[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 21.2.2007

COM(2007) 60 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

Ενδιάμεση έκθεση προς το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 2007

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Ένα όραμα για τον 21ο αιώνα 5

3. Υλοποίηση του οράματος της ενιαίας αγοράς 9

4. Συμπεράσματα 12

Παράρτημα: Επιτεύγματα της ενιαίας αγοράς μέχρι σήμερα 13

"Η Ευρώπη δεν κτίζεται ούτε ως δια μαγείας, ούτε βάσει ενός γενικού σχεδίου, αλλά με συγκεκριμένα επιτεύγματα" (Robert Schuman)

Εισαγωγή

Η ενιαία αγορά είναι μια από τις συγκεκριμένες επιτυχίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους πολίτες αυτό σημαίνει ότι έχουν το δικαίωμα να ζουν, να σπουδάζουν ή να παίρνουν τη σύνταξή τους σε μια άλλη χώρα της ΕΕ. Για τους καταναλωτές, αυτό σημαίνει ότι μπορούν να απολαμβάνουν υψηλότερα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας και να έχουν περισσότερες επιλογές προϊόντων και υπηρεσιών σε χαμηλότερες τιμές. Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι έχουν τη δυνατότητα να ασκούν δραστηριότητες σύμφωνα με κοινό σύνολο κανόνων και να έχουν πρόσβαση σε μια εγχώρια αγορά 500 εκατ. καταναλωτών. Για την Ευρώπη, στο σύνολό της, αυτό σημαίνει μια πιο ανοικτή κοινωνία και μια ανταγωνιστικότερη οικονομία, όπου δημιουργούνται νέες ευκαιρίες, τηρούνται τα κοινωνικά δικαιώματα και ισχύουν υψηλά πρότυπα για την υγεία, την ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος.

Από το 1985, όταν δρομολογήθηκε από την Επιτροπή η πρωτοβουλία για την εσωτερική αγορά, η ενιαία αγορά προχώρησε πολύ και κατόρθωσε να κάνει πραγματικότητα τις τέσσερις ελευθερίες που εξαγγέλλονται στη συνθήκη – δηλαδή, ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, εμπορευμάτων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Αυτό κατέστησε δυνατή τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος με απτά πλεονεκτήματα τόσο για τους ευρωπαίους πολίτες και όσο και τις επιχειρήσεις, όπως, μεταξύ άλλων, κατάργηση των συνοριακών ελέγχων, ανταγωνιστικότερο επιχειρηματικό περιβάλλον, δυνατότητα σπουδών ή εργασίας σε άλλο κράτος μέλος, φθηνότερα αεροπορικά ταξίδια και φθηνότερες τιμές στο επίπεδο της κινητής επικοινωνίας[1].

Η ενιαία αγορά είναι επίσης μια πηγή σημαντικού κέρδους για το σύνολο της οικονομίας της ΕΕ: κατά τη διάρκεια της περιόδου 1992-2006, τα οφέλη από την ενιαία αγορά εκτιμάται ότι ανέρχονται στο 2,2% του ΑΕΠ της EE και σε 2,75 εκατ. νέες θέσεις εργασίας. Η πρωτοβουλία της ενιαίας αγοράς δεν ήταν απλώς και μόνο μία απόφαση οικονομικής πολιτικής. Εξ αρχής, συνοδεύθηκε από ένα πρόγραμμα κοινωνικής και περιφερειακής πολιτικής, που υποστηρίζεται από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, το οποίο συνδέει τους πολίτες όλων των περιφερειών και τους δίνει τη δυνατότητα να επωφελούνται από το άνοιγμα της αγοράς.

Μαζί με το ευρώ, η ενιαία αγορά έχει γίνει, σε παγκόσμιο επίπεδο, το σύμβολο της βούλησης των κρατών μελών της ΕΕ να συνεργάζονται σύμφωνα με τις αρχές του κράτους δικαίου, με σεβασμό και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Έτσι, η ΕΕ άνοιξε το δρόμο θεσπίζοντας συχνά πρότυπα που επιβλήθηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο και αποδεικνύοντας ότι οι ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές μπορούν να συμβαδίζουν με υψηλά κοινωνικά, περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα.

Η ενιαία αγορά είναι δυναμική, εξελίσσεται διαρκώς και προσαρμόζεται σε νέες πραγματικότητες. Έτσι, ποτέ δεν πρόκειται ούτε να "οριστικοποιηθεί" ούτε να "ολοκληρωθεί". Στους περισσότερους τομείς, υπάρχει σταθερό κανονιστικό πλαίσιο, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις και οι κανόνες δεν τηρούνται και δεν επιβάλλονται πάντα στην εντέλεια. Με την εξέλιξη των αγορών εμφανίζονται νέα είδη εμποδίων. Τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς για τους καταναλωτές και τις μικρές επιχειρήσεις πρέπει να διαφυλαχθούν και να εξασφαλιστεί ότι επωφελούνται πλήρως από αυτά. Επίσης, εμφανίζονται νέες μορφές κινητικότητας και απαιτείται ο εκσυγχρονισμός των κανόνων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Ενώ το αρχικό σχέδιο της ενιαίας αγοράς εστιάστηκε κυρίως στην κατάργηση των βασικών διασυνοριακών εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις, η ενιαία αγορά του 21ου αιώνα πρέπει να εξελιχθεί, έτσι ώστε να βελτιώσει τη λειτουργία των αγορών και να προσφέρει ακόμη πιο απτά πλεονεκτήματα στους ευρωπαίους πολίτες, τους επιχειρηματίες, τους εργαζόμενους και τους καταναλωτές εντός της διευρυμένης ΕΕ.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ενιαία αγορά του 21ου αιώνα έχει να αντιμετωπίσει τις εξής αλλαγές:

- την παγκοσμιοποίηση, η οποία αν και προσφέρει πολλές ευκαιρίες, έχει εντείνει τις ανταγωνιστικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και καθιστά όλο και περισσότερο ασαφή τη διάκριση μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών αγορών,

- τις διαρθρωτικές αλλαγές, με την έλευση της οικονομίας της γνώσης, τον αυξανόμενο ρόλο των υπηρεσιών στην οικονομία, την αύξηση της ενεργειακής εξάρτησης, τις κλιματικές αλλαγές και τη γήρανση του πληθυσμού,

- μια μεγαλύτερη και περισσότερο διαφοροποιημένη ΕΕ, η οποία από 12 κράτη μέλη απαριθμεί σήμερα 27.

Η ενιαία αγορά της ΕΕ δίνει στους ευρωπαίους πολίτες σταθερές βάσεις στις οποίες μπορούν να στηρίζονται για να μπορέσουν να προσαρμοστούν σε αυτές τις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Αλλά για να διατηρήσει τη σημασία της και τη συμβολή της στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, η ενιαία αγορά πρέπει να εξελίσσεται και να προσαρμόζεται διαρκώς. Πρέπει να λάβει θέση ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη κανόνων και προδιαγραφών ποιότητας, που διαμορφώνουν παγκόσμια πρότυπα, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στους ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις να επωφελούνται από τις ευκαιρίες που προσφέρει η παγκοσμιοποίηση.

Η παρούσα ενδιάμεση έκθεση παρουσιάζει το όραμα της ενιαίας αγοράς του 21ου αιώνα. Το φθινόπωρο 2007, θα ακολουθήσει πλήρης επανεξέταση της ενιαίας αγοράς και θα υποβληθούν προτάσεις για συμπληρωματικές δράσεις.

Η έκθεση αυτή στηρίζεται στα συμπεράσματα δημόσιας διαβούλευσης, διαφόρων σφυγμομετρήσεων του Ευρωβαρόμετρου και μιας δημόσιας ακρόασης[2], καθώς και στις συνεισφορές άλλων θεσμικών οργάνων της ΕΕ[3]. Στόχος της είναι να παρουσιάσει μια πρώτη σειρά προσανατολισμών για την τρέχουσα επανεξέταση και να χαράξει το νέο όραμα της μελλοντικής ενιαίας αγοράς.

Ενα όραμα για τον 21 ο αιώνα

Η Ευρώπη του 21ου αιώνα δεν μπορεί να διαχωριστεί από την παγκόσμια οικονομία. Η ευημερία της απορρέει και θα συνεχίσει να απορρέει από την άρση των φραγμών και τη δημιουργία ανοικτών αγορών. Το άνοιγμα αυτό κατέστη δυνατό και διευκολύνθηκε από το ισχυρό κανονιστικό πλαίσιο. Οι αρχές της ενιαίας αγοράς δεν αμφισβητούνται. Η πρόκληση του 21ου αιώνα συνίσταται στην προσαρμογή της εφαρμογής αυτών των αρχών: διατήρηση ενός σωστού κανονιστικού πλαισίου, εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των αγορών, προώθηση της ανταγωνιστικότητας και κατάλληλη αντίδραση στον δυναμισμό και τις αλλαγές που προκύπτουν άμεσα από τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η Ευρώπη στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας. Στόχος της ενιαίας αγοράς του 21ου αιώνα είναι να βελτιώσει τη λειτουργία των αγορών προς όφελος των πολιτών, των καταναλωτών και των επιχειρήσεων και να προωθήσει μια ανταγωνιστικότερη και βιώσιμη ανάπτυξη της Ευρώπης. Η ΕΕ πρέπει να εξασφαλίσει ότι το άνοιγμα αγορών και η ενίσχυση του ανταγωνισμού συνοδεύονται από θεμιτές εμπορικές πρακτικές που εξυπηρετούν τα συμφέροντα των καταναλωτών και συνεχίζουν να συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Η ΕΕ πρέπει επίσης να εξοπλιστεί κατάλληλα, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τους κινδύνους όσον αφορά την προστασία, την υγεία και την ασφάλεια που χαρακτηρίζουν μια ανοικτή οικονομία.

Αυτή η απόλυτα λειτουργική ενιαία αγορά, στηριζόμενη σε υγιές και ευέλικτο κανονιστικό πλαίσιο και σε σταθερό νόμισμα, θα εξυπηρετήσει πολλούς στόχους. Είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, την προώθηση της καινοτομίας, τη διευκόλυνση της ανάπτυξης και της απασχόλησης και τη μεγαλύτερη ευημερία των ευρωπαίων καταναλωτών. Είναι ένα μέσο που μπορεί να αντιδράσει στις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης και να τις επηρεάσει. Ενθαρρύνει τον εσωτερικό ανταγωνισμό που είναι ουσιαστικής σημασίας για την εξωτερική ανταγωνιστικότητα. Προωθεί μια κοινή προσέγγιση προτύπων σχετικά με την ασφάλεια, την υγεία, τον χώρο εργασίας και το περιβάλλον που απαιτούνται για μια ενιαία αγορά χωρίς στρεβλώσεις – δηλαδή προτύπων τα οποία οι παγκόσμιοι εταίροι πρέπει στη συνέχεια να τηρήσουν εάν θέλουν να επωφεληθούν από την ενιαία αγορά. Χάρη στον ΕΟΧ και, σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό χάρη στην ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας, οι κανόνες και τα πρότυπα της ενιαίας αγοράς επεκτείνονται πέρα από τα σύνορα της ΕΕ. Ο κόσμος έχει συχνά τα μάτια του στραμμένα προς την Ευρώπη και υιοθετεί τα πρότυπα που έχουν θεσπιστεί. Αυτό εξυπηρετεί όλους όσους είναι ήδη έτοιμοι να ανταποκριθούν στα πρότυπα αυτά και θα συνεισφέρει στη βελτίωση των συνθηκών ζωής και εργασίας παγκοσμίως.

Η ενιαία αγορά του 21ου αιώνα θα είναι:

- Ενιαία αγορά για τους καταναλωτές και τους πολίτες : η ενιαία αγορά προσφέρει οφέλη στους καταναλωτές με τη διεύρυνση των επιλογών και τη μείωση των τιμών και τους προστατεύει χάρη στα πρότυπα που αφορούν την ασφάλεια των τροφίμων και των προϊόντων, ουσιαστικά δικαιώματα για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και ουσιαστικές εγγυήσεις όσον αφορά τις αθέμιτες ανταγωνιστικές και εμπορικές πρακτικές. Η ενιαία αγορά ήταν πάρα πολύ αποτελεσματική όσον αφορά τη μείωση των τιμών και τη διεύρυνση των επιλογών σε τομείς όπως οι αεροπορικές μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες και οι διασυνοριακές πληρωμές σε ευρώ. Δημιούργησε νέες δυνατότητες απασχόλησης, κατέστησε δυνατή την ευρύτερη κυκλοφορία των προσώπων και διευκόλυνε τις ανταλλαγές σπουδαστών.Ωστόσο, πολλά πρέπει να γίνουν ακόμη για να λάβουν τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς ακόμη πιο συγκεκριμένη μορφή σε ένα φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων και για να βελτιωθεί η εμπιστοσύνη όσον αφορά την ποιότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τα εγχώρια προϊόντα και τις εγχώριες υπηρεσίες, αλλά και για τις εισαγωγές. Αφορά επίσης αναπτυσσόμενους τομείς ουσιαστικής σημασίας όπως είναι οι υπηρεσίες στον τομέα της υγείας.Επιπλέον, η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και των διασυνοριακών αγορών, ισχυροποίησε τη θέση των καταναλωτών και έδωσε τη δυνατότητα να μειωθεί ο κατακερματισμός των κανόνων προστασίας των καταναλωτών.

