Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «10 χρόνια Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: απολογισμός των επιτευγμάτων και διαμόρφωση της μελλοντικής πολιτικής της ΑΕΣ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 14/04)

Εισηγήτρια: η κ. Indrė VAREIKYTĖ

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.2.2019 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Εξωτερικές σχέσεις Υιοθετήθηκε από το τμήμα 5.9.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 26.9.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 546 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 155/3/6

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) πιστεύει ότι η Ανατολική Εταιρική Σχέση (ΑΕΣ) είναι μια αναγκαία και δυνητικά επιτυχής πρωτοβουλία της ΕΕ, και καλεί το νεοεκλεγέν Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκφράσουν την πλήρη προσήλωσή τους σε αυτήν. Επίσης, η ΕΟΚΕ δεσμεύεται να συνεχίσει να συμμετέχει σε μεγάλο βαθμό στην οικοδόμηση ισχυρότερων και πιο δημοκρατικών κοινωνιών στις γειτονικές χώρες ( 1 )

1.2. Ενώ τα βασικά επιτεύγματα της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης είναι οι συμφωνίες σύνδεσης (ΣΣ), συμπεριλαμβανομένης της Σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών (DCFTA) και των συμφωνιών άρσης της ταξιδιωτικής θεώρησης με τη Γεωργία, τη Δημοκρατία της Μολδαβίας και την Ουκρανία (συνδεδεμένο TRIO), αναμένεται, κατά τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας και χάρη στην εταιρική σχέση, να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος.

1.3. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, ενώ το συνδεδεμένο TRIO έχει επιδείξει μεγαλύτερη πρόοδο και προθυμία να εισαγάγει μεταρρυθμίσεις, μαζί με την Αρμενία που ακολουθεί το καλό παράδειγμα, η Λευκορωσία και το Αζερμπαϊτζάν παρουσιάζουν ως επί το πλείστον στασιμότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχουν απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο από τον ορισμό της δημοκρατίας.

1.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ είναι πρωτίστως μια ένωση αξιών και, ως εκ τούτου, οι σχέσεις της με τις γειτονικές της χώρες θα πρέπει επίσης να βασίζονται στις ίδιες αξίες και να υπόκεινται σε προϋποθέσεις.

1.5. Η ΕΟΚΕ εντοπίζει τις ακόλουθες σημαντικές προκλήσεις στο πλαίσιο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης: ουσιαστική εφαρμογή των ΣΣ/DCFTA και άλλων σχετικών δεσμεύσεων με σκοπό να ενισχυθεί το κράτος δικαίου, την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη και την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος και την ενεργό αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την αύξηση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας μέσω της αντιμετώπισης των υβριδικών απειλών και της παραπληροφόρησης, την ενίσχυση του πλαισίου για ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και την ενίσχυση της δέσμευσης της ΕΕ να συμβάλει στη βελτίωση της ζωής των πολιτών που πλήττονται από τις συγκρούσεις στην περιοχή.

1.6. Η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να θεσπίσει εξατομικευμένους στόχους και παραδοτέα για κάθε χώρα εταίρο για την επόμενη περίοδο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Η συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στη διαδικασία αυτή θα είναι ζωτικής σημασίας, προκειμένου να υπάρχει ένα πρόσθετο μέσο για την ενεργό παρακολούθηση της προόδου.

1.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει την κατάρτιση χρονοδιαγράμματος για την υποχρεωτική διεξαγωγή διαδοχικών αξιολογήσεων προόδου, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι κυβερνήσεις της ΑΕΣ να καταρτίσουν, εκτός από τους διμερείς οδικούς χάρτες, τα δικά τους σχέδια και να πραγματοποιήσουν και να παρακολουθήσουν την υλοποίηση των παραδοτέων και των στόχων.

1.8. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης την προοδευτική αύξηση του αριθμού των δεικτών και των δεδομένων που οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης οφείλουν να υποβάλλουν στην Eurostat.

1.9. Λόγω της παραπληροφόρησης που προωθεί η ρωσική κυβέρνηση και των επιθετικών εκστρατειών ενημέρωσης σχετικά με τα κινεζικά και τα ρωσικά επενδυτικά σχέδια, καθώς και λόγω άλλων απειλών στην περιοχή, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να επανεξετάσουν τη στρατηγική επικοινωνίας για την περιοχή της ΑΕΣ.

1.10. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτούνται περισσότερα μέσα και εργαλεία για τη βελτίωση των δεξιοτήτων των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών (ΟΚΠ), των δημοσίων υπαλλήλων και των πολιτικών ηγετών στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, καθώς και για την ανάπτυξη των ικανοτήτων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των επιχειρηματικών ενώσεων.

