28. 7. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 189/31 
Γνωμοδότηση για την ισότητα ευκαιριών για τις γυναίκες — Μεσοπρόθεσμο κοινοτικό 
πρόγραμμα — 1986-1990 (') 
(86/C 189/12) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 24 Ιανουαρίου 1986 να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 198 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη 
γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ισότητα ευκαιριών για 
τις γυναίκες — Μεσοπρόθεσμο Κοινοτικό Πρόγραμμα — 1986-1990. 
Το τμήμα κοινωνικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών 
εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 10 Απριλίου 1986 με βάση την εισηγητική 
έκθεση της κ. Engelen-Kefer. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 236η σύνοδο 
ολομέλειας της (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1986) την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
1. Εισαγωγή 
1.1. Το θέμα της ισότητας ευκαιριών για τις γυναίκες 
αφορά την κοινωνία στο σύνολο της. Δεν αποτελεί ένα 
ζήτημα που ενδιαφέρει «απλά και μόνο τις γυναίκες» 
και μάλιστα είναι ιδιαίτερα επίκαιρο. Η εφαρμογή της 
θεμελιώδους αρχής των ίσων δικαιωμάτων δεν μπορεί 
να αναβάλλεται μέχρι να βελτιωθεί το οικονομικό 
κλίμα, όταν μάλιστα, λόγω της παρούσας οικονομικής 
κατάστασης, έχουν επιδεινωθεί τόσο η γυναικεία 
απασχόληση όσο και οι συνθήκες άσκησης διακριτι­
κής μεταχείρισης. 
1.2. Για το λόγο αυτό η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή ενέκρινε το προηγούμενο Πρόγραμμα Δρά­
σης για την περίοδο 1982-1985 (2) και τις ειδικές 
προτάσεις που απέρρευσαν από αυτό και ιδιαίτερα τα 
σχέδια οδηγιών για 
— τα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλι­
σης (3)" 
— τις άδειες γονέων και τις άδειες για οικογενειακούς 
λόγους (4)" 
— τις γυναίκες που ασκούν ανεξάρτητο επάγγελμα (5). 
(Η Επιτροπή έχει επίσης προτείνει ορισμένα σχέδια 
οδηγιών για την εθελοντική εργασία κατά μερική 
απασχόληση και την προσωρινή απασχόληση που 
έχουν σχέση με την προώθηση της ισότητας ευκαιριών 
για τις γυναίκες, τα οποία έχει εγκρίνει και η ΟΚΕ). 
1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί, επίσης, και το νέο πρόγραμμα 
δράσης για την περίοδο 1986-1990 καθώς και τις 
προτάσεις που υποδεικνύονται τόσο σε αυτό όσο και 
στο ψήφισμα. Η πρόοδος που συντελέστηκε στα 
πλαίσια του Πρώτου Προγράμματος θα πρέπει να 
συνεχισθεί και να εντατικοποιηθεί. 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι το Συμβούλιο, αν και 
έχει υιοθετήσει διάφορες δηλώσεις μη δεσμευτικού 
χαρακτήρα για την πολιτική του μετά το πρόγραμμα 
δράσης 1982-1985 (6) ταυτόχρονα δεν έχει προωθήσει 
(!) ΕΕ αριθ. C 356 της 31. 12. 1985, σ. 28. 
(2) ΕΕ αριθ. C 178 της 15. 7. 1982. 
(3) ΕΕ αριθ. C 35 της 9. 2. 1984. 
(4) ΕΕ αριθ. C 206 της 6. 8. 1984. 
(5) ΕΕ αριθ. C 343 της 24. 12. 1984. 
(6) Ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με τη δράση για την 
καταπολέμηση της ανεργίας των γυναικών (ΕΕ αριθ. C 161 
της 21.6.1984) και σύσταση του Συμβουλίου για την 
προώθηση θετικών δράσεων για τις γυναίκες (ΕΕ L 331 της 
19. 12. 1984). τις διαδικασίες για την θέσπιση δεσμευτικών οδηγιών 
που απαριθμούνται παραπάνω για την εφαρμογή των 
πολιτικών αυτών. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι, αν επιδειχτεί 
μεγαλύτερη πολιτική βούληση, αν υπάρξει μεγαλύτερη 
πειθώ και μεγαλύτερη πλειοψηφία σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο, ίσως τότε καταστεί ευχερέστερη η υιοθέτηση 
τέτοιων δεσμευτικών κοινοτικών μέτρων, σχετικά με 
την ισότητα ευκαιριών για τις γυναίκες. Στο πλαίσιο 
αυτό, η Επιτροπή θα μπορούσε να έχει εκθέσει με 
μεγαλύτερη σαφήνεια στην υφιστάμενη πρόταση τους 
κύριους λόγους που την οδήγησαν στα μέτρα αυτά μαζί 
με την ενισχυτική επιχειρηματολογία που υιοθέτησαν 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ΟΚΕ και να έχει έτσι 
να προσφέρει μια μελετημένη απάντηση στα ερωτήμα­
τα και τους πολιτικούς ενδοιασμούς που προβάλλονται 
επίσημα. 
