EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 173/45

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με το νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη — Συνεργασία για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, της απασχολησιμότητας και της ανταγωνιστικότητας»

[COM(2016) 381 final],

«Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση εγγύησης δεξιοτήτων»

[COM(2016) 382 final — 2016/0179 (NLE)],

«Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με το ευρωπαϊκό πλαίσιο επαγγελματικών προσόντων για τη διά βίου μάθηση και για την κατάργηση της σύστασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 2008 σχετικά με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων»

[COM(2016) 383 final — 2016/0180 (NLE)],

«Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για ένα κοινό πλαίσιο για την παροχή καλύτερων υπηρεσιών για τις δεξιότητες και τα επαγγελματικά προσόντα (Europass) και για την κατάργηση της απόφασης αριθ. 2241/2004/ΕΚ»

[COM(2016) 625 final — 2016/0304 (COD)]

και

«Αναβάθμιση των ατομικών δεξιοτήτων στην αγορά εργασίας

»[διερευνητική γνωμοδότηση (Μαλτέζικη Προεδρία)]

(2017/C 173/09)

Εισηγήτρια: η κ. Indrė VAREIKYTĖ Συνεισηγήτρια: η κ. Tatjana BABRAUSKIENĖ

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 6.10.2016 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 17.2.2017 Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 21.10.2016 Μαλτέζικη Προεδρία, 16.9.2016 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Υιοθετήθηκε από το τμήμα 3.2.2017 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 22.2.2017 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 523 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 196/0/6

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη που προτείνει η Επιτροπή και πιστεύει ότι αποτελεί ένα θετικό βήμα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της ισορροπίας μεταξύ των δεξιοτήτων που απαιτούνται από τα άτομα, την αγορά εργασίας και τις κοινωνίες. Πιστεύει, επίσης, ότι η καλύτερη αντιστοίχιση των δεξιοτήτων θα διευκολύνει την πρόσβαση ειδικευμένων και ικανών ατόμων στην αγορά εργασίας.

1.2. Είναι κατανοητό ότι το νέο θεματολόγιο και οι πρωτοβουλίες του επικεντρώνονται στην επίλυση τρεχόντων ζητημάτων, ως επί το πλείστον με την τροποποίηση υφιστάμενων εργαλείων και μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της εφαρμογής και της λειτουργίας τους. Υπάρχει, ωστόσο, ανάγκη να προαχθούν πιο καινοτόμες λύσεις στους τομείς της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων, καθώς η Ευρώπη χρειάζεται μια πραγματική αλλαγή στάσης ως προς τους στόχους και τη λειτουργία του τομέα της εκπαίδευσης και την κατανόηση της θέσης και του ρόλου του στην κοινωνία.

1.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, η κάλυψη των αναγκών των μεταβαλλόμενων, αβέβαιων και πολύπλοκων αγορών εργασίας, καθώς και η καταπολέμηση της φτώχειας, των ανισοτήτων και των διακρίσεων στην ΕΕ δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν σωστά χωρίς να ληφθούν υπόψη οι σχετικές κοινωνικές πτυχές και τα θέματα που σχετίζονται με το φύλο.

1.4. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προτείνει μια ευρύτερη άποψη σχετικά με τη λειτουργία και την αμοιβαία εξάρτηση των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, των συστημάτων εργασίας και των κοινωνικών συστημάτων συνολικά, αλλά και των μεμονωμένων μέτρων τους, ιδιαίτερα σε θέματα που σχετίζονται με υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης, τον ρόλο της διά βίου μάθησης, τη διασυνοριακή κινητικότητα, την επιχειρηματική νοοτροπία, τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τις κοινωνικές και διαπολιτισμικές δεξιότητες.

1.5. Η ΕΟΚΕ θα ήθελε επίσης να καταστεί σαφέστερη η σχέση μεταξύ του νέου θεματολογίου, αφενός, και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», αφετέρου — ειδικότερα όσον αφορά τους στόχους τους για την εκπαίδευση και την απασχόληση, καθώς και να υπάρξει πρόβλεψη του ρόλου του νέου θεματολογίου δεξιοτήτων σε σχέση με το θεματολόγιο του 2030, τη στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά, τη στρατηγική για την κυκλική οικονομία, τη στρατηγική δέσμευση για την ισότητα των φύλων την περίοδο 2016-2019, τον πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης.

1.6. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη συγκεκριμένων δράσεων στο νέο θεματολόγιο σχετικά με τον βασικό ρόλο που διαδραματίζει η μη τυπική και η άτυπη μάθηση στην προετοιμασία των νέων για τη ζωή. Επιπλέον, η επιχειρηματικότητα υπό την ευρύτερη έννοια του όρου (δηλαδή το αίσθημα πρωτοβουλίας), δεν τονίζεται στο νέο θεματολόγιο ως δεξιότητα ζωής που είναι επωφελής για όλα τα άτομα. Εν προκειμένω, η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή στις συγκεκριμένες ανάγκες δεξιοτήτων των ελεύθερων επαγγελμάτων (1).

1.7. Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι δεν προβλέπεται νέα χρηματοδότηση για την υλοποίηση του νέου θεματολογίου και πιστεύει ακράδαντα ότι ακόμη και η καλύτερη δυνατή χρήση των υφιστάμενων προγραμμάτων χρηματοδότησης δεν θα είναι αρκετή για να στηρίξει τις φιλοδοξίες του θεματολογίου. Επιπλέον, οι προτεινόμενες πηγές χρηματοδότησης για το θεματολόγιο, δηλαδή το ΕΚΤ και το Erasmus+, ήδη προγραμματίζονται και διανέμονται σε εθνικό επίπεδο· συνεπώς, η χρήση τους με σκοπό την υλοποίηση του θεματολογίου καθίσταται ακόμη πιο αβέβαιη.

1.8. Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται στον διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και τις επιχειρήσεις στο προτεινόμενο θεματολόγιο και ενθαρρύνει την περαιτέρω ενίσχυση του εν λόγω διαλόγου, καθώς και του διαλόγου με τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) και τις οργανώσεις που εργάζονται άμεσα με τους δικαιούχους και μπορούν να προσεγγίσουν ευάλωτα άτομα.

1.9. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προτεινόμενη εγγύηση δεξιοτήτων θα κάνει αισθητή διαφορά μόνον εάν αντληθούν διδάγματα από την εφαρμογή των εγγυήσεων για τη νεολαία.

1.10. Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην ψηφιακή εποχή λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα πλαίσιο ταχέων και, κατά καιρούς, ανατρεπτικών μεταβολών, όπου τα επιχειρηματικά μοντέλα μπορεί να αλλάξουν ριζικά. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το να βοηθούνται απλώς οι πολίτες για να αποκτήσουν ένα ελάχιστο σύνολο δεξιοτήτων δεν είναι αρκετό και ότι έχει ζωτική σημασία να διασφαλιστεί ότι η «εγγύηση δεξιοτήτων» αποτελεί εγγυημένη πορεία που επιτρέπει στους ανθρώπους να προχωρήσουν περαιτέρω και να φθάσουν στο υψηλότερο εφικτό επίπεδο δεξιοτήτων. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για την εξεύρεση περαιτέρω λύσεων –όπως π.χ. δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων– για την αύξηση της χρηματοδότησης που απαιτείται προκειμένου να διασφαλιστεί η ταχεία ανάπτυξη δεξιοτήτων. Κρίνεται επίσης σκόπιμη η εξέταση των μέσων που χρησιμοποιούνται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, όπως π.χ. οι συλλογικές συμβάσεις που προβλέπουν τη δυνατότητα εκπαιδευτικής άδειας μετ’ αποδοχών.

1.11. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η βελτίωση των ατομικών δεξιοτήτων από μόνη της δεν θα δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα απασχολησιμότητας, εάν δεν αναπτυχθούν επίσης περαιτέρω οι στενά συνυφασμένες κοινωνικές, οικονομικές και με βάση το φύλο πολιτικές στήριξης.

1.12. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι προσπάθειες για την περαιτέρω ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων (ΕΠΕΠ) θα πρέπει να επικεντρώνονται στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και όλων των ενδιαφερόμενων μερών, στη σημασία της αναγνώρισης των δεξιοτήτων και των προσόντων περαιτέρω εκπαίδευσης και στην επικύρωση των δεξιοτήτων που αποκτώνται μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης, με ιδιαίτερη προσοχή στις εγκάρσιες δεξιότητες. Επιπλέον –ιδίως όσον αφορά την επίτευξη υψηλού επιπέδου δεξιοτήτων– είναι σημαντικό η μη τυπική και η άτυπη μάθηση να ενισχυθούν έτσι ώστε να μπορούν να συνδυαστούν με τα υφιστάμενα συστήματα τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης χωρίς εμπόδια και κατά τρόπο αποδεκτό από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

1.13. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι η προσπάθεια για την αναβάθμιση του ΕΠΕΠ δεν θα καταστεί ιδιαίτερα επαχθής και γραφειοκρατική, καθώς και ότι θα επιτευχθεί μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των μέσων απόκτησης προσόντων της ΕΕ — δηλαδή του ΕΠΕΠ, του ECVET (Ευρωπαϊκό σύστημα πιστωτικών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση/European Credit System for Vocational Education and Training) και του EQAVET (Ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση/European Quality Assurance Reference Framework for Vocational Education and Training). Η ESCO (Ευρωπαϊκή ταξινόμηση δεξιοτήτων, ικανοτήτων και επαγγελμάτων/European Skills, Competences, Qualifications and Occupations) θα πρέπει να στηρίξει την ανάπτυξη του ΕΠΕΠ και της χρήσης του, είναι όμως απαραίτητο να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες συσχέτισης προκειμένου η ESCO να είναι σε θέση να συνεισφέρει.

1.14. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά το νέο πλαίσιο Europass, ειδικά όσον αφορά τη μετατροπή της χρήσης του από μέσο το οποίο βασιζόταν σε έγγραφα σε πλατφόρμα παροχής υπηρεσιών. Πιστεύει ότι η διαφάνεια, η χρηστικότητα, η προσβασιμότητα και η αποτελεσματικότητα θα πρέπει να είναι οι βασικές κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξής του. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι το ανανεωμένο πλαίσιο Europass είναι προσβάσιμο σε άτομα με ειδικές ανάγκες.

1.15. Η ΕΟΚΕ διατηρεί επιφυλάξεις, ωστόσο, για το κατά πόσον είναι δεοντολογικά σωστό να χρησιμοποιηθούν κεφάλαια του προγράμματος Erasmus+ ως αρχική οικονομική πηγή. Παράλληλα, η Επιτροπή θα πρέπει να επαναξιολογήσει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις με πιο ρεαλιστικό τρόπο, ιδιαίτερα όσον αφορά τις χρηματοοικονομικές επιπτώσεις για τα κράτη μέλη και τις δημοσιονομικές επιπτώσεις που προκύπτουν από τη διάδοση του νέου πλαισίου Europass στο κοινό.

2. Επισκόπηση της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Η Επιτροπή έχει υιοθετήσει νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες αναπτύσσουν ένα ευρύ σύνολο δεξιοτήτων από νωρίς στη ζωή τους και να αξιοποιηθεί στο έπακρο το ανθρώπινο κεφάλαιο της Ευρώπης, γεγονός το οποίο θα ενισχύσει την απασχολησιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη στην Ευρώπη.

2.2. Η Επιτροπή εκτιμά ότι 70 εκατομμύρια Ευρωπαίοι δεν διαθέτουν επαρκείς δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής, έχουν περιορισμένες γνώσεις αριθμητικής, ενώ ποσοστό άνω του 20 % δεν μπορεί να εργαστεί σχεδόν καθόλου με υπολογιστές (2), γεγονός το οποίο τους εκθέτει σε κίνδυνο ανεργίας, φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Από την άλλη πλευρά, πάνω από το 30 % των υψηλά ειδικευμένων νέων εργάζονται σε θέσεις που δεν ταιριάζουν με τα ταλέντα και τις φιλοδοξίες τους, ενώ το 40 % των Ευρωπαίων εργοδοτών αναφέρουν ότι δεν μπορούν να βρουν ανθρώπους με τις συγκεκριμένες δεξιότητες που τους χρειάζονται για να αναπτυχθούν και να καινοτομήσουν. Ταυτόχρονα, πολύ λίγοι άνθρωποι έχουν την επιχειρηματική νοοτροπία και τις ικανότητες που είναι αναγκαίες για να ξεκινήσουν τη δική τους επιχείρηση και να συνεχίσουν να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

2.3. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αύξηση των επιπέδων δεξιοτήτων, η προώθηση εγκάρσιων δεξιοτήτων και η εξεύρεση τρόπων για την καλύτερη πρόβλεψη των αναγκών της αγοράς εργασίας, μεταξύ άλλων βάσει διαλόγου με τη βιομηχανία, είναι καίριας σημασίας για την αύξηση των ευκαιριών των ατόμων στη ζωή και για τη στήριξη δίκαιης, βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, καθώς και για την προώθηση συνεκτικών κοινωνιών. Ως συμβολή στην αντιμετώπιση των προκλήσεων από πλευράς δεξιοτήτων, η Επιτροπή προτείνει δέκα πρωτοβουλίες που θα υλοποιηθούν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια: — την εγγύηση δεξιοτήτων, με σκοπό να βοηθηθούν οι ενήλικες χαμηλής ειδίκευσης να αποκτήσουν ένα ελάχιστο επίπεδο γνώσεων γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής, καθώς και ψηφιακών δεξιοτήτων, και να προχωρήσουν προς την ολοκλήρωση σπουδών επιπέδου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, — την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων για την καλύτερη κατανόηση των επαγγελματικών προσόντων και τη βελτίωση της χρήσης όλων των διαθέσιμων δεξιοτήτων στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, — τον «Συνασπισμό “Ψηφιακές Δεξιότητες και Θέσεις Εργασίας”», για την προσέγγιση των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων φορέων από την εκπαίδευση, την απασχόληση και τη βιομηχανία, με σκοπό να διαμορφωθεί ένα ευρύ απόθεμα ταλαντούχων ατόμων του ψηφιακού τομέα και να εξασφαλιστεί ότι τα άτομα και το εργατικό δυναμικό στην Ευρώπη θα είναι εφοδιασμένα με επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες, — το “Σχέδιο στρατηγικής για την τομεακή συνεργασία για τις δεξιότητες”, για τη βελτίωση της συλλογής πληροφοριών σχετικά με τις δεξιότητες και την αντιμετώπιση της έλλειψης δεξιοτήτων σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς, — ένα “εργαλείο κατάρτισης προφίλ δεξιοτήτων για υπηκόους τρίτων χωρών”, για τη διευκόλυνση του έγκαιρου εντοπισμού και την ανάλυση των χαρακτηριστικών των δεξιοτήτων και των επαγγελματικών προσόντων που κατέχουν οι αιτούντες άσυλο, οι πρόσφυγες και άλλοι μετανάστες, — την αναθεώρηση του πλαισίου Europass, ώστε να προσφέρονται στα άτομα καλύτερα και πιο εύχρηστα εργαλεία παρουσίασης των δεξιοτήτων τους και λήψης χρήσιμων πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο σχετικά με τις ανάγκες σε δεξιότητες και τις αντίστοιχες τάσεις, που μπορούν στη συνέχεια να βοηθήσουν όσον αφορά επιλογές σταδιοδρομίας και μάθησης, — την ανάδειξη της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) σε πρώτη επιλογή, με τη βελτίωση των ευκαιριών που προσφέρονται στους εκπαιδευόμενους ΕΕΚ για να αποκομίσουν μαθησιακή εμπειρία σε εργασιακό περιβάλλον και με την ενθάρρυνση της περαιτέρω προβολής των καλών αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται από την ΕΕΚ στην αγορά εργασίας, — την επανεξέταση της σύστασης σχετικά με τις βασικές ικανότητες, με σκοπό να βοηθηθούν περισσότερα άτομα να αποκτήσουν τις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την εργασία και τη ζωή στον 21ο αιώνα — με ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση επιχειρηματικής νοοτροπίας προσανατολισμένης στην καινοτομία και αντίστοιχων δεξιοτήτων, — πρωτοβουλία για την παρακολούθηση των αποφοίτων, με σκοπό τη βελτίωση της ενημέρωσης σχετικά με το πώς προοδεύουν οι απόφοιτοι στην αγορά εργασίας, — πρόταση για περαιτέρω ανάλυση και ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με αποτελεσματικούς τρόπους για την αντιμετώπιση της διαρροής εγκεφάλων.

3. Πεδίο εφαρμογής του εγγράφου

3.1. Στην παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ επικεντρώνεται στο θεματολόγιο αυτό καθαυτό και σε τρεις από τις πρωτοβουλίες που έχουν ήδη προταθεί παράλληλα με αυτό: την εγγύηση δεξιοτήτων, την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων και την αναθεώρηση του πλαισίου Europass.

3.2. Η ΕΟΚΕ ανταποκρίνεται επίσης στο αίτημα της Μαλτέζικης Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εκπόνηση διερευνητικής γνωμοδότησης με θέμα την Αναβάθμιση των δεξιοτήτων των ατόμων στην αγορά εργασίας. Λόγω της αλληλοεπικάλυψης στο πεδίο εφαρμογής και τον τομέα ενδιαφέροντος, η απάντηση της ΕΟΚΕ στο εν λόγω αίτημα έχει ενσωματωθεί στην παρούσα γνωμοδότηση και την εμπλουτίζει, επεκτείνοντας τις θέσεις της ΕΟΚΕ όσον αφορά την κοινωνική διάσταση και πτυχές σχετικές με το φύλο των δεξιοτήτων και της απασχολησιμότητας.

4. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με το θεματολόγιο

4.1. Η ΕΟΚΕ επικροτεί το νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη που προτείνει η Επιτροπή και πιστεύει ότι είναι ένα θετικό βήμα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της ισορροπίας μεταξύ των αναγκών για δεξιότητες της κοινωνίας και των επιχειρήσεων. Ενώ είναι κατανοητό ότι το νέο θεματολόγιο και οι πρωτοβουλίες του επικεντρώνονται στην επίλυση τρεχόντων ζητημάτων, κυρίως με την τροποποίηση υφιστάμενων εργαλείων και μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της εφαρμογής και της λειτουργίας τους, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να θεσπιστούν πιο καινοτόμες λύσεις στους τομείς της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων. Πολλά κράτη μέλη και κράτη του ΕΟΧ εφαρμόζουν ήδη διάφορες καινοτόμες προσεγγίσεις, όμως αυτές ούτε παρακολουθούνται, ούτε καν αναφέρονται στο θεματολόγιο, ούτε βεβαίως προωθούνται στα κράτη μέλη.

4.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα –και ο σχετικά χαμηλός αντίκτυπος των συνολικών μέτρων της ΕΕ (3) στους τομείς της εκπαίδευσης και της απασχόλησης των νέων από το 2009 στηρίζει την εν λόγω πεποίθηση– ότι είναι πλέον καιρός για μια πραγματική αλλαγή στάσης τόσο ως προς τους στόχους και τη λειτουργία του τομέα εκπαίδευσης και κατάρτισης που θα περιλαμβάνει όλα του τα σκέλη –τυπική, μη τυπική και άτυπη εκπαίδευση– όσο και ως προς την κατανόηση της θέσης και του ρόλου του στην κοινωνία, καθώς και ως προς την αναγνώριση της ίδιας της εκπαίδευσης ως παράγοντα παραγωγικότητας. Είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της Ευρώπης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις για την ανθρώπινη ανάπτυξη· συνεπώς, το νέο θεματολόγιο θα πρέπει να παρέχει όχι μόνον επιμέρους λύσεις για τις υφιστάμενες ανισότητες στην αγορά εργασίας, αλλά και μέτρα που θα παρέχουν τη δυνατότητα σε κάθε μεμονωμένο άτομο στην ΕΕ να γίνει καλύτερο, πιο εξειδικευμένο και πιο ευέλικτο στην επιλογή οικονομικών δραστηριοτήτων.

4.3. Η αναβάθμιση και η αντιστοίχιση των δεξιοτήτων, αλλά και η επανακατάρτιση και η συνεχής επαγγελματική ανάπτυξη, είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε σχέση με τις κοινωνικές και πολιτικές δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας και την κάλυψη των αναγκών των μεταβαλλόμενων αγορών εργασίας, καθώς και για την καταπολέμηση της φτώχειας, των ανισοτήτων και των διακρίσεων στην ΕΕ. Τα ζητήματα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν σωστά χωρίς να ληφθούν υπόψη οι σχετικές κοινωνικές πτυχές και προοπτικές που σχετίζονται με το φύλο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι ενώ το νέο θεματολόγιο επικεντρώνεται στις δεξιότητες και την απασχολησιμότητα σε γενικές γραμμές, δεν προσδιορίζει συγκεκριμένα μέτρα για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων ούτε των ατόμων με μερική απασχόληση ή σε επισφαλή εργασία, ούτε των οικονομικά αδρανών γυναικών, των ηλικιωμένων πολιτών και των ατόμων με αναπηρίες που θα μπορούσαν, στο σύνολό τους, να συνεισφέρουν σημαντικά στην ανάπτυξη και την πρόοδο της ΕΕ.

4.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα κύρια χαρακτηριστικά των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων (4) σε σχέση με την ανάπτυξη δεξιοτήτων δεν ελήφθησαν υπόψη κατά το στάδιο του σχεδιασμού του θεματολογίου. Σε αυτά περιλαμβάνονται: άσκηση πιέσεων στις γυναίκες για να αναλάβουν ρόλο παροχής φροντίδων και να συμβιβάσουν την επαγγελματική και την οικογενειακή τους ζωή, εισαγωγή διακρίσεων, διαιώνιση στερεοτύπων, υψηλότερη εκπροσώπηση των γυναικών σε μη κανονική απασχόληση, περιορισμένες επαγγελματικές επιλογές για εργασία μερικής απασχόλησης (γεγονός το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο υπερεκπαίδευσης, ιδίως σε περιπτώσεις “επαγγελματικής υποβάθμισης”), καθώς και ορισμένα πεδία σπουδών στα οποία γυναίκες και άνδρες έχουν ισχυρή εκπροσώπηση, με αποτέλεσμα να είναι πιθανότερο να επηρεαστούν από την υπερεκπαίδευση στην αγορά εργασίας.

4.5. Το θεματολόγιο επικεντρώνεται σταθερά στην παροχή ενός ελάχιστου συνόλου δεξιοτήτων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων χαμηλού και μέσου επιπέδου, όμως η ΕΟΚΕ σημειώνει την έλλειψη ευρύτερης προοπτικής της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία και την αμοιβαία εξάρτηση μεταξύ των συστημάτων εκπαίδευσης, των συστημάτων εργασίας και των κοινωνικών συστημάτων συνολικά, αλλά και των μεμονωμένων μέτρων τους. Μια τέτοια περιορισμένη άποψη αγνοεί τα εξίσου σημαντικά ζητήματα των υψηλότερων επιπέδων εκπαίδευσης και κατάρτισης, του ρόλου της διά βίου μάθησης, της διασυνοριακής κινητικότητας, της επιχειρηματικότητας, της δημιουργικότητας, της καινοτομίας, των κοινωνικών δεξιοτήτων αλλά και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, για να αναφέρουμε ενδεικτικά μερικά από αυτά. Εν προκειμένω, η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή στις συγκεκριμένες ανάγκες δεξιοτήτων των ελεύθερων επαγγελμάτων (5).

4.6. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υιοθετήσει μια συντονισμένη, συνεκτική και συνεπή προσέγγιση στις πρωτοβουλίες πολιτικής της, ιδίως όταν αυτές αφορούν την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Υπάρχει έλλειψη αποτελεσματικού συντονισμού μεταξύ ταυτόχρονων πρωτοβουλιών που προτείνονται από ξεχωριστές ΓΔ και είναι στενά συνυφασμένες. Η βελτίωση του συντονισμού θα μπορούσε να αυξήσει αισθητά την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο των μέτρων αυτών.

4.7. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων έχει βασικές επιπτώσεις στην οικονομική ανάπτυξη και προκειμένου να διασφαλιστεί πραγματικός αντίκτυπος, η ΕΟΚΕ θα ήθελε επίσης να υπάρχει αμεσότερη σχέση μεταξύ του νέου θεματολογίου, αφενός, και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (και ιδίως των ειδικών ανά χώρα συστάσεων) και της στρατηγικής “Ευρώπη 2020”, αφετέρου. Το ζήτημα αυτό αφορά ειδικότερα τους στόχους τους για την εκπαίδευση και την απασχόληση, καθώς και τον ρόλο του προτεινόμενου θεματολογίου σε σχέση με το θεματολόγιο του 2030, τη στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά, τη στρατηγική για την κυκλική οικονομία, τη στρατηγική δέσμευση για ισότητα των φύλων την περίοδο 2016-2019, τον πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ειδικά τα προτεινόμενα συστήματα αναφοράς) και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης. Ο καθορισμός των σχέσεων αυτών θα ενισχύσει τη θέση του θεματολογίου μεταξύ των μακροπρόθεσμων στόχων και των γενικών πλαισίων πολιτικής της ΕΕ και, ως εκ τούτου, θα εγγυηθεί το καθεστώς του ως στρατηγικής πρωτοβουλίας.

4.8. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η αποτελεσματική αντιστοίχιση των δεξιοτήτων έχει ζωτική σημασία, καθώς δεν είναι βιώσιμο το 30 % των νέων Ευρωπαίων να διαθέτει υπερβολικά πολλά προσόντα για την εργασία του, σε σχέση με τα αποκτηθέντα τυπικά προσόντα, και, την ίδια στιγμή, το 40 % των εργοδοτών να αναφέρει έλλειψη εργαζομένων με το απαιτούμενο σύνολο δεξιοτήτων. Ωστόσο, είναι υψίστης σημασίας να συνδυαστεί η αντιστοίχιση των δεξιοτήτων με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, αλλά και να τονιστεί η σπουδαιότητα της διασυνοριακής κινητικότητας ως μεθόδου για την αντιστοίχιση των δεξιοτήτων, ώστε να επιτευχθεί μια πλήρως λειτουργική και αποτελεσματική κοινωνία.

4.9. Στο νέο θεματολόγιο υπογραμμίζεται τόσο η σημασία της ένταξης όσο και της απόκτησης δεξιοτήτων απασχολησιμότητας. Επιπλέον, ενώ το θεματολόγιο επικεντρώνεται κυρίως στις ανάγκες της βιομηχανίας, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη εστίαση στις δεξιότητες που έχουν ευρύτερη σημασία για την κοινωνία. Υπάρχουν επίσης δεξιότητες προς όφελος γενικότερα των ατόμων και της κοινωνίας, όπως οι εγκάρσιες, οι μεταβιβάσιμες ή οι ήπιες δεξιότητες (π.χ. η κριτική και η δημιουργική σκέψη ή οι κοινωνικές, πολιτικές και πολιτιστικές ικανότητες) (6). Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης τη λύπη της για το γεγονός ότι η επιχειρηματικότητα (υπό την ευρύτερη έννοια του όρου, δηλαδή το αίσθημα πρωτοβουλίας) δεν αναδεικνύεται στο νέο θεματολόγιο ως δεξιότητα ζωής που είναι επωφελής για όλα τα άτομα.

4.10. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τονίζει για μια ακόμη φορά την αξίας πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ χαμένη ευκαιρία λόγω της έλλειψης στήριξης της γυναικείας επιχειρηματικότητας (7). Οι γυναίκες επιχειρηματίες δημιουργούν θέσεις εργασίας, καινοτομία και νέες δεξιότητες σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας. Επιπλέον, αναπτύσσουν προορατική δράση στον τομέα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας, μεριμνώντας για την ενίσχυση και την προώθηση της κοινοτικής και κοινωνικής καινοτομίας (8).

4.11. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι ουσιώδες να διασφαλιστεί ότι όλοι οι νέοι κατέχουν βασικές δεξιότητες, όμως εκφράζει τη λύπη της για την έλλειψη συγκεκριμένων μέτρων στο νέο θεματολόγιο σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η μη τυπική και η άτυπη μάθηση στην προετοιμασία των νέων για τη ζωή. Οι δεξιότητες και ικανότητες που αποκτώνται εκτός τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης δίνουν στους νέους την ευκαιρία τόσο να απασχοληθούν επαγγελματικά όσο και να κατακτήσουν τη θέση που τους αρμόζει και να συνεισφέρουν στην ευρύτερη κοινωνία. Η πλειονότητα των επικοινωνιακών, πολιτιστικών, διευθυντικών και προσωπικών δεξιοτήτων που αναζητούν οι εργοδότες αποκτώνται μέσω της μη τυπικής και της άτυπης μάθησης και οι ικανότητες αυτές πρέπει να επικυρώνονται και να αναγνωρίζονται (9).

4.12. Λαμβάνοντας υπόψη την προτεραιότητα που παρέχεται από τις χρηματοοικονομικές επενδύσεις σε εκπαιδευτικούς κλάδους που θεωρούνται περισσότερο σχετικοί με την τόνωση των εθνικών οικονομιών, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το νέο θεματολόγιο δεν θα πρέπει να ενθαρρύνει τις κυβερνήσεις να ανακαλούν δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει με το ανακοινωθέν του Βουκουρεστίου στο πλαίσιο της Διαδικασίας της Μπολόνιας σχετικά με τη διασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τέτοιου είδους διακρίσεις ενδέχεται να υπονομεύσουν άλλους τομείς της εκπαίδευσης και να περιορίσουν τη γενική πρόσβαση στην εκπαίδευση και τις γενικές δεξιότητες.

4.13. Προκειμένου να διευκολυνθεί περαιτέρω η ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας του σήμερα, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να δεσμευθούν εκ νέου όσον αφορά το στρατηγικό πλαίσιο για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης (“ΕΚ 2020”) και την Ατζέντα του Όσλο 2006, η οποία παραμένει ακόμη εξαιρετικά επίκαιρη. Εάν δεν σημειωθεί μεγαλύτερη πρόοδος όσον αφορά τόσο τις δεξιότητες στις θετικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανολογία και τα μαθηματικά όσο και τις πρακτικές δεξιότητες, θα είναι δύσκολη η βελτίωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και των συστημάτων μαθητείας.

4.14. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα είναι το πρώτο επίπεδο που είναι αρμόδιο για την αποτελεσματική και εύρυθμη λειτουργία της εκπαίδευσης και της κατάρτισης· ως εκ τούτου, η ευθύνη για να διασφαλιστούν ελάχιστα επίπεδα βασικών δεξιοτήτων εναπόκειται στις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Συνεπώς, είναι ζωτικής σημασίας η Επιτροπή να επαναξιολογήσει το κατά πόσον το νέο θεματολόγιο θα επιτρέπει την έγκριση και προώθηση των απαιτούμενων αλλαγών σε εθνικό επίπεδο και θα βοηθά πραγματικά τα κράτη μέλη να κάνουν καλύτερη χρήση των υφιστάμενων πόρων. Είναι, ωστόσο, σημαντικό να υποστηριχθεί ένας εθνικός μηχανισμός διαβούλευσης μεταξύ των κυβερνήσεων και των ενδιαφερόμενων φορέων με σκοπό την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου, την ενθάρρυνση της συνεργασίας, τη διασφάλιση της αποτελεσματικής διάδοσης βέλτιστων πρακτικών και την ταχεία συλλογή ανατροφοδότησης και συναφών δεδομένων.

4.15. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ ανησυχεί για το ενδεχόμενο να χαθεί η αξία των προτεινόμενων πρωτοβουλιών διότι, στην πραγματικότητα, οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την κρίση. Οι δημοσιονομικές περικοπές, και ιδίως η μείωση των κονδυλίων για την εκπαίδευση και την κατάρτιση, ενδέχεται να υπονομεύσουν τις προσπάθειες τόσο για την καταπολέμηση των ανισοτήτων μεταξύ των νέων όσο και για την προώθηση μιας ποιοτικής διά βίου εκπαίδευσης για όλους.

4.16. Η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να αποδεχθεί το γεγονός ότι δεν προβλέπεται νέο σύστημα χρηματοδότησης για την υλοποίηση του νέου θεματολογίου. Προτείνει την ενσωμάτωση του θεματολογίου σε ένα μακροοικονομικό πλαίσιο διευκόλυνσης όπου η επένδυση στις δεξιότητες και τις ικανότητες των ατόμων δεν θα αντιμετωπίζεται ως κόστος, αλλά ως δαπάνη η οποία θα αποφέρει θετικά οφέλη σε βάθος χρόνου.

4.17. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι ακόμη και η καλύτερη δυνατή χρήση των υφιστάμενων προγραμμάτων χρηματοδότησης δεν θα είναι αρκετή για να στηρίξει τις φιλοδοξίες του θεματολογίου. Ως εκ τούτου, θα χρειαστεί περισσότερη χρηματοδότηση πέρα από τις πιθανές προσαρμογές κατά τη διάρκεια της ενδιάμεσης αναθεώρησης του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2014-2020 που προβλέπονται στο έγγραφο. Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να αυξήσουν τις δαπάνες για την εκπαίδευση και να διασφαλίσουν την αποτελεσματική χρησιμοποίησή τους. Θεωρεί δε ότι οι εισφορές που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για την κάλυψη των δαπανών για την εκπαίδευση και την κατάρτιση δεν θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στο πλαίσιο που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ελλείμματος του προϋπολογισμού τους.

4.18. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι οι προτεινόμενες πηγές χρηματοδότησης για το νέο θεματολόγιο, δηλαδή το ΕΚΤ και το Erasmus+, ήδη προγραμματίζονται και διανέμονται σε εθνικό επίπεδο· συνεπώς, η χρήση τους με σκοπό την υλοποίηση του θεματολογίου καθίσταται ακόμη πιο αβέβαιη.

4.19. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ιδιαίτερη έμφαση που δίδεται στον διάλογο και τη διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους και τις επιχειρήσεις στο πλαίσιο του νέου θεματολογίου και ενθαρρύνει την περαιτέρω ενίσχυση του εν λόγω διαλόγου, με στόχο την καλύτερη αντιστοίχιση των δεξιοτήτων και τη διευκόλυνση της πρόσβασης ειδικευμένων εργαζομένων στην αγορά εργασίας, τόσο στο πλαίσιο της Νέας αρχής στον κοινωνικό διάλογο (10) όσο και εντός των κρατών μελών. Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωριστεί και να υποστηριχθεί ο ρόλος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) λόγω της ευρύτατης εμπειρίας τους όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο της κοινωνικής επιχείρησης, καθώς και της ετοιμότητάς τους να παρέχουν τις δεξιότητες κοινωνικής επιχειρηματικότητας που αποτελούν βασικό δομικό στοιχείο του προτεινόμενου θεματολογίου. Επιπλέον, και ιδίως όσον αφορά την αξιοποίηση του επιχειρηματικού πνεύματος και των επιχειρηματικών δεξιοτήτων, είναι σημαντικό να συμπεριληφθούν οι επαγγελματικοί αντιπροσωπευτικοί φορείς στον εν λόγω διάλογο.

4.20. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης την ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση σε στοχοθετημένα μέτρα με σκοπό την προσέγγιση των μειονεκτουσών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία. Αυτό συνεπάγεται τη συλλογή δεδομένων σε εθνικό επίπεδο για την αξιολόγηση του αντικτύπου των ισχυόντων μέτρων σε στοχευμένες ομάδες και τη διασφάλιση του γεγονότος ότι τα μέτρα είναι προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερες ανάγκες των εκπαιδευομένων όσον αφορά την πρόσβαση, τη διάρκεια και την επίτευξη αποτελεσμάτων. Αυτό σημαίνει συνεργασία υπό μορφή εταιρικής σχέσης με φορείς λήψης αποφάσεων, οργανώσεις και ενώσεις οι οποίες συνεργάζονται άμεσα με τους δυνητικούς δικαιούχους. Μερικές από τις εν λόγω ενώσεις είναι αρκετά μικρές, πράγμα το οποίο παρεμποδίζει την πρόσβασή τους σε επιχορηγήσεις της ΕΕ. Συνεπώς, θα πρέπει να βρεθούν λύσεις ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβασή τους σε τέτοιου είδους οικονομική στήριξη.

5. Σχετικά με την πρόταση θέσπισης μιας “εγγύησης δεξιοτήτων”

5.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προτεινόμενη “εγγύηση δεξιοτήτων” θα κάνει αισθητή διαφορά μόνον εάν αντληθούν διδάγματα από την εφαρμογή των εγγυήσεων για τη νεολαία (π.χ. αποφυγή επικαλύψεων, διασφάλιση μεγαλύτερης συνοχής). Ειδικότερα, η “εγγύηση δεξιοτήτων” θα πρέπει να προσβλέπει στη διασφάλιση ταχύτερης υλοποίησης, να έχει ολοκληρωμένη προσέγγιση μαζί με τις συνοδευτικές κοινωνικές υπηρεσίες, να είναι πιο ανοιχτή σε συνεργασίες με τις επιχειρήσεις, τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΟΚΠ και να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ευελιξία ώστε να διευκολύνει τους χρήστες με ειδικές ανάγκες ένταξης. Είναι σημαντικό η “εγγύηση δεξιοτήτων” να αντιμετωπίζεται ως μέτρο παρέμβασης με προστιθέμενη αξία και όχι απλώς ως μέτρο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

5.2. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει στο παρελθόν (11) ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην ψηφιακή εποχή λαμβάνει χώρα σε ένα πλαίσιο ταχέων και, κατά καιρούς, ανατρεπτικών μεταβολών, όπου τα επιχειρηματικά μοντέλα υπάρχει περίπτωση να αλλάξουν ριζικά. Μερικές από τις επιπτώσεις της ψηφιοποίησης στην απασχόληση είναι ήδη ορατές, ενώ διάφορες εκτιμήσεις καταδεικνύουν ότι περίπου το 50 % των σημερινών θέσεων εργασίας μέσης ειδίκευσης διατρέχει κίνδυνο υποκατάστασης από την ψηφιακή τεχνολογία στα επόμενα είκοσι χρόνια και ότι, στο μέλλον, οι εργαζόμενοι θα χρειάζονται ολοκληρωμένα μέτρα επανακατάρτισης ανά πενταετία (12). Συνεπώς, η συνεκτική προσέγγιση της εκ νέου κατάρτισης και της διά βίου μάθησης, καθώς και ο εκ του σύνεγγυς διάλογος με τις επιχειρήσεις, τους κοινωνικούς εταίρους και τα ενδιαφερόμενα μέρη, προσλαμβάνουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για την εξεύρεση περαιτέρω λύσεων –όπως π.χ. δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων– για την αύξηση της χρηματοδότησης που απαιτείται προκειμένου να διασφαλιστεί η ταχεία ανάπτυξη δεξιοτήτων. Κρίνεται επίσης σκόπιμη η εξέταση των μέσων που χρησιμοποιούνται ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, όπως π.χ. οι συλλογικές συμβάσεις που προβλέπουν τη δυνατότητα εκπαιδευτικής άδειας μετ» αποδοχών.

5.3. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το να βοηθούνται απλώς οι πολίτες για να αποκτήσουν ένα ελάχιστο σύνολο δεξιοτήτων δεν είναι αρκετό και ότι έχει ζωτική σημασία να διασφαλιστεί ότι η «εγγύηση δεξιοτήτων» αποτελεί εγγυημένη πορεία που επιτρέπει στους ανθρώπους να προχωρήσουν περαιτέρω και να φθάσουν στο υψηλότερο εφικτό επίπεδο δεξιοτήτων. Στόχος της Εγγύησης θα πρέπει να είναι όχι μόνο η ενίσχυση των βασικών δεξιοτήτων, αλλά και η επίτευξη προόδου για την απόκτηση υψηλότερων προσόντων και ευρύτερου φάσματος δεξιοτήτων. Διαφορετικά, τα άτομα αυτά, και ιδιαίτερα οι γυναίκες (13) και οι ηλικιωμένοι, θα παραμείνουν παγιδευμένα στην ανεργία ή σε χαμηλής ειδίκευσης επαγγέλματα, τα οποία συνεχώς μειώνονται σε έναν ψηφιοποιημένο κόσμο.