1.11. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των ελλείψεων και των αναντιστοιχιών δεξιοτήτων στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, στη βελτίωση της γενικής αποτελεσματικότητας της εκπαίδευσης και στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας, προκειμένου να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

1.12. Μολονότι οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών της ΑΕΣ και της ΕΕ αυξάνονται, το ενδοπεριφερειακό εμπόριο πρέπει να ενισχυθεί προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφοροποίηση και η βιωσιμότητα των εμπορικών εσόδων.

1.13. Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι χρειάζεται ένα υποχρεωτικό νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στην κοινωνία πολιτών να έχει πρόσβαση στην πληροφόρηση, να ζητεί ευθύνες από την κυβέρνηση και να συμμετέχει στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής.

1.14. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την πρόταση για την καθιέρωση ενισχυμένου διαλόγου όσον αφορά μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με τις συμφωνίες σύνδεσης/τη σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και του συνδεδεμένου TRIO, αλλά και τη συμπερίληψη συγκριτικών στοιχείων στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις για τις συμφωνίες σύνδεσης και τον συγχρονισμό της δημοσίευσής τους προς ενίσχυση του θετικού ανταγωνισμού.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Ανατολική Εταιρική Σχέση, η οποία εγκαινιάστηκε το 2009 ως κοινή πολιτική πρωτοβουλία, αποσκοπεί στην εμβάθυνση και την ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών της και των έξι ανατολικών γειτόνων της: Αρμενίας, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσίας, Γεωργίας, Δημοκρατίας της Μολδαβίας και Ουκρανίας.

2.2. Στο πλαίσιο αυτό, όλοι οι εταίροι συμφώνησαν να προσφέρουν απτά οφέλη στην καθημερινή ζωή των πολιτών τους με την ενίσχυση των θεσμών και της χρηστής διακυβέρνησης, την τήρηση του νόμου και της επιβολής του, την υλοποίηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την προαγωγή της συνεργασίας με την κοινωνία πολιτών, τη χειραφέτηση των γυναικών και τη διασφάλιση ισορροπίας μεταξύ των φύλων, την ενίσχυση της στρατηγικής επικοινωνίας και την υποστήριξη της πολυφωνίας και της ανεξαρτησίας των μέσων ενημέρωσης, την παροχή βοήθειας στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις για να αναπτυχθούν, την προσέλκυση επενδύσεων, τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε νέους τομείς, την αύξηση των εμπορικών ευκαιριών με την υποστήριξη της πρόσβασης σε νέες αγορές, τη βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων και των υποδομών, την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας και αποδοτικότητας, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, τέλος, την πραγματοποίηση επενδύσεων στις δεξιότητες, την επιχειρηματικότητα και την απασχολησιμότητα των νέων.

2.3. Οι τρεις συμφωνίες σύνδεσης, η σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών (ΣΣ/DCFTA) και οι συμφωνίες για την απαλλαγή από την υποχρέωση ταξιδιωτικής θεώρησης με τα συμβαλλόμενα κράτη αποτελούν σημαντικά επιτεύγματα· δυστυχώς ωστόσο, η γενική πρόοδος που παρατηρείται στους περισσότερους από τους προαναφερθέντες τομείς είναι μέτρια, χωρίς να έχουν ακόμη επιτευχθεί πλήρως τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

2.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ είναι πρωτίστως μια ένωση αξιών ( 2 ) και, ως εκ τούτου, οι σχέσεις της με τις γειτονικές της χώρες θα πρέπει επίσης να βασίζονται στις ίδιες αξίες. Θα πρέπει να θεσπιστούν περισσότερες προϋποθέσεις στην Ανατολική Εταιρική Σχέση καθώς και σαφείς, αμοιβαία συμφωνημένες οδοί με τις χώρες της ΑΕΣ για την εξασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των πολιτικών ελευθεριών, της ελευθερίας του τύπου και των μέσων ενημέρωσης, του κράτους δικαίου, της διαφανούς διακυβέρνησης, της ισότητας των φύλων, του κοινωνικού διαλόγου, της προστασίας του περιβάλλοντος και άλλων βασικών αξιών, χωρίς τις οποίες η Ευρώπη του σήμερα θα ήταν αδιανόητη. Θα είναι προς όφελος όλης της περιοχής να βρίσκονται οι γειτονικές δημοκρατίες της ΕΕ σε ισότιμη θέση με την ΕΕ. Οι χώρες εταίροι θα πρέπει επίσης να παρουσιάσουν χρονοδιάγραμμα επικύρωσης του συνόλου των 18 διεθνών Συνθηκών για τα ανθρώπινα δικαιώματα ( 3 ) και για την απόκτηση (ή τη διατήρηση) του καθεστώτος διαπίστευσης κατηγορίας «Α» από την Παγκόσμια Συμμαχία των Εθνικών Φορέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ( 4 )

