ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 22.11.2017 COM(2017) 674 final ΣΧΕΔΙΟ ΚΟΙΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

που συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ετήσια επισκόπηση της αναπτυξης για το 2018



ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ 1. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 1.1 Τάσεις της αγοράς εργασίας 1.2 Κοινωνικές τάσεις 2. ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 2.1 Επεξήγηση του πίνακα αποτελεσμάτων 2.2 Στοιχεία που προκύπτουν από τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων 3. ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ – ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ 3.1 Κατευθυντήρια γραμμή 5: Τόνωση της ζήτησης εργασίας 3.1.1 Βασικοί δείκτες 3.1.2 Διαμόρφωση πολιτικής 3.2 Κατευθυντήρια γραμμή 6: Ενίσχυση της προσφοράς εργασίας και των δεξιοτήτων 3.2.1 Βασικοί δείκτες 3.2.2 Διαμόρφωση πολιτικής 3.3 Κατευθυντήρια γραμμή 7: Βελτίωση της λειτουργίας των αγορών εργασίας 3.3.1 Βασικοί δείκτες

3.3.2 Διαμόρφωση πολιτικής 3.4 Προώθηση της κοινωνικής ένταξης, καταπολέμηση της φτώχειας και προώθηση των ίσων ευκαιριών 3.4.1 Βασικοί δείκτες 3.4.2 Διαμόρφωση πολιτικής ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η κοινή έκθεση για την απασχόληση (ΚΕΑ) προβλέπεται από το άρθρο 148 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Αποτελεί μέρος της φθινοπωρινής δέσμης εγγράφων, στην οποία συμπεριλαμβάνεται η ετήσια επισκόπηση της ανάπτυξης που σηματοδοτεί την έναρξη του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Η κοινή έκθεση για την απασχόληση παρουσιάζει, σε ετήσια βάση, τις βασικές εξελίξεις που έλαβαν χώρα στην Ευρώπη στον τομέα της απασχόλησης και στον κοινωνικό τομέα και σκιαγραφεί τις μεταρρυθμιστικές δράσεις που ανέλαβαν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές παρουσιάζονται με βάση τη διάρθρωση των κατευθυντήριων γραμμών: τόνωση της ζήτησης εργασίας (κατευθυντήρια γραμμή 5), ενίσχυση της προσφοράς εργασίας και των δεξιοτήτων (κατευθυντήρια γραμμή 6), βελτίωση της λειτουργίας των αγορών εργασίας (κατευθυντήρια γραμμή 7), και ενθάρρυνση της κοινωνικής ένταξης, καταπολέμηση της φτώχειας και προώθηση των ίσων ευκαιριών (κατευθυντήρια γραμμή 8). Επίσης, η κοινή έκθεση για την απασχόληση για το έτος 2018 παρακολουθεί τις επιδόσεις των κρατών μελών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Ο πυλώνας, ο οποίος υπογράφηκε ως διοργανική διακήρυξη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή στις 17 Νοεμβρίου 2017, προσδιορίζει αρχές και δικαιώματα σε τρεις τομείς: (i) ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας, ii) δίκαιες συνθήκες εργασίας, iii) κοινωνική προστασία και ένταξη. Η παρακολούθηση της προόδου σ’ αυτούς τους τομείς βασίζεται, ιδίως, σε λεπτομερή ανάλυση του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων που συνοδεύει τον πυλώνα. Η κοινή έκθεση για την απασχόληση έχει την ακόλουθη δομή: στο εισαγωγικό κεφάλαιο (κεφάλαιο 1) παρουσιάζονται στοιχεία για τις κυριότερες τάσεις στην αγορά εργασίας και τον κοινωνικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που σκιαγραφούν το γενικότερο πλαίσιο. Στο κεφάλαιο 2 παρουσιάζονται τα κυριότερα αποτελέσματα από την ανάλυση του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων που σχετίζεται με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Στο κεφάλαιο 3 παρέχεται διακρατική αναλυτική περιγραφή βασικών δεικτών (συμπεριλαμβανομένων δεικτών του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων) και πολιτικών που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της τήρησης των κατευθυντήριων γραμμών για τις πολιτικές απασχόλησης.



ΚΥΡΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Από την ανάλυση της έκθεσης προκύπτουν τα ακόλουθα κύρια μηνύματα: Η οικονομική επέκταση, που αποτελεί πλέον γεγονός για όλα τα κράτη μέλη, συνοδεύεται από σταθερά βήματα βελτίωσης στην αγορά εργασίας και την κοινωνική κατάσταση. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ, 11 από τους 14 δείκτες του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων, οι οποίοι παρακολουθούν την πρόοδο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, κατέγραψαν βελτίωση κατά το τελευταίο έτος. Από τους υπόλοιπους τέσσερις, οι τρεις παρέμειναν σε γενικές γραμμές αμετάβλητοι και μόνο ένας (αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών στη μείωση της φτώχειας) επιδεινώθηκε ελαφρώς, αν και παρατηρούνται πολύ διαφορετικές τάσεις μεταξύ των διαφόρων χωρών. Συνολικά, από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι συντελείται διαρκής πρόοδος σε σχέση με τα τρία κεφάλαια του πυλώνα, η οποία υποστηρίζεται από την ισχυρή ανάκαμψη και τις πρόσφατες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Παρά ταύτα, στην πλειονότητά τους τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν προκλήσεις σε σχέση με συγκεκριμένες αρχές του πυλώνα, όπως επισημαίνεται στο κύριο μέρος της έκθεσης. Οι προκλήσεις αυτές θα αποτελέσουν αντικείμενο διεξοδικής ανάλυσης και στο πλαίσιο των ανά χώρα εκθέσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Στη δημιουργία θέσεων εργασίας καταγράφεται αύξηση και η απασχόληση εξακολουθεί να επεκτείνεται με σταθερό ρυθμό. Στο δεύτερο εξάμηνο του 2017 τα άτομα που εργάζονταν στην ΕΕ ήταν περίπου 235,4 εκατομμύρια (156 εκατομμύρια στην ευρωζώνη), που αποτελεί τον υψηλότερο αριθμό που έχει καταγραφεί ποτέ. Η απασχόληση υπερβαίνει κατά 1,7 % την προ κρίσης μέγιστη τιμή της που καταγράφηκε το 2008. Συγκριτικά με το κατώτατο επίπεδο που καταγράφηκε στα μέσα του 2013, σήμερα εργάζονται στην ΕΕ 11 εκατομμύρια περισσότερα άτομα. Με τους σημερινούς ρυθμούς, και με το ποσοστό απασχόλησης στο δεύτερο τρίμηνο του 2017 να ανέρχεται στο 72,2 %, είναι εφικτή η επίτευξη του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για ποσοστό απασχόλησης 75 %. Οι βασικοί δείκτες της αγοράς εργασίας ενισχύθηκαν σε όλες τις περιπτώσεις. Το ποσοστό ανεργίας συνέχισε την πτώση που καταγράφει από τα μέσα του 2013. Τον Αύγουστο του 2017 μειώθηκε σε 7,6 % στην ΕΕ (και 9,1 % στην ευρωζώνη), ποσοστό που είναι το χαμηλότερο στην ΕΕ από τον Δεκέμβριο του 2008 (τον Φεβρουάριο του 2009 στην ευρωζώνη), και προσεγγίζει το κατώτατο επίπεδο του 6,8 % που κατέγραψε τον Μάρτιο του 2008. Με σταθερό ρυθμό συνέχισαν να μειώνονται επίσης η ανεργία των νέων και η μακροχρόνια ανεργία. Τα ποσοστά συμμετοχής στην αγορά εργασίας, που δεν μειώθηκαν ποτέ καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης, εξακολουθούν να αυξάνονται σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Παρά το γεγονός ότι υπήρξε βελτίωση σε όλα τα κράτη μέλη, παρατηρούνται πολύ σημαντικές διαφορές. Το ποσοστό ανεργίας κυμαίνεται από 3,1 % στην Τσεχική Δημοκρατία και 3,8 % στη Γερμανία έως 17,3 % στην Ισπανία και 21,6 % στην Ελλάδα (δεύτερο τρίμηνο του 2017). Το ποσοστό απασχόλησης κυμαίνεται από 57,7 % στην Ελλάδα και 62,1 % στην Ιταλία έως 79,3 % στη Γερμανία και 82 % στη Σουηδία (δεύτερο τρίμηνο του 2017). Σε πολλά κράτη μέλη, τα ποσοστά απασχόλησης έχουν ακόμη να διανύσουν αρκετό δρόμο για να ανακάμψουν από την κρίση και ιδίως επίσης για να επιτύχουν τους εθνικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η υποχρησιμοποίηση του εργατικού δυναμικού μειώνεται, αλλά παραμένει ευμεγέθης, ακόμη και σε χώρες με χαμηλή ανεργία. Κατά την περίοδο της ανάκαμψης, ο συνολικός αριθμός των ωρών εργασίας αυξήθηκε με σημαντικά χαμηλότερο ρυθμό σε σχέση με τα επίπεδα απασχόλησης. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οι ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο παραμένουν σταθερά χαμηλότερες κατά 3 % από το προ της κρίσης επίπεδο. Επίσης, η (αναγκαστική) μερική απασχόληση παραμένει υψηλή, αν και η πλήρης απασχόληση αυξήθηκε το 2016. Ενώ η ανάκαμψη δίνει ώθηση στη δημιουργία τόσο μόνιμων όσο και προσωρινών θέσεων εργασίας, το ποσοστό των εργαζομένων ορισμένου χρόνου παρέμεινε σταθερό (περίπου 14 %) στην ΕΕ. Ο συνδυασμός υψηλών ποσοστών συμβάσεων ορισμένου χρόνου και χαμηλών ποσοστών μετάβασης προς μόνιμες θέσεις εργασίας αποτελεί ένδειξη κατάτμησης της αγοράς εργασίας σε έναν αριθμό κρατών μελών. Η αυτοαπασχόληση σημείωσε οριακή μόνο αύξηση (κατά 0,3%) το 2016, με το υψηλότερο ποσοστό να καταγράφεται στους αυτοαπασχολούμενους χωρίς υπαλλήλους. Παρά τα βήματα βελτίωσης στην αγορά εργασίας, η αύξηση των μισθών παραμένει συγκρατημένη στις περισσότερες χώρες. Η μέτρια συνολικά δυναμική των μισθών οφείλεται στην αδράνεια που εξακολουθεί να υπάρχει στην αγορά εργασίας, στην αναιμική αύξηση της παραγωγικότητας και στις προοπτικές χαμηλού πληθωρισμού. Επίσης, την περίοδο 2014-2016, η αύξηση των πραγματικών μισθών υστέρησε έναντι της αύξησης της παραγωγικότητας. Πρόκειται για μια μακροπρόθεσμη τάση: στην ΕΕ, από το 2000 έως το 2016, η πραγματική παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο αυξήθηκε κατά 14,3 %, ενώ το πραγματικό εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ανά εργαζόμενο αυξήθηκε κατά 10,2 %. Αρκετά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για την ενίσχυση της προβλεψιμότητας του συστήματος καθορισμού των μισθών, με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Επέφεραν αλλαγές για τη βελτίωση της ικανότητας προσαρμογής του συστήματος καθορισμού των μισθών στις οικονομικές συνθήκες. Στο πλαίσιο αυτής της εξέλιξης εντάσσονται και οι διαδικασίες που διέπουν την εξέλιξη του κατώτατου μισθού. Είναι σημαντικό οι μισθοί να καθορίζονται με προβλέψιμο τρόπο και να επιτρέπουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης, με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων. Ιδίως ο κατώτατος μισθός θα πρέπει να αναπροσαρμόζεται μέσω ενός διαφανούς συστήματος, με γνώμονα την επίτευξη του διττού στόχου της αποτροπής της φτώχειας των εργαζομένων και, παράλληλα, της διασφάλισης της πρόσβασης στην απασχόληση και της παροχής κινήτρων για την αναζήτηση εργασίας. Ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο αυτό έχει η ικανότητα αντιμετώπισης των εξελίξεων στον τομέα της παραγωγικότητας σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο.

