[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.12.2007

COM(2007) 819 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση αξιολόγησης του προγράμματος για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά 2004-2006

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3

1.1. Το πρόγραμμα 3

1.2. Εκ των υστέρων αξιολόγηση 4

2. ΚΥΡΙΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ 5

2.1. Προγραμματισμός και συνάφεια 5

2.2. Συνολική αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος του προγράμματος 5

2.3. Γενική αποτελεσματικότητα του προγράμματος 7

2.4. Προστιθέμενη αξία και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων 8

3. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 8

3.1. Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών 8

3.2. Ενίσχυση της συνεκτικότητας, ενθάρρυνση των εταιρικών σχέσεων και τόνωση των συνεργειών 9

3.3. Βελτίωση των δεσμών με το εθνικό επίπεδο 10

3.4. Ενίσχυση της διαχείρισης του προγράμματος 10

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 12

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το παρόν έγγραφο περιλαμβάνει τα κύρια πορίσματα και συστάσεις που προέκυψαν από την εξωτερική εκ των υστέρων αξιολόγηση του προγράμματος για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά κατά την περίοδο 2004-2006[1], καθώς και την αντίδραση της Επιτροπής και συμπεράσματα σχετικά με τις εν λόγω συστάσεις.

1.1. Το πρόγραμμα

Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά (Συμμετοχή του πολίτη) θεσπίστηκε από το Συμβούλιο τον Ιανουάριο 2004. Στόχοι του προγράμματος ήταν:

1. να εντείνει τον ανοικτό διάλογο με την κοινωνία των πολιτών και να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ πολιτών από διαφορετικές χώρες·

2. να προωθήσει και να διαδώσει τις αξίες και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EΕ)·

3. να συμβάλει στην προσέγγιση των πολιτών με την ΕΕ και τα όργανά της και να ενθαρρύνει τους πολίτες να αναλαμβάνουν τακτικότερες επαφές με τα όργανα·

4. να συνδέσει στενά τους πολίτες με τους προβληματισμούς και τις συζητήσεις για την οικοδόμηση της ΕΕ·

5. να εντείνει τις σχέσεις και τις ανταλλαγές μεταξύ πολιτών από τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, κυρίως μέσω της αδελφοποίησης πόλεων·

6. να ενθαρρύνει τις πρωτοβουλίες των φορέων που συμμετέχουν στην προώθηση της ενεργού και συλλογικής συμμετοχής του πολίτη στα κοινά.

Το πρόγραμμα διέθετε προϋπολογισμό 72 εκατομμυρίων ευρώ και οι ειδικοί στόχοι του ήταν οι ακόλουθοι:

- παροχή στήριξης υπό μορφή επιδοτήσεων λειτουργίας προς οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ενεργού συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά (οργανώσεις που προωθούν τις ευρωπαϊκές ιδέες και διάλογο και οργανώσεις και «δεξαμενές ιδεών» που προωθούν τις ευρωπαϊκές αξίες και στόχους)·

- στήριξη σχεδίων που υλοποιούν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (μη κυβερνητικές οργανώσεις, ενώσεις και ομοσπονδίες ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή διεπαγγελματικές συνδικαλιστικές ενώσεις)·

- στήριξη δράσεων αδελφοποίησης πόλεων.

Τα επιδιωκόμενα από το πρόγραμμα αποτελέσματα περιελάμβαναν:

- προγράμματα δραστηριοτήτων των οργανώσεων που έλαβαν επιδότηση λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένων συναντήσεων, διαλόγου με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, εγγράφων θέσεων, δικτύωσης, ανταλλαγής ορθών πρακτικών και ευαισθητοποίησης·

- συναντήσεις, προγράμματα και εργαλεία εκπαίδευσης και κατάρτισης, δημοσιεύσεις, δραστηριότητες διάδοσης από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών·

