Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με:

- την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας επιχείρησης ηλεκτρονικού χρήματος», και - την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύματος» () (1999/C 101/15)

Στις 16 Νοεμβρίου 1998 και σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 198 της Συνθήκης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα «Ενιαία αγορά, Παραγωγή και Κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, κατήρτισε τη γνωμοδότηση του βάσει της εισήγησης του εισηγητή κ. Burani στις 19 Ιανουαρίου 1999.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε στις 27 Ιανουαρίου 1999, στη διάρκεια της 360ής συνόδου ολομέλειας, με 36 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το ηλεκτρονικό εμπόριο και η προβλεπόμενη ταχεία διάδοσή του, αποτελούν φαινόμενο το οποίο στις πολυάριθμες πτυχές του απαιτεί ρυθμίσεις σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πεδίο. Η Επιτροπή, στα πλαίσια της θεσμικής της αρμοδιότητας υποβολής προτάσεων, βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας μίας σειράς πρωτοβουλιών που αποβλέπουν στη θέσπιση κοινών ευρωπαϊκών κανόνων για τα κράτη μέλη, μη παραγνωρίζοντας ωστόσο το γεγονός ότι η Ευρώπη είναι ενταγμένη σ'ένα σφαιρικό πλαίσιο - πράγμα που καθιστά αναγκαία την αρμονική εφαρμογή των κανόνων σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.2. Το ηλεκτρονικό εμπόριο - ως προς τις εφαρμογές του στην προσφορά και την απόκτηση αγαθών και υπηρεσιών - απαιτεί να γίνει ο κανονισμός των σχέσεων χρέωσης και πίστωσης με ταχύ ασφαλή και άνετο τρόπο για τα συμβαλλόμενα μέρη και για την αξιοπιστία του συνολικού συστήματος. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα προωθεί μία σειρά πρωτοβουλιών που στην ουσία θέτουν στη διάθεση των καταναλωτών σημαντικά ποσά που είναι αποθηκευμένα στη μνήμη υπολογιστών και δύνανται να μεταφερθούν στον πιστωτή μέσω ηλεκτρονικού τρόπου. Πρόκειται για τα «network money» ή τα «software money»: όπως παρατηρεί η Επιτροπή στην εισαγωγή της στην αιτιολογική έκθεση αυτό δεν αποτελεί μέσο πληρωμής αλλά το μέσο πληρωμής του μέλλοντος στο ηλεκτρονικό εμπόριο του διαδικτύου.

1.3. Παράλληλα με το software money αρχίζουν και εμφανίζονται λιγότερο πολύπλοκοι τρόποι πληρωμής προσιτοί στον κοινό πολίτη, ακόμη και σ'αυτόν που δεν διαθέτει υπολογιστή και δεν έχει τα μέσα και τις απαραίτητες γνώσεις για να πλησιάσει στο διαδίκτυο ή παρόμοια συστήματα, ανοιχτά ή κλειστά: π.χ. οι προπληρωμένες κάρτες, που αποτελούν κάρτες με μικροεπεξεργαστές που στη μνήμη τους περιλαμβάνουν ποσά που έχουν προκαταβολικά καταβληθεί στον φορέα έκδοσης και από τις οποίες προοδευτικά αφαιρούνται τα ποσά που οφείλονται για μικρές αγορές 7 στην πράξη, πρόκειται για ηλεκτρονική μορφή του «πορτοφολιού» που περιέχει νομίσματα και μικρά χαρτονομίσματα.

1.4. Η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος () μπορεί να θεωρηθεί από διαφορετικές πτυχές: εμπορική, τεχνική, χρηματοπιστωτική και νομισματική. Η Επιτροπή επιδιώκει να ρυθμίσει τις δύο τελευταίες πτυχές - ή καλύτερα έλαβε υπόψη της χρηματοπιστωτικές πτυχές λαμβάνοντας υπόψη με έμμεσο τρόπο τις επιπτώσεις από την έκδοση ηλεκτρονικού νομίσματος στη νομισματική κυκλοφορία, που αποτελεί ένα θέμα που ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών.

1.5. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος θα πρέπει να ρυθμιστεί ως προς τις προληπτικές πτυχές της: με πιο ρητό τρόπο, οι οργανισμοί έκδοσης πρέπει να θεωρηθούν ως χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και έτσι να υπαχθούν στην πρώτη και δεύτερη τραπεζική οδηγία - φυσικά με τις προσαρμογές και τις αναγκαίες εξαιρέσεις προκειμένου να ληφθεί υπόψη το ειδικό και περιορισμένο πεδίο δράσης μη τραπεζικών οργανισμών που έχουν ως αντικείμενο αποκλειστικώς την έκδοση ηλεκτρονικού νομίσματος. Οι οργανισμοί αυτοί ονομάζονται «επιχειρήσεις ηλεκτρονικού χρήματος» 7 στα πλαίσια αυτά η ΟΚΕ χρησιμοποιεί τη συντομογραφία ΕΗΧ.

2. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει τη συμφωνία της με την πρωτοβουλία της Επιτροπής: η αγορά - και μ'αυτό εννοείται το σύνολο των φορέων και των καταναλωτών - θα πρέπει να προστατευθεί από πρωτοβουλίες που ξεφεύγουν από τον έλεγχο των αρχών οι οποίες σύμφωνα με τη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους εποπτεύουν τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η επέκταση των κανόνων των τραπεζικών οδηγιών στις ΕΗΧ αντιμετωπίζεται συνεπώς θετικά από την ΟΚΕ 7 η οποία ωστόσο θεωρεί ότι είναι υποχρεωμένη να διατυπώσει ορισμένες επιφυλάξεις επί της ουσίας, που δεν αφορούν τόσο τις ίδιες τις προτάσεις της οδηγίας, όσο τις συνέπειες που θα προκύψουν από την «ελαχιστοποιημένη» εφαρμογή τους. Οι συνέπειες αυτές μπορεί να μην είναι έκδηλες εκ πρώτης όψεως, όμως για το λόγο αυτό, κάθε κανόνας πρέπει να σταθμιστεί στο φως των επιπτώσεών του σε διάφορα πεδία πέρα από το πεδίο της προληπτικής εποπτείας.

2.2. Μία επιφύλαξη επί της ουσίας αφορά την προσέγγιση της οδηγίας που βασίζεται σε μία μάλλον ήπια προληπτική εποπτεία, που δεν λαμβάνει υπόψη τις απαιτήσεις της εποπτείας με την ευρεία έννοια. Η δήλωση αυτή χρειάζεται ωστόσο διευκρίνηση: η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος αποτελεί κατ'αρχήν νομισματικό φαινόμενο: δεν δημιουργεί νόμισμα αλλά το υποκαθιστά τουλάχιστον στο μέτρο που το ηλεκτρονικό χρήμα παρέχεται έναντι ανάληψης μετρητών ή απόσυρσης από έναν λογαριασμό, χωρίς πιστωτική παραχώρηση. Με την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος, η εποπτεία της νομισματικής ροής του ευρώ εμπίπτει στην αρμοδιότητα ενός κεντρικού ιδρύματος - της Κεντρικής Ευρωπαϊκής Τράπεζας - ενώ η προληπτική εποπτεία παραμένει στην ευθύνη των επιμέρους εθνικών αρχών. Υφίσταται συνεπώς μία αναπόφευκτη σύγκρουση αρμοδιοτήτων και ρόλων, που δύσκολα θα επιλυθεί - αν οι προτάσεις οδηγίας εφαρμοστούν όπως έχουν σήμερα - από την προβλεπόμενη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών νομισματικών αρχών και των εθνικών αρχών προληπτικής εποπτείας.

2.3. Μία άλλη έκδηλη έλλειψη της οδηγίας είναι ότι δε λαμβάνει υπόψη στους προβληματισμούς της τα συστήματα πληρωμής, που υπάγονται στο έλεγχο και την ευθύνη των νομισματικών αρχών. Τα συστήματα αυτά θεωρούνται κοινώς ως λειτουργία δημόσιου συμφέροντος. Η διαλειτουργικότητα των συστημάτων ηλεκτρονικού χρήματος - απαραίτητη προϋπόθεση για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητά της στην υπηρεσία της εσωτερικής αγοράς και ειδικότερα του ηλεκτρονικού εμπορίου - απαιτεί από τους φορείς έκδοσης να συμμετέχουν σε συστήματα clearing και settlement. Η ένταξη στα συστήματα αυτά υπόκειται σε υπερβολικά άτεγκτους κανόνες που υπαγορεύονται από την ανάγκη πρόληψης συστημικών κινδύνων: μία απλή επαλήθευση των κανόνων αυτών επιτρέπει την διαβεβαίωση ότι οι ΕΗΧ που ανταποκρίνονται στους ελάχιστους κανόνες της υπό εξέταση πρότασης οδηγίας θα διαθέτουν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να συμμετέχουν σε συστήματα πληρωμής. Είναι αλήθεια ότι η συμμετοχή στη διαδικασία settlement είναι δυνατή διαμέσου εγκεκριμένων παρεμβάσεων, δεν είναι όμως λόγος αυτός για να μην υπάρξει αυστηρή εποπτεία όλων των παραγόντων που συμμετέχουν στο σύστημα. Η εποπτεία αυτή πρέπει επίσης, στο μέτρο του δυνατού, να είναι ενιαίου επιπέδου, δεδομένου ότι το ηλεκτρονικό χρήμα που εκδίδεται σε μία χώρα της Ένωσης μπορεί ελεύθερα να κυκλοφορεί στις άλλες χώρες.

2.4. Μία άλλη επιφύλαξη επί της ουσίας αφορά την έννοια του ηλεκτρονικού χρήματος: με τον ορισμό αυτό έχουν εξομοιωθεί δύο προϊόντα με ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία όμως ουσιαστικώς διαφέρουν από την άποψη των τεχνικών και τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται, αλλά κυρίως από τους στόχους και τις συνέπειές τους για την αγορά.

2.5. Τα κοινά χαρακτηριστικά () είναι η δυνατότητα χρήσης χωρίς έγκριση από την τράπεζα ή τρίτα μέρη, και η ανωνυμία της χρήσης: από τη στιγμή που μετατράπηκε μία τραπεζική κατάθεση ή ένα απόθεμα ρευστού σε ηλεκτρονικό χρήμα, αυτό μπορεί να κυκλοφορεί υπό τον αποκλειστικό έλεγχο του ιδιοκτήτη του και να μεταβιβάζεται σε άλλους χωρίς η προέλευσή του - σε γενικές γραμμές - να μπορεί να προσδιοριστεί. Τα χαρακτηριστικά αυτά το μετατρέπουν σε ιδανικό μέσο για την ανακύκλωση χρήματος ή για άλλους παράνομους σκοπούς: Η Επιτροπή προειδοποιεί για τον κίνδυνο αυτό αλλά φαίνεται σχεδόν να τον υποτιμά, προειδοποιώντας απλώς στην αιτιολογική έκθεση ότι «φυσικά» η οδηγία για την ανακύκλωση του χρήματος εφαρμόζεται επίσης και στις ΕΗΧ (). Η ΟΚΕ κρίνει ότι η δυνατότητα χρήσης του ηλεκτρονικού χρήματος για εγκληματικούς σκοπούς αποτελεί μία από τις κυριότερες ανησυχίες και ότι η ρύθμιση του θέματος θα πρέπει να βασισθεί σε κάθε πτυχή της στην προσπάθεια άμυνας της κοινωνίας κατά του κινδύνου αυτού.

2.6. Οι διαφορετικοί στόχοι έγκεινται στο γεγονός ότι, σε γενικές γραμμές, το software money μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την μεταφορά οποιουδήποτε ποσού: από λίγα λεπτά του ευρώ ή του δολαρίου για να χρησιμοποιηθεί μία σελίδα του διαδικτύου έως απεριόριστες εν δυνάμει τιμές για εμπορικούς, χρηματοπιστωτικούς σκοπούς ή σκοπούς οποιασδήποτε άλλης φύσεως. Οι προπληρωμένες κάρτες, αντιθέτως, αποτελούν το ιδανικό μέσο για την καταβολή μικρών ποσών αλλά δύσκολα προσφέρονται για διαφορετικές χρήσεις από αυτές για τις οποίες έχουν προδιατεθεί. Το software money, συνεπώς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αδιάφορα από μεγάλους οργανισμούς ή από καταναλωτές 7 η προπληρωμένη κάρτα, αντιθέτως, είναι μέσο που χρησιμοποιείται, σε γενικές γραμμές, μόνο από καταναλωτές. Λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά των πράξεων ανακύκλωσης και το συνολικό ύψος των μεταφερόμενων ποσών, οι προπληρωμένες κάρτες αποτελούν τον ελάχιστο κίνδυνο () 7 το software money, αντιθέτως, αποτελεί το ιδανικό μέσο για την ανώνυμη και ανεξέλεγκτη μεταφορά χρήματος ().

2.7. Αυτή η πτυχή του θέματος απαιτεί διευκρίνηση από τη σκοπιά - την οποία η ΟΚΕ υπογραμμίζει έντονα - της δυνατότητας ανακύκλωσης του εγκληματικού χρήματος. Οι προπληρωμένες κάρτες «φορτίζονται» κανονικά με ποσά σχετικά περιορισμένης αξίας: 250 Ecu ως μέγιστο όριο, αναφέρει η Επιτροπή (), πιο συχνά όμως γύρω στα 150 Ecu. Η φόρτιση γίνεται, στην περίπτωση κάρτας που εκδίδεται από πιστωτικό ίδρυμα, με ανάληψη από έναν τραπεζικό λογαριασμό 7 βάσει της υπό εξέταση οδηγίας, οι ΕΗΧ μπορούν να εκδίδουν κάρτες έναντι πληρωμής σε μετρητά. Εάν η αξία που «φορτίζεται» στις κάρτες παραμείνει στα προαναφερθέντα όρια, η χρήση τους για σκοπούς ανακύκλωσης δεν θα λάβει ανησυχητικές διαστάσεις.

2.7.1. Διαφορετική είναι η περίπτωση του software money. Σε γενικές γραμμές, στα λίγα παραδείγματα που είναι γνωστά σήμερα η «φόρτιση» πραγματοποιείται μέσω μεταφοράς από τραπεζικό λογαριασμό, ο οποίος με τη σειρά του τροφοδοτείται με καταθέσεις που ελέγχονται σύμφωνα με τους κανόνες κατά της ανακύκλωσης (γνωστός πελάτης, πιστοποίηση της προέλευσης των ποσών, κ.λπ.). Υφίσταται συνεπώς ένα προληπτικό «φίλτρο»: τα μετρητά - που ελέγχονται - τροφοδοτούν έναν ονομαστικό τραπεζικό λογαριασμό πριν καταστούν ανώνυμο software money. Στην περίπτωση των ΕΗΧ τα μετρητά μετατρέπονται κατευθείαν σε ανώνυμο software money που μπορεί να μεταφερθεί αμέσως σε οποιονδήποτε προορισμό: χρυσή ευκαιρία για τους εγκληματίες. Ακόμη και μία επιφανειακή γνώση των χρησιμοποιούμενων τεχνικών (κωδικοποίηση των μηνυμάτων, «κινέζικα κουτιά», κ.λπ.) επιτρέπει να εκτιμηθεί ο κίνδυνος. Η ΟΚΕ συνιστά επιμόνως στην Επιτροπή να αξιολογήσει με μεγάλη προσοχή αυτήν την πτυχή, έστω και εάν επισήμως η οδηγία της ανακύκλωσης εφαρμόζεται στις ΕΗΧ 7 ο έλεγχος όμως της πραγματικής εφαρμογής της είναι άκρως δυσχερής.

2.8. Επίσης και οι επιπτώσεις στην αγορά είναι διαφορετικές: ενώ αυτή τη στιγμή οι προπληρωμένες κάρτες δεν αποτελούν πρόβλημα από την άποψη του κινδύνου, το software money μπορεί να συνεπάγεται από τώρα υψηλό κίνδυνο για την αγορά. Το ζήτημα δεν είναι ασήμαντο, όπως θα αναφερθεί καλύτερα στα σχόλια για τα επιμέρους άρθρα της οδηγίας.

2.9. Και μία περαιτέρω θεώρηση: οι προπληρωμένες κάρτες χρησιμοποιούνται στις μικρές πληρωμές επαφής («face-to-face») 7 το software money, αντιθέτως, αποτελεί μέσο πληρωμής για τη διευθέτηση αγορών από απόσταση οποιουδήποτε ποσού. Πρόκειται για δύο διαφορετικά προϊόντα που δύσκολα μπορούν να εξομοιωθούν από την άποψη ενιαίου κανονισμού, τουλάχιστον από τη σκοπιά των κανόνων σχετικά με τους φορείς έκδοσης.

2.10. Μία τελευταία επιφύλαξη επί της ουσίας, αφορά τις διεθνείς πτυχές. Στην αιτιολογική έκθεση η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι σε άλλες χώρες (Ηνωμένες Πολιτείες) δεν υφίσταται ρύθμιση για τις ΕΗΧ και ότι σε άλλες (Ιαπωνία) εξετάζεται η δυνατότητα αυτή αλλά δεν καταλήγει σε συμπεράσματα - και ακόμη λιγότερο δεν υπαγορεύει κανόνες - σε ό,τι αφορά την αναγνώριση ΕΗΧ που δεν ρυθμίζονται ούτε ελέγχονται από τρίτες χώρες και οι οποίες μπορούν να δρουν στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δεύτερη τραπεζική οδηγία που επεκτάθηκε πρόσφατα στις ΕΗΧ υπαγορεύει κανόνες όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης πιστωτικών ιδρυμάτων τρίτων χωρών που είναι καταχωρημένες και ελέγχονται στις χώρες προέλευσης (). Από την άλλη πλευρά, η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος αποτελεί παροχή υπηρεσιών χωρίς έδρα, πράγμα που επιβεβαιώνεται από την υπό εξέταση πρόταση οδηγίας για τις ΕΗΧ (άρθρο 2.4) που θεσπίζει ρητά ότι «τα ποσά που εισπράττονται ως αντάλλαγμα ηλεκτρονικού χρήματος δεν αποτελούν καταθέσεις». Συνεπώς δεν εφαρμόζεται το άρθρο 3 της διατραπεζικής οδηγίας που απαγορεύει στα άτομα ή τους οργανισμούς «που δεν συνιστούν πιστωτικό ίδρυμα» να δέχονται καταθέσεις.

2.11. Ερμηνεύοντας κατά γράμμα το σύνολο των διατάξεων που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο σημείο, η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος εκ μέρους οργανισμών τρίτων χωρών, που δεν είναι καταχωρημένοι και δεν ελέγχονται ως πιστωτικά ιδρύματα, παρουσιάζεται ως παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών εκ μέρους μη εγκεκριμένων ενδιαμέσων και αποτελεί συνεπώς απαγορευμένη δραστηριότητα. Ένα παρόμοιο συμπέρασμα ωστόσο, κατά την άποψη της ΟΚΕ, δεν είναι ρεαλιστικό και συνεπώς δύσκολα θα εφαρμοσθεί στην πράξη, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του ηλεκτρονικού χρήματος. Δεν είναι καθόλου προφανές με ποιο τρόπο θα ήταν δυνατό να ελεγχθεί και να παρεμποδισθεί η χρήση ηλεκτρονικού χρήματος ενός φορέα έκδοσης - τρίτης χώρας - εκ μέρους ενός Ευρωπαίου δικαιούχου, ή η προσφορά υπηρεσιών ηλεκτρονικού χρήματος εκ μέρους ενός αμερικάνικου φορέα έκδοσης σε Ευρωπαίους πελάτες.

2.12. Υφίστανται συνεπώς αντικειμενικές δυσκολίες προσδιορισμού των μέσων με τα οποία οι εποπτικές αρχές θα μπορούν να παρεμποδίσουν έναν φορέα τρίτης χώρας να προσφέρει χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μέσω τηλεματικής στην επικράτεια της Ένωσης. Οι σημερινοί κανόνες είναι σαφείς, η έλλειψη όμως συμμόρφωσης προς αυτούς μπορεί να προχωρήσει πέρα από την απλή παράβαση των κανόνων ελεύθερης παροχής υπηρεσιών: μπορεί πράγματι να δημιουργήσει ανεξέλεγκτες χρηματικές ροές. Η ΟΚΕ δεν υποδεικνύει λύσεις 7 περιορίζεται να επιστήσει την προσοχή σ'αυτή την πτυχή που δεν είναι δευτερεύουσας σημασίας.

2.13. Η ΟΚΕ εκφράζει τέλος μία ορισμένη αμηχανία σχετικά με τις συνέπειες που η υπέρμετρα «ελαχιστοποιημένη» εφαρμογή θα έχει στην προστασία των καταναλωτών. Οι έλεγχοι που θα πρέπει να ασκηθούν στις ΕΗΧ έχουν ως στόχο να αποφευχθεί ότι αυτές θα συναντούν δυσκολίες ή θα βρίσκονται σε αδυναμία να αντιμετωπίσουν τις υποχρεώσεις τους 7 η αρχή προφανώς ισχύει για όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, και η επέκτασή της στις ΕΗΧ είναι για το λόγο αυτό αποδεκτή. Ωστόσο, παρά τους ελέγχους, είναι πάντοτε δυνατά ατυχήματα όπως αποδεικνύει η πρακτική 7 στην περίπτωση αυτή οι καταναλωτές δεν προστατεύονται από την απώλεια των πόρων τους δεδομένου ότι το ηλεκτρονικό χρήμα δεν θεωρείται ως «κατάθεση» και ως τέτοια δεν καλύπτεται από τα ταμεία εγγύησης καταθέσεων. Μπορεί να αντιπαρατάξει δικαιολογημένα κανείς ότι το μικρό ύψος των εν λόγω ποσών στις προπληρωμένες κάρτες δεν καθιστά απαραίτητη την προστασία αυτή 7 αυτή όμως η αντιμετώπιση δεν ισχύει στην περίπτωση του software money, που είναι δυνατό να συνεπάγεται πολύ πιο σημαντικά ποσά.

2.14. Το κυριότερο πρόβλημα αφορά για το λόγο αυτό την πτυχή της προστασίας της αγοράς γενικότερα και ειδικότερα των πιστωτών ηλεκτρονικού χρήματος ύστερα από την πώληση των αγαθών ή των υπηρεσιών. Σε περίπτωση χρεοκοπίας μίας ΕΗΧ οι πιστωτές αυτοί δεν μπορούν να απαιτήσουν τις πιστώσεις τους: η αξία για κάθε επιμέρους πιστωτή μπορεί ενδεχομένως να μην είναι σημαντική, όμως το σύνολο των δεσμεύσεων έναντι του συνόλου της αγοράς μπορεί να είναι τέτοιου ύψους ώστε να συνεπάγεται γενικότερο κίνδυνο στα συστήματα πληρωμής και την ίδια την αγορά. Αυτή η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το μεγαλύτερο τμήμα των πιστωτών αποτελείται από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, εμπορικές, τουριστικές ή παροχής υπηρεσιών. Δεν πρέπει να παρασυρθούμε από τις σχετικά περιορισμένες τιμές του σήμερα: εάν ισχύει, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια της Επιτροπής, ότι «οι προπληρωμένες κάρτες ... θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να αντικαταστήσουν ένα σημαντικό μέρος των πληρωμών με μετρητά» και ότι το software money «τείνει να μετατραπεί στο κατ'εξοχήν μέσο πληρωμής ... ηλεκτρονικού εμπορίου» () οι εν λόγω τιμές μπορούν να καταστούν γιγαντιαίες. Εξ ου και η αναγκαιότητα να ασκηθούν στους φορείς, τόσο τη στιγμή της έναρξης της δραστηριότητας όσο και κυρίως κατά τη διάρκεια της ίδιας της δραστηριότητας, αυστηροί, συνεχείς και εμπεριστατωμένοι έλεγχοι: πρόκειται για προϋποθέσεις οι οποίες κατά την άποψη της ΟΚΕ είναι απαραίτητες και η πρόταση οδηγίας δεν φαίνεται να τους καλύπτει με τρόπο ικανοποιητικό.

2.15. Ένα εγγυητικό Ταμείο του ηλεκτρονικού χρήματος, προορισμένο να διασφαλίζει τους ιδιοκτήτες και τους δικαιούχους σε περίπτωση χρεοκοπίας του εκδότη, είναι πιθανότατα δαπανηρό και δύσκολο στην υλοποίηση και ακόμη πιο προβληματικό στη διαχείριση 7 ενόψει λοιπόν της απουσίας εναλλακτικών λύσεων, η σύσταση που περιέχεται στην προηγούμενη παράγραφο αποκτά μεγαλύτερο βάρος.

3. Παρατηρήσεις για την πρόταση οδηγίας για την ανάληψη, άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας επιχείρησης ηλεκτρονικού χρήματος ()

3.1. Άρθρο 1: Πεδίο εφαρμογής, ορισμοί και περιορισμός των δραστηριοτήτων

3.1.1. Η έννοια του «ηλεκτρονικού χρήματος» όπως εκφράζεται στο σημείο 3(β) του άρθρου αυτού φαίνεται ανεπαρκής στο βαθμό που εξομοιώνει σε κοινό ορισμό δύο προϊόντα που θα πρέπει αντιθέτως να διαχωριστούν τελείως, όπως αναφέρθηκε στις προηγούμενες παραγράφους του εγγράφου αυτού από το 2.2 έως το 2.7: οι ορισμοί που δίδονται στο 3(β)(iii) (ηλεκτρονικό υποκατάστατο κερμάτων και τραπεζογραμματίων) και 3(β)(iv) (προσαρμοσμένες ηλεκτρονικές μεταφορές περιορισμένου ποσού) ανταποκρίνονται πλήρως στις προπληρωμένες κάρτες, αλλά όχι τελείως και όχι σε όλες οι περιπτώσεις στο software money.

3.1.2. Ειδικότερα στο σημείο 3(β)(iv) η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η έννοια «πληρωμές περιορισμένου ποσού» είναι αρκετά ασαφής και δεν γίνεται δεκτή σε μία οδηγία που απαιτεί σαφήνεια: δεν είναι σαφής η ερμηνεία της Επιτροπής στην έννοια «πληρωμές περιορισμένου ποσού», αλλά οπωσδήποτε επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες από τα κράτη μέλη. Επιπλέον σε κανένα άρθρο της πρότασης οδηγίας δεν επιβάλλονται περιορισμοί στο ποσό του ηλεκτρονικού χρήματος: παράληψη, η οποία κατά την άποψη της ΟΚΕ καθιστά μη αποτελεσματικό - ή τουλάχιστον παράλογο - το όριο που υπονοείται στον ορισμό της Επιτροπής (βλ. σημεία 3.7, 3.7.1 και 3.7.2 του εγγράφου αυτού).

3.1.3. Οι μεγαλύτερες επιφυλάξεις ωστόσο αφορούν την ποιότητα των ΕΗΧ που βάσει των διατάξεων των σημείων 3(α) και 3(β)(i) μπορούν να εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα οποιουδήποτε τύπου. Σύμφωνα με όσα παρατηρήθηκαν προηγουμένως, το software money μπορεί να αποτελέσει σημαντικότερη δραστηριότητα - με πολύ σοβαρές επιπτώσεις - απ'ότι η έκδοση προπληρωμένων καρτών. Η οδηγία θα πρέπει να επιβάλει σαφή διαχωρισμό μεταξύ των δύο δραστηριοτήτων, υποβάλλοντας τους εκδότες software money σε πολύ πιο αυστηρές επιταγές από αυτές που προβλέπονται σήμερα.

3.2. Άρθρο 2: Εφαρμογή των τραπεζικών οδηγιών

3.2.1. Ο κατάλογος των εξαιρέσεων, επεκτάσεων και αποκλεισμών των υποχρεώσεων των ΕΗΧ στα θέματα των προληπτικών ελέγχων που επιβάλλονται από τις πολυάριθμες τραπεζικές οδηγίες που αναφέρονται στα σημεία 1, 2 και 3 του άρθρου αυτού μπορεί να προκαλέσει υπέρμετρα τεχνικές συζητήσεις που θα απαιτήσουν παρατεταμένες και πολύπλοκες διαπραγματεύσεις που μπορούν να είναι κατανοητές μόνο στους ειδικούς. Μετά από μία συνοπτική αλλά και τεχνική εξέταση του συνόλου των θεμάτων, η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η υπαγωγή των ΕΗΧ στις υποχρεώσεις διοικητικής και περιουσιακής σταθερότητας είναι μάλλον θεωρητική παρά πραγματική. Για το άρθρο αυτό ισχύουν όσα αναφέρονται πιο λεπτομερώς στο άρθρο 5 (σημεία 3.5.1 και 3.5.2): ακόμη και εάν διάφορες αρχές εφαρμόζουν πιο αυστηρούς κανόνες, είναι ήδη προφανές ότι άλλες δεν είναι διατεθειμένες να τις ακολουθήσουν στην κατεύθυνση αυτή.

3.2.2. Η τελευταία παράγραφος του άρθρου αυτού απομακρύνει τη δυνατότητα τα μη χρησιμοποιούμενα από το ηλεκτρονικό χρήμα ποσά να μπορούν με σύμβαση να μην επιστρέφονται - δηλαδή να «δημεύονται» από τον εκδότη. Η ΟΚΕ εκφράζει την πλήρη διαφωνία της ως προς το σημείο αυτό: η επιστροφή των μη χρησιμοποιημένων ποσών θα πρέπει ρητώς να προβλέπεται. Δεν πρόκειται μόνο για στοιχειώδη αναγνώριση των δικαιωμάτων του καταναλωτή 7 από νομική άποψη η μη αποζημίωση θεωρείται σίγουρα ως αθέμιτος εμπλουτισμός (). Ούτε ισχύει η αρχή της ελεύθερης σύμβασης: δεδομένου ότι η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος αποτελεί συνέπεια σύμβασης προσχώρησης, κάθε ρήτρα που προβλέπει αυθαίρετο πλεονέκτημα για τον πωλητή θα θεωρηθεί ως κατάχρηση με την έννοια των οδηγιών για την προστασία του καταναλωτή.

3.2.3. Η αναφορά όμως της υποχρέωσης εξόφλησης θα θέτει σε κίνδυνο την ήδη λεπτή θέση - που υποστηρίζεται στο πρώτο τμήμα της υπό εξέταση παραγράφου - σύμφωνα με την οποία η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος δεν αποτελεί συλλογή καταθέσεων με την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 89/646/ΕΟΚ (). Η Επιτροπή δεν επιθυμεί να υπεισέλθει στην ουσία του ζητήματος αυτού που επιδέχεται αυθαίρετη ερμηνεία, αλλά δεν μπορεί ωστόσο να δεχτεί ότι για την προστασία της γίνεται προσφυγή σε αυθαιρεσία έναντι των καταναλωτών. Υποδεικνύει συνεπώς ότι η προστασία των συμφερόντων τους θα πρέπει να λάβει τη μορφή «επιστροφής» των αχρησιμοποίητων ποσών και όχι «αποζημίωσης».

3.2.4. Τελικώς, από τη μία πλευρά είναι ασαφές γιατί σε μία οδηγία προληπτικής εποπτείας θα πρέπει να ενσωματωθεί κανόνας που αφορά τις συμβασιακές πτυχές μεταξύ εκδότη και κομιστή 7 από την άλλη, εάν ωστόσο υπάρχει η βούληση διατήρησης του κανόνα, τότε αυτός πρέπει να προβλέπει ακριβώς το αντίθετο: τα ποσά που εισπράττονται και δεν χρησιμοποιούνται πρέπει πάντοτε να επιστρέφονται.

3.3. Άρθρο 3: Απαιτήσεις αρχικού κεφαλαίου και μόνιμων ιδίων κεφαλαίων

3.3.1. Το άρθρο αυτό επιτάσσει ότι το αρχικό κεφάλαιο μίας ΕΗΧ δεν θα πρέπει να είναι κατώτερο από 500 000 Ecu και ότι ανά πάσα στιγμή τα ίδια κεφάλαια δεν θα πρέπει να είναι κατώτερα από το 2 % των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων (για τα πιστωτικά ιδρύματα η σχέση είναι 8 %). Η ΟΚΕ εκφράζει σοβαρές αμφιβολίες για το δικαιολογημένο των ορίων αυτών, ειδικότερα όσον αφορά το αρχικό κεφάλαιο: ένα ποσό μισού εκατομμυρίου Ecu (ευρώ) δεν είναι σίγουρα επαρκές για την έναρξη σοβαρής δραστηριότητας, έστω και περιορισμένης από τη σκοπιά αυτή. Θεωρώντας στη συνέχεια ότι η σχέση του 2 % σε σχέση με τα περισυλλεγέντα ποσά μπορεί να διατηρείται συνεχώς διερωτάται - σε περίπτωση επιτυχίας των ενεργειών - εάν μία τόσο περιορισμένων διαστάσεων επιχείρηση μπορεί να βρει αμέσως τα αναγκαία κεφάλαια.

3.3.2. Λαμβάνοντας υπόψη τις ουσιαστικές διαφορές μεταξύ εκδοτών προπληρωμένων καρτών και εκδοτών software money, η ΟΚΕ υποδεικνύει την ανύψωση των ορίων προκειμένου να φτάσουν οι πρώτες το 1 εκ. Ecu (ευρώ) και το 3 % και το δεύτερο τουλάχιστον τα 3 εκ. Ecu (ευρώ) και το 6 %. Κατανοεί κανείς τη βούληση της Επιτροπής να διευκολύνει την πρόσβαση σε νέες δραστηριότητες εκ μέρους του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού νέων επιχειρηματιών, αυτό όμως το αποτέλεσμα δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιτευχθεί μέσω εξασθένησης των προληπτικών κανόνων οι οποίοι - καλό είναι να υπενθυμίζεται συνεχώς - έχουν ως σκοπό να προστατεύσουν την αγορά.

3.4. Άρθρο 4: Περιορισμοί στις επενδύσεις

3.4.1. Το σημείο 1 του άρθρου αυτού θεσπίζει ποιοι πρέπει να είναι οι τύποι επενδύσεων τις οποίες οι ΕΗΧ μπορούν να πραγματοποιούν για να αντλούν εισόδημα από τα περισυλλεγέντα ποσά. Δεδομένου ότι αυτές δεν θεωρούνται πιστωτικά ιδρύματα που επενδύουν τα ποσά αυτά σε χρηματοδοτήσεις και λαμβάνοντας υπόψη τον ειδικό τύπο δραστηριότητας των ΕΗΧ, η έννοια βάσης θα πρέπει να είναι ότι οι επενδύσεις είναι «μηδενικού κινδύνου» και/ή υψηλού βαθμού ρευστότητας (καταθέσεις όψεως ή πιστωτικοί τίτλοι). Η έννοια αυτή φαίνεται να γίνεται σεβαστή, με εξαίρεση το σημείο 1(β)(iv) που με τη σημερινή διατύπωσή του φαίνεται να επιτρέπει επενδύσεις σε πιστωτικά μέσα που εκδίδονται από οποιαδήποτε επιχείρηση δεν συνδέεται με τις ΕΗΧ. Όμως, δεν είναι όλοι οι πιστωτικοί τίτλοι της αγοράς ασφαλείς και ρευστού χαρακτήρα 7 Η ΟΚΕ διστάζει να πιστέψει ότι ο κανόνας θα πρέπει να είναι τέτοιας ευρύτητας: υποδεικνύει συνεπώς να διατυπωθεί εκ νέου το σημείο αυτό με πιο σαφή και περιοριστικό τρόπο.

3.4.2. Το υπόλοιπο του άρθρου δεν απαιτεί ιδιαίτερα σχόλια. Η ΟΚΕ εφιστά εξάλλου την προσοχή της Επιτροπής στο σημείο 6, που υποχρεώνει τις αρμόδιες αρχές να παρεμβαίνουν «εγκαίρως» κάθε φορά που η αξία των επενδύσεων μειώνεται κάτω από το ποσό των χρηματοδοτικών υποχρεώσεων. Δεν είναι σαφές με ποιους τρόπους οι αρχές θα μπορούν να γνωρίζουν μία κρίσιμη κατάσταση όταν το επόμενο άρθρο 5 επιτάσσει ότι η επαλήθευση της συμμόρφωσης των ΕΗΧ προς τους ισχύοντες κανόνες θα πρέπει να γίνεται από τις ίδιες τις αρχές βάσει των στοιχείων που παρέχονται «τουλάχιστον» δύο φορές το χρόνο.

3.5. Άρθρο 5: Έλεγχος από τις αρμόδιες αρχές

3.5.1. Το άρθρο αυτό παρουσιάζει την αδυναμία που επισημάνθηκε στο προηγούμενο σημείο 3.4.2 που συνεπάγεται μία απαράδεκτη έννοια προληπτικού ελέγχου. Πράγματι, η απαίτηση επισήμανσης κάθε έξι μήνες υποτιμά την αναγκαιότητα του συνεχούς ελέγχου των επιχειρήσεων οι οποίες από τη φύση τους οφείλουν να παρουσιάσουν υψηλό βαθμό ρευστότητας και φερεγγυότητας ανά πάσα στιγμή. Είναι αλήθεια πως στην πράξη οι αρχές προληπτικού ελέγχου ορισμένων χωρών θα επιβάλουν πιο αυστηρές αρχές και πιο συνεκτικές με τις υγιείς αρχές εποπτείας 7 αυτό όμως δεν εξαλείφει τον κίνδυνο ότι άλλες χώρες θα υιοθετήσουν «ελαχιστοποιημένους» κανόνες, δημιουργώντας έτσι νόθευση του ανταγωνισμού μεταξύ των ΕΗΧ των διαφόρων χωρών. Ο κίνδυνος αυτός είναι πιο απτός εάν ληφθεί υπόψη ότι στην αρχή ορισμένες χώρες είχαν εκφραστεί αρνητικά για τη σχετική οδηγία: εάν υποχρεωθούν να την αποδεχτούν θα υιοθετήσουν την πιο «ελαφρά» μορφή της.

3.5.2. Η ΟΚΕ δεν είναι σίγουρη ότι όλες οι αρμόδιες αρχές θα υιοθετήσουν με πρωτοβουλία τους την κατεύθυνση του στενού ελέγχου, παρακολουθώντας την κατάσταση κάθε ΕΗΧ σε τακτικά διαστήματα που θα επιτρέπουν έγκαιρες παρεμβάσεις, όπως είναι ο κανόνας για όλα τα πιστωτικά ιδρύματα. Το άρθρο 5 πρέπει συνεπώς να επιβάλει στις εθνικές αρχές την υποχρέωση να υποβάλλουν τις ΕΗΧ στους ίδιους ελέγχους και με την ίδια συχνότητα με αυτούς στους οποίους υπόκεινται τα άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

3.6. Άρθρο 6: Καλή και συνετή διαχείριση

3.6.1. Το άρθρο αυτό εμπνέεται από τις επιταγές της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας, με τις προσαρμογές που απαιτούνται από την ειδική φύση των πράξεων των ΕΗΧ. Η ΟΚΕ δεν έχει ειδικές παρατηρήσεις να διατυπώσει.

3.7. Άρθρο 7: Εξαιρέσεις

3.7.1. Βάσει της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού, οι ΕΗΧ με καθαρά «εθνικές δραστηριότητες» που α) διαθέτουν ποσό χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων (ποσό που έχει συλλεχθεί και δεν έχει χρησιμοποιηθεί) υπό κανονικές συνθήκες κάτω από τα 10 εκ. Ecu, και οπωσδήποτε όχι πάνω από 12 εκ. και β) εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα μέγιστης «φορτίσιμης» αξίας 150 Ecu ανά χρήστη, εξαιρούνται από διάφορες υποχρεώσεις:

- υποχρέωση - που προβλέπεται από το άρθρο 1(4) της οδηγίας αυτής - να διατηρούν ξεχωριστές τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες από τις άλλες δραστηριότητες 7

- αναγκαιότητα - που προβλέπεται από το άρθρο 3(1) - ελάχιστου αρχικού κεφαλαίου 500 000 Ecu 7

- υποχρέωση καταχώρησης, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, σύμφωνα με τις επιταγές του άρθρου 8 7

- συμμόρφωση προς τους κανόνες που θεσπίζονται από την πρώτη και δεύτερη τραπεζική οδηγία.

3.7.2. Οι κανόνες αυτοί προφανώς έχουν καταρτιστεί με πρόθεση να εξαιρεθούν οι «μικρές» τοπικές πρωτοβουλίες από υποχρεώσεις που μπορεί να είναι ιδιαίτερα δαπανηρές 7 οι συνέπειές τους μπορεί ωστόσο να προχωρήσουν πέρα από αυτά που προβλέπει η Επιτροπή. Στην πράξη οι ΕΗΧ που παρουσιάζουν περιορισμένη σημασία (όμως ένα ποσό που ανέρχεται σε 10 εκ. Ecu (ευρώ) είναι πραγματικά περιορισμένο;) είναι ελεύθερες από περιορισμούς και, σε μεγάλο βαθμό, από ελέγχους. Ένα σχεδόν φιλελεύθερο μέτρο που θα διευκολύνει σίγουρα τη δημιουργία μικρών τοπικών επιχειρήσεων, αλλά που οδηγεί σε ερωτηματικά σχετικά με το ποιο θα είναι το όφελος για την αγορά: από τη μία πλευρά θα είναι αδύνατο να ελεγχθούν οι εξελίξεις του φαινομένου και από την άλλη θα καταστεί δύσκολη η πρόληψη καταχρήσεων και χρεοκοπιών. Οι καταχρήσεις και οι χρεοκοπίες δεν είναι καθόλου αδύνατες, λόγω της ευκολίας πρόσβασης ακόμη και για πρωτοβουλίες ελάχιστης εμβέλειας ή όχι και τόσο επαγγελματικές.

3.7.3. H OKE υπενθυμίζει ότι η ίδια η Επιτροπή επανειλημμένα έχει συστήσει ότι τα συστήματα πληρωμής θα πρέπει να έχουν διασυνδέσεις - προϋπόθεση που οι καταναλωτές θεωρούν απαραίτητη και η οποία όμως δεν μπορεί να επιτευχθεί από τα μικρά συστήματα.

3.7.4. Η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος δεν είναι φαινόμενο περιορισμένης σημασίας 7 αυτό έχει αναγνωρισθεί από την ίδια την Επιτροπή η οποία στην αρχή της αιτιολογικής της έκθεσης υπενθύμισε ότι τα ηλεκτρονικά πορτοφόλια «θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να αντικαταστήσουν ένα σημαντικό μέρος των πληρωμών με μετρητά». Η ΟΚΕ διερωτάται κατά πόσο η εξαίρεση που προβλέπεται από το υπό εξέταση άρθρο είναι συνεκτική με τα περιεχόμενα του κεφαλαίου «νομισματική πολιτική» της εν λόγω αιτιολογικής έκθεσης, όπου μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι «πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη οι επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος στην άσκηση της νομισματικής πολιτικής». Το φαινόμενο αυτό συνεπώς πρέπει να εξετασθεί σε όλες του τις πτυχές, έστω κι αν εμφανίζονται περιθωριακές.

3.7.5. Ως δευτερεύουσα θεώρηση θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι οι ήδη υπάρχουσες πρωτοβουλίες εκ μέρους αθλητικών ομίλων ή παρόμοιων οργανισμών χρησιμοποιούν την περισυλλογή ποσών (ή όπως και αν ονομάζονται) ως άνετη και επικερδή πηγή ρευστών: η δυνατότητα απόλυτα ελεύθερης κίνησης, χωρίς ελέγχους και κυρίως χωρίς διαχωρισμό των χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων από τις «άλλες», συνεπάγεται υψηλό κόστος για τους καταναλωτές και για την αγορά.

3.7.6. Συμπερασματικά η ΟΚΕ δηλώνει σαφώς αντίθετη με τις εξαιρέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 7.

3.7.7. Με την ευκαιρία αυτή θα πρέπει επίσης να προαχθεί ο ακόλουθος προβληματισμός: για το ηλεκτρονικό χρήμα (αλλά προφανώς αυτό αναφέρεται στις προπληρωμένες κάρτες) θεσπίζονται εξαιρέσεις στην περίπτωση που η μέγιστη δυνατή «φόρτιση» ποσού είναι 150 Ecu (ευρώ) 7 συνεπώς θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η οδηγία δεν θέλει να προσδιορίσει υποχρεωτικό μέγιστο όριο «φόρτισης» στα μέσα ηλεκτρονικού χρήματος, και ειδικότερα στις προπληρωμένες κάρτες. Ο καθορισμός ορίου θα πρέπει για το λόγο αυτό να επιβληθεί ως αναγκαίο μέσο για την προστασία του καταναλωτή.

3.7.7.1. Η προπληρωμένη κάρτα είναι από τη φύση της «ανώνυμη» όπως αναφέρει η Επιτροπή () 7 εάν τη χάσει κανείς (ή του την κλέψουν) οι συνέπειες είναι ίδιες με την απώλεια ρευστών: οριστική απώλεια. Θα πρέπει να αποφευχθεί η περίπτωση παροχής στον καταναλωτή ενός μέσου πληρωμής η απώλεια του οποίου θα είναι ικανή να του προκαλέσει σοβαρές ζημιές 7 από το γεγονός αυτό απορρέει η αναγκαιότητα περιορισμού της ζημίας εντός φυσιολογικά αποδεκτών ορίων. Η Επιτροπή έχει προηγουμένως προσδιορίσει ποια είναι «η αποδεκτή ζημία»: στη σύσταση () σχετικά με τις σχέσεις εκδοτών και καταναλωτών προπληρωμένης κάρτας έχει θεσπιστεί ότι σε περίπτωση απώλειας ή κλοπής της κάρτας ο καταναλωτής θα πρέπει να είναι υπεύθυνος - μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις - κατά μέγιστο όριο για 150 Ecu.

3.7.7.2. Ακολουθώντας την ίδια λογική και παρόμοια προσέγγιση η Επιτροπή δεν μπορεί να μην αποδεχτεί την υποχρέωση καθορισμού του ίδιου μέγιστου ορίου 150 Ecu για τις προπληρωμένες κάρτες που είναι εν δυνάμει πιο επικίνδυνες, στην περίπτωση απώλειας, από τις πιστωτικές κάρτες. Και από την άλλη πλευρά, εάν η προπληρωμένη κάρτα πρέπει να χρησιμεύει για «μικρές» πληρωμές (βλ. σημείο 3.1.2 της γνωμοδότησης) ποιος είναι ο λόγος για την έκδοση υψηλής και ενδεχομένως απεριόριστης αξίας; Η ΟΚΕ προτείνει τελικώς ότι το όριο αυτό των 150 ευρώ για το ηλεκτρονικό χρήμα πρέπει να καθοριστεί ρητά στην οδηγία 7 το software money, που έχει άλλα χαρακτηριστικά δεν πρέπει να υπόκειται σε περιορισμούς.

3.8. Άρθρο 8: Κεκτημένα δικαιώματα

3.8.1. Όπως ακριβώς και με την δεύτερη τραπεζική οδηγία, οι ΕΗΧ που δρουν ήδη (ή θα δράσουν) πριν από την έναρξη ισχύος των εθνικών κανόνων που συμμορφώνονται προς την οδηγία, θα θεωρηθούν εγκεκριμένες. Η ΟΚΕ δεν έχει καμία αντίρρηση, υποδεικνύει όμως ότι θα πρέπει να προσεχθούν ιδιαίτερα τα προγράμματα που αρχίζουν να ισχύουν από σήμερα έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999 (ημερομηνία που προβλέπεται από το άρθρο 8 για την έναρξη της ισχύος των εθνικών κανόνων εφαρμογής της οδηγίας): για να αποφευχθεί η περίπτωση ορισμένα προγράμματα να δημιουργηθούν με βιαστικό τρόπο για να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν το κοινοτικό «νομοθετικό κενό» θα ήταν ίσως προτιμότερο αυτές οι εξαιρέσεις που βασίζονται στα προηγουμένως ισχύοντα να περιοριστούν μόνο στους υπάρχοντες οργανισμούς σε προηγούμενη προθεσμία, για παράδειγμα στις 31η Ιουλίου 1998.

4. Ειδικές παρατηρήσεις για την πρόταση τροποποίησης της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ ()

4.1. Η ΟΚΕ δεν έχει ειδικές παρατηρήσεις γι'αυτή την πρόταση οδηγίας, που αποτελεί λογική συνέπεια της προηγούμενης: πράγματι περιλαμβάνει τις ΕΗΧ μεταξύ των «πιστωτικών ιδρυμάτων» που προβλέπονται από την πρώτη τραπεζική οδηγία - και οι οποίες περιλαμβάνονται επίσης στη δεύτερη οδηγία.

4.2. Στο άρθρο 3, ωστόσο, φαίνεται να υπάρχει μία ασυνέπεια: η οδηγία θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει 20 ημέρες μετά την ημερομηνία δημοσίευσής της στην επίσημη εφημερίδα, ενώ η οδηγία για την προληπτική εποπτεία των ΕΗΧ προβλέπει (άρθρο 8) ότι αυτή θα υιοθετηθεί από τα κράτη μέλη έως τις 31.12.1999. Αποτέλεσμα θα είναι μεταξύ της ημερομηνίας έναρξης της ισχύος της παρούσης οδηγίας και τις 31.12.1999 να υφίστανται «πιστωτικά ιδρύματα» (ΕΗΧ) που δεν θα διέπονται από ευρωπαϊκούς κανόνες, σε αντίθεση με άλλα «πιστωτικά ιδρύματα» (τράπεζες) που ήδη διέπονται από αυτούς.

5. Συμπεράσματα

Η ΟΚΕ, που αντιπροσωπεύει τους κοινωνικούς εταίρους, επισημαίνει ότι κατά τη διατύπωση της οδηγίας αυτής η Επιτροπή στηρίχθηκε κυρίως σε μία οπτική ανοίγματος των αγορών σε ένα κλίμα μέγιστου ανταγωνισμού, καθιερώνοντας τον ελάχιστο δυνατό αριθμό ρυθμίσεων. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της και λαμβάνει γνώση του γεγονότος, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να μην επισημάνει ότι πολύ μικρή προσοχή δόθηκε στις επιπτώσεις της οδηγίας σε άλλα πεδία, που ορισμένα βρίσκονται εκτός της αρμοδιότητας της Επιτροπής (επιπτώσεις νομισματικού χαρακτήρα) και που δεν υπεισέρχονται σε μία οδηγία προληπτικής εποπτείας, όπως είναι η προστασία της αγοράς (καταναλωτές και επιχειρήσεις χρήστες) ή η προάσπιση της κοινωνίας από την οργανωμένη εγκληματικότητα. Από αυτές τις συγκεκριμένες σκοπιές η οδηγία απαιτεί μία προσεκτική αναθεώρηση.

Βρυξέλλες, 27 Ιανουαρίου 1999.

Η Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

() ΕΕ C 317 της 15.10.1998, σ. 7-12.

() Στα πλαίσια αυτά, με την έκφραση «ηλεκτρονικό χρήμα» αναφέρεται το σύνολο του «software money» και των «προπληρωμένων καρτών».

() COM(98) 461 τελικό, Αιτιολογική έκθεση, «Τι είναι το ηλεκτρονικό χρήμα;».

() Άρθρο 2.1 της Πρότασης Οδηγίας 98/0252 (COD).

() Και στην περίπτωση αυτή είναι, εξάλλου, αδιανόητο μία πληθώρα μικροποσών, που προέρχονται για παράδειγμα από την πώληση ναρκωτικών στο δρόμο, να μπορούν να ρέουν προς μία «συγκεντρωτική» κάρτα που θα μπορεί να χρησιμοποιείται με ελεύθερο και ανώνυμο τρόπο.

() Υπάρχουν, είναι αλήθεια, προωθημένοι τρόποι εντοπισμού της διαδρομής των μεταφερόμενων χρημάτων από τη μία πλευρά στην άλλη, όμως οι τεχνικοί ξέρουν καλά πως οι ανακυκλωτές μπορούν να χρησιμοποιήσουν εξίσου προχωρημένες τεχνικές και τεχνολογίες για να αποφύγουν οποιονδήποτε έλεγχο.

() COM(98) 461 τελικό, Αιτιολογική έκθεση «τι είναι το ηλεκτρονικό χρήμα», τελευταία παράγραφος.

() Άρθρο 8 της Οδηγίας 89/646/ΕΟΚ, ΕΕ L 386 της 30.12.1989.

() 98/0252 (COD).

() Αυτή είναι η περίπτωση, σύμφωνα με την ΟΚΕ, της κάρτας μίας χρήσης (τύπου τηλεφωνικής κάρτας) που αποκλείει την εξόφληση 7 οι κάρτες αυτές για το λόγο αυτό δεν περιλαμβάνονται στην εν λόγω οδηγία 7 ωστόσο λαμβάνοντας υπόψη το ύψος των ποσών που συλλέγονται με τον τρόπο αυτό, εφιστά την προσοχή ως προς το ζήτημα αυτό των ενώσεων των καταναλωτών.

() Κείμενο του άρθρου: «Τα κράτη μέλη απαγορεύουν στα άτομα ή τις επιχειρήσεις που δεν αποτελούν πιστωτικά ιδρύματα να πραγματοποιούν τη δυνατότητα συλλογής καταθέσεων ή άλλων εξοφλητέων ποσών από το κοινό.»

() COM(98) 461 τελικό - Αιτιολογική έκθεση «Τι είναι το ηλεκτρονικό χρήμα;» προτελευταία παράγραφος.

() COM(97) 353 τελικό, της 9.7.1997 και Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C 95 της 30.3.1998.

() 98/253 (COD).

() COM(98) 461 τελ.