Στο πνεύμα της ανάκαμψης της αγοράς εργασίας παρατηρείται γενικότερη βελτίωση στην οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών συνέχισε να αυξάνεται με σταθερό ρυθμό, έχοντας φτάσει πλέον στη μέγιστη τιμή του για την ΕΕ που είχε καταγραφεί το 2009. Στην παρατηρηθείσα αύξηση συνέβαλαν κυρίως ο αυξημένος ρυθμός δημιουργίας θέσεων εργασίας και η παρεπόμενη αύξηση των εισοδημάτων από εργασία. Βελτίωση καταγράφηκε σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Εντούτοις, σε ορισμένα κράτη μέλη το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών δεν έχει επανέλθει ακόμη στο προ κρίσης επίπεδο. Η αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, των ποσοστών απασχόλησης και της παραγωγικότητας αποτελεί επιτακτική ανάγκη ενόψει των δημογραφικών μεταβολών. Η συνεχιζόμενη γήρανση των κοινωνιών μας συνεπάγεται μεγαλύτερη πίεση για τις νεότερες γενιές —τις ίδιες γενιές που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσχέρεια στην πρόσβαση σε σταθερές, ποιοτικές θέσεις εργασίας— προκειμένου να εξασφαλιστούν επαρκή έσοδα για τα συνταξιοδοτικά συστήματα και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητά τους. Παράλληλα, καθιστά αναγκαία την παράταση του επαγγελματικού βίου και ασκεί μεγαλύτερη πίεση στις μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές. Γενικότερα, ενέχει τον κίνδυνο να πληγεί το «κοινωνικό συμβόλαιο» μεταξύ των γενεών, με ενδεχόμενο αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα γενεαλογικό χάσμα και να τεθεί υπό αμφισβήτηση η δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών. Η αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, της συμμετοχής στην αγορά εργασίας και της παραγωγικότητας είναι, επομένως, ζωτικής σημασίας στην παρούσα συγκυρία. Η πρόσφατη αύξηση της απασχόλησης δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένη στις διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. Το χάσμα στα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ των εργαζομένων χαμηλής και υψηλής ειδίκευσης είναι μεγάλο (31 εκατοστιαίες μονάδες), γεγονός που υπογραμμίζει την αναγκαιότητα της επένδυσης σε δεξιότητες που θα εξασφαλίζουν καλύτερη ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Μεταξύ των κρατών μελών εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το αντίκρισμα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης, στοιχείο δηλωτικό των οφελών που μπορεί να προκύψουν από περαιτέρω μεταρρυθμίσεις. Το ποσοστό απασχόλησης των νέων, παρά την ανάκαμψη που παρουσιάζει, παραμένει σχεδόν 4 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από το προ της κρίσης επίπεδο. Ομοίως, το ποσοστό απασχόλησης των μεταναστών (που έχουν γεννηθεί εκτός ΕΕ) ανακάμπτει με πιο αργό ρυθμό σε σχέση με εκείνο άλλων ομάδων και δεν έχει επιστρέψει ακόμη στο προ της κρίσης επίπεδο. Επίσης, παρά τη βελτίωση της κατάστασής τους, τα άτομα με αναπηρίες είναι λιγότερο πιθανό να βρουν εργασία σε σχέση με τα άτομα χωρίς αναπηρίες. Από τη θετική πλευρά, τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών και των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας συνεχίζουν να αυξάνονται, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις και για τις δύο ομάδες. Μολονότι το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών ανήλθε και πάλι σε άνευ προηγουμένου επίπεδα, οι γυναίκες συνεχίζουν να υποεκπροσωπούνται στην αγορά εργασίας και έρχονται αντιμέτωπες με μεγάλες μισθολογικές διαφορές. Το μορφωτικό επίπεδο των γυναικών είναι κατά κανόνα υψηλότερο από των ανδρών, αλλά το ποσοστό απασχόλησής τους, παρά τη σταθερή αυξητική του πορεία, παραμένει χαμηλότερο κατά 11 εκατοστιαίες μονάδες από των ανδρών. Και εδώ πάλι παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά την ΕΕ. Το χάσμα στην απασχόληση είναι ιδιαίτερα μεγάλο για τις μητέρες και τις γυναίκες με ευθύνες παροχής φροντίδας. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται λόγω των οικονομικών αντικινήτρων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες κατά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας ή σε περίπτωση που επιθυμούν να εργαστούν περισσότερο. Παρά το γεγονός ότι βαίνει μειούμενο, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων στην ΕΕ, καθώς οι μέσες ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των εργαζόμενων ανδρών ήταν κατά 16 % περίπου υψηλότερες από εκείνες των εργαζόμενων γυναικών το 2015. Το χάσμα αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην υποεκπροσώπηση των γυναικών σε τομείς και επαγγέλματα με υψηλότερες αμοιβές, μεταξύ άλλων και σε διευθυντικές ή άλλες θέσεις ευθύνης, γεγονός δηλωτικό, ως ένα βαθμό, διακρίσεων στην αγορά εργασίας. Παράλληλα, είναι πιο πιθανό για τις γυναίκες να πάρουν άδεια προκειμένου να φροντίσουν εξαρτώμενα μέλη της οικογένειας ή συγγενείς. Επίσης, το ότι εργάζονται περισσότερο σε θέσεις μερικής απασχόλησης, σε συνδυασμό με το ότι οι επαγγελματικές σταδιοδρομίες τους είναι πιο σύντομες και πιο διακεκομμένες, μεταφράζεται συχνά σε χαμηλότερες συντάξεις για τις γυναίκες. Αυτό δείχνει ότι, κατά τη χάραξη πολιτικής, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη στο σύνολό τους τα ζητήματα της ισορροπίας επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Κάποια κράτη μέλη λαμβάνουν περαιτέρω μέτρα για να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και ποιοτικές υπηρεσίες φύλαξης παιδιών και άλλες υπηρεσίες φροντίδας, ρυθμίσεις άδειας και ευέλικτες ρυθμίσεις του χρόνου εργασίας, καθώς και τον περιορισμό των αντικινήτρων που υπάρχουν στα συστήματα φορολογίας και παροχών (ιδίως για τα άτομα που συνεισφέρουν το δεύτερο εισόδημα στο νοικοκυριό). Τα μέτρα αυτά, σε συνδυασμό με την υιοθέτηση πρακτικών κατά των διακρίσεων, παίζουν σημαντικό ρόλο στην κατεύθυνση της ίσης μεταχείρισης των γυναικών. Επίσης, ενισχύουν την ανοδική κοινωνική κινητικότητα, προωθούν τις ίσες ευκαιρίες και μειώνουν την ανισότητα και τη φτώχεια, με οφέλη που περνούν από γενιά σε γενιά, σύμφωνα με τις αρχές του πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Η παραμονή των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας παρατείνεται ολοένα και περισσότερο. Το ποσοστό απασχόλησής τους αυξήθηκε μετά την κρίση για όλες τις ηλικιακές ομάδες 55+ (με μεγάλες ωστόσο διαφορές μεταξύ των κρατών μελών) και εξακολουθεί να αυξάνεται. Η τάση αυτή οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο τελευταίο κύμα μεταρρυθμίσεων στα συνταξιοδοτικά συστήματα, που επέφεραν αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης στα περισσότερα κράτη μέλη, και στη διαμόρφωση πιο ευέλικτων ρυθμίσεων του χρόνου εργασίας. Ωστόσο, η διαμόρφωση κατάλληλων πολιτικών για την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και η στήριξη της διαχείρισης των ηλικιών, συμπεριλαμβανομένου του εκσυγχρονισμού των εργασιακών συνθηκών, έχουν καθοριστικό συμπληρωματικό ρόλο στη διαδικασία αυτή. Εν προκειμένω, κάποιες χώρες προωθούν την παράταση του επαγγελματικού βίου επιτρέποντας πιο ευέλικτες μορφές μετάβασης στη συνταξιοδότηση και συνδυάζοντας συντάξεις με εισοδήματα από εργασία. Η αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και της μακροχρόνιας ανεργίας εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Παρά τη σταθερή μείωσή του, το ποσοστό ανεργίας των νέων ανέρχεται ακόμη σε 17 % (δεύτερο τρίμηνο του 2017) και αποτελεί σημαντική πρόκληση σε αρκετές χώρες. Το ίδιο ισχύει και για το ποσοστό όσων βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ΕΑΕΚ). Η μακροχρόνια ανεργία παραμένει ιδιαίτερα υψηλή σε ορισμένα κράτη μέλη και αντιπροσωπεύει σχεδόν το 50 % της συνολικής ανεργίας. Η παρατεταμένη ανεργία συνεπάγεται απαξίωση των δεξιοτήτων, περιορισμένη σύνδεση με την αγορά εργασίας και, εν τέλει, υψηλό κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Επιπλέον, ελλοχεύει ο κίνδυνος μετατροπής της κυκλικής ανεργίας σε δομική, με αρνητικές επιπτώσεις στη δυνητική ανάπτυξη. Τα μέτρα που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου του Φεβρουαρίου του 2016 για την ένταξη των μακροχρονίως ανέργων στην αγορά εργασίας και με το πρόγραμμα «Εγγυήσεις για τη νεολαία» μπορούν να αποτελέσουν βασικούς παράγοντες βελτίωσης. Η διασφάλιση της πρόσβασης σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση και η βελτίωση της επένδυσης στα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και σε δεξιότητες παίζουν καθοριστικό ρόλο ώστε τα άτομα να μπορούν να γίνουν ενεργοί και δραστήριοι πολίτες, αλλά και να διευκολύνονται οι μεταβάσεις τόσο προς την αγορά εργασίας όσο και εντός της αγοράς εργασίας. Εφόσον συνεχιστεί η πρόοδος με τους σημερινούς ρυθμούς, η Ευρώπη βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» τόσο όσον αφορά την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου όσο και την ολοκλήρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για τον εκσυγχρονισμό των εκπαιδευτικών συστημάτων τους, κυρίως με γνώμονα την πρόληψη της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, καθώς και για την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας σε βασικές δεξιότητες, ιδίως μέσω της γεφύρωσης του μορφωτικού χάσματος σε σχέση με τους εκπαιδευόμενους σε μειονεκτική θέση. Σε ορισμένες περιπτώσεις θεσπίζονται συγκεκριμένα μέτρα που ενθαρρύνουν την ένταξη των μεταναστών στην εκπαίδευση. Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται επίσης στη βελτίωση της καταλληλότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για την αγορά εργασίας. Σε ευθυγράμμιση με το νέο θεματολόγιο δεξιοτήτων για την Ευρώπη, σε πολλά κράτη μέλη συγκροτήθηκαν εθνικοί συνασπισμοί για τις ψηφιακές δεξιότητες και θέσεις εργασίας με στόχο την ενθάρρυνση των επενδύσεων στις ψηφιακές δεξιότητες. Έχοντας συχνά τη στήριξη κοινωνικών εταίρων και άλλων ενδιαφερομένων, τα κράτη μέλη βελτιώνουν την ποιότητα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, της μαθητείας και των μηχανισμών για την επικύρωση των δεξιοτήτων που αποκτώνται εκτός του επίσημου συστήματος. Η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς εργασίας, η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, η προώθηση της επιχειρηματικότητας και η αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας μπορεί να υποστηριχθούν συνδυάζοντας κατάλληλα την ευελιξία και την επαρκή ασφάλεια, κατά την εργασία και κατά τη διάρκεια μεταβάσεων. Η προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας με συμβάσεις αορίστου χρόνου, η διασφάλιση ότι οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου αποτελούν σκαλοπάτια και όχι αδιέξοδα, η διευκόλυνση της μετάβασης από μια θέση εργασίας σε άλλη και η διαμόρφωση κατάλληλων συνθηκών ώστε οι επιχειρηματίες να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους αποτελούν βασικούς στόχους. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για την εξασφάλιση ισορροπημένης πολιτικής δράσης στο πεδίο αυτό, κυρίως μέσω της ενίσχυσης της σαφήνειας και της προβλεψιμότητας του νομοθετικού πλαισίου για τις απολύσεις αλλά και της αναγνώρισης της ανάγκης για αποτελεσματικά συστήματα κοινωνικής προστασίας που θα είναι προσαρμοσμένα σε πιο πολυδιάστατες ανάγκες και συνθήκες, ιδίως δε ως απάντηση σε νέες μορφές εργασίας. Παρά ταύτα, ο βαθμός της κάλυψης και της επάρκειας των παροχών ανεργίας και άλλων παροχών και υπηρεσιών διαφέρει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, η ύπαρξη αποτελεσματικών ενεργητικών πολιτικών για την αγορά εργασίας, που επιτρέπουν την ομαλή μετάβαση από μια θέση εργασίας σε άλλη, είναι πολύ σημαντική για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης και της ψηφιακής αλλαγής. Παράλληλα με την ανάκαμψη στην οικονομία και την αγορά εργασίας, το ποσοστό των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού εξακολούθησε να μειώνεται το 2016, προσεγγίζοντας τα επίπεδα του 2008. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στην πτώση του ποσοστού των νοικοκυριών με χαμηλή ένταση εργασίας και του ποσοστού σοβαρής υλικής στέρησης, ενώ το ποσοστό του κινδύνου (νομισματικής) φτώχειας σταθεροποιήθηκε. Παρά τη μείωσή του, ο συνολικός αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα —118 εκατομμύρια άτομα ή 23,5 % του συνολικού πληθυσμού το 2016—, παρουσιάζοντας σημαντική απόκλιση σε σχέση τον στόχο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η εισοδηματική ανισότητα μειώθηκε ελαφρώς στην ΕΕ, μετά την αύξηση που είχε καταγράψει στον απόηχο της κρίσης. Το διαθέσιμο εισόδημα του πλουσιότερου 20 % του πληθυσμού ήταν περίπου πέντε φορές υψηλότερο από εκείνο του φτωχότερου 20 % το 2016, με μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών (και αύξηση των ανισοτήτων σε κάποιες από αυτές). Ο επίμονος χαρακτήρας των σχετικά μεγάλων εισοδηματικών ανισοτήτων, οι οποίες συχνά συνδέονται με άνισες ευκαιρίες ως προς την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την κοινωνική προστασία και αντικατοπτρίζουν μη ικανοποιητικές επιδόσεις στην αγορά εργασίας, εγείρει ανησυχίες όσον αφορά τη δικαιοσύνη, την κοινωνική ένταξη και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Τα κράτη μέλη συνεχίζουν τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, μέσω της βελτίωσης της κάλυψης και της επάρκειας των παροχών και των υπηρεσιών, ιδίως για τους εργαζομένους σε άτυπες μορφές απασχόλησης, και της ενεργού ενθάρρυνσης της συμμετοχής στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με τις αρχές του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, ορισμένα κράτη μέλη διεύρυναν την κάλυψη που παρέχουν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης (συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος σε γονική άδεια και σε παροχές ανεργίας και ασθένειας) στους αυτοαπασχολούμενους και τους εργαζομένους με καθεστώς εξωτερικού συνεργάτη, οι οποίοι έως τώρα δεν καλύπτονταν. Εθνικά μέτρα για τη χορήγηση παροχών ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος θεσπίστηκαν για πρώτη φορά σε δύο χώρες, την Ελλάδα και την Ιταλία. Λαμβάνονται επίσης μέτρα για την ενίσχυση της συμμετοχής των δικαιούχων παροχών στην αγορά εργασίας, τα οποία, για παράδειγμα, καθιστούν υποχρεωτική τη συμμετοχή σε ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας και/ή βελτιώνουν τις εξατομικευμένες υπηρεσίες. Εν προκειμένω, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί η αποτελεσματική πρόσβαση όλων των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολουμένων, σε συστήματα κοινωνικής προστασίας, και να βελτιωθεί ο συντονισμός μεταξύ των υπηρεσιών απασχόλησης και των κοινωνικών υπηρεσιών, μέσω, μεταξύ άλλων, της δημιουργίας κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης, με γνώμονα την καλύτερη στόχευση όσων χρειάζονται προστασία και τη στήριξη της (επαν)ένταξής τους στην αγορά εργασίας μέσω της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών. Τα συστήματα φορολογίας και παροχών παίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση της φτώχειας και της ανισότητας, αλλά ο υπολογισθείς αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών (εκτός των συντάξεων) στον κίνδυνο φτώχειας εξακολούθησε να μειώνεται ελαφρώς το 2016. Πίσω από τη γενική αυτή εξέλιξη, που δεν λαμβάνει ακόμη υπόψη τις πρόσφατες μεταρρυθμίσεις με στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής ασφάλειας, υποκρύπτονται διάφορες εξελίξεις σε επίπεδο χωρών. Ειδικότερα, η εν λόγω μείωση μπορεί να υποδηλώνει μεταβολές στην επάρκεια και στην κάλυψη των παροχών, την απουσία τιμαριθμικής προσαρμογής (εν μέσω αυξανόμενων, σε γενικές γραμμές, εισοδημάτων), καθώς και μεταβολές στη σύνθεση των νοικοκυριών (και στα σχετικά χαρακτηριστικά των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας). Για την αντιμετώπιση των ανισοτήτων και τη μείωση της φτώχειας, μεταξύ άλλων και μέσω της διακοπής της μεταβίβασής τους από γενιά σε γενιά, τα κράτη μέλη μπορούν να λάβουν περαιτέρω μέτρα σε διάφορους τομείς, που να συνίστανται, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση του σχεδιασμού των συστημάτων φορολογίας και παροχών, την προώθηση ίσων ευκαιριών στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, τη διασφάλιση της πρόσβασης σε ποιοτική υγειονομική περίθαλψη και την προαγωγή της ισότητας των φύλων. Η διαφύλαξη της επάρκειας των συντάξεων, παράλληλα με τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Οι πιο πρόσφατες μεταρρυθμίσεις συχνά περιλαμβάνουν μέτρα για τη βελτίωση της επάρκειας των συντάξεων, ιδίως δε των χαμηλότερων. Ειδικότερα, αρκετές χώρες έλαβαν μέτρα για την αύξηση των βασικών συντάξεων ή για τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης στα χαμηλότερα συνταξιοδοτικά εισοδήματα. Η ενίσχυση των επικουρικών συντάξεων και άλλων μορφών συνταξιοδοτικής αποταμίευσης μπορεί επίσης να παίξει θετικό ρόλο στη βελτίωση της επάρκειας των συντάξεων σε ορισμένες χώρες. Στο πλαίσιο των δημογραφικών μεταβολών θα πρέπει να αποφεύγονται μεταρρυθμίσεις στα συνταξιοδοτικά συστήματα που μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την πρόωρη αποχώρηση από την αγορά εργασίας, διακυβεύοντας έτσι τη βιωσιμότητα και την επάρκεια των συντάξεων. Εν προκειμένω, και εν όψει του συνεχιζόμενου συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών και του αυξανόμενου κινδύνου φτώχειας για τις ηλικιωμένες γυναίκες, σε ορισμένα κράτη μέλη είναι αναγκαία η λήψη μέτρων που θα διασφαλίζουν την εξίσωση της ηλικίας συνταξιοδότησης για τα δύο φύλα. Η ισότιμη και έγκαιρη πρόσβαση σε ποιοτική υγειονομική περίθαλψη και μακροχρόνια φροντίδα, καθώς και η αποτελεσματική προαγωγή της υγείας και η πρόληψη νόσων, έχουν καθοριστική σημασία για την εξασφάλιση υγιούς και ενεργού πληθυσμού και την επίτευξη οικονομικής ευμάρειας. Σε αρκετά κράτη μέλη υλοποιούνται μεταρρυθμίσεις στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης με σκοπό την ενθάρρυνση της παροχής και της πρόσβασης σε αποτελεσματικές υπηρεσίες πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, την κατοχύρωση της προαγωγής της καλής υγείας και της πρόληψης νόσων στην πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, τον εκσυγχρονισμό και την αύξηση της βιωσιμότητας της εξειδικευμένης φροντίδας και της νοσοκομειακής περίθαλψης, και τη βελτίωση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτά φάρμακα που θα χρησιμοποιούνται κατά τρόπο οικονομικά αποδοτικό, στο πλαίσιο της αρμοδιότητας των κρατών μελών. Ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν επίσης μέτρα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των υπηρεσιών μακροχρόνιας περίθαλψης. Αυτό αναμένεται να προάγει την κοινωνική ένταξη και να μειώσει τα εμπόδια στη συμμετοχή στην αγορά εργασίας των μελών της οικογένειας που προσφέρουν φροντίδα, ειδικά δε των γυναικών. Η εύρυθμη λειτουργία του κοινωνικού διαλόγου έχει καθοριστική σημασία για την επίτευξη κοινωνικής δικαιοσύνης και, παράλληλα, τη διασφάλιση των οικονομικών επιδόσεων. Ο κοινωνικός διάλογος παίζει κεντρικό ρόλο στην ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων και στη βελτίωση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Ο βαθμός και ο αντίκτυπος της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση των σχετικών μεταρρυθμίσεων ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ποικιλομορφία των πρακτικών και των θεσμικών πλαισίων στα διάφορα κράτη μέλη, καθώς και στον ποικίλο βαθμό αρμοδιότητας και συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων. Μολονότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό μοντέλο που να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς, είναι σημαντικό ότι οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια της χάραξης και της εφαρμογής πολιτικών, στο πνεύμα του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων.

1. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Στην παρούσα ενότητα περιλαμβάνεται επισκόπηση της αγοράς εργασίας και των κοινωνικών τάσεων και προκλήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που παρέχει λεπτομερή αναλυτική περιγραφή των σημαντικότερων τομέων της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής.

1.1 Τάσεις της αγοράς εργασίας Οι συνθήκες της αγοράς εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση βελτιώθηκαν σημαντικά το 2016 και το πρώτο εξάμηνο του 2017, και σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για το ποσοστό απασχόλησης. Το ποσοστό απασχόλησης (άτομα 20-64 ετών) κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση μετά την κρίση, κατά 1 εκατοστιαία μονάδα, σε 71,1 % το 2016. Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2017 εξακολούθησε να αυξάνεται, φτάνοντας το 72,2 % στο δεύτερο τρίμηνο του 2017, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ποτέ στην ΕΕ. Παράλληλα, τα άτομα που εργάζονται ανήλθαν σε 235,4 εκατομμύρια κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2017, αριθμός που αντιστοιχεί σε 3,5 εκατομμύρια περισσότερες θέσεις εργασίας σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Εάν το ποσοστό απασχόλησης εξακολουθήσει να αυξάνεται με τους σημερινούς ρυθμούς, θα είναι σε γενικές γραμμές εφικτή η επίτευξη του στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για ποσοστό απασχόλησης 75 %. Η κατάσταση βελτιώθηκε σημαντικά και στην ευρωζώνη, όπου το ποσοστό απασχόλησης αναρριχήθηκε στο υψηλότερό του επίπεδο (70,9 %) το δεύτερο τρίμηνο του 2017. Η ανάκαμψη της απασχόλησης υποστηρίζεται από τη σταθερή αύξηση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, καθώς το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας (άτομα 15-64 ετών) ανήλθε στο επίπεδο ρεκόρ του 73,4 % το δεύτερο τρίμηνο του 2017 (73 % στην ευρωζώνη). Η συνεχιζόμενη αύξηση της απασχόλησης μεταφράζεται σε συνεχιζόμενη μείωση του ποσοστού ανεργίας (άτομα 15-74 ετών), το οποίο κατήλθε στο 7,7 % το δεύτερο τρίμηνο του 2017 (9,2 % στην ευρωζώνη), προσεγγίζοντας σιγά σιγά το προ της κρίσης επίπεδο. Η εξέλιξη αυτή είναι ακόμη πιο θετική εάν ληφθεί υπόψη ότι περισσότερα άτομα που ήταν προηγουμένως άεργα εισήλθαν στην αγορά εργασίας και αύξησαν το μέγεθος του εργατικού δυναμικού (μεταξύ των οποίων και περισσότεροι αναζητούντες εργασία). Η ανεργία των νέων και η μακροχρόνια ανεργία μειώνονται με ταχύ ρυθμό. Αν και παραμένει ακόμα υψηλό (ιδίως σε ορισμένα κράτη μέλη), το ποσοστό της ανεργίας των νέων μειώθηκε κατά περίπου 2 εκατοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, στο 17 % το δεύτερο τρίμηνο του 2017 (19,1 % στην ευρωζώνη). Πλέον είναι περίπου 7 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από τη μέγιστη τιμή του 23,9 % που καταγράφηκε το πρώτο τρίμηνο του 2013. Το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας (δηλαδή των ατόμων που παραμένουν άνεργα για διάστημα άνω των 12 μηνών ως ποσοστό επί του ενεργού πληθυσμού) ακολούθησε παρόμοια τάση, καθώς μειώθηκε σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος κατά 0,6 εκατοστιαίες μονάδες σε 3,4 % το δεύτερο τρίμηνο του 2017 (4,7 % στην ευρωζώνη). Μείωση κατέγραψε και το ποσοστό της μακροχρόνιας ανεργίας επί της συνολικής ανεργίας, παραμένοντας ωστόσο στα υψηλά επίπεδα του 45,6 % (49,7 % στην ευρωζώνη) και ξεπερνώντας μάλιστα το 50 % σε ορισμένα κράτη μέλη. Επιπλέον, το ποσοστό ιδιαίτερα μακροχρόνιας ανεργίας (δηλαδή των ατόμων που παραμένουν άνεργα για διάστημα άνω των 24 μηνών) μειώνεται με πολύ αργό ρυθμό, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο να παγιωθεί. Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ. Η ένταση της ανάκαμψης της απασχόλησης και της μείωσης είναι εντυπωσιακή, δεδομένης της σταθερής αλλά συγκρατημένης αύξησης του ΑΕΠ. Η τάση αυτή εκδηλώθηκε έντονα τα τελευταία δύο χρόνια, τόσο στην ΕΕ όσο και στην ευρωζώνη. Ωστόσο, η αναιμική αύξηση των ωρών εργασίας ανά εργαζόμενο αποτελεί ένδειξη ότι στην αγορά εργασίας εξακολουθεί να υπάρχει ορισμένος βαθμός αδράνειας, δεδομένου ότι το ποσοστό τους παρέμεινε περίπου 3 % χαμηλότερο από το προ της κρίσης επίπεδο στην ΕΕ (διάγραμμα 2) και περίπου 4 % στην ευρωζώνη. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλε η αύξηση της μερικής απασχόλησης και, σε μικρότερο βαθμό, η μείωση των ωρών εργασίας των εργαζομένων με πλήρη απασχόληση. Ωστόσο, κατά το 2016 η πλήρης απασχόληση αυξήθηκε με ταχύτερο ρυθμό από τη μερική απασχόληση (όπως παρουσιάζεται στη συνέχεια της ενότητας). Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί (υπολογισμοί της ΓΔ EMPL). Η αύξηση της απασχόλησης είναι ισχυρότερη στους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα 3, η μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης, κατά 4,6 % το 2016, καταγράφηκε στους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας (55-64 ετών). Το ποσοστό αυτό έρχεται να προστεθεί στο συνεχώς αυξανόμενο ποσοστό απασχόλησης στην εν λόγω ομάδα κατά την μετά την κρίση περίοδο, από 45,5 % το 2008 σε 55,3% το 2016, αλλά και στην αντίστοιχη αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην αγορά εργασίας (σε 59,1 % το 2016). Η τάση αυτή αντικατοπτρίζει τις υπό εξέλιξη μεταρρυθμίσεις των εθνικών συνταξιοδοτικών συστημάτων, που αποβλέπουν στη βελτίωση της βιωσιμότητάς τους και στην αύξηση της προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο των δημογραφικών μεταβολών (συμπεριλαμβανομένης της επιμήκυνσης του προσδόκιμου ζωής). Όπως το 2015, η αύξηση της απασχόλησης ήταν συγκριτικά χαμηλότερη στους νέους εργαζόμενους (15-24 ετών) και στους εργαζόμενους που βρίσκονται στην πλέον παραγωγική ηλικία (25-54 ετών), αν και στην περίπτωση της πρώτης ομάδας ο ρυθμός αύξησης ήταν υψηλότερος (1,3 % έναντι 0,8 %). Ενόψει του αμετάβλητου ποσοστού συμμετοχής στην αγορά εργασίας (41,5 % τόσο το 2015 όσο και το 2016), η συστηματική δημιουργία θέσεων εργασίας στους νέους συνέβαλε στη μείωση της ανεργίας των νέων. Η αύξηση της απασχόλησης ήταν παρόμοια για τα δύο φύλα, όπως συνέβη και το 2015. Η απασχόληση τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών αυξήθηκε κατά 1,4 % σε σχέση με το 2016. Αυτό σημαίνει ότι παρά το γεγονός ότι το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε και για τις δυο ομάδες (κατά 1 εκατοστιαία μονάδα, σε 76,9 % και 65,3 % αντίστοιχα) το χάσμα μεταξύ των φύλων στην απασχόληση παρέμεινε αγεφύρωτο. Η απασχόληση αυξήθηκε μεν σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, η μεγαλύτερη αύξηση, όμως, καταγράφηκε στους εργαζόμενους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Όντως, ο αριθμός των ατόμων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που εργάζονται αυξήθηκε κατά 3,1% το 2016 (ηλικιακή ομάδα 25-64 ετών). Η αύξηση για τους εργαζόμενους με μέση ειδίκευση (δηλαδή, ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης) και χαμηλής ειδίκευσης (κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή χαμηλότερης) ήταν συγκριτικά χαμηλότερη (0,4 % και 0,9 % αντίστοιχα). Αναλυτικές τάσεις ανά κράτος μέλος παρέχονται σε επόμενες ενότητες της έκθεσης.

Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ. Η ανάκαμψη δίνει ώθηση τόσο στις μόνιμες όσο και στις προσωρινές θέσεις εργασίας, ενώ αυξάνεται ολοένα το ποσοστό των ωραρίων πλήρους απασχόλησης. Σε απόλυτες τιμές, η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων με συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου το 2016 υπερέβη εκείνη των εργαζομένων με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου (2,7 εκατομμύρια έναντι 0,6 εκατομμυρίων), αν και, ως ποσοστό, η αύξηση ήταν μεγαλύτερη για τις τελευταίες. Το ποσοστό των προσωρινών απασχολουμένων επί του συνόλου των απασχολουμένων παρέμεινε σταθερό στο 14,2 % (αναλυτικότερα στοιχεία στην ενότητα 3.3.1). Η αυτοαπασχόληση σημείωσε οριακή μόνο αύξηση (κατά 0,3 %) το 2016, με το υψηλότερο ποσοστό να καταγράφεται στους αυτοαπασχολούμενους χωρίς υπαλλήλους (αναλυτικότερα στοιχεία στην ενότητα 3.1.1). Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο σημείο του κεφαλαίου, από την εκδήλωση της κρίσης ο αριθμός των εργαζομένων μερικής απασχόλησης αυξήθηκε σημαντικά (κατά περίπου 11 % συγκριτικά με το 2008), ενώ η πλήρης απασχόληση μειώθηκε (κατά 2 %). Ωστόσο, η τάση αυτή ενδεχομένως να βρίσκεται στα πρόθυρα αλλαγής, καθώς το 2016 δημιουργήθηκαν κατ’ αναλογία περισσότερες θέσεις πλήρους απασχόλησης παρά μερικής (κάτι που μετά το 2008 συνέβη μόνο μία φορά, το 2014). Επίσης, το ποσοστό της αναγκαστικής μερικής απασχόλησης μειώθηκε το 2016 από 29,1 % σε 27,7 %. Σε εναρμόνιση με την τάση των τελευταίων ετών, οι περισσότερες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν στον τομέα της παροχής υπηρεσιών (+1,7 %). Ικανοποιητική ήταν και η αύξηση στους τομείς της βιομηχανίας και των κατασκευών (+1 % και στις δύο περιπτώσεις). Στις κατασκευές, η αύξηση της απασχόλησης κατέγραψε θετικό πρόσημο για πρώτη φορά από το 2008 —αν και συγκριτικά με το εν λόγω έτος στον συγκεκριμένο τομέα απασχολούνται 18 % λιγότερα άτομα. Οι θέσεις εργασίας στον τομέα της γεωργίας μειώθηκαν κατά 4 % το 2016, παρουσιάζοντας μακροπρόθεσμη καθοδική τάση. 1.2 Κοινωνικές τάσεις Οι βελτιωμένες συνθήκες της αγοράς εργασίας επέφεραν γενικότερη βελτίωση στην οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Το πραγματικό ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών (ΑΔΕΝ), το οποίο μετρά το εισόδημα που διαθέτουν τα νοικοκυριά για κατανάλωση ή αποταμίευση, προσαρμοσμένο ως προς την επίδραση των φόρων και των κοινωνικών παροχών, αυξήθηκε το 2016 για τρίτο κατά σειρά έτος, φτάνοντας στα επίπεδα του 2009, έτος κατά το οποίο είχε καταγραφεί η προηγούμενη μέγιστη τιμή. Από τα τριμηνιαία στοιχεία προκύπτει σταθερή αύξηση της τάξης του 2 % σε ετήσια βάση το 2016. Η αύξηση συνεχίστηκε το πρώτο τρίμηνο το 2017, αν και με βραδύτερο ρυθμό. Η πρόσφατη αύξηση οφείλεται στα υψηλότερα εισοδήματα από εργασία, καθώς το εισόδημα από αυτοαπασχόληση και, ιδίως, το εισόδημα από εξαρτημένη εργασία αυξάνεται με σταθερό ρυθμό, γεγονός που αποδίδεται πρωτίστως στην αύξηση των ποσοστών απασχόλησης και δευτερευόντως σε αύξηση των μισθών. Οι αυξήσεις των κοινωνικών παροχών είχαν ως αποτέλεσμα και την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, η συμβολή τους, ωστόσο, στη συνολική αύξηση του ΑΔΕΝ μειώθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2016. Τα εισοδήματα από ακίνητα και άλλες πηγές παρέμειναν σταθερά τα προηγούμενα χρόνια, ενώ η αύξηση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και των φόρων είχε αρνητική συμβολή στην αύξηση του ΑΔΕΝ. Η βελτίωση της κατάστασης των νοικοκυριών από την άποψη των εισοδημάτων επέφερε μείωση του αριθμού των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (δείκτης AROPE). Ο εν λόγω δείκτης συνέχισε να βελτιώνεται για τέταρτο κατά σειρά έτος το 2016, καθώς μειώθηκε σε 23,5% (από 23,8 % το προηγούμενο έτος), και προσεγγίζει πλέον το κατώτατο επίπεδο του 23,3 % που κατέγραψε το 2009. Παρά ταύτα, η πρόοδος ως προς την επίτευξη του πρωταρχικού στόχου της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» —της απαλλαγής τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ανθρώπων από τη φτώχεια συγκριτικά με το 2008— παραμένει ανεπαρκής. Περίπου 118 εκατομμύρια άτομα αντιμετώπιζαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2016, δηλαδή περίπου 700.000 περισσότερα σε σχέση με το 2008. Ο κίνδυνος ήταν πιο εκτεταμένος σε συγκεκριμένες ομάδες: παιδιά (ηλικίας 0-17 ετών, 26,4 %), νέοι (ηλικίας 18-24, 30,5 %), καθώς και άτομα έως κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (34,9 %) και άτομα με αναπηρίες (ηλικίας 6+ ετών, 29,9 %). Κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αντιμετώπιζαν και τα δύο τρίτα των ανέργων το 2016. Τα άτομα που έχουν γεννηθεί εκτός ΕΕ αντιμετωπίζουν κατά κανόνα μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (39,1 % το 2015). Από την άλλη πλευρά, οι ηλικιωμένοι (ηλικίας 65+ ετών) εξακολουθούν να έχουν σχετικά καλύτερη προστασία (που επιδεινώθηκε ελαφρώς, από 17,4 % το 2015 σε 18,3 % το 2016). Πηγή: Eurostat, SILC. Σημείωση: ως ΕΕ27 στο διάγραμμα αυτό νοείται η ΕΕ πλην της Κροατίας (για την οποία υπάρχουν στοιχεία μόνο από το 2010 και έπειτα). Μεταξύ των επιμέρους στοιχείων του δείκτη AROPE, η νομισματική φτώχεια παραμένει η πιο ουσιαστική πρόκληση. Ο αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας (δείκτης AROP) αυξανόταν επί σειρά ετών μετά την κρίση, ως αποτέλεσμα της δεινής κατάστασης στην οποία βρισκόταν η οικονομία και η αγορά εργασίας έως τα μέσα του 2014, φτάνοντας στη μέγιστη τιμή των 87 εκατομμυρίων το 2016. Εντούτοις, ως ποσοστό επί του πληθυσμού, ο αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας σταθεροποιήθηκε το 2015 και το 2016 (17,3 % και για τα δύο έτη), χάρη στην ανάκαμψη και στη βελτίωση των συνθηκών της αγοράς εργασίας. Παρά ταύτα, εξακολουθεί να είναι υψηλότερο από το προ της κρίσης επίπεδο του 16,4 % που καταγράφηκε το 2009. Από τις ταχείες εκτιμήσεις για το εισοδηματικό έτος 2016 προκύπτει ότι η νομισματική φτώχεια σταθεροποιήθηκε περαιτέρω στην πλειονότητα των κρατών μελών. Ο αριθμός των ατόμων που πλήττονται από σοβαρή υλική στέρηση (δείκτης SMD) βρίσκεται σε πτώση από το 2013, και το 2016 κατήλθε στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ (37,8 εκατομμύρια). Ο αριθμός αυτός ισοδυναμεί με το 7,5 % του πληθυσμού της ΕΕ (από 8,1 % το 2015). Στη μείωσή του, που αντικατοπτρίζει υποχώρηση της απόλυτης φτώχειας, οφείλεται κατά κύριο λόγο ο μειωμένος αριθμός των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Χάρη στη βελτίωση της κατάστασης της αγοράς εργασίας μειώθηκε το ποσοστό των ατόμων που ζουν σε (οιονεί) νοικοκυριά ανέργων. Το ποσοστό αυτό ανήλθε σε 10,4% (ή 38,8 εκατομμύρια) το 2016, σημειώνοντας πτώση σε σχέση με τη μέγιστη τιμή του 11,2 % που καταγράφηκε το 2014. Ωστόσο, σε έναν ευρύτερο χρονικό ορίζοντα, παρέμεινε αυξημένο συγκριτικά με το 2008 (9,2 %). Ο κίνδυνος φτώχειας των εργαζομένων εξακολουθεί να παρουσιάζει αυξητική τάση (η οποία ξεκίνησε με την κρίση), επηρεάζοντας το 9,6% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού το 2016. Η τιμή αυτή εξακολουθεί να είναι υψηλότερη από την κατώτατη τιμή του 8,3 % που καταγράφηκε το 2010, και μεταφράζεται σε έναν αριθμό εργαζομένων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ο οποίος υπερβαίνει τα 32 εκατομμύρια. Η απασχόληση, παρά την καθοριστική σημασία που έχει για τη μείωση του κινδύνου φτώχειας, δεν αρκεί πάντοτε από μόνη της για την απαλλαγή των ανθρώπων από τη φτώχεια. Η αύξηση των άτυπων μορφών απασχόλησης και της πόλωσης στον τομέα της απασχόλησης ενδέχεται να επηρεάσει τα μελλοντικά αποτελέσματα αυτού του δείκτη. Η εισοδηματική ανισότητα άρχισε να μειώνεται ελαφρώς το 2016, μετά την αύξηση που είχε καταγράψει στον απόηχο της κρίσης. Ο λόγος πεμπτημορίων εισοδήματος (δηλ. ο λόγος των εισοδημάτων του 20 % του πληθυσμού με τα υψηλότερα εισοδήματα προς τα εισοδήματα του 20 % του πληθυσμού με τα χαμηλότερα εισοδήματα) υποχώρησε ελαφρώς από 5,2 το 2015 σε 5,1 το 2016, μετά την αύξηση που είχε καταγράψει σε σχέση με το 4,9 του 2009. Αυτή η συγκρατημένη εξέλιξη αποτυπώνει τη βελτίωση των συνθηκών στην οικονομία και την αγορά εργασίας. Εντούτοις, ο δείκτης του μέσου όρου της ΕΕ όσον αφορά την εισοδηματική ανισότητα υποκρύπτει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών (βλ. ενότητα 3.4).





2. ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΙΝΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων, ο οποίος υπογράφηκε ως διοργανική διακήρυξη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Επιτροπή τον Νοέμβριο του 2017, διατυπώνει μια σειρά βασικών αρχών και δικαιωμάτων που έχουν σκοπό να στηρίξουν τη δημιουργία δίκαιων και εύρυθμων αγορών εργασίας και συστημάτων πρόνοιας. Σκοπός του είναι να αποτελέσει πυξίδα για μια ανανεωμένη διαδικασία σύγκλισης μεταξύ των κρατών μελών με γνώμονα τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης. Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων συνοδεύεται από έναν νέο κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων για την παρακολούθηση των επιδόσεων και των τάσεων μεταξύ των κρατών μελών. Στην παρούσα έκδοση της κοινής έκθεσης για την απασχόληση παρουσιάζονται τα αποτελέσματα από τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων, ο οποίος αντικαθιστά τον πίνακα αποτελεσμάτων των βασικών δεικτών απασχόλησης και κοινωνικών δεικτών που συμφωνήθηκε το 2013. Ο νέος πίνακας αποτελεσμάτων περιλαμβάνει μια σειρά πρωταρχικών δεικτών ώστε να ελέγχονται οι επιδόσεις των κρατών μελών ως προς την απασχόληση και τα κοινωνικά ζητήματα με γνώμονα τις τρεις ευρύτερες διαστάσεις που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του πυλώνα: (i) ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας, (ii) δυναμικές αγορές εργασίας και δίκαιες συνθήκες εργασίας, και (iii) δημόσια στήριξη / κοινωνική προστασία και ένταξη. Η ανάλυση αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο μεταρρυθμιστικό πλαίσιο που παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 3. 2.1 Επεξήγηση του πίνακα αποτελεσμάτων Ο κοινωνικός πίνακας αποτελεσμάτων θα αποτελέσει κεντρικό εργαλείο για την παρακολούθηση της σύγκλισης με γνώμονα τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης. Περιλαμβάνει κυρίως τους ακόλουθους 14 πρωταρχικούς δείκτες που αξιολογούν τις ευρύτερες τάσεις στην απασχόληση και την κοινωνία: -Ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας: 1.Ποσοστό ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση, άτομα 18-24 ετών 2.Χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά το ποσοστό απασχόλησης, άτομα 20-64 ετών 3.Εισοδηματική ανισότητα υπολογιζόμενη ως λόγος πεμπτημορίων εισοδήματος - S80/S20 4.Ποσοστό ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (AROPE) 5.Νέοι εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ποσοστό ΕΑΕΚ), άτομα 15-24 ετών -Δυναμικές αγορές εργασίας και δίκαιες συνθήκες εργασίας: 6.Ποσοστό απασχόλησης, άτομα 20-64 ετών 7.Ποσοστό ανεργίας, άτομα 15-74 ετών 8.Συμμετέχοντες σε ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας ανά 100 άτομα που επιθυμούν να εργαστούν 9.Ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών σε πραγματικούς όρους, κατά κεφαλή 10.Εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ανά δεδουλευμένη ώρα, σε ευρώ

-Δημόσια στήριξη / κοινωνική προστασία και ένταξη: 11.Αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών (εκτός των συντάξεων) στη μείωση της φτώχειας 12.Παιδιά κάτω των 3 ετών σε επίσημες δομές παιδικής φροντίδας 13.Ανάγκη για ιατρική περίθαλψη που δεν καλύπτεται, όπως αξιολογείται από τα ίδια τα άτομα 14.Ποσοστό πληθυσμού με βασικό ή άνω του βασικού επίπεδο γενικών ψηφιακών δεξιοτήτων. Η κοινή μέθοδος που χρησιμοποιείται για την ανάλυση του πίνακα αποτελεσμάτων συμφωνήθηκε από την Επιτροπή Απασχόλησης και την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας (βλ. παράρτημα 3 για αναλυτικότερα στοιχεία). Βάσει αυτής γίνεται αξιολόγηση της κατάστασης και των εξελίξεων στα κράτη μέλη εξετάζοντας το επίπεδο και την ετήσια μεταβολή κάθε πρωταρχικού δείκτη που περιλαμβάνεται στον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων. Τα επίπεδα και οι μεταβολές κατηγοριοποιούνται βάσει της απόκλισής τους από τον αντίστοιχο (μη σταθμισμένο) μέσο όρο της ΕΕ. Στη συνέχεια, οι επιδόσεις των κρατών μελών σε σχέση με τα επίπεδα και τις μεταβολές συνδυάζονται (με τη χρήση προκαθορισμένου πίνακα) ώστε κάθε κράτος μέλος να ενταχθεί σε μία από τις επτά κατηγορίες («βέλτιστη επίδοση», «επίδοση καλύτερη από τον μέσο όρο», «καλή, αλλά να δοθεί προσοχή», «επίδοση στον μέσο όρο/ουδέτερη επίδοση», «κακή επίδοση, αλλά βελτιούμενη», «να δοθεί προσοχή» και «κρίσιμες καταστάσεις»). Σε αυτή τη βάση, στον πίνακα 1 παρατίθεται σύνοψη των ενδείξεων του πίνακα αποτελεσμάτων με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία που είναι διαθέσιμα για κάθε δείκτη. Η ανάγνωση του πίνακα επιβάλλεται να γίνεται προσεκτικά και όχι μηχανιστικά. Για τον σκοπό αυτό, στο κεφάλαιο 3 παρουσιάζεται λεπτομερής ανάλυση των δεκατεσσάρων δεικτών, συμπεριλαμβανομένων μακροπρόθεσμων τάσεων και πρόσθετων δεικτών, όταν κρίνεται σκόπιμο. Επίσης, οι προσεχείς εκθέσεις ανά χώρα θα περιλαμβάνουν διεξοδική ανάλυση όλων των «κρίσιμων καταστάσεων» και πρόσθετα στοιχεία όσον αφορά το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, για την καλύτερη αποτίμηση, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, των προκλήσεων που αντιμετωπίζει κάθε χώρα. Τα παραπάνω θα αποτελέσουν την αναλυτική βάση για τις προτάσεις συστάσεων ανά χώρα που ενδεχομένως θα υποβάλει η Επιτροπή. 2.2 Στοιχεία που προκύπτουν από τον κοινωνικό πίνακα αποτελεσμάτων Η σύγκλιση ως προς την «κοινωνική πρόοδο» με γνώμονα τις διαστάσεις που προσδιορίζονται στον πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων προϋποθέτει την ανάληψη δράσης. Από την ανάλυση των πρωταρχικών δεικτών, για 17 κράτη μέλη προκύπτει τουλάχιστον μία «κρίσιμη κατάσταση». Στα 14 πεδία που αξιολογήθηκαν διαπιστώθηκαν 50 «κρίσιμες καταστάσεις», που αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 13 % του συνολικού αριθμού αξιολογήσεων. Οι τρεις πιο προβληματικές κατηγορίες —«κρίσιμη κατάσταση, «να δοθεί προσοχή» και «κακή επίδοση, αλλά βελτιούμενη»— αριθμούν αθροιστικά 129 αξιολογήσεις, ήτοι σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου των αξιολογήσεων. Από τη σκοπιά των τριών ευρύτερων διαστάσεων που καλύπτει ο πίνακας αποτελεσμάτων, προβληματικές ενδείξεις παρατηρούνται πιο συχνά στον τομέα «δημόσια στήριξη / κοινωνική προστασία και ένταξη», όπου ο μέσος όρος είναι 11,8 περιπτώσεις (εκ των οποίων οι 4,5 είναι «κρίσιμες καταστάσεις») ανά δείκτη. Ο αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών στη μείωση της φτώχειας παρουσιάζει τις μεγαλύτερες δυσχέρειες, καθώς προβληματικοί δείκτες παρατηρούνται σε 13 κράτη μέλη (σε 5 από τα οποία στη χαμηλότερη κατηγορία). Ακολουθούν οι διαστάσεις «ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας» και «δυναμικές αγορές εργασίας και δίκαιες συνθήκες εργασίας», οι οποίες παρουσιάζουν αμφότερες κατά μέσο όρο 9 και 8,8 προβληματικές ενδείξεις ανά δείκτη (αντίστοιχα, 4 και 3 «κρίσιμες καταστάσεις» για την καθεμία). Στον πρώτο τομέα, ο δείκτης με τις περισσότερες προβληματικές ενδείξεις είναι το χάσμα μεταξύ των φύλων στην απασχόληση (10 ενδείξεις). Στον δεύτερο, το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ανά δεδουλευμένη ώρα εμφανίζεται ως ο δείκτης με τον μεγαλύτερο αριθμό προβληματικών ενδείξεων (13). Βάσει του πίνακα αποτελεσμάτων, η αγορά εργασίας και η κοινωνική κατάσταση στην ΕΕ συνολικά παρουσιάζει βελτίωση. Κατά μέσο όρο στην ΕΕ, 11 από τους 14 πρωταρχικούς δείκτες κατέγραψαν βελτίωση κατά το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν στοιχεία (δηλ. το 2016 ή το 2015), γεγονός που επιβεβαιώνει τη σταθερή βελτίωση στις αγορές εργασίας και στην κοινωνική κατάσταση που συνοδεύει την οικονομική ανάκαμψη. Ειδικότερα, όσον αφορά το ποσοστό ανεργίας, 11 κράτη μέλη εμπίπτουν πλέον στις κατηγορίες «βέλτιστη επίδοση» και «επίδοση καλύτερη από τον μέσο όρο», και μόνο μία χώρα βρίσκεται σε «κρίσιμη κατάσταση». «Βέλτιστη επίδοση» και «επίδοση καλύτερη από τον μέσο όρο» παρουσιάζουν επίσης δώδεκα κράτη μέλη όσον αφορά το ποσοστό απασχόλησης και 12 κράτη μέλη όσον αφορά το ποσοστό των ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Παρά ταύτα, δύο δείκτες (χάσμα μεταξύ των φύλων στην απασχόληση και εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ανά δεδουλευμένη ώρα) παρέμειναν σε γενικές γραμμές αμετάβλητοι και ένας δείκτης (αντίκτυπος των κοινωνικών παροχών στη μείωση της φτώχειας) επιδεινώθηκε ελαφρώς. Η κατάσταση των κρατών μελών εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σποραδικότητα και η σοβαρότητα των προβλημάτων ποικίλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών. Τα περισσότερα κράτη μέλη παρουσιάζουν μία τουλάχιστον προβληματική ένδειξη σε πρωταρχικό δείκτη, εκτός από τη Δανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ελλάδα, η Ρουμανία, η Ιταλία και η Βουλγαρία αναφέρουν καταστάσεις που εμπίπτουν στις κατηγορίες «κρίσιμη κατάσταση», «να δοθεί προσοχή», «κακή επίδοση, αλλά βελτιούμενη» σε σχέση με δέκα ή περισσότερους δείκτες. Στη συγκεκριμένη ομάδα χωρών, η Ελλάδα και η Ρουμανία παρουσιάζουν με διαφορά τον μεγαλύτερο αριθμό «κρίσιμων καταστάσεων» (δηλ. δείκτες που είναι πολύ χειρότεροι από τον μέσο όρο και είτε δεν βελτιώνονται με επαρκή ταχύτητα είτε παρουσιάζουν περαιτέρω επιδείνωση). Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι κρίσιμες καταστάσεις εκτείνονται και στους τρεις τομείς (αν και καταγράφεται καλή επίδοση όσον αφορά την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου). Όσον αφορά τη Ρουμανία, οι εν λόγω καταστάσεις είναι επικεντρωμένες στους τομείς «ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας» και «δημόσια στήριξη / κοινωνική προστασία και ένταξη». Από την άποψη του συνολικού αριθμού των προβληματικών ενδείξεων ακολουθούν η Κύπρος (9), η Ισπανία και η Κροατία (από 8 η καθεμία), η Λετονία, η Λιθουανία και η Πορτογαλία (από 7 η καθεμία). Στον αντίποδα, η Δανία καταγράφει βέλτιστη επίδοση ή επίδοση καλύτερη από τον μέσο όρο στο σύνολο των 14 δεικτών, ακολουθούμενη από τη Σουηδία (12 δείκτες), την Αυστρία (10 δείκτες) και τις Κάτω Χώρες (9 δείκτες). Όσον αφορά την ισότητα ευκαιριών και πρόσβαση στην αγορά εργασίας, η κατάσταση βελτιώθηκε κατά το τελευταίο έτος από την άποψη του ποσοστού ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση, του ποσοστού ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού και του ποσοστού των ΕΑΕΚ στην ΕΕ, αλλά παρέμεινε σε γενικές γραμμές αμετάβλητη από την άποψη του χάσματος μεταξύ των φύλων στην απασχόληση και την εισοδηματική ανισότητα (όπως υπολογίζεται βάσει του λόγου πεμπτημορίων εισοδήματος). Σε επίπεδο επιμέρους δεικτών: ·η Ισπανία, η Μάλτα, η Πορτογαλία και η Ρουμανία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά το ποσοστό ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα την εκπαίδευση και την κατάρτιση, σε αντιδιαστολή με την Κροατία, τη Λιθουανία και τη Σλοβενία που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Ελλάδα, η Ιταλία, η Μάλτα και η Ρουμανία καταγράφουν τη χειρότερη επίδοση όσον αφορά το χάσμα μεταξύ των φύλων στην απασχόληση, σε αντιδιαστολή με τη Λετονία, τη Λιθουανία και τη Σουηδία που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Λιθουανία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά την εισοδηματική ανισότητα, σε αντιδιαστολή με την καλή επίδοση που καταγράφουν η Τσεχική Δημοκρατία, η Σλοβενία, η Σλοβακία και η Φινλανδία· ·η κατάσταση όσον αφορά το ποσοστό ατόμων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι κρίσιμη στη Βουλγαρία, την Ελλάδα και τη Ρουμανία, σε αντιδιαστολή με την Τσεχική Δημοκρατία, τη Δανία, τις Κάτω Χώρες και τη Φινλανδία όπου καταγράφεται η βέλτιστη επίδοση· ·η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Κροατία, η Κύπρος και η Ρουμανία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά το ποσοστό των ΕΑΕΚ, ενώ η Δανία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία παρουσιάζουν τη βέλτιστη επίδοση. Όσον αφορά τις δυναμικές αγορές εργασίας και δίκαιες συνθήκες εργασίας, η κατάσταση βελτιώθηκε κατά το τελευταίο έτος από την άποψη των ποσοστών απασχόλησης και ανεργίας, της συμμετοχής σε ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας (ΕΠΑΕ) και της αύξησης του κατά κεφαλή ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών (ΑΔΕΝ), ενώ παρέμεινε σχετικά σταθερή από την άποψη του εισοδήματος εξαρτημένης εργασίας ανά εργαζόμενο. Σε επίπεδο επιμέρους δεικτών:

·η Ελλάδα, η Κροατία και η Ιταλία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά το ποσοστό απασχόλησής τους, σε αντιδιαστολή με τη Δανία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Ελλάδα καταγράφει τη χειρότερη επίδοση όσον αφορά το ποσοστό ανεργίας, σε αντιδιαστολή με την Τσεχική Δημοκρατία και τη Γερμανία που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Βουλγαρία, η Εσθονία, η Κροατία, η Ρουμανία και η Σλοβενία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά τη συμμετοχή σε ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, σε αντιδιαστολή με την επίδοση του Βελγίου, της Δανίας, της Γαλλίας, της Ουγγαρίας και της Σουηδίας· ·η ανάπτυξη του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών κατά κεφαλή θεωρείται ότι βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση στην Ελλάδα και την Κύπρο, σε αντιδιαστολή με την Πολωνία και τη Ρουμανία όπου καταγράφεται η βέλτιστη επίδοση· ·η Βουλγαρία, η Ουγγαρία και η Πολωνία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ανά εργαζόμενο, ενώ το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση. Όσον αφορά τη δημόσια στήριξη και την κοινωνική προστασία και ένταξη, η κατάσταση βελτιώθηκε κατά το τελευταίο έτος από την άποψη της διαθεσιμότητας δομών παιδικής φροντίδας, της ανάγκης για ιατρική περίθαλψη που δεν καλύπτεται, όπως αξιολογείται από τα ίδια τα άτομα, και των ψηφιακών δεξιοτήτων, αλλά επιδεινώθηκε από την άποψη του αντίκτυπου των κοινωνικών παροχών στη μείωση της φτώχειας. Σε επίπεδο επιμέρους δεικτών: ·η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Λιθουανία και η Ρουμανία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά την ικανότητα των κοινωνικών παροχών τους να μειώσουν τη φτώχεια, σε αντιδιαστολή με τη Δανία, την Αυστρία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Τσεχική Δημοκρατία, η Πολωνία και η Σλοβακία καταγράφουν τη χειρότερη επίδοση όσον αφορά τη διαθεσιμότητα δομών παιδικής φροντίδας, σε αντιδιαστολή με το Βέλγιο, τη Δανία, το Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία και τη Σουηδία που καταγράφουν τη βέλτιστη επίδοση· ·η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία και η Ρουμανία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά την ανάγκη για ιατρική περίθαλψη που δεν καλύπτεται, όπως αξιολογείται από τα ίδια τα άτομα (βάσει της μεθόδου δεν προέκυψε «βέλτιστη επίδοση»)· ·η Βουλγαρία και η Ρουμανία αντιμετωπίζουν κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά τα επίπεδα ψηφιακών δεξιοτήτων, ενώ η Δανία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες και η Φινλανδία παρουσιάζουν τη βέλτιστη επίδοση. Πίνακας 1. Σύνοψη των πρωταρχικών δεικτών που περιλαμβάνει ο κοινωνικός πίνακας αποτελεσμάτων Σημείωση: την 31η Οκτωβρίου 2017, δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τη συμμετοχή σε ΕΠΑΕ για την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Μάλτα και το Ηνωμένο Βασίλειο (δεν παρουσιάζονται στοιχεία για το Λουξεμβούργο λόγω ζητημάτων κατά την επαλήθευση των δεδομένων)· δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με την αύξηση του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών κατά κεφαλή για την Ιρλανδία, την Ουγγαρία, το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα· δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με τον λόγο πεμπτημορίων εισοδήματος, το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, και τον αντίκτυπο των κοινωνικών παροχών στη μείωση της φτώχειας για την Ιρλανδία).



Πλαίσιο 1. Συγκριτική αξιολόγηση - τρέχουσα κατάσταση Στην ανακοίνωση της 26ης Απριλίου 2017 για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων επισημαίνεται ότι: «Θα πραγματοποιηθεί συγκριτική αξιολόγηση και ανταλλαγή ορθών πρακτικών για μια σειρά από τομείς, όπως είναι η νομοθεσία για την προστασία της απασχόλησης, τα επιδόματα ανεργίας, οι ελάχιστοι μισθοί, το ελάχιστο εισόδημα και οι δεξιότητες». Η Επιτροπή ξεκίνησε το 2015, σε συνέχεια της Έκθεσης των Πέντε Προέδρων και σε συνεργασία με κράτη μέλη, δραστηριότητες συγκριτικής αξιολόγησης σε αρκετούς από τους τομείς που μνημονεύονται στην ανακοίνωση για τον πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Σκοπός της συγκριτικής αξιολόγησης είναι η υποστήριξη των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η ανοδική σύγκλιση προς την κατεύθυνση των βέλτιστων επιδόσεων. Συγκριτικά με άλλες δραστηριότητες διασταυρωμένης εξέτασης, όπου δίνεται κυρίως βαρύτητα στην αντιπαραβολή γενικών αποτελεσμάτων, οι συγκεκριμένες δραστηριότητες συγκριτικής αξιολόγησης επικεντρώνονται επίσης κυρίως σε πολιτικές δράσεις (δηλ. σε συγκεκριμένες πολιτικές παραμέτρους που μπορούν να επιφέρουν καλύτερα αποτελέσματα). Η Επιτροπή Απασχόλησης και η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας συμφώνησαν σε μια κοινή προσέγγιση που βασίζεται σε μια προσέγγιση τριών σταδίων: (1) προσδιορισμός των βασικών προκλήσεων και ενός συνόλου δεικτών αποτελεσμάτων σε υψηλό επίπεδο οι οποίοι είναι συναφείς με τον υπό εξέταση τομέα πολιτικής· (2) δείκτες επιδόσεων που καθιστούν δυνατή τη συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων· (3) προσδιορισμός των πολιτικών δράσεων, οι οποίες συνοδεύονται από γενικές αρχές που θα λειτουργούν ως κατευθύνσεις πολιτικής και, εφόσον υπάρχουν, από ειδικούς δείκτες. Σε αυτό το στάδιο, στόχος είναι να καταστεί δυνατή η πραγματοποίηση συγκρίσεων μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την κάθε πολιτική δράση και όχι ο καθορισμός τιμών αναφοράς. Οι συζητήσεις στο πλαίσιο της Επιτροπής Απασχόλησης επί ενός πιλοτικού έργου σχετικά με τις παροχές ανεργίας και τις ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας ξεκίνησαν τον 2016, για να καταλήξουν σε συμφωνία το 2017. Αυτό αφορά κυρίως τρεις δείκτες αποτελεσμάτων (ποσοστό ανεργίας, ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας και ποσοστό ανέργων που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας), δύο δείκτες επιδόσεων (ποσοστό ατόμων που επιθυμούν να εργαστούν τα οποία συμμετέχουν σε τακτικά μέτρα ενεργοποίησης και κάλυψη ατόμων που παραμένουν άνεργα για διάστημα κάτω των 12 μηνών από παροχές ανεργίας), και τρεις δείκτες πολιτικών δράσεων, κυρίως στο πεδίο των παροχών ανεργίας (ποσοστό αναπλήρωσης, όροι επιλεξιμότητας και διάρκεια των παροχών). Η ανάλυση των παροχών ανεργίας που παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 3.3 βασίζεται στα αποτελέσματα της δραστηριότητας συγκριτικής αξιολόγησης. Οι εργασίες που αφορούν τις πολιτικές δράσεις για τις πολιτικές ενεργοποίησης βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Στο πλαίσιο της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας τελεί επίσης υπό σχεδίαση από κοινού με κράτη μέλη μια δραστηριότητα συγκριτικής αξιολόγησης για τα συστήματα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος. Η τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τη συγκεκριμένη δραστηριότητα παρουσιάζεται στο κεφάλαιο 3.4. Πρόοδος σημειώνεται και στις εργασίες που αφορούν τις δεξιότητες συγκριτικής αξιολόγησης, με επικέντρωση στις πολιτικές δράσεις σχετικά με την εκπαίδευση των ενηλίκων. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων η Επιτροπή προτίθεται να διερευνήσει περαιτέρω το θέμα της συγκριτικής αξιολόγησης από κοινού με τα κράτη μέλη. Στόχος της είναι να προσδιοριστούν οι αρχές του πυλώνα ως προς τις οποίες η συγκριτική αξιολόγηση μπορεί να έχει θετική συμβολή προς την κατεύθυνση της αμοιβαίας μάθησης και της ανοδικής σύγκλισης.



3. ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ – ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

Στην παρούσα ενότητα παρουσιάζεται επισκόπηση των πρόσφατων βασικών δεικτών απασχόλησης και κοινωνικών δεικτών και των μέτρων που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη σε τομείς προτεραιότητας που προσδιορίζονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΕ για την απασχόληση, όπως εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το 2015. Για κάθε κατευθυντήρια γραμμή, παρουσιάζονται οι πρόσφατες εξελίξεις σχετικά με επιλεγμένους βασικούς δείκτες, καθώς και τα μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν από τα κράτη μέλη. Όσον αφορά τα μέτρα πολιτικής, η ενότητα αυτή βασίζεται στα εθνικά προγράμματα μεταρρυθμίσεων των κρατών μελών για το 2017 και σε πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εκτός αν ορίζεται διαφορετικά, στην έκθεση παρουσιάζονται μόνο τα μέτρα πολιτικής που εφαρμόστηκαν μετά τον Ιούνιο του 2016. Διεξοδική ανάλυση των πρόσφατων εξελίξεων της αγοράς εργασίας διατίθεται στην έκθεση με τίτλο «Labour Market and Wage Developments» (Εξελίξεις ως προς την αγορά εργασίας και τους μισθούς) για το 2017 και στην έκθεση με τίτλο «Employment and Social Developments in Europe» (Εξελίξεις ως προς την απασχόληση και τις κοινωνικές προκλήσεις) για το 2017. 3.1 Κατευθυντήρια γραμμή 5: Τόνωση της ζήτησης εργασίας Στην παρούσα ενότητα εξετάζεται η εφαρμογή της κατευθυντήριας γραμμής αριθ. 5 για την απασχόληση, στο πλαίσιο της οποίας συνιστάται στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν συνθήκες τόνωσης της ζήτησης εργασίας και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Καταρχάς, παρουσιάζεται επισκόπηση των δεικτών ανεργίας και απασχόλησης ανά κράτος μέλος, η οποία συμπληρώνει την ανάλυση σε επίπεδο ΕΕ που γίνεται στο κεφάλαιο 1, ώστε να αναδειχθεί πόσο σημαντική είναι η πρόκληση της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας στις διάφορες χώρες. Στη συνέχεια εξετάζεται η δυναμική της αυτοαπασχόλησης, ως δείκτη της αυτοαπασχόλησης και ως καθαυτή πηγή αύξησης της απασχόλησης. Τέλος, διερευνώνται οι βασικοί μακροοικονομικοί καθοριστικοί παράγοντες στο πλαίσιο της λήψης αποφάσεων προσλήψεων, και συγκεκριμένα οι εξελίξεις όσον αφορά τους μισθούς και τη φορολογική επιβάρυνση. Στην ενότητα 3.1.2 γίνεται αναφορά στα μέτρα πολιτικής που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη στους τομείς αυτούς για την προώθηση της ζήτησης εργασίας, συμπεριλαμβανομένων επιδοτήσεων για την πρόσληψη προσωπικού. 3.1.1 Βασικοί δείκτες Στα μισά σχεδόν κράτη μέλη το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε σημαντικά το 2016, κατά περισσότερο από 1 εκατοστιαία μονάδα. Ταχύτερη από τον μέσο όρο πτώση παρατηρήθηκε κυρίως σε ορισμένα κράτη μέλη που πλήττονται από πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας —ιδίως δε στην Ισπανία, την Κροατία και την Κύπρο (κατά 2 εκατοστιαίες μονάδες και άνω) αλλά και στην Ελλάδα και την Πορτογαλία— γεγονός που αποτελεί ένδειξη σύγκλισης προς χαμηλότερα επίπεδα ανεργίας. Παρ’ όλ’ αυτά, οι διαφορές παραμένουν μεγάλες. Όπως προκύπτει από το διάγραμμα 5 (το οποίο εξετάζει από κοινού τα επίπεδα και τις μεταβολές σύμφωνα με τη συμφωνηθείσα μέθοδο για την αξιολόγηση των πρωταρχικών δεικτών του κοινωνικού πίνακα αποτελεσμάτων), η διασπορά των ποσοστών ανεργίας εξακολούθησε να είναι ευμεγέθης το 2016, με τιμές που κυμαίνονταν από 4 % περίπου στην Τσεχική Δημοκρατία και τη Γερμανία («βέλτιστη επίδοση») έως 23,6 % στην Ελλάδα («κρίσιμη κατάσταση»). Παρόλο που το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε κατά 1,3 εκατοστιαίες μονάδες στην Ελλάδα, το συνολικό ποσοστό εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλό. Επίσης, το ποσοστό ανεργίας παραμένει υψηλό και στην Ιταλία, καθώς δεν παρουσίασε σημαντική βελτίωση το 2016 (μειώθηκε μόλις κατά 0,2 εκατοστιαίες μονάδες). Μεταξύ των κρατών μελών με ποσοστό ανεργίας κάτω από τον μέσο όρο, η Εσθονία και η Αυστρία κατέγραψαν ελαφρά αύξηση το 2016. Παρά τη σταθερή μείωση που σημειώνεται από το 2013, στην πλειονότητα των κρατών μελών το ποσοστό ανεργίας εξακολουθούσε να είναι υψηλότερο το 2016 σε σχέση με το 2008 (διάγραμμα 6). Μοναδικές εξαιρέσεις αποτελούν η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Πολωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τσεχική Δημοκρατία. Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ (υπολογισμοί της ΓΔ EMPL). Περίοδος: επίπεδα 2016 και ετήσιες μεταβολές σε σχέση με το 2015. Σημείωση: το σημείο τομής των αξόνων είναι ο μη σταθμισμένος μέσος όρος της ΕΕ. Το υπόμνημα παρουσιάζεται στο παράρτημα. Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ. Το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε σε 27 από τα 28 κράτη μέλη, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Μόνο το Λουξεμβούργο κατέγραψε ελαφρά μείωση κατά το τελευταίο έτος. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα 7, τα ποσοστά απασχόλησης παρουσιάζουν μερική μόνο σύγκλιση. Αυτό αποτυπώνεται στην ελαφρώς αρνητική κλίση της γραμμής παλινδρόμησης που συνδέει τις μεταβολές με τα επίπεδα των ποσοστών απασχόλησης. Από το παραπάνω προκύπτει ότι τα κράτη μέλη που χαρακτηρίζονται από χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης παρουσιάζουν ελαφρώς ταχύτερη αύξηση από τον μέσο όρο και αντιστρόφως —πρόκειται όμως για μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από σποραδικότητα. Τα ποσοστά απασχόλησης (ηλικιακή ομάδα 20-64) παρουσιάζουν ευρείες αποκλίσεις, καθώς κυμαίνονται από 56,2 % στην Ελλάδα έως 81,2 % στη Σουηδία. Στο κατώτερο άκρο, το ποσοστό απασχόλησης παραμένει πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (κάτω από 65 %) στην Ελλάδα, την Κροατία, την Ιταλία (που επισημαίνονται ως χώρες ευρισκόμενες σε «κρίσιμη κατάσταση») και την Ισπανία (η οποία εμπίπτει στην κατηγορία «κακή επίδοση, αλλά βελτιούμενη» χάρη στη σημαντική βελτίωση που σημείωσε). Είναι οριακά υψηλότερο στη Ρουμανία, το Βέλγιο και τη Βουλγαρία, αν και αυξάνεται με ρυθμό βραδύτερο από τον μέσο όρο. Αντίθετα, οι Κάτω Χώρες, η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Σουηδία επισημαίνονται ως χώρες με «βέλτιστη επίδοση», με ποσοστά απασχόλησης που ανέρχονται σε 77% και πάνω. Σύμφωνα με τις οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του φθινοπώρου του 2017 αναμένεται αύξηση της απασχόλησης σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη κατά το 2017 και το 2018.

Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ (υπολογισμοί της ΓΔ EMPL). Περίοδος: επίπεδα 2016 και ετήσιες μεταβολές σε σχέση με το 2015. Σημείωση: το σημείο τομής των αξόνων είναι ο μη σταθμισμένος μέσος όρος της ΕΕ. Το υπόμνημα παρουσιάζεται στο παράρτημα. Το μέσο ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ αυξάνεται διαρκώς από το 2013 και βρίσκεται πλέον πάνω από τα προ κρίσης επίπεδα, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Το 2016 περισσότερα από τα μισά κράτη μέλη, 17 χώρες, εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα επίπεδα του 2008 (Διάγραμμα 8). Αυτό είναι ιδιαίτερα αισθητό στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση —ιδίως στην Ελλάδα (-10,1 εκατοστιαίες μονάδες), την Κύπρο (-7,7 εκατοστιαίες μονάδες), την Ισπανία (-4,6 εκατοστιαίες μονάδες) και την Κροατία (-3,5 εκατοστιαίες μονάδες). Ωστόσο, είναι ενθαρρυντικό ότι η ανάκαμψη έχει συμβάλει στην αύξηση της απασχόλησης σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη συγκριτικά με το 2013. Η μεγαλύτερη αύξηση του ποσοστού απασχόλησης από το 2008 σημειώθηκε στην Ουγγαρία (+8,5 εκατοστιαίες μονάδες) και τη Λιθουανία (+5,3 εκατοστιαίες μονάδες). Πηγή: Eurostat, ΕΕΔ. Σε συνθήκες συνεχούς αύξησης της απασχόλησης, οι τάσεις στην αυτοαπασχόληση είναι κατά κανόνα πιο σταθερές. Το μέσο ποσοστό απασχόλησης μειώθηκε το 2016 σε 14,0 %, το χαμηλότερο ποσοστό από το 2008, καθώς η συνολική απασχόληση (+1,5 %) αυξήθηκε με ταχύτερο ρυθμό από την αυτοαπασχόληση (+0,3 %). Ωστόσο, εξαιρουμένου του πρωτογενούς τομέα (γεωργία, δασοκομία και αλιεία), ο οποίος υφίσταται διαρθρωτική συρρίκνωση, ο αριθμός των αυτοαπασχολουμένων αυξήθηκε με σχεδόν εξίσου γρήγορο ρυθμό με τη συνολική απασχόληση (κατά 1,3 %). Η αυτοαπασχόληση ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών συνέχισε να αυξάνεται σταθερά: το ποσοστό αυτοαπασχολούμενων που δεν είναι πολίτες της Ένωσης αυξήθηκε σε 12,2 % το 2016, από 11,9 % το 2015 (ήταν μόλις 10,0 % το 2010). Επίσης, οι δημογραφικές εξελίξεις έχουν επιφέρει σημαντική αύξηση του αριθμού των αυτοαπασχολουμένων ηλικίας 65 ετών και άνω. Το 2016 ο αριθμός τους ισοδυναμούσε με το 8 % του συνολικού αριθμού των αυτοαπασχολουμένων (6 % το 2006). Σε απόλυτες τιμές, η αυτοαπασχόληση αυξήθηκε το 2016 στην πλειονότητα των κρατών μελών. Οι εξελίξεις σε επίπεδο τομέων έπαιξαν κάποιο ρόλο, καθώς μείωση σημειώθηκε κυρίως σε κράτη μέλη όπου το ποσοστό των αυτοαπασχολουμένων στον πρωτογενή τομέα ήταν υψηλότερο από τον μέσο όρο (Κροατία, Ρουμανία, Σλοβενία, Βουλγαρία, Πορτογαλία, Φινλανδία και Πολωνία). Μείωση καταγράφηκε επίσης στην Κύπρο, τη Γερμανία, το Βέλγιο, τη Σουηδία και την Ιταλία, ενώ η αυτοαπασχόληση αυξήθηκε σε όλα τα υπόλοιπα κράτη μέλη (κατά 5 % και άνω στο Λουξεμβούργο, τη Σλοβακία και το Ηνωμένο Βασίλειο). Το ποσοστό αυτοαπασχόλησης των ανδρών συνέχισε να μειώνεται σταθερά (σε 17,5 % το 2016 ενώ υπερέβαινε το 18 % το 2014), ενώ το ποσοστό αυτοαπασχόλησης των γυναικών παρέμεινε αμετάβλητο (περίπου 9,9 %) σε σχέση με το 2012. Η αυτοαπασχόληση χωρίς υπαλλήλους (οι λεγόμενοι εργαζόμενοι για ίδιο λογαριασμό) παρέμεινε ευρέως διαδεδομένη. Το 2016 ο αριθμός των εργαζομένων για ίδιο λογαριασμό εκτός πρωτογενούς τομέα αυξήθηκε κατά 1,8 % (και ανήλθε σε ποσοστό κατά 9 % υψηλότερο σε σχέση με το 2008), ενώ ο αριθμός των εργοδοτών (αυτοαπασχολούμενοι με υπαλλήλους εκτός πρωτογενούς τομέα) αυξήθηκε κατά μόλις 0,3 % (και κατήλθε σε ποσοστό κατά 10 % χαμηλότερο σε σχέση με το 2008). Η αυτοαπασχόληση χωρίς υπαλλήλους μπορεί να υποκρύπτει καταστάσεις ψευδο-αυτοαπασχόλησης σε ορισμένες περιπτώσεις. Το θέμα αυτό εξετάζεται αναλυτικότερα στην ενότητα 3.3 σε συνδυασμό με την κατάτμηση της αγοράς εργασίας. Η αύξηση των μισθών παραμένει συγκρατημένη στην ΕΕ, παρά τη διαρκή βελτίωση στην αγορά εργασίας. Οι πραγματικοί μισθοί, προσαρμοσμένοι ως προς τη μεταβολή των τιμών καταναλωτή, αυξήθηκαν σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, αυξανόμενοι συνολικά κατά 1,3 % στην ΕΕ. Η αύξηση ήταν μικρότερη στην ευρωζώνη όπου, στο περιβάλλον χαμηλού πληθωρισμού που επικράτησε το 2015 και το 2016, οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά ελαφρώς λιγότερο από 1 % και τα δύο αυτά έτη. Η συγκρατημένη αύξηση των μισθών, σε συνδυασμό με την ελαφρά επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικότητας, μεταφράστηκε σε συγκρατημένη ενίσχυση της δυναμικής του κόστους εργασίας κατά μονάδα. Το εισόδημα εξαρτημένης εργασίας ποικίλει σημαντικά ανά την Ευρώπη, καθώς κυμαίνεται από 4,6 EUR ανά δεδουλευμένη ώρα στη Βουλγαρία έως 43,3 EUR στο Λουξεμβούργο. Επίσης, από το διάγραμμα 9 προκύπτει ότι η Ευρώπη σε γενικές γραμμές είναι χωρισμένη σε δύο ομάδες χωρών με χαμηλούς και υψηλούς μισθούς, όπου μόνο η Κύπρος, η Σλοβενία, η Ιταλία και η Ισπανία είναι κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ. Στο κατώτερο άκρο ξεχωρίζουν ιδίως η Βουλγαρία, η Πολωνία και η Ουγγαρία, αλλά και η Ρουμανία, η οποία κατέγραψε σημαντική αύξηση το τελευταίο έτος. Παρατηρούνται κάποιες ενδείξεις σύγκλισης, αν και η συσχέτιση μεταξύ του απόλυτου επιπέδου των μισθών και της μεταβολής του εισοδήματος από εργασία δεν φαίνεται ισχυρή. Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί. Περίοδος: επίπεδα 2016 και ετήσιες μεταβολές σε σχέση με το 2015. Σημείωση: το σημείο τομής των αξόνων είναι ο μη σταθμισμένος μέσος όρος της ΕΕ. Το υπόμνημα παρουσιάζεται στο παράρτημα. Την περίοδο 2011-2016 η αύξηση των πραγματικών μισθών υστέρησε έναντι της μέσης αύξησης της παραγωγικότητας στην πλειονότητα των κρατών μελών (σε 18 από τα 28). Σε έξι χώρες (Βέλγιο, Κύπρος, Φινλανδία, Κροατία, Ελλάδα, Πορτογαλία) η αύξηση των πραγματικών μισθών υπήρξε αρνητική την περίοδο 2014-2016. Αλλά και σε βάθος χρόνου, η αύξηση των πραγματικών μισθών κατά μέσο όρο παρουσιάζει υστέρηση σε σχέση με την παραγωγικότητα (βλ. διάγραμμα 10). Πηγή: Eurostat, εθνικοί λογαριασμοί (υπολογισμοί της ΓΔ EMPL).

Η εξέλιξη της ανταγωνιστικότητας του κόστους ήταν ευνοϊκή για την εξισορρόπηση στην ευρωζώνη, αλλά η πρόοδος επιβραδύνεται. Στην ευρωζώνη, μετά από ένα παρατεταμένο διάστημα δημοσιονομικής πειθαρχίας και συγκράτησης των μισθών, τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν επιστρέψει ως το 2015 σε πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Στο πλαίσιο της συγκρατημένης αύξησης των μισθών στην ευρωζώνη, το ονομαστικό κόστος εργασίας κατά μονάδα αυξήθηκε με ελαφρώς ταχύτερο ρυθμό σε χώρες που χαρακτηρίζονται από μεγάλης κλίμακας και διάρκειας πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών σε σχέση με τις χώρες που παρουσιάζουν ελλείμματα. Ωστόσο, η διαφορά συρρικνώθηκε κάπως το 2016, επιβραδύνοντας την εξισορρόπηση. Στην πλειονότητα των κρατών μελών, ο ρυθμός της αύξησης των μισθών το 2016 ήταν βραδύτερος ή ίσος με τον προβλεπόμενο με βάση την ιστορική σχέση με την ανεργία, με κύριο χαρακτηριστικό την υστέρηση των μισθών σε σχέση με τη μείωση της ανεργίας. Στις χώρες όπου η αύξηση των μισθών παρέμεινε πολύ μικρότερη από την ιστορική σχέση συγκαταλέγονται το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Φινλανδία, η Σλοβακία και η Σουηδία. Η καμπύλη Phillips — η (κατά κανόνα αρνητική) σχέση μεταξύ της αύξησης των μισθών και της ανεργίας— επιβεβαιώνει ότι οι μισθοί αντιδρούν με βραδύτητα στην ανάκαμψη, ιδίως στην ευρωζώνη. Στο διάγραμμα 11 αντιπαραβάλλεται η ετήσια μεταβολή του ονομαστικού εισοδήματος εξαρτημένης εργασίας ανά εργαζόμενο με το λεγόμενο χάσμα του ποσοστού ανεργίας, δηλαδή τη διαφορά μεταξύ του ποσοστού της πραγματικής ανεργίας και της τάσης της. Από την εκδήλωση της κρίσης, η καμπύλη είναι πιο επίπεδη σε σχέση με το παρελθόν, στοιχείο που υποδηλώνει ασθενέστερη αντίδραση των μισθών στη μείωση της ανεργίας. Επίσης, το ποσοστό αύξησης του εισοδήματος εξαρτημένης εργασίας κινείται την τελευταία τριετία σε επίπεδα υποδεέστερα της προβλεπόμενης τάσης, δεδομένης της βελτίωσης στην αγορά εργασίας. Η μέτρια δυναμική των μισθών οφείλεται στην αναιμική ανάπτυξη της παραγωγικότητας, στις προοπτικές χαμηλού πληθωρισμού, στην επίδραση μιας σειράς μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας και στην αδράνεια που εξακολουθεί να υπάρχει στην αγορά εργασίας. Ειδικότερα, το τρέχον ποσοστό ανεργίας ενδέχεται να μην αποτυπώνει σε ικανοποιητικό βαθμό την πραγματική κατάσταση της αξιοποίησης των πόρων στην αγορά εργασίας. Εκτός από τα άτομα που βρίσκονται πρακτικά σε αναζήτηση εργασίας (δηλ. τους ανέργους) πρόσθετες καθοδικές πιέσεις στους μισθούς ενδέχεται να ασκούνται και από αποθαρρυμένους εργαζομένους και υποαπασχολούμενους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης. Η επιδείνωση των πληθωριστικών προοπτικών και η επιβράδυνση της παραγωγικότητας ενδέχεται επίσης να επηρεάζουν τις μισθολογικές διαπραγματεύσεις, διατηρώντας την ανάπτυξη των μισθών σε χαμηλά επίπεδα και υπονομεύοντας, έτσι, τη διατηρησιμότητα της ανάκαμψης. Βάσει των μισθών που συμφωνήθηκαν κατόπιν διαπραγματεύσεων προκύπτει σαφής εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι πιέσεις στους μισθούς δεν είχαν αντίκρισμα, ιδίως στην ευρωζώνη: η ετήσια εκατοστιαία μεταβολή το πρώτο τρίμηνο του 2017 ήταν 1,5 %, επίπεδο χαμηλότερο κατά σχεδόν 0,5 εκατοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον ρυθμό της κατά τα αρχικά στάδια της ανάκαμψης. Πηγή: ΓΔ ECFIN, βάση δεδομένων AMECO και Eurostat, ΕΕΔ. Η φορολογική επιβάρυνση της εργασίας είναι σε γενικές γραμμές σταθερή στην Ευρώπη, με σημαντικές, όμως, διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Το 2016 η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης για τους εργαζόμενους που ζουν μόνοι και οι οποίοι αμείβονται με τον μέσο μισθό ήταν πιο σημαντική στην Αυστρία (-2,4 εκατοστιαίες μονάδες), το Βέλγιο (-1,4 εκατοστιαίες μονάδες) και την Ιταλία (-1,2 εκατοστιαίες μονάδες), ενώ αυξήθηκε αισθητά στις Κάτω Χώρες (1,3 εκατοστιαίες μονάδες), την Ελλάδα (1,0 εκατοστιαίες μονάδες) και την Πολωνία (0,9 εκατοστιαίες μονάδες). Όπως προκύπτει από το διάγραμμα 12, η φορολογική επιβάρυνση κυμαίνεται από κάτω του 30 % στην Ιρλανδία και τη Μάλτα έως γύρω στο 50 % στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ουγγαρία, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Αυστρία. Παρόμοια διασπορά μπορεί να παρατηρηθεί σε ό,τι αφορά τους εργαζόμενους με χαμηλότερο εισόδημα (οι οποίοι ορίζονται ως εργαζόμενοι που αμείβονται με το 67 % του μέσου μισθού), αν και οι τάσεις διαφέρουν μεταξύ των χωρών όσον αφορά την προοδευτικότητα των φορολογικών συντελεστών. Μεταξύ 2013 και 2016 η μη σταθμισμένη μέση φορολογική επιβάρυνση μειώθηκε κατά 0,5 εκατοστιαίες μονάδες (και κατά 0,8 εκατοστιαίες μονάδες για τους εργαζόμενους με χαμηλό εισόδημα), ενώ καταγράφηκαν μεγάλες μειώσεις σε κάποιες από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά (σε Βέλγιο και Αυστρία, αλλά και σε Ιταλία και Γαλλία, μόνο όμως για τους εργαζόμενους με χαμηλό εισόδημα), καθώς επίσης και στη Ρουμανία και τη Δανία. Αντίθετα, υπήρξαν σημαντικές αυξήσεις στο Λουξεμβούργο και, μόνο για τους χαμηλόμισθους, στην Πορτογαλία. Πηγή: βάση δεδομένων Ευρωπαϊκής Επιτροπής-ΟΟΣΑ σχετικά με φόρους και παροχές. Σημείωση: τα δεδομένα αφορούν νοικοκυριά εργαζομένων που ζουν μόνοι (χωρίς παιδιά). Δεν διατίθενται πρόσφατα στοιχεία για την Κύπρο. 3.1.2 Διαμόρφωση πολιτικής Τα κράτη μέλη εξακολούθησαν να προσφεύγουν σε επιδοτήσεις της απασχόλησης προκειμένου να στηρίξουν τη ζήτηση εργασίας και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Τα περισσότερα μέτρα στον τομέα αυτό στοχεύουν σε συγκεκριμένες ομάδες που αντιμετωπίζουν προβλήματα ένταξης στην αγορά εργασίας (π.χ. νέοι, άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, μακροχρόνια άνεργοι, πρόσφυγες κ.λπ.) και περιλαμβάνουν την παροχή οικονομικών κινήτρων (ή επιστροφές φόρου/εισφορών κοινωνικής ασφάλισης) στους εργοδότες για την πρόσληψη στοχευμένων εργαζομένων. Κατά την περίοδο αναφοράς (από το δεύτερο εξάμηνο του 2016 και μετά) στοχευμένες επιδοτήσεις για την πρόσληψη προσωπικού θεσπίστηκαν από αρκετά κράτη μέλη (αναλυτικότερα στοιχεία παρατίθενται στην ενότητα 3.2). Μικρός αριθμός χωρών θέσπισαν επίσης (ή σχεδιάζουν να θεσπίσουν) επιδοτήσεις για την πρόσληψη προσωπικού που απευθύνονται σε ευρύτερο κοινό, δηλαδή χωρίς (ή με ελαστικούς) όρους επιλεξιμότητας, συνήθως με σκοπό την προώθηση της εργασίας αορίστου χρόνου. Η Ιταλία θέσπισε, μόνο για τις νότιες περιοχές της χώρας, μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης για τους εργοδότες που προσλαμβάνουν σε μόνιμη βάση (ή μέσω επαγγελματικής μαθητείας) άτομα ηλικίας κάτω των 25 ετών ή άτομα που παραμένουν άνεργα για διάστημα άνω των έξι μηνών. Η Γαλλία παρέτεινε κατά έξι μήνες (για το πρώτο εξάμηνο του 2017, και πλέον υπό σταδιακή κατάργηση) την πριμοδότηση ύψους 4 000 EUR χορηγούμενη για την πρόσληψη από μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις υπαλλήλου με μισθό έως 1,3 φορές τον κατώτατο μισθό, από την οποία επωφελήθηκαν κοντά στα 1,6 εκατομμύρια εργαζόμενοι. Στην Αυστρία εξετάζεται επί του παρόντος η θέσπιση επιμίσθιου απασχόλησης με στόχο τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας μέσω της μείωσης του μισθολογικού κόστους για τους εργοδότες που ανοίγουν νέες θέσεις εργασίας. Σε άλλες περιπτώσεις, επιδοτήσεις για την πρόσληψη προσωπικού στοχεύουν σε διάφορες μειονεκτούσες ομάδες. Για παράδειγμα, η Πορτογαλία θέσπισε οικονομικά κίνητρα για την πρόσληψη μόνιμου προσωπικού με τη μορφή μερικής απαλλαγής από τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για ορισμένες ευάλωτες ομάδες (νέους, μακροχρόνια άνεργους, άτομα μεγαλύτερης ηλικίας). Επιπλέον, στο πλαίσιο ενός μέτρου στήριξης των προσλήψεων, που στοχεύει τις ίδιες ομάδες, παρέχονται κίνητρα για τη μετατροπή συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε αορίστου. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) συνεισφέρει σε αυτό το μέτρο, όπως και σε μια πρόσφατη πρωτοβουλία με στόχο την προώθηση της μετάβασης από τις συμβάσεις μαθητείας σε συμβάσεις αορίστου χώρου. Η Κύπρος θέσπισε επιδοτήσεις απασχόλησης για την πρόσληψη ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων δικαιούχων ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος και ατόμων με αναπηρίες. Στην Ουγγαρία, το ΕΚΤ συνεισφέρει στην ενίσχυση των προοπτικών απασχόλησης των κοινωνικών επιχειρήσεων μέσω κινήτρων και επιδοτήσεων για τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ορισμένα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για την προώθηση της επιχειρηματικότητας και των νεοσύστατων επιχειρήσεων. Για παράδειγμα, η Ουγγαρία στηρίζει τους νέους ηλικίας κάτω των 30 ετών και τους εγγεγραμμένους αναζητούντες εργασία ηλικίας άνω των 30 ετών να γίνουν επιχειρηματίες στο πλαίσιο του προγράμματος «Εγγυήσεις για τη νεολαία». Στη Ρουμανία, το εθνικό πρόγραμμα για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, με την υποστήριξη του ΕΚΤ, στοχεύει στην προώθηση της ανάπτυξης νέων ΜΜΕ. Στη Φινλανδία, από το 2018 θα παρέχεται η δυνατότητα λήψης του επιδόματος ανεργίας υπό μορφή επιχορήγησης για την ίδρυση νέας επιχείρησης και όταν το άτομο εργάζεται ως επιχειρηματίας μερικής απασχόλησης. Επιπλέον, παραμένει σε εξέλιξη ο διάλογος σχετικά με το πώς θα καταστεί ευκολότερη η σύσταση εταιρειών από ανέργους. Επίσης, σε πολλά κράτη μέλη έχουν ληφθεί μέτρα που διασφαλίζουν ότι οι αυτοαπασχολούμενοι απολαμβάνουν επαρκή κοινωνικά δικαιώματα (βλ. ενότητα 3.3 σχετικά με την κατάτμηση της αγοράς εργασίας). Αρκετά κράτη μέλη μείωσαν το κόστος εργασίας μέσω της περικοπής της φορολογικής επιβάρυνσης, συχνά με στόχο τα χαμηλότερα εισοδήματα. Τους τελευταίους μήνες η φορολογική επιβάρυνση αντιμετωπίστηκε σε αρκετές χώρες, ιδίως για τα άτομα με χαμηλό εισόδημα, στο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων που επικεντρώνονταν στη φορολογία φυσικών προσώπων, συχνά μέσω της αύξησης του αφορολόγητου ορίου (δηλ. του αφορολόγητου ποσού του εισοδήματος). Στη Γερμανία, για παράδειγμα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αναπροσάρμοσε τους συντελεστές φόρου εισοδήματος με στόχο τη μείωση της υπερφορολόγησης και την αύξηση του βασικού ατομικού αφορολόγητου ορίου, της έκπτωσης φόρου λόγω τέκνων, του επιδόματος τέκνων και του συμπληρώματος λόγω τέκνων. Στην Εσθονία, το κοινοβούλιο υπερψήφισε το νέο νομοσχέδιο φορολογικής μεταρρύθμισης που θα τεθεί σε ισχύ το 2018 και προβλέπει αύξηση της βασικής έκπτωσης φόρου εισοδήματος σε 500 EUR τον μήνα (από 180 EUR τον μήνα το 2017). Η Λιθουανία τροποποίησε τον νόμο για τη φορολογία φυσικών προσώπων, αυξάνοντας το βασικό και το συμπληρωματικό ποσό του εισοδήματος που απαλλάσσεται του φόρου. Η Ουγγαρία αύξησε το οικογενειακό αφορολόγητο όριο για τους εργαζόμενους με δύο παιδιά. Το Ηνωμένο Βασίλειο αύξησε το ατομικό αφορολόγητο όριο σε 11 500 GBP (περίπου 13 100 EUR) ανά έτος και το κατώφλι για τον υψηλότερο συντελεστή από 43 000 GBP σε 45 000 GBP (51.400 EUR). Η Γαλλία μείωσε περαιτέρω τον φόρο εισοδήματος για τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα. Στο Βέλγιο, η δεύτερη φάση της φορολογικής μεταρρύθμισης των Βρυξελλών, που περιλαμβάνει πρόσθετες μειώσεις του φόρου φυσικών προσώπων και μετατόπιση του βάρους από τη φορολόγηση της εργασίας στη φορολόγηση των ακινήτων, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2017. Στη Λετονία, μια ευρεία φορολογική μεταρρύθμιση περιλαμβάνει την αντικατάσταση του ενιαίου φορολογικού συντελεστή του 23 % στη φορολογία φυσικών προσώπων από ένα προοδευτικό σύστημα. Η Κύπρος κατάργησε την «έκτακτη εισφορά» —έναν προοδευτικό φόρο επί του ακαθάριστου μηνιαίου εισοδήματος όλων των «εργοδοτούμενων, αυτοτελώς εργαζόμενων και συνταξιούχων». Η Σλοβενία τροποποίησε τον νόμο περί φορολογίας φυσικών προσώπων ώστε να μειώσει την επιβάρυνση του φόρου φυσικών προσώπων. Πολλά κράτη μέλη πραγματοποίησαν επίσης παρεμβάσεις σε σχέση με τη φορολογική επιβάρυνση μέσω μειώσεων στις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Στη Γαλλία, οι εργοδοτικές εισφορές μειώθηκαν και αντισταθμίστηκαν εν μέρει από αυξήσεις στην πλευρά των εργαζομένων. Σε άλλες χώρες, πάλι, οι μειώσεις στις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης αποσκοπούσαν στη στήριξη της απασχόλησης συγκεκριμένων ομάδων-στόχων, όπως οι νέοι και οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας (Βέλγιο και Ιταλία), τα άτομα με αναπηρίες (Μάλτα), οι νεοπροσληφθέντες με συμβάσεις αορίστου χρόνου (Ιταλία) ή οι νεοπροσληφθέντες από αυτοαπασχολούμενους (Σουηδία). Η Ουγγαρία μείωσε τον φόρο κοινωνικής ασφάλισης, κάτι που είχε αντίκτυπο στη φορολογική επιβάρυνση των χαμηλόμισθων. Παράλληλα, αρκετές χώρες (Ελλάδα, Λιθουανία, Λετονία, Κροατία) θέσπισαν ή αύξησαν τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για τους αυτοαπασχολούμενους ή για όσους απασχολούνται σε άτυπες μορφές εργασίας. Τέλος, από το 2018 η Λετονία θα προβεί σε γενική μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζόμενους με στόχο τη χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης. Με βάση τις ευρείες μεταρρυθμίσεις των προηγούμενων ετών, ορισμένα κράτη μέλη θεσπίζουν περαιτέρω αλλαγές στα εθνικά συστήματα καθορισμού των μισθών. Το Βέλγιο, κατόπιν διαβούλευσης με κοινωνικούς εταίρους ολοκλήρωσε την αναθεώρηση του νόμου του 1996 για τον καθορισμό των μισθών, καθιερώνοντας έναν αυτόματο διορθωτικό μηχανισμό, θεσπίζοντας ένα περιθώριο ασφάλειας και ενισχύοντας τη νομική βάση του μισθολογικού κανόνα, ώστε να αποτραπούν οι απώλειες σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας του κόστους. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσης τον Ιούλιο του 2017 την πρόθεσή της να απλοποιήσει και να προωθήσει τη συμμετοχή των εργαζομένων στις παροχές των επιχειρήσεών τους. Η Κροατία έκανε αποτελεσματικότερη τη διαδικασία των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συλλογικών συμβάσεων που είναι δεσμευτικές για την κυβέρνηση διασφαλίζοντας την ισότιμη πρόσβαση στις επιτροπές διαπραγμάτευσης, βελτιώνοντας τη χρηματοοικονομική διαχείριση των κονδυλίων του κρατικού προϋπολογισμού και διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του συστήματος μισθοδοσίας. Η Πορτογαλία ανέστειλε προσωρινά την αυτόματη λήξη των συλλογικών συμβάσεων, για μια περίοδο 18 μηνών έως τον Ιούλιο του 2018, λόγω του μικρού αριθμού των νέων υπογραφεισών συλλογικών συμβάσεων. Επίσης, μετά τη δημοσίευση της πράσινης βίβλου για τις εργασιακές σχέσεις, και στο πλαίσιο της τριμερούς συμφωνίας με τους κοινωνικούς εταίρους, η κυβέρνηση σχεδιάζει μέτρα για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Στη Σλοβενία, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις του δημόσιου τομέα και η κυβέρνηση συνέχισαν τις διαπραγματεύσεις με στόχο την εξεύρεση τρόπων για τη χαλάρωση αρκετών προσωρινών μέτρων λιτότητας που θεσπίστηκαν με τον νόμο του 2012 για τη δημοσιονομική ισορροπία, σε θέματα όπως η σύνδεση της αμοιβής για την εργασιακή απόδοση με την αύξηση του φόρτου εργασίας, η αύξηση του μισθού μετά από προαγωγή, η αποζημίωση όσον αφορά τις ετήσιες άδειες και η λύση της σύμβασης εργασίας των ατόμων που πληρούν τους όρους συνταξιοδότησης. Στη Γαλλία, η νέα μεταρρύθμιση του εργατικού νόμου θεσπίστηκε κατόπιν διαβούλευσης με κοινωνικούς εταίρους, επεκτείνοντας περαιτέρω την περίμετρο εντός της οποίας υπερισχύουν οι επιχειρησιακές συμβάσεις και καθορίζοντας, παράλληλα, σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να διατηρείται ο αποφασιστικός χαρακτήρας των κλαδικών συμβάσεων.

