Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για τη "Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2000"

(2000/C 156/02)

H ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι της 10ης και 11ης Δεκεμβρίου 1999·

έχοντας υπόψη την έκθεση της 18ης Οκτωβρίου 1999 της ομάδας εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό την προεδρία του κ. Dehaene·

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών "Να προσαρμοσθούν τα θεσμικά όργανα για να επιτύχει η διεύρυνση" - Εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης σχετικά με τα θεσμικά ζητήματα (10 Νοεμβρίου 1999)·

έχοντας υπόψη τη Γνώμη της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 48 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη διάσκεψη των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών ενόψει της τροποποίησης των Συνθηκών (26 Ιανουαρίου 2000)·

έχοντας υπόψη το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 18ης Νοεμβρίου 1999 σχετικά με την προετοιμασία της αναθεώρησης των Συνθηκών και της προσεχούς Διακυβερνητικής Διάσκεψης·

έχοντας υπόψη το Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Φεβρουαρίου 2000 σχετικά με τη σύγκληση της Διακυβερνητικής Διάσκεψης·

έχοντας υπόψη τις γνωμοδοτήσεις της σχετικά με την αρχή της επικουρικότητας (CdR 302/99 fin και CdR 136/95 fin)(1)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 20ής Νοεμβρίου 1997 σχετικά με τα "Αποτελέσματα της διακυβερνητικής διάσκεψης"(CdR 305/97 fin)(2)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της, της 15ης Σεπτεμβρίου 1999 για τις θεσμικές πτυχές της διεύρυνσης με τίτλο "Η τοπική και περιφερειακή διοίκηση στην καρδιά της Ευρώπης" (CdR 52/99 fin)(3)·

έχοντας υπόψη τα ψηφίσματά της, της 3ης Ιουνίου 1999 (CdR 54/99 fin)(4) και της 18ης Νοεμβρίου 1999 για την προσεχή διακυβερνητική διάσκεψη (ΔΔ) (CdR 473/99 fin)(5)·

έχοντας υπόψη το ψήφισμά της, της 17ης Νοεμβρίου 1999 σχετικά με τη "Διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ" (CdR 424/99 fin)·

έχοντας υπόψη τις αποφάσεις του Προεδρείου της, στις 15 Ιουλίου 1999 να καταρτίσει, με βάση το άρθρο 198 C παράγραφος 4 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, γνωμοδότηση για αυτό το θέμα και να αναθέσει την προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ στην Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθετήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2000 από την Επιτροπή Θεσμικών Θεμάτων για τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2000 (εισηγητές: οι κκ. Koivisto, FIN, PSE και Van den Brande, B, PPE)·

εκτιμώντας ότι ο ορθός νομικός ορισμός της έννοιας της "επικουρικότητας" απαιτεί αναφορά στις περιφέρειες σύμφωνα τόσο με το πνεύμα όσο και με το γράμμα του άρθρου 5·

εκτιμώντας ότι η "Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2000" πρέπει να παράσχει νέα ευκαιρία για την προώθηση της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με τη μεταρρύθμιση των θεσμικών οργάνων της Ένωσης σύμφωνα με τα τρία κριτήρια της αντιπροσωπευτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της εγγύτητας στους πολίτες·

εκτιμώντας ότι η Επιτροπή των Περιφερειών, λόγω του ότι τα μέλη της είναι πολιτικοί εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών, θεωρεί ορθό να συμβάλει στις μεταρρυθμιστικές διεργασίες που θα τεθούν σε λειτουργία για την προπαρασκευή της ΕΕ για περαιτέρω διεύρυνση·

εκτιμώντας ότι η διεύρυνση θα έχει συνέπειες για την Επιτροπή των Περιφερειών και θα χρειαστεί να τροποποιηθεί η Συνθήκη του Άμστερνταμ προκειμένου να καταστεί η Επιτροπή των Περιφερειών αποτελεσματικότερη και αντιπροσωπευτικότερη·

εκτιμώντας ότι ορισμένες περιφέρειες που εκπροσωπούνται από μέλη της Επιτροπής των Περιφερειών, λαμβάνοντας υπόψη τις συνταγματικές τους αρμοδιότητες, οι οποίες τους επιφορτίζουν με ορισμένα καθήκοντα σε σχέση με την κύρωση των αποτελεσμάτων της "ΔΔ του 2000" (βελγικές περιφέρειες και κοινότητες, γερμανικά και αυστριακά κρατίδια) θα κληθούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο υπέρ της περιφερειοποίησης·

εκτιμώντας ότι η ΕΕ πρέπει επίσης να υποστηρίζει τις προσπάθειες του Συμβουλίου της Ευρώπης και άλλων οργανισμών που προωθούν την δημοκρατία σε διάφορα ευρωπαϊκά κράτη.