2.5. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη για σαφή και μετρήσιμα προσδοκώμενα αποτελέσματα, και συνιστά στην Επιτροπή να καθορίσει ειδικά προσαρμοσμένους στόχους και παραδοτέα για κάθε χώρα εταίρο κατά την επόμενη περίοδο της ΑΕΣ. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι μελλοντικοί στόχοι και τα παραδοτέα δεν θα επικεντρώνονται μόνο στους οικονομικούς δείκτες αλλά και στην κοινωνική ευημερία και ευεξία. Η εστίαση μόνο στην οικονομική ανάπτυξη αποδεδειγμένα δεν αποφέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Για παράδειγμα, το συνολικό ποσό των επιχορηγήσεων της ΕΕ προς την Ουκρανία θα φθάσει τα 4,8 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2020 ( 5 ) · ωστόσο, αυτή η χώρα παραμένει η φτωχότερη στην περιοχή.

2.6. Η συμμετοχή της κοινωνίας πολιτών στη διαδικασία αυτή θα είναι ζωτικής σημασίας ώστε οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις να καταστούν λιγότερο ευάλωτες στους εκλογικούς κύκλους και τις πολιτικές αλλαγές. Η διαδικασία μετασχηματισμού και η υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων και των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών στη νομοθετική διαδικασία, τις μεταρρυθμίσεις και την εφαρμογή τους. Για τον σκοπό αυτό, οι ενώσεις επιχειρήσεων και οι οργανώσεις στήριξης θα πρέπει να συμμετέχουν στις διαδικασίες σχεδιασμού και εφαρμογής των στρατηγικών για την οικονομική ανάπτυξη και την περιφερειακή συνεργασία.

2.7. Για να εφαρμοστούν πλήρως και να είναι βιώσιμα, τα παραδοτέα πρέπει να τυγχάνουν ισχυρής τοπικής αποδοχής. Εάν δεν προσδιοριστούν, συζητηθούν, υποστηριχθούν και υλοποιηθούν σε συνεργασία με την τοπική κοινωνία πολιτών, τα επιτευχθέντα αποτελέσματα εύκολα μπορούν να αντιστραφούν. Επιπλέον, οι κύριοι φορείς που είναι μέχρι στιγμής υπεύθυνοι για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα σχετικά υπουργεία της ΑΕΣ, ενώ οι κυβερνήσεις, οι οποίες πρέπει να διασφαλίζουν συνεχή πολιτική βούληση για μεταρρυθμίσεις, δεν συμπεριλαμβάνονται στους βασικούς παράγοντες που σχετίζονται με την επίτευξη των στόχων ( 6 )

2.8. Κατά τον σχεδιασμό της επόμενης δέσμης μακροπρόθεσμων στόχων, μεγαλύτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην παρακολούθηση της προόδου εφαρμογής τους. Μέχρι σήμερα, η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε κυρίως από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και την κοινωνία πολιτών στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Η ΕΟΚΕ προτείνει την κατάρτιση χρονοδιαγράμματος για την υποχρεωτική διεξαγωγή διαδοχικών αξιολογήσεων προόδου προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι κυβερνήσεις της ΑΕΣ να καταρτίσουν, εκτός από τους διμερείς οδικούς χάρτες, τα δικά τους σχέδια και να πραγματοποιήσουν και να παρακολουθήσουν την υλοποίηση των παραδοτέων και των στόχων.

2.9. Η ΕΟΚΕ συνιστά να εξετασθεί το ενδεχόμενο σταδιακής αύξησης του αριθμού των δεικτών και των στοιχείων που πρέπει να υποβάλλονται στη Eurostat από τις χώρες της ΑΕΣ, προκειμένου να διασφαλιστεί η στενότερη παρακολούθηση της προόδου των βασικών μεταρρυθμίσεων και να εξασφαλιστεί πιο διαφανής και αντικειμενική αξιολόγηση. Οι χώρες που εφαρμόζουν συμφωνίες σύνδεσης και σφαιρικές και σε βάθος συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών θα πρέπει να ακολουθούν ένα σαφές χρονοδιάγραμμα ώστε να παρέχουν τον ίδιο όγκο δεδομένων στη Eurostat όπως τα κράτη μέλη της ΕΕ.

2.10. Για να μετρηθεί ο αντίκτυπος της συμμετοχής της κοινωνίας πολιτών στις μεταρρυθμίσεις της ΑΕΣ, η ΕΟΚΕ προτείνει την εκπόνηση συγκριτικής ανάλυσης που θα παρέχει εκτίμηση των διαφορών σε επιτεύγματα και τον αντίκτυπο της κοινωνίας πολιτών στις χώρες με εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες (ΕΣΟ), καθώς και στους υπόλοιπους εταίρους της ΑΕΣ.