- συναντήσεις μεταξύ πολιτών, συνέδρια, ενημερωτικές εκστρατείες και εκδηλώσεις κατάρτισης για υπεύθυνους αδελφοποιήσεων.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα του προγράμματος ήταν ο μεγάλος αριθμός μικρών σχεδίων που έλαβαν στήριξη: καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος (2004-2006) επιδοτήθηκαν 4.062 εκδηλώσεις αδελφοποίησης πόλεων και 343 σχέδια οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ενώ χορηγήθηκαν 40 επιδοτήσεις λειτουργίας σε «δεξαμενές ιδεών» και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Έτσι, το πρόγραμμα στήριξε μεγάλο αριθμό εκδηλώσεων και άλλων δράσεων στις οποίες συμμετείχαν άμεσα πολίτες από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Για ένα πρόγραμμα η διαχείριση του οποίου γινόταν κεντρικά, η δομή αυτή απετέλεσε μείζονα διοικητική πρόκληση. Οι αρμόδιες υπηρεσίες διεκπεραίωσαν περισσότερες από 7.000 αιτήσεις επιδότησης και 4.500 συμφωνίες επιδότησης.

Το πρόγραμμα κάλυψε τα 25 κράτη μέλη της ΕΕ. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία άρχισαν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα το 2005. Η συμμετοχή οργανώσεων με έδρα τα νέα κράτη μέλη ή τις υποψήφιες χώρες αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις αδελφοποιήσεις, το ποσοστό των εκδηλώσεων που διοργανώθηκαν σε αυτές τις χώρες αυξήθηκε από 17% το 2004 σε 24% το 2006.

1.2. Εκ των υστέρων αξιολόγηση

Η εκ των υστέρων αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από εταιρία συμβούλων[2]. Οι γενικοί στόχοι της αξιολόγησης ήταν:

7. να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος των δραστηριοτήτων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά (συμμετοχή του πολίτη), και

8. να εξαχθούν διδάγματα για την υλοποίηση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» (2007-2013)

Η αξιολόγηση εστιάστηκε στη συνάφεια, την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα του προγράμματος και τη σχέση του με άλλες πρωτοβουλίες που στηρίζουν την ανάπτυξη ενεργού συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε το 2006 και βασίστηκε σε δεδομένα[3] από το 2004 και το 2005.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα νέο πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» το 2005, κατόπιν εκτεταμένων διαβουλεύσεων με ενδιαφερομένους. Ήδη στο στάδιο των διαβουλεύσεων αποκαλύφθηκαν πολλά ευρήματα που επιβεβαιώθηκαν από την εκ των υστέρων αξιολόγηση. Συνεπώς, πολλές από τις συστάσεις της παρούσας αξιολόγησης έχουν ήδη ενσωματωθεί στο νέο πρόγραμμα. Εντούτοις, μερικά από τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η εξωτερική αξιολόγηση συνεχίζουν να είναι σημαντικά για την υλοποίηση του νέου προγράμματος[4].

2. ΚΥΡΙΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ

2.1. Προγραμματισμός και συνάφεια

Η εξωτερική αξιολόγηση επιβεβαίωσε ότι υπάρχει άμεση ανάγκη κοινοτικής παρέμβασης στον τομέα της συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά και ότι το πρόγραμμα ανταποκρίθηκε ικανοποιητικά στην ανάγκη αυτή. Οι αξιολογητές επιβεβαίωσαν επίσης ότι η συνένωση σε ένα πρόγραμμα δράσεων που προηγουμένως υλοποιούνταν ξεχωριστά αποδείχθηκε επιτυχής.

Σύμφωνα με τον αξιολογητή, οι στόχοι και οι δραστηριότητες του προγράμματος ήταν γενικά συνεκτικές με τη συνολική αποστολή του και με το πλαίσιο πολιτικής. Το πρόγραμμα απευθυνόταν σε ευρύ φάσμα ομάδων-στόχων οι οποίες, σύμφωνα με τον αξιολογητή, είχαν καθοριστεί σαφώς.

Ο αξιολογητής εισηγείται καλύτερη κάλυψη του εύρους των διακηρυγμένων στόχων του προγράμματος από το μικρό προϋπολογισμό του: μολονότι η αποστολή του προγράμματος ήταν προκλητική και εξαιρετικά ευρεία, οι πόροι που διέθετε ήταν – συγκριτικά – περιορισμένοι. Αυτό, σύμφωνα με τον αξιολογητή, δημιουργεί κίνδυνο χάσματος μεταξύ των στόχων του προγράμματος και των εκροών που μπορεί να παραγάγει.

2.2. Συνολική αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος του προγράμματος

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, ο τομέας στον οποίο το πρόγραμμα σημείωσε τη μεγαλύτερη επιτυχία ήταν η ενίσχυση των δεσμών και των ανταλλαγών μεταξύ πολιτών από διάφορες χώρες: το 75% όσων συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό. Το 45% των συμμετεχόντων δήλωσαν ότι το πρόγραμμα επέτυχε σε μεγάλο βαθμό το στόχο της προώθησης και της διάδοσης των αξιών της ΕΕ. Τέλος, μόνο το 31% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι το πρόγραμμα επέτυχε το στόχο της προσέγγισης των πολιτών με την ΕΕ.

Από τα πορίσματα αυτά προκύπτει ότι το πρόγραμμα σημείωσε μεγαλύτερη επιτυχία στην οριζόντια αποστολή του, δηλ. στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των πολιτών της ΕΕ, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, από ό,τι στην κάθετη αποστολή του, δηλ. στην προσέγγιση των πολιτών με την ΕΕ. Συνεπώς, η τελευταία αυτή αποστολή συνεχίζει να αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση για το νέο πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες».

Κατά τη γνώμη του αξιολογητή, τα κύρια αποτελέσματα των δραστηριοτήτων του προγράμματος περιλαμβάνουν απτά προϊόντα (π.χ. δημοσιεύματα), μεθοδολογική εκμάθηση, εμπειρίες και γνώση, μαθήματα πολιτικής και μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεργασία και ευαισθητοποίηση για θέματα που αφορούν τους πολίτες και άλλους πολιτισμούς. Το πρόγραμμα επέτυχε επίσης σημαντικά αποτελέσματα από άποψη οικοδόμησης ικανότητας για τους δικαιούχους του.

Ο αντίκτυπος του προγράμματος μπορεί να συνοψιστεί στις ακόλουθες τέσσερις κατηγορίες:

α) Καλύτερη ενημέρωση των ευρωπαίων πολιτών για τις δραστηριότητες της ΕΕ

- Αύξηση του ενδιαφέροντος και καλύτερη κατανόηση των συζητήσεων και της πολιτικής της ΕΕ από τους συμμετέχοντες – Μερικές οργανώσεις ανέφεραν ότι το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων για ευρωπαϊκά σχέδια αυξήθηκε.

- Βελτίωση της πρόσβασης μεμονωμένων πολιτών στα θεσμικά όργανα της ΕΕ.

β) Ενίσχυση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο

- Δικτύωση – Πολλές οργανώσεις ανέφεραν ότι, κατόπιν της υλοποίησης του έργου τους, δημιούργησαν ένα νέο δίκτυο ή είδαν να αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός μελών του υπάρχοντος δικτύου τους.

- Βελτίωση της λειτουργίας των οργανώσεων – Στον τομέα των σχεδίων που αφορούσαν την κοινωνία των πολιτών, η χρηματοδότηση εκ μέρους της ΕΕ προσήλκυσε σε πολλές περιπτώσεις συμπληρωματική χρηματοδότηση από άλλους οργανισμούς, τόσο δημόσιους όσο και ιδιωτικούς.

- Μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα ευρωπαϊκά θέματα, μεγαλύτερη αειφορία των ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων και αυξημένη χρησιμοποίηση άλλων κοινοτικών πηγών χρηματοδότησης – Το ήμισυ σχεδόν των οργανώσεων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ανέφεραν ότι, λόγω της συμμετοχής τους σε αυτό, αυξήθηκε το ενδιαφέρον τους για συμμετοχή σε περισσότερες δραστηριότητες της ΕΕ.

- Βελτίωση των παραγωγικών δραστηριοτήτων των οργανώσεων στον τομέα της συμμετοχής των πολιτών – Οι επιδοτήσεις λειτουργίας θεωρήθηκαν σημαντική συμβολή στην ικανότητα των οργανώσεων να εργάζονται και να παράγουν απτά αποτελέσματα στον τομέα της συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά.

- Ενδυνάμωση – Πολλές οργανώσεις ανέφεραν ότι η επιδότηση από την ΕΕ λειτούργησε ως δείγμα αναγνώρισης, δίνοντας έτσι αξιοπιστία στις δραστηριότητες σχεδίων σε τοπικό επίπεδο.

