ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ το 2002 - Σύνοψη και κυριότερα συμπεράσματα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή

2. Μακροοικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων και μακροοικονομικές επιδόσεις στην ΕΕ

4. Ολοκλήρωση της αγοράς ομολογιών στην ΕΕ

5. Οικονομικές και χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού

6. Πραγματική και ονομαστική σύγκλιση των προς ένταξη χωρών: Επιλεγμένα θέματα

1. Εισαγωγή

Μετά από μία τριετία έντονης ανάπτυξης της οικονομίας ακολούθησε μια παρατεταμένη περίοδος επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης. // Στις αρχές του 2000, φαινόταν εφικτός ένας σταθερός ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας της τάξεως του 3 %. Οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης είχαν υπερβεί το 3 % την περίοδο 1998-2000. Η προσδοκία ότι οι αναπτυξιακοί αυτοί ρυθμοί θα παρέμεναν σταθεροί τροφοδοτήθηκε από την επιτυχή εισαγωγή του ευρώ το 1999, την υπεραισιοδοξία της «νέας οικονομίας», την παγκόσμια αιφνίδια άνοδο των χρηματιστηριακών αγορών, την ανθεκτικότητα της οικονομίας της ζώνης του ευρώ στις κρίσεις της Ασίας, της Ρωσίας και της Βραζιλίας καθώς και τις ευνοϊκές εξελίξεις στο παγκόσμιο εμπόριο. Πέραν αυτού, οι βασικές προκλήσεις της μακροοικονομικής πολιτικής της δεκαετίας του 1980 και των αρχών της δεκαετίας του 1990 είχαν αντιμετωπιστεί με πειστικό τρόπο παράλληλα με το ξεκίνημα της ενίσχυσης της διάρθρωσης της οικονομίας. Οι νομισματικές αρχές είχαν επιτύχει αξιόπιστη σταθερότητα των τιμών. Τα περισσότερα κράτη μέλη για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες παρουσίαζαν πλεονάσματα στους προϋπολογισμούς τους. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις συνέβαλαν στην έντονη αύξηση της απασχόλησης μειώνοντας ταυτόχρονα την ανεργία. Παρόλα αυτά, η τριετία αυτή της έντονης ανάπτυξης στη ζώνη του ευρώ μέχρι το 2000 παραχώρησε αιφνιδίως τη θέση της σε μια περίοδο βραδείας ανάπτυξης και αυξανόμενης απαισιοδοξίας. Η επιβράδυνση της οικονομίας που αρχικά θεωρήθηκε βραχύβια και επιφανειακή, εξελίχθηκε σε μια κατάσταση που παρουσιάζει τις χαμηλότερες οικονομικές επιδόσεις από την ύφεση της περιόδου 1992-93. Η μέση ανάπτυξη ήταν μόλις 1Ό % το 2001 και το 2002 και αναμένεται ότι θα παρουσιάσει επιτάχυνση μόνο κατά τη διάρκεια του 2003. [1]

[1] Βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, φθινοπωρινές προβλέψεις του 2002.

Οι εξηγήσεις όσον αφορά την επιβράδυνση της οικονομίας είναι αντιφατικές, αλλά η λύση είναι προφανής: αποφασιστική πολιτική δράση για την αύξηση της ανθεκτικότητας, του δυναμισμού και κατ' επέκταση του αναπτυξιακού δυναμικού της οικονομίας. // Ανεξαρτήτως των λόγων στους οποίους οφείλεται η επιβράδυνση αυτή της οικονομίας και η εμμονή της, είτε πρόκειται για την ατυχή σύμπτωση αλλεπάλληλων παγκόσμιων οικονομικών κλυδωνισμών είτε για εσωτερικά διαρθρωτικά προβλήματα από την πλευρά της προσφοράς, απαιτούνται πρόσθετες διαρθρωτικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την άνοιξη του 2000. Η ατζέντα της Λισσαβόνας εξακολουθεί να είναι κατάλληλη αλλά πρέπει να βελτιωθεί η εφαρμογή της. Πρέπει να διαφυλαχτεί η αξιοπιστία του δημοσιονομικού πλαισίου ούτως ώστε να στηριχθεί η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών σε μια περίοδο δυσμενών οικονομικών συνθηκών και να εξασφαλιστεί ένα ισορροπημένο συνδυασμό οικονομικών πολιτικών. Εκτός αυτού, απαιτείται η αποτελεσματική εφαρμογή εκτενών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως εκείνων που χαρακτηρίζονται από αυξανόμενη καθυστέρηση στην παραγωγή αποτελεσμάτων καθώς και η προώθηση της οικονομικής ολοκλήρωσης ούτως ώστε να βελτιωθεί μεσοπρόθεσμα η ανάπτυξη της οικονομίας και η ευημερία. Τέλος, πρέπει να βρεθούν πειστικές λύσεις για τις αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με τη γήρανση του πληθυσμού ούτως ώστε να μειωθεί η αβεβαιότητα των πολιτών ως προς το μελλοντικό διαθέσιμο εισόδημά τους.

Στο γενικότερο πλαίσιο των προκλήσεων πολιτικής, η επισκόπηση του 2002 εξετάζει αναλυτικά πέντε θέματα σχετιζόμενα με το πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. // Η επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ το 2002 αναλύει σε βάθος πέντε συγκεκριμένα θέματα με βάση τις σημερινές πολιτικές προκλήσεις. Πρώτον, εξετάζονται οι πρόσφατες μακροοικονομικές και πολιτικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ. Δεύτερον, σε ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων εξετάζονται οι κυριότερες μεταρρυθμιστικές τάσεις που παρατηρούνται στα κράτη μέλη και ο αντίκτυπός τους στις μακροοικονομικές επιδόσεις από πλευράς ανάπτυξης, παραγωγικότητας, πραγματικών μισθών και απασχόλησης. Τρίτον, ως συνέχεια του κεφαλαίου για την ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών της επισκόπησης του 2001, ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στην ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς ομολόγων εξετάζει λεπτομερέστερα την εν λόγω αγορά όπου απαιτείται ταχύρυθμη οικονομική ολοκλήρωση δεδομένου ότι υπάρχει δυναμικό για σημαντικά οφέλη από άποψη ευημερίας. Τέταρτον, ένα κεφάλαιο για τη γήρανση του πληθυσμού αναλύει τον δυνητικό αντίκτυπο των δημογραφικών αλλαγών στην αποταμίευση, τις κεφαλαιαγορές και τα πραγματικά επιτόκια. Τέλος, ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στη διεύρυνση εντοπίζει τις προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν στις υπό προσχώρηση χώρες να διαχειριστούν με τον καλύτερο τρόπο τη διαδικασία σύγκλισης.

// 2. Μακροοικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ

Παρότι αποφεύχθηκε μια πλήρης ύφεση της οικονομίας, η εγχώρια ζήτηση παραμένει υποτονική παρά το επιεικές μακροοικονομικό περιβάλλον. // Πριν από την επιβράδυνση της οικονομίας που ξεκίνησε το δεύτερο εξάμηνο του 2002, η ζώνη του ευρώ είχε ζήσει τρεις μεγάλους κύκλους κατά τις προηγούμενες τρεις δεκαετίες. Οι οικονομικοί κύκλοι κορυφώθηκαν από αναπτυξιακή άποψη το 1974, το 1980 και το 1992 αντίστοιχα. Μολονότι η ζώνη του ευρώ απέφυγε μια πλήρη ύφεση κατά τον τελευταίο οικονομικό κύκλο, η υποχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας ήταν μόνο κατά τι λιγότερο οξεία από εκείνη που παρατηρήθηκε κατά την ύφεση της περιόδου 1992-93. Η τρέχουσα φάση χαρακτηρίζεται από τη σχεδόν ταυτόχρονη επιβράδυνση όλων των παραγόντων της εγχώριας ζήτησης και του παγκόσμιου εμπορίου. Παρά ταύτα, εξαιτίας των αξιοσημείωτων επιτευγμάτων στον τομέα των μακροοικονομικών και διαρθρωτικών πολιτικών κατά την τελευταία δεκαετία, η συνολική εικόνα της οικονομίας είναι, εκ πρώτης όψεως, καλύτερη από τους προηγούμενους οικονομικούς κύκλους. Τόσο η ένταση της συνεχιζόμενης επενδυτικής ύφεσης όσο και η υποτονική κατανάλωση των νοικοκυριών δεν συμφωνούν με την εξέλιξη μακροοικονομικών δεικτών που κατά παράδοση παίζουν αποφασιστικό ρόλο, όπως τα πραγματικά επιτόκια, η αποδοτικότητα και η αξιοποίηση της παραγωγικής ικανότητας όσον αφορά τις επενδύσεις, αφενός, και η εξέλιξη της απασχόλησης και του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος για την κατανάλωση, αφετέρου, που παραμένουν ευνοϊκοί για την ανάπτυξη, από ιστορική άποψη. Αυτό σημαίνει ότι εάν δεν υπήρχε σημαντική πρόοδος στον τομέα της μακροοικονομικής σταθερότητας και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων είναι πολύ πιθανό ότι η ζώνη του ευρώ θα αντιμετώπιζε πραγματική ύφεση.