2.11. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ακράδαντα ότι η τρέχουσα προτεραιότητα για το νεοεκλεγέν Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι να επιτευχθεί συναίνεση όσον αφορά τη σύνδεση και, ενδεχομένως, τις προοπτικές ένταξης των κρατών της ΑΕΣ που επιθυμούν και είναι σε θέση να προσχωρήσουν στην ΕΕ στο άμεσο μέλλον. Τόσο η πρόοδος όσο και ο σχετικός προγραμματισμός παρεμποδίζονται σοβαρά εξαιτίας της απουσίας σαφούς οράματος σχετικά με το ποιος είναι ο τελικός στόχος και η επιβράβευση για όλες τις καταβληθείσες προσπάθειες για κάθε χώρα εταίρο εάν τούτη υλοποιήσει πλήρως τους καθορισθέντες στόχους και τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

2.12. Μακροπρόθεσμα, η στρατηγική της ΑΕΣ μετά το 2020 θα μπορούσε να οδηγήσει στην ελευθέρωση ορισμένων υπηρεσιών (συμπεριλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών), στην προσχώρηση των συνδεδεμένων χωρών στον ενιαίο χώρο πληρωμών σε ευρώ (SEPA) και, μέσω των συμφωνιών σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών, στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), εμβαθύνοντας την ολοκλήρωση στον τομέα της ψηφιακής αγοράς, π.χ. στη μετάδοση δεδομένων, και επεκτείνοντας την ελεύθερη κυκλοφορία των επαγγελματιών μέσω της σύναψης συμφωνιών με την ΕΕ για την αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων.

2.13. Η προαγωγή των αξιών της ΕΕ ήταν και παραμένει η βασική ιδέα της πολιτικής της ΑΕΣ. Η υποστήριξη της σύσφιξης των σχέσεων και, τελικά, η ένταξη στην ΕΕ παραμένει σε υψηλά επίπεδα για τους πολίτες της ΑΕΣ, όμως, η αλλαγή νοοτροπίας των πολιτών απαιτεί μακροχρόνια προσπάθεια. Ενώ η σημασία του σεβασμού του κράτους δικαίου, η καταβολή φόρων και η αποφυγή της παραοικονομίας αναγνωρίζεται από τους πολίτες της ΕΕ, στις χώρες της ΑΕΣ, λόγω της οικονομικής τους κατάστασης, οι άνθρωποι αγωνίζονται καθημερινά να επιβιώσουν και, ως εκ τούτου, δεν δίνουν προτεραιότητα στην αποδοχή ορισμένων αξιών της ΕΕ.

2.14. Προκειμένου να βελτιωθεί η διαχείριση και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα των καθεστώτων στήριξης και των μέσων που αποσκοπούν στη διασφάλιση της συμμετοχής της κοινωνίας πολιτών χωρίς αποκλεισμούς στις γενικές διεργασίες της ΑΕΣ, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο συγκέντρωσης αυτών των μέσων στο πλαίσιο της ΕΟΚΕ, λόγω της απαράμιλλης ικανότητάς της, της εμπειρίας στον τομέα, της θεσμικής ιστορίας και της κοινωνιακής διαπερατότητας.

2.15. Δεδομένου ότι η παραπληροφόρηση που προωθεί η ρωσική κυβέρνηση και οι επιθετικές εκστρατείες ενημέρωσης σχετικά με τα κινεζικά και τα ρωσικά επενδυτικά σχέδια, καθώς και οι λοιπές απειλές στην περιοχή, έχουν τεράστιο αντίκτυπο στην κοινωνία, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ οφείλουν να επανεξετάσουν τη στρατηγική επικοινωνίας για την περιοχή της ΑΕΣ. Ένας από τους δοκιμασμένους τρόπους διάδοσης πληροφοριών σχετικά με τις αξίες, τους στόχους, τον αντίκτυπο και τα καλά παραδείγματα συνεργασίας με την ΕΕ είναι η ενίσχυση των τοπικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών ώστε να επιτύχουν καλύτερο αντίκτυπο στο καθημερινό έργο τους.

2.16. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεχίσει να συμβάλλει στην ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων στην περιοχή της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Θα πρέπει να πολλαπλασιαστούν προσεγγίσεις όπως η Ευρωπαϊκή σύμπραξη για την ειρηνική διευθέτηση της σύγκρουσης στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (EPNK), όπου οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών από κράτη μέλη της ΕΕ και από χώρες της ΑΕΣ συνεργάζονται στο πλαίσιο μιας κοινής προσπάθειας για την οικοδόμηση αμοιβαίας κατανόησης και εμπιστοσύνης στις εργασίες ειρηνικής διευθέτησης.

3. Κοινωνία

3.1. Οι πλέον πρόσφατοι μηχανισμοί χρηματοδότησης των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών στην ΑΕΣ περιέχουν μία προϋπόθεση: για να μπορεί η κοινωνία πολιτών να ασχοληθεί με την εφαρμογή των συμφωνιών σύνδεσης και των μεταρρυθμίσεων, οι σχετικές οργανώσεις πρέπει να μετατραπούν σε εντολοδόχους της ΕΕ και, μερικές φορές, να ασχοληθούν με θέματα που δεν τους είναι οικεία. Λόγω αυτής της προϋπόθεσης, οι ΟΚΠ αιτούνται απλώς τη χρηματοδότηση που είναι διαθέσιμη, αντί να επικεντρώνονται στους στόχους τους και στις ανάγκες της κοινωνίας, και μετατρέπονται έτσι σε έναν ακόμη φορέα παροχής υπηρεσιών.

3.2. Οι εκθέσεις και τα συγκριτικά στοιχεία των ΟΚΠ της ΕΕ επιβεβαιώνουν ( 7 ) ότι η πλειονότητα των ομολόγων τους στην ΑΕΣ δεν διαθέτει ούτε καν βασικές δεξιότητες διαχείρισης έργων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου κατάρτισης προτάσεων και προϋπολογισμών για έργα. Συνεπώς, παραμένει πολύ σημαντικός ο ρόλος των οργανώσεων της ΕΕ για την υλοποίηση των αποτελεσμάτων όσον αφορά την παρακολούθηση των μεταρρυθμίσεων και την εκπόνηση εναλλακτικών εκθέσεων, αναλύσεων επί διαφόρων θεμάτων και συστάσεων. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι λιγότερο ειδικευμένες ΟΚΠ στις χώρες της ΑΕΣ δεν θα πρέπει να αγνοούνται ή να υποτιμούνται, απλώς οι σχετικές προσδοκίες να είναι ρεαλιστικές: αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στις κοινότητές τους· ωστόσο, δεν θα πρέπει να αναμένεται να πράττουν ό,τι και οι έμπειρες ευρωπαϊκές οργανώσεις.

3.3. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ, να θεσπίσει ένα προσβάσιμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που να επικεντρώνεται στη βελτίωση των δεξιοτήτων των εκπροσώπων των ΟΚΠ, των δημόσιων υπαλλήλων και των ηγετών των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Ένα τέτοιου είδους πρόγραμμα θα μπορούσε επίσης να αναπληρώσει την έλλειψη ικανοτήτων την οποία αντιμετωπίζουν οι εκπρόσωποι των ΟΚΠ κατά την ένταξή τους στις δημόσιες υπηρεσίες, όπως συνέβη μετά την Επανάσταση της αξιοπρέπειας στην Ουκρανία και τη Βελούδινη επανάσταση στην Αρμενία.

3.4. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να δοθεί σαφής προτεραιότητα στα καθεστώτα στήριξης και στη συμμετοχή, μέσω εταιρικών σχέσεων, των οργανώσεων νέων στα κράτη της ΑΕΣ καθώς και να στηριχθεί η περαιτέρω συμμετοχή τους σε προγράμματα διεθνούς συνεργασίας και κινητικότητας (π.χ. πρόγραμμα «Νεολαία σε δράση» και «Erasmus+»). Η ίδρυση ευρωπαϊκών σχολείων, όπως το σχολείο στην Τιφλίδα της Γεωργίας, και στα υπόλοιπα κράτη της ΑΕΣ θα μπορούσε να αποτελέσει μια καλή αρχή προκειμένου να ενισχυθεί το επίπεδο εκπαίδευσης ώστε να είναι αντίστοιχο με τα καλύτερα παραδείγματα από τα κράτη μέλη της ΕΕ.

3.5. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ατζέντα κοινωνικής συνοχής πρέπει να αντιμετωπίσει τα κενά και τις αναντιστοιχίες δεξιοτήτων στις χώρες της ΑΕΣ, έτσι ώστε να βελτιωθεί η γενική αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης με την προσαρμογή των καλύτερων παραδειγμάτων και συστημάτων από τους ομολόγους τους στην ΕΕ. Η ποιότητα της εκπαίδευσης που επιτρέπει την καινοτομία εξακολουθεί να είναι χαμηλή στην περιοχή και, ως εκ τούτου, είναι αναγκαία η μεταρρύθμιση των εκπαιδευτικών συστημάτων και η συμμετοχή των σχετικών οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών και των επαγγελματιών στον σχεδιασμό των προγραμμάτων σπουδών. Είναι αναγκαίο να βελτιωθούν οι δεσμοί μεταξύ της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα ( 8 )