2.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι είναι ανάγκη να υπάρξει μια 
συνεπής και αποφασιστική προσέγγιση στα πλαίσια 
της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη 
διαδικασία λήψης αποφάσεων, αναφορικά με την 
ισότητα ευκαιριών για τις γυναίκες. Η ανάγκη αυτή 
καθίσταται ιδιαίτερα έκδηλη, από το γεγονός ότι η 
ανεργία των γυναικών στην Ευρώπη αυξάνεται με 
σημαντικά ταχύτερο ρυθμό σε σύγκριση με το ρυθμό 
αύξηση της ανεργίας του εργαζόμενου πληθυσμού στο 
σύνολο του (βλέπε σημείο 3.3.1.) και επιτείνεται ακόμη 
περισσότερο από τη συρρίκνωση των οικογενειακών 
εισοδημάτων που αναγκάζει ορισμένες γυναίκες να 
καταφεύγουν σε επισφαλείς αγορές εργασίας όπου 
ασκούνται διακρίσεις και στις οποίες οι διαθέσιμες 
θέσεις απασχόλησης είναι περιορισμένες και συχνά 
προσφέρονται με βάση βραχυπρόθεσμες συμβάσεις, 
χωρίς πλήρη κοινωνική προστασία. Η προώθηση και 
συμπερίληψη μέτρων για την ισότητα ευκαιριών πρέπει 
να λαμβάνονται σαφώς υπόψη αν και η συνοχή και 
ανάπτυξη μιας κοινωνικής πολιτικής στο θέμα αυτό δεν 
θα πρέπει να αναβάλλονται για οικονομικούς διαδικα­
στικούς λόγους. Η αρχή της ισότητας των ευκαιριών 
έχει ταφεί στο άρθρο 119 της συνθήκης. Αναφορικά με 
τη συλλογική δράση αξίζει να υπενθυμιστεί σαν 
παράδειγμα το ομόφωνο συμπέρασμα του Συμβουλίου 
της 22ας Ιουλίου 1984 ότι «οι διαφορές μεταξύ των 
θεσμών και των κοινωνικών πολιτικών δεν αποκλείουν-
την εφαρμογή κοινών μέτρων που θα επιτρέψουν τη 
σταδιακή δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κοινωνκού 
χώρου (7). Απαιτείται να ισχυροποιηθούν και να 
ενταθούν οι κοινές δράσεις για την προώθηση της 
ισότητας των ευκαιριών, τόσο σε κοινοτικό επίπεδο, 
όσο και στα κράτη μέλη. Πράγματι, οι διατάξεις που 
έχουν υιοθετηθεί εδώ και μια δεκαετία σχετικά με την 
ισότητα των αμοιβών και την ισότητα μεταχείρισης 
βρίσκονται σε συνεχή κίνδυνο υπονόμευσης. 
(7) ΕΕ αριθ. C 175 της 4. 7. 1984, σ. 1. 
Αριθ. C 189/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 7. 86 
2.3. Από την άποψη αυτή, η πρόταση της Επιτροπής 
θα έπρεπε να είναι αυστηρότερη και επιλεκτικότερη, 
τόσο ως προς την επισήμανση συγκεκριμένων προτε­
ραιοτήτων, όσο και ως προς την αποφασιστική αντιμε­
τώπιση των καίριων ζητημάτων και δράσεων. Το σχέδιο 
ψηφίσματος θα έπρεπε να περιλαμβάνει ένα εκσυγχρο­
νισμένο σύνολο « δράσεων » του οποίου η περιγραφή να 
εκτίθεται στην επεξηγηματική ανακοίνωση. Επιπλέον, 
η Επιτροπή όφειλε να θέσει μια σειρά ημερομηνιών και 
προθεσμιών για την ολοκλήρωση και την εντατικο­
ποίηση των προτεινόμενων μέτρων. 
2.4. Βασικός στόχος στα πλαίσια της απασχόλησης 
είναι να κατοχυρωθεί η ισότητα μεταξύ ανδρών και 
γυναικών σε ό,τι αφορά το δικαίωμα και την πρόσβαση 
στην απασχόληση και να εξασφαλισθεί η ισότητα ως 
προς τις προοπτικές σταδιοδρομίας σε συνδιασμό με 
την ισότητα αμοιβών και όρων εργασίας. Οι διακριτικές 
πρακτικές που εμποδίζουν την ισότητα ευκαιριών δεν 
είναι μόνο κατά βάση εσφαλμένες, αλλά και στην πράξη 
επίσης συντελούν στην ελάττωση της αποτελεσματικό­
τητας και την υποβάθμιση των κινήτρων και των 
γενικών προτύπων τόσο στη βιομηχανία όσο και στην 
κοινωνία στο σύνολο της. Είναι αναμφισβήτητα 
αναγκαίο να ληφθούν κοινά μέτρα και να αναληφθούν 
ειδικές δράσεις που θα προωθούν πραγματικά την 
ισότητα των ευκαιριών. Ως προς το σημείο αυτό όμως, 
δεν είναι εφικτό με τις παρούσες συνθήκες να επιβληθεί 
ένα αυστηρό σύστημα ποσοστώσεων για την επαγγελ­
ματική κατάρτιση και την τοποθέτηση γυναικών σε 
θέσεις απασχόλησης. Η ΟΚΕ συνιστά, λοιπόν, ένθερμα 
να αναληφθούν θετικές δράσεις, με κοινή συμφωνία 
επιχειρήσεων και εργαζομένων,ώστε να τεθούν σαφείς 
στόχοι όσον αφορά τις κατάλληλες ευκαιρίες για τις 
γυναίκες, ιδίως σχετικά με την επαγγελματική κατάρτι­
ση, την πρόσληψη και τις προοπτικές σταδιοδρομίας. 
