Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς Raphaλl (96/C 100/24)

Στις 19 Απριλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να εκπονήσει γνωμοδότηση για την ανωτέρω πρόταση.

Οι προπαρασκευαστικές εργασίες της Επιτροπής των Περιφερειών ανατέθηκαν στην επιτροπή 7 «Ευρώπη των πολιτών, Έρευνα, Πολιτισμός, Νεολαία και Καταναλωτές». Εισηγήτρια ορίσθηκε η κ. Irma Peiponen.

Η Επιτροπή των Περιφερειών, κατά την 9η σύνοδο ολομέλειάς της που πραγματοποιήθηκε στις 20 και 21 Σεπτεμβρίου 1995 (συνεδρίαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1995), υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (εφεξής καλούμενη η Συνθήκη), όπως τροποποιήθηκε από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, και συγκεκριμένα το άρθρο 128 7

έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής 7

εκτιμώντας ότι η Συνθήκη προβλέπει ότι η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών και σέβεται την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει την κοινή πολιτιστική κληρονομιά 7

εκτιμώντας ότι η ίδια Συνθήκη θεωρεί την πολιτιστική κληρονομιά ως ιδιαίτερο πεδίο δράσης και αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών και, εάν αυτό είναι αναγκαίο, υποστηρίζει και συμπληρώνει τη δράση τους 7

εκτιμώντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί την έκφραση των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών ταυτοτήτων και των δεσμών μεταξύ των λαών, συμβάλλει σε βελτίωση της γνώσης και στον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ ευρωπαίων πολιτών 7

έχοντας υπόψη τα διάφορα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά () 7

έχοντας υπόψη τα διάφορα ψηφίσματα του Συμβουλίου Υπουργών Πολιτισμού () 7

έχοντας υπόψη τα διάφορα συμπεράσματα του Συμβουλίου Υπουργών Πολιτισμού () 7

έχοντας, εξάλλου, υπόψη ότι η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς παρουσιάζει μείζονα κοινωνικο-οικονομικά ενδιαφέροντα, ιδίως στους τομείς της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, της περιφερειακής ανάπτυξης και της βελτίωσης της ποιότητας της καθημερινής ζωής των ευρωπαίων πολιτών 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την επίδραση της «κοινωνίας της πληροφόρησης» στον πολιτιστικό τομέα () 7

έχοντας υπόψη την ανάγκη ανάπτυξης της έρευνας σε κοινοτικό επίπεδο, όσον αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς 7

έχοντας υπόψη τις κοινοτικές πρωτοβουλίες και δράσεις που έχουν αναπτυχθεί μέχρι σήμερα, ιδίως στον τομέα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, καθώς και τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων που διοργάνωσε πρόσφατα η Επιτροπή με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη 7

έχοντας υπόψη το γεγονός ότι η πολιτιστική κληρονομιά στην Ευρώπη αποτελεί έναν προνομιούχο τομέα για την ανάπτυξη της συνεργασίας με τρίτες χώρες και αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς 7

διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις:

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Μεταξύ των υπόλοιπων δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το άρθρο 128 της Συνθήκης του Μάαστριχτ δίνει έμφαση στον πολιτισμό. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι ο πολιτισμός θεωρείται σημαντικός παράγων για τη διαμόρφωση της τοπικής, περιφερειακής, εθνικής και ευρωπαϊκής ταυτότητας καθώς επίσης και στοιχείο της κοινωνικής πολιτικής.

Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει την ικανοποίησή της για τη θέσπιση κοινοτικής δράσης στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς, εκφράζει όμως τη λύπη της για το πνεύμα που διέπει το πρόγραμμα Raphaλl, το οποίο ευνοεί τα «παραδειγματικά» στοιχεία υψηλού κύρους εις βάρος των στοιχείων «βάσης». Η ΕΤΠ υποστηρίζει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις που διατυπώνονται στην παρούσα γνωμοδότηση, ειδικότερα ό,τι αφορά τη σημασία της τοπικής και περιφερειακής πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και την αναγκαιότητα να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής των σχεδίων καθώς και να διευρυνθεί ο κύκλος των οργανώσεων που συνδέονται μ'αυτά.

