[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 23.7.2008

COM(2008) 494 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου{SEC(2008) 2349}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Ρουμανίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

1. Εισαγωγή

Κατά την προσχώρησή της στην ΕΕ το 2007, η Ρουμανία βρισκόταν ακόμη αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα όσον αφορά τη διασφάλιση της λειτουργίας του δικαστικού μηχανισμού και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη έκριναν ότι αυτά τα προβλήματα δεν ήταν ανυπέρβλητα και οι ρουμανικές αρχές δεσμεύθηκαν να καλύψουν τις ελλείψεις σ’αυτούς τους τομείς, ούτως ώστε η Ρουμανία να μπορεί να ασκεί τα δικαιώματά της και να αναλαμβάνει στο ακέραιο τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από την προσχώρησή της στην ΕΕ. Η Ρουμανία και τα λοιπά κράτη μέλη αναγνώρισαν ότι, για να μπορούν οι Ρουμάνοι να ασκούν τα δικαιώματά τους ως πολίτες της ΕΕ και να επωφελούνται από τη χρηματική στήριξη που προσφέρει η προσχώρηση στην ΕΕ, ήταν αναγκαίο να γίνει εκτεταμένη δικαστική μεταρρύθμιση που θα διασφαλίζει την υποχρέωση λογοδοσίας και την αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος και των άλλων φορέων επιβολής του νόμου. Γενικότερα, αναγνώρισαν ότι οι θεμελιώδεις αρχές της ΕΕ – όπως ο σεβασμός του κράτους δικαίου και η αμοιβαία αναγνώριση και συνεργασία με βάση το θεμελιώδες σύμφωνο εμπιστοσύνης – θα μπορούσαν να τεθούν σε εφαρμογή μόνο αν τα αίτια των προβλημάτων αυτών αντιμετωπιστούν στη ρίζα τους.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή και τα λοιπά κράτη μέλη θεώρησαν ότι είναι αναγκαίο να συνεργαστούν στενά με τη Ρουμανία μετά την προσχώρηση ώστε να διασφαλιστεί η υλοποίηση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων για να ενισχυθεί το δικαστικό σύστημα και να καταπολεμηθούν η διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα. Η Επιτροπή δημιούργησε μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου για να παρακολουθεί την πρόοδο και να επεκτείνει την παρεχόμενη υποστήριξη για την αντιμετώπιση των ελλείψεων αυτών. Με τη συμβολή των ρουμανικών αρχών, και με βάση τα πορίσματα των αποστολών εμπειρογνωμόνων, η παρούσα έκθεση περιέχει περίληψη και λεπτομερή αξιολόγηση του βαθμού προόδου της Ρουμανίας για την επίτευξη των στόχων αναφοράς που καθορίζονται στον μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου. Πρόκειται για την τρίτη έκθεση στο πλαίσιο του εξαμηνιαίου κύκλου αναφοράς.

Η αξιολόγηση υπογραμμίζει τις προσπάθειες που καταβάλλουν η ρουμανική κυβέρνηση και οι αρχές της Ρουμανίας για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και τη διερεύνηση υποθέσεων διαφθοράς. Οι θεσμικές και διαδικαστικές αλλαγές που εισήχθησαν τα τελευταία χρόνια για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων άρχισαν να παράγουν τα πρώτα αποτελέσματα. Αλλά τα επιτεύγματα είναι εύθραυστα. Δεν υπάρχει ούτε ευρεία συναίνεση υπέρ των μεταρρυθμίσεων ούτε η κατηγορηματική θέληση όλων των πολιτικών κομμάτων να εξαρθρώσουν τη διαφθορά στα ανώτατα επίπεδα. Η δέσμευση της Ρουμανίας να εξαλείψει τη διαφθορά είναι έκδηλη στην προδικαστική διαδικασία αλλά δεν προχωρά στην αύξηση του αριθμού των καταδικαστικών αποφάσεων ή στην επιβολή αποτρεπτικών κυρώσεων. Οι επιδόσεις του δικαστικού συστήματος της Ρουμανίας εμποδίζονται από τη νομική αβεβαιότητα που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η άνιση εφαρμογή του νόμου και η υπερβολική προσφυγή σε έκτακτα διατάγματα. Θα απαιτηθεί κάποιο χρονικό διάστημα, μέχρις ότου εδραιωθεί η μεταρρύθμιση. Θα υπάρχει επομένως για ορισμένο χρονικό διάστημα ανάγκη συνεργασίας και ελέγχου.

