Από την ανάλυση των κανονιστικών περιορισμών που ισχύουν για τα οικονομικά σημαντικά επαγγέλματα στα οποία επικεντρώνεται η παρούσα ανακοίνωση προκύπτει ότι υπάρχουν σημαντικοί φραγμοί στην είσοδο στην αγορά και στην άσκηση των επαγγελμάτων αυτών, καθώς και ότι τα κράτη μέλη εφαρμόζουν ευρύ φάσμα κανονιστικών προσεγγίσεων. Οι περιορισμοί αυτοί αφορούν διάφορες πτυχές της πρόσβασης σε επαγγελματικές υπηρεσίες και της άσκησης των σχετικών επαγγελμάτων και εκτείνονται από δραστηριότητες περιορισμένης πρόσβασης και προστατευόμενους επαγγελματικούς τίτλους έως απαιτήσεις σχετικά με τη νομική μορφή, την εταιρική συμμετοχή ή την ασφάλιση. Τα σωρευτικά αποτελέσματα των απαιτήσεων στον περιορισμό των αγορών επαγγελματικών υπηρεσιών μπορεί να είναι σημαντικά. Σε πρόσφατη έκθεση με τίτλο «Business Journey on the Single Market: Practical Obstacles and Barriers» (Επαγγελματικό ταξίδι στην ενιαία αγορά: πρακτικά εμπόδια και φραγμοί), οι φραγμοί στην πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα και στην άσκηση αυτών αναφέρονται μεταξύ των ισχυρών και διαρκών εμποδίων για τις επιχειρήσεις στην ενιαία αγορά .

Παρά τα σαφή οικονομικά οφέλη που σχετίζονται με τη μείωση των κανονιστικών περιορισμών στην αγορά υπηρεσιών, γενικότερα, τα τελευταία χρόνια δεν καταγράφηκε σχεδόν καμία πρόοδος σε ευρύ φάσμα τομέων υπηρεσιών ( Chart 1 ).

Διάγραμμα 1. Φραγμοί στην αγορά στην ΕΕ-27, 2006-2017. Ο βαθμός κανονιστικού περιορισμού μετριέται σε κλίμακα από το 0 έως το 1. Πηγή: Mapping and Assessment of Legal and Administrative Barriers in the Services Sector (Χαρτογράφηση και αξιολόγηση των νομικών και διοικητικών φραγμών στον τομέα των υπηρεσιών), μελέτη για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Βλ.: https://data.europa.eu/doi/10.2873/690757.

Η κατάσταση αυτή ισχύει επίσης για τους τομείς επαγγελματικών υπηρεσιών που αναλύονται. Από το 2017 και μετά λιγοστές μόνο χώρες της ΕΕ θέσπισαν μεταρρυθμίσεις για την ελευθέρωση των επαγγελματικών υπηρεσιών (σε πολλές περιπτώσεις ως αποτέλεσμα της κίνησης διαδικασιών επί παραβάσει). Συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις έλαβαν μόνο εν μέρει υπόψη τις συστάσεις της Επιτροπής, με αποτέλεσμα να υπάρχει σημαντικό περιθώριο για περαιτέρω κανονιστικές βελτιώσεις στα περισσότερα κράτη μέλη.

Αντιθέτως, ορισμένα κράτη μέλη κατέστησαν πρόσφατα πιο αυστηρές τις ρυθμίσεις τους για ορισμένα επαγγέλματα. Για παράδειγμα, δύο κράτη μέλη υπήγαγαν σε κανονιστική ρύθμιση το επάγγελμα του κτηματομεσίτη (σε μια χώρα η κανονιστική πρωτοβουλία εκκρεμεί), το οποίο δεν κατοχυρωνόταν προηγουμένως νομοθετικά στις χώρες αυτές. Μερικά κράτη μέλη θέσπισαν περιορισμούς σε ορισμένες πτυχές της εισόδου στην παροχή νομικών υπηρεσιών καθώς και υπηρεσιών αρχιτέκτονα και μηχανικού, καθώς και στην άσκηση των σχετικών επαγγελμάτων (βλ. κατωτέρω για λεπτομέρειες).

Δείκτης έντασης των ρυθμίσεων των επαγγελματικών υπηρεσιών

Όπως και το 2017, η παρούσα επικαιροποίηση των συστάσεων μεταρρύθμισης βασίζεται σε διεξοδική αξιολόγηση των εθνικών κανονιστικών πλαισίων που εφαρμόζονται στα επτά επαγγέλματα στα οποία επικεντρώνεται η ανακοίνωση. Επιπλέον της λεπτομερούς ποιοτικής ανάλυσης, η συνολική ένταση των εθνικών ρυθμίσεων αξιολογείται χρησιμοποιώντας έναν σύνθετο δείκτη, ο οποίος καταρτίστηκε το 2017 για την αξιολόγηση του σωρευτικού φόρτου των πολλαπλών ρυθμιστικών απαιτήσεων .

Ο δείκτης παρέχει μια ποσοτική βάση για τη σύγκριση των κανονιστικών πλαισίων των κρατών μελών για τα επτά επαγγέλματα μετρώντας τον βαθμό έντασης των περιοριστικών ρυθμίσεων που επιβάλλουν σε κλίμακα από το μηδέν (λιγότερο περιοριστικό) έως το έξι (περισσότερο περιοριστικό). Εφαρμόζει μεθοδολογία γενικώς παρόμοια με εκείνη που εφαρμόστηκε για την έκδοση των δεικτών ρύθμισης της αγοράς προϊόντων του ΟΟΣΑ του 2018. Τα είδη ρυθμιστικών απαιτήσεων που καλύπτει ο δείκτης παρέμειναν αμετάβλητα από το 2017 και περιλαμβάνουν:

1) ρυθμιστική προσέγγιση: δραστηριότητες στις οποίες επιτρέπεται η πρόσβαση μόνο σε κατόχους συγκεκριμένων προσόντων, προστασία τίτλου·

2) απαιτήσεις προσόντων: έτη εκπαίδευσης και κατάρτισης, υποχρεωτικές κρατικές εξετάσεις, υποχρεώσεις συνεχούς επαγγελματικής εξέλιξης κ.λπ.·

3) άλλες απαιτήσεις εισόδου: υποχρεωτική εγγραφή σε επαγγελματικό φορέα, περιορισμός του αριθμού των χορηγούμενων αδειών, άλλες απαιτήσεις αδειοδότησης κ.λπ.·

4) απαιτήσεις άσκησης: περιορισμοί των εταιρικών μορφών, απαιτήσεις σχετικά με την εταιρική συμμετοχή και το δικαίωμα ψήφου, περιορισμοί στην από κοινού άσκηση επαγγελμάτων, ασυμβίβαστο δραστηριοτήτων κ.λπ.

Το 2017 το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διεξήγαγε στατιστικό έλεγχο της μεθοδολογίας που χρησιμοποιήθηκε για την κατάρτιση του δείκτη έντασης των ρυθμίσεων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο δείκτης ήταν συνεκτικός και εύρωστος από στατιστική άποψη και αποτελούσε χρήσιμο και αποδοτικό εργαλείο για τη σύμπτυξη διαφόρων πτυχών των εθνικών ρυθμίσεων . Ο δείκτης αξιολογήθηκε επίσης σε μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στην οποία διαπιστώθηκε ότι μπορεί να συμβάλει στο να καταδειχθεί ότι ο περιοριστικός χαρακτήρας των ρυθμίσεων των επαγγελματικών υπηρεσιών τείνει να μειώνει την εύρυθμη λειτουργία των αγορών και, επομένως, να μειώνει την οικονομική μεγέθυνση στην ΕΕ . Στη μελέτη επισημαίνεται επίσης ότι, παρότι στηρίζεται στη μεθοδολογία των δεικτών ρύθμισης της αγοράς προϊόντων του ΟΟΣΑ, ο δείκτης παρουσιάζει τα συνολικά επίπεδα του βαθμού έντασης των περιοριστικών ρυθμίσεων στα κράτη μέλη της ΕΕ με ακόμη μεγαλύτερο βαθμό λεπτομέρειας, καθώς περιλαμβάνει στην ανάλυση ορισμένες πρόσθετες πτυχές.

Τα ειδικά ανά κράτος μέλος αποτελέσματα σχετικά με τον βαθμό κανονιστικού περιορισμού για καθένα από τα επτά επαγγέλματα παρουσιάζονται κατωτέρω. Παρότι παρέχουν χρήσιμες ενδείξεις σχετικά με τον συνολικό βαθμό κανονιστικού περιορισμού και σχετικά με τις δυνητικές ρυθμιστικές βελτιώσεις, τα αποτελέσματα αυτά δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ανεξάρτητα από την ποιοτική αξιολόγηση των εθνικών κανονιστικών πλαισίων. Δεν θα πρέπει επίσης να ερμηνεύονται ως κρίση όσον αφορά την αναλογικότητα ή την καταλληλότητα της ρύθμισης. Αντιθέτως, θα πρέπει να αποτελέσουν αφετηρία για την περαιτέρω ολοκληρωμένη ανάλυση, στην οποία η ποιοτική και η ποσοτική προσέγγιση συμπληρώνουν η μία την άλλη.

II. Ανάλυση ανά επάγγελμα

Στις ενότητες που ακολουθούν περιγράφονται οι κανονιστικές ρυθμίσεις των διαφόρων επαγγελματικών υπηρεσιών που αναλύονται. Οι έννοιες και η (εθνική) ορολογία καθώς και η οργάνωση και το εύρος των δραστηριοτήτων των επαγγελμάτων διαφέρουν συχνά μεταξύ κρατών μελών. Η ανάλυση λαμβάνει υπόψη τις διαφορές αυτές και εξετάζει τις υπηρεσίες που εμπίπτουν σε δεδομένο τομέα και όχι τους εθνικούς ορισμούς κάθε επαγγέλματος.

Η αξιολόγηση που ακολουθεί βασίζεται κυρίως σε:

·πληροφορίες που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στη βάση δεδομένων για τα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα·