίσιο πολιτικής: η κατάσταση της απασχόλησης στην Ευρώπη

Η κατάσταση της απασχόλησης στην ΕΕ βελτιώνεται σταθερά τα τελευταία δύο έτη, γεγονός που αντικατοπτρίζει το θετικό γενικό οικονομικό κλίμα καθώς και την πρόοδο που σημειώθηκε στην μεταρρύθμιση των αγορών εργασίας. Προβλήματα πολλών ετών, όπως η υψηλή ανεργία και η χαμηλή συμμετοχή στην απασχόληση, αρχίζουν να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, ενώ αναδύονται νέες προκλήσεις, όπως οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και ελλείψεις δεξιοτήτων. Οι ακόλουθες εξελίξεις-κλειδιά μαρτυρούν τη συνεχή βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης:

*Από το 1997 έχουν δημιουργηθεί 4 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας, κυρίως στις υπηρεσίες. Η αύξηση ήταν πιο ορατή στις διευθυντικές, επαγγελματικές και τεχνικές θέσεις υψηλών προσόντων, αλλά ωφέλησε επίσης τις γενικής μορφής υπηρεσίες και τους εργαζομένους στις πωλήσεις. Για πρώτη φορά από το 1990, ο αριθμός των θέσεων πλήρους απασχόλησης που δημιουργήθηκαν υπερέβη τον αριθμό των θέσεων μερικής απασχόλησης. Ωστόσο, τόσο οι θέσεις μερικής απασχόλησης όσο και οι θέσεις προσωρινής απασχόλησης εξακολούθησαν να αυξάνονται το 1999, αντιπροσωπεύοντας σήμερα σχεδόν το 30% του συνολικού αριθμού των θέσεων εργασίας στην ΕΕ.

*Σαν αποτέλεσμα, το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ αυξήθηκε στο 62,2% από το 61,3 % του 1998, όμως η αύξηση σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης ήταν λιγότερο έντονη. Οι γυναίκες επωφελήθηκαν περισσότερο από την ανάπτυξη της απασχόλησης. Ωστόσο, το ποσοστό απασχόλησής τους (52,5 %) εξακολουθεί να υποδηλώνει ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων, της τάξης του 18,5% σε σχέση με την απασχόληση των ανδρών.

*Η ανεργία μειώθηκε κατά 4 εκατομμύρια από το 1994, σε ένα μέσο ποσοστό 9,2% το 1999. Μολονότι άρχισε να μειώνεται ύστερα από το 1997, η μακροχρόνια ανεργία παραμένει πρόβλημα για το 4,2% του εργατικού δυναμικού.

*Η ανεργία στους νέους, η οποία ανέρχεται σε 8,5 % για την ηλικιακή ομάδα των 15-24 ετών, βρίσκεται τώρα στο χαμηλότερο σημείο της τελευταίας δεκαετίας. Ωστόσο η συμμετοχή των εργαζομένων με ηλικία άνω των 55 ετών στην αγορά εργασίας κυμαίνεται γύρω στο 37 %, επίπεδο πολύ χαμηλό εάν ληφθεί υπόψη το υπόβαθρο της αυξανόμενης έλλειψης ευελιξίας στις αγορές εργασίας ορισμένων κρατών μελών.

*Τα περισσότερα κράτη μέλη επωφελήθηκαν από τις βελτιωμένες οικονομικές συνθήκες του 1999 αυξάνοντας τα ποσοστά απασχόλησής τους. Ορισμένα κράτη μέλη ήδη υπερβαίνουν τα σημεία σύγκρισης που καθορίστηκαν από τη σύνοδο κορυφής στη Λισαβόνα για την ΕΕ του 2010, όσον αφορά το συνολικό ποσοστό απασχόλησης (Δανία, Σουηδία, Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο) ή το ποσοστό γυναικείας απασχόλησης (Δανία, Σουηδία, Φινλανδία, Κάτω Χώρες και το ΗΒ).

2. Η αξιολόγηση των πολιτικών των κρατών μελών για την απασχόληση το 1999

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των αγορών εργασίας προχωρούν με αυξανόμενη αισιοδοξία:

*Είναι σαφές ότι τα κράτη μέλη μεταρρυθμίζουν τις αγορές εργασίας τους σε ένα πολύ πιο ευνοϊκό μακροοικονομικό κλίμα τώρα από ό,τι το 1997 όταν ξεκίνησε η διαδικασία του Λουξεμβούργου. Αυτό το γεγονός πρέπει να ενθαρρύνει την περαιτέρω ενίσχυση των προσπαθειών για τη χάραξη πολιτικής.

*Η πρόοδος στις επιδόσεις της απασχόλησης αποδεικνύει ότι έχει δημιουργηθεί ένας θετικός κύκλος αμοιβαίας ενίσχυσης, όπου οι μακροοικονομικές πολιτικές σταθερότητας από τη μία πλευρά και οι συνεχιζόμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των αγορών εργασίας των κρατών μελών από την άλλη, μειώνουν την ανεργία και τον κοινωνικό αποκλεισμό και δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας.

*Ωστόσο πρέπει να αναγνωριστεί το γεγονός ότι τα στοιχεία ενός συνολικού συνδυασμού πολιτικών αφορούν διαφορετικές χρονικές προοπτικές. Τα επιτόκια ενδέχεται να αλλάξουν από τη μία ημέρα στην άλλη, αλλά ο αντίκτυπος των επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις αγορές εργασίας απαιτεί αδιάλειπτες προσπάθειες και τα αποτελέσματα θα καταστούν ορατά μόνον ύστερα από μακρύτερο χρονικό διάστημα.

*Είναι προς το παρόν δύσκολο να καθοριστεί ο συνολικός αντίκτυπος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση όσον αφορά τη βελτίωση της κατάστασης της απασχόλησης. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία αναφέρονται στο 1999, έτος κατά το οποίο άρχισε η εφαρμογή των περισσότερων μεταρρυθμίσεων πολιτικής στο πλαίσιο των ΕΣΔ. Ωστόσο διαφαίνεται ο θετικός αντίκτυπος για ορισμένες ομάδες ή κλάδους στην περίπτωση ορισμένων νέων πολιτικών.

*Οι 52 συστάσεις που απηύθυνε το Συμβούλιο στα κράτη μέλη για το 2000, έχουν αποδείξει την αξία τους όσον αφορά την εστίαση των προσπαθειών των κρατών μελών στις προκλήσεις-κλειδιά. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν ανταποκριθεί στις συστάσεις αυτές λαμβάνοντας μέτρα, ενώ σε ορισμένους τομείς απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες. Δεδομένου ότι ορισμένες ενέργειες απαιτούν χρόνο για να αποδώσουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, είναι ακόμα πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η επάρκειά τους ως μέτρα μόνιμης επίλυσης του εκάστοτε προβλήματος.

*Υπάρχει μια σαφής μαθησιακή διαδικασία στη χάραξη και παρουσίαση της πολιτικής των κρατών μελών. Οι εκθέσεις εφαρμογής εστιάζονται όλο και περισσότερο στα ουσιώδη θέματα, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη δίνεται ακόμα υπερβολική έμφαση στις μεμονωμένες πρωτοβουλίες, αντί για έναν ολοκληρωμένο, αμοιβαία υποστηριζόμενο συνδυασμό πολιτικών.

*Πρέπει να ενισχυθεί η διαδικασία της καθιέρωσης μετρήσιμων στόχων. Στο πλαίσιο εκείνων των κατευθυντήριων γραμμών που καθορίζουν κοινούς στόχους, η πρόοδος των πολιτικών είναι πιο ορατή, καθιστώντας έτσι δυνατή την αντικειμενική αξιολόγηση του αντικτύπου, βάσει κοινών δεικτών, και στηρίζοντας την περαιτέρω ανάπτυξη των πολιτικών.

*Αντίθετα, στο πλαίσιο πολλών κατευθυντήριων γραμμών όπου δεν υπάρχουν τέτοιου είδους μετρήσιμοι στόχοι ή όπου ο καθορισμός του στόχου επαφίεται στο εκάστοτε κράτος μέλος, η πρόοδος της πολιτικής είναι αργή και τόσο οι προσπάθειες όσο και τα αποτελέσματά τους αξιολογούνται με δυσκολία από πληροφορίες που βασίζονται σε ένα διασκορπισμένο αριθμό ασύνδετων μέτρων.

Η ισχυρή αλλά άνιση εφαρμογή των τεσσάρων αξόνων απαιτεί αυξημένη προσοχή στο συνδυασμό πολιτικών.

Παρ' ότι έχουν ήδη επιτευχθεί πολλά, η εφαρμογή των τεσσάρων αξόνων παραμένει άνιση, εάν κρίνει κανείς από τις εκθέσεις των ίδιων των κρατών μελών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τον άξονα της προσαρμοστικότητας και - σε μικρότερο βαθμό - για τον άξονα του επιχειρηματικού πνεύματος. Συνεπώς δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί επαρκώς ένας άρτιος συνδυασμός πολιτικών στα κράτη μέλη. Τα σημεία-κλειδιά των ενεργειών που πραγματοποιούνται στα πλαίσια των τεσσάρων αξόνων είναι τα εξής:

Απασχολησιμότητα - Άξονας I

*Σημειώθηκε σαφής πρόοδος στην εφαρμογή των προληπτικών και ενεργητικών πολιτικών. Οι περισσότερες χώρες φαίνεται ότι είναι ικανές να επιτύχουν τους στόχους που έχουν καθοριστεί στις κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2 έως το 2002. Ωστόσο, το Βέλγιο, η Ελλάδα και η Ιταλία πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες προκειμένου να επιτύχουν τους εν λόγω στόχους έως το 2002. Όσον αφορά την κατευθυντήρια γραμμή 3, 12 κράτη μέλη συμμορφώνονται ήδη με το στόχο του 20% των ανέργων που συμμετέχουν σε ενεργητικά μέτρα.

*Δεν έχει ακόμα δοθεί σαφής συνέχεια στην αναθεώρηση των συστημάτων φόρων και παροχών (εκτός από τη Δανία, το ΗΒ και τις Κάτω Χώρες) και αυτό το γεγονός είναι ανησυχητικό δεδομένου του μεγάλου ποσοστού του πληθυσμού που εξακολουθεί να εξαρτάται μακροχρόνια από κοινωνικές παροχές σε διάφορα κράτη μέλη, και ιδίως σε εκείνα όπου εμφανίζονται ελλείψεις εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας.

*Η προώθηση της δια βίου μάθησης συγκεντρώνει όλο και περισσότερο την προσοχή των κρατών μελών, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ακόμα ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο και μόνον η μειονότητα των κρατών μελών αναφέρει τον καθορισμό των απαιτούμενων εθνικών στόχων.

*Σε σχέση με το 1998, όλα τα κράτη μέλη δίνουν περισσότερη έμφαση στην παροχή καλύτερων ευκαιριών στους μειονεκτούντες ανέργους για την επανένταξή τους στην αγορά εργασίας. Σε πολλά κράτη μέλη σημειώθηκε σημαντική στροφή από μεμονωμένα προγράμματα σε μια πιο κεντρική προσέγγιση υπέρ των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Ωστόσο η συγκριτική ανάλυση εξακολουθεί να είναι δύσκολη λόγω της έλλειψης βασικών δεδομένων και λόγω των διαφορετικών ορισμών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις εθνικές μειονότητες.

Επιχειρηματικό πνεύμα - Άξονας II

*Όσον αφορά τον άξονα του επιχειρηματικού πνεύματος, πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες προκειμένου ο πολλαπλασιασμός των μεμονωμένων πρωτοβουλιών να δώσει τη θέση του στην καθιέρωση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πολιτικής και σε ένα περιβάλλον που να ευνοεί την επιχειρηματική παιδεία στην Ευρώπη.

*Σχεδόν όλη η ανάπτυξη της απασχόλησης κατά το 1999 σημειώθηκε στον κλάδο των υπηρεσιών, όμως είναι ασαφές κατά πόσον αυτό οφείλεται στις πολιτικές για την απασχόληση ή σε συνοδευτικές πολιτικές (τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί για την απελευθέρωση των πρότερων δημόσιων υπηρεσιών τους). Ωστόσο η ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας, η οποία καλύπτει αγαθά και υπηρεσίες που παρέχονται κυρίως από ευρύ φάσμα μη κερδοσκοπικών σωμάτων, παραμένει απογοητευτική.

*Παρά το μεγάλο αριθμό μέτρων που ανακοινώθηκαν στα ΕΣΔ, η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της εργασίας προχώρησε με τρόπο αργό, ενώ σε ορισμένα κράτη μέλη η μέση φορολόγηση της εργασίας δεν έχει ακόμα αρχίσει να μειώνεται.

Προσαρμοστικότητα - Άξονας III

*Στο πλαίσιο του άξονα της προσαρμοστικότητας, οι κοινωνικοί εταίροι μαζί με τις κυβερνήσεις έχουν κεντρική ευθύνη για τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις που αναφέρονται στις κατευθυντήριες γραμμές. Στα περισσότερα κράτη μέλη έχουν αναπτυχθεί εταιρικές σχέσεις, συχνά τριμερείς, για την αντιμετώπιση θεμάτων σχετικών με την προσαρμοστικότητα, συμπεριλαμβανομένης της δια βίου μάθησης. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν μικρές ενδείξεις προόδου σε θέματα που συνδέονται με τον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας. Δόθηκε μόνον ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα χρόνου εργασίας, αντί για μια συνολική μεταρρύθμιση της εργασιακής ζωής.

*Η πρόοδος όσον αφορά την ενσωμάτωση πιο προσαρμόσιμων μορφών συμβάσεων στην εργατική νομοθεσία των κρατών μελών, εξακολουθεί να είναι περιορισμένη.

Ίσες ευκαιρίες - Άξονας IV

*Τα κράτη μέλη εμφανίζουν βελτίωση όσον αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στους τέσσερις άξονες πολιτικής. Επίσης, πολλά κράτη μέλη αναφέρουν τη λήψη ειδικών μέτρων που αντιμετωπίζουν την ανεργία των γυναικών, το διαχωρισμό των φύλων και το χάσμα των δύο φύλων όσον αφορά τις αμοιβές. Ωστόσο πρέπει να καταβληθούν ακόμα πολλές προσπάθειες για να ληφθούν υπόψη οι πτυχές που αφορούν τα δύο φύλα σε όλες τις ενέργειες πολιτικής.

*Τα μέτρα πολιτικής για το συμβιβασμό της εργασιακής και της οικογενειακής ζωής κυμαίνονται σε μεγάλο βαθμό από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Θετικό στοιχείο αποτελεί η αυξανόμενη τάση για καθορισμό στόχων σε θέματα φροντίδας των παιδιών, όπως συστήνεται στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Λισαβόνας.

Ο ρόλος των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης

Στο πλαίσιο των θεσμών μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας, οι δημόσιες υπηρεσίες για την απασχόληση αναγνωρίζονται ως φορέας-κλειδί για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση και ειδικότερων των κατευθυντήριων γραμμών 1, 2, και 3. Η ανάπτυξη και/ή ο εκσυγχρονισμός των ΔΥΑ συνεχίζεται σε διάφορα κράτη μέλη, όμως αυτές οι προσπάθειες πρέπει να επιταχυνθούν προκειμένου να δοθεί στις ΔΥΑ η δύναμη και τα εργαλεία για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μιας αποτελεσματικής εφαρμογής της στρατηγικής.

Η εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση σε τοπικό επίπεδο

Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν τη σημασία της δράσης σε τοπικό επίπεδο για τη συνολική επιτυχία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Ωστόσο και σε αυτόν τον τομέα πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες όσον αφορά την αποκέντρωση, την καθιέρωση ευνοϊκού περιβάλλοντος, την ενθάρρυνση των εταιρικών σχέσεων μεταξύ των τοπικών παραγόντων και την ανάπτυξη σφαιρικών τοπικών στρατηγικών για την απασχόληση με στόχο τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας.

Ο ρόλος των διαρθρωτικών ταμείων

Μέσω των νέων προτάσεων του προγράμματος, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ανέλαβε κεντρικό ρόλο ως μέσο για τη στήριξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, σύμφωνα με τους κανονισμούς του. Αυτό το γεγονός αναγνωρίζεται και στα ΕΣΔ. Δίνεται έμφαση στην προληπτική στρατηγική και ιδιαίτερα στο πλαίσιο του άξονα της απασχολησιμότητας. Ωστόσο, οι ίσες ευκαιρίες έχουν και αυτές ένα σαφώς καθορισμένο μερίδιο στα προγράμματα. Σε χώρες με μικρότερα προγράμματα, οι προσπάθειες εστιάζονται περισσότερο σε ειδικές καινοτόμους πτυχές της αγοράς εργασίας και της πολιτικής για το ανθρώπινο δυναμικό. Η δια βίου μάθηση και οι απαιτήσεις της κοινωνίας της πληροφορίας αναγνωρίζονται σε πολλά προγράμματα, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που τονίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισαβόνα.

