16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 263/1 
II 
(Προπαρασκευαστικές πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με ένα δεύτερο γενικό σύστημα αναγνώρισης της επαγγελμα­
τικής εκπαίδευσης η οποία συμπληρώνει την οδηγία 89/48/ΕΟΚ 
COM(89) 372 τελικό — ΣΥΝ 209 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 26 Ιουλίου 1989) 
(89/C 263/01) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας και ιδίως τα άρθρα 49, 57 παράγραφος 1 και 66, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι δυνάμει του άρθρου 8Α της Συνθήκης, η εσωτερική αγορά 
περιλαμβάνει ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα και ότι δυνά­
μει του άρθρου 3 στοιχείο γ της συνθήκης η εξάλειψη των 
εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και των 
υπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών αποτελεί ένα από τους 
στόχους της Κοινότητας· ότι για τους υπηκόους των κρατών 
μελών, συνεπάγεται ιδίως την ευχέρεια να ασκούν επαγγελμα­
τική δραστηριότητα, ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή μισθωτοί, 
σε κράτος μέλος εκτός από εκείνο στο οποίο απέκτησαν τα 
επαγγελματικά τους προσόντα· 
ότι όσον αφορά τα επαγγέλματα για την άσκηση των οποίων 
η Κοινότητα δεν έχει ορίσει το ελάχιστο επίπεδο των 
αναγκαίων προσόντων, τα κράτη μέλη διατηρούν την ευχέ­
ρεια να καθορίζουν το επίπεδο αυτό, ώστε να εξασφαλίζουν 
την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στο έδαφος 
τους· ότι, ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν μπορούν παραγνω­
ρίζοντας τις υποχρεώσεις που ορίζονται στα άρθρα 5, 48, 52 
και 59 της Συνθήκης, να επιβάλουν σε υπήκοο κράτους μέλους 
να αποκτά προσόντα τα οποία τα εν λόγω κράτη μέλη απλώς 
περιορίζονται να ορίζουν σε σχέση με τα διπλώματα που 
χορηγούν στα πλαίσια του εθνικού εκπαιδευτικού τους 
συστήματος· ενώ ο ενδιαφερόμενος έχει ήδη αποκτήσει το σύνολο ή μέρος 
των προσόντων αυτών σε άλλο κράτος μέλος· ότι κατά συνέ­
πεια κάθε κράτος μέλος υποδοχής στο οποίο είναι κατοχυρω­
μένο νομοθετικά ένα επάγγελμα είναι υποχρεωμένο να λαμβά­
νει υπόψη του τα προσόντα που αποκτώνται σε άλλο κράτος 
μέλος και να εκτιμά αν αυτά αντιστοιχούν στα προσόντα που 
απαιτεί· 
ότι η οδηγία 89/48/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 
1988 σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλω­
μάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελ­
ματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριών ετών(!) συμ­
βάλλει στην τήρηση αυτών των υποχρεώσεων αλλά περιο­
ρίζεται μόνο στην επαγγελματική εκπαίδευση ανώτατης βαθ­
μίδας· 
ότι για να διευκολυνθεί η άσκηση όλων των επαγγελματικών 
δραστηριοτήτων η οποία εξαρτάται σε ένα κράτος μέλος 
υποδοχής από την απόκτηση διπλώματος που πιστοποιεί 
εκπαίδευση οποιασδήποτε βαθμίδας, πρέπει να θεσπισθεί ένα 
δεύτερο γενικό σύστημα που συμπληρώνει το πρώτο· 
ότι το συμπληρωματικό αυτό σύστημα πρέπει να καλύπτει τις 
δύο βαθμίδες εκπαίδευσης, οι οποίες δεν έχουν καλυφθεί από 
το γενικό αρχικό σύστημα, δηλαδή τη βαθμίδα της δευτε­
ροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και εκείνη της μετα-δευτε-
ροβάθμιας εκπαίδευσης που παρέχεται από ιδρύματα ανώτα­
της εκπαίδευσης ή ισοδύναμα προς αυτά ιδρύματα και καλύ­
πτουν εκπαίδευση διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών 
ότι το συμπληρωματικό γενικό σύστημα πρέπει να βασίζεται 
στις ίδιες αρχές και να περιλαμβάνει, τηρουμένων των αναλο­
γιών, τους ίδιους κανόνες με το αρχικό γενικό σύστημα· 
ότι επειδή το συμπληρωματικό γενικό σύστημα καλύπτει δύο 
βαθμίδες εκπαίδευσης και επειδή το αρχικό γενικό σύστημα 
καλύπτει μία τρίτη, πρέπει να προβλέψει εάν και υπό ποιους 
(') ΕΕ αριθ. L 19 της 24. 1. 1989, σ. 16. 
Αριθ. C 263/2 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
όρους ένα άτομο που απέκτησε εκπαίδευση μιας βαθμίδας 
μπορεί να ασκήσει σε ένα άλλο κράτος μέλος επάγγελμα 
για την άσκηση του οποίου κατοχυρώθηκαν τα προσόντα 
νομοθετικά βάσει άλλης βαθμίδας· 
ότι επειδή το γενικό συμπληρωματικό σύστημα καλύπτει 
επαγγέλματα για την άσκηση των οποίων απαιτείται η 
απόκτηση διπλώματος που να πιστοποιεί επαγγελματική 
εκπαίδευση επιπέδου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και απαι­
τεί κυρίως προσόντα χειρονακτικής εργασίας, πρέπει να προ­
βλέπει επίσης την αναγνώριση αυτών των προσόντων ακόμα 
και αν έχουν αποκτηθεί μόνο με την επαγγελματική πείρα 
σε κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει νομοθετικά αυτά τα 
επαγγέλματα· 
ότι πρέπει επίσης να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής ορισμέ­
νων παλιών οδηγιών αναγνώρισης των επαγγελματικών προ­
σόντων προκειμένου να καλύψουν την άσκηση των 
δραστηριοτήτων που κατοχυρώνονται νομοθετικά όχι μόνον 
όσον αφορά την ανεξάρτητη εργασία αλλά και τη μισθωτή· 
ότι εξάλλου το γενικό συμπληρωματικό σύστημα δεν θίγει 
την εφαρμογή του άρθρου 48 παράγραφος 4 και του άρθρου 
55 της Συνθήκης· 
ότι ένα τέτοιο σύστημα, όπως και το αρχικό σύστημα, 
ενισχύοντας το δικαίωμα του ευρωπαίου πολίτη να χρησιμο­
ποιεί τις επαγγελματικές του γνώσεις σε κάθε κράτος μέλος, 
ολοκληρώνει και συγχρόνως ενισχύει το δικαίωμα του να 
αποκτά τις γνώσεις αυτές όπου επιθυμεί· 
ότι τα δύο συστήματα πρέπει να αξιολογηθούν εκ νέου μετά 
από ένα ορισμένο χρόνο εφαρμογής, ως προς την αποτε­
λεσματικότητα της λειτουργίας τους, προκειμένου να προσδι­
ορισθεί κυρίως σε ποιο βαθμό μπορούν να βελτιωθούν και τα 
δύο, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
Άρθρο 1 
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοείται: 
α) ως δίπλωμα, οποιοδήποτε δίπλωμα, πιστοποιητικό ή 
άλλος τίτλος ή οποιοδήποτε σύνολο τέτοιων διπλω­
μάτων, πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων: 
— που έχει χορηγηθεί από αρμόδια αρχή κράτους 
μέλους, η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθε­
τικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του εν 
λόγω κράτους μέλους, 
— από το οποίο προκύπτει ότι ο κάτοχος του παρακο­
λούθησε με επιτυχία κύκλο σπουδών μετά τη δευτε­
ροβάθμια εκπαίδευση, διάρκειας μικρότερης των 
τριών ετών ή ισοδύναμης διάρκειας με μειωμένο 
ωράριο, σε πανεπιστήμιο ή ανώτατο εκπαιδευτικό 
ίδρυμα ή άλλο ίδρυμα του αυτού εκπαιδευτικού επιπέ­
δου και, ενδεχομένως, ότι παρακολούθησε με επιτυ­
χία την επαγγελματική εκπαίδευση που απαιτείται 
επιπλέον του κύκλου σπουδών μετά τη δευτεροβάθ­
μια, και 
— από το οποίο προκύπτει ότι ο κάτοχος του διαθέτει 
τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα για να 
αναλάβει ή να ασκήσει επάγγελμα που είναι νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο στο εν λόγω κράτος μέλος, εφόσον η εκπαίδευση που πιστοποιείται από το εν λόγω 
δίπλωμα, πιστοποιητικό ή άλλο τίτλο έχει πραγματοποι­
ηθεί κατά το μεγαλύτερο της μέρος στην Κοινότητα, ή 
εφόσον ο κάτοχος του έχει τριετή επαγγελματική πείρα 
που βεβαιούται από το κράτος μέλος το οποίο έχει 
αναγνωρίσει ένα εξωκοινοτικό δίπλωμα, πιστοποιητικό 
η άλλο τίτλο. 