2. Η μεταρρυθμιστική διαδικασία στη Ρουμανία

2.1. Επιτεύγματα

Μετά την έγκριση της τελευταίας ενδιάμεσης έκθεσης από την Επιτροπή τον Φεβρουάριο, η Ρουμανία επιτάχυνε τις προσπάθειές της. Αν και υπήρξε κάποια περίοδος έντονης πολιτικής συζήτησης και πίεσης, η κυβέρνηση κατόρθωσε να προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις και να αποκαταστήσει σχετική σταθερότητα στο νομικό και θεσμικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ο διορισμός νέου Υπουργού Δικαιοσύνης, τον Φεβρουάριο 2008, αποτελεί σημαντικό βήμα.

Όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού τομέα, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (ΑΔΣ), ως θεματοφύλακας της ανεξαρτησίας του δικαστικού συστήματος, έλαβε τους αναγκαίους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους που θα του επιτρέψουν να εκπληρώσει τις βασικές αρμοδιότητές του για τη δικαστική μεταρρύθμιση, καθώς και για την παροχή συμβουλών και την επίλυση των πιεστικών προβλημάτων στον τομέα των ανθρώπινων πόρων.

Σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς στα ανώτατα επίπεδα, λήφθηκαν ορισμένα μέτρα. Η Εισαγγελία και η Εθνική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) της Ρουμανίας παρουσίασαν ικανοποιητικά αποτελέσματα όσον αφορά την άσκηση διώξεων και κίνησαν διαδικασίες για την έναρξη ερευνών για ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς σε ανώτατα επίπεδα στις οποίες ενέχοντο πρώην υπουργοί και μέλη του Κοινοβουλίου. Μένει ακόμη να αποδειχθεί κατά πόσον η Ρουμανία θα καταφέρει να ολοκληρώσει αυτές τις έρευνες, να συνεχίσει τη δέουσα νομική διαδικασία και να επιβάλλει, ενδεχομένως, αποτρεπτικές ποινές.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008, η Ρουμανία έκανε σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας. Αυτός ο φορέας πρέπει τώρα να αποδείξει ότι μπορεί να ελέγχει τις ροές χρηματικών περιουσιακών στοιχείων, να εντοπίζει και να επιβάλλει κυρώσεις για αδικαιολόγητες αυξήσεις περιουσιακών στοιχείων και να ρυθμίζει τις συγκρούσεις συμφερόντων.

Η Ρουμανία συνέχισε τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης και θέσπισε προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση της τοπικής διαφθοράς. Ειδικότερα, θεσπίστηκαν πρόσφατα μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας των δημόσιων υπηρεσιών πράγμα που μείωσε έτσι τις δυνατότητες διαφθοράς. Τον Ιούνιο 2008 εγκρίθηκε μια εθνική στρατηγική καταπολέμησης της διαφθοράς στην τοπική δημόσια διοίκηση.

2.2. Αποτελέσματα

Ύστερα από μια περίοδο αβεβαιότητας, η Ρουμανία ήταν σε θέση να αναλάβει εκ νέου τη δέσμευσή της υπέρ της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς. Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο είναι ευάλωτο και πρέπει να παγιωθεί και να σταθεροποιηθεί. Η διοικητική ικανότητα πρέπει να αναπτυχθεί και να ενισχυθεί. Είναι σημαντικό το Κοινοβούλιο να αποδείξει ότι δεσμεύεται κατηγορηματικά να εξαλείψει την διαφθορά σε ανώτατα επίπεδα. Παράλληλα με την πρόοδο της χώρας, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στη νομοθεσία της, στις διαδικασίες και στους υφιστάμενους θεσμούς, να αποδείξουν την αξιοπιστία τους – και συγκεκριμένα ότι είναι ικανοί να παράγουν αποτελέσματα μακροπρόθεσμα.