Η αύξηση της απασχόλησης ήταν ανθεκτική αλλά η εξέλιξη του εργατικού κόστους μπορεί να εμποδίζει την ανάκαμψη των επενδύσεων. // Η πρόοδος στην αντιμετώπιση των προκλήσεων αντικατοπτρίζεται στις εξελίξεις της αγοράς εργασίας. Η πορεία της απασχόλησης στη ζώνη του ευρώ υπήρξε θετική καθ' όλη τη διάρκεια της επιβράδυνσης της οικονομίας ενώ η ανεργία παρουσίασε οριακή μόνον αύξηση από το χαμηλότερο ποσοστό της δεκαετίας της τάξεως του 8 % στα μέσα του 2001 σε 8,4 % τον Οκτώβριο του 2002. Η συνεχιζόμενη συγκρατημένη αύξηση των ονομαστικών μισθών σε συνδυασμό με τη σταθερή ανάπτυξη της απασχόλησης στήριξαν το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση κατά τη διάρκεια της επιβράδυνσης της οικονομίας περιορίζοντας έτσι τις συνέπειές της. Ωστόσο, μια δευτερεύουσα επίπτωση της θετικής εξέλιξης της απασχόλησης παρά την υποτονική ανάπτυξη ήταν μια, σε μεγάλο βαθμό κυκλικής φύσεως, μείωση της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. [2] Πέραν αυτού, η περιορισμένη προς τα κάτω ευαισθησία των μισθών όταν επιβραδύνεται ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας μεταθέτει στις επιχειρήσεις το μεγαλύτερο μέρος του βάρους της προσαρμογής. Σε συνδυασμό με την επιδείνωση της παραγωγικότητας της εργασίας υπάρχει κίνδυνος η αποδοτικότητα και, κατ' επέκταση, οι επενδύσεις να υποστούν αρνητικές συνέπειες από τη σχετικά μεγάλη αύξηση του πραγματικού κόστους ανά μονάδα εργασίας. Αυτό, με τη σειρά του, θα υπονομεύσει τις μελλοντικές επιδόσεις της αγοράς εργασίας καθώς και τον δυναμισμό της ανάκαμψης της οικονομίας.

[2] Ως παραγωγικότητα της εργασίας νοείται εδώ το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο.

Η αναθεώρηση προς τα κάτω των μεσοπρόθεσμων αναπτυξιακών προοπτικών των επιχειρήσεων συμβάλλει στην κάμψη που παρατηρείται στις χρηματιστηριακές αγορές η οποία με τη σειρά της επηρεάζει βραχυπρόθεσμα τους ισολογισμούς, το κόστος κεφαλαίων και την εμπιστοσύνη. // Η υποτονικότητα των συντελεστών της εγχώριας ζήτησης συνέπεσε με τις μεγαλύτερες απώλειες που παρατηρήθηκαν στις αγορές μετοχών από τη δεκαετία του 1930. Η παγκόσμια διόρθωση στα χρηματιστήρια που ξεκίνησε στις αρχές του 2000 επιταχύνθηκε κατά τη διάρκεια του 2002 παρά το γεγονός ότι ο οικονομικός κύκλος βρισκόταν στο κατώτερο σημείο του. Οι εξελίξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και τα υψηλά επίπεδα αβεβαιότητας έχουν προκαλέσει ανησυχίες ως προς τη βιωσιμότητα της ανάκαμψης και τις αναπτυξιακές προοπτικές βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Η δραματική μείωση των τιμών των μετοχών από το 2000 και έπειτα παρατηρήθηκε μετά από μια απότομη επιτάχυνση της αύξησης των τιμών των μετοχών κατά τη δεκαετία του 1990. Μέσα σε ένα κλίμα μεγάλων προσδοκιών και υπεραισιοδοξίας για τη «νέα οικονομία» που την εποχή εκείνη μεσουρανούσε, παρατηρήθηκε θεαματική αύξηση των κερδών των επιχειρήσεων και γενικότερα της ανάπτυξης καθώς και λιγότερη αστάθεια στην αύξηση της παραγωγής. Η μείωση του κόστους των κεφαλαίων και οι υπερβολικές προσδοκίες κέρδους, ιδίως στους τομείς της «νέας οικονομίας», οδήγησαν σε υπερεπενδύσεις και κακή κατανομή πόρων, κατά κύριο λόγο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά με σημαντικές επιπτώσεις για τη ζώνη του ευρώ. Η αναθεώρηση προς τα κάτω των αισιόδοξων μεσοπρόθεσμων προοπτικών και η σταδιακή διαπίστωση των εν λόγω ανωμαλιών από την πλευρά της προσφοράς αντικατοπτρίζεται στην κάμψη που παρατηρείται στις χρηματιστηριακές αγορές η οποία είναι εντονότερη στη ζώνη του ευρώ από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εγχώρια ζήτηση επηρεάστηκε άμεσα από τις λιγότερο αισιόδοξες προβλέψεις. Εκτός αυτού, οι εξελίξεις στα χρηματιστήρια λειτούργησαν ως καταλύτης για την περαιτέρω μείωση των βραχυπρόθεσμων αναπτυξιακών προοπτικών. Ο πλούτος, το κόστος των κεφαλαίων και η εμπιστοσύνη επηρεάζονται αρνητικά και δημιουργούν τις προϋποθέσεις ενός «φαύλου κύκλου».

Παρά τις αντιξοότητες και τη μεγαλύτερη αβεβαιότητα, είναι πιθανό να παρατηρηθεί σταθερή αλλά συγκρατημένη ανάκαμψη βραχυπρόθεσμα. Η εμπιστοσύνη αποτελεί ουσιώδη παράγοντα. // Παρά τους κινδύνους και τις ανησυχίες για το μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο χρονικό διάστημα, είναι πιθανό ότι βραχυπρόθεσμα θα παρατηρηθεί σταθερή αλλά συγκρατημένη ανάκαμψη της ζήτησης. Ο κύκλος των εμπορικών αποθεμάτων συνεχίζει την πορεία του και υπάρχουν πιθανότητες να εξαλειφθεί προοδευτικά η αρνητική συμβολή των επενδύσεων. Ωστόσο, στο βαθμό που θα εξακολουθήσει να υπάρχει αβεβαιότητα και ανησυχίες ως προς τη μεσοπρόθεσμη αποδοτικότητα και στο μέτρο που αυξάνεται το κόστος κεφαλαίου είναι απίθανο να παρατηρηθεί έντονη ανάκαμψη των επενδύσεων. Η πλήρης ανάκαμψη εξαρτάται κατά κύριο λόγο από την επανεμφάνιση ισχυρής καταναλωτικής ζήτησης για την οποία η εμπιστοσύνη του κοινού αποτελεί βασικό παράγοντα. Η αυξημένη αβεβαιότητα για τα μελλοντικά συνταξιοδοτικά εισοδήματα μπορεί επίσης να συνέβαλε στην αύξηση της αποταμίευσης και στην υποτονικότητα της κατανάλωσης των νοικοκυριών. Η γήρανση του πληθυσμού και τα προβλήματα στον τομέα των συντάξεων αποτελούν όλο και περισσότερο το επίκεντρο του σχεδιασμού της οικονομικής πολιτικής και έχει ως συνέπεια την μεγαλύτερη κάλυψη των θεμάτων αυτών από τα μέσα ενημέρωσης πράγμα το οποίο επηρεάζει την εικόνα που δημιουργούν τα νοικοκυριά ως προς την περιουσιακή τους κατάσταση κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ο αντίκτυπος των φόβων για τις συντάξεις στις αποταμιεύσεις ενδέχεται να ήταν ιδιαίτερα έντονος καθώς συνέπεσε με τις απώλειες που σημειώθηκαν στα χρηματιστήρια τόσο άμεσα όσο και έμμεσα μέσω των συνταξιοδοτικών ταμείων.