3.6. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τη συμμετοχή της Διεθνούς Συνδικαλιστικής Συνομοσπονδίας (ITUC) και του Πανευρωπαϊκού Περιφερειακού Συμβουλίου (PERC) και της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων (ΕΣΣΟ) στην ανάπτυξη των ικανοτήτων των ανεξάρτητων συνδικαλιστικών οργανώσεων των χωρών της ΑΕΣ. Τέτοια έργα και πρωτοβουλίες είναι σημαντικά για την προώθηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, συμπεριλαμβανομένων του κοινωνικού διαλόγου και της κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Η ύπαρξη ισχυρών ανεξάρτητων ενώσεων συνδικαλιστικών οργανώσεων είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου οι οποίες προκύπτουν από τις διεργασίες μετασχηματισμού που συνδέονται με την εφαρμογή των συμφωνιών σύνδεσης ή εταιρικής σχέσης. Οι ισχυρές συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούν επίσης προϋπόθεση για μια επιτυχημένη και δυναμική κοινωνία πολιτών.

4. Οικονομία

4.1. Η οικοδόμηση οικονομικής ανθεκτικότητας και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας βρίσκονται στο επίκεντρο της συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες της ΑΕΣ, με εστίαση στη συνεργασία για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανάπτυξη ισχυρότερων, πιο διαφοροποιημένων, δυναμικών και βιώσιμων οικονομιών. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος σε αυτόν τον τομέα, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ και των έξι χωρών εταίρων και της ΕΕ.

4.2. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι δεσμεύσεις για την εναρμόνιση των ψηφιακών αγορών εντός της περιοχής της ΑΕΣ δεν εφαρμόζονται ακόμη αποτελεσματικά, παρεμποδίζοντας έτσι την πρόοδο και την ανάπτυξη των ψηφιακών υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συναίνεση σχετικά με τα σχέδια για την επίτευξη συμφωνίας περιαγωγής για την περιοχή έως το 2020, η οποία όχι μόνο θα αυξήσει την πρόσβαση των πολιτών στις επικοινωνίες αλλά, ως επιπρόσθετο όφελος, μπορεί να ενισχύσει τον τουρισμό και να έχει ευρύτερα οικονομικά οφέλη.

4.3. Μολονότι οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών της ΑΕΣ και της ΕΕ αυξάνονται, πρέπει να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια για την ενίσχυση του ενδοπεριφερειακού εμπορίου, προκειμένου να διασφαλιστεί η διαφοροποίηση και η βιωσιμότητα του εισοδήματος από το εμπόριο.

4.4. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η περιφερειακή εμπορική ολοκλήρωση που συνεπάγεται έναν κοινό οικονομικό χώρο, δωρεάν περιαγωγή, έναν κοινό χώρο μετανάστευσης, τον συγχρονισμό των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, την ανάπτυξη ανεξάρτητων πηγών καθαρής ενέργειας και τη μετατροπή των γεωργικών προτύπων σε πρότυπα της ΕΕ θα πρέπει να εξεταστεί και να αναπτυχθεί ως το σημαντικότερο οικονομικό σχέδιο, τόσο για τους εταίρους της ΑΕΣ όσο και για την ΕΕ στο σύνολό της.

4.5. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να αναπτυχθούν ανεξάρτητες ενώσεις επιχειρήσεων και οργανώσεις στήριξής τους στην περιοχή. Οι οργανώσεις αυτές πρέπει να συμμετέχουν περισσότερο και καλύτερα στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και στην εφαρμογή της σφαιρικής και σε βάθος συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών. Ταυτόχρονα, οι ΜΜΕ της ΑΕΣ πρέπει να θεσπίσουν ενώσεις ή/και κεντρικές οργανώσεις οι οποίες θα αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντά τους και θα τις ισχυροποιούν όσον αφορά την προώθηση των συμφερόντων τους κατά τη νομοθετική διαδικασία και την εξασφάλιση μεριδίου στην τοπική και ενωσιακή αγορά.

5. Διακυβέρνηση

5.1. Η κλιμάκωση των προσπαθειών στον τομέα της ενίσχυσης των θεσμών και της χρηστής διακυβέρνησης αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΕ στις χώρες της ΑΕΣ, όπου εξακολουθούν να υφίστανται προκλήσεις. Ειδικότερα, πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες όσον αφορά το κράτος δικαίου, την εφαρμογή βασικών μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη και την καταπολέμηση της διαφθοράς που αποτελούν προϋποθέσεις για την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος, τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα και το ασφαλές επενδυτικό κλίμα.

