ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΩΝ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ (Σύμβαση IEAOCT2002-6003) {COM(2003)569 τελικο}

Ενδιάμεση έκθεση που εστιάζεται σε στρατηγικές πτυχές του έργου της επιτροπής εμπειρογνωμόνων

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Περίληψη των κυριότερων σημείων

1 Εισαγωγή

2 Μεθοδολογία

3 Παρουσίαση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν

4 Εκτίμηση του αντικτύπου της συμφωνίας

Διοικητικοί και κρατικοί παράγοντες

Λειτουργικοί παράγοντες

Παράγοντες με γενικότερο αντίκτυπο

Μελλοντικές δυνατότητες

5 Τρέχουσα κατάσταση και προσδοκίες

Ανασκόπηση της συμφωνίας

Επιστημονικό πλαίσιο

ΣΕ&ΤΣ και βιομηχανία

Πολιτικές πτυχές

Λειτουργικά ζητήματα

Προστιθέμενη αξία και συγκριτική αξιολόγηση

6 Συμπεράσματα και συστάσεις

Παραρτήματα

Παραπομπές

Περίληψη των κυριότερων σημείων

(i) Το κείμενο της συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ προβλέπει την εκτίμηση της εφαρμογής και του αντικτύπου της πριν από την ανανέωσή της εντός του τρέχοντος έτους. Με το έργο αυτό επιφορτίστηκε επιτροπή αποτελούμενη από τρεις εξωτερικούς εμπειρογνώμονες και τα πορίσματά της περιέχονται στην παρούσα έκθεση. Τα μέσα που χρησιμοποίησε η επιτροπή εμπειρογνωμόνων για την αξιολόγηση της συμφωνίας και των επικουρικών εκτελεστικών ρυθμίσεων που θεσπίστηκαν για να διευκολύνουν την εφαρμογή της συμφωνίας σε συγκεκριμένους τομείς και τη συνεργασία με συγκεκριμένες υπηρεσίες των ΗΠΑ είναι μελέτες τεκμηρίωσης, δομημένες συνεντεύξεις και δύο ανεξάρτητες αποστολές στις ΗΠΑ. Αποστολή της επιτροπής εμπειρογνωμόνων, βάσει της εντολής που ανατέθηκε, ήταν η αξιολόγηση του αντικτύπου της συμφωνίας στην επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ σε σχέση με τους στόχους που είχαν τεθεί.

(ii) Ο αριθμός των έργων που υλοποιούνται σε συνεργασία με εταίρους στις ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΠΠ5 ανέρχεται σε 140 περίπου, αριθμός ιδιαίτερα απογοητευτικός. Η πλειονότητα των έργων αυτών επανεξετάστηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας αξιολόγησης. Οι λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα έργα, τις οποίες παρείχε η Επιτροπή, αναλύθηκαν με διάφορους τρόπους από ένα εκ των δύο μελών της επιτροπής εμπειρογνωμόνων που ασχολήθηκαν κυρίως με τη φύση των έργων και το χαρακτήρα των οργανισμών που συμμετέχουν σε αυτά. Ωστόσο, στόχος των μελών της επιτροπής εμπειρογνωμόνων δεν ήταν η αξιολόγηση του επιστημονικού έργου αλλά η αξιολόγηση των διαδικασιών που θεσπίστηκαν ως αποτέλεσμα της συμφωνίας και της αποτελεσματικότητάς τους. Τα ζητήματα πολιτικής και διαχείρισης αποτελούσαν κυρίως αρμοδιότητα του άλλου μέλους της επιτροπής εμπειρογνωμόνων. Σε αυτά περιλαμβάνονται δραστηριότητες όπως εργαστήρια, συνεδριάσεις πληροφόρησης και η λειτουργία της κοινής συμβουλευτικής ομάδας (ΚΣΟ) που έχει τη διαχειριστική ευθύνη της συμφωνίας.

(iii) Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην διάδοση της συμφωνίας τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα ήταν γενικά απογοητευτικό, ιδίως στην Ευρώπη. Σε επίπεδο υπουργείων και υπηρεσιών στις ΗΠΑ, ιδίως όπου είχαν θεσπιστεί εκτελεστικοί μηχανισμοί, η ενημέρωση σχετικά με τη συμφωνία ήταν μεγαλύτερη, αν και περιοριζόταν μόνο στους αρμόδιους. Πρέπει να αναληφθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που θα αποσκοπούν στη βελτίωση της κατάστασης τόσο εκ των προτέρων, για την προβολή των ευκαιριών που δημιουργούνται, όσο και εκ των υστέρων, για την ενημέρωση του κατάλληλου κοινού σχετικά με τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί. Στην έκθεση περιέχονται ορισμένες προτάσεις.

(iv) Αναμφισβήτητα, η ενημέρωση σχετικά με τη συμφωνία θα αυξανόταν εάν αυτή γινόταν ελκυστικότερη για την επιστημονική κοινότητα και άλλους ενδιαφερόμενους και τα αποτελέσματά της πιο απτά. Μεταξύ άλλων, αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη χρηματοδότηση κατά κάποιο τρόπο της εφαρμογής της συμφωνίας, ενδεχομένως με τη μορφή "κεφαλαίου εκκίνησης" που θα δρούσε καταλυτικά για την αύξηση της συμμετοχής. Άλλη προσέγγιση που θα μπορούσε να υιοθετηθεί είναι η συνεργασία των συμβαλλομένων μερών για τον προσδιορισμό ερευνητικών πεδίων που θα αντικατοπτρίζουν την κοινή θέση ΕΕ και ΗΠΑ σε επιστημονικά ζητήματα για τα επόμενα χρόνια. Στον τομέα αυτό σημειώνεται πρόοδος και στην έκθεση περιέχονται συγκεκριμένες προτάσεις. Τέτοιες προσεγγίσεις θα οδηγούσαν σε αύξηση της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας της συμφωνίας, η οποία σήμερα δεν έχει μεγιστοποιηθεί, εν μέρει λόγω της ελλιπούς ενημέρωσης για τις ευκαιρίες που δημιουργούνται.

(v) Οι συνεδριάσεις της ΚΣΟ θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για τη συζήτηση και λήψη αποφάσεων για θέματα συνεργασίας, αναγκαιότητας θέσπισης συγκεκριμένων εκτελεστικών ρυθμίσεων και για άλλες πρωτοβουλίες προκειμένου η συμφωνία να καταστεί λειτουργική. Ωστόσο, οι συνεδριάσεις τυγχάνουν ελάχιστης προβολής και η ενημέρωση σχετικά με αυτές περιορίζεται ουσιαστικά στα εμπλεκόμενα πρόσωπα. Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων έκρινε απογοητευτικές τις επιδόσεις της ΚΣΟ. Απαιτείται η υιοθέτηση μίας προσέγγισης βασισμένης σε δράσεις ή σε ομάδες εργασίας, προκειμένου στις ετήσιες συναντήσεις ο ρόλος της ΚΣΟ να περιορίζεται στη λήψη αποφάσεων μεταξύ των διαθέσιμων επιλογών, καθώς το προπαρασκευαστικό έργο θα έχει ολοκληρωθεί. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα πιο ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και η προβολή τους στο κατάλληλο επιστημονικό κοινό θα οδηγούσε σε αύξηση της συμμετοχής και άρα της ενημέρωσης για τη συμφωνία συνολικά, ιδίως εάν έχει προηγηθεί εκτεταμένη δημοσκόπηση.

(vi) Πρέπει να διευκρινιστούν τα στοιχεία που διαφοροποιούν τη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ από άλλες ανάλογες συμφωνίες με μεμονωμένα κράτη μέλη, καθώς στο σημείο αυτό επικρατεί σύγχυση στις ΗΠΑ. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν στο παρελθόν, εξακολουθεί να απαιτείται καλύτερη ενημέρωση των κρατών μελών προκειμένου να συμμετέχουν πιο ενεργά στην υλοποίηση της συμφωνίας Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ και στις δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο αυτής. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όσον αφορά την υλοποίηση του ΕΧΕ και των στόχων του Συμβουλίου της Λισσαβόνας.

(vii) Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων προσδιόρισε ορισμένα θετικά οφέλη της συμφωνίας αν και θα προτιμούσε να είχε εντοπίσει πιο απτά οφέλη τα οποία θα μπορούσαν να αποδοθούν άμεσα στην ύπαρξή της. Τα οφέλη απορρέουν κυρίως από προόδους στον τομέα της επιστήμης και σε πολλές περιπτώσεις οφείλονται στη διαπραγμάτευση ειδικών εκτελεστικών ρυθμίσεων. Αφορούν μεταξύ άλλων και παράγοντες όπως η αύξηση της κρίσιμης μάζας, των εμπειριών σε διαφορετικές μεθόδους λειτουργίας και της πρόσβασης σε διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Είναι δύσκολο να κριθεί κατά πόσο κάποια από αυτά τα αποτελέσματα θα είχαν επιτευχθεί ούτως ή άλλως αλλά αποκομίστηκε γενικά η εντύπωση ότι σε πολλές περιπτώσεις η συμφωνία είχε άμεσο αντίκτυπο στον βαθμό επιστημονικής συνεργασίας που επιτεύχθηκε. Ωστόσο, η συμφωνία δεν αποτελεί μέσο χρηματοδότησης ερευνητικών δραστηριοτήτων αλλά ένα νομικό μέσο που διευκολύνει τα έργα σε ένα επίπεδο που ενδεχομένως δεν τυγχάνει πάντοτε αναγνώρισης από εκείνους που εμπλέκονται άμεσα στο επιστημονικό μέρος του έργου. Δεν αμφισβητείται βέβαια η σημασία της διευκόλυνσης που παρέχει η συμφωνία στις ΗΠΑ, σημασία που αναγνωρίζουν εκείνοι που εμπλέκονται στο διοικητικό σκέλος των έργων.

(viii) Οι ευκολότερα αναγνωρίσιμες συνέπειες αφορούσαν τα οφέλη σε επιστημονικό επίπεδο, ως αποτέλεσμα της συμμετοχής σε έργα. Ωστόσο η συμφωνία περιλαμβάνει και άλλες μορφές δραστηριοτήτων, όπως εργαστήρια, συνέδρια και άλλες μορφές διαλόγου τη σημασία των οποίων φαίνεται να εκτιμά η επιστημονική κοινότητα. Ο αντίκτυπος στη βιομηχανική έρευνα ήταν πιο δύσκολο να προσδιοριστεί και η διερεύνηση του βαθμού άμεσης ενημέρωσης για τη συμφωνία απέδωσε μικτά αποτελέσματα - σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα θεωρούνταν σημαντικότερες οι διμερείς συμφωνίες. Ωστόσο, στα έργα που αφορούσαν συνεργασία μεταξύ βιομηχανιών, οι συμμετέχοντες οργανισμοί φαίνεται να ήταν τμήματα πολυεθνικών εταιρειών και το γενικότερο επίπεδο συμμετοχής δεν φαινόταν να διαφέρει σημαντικά από τα συνήθως ισχύοντα στο πλαίσιο των ΠΠ.

(ix) Η συμφωνία έχει τη δυνατότητα να επιτύχει κατάντη αποτελέσματα στις σχέσεις, για παράδειγμα στη βιομηχανία και όσον αφορά την κυβερνητική πολιτική επιπλέον των αποτελεσμάτων σε επιστημονικό επίπεδο. Από την άποψη της βιομηχανίας, απαιτείται χρόνος προκειμένου τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα να μεταφραστούν σε εμπορεύσιμα προϊόντα και υπηρεσίες και κατά κύριο λόγο τα αποτελέσματα αυτά δεν ήταν ακόμη σαφή και δυνάμενα να εκτιμηθούν. Από πολιτική σκοπιά, πρέπει να αποσαφηνιστούν η διάκριση μεταξύ του επιστημονικού έργου και των διαδικασιών λήψης πολιτικών αποφάσεων και οι διαφορετικοί τρόποι αλληλεπίδρασης των δύο αυτών τομέων στις διάφορες χώρες. Στο πεδίο αυτό μπορούν μελλοντικά να επιτευχθούν αποτελέσματα σε τομείς όπως το περιβάλλον.

(x) Ένα περαιτέρω ερώτημα σε σχέση με τα αποτελέσματα και την εφαρμογή της συμφωνίας αφορά την αμοιβαιότητα των συμμετοχών και το κατά πόσο αυτές είναι ισορροπημένες. Παρ' όλο που το ζήτημα αυτό δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία, η θέση ορισμένων υπουργείων και υπηρεσιών των ΗΠΑ δημιουργεί αμφιβολίες και το ζήτημα αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί. Ένα άλλο πρακτικό ζήτημα που έχει προκαλέσει δυσκολίες είναι αυτό που παρουσιάζεται κατά τη διαπραγμάτευση των συμβάσεων και αφορά πτυχές όπως η ευθύνη, οι έλεγχοι και η δικαιοδοσία. Τα προβλήματα αυτά αναμένεται να περιοριστούν σημαντικά στο πλαίσιο του ΠΠ6 και ως αποτέλεσμα εκτελεστικών ρυθμίσεων που έχουν ήδη θεσπιστεί. Μελλοντικά, θα χρειαστεί καλύτερη εσωτερική συγκριτική αξιολόγηση για τη διαχείριση της συμφωνίας βάσει κριτηρίων που θα συμφωνηθούν προκειμένου να γίνουν πιο σαφή τα αναμενόμενα αποτελέσματα και σε ποιο βαθμό αυτά επιτυγχάνονται. Η προσέγγιση αυτή θα διευκόλυνε σε μεγάλο βαθμό μελλοντικές εξωτερικές αξιολογήσεις όπως αυτή που διενεργεί η επιτροπή εμπειρογνωμόνων.