Η ΕΤΠ υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι οι τοπικές κοινότητες και οι περιφέρειες αποτελούν το περιβάλλον ανάπτυξης και την κινητήρια δύναμη του πολιτισμού και ότι η δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα πρέπει να αντιβαίνει στις πολιτισμικές ιδιοτυπίες και ταυτότητες, αλλά να ενθαρρύνει την επενέργεια των εκφάνσεων της ποικιλίας η οποία αποτελεί προνομιούχο μέσο χάρη στο οποίο ο πολίτης μπορεί να αντιληφθεί τη θέση στην οποία ανήκει από τοπικής, περιφερειακής, εθνικής και ευρωπαϊκής πλευράς.

Η ΕΤΠ εκφράζει την ευχή να λάβει υπόψη του το πρόγραμμα Raphaλl τις τοπικές πτυχές. Η συντήρηση, η ανανέωση και η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της τοπικής ανάπτυξης. Η ΕΤΠ επιθυμεί το ζήτημα της επικουρικότητας να εξετασθεί από την οπτική αυτή γωνία, η οποία εισφέρει προστιθέμενη αξία στις ήδη υπάρχουσες πολιτικές.

2.2. Το πρόγραμμα Raphaλl αφορά αποκλειστικά την υλική πτυχή της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η υλική πνευματική κληρονομιά διαθέτει την «άυλη» πτυχή της, η οποία αποτελεί οντότητα αναφοράς. Σε πολεοδομικό επίπεδο, το περιβάλλον, ο χώρος, τα κτίρια και κάθε αντικείμενο διαθέτουν το δικό τους «πνεύμα». Η ΕΤΠ, σχετικά με το έγγραφο για το πρόγραμμα Raphaλl, εκφράζει την ευχή να αρχίσει με έναν σαφή καθορισμό της πολιτιστικής κληρονομιάς και των επαγγελμάτων που σχετίζονται μ'αυτή και επιπλέον στον καθορισμό αυτό να περιλαμβάνεται ένα πολύ ευρύτερο πεδίο απ' αυτό που συζητείται σήμερα.

Η ΕΤΠ επιμένει να ληφθεί υπόψη ο εξελικτικός χαρακτήρας του ορισμού της κληρονομιάς, καθώς και ο πολυκλαδικός χαρακτήρας της. Φαίνεται σημαντικό να μην περιοριστεί η δράση του προγράμματος Raphaλl σε τομείς που έχουν ήδη ενταχθεί σε αυτό, αλλά να επιτραπεί μια σφαιρική προσέγγιση των σχεδίων.

2.3. Ο πολιτισμός δημιουργείται μέσω μιας αλληλεπίδρασης. Παρά τις διαφορές, η κληρονομιά παρουσιάζει κοινά χαρακτηριστικά που υπερβαίνουν τα τοπικά, τα περιφερειακά και τα εθνικά σύνορα. Η ιστορία της Ευρώπης γνώρισε ποικίλες αλληλεπιδράσεις. Η Επιτροπή των Περιφερειών εμμένει στο γεγονός ότι τα κοινοτικά προγράμματα πρέπει να προωθήσουν τη γνώση και την κατανόηση άλλων πολιτισμών, παράλληλα με την ευαισθητοποίηση για τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές πολιτιστικές ρίζες του ατόμου. Ορισμένοι τόποι της πολιτιστικής κληρονομιάς συνδέονται με τις αρνητικές πτυχές της ευρωπαϊκής ιστορίας. Δεν είναι δυνατόν να τους απορρίψουμε αλλά πρέπει να τους χρησιμοποιήσουμε ως μέσο ηθικής προόδου των ευρωπαίων πολιτών.

