ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Κ0Μ(91) 397τελικό 
Βρυξέλλες, 18 Δεκεμβρίου 1991 
XllUtlVJUNrlLVJil IJtlZj Hit 11 1 irvJlJXlZj 
ττ Α ΠΓΤΡ,,νΓοντντπΓΐιττ> τ τ? ν την* Λ^^Λ^JfTΓ,,5Γ, 
Χ\Ά 1 Hi JL tl Χ IN JL Γΐχ 1 Hi L· 1 JriiWiLVJiLZji 
ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Τ7ΤΪ Α ΤΠ ι ir;i Λ11Χ Λ Τ Τ ΙΤΊΕΧΥ1 ΙΓ Λ HP Λ ΤΟΠ"1 Τ VXTV 
ΓΤ Δ ΤΗΗΓ Λ ΤΓΊΓ Α ΤΓΉΓ Τ Δ ΗΡ/Ύν" Q Π lu 1X1 ί\ riVkAlh 1 lu IVJX Î7LP 

ΠΕΡIΕΧΟΜΕΝΑ 
Ε ΙΣΑΓΩΓΗ 
Ι. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 
1. Επιταχυνόμενες αλλαγές 
2. Ο ρόλος του άυλου κεφαλαίου 
3. Τα επαγγελματικά προσόντα και η οργάνωση της εργασίας 
4. Περισσότερο καθοριστικοί αλλά και πιο σπάνιοι ανθρώπινοι πόροι 
5. Η επαγγελματική κατάρτιση και τα προσόντα των γυναικών 
6. Οι ελλείψεις επαγγελματικών προσόντων 
7. Οι MME και η ενιαία αγορά 
8. Προς μια ευρωπαϊκή αγορά επαγγελματικών προσόντων και 
προγραμμάτων κατάρτισης 
9. Μια συνεχής κατάρτιση θεμελιωμένη στη βασική επαγγελματική 
κατάρτιση 
10. Η κοινωνική συνεργασία 
Ι Ι. ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
1. Μια προοδευτική οικοδόμηση 
2. Οι βάσεις της κοινοτικής δράσης 
3. Οι τομείς δραστηριότητας 
4. Οι αποφάσεις του Συμβουλίου 
5. Τα διεθνικά μέτρα 
6. Η διαφάνεια της αγοράς εργασίας 
7. Η διαρθρωτική δράση 
δ. Τα πλεονεκτήματα της κοινοτικής πολιτικής 
9. Τα επιτεύγματα του κοινωνικού διαλόγου 
III. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 90 
Α. Κοινά ζητήματα 
Β. Η κοινοτική δράση 
1. Ενίσχυση της κοινοτικής δράσης 
2. Η τήρηση της επικουρικότητας 
3. Νέοι στόχοι για την κοινοτική πολιτική 
4. Μια κοινοτική δράση ορατή και συνεκτική 
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 
ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 
ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 90 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Η δεκαετία του 90 ανοίγει έναν κοινωνικοοικονομικό ορίζοντα ο 
οποίος, από πολλές απόψεις, θα προβάλει τις βαθιές αλλαγές που 
σημάδεψαν τη δεκαετία του 80: Επέκταση των οικονομικών 
αναδιαρθρώσεων σε διαφόρους τομείς δραστηριότητας, αλλαγές στην 
επαγγελματική κατάρτιση και την εξέλιξη της, πλαίσιο πολύ 
διαφορετικό από άποψη δυνατότητας διάθεσης εργατικού δυναμικού, pojk" 
κινητικότητας και διακίνησης. Απέναντι στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή 
αποφάσισε να προωθήσει ευρεία συζήτηση σχετικά με την ανάπτυξη 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης, πέρα από την υποχρεωτική 
εκπαίδευση. Έχει την πεποίθηση ότι τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και 
σε επίπεδο κρατών μελών, η ανάπτυξη της επαγγελματικής κατάρτισης 
είναι απαράβατος όρος για να τεθούν υπό έλεγχο αυτές οι εξελίξεις. 
Το υπόμνημα αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας συζήτησης, πολύ 
ενημερωμένης και εξαντλητικής, με τη Συμβουλευτική Επιτροπή για την 
επαγγελματική κατάρτιση, σε τριμερή σύνθεση, τόσο σε κοινοτικό όσο 
και σε εθνικό επίπεδο. Ενσωματώνει τα στοιχεία των γραπτών 
συμμετοχών που συντάχθηκαν τριμερώς σε κάθε κράτος μέλος. 
Το παρόν υπόμνημα σχετικά με την επαγγελματική κατάρτιση στην 
Κοινότητα, κατά τη δεκαετία του 90, θέτει και περιγράφει τις νέες 
προκλήσεις που παρουσιάζονται για τα έτη που θα ακολουθήσουν και που 
προσδίδουν στις πολιτικές επαγγελματικής κατάρτισης αυξημένη 
σπουδαιότητα. Παρουσιάζει τα επιτεύγματα της διαμόρφωσης της κοινής 
πολιτικής με βάση τις αρχές που θεσπίστηκαν το 1963, ειδικότερα με 
τα διάφορα κοινοτικά προγράμματα δράσης που εφαρμόστηκαν από το 
1985, όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση. Προτείνει, τέλος, 
προσανατολισμούς για τη μελλοντική δράση στην Κοινότητα στον τομέα 
αυτό. 
Το υπόμνημα αυτό εγγράφεται στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας 
σχετικά με τον κοινωνικό χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων των 
εργαζομένων, που προβλέπει ότι το 1991 η Επιτροπή θα υποβάλει 
προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό των γενικών αρχών της κοινής 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης, που είχαν θεσπιστεί με την 
απόφαση του Συμβουλίου της 2ας Απριλίου 1963. Οι προβληματισμοί 
και οι συζητήσεις που έγιναν κατέδειξαν ότι αυτές οι γενικές αρχές 
πρέπει να διατηρηθούν αναλλοίωτες, ως κείμενο αναφοράς που 
εξακολουθεί να ισχύει. 
- 4 -
4. Σ'αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή αποφάσισε να αρχίσει τη συζήτηση για 
το σύνολο των θεμάτων κατάρτισης, πέρα από την υποχρεωτική 
εκπαίδευση. Προβαίνει, πράγματι, στην διαπίστωση ότι τα κράτη της 
Κοινότητας και η ίδια η Κοινότητα βρίσκονται ενώπιον αποφασιστικών 
επιλογών, για να δώσουν στους ανθρώπινους πόρους τη θέση τους για 
την εξακολούθηση της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη, την 
υλοποίηση μιας κοινωνίας ανοικτής στα άλλα μέρη του κόσμου και την 
(δια την κοινοτική οικοδόμηση. 
5. Παράλληλα με τη σύνταξη του παρόντος υπομνήματος, άρχισε επίσης 
εργασία προβληματισμού σχετικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η 
Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα υπόμνημα, με το οποίο προτείνονται 
ορισμένοι προσανατολισμοί στον τομέα αυτό και η ενίσχυση των 
αποστολών έρευνας και μεταφοράς γνώσεων. Το υπόμνημα αυτό 
αντιμετωπίζει επίσης το θέμα των δεσμών μεταξύ της τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, συγκεκριμένα των πανεπιστημίων και του οικονομικού 
κόσμου στον ορίζοντα του έτους 2000. 
6. Το παρόν υπόμνημα σχετικά με την "επαγγελματική κατάρτιση στην 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα για τη δεκαετία του 90" στοχεύει επομένως την 
έναρξη της συζήτησης. Για το σκοπό αυτό, περιέχει ορισμένα σήματα 
κινδύνου σχετικά με τα σημεία που η Επιτροπή κρίνει αποφασιστικής 
σημασίας, όπως για παράδειγμα: 
Οι σημαντικές μεταβολές του κοινωνικοοικονομικού πλαισίου της 
δεκαετίας του 90 και, ιδιαίτερα, οι συνέπειες της επιτάχυνσης 
της διαδικασίας διεθνοποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων και 
των τεχνολογιών, στην οποία πρέπει να ενταχθεί η ευρωπαϊκή 
οικονομία. 
Οι νέες διαστάσεις της τεχνολογικής καινοτομίας, η πιθανή 
επιτάχυνση τους κατά τα προσεχή έτη και η απαραίτητη εφαρμογή 
νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας, που απονέμουν ρόλο κλειδί 
στους ανθρώπινους πόρους και μεταβάλλουν τις ανάγκες για 
επαγγελματικά προσόντα. 
Η ισορροπία που πρέπει να καθοριστεί μεταξύ των επενδύσεων που 
πραγματοποιούνται στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης για την 
αύξηση του δυναμικού καινοτομίας και εκείνων που είναι 
απαραίτητες στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, ώστε τα 
επαγγελματικά προσόντα του εργατικού δυναμικού να επιτρέπουν 
πράγματι την εφαρμογή και διάδοση αυτών των καινοτομιών, 
ιδιαίτερα στις MME. 
Τα προβλήματα που σχετίζονται με τις ελλείψεις επαγγελματικών 
προσόντων, οι οποίες εμφανίζονται σε όλες τις περιφέρειες της 
Κοινότητας και οφείλονται σε πολλούς και διάφορους λόγους: 
αποκλίσεις μεταξύ των αναγκών καινοτομίας και του διαθέσιμου 
δυναμικού, καθυστέρηση στις διαρθρωτικές προσαρμογές μεταξύ των 
βιομηχανιών που παρακμάζουν και των νέων τομέων που 
αναπτύσσονται, ανεπάρκεια του επιπέδου βασικής επαγγελματικής 
κατάρτισης σε ορισμένες περιφέρειες κλπ. 
Τα θετικά αποτελέσματα της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού χώρου 
εκπαίδευσης και κατάρτισης, στον οποίο οι επιχειρήσεις θα 
αναπτύξουν νέες πολιτικές διαχείρισης των επαγγελματικών 
προσόντων και ο οποίος προσφέρει στα άτομα εντελώς νέες 
δυνατότητες επαγγελματικής κατάρτισης και κινητικότητας, 
τοποθετώντας παράλληλα τη δραστηριότητα των οργανισμών 
- 5 -
επαγγελματικής κατάρτισης σε μια αγορά ευρωπαϊκής διάστασης και 
όχι πλέον εθνικής. Τα αποτελέσματα αυτά θα πρέπει εξάλλου να 
παγιωθούν μέσα στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό Οκονομικό Χώρο, ο οποίος 
διαμορφώθηκε πρόσφατα με τις χώρες της ΕΖΕΣ, οι οποίες θα 
παράσχουν ωφέλιμη συμβολή με τις εμπειρίες τους και τις 
πρακτικές τους καινοτομίας σ'αυτόν τον τομέα. 
Η αμοιβαία γνώση και κατανόηση των συστημάτων επαγγελματικής 
κατάρτισης στα διάφορα κράτη μέλη και η δημιουργία διευρωπαϊκών 
δικτύων πληροφόρησης και ανταλλαγών μεταξύ παραγόντων και 
υπεύθυνων για τη λήψη αποφάσεων των εθνικών συστημάτων 
επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικών προσόντων. 
Η εξέλιξη των ροών ενδοκοινοτικής κινητικότητας και 
μετανάστευσης προς την κοινοτική Ευρώπη και οι συνέπειες τους 
στη λειτουργίας της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας. Στο πλαίσιο 
αυτό, οι κοινοτικές εμπειρίες και ικανότητες, ιδιαίτερα όσον 
αφορά την κατάρτιση, επιτρέπουν την υποστήριξη των προσπαθειών 
αναπροσαρμογής στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης στις 
χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, που έχουν ήδη 
αναληφθεί στο πλαίσιο του PHARE. Οι διαπιστώσεις αυτές 
επιτείνουν επίσης την ανάγκη υλοποίησης του σχεδίου του 
Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για την Επαγγελματική Κατάρτιση, ώστε να 
γίνει όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη και δ ι αφανέστερη η 
προσφορά κατάρτισης προς τις χώρες αυτές. 
7. Πρέπει, εξάλλου, να υπογραμμιστεί ότι τα σύνορα μεταξύ 
επαγγελματικής κατάρτισης και εκπαίδευσης τείνουν σε πολλές 
περιπτώσεις να εκκλείψουν. Είναι σαφές ότι οι επαγγελματικές 
ικανότητες, που παρέχονται από τα συστήματα επαγγελματικής 
κατάρτισης, αναφέρονται όλο και περισσότερο σε εκπαιδευτικές αξίες, 
που συνδέονται ιδιαίτερα με γνώσεις συμπεριφοράς και σχέσεων, ενώ τα 
συστήματα βασικής εκπαίδευσης επιδιώκουν την παροχή μιας βάσης 
ικανοτήτων με επαγγελματική σκοπιμότητα. Αυτή η προοδευτική αμοιβαία 
διείσδυση των δύο τομέων - εκπαίδευσης και κατάρτισης - αποτελεί 
επίσης δεδομένο θεμελιώδους σημασίας της παρούσας περιόδου. Αρμόζει 
επίσης να τεθεί το πρόβλημα του "καθεστώτος" της τεχνικής 
εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης, τόσο σε εθνική άποψη 
όσο και από άποψη μέσων. 
8. Η παρούσα κατάσταση της αγοράς εργασίας στις περισσότερες ευρωπαϊκές 
χώρες αποτελεί θεμελιώδες δεδομένο γι'αυτήν. Ένας από τους στόχους 
θα πρέπει να είναι η βελτίωση της συμβολής των πολιτικών για την 
επαγγελματική κατάρτιση στην απορρόφηση της ανεργίας, ιδιαίτερα της 
ανεργίας μακράς διαρκείας. Για το σκοπό αυτό, δύο πλευρές πρέπει να 
ευνοηθούν ιδιαίτερα. Αφενός, η κοινοτική δράση, ιδιαίτερα στο πεδίο 
της πληροφόρησης και των ανταλλαγών εμπειρίας, θα πρέπει να συμβάλει 
στη μεταφορά των καινοτομιών. Αφετέρου, πρέπει να επιμείνουμε στο 
γεγονός ότι ο στόχος της αναβάθμισης και της βελτίωσης των 
επαγγελματικών προσόντων πρέπει να επιτρέψει, στο μέλον, τόσο στα 
άτομα όσο και στις επιχειρήσεις να θέσουν υπό έλεγχο ακόμη 
περισσότερο τους τυχαίους παράγοντες της οικονομικής συγκυρίας και 
κατά συνέπεια να μειώσουν τις αρνητικές επιπτώσεις τους, όσον αφορά 
την απώλεια θέσεων απασχόλησης και των πολυτεμαχισμό της αγοράς 
εργασίας. 
6 -
9. Σ'αυτό το εγχείρημα καθορισμού νέων προσανατολισμών για την 
κοινοτική πολιτική, η ισορροπία μεταξύ ολοκλήρωσης και 
διαφοροποίησης, όπως εκφράζεται από την αρχή της επικουρικότητας, 
πρέπει να διαφυλαχθεί. Αυτοί οι δύο στόχοι ολοκλήρωσης και σεβασμού 
των ποικιλομορφιών δεν είναι αντιφατικοί, αλλά πρέπει να θεωρηθούν 
συμπληρωματικοί. Η ποικιλομορφία των πολιτιστικών παραδόσεων και των 
συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ευρώπη αποτελεί 
χαρακτηριστικό που την διακρίνει έντονα από την κοινωνική οργάνωση, 
που διέπει τις άλλες προηγμένες οικονομίες. Οι δυνατότητες 
συνεργίας και συνεργασίας που στηρίζονται σ'αυτήν την ποκιλομορφία 
αποτελούν παράγοντα προόδου, τον οποίο η κοινοτική πολιτική πρέπει 
να προωθήσει και να υποστηρίξει. 
10. 0 καθορισμός αυτός των νέων προσανατολισμών πρέπει να επιτρέψει 
συγχρόνως την τόνωση της προσφοράς της επαγγελματικής κατάρτισης 
στις νέες φάσεις της ευρωπαϊκής οικοδόμησης και να διαφυλάξει και 
να υποστηρίξη τις επιμέρους ενέργειες των κρατών. Επίσης, αυτή η 
κοινοτική δράση στον τομέα της επιμόρφωσης έχει ένα διπλό σκοπό: 
πρόκειται, αφενός, για τον καθορισμό κοινών στόχων που πρέπει να 
επιδιώκουν τα κράτη μέλη και, αφετέρου, για τον προσδιορισμό των 
στόχων και των ενεργειών που πρέπει να αναλαμβάνονται σε κοινοτικό 
επίπεδο για την υποστήριξη και τη συμπλήρωση αυτών των εθνικών 
πολι τ ικών. 
7 -
Ι. ΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 
Επιταχυνόμενες αλλαγές 
11. Οι ανθρώπινοι πόροι θα έχουν προτεραιότητα για τη δεκαετία του 90 
λόγω της συνέχισης των οικονομικών αναδιαρθρώσεων, που χαρακτήρισαν 
έντονα τις προηγούμενες περιόδους. Αυτές οι αναδιαρθρώσεις θα 
άπτονται διαφόρων τομέων δραστηριότητας. Ταυτόχρονα, η μεταβολή των 
γενικών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών θα επιταχυνθεί, κυρίως στο 
επίπεδο των επαγγελματικών προσόντων και της εξέλιξης τους, σε 
συνάρτηση με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και την πιθανή τόνωση 
των τεχνολογικών καινοτομιών. 
12. Για να προετοιμαστούν για ένα περιβάλλον όλο και πιο δυναμικό και 
όλο και λιγότερο προβλέψιμο, οι επιχειρήσεις αναπτύσσουν κατά τρόπο 
συστηματικό και εκ των προτέρων τους πόρους που θα διαδραματίσουν 
καθοριστικό ρόλο για τη στρατηγική δράση: τις τεχνολογικές 
δυνατότητες, τα δίκτυα πληροφοριών, τους ανθρώπινους πόρους κλπ. 0 
έλεγχος αυτών των πόρων δεν μπορεί να γίνει εκ των ενόντων, αλλά θα 
πρέπει να έχει εκ των προτέρων προβλεφθεί. Αυτός είναι ο λόγος για 
τον οποίο οι επιχειρήσεις με υψηλές επιδόσεις αναπτύσσουν τους 
πόρους αυτούς, ώστε να μπορέσουν να αντιδράσουν γρήγορα, μέσω της 
κινητοποίησης των ενλόγω πόρων, στην περίπτωση που θα προκύψει 
απρόβλεπτο γεγονός ή θα παρουσιαστεί ευκαιρία ανάπτυξης. 
13. Η διεθνοποίηση των επιχειρήσεων - ήδη πολύ προχωρημένη σε ορισμένους 
τεχνολογικούς τομείς (όπως η φαρμακοβιομηχανία, η πληροφορική, οι 
τηλεπικοινωνίες, τα υλικά κλπ.) - τους παρέχει θέση ενισχυόμενη όλο 
και περισσότερο και ενίοτε κυρίαρχη για τη διάδοση της γνώσης και 
της τεχνολογίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι ανθρώπινοι πόροι είναι όλο και 
σημαντικότερος παράγοντας στις σχέσεις ανταγωνισμού που 
διαμορφώνονται σε επίπεδο επιχειρήσεων και οικονομικών συστημάτων. 
14. Αυτός ο πολύπλοκος και αβέβαιος ορίζοντας αποτελεί θεμελιώδες 
στοιχείο της περιόδου και οδηγεί στον παραμερισμό κάθε άκαμπτου 
σεναρίου. Αντίθετα επιβάλλει την αναζήτηση, μέσω των πολιτικών 
εκπαίδευσης και κατάρτισης, μιας μεγαλύτερης ικανότητας ευκαμψίας 
και καινοτομίας. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πρέπει να μπορούν να 
στηριχθούν σε υποδομές εκπαίδευσης και κατάρτισης, που θα επιτρέπουν 
αυτές τις αυξημένες δυνατότητες. 
0 ρόλος του "άυλου κεφαλαίου" 
15. Κατά τρόπο θεμελιώδη, το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο της δεκαετίας 
του 90 θα χαρακτηριστεί από τον αυξανόμενο ρόλο αυτού που μπορούμε 
να αποκαλέσουμε "άυλο κεφάλαιο", δηλαδή όχι μόνο των επαγγελματικών 
προσόντων και των τεχνολογικών ικανοτήτων αλλά επίσης των ικανοτήτων 
οργάνωσης και της επιχειρηματικής αντίληψης. Το ευρωπαϊκό 
"ανθρώπινο κεφάλαιο" αποτελεί έτσι δύναμη δημιουργίας και δυναμισμού 
του κοινοτικού χώρου και πρέπει να θεωρηθεί ως κοινός πόρος που 
πρέπει να αναπτυχθεί με την κινητικότητα, την ανταλλαγή και την 
συνεργασία. 0 ευρωπαϊκός χώρος πρέπει να οικοδομηθεί ως ένας 
ανταγωνιστικός χώρος, μία αγορά, αλλά επίσης και ως ένας χώρος 
αξιοποίησης και επιστράτευσης των ικανοτήτων. 
8 -
16. Στο πλαίσιο της διεθνοποίησης που αναφέρθηκε παραπάνω, οι 
επιχειρήσεις και οι δημόσιες αρχές καλούνται να συνεργαστούν. Είναι 
αναγκαίο να αναπτυχθούν νέες μορφές συνεργασίας, στο κοινοτικό πεδίο 
και να καθοριστούν οι νέοι τρόποι παρέμβασης και συσχετισμών που θα 
επιτρέπουν τον έλεγχο των οικονομικών προκλήσεων και της κοινωνικής 
συνοχής. 
17. Στο μέτρο που οι ευρωπαϊκές χώρες θα επιτύχουν να αναπτύξουν 
σύγχρονες και ανταγωνιστικές μορφές παραγωγής, χρησιμοποιώντας τα 
επαγγελματικά προσόντα ενός καλά εκπαιδευμένου και καταρτισμένου 
πληθυσμού, η Ευρώπη θα μπορέσει να διαχειριστεί καλύτερα τις 
ισορροπίες που σχετίζονται με τους μεταναστευτικούς παράγοντες: τη 
μετανάστευση προς το εξωτερικό του καταρτισμένου προσωπικού και 
ειδικότερα του προσωπικού με υψηλά επαγγελματικά προσόντα, και την 
ενδεχόμενη ροή ειδικευμένων εργαζομένων και διευθυντικών στελεχών, 
που θα γίνει εις βάρος των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών και θα 
μειώσει τις δυνατότητες ανάπτυξης ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων 
σ'αυτές. 
Τα επαγγελματικά προσόντα και η οργάνωση της εργασίας 
18. Οι νέες τεχνικές πληροφόρησης, επικοινωνίας, παραγωγής, μεθόδων και 
αυτοματοποίησης αγγίζουν πολυάριθμες θέσεις εργασίας και μεταβάλλουν 
τα πρότυπα επαγγελματικών προσόντων σε μεγάλο αριθμό επαγγελμάτων. 
Η Ευρώπη έχει ανάγκη από υψηλές επιδόσεις και ικανότητες στον τομέα 
της ανάπτυξης και της χρησιμοποίησης των νέων τεχνολογιών ώστε να 
μπορέσει να αντιμετωπίσει το διεθνή ανταγωνισμό. 
19. Η σύγχρονη οργάνωση της εργασίας χαρακτηρίζεται από τη μείωση των 
παραδοσιακών μορφών κατανομής της εργασίας και από τη χρησιμοποίηση 
τεχνικών που λαμβάνουν υπόψη τις ανθρώπινες ανάγκες. Η σύγχρονη 
διαχείριση της επιχείρησης χαρακτηρίζεται από πιο εκτεταμένες 
δυνατότητες λήψης αποφάσεων και αποκέντρωσης, που περιλαμβάνουν την 
λειτουργία του ελέγχου ποιότητας στο πλαίσιο των καθηκόντων που 
ανήκουν στις διάφορες κατηγορίες προσωπικού και κυρίως του 
προσωπικού με εκτελεστικά καθήκοντα. Αυτή η σύγχρονη οργάνωση 
διέπεται από την ιδέα ενός συνεργάτη ικανού να προβλέπει, να 
οργανώνει και να εκτελεί την εργασία του κατά τρόπο αυτόνομο, 
εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ο ίδιος την εποπτεία της εργασίας του. Ως 
εκ τούτου, υφίσταται αυξημένη ανάγκη για πολυάριθμα ή διασταυρούμενα 
επαγγελματικά προσόντα, δηλαδή προσόντα που συνδυάζουν τις 
τεχνολογίες της πληροφόρησης με τα παραδοσιακά επαγγελματικά 
προσόντα για την προσαρμογή στις νέες καταστάσεις εργασίας. Αυτό 
απαιτεί επίσης μία μεθοδολογική και διδακτική οργάνωση της 
επαγγελματικής κατάρτισης και της συνεχούς κατάρτισης που να 
εξασφαλίζει την επαφή μεταξύ της τεχνικής μαθητείας και της 
μεθοδολογικής και κοινωνικής ικανότητας. 
20. Για τον ίδιο λόγο επίσης, οι σχέσεις μεταξύ των υλικών και άυλων 
επενδύσεων στις επιχειρήσεις μεταβάλλονται. Χωρίς την αναγκαία 
επένδυση στους ανθρώπινους πόρους τους και την απόκτηση προσόντων 
από το εργατικό τους δυναμικό, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να 
αναπτύξουν αποτελεσματικά τις δυνητικές επιδόσεις των νέων μεθόδων 
παραγωγής και να επιτύχουν τα απαραίτητα για τις παγκόσμιες αγορές 
ανταγωνιστικά πρότυπα, κυρίως σε ό,τι αφορά την ποιότητα των 
παραγομένων αγαθών ή υπηρεσιών. Τα μέσα έρευνας και ανάπτυξης και 
- 9 /• 
τα μέσα κατάρτισης - απόκτησης επαγγελματικών προσόντων πρέπει 
επομένως να εξισορροπηθούν, ώστε να επιτευχθεί μια δράση πραγματικά 
συμπληρωματική και αποτελεσματική. 
Περισσότερο καθοριστικοί αλλά και πιο σπάνιοι ανθρώπινοι πόροι 
21. Στο μελλοντικό πλαίσιο, η εξέλιξη της δημογραφίας και των 
μεταναστευτικών κινήσεων, οι διαδικασίες ανανέωσης του εργατικού 
δυναμικού και του κεφαλαίου αρμοδιοτήτων αποτελούν ουσιώδεις 
παράγοντες. Η προβλεπόμενη μείωση του βάρους των νέων γενεών στο 
σύνολο του ενεργού πληθυσμού προσδίδει αυξημένη σπουδαιότητα στις 
ικανότητες του ενηλίκου εργατικού δυναμικού, καθόσον περισσότερο από 
το 80% του ενεργού πληθυσμού του έτους 2000 βρίσκεται ήδη στην αγορά 
εργασίας και το απόθεμα των αναγκαίων επαγγελματικών ικανοτήτων 
ανανεώνεται περίπου κατά 10 - 15% ετησίως, ενώ συγχρόνως η ετήσια 
είσοδος νέων δεν αποτελεί παρά το 2% του αποθέματος του ενεργού 
πληθυσμού. Αυτή η κατάσταση αποτελεί ισχυρή πίεση για την ανάπτυξη 
πολιτικών συνεχούς κατάρτισης, χωρίς χαλάρωση των προσπαθειών που 
καταβάλλονται για την καλύτερη ποιότητα της κατάρτισης των νέων. 
22. Κατάλληλα προσαρμοσμένες πολιτικές εκπαίδευσης και επαγγελματικής 
κατάρτισης θα πρέπει να επιτρέψουν την αντιμετώπιση μιας τάσης 
διαφορετικής από εκείνη που υφίσταται εδώ και 30 έτη, καθόσον θα 
συσσωρευθούν 3 φαινόμενα που θα έχουν πολύ διαφορετική ένταση από 
περιφέρεια σε περιφέρεια: αφενός, το σχετικό βάρος των νεαρών γενεών 
στον ενεργό πληθυσμό θα μειωθεί και, αφετέρου, ο πληθυσμός ενεργού 
ηλικίας, που συνέχισε να αυξάνεται κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 
του 80, θα σταθεροποιηθεί από το 1995 και κατόπιν θα αρχίσει να 
μειώνεται κατά τα 30 προσεχή έτη και, τέλος, ο πληθυσμός που έχει 
υπερβεί την ηλικία του οικονομικά ενεργού πληθυσμού θα αυξηθεί 
σημαντικά και αυτό κατά τρόπο ιδιαίτερα έντονο μετά το έτος 2000. Η 
συγκυρία αυτών των τριών φαινομένων θα προκαλέσει προοδευτική 
αντιστροφή του ποσοστού εξάρτησης, δηλαδή τα ανενεργά άτομα 
(ηλικιωμένοι και νέοι) θα καταστούν πολυαριθμότεροι των ατόμων που 
βρίσκονται σε ενεργό ηλικία. Αυτές οι εξελίξεις θα οδηγήσουν επίσης 
στη διεύρυνση της δέσμης των αναγκών για επαγγελματική κατάρτιση 
πέραν της περιόδου δραστηριότητας και στην εκ νέου πρόσδοση 
μεγαλύτερης επικαιρότητας στις έννοιες της διαρκούς και 
επαναλαμβανόμενης εκπαίδευσης, στο πλαίσιο της εξέλιξης του κύκλου 
ζωής. 
Η επαγγελματική κατάρτιση και τα επαγγελματικά προσόντα των γυναικών 
23. Οι δημογραφικές εξελίξεις οδηγούν επίσης στην ενίσχυση της προσοχής 
που δίνεται στην ισότητα ευκαιριών πρόσβασης στην επαγγελματική 
κατάρτιση και τις δυνατότητες επαγγελματικής κατάρτισης που μπορούν 
να προσφερθούν στο γυναικείο εργατικό δυναμικό. Τα προβλήματα αυτά 
αφορούν κυρίως τις γυναίκες που πρόκειται να επαναλάβουν μια 
επαγγελματική δραστηριότητα. Μέσα σε ένα πλαίσιο, στο οποίο θα 
εμφανιστούν εντάσεις στους πόρους εργατικού δυναμικού, το πρόβλημα 
των συνθηκών επαγγελματικής κατάρτισης και απασχόλησης που 
προσφέρονται στις γυναίκες θα καταστεί θέμα προτεραιότητας. Αυτό θα 
πρέπει να οδηγήσει στην ανάπτυξη της προσφοράς εξειδικευμένων θέσεων 
εργασίας σ' αυτές, στην ανύψωση του επιπέδου της επαγγελματικής τους 
εξειδίκευσης και στη διαφοροποίηση των θέσεων που είναι 
προσπελάσιμες από τις γυναίκες. 
- 10 -
24. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να ληφθούν υπόψη σε επίπεδο επαγγελματικού 
προσανατολισμού, τόσο για την εξέλιξη της προσφοράς επαγγελματικής 
κατάρτισης όσο και κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή των 
προγραμμάτων κατάρτισης των επιχειρήσεων. 
Στα πλαίσια της Κοινότητας, οι νέες κοπέλλες και οι νέες γυναίκες θα 
πρέπει να υποστηριχθούν και να ενθαρρυνθούν για την κατάληψη θέσεων 
εργασίας μεγαλύτερης αξίας, πράγμα που απαιτεί περισσότερο 
μακροχρόνια επαγγελματική κατάρτιση και υψηλότερο επίπεδο 
εξειδίκευσης. Οι χώρες που θα επιτύχουν να επιλύσουν καλύτερα τα 
προβλήματα αυτά θα αποκτήσουν σημαντικό πλεονέκτημα έναντι του 
προβλήματος έλλειψης εξειδίκευσης που θα αποτελέσει ένα από τα νέα 
δεδομένα της αγοράς εργασίας για τη δεκαετία του 90. 
Οι ελλείψεις επαγγελματικών προσόντων 
25. Η αγορά εργασίας στις χώρες της Κοινότητας φαίνεται να γνωρίζει ένα 
φαινόμενο σχετικά νέο, που χαρακτηρίζεται συνήθως με τον όρο 
ελλείψεις επαγγελματικών προσόντων. Αυτό αντιπροσωπεύει νέα 
πρόκληση για τις πολιτικές εκπαίδευσης και επαγγελματικής 
κατάρτισης, γιατί έχει να κάνει με την προσπάθεια εξάλειψης του 
παραδόξου της διατήρησης ενός υψηλού επιπέδου ανεργίας και της 
έλλειψης εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού. 
26. Η ανάλυση αυτού του φαινομένου απαιτεί την εφαρμογή συμπληρωματικών 
προσεγγίσεων σε μακροοικονομικό, περιφερειακό και τομεακό επίπεδο. 
Η Επιτροπή έχει αναλάβει το έργο αυτό, που οδηγεί στην παρουσίαση 
των πρώτων αποτελεσμάτων στην έκθεση σχετικά με την κατάσταση της 
απασχόλησης στην Ευρώπη που δημοσιεύθηκε το 1991. Δεν πρόκειται 
για απλές ποσοτικές συγκυριακές ανισότητες μεταξύ προσφοράς και 
ζήτησης εργασίας, εφόσον οι ελλείψεις αναπτύσσονται ενώ συγχρόνως 
παραμένει ένα υψηλό επίπεδο ανεργίας και κυρίως ανεργίας μακράς 
διαρκείας. Η ανάλυση αυτών των ελλείψεων οδηγεί στην εξέταση 
παραγόντων που βαρύνουν στις ποσοτικές ή ποιοτικές ανισότητες μεταξύ 
συστημάτων κατάρτισης και συστημάτων απασχόλησης: δημογραφικές 
τάσεις, εργασιακή κινητικότητα, ρυθμός τεχνολογικών εξελίξεων, 
ανεπάρκεια πολιτικών αρχικής και συνεχούς κατάρτισης, απουσία ή 
αδυναμία εργασιών πρόβλεψης, που περιορίζει σημαντικά τις 
δυνατότητες προγραμματισμού της συνεχούς κατάρτισης. 
27. Οι αναλύσεις που πραγματοποιούνται από κοινού θα πρέπει, ιδιαίτερα, 
να εντοπίσουν έναν ορισμένο αριθμό δεικτών που να επιτρέπουν το 
χαρακτηρισμό των επιπέδων ελλείψεων εξειδίκευσης (συνολικές 
ελλείψεις, τομεακές ελλείψεις, περιφερειακές κατανομές, 
συγκεκριμένες επαγγελματικές καταστάσεις κλπ). Η συνεργασία σε 
κοινοτικό επίπεδο πρέπει επίσης να αφορά το χαρακτήρα των λύσεων που 
είναι δυνατόν να εξευρεθούν βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, από 
πλευράς δυνατοτήτων και τεχνικών κατάρτισης, αλλά επίσης και από 
πλευράς οργάνωσης εργασίας, αναγκών επαγγελματικών προσόντων και 
τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιείται και αξιοποιείται το διαθέσιμο 
δυναμικό εξειδίκευσης στις παραγωγικές διαδικασίες. 
11 -
Οι MME και η ενιαία αγορά 
28. Κατά τα πρόσφατα έτη, ο ρόλος και η σπουδαιότητα των MME 
υπογραμμίστηκαν ως πηγή δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης και ως 
υποστήριξη στο δυναμικό περιφερειακής ανάπτυξης. Οι MME 
αντιπροσωπεύουν περισσότερο του 80% των επιχειρήσεων στην Κοινότητα, 
όμως, στη μεγάλη πλειονότητα τους δεν αναπτύσσουν προγράμματα 
κατάρτισης για τους μισθωτούς τους και, επομένως, πρέπει να 
αποτελούν αντικείμενο προτεραιότητας για την κοινοτική δράση, 
ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη σημασία τους ως κυρίαρχου στοιχείου της 
οικονομικής ανάπτυξης των περισσοτέρων περιφερειών, ιδιαίτερα των 
λιγότερο ανεπτυγμένων. Σε ορισμένους τομείς αυτές θα πρέπει να 
αναπτύξουν στρατηγικές επιλογές για να αναλάβουν πρωτοβουλίες 
καινοτομιών, να δημουργήσουν τις προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση 
οικονομιών κλίμακας, χωρίς όμως να υιοθετήσουν οργανωτικά πρότυπα 
μεγάλων επιχειρήσεων και να αναπτύξουν δικούς τους διαύλους 
εξειδίκευσης. 
29. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι για να μπορέσουν οι MME να 
επωφεληθούν από τα θετικά αποτελέσματα της ενιαίας αγοράς, θα πρέπει 
να αναπτυχθούν πολιτικές επαγγελματικής κατάρτισης που θα λαμβάνουν 
υπόψη τις συγκεκριμένες τους ανάγκες. Οι MME θα πρέπει να μπορέσουν 
να επωφεληθούν μιας ευρύτερης πρόσβασης στα μέσα επαγγελματικής 
κατάρτισης, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν τις συνθήκες που 
θα επιβληθούν από την ενιαία αγορά. Οι MME θα πρέπει να μπορέσουν 
να αναπτύξουν τις δράσεις τους στον τομέα της επαγγελματικής 
κατάρτισης, λαμβάνοντας υπόψη τις χρονικές τους δεσμεύσεις, τις 
συνθήκες λειτουργίας τους και τις οικονομικές τους δυνατότητες. 
30. Ένας από τους κινητήριους παράγοντες της δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης από τις MME έγκειται στην ελαστικότητα τους για 
προσαρμογή στις εξωτερικές μεταβολές της αγοράς που τις περιβάλλει. 
Οι MME θα πρέπει να λάβουν υπόψη όχι μόνο τους τοπικούς, 
περιφερειακούς ή εθνικούς παράγοντες, αλλά, όλο και περισσότερο, τον 
αντίκτυπο της εσωτερικής αγοράς, για τη στρατηγική τους. 
Προς μία ευρωπαϊκή αγορά επαγγελματικών προσόντων και προγραμμάτων 
κατάρτισης 
31. Οι στόχοι που πρέπει να επιδιωχθούν σε κοινοτικό επίπεδο, στον τομέα 
των επαγγελματικών προσόντων, εγγράφονται στο πλαίσιο ενός διπλού 
πολιτικού στόχου: εξασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων 
και ανάπτυξη της κοινής πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης. Οι 
ενέργειες, που έχουν αναληφθεί, θα πρέπει να επιτρέψουν τον 
καθορισμό μιας κοινοτικής στρατηγικής για τη ρύθμιση της "ευρωπαϊκής 
αγοράς επαγγελματικών προσόντων" που αρχίζει να εμφανίζεται και θα 
έπρεπε, μετά το 1992, να αποτελέσει πόλο των πολιτικών ανθρωπίνων 
πόρων. Μ'αυτήν την προοπτική, τα ζητούμενα προσόντα και ικανότητες, 
η κινητικότητα των ατόμων, οι πολιτικές πρόσληψης προσωπικού και 
διαχείρισης των επιχειρήσεων, το περιεχόμενο και το κόστος των 
ενεργειών επαγγελματικής κατάρτισης θα πρέπει να εξελιχθούν σύμφωνα 
με αυτήν την ευρωπαϊκή διάσταση της αγοράς επαγγελματικών προσόντων. 
32. Είναι σημαντικό να υπενθυμιστεί ότι αυτός ο προβληματισμός δεν 
πρέπει να αναπτυχθεί μόνο υπό το πρίσμα της διευκόλυνσης της 
γεωγραφικής και διατομεακής κινητικότητας. Όντως, με τη δημιουργία 
της ενιαίας αγοράς, έστω και αν η υπόθεση άμεσης δημιουργίας μιας 
- 12 -
ενιαίας αγοράς εργασίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα πρέπει να αποκλειστεί 
για ένα μεγάλο αριθμό επαγγελματικών τομέων, θα καταστεί απαραίτητη 
η αξιολόγηση των επαγγελματικών προσόντων κάτω από ένα ευρωπαϊκό 
πρίσμα. Το θέμα αυτό βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του διαλόγου. 
33. Αυτό σημαίνει ότι η Κοινότητα θα λάβει νέα μέτρα για τη διασφάλιση 
μιας διαφανούς περιγραφής των επαγγελματικών προσόντων που 
αποκτώνται σε ένα κράτος μέλος. Αυτή η αναδυόμενη ευρωπαϊκή 
διάσταση των επαγγελματικών προσόντων παραμένει ακόμη, σε μεγάλο 
βαθμό απροσδιόριστη, αντιστοιχεί δε στη δημιουργία ενός "ευρωπαϊκού 
χώρου κατάρτισης και επαγγελματικών προσόντων" που θα οδηγήσει τους 
επιμέρους φορείς (δημόσιες αρχές, επιχειρήσεις, άτομα) να αλλάξουν 
τις αντιλήψεις και τις πρακτικές τους. Είναι προς το συμφέρον των 
εργαζομένων, καθώς και των επιχειρήσεων, η διάθεση συγκρίσιμων σε 
κοινοτικό επίπεδο πληροφοριών, σχετικά με τα επαγγελματικά προσόντα 
που αποκτώνται μέσω της επαγγελματικής κατάρτισης, της συνεχούς 
κατάρτισης και της επαγγελματικής πείρας. Λαμβάνοντας υπόψη τις 
σημαντικές διαφορές που υφίστανται από χώρα σε χώρα ως προς τους 
τρόπους απόκτησης των προσόντων και τις μορφές αξιοποίησης των 
ικανοτήτων στην αγορά εργασίας, η Κοινότητα θα πρέπει να ενισχύσει 
τη συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να συμβάλει στην πρόοδο του 
προβληματισμού και των μέσων στα διάφορα επίπεδα. 
34. Η προσφορά επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει επίσης να εξελιχθεί προς 
την κατεύθυνση αυτή για να αναπτυχθεί η ευρωπαϊκή διάσταση στην 
επαγγελματική κατάρτιση. Δεν υφίσταται σήμερα ενιαία αγορά της 
κατάρτισης, αλλά μάλλον μια ποικιλία αγορών κατάρτισης για τις 
οποίες πρέπει να εξασφαλιστεί αμοιβαία ενημέρωση και διαφάνεια. Για 
να μπορέσουν οι κοινοτικοί στόχοι^1^ να διαδοθούν μέσω όλων των 
συστημάτων κατάρτισης, σε όλη τους την ποικιλομορφία τους, είναι 
απαραίτητο να δημιουργηθούν οι διασυνδέσεις, τα διευρωπαϊκά δίκτυα 
που απαιτούνται για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και που 
επιτρέπουν σε κάθε επιχειρηματία ή υπεύθυνο για τη λήψη αποφάσεων να 
έχει πρόσβαση στην απαραίτητη ενημέρωση για τις καταστάσεις και τις 
καινοτομίες στις άλλες χώρες της Κοινότητας. Τα παραδείγματα του 
δικτύου EURYDICE για τα συστήματα εκπαίδευσης ή ο ρόλος της 
πλατφόρμας ανταλλαγών που διαδραματίζει το CEDEFOP και τα εθνικά 
ιδρύματα έρευνας που είναι ειδικευμένα στην επαγγελματική κατάρτιση 
δείχνουν τα πολύ σημαντικά αποτελέσματα, που μπορεί να επιτευχθούν 
μέσω της ανάπτυξης της πληροφόρησης και της αμοιβαίας κατανόησης των 
συστημάτων. Αυτή η εγκατάσταση διευρωπαϊκών δικτύων πρέπει να 
επιδιωχθεί σε μια αποκεντρωμένη βάση και χρησιμοποιώντας το δυναμικό 
που δημιουργείται από τα προγράμματα δράσης, όπως είναι οι σύνδεσμοι 
πανεπιστημίων-ειχειρήσεων για την κατάρτιση (AUEF), που 
δημιουργούνται από το πρόγραμμα COMETT. 
Μια συνεχής κατάρτιση θεμελιωμένη στη βασική επαγγελματική κατάρτιση 
35. Η απόκτηση, η διατήρηση, η διεύρυνση και η εμβάθυνση των 
επαγγελματικών προσόντων εξαρτώνται από τα συστήματα επαγγελματικής 
κατάρτισης, στα οποία η κατάρτιση και η εργασία είναι στενά 
συνδεδεμένες η μία με την άλλη. Η επαγγελματική μαθητεία θα έπρεπε 
να είναι μια συνεχής διαδικασία καθ'όλη τη διάρκεια της ενεργού 
ζωής. Είναι λοιπόν προς το συμφέρον της οικονομίας, καθώς και των 
ενεργών ατόμων να επωφεληθούν από μια επαγγελματική κατάρτιση, που 
θα έχει εκπονηθεί ως συνάρτηση των προβλέψιμων αναγκών του 
(1) Βλέπε COM (90) 585 της 10ης Δεκεμβρίου 1990. 
- 13 
συστήματος απασχόλησης. Οι πολιτικές επαγγελματικής κατάρτισης 
πρέπει να προσφέρουν μια πλήρη δέσμη γνώσεων και ικανοτήτων που 
μπορούν να εφαρμοστούν σε μακροπρόθεσμη βάση και που παρέχουν την 
απαραίτητη τεχνική εξειδίκευση, καθώς και τις δυνατότητες 
μελλοντικής εξέλιξης. 0 στόχος που επιδιώκεται με το νέο πρόγραμμα 
PETRA, για παροχή σε όλους τους νέους που το επιθυμούν ενός ή, αν 
είναι δυνατόν, δύο ετών επαγγελματικής κατάρτισης μετά την 
υποχρεωτική εκπαίδευση, εγγράφεται στην προοπτική αυτή. Αυτό 
απαιτεί επίσης την ανάπτυξη των εξειδικευτικών δράσεων για τους 
νέους και την προτίμηση για μορφές κατάρτισης με εναλλαγή στο δρόμο 
που χάραξε το δυαδικό σύστημα στη Γερμανία, ώστε να εξασφαλίζεται ο 
καλύτερος δυνατός σύνδεσμος μεταξύ του εκπαιδευτικού και του 
επιχειρηματικού κόσμου. 
36. Με τον τρόπο αυτό, η σύγχρονη επαγγελματική κατάρτιση θα πρέπει να 
είναι οργανωμένη κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι μεθοδολογικές και 
κοινωνικές ικανότητες, καθώς και η δυνατότητα εκμάθησης κατά τρόπο 
αυτόνομο και συνεχή, να παρέχονται ως αναπόσπαστο μέρος της 
επαγγελματικής εξειδίκευσης και ως βάσεις μελλοντικών προγραμμάτων 
συνεχούς κατάρτισης και μαθητείας μέσα στο πλαίσιο της εργασίας. 
Έτσι, ο συντονισμός της μαθητείας και της συγκεκριμένης εργασίας και 
η λήψη υπόψη της εργασίας και της επιχείρησης στην επαγγελματική 
κατάρτιση δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν, παρά μόνο αν οι 
επιχειρήσεις αναλαμβάνουν ένα μέρος της ευθύνης στην οργάνωση της 
επαγγελματικής κατάρτισης και αν οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν 
ενεργά στην επαγγελματική κατάρτιση. 
37. Για τη συνεχή κατάρτιση, τα πλουραλιστικά συστήματα απέδειξαν την 
αξία τους, σύμφωνα με τις αρχές της ελεύθερης οικονομίας. Αυτά 
χαρακτηρίζονται από μια πολλαπλότητα οργανωτών και προγραμμάτων 
κατάρτισης. Οι επιχειρήσεις, οι επαγγελματικές ενώσεις, οι 
ιδιωτικοί και δημόσιοι οργανισμοί, και ιδιαίτερα τα πανεπιστήμια, 
πρέπει να προσφέρουν ολόκληρη σειρά καταρτίσεων. Αυτό απαιτεί 
διαφάνεια της αγοράς της συνεχούς κατάρτισης. Είναι επίσης 
απαραίτητο οι μακροπρόθεσμοι στόχοι να οριστούν μέσω μιας 
διαδικασίας συντονισμού μεταξύ όλων των παραγόντων που αφορά η 
συνεχής κατάρτιση. Η συνεχής κατάρτιση είναι τόσο προς το συμφέρον 
των εργαζομένων όσο και της επιχείρησης. Αυτή, για τα προγράμματα 
κατάρτισης που είναι προσανατολισμένα προς τις συγκεκριμένες ανάγκες 
της, οφείλει - στο μέτρο του δυνατού - να αναλάβει την κύρια ευθύνη 
χρηματοδότησης και οργάνωσης των προγραμμάτων. Η ευθύνη κάθε 
εργαζομένου για την προσωπική του συνεχή κατάρτιση και των 
επιχειρήσεων για τη διαρκή ανάπτυξη των προσόντων του προσωπικού 
τους πρέπει να ενθαρρυνθούν. Η ύπαρξη κινήτρων για τα άτομα και η 
ευθύνη των επιχειρήσεων αποτελούν δύο παράγοντες που πρέπει να 
ληφθούν υπόψη στον τομέα αυτό, πράγμα που θα πρέπει να ισχύει και 
για το σχεδιασμό δημοσίων δράσεων. Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά 
με "την πρόσβαση στη συνεχή κατάρτιση", που προβλέπεται από το 
πρόγραμμα εργασίας σχετικά με τον κοινωνικό χάρτη, θα παράσχει την 
ευκαιρία για μια συζήτηση σε βάθος σχετικά με το θέμα αυτό, που έχει 
αποφασιστική σημασία για το μέλλον της Ευρώπης και την 
ανταγωνιστικότητα της. 
- 14 
Η κοινωνική συνεργασία 
38. Η επαγγελματική κατάρτιση, κυρίως η συνεχής, είναι ένας τομέας στον 
οποίο οι κοινωνικοί εταίροι διαδραματίζουν ενεργό ρόλο και πολύ 
συχνά τον πρώτο. Από άποψη επαγγελματικών προσόντων και 
προγραμματισμού της κατάρτισης ειδικότερα, η ενίσχυση αυτού του 
ρόλου και η αποκατάσταση πληρέστερων σχέσεων μεταξύ του 
κοινωνικοοικονομικού κόσμου, των επιχειρήσεων και των εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων κάθε επιπέδου φαίνονται απαραίτητα. Η ενεργός συμμετοχή 
των εκπροσώπων των κοινωνικών εταίρων στις κοινοτικές δραστηριότητες 
και η συμβολή των "κοινών γνωμών" που εκδίδουν σε κοινοτικό επίπεδο 
στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, κυρίως σε θέματα εκπαίδευσης 
και κατάρτισης, αποτελούν για την Επιτροπή δύο θεμελιώδη στοιχεία 
για τον καθορισμό των προσανατολισμών της. 
39. Στη συζήτηση αυτή είναι επίσης σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι 
ιδιαίτερες ευθύνες που βαρύνουν τους κοινωνικούς εταίρους, μέσω των 
συλλογικών συμβάσεων που συνάπτονται και η σχέσεις αυτών των 
συμβάσεων με τις διάφορες μορφές δημόσιας, εθνικής και κοινοτικής 
παρέμβασης, σε μια προοπτική ανάπτυξης της δράσης των ίδιων των 
κοινωνικών εταίρων, κυρίως σε θέματα που έχουν να κάνουν με την 
οργάνωση της εργασίας και τις πολιτικές συνεχούς κατάρτισης. 
15 -
II. ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 
Μια προοδευτική οικοδόμηση 
40. Η κοινοτική πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης οικοδομείται 
προοδευτικά σε σχέση με τα στάδια οικοδόμησης της ίδιας της 
Κοινότητας. Αυτός ο προοδευτικός χαρακτήρας της κοινής πολιτικής 
έχει αναγνωριστεί νομικά από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (απόφαση 
Gravier της 13ης Φεβρουαρίου 1985). Η πολιτική επαγγελματικής 
κατάρτισης διαρθρώνεται επίσης όλο και περισσότερο γύρω από την 
ανάπτυξη άλλων κοινοτικών δράσεων υψίστης προτεραιότητας 
(διαρθρωτική πολιτική, πολιτική έρευνας, και ανάπτυξης, εγκατάσταση 
διευρωπαϊκών δικτύων κλπ.). 
41. Το άρθρο 128 της συνθήκης, αποτελεί τη βάση της κοινοτικής πολιτικής 
επαγγελματικής κατάρτισης. Προβλέπει την εφαρμογή μιας κοινής 
πολιτικής με βάση γενικές αρχές που έχουν θεσπιστεί με απόφαση του 
Συμβουλίου κατόπιν πρότασης της Επιτροπής. Εντούτοις, η συνθήκη 
άφησε ανοικτές τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης χωρίς να ορίσει 
τους άξονες κατά τρόπο ιδιαίτερα ακριβή εκείνη την εποχή. Η πρώτη 
συγκεκριμένη εφαρμογή του άρθρου αυτού υπήρξε η απόφαση της 2ας 
Απριλίου 1963, που θέσπισε τις γενικές αρχές εφαρμογής μιας κοινής 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης. Συγχρόνως, με την απόφαση αυτή 
συστάθηκε η συμβουλευτική επιτροπή για την επαγγελματική κατάρτιση, 
επιτροπή με τριμερές καθεστώς, ρόλος της οποίας είναι να επικουρεί 
την Επιτροπή κατά την εφαρμογή αυτής της πολιτικής. 
42. Διαδοχικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου από το 1985 και μετά 
αποσαφήνισαν τους νομικούς κανόνες: επιβεβαίωση της ελεύθερης 
πρόσβασης στα μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης σε άλλο κράτος 
μέλος, χωρίς διάκριση εθνικότητας (άρθρα 7 και 128 της συνθήκης)· 
επιβεβαίωση ενός ευρέος ορισμού της επαγγελματικής κατάρτισης, που 
συμπεριλαμβάνει την τριτοβάθμια εκπαίδευση· επιβεβαίωση της 
προοδευτικής διαμόρφωσης της κοινής πολιτικής στον τομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης· επιβεβαίωση της δυνατότητας της 
Επιτροπής να προτείνει στο Συμβούλιο προγράμματα με δημοσιονομικές 
επιπτώσεις. 
43. Η μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 1990 και το 1991 μαζί με τη 
συμβουλευτική επιτροπή για την επαγγελματική κατάρτιση σχετικά με 
την εφαρμογή των γενικών αρχών που θεσπίστηκαν το 1963 οδηγεί στην 
εκτίμηση ότι οι αρχές αυτές παραμένουν ισχυρές ως γενικό πλαίσιο 
αναφοράς. Εντούτοις, οι εξελίξεις που σημειώθηκαν έκτοτε απαιτούν 
τον ορισμό νέων στόχων που πρέπει να επιδιωχθούν σε κοινοτικό 
επίπεδο, ιδιαίτερα για την εξασφάλιση της ανάπτυξης των ευρωπαϊκών 
διαστάσεων των επαγγελματικών προσόντων και των προγραμμάτων 
κατάρτισης. 
44. Η ανάπτυξη της "ευρωπαϊκής αγοράς των επαγγελματικών προσόντων και 
των προγραμμάτων κατάρτισης" θα καταστήσει απαραίτητη τη λήψη 
κοινοτικών μέτρων ρύθμισης της αγοράς αυτής - ιδίως από άποψη 
διαφάνειας και λειτουργίας - και ανύψωσης της ποιότητας των 
προγραμμάτων κατάρτισης. Πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη διεύρυνση 
της πρόσβασης στην κατάρτιση όλων των εργαζομένων σε κοινοτικό 
επίπεδο. Η Κοινότητα έχει επίσης ανάγκη να αναπτύξει την ικανότητα 
της να ασχολείται όχι μόνο με την αναγνώριση των διπλωμάτων, αλλά 
- 16 -
και με εκείνη των επαγγελματικών προσόντων ώστε να εξασφαλίζεται η 
διαφάνεια της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας και να καθίσταται δυνατή η 
ελευθερία της διακίνησης. 
Οι βάσεις της κοινοτικής δράσης 
45. Ένα από τα θεμελιώδη δεδομένα της κοινοτικής δράσης έγκειται στην 
ποικιλομορφία των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης που 
διαθέτουν τα κράτη μέλη. Μια πρόταση εναρμόνισης των συστημάτων 
αυτών απορρίφθηκε ομόφωνα από τα κράτη μέλη και θα ήταν 
αντιπαραγωγική για την κοινοτική οικοδόμηση. Πράγματι, η 
ποικιλομορφία των συστημάτων και η ποικιλομορφία των πολιτιστικών 
συνηθειών, που αυτή αντικατοπτρίζει, αποτελεί πλεονέκτημα το οποίο 
πρέπει να διαφυλαχθεί και να αξιοποιηθεί για την ευρωπαϊκή 
οικοδόμηση. 
46. Αυτή η επιλογή οδήγησε στην οικοδόμηση μιας κοινοτικής πολιτικής 
επαγγελματικής κατάρτισης γύρω από τις ακόλουθες βάσεις : 
-> ΣυντονισυΟ€ πολιτικών: οι γενικές αρχές και τα κοινά πλαίσια των 
κατευθυντηρίων γραμμών των αποφάσεων του Συμβουλίου που θεμελιώνουν 
τα προγράμματα δράσης αποτελούν τις βάσεις για την επίτευξη 
κατάλληλου συντονισμού των πολιτικών που έχουν αναπτυχθεί από τα 
κράτη μέλη στον καθένα από τους τομείς της κοινοτικής δράσης. 
-> Σύγκλιση πρωτοβουλιών: οι αποφάσεις του Συμβουλίου θεσπίζουν, σε 
κάθε τομέα, ένα κοινό πλαίσιο προσανατολισμών που προωθούν τη 
συγκλίνουσα εξέλιξη των εθνικών συστημάτων, στη βάση των 
πρωτοβουλιών που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη. 
-> Διεθνική συνεργασία: Ενθαρρύνεται η διεθνική συνεργασία μεταξύ 
των διαφόρων παραγόντων της επαγγελματικής κατάρτισης. Η συνεργασία 
αυτή φθάνει στο εξής σε ένα επίπεδο πέραν του οποίου μπορεί κανείς 
να ομιλεί για μια ευρωπαϊκή αγορά επαγγελματικής κατάρτισης και 
επαγγελματικών προσόντων, από την άποψη της κινητικότητας των 
προσώπων και των προϊόντων επαγγελματικής κατάρτισης και το οποίο 
επηρεάζει έμμεσα τα εθνικά συστήματα και τα επαγγελματικά προσόντα 
των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων και των μη διακινούμενων. 
47. Εδώ πρέπει να προστεθεί ο πολύ σημαντικός ρόλος των φορέων και 
διαδικασιών Συντονισυού τόσο με τα κράτη μέλη όσο και με τους 
κοινωνικούς εταίρους. 0 τομέας της επαγγελματικής κατάρτισης 
στηρίζεται, από τη φύση του, στις διαδικασίες διαβούλευσης μεταξύ 
δημοσίων φορέων, εργοδοτών και συνδικάτων, με τρόπους που ποικίλλουν 
ανάλογα με τις εθνικές πρακτικές. Η κοινοτική δράση συμβάλλει στην 
ενίσχυση και συστηματική οργάνωση αυτής της διαβούλευσης, τόσο για 
τη διεξαγωγή των κοινοτικών δράσεων (συμβουλευτική επιτροπή για την 
επαγγελματική κατάρτιση, επιτροπές προγράμματος, κοινωνικός 
διάλογος), όσο και μέσα στα ίδια τα κράτη μέλη (εθνικοί φορείς 
παρακολούθησης προόδου, αξιολόγηση, συμμετοχή κοινωνικών εταίρων στα 
σχέδια). 
48. Η εφαρμογή των αρχών αυτών στην ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής 
επαγγελματικής κατάρτισης συνέβαλε σε μία δυναμική αντίληψη της 
επικουρικότητας στον τομέα αυτό. Η αντίληψη αυτή όχι μόνο σέβεται 
τους κανονιστικούς διαχωρισμούς των τομέων αρμοδιότητας, αλλά 
- 17 
περιλαμβάνει επίσης μια διασύνδεση μεταξύ κοινοτικής πολιτικής και 
εθνικών πολιτικών. Μέσα στην προοπτική της δεκαετίας του 90 και των 
σημερινών προβληματισμών για μια καλύτερη αποτελεσματικότητα των 
πολιτικών στα δύο επίπεδα, το σημείο αυτό αποτελεί ένα επίτευγμα που 
πρέπει να αξιοποιηθεί. 
Οι τομείς δραστηριότητας 
49. Το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 80 χαρακτηρίστηκε από τη λήψη 
αποφάσεων του Συμβουλίου με βάση το άρθρο 128, στα πλαίσια μιας 
ευρύτερης ερμηνείας των αρμοδιοτήτων που θεσπίζει το κείμενο αυτό, 
οι οποίες οδήγησαν στην εκτέλεση των διαφόρων κοινοτικών 
προγραμμάτων δράσης, στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και 
των εργασιών που εκτελέστηκαν στον τομέα της αντιστοιχίας των 
επαγγελματικών προσόντων. 
50. Η εφαρμογή αυτών των διαφόρων προγραμμάτων αντιπροσωπεύει ένα 
ουσιαστικό στάδιο της διαμόρφωσης της κοινής πολιτικής στους τομείς 
που ορίζονται από τις αποφάσεις του Συμβουλίου. Το υπόμνημα της 
Επιτροπής, σχετικά με την ορθολογική οργάνωση και το συντονισμό των 
προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης σε κοινοτικό επίπεδο της 21ης 
Αυγούστου 1990, όρισε το πλαίσιο δράσης για αύξηση της 
αποτελεσματικότητας. 
Οι αποφάσεις του Συμβουλίου 
51. Κάθε πρόγραμμα δράσης στηρίζεται, γενικά, σε απόφααη του Συμβουλίου 
που διαρθρώνεται γύρω από τα ακόλουθα ομοιογενή χαρακτηριστικά, 
λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του κάθε επιμέρους τομέα : 
1. Κοινές κατευθυντήριες γραμμές για την προώθηση της σύγκλισης των 
πρωτοβουλιών, που λαμβάνονται από και μέσα στα κράτη μέλη σχετικά με 
τα εθνικά τους συστήματα. 
2. Διεθνικά μέτρα, που λαμβάνονται σε κοινοτικό επίπεδο και τα 
οποία στηρίζουν τις κοινές κατευθυντήριες γραμμές που αποφασίστηκαν 
από το Συμβούλιο και προωθούν τις διεθνικές συνεργασίες. 
3. Διαδικασία αξιολόγησης σχετικά με τις ενέργειες που καλύπτονται 
από το πρόγραμμα και τις διασυνδέσεις τους με άλλες συναφείς 
πρωτοβουλίες, για να καταδειχθούν η κοινοτική διάσταση αυτή καθαυτή 
και οι δεσμοί με τις πολιτικές που αναλαμβάνονται στα κράτη μέλη. 
4. Μια επιτροπή προγράμματος, συμβουλευτικού τύπου, που ασκεί 
λειτουργία συνδρομής και παρακολούθησης της προόδου για την εφαρμογή 
του προγράμματος και εντός της οποίας οι κοινωνικοί εταίροι 
συμμετέχουν ως παρατηρητές. 
52. Αυτή η επιδίωξη συνοχής μεταξύ των δομών των προγραμμάτων δράσης 
εγγράφεται στη προσπάθεια ορθολογικής οργάνωσης του συντονισμού που 
έχει αναληφθεί και παρέχει στη κοινή πολιτική φορείς συντονισμού, 
τόσο με τα κράτη μέλη όσο και με τους κοινωνικούς εταίρους, που 
επιτρέπουν τη διαφάνεια και την παρακολούθηση της κοινοτικής δράσης. 
Το σύνολο αυτών των διαδικασιών και φορέων αποτελεί πλεονέκτημα στην 
προοπτική της ανάπτυξης αυτής της πολιτικής και του αεβααμού της 
αρχής της επικουρικότητας. 
- 18 -
Τα διεθνικά μέτρα 
53. Τα προγράμματα δράσης περιλαμβάνουν μέτρα χρηματοδοτούμενα εν μέρει 
από την Κοινότητα, τα οποία έχουν ως στόχο την ανάπτυξη του 
διεθνικού χαρακτήρα των ενεργειών κατάρτισης και τη συστηματοποίηση 
της συνεργασίας μεταξύ ευρωπαίων παραγόντων της επαγγελματικής 
κατάρτισης. Τα μέτρα αυτά έχουν προοδευτικά εμπλουτιστεί και 
στηρίζονται στο εξής σε δίκτυα πολλών χιλιάδων φορέων οι οποίοι, 
επειδή είναι εγκατεστημένοι σε διάφορα σημεία του εθνικού, 
περιφερειακού ή τοπικού ιστού, αποτελούν τους κατά τόπους παράγοντες 
εφαρμογής των διεθνικών μέτρων που αποφασίζονται για την υλοποίηση 
των στόχων των προγραμμάτων. Αυτή η διεθνική συνεργασία 
αναπτύσσεται σε πολλά επίπεδα: ανταλλαγές πληροφόρησης, θέσπιση 
κοινών πλαισίων αναφοράς, ανταλλαγές και κινητικότητα υπευθύνων 
κατάρτισης, καταρτιζομένων και συντελεστών, μόνιμες συνεργασίες, 
διεξαγωγή κοινών προγραμμάτων ή εγκατάσταση διευρωπαϊκών δικτύων 
επικοινωνίας και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. 
Η διαφάνεια της αγοράς εργασίας 
54. Μια πρώτη κατεύθυνση δράσης αναπτύχθηκε γύρω από την έννοια της 
αμοιβαίας αναγνώρισης διπλωμάτων, για την πρόσβαση στα επαγγέλματα 
και τις επαγγελματικές δραστηριότητες, που διέπονται από 
κανονιστικές διατάξεις σε ένα άλλο κράτος μέλος. Ένα πολύ σημαντικό 
βήμα έγινε με την έγκριση της οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με το 
γενικό σύστημα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων, που 
αποκτήθηκαν μετά από τουλάχιστον 3ετή πανεπιστημιακή κατάρτιση. Η 
επέκταση αυτού του τύπου μηχανισμού στα επαγγέλματα, που διέπονται 
από κανονιστικές διατάξεις, σε άλλα επίπεδα κατάρτισης βρίσκεται 
σήμερα υπό εξέταση. 
55. Οι εργασίες σχετικά με την αντιστοιχία των επαγγελματικών προσόντων, 
οι οποίες έχουν αναληφθεί για τους επαγγελματικούς τομείς του 
επιπέδου "ειδικευμένος εργαζόμενος", διεξάγονται με βελτιωμένες 
μεθόδους και επιταχυμένο ρυθμό. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί 
αναμένεται να επιτρέψουν την ολοκλήρωση, μέχρι το τέλος του 92, των 
εργασιών σχετικά με τα επαγγέλματα του επιπέδου αυτού. Οπως 
προβλέπει το ψήφισμα του Συμβουλίου (91/C/109/01) του Δεκεμβρίου 
1990, μια έκθεση αξιολόγησης που ζητήθηκε από τα κράτη μέλη σχετικά 
με τη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων και την εφαρμογή του 
μηχανισμού θα επιτρέψει στην Επιτροπή να υποβάλει το 1992 νέες 
προτάσεις στον τομέα των επαγγελματικών προσόντων. 
56. Εξάλλου, σε στενή σχέση με το μετασχηματισμό των επαγγελματικών 
προσόντων που συνδέεται με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, η 
ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης των επαγγελματικών προσόντων 
υποστηρίζεται από διάφορες πτυχές του προγράμματος ενεργειών και 
πρωτοβουλιών της Κοινότητας. Από αυτή την άποψη, αναπτύσσεται σε 
κοινοτικό επίπεδο μια νέα δραστηριότητα σχετικά με τις προβλέψεις 
επαγγελματικών προσόντων και τον εντοπισμό των ελλειμάτων, που 
αποτελούν νέα στοιχεία για τη χάραξη πολιτικών απασχόλησης και 
κατάρτισης στο επίπεδο της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας. 
- 19 
Η διορθωτική δράση 
57. Στο πλαίσιο της γενικής μεταρρύθμισης της διαρθρωτικής πολιτικής που 
εφαρμόζεται από το 1988, έχουν οριστεί πέντε στόχοι προτεραιότητας 
για τη δράση που έχει αναλάβει η Κοινότητα με τη βοήθεια των 
διαρθρωτικών ταμείων. Στο πλαίσιο αυτό, ανατέθηκαν στο Ευρωπαϊκό 
Κοινωνικό Ταμείο ως καθήκοντα προτεραιότητας η υποστήριξη των 
δράσεων επαγγελματικής κατάρτισης και των ενισχύσεων για την 
πρόσληψη εργαζομένων και για τη δημιουργία δραστηριοτήτων ελευθέρων 
επαγγελματιών και η ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης στις 
περιφέρειες που υστερούν από πλευράς ανάπτυξης ή που παρουσιάζουν 
συμπτώματα βιομηχανικής παρακμής, καθώς και στις αγροτικές ζώνες. 
Αυτή η μεταρρύθμιση οδήγησε στην έγκριση των κοινοτικών πλαισίων 
στήριξης (ΚΠΣ) που είναι ξεχωριστά για κάθε στόχο. Αυτά αποτελούν 
τη βάση για πολύ σημαντικές χρηματοδοτικές παρεμβάσεις. 
58. Η κατανομή ανά στόχο των μέσων δράσης που προβλέπονται για το ΕΚΤ 
στα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, που θεσπίστηκαν στις 31 Δεκεμβρίου 
90, είναι η ακόλουθη, με τιμές 1989: 
περιφέρειες του στόχου αριθ. 1: 9.813.000.000 ECU για την 
περίοδο 1989-1993· 
στόχος αριθ. 2: 983.000.000 ECU για την περίοδο 1989-1991· 
στόχοι αριθ. 3 και 4, εκτός του στόχου αριθ. 1: 4.128.000.000 
ECU για την περίοδο 1990-1992· 
στόχος αριθ. 5β: 436.000.000 ECU για την περίοδο 1989 - 1993. 
Εφόσον πρόκειται για κύριους στόχους στους ΕΚΤ, δηλαδή τους στόχους 
αριθ. 3 και 4, η συνδρομή ακολουθεί εκ του πλησίον τις 
προτεραιότητες και τους χρηματοδοτικούς φακέλους που καθορίζονται 
στα ΚΠΣ, συγκεκριμένα όσον αφορά τη σχετική σημασία που αποδίδεται 
στις διάφορες κατηγορίες ατόμων (νέοι, άνεργοι μακράς διαρκείας, 
τρωτές κατηγορίες) και στους διαφόρους τύπους κατάρτισης (βασική 
επαγγελματική κατάρτιση, υψηλή τεχνολογία, διεθνικές δράσεις κλπ.), 
αλλά επίσης όσον αφορά την αναλογία μεταξύ στόχου αριθ. 3 και στόχου 
αριθ. 4. 
Όσον αφορά την καταπολέμηση της ανεργίας μακράς διαρκείας, στόχος 
είναι να αποκτήσουν οι άνεργοι υψηλότερα επαγγελματικά προσόντα 
διαμέσου διαφόρων τύπων δράσεων: αξιοποίηση των τοπικών δυνατοτήτων 
ανάπτυξης της απασχόλησης, ενισχύσεις για την πρόσληψη και 
ενισχύσεις για τη δημιουργία ανεξάρτητων επαγγελμάτων, κατάρτιση των 
γυναικών που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας κλπ. 
Όσον αφορά την επαγγελματική ένταξη των νέων, στόχος είναι να 
βοηθηθούν αυτοί να βρουν μια πρώτη σταθερή απασχόληση. Το ΕΚΤ 
υποστηρίζει δράσεις όπως η βασική κατάρτιση που συνδέεται με 
επαγγελματική εμπειρία σε επιχείρηση ή σε κατάλληλα κέντρα, 
κατάρτιση που απαιτεί τη χρήση νέων τεχνολογιών ή ενισχύσεις για την 
πρόσληψη σε θέσεις απασχόλησης μόνιμου χαρακτήρα που δημιουργήθηκαν 
πρόσφατα, καθώς και τις ενισχύσεις για τη δημιουργία ανεξάρτητων 
δραστηριοτήτων. 
- 20 -
Η καταπολέμηση της ανεργίας μακράς διαρκείας και η επαγγελματική 
ένταξη των νέων κινητοποιούν περίπου 60% των μέσων δράσης που μπορεί 
να διαθέσει το ΕΚΤ στα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, που θεσπίστηκαν 
για όλους τους στόχους. Οι στόχοι αριθ. 3 και 4 αντιπροσωπεύουν 40% 
των ποσών που διαθέτει το ΕΚΤ στις υπό ανάπτυξη περιφέρειες και 
περίπου 80% εκείνων που μπορούν να διατεθούν στο υπόλοιπο της 
Κοινότητας. 
Αυτή η συγκέντρωση των διαθέσιμων ποσών του ΕΚΤ στους στόχους αριθ. 
3 και 4 ανταποκρίνεται στη ρύθμιση που κατέστησε την καταπολέμηση 
κατά της ανεργίας μακράς διαρκείας και την επαγγελματική ένταξη των 
νέων κατά προτεραιότητα αποστολή του ΕΚΤ. 
Όσον αφορά το στόχο αριθ. 1 οι παρεμβάσεις 
διακριθούν σε 3 κύριες κατηγορίες. του ΕΚΤ μπορούν να 
δράσεις συνεχούς κατάρτισης που αντιπροσωπεύουν 70% περίπου των 
παρεμβάσεων του ΕΚΤ στις περιφέρειες του στόχου αριθ. 1, 
τις παρεμβάσεις που αφορούν την αρχική κατάρτιση, οι οποίες 
αποτελούν 1/4 περίπου των ποσών που προβλέπονται από το ΕΚΤ για 
τις περιφέρειες αυτές, 
την ενίσχυση των διαρθρώσεων κατάρτισης (κατάρτιση των 
εκπαιδευτών). 
Στις περιοχές που θίγονται από τη βιομηχανική παρακμή (στόχος 
αριθ. 2), οι κύριες παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ 
αφορούν την ανάπτυξη παραγωγικών δραστηριοτήτων, συγκεκριμένα 
στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και εκείνες που προορίζονται να 
υποστηρίξουν την τεχνολογική κατάρτιση. 
Στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης, το ΕΚΤ συγχρηματοδοτεί την 
κατάρτιση και την απασχόληση στους οικονομικούς τομείς που 
υποστηρίζονται από το ΕΓΤΠΕ και το ΕΤΠΑ. 
59. Αυτή η διαρθρωτική δράση ενισχύθηκε με την πρόσφατη έγκριση μιας 
σειράς κοινοτικών πρωτοβουλιών, που αφορούν τους ανθρώπινους πόρους 
(EUR0F0RM για τις νέες ειδικότητες και τις νέες ευκαιρίες 
απασχόλησης, NOW για την κατάρτιση των γυναικών και HORIZON για τη 
δράση που αφορά τα άτομα με ειδικές ανάγκες). Αυτή η πρόσθετη 
παρέμβαση βρίσκεται τη στιγμή αυτή σε φάση εφαρμογής σε συνεργασία 
με τα κράτη μέλη. Αυτές οι πρωτοβουλίες προβλέπουν στενότερη επαφή 
μεταξύ των παρεμβάσεων, που γίνονται στα πλαίσια της διαρθρωτικής 
πολιτικής και των στόχων και ενεργειών, που υπάγονται σε προγράμματα 
τα οποία υποστηρίζουν την κοινοτική πολιτική επαγγελματικής 
κατάρτισης (συγκεκριμένα FORCE και EUROTECNET). 
60. Για να επιλεγούν, οι δράσεις οφείλουν να ανταποκρίνονται στα 
κριτήρια χρηματοδότησης του ΕΚΤ και του ΕΤΠΑ (η συνολική συνεισφορά 
των διαρθρωτικών ταμείων (ΕΚΤ και ΕΤΠΑ) εκτιμάται σε 600.000.000 ECU 
από τα οποία 300.000.000 ECU για το EUR0F0RM, 120.000.000 ECU για 
το NOW και 180.000.000 ECU για το HORIZON). Το ποσοστό 
χρηματοδότησης, που ποικίλει ανάλογα με την περιφέρεια του υπεύθυνου 
του σχεδίου και την ειδική φύση της προτεινόμενης δράσης ανέρχεται 
κατά κανόνα σε 45% των επιλέξιμων δαπανών, μπορεί δε να αυξηθεί σε 
65% στις περιφέρειες του στόχου 1. Τα σχέδια επιλέγονται από τις 
αρμόδιες εθνικές αρχές (Υπουργείο Απασχόλησης και Εργασίας) σύμφωνα 
με τα κριτήρια που ορίζονται στα πλαίσια κοινής συμφωνίας με την 
- 21 
Επιτροπή. Τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν τις αιτήσεις τους για 
χρηματοδοτική συμβολή με τη μορφή λειτουργικών προγραμμάτων ή 
σφαιρικών επιδοτήσεων. Σαράντα τρία λειτουργικά προγράμματα 
υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή τον Ιούνιο/Ιούλιο 1991 
για την περίοδο που εκτείνεται μέχρι το τέλος του 1993. 
61. 0 διεθνικός χαρακτήρας, που πρέπει να επιτρέπει τη μεταφορά της 
τεχνικής γνώσης και να συνδυάζει ένα τουλάχιστον εταίρο που να 
προέρχεται από περιφέρειες του στόχου 1 (με εξαίρεση το πρόγραμμα 
"μειονεκτούντα άτομα" του HORIZON), αποκτά υποχρεωτικό χαρακτήρα. 
Έχουν προτεραιότητα άλλα κριτήρια τα οποία δεν είναι απαραιτήτως 
σωρευτικά. Πρόκειται για τον υποδειγματικό χαρακτήρα και το 
πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που επιτρέπουν τη διάδοση των καλών 
πρακτικών στο σύνολο των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται από τα 
διαρθρωτικά ταμεία στον τομέα της κατάρτισης και της απασχόλησης· 
για τη σύνδεση με τα κοινοτικά προγράμματα FORCE, EUROTECNET, LEDA, 
ERGO, (EUROFORM), ILE, IRIS και το δίκτυο CHILDCARE, (NOW), HELIOS, 
HANDYNET και Φτώχεια III (HORIZON), ή ακόμη για τον καινοτόμο 
χαρακτήρα στους τομείς που μέχρι σήμερα καλύπτονταν ανεπαρκώς από 
την παρέμβαση των διαρθρωτικών ταμείων. 
62. Για τη μελλοντική δράση της Κοινότητας, είναι σημαντικό να 
επιμείνουμε στη συνοχή του συνόλου που πρέπει να επιτευχθεί για την 
εφαρμογή των προσανατολισμών, που χαράσσονται στο παρόν υπόμνημα. 
Οι δράσεις, που στοχεύουν κατά προτεραιότητα στην υποστήριξη της 
οικονομικής ανταγωνιστικότητας και οι δράσεις, που στοχεύουν κατά 
προτεραιότητα στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, πρέπει να 
αλληλοσυμπληρώνονται και να εμπλουτίζονται αμοιβαία, κυρίως για να 
επιτρέψουν τη μεταφορά των καινοτομιών από πλευράς μεθόδων και 
διαχείρισης και να επιτρέψουν τον έλεγχο της εξέλιξης του κόστους 
των δράσεων. 
Τα πλεονεκτήματα της κοινοτικής πολιτικής 
63. Η εφαρμογή των προγραμμάτων δράσης στη διάρκεια των τελευταίων ετών 
επέτρεψε την ανάπτυξη νέων δικτύων (εθνικές αρχές συντονισμού 
προγραμμάτων, παράγοντες όπως οι AUEF-COMETT) που αποτελούν δομές 
αναμεταβίβάσης και παρέμβασης, τόσο για την προώθηση νέων στόχων όσο 
και για την ανάληψη δράσεων διεθνικού χαρακτήρα. Η αξιολόγηση των 
ενλόγω δικτύων δείχνει, ότι αυτά συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην 
ανάπτυξη μιας κοινοτικής διάστασης στους παράγοντες που είχαν ήδη 
παρόμοιες ανησυχίες (π.χ. πανεπιστήμια) ή ότι δημιούργησαν 
κοινοτικές δραστηριότητες σε παράγοντες που μέχρι τώρα είχαν 
επιδείξει μικρό σχετικά ενδιαφέρον (π.χ. MME). Σε ό,τι αφορά τα 
χρηματοδοτικά και ανθρώπινα μέσα, αυτές οι παρεμβάσεις στο επίπεδο 
των προγραμμάτων δράσης (συνεργασίες, κοινά σχέδια, δίκτυα) 
κινητοποίησαν για τους κοινοτικούς στόχους ένα σύνολο ανθρωπίνων και 
χρηματοδοτικών μέσων, που αντιστοιχούν σε μια συμπληρωματική 
επένδυση, που πραγματοποιήθηκε από πολλαπλούς παράγοντες (δημόσιες 
αρχές, τοπικές αρχές, επιχειρήσεις) αναφορικά με συγκεκριμένους 
κοινοτικούς στόχους. Όλα αυτά επέτρεψαν έτσι τη μείωση της 
συνεισφοράς της Κοινότητας. 
- 22 -
Τα επιτεύγματα του κοινωνικού διαλόγου 
64. Η λειτουργία της ομάδας εργασίας του κοινωνικού διαλόγου για την 
εκπαίδευση και την κατάρτιση από τη δημιουργία της, τον Ιανουάριο 
του 1989, πραγματοποιήθηκε υπό ικανοποιητικές συνθήκες και κατέληξε 
σε απτά αποτελέσματα, με την έγκριση μιας κοινής γνώμης σχετικά με 
την εκπαίδευση και την κατάρτιση των νέων και των ενηλίκων στις 26 
Ιανουαρίου 1990 και την πρόταση ενός προγράμματος εργασίας για την 
παράταση αυτού του πρώτου αποτελέσματος. Αυτή η παράταση των 
εργασιών κατέληξε στην έγκριση μιας νέας γνώμης σχετικά με τη 
μετάβαση των νέων από το σχολείο στην ενεργό επαγγελματική ζωή. Η 
έγκριση μιας τέταρτης κοινής γνώμης που αφορά το πρόβλημα των 
τρόπων, που θα επιτρέψουν την όσο το δυνατόν ευρύτερη πρόσβαση στη 
συνεχή κατάρτιση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1991. 
65. Η σειρά αυτών των γνωμών αποτελεί σημαντική πρόοδο για την εξέλιξη 
της κατάστασης στα κράτη μέλη. Οι γνώμες αυτές αποτελούν μορφή 
ανάληψης κοινών δράσεων από τους κοινωνικούς εταίρους για την 
πρόσδοση δυναμισμού στις συζητήσεις όλων των επιπέδων, ώστε να 
δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την καλύτερη συνεισφορά όλων των 
συντελεστών. Τέλος, νέες παρατάσεις του διαλόγου έγιναν δεκτές 
σχετικά με τα δύο ουσιώδη θέματα που αποτελούν τα επαγγελματικά 
προσόντα και η πιστοποίηση αφενός και οι γυναίκες και η κατάρτιση 
αφετέρου. 
66. Αυτή η δυναμική του κοινωνικού διαλόγου αποτελεί πλεονέκτημα σε ένα 
πεδίο δράσης, το οποίο από τη φύση του υπάγεται στον τομέα δράσης 
των κοινωνικών εταίρων και στην πρόοδο των συλλογικών συμβάσεων. Τα 
αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από τις κοινές γνώμες που διατυπώθηκαν 
από διετίας αποτελούν εξαιρετικά στερεές βάσεις, αφενός για την 
μεταφορά του περιεχομένου αυτών των γνωμών στις συλλογικές συμβάσεις 
που συνάπτονται σε εθνικό επίπεδο και, αφετέρου, για την εξασφάλιση 
των δεσμών με τις πρωτοβουλίες που η Κοινότητα μπορεί να αναπτύξει 
στους τομείς αυτούς, κυρίως όσον αφορά την πρόσβαση στη συνεχή 
κατάρτιση. 
23 -
III. ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 90 
Α-Κοινά ζητήματα 
67. Αρχίζοντας τη συζήτηση αυτή σχετικά με τους προσανατολισμούς που 
πρέπει να ευνοηθούν στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης κατά τη 
διάρκεια της δεκαετίας του 90, η Επιτροπή έχει σαφή επίγνωση του ότι 
πρόκειται για ανταπόκριση και συμπλήρωση των διαρθρωτικών μετατροπών 
που διεξάγονται σήμερα. Για λόγους ανταγωνιστικότητας, πρέπει αυτές 
να διευκολυνθούν και να καταρτιστούν οι απαραίτητες συμπληρωματικές 
πολιτικές. Όμως ταυτόχρονα με στόχο τη συνοχή, πρέπει να 
περιοριστούν ή να αποφευχθούν ορισμένα δυσμεμνή αποτελέσματα αυτής 
από άποψη κατάστασης της αγοράς εργασίας. Η δεκαετία που αρχίζει θα 
είναι περίοδος πολύ βαθιάς προσαρμογής των βιομηχανικών διαδικασιών, 
των τομέων και της λειτουργίας της αγοράς επαγγελματικών προσόντων. 
Η μελέτη σε βάθος των σημείων κλειδιών που εθίγησαν στο υπόμνημα 
αυτό και η απάντηση στα διάφορα κοινά ερωτήματα που τίθενται 
παρακάτω έχουν επομένως εντελώς ιδιαίτερη σημασία. 
68. Η συζήτηση σχετικά με τα βασικά επαγγελματικά προσόντα των νέων 
υπήρξε η κυρία ανησυχία της δεκαετίας του 80, όμως και τώρα δεν 
χάνει κατά κανένα τρόπο την επικαιρότητα της. Παρατηρείται μια 
προοδευτική άνοδος του επιπέδου των απαιτούμενων επαγγελματικών 
προσόντων για την πρόσβαση στην απασχόληση και μια όξυνση των 
δυσκολιών που συναντώνται από τους εξόριστους του συστήματος αρχικής 
κατάρτισης. Πώς η βελτίωση της ποιότητας της επαγγελματικής 
κατάρτισης, η προσέγγιση και η συνέργια μεταξύ των συστημάτων 
κατάρτισης και επιχειρήσεων για την ανάπτυξη της εναλλαγής, η 
εξέλιξη των βασικών ικανοτήτων που παρέχονται στους νέους, η σύνδεση 
μεταξύ της βασικής κατάρτισης και της ανάπτυξης της συνεχούς 
κατάρτισης μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία κλειδιά για το μέλλον. 
