[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 15.12.2005

COM(2005) 657 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση αξιολόγησης της οδηγίας 98/26/ΕΚ σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού στα συστήματα πληρωμών (EΕ 25)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Στόχοι της αξιολόγησης 5

2. Εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού 6

3. Τα κυριότερα προβλήματα που εντοπίστηκαν και οι προβλεπόμενοι κίνδυνοι 7

4. Στόχοι, αποτελέσματα και επιπτώσεις της οδηγίας για το αμετάκλητο του διακανονισμού 10

5. Συμπεράσματα 12

ANNEX 13

Περίληψη

Η οδηγία 1998/26/ΕΚ σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού (εφεξής "ΟΑΔ"), άρχισε να ισχύει την 11η Δεκεμβρίου 1999 για τα κράτη μέλη της ΕΕ-15 και την 1η Μαΐου 2004 για τα 10 νέα κράτη μέλη. Η ΟΑΔ εφαρμόζεται επίσης στα κράτη της ΕΖΕΣ: τη Νορβηγία, την Ισλανδία και το Λίχτενσταϊν. Σύμφωνα με το άρθρο 12 της ΟΑΔ, "… η Επιτροπή θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, συνοδευόμενη, αν χρειάζεται, από προτάσεις για την αναθεώρησή της." Την 11η Δεκεμβρίου 2002 το αργότερο έπρεπε να παρουσιαστεί έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Πράγματι, η Επιτροπή ανέθεσε την σύνταξη της έκθεσης αυτής σχετικά με την ΕΕ-15. Η έκθεση αυτή οριστικοποιήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 2003:http://europa.eu.int/comm/internal_market/payments/docs/transposition-dir-9826/main_en.pdf). Λόγω της διεύρυνσης που επίκειτο, η έκθεση αυτή δεν παρουσιάστηκε στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η παρούσα έκθεση σκοπό έχει να καλύψει το σύνολο της ΕΕ-25.

Για την προετοιμασία της παρούσας έκθεσης, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να απαντήσουν σε ένα λεπτομερές ερωτηματολόγιο σχετικά με την εφαρμογή και την εκτέλεση της ΟΑΔ. Στο ερωτηματολόγιο απάντησαν όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Κύπρο η οποία εξήγησε ότι δεν διέθετε επαρκή πρακτική εμπειρία σχετικά με την εφαρμογή της ΟΑΔ για να απαντήσει στο ερωτηματολόγιο.

Η οδηγία για το αμετάκλητο του διακανονισμού – Σκεπτικό και περιγραφή

Η ΟΑΔ ήταν η απάντηση του νομοθέτη της Κοινότητας στα πιθανά προβλήματα που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή για τα Συστήματα Πληρωμών και Διακανονισμού (CPSS) υπό την αιγίδα της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών σχετικά με τον συστημικό κίνδυνο. Με την έναρξη του σταδίου ΙΙ της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ) το 1994, κατέστη σαφές ότι υπήρχε ανάγκη μιας σταθερής και αποτελεσματικής υποδομής πληρωμών για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών πληρωμών, τη στήριξη της μελλοντικής ενιαίας νομισματικής πολιτικής και για την ελαχιστοποίηση του συστημικού κινδύνου λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τον πολλαπλασιασμό των διασυνοριακών πτυχών.

Για να ανταποκριθεί στην ανάγκη ελαχιστοποίησης του συστημικού κινδύνου και να εξασφαλιστεί η σταθερότητα των συστημάτων πληρωμών και διακανονισμού αξιογράφων, η ΟΑΔ προβλέπει ότι οι εντολές μεταβίβασης που εισάγονται στα συστήματα αυτά δεν μπορούν να ανακληθούν ή να ακυρωθούν με άλλο τρόπο. Η προστασία αυτή εγκαθιδρύεται με τη θέσπιση του αμετάκλητου και του οριστικού χαρακτήρα των εντολών μεταβίβασης και του συμψηφισμού των εντολών μεταβίβασης που εισάγονται σε ένα αναγνωρισμένο σύστημα, ακόμη και στην περίπτωση που υπάρχει διαδικασία αφερεγγυότητας κατά ενός εγχώριου ή ξένου φορέα που συμμετέχει στο σύστημα. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προστασία αυτή υφίστατο ήδη σε πολλά κράτη μέλη, αλλά με διαφορετικές μορφές, ακόμα και πριν την έκδοση της ΟΑΔ.

Η ΟΑΔ περιλαμβάνει 14 άρθρα και είναι σχετικά σύντομη. Αντίβαρο της συντομίας αυτής αποτελεί ο ιδιαίτερα πολύπλοκος χαρακτήρας του κειμένου.

Ο μηχανισμός της ΟΑΔ είναι η καθιέρωση μιας κατηγορίας συστημάτων που επωφελούνται από την προστασία της τα οποία εμπίπτουν στον λειτουργικό ορισμό του "συστήματος" που προβλέπει η οδηγία και έχουν προσδιοριστεί κατάλληλα από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή. Στην παρούσα έκθεση, ο όρος "σύστημα" χρησιμοποιείται όταν αναφέρεται σε ένα μέλος της κατηγορίας αυτής. Συνολικά, η ΟΑΔ έχει καθιερώσει μία πανευρωπαϊκή κατηγορία συστημάτων· έχει ενδιαφέρον να αναφερθεί ότι η συμμετοχή σε αυτήν την πανευρωπαϊκή κατηγορία έχει τόσο εμπορική όσο και συστημική αξία. Η Επιτροπή διατηρεί κατάλογο των κοινοποιηθέντων συστημάτων στον δικτυακό τόπο http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/financial-markets/settlement/dir-98-26-art10-national_en.htm.