Εξομοιώνεται προς δίπλωμα κατά την έννοια του πρώτου 
εδαφίου, οποιοδήποτε δίπλωμα, πιστοποιητικό ή άλλος 
τίτλος ή οποιοδήποτε σύνολο τέτοιων διπλωμάτων, 
πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων έχει χορηγηθεί από 
αρμόδια αρχή σε κράτος μέλος, εφόσον πιστοποιεί εκπαί­
δευση που έχει πραγματοποιηθεί εντός της Κοινότητας 
και που αναγνωρίζεται από αρμόδια αρχή του εν λόγω 
κράτους μέλους ως ισοτίμου επιπέδου και εφόσον παρέ­
χει τα ίδια δικαιώματα πρόσβασης ή άσκησης ενός νομο­
θετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος· 
β) ως πιστοποιητικό, κάθε δίπλωμα, πιστοποιητικό ή άλλος 
τίτλος ή οποιοδήποτε σύνολο τέτοιων διπλωμάτων, 
πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων: 
— που έχει χορηγηθεί από αρμόδια αρχή κράτους 
μέλους, η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθε­
τικές κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του εν 
λόγω κράτους μέλους, 
— από το οποίο προκύπτει ότι ο κάτοχος του παρακο­
λούθησε με επιτυχία κύκλο σπουδών της δευτεροβάθ­
μιας εκπαίδευσης σε ίδρυμα γενικής ή επαγγελμα­
τικής εκπαίδευσης, και 
— από το οποίο προκύπτει ότι ο κάτοχος του διαθέτει 
τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα για να 
αναλάβει ή να ασκήσει επάγγελμα που είναι νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο στο εν λόγω κράτος μέλος, 
εφόσον η εκπαίδευση που πιστοποιείται από το εν λόγω 
δίπλωμα, πιστοποιητικό ή άλλο τίτλο έχει πραγματοποι­
ηθεί κατά το μεγαλύτερο της μέρος στην Κοινότητα, ή 
εφόσον ο κάτοχος που έχει διετή επαγγελματική πείρα 
που βεβαιούται από το κράτος μέλος το οποίο έχει 
αναγνωρίσει ένα εξωκοινοτικό δίπλωμα, πιστοποιητικό 
ή άλλο τίτλο. 
Εξομοιώνεται προς δίπλωμα κατά την έννοια του πρώτου 
εδαφίου, οποιοδήποτε δίπλωμα, πιστοποιητικό ή άλλος 
τίτλος ή οποιοδήποτε σύνολο τέτοιων διπλωμάτων, 
πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων έχει χορηγηθεί από 
αρμόδια αρχή σε κράτος μέλος, εφόσον πιστοποιεί εκπαί­
δευση που έχει πραγματοποιηθεί εντός της Κοινότητας 
και που αναγνωρίζεται από αρμόδια αρχή του εν λόγω 
κράτους μέλους ως ισοτίμου επιπέδου και εφόσον παρέ­
χει τα ίδια δικαιώματα πρόσβασης ή άσκησης ενός νομο­
θετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος· 
γ) ως κράτος μέλος υποδοχής, το κράτος μέλος στο οποίο 
ο υπήκοος κράτους μέλους ζητεί να ασκήσει ένα επάγγελ-
16.10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 263/3 
μα το οποίο είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο ενώ δεν έχει 
αποκτήσει στο εν λόγω κράτος μέλος το δίπλωμα ή το 
πιστοποιητικό το οποίο διαθέτει ή δεν έχει ασκήσει στο 
εν λόγω κράτος μέλος για πρώτη φορά το περί ου ο λόγος 
επάγγελμα· 
δ) ως νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα, η δραστηριό­
τητα ή το σύνολο νομοθετικά κατοχυρωμένων επαγγελ­
ματικών δραστηριοτήτων που αποτελούν το επάγγελμα 
αυτό σε ένα κράτος μέλος· 
ε) ως νομοθετικά κατοχυρωμένη επαγγελματική 
δραστηριότητα, η επαγγελματική δραστηριότητα για την 
πρόσβαση στην οποία, την εξάσκηση της ή για ένα 
τρόπο εξασκήσεως της, σε ένα κράτος μέλος απαιτείται, 
αμέσως ή εμμέσως, βάσει νομοθετικών, κανονιστικών ή 
διοικητικών διατάξεων, η κατοχή διπλώματος ή πιστο­
ποιητικού. Τρόπους εξασκήσεως μιας νομοθετικά κατο­
χυρωμένης επαγγελματικής δραστηριότητας συνιστούν 
ιδίως: 
— η εξάσκηση δραστηριότητας υπό επαγγελματικό 
τίτλο, εφόσον η χρήση αυτού του τίτλου επιτρέπεται 
μόνον στους έχοντες δίπλωμα ή πιστοποιητικό που 
καθορίζεται από νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικη­
τικές διατάξεις, 
— στον τομέα της υγείας, η εξάσκηση επαγγελματικής 
δραστηριότητας, εφόσον για την επ' αμοιβή 
εξάσκηση αυτής της δραστηριότητας ή/και την 
επιστροφή των ιατρικών δαπανών, απαιτείται σύμ­
φωνα με το εθνικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης 
η κατοχή διπλώματος. 
Εφόσον το πρώτο εδάφιο δεν εφαρμόζεται, εξομοιώνεται 
προς νομοθετικά κατοχυρωμένη επαγγελματική 
δραστηριότητα, η επαγγελματική δραστηριότητα των 
μελών ένωσης ή οργάνωσης κύριος στόχος των οποίων 
είναι η προαγωγή και η διατήρηση της στάθμης του 
οικείου επαγγέλματος σε υψηλά επίπεδα, και οι οποίες 
για την επίτευξη αυτού του στόχου, τυγχάνουν αναγνω­
ρίσεως υπό ειδική μορφή σε κράτος μέλος και 
— χορηγούν στα μέλη τους δίπλωμα, 
— υποβάλλουν τα μέλη τους σε επαγγελματικούς κανό­
νες τους οποίους θεσπίζουν οι ίδιες και 
— παρέχουν σ'αυτά το δικαίωμα να κάνουν χρήση τίτ­
λου ή συντομογραφίας ή ιδιότητας που αντιστοιχεί 
προς αυτό το δίπλωμα. 