Η δικαστική μεταρρύθμιση προχωρά αλλά η πρόοδος είναι άνιση. Η κατάσταση των ανθρώπινων πόρων στον δικαστικό τομέα βελτιώνεται. Ο αριθμός των προσλήψεων στο Εθνικό Ινστιτούτο Δικαστών έχει αυξηθεί ενώ έχει μειωθεί ο αριθμός των κενών θέσεων. Έχουν τοποθετηθεί νέοι δικαστές στα Πρωτοδικεία. Εντούτοις, υπάρχουν χρόνιες και σοβαρές ελλείψεις προσωπικού στην Εισαγγελία και οι πρακτικές των προσλήψεων δεν διασφαλίζουν πάντα την ποιότητα του προσωπικού.

Η ποιότητα της νομολογίας βελτιώνεται. Αυξάνεται ο αριθμός των αναιρέσεων και έχουν καταβληθεί προσπάθειες για να βελτιωθούν η πρόσβαση στη νομολογία και η συνέπεια αυτής. Αλλά αυτές οι θετικές εξελίξεις εξουδετερώνονται από τις πρόσφατες ασυνέπειες των αποφάσεων που εξέδωσαν τα ανώτατα δικαστήρια, μεταξύ των οποίων το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, σε ορισμένες υποθέσεις διαφθοράς σε ανώτατα επίπεδα. Η συχνή προσφυγή σε έκτακτα διατάγματα έχει παρεμποδίσει την ενιαία και συνεπή εφαρμογή του νόμου. Αυτή η πρακτική δημιουργεί αλληλεπικαλύψεις και αντιφάσεις και καταλήγει στην ύπαρξη διαδικαστικών πλημμελειών κατά την εφαρμογή. Οι ασυνεπείς αποφάσεις που εκδίδουν τα ανώτερα δικαστήρια οδηγούν σε ανασφάλεια δικαίου. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αποδυναμώνουν το δικαστικό σύστημα και συχνά καταλήγουν σε επιεικείς αποφάσεις των δικαστηρίων και σε συχνές αναστολές των ποινών, γεγονός που είναι ιδιαίτερα προβληματικό σε υποθέσεις διαφθοράς.

Ενώ το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (ΑΔΣ) έχει συγκροτηθεί, δεν έχει ακόμη ασκήσει πλήρως την εντολή του ιδίως σε ό,τι αφορά τις προληπτικές έρευνες σε πειθαρχικές υποθέσεις. Η Δικαστική Επιθεώρηση του ΑΔΣ οφείλει ακόμη να εκπονήσει κατευθυντήριες οδηγίες και να αποδείξει ότι μπορεί να κινεί έρευνες αυτεπαγγέλτως. Η διαδικασία λήψης αποφάσεων από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο σε θέματα διαχείρισης και πειθαρχικών κυρώσεων είναι βραδεία. Οι ποινές που επιβάλλει είναι συχνά ανώδυνες.

Η Ρουμανία σημείωσε επίσης πρόοδο στη δημιουργία της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας (ΕΥΑ). Από την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, τον Φεβρουάριο, η ΕΥΑ προσέλαβε βασικό προσωπικό και άρχισε τη διερεύνηση υποθέσεων. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να κριθούν οι επιδόσεις της όσον αφορά την διαχείριση υποθέσεων και την ποιότητα των αποφάσεών της (π.χ. στο θέμα των ποινών). Είναι επίσης πολύ νωρίς για να κριθεί εάν η νομική εντολή της Εθνικής Υπηρεσίας Ακεραιότητας είναι επαρκώς ισχυρή. Ο εποπτικός ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου Ακεραιότητας μπορεί να κριθεί μόνο με βάση τις μελλοντικές επιδόσεις του.