Η ΟΑΔ καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της με τον ορισμό ορισμένων βασικών συνιστωσών όπως το "σύστημα", ο "συμμετέχων" και η "διαδικασία αφερεγγυότητας". Μόλις, σύμφωνα με τους κανόνες ενός συστήματος, μια εντολή μεταβίβασης ή εντολή διακανονισμού αξιογράφων εισαχθεί σε ένα σύστημα, προστατεύεται έναντι απαιτήσεων τρίτων, ακόμη και στην περίπτωση πτώχευσης ενός ή περισσότερων συμμετεχόντων στο σύστημα. Η προστασία αυτή εξασφαλίζεται εάν η εντολή μεταβίβασης έχει εισέλθει σε ένα σύστημα πριν από την κίνηση της διαδικασίας αφερεγγυότητας ή, κατά την ίδια ημέρα μετά την κίνηση της διαδικασίας αυτής, με την προϋπόθεση ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να αποδείξουν ότι δεν γνώριζαν ή δεν όφειλαν να γνωρίζουν την ύπαρξη αυτής της διαδικασίας. Σχετικά με την προστασία αυτή, ο συμψηφισμός εντολής μεταβίβασης δεν ανατρέπεται βάσει νόμου, κανονισμού, κανόνων ή πρακτικών σχετικά με την ακύρωση συμβάσεων ή άλλων δικαιοπραξιών που έχουν συναφθεί πριν την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας. Το κρίσιμο χρονικό σημείο για την εισαγωγή μιας εντολής μεταβίβασης στο σύστημα καθορίζεται από τους κανόνες κάθε συστήματος. Επιπλέον, η ΟΑΔ απαιτεί τη μη εφαρμογή όλων των αναδρομικών αποτελεσμάτων διαδικασιών αφερεγγυότητας στις εντολές μεταβίβασης ή συμψηφισμού.

Εάν κράτος μέλος λάβει απόφαση να κινήσει διαδικασία αφερεγγυότητας κατά συμμετέχοντος σε σύστημα, αυτό κοινοποιείται αμέσως σε μια κεντρική αρχή που ορίζεται σε κάθε κράτος μέλος, η οποία με τη σειρά της ενημερώνει τις κεντρικές αρχές όλων των κρατών μελών. Η διάταξη αυτή σκοπό έχει την εξασφάλιση έγκαιρης προειδοποίησης.

Το εφαρμοστέο δίκαιο που διέπει ένα σύστημα αποφασίζεται με τους κανόνες κάθε συστήματος. Σύμφωνα με την ΟΑΔ, το σύστημα μπορεί να διέπεται από το εθνικό δίκαιο οποιοδήποτε κράτους μέλους, εφόσον ένας τουλάχιστον από τους συμμετέχοντες στο σύστημα έχει την κεντρική διοίκησή του στο κράτος του οποίου έχει επιλεγεί το δίκαιο.

Όσον αφορά τα αξιόγραφα που παρέχονται ως πρόσθετη ασφάλεια στους συμμετέχοντες σε σχέση με συστήματα ή κεντρικές τράπεζες, η νομοθεσία που ισχύει σχετικά με την πρόσθετη ασφάλεια είναι η νομοθεσία του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το μητρώο, ο λογαριασμός ή το κεντρικό σύστημα καταθέσεων όπου έχουν καταχωρηθεί νομίμως.

Προσδιορισμός των συστημάτων πληρωμών και των συστημάτων διακανονισμού αξιογράφων

Σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 10 της ΟΑΔ, τα κράτη μέλη γνωστοποιούν στην Επιτροπή και κατονομάζουν ποια συστήματα έχουν επιλέξει και ποιες εθνικές αρχές είναι αρμόδιες για την κοινοποίηση. Η Επιτροπή τηρεί δύο μητρώα με τις πληροφορίες αυτές τα οποία είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο. Ενημερώνονται κάθε φορά που τα κράτη μέλη αποστέλλουν νέες πληροφορίες στην Επιτροπή.

Οι πληροφορίες σχετικά με τις αρχές που τα κράτη μέλη έχουν επιλέξει για τις κοινοποιήσεις της κίνησης διαδικασιών αφερεγγυότητας (άρθρο 6 της ΟΑΔ) περιλαμβάνουν την επίσημη επωνυμία των αρμόδιων αρχών και τις λεπτομέρειες για τις επαφές (αρμόδια πρόσωπα, αριθμοί τηλεφώνων κλπ.). 11 κράτη μέλη έχουν ορίσει τις εθνικές κεντρικές τους τράπεζες ως τις αρμόδιες αρχές (Αυστρία, Βέλγιο, Κύπρος, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λιθουανία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πολωνία). 7 άλλα κράτη μέλη έχουν ορίσει τις εθνικές εποπτικές αρχές τους (Δανία, Εσθονία, Γαλλία, Γερμανία, Λετονία, Λουξεμβούργο, Σουηδία) και 6 έχουν ορίσει και τις δύο (Τσεχική Δημοκρατία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Ισπανία, Σλοβακία, Ηνωμένο Βασίλειο). Ένα κράτος μέλος έχει ορίσει ένα υπουργείο (Φινλανδία) (http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/financial-markets/settlement/dir-98-26-art06-insolvency_en.htm)

Όσον αφορά τα συστήματα πληρωμών και συστήματα διακανονισμού αξιογράφων που έχουν καθοριστεί (άρθρο 10 της ΟΑΔ) υπάρχουν επίσης πληροφορίες και οι πλήρεις επωνυμίες των συστημάτων καθώς και οι λεπτομέρειες για τις επαφές. Οι λεπτομέρειες των πληροφοριών που τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Η Επιτροπή σκοπεύει να ζητήσει την ομοιογένεια των παρεχόμενων πληροφοριών. Ωστόσο, αυτό δεν θα απαιτήσει νομοθετική πράξη αλλά μια ανεπίσημη συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών.

Υπάρχουν συνολικά 107 συστήματα που καθορίστηκαν και κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή. Από αυτά, 49 είναι συστήματα πληρωμών και 58 συστήματα διακανονισμού αξιογράφων. Υπάρχει σαφής τάση να καθορίζονται ολοένα και περισσότερα συστήματα από τα αρμόδια κράτη μέλη δεδομένου ότι αυτό παρέχει διπλά οφέλη: αποκτούν την "σφραγίδα ποιότητας" της ΟΑΔ και το ανεπίσημο "διαβατήριο εμπιστοσύνης" για τις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητές τους. Όταν ένα σύστημα έχει επιλεγεί και κοινοποιηθεί, οι φορείς της αγοράς μπορούν να εμπιστεύονται τη νομική ποιότητα των παρόχων υπηρεσιών και το νομικό πλαίσιο στο οποίο λειτουργούν. Τα αλλοδαπά δικαστήρια και οι αρχές πρέπει να τηρούν την προστασία που εξασφαλίζεται βάσει της ΟΑΔ στα συστήματα αυτά.

1. Στόχοι της αξιολόγησης

Οι κυριότεροι στόχοι της παρούσας αξιολόγησης είναι: (i) η ανάλυση της διαδικασίας με την οποία εφαρμόστηκε η ΟΑΔ και (ii) ο προσδιορισμός ενός καταλόγου πιθανών προβληματικών θεμάτων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο μιας μελλοντικής αναθεώρησης της οδηγίας.

Η παρούσα αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε με βάση τις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Όσον αφορά τον πρώτο στόχο, τα κράτη μέλη απάντησαν σε εκτεταμένο ερωτηματολόγιο που απέστειλε η Επιτροπή (βλ. τμήμα 1) σχετικά με την εφαρμογή της ΟΑΔ. Το υλικό που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή είναι ογκώδες και δεν μπορεί να αναπαραχθεί λεπτομερώς. Κατά συνέπεια, τα σημεία που δεν αναφέρονται στην παρούσα αξιολόγηση είναι εκείνα για τα οποία δεν παρουσιάστηκε πρόβλημα ή δεν υπάρχει ανάγκη ενδεχόμενης αναθεώρησης. Ωστόσο, οι αναγνώστες που ενδιαφέρονται μπορούν να συμβουλευτούν τις απαντήσεις κάθε κράτους μέλους στη σχετική σελίδα της Επιτροπής στο Διαδίκτυο (θα δοθεί η διεύθυνση) για όλες τις λεπτομέρειες.

Όσον αφορά το δεύτερο στόχο, ορισμένα κράτη μέλη και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέφρασαν τις απόψεις τους σχετικά με τα θέματα που θα παρουσίαζαν ενδεχομένως προβλήματα. Στην παρούσα έκθεση αξιολόγησης, η Επιτροπή εντόπισε τα βασικά προβλήματα που θα έπρεπε να αναλυθούν περαιτέρω (τμήμα 4). Η παρούσα αξιολόγηση δεν αποτελεί επίσημη πρόταση για την "αναθεώρηση της οδηγίας", σύμφωνα με το άρθρο 12 της ΟΑΔ. Τυχόν προτάσεις για τροποποίηση της οδηγίας θα έπρεπε βεβαίως να συνοδεύονται από πλήρη αξιολόγηση των επιπτώσεων.

2. Εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με το αμετάκλητο του διακανονισμού

Ανάλυση της διαδικασίας με την οποία εφαρμόστηκε η ΟΑΔ

Όλα τα κράτη μέλη φαίνεται να συμφωνούν ότι η ΟΑΔ παρέχει ένα σημαντικότατο εργαλείο που εξασφαλίζει τη μεγαλύτερη προστασία κατά του συστημικού κινδύνου στα ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών και τα συστήματα διακανονισμού αξιογράφων και ότι παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και προβλεψιμότητα στους συμμετέχοντες από τα διάφορα κράτη μέλη. Η άποψη που επικρατεί είναι ότι η ΟΑΔ πέτυχε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και λειτουργεί ικανοποιητικά. Παραδείγματος χάρη, μία απάντηση στο ερωτηματολόγιο αναφέρει ότι "είμαστε πολύ ικανοποιημένοι με την ΟΑΔ που παρέχει πλήρη (σχεδόν τέλεια) νομική προστασία για τα συστήματα με διεθνή συμμετοχή. Η ΟΑΔ δεν χρειάζεται οποιεσδήποτε σημαντικές μεταβολές. Ωστόσο θα μπορούσαν να γίνουν ορισμένες βελτιώσεις δευτερεύουσας σημασίας".

Με βάση τις απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο, αξίζει να σημειωθούν ορισμένα θέματα που αφορούν την εφαρμογή της οδηγίας. Στο παρόν τμήμα δεν εξετάζονται τα προβληματικά ζητήματα τα οποία αναλύονται στο τμήμα 4.

- Άρθρο 1 στοιχείο α): Σ χετικά με την επιλογή του δικαίου που διέπει τους κανόνες ενός συστήματος (νομοθεσία οποιουδήποτε κράτους μέλους) - εάν υπάρχουν συστήματα που είναι καταχωρημένα, βρίσκονται ή/και κοινοποιήθηκαν από ένα κράτος μέλος τα οποία διέπονται από τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους, όλα τα κράτη μέλη εκτός από ένα απάντησαν αρνητικά στην ερώτηση αυτή. Στην αντίθετη ερώτηση, εάν τα κράτη μέλη γνωρίζουν εάν οι νομοθεσίες τους χρησιμοποιούνται από σύστημα που έχει καταχωρηθεί, βρίσκεται ή/και κοινοποιήθηκε σε ή από άλλο κράτος μέλος, δύο κράτη μέλη απάντησαν θετικά. Οι απαντήσεις αυτές δεν επιτρέπουν να συναχθεί ένα σαφές συμπέρασμα. Ωστόσο, η τάση που διαφαίνεται όσον αφορά τα συστήματα πληρωμών και διακανονισμού αξιογράφων είναι να λειτουργούν σε ένα εγχώριο πλαίσιο, παρά την πρόθεση να δημιουργηθεί μία εσωτερική αγορά και για τις υπηρεσίες αυτές. Υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει κανένα ή ελάχιστα μόνο συστήματα που είναι γνήσια πανευρωπαϊκά.

- Άρθρο 2 στοιχεία γ) (δ) και (ε): Υπάρχει ομοιόμορφη αντιμετώπιση των κεντρικών αντισυμβαλλόμενων, των διακανονιστών και των συμψηφιστικών γραφείων, δεδομένου ότι όλα τα κράτη μέλη επιτρέπουν σε αυτές τις οντότητες να είναι "συμμετέχοντες" βάσει της ΟΑΔ.

- Άρθρο 2 στοιχείο (ζ): Σχετικά με τη χρήση της έννοιας του "έμμεσου συμμετέχοντος", η εικόνα είναι πιο άνιση. Σχετικά με την ερώτηση αν υπήρχαν περιπτώσεις στις οποίες "έμμεσοι συμμετέχοντες" ή άλλες επιχειρήσεις θεωρήθηκαν ως "συμμετέχοντες", 9 κράτη μέλη απάντησαν θετικά. Τα νομικά συστήματα των άλλων κρατών μελών είτε δεν αναγνωρίζουν την έννοια είτε δεν έχουν ακόμη δεχθεί έμμεσους συμμετέχοντες, παρόλο που αυτό θεωρείται πιθανό σε ορισμένες περιπτώσεις. Όλα τα κράτη μέλη επέλεξαν να μην επεκτείνουν τον κύκλο των συμμετεχόντων πέρα από ό,τι προβλέπεται στην ΟΑΔ.

- Άρθρο 3: Η ΟΑΔ ελαχιστοποιεί τον συστημικό κίνδυνο προβλέποντας το αμετάκλητο, την εκτελεστότητα και την αντιταξιμότητα έναντι τρίτων, των εντολών μεταβίβασης και συμψηφισμού που εισάγονται σε ένα σύστημα. Η μείωση του συστημικού κινδύνου απαιτεί μεταξύ άλλων τη δυνατότητα ανάληψης ενέργειας κατά τρόπο έγκαιρο σε περίπτωση αφερεγγυότητας ενός συμμετέχοντος σε ένα σύστημα. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό οι συμμετέχοντες στην αγορά καθώς και τα δικαστήρια και αρμόδιες αρχές να έχουν άμεση και πλήρη πρόσβαση στις πληροφορίες, τις αποφάσεις και άλλες ρυθμίσεις σχετικά με αφερεγγυότητες. Σε 18 κράτη μέλη, οι αποφάσεις αυτές δημοσιοποιούνται και διατίθενται σε διάφορα μέσα με διαφορετικές προθεσμίες. Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για την άμεση δημοσιοποίηση διαδικασιών αφερεγγυότητας, ενώ άλλα κράτη μέλη απλώς δημοσιεύουν τις πληροφορίες αυτές εντός μικρής προθεσμίας ή που μπορεί να φθάνει μέχρι και 8 ημέρες στην επίσημη εφημερίδα της κυβερνήσεως. Ορισμένα κράτη μέλη δημοσιοποιούν αποφάσεις μόνον όταν έχουν αποκτήσει πλήρη νομική ισχύ και ορισμένα κράτη μέλη αφήνουν στους δικαστές την ευχέρεια να διατάξουν μία εκτενέστερη δημοσιοποίηση απόφασης, για παράδειγμα σε τοπικές και εθνικές εφημερίδες. Πέντε κράτη μέλη δεν δημοσιοποιούν αποφάσεις αφερεγγυότητας, ακόμη και αν έχουν εκτεταμένη υποχρέωση αναφοράς όταν τα δικαστήρια οφείλουν να ενημερώσουν αμέσως, για παράδειγμα, την εθνική κεντρική τράπεζα, την κυβέρνηση και το μητρώο εταιρειών.

- Άρθρο 5: Κανένα από τα 24 κράτη μέλη που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δεν έχει οποιαδήποτε νομοθεσία που ορίζει την "χρονική στιγμή" εισόδου μιας εντολής μεταβίβασης ή διακανονισμού αξιογράφων· όλα τα κράτη μέλη αναφέρουν ότι αυτό αποφασίζεται από τους συμφωνηθέντες κανόνες κάθε συστήματος, σύμφωνα με τις διατάξεις της ΟΑΔ. Αυτό θα πρέπει να θεωρηθεί θετικό αφού σημαίνει ότι κανένας συμμετέχων δεν έχει το φόβο ότι η εθνική νομοθεσία θα μπορούσε να υπερισχύσει έναντι των ρυθμίσεων των συστημάτων επ’ αυτού του σημείου.

- Σχετικά με τη γενική ερώτηση κατά πόσο τα κράτη μέλη έχουν ή είχαν προβλήματα με την εφαρμογή της ΟΑΔ, όλα απάντησαν αρνητικά. Ελάχιστα κράτη μέλη είχαν καθυστέρηση στην εφαρμογή, αλλά ανέφεραν ότι αυτό οφειλόταν σε άλλους παράγοντες και όχι στο περιεχόμενο της ίδιας της ΟΑΔ.

Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ΟΑΔ ενσωματώθηκε στη νομοθεσία όλων των κρατών μελών με πολύ ικανοποιητικό τρόπο, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρονται στο τμήμα 4.

3. Τα κυριότερα προβλήματα που εντοπίστηκαν και οι προβλεπόμενοι κίνδυνοι

Στο τμήμα αυτό παρέχεται μια σύνοψη των τομέων στους οποίους εντοπίζονται προβλήματα με την ορθή ενσωμάτωση ή εφαρμογή της ΟΑΔ με βάση τις απαντήσεις και τις προτάσεις που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Εντοπίζονται οι κυριότεροι δυνητικά προβληματικοί τομείς που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο μιας μελλοντικής αναθεώρησης της οδηγίας.

Υπάρχει επίσης μια σειρά λιγότερο σημαντικών και πιο τεχνικών θεμάτων που θα πρέπει να εξεταστούν πλήρως στο πλαίσιο μελλοντικών εργασιών για την αναθεώρηση της ΟΑΔ, αλλά τα οποία στο στάδιο αυτό δεν φαίνεται να έχουν καθοριστική σημασία.

1. Άρθρο 1 στοιχείο α) Ένα θέμα το οποίο φαίνεται να υποστηρίζεται από 7 κράτη μέλη είναι η εισαγωγή μιας εναλλακτικής δυνατότητας να υπάρχουν νομοθεσίες περισσότερων κρατών μελών που θα μπορούσαν να διέπουν ένα συγκεκριμένο σύστημα ή διάφορα τμήματά του.

Φαίνεται ότι 6 κράτη μέλη (ενδεχομένως 7, δεδομένου ότι ένα κράτος μέλος δεν έδωσε σαφή απάντηση) ενδέχεται να μην επιτρέπουν ρητά την ελεύθερη επιλογή της νομοθεσίας που θα διέπει ένα σύστημα. Αυτό θα μπορούσε δυνητικά να αποτελέσει πρόβλημα που δεν μπορεί να αγνοηθεί και ενδέχεται να οδηγήσει σε διαδικασίες παράβασης.

2 . Το άρθρο 2 στοιχείο α) της ΟΑΔ θα πρέπει να καθιστά σαφές ότι μια "συμφωνία" μεταξύ συμμετεχόντων μπορεί να επιτευχθεί είτε με σύμβαση είτε μέσω της νομοθεσίας.

3. Το φάσμα των ιδρυμάτων που ορίζονται στο άρθρο 2 στοιχείο β) περιλαμβάνει τα πιστωτικά ιδρύματα. Υπάρχει κάποια αβεβαιότητα για το κατά πόσο αυτό περιλαμβάνει τα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος (ELMIS), όπως ορίζονται στην οδηγία 2000/46/EΚ, άρθρο 2 στοιχείο α). Για 13 κράτη μέλη και την ΕΚΤ τα ιδρύματα αυτά περιλαμβάνονται· για 11, δεν περιλαμβάνονται. Η ΕΚΤ έχει εκφράσει κάποιες ανησυχίες σχετικά με το θέμα αυτό και πρότεινε ότι, για λόγους σταθερότητας, θα πρέπει να παρέχεται στα ELMIS ο ίδιος βαθμός προστασίας όπως και για τα άλλα "πιστωτικά ιδρύματα", ιδίως όσον αφορά τη λειτουργία του συστήματος TARGET.

4. Οι ορισμοί του άρθρου 2 στοιχεία στ) και ζ) σχετικά με τον "συμμετέχοντα" και "έμμεσο συμμετέχοντα" αποτέλεσαν αντικείμενο ορισμένων συζητήσεων.

Πρώτον, σύμφωνα με την ΕΚΤ, δεν υπάρχει συναίνεση σε όλη την Ένωση κατά πόσο οι διακανονιστές, τα συμψηφιστικά γραφεία και οι κεντρικοί αντισυμβαλλόμενοι εμπίπτουν σε αυτούς τους ορισμούς· ωστόσο, όλα τα κράτη μέλη θεωρούν, στις απαντήσεις που έδωσαν στο ερωτηματολόγιο, ότι αυτές οι οντότητες μπορούν επίσης να ενεργούν ως συμμετέχοντες.

Δεύτερον, η προστασία που παρέχεται από την ΟΑΔ δεν επεκτείνεται σε συμμετέχοντες εκτός της ΕΕ. Δέκα περίπου κράτη μέλη προβάλλουν το επιχείρημα ότι θα πρέπει να γίνει κάποια ρύθμιση για την επέκταση της προστασίας και άλλα 4 κράτη μέλη αντιμετωπίζουν θετικά την ιδέα αυτή διατηρώντας ορισμένες επιφυλάξεις. Ειδικότερα, η προστασία θα ήταν σκόπιμη ενόψει της ολοκλήρωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών, για τη συμμετοχή συμμετεχόντων τρίτων χωρών σε συστήματα που έχουν τη βάση τους στην ΕΕ και συμμετεχόντων από την ΕΕ σε συστήματα εκτός της ΕΕ. Αυτό είναι ήδη δυνατό κατά περίπτωση σε διμερή βάση, αλλά οι ρυθμίσεις αυτές εμπεριέχουν έναν μη αμελητέο κίνδυνο νομικής προβλεψιμότητας και δυνητικά για τα ίδια τα συστήματα. Προφανώς, δεν υπάρχει αρμοδιότητα της ΕΕ για την επέκταση της ισχύος της ΟΑΔ εκτός της επικράτειας της Ένωσης, αλλά θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο να ρυθμιστούν με μεγαλύτερες λεπτομέρειες η συμμετοχή συμμετεχόντων ή συστημάτων τρίτων χωρών σε συστήματα που έχουν τη βάση τους στην ΕΕ και η συμμετοχή συμμετεχόντων από την ΕΕ σε συστήματα εκτός της ΕΕ. Οι ρυθμίσεις αυτές θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

5. Άρθρο 2 στοιχείο θ) Ορισμένα κράτη μέλη θα επιθυμούσαν επίσης η ΟΑΔ να διευκρινίζει πότε μια εντολή μεταβίβασης θα πρέπει να θεωρείται ότι έχει εισέλθει σε ένα σύστημα, όταν υπάρχει διασύνδεση διαφόρων συστημάτων. Αυτό θα εξασφάλιζε ότι ο ορισμός της «εντολής μεταβίβασης» ή της «εντολής πληρωμής» καλύπτει όλα τα είδη των μέσων πληρωμής.

6. Ο ορισμός της «διαδικασίας αφερεγγυότητας» του άρθρου 2 στοιχείο ι) της ΟΑΔ δεν καλύπτει σαφώς όλα τα είδη παρεμφερών διαδικασιών αφερεγγυότητας. Ορισμένα κράτη μέλη θα επιθυμούσαν την περαιτέρω επέκταση του ορισμού έτσι ώστε να υπάρξει κάποια προστασία κατά μιας συρροής περιπτώσεων αφερεγγυότητας. Παραδείγματος χάρη ρυθμίσεις όπως η προσωρινή αναστολή μπορεί να μην καλύπτονται εφόσον δεν είναι ταυτόσημες με τις διαδικασίες αφερεγγυότητας, παρόλο που παρεμφερείς διαδικασίες αφερεγγυότητας μπορούν να έχουν τις ίδιες επιπτώσεις στα συστήματα πληρωμής και διακανονισμού αξιογράφων όπως και οι ίδιες οι διαδικασίες αφερεγγυότητας. Μια πρόταση είναι ότι οι εντολές θα πρέπει να προστατεύονται με ένα αυστηρό «κανόνα 24 ωρών» (οι συναλλαγές εντός αυτού του χρονικού διαστήματος θα θεωρούνται ότι πραγματοποιήθηκαν πριν από την πτώχευση) χωρίς την απαίτηση «καλής πίστης». Ο προβληματισμός αυτός επεκτείνεται και στο άρθρο 7 της ΟΑΔ έτσι ώστε να περιλαμβάνει επίσης προστασία κατά της επιλεκτικής εφαρμογής (κανόνες σχετικά με τα δικαιώματα ανάκτησης) μετά από άλλες διαδικασίες εκτός από τις καθαρά διαδικασίες αφερεγγυότητας.

7. Οι εθνικοί ορισμοί της «πρόσθετης ασφάλειας» του άρθρο 2 στοιχείο ιγ) δεν φαίνεται να έχουν προκαλέσει προβλήματα συμβατότητας παρόλο που διαφέρουν σε σημαντικό βαθμό. Η ΕΚΤ δήλωσε ότι παρόλο που προς το παρόν δεν υπάρχει άμεσο πρόβλημα, μπορεί στο μέλλον να προκύψουν δυσχέρειες λαμβάνοντας υπόψη τις σχεδιαζόμενες μεταβολές σχετικά με την επιλεξιμότητα της πρόσθετης ασφάλειας, που θα περιλαμβάνει για παράδειγμα τραπεζικά δάνεια.

8. Άρθρο 3. Ένα άλλο προβληματικό θέμα είναι ότι 8 περίπου κράτη μέλη δεν προβλέπουν υποχρέωση από τα δικαστήρια και τις διοικητικές αρχές να προσδιορίσουν τον ακριβή χρόνο της ημέρας κατά την οποία έχει ληφθεί απόφαση αφερεγγυότητας. Ο ακριβής χρόνος κατά τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις αφερεγγυότητας προσδιορίζεται σε 15 κράτη μέλη. Ορισμένα από αυτά τα κράτη μέλη έχουν πολύ ακριβείς απαιτήσεις που υποχρεώνουν τους δικαστές και τα δικαστήρια να προσδιορίζουν την ώρα και το λεπτό μιας απόφασης και άλλα δημοσιεύουν επίσης την πληροφορία αυτή μαζί με την απόφαση, παραδείγματος χάρη στο Διαδίκτυο. Το θέμα αυτό μπορεί να έχει μικρότερη σημασία στο πλαίσιο της δημοσιοποίησης, αλλά είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν αποφασίζονται οι επιπτώσεις μιας απόφασης αφερεγγυότητας σχετικά με ένα συμμετέχοντα σε σύστημα, ιδίως όταν εξετάζονται τα ποσά που μεταβιβάζονται στα συστήματα και ο αμετάκλητος χαρακτήρας τους σύμφωνα με το άρθρο 3.1.

9. Αναφέρθηκε επίσης ότι απαιτείται σαφήνεια όσον αφορά τη χρονική στιγμή εισόδου στο σύστημα (βλέπε σημείο 5) σύμφωνα με το άρθρο 5 για τους κανόνες ορισμένων Συστημάτων Διακανονισμού σε Συνεχή Χρόνο (ΣΔΣΧ) και σε περιπτώσεις που υπάρχει διασύνδεση μεταξύ διαφόρων συστημάτων και για το σκοπό του άρθρου 6 παράγραφος 2 (κοινοποίηση αφερεγγυότητας). Το άρθρο 6 παράγραφος 2 δεν προβλέπει την άμεση κοινοποίηση της ΕΚΤ ή της Επιτροπής. Λαμβάνοντας υπόψη τους αντίστοιχους ρόλους τους ως επιτηρητή και φορέα του συστήματος και ως κατόχου του κοινοτικού μητρώου συστημάτων, θα πρέπει πιθανότατα να θεσπιστεί μια τέτοια υποχρέωση. Η Επιτροπή θα μπορούσε πιθανόν να θέσει σε λειτουργία ένα μηχανισμό ταχείας αντίδρασης για να εξασφαλιστεί ότι μεταδίδονται αμέσως σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη οι πληροφορίες σχετικά με μια πιθανή αφερεγγυότητα.

10. Το άρθρο 8 εφαρμόζει τη νομοθεσία ενός συστήματος στα «[…] σε δικαιώματα και υποχρεώσεις που προκύπτουν από τη συμμετοχή του στο σύστημα ή που συνδέονται με αυτήν», σε περίπτωση αφερεγγυότητας συμμετέχοντος σε σύστημα. Προτείνεται μεγαλύτερη σαφήνεια για να αποφεύγεται μια πιθανή σύγκρουση των νομοθεσιών αφερεγγυότητας, όταν το δίκαιο του συστήματος είναι διαφορετικό από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το σύστημα.

4. Στόχοι, αποτελέσματα και επιπτώσεις της οδηγίας για το αμετάκλητο του διακανονισμού

Για να συνοψιστούν τα πορίσματα από τις πληροφορίες που χορήγησαν τα κράτη μέλη, θα πρέπει να δοθούν απαντήσεις σε μια σειρά ερωτημάτων. Τα κυριότερα ερωτήματα που προκύπτουν από την αξιολόγηση της εφαρμογής της ΟΑΔ είναι:

1. Πώς τα διάφορα κράτη μέλη έχουν ενσωματώσει την ΟΑΔ;

Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, τα κράτη μέλη έχουν ενσωματώσει την ΟΑΔ με πολύ ικανοποιητικό τρόπο. Ωστόσο, υπάρχουν κάποια προβληματικά ζητήματα που αφορούν λίγα κράτη μέλη και η εφαρμογή του άρθρου σχετικά με την επιλογή του δικαίου για τα συστήματα, μπορεί να οδηγήσει την Επιτροπή στην κίνηση διαδικασιών παράβασης.

2. Πώς έχει εφαρμοστεί η νέα νομοθεσία;

Φαίνεται ότι η εφαρμογή των κανόνων της ΟΑΔ, μέσω της νομοθεσίας των κρατών μελών, είναι αποτελεσματική. Ο καθορισμός και η εποπτεία των συστημάτων φαίνεται ότι λειτουργεί χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.

3. Υπήρξαν σημαντικές καθυστερήσεις;

Όχι δεν υπήρξαν σημαντικές καθυστερήσεις στην εφαρμογή της ΟΑΔ. Όλα τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ, από την 1η Μαΐου 2004, αναφέρουν ότι εφαρμόζουν επίσης την ΟΑΔ ορθά και ικανοποιητικά.

4. Έχει επιτευχθεί νομική σαφήνεια ως προς τις επιπτώσεις αφερεγγυότητας ενός συμμετέχοντος σε σύστημα;

Η ΟΑΔ εξασφαλίζει, σύμφωνα με το στόχο που είχε τεθεί, τόσο νομική σαφήνεια όσο και ασφάλεια δικαίου, δεδομένου ότι κάθε σύστημα μπορεί να επιλέξει το δίκαιο του κράτους μέλους το οποίο επιθυμεί να εφαρμόζει και να τηρεί· επίσης υπογραμμίζεται ότι όλα τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει τα κατάλληλα μέτρα έτσι ώστε οι εντολές μεταβίβασης και διακανονισμού να καταστούν αμετάκλητες, εκτελεστές και αντιτάξιμες έναντι τρίτων αφ’ης στιγμής εισαχθούν σε ένα σύστημα (με τις εξαιρέσεις που προσδιορίζονται στην ΟΑΔ) και σύμφωνα με τους κανόνες του συστήματος.

5. Μπορεί να εξασφαλιστεί η αγορά ότι οι εντολές μεταβίβασης και οι εντολές διακανονισμού αξιογράφων δεν μπορούν να ανακληθούν μετά την είσοδό τους σε ένα «σύστημα»;

Ναι, υπάρχει ωστόσο ένας μικρός αριθμός παραγόντων που θα έπρεπε να εξεταστούν, όπως ο ορισμός της «διαδικασίας αφερεγγυότητας» στην ΟΑΔ που ενδέχεται να μην είναι επαρκώς σαφής έτσι ώστε να καλύπτει όλα τα είδη των σχετικών διαδικασιών που θα μπορούσαν, θεωρητικά, να θέσουν υπό αμφισβήτηση το αμετάκλητο, την αντιταξιμότητα έναντι τρίτων και την εκτελεστότητα. Επιπλέον, ο χρόνος της «εισόδου» σε ένα σύστημα θα ήταν δύσκολο να προσδιοριστεί όταν δύο ή περισσότερα συστήματα, που προσδιορίζονται ως διακριτά συστήματα, στην πραγματικότητα συνεργάζονται.

6. Έχει η ΟΑΔ μειώσει το συστημικό κίνδυνο των συστημάτων πληρωμών και συστημάτων διακανονισμού αξιογράφων στις χρηματοπιστωτικές αγορές ως σύνολο;

Ο συστημικός κίνδυνος που συνδέεται με νομικά θέματα δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί. Συνεπώς, είναι σκόπιμο να στηρίζεται κανείς σε εμπειρικά στοιχεία που δείχνουν ότι η ΟΑΔ έχει μειώσει τον συστημικό κίνδυνο. Εκτός από τις ενδείξεις που παρέχουν προς την κατεύθυνση αυτή οι απαντήσεις των κρατών μελών, το ίδιο φαίνεται να υποδηλώνουν οι απόψεις των κεντρικών τραπεζών που είναι επιφορτισμένες με την ευθύνη για τη συμβολή στη βελτίωση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Έτσι, σύμφωνα με τη δήλωση της ΕΚΤ, « … η προστασία του επενδυτή και η συστημική σταθερότητα στηρίζονται σε ένα σταθερό νομικό περιβάλλον που στηρίζει τα δικαιώματα των επενδυτών και την ακεραιότητα των συστημάτων, όπως για παράδειγμα το αμετάκλητο του διακανονισμού που προβλέπεται στην ΟΑΔ» (2004). Η Τράπεζα της Αγγλίας σημειώνει ότι « … ο προσδιορισμός [της μορφής που προβλέπεται από την ΟΑΔ] μπορεί να προωθήσει την χρηματοπιστωτική σταθερότητα προβλέποντας ότι οι νομοθεσίες περί αφερεγγυότητας των χωρών του ΕΟΧ πρέπει να παρέχουν προστασία σε περίπτωση αθέτησης υποχρέωσης ενός μέλους συστήματος (Financial Stability Review, Δεκέμβριος 2002).

7. Ποιο ήταν το κόστος λόγω της εφαρμογής της ΟΑΔ;

Η Επιτροπή δεν γνωρίζει να υπήρξε κόστος εκτός από, προφανώς, το ανθρώπινο δυναμικό που χρησιμοποιήθηκε στα κράτη μέλη για την ενσωμάτωση στην πράξη της ΟΑΔ και τη διαχείριση των συστημάτων μητρώων κ.λ.π. Αξίζει να αναφερθεί ανεκδοτολογικά ότι σε έκθεση του αυστριακού εμπορικού επιμελητηρίου (Οκτώβριος 2005), η ΟΑΔ δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των οδηγιών που θεωρούνται δαπανηρές για τον τραπεζικό τομέα.

8. Διαπιστώθηκαν οποιαδήποτε απροσδόκητα αποτελέσματα ή επιπτώσεις της ΟΑΔ;

Κανένα κράτος μέλος δεν ανέφερε τέτοιους είδους προβλήματα.

9. Υπάρχουν στοιχεία πτωχεύσεων που επηρέασαν κάποιο σύστημα;

Τα κράτη μέλη δεν απάντησαν με τον ίδιο βαθμό ακρίβειας στο ερώτημα κατά πόσο οι συμμετέχοντες σε συστήματα πληρωμών και/ή διακανονισμού αξιογράφων έχουν εμπλακεί σε διαδικασία αφερεγγυότητας (πτωχεύσεις) (από την έναρξη ισχύος της ΟΑΔ). Τα κράτη μέλη ανέφεραν 12 περιπτώσεις πτώχευσης που παρουσιάστηκαν από την έναρξη ισχύος της ΟΑΔ. Εντούτοις, ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι πολύ υψηλότερος. Οι πτωχεύσεις που αναφέρθηκαν δεν φαίνεται να έχουν προκαλέσει συστημική ζημία· ούτε στο σύστημα στο οποίο συμμετείχε ο αφερέγγυος συμμετέχων ούτε στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σε οποιονδήποτε μετρήσιμο βαθμό.

5. Συμπεράσματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνάγει τα ακόλουθα συμπεράσματα.

1. Η λειτουργία της ΟΑΔ είναι ικανοποιητική. Τα κράτη μέλη είναι εν γένει ικανοποιημένα με την οδηγία.

2. Υπάρχει ανάγκη και περιθώρια για διευκρινίσεις, βελτιώσεις, ακριβέστερους ορισμούς και ενδεχομένως απλοποίηση, όπως προαναφέρθηκε.

3. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα προτείνει να απευθυνθεί στα κράτη μέλη και στην ΕΚΤ εντός τους 2006, παραδείγματος χάρη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κινητών Αξιών (EΕΚΑ) με σκοπό την έναρξη ενός διαλόγου για να προσδιοριστεί κατά πόσο τα θέματα που επιδέχονται βελτίωση όπως προσδιορίστηκαν και/ή άλλα θέματα, θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο τροποποίησης της ΟΑΔ.

Ο διάλογος θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ότι στον τομέα των συστημάτων πληρωμών και διακανονισμού αξιογράφων ενδέχεται να συντελούνται ορισμένες σημαντικές μεταβολές που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ΟΑΔ. Η Επιτροπή μπορεί να προτείνει νομικά μέσα για την αύξηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των υπηρεσιών συμψηφισμού και διακανονισμού εντός του 2006. Επιπλέον, θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το αποτέλεσμα των συζητήσεων της πρότασης να υπογραφεί από την Κοινότητα η σύμβαση κινητών αξιών της Χάγης.

ANNEX

Logframe for the evaluation of Settlement Finality Directive

Description | Evaluation questions | Evidences | Indicators |

Assumptions | The insolvency of a participant in a Clearing and Settlement system may have systemic implications. | Potential consequences of the failure of a participant in a system for the system as a whole or even to other systems as evidenced e.g. by the relevant studies of CPPS-IOSCO. | Potential risk of unwinding and losses for participants Regulatory and capital adequacy treatment |

Actions | Settlement Finality Directive. | How have the different Member States transposed the SFD? How has new legislation been applied and/or enforced? Have there been important delays or shortcomings? | National laws. System rules. | Transposition indicators. Transposition delays. |

Results | Ensure legal certainty, bindingness and enforceability of payment transfers- and securities settlement orders entered into a system as defined by the SFD. | Has legal certainty increased? Can the market rely on the bindingness and enforceability of payment transfers and securities settlement orders after entry into a “system”? | National laws. Insolvency cases. Responses to questionnaire | Treatment and impact of insolvency cases. [the number will stay unaffected, it’s the effects that count] Problems reported by Member States. |

Impacts | Reduction of systemic risk inherent in payment systems. Contribute to the cost-effective operation of cross-border payment and securities settlement arrangements in the EU. | Is there any implementation cost due to the SFD? Are other costs reduced? Are there any unexpected impacts? Is there any evidence of bankruptcy having impact on a system? | Insolvency cases. Contagion risk/effects due to insolvency cases. Responses to questionnaire. Information provided by the Member States | Reduced impact of insolvency cases. Reduced risk of contagion cases. |