Η εφαρμογή όλων αυτών των θετικών δράσεων θα 
πρέπει να ελέγχεται τακτικά σε όλα τα επίπεδα. Σε 
τελική ανάλυση όμως, μια πραγματική και ανθεκτική 
μεταρρύθμιση θα πραγματοποιηθεί μόνο με μια νέα και 
ανικειμενική συνειδητοποίηση του προβλήματος. Για 
το λόγο αυτό τα νομικά μέτρα, μολονότι αναγκαία, δεν 
επαρκούν, αυτά καθαυτά, και πρέπει να συνοδευτούν 
από μια σθεναρή εκστρατεία για την αλλαγή των 
εδραιωμένων νοοτροπιών. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις 
3.1. Δράση Α — Καλύτερη εφαρμογή των μέτρων που 
υφίστανται 
3.1.1. Η ΟΚΕ προτείνει ότι για την εφαρμογή και την 
τήρηση της αρχής της ισότητας σε ό,τι αφορά την 
απασχόληση τόσο από νομική πλευρά όσο και στην 
πράξη, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αναπτύξουν μόνιμα 
και αποτελεσματικά μέσα ελέγχου και παρακολούθη­
σης για την εφαρμογή των υφιστάμενων οδηγιών 75/ 
117/ΕΟΚ, 76/207/ΕΟΚ και 79/7/ΕΟΚ. Τα μέσα αυτά θα 
μπορούσαν να συγχωνευθούν με νέους, ή υπάρχοντες 
ανεξάρτητους εθνικούς φορείς για την ισότητα των 
ευκαιριών, όπως η βρετανική «Επιτροπή για την 
Ισότητα Ευκαιριών» ή το ολλανδικό «Συμβούλιο 
Χειραφέτησης» (emancipatieraad) κλπ. Το έργο τους θα 
μπορούσαν να συμπληρώνουν εθνικά, περιφερειακά και 
τοπικά δίκτυα, τα οποία θα περιλαμβάνουν ιδρύματα 
κοινωνικά ή έχοντα σχέση με την αγορά εργασίας, 
κρατικούς φορείς, εκπροσώπους εργοδοτών και εργαζο­μένων καθώς και εκπροσώπους άλλων κοινωνικοεπαγ-
γελματικών ομάδων, κλπ., που θα συμβάλουν από 
κοινού στην καθιέρωση και στον τακτικό έλεγχο των 
μέτρων και εξελίξεων για την ισότητα ευκαιριών. Αυτά 
θα πρέπει να γίνονται χωρίς ανάμειξη στην καθημερινή 
εργασία σε επίπεδο εταιρείας και εργοστασίου, όπου η 
διοίκηση και οι εργαζόμενοι, καθώς και οι εκπρόσωποι 
τους, θα πρέπει από κοινού να εφαρμόζουν, να ελέγχουν 
και να αναπτύσσουν μέτρα για την ισότητα ευκαιριών. 
3.1.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι αξίζει να επιδοκιμαστεί η 
πρόταση της Επιτροπής, όσον αφορά τις ενέργειες υπέρ 
της εφαρμογής της αρχής της αντιστροφής του βάρους 
απόδειξης στις περιπτώσεις σχετικά με την ισότητα 
ευκαιριών και ότι απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση. Η 
πείρα (') δείχνει ότι μια τέτοια μέθοδος θα συντελέσει 
στην αποκατάσταση της αρχής της ισότητας που 
συνεχώς παραβιάζεται και θα συμβάλει στη δημιουργία 
μεγαλύτερης ισορροπίας, μεταξύ του αριθμού των 
νόμιμων υποθέσεων που εκδικάζονται και του δυσανά­
λογα υψηλότερου πραγματικού αριθμού των περιπτώ­
σεων διακριτικής μεταχείρισης. Η αρχή της αντιστρο­
φής του βάρους της απόδειξης θα ενθαρρύνει και θα 
τονώσει, επιπλέον, τη βελτίωση τόσο των πρακτικών 
απασχόλησης όσο και των σύγχρονων τεχνικών 
στελέχωσης που και οι δύο ενεργούν προς το συμφέρον 
της προοδευτικής διοίκησης. Θα πρέπει, ωστόσο, να 
τονισθεί ότι η προτεινόμενη οδηγία θα έπρεπε να έχει 
ως κέντρο τη συγκεκριμένη βασική αρχή και να παρέχει 
στα κράτη μέλη αρκετό πεδίο δράσης και ευχέρεια 
κινήσεων για την εφαρμογή της από νομική άποψη, 
καθώς και για να περιφρουρηθεί απέναντι στις ενδεχό­
μενες καταχρήσεις ορισμένων ομάδων συμφερόντων 
που εξαπολύουν χωρίς διάκριση εκστρατείες, ανεξάρ­
τητα από τη φήμη των εργοδοτών και τους κώδικες 
συμπεριφοράς. 
3.2. Δράση Β-Εκπαίδευση και Κατάρτιση 
3.2.1. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της επέκτασης των 
πρακτικών συνεκπαίδευσης. Τονίζει, επιπλέον, ότι 
είναι αναγκαίο να αποθαρρυνθεί η πρώιμη εκπαιδευτι­
κή και επαγγελματική εξειδίκευση στο σχολείο, που τις 
περισσότερες φορές βασίζεται σε στερεότυπη ή ανεπαρ­
κή παροχή πληροφόρησης, συμβουλών και καθοδήγη­
σης. Θα πρέπει να εξασφαλισθεί για όλους τους μαθητές 
η παρακολούθηση ενός «γενικού προγράμματος μαθη­
μάτων», που να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα γνωστικών 
περιοχών και την κατάλληλη στιγμή να διευκολύνει μια 
πληρέστερη διαφοροποίηση των εκπαιδευτικών και 
επαγγελματικών επιλογών. 
3.2.2. Σε ό,τι αφορά την κατάρτιση, η Επιτροπή θα 
μπορούσε να μελετήσει τον προσδιορισμό στόχων, 
αναφορικά με τα ποσοστά συμμετοχής, όπως αναφέρε­
ται στο σημείο 2.4., ειδικά στον επιστημονικό και 
τεχνικό τομέα (π.χ. ανάλυση συστημάτων Η/Υ) καθώς 
και στους κύκλους μαθημάτων διοίκησης με σκοπό να 
περιοριστεί η τάση των νέων γυναικών να αναζητούν 
κυρίως χαμηλού επιπέδου ή ημιειδικευμένες θέσεις 
απασχόλησης, οι οποίες και επισφαλείς είναι, αλλά και 
συνεχώς περικόπτονται λόγω της ανάπτυξης των νέων 
τεχνολογιών. Θα ήταν μάλιστα δυνατό να μελετηθεί η 
οργάνωση παρόμοιων κύκλων μαθημάτων αποκλειστι­
κά για γυναίκες. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού 
Ταμείου και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Επαγγελματικής 
(!) Για παράδειγμα στη Γαλλία, Νόμος αριθ. 83. 635 του 
Ιουλίου 1983. Άρθρο 140. 8 σχετικά με την άσκηση 
διακρίσεων στο θέμα των αμοιβών. 
28. 7. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 189/33 
Κατάρτισης (CEDEFOP) είναι σημαντικός στο πλαί­
σιο αυτό, για την προώθηση νέων συστημάτων και 
τεχνικών κατάρτισης με σκοπό την ευρύτερη συμμετο­
χή των γυναικών σε κύκλους μαθημάτων επιστημονι­
κού, τεχνικού και διοικητικού χαρακτήρα. Η ΟΚΕ 
τονίζει, επίσης, ότι δεν θα πρέπει να προωθούνται 
βελτιωμένες ευκαιρίες επαγγελματικής κατάρτισης για 
τις γυναίκες μόνο, πριν από την πρόσληψη· το 
γυναικείο προσωπικό που απασχολείται σε διάφορες 
επιχειρήσεις θα πρέπει, επίσης, να έχει τη δυνατότητα 
να φθάσει στο ίδιο επίπεδο κατάρτισης και διοικητικών 
ικανοτήτων με τους άνδρες ομολόγους του, ώστε να 
καθιερωθεί μια περισσότερο ισότιμη βάση για αμοιβές, 
προαγωγές και γενικότερες προοπτικές σταδιοδρομίας. 
3.2.3. Η εκπαίδευση, ειδίκευση και τα επίπεδα 
κατάρτισης αποτελούν οπωσδήποτε ουσιώδεις συντελε­
στές προκειμένου να ευνοηθεί η προώθηση καλύτερων 
ευκαιριών στην αγορά εργασίας. Αυτά καθαυτά, όμως, 
δεν παρέχουν εγγυήσεις για το ότι δεν θα υπάρξει 
διακριτική μεταχείριση. Τις περισσότερες φορές, οι 
νέες γυναίκες που αναζητούν απασχόληση πρέπει να 
διαθέτουν περισσότερα προσόντα ή να έχουν καλύτερη 
απόδοση σε σύγκριση με τους αντίστοιχους άνδρες, για 
να τους συναγωνιστούν σε ό,τι αφορά την πρόσβαση 
στην απασχόληση και την καλή σταδιοδρομία. Η ΟΚΕ 
επισημαίνει την περιορισμένη κάλυψη που παρέχουν τα 
εθνικά στατιστικά στοιχεία, και καλεί επειγόντως την 
Επιτροπή, με την κατάλληλη συνεπικουρία των κρατών 
μελών, να τεκμηριώσει, με βάση πλήρη και αξιόπιστα 
στοιχεία, τις διαφορές που υφίστανται μεταξύ ανδρών 
και γυναικών ως προς τα προσόντα και τα επίπεδα 
κατάρτισης, καθώς και ως προς τις δυνατότητες 
πρόσβασης στην απασχόληση και εξέλιξης της σταδιο­
δρομίας. Η ΟΚΕ συνιστά, επίσης, τη συγκρότηση 
ανεξάρτητων επιτροπών στα κράτη μέλη με σκοπό να 
παρακολουθούν και να συμβάλλουν στην διόρθωση των 
προφανών ανισοτήτων που εμφανίζονται. 
3.3. Δράση Γ— Απασχόληση 
3.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει για μια φορά ακόμη τη 
μεγάλη ανησυχία της ως προς το δυσανάλογα υψηλό 
επίπεδο ανεργίας των γυναικών της Κοινότητας ('). Η 
ΟΚΕ σημειώνει ότι το πρόβλημα συνίσταται κατά ένα 
μέρος στην ορθή ενσωμάτωση των γυναικών στην 
αγορά εργασίας και στον περιορισμό των διακρίσεων, 
όσον αφορά την πρόσληψη, μετεκπαίδευση, σταδιο­
δρομία, τις απολύσεις κλπ. Αναγνωρίζει ότι στο 
διάστημα 1974-1984 (η τελευταία χρονιά για την οποία 
είναι διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία) ο αριθμός των 
απασχολούμενων γυναικών στην Ευρωπαϊκή Κοινότη­
τα αυξήθηκε πράγματι κατά 3 εκατομμύρια, κυρίως στον 
τομέα των υπηρεσιών, ενώ παράλληλα πραγματοποιή­
θηκαν σημαντικές περικοπές σε άλλους τομείς, όπως 
των κατασκευών και της γεωργίας, στους οποίους 
σημειώθηκε παρόμοια μείωση στην απασχόληση των 
ανδρών. Ταυτόχρονα, ο πληθυσμός των εργαζομένων 
γυναικών στην Ευρωπαϊκή Κοικότητα αυξήθηκε κατά 
6,9 εκατομμύρια, δηλαδή κατά 17,5%. Το καθαρό 
αποτέλεσμα είναι ότι, παρά την αύξηση του αριθμού 
των εργαζομένων γυναικών, το ποσοστό συμμετοχής 
του ενεργού γυναικείου πληθυσμού είναι ακόμη χαμη­
λότερο από εκείνο των ανδρών ενώ το επίπεδο ανεργίας 
των γυναικών αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό. Οι 
(!) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις «Άνεργες γυναίκες», 
ΕΕ αριθ. C 206 της 6. 8. 1984. γυναίκες αντιπροσωπεύουν μόνο το 37 % του συνολικού 
αριθμού εργαζομένων σε όλη την Ευρωπαϊκή Κοινότη­
τα (σε σύγκριση με 43 % στις ΗΠΑ). Το ποσοστό 
συμμετοχής τους στην Ευρώπη (ΟΟΣΑ) ανέρχεται 
περίπου σε 50 % (σε σύγκριση με 62 % στις ΗΠΑ) ενώ 
το ποσοστό συμμετοχής των ανδρών υπερβαίνει το 
80 %. Η γυναικεία ανεργία σε όλη την Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα ανήλθε το Δεκέμβριο 1985 σε 12,1 % σε 
σύγκριση με το 11,7 % του Δεκεμβρίου 1984. Αντίθετα 
το ποσοστό ανδρικής ανεργίας της ίδιας χρονιάς 
σημείωσε μια ανεπαίσθητη μείωση της τάξης του 0,1 %, 
δηλαδή από 10,5 % έφθασε σε 10,4 %. Με άλλα λόγια, 
σε μια περίοδο κατά την οποία ο συνολικός εργαζόμε­
νος πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αντιμετω­
πίζει σημαντική πίεση ανεργίας και είναι αναγκαία μια 
σφαιρική πολιτική για τη δημιουργία θέσεων απασχό­
λησης, το χάσμα μεταξύ ανέργων ανδρών και ανέργων 
γυναικών ολοένα αυξάνεται. Γι'αυτό το λόγο είναι 
αναγκαία η ανάληψη θετικών δράσεων για τις γυναίκες. 
3.3.2. Στα πλαίσια της επιδείνωσης της ανεργίας των 
γυναικών, απαιτείται η ανάληψη τέτοιων θετικών 
δράσεων κατά τρόπο σφαιρικό μάλλον, παρά μονόπλευ­
ρο. Θα έπρεπε να επιχειρηθεί με σοβαρότητα, όπως 
ορθά κρίνει η Επιτροπή, μια συνολική και βασισμένη 
σε στατιστικά στοιχεία εκτίμηση της θέσης της 
γυναίκας στην αγορά εργασίας, σε συνδυασμό με μια 
προσεκτική πολιτική για τη δημιουργία θέσεων απα­
σχόλησης που να μην εισάγει διακρίσεις και να 
προκαλεί αυξημένα ποσοστά γυναικείας δραστηριότη­
τας, ώστε να μην καταστεί τελικά αναγκαία η αυστηρή 
επιβολή της γυναικείας κατάρτισης και της τοποθέτη­
σης σε θέσεις απασχόλησης. 
3.3.3. Για το λόγο αυτό, καθώς επισημαίνεται και στο 
σημείο 3.2.3, η ΟΚΕ ζητάει να καταβληθεί πιο 
συντονισμένη προσπάθεια για τη σύσταση και τη 
διασύνδεση των υφισταμένων, επίσημα αναγνωρισμέ­
νων και ανεξάρτητων εθνικών επιτροπών (περιλαμβα­
νομένων κατά προτίμηση και των κοινωνικών εταίρων) 
προκειμένου να παρακολουθούν με βάση κατάλληλα 
στατιστικά στοιχεία και να αναφέρουν τις ανισότητες 
που προκαλούνται στις αγορές εργασίας της Ευρώπης 
από τις διακριτικές πρακτικές και τάσεις. Οι πρακτικές 
που εισάγουν διακρίσεις θα πρέπει είτε να αυτοδιορθώ-
νονται είτε, εφόσον είναι αναγκαίο, να διώκονται 
δικαστικά με τη βοήθεια ενεργειών υπέρ της αρχής της 
αντιστροφής του βάρους της απόδειξης (όπως επιση­
μαίνεται στο σημείο 3.1.2). Οι τάσεις για την άσκηση 
διακρίσεων ενώ χρειάζεται να καταπολεμηθούν με 
συνεχείς εκστρατείες για την ευαισθητοποίηση του 
κοινού και την αλλαγή της εδραιωμένης νοοτροπίας 
απέναντι στις γυναίκες στο τόπο εργασίας (βέπε σημείο 
3.7) θα πρέπει, επίσης, να αντιμετωπιστούν με την 
ανάληψη διάφορων κοινών δράσεων όπως: 
— η επίσημη προώθηση σε όλη την Ευρώπη ενός 
πρακτικού πλαισίου κατευθύνσεων για την καλή 
πρακτική στην απασχόληση, όπως προτείνεται από 
την Επιτροπή, που θα προτρέπει τους εργοδότες να 
αναπτύσσουν τους προσωπικούς τους κώδικες πρα­
κτικής, οι οποίοι θα μπορούν να ενισχυθούν με 
επίσημα μέτρα στήριξης όπως το να ανατίθεται από 
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και άλλους δημόσιους 
φορείς η εκτέλεση έργων κατά προτίμηση στις 
εταιρείες εκείνες που, αν και είναι κατά πρώτο λόγο 
ανταγωνιστικές, επιδεικνύουν επίσης ζωηρό ενδια­
φέρον στην εφαρμογή της ισότητας των ευκαιριών 
Αριθ. C 189/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 28. 7. 86 
— επίσημα κίνητρα, όπως χαμηλότοκα δάνεια και 
φορολογικές διευκολύνσεις, για τη δημιουργία νέων 
μικρών επιχειρήσεων, συνεταιρισμών και παρό­
μοιων πρωτοβουλιών που, αν και δεν κατατάσσουν 
τις γυναίκες σε μια χο>ριστά ενισχυόμενη ή επιδο­
τούμενη ομάδα, λαμβάνουν αντικειμενικά υπόψη τις 
ευκαιρίες των γυναικών στο γενικό οργανωτικό τους 
σχήμα· 
— μια περισσότερο απαιτητική προσέγγιση τόσο από 
τις δημόσιες όσο και από τις ιδιωτικές επιχειρήσεις 
(οι πρώτες θα πρέπει να αποτελέσουν παράδειγμα) 
για τη θέσπιση νέων εργατικών ρυθμίσεων που να 
εξυπηρετούν τόσο τις γυναίκες όσο και τους άνδρες 
στις σημερινές συνθήκες (π.χ. μείωση του χρόνου 
εργασίας, εργασία κατά μερική απασχόληση, εξωτε­
ρική απασχόληση υπό τον όρο ότι εξασφαλίζονται 
τα κοινωνικά δικαιώματα και η ασφάλεια του 
εργαζομένου) και να αντισταθμίζουν, χωρίς να 
εισάγουν διακρίσεις, τις αναγκαστικές διακοπές της 
κανονικής εργασίας (π.χ. άδεια γονέων και άδεια για 
οικογενειακούς λόγους). 
Οι μειονεκτούσες γυναίκες, προκειμένου να εξασφαλί­
σουν μια θέση απασχόλησης, συναντούν περισσότερες 
δυσκολίες από ό,τι οι αντίστοιχοι μειονεκτούντες 
άνδρες, που βρίσκονται ήδη σε πολύ μειονεκτική θέση 
όσον αφορά το δικαίωμα στην απασχόληση. Για το 
λόγο αυτό, πρέπει να ληφθεί υπόψη η διπλή αυτή 
ανισότητα (τα μειονεκτούντα άτομα σε σχέση με τα υγιή 
και οι μειονεκτούσες γυναίκες σε σχέση με τους 
μειονεκτούντες άνδρες) προκειμένου να υπογραμμισθεί 
η βούληση για τη διόρθωση της κατάστασης αυτής, είτε 
στο πλαίσιο της απασχόλησης γενικά είτε, εφόσον 
είναι απαραίτητο, στο εσωτερικό ειδικών πλαισίων 
δραστηριοτήτων (για παράδειγμα: τα προστατευόμενα 
εργαστήρια). 
3.3.4. Η συντονισμένη προσπάθεια για την προώθη­
ση της ισότητας σε ό,τι αφορά την απασχόληση, όπως 
αυτή που περιγράφεται παραπάνω, εξαρτάται καθαρά 
από τη συνεργασία των κοινωνικών εταίρων σε όλα τα 
επίπεδα και θα πρέπει γι'αυτό να ξεπεραστούν και από 
τις δύο μεριές οι ενδοιασμοί και οι κίνδυνοι. Στο 
πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θα ήθελε να συστήσει στην 
Επιτροπή να τεκμηριώσει ακόμη περισσότερο τη 
δήλωση της ότι ο στόχος της ισότητας ευκαιριών στο 
ζήτημα της απασχόλησης «μπορεί να επιτευχθεί χωρίς 
να επιβαρυνθεί αδικαιολόγητα η βιομηχανία». Δεν θα 
μπορούσε, άραγε, να τονισθεί περισσότερο για παρά­
δειγμα η αποτελεσματικότητα του κόστους, με την 
έννοια της μεγιστοποίησης των προηγούμενων επενδύ­
σεων στον τομέα της κατάρτισης, που προκύπτει από 
την ενσωμάτωση των γυναικών στην αγορά εργασίας, 
μετά την περίοδο μητρότητας; Δεν θα μπορούσε η 
Επιτροπή να έχει εξηγήσει πιο εμπεριστατωμένα τα 
θετικά αποτελέσματα των προσπαθειών της σχετικά με 
την προώθηση της ισότητας ευκαιριών στον τραπεζικό 
τομέα; Επιπλέον, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή θα 
έπρεπε να παραμερίσει τους ενδοιασμούς και να 
μελετήσει με ποιο τρόπο θα υπερνικήσει τους κινδύνους 
που ενέχονταν στις διατάξεις για την ισότητα μεταχεί­
ρισης, που ενδέχεται να οδηγήσουν σε σοβαρή υποβάθ­
μιση των γυναικείων συνθηκών εργασίας. Η Επιτροπή, 
για παράδειγμα θα μπορούσε να εξετάσει με μεγαλύτερη 
προσοχή το έργο και τα προσωρινά πορίσματα του 
Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη βελτίωση των όρων 
διαβίωσης και εργασίας, σύμφωνα με τα οποία, στις 
σημερινές συνθήκες, μια μεγαλύτερη πρόσβαση των 
γυναικών στις εργασίες με βάρδια και τις νυχτερινές εργασίες, θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις 
στις γυναίκες ως προς την κόπωση, τις οικογενειακές 
σχέσεις, τις υπερωρίες, την εκμετάλλευση και ασφά­
λεια. Θετική δράση θα πρέπει, επίσης, να αναληφθεί με 
στόχο τα προβλήματα και τους συντελεστές αυτούς 
όπου καθίσταται έκδηλη η ανάγκη περισσότερης 
έρευνας βασισμένης στην πρακτική εμπειρία και 
μεγαλύτερου πολιτικού ενδιαφέροντος. 
3.4. Δράση Δ — Νέες Τεχνολογίες 
3.4.1. Όπως έχει παρατηρήσει παλαιότερα ΟΚΕ: 
«Οι νέες τεχνολογίες δεν είναι ούτε αρνητικές ούτε 
θετικές. Αντίθετα, είναι ο τρόπος με τον οποίο 
χρησιμοποιούνται που τους προσδίδει θετική ή αρνητι­
κή όψη. Η παρατήρηση αυτή καθώς και άλλες παρό­
μοιες, όπως για παράδειγμα όσον αφορά τη σωστή 
πληροφόρηση και τη συμμετοχή στην τεχνολογική 
μεταβολή, ισχύουν για το εργατικό δυναμικό και την 
κοινωνία γενικότερα. 
3.4.2. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις γυναίκες, η ΟΚΕ 
επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής ότι τα κράτη 
μέλη θα πρέπει να πραγματοποιούν στατιστικά εμπερι­
στατωμένες αξιολογήσεις της συμμετοχής των γυναι­
κών στις νέες τεχνολογίες. Συμμερίζεται, επίσης, τις 
ανησυχίες της Επιτροπής σχετικά με τις συλλογικές 
συμβάσεις που συνδέονται με τις νέες μεθόδους 
εργασίας και τη γυναικεία απασχόληση. Στην περίπτω­
ση αυτού και άλλων σχετικών προβληματικών τομέων, 
η ΟΚΕ συνιστά να αναληφθούν προληπτικές δράσεις 
αντί για δράσεις θεραπευτικού χαρακτήρα. Συνεπώς, η 
ΟΚΕ τονίζει ότι είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθούν 
εσπευσμένες επιστημονικές έρευνες όσον αφορά τις 
συνέπειες που έχουν στην υγεία οι νέες τεχνολογίες και 
για το εργατικό δυναμικό στο σύνολο του, αλλά και (στα 
πλαίσια της παρούσας γνωμοδότησης) για τους τομείς 
υψηλής γυναικείας δραστηριότητας, όπως μελέτες για 
την εργασία με οθόνη (VDU WORK) θα μπορούσαν να 
χρησιμοποιηθούν ως παράδειγμα. Η ΟΚΕ καλεί, ακόμη 
μια φορά, την Επιτροπή να συνεργαστεί στενά με το 
Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη βελτίωση των συνθηκών 
διαβίωσης και εργασίας για το θέμα αυτό, χρησιμο­
ποιώντας το έργο που έχει πραγματοποιηθεί για 
παράδειγμα σχετικά με την οπτική οξύτητα και την 
εργασία με οθόνη, τις επιπτώσεις της τεχνολογικής 
ανάπτυξης στους ταμίες των υπεραγορών, την ένταση 
κατά τη διαδικασία ταξινόμησης στα ταχυδρομεία, τις 
επιπτώσεις της «τηλεργασίας», κλπ. 
3.5. Δράση Ε — Κοινωνική προστασία και κοινωνική 
ασφάλιση 
3.5.1. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής 
να ολοκληρώσει το έργο της σχετικά με την προοδευτι­
κή εξατομίκευση των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλι­
σης. 
3.5.2. Κάτω από το πρίσμα της Ενιαίας Πράξης για 
την υλοποίηση της Εσωτερικής Αγοράς, η ΟΚΕ θεωρεί 
ότι το σχέδιο οδηγίας για τα επαγγελματικά συστήματα 
κοινωνικής ασφάλισης μπορεί, με την έννοια μιας 
κοινωνικής πολιτικής, να εκληφθεί ότι βαδίζει προς την 
ίδια κατεύθυνση και θα μπορούσε να συντελέσει στη 
μείωση των στρεβλώσεων του εσωτερικού ανταγωνι­
σμού που προκαλείται από τα επαγγελματικά συστήμα­
τα διαφορετικού κόστους για τους άνδρες και τις 
γυναίκες στα κράτη μέλη. Δεν θα έπρεπε, συνεπώς, το 
σχέδιο πρότασης να υιοθετηθεί με πλειοψηφία; 
28. 7. 86 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 189/35 
3.5.3. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη μιας σωστής 
κάλυψης στον τομέα της κοινωνικής προστασίας για 
τους εργαζόμενους κατά μερική απασχόληση, τους 
εργαζόμενους εκτός τόπου εργασίας και τους απασχο­
λούμενους σε νέα συστήματα εργασίας. 