5.2. Η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι μόνο στη Δημοκρατία της Μολδαβίας και την Ουκρανία υπάρχει νομοθεσία για τις υποχρεωτικές κυβερνητικές διαβουλεύσεις με το κοινό. Χρειάζεται ένα υποχρεωτικό νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στην κοινωνία πολιτών να έχει πρόσβαση στην πληροφόρηση, να ζητεί ευθύνες από την κυβέρνηση και να συμμετέχει στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής. Επιπλέον, προκειμένου να ενισχυθούν οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών, οι κυβερνήσεις των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης πρέπει να δεσμευτούν για μια πιο συνεπή και άμεση στήριξή τους.

5.3. Όσον αφορά την ανάπτυξη ικανοτήτων, είναι σημαντικότερα από ποτέ θεσμικά όργανα στις χώρες της ΑΕΣ που θα λειτουργούν εύρυθμα και θα είναι ικανά να εφαρμόσουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις· συνεπώς, οι μεταξύ τους συμφωνίες αδελφοποίησης θα πρέπει να επισημοποιηθούν και, ενδεχομένως, να υποστηριχθούν από την ΕΕ (π.χ. δίκτυο οργανισμών για την ασφάλεια των τροφίμων, οργανισμών τυποποίησης, υπηρεσιών καταπολέμησης της διαφθοράς κ.λπ.).

5.4. Η από κοινού ανάπτυξη ικανοτήτων, οι συμφωνίες αδελφοποίησης και δικτύωσης, η ανταλλαγή πρακτικών και η ανάπτυξη κοινών προσεγγίσεων και εργαλείων θα μπορούσαν να υποστηριχθούν μέσω ενός κοινού μηχανισμού σύνδεσης. Θα μπορούσε επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο χρηματοδότησης των ομάδων μεταρρύθμισης με βάση τα όσα αναπτύχθηκαν για την Ουκρανία.

5.5. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη παροχής βοήθειας στις κυβερνήσεις και την κοινωνία πολιτών της ΑΕΣ ούτως ώστε να αναπτύξουν τα εργαλεία που απαιτούνται για την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων μεταξύ των φύλων. Είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστεί ότι η υποστήριξη στις κρατικές στατιστικές υπηρεσίες καλύπτει τη συλλογή στατιστικών στοιχείων για το εμπόριο και τα φύλα, μεταξύ άλλων μέσω ειδικών ερωτημάτων στις έρευνες για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, αλλά και την ανάπτυξη ειδικών δεικτών για την παρακολούθηση σε βάθος χρόνου των επιπτώσεων που σχετίζονται με το εμπόριο.

6. Συνδεσιμότητα

6.1. Σημαντική πρόοδο έχει σημειώσει το έργο της ΕΕ με τις χώρες εταίρους για τη βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων και των υποδομών, την προώθηση της ενεργειακής ανθεκτικότητας και απόδοσης, καθώς και τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Περαιτέρω επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και απτά οφέλη για τη ζωή των πολιτών δημιουργώντας εναλλακτικές πηγές ενέργειας, μειώνοντας τόσο την ενεργειακή εξάρτηση από έναν, κατά κύριο λόγο, μοναδικό προμηθευτή όσο και την κατανάλωση.

6.2. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της περαιτέρω ενεργειακής διαφοροποίησης, της μείωσης των εκπομπών CO 2 και της θέσπισης αποτελεσματικών εθνικών μηχανισμών παρακολούθησης των εκπομπών, καθώς και της ενίσχυσης της δράσης για την προστασία της βιοποικιλότητας και τη βιώσιμη διαχείριση των δασών.

7. Συμφωνίες σύνδεσης/Σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών

7.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την πρόταση για την καθιέρωση ενισχυμένου διαλόγου όσον αφορά μεταρρυθμίσεις που σχετίζονται με τις ΣΣ/DCFTA μεταξύ της ΕΕ και του συνδεδεμένου TRIO, αλλά και τη συμπερίληψη συγκριτικών στοιχείων στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις για τις συμφωνίες σύνδεσης και τον συγχρονισμό της δημοσίευσής τους προς ενίσχυση του θετικού ανταγωνισμού, εφόσον κάτι τέτοιο αποδείχθηκε ήδη αποτελεσματικό για την επιτάχυνση της προόδου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

7.2. Συνιστάται περαιτέρω θεσμοθέτηση της συνεργασίας μεταξύ του συνδεδεμένου TRIO και της ΕΕ, ιδίως σε εκτελεστικό επίπεδο. Καλή αφετηρία θα μπορούσε να είναι η σύσταση κοινής εκτελεστικής ομάδας και ορισμένων υποομάδων που θα αντανακλούν τη διαδικασία θεσμοθέτησης σε επίπεδο κοινοβουλίων. Θα μπορούσαν να ακολουθήσουν παρόμοιες ομάδες της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών, στο πλαίσιο των πλατφορμών της κοινωνίας πολιτών της ΑΕΣ, επιχειρηματικές ενώσεις, οργανώσεις στήριξης, συνδικάτα και άλλες οργανώσεις. Ως παράδειγμα, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν η εμπειρία και τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν μέσω της Οργάνωσης συνεργασίας για τη δημοκρατία και την οικονομική ανάπτυξη GUAM. Η στήριξη της ΕΕ και των επιμέρους κρατών μελών της θα ενισχύσει σημαντικά την εν λόγω θεσμοθέτηση.