5.4. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η βελτίωση των ατομικών δεξιοτήτων από μόνη της δεν θα δώσει το επιθυμητό αποτέλεσμα απασχολησιμότητας εάν δεν αναπτυχθούν επίσης περαιτέρω οι στενά συνυφασμένες κοινωνικές, οικονομικές και με βάση το φύλο πολιτικές στήριξης. Η παραπάνω προϋπόθεση σχετίζεται κυρίως με πολιτικές που αφορούν: τις υπηρεσίες που επιτρέπουν την εξισορρόπηση της επαγγελματικής και της προσωπικής ζωής, την προώθηση της επιχειρηματικότητας, τις υπηρεσίες στήριξης για τους μόνους γονείς που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, την παροχή ποιοτικών, προσβάσιμων και οικονομικώς προσιτών ολοήμερων παιδικών σταθμών –βασικού παράγοντα για την ενθάρρυνση της συμμετοχής τόσο των γυναικών όσο και των ανδρών στην αγορά εργασίας– και τη διαθεσιμότητα των κατάλληλων υπηρεσιών φροντίδας για τους ηλικιωμένους κ.λπ. (14).

5.5. Η ΕΟΚΕ τονίζει τον θεμελιώδη ρόλο των κοινωνικών εταίρων και των δραστηριοτήτων (15) τους στη βελτίωση των δεξιοτήτων και τη χάραξη συναφών πολιτικών. Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι ο ρόλος των σχετικών ΟΚΠ θα πρέπει να προωθηθεί καλύτερα με δεδομένη την ευρεία εμπειρία τους στην εξέταση μέτρων αναβάθμισης των δεξιοτήτων για τα άτομα που σήμερα αδυνατούν να έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Οι ομάδες αυτές συσχετίζονται συνήθως με χαμηλότερα επίπεδα προσόντων και λιγότερες επαφές με άλλους προμηθευτές δεξιοτήτων, όπως οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης, οι πάροχοι τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης κ.λπ. Επιπλέον, η ποικιλομορφία των χρηστών υπηρεσιών που συγκεντρώνονται γύρω από μη κερδοσκοπικούς φορείς παροχής υπηρεσιών ένταξης στην εργασία –μερικές φορές με πολύπλοκες ανάγκες– συνεπάγεται ότι οι ΟΚΠ πρέπει να είναι έτοιμες να προβούν σε εξατομικευμένες προσφορές μάθησης, πράγμα το οποίο αποτελεί τον έναν από τους τρεις πυλώνες που περιλαμβάνονται στην «εγγύηση δεξιοτήτων». Εάν το ζητούμενο είναι να αποτελέσουν τα άτομα με χαμηλά προσόντα τον κύριο στόχο της «εγγύησης δεξιοτήτων», τότε οι ΟΚΠ θα πρέπει να αναγνωριστούν ως ένας από τους μείζονες συντελεστές της διαδικασίας υλοποίησης.

5.6. Η ΕΟΚΕ θεωρεί, αφενός, ότι τα καθήκοντα και οι ευθύνες που σχετίζονται με την απόκτηση προσόντων και με τα προγράμματα δεύτερης ευκαιρίας και αναβάθμισης των δεξιοτήτων θα πρέπει να μοιράζονται μεταξύ του κράτους, των εταιρειών, των εκπαιδευομένων και των φορέων εκπαίδευσης και, αφετέρου, ότι οι δραστηριότητες θα πρέπει να εδράζονται σε εποικοδομητική συνεργασία. Ωστόσο, τα κίνητρα που απαιτούνται για να διασφαλιστεί ότι οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι αποδέχονται και μοιράζονται τα εν λόγω καθήκοντα και τις ευθύνες όταν επιδιώκουν την αναβάθμιση των δεξιοτήτων είναι ακόμη ασαφή.

6. Σχετικά με την πρόταση αναθεώρησης του ευρωπαϊκού πλαισίου επαγγελματικών προσόντων (ΕΠΕΠ)

6.1. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η περαιτέρω ανάπτυξη του ΕΠΕΠ θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, των κοινωνικών εταίρων και άλλων ενδιαφερόμενων φορέων, οικοδομώντας έτσι αμοιβαία εμπιστοσύνη όσον αφορά τα πλαίσια προσόντων και τα συστήματα ποιότητας της εκπαίδευσης. Είναι σημαντικό –σύμφωνα με τις αρχές της διά βίου μάθησης– να λαμβάνεται υπόψη η σημασία της αναγνώρισης των δεξιοτήτων και των προσόντων για περαιτέρω εκπαίδευση, και όχι μόνο για την αγορά εργασίας. Τα τυπικά προσόντα πρέπει να καθιστούν δυνατή την επικύρωση των δεξιοτήτων που αποκτώνται μέσω της μη τυπικής και άτυπης μάθησης, με ιδιαίτερη αναφορά στις εγκάρσιες δεξιότητες. Πρόκειται απλώς για έναν τρόπο απόκτησης γνώσεων μέσω διαφορετικών και πιο ευέλικτων μαθησιακών «διαδρομών» για τις οποίες οι θεμελιώδεις αρχές των μαθησιακών αποτελεσμάτων και των πλαισίων προσόντων παρέχουν μια στέρεη βάση.

6.2. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, παρά το γεγονός ότι η ESCO έχει μεγάλες δυνατότητες, είναι ακόμη υπό ανάπτυξη και προκαλεί αβεβαιότητα μεταξύ των κρατών μελών. Η ESCO θα πρέπει να στηρίξει την ανάπτυξη και τη χρήση του ΕΠΕΠ, αλλά είναι απολύτως απαραίτητο να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες συσχέτισης προκειμένου να είναι η ESCO σε θέση να συνεισφέρει σε αυτό.

6.3. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την ανάγκη βελτίωσης της κατανόησης και της συγκρισιμότητας των διαφόρων προσόντων. Ως εκ τούτου, είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτο το γεγονός ότι οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις εστιάζουν στην ενίσχυση της διαφάνειας και της συνέπειας του ΕΠΕΠ. Ωστόσο, είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι η προσπάθεια για την αναβάθμιση του ΕΠΕΠ δεν θα καταστεί υπερβολικά επαχθής και γραφειοκρατική.

6.4. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι –ιδίως όσον αφορά την επίτευξη υψηλού επιπέδου δεξιοτήτων– πολλά μένουν ακόμη να γίνουν προκειμένου η μη τυπική και η άτυπη μάθηση να ενισχυθούν έτσι ώστε να μπορούν να συνδυαστούν με τα υφιστάμενα συστήματα τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης απρόσκοπτα και κατά τρόπο αποδεκτό από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Επί του παρόντος, η ενσωμάτωση αυτή είναι πολύ περιορισμένη λόγω της έλλειψης κοινά αποδεκτών ορισμών της ισοδυναμίας, της χαμηλής αμοιβαίας εμπιστοσύνης στα εθνικά πλαίσια επαγγελματικών προσόντων και των τεράστιων διαφορών που υπάρχουν στα επίπεδα συσχέτισης μεταξύ των εθνικών πλαισίων προσόντων και του ΕΠΕΠ.

6.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης τη διασφάλιση μεγαλύτερης συνοχής μεταξύ των μέσων απόκτησης προσόντων της ΕΕ, δηλαδή του ΕΠΕΠ, του ECVET (Ευρωπαϊκό σύστημα πιστωτικών μονάδων για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση/European Credit System for Vocational Education and Training) και του EQAVET (Ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση της ποιότητας στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση/European Quality Assurance Reference Framework for Vocational Education and Training).

7. Σχετικά με την πρόταση αναθεώρησης του πλαισίου Europass

7.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά το νέο πλαίσιο Europass, ειδικά όσον αφορά τη μετατροπή της χρήσης του από μέσο το οποίο βασιζόταν σε έγγραφα σε πλατφόρμα παροχής υπηρεσιών.

7.2. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η διαφάνεια, η χρηστικότητα, η προσβασιμότητα και η αποτελεσματικότητα θα πρέπει να είναι οι βασικές κινητήριες δυνάμεις της δημιουργίας μιας πανευρωπαϊκής πλατφόρμας μέσω της οποίας τα άτομα θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μια σειρά από υπηρεσίες. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι το νέο πλαίσιο Europass είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρίες. Είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη η προσβασιμότητα της ενημέρωσης από τη σκοπιά του φυσικού περιβάλλοντος διότι ορισμένες μορφές αναπηρίας επηρεάζουν την ικανότητα χρήσης συστημάτων ΤΠΕ και, σε αυτές τις περιπτώσεις, θα πρέπει να υπάρχουν ειδικά σημεία πρόσβασης και άλλοι εναλλακτικοί τρόποι πρόσβασης.

7.3. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διατηρεί επιφυλάξεις για το κατά πόσον είναι δεοντολογικά σωστό να χρησιμοποιηθούν κεφάλαια του προγράμματος Erasmus+, τα οποία εκτιμώνται σε 2 500 000 ευρώ, ως αρχική πηγή χρηματοδότησης με σκοπό την ανάπτυξη διαδικτυακών υπηρεσιών για τις δεξιότητες και τα προσόντα. Παράλληλα, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να επαναξιολογήσει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις με πιο ρεαλιστικό τρόπο, καθώς θα υπάρξουν χρηματοοικονομικές επιπτώσεις για τα κράτη μέλη λόγω του ευρύτερου πεδίου εφαρμογής των πληροφοριών που θα συγκεντρώνονται και της συνακόλουθης ανάγκης για αναβάθμιση των εργαλείων υποβολής δεδομένων και των διαύλων τους.

7.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι επίσης σημαντικό να αξιολογηθούν οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της διάδοσης του νέου Europass στο κοινό, δεδομένου ότι η επιτυχία του νέου πλαισίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό όχι μόνον από τη γενική βελτίωση της ποιότητας και του αριθμού των υπηρεσιών, αλλά και από τη σαφή αύξηση του αριθμού των χρηστών.

Βρυξέλλες, 22 Φεβρουαρίου 2017. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) http://ec.europa.eu/growth/smes/promoting-entrepreneurship/we-work-for/liberal-professions_el

(2) Αυτό το ποσοστό είναι υψηλότερο στην ηλικιακή ομάδα 55-65 ετών, όπου το 50 % των ενηλίκων δεν διαθέτουν βασικές δεξιότητες ΤΠΕ. ΟΟΣΑ, Πρόγραμμα διεθνούς αξιολόγησης των ικανοτήτων των ενηλίκων (PIAAC), Ιούνιος 2015.

(3) Π.χ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση παρακολούθησης της εκπαίδευσης και της κατάρτισης 2016, Σεπτέμβριος 2016· Κέντρο Ευρωπαϊκής Πολιτικής, “Towards a Europeanisation of Youth Employment Policies? A Comparative Analysis of Regional Youth Guarantee Policy Designs” (“Βαδίζουμε προς τον εξευρωπαϊσμό των πολιτικών για την απασχόληση των νέων; Μια συγκριτική ανάλυση των σχεδίων περιφερειακής πολιτικής σχετικά με τις εγγυήσεις για τη νεολαία”), Σεπτέμβριος 2016.

(4) Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, “Skills mismatch in Europe”, Statistics Brief (Σύντομη στατιστική ανάλυση της “Αναντιστοιχίας δεξιοτήτων στην Ευρώπη”), Σεπτέμβριος 2014.

(5) http://ec.europa.eu/growth/smes/promoting-entrepreneurship/we-work-for/liberal-professions_el

(6) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα “Ενίσχυση της δημιουργικότητας, της επιχειρηματικότητας και της κινητικότητας στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης” (EE C 332 της 8.10.2015, σ. 20).

(7) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (EE C 299 της 4.10.2012, σ. 24).

(8) Στα πλαίσια του προγράμματος WEStart του Ευρωπαϊκού Λόμπι Γυναικών αναλύθηκαν 10 περιπτωσιολογικές μελέτες χωρών σχετικά με τον αντίκτυπο της γυναικείας κοινωνικής επιχειρηματικότητας στην Ευρώπη.

(9) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ (EE C 181 της 21.6.2012, σ. 150).

(10) Μια νέα αρχή στον κοινωνικό διάλογο, Δήλωση της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, 27 Ιουνίου 2016.

(11) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ με θέμα “Επιπτώσεις της ψηφιοποίησης στον κλάδο των υπηρεσιών και στην απασχόληση” (ΕΕ C 13 της 15.1.2016, σ. 161).

(12) Παραδείγματος χάρη, Bowles, J. The computerisation of European jobs — Who will win and who will lose from the impact of new technology onto old areas of employment?, 2014· Frey, C. M., Osborne, M., The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation?, 2013, Pajarinen, M., Rouvinen, P., Ekeland, A., Computerization Threatens One-Third of Finnish and Norwegian Employment, ETLA, 2015.

(13) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Χάρτης πορείας «Νέα αρχή για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενες οικογένειες όσον αφορά την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής», Αύγουστος 2015.

(14) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ EE C 341 της 21.11.2013, σ. 6.

(15) Κοινές δραστηριότητες των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων, με έμφαση στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, και ιδίως στα προγράμματα μαθητείας, στην πραγματοποίηση επενδύσεων στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, στην καταπολέμηση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και στην επίτευξη καλύτερων μαθησιακών αποτελεσμάτων.