2.4. Η ΕΤΠ θέλει να υπογραμμίσει την ευρεία ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Με τη μελέτη και την παρουσίαση της κληρονομιάς των διαφόρων πολιτιστικών ομάδων, μπορεί να ενισχυθεί η ανάπτυξη της ταυτότητας του κάθε ατόμου και να ευνοηθεί η ευαισθητοποίηση και η αμοιβαία κατανόηση. Δεδομένου ότι, αφενός, η Κοινότητα προωθεί μια νέα ερμηνεία της έννοιας της κληρονομιάς, δεν είναι δυνατόν να καταταγεί ο πολιτισμός ανάλογα με τις έννοιες του «καλού ή κακού» ή του «πνευματικού ή μη». Αντίθετα, πρέπει κάθε κληρονομιά να γίνεται σεβαστή. Ιδιαίτερα στον τομέα αυτό, η συνέργεια που μελετάται κυρίως με το Συμβούλιο της Ευρώπης, αποκτά όλο της το νόημα.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών συμφωνεί με την ιδέα που διατυπώνεται στο πρόγραμμα Raphaλl, σύμφωνα με την οποία το παρελθόν πρέπει να συνδεθεί με το μέλλον με τη βοήθεια του παρόντος. Η θέση σε εφαρμογή συνεργασίας και δικτύων που να υπερβαίνουν τα περιφερειακά, εθνικά και κοινοτικά σύνορα συμβάλει στη δημιουργία μιας νέας πολιτιστικής κληρονομιάς που θα διευρύνει την αμοιβαία κατανόηση και την ειρήνη εντός και μεταξύ των κοινοτήτων. Η δικτύωση δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών (π.χ. μουσεία, ερευνητικοί οργανισμοί) αποτελεί πλούτο για την κοινωνία.

2.6. Η ΕΤΠ σημειώνει με ικανοποίηση την κοινωνικοοικονομική διάσταση του προγράμματος. Η σύσταση των ομάδων επαγγελματιών υψηλής ειδίκευσης εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προοπτικής. Τούτο ισχύει και για την ανάληψη δραστηριοτήτων κατάρτισης και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης μέσω της έρευνας στους πολιτιστικούς χώρους και μέσω της συντήρησης και της παρουσίασης στο κοινό.

2.7. Η ΕΤΠ θεωρεί ωστόσο ανησυχητικό ότι το πρόγραμμα ασχολείται ελάχιστα με περιβαλλοντικά θέματα. Ορισμένες πολιτιστικές τοποθεσίες χρειάζονται σημαντική προστασία σε σημείο που να μην μπορούν να συμπεριληφθούν σε τουριστικά προγράμματα. Η διαφύλαξη πολλών πολιτιστικών τόπων τίθεται σε κίνδυνο διότι η κοινωνία στην οποία βρίσκονται δεν αποδίδει ιδιαίτερη σημασία σε ζητήματα προστασίας. Μπορούμε άραγε να επιτρέψουμε την καταστροφή πολιτιστικών τόπων ευρωπαϊκής σημασίας λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή της κυκλοφορίας; Η οικολογική προσέγγιση υπογραμμίζει ότι η πολιτιστική πολιτική δεν μπορεί να διαχωρισθεί από την υπόλοιπη κοινωνική πολιτική.

2.8. Η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να υπάρξει ιδιαίτερη φροντίδα προκειμένου να διατηρηθεί, στο μέτρο του δυνατού, η πολιτιστική κληρονομιά ως καθημερινός χώρος ζωής των πολιτών της Ευρώπης. Εάν πλέον δεν είναι δυνατόν ή σκόπιμο να διατηρήσει ένας χώρος την παλαιά χρήση του, το ιστορικό πνεύμα θα πρέπει να διατηρηθεί ακόμη και στη νέα χρήση του.

2.9. Η ΕΤΠ υπογραμμίζει την αλληλεξάρτηση μεταξύ τοπικής ανάπτυξης και αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής χωροταξίας, ιδιαίτερα όταν προκύπτει η ανάγκη να αναζωογονηθούν τα αστικά κέντρα και να καταπολεμηθεί η ερημοποίηση των αγροτικών περιοχών.

2.10. Η ΕΤΠ εκτιμά εξάλλου ότι ο στόχος της ενίσχυσης της συνοχής του προγράμματος Raphaλl καθιστά αναγκαία τη χρηματοδότηση σχεδίων γενικού χαρακτήρα και εύχεται οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να συμμετάσχουν στην επιλογή των προς χρηματοδότηση δράσεων.