(xi) Κατά την πρώτη πενταετία εφαρμογής της συμφωνίας δεν αξιοποιήθηκαν πλήρως οι δυνατότητες που δημιουργεί, και στο μέλλον απαιτείται να υιοθετηθεί μία δυναμικότερη προσέγγιση. Θα απαιτηθεί στρατηγική ανάπτυξη και θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι νέες προοπτικές πολιτικής που αναδύονται τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ. Η καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τις ευκαιρίες που δημιουργούνται θα δώσει τη δυνατότητα όχι μόνο για αξιοποίηση και παγίωση των υφιστάμενων γνώσεων αλλά και για διεύρυνση των ερευνητικών οριζόντων και για καθορισμό των επιστημονικών προτεραιοτήτων για την επόμενη εικοσιπενταετία. Η ρεαλιστική διερεύνηση των ερευνητικών αναγκών μέσω δραστηριοτήτων πρόγνωσης και άλλων παρόμοιων δραστηριοτήτων μπορεί να εξελιχθεί σε τομέα γόνιμης συνεργασίας. Δυνάμει της συμφωνίας, η υλοποίηση δραστηριοτήτων στο πλαίσιο ορισμένων προγραμμάτων του ΠΠ σε πιο χαρακτηριστικούς τομείς έρευνας μπορεί να απαιτεί ειδικές ρήτρες στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων ή δέσμευση κεφαλαίων για τη μεγιστοποίηση των οφελών από τη συμφωνία.

(xii) Κατωτέρω παρατίθενται οι βασικές ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ που έγιναν ως αποτέλεσμα της μελέτης:

* Πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για την επίσπευση της διαδικασίας συνεργασίας.

* Πρέπει να αξιοποιηθεί ολόκληρο το φάσμα δραστηριοτήτων που καλύπτονται από τη συμφωνία.

* Πρέπει να γίνει στοχοθετημένη ενημέρωση ανά τομέα και να θεσπιστούν πρωτοβουλίες.

* Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνά για την καλύτερη ενημέρωση των κρατών μελών και για την ενθάρρυνσή τους να συμμετάσχουν ενεργά στη συμφωνία.

* Απαιτείται περαιτέρω διασαφήνιση ορισμένων πτυχών που σχετίζονται με την αμοιβαιότητα που επιτυγχάνεται στις ΗΠΑ υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

* Η ΚΣΟ πρέπει να αξιοποιηθεί καλύτερα ως μέσο επικοινωνίας και ενημέρωσης της επιστημονικής κοινότητας και άλλων ενδιαφερομένων κοινοτήτων σχετικά με τις δραστηριότητές της.

* Πρέπει να δημιουργηθεί ένα «κεφάλαιο εκκίνησης» από τα δυο συμβαλλόμενα μέρη για τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων πρωτοβουλιών.

* Η συμφωνία πρέπει να ανανεωθεί αλλά στο πλαίσιο της διαδικασίας ανανέωσής της πρέπει να θεσπιστεί μία στρατηγική βασισμένη στην αποτελεσματική αξιοποίηση της εμπειρίας που αποκομίστηκε στη διάρκεια των πέντε πρώτων ετών εφαρμογής της.

* Η Αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ουάσιγκτον, από κοινού με τις πρεσβείες των κρατών μελών, πρέπει να καταβάλλει προσπάθειες για την ενημέρωση της δημόσιας διοίκησης των ΗΠΑ σχετικά με τις βασικές διαφορές της συμφωνίας Ε&ΤΣ και των συμφωνιών με κράτη μέλη.

* Πρέπει να καταστούν πιο σαφείς οι στόχοι της συμφωνίας από διαχειριστική άποψη και να θεσπιστούν κριτήρια για την αξιολόγηση της προόδου.

* Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει για την καθιέρωση επαφών σε κατάλληλο επίπεδο με την κυβέρνηση των ΗΠΑ και, στο πλαίσιο αυτό, να εξασφαλίσει υποστήριξη της συμφωνίας σε ανώτατο επίπεδο και στις δύο πλευρές.

* Πρέπει να αξιολογείται συνεχώς ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν πρόσωπα που κατέχουν υψηλά αξιώματα στην ενίσχυση των σχέσεων και της συμμετοχής στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της ελλιπούς ενημέρωσης των ενδιαφερομένων σχετικά με τη συμφωνία.

1 Εισαγωγή

1.1 Η συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας Ευρωπαϊκής Κοινότητας (EΚ)-ΗΠΑ (γνωστή ως συμφωνία Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ) υπογράφηκε πριν από περισσότερα από 5 χρόνια (στις 5 Δεκεμβρίου 1997 και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 13 Οκτωβρίου 1998) έπειτα από δύο περίπου χρόνια αρκετά επίπονων διαπραγματεύσεων. Αρκετά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕE) είχαν συνάψει διμερείς συμφωνίες, επίσημες συμφωνίες ή μνημόνια συμφωνίας διαφόρων μορφών με τις ΗΠΑ πριν από την υπογραφή της συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας (ΣΕ&ΤΣ). Οι συμφωνίες αυτές ελήφθησαν υπόψη κατά τις διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία θεωρήθηκε ότι θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στη διατλαντική συνεργασία, δημιουργώντας σημεία επαφής μεταξύ των συστημάτων έρευνας και ανάπτυξης στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι ελπίδες και οι προσδοκίες περιγράφονται στο κείμενο της συμφωνίας (βλέπε παράρτημα 1), η οποία θεωρήθηκε καλό παράδειγμα ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ. Οι προσδοκίες από τη ΣΕ&ΤΣ παρουσιάστηκαν σε δύο εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 1998 στην Ουάσιγκτον και τον Ιούνιο του 1999 στη Στουτγάρδη. Ο χαρακτήρας των εκδηλώσεων αυτών δεν ήταν απλώς πανηγυρικός. στόχος ήταν η αξιολόγηση της επιτευχθείσας προόδου και η εστίαση της προσοχής της επιστημονικής κοινότητας στις ευκαιρίες που δημιουργεί η αυξανόμενη διατλαντική επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία.

1.2 Πέντε χρόνια αργότερα, έφτασε η στιγμή της ανανέωσης της ΣΕ&ΤΣ, η οποία βάσει του κειμένου της, υπόκειται σε επανεξέταση από τις αντισυμβαλλόμενες πλευρές κατά το τελευταίο έτος (άρθρο 12). Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιείται η παρούσα εκτίμηση του αντικτύπου της συμφωνίας. Για το σκοπό αυτό συστάθηκε επιτροπή αποτελούμενη από τρεις εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Της επιτροπής προεδρεύει ένας φινλανδός επιστήμονας και σε αυτή συμμετέχουν δύο ακόμη επιστήμονες-εισηγητές, από τη Γαλλία και από το Ηνωμένο Βασίλειο (βλέπε Παράρτημα 2 σχετικά με τη συμμετοχή στην επιτροπή και την περιγραφή των καθηκόντων για το έργο που πρέπει να πραγματοποιηθεί).

1.3 Η ΣΕ&ΤΣ αντιμετωπίστηκε ως ένα ευρύ πλαίσιο συνεργασίας που θα επέτρεπε σε διακεκριμένους επιστήμονες και ερευνητικά ιδρύματα από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού να συνεργαστούν σε ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών εγχειρημάτων και να δρομολογήσουν νέα, κοινά προγράμματα (1). Η συνεργασία αυτή θεωρήθηκε σημαντική στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ζωτική για οικονομικά και εμπορικά συμφέροντα, παραδείγματος χάριν σε ζητήματα όπως οι βάσεις δεδομένων πληροφοριών, η πνευματική ιδιοκτησία και τα συμφωνημένα πρότυπα, καθώς και πολιτική ένδειξη ότι η ισχυροποίηση των δεσμών μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού ήταν προς το συμφέρον και των δύο μερών. Από πολιτική άποψη, η ΣΕ&ΤΣ αποτέλεσε το επιστέγασμα της δέσμευσης που ανέλαβαν οι Πρόεδροι Σαντέρ και Κλίντον το 1995 όταν υπέγραψαν το νέο διατλαντικό πρόγραμμα εργασίας.

1.4 Ωστόσο, από την αρχή εγέρθηκε από ορισμένους το ερώτημα γιατί ήταν απαραίτητη μία ΣΕ&ΤΣ μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ (2) τη στιγμή που πολλά κράτη μέλη έχουν μακροχρόνιους και ευρείς δεσμούς συνεργασίας με τις ΗΠΑ. Οι απαντήσεις βασίζονταν στην αυξανόμενη σημασία του προγράμματος πλαισίου (ΠΠ) της ΕΕ για την αντιμετώπιση στρατηγικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η κοινωνία. Πολλά από τα προβλήματα αυτά είναι κοινά και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Υπήρχαν αρκετές συμφωνίες έρευνας στις οποίες συμμετείχαν η ΕΕ και οι ΗΠΑ - για παράδειγμα στους τομείς της πυρηνικής σχάσης, της θερμοπυρηνικής σύντηξης και της βιοτεχνολογίας. Η ΣΕ&ΤΣ αφορά συγκεκριμένα θέματα. Το αμοιβαίο ενδιαφέρον για πολύ ευρύτερη συνεργασία αναγνωρίστηκε σε υψηλό πολιτικό επίπεδο στο νέο διατλαντικό πρόγραμμα εργασίας, όπου προβλέπεται η σύναψη διεξοδικής συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας. Έτσι, τη στιγμή της υπογραφής της, η συμφωνία αποτελούσε απλώς μία συνιστώσα μίας πολύ ευρύτερης πολιτικής πρωτοβουλίας.

1.5 Δεδομένου του θετικού και εποικοδομητικού κλίματος στο πλαίσιο του οποίου έγιναν οι διαπραγματεύσεις, προκαλεί ενδεχομένως έκπληξη το γεγονός ότι η διαδικασία διαπραγμάτευσης ήταν τόσο επίπονη και διήρκεσε δύο χρόνια περίπου. Σε μεγάλο βαθμό αυτό οφειλόταν στα διαφορετικά χαρακτηριστικά των ερευνητικών δραστηριοτήτων των δύο συμβαλλομένων μερών. Τα συστήματα Ε&ΤΑ των ΗΠΑ είναι σε μεγάλο βαθμό αποκεντρωμένα και τα διαχειρίζονται πολλές διαφορετικές αρχές. Αντίθετα, μία ενιαία αρχή διαχειρίζεται το ευρωπαϊκό ΠΠ, βάσει εναρμονισμένων κανόνων και αποκλειστικά μέσω ανοικτών διαδικασιών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων. Επιπλέον, υπήρξαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με ρυθμίσεις στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας και διατυπώθηκαν αμφιβολίες όσον αφορά τις θετικές συνέπειες της συμμετοχής αλλοδαπών οργανισμών σε δραστηριότητες Ε&ΤΑ των μερών - δεδομένου ότι η νομοθεσία των ΗΠΑ αλλά και η πρακτική φαίνεται να επιβάλλουν περισσότερους περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβαση σε ομοσπονδιακά προγράμματα Ε&Τ σε σχέση με τους περιορισμούς που επιβάλλει το ΠΠ της ΕΕ. Υπήρξαν επίσης διαφορές όσον αφορά την προτίμηση προσεγγίσεων «από την κορυφή προς τη βάση» και «από τη βάση προς την κορυφή». Για παράδειγμα, αξιωματούχοι των δύο πλευρών λαμβάνουν αποφάσεις επί των τομέων στους οποίους είναι επιθυμητή η συνεργασία (παράδειγμα προσέγγισης «από την κορυφή προς τη βάση»). Ωστόσο, δραστηριότητες συνεργασίας μπορούν επίσης να προτείνουν επιστήμονες χωρίς την προηγούμενη ενθάρρυνση υπευθύνων για τις πολιτικές να αναπτύξουν μία πρωτοβουλία που θα τύχει θερμής υποδοχής (παράδειγμα προσέγγισης «από τη βάση προς την κορυφή»).

1.6 Στην πράξη, προκειμένου η ΣΕ&ΤΣ να λειτουργήσει αποτελεσματικά, κρίθηκε αναγκαία η διαπραγμάτευση επικουρικών εκτελεστικών ρυθμίσεων στο πλαίσιο της συμφωνίας με διάφορους φορείς στις ΗΠΑ, που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικούς τομείς, ώστε η συμφωνία να λειτουργήσει στην πράξη και να μην μείνει «ευσεβής πόθος». Αποτέλεσμα αυτών των εκτελεστικών μηχανισμών ήταν, μεταξύ άλλων, η προσέγγιση της συγχρηματοδότησης, βάσει της οποίας κάθε πλευρά χρηματοδοτεί με ίδιους πόρους τους συμμετέχοντες σε ένα υποψήφιο συλλογικό έργο. Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τον τύπο εκτελεστικής ρύθμισης που θα επέτρεπε την πραγματοποίηση κοινών δραστηριοτήτων.

1.7 Μία πενταετία αργότερα, οι συνθήκες στις οποίες στηρίχθηκε η σύναψη της ΣΕ&ΤΣ έχουν βεβαίως αλλάξει. Τότε, το ΠΠ5, που προέβλεπε πιο χαλαρούς κανόνες όσον αφορά τη συμμετοχή επιστημόνων από χώρες εκτός ΕΕ, επρόκειτο να διαδεχθεί το ΠΠ4. Σήμερα έχει ήδη δρομολογηθεί το ΠΠ6, το οποίο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σημαντικό μέσο για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ) και της διεθνούς διάστασής του. Κατ' αυτό τον τρόπο διευρύνεται σημαντικά η συμμετοχή διεθνών φορέων. Αντίθετα, σε πολιτικό επίπεδο, συζητείται πλέον πιο ανοικτά η ιδέα της δημιουργίας δεσμών μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, η προσέγγιση δε της υποστήριξης ή της ενθάρρυνσης της συνοχής στην Ευρώπη, που παραδοσιακά ακολουθούσαν διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ, αμφισβητείται πλέον σε τέτοιο βαθμό ώστε ορισμένοι σχολιαστές προφανώς να πιστεύουν ότι συμφέρον των ΗΠΑ είναι πλέον η διάσπαση της Ευρώπης και όχι η ύπαρξη ενός αξιόπιστου, ισότιμου συνομιλητή στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Πρόκειται για μία κατάσταση που αλλάζει αλλά το κλίμα που έχει δημιουργηθεί οδηγεί στη σκέψη ότι η ανανέωση της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ θα πρέπει να επανεξετασθεί με προσοχή.