Ο ρόλος των άλλων διαρθρωτικών ταμείων εκτός από το ΕΚΤ στη υποστήριξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση δεν είναι επαρκώς σαφής και μόνον λίγα κράτη μέλη αναφέρονται σε αυτόν. Επιπλέον, η συμμετοχή των αρχών που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση των ταμείων σε εθνικό επίπεδο, στην εφαρμογή των εθνικών σχεδίων δράσης για την απασχόληση θα μπορούσε να ήταν πιο ουσιαστική. Πρόκληση αποτελεί επίσης η μετατροπή των δεσμεύσεων που περιλαμβάνονται στα συνολικά έγγραφα προγραμματισμού σε επιχειρησιακά προγράμματα, σύμφωνα με τις προτεραιότητες των εθνικών σχεδίων δράσης.

3. Θεσμικά και πολιτικά ζητήματα

*Όπως δηλώνεται στην Ενδιάμεση επανεξέταση της διαδικασίας του Λουξεμβούργου, ορισμένοι θεσμικοί και πολιτικοί παράγοντες επιδρούν επίσης, στηρίζοντας την επιτυχή εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Σε αυτούς περιλαμβάνονται:

*Η εμφάνιση νέων δομών και θεσμών για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και την αξιολόγηση των πολιτικών για την απασχόληση, οι οποίες κατέστησαν την απασχόληση κεντρικό θέμα της χάραξης ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών και βελτίωσαν τις συνεργίες και το συντονισμό μεταξύ των διαφόρων τομέων πολιτικής.

*Η αυξημένη συμμετοχή διαφόρων φορέων στη διαδικασία αυτή.

*Η αποδεδειγμένη δέσμευση των κυβερνήσεων και όλων των άλλων ενδιαφερόμενων μερών να συμβάλουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση.

*Η αυξανόμενη διαφάνεια κατά τον καθορισμό των στόχων, την ανταλλαγή των ορθών πρακτικών και την αξιολόγηση από ομότιμους ειδικούς, η οποία αποτελεί στοιχείο οικοδόμησης της εμπιστοσύνης στην οικονομική πολιτική. Η επιτάχυνση της "ανοικτής μεθόδου συντονισμού", η οποία δημιουργήθηκε με τη διαδικασία του Λουξεμβούργου και επικυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισαβόνα, συνεχίζεται αδιάλειπτα.

Η ανάλυση που περιέχεται στην παρούσα έκθεση στηρίζει τις συστάσεις προς τα κράτη μέλη που η Επιτροπή προτείνει φέτος για δεύτερη φορά ύστερα από την έναρξη ισχύος της νέας συνθήκης την 1η Μαΐου 1999. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη την ανάγκη για εξασφάλιση συνεκτικότητας μεταξύ αυτών των συστάσεων και εκείνων που περιλαμβάνονται στους γενικούς προσανατολισμούς για την οικονομική πολιτική, που συντάσσονται βάσει του άρθρου 99, παράγραφος 2 της συνθήκης. Επιπλέον, ζητείται από τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις πολιτικές τους για την απασχόληση με τρόπο συνεπή προς τους γενικούς οικονομικούς προσανατολισμούς, σύμφωνα με το άρθρο 126 της συνθήκης.

Το 2000 και το 2001, τα κράτη μέλη δεν θα μεταρρυθμίζουν τις αγορές εργασίας τους μόνον σε ένα πλαίσιο συνεχώς ευνοϊκών οικονομικών προοπτικών, αλλά και μέσα στο νέο πλαίσιο πολιτικής που διαμορφώνεται από τα συμπεράσματα της έκτακτης συνόδου κορυφής στη Λισαβόνα, το Μάρτιο του 2000. Μέσα από αυτό το πλαίσιο αναδύεται μια νέα δομή οργάνωσης και συσχετισμών, η οποία βασίζεται στην εντονότερη δέσμευση για την επίτευξη της πλήρους απασχόλησης, μέσα από συνεχείς προσπάθειες για την προώθηση της γνώσης, της καινοτομίας και της κοινωνικής συνοχής. Η προώθηση της δια βίου μάθησης, της κοινωνικής ένταξης και της ίσης πρόσβασης για όλους στις αγορές εργασίας τέθηκε σε κεντρική θέση στην ατζέντα της ευρωπαϊκής πολιτικής, προκειμένου να δημιουργηθεί η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία έως τα τέλη αυτής της δεκαετίας. Συνεπώς αυτές οι δεσμεύσεις πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά το μελλοντικό καθορισμό των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση και των μεμονωμένων συστάσεων προς τα κράτη μέλη, γεγονός το οποίο θα επιτρέψει στη διαδικασία του Λουξεμβούργου να συμβάλει ουσιαστικά στην επίτευξη των στόχων της Λισαβόνας.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΜΕΡΟΣ I: Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 11

1. Εισαγωγή 12

2. Η κατάσταση της απασχόλησης 15

2.1. Το πλαίσιο της μακροοικονομίας και της απασχόλησης στην ΕΕ 15

2.2. Ανασκόπηση των επιδόσεων των κρατών μελών όσον αφορά την απασχόληση 19

3. Αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων δράσης 24

3.1. Άξονας I: Απασχολησιμότητα 24

3.1.1. Ανασκόπηση των εξελίξεων στις πολιτικές 24

3.1.2. Πρόληψη και ενεργοποίηση - συμμόρφωση με τους κοινούς στόχους 26

3.1.3. Μεταρρυθμίσεις των συστημάτων φόρων και παροχών (Κατευθυντήρια γραμμή 4) 36

3.1.4. Εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση (κατευθυντήριες γραμμές 5 έως 8) 38

3.1.5. Ένταξη των ομάδων που μειονεκτούν στην αγορά εργασίας (κατευθυντήρια γραμμή 9) 49

3.2.1. Ανασκόπηση των εξελίξεων στις πολιτικές 51

3.2.2. Απλοποίηση του περιβάλλοντος των επιχειρήσεων (κατευθυντήριες γραμμές 10 και 11) 52

3.2.3. Δημιουργία θέσεων εργασίας στις υπηρεσίες και στην κοινωνική οικονομία (κατευθυντήριες γραμμές 12-13) 58

3.2.4. Απασχόληση και φορολογία (κατευθυντήρια γραμμή 14) 60

3.3. Άξονας III: Προσαρμοστικότητα 64

3.3.1. Ανασκόπηση των εξελίξεων στις πολιτικές 64

3.3.2. Εκσυγχρονισμός της οργάνωσης της εργασίας, προσαρμοστικότητα στις επιχειρήσεις και κατάρτιση στις επιχειρήσεις 66

3.3.3. Προσαρμογή του εργατικού δικαίου 69

3.4. Άξονας IV: Ίσες ευκαιρίες 74

3.4.1. Ανασκόπηση των εξελίξεων στις πολιτικές 74

3.4.2. Μείωση του χάσματος των δύο φύλων 75

3.4.3. Πολιτικές φιλικές προς την οικογένεια 79

4. Οριζόντιες πτυχές της εφαρμογής των ΕΣΔ 82

4.1. Προς μια κοινωνία βασιζόμενη στη γνώση και την πληροφορία 82

4.2. Ο ρόλος των διαρθρωτικών ταμείων 83

4.3. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων 86

4.4. Ο ρόλος των αρχών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης 87

4.5. Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στα ΕΣΔ 88

5. Ενδιάμεση επανεξέταση της διαδικασίας του Λουξεμβούργου 91

ΜΕΡΟΣ II: ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 97

ΒΕΛΓΙΟ 98

ΔΑΝΙΑ 105

ΓΕΡΜΑΝΙΑ 112

ΕΛΛΑΔΑ 119

ΙΣΠΑΝΙΑ 126

ΓΑΛΛΙΑ 133

ΙΡΛΑΝΔΙΑ 139

ΙΤΑΛΙΑ 147

ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 155

ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 161

ΑΥΣΤΡΙΑ 168

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 175

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 182

ΣΟΥΗΔΙΑ 189

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 196

ΚΟΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 2000

ΜΕΡΟΣ I

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

1. Εισαγωγή

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 128 της συνθήκης και αποβλέπει στην παρουσίαση των συμπερασμάτων που εξήχθησαν από την Επιτροπή ύστερα από την εξέταση των μέτρων που έλαβαν τα κράτη μέλη για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση του 2000. Αποτελεί τη βάση για την κοινή έκθεση για την απασχόληση που θα υποβάλουν το Συμβούλιο και η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Νίκαια το Δεκέμβριο του 2000. Επιπλέον η Επιτροπή θα λάβει υπόψη τα ευρήματά της κατά την προετοιμασία των προτάσεων που θα υποβάλει για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 2001, καθώς και για συστάσεις του Συμβουλίου, οι οποίες θα απευθύνονται στα κράτη μέλη, σχετικά με την εφαρμογή των πολιτικών τους για την απασχόληση.

Η Επιτροπή έλαβε υπόψη την ανάγκη για εξασφάλιση συνεκτικότητας μεταξύ αυτών των συστάσεων και εκείνων που περιλαμβάνονται στους γενικούς προσανατολισμούς για την οικονομική πολιτική που συντάσσονται βάσει του άρθρου 99, παράγραφος 2 της συνθήκης. Επιπλέον, ζητείται από τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις πολιτικές τους για την απασχόληση με τρόπο συνεπή προς τους γενικούς οικονομικούς προσανατολισμούς, σύμφωνα με το άρθρο 126 της συνθήκης.

Όπως και οι δύο προηγούμενες εκθέσεις του 1998 και του 1999, η παρούσα έκθεση αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η συγκριτική αξιολόγηση της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση από τα κράτη μέλη σε καθένα από τους τέσσερις άξονες, όπου λαμβάνονται υπόψη οι διάφορες αρχικές καταστάσεις καθώς και η πρόοδος που επιτεύχθηκε από το 1997 όσον αφορά τις επιδόσεις στην αγορά εργασίας. Το δεύτερο μέρος περιέχει για κάθε κράτος μέλος μια λεπτομερή ανάλυση των πολιτικών μέτρων που εφαρμόστηκαν ή που ανακοινώθηκαν στο πλαίσιο των εθνικών σχεδίων δράσης, κάτω από το πρίσμα των πρόσφατων εξελίξεων στην οικονομία και την απασχόληση καθενός από αυτά. Δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην εξέταση του τρόπου με τον οποίο κάθε κράτος μέλος αντιμετώπισε τις συστάσεις που εξέδωσε το Συμβούλιο για το τρέχον έτος.

Η παρούσα έκθεση βασίζεται στις πληροφορίες που παρέχονται στα ΕΣΔ που υπέβαλαν τα κράτη μέλη έως την 1η Μαΐου 2000, συμπεριλαμβανομένων στατιστικών δεδομένων σχετικά με τους δείκτες για την παρακολούθηση των στόχων, τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνεκτιμήθηκαν επιπλέον πληροφορίες που παρείχαν οι εθνικές αρχές, με την ευκαιρία των διμερών συνεδριάσεων που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο και τον Ιούλιο με σκοπό να ελεγχθεί η ακρίβεια της ανάλυσης που περιέχεται σε αυτή την έκθεση.

Η διαδικασία που ξεκίνησε με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Λουξεμβούργο το 1997 καθιέρωσε ένα φιλόδοξο πλαίσιο για το συντονισμό των πολιτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της απασχόλησης. Δεδομένης της διαρθρωτικής φύσης των μεταρρυθμίσεων που επρόκειτο να πραγματοποιηθούν σε αυτόν τον τομέα, κατά γενικό κανόνα δεν πρέπει να αναμένεται άμεσος και ορατός αντίκτυπος. Στην παρούσα έκθεση, η αξιολόγηση της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση πραγματοποιείται με μια πολυετή προοπτική, λαμβάνοντας υπόψη την πρόοδο προς τα προκαθορισμένα σημεία σύγκρισης και αναφοράς. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν ήδη αρκετά έντονα στοιχεία που μαρτυρούν τα ωφέλιμα αποτελέσματα των κύριων προγραμμάτων ή μεταρρυθμίσεων. Τέτοιες περιπτώσεις τονίστηκαν ιδιαίτερα. Η Επιτροπή σκοπεύει να προβεί σε μεγάλης έκτασης αξιολόγηση για τον αντίκτυπο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, τα ευρήματα της οποίας αναμένεται να τροφοδοτήσουν την επανεξέταση της στρατηγικής για το 2002.

Σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, δύο σημαντικές διαφορές χαρακτηρίζουν το οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η παρούσα έκθεση:

Από οικονομικής άποψης και χάρη στο βελτιωμένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αφορούν τις αγορές εργασίας εφαρμόζονται σήμερα με ευνοϊκότερες οικονομικές προοπτικές, πράγμα το οποίο οδηγεί ειδικότερα σε έντονη ζήτηση για εργατικό δυναμικό. Αυτή η εξέλιξη θα δημιουργήσει νέες ευθύνες για τους φορείς χάραξης πολιτικής, εφόσον απαιτούνται πιο φιλόδοξες προσπάθειες για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, προκειμένου να διατηρηθεί και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη στους τομείς της οικονομίας και της απασχόλησης ενώ παράλληλα διατηρείται η οικονομική και η τιμαριθμική σταθερότητα.

Επιπλέον, και ενώ διαρθρωτικά προβλήματα πολλών ετών, όπως τα υψηλά επίπεδα ανεργίας των νέων και μακροχρόνιας ανεργίας επιτέλους μειώνονται στα περισσότερα κράτη μέλη, τα επίπεδα της ανεργίας εξακολουθούν να είναι υπερβολικά υψηλά. Σε πολλές χώρες παραμένουν πολλά διαρθρωτικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένων των ανομοιόμορφων εξελίξεων μεταξύ κοινωνικών ομάδων και περιφερειών, οι οποίες έχουν τη μορφή διττών αγορών εργασίας και επίμονων περιφερειακών ανισοτήτων. Επιπλέον, ορισμένα κράτη μέλη (και όχι μόνον εκείνα με τα χαμηλά επίπεδα ανεργίας) αντιμετωπίζουν νέα προβλήματα, όπως οι ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και οι ελλείψεις δεξιοτήτων.

Από πολιτικής άποψης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισαβόνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να τεθεί ο στόχος της πλήρους απασχόλησης στην Ευρώπη, σε μια αναδυόμενη νέα οικονομία. Η ΕΕ έχει θέσει νέο στρατηγικό στόχο για την προσεχή δεκαετία: να καταστεί η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Υπήρξε συμφωνία για συνολική στρατηγική με την οποία θα αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που δημιουργεί η μετάβαση σε μια οικονομία και κοινωνία που βασίζεται στη γνώση, θα εκσυγχρονιστεί και θα ενισχυθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, επενδύοντας στους ανθρώπους, οικοδομώντας ένα ενεργό κράτος πρόνοιας και συνεχίζοντας την εφαρμογή συνδυασμού οικονομικών πολιτικών για τη δημιουργία ευνοϊκών προοπτικών ανάπτυξης. Με αυτό τον τρόπο θα δοθεί η δυνατότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση να ανακτήσει τις προϋποθέσεις για πλήρη απασχόληση και να ενισχύσει την περιφερειακή συνοχή.

Στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Λισαβόνας αναγνωρίζεται ο ουσιαστικός και πρωτεύων ρόλος της κοινωνίας της μάθησης για την επίτευξη του στόχου της πλήρους απασχόλησης μέσα από την ανάπτυξη μιας κοινωνίας βασισμένης στη γνώση, και συνεπώς δίνεται νέα έμφαση στις προτεραιότητες που καθορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2000 σχετικά με την ανάπτυξη πολιτικών για τη δια βίου μάθηση και τις δεξιότητες που συνδέονται με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών.