γ) Αυξημένη αλληλεπίδραση και ισχυρότερα διεθνή δίκτυα μεταξύ αδελφοποιημένων πόλεων

- Αυξημένο επίπεδο ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων.

- Ανάπτυξη και ενίσχυση των δικτύων αδελφοποιημένων πόλεων λόγω του προγράμματος – Πολλές αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης δημιούργησαν ένα νέο δίκτυο ή παγίωσαν και επεξέτειναν το υπάρχον, ενώ μεγαλύτερο ποσοστό εκδηλώσεων αδελφοποίησης πόλεων οργανώθηκε σε πολυμερή βάση.

δ) Αυξημένη χρησιμοποίηση εισροών από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικής της ΕΕ

- Συμβολή στη χάραξη πολιτικής και τη θέσπιση νομοθεσίας – Μερικές από τις οργανώσεις που έλαβαν στήριξη απέδειξαν ότι αποτελούν σημαντικές πηγές εμπειρογνωμοσύνης και πληροφοριών για τους ασχολούμενους με τη χάραξη πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε πολλές περιπτώσεις, το έργο τους συνέβαλε άμεσα σε αλλαγές πολιτικής/νομοθεσίας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Παράδειγμα αλλαγής ή αντικτύπου πολιτικής αποτελεί η δημοσίευση της έκθεσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στην ΕΕ από την ECAS, η οποία απετέλεσε στη συνέχεια μια από τις πηγές για τις εργασίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα αυτόν. Ανάλογος αντίκτυπος επιτεύχθηκε από άλλες οργανώσεις που έλαβαν επιδότηση λειτουργίας, όπως η οργάνωση Social Platform, κατά την προετοιμασία της οδηγίας για τις υπηρεσίες, η οργάνωση Free Trials Abroad ή η Ένωση Συμβουλίων Επικρατείας και Ανωτάτων Διοικητικών Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έδωσε πληροφορίες που χρησιμοποιήθηκαν για την αλλαγή της βελγικής νομοθεσίας για τους πρόσφυγες [5].

Έτσι, η αξιολόγηση παρέχει στοιχεία για τον αντίκτυπο του προγράμματος σύμφωνα με τους στόχους του.

2.3. Γενική αποτελεσματικότητα του προγράμματος

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, από την αξιολόγηση προκύπτει ότι οι δικαιούχοι έμειναν γενικά ικανοποιημένοι από τη διαχείριση του προγράμματος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για παράδειγμα, το 74% όσων συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούν επαρκή τη σαφήνεια εγγράφων, όπως τα έντυπα αιτήσεων. Οι δικαιούχοι υπογράμμισαν επίσης ότι η άμεση επικοινωνία τους με το προσωπικό της Επιτροπής ήταν καλή. Εντούτοις, ο αξιολογητής επεσήμανε το σχετικά υψηλό ποσοστό μετακίνησης του προσωπικού της Επιτροπής που ήταν υπεύθυνο για τη διαχείριση των σχεδίων/επιδοτήσεων, το οποίο οι δικαιούχοι θεωρούν πρόβλημα.

Μεταξύ των κυριότερων σημείων που επιδέχονται βελτίωση όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος, ο αξιολογητής ανέφερε τις καθυστερήσεις πληρωμών και τη σχετική έλλειψη πληροφόρησης όσον αφορά το βαθμό ικανοποίησης της Επιτροπής από την ποιότητα των εκροών, καθώς και την ανάγκη παροχής περισσότερων πληροφοριών, στήριξης για την ανεύρεση εταίρων, συμβουλών και καθοδήγησης σχετικά με τις δραστηριότητες του προγράμματος.

2.4. Προστιθέμενη αξία και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων

Η προστιθέμενη αξία του προγράμματος έγκειται κυρίως στην ενίσχυση της ‘ευρωπαϊκής’ διάστασης των χρηματοδοτούμενων δραστηριοτήτων και στη δυνατότητα άμεσης ανάμιξης των ευρωπαίων πολιτών, ανεξαρτήτως προελεύσεως. Το 80% περίπου των δικαιούχων που ερωτήθηκαν απάντησαν ότι δεν θα μπορούσαν να λάβουν χρηματοδότηση για τις δραστηριότητές τους από άλλη πηγή.