2 Μεθοδολογία

2.1 Η επιτροπή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων δεν διέθετε τους απαραίτητους πόρους για την εκπόνηση ποσοτικής ανάλυσης των αποτελεσμάτων και του αντικτύπου της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ τα πέντε πρώτα χρόνια εφαρμογής της. Θα ήταν ούτως ή άλλως δύσκολο να υιοθετηθεί μια τέτοια προσέγγιση, ελλείψει των δεικτών συγκριτικής αξιολόγησης που προβλέπονται στη συμφωνία και οι οποίοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων και της προόδου. Θα έπρεπε επομένως και θα ήταν επιθυμητό να οριστούν τέτοια κριτήρια συγκριτικής αξιολόγησης, αλλά πρόκειται για μία διαδικασία που απαιτεί χρόνο. Η ανάλυση που πραγματοποιήθηκε ήταν για το λόγο αυτό σχετικά υποκειμενική, με την ελπίδα ότι μπορεί να παράσχει ορισμένες ενδείξεις σχετικά με την απόδοση της συμφωνίας, τα σημεία στα οποία εντοπίζονται δυσκολίες και τις αναμενόμενες εξελίξεις (βλέπε παράρτημα 2).

2.2 Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων βασίστηκε σε (i) έγγραφα και εισηγήσεις που υπέβαλαν υπάλληλοι της Επιτροπής και σε άλλες πηγές, (ii) σε ερωτηματολόγια και δομημένες συνεντεύξεις των αρμοδίων υπαλλήλων της Επιτροπής και ατόμων εκτός της Επιτροπής, εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας, της βιομηχανίας και πολιτικών φορέων και σε (iii) αποστολές δύο μελών της επιτροπής εμπειρογνωμόνων στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο των οποίων πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες με κυβερνητικούς αξιωματούχους, υπηρεσίες και υπουργεία που συμμετέχουν στη συμφωνία και με επιστήμονες που συμμετέχουν σε έργα που υλοποιούνται στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ. Δυστυχώς, τα κεφάλαια που διατέθηκαν για την εκπόνηση της μελέτης δεν επέτρεψαν την πραγματοποίηση παρόμοιων προσωπικών συναντήσεων σε ευρωπαϊκά εργαστήρια που συμμετέχουν σε έργα.

2.3 Στα αρχικά στάδια της μελέτης, χρησιμοποιήθηκε ως πηγή πληροφοριών σχετικά με υπό εξέλιξη έργα στα οποία συμμετέχουν αμερικανοί εταίροι η βάση δεδομένων Cordis. Οι πληροφορίες αυτές στη συνέχεια ουσιαστικά αντικαταστάθηκαν από πληροφορίες που παρείχαν και οργάνωναν άμεσα πηγές της Επιτροπής και αργότερα από συνεντεύξεις μεμονωμένων συμβαλλομένων. Βάσει αυτών των πληροφοριών, οι αρμόδιοι υπάλληλοι της Επιτροπής οργάνωναν συνεντεύξεις ατόμων από διάφορους τομείς του προγράμματος με την επιτροπή εμπειρογνωμόνων, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα του κατάλληλου προσωπικού. Στους ερωτηθέντες περιλαμβάνεται έτσι ένα ευρύ φάσμα εμπλεκόμενων προσώπων, από διευθυντές προγράμματος έως υπαλλήλους χαμηλότερων βαθμίδων. Πραγματοποιήθηκαν επίσης επαφές με άτομα εκτός της Επιτροπής που εμπλέκονται κατά κάποιο τρόπο, περιλαμβανομένων για παράδειγμα πρυτάνεων, διευθυντών ερευνητικών ινστιτούτων και εργαζομένων σε προγράμματα Ε&Τ καθώς και ατόμων που εργάζονται σε συμμετέχοντες σε έργα οργανισμούς στην Ευρώπη. Πολλές πληροφορίες προέκυψαν επίσης μέσω τηλεφωνικών επικοινωνιών και ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και μέσω άμεσων επαφών με οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Διαχείριση της Βιομηχανικής Έρευνας (EIRMA) και το Ινστιτούτο Βιομηχανικών Ερευνών (IRI). Κατάλογος των ατόμων που έλαβαν μέρος σε συνέντευξη στην Ευρώπη παρατίθεται στο παράρτημα 3, όπως και η δομή στην οποία βασίστηκαν οι συνεντεύξεις. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι, σε συγκεκριμένους τομείς, ορισμένα άτομα προτίμησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους και η επιθυμία τους έπρεπε να γίνει σεβαστή.

2.4 Σημαντική για την επιτυχία των αποστολών στις ΗΠΑ δύο μελών της επιτροπής εμπειρογνωμόνων ήταν η συμβολή του προσωπικού της αντιπροσωπείας της ΕΕ στην Ουάσιγκτον, ιδίως όσον αφορά τον εντοπισμό των κατάλληλων αξιωματούχων με τους οποίους θα πραγματοποιούνταν συναντήσεις. Η επιτροπή εκφράζει τις ευχαριστίες της για τη βοήθεια αυτή καθώς και για το χρόνο που διέθεσαν στα μέλη της επιτροπής τα διάφορα πρόσωπα που συνομίλησαν μαζί τους στις ΗΠΑ. Η συμβολή τους στο έργο της επιτροπής εμπειρογνωμόνων ήταν σημαντική. Με πρωτοβουλία μελών της επιτροπής πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε μικρό αριθμό ιδρυμάτων όπου υπήρξε συμμετοχή σε σχέδια τα οποία είχαν προσδιοριστεί βάσει της μελέτης τεκμηρίωσης και συζητήσεις με μεμονωμένους επιστήμονες. Κατάλογος των ατόμων που συναντήθηκαν με την επιτροπή εμπειρογνωμόνων στις ΗΠΑ παρατίθεται στο παράρτημα 4, όπως και παραδείγματα της δομής στην οποία βασίστηκαν οι συνεντεύξεις.

3 Παρουσίαση των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν

3.1 Από την αρχή η επιτροπή εργάστηκε σε δύο επίπεδα. Δύο μέλη ασχολήθηκαν με έργα εντασσόμενα στις εργασίες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΑ, ενώ το τρίτο μέλος της επιτροπής επικέντρωσε τις προσπάθειές του στο πλαίσιο πολιτικής στο οποίο θα πρέπει να εξεταστεί η δραστηριότητα αυτή. Στα τελευταία στάδια της μελέτης, οι δύο προσεγγίσεις συνδυάστηκαν αφενός από εκείνους που αρχικά επικέντρωσαν την προσοχή τους στα έργα, οι οποίοι χρειάστηκαν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το στρατηγικό πλαίσιο στο οποίο αυτά πρέπει να εξεταστούν και αφετέρου συμπληρώνοντας την προσέγγιση που αρχικά επικεντρώθηκε στην πολιτική με παραδείγματα βασισμένα σε συγκεκριμένες πληροφορίες για έργα.

3.2 Τα έργα που επιλέχθηκαν για λεπτομερέστερη μελέτη προσδιορίστηκαν αρχικά βάσει πληροφοριών που παρείχε η Επιτροπή στον πρόεδρο της επιτροπής εμπειρογνωμόνων με κριτήριο τη συμπερίληψη έργων διαφόρων τύπων. Στη συνέχεια, στοιχεία που προέκυψαν από λεπτομερέστερη λογιστική ανάλυση συμπλήρωσαν τα στοιχεία που είχαν προκύψει από την έρευνα στη βάση δεδομένων Cordis. Αυτή η βάση δεδομένων δεν ενημερώνεται πάντοτε τακτικά, ιδίως όσον αφορά αλλαγές στο προσωπικό και επομένως δεν είναι όσο αξιόπιστη θα έπρεπε να είναι για τους σκοπούς μίας μελέτης όπως η παρούσα.

3.3 Ένα μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων ανέλαβε κατά κύριο λόγο το έργο της ανάλυσης της φύσης ολόκληρου του φάσματος των υποψήφιων έργων, της εξέτασης συγκεκριμένων πτυχών των έργων και της συγκέντρωσης των δεδομένων. Αυτό απαιτούσε προσδιορισμό του τομέα/υποτομέα επιστημονικού θέματος του ΠΠ, του τύπου δράσης και των σχετικών προσκλήσεων, του βαθμού συντονισμού των προσκλήσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, των ποσοστών επιτυχίας, του είδους των οργανισμών που υποβάλλουν τις προτάσεις και των διαφόρων αναδόχων και των εδρών τους (βλέπε Παραρτήματα 5 και 6). Ωστόσο, δεν κατέστη δυνατή η συστηματική ανάλυση του είδους των προτάσεων με αμερικανική συμμετοχή που απορρίφθηκαν κατά τη διαδικασία αξιολόγησης. Επομένως, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας "από την κορυφή προς τη βάση" ήταν περιορισμένη.

3.4 Από άποψη πολιτικής, συγκεντρώθηκαν πληροφορίες σχετικά με την επιρροή άλλων δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συμφωνίας, όπως εργαστήρια και συναντήσεις ενημέρωσης, σχετικά με τον προσδιορισμό συγκεκριμένων επιστημονικών τομέων στους οποίους αναμένεται να υποβληθούν προτάσεις (π.χ. νανοτεχνολογία, υδρογόνο) και τον ρόλο της κοινής συμβουλευτικής ομάδας (ΚΣΟ) (βλέπε 4.1, 4.2) όπως ορίζεται στη συμφωνία. Καταβλήθηκαν προσπάθειες να προσδιοριστεί εάν η επαφή ήταν αποτέλεσμα της ΣΕ&ΤΣ ή εάν προϋπήρχε. Ένα μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων επικεντρώθηκε σε τομείς πολιτικής και τομείς που απαιτείται περαιτέρω ρύθμιση, όπως το περιβάλλον, ένα μέλος επικεντρώθηκε σε βιομηχανικά έργα και στην υλοποίησή τους και το τρίτο έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην επιστημονική συνεργασία και στα αποτελέσματά της.

3.5 Πέρα από την ανάλυση των διαφόρων εκ των προτέρων δραστηριοτήτων που καλύπτονται από τη συμφωνία, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε συνεργασίες υπό τη μορφή υποβολής σχεδίων έργων στο πλαίσιο τόσο του ΠΠ όσο και από την αντίστοιχη εκτελεστική υπηρεσία στις ΗΠΑ έγιναν προσπάθειες για την αξιολόγηση των εκ των υστέρων δραστηριοτήτων, όπως οι τρόποι διάδοσης των διαφόρων ειδών αποτελεσμάτων ως απόρροια του ερευνητικού έργου που βρίσκεται υπό εξέλιξη ή έχει ολοκληρωθεί. Πολλά από τα έργα βρίσκονταν πράγματι ακόμη υπό εξέλιξη αλλά ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις ήταν συνήθως δυνατό να εντοπιστούν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και ο αντίκτυπός τους είτε σε τοπικό είτε σε διεθνές επίπεδο, στα κράτη μέλη ή στις ΗΠΑ.

3.6 Τα αποτελέσματα των αναλύσεων αυτών διέφεραν σημαντικά ανάλογα με τον τρόπο εξέτασης των δραστηριοτήτων - σε επίπεδο έργου ή συνολικά. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι εκείνοι που εργάζονται στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου έργου αξιολογούν τη συνεργασία στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ βάσει των επιστημονικών αποτελεσμάτων στο συγκεκριμένο έργο και οι αντιδράσεις ήταν γενικά θετικές. Στις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν με στελέχη αρμόδια για τη χάραξη των σχετικών πολιτικών και με ανώτερα στελέχη, όπως με διευθυντές προγράμματος, τονίστηκαν κυρίως τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της συνεργασίας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Παρά την πολύτιμη και παραγωγική συνεισφορά της συνεργασίας σε πολλές περιπτώσεις, εντοπίστηκαν και τομείς που επηρεάστηκαν αρνητικά από περιορισμούς και λειτουργικές δυσκολίες που ήταν συνέπεια της συνεργασίας. Στους τομείς αυτούς απαιτείται πιο ενεργή παρέμβαση για την επίλυση των προβλημάτων.

3.7 Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο ζήτημα της ενημέρωσης γύρω από την ύπαρξη της συμφωνίας τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ. Τα αποτελέσματα ήταν μάλλον απογοητευτικά, ιδίως στην Ευρώπη όπου η ενημέρωση σχετικά με τη συμφωνία είναι πολύ περιορισμένη, σε βαθμό μάλιστα που μετά τις σχετικές συζητήσεις υποβλήθηκαν αιτήματα για ενημέρωση από ορισμένα κράτη μέλη. Στις ΗΠΑ, σε επίπεδο υπουργείων και υπηρεσιών παρατηρήθηκε καλύτερη ενημέρωση αλλά και εκεί η συμφωνία αντιμετωπίζεται μάλλον ως νομικός μηχανισμός ή εργαλείο διευκόλυνσης παρά ως επιστημονική πρωτοβουλία που πρέπει να αξιοποιηθεί. Προκύπτει ότι η ΣΕ&ΤΣ δεν τυγχάνει ιδιαίτερης προβολής στο πλαίσιο της επιστημονικής κοινότητας λόγω του ότι τα οφέλη της δεν είναι αρκετά ορατά για εκείνους που επιθυμούν να ασχοληθούν με την επιστημονική έρευνα και αναζητούν χρηματοδότηση. Αντιμετωπίζεται μάλλον ως γραφειοκρατικό εργαλείο, το οποίο αν και χρήσιμο, δεν επιτυγχάνει προστιθέμενη αξία σε σχέση με το επιστημονικό έργο καθαυτό.

3.8 Ανάλυση των αποτελεσμάτων που συγκεντρώθηκαν σε σχέση με την πληροφόρηση για τη ΣΕ&ΤΣ, τα πλεονεκτήματα και τις επιτυχίες της παρατίθεται στο παράρτημα 7. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η ανάλυση αυτή δεν έγινε ιδιαίτερα συστηματικά και ότι δεν ήταν δυνατή η αξιολόγηση μεγάλου δείγματος έργων, δεδομένων των περιορισμένων πόρων που είχε στη διάθεσή της η ομάδα εμπειρογνωμόνων. Δεν πρέπει επομένως να δοθεί μεγάλη σημασία στις αναλύσεις αυτές, οι οποίες πρέπει μάλλον να αντιμετωπιστούν ως αμφισβητούμενης ακρίβειας πληροφορίες από τις οποίες μπορούν να εξαχθούν ορισμένα συμπεράσματα.