69. Η κατάσταση της αγοράς εργασίας στις διάφορες κοινοτικές χώρες 
δείχνει ότι τα υψηλότερα επίπεδα ανεργίας και η εξακολούθηση σε 
μεγάλο βαθμό της ανεργίας μακράς διαρκείας συνδέονται όλο και 
περισσότερο με τους ποιοτικούς παράγοντες, που προκύπτουν από τις 
αποκλίσεις μεταξύ των αναγκών για επαγγελματικά προσόντα των 
επιχειρήσεων (που τονίζονται από όλες τις οργανώσεις εργοδοτών) και 
των δυνατοτήτων του εργατικού δυναμικού. Η δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης και οι συνέπειες στο επίπεδο της ανεργίας εξαρτώνται 
επομένως στενά από τον αντίκτυπο των πολιτικών κατάρτισης στην 
"ποιότητα" του εργατικού δυναμικού, δηλαδή τα επαγγελματικά προσόντα 
που αυτό κατέχει και την ένταξη του στις σύγχρονες οργανώσεις 
εργασίας. Επίσης, οι μετατροπές των βιομηχανικών τομέων, ιδιαίτερα 
των περισσότερο εκτεθειμένων στον παγκόσμιο ανταγωνισμό, απαιτούν 
ταυτόχρονα την κατάρτιση μεσοπρόθεσμων σχεδίων, συγκεκριμένα από 
άποψη αναγκών επαγγελματικών προσόντων και την από κοινού ανάληψη 
δράσεων μετατροπής. Σε σχέση με αυτό το σύνολο Θεμάτων, πώς θα 
τεθούν καλύτερα υπό έλεγχο οι σχέσεις μεταξύ κατάρτίσης, 
διαρθρωτικής προσαρμογής και κατάστασης της αγοράς εργασίας. 
70. Η αξιοποίηση των επενδύσεων που πραγματοποιούνται στον τομέα της 
έρευνας και της ανάπτυξης και η διάδοση των καινοτομιών στον 
οικονομικό ιστό, ιδιαίτερα στους τομείς που είναι εκτεθειμένοι στο 
παγκόσμιο ανταγωνισμό, εξαρτώνται από τις δράσεις που διεξάγονται 
για τα επαγγελματικά προσόντα. Η απορρόφηση των ανεπαρκειών σε 
επαγγελματικά προσόντα, οι μετατροπές που συνδέονται με τα 
επαγγελματικά προσόντα και η οργάνωση της εργασίας είναι τα νέα 
- 24 -
δεδομένα της ανταγωνιστικότητας. Η ανάπτυξη της πρόσβασης στην 
κατάρτιση κατά τη διάρκεια ενεργού ζωής, για όλους τους 
εργαζομένους, αποτελεί όρο των μετατροπών αυτών. Πώς να υλοποιηθούν 
σε βάθος οι δράσεις που πρέπει να διεξαχθούν σχετικά με τα 
επαγγελματικά προσόντα, η σχέση μεταξύ πολιτικής για την κατάρτιση 
και οικονομικής στρατηγικής συνόλου στις επιχειρήσεις και στις 
περιφέρειες, ο σχεδιασμόςκαι η χρηματοδότηση των πολιτικών 
κατάρτισης για όλους τους μισθωτούς και για τους ανέργους. 
71. Η απάντηση σ'αυτά τα διάφορα ερωτήματα θέτει τους όρους για την 
αντιμετώπιση μιας διαρθρωτικής προσαρμογής, σύμφωνα με αυτά που 
παρατηρήθηκαν στην οργάνωση των επιχειρήσεων και τη λειτουργία της 
αγοράς εργασίας κατά τα τελευταία αυτά έτη. Οι χώρες που υιοθέτησαν 
τις πιο αποφασιστικά καινοτόμες στάσεις και έδειξαν δυναμισμό 
απέναντι στις διαρθρωτικές αλλαγές πέτυχαν να θέσουν καλύτερα υπό 
έλεγχο το επίπεδο της ανεργίας. Αντίθετα, οι χώρες που 
προετοιμάστηκαν λιγότερο και ανοίχτηκαν λιγότερο σ'αυτές τις 
ποιοτικές μετατροπές, γνωρίζουν τις πιο έντονες και τις πιο διαρκείς 
αποκλίσεις μεταξύ προσφοράς και ζήτησης απασχόλησης και βλέπουν να 
αναπτύσσεται διαρκής αποκλεισμός ατόμων από την αγορά εργασίας, ο 
οποίος τείνει να προκαλεί ανάπτυξη της ανεργίας μακράς διαρκείας. 
Β-Η κοινοτική δράση 
Ενίσχυση της κοινοτικής δράσης 
72. Η κοινοτική πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης βρίσκεται σε μία νέα 
φάση της οικοδόμησης της. Η φάση αυτή είναι αποφασιστική για την 
ανταπόκριση σε προκλήσεις ενός εύρους και μιας πολυπλοκότητας 
αναμφισβήτητα αγνώστων μέχρι σήμερα. Τα διάφορα ζητήματα που 
αναλύονται σ'αυτό το έγγραφο δείχνουν ότι μία ποσοτική επιτάχυνση 
και μια ποιοτική βελτίωση των επενδύσεων σε επαγγελματική κατάρτιση 
είναι απαραίτητες. Οι στόχοι, που πρέπει να επιτευχθούν σε εθνικό 
και σε κοινοτικό επίπεδο, δεν θα μπορέσουν να υλοποιηθούν παρά με 
μια συνεργασία και μια αυξημένη σύγκλιση μεταξύ όλων των παραγόντων, 
δημοσίων αρχών, επιχειρήσεων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. 
73. Οι νέες συνθήκες της κοινοτικής οικοδόμησης επιβάλλουν την ενίσχυση 
της σημασίας της ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων, ειδικότερα μέσω της 
επαγγελματικής κατάρτισης. 0 στόχος αυτός πρέπει να αναπτυχθεί τόσο 
μέσα σε μια προοπτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, κυρίως 
όσον αφορά την εξάλειψη των περιφερειακών ανισοτήτων, όσο και από 
πλευράς οικονομικής ανταγωνιστικότητας. 0 κεντρικός ρόλος της 
κατάρτισης, κυρίως της συνεχούς, είναι αναγνωρισμένος ως ουσιώδης 
για την ανάπτυξη μιας ενεργού κοινωνίας, ικανής να ελέγχει τις 
οικονομικές, τεχνολογικές, πολιτιστικές και κοινωνικές μεταβολές και 
να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις που τίθενται από τα άλλα μέρη του 
κόσμου καθώς και για την ανάπτυξη της ιδιότητας του ευρωπαίου 
πολίτη. Το θέμα της ποιότητας και των επιπέδων των συστημάτων 
εκπαίδευσης και κατάρτισης βρίσκεται στο επίκεντρο των ανησυχιών της 
Κοινότητας, όπως συμβαίνει και στα κράτη μέλη. 
74. Η ανάπτυξη της πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης σε κοινοτικό 
επίπεδο είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα των 
πολιτικών που εφαρμόζονται στους τομείς προτεραιότητας για το μέλλον 
της Κοινότητας. Η αξιοποίηση των ανθρωπίνων πόρων πρέπει επίσης να 
εγγραφεί ως συνιστώσα της ορίζοντας δράσης της Κοινότητας για την 
- 25 -
ανταγωνιστικότητα της, καθώς και των τομεακών δράσεων που η 
Κοινότητα προτίθεται να αναλάβει, για να ενισχύσει τις 
ανταγωνιστικές της δυνατότητες στις παγκόσμιες αγορές, ιδιαίτερα 
στους στρατηγικούς τομείς, όπως είναι η αυτοκινητοβιομηχανία, η 
ηλεκτρονική και η υφαντουργία. 
75. Αυτή η στρατηγική για αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων συνδέεται 
επίσης με την επιδιωκόμενη ενίσχυση του ρόλου της Κοινότητας στον 
κόσμο, πράγμα που αποδεικνύεται από τις σχέσεις που αναπτύσσονται 
μεταξύ της Κοινότητας και του εκτός αυτής κόσμο. Η ανάπτυξη της 
συνεργασίας σ'αυτούς τους τομείς αποτελεί εγγύηση αμοιβαίου οφέλους 
και επιρροής θεμελιώδους σημασίας και κατά τη δεκαετία του 1990 οι 
δραστηριότητες αυτές θα γνωρίσουν, ασφαλώς, σημαντική ανάπτυξη. 
76. Οι εξωτερικές σχέσεις στον τομέα της κατάρτισης εμπλουτίζουν τις 
αμοιβαίες γνώσεις και προάγουν την πολιτιστική και κοινωνική 
αλληλοκατανόηση, η οποία, με τη σειρά της, επιτρέπει την ανάπτυξη 
πολιτικών, τεχνολογικών και εμπορικών σχέσεων. Με τις συνεργασίες 
αυτές επίσης γίνεται καλύτερα γνωστή η Κοινότητα, τα όργανα της, η 
λειτουργία της και οι στόχοι της. Απ'αυτήν την άποψη, η σύγκριση με 
τα συστήματα και τις μεθόδους οργάνωσης που έχουν υιοθετήσει άλλα 
κράτη ή οικονομικοί χώροι αποτελεί εχέγγυο εμπλουτισμού και προόδου 
για την ίδια την Κοινότητα. 
77. Οι ενλόγω σχέσεις αναπτύσσονται μέσω διαφόρων μορφών συνεργασίας 
μεταξύ των οργανισμών κατάρτισης της Κοινότητας και των 
ενδιαφερομένων χωρών, κυρίως μέσω της συμμετοχής των χωρών της ΕΖΕΣ, 
σύμφωνα με ειδικούς όρους, στα κοινοτικά προγράμματα δράσης. Οι 
αιτήσεις συμμετοχής στα ενλόγω προγράμματα αποδεικνύονται εξαιρετικά 
σημαντικές και ιδιαίτερα πλούσιες από πλευράς περιεχομένου. 
78. Με βάση αυτούς τους προσανατολισμούς, η Κοινότητα ανέπτυξε κατά τα 
τελευταία έτη τις εξωτερικές της σχέσεις με τις χώρες της κεντρικής 
και ανατολικής Ευρώπης, στα πλαίσια της πορείας αυτών των χωρών προς 
την εγκαθίδρυση ελεύθερης οικονομίας, για την οποία οι ανθρώπινοι 
πόροι αποτελούν θεμελιώδη παράγοντα, με τις χώρες της ΕΖΕΣ, στην 
προοπτική της υλοποίησης ενός ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου, με τις 
ΗΠΑ, την ΕΣΙΔ και άλλες τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμούς (00ΣΑ, 
ΔΟΕ κλπ). Όσον αφορά τη συνεργασία με τις χώρες της κεντρικής και 
της ανατολικής Ευρώπης, η σύσταση του ευρωπαϊκού ιδρύματος για την 
κατάρτιση θα μπορούσε να παράσχει το πλαίσιο για μια καλύτερη 
αξιολόγηση των αναγκών και των επενδύσεων. 
Η τήρηση της επικουρικότητας 
79. Η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας απαιτεί τον εντοπισμό των 
ευθυνών και των μέτρων που αντιστοιχούν σε κάθε επίπεδο, ιδιαίτερα 
εκείνων που σχετίζονται με τη δράση των κρατών μελών στην επικράτεια 
τους και εκείνων που μπορούν να εφαρμοστούν από την Επιτροπή δυνάμει 
των αρμοδιοτήτων της Κοινότητας και του ιδιαίτερου ρόλου αυτής ως 
καταλύτη που της ανήκει. Αυτό επιβάλλει τον καθορισμό τόσο των 
κύριων πολιτικών στόχων που πρέπει να επιδιώκονται σε κοινοτικό 
επίπεδο στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, όσο και της 
υπεραξίας που προσδίδεται στις πολιτικές και τις δραστηριότητες που 
αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία των κρατών μελών. 
- 26 -
80. Από αυτήν την άποψη, πραγματοποιείται μια διπλή αλλαγή: η καινοτομία 
και η έρευνα, που συνήθως αποτελούν την πηγή των αναγκών κατάρτισης 
και η εφαρμογή των προγραμμάτων κατάρτισης από τους οργανισμούς ή 
τις επιχειρήσεις, αναπτύσσονται όλο και περισσότερο ως 
δραστηριότητες σε κοινοτική κλίμακα, καθώς και σε εθνική. 
81. Μια διεθνική δραστηριότητα κατάρτισης επιβάλλεται έτσι στις εθνικές 
αγορές κατάρτισης και διεισδύει σ'αυτές. Πράγματι, οι κοινοτικοί 
παράγοντες στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης είναι όλο και 
περισσότερο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με πολυεθνική διάσταση, οι 
όμιλοι επιχειρήσεων και οι επαγγελματικές οργανώσεις που επιδιώκουν 
κοινοτικούς στόχους, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης που 
συμμετέχουν σε διαπεριφερειακές δράσεις ευρωπαϊκής διάστασης, οι 
διεθνικές συνεργασίες οργανισμών κατάρτισης. Η οργάνωση των 
ενεργειών τους πρέπει να έχει κοινοτική διάσταση. 
Νέοι στόχοι για την κοινοτική πολιτική 
82. Οι οικονομικές συνθήκες της δεκαετίας του 90 και η υλοποίηση της 
ενιαίας αγοράς χαράσσουν νέες προκλήσεις για την κοινοτική πολιτική 
στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης. Η πολιτική αυτή πρέπει να 
αναπτυχθεί γύρω από στόχους που θα έχουν εφαρμογή σε τομείς 
δραστηριότητας εντοπίζονται από το υπόμνημα σχετικά με την 
ορθολογική οργάνωση των προγραμμάτων δράσης, το οποίο εγκρίθηκε από 
την Επιτροπή τον Αύγουστο του 1990. Οι κεντρικοί στόχοι για την 
κοινοτική πολιτική κατάρτισης μπορούν να εκφραστούν γύρω από τρεις 
κύριες ιδέες: ΕΠΕΝΔΥΣΗ, ΒΕΛΤΙΩΣΗ, ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ. 