Εάν επιθυμούμε η δια βίου μάθηση να αναχθεί σε βασική συνιστώσα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, πρέπει να καθοριστεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική η οποία θα καλύπτει όλες τις πτυχές και όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Πράγματι αυτή η στρατηγική καθορίστηκε από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή ως εξής: "καλύπτει όλες τις σκόπιμες μαθησιακές δραστηριότητες, είτε αυτές είναι τυπικές είτε άτυπες, που πραγματοποιούνται σε συνεχή βάση με στόχο τη βελτίωση των δεξιοτήτων, των γνώσεων και των ικανοτήτων". Συνεπώς, η δια βίου μάθηση είναι πρωτεύουσας σημασίας και εντάσσεται και στους τέσσερις άξονες. Καλύπτει τα μέτρα των κρατών μελών για την προώθηση της απασχολησιμότητας των νέων, των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας και των ανέργων, με βελτιώσεις στην ποιότητα των συστημάτων αρχικής και της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και κατάρτισης και στην πρόσβαση σε αυτά, και με την ανάπτυξη της ενδοεπιχειρησιακής κατάρτισης. Περιλαμβάνει, στο πλαίσιο του άξονα της προσαρμοστικότητας, την καθιέρωση εταιρικών σχέσεων στην πλειονότητα των κρατών μελών, μεταξύ των εθνικών αρχών και των κοινωνικών εταίρων, προκειμένου να παρασχεθεί συνεχιζόμενη κατάρτιση και να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις στις δεξιότητες, καθώς και μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση των φραγμών στις επενδύσεις σε κατάρτιση. Οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη για να ενσωματώσουν τη διδασκαλία των δεξιοτήτων που σχετίζονται με το επιχειρηματικό πνεύμα στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, αποτελεί άλλη μία πτυχή της δια βίου μάθησης, καθώς επίσης και οι ενέργειες που αποβλέπουν στη βελτίωση της πρόσβασης των γυναικών στην κατάρτιση και στην ενίσχυση των ίσων ευκαιριών.

Κατά την εφαρμογή των στρατηγικών για την απασχόληση που αφορούν μια κοινωνία της πληροφορίας για όλους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κεντρικό θέμα για όλα τα κράτη μέλη αποτελεί η πραγματοποίηση ενεργειών και προγραμμάτων που εξασφαλίζουν ότι τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης καθώς και οι πολίτες σε όλα τα επίπεδα, είναι πλήρως εξοπλισμένοι για τη συμμετοχή τους στην κοινωνία της πληροφορίας και προετοιμασμένοι για τη μετάβαση σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση. Η προτεραιότητα που δίνεται στην ενθάρρυνση της δια βίου μάθησης και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που αφορούν τις ΤΠΕ, αντικατοπτρίζεται στην έμφαση που δίνεται σε αυτά τα θέματα στα συμπεράσματα της Λισαβόνας, στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, στο σχέδιο δράσης της Επιτροπής για την ηλεκτρονική Ευρώπη και ιδιαίτερα στην πρωτοβουλία της Επιτροπής για την ηλεκτρονική μάθηση.

Προκειμένου να εφαρμοστεί η στρατηγική της Λισαβόνας, δεν απαιτούνται νέες διαδικασίες εκτός από αυτές που ήδη ισχύουν (γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών, διαδικασίες του Λουξεμβούργου, του Κάρντιφ, της Κολωνίας). Αντίθετα η χάραξη πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ σε ορισμένους τομείς - καινοτομία, οικονομική μεταρρύθμιση, εκπαίδευση και κατάρτιση, κοινωνική προστασία - θα ενισχυθεί με την υιοθέτηση ανοιχτής μεθόδου συντονισμού, η οποία θα βασίζεται σε κατευθυντήριες γραμμές, σε συγκριτικά σημεία αναφοράς και σε συστηματική παρακολούθηση. Αυτή η μέθοδος έχει ήδη καθιερωθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, και συνεπώς αναμένεται ότι η ανάλυση που περιλαμβάνεται στην κοινή έκθεση για την απασχόληση θα τροφοδοτήσει σημαντικά στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της άνοιξης που θα πραγματοποιηθεί στη Στοκχόλμη, και θα ασχοληθεί με οικονομικά και κοινωνικά θέματα και με την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά τους νέους στρατηγικούς στόχους.

Από την άλλη πλευρά, είναι σαφές ότι τα νέα πολιτικά μηνύματα που εγκρίθηκαν στη Λισαβόνα και η ατζέντα για την κοινωνική πολιτική (η οποία θα εγκριθεί στη σύνοδο κορυφής στη Νίκαια) θα κατευθύνουν τη στρατηγική σε νέους και πιο φιλόδοξους στόχους. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει μια ενδιάμεση αναθεώρηση της διαδικασίας του Λουξεμβούργου υπό την αιγίδα της επιτροπής απασχόλησης, τα αποτελέσματα της οποίας συνοψίζονται στο κεφάλαιο 5 της παρούσας έκθεσης. Η αναθεώρηση αυτή αποσκοπεί στη μετατροπή των συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής της Λισαβόνας σε νέες προτάσεις για τον εμπλουτισμό των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση του 2001, και ιδιαίτερα με τον καθορισμό πιο συγκεκριμένων στόχων.

2. Η κατάσταση της απασχόλησης [1]

[1] Επιπλέον πληροφορίες και ανάλυση υπάρχουν στην έκθεση της Επιτροπής για την απασχόληση στην Ευρώπη το 2000.

2.1. Το πλαίσιο της μακροοικονομίας και της απασχόλησης στην ΕΕ

Οι ευνοϊκές προοπτικές για ανάπτυξη και απασχόληση πρέπει να ενθαρρύνουν πιο τολμηρές οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τη βιώσιμη βελτίωση των αγορών εργασίας

Από τα μέσα του 1999 σημειώθηκε έντονη οικονομική ανάκαμψη στην ΕΕ, ενώ διατυπώθηκαν προβλέψεις για άνοδο του μέσου όρου ανάπτυξης του ΑΕγχΠ από 2 ½ % το 1999 σε 3,4% το 2000 και σε 3,1% το 2001. Στην ανάκαμψη πρωτοστάτησαν οι εξαγωγές, εν μέρει χάρη στο βελτιωμένο διεθνές περιβάλλον, αλλά και η εγχώρια ζήτηση υπήρξε σταθερή. Φέτος και το επόμενο έτος αναμένεται σημαντική δημιουργία θέσεων εργασίας χάρη στην έντονη ανάπτυξη και τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας.

Η ανεργία έχει σημειώσει πτώση από το 9,2% το 1999 στο 8.7% έως τα μέσα του 2000 και αναμένεται να υποχωρήσει κάτω από το 8% το 2001. Όμως αυτό το ποσοστό παραμένει υψηλό και επιπλέον εξακολουθεί να είναι άνισα κατανεμημένο στις διάφορες γεωγραφικές περιφέρειες και τις κοινωνικές ομάδες. Η δημιουργία θέσεων εργασίας σε περίοδο ταχείας ανάπτυξης δεν πρέπει να σκιάσει τα σημαντικά διαρθρωτικά προβλήματα που παραμένουν στις αγορές εργασίας πολλών κρατών μελών. Παράλληλα, τα περιθώρια ελιγμών στις αγορές εργασίας γίνονται όλο και πιο στενά σε ορισμένα κράτη μέλη, καθώς έχουν αναφερθεί ελλείψεις προσόντων και δυσκολίες στην πρόσληψη σε διάφορους κλάδους και επαγγέλματα ενώ έχουν αρχίσει να εμφανίζονται μισθολογικές πιέσεις σε μερικές χώρες. Ωστόσο στο σύνολο οι μισθολογικές εξελίξεις παραμένουν μέτριες.

Η ΕΕ έχει οικοδομήσει πολύ ευνοϊκές βασικές δομές, οι οποίες αρχίζουν να παράγουν αποτελέσματα. Ο πληθωρισμός παραμένει σχετικά ελεγχόμενος, χάρη στην ανεξάρτητη νομισματική πολιτική, τα ελλείμματα του δημόσιου τομέα έχουν μειωθεί σημαντικά και σε ορισμένες περιπτώσεις αντικαταστάθηκαν από πλεονάσματα, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια έχουν σημειώσει πτώση και το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕγχΠ μειώνεται. Η βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη σε ποσοστό 3% και η αισθητή αύξηση του ποσοστού απασχόλησης γύρω στο 70 % αναμένεται να είναι ρεαλιστικές προοπτικές για τα προσεχή έτη, εάν διατηρηθεί αυτό το υγιές μακροοικονομικό υπόβαθρο και επιταχυνθεί ο ρυθμός των οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να διατηρηθούν οι ευνοϊκές οικονομικές προοπτικές, έχει ουσιαστική σημασία να επωφεληθούν τα κράτη μέλη από αυτή την κατάσταση και να εφαρμόσουν τις μεταρρυθμίσεις που καθορίστηκαν στη Λισαβόνα για την προετοιμασία της μετάβασης σε μια ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης και για τον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, επενδύοντας στους ανθρώπους και οικοδομώντας ένα ενεργό κράτος πρόνοιας.

Έντονη ανάπτυξη της απασχόλησης καθώς συνεχίζεται η οικονομική ανάκαμψη

Το 1999 η ανάπτυξη του πραγματικού ΑΕγχΠ έφθανε κατά μέσο όρο το 2,4% στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή 0,3 ποσοστιαίες μονάδες λιγότερο από ό,τι το 1998. Ωστόσο το ποσοστό της απασχόλησης αυξήθηκε λίγο περισσότερο το 1999 από ό,τι το προηγούμενο έτος, κατά 1,4% σε αντίθεση με το 1,1% του 1998, αύξηση σχεδόν 2,1 εκατομμυρίων το 1999 και 4 εκατομμυρίων και στα δύο έτη (βλ. διάγραμμα 1 στο στατιστικό παράρτημα).

Η σημαντική αύξηση στην απασχόληση το 1998 και το 1999 είχε ως αντίκτυπο τη συνολική αύξηση στον αριθμό των απασχολούμενων στην Ένωση από την αρχή της ανάκαμψης το 1994 σε λίγο λιγότερους από 7 εκατομμύρια, ποσοστό 4½ %, στη διάρκεια πέντε ετών.

Το συνολικό ποσοστό απασχόλησης στην Ένωση [2] ανήλθε σε 62,2% το 1999 από το 61,3% το 1998. Ωστόσο αυτή η βελτίωση επαρκούσε μόνον για να επαναφέρει το ποσοστό στο ίδιο επίπεδο με το 1990, πριν από την αρχή της ύφεσης στο πρώτο μέρος της δεκαετίας.

[2] Στην παρούσα έκθεση το ποσοστό απασχόλησης ορίζεται ως το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 15 έως 64 ετών που εργάζεται. Πηγή: Έρευνα για το ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό. οι ετήσιοι μέσοι όροι παρέχονται όταν είναι διαθέσιμοι.

Η αύξηση στο ποσοστό των εργαζομένων με καθεστώς πλήρους απασχόλησης ήταν πολύ λιγότερο έντονη. Το 1999 το ποσοστό αυτό ανερχόταν κατά μέσο όρο στο 56½ % του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, μόνον μία ποσοστιαία μονάδα υψηλότερο από εκείνο του 1994.

Η ανάπτυξη της απασχόλησης καλύπτει όλα τα είδη εργασίας, αλλά το ποσοστό της μερικής και της προσωρινής απασχόλησης συνεχίζει να αυξάνεται

Για πρώτη φορά από το 1990, ο αριθμός των θέσεων εργασίας με καθεστώς πλήρους απασχόλησης υπερέβη τον αριθμό των θέσεων μερικής απασχόλησης που δημιουργήθηκαν. Περίπου το 63% της ανάπτυξης της απασχόλησης το 1999 μπορεί να αποδοθεί στην αύξηση σε θέσεις εργασίας με πλήρη απασχόληση. Παρ' όλα αυτά, η εργασία με καθεστώς μερικής απασχόλησης συνέχισε να επεκτείνεται το 1999 σχεδόν κατά 3% περισσότερο από το προηγούμενο έτος και σχεδόν κατά 19% περισσότερο από ό,τι προ πενταετίας. Από το 1994 έως το 1999 αντιπροσώπευε σχεδόν το 64% της καθαρής δημιουργίας θέσεων εργασίας.

Οι περισσότερες από τις θέσεις εργασίας με μερική απασχόληση που δημιουργήθηκαν απευθύνθηκαν σε γυναίκες, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν το 80% όλων των μερικά εργαζόμενων. Πάνω από το 70% των καθαρών νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν κατά την πενταετία 1994-1999 ήταν με καθεστώς μερικής απασχόλησης. Επίσης αυξήθηκε και ο αριθμός των ανδρών που εργάζονται με μερική απασχόληση. Οι μισές από τις καθαρές νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν για άνδρες μεταξύ του 1994 και του 1999 ήταν με καθεστώς μερικής απασχόλησης. Το 1999 το 33% όλων των απασχολούμενων γυναικών και το 6% όλων των απασχολούμενων ανδρών στην Ένωση εργάζονταν με καθεστώς μερικής απασχόλησης, αντίθετα με το 28% και το 4% αντίστοιχα, στις αρχές της δεκαετίας (βλ. διάγραμμα 2).

Επίσης, το 1999 ο αριθμός νέων θέσεων εργασίας με σύμβαση αορίστου χρόνου υπερέβαινε τον αριθμό νέων προσωρινών θέσεων εργασίας (δηλαδή με σύμβαση ορισμένου χρόνου). Περίπου το 57% των καθαρών νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν το 1999 ήταν με σύμβαση αορίστου χρόνου, πράγμα το οποίο συμβαδίζει με την τάση που παρατηρήθηκε κατά την περίοδο ανάκαμψης από το 1994 έως το 1999. Το ποσοστό των υπαλλήλων σε προσωρινές θέσεις εργασίας αυξήθηκε από το 11% στο 13% στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η σχετική ανάπτυξη της προσωρινής εργασίας ήταν σημαντικά μεγαλύτερη για τους άνδρες από ό,τι για τις γυναίκες (βλ. διάγραμμα 2).

Κατά συνέπεια, τα τελευταία πέντε έτη υπήρξε συνεχής αύξηση του ποσοστού των εργαζομένων που κατείχαν θέσεις μερικής απασχόλησης ή προσωρινές θέσεις εργασίας, οι οποίες σήμερα αποτελούν το 28,4% της συνολικής απασχόλησης στην ΕΕ (βλ. διάγραμμα 2). Αυτό το ποσοστό φθάνει το 45,7% στην περίπτωση των εργαζόμενων γυναικών.

Οι γυναίκες κάλυψαν την πλειονότητα των νέων θέσεων εργασίας

Μεγάλο ποσοστό των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν το 1999 καλύφθηκαν από γυναίκες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 70% της συνολικής αύξησης της απασχόλησης, περισσότερο από ό,τι το 1998 αλλά πάντα σε συμφωνία με τη μακροπρόθεσμη τάση για αυξανόμενο αριθμό γυναικών στη μισθωτή εργασία. Κατά την πενταετία 1994-1999, σχεδόν τα δύο τρίτα των 6,8 εκατ. καθαρών νέων θέσεων εργασίας καλύφθηκαν από γυναίκες.

Συνεπώς το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ ανδρών και γυναικών όσον αφορά την απασχόληση εξακολούθησε να μειώνεται το 1999, καθώς το ποσοστό ανεργίας για γυναίκες ηλικίας 15 έως 64 ετών αυξήθηκε από το 51 % το 1998 στο 53 %, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στους άνδρες ανήλθε από το 71% στο 71½ %. Το χάσμα μεταξύ των δύο φύλων έφθασε τις 18½ ποσοστιαίες μονάδες, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του '90 κυμαινόταν γύρω στις 27 ποσοστιαίες μονάδες (βλ. διάγραμμα 3).

Η απασχόληση στον τομέα των υπηρεσιών εξακολουθεί να αποτελεί τον κύριο όγκο των καθαρών νέων θέσεων εργασίας στην ΕΕ, αλλά δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σημειώθηκε και στη βιομηχανία

Το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της απασχόλησης από το 1997 μπορεί να αποδοθεί στην δημιουργία θέσεων εργασίας στις υπηρεσίες, η οποία αντισταθμίζει κατά πολύ τη συνεχή μείωση της απασχόλησης στη γεωργία. Οι θέσεις εργασίας στη βιομηχανία αυξήθηκαν επίσης, σε αντίθεση με τα τρία πρώτα έτη της περιόδου ανάκαμψης, από το 1994 έως το 1997, κατά την οποία σημειώθηκαν απώλειες θέσεων εργασίας σε ορισμένα κράτη μέλη, και ιδιαίτερα στη Γερμανία.

Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό της απασχόλησης στις υπηρεσίες αυξήθηκε στην ΕΕ από 40,3% σε 41,6% μεταξύ του 1997 και του 1999. Καθώς το ποσοστό απασχόλησης στις υπηρεσίες στις ΗΠΑ αυξήθηκε από 54,5% σε 55,5% κατά την ίδια περίοδο, το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ διατηρήθηκε στις 14 ποσοστιαίες μονάδες. Όσον αφορά το μερίδιο της συνολικής απασχόλησης το 1998 για τις ΗΠΑ, αυτό ήταν της τάξης του 73,8½, ενώ για την ΕΕ ήταν 66,1% [3].

[3] Εκτίμηση που βασίζεται στις Προοπτικές του 2000 για την απασχόληση του ΟΟΣΑ.

Ενώ ο κλάδος των υπηρεσιών στο σύνολό του προσφέρει τις μεγαλύτερες δυνατότητες για αύξηση της απασχόλησης στην ΕΕ, υπάρχουν τεράστιες διαφορές μεταξύ των διαφόρων τομέων του. Οι περισσότερες από τις νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν από τις αρχές της ανάκαμψης, συγκεντρώνονταν σε λίγες υπηρεσίες της αγοράς - ηλεκτρονικοί υπολογιστές, επιχειρήσεις, ταξίδια και αερομεταφορές - αλλά και σε ορισμένες "δημοτικές" υπηρεσίες - κυρίως στην υγεία και την εκπαίδευση αλλά και σε ψυχαγωγικές και πολιτιστικές δραστηριότητες - καθώς και σε προσωπικές υπηρεσίες. Σε ορισμένες πιο παραδοσιακές υπηρεσίες, η ανάπτυξη της απασχόλησης ήταν ελάχιστη ή ακόμα και αρνητική - αυτή ήταν η περίπτωση του λιανικού εμπορίου, των χερσαίων και θαλάσσιων μεταφορών, των ταχυδρομείων, των τραπεζών και των ασφαλειών, της έρευνας και της ανάπτυξης και της δημόσιας διοίκησης.

Οι ευκαιρίες για νέες θέσεις εργασίας διαμοιράστηκαν πολύ άνισα μεταξύ των επαγγελμάτων

Ενώ ο αριθμός των διευθυντικών, επαγγελματικών και τεχνικών θέσεων εργασίας που απαιτούν υψηλά προσόντα καθώς ο αριθμός των εργαζομένων στις πωλήσεις και τις υπηρεσίες αυξήθηκε περισσότερο από το διπλάσιο ποσοστό του μέσου όρου νέων θέσεων εργασίας στην ΕΕ (0,9%) από το 1994, η χειρωνακτική εργασία, τόσο η ειδικευμένη όσο και η ανειδίκευτη, μειώθηκε σε αριθμό κατά την ίδια περίοδο. Οι θέσεις εργασίας υπαλλήλων καταστημάτων και γραφείων αυξήθηκαν επίσης αλλά με πολύ χαμηλότερο ρυθμό.

Αυτό το σχέδιο ανάπτυξης ήταν σχεδόν πανομοιότυπο και στα δύο φύλα, ενώ παρατηρήθηκε πολύ μικρή διακύμανση μεταξύ κρατών μελών. Ιδιαίτερες εξελίξεις σημειώθηκαν στην Πορτογαλία [4] (όπου η ανάπτυξη της απασχόλησης συγκεντρώθηκε σε ανειδίκευτα και όχι σε ειδικευμένα επαγγέλματα) και στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία και τις Κάτω Χώρες, όπου ο αριθμός των θέσεων εργασίας στα χειρωνακτικά επαγγέλματα εξακολούθησε να αυξάνεται.

[4] Ένα κενό στις στατιστικές σειρές για το 1998 μειώνει την αξιοπιστία αυτών των αποτελεσμάτων.

Η ανάπτυξη της απασχόλησης κατά τα 5 τελευταία έτη υπήρξε ραγδαία (περισσότερο από 5 % ετησίως) σε επαγγέλματα που συνδέονται με την κοινωνία της πληροφορίας (ηλεκτρονικοί υπολογιστές), ή που δημιουργούνται από την παγκόσμια οικονομία και τις συνεχείς μετατροπές στη διαχείριση (επαγγελματίες των επιχειρήσεων, υψηλόβαθμα στελέχη επιχειρήσεων, δημιουργικοί καλλιτέχνες) καθώς και από την απάντηση σε νέες κοινωνικές ανάγκες (κοινωνική εργασία, προσωπική φροντίδα και επαγγελματίες της υγείας).

Η ανεργία εξακολουθεί να μειώνεται.

Το ποσοστό της ανεργίας στην Ένωση ανερχόταν σε 9,2% κατά μέσο όρο το 1999, τρίτο συνεχές έτος μείωσης της ανεργίας από το 11,1% το 1994 (βλ. διάγραμμα 4). Το Μάρτιο του 2000 οι άνεργοι στην Ένωση μειώθηκαν στα 14,9 εκατ. από το μέγιστο των 18,7 εκατ. που σημειώθηκε το Φεβρουάριο του 1994. Ειδικότερα από το 1997 η πτώση της ανεργίας επιταχύνεται, αντικατοπτρίζοντας τον εντονότερο ρυθμό της ανάπτυξης στην απασχόληση. Ωστόσο, το 1999 ο αριθμός των απασχολούμενων ήταν κατά 2 εκατ. υψηλότερος από εκείνον του 1991.

Το 1999 το ποσοστό του 10,8% των άνεργων γυναικών υπερέβαινε αρκετά εκείνο των ανδρών (7,9%), παρ' ότι το ίδιο έτος αυτό το ποσοστό μειώθηκε λίγο περισσότερο από ό,τι το αντίστοιχο των ανδρών, γεγονός που αντικατοπτρίζει το υψηλότερο ποσοστό των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν για τις γυναίκες κατά τη διάρκεια του έτους.

Η ανεργία των νέων φθάνει το χαμηλότερο σημείο από τη δεκαετία του '80, αλλά παραμένει υπερβολικά υψηλή

Το ποσοστό των νέων ανέργων στην Ένωση ήταν κατά μέσο όρο το 8½% της ηλικιακής ομάδας των 15-24 ετών το 1999. Σημειώθηκε πτώση από το 9,2% του 1998 και από το 10,7% του 1994 και ελαφρά πτώση από το ποσοστό των αρχών της δεκαετίας. Το 1999 η ανεργία των νέων μειώθηκε με τρόπο παρόμοιο όσον αφορά το φύλο (0,8 ποσοστιαίες μονάδες). Ωστόσο, αυτό το γεγονός δεν πρέπει να σκιάσει τη σοβαρή φύση του προβλήματος για τους νέους που αναζητούν εργασία. Το συμβατικό ποσοστό ανεργίας των νέων (εκφρασμένο ως ποσοστό του εργατικού δυναμικού) ανερχόταν σε 17,7% το 1999.

Η ανεργία των νέων ως ποσοστό της συνολικής ανεργίας έχει επίσης μειωθεί, παρ' ότι αυτή η μείωση αντικατοπτρίζει εν μέρει τη μείωση του μεριδίου της ηλικιακής ομάδας των 15-24 ετών στο συνολικό πληθυσμό. Ο πληθυσμός αυτής της ηλικιακής ομάδας φθίνει κατά 1,5% ετησίως από τα μέσα της δεκαετίας του '90.

Η μακροχρόνια ανεργία μειώθηκε επίσης αλλά παραμένει σοβαρό πρόβλημα

Ακολουθώντας τη γενική βελτίωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας, η μακροχρόνια ανεργία, ως ποσοστό του εργατικού δυναμικού, το 1999 μειώθηκε στο 4,2% για το σύνολο της Ένωσης, από 5,2% το 1997 και 4,9% το 1998. Πάνω από 2½% του εργατικού δυναμικού ήταν άνεργο για τουλάχιστον δύο έτη, κατά ½ ποσοστιαία μονάδα λιγότερο από ό,τι το 1998.

Παρά τη βελτίωση, η μακροχρόνια ανεργία παραμένει σοβαρό πρόβλημα για την ΕΕ. Το σημερινό ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων είναι υπερβολικά υψηλό, κατά πολύ υψηλότερο από εκείνο των αρχών της δεκαετίας του '90. Αυτοί που δεν εργάστηκαν για περισσότερο από 12 (24) κατά σειρά μήνες ακόμα αντιπροσωπεύουν το 45% (29%) του συνολικού αριθμού των ανέργων. Αυτή η κατάσταση απαιτεί πιο ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας. Το γεγονός ότι το ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων έχει μειωθεί από το 1997 (οπότε ήταν στο 49%) δείχνει ότι το σύνολο των μακροχρόνια ανέργων μειώνεται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η συνολική ανεργία, γεγονός το οποίο υποδηλώνει ότι η συνδυασμένη επίδραση των ενισχυμένων ενεργών πολιτικών και των μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας σε ορισμένα κράτη μέλη αρχίζει να είναι ορατή όσον αφορά τις αυξημένες ευκαιρίες για ανεύρεση εργασίας από τους μακροχρόνια ανέργους.

2.2. Ανασκόπηση των επιδόσεων των κρατών μελών όσον αφορά την απασχόληση

Αυτό το τμήμα της έκθεσης αποσκοπεί στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, η οποία βασίζεται σε συγκριτική ανάλυση της κατάστασης της απασχόλησης όπως αυτή εξελίσσεται από το 1997 και εξής. Αυτή η ανασκόπηση στηρίζεται από σειρά κοινών δεικτών επιδόσεων που αναπτύχθηκαν με τη συνεργασία Επιτροπής-κρατών μελών, υπό την αιγίδα της επιτροπής απασχόλησης. Οι κοινοί δείκτες επιλέχθηκαν έτσι ώστε να βελτιώσουν στο μέγιστο τη συγκρισιμότητα, την αξιοπιστία και τον επίκαιρο χαρακτήρα των συμπερασμάτων, δεδομένων των περιορισμών των υπαρχόντων στοιχείων [5].

[5] Για μια περιγραφή των πηγών και της μεθοδολογίας των δεικτών που χρησιμοποιούνται σε αυτό το κεφάλαιο, βλ. το παράρτημα.

Η απασχόληση αυξήθηκε σε όλα τα κράτη μέλη αλλά η πρόοδος ήταν άνιση.

Το 1999 όλα τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να επωφεληθούν από τις βελτιωμένες οικονομικές συνθήκες και να αυξήσουν τα επίπεδα της απασχόλησής τους. Ωστόσο η ευρωστία των αγορών εργασίας ήταν πολύ άνισα κατανεμημένη από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Ενώ στην Ιρλανδία επιτεύχθηκε μεγάλη ανάπτυξη της απασχόλησης, υψηλότερη από 5%, καθώς και στο Λουξεμβούργο, τη Φινλανδία, την Ισπανία και τις Κάτω Χώρες (όλες με επιδόσεις άνω του 2 % το 1999), η πλειονότητα των κρατών μελών σημείωσε ποσοστό ανάπτυξης γύρω στο μέσο όρο της ΕΕ, δηλ. 1,4%, ενώ μόνον η Γερμανία σημείωσε την ελάχιστη αύξηση του 0,3% (βλ. διάγραμμα 5).

Το 1999 η πλειονότητα των κρατών μελών επανέλαβε τις επιδόσεις του προηγούμενου έτους όσον αφορά την ανάπτυξη της απασχόλησης, ενώ αξιοσημείωτες εξαιρέσεις αποτελούν η Σουηδία και η Φινλανδία, οι οποίες βελτίωσαν ουσιαστικά τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε σχέση με το 1998, και η Δανία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία, οι οποίες σημείωσαν ύφεση.

Από το 1997 και εξής όλες οι χώρες της ΕΕ δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας πιο γρήγορα από ό,τι στην περίοδο 1990-96. Στη μεγάλη πλειονότητα, αυτό οφείλεται στην ταχύτερη ανάπτυξη του ΑΕγχΠ παράλληλα με τα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Για ορισμένα κράτη μέλη, αυτές οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να έχουν αντίκτυπο στο μέσο όρο της ανάπτυξης της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο (εμφανής παραγωγικότητα), στο βαθμό που οδηγούν σε συνολική μείωση των ωρών εργασίας, στην επέκταση της εργασίας με καθεστώς μερικής απασχόλησης ή στην ταχεία ανάπτυξη του κλάδου των υπηρεσιών. Στην περίπτωση της Δανίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, η καθαρή ανάπτυξη της απασχόλησης κατά τα τελευταία δύο έτη συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την επιβράδυνση της παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο.

Τα ποσοστά της απασχόλησης αυξάνονται σταθερά και σε ορισμένα κράτη μέλη ήδη υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό στόχο του 70%.

Ως συνέπεια της ταχύτερης ανάπτυξης της απασχόλησης σε σχέση με την αύξηση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, το 1999 το ποσοστό της απασχόλησης αυξήθηκε σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη. Η αύξηση ήταν υψηλότερη στην Ιρλανδία, την Ισπανία, το Βέλγιο και τη Φινλανδία, όπου ανήλθε στις 2 ποσοστιαίες μονάδες ή και περισσότερο. Από το ξεκίνημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, δύο ομάδες κρατών μελών πέτυχαν την ουσιαστική άνοδο των ποσοστών απασχόλησής τους, υπερβαίνοντας τις 4 ποσοστιαίες μονάδες στη διετία αυτή (βλ. διάγραμμα 6):

-Η Ισπανία και η Ιρλανδία, οι οποίες αποκόμισαν τα οφέλη της έντονης ζήτησης για εργασία βελτιώνοντας έτσι τη δύσκολη αρχική τους κατάσταση,

-Η Σουηδία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία, οι οποίες κατάφεραν να βελτιώσουν ακόμα περισσότερο μια κατάσταση που χαρακτηριζόταν ήδη από υψηλά επίπεδα απασχόλησης.

Από όλη την Ένωση το ποσοστό απασχόλησης είναι υψηλότερο στη Δανία (76,5%) ενώ στη Σουηδία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο ήδη υπερβαίνει το στόχο του 70% που έθεσε η σύνοδος κορυφής για το σύνολο της Ένωσης έως το 2010. Η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη πρόκληση για την επίτευξη του στόχου αυτού καθώς τα ποσοστά απασχόλησής τους είναι χαμηλότερα από 55% ή πλησιάζουν το ποσοστό αυτό. Στην Ελλάδα το ποσοστό απασχόλησης εμφάνισε μικρή μείωση κατά το 1999.

Εφόσον η συμμετοχή των ανδρών της πιο παραγωγικής ηλικίας στην απασχόληση τείνει να είναι ομοιόμορφη, οι λόγοι για τις ευρείες διακυμάνσεις του ποσοστού απασχόλησης από το ένα κράτος μέλος στο άλλο πρέπει να αναζητηθούν κυρίως στη συμπεριφορά των γυναικών καθώς και των νεώτερων και των πιο ηλικιωμένων ατόμων. Όσον αφορά τη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση, αυτή ευνοείται μεταξύ άλλων από την ευέλικτη εργατική νομοθεσία, και ιδιαίτερα από το καθεστώς μερικής απασχόλησης και τη γονική άδεια, τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών για τη φροντίδα των παιδιών και το χαμηλό ποσοστό φορολόγησης των εισοδημάτων για ζευγάρια μισθωτών.

Η συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση είναι υψηλότερη στη Δανία (71.6%), τη Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φινλανδία και τις Κάτω Χώρες. Όλα αυτά τα κράτη μέλη ήδη υπερβαίνουν το στόχο του 60% που καθορίστηκε για την Ένωση έως το 2010, ενώ η Αυστρία και η Πορτογαλία βρίσκονται πολύ κοντά σε αυτόν. Στην Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών είναι χαμηλότερο από το 50% ή κοντά σε αυτό (βλ. διάγραμμα 7).

...όμως η αύξηση είναι πολύ λιγότερο ορατή όσον αφορά τα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης

Από το 1997 το ποσοστό απασχόλησης στα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης [6] (ΙΠΑ) αυξήθηκε σε όλα τα κράτη μέλη, αλλά με αργότερο ρυθμό από την κατ' άτομο απασχόληση. Οι μικρότερες αλλαγές (δηλ. λιγότερο από μία ποσοστιαία μονάδα σε δύο έτη) σημειώθηκαν στη Γερμανία, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, την Αυστρία και το Ηνωμένο Βασίλειο, γεγονός που σημαίνει ότι η αύξηση του όγκου εργασίας ήταν περιορισμένη σε αυτές τις χώρες.

[6] Το ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης (ΙΠΑ), το οποίο ισούται με τον αριθμό των θέσεων εργασίας με καθεστώς πλήρους ή ισοδύναμης απασχόλησης, ορίζεται ως το σύνολο των ωρών εργασίας διαιρούμενο δια του μέσου ετήσιου αριθμού ωρών εργασίας στις θέσεις πλήρους απασχόλησης σε κάθε κράτος μέλος. Το ποσοστό ΙΠΑ υπολογίζεται διαιρώντας τα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης όπως ορίζεται ανωτέρω δια του συνολικού πληθυσμού στη σχετική ηλικιακή ομάδα.