4 Εκτίμηση του αντικτύπου της συμφωνίας

Διοικητικοί και κρατικοί παράγοντες

4.1 Το βασικό όργανο εποπτείας εφαρμογής της συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών σε στρατηγικό επίπεδο είναι η ΚΣΟ, τα καθήκοντα της οποίας περιγράφονται στο κείμενο της ΣΕ&ΤΣ. Η ΚΣΟ συνεδριάζει ετησίως, εναλλάξ στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Η τελευταία συνεδρίαση που είχε προγραμματιστεί αναβλήθηκε κατ' αίτηση της ευρωπαϊκής πλευράς και εκκρεμεί ακόμη. Έχουν όμως προηγηθεί τουλάχιστον δύο συνεδριάσεις. Η ΚΣΟ απαρτίζεται από περιορισμένο ίσο αριθμό επίσημων εκπροσώπων από κάθε πλευρά. Όσον αφορά το συντονισμό και τη διευκόλυνση των δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συμφωνίας, η ΚΣΟ υποστηρίζεται στις ΗΠΑ από το Υπουργείο Εξωτερικών και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

4.2 Οι συνεδριάσεις της ΚΣΟ είναι εξαιρετικά σημαντικές, καθώς κατά τη διάρκειά τους πραγματοποιούνται συζητήσεις και λαμβάνονται αποφάσεις σχετικά με τους τομείς συνεργασίας και την αναγκαιότητα θέσπισης κατάλληλων εκτελεστικών μηχανισμών από κοινού με τις αρμόδιες υπηρεσίες των ΗΠΑ προκειμένου να διευκολυνθεί η συνεργασία σε αυτούς τους τομείς. Ωστόσο οι συνεδριάσεις της ΚΣΟ δεν προβάλλονται επαρκώς και ελάχιστοι πλην των άμεσα ενδιαφερομένων είναι ενημερωμένοι για αυτές. Αυτό είναι λυπηρό καθώς στις συναντήσεις της ΚΣΟ καθορίζεται στην πράξη το εύρος και το βάθος της συνεργασίας στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ καθώς και η μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα ακολουθηθεί. Ο αντίκτυπος των συναντήσεων στην επιστημονική κοινότητα, αλλά και για τη χάραξη πολιτικής, μπορεί να είναι σημαντικός και επομένως οι συναντήσεις αυτές πρέπει να αξιοποιηθούν. Η καλύτερη πληροφόρηση για τις συναντήσεις της ΚΣΟ, την ημερήσια διάταξή τους, τα αποτελέσματα και τις δράσεις που αποφασίζονται θα συνέβαλε στην καλύτερη ενημέρωση για τη ΣΕ&ΤΣ στα κράτη μέλη της ΕΕ (βλέπε 3.7, 4.4). Μία ακόμη ένδειξη της υποβάθμισης των συναντήσεων της ΚΣΟ είναι το γεγονός ότι αντιμετωπίστηκαν δυσκολίες στη συγκέντρωση εγγράφων σχετικά με αυτές.

4.3 Η ενημέρωση για τη ΣΕ&ΤΣ στις ΗΠΑ σε επίπεδο υπουργείων και υπηρεσιών ήταν ικανοποιητική, και σε επίπεδο μεμονωμένων υπουργείων και υπηρεσιών όπου είχαν δημιουργηθεί συγκεκριμένοι εκτελεστικοί μηχανισμοί, η ενημέρωση ήταν ακόμη πληρέστερη. Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να δίνεται στο παράρτημα της κύριας συμφωνίας σχετικά με την πνευματική ιδιοκτησία. Ωστόσο, παρατηρήθηκε κάποια σύγχυση στις ΗΠΑ όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ των κρατών μελών και της ΕΕ και πιο συγκεκριμένα μεταξύ της εν λόγω συμφωνίας και άλλων συμφωνιών ή μνημονίων συμφωνίας που υπήρχαν μεταξύ μεμονωμένων κρατών μελών και των ΗΠΑ, ακόμη και σε περιφερειακό επίπεδο. Προκειμένου να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που δημιουργεί η ΣΕ&ΤΑ, πρέπει να γίνει σαφής αυτή η διάκριση και να τονιστεί η προστιθέμενη αξία που μπορεί να επιτευχθεί σε επίπεδο ΕΕ.

4.4 Στην Ευρώπη, σε επίπεδο ΕΕ, αναμένεται ότι στο πλαίσιο του ΠΠ6, ιδίως χάρη στην εξέχουσα θέση του ΕΧΕ, η ΣΕ&ΤΣ θα τύχει ευρύτερης αναγνώρισης. Ωστόσο, γενικά ήταν δύσκολο να εντοπιστεί σημαντική ενημέρωση στην Ευρώπη, ιδίως σε επίπεδο κρατών μελών, όπου υπήρξαν και καταγγελίες σχετικά με την έλλειψη ενημέρωσης για τη συμφωνία. Σε επίπεδο αναδόχων από την άλλη, όπως αναμενόταν, ιδίως σε περιπτώσεις όπου έργα βρίσκονταν υπό εξέλιξη, η ενημέρωση σχετικά με τις διευκολύνσεις που οφείλονται στην ύπαρξη της ΣΕ&ΤΣ ήταν αυξημένη, ιδίως μεταξύ των συντονιστών έργων. Όσον αφορά τα έργα με τη συμμετοχή αμερικανών εταίρων/συνεργατών, μπορεί να σημειωθεί ότι η Γαλλία διαθέτει τους περισσότερους συντονιστές, ακολουθούμενη από τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η συμμετοχή σε τέτοια έργα είναι μεγαλύτερη στη Γερμανία και ακολουθούν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Λειτουργικοί παράγοντες

4.5 Σε επίπεδο έργου, οι διευκολύνσεις που παρέχει η συμφωνία Ε&ΤΣ δεν αποκλείεται να μην γίνονται πάντοτε αντιληπτές από εκείνους που ασχολούνται με το επιστημονικό έργο, καθώς είναι πολύ πιθανό επιστήμονες με ιστορικό διεθνών συνεργασιών να έχουν συνεργαστεί με εταίρους/συνεργάτες από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο προτάσεων προς το ΠΠ, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη των εκτελεστικών ρυθμίσεων που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο της συμφωνίας. Ωστόσο, οι εκτελεστικές ρυθμίσεις αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για τη μεγιστοποίηση των οφελών από την ύπαρξη της ΣΕ&ΤΣ. Εντοπίζουν επιστημονικούς τομείς με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και παρέχουν σχετική πληροφόρηση με στόχο την κατά το δυνατό αύξηση των δραστηριοτήτων συνεργασίας σε αυτούς τους τομείς, μέσω συναντήσεων, εργαστηρίων ή κοινών έργων. Κυρίως, όμως, παρέχουν μηχανισμούς συντονισμού των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων σε τομείς που έχουν προσδιοριστεί με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση ανεξάρτητων πηγών χρηματοδότησης και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, προς όφελος του επιστημονικού έργου που συντελείται σε επίπεδο έργου.

4.6 Παρατηρήθηκε ότι ορισμένοι οργανισμοί στις ΗΠΑ (π.χ. NASA, NIH), επιλέγουν συνειδητά να μη συμμετέχουν στη ΣΕ&ΤΣ ή στους επικουρικούς εκτελεστικούς μηχανισμούς της. Η απόφαση τήρησης μίας τέτοιας αποστασιοποιημένης στάσης είναι φυσικά στη διακριτική ευχέρεια κάθε υπηρεσίας ή υπουργείου, ωστόσο, αν και προκαλεί απογοήτευση, η απόφαση μη συμμετοχής στη συμφωνία ή η άποψη ότι είναι ακατάλληλοι οι εκτελεστικοί μηχανισμοί δεν πρέπει να υποβαθμίζουν τη σημασία της συμφωνίας. Κατάλογος των υπηρεσιών και των υπουργείων που έχουν συνάψει εκτελεστικές συμφωνίες στο πλαίσιο της συμφωνίας παρατίθεται στο παράρτημα 8.

4.7 Μπορεί να εντοπιστεί θετικός αντίκτυπος της συμφωνίας στην ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης. Αυτό ισχύει κυρίως στο πλαίσιο της επιστημονικής κοινότητας, ιδίως δε μεταξύ της ακαδημαϊκής κοινότητας και των κρατικών ερευνητικών ινστιτούτων που συχνά είχαν συνεργαστεί και στο παρελθόν με εταίρους από την ΕΕ στο πλαίσιο συμβάσεων του ΠΠ. Τα οφέλη αυτά φαίνεται να είναι αποτέλεσμα παραγόντων όπως η αύξηση της κρίσιμης μάζας, η ανταλλαγή μεθόδων εργασίας και η πρόσβαση σε διαφορετικά σύνολα δεδομένων. Η ΣΕ&ΤΣ δεν προκάλεσε ενδεχομένως άμεσα τα αποτελέσματα αυτά αλλά διευκόλυνε την επίτευξή τους. Οι διαφορετικές δραστηριότητες είχαν επίσης διαφορετικό αντίκτυπο. Οι συμμετέχοντες επιστήμονες προκύπτει ότι εκτιμούν τις ευκαιρίες που δημιουργεί η οργάνωση εργαστηρίων, συνεδρίων και άλλων μορφών διαλόγου στο πλαίσιο ή με τη διευκόλυνση της ΣΕ&ΤΣ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, από τέτοιες δραστηριότητες ανταλλαγής προέκυψαν συλλογικά έργα. Από την άλλη, τα ίδια τα αποτελέσματα των έργων μπορούν να οδηγήσουν σε δραστηριότητες τύπου εργαστηρίων που σε άλλη περίπτωση θα έπρεπε να οργανωθούν από τους υπεύθυνους για τη χάραξη επιστημονικής πολιτικής. Τα εργαστήρια/συνέδρια που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συμφωνίας ΣΕ&ΤΣ, εναλλάξ ένα στις ΗΠΑ και ένα στην Ευρώπη είναι επίσης εκδηλώσεις που πρέπει να επισημανθούν.

4.8 Είναι φυσικό κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής των έργων να ανακύψουν διάφοροι περιορισμοί ή άλλα προβλήματα που θα επηρεάσουν τη συλλογική επιστημονική εργασία, πέραν αυτών που εντοπίστηκαν εξαρχής. Σημαντικός για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών είναι ο ρόλος του συντονιστή. Μεγάλη επίσης είναι η σημασία των συναντήσεων των συμμετεχόντων και η από κοινού αντιμετώπιση τυχόν δυσκολιών και η εκτίμηση της προόδου του έργου και των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων του. Ο αντίκτυπος της κινητικότητας μεμονωμένων επιστημόνων που συμμετέχουν σε έργα φαίνεται να είναι μικρότερος. Για να διευκολυνθεί η κατάσταση χρειάζεται ενδεχομένως μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση όσον αφορά την ανάγκη καλύτερου προγραμματισμού των πόρων που διατίθενται στην κινητικότητα. Η αύξηση της κινητικότητας μπορεί επίσης να σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες σε συλλογικό επιστημονικό έργο θα εργάζονται για ορισμένα χρονικά διαστήματα στα εργαστήρια των εταίρων τους.

4.9 Πιο προβληματική αποδείχθηκε η αξιολόγηση του αντικτύπου στη βιομηχανική έρευνα, και η έρευνα για την άμεση ενημέρωση σχετικά με τη ΣΕ&ΤΣ στη βιομηχανία απέδωσε μάλλον μικτά αποτελέσματα. Η πληροφόρηση για την ύπαρξή της δεν ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη. Ωστόσο, στα έργα που περιλάμβαναν συνεργασία μεταξύ βιομηχανιών, οι εμπλεκόμενοι ανάδοχοι συχνά ήταν περισσότερο παραρτήματα ή θυγατρικές πολυεθνικών εταιρειών (π.χ. IBM, Motorola, Siemens, Thales) παρά ΜΜΕ δραστηριοποιούμενες στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας, οι οποίες θα φανταζόταν κανείς ότι θα ωφελούνταν δυνητικά από τον τύπο αυτό της προσφερόμενης συνεργασίας. Αυτό ενδεχομένως οφείλεται στο γεγονός ότι οι εταιρείες αυτές κατανοούν καλύτερα και προτιμούν διμερείς συμφωνίες παρά συμφωνίες σε επίπεδο ΕΕ. Βασικότερο ίσως κίνητρο για τη συμμετοχή επιχειρήσεων είναι η διαθέσιμη χρηματοδότηση που μπορεί να συμβάλει στην εξοικονόμηση χρόνου και στη διασφάλιση θέσης στην αγορά. Πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω η δυνατότητα συμπληρωματικότητας μεταξύ των δύο αυτών τύπων συμφωνίας και ο βαθμός στον οποίο κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η έρευνα σε θέματα νομοθεσίας και ρύθμισης, προτύπων και μετρήσεων και σχετικά με υποχρεώσεις που απορρέουν από διεθνείς συμβάσεις και παρόμοιες υποχρεώσεις έχει αντίκτυπο στις επιχειρήσεις και στην εμπορική ανάπτυξη. Αυτοί οι παράγοντες θα μπορούσαν να θεωρηθούν παράγοντες με κατάντη αντίκτυπο.

Παράγοντες με γενικότερο αντίκτυπο

4.10 Μεγάλη σημασία για την εκτίμηση του αντικτύπου της ΣΕ&ΤΣ έχει η προστιθέμενη αξία που επιτυγχάνεται ως αποτέλεσμα της ύπαρξής της. Ωστόσο, η εκτίμηση της προστιθέμενης αξίας σε σχέση με την επιστημονική έρευνα δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς παράγοντες συγκρισιμότητας δεν μπορούν εύκολα να ληφθούν υπόψη. Ωστόσο, η αύξηση της κρίσιμης μάζας και η ποικιλία των συμμετοχών είναι σημαντικοί παράγοντες σε έργα ΠΠ που έχουν αμερικανούς εταίρους - όπως αναφέρεται ανωτέρω (4.7). Επιπλέον, η ανταλλαγή προσεγγίσεων και πρακτικών μεταξύ των εταίρων από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ μπορεί να προάγει την καινοτομία και να προωθήσει τη γνώση ταχύτερα από ό,τι θα συνέβαινε στο πλαίσιο της συμβατικής επιστημονικής συνεργασίας.

4.11 Ένα άλλο ερώτημα που τίθεται συχνά αφορά την αμοιβαιότητα που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ και την ισόρροπη συμμετοχή της ΕΕ και των ΗΠΑ. Γενικά, το ζήτημα αυτό δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σημασία. Η συμφωνία των δύο μερών επί διαφόρων εκτελεστικών ρυθμίσεων μπορεί να θεωρηθεί απόδειξη ενδιαφέροντος συμμετοχής σε συγκεκριμένους τομείς -σήμερα ή στο μέλλον. Αυτό και μόνο δείχνει αμοιβαίο ενδιαφέρον αλλά και προσδοκία. Ωστόσο, σε λειτουργικό επίπεδο, φαίνεται ότι ορισμένες υπηρεσίες και υπουργεία των ΗΠΑ που δεν ενθαρρύνουν την υποβολή προτάσεων έρευνας μέσω των διαδικασιών "από τη βάση προς την κορυφή" που χρησιμοποιεί το Εθνικό Επιστημονικό Ίδρυμα (NSF) απαιτούν έμμεσα η χρηματοδοτούμενη έρευνα να αφορά τομείς προτεραιότητας για τις ΗΠΑ, ανεξαρτήτως εάν συμμετέχουν και εταίροι από το εξωτερικό. Μάλιστα, βάσει της νομοθεσίας των ΗΠΑ, η συνήθης πρακτική είναι τέτοιου είδους ερευνητικό έργο να πραγματοποιείται στις ΗΠΑ. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι εάν αλλοδαπός εταίρος προσχωρήσει σε ερευνητικό έργο με κονδύλια προερχόμενα από άλλη πηγή, οι δυσκολίες αυτές ελαχιστοποιούνται. Στο σημείο αυτό εξακολουθεί να υπάρχει κάποια σύγχυση. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η αυξημένη κινητικότητα επιστημόνων μπορεί να οδηγήσει στην πρόσληψη νεότερων ευρωπαίων επιστημόνων από οργανισμούς στις ΗΠΑ. Δυνατότητα αντιστάθμισης αυτού του ρεύματος στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ υπάρχει, εφόσον η ΕΕ μεγιστοποιήσει τις δυνατότητες να επιτύχει κάτι τέτοιο μέσω του ΕΧΕ.

4.12 Η ΣΕ&ΤΣ μπορεί να έχει γενικότερο αντίκτυπο στις σχέσεις τόσο στον τομέα της βιομηχανίας όσο και της κυβερνητικής πολιτικής επιπλέον των άμεσων συνεπειών της σε επιστημονικό επίπεδο. Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ο αντίκτυπος αυτός. Είναι επίσης δύσκολο να υπολογιστεί ο αντίκτυπος της συνεργασίας ΣΕ&ΤΣ στον διατλαντικό διάλογο και οι προσδοκίες για αλλαγή πολιτικής μπορεί να παραμείνουν ευσεβείς πόθοι. Πρέπει να γίνει κατανοητή η διάκριση μεταξύ του επιστημονικού έργου και της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και η σχέση μεταξύ των δύο μπορεί να διαφέρει στα δύο συμβαλλόμενα μέρη. Ωστόσο, μπορούν ενδεχομένως να αναμένονται ορισμένα αποτελέσματα σε τομείς όπως το περιβάλλον, με την επιφύλαξη των ερμηνειών του ισχύοντος διεθνούς δικαίου. Επιπλέον, η επιστημονική και τεχνολογική έρευνα είναι μία δραστηριότητα με σταθερά θετικό αντίκτυπο στον επαγγελματικό κόσμο, ακόμη και σε δυσμενέστερες πολιτικές συνθήκες. Ανεξάρτητα από τις ερμηνείες για την αξιολόγηση στον τομέα της διεθνούς πολιτικής σε Ευρώπη και ΗΠΑ, οι επιστημονικές κοινότητες στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με γνήσιο ενθουσιασμό τη δυνατότητα συνεργασίας τους. Πρέπει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι ο αντίκτυπος της ΣΕ&ΤΣ οφείλεται και στον μοναδικό τρόπο με τον οποίο επιτρέπει πρακτικά τη συγκέντρωση κεφαλαίων και από τις δύο πλευρές για τη χρηματοδότηση επιστημονικών προσπαθειών που καθορίζονται από κοινού. Η ΣΕ&ΤΣ παρέχει δηλαδή το νομικό πλαίσιο στο οποίο μπορεί να βασιστεί η συνεργασία.

Μελλοντικές δυνατότητες

4.13 Στα πρώτα πέντε χρόνια εφαρμογής της συμφωνίας, τα οποία αφορά η παρούσα αξιολόγηση, δεν αξιοποιήθηκαν πλήρως οι ευκαιρίες που δημιουργεί η ΣΕ&ΤΣ. Προσφέρεται πάντως η ευκαιρία να θεσπιστούν προσεγγίσεις και διαδικασίες οι οποίες, βασιζόμενες στις εμπειρίες της πρώτης αυτής περιόδου, να οδηγήσουν μελλοντικά σε αξιόλογα αποτελέσματα. Τα υφιστάμενα δίκτυα, είτε όπως δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο των εκτελεστικών ρυθμίσεων κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμμετοχή αξιωματούχων των δύο πλευρών είτε σε επίπεδο έργου μεταξύ επιστημόνων, πρέπει να ενισχυθούν και να δημιουργηθούν νέα δίκτυα στο μέλλον, αντίστοιχου επιπέδου επιστημονικής αριστείας με αυτό των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Οι αξίες και οι προτεραιότητες της ΕΕ και των ΗΠΑ μπορεί να διαφέρουν αλλά οι βασικές αρχές τους είναι κοινές, ανάγκη για επιστημονική έρευνα υπάρχει ανεξαρτήτως διαφορών και τα αποτελέσματά της δεν μπορεί παρά να είναι θετικά οδηγώντας σε καλύτερη πληροφόρηση και αξιοποίηση της ερμηνείας τους. Πιο συγκεκριμένα, οι δύο ισχυρότερες επιστημονικές ερευνητικές κοινότητες στον κόσμο πρέπει να αδράξουν την ευκαιρία να χαράξουν νέους δρόμους στην επιστημονική έρευνα μέσω δραστηριοτήτων πρόβλεψης και πρόγνωσης για τον καθορισμό των μελλοντικών προτεραιοτήτων της επιστημονικής έρευνας και των κανόνων που θα τη διέπουν. Η προσέγγιση αυτή δεν θα μεγιστοποιήσει απλώς τον αντίκτυπο των συλλογικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ αλλά θα συμβάλει και στην νέων.

4.14 Τέλος, για την μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των ευκαιριών που παρέχει η ΣΕ&ΤΣ, πρέπει να αυξηθεί η ενημέρωση σχετικά με τη συμφωνία, τόσο μέσω της προβολής του έργου που πραγματοποιείται στα πλαίσιά της όσο και μέσω της προβολής των δυνατοτήτων που δημιουργεί. Για το λόγο αυτό πρέπει να υιοθετηθεί μία προσέγγιση βασισμένη περισσότερο στην ανάληψη δράσεων ή στη δημιουργία ad hoc ομάδων εργασίας με στόχο την ενθάρρυνση πρωτοβουλιών και την επίτευξη αποτελεσμάτων. Θα απαιτηθεί επίσης ενίσχυση του διαλόγου και μικρότερη εξάρτηση από τις επίσημες προγραμματισμένες συναντήσεις της ΚΣΟ.

5 Τρέχουσα κατάσταση και προσδοκίες

Ανασκόπηση της συμφωνίας

5.1 Οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην υπογραφή της συμφωνίας Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ διήρκεσαν περίπου δύο χρόνια. Αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων αυτών είναι ένα έγγραφο που καθιστά δυνατή τη συνεργασία σε ευρύ φάσμα τομέων, βασίζεται σε ευέλικτες αρχές, αλλά είναι σχετικά αόριστο όσον αφορά τα καθήκοντα και τις λειτουργίες, αν και περιλαμβάνει ένα περιεκτικό παράρτημα σχετικά με την πνευματική ιδιοκτησία. Η αοριστία του κειμένου όσον αφορά την επιχειρησιακή προσέγγιση αντισταθμίζεται από τις διάφορες εκτελεστικές ρυθμίσεις που θεσπίζονται ως δευτερεύουσες συμφωνίες για την προαγωγή των δραστηριοτήτων συνεργασίας σε συγκεκριμένους τομείς με συγκεκριμένες υπηρεσίες των ΗΠΑ. Για την ΕΕ, η συμφωνία Ε&ΤΣ με τις ΗΠΑ μπορεί να υποστηριχθεί ότι συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων συμφωνιών αυτού του είδους, καθώς καθιστά δυνατή την αμοιβαία δέσμευση συνεργασίας με την ισχυρότερη ίσως και περισσότερο επιτυχημένη δημοκρατική, βασισμένη στην επιστήμη και την τεχνολογία οικονομία στον κόσμο. Από την αρχή, η συμφωνία αντιμετωπίστηκε ως ευκαιρία για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη διατλαντική συνεργασία. Ωστόσο, έως την υπογραφή της ΣΕ&ΤΣ, το τότε ισχύον ΠΠ (ΠΠ5) καθιστούσε ήδη δυνατή τη συμμετοχή φορέων εκτός ΕΕ - διαδικασία που σήμερα έχει επεκταθεί περαιτέρω στο πλαίσιο του ΠΠ6, λόγω και του ΕΧΕ. Κατά μία έννοια, επομένως, η συμφωνία έπρεπε να βρει λόγο ύπαρξης, ώστε να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως μέσο νομικής διευκόλυνσης διαδικασιών που ούτως ή άλλως μπορούσαν να πραγματοποιηθούν.

5.2 Ο αριθμός των έργων στο πλαίσιο του ΠΠ5 που υλοποιούνται σε συνεργασία με εταίρους από τις ΗΠΑ είναι απογοητευτικά χαμηλός: περίπου 140 έργα, ποσοστό δηλαδή περίπου 1% των έργων του ΠΠ5. Κατάλογος των έργων που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της παρούσας μελέτης (περίπου 120) παρέχεται στο παράρτημα 9. Ωστόσο, με τη θέση σε ισχύ περισσότερων εκτελεστικών συμφωνιών, αναμένεται αύξηση τόσο του αριθμού των έργων όσο και των δραστηριοτήτων συνεργασίας. Η εξέλιξη αυτή θα χαιρετιστεί ως θετική, καθώς η ΣΕ&ΤΣ αποτελεί καλή βάση για εκτενέστερη και βαθύτερη συνεργασία ιδίως στο πλαίσιο ερευνητικών έργων. Ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν έχουν αξιοποιηθεί στο βαθμό που αναμενόταν οι δυνατότητες αυτές είναι η ελλιπής ενημέρωση για τη συμφωνία (ιδίως στην Ευρώπη) αλλά και για το ΠΠ στις ΗΠΑ και για τις δυνατότητες συμμετοχής σε αυτό μέσω της ΣΕ&ΤΣ. Την κατάσταση επιδεινώνει το γεγονός ότι η συμφωνία δεν προβλέπει τη χρηματοδότηση ερευνητών. Η χρηματοδότηση αυτή θα ενίσχυε το ρόλο της συμφωνίας και θα δρούσε καταλυτικά για τη δρομολόγηση κοινών έργων.

5.3 Στο μέλλον, επομένως, πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες όχι μόνο για την μεγαλύτερη πρακτική προβολή της συμφωνίας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και την ενημέρωση σχετικά με αυτή αλλά και για την ανάπτυξη σχέσεων που θα οδηγήσουν στον προσδιορισμό κοινών ερευνητικών προτεραιοτήτων που θα αντικατοπτρίζουν την κοινή επιστημονική θέση Ευρώπης και ΗΠΑ για τα επόμενα χρόνια (βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες μέσω της έρευνας, έρευνα προσανατολισμένη στην αντιμετώπιση κοινωνικών αναγκών, καθορισμός νέων επιστημονικών προτεραιοτήτων). Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, οι πολιτικές συνθήκες στις ΗΠΑ άλλαξαν σημαντικά, όπως σημαντικές ήταν και οι αλλαγές στις σχέσεις ΗΠΑ και Ευρώπης. Σε πρακτικό επίπεδο, οι διαδικασίες χορήγησης θεωρήσεων για είσοδο στις ΗΠΑ έγιναν πιο αυστηρές, γεγονός που μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την κινητικότητα. Πράγματι, άμεση συνέπεια των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν η μείωση των αεροπορικών μετακινήσεων, λόγω του φόβου για νέες τρομοκρατικές επιθέσεις. Επίσης, ως συνέπεια των επιθέσεων, θέματα όπως η βιοτρομοκρατία και η εσωτερική ασφάλεια απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την Ευρώπη, μολονότι στην Ευρώπη η ασφάλεια των τροφίμων εξακολουθεί να αποτελεί υψηλότερη προτεραιότητα, γεγονός που καταδεικνύει τις διαφορετικές θέσεις στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Στο πλαίσιο αυτών των νέων συνθηκών, η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει μέσο για την ενίσχυση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και για την ανάδειξη των κοινών συμφερόντων των δύο μεγαλύτερων, βασισμένων στην επιστήμη, δημοκρατικών καπιταλιστικών οικονομιών του κόσμου.

Επιστημονικό πλαίσιο

5.4 Τα μέλη της ομάδας εμπειρογνωμόνων δεν ήταν επιστημονικοί αξιολογητές. Ρόλος τους ήταν μάλλον να αξιολογήσουν τη διαδικασία που θεσπίστηκε ως αποτέλεσμα της ΣΕ&ΤΣ, την απόδοση και τον αντίκτυπό της. Παρ' όλα αυτά, στο πλαίσιο ορισμένων επισκέψεων σε ερευνητικά ιδρύματα, εξετάστηκαν λεπτομερέστερα ορισμένα έργα, με στόχο τη δειγματοληπτική συγκέντρωση απόψεων σε πρακτικό επίπεδο. Οι απόψεις ήταν κατά κύριο λόγο θετικές και σε ορισμένες περιπτώσεις διαπιστώθηκε ενθουσιασμός για την περαιτέρω προώθηση της συνεργασίας στο πλαίσιο της συμφωνίας και για τον προσδιορισμό τομέων στους οποίους μπορεί να επεκταθεί η συνεργασία και πρωτοβουλιών που μπορούν να την προάγουν. Οι ΗΠΑ έχουν φυσικά τις δικές τους προτεραιότητες, ορισμένες εκ των οποίων επηρεάστηκαν, όπως αναφέρεται πιο πάνω, από τα πρόσφατα γεγονότα, κάτι που ισχύει και για την Ευρώπη. Με διάλογο και καλύτερη κατανομή καθηκόντων εκτός της ΚΣΟ, θα πρέπει στο μέλλον να είναι δυνατή η δρομολόγηση πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ με ενδιαφέρον τόσο για την επιστημονική κοινότητα και όσο και τους πολιτικούς φορείς. Ορισμένες τέτοιες δραστηριότητες με αναμφίβολα μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη ή πρόκειται σύντομα να δρομολογηθούν (π.χ. νανοτεχνολογία, οικονομία του υδρογόνου, κυβερνοασφάλεια) και η αποδοχή της αμοιβαίας επιρροής στο επιστημονικό έργο αυξάνει παράλληλα με την ενίσχυση της συνεργασίας στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ. Δίνεται η ευκαιρία όχι μόνο να αξιοποιηθούν και να παγιωθούν οι υπάρχουσες γνώσεις αλλά και να επεκταθεί η έρευνα σε νέους τομείς που μπορεί να βρίσκονται στην κορυφή των προτεραιοτήτων των επιστημόνων για την επόμενη εικοσιπενταετία ή και περισσότερο.

5.5 Βάσει του σημερινού τρόπου εφαρμογής της, αναμένεται ότι θα παρουσιάσει δυσκολίες η προσπάθεια πιο κατευθυνόμενης εφαρμογής της ΣΕ&ΤΣ. Μπορούν να συμφωνηθούν εκτελεστικές ρυθμίσεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες - εταίρους των ΗΠΑ για την προαγωγή της συνεργασίας σε ορισμένους τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Πέρα όμως από αυτές τις εκτελεστικές ρυθμίσεις, η διαδικασία της υποβολής προτάσεων «από τη βάση προς την κορυφή» στο ΠΠ και σε οργανισμούς των ΗΠΑ όπως το Εθνικό Επιστημονικό Ίδρυμα (NSF) (δηλαδή «έρευνα για την ικανοποίηση της περιέργειας») από τη φύση της δυσχεραίνει τη συνεργασία σε προκαθορισμένους τομείς ελλείψει χρηματοδότησης. Όσον αφορά υπηρεσίες των ΗΠΑ που, σε αντίθεση με το NSF, δεν απαιτούν την υποβολή προτάσεων από την επιστημονική κοινότητα για εκτίμηση από ομοτίμους αλλά χρηματοδοτούν έρευνα σε συγκεκριμένους τομείς (δηλαδή «έρευνα προσανατολισμένη στην επίλυση προβλημάτων»), πρέπει να λαμβάνονται ιδιαιτέρως υπόψη οι τομείς που βρίσκονται στην κορυφή των προτεραιοτήτων των ΗΠΑ, για τους οποίους ενδέχεται να υπάρχουν εξαρχής διαθέσιμοι πόροι.

5.6 Για την ΕΕ, η δραστηριότητα στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ σε συγκεκριμένους τομείς του ΠΠ μπορεί να απαιτεί καλύτερο προσδιορισμό των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων ή ειδικά καθορισμένη χρηματοδότηση που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως κεφάλαιο εκκίνησης για την αύξηση των σχετικών έργων. Σε μια τέτοια περίπτωση, δεν πρέπει να υποκύψουμε στον πειρασμό της αόριστης διατύπωσης εκτελεστικών συμφωνιών προκειμένου να καλύπτουν περισσότερους υποψήφιους τομείς. Αντίθετα, θα ήταν πιο επωφελές να προσδιοριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια οι τομείς συνεργασίας και να προβληθούν ευρέως. Διαφορετικά, δεν θα είναι δυνατό να προσδιορίζονται συγκεκριμένα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα προτάσεων έργων στο πλαίσιο ΠΠ - εκτός σε σχέση με την τήρηση των προδιαγραφών συγκεκριμένης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων - που θα ευνοούσαν σαφώς τη συμμετοχή φορέων από τις ΗΠΑ.

ΣΕ&ΤΣ και βιομηχανία

5.7 Η σημερινή θέση της βιομηχανίας σε σχέση με τη ΣΕ&ΤΣ είναι δυσκολότερο να σκιαγραφηθεί, παρά τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της διατλαντικής βιομηχανικής συνεργασίας στους τομείς της Ε&Τ (3). Ορισμένοι βιομηχανικοί τομείς έχουν τις δικές τους ξεχωριστές προτεραιότητες, σε αντίθεση με τα πανεπιστήμια ή τα ερευνητικά ιδρύματα του δημόσιου τομέα, οι δραστηριότητες των οποίων αποβλέπουν καθαρά στην προαγωγή της επιστήμης. Σε αντίθεση με τα ισχύοντα στον δημόσιο τομέα, οι επιχειρήσεις λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τους τις απαιτήσεις της αγοράς και μπορεί να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη το ενδεχόμενο συνεργασίας, για λόγους ανταγωνισμού ή και αποδοχής από την αγορά. Στους τομείς στους οποίους τέτοιοι παράγοντες μπορεί να ασκούν επιρροή συγκαταλέγονται η αεροναυτική, οι ΓΤΟ, η ανθρώπινη γονιδιωματική και ορισμένες πτυχές της ΤΠ. Αν και παράγοντες όπως η δυνατότητα πρόσβασης σε ευαίσθητες πληροφορίες με εμπορική αξία μπορούν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο σε ορισμένους ευαίσθητους βιομηχανικούς τομείς, η συνέχιση της συνεργασίας και της συμμετοχής στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ θα έπρεπε να εξακολουθήσει να θεωρείται σημαντική και αποδοτική (π.χ. τηλεπικοινωνιακά πρότυπα), όπως αποδεικνύουν αρκετά έργα βιομηχανικής συνεργασίας με εταίρους από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΠΠ5. Στην πράξη, η συμμετοχή της βιομηχανίας στο πλαίσιο της συμφωνίας δεν βρίσκεται σε αναντιστοιχία με τα ισχύοντα στο πλαίσιο των ΠΠ.

5.8 Χρειάζεται χρόνος για τη μετατροπή των αποτελεσμάτων της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας σε εμπορεύσιμο προϊόν ή εμπορεύσιμες υπηρεσίες, και τα αποτελέσματα αυτά δεν είναι γενικά ακόμη ορατά ώστε να μπορούν να αξιολογηθούν στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ. Σε ορισμένους, ωστόσο, τομείς, όπως η βιοτεχνολογία, είναι ιδιαίτερη η σημασία και η αποτελεσματικότητα του διαλόγου και της ανταλλαγής πληροφοριών, ως αποτέλεσμα της σύστασης της ομάδας εργασίας για τη βιοτεχνολογία, μάλιστα πριν από την υπογραφή της ΣΕ&ΤΣ. Παρ' όλο που αυτή η περίπτωση θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως εξαιρετικό παράδειγμα από πολλές απόψεις, στόχος δεν είναι η ανάπτυξη νέων συλλογικών έργων. Αυτό αποδεικνύει τη σημασία των δραστηριοτήτων συνεργασίας που προβλέπονται στη συμφωνία, όπως οι ad hoc ομάδες εργασίες, οι κοινές μελέτες, η κοινή οργάνωση επιστημονικών σεμιναρίων, διασκέψεων, συμποσίων και εργαστηρίων και η κατάρτιση επιστημόνων και τεχνικών εμπειρογνωμόνων, επιπλέον της συμμετοχής σε συντονισμένα και κοινά ερευνητικά έργα.

Πολιτικές πτυχές

5.9 Έγινε πιο πάνω αναφορά στον τρόπο με τον οποίο ερευνητικές δραστηριότητες μπορούν να αναληφθούν σε συνεργασία, στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε&ΤΣ και σε τομείς όπου υπάρχουν κοινοί πολιτικοί στόχοι και επιθυμία συνεργασίας (5.3, 5.4). Σε πολλές περιπτώσεις, δυσκολίες στο σημείο αυτό μπορούν να προκαλέσουν η προσέγγιση "από τη βάση προς την κορυφή" που υιοθετούν ορισμένες υπηρεσίες των ΗΠΑ όσον αφορά τη χρηματοδότηση της έρευνας και ιδιαίτερα μέσω των διάφορων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων των ΠΠ. Αν και η οργάνωση εργαστηρίων και άλλων τύπων ανταλλαγών μπορεί να επηρεάσει τις σχετικές προσεγγίσεις, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μπορούν να ακολουθήσουν και διαφορετικούς δρόμους, όπως συμμόρφωση με τις εσωτερικές προτεραιότητες των ΗΠΑ και κατάλληλο προσδιορισμό των προτεραιοτήτων των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του ΠΠ6. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι στις ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι όλες οι ερευνητικές προσπάθειες έχουν πολιτικές προεκτάσεις και, όταν γίνεται σαφές από δημοσιευθείσες πληροφορίες σε τι δίνεται έμφαση, οι ερευνητές συνήθως ανταποκρίνονται. Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας για την προσέλκυση ερευνητών είναι το επίπεδο του υπάρχοντος δικτύου. Τα εργαστήρια καθαυτά δεν αρκούν ενδεχομένως για την ανάδειξη έργων κατάλληλης ποιότητας αλλά το διαμέτρημα των συμμετεχόντων επιστημόνων και οι επαγγελματικές τους διασυνδέσεις μπορούν να το επιτύχουν. Επομένως, η ενθάρρυνσή τους μπορεί να επηρεάσει αποφασιστικά την υποβολή επιστημονικών προτάσεων που να ανταποκρίνονται στους πολιτικούς στόχους.

5.10 Στο μέλλον, η αναζήτηση των ερευνητικών αναγκών μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα γόνιμη, μέσω διαδικασιών πρόβλεψης και άλλων μεθόδων πρόγνωσης, για τη συνεργασία των δύο ισχυρότερων βασισμένων στην επιστήμη οικονομιών στον κόσμο. Η επίτευξη συμφωνίας επί της σημασίας τέτοιων μελλοντικών επιστημονικών προτεραιοτήτων αναμένεται να οδηγήσει σε πολιτικές αποφάσεις που θα έχουν ως αποτέλεσμα την εξασφάλιση χρηματοδότησης και, επομένως, την προσέλκυση επιστημόνων. Μία τέτοια προσέγγιση θα εξασφάλιζε επίσης την υψηλή προβολή και την πληροφόρηση που τόσο έχει ανάγκη η ΣΕ&ΤΣ. Η σύναψη εκτελεστικής συμφωνίας με αρμόδιο για τέτοια θέματα υπουργείο των ΗΠΑ θα ήταν μία εξαιρετικά θετική εξέλιξη.

Λειτουργικά ζητήματα

5.11 Τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν αρχικά όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμβάσεων με οργανισμούς στις ΗΠΑ αντιμετωπίζονται σταδιακά. Στο πλαίσιο του ΠΠ6 τα προβλήματα αυτά θα πρέπει να μειωθούν σημαντικά όσον αφορά τα έργα που υλοποιούνται βάσει εκτελεστικών ρυθμίσεων. Οι εκτελεστικές ρυθμίσεις εξακολουθούν να αποτελούν τη βασική συνιστώσα της επιτυχούς εφαρμογής της ΣΕ&ΤΣ σε λειτουργικό επίπεδο, ως αποτέλεσμα προσπαθειών για το συντονισμό προσκλήσεων υποβολής προτάσεων σε προκαθορισμένους θεματικούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος που μπορεί μελλοντικά να εξελιχθούν σε πραγματικά κοινές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Η παροχή εκ των προτέρων πληροφοριών σχετικά με συντονισμένες προτάσεις μέσω μηχανισμών όπως οι επιστολές «προς συναδέλφους» (NSF) και οι ανακοινώσεις στην Cordis που διαφημίζουν τα προγράμματα εργασίας έχουν βελτιωθεί κατά τη διάρκεια της συμφωνίας αλλά μένουν να γίνουν πολλά, ιδίως στην Ευρώπη όπου η πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τη ΣΕ&ΤΣ είναι ακόμη ελλιπής. Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι δυνατή η από κοινού δημοσίευση προσκλήσεων με ορισμένες υπηρεσίες των ΗΠΑ, καθώς δεν χρησιμοποιούνται τέτοιες διαδικασίες για την προσέλκυση επιστημονικών προτάσεων. Άλλες προσεγγίσεις, βάσει των οποίων επιδιώκεται χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ για τον αμερικανό εταίρο σε μία δεδομένη πρόταση μέσω εκτελεστικών ρυθμίσεων με τέτοιους οργανισμούς, θα πρέπει να προσδιορίζονται σαφώς παράλληλα με επιτυχείς αιτήσεις προς το ΠΠ.

5.12 Η εκ των υστέρων ενημέρωση και προβολή είναι ελλιπέστατη και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της ΣΕ&ΤΣ αυτή τη στιγμή. Πρέπει να αναληφθούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την αύξηση της ενημέρωσης, για παράδειγμα μέσω (i) της χρήσης αναγνωρίσιμων λογότυπων ή χαρακτήρων που να καθιστούν δυνατή την αναγνώριση των εργασιών που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συμφωνίας, (ii) της παροχής επαρκών πληροφοριών σχετικά με τις συνεδριάσεις της ΚΣΟ, (iii) της προβολής συνεδρίων και εργαστηρίων που πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα της ΣΕ&ΤΣ - για παράδειγμα μέσω της συμμετοχής σχετικών επαγγελματικών ενώσεων και επιστημονικών και τεχνικών περιοδικών, (iv) της απονομής σε συγκεκριμένα εργαστήρια ή πρόσωπα σήματος ή τίτλου της συμφωνίας (π.χ. υπότροφος της συμφωνίας Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ, εργαστήριο συμμετέχον στη συμφωνία Ε&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ) και (v) της προαγωγής μέσω ειδικής ιστοσελίδας του διαλόγου μεταξύ των διαφόρων εταίρων σε έργα του ΠΠ με στόχο τη δημιουργία μίας κοινότητας τέτοιων εταίρων και την ενθάρρυνση της επέκτασής της.

Προστιθέμενη αξία και συγκριτική αξιολόγηση

5.13 Τόσο οι φορολογούμενοι όσο και οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής χρειάζονται συχνά να πληροφορούνται την προστιθέμενη αξία που επιτυγχάνεται ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων πρωτοβουλιών για τις οποίες καταβάλλονται προσπάθειες και δαπανούνται πόροι. Στις πρωτοβουλίες του δημόσιου τομέα που περιλαμβάνουν διεθνή συνεργασία είναι συνηθισμένη αυτή η απαίτηση και θεωρείται εύλογο το ερώτημα τι προστιθέμενη αξία επιτυγχάνεται μέσω της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ τόσο κατ' αρχήν όσο και σε σύγκριση με ανάλογες διμερείς συμφωνίες με κράτη μέλη. Η προστιθέμενη αξία είναι δύσκολο να μετρηθεί ή έστω να εκτιμηθεί με υποκειμενικό τρόπο. Φυσικά, σε συγκεκριμένους τομείς, και ιδίως σε εκείνους που εμπλέκονται επιχειρήσεις, φαίνεται ότι υπάρχει μεγαλύτερη ενημέρωση για τις διμερείς συμφωνίες παρά για τις συμφωνίες ΕΕ-ΗΠΑ που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ.

5.14 Λόγω του ότι η πληροφόρηση για τη ΣΕ&ΤΣ είναι συχνά τόσο ελλιπής, η προστιθέμενη αξία μπορεί να μην είναι καθόλου εμφανής και άρα να είναι θεωρητικά αδύνατο να προσδιοριστεί, ακόμη και αν υπάρχει. Από την άλλη πλευρά, η αύξηση της κρίσιμης μάζας, οι νέοι τύποι δεξιοτήτων και η ποικιλία συμμετοχών, η ανταλλαγή δεδομένων και η ενθάρρυνση της επαφής μέσω της συνεργασίας με διαφορετικές χώρες αναμένεται να συνεισφέρουν στην πνευματική δραστηριότητα που οδηγεί στην αύξηση της ανθρώπινης γνώσης, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και σε οικονομικά οφέλη. Η αξιολόγηση αυτού του αντικτύπου είναι ευκολότερη όταν οι στόχοι είναι καλά καθορισμένοι και ευτυχώς στο πλαίσιο των διαφόρων εκτελεστικών ρυθμίσεων της ΣΕ&ΤΣ το χαρακτηριστικό αυτό συναντάται ολοένα και συχνότερα. Είναι επίσης δυνατό να επιτευχθεί σημαντική προστιθέμενη αξία σε επίπεδο πολιτικής, μέσω της ενίσχυσης της επιστημονικής συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ σε ένα κόσμο που θέτει όλο και περισσότερες προκλήσεις για δημοκρατικές χώρες με οικονομίες της αγοράς. Η ΣΕ&ΤΣ πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, παρέχοντας οδούς διαλόγου και καινοτόμους τρόπους κοινής δράσης. Είναι επομένως ενθαρρυντικό που η πρώτη συνάντηση με αντικείμενο τις «προοπτικές» στον τομέα της γονιδιωματικής έχει ήδη προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στο Κέιμπριτζ (Ηνωμένο Βασίλειο) εντός του τρέχοντος έτους.

5.15 Επίσης, πρέπει να τεθούν σημεία αναφοράς σε σχέση με τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της ΣΕ&ΤΣ προκειμένου να γίνουν πιο σαφείς οι προσδοκίες, τα κριτήρια που πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά την αξιολόγηση του βαθμού ικανοποίησης των προσδοκιών και ο τρόπος αντιμετώπισης τυχόν αδυναμιών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω μίας εσωτερικής διαδικασίας, η οποία θα υπόκειται σε εξωτερικό έλεγχο κατά την ανανέωση της συμφωνίας. Η θέσπιση σημείων αναφοράς ή πίνακα αποτελεσμάτων θα διευκόλυνε σημαντικά αυτό τον εξωτερικό έλεγχο καθώς βάσει αυτών θα γινόταν η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της συμφωνίας. Τα κριτήρια που πρέπει να θεσπιστούν καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τομέων: επιστημονικά κριτήρια, πολιτικά, διοικητικά και διαχειριστικά κριτήρια, κριτήρια που αφορούν τις εισροές και τις εκροές και τις διάφορες επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται για την επίτευξη των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων.

6 Συμπεράσματα και συστάσεις

6.1 Στους όρους εντολής της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για τη διενέργεια της παρούσας εκτίμησης αντικτύπου της ΣΕ&ΤΣ αναφερόταν ότι στην εκτίμηση πρέπει να επισημαίνεται τι προσθέτει η συμφωνία στην επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, σε σύγκριση με τους επιδιωκόμενους στόχους. Στο σημείο αυτό εγείρεται το εξής ερώτημα: παρατηρείται αύξηση της συνεργασίας με την χώρα αυτή ή, εάν δεν παρατηρείται αύξηση της συνεργασίας, ποιες ήταν οι συνέπειες της συμφωνίας; Προβλεπόταν επίσης ότι η μελέτη θα συνέβαλε στη διαμόρφωση της θέσης της Επιτροπής ενόψει της αναθεώρησης της συμφωνίας, υποδεικνύοντας μεταξύ άλλων εάν απαιτούνται αλλαγές ή βελτιώσεις ή εάν είναι ικανοποιητική υπό την παρούσα μορφή της. Στους συγκεκριμένους στόχους της μελέτης περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, η αξιολόγηση των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας σε σχέση με τα διαφορετικά προγράμματα, η εκτίμηση της συμβολής των συνεχιζόμενων δραστηριοτήτων συνεργασίας στη δημιουργία των προϋποθέσεων για στενότερη σχέση, ώστε να αναμένεται η ανάπτυξη νέων μορφών εταιρικών σχέσεων («Από τη συμμετοχή στη συνεργασία και στην εταιρική σχέση»), η άντληση στρατηγικών και ειδικών συμπερασμάτων όσον αφορά τις περαιτέρω ανάγκες, η διατύπωση συστάσεων σχετικά με την υλοποίηση μελλοντικών αξιολογήσεων αντικτύπου, η αξιολόγηση του βαθμού συνεργασίας των κρατών μελών της ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε&ΤΣ και άρα η συμβολή στη δημιουργία του ΕΧΕ, η ανάλυση του βαθμού και της ποιότητας της επιτευχθείσας αμοιβαιότητας (παράρτημα 2).

Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων κατέληξε σε σειρά συμπερασμάτων και διατύπωσε ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ σε σχέση τόσο με τους επιδιωκόμενους στόχους όσο και γενικότερα. Στις παραγράφους που ακολουθούν αναλύονται αυτά τα συμπεράσματα και οι συστάσεις:

6.2 Υπάρχουν απτά οφέλη που αποδίδονται στην ύπαρξη της συμφωνίας επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, τα οποία έως σήμερα αφορούν κυρίως τον επιστημονικό τομέα και σε μεγάλο βαθμό οφείλονται στη διαπραγμάτευση συγκεκριμένων εκτελεστικών ρυθμίσεων στο πλαίσιο της συμφωνίας. Η συμφωνία πρέπει να θεωρηθεί ότι κατά κύριο λόγο διευκολύνει τη συμμετοχή εταίρων από τις ΗΠΑ και πρέπει επίσης να επισημανθεί η αξία της ανταλλαγής δεδομένων, της συνεργασίας με εργαστήρια σε διάφορες χώρες, της δοκιμής νέων προσεγγίσεων και άλλων παραγόντων που ενθαρρύνουν την καινοτομία. Είναι δύσκολο να κριθεί κατά πόσο αυτά τα αποτελέσματα θα επιτυγχάνονταν ούτως ή άλλως, αλλά υπάρχει η εντύπωση ότι σε αρκετές περιπτώσεις η ύπαρξη της συμφωνίας συνέβαλε καθοριστικά στην επιστημονική συνεργασία (για παράδειγμα ως αποτέλεσμα της επιστολής «προς συναδέλφους» του NSF). Δυσκολότερο είναι να προσδιοριστεί ο αντίκτυπος της συμφωνίας στον τομέα της βιομηχανίας ή στην πολιτική. Στην πρώτη περίπτωση, απαιτείται χρόνος για την ανάπτυξη εμπορεύσιμων προϊόντων ή υπηρεσιών, οπότε είναι πιθανό τα αποτελέσματα αυτά να γίνουν ορατά εντός των επόμενων ετών. Τα οφέλη όσον αφορά την πολιτική μπορεί να φανούν συντομότερα, ιδίως σε τομείς όπως η περιβαλλοντική επιστήμη όπου αναμένονται περισσότερες δραστηριότητες στο πλαίσιο μίας πρόσφατης εκτελεστικής συμφωνίας. Ωστόσο δεν πρέπει να παραβλέπονται οι ευρύτερες συνέπειες της συμφωνίας, καθώς ο αντίκτυπος δεν πρέπει να θεωρείται ότι περιορίζεται σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες αλλά περιλαμβάνει και αλλαγές στην πολιτική που μπορεί να οδηγήσουν στην υιοθέτηση νέων προσεγγίσεων και ιδεών.

6.3 Γενικότερα, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων θα ήθελε να είχε διαπιστώσει πιο συγκεκριμένα οφέλη τα οποία να μπορούσαν να αποδοθούν άμεσα στην ύπαρξη στης συμφωνίας. Αναμφίβολα, υπάρχουν οι βάσεις για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων και ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για την επίσπευση της διαδικασίας ανάπτυξης συνεργασιών στο πλαίσιο της συμφωνίας, για την αξιοποίηση των ευκαιριών και την πιο ενεργή εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που προσφέρει. Πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της ΣΕ&ΤΣ είναι το ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που καλύπτει. Η συμφωνία δεν αφορά μόνο κοινά έργα. Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων διαπίστωσε ότι η επιστημονική κοινότητα έκρινε θετικά και άλλα είδη δραστηριοτήτων. Πρέπει να αξιοποιηθούν οι προσφερόμενες δυνατότητες και για το λόγο αυτό ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ η πλήρης αξιοποίηση των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από τη συμφωνία, παραδείγματος χάρη με τη σύσταση σχετικών ομάδων ad hoc και ομάδων δράσης για την προώθηση της μελέτης και της συμμετοχής σε τομείς που ενδιαφέρουν και τις δύο πλευρές.

6.4 Ένα από τα σημαντικά - και ιδιαιτέρως απογοητευτικά - ευρήματα της επιτροπής εμπειρογνωμόνων είναι η έλλειψη ενημέρωσης σχετικά τη συμφωνία, ιδίως στην Ευρώπη. Διατυπώθηκαν μάλιστα ανησυχίες για το γεγονός ότι στα κράτη μέλη η πληροφόρηση για τη συμφωνία ήταν ιδιαίτερα ελλιπής. Η σημασία της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ, η συμμετοχή των κρατών μελών σε αυτή σε συνδυασμό με τον ΕΧΕ και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της Λισσαβόνας, αναδεικνύουν την ανάγκη για καλύτερη συμπληρωματικότητα στον τομέα αυτό. Για την Ευρώπη, τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, η ανοικτή μέθοδος συντονισμού είναι σημαντική για την ανάπτυξη της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας. Παρά τις σημαντικές και πραγματικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν στο παρελθόν, υπάρχει ακόμη ανάγκη για ενημέρωση των κρατών μελών σχετικά με την ύπαρξη της συμφωνίας Ε&ΤΣ προκειμένου να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή τους και η ανάληψη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων και πρωτοβουλιών στο πλαίσιο αυτής. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να εντοπιστούν συγκεκριμένοι τομείς-στόχοι στους οποίους να εστιαστεί η ενημέρωση (επιστήμη, βιομηχανία, δημόσιες αρχές) και να δρομολογηθούν πρωτοβουλίες βάσει των παραδειγμάτων που αναφέρονται στην παράγραφο 5.12. Η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει για την καλύτερη ενημέρωση των κρατών μελών σχετικά με τη ΣΕ&ΤΣ και για την ενθάρρυνσή τους να συμμετάσχουν ενεργά σε δραστηριότητες στο πλαίσιο αυτής.

6.5 Το ζήτημα της αμοιβαιότητας μεταξύ των δύο μερών της συμφωνίας, ΕΕ και ΗΠΑ, είχε τεθεί και παλαιότερα και είχε θεωρηθεί ότι δεν αποτελεί λόγο ιδιαίτερης ανησυχίας. Οι διάφορες εκτελεστικές συμφωνίες εξάλλου αποτελούν ενδείξεις της δέσμευσης των δύο πλευρών για συνεργασία μέσω των οργανισμών που υποδεικνύονται σε συγκεκριμένους τομείς. Η δέσμευση αυτή είναι αμοιβαία, οπότε θα μπορούσε ίσως να αποκλειστεί ο κίνδυνος μονόπλευρης ωφέλειας από τη συνεργασία. Ωστόσο, καθώς ορισμένα από τα υπουργεία ή τις υπηρεσίες που υπογράφουν εκτελεστικές συμφωνίες θέτουν ως προϋπόθεση οι δραστηριότητες Ε&Α να αφορούν τις εσωτερικές προτεραιότητες των ΗΠΑ, πρέπει να αναλυθούν οι τομείς εργασίας ώστε να διευκρινιστεί περαιτέρω πώς μπορεί να συνεισφέρουν ουσιαστικά οι αλλοδαποί εταίροι. Επιπλέον, προκύπτει ότι η νομοθεσία των ΗΠΑ απαιτεί η κοινή έρευνα να πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο στις ΗΠΑ. Είναι ενδεχομένως δυνατό να τηρηθεί αυτή η προϋπόθεση για τους αμερικανούς αντισυμβαλλόμενους αλλά υπάρχουν αμφιβολίες και ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να διασαφηνιστούν από την ΚΣΟ ορισμένες πτυχές της αμοιβαιότητας που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο της συμφωνίας σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Επιπλέον, ερευνητικά ιδρύματα των ΗΠΑ μπορούν προφανώς να προσελκύσουν νέους ευρωπαίους επιστήμονες να εργαστούν στις ΗΠΑ, αρχικά στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ, όπως και η ΕΕ μπορεί να προσελκύσει νέους αμερικανούς επιστήμονες να εργαστούν στην Ευρώπη. Η κινητικότητα αυτή ενθαρρύνεται εξάλλου στο πλαίσιο του ΕΧΕ. Η ΕΕ επομένως πρέπει να μεριμνήσει για την αποτελεσματικότητα της αμοιβαίας αυτής κινητικότητας, μέσω επαρκούς ενημέρωσης και προβολής.