2.11. Υποδεικνύει εξάλλου να ενθαρρυνθούν τα προγράμματα εκείνα που, επειδή θέτουν σε εφαρμογή τις νέες τεχνολογίες της επικοινωνίας, θα επιτρέψουν την ευαισθητοποίηση του ευρέους κοινού.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Αξιοποίηση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς

3.1.1. Το ζήτημα των ιστορικών τόπων που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη είναι σχετικό. Πέρα από τις ευρωπαϊκές πολιτιστικές τάσεις, μπορεί να υπάρχουν τόποι με ιδιαίτερη σημασία που να αποτελούν το συνδετικό κρίκο μεταξύ της ιστορίας της περιοχής και μιας άλλης πτυχής της ευρωπαϊκής ιστορίας και οι οποίοι να αφήνουν να διαφανεί ο τρόπος εξέλιξης και η πορεία των πολιτιστικών επιρροών. Προσοχή πρέπει να δοθεί επίσης στη συντήρηση, δεδομένου ότι τα μουσεία, και ιδίως τα αρχεία, εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής του προγράμματος Raphaλl.

3.1.2. Η διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς απαιτεί τη συνεχή βελτίωση των μεθόδων συντήρησης και αποθήκευσης και τη διεπιστημονική συνεργασία σε διεθνές επίπεδο. Η ενίσχυση της επιδίωξης των στόχων αυτών με τη μορφή δραστηριοτήτων κατάρτισης, σύστασης ομάδων εργασίας και υλοποίησης πειραματικών σχεδίων είναι σημαντική για τα κοινοτικά προγράμματα για το λόγο κυρίως ότι σε πολλές χώρες, δεν έχουν επιλυθεί πολλά ουσιαστικά προβλήματα συντήρησης.

3.1.3. Η χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών προϋποθέτει την εισαγωγή σε υπολογιστή δεδομένων σχετικών με την πολιτιστική κληρονομιά, πράγμα που μπορεί επίσης να ενισχυθεί από το πρόγραμμα Raphaλl. Οι τεχνολογίες πληροφορικής μας δίνουν τη δυνατότητα κοινής χρήσης της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς. Επίσης, είναι απαραίτητο να διαθέτει και η Επιτροπή ένα σύστημα υψηλής ποιότητας στον τομέα των υπηρεσιών πληροφορικής προκειμένου το πρόγραμμα να αποδώσει τα μέγιστα.

3.1.4. Επίσης, θα πρέπει να εκλαϊκευθούν τα αποτελέσματα των ερευνών που πραγματοποιούν οι εμπειρογνώμονες και τα ειδικά συνέδρια. Οι εργασίες συντήρησης τυγχάνουν μεγαλύτερης εκτίμησης εάν υπάρχει σχετική πληροφόρηση. Εξάλλου, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε μια πολιτιστική κληρονομιά ως δική μας εάν δεν την γνωρίζουμε και εάν δεν παρουσιάζεται με κατανοητό τρόπο.

3.1.5. Για να συντηρηθεί και να προαχθεί η πολιτιστική κληρονομιά είναι σκόπιμο τόσο η εν λόγω κληρονομιά, όσο και το οικείο περιβάλλον της, να ενταχθούν σε πρόωρο στάδιο στην τοπική και περιφερειακή πολιτική χωροταξίας. Το πρόγραμμα Raphaλl θα πρέπει να υποστηρίξει την ανταλλαγή εμπειριών με τη μορφή συμποσίων και σεμιναρίων στον τομέα αυτόν.

3.1.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιμένει να υπάρξει συντονισμός ανάμεσα στις δράσεις εξεύρεσης τεχνικών που αναπτύσσουν τα «ευρωπαϊκά εργαστήρια κληρονομιάς» και των «ευρωπαϊκών εργοταξίων κληρονομιάς» που ασχολούνται με τη διαχείριση και τη συντήρηση της κληρονομιάς. Εκφράζει την ευχή οι οργανισμοί που υπάρχουν ήδη στα κράτη μέλη να επιτύχουν να αναγνωρισθούν επίσημα ως «ευρωπαϊκά εργαστήρια» έτσι ώστε να αξιοποιήσουν την τεχνογνωσία, τους ανθρώπινους πόρους και τους δεσμούς μεταξύ των διαρθρώσεων που υφίστανται ήδη.