83. Αύξηση της επένδυσης στην κατάρτιση: Τα κράτη μέλη και η Κοινότητα 
οφείλουν να αναπτύξουν τις προσπάθειες τους στον τομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης, για να μπορούν να αντιμετωπίζουν τις 
οικονομικές, τεχνολογικές και κοινωνικές μεταβολές της δεκαετίας του 
90 και να μειώνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Είναι απαραίτητο 
να διευκολυνθεί η πρόσβαση και η συμμετοχή σε κατάλληλα προγράμματα 
επαγγελματικής κατάρτισης. 0 στόχος αυτός απαιτεί την παροχή σε 
κάθε νέο μιας ευρείας και αναγνωρισμένης βασικής επαγγελματικής 
κατάρτισης, ώστε να διευκολυνθεί η μετάβαση του στην ενεργό και 
ενήλικη ζωή και η ένταξη του στην αγορά εργασίας, καθώς και η αύξηση 
των δυνατοτήτων πρόσβασης στην κατάρτιση καθόλη τη διάρκεια της 
επαγγελματική του ζωής. Είναι επίσης απαραίτητο να προβλεφθούν οι 
ανάγκες λαμβανομένων υπόψη των ταχύτερων και πολυπλοκότερων 
εξελίξεων, που θα σημειωθούν στον τομέα των επαγγελματικών προσόντων 
και ικανοτήτων. Με τον τρόπο αυτό, η κοινοτική αγορά εργασίας 
αναμένεται να γνωρίσει βελτιωμένες δυνατότητες επαγγελματικής 
ένταξης και επανένταξης. 
84. Βελτίωση της ποιότητας της κατάρτισης: Η ποιότητα και κατά συνέπεια 
οι επιδόσεις των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης πρέπει να 
αυξηθούν, ώστε να αντιμετωπίζουν την προβλεπόμενη έκρηξη αναγκών 
κατάρτισης, ιδιαίτερα μέσω των ανταλλαγών πληροφοριών και εμπειριών 
στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης. Αυτές οι ανταλλαγές σε 
κοινοτικό επίπεδο θα πρέπει να στηριχθούν στον πολλαπλασιασμό των 
διεθνικών μετακινήσεων των εκπαιδευτών και των καταρτιζομένων. Η 
ανάπτυξη ευρωπαϊκών συστημάτων τηλεκπαίδευσης εγγράφεται επίσης στο 
στόχο αυτό. Μακροπρόθεσμος στόχος είναι να μπορεί ο κάθε ευρωπαίος 
πολίτης ή η κάθε επιχείρηση να έχει πρόσβαση στο σύνολο των 
δυνατοτήτων και δυναμικού κατάρτισης που αναπτύσσονται στην Ευρώπη 
στον τομέα που ενδιαφέρει τον πολίτη ή την επιχείρηση. 
- 27 -
85. Εξασφάλιση της διαφάνειας: Η ισότητα πρόσβασης στην επαγγελματική 
κατάρτιση πρέπει όχι μόνο να αναγνωριστεί νομικά, αποκλείοντας κάθε 
δυσμενή διάκριση με βάση την εθνικότητα, αλλά θα πρέπει να ευνοηθεί 
κατά τρόπο σαφή και συγκεκριμένο. Η Κοινότητα πρέπει να εξασφαλίζει 
διαφάνεια της αγοράς κατάρτισης και αναγνώρισης των επαγγελματικών 
προσόντων στην αγορά εργασίας. Τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και 
τα επαγγελματικά προσόντα πρέπει να διέπονται από διαφάνεια και να 
αναγνωρίζονται αμοιβαία. Η συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων θα πρέπει 
να επιτρέψει τον πολλαπλασιασμό των δράσεων και των διαύλων 
κατάρτισης, που θα έχουν επινοηθεί από κοινού σε ένα κοινοτικό 
πλαίσιο και κατά συνέπεια θα είναι αναγνωρισμένοι εκ των πραγμάτων 
από τη φάση εκπόνησης τους. Πρόκειται επίσης για τη δημιουργία 
διευρωπαϊκών δικτύων που θα φέρνουν σε επαφή τα εθνικά στοιχεία και 
θα επιτρέπουν την εγκαθίδρυση σε κοινοτικό επίπεδο ενός πραγματικού 
πλέγματος στην ευρωπαϊκή επικράτεια, για την αποκατάσταση των 
επικοινωνιών μεταξύ των υπεύθυνων κατάρτισης και υπεύθυνων για τη 
λήψη αποφάσεων. 
86. Οι νέες φάσεις της κοινοτικής πολιτικής πρέπει να αξιοποιήσουν τα 
κεκτημένα και να στηριχθούν στα δίκτυα δράσης που έχουν ήδη 
εγκατασταθεί από τα προγράμματα δράσης. Τα δίκτυα αυτά αποτελούν 
πρωτότυπες δομές, οι οποίες έχουν πραγματικά κοινοτική διάσταση. 0 
αμοιβαίος εμπλουτισμός των συστημάτων έχει αρχίσει ήδη σε ευρεία 
κλίμακα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων δράσης. 
Η δράση αυτή θα πρέπει να ενισχυθεί στο μέλλον μέσα σε μια προοπτική 
συντονισμού και συνεργασίας και να υποστηριχθεί από αποτελεσματική 
και αποκεντρωμένη διαχείριση των κοινοτικών προγραμμάτων. 
Μια κοινοτική δράση ορατή και συνεκτική 
87. Τα μέσα που αφιερώνει η Κοινότητα στις πολιτικές και τα προγράμματα 
δράσης, στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης, έχουν προοδεύσει 
πολύ κατά τα τελευταία έτη, αν και παραμένουν πάντα ποσοτικά 
περιορισμένα σε σχέση με τα μέσα της διαρθρωτικής πολιτικής και τα 
μέσα της πολιτικής για την έρευνα και την ανάπτυξη. Αυτή η 
δημοσιονομική πρόοδος συγκεκριμενοποίησε την προτεραιότητα που είχε 
δοθεί στους ανθρώπινους πόρους, στα πλαίσια του γενικότερου 
σχεδιασμού της κοινοτικής δράσης. 
88. Εντούτοις, η αποτελεσματικότητα αυτών των δράσεων εξαρτάται 
θεμελιωδώς από τον αντίκτυπο τους στα προβλήματα των κρατών μελών, 
για τα οποία μπορεί να προβλεφθεί ταχεία εξέλιξη κατά τη δεκαετία 
του 1990. Το σημαντικότερο μέρος των χρηματοοικονομικών επενδύσεων 
πραγματοποιούνται στα κράτη μέλη και η κοινοτική δράση, για να 
επιδιώξει αποτελεσματικά την επίτευξη των στόχων που αναλύθηκαν 
παραπάνω, θα πρέπει να προοδεύσει σε τρία επίπεδα: καλύτερη 
αξιολόγηση, μεγαλύτερη συνοχή και συνεχώς βελτιούμενος συντονισμός. 
89. Η θέσπιση μηχανισμών αξιολόγησης, που θα μελετηθούν κα θα τεθούν σε 
εφαρμογή από κοινού με τα κράτη μέλη, θα πρέπει να επιτρέψει την 
ανάδειξη και αξιοποίηση του αντίκτυπου και της υπεραξίας που 
προκύπτει από τις κοινοτικές παρεμβάσεις από άποψη κοινών στόχων. 
Αυτή η ευχέρεια αναγνώρισης της κοινοτικής δράσης είναι σημαντική σε 
μια περίοδο που όλοι οι παράγοντες (επιχειρήσεις, οργανισμοί, 
κοινωνικοί εταίροι, δημόσιες αρχές, τοπικές αρχές) επιδιώκουν να 
αναπτύξουν μια κοινοτική διάσταση στη δράση τους. Η δέσμευση που 
έχει αναληφθεί μέσω των αποφάσεων του Συμβουλίου, σχετικά με κάθε 
- 28 -
πρόγραμμα για την εξασφάλιση μιας αξιολόγησης και μιας συνεχούς 
παρακολούθησης της προόδου των σχεδίων και των δραστηριοτήτων των 
προγραμμάτων, θα πρέπει να συμβάλει σ'αυτή την ευχέρεια αναγνώρισης. 
Αυτά τα μέτρα και οι μηχανισμοί αξιολόγησης θα συντονίζονται κυρίως 
με τα μέτρα που λαμβάνονται από τις αρμόδιες εθνικές αρχές των 
κρατών μελών, θα ορίζονται δε και θα τίθενται σε εφαρμογή σε στενή 
συνεργασία με αυτές. Ένας από τους στόχους θα είναι ο προσδιορισμός 
και η περιγραφή των αποτελεσμάτων που έχουν οι κοινοτικές δράσεις 
επί των εθνικών πολιτικών και πρακτικών, ιδιαίτερα σε σχέση με τους 
γενικούς στόχους που περί γράφηκαν παραπάνω και, κατά συνέπεια, η 
προώθηση καινοτομιών στις μεθόδους διαχείρισης, προγραμματισμού και 
συντονισμού σε εθνικό επίπεδο. 
90. Η συνάρθρωση της πολιτικής για την επαγγελματική κατάρτιση μαζί με 
τις λοιπές πολιτικές της Κοινότητας, που σχετίζονται με τους 
ανθρώπινους πόρους, αποτελεί μια άλλη προϋπόθεση προόδου. Η θέληση 
της Επιτροπής είναι να προκαλέσει την καλύτερη δυνατή σύγκλιση 
μεταξύ των στόχων της στον τομέα της πολιτικής για την επαγγελματική 
κατάρτιση και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας αφενός και της 
διαρθρωτικής της δράσης αφετέρου, κυρίως μέσω των διαρθρωτικών 
ταμείων, για να αναπτυχθεί η οικονομική και κοινωνική συνοχή. Για 
το σκοπό αυτό, έχει θεσπιστεί ένα γενικό πλαίσιο αναφοράς για την 
ορθολογική οργάνωση των διαφόρων πρωτοβουλιών της Επιτροπής: 
προγράμματα δράσης, δραστηριότητες κατάρτισης στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών πολιτικών, προτεραιότητα στο ανθρώπινο κεφάλαιο και 
στην κινητικότητα στο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την 
ανάπτυξη. Για να είναι πλήρως αποτελεσματικά, αυτά τα μέτρα 
εξορθολογισμού και συντονισμού απαιτούν συνεργασία με τα κράτη μέλη, 
η οποία πρέπει να βελτιωθεί ως προς τις μεθόδους της. 
91. Κατ'αναλογία, η Επιτροπή προτίθεται στο μέλλον να συνδυάσει καλύτερα 
τις παρεμβάσεις της σε θέματα ανθρώπινων πόρων και τους στόχους της 
για ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας ορισμένων τομέων, κυρίως 
βιομηχανιών. Οι προσανατολισμοί που έχουν χαραχθεί στο επίπεδο της 
βιομηχανικής πολιτικής της Κοινότητας και οι συζητήσεις σχετικά με 
το μέλλον ορισμένων τομέων οδηγούν προς την κατεύθυνση αυτή. Τα 
προγράμματα κοινοτικής δράσης για την επαγγελματική κατάρτιση, τα 
οποία είναι ορίζοντας εμβέλειας, πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη 
την τομεακή διάσταση, κυρίως όσον αφορά τις ελλείψεις σε προσόντα 
και τις δράσεις μετατροπής, έτσι ώστε να ενσωματωθούν καλύτερα οι 
ικανότητες των εργαζομένων στις προσπάθειες αύξησης της 
ανταγωνιστικότητας και να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα που θα 
προκύψουν από την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και της οικονομικής 
και νομισματικής ένωσης. 
92. Η μέθοδος εργασίας που εφαρμόστηκε για την κατάρτιση του παρόντος 
υπομνήματος σχετικά με τους προσανατολισμούς για τη δεκαετία του 90 
κατέδειξε όλα τα οφέλη που θα μπορούσαν να προκύψουν από το 
συντονισμό, τόσο με τα κράτη μέλη όσο και με τους κοινωνικούς 
εταίρους. Επιεδή η αρχή της επικουρικότητας, καθώς και η πολυμορφία, 
έχουν και οι δύο ιδιαίτερα έντονες συνέπειες στον τομέα της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης, απαιτούν εντατικότερες ανταλλαγές 
μεταξύ των κρατών μελών για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων, τη 
διευκόλυνση της σύγκλισης, όπου αυτή φαίνεται επιθυμητή και την 
προώθηση του πειραματισμού τόσο στα κράτη όσο και στο πλαίσιο των 
δράσεων της Κοινότητας. 
- 29 -
93. Η Κοινότητα οφείλει να συμβάλει στην ανάπτυξη του διαλόγου μεταξύ 
των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων εργοδοτών και εργαζομένων στο 
κοινοτικό επίπεδο, για να τους δώσει τη δυνατότητα να εκφράσουν τις 
απόψεις τους σχετικά με την ανάπτυξη της κατάρτισης στο πλαίσιο της 
ευρωπαϊκής οικοδόμησης, αλλά επίσης και για την ανάπτυξη των δικών 
τους παρεμβάσεων. 
94. Οι προκλήσεις που βρίσκονται ενώπιον της Κοινότητας φαίνονται 
τεράστιες. Η Ευρώπη της επαγγελματικής κατάρτισης θα πρέπει να 
γνωρίσει την πλήρη ανάπτυξη της μέσα στα προσεχή έτη για να μπορέσει 
να ανταποκριθεί σ'αυτές. Οι συντονισμένες δράσεις μεταξύ δημοσίων 
αρχών, των επιχειρήσεων και των κοινωνικών εταίρων θα επιτρέψουν την 
πρόοδο της συνεχούς κατάρτισης, τη βελτίωση των επαγγελματικών 
προσόντων των εργαζομένων στην Ευρώπη και, μ'αυτόν τον τρόπο, τη 
διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας επιχειρήσεων και της ευρωπαϊκής 
οικονομίας. Η Επιτροπή πιστεύει ότι το υπόμνημα αυτό συμβάλλει στην 
ανάπτυξη των συζητήσεων και στην παγίωση αποτελεσματικών βάσεων για 
τις πολιτικές κατάρτισης, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε 
επίπεδο κρατών μελών. 

ISSN0254-14S3 
COM(91)397 τελικό 
EITPAfA 
GR 
Apt·©, καταλόγου : CB-CO-91-451-GR-C 
ISBN 92-77-76634-4 
Υπηρεσία Επίσημων Ειτδοσεωγ τον Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Lr2985 Luxembourg 04