Όταν ένα κράτος μέλος αναγνωρίζει, όπως αναφέρεται 
στο δεύτερο εδάφιο, μια ένωση ή οργάνωση που πληροί 
τους όρους του εν λόγω εδαφίου, ενημερώνει σχετικά την 
Επιτροπή η οποία δημοσιεύει την πληροφορία αυτή στην 
Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
στ) ως επαγγελματική πείρα, η πραγματική και νόμιμη 
άσκηση του σχετικού επαγγέλματος σ' ένα κράτος μέλος· ζ) ως πρακτική άσκηση προσαρμογής, η άσκηση νομοθετικά 
κατοχυρωμένου επαγγέλματος που πραγματοποιείται στο 
κράτος μέλος υποδοχής υπό την ευθύνη αναγνωρισμένου 
επαγγελματία και που συνοδεύεται, ενδεχομένως, από 
συμπληρωματική εκπαίδευση. Η πρακτική άσκηση 
υπόκειται σε αξιολόγηση. Οι λεπτομερείς κανόνες της 
πρακτικής άσκησης και της αξιολόγησης της καθώς και 
το νομικό καθεστώς του ασκούμενου μετανάστη καθορίζο­
νται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής· 
η) ως δοκιμασία επάρκειας, έλεγχος που αφορά 
αποκλειστικά τις επαγγελματικές γνώσεις του αιτούντος, 
ασκείται δε από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους 
υποδοχής με σκοπό να εκτιμηθεί η ικανότητα του αιτού­
ντος να εξασκήσει νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα 
στο εν λόγω κράτος μέλος. 
Για τη διενέργεια του ελέγχου αυτού, οι αρμόδιες αρχές 
με βάση τη σύγκριση της εκπαίδευσης που απαιτεί το 
κράτος μέλος υποδοχής με την εκπαίδευση του αιτούντος 
καταρτίζουν κατάλογο των τομέων γνώσεων οι οποίοι 
δεν καλύπτονται από το δίπλωμα ή το πιστοποιητικό, ή 
τον(τους) τίτλο(ους) που επικαλείται ο αιτών. 
Στη δοκιμασία επάρκειας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το 
γεγονός ότι ο αιτών είναι αναγνωρισμένος επαγγελματίας 
στο κράτος μέλος καταγωγής ή προέλευσης του. Η δοκι­
μασία αυτή καλύπτει τομείς γνώσεων που επιλέγονται 
μεταξύ εκείνων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο και 
των οποίων η γνώση αποτελεί βασική προϋπόθεση για 
την εξάσκηση του επαγγέλματος στο κράτος μέλος 
υποδοχής. Η εν λόγω δοκιμασία μπορεί επίσης να καλύ­
πτει τη γνώση της δεοντολογίας που ισχύει για τις οικείες 
δραστηριότητες στο κράτος μέλος υποδοχής. Οι λεπτο­
μερείς κανόνες της δοκιμασίας επάρκειας καθορίζονται 
από τις αρμόδιες αρχές του εν λόγω κράτους μέλους, 
τηρουμένων των κανόνων του κοινοτικού δικαίου. 
Το νομικό καθεστώς, στο οποίο υπάγεται το κράτος 
μέλος υποδοχής ο αιτών που επιθυμεί να δοκιμαστεί για 
τη δοκιμασία επάρκειας στο ίδιο κράτος, καθορίζεται 
από τις αρμόδιες αρχές του κράτους αυτού. 
Άρθρο 2 
Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στους υπηκόους κράτους 
μέλους οι οποίοι επιθυμούν να ασκήσουν ως ελεύθεροι επαγ­
γελματίες ή μισθωτοί, νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα 
σε κράτος μέλος υποδοχής. 
Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται ούτα στα επαγγέλματα 
τα οποία διέπει ειδική οδηγία που καθιερώνει αμοιβαία 
αναγνώριση διπλωμάτων μεταξύ των κρατών μελών, ούτε στις 
δραστηριότητες που διέπονται από οδηγία που περιλαμβά­
νεται στο παράρτημα Α. 
Άρθρο 3 
Όταν, στο κράτος μέλος υποδοχής, η πρόσβαση σε νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα ή η εξάσκηση του προϋποθέτει 
Αριθ. C 263/4 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
την κατοχή διπλώματος, όπως αυτό ορίζεται στην παρούσα 
οδηγία ή στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ, η αρμόδια αρχή δεν μπορεί 
να αρνείται σε υπήκοο κράτους μέλους την πρόσβαση στο 
επάγγελμα αυτό ή την εξάσκηση του, υπό τους ίδιους όρους 
με τους ημεδαπούς, επικαλούμενη την έλλειψη προσόντων: 
α) αν ο αιτών κατέχει το δίπλωμα όπως αυτό ορίζεται στην 
παρούσα οδηγία ή στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ, και το οποίο 
επιβάλλεται από άλλο κράτος μέλος για την πρόσβαση 
στο εν λόγω επάγγελμα ή την εξάσκηση του στο έδαφος 
του και το οποίο έχει ληφθεί σε ένα κράτος μέλος· ή 
β) αν ο αιτών έχει εξασκήσει το επάγγελμα αυτό με πλήρη 
απασχόληση επί δύο έτη κατά τη διάρκεια των δέκα τελευ­
ταίων ετών σε άλλο κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά αυτό το επάγγελμα, κατά την έννοια του 
άρθρου 1, στοιχείο δ) και του άρθρου 1, στοιχείο ε), 
εδάφιο πρώτο, και έχει αποκτήσει έναν ή περισσότερους 
τίτλους εκπαίδευσης: 
— που έχουν χορηγηθεί από αρμόδια αρχή κράτους 
μέλους, η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετι­
κές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του κράτους 
αυτού, 
— από τους οποίους προκύπτει ότι ο κάτοχος τους παρα­
κολούθησε με επιτυχία κύκλο σπουδών μετά τη δευτε­
ροβάθμια εκπαίδευση, με πλήρες ή μειωμένο ωράριο, 
σε πανεπιστήμιο ή ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα ή 
άλλο ίδρυμα του αυτού εκπαιδευτικού επιπέδου ενός 
κράτους μέλους και, ενδεχομένως, ότι παρακολούθησε 
με επιτυχία την επαγγελματική εκπαίδευση που απαι­
τείται επιπλέον του κύκλου σπουδών μετά τη δευτε­
ροβάθμια, και 
— που προετοίμασαν τον αιτούντα για την εξάσκηση του 
εν λόγω επαγγέλματος. 
Εξομοιώνεται προς τον τίτλο εκπαίδευσης που αναφέ­
ρεται στο πρώτο εδάφιο, οποιοσδήποτε τίτλος ή σύνολο 
τίτλων έχει χορηγηθεί από αρμόδια αρχή σε κράτος 
μέλος, εφόσον πιστοποιεί εκπαίδευση που έχει αποκτηθεί 
εντός της Κοινότητας και αναγνωρίζεται από αυτό το 
κράτος μέλος ως ισοδύναμου επιπέδου, υπό τον όρο ότι 
η αναγνώριση αυτή έχει κοινοποιηθεί στα άλλα κράτη 
μέλη και στην Επιτροπή. 