Για να υπάρξει βιώσιμη ανάκαμψη οι επιλογές των πολιτικών της ζώνης του ευρώ πρέπει να εφαρμοστούν με αποφασιστικότητα. // Στο οικονομικό αυτό περιβάλλον το οποίο χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα αβεβαιότητας, έχει αποφασιστική σημασία να εφαρμοστούν υγιείς πολιτικές που ενισχύουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επενδυτών. Κάτι τέτοιο θα ενισχύσει την εγχώρια ζήτηση βραχυπρόθεσμα. Ως εκ τούτου, πρέπει να διατηρηθεί η μακροοικονομική σταθερότητα και να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της καθυστέρησης στην παραγωγή αποτελεσμάτων κατά την εφαρμογή των εξαγγελλόμενων οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό με τη σειρά του θα αυξήσει το αναπτυξιακό δυναμικό της ζώνης του ευρώ καθώς και την ικανότητά της να προσαρμόζεται στους βραχυπρόθεσμους κλυδωνισμούς και τις διαρθρωτικές μεταβολές της οικονομίας. Εάν δεν υπάρξει αποφασιστική δράση η εναλλακτική λύση είναι να συνεχίσει η κατάσταση ως έχει με βραδεία και ευάλωτη ανάπτυξη μέσα σε ένα άκαμπτο οικονομικό περιβάλλον παρόμοιο με εκείνο των αρχών της δεκαετίας του 1980.

Η νομισματική πολιτική έχει εξασφαλίσει τη σταθερότητα των τιμών αλλά ο πληθωρισμός παραμένει σε υψηλά επίπεδα αν ληφθεί υπόψη η γενικότερη υποτονική ανάπτυξη. // Η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της στρατηγικής για την μακροοικονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ. Η σταθερότητα των τιμών είναι δεδομένη και ενσωματωμένη στις προσδοκίες των νοικοκυριών και των επενδυτών της ζώνης του ευρώ, πράγμα το οποίο καθιστά δυνατή την προσαρμογή των νομισματικών συνθηκών στην εγχώρια δραστηριότητα. Ωστόσο, η συμπεριφορά του πληθωρισμού μέσα σε ένα περιβάλλον βραδείας ανάπτυξης υπήρξε απογοητευτική. Ο ονομαστικός πληθωρισμός πλησίασε το ανώτατο όριο της ΕΚΤ την άνοιξη του 2002 και ο βασικός πληθωρισμός παρέμεινε σε προβληματικά επίπεδα έχοντας ανέλθει προοδευτικά από λιγότερο από 1 % το 1999 σε 2,5 % περίπου. Ο πληθωρισμός αυτός φαίνεται ότι σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στον περιορισμό του ανταγωνισμού στους τομείς παροχής υπηρεσιών. Οι τομείς αυτοί γενικά χαρακτηρίζονται από χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και, σε ώριμες οικονομίες, από σχετικά ισχυρή ζήτηση. Το μισθολογικό κόστος στον τομέα παροχής υπηρεσιών μπορεί ευκολότερα να μετακυλιστεί στους καταναλωτές εξαιτίας του χαμηλότερου ανταγωνισμού, επιτρέποντας έτσι μισθολογικές αυξήσεις αντίστοιχες με εκείνες σε τομείς με υψηλή αύξηση της παραγωγικότητας. Οι συντελεστές αυτοί που δημιουργούν υψηλό διαρθρωτικό πληθωρισμό στους τομείς υπηρεσιών δεν αντισταθμίζονται πλέον από περιστασιακές μεγάλες αυξήσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας και μειώσεις τιμών σε διάφορους κλάδους οφειλόμενες στην ελευθέρωση δικτυακών κλάδων της οικονομίας (π.χ. τηλεπικοινωνίες κλπ) όπως συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Οι νομισματικές συνθήκες εξακολούθησαν να εξυπηρετούν την εγχώρια ζήτηση καθώς μειώθηκαν οι κίνδυνοι ως προς τη σταθερότητα των τιμών... // Μέχρι τα τέλη του Νοεμβρίου 2002, η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκιά της, αφού πρώτα χαλάρωσε τη νομισματική πολιτική της μετά τις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανησυχίες ως προς τη ρευστότητα και την χαμηλή οικονομική ανάπτυξη. Η πολυαναμενόμενη ανατίμηση του ευρώ μείωσε κάπως τις ανοδικές πιέσεις στον πληθωρισμό. Στη συνέχεια, όμως, με την επιδείνωση των οικονομικών προοπτικών και την κατάρρευση των χρηματιστηρίων οι προσδοκίες αύξησης των επιτοκίων εξαλείφθηκαν προοδευτικά. Ως αποτέλεσμα, οι νομισματικές συνθήκες κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2002 ευνοούν περισσότερο την εγχώρια ζήτηση απ' ότι αναμενόταν στις αρχές του έτους. Στα τέλη του 2002, τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια ήταν τουλάχιστον κατά 100 βασικές μονάδες κάτω από τις προσδοκίες της αγοράς την άνοιξη του ιδίου έτους. Εν τω μεταξύ, τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν περισσότερο από 50 βασικές μονάδες.

...αλλά οι όροι χρηματοδότησης των επιχειρήσεων έχουν γίνει αυστηρότεροι εξαιτίας της μεγαλύτερης αβεβαιότητας. // Παρά τις ευνοϊκές νομισματικές συνθήκες και τα χαμηλά πραγματικά μακροπρόθεσμα επιτόκια, οι όροι χρηματοδότησης των επιχειρήσεων έγιναν αυστηρότεροι κατά τη διάρκεια του έτους. Εξαιτίας της αυξημένης αβεβαιότητας όσον αφορά τις γενικότερες οικονομικές προοπτικές και τους κινδύνους που συνδέονται με τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις, το κόστος της συγκέντρωσης κεφαλαίων στην αγορά μετοχών αυξήθηκε σημαντικά. Πέραν αυτού, η μείωση των βασικών εμπορικών επιτοκίων δεν μεταφράστηκε σε γενικότερα χαμηλότερο κόστος χρηματοδότησης των επιχειρήσεων. Φαίνεται ότι οι αυξανόμενες επιφυλάξεις των επενδυτών όσον αφορά τις λογιστικές πρακτικές που εφαρμόζουν οι επιχειρήσεις, μετά την αποκάλυψη σκανδάλων, έχει επίσης συμβάλλει στις δυσκολίες των επιχειρήσεων να συγκεντρώσουν κεφάλαια.

Τέσσερα κράτη μέλη πρέπει να τακτοποιήσουν τους προϋπολογισμούς τους, προς όφελος όλων. // Το κυριότερο δημοσιονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ζώνη του ευρώ είναι ότι τέσσερα κράτη μέλη πρέπει να τακτοποιήσουν τους προϋπολογισμούς τους το συντομότερο δυνατό βάσει των επιταγών του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Η δημοσιονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ παραμένει στην εθνική δικαιοδοσία αλλά μέσω της συνθήκης και του συμφώνου, οι κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να τηρούν ένα κοινό πλαίσιο το οποίο εγγυάται τόσο δημοσιονομική πειθαρχία όσο και ευελιξία από πλευράς προϋπολογισμού. Στο πλαίσιο των κανόνων αυτών, οι χώρες συμφώνησαν ότι τα ελλείμματα των προϋπολογισμών τους δεν θα υπερβούν το 3 % του ΑΕΠ και ότι, μεσοπρόθεσμα, θα επιτύχουν σχεδόν ισοσκελισμένες ή πλεονασματικές δημοσιονομικές θέσεις. Το πλαίσιο είναι υγιές και κατάλληλο για τη δημοσιονομικά αποκεντρωμένη διάρθρωση της ΟΝΕ. Η τήρησή του, κάτι που συνέβη σε οκτώ από τα δώδεκα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, παρέχει ευελιξία και επιτρέπει την πλήρη εφαρμογή των αυτόματων σταθεροποιητών που μετριάζουν τις αρνητικές συνέπειες, ενώ παράλληλα εγγυάται δημοσιονομική βιωσιμότητα μακροπρόθεσμα.

Οι κίνδυνοι να εμφανιστούν υπερβολικά ελλείμματα είναι αποτέλεσμα της έλλειψης εξυγίανσης κατά τα χρόνια της αφθονίας. // Τα τρέχοντα δημοσιονομικά προβλήματα οφείλονται κατά κύριο λόγο στο ότι τα εν λόγω τέσσερα κράτη μέλη δεν ολοκλήρωσαν τη μετάβασή τους σε σχεδόν ισοσκελισμένους ή πλεονασματικούς προϋπολογισμούς το 1999 και το 2000 όταν οι συνθήκες ανάπτυξης ήταν ευνοϊκές. Ως αποτέλεσμα, σήμερα που η ανάπτυξη είναι υποτονική, το δημοσιονομικό πλαίσιο παρουσιάζει κόπωση και η αξιοπιστία του έχει μειωθεί. Ήδη δύο κράτη μέλη έχουν υπερβεί το ποσοστό αναφοράς 3 % του ΑΕΠ. Είναι πολύ πιθανό ότι οι δημοσιονομικές θέσεις και άλλων κρατών μελών θα επιδεινωθούν εάν συνεχιστεί η τρέχουσα αναπτυξιακή κατήφεια. Τα εν λόγω κράτη μέλη πρέπει να λάβουν αμέσως τα κατάλληλα μέτρα.

Η απαιτούμενη αναπροσαρμογή δεν θα έχει κατ' ανάγκη μεγάλο κόστος αν ταυτόχρονα ενισχυθεί η αξιοπιστία του δημοσιονομικού πλαισίου. // Η απαιτούμενη αναπροσαρμογή, ιδίως σε περιόδους μικρότερης ευμάρειας, είναι μεν δύσκολη αλλά εφικτή χωρίς αναγκαστικά να κοστίσει πολύ από άποψη απώλειας παραγωγής. Μια αξιόπιστη δημοσιονομική προσαρμογή θα οδηγήσει σε ένα πιο ισορροπημένο συνδυασμό πολιτικών καθ' όλη την περίοδο αναπροσαρμογής. Πέραν αυτού, μια αποφασιστική δημοσιονομική εξυγίανση, σε συνδυασμό με την απερίφραστη υποστήριξη του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης, μπορεί να έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών πράγμα που θα έχει θετικές συνέπειες ως προς τα μελλοντικά φορολογικά βάρη και θα βελτιώσει το κλίμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη συμβατικά αποτελέσματα δημοσιονομικής χαλάρωσης και σύσφιξης σε σχέση με την ανάπτυξη. Αυτή καθαυτή η δημοσιονομική εξυγίανση, εάν γίνει με τον σωστό τρόπο μπορεί να μην έχει υψηλό βραχυπρόθεσμο κόστος από άποψη ανάπτυξης ενώ μπορεί ακόμη και να την ενισχύσει. Πέραν αυτού, στην ΟΝΕ, τα εν λόγω μη Κεϋνσιανά αποτελέσματα μπορεί να είναι ισχυρότερα σε σχέση με το παρελθόν για δύο λόγους. Πρώτον, οι ροές κεφαλαίων μπορεί να αντιδράσουν εντονότερα στην αναμενόμενη μελλοντική φορολογία. Δεύτερον, οι κανόνες της συνθήκης περί ελλειμμάτων θα εντείνουν τις προσδοκίες ότι κάθε δημοσιονομική επέκταση θα ακολουθείται στο μέλλον - και μάλιστα στο σχετικά εγγύς μέλλον - από δημοσιονομική συρρίκνωση. Τα αποτελέσματα στην εμπιστοσύνη συνήθως δεν μπορούν να μετρηθούν αλλά εάν ληφθεί υπόψη η εναλλακτική λύση του να μην υπάρξει εξυγίανση και να καταρρεύσει το πλαίσιο δημοσιονομικού συντονισμού της ΟΝΕ με αποτέλεσμα αβεβαιότητα και επιβαρύνσεις επιτοκίου, το πραγματικό αποτέλεσμα της ταυτόχρονης δημοσιονομικής αναπροσαρμογής στα τέσσερα κράτη μέλη μπορεί, στην πράξη, να έχει σημαντικά οφέλη για όλα τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Πέραν αυτού, τα μεσοπρόθεσμα έως βραχυπρόθεσμα οφέλη της ταχείας ολοκλήρωσης της δημοσιονομικής προσαρμογής είναι αναμφίβολα πολύ μεγαλύτερα από οποιοδήποτε βραχυπρόθεσμο κόστος ή όφελος, τόσο από πλευράς αξιοπιστίας όσο και από πλευράς λειτουργίας του μακροοικονομικού πλαισίου.

Η επιβολή αυστηρών απαιτήσεων και η βελτίωση της εποπτείας πρέπει να βελτιώσουν τη δημοσιονομική εξυγίανση στο μέλλον. // Για να ενισχυθεί το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης, η Επιτροπή έχει προτείνει την ενίσχυση της εποπτείας για τις χώρες που βρίσκονται σε μεταβατική φάση προς τη μεσοπρόθεσμη ισοσκελισμένη δημοσιονομική θέση, ούτως ώστε να υπάρχει συνεχής βελτίωση τόσο σε καλές όσο και σε κακές εποχές, όσον αφορά τα οικονομία. [3] Για να είναι αποτελεσματική η δημοσιονομική εποπτεία απαιτείται ένα αυστηρό και εφαρμόσιμο πρόγραμμα προσαρμογής μέχρι να επιτευχθεί σχεδόν ισοσκελισμένη ή πλεονασματική δημοσιονομική θέση. Η τιμή αναφοράς 3 % του ΑΕΠ για τα ελλείμματα είναι και θα παραμείνει δεσμευτικός περιορισμός. Οποιαδήποτε υπέρβασή ή οποιοσδήποτε κίνδυνος υπέρβασης του ορίου αυτού θα αντιμετωπίζεται με αποφασιστικότητα και σε απόλυτη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της συνθήκης και τις ρυθμίσεις του συμφώνου. Επιπλέον, η επιβολή ενός υποχρεωτικού ρυθμού ετήσιας διαρθρωτικής αναπροσαρμογής, τουλάχιστον 0,5 % του ΑΕΠ πρέπει να επαναφέρει το κυκλικά προσαρμοσμένο έλλειμμα στην μεσοπρόθεσμη θέση του μέσα σε εύλογο χρονικό ορίζοντα. Πέραν αυτού, οι χώρες των οποίων το χρέος υπερβαίνει το ποσοστό αναφοράς 60 % του ΑΕΠ πρέπει να υποβάλλουν λεπτομερή στρατηγική για τη μείωση του χρέους τους με ικανοποιητικό ρυθμό. Οι δημοσιονομικοί στόχοι είναι προτιμότερο να είναι υπερβολικά επιφυλακτικοί ιδίως όσον αφορά τις προϋποθέσεις ανάπτυξης και αναπτυξιακού δυναμικού. Τα επικαιροποιημένα προγράμματα σταθερότητας πρέπει να προσδιορίζουν με σαφήνεια τα μέτρα τα οποία λαμβάνονται για την επίτευξη διαρθρωτικής αναπροσαρμογής τουλάχιστον 0,5 % του ΑΕΠ. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η λήψη έκτακτων μέτρων απλώς αναβάλλει τη διαρθρωτική αναπροσαρμογή και μακροπρόθεσμα δεν εξυπηρετεί τον στόχο. Πέραν αυτού, η ποιότητα και η έγκαιρη υποβολή των δημοσιονομικών στατιστικών πρέπει να βελτιωθεί ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η κατάλληλη εποπτεία και ο συντονισμός των πολιτικών.

[3] Στις 27 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε δύο ανακοινώσεις όσον αφορά «την ενίσχυση του συντονισμού των δημοσιονομικών πολιτικών» και «την αναγκαιότητα και μέσα αναβάθμισης της ποιότητας των δημοσιονομικών στατιστικών»..

Μεσοπρόθεσμα, η ανάπτυξη εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα των αγορών όσον αφορά την ευελιξία και την ομαλή προσαρμογή της κατανομής πόρων. // Μεσοπρόθεσμα, το δυναμικό ταχύρυθμης αλλά βιώσιμης ανάπτυξης εξαρτάται από την αποτελεσματική χρήση των συντελεστών παραγωγής. Η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες τόσο μεταξύ όσο και εντός των διαφόρων τομέων της οικονομίας θα συμβάλει στην πλήρη αξιοποίηση του αναπτυξιακού δυναμικού της ζώνης του ευρώ. Η γήρανση του πληθυσμού καθιστά ακόμη επιτακτικότερη την ομαλή και αποτελεσματική οικονομική αναπροσαρμογή. Προκειμένου να αντεπεξέλθει στην επικείμενη γήρανση του πληθυσμού της, η οικονομία της ζώνης του ευρώ εκτός από βιώσιμα από οικονομική και κοινωνική άποψη συστήματα συντάξεων και περίθαλψης και υγιή δημόσια οικονομικά απαιτεί αποτελεσματικές αγορές προϊόντων, αγορές εργασίας και χρηματοπιστωτικές αγορές.

// 3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων και μακροοικονομικές επιδόσεις στην ΕΕ

Η επιβράδυνση της ανάπτυξης της οικονομίας τονίζει την ανάγκη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με σκοπό τη βελτίωση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αναπτυξιακών επιδόσεων... // Η δημιουργία ενός οικονομικού πλαισίου το οποίο είναι αφενός αρκετά ευέλικτο ώστε να προσαρμόζεται γρήγορα στους οικονομικούς κλυδωνισμούς και, αφετέρου, αρκετά γερό ώστε να αντεπεξέρχεται δυσμενείς οικονομικές εξελίξεις και να προλαμβάνει τη συσσώρευση ανισορροπιών απαιτεί ταχύτερη οικονομική μεταρρύθμιση. Η ανάληψη αξιόπιστης, συνετής και αποφασιστικής δράσης θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη, θα αυξήσει την ανθεκτικότητα και θα εξομαλύνει την προσαρμογή της οικονομίας. Τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, θα μειωθεί το μέσο έλλειμμα πραγματικής παραγωγής από το δυναμικό της οικονομίας. Πέραν αυτού, οι μικροοικονομικές διαρθρωτικές πολιτικές μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ταχύτερη βιώσιμη ανάπτυξη με υψηλά επίπεδα απασχόλησης. Βελτιώνοντας τη λειτουργία των αγορών, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις μπορούν να εξαλείψουν τα εμπόδια στην πλήρη και αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων και να επιτρέψουν μεγαλύτερη δυναμική αποτελεσματικότητα πράγμα το οποίο θα διευκολύνει την επίτευξη οικονομικών και κοινωνικών στόχων ευρείας αποδοχής.

...με δημιουργία απασχόλησης, αύξηση των επενδύσεων και βελτίωση της αποτελεσματικό-τητας. // Οι μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα και την απασχόληση. Οι μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας καταρχήν παρέχουν ισχυρότερα κίνητρα συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Στόχος τους είναι η κατάργηση των στεγανών μεταξύ όσων βρίσκονται εντός και όσων βρίσκονται εκτός συστήματος και η μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας, καθώς και η αύξηση της παραγωγικότητας με την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών. Δεύτερον, η καλύτερη λειτουργία των αγορών εργασίας θα καταστήσει δυνατή την αποτελεσματικότερη κατανομή της εργασίας αυξάνοντας έτσι περαιτέρω την παραγωγικότητα και τα πραγματικά εισοδήματα. Το ίδιο ισχύει και για τις μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αυξάνουν τον ανταγωνισμό και μειώνουν τα μονοπωλιακά έσοδα σε τομείς που παλαιότερα ήταν προστατευμένοι, οδηγώντας έτσι σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και αύξηση της παραγωγικότητας. Υπάρχουν όλο και περισσότερες αποδείξεις ότι η αύξηση του ανταγωνισμού επιταχύνει τον ρυθμό της τεχνολογικής και οργανωτικής καινοτομίας και οδηγεί σε μεγαλύτερη ποικιλία και καλύτερη ποιότητα αγαθών και υπηρεσιών. Οι μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων έχουν επίσης επιπτώσεις και στη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Η ανεργία ισορροπίας ελαττώνεται και η απασχόληση αυξάνεται με παράλληλη μείωση των υπερβολικών εισοδημάτων ορισμένων παραγωγών ή εργαζομένων, καθώς διορθώνονται οι ατέλειες της αγοράς. Επιπλέον, καθώς οι τιμές και μισθοί αποκτούν μεγαλύτερη ευαισθησία έναντι των συνθηκών της αγοράς, προσαρμόζονται ταχύτερα σε σχέση με το παρελθόν στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες. Ως αποτέλεσμα, μειώνονται οι σωρευτικές απώλειες όσον αφορά την παραγωγή και την απασχόληση που μπορεί να προκαλέσει η βραδεία προσαρμογή.

Τα δευτερογενή αποτελέσματα σε όλες τις χώρες και τους τομείς της οικονομίας απαιτούν μια στρατηγική μεταρρυθμίσεων σε ευρεία βάση. // Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων πολιτικών διαρθρωτικής μεταρρύθμισης αποτελούν σοβαρό επιχείρημα για μια ευρεία βάση στη στρατηγική μεταρρυθμίσεων, η οποία θα εκμεταλλεύεται τις ενέργειες που απορρέουν από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της βελτίωσης της λειτουργίας των αγορών προϊόντων, κεφαλαίων και εργασίας. Η εφαρμογή υγιών μακροοικονομικών πολιτικών παρέχει το καλύτερο δυνατό πλαίσιο ώστε να προκύψουν, το συντομότερο δυνατόν, όλα τα οφέλη που μπορούν να παράγουν οι πολιτικές διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Οι σταθεροποιητικές δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές έχουν άμεσο αποτέλεσμα στη μείωση της ανεργίας, κυρίως μέσω της μείωσης του στοιχείου κινδύνου στα επιτόκια, με αποτέλεσμα μεγαλύτερες επενδύσεις. Η επιτυχία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων επηρεάζει τη δυνητική παραγωγή και αυξάνει τα περιθώρια των αναπτυξιακών ρυθμών καθιστώντας δυνατή την επέκταση της αθροιστικής ζήτησης χωρίς να δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή των πολιτικών διαρθρωτικής μεταρρύθμισης πρέπει να γίνεται με συντονισμένο τρόπο. Δεδομένου ότι οι μεμονωμένες χώρες δεν μπορούν να αναμένουν χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής ως αποτέλεσμα διαρθρωτικών βελτιώσεων, η διάθεση για μεταρρυθμίσεις μπορεί να μειωθεί σε μεμονωμένες χώρες. Η προσέγγιση της ευρείας βάσης μπορεί να περιορίσει τα αρχικά και ενδεχομένως αρνητικά αποτελέσματα της προσαρμογής της οικονομίας στις μεταρρυθμίσεις. Τα αποτελέσματα αυτά παρουσιάζονται κατά την προσαρμογή των οικονομικών παραγόντων στη μείωση και αναδιανομή των εισοδημάτων στην οποία αποβλέπει η μεταρρύθμιση και η οποία θα ωφελήσει μεσοπρόθεσμα την οικονομία στο σύνολό της.

Οι μεταρρυθμίσεις έχουν ήδη αυξήσει τόσο την απασχόληση όσο και την αύξηση της παραγωγής... // Οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 υπήρξαν επιτυχείς όσον αφορά την αύξηση της απασχόλησης και την ενδυνάμωση της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι μεταρρυθμίσεις περιλάμβαναν περικοπές στην φορολογία των μισθών για συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων, οικονομική υποστήριξη των χαμηλόμισθων και πιο ενεργητικές και προνοητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και τον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας μεταξύ των οποίων η διευκόλυνση της μερικής απασχόλησης και η μεγαλύτερη ευελιξία στις συμβάσεις εργασίας. Αναμφισβήτητα οι μεταρρυθμίσεις αυτές είχαν σημαντικά αποτελέσματα, δεδομένου ότι παρατηρείται ανοδική τάση όσον αφορά τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, τα ποσοστά απασχόλησης και τη μείωση των επιπέδων διαρθρωτικής ανεργίας. Παρότι είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια η συμβολή των διαφόρων μεταρρυθμίσεων, από ενδεικτικές μακροοικονομικές προσομοιώσεις για την περίοδο 1996-2001 απορρέει ότι οι μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και προϊόντων σε συνδυασμό με την παρατηρηθείσα μισθολογική αυτοσυγκράτηση, μπορεί να αύξησαν το επίπεδο της δυνητικής παραγωγής κατά 3-4 % σε αντιδιαστολή με τη μη εφαρμογή των εν λόγω μεταρρυθμίσεων. Αυτό σημαίνει επιτάχυνση της ετήσιας αύξησης της παραγωγής κατά τι λιγότερο από ½ ποσοστιαία μονάδα μέσα σε μία περίοδο 7 - 8 ετών. Χωρίς μεταρρυθμίσεις και συγκράτηση των μισθών, η μέση ανάπτυξη στην ΕΕ θα ήταν περίπου 2,2 % αντί για 2,6 % την περίοδο 1996-2001. Αυτό θα είχε ως συνέπεια 5-6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας λιγότερες και 2 εκατομμύρια περισσότερους ανέργους στην ΕΕ.

...αλλά απαιτείται αποφασιστική δράση τώρα που με την πάροδο του χρόνου αρχίζουν να ξεθωριάζουν τα αποτελέσματα παλαιότερων μεταρρυθμίσεων. // Ωστόσο, πρέπει να διατηρηθούν τα αναπτυξιακά κίνητρα που παρέχουν οι μεταρρυθμίσεις. Αν δεν συνεχιστούν με αποφασιστικότητα οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στην ΕΕ, ο μεσοπρόθεσμος ρυθμός ανάπτυξης αποκλείεται να υπερβεί κατά πολύ το 2 %. Προκειμένου να επιτευχθεί υψηλότερη ετήσια ανάπτυξη επί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, απαιτείται αύξηση του ρυθμού και του εύρους των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με το πρόγραμμα της Λισσαβόνας. Απαιτείται αποφασιστική δράση για να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη καθυστέρηση στην εφαρμογή των εξαγγελθεισών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Η τρέχουσα ασθενής οικονομική δραστηριότητα δεν πρέπει να χρησιμεύσει ως δικαιολογία για καθυστερήσεις στην εφαρμογή του διεξοδικού προγράμματος διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που συμφωνήθηκε στη Λισσαβόνα και ενισχύθηκε στη Στοκχόλμη.

// 4. Ολοκλήρωση της αγοράς ομολογιών στην ΕΕ

Η ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών βελτιώνει τις οικονομικές επιδόσεις καθώς βελτιώνει τη διοχέτευση αποταμιεύσεων σε επενδύσεις. // Η ομαλή λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών έχει κρίσιμο ρόλο για την αποτελεσματική διοχέτευση αποταμιεύσεων προς επενδύσεις. Η χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση ενισχύει την ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού συστήματος της ΕΕ. Αυτό με τη σειρά του θα έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων. Κατά μεγάλο μέρος, τα πλεονεκτήματα της ολοκλήρωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών οφείλονται σε παράγοντες κλίμακας και εύρους. Η διεύρυνση και εμβάθυνση των αγορών αυξάνει την αποτελεσματικότητα δεδομένου ότι μειώνει το κόστος των συναλλαγών και διευρύνει τις δυνατότητες επιμερισμού των κινδύνων. Με τον τρόπο αυτό βελτιώνεται η κατανομή αποταμιεύσεων σε επενδυτικές ευκαιρίες τόσο σε εγχώριο όσο και σε διασυνοριακό επίπεδο. Επιπλέον, η αύξηση του ανταγωνισμού χάρη στην ολοκλήρωση της αγοράς έχει παρόμοια αποτελέσματα καθώς μειώνει τα οιονεί εισοδήματα των χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών. Τα οφέλη όσον αφορά τη βελτίωση της κατανομής των πόρων συνεπάγονται χαμηλότερο κόστος κεφαλαίων για τους δανειζόμενους και υψηλότερες αποδόσεις για τους επενδυτές.

Η αγορά κρατικών ομολογιών στη ζώνη του ευρώ παρουσιάζει υψηλό βαθμό ολοκλήρωσης αλλά η αγορά ιδιωτικών ομολογιών απαιτεί περισσότερο χρόνο. // Υπάρχουν στοιχεία ότι η αγορά κρατικών ομολογιών στη ζώνη του ευρώ παρουσιάζει ήδη μεγάλο βαθμό ολοκλήρωσης. Η κατάργηση του συναλλαγματικού κινδύνου οδήγησε σε έντονη σύγκλιση προς τα κάτω των αποδόσεων των ομολογιών στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Ωστόσο, διαφορές αποδόσεων μεταξύ 10 και 50 βασικών μονάδων - κυρίως σε σχέση με την Γερμανία - υπάρχουν από το 1999. Οι διαφορές μεταξύ των κρατικών ομολογιών των διαφόρων κρατών μελών οφείλονται κυρίως σε παράγοντες θεσμικούς και μεγέθους. Μέρος των διαφορών αυτών εξηγείται από τον χαρακτήρα αξίας αναφοράς που έχουν αποκτήσει τα γερμανικά μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα. Άλλος λόγος για την εμμονή των διαφορών αυτών είναι οι διαφορές ρευστότητας. Τα κράτη μέλη που εκδίδουν σχετικά μικρό αριθμό ομολογιών έχουν μια επιβάρυνση ρευστότητας. Οι επιβαρύνσεις πιστοληπτικής ποιότητας διαδραματίζουν περιορισμένο ρόλο δεδομένου ότι οι βαθμοί πιστοληπτικής ικανότητας έχουν φθάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα στις χώρες της ζώνης του ευρώ και έχουν παραμείνει γενικά σταθεροί μετά την εισαγωγή του ευρώ. Η τάση ολοκλήρωσης στην αγορά ιδιωτικών ευρωομολογιών προχωρά επίσης αλλά με βραδύτερους ρυθμούς. Η πρόοδος στην ολοκλήρωση των ομολογιών που εκφράζονται σε ευρώ ενδέχεται να προχωρήσει ταχύτερα στο μέλλον καθώς υποστηρίζεται, μεταξύ άλλων, από τη μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ εποπτικών και ρυθμιστικών φορέων, το πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες της ΕΕ και μια ισχυρή τάση στον ιδιωτικό τομέα για την ενοποίηση των υποδομών της αγοράς.

Η ιστορικά ελάχιστα ανεπτυγμένη αγορά ομολογιών των επιχειρήσεων άρχισε να κινητοποιείται. // Η κατά παράδοση ελάχιστα ανεπτυγμένη αγορά επιχειρηματικών ομολογιών της Ευρώπης παρουσίασε μια πολλά υποσχόμενη δραστηριοποίηση το 2001. Ωστόσο, το 2002 το θετικό αυτό ξεκίνημα επισκιάστηκε από τις δυσμενείς συνθήκες της αγοράς και την αυξανόμενη απροθυμία των επενδυτών να αναλάβουν επενδυτικούς κινδύνους. Εντούτοις, αναμένεται ότι η αγορά επιχειρηματικών ευρωομολογιών θα ξαναβρεί τον δυναμισμό της μόλις βελτιωθεί το κλίμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Από την άποψη αυτή η αποτελεσματική διαχείριση του μακροπρόθεσμου χρέους αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Οι παραδοσιακές εκδόσεις ομολογιών του χρηματοπιστωτικού κλάδου εξακολουθούν να στηρίζουν την τραπεζική αναχρηματοδότηση, αλλά ο τομέας των καινοτόμων προϊόντων, όπως τα χρεόγραφα με την εγγύηση περιουσιακών στοιχείων, παρουσιάζει δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Οι άμεσες εκδόσεις ομολογιών εκ μέρους των επιχειρήσεων αποτελούν ένα όλο και σημαντικότερο υποκατάστατο του τραπεζικού δανεισμού. Αυτό μειώνει την εξάρτηση των επιχειρήσεων από τις τράπεζες, ως ενδιάμεσους φορείς, για τη διοχέτευση αποταμιεύσεων προς επενδύσεις και παρέχει περιθώρια για περαιτέρω βελτίωση της αποτελεσματικότητας.

// 5. Οικονομικές και χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμου

Η γήρανση του πληθυσμού θα επηρεάσει δραματικά την ανάπτυξη και το βιοτικό επίπεδο στην ΕΕ. // Οι δημογραφικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στις προοπτικές της οικονομίας τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Κατά την επόμενη πεντηκονταετία η ΕΕ θα ζήσει δραματικές αλλαγές στη δομή του πληθυσμού της. Η γήρανση της μεταπολεμικής γενιάς του 'baby boom', τα χαμηλά ποσοστά γεννητικότητας και η αυξανόμενη προσδοκία ζωής θα μειώσουν το μέγεθος του πληθυσμού που είναι σε ηλικία εργασίας και θα αυξήσει τον αριθμό των συνταξιούχων. Η γενικότερη οικονομική συνέπεια των μεταβολών αυτών κατά την περίοδο 2000-2050 ενδέχεται να είναι η πτώση της δυνητικής ανάπτυξης της ΕΕ από την κυρίαρχη τάση της που είναι της τάξης του 2-2½ % σε 1Ό % μέσα σε ένα πλαίσιο αμετάβλητων πολιτικών. Αυτό μεταφράζεται σε μείωση της κατά κεφαλή αύξησης του ΑΕΠ στην ΕΕ κατά μέσο όρο κατά 0,4 % ετησίως. Παρόμοιες προοπτικές ισχύουν και για την Ιαπωνία. Για τις ΗΠΑ η εικόνα είναι πολύ πιο αισιόδοξη ιδίως για τα ποσοστά δυνητικής ανάπτυξης εξαιτίας των καλύτερων προοπτικών όσον αφορά το μέγεθος του εργαζόμενου πληθυσμού και όσον αφορά τις επενδύσεις. Οι επίμονες αυτές διαφορές μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ όσον αφορά το δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα μεγάλες μεταβολές στη σχετική οικονομική σπουδαιότητά τους στον κόσμο. Λαμβάνοντας ως βάση ότι οι πολιτικές θα μείνουν αμετάβλητες, το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια παραγωγή το οποίο ανέρχεται σήμερα σε 18% αναμένεται ότι θα μειωθεί σε 10% το 2050. Αντίθετα, το μερίδιο των ΗΠΑ μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται από 23% το 2000 σε 26% το 2050.

Η ύπαρξη ενός μεγάλου κεφαλαίου αποταμιεύσεων για συνταξιοδότηση θα επηρεάσει τις εγχώριες αγορές και τις παγκόσμιες ροές κεφαλαίων.

// Η ύπαρξη ενός αυξανόμενου κεφαλαίου αποταμιεύσεων για τις συντάξεις στις αναπτυγμένες χώρες θα εντείνει την αναζήτηση τοποθετήσεων με υψηλές αποδόσεις και γεωγραφική διαφοροποίηση. Αυτές οι παγκόσμιες ροές κεφαλαίων θα οδηγήσουν σε σημαντικές μεταβολές στο ισοζύγιο πληρωμών και στις καθαρές θέσεις ξένων περιουσιακών στοιχείων των χωρών. Συνεπάγονται προσαρμογές των καθαρών συναλλαγματικών ισοτιμιών καθώς και μια παγκόσμια μείωση των αποδόσεων κατά περίπου Ύ της εκατοστιαίας μονάδας κατά τα προσεχή πενήντα χρόνια. Για να αποφευχθούν φαινόμενα «υπερδιόγκωσης» στις χρηματιστηριακές αγορές και οι υπερβολικές επενδύσεις, η ΕΕ και οι παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές πρέπει να διοχετεύουν τις αποταμιεύσεις με αποτελεσματικό τρόπο σε παραγωγικές επενδύσεις τόσο σε ανεπτυγμένες όσο και σε αναπτυσσόμενες οικονομίες. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει μεγάλο συμφέρον να ενθαρρύνει την πραγματοποίηση σημαντικών θεσμικών μεταρρυθμίσεων στον αναπτυσσόμενο κόσμο όπου η γήρανση του πληθυσμού θα αποτελέσει πρόβλημα πολύ αργότερα. Αυτό θα μπορούσε να ανοίξει έναν πρόσθετο δίαυλο αποτελεσματικής κατανομής των πλεονασματικών αποταμιεύσεων στο μέλλον μέσω πλεονασμάτων στους λογαριασμούς τρεχουσών συναλλαγών με τις αναπτυσσόμενες χώρες. Σήμερα, στις παγκόσμιες ροές κεφαλαίων κυριαρχούν οι αμφίδρομες ροές μεταξύ ανεπτυγμένων οικονομιών με παρεμφερείς δημογραφικές προοπτικές. Αυτό θα συνεχιστεί στο μέλλον εκτός εάν οι αναπτυσσόμενες οικονομίες ενταχθούν αποτελεσματικότερα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Πρέπει να διαφυλαχθεί η δημοσιονομική βιωσιμότητα και ταυτόχρονα να προωθηθεί η αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγικότητας. // Για να μετριαστούν οι οικονομικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού, τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να εφαρμόσουν μια σειρά από μακροοικονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές. Από δημοσιονομικής πλευράς, η ΕΕ ήδη διαθέτει το κατάλληλο πλαίσιο: το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης. Ενόψει των σημαντικών πιέσεων για δαπάνες που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού, η ισοσκέλιση των προϋπολογισμών κατά τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου έχει μεγάλη σημασία ώστε να μην εμφανισθούν μη βιώσιμα ελλείμματα και χρέη αργότερα. Οι αγορές εργασίας της ΕΕ μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των δημογραφικών εξελίξεων από τις οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, η μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας και η προοδευτική αύξηση της πραγματικής συντάξιμης ηλικίας στην ΕΕ από λιγότερο από 60 έτη που είναι σήμερα κατά 5 περίπου έτη, όπως πρότεινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης [4] αποτελούν εξαιρετικά επιθυμητές μεταρρυθμίσεις. Τέλος, η ΕΕ πρέπει επίσης να συνεχίσει να προωθεί την αύξηση της παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής στο πλαίσιο διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα έχουν ως στόχο τόσο την αποτελεσματικότερη κατανομή πόρων όσο και την αύξηση της ευελιξίας στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ανοικτές και ανταγωνιστικές εμπορικές συνθήκες σε παγκόσμια επίπεδα.

[4] Συμπεράσματα της προεδρίας, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, 15-16 Μαρτίου 2002, σημείο 32.

Η στροφή προς συνταξιοδοτικά συστήματα μερικής κεφαλαιοποίησης πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που προωθούν την ανάπτυξη της οικονομίας και να παρακολουθούνται ως προς τις ενδεχόμενες συνέπειές τους σχετικά με την κατανομή εισοδήματος. // Παρότι η στροφή προς συνταξιοδοτικά συστήματα μερικής κεφαλαιοποίησης στην ΕΕ θα συνέβαλε στην μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι στόχοι κοινωνικής πολιτικής για τις συντάξεις θα συνεχίσουν να επιτυγχάνονται. Η μερική κεφαλαιοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετες οικονομίες και στη δημιουργία σημαντικών πρόσθετων περιουσιακών στοιχείων σε δημόσια και ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία της ΕΕ. Χωρίς μεταρρυθμίσεις υπέρ της ανάπτυξης της οικονομίας της ΕΕ, η εν λόγω αύξηση των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων στην ΕΕ θα οδηγήσει σε μεγάλο βαθμό σε πρόσθετες επενδύσεις εκτός Κοινότητας. Ως εκ τούτου, η μερική κεφαλαιοποίηση εάν εφαρμοστεί μεμονωμένα και όχι ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου αναπτυξιακών μεταρρυθμίσεων θα συμβάλει ελάχιστα στη βελτίωση του παραγωγικού δυναμικού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό τονίζει την ανάγκη να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της κεφαλαιοποίησης με την προώθηση των εγχώριων δυνατοτήτων ανάπτυξης και επενδύσεων με την εφαρμογή θεμελιακών μεταρρυθμίσεων στις αγορές εργασίας, προϊόντων και κεφαλαίων. Οι προσομοιώσεις που έχουν γίνει προβλέπουν ότι ένα αρκετά υψηλότερο ποσοστό των πρόσθετων περιουσιακών στοιχείων των συνταξιοδοτικών ταμείων θα επενδυθεί στην ΕΕ χάρη σε ένα βελτιωμένο περιβάλλον εγχώριας ανάπτυξης, εάν πρώτα τεθεί σε εφαρμογή ένα σύνολο μεταρρυθμίσεων σκοπός του οποίου θα είναι η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και η αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης.

// 6. Πραγματική και ονομαστική σύγκλιση των προσ ενταξη χωρών: Επιλεγμένα θέματα

Η EΕ των 15 θα γίνει σύντομα η ΕΕ των 25. Στο πλαίσιο αυτό η διαδικασία της οικονομικής σύγκλισης διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο. // Με σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των Βρυξελλών έδωσε το πράσινο φως για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση της ΕΕ με την ένταξη δέκα νέων κρατών μελών στα μέσα του 2004. Τα περισσότερα από τα νέα κράτη μέλη βρίσκονται σε μια διαδικασία μετάβασης από το μοντέλο της κατευθυνόμενης οικονομίας στο μοντέλο της ελεύθερης αγοράς επί μία δεκαετία και παραπάνω. Η αρχική φάση της μετάβασης αυτής είχε μεγάλο κόστος από άποψη απωλειών παραγωγής και εισοδημάτων. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, όλα τα υποψήφια κράτη μέλη επανήλθαν σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η μακροοικονομική σταθερότητα έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάκαμψη της οικονομίας των χωρών αυτών. Συνολικά, όλες οι προσχωρούσες χώρες έχουν επιτύχει σημαντική πρόοδο όσον αφορά την ονομαστική σύγκλιση. Ειδικότερα, τα ποσοστά πληθωρισμού όλων των χωρών αυτών έχουν μειωθεί σε μονοψήφια επίπεδα από τα διψήφια και τριψήφια επίπεδα που παρατηρήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, η διαδικασία της πραγματικής σύγκλισης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ ακολουθεί με πολύ βραδύτερους ρυθμούς.

Η πλήρης σύγκλιση θα απαιτήσει χρόνο. // Η διαδικασία σύγκλισης θα είναι χρονοβόρα δεδομένου ότι το μέσο κατά κεφαλή εισόδημα στα νέα κράτη μέλη ήταν περίπου το 40% του κοινοτικού μέσου το 2001. Σε ορισμένες χώρες, τα επίπεδα εισοδημάτων μόλις άρχισαν να υπερβαίνουν τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν τη δραματική τους μείωση κατά τα πρώτα στάδια της μεταβατικής διαδικασίας της οικονομίας τους. Εάν ληφθούν ως βάση οι τρέχοντες ρυθμοί αύξησης της παραγωγής, η επίτευξη εφάμιλλων με την ΕΕ επιπέδων μέσου εισοδήματος θα απαιτήσει δεκαετίες και όχι χρόνια. Μετά την προσχώρηση στην ΕΕ μπορεί να αναμένεται επιτάχυνση της πραγματικής σύγκλισης. Οι ροές κεφαλαίων προς τις χώρες αυτές ενδέχεται να αυξηθούν σημαντικά εάν υφίστανται οι προϋποθέσεις για υψηλά αναμενόμενα πραγματικά επίπεδα απόδοσης. Κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε ταχύρυθμο εκσυγχρονισμό και αναβάθμιση των παραγωγικών εγκαταστάσεων και υποδομής. Για να επωφεληθούν πλήρως οι χώρες αυτές από την ένταξή τους στην ΕΕ, πρέπει να προσδιοριστεί, ακόμη και σε κοινοτικό επίπεδο, τι θα επέτρεπε στα νέα κράτη μέλη να διαχειριστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη διαδικασία πραγματικής σύγκλισης. Από τότε που υπέβαλαν αίτηση συμμετοχής μέχρι σήμερα, ένα μεγάλο μέρος των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων έχει πραγματοποιηθεί με την υιοθέτηση του κεκτημένου της ενιαίας αγοράς.