Σύμφωνα με τον αξιολογητή, το πρόγραμμα για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερες δυνατότητες διάδοσης και εκμετάλλευσης των αποτελεσμάτων, ιδίως σε επίπεδο ΕΕ. Οι πληροφορίες για τα αποτελέσματα των σχεδίων διαδίδονταν κυρίως σε τοπικό επίπεδο και μόνο η μειοψηφία των οργανώσεων ανέλαβε δραστηριότητες διάδοσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επίσης, η διάδοση των αποτελεσμάτων μεταξύ σχεδίων ήταν σχετικά περιορισμένη – σύμφωνα με τον αξιολογητή, μόνον η μειοψηφία όσων συμμετείχαν στην έρευνα είχε ενημερωθεί για τα αποτελέσματα άλλων σχεδίων.

Η έκθεση αξιολόγησης περιλαμβάνει επτά παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών. Πρόκειται για μελέτες περιπτώσεων που αποτελούν επίσης καλά παραδείγματα προσπαθειών διάδοσης. Για παράδειγμα, το σχέδιο αδελφοποίησης της ιταλικής πόλης Specchia έγινε γνωστό σε εθνικό επίπεδο και είχε δευτερογενείς επιπτώσεις στην τοπική οικονομία, καθώς και στη δημόσια διοίκηση. Η περίπτωση της ECAS αποτελεί καλό παράδειγμα πανευρωπαϊκής κάλυψης συγκεκριμένων δραστηριοτήτων από τα μέσα ενημέρωσης [6] .

3. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Το τμήμα αυτό του κειμένου περιλαμβάνει τις συστάσεις σε τέσσερις μεγάλους θεματικούς άξονες, καθώς και τις δράσεις που έχει υλοποιήσει ή σκοπεύει να υλοποιήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκειμένου να ανταποκριθεί στις συστάσεις αυτές.

3.1. Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών

Θεωρήθηκε σημαντικό οι πολίτες και οι οργανώσεις τους να συμμετέχουν άμεσα κατά τον προσδιορισμό των στόχων και των δράσεων του νέου προγράμματος. Επίσης, χρειάστηκε να αναπτυχθούν νέα μέτρα προκειμένου να έλθουν οι πολίτες πιο κοντά στην ΕΕ.

Πριν την έγκριση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες», πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις με τους κυριότερους ενδιαφερομένους, προκειμένου να δώσουν τη γνώμη τους για το περιεχόμενο, τους στόχους και την υλοποίηση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες». Η πρακτική αυτή θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος με τη μορφή διαρθρωμένου διαλόγου με δίκτυα ευρωπαϊκών ομοσπονδιακών οργανώσεων που συμμετέχουν στις διάφορες πτυχές του προγράμματος.

Επιπλέον, η άμεση συμμετοχή των πολιτών στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων του προγράμματος αποτελεί σημαντικό τμήμα της δράσης 1 του νέου προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες».

Στο νέο πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» έχουν ενταχθεί νέοι τύποι δραστηριοτήτων, όπως συμβούλια πολιτών, με τη χρησιμοποίηση νέων μέτρων. Οι δραστηριότητες αυτές δοκιμάζονται σήμερα μέσω πιλοτικών σχεδίων. Κατόπιν της ανάλυσης των πιλοτικών σχεδίων, τα νέα μέτρα θα ενταχθούν στο πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες» από το 2008.

Επίσης, το νέο πρόγραμμα περιλαμβάνει εκδηλώσεις μεγάλης ορατότητας στις οποίες θα κληθούν να συμμετάσχουν εκπρόσωποι των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, της κοινωνίας των πολιτών και των ευρωπαίων πολιτών, προκειμένου να εκφράσουν τη γνώμη τους όσον αφορά τη μελλοντική πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και το ρόλο των πολιτών στη διαδικασία αυτή.

3.2. Ενίσχυση της συνεκτικότητας, ενθάρρυνση των εταιρικών σχέσεων και τόνωση των συνεργειών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε την πρόκληση που αντιπροσώπευε η ενίσχυση της εσωτερικής συνοχής του προγράμματος. Το νέο πρόγραμμα αντικατοπτρίζει την πρόκληση αυτή και, κατά συνέπεια, οι στόχοι και οι προτεραιότητές του συμβάλλουν στη μεγαλύτερη συνεκτικότητα μεταξύ των διαφόρων δράσεων του νέου προγράμματος.

Κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις εταιρικές σχέσεις και στις διατομεακές προοπτικές στις οποίες συμμετέχει η κοινωνία των πολιτών, οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής και οι επιχειρήσεις, οι οποίοι με τη σειρά τους θα προωθήσουν τις συνέργειες και τη δικτύωση μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων και των διαφόρων τύπων οργανώσεων που χρηματοδοτούνται μέσω του προγράμματος. Μια από τις προτεραιότητες του νέου προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» είναι συνεπώς να ενθαρρύνει τις διατομεακές εταιρικές σχέσεις και να προωθήσει σχέδια που να βασίζονται στη συνεργασία μεταξύ διαφόρων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, «δεξαμενών ιδεών», ΜΚΟ κ.λπ.

Η ανάπτυξη στενότερων δεσμών μεταξύ των πολιτών των κρατών μελών που προσχώρησαν το 2004 και των πολιτών των κρατών που ήταν ήδη μέλη της ΕΕ στις 30 Απριλίου 2004 αποτελεί έναν από τους ειδικούς στόχους του νέου προγράμματος και οι εταιρικές σχέσεις μεταξύ οργανώσεων των παλαιών και των νέων κρατών μελών ενθαρρύνονται ενεργά. Αυτό αντικατοπτρίζεται και στα κριτήρια ανάθεσης που χρησιμοποιούνται για όλες τις δράσεις του προγράμματος.

Όσον αφορά τη συνέργεια με άλλα κοινοτικά προγράμματα δράσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστεύει ότι είναι γενιά προγραμμάτων για την περίοδο 2007-2013 έκανε ένα βήμα προς τα εμπρός στον τομέα αυτό. Υπάρχει ανάγκη ανάπτυξης συνεργειών στην υλοποίηση του προγράμματος, πράγμα που θα επιτευχθεί κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων. Η Επιτροπή αναπτύσσει ήδη μια νέα οριζόντια προσέγγιση για τη διάδοση των αποτελεσμάτων στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της νεολαίας και της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, η οποία θα οικοδόμηση νέες γέφυρες μεταξύ των διαφόρων συναφών προγραμμάτων.

3.3. Βελτίωση των δεσμών με το εθνικό επίπεδο

Οι δεσμοί με τα εθνικά προγράμματα και πρωτοβουλίες στον τομέα της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά πρέπει να ενταθούν με τη βελτίωση των επαφών με τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμφωνεί ότι υπάρχει πραγματική ανάγκη να ενισχυθούν οι δεσμοί μεταξύ της ανάπτυξης ενεργού συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο. Η σύνδεση των δύο θα έχει θετικό αντίκτυπο στο αίσθημα εθνικής κυριότητας των δραστηριοτήτων στον τομέα της ενεργού συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά.

Με την πράξη που απετέλεσε τη βάση του προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» δημιουργήθηκε επιτροπή προγράμματος που θα συνδράμει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην υλοποίησή του. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει δυνατότητα διαλόγου με τα κράτη μέλη για τα ζητήματα που αφορούν το πρόγραμμα. Το γεγονός αυτό έχει ήδη προσελκύσει τη μεγαλύτερη προσοχή των κρατών μελών στα ζητήματα της συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά, επιτρέποντας έτσι να δημιουργηθούν στενότεροι δεσμοί μεταξύ του νέου προγράμματος και εθνικών πρωτοβουλιών στον ίδιο τομέα.

Επιπλέον, πολλά κράτη μέλη έχουν αρχίσει να συντονίζουν τις δράσεις τους και να παρέχουν στήριξη σε δομές για το πρόγραμμα «Ευρώπη για τους πολίτες». Εκτός από το ρόλο της πληροφόρησης και της διάδοσης, αυτές οι δομές μπορούν να δώσουν πληροφορίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την υλοποίηση του προγράμματος, καθώς και για εθνικά προγράμματα, πρωτοβουλίες και πολιτικές στον τομέα της συμμετοχής των ευρωπαίων πολιτών στα κοινά.