3.1.7. Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή των Περιφερειών λαμβάνει υπόψη την ιδέα που υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πειραματική συνδιαχείριση των έργων τέχνης από πολλούς ευρωπαίους εταίρους.

Ωστόσο, η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει τον πειραματικό χαρακτήρα της ενθάρρυνσης της απόκτησης μείζονων έργων τέχνης μέσω συνδιαχείρισης. Η εισαγωγή ενός συστήματος συνιδιοκτησίας των έργων τέχνης υπάρχει κίνδυνος να αποτελέσει πηγή δικαστικών ερίδων με καταστροφικά αποτελέσματα που θα μπορούσαν να παραλύσουν τα σχέδια απόκτησης των εν λόγω έργων. Η αξιολόγηση της ειδικής αυτής δράσης δεν είναι δυνατόν να περιοριστεί στους δείκτες απόδοσης και στους δείκτες αποτελέσματος που έχουν επιλεγεί, αλλά πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις πιθανές συνέπειες της συνιδιοκτησίας.

3.2. Δίκτυα και εταιρικές σχέσεις

3.2.1. Σε σύγκριση με τους συνήθεις τύπους συνεργασίας, η δημιουργία δικτύων μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση νέων πρωτοβουλιών και καινοτομιών για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι νέες τεχνολογίες, όπως σύνδεση μέσω δορυφόρου, δίκτυα διαβίβασης δεδομένων, κ.λπ. μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο σύστασης ειδικών ομάδων και, ακόμη, να χρησιμεύσουν για την ανταλλαγή πληροφοριών.

3.2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει ότι ο πρωτοβουλίες που παρουσιάζονται στην ενέργεια ΙΙ θα πρέπει να συνδυάζονται με τα σχέδια που παρουσιάζονται στην ενέργεια Ι. Θα πρέπει επίσης να θεωρούνται συμπληρωματικά εργαλεία των ενεργειών ΙΙΙ, IV και V.

3.2.3. Οι συμμετέχουσες ομάδες εμπειρογνωμόνων θα πρέπει να εξετασθούν βάσει ενός ευρέος φάσματος που να καλύπτει την έρευνα, τη διοίκηση και τους επαγγελματίες της παραδοσιακής χειροτεχνίας. Τα σχέδια που συνδέουν την κατάρτιση και την απασχόληση παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

3.2.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει τη λύπη της που τα σχέδια αυτά διακρατικής συνεργασίας αφορούν μόνο τα μουσεία και τα μνημεία. Είναι της γνώμης ότι τα σχέδια θα πρέπει να επεκταθούν ώστε να συμπεριλάβουν και άλλους οργανισμούς και διαρθρώσεις.

Επιμένει ότι η πρόταση να υπάρξει συνέργια με τα άλλα κοινοτικά προγράμματα δεν πρέπει να μείνει στο στάδιο της θεωρίας παρά να υλοποιηθεί όντως με βάση κυρίως την πτυχή της συνεργασίας υπέρ της θέσπισης κοινών προγραμμάτων για την κατάρτιση στους τομείς της πολιτιστικής κληρονομιάς και της διαφύλαξής της, καθώς και στον τομέα της διαχείρισης των πολιτιστικών προγραμμάτων.

3.3. Πρόσβαση στην κληρονομιά

3.3.1. Η ΕΤΠ υποδεικνύει ότι οι κλάδοι που σχετίζονται με την πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να περιλαμβάνουν τα ιδρύματα και τις επαγγελματικές οργανώσεις του πολιτισμού, της κληρονομιάς, της δημιουργίας και της επικοινωνίας καθώς και τους εθελοντικούς ή δημόσιους ειδικευμένους οργανισμούς που διαθέτουν την τεχνογνωσία που είναι σε θέση να ευαισθητοποιήσει το κοινό για την πολιτιστική κληρονομιά, διευκολύνοντας την κατανόησή της και την πρόσβαση σ'αυτή μέσω της επιμόρφωσης, της παιδείας ή ομιλιών, διερμηνειών ή ανακοινώσεων για το θέμα αυτό, και τέλος τους εμπειρογνώμονες της συντήρησης και της αποκατάστασης της κληρονομιάς. Η ΕΤΠ εκφράζει την ευχή να δοθεί η δυνατότητα σε όλους αυτούς τους οργανισμούς να επωφεληθούν από τις ενισχύσεις που παρέχονται στα πλαίσια του προγράμματος Raphaλl.