Άρθρο 4 
1. Το άρθρο 3 δεν θίγει την ευχέρεια του κράτους μέλους 
υποδοχής να απαιτεί επίσης από τον αιτούντα: 
α) να αποδεικνύει ότι διαθέτει επαγγελματική πείρα, όταν η 
διάρκεια της εκπαίδευσης την οποία επικαλείται, σύμ­
φωνα με το άρθρο 3, στοιχεία α) και β), είναι κατά ένα 
τουλάχιστον έτος κατώτερη από τη διάρκεια που απαιτεί­
ται στο κράτος μέλος υποδοχής. Στην περίπτωση αυτή, η 
διάρκεια της απαιτούμενης επαγγελματικής πείρας: 
— δεν μπορεί να υπερβαίνει το διπλάσιο της ελλείπουσας 
περιόδου εκπαίδευσης, εφόσον η ελλείπουσα περίοδος 
αφορά τις μεταδευτεροβάθμιες σπουδές ή περίοδο 
επαγγελματικής άσκησης πραγματοποιούμενη υπό την 
καθοδήγηση υπεύθυνου επαγγελματία και ολοκλη­
ρώνεται με εξετάσεις, δεν μπορεί να υπερβαίνει την ελλείπουσα περίοδο 
εκπαίδευσης, εφόσον αυτή αφορά περίοδο άσκησης 
του επαγγέλματος που διεξάγεται με τη βοήθεια 
αναγνωρισμένου επαγγελματία. 
Όσον αφορά τα διπλώματα, κατά την έννοια του άρθρου 1, 
στοιχείο α), τελευταίο εδάφιο, η διάρκεια της εκπαίδευσης 
που αναγνωρίζεται ως ισοδύναμη υπολογίζεται σε συνάρτηση 
με την εκπαίδευση η οποία καθορίζεται στο άρθρο 1, 
στοιχείο α), πρώτο εδάφιο. 
Κατά την εφαρμογή του παρόντος στοιχείου, πρέπει να λαμ­
βάνεται υπόψη η επαγγελματική πείρα που αναφέρεται στο 
άρθρο 3, στοιχείο β). 
Πάντως, η διάρκεια της απαιτούμενης επαγγελματικής πεί­
ρας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα τέσσερα έτη· 
β) να πραγματοποιήσει πρακτική άσκηση προσαρμογής, επί 
τρία έτη κατ' ανώτατο όριο, ή να υποβληθεί σε δοκιμασία 
επάρκειας: 
— όταν η εκπαίδευση την οποία έχει λάβει, σύμφωνα με 
το άρθρο 3, στοιχεία α) και β), αφορά τομείς γνώσεων 
ουσιωδώς διαφορετικούς από εκείνους που καλύ­
πτονται από το δίπλωμα όπως αυτό ορίζεται στην 
παρούσα οδηγία ή στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ, που απαι­
τείται στο κράτος μέλος υποδοχής, ή 
— όταν, στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 3, 
στοιχείο α), το ζνομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα 
στο κράτος μέλος υποδοχής περιλαμβάνει μία ή περισ­
σότερες νομοθετικά κατοχυρωμένες επαγγελματικές 
δραστηριότητες οι οποίες δεν υφίστανται στο νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα στο κράτος μέλος κατα­
γωγής ή προέλευσης του αιτούντος και χαρακτη­
ριστικό της διαφοράς αυτής είναι ειδική εκπαίδευση 
που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής και που 
αφορά τομείς γνώσεων ουσιωδώς διαφορετικούς από 
εκείνους που καλύπτονται από το δίπλωμα όπως αυτό 
ορίζεται στην παρούσα οδηγία ή στην οδηγία 89/48/ 
ΕΟΚ, που προσκομίζει ο αιτών, η 
— όταν, στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 3, 
στοιχείο β), το νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα 
στο κράτος μέλος υποδοχής περιλαμβάνει μία ή περισ­
σότερες νομοθετικά κατοχυρωμένες επαγγελματικές 
δραστηριότητες που δεν υφίστανται στο επάγγελμα 
που ασκεί ο αιτών στο κράτος μέλος καταγωγής ή 
προέλευσης και χαρακτηριστικό της διαφοράς είναι 
ειδική εκπαίδευση που απαιτείται στο κράτος μέλος 
υποδοχής και που αφορά τομείς γνώσεων ουσιωδώς 
διαφορετικούς από εκείνους που καλύπτονται από τον 
ή τους τίτλους, που προσκομίζει ο αιτών. 
Εάν το κράτος μέλος υποδοχής κάνει χρήση αυτής της δυνα­
τότητας, οφείλει να παρέχει στον αιτούντα την επιλογή 
μεταξύ πρακτικής άσκησης προσαρμογής και δοκιμασίας 
επάρκειας. Εάν το κράτος μέλος υποδοχής που απαιτεί 
δίπλωμα όπως αυτό ορίζεται στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ προτίθε­
ται να προβλέπει παρεκκλίσεις από την ευχέρεια επιλογής 
του αιτούντος εφαρμόζεται η διαδικασία του άρθρου 15. 
16. 10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 263/5 
2. Πάντως το κράτος μέλος υποδοχής δεν μπορεί να εφαρ­
μόζει σωρευτικά τις διατάξεις της παραγράφου 1, στοιχεία α) 
και β). 
Άρθρο 5 
Όταν, στο κράτος μέλος υποδοχής, η πρόσβαση σε νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα ή η εξάσκηση του προϋποθέτει 
την κατοχή πιστοποιητικού, η αρμόδια αρχή δεν μπορεί να 
αρνείται σε υπήκοο κράτους μέλους την πρόσβαση στο επάγ­
γελμα αυτό ή την εξάσκηση του, υπό τους ίδιους όρους με 
τους ημεδαπούς επικαλούμενη την έλλειψη προσόντων: 
α) αν ο αιτών κατέχει το δίπλωμα όπως αυτό ορίζεται στην 
παρούσα οδηγία η στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ ή το πιστο­
ποιητικό που επιβάλλεται από άλλο κράτος μέλος για την 
πρόσβαση στο εν λόγω επάγγελμα ή την εξάσκηση του 
στο έδαφος του και το οποίο έχει ληφθεί σε ένα κράτος 
μέλος· ή 
β) αν ο αιτών έχει εξασκήσει το επάγγελμα αυτό με πλήρη 
απασχόληση επί δύο έτη κατά τη διάρκεια των δέκα τελευ­
ταίων ετών σε άλλο κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά αυτό το επάγγελμα, κατά την έννοια του 
άρθρου 1, στοιχείο δ) και του άρθρου 1, στοιχείο ε), 
εδάφιο πρώτο και έχει αποκτήσει έναν ή περισσότερους 
τίτλους εκπαίδευσης: 
— που έχουν χορηγηθεί από αρμόδια αρχή κράτους 
μέλους η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετι­
κές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του κράτους 
αυτού, και 
— από τους οποίους προκύπτει ότι ο κάτοχος τους παρα­
κολούθησε με επιτυχία, κύκλο σπουδών μετά την δευ­
τεροβάθμια εκπαίδευση σε Πανεπιστήμιο, ή ίδρυμα 
ανώτερης εκπαίδευσης ή σε άλλο ίδρυμα του ιδίου 
επιπέδου εκπαίδευσης σε κράτος μέλος, και τέλος, 
ότι παρακολούθησε με επιτυχία την επαγγελματική 
εκπαίδευση που απαιτείται επί πλέον του κύκλου σπου­
δών μετά την δευτεροβάθμια εκπαίδευση ή από τους 
οποίους προκύπτει ότι ο κάτοχος τους παρακολούθησε 
με επιτυχία κύκλο σπουδών δευτεροβάθμιας εκπαίδευ­
σης με πλήρες ή μειωμένο ωράριο σε ίδρυμα γενικής 
εκπαίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης, και 
— που προετοίμασαν τον αιτούντα για την εξάσκηση του 
εν λόγω επαγγέλματος. 