6.6 Μία άλλη πτυχή της ανάγκης για καλύτερη ενημέρωση αφορά την κοινή συμβουλευτική ομάδα (ΚΣΟ) που θεσπίστηκε από την ΣΕ&ΤΣ. Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων έκρινε απογοητευτικές τις επιδόσεις της ΚΣΟ και ανησυχητική την προφανή δυσκολία ανάκτησης πληροφοριών σχετικά με τις συναντήσεις της. Έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η ΚΣΟ αποτελεί απλώς μία τυπική διαδικασία και ότι η ύπαρξή της είναι χρήσιμη μόνο στους άμεσα ενδιαφερόμενους. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να αξιοποιηθεί καλύτερα η ΚΣΟ ως μέσο επικοινωνίας, προκειμένου η επιστημονική κοινότητα και οι λοιποί ενδιαφερόμενοι να ενημερωθούν για την ημερήσια διάταξή της και για τα αποτελέσματα των συζητήσεων στους κόλπους της. Η ΚΣΟ πρέπει να ενθαρρύνει τη συνεισφορά ενός ευρύτερου κοινού σε αυτές τις συζητήσεις προκειμένου να ακούγονται περισσότερες γνώμες. Υπάρχουν απτές ενδείξεις ότι ερευνητικά ιδρύματα στις ΗΠΑ ευνοούν τη συνεργασία και πρέπει να αναζητηθούν τρόποι ενθάρρυνσης της συμμετοχής. Στον βιομηχανικό τομέα, η αποτελεσματικότητα μπορεί να βελτιωθεί μέσω πιο ενεργών διαβουλεύσεων με οργανισμούς Ε&Α του τομέα της βιομηχανίας, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Διαχείριση της Βιομηχανικής Έρευνας (EIRMA) και το Ινστιτούτο Βιομηχανικών Ερευνών (IRI). Όσον αφορά τη διαχείριση της συμφωνίας, οι ετήσιες επίσημες συναντήσεις της ΚΣΟ δεν αρκούν. Η αποτελεσματικότητά τους πρέπει να βελτιωθεί μέσω της ενίσχυσης των επαφών και της επικοινωνίας, σε συνδυασμό με τη σύσταση μικρών ομάδων εργασίας ή επιχειρησιακών ομάδων οι οποίες θα αναφέρονται στην ΚΣΟ και θα προτείνουν εναλλακτικές επιλογές βάσει των οποίων θα λαμβάνονται οι αποφάσεις. Επίσης, στις συντονιστικές επιτροπές με αρμοδιότητες στο πλαίσιο των διαφόρων εκτελεστικών συμφωνιών πρέπει να εκπροσωπούνται από ειδικούς όλοι οι επιστημονικοί τομείς, οι δε ημερήσιες διατάξεις τους και τα αποτελέσματα των συναντήσεών τους πρέπει να δημοσιοποιούνται.

6.7 Αναμφίβολα, η ενίσχυση της ελκυστικότητας της ΣΕ&ΤΣ για την επιστημονική κοινότητα και άλλους ενδιαφερόμενους θα οδηγήσει στην αύξηση της πληροφόρησης σχετικά με τη συμφωνία. Αυτό όμως δεν πρόκειται να συμβεί αν δεν προβλεφθούν δυνατότητες χρηματοδότησης των συμμετεχόντων. Μπορούν να εξεταστούν τρεις διαφορετικοί τρόποι χρηματοδότησης δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ. Ο πρώτος τρόπος είναι να επιτευχθεί συμφωνία βάσει συγκεκριμένης εκτελεστικής ρύθμισης για δέσμευση κεφαλαίων στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του ΠΠ και, παράλληλα, η αμερικανική υπηρεσία-εταίρος να δεσμεύσει κονδύλια για εργασίες συγκεκριμένου τύπου, με αποτέλεσμα συνεργασία με αμερικανούς εταίρους για τη χρηματοδότηση «έργων εκτελεστικών ρυθμίσεων». Ο δεύτερος συνίσταται στη χρηματοδότηση της παρακολούθησης εργαστηρίων ή ομάδων προγραμματισμού από όπου μπορούν να προκύψουν κοινά έργα σε προκαθορισμένους τομείς. Ο τρίτος αφορά τη διασφάλιση κατά τη σύναψη σύμβασης βάσει επιλεγείσας πρότασης της ύπαρξης επαρκών κεφαλαίων για την κάλυψη των αναγκών κινητικότητας του επιστημονικού προσωπικού κατά τη διάρκεια της σύμβασης - ιδίως για την παρακολούθηση από αμερικανούς των συντονιστικών και άλλων συναντήσεων διαχειριστικού χαρακτήρα στην Ευρώπη. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να θεσπιστεί "κεφάλαιο εκκίνησης" με ίση χρηματοδότηση από τις δύο πλευρές στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ για τη διευκόλυνση τέτοιων πρωτοβουλιών. Καθώς διαπιστώνεται ότι η επιστημονική κοινότητα στις ΗΠΑ διάκειται ευμενώς έναντι του ενδεχομένου συνεργασίας με ευρωπαίους συναδέλφους στο πλαίσιο ερευνητικών έργων, αναμένεται ότι η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών πόρων θα δράσει καταλυτικά για την αύξηση των σχετικών δραστηριοτήτων.

6.8 Η ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ είναι μία από τις πολλές συμφωνίες επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας που έχει συνάψει η ΕΕ με τρίτες χώρες. Η ιδιαιτερότητα ωστόσο της συγκεκριμένης συμφωνίας έγκειται σε δύο σημεία. Πρώτον, ότι η αντισυμβαλλόμενη χώρα είναι μία από τις πιο επιτυχημένες βασισμένες στην επιστήμη και την τεχνολογία οικονομίες στον κόσμο με αποτέλεσμα οι ευκαιρίες που δημιουργεί η συνεργασία σε προηγμένους και καινοτόμους επιστημονικούς τομείς να είναι μοναδικές. Δεύτερον, ιδιαιτερότητα αποτελεί το γεγονός ότι, μέσω μίας διαδικασίας που βασίζεται σε επικουρικές εκτελεστικές συμφωνίες, τα δύο μέρη συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της κοινής επιστημονικής προσπάθειας.

6.9 Όπως προαναφέρθηκε, η ΣΕ&ΤΣ προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες που πρέπει να αξιοποιηθούν δυναμικότερα. Για τον προσδιορισμό του τρόπου αναζωογόνησης της δραστηριότητας στο πλαίσιο της συμφωνίας απαιτείται στρατηγικός σχεδιασμός και συνεκτίμηση των νέων προοπτικών πολιτικής στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Χάρη στο υψηλό επίπεδο των επιστημονικών κοινοτήτων των δύο πλευρών, είναι ρεαλιστική η προσδοκία για «χάραξη νέων συνόρων» στην επιστημονική έρευνα και για πρωταγωνιστικό ρόλο των δύο πλευρών στις εξελίξεις αυτές. Επομένως, ρεαλιστικές δραστηριότητες πρόγνωσης ή πρόβλεψης αυτού του τύπου πρέπει να θεωρούνται επιλέξιμες στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ καθώς αποτέλεσμά τους θα είναι η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των πλευρών. Άλλες ερευνητικές δραστηριότητες μπορεί να αφορούν έρευνα παγίωσης σε τομείς όπου έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος αλλά στους οποίους απαιτούνται επιπλέον πόροι και καλύτερη εστίαση. Η αναζήτηση λύσεων για την αντιμετώπιση αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών είναι μία τέτοια κατηγορία, όπως και οι νέες και βελτιωμένες ερευνητικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση κοινωνικών ζητημάτων και προβλημάτων στις βιομηχανικές χώρες - όπως οι ΗΠΑ και τα κράτη μέλη της ΕΕ. Για όλους αυτούς τους λόγους και για άλλους που εκτίθενται στην ενότητα αυτή, ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ η ανανέωση της συμφωνίας στην οποία να περιέχεται δέσμευση για τη θέσπιση στρατηγικής που θα αξιοποιεί τις βάσεις που τέθηκαν κατά την πρώτη πενταετία εφαρμογής της συμφωνίας και τις δυνατότητες που θα παρέχει η συμφωνία μετά την ανανέωσή της.

6.10 Στις ΗΠΑ έχουν εκφραστεί ανησυχίες σχετικά με ορισμένους λειτουργικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν κοινά έργα στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ και που αφορούν κυρίως συμβάσεις, ρυθμίσεις για τους ελέγχους, νομικές απαιτήσεις και την ευθύνη στο πλαίσιο συμβάσεων του ΠΠ. Τέτοια πρακτικά ζητήματα έχουν κατά καιρούς δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα, έθεσαν σε κίνδυνο τη δρομολόγηση έργων και περιήλθαν σε γνώση ανώτερων αξιωματούχων στις ΗΠΑ. Πρέπει να εξασφαλιστεί ότι στο μέλλον τέτοιες διαδικασίες ή διαδικαστικά ζητήματα δεν θα υπονομεύσουν ξανά τη στρατηγική ανάπτυξη και την επιστημονική και τεχνολογική αξία της συμφωνίας. Στο πλαίσιο του ΠΠ6 έχει επιτευχθεί πρόοδος όπως και στο πλαίσιο των σχετικών εκτελεστικών ρυθμίσεων για την επίλυση τέτοιων ζητημάτων και αναμένεται ότι στο μέλλον δεν θα ξαναδημιουργηθούν τέτοια προβλήματα. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν προβλήματα και γι' αυτό είναι τεράστια η σημασία των διαρκών επαφών που πρέπει να θέσουν τέλος στην εξάρτηση από τις ετήσιες συναντήσεις της ΚΣΟ.

6.11 Επίσης, σε λειτουργικό επίπεδο, παρατηρείται ότι δεν συμμετέχουν στις δραστηριότητες της συμφωνίας ορισμένοι σημαντικοί επιστημονικοί οργανισμοί των ΗΠΑ (π.χ. NIH, NASA) και ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να καταβληθούν προσπάθειες για την ανάπτυξη δεσμών με αυτούς τους οργανισμούς μέσω ειδικών και στοχοθετημένων εκτελεστικών συμφωνιών για την αντιμετώπιση κοινών προβλημάτων και τη συνεργασία σε τομείς κοινού επιστημονικού ενδιαφέροντος.

6.12 Πρέπει να καταστεί πιο σαφής η διαφοροποίηση της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ από τις διάφορες διμερείς και άλλες συμφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και μεμονωμένων κρατών μελών. Παρατηρείται μία σχετική σύγχυση όσον αφορά την ΕΕ και την ακριβή φύση της σχέσης της με τα κράτη μέλη της καθώς συχνά θεωρείται είτε ότι δεν συνδέονται καθόλου μεταξύ τους είτε ότι έχουν ισότιμο καθεστώς, ενώ από άποψη επιστημονικών πόρων και εμπειρογνωμοσύνης θα έπρεπε να θεωρείται ότι αλληλοσυμπληρώνονται. Η προστιθέμενη αξία από τη σκοπιά της Ευρώπης (Ευρωπαϊκή Προστιθέμενη Αξία - ΕΠΑ) δεν θα είναι εύκολο να εκτιμηθεί εφόσον θα είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ επομένως, η Αντιπροσωπεία της ΕΕ στην Ουάσιγκτον, από κοινού με τις πρεσβείες των κρατών μελών, να καταβάλει προσπάθειες για την ενημέρωση των διαφόρων κρατικών υπηρεσιών και οργανισμών σχετικά με τις ουσιαστικές διαφορές μεταξύ της ΣΕ&ΤΣ ΕΕ-ΗΠΑ και των συμφωνιών με μεμονωμένα κράτη μέλη.

6.13 Είναι αναγκαία η καλύτερη συγκριτική αξιολόγηση της συμφωνίας προκειμένου να είναι δυνατή η συνεχής εσωτερική παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων. Αυτό θα είναι επωφελές τόσο καθεαυτό όσο και στο πλαίσιο μελλοντικών μελετών εκτίμησης αντικτύπου. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ να καταστούν πιο σαφείς οι στόχοι της συμφωνίας όσον αφορά τη διαχείριση και να καθοριστούν κριτήρια για την αξιολόγηση της προόδου προς την επίτευξη αυτών των στόχων προκειμένου να διευκολυνθεί ο εσωτερικός έλεγχος. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται η δημιουργία βάσης δεδομένων που θα περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ. Επομένως, τα στοιχεία που αφορούν την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της συμφωνίας πρέπει να είναι λεπτομερή προκειμένου να διευκολύνεται η εσωτερική συγκριτική ανάλυση των επιδόσεων και η εξωτερική εκτίμηση του αντικτύπου κατά τις ημερομηνίες αναθεώρησης της συμφωνίας.

6.14 Απαραίτητος για την επίτευξη των στόχων της ΣΕ&ΤΣ είναι ο διάλογος με τους αρμόδιους αξιωματούχους της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ αφενός των επαφών εργασίας με αξιωματούχους των αρμόδιων υπουργείων των ΗΠΑ που είναι απαραίτητες για τη λειτουργία της συμφωνίας και αφετέρου των στρατηγικών επαφών σε ανώτατο επίπεδο με τα υπουργεία που είναι κρίσιμα για την προαγωγή των στόχων και την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας μεταξύ των μερών. ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ η Επιτροπή να διασφαλίσει άμεσες επαφές σε κατάλληλο επίπεδο με βασικά υπουργεία των ΗΠΑ προκειμένου η συμφωνία να υποστηρίζεται και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού σε ανώτατο επίπεδο. Για τη δημιουργία επαφών σε υψηλό επίπεδο διοίκησης, ιδιαίτερη είναι φυσικά η σημασία συμμετοχής προσωπικοτήτων. Ωστόσο, και η Επιτροπή με τη σειρά της δεν πρέπει να διστάσει να δημιουργήσει τις κατάλληλες κοινωνικές συνθήκες για τη δημιουργία των επαφών αυτών. Για το λόγο αυτό ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ επίσης να αξιολογείται συνεχώς ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν πρόσωπα που κατέχουν υψηλά αξιώματα στην ενίσχυση των σχέσεων και της συμμετοχής στο πλαίσιο της ΣΕ&ΤΣ προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της ελλιπούς ενημέρωσης των ενδιαφερομένων σχετικά με τη συμφωνία.

Παραρτήματα

Θα περιλαμβάνονται στην τελική έκθεση

Παραπομπές

1 Eizenstat, S. Opening Remarks. New Vistas in Transatlantic Science and Technology Cooperation. Ουάσιγκτον, Ιούνιος 1998. Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας ISBN 0-309-06197-0

2 Gerold, R. The European Union Vista in Transatlantic Science and Technology Cooperation. New Vistas in Transatlantic Science and Technology Cooperation. Ουάσιγκτον, Ιούνιος 1998. Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας ISBN 0-309-06197-0

3 The UK Research and Development Scoreboard 2002. Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας, Λονδίνο (www. innovation.gov.uk/projects/rd_scoreboard)