Η έννοια της πρόσβασης στην πολιτιστική κληρονομιά θα πρέπει να εκλαμβάνεται κατά τρόπο ευρύτερο και να δίδει προτεραιότητα στις μακροπρόθεσμες προσπάθειες που αποβλέπουν στην ενίσχυση της συνειδητοποίησης και του ενδιαφέροντος του κοινού σε ό,τι αφορά τη διαφύλαξη της κληρονομιάς αυτής. Η σκανδιναβική παράδοση της σύγκλισης κύκλων σπουδών - που στην πραγματικότητα ισοδυναμεί με ανεπίσημο εκπαιδευτικό σύστημα για ενηλίκους - αποτελεί ένα παράδειγμα πρωτοβουλίας που καθιστά την πολιτιστική κληρονομιά θελκτικότερη. Θα πρέπει να υπάρξει συνέναιση ώστε να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για τους νέους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή σωματικές, διανοητικές αναπηρίες και αναπηρίες των αισθήσεων καθώς και σε άλλες ομάδες που παρουσιάζουν ειδικά προβλήματα.

3.3.2. Η οργάνωση εορταστικών εκδηλώσεων και η απονομή βραβείων σε ευρωπαϊκή κλίμακα καθώς επίσης πρωτοβουλίες όπως π.χ. η ημέρα ελεύθερης εισόδου του κοινού στα μνημεία και στα αξιοθέατα δεν αποτελούν αμελητέους τρόπους ευαισθητοποίησης. Τα μουσεία πρέπει να καταστούν εν μέρει διαδραστικά, προσελκύοντας έτσι το έντονο ενδιαφέρον των νέων. Ο πολιτιστικός τουρισμός διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία απασχόλησης. Οι τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών και τα πολυμέσα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την παρουσίαση πολιτιστικών χώρων που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι από περιβαλλοντική άποψη.

3.3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει εξάλλου τη σημασία της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας που απευθύνονται στο ευρύ ευρωπαϊκό κοινό και στους περιφερειακούς και τοπικούς πληθυσμούς και δίνει έμφαση στο γεγονός ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν πολύγλωσσες παρουσιάσεις όχι μόνον στα μουσεία, τα μνημεία και τους πολιτιστικούς χώρους, αλλά και σε όλα τα δίκτυα που θα συσταθούν στο πλαίσιο του προγράμματος Raphaλl. Σε όλες τις πολύγλωσσες παρουσιάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι περιφερειακές και λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες.

3.3.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί επίσης να υπενθυμίσει το σημαντικό ρόλο που η τηλεόραση και το ραδιόφωνο, ιδιαίτερα του δημόσιου τομέα, διαδραματίζουν σε ό,τι αφορά την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του ευρέους κοινού και της νεολαίας. Το πρόγραμμα πρέπει να ενθαρρύνει τις οπτικοακουστικές παραγωγές σε συνεργασία μαζί τους.

3.4. Καινοτομία, επιμόρφωση και κινητικότητα των επαγγελματιών

Η Επιτροπή των Περιφερειών επιθυμεί στη δράση αυτή - που στόχο έχει την προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών και την ενθάρρυνση της συνεργασίας - να συμπεριληφθούν και οι τομείς του πολιτιστικού τουρισμού και των τεχνικών αξιοποίησης, τόσο των σχετικών χωρών, όσο και της τεχνικής των πολιτιστικών δράσεων.

3.5. Συνεργασία με τις τρίτες χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς

Είναι σημαντική η συνέργεια με άλλους διεθνείς οργανισμούς, ιδιαίτερα με το Συμβούλιο της Ευρώπης και την UNESCO. Η διατήρηση της ποικιλομορφίας του περιβάλλοντος αποτελεί κοινό πλούτο της ανθρωπότητας. Πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι παραδοσιακοί δεσμοί μεταξύ κρατών μελών, καθώς και μεταξύ εθνών και περιφερειών εντός των κρατών μελών και τρίτων χωρών, ιδίως όταν έχουν κοινή πολιτιστική κληρονομιά με τρίτες χώρες. Θα πρέπει επίσης να εγκριθεί διμερές σχέδιο ουσιαστικής σημασίας.

3.6. Χρηματοδοτική συνδρομή

Η Επιτροπή των Περιφερειών κρίνει ότι τα ποσά που προβλέπονται στο δημοσιονομικό δελτίο του προγράμματος Raphaλl είναι πολύ περιορισμένα. Ειδικότερα, τα μέτρα που προβλέπονται στο πλαίσιο της ενέργειας Ι και η συνέργιά τους με τα μέτρα ευαισθητοποίησης που περιλαμβάνονται στην ενέργεια ΙΙΙ, απαιτούν προϋπολογισμούς υψηλότερους. Η ΕΤΠ κρίνει ότι, για την εφαρμογή του προγράμματος Raphaλl, θα ήταν σκοπιμότερο να προβλεφθεί ένας προϋπολογισμός μεταξύ 90 και 100 εκατ. Ecu.

Στο πλαίσιο του προβλεπόμενου προϋπολογισμού είναι σκόπιμο να επαναπροσδιορισθούν οι προτεραιότητες αναδεικνύοντας την επιπλέον συμβολή που μια ευρωπαϊκή παρέμβαση μπορεί να έχει στις εθνικές πολιτικές. Στο πλαίσιο αυτό, η ενέργεια IV (επιμόρφωση και κινητικότητα των επαγγελματιών) είναι πρωταρχικής σημασίας. Η αγορά, ίσως, της αποκατάστασης των κινητών πολιτιστικών αγαθών χαρακτηρίζεται από ιδιαιτερότητες και πρέπει να διεθνοποιηθεί.

Πρέπει επίσης, στην ενέργεια II, να προωθηθούν τα μέτρα υπέρ της ανάπτυξης και διάδοσης των μέσων ενημέρωσης που χρησιμοποιούν τα δίκτυα και οι επαγγελματίες του χώρου της πολιτιστικής κληρονομιάς και των μέσων υποστήριξης των σχεδίων διακρατικής συνεργασίας μεταξύ μουσείων και/ή μνημείων που αποβλέπουν στην ανάδειξη της ευρωπαϊκής διάστασης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η ενέργεια ΙΙΙ (πρόσβαση στην κληρονομιά), καθώς αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του πολίτη, παρέχει σε αυτόν τη δυνατότητα να οικειοποιηθεί την πολιτιστική κληρονομιά του και το ευρωπαϊκό πνεύμα. Τα μέτρα υπέρ της ευαισθητοποίησης θα ήταν σκόπιμο να συσχετισθούν με τα ουσιαστικά αποτελέσματα των άλλων συνισταμένων.

Αντίθετα, με βάση τον προϋπολογισμό, η ενέργεια V δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ενέργεια προτεραιότητας.

Ωστόσο, προκειμένου να διασφαλιστούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό η αποτελεσματικότητα και η διαφάνεια του προγράμματος, πρέπει να υπάρξει μέριμνα ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο αλληλεπικάλυψης των προς ενίσχυση πρωτοβουλιών.

4. Συμπεράσματα

Γιατί χρειαζόμαστε το πρόγραμμα Raphaλl; Εάν τα σχέδια που ενισχύονται από το πρόγραμμα μπορέσουν να αναδείξουν τη σημασία της αμοιβαίας αλληλεπίδρασης του τοπικού, περιφερειακού και εθνικού πολιτιστικού πλούτου, τόσο στο παρελθόν όσο και στο μέλλον, τότε διαθέτουμε τη βάση της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Τα εν λόγω σχέδια θα πρέπει να δείχνουν ακόμη τη σημασία που έχει το φυσικό και το αρχιτεκτονικό περιβάλλον για την ευημερία των ατόμων. Επίσης, πρέπει να διαφανεί ότι η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αποτελεί οικονομικό φορτίο. Με την αναζωογόνηση και τη χρήση της κληρονομιάς, καθίσταται δυνατή η δημιουργία απασχόλησης.

Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί ότι το πρόγραμμα Raphaλl αποτελεί χρήσιμη πρωτοβουλία στην υπηρεσία της περιφερειακής ανάπτυξης, δεδομένου ότι δίνει έμφαση στις καινοτόμες μεθοδολογικές πτυχές κυρίως στον τομέα της ένταξης σε δίκτυα, της υποστήριξης σφαιρικών σχεδίων, του υποδειγματικού χαρακτήρα των ενεργειών και της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας.

Βρυξέλλες, 21 Σεπτεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

() Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διατήρηση της Ευρωπαϊκής Πολιτιστικής κληρονομιάς, ΕΕ αριθ. C 62 της 30. 5. 1974, σ. 5-7 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς, ΕΕ αριθ. C 267 της 11. 10. 1982, σ. 25-29 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επί της οικονομικής ενίσχυσης προς το Άγιον Όρος (μοναστική περιοχή), ΕΕ αριθ. C 144 της 15. 6. 1981, σ. 92 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ενίσχυση της ανοικοδόμησης της ζώνης του Chiado στη Λισαβόνα, ΕΕ αριθ. C 262 της 1. 10. 1988. σ. 110 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την διατήρηση της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς της Κοινότητας, ΕΕ αριθ. C 309 της 5. 12. 1988, σ. 424 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την πυρκαγιά στο θέατρο του Liceo στην Βαρκελώνη, ΕΕ αριθ. C 61 της 28. 2. 1994, σ. 184 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις νέες προοπτικές για τη δράση της Κοινότητας στον πολιτιστικό τομέα, ΕΕ αριθ. C 42 της 15. 2. 1993, σ. 173-181 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την κοινοτική πολιτική στον τομέα του πολιτισμού, ΕΕ αριθ. C 44 της 14. 2. 1994, σ. 184-188 7 ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και τη διαφύλαξη των πολιτιστικών αγαθών, ΕΕ αριθ. C 72 της 15. 3. 1993, σ. 160-166.

() Ψήφισμα των αρμοδίων για πολιτιστικά θέματα υπουργών που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1996, σχετικά με τη διατήρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, ΕΕ αριθ. C 320 της 13. 12. 1986, σ. 1 7 ψήφισμα των αρμοδίων για πολιτιστικά θέματα υπουργών, που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1986, σχετικά με τη διατήρηση αντικειμένων και έργων τέχνης, ΕΕ αριθ. C 320 της 13. 12. 1986, σ. 3 7 ψήφισμα του Συμβουλίου των Υπουργών Πολιτισμού που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 1991 σχετικά με διατάξεις που αφορούν τα αρχεία, ΕΕ αριθ. C 314 της 5. 12. 1994, σ. 2 7 ψήφισμα του Συμβουλίου και των Υπουργών Πολιτισμού που συνήλθαν στα πλαίσια του Συμβουλίου της 14ης Νοεμβρίου 1991 για τα ευρωπαϊκά πολιτιστικά δίκτυα, ΕΕ αριθ. C 314 της 5. 12. 1991. σ. 1.

() Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 1994 σχετικά με διεύρυνση της συνεργασίας στον τομέα των αρχείων, ΕΕ αριθ. C 235 της 23. 8. 1994, σ. 3 7 συμπεράσματα του Συμβουλίου και των Υπουργών Πολιτισμού που συνήλθαν στα πλάισια του Συμβουλίου της 12ης Νοεμβρίου 1992 για τις κατευθυντήριες γραμμές της δράσης της Κοινότητας στον πολιτιστικό τομέα, ΕΕ αριθ. C 336 της 19. 12. 1992, σ. 1-2 7 συμπεράσματα του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 1994 σχετικά με την επεξεργασία σχεδίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτιστική κληρονομιάς, ΕΕ αριθ. C 235 της 23. 8. 1994, σ. 1.

() ΕΕ αριθ. C 210 της 14. 8. 1995, σ. 109.