Η Δανία έχει το υψηλότερο ποσοστό ΙΠΑ (68,6%), ενώ την ακολουθούν η Πορτογαλία, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Αυστρία, με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ του 65% και του 63%.

Οι νεότεροι στρέφονται όλο και περισσότερο στην αγορά εργασίας...

Το ποσοστό απασχόλησης για τα νεότερα άτομα κυμαίνεται σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, αντικατοπτρίζοντας τη μέση διάρκεια της συμμετοχής στην τυπική εκπαίδευση, καθώς και τη σημασία της συνιστώσας της πρακτικής εξάσκησης που περιλαμβάνουν τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Επίσης το ίδιο γεγονός μπορεί να αντικατοπτρίζει την κατάσταση των αγορών εργασίας, στο βαθμό που η έντονη ζήτηση για εργασία ενθαρρύνει τους νέους να ολοκληρώσουν νωρίτερα τις σπουδές τους.

Το υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης των νέων (15-24) σημειώνεται στη Δανία (66%), τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία και το Ηνωμένο Βασίλειο (όλες πάνω από το 55%), γεγονός που αντικατοπτρίζει τον υψηλό αριθμό νέων που συμμετέχουν σε προγράμματα τυπικής μαθητείας ή που συνδυάζουν την εκπαίδευση και την κατάρτιση με τη μερική απασχόληση. Αντίθετα το χαμηλότερο ποσοστό σημειώνεται στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και την Ιταλία (όλες κάτω από το 30%).

Από το 1997 οι νέοι στα περισσότερα κράτη μέλη στράφηκαν όλο και περισσότερο στην αγορά εργασίας, όπως αυτό διαφαίνεται από το αυξανόμενο ποσοστό ενεργών ατόμων [7] στην ηλικιακή ομάδα 15-24, αντίθετα με την τάση που παρατηρήθηκε στη δεκαετία του '90. Η αύξηση ήταν ιδιαίτερα έντονη στο Βέλγιο, τη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και τη Σουηδία.

[7] Το σύνολο του ποσοστού των νέων ανέργων και του ποσοστού των απασχολούμενων για την ίδια ηλικιακή ομάδα.

...ενώ οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι τείνουν ακόμα να συνταξιοδοτούνται πρόωρα

Πολιτικές όπως η πρόωρη συνταξιοδότηση, οι παροχές αναπηρίας και οι παροχές ανεργίας που δεν συνδέονται με την ενεργό αναζήτηση εργασίας μετά από ένα ορισμένο όριο ηλικίας, ενθάρρυναν την πρόωρη αποχώρηση των ηλικιωμένων εργαζομένων από την αγορά εργασίας. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό απασχόλησης για την ηλικιακή ομάδα των 55-64 ετών μειώθηκε και σήμερα έχει φθάσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα στην ΕΕ - ελαφρά χαμηλότερα από 37% το 1999 (βλ. διάγραμμα 8).

Τέτοιες πολιτικές δημιουργούν μεγάλη πίεση στις τρέχουσες δαπάνες για την κοινωνική πρόνοια ενώ απειλούν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων συστημάτων συνταξιοδότησης, βάσει των δημογραφικών προβολών που δείχνουν τη σταδιακή αύξηση στο ποσοστό των εξαρτώμενων ατόμων. Επίσης μειώνουν το εργατικό δυναμικό που απαιτείται προκειμένου να αντισταθμιστεί η μείωση του αριθμού των νέων στον ενεργό πληθυσμό.

Υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις στην απασχόληση των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας από το ένα κράτος στο άλλο, γεγονός που αντικατοπτρίζει τις διαφορές στη δημογραφική δομή καθώς και το βαθμό στον οποίο οι δημόσιες πολιτικές έχουν ευνοήσει την πρόωρη αποχώρηση από την αγορά εργασίας ως μέσο για την αντιμετώπιση των βιομηχανικών αναδομήσεων που συντελούνται σε ένα πλαίσιο αργής δημιουργίας θέσεων εργασίας. Στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Λουξεμβούργο ούτε το ένα τρίτο του πληθυσμού μεταξύ 55 και 64 ετών δεν απασχολείται, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό υπερβαίνει το μισό στη Σουηδία (64,5%), τη Δανία και την Πορτογαλία.

Από το 1997, το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας εξακολούθησε να μειώνεται στη Γαλλία και τη Γερμανία και παρέμεινε σταθερό στην Ιταλία, ενώ αλλού σημειώθηκε πρόοδος και πιο συγκεκριμένα στο Βέλγιο, τη Δανία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ανεργία μειώνεται σχεδόν παντού, ενώ σε ορισμένες αγορές εργασίας εμφανίζονται ενδείξεις ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό.

Από το 1997 η ανεργία μειώνεται σταθερά σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη (βλ. διάγραμμα 9). Μεταξύ εκείνων των κρατών μελών που εμφάνιζαν διψήφια ποσοστά ανεργίας το 1997, η βελτίωση ήταν σημαντικότερη στην Ισπανία και την Ιρλανδία (αντίστοιχα 5 και 4 ποσοστιαίες μονάδες), καθώς και στη Φινλανδία και τη Σουηδία, παρ' ότι σε μικρότερη έκταση (περίπου 2 ½ μονάδες). Οι βελτιώσεις ήταν μικρότερες στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία ενώ στην Ελλάδα η ανεργία αυξήθηκε.

Η Ισπανία εξακολουθεί να εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας (15,9%) και την ακολουθεί η Γαλλία, η Ιταλία (και οι δύο με 11,3%), η Ελλάδα [8] (10,7%) και η Φινλανδία (10,2%).

[8] Δεδομένα του 1998.

Σε ορισμένα κράτη μέλη, υπάρχει σήμερα μια κατάσταση που πλησιάζει την κλασσική πλήρη απασχόληση, όπου οι περισσότεροι από τους ανέργους μεταβαίνουν προσωρινά από τη μία θέση εργασίας στην άλλη (ανεργία τριβής). Αυτό συμβαίνει στην Αυστρία, τη Δανία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία (όλες με ποσοστά ανεργίας χαμηλότερα από το 5% ή κοντά σε αυτό). Ενώ αυτές οι χώρες πρέπει ακόμα να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των ομάδων που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες για την εξεύρεση εργασίας και αποτελούν τον φθίνοντα πυρήνα των μακροχρόνια ανέργων, το κύριο πρόβλημα είναι τώρα η αποφυγή της έλλειψης εργατικού δυναμικού και οι πληθωριστικές πιέσεις στους μισθούς που τη συνοδεύουν. Για μερικούς, η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στη δραστηριοποίηση εκείνων των ατόμων που είχαν δεχθεί ανεπαρκή κίνητρα για να συμμετάσχουν στην αγορά εργασίας, ή που είχαν αποκλειστεί από αυτήν λόγω υψηλού μη-μισθολογικού κόστους της εργασίας ή λόγο χαμηλών επιπέδων προσόντων και οι οποίοι δεν υπολογίζονται ως άνεργοι παρ' ότι μπορεί να ήταν πρόθυμοι να δεχθούν μια προσφορά εργασίας - (οι λεγόμενοι "αποθαρρυμένοι εργαζόμενοι"). Για άλλους, η ενισχυμένη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των ελλείψεων εργατικού δυναμικού.

Παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις ορισμένα κράτη μέλη εξακολουθούν να εμφανίζουν ανησυχητικά υψηλά επίπεδα μακροχρόνιας ανεργίας...

Από το 1997, η μείωση της μακροχρόνιας ανεργίας ήταν λίγο ή πολύ ίσα κατανεμημένη από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, ενώ η πιο αξιόλογη πρόοδος είχε σημειωθεί στην Ισπανία, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, τη Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Κάτω Χώρες. Ωστόσο το 1999 το σύνολο των μακροχρόνια ανέργων ακόμα αντιπροσώπευε το 5 % ή περισσότερο του εργατικού δυναμικού στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Ισπανία και την Ιταλία. Σε όλα αυτά τα κράτη μέλη οι γυναίκες αποτελούσαν σημαντικό ποσοστό των μακροχρόνια ανέργων.

...και ανεργίας των νέων

Το 1999 περισσότερο από το 10% του νέου πληθυσμού (στην ηλικιακή ομάδα 15-24) ήταν άνεργο στην Ιταλία, τη Φινλανδία, Ισπανία και την Ελλάδα. Η διάκριση των φύλων όσον αφορά την ανεργία των νέων είναι γενικά πολύ λιγότερο έντονη σε σχέση με εκείνη των ενηλίκων.

Παράλληλα με τη μείωση της συνολικής ανεργίας, οι προοπτικές των νέων εξακολούθησαν να βελτιώνονται και το 1999 όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση το Βέλγιο και τη Δανία, εμφάνισαν πτώση στο ποσοστό ανεργίας των νέων. Η βελτίωση ήταν εντονότερη στην Ισπανία, την Ιρλανδία και τη Σουηδία.

Περιφερειακές ανισότητες στην ανεργία

Σε ορισμένα κράτη μέλη τα ποσοστά ανεργίας κυμαίνονται σημαντικά από τη μία περιφέρεια στην άλλη, γεγονός που αντικατοπτρίζει μακροχρόνιες ασυμμετρίες στην ικανότητά τους να προσελκύουν επενδύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοιες ανισότητες μπορούν επίσης να υποδηλώνουν ανεπαρκή κινητικότητα του εργατικού δυναμικού και/ή ανισότητες μεταξύ μισθών και παραγωγικότητας. Όπως μετράται από το συντελεστή διακύμανσης [9] των ποσοστών ανεργίας στις περιφέρειες NUTS 2 μέσο σε κάθε κράτος μέλος το 1999, αυτό το πρόβλημα ήταν οξύτερο στην Ιταλία, ενώ την ακολουθεί η Γερμανία, η Φινλανδία, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες. (βλ. διάγραμμα 10)

[9] Η τυπική απόκλιση διαιρούμενη με το μέσο εθνικό ποσοστό ανεργίας.

Ανησυχητικό γεγονός αποτελεί η αύξηση, στην πλειονότητα των χωρών, των περιφερειακών ανισοτήτων όσον αφορά την απασχόληση από το 1997 και εξής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η πτώση της ανεργίας ήταν λιγότερο έντονη στις περιφέρειες με υψηλή ανεργία.

3. Αξιολόγηση των εθνικών σχεδίων δράσης

3.1. Άξονας I: Απασχολησιμότητα

3.1.1. Ανασκόπηση των εξελίξεων στις πολιτικές

Η κοινή έκθεση για την απασχόληση του 1999 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο καθορισμός σαφών στόχων και προθεσμιών στις κατευθυντήριες γραμμές 1 έως 3 βοήθησε την εστίαση της πολιτικής και την κινητοποίηση των προσπαθειών προκειμένου να εφαρμοστεί μια πολιτική προσέγγιση σύμφωνη με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση. Υπήρξαν ενδείξεις μετάβασης προς μια πιο προληπτική προσέγγιση προκειμένου να καταπολεμηθεί η μακροχρόνια ανεργία και η ανεργία των νέων με τρόπο πιο αποτελεσματικό, σε συνδυασμό με ενισχυμένες ενεργούς πολιτικές για την αγορά εργασίας.

Η εξέταση των ΕΣΔ του 2000 επιβεβαιώνει σαφώς την περαιτέρω πρόοδο που σημειώθηκε προς αυτή την κατεύθυνση. Τα κράτη μέλη που έχουν ήδη εφαρμόσει πλήρως την προληπτική προσέγγιση τόσο για τους νέους όσο και για τους ενηλίκους ανέργους (Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστρία, Φινλανδία, Λουξεμβούργο), έχουν προσεγγίσει περισσότερο τους κοινούς στόχους των κατευθυντήριων γραμμών 1 και 2, και έχουν σημειώσει χαμηλά ποσοστά εισροής στη μακροχρόνια ανεργία. Πρόοδος παρατηρείται σε διάφορους βαθμούς για εκείνα τα κράτη μέλη που επέκτειναν την κάλυψη και την ένταση των νέων πολιτικών πρόληψης που βασίζονται στην εξατομικευμένη παροχή βοήθειας και την έγκαιρη δράση σύμφωνα με προκαθορισμένα προγράμματα (Κάτω Χώρες, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Γαλλία, Ισπανία). Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως παρατηρούνται καθυστερήσεις ή ιδιαίτερες δυσκολίες εφαρμογής.

Παρ' όλα αυτά, η απάντηση των τεσσάρων κρατών μελών που δέχθηκαν συστάσεις για αυτό το ζήτημα πέρυσι ήταν ανόμοια. Ενώ η Γερμανία επέκτεινε τις ατομικές πορείες ένταξης στην αγορά εργασίας για την πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας στους ενηλίκους, έτσι ώστε πραγματικά να παράσχει προσφορές εργασίας σε όλα τα άτομα που χρειάζονται βοήθεια, πριν από τους 12 μήνες, και το Βέλγιο εξάγγειλε νέες πρωτοβουλίες για το 2000 οι οποίες ωθούν την πολιτική για την αγορά εργασίας κοντύτερα στην προληπτική προσέγγιση που συνιστάται στην κατευθυντήρια γραμμή 1, τώρα υπάρχουν πρόσθετοι λόγοι αμφιβολίας για την ικανότητα της Ελλάδας και της Ιταλίας να συμμορφωθούν με τους κοινούς στόχους έως τη συμφωνημένη προθεσμία του 2002, εκτός εάν οι προσπάθειες ενταθούν σημαντικά.

Όσον αφορά τη συμμόρφωση με την κατευθυντήρια γραμμή 3, η πλειονότητα των κρατών μελών έχει δραστηριοποιηθεί και 12 από αυτά έχουν συμμορφωθεί ως προς το στόχο του 20% των ανέργων στα ενεργητικά μέτρα. Ο σκοπός και η πολιτική κάλυψη αυτής της κατευθυντήριας γραμμής εξακολουθούν ωστόσο να ερμηνεύονται διαφορετικά από τα κράτη μέλη και συνεπώς απαιτείται περαιτέρω διασαφήνιση. Προσφέρονται σεμινάρια επαγγελματικής κατάρτισης σε ένα μέσο όρο 47% όλων όσων συμμετέχουν στα διάφορα μέτρα, ενώ το υπόλοιπο 53% συμμετέχει σε πολύ ετερογενή μέτρα, που κυμαίνονται από δημόσια συστήματα απασχόλησης με πολύ περιορισμένο επιμορφωτικό περιεχόμενο, έως την επιδοτούμενη απασχόληση και την ενίσχυση για το ξεκίνημα. Η σημερινή τάση προς την αυξημένη ενεργοποίηση επιβεβαιώνεται επίσης από το αυξανόμενο ποσοστό ενεργών μέτρων στις συνολικές δαπάνες για την αγορά εργασίας.

Λίγα κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει σφαιρική αναθεώρηση των συστημάτων φόρων-παροχών τους (Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κάτω Χώρες και Ιρλανδία). Οι προσπάθειες μεταρρύθμισης σε άλλα κράτη μέλη ήταν περιορισμένες. Υψηλό ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας εξαρτάται από μακροχρόνιες παροχές σε διάφορα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων χωρών με χαμηλό ποσοστό ανεργίας όπως η Δανία και οι Κάτω Χώρες. Απαιτείται περαιτέρω πρόοδος στη μεταρρύθμιση των συστημάτων φόρων-παροχών προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που αφορούν τη μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας, τη βελτίωση των επιδόσεων στον τομέα της απασχόλησης και την αποκατάσταση της πλήρους απασχόλησης.

Ενώ οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 2000 καθόρισαν πιο φιλόδοξους στόχους για τη δια βίου μάθηση, η πλειονότητα των κρατών μελών πρέπει να αναπτύξει ακόμα πιο ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των διαφόρων μέτρων πολιτικής έτσι ώστε τα μέτρα και οι πολιτικές για την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση να μπορούν να χαραχθούν και να εφαρμοστούν μέσα σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο δια βίου μάθησης. Πρέπει να καθοριστούν και να τηρηθούν σαφείς ποσοτικοί στόχοι και συγκριτικά σημεία, όμως μόνον η μειονότητα των κρατών μελών ανταποκρίνεται κατάλληλα και πλήρως στους στόχους που καθορίστηκαν για την κατευθυντήρια γραμμή 6 (Κάτω Χώρες, Δανία). Κράτη μέλη με δυσχερέστερη αρχική θέση όσον αφορά το μέσο μορφωτικό επίπεδο οφείλουν να καταβάλουν εντονότερες προσπάθειες προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της δια βίου μάθησης.

Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν διευρύνει την υποστήριξή τους προς τους νέους με μαθησιακές δυσχέρειες προκειμένου να μειώσουν την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου και να αντιμετωπίσουν επίμονα υψηλά επίπεδα αναλφαβητισμού σε ορισμένες ομάδες και σε ορισμένες περιοχές. Επίσης καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες για την παροχή ηλεκτρονικών υπολογιστών και σύνδεσης με το Διαδίκτυο σε σπουδαστές και για την αύξηση της χρήσης τους στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση. Υπάρχουν λίγα μέτρα που αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας της παιδείας. Ωστόσο η κατάσταση εκκίνησης είναι αρκετά άνιση από το ένα κράτος μέλος στο άλλο και συνεπώς πρέπει να εποπτεύεται η πρόοδος προς τους κοινούς στόχους που καθορίστηκαν στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση του 2000 και επιβεβαιώθηκαν από τα συμπεράσματα της Λισαβόνας.

Όσον αφορά την κατευθυντήρια γραμμή 9, η οποία αποσκοπεί στο να προωθήσει την ένταξη των μη ευνοημένων ομάδων στην αγορά εργασίας, απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να καθοριστούν σαφέστερα οι ομάδες αυτές καθώς οι πολιτικοί στόχοι. Επίσης μεγαλύτερες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων διαφόρων πολιτικών για άτομα με ειδικές ανάγκες, εθνικές μειονότητες και άλλες μειονεκτούσες ομάδες. Με αυτό τον τρόπο τα κράτη μέλη θα μπορέσουν να καθορίσουν τα μέσα που πρέπει να αναπτυχθούν για την εφαρμογή τους. Τα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής στη Λισαβόνα τονίζουν την ανάγκη να προαχθεί η ουσιαστική ένταξη των ομάδων που μειονεκτούν στην εργασία.

3.1.2. Πρόληψη και ενεργοποίηση - συμμόρφωση με τους κοινούς στόχους

Τα γεγονότα:

*Το 1999 παρά τη βελτίωση της κατάστασης όσον αφορά την απασχόληση, περισσότεροι από 2 εκατ. νέοι ή το 50% των ανέργων στην ηλικιακή ομάδα 15-24, δεν είχαν εργαστεί για τουλάχιστον 6 μήνες.

*Το σοβαρότερο πρόβλημα απαντάται στην Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ελλάδα, όπου το 10% ή περισσότερο του νέου πληθυσμού δεν είχε εργαστεί για τουλάχιστον 6 μήνες. Το 1999 παρατηρήθηκε σαφής βελτίωση στην Ισπανία και τη Γαλλία, γεγονός το οποίο μείωσε το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας σε 17,5% (από 23,1%) και σε 9,6% (από 13,2%) αντίστοιχα. Αντίθετα μικρή πρόοδος σημειώθηκε στο Βέλγιο, την Ιταλία ή την Ελλάδα.

*Το 1999 υπήρχαν περισσότεροι από 6 εκατ. ενήλικοι μακροχρόνια άνεργοι, εκ των οποίων περισσότεροι από τους μισούς ήταν γυναίκες. Έξι κράτη μέλη παρουσίαζαν σοβαρή αρχική κατάσταση το 1997, με ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας γύρω στο 5% ή μεγαλύτερο από αυτό - η Ισπανία, η Ιταλία, η Ιρλανδία, η Γερμανία, το Βέλγιο και η Γαλλία. Έως το 1999 σημειώθηκε ταχεία πρόοδος στην Ισπανία και την Ιρλανδία, ενώ στις άλλες τέσσερις χώρες η πρόοδος ήταν μικρή.

Καλές επιδόσεις:

*Το χαμηλότερο ποσοστό εισροής στη μακροχρόνια ανεργία (νέοι): Αυστρία, Σουηδία και Δανία. Μέσος όρος: 5,5%.

*Το χαμηλότερο ποσοστό εισροής στη μακροχρόνια ανεργία (ενήλικοι): Αυστρία, Δανία και Φινλανδία. Μέσος όρος: 5.2%.

Κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2

Η αξιολόγηση της εφαρμογής της προληπτικής προσέγγισης (κατευθυντήριες γραμμές 1-2) λαμβάνει υπόψη τρία κριτήρια:

-τη συμμόρφωση των πολιτικών που έχουν εξαγγελθεί με τις πολιτικές κατευθύνσεις που τονίζουν την εξατομικευμένη βοήθεια και την έγκαιρη επέμβαση,

-την πρόοδο που επιτεύχθηκε προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική η παροχή ατομικών προσφορών εργασίας σε όλους τους ανέργους, νέους και ενηλίκους, πριν από τους 6 και 12 μήνες ανεργίας αντίστοιχα,

-το βαθμό στον οποίο επιτυγχάνονται οι κοινοί ποσοτικοί στόχοι της ΕΕ, όπως αυτοί μετρούνται από δείκτες ενεργειών πολιτικής που έχουν συμφωνηθεί από κοινού.

Επίσης λαμβάνεται υπόψη ο αντίκτυπος της νέας προληπτικής προσέγγισης στην πολιτική, όσον αφορά τη μείωση της ανεργίας και ειδικότερα την εισροή στη μακροχρόνια ανεργία.

Όσον αφορά την παροχή των δεικτών, η συνολική κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά, καθώς 13 κράτη μέλη (σε σχέση με 5 κράτη μέλη το 1999) τώρα παρέχουν την πλήρη σειρά των κοινών δεικτών πολιτικής ή τουλάχιστον δεδομένα που επιτρέπουν τον υπολογισμό τους βάσει κοινών ορισμών. Διάφορα κράτη μέλη στα οποία το 1999 είχε απευθυνθεί σύσταση για το ζήτημα αυτό, κατέβαλαν θετικές προσπάθειες για να υπερνικήσουν αυτή την υστέρηση και να παράσχουν τα απαιτούμενα δεδομένα στο ΕΣΔ τους για το 2000 (Γερμανία, Ισπανία, Κάτω Χώρες). Ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις, τόσο η ακρίβεια όσο και η αξιοπιστία των ποσοτικών στοιχείων που παρέχονται παραμένουν αμφισβητήσιμες, όπως καταδεικνύεται στον πίνακα 1. Απαιτούνται ακόμα περαιτέρω προσπάθειες για την προσαρμογή των εθνικών συστημάτων παρακολούθησης και τη μετατροπή των εθνικών δεδομένων σε ορισμούς αποδεκτούς από όλους, προκειμένου να βελτιωθεί η συγκρισιμότητα μεταξύ των κρατών μελών.

Οι υπάρχουσες ποσοτικές καθώς και οι ποιοτικές πληροφορίες επαρκούν για το σχηματισμό σαφούς εικόνας σχετικά με την πρόοδο στην εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών 1 και 2. Από αυτή την άποψη, διακρίνονται τρεις κατηγορίες κρατών μελών βάσει των προαναφερθέντων εξεταστικών κριτηρίων.

Τα κράτη μέλη που έχουν διαμορφώσει σύστημα με σκοπό να εξασφαλιστεί η παροχή ατομικών προσφορών εργασίας σε όλους τους νέους και ενηλίκους ανέργους πριν από τους 6 και 12 μήνες ανεργίας αντίστοιχα, και τα οποία πλησιάζουν την πλήρη συμμόρφωση με τους κοινούς στόχους της ΕΕ, είναι τα εξής: η Αυστρία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Λουξεμβούργο και η Φινλανδία.

Τα κράτη μέλη που επεκτείνουν την εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και τα οποία φαίνονται να είναι ικανά για πλήρη συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2 έως το 2002, είναι τα εξής: η Δανία, οι Κάτω Χώρες, η Ιρλανδία η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Γαλλία. Στις τρεις πρώτες, έχει ήδη επιτευχθεί η πλήρης εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης όσον αφορά την κατευθυντήρια γραμμή 1, και τώρα οι προσπάθειες επικεντρώνονται στην επέκτασή της στους άνεργους ενηλίκους.

Τα κράτη μέλη που δεν έχουν ακόμα καθορίσει πολιτικές με τις οποίες να εξασφαλίζεται η πλήρης παροχή ατομικής βοήθειας και έγκαιρης δράσης για τους νέους και τους ενηλίκους ανέργους πριν από το κατώφλι των 6/12 μηνών, ή κράτη που δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν επαρκή πρόοδο στην εφαρμογή προληπτικών μέτρων κατά το 1999, είναι τα εξής: το Βέλγιο, η Ελλάδα και η Ιταλία.

Σε σχέση με το 1998 οι κυριότερες αλλαγές είναι η κατάταξη της Φινλανδίας και του Λουξεμβούργου στην πρώτη κατηγορία και η επιβεβαίωση ότι στη Γερμανία επιτελέστηκε σημαντική πρόοδος στην εφαρμογή προληπτικών μέτρων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές.

Κατηγορία I

Η Αυστρία, η οποία συμμορφώθηκε με τρόπο πολύ ικανοποιητικό με τις κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2 το 1999, εντατικοποίησε την επιμόρφωση για την αναζήτηση εργασίας με το ξεκίνημα νέου μέτρου ("Job Coaching") και έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στην απόκτηση δεξιοτήτων που συνδέονται με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) κατά την επαγγελματική κατάρτιση των ανέργων. Επωφελούμενη από τα οφέλη μιας ευνοϊκής αγοράς εργασίας, η Αυστρία είναι σε καλή οδό για την επίτευξη του στόχου της έως το 2002, δηλ. για τη μείωση του ποσοστού εισροής στη μακροχρόνια ανεργία κατά το ήμισυ, τόσο για τους νέους όσο και για τους ενηλίκους ανέργους, ποσοστό το οποίο είναι ήδη από τα χαμηλότερη στην ΕΕ (3,4% και 1% αντίστοιχα).

Η Σουηδία, η οποία έχει ήδη δημιουργήσει και παγιώσει ένα σύστημα που βασίζεται στην έγκαιρη δράση και την εξατομικευμένη βοήθεια (ξεκινώντας από τους 3 μήνες ανεργίας) διατηρεί τις καλές επιδόσεις της όσον αφορά τους νέους ανέργους αλλά εμφανίζει αξιοσημείωτη αύξηση στην εισροή των ενηλίκων στη μακροχρόνια ανεργία κατά το 1999 (από 5,4% σε 15%). Ωστόσο η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της προληπτικής προσέγγισης αποτελεί προτεραιότητα για το 2000 και αναμένεται να συμβάλει στην αντιστροφή της κατάστασης.

Η Φινλανδία κατάφερε να εφαρμόσει πλήρως έως τα τέλη του 1999 την προληπτική προσέγγισή της, βάσει ατομικών σχεδίων δράσης. Αυτό το γεγονός δεν αντικατοπτρίζεται ακόμα στους δείκτες ενεργειών πολιτικής, οι οποίοι εξακολουθούν να εμφανίζουν μέτριες αξίες, με το 48% των νέων και το 52% των ενηλίκων ανέργων να διαβαίνουν το κατώφλι των 6/12 μηνών χωρίς να έχουν δεχθεί ατομική βοήθεια (ποσοστό μη συμμόρφωσης). Όσον αφορά το αποτέλεσμα, η Φινλανδία εμφανίζει αρκετά καλά ποσοστά, όμως αναμένονται θετικότερα αποτελέσματα δεδομένου του επιπέδου πρόληψης που έχει επιτευχθεί.

Στο Λουξεμβούργο η εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης συνεχίστηκε, βασιζόμενη στην έννοια της ατομικής κοινωνικο-ψυχολογικής παρακολούθησης των ατόμων που αναζητούν εργασία. Η προληπτική προσέγγιση είναι πιο φιλόδοξη από τις κατευθυντήριες γραμμές, καθώς αποβλέπει στην αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και των ενηλίκων πριν να υπερβούν 3 και 6 μήνες ανεργίας αντίστοιχα. Το επίπεδο των προσπαθειών βελτιώθηκε σημαντικά μεταξύ του 1998 και του 1999, ειδικότερα όσον αφορά την ανεργία των ενηλίκων, και το ποσοστό μη-συμμόρφωσης μειώθηκε ανάλογα. Παρ' όλα αυτά, υπάρχει ακόμα περιθώριο για βελτίωση των επιδόσεων όσον αφορά την εισροή στη μακροχρόνια ανεργία.

Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολούθησε την προληπτική προσέγγιση μέσω του επιδόματος που χορηγεί στα άτομα που αναζητούν εργασία ("Job-Seekers' Allowance") ενώ παράλληλα η βοήθεια που προσφέρει κατά την αναζήτηση εργασίας, συνοδευόμενη από αυστηρές κυρώσεις στις παροχές, αποτελεί την κυριότερη υποστήριξη προς όλους τους νέους και τους ενηλίκους ανέργους πριν από τον 6ο/12ο μήνα ανεργίας. Η ειδικότερη και πιο εντατική υποστήριξη όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση, την εργασιακή εμπειρία ή τα σχέδια απασχόλησης, ακολουθεί σε μεταγενέστερο στάδιο, με το σύστημα της νέας συμφωνίας (New Deal system). Για τους ενηλίκους μεταξύ 25 και 49 ετών η ίδια η νέα συμφωνία τίθεται σε λειτουργία αργότερα (ύστερα από 24 μήνες ανεργίας), όμως η πρόσβαση σε εντατική βοήθεια νωρίτερα είναι δυνατή για ορισμένα άτομα σε πιο μειονεκτούσα θέση. Ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο συμμορφώνεται πλήρως με τους στόχους της ΕΕ και ενώ έχει μειώσει την εισροή στη μακροχρόνια ανεργία, όπως αυτή μετράται στο κατώφλι των 6/12 μηνών, εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο για βελτιώσεις σε αυτόν τον τομέα. Οι προσπάθειες που εξαγγέλθηκαν στο ΕΣΔ του 2000 αναμένεται να οδηγήσουν στην εντονότερη δραστηριοποίηση κατά το αρχικό στάδιο του συστήματος της νέας συμφωνίας για τους νέους (το οποίο προγραμματίζεται για τον Ιούνιο του 2000) καθώς και στη δραστηριοποίηση των ενηλίκων νωρίτερα, δηλ. στους 18 μήνες (το 2001).

Κατηγορία II

Σύμφωνα με την αρχή του δικαιώματος και του καθήκοντος του ατόμου να αναζητήσει ενεργά εργασία, η οποία ενσωματώθηκε στις μεταρρυθμίσεις του 1994, η Δανία προσφέρει εξατομικευμένη βοήθεια και λαμβάνει μέτρα υπέρ της απασχολησιμότητας τόσο σε νέους όσο και ενηλίκους ανέργους. Η εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης βρισκόταν ακόμα σε πρόωρο στάδιο το 1999, όπως διαφαίνεται από τους δείκτες, αλλά προκειμένου να εκπληρωθούν οι στόχοι της ΕΕ εισήχθησαν στα τέλη του 1999 νέοι κανονισμοί που προωθούν τη δραστηριοποίηση των νέων ανέργων στους 6 μήνες. Η σταδιακή εφαρμογή της προσέγγισης των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων για τους ενηλίκους είχε προγραμματιστεί για το 2000, αλλά αναβλήθηκε για τις αρχές του 2001. Η Δανία έχει επιτύχει αρκετά καλά αποτελέσματα όσον αφορά το ποσοστό εισροής στη μακροχρόνια ανεργία (10%) και ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα όσον αφορά το ποσοστό των ενηλίκων (4%). Δεδομένης της σημερινής έλλειψης εργατικού δυναμικού, δίνεται προτεραιότητα στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της ενεργοποίησης, καθώς στην αποφυγή τυχόν αποθαρρυντικών επιδράσεων της πρόωρης δραστηριοποίησης σε εκείνους τους ανέργους που έχουν αρκετές πιθανότητες να βρουν εργασία μόνοι τους.

Η Ιρλανδία επέκτεινε την εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης στις νεώτερες ομάδες των ενηλίκων ανέργων όπως είχε προσχεδιαστεί. Τα αποτελέσματα είναι ακόμα μέτρια τόσο για τους νέους όσο και για τους νεώτερους ενηλίκους, με ποσοστά μη-συμμόρφωσης 58,8% και 52,9% αντίστοιχα. Δεδομένης της ταχύτατα φθίνουσας εισροή στη μακροχρόνια ανεργία, πρέπει να δοθεί περισσότερη προσοχή στα πιο ευάλωτα άνεργα άτομα. Για το 2000 η Ιρλανδία σχεδιάζει να ολοκληρώσει την επέκταση της προληπτικής προσέγγισης στην ηλικιακή ομάδα που απομένει (πάνω από 55 ετών), καθώς και να προωθήσει την πρώτη επέμβαση στους 9 μήνες. Η συνεχής αξιολόγηση του αντικτύπου θα βοηθήσει τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και την καλύτερη αντιμετώπιση του προβλήματος των ανέργων που συναντούν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.

Οι Κάτω Χώρες διαμόρφωσαν μια προληπτική προσέγγιση δύο σταδίων για τους νέους ανέργους, με την οποία παρέχεται ατομικό σχέδιο δράσης σε όλους και επιδοτούμενες θέσεις εργασίας σε εκείνους που αδυνατούν να βρουν εργασία σε περίοδο 12 μηνών. Ωστόσο ο αριθμός των νέων ανέργων που εισρέουν στη μακροχρόνια ανεργία στους 12 μήνες παραμένει αρκετά υψηλός και ενδέχεται να απαιτήσει βελτίωση της αποτελεσματικότητας κατά το πρώτο στάδιο καθώς και αναθεώρηση των τυχόν αποθαρρυντικών επιδράσεων κατά το δεύτερο στάδιο. Οι Κάτω Χώρες ξεκίνησαν την εφαρμογή της "συνολικής προσέγγισης" στην περίπτωση της ανεργίας των ενηλίκων όπως είχαν εξαγγείλει, και σκοπεύουν να την ολοκληρώσουν το 2002. Οι ποσοτικές πληροφορίες που παρασχέθηκαν δεν επιτρέπουν την κατάλληλη αξιολόγηση της προόδου. Το σύστημα παρακολούθησης αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία από το 2001. Για το 2000 τέθηκαν φιλόδοξοι στόχοι, συμπεριλαμβανομένων της περαιτέρω εφαρμογής της προληπτικής προσέγγισης για τους ενηλίκους, της επέκτασης αυτής της προσέγγισης στους μακροχρόνια ανέργους καθώς και των εντονότερων προσπαθειών για τη δραστηριοποίηση των ατόμων που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες κατά την εξεύρεση εργασίας.

Το 1999 η Πορτογαλία επέκτεινε την εδαφική κάλυψη των νέων προληπτικών πολιτικών, διπλασιάζοντας και τριπλασιάζοντας αντίστοιχα τον αριθμό των νέων και των ενηλίκων ανέργων που θα δεχθούν βοήθεια. Αυτή η επέκταση συνδυάστηκε με την κατάλληλη προσπάθεια στον τομέα της πολιτικής, η οποία επικεντρώθηκε στους νέους ανέργους (το ποσοστό των νέων ανέργων που περνούν το κατώφλι χωρίς να έχουν δεχθεί ατομικό σχέδιο δράσης μειώθηκε από το 33,4% στο 18,7%, ενώ εκείνο το ενηλίκων αυξήθηκε από 11,1% σε 21,2%). Ωστόσο στην Πορτογαλία το ποσοστό της μη-συμμετοχής στην πρώτη συνέντευξη που οδηγεί στον καθορισμό του ατομικού σχεδίου δράσης εξακολουθεί να παραμένει υψηλό, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με την εισροή στη μακροχρόνια ανεργία. Όπως και με την Ιρλανδία, θα διεξαχθεί αξιολόγηση του αντικτύπου. Σχεδιάζεται περαιτέρω εδαφική επέκταση της προληπτικής προσέγγισης προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης κάλυψη έως το 2000, και η εξατομικευμένη παρέμβαση μεταξύ των μακροχρόνια ανέργων πρόκειται να εφαρμοστεί σταδιακά έως το 2002.

Η Ισπανία σημείωσε πρόοδο στην πιο έγκαιρη παρέμβαση μεταξύ των δύο ομάδων που αποτελούν το στόχο των κατευθυντήριων γραμμών, ως μέρος ευρύτερης πολιτικής για την ενίσχυση της δραστηριοποίησης, με την παράλληλη υποστήριξη σημαντικής οικονομικής προσπάθειας. Το 1999 επιτεύχθηκε υπέρβαση του στόχου που είχε τεθεί όσον αφορά το συνολικό αριθμό των παρεμβάσεων για όλους τους ανέργους κατά 19%. Επίσης σημειώθηκε πρόοδος προς μια πιο εξατομικευμένη παρέμβαση, όπως είχε εξαγγελθεί, με την εισαγωγή του θεσμού της ατομικής εποπτείας και των σχεδίων ένταξης στους δήμους με την υψηλότερη ανεργία, αλλά ακόμα σε δοκιμαστικό στάδιο. Στους στόχους για το 2000 προβλέπεται σταθερή προσπάθεια όσον αφορά των αριθμό των ενεργειών, με επικέντρωση στις παρεμβάσεις μεταξύ των ενηλίκων ανέργων πριν από το κατώφλι των 12 μηνών. Δεδομένου ότι η μη-συμμόρφωση φθάνει το 79% για τους νέους και το 82% για τους ενηλίκους ανέργους, η Ισπανία απέχει ακόμα αρκετά από την επίτευξη του κοινού στόχου, παρά τη σημαντική μείωση των ποσοστών εισροής στη μακροχρόνια ανεργία. [10].

[10] Η βάση για τον υπολογισμό των δεικτών παραμένει αμφισβητήσιμη καθώς η Ισπανία αναφέρει ότι το νέο σύστημα πληροφοριών που θα επιτρέψει την παρακολούθηση όλων των εγγραφών από τις ΔΥΑ θα αρχίσει να εφαρμόζεται το 2000 ή το 2001.

Στη Γαλλία η εφαρμογή του προγράμματος "Νέο ξεκίνημα" πέτυχε τους εθνικούς στόχους όσον αφορά το συνολικό αριθμό των δικαιούχων, αλλά δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες σε σχέση με τις δύο ομάδες στις οποίες στοχεύει η προληπτική προσέγγιση. Οι μακροχρόνια άνεργοι και τα άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό ήταν οι κυριότεροι δικαιούχοι του προγράμματος, ενώ το 79% των νέων ανέργων και σχεδόν 75% των ενηλίκων περνούν το κατώφλι του 6ου/12ου μήνα χωρίς να τους έχει προσφερθεί νέο ξεκίνημα. Παρ' ότι αυτά τα αποτελέσματα συμφωνούν με τις εθνικές προτεραιότητες πολιτικής (καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και εστίαση σε εκείνους που απέχουν περισσότερο από την αγορά εργασίας), δεν επιτυγχάνουν τους κοινούς στόχους της ΕΕ όσον αφορά την πρόληψη. Η πρόοδος στη μείωση της εισροής στη μακροχρόνια ανεργία είναι επίσης αργή, ειδικότερα στην περίπτωση των νέων ανέργων. Αναμένεται πιο αποφασιστική πρόοδος το 2000, καθώς οι στόχοι καθιερώνουν νέα ισορροπία μεταξύ πρόληψης και επανένταξης (οι νέοι και οι ενήλικοι άνεργοι για περίοδο μικρότερη από τους 6/12 μήνες αντίστοιχα αναμένεται να αποτελέσουν το 62% των δικαιούχων του προγράμματος "Νέο ξεκίνημα" ενώ το ποσοστό ήταν 26,5% το 1999).

Η Γερμανία έχει αρχίσει να εφαρμόζει μια προσέγγιση η οποία βασίζεται στις ατομικές πορείες ένταξης ή ευκαιρίες ενσωμάτωσης, που απευθύνονται τόσο στους νέους όσο και στους ενηλίκους ανέργους πριν να διασχίσουν το κατώφλι των 6/12 μηνών ανεργίας (συμπεριλαμβανομένων των ατόμων που αναζητούν εργασία χωρίς να έχουν καταγραφεί). Η προσέγγιση αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί από όλες τις ΔΥΑ μέσα σε δύο έτη. Αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες για έγκαιρη παρέμβαση στην περίπτωση των ενηλίκων, όπως είχε εξαγγελθεί, και εξετάζεται η πιθανότητα να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να τονωθεί η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης. Η αύξηση των θέσεων επαγγελματικής κατάρτισης, και ιδιαίτερα οι θέσεις μαθητείας, εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια ενέργεια για την πρόληψη της ανεργίας των νέων. Οι παρεχόμενοι δείκτες καλύπτουν μόνον την αρχή της περιόδου εφαρμογής και απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες έτσι ώστε να προσαρμοστεί εγκαίρως το σύστημα παρακολούθησης. Ο στόχος είναι να μειωθούν τα ποσοστά εισροής στη μακροχρόνια ανεργία στο 10% τόσο για τους νέους όσο και για τους ενηλίκους ανέργους έως το 2002 το αργότερο.

Κατηγορία III

Σε αυτή την κατηγορία, προκύπτουν δύο διαφορετικές καταστάσεις μέσω της ανάλυσης των ΕΣΔ.

Στο Βέλγιο, η εφαρμογή ήταν άνιση τόσο από άποψη περιφερειών (μόνον στη Φλάνδρα είχε καθιερωθεί η εξατομικευμένη έγκαιρη παρέμβαση το 1999) όσο και από άποψη ομάδων-στόχων (η προληπτική δράση εξακολούθησε να απευθύνεται κυρίως στα άτομα που εγκαταλείπουν το σχολείο έχοντας αποκτήσει τα λιγότερα επαγγελματικά προσόντα). Το 50% των νέων και το 54% των ενηλίκων φθάνουν τους 6/12 μήνες ανεργίας χωρίς να έχουν δεχθεί ατομικό σχέδιο δράσης. Κατά συνέπεια, η μείωση του ποσοστού εισροής στη μακροχρόνια ανεργία προχώρησε πολύ αργά. Το 2000 οι ομοσπονδιακές και οι περιφερειακές διοικήσεις συμφώνησαν να επεκτείνουν την προληπτική προσέγγιση στους νέους και ενηλίκους ανέργους (κάτω από 45 ετών). Η εφαρμογή ξεκίνησε μόνον για τους νέους με χαμηλά επαγγελματικά προσόντα, με την έναρξη του προγράμματος "σύμβαση για την πρώτη εργασία των νέων" (convention premier emploi jeunes), το οποίο ζητά από τις εταιρείες (στον ιδιωτικό και το δημόσιο τομέα) να προσφέρουν θέσεις εργασίας ισοδύναμες με το 3% του εργατικού δυναμικού τους σε νέους, μέσα σε 6 μήνες από την ημέρα που αυτοί ολοκλήρωσαν τη σχολική τους εκπαίδευση. Αυτό το μέτρο υποστηρίζεται από ατομικές πορείες ένταξης ύστερα από 3 μήνες ανεργίας για όλους τους νέους ανέργους.

Στα άλλα δύο κράτη μέλη ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων ήταν αργότερος από τον αναμενόμενο και τώρα υπάρχουν λόγοι αμφιβολίας για την επίτευξη των κοινών στόχων της ΕΕ έως το 2002, εκτός εάν καταβληθούν αποφασιστικές προσπάθειες τα επόμενα δύο έτη.

Στην Ιταλία η αποκέντρωση των δημόσιων υπηρεσιών για την απασχόληση και η δημιουργία νέου συστήματος πληροφοριών για την απασχόληση είναι οι συνθήκες-κλειδιά για την εξατομικευμένη και έγκαιρη παρέμβαση. Έχει σημειωθεί πρόοδος στη μεταρρύθμιση αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορεί η πλήρης εφαρμογή να θεωρείται δυνατή πριν από το 2003 [11]. Οι περισσότερες από τις μεταρρυθμίσεις των μέτρων για την αγορά εργασίας και των συστημάτων κοινωνικών παροχών, οι οποίες αποσκοπούν στο να συμβάλουν στην εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης, έχουν επίσης καθυστερήσει. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες στη σύσταση των κέντρων απασχόλησης συγκεντρώνονται στη Νότια Ιταλία όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για αποτελεσματική προληπτική προσέγγιση.

[11] Μόνο οι μισές από τις περιφέρειες έχουν νέα κέντρα για την απασχόληση. Η λειτουργία του νέου συστήματος πληροφοριών, η οποία αναμενόταν το 2000, αναβλήθηκε έως τα τέλη του 2000 και μόνον 8 περιφέρειες έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν το νέο σύστημα.

Η Ελλάδα σημείωσε πρόοδο στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών για την απασχόληση ως προϋπόθεση για την εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης [12]. Ωστόσο η εφαρμογή ήταν περιορισμένη και από αυτή την άποψη δεν καθορίστηκαν σαφείς προθεσμίες. Το νέο σύστημα παρακολούθησης δεν λειτουργεί ακόμα. Η παρέμβαση υπέρ των ανέργων εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μια παραδοσιακή προσέγγιση ομάδων-στόχων, μέσα από ποικιλία προγραμμάτων και μέτρων που παρέμειναν απαράλλαχτα το 1999. Έχουν εξαγγελθεί νέες μεταρρυθμίσεις των ΔΥΑ οι οποίες ωστόσο ενδέχεται να περιπλέξουν την ολοκλήρωση των ήδη εξελισσόμενων μεταρρυθμίσεων. Κάτω από αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει δυσκολίες στην αποτελεσματική εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης έως το 2002, εκτός εάν πραγματοποιηθούν επειγόντως σημαντικά βήματα προόδου.

[12] Το 1999 δημιουργήθηκαν 24 νέα κέντρα προώθησης της απασχόλησης, σε σύγκριση με 4 το 1998, ενώ το 2000 αναμένονται άλλα 24.

Κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2 - Πίνακας συμμόρφωσης

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημειώσεις:

(1) Η συμμόρφωση ορίζεται ως η συμβατότητα των πολιτικών με τις κατευθυντήριες γραμμές που απαιτούν την παροχή εξατομικευμένης βοήθειας και την έγκαιρη παρέμβαση προς όλους τους νέους (ενηλίκους) ανέργους πριν από τους 6 (12) μήνες ανεργίας, καθώς και στοιχεία τεκμηρίωσης της προόδου που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την ουσιαστική εφαρμογή των εν λόγω πολιτικών.

(2) Η Ιταλία δήλωσε ότι θα έχει εφαρμόσει πλήρως τις κατευθυντήριες γραμμές 1 και 2 έως το 2003.

Κατευθυντήρια γραμμή 3

Συμμόρφωση με τον κοινό στόχο

Τα κράτη μέλη έχουν δεσμευθεί να ανεβάσουν το επίπεδο των ανέργων που συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και σε άλλα παρόμοια μέτρα στο 20% τουλάχιστον, προκειμένου να αναβαθμιστούν τα προσόντα τους και να βελτιωθεί η απασχολησιμότητά τους. Βάσει των δεδομένων που παρουσιάζονται στα ΕΣΔ του τρέχοντος έτους (βλ. πίνακα 4 στο στατιστικό παράρτημα), 12 κράτη μέλη συμμορφώνονται με τον κοινό στόχο [13]. Σε σχέση με το 1998, η Γαλλία, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες και η Αυστρία αύξησαν τα ποσοστά ενεργοποίησής τους έτσι ώστε να φθάσουν το στόχο αυτό για πρώτη φορά.

[13] Ο δείκτης ενεργειών που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της κατευθυντήριας γραμμής 3 (ποσοστό ενεργοποίησης) ορίζεται ως ο μέσος ετήσιος αριθμός των πρώην ανέργων που συμμετέχουν σε ενεργητικά μέτρα δια του αριθμού των εγγεγραμμένων ανέργων. Τα ενεργητικά μέτρα, σύμφωνα με έναν ευρύ ορισμό, περιλαμβάνουν την επαγγελματική κατάρτιση, την εκ περιτροπής απασχόληση και τον επιμερισμό της θέσης εργασίας, τα κίνητρα για την απασχόληση, την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες, την άμεση δημιουργία θέσεων εργασίας και τα κίνητρα για τη σύσταση επιχειρήσεων.

Το 1999 τρία κράτη μέλη δεν είχαν ακόμα φθάσει αυτό το συγκριτικό σημείο:

Η Πορτογαλία έχει αυξήσει το ποσοστό ενεργοποίησης και πορεύεται προς τη συμμόρφωση με αυτή την κατευθυντήρια γραμμή το 2002, όπως είχε σχεδιάσει.

Η Ελλάδα παρέχει μόνον εθνικά δεδομένα, στα οποία δεν γίνεται διάκριση μεταξύ εγγεγραμμένων ανέργων και φοιτητών/εργαζομένων μεταξύ των συμμετεχόντων. Συνεπώς το ποσοστό ενεργοποίησης δεν μπορεί να υπολογιστεί βάσει του συμφωνημένου δείκτη.

Το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σαφώς κάτω από το στόχο της ΕΕ βάσει του σημερινού ορισμού του δείκτη. Το ΕΣΔ του Ηνωμένου Βασιλείου παρέχει συμπληρωματικά στοιχεία για τη συμμετοχή στα προγράμματα παροχής βοήθειας για την αναζήτηση εργασίας και εντατικής παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών, από τα οποία προκύπτει ότι αυτές οι μορφές βοήθειας καλύπτουν το 100% των εγγεγραμμένων ανέργων.