υιοθέτησε κατά την 32η σύνοδο ολομέλειας της 16ης και 17ης Φεβρουαρίου 2000 (συνεδρίαση της 17ης Φεβρουαρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η σημασία του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη. Η λήψη αποφάσεων όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον πολίτη είναι απαραίτητη προκειμένου να αντισταθμίσει και να συμπληρώσει τη γενική τάση παγκοσμιοποίησης. Έτσι, η ΕΕ δεν πρέπει να συνίσταται μόνο σε συνεργασία μεταξύ κρατών. Οι απόψεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών πρέπει επίσης να γίνονται γνωστές. Συγκεκριμένα, τούτο σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν πρέπει πλέον να περιορίζεται στην οικονομική συνεργασία αλλά, ολοένα και περισσότερο, να περιλαμβάνει και τη λήψη πολιτικών αποφάσεων, η οποία έχει επιπτώσεις σε κάθε επίπεδο διακυβέρνησης. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι υπεύθυνες για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας σε πολλούς βασικούς τομείς και συνεπώς επιδιώκουν να ενημερώνονται καλά έτσι ώστε να συμμετέχουν πλήρως στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Είναι γεγονός ότι οι πολιτικές της ΕΕ αναμένεται να ενισχύσουν την ικανότητα του τοπικού και περιφερειακού επιπέδου να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών σε διάφορους τομείς.

1.2. Από το 1990 και μετά, πράγματι, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές λαμβάνονται ολοένα και περισσότερο υπόψη στην διαδικασία λήψης αποφάσεων. Ως παράδειγμα μπορεί να αναφερθεί η σύσταση της Επιτροπής των Περιφερειών από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Επίσης, η ΕΕ οφείλει να προβαίνει σε αξιολόγηση των οικονομικών και διοικητικών επιπτώσεων των αποφάσεών της στην τοπική αυτοδιοίκηση. Πρόκειται για βήμα προς την ορθή κατεύθυνση. Ωστόσο, συνεχίζει να υφίσταται η ανάγκη για αποφασιστική δράση προκειμένου να διασφαλισθεί ότι η τοπική αυτοδιοίκηση και η περιφερειακή διοίκηση κατέχουν το ρόλο που τους αρμόζει στην ΕΕ.

1.3. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών, ως εκπρόσωπος των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης, συνέβαλε στην προηγούμενη Διακυβερνητική Διάσκεψη (ΔΔ), η οποία άρχισε τις εργασίες της το 1996, υπογραμμίζοντας στα κράτη μέλη σημαντικά ζητήματα για το τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να παρουσιάσει τις απόψεις της για ζητήματα που η Διάσκεψη Κορυφής του Ελσίνκι θεώρησε ότι πρέπει να εξετασθούν από την ΔΔ.

2. Η διεύρυνση της ΕΕ: αφετηρία της ΔΔ

2.1. Η διεύρυνση της ΕΕ είναι ουσιαστική για το μέλλον της Ευρώπης. Η κοινή ευρωπαϊκή παράδοση, η πολιτιστική πολυμορφία και η ειρηνευτική διαδικασία που ξεκίνησε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελούν τα καθοριστικά στοιχεία μιας ενωμένης Ευρώπης. Από ιστορική προοπτική, επιστρέφουμε πλέον στην κανονική τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη, στην οποία ορισμένοι από τους τεχνητούς φραγμούς του παρελθόντος έχουν εξαλειφθεί.

2.2. Η διεύρυνση της ΕΕ είναι απαιτητική διαδικασία τόσο για τις υποψήφιες χώρες όσο και για τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι υποψήφιες χώρες οφείλουν να προσαρμοσθούν στις σημαντικές νομοθετικές, οικονομικές και διοικητικές μεταβολές, ενώ τα κράτη μέλη οφείλουν να μεταρρυθμίσουν ορισμένες από τις δομές και τις διαδικασίες της ΕΕ. Η διευρυμένη ΕΕ δεν θα είναι δυνατόν να λειτουργεί όπως και πριν όταν τόσο ο αριθμός των κρατών μελών όσο και οι ευθύνες ήταν μικρότερες από ό,τι στη νέα ΕΕ που θα περιλαμβάνει τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

2.3. Η θεσμική μεταρρύθμιση είναι απαραίτητη στο διάστημα που μεσολαβεί μέχρι τη διεύρυνση. Η παρούσα διάρθρωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, η οποία είχε σχεδιασθεί αρχικά για ένα μικρό αριθμό κρατών μελών, δεν θα μπορεί να λειτουργήσει σε μια διευρυμένη ΕΕ. Επίσης, και άλλες μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητες.

Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης δεν πρέπει να προξενήσουν καθυστέρηση στις διαπραγματεύσεις για τη διεύρυνση.

2.4. Η συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών των υποψηφίων χωρών στη διαδικασία διεύρυνσης είναι ουσιαστική προκειμένου να διασφαλισθεί ότι η ένταξη στην ΕΕ χαίρει της δημοκρατικής υποστήριξης των πολιτών των εν λόγω χωρών. Η συνεργασία μόνο μεταξύ των κυβερνήσεων των κρατών μελών της ΕΕ και των υποψηφίων χωρών, στην οποία δεν συμμετέχουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές και οι πολίτες, δεν παρέχει βιώσιμα αποτελέσματα.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει συμμετάσχει ενεργά στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ με την υποβολή των απόψεών της για διάφορα ζητήματα σχετικά με τη διεύρυνση. Από το 1997, η ΕΤΠ έχει καθιερώσει διάλογο μεταξύ των μελών της και των πολιτικών εκπροσώπων των τοπικών και περιφερειακών αρχών των υποψηφίων χωρών.

2.6. Οι διασκέψεις που οργάνωσε η ΕΤΠ στις υποψήφιες χώρες έδειξαν ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι απαραίτητες για τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης δημοκρατίας στις εν λόγω χώρες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Ακόμη, η σημασία τους αυξάνεται δεδομένου ότι σε πολλές χώρες μεταφέρονται αρμοδιότητες από το κεντρικό στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο διακυβέρνησης. Παρόλα αυτά, στις υποψήφιες χώρες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές δεν ενημερώνονται επαρκώς για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και των κυβερνήσεών τους και δεν συμμετέχουν σε ικανοποιητικό βαθμό στην προετοιμασία για την ένταξη. Η ΕΤΠ φρονεί ότι οι εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης οφείλουν να διευκολύνουν την σχετική ενημέρωση στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση.

Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι απαιτούνται ειδικά συνεκτικά ευρωπαϊκά προγράμματα για τη συνεργασία μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών των σημερινών κρατών μελών της ΕΕ και των εθνικών μας οργανώσεων προκειμένου να εργασθούν από κοινού με τους εταίρους μας των υποψήφιων χωρών έτσι ώστε να βοηθηθεί η ανάπτυξη του δυναμικού και να διασφαλισθεί ότι οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στις υποψήφιες χώρες θα είναι καλά προετοιμασμένες για τα μελλοντικά καθήκοντα και ευθύνες που θα έχουν ως μέλη της ΕΕ.

3. Στόχοι της Διακυβερνητικής Διάσκεψης

3.1. Μια δημοκρατική και διαφανής Ευρώπη των πολιτών

3.1.1. Η δημοκρατία σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της κοινωνίας. Η δημοκρατία είναι θεμελιώδης αρχή των κρατών μελών. Παρόλα αυτά, γίνεται συχνά λόγος για δημοκρατικό έλλειμμα όσον αφορά την ΕΕ. Η ΕΕ δεν είναι επαρκώς δημοκρατική και η πολύπλοκη λειτουργική δομή της την απομακρύνει από τους πολίτες. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να καταστεί η ΕΕ πιο δημοκρατική προκειμένου να διασφαλισθεί το ηθικό της έρεισμα.

3.1.2. Η διεύρυνση της ΕΕ υπογραμμίζει ολοένα και περισσότερο τη σημασία της δημοκρατίας ως βασικής αρχής των κρατών μελών της ΕΕ. Στα νέα μέλη της ΕΕ θα συμπεριλαμβάνονται και χώρες όπου η αντίληψη της δημοκρατίας και ο ρόλος των πολιτών στις πολιτικές διεργασίες διαφέρει από την αντίληψη που ισχύει στα σημερινά κράτη μέλη. Είναι σημαντικό η δημοκρατία να μην εξαντλείται στο κρατικό επίπεδο αλλά να βασίζεται και στη δημοκρατική τοπική αυτοδιοίκηση και περιφερειακή διοίκηση.

3.1.3. Η αρχή της διαφάνειας εμπεριέχεται σε μια ορθά λειτουργούσα δημοκρατία. Μπορεί να θεωρηθεί ως ένα από τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών. Στην ΕΕ, η έννοια της διαφάνειας αφορά κυρίως το δικαίωμα των πολιτών να έχουν πρόσβαση στην ενημέρωση και στα έγγραφα που αφορούν την ΕΕ. Επίσης αφορά την ανάγκη κατάρτισης σαφέστερων νομοθετικών κειμένων. Τα κοινοτικά θεσμικά όργανα καταβάλλουν προσπάθειες για τη βελτίωση της διαφάνειας στο έργο τους και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων προκειμένου να προωθήσουν μια καλύτερη και ευρύτερη κατανόηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σημαντική την αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη της αρχής της διαφάνειας σε όλους τους τομείς του έργου της ΕΕ.

3.1.4. Για να λειτουργήσει κανονικά η δημοκρατία στην ΕΕ, οι Συνθήκες και οι διαδικασίες για τη λήψη των αποφάσεων θα πρέπει να είναι διαφανείς και κατανοητές για τους πολίτες. Απαιτείται ριζικός εξορθολογισμός και απλούστευση.

Συνεπώς, η ΕΤΠ συνυπογράφει τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη διάρθρωση των Συνθηκών. Οι Συνθήκες πρέπει να ενοποιηθούν σε ένα ενιαίο κείμενο που να αποτελείται από δύο τμήματα:

α) Ένα "καταστατικό" ή βασικό τμήμα που να περιλαμβάνει το προοίμιο, τους στόχους της Ένωσης, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις διατάξεις που αφορούν τα θεσμικά όργανα, τις διαδικασίες για τη λήψη των αποφάσεων και τις διάφορες αρμοδιότητες. Στο τμήμα αυτό μπορούν να επέλθουν αλλαγές μόνο μέσω μίας ΔΔ.

β) Ένα τμήμα που να περιλαμβάνει τις πολιτικές της ΕΕ. Το τμήμα αυτό μπορεί να τροποποιηθεί με πιο απλή διαδικασία επί τη βάσει ψηφοφορίας ειδικής πλειοψηφίας και συναπόφασης.

3.1.5. Μια από τις σημαντικότερες αποστολές της ΕΕ στο προσεχές μέλλον είναι να προσεγγίσει τους πολίτες, δηλαδή να δημιουργήσει μια Ευρώπη των πολιτών. Είναι αλήθεια ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρξε επαρκής επαφή μεταξύ ΕΕ και πολιτών και, με την εμβάθυνση και επέκταση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, καθίσταται εξαιρετικά δύσκολο να καθιερωθεί αυτή η επαφή. Η προσέγγιση ΕΕ και πολιτών θα είναι δυνατή μόνον εάν η ΕΕ μπορέσει να εφαρμόσει την αρχή της διαφάνειας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και εάν ασχολείται με γενικά θέματα που είναι σημαντικά για τους πολίτες όπως η προώθηση της απασχόλησης, η διασυνοριακή προστασία του περιβάλλοντος και η καταπολέμηση της διεθνούς εγκληματικότητας.

3.1.6. Ένας Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αποτελέσει ένα σημαντικό στάδιο στην ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ ΕΕ και πολιτών. Το περιεχόμενο και η νομική ισχύς του εν λόγω χάρτη πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο προσεκτικής μελέτης.

3.2. Η αρχή της επικουρικότητας

3.2.1. Στόχος της αρχής της επικουρικότητας είναι να διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται σε επίπεδο όσο το δυνατόν πλησιέστερο στον πολίτη. Σε τομείς μη αποκλειστικής αρμοδιότητάς της, η ΕΕ οφείλει να αναλαμβάνει δράση μόνον εάν είναι αποτελεσματικότερη από ό,τι η δράση σε εθνικό επίπεδο. Το επίπεδο διακυβέρνησης που επιλέγεται πρέπει να είναι όσο το δυνατόν συχνότερα το τοπικό ή το περιφερειακό ιδίως για ζητήματα που αφορούν άμεσα τους πολίτες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά παράδοση αναλαμβάνουν δράση σε τομείς που αφορούν άμεσα τους πολίτες και στους οποίους είναι ιδιαίτερα σημαντικό να εφαρμοσθεί η αρχή της επικουρικότητας.

3.2.2. Η εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών και η υλοποίηση στην Ευρώπη μιας αυξανόμενης πολιτικής και κοινωνικής συνοχής και συνοχής όσον αφορά την επικράτεια, απαιτεί να δώσει η ΕΕ όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιθώριο δράσης στα επίπεδα απόφασης που είναι κοντά στους πολίτες. Παράλληλα, πρέπει να δοθεί στην ΕΕ η ευκαιρία να δράσει αποτελεσματικά σε τομείς όπου οι αρμοδιότητές της είναι σημαντικές για όλους. Τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν τις υποχρεώσεις τους έναντι της ΕΕ και να εφαρμόζουν ορθά και με διαφάνεια το κοινοτικό δίκαιο, τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας(6).

3.2.3. Είναι απαραίτητο να ζητείται η γνώμη των τοπικών και περιφερειακών αρχών για όλες τις κοινοτικές πολιτικές που έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τις ίδιες, πριν αποφασισθούν και εφαρμοστούν πολιτικές στρατηγικές. Κατά την εξέταση κοινοτικών νομοθετικών προτάσεων, η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί να δίνει τη γνώμη της όχι μόνο για τις γενικές επιπτώσεις για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές, αλλά και για το εάν τηρείται η όχι η αρχή της επικουρικότητας. Επίσης, τα κράτη μέλη οφείλουν να διαπραγματεύονται με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές κατά την προπαρασκευή των θέσεων τους για κοινοτικά ζητήματα που έχουν επιπτώσεις στις ίδιες.

4. Η προετοιμασία και το περιεχόμενο της Διακυβερνητικής Διάσκεψης

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για την έκθεση σχετικά με τις θεσμικές επιπτώσεις της διεύρυνσης της ΕΕ που συνέταξε ομάδα εργασίας με πρόεδρο τον πρώην πρωθυπουργό του Βελγίου κ. Jean-Luc Dehaene. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ιδιαίτερα θετικό το ότι η έκθεση περιλαμβάνει στις προτεραιότητές της την επαφή με τους πολίτες.

4.2. Στις εισηγήσεις της για την προετοιμασία της Διακυβερνητικής Διάσκεψης σχετικά με τα θεσμικά ζητήματα(7), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η ένταξη πολλών νέων κρατών μελών αποτελεί το σημαντικότερο πολιτικό στόχο στην αρχή της νέας χιλιετίας. Μετά τη λήξη της ΔΔ, η ΕΕ δεν θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσει ταυτόχρονα τη διεύρυνση και τη μεταρρύθμιση των θεσμών. Συνεπώς, πρέπει να τεθούν γερά θεμέλια για τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να πραγματοποιηθούν τώρα, διότι μετά τη διεύρυνση, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να προωθήσει τους στόχους της και να σταθεροποιήσει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση μαζί με τα νέα κράτη μέλη. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι η Επιτροπή αναλύει πολύ σαφώς το στόχο και το λόγο ύπαρξης της ΔΔ και η ανάλυση αυτή πρέπει να αποτελέσει και την αφετηρία των εργασιών της. Στη Γνώμη της δυνάμει του άρθρου 48 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη διάσκεψη των εκπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών ενόψει της τροποποίησης των Συνθηκών της 26ης Ιανουαρίου 2000, η Επιτροπή πρότεινε να επανεξεταστεί ο αριθμός των μελών της ΕΤΠ κατά τη ΔΔ Η ΕΤΠ έχει εξετάσει το ζήτημα και έχει υποβάλει πρόταση σχετικά με τον αριθμό των νέων μελών της.

4.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών σημειώνει με ικανοποίηση ότι στο Ψήφισμα του σχετικά με τη σύγκληση της Διακυβερνητικής Διάσκεψης(8), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογράμμισε τη σημασία της δημόσιας συζήτησης, της διαφάνειας και της δημοκρατικής υπευθυνότητας. Η ΕΤΠ συμφωνεί ότι τα ζητήματα αυτά είναι καίρια, όπως άλλωστε και ο συνεχής διάλογος με τις υποψήφιες χώρες, ο οποίος επίσης υπογραμμίζεται στο ψήφισμα.

5. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής των Περιφερειών

5.1. Το ηθικό έρεισμα της ΕΕ θα έχει εξασφαλισθεί μόνον όταν τούτη θα χαίρει της πλήρους αποδοχής των πολιτών. Η προσέγγιση της ΕΕ και των πολιτών πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία της μεταρρύθμισης της ΕΕ. Ο επιδιωκόμενος στόχος της θεσμικής μεταρρύθμισης πρέπει να είναι η εδραίωση και ενίσχυση των κοινοτικών θεσμών έτσι ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις της διεύρυνσης.

5.2. Απαιτείται ριζικός εξοπλισμός και απλούστευση των Συνθηκών. Συνεπώς, η ΕΤΠ συνυπογράφει τις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη διάρθρωση των Συνθηκών.

5.3. Τα κύρια θέματα της ΕΕ - σύνθεση της Επιτροπής, στάθμιση των ψήφων στο Συμβούλιο και αυξημένη χρήση της ειδικής πλειοψηφίας στις ψηφοφορίες - είναι μεν σημαντικά για το μέλλον της ΕΕ, αλλά απαιτείται να προστεθούν σε αυτά και κάποια άλλα, προκειμένου να επιτευχθεί μια πιο ρηξικέλευθη μεταρρύθμιση. Άλλωστε το ενδεχόμενο αυτό προβλέπεται και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι. Πρέπει να εξευρεθούν λύσεις τόσο για τα παρόντα όσο και για τα μελλοντικά κράτη μέλη. Πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα για να αποφευχθούν διενέξεις μεταξύ μικρών και μεγάλων κρατών μελών. Επίσης σημαντικό είναι να εξετάσει η ΔΔ το ενδεχόμενο να συμπεριληφθεί στη νέα συνθήκη το κείμενο του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα πρέπει να θεσπιστούν κανόνες για την ενίσχυση της συνεργασίας/ευελιξίας, όπως προτείνεται στην έκθεση Dehaene.

5.4. Η ΕΤΠ ζητεί να τροποποιηθεί το άρθρο 5 της Συνθήκης, έτσι ώστε να μην λαμβάνει υπόψη μόνο το κοινοτικό και το εθνικό επίπεδο των κρατών μελών, αλλά και το ειδικό καθεστώς της τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης. Πρόκειται για μια πρωταρχική θέση της ΕΤΠ, η οποία υπογραμμίζεται στη γνωμοδότησή της για την επικουρικότητα "Προς μια νέα προσέγγιση της επικουρικότητας! Έκκληση της Επιτροπής των Περιφερειών"(9). Η πλήρης εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας αναδεικνύει το ρόλο που επιδιώκουν να διαδραματίσουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στις διεργασίες ενοποίησης. Η σαφής διάκριση της αποστολής και των καθηκόντων των διαφόρων βαθμίδων προάγει τη διαφάνεια και τη συναίνεση των πολιτών.

Η ΕΤΠ τονίζει τη σημασία της δήλωσης του Βελγίου, της Γερμανίας και της Αυστρίας σύμφωνα με την οποία "η δράση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας δεν αφορά μόνο τα κράτη μέλη, αλλά και τις ενότητές τους στο βαθμό που αυτές έχουν νομοθετικές αρμοδιότητες βάσει του εθνικού συνταγματικού δικαίου". Επίσης, θεωρεί ότι είναι εφικτή η εφαρμογή της δήλωσης αυτής, ακόμη και στις τοπικές και περιφερειακές αρχές κρατών μελών που δεν έχουν ομοσπονδιακή διάρθρωση, εφόσον ληφθεί υπόψη η εκάστοτε διοικητική διάρθρωση των επιμέρους κρατών μελών και καλεί όλα τα κράτη μέλη και ιδιαίτερα εκείνα στα οποία οι τοπικές και περιφερειακές αρχές έχουν νομοθετικές αρμοδιότητες βάσει του εθνικού συνταγματικού δικαίου να συνυπογράφουν τη δήλωση αυτή.

Η ΕΤΠ υποστηρίζει τις προσπάθειες των περιφερειακών κοινοβουλίων που διαθέτουν νομοθετικές αρμοδιότητες για τη διεύρυνση των θεσμικών επαφών με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

5.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών πρέπει να προσκληθεί να συμμετάσχει στην ΔΔ ήδη από την έναρξή της ως ίσος εταίρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Είναι απαραίτητο να της δοθεί η δυνατότητα να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΔΔ.

Δεδομένου ότι οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα προκύψουν από τη ΔΔ θα επηρεάσουν ουσιαστικά τη ζωή των Ευρωπαίων πολιτών, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ζητούν να ενημερώνονται και να έχουν δυνατότητα άσκησης άμεσης επιρροής κατά τη θέσπιση των νομικών μέσων που θα πλαισιώσουν τις εν λόγω μεταρρυθμίσεις.

Η ΕΤΠ παραπέμπει σε πρότυπα και μορφές συμμετοχής των περιφερειακών και τοπικών αρχών στη διαμόρφωση της εθνικής πολιτικής βούλησης σε θέματα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (π.χ. στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στην Αυστρία) και καλεί τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν την πείρα, τη γνώση και την εγγύτητα προς τον πολίτη, που διαθέτουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές, ώστε να αυξηθεί ο βαθμός αποδοχής των ευρωπαϊκών αποφάσεων.

5.6. Οι ευρωπαϊκές τοπικές και περιφερειακές αρχές αποτελούν το σύμβολο της μεγάλης πολιτιστικής ποικιλομορφίας στην Ευρώπη. Το βασικό στοιχείο της κοινωνίας μας θα λάβει ακόμη μεγαλύτερη σημασία με τη διεύρυνση, με την οποία πολλές περιφέρειες από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη θα επανενωθούν με την Ευρώπη. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ελπίζουν ότι η ορθή πολιτική έκφραση της επικουρικότητας βασίζεται σε αυτόν τον πολιτιστικό πλούτο, ο οποίος αποτελεί τμήμα των αρμοδιοτήτων των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

5.7. Εφεξής, η Επιτροπή των Περιφερειών θα παρακολουθεί προσεκτικά τη ΔΔ με βάση το χρονοδιάγραμμα που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι. Ειδικότερα, η ΕΤΠ θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στη δυνατότητα της Πορτογαλικής Προεδρίας να προτείνει την προσθήκη και άλλων θεμάτων στην ημερήσια διάταξη της ΔΔ. Δεν πρέπει λοιπόν να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο καθορισμού από την Επιτροπή των Περιφερειών μιας νέας πρωτοβουλίας.

Σημειώνοντας τα σημεία 20 και 23 των Συμπερασμάτων της Προεδρίας στο Ελσίνκι και ειδικότερα το παράρτημα ΙΙΙ "Κατευθυντήριες Γραμμές για Μεταρρύθμιση και Λειτουργικές Συστάσεις", η ΕΤΠ εκφράζει την επιθυμία να ζητείται η γνώμη της για αυτά τα θέματα, που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τις περιφέρειες με νομοθετικές αρμοδιότητες.

5.8. Η αρχή της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης πρέπει να προστεθεί στις κοινές αρχές των κρατών μελών που αναφέρονται στις Συνθήκες και στις οποίες βασίζεται η ΕΕ, συγκεκριμένα την ελευθερία, τη δημοκρατία, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το κράτος δικαίου.

5.9. Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει να αναγνωρισθεί στο άρθρο 7 παράγραφος 1 το καθεστώς της ως θεσμικού οργάνου της ΕΕ. Η ΔΔ πρέπει να συμβάλει στην ανάπτυξη του στόχου της θέσπισης ενός τρίτου επιπέδου διακυβέρνησης στην Ευρώπη, του επιπέδου των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

5.10. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπογραμμίζει με την ευκαιρία αυτή τη σημασία του Ψηφίσματος της 20ής Νοεμβρίου 1997 όσον αφορά τα αποτελέσματα της ΔΔ του 1997, και ειδικότερα των σημείων 10, 11 και 12 όσον αφορά τις απόψεις της ΕΤΠ για τις αδυναμίες της προηγούμενης ΔΔ: πολλές από αυτές(10) συνεχίζουν να υφίστανται τις παραμονές της "Διακυβερνητικής Διάσκεψης του 2000".

5.11. Η διεύρυνση της ΕΕ απαιτεί την αύξηση του αριθμού των μελών της ΕΤΠ. Η αύξηση του συνολικού αριθμού των μελών θα διασφαλίσει την πλήρη εκπροσώπηση των τοπικών και περιφερειακών αρχών των νέων κρατών μελών. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι ο αριθμός των μελών της θα πρέπει να αυξηθεί σε 350 περίπου. Έτσι θα διασφαλισθεί η ισοτιμία όσον αφορά το μέγεθος των αντιπροσωπειών, την εκπροσώπηση των τοπικών και περιφερειακών αρχών και τη γεωγραφική έκταση που καλύπτει η αντιπροσωπεία κάθε κράτους μέλους. Είναι σημαντικό να διασφαλισθεί ότι τα κριτήρια αυτά πληρούνται κατά την επιλογή των μικρών εθνικών αντιπροσωπειών(11). Για το λόγο αυτό η ΕΤΠ δεν υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής να περιοριστεί ο αριθμός των μελών της ΕΤΠ στο ένα τρίτο του αριθμού των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δηλαδή το πολύ σε 233 μέλη.

5.12. Οι αρχές που εκτίθενται σήμερα στη Συνθήκη και βάσει των οποίων ορίζονται τα μέλη της ΕΤΠ πρέπει να επανεξετασθούν. Για τον ορισμό τους, τα μέλη της ΕΤΠ πρέπει να ασκούν καθήκοντα εκλεγμένου αντιπροσώπου στους δήμους ή τις περιφέρειές τους ή να είναι πολιτικά υπεύθυνοι σε μια συνέλευση εκλεγμένη με άμεση καθολική πλειοψηφία(12). Ένα μέλος που απαλλάσσεται από αυτά τα καθήκοντα, θα πρέπει, μετά την πάροδο έξι μηνών, να παύει αυτόματα να είναι μέλος. Τα κράτη μέλη απαιτείται να διασφαλίζουν τον έγκαιρο ορισμό διαδόχου.

5.13. Είναι απαραίτητο να δοθεί στην ΕΤΠ το επίσημο δικαίωμα να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο προκειμένου να υπερασπίσει τα δικαιώματά της. Το δικαίωμα προσφυγής πρέπει να παραχωρηθεί και στις περιφέρειες με νομοθετικές εξουσίες(13).

5.14. Μια αποτελεσματική θεσμική διευθέτηση απαιτεί επαφές και διαπραγματεύσεις μεταξύ των διαφόρων οργάνων. Η ΕΤΠ ελπίζει ότι θα συμπεριληφθεί στις διαπραγματεύσεις για τα ζητήματα που συζητούνται στις ανεπίσημες συνεδριάσεις του Συμβουλίου.

5.15. Στους τομείς της υποχρεωτικής διαβούλευσης, η Επιτροπή και το Συμβούλιο πρέπει να υποχρεούνται να αιτιολογούν γιατί δεν ακολούθησαν τις συστάσεις της ΕΤΠ, αν και όταν επιλέγουν να μην τις ακολουθήσουν. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εάν επιθυμεί, μπορεί επίσης να προβαίνει σε αιτιολόγηση.

5.16. Τέλος, η ΕΤΠ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι κατέχει βασικό ρόλο ως εκπρόσωπος της τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης και των ευρωπαίων πολιτών. Η ΕΤΠ συμβάλλει στο να διασφαλισθεί ότι το ευρωπαϊκό ιδεώδες ριζώνει στην καθημερινή ζωή των πολιτών καθώς τους βοηθά να κατανοήσουν τις προσδοκίες και τους στόχους της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 17 Φεβρουαρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) EE C 198 της 14.7.1999, σ. 73 και EE C 100 της 2.4.1999, σ. 1.

(2) EE C 64 της 27.2.1998, σ. 98.

(3) EE C 374 της 23.12.1999, σ. 15.

(4) EE C 57 της 29.2.2000, σ. 103.

(5) EE C 293 της 13.10.1999, σ. 74.

(6) CdR 302/98 fin.

(7) Ανακοίνωση της 10ης Νοεμβρίου 1999 και Γνώμη της 26ης Ιανουαρίου 2000. COM(1999) 592 τελικό. COM(2000) 34 τελικό.

(8) Α5-0018/2000.

(9) CdR 302/98 fin.

(10) Ειδικότερα: τροποποίηση του άρθρου 3, παράγραφος 5, που κατέστη άρθρο 5 της Συνθήκης, η Διακήρυξη που συνάπτεται ως παράρτημα για την επικουρικότητα, η αρχή της τοπικής αυτονομίας, το καθεστώς οργάνου, η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και η αρχή της από κοινού λήψεως αποφάσεων.

(11) CdR 52/99 fin.

(12) CdR 305/97 fin.

(13) CdR 305/97 fin.