7.3. Λόγω της πολυπλοκότητάς τους, οι συμφωνίες σύνδεσης και, κυρίως, η σφαιρική και σε βάθος ζώνη ελεύθερων συναλλαγών είναι δύσκολο να εφαρμοστούν δεδομένου ότι απαιτούνται σημαντικοί πολιτικοί, οικονομικοί και ανθρώπινοι πόροι και περιλαμβάνουν πολλές προκλήσεις, ειδικά επειδή αποσκοπούν σε μεταρρυθμίσεις των αγορών, ενώ στην πραγματικότητα προσδοκάται πως οι μεταρρυθμίσεις της ΕΕ θα διασφαλίζουν το κράτος δικαίου και τη χρηστή διακυβέρνηση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι είναι ζωτικής σημασίας να ληφθούν υπόψη οι εν λόγω προσδοκίες και να υποστηριχθεί η εφαρμογή των συμφωνιών σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών, με παράλληλες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των συνδεδεμένων δημοκρατιών. Θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο θέσπισης πρόσθετων μηχανισμών στήριξης, οι οποίοι θα παρέχονται μόνο αφού έχουν εφαρμοστεί οι αμοιβαία συμφωνημένοι στόχοι στο πλαίσιο τέτοιων παράλληλων πρωτοβουλιών· κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαν να θεωρηθούν και να χρησιμεύσουν ως πρόσθετο κίνητρο.

7.4. Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης εντόνως την τακτική εξέταση της κατάστασης των εργατικών δικαιωμάτων και των μισθολογικών ζητημάτων των γυναικών, ιδίως στους κλάδους της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, όπου φαίνεται να εμφανίζονται τα μεγαλύτερα -και τα πλέον ποικίλα- χάσματα. Η ατζέντα προσέγγισης των συμφωνιών σύνδεσης και της σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών προσφέρει μια συνολική προσέγγιση όσον αφορά τη νομοθετική δράση και την επιβολή των διεθνών συμβάσεων, μεταξύ άλλων για το φύλο και την καταπολέμηση των διακρίσεων. Είναι ζωτικής σημασίας η παρακολούθηση της εν λόγω διαδικασίας, η βελτίωση της συλλογής στατιστικών στοιχείων ανά φύλο για την απασχόληση και τους μισθούς και η υποστήριξη ομάδων γυναικών στην προάσπιση των συμφερόντων τους.

Βρυξέλλες, 26 Σεπτεμβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Κατά την τελευταία δεκαετία, η ΕΟΚΕ έχει υιοθετήσει περισσότερες από δώδεκα γνωμοδοτήσεις σχετικά με διάφορες πτυχές της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης συστήσει, αφενός, μια μόνιμη επιτροπή παρακολούθησης «Ανατολική Γειτονία», η οποία αποτελείται από διμερείς πλατφόρμες της κοινωνίας πολιτών των χωρών της ΕΕ και των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης και, αφετέρου, εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες (ΕΣΟ)· ακόμη, διοργάνωσε τα επιχειρηματικά φόρουμ της ΑΕΣ παράλληλα με τις συνόδους κορυφής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

(2) Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2016/C 202/02).

(3) https://indicators.ohchr.org

(4) https://nhri.ohchr.org/

(5) Rebuilding Ukraine: An assessment of EU assistance (Ανοικοδόμηση της Ουκρανίας: Αξιολόγηση της βοήθειας της ΕΕ), Chatham House, the Royal Institute of International Affairs, 2018.

(6) Ενημερωτικό σημείωμα για το κοινό πλαίσιο στρατηγικής (ΚΠΣ) της ΑΕΣ, Κοινό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με τίτλο «ΑΕΣ – Εστίαση στις βασικές προτεραιότητες και παραδοτέα – Αξιολόγηση και συστάσεις της κοινωνίας των πολιτών», 2017.

(7) Ukraine Analytica, τεύχος 3 (13), 2018.

(8) http://eu4business.eu/files/medias/regional-position-paper_final_kyiv-21-june-2017-2_0.pdf