Πιο ενεργητικές πολιτικές ...

Το 1999 τα περισσότερα κράτη μέλη έδωσαν αυξημένη έμφαση στην ενεργητική πολιτική για την αγορά εργασίας, ενώ παράλληλα τα ποσοστά της καταγεγραμμένης ανεργίας μειώθηκαν. Ως αποτέλεσμα, το ποσοστό ενεργοποίησης αυξήθηκε ή παρέμεινε σταθερό στην πλειονότητα των κρατών μελών [14], με εξαίρεση τη Σουηδία, η οποία εμφανίζει ακόμα το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ (87%).

[14] Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία και για τα δύο έτη για την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία (μόνον το ποσοστό) και τις Κάτω Χώρες.

Ο αριθμός των συμμετεχόντων σε ενεργητικά μέτρα αυξήθηκε κατά λίγο περισσότερο από 10% μεταξύ του 1998 και του 1999 για το σύνολο των 11 κρατών μελών που παρείχαν απόλυτους αριθμούς για τα δύο έτη [15] (βλ. τον ακόλουθο πίνακα)

[15] Ibidem.

Όσον αφορά τις δαπάνες, προκαταρκτικά στοιχεία για το 1999 δείχνουν ότι το μερίδιο των ενεργών μέτρων στα συνολικά έξοδα για την αγορά εργασίας αυξάνεται [16]. Σε πέντε κράτη μέλη (Αυστρία, Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία και Κάτω Χώρες) οι δαπάνες για ενεργά μέτρα αυξήθηκαν, ενώ σε άλλα τρία (Φινλανδία, Δανία και Σουηδία) μειώθηκαν, παρ' ότι με αργότερο ρυθμό από τις δαπάνες για τα παθητικά μέτρα. Σε όλα τα οκτώ κράτη μέλη για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, οι δαπάνες για παθητικά μέτρα μειώθηκαν, γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζει τη μείωση της ανεργίας. Αυτές οι τάσεις μπορούν επίσης να ερμηνευθούν ως ενδείξεις ότι τα κράτη μέλη υιοθέτησαν μια πιο ενεργή και προληπτική προσέγγιση στις πολιτικές τους για την αγορά εργασίας.

[16] Προοπτικές για την απασχόληση 2000, ΟΟΣΑ, Ιούνιος 2000.

...αλλά λιγότερη έμφαση στην παραδοσιακή ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού για τους ανέργους

Ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων σε επιμορφωτικά μέτρα μειώθηκε κατά 16% (βλ. πίνακα) [17]. Αυτή η πτώση οφείλεται στην έντονη μείωση των συμμετεχόντων σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης που σημειώθηκε στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σουηδία. Στα άλλα εννέα κράτη μέλη που παρέχουν συγκριτικά στοιχεία, το ποσοστό των συμμετεχόντων σε προγράμματα κατάρτισης αυξήθηκε ή παρέμεινε σταθερό μεταξύ του 1998 και του 1999, παρ' ότι η αύξηση αυτή δεν ήταν ανάλογη με την αύξηση του συνολικού ποσοστού ενεργοποίησης (συμπεριλαμβανομένων της επαγγελματικής κατάρτισης και άλλων αντίστοιχων μέτρων), με εξαίρεση το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο.

[17] Ibidem.

Το 1999 η Σουηδία, η Δανία και το Λουξεμβούργο σημείωσαν το υψηλότερο ποσοστό των ατόμων που συμμετέχουν σε πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης, 28,7 % κατά μέσο όρο.

Το γεγονός ότι στην πλειονότητα των κρατών μελών αυξάνεται η συμμετοχή σε ευρύ φάσμα ενεργών μέτρων παρά σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης δηλώνει αλλαγή στην πολιτική τους για την επανένταξη. Το φάσμα των μέτρων υποστήριξης διευρύνεται έτσι ώστε να προσφέρεται στους ανέργους μεγαλύτερη ποικιλία εξατομικευμένων οδών προς την επανένταξη. Ακολουθώντας τη σταδιακή εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης, ο πιο αποτελεσματικός συνδυασμός μέτρων συνήθως επιλέγεται ύστερα από την εξέταση των ατομικών χαρακτηριστικών. Επιπλέον τα αποτελέσματα της αξιολόγησης που περιλαμβάνονται σε ορισμένα ΕΣΔ, δείχνουν ότι τα μέτρα που εστιάζονται μόνον στην επαγγελματική κατάρτιση είναι λιγότερο αποτελεσματικά από εκείνα που συνδυάζουν την εργασία με την κατάρτιση.

Το σύνολο των ανέργων σε όλα τα μέτρα και στα μέτρα επαγγελματικής κατάρτισης το 1998 και το 1999 (σε χιλιάδες)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(α) δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία και για τα δύο έτη για την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες.

Επανένταξη

Μόνον τέσσερα κράτη μέλη (Δανία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Φινλανδία) παρουσιάζουν στοιχεία που επιτρέπουν τη χρήση δείκτη αποτελέσματος για την κατευθυντήρια γραμμή 3, ο οποίος ορίζεται ως το μερίδιο των συμμετεχόντων σε ενεργητικά μέτρα που επανέρχονται στην καταγεγραμμένη ανεργία ύστερα από 3 ή 6 μήνες. Από αυτά τα δεδομένα μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι χονδρικά, μεταξύ 25 και 40 % των συμμετεχόντων σε ενεργητικά μέτρα επιστρέφουν στην καταγεγραμμένη ανεργία τρεις μήνες ύστερα από το τέλος των προγραμμάτων. Τα υψηλά ποσοστά της επιστροφής στην ανεργία σε μικρό διάστημα μετά από τη συμμετοχή σε ενεργά προγράμματα θέτουν σε αμφισβήτηση την ποιότητα της παρεχόμενης βοήθειας και ενδεχομένως υποδηλώνουν την αρνητική επίδραση της μακροχρόνιας εξάρτησης από συστήματα στήριξης του εισοδήματος, τα οποία παρεμβαίνουν στην ενεργό αναζήτηση εργασίας.

Η συγκέντρωση περισσότερων συγκρίσιμων στοιχείων σχετικά με το αποτέλεσμα των ενεργών μέτρων για την αγορά εργασίας είναι ζωτικής σημασίας. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναπτύξουν τα συστήματα παρακολούθησής τους προκειμένου να αξιολογηθεί το ποσοστό επιτυχίας κάθε κεντρικού μέτρου επανένταξης και να εκτιμηθεί η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητάς τους.

Δημόσιες Υπηρεσίες Απασχόλησης

Δίνοντας έμφαση στο ρόλο που διαδραματίζει ένα αποτελεσματικό σύστημα υλοποίησης για την επιτυχία των πολιτικών που αποβλέπουν στην πρόληψη και τη μείωση της μακροχρόνιας ανεργίας, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2000 καλούν τα κράτη μέλη να συνεχίσουν τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησής τους, έτσι ώστε να μπορούν να θέσουν σε λειτουργία τη στρατηγική της πρόληψης και της ενεργοποίησης με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.

Αυτή τη στιγμή όλα τα κράτη μέλη καταβάλλουν σοβαρές προσπάθειες προκειμένου να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Ενώ τα ΕΣΔ σπάνια παρέχουν συστηματική περιγραφή αυτών των μεταρρυθμίσεων, διαμορφώνουν την εικόνα μιας διαδικασίας εκσυγχρονισμού σε τρεις διαστάσεις:

*Μεταρρυθμίσεις στην οργανωτική δομή των ΔΥΑ, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης της με άλλους παράγοντες. Αυτές οι μεταρρυθμίσεις αντικατοπτρίζουν την ανησυχία για τα εξής ζητήματα: καλύτερο συντονισμό μεταξύ παθητικών και ενεργών μέτρων (Κάτω Χώρες, Ηνωμένο Βασίλειο). ενίσχυση της υποδομής για την επαγγελματική κατάρτιση (Ιταλία, Πορτογαλία). διαμόρφωση των υπηρεσιών των ΔΥΑ ανάλογα με τις ανάγκες και τις ευκαιρίες σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο (Ιταλία, Ισπανία, Βέλγιο, Γαλλία, Κάτω Χώρες). βελτίωση του οργανωτικού και του νομοθετικού πλαισίου για την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο της στρατηγικής του 'νέου ξεκινήματος' (Γερμανία, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ελλάδα).

*Βελτίωση του προσωπικού των ΔΥΑ. Σε αυτό περιλαμβάνεται τόσο η αύξηση του προσωπικού (Γερμανία, Γαλλία, Φινλανδία, Ισπανία) όσο και η αναβάθμιση των προσόντων του (Ιταλία, Ελλάδα). Παρά το γεγονός ότι ενδέχεται να εξετάζεται η πιθανότητα μείωσης του προσωπικού σε ορισμένες χώρες λόγω της πτώσης της ανεργίας, η αναλογία μεταξύ προσωπικού και εγγεγραμμένων ατόμων που αναζητούν εργασία φαίνεται να αυξάνεται στα περισσότερα κράτη μέλη.

*Βελτίωση των εργασιακών μεθόδων των ΔΥΑ. Η λειτουργία ανταλλαγής του εργατικού δυναμικού γίνεται όλο και πιο αποτελεσματική με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών συστημάτων αυτοεξυπηρέτησης, τα οποία αναφέρονται πιο συγκεκριμένα από την Ισπανία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά εξελίσσονται στις περισσότερες ΔΥΑ. Αυτό το γεγονός δίνει τη δυνατότητα στις ΔΥΑ να χρησιμοποιήσουν περισσότερο προσωπικό για εντατικές υπηρεσίες προς τα άτομα που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα προβλήματα επανένταξης. Η μεθοδολογία της περιπτωσιολογικής διαχείρισης έχει αναπτυχθεί σε πολλές ΔΥΑ (Γερμανία, Ιρλανδία, Φινλανδία, Σουηδία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κάτω Χώρες), συμπεριλαμβανομένων καλύτερων διαγνωστικών εργαλείων, πιο έγκαιρης δράσης, συχνότερων και εντατικότερων επαφών με την υπηρεσία απασχόλησης, καθώς και της μετατόπισης του κέντρου βάρους από τη συμμετοχή σε διάφορα μέτρα στην εξεύρεση κανονικών θέσεων εργασίας. Έχει επιτευχθεί μια πιο αυστηρή παρακολούθηση της συμπεριφοράς των δικαιούχων επιδομάτων κατά την αναζήτηση εργασίας κάτω από το πρίσμα των αυξημένων θέσεων εργασίας σε πολλές χώρες (Σουηδία, Φινλανδία).

3.1.3. Μεταρρυθμίσεις των συστημάτων φόρων και παροχών (Κατευθυντήρια γραμμή 4)

Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στη μεταρρύθμιση των συστημάτων φόρων-παροχών παραμένει απογοητευτική. Ορισμένα κράτη μέλη βρίσκονται στη διαδικασία σφαιρικής αναθεώρησης των συστημάτων φόρων και παροχών τους, προκειμένου να βελτιώσουν τη δομή τους από την άποψη παροχής κινήτρων, να ενισχύσουν τα συστήματα ελέγχου και να καταστήσουν αυστηρότερες τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας. Πολλά κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει γενικές μειώσεις στις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και στο φόρο εισοδήματος, ενώ άλλα έχουν εισαγάγει παροχές στους εργαζομένους που αποβλέπουν στη βελτίωση των κινήτρων για την εύρεση εργασίας. Ωστόσο στην πλειονότητα των κρατών μελών οι έως τώρα μεταρρυθμίσεις ήταν περιορισμένες και αποσπασματικές, εφόσον περιορίζονται σε συγκεκριμένες μειώσεις φόρων, εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και σε εκπτώσεις φόρου. Η ανάπτυξη συνολικών μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση του αντικτύπου που έχει ο συνδυασμός των συστημάτων φόρων και παροχών εξακολουθεί συνεπώς να αποτελεί προτεραιότητα για τα περισσότερα κράτη μέλη.

Σε μεγάλο βαθμό τα ΕΣΔ δεν διακρίνουν τον αντίκτυπο των συστημάτων φόρων-παροχών στις γυναίκες και στους άνδρες. Ωστόσο αυτά τα συστήματα ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην προθυμία των γυναικών να εργαστούν, μειώνοντας έτσι το χάσμα των δύο φύλων.

Ο αντίκτυπος των μεταρρυθμίσεων στα συστήματα φόρων και παροχών διαφαίνεται στη συνολική λειτουργία της αγοράς εργασίας και μπορεί να χρειαστεί ακόμα μερικά χρόνια πριν να λάβει την τελική του μορφή. Για αυτό το λόγο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προηγούμενες μεταρρυθμίσεις κατά την αξιολόγηση των επιδόσεων.

Ορισμένα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων της Δανίας, των Κάτω Χωρών και του Ηνωμένου Βασιλείου, επέκτειναν την επιτυχή προσέγγισή τους σε θέματα μεταρρύθμισης, αναπτύσσοντας πρόσφατα πολιτικές με ρητό σκοπό να καταστεί αποδοτική η εργασία για τον εργαζόμενο. Ωστόσο πρέπει να αντιμετωπιστεί το συνεχιζόμενο πρόβλημα του μεγάλου αριθμού δικαιούχων των παθητικών συστημάτων παροχών. Τα συστήματα παροχών ανεργίας πρέπει να αναθεωρηθούν περαιτέρω σε ορισμένα κράτη μέλη, και ειδικότερα στο Βέλγιο και τη Γερμανία, όπου η απεριόριστη διάρκεια των παροχών για ορισμένες κατηγορίες ανέργων και η ανεπαρκής εφαρμογή κριτηρίων επιλεξιμότητας μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο μακροχρόνιας εξάρτησης από τις παροχές. Από την άλλη πλευρά, στην Ιταλία και την Ελλάδα τα συστήματα παροχών ενδεχομένως χρειάζονται βελτίωση, προκειμένου να παράσχουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα εξασφάλισης από την ανεργία και να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας.

Διάφορα κράτη μέλη παρέχουν στοχευόμενα κίνητρα για την ενθάρρυνση των εργοδοτών να προσλάβουν ανέργους. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται για παράδειγμα, επιδοτήσεις/εκπτώσεις φόρου στους εργοδότες για την πρόσληψη εργαζομένων με χαμηλά επαγγελματικά προσόντα, αναπήρων ή ανέργων που λαμβάνουν επίδομα ανεργίας. Σε άλλα κράτη μέλη ισχύουν μειωμένες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για τους εργοδότες που προσλαμβάνουν νέους που δεν εργάζονται για πρώτη φορά ή νέους μακροχρόνια ανέργους. Δεν έχουν προστεθεί πολλά νέα μέτρα στα διάφορα μέτρα που έχουν ληφθεί κατά την τελευταία πενταετία. Επιπλέον, στα ΕΣΔ δεν περιλαμβάνεται επαρκής αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας τέτοιων μέτρων.

Πρόοδος που σημειώθηκε στα συστήματα φόρων-παροχών κατά το 2000

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα περισσότερα κράτη μέλη άρχισαν να εφαρμόζουν ή σκοπεύουν να εφαρμόσουν σύντομα μέτρα για να ενθαρρυνθούν οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας να παρατείνουν την ενεργό επαγγελματική τους κατάσταση, με την μετατόπιση της ηλικίας συνταξιοδότησης ή με την εισαγωγή ή την ενίσχυση των αντικινήτρων για την πρόωρη συνταξιοδότηση. Οι πιο ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις διεξάγονται ή προβλέπονται στη Δανία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία και τη Φινλανδία. Η Δανία αναθεώρησε το σύστημα εθελοντικής πρόωρης συνταξιοδότησής της παρέχοντας κίνητρα για την ευέλικτη αποχώρηση από την αγορά εργασίας και σχεδιάζει την αναθεώρηση του συστήματος των αναπηρικών συντάξεων. Η Φινλανδία εισήγαγε δέσμη μέτρων προκειμένου να ενθαρρύνει την παράταση του επαγγελματικού βίου, στην οποία περιλαμβάνονται η μετατόπιση της ηλικίας συνταξιοδότησης, αντικίνητρα για την πρόωρη συνταξιοδότηση, η διευκόλυνση της ευέλικτης μερικής απασχόλησης και η προώθηση της εκ νέου επαγγελματικής κατάρτισης. Η Γερμανία καθυστερεί την ηλικία συνταξιοδότησης όπως σχεδίαζε και εγκρίνει διατάξεις για την ενθάρρυνση της μερικής απασχόλησης αντί για την πρόωρη συνταξιοδότηση. Οι Κάτω Χώρες εξήγγειλαν δέσμη μέτρων πο