Εξομοιώνεται προς τον τίτλο εκπαίδευσης που αναφέ­
ρεται στο πρώτο εδάφιο, οποιοσδήποτε τίτλος ή σύνολο 
τίτλων έχει χορηγηθεί από αρμόδια αρχή σε κράτος μέλος 
εφόσον πιστοποιεί εκπαίδευση που έχει αποκτηθεί εντός 
της Κοινότητας και αναγνωρίζεται από αυτό το κράτος 
μέλος ως ισοδύναμου επιπέδου, υπό τον όρο ότι η αναγνώ­
ριση αυτή έχει κοινοποιηθεί στα άλλα κράτη μέλη και 
στην Επιτροπή. 
Άρθρο 6 
Το άρθρο 5 δεν θίγει την ευχέρεια του κράτους μέλους υποδο­
χής να απαιτεί επίσης από τον αιτούντα την πραγματοποίηση 
πρακτικής άσκησης προσαρμογής επί δύο έτη κατ'ανώτατο όριο, όταν η εκπαίδευση την οποία επικαλείται, σύμφωνα με 
το άρθρο 5, στοιχεία α) και β), αφορά τομείς γνώσεων ουσιω­
δώς διαφορετικούς από αυτούς που καλύπτει το πιστοποιητικό 
που απαιτεί το κράτος μέλος υποδοχής. 
Άρθρο 7 
Όταν στο κράτος μέλος υποδοχής, η πρόσβαση σε νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα ή η εξάσκηση του προϋποθέτει 
μόνο την κατοχή γενικών γνώσεων επιπέδου πρωτοβάθμιας 
ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η αρμόδια αρχή δεν μπορεί 
να αρνείται σε υπήκοο κράτους μέλους την πρόσβαση στο 
επάγγελμα αυτό η την εξάσκηση του, υπό τους ίδιους όρους 
με τους ημεδαπούς, επικαλούμενη την έλλειψη προσόντων αν 
ο αιτών κατέχει τίτλο εκπαίδευσης ισοδυνάμου επιπέδου που 
χορηγήθηκε σε άλλο κράτος μέλος και που επιτρέπει 
αντίστοιχα σ'αυτό το κράτος μέλος την πρόσβαση σε εκπαί­
δευση δευτεροβάθμια ή ανώτερη. 
Αυτός ο τίτλος εκπαίδευσης πρέπει, στο κράτος μέλος που 
χορηγείται, να χορηγείται από αρμόδια αρχή η οποία έχει 
οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές η διοικητι­
κές διατάξεις του κράτους αυτού. 
Άρθρο 8 
Όταν, στο κράτος μέλος υποδοχής, η πρόσβαση σε νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα ή η εξάσκηση του προϋποθέτει 
την κατοχή πιστοποιητικού επαγγελματικής εκπαίδευσης, η 
αρμόδια αρχή δεν μπορεί να αρνείται σε υπήκοο κράτους 
μέλους την πρόσβαση στο επάγγελμα αυτό ή την εξάσκηση 
του, υπό τους ίδιους όρους με τους ημεδαπούς, επικαλούμενη 
την έλλειψη προσόντων: 
α) αν ο αιτών, ο οποίος δεν έχει ούτε δίπλωμα, ούτε πιστο­
ποιητικό, ούτε τίτλο επαγγελματικής κατάρτισης, έχει 
ασκήσει το επάγγελμα αυτό με πλήρη απασχόληση -σε 
άλλο κράτος μέλος το οποίο δεν κατοχυρώνει νομοθετικά 
το επάγγελμα αυτό κατά την έννοια του άρθρου 1, στοι­
χείο δ) και του άρθρου 1, στοιχείο ε), πρώτο εδάφιο, επί 
διάστημα τριών ετών χωρίς διακοπή κατά τα προηγούμενα 
δέκα έτη· και 
β) εάν ο αιτών έχει πραγματοποιήσει πρακτική άσκηση προ­
σαρμογής επί δύο έτη κατ'ανώτατο όριο. 
Άρθρο 9 
Όταν στο κράτος μέλος υποδοχής, η πρόσβαση σε νομοθε­
τικά κατοχυρωμένο επάγγελμα ή η εξάσκηση του προϋποθέτει 
την κατοχή διπλώματος η αρμόδια αρχή δεν μπορεί να αρνεί­
ται σε υπήκοο κράτους μέλους την πρόσβαση στο επάγγελμα 
αυτό ή την εξάσκηση του, υπό τους ίδιους όρους με τους 
ημεδαπούς επικαλούμενη την έλλειψη προσόντων: 
α) αν ο αιτών κατέχει το δίπλωμα που επιβάλλεται από άλλο 
κράτος μέλος για την πρόσβαση στο εν λόγω επάγγελμα 
ή την εξάσκηση του στο έδαφος του και το οποίο έχει 
ληφθεί σε ένα κράτος μέλος, ή 
Αριθ. C 263/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
αν ο αιτών έχει εξασκήσει το επάγγελμα αυτό με πλήρη 
απασχόληση επί δύο έτη κατά τη διάρκεια των δέκα τελευ­
ταίων ετών σε άλλο κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά αυτό το επάγγελμα, κατά την έννοια του 
άρθρου 1, στοιχείο γ) και του άρθρου 1, στοιχείο δ), 
εδάφιο πρώτο, και έχει αποκτήσει έναν ή περισσότερους 
τίτλους εκπαίδευσης: 
— που έχουν χορηγηθεί από αρμόδια αρχή κράτους 
μέλους η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετι­
κές κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του κράτους 
αυτού, 
— από τους οποίους προκύπτει ότι ο κάτοχος τους παρα­
κολούθησε με επιτυχία κύκλο σπουδών δευτεροβάθ­
μιας εκπαίδευσης σε ίδρυμα γενικής εκπαίδευσης ή 
ίδρυμα επαγγελματικής εκπαίδευσης που προετοίμασε 
τον αιτούντα για την άσκηση του εν λόγω επαγγέλμα­
τος· 
β) και αν ο αιτών έχει πραγματοποιήσει πρακτική άσκηση 
προσαρμογής επί τρία έτη κατ'ανώτατο όριο ή έχει 
υποστεί τη δοκιμασία επάρκειας. Το κράτος μέλος υποδο­
χής οφείλει να αφήνει στον αιτούντα την επιλογή μεταξύ 
πρακτικής άσκησης προσαρμογής και δοκιμασίας επάρ­
κειας. 
Άρθρο 10 
Με την επιφύλαξη των άρθρων 3 έως 9 το κράτος μέλος 
υποδοχής έχει την ευχέρεια να επιτρέπει στον αιτούντα, 
προκειμένου να βελτιωθούν οι δυνατότητες προσαρμογής του 
στο επαγγελματικό περιβάλλον, στο εν λόγω κράτος, να πραγ­
ματοποιεί εκεί, βάσει ισοτιμίας, το μέρος εκείνο της επαγγελ­
ματικής εκπαίδευσης που συνίσταται στην άσκηση του επαγ­
γέλματος που διεξάγεται με τη βοήθεια αναγνωρισμένου επαγ­
γελματία, το οποίο δεν είχε πραγματοποιήσει στο κράτος 
μέλος προέλευσης ή καταγωγής. 
Άρθρο 11 
1. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής που 
θέτει ως όρο για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένο 
επάγγελμα την προσκόμιση αποδείξεων σχετικά με την εντι­
μότητα, το ήθος ή τη μη κήρυξη σε πτώχευση ή που αναστέλ­
λει ή απαγορεύει την εξάσκηση ενός νομοθετικά κατοχυρωμέ­
νου επαγγέλματος σε περίπτωση σοβαρού επαγγελματικού 
παραπτώματος ή ποινικού αδικήματος, δέχεται ως επαρκή 
απόδειξη για τους υπηκόους των κρατών μελών οι οποίοι 
επιθυμούν να εξασκήσουν το επάγγελμα αυτό στο έδαφος 
του, την προσκόμιση εγγράφων που έχουν εκδοθεί από τις 
αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους καταγωγής ή προέλευσης 
και από τα οποία προκύπτει ότι πληρούνται οι όροι αυτοί. 
Όταν τα έγγραφα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο δεν 
χορηγούνται από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους 
καταγωγής ή προέλευσης, αντικαθίστανται από ένορκη 
δήλωση ή, στα κράτη μέλη όπου δεν υπάρχει όρκος αυτού 
του είδους, από επίσημη δήλωση στην οποία προβαίνει ο 
ενδιαφερόμενος ενώπιον αρμόδιας δικαστικής ή διοικητικής 
αρχής, ή, ενδεχομένως, ενώπιον συμβολαιογράφου ή ενός 
αναγνωρισμένου επαγγελματικού οργανισμού του κράτους 
μέλους καταγωγής ή προέλευσης ο οποίος χορηγεί βεβαίωση 
που αποδεικνύει αυτόν τον όρκο ή την επίσημη δήλωση. 2. Όταν η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής 
απαιτεί από τους υπηκόους του ίδιου κράτους μέλους, ως 
προϋπόθεση για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένο 
επάγγελμα ή την εξάσκηση του, έγγραφο σχετικό με τη σωμα­
τική ή ψυχική υγεία, η αρχή αυτή δέχεται ως επαρκή 
απόδειξη την προσκόμιση του εγγράφου που απαιτείται για 
το σκοπό αυτό στο κράτος μέλος καταγωγής ή προέλευσης. 
Όταν το κράτος μέλος καταγωγής ή προέλευσης δεν απαιτεί 
τέτοιο έγγραφο για την πρόσβαση στο σχετικό επάγγελμα ή 
την εξάσκηση του, το κράτος μέλος υποδοχής δέχεται από 
τους υπηκόους του κράτους μέλους καταγωγής ή προέλευσης 
βεβαίωση χορηγούμενη από την αρμόδια αρχή του κράτους 
αυτού, η οποία να αντιστοιχεί στις βεβαιώσεις του κράτους 
μέλους υποδοχής. 
3. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής μπορεί 
να απαιτεί να μην είναι παλαιότερα των τριών μηνών κατά 
την υποβολή τους τα έγγραφα ή οι βεβαιώσεις που αναφέ­
ρονται στις παραγράφους 1 και 2. 
4. Όταν η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής 
απαιτεί από τους υπηκόους αυτού του κράτους μέλους όρκο 
ή επίσημη δήλωση για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυ­
ρωμένο επάγγελμα ή για την εξάσκηση του, και σε περίπτωση 
που ο τύπος του όρκου ή της δήλωσης αυτής δεν μπορεί να 
χρησιμοποιηθεί από τους υπηκόους των άλλων κρατών 
μελών, η εν λόγω αρχή μεριμνά ώστε να προτείνεται στους 
ενδιαφερόμενους κατάλληλος και ισοδύναμος τύπος όρκου ή 
δήλωσης. 
Άρθρο 12 
1. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής αναγνω­
ρίζει, στους υπηκόους των κρατών μελών που πληρούν τους 
όρους για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγ­
γελμα και για την εξάσκηση του στο έδαφος του, το δικαίωμα 
να φέρουν τον επαγγελματικό τίτλο του κράτους μέλους 
υποδοχής που αντιστοιχεί στο εν λόγω επάγγελμα. 
2. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής αναγνω­
ρίζει στους υπηκόους των κρατών μελών, που πληρούν τους 
όρους για την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένη επαγ­
γελματική δραστηριότητα και για την άσκηση της στο έδαφος 
του, το δικαίωμα να κάνουν χρήση του νόμιμου ακαδημαϊκού 
τίτλου, τον οποίο απέκτησαν στο κράτος μέλος καταγωγής 
ή προέλευσης, και, ενδεχομένως, της σύντμησης του, στη 
γλώσσα του κράτους αυτού. Το κράτος μέλος υποδοχής μπο­
ρεί να επιβάλλει να συνοδεύεται ο τίτλος αυτός από το όνομα 
και τον τόπο, όπου βρίσκεται το εκπαιδευτικό ίδρυμα, ή να 
αναφέρεται η εξεταστική επιτροπή που τον έχει χορηγήσει. 
3. Εφόσον ένα επάγγελμα κατοχυρώνεται νομοθετικά στο 
κράτος μέλος υποδοχής από ένωση ή οργάνωση κατά την 
έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ε), οι υπήκοοι των κρατών 
μελών δικαιούνται να φέρουν το επαγγελματικό τίτλο ή τη 
σχετική σύντμηση που απονέμει η ένωση ή οργάνωση αυτή, 
μόνο εφόσον αποδεικνύουν ότι είναι μέλη της. 
16.10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 263/7 
Όταν η ένωση ή η οργάνωση εξαρτά την ιδιότητα του μέλους 
από την ύπαρξη ορισμένων προσόντων, μπορεί να εφαρμόσει 
την απαίτηση αυτή σε υπηκόους άλλων κρατών μελών κατό­
χους διπλώματος κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο α), 
ή πιστοποιητικού κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο β), 
ή τίτλου εκπαίδευσης κατά την έννοια του άρθρου 3, στοι­
χείο β) ή του άρθρου 7 ή του άρθρου 9, στοιχείο α), μόνον 
εφόσον πληρούνται οι όροι της παρούσας οδηγίας, και ιδίως 
των άρθρων 3,4 και 9. 
Άρθρο 13 
1. Το κράτος μέλος υποδοχής δέχεται ως απόδειξη του ότι 
πληρούνται οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στα άρθρα 3 
έως 9, τις βεβαιώσεις και τα έγγραφα τα οποία έχουν εκδόσει 
οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και τα οποία πρέπει να 
υποβάλλει ο ενδιαφερόμενος, προς υποστήριξη της αίτησης 
του για την εξάσκηση του σχετικού επαγγέλματος. 
2. Η διαδικασία εξέτασης της αίτησης για την εξάσκηση 
νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος πρέπει να ολοκλη­
ρώνεται το συντομότερο δυνατό με την έκδοση αιτιολογημέ­
νης απόφασης της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους υποδο­
χής, το αργότερο τέσσερις μήνες από την υποβολή του 
πλήρους φακέλου του ενδιαφερόμενου. Κατά της απόφασης 
αυτής ή ελλείψει απόφασης μπορούν να ασκούνται ένδικα 
μέσα εσωτερικού δικαίου. 
Άρθρο 14 
1. Τα κράτη μέλη ορίζουν, μέσα στην προθεσμία που προ­
βλέπεται στο άρθρο 18, τις αρχές που είναι αρμόδιες να 
δέχονται τις αιτήσεις και να λαμβάνουν τις αποφάσεις που 
αναφέρονται στην παρούσα οδηγία. Τα κράτη μέλη ενημε­
ρώνουν τα υπόλοιπα κράτη μέλη και την Επιτροπή. 
2. Στο ρόλο του συντονιστή που ορίζεται από κάθε κράτος 
μέλος σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 2 της οδηγίας 
89/48/ΕΟΚ περιλαμβάνεται και η προώθηση της ενιαίας 
εφαρμογής της παρούσας οδηγίας σε όλα τα σχετικά επαγγέλ­
ματα. 
Η ομάδα συντονισμού που συνιστάται βάσει του ίδιου αυτού 
άρθρου της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ έχει επίσης ως αποστολή: 
— να διευκολύνει την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, 
— να συγκεντρώνει όλες τις χρήσιμες πληροφορίες για την 
εφαρμογή της οδηγίας στα κράτη μέλη. 
Η Επιτροπή μπορεί να ζητά τη γνώμη της ομάδας αυτής 
σχετικά με τις τυχόν τροποποιήσεις του ισχύοντος συστή­
ματος. 
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για την παροχή των 
αναγκαίων πληροφοριών σχετικά με την αναγνώριση των 
διπλωμάτων και πιστοποιητικών στα πλαίσια της παρούσας 
οδηγίας. Στο έργο αυτό, τα κράτη μέλη μπορούν να επικου-
ρούνται από το κέντρο ενημέρωσης σχετικά με την ακαδη­
μαϊκή αναγνώριση των διπλωμάτων και των περιόδων σπου­δών το οποίο έχει συσταθεί από τα κράτη μέλη βάσει του 
ψηφίσματος του Συμβουλίου και των Υπουργών Παιδείας που 
συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 9ης Φεβρουαρίου 
1976('), και, ενδεχομένως, από τις κατάλληλες επαγγελμα­
τικές ενώσεις ή οργανώσεις. Η Επιτροπή αναλαμβάνει τις 
αναγκαίες πρωτοβουλίες για να εξασφαλίσει την προώθηση 
και το συντονισμό της παροχής των αναγκαίων πληροφοριών. 
Άρθρο 15 
1. Εάν κράτος μέλος προτίθεται, κατ'εφαρμογή του άρθρου 
4, παράγραφος 1, στοιχείο β), δεύτερο εδάφιο, δεύτερη φράση, 
ή του άρθρου 9, στοιχείο β), δεύτερη φράση, να μην παραχω­
ρήσει στον αιτούντα την επιλογή μεταξύ πρακτικής άσκησης 
προσαρμογής και δοκιμασίας επάρκειας για ένα επάγγελμα 
κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας, διαβιβάζει αμέσως 
στην Επιτροπή το σχέδιο της σχετικής διάταξης. Ταυτό­
χρονα, το κράτος μέλος αυτό ενημερώνει την Επιτροπή για 
τους λόγους που καθιστούν αναγκαία μια τέτοια διάταξη. 
Η Επιτροπή ενημερώνει αμέσως τα άλλα κράτη μέλη σχετικά 
με το σχέδιο· η Επιτροπή μπορεί ακόμη να ζητά τη γνώμη 
της συντονιστικής ομάδας, που αναφέρεται στο άρθρο 14, 
παράγραφος 2 σχετικά με το σχέδιο αυτό. 
2. Ανεξάρτητα από τη δυνατότητα της Επιτροπής και των 
λοιπών κρατών μελών να διατυπώνουν παρατηρήσεις σχετικά 
με το σχέδιο, το κράτος μέλος μπορεί να θεσπίσει τη διάταξη 
μόνον εφόσον παρέλθει τρίμηνο χωρίς η Επιτροπή να εκφρά­
σει αντιρρήσεις, με σχετική απόφαση. 
3. Μετά από αίτηση κράτους μέλους ή της Επιτροπής, τα 
κράτη μέλη τους γνωστοποιούν αμελλητί το τελικό κείμενο 
της διάταξης που θεσπίζεται κατ'εφαρμογή του παρόντος 
άρθρου. 
Άρθρο 16 
Οι οδηγίες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Β εφαρμόζο­
νται και για τους υπηκόους των κρατών μελών που θέλουν, 
σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 του Συμβου­
λίου (2) να ασκήσουν ως μισθωτοί τις δραστηριότητες που 
καλύπτουν οι οδηγίες αυτές. 
Άρθρο 17 
Μετά τη λήξη της προθεσμίας που προβλέπεται στο άρθρο 
18, τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή, κάθε δύο 
χρόνια, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του ισχύοντος 
συστήματος. 
Εκτός από τα γενικά σχόλια, η έκθεση αυτή περιλαμβάνει 
στατιστικό πίνακα των αποφάσεων που έχουν ληφθεί καθώς 
και περιγραφή των κυριοτέρων προβλημάτων που προ­
κύπτουν από την εφαρμογή της οδηγίας. 
(') ΕΕ αριθ. L 38 της 19. 2. 1976, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. L 257 της 19. 10. 1968, σ. 2. 
Αριθ. C 263/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
Άρθρο 18 
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για 
να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο την 
1η Ιουλίου 1991. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή. 
Οι διατάξεις που θεσπίζονται σύμφωνα με την πρώτη παρά­
γραφο παραπέμπουν ρητά στην παρούσα οδηγία. 
Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των 
ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίζουν στον 
τομέα που διέπει η παρούσα οδηγία. Άρθρο 19 
Το αργότερο πέντε χρόνια μετά την ημερομηνία που ορίζεται 
στο άρθρο 18, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοι­
νοβούλιο και στο Συμβούλιο, έκθεση σχετικά με την εφαρ­
μογή της παρούσας οδηγίας. 
Αφού προβεί σε όλες τις αναγκαίες διαβουλεύσεις, η Επι­
τροπή γνωστοποιεί με την ευκαιρία αυτή τα συμπεράσματα 
της όσον αφορά τις τροποποιήσεις που πρέπει ενδεχομένως 
να γίνουν στην παρούσα οδηγία. 
Η Επιτροπή υποβάλλει, ενδεχομένως ταυτόχρονα, προτάσεις 
για τη βελτίωση των υφισταμένων ρυθμίσεων με σκοπό τη 
διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας, του δικαιώματος 
εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. 
Άρθρο 20 
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
Κατάλογος των οδηγιών που αναφέρονται στο άρθρο 2, εδάφιο 2 
1. 64/429/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 1964 περί πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της 
ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων μεταποιήσεως που υπάγονται στις 
κλάσεις 23-40 της Classification Internationale type, par Industrie, de toutes les branches d'activite economique 
(ΟΤΙ-ΔΤΤΒ) (Βιομηχανία και Βιοτεχνία) ('). 
64/427/EOK 
Οδηγία του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 1964 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων στον 
τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων μεταποιήσεως που υπάγονται στις κλάσεις 23-40 ΔΤΤΒ (Βιομηχανία 
και Βιοτεχνία) (2). 