3.6. Δράση ΣΤ— Καταμερισμός των οικογενειακών και 
επαγγελματικών ευθυνών 
3.6.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως τις διάφορες 
προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τον καταμερισμό 
των ευθυνών και το συμβιβασμό οικογενειακών υπο­
χρεώσεων και εργασίας. Θα έπρεπε να χρησιμοποιη­
θούν νέες και ευπροσάρμοστες μέθοδοι εργασίας με τη 
βοήθεια των νέων τεχνολογιών, στα πλαίσια μιας 
πολύπλευρης και συνεκτικής κοινωνικής πολιτικής που 
θα συντελέσει στη μεγιστοποίηση της συμμετοχής στις 
διπλές ευθύνες που δημιουργεί το σχήμα οικογένεια/ 
εργασία. Επιπλέον, η βελτίωση των εγκαταστάσεων 
φύλαξης παιδιών και άλλων παρόμοιων μορφών κοινω­
νικής αρωγής που προτείνει η Επιτροπή θα μπορούσε 
να συμβάλει στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλη­
σης. 
3.6.2. Όπως στο σημείο 3.5.2, το σχέδιο οδηγίας για 
την άδεια γονέων και την άδεια για οικογενειακούς 
λόγους μπορεί να θεωρηθεί ότι συμβαδίζει από την 
άποψη της κοινωνικής πολιτικής με την Ενιαία Πράξη 
για την Εσωτερική Αγορά, συμβάλλοντας στην ευθυ­
γράμμιση των διαφορετικού κόστους πολλαπλών πρα­
κτικών που υφίστανται στα κράτη μέλη σχετικά με τις 
διακοπές της εργασίας. 3.7. Δράση Ζ — Ευαισθητοποίηση — Εξέλιξη των 
νοοτροπιών 
3.7.1. Η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία σ'αυτή 
την πτυχή της εκστρατείας για την προώθηση της 
ισότητας ευκαιριών καθώς και στον καίριο ρόλο που 
μπορούν να διαδραματίσουν τα μαζικά μέσα ενημέρω­
σης στη διαμόρφωση μιας νέας συνειδητοποίησης 
αυτού του ζητήματος. 
3.7.2. Η ΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας για να 
επιδοκιμάσει το έργο της Επιτροπής και του Συμβου­
λίου της Ευρώπης ως προς το θέμα αυτό και ιδιαίτερα 
την έκθεση του τελευταίου σχετικά με τις «Γυναίκες σε 
υπεύθυνες θέσεις». 
3.7.3. Η ευαισθητοποίηση και η αλλαγή των εδραιω­
μένων νοοτροπιών απαιτούν, εντούτοις, αρκετό χρόνο 
για να αναπτυχθούν και εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο 
βαθμό από την υπευθυνότητα του πολίτη και την 
κοινωνική αλληλεγγύη. Και εδώ, η συνεργασία των 
κοινωνικών εταίρων διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο. 
Η ΟΚΕ, συνεπώς, καλεί όλες τις ομάδες και όλους τους 
κοινωνικοεπαγγελματικούς οργανισμούς που εκπροσω­
πούνται στους κόλπους τους να υποστηρίξουν πλήρως 
την εκστρατεία που έχει αναλάβει η Επιτροπή για την 
ευρεία ενημέρωση όλης της Κοινότητας. Σ'αυτό το ίδιο 
πλαίσιο και όπως επισημαίνεται προηγουμένως (ση­
μείο 3.1.1) το τμήμα συνιστά ιδιαίτερα τη συγκρότηση 
κοινών συμβουλευτικών επιτροπών από εκπροσώπους 
της διοίκησης και των εργαζομένων, τόσο σε τομεακό 
όσο και εργοστασιακό επίπεδο, για την εισαγωγή και 
τον τακτικό έλεγχο σχεδίων θετικής δράσης. Το τμήμα 
θεωρεί ότι θα έπρεπε να καταρτιστεί γνωμοδότηση 
πρωτοβουλίας, προκειμένου να διατυπωθούν ιδέες για 
τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αναπτυχθεί μια 
νέα συνειδητοποίηση του προβλήματος και θετικές 
δράσεις υπέρ της ισότητας ευκαιριών για τις γυναίκες. 
Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1986 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Gerd MUHR 
Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 77/99/ 
ΕΟΚ περί υγειονομικών προβλημάτων στον τομέα των ενδοκοινοτικών συναλλαγών 
προϊόντων με βάση το κρέας 
(86/C 189/13) 
Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 6 Ιανουαρίου 1986 να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 198 της 
συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση οδηγίας. 
Το τμήμα γεωργίας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε 
τη γνωμοδότηση του στις 3 Απριλίου 1986 με βάση την προφορική εισηγητική έκθεση του κ. 
Wick. 
Η ΟΚΕ υιοθέτησε στις 24 Απριλίου 1986 κατά την 236η σύνοδο ολομέλειας της χωρίς ψήφο 
κατά και 7 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση: