ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(94) 615 τελικό 
Βρυξέλλες, 13.12.1994 
ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ 1995 
(υποβληθέν από την Επιτροπή) 
ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ 1995 
Μέρος Α: Τάσεις που αφορούν ολόκληρη την Κοινότητα 
ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟΕ1: Η ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΗΤΑΝ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΗ ΑΠΌ,ΤΙ 
ΑΝΑΜΕΝΟΤΑΝ 
1.1 ΕΝΑ ΕΥΝΟΪΚΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
1.2 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚ 
1.3 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΩΘΟΥΝ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
1.3.1 Εξαγωγές 
1.3.2 Η εσωτερική ζήτηση 
1.4 ΕΥΝΟΪΚΕΣ ΠΡΟΟΠΉΚΕΣ, ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΧΩΡΙΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΚΑΙ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ 
ΠΛΑΙΣΙΟ 1 ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΠΡΟΟΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗ 
2.1 Η ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗ 
2.2 Η ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΣΥΓΚΛΙΣΗ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ 
2.2.1 Πραγματοποιήθηκαν και προβλέπονται συγκρατημένες αυξήσεις των 
τιμών 
2.2.2 Μη ικανοποιητική πρόοδος στο θέμα της δημοσιονομικής 
σταθεροποίησης 
2.2.3 Σχετικά σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες 
2.2.4 Πρόοδος στον τομέα της σύγκλισης των επιτοκίων 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΟΙ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2000 
3.1 ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ-ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ 
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ 
3.2 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗ 
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ 
3.2.1 Ό ρόλος των διαρθρωτικών πολιτικών 
3.2.2 Πώς θα αποφευχβούν ή θα υπερνικηθούν τα μακροοικονομικά 
προβλήματα σε σχέση με την ανάπτυξη 
3.2.3 Ανάπτυξη και περιβάλλον 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 
4.1. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
4.2. ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
Μέρος Β: Οικονομική κατάσταση και θέματα οικονομικής πολιτικής στα 
μεμονωμένα κράτη μέλη 
ΒΕΛΓΙΟ 
ΔΑΝΙΑ 
ΓΕΡΜΑΝΙΑ 
ΕΛΛΑΔΑ 
ΙΣΠΑΝΙΑ 
ΓΑΛΛΙΑ 
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
ΙΤΑΛΙΑ 
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ 
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ 
ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ 
Λ 8^ 
Συνοπτική παρουσίαση και συμπεράσματα 
Οι οικονομικές προοπτικές βελτιώθηκαν σημαντικά... 
Η οικονομία της Κοινότητας, μετά την αιφνίδια ύφεση που αντιμετώπισε κατά τη 
διάρκεια της περιόδου 1992-1993, έχει τώρα εισέλθει σε μια περίοδο ισχυρής 
ανάκαμψης. Η παραγωγή αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με τις αρχικές 
προβλέψεις. Οι εξαγωγές προς τις τρίτες χώρες αυξήθηκαν ταχύρρυθμα κατά τη 
διάρκεια του έτους 1994 και ο αντίκτυπος του εξωτερικού τομέα στην οικονομική 
ανάπτυξη επηρέασε θετικά την εξέλιξη των επενδύσεων οι οποίες αναμένεται ότι θα 
αυξηθούν με έντονο ρυθμό το 1995 και το 1996. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η 
απασχόληση θα αρχίσει πάλι να αυξάνεται και θα οδηγήσει σε ελαφρά μείωση της 
ανεργίας κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. 
Ο δυναμικός χαρακτήρας της ανάκαμψης δημιουργεί επίσης ευνοϊκές προϋποθέσεις για 
την ενεργοποίηση της διαδικασίας κάλυψης της απόστασης μεταξύ των περισσότερο και 
των λιγότερο ευνοημένων χωρών και περιοχών. Μολονότι αναμένεται επίσης πρόοδος 
στον τομέα της ονομαστικής σύγκλισης, είναι σαφές ότι πρέπει να καταβληθούν και 
άλλες προσπάθειες, ιδίως αν ληφθεί υπόψη το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων 
και του δημοσίου χρέους ορισμένων κρατών μελών. 
Οι προοπτικές όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση και τη σύγκλιση 
στην Κοινότητα έχουν συνεπώς βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με τις εκτιμήσεις που 
είχαν γίνει στο τέλος του παρελθόντος έτους όταν η Επιτροπή παρουσίασε το Λευκό 
Βιβλίο της για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Ωστόσο, η 
αύξηση της απασχόλησης το 1995 και το 1996 θα οδηγήσει σε οριακή μόνο μείωση της 
ανεργίας, το ποσοστό της οποίας θα υπολείπεται ελάχιστα του 10% το 1996. 
αλλά οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο των επιμέρους 
πολιτικών παραμένουν αμετάβλητες 
Κατά συνέπεια, η βελτίωση των οικονομικών προοπτικών δεν μεταβάλλει ριζικά τις 
προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κοινότητα και οι οποίες συνίστανται: 
i) στην επίτευξη και στη διατήρηση υψηλού ποσοστού δημιουργίας θέσεων 
απασχόλησης προκειμένου να μειωθεί αισθητά η ανεργία και να δοθεί σε όλους τους 
πολίτες που το επιθυμούν η δυνατότητα να βρουν μια απασχόληση· 
ii) στην επίτευξη του επιπέδου ονομαστικής σύγκλισης που απαιτείται για τη μετάβαση 
στην οικονομική και νομισματική ένωση. 
Η επιτυχής αντιμετώπιση αυτών των δύο προκλήσεων προϋποθέτει την επιδίωξη των 
ίδιων πολιτικών στόχων, δηλαδή: 
• τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και του δυναμισμού της Κοινότητας· 
• την εφαρμογή πολιτικών που να αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργίας της 
αγοράς εργασίας· 
• τη δημιουργία των απαραίτητων προϋποθέσεων για την αύξηση της παραγωγικής 
ικανότητας της οικονομίας· και 
Μ 
• τη διατήρηση ενός σταθερού μακροοικονομικού πλαισίου, ιδίως με την εξυγίανση 
των μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων που δημιουργήθηκαν από την ύφεση 
και την ανεπαρκή προσαρμογή των διαρθρωτικών ελλειμμάτων της δεύτερης 
πενταετίας της δεκαετίας του 80. 
Απαιτούνται περαιτέρω νέες προσπάθειες για να βελτιωθεί ο ρυθμός αύξησης των 
θέσεων απασχόλησης... 
Τη στιγμή αυτή καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες, για τη βελτίωση του 
δυναμισμού και της ανταγωνιστικότητας των οικονομιών της Κοινότητας. Αυτές οι 
πολιτικές θα οδηγήσουν σε επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας και, 
με την προϋπόθεση ότι θα διατηρηθεί το κατάλληλο μακροοικονομικό πλαίσιο και η 
αντίδραση της αγοράς εργασίας θα είναι ευέλικτη, σε υψηλότερους ρυθμούς αύξησης 
της παραγωγής και της απασχόλησης. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος οι 
ακολουθούμενες πολιτικές πρέπει να αποσκοπούν: 
• στην ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού και στη βελτίωση της πρόσβασης στην 
αγορά εργασίας με τη βελτίωση των εκπαιδευτικών συστημάτων και της κατάρτισης· 
• στην άμβλυνση των εντάσεων που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στην αγορά 
εργασίας εξαιτίας της μείωσης της ανεργίας με τη βελτίωση, στο πλαίσιο μιας 
συναινετικής προσέγγισης, της ευελιξίας και με την αύξηση της 
αποτελεσματικότητας των δημοσίων δαπανών σ' αυτόν τον τομέα· 
• στη βελτίωση της ικανότητας της οικονομικής ανάπτυξης να δημιουργεί θέσεις 
απασχόλησης. 
και η οικονομική σύγκλιση. 
Μια σημαντική πρόκληση στο μακροοικονομικό επίπεδο θα είναι η διατήρηση ενός 
προσανατολισμένου προς τη σταθερότητα περιβάλλοντος που να επιτρέπει τόσο τη 
διατήρηση υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης μακροπρόθεσμα όσο και την 
επίτευξη προόδου προς το βαθμό ονομαστικής σύγκλισης που απαιτείται για τη 
μετάβαση στο τρίτο στάδιο της ΟΝΕ. 
Αυτό συνεπάγεται τη διατήρηση συνθηκών στο πλαίσιο των οποίων να μην 
παρεμποδίζεται αδικαιολόγητα η άσκηση της νομισματικής πολιτικής από ακατάλληλες 
δημοσιονομικές και μισθολογικές συμπεριφορές. Μια άλλη μακροοικονομική πρόκληση 
που πρέπει να αντιμετωπισθεί είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την 
επιτάχυνση του δυνητικού ρυθμού οικονομικής επέκτασης, πράγμα το οποίο θα 
διευκολύνει την επίτευξη υψηλότερων ρυθμών αύξησης της παραγωγής και της 
απασχόλησης χωρίς πληθωριστικές πιέσεις. Η αύξηση των επενδύσεων, οι 
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την ενίσχυση 
του δυναμισμού της οικονομίας της Κοινότητας αποτελούν ισάριθμα ουσιαστικά 
στοιχεία αυτής της διαδικασίας. 
Αν καταβληθούν αυτές οι προσπάθειες η ανεργία θα μπορούσε να υποχωρήσει αισθητά 
Αν ενταθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται για τη βελτίωση του δυναμισμού και 
της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της Κοινότητας και αν επιδιωχθεί ενεργά η 
εφαρμογή των μακροοικονομικών πολιτικανν στο πλαίσιο των προαναφερόμενων 
κατευθυντήριων γραμμών, η ανάκαμψη που έχει σημειωθεί θα μπορούσε να μετατραπεί 
Ac 
σε μεσοπρόθεσμη διαρκή διαδικασία που θα χαρακτηρίζεται από μία ταχύρρυθμη 
αύξηση τόσο της παραγωγής όσο και της απασχόλησης καθώς και από μια καλύτερη 
οικονομική σύγκλιση. 
Η Επιτροπή, καθώς και άλλοι διεθνείς οργανισμοί και ανεξάρτητα ινστιτούτα 
οικονομικών προβλέψεων, θεωρούν ότι, κάτω από αυτές τις συνθήκες, είναι εύλογο να 
αναμένεται ότι ο ρυθμός της οικονομικής ανάπτυξης θα κυμανθεί μεταξύ 3 έως 3,5% 
κατά το δεύτερο ήμισυ της τρέχουσας δεκαετίας. Αυτό θα οδηγούσε στη δημιουργία 
περίπου 10 εκατομμυρίων πρόσθετων νέων θέσεων εργασίας μέχρι το έτος 2000. Η 
ανεργία θα μπορούσε έτσι να υποχωρήσει περίπου στο 7% του ενεργού πληθυσμού, 
πράγμα που σημαίνει ωστόσο ότι θα εξακολουθούν να υπάρχουν σχεδόν 11 
εκατομμύρια άνεργοι. 
Πάντως, ακόμη και αν φαίνονται εντυπωσιακά, αυτά τα αποτελέσματα δεν 
ανταποκρίνονται πλήρως στους στόχους του Λευκού Βιβλίου και στις προσδοκίες των 
πολιτών της 'Ενωσης. Εξάλλου, αυτά τα αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν μόνο 
αν καταβληθούν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της ικανότητας της 
οικονομίας της Κοινότητας να δημιουργεί θέσεις απασχόλησης για ένα δεδομένο 
ποσοστό αύξησης της παραγωγής. 
και να δημιουργηθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την επίτευξη της ΟΝΕ 
Η κατάσταση όσον αφορά τον πληθωρισμό είναι τώρα γενικά ικανοποιητική στην 
πλειονότητα των κρατών μελών, ενώ η συγκράτηση των μισθών και η αύξηση της 
παραγωγικότητας συμβάλλουν στην επίτευξη περαιτέρω προόδου προς τη σύγκλιση 
των ποσοστών πληθωρισμού. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες παρέμειναν σταθερές και 
πραγματοποιήθηκε πρόοδος προς την κατεύθυνση της σύγκλισης των μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων. Ωστόσο, η πρόοδος στον τομέα του περιορισμού των δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων δεν ήταν ικανοποιητική. 
Σύμφωνα με τις υφιστάμενες προβλέψεις, η ανάκαμψη ενέχει τον κίνδυνο 
αναζωπύρωσης του πληθωρισμού που θα μπορούσε ωστόσο να αποτραπεί αν 
συνεχιστεί η εφαρμογή πολιτικών που να αποσκοπούν στη σταθερότητα. Από την άλλη 
πλευρά, η βελτίωση των οικονομικών συνθηκών θα μπορούσε να συμβάλει αισθητά στην 
εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. Αν καταβληθούν συμπληρωματικές 
προσπάθειες που να διαπνέονται από τις αρχές που έχουν θεσπισθεί στο πλαίσιο των 
βασικών κατευθύνσεων οικονομικής πολιτικής για το 1993 και το 1994, θα καταστεί 
εφικτή η επίτευξη του στόχου να πληρούνται από την πλειονότητα των κρατών μελών 
τα κριτήρια σύγκλισης το 1996-97. 
Αυτή η ιστορική ευκαιρία δεν πρέπει να χαθεί 
Ο πιο σημαντικός πολιτικός κίνδυνος που ενέχει αυτό το ευνοϊκό περιβάλλον είναι να 
οδηγήσει η βελτίωση των οικονομικών προοπτικών σε εξασθένιση της 
αποφασιστικότητας των κυβερνώντων να ασχοληθούν ενεργά με τα ουσιαστικά 
μακροοικονομικά και διαρθρωτικά αίτια του υψηλού επιπέδου της ανεργίας. Κατά τη 
διάρκεια της περιόδου ταχύρρυθμης οικονομικής ανάπτυξης της δεύτερης πενταετίας 
του 80, τα περισσότερα κράτη μέλη έχασαν εν μέρει την ευκαιρία να εξυγιάνουν τα 
Α Α, 
δημόσια οικονομικά τους και να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες διαρθρωτικές 
μεταρρυθμίσεις. Αυτά που έγιναν δεν ήταν λίγα, αλλά δεν ήταν επαρκή. Η πείρα που 
αποκτήθηκε πρέπει να αξιοποιηθεί και να μην επαναληφθούν τα ίδια σφάλματα. 
Αν οι πολιτικές που προβλέπονται στο πλαίσιο των βασικών κατευθύνσεων 
εφαρμοσθούν με επιμέλεια και σπουδή, η Κοινότητα θα μπορούσε να εισέλθει σε μια 
πορεία που θα της επέτρεπε την ταυτόχρονη επίτευξη δύο ιδιαίτερα σημαντικών 
πολιτικών στόχων: 
• να δημιουργήσει 15 εκατομμύρια νέες θέσεις απασχόλησης μέχρι το τέλος της 
τρέχουσας δεκαετίας, πράγμα που θα μειώσει το υφιστάμενο ποσοστό ανεργίας 
κατά το ήμισυ· και 
• να εισέλθει στο τρίτο στάδιο της ΟΝΕ σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που 
προβλέπεται από τη Συνθήκη. 
A-C 
Κεφάλαιο 1: Η ανάκαμψη ήταν ισχυρότερη απ'ό,τι αναμενόταν 
Η οικονομία της Κοινότητας βρίσκεται σε φάση ισχυρής ανάκαμψης. Οι εξαγωγές προς 
τον υπόλοιπο κόσμο αυξήθηκαν με ταχύ ρυθμό το 1994 χάρη στο δυναμισμό των 
εξαγωγικών αγορών και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της 
Κοινότητας. Οι αναπτυξιακές ωθήσεις από τον εξωτερικό τομέα είχαν θετικές 
επιπτώσεις στις επενδύσεις που ανέκαμψαν μετά την απότομη πτώση που σημείωσαν το 
1993. Αναμένεται ότι οι επενδύσεις θα αυξηθούν εκ νέου το 1995 και το 1996 και θα 
επιφέρουν ελαφρά μείωση της ανεργίας. Η μορφή της ανάκαμψης και οι ευνοϊκές τάσεις 
της παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι η κοινοτική 
οικονομία θα γνωρίσει μεσοπρόθεσμα μια ταχύρρυθμη και μη πληθωριστική οικονομική 
ανάπτυξη. 
1.1 Ένα ευνοϊκό διεθνές περιβάλλον 
Η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας συνεχίστηκε με ταχύ ρυθμό το 1994 ο οποίος, 
εξαιρουμένης της Κοινότητας, αυξήθηκε σε πραγματικούς όρους από 2,5% το 1993 σε 
3% το 1994 (βλ. πίνακες 1 και 5). Οι καλές αυτές επιδόσεις αναμένεται να συνεχιστούν 
το 1995 και το 1996, με ποσοστά ανάπτυξης 3 και 3 74%, αντίστοιχα. Το αποτέλεσμα 
που επιτεύχθηκε το 1994 οφείλεται κυρίως στη συνεχιζόμενη ισχυρή ανάκαμψη των 
οικονομιών της Βόρειας Αμερικής, στη βραδεία έξοδο της Ιαπωνίας από μια από τις 
βαθύτερες υφέσεις της πρόσφατης ιστορίας της και στην ιδιαίτερα ταχεία ανάπτυξη των 
δυναμικών οικονομιών της Ασίας. 
Η ενίσχυση της αναπτυξιακής διαδικασίας στον υπόλοιπο κόσμο το 1995 και το 1996 
αναμένεται να συνεχιστεί παρά τις προσδοκίες προοδευτικής επιβράδυνσης τόσο στις 
ΗΠΑ όσο και στον Καναδά. Η προβλεπόμενη βελτίωση θα προκύψει επομένως κυρίως 
από τις καλύτερες επιδόσεις άλλων βιομηχανικών χωρών, όπως η Ιαπωνία, και από μια 
σταθερή επιτάχυνση της αναπτυξιακής τάσης του συνόλου των χωρών που δεν είναι 
μέλη του ΟΟΣΑ. 
Αναμένεται ότι οι παγκόσμιες εισαγωγές κατ'όγκο, εξαιρουμένης της Κοινότητας, θα 
συνεχίσουν να αυξάνονται με ταχύ ρυθμό. Μετά την απότομη ανάκαμψη τους την 
περίοδο 1993-1994, κατά την οποία αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά περίπου 10% 
ετησίως, αναμένεται ότι οι εισαγωγές θα συνεχίσουν να αυξάνονται το 1995 και 1996 
με υψηλούς ρυθμούς της τάξης του 8% (βλ. πίνακα 1). Η ζήτηση εισαγωγών στις ΗΠΑ 
θα συνεχίσει να σημειώνει ταχεία αύξηση το 1995-1996, αλλά με ρυθμούς βραδύτερους 
απ'ό,τι το 1994 λόγω της 
επίπτωσης κυκλικών 
παραγόντων. Προβλέπεται ότι 
οι εισαγωγές των δυναμικών 
οικονομιών της Ασίας θα 
συνεχίσουν να εμφανίζουν, 
όπως και το 1994, διψήφια 
ποσοστά αύξησης που θα 
υπερβούν το 12% τόσο το 1995 
όσο και το 1996. Στην Ιαπωνία, 
η οποία εξέρχεται με αργούς 
ρυθμούς από την ύφεση, 
προβλέπεται ότι οι εισαγωγές θα 
13-12-94 Growth in Japan, US and in the Community 
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1990 
-2 
αυξηθούν τα επόμενα δύο χρόνια κατά 
5,5 και 7%, αντίστοιχα. Παρόλο που η 
συνολική αύξηση των παγκόσμιων 
εισαγωγών θα είναι ελαφρά βραδύτερη 
το 1995/1996 σε σχέση με το 1994, η 
εξέλιξη αυτή πρέπει να εκτιμηθεί σε 
ένα γενικότερο πλαίσιο· τα σημερινά 
ποσοστά αύξησης των εισαγωγών, τα 
οποία ανέρχονται σε 8% ή 
περισσότερο, είναι κατά πολύ 
υψηλότερα από το μέσο ετήσιο 
ποσοστό αύξησης τους τις δύο 
τελευταίες δεκαετίες. 
1.2 Οικονομική ανάπτυξη 
απασχόληση στην ΕΚ και Πινακας·1: Ανάπτυξη της παγκόσμιας 
οικονομίας 
ΑΕγχΠ/ΑΕΘνΠ 
(Ετήσια% μεταβολή σε 
πραγματικούς όρους) 
Παγκόσμια( 
εκχος ΕΚ) 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία 
ΔΟΑβ) 1993 
2.5 
3.1 
0.1 
6.3 1994 
3.0 
3.9 
0.7 
7.3 1995 
3.1 
2.7 
2.2 
7.1 1996 
3.3 
2.3 
2.7 
7.1 
ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ 
(Εχήσχα% μεταβολή σε 
πραγματικούς όρους) 
Παγκόσμιες 
(έκτος ΕΚ) 
ΗΠΑ 
Ιαπωνία 
AOAa) 9.4 
10.8 
6.4 
14.9 9.9 
12.8 
11.0 
12.6 8.2 
8.0 
5.5 
12.4 7.9 
6.5 
7.0 
12.2 
Προβλέψεις Εωρωπαϊκής Επιτροπής 
a)AOA: Δυναμικές Οικονομίες Ασίας 
Στο πλαίσιο ενός ευνοϊκού διεθνούς 
περιβάλλοντος, η Κοινότητα2 
βρίσκεται σε μια φάση ισχυρότερης της αναμενόμενεης ανάκαμψης της οικονομικής 
δραστηριότητας. Εκτιμάται ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,6% αυτό το έτος, σε σύγκριση 
με μια μείωση κατά 0,4% το 1993. Οι εξαγωγές προς τον υπόλοιπο κόσμο, οι οποίες 
είχαν συμβάλει στον περιορισμό της έκτασης της ύφεσης το 1993, αποτέλεσαν την 
κινητήρια δύναμη της ανάκαμψης. Οι επενδύσεις, οι οποίες είχαν μειωθεί αισθητά το 
1993, ανέκαμψαν το 1994 και συνέβαλαν θετικά στην αύξηση της παραγωγής. Στην 
πραγματικότητα, ο ταχύτερος του αναμενόμενου ρυθμός ανάκαμψης οφείλεται κυρίως 
στην απροσδόκητα ταχεία αντίδραση των επενδύσεων και των άλλων συνιστωσών της 
εσωτερικής ζήτησης στις αναπτυξιακές ωθήσεις από τον τομέα του εξωτερικού 
εμπορίου, οι οποίες ήταν επίσης ισχυρότερες από τις σχετικές προβλέψεις. 
Η ισχύς της ανάκαμψης κατέστη εμφανής 
το καλοκαίρι του έτους αυτού, μετά την 
ανακοίνωση των ρυθμών οικονομικής 
ανάπτυξης για το δεύτερο τρίμηνο του 
1994 (βλ. διάγραμμα 2). Αναμένεται ότι η 
ανάκαμψη της οικονομίας της 
Κοινότητας θα ενισχυθεί ακόμα 
περισσότερο και ότι οι ρυθμοί 
οικονομικής ανάπτυξης σε πραγματικούς 
όρους θα είναι της τάξης του 3% περίπου 
τόσο το 1995 όσο και το 1996. Ένα 
χαρακτηριστικό στοιχείο της σημερινής 
αναπτυξιακής διαδικασίας είναι η % chang· p.*. Quarterly rates of growth 
EC4: WD, F, I, UK 
Ο όρος "Κοινότητα" αναφέρεται μόνο στα 12 κράτη που ήταν μέλη της το Δεκέμβριο ταυ 1994. Λόγω 
της προσχώρησης τριών νέων χωρών - Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία - στις αρχές του 1995, 
αποφασίστηκε να συμπεριληφθεί στην έκθεση ειδικό πλαίσιο (βλ. σελίδες 12-13), το οποίο παρέχει 
πληροφορίες σχετικά με την οικονομική κατάσταση και τις προοπτικές στις εν λόγω χώρες. 
13-12-94 
-3 
σύγκλιση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης μεταξύ κρατών μελών: μόνον στην 
Ιρλανδία και την Ελλάδα αναμένεται ότι τα ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης θα 
αποκλίνουν τα δύο επόμενα έτη κατά περισσότερο από μισή ποσοστιαία μονάδα σε 
σχέση με το μέσο όρο της Κοινότητας. 
Πίνακας 2: 
Η οικονομία της Κοινότητας: Χρήσεις και προσφορά αγαθών 
και υπηρεσιών 
(ετήσια ποσοστιαία μεταβολή σε 
πραγματικούς όρους) 
Ιδιωτική κατανάλωση 
Κατανάλωση δημόσιου τομέα 
Ακαθ. επενδ. παγίου κεφαλαίου 
εκ των οποίων: εξοπλισμός 
εκ των οποίων: κατασκευές 
Εσωτερική ζήτηση (συμπεριλαμ­
βανομένων των αποθεμάτων 
Εξαγ. αγαθών και υπηρεσιών β) 
Εισαγ. αγαθών και υπηρεσιών β) 
ΑΚΑΘ. ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ 1986-90 
3.7 
2.0 
5.8 
6.9 
4.6 
3.9 
VA 
6 
3.3 1991-92 
1.8 
1.6 
-0.8 
-1.6 
0.1 
1.0 
5 
3 
1.2 1993 
-0.1 
0.7 
-5.5 
-9.1 
-2.0 
-1.8 
TVi 
-0.4 1994 
1.5 
0.7 
2.4 
1.9 
2.9 
2.0 
10 
4ιΛ 
2.6 1995 α) 
2.0 
0.8 
5.7 
7.3 
4.5 
2.8 
7 
6 
2.9 1996 α) 
2. 
1.0 
6.3 
7.7 
5.1 
3.1 
β VA 
6 
3.2 
α) Προβλέψεις Νοεμβρίου 1994 β) Μόνον εξωκοινοτικό εμπόριο (εκτιμήσεις) 
Η ύφεση της περιόδου 1992/1993 είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση της απασχόλησης στην 
Κοινότητα (κατά περίπου 4,5 εκατ. θέσεις εργασίας τα δύο αυτά έτη). Κατά την ίδια 
περίοδο, ο ενεργός πληθυσμός συνέχισε να αυξάνεται με βραδύ ρυθμό, παρά την 
Πίνακας 3: Αύξηση του ΑΕΠ 
(ετήσια ποσοστιαία μεταβολή σε πραγματικούς 
όρους) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
ΕΚ 1993 
-1.7 
1.4 
-1.2 
-0.5 
-1.1 
-1.0 
4.0 
-0.7 
0.3 
0.3 
-1.2 
2.0 
-0.4 1994 
2.2 
4.8 
2.5 
0.4 
2.2 
2.2 
6.0 
2.4 
2.3 
2.3 
1.1 
3.8 
2.6 
Πηγή: Οικονομικές προ 
1994 της Ευρωπαϊκής Επιτ 1995 
2.7 
3.2 
3.0 
1.1 
2.8 
3.2 
5.6 
3.0 
3.0 
3.2 
3.0 
2.7 
2.9 1996 
3.1 
3.0 
3.4 
1.7 
3.2 
3.2 
5.3 
3.2 
3.2 
3.3 
3.2 
2.8 
3.2 
ϊλέψεις Νοεμβρίου 
ροπής Πίνακας 4: Απασχόληση 
(ως ποσοστό του ενεργού πληθυσμού (πλην 
στρατιωτικού τομέα)) 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
ERL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
ΕΚ 1993 
9.4 
10.3 
7.0 
9.7 
21.8 
10.8 
18.4 
11.1 
2.6 
8.8 
5.1 
10.4 
10.6 1994 
10.0 
10.2 
7.3 
10.2 
22.4 
11.3 
17.7 
11.8 
3.3 
10.0 
6.1 
9.4 
10.9 1995 
9.8 
9.0 
7.0 
10.6 
21.9 
11.0 
16.8 
11.1 
3.2 
9.8 
6.0 
8.5 
10.4 1996 
9.3 
8.0 
6.4 
10.8 
21.2 
10.6 
15.7 
10.4 
3.1 
9.4 
5.6 
7.6 
9.8 
Πηγή: Οικονομικές προβλέψεις Νοεμβρίου 
1994 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 
13-12-94 
Chart 3 
Employment and unemployment in the EC 
% of civilian labour force 
10 
8 
6 
4 
2 
0 Unemployment rate 
{feft scate) 
Variation in the number of «mglo^ed 
" " îrjgKtscaïèr "' 
mm* 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 91 92 93 94 95 96 
αισθητή και οφειλόμενη σε κυκλικούς παράγοντες συρρίκνωση του ποσοστού 
συμμετοχής. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα μια σοβαρή επιδείνωση τηςανεργίας 
στην Κοινότητα και την αύξηση του αριθμού των ανέργων, ως ποσοστό του ενεργού 
πληθυσμού πλην στρατιωτικού τομέα, από 8,8%το 1991 σε 10,6% το 1993. Δεδομένου 
ότι η τάση της απασχόλησης ακολουθεί γενικά την αύξηση της παραγωγής με κάποια 
υστέρηση, η ανεργία αυξήθηκε ακόμα περισσότερο το 1994 και υπολογίζεται ότι έχει 
ανέλθει σε περίπου 11% του αστικού ενεργού πληθυσμού (βλέπε πίνακα 4). 
Μετά από τρία συνεχή έτη μείωσης της ζήτησης εργασίας, κυρίως υπό την επίδραση της 
ύφεσης και των εκτεταμένων αναδιαρθρώσεων πολλών επιχειρήσεων, αναμένεται ότι η 
απασχόληση θα συνεχίσει να αυξάνεται το 1995 και το 1996. Λαμβανομένης ωστόσο 
υπόψη της προβλεπόμενης αύξησης της προσφοράς εργασίας, η πρόοδος της 
απασχόλησης δεν θα έχει ως αποτέλεσμα μια ανάλογη μείωση του μέσου επιπέδου της 
ανεργίας στην Κοινότητα. Κατά συνέπεια, το ποσοστό ανεργίας, παρά μια κάποια 
μείωση, θα παραμείνει σε πολύ υψηλά επίπεδα τα αμέσως προσεχή έτη και η δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί τομέα προτεραιότητας της 
οικονομικής πολιτικής τόσο στα κράτη μέλη όσο και σε επίπεδο Κοινότητας. 
Προβλέπεται ότι το μέσο ποσοστό ανεργίας θα μειωθεί σε 10,4% το 1995, ενώ το 1996 
θα είναι ελαφρά χαμηλότερο από το 10%. Το μέσο αυτό ποσοστό συγκαλύπτει 
σημαντικές αποκλίσεις στο επίπεδο της ανεργίας, οι οποίες δεν θα μειωθούν στο 
αμέσως προσεχές μέλλον (για παράδειγμα, αναμένεται ότι το ποσοστό ανεργίας στο 
Λουξεμβούργο θα μειωθεί σε 3,1% το 1996, ενώ στην Ισπανία θα εξακολουθήσει να 
υπερβαίνει το 21 %). 
13-12-84 
5-
1.3 Παράγοντες πού προωθούν την οικονομική ανάπτυξη 
Η σημερινή διαδικασία ανάκαμψης στην Κοινότητα χαρακτηρίζεται από μια αρχική 
ώθηση υπό την επίδραση του δυναμισμού των εξαγωγών, την οποία ακολούθησε η 
αύξηση των επενδύσεων και, τέλος, η αναζωογόνηση της ιδιωτικής κατανάλωσης. Οι 
εξαγωγές προς τρίτες χώρες στήριξαν την ανάκαμψη στα τέλη του 1993 και στις αρχές 
του 1994, χάρη στη δυναμική ανάπτυξη των αγορών στο εξωτερικό της Κοινότητας, σε 
συνδυασμό με τη διεύρυνση των μεριδίων αγοράς. Η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων 
στις εξωκοινοτικές εξαγωγικές αγορές επηρέασε θετικά και το ενδοκοινοτικό εμπόριο, 
επιτρέποντας έτσι την αισθητή βελτίωση της εμπιστοσύνης. Παρόλο που για το 1996 
αναμένεται ότι η ανάπτυξη των ενδοκοινοτικών εμπορικών συναλλαγών θα είναι 
εξίσου ταχεία με εκείνην του εξωκοινοτικού εμπορίου, η οποία θα συνεχιστεί με 
υψηλούς ρυθμούς, προβλέπεται ότι κατά την εξεταζόμενη περίοδο οι αναπτυξιακές 
ωθήσεις θα προέλθουν σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό από την εσωτερική ζήτηση, και 
ιδίως από τις επενδύσεις των επιχειρήσεων, των οποίων η σχετική σημασία αυξάνεται. 
1.3.1 Εξαγωγές 
Η ταχεία ανάπτυξη των εξαγωγών προς τον υπόλοιπο κόσμο ήταν ένα από τα 
χαρακτηριστικά στοιχεία της σημερινής ανάκαμψης στην Κοινότητα και οδήγησε τους 
εθνικούς παραγωγούς να στραφούν όλο και περισσότερο προς τις εξωτερικές αγορές 
για να αντισταθμίσουν την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας στις χώρες 
τους. Η γεωγραφική κατανομή, κατά χώρα προορισμού, της προόδου των 
εξωκοινοτικών εξαγωγών το 1993 και το πρώτο τρίμηνο του 1994 καταδεικνύει μια 
ισχυρή αύξηση των εξαγωγών προς 
όλες σχεδόν τις εξωκοινοτικές 
χώρες και περιοχές. Η ταχύρρυθμη 
πρόοδος των εξαγωγών από το 
δεύτερο τρίμηνο του 1993 και μετά 
αντικατοπτρίζει τα υψηλά επίπεδα 
της ζήτησης για εισαγωγές στις 
κυριότερες εξαγωγικές αγορές της 
Κοινότητας: Βόρεια Αμερική, 
Ιαπωνία, Νοτιοανατολική Ασία, 
Κίνα και Λατινική Αμερική. Chart 4 
EC: extra-community exports; investment 
and private consumption 
% change p.a. 
88 89 90 91 92 93 94 95 Η ανάπτυξη των εξαγωγικών 
αγορών συνοδεύτηκε από τη 
διεύρυνση των μεριδίων αγοράς 
χάρη στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, η οποία προέκυψε τόσο από την αισθητή 
επιβράδυνση των μισθολογικών αυξήσεων, σε συνδυασμό με μια ιδιαίτερα σημαντική 
βελτίωση της παραγωγικότητας, όσο και από μια υποτίμηση του συνόλου των 
κοινοτικών νομισμάτων κατά περισσότερο από 15% σε πραγματικούς όρους κατά την 
περίοδο από τον Αύγουστο 1992 έως το Φεβρουάριο 1994. Αναμένεται ότι η ανάπτυξη 
των εξωκοινοτικών εξαγωγικών αγορών (μη κοινοτικές εισαγωγές σταθμισμένες με τα 
μερίδια των συνολικών εξαγωγών της Κοινότητας προς τρίτες χώρες) θα κυμανθεί από 
7 έως 7,5% κατ'έτος κατά την εξεταζόμενη περίοδο. 
13-12-94 
-6-
Όσον αφορά τις αναπτυξιακές προοπτικές στα διάφορα κράτη μέλη, πρέπει να 
σημειωθεί ότι η κατάσταση των ενδοκοινοτικών εμπορικών συναλλαγών βελτιώθηκε 
σημαντικά. Παρόλο που δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί με ακρίβεια ο ρόλος του 
ενδοκοινοτικού εμπορίου στη σημερινή ανάκαμψη, λαμβανομένης υπόψη της έλλειψης 
αξιόπιστων και ενημερωμένων στοιχείων, οι διαθέσιμες στατιστικές καταδεικνύουν ότι 
οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές αυξήθηκαν αισθητά κατά το πρώτο τρίμηνο του 1994 
μετά την απότομη κάμψη που σημείωσαν το 1993. Εκτιμάται ότι οι ενδοκοινοτικές 
εξαγωγές αγαθών αυξήθηκαν κατά περίπου 7,5% το 1994 και ότι η αύξηση αυτή θα 
συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό τόσο το 1995 όσο και το 1996. Δεδομένου ότι η αύξηση της 
εσωτερικής ζήτησης στην Κοινότητα κατά την ίδια περίοδο θα είναι της τάξης του 2 έως 
3%, η ισχύς της ανάκαμψης των ενδοκοινοτικών συναλλαγών αντικατοπτρίζει ίσως τον 
περιορισμό των εμποδίων στις εσωτερικές συναλλαγές που επιτεύχθηκε στο πλαίσιο 
του προγράμματος ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς του 1992. Η αναζωπύρωση 
των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών συνέβαλε σε σημαντικό βαθμό στην 
απότομη βελτίωση της εμπιστοσύνης των επιχειρηματιών το 1994. Η διατήρηση των 
ενδοκοινοτικών εμπορικών συναλλαγών στα υψηλά αυτά επίπεδα το 1995 και το 1996 
θα στηρίξει αναμφισβήτητα την εντυπωσιακή αναζωογόνηση των επενδύσεων που 
προβλέπεται για τα δύο αυτά έτη. 
Πίνακας 5 
Διεθνές οικονομικό περιβάλλον 
(ετήσιες ποσοστιαίες μεταβολές σε πραγματικούς όρους) 
Αύξηση παγκόσμιας παραγωγής εκτός ΕΚ 
Αύξηση παγκόσμιων εισαγωγών εκτός ΕΚ 
Ανάπτυξη εξωκοινοτικών εξαγωγικών 
αγορών 
Εξωκοινοτικές εξαγωγές α) 1993 
2.5 
9.4 
6.8 
8 1994 
3.0 
9.9 
8.9 
WA 1995 
3.1 
8.2 
7.4 
VA 1996 
3.3 
7.9 
7.1 
7 
Πηγή: Προβλέψεις Νοεμβρίου 1994 των υπηρεσιών της Επιτροπής 
α) Εκτιμήσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής 
1.3.2 Η Εσωτερική Ζήτηση 
Οι αναπτυξιακές ωθήσεις από τον εξωτερικό τομέα επεκτάθηκαν στην εσωτερική 
ζήτηση. Αναμένεται ότι οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου θα αυξηθούν κατά 2,5% 
περίπου το 1994 και κατά 5,5 έως 6,5% ετησίως το 1995/1996, γεγονός που αποτελεί 
αξιοσημείωτη αντιστροφή της πτώσης κατά 5% που σημείωσαν το 1993. Όσον αφορά 
την ιδιωτική κατανάλωση, εκτιμάται ότι η πρόοδος της το 1994 θα ανέλθει σε 1,5% και 
προβλέπεται η περαιτέρω αυξησή της κατά 2 έως 2,5% το 1995 και το 1996. Παρά τις 
σημαντικές προσπάθειες που καταβλήθηκαν για την εξυγίανση των δημόσιων 
οικονομικών, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των δημόσιων δαπανών με 
βραδύτερο ρυθμό από εκείνην του ΑΕΠ κατά τα δύο επόμενα έτη, αναμένεται ότι η 
δημόσια κατανάλωση θα συνεχίσει να αυξάνεται το 1995 και ότι θα μπορούσε μάλιστα, 
με βάση την παραδοσιακή υπόθεση για τη διατήρηση αμετάβλητων πολιτικών, να 
επιταχυνθεί ελαφρά το 1996. Όσον αφορά τέλος τη δημιουργία αποθεμάτων, η οποία 
εκτιμάται ότι έχει συμβάλει κατά μισή ποσοστιαία μονάδα στην αύξηση του ΑΕΠ το 
13-12-94 
-7-
Chart 5 
Community-Survey indicators 
Business confidence 
(monthly figures) Consumer confidence 
(monthly figures) 
6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 
| 83 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 
85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 
1994, αναμένεται ότι η συμβολή της θα εξακολουθήσει να είναι θετική το 1995 και το 
αλλά πιο περιορισμένη. Συνολικά, για το σύνολο της Κοινότητας, η εσωτερική ζήτηση 
αναμένεται να αυξηθεί κατά 2% περίπου το 1994 και κατά 23/4% και 3%, αντίστοιχα, το 
1995 και 1996. 
Επενδύσεις 
Παράλληλα με την ενίσχυση της διαδικασίας ανάκαμψης, οι επενδύσεις τείνουν πλέον 
να υποκαταστήσουν τις εξαγωγές ως κύρια κινητήριο δύναμη της οικονομικής 
ανάπτυξης. Το Λευκό Βιβλίο για την "Ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση" διευκρίνισε ότι η εδραίωση μιας μεσοπρόθεσμης αναπτυξιακής τάσης που 
θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις μιας σημαντικής μείωσης της ανεργίας 
συνεπάγεται μια πραγματική αύξηση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου κατά 
τουλάχιστον 6-7% ετησίως. Αυτό είναι πράγματι το ποσοστό αύξησης που προβλέπεται 
για την Κοινότητα κατά τα επόμενα δύο χρόνια. Η επίδοση αυτή θα υπερέβαινε εκείνην 
που επιτεύχθηκε μετά την ύφεση του 1975 και θα ήταν πολύ καλύτερη από εκείνην που 
παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της βραδείας ανάκαμψης στο πρώτο ήμισυ της 
δεκαετίας του 80. Διάφοροι παράγοντες συμβάλλουν στη βελτίωση των προοπτικών 
αύξησης των επενδύσεων: 
χάρη στο ευνοϊκό εξωτερικό περιβάλλον, η ζήτηση και η παραγωγή στην 
Κοινότητα εξακολούθησαν να αυξάνονται κατά τη διάρκεια πολλών τριμήνων 
και οι προσδοκίες συνεχούς βελτίωσης είναι βάσιμες και ευρέως διαδεδομένες· 
τα ποσοστά χρησιμοποίησης του παραγωγικού δυναμικού αυξήθηκαν αισθητά 
τους τελευταίους μήνες και περισσότερες χώρες αναφέρουν την εμφάνιση 
περιορισμών παραγωγικής ικανότητας σε ορισμένους εξαγωγικούς τομείς· 
13-12-34 
η αποδοτικότητα των επενδύσεων διατηρείται σε ικανοποιητικά επίπεδα, παρά 
την ένταση της πρόσφατης ύφεσης και αναμένεται να βελτιωθεί περαιτέρω το 
1995-1996· 
η εμπιστοσύνη των επιχειρηματιών και των καταναλωτών βελτιώθηκε. 
Chart 6 
120 Investment profitability in the EC 
(Net returns on net capital stock) 
60 62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Αναμένεται ότι η εμπιστοσύνη των επιχειρηματιών θα συνεχίσει να βελτιώνεται καθώς 
η αύξηση της ζήτησης θα διογκώνει τις παραγγελίες και θα παροτρύνει τις επιχειρήσεις 
να αναπτύσσουν το παραγωγικό δυναμικό τους. Η ενίσχυση των προσδοκιών 
ανάκαμψης, η έλλειψη εντάσεων στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών και η όλο 
και μεγαλύτερη βεβαιότητα που περιβάλλει την ευρωπαϊκή ενοποίηση και τη διαδικασία 
διεύρυνσης συνέβαλαν στην αισθητή βελτίωση της εμπιστοσύνης των οικονομικών 
φορέων (βλ. διάγραμμα 5). Η εξέλιξη αυτή προκύπτει σαφώς από τα αποτελέσματα των 
πρόσφατων ερευνών στις επιχειρήσεις, οι οποίες καταδεικνύουν μια εντυπωσιακή 
άνοδο της εμπιστοσύνης σε σχέση με το 
φθινόπωρο του προηγούμενου έτους. 
Η ισχύς της σημερινής ανάκαμψης 
είναι πρωτοφανής σε σχέση με 
προηγούμενες ανοδικές φάσεις του 
οικονομικού κύκλου και η εμπιστοσύνη 
των βιομηχανικών φορέων επανήλθε 
στα επίπεδα του 1988 και του 1989. Οι 
προσδοκίες για τις εξαγωγές κατ'όγκο, 
τα βιβλία εξωτερικών παραγγελιών και 
την παραγωγή βελτιώθηκαν σημαντικά 
τα τελευταία τρίμηνα. Nominal short and long-term interest rates 
Community 
i^^S^ÉÎwïSS· 
Apr Jul Oct Jan Apr Jul Oct Jan Apr Jul Oct 
92 I 93 j 94 
13-12-84 
-9 
Η βελτίωση της εμπιστοσύνης συνεχίζεται εξάλλου παρά την απότομη αύξηση των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων στην Κοινότητα κατά τη διάρκεια του έτους. Θα πρέπει να 
αναμένεται ότι η αύξηση των επιτοκίων θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στις επενδυτικές 
δαπάνες. Συνολικά όμως, οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις θα μπορούσαν να 
αντισταθμιστούν από την επίδραση άλλων προσδιοριστικών παραγόντων του επιπέδου 
των επενδύσεων, όπως οι προσδοκίες για τη ζήτηση και η χρηματοοικονομική 
κατάσταση των επιχειρήσεων, η οποία ήταν ιδιαίτερα υγιής καθ'όλο το έτος. Η 
αποδοτικότητα των επιχειρήσεων παρέμεινε πράγματι σχετικά υψηλή κατά τη διάρκεια 
της ύφεσης χάρη στη σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία οφείλεται σε 
μειώσεις εργατικού δυναμικού, και στις περιορισμένες μισθολογικές αυξήσεις. 
Αναμένεται ότι η αποδοτικότητα των επενδύσεων θα διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα το 
1995 και το 1996, δεδομένου ότι για τα δύο αυτά έτη προβλέπεται μια μείωση του 
πραγματικού κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος κατά 1,4 και 1,2%, αντίστοιχα. 
Πίνακας 6 
Παραγωγικότητα της εργασίας 
Β 
DK 
WD 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
ΕΚ' 1961-73 
4.3 
3.2 
4.0 
8.1 
6.5 
4.7 
4.3 
5.5 
3.0 
3.9 
6.6 
2.9 
4.4 1974-85 
2.1 
1.5 
1.9 
1.6 
3.2 
2.1 
3.7 
1.8 
1.2 
2.0 
2.6 
1.6 
2.0 1986-90 
1.9 
1.2 
1.9 
1.0 
1.2 
2.4 
4.0 
2.4 
1.3 
1.1 
4.6 
1.5 
1.9 1991-96 
1.8 
2.3 
1.8 
1.0 
2.1 
1.7 
3.1 
2.1 
0.1 
1.2 
1.8 
2.3 
1.9 1992 
2.3 
1.4 
0.9 
-0.6 
2.0 
2.0 
4.5 
1.8 
0.0 
0.4 
1.7 
1.7 
1.6 1993 
-0.3 
2.0 
-0.1 
-1.5 
3.3 
0.2 
3.3 
2.2 
-1.1 
0.5 
0.8 
3.7 
1.4 1994 
2.6 
4.7 
3.2 
0.7 
2.9 
2.4 
3.3 
4.0 
0.6 
2.2 
1.5 
3.8 
3.1 1995 
2.0 
1.5 
2.2 
0.9 
1.2 
2.4 
2.6 
2.2 
1.0 
1.9 
2.9 
1.9 
2.1 1996 
2.1 
1.4 
2.2 
1.3 
1.2 
2.2 
2.1 
2.1 
1.1 
1.5 
2.7 
1.7 
2.0 
* Μη συμπεριλαμβανομένων των πέντε νέων γερμανικών Lander. 
Ιδιωτική κατανάλωση 
Το 1994 η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε κατ'όγκο κατά 1,5%, παρά μια σχεδόν πλήρη 
στασιμότητα του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Η αύξηση αυτή κατέστη 
δυνατή χάρη στη μείωση του ποσοστού αποταμίευσης των νοικοκυριών κατά μία 
ποσοστιαία μονάδα. Η μείωση του ποσοστού αποταμίευσης αντικατοπτρίζει την 
επίπτωση της βελτιωμένης εμπιστοσύνης των καταναλωτών, η οποία τροφοδοτείται 
από την αυξανόμενη αισιοδοξία όσον αφορά το διαρκή χαρακτήρα της ανάκαμψης και 
από πρόσφατες ενδείξεις περιορισμένων αλλά συνεχών μειώσεων του ποσοστού 
ανεργίας στην Κοινότητα. Επιπλέον, η επί πολλά συνεχόμενα έτη βραδεία αύξηση της 
κατανάλωσης σε πολλές χώρες της Κοινότητας δημιούργησε σημαντικά περιθώρια 
δυνητικής ζήτησης διαρκών καταναλωτικών αγαθών. Φαίνεται ότι η μείωση των 
επιτοκίων και τα φορολογικά κίνητρα ενθάρρυναν την αύξηση των δαπανών για τα 
αγαθά αυτά το 1994. 
13-12-94 
10 
Chart 8 
Gross private saving: total, households and 
corporate enterprises - EUR8* 
% of GDP at market prio 
w^mmM j^Knwiwi^iÎ 
88 89 90 91 92 93 94 95 96 
«EUR8: Β, WD, Ε, F, I, NL Ρ, UK Προβλέπεται ότι οι τάσεις αυτές 
θα συνεχιστούν και θα 
ενισχυθούν ακόμα περισσότερο 
στο αμέσως προσεχές μέλλον. Η 
αύξηση της ιδιωτικής 
κατανάλωσης εκτιμάται σε 2% 
για το επόμενο έτος και σε 2,5% 
για το 1996, ενώ αναμένεται ότι 
τα ποσοστά αύξησης του 
διαθέσιμου , εισοδήματος των 
νοικοκυριών θα είναι 
χαμηλότερα. Υπό τις συνθήκες 
αυτές προβλέπεται ότι το 
ποσοστό αποταμίευσης θα 
σημειώσει νέα μείωση κατά μισή ποσοστιαία μονάδα κατά τη διάρκεια των δύο 
επόμενων ετών. Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι η μείωση του ποσοστού 
αποταμίευσης των νοικοκυριών δεν αποτελεί προς το παρόν πηγή άμεσων ανησυχιών. 
Πρόκειται βασικά για μια διαδικασία επανόδου σε πιο κανονικά επίπεδα μετά τις 
αυξήσεις του ποσοστού αυτού κατά την περίοδο επιβράδυνσης και ύφεσης της 
οικονομικής δραστηριότητας στην Κοινότητα. 
Εξάλλου, όπως προκύπτει από το διάγραμμα 8, η τάση της συνολικής ιδιωτικής 
κατανάλωσης, η οποία περιλαμβάνει την αποταμίευση του τομέα των νοικοκυριών και 
του τομέα των επιχειρήσεων, δεν σημείωσε ουσιαστική μεταβολή τα τελευταία χρόνια. 
Στην πραγματικότητα, αναμένεται ότι η συνολική ιδιωτική αποταμίευση θα αυξηθεί 
ελαφρά κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, ως αποτέλεσμα μιας σημαντικής 
αύξησης των κερδών των επιχειρήσεων. Η γενική αυτή τάση μείωσης της αποταμίευσης 
των νοικοκυριών, η οποία ενθαρρύνει την ιδιωτική κατανάλωση, και παράλληλης 
αύξησης της αποταμίευσης των επιχειρήσεων είναι σύμφωνη με την ισόρροπη 
αναπτυξιακή πορεία έως το έτος 2000 που θεωρείται επιθυμητή από την Επιτροπή, και 
η οποία βασίζεται σε προβλέψεις ετήσιων αυξήσεων της κατανάλωσης και των 
επενδύσεων της τάξης του 2,5% και 6-7%, αντίστοιχα. 
1.4 Ευνοϊκές προοπτικές, όχι όμως χωρίς κινδύνους και αβεβαιότητες 
Οι γενικά ευνοϊκές προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη και την αναμενόμενη 
αναστροφή των πτωτικών τάσεων στην αγορά εργασίας δεν θα πρέπει να έχουν ως 
αποτέλεσμα την παραμέληση των κινδύνων και αβεβαιοτήτων που σχετίζονται με τις 
οικονομικές εξελίξεις στο άμεσως προσεχές μέλλον. 
Οι προβλέψεις απότομης βελτίωσης των επενδύσεων βασίζονται όχι μόνον στις 
καλύτερες προοπτικές όσον αφορά την οικονομική δραστηριότητα που προκύπτουν 
από την ευνοϊκή εξέλιξη της ζήτησης, αλλά επίσης και στην προσδοκία νέας αύξησης 
της αποδοτικότητας και διαμόρφωσης μιας ισόρροπης σχέσης μεταξύ κόστους 
δανεισμού και αναμενόμενης πραγματικής απόδοσης των επενδύσεων. Στο πλαίσιο 
αυτό, εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τις δυνατές επιπτώσεις που θα μπορούσε να 
13-12-94 
11 
έχει στην πραγματική οικονομία η συνέχιση της ανοδικής τάσης των μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων που παρατηρείται από τις αρχές του 1994 και μετά. 
Ένα άλλο πρόβλημα που αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων τους τελευταίους μήνες 
είναι ο αντίκτυπος στις κοινοτικές εξαγωγές μιας νέας μείωσης της τιμής του δολαρίου 
σε σχέση με τα ευρωπαϊκά νομίσματα. Παρόμοια εξέλιξη θα επηρέαζε όχι μόνον τις 
εξαγωγές προς τις ΗΠΑ και τις χώρες των οποίων το νόμισμα συνδέεται με το δολάριο, 
αλλά θα είχε κατά πάσαν πιθανότητα αρνητικές επιπτώσεις και στα μερίδια αγοράς σε 
άλλες χώρες. Επιπλέον, οι σημερινές προοπτικές βασίζονται στην πρόβλεψη ότι οι 
τιμές των ενεργειακών προϊόντων θα παραμείνουν σχετικά σταθερές. Οποιαδήποτε 
ουσιαστική απόκλιση από την αρχική αυτή υπόθεση θα μπορούσε να έχει σημαντικές 
αρνητικές συνέπειες. 
Μη αμελητέοι κίνδυνοι οικονομικής πολιτικής θα μπορούσαν επίσης να προκύψουν 
από την προβλεπόμενη ισχύ των ίδιων των οικονομικών επιδόσεων. Η πρόοδος θα 
μπορούσε να επηρεαστεί αρνητικά σε τρεις βασικούς τομείς: 
i) Πρώτον, η ανάκαμψη ασκεί θετική συγκυριακή επίδραση στα δημόσια έσοδα και 
επομένως μειώνει αυτόματα τις καθαρές δανειακές ανάγκες στα περισσότερα 
κράτη μέλη. Εάν οι κυβερνήσεις περιοριστούν στη βελτίωση που έχει επιτευχθεί 
χάρη στην εξέλιξη της συγκυρίας, η επιστροφή μεσοπρόθεσμα σε αποδεκτά 
επίπεδα δημόσιου χρέους θα καταστεί πιο δυσχερής, με αναπόφευκτες 
αρνητικές συνέπειες για τις πληθωριστικές προσδοκίες, τα μακροπρόθεσμα 
επιτόκια και, τέλος, την οικονομική ανάπτυξη. 
Η) Δεύτερον, η επίτευξη καλύτερων των αναμενόμενων οικονομικών επιδόσεων 
στην Κοινότητα θα μπορούσε ενδεχομένως να μειώσει τη βούληση για την 
ανάληψη αποφασιστικών ενεργειών στους τομείς της απασχόλησης και της 
εξάλειψης των παραγόντων δυσκαμψίας μέσω μεταρρυθμίσρων στην αγορά 
εργασίας, γεγονός που θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στις προοπτικές 
ουσιαστικής μείωσης της ανεργίας μεσοπρόθεσμα. 
iii) Τρίτον, παράλληλα με την ενίσχυση της ανάκαμψης ενδέχεται να προκύψουν 
περιορισμοί παραγωγικής ικανότητας οι οποίοι, ελλείψει κατάλληλης 
δημοσιονομικής και μισθολογικής εξέλιξης, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν 
κινδύνους υιοθέτησης αυστηρότερων πολιτικών από τις νομισματικές αρχές. 
Θα πρέπει να τονιστεί ωστόσο ότι δεν πρόκειται για άμεσο κίνδυνο, δεδομένου 
ότι δεν είναι πιθανόν ότι οι πληθωριστικές πιέσεις θα γίνουν αισθητές πριν από 
το τέλος του 1995. Η χρονική στιγμή κατά την οποία θα αρχίσουν να 
εκδηλώνονται ενδεχόμενες εντάσεις στις τιμές θα εξαρτηθεί από την ταχύτητα 
με την οποία θα επιτευχθεί η κάλυψη του ελλείμματος παραγωγής. Από την 
άποψη αυτή, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. 
Χωρίς να υποεκτιμάται η σοβαρότητα των κινδύνων αυτών, ο σημερινός δυναμισμός 
της ανάκαμψης φαίνεται αρκετά ισχυρός και μπορεί να δικαιολογήσει τις σχετικά 
αισιόδοξες προβλέψεις που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση. Επιπλέον, η 
πρόοδος που επιτεύχθηκε όσον αφορά την αύξηση της παραγωγικότητας, τη διατήρηση 
και τη βελτίωση των επιπέδων αποδοτικότητας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικής 
θέσης της Κοινότητας, επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι αυτή έχει την ικανότητα να 
13-12-94 
12 
αντιμετωπίσει επιτυχώς εξωτερικές εξελίξεις λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που 
περιγράφονται στην παρούσα έκθεση. Δεν μπορεί άλλωστε να αποκλειστεί το 
ενδεχόμενο μιας ευνοϊκότερης από την προβλεπόμενη σήμερα αναπτυξιακής πορείας 
κατά τα δύο επόμενα έτη, εάν οι παράγοντες που επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη 
θα έχουν τελικά πιο ουσιαστική επίδραση στην οικονομία σε σχέση με τις σημερινές 
προβλέψεις. 
ΠΛΑΙΣΙΟ 1 
Οι οικονομίες των νέων κρατών μελών 
Η διεύρυνση της Ένωσης: Οι τρεις χώρες που θα προσχωρήσουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην αρχή του 
1995 θα αυξήσουν το έδαφος της Ένωσης κατά περισσότερο από το ένα τρίτο (37%) και τον αριθμό των 
πολιτών της κατά 6% περίπου, ενώ το ΑΕΠ της Ένωσης θα αυξηθεί κατά 7%. Το 1993, το κατά κεφαλήν 
ΑΕΠ, υπολογιζόμενο σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης, ήταν υψηλότερο από τον κοινοτικό μέσο όρο 
στην Αυστρία (κατά 9%), ελαφρά κατώτερο στη Σουηδία και κατά 14% κατώτερο στη Φινλανδία. 
Γενική οικονομική κατάσταση: Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο κυριότερος εμπορικός εταίρος των νέων 
κρατών μελών και αντιπροσωπεύει μεταξύ 47% (Φινλανδία) και 66% (Αυστρία) του εξωτερικού τους 
εμπορίου. Η εξέλιξη και ο συγχρονισμός της συγκυρίας ήταν διαφορετικές στις Σκανδιναβικές Χώρες σε 
σχέση με την Κοινότητα, ενώ η συσχέτιση των οικονομικών κύκλων στην Αυστρία και την Ένωση ήταν 
ιδιαίτερα αισθητή. Ενώ ο οικονομικός κύκλος επιβραδύνθηκε στην Αυστρία παράλληλα με εκείνον στην 
ΕΕ στις αρχές της δεκαετίας του 90, η οικονομική δραστηριότητα στη Σουηδία σημείωσε απότομη κάμψη 
μετά την περίοδο έντονης υπερθέρμανσης στη δεκαετία του 80 και η παραγωγή στη Φινλανδία σημείωσε 
πτώση μετά την περίοδο υπερθέρμανσης και την κατακόρυφη μείωση του όγκου των εξαγωγών προς τη 
Σοβιετική Ένωση το 1989. 
Αγορά εργασίας: Και οι τρεις χώρες εμφανίζουν παραδοσιακά εξαιρετικά αποτελέσματα στον τομέα της 
απασχόλησης και της ανεργίας σε σχέση με τις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Η εισοδηματική πολιτική σε 
όλα τα νέα κράτη μέλη ασκείται σε μεγάλο βαθμό σε κεντρικό επίπεδο, ενώ εφαρμόζονται εκτεταμένα 
μέτρα στην αγορά εργασίας, ιδίως στις Σκανδιναβικές Χώρες. Ωστόσο, μετά την πρόσφατη κάμψη της 
οικονομικής δραστηριότητας, στη Σουηδία η επίσημη ανεργία από 2% ανήλθε για πρώτη φορά σε 8% 
(ένα συμπληρωματικό 5% έχει ενταχθεί σε ενεργά προγράμματα υπέρ της αγοράς εργασίας) και στη 
Φινλαδία αυξήθηκε από 4,5% στο εξαιρετικά υψηλό ποσοστό του 19%. 
Πληθωρισμός και επιτόκια: Ενώ το ποσοστό πληθωρισμού στην Αυστρία παρέμεινε κάτω από το μέσο 
όρο της ΕΕ για μεγάλο χρονικό διάστημα χάρη στη σύνδεση του σελινιού με το γερμανικό μάρκο, στη 
Φινλανδία το ποσοστό πληθωρισμού ήταν ελαφρά υψηλότερο από το μέσο όρο της ΕΕ και στη Σουδία 
αισθητά υψηλότερο στη δεκαετία του 80. Μετά τις νομισματικές διαταραχές του 1992, η νομισματική 
πολιτική στις Σκανδιναβικές Χώρες επικεντρώθηκε στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Η βασική 
τάση του πληθωρισμού βρίσκεται επομένως υπό έλεγχο σε όλα τα νέα κράτη μέλη. Τα μακροπρόθεσμα 
επιτόκια στην Αυστρία είναι σήμερα πολύ χαμηλότερα από το μέσο όρο της Ένωσης, ενώ είναι 
υψηλότερα στη Φινλανδία και στη Σουηδία, κυρίως λόγω της δημοσιονομικής κατάστασης των δύο 
αυτών χωρών. 
Εξωτερικοί λογαριασμοί: Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών στην Αυστρία είναι γενικά 
ισοσκελισμένο από τις αρχές της δεκαετίας του 80, χάρη στις αντισταθμιστικές κυκλικές διακυμάνσεις 
των συνιστωσών του. Λόγω της απότομης μείωσης των εξαγωγών, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
της Φινλανδίας σημείωσε σημαντική επιδείνωση το 1989, η οποία ανήλθε στο 5% του ΑΕΠ. Η πρόσφατη 
ανάκαμψη υπό την ώθηση των εξαγωγών επέτρεψε ωστόσο τη μετατροπή του δυσβάστακτου αυτού 
ελλείμματος σε πλεόνασμα της τάξης του 2%. Στη Σουηδία,η εξέλιξη ήταν συγκρίσιμη με εκείνη της 
Φινλανδίας, αν και λιγότερο έντονη δεδομένου ότι το έλλειμμα οφειλόταν κυρίως σε εσωτερικούς 
παράγοντες. 
Δημόσια οικονομικά: Οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ υπερβαίνουν αισθητά το μέσο όρο της 
ΕΕ στη Σουηδία και είναι ελαφρά υψηλότερες στην Αυστρία. Στη Φινλανδία, το ποσοστό των δαπανών 
αυτών δεν υπερέβη το μέσο όρο της ΕΕ παρά μόνο κατά τη διάρκεια της πρόσφατης ύφεσης, ενώ 
13-12-94 
-13-
προηγουμένως το επίπεδο τους ήταν αισθητά χαμηλότερο. Ενώ το καθαρό υπόλοιπο των λογαριασμών 
του δημόσιου τομέα κυμάνθηκε στο -3% του ΑΕΠ επί 20 περίπου έτη στην Αυστρία και μεταξύ +1% και 
+7% στη Φινλανδία, οι διακυμάνσεις ήταν πολύ πιο έντονες στη Σουηδία. Η πρόσφατη ύφεση είχε ως 
αποτέλεσμα την επιδείνωση του ελλείμματος του δημόσιου τομέα στην Αυστρία κατά περισσότερο από 2 
ποσοστιαίες μονάδες σε 4,1% του ΑΕΠ το 1993. II ύφεση είχε ακόμ,α πιο σοβαρές επιπτώσεις στη 
Φινλανδία και τη Σουηδία, στις οποίες τα ελλείμματα ανήλθαν το 1993 σε 7% και 13%, αντίστοιχα. 
Το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ υπερέβη πρόσφατα το 60% στην Αυστρία. Ενώ στη Σουηδία η 
ύφεση και η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος αύξησαν το ακαθάριστο δημόσιο χρέος κατά 36 
ποσοστιαίες μονάδες σε περίπου 88% του ΑΕΠ κατά την περίοδο 1990-1994, οι ίδιοι παράγοντες 
αύξησαν το δημόσιο χρέος στη Φινλανδία κατά 58 ποσοστιαίες μονάδες σε περίπου 72% του ΑΕΠ κατά 
την ίδια περίοδο. 
Συναλλαγματική πολιτική: Όλα τα νέα κράτη μέλη ακολουθούσαν πολιτικές σταθερών 
συναλλαγματικών ισοτιμιών πριν από τις διαταραχές που σημειώθηκαν στις ευρωπαϊκές νομισματικές 
αγορές στο δεύτερο ήμισυ του 1992. Η Αυστρία δεν επηρεάστηκε από τις διαταραχές αυτές και μπόρεσε 
να διατηρήσει το στόχο όσον αφορά την ισοτιμία του νομίσματος της έναντι του γερμανικού μάρκου. 
Μετά από τις σημαντικές υποτιμήσεις του σουηδικού και του φινλανδικού νομίσματος, τα νέα κράτη 
μέλη επέλεξαν το καθεστώς των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών, το οποίο απαιτούσε νέες 
κατευθύνσεις νομισματικής πολιτικής. Τόσο η Φινλανδία και η Σουηδία έχουν καθορίσει 
συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους για το ποσοστό πληθωρισμού. 
Οικονομικές προοπτικές για το 1995/1996 
Αναμένεται γενικά ότι οι οικονομικές επιδόσεις των τριών νέων κρατών μελών κατά τα δύο πρώτα έτη 
θα είναι καλές, αλλά υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Τα νέα κράτη μέλη πρέπει να 
καταβάλουν τις ίδιες προσπάθειες όπως και τα σημερινά κράτη μέλη προκειμένου να επιτύχουν τους 
στόχους οικονομικής πολιτικής της Κοινότητας. 
Στην Αυστρία, οι εξαγωγές και οι επενδύσεις θα οδηγήσουν σε αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους 
που αρχικά θα ανέλθει σε σχεδόν 3% και θα υπερβεί ελαφρά το ποσοστό αυτό κατά την περίοδο 1994-
1996. Η αύξηση των τιμών θα παραμείνει στο χαμηλό επίπεδο του 3% και το 1995 θα μειωθεί σε 2,5% 
χάρη στην πτώση των τιμών των ειδών διατροφής μετά την προσχώρηση. Δεδομένου ότι η απασχόληση 
αυξάνεται με ταχύ ρυθμό, αναμένεται ότι η ανεργία θα μειωθεί κατά */4 ποσοστιαίας μονάδας σε 5*/4%. 
Οι μεταφορές στον προϋπολογισμό της ΕΕ και τα μέτρα προσαρμογής θα αυξήσουν το έλλειμμα του 
δημόσιου τομέα σε περίπου 5% του ΑΕΠ το 1995, το οποίο όμως θα μειωθεί στη συνέχεια υπό την 
επίδραση των αυτόματων σταθεροποιητών. 
Η Φινλαδία εξέρχεται από τη βαθιά ύφεση που αντιμετώπισε μέσω μιας εξαιρετικά καλής, εν μέρει χάρη 
στην υποτίμηση του νομίσματος της, επίδοσης των εξαγωγών της, η οποία τονώνει τις επενδύσεις σε 
εξοπλισμό που αναμένεται να αυξηθούν με ρυθμούς της τάξης του 20% το 1995 και το 1996, αν και 
κυρίως στις εξαγωγικές βιομηχανίες. Προβλέπεται ότι η αύξηση του ΑΕΠ κατά 4^/4% κατά μέσο όρο τα 
επόμενα τρία χρόνια θα μειώσει το ποσοστό ανεργίας από 18% στο ακόμα υψηλό επίπεδο του 14% το 
1996. Ο πληθωρισμός παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, καθώς η ιδιωτική κατανάλωση είναι ακόμα 
ασθενής σε σχέση με την παραγωγική ικανότητα του εσωτερικού τομέα της οικονομίας. Το έλλειμμα του 
δημόσιου τομέα θα εξακολουθήσει να κυμαίνεται στο 5% του ΑΕΠ το 1994 και το 1995, λόγω της 
αναβολής επιστροφής ορισμένων φόρων, και θα μειωθεί σε 2,5% το 1996. Οι καθαρές μεταφορές στον 
προϋπολογισμό της ΕΕ θα είναι σχεδόν ισοσκελισμένες. 
Στη Σουηδία προβλέπεται ότι η οικονομική δραστηριότητα θα αναπτυχθεί κατά σχεδόν 3% ετησίως έως 
το 1996. Ενώ η ταχύρρυθμη αύξηση των εξαγωγών και των σχετικών επενδύσεων επέτρεψαν στη 
Σουηδία να εξέλθει από την ύφεση το 1994, η εσωτερική ζήτηση θα αναλάβει προοδευτικά το ρόλο της 
κινητηρίου δύναμης της οικονομικής ανάπτυξης κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Μετά την επιτάχυνση 
που σημείωσε λόγω της υποτίμησης, ο πληθωρισμός θα επηρεαστεί θετικά από τις συγκρατημένες 
αυξήσεις του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος, αλλά αναμένεται ότι η αύξηση των έμμεσων 
φόρων θα ασκήσει ωστόσο κάποιες πιέσεις κατά την περίοδο αυτή. Η απασχόληση, η οποία μειώθηκε το 
1994 κατά σχεδόν 1%, αναμένεται να σημειώσει πρόοδο κατά περίπου 1,5% το 1995 και το 1996 και να 
επιτρέψει τη σταδιακή μείωση της επίσημης ανεργίας σε λιγότερο από 7%. Η δημόσια κατανάλωση 
αναμένεται να μειωθεί σε πραγματικούς όρους, καθιστώντας έτσι δυνατή τη συγκράτηση του 
ελλείμματος του δημόσιου τομέα, Το έλλειμμα ανήλθε στο ανώτατο επίπεδο του 13ν4% του ΑΕΠ το 
1993 και αναμένεται ότι θα μειωθεί περαιτέρω έως το 1996, όχι όμως σε λιγότερο από 7*/4%· 
13-12-94 
14-
Κεφάλαιο 2: Περαιτέρω πρόοδος για τη σύγκλιση 
Η συγκράτηση των μισθών, η σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και ο σχετικά χαμηλός 
ακόμα βαθμός χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας βοήθησαν να πραγματοποιηθούν 
περαιτέρω βήματα προόδου στο θέμα της σύγκλισης των ποσοστών πληθωρισμού. Η κατάσταση 
του πληθωρισμού στα περισσότερα κράτη μέλη είναι σήμερα σχετικά ικανοποιητική. Δεν έχει, 
όμως, σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος στο θέμα των περιορισμών των ελλειμμάτων του 
προϋπολογισμού. Η ένταση της ανάκαμψης επιτρέπει να ενισχυθούν οι προσπάθειες στον εν 
λόγω τομέα Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες ήταν σταθερές και σημειώθηκε επίσης πρόοδος στη 
σύγκλιση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Με την προϋπόθεση ότι θα καταβληθούν 
συμπληρωματικές προσπάθειες, κυρίως στο θέμα του προϋπολογισμού, η πρόβλεψη ότι η 
πλειοψηφία των κρατών μελών θα μπορέσει να ικανοποιήσει τα κριτήρια της ΟΝΕ εντός των 
προθεσμιών που προβλέπονται στη Συνθήκη θα μπορούσε πλέον να θεωρηθεί απόλυτα 
ρεαλιστική. Η ένταση της ανάκαμψης δημιουργεί επίσης ευνοϊκές προϋποθέσεις που θα 
επιτρέψουν να ξαναρχίσει η διαδικασία της σύγκλισης των οικονομιών των λιγότερο 
ευνοημένων χωρών και περιφερειών. 
2.1. Η ανάκαμψη ευνοεί την πραγματική σύγκλιση 
Οι πρόσφατες τάσεις πραγματικής σύγκλισης εξετάζονται συμβατικά με βάση τη 
σχετική θέση των χωρών σε ό,τι αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Αν, όμως, η ανάλυση 
περιορίζεται στο επίπεδο των κρατών μελών, τότε συγκαλύπτονται πολύ συχνά 
ορισμένες σημαντικές διαφορές μεταξύ των μικρότερων γεωγραφικών μονάδων όπως 
είναι οι περιφέρειες^. Πράγματι, από τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των 
περιφερειών της Κοινότητας σχηματίζεται άλλη εικόνα από εκείνη που προκύπτει από 
την πραγματοποιούμενη σε επίπεδο κρατών μελών ανάλυση. Δυστυχώς, όμως, τα 
στοιχεία που αφορούν τις περιφέρειες παρέχονται με σημαντική καθυστέρηση και κατά 
συνέπεια η αξιολόγηση των προσφάτων τάσεων πραγματικής σύγκλισης θα πρέπει να 
πραγματοποιηθεί με βάση τα 
στοιχεία που αφορούν τις χώρες. 
Με βάση τα στοιχεία αυτά η 
πρόοδος κατά το 1993-94 ήταν 
άνιση: ενώ η Ιρλανδία βελτίωσε τη 
σχετική της θέση όσον αφορά το 
κατά κεφαλήν ΑΕΠ, η θέση της 
Ισπανίας μεταβλήθηκε ελάχιστα 
και εκείνη της Πορτογαλίας και 
της Ελλάδας παρουσίασε μικρή 
επιδείνωση. Για το 1995 και το 
1996 αναμένεται ότι η διαδικασία 
πραγματικής σύγκλισης θα 
συνεχιστεί στην Ιρλανδία, θα 
ξαναρχίσει στην Ισπανία και την 
Πορτογαλία, ενώ προβλέπεται ότι 
θα επιδεινωθεί περαιτέρω η 
σχετική θέση της Ελλάδας. Πίνακας 7: Κατά κεφαλήν ΑΕΠ 
(Ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, Κοινότητα = 100) 
Β 
DK 
WD 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
EC(1) 
EC 1980 
106.8 
105.9 
117.8 
64.1 
71.7 
112.8 
62.0 
102.5 
115.6 
107.6 
52.8 
97.1 
100.0 1985 
104.5 
113.7 
118.3 
62.5 
70.1 
111.5 
63.5 
102.9 
119.8 
103.8 
51.1 
100.3 
100.0 1990 
103.6 
105.0 
116.5 
58.2 
74.5 
110.0 
71.1 
103.2 
125.8 
101.2 
55.5 
100.8 
100.0 1992 
107.0 
103.4 
120.1 
105.7 
59.7 
75.1 
108.7 
75.7 
103.8 
127.3 
99.4 
59.9 
95.6 
100.0 
97.6 1994 
105.8 
108.3 
116.1 
104.9 
58.3 
74.9 
108.0 
82.3 
104.3 
129.7 
99.6 
59.2 
997 
100.0 
98.1 1996 
105.9 
108.9 
114.5 
105.3 
56.5 
75.3 
108.3 
86.9 
105.5 
128.4 
99.4 
59.7 
9Θ.Θ 
100.0 
98.5 
(1) Εκτός τών πέντε νέων γερμανικών Lânder 
Οι τάσεις που παρατηρούνται στις περιφέρειες αναλύονται στο κείμενο: Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
(1994), ανταγωνιστικότητα και συνοχή: τάσεις στις περιφέρειες, Πέμπτη Περιοδική Έκθεση για 
την κοινωνική και οικονομική κατάσταση και την ανάπτυξη των περιφερειών στην Κοινότητα. 
13-12-84 
Chart 9 
Inflation convergence in the Community 
Deflators of private consumption, 
thick line = average of 3 best performers + 1.5 -15 
Οι εξελίξεις αυτές αξιολογούνται ορθότερα αν συγκριθούν με τη συνολική εξέλιξη της 
πραγματικής σύγκλισης κατά την τελευταία δεκαετία κατά την οποία παρατηρήθηκε 
ελαφρά διεύρυνση των 
αποκλίσεων στο διάστημα 1980 
— 1985, ενώ στη συνέχεια 
ακολούθησε μία περίοδος 
μείωσης, η οποία όμως 
ανακόπηκε το 1992 λόγω της 
επιβράδυνσης της οικονομικής 
δραστηριότητας στην 
Κοινότητα. Η Ισπανία και η 
Πορτογαλία μρόρεσαν να 
βελτιώσουν τη σχετική τοθς θέση 
κατά 4,9 και 7,4 εκατοστιαίες 
μονάδες αντίστοιχα σε σχέση με 
το μέσο όρο της Κοινότητας 
από το 1986, έτος κατά το οποίο 
προσέχωρησαν στην Κοινότητα. 
Η εξέλιξη ήταν ακόμη πιο 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 
εντυπωσιακή στην Ιρλανδία, η οποία κατά την ίδια περίοδο βελτίωσε τη σχετική της 
θέση κατά 21 εκατοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον κοινοτηκό μέσο όρο. Παρά την 
ελαφρά βελτίωση ποθ παρατηρήθηκε μεταξύ τοθ 1990 κα 1992, η Ελλάδα ήταν η μόνη 
χώρα στην ομάδα αυτή που εμφάνισε επιδείνωση της σχετικής της θέσης σε σ ' θγκριση 
με την κατάσταση που επικρατούσε στις αρχές της δεκαετίας του 80. 
2.2. Η ονομαστική σύγκλιση ακολουθεί ενθαρρυντική πορεία 
Μετά τη σημαντική κάμψη που παρατηρήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 90, άρχισαν 
πάλι να πραγματοποιούνται βήματα προόδου για την επίτευξη μεγαλύτερης 
ονομαστικής σύγκλισης στην Κοινότητα. Ωστόσο, τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα δεν 
ήταν απόλυτα ικανοποιητικά και θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες 
για την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. 
2.2.1 Πραγματοποιήθηκαν και προβλέπονται συγκρατημένες αυξήσεις των τιμών 
Οι επιδόσεις της Κοινότητας στον τομέα του προϋπολογισμού βελτιώθηκαν σημαντικά. 
Αφού έφθασε το 5,4% το 1991, το μέσο ποσοστό πληθωρισμού, μετρούμενο με τον 
αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης, άρχισε συνεχώς να υποχωρεί και 
υπολογίζεται ότι έφθασε τα 3,1% το 1994. Προβλέπεται ότι το 1995 οι μέσες αυξήσεις 
των τιμών στην Κοινότητα θα υποχωρήσουν περαιτέρω, αλλά ότι το 1996 θα σημειωθεί 
μία ελαφρά επιτάχυνση. 
Ο μέσος όρος του πληθωρισμού στην Κοινότητα ήταν 4,7% το 1990 με βάση τον 
αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης και 5,2% με βάση τον αποπληθωριστή του 
ΑΕΠ. Το 1991 σημειώθηκε περαιτέρω επιδείνωση στο μέτωπο του πληθωρισμού, όταν 
και οι δύο δείκτες έφθασαν στο επίπεδο του 5,4%. Στην περίπτωση της Γερμανίας, η 
άνοδος του πληθωρισμού αντανακλά την έντονη αύξηση της εσωτερικής ζήτησης που 
οφείλεται στην αύξηση των δημοσίων δαπανών και της φορολογίας μετά την 
13-12-94 
16 
ενοποίηση, αλλά και σε πολλά άλλα κράτη μέλη (Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω 
Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο) σημειώθηκε επίσης επιτάχυνση του πληθωρισμού. 
Οι πρώτες ενδείξεις για την υποχώρηση του πληθωρισμού εμφανίστηκαν το 1992 και 
έκτοτε ο πληθωρισμός ακολουθεί πτωτική πορεία. Ο πληθωρισμός σύμφωνα με τον 
αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης και τον αποπληθωριστή του ΑΕΠ ανήλθε στο 
ίδιο σχεδόν επίπεδο (4,5%) το 1992 και σε 3,9 και 3,7% αντίστοιχα το 1993. Κατά τη 
διάρκεια του 1994, ο πληθωρισμός υποχώρησε περαιτέρω φθάνοντας σε πρωτοφανώς 
χαμηλά επίπεδα για την Κοινότητα: ο αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωσης 
προβλέπεται να αυξηθεί κατά 3,1% και ο αποπληθωριστής του ΑΕΠ κατά 2,7%. 
Πίνακας 8 
Εξέλιξη του πλτ\ 
(μεταβολή % του αποπληθωρισττ 
Β 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
CE 12 
Αποπληθωριστής ΑΕΠ - ΕΚ12 
Κόστος εργασίας ανά μονάδα 
προϊόντος ΕΚ-12 1990 
3.6 
2.7 
2.8 
19.2 
6.5 
2.9 
1.6 
5.9 
3.6 
2.2 
12.6 
5.5 
4.7 
5.2 
6.0 1991 
2.5 
2.2 
3.8 
18.5 
6.3 
3.2 
2.5. 
6.9 
2.9 
3.2 
11.1 
7.4 
5.4 
5.4 
5.5 |θωρισμ 
ιδιωτικτ 
1992 
2.1 
2.1 
4.8 
14.6 
6.4 
2.4 
2.8 
5.2 
2.8 
3.0 
9.8 
4.8 
4.6 
4.5 
4.6 ου 
ς κατανάλωσης) 
1993 
2.6 
1.7 
3.9 
13.6 
5.6 
2.1 
1.6 
5.1 
3.6 
2.1 
7.9 
3.5 
3.9 
3.7 
2.7 1994 
2.6 
1.8 
2.8 
10.8 
4.9 
1.7 
2.8 
4.0 
2.3 
2.3 
5.5 
2.5 
3.1 
2.7 
0.2 1995 
2.5 
2.1 
2.2 
9.5 
4.5 
1.9 
2.7 
3.5 
2.5 
2.4 
4.6 
2.9 
2.9 
2.8 
1.4 1996 
2.6 
2.4 
2.4 
9.0 
4.4 
2.1 
2.7 
3.5 
2.7 
2.5 
4.4 
3.3 
3.1 
3.0 
1.8 
Πηγή: Νοέμβριος 1994, προβλέψεις των υπηρεσιών της Επιτροπής. 
* Δυτική Γερμανία για το 1990 και 1991. 
Η μείωση του πληθωρισμού στα σημερινά χαμηλά επίπεδα ήταν αποτέλεσμα πολλών 
παραγόντων. Πρώτον, ο πραγματικός πληθωρισμός συνεχίζει να αντικατοπτρίζει τα 
αποτελέσματα της ύφεσης σύμφωνα με τις περισσότερες προβλέψεις η διαφορά μεταξύ 
πραγματικής και δυνητικής απόδοσης της παραγωγής θα παραμείνει μεγάλη, με 
συνέπεια την επιβράδυνση της μεταβολής των τιμών. Επιπλέον, η συγκράτηση των 
μισθών, οι μεγάλες αυξήσεις της παραγωγικότητας, ο σχετικά χαμηλός βαθμός 
χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας και η ανατίμηση των νομισμάτων της 
Κοινότητας έναντι του δολαρίου επέδρασαν θετικά στη μείωση του πληθωρισμού. 
13-12-94 
17 
Chart 10 
Inflation in the EC 
(annual percentage changes) 
Daflator of pfiyate coneumjjtion^ 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Nominal Unit Labour Costs 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Import prices 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 Συγκρατημένη ήταν και η αύξηση των 
μισθών σε συνδυασμό και με την 
επιβράδυνση του πληθωρισμού. Το 1994 η 
ονομαστική αμοιβή ανά απασχολούμενο 
προβλέπεται να αυξηθεί κατά 3,4%, έναντι 
7% και 4,2% κατά την περίοδο 1990-92 και 
κατά το 1993 αντίστοιχα. Από την άλλη 
πλευρά η παραγωγικότητα της εργασίας 
προβλέπεται να αυξηθεί το έτος αυτό με 
ρυθμό μεγαλύτερο του 3%, λόγω της 
ταχείας επέκτασης της παραγωγής και των 
επιδράσεων των μέτρων αναδιάρθρωσης· 
ωστόσο, η αύξηση της παραγωγικότητας 
δεν είναι ασυνήθιστη σε φάσεις ανάκαμψης 
της οικονομικής δραστηριότητας. Ως εκ 
τούτου, το ονομαστικό κόστος εργασίας 
ανά μονάδα προϊόντος αυξήθηκε μόνο 
κατά 0,2%» κατά το τρέχον έτος σε 
σύγκριση με 4,5% κατά μέσον όρο κατά την 
περίοδο 1990-93. Τέλος, ο πληθωρισμός 
στις τιμές κατά την εισαγωγή κατά την 
περίοδο αυτή ήταν της τάξεως του 1%. 
Καλές επιδόσεις στον τομέα του 
πληθωρισμού είχαν όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. 'Οπως προκύπτει από τον 
αποπληθωριστή ιδιωτικής κατανάλωσης, ο πληθωρισμός παρέμεινε σταθερός στο 
Βέλγιο σε ποσοστό 2,5%» περίπου, ενώ σε τρία άλλα κράτη μέλη (Δανία, Ιρλανδία, 
Κάτω Χώρες) επιταχύνθηκε οριακά από το 1993, παραμένοντας όμως σε χαμηλά 
επίπεδα. Αξιόλογη βελτίωση σημειώθηκε στη Γερμανία (μειώθηκε κατά 1,1 εκατοστιαίες 
μονάδες σε 2,8% περίπου το 1994), στην Ελλάδα (μειώθηκε κατά 2,8 εκατοστιαίες 
μονάδες και έφθασε το 10,8%), στη Γαλλία (μειώθηκε κατά 0,4 εκατοστιαίες μονάδες και 
έφθασε το 1,7%»), στην Ισπανία (μειώθηκε κατά 0,7 εκατοστιαίες μονάδες και έφθασε το 
4,9%»), στην Ιταλία (μειώθηκε κατά 1,1 εκατοστιαίες μονάδες και έφθασε σε 4%), στο 
Λουξεμβούργο (μείωση κατά 1,3 εκατοστιαίες μονάδες σε 2,3%»), στην Πορτογαλία 
(μείωση κατά 2,4 εκατοστιαίες μονάδες σε 5,5%) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (μείωση 
κατά 1 εκατοστιαία μονάδα σε 2,5%). 
Οι ευνοϊκές αυτές εξελίξεις στο μέτωπο των τιμών αναμένεται ότι θα συνεχιστούν το 
1995 και το 1996. Το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος προβλέπεται να αυξηθεί 
κάπως, αλλά οι προβλεπόμενοι ρυθμοί αύξησης (αρκετά χαμηλότεροι του 2% ετησίως), 
θα παραμείνουν σε πρωτοφανώς χαμηλά επίπεδα. Οι πιέσεις, όμως, που ασκούνται από 
την πλευρά της ζήτησης, θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να αυξήσουν σιγά-σιγά τις 
τιμές και μετά από μία νέα αλλά μικρή επιβράδυνση το 1995 προβλέπεται ότι ο 
αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωσης θα επιταχυνθεί και θα φθάσει το 3,1%» το 1996 
(3% για τον αποπληθωριστή του ΑΕΠ). 
Η εξέλιξη του πληθωρισμού προβλέπεται ότι θα είναι ενθαρρυντική σε γενικές γραμμές 
σε επτά κράτη μέλη - εντός των ορίων 2-3% που καθορίζονται στις γενικές 
κατευθύνσεις - ενώ η κατάσταση στα άλλα πέντε κράτη μέλη εξακολουθεί να μην είναι 
ικανοποιητική, αν και σε διαφορετικό βαθμό. Για το 1996 προβλέπεται ότι ο 
13-12-94 
18 
πληθωρισμός στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία, παρά τις περαιτέρω 
βελτιώσεις, θα εξακολουθήσει να αποκλίνει από τα επιθυμητά όρια (περίπου 4,5% στην 
Ισπανία και την Πορτογαλία και 3,5% στην Ιταλία). Το ποσοστό του πληθωρισμού στο 
Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο το 1994 κυμάνθηκε εντός των ορίων των γενικών 
κατευθύνσεων, προβλέπεται να αυξηθεί προοδευτικά και να ξεπεράσει το 3% το 1996. 
Στην Ελλάδα ο πληθωρισμός προβλέπεται ότι θα μειωθεί αν και με χαμηλότερο 
ενδεχομένως ρυθμό σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Στις περισσότερες από τις 
χώρες αυτές απαιτούνται συμπληρωματικές προσπάθειες σε πολλούς τομείς, κυρίως 
όμως σε ό,τι αφορά τη συγκράτηση των μισθών και την εξέλιξη του προϋπολογισμού. 
Όλα τα κράτη μέλη, ανεξάρτητα από τη σχετική επιτυχία τους στη μείωση του 
πληθωρισμού, πρέπει να διατηρήσουν πολιτική που θα έχει στόχο να εξασφαλίσει τη 
σταθερότητα των τιμών. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να διατηρήσουν ένα σταθερό 
μακροοικονομικό πλαίσιο, να ακολουθήσουν συνετή δημοσιονομική και νομισματική 
πολιτική και να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό στις αγορές. 
2.2.2. Μη ικανοποιητική πρόοδος στο θέμα της δημοσιονομικής σταθεροποίησης 
Ενώ το 1993 η ύφεση ανέβασε τα ελλείμματα του προϋπολογισμού στα ύψη (6% του 
ΑΕΠ), το 1994 η κατάσταση άρχισε να αντιστρέφεται, πράγμα που προβλέπεται να 
επιφέρει μείωση του μέσου δημοσιονομικού ελλείμματος της Κοινότητας σε 4% 
περίπου του ΑΕΠ το 1996. Η μείωση αυτή, όμως, θα επέλθει σε μεγάλο βαθμό 
αυτομάτως, λόγω των συνεπειών που θα έχει η αύξηση του ΑΕΠ και της απασχόλησης 
στα έσοδα και τις δαπάνες του δημοσίου. To, 19964, το μέσο προσαρμοσμένο στις 
κυκλικές μεταβολές δημοσιονομικό έλλειμμα στην Κοινότητα προβλέπεται να φθάσει το 
4ιΑ% του ΑΕΠ, δηλαδή μία τιμή που είναι πάρα πολύ υψηλή. 
Οι τάσεις του προϋπολογισμού 
το 1994 ήταν απογοητευτικές σε 
πολλά κράτη μέλη (βλ. κεφάλαιο 
4, τμήμα 4) και τον Οκτώβριο του 
1994 το Συμβούλιο, 
εφαρμόζοντας για πρώτη φορά 
τη νέα διαδικασία που έχει στόχο 
να αποτρέπει τη δημιουργία 
"υπερβολικών δημοσιονομικών 
ελλειμμάτων", αποφάσισε ότι 
από τα 12 κράτη μέλη τα 10 
είχαν υπερβολικά ελλείμματα. Chart 11 
EC: actual and cyclically-adjusted government deficits 
% of GDP 
Ιδιαίτερα στην 
δημοσιονομικό Ελλάδα το 
έλλειμμα 
συνεχίζει να είναι το υψηλότερο της Κοινότητας και υπερβαίνει κατά πολύ την τιμή 
αναφοράς που ορίζεται στη Συνθήκη. Στην Ιταλία, το δημοσιονομικό έλλειμμα 
Οι προβλέψεις της Επιτροπής βασίζονται στη συνήθη υπόθεση της "αμετάβλητης 
ακολουθούμενης πολιτικής". Το γεγονός αυτό έχει σημαντικές συνέπειες στην περίπτωση της 
δημοσιονομικής πολιτικής, δεδομένου ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις θα εξαγγείλουν εντός 
του 1995 μέτρα που θα έχουν στόχο να επηρεάσουν τις εξελίξεις το 1996, τα οποία δεν 
μπορούν να ληφθούν υπόψη στις σημερινές προβλέψεις. Η προβολή του προϋπολογισμού για 
το 1996 απεικονίζει απλώς τα αποτελέσματα των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί. 
13-12-94 
19 
παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο για τρίτο κατά σειράν έτος στο πολύ υψηλό ποσοστό 
του 9,5% επί του ΑΕΠ. Η Ισπανία και η Γαλλία κατόρθωσαν να μειώσουν ελαφρά τα 
ελλείμματα, τα οποία, όμως, παραμένουν σε πολύ υψηλά επίπεδα (7% και 5,6% του 
ΑΕΠ αντίστοιχα το 1994). 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής το Νοέμβριο του 1994, οι προοπτικές για το 
επόμενο έτος και για το 1996 υποδηλώνουν ότι με την ακολουθούμενη σήμερα πολιτική 
η δημοσιονομική εξυγίανση δεν θα εκμεταλλευθεί πλήρως τις ευκαιρίες που παρέχει ο 
παρατηρούμενος εντονότερος ρυθμός ανάπτυξης, ακόμα και αν τα προβλεπόμενα 
ελλείμματα ακολουθήσουν πτωτική πορεία. 
Πίνακας 9 
Β 
DK1) 
D 
GR3) 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 
ΕΚ Καθαρός δανειασμός (-) η περίσευμα (+) 
του δημοσίου Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
επί % του ΑΕΠ 
1994 
-5.5 
-4.3 
-2.9 
-14.1 
-7.0 
-5.6 
-2.4 
-9.6 
1.3 
-3.8 
-6.2 
-6.3 
-5.6 1995 
-4.7 
-3.0 
-2.4 
-13.3 
-6.0 
-4.9 
-2.0 
-8.6 
1.6 
-3.5 
-5.8 
-4.6 
-4.7 1996 
-4.0 
-2.2 
-2.0 
-12.9 
-4.7 
-3.9 
-1.5 
-7.9 
2.0 
-2.7 
-4.8 
-3.4 
-3.9 1994 
140.1 
78.0 
51.0 
121.3 
63.5 
50.4 
89.0 
123.7 
9.2 
78.9 
70.4 
50.4 
68.8 1995 
138.7 
78.0 
2) 59.4 
125.4 
65.8 
53.4 
83.7 
126.8 
9.8 
78.8 
71.7 
52.4 
72.7 1996 
136.0 
78.2 
58.9 
128.1 
66.1 
55.6 
79.1 
128.6 
9.9 
78.0 
72.3 
53.1 
73.2 
Εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Νοέμβριος 1994. 
1) Οι καταθέσεις του δημοσίου στην κεντρική τράπεζα, οι μη κρατικοί τίτλοι που βρίσκονται στην κατοχή του 
δημοσίου και το σχετικό με τις δημόσιες επιχειρήσεις χρέος προβλέπεται να ανέλθουν σε 24,4% του ΑΕΠ το 
1994. 
2) Η απότομη αύξηση του δείκτη δανειακής επιβάρυνσης της Γερμανίας το 1995 οφείλεται κυρίως στην εξαγορά 
από την κυβέρνηση των σχετικών με την ενοποίηση και εκτός προϋπολογισμού υποχρεώσεων, από τις οποίες 
η πλέον σημαντική είναι το χρέος της "Treuhandanstalt". 
3) Οι προβλέψεις της Επιτροπής για την Ελλάδα έχουν βασιστεί στα στοιχεία των αναθεωρημένων Εθνικών 
Λογαριασμών όπως αυτά παρουσιάστηκαν από τις ελληνικές αρχές στην Επιτροπή. Μετεγενέστερες 
πληροφορίες φαίνεται να υποδεικνύουν ότι οι Λογαριασμοί τού Δημοσίου Τομέα ατο αναθεωρημένο σύστημα 
εμφανίζουν έλειμμα μεγαλύτερο από αυτό που θα έπρεπε. Λαμβάνοντας υπόψη αυτόν τον παράγοντα η 
πρόβλεψη της Επιτροπής όσον αφορά το έλειμμα της γενικής διοίκησης γιά το 1994 θα ήταν 12.7% του ΑΕΠ 
αντί 14.1% του ΑΕΠ που είναι η παρούσα πρόβλεψη. 
Για την Κοινότητα συνολικά ο καθαρός δανεισμός ως ποσοστό του ΑΕΠ προβλέπεται 
να μειωθεί σε 4,7% κατά το επόμενο έτος και σε 3,9% το 1996. Σε πέντε κράτη μέλη 
(Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο) οι προβλεπόμενες 
μειώσεις των καθαρών δανειακών αναγκών του κατά την ευρεία έννοια δημοσίου 
συμφωνούν με τους στόχους που καθορίζονται στα εθνικά προγράμματα σύγκλισης. 
Από την άλλη, όμως, πλευρά οι προβλέψεις για το Βέλγιο, την Ισπανία, τη Γαλλία, την 
Ιταλία και την Πορτογαλία καταδεικνύουν ότι απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες ή 
πρόσθετα μέτρα για την επίτευξη αυτών των στόχων. Τέλος, οι προβλέψεις για την 
13-12-94 
20-
Ελλάδα εμφανίζουν μικρή μόνο μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος από το 
σημερινό πολύ υψηλό επίπεδο^. 
Το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί με χαμηλότερο ρυθμό 
'Οπως φαίνεται στον πίνακα 9, η αναλογία του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ της 
Κοινότητας έχει ήδη προσλάβει ανησυχητικές διαστάσεις και συνεχίζει να 
επιδεινώνεται. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής του φθινοπώρου του 1994, ο 
δείκτης δανειακής επιβάρυνσης αναμένεται να αυξηθεί ταχύτερα από ό,τι προεβλέπετο 
στα προγράμματα σύγκλισης στην περίπτωση της Ελλάδας, της Γαλλίας, της Ιταλίας 
και της Πορτογαλίας. Αντίθετα, προβλέπεται ότι η εξέλιξη του δείκτη δανειακής 
επιβάρυνσης θα ακολουθήσει σε γενικές γραμμές την προβλεπόμενη από τα 
προγράμματα σύγκλισης πορεία στο Βέλγιο (σταδιακή μείωση), στη Δανία (γενικά 
σταθερός), στην Ισπανία (σε άνοδο) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (σε μικρή άνοδο). 
Στην περίπτωση της Γερμανίας προβλέπεται ότι ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης θα 
φθάσει στο ανώτατο σημείο το 1995, όπως προβλέπεται στο πρόγραμμα σύγκλισης, και 
στην περίπτωση της Ιρλανδίας, ο ταχύτερος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης και τα 
μικρότερα ελλείμματα θα έχουν ως αποτέλεσμα ταχύτερη μείωση του δείκτη δανειακής 
επιβάρυνσης σε σύγκριση με ό,τι προβλέπεται στο πρόγραμμα σύγκλισης· ανάλογη 
πορεία προβλέπεται να ακολουθήσει ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης στην περίπτωση 
των Κάτω Χωρών. Τέλος, ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης του Λουξεμβούργου 
προβλέπεται να σταθεροποιηθεί σε επίπεδο κατώτερο του 10% του ΑΕΠ κατά τα 
επόμενα δύο έτη. 
Η προβλεπόμενη αύξηση του δείκτη δανειακής επιβάρυνσης το 1995 και 1996 
καταδεικνύει σε ποια έκταση πρέπει να πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες προσαρμογές 
για να τεθεί ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης σε καθοδική πορεία. Είναι γεγονός ότι σε 
ορισμένα κράτη μέλη η ανάγκη προσαρμογής είναι μεγαλύτερη και περισσότερο 
επείγουσα σε σχέση με άλλα (Βέλγιο, Ιταλία, Ελλάδα), αλλά είναι επιβεβλημένο να 
μειωθεί ο δείκτης δανειακής επιβάρυνσης σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Οι πολύ 
υψηλές, γενικώς, τιμές του δείκτη δανειακής επιβάρυνσης καθιστούν ιδιαιτέρως 
ευπρόσβλητα όλα τα κράτη μέλη σε περίπτωση δυσμενούς εξέλιξης των επιτοκίων. 
2.2.3. Σχετικά σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες 
Από τις 2 Αυγούστου 1993 ο ΜΣΙ λειτουργεί με περιθώρια διακύμανσης +/- 15%. Οι 
εντάσεις που παρατηρήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα από τον Ιούνιο του 1992 μέχρι 
το καλοκαίρι του 1993, κόπασαν μετά την απόφαση του Αυγούστου και, μετά από 
κάποιες αρχικές καθοδικές κινήσεις, τα περισσότερα νομίσματα του ΜΣΙ επανήλθαν 
ουσιαστικά στις αμετάβλητες κεντρικές ισοτιμίες. Χαρακτηριστικό του έτους 1994 ήταν 
μέχρι σήμερα η διατήρηση του σχετικά υψηλού βαθμού σταθερότητας στο ΜΣΙ. Ωστόσο, 
τα νομίσματα που δεν ανήκουν στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών 
υποτιμήθηκαν περαιτέρω, σε διαφορετικό βαθμό, κατά τη διάρκεια του 1994. 
Οι προβλέψεις της Επιτροπής ολοκληρώθηκαν πριν από την έγκριση του ελληνικού 
προϋπολογισμού του 1995. 
13-12-94 
21 
Chart 12 
Exchange rate stability vis-à-vis the DM 
13-week moving coefficient of variation (standard deviation divided by the average) 
0.04 
lliipilll 
0.03 
Η απουσία αναταραχών οφείλεται στη σύνεση που επέδειξαν τα κράτη μέλη κατά τη 
λήψη αποφάσεων νομισματικού χαρακτήρα και στη γενική βελτίωση των οικονομικών 
συνθηκών που διεύρυνε τα περιθώρια ελιγμών των αρμοδίων αρχών. Η αξιοπιστία των 
κεντρικών ισοτιμιών ενισχύθηκε από την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής και τη 
λειτουργία του ΜΣΙ από τον Αύγουστο του 1993. Επιπλέον, η επάνοδος του κινδύνου 
από την εφαρμογή διπλών τιμών συναλλάγματος συνετέλεσε σε μεγάλο βαθμό στην 
εξάλειψη των πηγών κερδοσκοπικών πιέσεων. 
Από τις αρχές του 1994, η πολιτική συγκρατημένης μείωσης των επίσημων ή των 
βασικών επιτοκίων, παράλληλα με την πτώση των επίσημων επιτοκίων στη Γερμανία, 
υιοθετήθηκε από τις περισσότερες κεντρικές τράπεζες της Κοινότητας και είχε ως 
13-12-84 
-22 
αποτέλεσμα να μειωθούν γενικώς τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια σε ολόκληρη την 
Κοινότητα. Η εφαρμογή της πολιτικής αυτής διευκολύνθηκε από τη διαρκή πρόοδο που 
σημειώνεται στο θέμα της συγκράτησης των πληθωριστικών πιέσεων. 
2.2.4. Πρόοδος στον τομέα της σύγκλισης των επιτοκίων 
Η σύγκλιση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων εξαρτάται άμεσα από την πρόοδο που 
σημειώνεται στο θέμα της σταθερότητας των τιμών και της δημοσιονομικής εξυγίανσης 
που αποτελούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την επίτευξη της σταθερότητας των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών. Η πρόοδος στους δύο αυτούς τομείς είχε ως αποτέλεσμα 
τη μείωση των διαφορών επιτοκίων κατά το δεύτερο εξάμηνο του 1993· κατά τη 
διάρκεια όμως του 1994 οι διαφορές επιτοκίων διευρύνθηκαν εκ νέου. Το γεγονός αυτό 
υποδηλώνει ότι είναι ανάγκη να πεισθούν οι αγορές ότι η πρόοδος που σημειώνεται 
στους εν λόγω τομείς θα είναι σταθερή και διαρκής. Σε γενικές γραμμές η σύγκλιση των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων παρουσιάζει μία ενθαρρυντική, αν όχι και απόλυτα 
ικανοποιητική, εικόνα (βλ. διάγραμμα 13). 
Η βαθμιαία μείωση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων στα περισσότερα κράτη μέλη 
βρίσκεται σε αντίθεση με την εξέλιξη των μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Η πορεία των 
μακροπρόθεσμων επιτοκίων αντιστράφηκε απότομα στις αρχές του 1994. Η καθοδική 
πορεία τόσο των μακροπρόθεσμων επιτοκίων όσο και της διαφοράς μεταξύ των 
επιτοκίων σε σύγκριση με τη 
Γερμανία που χαρακτήρισε τις 
εξελίξεις του 1993, ανακόπηκε 
το Φεβρουάριο του 1994. Τον 
Οκτώβριο, τα ονομαστικά 
μακροπρόθεσμα επιτόκια (με 
σημείο αναφοράς τις 
μακροπρόθεσμες ομολογίες του 
δημοσίου διάρκειας 10 ετών) 
ήταν κατά 250 περίπου σημεία 
βάσης (μέσος όρος της 
Κοινότητας) υψηλότερα σε 
σύγκριση με το επίπεδο στο 
οποίο είχαν φθάσει στις αρχές 
του έτους. Chart 13 
Long term interest rates 
(average Nov. 93 - Oct. 94) 
Β DK D GR Ε F IRL I L NL Ρ UK EUR 
Αφορμή για τις εξελίξεις αυτές φαίνεται ότι ήταν η άνοδος των αποδόσεων των 
ομολογιών στις ΗΠΑ συνεπεία των ανησυχιών για μελλοντικές πληθωριστικές τάσεις 
στις Ηνωμένες Πολιτείες. Άλλοι εσωτερικοί στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα παράγοντες, 
όπως είναι οι πληθωριστικές προσδοκίες λόγω της βελτίωσης των προοπτικών 
ανάπτυξης, οι εντεινόμενες ανησυχίες της αγοράς σχετικά με τις δημοσιονομικές 
ανισορροπίες σε πολλά κράτη μέλη και η αίσθηση της ανεπαρκούς προσαρμογής των 
δημοσιονομικών στόχων στο τέλος του 1993, έχουν επίσης ένα μερίδιο "ευθύνης" για τη 
σημαντική άνοδο των επιτοκίων που παρατηρήθηκε σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Η 
αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων ήταν αισθητά διαφορετική από το ένα κράτος 
μέλος στο άλλο, ανάλογα με το στάδιο του οικονομικού κύκλου στο οποίο βρίσκεται η 
κάθε χώρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λόγω της αβεβαιότητας για τη μελλοντική 
εξέλιξη του δημοσίου χρέους που προκάλεσε πληθωριστικές αυξήσεις. 
13-12-84 
-23-
Κεφάλαιο 3: Οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές μέχρι το 2000 
Το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η οικονομική πολιτική σήμερα είναι πώς θα 
μετατραπεί η τρέχουσα ανάκαμψη σε μία συνεχή διαδικασία χαρακτηριζόμενη από 
υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης τόσο από άποψη παραγωγικότητας και απασχόλησης όσο 
και από άποψη καλύτερης οικονομικής σύγκλισης. Για την επίτευξη των δύο αυτών 
στόχων απαιτούνται οι ίδιες πολιτικές. Η βελτίωση των οικονομικών προοπτικών γεννά 
ελπίδες για την επιστροφή σε ρυθμούς μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης παρόμοιους με 
εκείνους που παρατηρηβηκαν κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1980 σύμφωνα με 
τα όσα αναφέρονται στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την "ανάπτυξη, την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση" ως απαραίτητες προϋποθέσεις για να 
επιτευχθεί μία σημαντική μείωση της ανεργίας μέχρι τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας. 
Για να υλοποιηθεί ο στόχος αυτός πρέπει να επιταθούν οι σημερινές προσπάθειες για να 
βελτιωθεί ο δυναμισμός και η ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής οικονομίας καθώς και 
η λειτουργία των αγορών εργασίας και να εφαρμοσθούν με αυστηρότητα οι κατάλληλες 
μακροοικονομικές πολιτικές. 
3.1 Μεσοπρόθεσμες προβλέψεις όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση 
Ο χαρακτήρας της τρέχουσας ανάκαμψης στην Κοινότητα, η οποία αρχικά οφείλετο 
στις εξαγωγές και στη συνέχεια σε μία μεγάλη αύξηση των επενδύσεων, αποτελεί καλόν 
οιωνό όσον αφορά την επίτευξη των κύριων μεσοπρόθεσμων στόχων από άποψη 
ανάπτυξης και απασχόλησης. Η τρέχουσα ανάκαμψη προσφέρει την ευκαιρία να 
εφαρμοσθούν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις μεγάλης εμβλέλειας που σε συνδυασμό με 
συνεκτικές μακροοικονομικές πολιτικές μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική μείωση 
της ανεργίας μέχρι το 2000. Η σημερινή ανάκαμψη, λοιπόν, εξελίσσεται σύμφωνα με τα 
όσα προβλέπονται στο Λευκό Βιβλίο. 
Οι μεσοπρόθεσμες προβλέψεις των υπηρεσιών της Επιτροπής καθώς· και των 
υπηρεσιών του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ αναφέρονται στη δυνατότητα ενός μεσοπρόθεσμου 
ρυθμού ανάπτυξης μεταξύ 3 και 3,5% το χρόνο μέχρι το 2000. Το θετικό αυτό 
αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από τις εξής βασικές προϋποθέσεις: 
* ένα ουδέτερο διεθνές περιβάλλον, από άποψη αντίκτυπου στις οικονομικές 
συνθήκες που επικρατούν στην Κοινότητα· 
* μία νομισματική πολιτική σταθεροποιητικού προσανατολισμού η οποία δεν θα 
βαρύνεται από άστοχες δημοσιονομικές και μισθολογικές ενέργειες· 
* τη συνέχιση των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης σε πολλά από τα κράτη 
μέλη· 
* την εξέλιξη των μισθών με βάση τα όσα συνέβησαν στη δεκαετία του '80· 
* τη συνέχιση της εφαρμογής των μέτρων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης που 
λήφθηκαν στο παρελθόν. 
Εξαιτίας της φύσεως των προϋποθέσεων αυτών, το αποτέλεσμα των μεσοπρόθεσμων 
προβλέψεων αποτελεί στην ουσία ένδειξη του γεγονότος ότι εάν εφαρμοσθούν οι 
σωστές πολιτικές η επίτευξη καλών και υγιών οικονομικών εξελίξεων είναι καθόλα 
δυνατή. Ο ρυθμός ανάπτυξης κατά 3-3,5% το χρόνο μέχρι τα τέλη του αιώνα θα 
13-12-84 
Chart 14 
GDP, investment and employment growth 
96 in the Community 24 
οφείλεται, σύμφωνα με τις 
προβλέψεις της Επιτροπής, κυρίως 
σε εσωτερικούς παράγοντες δηλαδή 
στις επενδύσεις και στην 
κατανάλωση. Οι επενδύσεις 
διαδραματίζουν τον κυριότερο ρόλο 
στην ανάκαμψη, επιστρέφοντας 
προοδευτικά σε ρυθμούς ανάπτυξης 
κυμαινόμενους μεταξύ 6 και 7% 
κατά την περίοδο 1996-2000. Αυτός 
ο έντονος και διαρκής ρυθμός 
ανάπτυξης οφείλεται στη συνεχή 
βελτίωση της αποδοτικότητας του 
κεφαλαίου, τάση που είχε ανακοπεί 
στις αρχές της δεκαετίας του 1990, καθώς και στις ολοένα ευνοϊκότερες προοπτικές 
εξέλιξης της τελικής ζήτησης. 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 
Λόγω της ταχύτερης ανάπτυξης των επενδύσεων από την συνολυκή παραγωγή, το 
μερίδιο των επενδύσεων στο ΑΕΠ αναμένεται ότι το 2000 θα έχει αυξηθεί σε 22-23%. Η 
ανάπτυξη αθτή θα έχει θετικές επιπτώσεις όσον αφορά τόσο τη νέα προστιθέμενη 
παραγωγική ικανότητα όσο και την αάμεση συνεισφορά στη δημιουργία ζήτησης και 
απασχόλησης. Η αύξηση της απασχόλησης σε συνδιασμό με τη θετική εξέλιξη του 
πραγματικού κατά κεφαλή εισοδήματος, κάτω όμως από το ποσοστό αύξησης της 
παραγωγικότητας της εργασίας, θα ενισχύσει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των 
νοικοκυριών και κατ' επέκταση την ιδιωτική κατανάλωση. Προβλέπεται ότι η τελευταία 
θα αυξηθεί κατά 2,5% το χρόνο μέχρι το 2000. 
Chart 1S 
Unemployment rate in the Community to the year 2000 
% of dvBan labour for» Εάν οι επενδυτικές και 
καταναλωτικές αυτές τάσεις γίνουν 
πραγματικότητα, είναι δυνατό να 
επιτευχθεί μεσοπρόθεσμα ένας 
συνεχής συνολικός ρυθμός 
ανάπτυξης της τάξεως του 3-3,5%. 
Υπό τις συνθήκες αυτές και υπό την 
προϋπόθεση ότι η παραγωγικότητα 
της εργασίας παραμένει περί τον μέσο 
όρο της περιόδου 1974-94, δηλαδή 2% 
το χρόνο,αυτός ο ρυθμός ανάπτυξης 
του ΑΕΠ θα σημάνει αύξηση της 
απασχόλησης κατά 1-1,5% ετησίως. Η 
αύξηση της απασχόλησης με τον ρυθμό αυτόν θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της 
ανεργίας κατά 0,5-1% του εργατικού δυναμικού ετησίως, υπό την προϋπόθεση ότι η 
προσφορά εργασίας θα αυξάνεται μέχρι το 2000 κατά 0,5% ετησίως (οφειλόμενη, σε ίση 
αναλογία, σε δημογραφικούς παράγοντες και στην αύξηση του ποσοστού συμμετοχής). 
Επομένως, η ανεργία θα μπορούσε να μειωθεί σε 7% περίπου του ενεργού πληθυσμού 
μέχρι το 2000. 1970 1973 1976 1979 1982 1985 1988 1991 1994 1997 2000 
13-12-94 
25 
Παρότι ένα ποσοστό ανεργίας ανερχόμενο σε 7% του εργατικού δυναμικού, 
εντυπωσιάζει σε σχέση με τις πρόσφατες εμπειρίες, ωστόσο δεν ανταποκρίνεται 
απόλυτα στον στόχο του Λευκού Βιβλίου να μειωθεί η ανεργία στο μισό μέχρι το 2000. 
Αυτό θα μπορέσει να επιτευχθεί μόνον εφόσον, πρώτον, αποδειχθούν επιτυχή τα 
διαρθρωτικά μέτρα που έχουν ως στόχο την αύξηση των ενδογενών συντελεστών 
ανάπτυξης στην Κοινότητα και επιτευχθεί συνεπώς ανάπτυξη πλησιάζουσα τα ανώτατα 
όρια του αναμενόμενου ρυθμοπύ ανάπτυξης, 3-3,5%. Δεύτερον, η επίτευξη του στόχου 
αυτού απαιτεί να εφαρμοσθούν γρήγορα και αποφασιστικά οι πολιτικές για την 
αύξηση της ικανότητας της Κοινότητας να δημιουργεί θέσεις εργασίας ανάλογα με το 
ρυθμό ανάπτυξης της παραγωγής. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές η 
εκπλήρωση του στόχου του Λευκού Βιβλίου είναι καθόλα δυνατή. Οι μεσοπρόθεσμες 
αυτές προβλέψεις δείχνουν όχι μόνο ότι είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί σημαντική 
πρόοδος όσον αφορά τη μείωση της ανεργίας αλλά επίσης και τον χαρακτήρα των 
προκλήσεων του μέλλοντος και τα όρια ως προς το τι μπορεί να επιτευχθεί βάσει των 
σημερινών τάσεων. 
3.2 Απαραίτητες προϋποθέσεις για μεγαλύτερη ανάπτυξη και τη δημιουργία 
απασχόλησης 
Η διατήρηση του ρυθμού ανάπτυξης στα υψηλά επίπεδα που αναφέρονται στις 
προηγούμενες παραγράφους δεν μπορεί να επιτευχθεί με άμεση κρατική παρέμβαση, Η 
οικονομική αυτή εξέλιξη θα εξαρτηθεί τόσο από την θέσπιση και διατήρηση των 
κατάλληλων μακροοικονομικών και μικροοικονομικών πολιτικών όσο και από την 
προσαρμογή τους στη συμπεριφορά των οικονομικών συντελεστών. Είναι σημαντικό να 
πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές προκειμένου να διασφαλισθεί ότι η ανάπτυξη αυτή 
θα είναι βιώσιμη, ότι θα έχει αντιπληθωριστικό χαρακτήρα και ότι θα σέβεται το 
περιβάλλον. 
3.2.1 Ο ρόλος των διαρθρωτικών πολιτικών 
Όσο θα επιταχύνεται ο ρυθμός ανάπτυξης, τόσο ευνοϊκότερο θα καθίσταται το 
περιβάλλον για την εφαρμογή πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής. Πέραν αυτού, θα 
μειωθεί και η αντίσταση στην εφαρμογή πολιτικών που στοχεύουν στην κατάργηση των 
εμποδίων στον ανταγωνισμό καθώς και άλλων περιορισμών. Εκτός αυτού, η εφαρμογή 
ενεργητικών πολιτικών στην αγορά εργασίας θα καταστεί ουσιαστικότερη καθώς οι 
δικαιούχοι των παρεμβάσεων στο πλαίσιο των πολιτικών αυτών θα έχουν περισσότερες 
πιθανότητες να βρουν τωόντι εργασία. Ωστόσο, μέσα σε ένα βελτιούμενο οικονομικό 
περιβάλλον δεν πρέπει να υποτιμάται το ενδεχόμενο αδράνειας από μέρους των 
κυβερνήσεων όσον αφορά την εφαρμογή των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων. Η 
αντίδραση αυτή, παρότι είναι κατανοητή, θα αποτελούσε σοβαρό λάθος διότι σπάνια 
υπάρχουν συνθήκες τόσο ευνοϊκές όσο σήμερα για την τόνωση του δυναμισμού της 
κοινοτικής οικονομίας και της ικανότητας της να δημιουργήσει απασχόληση. 
13-12-94 
26-
3.2.1.1 Ανταγωνιστικότητα 
Σε όλα τα κράτη μέλη υπάρχει μεγάλη υποστήριξη για τη λήψη διαρθρωτικών μέτρων 
που έχουν σκοπό την αύξηση των ενδογενών συντελεστών ανάπτυξης της Κοινότητας 
(σύμφωνα με τα όσα πρότεινε το Λευκό Βιβλίο του 1993). Η προώθηση της 
ανταγωνιστικότητας, του δυναμισμού και, εντέλει, της παραγωγικότητας όλων των 
τομέων της κοινοτικής οικονομίας έχει μεγάλη σημασία προκειμένου να εξασφαλισθεί η 
ευμάρεια της μακροπρόθεσμα. Εάν δημιουργηθούν οι κατάλληλες μακροοικονομικές 
προϋποθέσεις και εφαρμοσθούν αποτελεσματικές πολιτικές αγοράς εργασίας, οι 
διαρθρωτικές προσπάθειες για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της 
ανταγωνιστικότητας θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ανάπτυξη και στη δημιουργία 
απασχόλησης. 
Ωστόσο, εξαιτίας των διαφορών που υπάρχουν στο χαρακτήρα της διαδικασίας 
παραγωγής, η αύξηση της παραγωγικότητας θα είναι μεγαλύτερη σε ορισμένους τομείς 
απ'ότι σε άλλους. Στους τομείς αυτούς, η αύξηση της απασχόλησης θα είναι μικρότερη 
για ένα δεδομένο ρυθμό της αύξησης της παραγωγής, εξαιτίας της ταχύτερης αύξησης 
της παραγωγικότητας, αυτό όμως θα αντισταθμισθεί από μεγάλες αυξήσεις της 
απασχόλησης σε τομείς στους οποίους η αύξηση της παραγωγικότητας είναι, για 
τεχνικούς λόγους, βραδύτερη. 
Πίνακας 10 
Απασχόληση, παράγω" 
(Βέλγιο, Δυτ. Γερ 
Δείκτης 
Προστι­
θέμενη 
αξία 
Απασχό­
ληση 
Παρα­
γωγικό­
τητα 
Σχετικές 
τιμές ' Περίοδος 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 /ικότητα και σχετικές τιμές στη γεωργία, τη βιομηχανία 
και τις υπηρεσίες 
μανία, Γαλλία, Ιταλία και Κάτω Χώρες, μεταβολές % κατ'έτος) 
Σύνολο 
4.9 
2.1 
3.1 
0.3 
0.2 
1.0 
4.6 
1.9 
2.1 
-Γεωργία 
1.8 
1.7 
1.7 
-4.6 
-2.9 
-3.1 
6.5 
4.7 
4.9 
-0.4 
-2.5 
-2.0 Βιομη­
χανία 
5.5 
1.0 
2.4 
0.5 
-1.4 
+0.3 
5.0 
2.4 
2.1 
-1.0 
-0.4 
-0.4 Υπηρεσίες 
αγοράς 
5.6 
3.2 
4^0 
1.6 
1.7 
2.4 
4.0 
1.5 
1.6 
0.7 
0.5 
0.4 Υπηρε­
σίες 
εκτός 
αγοράς 
3.7 
2.3 
1.4 
2.2 
2.0 
1.0 
1.5 
0.3 
0.4 
3.4 
3.5 
2.9 
Πηγή EUROSTAT και υπηρεσίες της Επιτροπής. 1) Αύξηση του συντελεστή αποπληθωρισμού της 
ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας για τον τομέα σε σχέση με την αύξηση του συντελεστή αποπληθωρισμού 
του ΑΕΠ 
Η διαδικασία της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στην άλλη ομάδα οικονομικών 
τομέων θα χρηματοδοτηθεί με μία μεταφορά πλούτου που θα πραγματοποιηθεί μέσω 
μεταβολών στις σχετικές τιμές: υπό την πίεση του ανταγωνισμού, οι τιμές των 
προϊόντων στους τομείς με την ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας θα μειωθούν σε 
σχέση με άλλους τομείς της οικονομίας. Αντίθετα, οι τιμές των προϊόντων στους τομείς 
13-12-94 
27 
που η αύξηση της παραγωγικότητας είναι βραδύτερη, θα αυξηθούν. Ο μηχανισμός 
αυτός απέφερε καλά αποτελέσματα στις δεκαετίες του 1950 και 1960 καθώς και την 
περίοδο 1985-90 και επομένως θα μπορούσε να αναβιώσει στο πλαίσιο μίας 
διαδικασίας μεγάλης μακροοικονομικής ανάπτυξης. Ακριβώς αυτές οι τομεακές 
μεταπτώσεις αποτελούν τη διαδικασία με την οποία δημιουργείται απασχόληση σε μία 
οικονομία ελεύθερης αγοράς κατά τη διάρκεια του εκσυγχρονισμού της, 
εξασφαλίζοντας ότι η επιθυμητή αύξηση της παραγωγικότητας δεν θα έχει ως 
αποτέλεσμα την καθαρή μείωση των θέσεων απασχόλησης αλλά τη δημιουργία πλούτου, 
μέρος του οποίου πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να απορροφηθεί το κοινωνικό κόστος 
της αναπόφευκτης διαδικασίας προσαρμογής στις νέες συνθήκες. Για να λειτουργήσει 
αποτελεσματικά η διαδικασία αυτή και να δώσει μία καθαρή αύξηση σε θέσεις 
απασχόλησης, πρέπει να πληρούνται τρία κριτήρια: i) πρέπει να μπορέσουν να 
επέλθουν μεταβολές στις σχετικές τιμές, πράγμα που στην ουσία σημαίνει ότι πρέπει να 
υπάρχει ανταγωνισμός· Π) οι οικονομικές πολιτικές πρέπει να υποστηρίζουν τη 
διαρθρωτική προσαρμογή - απορροφώντας, όταν χρειάζεται, τους κοινωνικούς 
κραδασμούς αντί να την εμποδίζουν και iii) η συνολική οικονομική ανάπτυξη πρέπει να 
είναι αρκετά σημαντική. 
3.2.1.2 Απασχόληση 
'Οπως εξελίσσεται η ανάκαμψη το επίπεδο παραγωγής θα πρέπει να επανέλθει σε 
επίπεδα που εγγίζουν τα όρια των δυνατοτήτων και θα πρέπει να επιφέρει την 
κατάργηση της λεγόμενης "κυκλικής ανεργίας", η οποία εκτιμάται περίπου σε 1-2% του 
ανώτατου επιπέδου (11%) που σημειώθηκε το 1994. Το υπόλοιπο του ποσοστού της 
ανεργίας (9-10% του εργατικού δυναμικού), η λεγόμενη "κλασσική ανεργία", μπορεί να 
απορροφηθεί μόνο με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας δηλαδή με μία μεγάλη 
επέκταση του παραγωγικού δυναμικού. Αυτό όμως δεν αρκεί διότι η κλασσική ανεργία 
επικαλύπτεται από την αδυναμία ενός μέρους του εργατικού δυναμικού να 
εξασφαλίσει το είδος θέσεων απασχόλησης που θα καταστούν διαθέσιμες μέσω της 
διαδικασίας ανάπτυξης. Το μέγεθος της επικάλυψης αυτής, που αντιπροσωπεύει τη 
διαρθρωτική ανεργία υπό την αυστηρή έννοια, είναι δύσκολο να υπολογισθεί, μπορεί, 
όμως, να χρησιμοποιηθεί ενδεικτικά το ύψος της μακροπρόθεσμης ανεργίας (περίπου 
45% των ανέργων δηλαδή 5% του ενεργού πληθυσμού). Το όριο μεταξύ κλασσικής και 
διαρθρωτικής ανεργίας είναι κάπως ρευστό ενώ στην αγορά εργασίας οι εντάσεις 
μπορούν να εμφανισθούν πριν ακόμη η κατάσταση φθάσει στο σημείο αυτό. Ωστόσο, 
το εν λόγω όριο μπορεί να γίνει λιγότερο περιοριστικό εφαρμόζοντας τις κατάλληλες 
πολιτικές για την αγορά εργασίας. 
Η μείωση της ανεργίας στα επίπεδα που αναφέρει το Λευκό Βιβλίο θα απαιτήσει τη 
δημιουργία 15.000.000 θέσεων εργασίας μέσω ενός συνδυασμού εντατικής ανάπτυξης 
και δράσεων που θα έχουν ως στόχο την αύξηση της έντασης απασχόλησης της 
ανάπτυξης αυτής. Οι πολιτικές αγοράς εργασίας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά 
στην επίτευξη του στόχου αυτού με τρεις κυρίως τρόπους: 
•αυξάνοντας τη δυνατότητα απασχόλησης των εργαζομένων γενικότερα και ιδίως 
των νέων και των ατόμων που πλήττονται από μακροχρόνια ανεργία (περιορισμός 
του προβλήματος της ακαταλληλότητας των προσόντων)· 
13-12-94 
28 
αποφεύγοντας τις εντάσεις στην αγορά εργασίας, ακόμη και από μισθολογική 
άποψη, οι οποίες έχουν την τάση να εμφανίζονται σε περιόδους μεγάλης 
ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης· 
ενισχύοντας την ένταση απασχόλησης της ανάπτυξης. 
3.2.2 Πώς θα αποφευχθούν ή θα υπερνικηθούν τα μακροοικονομικά 
προβλήματα σε σχέση με την ανάπτυξη 
Οι πολιτικές για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της λειτουργίας των αγορών 
εργασίας που εξετάζονται στο προηγούμενο τμήμα δεν θα μπορέσουν να αξιοποιήσουν 
όλο το δυναμικό τους παρά μόνον εφόσον η διαδικασία ανάπτυξης στην Κοινότητα 
αφεθεί να εξελιχθεί χωρίς να παρεμβληθούν τα εξής δύο μεγάλα μακροοικονομικά 
εμπόδια: 
i) άτακτος συνδυασμός οικονομικών πολιτικών, που μπορεί να οφείλεται σε 
αντίρροπες τάσεις μεταξύ επιδιωκόμενης σταθερότητας και άστοχης 
δτιιιοσιονοιιικτκ και υισθολονικΐκ συαπεοκΌΟοάο και δημοσιονομικής και μισθολογικής συμπεριφοράς· και 
ii) ανεπαρκής ανάπτυξη της δυνητικής παραγωγής, που μπορεί να οδηγήσει σε 
πληθωριστικές πιέσεις. 
Όσον αφορά το πρώτο εμπόδιο, η χαλάρωση των νομισματικών συνθηκών κατά τη 
διάρκεια των τελευταίων δύο ετών δείχνει την έκταση στην οποία έχει ισορροπίσει ο 
συνδυασμός οικονομικών πολιτικών είναι όμως σαφές ότι πρέπει να καταβληθούν 
περισσότερες προσπάθειες. Οι δυνατότητες που δημιουργούνται με τη βελτίωση των 
οικονομικών προοπτικών πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως προκειμένου να αποφευχθεί 
η επανεμφάνιση, για διάφορους λόγους, της αταξίας που χαρακτήριζε το πλαίσιο της 
οικονομικής πολιτικής της Κοινότητας τα τελευταία χρόνια. Ο στόχος της μείωσης 
των ελλειμμάτων πρέπει να επιδιωχθεί με ιδιαίτερο σθένος στις χώρες εκείνες όπου το 
μεγάλο δημόσιο χρέος συνεπάγεται υπέρογκη επιβάρυνση της νομισματικής πολιτικής 
τους ανεξάρτητα από την οικονομική συγκυρία. Πρέπει να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο 
πλαίσιο σταθερότητας τιμών προς το οποίο οι οικονομικοί συντελεστές θα μπορούν να 
προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους. Από την άποψη αυτή, η τάση ανεξαρτοποίησης των 
κεντρικών τραπεζών σε διάφορες χώρες αντιπροσωπεύει ένα πολύ σημαντικό βήμα. 
Στο συγκυριακό πλαίσιο της επόμενης διετίας, κατά την οποία προβλέπεται σχετικά 
μεγάλη ανάπτυξη, η μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων που χρειάζεται για να 
ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην οικονομική σταθερότητα και να βελτιωθεί η κατανομή 
των πόρων διαχρονικά ενδέχεται να επηρεάσει βραχυπόθεσμα τη ζήτηση προς την 
κατεύθυνση του περιορισμού των πληθωριστικών πιέσεων. Αντίστοιχα, θα μειωθεί και 
η ανάγκη για μέτρα νομισματικής πολιτικής προκειμένου να αποφευχθεί η 
υπερθέρμανση της οικονομίας. 
Όσον αφορά τις μισθολογικές τάσεις, οι πρόσφατες εξελίξεις πλησιάζουν περισσότερο 
τον στόχο της προσωρινής σταθερότητας, που τέθηκε με τις κατευθυντήριες γραμμές 
του Δεκεμβρίου του 1993, δηλαδή ανώτατο ποσοστό πληθωρισμού 2 έως 3%. Η 
13-12-94 
29 
τρέχουσα μισθολογική συμπεριφορά ακολουθεί τις τάσεις που σημειώθηκαν στη φάση 
επέκτασης του τελευταίου κύκλου δηλαδή μεταξύ 1982 και 1988. Την εποχή εκείνη, οι 
συγκρατημένοι μισθολογικοί διακανονισμοί συνέβαλαν σημαντικά στη διαδικασία 
(χπόπληθωρισμού που επακολούθησε. Όσον αφορά την τρέχουσα κατάσταση της 
Κοινότητας είναι σημαντικό να διατηρηθεί μεσοπρόθεσμα η μισθολογική 
αυτοσυγκράτηση που παρατηρήθηκε το 1994 και προβλέπεται για το 1995. Αυτό 
χρειάζεται όχι μόνο για τη διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα αλλά και 
για να υλοποιηθούν οι φιλοδοξίες για ανάπτυξη που θα δημιουργήσει απασχόληση. 
Ελπίζεται ότι η αυξάνουσα αξιοπιστία του συνολικού πλαισίου οικονομικής πολιτικής, 
η εφαρμογή των προαναφερθεισων μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας καθώς και η 
έναρξη ουσιαστικού κοινωνικού διαλόγου θα συμβάλουν στην επίτευξη επιθυμητών 
από κοινωνική και οικονομική άποψη αποτελεσμάτων. Λόγω του μεγέθους της 
πρόκλησης στον τομέα της απασχόλησης, θα πρέπει να αποφευχθούν οι διαμάχες σε 
επίπεδο κατανομής των αποτελεσμάτων της ανάπτυξης. Στο προβλεπόμενο μέλλον, 
προτεραιότητα πρέπει να συνεχίσει να δίδεται στην προώθηση των μακροοικονομικών 
και μικροοικονομικών πολιτικών που είναι απαραίτητες για τη δημιουργία 
απασχόλησης. 
Η οικονομική και νομισματική ένωση μπορεί να επιτευχθεί μόνον εφόσον με τις 
οικονομικές πολιτικές της διατηρηθεί ένα σταθερό και αντιπληθωριστικό 
μακροοικονομικό πλαίσιο. Από τη στιγμή όμως που ολοκληρωθεί η ΟΝΕ θα αρχίσει να 
συμβάλει η ίδια, και μάλιστα με ζέση, στη μελλοντική διατήρηση του πλαισίου αυτού 
και δια της οδού αυτής στην ανάπτυξη και την απασχόληση. 
Όσον αφορά το δεύτερο μακροοικονομικό εμπόδιο, πρέπει να ληφθούν μέτρα για να 
αυξηθεί ο ρυθμός της δυνητικής ανάπτυξης της Κοινότητας. Ο ρυθμός αυτός έχει 
μειωθεί από την ύφεση και την κάθετη πτώση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου σε 
19% περίπου του κοινοτικού ΑΕΠ. Το δυναμικό παραγωγής αυξάνεται τώρα με ετήσιο 
ρυθμό περίπου 21/4%. Τα υψηλά ποσοστά ανάπτυξης που προβλέπονται για την 
περίοδο 1996-2000 δεν μπορούν να διατηρηθούν επί μακρόν εκτός εάν ακολουθήσει και 
το παραγωγικό δυναμικό αυξανόμενο κατά 3-3ΧΑ % το ίδιο χρονικό διάστημα. 
Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και οι τρέχουσες προσπάθειες να αυξηθεί ο 
δυναμισμός της κοινοτικής οικονομίας αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της διαδικασίας 
αυτής η οποία σε μακροοικονομικό επίπεδο απαιτεί αύξηση των επενδύσεων. Οι 
διαρθρωτικές μεταβολές μπορεί να αυξήσουν την παραγωγικότητα του κεφαλαίου, 
αλλά η πρόοδος στον τομέα αυτόν αναπόφευκτα βραδυπορεί. Ως αποτέλεσμα, η 
επιστροφή σε συνεχή υψηλά ποσοστά ανάπτυξης θα πρέπει να συνοδεύεται και από 
κάποια επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης του κεφαλαίου. Αυτό συνεπάγεται ότι επί 
σειρά ετών οι επενδύσεις θα πρέπει να αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από το ΑΕΠ. 
Η αύξηση των επενδύσεων που χρειάζονται για να διατηρηθούν τα υψηλά ποσοστά 
ανάπτυξης θα οφείλεται στις δυνάμεις της αγοράς. Όμως, η οικονομική πολιτική 
μπορεί να βοηθήσει δημιουργώντας τις προϋποθέσεις που θα τους επιτρέψουν να 
λειτουργήσουν αποτελεσματικότερα. 
13-12-94 
30-
Chart 16 
EC : Investment share and rate of 
growth of the capital stock 
% change p.a. % of QDP 
SJmja^SJfegjfeSjiJsgJtiWTOW 
ι· ' t J· r % j t W¥$$P¥8§ Η αύξηση της εμπιστοσύνης των 
επιχειρήσεων αποτελεί πρωταρχική 
προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός 
ευνοϊκότερου πλαισίου για τις 
οικονομικές δραστηριότητες και τις 
επενδύσεις. Αυτό απαιτεί μια σειρά 
δράσεων που κυμαίνονται από τη 
διατήρηση ενός σταθερού 
μακροοικονομικού περιβάλλοντος 
μέχρι την αποφασιστική συνέχιση της 
διαδικασίας διαρθρωτικής 
προσαρμογής. 
Αλλο σημαντικό στοιχείο για τις 
επενδύσεις είναι η αποδοτικότητα του 
κεφαλαίου που εξαρτάται σε πολύ 
μεγάλο βαθμό από την κατανομή των 
κερδών παραγωγικότητας ανάμεσα 
στο κεφάλαιο και την εργασία. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, η 
αποδοτικότητα επηρεάστηκε αρνητικά από την αύξηση των πραγματικών μισθών 
υπεράνω των κερδών παραγωγικότητας. Η κατάσταση διορθώθηκε μερικά κατά τη 
δεκαετία του Τ 980 όταν για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, οι πραγματικοί κατά 
κεφαλή μισθοί αυξήθηκαν στην Κοινότητα κατά μέσο όρο κατά μία ποσοστιαία μονάδα 
ετησίως λιγότερο από την παραγωγικότητα. Η βελτίωση διακόπηκε το 1991 και το 1992 
αλλά συνεχίστηκε κατόπιν με μεγάλη ένταση το 1993-94. Για να ενθαρρυνθούν οι 
επενδύσεις χρειάζονται περαιτέρω αυξήσεις στην αποδοτικότητα του κεφαλαίου. Αυτό 
υπογραμμίζει τη σημασία της διατήρησης της τρέχουσας τάσης αύξησης των 
πραγματικών μισθών κατά κεφάλη κάτω του ποσοστού αύξησης της παραγωγικότητας 
της εργασίας. Η τάση της δεκαετίας του 1980 (μία ποσοστιαία μονάδα ετησίως λιγότερο 
από την παραγωγικότητα για την περίοδο 1982-89) μπορεί να αποτελέσει ένα 
ρεαλιστικό σημείο αναφοράς για τα επόμενα χρόνια. 64 68 72 76 80 84 88 92 96 
Πίνακας 11 
Κοινότητα*): Πραγματικό ανά μονάδα κόστος™ 
(μέσο ετήσιο ποσοστό μεταβολής κατά την περίοδο) 
1961-70 
0,0 1971-81 
+0,2 1982-90 Ι 1991-96 
-ι,ι Ι -ι,ο 1991-92 
-0,1 1993-96 
-1,4 
1) Εξαιρούνται τα πέντε νέα γερμανικά Lânder. 2) Ονομαστικό ανά μονάδα εργατικό κόστος 
αποπληθωρισμένο με τον συντελεστή αποπληθωρισμού του ΑΕΠ· τα ποσά για το 1994-96 βασίζονται 
στις πρόβλεψες του Νοεμβρίου, των υπηρεσιών της Επιτροπής , 
Για να μειωθούν οι εντάσεις στην αγορά δανειακών κεφαλαίων, που θα μπορούσαν να 
οδηγήσουν σε υψηλότερα επιτόκια και για να αποφευχθεί η δημιουργία μεγάλων 
ανισορροπιών στα ισοζύγια πληρωμών, η αύξηση των επενδύσεων, ανεξάρτητα από το 
πώς θα επιτευχθεί, πρέπει να συνοδεύεται και από μία ανάλογη αύξηση στα ποσοστά 
εθνικής αποταμίευσης. Η απαιτούμενη αύξηση στο ποσοστό εθνικής αποταμίευσης 
13-12-94 
31 
εθνικής αποταμίευσης. Η απαιτούμενη αύξηση στο ποσοστό εθνικής αποταμίευσης 
πρέπει να προέρχεται κυρίως από μια αύξηση της δημόσιας αποταμίευσης (μείωση των 
δημόσιων ελλειμμάτων) επειδή η αποταμιευτική συμπεριφορά του ιδιωτικού τομέα 
(νοικοκυριά και επιχειρήσεις) είναι σχετικά σταθερή και μάλλον δύσκολο να 
επηρεασθεί. Τα δημοσιονομικά ελλείματα μπορεί να χρειασθεί να εκλείψουν σχεδόν 
μέχρι το 2000 όπως αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές του Δεκεμβρίου 1993. Η 
χειροτέρευση της εθνικής αποταμίευσης που παρατηρήθηκε στην Κοινότητα την 
τελευταία τριακονταετία οφείλεται σχεδόν εξολοκλήρου στην επιδείνωση της 
κατάστασης του δημόσιου τομέα. Συνεπώς, από την άποψη της δυνητικής 
μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και απασχόλησης, η δημοσιονομική εξυγίανση έχει 
θεμελιώδη σημασία. 
3.2.3. Ανάπτυξη και περιβάλλον 
Η ύπαρξη μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης δεν αντιφάσκει με την προστασία του 
περιβάλλοντος υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει το κατάλληλο πλαίσιο πολιτικής. Η 
βιωσιμότητα από περιβαλλοντική άποψη συνεπάγεται αλλαγές στη χρήση των πόρων 
και στην ενδιάμεση και τελική καταναλωτική συμπεριφορά που είναι πολύ ευκολότερο 
να εφαρμοσθούν σε ένα πλαίσιο μεγάλης ανάπτυξης και υψηλού εισοδήματος. 
Το πλαίσιο πολιτικής για την προώθηση ενός υψηλού ρυθμού ανάπτυξης και 
απασχόλησης που εξετάζεται στα προηγούμενα τμήματα πρέπει να συνδεθεί με την 
ανάπτυξη των κατάλληλων περιβαλλοντικών πρωτοβουλιών. Εναπόκειται στα κράτη 
μέλη να αναλύσουν από κοινού τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις που προσφέρονται 
και με τις οποίες μπορεί να επιτευχθεί περιβαλλοντικά βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη 
που θα συμβάλλει ταυτόχρονα σε μία εντατικότερη χρήση της απασχόλησης και σε 
χαμηλότερη ένταση κατανάλωσης ενέργειας και φυσικών πόρων. 
Το Λευκό Βιβλίο έθεσε προς συζήτηση ένα μεγάλο αριθμό πολιτικών που, εφόσον 
εφαρμοσθούν πλήρως, θα ισοδυναμούν με ένα νέο πρότυπο ανάπτυξης που θα γεννηθεί 
στην Κοινότητα. Το πρότυπο αυτό θα χαρακτηρίζεται από τα εξής: μεγαλύτερη 
αναλογία οικονομικών μέσων της αγοράς μέσα στο γενικότερο μίγμα μέσων 
περιβαλλοντικής πολιτικής, την ένταξη περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε άλλες 
πολιτικές συμπεριλαμβανομένης και της οικονομικής, την αναθεώρηση των 
φορολογικών πολιτικών, την καλύτερη ένταξη των οικονομικών και περιβαλλοντικών 
λογιστικών συστημάτων, την ευρύτερη και ταχύτερη εφαρμογή καθαρής τεχνολογίας 
και, τέλος, μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της ανάπτυξης νέων επενδύσεων 
και δραστηριοτήτων με σκοπό την βελτίωση της ποιότητας της ζωής και του 
περιβάλλοντος. 
Προς το παρόν, διεξάγεται διάλογος σε συνεχή βάση με θέμα την οικονομική ανάπτυξη 
και το περιβάλλον στο πλαίσιο του Συμβουλίου EcoFin, με βάση μια ανακοίνωση της 
Επιτροπής [COM (94) 465 τελικό] που τονίζει τα εξής: την ανάγκη να μεταμορφωθεί η 
13-12-84 
-32-
αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης σε μία λειτουργικότερη έννοια αναπτύσσοντας τους 
κατάλληλους στατιστικούς δείκτες, την αποτελεσματική συμπερίληψη των 
περιβαλλοντικών δαπανών στις τιμές της αγοράς, τον εντοπισμό και, όπου χρειάζεται, 
την κατάργηση των κινήτρων για ρυπαίνουσες δραστηριότητες και την μεγαλύτερη 
χρήση περιβαλλοντικών φόρων και τελών στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του 
σημερινού φορολογικού συστήματος υπέρ της απασχόλησης και του περιβάλλοντος. 
13-12-94 
33-
Κεφάλαιο 4: Οι πολιτικές 
Ύστερα από τις συστάσεις του Λευκού Βιβλίου για την "ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση", 
σημειώθηκε σημαντική πρόοδος με τη λήψη μέτρων που αποσκοπούσαν στην αύξηση του δυναμισμού και 
της ανταγωνιστικότητας των κοινοτικών οικονομιών και τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών 
εργασίας. Η πρόοδος που συντελέστηκε σε αυτούς τους τομείς περιγράφεται στο πλαίσιο πολλών 
εκθέσεων οι οποίες απευθύνονταν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Έσσης. Η άσκηση της νομισματικής 
πολιτικής χαρακτηρίζονταν από σύνεση, η υποχώρηση του πληθωρισμού συνοδεύτηκε από μειώσεις των 
επιτοκίων και οι ισοτιμίες παρουσίασαν αξιοσημείωτη σταθερότητα. Μολονότι οι εθνικές δημοσιονομικές 
πολιτικές ασκήθηκαν σε γενικές γραμμές μέσα στο πλαίσιο που καθορίζεται από τα προγράμματα 
σύγκλισης, τα αποτελέσματα δεν ήταν ανάλογα με τις δυνατότητες ή τις προσδοκίες. 
Αυτό που προέχει στο μέλλον είναι να συνεχιστεί η εφαρμογή αυτών των διαρθρωτικών πολιτικών 
προκειμένου να αυξηθεί ο δυναμισμός των οικονομιών και να βελτιωθεί η λειτουργία των αγορών 
εργασίας. Στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να παραμείνει η διατήρηση σταθερότητας και να 
ενταθούν οι προσπάθειες για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών. 
Στο κεφάλαιο 3 εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο οι διάφορες μακροοικονομικές και 
μικροοικονομικές πολιτικές αλληλεπιδρούν προς την κατεύθυνση της διαμόρφωσης 
μιας διαρκούς μεσοπρόθεσμης διαδικασίας που θα χαρακτηρίζεται από ταχύρρυθμη 
αύξηση της παραγωγής και των θέσεων απασχόλησης σε συνδυασμό με μια βελτίωση 
της οικονομικής σύγκλισης. Στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου εξετάζονται χωριστά 
οι οικονομικές πολιτικές προκειμένου να διαπιστωθεί η πρόοδος που συντελέσθηκε 
κατά τη διάρκεια του 1994 και να αξιολογηθούν οι δυνατότητες περαιτέρω βελτιώσεων 
κατά τα προσεχή έτη 1995 και 1996. Ωστόσο, λαμβανομένου υπόψη του μεγάλου 
αριθμού εκθέσεων που εκπονήθηκαν πρόσφατα σχετικά με τις πολιτικές που 
αποσκοπούν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στη βελτίωση της λειτουργίας 
των συστημάτων απασχόλησης, στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου εξετάζονται 
αποκλειστικά οι εξελίξεις στον τομέα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής 
και τούτο για να αποφευχθούν οι περιττές επαναλήψεις. Αυτές οι εκθέσεις για την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση συντάχθηκαν στο πλαίσιο της ετήσιας 
εξέτασης του σχεδίου δράσης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών η οποία 
πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Έσσης". Σ1 
Μεταξύ των πλέον σημαντικών εγγράφων για την ανταγωνιστικότητα και την αγορά εργασίας 
που υποβλήθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στην Έσση μπορούν να 
αναφερθούν τα εξής: 
Απασχόληση: 
1. Έκθεση της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής (ΕΟΠ) για την "πρόοδο των κρατών 
μελών προς την κατεύθυνση της εφαρμογής πολιτικών που αποσκοπούν στη δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης". 
2. Έκθεση του Συμβουλίου Κοινωνικών Υποθέσεων για την "καταπολέμηση της 
ανεργίας". 
3. Έκθεση του Συμβουλίου των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την 
κατάσταση της απασχόλησης (βασιζόμενη στις εκθέσεις της ΕΟΠ και του Συμβουλίου 
Κοινωνικών Υποθέσεων. 
4. Έγγραφο της Επιτροπής "Δράση για να οδηγήσει η οικονομική ανάπτυξη στη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης". 
5. Έκθεση για τη μείωση του έμμεσου κόστους εργασίας. 
Ανταγωνιστικότητα: 
1. Έκθεση για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (COM(94)553). 
2. Σχέδιο δράσης για την κοινωνία των πληροφοριών. 
3. Έκθεση της ομάδας Christophersen για τα διευρωπαϊκά δίκτυα και τα συμπεράσματα 
του Συμβουλίου "EcoFin" σχετικά με αυτήν την τελευταία έκθεση. 
13-12-94 
-34 
αυτές τις εκθέσεις γίνεται επισκόπηση της προόδου που συντελέσθηκε στον τομέα της 
εφαρμογής των πολιτικών πρωτοβουλιών σ' αυτούς τους τομείς και διατυπώνονται 
συστάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ενισχυθούν αυτές οι 
πολιτικές έτσι ώστε να συμβάλλουν αποτελεσματικότερα στην επίτευξη των στόχων 
των πολιτικών που ακολουθεί η Κοινότητα. 
Με βάση τα έγγραφα που έλαβε και λαμβάνοντας υπόψη τη βελτίωση της οικονομικής 
κατάστασης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Έσσης έδωσε έμφαση στην ανάγκη να 
καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες για την επίλυση των διαρθρωτικών προβλημάτων 
που παρεμποδίζουν τη βελτίωση της απασχόλησης. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο ζήτησε 
την ανάληψη δράσης σε πέντε τομείς, στο πλαίσιο των οποίων τα ληφθέντα μέτρα 
πρέπει να αφορούν τα εξής σημεία: 
i) Βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης του εργατικού δυναμικού με την προώθηση 
των επενδύσεων στον τομέα της επαγγελματικής εκπαίδευσης, 
ii) Αύξηση της έντασης της απασχόλησης στο πλαίσιο της οικονομικής μεγέθυνσης, 
iii) Μείωση του παραμισθολογικού κόστους σε σημείο ώστε να επηρεάζονται αισθητώς 
οι αποφάσεις πρόσληψης εργαζομένων και ιδίως ανειδίκευτων εργαζομένων, 
iv) Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής αγοράς εργασίας, 
ν) Ενίσχυση των μέτρων υπέρ των ομάδων που θίγονται περισσότερο από την 
ανεργία. 
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 'Εσσης κάλεσε το Συμβούλιο Κοινωνικών Υποθέσεων 
και Εργασίας, το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων και την 
Επιτροπή, να παρακολουθήσουν με προσοχή την εξέλιξη της απασχόλησης, να 
επανεξετάσουν τις αντίστοιχες πολιτικές των κρατών μελών και να του υποβάλλουν 
έκθεση σχετικά με περαιτέρω προόδους στην αγορά εργασίας κάθε χρόνο, και για 
πρώτη φορά το Δεκέμβριο του 1995. 
Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, σε συμφωνία με την 
έκθεση της Επιτροπής, τόνισε τη σημασία της εσωτερικής αγοράς και ειδικότερα την 
ανάγκη να ληφθεί μέριμνα για την ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή των 
νομοθετικών ρυθμίσεων της εσωτερικής αγοράς. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τόνισε 
επίσης την ανάγκη να εξετασθούν οι κοινοτικοί και εθνικοί κανόνες στο μέτρο που 
συνιστούν υπερβολικές ρυθμίσεις και χαιρέτησε το ψήφισμα του Συμβουλίου της 10ης 
Οκτωβρίου 1994 το οποίο αποβλέπει ιδίως στην απαλλαγή των μικρομεσαίων 
επιχειρήσεων από τα νομικά και γραφειοκρατικά κωλλύματα. Το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο προτίθεται επίσης να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο μέλλον στα θέματα της 
ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Οικονομίας και χαιρετίζει την πρόθεση της 
Επιτροπής να συστήσει ομάδα υψηλού επιπέδου η οποία θα ασχοληθεί με αυτά τα 
θέματα και θα υποβάλει τις αντίστοιχες εκθέσεις. Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 
ενέκρινε τις πιο σημαντικές συστάσεις της ομάδας Christophersen και τόνισε ότι το 
σχέδιο δράσης της Επιτροπής "Ο δρόμος της Ευρώπης προς την κοινωνία των 
πληροφοριών" και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου των Υπουργών Βιομηχανίας και 
Τηλεπικοινωνιών έθεσαν το θεμέλιο λίθο για την οικοδόμηση της κοινωνίας των 
πληροφοριών. 
4. Εφαρμογή του τμήματος του σχεδίου δράσης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (SEC 
(94)2023). 
13-12-94 
-35-
4.1. Νομισματική πολιτική 
Μετά τη διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης του μηχανισμού συναλλαγματικών 
ισοτιμιών τον Αύγουστο του 1993, οι αγορές συναλλάγματος της Κοινότητας 
χαρακτηρίστηκαν γενικά από υψηλό βαθμό σταθερότητας. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο 
βαθμό στη σύνεση και στην προσοχή με την οποία τα περισσότερα κράτη μέλη άσκησαν 
τη νομισματική τους πολιτική κατά τη διάρκεια του 1994. Επιπλέον, η σταθερότητα των 
ισοτιμιών επιτεύχθηκε χωρίς να αυξηθεί η αστάθεια των επιτοκίων. Αυτό το 
αποτέλεσμα εξηγείται κυρίως από τη σύγκλιση των πολιτικών καθώς επίσης και από 
την πρόοδο που συντελέστηκε από τα κράτη μέλη στον τομέα της σύγκλισης των 
ποσοστών πληθωρισμού. Οφείλεται επίσης στην αποθάρρυνση της κερδοσκοπίας μετά 
τη διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης και, πιο πρόσφατα, στον ιδιαίτερα θετικό 
αντίκτυπο της αισιοδοξίας που επικρατεί όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη στη 
συνοχή των νομισματικών πολιτικών. Αυτή η σταθερότητα πρέπει να ενθαρρυνθεί, 
ιδίως επειδή η ικανότητα οικονομικής ανάπτυξης χωρίς πληθωρισμό θα περιοριστεί 
στην πλειονότητα των κρατών μελών κατά τη διάρκεια των προσεχών τριμήνων. 
Η διαδικασία προοδευτικής μείωσης των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων συνεχίσθηκε 
καθόλη τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 1994. Η μείωση των γερμανικών 
βραχυπρόθεσμων επιτοκίων ήταν σταθερή και οι άλλες κεντρικές τράπεζες που 
συμμετέχουν στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών έλαβαν ανάλογα μέτρα. Τα 
βραχυπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν σε 6,2% (κοινοτικός μέσος όρος) τον Ιούλιο, 
πράγμα που συνέβαλε σε έναν πιο ισόρροπο συνδυασμό μεταξύ της νομισματικής, της 
δημοσιονομικής και της μισθολογικής πολιτικής. Η πτώση των επιτοκίων διακόπηκε 
ωστόσο κατά τη διάρκεια του δεύτερου τριμήνου του 1994 όταν έγινε φανερό ότι οι 
συνθήκες ήταν ώριμες για να αρχίσει μια ταχύρρυθμη οικονομική ανάκαμψη. Αυτό είχε 
σαν αποτέλεσμα να υιοθετηθεί μια επιφυλακτική προσέγγιση στον τομέα των 
βραχυπρόθεσμων νομισματικών προσαρμογών παρά τη συνεχιζόμενη ευνοϊκή εξέλιξη 
των τιμών και των μισθών. 
Όσον αφορά τις διαφορές των επιτοκίων σε σχέση με τη Γερμανία, από τα πλέον 
πρόσφατα στοιχεία προκύπτει ότι στο Βέλγιο, στη Δανία, στην Ισπανία, στη Γαλλία και 
στην Ιρλανδία, σημειώθηκε αισθητή μείωση των αποκλίσεων σε σύγκριση με το μέσο 
όρο του 1993. Οι Κάτω Χώρες κάλυψαν προοδευτικά την αρνητική τους απόκλιση ενώ 
στην Πορτογαλία διατηρήθηκε η διαφορά των 6 ποσοστιαίων μονάδων που είχε 
σημειωθεί το 1993. Εκτός του πλαισίου του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών, η 
αρνητική απόκλιση από την οποία είχε επωφεληθεί το Ηνωμένο Βασίλειο το 1993 έχει 
τώρα εξαλειφθεί. Αυτή η αναστροφή οφείλεται στο γεγονός ότι από το Νοέμβριο του 
1993 και μέχρι πρόσφατα, τα βρετανικά βασικά επιτόκια είχαν παραμείνει αμετάβλητα. 
Η αύξηση των επίσημων βρετανικών επιτοκίων που έλαβε χώρα το φθινόπωρο του 1994 
αποτελούσε κυρίως ένα προληπτικό μέτρο που λήφθηκε μέσα σε ένα σαφώς 
μακροπρόθεσμο πλαίσιο νομισματικής πολιτικής για την αποτροπή της ενίσχυσης των 
πληθωριστικών προσδοκιών. Όσον αφορά την Ιταλία, η τάση μείωσης των επιτοκίων 
επιβραδύνθηκε σε σχέση με τις άλλες χώρες τον Ιούνιο/Ιούλιο 1994, και η πρόσφατη 
αύξηση αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση μίας τάσης έντασης των πληθωριστικών 
πιέσεων. 
13-12-94 
36-
Ο μελλοντικός προσανατολισμός της νομισματικής πολιτικής των χωρών που δίνουν 
προτεραιότητα στη σταθερότητα της ισοτιμίας τους έναντι του DM θα εξαρτηθεί σε 
μεγάλο βαθμό, όπως και στο παρελθόν, από τις εξελίξεις στη Γερμανία. Η Bundesbank 
έχει υιοθετήσει επιφυλακτική στάση παρά τη μείωση του ρυθμού αύξησης των τιμών 
καταναλωτή, που παραμένει τώρα σε χαμηλά επίπεδα, και παρά την επιβράδυνση του 
ρυθμού αύξησης, που βρισκόταν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, της προσφοράς 
χρήματος, η οποία θα μπορούσε μάλιστα, μέχρι το τέλος του 1994, να κυμανθεί εντός 
των ανωτάτων-κατωτάτων ορίων του αρχικού στόχου. Οι λόγοι για τους οποίους 
υιοθετήθηκε αυτή η επιφυλακτική στάση φαίνεται να συνδέονται με τις εξελίξεις στην 
πραγματική οικονομία οι οποίες ήταν κατά πολύ εντονότερες σε σχέση με τις 
προβλέψεις που έγιναν στην αρχή του έτους. Λόγω των αντιφατικών μηνυμάτων που 
προέρχονται από τις ονομαστικές και πραγματικές εξελίξεις στη Γερμανία, η πιο 
λογική υπόθεση φαίνεται να είναι ότι θα συνεχιστούν οι τάσεις των τελευταίων μηνών. 
Τα άλλα κράτη μέλη αναμένεται να ακολουθήσουν σε γενικές γραμμές τις ίδιες τάσεις 
και οι διαφορές των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων σε σχέση με το DM αναμένεται να 
μειωθούν κατά τη διάρκεια των δύο προσεχών ετών. 
Η γενική πτώση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων το 1994 έρχονταν σε έντονη αντίθεση 
με την εξέλιξη που σημειώθηκε στον τομέα των μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Η έντονη 
αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων από τον Ιανουάριο του 1994 εξηγείται εν μέρει 
από ένα φαινόμενο ανεπαρκούς προσαρμογής στο τέλος του έτους 1993 και εν μέρει 
από το λανθάνοντα φόβο αναζωπύρωσης του πληθωρισμού που συνδέεται με την 
αναμενόμενη οικονομική ανάκαμψη. Οι αυξήσεις των μακροπρόθεσμων επιτοκίων που 
έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους οφείλονται ενδεχομένως στην 
αβεβαιότητα που επικρατεί όσον αφορά τις προοπτικές στον τομέα του πληθωρισμού 
και στη διάχυτη ανησυχία αναζωπύρωσης του πληθωρισμού. Δεδομένου ότι αναμένεται 
επιτάχυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης κατά τη διάρκεια των προσεχών 
τριμήνων, αυτός ο κίνδυνος είναι απαραίτητο να περιοριστεί στο ελάχιστο. Πρέπει 
συνεπώς να συνεχιστεί η άσκηση συνετής νομισματικής πολιτικής στο πλαίσιο της 
οποίας να επιδιώκεται η σταθερότητα των τιμών και η διατήρηση χαμηλών ποσοστών 
πληθωρισμού, πράγμα που θα συμβάλει μεσοπρόθεσμα στον περιορισμό των 
πληθωριστικών προσδοκιών. Για την επίτευξη αυτού του στόχου πρέπει να θεωρηθεί 
αξιόπιστη από τους οικονομικούς παράγοντες η δέσμευση των αρμοδίων αρχών να 
επιδιώξουν τη διατήρηση χαμηλών ποσοστών πληθωρισμού. 
Με την προοδευτική μετάβαση στην ανεξαρτησία των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών 
κατά τη διάρκεια του δεύτερου σταδίου της ΟΝΕ, όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη 
για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αναμένεται ότι θα βελτιωθεί αισθητά η 
αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής και ότι θα είναι σε θέση να επιδιώξει τη 
σταθερότητα των τιμών κάτω από ευνοϊκότερες συνθήκες. Για να γίνει αυτός ο στόχος 
πραγματικότητα πρέπει απαραιτήτως να σημειωθούν τέτοιες δημοσιονομικές και 
μισθολογικές εξελίξεις ώστε οι νομισματικές αρχές να μην υποχρεωθούν να ασκήσουν 
υπερβολικά αυστηρή επιτοκιακή πολιτική. Ένας ισόρροπος συνδυασμός των 
οικονομικών πολιτικών στο πλαίσιο του οποίου η δημοσιονομική πολιτική θα συμβάλει 
στην επίτευξη των στόχων της νομισματικής πολιτικής αποτελεί σαφώς απαραίτητη 
προϋπόθεση. Επιπλέον, η δημοσιονομική εξυγίανση είναι επίσης αναγκαία προκειμένου 
να περιοριστεί η αβεβαιότητα γύρω από τη μελλοντική εξέλιξη του πληθωρισμού, ιδίως 
αν ληφθεί υπόψη ότι η επιβάρυνση που αντιπροσωπεύει η εξυπηρέτηση του χρέους 
13-12-94 
37 
ενδέχεται να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής στον 
τομέα της καταπολέμησης του πληθωρισμού. Τέλος, η εξέλιξη των μισθών πρέπει να 
συμβαδίζει με τους στόχους των νομισματικών αρχών όσον αφορά τις τιμές σε όλα τα 
κράτη μέλη και ειδικότερα σε εκείνα στα οποία η εξέλιξη των τιμών αναμένεται ότι θα 
παραμείνει μη ικανοποιητική. 
4.2. Δημοσιονομική πολιτική 
Η άσκηση της δημοσιονομικής πολιτικής το 1994 χαρακτηρίστηκε από την ανάγκη 
εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών. Όλα τα κράτη μέλη, εξαιρουμένου του 
Λουξεμβούργου, έχουν εκπονήσει προγράμματα σύγκλισης και τα περισσότερα από 
αυτά αναθεώρησαν ή προσάρμοσαν κατά τη διάρκεια του παρελθόντος έτους τα αρχικά 
τους προγράμματα στα οποία καθορίζονται οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι δημοσιονομικής 
προσαρμογής. Η αναθεώρηση των αρχικών προγραμμάτων σύγκλισης κατέστη 
αναγκαία κυρίως λόγω του σημαντικού αντίκτυπου της ύφεσης στα δημόσια 
οικονομικά των κρατών μελών. 
Πίνακας 12 
Καθαρές δανειακές ανάγκες του δημοσίου 
Πραγματικά και διορθωμένα από κυκλικές επιδράσεις στοιχεία 
(% του ΑΕΠ) 
1993 
Πραγμ/κά Διορθ/να 1994 
Πραγμ/κά Διορθ/να 1995 
Πραγμ/κά Διορθ/να 1996 
Πραγμ/κά Διορθ/να 
Β 
DK 
D 
GR 
Ε 
F 
IRL 
Ι 
L 
NL 
Ρ 
UK 6.6 
4.4 
3.3 
13.3 
7.5 
5.8 
2.5 
9.5 
-1.1 
3.3 
7.2 
7.7 5.6 
2.3 
3.0 
13.2 
6.7 
4.7 
2.4 
8.3 
-1.6 
2.6 
6.7 
6.0 5.5 
4.3 
2.9 
14.1 
7.0 
5.6 
2.4 
9.6 
-1.3 
3.8 
6.2 
6.3 4.6 
4.3 
2.4 
13.7 
6.1 
4.7 
2.7 
8.7 
-2.2 
3.1 
5.2 
5.8 4.7 
3.0 
2.4 
13.3 
6.0 
4.9 
2.0 
8.6 
-1.6 
3.5 
5.8 
4.6 4.3 
3.8 
2.0 
12.8 
5.3 
4.6 
2.5 
8.3 
-2.6 
3.4 
5.1 
4.6 4.0 
2.2 
2.0 
12.9 
4.7 
3.9 
1.5 
7.9 
-2.0 
2.7 
4.8 
3.4 4.2 
3.7 
2.0 
12.7 
4.5 
4.3 
2.1 
8.2 
-2.8 
3.1 
4.6 
3.9 
EC-12 6.0 5.0 5.6 4.9 4.7 4.4 3.9 4.2 
Σημείωση: αρνητικό σύμβολο αναφέρεται σε ένα πλεόνασμα 
Πηγή: Προβλέψεις του Νοέμβριου 1994 των υπηρεσιών της Επιτροπής 
Η επιτάχυνση του ρυθμού της οικονομικής ανάπτυξης κατά τη διάρκεια του 1994 
επέτρεψε να καλυφθεί μέρος του χαμένου εδάφους του παρελθόντος έτους στο 
δημοσιονομικό τομέα. Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις, σε 8 κράτη μέλη (Βέλγιο, 
Δανία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο), οι 
13-12-94 
-38 
δανειακές ανάγκες του δημοσίου ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκαν το 1994. Πάντως, 
μόνο η Δανία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο 
μπόρεσαν να επιτύχουν δημοσιονομικά αποτελέσματα ευθυγραμμιζόμενα πλήρως ή 
ακόμη και καλύτερα από τους στόχους που είχαν καθορισθεί για το 1994 στα 
προγράμματα σύγκλισης. Στις άλλες χώρες σημειώθηκαν αποκλίσεις ή επιτεύχθηκαν 
αποτελέσματα τα οποία υστερούσαν σε σχέση με τους προγραμματισθέντες στόχους '. 
Παρά τη σοβαρότητα της ύφεσης, το 1993 σημειώθηκε κάποια πρόοδος προς την 
κατεύθυνση της μείωσης των διορθωτικών ανισορροπιών. Το γεγονός ότι το 1994 η 
βελτίωση σ' αυτόν τον τομέα ήταν αμελητέα είναι απογοητευτικό. Σύμφωνα με τις 
τρέχουσες εκτιμήσεις, οι διορθωμένες από κυκλικές επιδράσεις δανειακές ανάγκες θα 
μειωθούν σε 5 κράτη μέλη (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ηνωμένο 
Βασίλειο). Αντίθετα, θα αυξηθούν σε 5 κράτη μέλη (Δανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ιρλανδία 
και Κάτω Χώρες) και θα παραμείνουν αμετάβλητες στην περίπτωση της Γαλλίας. 
Αν οι δημοσιονομικές εξελίξεις του 1994 εξετασθούν σε σχέση με το περιεχόμενο των 
προγραμμάτων σύγκλισης προκύπτει το συμπέρασμα ότι επιβάλλεται η λήψη περαιτέρω 
μέτρων κατά τη διάρκεια του 1995 ώστε η τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης να 
αποβεί επωφελής για την δημοσιονομική κατάσταση. Στις περισσότερες χώρες θα 
ληφθούν μέτρα κατά τη διάρκεια του 1995, είναι όμως σαφές ότι απαιτείται η καταβολή 
περισσότερων προσπαθειών. Πάντως, λαμβανομένων υπόψη των δημοσιονομικών 
χρονοδιαγραμμάτων, θα είναι δύσκολο, παρότι επιθυμητό, να μεταβληθεί αισθητά η 
πορεία των δημοσιονομικών πολιτικών κατά το 1995. Έχει συνεπώς ιδιαίτερη 
σημασία να λάβουν οι χώρες, κατά την προετοιμασία του προϋπολογισμού τους για το 
1996, τα απαραίτητα μέτρα προσαρμογής ώστε να επιτύχουν τους στόχος που 
καθόρισαν στα αντίστοιχα προγράμματα σύγκλησης ή ακόμη να υπερκαλύψουν τους εν 
λόγω στόχους προκειμένου να πραγματοποιηθεί σε συντομότερο χρονικό διάστημα η 
επάνοδος σε ανεκτές δημοσιονομικές καταστάσεις. Στις παρούσες προβλέψεις για το 
1996 δεν ενσωματώνονται τα δημοσιονομικά μέτρα που απομένει να ληφθούν. 
Κατά τους τελευταίους μήνες η επείγουσα ανάγκη εφαρμογής μίας πολιτικής 
δημοσιονομικής εξυγίανσης κατέστη περισσότερο επιτακτική υπό την επίδραση δύο 
νέων παραγόντων: κατά πρώτο λόγο, η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, το οποίο 
αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς στην Κοινότητα, θα επιβαρύνει αναμφισβήτητα την 
δημοσιονομική πολιτική σε μεσοπρόθεσμη βάση· κατά δεύτερο λόγο, η πρόσφατη 
αύξηση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων όχι μόνο μείωσε τις πιθανότητες ελάφρυνσης 
δημόσια οικονομικά δεν αποτελεί ευνοϊκή εξέλιξη για μελλοντική μείωση των 
επιτοκίων. Ένας άλλος παράγοντας, του οποίου η σημασία αναγνωρίζεται πλέον 
ευρέως, και ο οποίος, σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, θα επιβαρύνει αισθητά τα δημόσια 
οικονομικά, είναι η χρηματοδότηση των συνεχώς αυξανόμενων δαπανών για συντάξεις 
κατά τα προσεχή έτη. 
Σύμφωνα με τις προβλέψεις που περιέχονται στα κεφάλαια 2 και 3, όλα σχεδόν τα 
κράτη μέλη θα πρέπει να ενισχύσουν στο άμεσο μέλλον τις προσπάθειες τους για 
δημοσιονομική εξυγίανση. Παρότι είναι προφανές ότι ορισμένα κράτη μέλη 
αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες και πιο πιεστικές ανάγκες προσαρμογής σε σχέση με άλλα, 
Στον ελληνικό προϋπολογισμό για το 1995 αναφέρεται ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της 
κεντρικής διοίκησης το 1994 ήταν σύμφωνο με τους δημοσιονομικούς στόχους. 
13-12-84 
39 
Chart 17 
General government net borrowing in the EU 
(percentage of GDP) 
iHiliHi'ililili'i'ililitlililililililiHit'il 
80 82 84 88 88 90 92 94 98 
Outstanding public debt (percentage of GDP) 
80 82 84 86 88 90 92 94 98 
Interest payments as a percentage 
of total public expenditure 
80 82 84 86 88 90 92 94 96 η ανάγκη μείωσης του δείκτη χρέος/ΑΕΠ 
είναι επιβεβλημένη σε όλες σχεδόν τις 
χώρες. Δεδομένου ότι ο δείκτης χρέος/ΑΕΠ 
είναι ιδιαίτερα υψηλός στις περισσότερες 
περιπτώσεις, όλα τα κράτη μέλη είναι 
ευπαθή σε δυσμενείς μεταβολές των 
επιτοκίων. 
Σε δύο κράτη μέλη στα οποία ο δείκτης 
χρέος/ΑΕΠ είναι ήδη υψηλός και συνεχίζει 
να αυξάνεται, και όπου οι πληρωμές για 
τόκους απορροφούν σημαντικούς 
δημοσιονομικούς πόρους (Ελλάδα και 
Ιταλία), η ανάληψη αποφασιστικών 
προσπαθειών για την επαναφορά των 
δημοσίων οικονομικών σε μία ανεκτή 
κατάσταση εξακολουθεί να αποτελεί 
επείγουσα ανάγκη. 
Στην Ιταλία, όπου οι δανειακές ανάγκες θα 
ανέλθουν στο 8% περίπου του ΑΕΠ κατά 
το 1996, δεν αναμένεται καμία βελτίωση 
στο επίπεδο των διαρθρωτικών 
ανισορροπιών (βλ. πίνακα 12), και 
καθίσταται εμφανώς απαραίτητη η 
υιοθέτηση πιο φιλόδοξων μέτρων προσαρμογής ώστε να επιτευχθεί η επάνοδος σε μία 
πιο ανεκτή δημοσιονομική κατάσταση και να υποχωρήσει το έλλειμα στα επίπεδα του 
στόχου του 3% ο οποίος ορίζεται στο πλαίσιο των κανόνων σύγκλισης. 
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η κατάσταση όσον αφορά τις δημοσιονομικές 
προοπτικές παραμένει δυσχερής. Ο προϋπολογισμός για το 1995, ο οποίος δεν είχε 
ακόμη εγκριθεί κατά τη στιγμή που ολοκληρωνόταν οι προβλέψεις της Επιτροπής, 
περιλαμβάνει προτάσεις σύμφωνες με το στόχο για μείωση του δημοσιονομικού 
ελλείματος ο οποίος καθορίζεται στο πρόγραμμα σύγκλισης. Πάντως, απαιτείται 
συνεχής επαγρύπνηση. 
Στο Βέλγιο, αναμένεται να σημειωθεί μείωση των δανειακών αναγκών, ενώ το 
διαρθρωτικό έλλειμα και η εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους θα μειωθούν ως 
ποσοστό του ΑΕΠ. Δεδομένου του υψηλού επιπέδου του δημοσίου χρέους, η βελτίωση 
αυτή θα πρέπει να είναι συνεχής σε μεσοπρόθεσμη βάση, και τα δημοσιονομικά μέτρα 
του "Plan Global" θα πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως. 
Σύμφωνα με τις οικονομικές προβλέψεις που κατάρτισε το Νοέμβριο η Επιτροπή, το 
διαρθρωτικό έλλειμα στη Δανία και στη Γαλλία αναμένεται να σημειώσει ελαφρά μόνο 
βελτίωση κατά τη διάρκεια των δύο προσεχών ετών, παρά την προβλεπόμενη ισχυρή 
οικονομική ανάπτυξη· έτσι, δεν αναμένεται ότι τα εν λόγω κράτη μέλη θα μεταβάλλουν 
πλήρως, σε διαρθρωτικό επίπεδο, την επεκτατική δημόσιο νομική πολιτική που 
εφαρμόζουν κατά την διάρκεια των δύο τελευταίων ετών. Εξάλλου, καμία διαρθρωτική 
βελτίωση δεν αναμένεται στις Κάτω Χώρες. Πάντως, οι Κάτω Χώρες και η Δανία θα 
σημειώσουν αμφότερες δημοσιονομικά ελλείματα κατώτερα του 3% του ΑΕΠ κατά το 
1996. 
13-12-94 
-40 
Τέσσερα κράτη μέλη πρέπει να επιτύχουν αισθητή πρόοδο προς την κατεύθυνση της 
μείωσης των διαρθρωτικών δημοσιονομικών ανισορροπιών. Μεταξύ 1993 και 1996, το 
δημοσιονομικό υπόλοιπο, προσαρμοσμένο στις συγκυριακές μεταβολές, μπορεί να 
υποχωρήσει κατά μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ στη Γερμανία και κατά περισσότερο 
από δύο ποσοστιαίες μονάδες στην Ισπανία, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο 
Βασίλειο. Πάντως, το 1996, οι καθαρές δανειακές ανάγκες του δημοσίου στις χώρες 
αυτές θα εξακολουθήσουν να είναι ανώτερες του ορίου του 3% που καθορίζεται στη 
συνθήκη του Μάαστριχτ, εκτός από τη Γερμανία, όπου θα κυμανθεί στα επίπεδα του 2% 
του ΑΕΠ. 
Η ισχύς της παρούσας ανάκαμψης προσφέρει μία μοναδική ευκαιρία για ανάληψη των 
αναπόφευκτων προσπαθειών δημοσιονομικής προσαρμογής, και αυτό με χαμηλότερο 
κόστος σε όρους παραγωγής και θέσεων απασχόλησης. Μία παρεμφερής ευκαιρία, που 
παρουσιάσθηκε κατά το δεύτερο ήμισυ των ετών 1980, δεν αξιοποιήθηκε πλήρως και 
σήμερα προέχει ιδιαίτερα να μην επαναληφθεί το ίδιο αυτό σφάλμα. Για τα κράτη μέλη 
που έχουν ήδη καταρτίσει τον προϋπολογισμό τους για το 1995, η κατεύθυνση της 
δημοσιονομικής πολιτικής λήφθηκε υπόψη στις προβλέψεις της Επιτροπής, ενώ όπως 
προαναφέρθηκε, η απόκλιση μεταξύ των δημοσιονομικών στόχων των προγραμμάτων 
σύγκλισης και των προβλέψεων της Επιτροπής φανερώνει το μέγεθος των προσπαθειών 
προσαρμογής που είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων αυτών. 
Μία αυστηρή εφαρμογή των εξαγγελλόμενων μέτρων στο πλαίσιο των προγραμμάτων 
σύγκλισης θα επιτρέψει την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στα προγράμματα 
αυτά καθώς και την απαραίτητη μείωση των δημοσιονομικών ανισορροπιών. 
13-12-84 
Ifû a~ 
ΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 1995 
ΜΕΡΟΣ Β 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
13-12-1994 
-41 
ΒΕΑΠΟ 
Η οικονομική ανάκαμψη οφείλεται στην αύξηση των εξαγωγών ενώ η εγχώρια ζήτηση 
παραμένει ασθενής 
Η εξέλιξη των περισσοτέρων οικονομικών δεικτών κατά το 1994 υποδηλώνει ένα σχετικά έντονο 
ρυθμό ανάκαμψης· το ΑΕΠ προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατά 2.25% περίπου, κυρίως λόγω της 
αύξησης των εξαγωγών, ενώ η εγχώρια ζήτηση παρέμεινε μάλλον υποτονική, και αυξήθηκε μόνο 
κατά 1%. Οι δαπάνες ιδιωτικής κατανάλωσης αναμένεται να αυξηθούν κατά 0.75% περίπου· το 
ποσοστό αποταμίευσης, που έφθασε το 1993 σε πρωτοφανώς υψηλό επίπεδο (ποσοστό 22% του 
διαθεσίμου εισοδήματος) λόγω της μειωμένης εμπιστοσύνης και της επιδείνωσης της κατάστασης 
της αγοράς εργασίας, μετριάστηκε το 1994* μετά την πρόσφατη και εμφανή βελτίωση των δεικτών 
εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Οι ιδιωτικές επενδύσεις προβλέπεται ότι θα παραμείνουν 
στάσιμες το 1994, ενώ θα αρχίσουν να ανεβαίνουν προοδευτικά μόνο όταν αυξηθούν τα ποσοστά 
χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας στον κλάδο της μεταποίησης. Οι επενδύσεις σε 
κατοικίες προβλέπεται να παραμείνουν σε χαμηλά επίπεδα το 1994 λόγω της αύξησης των 
επιτοκίων των ενυπόθηκων δανείων που παρατηρήθηκε από την αρχή του έτους. 
Οι εξαγωγές εμπορευμάτων το 
1994 αναμένεται να αυξηθούν 
κατά 7% περίπου, κυρίως λόγω 
της εντυπωσιακής ανάκαμψης της 
εξωτερικής ζήτησης (από -2V2% το 
1993 σε 7% περίπου το 1994), 
καθώς και λόγω της σχετικής 
συγκράτησης των αμοιβών, μετά 
την εφαρμογή του "Plan Global". 
Ωστόσο προβλέπεται μικρή μόνο 
βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου (από -0,3% του ΑΕΠ το 1993 σε 0,1% το 1994) λόγω της 
επιδείνωσης των όρων εμπορίου, και παρά την απώλεια δυναμισμού των εισαγωγών. Το 
πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να παραμείνει το 1994 σε 4.75% 
του ΑΕΠ. 
Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας, κυρίως μετά το δεύτερο τρίμηνο του 1994, είναι επίσης 
ευνοϊκές, γεγονός που υποδηλώνει ότι έχει βελτιωθεί σημαντικά η εμπιστοσύνη του 
επιχειρηματικού κόσμου στη σταθερότητα της σημερινής ανάκαμψης. Το ποσοστό ανεργίας 
αυξήθηκε από 7,4% στα μέσα του 1991 (ορισμός Eurostat) σε 10,1% τον Απρίλιο του 1994, στη 
συνέχεια σταθεροποιήθηκε και προβλέπεται ότι το 1995 θα μειωθεί ο μέσος όρος σε ετήσια βάση. Πίνακας 1 
Βέλγιο: Μακροοικονομικές «χιδόσβις 
1990-92 1993 1994 1995 1996 
Ρυ£|ιο;αύςιρη:«οΑΕΠ 2.5 -1.7 22 27 ai 
(μηφαλή*) 
Συνολική ιγχοίρια ζήτηση 2.5 -1.7 0.9 2.4 2.8 
(μκ«0λη-«) 
Αχοοχ&ηση(μβτο0ολή·*) 0.5 -3.0 -0.4 0.7 1.0 
Ποσοσ«>ανφτίας(Χ) 7.8 9.4 10.0 9.8 9.3 
Γατί&ψισμόςίμετψολη*) 27 26 2.6 25 26 
Ισοζύγιο νεχουσώ^συναλλατών 1.6 4.6 4.8 5.0 5.2 
(*ε*{·»οΑΕΠ) 
Για νος ορισμούς βλ. πίνακα 2 
Πψν Txijpeakç της ΕιιψΜΜίκ. oucaxfiucé: χρφλέψεις. Φ&νάκφο 1994 
13-12-1994 
-42-
Στον τομέα της απασχόλησης, μία ιδιαίτερα ενθαρρυντική ένδειξη είναι η δημιουργία σημαντικού 
αριθμού θέσεων απασχόλησης για τους νέους το 1994, και η μείωση του ποσοστού ανεργίας των 
νέων, συνεπεία των ειδικών μέτρων που προβλέπονται στο "Plan Global" (Νοέμβριος 1993). 
Ο πληθωρισμός (με βάση το δείκτη τιμών καταναλωτή) προβλέπεται να παραμείνει σε 2Vî% 
περίπου το 1994 (δηλαδή σε ποσοστό χαμηλότερο από το μέσο όρο της Κοινότητας). Ωστόσο, οι 
ακαθάριστοι ονομαστικοί μισθοί ανά εργαζόμενο προβλέπεται να αυξηθούν κατά 3,2% περίπου, 
παρά την εφαρμογή των μέτρων του "Plan Global" για τη συγκράτηση των μισθών. Παρά το 
γεγονός ότι η καθιέρωση του "δείκτη υγείας" Ι περιόρισε την τιμαριθμοποίηση των μισθών, οι 
πραγματικοί μισθοί στον ιδιωτικό τομέα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 1,4% περίπου, λόγω των 
αναπροσαρμογών που είχαν προηγουμένως συμφωνηθεί, ενώ οι πραγματικοί μισθοί στο δημόσιο 
τομέα αυξήθηκαν κατά 3% για δεύτερο κατά σειράν έτος. Τα μέτρα για τη συγκράτηση των 
αμοιβών που αποφασίστηκαν στα πλαίσια του "Plan Global", ^α εφαρμοστούν πλήρως το 1995 
και 1996 με το πάγωμα των πραγματικών μισθών στον ιδιωτικό τομέα. 
Πίνακας 2 
Βέλγιο: Δείκτες οικονομικής πολιτική; 
Αύξηση TOO χρφατος 
(μεταβολή*) 
Υπόλαπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί too ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 1990-92 1993 1994 1995 1996 
-6.2 -6.6 -5.5 -4.7 -4.0 
132.5 138.9 140.3 138.9 136.2 
7.0 4.2 3.2 2.8 3.3 
4.2 1.6 0.6 0.3 0.7 Η δημοσιονομική πολιτική στο 
Βέλγιο εφαρμόζεται στα 
πλαίσια του προγράμματος 
σύγκλισης που εγκρίθηκε 
αρχικά τον Ιούνιο του 1992, 
αλλά έκτοτε αναθεωρήθηκε 
δύο φορές ανεπισήμως (τον 
Απρίλιο του 1993 και τον 
Ιούνιο του 1994). Οι δύο αυτές 
αναθεωρήσεις αφορούσαν την 
αναπροσαρμογή των στόχων 
σχετικά με το δημοσιονομικό 
έλλειμμα κατά το χρονικό 
διάστημα 1993-1995, ενώ ως 
τελικός στόχος παρέμεινε το 
επίπεδο του 3% του ΑΕΠ για το 
1996. Από τότε που ανέλαβε τα 
καθήκοντα της το Μάρτιο του 1992, η κυβέρνηση έχει λάβει δέσμες μέτρων για την εξοικονόμηση 
πόρων, που αφορούν τόσο την ομοσπονδιακή κυβέρνηση όσο και τον τομέα της κοινωνικής 
ασφάλισης, για την εκπλήρωση των στόχων του προϋπολογισμού που προβλέπονται στο 
(αναθεωρημένο) πρόγραμμα σύγκλισης και για την αντιστάθμιση των επιπτώσεων της ύφεσης 
στον προϋπολογισμό. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων για την εκτέλεση του προϋπολογισμού Πηγή: Υπηρεσίες χης Επιτροπής, ουαχκμικές προβλέψεις. Φθινόπωρο 1994 
Ορισμοί 
Ποσοστό ανεργίας: εναρμονισμένα ορισμοί Burostat 
Πληθωρισμός: αποπληθωριστή; ιβκαακής κατανάλωσης 
Αύξηση to» χρήματος: broad money (Μ2/Μ3) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού: καθαρή δανειοδότηστ/δανειαληψία το» δημόσιου τομέα. 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος: δημόσιος τομέας. 
Ονομαστικές αμοιβές: κατά κεφαλήν αποζημίωση ww απασχολούμενα»'. 
Πραγματικές αμοιβές: κατά κεφαλήν αποζημίωση των απασχολούμενων αποπληθωρισμένες με τις τιμές 
της ιδιωτικής κατανάλωση;. 
Ο δείκτης τιμών καταναλωτή χωρίς τον καπνό, τα οινοπνευματώδη, τη βενζίνη και το πετρέλαιο ντηζελ. 
13-12-1994 
- 43 -
της ομοσπονδιακής κυβέρνησης - από τα οποία προκύπτει-μια απόλυτη σχεδόν στασιμότητα των 
πρωτογενών δαπανών και έντονη αύξηση των φορολογικών εσόδων - καθώς και της σχετικής 
επιτυχίας των μέτρων του "Plan Global" για τον περιορισμό των κοινωνικών δαπανών, 
προβλέπεται ότι το έλλειμμα του 
δημοσίου τομέα θα μειωθεί από 
6,6% του ΑΕΠ το 1993, σε 5,5% το 
1994. Ο δείκτης χρέους/ΑΕΠ 
αναμένεται να αρχίσει να 
μειώνεται το 1995. Διάγραμμα 1 - Βέλγιο 
Αναλογία Ελλείμματος κατ χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ 
1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 
• Ελλημμα (αρκπερή κλίμακα) — Χρΐος <&ζιά κλίμακα) 
£i)ufcKn(<rapmp(x«*aqx0U«iaiop«m<rvHxefaiYwTO8iv^ 
awSUna jie w aptoptf «ο χρέονς <nov χανοναμύ (ΕΚ) αρΑ 3605/93, δκχκάητηιη 
owigem. ·θ|ς αηρας 
ΠητΦ Υπηρεσίες τηςΕπίφοπής, ουαηνμικές προβλέψεις φθινόπαρο 1994. 
Συνεχίζεται η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν 
προβλήματα για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης 
Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές αναμένεται να φθάσει το 2,7% το 1995. Οι 
εξαγωγές εμπορευμάτων προβλέπεται να αυξηθούν κατά 6V2% περίπου, λόγω της ισχυρής 
αύξησης της εγχώριας ζήτησης και της ικανοποιητικής σχέσης τιμής - ανταγωνιστικότητας. Ενώ 
το 1994 η οικονομική ανάκαμψη ήταν κυρίως αποτέλεσμα των εξαγωγών, από το 1995 και στο 
εξής η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να παίξει έναν πολύ πιο δυναμικό ρόλο στην οικονομική 
ανάπτυξη. Οι δαπάνες για ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται ότι θα αυξηθούν ελαφρά πάνω από 
το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα το 1995, καθώς η βελτίωση της εμπιστοσύνης των 
καταναλωτών θα προκαλέσει συγκρατημένη μείωση του ποσοστού αποταμίευσης. Οι επενδύσεις 
των επιχειρήσεων αναμένεται να αυξηθούν εντόνως το χρόνο αυτό με την αύξηση του ποσοστού 
χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας στη μεταποιητική βιομηχανία. 
Η αύξηση της απασχόλησης συνεπεία της αύξησης της παραγωγής θα καταστήσει δυνατή τη 
μείωση του ποσοστού ανεργίας ήδη από το 1995. Ωστόσο, στο Βέλγιο το μη μισθολογικό κόστος 
εργασίας είναι υπερβολικά υψηλό ακόμα και σε σύγκριση με άλλα κράτη μέλη που έχουν 
παρόμοια συστήματα κοινωνικής ασφάλισης - από πλευράς κάλυψης και γενναιοδωρίας. Η 
χρηματοδότηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο Βέλγιο καλύπτεται σε πολύ μεγάλο 
βαθμό από εισφορές που εισπράττονται επί των εισοδημάτων από εργασία, γεγονός που 
δημιουργεί στρεβλώσεις στις τιμές των συντελεστών παραγωγής και ενθαρρύνει τη 
χρησιμοποίηση τεχνικών παραγωγής έντασης κεφαλαίου. Η στρέβλωση αυτή πλήττει ειδικότερα 
τα χαμηλότερα στρώματα του εργατικού δυναμικού, και έχει ως αποτέλεσμα να εξαφανίζονται 
13-12-1994 
-44-
από την αγορά πολλές χαμηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη 
ληφθεί ορισμένα σημαντικά μέτρα, κυρίως με τη θέσπιση του 'Tlan Global", για να διορθωθεί η 
κατάσταση αυτή απαιτούνται ακόμα συμπληρωματικά μέτρα για τη διεύρυνση της φορολογικής 
βάσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και για τον περιορισμό των στρεβλωτικών 
αποτελεσμάτων που προκαλούνται από τη χρηματοδότηση του. 
Η οικονομική ανάκαμψη σε συνδυασμό με τα διάφορα μέτρα λιτότητας που έχουν ληφθεί στα 
πλαίσια του προγράμματος σύγκλισης, και ιδίως με το 'Tlan Global", προβλέπεται ότι θα 
περιορίσουν το έλλειμμα του δημοσίου τομέα από 5,5% του ΑΕΠ το 1994 σε 4,7% το 1995. 
Παρόλα αυτά, για την επίτευξη του στόχου του προγράμματος σύγκλισης (έλλειμμα 3% του ΑΕΠ 
το 1996), θα απαιτηθούν πιθανότατα συμπληρωματικά μέτρα λιτότητας, που αντιπροσωπεύουν 
ποσοστό 1 % του ΑΕΠ περίπου. 
13-12-1994 
-45-
ΔΑΝΙΑ 
Οι ισχυρές βασικές τάσεις της οικονομίας άρχισαν να παράγουν αποτελέσματα 
Μετά από πολλά έτη κατά τα οποία ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν απογοητευτικά χαμηλός, η 
οικονομία της Δανίας παρουσίασε έντονη ανάκαμψη το 1994.0 ρυθμός ανάπτυξης κατά το χρόνο 
αυτό προβλέπεται να ξεπεράσει το 4% κυρίως λόγω της αναθέρμανσης της ιδιωτικής 
κατανάλωσης. Παρατηρείται, κατά συνέπεια, ανάκαμψη των εισαγωγών και το πλεόνασμα του 
εμπορικού ισοζυγίου είναι αισθητά μειωμένο. Οι εξαγωγές αυξάνονται με ικανοποιητικό ρυθμό, 
και το εμπορικό ισοζύγιο θα παραμείνει, συνεπώς, θετικό (περίπου 3% του ΑΕΠ). Η υπερβολικά 
ταχεία ελάττωση της διαφοράς μεταξύ πραγματικής και δυνητικής παραγωγής υποδηλώνει τον 
κίνδυνο υπερθέρμανσης, κάτι που θα μπορούσε να εμποδίσει τη συγκράτηση του πληθωρισμού σε 
χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί ακόμα πρόβλημα. Οι τιμές καταναλωτή ανέβηκαν 
μόνο κατά 2% το φθινόπωρο. Η ανεργία παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση για την οικονομία της 
Δανίας. Παρά τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, τα ποσοστά ανεργίας δεν μειώθηκαν σημαντικά 
μέχρι το δεύτερο εξάμηνο του 1994. 
Πίνακας 1 
Δανία: Μακροοικονομικές «πιδόονις 
Ρυθμός αύξησης «ο ΑΕΠ 
(μεταβολή Λ) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή Χ) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας (Χ) 
Πλη&φιομάς (μεταβολή %) 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(%ε*ίτοοΑΕΠ) 1993 1994 19S5 ^^ 
1.3 
-0L7 
0.0 
8.8 
2.3 
1.6 1.4 
0.5 
-0.6 
10.3 
1.7 
3.7 4.8 
6.9 
0.1 
10.2 
1.8 
2.6 3.2 
4.2 
1.7 
9.0 
2.1 
2.2 3.0 
3.3 
1.5 
8.0 
2.4 
2.2 
Για αριαμαύς, βλ, πίνακα 2 για κ> Βέλγιο 
Πηγφ ΥπηρεσίεςτηςΕπιψαακ, οικονομικές πρφλέψεις, Φθινϋπαρο 1994 Η ανάκαμψη της οικονομικής 
δραστηριότητας ξεκίνησε στο 
τέλος του 1993, όταν οι 
καταναλωτικές δαπάνες 
αντέδρασαν θετικά με τη 
βελτίωση της εμπιστοσύνης. Οι 
δείκτες εμπιστοσύνης άρχισαν 
να παρουσιάζουν βελτίωση μετά 
τη χαμηλότερη τιμή στην οποία 
είχαν φθάσει στις αρχές του 
1993. Την εποχή αυτή, η κυβέρνηση της Δανίας υιοθέτησε ένα πρόγραμμα οικονομικών 
μεταρρυθμίσεων που περιελάμβανε προσωρινά μέτρα επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής που 
προορίζονταν να αμβλύνουν τα αποτελέσματα της ύφεσης, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του 
Εδιμβούργου, και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ιδίως στην αγορά εργασίας, με στόχο την 
ενίσχυση μεσοπρόθεσμα της αποτελεσματικότητας της οικονομίας της Δανίας. Η ισχυρή 
ανάκτηση της εμπιστοσύνης μετά την έγκριση του προγράμματος, η οποία έγινε ακόμα πιο 
εμφανής το 1994, καταδεικνύει ότι ο ιδιωτικός τομέας αποκτά όλο και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη 
στην εφαρμοζόμενη πολιτική που προβλέπει βραχυπρόθεσμα δημοσιονομικά μέτρα για την τόνωση 
της οικονομίας, χωρίς να παρεκκλίνει από τη μεσοπρόθεσμη στρατηγική της δημοσιονομικής 
σταθεροποίησης. 
13-12-1994 
-46-
Διάγραμμα 1 - Δανία 
Κινητήρια δύναμη της οικονομίας είναι η εμπιστοσύνη στον 
ιδιωτικότομεα 
Διαφορές μεταξύ των ποσοστών των ερωτηθέντων που έδωσαν θετικές και αρνητικές 
απαντήσεις 
1992 
Πηγή: Υπηρεσίες τηςΕπιφοπης 1993 1994 Μετά από πολλά έτη υποτονικής 
ανάπτυξης, η κινητήρια δύναμη 
της δανικής οικονομίας είναι 
κυρίως η αύξηση της εγχώριας 
ζήτησης το 1994. Τόσο η ιδιωτική 
κατανάλωση όσο και οι 
επενδύσεις αντέδρασαν θετικά 
στα μέτρα επεκτατικής πολιτικής. 
Η αύξηση της εγχώριας ζήτησης 
ενισχύθηκε επίσης από ένα 
ευνοϊκό χρηματοοικονομικό 
περιβάλλον. Τα χαμηλότερα επιτόκια και η άνοδος των τιμών των ομολογιών είχαν ως 
αποτέλεσμα να αυξηθούν οι αγορές διαρκών καταναλωτικών αγαθών. Δεδομένου, όμως, ότι οι 
συνθήκες στις χρηματοοικονομικές αγορές άρχισαν να γίνονται λιγότερο ευνοϊκές και δεδομένου 
ότι ικανοποιείται βαθμιαία η περιορισμένη ζήτηση, προβλέπεται ότι η αύξηση της ζήτησης 
καταναλωτικών αγαθών θα σταθεροποιηθεί κατά το επόμενο έτος. Συνεπώς, η ιδιωτική 
κατανάλωση που αυξάνει με ρυθμό 5Va% περίπου το 1994, θα αυξηθεί με σημαντικά χαμηλότερο 
ρυθμό το 1995 (4%) και το 1996 (3V2%). 
Η σημερινή αύξηση της παραγωγής είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ποσοστού 
χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας. Η έντονη άνοδος της παραγωγικότητας σε 
συνδυασμό με τις συμφωνίες Πίνακας 2 
Δανία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση τ» χρήματος 
(μ«4ΐολή*) 
Υπόλοιπο κρατικού προθπολογΜμσο 
(%εκίτη> ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέα; 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή %) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή*) 19W-» 1893 im 1225 12&. 
4.S 14.6 
-2.0 -4.4 5.4 
-4.3 5.4 
-3.0 
64.3 79.5 78.0 78.0 
4.0 
1.7 1.9 
0.2 2.6 
0.8 2.7 
0.6 -2.2 
78.2 
3.0 
0.6 που επετεύχθησαν για τη 
συγκράτηση των αμοιβών 
επέδρασαν ευνοϊκά στα 
κέρδη. Πράγματι, τα 
περιθώρια κέρδους μπορούν 
να βελτιωθούν χωρίς να 
αυξηθούν υπερβολικά οι τιμές 
πώλησης. Εάν αυτές οι 
βασικές προϋποθέσεις 
εξακολουθήσουν να ισχύουν, 
προβλέπεται σημαντική αύξηση των επενδύσεων σε εξοπλισμό. Δεδομένου ότι προβλέπεται 
περαιτέρω βελτίωση της χρηματοοικονομικής κατάστασης των επιχειρήσεων, το ανασχετικό 
αποτέλεσμα των υψηλών επιτοκίων για τις επενδύσεις σε εξοπλισμό μπορεί τελικά να έχει 
σχετικά μικρή σημασία. Ο τομέας των κατασκευών θα υποστεί βραχυπρόθεσμα μεγαλύτερες 
συνέπειες, ενώ οι προσδοκίες υψηλότερων εισοδημάτων θα μπορούσαν να δώσουν ώθηση στην 
κατασκευή κατοικιών όταν ωριμάσει η ανάκαμψη. Για ορισμούς, βλ. πίνοκα2 για το Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες ιηςΕχιψοκής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινόκαρο 1994 
13-12-1994 
-47-
Παρά το άνοιγμα της δανικής οικονομίας και την έντονη αύξηση της εγχώριας ζήτησης, η 
εξωτερική κατάσταση θα παραμείνει ευνοϊκή. Η ικανοποιητική ανάπτυξη της αγοράς και οι 
ευνοϊκές συνθήκες στον τομέα της ανταγωνιστικότητας θα εμποδίσουν τη δραστική χειροτέρευση 
του εξωτερικού ισοζυγίου, παρά το γεγονός ότι ο ρυθμός αύξησης των εισαγωγών έφθασε σε 
διψήφιο αριθμό το 1994. Οι ευνοϊκές εξελίξεις στον τομέα των υπηρεσιών και οι χαμηλότερες 
καθαρές τιμές των συντελεστών που καταβάλλονται στο εξωτερικό θα εξασφαλίσουν 
ικανοποιητικό πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. 
Η οικονομική πολιτική έχει στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας 
Η διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης του ΜΣΙ δεν μετέβαλε τις βασικές κατευθύνσεις της 
οικονομικής πολιτικής της χώρας. Οι αρχές διατήρησαν την πολιτική σταθερότητας, επιβάλλοντας 
αυστηρούς σχετικά όρους στο νομισματικό τομέα. Οι χρηματοοικονομικές αγορές δεν απείλησαν 
τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας, ενώ μειώθηκε η διαφορά των επιτοκίων σε σχέση 
με τη Γερμανία πράγμα που καταδεικνύει τον υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης προς την 
ακολουθούμενη πολιτική. 
Για να διατηρηθεί όμως η εμπιστοσύνη αυτή, θα πρέπει η παρούσα φάση δημοσιονομικής 
εξυγίανσης να αποδώσει τα αποτελέσματα που προβλέπει το αναθεωρημένο πρόγραμμα 
σύγκλισης του Νοεμβρίου 1994. Το πρόγραμμα προβλέπει σταδιακή μείωση των καθαρών 
αναγκών του δημόσιου τομέα σε 0,3% του ΑΕΠ το 1997 (3% το 1995,1,3% το 1996). Σύμφωνα με 
τις προβλέψεις της Επιτροπής, έχει ήδη δρομολογηθεί η πορεία μείωσης του ελλείμματος. Το 
έλλειμμα θα είναι 3% περίπου του ΑΕΠ το 1995 ενώ το 1996 θα είναι σαφώς χαμηλότερο από το 
όριο 3%. Λόγω των ευνοϊκών σήμερα οικονομικών συνθηκών, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον 
πρέπει να επιταχυνθεί η διαδικασία εξυγίανσης. Η λύση αυτή θα είναι ασφαλώς η καλύτερη εάν 
η ζήτηση συνεχίσει να αυξάνεται με τους σημερινούς ρυθμούς. Διαφορετικά θα μπορούσε να τεθεί 
σε κίνδυνο ο στόχος της νομισματικής πολιτικής για τη διατήρηση σταθερότητας των τιμών. 
Η ανεργία παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η δανική οικονομία. 
Ενώ βελτιώνονται βαθμιαία οι περισσότεροι οικονομικοί δείκτες, η ανεργία παραμένει σε υψηλά 
επίπεδα. Προβλέπεται ότι η ανάκαμψη θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ανεργίας από 12,3% 
(εθνικός ορισμός) το 1994 σε κάτω του 10% το 1996. Ωστόσο, τα διαρθρωτικά προβλήματα στην 
αγορά εργασίας θα καταστήσουν δυσχερέστερη την περαιτέρω μείωση της ανεργίας, δεδομένου 
ότι το ποσοστό της διαρθρωτικής ανεργίας είναι σήμερα 8 -9%. Για να αυξηθεί η ελαστικότητα 
της αγοράς εργασίας της Δανίας, θεσπίστηκε μία δέσμη μέτρων μεταρρύθμισης. Η μεταρρύθμιση 
περιλαμβάνει τόσο παθητικά και ενεργητικά μέτρα που έχουν πρωταρχικό στόχο τη μείωση της 
διαρθρωτικής ανεργίας. Καταρχήν καταβλήθηκαν προσπάθειες για τη βελτίωση της εκπαίδευσης. 
13-12-1994 
-48-
Το μέτρο αυτό σε συνδυασμό με την αναμόρφωση του συστήματος χορήγησης αδειών, που 
εξασφαλίζει στους δικαιούχους ελεύθερο χρόνο για εκπαίδευση, φροντίδα παιδιών ή - πιο σπάνια 
- άδεια ενός έτους, ενώ διατηρούν το δικαίωμα να εισπράττουν το 80% των κανονικών επιδομάτων 
(100% για εκπαιδευτική άδεια) εξασφαλίζει μεγαλύτερα περιθώρια για τη λήψη ενεργητικών 
μέτρων. Επίσης δεν θα μπορεί κανείς να παραμένει επ' αόριστον στο ταμείο ανεργίας, χάρη στην 
εφαρμογή διαφόρων προγραμμάτων που δημιουργούν θέσεις εργασίας, ενώ στους ενδιαφερόμενους 
θα προσφέρεται εργασία εντός 4 ετών, έτσι ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος της μακροχρόνιας 
ανεργίας. Επιπλέον, η μεταρρύθμιση της χρηματοδοτικής κάλυψης του συστήματος χορήγησης 
επιδομάτων ανεργίας, θα συνδέσει την ανεργία με τις εισφορές προς το ταμείο ανεργίας. Τέλος, η 
βαθμιαία μείωση των οριακών φορολογικών συντελεστών θα βελτιώσει τα κίνητρα για 
απασχόληση. 
Θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί υψηλός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης και ταυτόχρονα να 
μειωθεί σε σημαντικό βαθμό η ανεργία, εάν εξακολουθήσουν να υπάρχουν διαρθρωτικά 
προβλήματα στην αγορά εργασίας. Σήμερα τα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης στην αγορά 
εργασίας δεν είναι ακόμα εμφανή, εκτιμάται όμως ότι θα εκδηλωθούν μακροχρόνια. Ωστόσο, 
είναι απαραίτητο να γίνουν αλλαγές στο σύστημα χορήγησης επιδομάτων ανεργίας και να 
αυξηθεί η ελαστικότητα των αμοιβών, για να μειωθεί το ποσοστό ανεργίας πέραν του οποίου 
αρχίζουν να εμφανίζονται πληθωριστικές πιέσεις. Το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου 1994 
η κυβέρνηση της χώρας και τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της αντιπολίτευσης συμφώνησαν επί της 
ακολουθητέας πολιτικής προϋπολογισμού, η οποία μεταξύ άλλων προβλέπει τη μείωση του 
ελλείμματος του κρατικού προϋπολογισμού για τό 1995 καθώς και προσαρμογές στην αγορά 
εργασίας (λιγότερο γενναιόδωρα συστήματα χορήγησης αδειών, αυστηρότερη επιλογή και 
αυστηρότερους ελέγχους στο σύστημα χορήγησης επιδομάτων ανεργίας). 
13-12-1994 
-49-
ΓΈΡΜΑΝΙΑ 
Πίνακας 1 
Γερμανία: Μακροοικονομικές επιβοσεις 
1990-92 1993 1994 1995 1996 
Ρο€μ<3ς αύςησιις τοο ΑΕΠ -1-1 25 3.0 3.4 
(μηοβολή*) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση -1.2 21 2.6 3.1 
(μ«#ολή%) 
Απασχόληση (με«$ολή%) -1.8 -0.9 0.5 0.8 
Ποσοστοανεργίας (%) 7.0 7.3 7.0 6.4 
Πλη3οφιομο;(μετο«ολή%) 3.9 2.8 2.2 24 
Κ»ζ«γκ> τρεχουσών συναλλαγών -1.4 -1.4 -1.1 -0.9 
(* e*( TOO ΑΕΠ) 
Πα ορισμούς, βλ. πίνακα2 για »Βέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες χη;Επιφοπής, οικονομικές προβλέψεις, Φ&νΛηφο 1994 Η ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας επιταχύνεται 
Η οικονομική δραστηριότητα στη Γερμανία επιταχύνθηκε το 1994 και η πορεία αυτή προβλέπεται 
ότι θα συνεχιστεί. Η βάση του υψηλότερου ρυθμού ανάπτυξης φαίνεται ότι είναι η αύξηση της 
παραγωγικότητας, που επέτρεψε 
στους γερμανούς παραγωγούς να 
συμμετάσχουν πλήρως στο 
άνοιγμα του διεθνούς εμπορίου, 
μετά την περίοδο χαμηλού ρυθμού 
ανάπτυξης των αρχών της 
δεκαετίας. Η αύξηση της 
παραγωγικότητας συνέβαλε, 
παράλληλα, στην ανάκτηση ή τη 
βελτίωση της αποδοτικότητας, και 
στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες αρχίζουν να αντιδρούν. Ενώ 
η γενική βελτίωση προχωρεί σε όλη τη Γερμανία, εξακολουθούν να υπάρχουν προς το παρόν 
σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών σε ό,τι αφορά τις δομές και την ανάπτυξη. Κατά 
συνέπεια, όταν χρειάζεται, τα δύο τμήματα της χώρας θα εξετασθούν χωριστά. 
Η βελτίωση της αποδοτικότητας αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την ανάκαμψη της 
Δ υτικής Γερμανίας 
Η ύφεση του 1993 μοιάζει, από πολλές απόψεις, με παλαιότερες περιόδους συρρίκνωσης της 
παραγωγής στη Δυτική Γερμανία. Η επακόλουθη μείωση της απασχόλησης δεν ήταν ιδιαίτερα 
έντονη, αν ληφθεί υπόψη η σοβαρότητα της οικονομικής κάμψης (το ΑΕΠ έπεσε κατά 1,7%). 
Πράγματι, η αύξηση της παραγωγικότητας ήταν σχετικά χαμηλή, όπως συνέβη και παλαιότερα, 
η βιομηχανία επλήγη σοβαρότερα από κάθε άλλο τομέα. Ετσι η μείωση της παραγωγής ήταν η 
εντονότερη που σημειώθηκε ποτέ, τόσο για τη βιομηχανία όσο και για την οικονομία στο σύνολο 
της, ενώ η πραγματική προστιθέμενη αξία μειώθηκε κατά 6,4% το 1993. Η βιομηχανία είχε να 
αντιμετωπίσει την εξασθένηση της οικονομικής έξαρσης μετά την ενοποίηση, την αισθητή αύξηση 
των μισθών και την ανατίμηση του γερμανικού μάρκου. Καθώς η οικονομία βυθιζόταν στην κρίση, 
το εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος ανέβηκε στα ύψη. 
Τα κέρδη των παραγωγών συμπιέστηκαν. Ο κίνδυνος να βρεθεί κανείς σε αδυναμία να συνεχίσει 
τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, επέφερε αυστηρές προσαρμογές. Η μείωση του εργατικού 
δυναμικού στη βιομηχανία εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την οικονομία (βλ. διάγραμμα 1, αριστερά). 
13-12-1994 
-50-
Εκτοτε, η σημαντική αναδιάρθρωση επέτρεψε την ανάκαμψη της βιομηχανικής δραστηριότητας 
και, σε συνδυασμό με την έντονη συγκράτηση των μισθών μετά το 1993, επέτρεψε όχι μόνο να 
Διάγραμμα 1 - Γερμανία 
Απασχόληση και 
Η κρίση στην αγορά εργασίας.... 
30 
29 
28 
27 
26 
25 Απασχολούμενα άτομα άνεργοι σε εκατομ. 
«WW 
fcë-: '" ''L. '[ ' ' ' . —Απασχολούμενα άτομα 
, , - Γ *—Ανεργοι | 
1991 1992 1993 1994 
Απασχολούμενα άτομα: ετήσια μεταβολή % παραγωγικότητα 
Αυξάνει την παραγωγικότητα 
και μειώνει το εργατικό κόστος ανά 
μονάδα προϊόντος 
Παραγωγή ανά απασχολούμενο 
στηβιομηχανία: 198Γ«_10ΧΓ 
Mr 
•Σύνολο τη; οικονομίας' 
•Βιομηχανία 
•«Β iiiiiiill 1991 1992 1993 1994 
Εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος: 1985 =100 
130 
1991 1992 1993 1994 1991 1992 1993 1994 
Πηγές: Υπηρεσίες της Επιτροπής, Statistisches Bundesamt, Deutsche Bundesbank 
αντιστραφούν οι προηγούμενες δυσμενείς εξελίξεις αλλά επίσης να επανέλθει το εργατικό κόστος 
ανά μονάδα προϊόντος στα προ τριετίας επίπεδα (βλ. διάγραμμα 1, δεξιά). Από την άποψη αυτή η 
κρίση του 1993 είναι διαφορετική από τις προηγούμενες: η σημερινή βελτίωση από την άποψη του 
κόστους είναι εντονότερη από εκείνη που παρατηρήθηκε μετά τις τρεις προηγούμενες κρίσεις. 
Αυτό ισχύει επίσης για την οικονομία στο σύνολο της, αν και σε μικρότερο βαθμό. Το γεγονός 
αυτό εξηγείται τόσο από τις πρόσφατες συμπληρωματικές προσπάθειες για μεγαλύτερη 
ελαστικότητα κυρίως στη βιομηχανία και από το γεγονός ότι η ανεργία έφθασε σε υψηλότερο 
επίπεδο σε σύγκριση με τις προηγούμενες φορές. 
Ετσι, η βιομηχανία ιδιαίτερα ήταν έτοιμη για την ανάκαμψη και μπόρεσε να ανταποκριθεί θετικά 
στην επέκταση του διεθνούς εμπορίου. Με τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την αύξηση 
της αποδοτικότητας, το επιχειρηματικό κλίμα στον τομέα της μεταποίησης στη Δυτική Γερμανία 
διέσχισε το Σεπτέμβριο του 1994 τη γραμμή που χωρίζει την ύφεση από την ανάκαμψη. 
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες άρχισαν πάλι να αυξάνονται. Ο 
κατασκευαστικός τομέας, και ιδίως εκείνος των κατοικιών, που παρουσιάζει άνθιση πριν από την 
κλιμακούμενη μείωση των φορολογικών κινήτρων από το 1995, παρουσίασε ήδη δυναμική 
ανάπτυξη από τις αρχές του έτους. Η επίδραση του φαινομένου αυτού προβλέπεται ότι θα 
ενισχύσει στο εξής τις επενδύσεις σε μηχανήματα και εξοπλισμό. Οι επενδύσεις της κατηγορίας 
13-12-1994 
-51-
αυτής μειώθηκαν κατά το ένα τέταρτο περίπου από το ανώτατο στο κατώτατο σημείο της 
οικονομικής δραστηριότητας ενώ το ποσοστό χρησιμοποίησης της παραγωγικής ικανότητας άρχισε 
να ανεβαίνει από το τέλος του 1993. 
Το 1994 υπήρχαν πάνω από 2,5 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι άνεργοι· σε απόλυτους ορούς αυτό 
σημαίνει μεγαλύτερο αριθμό από κάθε άλλη φορά από τη δεκαετία του '50. Οσο, όμως, προχωρεί η 
ανάκαμψη, η μεταστροφή στην αγορά εργασίας, που άρχισε να εμφανίζεται δειλά το καλοκαίρι 
του 1994, θα γίνει εντονότερη, αν και με βραδύ σχετικά ρυθμό. Αυτό θα επιτρέψει αργότερα τους 
καταναλωτές, που συνεχίζουν να υφίστανται τις συνέπειες της ανεργίας, που είχε ως αποτέλεσμα 
τη συγκρατημένη αύξηση των αμοιβών και την εφαρμογή αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής, να 
υποστηρίξουν ακόμα περισσότερο τη συνεχιζόμενη ανάκαμψη. Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ το 
1995 θα φθάσει το 2,5%, μετά από 2% περίπου το 1994. 
Η ενδογερμανική σύγκλιση προχωρεί 
Η οικονομία της Ανατολικής Γερμανίας σημειώνει προόδους. Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 
προβλέπεται να φθάσει το 9% περίπου τό 1994, από 5,8% το προηγούμενο έτος, και να παραμείνει 
σε ανοδική πορεία. Η Ανατολική Γερμανία είναι σήμερα η ταχύτερα αναπτυσσόμενη περιοχή 
στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Αντίθετα απ' ό,τι συνέβη στην πρώτη περίοδο της προσαρμογής, η 
βιομηχανία παρουσιάζει καλύτερες επιδόσεις από ό,τι η οικονομία στο σύνολο της μετά το 
δεύτερο εξάμηνο του 1992. 
Βέβαια, η Ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να εξαρτάται από την προερχόμενη εκτός της 
περιοχής υποστήριξη, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα να είναι η εγχώρια ζήτηση μεγαλύτερη 
κατά δύο τρίτα περίπου του ΑΕΠ. Το μεγαλύτερο μέρος είναι μεταβιβάσεις από τον 
προϋπολογισμό. Οι μεταβιβάσεις αυτές ανήλθαν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 4% του γερμανικού 
ΑΕΠ το 1993 και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για την υποστήριξη της ιδιωτικής κατανάλωσης. Η 
επισκευή παλαιών συγκροτημάτων κατοικιών ενισχύθηκε από την απόφαση, που ελήφθη στα 
πλαίσια της συμφωνίας αλληλεγγύης της άνοιξης του 1993, για τη μεταβίβαση από το 1995 των 
δύο τρίτων των χρεών του τομέα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. 
Εκτός από το γεγονός ότι ανεβαίνει το επίπεδο διαβίωσης, παρατηρείται επίσης βελτίωση στον 
τομέα της ανταγωνιστικότητας. Αρχικά η παραγωγικότητα αυξήθηκε λόγω των μαζικών 
απολύσεων από τις παλαιότερες εποχές της τεχνητής πλήρους απασχόλησης μέχρι το καλοκαίρι 
του 1994, όπου το ποσοστό απασχόλησης φαίνεται να έφθασε στο κατώτατο επίπεδο, απολύθηκε 
το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού του 1989. Από τώρα και στο εξής, η βελτίωση της 
παραγωγικότητας θα πραγματοποιείται κυρίως με το βαθμιαίο εκσυγχρονισμό των 
κεφαλαιουχικών αγαθών. Στις δαπάνες για μηχανήματα και εξοπλισμό, συνεχίζουν, επίσης, να 
13-12-1994 
-52-
εφαρμόζονται σημαντικά φορολογικά κίνητρα. Από το 1993 οι επενδύσεις σε εξοπλισμό ανά 
απασχολούμενο είναι υψηλότερες στην Ανατολική Γερμανία απ' ό,τι στη Δυτική Γερμανία. Αυτό 
θα βοηθήσει στη σταδιακή μείωση της διαφοράς της παραγωγικότητας μεταξύ της Ανατολικής και 
της Δυτικής Γερμανίας (βλ. διάγραμμα 2, αριστερά) κατά τα επόμενα χρόνια. 
Η διαδικασία εξισορρόπησης των αμοιβών της Ανατολικής Γερμανίας με εκείνες της Δυτικής 
επιβραδύνεται. Ετσι το εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος στην Ανατολική Γερμανία, που 
ήταν κατά πολύ υψηλότερο του αντίστοιχου των δυτικών ανταγωνιστών, μειώνεται προοδευτικά. 
Το φαινόμενο αυτό είναι εντονότερο στη βιομηχανία (βλ. διάγραμμα 2, δεξιά). Η παρατηρούμενη 
ανταγωνιστικότητα, που εκφράζεται επίσης και με τη βελτίωση της αποδοτικότητας, παρά το 
γεγονός ότι τα επιχειρηματικά εισοδήματα είναι κατά μέσο όρο ακόμα αρκετά χαμηλά, θα 
επιτρέψει στο μέλλον να μειωθεί προοδευτικά η διαφορά μεταξύ συνολικής ζήτησης και 
παραγωγής και να περιοριστεί η εξάρτηση της περιοχής από εξωτερική βοήθεια. 
Διάγραμμα 2 - Γερμανία 
Παραγωγικότητα, μισθοί και εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος 
στην Ανατολική και Δυτική Γερμανία σε ονομαστικούς όρους 
HatfTitTnTn-iimvïviimKoTmm! και η επιβράδυνση του ρυθμού Ρ^ηθούν στην ελάττωση 
Η αύξηση της παραγωγικότητας... IJ^* κ~>~ διαφοράς τουιργατικου 
Π κόστους ανα μονάδα προϊόντος 
Παραγωγη/καιά κεφαλήν Αμοιβες/κα«Τκεφαλήν Εργατικό κόστος ανά μονάδα προϊόντος 
Ανατολική Γερμανία ως % της Δυτική; Ανατολική Γερμανία ως % τη; Δυτικής Ανατολική Γερμανία ως * τηςΔυτικής 
60 • 
0 —Σύνολο της οικονομίας* 
Βιομηχανία* —Σύνολο της οικονομίας* 
••Βιομηχανία* 
1991 1992 1993 1991 1992 1993 1994 
μη προσαρμοσμένα εποχιακά 
Πήγες: Υπηρεσίες τηςΕπιτροπής, Statistisches Bundesamt 1994 100 !N-i!" lifiiiii 
•-•Σύνολο της ακονομίας*|||| 
ΐιομηχανία* 
ιΙΊιιιΙΙΙιιΙΙΙιΙιΙ,Ί·ιΙιΙιΗ.ΙιιιιΙ.ΗΙπιΙΊΙιΙΙ·ιΙιηΊ.ιΙΙΙΙΙΙΙΙι. 
1991 1992 1993 1994 
Στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής παραμένει πάντα η σταθεροποίηση 
Σε γενικές γραμμές οι προοπτικές ανάπτυξης της γερμανικής οικονομίας έχουν βελτιωθεί αισθητά 
σε συνδυασμό και με τις ευνοϊκές εξελίξεις στον τομέα της ανταγωνιστικότητας και της 
αποδοτικότητας. Μετά τη μείωση κατά 1,1% το 1993, το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,5% 
13-12-1994 
- 53 -
το χρόνο αυτό και κατά 3% περίπου το 1995. Ετσι προβλέπεται να προχωρήσει η υποκινούμενη 
από τις εξαγωγές ανάκαμψη, ενώ στόχος της δημοσιονομικής πολιτικής είναι η εξυγίανση. 
Το αποτέλεσμα της ενοποίησης ήταν αρχικά μία επεκτατική δημοσιονομική πολιτική. Η 
κυβέρνηση έλαβε μέτρα εξυγίανσης για να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη στα δημόσια οικονομικά 
της Γερμανίας, αλλά και για να συμμορφωθεί με τα κριτήρια σύγκλισης της Συνθήκης. Οι 
δανειακές ανάγκες του δημόσιου τομέα ανήλθαν σε 3,3% του ΑΕΠ το 1993 και ο δείκτης 
δανειακής επιβάρυνσης της κυβέρνησης αναμένεται να αυξηθεί, από 40% περίπου το 1989, σε 
60% περίπου τον επόμενο χρόνο, όταν η κυβέρνηση θα έχει αναλάβει ολόκληρο σχεδόν το χρέος 
που προέκυψε από την ενοποίηση, το οποίο μέχρι τώρα δεν περιελαμβάνετο στον προϋπολογισμό. 
Σύμφωνα με το γερμανικό πρόγραμμα σύγκλισης του Νοεμβρίου 1993, εφαρμόστηκαν το 1994 
σημαντικά μέτρα που καλύπτουν τόσο τα έσοδα όσο και τις δαπάνες. Περισσότερα μέτρα θα 
επακολουθήσουν το 1995 με την επαναφορά της πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης 
αλληλεγγύης επί του φόρου εισοδήματος για τη χρηματοδότηση του αυξανομένου ποσού των 
τόκων. 
Εκτός από τα προαναφερθέντα μέτρα παρέμβασης, η επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης 
διευκολύνει την επαναφορά του ύψους του ελλείμματος σε χαμηλότερο επίπεδο, το οποίο ήδη το 
1994 θα μπορούσε να φθάσει σε ποσοστό λίγο χαμηλότερο του ορίου 3%, ενώ προβλέπεται ότι θα 
μειωθεί ακόμα περισσότερο κατά τα επόμενα έτη. Με την προϋπόθεση ότι η ανάπτυξη θα 
επιταχυνθεί όπως προβλέπεται, η αναλογία χρέους προς ΑΕΠ θα φθάσει το 1995 στο ανώτατο 
επίπεδο (60% περίπου). Στην περίπτωση αυτή η δημοσιονομική κατάσταση θα συμφωνεί απόλυτα 
με τους στόχους που καθορίζονται στο πρόγραμμα σύγκλισης. 
Πίνακας 2 
Γερμανία: Δείκτες οικονομικής χαλιτικής 
1990-92 1993 1995 Ωστόσο, λόγω της αυστηρής 
δημοσιονομικής πολιτικής (το 
σύνολο της φορολογίας, δηλαδή 
φόροι και εισφορές κοινωνικής 
ασφάλισης, θα ξεπεράσει το 44% 
του ΑΕΠ το 1995, που αποτελεί το 
υψηλότερο ποσοστό όλων των 
εποχών) και του ρυθμού της 
εξυγίανσης (προβλέπεται ότι το 
πρωτογενές υπόλοιπο θα φθάσει το 
2% του ΑΕΠ το 1995 έναντι 0% το 1993), η χώρα πρέπει να είναι προετοιμασμένη ώστε να 
αντιδράσει, αν χρειαστεί, και να αποτρέψει το ενδεχόμενο κατά το οποίο ο συνδυασμός 
αρνητικών παραγόντων θα μπορούσε να παρεμποδίσει την προβλεπόμενη εξέλιξη της ανάκαμψης. Αύξηση too χρήματος 
(μεταβολή St) 
ΤjuSbouco κρατικού χροΟκολογιομού 
(ΧεχίιουΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(Χ ed του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές ακοδοχες κατά κεφαλήν 
(μεταβολή Χ) 
Πραγματικές ακοδοχες καχά κεφαλήν 
(μεταβολή*) 10.9 5.7 6.2 
-3.3 -29 -24 -20 
48.1 51.0 59.4 58.9 
4.5 3.2 3.0 3.4 
0.6 0.3 0.8 1.0 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για τοΒέλγιο 
Πηγή: Υπηρεσίες της Bupomii, οικονομικές προβλέψεις, Φθινοπφρο 1994 
13-12-1994 
-54-
Η άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων είναι πιθανόν να συνέβαλε στην τόνωση των 
επενδύσεων λόγω της ταχύτερης υλοποίησης ορισμένων σχεδίων κατά το 1994, αν, Ομως, 
συνεχιστεί, ενδέχεται να έχει δυσμενείς επιδράσεις. Ωστόσο, ο πληθωρισμός υποχωρεί και οι 
βραχυπρόθεσμες προοπτικές είναι ικανοποιητικές: οι αυξήσεις αποδοχών του επομένου έτους 
προβλέπεται να είναι ακόμα συγκρατημένες, λόγω της προοδευτικής εφαρμογής των βελτιώσεων 
στην αγορά εργασίας, ενώ η αύξηση της ελαστικότητας από την πλευρά της προσφοράς που 
επετεύχθη με τα μέτρα αναδιάρθρωσης υποδηλώνει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις θα είναι 
λιγότερο έντονες από εκείνες που σημειώθηκαν κατά τις προηγούμενες περιόδους ανάκαμψης. 
Ενα άλλο ενθαρρυντικό στοιχείο στο μέτωπο του πληθωρισμού είναι ότι το Μ3 προσεγγίζει το 
εύρος τιμών που ετέθη ως στόχος για το 1994, μετά από σημαντικές αποκλίσεις στην αρχή του 
έτους. Συνεπώς, σε γενικές γραμμές, η νομισματική πολιτική φαίνεται να έχει ανακτήσει κάποια 
ελαστικότητα. Αυτό θα ήταν πολύ χρήσιμο εάν σημειωθεί κάποια χαλάρωση του ρυθμού 
ανάπτυξης, υποκινούμενη από νέες ανοδικές πιέσεις στο γερμανικό μάρκο, τη στιγμή κατά την 
οποία η πραγματική οικονομία μόλις καταφέρνει να εξισορροπήσει τα επίπεδα στα οποία έφθασε 
το νόμισμα μετά τη διπλή πρόκληση των αρχών της δεκαετίας του 90, δηλαδή τη χαμηλότερη 
μέση παραγωγικότητα της χώρας μετά την ενοποίηση αφενός και την πραγματική ανατίμηση άνω 
του 5% το 1992/93 αφετέρου. 
Αν η χώρα συνεχίσει, όπως προβλέπεται, την αναπτυξιακή της πορεία με επιταχυνόμενο ρυθμό, 
θα καταστεί ευκολότερη η συνέχιση της πολιτικής δημοσιονομικής εξυγίανσης. Το θέμα αυτό 
είναι σημαντικό για δύο τουλάχιστον λόγους. Πρώτον, η εξυγίανση θα ενισχύσει την 
εμπιστοσύνη και θα συμβάλει στη μείωση των επιτοκίων με θετικές επιπτώσεις για τον ιδιωτικό 
τομέα. Δεύτερον, θα εξασφαλίσει μελλοντικά κάποια περιθώρια ελιγμών. Λαμβανομένου υπόψη 
του υψηλού επιπέδου φορολογίας, τα περιθώρια αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με 
σύνεση για τη βελτίωση της κατάστασης της προσφοράς. 
13-12-1994 
-55-
ΕΛΛΑΔΑ 
Οι ελληνικές αρχές, αντιμέτωπες με τις μη ικανοποιητικές μακροχρόνιες επιδόσεις της ελληνικής 
οικονομίας και με τις μόνιμες μακροοικονομικές ανισορροπίες, εφάρμοσαν τα τελευταία χρόνια 
πολιτική σταθεροποίησης και μεταρρύθμισης. Από το 1991 εφαρμόσθηκε περιοριστική 
νομισματική και δημοσιονομική πολιτική, ενώ μάλιστα η εισοδηματική πολιτική ήταν ιδιαίτερα 
αυστηρή. Το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, μαζί με την επιδείνωση του εξωτερικού 
οικονομικού κλίματος, ήταν η επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης και η ελληνική οικονομία 
εισήλθε σε ύφεση το 1993 με πολύ χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης και εγχώριας ζήτησης και μείωση 
του ΑΕΠ. Η μείωση των πραγματικών αποδοχών, κατά 3,7% ετησίως στο διάστημα 1990-93 και η 
αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική σε συνδυασμό με πραγματική ανατίμηση της 
συναλλαγματικής ισοτιμίας είχαν ως συνέπεια την πτώση του πληθωρισμού, ενώ ο 
αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωσης έπεσε στο 10,8% περίπου το 1994. 
Για το 1994 υπάρχουν ενδείξεις για βελτίωση των επιδόσεων και ο ρυθμός ανάπτυξης θα είναι 
πιθανότατα θετικός. Ετσι, μετά από πολλά χρόνια κάμψης η παραγωγή του κλάδου μεταποίησης 
άρχισε να αυξάνει, ενώ αυξήθηκε επίσης ο όγκος των λιανικών πωλήσεων. Από την άλλη πλευρά 
ο κλάδος της κατασκευής κατοικιών και οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα παραμένουν σε μη 
ικανοποιητικά επίπεδα, ενώ οι επενδύσεις του δημόσιου τομέα, μολονότι ασθενέστερες απ* ό,τι 
προεβλέπετο, εξακολουθούν παρόλα αυτά να αποτελούν μία από τις βασικότερες κινητήριες 
δυνάμεις της οικονομίας. 
Πίνακας 1 
Ελλάδα: Μακροοικονομικές εχιδοσεις 
1990-92 1993 1994 1995 1996 
1.0 -0.5 0.4 1.1 
1.6 0.4 0.6 1.4 
0.1 
7.8 
17.7 
-5.7 1.0 
9.7 
13.6 
-3.0 -0.3 
10.2 
10.8 
•2.5 0.2 
10.6 
9.5 
-2.6 1.7 
1.8 
0.4 
10.8 
9.0 
-3.0 Αποτέλεσμα της ασθενούς 
οικονομικής κατάστασης ήταν 
ότι δεν υπήρξε καθόλου 
σχεδόν αύξηση της 
απασχόλησης κατά την 
περίοδο 1990-1993, ενώ η 
ανεργία ανέβηκε από 7% του 
εργατικού δυναμικού σε 10% 
περίπου. Η απασχόληση στη 
γεωργία και τη μεταποίηση 
συνέχισε να μειώνεται, ενώ 
έχει αυξηθεί η απασχόληση στον τομέα των υπηρεσιών. Οι τάσεις αυτές συνεχίσθηκαν το 1994, 
αλλά προβλέπεται κάποια βελτίωση στην αγορά εργασίας για τα επόμενα έτη. 
Ο υποτονικός ρυθμός ανάπτυξης, η περιοριστική πολιτική και τα διαρθρωτικά μέτρα είχαν ως 
αποτέλεσμα την πτώση του πληθωρισμού στις αρχές του 1994. Ετσι ο πληθωρισμός βάσει του Ρυβμός αύξησης του ΑΕΠ 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχφια ζήτηση 
(μεταβολή*) 
Αχασχ&ηση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας (*) 
Πληβαραμά; (μεταβολή %) 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(%εχ(τουΑΕΠ) 
Γιαοριαμοΰς,βλ.πίνακα2γιανΒέλγιο 
Πηγή YπlpeσkςΏfiEπvφoκη^oucovoμ^κέςπρaβityεις.ttvoπβço 1994 
13-12-1994 
-56-
δείκτη τιμών καταναλωτή μειώθηκε από το ανώτατο σημείο 23,9% που είχε φθάσει το Νοέμβριο 
του 1992 σε 10,2% το Μάρτιο του 1994. Ωστόσο, αυτή η καθοδική πορεία του πληθωρισμού 
φαίνεται να έχει έκτοτε ανακοπεί, δεδομένου ότι ο πληθωρισμός βάσει του δείκτη τιμών 
καταναλωτή ανέβηκε στη συνέχεια σε 11% τον Οκτώβριο. Η εξέλιξη αυτή στο μέτωπο του 
πληθωρισμού υποδηλώνει ίσως την έξοδο από την κρίση, την αύξηση των πραγματικών αποδοχών 
και τη διατήρηση δημοσιονομικών ελλειμμάτων σε μεγάλη κλίμακα. 
ΓΚνάκας 2 
Ελλάδα: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή λ) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΕΠ) 
Λκαθάριστοθημοσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή Χ) 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή Χ) 14.0 15.2 
-129 -13.3 -14.1 -133 -129 
87.0 115.2 121.3 125.4 12d1 
13.6 8.6 124 10.1 10.5 
-3.4 -4.4 1.5 0.5 1.3 Οι προσπάθειες αντιμετώπισης 
των ελλειμμάτων του δημοσίου 
τομέα απεδείχθησαν ανεπαρκείς 
λαμβανομένης υπόψη της 
ανόδου των πραγματικών 
επιτοκίων και της αύξησης του 
χρέους. Ετσι, ενώ το πρωτογενές 
έλλειμμα, που ήταν 7,9% του 
ΑΕΠ το 1989, μετετράπη σε 
πλεόνασμα το 1994, το έλλειμμα 
του δημόσιου τομέα παραμένει 
σε επίπεδα άνω του 13% του 
ΑΕΠ. Το κόστος εξυπηρέτησης 
του χρέους αυξήθηκε απότομα 
από 6,7% του ΑΕΠ το 1989 σε 15% περίπου το 1994. Εκτός από το διατηρούμενο κόστος 
χρτιματοδότησης των ελλειμμάτων, στην αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους έπαιξαν 
σημαντικό ρόλο και δύο άλλοι παράγοντες· πρώτον, η κεντρική κυβέρνηση έχει αναλάβει οφειλές 
σημαντικού ύψους τόσο από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, 
αυξάνοντας έτσι το επίπεδο του συνολικού χρέους του δημόσιου τομέα και δεύτερον, έχει 
καταργηθεί η χρησιμοποίηση διοικητικών μέτρων για τη μείωση του κόστους των τόκων και τα 
ελλείμματα χρηματοδοτούνται ως επί το πλείστον με τα επιτόκια της αγοράς, γεγονός που 
οφείλεται εν μέρει σε πιέσεις που ασκήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και σε άλλες 
εξελίξεις που συνέβησαν σε κοινοτικό επίπεδο (όροι που συνδέθηκαν με το δάνειο για τη στήριξη 
του ισοζυγίου πληρωμών του 1991 και διατάξεις της Συνθήκης). Λόγω του ανεπαρκούς βαθμού 
δημοσιονομικής προσαρμογής και των επακολουθών υψηλών επιπέδων πληθωρισμού, η Ελλάδα 
έχει τα υψηλότερα επίπεδα ονομαστικών και πραγματικών επιτοκίων στην Κοινότητα. Για ςριαμούς, βλ, πίνακα 2 για κ Βέλγιο 
Πηγή- Υπηρεσίες τηςΕπιροπήζ οικονομικές προβλέψεις, Φθινάποφο 1994 
Οιηρ£Ρλ^^ν;τηςΕ»ιτροκή^γιατηνΕ^αδαεχοονβοκτ^ιείσταοταχε(ατων 
αναθεωρημένα»' Εθνικών Λογαριασμών οποος aura παρουσιάστηκαν αχό τις ελληνικές 
αρχές σην Βπιτροπτ> μεταγενέοτερες πληροφορίες φαίνεται να υποδεικνύουν σα α 
Λογαριασμοί τού Δημόσιον Τομέα στο αναθεωρημένο σύστημα εμφανίζουν έλειμμα 
μεγαλύτερο από αυτό που θα έπρεπε. Λαμβάνοντας υπόψη αυτόν τον παράγοντα η 
πρόβλεψη της Επιτροπής όσον αφορά το έλειμμα της γενικής διοίκηση; γιά το 1994 θα 
ήιαν 12.7% του ΑΕΠ αντί 14.1% του ΑΕΠ που είναι η παρούσα πρφλεψη. 
Οι προοπτικές είναι ότι θα συνεχιστεί η ελαφρά ανάκαμψη που σημειώθηκε το 1994. Η 
ανάκαμψη θα βασιστεί στην εγχώρια ζήτηση και ιδίως στις επενδύσεις του δημόσιου τομέα που 
θα ενισχυθούν από το κοινοτικό πλαίσιο στήριξης. Οι ιδιωτικές επενδύσεις ωστόσο θα συνεχίσουν 
να υφίστανται τους περιορισμούς των υψηλών πραγματικών και ονομαστικών επιτοκίων. Οι 
13-12-1994 
-57-
εξαγωγές θα τονωθούν από την ανάκαμψη στις υπόλοιπες χώρες της Κοινότητας, λόγω Ομως του 
μεγάλου και απόλυτου ανοίγματος μεταξύ εξαγωγών και εισαγωγών το εμπορικό ισοζύγιο θα 
χειροτερεύσει. Η εγχώρια ζήτηση θα ενισχυθεί από την αύξηση των εισοδημάτων τόσο σε 
Ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους, δεδομένου ότι θα αυξηθούν τα εισοδήματα από 
εργασία και τα λοιπά εισοδήματα. 
Διάγραμμα 1 - Ελλάδα 
Πραγματικοί μισθοί και αύξηση της «χραγωγης 
10 
' ψ· > ί,ι,Ί' .,ν ••>« <ψ%, •',Γ Υ' 
W*f —Πραγματικό ΑΕΠ (%) 
L '^^^ly^ .^Πραγματικοί μισθοί (%) 
tί!ί!'•l,,i!ii:|l'!!4^!à!!Lί!!!,l'l '^"^«jLi L'a, 
1986 1988 1990 1992 1994 1996 
Πηγή: Υπηρεσίες τηςΕχιφοπής To 1995 οι πληθωριστικές 
πιέσεις θα μετριαστούν με τη 
συγκράτηση της αύξησης 
των εισοδημάτων συνεπεία 
της εισοδηματικής πολιτικής 
του δημόσιου τομέα και της 
υπάρχουσας συμφωνίας με 
τον ιδιωτικό τομέα που 
προβλέπει ότι οι αυξήσεις 
των αποδοχών θα βασίζονται 
στον επίσημο στόχο 
πληθωρισμού (με μερική και 
εκ των υστέρων αντιστάθμιση το 1996 στην περίπτωση κατά την οποία το πραγματικό ύψος του 
πληθωρισμού θα υπερβαίνει τον επίσημο στόχο). Ωστόσο, αναμένεται ότι θα διατηρηθούν οι 
υποβόσκουσες πληθωριστικές προσδοκίες ελλείψει σθεναρής και επιτυχούς δημοσιονομικής 
προσαρμογής. 
Κρίσιμο στοιχείο για τις οικονομικές προοπτικές της Ελλάδας είναι η έκταση της δημοσιονομικής 
προσαρμογής. Το αναθεωρημένο πρόγραμμα σύγκλισης, που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση τον 
Ιούνιο του 1994, προβλέπει τη σταδιακή μείωση των ελλειμμάτων μέχρι το 1999. Η πρόταση 
προϋπολογισμού της κεντρικής κυβέρνησης για το 1995 είναι σύμφωνη με τις κατευθύνσεις για 
τη μείωση του ελλείμματος που καθορίζονται στο πρόγραμμα σύγκλισης. Οι αρχές της χώρας 
δήλωσαν ότι είναι αποφασισμένες να εφαρμόσουν την αναγκαία πολιτική για την επίτευξη των 
στόχων του προγράμματος σύγκλισης, και αν η πολιτική αυτή εφαρμοσθεί αποτελεσματικά είναι 
πιθανόν να επιταχυνθεί ο αποπληθωρισμός, πράγμα που θα βελτιώσει τις προοπτικές μείωσης των 
επιτοκίων, με αποτέλεσμα την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και την περαιτέρω μείωση 
των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. 
Υποβλήθηκε σης 30 Νοεμβρίου 1994. 
13-12-1994 
-58-
ΙΣΠΑΝΙΑ 
Οικονομική ανάκαμψη εντονότερη της αναμενόμενης και οφειλομένη στις εξαγωγές 
Αφού γνώρισε τη βαθύτερη ύφεση των τελευταίων δεκαετιών (το ΑΕΠ μειώθηκε επί 6 συνεχή 
τρίμηνα μεταξύ του δευτέρου τριμήνου του 1992 και του τρίτου τριμήνου του 1993, και έφθασε το 
1,1% το 1993), η οικονομική δραστηριότητα στην Ισπανία άρχισε έκτοτε να αναθερμαίνεται με 
ρυθμό που ξεπέρασε όλες τις προβλέψεις. Πράγματι, υπολογίζεται σήμερα ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε 
κατά 2,2% το 1994 και προβλέπεται ότι το 1995 θα αυξηθεί με ρυθμό 3% περίπου. 
Η οικονομική ανάκαμψη ήταν κυρίως αποτέλεσμα των εξαγωγών, οι οποίες το 1994 έφθασαν στο 
υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών. Το γεγονός αυτό φαίνεται ότι ήταν το αποτέλεσμα της 
διεθνούς οικονομικής ανάκαμψης, της ανάκτησης της ανταγωνιστικότητας μετά τις τρεις 
υποτιμήσεις της πεσέτας το 1992 και το 1993 και της μειωμένης εγχώριας ζήτησης η οποία 
συνέχισε να βρίσκεται σε κάμψη μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του 1993. Κατά τη διάρκεια του 1994 
τόσο η κατανάλωση όσο και οι επενδύσεις σημείωσαν σημαντική άνοδο, με αποτέλεσμα να 
διαμορφωθεί μία εγχώριο; ζήτηση πολύ πιο ευνοϊκή για την οικονομική δραστηριότητα. Παρά το 
γεγονός ότι η ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης και η επιβράδυνση της χειροτέρευσης των όρων 
εμπορίου προκάλεσαν απότομη άνοδο των εισαγωγών, η συμβολή του εξωτερικού τομέα στην 
αύξηση του ΑΕΠ παρέμεινε έντονα θετική το 1994. Ο λόγος του ελλείμματος του ισοζυγίου 
τρεχουσών συναλλαγών προς το ΑΕΠ μειώθηκε περαιτέρω το 1994 σε 1,2% από 1,9% το 1993 και 
3,7% το 1990-92. 
Πίνακας 1 
Ισπανία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
Ρυφά; αύξηση; τσο ΑΕΠ 
(μεταβολή %) 
Συνολική εγχφια ζήτηση 
(μεταβολή %) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας ( %) 
Πληθωρισμός (μεταβολή It) 
Ισοζύγιο τρεχονσιίν σ»ναλλαγ<*ν 
(%επίτοοΑΕΠ) 1995 1996 Το 1995 προβλέπεται ότι η 
εγχώρια ζήτηση θα 
αποτελέσει την κυριότερη 
κινητήρια δύναμη της 
οικονομικής ανάπτυξης, ενώ 
η συμβολή της εξωτερικής 
ζήτησης θα γίνει ελαφρά 
αρνητική, παρά τη σχετικά 
έντονη προβλεπόμενη αύξηση 
των εξαγωγών. Οι επενδύσεις 
προβλέπεται ότι θα αυξηθούν 
σε ποσοστό άνω του 5%, συνεπεία των καλύτερων προοπτικών στον τομέα της ζήτησης, της 
βελτίωσης της οικονομικής και χρηματοοικονομικής κατάστασης του επιχειρηματικού τομέα και 
των αποτελεσμάτων ορισμένων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, κυρίως στην αγορά εργασίας. Η 22 
2.9 
0.1 
16.9 
6.4 
-3.7 -1.1 
-4.1 
-42 
21.8 
5.6 
-1.9 2.2 
-0.1 
-0.6 
22.4 
4J9 
-1.2 2.8 
3.0 
1.6 
21.9 
4.5 
-1.6 3.2 
4.2 
1.9 
212 
4.4 
•1.9 
Για η/χαμούς, βλ. xfvcxal για w Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες ιηςΕπχ-φοκής, ακρνψικές προβλέψεις, ΦΛνΛαφο1994 
13-12-1994 
-59-
ίδιωτική κατανάλωση αυξάνεται κυρίως λόγω της μεγαλύτερης" εμπιστοσύνης, η οποία μειώνει το 
ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών και λόγω της αύξησης της απασχόλησης. 
Διάγραμμα 1 - Ισκαν&ι 
Πραγματικοί μισθοί, απασχόληση και παραγωγικότητα 
(μεταβολή επί % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος) 
1990 1991 1992 1993 1994 
* Αποζημ(οοςπ)αΜίαπασχαλο<μενοαποκληθοοριομένημετοναποκληθοφιστήΑΕΠ 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπής Η σοβαρότητα της οικονομικής 
ύφεσης σε συνδυασμό με τη μη 
ικανοποιητική εξέλιξη των 
μισθών είχε ως αποτέλεσμα 
την έντονη μείωση της 
απασχόλησης το 1992-93, όταν 
υποχώρησε σε ποσοστό 
μεγαλύτερο του 6%. Το 
διάγραμμα 1 δείχνει πρώτον 
ότι η παραγωγικότητα της 
εργασίας βάσει του ΑΕΠ ανά 
απασχολούμενο ενεφάνισε μία ασυνήθιστη, σε σχέση με τις άλλες χώρες, αντικυκλική 
συμπεριφορά και δεύτερον, ότι η παραγωγικότητα της εργασίας συσχετίστηκε σε μεγάλο βαθμό 
με το πραγματικό εργατικό κόστος. Πράγματι, οι εταιρείες υπό τον περιορισμό του αυξανόμενου 
ανταγωνισμού και μέχρι το τέλος του 1993 της χαμηλής συνολικής ζήτησης, αντέδρασαν στις 
κατά πολύ υψηλότερες του πληθωρισμού αυξήσεις των αποδοχών, κυρίως με αναπροσαρμογή του 
εργατικού δυναμικού, η οποία με τη σειρά της είχε ως αποτέλεσμα την έντονη αύξηση της 
παραγωγικότητας. Ετσι οι πολύ μεγάλες αυξήσεις των αποδοχών κατά τη διάρκεια της ύφεσης 
προκάλεσαν μαζικές απολύσεις. Το 1994 και, όπως προβλέπεται, το 1995, η πιο συγκρατημένη 
εξέλιξη του κόστους των αμοιβών θα συμβάλει στην επιβράδυνση της παραγωγικότητας της 
εργασίας και στη βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης. 
Η συνεχιζόμενη και επιθυμητή άνοδος του ποσοστού του εργατικού δυναμικού, λόγω της έντονης 
αύξησης του ενεργού πληθυσμού και της μεσοπρόθεσμης τάσης υψηλότερης συμμετοχής των 
γυναικών στην εργασία, συνέβαλε στην περαιτέρω επιδείνωση των στοιχείων που αφορούν την 
ανεργία. Το αποτέλεσμα ήταν να φθάσει το ποσοστό ανεργίας στο υψηλότερο όλων των εποχών 
επίπεδο (24,6%) κατά το πρώτο τρίμηνο του 1994 (σύμφωνα με την έρευνα του εργατικού 
δυναμικού, ΕΡΑ). Ωστόσο, συνεπεία της ευρείας κλίμακας μεταρρύθμισης στην αγορά εργασίας 
που άρχισε να εφαρμόζεται το 1994 και της βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης, προβλέπεται 
ότι η απασχόληση το 1994 θα μειωθεί αρκετά λιγότερο απ* ό,τι προεβλέπετο αρχικά, και ότι θα 
επακολουθήσει το 1995 σημαντική αύξηση των θέσεων απασχόλησης, μολονότι το ποσοστό 
ανεργίας αναμένεται να μειωθεί το 1995 κατά τι λιγότερο από 1 ποσοστιαία μονάδα. 
Η ύφεση προκάλεσε επίσης απότομη αύξηση του ελλείμματος του δημόσιου τομέα, το οποίο 
επιδεινώθηκε περαιτέρω από τις καθυστερήσεις εισπράξεως εσόδων και τις απώλειες ΦΠΑ το 
13-12-1994 
-60-
Πίνακας 2 
Ισπανία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1990-92 1993 1994 1995 1996 
Αύξηση τον χρήματος 10.8 7.5 5.6 7.0 
(μεταβολή*) 
Υπάλουτοκρο(τικούπρ(*)χαλογισμοο -4.3 -7.5 -7.0 -6.0 -4.7 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακοά%χστο8ημθσιο χρέος 46.4 59.8 63.5 65.8 66.1 
(% επί τοο ΑΕΠ) 
Ονομοκπικβςαποβσχβςκατά κεφαλήν 8.5 7.2 4.0 3.9 4.2 
(μεταβολή») 
Γνχτγμαακες άπονες κατά κεφαλήν 1.9 1.5 -0.9 -0.6 -0.2 
(μεταβολή») 
Γιαοριαμούς,βλ, πίνακα 2 γ»α ίο Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες ιηςΕπίφΟκής. ακοκμικές προβλέψεις, ΦΛνύπαρο1994 1993. Ετσι, το έλλειμμα του 
δημόσιου τομέα αυξήθηκε από 
4,5% του ΑΕΠ το 1992 σε 
7,5% το 1993. Το 1994, παρά 
τη συγκράτηση των δημοσίων 
δαπανών, που επέτρεψε να 
μειωθεί κάπως το διαρθρωτικό 
έλλειμμα, και τον υψηλότερο 
του αναμενόμενου ρυθμό 
οικονομικής ανάπτυξης, 
προβλέπεται μικρή μόνο 
ελάττωση του ελλείμματος του δημόσιου τομέα, γεγονός που εξηγείται εν μέρει από τα μικρότερα 
κέρδη της Τράπεζας της Ισπανίας σε σύγκριση με το 1993 (0,6% περίπου του ΑΕΠ). Η ανοδική 
τάση του δημόσιου χρέους είναι άλλο ένα στοιχείο που προκαλεί ανησυχίες. Το 1994 το δημόσιο 
χρέος αυξήθηκε απότομα από τα προηγούμενα χαμηλά επίπεδα και ξεπέρασε την τιμή αναφοράς 
της Συνθήκης 60% του ΑΕΠ. Η προβλεπόμενη μείωση του δημόσιου ελλείμματος το 1995, λόγω 
της δημοσιονομικής περιοριστικής πολιτικής και του υψηλότερου ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, 
δεν είναι αρκετή για να αντιστρέψει την ανοδική πορεία του δημόσιου χρέους. 
Ο πληθωρισμός αφού υποχώρησε από 5,9% το 1992 σε 4,6% το 1993, με βάση τις μεταβολές του 
δείκτη τιμών καταναλωτή, προβλέπεται να παραμείνει αμετάβλητος το 1994. Το ποσοστό αυτό 
απεικονίζει την κατακόρυφη άνοδο των τιμών των τροφίμων που αυξήθηκαν από 1,1 % το 1993 σε 
άνω του 5,5% το 1994, ενώ ο βασικός πληθωρισμός (που δεν περιλαμβάνει την ενέργεια και τα μη 
επεξεργασμένα τρόφιμα) μειώθηκε κατά 1 περίπου ποσοστιαία μονάδα από 5,6% το 1993. Η 
στασιμότητα του αντιπληθωρισμού το 1994 ανέκοψε την ονομαστική σύγκλιση με τις τρεις χώρες 
της Κοινότητας που έχουν το χαμηλότερο ποσοστό πληθωρισμού, το οποίο παρέμεινε σε 3,2% το 
Σεπτέμβριο του 1994 σε σύγκριση με 3% το 1993. Το 1995 η πρόοδος του αντιπληθωρισμού θα 
καταστεί δυσκολότερη από ορισμένους παράγοντες όπως είναι η οικονομική ανάκαμψη, οι 
προσωρινές συνέπειες της αύξησης του ΦΠΑ σε συνδυασμό με τη μείωση των εισφορών 
κοινωνικής ασφάλισης και οι ενδεχόμενες καθυστερημένες και προσωρινές επιπτώσεις της 
υποτίμησης της πεσέτας στις εγχώριες τιμές. Η περαιτέρω συγκράτηση των αμοιβών θα έχει 
συνεπώς τεράστια σημασία γιατί θα επιτρέψει τη συνέχιση της αντιπληθωριστικής πολιτικής. 
Η διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης του ΜΣΙ που αποφασίστηκε τον Αύγουστο του 1993, το 
χαμηλότερο ποσοστό πληθωρισμού και η μείωση των γερμανικών βραχυπρόθεσμων επιτοκίων 
επέτρεψαν στην Τράπεζα της Ισπανίας να συνεχίσει να μειώνει δραστικά τα επιτόκια μέχρι τον 
Αύγουστο. Το επιτόκιο παρέμβασης έπεσε από 9% το Δεκέμβριο του 1993 σε 7,35% στις αρχές 
Αυγούστου 1994- Ωστόσο, τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επιτόκια αφού έφθασαν στη 
13-12-1994 
-61-
χαμηλότερη τιμή τον Ιανουάριο, λίγο πάνω από 8%, άρχισαν στη συνέχεια να ανεβαίνουν 
σημαντικά (κατά 3 περίπου εκατοστιαίες μονάδες μέχρι τον Οκτώβριο) ακολουθώντας μία 
ανάλογη διεθνή τάση. 
Οι μεταρρυθμίσεις και οι προκλήσεις 
Ενώ η οικονομική ανάκαμψη φαίνεται να στηρίζεται ήδη σε γερές βάσεις, βασιζόμενη όλο και 
περισσότερο στην ιδιωτική κατανάλωση και στις επενδύσεις, η σταθερότητα της εξαρτάται από τη 
λειτουργία των αγορών και την πρόοδο της ονομαστικής σύγκλισης. Το 1994 οι ισπανικές αρχές 
έλαβαν ορισμένα πρόσθετα σημαντικά μέτρα για να βελτιώσουν τις οικονομικές προοπτικές σε 
πραγματικούς και ονομαστικούς όρους, όσον αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, 
επισημαίνεται η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας μεγάλης κλίμακας που εγκρίθηκε από την 
κυβέρνηση το Δεκέμβριο του 1993 και από το κοινοβούλιο το Μάιο του 1994. Τέλος, τον Ιούλιο η 
ισπανική κυβέρνηση ενέκρινε ένα αναθεωρημένο πρόγραμμα σύγκλισης για το 1995-97, οι 
προτεραιότητες του οποίου απεικονίζονται στο σχέδιο προϋπολογισμού του 1995. 
Η γενικότερη φιλοσοφία της μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας ήταν η αντικατάσταση των 
περισσότερων εκ των διοικητικών κανονισμών που καθορίζονταν προηγουμένως από τις αρμόδιες 
αρχές, με διμερείς συμφωνίες μεταξύ των εργαζομένων και των εργοδοτών. Εγιναν λιγότερο 
αυστηρές οι διατάξεις που ρυθμίζουν την απόλυση του πλεονάζοντος προσωπικού και το ωράριο 
εργασίας, ενώ δόθηκε η δυνατότητα στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τις ώρες εργασίας 
ανάλογα με τη ζήτηση. Επιπλέον ενισχύθηκαν ον δυνατότητες λειτουργικής και γεωγραφικής 
κινητικότητας και επετράπη ένα περισσότερο ευέλικτο σύστημα καθορισμού του επιπέδου των 
αποδοχών. Νομιμοποιήθηκαν τα γραφεία ευρέσεως προσωρινών θέσεων απασχόλησης και τα 
ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά γραφεία ευρέσεως εργασίας. Καθορίστηκαν νέες διαδικασίες 
προσλήψεων, οι οποίες εισάγουν νέες συμβάσεις μαθητείας και συμβάσεις επαγγελματικής 
εκπαίδευσης και καθιερώνουν την εργασία υπό καθεστώς μερικής απασχόλησης και προσωρινής 
αντικατάστασης. Τα πρώτα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας φαίνονται 
ενθαρρυντικά, αν ληφθεί υπόψη ο μεγάλος αριθμός των προσλήψεων βάσει των νέων συμβάσεων, 
ιδίως σε θέσεις μερικής απασχόλησης. 
Στο αναθεωρημένο πρόγραμμα σύγκλισης που αποτελεί τη νεότερη εκδοχή του προγράμματος του 
1992, περιλαμβάνονται περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Το αναθεωρημένο πρόγραμμα 
διατηρεί βασικά τους ίδιους στόχους με εκείνο του 1992, δηλαδή την πρόοδο της σύγκλισης σε 
ονομαστικούς και πραγματικούς όρους, πράγμα που απαιτεί ως προϋπόθεση τη διόρθωση των 
κυριότερων μακροοικονομικών και μικροοικονομικών ανισορροπιών. Ενα ισορροπημένο μίγμα 
πολιτικής, που θα βασίζεται στο πρόγραμμα δημοσιονομικής σταθεροποίησης, και περαιτέρω 
13-12-1994 
-62-
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις βρίσκεται στο επίκεντρο του αναθεωρημένου προγράμματος που 
καλύπτει την περίοδο 1995-97. 
Το αναθεωρημένο πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα σχέδιο δημοσιονομικής εξυγίανσης με στόχο την 
προοδευτική μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού και τη σταθεροποίηση της αναλογίας 
χρέους προς ΑΕΠ. Ο καθαρός δανεισμός του δημόσιου τομέα προβλέπεται να μειωθεί από 7,3% 
του ΑΕΠ το 1993 (που αναθεωρήθηκε πρόσφατα σε 7,5%) σε 5,9% το 1995,4,4% το 1996 και 3% 
το 1997. Η αναλογία χρέους προς ΑΕΠ αντίστοιχα προβλέπεται να αυξηθεί σε 67,5% το 1996 και 
μόνο τότε να αρχίσει να μειώνεται αργά σε 67,2% το 1997. 
Μετά την πρόσφατη μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, ο κυριότερος στόχος των επόμενων 
διαρθρωτικών μέτρων είναι ορισμένοι προστατευμένοι από τον ανταγωνισμό κλάδοι, κυρίως στον 
τομέα των υπηρεσιών. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι ορισμένα μέτρα περαιτέρω απελευθέρωσης που 
έχουν εξαγγελθεί για τον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Επιπλέον το πρόγραμμα αναφέρει ότι θα 
πρέπει να συνεχιστεί η μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί 
ένας νέος νόμος για τα ενοίκια κατοικιών, που εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο στις αρχές 
Νοεμβρίου, με στόχο να αυξήσει την προσφορά ενοικιαζόμενων κατοικιών. 
Παρά τις βελτιωμένες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και τις προαναφερθείσες 
μεταρρυθμίσεις, οι αρχές της χώρας έχουν ακόμα να αντιμετωπίσουν σημαντικές προκλήσεις. 
Πρώτον, παρά την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη και την περισσότερο ευέλικτη λειτουργία της 
αγοράς εργασίας, το ποσοστό ανεργίας προβλέπεται να παραμείνει σε επίπεδο άνω του 20% κατά 
τα επόμενα δύο έτη. Δεύτερον, ο πληθωρισμός φαίνεται να παρουσιάζει κάποια ακαμψία προς τα 
κάτω, ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να ενισχυθεί με την αναθέρμανση της εγχώριας ζήτησης 
και τις προσωρινές συνέπειες της αύξησης του ΦΠΑ σε συνδυασμό με τη μείωση των εισφορών 
κοινωνικής ασφάλισης. Τρίτον* η δημοσιονομική σταθεροποίηση δεν μπορεί μόνο να βασιστεί στη 
λειτουργία των αυτομάτων σταθεροποιητών αλλά απαιτεί σημαντική μείωση του διαρθρωτικού 
ελλείμματος, η οποία θα μπορούσε κυρίως να επιτευχθεί με μέτρα παρέμβασης με στόχο τη 
συγκράτηση της αύξησης των δαπανών. 
13-12-1994 
63-
ΓΑΑΑΙΑ 
Η γαλλική οικονομία είναι όλο και περισσότερο εκτεθειμένη στις εσωτερικές επιδράσεις, με 
αποτέλεσμα να ακολουθεί μία περισσότερο κυκλική συμπεριφορά 
Η ύφεση του 1992/1993 ήταν η σοβαρότερη της μεταπολεμικής περιόδου, και προκάλεσε μείωση 
του ΑΕΠ κατά 1% το 1993. Η οικονομία είναι σήμερα περισσότερο ενταγμένη στις διεθνείς 
εμπορικές συναλλαγές και ακολουθεί τον οικονομικό κύκλο που ακολουθούν οι περισσότερες 
οικονομίες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ενώ η οικονομική δραστηριότητα ενισχύθηκε έντονα από τις 
εξαγωγές, κυρίως προς τη Γερμανία μετά την ενοποίηση, οι εξαγωγές μειώθηκαν όταν οι 
δραστηριότητες στην ηπειρωτική Ευρώπη άρχισαν να υποχωρούν. Καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες 
εισέρχονται τώρα στη φάση της ανάκαμψης, οι γάλλοι εξαγωγείς πρέπει να εκμεταλλευθούν τις 
ευνοϊκές προοπτικές ανάπτυξης των κυριότερων εμπορικών εταίρων τους. Η ανταγωνιστικότητα 
των τιμών έχει σημαντικά βελτιωθεί χάρη στην αύξηση της παραγωγικότητας και τη συγκράτηση 
των αμοιβών. Η ανατίμηση του φράγκου δεν προβλέπεται, συνεπώς, να έχει αρνητικές συνέπειες 
για τις εξαγωγές. 
Εχει βελτιωθεί η χρηματοοικονομική κατάσταση των εταιρειών και των νοικοκυριών 
Διάγραμμα 1 - Γαλλία 
Δείκτες εμπιστοσύνης 
Διαφορές μεταξύ τββν ποσοστών TUP ερωτηθέντα»' που έδωσαν θετικές και αρνηηκές απαντήσεις Στο τέλος της δεκαετίας του 80, 
ως αποτέλεσμα της αύξησης της 
προσφοράς πιστώσεων, 
σημειώθηκε υπερβολική άνοδος 
του ποσού των οφειλών, με 
συνέπεια την επιδείνωση της 
χρηματοοικονομικής 
κατάστασης των νοικοκυριών 
και των επιχειρήσεων. 
Δεδομένου ότι οι έντονες 
κυκλικές διακυμάνσεις ήταν 
άγνωστες στη Γαλλία, η απώλεια εμπιστοσύνης των οικονομικών φορέων, μολονότι ήταν ένα 
γενικό φαινόμενο στην Ευρώπη, ήταν ιδιαίτερα έντονη και παρατεταμένη στη Γαλλία πράγμα που 
προκάλεσε σημαντικές αλλαγές της συμπεριφοράς. 
Οι επιχειρήσεις μείωσαν τις επενδύσεις τους και εξάντλησαν τα αποθέματα τους το 1992 και 
1993· η αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη των μεταβολών των αποθεμάτων σε συνδυασμό με το 
σχηματισμό του ακαθάριστου κεφαλαίου ήταν το 1993 2,5 ποσοστιαίες μονάδες. Οι προσαρμογές 
αυτές επέτρεψαν στις επιχειρήσεις να περιορίσουν τις ανάγκες χρτιματοδότησης και τις οφειλές 1966 
Πηγή· Υπηρεσίες τηςΕπιψοπής 
13-12-1994 
-64-
τους, και να αποκτήσουν τελικά μία υγιή χρηματοδοτική ικανότητα. Η ιδιωτική κατανάλωση των 
νοικοκυριών επιβραδύνθηκε σημαντικά το 1993, με ρυθμό επιβράδυνσης μεγαλύτερο από εκείνον 
του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος. Το ποσοστό αποταμίευσης αυξήθηκε σημαντικά σε 
αντίθεση με τη συνήθη τάση του περιορισμού των αποταμιεύσεων για τη διατήρηση της 
κατανάλωσης. Η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης που επακολούθησε αποτέλεσε τη βάση 
για την αναθέρμανση της κατανάλωσης το 1994. 
Η ανάκαμψη ακολουθεί ένα κλασσικό σχήμα 
Πίνακας 1 
Γαλλία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
Ρυθμό; αύξηση; του ΑΕΠ 
(μεταβολή») 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή») 
Απασχόληση (μεταβολή ») 
Ποσοστά ανεργίας (») 
Πλη%φισμ6ς (μεταβολή ») 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(»επίτουΑΕΠ) 1990-82 18» 1S& 1SS. 
1.5 
1.2 
0.2 
9.5 
2.8 
-0.5 -1.0 
-1.8 
-1.6 
10.8 
21 
1.0 22 
23 
-0.2 
11.3 
1.7 
0.6 a2 
3.4 
0.7 
11.0 
1.9 
06 3.2 
3.4 
0.9 
10.6 
21 
0.5 Αφού έφθασε στο κατώτατο 
σημείο το πρώτο τρίμηνο του 
1993, η οικονομική 
δραστηριότητα δεν βελτιώθηκε 
σημαντικά κατά τα επόμενα 
τρίμηνα. Η ανάκαμψη έγινε 
αισθητή το πρώτο τρίμηνο του 
1994 όταν το ΑΕΠ αυξήθηκε 
κατά 0,7%. Ενώ κατά το πρώτο 
τρίμηνο τα αποθέματα συνέβαλαν 
στην ανάπτυξη, στο δεύτερο τρίμηνο η εγχώρια ζήτηση αυξήθηκε κατά 1 % περίπου. Οι εισαγωγές 
αυξήθηκαν έντονα κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους και ο ετήσιος ρυθμός αύξησης ήταν 3,5% 
περίπου. Από τις έρευνες που πραγματοποιεί ο INSEE, η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, στις 
επιχειρήσεις, φαίνεται ότι η ανάκαμψη έχει γερές βάσεις και παρουσιάζει ικανοποιητικές 
προοπτικές άπό τήν άποψη της ζήτησης. Ενώ η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να είναι λιγότερο 
έντονη το δεύτερο εξάμηνο του έτους, ο ρυθμός αύξησης για ολόκληρο το 1994 προβλέπεται να 
είναι της τάξεως του 2,2%. Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες χήςΕπνφόπής. (Χκοναμικές προβλέψεις, ΦΑνΟπαρο 1994 
Πίνακας 2 
Γαλλία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση τον χρήματος 
(μεταβολή*) 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(Χ επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(»επ(τουΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 13W-92 1SW 1994 199S 1996 
5.5 
-25 
36.9 
4.6 
1.8 -1.7 
-5.8 
45.8 
2.5 
0.4 3.3 
-5.6 
50.4 
2.4 
0.7 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες τηςΕχαροπης, οικονομικές προβλέψεις, Φθινάκφο 1994 3.8 
-4.9 
53.4 
2.8 
0.9 -3.9 
55.6 
3.0 
0.9 Οι δαπάνες των νοικοκυριών 
ενισχύθηκαν προσωρινά από 
φορολογικά μέτρα, κυρίως 
κίνητρα για την αντικατάσταση 
παλαιών αυτοκινήτων και τή 
διατήρηση του τριπλού σχολικού 
επιδόματος που καθιερώθηκε το 
1993. Η ιδιωτική κατανάλωση 
προβλέπεται να συνεχίσει να 
αυξάνεται μολονότι λιγότερο 
έντονα απ* ό,τι κατά το δεύτερο 
13-12-1994 
- 65 -
και τρίτο τρίμηνο, καθώς βελτιώνεται η εμπιστοσύνη των νοικοκυριών. Επιπλέον, αυξάνονται οι 
θέσεις απασχόλησης πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα να επιταχυνθεί ο ρυθμός αύξησης του 
διαθέσιμου εισοδήματος. Η βελτίωση των προοπτικών στο θέμα της απασχόλησης - αύξηση του 
αριθμού των μισθωτών και ταυτόχρονη μείωση του ποσοστού ανεργίας - θα έχει ως αποτέλεσμα 
τη μείωση της αποταμίευσης. Ωστόσο, λόγω ορισμένων αβεβαιοτήτων όπως είναι το πρόβλημα της 
χρτρατοδότησης των συντάξεων, ο ρυθμός ανάκαμψης της ιδιωτικής κατανάλωσης ενδέχεται να 
είναι χαμηλότερος σε σύγκριση με τις προηγούμενες περιόδους ανάπτυξης. 
Διάγραμμα 2 - Γαλλία 
Συμβολή στη μεταβολή του ΑΕΠ 
ποσοστό» επί του ΑΕΠ 
1992 1993 
Πηγή' Υπηρεσίες της Επιτροπής 1994 1995 Η ανάκαμψη της εξωτερικής 
καθώς και της εσωτερικής 
ζήτησης και η επακόλουθη 
ταχεία αύξηση του ποσοστού 
χρησιμοποίησης της 
παραγωγικής ικανότητας θα 
αποτελέσουν ισχυρά κίνητρα για 
την πραγματοποίηση επενδύσεων. 
Οι έρευνες που πραγματοποίησε η 
Τράπεζα της Γαλλίας δείχνουν 
ανάκαμψη των παραγωγικών 
επενδύσεων ήδη από το 1994 καθώς και αύξηση των σχεδίων επενδύσεων σε παραγωγικό 
δυναμικό για το 1995. Μετά από μία μικρή αύξηση το 1994, οι επενδύσεις θα αποτελέσουν εκ 
νέου τη βασική κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης από το 1995 και στο εξής. 
Το υψηλό ποσοστό ανεργίας θα παραμείνει μία μεγάλη πρόκληση 
Ο αριθμός των απασχολούμενων άρχισε να αυξάνει με την ανάκαμψη της οικονομικής 
δραστηριότητας (μέχρι 0,8% κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους στο μη γεωργικό τομέα της 
αγοράς). Οι νέες θέσεις απασχόλησης, συχνά με τη μορφή συμβάσεων ορισμένου χρόνου ή 
προσωρινών συμβάσεων, δημιουργήθηκαν κυρίως στην αγορά υπηρεσιών. Η μείωση της 
απασχόλησης στη βιομηχανία (εκτός του τομέα των κατασκευών) σταμάτησε στο δεύτερο 
τρίμηνο. Προβλέπεται, συνεπώς, ότι ο μέσος αριθμός των απασχολούμενων μισθωτών θα 
σταθεροποιηθεί το 1994. 
Η αύξηση της απασχόλησης από το 1995 θα έχει περιορισμένη επίδραση στο ποσοστό ανεργίας. 
Ενώ η ανάκαμψη προβλέπεται ότι θα προκαλέσει μία αύξηση κατά 0,7% της απασχόλησης το 
1995, η καθαρή αύξηση του ενεργού πληθυσμού μπορεί να περιορίσει την πτώση του ποσοστού 
ανεργίας σε 0,3 μονάδες. Συνεπώς, η οικονομική ανάπτυξη δεν επαρκεί για να αντιμετωπίσει την 
πρόκληση που θέτει βραχυπρόθεσμα η ανεργία. 
13-12-1994 
-66 
Η συγκράτηση της αύξησης των αμοιβών - συνέπεια της κατάστασης που επικρατεί στον τομέα 
της απασχόλησης - άνοιξε το δρόμο για τη διατήρηση χαμηλού ποσοστού πληθωρισμού. Η πτώση 
των τιμών των πρώτων υλών και των ενδιάμεσων αγαθών συνέβαλε προηγουμένως στη 
συγκράτηση των τιμών. Μετά την εξασθένηση της επίδρασης αυτής, οι τιμές καταναλωτή θα 
αυξηθούν κάπως ταχύτερα το 1995 (+1,9%, έναντι +1,7% το 1994, ετήσιος μέσος όρος), αλλά το 
συνολικό ποσοστό πληθωρισμού θα παραμείνει χαμηλό. 
Δημοσιονομική πολιτική για την ενίσχυση της απασχόλησης και τη μείωση των ελλειμμάτων 
Η οικονομική πολιτική άφησε τους αυτομάτους σταθεροποιητές να επενεργήσουν κατά τη φάση 
της ύφεσης, ενώ παράλληλα έδωσε άμεση προτεραιότητα στην απασχόληση και την ενίσχυση της 
ιδιωτικής κατανάλωσης και της κατοικίας. Με την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας, ο 
προϋπολογισμός της κεντρικής κυβέρνησης για το 1995 θα έχει στόχο τη μείωση του διαρθρωτικού 
συστατικού στοιχείου του ελλείμματος. Δεν προβλέπονται άλλες περικοπές του φόρου 
εισοδήματος φυσικών προσώπων. Τα μέτρα πολιτικής υπέρ της απασχόλησης θα ενταθούν, ιδίως, 
με τη συνεχιζόμενη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργοδοτών. 
Δίνεται προτεραιότητα στη μείωση των καθαρών δανειακών αναγκών του δημόσιου τομέα. 
Προγραμματίζεται περικοπή του ελλείμματος του προϋπολογισμού της κεντρικής κυβφνησης σε 
4,1 % του ΑΕΠ το 1994 και σε 3,6% το 1995. Οι αυξήσεις των δαπανών θα περιοριστούν εντός των 
προβλεπόμενων ορίων αύξησης του αποπληθωριστή τιμών του ΑΕΠ (+1,9%). Προγραμματίζεται 
αύξηση της φορολογίας της τάξεως του 0,2% του ΑΕΠ. Ο στόχος είναι να μειωθεί το έλλειμμα του 
δημόσιου τομέα από 5,6% του ΑΕΠ το 1994 σε 4,6% το 1995. Τα ποσοστά αυτά είναι μεγαλύτερα 
από τους στόχους του προγράμματος σύγκλισης (5,1% το 1994 και 4,2% το 1995) το οποίο 
ενδέχεται να υποδηλώνει μία μικρότερη της αναμενόμενης προσπάθεια προς την κατεύθυνση της 
δημοσιονομικής εξυγίανσης, αν ληφθούν υπόψη οι καλύτερες προοπτικές ανάπτυξης. Η απόκλιση 
αυτή οφείλεται στην ακύρωση του δημόσιου χρέους υπέρ των μελών της "zone franc" (0,3% του 
ΑΕΠ το 1994) και στο έλλειμμα της κοινωνικής ασφάλισης το οποίο, επομένως, παραμένει πρώτη 
προτεραιότητα. Η ανισορροπίες του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης οφείλονται τόσο σε 
βραχυπρόθεσμους παράγοντες που έχουν σχέση με την οικονομική κατάσταση όσο και σε 
διαρθρωτικούς παράγοντες όπως είναι η γήρανση του πληθυσμού. Παρά τα μέτρα που έχουν ήδη 
υιοθετηθεί (νόμος Veil για την περίθαλψη, μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος), το 
έλλειμμα των λογαριασμών κοινωνικής ασφάλισης θα ανέλθει σε 0,75% του ΑΕΠ το 1994 και σε 
0,65% του ΑΕΠ το 1995. Παρά την αισθητή μείωση των δαπανών για την υγεία, απαιτούνται 
μακροπρόθεσμα μέτρα πολιτικής για τον έλεγχο των δαπανών και ίσως ακόμα αύξηση των 
υποχρεωτικών εισφορών. 
13-12-1994 
- 67 -
Δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια επιλογής για τη νομισματική πολιτική 
Οσον αφορά τη νομισματική πολιτική, ο στόχος παραμένει η εσωτερική και εξωτερική 
σταθερότητα του φράγκου. Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν, ενισχύοντας την οικονομική 
δραστηριότητα. Ωστόσο, τα υψηλά μακροπρόθεσμα επιτόκια θα μπορούσαν να αποτελέσουν 
κίνδυνο, ιδίως για την ανάκαμψη της δραστηριότητας στον τομέα των κατοικιών, παρά τις 
αυξανόμενες ανάγκες δανειακής εξυπηρέτησης του δημόσιου τομέα. 
Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν στην αρχή του έτους και σταθεροποιήθηκαν σε 5,6% 
περίπου (επιτόκιο τριών μηνών), δηλαδή διαφορά κατά 50 σημεία βάσης σε σύγκριση με τα 
επιτόκια για το γερμανικό μάρκο, όπως και σε άλλες χώρες, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια 
αυξήθηκαν στη Γαλλία και έφθασαν το 8,15% στα μέσα Νοεμβρίου. Η διαφορά του 
μακροπρόθεσμου επιτοκίου σε σχέση με το γερμανικό μάρκο εξαλείφθηκε στις αρχές του 1994, 
αλλά από το Μάρτιο άρχισε να ακολουθεί ανοδική πορεία, και έφθασε τα 50 σημεία βάσης το 
Νοέμβριο. Ενώ η κλίση της καμπύλης αποδόσεων είναι θετική από το Μάρτιο, το βασικό 
νομισματικό μέγεθος για την προσφορά του χρήματος (Μ3) είναι κατώτερο του μεσοπρόθεσμου 
στόχου (στην πραγματικότητα μειώθηκε καθόλη τη διάρκεια του 1994) και τα πραγματικά 
επιτόκια παραμένουν σε πολύ υψηλά επίπεδα, αν ληφθεί υπόψη ο πολύ χαμηλός τρέχων και 
προβλεπόμενος πληθωρισμός στη Γαλλία. 
13-12-1994 
-68-
ΙΡΛΑΝΔΙΑ 
Εντυπωσιακές οικονομικές επιδόσεις κατά το 1994 
Πίνακας 1 
Ιρλανδία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
Ρυθμό; αύξηση; του ΑΗ1 
(μεταβολή») 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή») 
Απασχόληση (μεταβολή ») 
Ποσοστό ανεργίας ( ») 
Πληθοφισμά; (μεταβολή ») 
Ισοζύγιο τρέχουσα* συναλλαγών 
(Λεπ(τουΑΕΠ) 198Ρ-» 1893 ÎSëà 1225. 
55 4.0 6.0 5.6 
1.7 
1.5 
16.2 
22 
1.5 0.2 
0.7 
18.4 
1.6 
6.5 6.2 
2.6 
17.7 
2.8 
6.0 4.8 
2.9 
16.8 
2.7 
6.0 5.3 
4.0 
3.1 
15.7 
2.7 
6.3 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για π> Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες τηςΕηψοκης, οικονομικές προβλέψεις. Φθινόπωρο 1994 Η εξέλιξη της ιρλανδικής 
οικονομίας ήταν ιδιαίτερα 
ευνοϊκή κατά το 1994, μετά από 
τη στασιμότητα της εγχώριας 
ζήτησης που παρατηρήθηκε το 
1993 λόγω του εξαιρετικά 
υψηλού επιπέδου των επιτοκίων 
στην αρχή του έτους. Πολυάριθμοι 
δείκτες οδηγούν στο συμπέρασμα 
ότι ο πραγματικός ρυθμός 
οικονομικής ανάπτυξης μπορεί να 
ανέλθει στο 6% του ΑΕΠ κατά το έτος αυτό. Η ισορροπημένη φύση της ανάπτυξης αποτελεί ένα 
θετικό χαρακτηριστικό των τρεχουσών προοπτικών, όλες οι συνιστώσες της εγχώριας ζήτησης 
εξελίσσονται κατά τρόπο δυναμικό, γεγονός που δημιουργεί μία εντελώς διαφορετική κατάσταση 
από εκείνη των τελευταίων ετών, όπου βασικός μοχλός της ανάπτυξης ήταν ο εξαγωγικός τομέας. 
Αυτή η δυναμική επάνοδος του εγχώριου τομέα, όπου η ένταση της απασχόλησης είναι 
υψηλότερη, εξηγεί εν μέρει την εντυπωσιακή άνοδο της συνολικής απασχόλησης κατά τη 
διάρκεια του δωδεκαμήνου που έληξε στα μέσα Απριλίου 1994, περίοδος κατά την οποία ο 
αριθμός των θέσεων απασχόλησης αυξήθηκε κατά 30.000 (+2,6%). Η ευνοϊκή εξέλιξη της 
ανάπτυξης συμβάλλει επίσης στην καλύτερη της αναμενόμενης κατάσταση των δημοσίων 
οικονομικών, δεδομένου ότι το πραγματικό δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να παραμείνει σε 
επίπεδο κατώτερο του 3% του ΑΕΠ. 
Η θετική αυτή εξέλιξη εξηγείται από τέσσερις βασικούς παράγοντες οι οποίοι μπορούν να 
συνοψισθούν ως ακολούθως. Κατά πρώτο λόγο, η εμπιστοσύνη την οποία προκάλεσε η σημερινή 
σταθερότητα των τιμών και της δημοσιονομικής κατάστασης, καθώς και η προσδοκία για τη 
διατήρηση αυτής της σταθερότητας λόγω των συγκρατημένων μισθολογικών αυξήσεων οι οποίες 
συμφωνήθηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους για την περίοδο 1994-1996. Κατά δεύτερο λόγο, το 
γεγονός ότι η ανάκαμψη της κοινοτικής και της διεθνούς οικονομίας είναι ισχυρότερη απ* ό,τι 
αρχικά προβλεπόταν, γεγονός που τόνωσε περαιτέρω την οικονομική δραστφΐότητα και την 
εμπιστοσύνη των καταναλωτών, ενώ παράλληλα βελτίωσε τις εξαγωγικές προοπτικές. Κατά τρίτο 
λόγο, το χαμηλό σημερινό επίπεδο των ονομαστικών επιτοκίων, το οποίο ενθαρρύνει την 
ανάκαμψη των καταναλωτικών δαπανών καθώς και τις επενδύσεις των επιχειρήσεων και τις 
στεγαστικές επενδύσεις. Κατά τέταρτο τέλος λόγο, η ισχυρή ανάκαμψη της ιδιωτικής 
13-12-1994 
- 69 -
κατανάλωσης η οποία οφείλεται στην αύξηση της απασχόλησης, στη μείωση της φορολογίας και 
στη συνεχιζόμενη συγκρατημένη αύξηση των πραγματικών μισθών. 
Προοπτικές οι οποίες μεσοπρόθεσμα παραμένουν θετικές 
Ολοι οι παράγοντες συνηγορούν υπέρ της άποψης ότι η παρούσα δυναμική ανάπτυξη της 
Ιρλανδίας θα συνεχιστεί και κατά το 1995 και 1996. Το διεθνές περιβάλλον βελτιώθηκε αισθητά, 
γεγονός το οποίο, σε συνδυασμό με τις προσφάτως παρατηρηθείσες αυξήσεις των επενδυτικών 
εισροών και παραγωγικότητας, καταδεικνύει τις ευνοϊκές εξαγωγικές προοπτικές. Επίσης, και οι 
εγχώριοι παράγοντες είναι ενθαρρυντικοί, δεδομένου ότι η κατάσταση χαρακτηρίζεται από την 
απουσία πληθωριστικών πιέσεων και από υγιή δημόσια οικονομικά, γεγονός που συμβάλλει στη 
δημιουργία σταθερού περιβάλλοντος τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές. Στο 
πλαίσιο αυτό, μπορεί να διατυπωθεί η πρόβλεψη ότι η ισχυρή παρούσα ανάπτυξη θα συνεχιστεί 
μεσοπρόθεσμα. Φαίνεται επίσης ότι η εν λόγω ανάπτυξη θα παραμείνει ισορροπημένη, δεδομένου 
ότι η ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης αναμένεται να συνεχιστεί και να επιβεβαιωθεί. 
Παρά τις συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις για τις οποίες συμφώνησαν οι κοινωνικοί 
εταίροι, τα πραγματικά διαθέσιμα εισοδήματα αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται λόγω 
του χαμηλού πληθωρισμού και της απουσίας φορολογικών πιέσεων. Επίσης, το σχετικά χαμηλό 
επίπεδο των μακροπρόθεσμων επιτοκίων και η σαφής βελτίωση των προοπτικών απασχόλησης 
αναμένεται να προκαλέσουν αύξηση της εμπιστοσύνης και μείωση του δείκτη αποταμίευσης. Οι 
επενδυτές επίσης ανταποκρίνονται στη μείωση των επιτοκίων, στη βελτίωση των εξαγωγικών 
προοπτικών και στην άνοδο της αποδοτικότητας των επιχειρήσεων και μπορεί να διατυπωθεί η 
άποψη ότι είναι εντελώς εφικτή η επίτευξη ετήσιας οικονομικής ανάπτυξης της τάξης του 7 έως 
8% τουλάχιστον. Οι δημόσιες δαπάνες αποτελούν τη μοναδική συνιστώσα της εγχώριας ζήτησης 
η οποία αναμένεται να σημειώσει επιβράδυνση λόγω της ιδιαίτερα έντονης συγκράτησης των 
αμοιβών στο δημόσιο τομέα και της μη επανάληψης συγκεκριμένων δαπανών που 
πραγματοποιήθηκαν το 1994 και χρηματοδοτήθηκαν μέσω των εσόδων μίας "φορολογικής 
αμνηστείας". 
Διάγραμμα 1 - Ιρλανδία 
Προβλεπόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα και δείκτης χρέος/ΑΕΠ 
* του ΑΕΠ 
1987 1089 1901 1993 1995 
ΟΕλλειμμα (αριστερή κλίμακα) —Χρέος (δεξιά κλίμακα) — 
Lrptdoatf οτακ τα στοιχεκι για το 6ψΰαηο χρέος ftev αντκηοιχοτίν ακριβώς στον ορισμό 
του χρά)^ρΊίοει TOO κανονιομσύ αριθ. 3603/93 (ΕΚ), η γραφική απίϋΛκιση διακόπτεται. 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπής Οι πληθωριστικές πιέσεις 
αναμένεται να παραμείνουν 
αδύναμες, δεδομένου Οτι οι 
αποφασιστικές προσπάθειες των 
αρχών για διατήρηση της 
σταθερότητας των τιμών και των 
συναλλαγματικών ισοτιμιών 
υποστηρίζεται από τις 
13-12-1994 
-7G-
συγκρατημένες μισθολογικές αυξήσεις που συμφωνήθηκαν βάσει των συλλογικών συμβάσεων. 
Συνεπώς, ο αποπληθωριστής ιδιωτικής κατανάλωσης αναμένεται να διατηρηθεί στα επίπεδα του 
2,5% έως 3% περίπου κατά το 1994 και 1995. Λόγω της προσδοκώμενης ισχυρής οικονομικής 
ανάπτυξης, της συγκρατημένης αύξησης των δημοσίων δαπανών και της αισθητής υποχώρησης 
των επιτοκίων, αναμένεται ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα θα μειωθεί εκ νέου και θα κατέλθει σε 
επίπεδα κατώτερα του 2% του ΑΕΠ το 1995 και 1996. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, απαραίτητη 
προϋπόθεση είναι η ανακοπή της αισθητής αύξησης των δημοσίων δαπανών που σημειώθηκε 
κατά τα τελευταία έτη. Η επίτευξη των δημοσιονομικών ελλειμμάτων κατώτερων του 2% του 
ΑΕΠ, αν όχι ακόμη χαμηλότερων, συμβιβάζεται πλήρως με τους ευνοϊκούς συγκυριακούς 
παράγοντες και την ανάγκη μείωσης του δείκτη χρέος/ΑΕΠ της Ιρλανδίας, ο οποίος παραμένει σε 
υψηλά επίπεδα. 
Μπορούν να επιτευχθούν ιδιαίτερα ικανοποιητικές επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης 
Παρά το δυναμισμό της ανάπτυξης, κατά τα τελευταία αυτά έτη δεν κατέστη δυνατή η επίτευξη 
συνεχούς βελτίωσης στον τομέα της απασχόλησης στην Ιρλανδία. Το πρφλημα ακριβώς αυτό 
βρίσκεται στο επίκεντρο του Πίνακας 2 
Ιρλανδία: Δείκτες οικονομικής πολιτική; 
Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή») 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(» επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποΒοχες κατά κεφαλήν 
(μεταβολή ») 
Πραγματικές αποΒοχες κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 1TW8? 1gg? Ma 1£§ 1S& 
9.2 
-2.2 
95.5 
5.3 
3.0 23.3 
-2.5 
96.1 
5.9 
4.2 10.5 
-2.4 
89.0 
3.5 
0.7 8.5 
-2.0 
83.7 
3.0 
0.3 -1.5 
79.1 
4.0 
1.2 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για m Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της&ηφαπής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινύπαρο 1994 ιρλανδικού προγράμματος 
σύγκλισης, το οποίο αποσκοπεί 
στη συμπλήρωση της πάντα 
ιδιαίτερα ικανοποιητικής 
ονομαστικής σταθερότητας με 
ένα πρόγραμμα διαρθρωτικών 
μεταρρυθμίσεων, το οποίο θα 
τονώσει περαιτέρω τη 
δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης. Το γεγονός ότι η 
εγχώρια ζήτηση αποτελεί πλέον την κύρια συνιστώσα της ανάπτυξης, η οποία διαφαίνεται τόσο 
στο πλαίσιο των σημερινών τάσεων όσο και στην αναμενόμενη μεσοπρόθεσμη εξέλιξη, 
διευκολύνει την επίτευξη αυτού του στόχου. Η αισθητή αύξηση της απασχόλησης που 
παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της δωδεκάμηνης περιόδου που έληξε στα μέσα Απριλίου 1994 
καταδεικνύει τη βελτίωση που επιτεύχθηκε στον τομέα αυτό. Οι εν λόγω επιδόσεις ενδέχεται να 
βελτιωθούν ακόμη περισσότερο με την εντατικοποιημένη υλοποίηση του εφαρμοζόμενου σήμερα 
προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, στόχος του οποίου είναι η βελτίωση της 
ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης. Η εν λόγω βελτίωση κρίνεται απαραίτητη για να 
μπορέσει η χώρα να αντιμετωπίσει την ταχεία αύξηση του ενεργού πληθυσμού και να μειώσει το 
ιδιαίτερα υψηλό σήμερα επίπεδο της ανεργίας. 
13-12-1994 
-71-
ΙΤΑΛΙΑ 
Η οικονομική ανάκαμψη έγινε ακόμη ισχυρότερη κατά το 1994 
Το 1994, η ιταλική οικονομία σταθεροποίησε την ανάκαμψη της η οποία είχε αρχίσει από τους 
τελευταίους μήνες του 1993. Αρχικά, την ανάπτυξη προκάλεσε ο δυναμισμός των εξαγωγών, 
αλλά, κατά τους πρώτους μήνες του 1994, η εγχώρια ζήτηση τόνωσε ακόμη περισσότερο την 
πορεία αυτή. 
Η αναδιάρθρωση (λόγω ύφεσης), μεγάλου τμήματος του βιομηχανικού κλάδου και του κλάδου 
παροχής υπηρεσιών, καθώς και οι άνευ προηγουμένου πολυάριθμες απολύσεις οδήγησαν σε 
αύξηση της παραγωγικότητας σε όλους τους τομείς. Η αύξηση των συμβατικών μισθών 
πφίορίσθηκε αισθητά λόγω της δυσχερούς κατάστασης που επικρατεί στην αγορά εργασίας και 
της δέσμης μέτρων που εγκρίθηκαν το 1992 και 1993. Οι εξελίξεις αυτές οδήγησαν σε μείωση του 
κατά μονάδα κόστους του εργατικού δυναμικού, η οποία επέτρεψε την αισθητή αύξηση των 
περιθωρίων κέρδους, ενώ η προηγούμενη συγκυριακή φάση χαρακτηριζόταν από συμπίεση των 
κερδών. Λόγω βελτίωσης της αποδοτικότητας, στα τέλη του 1993 σημειώθηκε αναστροφή της 
τάσης για μείωση των βιομηχανικών επενδύσεων, και ήδη από το πρώτο εξάμηνο του 1994 
παρατηρήθηκε συνεχής ανάκαμψη στον τομέα αυτό. Πάντως, η ανάκαμψη των επενδύσεων στον 
κλάδο των κατασκευών καθυστερεί λόγω της συνεχιζόμενης στασιμότητας στον τομέα των 
δημοσίων έργων και της δυσχερούς κατάστασης που επικρατεί στον τομέα της κατασκευής 
ιδιωτικών κατοικιών. 
Πίνακας 1 
Ιταλία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1.4 
1.9 
0.5 
10.1 
6.0 
-1.8 -0.7 
-5.6 
-28 
11.1 
5.1 
1.1 2.4 
1.7 
-1.7 
11.5 
4.0 
2.0 3.0 
28 
0.8 
10.8 
3.5 
2.6 a2 
3.3 
1.1 
10.1 
15 
29 Παρά την κάποια καθυστέρηση σε 
σχέση με τη συνολική 
συγκυριακή ανάκαμψη της 
παραγωγής, η ιδιωτική 
κατανάλωση κινήθηκε επίσης 
ανοδικά χάρη στην αισθητή 
βελτίωση της εμπιστοσύνης των 
καταναλωτών και στην οριακή 
αύξηση του πραγματικού 
διαθέσιμου εισοδήματος. Τα δύο 
τελευταία φαινόμενα εξηγούνται εν μέρει από τη δημοσιονομική πολιτική η οποία το 1994 
κατέστη σχετικά λιγότερο αυστηρή απ* ό,τι κατά τα δύο προηγούμενα έτη. 
όπως και σε άλλες περιπτώσεις, η ανάκαμψη χαρακτηρίσθηκε από την αισθητή υποχώρηση, 
κατά τη διάρκεια του έτους, της συμβολής του εξωτερικού σκέλους της οικονομίας στην Ρυήιάς αύξηση; του ΑΕΠ 
(μεταβολή*) 
Συνολική εγχάρια ζήτηση 
(μεταβολή») 
Απασχόληση (μεταβολή ») 
Ποσοστό ανεργίας (») 
Πληθωρισμό; (μεταβολή ») 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(λ επί του ΑΕΠ) 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για m» Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες χης Επιτροπής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινάααρο 1994 
13-12-1994 
-72-
ανάπτυξη, δεδομένου ότι ο όγκος των εισαγωγών, το επίπεδο του οποίου ήταν ιδιαίτερα χαμηλό το 
1993, σημείωσε αισθητή αύξηση. Πάντως, οι εξαγωγές συνέχισαν να αυξάνονται με υψηλούς 
ρυθμούς και εξακολουθούν 
1990 1991 1992 1993 
—όγκος εισαγωγών και εξαγωγών - 1990-ΐ99(3ξαγα>γες 
•Ισοζύγιο (δεξιά κλίμακα) 1994 
Πηγή: 1ST Α Τ, Εθνικοί λογαριασμοί Διάγραμμα 1 - Ιταλία 
όνκοςεισαγαχνών και εξαγορών -1990-1994 ™* είναι αψηλότερες των 
εισαγωγών. Μετά από την 
αλματώδη άνοδο των 
εξαγωγών κατά το 1993, η 
οποία οφειλόταν κυρίως στην 
αύξηση της 
ανταγωνιστικότητας λόγω 
υποτίμησης της λίρας, η 
ανάκαμψη του διεθνούς 
εμπορίου προσέδωσε νέα 
ώθηση στις εξαγωγές κατά το 
1994 (διάγραμμα 1). Σε σχέση με το 1993, σημειώθηκε περαιτέρω αύξηση του πλεονάσματος του 
εμπορικού ισοζυγίου, και έτσι εμφανίστηκε θετικό υπόλοιπο και στο ισοζύγιο τρεχουσών 
συναλλαγών, παρά τη σχετική επιδείνωση του ισοζυγίου αδήλων πόρων. Ετσι, οι εξωτερικοί 
περιοριστικοί παράγοντες είναι λιγότερο δεσμευτικοί σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους 
οικονομικής ανάπτυξης. 
Το 1994 σημειώθηκε νέα, αν και περιορισμένη, πρόοδος όσον αφορά τον πληθωρισμό. Η άνοδος 
των τιμών καταναλωτή ανήλθε σε επίπεδα κατώτερα του 4% για πρώτη φορά κατά τα τελευταία 
20 έτη. Το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται κυρίως στην προαναφερθείσα ήδη αποκλιμάκωση του 
εργασιακού κόστους και στη διατήρηση σημαντικού παραγωγικού ελλείμματος στους μη 
εξαγωγικούς τομείς κατά τη διάρκεια των πρώτων φάσεων της ανάκαμψης. Οι παράγοντες αυτοί 
κατέστησαν δυνατή την περαιτέρω μείωση των τιμών παραγωγής, μετά από την εκρηκτική άνοδο 
που σημείωσαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 1993 λόγω των ετεροχρονισμένων επιπτώσεων της 
υποτίμησης. Από την ανάλυση των συνολικών δεδομένων για τις τιμές των αγαθών και των 
υπηρεσιών προκύπτει ότι οι τιμές των υπηρεσιών συνεχίζουν να εξελίσσονται πτωτικά χάρη στο 
ανταγωνιστικότερο περιβάλλον το οποίο δημιουργήθηκε με τις πραγματοποιηθείσες κατά τη 
διάρκεια της ύφεσης διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ οι τιμές των αγαθών παραμένουν σταθερές 
ή εξελίσσονται ανοδικά, ανάλογα με τον τομέα. Οσον αφορά τις προβλέψεις για τον πληθωρισμό, 
φαίνεται να αποδυναμώνονται οι επιπτώσεις από την υποτίμηση της λίρας, από ορισμένα όμως 
στοιχεία προκύπτει ότι το 1995 ενδέχεται να εμφανιστούν προοδευτικά πληθωριστικές πιέσεις 
εσωτερικής προέλευσης λόγω της ανάκαμψης και να ανακόψουν έτσι την περαιτέρω υποχώρηση 
του πληθωρισμού κατά το προσεχές έτος. 
13-12-1994 
73-
Βραδεία ανάκαμψη της αγοράς εργασίας 
Η ύφεση προκάλεσε θεαματικές και άνευ προηγουμένου επιπτώσεις στην απασχόληση. Το 1992 
και 1993 απωλέσθηκαν περισσότερες από 1 εκατομμύριο θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 40% 
στη βιομηχανία, 23% στη γεωργία και 37% στον τριτογενή τομέα (διάγραμμα 2). Κατά το πρώτο 
εξάμηνο του 1994 σταθεροποιήθηκε η τάση μείωσης της απασχόλησης και πιθανώς ανεστράφη 
κατά τη διάρκεια των ακόλουθων μηνών, η σοβαρότητα όμως της κατάστασης είναι τέτοια που για 
να σημειωθεί πλήρης ανάκαμψη της αγοράς εργασίας θα πρέπει να διέλθει η χώρα μία 
παρατεταμένη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης. Προσωρινά δεδομένα σχετικά με την εξέλιξη της 
απασχόλησης δείχνουν ότι η κατάσταση παρουσιάζεται διαφορετική ανάλογα με τους τομείς. Στο 
γεωργικό και βιομηχανικό τομέα, η απασχόληση συνέχισε να μειώνεται κατά το πρώτο εξάμηνο 
1994. Η 
Διάγραμμα 2 - Ιταλία -
Απασχόληση (*) - 1991/1994 
(Μεταβολές τέλους περιόδου σε απόλυτους αριθμούς) 
1991 1992 1993 1994 του 
παρατηρηθείσα υποχώρηση 
στη βιομηχανία οφείλεται 
σε μεγάλο μέρος στην 
κρίση που επικρατεί στον 
κατασκευαστικό τομέα, 
ενώ καμία περαιτέρω 
απώλεια θέσεων εργασίας 
δεν σημειώθηκε στο 
μεταποιητικό τομέα. Η 
διατήρηση αρνητικών 
τάσεων στη γεωργία και τη 
βιομηχανία αντισταθμίστηκε από βελτίωση στον τομέα των υπηρεσιών. Οι περισσότερες από τις 
πρόσφατα δημιουργηθείσες θέσεις απασχόλησης είναι θέσεις αυτοαπασχολούμενων, γεγονός που 
επιβεβαιώνει τη σημαντική συμβολή, σε όρους ευελιξίας, των ατομικών επιχειρήσεων στο ιταλικό 
οικονομικό σύστημα. Ο δείκτης ανεργίας ανήλθε στο υψηλότερο του επίπεδο (11,6%) τον Απρίλιο 
του 1993, και στη συνέχεια υποχώρησε στο 11%. Το ποσοστό αυτό θα ήταν υψηλότερο αν δεν 
είχε σημειωθεί αισθητή μείωση του ενεργού πληθυσμού λόγω της αποθάρρυνσης του για 
αναζήτηση εργασίας. Το φαινόμενο αυτό, που καθιστά πιθανή την αύξηση του εργατικού 
δυναμικού κατά τη διάρκεια της ανάκαμψης, αποτελεί πρόσθετο παράγοντα ο οποίος αναμένεται 
να ανακόψει την ταχεία υποχώρηση της ανεργίας από τα σημερινά της επίπεδα. *) Εκφρασμένη σε ανβρακοέτη σύμ+οανα με τον ορισμό που περιέχεται στους εθνικούς λογαριασμούς 
Πηγή: ISTA Τ, Εθνικοί λογαριασμοί 
13-12-1994 
-74-
To 1994 δεν σημειώθηκε καμία πρόοδος προς την κατεύθυνση της δημοσιονομικής 
εξυγίανσης 
Το 1994, οι ιταλικές αρχές υιοθέτησαν, στο ζήτημα της δημοσιονομικής εξυγίανσης, μία λιγότερο 
αυστηρή στάση σε σχέση με τα δύο προηγούμενα έτη, στάση η οποία επισήμως αιτιολογείται από 
την επιθυμία να μην ανακοπεί η πρόσφατη ανάκαμψη. Στο μεσοπρόθεσμο οικονομικό και 
δημοσιονομικό πρόγραμμα για τα έτη 1994-1996, η επίτευξη του βασικού στόχου για 
σταθεροποίηση του δείκτη χρέος/ΑΕΠ αναβλήθηκε για την περίοδο 1995-1996. Ετσι, ο 
προϋπολογισμός για το 1994 βασιζόταν στη συμπίεση των δαπανών, και ελάχιστα μόνο μέτρα για 
την αύξηση των εσόδων τέθηκαν σε εφαρμογή. Ορισμένα συγκεκριμένα μέτρα τα οποία είχαν, 
κατά το 1993, επίπτωση στο σκέλος των εσόδων δεν εφαρμόστηκαν και κατά το 1994, γεγονός που 
οδήγησε στη μείωση της φορολογικής πίεσης κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες. Στο σκέλος των 
δαπανών, τα εφαρμοσθέντα μέτρα εντάσσονται σε τρεις κυρίως κατηγορίες: α) ορισμένες 
αποσπασματικές παρεμβάσεις για τη μείωση των δαπανών κοινωνικής ασφάλισης· β) συρρίκνωση 
των λογαριασμών για μεταβιβάσεις και επιδοτήσεις κεφαλαίου· γ) διαρθρωτική μεταρρύθμιση της 
δημόσιας διοίκησης. Η πρώτη κατηγορία μέτρων αφορούσε ορισμένους ευαίσθητους τομείς του 
προϋπολογισμού, χωρίς όμως να αποτελεί ουσιαστική μεταρρύθμιση του καθεστώτος περίθαλψης, 
ούτε του συνταξιοδοτικού καθεστώτος, όσον αφορά την προβλεπόμενη μεταρρύθμιση της δημόσιας 
διοίκησης, μόνο ένα μικρό τμήμα της έχει υλοποιηθεί μέχρι σήμερα. 
Πίνακας 2 
Ιταλία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1990-92 1993 Jâg m Το τελικό αποτέλεσμα από την 
εκτέλεση του προϋπολογισμού 
του 1994 δεν ήταν σύμφωνο με 
τους αρχικούς στόχους. Οι 
καθαρές δανειακές ανάγκες 
του δημοσίου αυξήθηκαν σε 
απόλυτες τιμές και ο δείκτης 
δανειακές ανάγκες/ΑΕΠ 
εξακολουθεί να ανέρχεται στο 
επίπεδο του 9,5% περίπου, το 
οποίο σημειώθηκε κατά τα δύο 
προηγούμενα έτη. όσον αφορά το δείκτη δημόσιο χρέος/ΑΕΠ, ο δείκτης αυτός σημείωσε περαιτέρω 
αύξηση. Συνεπώς, το 1994 δεν παρατηρήθηκε καμία πρόοδος προς την κατεύθυνση της 
δημοσιονομικής εξυγίανσης, γεγονός που συνεχίζει να υποσκάπτει την εμπιστοσύνη των 
επενδυτών αποδυναμώνοντας τη λίρα και προκαλώντας αύξηση των επιτοκίων. Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή*) 
Υπύλαπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(* επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή Χ) 7.2 7.8 6.0 7.0 
-10.2 -9.5 -9.6 -8.6 -7.9 
102.5 118.8 123.7 128.8 128.8 
8.3 3.7 3.8 4.4 4.3 
2.2 -1.3 -0.2 0.9 0.8 
Για ορισμούς, βλ, πίνακα 2 για m Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινάκφο 1994 
13-12-1994 
- 75 -
Το σχέδιο προϋπολογισμού για το 1995 αποσκοπεί στη μείωση των δανειακών αναγκών της 
δημόσιας διοίκησης από 9,4% το 1994 σε 8% το 1995 και σε 6,6% το 1996. Η κυβφνηση 
αποφάσισε όπως η φορολογική πίεση παραμείνει αμετάβλητη στα επίπεδα του 1994· παράλληλα 
αποφάσισε να προωθήσει διαρθρωτικές μεταβολές του συνταξιοδοτικού συστήματος μέσω 
ξεχωριστού σχεδίου μεταρρυθμίσεων το οποίο θα καταρτιστεί και θα εγκριθεί μέχρι τον Ιούνιο του 
1995. Αυτό επηρεάζει αρνητικά τον προϋπολογισμό καθότι περιορίζει αισθητά την εμβέλεια των 
μέτρων με μόνιμες επιπτώσεις στον προϋπολογισμό. 
Το 1994, η βελτίωση της γενικότερης οικονομικής κατάστασης υπερέβη τις προσδοκίες και οι 
προοπτικές για το επόμενο έτος εξακολουθούν να είναι θετικές. Η ευνοϊκή αυτή συγκυρία 
αναμένεται να προσφέρει τη δυνατότητα συνέχισης των προσπαθειών δημοσιονομικής εξυγίανσης 
με πιο αποφασιστικό τρόπο, καθότι περιορίζει το κόστος της προσαρμογής και αίρει το δίλημμα 
που αντιπροσωπεύει η επιλογή μεταξύ δημοσιονομικής εξυγίανσης και εφαρμογής πολιτικής 
αντίθετης προς το συγκυριακό κύκλο. Από την άλλη πλευρά, μία υπερβολικά χαλαρή 
δημοσιονομική προσπάθεια θα οδηγούσε σε περισσότερο πληθωριστική ανάπτυξη με τις ήδη 
γνωστές αρνητικές επιπτώσεις στη λίρα και θα καθιστούσε αναμφίβολα απαραίτητη την εφαρμογή 
μιας αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Η Τράπεζα της Ιταλίας υπογράμμισε 
επανειλημμένως ότι η νομισματική πολιτική ακολουθούσε μία αντιπληθωριστική κατεύθυνση. 
Τον Αύγουστο του 1994, σημειώθηκε αύξηση των βασικών επιτοκίων λόγω ανόδου των 
πληθωριστικών προσδοκιών. Οι χρηματαγορές αναμένεται να αντιδράσουν επίσης αρνητικά στη 
χαλάρωση των δημοσιονομικών προσπαθειών, γεγονός που θα έχει αρνητική επίπτωση στις 
δαπάνες για τόκους της κεντρικής διοίκησης και στις επενδύσεις. Αυτό άλλωστε συνέβη κατά το 
δεύτερο εξάμηνο του 1994, όπου σημειώθηκε απότομη αύξηση της διαφοράς μακροπρόθεσμων 
επιτοκίων σε σχέση με τα αντίστοιχα γερμανικά και γαλλικά επιτόκια. 
Συμπερασματικά, η κυριότερη πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσει η οικονομική πολιτική 
κατά το 1995 παραμένει πάντα η οριστική αποκατάσταση των δημοσιονομικών ανισορροπιών. Ο 
στόχος αυτός είναι επίσης σύμφωνος με την επιθυμία να προσλάβει η οικονομική ανάπτυξη ένα 
πλέον μόνιμο χαρακτήρα. 
13-12-1994 
-76-
ΛΟΤΞΕΜΒΟΤΡΓΟ 
Η εξωτερική ζήτηση ενισχύει περαιτέρω την ανάπτυξη 
Η μικρή και ανοικτή οικονομία του Λουξεμβούργου κατόρθωσε να επωφεληθεί από την απρόσμενη 
τόνωση της ανάκαμψης στις γειτονικές χώρες. Με αφετηρία την ευνοϊκή κατάσταση του 1993, 
όπου η ύφεση αποφεύχθηκε χάρη στην ισχυρή εγχώρια ζήτηση, η οικονομία του Λουξεμβούργου 
αναμένεται να επιτύχει αναπτυξιακό ρυθμό της τάξης του 2,25% το 1994, ο οποίος ενδέχεται να 
ανέλθει στο 3 % κατά το προσεχές έτος. 
Το 1994, η ιδιωτική και δημόσια κατανάλωση αποτέλεσαν εκ νέου τον κυριότερο αναπτυξιακό 
μοχλό. Η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε πιθανώς κατά 1,75%, χάρη κυρίως στη σχετικά ισχυρή · 
άνοδο των πραγματικών μισθών και στη βελτίωση του οικονομικού κλίματος. Η υγιής 
δημοσιονομική κατάσταση έδωσε στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να αυξήσει κατά περίπου 1 % 
τις πραγματικές της δαπάνες. Η συνεισφορά των επενδύσεων στην ανάπτυξη σημείωσε ελαφρά 
υποχώρηση σε σχέση με εκείνη του προηγούμενου έτους, το επίπεδο της οποίας οφειλόταν στην 
υλοποίηση ορισμένων σημαντικών έργων στους τομείς του χάλυβα και των τηλεπικοινωνιών. 
Παρότι κανένα οριστικό στοιχείο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο σχετικά με την εξέλιξη του 
εξωτερικού εμπορίου, είναι πιθανό να σημειωθεί ελαφρά υποχώρηση του ελλείμματος του 
εμπορικού ισοζυγίου κατά το έτος αυτό λόγω της ισχυρής εξωτερικής ζήτησης. Ως συνήθως, το 
έλλειμμα αυτό αντισταθμίζεται από πλεόνασμα στο ισοζύγιο των υπηρεσιών και από καθαρή 
εισροή εισοδημάτων παραγωγικών συντελεστών, έτσι ώστε το ισοζύγιο των τρεχουσών 
συναλλαγών να εμφανίζει σταθερό πλεόνασμα. 
Πίνακας 1 
Λουξεμβούργο: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1990-92 1993 JSS m Η εγχώρια απασχόληση 
συνέχισε να κινείται με ταχείς 
ανοδικούς ρυθμούς, και η 
περαιτέρω συρρίκνωση στο 
βιομηχανικό τομέα 
υπεραντισταθμίστηκε από 
αύξηση της απασχόλησης στον 
τομέα των υπηρεσιών (και ιδίως 
στο χρηματοπιστωτικό τομέα). 
Πάντως, καθώς οι περισσότερες 
από τις νέες θέσεις απασχόλησης πληρώθηκαν από ξένους εργαζόμενους, ο μέσος δείκτης 
ανεργίας ήταν υψηλότερος σε σχέση με το 1993. Εν πάση όμως περιπτώσει, ο δείκτης ανεργίας 
του Λουξεμβούργου (3% σύμφωνα με τον ορισμό της Eurostat) εξακολουθεί να παραμένει σαφώς ο 
χαμηλότερος της Κοινότητας. Ρυθμός αύξηση; του ΑΕΠ 
(μεταβολή*) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή*) 
Απασχόληση (μεταβολή %) 
Ποσοστό ανεργίας ( %) 
Πληθωρισμός (μεταβολή Χ) 
Ισοζύγιο τρέχουσα»* συναλλαγών 
(* επί του ΑΕΠ) 2.7 
4.5 
3.4 
1.7 
3.1 
30.7 0.6 
1.6 
1.7 
2.6 
3.6 
28.8 2.3 
1.5 
1.7 
3.3 
2.3 
28.8 3.0 
2.1 
1.9 
3.2 
2.5 
28.7 3.2 
2.4 
2.1 
3.1 
2.7 
28.3 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιψοπής, οικονομικές προβλέψεις, ΦθινΟποφο 1994 
13-12-1994 
-77 
Διάγραμμα I - Λουξεμβούργο 
Πληθωρισμός 
1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 
Πηγή· Υπηρεσίες τη; Επιτροπής Μετά από την αισθητή αύξηση 
του πληθωρισμού κατά το 
παρελθόν έτος (3,6%), ο δείκτης 
τιμών καταναλωτή υποχώρησε 
γρήγορα σε επίπεδο ελαφρώς 
ανώτερο του 2% κατά το τρίτο 
τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Η 
ευνοϊκή αυτή εξέλιξη εξηγείται 
από την εξαφάνιση των 
επιπτώσεων λόγω αύξησης των 
ειδικών φόρων κατανάλωσης και 
από την αύξηση των διοικητικά καθοριζόμενων τιμών. Η κυβέρνηση εξετάζει την περίοδο αυτή τη 
θέσπιση ορισμένων οικολογικών φόρων, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση του δείκτη 
πληθωρισμού κατά μισή ποσοστιαία μονάδα περίπου το 1995. 
Κατά τα επόμενα έτη, η εγχώρια ζήτηση θα συνεχίσει πιθανώς να στηρίζει την οικονομική 
ανάπτυξη, χάρη σε περαιτέρω άνοδο των πραγματικών μισθών και στη βελτίωση του οικονομικού 
κλίματος, όπως και κατά το παρελθόν, η υλοποίηση σημαντικών επενδυτικών σχεδίων στους 
τομείς του χάλυβα και των τηλεπικοινωνιών θα έχει ευνοϊκή επίπτωση στην επένδυση. 
Λαμβανομένης υπόψη της βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης των γειτονικών χωρών κατά το 
1995, αναμένεται να διατηρηθεί η θετική συνεισφορά του εξωτερικού εμπορίου στην ανάπτυξη. Η 
βελτίωση αυτή των αναπτυξιακών προοπτικών αναμένεται να έχει περαιτέρω ευνοϊκή επίδραση 
στην απασχόληση. Πάντως, οι σημερινοί άνεργοι μακράς διαρκείας με περιορισμένα 
επαγγελματικά προσόντα θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα επανένταξης τους 
στην αγορά εργασίας και πιθανώς θα καταστεί απαραίτητη η εκ νέου προσφυγή σε αλλοδαπούς 
για την πλήρωση θέσεων απασχόλησης υψηλών επαγγελματικών προσόντων. 
Η δημοσιονομική κατάσταση παραμένει υγιής 
Οι λογαριασμοί της δημόσιας διοίκησης είναι εν μέρει μόνο διαθέσιμοι, αλλά από τα ήδη γνωστά 
στοιχεία προκύπτει ότι διατηρήθηκε η καθαρή δανειοδοτική ικανότητα της δημόσιας διοίκησης. Η 
εν λόγω δανειοδοτική ικανότητα αποτελεί το άθροισμα ενός περιορισμένου ελλείμματος των 
κεντρικών και τοπικών διοικήσεων και ενός σημαντικού πλεονάσματος του τομέα της κοινωνικής 
ασφάλισης. Πάντως, το ακαθάριστο χρέος της δημόσιας διοίκησης αυξήθηκε ελαφρώς (λόγω της 
σύστασης αποθεματικών εκ μέρους των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και των οργανισμών 
κοινωνικής ασφάλισης), χωρίς ωστόσο να υπερβεί το 9,2% του ΑΕΠ. Συνεπώς, το Λουξεμβούργο 
εξακολουθεί να πληροί όλα τα κριτήρια σύγκλισης της ΟΝΕ. 
13-12-1994 
78-
Πίνακας 2 
Λουξεμβούργο: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
1990-92 1993 1994 1995 1996 
Αύξησητου χρήματος 
(μεταβολή») 
Υπόλοιπο κραακοο προϋπολογισμού 2.8 1.1 1.3 1.6 2.0 
(Χ επί του ΑΕΠ) 
Ακοοίριστοοημοσιο χρέος 5.4 7.8 9.2 9.8 9.9 
(Χ επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποΒοχες κατά κεφαλήν 5.6 4.9 4.1 4.2 4.6 
(μεταβολή») 
Πραγματικές αποβοχές κατά κεφαλήν 2.4 1.3 1.8 1.6 1.9 
(μεταβολή») 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για η Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Επιτροπής, οικονομικές προβλέψεις. Φθινόπωρο 1994 Το 1995, η νέα κυβφνηση θα συνεχίσει την εφαρμογή μίας συνετούς δημοσιονομικής πολιτικής. 
Οι δαπάνες της κεντρικής 
δωίκησης θα αυξηθούν κατά 
6,3%, η αύξηση όμως των 
εσόδων αναμένεται να είναι 
ελαφρώς υψηλότερη (6,8%). 
Για την προώθηση της 
απασχόλησης και τη βελτίωση 
της οικονομικής διάρθρωσης 
του Λουξεμβούργου, οι 
δαπάνες θα στραφούν 
περισσότερο προς τις δημόσιες 
επενδύσεις. Οι κρατικές επενδύσεις ως ποσοστό των συνολικών δαπανών της κεντρικής διοίκησης 
αναμένεται να ανέλθουν στο 10% περίπου. Εξάλλου, θα συνεχισθεί η εφαρμογή των μέτρων που 
συμφωνήθηκαν με τους κοινωνικούς εταίρους για την προώθηση της απασχόλησης, της 
σταθερότητας των τιμών και της ανταγωνιστικότητας. Για το 1995 αυτό σημαίνει ότι η 
συνεισφορά των εργοδοτών στα οικογενειακά επιδόματα θα καταργηθεί και η σχετική δαπάνη θα 
αναληφθεί από την κεντρική διοίκηση. 
Η κυβφνηση προτίθεται να θεσπίσει, το δεύτερο εξάμηνο του 1995, ορισμένους οικολογικούς 
φόρους επί των αποβλήτων, των συσκευασιών και των εκπομπών C02. Η εφαρμογή αυτών των 
φόρων ενδέχεται να αναβληθεί αν μέχρι τότε δεν έχουν ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις για τη 
θέσπιση του φόρου C02 σε κοινοτικό επίπεδο. Για να αποφευχθεί η αρνητική επίπτωση των φόρων 
αυτών στην ανταγωνιστικότητα, θα εξουδετερωθούν πλήρως ή εν μέρει οι τυχόν πληθωριστικές 
πιέσεις που θα προκύψουν λόγω της λειτουργίας του μηχανισμού αυτόματης τιμαριθμικής 
αναπροσαρμογής των μισθών. 
13-12-1994 
-79-
ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ 
Ανάκαμψη ισχυρότερη της αναμενόμενης 
Μετά από μία σχετικά ελαφρά επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας κατά το 1993, η 
ανάκαμψη κινήθηκε με ρυθμό ταχύτερο του προβλεπομένου στις Κάτω Χώρες. Υποστηριζόμενη 
από την εκπληκτικά ισχυρή βελτίωση της κατάστασης των γειτονικών χωρών, η ολλανδική 
οικονομία αναμένεται να σημειώσει αναπτυξιακό ρυθμό της τάξης του 2,25% το 1994. Κατά τη 
διάρκεια των επόμενων ετών (και από το δεύτερο εξάμηνο του 1994), οι επενδύσεις θα 
αποτελέσουν τον κυριότερο αναπτυξιακό μοχλό, πριν παραχωρήσουν τη θέση στην ιδιωτική 
κατανάλωση, όταν θα αρχίσει να ανακάμπτει η αγορά εργασίας. Στις συνθήκες αυτές, η 
ανάπτυξη ενδέχεται να είναι της τάξης του 3,25% το 1995. 
Η μεγαλύτερη του αναμενόμενου ισχύς της ολλανδικής ανάκαμψης οφείλεται ιδίως στη δυναμική 
εξέλιξη των εξαγωγών. Στον τομέα αυτό η κατάσταση είχε ήδη αρχίσει να βελτιώνεται κατά το 
δεύτερο εξάμηνο του 1993, γεγονός ιδιαίτερα οιξιοστιμείωτο καθώς το γενικότερο περιβάλλον 
χαρακτηριζόταν από τη σοβαρή ύφεση που έπληττε τη Γερμανία, η οποία αποτελεί τον κυριότερο 
εμπορικό εταίρο των Κάτω Χωρών καθότι απορροφά το ένα τρίτο περίπου των εξαγωγών. Η 
σχετικά μικρή υποχώρηση των ολλανδικών εξαγωγών οφείλεται, αφενός, στην ειδίκευση των 
εξαγωγέων σε γεωργικά προϊόντα και σε παράγωγα τους, τα οποία είναι λιγότερο ευαίσθητα στις 
συγκυριακές μεταβολές, και, αφετέρου, στο χαμηλό μερίδιο του μεταποιητικού τομέα, ο οποίος 
επλήγη ισχυρά από την οικονομική ύφεση. Το 1994, σημειώθηκε ισχυρή αύξηση της ζήτησης στις 
εξαγωγικές αγορές, εκτός της Ευρωπαϊκής Ενωσης ιδίως, ενώ οι εξαγωγές αποτέλεσαν και κατά 
το έτος αυτό τον κυριότερο αναπτυξιακό μοχλό. Πάντως, λόγω της δυσμενούς σύνθεσης των 
ολλανδικών εξαγωγών κατά τη φάση ανάκαμψης του οικονομικού κύκλου και λόγω της πιθανής 
επιδίωξης των εξαγωγέων να επανέλθουν στα προηγούμενα περιθώρια κέρδους τους, ενδέχεται να 
σημειωθεί βαθμιαία μείωση της συμβολής των εξαγωγών στην ανάπτυξη. 
Πίνακας 1 
Κατ» Χάρες : Μακροοικονομικές επωάσεις 
Putyd; αύξηση; του ΑΕΠ 
(μεταβολή») 
Συνολική εγχαρια ζήτηση 
(μεταβολή*) 
Απασχόληση (μεταβολή ») 
Ποσοστό ανεργίας (») 
Πληθαριομο; (μεταβολή ») 
^οζύγω τρέχουσα ουνολλαγών 
(% επί του ΑΕΠ) 13W-92 18» m 1225. 
2.5 
2.2 
2.2 
7.3 
2.8 
3.4 0.3 
-0.5 
-0.1 
8.8 
2.1 
3.7 2.3 
1.7 
0.0 
10.0 
2.3 
4.0 
Για αχομούς. βλ. πίνακα 2 για ν Βέλγιο 
Πηγή· Υπηρεσίες της Επιτροπής, ακσκμικέςπρφλέψεις, Φθινύπαρο 1994 3.2 
2.8 
1.3 
9.8 
2.4 
4.3 3.3 
2.8 
1.8 
9.4 
2.5 
4.6 Η άνοδος των εξαγωγών είχε ως 
αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη 
χρησιμοποίηση των 
παραγωγικών ικανοτήτων και 
την αύξηση των κερδών, δύο 
στοιχεία ευνοϊκά για την πορεία 
των επενδύσεων των 
επιχειρήσεων. Η επένδυση των 
νοικοκυριών σε κατοικίες 
αυξήθηκε διότι αποφασίσθηκε 
13-12-1994 
-80-
να μειωθούν τα κρατικά στεγαστικά επιδόματα. Η κατασκευή κατοικιών επιταχύνθηκε και από 
το γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι θεωρούν ότι τα ιδιαίτερα χαμηλά μακροπρόθεσμα επιτόκια 
ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Ωστόσο, η ολοκλήρωση ορισμένων μεγάλων επενδυτικών 
προγραμμάτων στον ενεργειακό τομέα είχε ένα προσωρινά αρνητικό αντίκτυπο στις επενδύσεις 
κατά το 1994. Κατά τη διάρκεια των προσεχών ετών, ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου 
κεφαλαίου και η οικονομική ανάπτυξη θα τονωθούν από τις επενδύσεις που θα προκαλέσει η 
συγκυρία, η ανανέωση των επενδύσεων στον ενεργειακό τομέα και η εκκίνηση ορισμένων 
μεγάλων επενδυτικών σχεδίων του δημοσίου στον τομέα των σιδηροδρομικών υποδομών. 
Η ανάκαμψη είχε άμεσο θετικό αντίκτυπο στην απασχόληση, τα σχετικά με την ανεργία όμως 
στοιχεία εξελίχθηκαν κατά τρόπο περισσότερο συγκεχυμένο. Αν και αναμένεται ότι η συνέχιση 
της ανάκαμψης θα περιορίσει περαιτέρω την ανεργία κατά τη διάρκεια των προσεχών ετών, 
απαιτείται η λήψη διαρθρωτικών μέτρων προκειμένου η ανεργία να υποχωρήσει σε αποδεκτά 
επίπεδα. Από τις έρευνες προκύπτει ότι οι καταναλωτές δεν αναμένουν, βραχυπρόθεσμα, αισθητή 
βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης, γεγονός το οποίο μπορεί να εξηγηθεί από τη 
συγκρατημένη εξέλιξη των μισθών στις Κάτω Χώρες. Για το λόγο αυτό η ιδιωτική κατανάλωση 
ενδέχεται να παραμείνει υποτονική μέχρις ότου σημειωθεί νέα επιτάχυνση στο ρυθμό 
δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η συγκρατημένη αυτή εξέλιξη του κόστους και της εγχώριας 
ζήτησης, καθώς και η σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία θα έχουν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση 
του πληθωρισμού σε χαμηλό επίπεδο. 
Στόχος της οικονομικής πολιτικής είναι η απασχόληση, η ελάφρυνση της φορολογίας και η 
δημοσιονομική εξυγίανση 
Οι καθαρές δανειακές ανάγκες του δημοσίου ήταν ανώτερες το 1994 (3,8% του ΑΕΠ) σε 
σύγκριση με το προηγούμενο έτος (3,3%) και αυτό, αφενός, λόγω μη εφαρμογής ορισμένων μέτρων 
εξοικονόμισης πόρων και της ύπαρξης ορισμένων δαπανών εκτός προϋπολογισμού και, αφετέρου, 
λόγω περικοπών φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, με σκοπό την προώθηση της 
απασχόλησης. Πάντως, χάρη κυρίως στα έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις, το ακαθάριστο δημόσιο 
χρέος αναμένεται να υποχωρήσει από 81,4% του ΑΕΠ το 1993 σε 78,9% το 1994. 
Πίνακας 2 
Κατ» Χώρες: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή») 
Υπόλοιπο κρατικού προϋπολογισμού 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 
Πραγματικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 3â& Ma 199S 199S 
6.4 7.7 4.0 5.0 
-4.0 -3.3 -3.8 -3.5 -2.7 
79.2 81.4 78.9 78.8 78.0 
4.2 3.3 2.0 1.8 2.4 
1.3 1.2 -0.3 -0.6 0.0 Το νέο πρόγραμμα σύγκλισης 
για την περίοδο 1995-1998 το 
οποίο βασίζεται στη συμφωνία 
συνασπισμού της νέας 
κυβφνησης (η οποία 
σχηματίστηκε τον παρελθόντα 
Αύγουστο) και στον 
13-12-1994 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για π» Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες τηςΕπιψαπκ. οικονομικές προβλέψεις, Φθινόπωρο 1994 
-81-
προϋπολογισμό για το 1995, δίδει έμφαση στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη μείωση 
της φορολογικής πίεσης και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και στην προώθηση της 
ιδιωτικής πρωτοβουλίας και του ανταγωνισμού. Χάρη στον αυστηρό έλεγχο των δαπανών (οι 
πραγματικές δαπάνες της δημόσιας διοίκησης αναμένεται να υποχωρήσουν, κατά μέσο όρο, κατά 
0,7% ετησίως), το έλλειμμα της κεντρικής διοίκησης θα υποχωρήσει ταυτόχρονα από το σημερινό 
του επίπεδο (περίπου 4% του ΑΕΠ) σε σαφώς χαμηλότερο επίπεδο (3%) από το 1996 ώστε να 
επιτευχθεί σταθερή μείωση του δείκτη ακαθάριστο χρέος/ΑΕΠ. 
Διάγραμμα 1 - Κάτω Χάρες 
ΑΕΠ σε σταθερές τιμές (1988 = 100) Δεδομένου ότι η συμφωνία 
συνασπισμού βασίστηκε σε ένα 
σχετικά συνετό μεσοπρόθεσμο 
αναπτυξιακό σενάριο, μπορεί να 
διατυπωθεί η πρόβλεψη ότι τα έσοδα θα 
είναι υψηλότερα των αναμενόμενων. Η 
κυβφνηση προτίθεται να 
χρησιμοποιήσει το εν λόγω πρόσθετο 
περιθώριο δημοσιονομικών χειρισμών 
κυρίως για την περαιτέρω μείωση του 
ελλείμματος του δημόσιου τομέα ώστε να υποχωρήσει σε 2% περίπου, γεγονός που θα έχει 
ευνοϊκό αντίκτυπο στο δείκτη χρέος/ΑΕΠ. Σε περίπτωση που παρουσιαστούν και άλλες 
παρεμφερείς ευκαιρίες, θα πρέπει να γίνει επιλογή μεταξύ πρόσθετης μείωσης του 
δημοσιονομικού ελλείμματος και ελάφρυνσης της συνολικής φορολογικής πίεσης. Πηγφ YinpÈO&ç tfg £χτφθΛΐ% 
Μεταξύ των μέτρων που η κυβφνηση προτίθεται να εφαρμόσει για την αύξηση της απασχόλησης 
και της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, ιδίως στις κατώτερες κλίμακες της εν λόγω αγοράς, 
περιλαμβάνεται η μείωση του κόστους εργασίας μέσω ελάφρυνσης της φορολογίας και των 
εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και η κατάργηση των ρυθμίσεων στις αγορές εργασίας 
και προϊόντων. Εξάλλου, θα αυξηθεί το μερίδιο των επενδύσεων στις συνολικές δημόσιες 
δαπάνες. Η προβλεπόμενη μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, η οποία 
περιλαμβάνει την ιδιωτικοποίηση των ασφαλιστικών καθεστώτων αναπηρίας και ασθενείας, ο 
καθορισμός αυστηρότερων κριτηρίων αποζημίωσης εκ μέρους του καθεστώτος κοινωνικής 
ασφάλισης και η μικρότερη ετήσια αναπροσαρμογή των κοινωνικών παροχών, αναμένεται να 
οδηγήσει στη μείωση της ανεργίας και στην επίτευξη δημοσιονομικής εξυγίανσης. Σύμφωνα με 
τις εκτιμήσεις της ολλανδικής κυβφνησης, θα δημιουργηθούν 350.000 έως 450.000 νέες θέσεις 
εργασίας κατά τη διάρκεια των 4 προσεχών ετών, εκ των οποίων οι 120.000 θα δημιουργηθούν 
χάρη στην εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στη συμφωνία συνασπισμού. Η εκτίμηση αυτή 
δεν λαμβάνει ακόμη υπόψη τα ευνοϊκά, αλλά δύσκολο να εκφραστούν ποσοτικά, αποτελέσματα 
από την κατάργηση των ρυθμίσεων στις αγορές. 
13-12-1994 
-82-
ΠΟΡΤΟΓΑΑΙΑ 
Ελαφρά ανάκαμψη κατά το 1994, χάρη στην ευνοϊκή εξέλιξη των εξαγωγών 
Μετά την υποχώρηση που σημείωσε κατά το 1993, η πραγματική ανάπτυξη ανέκαμψε με 
συγκρατημένο ρυθμό κατά το 1994. Ο κυριότερος μοχλός της οικονομικής δραστηριότητας ήταν η 
σαφώς θετική επίδοση των εξαγωγών που σημειώθηκε από την αρχή του έτους, και έτσι η μικρή 
και ανοικτή πορτογαλική οικονομία επωφελήθηκε πλήρως από τη διόγκωση της εξωτερικής 
ζήτησης. 
Αντίθετα, η εγχώρια ζήτηση παρέμεινε υποτονική, ιδίως λόγω του χαμηλού επιπέδου των 
καταναλωτικών δαπανών. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του έτους οι εγχώριες συνιστώσες της 
ζήτησης εξελίχθηκαν κατά τρόπο ικανοποιητικό. Στο τέλος του πρώτου εξαμήνου, η ιδιωτική 
κατανάλωση άρχισε να σημειώνει προοδευτική ανάκαμψη και αυτό παρά τη συρρίκνωση των 
πραγματικών μισθών και τη δυσχερή κατάσταση της αγοράς εργασίας. Η ζήτηση καταναλωτικών 
αγαθών τονώθηκε εν μέρει μέσω της υποχώρησης, κατά 1 περίπου ποσοστιαία μονάδα, του δείκτη 
αποταμίευσης, καθώς και μέσω της υψηλότερης δανειακής επιβάρυνσης των νοικοκυριών, 
στοιχεία που αντικατοπτρίζουν τις θετικές προσδοκίες για τους επόμενους μήνες. Παρά την 
ισχυρή άνοδο των εξαγωγών και τη βελτίωση της εμπιστοσύνης των εξαγωγικών επιχειρήσεων, η 
ανάκαμψη των επενδύσεων παρφεινε χαμηλή λόγω του ότι οι προσδοκίες σχετικά με την εξέλιξη 
της εγχώριας ζήτησης, εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα συγκρατημένες, καθώς και λόγω της 
ανάγκης για χρηματοοικονομική εξυγίανση των επιχειρήσεων και της ύπαρξης αχρησιμοποίητων 
παραγωγικών ικανοτήτων, ιδίως στον τομέα των κεφαλαιουχικών αγαθών. Οι επενδύσεις στον 
κατασκευαστικό τομέα δεν χαρακτηρίστηκαν από ιδιαίτερο δυναμισμό, ιδίως λόγω της 
καθυστερημένης έναρξης υλοποίησης ορισμένων κρατικών επενδυτικών προγραμμάτων που 
έπρεπε να χρηματοδοτηθούν εκ μέρους των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων. 
Οι εξαγωγές κινήθηκαν συγκρατημένα λόγω της ασθενούς εγχώριας ζήτησης, και έτσι 
σημειώθηκε βελτίωση στο ισοζύγιο εμπορικών συναλλαγών κατά το 1994. Πάντως, παρά την 
αισθητή αύξηση των τουριστικών εσόδων, η βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν 
περιορισμένη λόγω υποχώρησης των μεταναστευτικών εμβασμάτων και της καθυστέρησης που 
σημειώθηκε στις καθαρές μεταφορές κοινοτικών πόρων. 
Πίνακας 1 
Πορτογαλία: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
Ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ 
(μεταβολή») 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή») 
Απασχόληση (μεταβολή ft) 
Ποσοστό ανεργίας (») 
Πληθωρισμός (μεταβολή Χ) 
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών 
(* επί του ΑΕΠ) JS2 1W4 1885 
2.5 
4.7 
1.4 
4.2 
11.1 
-1.0 -1.2 
-0.8 
-2.0 
5.1 
7.9 
-0.7 1.1 
-0.1 
-0.4 
6.1 
5.5 
-0.4 3.0 
2.6 
0.1 
6.0 
4.6 
1.1 3.2 
3.2 
0.4 
5.6 
4.4 
1.9 Ο δείκτης ανεργίας, ο οποίος από 
3,9% κατά το πρώτο τρίμηνο του 
1992 ανήλθε σε 6,8% το πρώτο 
τρίμηνο του 1994, σημείωσε 
ελαφρά υποχώρηση και κατά το 
13-12-1994 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες τηςΕπίφΟπης, οικονομικές προβλέψεις, Φθινόπωρο 1994 
-83-
δεύτερο τρίμηνο του έτους έφθανε στο 6,7%. Η επιδείνωση αυτή της ανεργίας, καθώς και η 
διάχυτη αλλά έκδηλη αύξηση της υποαπασχόλησης επέδρασε στην εξέλιξη των μισθών, 
καθιστώντας εμφανή ορισμένα στοιχεία ευελιξίας της αγοράς εργασίας. Οι καθοριζόμενοι βάσει 
συλλογικών συμβάσεων μισθοί αυξήθηκαν κατά 5,2% στο πρώτο εξάμηνο, ενώ η συνολική τους 
άνοδος για το 1993 ήταν της τάξεως του 7,1%. Πάντως, η μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων 
που συμμετέχουν στις συμβάσεις αυτές οδήγησε σε επιβράδυνση του πραγματικού ρυθμού 
αύξησης των μισθών στο σύνολο του ιδιωτικού τομέα, γεγονός που στην πραγματικότητα 
αντιστοιχεί με κάμψη σε πραγματικούς όρους. 
Διάγραμμα 1 - Πορτογαλία 
Διαφορικός πληθωρισμός 
Αποπληθωριστή; ιδιωτικής κατανάλωσης, ετήσια ποσοστιαία μεταβολή 
35 
0 5 Ε^Κορτογαλία 
αιαφορά έναντι των τεσσάρων (*) ευρωπαϊκών χωρών με τις καλύτερες 
1980 1982 1984 1986 1988 1990 
(*) EUR4 - Βέλγιο, Δ.Γερμανία, Γαλλία, Κάτω Χώρες 
Πηγή: Υπηρεσίες της Επιτροπή; 1992 1994 
Πίνακας 2 
Πορτογαλία: Δείκτες οικονομικής πολιτικής 
19ΒΚ« 19» ΙΜ. 1996 Η πτωτική τάση του πληθωρισμού, η οποία πρωτοεμφανίστηκε το 1991, εξελίχθηκε ομαλά κατά το 
1994 χάρη στη συρρίκνωση της εγχώριας ζήτησης και στην προσαρμογή των εγχώριων στοιχείων 
κόστους, παράγοντες οι οποίοι εξουδετέρωσαν τις πληθωριστικές επιπτώσεις από την υποτίμηση 
του εσκούδο το 1992-1993. 
Πάντως, η αύξηση των τιμών 
εισαγωγής πρώτων υλών και 
γεωργικών προϊόντων οδήγησε σε 
ελαφρά ανάκαμψη των τιμών των 
αγαθών κατά τη διάρκεια του 
καλοκαιριού. Τον Οκτώβριο, η 
αύξηση του δείκτη τίμών 
καταναλωτή έφθανε στο 5,6% σε 
ετήσια βάση. Αύξηση του χρήματος 
(μεταβολή») 
Υ/χάλουτο κρατικού προϋπολογισμού 
(Λ επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 
(* επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 
Πραγματικές ακοΒοχες κατά κεφαλήν 
(μεταβολή») 14.2 6.6 7.0 6.0 
-5.2 -7.2 -6.2 -5.8 -4.8 
66.2 66.9 70.4 71.7 72.3 
17.3 7.4 5.3 5.9 4.8 
5.5 -0.4 -0.2 1.3 0.4 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για ν Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες της Βπίφόπήζ οικονομικές προβλέψεις, Φθινόπωρο 1994 
13-12-1994 
-84-
Μετά από μία περίοδο αστάθειας κατά το δεύτερο τρίμηνο του 1994, στη διάρκεια της οποίας οι 
αγορές διερεύνησαν τις κατευθυντήριες γραμμές της οικονομικής πολιτικής, το εσκούδο άρχισε να 
κινείται ελαφρώς ανοδικά, ενώ τα επιτόκια μειώθηκαν χάρη στην ανάκτηση της εμπιστοσύνης 
και σε ευνοϊκούς εποχικούς παράγοντες. 
Μετά από μία σοβαρή επιδείνωση του δημοσιονομικού ελλείμματος κατά το 1993 (λόγω του 
αρνητικού αντίκτυπου ορισμένων συγκυριακών παραγόντων, ιδίως στα φορολογικά έσοδα, καθώς 
και λόγω της επίδρασης διαρθρωτικών παραγόντων), η δημοσιονομική κατάσταση βελτιώθηκε 
κατά το τρέχον έτος, και το δημοσιονομικό έλλειμμα απο 7,1% το 1993 υποχώρησε στο 6,3% το 
1994. Βελτιώθηκε η λειτουργία του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και τα φορολογικά έσοδα, 
ιδίως τα προερχόμενα από το ΦΠΑ, σημείωσαν αισθητή αύξηση· οι τρέχουσες δαπάνες 
υπερέβησαν τα ανώτατα όρια που είχαν προκαθοριστεί στο επίπεδο της κεντρικής διοίκησης. 
Πάντως, το έλλειμμα της κοινωνικής ασφάλισης συνέχισε να διευρύνεται λόγω αύξησης των 
επιδομάτων ανεργίας και επιβράδυνσης του ρυθμού ανόδου των κοινωνικών εισφορών. Παρά την 
αισθητή μείωση των πληρωμών για τόκους, το πρωτογενές υπόλοιπο της δημόσιας διοίκησης κατά 
το 1994 (δηλαδή το συνολικό έλλειμμα εκτός των πληρωμών για τόκους) παρέμεινε ελαφρώς 
αρνητικό, και εξακολουθεί να κινείται στο επίπεδο του 1993.0 δείκτης ακαθάριστο χρέος/ΑΕΠ, ο 
οποίος είχε ήδη κινηθεί ανοδικά το 1993, σημείωσε περαιτέρω αύξηση το 1994 για να φθάσει στο 
70,4%. 
Η επέκταση της εγχώριας ζήτησης θα τονώσει την ανάπτυξη της δραστηριότητας κατά το 
1995 
Το 1995, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ θα επιταχυνθεί για να φθάσει στο 3%, χάρη στην 
ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης. Το πραγματικό ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα θα αρχίσει να 
αυξάνεται με συγκρατημένους ρυθμούς σε ένα κλίμα ανάκτησης της εμπιστοσύνης, γεγονός το 
οποίο αναμένεται να τονώσει τις καταναλωτικές δαπάνες. Ορισμένα κίνητρα για τις επενδύσεις, 
που άρχισαν να εφαρμόζονται από το 1994 στους εξαγωγικούς τομείς, αναμένεται ότι θα τύχουν 
γενικευμένης εφαρμογής σε όλους τους παραγωγικούς τομείς: η κάμψη του επιπέδου των 
αποθεμάτων, η προοδευτική μείωση των αχρησιμοποίητων παραγωγικών ικανοτήτων, η άνοδος 
των παραγγελιών και η συστηματική βελτίωση των προσδοκιών σχετικά με την εγχώρια ζήτηση 
θα ενθαρρύνουν το σχηματισμό παγίου κεφαλαίου εκ μέρους των επιχειρήσεων. Οι δημόσιες 
επενδύσεις, στηριζόμενες από τις αυξημένες μεταβιβάσεις κοινοτικών πόρων εκ μέρους των 
διαρθρωτικών ταμείων, θα κινηθούν με ανοδικούς ρυθμούς. Εξάλλου, η ολοκλήρωση ενός 
σημαντικού ξένου επενδυτικού σχεδίου με εξαγωγικό προσανατολισμό, θα έχει αισθητή 
επίπτωση στον τομέα αυτό. Ο πληθωρισμός θα υποχωρήσει περαιτέρω, αλλά με ρυθμό χαμηλότερο 
του 1994. Αν και δεν αποκλείεται κάποια επιτάχυνση του ρυθμού ανόδου των μισθών λόγω 
τόνωσης της δραστφΐότητας, η αύξηση των αμοιβών θα παραμείνει συγκρατημένη δεδομένου ότι 
13-12-1994 
-85-
η βελτίωση της συνολικής απασχόλησης δεν θα γίνει κατά τρόπο αυτόματο αλλά θα επιτευχθεί 
βαθμιαία. 
Η επίτευξη περαιτέρω προόδου προς την κατεύθυνση της δημοσιονομικής εξυγίανσης θα πρέπει να 
παραμείνει ο στόχος προτεραιότητας της οικονομικής πολιτικής κατά το 1995. Η Πορτογαλία 
επιθυμεί τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος στο 5,8% του ΑΕΠ, που αποτελεί έναν 
εντελώς εφικτό στόχο αν ληφθεί υπόψη η βελτίωση των αναπτυξιακών προοπτικών. Από την 
εξέταση του προϋπολογισμού προκύπτει ότι ο σημερινός προσανατολισμός της δημοσιονομικής 
πολιτικής συνίσταται στη σταθερή διατήρηση των τρεχουσών δαπανών σε επίπεδα κατώτερα των 
ανωτάτων υποχρεωτικών ορίων που έχουν καθοριστεί για την κεντρική διοίκηση, ενώ αναμένεται 
περαιτέρω κάμψη των πληρωμών για τόκους, σε μικρότερο όμως βαθμό σε σχέση με το 1994. Με 
τη συγκράτηση των τρεχουσών δαπανών επιχειρείται να αντισταθμιστεί η αισθητή αύξηση των 
κεφαλαιουχικών δαπανών. Ο προϋπολογισμός προβλέπει διεύρυνση της βάσης επιβολής φόρου* 
ορισμένοι φόροι θα μειωθούν, αλλά ο κυριότερος φορολογικός συντελεστής ΦΠΑ θα ανέλθει από 
16 σε 17% προκειμένου να χρηματοδοτηθεί μία μείωση κατά 0,75% των εργοδοτικών εισφορών 
κοινωνικής ασφάλισης, με την οποία επιχειρείται η μείωση του έμμεσου κόστους της εργασίας. 
Πράγματι, ο τομέας της κοινωνικής ασφάλισης είναι σήμερα η κυριότερη πηγή των 
δημοσιονομικών ανισορροπιών. Η κυβφνηση προτίθεται να μειώσει περαιτέρω το έλλειμμα της 
δημόσιας διοίκησης κατά τη διάρκεια των προσεχών ετών ούτως ώστε να είναι σύμφωνο με το 
κριτήριο του 3% του ΑΕΠ το 1997. 
13-12-1994 
-86-
Διάγραμμα 1 - Ηνωμένο Βασίλειο 
Ιδιωτική κατανάλωση, επένδυση και καθαρές εξαγωγές 
συμβολή στην αύξηση του ΑΕΠ, μεταβολές οε σχέση με το προηγούμενο έτος ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΑΕΙΟ 
Η ανάκαμ ψη συνεχίζεται 
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ανάκαμψη της οικονομίας άρχισε κατά ένα έτος νωρίτερα σε σχέση με 
τις υπόλοιπες χώρες της Κοινότητας. Αφού έφθασε στο χαμηλότερο της επίπεδο κατά το πρώτο 
τρίμηνο του 1992, η παραγωγή αυξήθηκε κατά περίπου 7% μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 1994 και 
σήμερα κινείται σε επίπεδο ανώτερο εκείνου στο οποίο είχε φθάσει πριν από την εμφάνιση της 
προηγούμενης ύφεσης το 1990/1991. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αύξηση του ΑΕΠ θα είναι 
φέτος ελαφρώς μικρότερη του 4% κατά μέσο όρο. 
Η παραγωγή πετρελαίου ήταν ιδιαίτερα υψηλή και συνέβαλε στην αισθητή αύξηση της 
συνολικής παραγωγής. Ενώ το συνολικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 6% κατά τη διάρκεια των 7 
τελευταίων τριμήνων (μέχρι και το τρίτο τρίμηνο του 1994), το ΑΕΠ εκτός πετρελαίου και αερίου 
αυξήθηκε κατά 5,4%. Η παραγωγή της μεταποιητικής βιομηχανίας υστέρησε κάπως, το 1994 
άρχισε όμως και πάλι να 
κινείται με ισχυρούς ανοδικούς 
ρυθμούς, ιδίως λόγω του ότι οι 
εξαγωγές άρχισαν να αντιδρούν 
ζωηρά στην ανάκαμψη των 
οικονομιών των υπολοίπων 
χωρών της Ενωσης. Οσον αφορά 
τη ζήτηση, μέχρι πρόσφατα η 
ανάκαμψη υποστηριζόταν από 
την κατανάλωση του ιδιωτικού 
τομέα, η οποία επιταχύνθηκε 
για να φθάσει στο ανώτατο ποσοστό της του 3,8% (σε ετήσια βάση) κατά το δεύτερο εξάμηνο του 
1993. Η αύξηση της κατανάλωσης έλαβε χώρα στο πλαίσιο ιστορικά υψηλών επιπέδων χρέωσης 
των νοικοκυριών και περιορισμένης αύξησης των εισοδημάτων. Ενα άλλο χαρακτηριστικό 
στοιχείο της κατάστασης ήταν η υποτονική πορεία της αγοράς κατοικιών, όπου οι τιμές 
παρέμειναν συνολικά σταθερές και ο ρυθμός αύξησης του κύκλου εργασιών συνέχισε να 
επιβραδύνεται. Συνεπώς, η αύξηση της κατανάλωσης εξηγείται κυρίως από την κάμψη του δείκτη 
αποταμίευσης: πράγματι, με εξαίρεση το πρώτο τρίμηνο του 1993, ο δείκτης αυτός σημείωσε 
σταθερή υποχώρηση, και από το ανώτατο επίπεδο του του 13,3% στα μέσα του 1992 έφθασε στο 
9,3% κατά το δεύτερο τρίμηνο του 1994. Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 Q3 
| 1992 | 1993 | 1994 | 
Πηγή· Υπηρεσίες τηςΕπιφαπής 
Πιο πρόσφατα, η αύξηση της κατανάλωσης επιβραδύνθηκε καθώς άρχισαν να εφαρμόζονται οι 
αυξήσεις φόρων που είχαν εξαγγελθεί στους δύο προϋπολογισμούς του 1993 και να εκδηλώνεται 
13-12-1994 
- 87 -
η συρρίκνωση του πραγματικού διαθέσιμου ατομικού εισοδήματος. Πάντως, όταν κατά το πρώτο 
τρίμηνο του 1994 επιβραδύνθηκε η αύξηση της κατανάλωσης, οι καθαρές εξαγωγές σημείωσαν 
νέα ισχυρή ανοδική τάση και συνέβαλαν στην περαιτέρω επιτάχυνση της οικονομικής 
ανάπτυξης. Η αισθητή αύξηση των καθαρών εξαγωγών του Ηνωμένου Βασιλείου εξηγείται εν 
μέρει από το δυναμισμό των εξαγωγών πετρελαιοειδών και την κάμψη των αντίστοιχων 
εξαγωγών, ενώ οι εξαγωγές πλην πετρελαιοειδών επιταχύνθηκαν χάρη στην ευνοϊκή 
ανταγωνιστική θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και στην ανάκαμψη του διεθνούς εμπορίου. 
Μέχρι τώρα, η ανάκαμψη δεν οδήγησε στην εμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων. Αντίθετα 
Πίνακας 1 
Ηνωμένο Βασίλειο: Μακροοικονομικές επιδόσεις 
1990-92 1993 J9J4, ^ μάλιστα, η αύξηση των 
λιανικών τιμών συνέχισε να 
επιβραδύνεται μέχρι και το 
τέλος του τρίτου τριμήνου του 
1994. Στη διατήρηση των 
πληθωριστικών πιέσεων υπό 
έλεγχο φαίνεται ότι συνέβαλαν 
ο ισχυρός ανταγωνισμός που 
χαρακτηρίζει την εσωτερική 
αγορά και η έλλειψη πιέσεων 
εκ μέρους των μισθών και 
άλλων στοιχείων του κόστους (η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών απορροφήθηκε). Ροθμά; αύξηση; του ΑΕΠ 
(μεταβολή*) 
Συνολική εγχώρια ζήτηση 
(μεταβολή») 
Απασχόληση (μεταβολή ») 
Ποσοστό ανεργίας (») 
ΠληΒοακομος (μεταβολή ») 
Ιονζογιο τρεχουσών συναλλαγών 
(»εχίτουΑΕΠ) -0.8 
-1.2 
-1.6 
8.7 
5.9 
-3.1 2.1 
2.1 
-1.0 
10.4 
3.5 
-1.6 3.8 
2.9 
0.0 
9.4 
2.5 
-0.4 2.7 
2.3 
0.7 
8.5 
2.9 
-0.4 2.8 
2.5 
1.1 
7.6 
3.3 
-0.3 
Γιααριαμοός,βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή Υπηρεσίες νς Επιτροπής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινόπαρο 1994 
Η αντίδραση της αγοράς εργασίας στην ανάκαμψη δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί με 
ακρίβεια. Από την έρευνα που έγινε στους εργοδότες προκύπτει ότι η απασχόληση συνέχισε να 
μειώνεται μέχρι τα τέλη του τρίτου τριμήνου 1994 (εκτός από το τρίτο τρίμηνο του 1993 όπου 
παρατηρήθηκε κάποια βελτίωση), ενώ, με βάση έρευνα που διενεργήθηκε στα νοικοκυριά, η 
απασχόληση αυξήθηκε από το δεύτερο εξάμηνο του 1993 έως τα μέσα του 1994. Η σταθερή 
διατήρηση της ανεργίας, όπως προκύπτει από την έρευνα στους εργοδότες, προκαλεί κάποια 
έκπληξη δεδομένου ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο η ανάκαμψη έχει αρχίσει εδώ και δύο έτη. Η 
έρευνα στους εργοδότες πιθανώς δεν κατέγραψε ορθώς τις θέσεις εργασίας που δτμιουργήθηκαν 
στις νέες επιχειρήσεις ή δεν έλαβε αρκούντως υπόψη την άνοδο της απασχόλησης στον 
κατασκευαστικό τομέα. Είναι επίσης πιθανό όπως η αντίδραση της απασχόλησης στην 
ανάκαμψη απαιτεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να εκδηλωθεί στην πράξη λόγω της 
αύξησης της παραγωγικότητας η οποία προέκυψε από την πραγματοποιηθείσα κατά τη διάρκεια 
της ύφεσης αναδιάρθρωση. Εξάλλου, ο αριθμός των θέσεων πλήρους απασχόλησης συνέχισε να 
μειώνεται, ενώ κινείται με ανοδικούς ρυθμούς η μερική απασχόληση. Από τις δύο έρευνες 
προκύπτει ότι η πορεία της ανεργίας είναι πτωτική. 
13-12-1994 
-88-
Σύμφωναμε τις οικονομικές προοπτικές η ανάπτυξη θα συνεχιστεί με χαμηλότερους ρυθμούς, 
αλλά θα είναι καλύτερα ισορροπημένη 
Σύμφωνα με τις αναπτυξιακές προοπτικές του Ηνωμένου Βασιλείου θα σημειωθεί επιβράδυνση 
του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, ο οποίος θα κατέλθει σε επίπεδο κατώτερο εκείνου που 
αναμενόταν για το 1994. Η προβλεπόμενη επιβράδυνση μπορεί να αποδοθεί σε δύο παράγοντες. 
Κατά πρώτον, η παραγωγή πετρελαίου, η οποία σημείωσε αλματώδη άνοδο κατά το 1993 και 
1994, αναμένεται να επανέλθει σε φυσιολογικότερα επίπεδα, γεγονός που θα περιορίσει τη 
συμβολή της παραγωγής και των εξαγωγών πετρελαίου στην ανάπτυξη. Κατά δεύτερο λόγο, η 
αυστηρότερη φορολογική πολιτική κατά το 1995/1996, η οποία θα προστεθεί σε εκείνη του 
1994/1995, αναμένεται να επιβραδύνει την αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης, η οποία πάντως 
αναμένεται να ανακάμψει κάπως το 1996 διότι θα σημειωθεί άνοδος του πραγματικού 
εισοδήματος ενώ παράλληλα οι καταναλωτές θα προσαρμοστούν στην αυξημένη φορολογική 
πίεση. Ωστόσο, τον αντίκτυπο από την επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης θα αμβλύνει η 
αύξηση των επενδύσεων και η ικανοποιητική πορεία των εξαγωγών. 
Πίνακας 2 
Ηναμένο Βασίλειο: Λείκτες οικονομικής πολιτικής 
1990-92 1993 1994 1995 199S 
Αύξηση του χρήματος 7.1 5.8 6.2 6.5 
(μεταβολή») 
Υπόλοιπο κρατκόύ προϋπολογισμού -3.4 -7.8 -6.3 -4.6 -3.4 
(% επί του ΑΕΠ) 
Ακαθάριστο δημόσιο χρέος 48.3 50.3 52.3 52.9 
(» επί του ΑΕΠ) 
Ονομαστικές αποδοχές κατά κεφαλήν 7.7 4.1 4.1 4.6 5.0 
(μεταβολή») 
Πραγματικές ακοδοχές κατά κεφαλήν 1.6 0.6 1.5 1.7 1.6 
(μεταβολή ») 
Για ορισμούς, βλ. πίνακα 2 για το Βέλγιο 
Πηγή· Υπηρεσίες της Επιτροπής, οικονομικές προβλέψεις, Φθινόπωρο 1994 Οσον αφορά τον 
πληθωρισμό, οι προοπτικές 
εξαρτώνται από την 
επιβράδυνση που θά 
σημειωθεί στην οικονομική 
δραστηριότητα κατά το 
1994/1995 και από την 
εξέλιξη των μισθών. Μετά 
από τη σχετικά έντονη 
οικονομική ανάπτυξη^ όι 
αρχές αύξησαν το 
φθινόπωρο του 1994 τα επιτόκια και αυτό, για πρώτη φορά κατά τα τελευταία πέντε έτη. Αν και 
αυτή καθεαυτή η αύξηση των βασικών επιτοκίων κατά μισή μονάδα δεν θα επηρεάσει καθόλου 
την οικονομική δραστηριότητα, μαρτυρεί ωστόσο την αποφασιστικότητα των αρχών νά τηρήσουν 
το στόχο που έθεσαν όσον αφορά 
τον πληθωρισμό (δηλαδή τή 
διατήρηση του πληθωρισμού, όπως 
μετράται με το βασικό δείκτη τιμών 
καταναλωτή, εντός κλίμακας από 
1 έως 4% και μείωση του στα 
κατώτερα επίπεδα της 
προαναφερθείσας κλίμακας στα 
13-12-1994 Διάγραμμα 2 - Ηνωμένο Βασίλειο 
Βασικός δείκτης τιμών-καταναλωτη (ΔΤΚ) και μέσες αμοιβές 
Μεταβολές σε σχέση με το προηγούμενο έτος 
Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 Q3 Q4 Ql Q2 Q3 
| 1992 | 1993 | 1994 | 
Πηγή Υπηρεσίες τηςΕπιφαπης 
-89-
τέλη του 1996 ή στις αρχές του 1997). 
Αν και τα αποτελέσματα από την καταπολέμηση του πληθωρισμού είναι καλύτερα απ* ό,τι 
αρχικά προβλεπόταν, δεδομένου ότι η βασική τάση των λιανικών τιμών υποχώρησε στο 2% το 
Σεπτέμβριο του 1994, η αύξηση των μέσων εισοδημάτων ανήλθε στο χαμηλότερο της επίπεδο του 
3% κατά το τρίτο τρίμηνο του 1994 και στο 3,75% για όλο το 1994, γεγονός που οδηγεί στο 
συμπέρασμα ότι η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης των μισθών διεκόπη πριν φθάσει η αύξηση 
των τιμών στο κατώτερο της σημείο, γεγονός που επέτρεψε την άνοδο των πραγματικών μισθών. 
Με τη συνεχιζόμενη μείωση της ανεργίας και με την προϋπόθεση ότι η απασχόληση θα 
αντιδράσει στην ανάκαμψη, μπορεί να διατυπωθεί η πρόβλεψη ότι θα εμφανιστούν ορισμένες 
πιέσεις στην αγορά εργασίας, γεγονός που αναμένεται να προκαλέσει αύξηση των μισθών και 
των εισοδημάτων. Συνεπώς, ο πληθωρισμός θα τείνει να αυξηθεί, αν και συγκρατημένα, στο 
βαθμό που η οικονομία θα συνεχίσει τον αναπτυξιακό της ρυθμό κατά το 1996. 
Το Φεβρουάριο του 1994, η βρετανική κυβφνηση παρουσίασε ένα προσαρμοσμένο πρόγραμμα 
σύγκλισης, το οποίο προέβλεπε ταχεία μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος λόγω της 
εφαρμογής συμπληρωματικών δημοσιονομικών μέτρων που εξαγγέλθηκαν το Νοέμβριο του 1993. 
Σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη, τα μέτρα αυτά αναμένεται να 
επιβεβαιώσουν την πτωτική πορεία του ελλείμματος. Το πρόγραμμα μείωσης του δημοσιονομικού 
ελλείμματος συμπεριλαμβάνει επίσης φιλόδοξα σχέδια όσον αφορά τις δαπάνες, τα οποία 
αναμένεται να εφαρμοσθούν κατά τρόπο αποφασιστικό. Στην περίπτωση που ο πληθωρισμός 
κινηθεί σε επίπεδα κατώτερα των αναμενόμενων, θα δοθεί η δυνατότητα περαιτέρω μείωσης των 
δαπανών. Τέλος, το εξωτερικό έλλειμμα του Ηνωμένου Βασιλείου δεν αναμένεται να διογκωθεί 
περαιτέρω παρά την ανάκαμψη και παρά το γεγονός ότι ο συγκυριακός κύκλος άρχισε νωρίτερα 
στο Ηνωμένο Βασίλειο απ* ό,τι στις υπόλοιπες χώρες της Ενωσης. 
Οσον αφορά την οικονομική πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου, η κυριότερη πρόκληση συνίσταται 
στην περαιτέρω εφαρμογή της αντιπληθωριστικής πολιτικής στο πλαίσιο μίας ανάκαμψης, τα 
αποτελέσματα της οποίας δεν έγιναν ακόμη πλήρως αισθητά σε όλους τους τομείς της οικονομίας. 
Η ανάκτηση της εμπιστοσύνης δεν είναι ακόμη πλήρης, ίσως διότι η αγορά κατοικίας παραμένει 
υποτονική. Παρά τις αβεβαιότητες όσον αφορά το ύψος των αχρησιμοποίητων παραγωγικών 
ικανοτήτων, η ανάπτυξη της βρετανικής οικονομίας θα πρέπει σε κάποια στιγμή να επιβραδυνθεί 
και να επανέλθει σε ρυθμό πλησιέστερο του δυνητικού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, ώστε να 
αποφευχθεί η εμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων. Οι αρχές ενδέχεται να λάβουν περαιτέρω μέτρα 
οικονομικής πολιτικής για την επίτευξη του στόχου αυτού. 
13-12-1994 
Β5Ν 0254-1483 
ΟΟΜ(94) 615 τελικό 
οκ οι 
Ι5ΒΝ 92-77-84051-Χ 
Υπηρεσία Επισήμων Ερφ&ιεων ίων Ευρωπαϊκών Κρινοτήτων 
1^29851-υχβπιΙ>ου3Γ§ ΕΓΓΡΑ#Α 
Αρι*. κοετ^βγου: ΟΒ-00-94-β83-ΟΕ-0