2. 68/365/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και 
της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις μη μισθωτές δραστηριότητες που υπάγονται στις βιομηχανίες τροφίμων 
και ποτών (κλάσεις 20 και 21 ΔΤΤΒ)(3). 
68/366/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στις βιομηχανίες τροφίμων και ποτών (κλάσεις 20 
και 21 ΔΤΤΒ)(4). 
3. 64/223/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 25ης Φεβρουαρίου 1964 περί της πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως 
και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις δραστηριότητες που υπάγονται στο χονδρικό εμπόριο(5). 
64/224/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 25ης Φεβρουαρίου 1964 περί της πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως 
και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις διαμεσολαβητικές δραστηριότητες στο εμπόριο, τη βιομηχανία 
και τη βιοτεχνία (6). 
(') ΕΕ αριθ. 117 της 23. 7. 1964, σ. 1880. 
(2) ΕΕ αριθ. 117 της 23. 7. 1964, σ. 1863. Τροποποιήθηκε από την οδηγία της 4ης Μαρτίου 1969 (69/77/ΕΟΚ), ΕΕ 
αριθ. 59 της 10. 3. 1969. 
(3) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10. 1968, σ. 9. 
(4) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10. 1968, σ. 12. 
(5) ΕΕ αριθ. 56 της 4. 4. 1964, σ. 863. 
(6) ΕΕ αριθ. 56 της 4. 4. 1964, σ. 869. 
16.10. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 263/9 
64/222/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 25ης Φεβρουαρίου 1964 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των δραστηριοτήτων του χονδρικού εμπορίου και των διαμεσολαβητικών δραστηριοτήτων στο 
εμπόριο, τη βιομηχανία και τη βιοτεχνία ('). 
4. 68/363/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί της πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως 
και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στο λιανικό 
εμπόριο (ex ομάδα 612 ΔΤΤΒ)(2). 
68/364/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στο λιανικό εμπόριο (ex ομάδα 612 ΔΤΤΒ)(3). 
5. 70/522/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1970 περί της πραγματοποιήσεως της ελευθερίας εγκαταστάσεως 
και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις μη μισθωτές δραστηριότητες που υπάγονται στο χονδρικό εμπόριο 
άνθρακος και τις διαμεσολαβητικές δραστηριότητες που αφορούν τον άνθρακα (ex ομάδα 6112 ΔΤΤΒ)(4). 
70/523/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1970 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στο χονδρικό εμπόριο άνθρακος και τις διαμεσολα­
βητικές δραστηριότητες στο εμπόριο άνθρακος (ex ομάδα 6112 ΔΤΤΒ)(5). 
6. 74/557/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 4ης Ιουνίου 1974 περί πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της 
ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις μη μισθωτές δραστηριότητες και τις διαμεσολαβητικές δραστηριότητες 
σχετικά με το εμπόριο και τη διανομή τοξικών προϊόντων (6). 
74/556/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 4ης Ιουνίου 1974 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των δραστηριοτήτων που υπάγονται στο εμπόριο και τη διανομή τοξικών προϊόντων, και των 
δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν την επαγγελματική χρησιμοποίηση των προϊόντων αυτών συμπεριλαμβανο­
μένων και των διαμεσολαβητικών δράστη ριοτήτων(7). 
7. 68/367/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί της πραγματοποιήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως 
και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στις 
προσωπικές υπηρεσίες (ex κλάση 85 ΔΤΤΒ)(8): 
1. Εστιατόρια και καταστήματα καταναλώσεως ποτών (ομάδα 852 ΔΤΤΒ). 
2. Ξενοδοχεία επιπλωμένα και παρεμφερή καταστήματα, χώροι κατασκηνώσεως (ομάδα 853 ΔΤΤΒ). 
68/368/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1968 περί των λεπτομερειών εφαρμογής των μεταβατικών μέτρων 
στον τομέα των μη μισθωτών δραστηριοτήτων που υπάγονται στις προσωπικές υπηρεσίες (ex κλάση ΔΤΤΒ)(9): 
1. Εστιατόρια και καταστήματα καταναλώσεως ποτών (ομάδα 852 ΔΤΤΒ). 
2. Ξενοδοχεία επιπλωμένα και παρεμφερή καταστήματα, χώροι κατασκηνώσεως (ομάδα 853 ΔΤΤΒ). 
8. 77/92/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 1976 περί των μέτρων που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της 
πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όσον αφορά τις 
δραστηριότητες πράκτορα και μεσίτη ασφαλειών (ex ομάδα 630 ΔΤΤΒ), και ιδίως περί των μεταβατικών μέτρων 
όσον αφορά τις δραστηριότητες αυτές(10). 
(') ΕΕ αριθ. 56 της 4. 4. 1964, σ. 857. 
(2) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10. 1968, σ. 1. 
(3) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10.1968, σ. 6. 
(4) ΕΕ αριθ. L 267 της 10.12. 1970, σ. 14. 
(5) ΕΕ αριθ. L 267 της 10. 12. 1970, σ. 18. 
(6) ΕΕ αριθ. L 307 της 18. 11. 1974, σ. 5. 
(7) ΕΕ αριθ. L 307 της 18. 11. 1974, σ. 1. 
(8) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10. 1968, σ. 16. 
(9) ΕΕ αριθ. L 260 της 22. 10. 1968, σ. 19. 
(ιο) ΕΕ αριθ. L 26 της 31. 1. 1977, σ. 14. 
Αριθ. C 263/10 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 16. 10. 89 
9. 82/470/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1982 για τα μέτρα που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγματική 
άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις μη μισθωτές δραστηριότη­
τες των απασχολούμενων σε ορισμένες βοηθητικές υπηρεσίες των μεταφορών και των πρακτόρων ταξιδιών 
(ομάδα 718 ΔΤΤΒ), καθώς και των εναποθηκευτών (ομάδα 720 ΔΤΤΒ)(1). 
10. 82/489/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 19ης Ιουλίου 1982 για τα μέτρα που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγματική 
άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών των κομμωτών (2). 
11. 75/368/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975 περί των μέτρων που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγμα­
τική άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για διάφορες δραστηριότη­
τες (ex κλάση 01 έως κλάση 85 ΔΤΤΒ), και ιδίως περί των μεταβατικών μέτρων για τις δραστηριότητες αυτές(3). 
12. 75/369/ΕΟΚ 
Οδηγία του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975, περί των μέτρων που προορίζονται να διευκολύνουν την 
πραγματική άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις δραστηριότη­
τες που ασκούνται κατά πλανόδιο τρόπο, και ιδίως περί των μεταβατικών μέτρων για τις δραστηριότητες αυτές(4). 
Παρατήρηση 
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι διάφορες οδηγίες που αναφέρονται στους παραπάνω πίνακες αποτέλεσαν αντικείμενο 
συμπληρωματικών διατάξεων από τις πράξεις προσχώρησης της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου 
(ΕΕ αριθ. L 73 της 27. 3. 1972), της Ελλάδας (ΕΕ αριθ. L 291 της 19. 11. 1979) και της Ισπανίας και Πορτογαλίας 
(ΕΕ αριθ. L 302 της 15. 11. 1985). 
(') ΕΕ αριθ. L 213 της 21. 7. 1982, σ. 1. 
(2) ΕΕ αριθ. L 218 της 27. 7. 1982, σ. 24. 
(3) ΕΕ αριθ. L 167 της 30. 6. 1975, σ. 22. 
(4) ΕΕ αριθ. L 167 της 30. 6. 1975, σ. 29.