3.4. Ενίσχυση της διαχείρισης του προγράμματος

Οι συστάσεις που αφορούν την ενίσχυση της διαχείρισης του προγράμματος περιλαμβάνουν :

α) Χρηματοδότηση και διοίκηση

- ταχύτερη εκταμίευση πόρων στους δικαιούχους και απλούστευση των διαδικασιών χρηματοπιστωτικών εκθέσεων·

- δημιουργία προσωποποιημένου σημείου συνεχούς στήριξης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή στην εκτελεστική υπηρεσία για όλη τη διάρκεια των σχεδίων·

- παροχή πρόσθετων κατευθύνσεων σε σχέση με την υποβολή αιτήσεων και τα κριτήρια επιλεξιμότητας·

- λιγότερη κινητικότητα του προσωπικού που ασχολείται με τη διαχείριση των επιδοτήσεων.

β) Παρακολούθηση και αξιολόγηση

- επιτόπιες επισκέψεις παρακολούθησης για την προώθηση των ρυθμίσεων παρακολούθησης·

- ανάπτυξη μονάδων μέτρησης και δεικτών για τη μέτρηση της επιτυχίας των σχεδίων και του προγράμματος συνολικά·

- καθοδήγηση των σχεδίων όσον αφορά τα στοιχεία που πρέπει να συλλέγονται κατά τις μεμονωμένες αξιολογήσεις·

γ) Προστιθέμενη αξία, διάδοση και αναζήτηση εταίρων

- διάρθρωση των δραστηριοτήτων του προγράμματος και παροχή στήριξης σε ευρύτερα σχέδια με μεγαλύτερη ορατότητα·

- ενθάρρυνση της εξωτερικής χρήσης αποτελεσμάτων (για παράδειγμα, αναγνωρίζοντας τα σχέδια διάδοσης και εκμετάλλευσης ως κριτήριο επιλογής)·

- τόνωση της διάδοσης των αποτελεσμάτων των σχεδίων με τη δυνατότητα ηλεκτρονικής δημοσίευσής τους και παραγωγή μελετών περιπτώσεων και οδηγών ορθών πρακτικών·

- στήριξη για αναζήτηση εταίρων·

- δημιουργία λογοτύπου του προγράμματος και απαίτηση από τα σχέδια να περιλαμβάνουν δράσεις ορατότητας μέσω της χρησιμοποίησης των μέσων ενημέρωσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί τις συστάσεις αυτές χρήσιμες και έχει ήδη προβεί σε ορισμένες ρυθμίσεις για τη βελτίωση της διαχείρισης του προγράμματος.

Η ίδρυση της εκτελεστικής υπηρεσίας συμβάλλει σημαντικά στην ενίσχυση της διαχείρισης του προγράμματος. Επιτρέπει τη σταθερότερη ανάπτυξη συστημάτων διαχείρισης των επιδοτήσεων και τη μείωση των μετακινήσεων προσωπικού. Οι απλοποιήσεις που εισήχθησαν πρόσφατα, όπως η εκτεταμένη χρήση συστήματος κατ' αποκοπή συντελεστή και ηλεκτρονικών εργαλείων, ακολουθούν τις συστάσεις που έγιναν στον τομέα αυτόν. Η Επιτροπή δημιούργησε ένα εκτεταμένο κάνναβο για το πρόγραμμα, ο οποίος προσφέρει στους δυνητικούς δικαιούχους μεγάλο βαθμό προβλεψιμότητας και σταθερότητας. Η χρησιμοποίηση πολυετών εταιρικών σχέσεων αντιπροσωπεύει επίσης μια σημαντική απλούστευση και βελτίωση για τους δικαιούχους.

Στο πλαίσιο της νέας περιόδου προγραμματισμού, η στήριξη που διατίθεται στους δικαιούχους έχει ήδη ενισχυθεί και συνεχίζει να αναπτύσσεται, για παράδειγμα μέσω των αποκεντρωμένων δομών στήριξης και παροχής πληροφοριών. Το νέο πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης νέα στοιχεία, όπως η πολυετής διάρκεια, τα οποία θα επιτρέψουν την καλύτερη διάρθρωση των δραστηριοτήτων. Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη ορατότητα των δραστηριοτήτων και των αποτελεσμάτων τους και επιτρέπει στην Επιτροπή να αναπτύξει στενότερες εταιρικές σχέσεις με τις δικαιούχους οργανώσεις. Η Επιτροπή ανέπτυξε επίσης μια στρατηγική και ένα σχέδιο πρακτικής δράσης για την εκμετάλλευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων, το οποίο περιλαμβάνει απτά μέτρα, όπως ηλεκτρονικά εργαλεία για τη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών και των πραγματικών αποτελεσμάτων των σχεδίων σε ευρύ φάσμα ενδιαφερομένων. Τέλος, αναπτύσσεται ένα καλύτερα διαρθρωμένο σύστημα παρακολούθησης, το οποίο περιλαμβάνει αξιολόγηση του αντικτύπου βάσει ερευνών που θα πραγματοποιηθούν στο επίπεδο των άμεσα συμμετεχόντων.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει τη σημασία που είχε το πρόγραμμα για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά όσον αφορά την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών και την ενθάρρυνση της συζήτησης για τις κοινές ευρωπαϊκές αξίες. Το πρόγραμμα προσέφερε σε πολλούς ευρωπαίους πολίτες και στις οργανώσεις τους τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στη διαδικασία οικοδόμησης της Ευρώπης, να εκφράσουν τη γνώμη τους και να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή πολιτική διαδικασία. Συνέδεσε άτομα και τοπικές κοινότητες από διάφορες χώρες. Συνεπώς, η κοινοτική στήριξη για την προώθηση της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά πρέπει να συνεχιστεί και πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι προς το σκοπό αυτό.

Η αξιολόγηση επεσήμανε επίσης, ορισμένες αδυναμίες του προηγούμενου προγράμματος και υπογράμμισε σημαντικές δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης. Υπάρχει συνεπώς περιθώριο ενίσχυσης των μέτρων καινοτομίας και διάρθρωσης προκειμένου να αυξηθεί ο αντίκτυπος του νέου προγράμματος «Ευρώπη για τους πολίτες» από την απαίτηση της προώθησης της συμμετοχής των πολιτών, της ανάπτυξης της συνεκτικότητας και των συνεργειών, της βελτίωσης των δεσμών με το εθνικό επίπεδο και της περαιτέρω βελτίωσης της διαχείρισης του προγράμματος.

Κατά την προετοιμασία του νέου προγράμματος και τον σχεδιασμό της εφαρμογής του, η Επιτροπή διεξήγαγε περισσότερο διαρθρωμένο διάλογο και δημιούργησε εταιρικές σχέσεις με σημαντικές οργανώσεις στον τομέα της συμμετοχής του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά. Η αξιολόγηση επιβεβαίωσε ότι ο διάλογος αυτού του είδους αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ενίσχυσης του αντίκτυπου του προγράμματος, ιδίως από την άποψη της εξαγωγής πολιτικών συμπερασμάτων και διδαγμάτων από το πρόγραμμα. Συνεπώς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συνεχίσει να αναπτύσσει και να ενισχύει τον διάλογο αυτό.

[1] Απόφαση 2004/100/EΚ του Συμβουλίου της 26ης Ιανουαρίου 2004 για την περίοδο από 1 Ιανουαρίου 2004 έως 31 Δεκεμβρίου 2006, ΕΕ L 30 της 4.2.2004, σ. 6.

[2] ECOTEC

[3] 31 επιδοτήσεις λειτουργίας, 250 σχέδια της κοινωνίας των πολιτών και 2.800 εκδηλώσεις αδελφοποίησης πόλεων.

[4]Το πλήρες κείμενο της έκθεσης εξωτερικής αξιολόγησης δημοσιεύεται στο δικτυακό τόπο: http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#civilsocietyHeader

[5] Λεπτομερέστερες πληροφορίες για τις μελέτες περιπτώσεων παρατίθενται στο παράρτημα 7 της τελικής έκθεσης αξιολόγησης, στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#civilsocietyHeader

6 Περισσότερες πληροφορίες στο παράρτημα 7 της τελικής έκθεσης αξιολόγησης, στη διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#civilsocietyHeader