ΚΟΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ TΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τη στήριξη της δημοκρατίας στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ /* JOIN/2012/028 final */





ΚΟΙΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ TΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Εφαρμογή του προγράμματος δράσης για τη στήριξη της δημοκρατίας στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ 1. Εισαγωγή και πλαίσιο Η παρούσα κοινή έκθεση, η οποία εκπονήθηκε από την Ύπατη Εκπρόσωπο και την Επιτροπή, αποκρίνεται στο αίτημα του Συμβουλίου της 10ης Δεκεμβρίου 2010[1] για τακτικές ενημερώσεις όσον αφορά τις πρωτοβουλίες στήριξης της Δημοκρατίας στις πιλοτικές χώρες. Η παρούσα έκθεση εξετάζει: · την εφαρμογή του προγράμματος δράσης στις πιλοτικές χώρες και σε όλες τις περιοχές, · τις αποκρίσεις της πολιτικής σε γεγονότα που συνέβησαν μεταξύ του Δεκεμβρίου 2010 και των αρχών του 2012, και · τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα στον τομέα της υποστήριξης της δημοκρατίας από την ΕΕ. Η καθολική επιθυμία των λαών για αυτοδιαχείριση έγινε έκδηλη σε όλη τη διάρκεια του 2011. Οι εξελίξεις στη Βιρμανία, τη Βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή (« Αραβική ΄Ανοιξη»), καθώς και η ομόφωνη θέση της διεθνούς κοινότητας στο αδιέξοδο που δημιουργήθηκε στην Ακτή του Ελεφαντοστού, υπογράμμισαν την επιθυμία των λαών να καθορίζουν οι ίδιοι την πορεία της ζωής τους. Η ταχεία απόκριση της ΕΕ σε αυτά τα γεγονότα τόνισε τις αρχές που θεσπίστηκαν στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2009 σχετικά με τη στήριξη της δημοκρατίας στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ[2], και συγκεκριμένα: · της συνεπούς και αποτελεσματικής χρήσης όλων των μέσων που διαθέτει η ΕΕ, · της διαφοροποιημένης ανά χώρα προσέγγισης, και · της σημασίας του διαλόγου, της εταιρικής σχέσης και της συμμετοχής όλων των ενδιαφερομένων με σκοπό την πραγματική ιδιοποίηση από τη χώρα. Αποτέλεσμα ήταν ότι ξεκίνησαν νέες εξελίξεις πολιτικής, αρχής γενομένης από την περιοχή της γειτονίας. Αυτές οι εξελίξεις πολιτικής ενισχύουν τη σφαιρική προσέγγιση που υιοθετεί η ΕΕ έναντι της στήριξης της δημοκρατίας, προσθέτουν νέα στοιχεία στις αρχές που θεσπίζονται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2009 και αυξάνουν τη χρηματοδότηση. 2. Εφαρμογή στις πιλοτικές χώρες 2.1. Ιστορικό Η πιλοτική άσκηση διερεύνησε και επανεξέτασε νέους και υφιστάμενους τρόπους λειτουργίας προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ να στηρίζει τις δημοκρατικές εξελίξεις, καθώς και να αναπτυχθεί μια μεθοδολογία για τη γενική εφαρμογή του προγράμματος δράσης. Η πιλοτική εφαρμογή στις 9 (από τις αρχικές 12) χώρες[3] έδωσε μια πανοραμική εικόνα της στήριξης της δημοκρατίας από την ΕΕ. Η ομάδα απαρτίζεται από χώρες που εξέρχονται από απολυταρχικά καθεστώτα ή/και από συγκρούσεις, μικρές νησιωτικές χώρες, μεγάλες μεσόγειες χώρες και το μεγαλύτερο αρχιπέλαγος στον κόσμο. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν ένα δείγμα της εκπληκτικής ποικιλίας δημοκρατικών συστημάτων ανά τον κόσμο, το καθένα από τα οποία είναι μοναδικό καθώς αντανακλά την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά της εκάστοτε χώρας. 2.2. Ενδιάμεσα αποτελέσματα της διαδικασίας Ζητήθηκε από τις αντιπροσωπείες της ΕΕ να προσδιορίσουν τις σχετικές με τη στήριξη της δημοκρατίας δραστηριότητες, τους σχετικούς φορείς (κυβέρνηση, δημοκρατικοί θεσμοί και κοινωνία των πολιτών), όλους τους χορηγούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της στήριξης της δημοκρατίας, καθώς, και την τρέχουσα συνεργασία και τον αντίκτυπό της. Στόχος αυτής της χαρτογράφησης ήταν να καταρτιστεί ένα προφίλ δημοκρατίας, συμπεριλαμβανομένης μιας ανάλυσης των ελλείψεων των τομέων που έχρηζαν βελτιώσεων. Για να καταρτιστεί αυτό το προφίλ δημοκρατίας, έπρεπε να δρομολογηθεί ένας πολυμερής διάλογος με όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς. Η ανάλυση των ελλείψεων θα έδειχνε τις ελλείψεις τις οποίες ενδιαφέρονταν να καλύψουν οι κυβερνήσεις ή/και η κοινωνία των πολιτών, καθώς και τον δωρητή που θα ήταν ο πλέον κατάλληλος για να παράσχει βοήθεια. Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2012, και οι 9 πιλοτικές αντιπροσωπείες είχαν υποβάλει την έκθεσή τους. Η πιλοτική εφαρμογή απέδειξε ότι τόσο η προσέγγιση όσο και τα συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη στήριξη της δημοκρατίας το 2009 και 2010 προσδίδουν σαφή προστιθέμενη αξία και ουσιαστικό περιεχόμενο στις προσπάθειες που της ΕΕ στον τομέα της στήριξης της δημοκρατίας. Η σημερινή κατάσταση της πιλοτικής εφαρμογής παρήγαγε ήδη τα ακόλουθα αποτελέσματα: · αυξημένη συνοχή: μεταξύ διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων και άλλων εργαλείων, μεταξύ προσωπικού με διαφορετικές εντολές εντός των αντιπροσωπειών, μεταξύ της αντιπροσωπείας και των κρατών μελών της ΕΕ, · αυξημένη νομιμότητα της συντονιστικής λειτουργίας κάθε αντιπροσωπείας σε μια πολιτικά ευαίσθητη περιοχή, · προστιθέμενη αξία από την άποψη της ολοκληρωμένης εστίασης των εκθέσεων στη δημοκρατία, · προστιθέμενη αξία από την άποψη των πρόσθετων πληροφοριών, της συμπληρωματικότητας και των συνεργειών με το έργο της ΕΕ όσον αφορά τις στρατηγικές στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Συγκεντρώθηκαν σημαντικές πρόσθετες πληροφορίες για τα πολιτικά συστήματα, τις διαρθρώσεις και τις διαδικασίες, · προστιθέμενη αξία για τους διαλόγους και τον προγραμματισμό, συμπεριλαμβανομένου του κοινού προγραμματισμού μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών. H περίπτωση του Λιβάνου: ανοιχτός στη συνεργασία με την ΕΕ για τη δημοκρατία σε ένα υγιές πολιτικό περιβάλλον Ο Λίβανος είναι μια δημοκρατία με λειτουργικό πλουραλιστικό σύστημα. Ωστόσο, οι πολιτικές διαφορές με άξονα τις θρησκευτικές ομάδες σε συνδυασμό με την αστάθεια που επικρατεί στην περιοχή δημιούργησαν μια κατάσταση με αρνητικές συνέπειες σε ορισμένους τομείς που έχουν σχέση με τη δημοκρατία/τη διακυβέρνηση. Ο Λίβανος είναι χώρα δεκτική στις ευρωπαϊκές προτάσεις για συνεργασία, ιδίως στους τομείς της δημοκρατίας και της διακυβέρνησης. Η στήριξη για τη δημοκρατία που παρέχει η ΕΕ υπήρξε μόνιμος άξονας του διαλόγου και της αναπτυξιακής συνεργασίας με το Λίβανο. Κατά τη διάρκεια του διαλόγου, εντοπίστηκαν από κοινού ορισμένες αδυναμίες, όπως: η κοινοβουλευτική αποτελεσματικότητα, η ανάγκη εκλογικής μεταρρύθμισης (όπως προσδιορίστηκε στην έκθεση αποστολής εκλογικών παρατηρητών του 2009), καθώς και η ανάγκη βελτίωσης της αποτελεσματικότητας και της ανεξαρτησίας του δικαστικού συστήματος. Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας, ο Λίβανος συμμετέσχε σε άμεσο και σφαιρικό διάλογο με την ΕΕ, ο οποίος κατέληξε στο φιλόδοξο σχέδιο δράσης της ΕΠΓ που εγκρίθηκε το 2007. Η δεύτερη γενιά του σχεδίου δράσης, το οποίο θα εγκριθεί στα τέλη του 2012, θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες προτεραιότητες, κριτήρια και δείκτες για την επίτευξη προόδου στον τομέα της δημοκρατίας/διακυβέρνησης, καθώς και σε άλλους τομείς. Το σχέδιο δράσης καλύπτει τα βασικά στοιχεία του προγράμματος δράσης. 2.3. Ενδιάμεσα ουσιαστικά αποτελέσματα Αν και το πιλοτικό πρόγραμμα παρήγαγε αποτελέσματα που οφείλονται στους διάφορους τρόπους με τους οποίους παρουσιάστηκε το υλικό, είναι δύσκολο να εξαχθούν γενικά συμπεράσματα. Το γεγονός αυτό τονίζει την ανάγκη αναθεώρησης των κατευθυντηρίων γραμμών. Για παράδειγμα, ορισμένες εκθέσεις χρησιμοποιούν νομικίστικη προσέγγιση, ενώ άλλες δίνουν περισσότερη προσοχή στις σχέσεις εξουσίας, στην πολιτική νοοτροπία ή στους μεμονωμένους θεσμούς, όπως το κομματικό σύστημα, ο δικαστικός κλάδος ή η κοινωνία των πολιτών. Παραδοσιακές και παράλληλες δομές εξουσίας (οι πρεσβύτεροι των φυλών, οι φεουδαρχικές οικογένειες ή οι φατρίες, διάφοροι αρχηγοί και οπλαρχηγοί) εξακολουθούν να υφίστανται σε πολλές δημοκρατίες μαζί με τις εκλεγμένες δημοκρατικές δομές και κυβερνήσεις ή άλλους θεσμούς, όπως η δικαστική εξουσία. Καθώς αποτελούν μέρος του ιστορικού και πολιτιστικού ιστού της κοινωνίας, οι παραδοσιακοί ηγέτες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, ο οποίος, όμως, έρχεται ενίοτε σε σύγκρουση με τα εκλεγμένα δημοκρατικά όργανα. Η κατανόηση αυτών των παραδοσιακών δομών εξουσίας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση της ικανότητας της ΕΕ να ενοποιεί δημοκρατικά συστήματα και θεσμούς. Το ίδιο σκεπτικό ισχύει τόσο για τις συνταγματικές ρυθμίσεις και τα εκλογικά συστήματα όσο και για τις κοινωνιολογικές και ιστορικές ρίζες τους. Μπορούν να συμβάλουν σε μεγάλο βαθμό στη δημιουργία στρεβλώσεων και ανισορροπιών των σχέσεων εξουσίας μεταξύ των διαφόρων κρατικών θεσμών. Η ΕΕ μπορεί να συμβάλει μόνο στη συνταγματική αλλαγή σε περιορισμένο αριθμό χωρών και, συνεπώς, στηρίζεται στη διάδοση των βέλτιστων πρακτικών για την παροχή χρήσιμων παραδειγμάτων σε άλλες χώρες. 3. Εφαρμογή σε όλες τις περιοχεσ Κατά το 2011, η ΕΕ έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στην παροχή βοήθειας για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ΕΕ ενίσχυσε επίσης τις πολιτικές προϋποθέσεις για την παροχή άμεσης στήριξης του προϋπολογισμού[4] σε χώρες εταίρους σε όλο τον κόσμο. Η ΕΕ υιοθετεί σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά τη στήριξη της δημοκρατίας, συνδυάζοντας το ευρωπαϊκό μέσο για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΜΔΑΑ) με το μέσο σταθερότητας (ΜΣ), τα θεματικά προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων των μη κρατικών φορέων και των τοπικών αρχών για την ανάπτυξη και, όπου είναι σκόπιμο, με τα γεωγραφικά μέσα. Τα αποτελέσματα του 2011 περιλαμβάνουν: · νομοθετικές αλλαγές (νέους εκλογικούς νόμους στη Μολδαβία και εκλογική μεταρρύθμιση στο Αφγανιστάν), · αυξημένη συμμετοχή των υποεκπροσωπούμενων ομάδων στην πολιτική ζωή (γυναίκες στο Αζερμπαϊτζάν και τη Γκάνα, νέοι στο Κιργυστάν, και αυτόχθονες κοινότητες στη Βολιβία), · διασφάλιση της ελευθερίας του λόγου και της ελευθερίας του τύπου (Ακτή του Ελεφαντοστού), · ενίσχυση της εμπιστοσύνης στις εκλογικές διαδικασίες (Μπαγκλαντές και Ακτή του Ελεφαντοστού), και · καλύτερη πληροφόρηση, παρακολούθηση και διαφάνεια της πολιτικής δραστηριότητας (Φιλιππίνες). Νιγηρία: Η Νιγηρία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά τη στήριξη της δημοκρατίας. Το 2011, η ΕΕ αποφάσισε να δρομολογήσει ένα σχέδιο, ύψους 20 εκατ. ευρώ (10ο ΕΤΑ) για να στηρίξει τον εκλογικό κύκλο της Νιγηρίας κατά την περίοδο 2012-2015. Το σχέδιο αυτό έχει ως ειδικό σκοπό να στηρίξει τη μεταρρύθμιση της εκλογικής διαδικασίας και, γενικότερα, να ενισχύσει τις ικανότητες σε ορισμένους τομείς μετά από τους ελέγχους, τις αξιολογήσεις και τις αναθεωρήσεις που θα ακολουθήσουν μετά τις εκλογές. Στους βασικούς δικαιούχους περιλαμβάνονται η εθνική ανεξάρτητη εφορευτική επιτροπή (INEC), το κοινοβούλιο, το δικαστικό σώμα, τα πολιτικά κόμματα, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τα μέσα ενημέρωσης και ο τομέας της ασφάλειας. Λευκορωσία: Παρά την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας για την κοινωνία των πολιτών στη Λευκορωσία, ιδίως για τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η χρηματοδοτική βοήθεια της ΕΕ πενταπλασιάστηκε μετά την κατάρρευση που ακολούθησε τις εκλογές του 2010. Οι δραστηριότητες που στηρίχτηκαν από την ΕΕ περιλαμβάνουν την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη παροχή βοήθειας στα θύματα καταπίεσης, τη στήριξη της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, την παρακολούθηση των εκλογών, τη χορήγηση υποτροφιών σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Η συνδρομή αυτή έχει σχεδιαστεί με σκοπό την προστασία και την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών στη χώρα προκειμένου να ενισχυθεί ο ρόλος της στην επιτάχυνση της πορείας προς τη δημοκρατία Τυνησία: Στην Τυνησία, το πρόγραμμα δράσης άρχισε να εφαρμόζεται. Παρασχέθηκε πολιτική στήριξη μέσω τακτικών επισκέψεων (Πρόεδρος Barroso, Ύπατη Εκπρόσωπος/Αντιπρόεδρος Ashton, Επίτροπος Füle, άλλοι Επίτροποι και ο Πρόεδρος του ΕΚ), των συμπερασμάτων του Συμβουλίου της ΕΕ και των δηλώσεων της Ύπατης Εκπροσώπου/Αντιπροέδρου. Η συνολική στήριξη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ΕΜΓ) για την Τυνησία διπλασιάστηκε, από 80 εκατ. ευρώ σε 160 εκατ. ευρώ το 2011, και θα φτάσει σε 400 εκατ. ευρώ κατά την περίοδο 2011-2013 (έναντι του ποσού των 240 εκατ. ευρώ που είχε προγραμματιστεί αρχικά ). Η άμεση στήριξη για τη μετάβαση στη δημοκρατία και την προετοιμασία των εκλογών συνίστατο στην ταχεία αποστολή εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο του ΕΜΔΔΑ και σε συνακόλουθο πακέτο ύψους 2 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του μέσου σταθερότητας. Το ποσό αυτό στήριξε την πολιτική μεταρρύθμιση, την εκλογική διαδικασία, την ανεξάρτητη κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων γυναικών, καθώς και προγράμματα κατάρτισης για δημοσιογράφους. Ένα συμπληρωματικό ποσό ύψους 3,2 εκατ. χορηγήθηκε για τη χρηματοδότηση αποστολής εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ επ’ ευκαιρία των εκλογών (συνταγματική συνέλευση, 23 Οκτωβρίου 2011). Τον Μάρτιο του 2011, μία πρόσκληση υποβολής προτάσεων συνολικού προϋπολογισμού 2 εκατ. ευρώ χρηματοδοτούμενου από το ΕΜΔΔΑ στήριξε προγράμματα που είχαν ως αντικείμενο την παρακολούθηση των εκλογών από εγχώριους παρατηρητές, την εκπαίδευση για πολιτικά κόμματα, τη στήριξη της ελευθερίας του λόγου ομάδων/κινημάτων και την προώθηση των δημοκρατικών αξιών και των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Τον Ιούλιο του 2011, μια πρόσκληση υποβολής προτάσεων, στο πλαίσιο του θεματικού προγράμματος «μη κρατικοί φορείς και τοπικές αρχές στην ανάπτυξη» (προϋπολογισμός 2,5 εκατ. ευρώ), προώθησε την τοπική ανάπτυξη μέσω της κοινωνίας των πολιτών με εστίαση στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και πηγών εισοδήματος εντός της χώρας. Οι δραστηριότητες που αποσκοπούν στη στήριξη της μετάβασης στη δημοκρατία εγγράφονται σε ένα ευρύ σχέδιο δράσης που καλύπτει το πλήρες φάσμα των σχέσεων μεταξύ Τυνησίας και ΕΕ. 4. ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 4.1. Μία νέα Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ) Η κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Μια νέα αντίδραση σε μια γειτονιά που αλλάζει» της 25ης Μαΐου 2011 παρουσίασε το όραμα της νέας προτεινόμενης ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας. Βασίζεται στην αμοιβαία υπευθυνότητα και στην κοινή προσήλωση στις παγκόσμιες αξίες των δικαιωμάτων του ανθρώπου, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Συνεπάγεται πολύ υψηλότερο επίπεδο διαφοροποίησης, σύμφωνα με την αρχή "more for more", επιτρέποντας σε κάθε χώρα εταίρο να αναπτύσσει τη σχέση της με την ΕΕ ανάλογα με τις προσδοκίες της, τις ειδικές ανάγκες της και τις ικανότητες που διαθέτει και προβλέπει την παροχή αυξημένης χρηματοδοτικής βοήθειας της ΕΕ προς τις χώρες εκείνες που αναλαμβάνουν θαρραλέες μεταρρυθμίσεις. Η αρχή "more for more"σημαίνει ότι οι χώρες εταίροι που πραγματοποιούν μεταρρυθμίσεις υπέρ της δημοκρατίας, καθώς και βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς οικονομική ανάπτυξη επωφελούνται από σημαντικότερη στήριξη. Το νέο πλαίσιο πολιτικής στηρίζει ιδίως την «εδραίωση της δημοκρατίας» και την εταιρική σχέση με την κοινωνία, τη βιώσιμη οικονομική και κοινωνική της ανάπτυξη, την οικονομική μεγέθυνση και την απασχόληση. Ενισχύει τους εμπορικούς δεσμούς, προωθώντας τη μεγαλύτερη κινητικότητα και ενδυναμώνει τις περιφερειακές εταιρικές σχέσεις. Τον Σεπτέμβριο του 2011, δρομολογήθηκε ένας νέος μηχανισμός χρηματοδότησης για την κοινωνία των πολιτών, για να ενισχύσει την ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών, να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις και να αυξήσει την υπευθυνότητα του δημόσιου τομέα στην περιοχή της γειτονίας. Το 2011 χορηγήθηκαν 26,4 εκατ. ευρώ, ενώ το 2012 και το 2013 θα διατεθούν παρόμοια ποσά. Γενικότερα, η ΕΕ θα ενισχύσει τη δέσμευσή της έναντι των τοπικών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην περιοχή της γειτονίας, συνδυάζοντας διαρθρωμένο διάλογο με χρηματοδοτική στήριξη. Απαντώντας στην Αραβική Άνοιξη, η ΕΕ αντέδρασε γρήγορα και αποτελεσματικά στις προκλήσεις που προέκυπταν από τις εξελίξεις. Η ΕΕ χορήγησε 160,5 εκατ. ευρώ ανθρωπιστική βοήθεια, καθώς και βοήθεια στον τομέα της προστασίας των πολιτών στην περιοχή και έλαβε σειρά μέτρων για να στηρίξει τη μετάβαση στη δημοκρατία και να βοηθήσει τους πληθυσμούς των περιοχών που πλήττονται από τη φτώχεια. Η ΕΕ παρέσχε ιδίως σημαντική στήριξη για τις εκλογές στην Τυνησία, το Μαρόκο, την Λιβύη και την Αίγυπτο. Το ΕΜΔΔΑ παρέσχε στήριξη στην Τυνησία, τη Λιβύη και την Αίγυπτο (παράλληλα με τα δύο έκτακτα μέτρα βοήθειας στο πλαίσιο του μέσου σταθερότητας), για να βοηθήσει τους τοπικούς εκλογικούς παρατηρητές, μεταξύ άλλων, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα πολιτικά κόμματα και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών. Έχουν δρομολογηθεί άλλες πρωτοβουλίες, ιδίως το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Δημοκρατία, και αναμένεται να καταστούν σύντομα λειτουργικές. 4.2. Το θεματολόγιο για την αλλαγή Βασιζόμενη στο πρόγραμμα δράσης και στην αναθεώρηση της ΕΠΓ, η νέα πολιτική συνεργασίας για την ανάπτυξη (το πρόγραμμα δράσης για την αλλαγή)[5] – εισάγει μια διαφοροποιημένη προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά τις χώρες εταίρους και επιδιώκει να εστιαστεί στη μελλοντική συνεργασία σε δύο τομείς προτεραιότητας · στα δικαιώματα του ανθρώπου, τη δημοκρατία και άλλα βασικά στοιχεία της χρηστής διακυβέρνησης· και · στη χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση για την ανθρώπινη ανάπτυξη. Ο διάλογος μεταξύ εταίρων και η επικέντρωση σε κίνητρα για μεταρρυθμίσεις βάσει αποτελεσμάτων είναι οι κύριες αρχές που διέπουν τη στήριξη που παρέχει η ΕΕ για τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Βασιζόμενη στις αρχές της διαφοροποίησης, η προσέγγιση της ΕΕ πρέπει να συνδυάζει με κατάλληλο τρόπο τα μέσα και τους τρόπους βοήθειας σε επίπεδο χώρας. Για παράδειγμα, οι χώρες εταίροι που αποδεικνύουν τη σαφή τους δέσμευση και σημειώνουν πρόοδο στον τομέα του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της δημοκρατικής μεταρρύθμισης μπορούν να ωφεληθούν από τη βοήθεια της ΕΕ υπό μορφή στήριξης από τον γενικό προϋπολογισμό. 4.3. Νέες δημοσιονομικές προοπτικές Στις 29 Ιουνίου 2011, η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2014-2020. Η δημοσιονομική πρόταση υπογραμμίζει τη νέα προσέγγιση της Επιτροπής – το «πρόγραμμα δράσης για αλλαγή» - η οποία συνίσταται στην επικέντρωση της βοήθειας της ΕΕ σε πιο περιορισμένο αριθμό τομέων: στη στήριξη της δημοκρατίας, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και της χρηστής διακυβέρνησης, καθώς και στη δημιουργία μιας βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η προσέγγιση αυτή, σε συνδυασμό με την προσέγγιση "more for more", θα προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες χρηματοδότησης για τη στήριξη της δημοκρατίας με όλα τα γεωγραφικά μέσα (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Γειτονίας, Μηχανισμός Αναπτυξιακής Συνεργασίας) καθώς και το ΕΤΑ. Μέσω της επαναξισορρόπησης και της εκ νέου ιεράρχησης των προτεραιοτήτων, η νέα πρόταση ΠΔΠ περιλαμβάνει ένα νέο ΕΜΔΔΑ με προτεινόμενη αύξηση του προϋπολογισμού κατά 42%, ούτως ώστε να ανέλθει αυτός σε 1,578 δισεκατ. ευρώ και ένα νέο μέσο σταθερότητας με προτεινόμενη αύξηση κατά 37%, ούτως ώστε να ανέλθει σε 2,828 δισεκατ. ευρώ. Το πεδίο του ΕΜΔΔΑ αναθεωρήθηκε και απλουστεύτηκε. Η στήριξη για τη δημοκρατία θα είναι ένας από τους 4 στόχους που καλύπτει συγκεκριμένα την αντιμετώπιση θεμάτων που αφορούν την κοινωνία των πολιτών, τον πλουραλισμό, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται για την ενίσχυση της υπευθυνότητας σε εθνικό επίπεδο και τη βελτίωση των εκλογικών διαδικασιών. Θα δοθεί περισσότερη προσοχή στη συνέχεια που δίνεται στις αποστολές εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ. Οι αντιπροσωπείες της ΕΕ που χρηματοδοτούνται από τον 4ο στόχο - ειδικό σχέδιο στήριξης για κάθε χώρα - θα ενθαρρυνθούν να προσφεύγουν πιο συστηματικά σε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. 5. Πρόσφατες αξιολογήσεις 5.1. Αξιολόγηση της πρωτοβουλίας για τη διακυβέρνηση Η «πρωτοβουλία για τη διακυβέρνηση» (ΠΔ) (2,3 δισεκατ. ευρώ από το 10ο ΕΤΑ), που δρομολογήθηκε το 2006, είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσδώσει υψηλότερο πολιτικό προφίλ στη διακυβέρνηση στο πλαίσιο της πολιτικής συνεργασίας της ΕΕ, να ενθαρρύνει τις χώρες εταίρους να εφαρμόσουν τα δικά τους προγράμματα μεταρρυθμίσεων και να βελτιώσει τον πολιτικό διάλογο σχετικά με αυτά τα θέματα. Το 2011, εκπονήθηκε μελέτη από κοινού από το Αφρικανικό Ινστιτούτο Διακυβέρνησης και από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαχείρισης των Αναπτυξιακών Πολιτικών με σκοπό την αξιολόγηση της διαδικασίας της εισαγωγής ενός ποσοστού παροχής κινήτρου στον τομέα της διακυβέρνησης και τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με τη βελτίωση της προσέγγισης της Επιτροπής όσον αφορά τη στήριξη της διακυβέρνησης στις χώρες ΑΚΕ. Η μελέτη επικεντρώθηκε στην Αφρική για να αξιολογηθούν οι δεσμοί μεταξύ αυτής της πρωτοβουλίας και της εξέλιξης των αφρικανικών μέσων για τη διακυβέρνηση, όπως του αφρικανικού μηχανισμού αξιολόγησης από ομοτίμους. Σύμφωνα με τους ενδιαφερόμενους φορείς, ενώ η πρωτοβουλία για τη διακυβέρνηση «έφτασε την κατάλληλη στιγμή», πολύ γρήγορα έχασε τον δυναμισμό της, την πολιτική επιρροή της και την ικανότητα μόχλευσης στις περισσότερες χώρες ΑΚΕ. Αυτή η γενική αξιολόγηση επέτρεψε να συναχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα: · η πρωτοβουλία για τη διακυβέρνηση χρησίμευσε ποικιλοτρόπως ως εργαλείο μάθησης, · υπήρξε απόκλιση μεταξύ της θεωρίας της πρωτοβουλίας και της εφαρμογής της στην πράξη, Η πρωτοβουλία για τη διακυβέρνηση δεν είχε τον προσδοκώμενο αντίκτυπο, αν και στο Μπενίν και στη Ρουάντα η πρωτοβουλία οδήγησε στη βελτίωση του διαλόγου για τη διακυβέρνηση και παρήγαγε αποτελέσματα στον τομέα των μεταρρυθμίσεων όσον αφορά τη διακυβέρνηση. Η συνακόλουθη σύσταση είναι ότι, ενώ η ΕΕ θα πρέπει να διατηρήσει παρόμοιο επίπεδο δέσμευσης όσον αφορά τη διακυβέρνηση, θα πρέπει να αναθεωρήσει πολλούς παράγοντες που διέπουν τις στρατηγικές στήριξης, μεταξύ άλλων: · να λαμβάνεται ως σημείο αφετηρίας το εκάστοτε πλαίσιο, · να διασφαλίζεται μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή σε επίπεδο ΕΕ, · να προσαρμόζονται τα μέσα στις φιλοδοξίες, και · να υιοθετούνται οι κατάλληλες προσεγγίσεις δέσμευσης (βάσει των πλέον κατάλληλων λύσεων σε ένα δεδομένο πλαίσιο). 5.2. Διασφάλιση της υποχρέωσης λογοδοσίας σε εγχώριο επίπεδο με την ενίσχυση των κοινοβουλίων Το 2011 ολοκληρώθηκε η εκπόνηση μιας σφαιρικής μελέτης για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ στήριξε τα κοινοβούλια στην Ασία, τη Λατινική Αμερική και στην περιοχή της Γειτονίας κατά την προηγούμενη δεκαετία. Η μελέτη έδειξε ότι, από το 2000, η ΕΕ δαπάνησε περίπου 150 εκατ. ευρώ για να ενισχύσει τα κοινοβούλια ανά τον κόσμο. Τα επιτυχή προγράμματα βασίστηκαν σε προσεκτική προετοιμασία του εδάφους, ειδικότερα στην κατανόηση του συνολικού πλαισίου διακυβέρνησης και των βασικών κινήτρων των πολιτικών φορέων. Τα προγράμματα αυτά βασίζονταν γενικά σε μια πιο μακροπρόθεσμη προσέγγιση και εγγράφονταν σε ένα πλαίσιο πιο ευνοϊκό για την ανάπτυξη της δημοκρατίας. Η μελέτη υπογράμμισε επίσης την ανάγκη για ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και για την ανάπτυξη προγραμμάτων κοινοβουλευτικής στήριξης σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες στήριξης της δημοκρατίας (π.χ. στήριξη της κοινωνίας των πολιτών, των πολιτικών κομμάτων και των μέσων ενημέρωσης). Αυτή η διαδικασία ανασκόπησης είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση του εγγράφου αναφοράς της ΕΕ με τίτλο «Διάλογος και στήριξη των κοινοβουλίων σε ολόκληρο τον κόσμο: στρατηγικές και μεθοδολογίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για δράση που στηρίζει τα κοινοβούλια», το οποίο χρησιμεύει ως πρακτικό εργαλείο για το προσωπικό της ΕΕ και άλλους φορείς. 6. συστάσεις 6.1. Συνέχιση της πιλοτικής διαδικασίας Η πιλοτική διαδικασία πρέπει τώρα να περατωθεί με την ολοκλήρωση του προφίλ της δημοκρατίας και της ανάλυσης των ελλείψεων σε 9 πιλοτικές χώρες, καθώς και με την εξεύρεση συμφωνίας με τους ενδιαφερόμενους φορείς σχετικά με τους τομείς που προσφέρονται για αμοιβαία συνεργασία. Προτείνεται να υποβληθεί έκθεση προόδου στις αρμόδιες συνθέσεις του Συμβουλίου, στις αρχές του 2013. 6.2. Παρακολούθηση των συστάσεων των αποστολών εκλογικών παρατηρητών (ΑΕΠ) Η ΕΕ ενδιαφέρεται τώρα για τον πλήρη εκλογικό κύκλο, πέραν της ημέρας των εκλογών και της αποστολής εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ (ΑΕΠ) ή των αποστολών εκλογικών εμπειρογνωμόνων (ΑΕΕ). Όλο και συχνότερα τα προγράμματα στήριξης της δημοκρατίας καταρτίζονται σύμφωνα με τις αρχές των συμπερασμάτων του Συμβουλίου για τη στήριξη της δημοκρατίας. Το βασικό χαρακτηριστικό των τελικών εκθέσεων των ΑΕΠ/ΑΕΕ είναι οι λεπτομερείς και εποικοδομητικές συστάσεις σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης του πλαισίου και της διεξαγωγής των μελλοντικών εκλογών, καθώς και τον τρόπο ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών. Καθώς οι συστάσεις αυτές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που συνδέονται με τη δημοκρατία σε μια δεδομένη χώρα, αποτελούν εξαιρετική βάση για συζητήσεις και παρέχουν τόσο τα κύρια συστατικά στοιχεία του προφίλ της δημοκρατίας όσο και την ανάλυση των ελλείψεων. Χρησιμεύουν επίσης για τον προσδιορισμό πιθανών τομέων για παροχή τεχνικών συμβουλών και βοήθειας από την ΕΕ. Δυστυχώς, οι συστάσεις αυτές δεν αποτελούν πάντα αντικείμενο συστηματικής παρακολούθησης. Η ΕΕ λαμβάνει, συνεπώς, μέτρα για να διασφαλίσει ότι η παρακολούθηση των αποστολών εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ είναι συνεκτική, σφαιρική και βάσει αποτελεσμάτων τόσο σε πολιτικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο. Οι συστάσεις σε πολιτικό επίπεδο είναι πολύ σημαντικός παράγοντας που ενθαρρύνει τις αρχές να εφαρμόζουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Η ενσωμάτωση των διαπιστώσεων των ΑΕΠ στις δηλώσεις της ΕΕ, στα σχέδια δράσης της ΕΠΓ ή στα κοινά έγγραφα προγραμματισμού τους προσδίδει περισσότερο βάρος και δημοσιότητα. Η ΕΥΕΔ δρομολόγησε πρόσφατα πρωτοβουλία στο πλαίσιο της οποίας καλεί τους επικεφαλής αποστολών της ΕΕ στις σχετικές χώρες να υποβάλουν έκθεση για τη δική τους παρακολούθηση των ΑΕΠ και ΑΕΕI. Οι επικεφαλείς αποστολών πρέπει να αξιολογήσουν κατά πόσον οι αρχές της χώρας έθεσαν σε εφαρμογή τις συστάσεις. Εξάλλου, θα πραγματοποιηθεί περιορισμένος αριθμός αποστολών παρακολούθησης για να αξιολογηθεί η πρόοδος που σημειώνεται στην εφαρμογή των συστάσεων. 6.3. Προβολή πέραν του πιλοτικού εγχειρήματος Το πιλοτικό εγχείρημα δείχνει ότι είναι αναγκαίο να αναπτυχτούν νέες μέθοδοι για να γίνονται καλύτερα κατανοητές η μετάβαση και άλλες πολιτικές διαδικασίες. Τούτο πρέπει να υποστηριχτεί με την παροχή κατάρτισης, καθώς και τη μεγαλύτερη τυποποίηση των παραδοτέων στοιχείων, κατά προτίμηση με ενσωμάτωση ή σύνδεση σε υφιστάμενους κύκλους εργασιών. 6.4. Προτάσεις για το βραχυπρόθεσμο ή μεσοπρόθεσμο μέλλον Βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα συνιστώνται τα ακόλουθα στοιχεία: · μια δέσμη μέτρων κατάρτισης συνοδευόμενη από κατευθυντήριες γραμμές, εγχειρίδια σχετικά με τις διαδικασίες και ενότητες της κατάρτισης, · ανάπτυξη δημοκρατικών μοντέλων: ενώ οι βασικές αρχές θα πρέπει να είναι ταυτόσημες (και περιλαμβάνονται στις συμβάσεις για τα δικαιώματα του ανθρώπου), οι πρακτικές λύσεις ποικίλλουν πολύ μεταξύ των χωρών. Η ΕΕ πρέπει να γνωρίζει περισσότερα στοιχεία για τα συντάγματα, τα εκλογικά συστήματα, τα κόμματα και ό,τι διευκολύνει/παρεμποδίζει τη λειτουργία τους, τον αντίκτυπο των παραδοσιακών πρακτικών και του παραδοσιακού δικαίου, κλπ., · ένα τυποποιημένο προφίλ δημοκρατίας για κάθε χώρα εταίρο που περιλαμβάνει ορισμένα τυπικά και μετρήσιμα στοιχεία, το οποίο διευκολύνει την αξιολόγηση της κατάστασης της δημοκρατίας με ενιαίο τρόπο σε όλες τις χώρες εταίρους, · συστηματικότερη χρήση των τοπικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων του ΕΜΔΑΑ για να υποστηρίζονται οι τοπικοί φορείς και οι εθνικές διαδικασίες εκδημοκρατισμού που συμπληρώνουν τον πολιτικό διάλογο και την οικοδόμηση της θεσμικής ικανότητας, · τακτική επικοινωνία μεταξύ των αντιπροσωπειών της ΕΕ, της έδρας και των κρατών μελών σχετικά με τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων στήριξης της δημοκρατίας και των επιχειρησιακών και πολιτικών φορέων, · συνολικά σχέδια δράσης στήριξης της δημοκρατίας για τις πιλοτικές χώρες, συνοδευόμενα από σαφή ορόσημα και προθεσμίες. Να διασφαλιστεί ότι ένας από τους τρεις τομείς εστίασης των προσπαθειών άπτεται της δημοκρατικής διακυβέρνησης. [1] Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη στήριξη της δημοκρατίας στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ – Έκθεση προόδου 2010 και κατάλογος των προτεινόμενων πιλοτικών χωρών, Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2010. [2] Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη στήριξη της δημοκρατίας στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ, Βρυξέλλες, 17 Νοεμβρίου 2009. [3] Μπενίν, Βολιβία, Γκάνα, Λίβανο, Ινδονησία, Κιργιζιστάν, Μαλδίβες, Μογγολία και Νησιά του Σολομώντα. Η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Μολδαβία και οι Φιλιππίνες εγκατέλειψαν. [4] Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Η μελλοντική προσέγγιση όσον αφορά τη δημοσιονομική στήριξη της ΕΕ στις τρίτες χώρες», 13 Οκτωβρίου 2011). [5] Ανακοίνωση COM (2011) 637 τελικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, αύξηση του αντίκτυπου της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ: ένα πρόγραμμα δράσης για αλλαγή, 13 Οκτωβρίου 2011.