Οι διαφορές μεταξύ χωρών είναι σημαντικές και επηρεάζουν τον ρυθμό της πραγματικής σύγκλισης και τη φύση της προσαρμογής. // Οι οικονομίες των προς ένταξη χωρών διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους όσον αφορά το επίπεδο πραγματικής σύγκλισης. Αυτό είναι σαφές όσον αφορά τα γενικότερα επίπεδα παραγωγής και παραγωγικότητας της εργασίας. Οι διαφορές αυτές όσον αφορά τη σύγκλιση είναι ακόμη εντονότερες σε σχέση με τις διαρθρωτικές μεταλλαγές και τον τρόπο ένταξής τους στην οικονομία της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τις πανευρωπαϊκές εμπορικές δομές. Η ποικιλομορφία αυτή αναμφίβολα θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες αυτές θα αντεπεξέλθουν στις πρόσθετες προσαρμογές που απαιτεί η ένταξη και την ταχύτητα της προσαρμογής τους. Οι περισσότερο ανεπτυγμένοι από τεχνολογική άποψη κλάδοι της οικονομίας προσαρμόζονται σχετικά γρήγορα και εντάσσονται δυναμικά στην ευρωπαϊκή κατανομή εργασίας. Άλλοι κλάδοι της οικονομίας είναι «εγκλωβισμένοι» σε ένα μάλλον παραδοσιακό σχήμα εμπορίου και βιομηχανικής ειδίκευσης, γεγονός που δυσχεραίνει τη βελτίωση της θέσης τους.

Η εξέλιξη των συναλλαγματικών καθεστώτων κατά τη μετάβαση αποτελεί βασικό θέμα. // Ως αποτέλεσμα της στρατηγικής για τη διεύρυνση, οι προς ένταξη χώρες, παρά την ποικιλομορφία τους, έχουν κοινό στόχο την υιοθέτηση του ευρώ. Χάρη στην επιτυχία του ευρώ όσον αφορά τη σταθερότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών, τη σταθερότητα των τιμών και τα χαμηλά επιτόκια, τα περισσότερα νέα κράτη μέλη φιλοδοξούν να προσχωρήσουν στη ζώνη του ευρώ το συντομότερο δυνατό. Ωστόσο, η εισαγωγή του ευρώ προτού δημιουργηθούν οι απαραίτητες μικροοικονομικές και μακροοικονομικές συνθήκες σύμφωνα με τις απαιτήσεις της νομισματικής ένωσης, παρουσιάζει μεγάλους κινδύνους για τη διαχείριση της διαδικασίας συμμετοχής στη ζώνη του ευρώ, τις επακόλουθες μακροοικονομικές εξελίξεις και γενικότερα για την προσαρμογή της οικονομίας των χωρών αυτών και τη διαδικασία σύγκλισης. Ενόψει της προσχώρησης στη ζώνη του ευρώ, βασικό θέμα αποτελεί η εξέλιξη των συναλλαγματικών καθεστώτων. Σήμερα, υφίσταται ένα ευρύ φάσμα συναλλαγματικών καθεστώτων που περιλαμβάνει στο ένα άκρο προκαθορισμένες συναλλαγματικές ισοτιμίες με την μορφή νομισματικών συμβουλίων (Εσθονία, Λιθουανία και Βουλγαρία), και σχετικά ελεύθερα κυμαινόμενες συναλλαγματικές ισοτιμίες στο άλλο άκρο (Τσεχική Δημοκρατία, Πολωνία και Ουγγαρία). Οι υπόλοιπες χώρες επιλέγουν κάποιο βαθμό ευελιξίας στις τιμές συναλλάγματος μεταξύ των δύο αυτών άκρων. Εν μέρει, οι διαφορές αυτές αντικατοπτρίζουν τη γενικότερη ποικιλομορφία όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες αυτές αντιμετωπίζουν τη μετάβαση καθώς και τις ιδιαιτερότητες της πραγματικής οικονομίας της εκάστοτε χώρας.

Οι επίμονες διαφορές στα επίπεδα του πληθωρισμού ευνοούν την ευελιξία όσον αφορά τις συναλλαγματικές ισοτιμίες... // Οι επίμονες διαφορές στα επίπεδα του πληθωρισμού, μπορεί να αποτελέσουν κίνδυνο για τα καθεστώτα σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Εν γένει, τα ποσοστά πληθωρισμού στις προς ένταξη χώρες εξακολουθούν να είναι πάνω από το επίπεδο της πλειοψηφίας των κρατών μελών της ΕΕ. Οι διαφορές στα επίπεδα πληθωρισμού μεταξύ των προς ένταξη χωρών και των κρατών μελών της ΕΕ μπορεί να αποτελούν ένα φαινόμενο εξισορρόπησης το οποίο συνδέεται με τα χαμηλότερα επίπεδα τιμών που επικρατούν στις προς ένταξη χώρες και με τη διαδικασία προσαρμογής στα κοινοτικά δεδομένα. Ειδικότερα, οι χώρες που παρουσιάζουν ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης τείνουν να έχουν και υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού (ο λεγόμενος συντελεστής Balassa-Samuelson) χωρίς ωστόσο να επιδεινώνεται η ανταγωνιστικότητα κόστους της χώρας. Οι εκτιμήσεις του μεγέθους του συντελεστή αυτού ποικίλουν σημαντικά για τις υποψήφιες χώρες δεδομένου ότι είναι δύσκολο να διαχωριστεί ο συντελεστής αυτός από τις πληθωριστικές συνέπειες που απορρέουν από τη μετάβαση από το μοντέλο της κατευθυνόμενης οικονομίας στο μοντέλο της ελεύθερης αγοράς. Αναμφισβήτητα, όμως, επηρεάζει το ποσοστό πληθωρισμού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προσαρμογής. Η παρουσία υψηλών συντελεστών Balassa-Samuelson αποτελεί επιχείρημα υπέρ της διατήρησης κάποιας ευελιξίας στις συναλλαγματικές ισοτιμίες κατά τη περίοδο που θα ακολουθήσει την ένταξη. Στην περίπτωση αυτή, η ονομαστική ανατίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας και πραγματικά επιτόκια ανταποκρινόμενα στις ανάγκες των χωρών αυτών μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο υπερθέρμανσης της εγχώριας οικονομίας που θα μπορούσε να αποδιοργανώσει την πραγματική διαδικασία προσαρμογής.

...ενώ η υιοθέτηση του ευρώ εξαλείφει το κόστος των συναλλαγών και τους συναλλαγματικούς κινδύνους και ευνοεί τη σύγκλιση. // Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της υιοθέτησης του ευρώ από τα πρώτα στάδια θα είναι η εξάλειψη του κόστους των συναλλαγών που συνδέεται με τη διατήρηση ενός χωριστού νομίσματος καθώς και η μείωση των επιτοκίων χάρη στην εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου. Αυτό θα προσελκύσει τις πρόσθετες επενδύσεις για τις οποίες υπάρχει μεγάλη ανάγκη και οι οποίες θα ενισχύουν τη διαδικασία πραγματικής σύγκλισης. Ορισμένες φορές υποστηρίζεται ότι το κόστος της διατήρησης των σταθερών συναλλαγματικών τιμών μπορεί να είναι σχετικά χαμηλό για τις μικρές και ανοικτές οικονομίες για τις οποίες η άσκηση νομισματικής πολιτικής είναι, αφεαυτής, δύσκολη.

Οι συναλλαγματικές πολιτικές θα πρέπει να προσδιοριστούν ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε μεμονωμένη χώρα. // Τα υπέρ και τα κατά της συμμετοχής στη ζώνη του ευρώ από τα πρώτα στάδια της ένταξης πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά ανάλογα με τη χώρα. Η εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τη θέση της κάθε χώρας στη διαδικασία μετάβασης, το μέγεθός της και την πρόοδο που σημειώνει όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων, εργασίας και κεφαλαίων καθώς και τα δημοσιονομικά της προβλήματα. Η υιοθέτηση του ευρώ δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Ο τελικός στόχος είναι η πλήρης και επιτυχής οικονομική ένταξη. Σε κάθε περίπτωση, θα εφαρμοστούν οι σχετικές διατάξεις της συνθήκης.