Παρά την ικανοποιητική πρόοδο που σημειώθηκε σε ό,τι αφορά τις έρευνες, η Ρουμανία μπορεί να επιδείξει λίγα απτά αποτελέσματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς στα ανώτατα επίπεδα. Παρόλο που η Εθνική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) εξακολουθεί να εμφανίζει συνεχώς θετικές επιδόσεις για την δίωξη υποθέσεων διαφθοράς στα ανώτατα επίπεδα, οι ποινές που επιβάλλουν τα δικαστήρια παραμένουν ήπιες και ασυνεπείς. Τα μέτρα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τη διαχείριση των υποθέσεων διαφθοράς (όπως μια συγκριτική ανάλυση των αποφάσεων των δικαστηρίων, η εφαρμογή ελάχιστων επαρκώς αποτρεπτικών ποινών ή ακόμη η επεξεργασία κατευθυντήριων οδηγιών για τέτοιες ποινές) είτε έχουν καθυστερήσει, είτε δεν έχουν ακόμη ληφθεί. Δεν σημειώθηκε πραγματική πρόοδος σε δέκα βασικές υποθέσεις στις οποίες ενέχονται πρώην υπουργοί. Αυτό οφείλεται εν μέρει στη διακοπή της έρευνας από το Κοινοβούλιο και εν μέρει στην ακύρωση των υποθέσεων από Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο το οποίο ανέτρεψε προηγούμενες αποφάσεις. Η έλλειψη προόδου σ’αυτές τις υποθέσεις υπονομεύει τις θετικές προσπάθειες που καταβάλλονται στο προδικαστικό στάδιο.

Η έντονη πολιτική συζήτηση για το θεσμικό πλαίσιο «καταπολέμησης της διαφθοράς» έχει μετριαστεί και ο ρόλος της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) έχει διαφυλαχθεί. Εντούτοις, οι προσπάθειες που καταβάλλει η DNA για τη συνέχιση των ερευνών σε ορισμένες σημαντικές υποθέσεις παρέμειναν στάσιμες δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο δεν συνέστησε την έναρξη δικαστικών διαδικασιών. Η απροθυμία του δικαστικού σώματος και του Κοινοβουλίου να επιτρέψουν τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων μεγάλης απήχησης κλονίζει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης. Η κοινοβουλευτική συζήτηση για τις τροποποιήσεις του κώδικα ποινικής δικονομίας με σκοπό τον περιορισμό της συγκέντρωσης ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων, δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και επηρεάζει αρνητικά τις τρέχουσες έρευνες. Αυτή η ανασφάλεια δικαίου αποθαρρύνει επίσης τους δικαστές να προβούν στην εκδίκαση υποθέσεων – δεδομένου ότι δεν είναι σαφές εάν τα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώνονται σήμερα θα είναι αποδεκτά στο μέλλον.

Η Ρουμανία συνεχίζει να σημειώνει πρόοδο στην καταπολέμηση της διαφθοράς σε τοπικό επίπεδο αλλά πρέπει να παραγάγει περισσότερα αποτελέσματα. Πραγματοποιήθηκαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης, εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλα προληπτικά μέτρα. Ο αριθμός των ερευνών κατά της διαφθοράς στο εσωτερικό της αστυνομίας αυξήθηκε. Εντούτοις, σε τομείς όπως η υγεία και η εκπαίδευση όπου υπάρχουν σαφείς ενδείξεις διαφθοράς, λήφθηκαν ελάχιστα μέτρα. Σφυγμομέτρηση που πραγματοποιήθηκε από την Transparency International κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008 δείχνει αύξηση της «καθημερινής διαφθοράς» σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Σπάνια δίνεται συνέχεια σε μηνύματα που προέρχονται από πληροφοριοδότες. Η ρουμανική κυβέρνηση υιοθέτησε εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση της τοπικής διαφθοράς στις αρχές του Ιουνίου, με στόχο την ανάπτυξη πιο διαφανούς και αποτελεσματικής τοπικής διοίκησης.

2.3. Απαιτούμενες βελτιώσεις

Η δικαστική μεταρρύθμιση είναι στενά συνδεδεμένη με την πρόοδο στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Βελτιώσεις πρέπει ακόμη να γίνουν και στους δύο τομείς.

Η δέσμευση για μεταρρύθμιση των πλέον βασικών δικαστικών θεσμών πρέπει να ενισχυθεί. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο πρέπει να λάβει μέτρα για την ενίσχυση της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας του δικαστικού μηχανισμού και για να βελτιώσει την υποχρέωση λογοδοσίας του. Πρέπει να λάβει σαφή θέση για την καταπολέμηση της διαφθοράς στα ανώτατα επίπεδα στο πλαίσιο της σημερινής πολιτικής συζήτησης που διχάζει το Κοινοβούλιο. Το Συμβούλιο πρέπει ακόμη να αναπτύξει την αξιοπιστία της δικαστικής εξουσίας προσφέροντας βιώσιμες λύσεις στις ελλείψεις προσωπικού και διαχείρισης.

Πρέπει να καταβάλλεται συνεχής προσπάθεια για την ανάπτυξη της διοικητικής ικανότητας στον δικαστικό τομέα. Σοβαρές ελλείψεις προσωπικού στην Εισαγγελία μπορούν να απαιτήσουν τη λήψη έκτακτων μέτρων, όπως προσωρινή πλήρωση των θέσεων. Ορισμένα στοιχεία της διαδικασίας προσλήψεων πρέπει να βελτιωθούν για να προσελκύσουν άτομα με τα κατάλληλα προσόντα.

Η Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας πρέπει τώρα να αποδείξει τη λειτουργική ικανότητά της να επιβάλλει αποτελεσματικές κυρώσεις για αδικαιολόγητα περιουσιακά στοιχεία και να εξετάζει τις περιπτώσεις ασυμβίβαστου και σύγκρουσης συμφερόντων. Πρέπει να δείξει την αξιοπιστία της σε ό,τι αφορά την εκδίκαση των υποθέσεων και τις ποινές.

Η συνοχή και η συνέπεια στην προετοιμασία των νόμων και στην εφαρμογή τους πρέπει να διασφαλιστούν. Υπάρχει ανάγκη δημόσιας διαβούλευσης κατά την προετοιμασία των νόμων. Πρέπει να μειωθεί η προσφυγή σε έκτακτα διατάγματα και να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για την εφαρμογή της νομοθεσίας κατά συνεπή και ενιαίο τρόπο.

Για να σταθεροποιηθεί το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου θα μπορούν να κινούνται έρευνες, η κυβέρνηση πρέπει να ολοκληρώσει ένα νέο κώδικα ποινικής δικονομίας και να προχωρήσει με το σχέδιο ποινικού κώδικα. Τούτο θα παρέχει ένα σαφέστερο και αποτελεσματικό πλαίσιο για την ποινική δίωξη των υποθέσεων και θα επιτρέψει την καλύτερη συνεργασία με τα άλλα κράτη μέλη. Επιπλέον, πρέπει να καταργηθούν οι αμφιλεγόμενες τροποποιήσεις του έκτακτου διατάγματος για την τροποποίηση του υπάρχοντος ποινικού κώδικα και του κώδικα ποινικής δικονομίας που εισήχθησαν στο Κοινοβούλιο[1] και δεδομένου ότι θα εμπόδιζαν σοβαρά σημαντικές έρευνες.

Η καταπολέμηση της διαφθοράς πρέπει να αποπολιτικοποιηθεί και η Ρουμανία να επιβεβαιώσει την κατηγορηματική δέσμευσή της να καταπολεμήσει την διαφθορά σε ανώτατο επίπεδο. Οι δικαστικές αρχές πρέπει να εξουσιοδοτηθούν να διεξαγάγουν ανεξάρτητη έρευνα για πρώην υπουργούς και μέλη του Κοινοβουλίου προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στο κράτος δικαίου.

Η Ρουμανία πρέπει να καθιερώσει ένα προσβάσιμο και ολοκληρωμένο σύστημα που θα επιτρέπει σε ιδιώτες να κοινοποιούν ύποπτες περιπτώσεις διαφθοράς. Πρέπει να αναπτυχθούν κανόνες για την προστασία του απορρήτου των στοιχείων των πληροφοριοδοτών.

Η δέσμευση για μεταρρυθμίσεις και η ανάληψη ευθύνης για τις μεταρρυθμίσεις αυτές πρέπει να εδραιωθούν βαθιά σ’ολόκληρο το πολιτικό φάσμα καθώς και στο εσωτερικό του δικαστικού μηχανισμού. Η εμπιστοσύνη του κοινού στην καταπολέμηση της διαφθοράς θα αποκατασταθεί μόνο εάν παραχθούν αποτελέσματα και απαγγελθούν καταδίκες σε υποθέσεις ανώτατου επιπέδου.

3. Συμπεράσματα

Ο μηχανισμός συνεργασίας και ελέγχου, καθώς και οι σχετικοί στόχοι αναφοράς μελετήθηκαν για να επιτρέψουν στη Ρουμανία να αποδεικνύει, κατά τακτά διαστήματα, ότι έχει σημειώσει πρόοδο ως προς τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Εναπόκειται στις ρουμανικές αρχές να αποδείξουν ότι το δικαστικό σύστημα λειτουργεί και ότι οι έρευνες σε περιστατικά διαφθοράς οδηγούν σε συλλήψεις, διώξεις και, ανάλογα με τη δικαστική απόφαση, σε καταδίκες αποτρεπτικού χαρακτήρα και κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων. Η διαδικασία μεταρρυθμίσεων στη Ρουμανία δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί και δεν έχουν ακόμη εκδοθεί καταδικαστικές αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς σε ανώτατο επίπεδο.

Η εικόνα που εμφανίζει η Ρουμανία είναι ετερόκλιτη. Έχει θέσει τα θεμελιώδη στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία του συστήματος τα οποία, ωστόσο, είναι ακόμη εύθραυστα και οι αποφάσεις για τη διαφθορά είναι ιδιαίτερα πολιτικοποιημένες. Κάθε βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση δίνει αφορμή για εσωτερική πολιτική συζήτηση που προκαλεί διχασμό και γεννά ανασφάλεια δικαίου. Τα κυριότερα θεσμικά όργανα και οι φορείς της Ρουμανίας δεν συμμερίζονται την ίδια δέσμευση υπέρ των μεταρρυθμίσεων και δεν επιδεικνύουν την ίδια βούληση για την υλοποίηση των διαφόρων στόχων αναφοράς. Για παράδειγμα, ενώ υπάρχει ισχυρή βούληση της εισαγγελίας να επιτύχει απτά αποτελέσματα στην προδικαστική φάση, δεν επιδεικνύεται η ίδια αποφασιστικότητα σε όλη τη δικαστική διαδικασία. Η κυβέρνηση δεν προωθεί επαρκώς τις νομοθετικές προτάσεις που απαιτούνται επειγόντως, όπως ένα νέο κώδικα ποινικής δικονομίας και μέτρα για την καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως επαρκώς αποτρεπτικές ελάχιστες ποινές για υποθέσεις διαφθοράς σε ανώτατα επίπεδα. Η πολιτικοποίηση των υποθέσεων διαφθοράς από το ρουμανικό Κοινοβούλιο και η αδυναμία του δικαστικού μηχανισμού να απαγγείλει κατηγορίες σε υποθέσεις διαφθοράς σε ανώτατα επίπεδα επηρεάζουν αρνητικά την αντίληψη της κοινής γνώμης για το σεβασμό του κράτους δικαίου. Οι φιλότιμες προσπάθειες που καταβάλλει η διοίκηση σε τοπικό, περιφερειακό ή κεντρικό επίπεδο για την καταπολέμηση της διαφθοράς ματαιώνονται συχνά σε πολιτικό επίπεδο.

Οι θετικές προσπάθειες της κυβέρνησης, της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA) ή του Γενικού Εισαγγελέα για μεταρρυθμίσεις θα έχουν επιτυχία μόνον εάν τύχουν της απερίφραστης υποστήριξης όλων των φορέων σε όλα τα επίπεδα. Βιώσιμη μεταρρύθμιση σημαίνει ότι αυτές οι προσπάθειες θα συμπληρώνονται από έμπρακτη εφαρμογή. Μόνο η έκδοση κατηγορηματικών και αποτρεπτικών καταδικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις μεγάλης απήχησης θα αποδείξει με πειστικό τρόπο ότι το σύστημα λειτουργεί. Οι υπάρχουσες δομές πρέπει να επιτρέψουν στη Ρουμανία να παραγάγει πραγματικά αποτελέσματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

Οι πολίτες της Ρουμανίας αξίζουν να έχουν πρόσβαση σε όλα τα οφέλη που απορρέουν από την προσχώρηση στην ΕΕ, γεγονός που θα συμβάλει στην ενίσχυση του κράτους δικαίου και στην εξάλειψη της διαφθοράς. Η πρόοδος στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου και η διάλυση των αμφιβολιών όσον αφορά την ικανότητα αντιμετώπισης της διαφθοράς από τη Ρουμανία θα επιτρέψει στους Ρουμάνους πολίτες να επωφεληθούν πλήρως από τα οφέλη αυτά και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη τους στο κράτος δικαίου. Η πρόοδος αυτή θα έχει μακροχρόνιες θετικές συνέπειες για τη ρουμανική οικονομία. Η Ρουμανία έχει αναλάβει ευθύνες έναντι των λοιπών κρατών μελών, και συγκεκριμένα στο πλαίσιο της πολιτικής δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων καθώς και της κοινής διαχείρισης των κοινοτικών κεφαλαίων. Η κατάλληλη διοικητική ικανότητα και ο αποτελεσματικός έλεγχος της σύγκρουσης συμφερόντων, των περιπτώσεων απάτης και των δημοσιονομικών παρατυπιών αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για να επωφεληθεί πλήρως η Ρουμανία από τα προενταξιακά και διαθρωτικά κεφάλαια.

Συνεχής ανάγκη συνεργασίας

Δεν είναι μόνο προς το συμφέρον της Ρουμανίας, αλλά και της ΕΕ γενικότερα να υπάρχει υγιής δημόσια διοίκηση και δικαιοσύνη στη Ρουμανία, που θα είναι σε θέση να αντιμετωπίζει επιτυχώς τη διαφθορά. Γι'αυτόν ακριβώς το λόγο η συνεργασία και η στήριξη ενέχουν θεμελιώδη σημασία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η στήριξη είναι πιο αποτελεσματική από τις κυρώσεις και δεν σκοπεύει να επικαλεστεί τις διατάξεις διασφάλισης που καθορίζονται στη Συνθήκη Προσχώρησης. Η εφαρμογή του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου θα πρέπει να συνεχιστεί για ορισμένο χρονικό διάστημα.

Η έκθεση του Φεβρουαρίου στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου τόνισε τα σημαντικά ποσά βοήθειας που έλαβε η Ρουμανία κατά τα τελευταία έτη από τα κράτη μέλη και την Επιτροπή, τόσο από χρηματοδοτικής πλευράς, όσο και από πλευράς τεχνογνωσίας. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η παρεχόμενη στήριξη αξιοποιείται με τον σωστό τρόπο. Όλες οι πλευρές πρέπει να καταβάλουν ανανεωμένες προσπάθειες για να βοηθήσουν τη Ρουμανία να φέρει εις πέρας τη μεταρρυθμιστική διαδικασία της. Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να συνεργαστεί με τη Ρουμανία και τα λοιπά κράτη μέλη για την παροχή της συνδρομής αυτής - αλλά έχει την απαίτηση από τους αποδέκτες της βοήθειας να χρησιμοποιήσουν τις συμβουλές με στρατηγικό και αποτελεσματικό τρόπο ώστε να προχωρήσει η μεταρρυθμιστική διαδικασία.

Προοπτικές

Η Ρουμανία άρχισε να προχωρά προς τη σωστή κατεύθυνση. Τα νέα θεσμικά όργανα και οι διεργασίες χρειάζονται χρόνο για να αποδείξουν την αποτελεσματικότητά τους και, για το λόγο αυτό, πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα να συνεχίσουν σταθερή πορεία. Βάσει αυτών, απαιτείται κατηγορηματική και ανανεωμένη δέσμευση σε όλα τα επίπεδα – σε όλο το πολιτικό φάσμα, σε επίπεδο διοίκησης και δικαστικού μηχανισμού – για την εξάλειψη του συστήματος διαφθοράς και τον πλήρη σεβασμό του κράτους δικαίου. Η Επιτροπή προτρέπει ένθερμα τη Ρουμανία να εντείνει τις μεταρρυθμίσεις της και να διατηρήσει τη στενή συνεργασία της με τα λοιπά κράτη μέλη και την Επιτροπή, ούτως ώστε να αντιμετωπιστούν από κοινού και με επιτυχία οι εναπομένουσες προκλήσεις.

[1] Έκτακτο κυβερνητικό διάταγμα 60/2006.