- Ενιαία αγορά για μια ολοκληρωμένη οικονομία : μια πιο ολοκληρωμένη ενιαία αγορά που λειτουργεί σωστά καθώς και ένα πλαίσιο θεμιτού και αποτελεσματικού ανταγωνισμού είναι παράγοντες ουσιαστικής σημασίας για την εξασφάλιση ισότιμων όρων λειτουργίας μεταξύ των επιχειρήσεων σε όλη την ΕΕ και για την ενθάρρυνσή τους, κυρίως των ΜΜΕ, να ασχοληθούν περισσότερο με διασυνοριακές δραστηριότητες. Δίνοντας μεγαλύτερη ώθηση στη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας και την εμφάνιση νέων μορφών κινητικότητας, απαιτείται ο εκσυγχρονισμός των κανόνων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.Η διάδοση της χρήσης του ευρώ, το οποίο θα γίνει σταδιακά το νόμισμα των περισσότερων κρατών μελών, έχει επίσης καθοριστική σημασία για τη μεγιστοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η ενιαία αγορά και της δίνει τη δυνατότητα να αναπτύξει όλο το δυναμικό της. Το ενιαίο νόμισμα προσφέρει διαφάνεια στην ενιαία αγορά και δίνει στους καταναλωτές τη δυνατότητα να συγκρίνουν άμεσα τις τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών και στις επιχειρήσεις να συγκρίνουν ευκολότερα τις δαπάνες.Με τη μεγαλύτερη εμβάθυνση, ευελιξία και διαφοροποίηση των πανευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών, η ενιαία αγορά σε συνδυασμό με το ενιαίο νόμισμα βελτιώνουν τους όρους χρηματοδότησης τόσο για τους ιδιώτες όσο και για τις επιχειρήσεις και ενισχύουν την ανθεκτικότητα της ΕΕ στους εξωτερικούς οικονομικούς κλυδωνισμούς. Η άσκηση επενδυτικών δραστηριοτήτων στα διευρωπαϊκά δίκτυα και το άνοιγμα αγορών στις βιομηχανίες δικτύου πρέπει να συμβάλει επίσης στην ολοκλήρωση της οικονομία της ΕΕ.

- Ενιαία αγορά για μια κοινωνία της γνώσης: η ενιαία αγορά πρέπει να εστιαστεί όλο και περισσότερο στη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών προϊόντων και υπηρεσιών εντάσεως γνώσης και τεχνολογίας, στην ενθάρρυνση των δυναμικών τομέων ταχείας ανάπτυξης και στη δημιουργία συνθηκών στην αγορά που προωθούν την καινοτομία χάρη στην εμφάνιση πρωτοπόρων αγορών.Οι αγορές παραμένουν κατακερματισμένες σε τομείς ζωτικής σημασίας για την οικονομία της γνώσης, όπως είναι οι τηλεπικοινωνίες. Επίσης, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια και σε άλλους τομείς υπηρεσιών. Για την αξιοποίηση του δυναμικού μας στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, πρέπει να βελτιωθεί η σχέση κόστους-αποδοτικότητας, η ποιότητα και η ασφάλεια δικαίου όσον αφορά το σύστημα προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και να εξαπλωθεί η χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.Παράλληλα, το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να είναι διοικητικά απλουστευμένο, ευέλικτο και μακρόπνοο, έτσι ώστε να μπορεί να προβλέπει και να διευκολύνει τις αλλαγές.

- Ενιαία αγορά για ένα υγιές ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο : Η επιτυχία της ενιαίας αγοράς ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της καθιέρωσης ενός συνεκτικού και αποτελεσματικού συνόλου κανόνων. Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς ήταν μια πρακτική απλουστεύσεων με σκοπό την αντικατάσταση, σε πολλούς τομείς, των εθνικών κανόνων και κανονισμών από ένα σύνολο κοινών κανόνων εφαρμόσιμων σε όλη την Κοινότητα. Η εξάλειψη των εμποδίων συμβάδισε με τη θέσπιση νέων κανόνων για την εναρμόνιση ή την αμοιβαία αναγνώριση των εθνικών νομοθεσιών, καθώς και την τήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και την έκδοση νόμων σχετικά με την υγεία, την ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος.Με την πάροδο του χρόνου και με βάση την εμπειρία που έχει αποκτηθεί, είναι σκόπιμο να εξεταστεί ο τρόπος εφαρμογής αυτών των νομοθετικών μέσων και κατά πόσο επιτυγχάνουν τα αρχικώς προβλεπόμενα αποτελέσματα. Τα οφέλη της ενιαίας αγοράς δεν μπορούν να υλοποιηθούν εάν οι εν λόγω κανόνες δεν εφαρμόζονται σωστά, εάν οι νόμοι δεν τίθενται σε εφαρμογή, εάν τα δικαιώματα που έχουν χορηγηθεί δεν τηρούνται με τον δέοντα τρόπο, εάν η εφαρμογή των κανονισμών αποδεικνύεται πολύ δαπανηρή ή εάν παραβιάζονται οι κανόνες, για παράδειγμα, με συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ή με την άσκηση δραστηριοτήτων παράνομου εμπορίου.Η βελτίωση της εφαρμογής των νόμων απαιτεί συνεχείς προσπάθειες. Απαιτεί στενό συντονισμό μεταξύ των αρχών των κρατών μελών και της ΕΕ και την ενίσχυση της διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, κυρίως με τη χρησιμοποίηση των τεχνολογιών της πληροφορίας, σε τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ο ανταγωνισμός και το δίκαιο των καταναλωτών, η δικαιοσύνη, η φορολογία, τα τελωνεία και η αστυνομία. Επίσης, απαιτεί κριτική ανάλυση του τρόπου με τον οποίο μπορούν να βελτιωθούν οι ισχύοντες νόμοι, ώστε να προσδιοριστεί τι λειτουργεί και τι όχι, να εξεταστεί πώς μπορούν να μειωθούν οι διοικητικές επιβαρύνσεις – και να γίνουν οι απαιτούμενες αλλαγές, κυρίως με την απλούστευση ή/και την κατάργηση των νομοθετικών διατάξεων. Η βελτίωση της εφαρμογής και της επιβολής των κανόνων είναι παράγοντες ουσιαστικής σημασίας για την εξασφάλιση της ασφάλειας του δικαίου, της προβλεψιμότητας και της σταθερότητας που χρειάζονται οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς.

- Ενιαία αγορά για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Ευρώπης : η ενιαία αγορά, με τις τέσσερις ελευθερίες, είναι ένας καταλύτης για αλλαγές και κινητήρια δύναμη για την καινοτομία και την ανάπτυξη της παραγωγικότητας, η οποία με τη σειρά της δημιουργεί θέσεις απασχόλησης και ευημερία, παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η ποιότητα ζωής και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, πολλοί ευρωπαίοι πολίτες εκδήλωσαν σοβαρές ανησυχίες γιατί, κατά τη γνώμη τους, η παγκοσμιοποίηση έχει στρεβλωτικές επιπτώσεις. Η πρόβλεψη και η πλαισίωση των αλλαγών για τους πολίτες και τους τομείς που πλήττονται άμεσα από το άνοιγμα των αγορών έχει καθοριστική σημασία. Είναι ένα θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης.Επίσης εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τις διαρκώς αυξανόμενες πιέσεις που ασκούνται στο φυσικό περιβάλλον, ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης και των ταχέως αναπτυσσόμενων οικονομιών. Πρέπει επίσης να εξασφαλιστεί ότι η ενιαία αγορά στηρίζει και προωθεί υψηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας. Τα περιβαλλοντικά πρότυπα, με τη σειρά τους, είχαν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη και τη διάδοση περιβαλλοντικών τεχνολογιών που χάρισαν στους ευρωπαίους επιχειρηματίες το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της πρωτοπορίας στις παγκόσμιες αγορές.Η αναγνώριση τόσο των κοινωνικών όσο και των περιβαλλοντικών πλευρών της ενιαίας αγοράς είναι βασικές προϋποθέσεις για να κατακτηθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στην κοινή αγορά ως μέσου για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Και στις δύο περιπτώσεις, πρόκειται για επενδύσεις στο μέλλον. Συνεπώς, το άνοιγμα των αγορών πρέπει να συνοδεύεται από πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης, απασχόλησης, δια βίου μάθησης, καθώς και από κοινωνικές και περιβαλλοντικές πολιτικές που δίνουν τη δυνατότητα στους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τους τόπους να προσαρμόζονται και να επωφελούνται από τις αλλαγές.

- Ενιαία αγορά, ανοικτή στον κόσμο, που θέτει πρότυπα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΕ δεν μπορεί να εξασφαλίσει την ευημερία κοιτάζοντας προς τα μέσα, αλλά πρέπει να αξιοποιήσει τις εσωτερικές της δυνάμεις στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας. Η ενιαία αγορά καθιστά την Ευρώπη ελκυστική για επενδυτές και επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο.Η ενιαία αγορά έχει ενθαρρύνει την ανάπτυξη κανόνων και προτύπων σε διάφορους τομείς όπως η ασφάλεια των προϊόντων, το περιβάλλον, τα χρηματιστήρια αξιών και η εταιρική διακυβέρνηση, δηλαδή σε τομείς που εμπνέουν την καθιέρωση προτύπων σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ να διαμορφώνει παγκόσμια πρότυπα και να εξασφαλίζει την εφαρμογή ισότιμων κανόνων όσον αφορά το εμπόριο και τις επενδύσεις σε όλο τον κόσμο. Η ενιαία αγορά του μέλλοντος πρέπει να χρησιμεύσει ως «εφαλτήριο» για την εφαρμογή φιλόδοξου προγράμματος δράσης σε παγκόσμια κλίμακα.

Υλοποίηση του οράματος της ενιαίας αγοράς

Η άρση των εμποδίων χωρίς την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου για την προστασία των δημόσιων συμφερόντων δεν μπορεί να οδηγήσει σε ολοκλήρωση που έχει τη φιλοδοξία να αντέξει στον χρόνο.

Για τη δημιουργία και τη στήριξη της ενιαίας αγοράς χρησιμοποιήθηκαν πολυάριθμα μέσα σε διαφόρους τομείς πολιτικής (όπως για παράδειγμα, στην εσωτερική αγορά, τον ανταγωνισμό, τη φορολογία και τα τελωνεία). Τα εργαλεία αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται με περισσότερη αποτελεσματικότητα και μεγαλύτερη συνέπεια. Επίσης, πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται επί του παρόντος για την εφαρμογή των αρχών που προκύπτουν από την πρωτοβουλία "Βελτίωση της Νομοθεσίας", η οποία συνίσταται στην εκπόνηση αξιολογήσεων αντικτύπου, στην πραγματοποίηση διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς και στην αναζήτηση πρακτικών λύσεων για θέματα εφαρμογής (για παράδειγμα "μεθόδων ενεργού πρόληψης" ή επίλυσης προβλημάτων και εργαλείων όπως το SOLVIT καθώς και δικτύων παροχής βοήθειας όπως είναι τα ευρωπαϊκά κέντρα καταναλωτών). Η βάση της ολοκληρωμένης αγοράς, η οποία θεσπίστηκε για εμπορεύματα, θα συνεχίσει να ενισχύεται. Οι υφιστάμενοι νόμοι και κανονισμοί σε όλους τους τομείς θα επανεξεταστούν και θα υποβληθούν σε συστηματική αναθεώρηση για να εξασφαλιστεί ότι παρέχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα και ότι η εφαρμογή τους δεν συνεπάγεται ανώφελες διοικητικές επιβαρύνσεις ή δαπάνες.

Λόγω της ωρίμανσης της ενιαίας αγοράς, απαιτούνται νέες προσεγγίσεις όπως:

- Προσεγγίσεις προσανατολισμένες περισσότερο προς τα αποτελέσματα : Ενώ στο παρελθόν, η πολιτική για την ενιαία αγορά είχε στόχο την κατάργηση των διασυνοριακών εμποδίων, κυρίως μέσω κανονιστικών πλαισίων, στο μέλλον θα δοθεί έμφαση στη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών προς όφελος των πολιτών, των καταναλωτών και των επιχειρηματιών, με σκοπό την προώθηση ανταγωνιστικότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος που σέβεται τις επιλογές των καταναλωτών και ανταποκρίνεται στην έννοια της κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης. Η ΕΕ πρέπει να παρεμβαίνει σε περίπτωση που οι αγορές δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των πολιτών και στους τομείς που η δράση της θα έχει μέγιστο αντίκτυπο. Πρέπει να είναι σε θέση να προβλέπει διαρθρωτικές προσαρμογές και να εκτιμά τις συνέπειές τους. Αυτό απαιτεί:

- καλύτερη εκτίμηση των αναγκών των πολιτών, των καταναλωτών και των επιχειρήσεων, όχι μόνο από την οικονομική προοπτική αλλά και από την πλευρά της επιλογής και της ικανοποίησης,

- στενότερη παρακολούθηση της λειτουργίας και της απόδοσης των αγορών, τόσο σε τομεακή κλίμακα όσο και στο σύνολο της οικονομίας, κυρίως μέσω τομεακών ερευνών,

- βελτίωση της εκτίμησης του κοινωνικού αντικτύπου της περαιτέρω ολοκλήρωσης και του ανοίγματος τομέων στον ανταγωνισμό καθώς και των μέσων με τα οποία τα εθνικά και τα κοινοτικά προγράμματα συνοχής μπορούν να συμβάλουν στην πρόβλεψη των αλλαγών που συνδέονται με την οικονομική ολοκλήρωση και την προσαρμογή τους σ'αυτές.

- Αποτελεσματικότερες προσεγγίσεις : η χρησιμοποίηση συνεκτικών και αποτελεσματικών μέσων στην Ευρώπη των 27 κρατών μελών δεν είναι εύκολη προσπάθεια. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να διαδραματίζει ρόλο ουσιαστικής σημασίας ως θεματοφύλακας της συνθήκης, χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της και ενεργώντας ως εγγυητής του συμφώνου εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτού του ρόλου πρέπει να λάβει υπόψη τη μεγαλύτερη ποικιλομορφία της Ένωσης 27 μελών και να βρει τρόπους για την αξιοποίηση των βέλτιστων πρακτικών και την προώθηση της εμπιστοσύνης στην οποία στηρίζεται το σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης. Παράλληλα, το νομοθετικό περιβάλλον πρέπει να είναι αρκετά ευέλικτο για να καθιστά δυνατή την προσαρμογή στους ολοένα επιταχυνόμενους ρυθμούς των αλλαγών. Επομένως, πρέπει να χρησιμοποιηθεί ένα μείγμα ποικίλων και ευέλικτων μέσων. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει:

- να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της εναρμόνισης και της αμοιβαίας αναγνώρισης κανόνων καθώς και μεταξύ της χρησιμοποίησης οδηγιών και κανονισμών, με την προσαρμογή του κάθε μέσου σύμφωνα με το επιθυμητό αποτέλεσμα,

- να αναπτυχθούν συμπληρωματικά εργαλεία για τη νομοθεσία, όπως είναι το έργο σχετικών οργανισμών, η καθοδήγηση, η ανταλλαγή άριστων πρακτικών, η αυτορύθμιση ή η συρρύθμιση,

- να επιταχυνθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την απλούστευση και τον εκσυγχρονισμό των ισχυόντων κανόνων, κυρίως μέσω της συστηματικής εξέτασης της εθνικής νομοθεσίας και των μηχανισμών συνεργασίας όπως αυτοί που προβλέπονται στην οδηγία για τις υπηρεσίες.

- να υλοποιηθεί η προδραστική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού,

- να βελτιωθεί η εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ και ο έλεγχος της εφαρμογής της, κυρίως με την αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαδικασιών παράβασης και την προώθηση μη δικαστικών μηχανισμών για την επίλυση προβλημάτων.

- Προσεγγίσεις περισσότερο αποκεντρωμένες και βασισμένες σε δίκτυα : τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν μπορούν μόνα τους να υλοποιήσουν μια αποτελεσματική ενιαία αγορά. Πρέπει να ξανασκεφθούμε με ποιο τρόπο θα κάνουμε όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς να συμμετάσχουν και πως θα βελτιώσουμε το αίσθημα συνυπευθυνότητας για την επιτυχία της ενιαίας αγοράς στα κράτη μέλη. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

- την ενίσχυση του ρόλου των εθνικών ρυθμιστικών αρχών και τη βελτίωση της συνεργασίας και της δικτύωσης μεταξύ των διοικητικών, δικαστικών και ρυθμιστικών αρχών των κρατών μελών,

- την προώθηση καλύτερου συντονισμού μεταξύ των αρχών που είναι αρμόδιες για τις διάφορες πλευρές της ενιαίας αγοράς σε εθνικό επίπεδο, καθώς και μεταξύ του εθνικού και του κοινοτικού επιπέδου.

- Προσεγγίσεις ανταποκρινόμενες περισσότερο στο παγκόσμιο πλαίσιο : Η ΕΕ πρέπει να σκέφτεται παγκόσμια – η ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει η Ευρώπη να είναι ανταγωνιστική στην παγκόσμια αγορά και να επωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο για την εξισορρόπηση της παγκοσμιοποίησης δημιουργήθηκε για τον μετριασμό των επιπτώσεων που προκαλούν οι αλλαγές της δομής του παγκόσμιου εμπορίου. Οι προτεραιότητες της ενιαίας αγοράς πρέπει να συνδέονται με την παγκόσμια ατζέντα, καθώς με τις εμπορικές διαπραγματεύσεις για το πρόγραμμα της Ντόχα και με όλες τις πρόσφατες διμερείς εμπορικές διαπραγματεύσεις. Επίσης πρέπει:

- να επεκταθούν ορισμένες πλευρές της πολιτικής της ενιαίας αγοράς μέσω της πολιτικής γειτονίας,

- να αυξηθεί η συγκριτική ανάλυση των κανόνων της ΕΕ σε σχέση με τις πρακτικές τρίτων χωρών,

- να γίνεται συστηματικότερη παρακολούθηση των εισαγωγών και των τιμών κατανάλωσης, ώστε να ελέγχεται εάν τα πλεονεκτήματα του ανοίγματος στις παγκόσμιες αγορές αντανακλώνται στους καταναλωτές,

- να προωθηθεί η σύγκλιση των νομοθετικών ρυθμίσεων σε παγκόσμιο επίπεδο και, ενδεχομένως, η υιοθέτηση ευρωπαϊκών προτύπων μέσω διεθνών οργανισμών ή διμερών συμφωνιών,

- να παρασχεθεί στήριξη στις ευρωπαϊκές αρχές εποπτείας και στους κανονιστικούς φορείς του ιδιωτικού τομέα με την εμβάθυνση της διεθνούς συνεργασία τους,

- να ενισχυθεί η διμερής συνεργασία με τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ σε κανονιστικό επίπεδο.

- Προσεγγίσεις περισσότερο προσιτές με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνίας : οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πρέπει να είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται τις πολυάριθμες ευκαιρίες που μπορεί να προσφέρει η ενιαία αγορά και να επενδύουν σ'αυτές. Πρέπει να βρίσκουν σαφείς απαντήσεις στα ερωτηματικά ή στα προβλήματά τους. Πολλά μπορούν να γίνουν για τη βελτίωση της επικοινωνίας και τη δημοσιοποίηση των ευκαιριών που προσφέρονται στο πλαίσιο μιας πιο ολοκληρωμένης Ευρώπης. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

- την ενθάρρυνση των κρατών μελών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών να καταρτίζουν σχέδια πληροφόρησης,

- τον εξορθολογισμό των πηγών πληροφόρησης της ενιαίας αγοράς και τη βελτίωση της δημοσιοποίησης του ρόλου τους,

- τη διευκόλυνση της πρόσβασης με βάση το σύστημα ενιαίας θυρίδας για τις ΜΜΕ,

- την παροχή στους καταναλωτές της δυνατότητας να λαμβάνουν συλλογική αποζημίωση όταν δαπάνες είναι δυσανάλογες σε σχέση με τα οφέλη κάθε πολίτη,

- την οργάνωση στοχοθετημένης κατάρτισης των αρμόδιων υπάλληλων σε εθνικό επίπεδο,

- την επανεξέταση του ρόλου των γραφείων εκπροσώπησης της Επιτροπής στα κράτη μέλη.

Συμπεράσματα

Ο ρόλος της ενιαίας αγοράς είναι σημαντικός και ανοίγει ευκαιρίες που θα δώσουν τη δυνατότητα στους ευρωπαίους πολίτες να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του 21ου αιώνα και να επωφεληθούν πλήρως από τα πλεονεκτήματα της παγκοσμιοποίησης. Οι νέες προσεγγίσεις για την υλοποίηση του οράματος της ενιαίας αγοράς του 21ου αιώνα θα διερευνηθούν διεξοδικότερα μέσα στους επόμενους μήνες.

Η πλήρης επανεξέταση της εσωτερικής αγοράς θα ολοκληρωθεί το φθινόπωρο του 2007. Θα συνίσταται στην εκτίμηση των επιτευγμάτων της ενιαίας αγοράς μέχρι σήμερα, δηλαδή στην εξέταση τόσο των πτυχών που λειτούργησαν καλά όσο και των παραγόντων που εμπόδισαν τους καταναλωτές να επωφεληθούν πλήρως από το σύνολο των πλεονεκτημάτων της ενιαίας αγοράς. Ένα σημαντικό μέρος της εξέτασης θα εστιαστεί στις απαιτούμενες τροποποιήσεις ή αλλαγές, ώστε να εξασφαλιστεί ότι η μελλοντική πολιτική της ενιαίας αγοράς δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες της ΕΕ να επωφεληθούν από τη παγκοσμιοποίηση και να επηρεάσουν την εξέλιξή της σύμφωνα με τις προσδοκίες τους. Στο μέτρο του δυνατού, η εξέταση αυτή θα συνοδεύεται από πρακτικές και, ενδεχομένως, από νομοθετικές προτάσεις. Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατό αμέσως, η επανεξέταση θα υποδείξει τα βήματα και το χρονοδιάγραμμα που θα οδηγήσουν στην υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων.

Η επανεξέταση της ενιαίας αγοράς θα στηριχθεί σε διάφορες μελέτες και αναλύσεις της Επιτροπής. Η διαδικασία προετοιμασίας θα συμπεριλάβει την εξέταση των μέσων και των μεθόδων εργασίας που χρησιμοποιήθηκαν μέχρι σήμερα για την οικοδόμηση της ενιαίας αγοράς για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά τους και να προβλεφθούν οι αλλαγές που μπορεί να χρειασθεί να γίνουν στο μέλλον. Θα εξεταστούν προσεκτικά οι τρόποι που αφορούν τη βελτίωση της παρακολούθησης της αγοράς. Επίσης, έχουν δρομολογηθεί διάφορες πρωτοβουλίες στον τομέα του δικαίου των καταναλωτών, των υπηρεσιών στον τομέα της υγείας, των αγορών προϊόντων, των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των οργανισμών τυποποίησης. Οι πρωτοβουλίες αυτές διατυπώνονται στο πλαίσιο της επανεξέτασης και θα είναι απόλυτα συνεκτικές με το όραμα που παρουσιάζεται στην παρούσα ενδιάμεση έκθεση.

Το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα επιλέχθηκε έτσι ώστε να δίδεται αρκετός χρόνος για εμπεριστατωμένες συζητήσεις στις διάφορες συνθέσεις του Συμβουλίου και μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ για να μπορέσουν να συναχθούν σαφή συμπεράσματα στρατηγικής σημασίας μέχρι το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2008. Τα πορίσματα και οι προτάσεις της έκθεσης καθώς και της απογραφής της κοινωνικής πραγματικότητας θα συμβάλουν επίσης στην επανεκτίμηση των ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη και την απασχόληση, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισαβόνας.

Η ενιαία αγορά είναι μέσο και όχι σκοπός. Είναι ένα μέσο που θα επιτρέψει σε κάθε μέλος της ΕΕ - πολίτες, καταναλωτές και επιχειρήσεις - να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες που τους προσφέρονται από μια περισσότερο ανοικτή και περισσότερο ολοκληρωμένη ΕΕ. Η ενιαία αγορά είναι ένα μέσο για την προώθηση των συμφερόντων των ευρωπαίων πολιτών στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, δίνοντας στην Ευρώπη δύναμη και μεγαλύτερη επιρροή σε παγκόσμια κλίμακα. Τέλος, είναι ένα μέσο για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία μιας Ευρώπης ανταγωνιστικής και ανοικτής, μιας Ευρώπης με δυναμικές αγορές και υγιείς εμπορικές σχέσεις, που να μπορεί να εξασφαλίζει την αλληλεγγύη, την πλήρη απασχόληση, την πρόσβαση όλων σε υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, υψηλά κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα και υψηλά επίπεδα επενδύσεων στον τομέα της έρευνας και της εκπαίδευσης για την προετοιμασία του μέλλοντος. Η έκθεση που θα καταρτίσει η Επιτροπή αυτό το φθινόπωρο θα διατυπώσει αυτούς τους στόχους στο πλαίσιο της επιχειρησιακής στρατηγικής για την δημιουργία της ενιαίας αγοράς του 21ου αιώνα.

Παράρτημα: Επιτεύγματα της ενιαίας αγοράς μέχρι σήμερα

Από την ίδρυσή της, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα καταβάλλει προσπάθειες για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς. Η πλήρης τελωνειακή ένωση, που σήμαινε την κατάργηση όλων των δασμών στις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών ήταν το πρώτο βήμα, που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 1968.

Μετά τα αρχικά αυτά επιτεύγματα, το σχέδιο για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς άρχισε πραγματικά το 1985, σύμφωνα με το πρόγραμμα της Επιτροπής που επικυρώθηκε από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης του 1986, η οποία όρισε την 31η Δεκεμβρίου 1992 ως ημερομηνία στόχο για την κατάργηση των εσωτερικών συνόρων της ΕΕ, που θα καθιστούσε δυνατή την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων.

Δέκα χρόνια αργότερα, η Επιτροπή εκπόνησε λεπτομερή αξιολόγηση στην οποία συνοψίζεται η πρόοδος που σημειώθηκε από το άνοιγμα των συνόρων την 1η Ιανουαρίου 1993 και προέβη στον απολογισμό των επιτευγμάτων της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ κατά τη δεκαετία 1992-2002 [SEC(2002) 1417].

Η ανάλυση του οικονομικού αντικτύπου της ενιαίας αγοράς επικαιροποιήθηκε πρόσφατα με το έγγραφο που δημοσίευσε η Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Επιτροπής (European Economy Economic Papers, αριθ. 271, Ιανουάριος 2007). Σε πρόσφατες έρευνες του Ευρωβαρόμετρου καταγράφονται επίσης οι γνώμες και οι εμπειρίες των πολιτών και των επιχειρήσεων της ΕΕ.

Στη συνέχεια, αναφέρονται παραδείγματα των πλεονεκτημάτων που προέκυψαν από την καθιέρωση της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς.

1. Ζώντας στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά – οφέλη για τους πολίτες

2. Σε σύγκριση με την κατάσταση χωρίς την ενιαία αγορά, ο κατά κεφαλή πλούτος αυξήθηκε κατά 480 ευρώ το 2006, πράγμα που αντιστοιχεί σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,2% την περίοδο 1992-2006.

3. Η δυνατότητα να σπουδάσει κανείς στο εξωτερικό, η οποία θεωρείται θετική από το 84% των πολιτών της ΕΕ. Με τη βοήθεια του προγράμματος Erasmus, 1,2 εκατ. νέοι πραγματοποίησαν ένα μέρος των σπουδών τους σε ένα άλλο κράτος μέλος.

4. Η ευκολία να ταξιδέψει κανείς σε άλλο κράτος μέλος. Σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, η πλειοψηφία των πολιτών (72%) των κρατών μελών κρίνει ότι είναι ευκολότερο να ταξιδεύει κανείς σήμερα στην ΕΕ, κυρίως στις χώρες που έχουν υπογράψει τη συμφωνία Σένγκεν.

5. Το δικαίωμα εργασίας και διαβίωσης στο εξωτερικό: μολονότι εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη αρκετοί προσωρινοί περιορισμοί, η δυνατότητα εργασίας σε ένα άλλο κράτος μέλος θεωρείται θετική από το 70% των ευρωπαίων πολιτών. Περισσότεροι από 15 εκατ. πολίτες έχουν μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος για να εργαστούν ή για να πάρουν τη σύνταξή τους. Μπορούν να εκλέγουν και να εκλέγονται στον τόπο διαμονής τους. Οι διακινούμενοι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης όσον αφορά την απασχόληση, τις αποδοχές και άλλες συνθήκες εργασίας καθώς και τα κοινωνικά και φορολογικά πλεονεκτήματα. Τα μέλη της οικογένειάς τους μπορούν να τους συνοδεύουν ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους. Η δημιουργία της ευρωπαϊκή κάρτας ασφάλισης υγείας διευκόλυνε την επιστροφή δαπανών υγειονομικής περίθαλψης που παρέχεται κατά την προσωρινή διαμονή σε ένα άλλο κράτος μέλος. Θεσπίστηκαν διάφορα νομοθετικά μέσα και προγράμματα για τη διευκόλυνση της κινητικότητας των ερευνητών και την εξασφάλιση της αυτόματης αναγνώρισης των πτυχίων σε ευρύ φάσμα επαγγελμάτων, όπως αρχιτεκτόνων, μαιών, φαρμακοποιών, γιατρών, νοσηλευτών, οδοντογιατρών και κτηνιάτρων.

6. Ευρύτερη επιλογή προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής ποιότητας: τρεις στους τέσσερις ευρωπαίους πολίτες (75%) πιστεύουν ότι η δυνατότητα εμπορίας προϊόντων προερχόμενων από άλλα κράτη μέλη με τους ίδιους όρους όπως τα εγχώρια προϊόντα είχε θετικό αντίκτυπο. Το 73% θεωρεί ότι η ενιαία αγορά συνέβαλε θετικά στη διεύρυνση του φάσματος των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Η καθιέρωση του ευρώ διευκόλυνε τη σύγκριση των τιμών μεταξύ κρατών μελών.

7. Σε πολλές περιπτώσεις, το άνοιγμα των εθνικών αγορών, το οποίο οδήγησε στην ενίσχυση του ανταγωνισμού, είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των τιμών των εμπορευμάτων και των τροφίμων. Το 67% των ευρωπαίων πολιτών θεωρεί θετική την ενίσχυση του ανταγωνισμού σε τομείς όπως οι μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες, οι τραπεζικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ο ανταγωνισμός ενθάρρυνε την ανάπτυξη προηγμένων καινοτόμων υπηρεσιών καθώς και ευρυζωνικών δικτύων, τα οποία είναι τώρα διαθέσιμα στο 85% του πληθυσμού της ΕΕ. Οι τιμές των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων που χρεώνουν οι πρώην εθνικοί μονοπωλιακοί φορείς για τις εθνικές και τις διεθνείς κλήσεις ,από το 2000 έως το 2006, μειώθηκαν κατά μέσο όρο κατά 40%.

8. Όσοι κάνουν αγορές στο εξωτερικό, έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους καταναλωτές της εκάστοτε χώρας. Η πλειοψηφία των πολιτών (53%) πιστεύει ότι οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς βελτίωσαν την προστασία των καταναλωτών στην ΕΕ. Θεσπίστηκαν ειδικά ευρωπαϊκά νομοθετικά μέτρα για την εξασφάλιση απαιτήσεων υψηλού επιπέδου στον τομέα της ασφάλειας των προϊόντων, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της παραπλανητικής διαφήμισης και των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις, για τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών μεταφορών ή για το άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού σε άλλο κράτος μέλος.

9. Χάρη στην καθιέρωση πιο ανοικτών και ανταγωνιστικών νομοθετικών κανόνων στο τομέα των δημόσιων συμβάσεων, οι κυβερνήσεις εξοικονομούν πόρους που διαθέτουν για προτεραιότητες όπως η υγεία και η εκπαίδευση. Για παράδειγμα, η τιμή του σιδηροδρομικού τροχαίου υλικού μειώθηκε κατά 40%.

10. Άσκηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά – πλεονεκτήματα για τις επιχειρήσεις

11. Μια ενιαία αγορά περίπου 500 εκατ. κατοίκων: δίνει τη δυνατότητα στις μεγάλες επιχειρήσεις να επωφεληθούν από τεράστιες οικονομίες κλίμακα. Παράλληλα, άνοιξαν νέες αγορές εξαγωγών για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες προηγουμένως δεν μπορούσαν να ασχοληθούν με τις εξαγωγές λόγω του κόστους και των δυσκολιών που συνεπαγόταν ένα τέτοιο εγχείρημα.

12. Ευκολότερες διασυνοριακές εμπορικές συναλλαγές εντός της ΕΕ: η έλλειψη γραφειοκρατίας και η διάδοση του ευρώ περιόρισαν τις προθεσμίες παράδοσης και μείωσαν το κόστος. Πριν από την κατάργηση των συνόρων, μόνο και μόνο το φορολογικό σύστημα απαιτούσε, κάθε χρόνο, 60 εκατ. έγγραφα εκτελωνισμού. Σήμερα, τα έγγραφα αυτά δεν χρειάζονται πλέον. Η χρησιμοποίηση της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σημαίνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, έστω και αν δεν υπάρχει εναρμόνιση των τεχνικών προδιαγραφών ή άλλων κανόνων, οι επιχειρήσεις χρειάζονται μόνο μια εξουσιοδότηση – από το δικό τους κράτος μέλος – για να προσφέρουν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία σε οποιοδήποτε σημείο της ΕΕ. Εργαλεία για την επίλυση προβλημάτων, όπως το SOLVIT, προσφέρουν απαντήσεις στα ερωτήματα που μπορεί να προκύψουν κατά τις διασυνοριακές εμπορικές συναλλαγές.

13. Ευκολότεροι τρόποι έναρξης ή αγοράς μιας επιχείρησης: ορισμένα δίκτυα όπως τα ευρωπαϊκά δίκτυα επιχειρηματικής υποστήριξης βοηθούν τους νέους επιχειρηματίες να δημιουργήσουν επιχειρήσεων παντού στην Ευρώπη. Η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ παίζει άμεσο ρόλο στην ανάπτυξη υπηρεσιών στήριξης των ΜΜΕ σε τομείς όπως η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η διαχείριση και το μάρκετινγκ. Το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΕ εξασφαλίζει ισότιμους όρους όσον αφορά τις συγκεντρώσεις και τις εξαγορές εντός της ΕΕ. Οι συγκεντρώσεις επιχειρήσεων που είναι εγγεγραμμένες σε διαφορετικές χώρες της ΕΕ μπορούν τώρα απλουστευτούν με τη δημιουργία "ευρωπαϊκής εταιρείας".

14. Η διάδοση προτύπων και ετικετών της ΕΕ: χάρη στις προσπάθειες τεχνικής εναρμόνισης και στο έργο των οργανισμών τυποποίησης, τα εμπορεύματα που είναι σύμφωνα με τα πρότυπα που έχουν υιοθετηθεί μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα στην ενιαία αγορά. Η τυποποίηση αυτή δίνει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα πρόσβασης σε όλη την αγορά της ΕΕ, απλουστεύει τις διαδικασίες και περιορίζει το κόστος, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει την τεχνική διαλειτουργικότητα και υψηλά πρότυπα ασφάλειας.

15. Νέες πηγές συμβάσεων και χρηματοδοτήσεων: Οι επιχειρήσεις μπορούν να υποβάλουν προσφορά για την προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών στις δημόσιες αρχές άλλων κρατών μελών, χάρη στο άνοιγμα της διαδικασίας των δημόσιων συμβάσεων.

16. Τόσο οι μικροί εμπορικοί χρήστες όσο και οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν επωφεληθεί από τη μείωση των τιμών των τηλεπικοινωνιών και της ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη όπου αυτά τα τμήματα της αγοράς άνοιξαν στον ανταγωνισμό.

17. Η υλοποίηση του σχεδίου δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες θα προσφέρει και άλλα πλεονεκτήματα στις επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις όλων των μεγεθών θα έχουν πρόσβαση σε φθηνότερα μέσα χρηματοδότησης, ενώ οι εισηγμένες εταιρείες δεν χρειάζεται πλέον να συμμορφώνονται με 27 διαφορετικούς εθνικούς κανονισμούς όταν επιθυμούν να αντλήσουν κεφάλαια.

[1] Το παράρτημα περιέχει και άλλα παραδείγματα των επιτευγμάτων της ενιαίας αγοράς μέχρι σήμερα.

[2] Τα έγγραφα και τα πορίσματα διατίθενται στην διαδικτυακή διεύθυνση: http://ec.europa.eu/internal_market/strategy/index_en.htm

[3] Βλ. γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της 17ης Ιανουαρίου 2007 σχετικά με την επανεξέταση της ενιαίας αγοράς INT/332 – ΕΟΚΕ 89/2007 EN/o