Μερικά κράτη μέλη αναπροσάρμοσαν τους κατώτατους μισθούς τους ή έλαβαν μέτρα για να καταστήσουν πιο προβλέψιμα τα πλαίσια καθορισμού του κατώτατου μισθού με τη συμμετοχή κοινωνικών εταίρων. Στη Βουλγαρία, η κυβέρνηση κατέθεσε σχέδιο μηχανισμού για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού που προβλέπει τρία σενάρια και ένα σκέλος ανάλυσης αντίκτυπου, εν αναμονή της συμφωνίας με τους κοινωνικούς εταίρους. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να αυξήσει σταδιακά τον κατώτατο μισθό από το σημερινό επίπεδο των 230 EUR τον μήνα σε 305 EUR το 2020. Η Ρουμανία έχει καθορίσει το ύψος του κατώτατου μισθού έως το 2020 στο κυβερνητικό πρόγραμμά της. Ο κατώτατος μισθός έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2010 και προβλέπεται να αυξηθεί από 315 EUR τον μήνα σε 380 EUR το 2020. Στην Ιρλανδία, ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε από 9,15 EUR την ώρα το 2016 σε 9,25 EUR το 2017 βάσει των εισηγήσεων της επιτροπής για τις χαμηλές αμοιβές, η οποία αξιολογεί επίσης τον κοινωνικό αντίκτυπο των αναπροσαρμογών του κατώτατου μισθού. Η ιρλανδική κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα περαιτέρω αύξηση του κατώτατου μισθού σε 9,55 EUR την ώρα από τον Ιανουάριο του 2018. Η Λετονία θέσπισε αύξηση του κατώτατου μισθού από 380 EUR σε 430 EUR τον μήνα, από την 1η Ιανουαρίου 2018. Η Πολωνία αύξησε τον μηνιαίο κατώτατο μισθό σε 2000 PLN και θέσπισε κατώτατη ωριαία αμοιβή για τα άτομα που εργάζονται με σύμβαση αστικού δικαίου (13 PLN την ώρα, δηλ. περίπου 3 EUR). Στην Πορτογαλία, κατόπιν τριμερούς συμφωνίας με τους κοινωνικούς εταίρους, η κυβέρνηση αύξησε τον νόμιμο κατώτατο μισθό την 1η Ιανουαρίου 2017 από 530 EUR σε 557 EUR τον μήνα. Η αύξηση συνοδεύτηκε από προσωρινή μείωση των εργοδοτικών εισφορών κοινωνικής ασφάλισης για τους εργαζόμενους που λαμβάνουν τον κατώτατο μισθό. Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει στόχο την αύξηση του εθνικού κατώτατου μισθού για τα άτομα ηλικίας άνω των 25 ετών έως και στο 60 % του διάμεσου εισοδήματος έως το 2020 (περί τα 9 GBP την ώρα, δηλ. περίπου 10,3 EUR ). Μετά την ετήσια αναπροσαρμογή του Απριλίου του 2017 οι ελάχιστες αποδοχές διαβίωσης αυξήθηκαν σε 7,50 GBP την ώρα, (8,6 EUR ) όπως αυξήθηκε και ο εθνικός κατώτατος μισθός για τους εργαζόμενους νέους και τους μαθητευόμενους. Στη Γερμανία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υιοθέτησε την εισήγηση της μόνιμης επιτροπής καθορισμού του κατώτατου μισθού των κοινωνικών εταίρων, αυξάνοντας τον γενικό κατώτατο μισθό από 8,50 σε 8,84 EUR την ώρα από την 1η Ιανουαρίου 2017.



3.2 Κατευθυντήρια γραμμή 6: Ενίσχυση της προσφοράς εργασίας και των δεξιοτήτων Στην παρούσα ενότητα εξετάζεται η εφαρμογή της κατευθυντήριας γραμμής για την απασχόληση αριθ. 6, στο πλαίσιο της οποίας συνιστάται στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν συνθήκες που προάγουν την προσφορά εργασίας και τις δεξιότητες. Παρουσιάζονται οι δείκτες σχετικά με τον αντίκτυπο του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης στην απασχολησιμότητα του εργατικού δυναμικού (επάρκεια σε βασικές δεξιότητες, συμμετοχή στη διά βίου μάθηση και μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία για διάφορους τύπους προγραμμάτων σπουδών), ενώ, στη συνέχεια, εξετάζονται οι επιδόσεις στην αγορά εργασίας διαφόρων ομάδων που υποεκπροσωπούνται στην αγορά εργασίας (π.χ. νέοι, εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας, άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών και γυναίκες). Στην ενότητα 3.2.2 γίνεται αναφορά στα μέτρα πολιτικής των κρατών μελών στους τομείς αυτούς και στα μέτρα που στοχεύουν στις εν λόγω μειονεκτούσες ομάδες. 3.2.1 Βασικοί δείκτες Το 2016 το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου μειώθηκε περαιτέρω στην ΕΕ. Κατήλθε σε 10,7 %, μειωμένο κατά 0,3 εκατοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2015. Σε δεκαεπτά κράτη μέλη καταγράφηκαν ποσοστά κάτω από την τιμή του 10 % που είχε θέσει στόχο η ΕΕ. Παράλληλα, το εν λόγω ποσοστό πλησίαζε το 20 % στη Μάλτα, την Ισπανία και τη Ρουμανία (οι οποίες μαζί με την Πορτογαλία επισημαίνονται ως χώρες ευρισκόμενες σε «κρίσιμη κατάσταση»), ενώ ήταν κάτω από 5 % στην Κροατία, τη Λιθουανία και τη Σλοβενία («βέλτιστη επίδοση»). Το περασμένο έτος το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου παρέμεινε σταθερό στη μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών (όπως φαίνεται στο διάγραμμα 13), σημείωσε τη μεγαλύτερη μείωση στο Λουξεμβούργο (κατά 3,5 εκατοστιαίες μονάδες) και στην Ελλάδα (κατά 1,4 εκατοστιαίες μονάδες), αλλά παρουσίασε σημαντική αύξηση στην Κύπρο (κατά 2,8 εκατοστιαίες μονάδες, αν και εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ). Δεν υπάρχουν στοιχεία που να μαρτυρούν σύγκλιση μεταξύ των κρατών μελών το 2016, όπως προκύπτει από την σχεδόν οριζόντια γραμμή παλινδρόμησης που συσχετίζει τις ετήσιες μεταβολές με τα επίπεδα του ποσοστού πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Συγκριτικά με το 2008 (διάγραμμα 14), ωστόσο, το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου μειώθηκε σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη, κατά 4 εκατοστιαίες μονάδες κατά μέσο όρο. Τη μεγαλύτερη μείωση κατέγραψε στην Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ελλάδα και το Λουξεμβούργο, ενώ αυξήθηκε στην Ουγγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία. Η διαφορά στο ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου μεταξύ ανδρών και γυναικών το 2016 συρρικνώθηκε σε 3 εκατοστιαίες μονάδες από 3,9 εκατοστιαίες μονάδες το 2008, με τις γυναίκες να είναι λιγότερο πιθανό να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο σε σχέση με τους άνδρες. Πηγή: Eurostat. Περίοδος: επίπεδα 2016 και ετήσιες μεταβολές σε σχέση με το 2015. Σημείωση: το σημείο τομής των αξόνων είναι ο μη σταθμισμένος μέσος όρος της ΕΕ. Το υπόμνημα παρουσιάζεται στο παράρτημα. Πηγή: Eurostat (ΕΕΔ). Επιγραμμικός κωδικός δεδομένων: edat_lfse_14. Η μακροπρόθεσμη πτώση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου στην Ευρώπη είναι μια θετική τάση που απορρέει σε μεγάλο βαθμό από τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης και από στοχευμένα μέτρα πολιτικής. Ωστόσο, στον απόηχο της κρίσης, μπορεί να σχετίζεται εν μέρει με το γεγονός ότι παραμένει δυσχερής η πρόσβαση στην αγορά εργασίας σε χώρες με υψηλά επίπεδα ανεργίας των νέων, όπου οι νέοι αποφασίζουν να παρατείνουν τη συμμετοχή τους στην εκπαίδευση. Επίσης, η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου συνδέεται στενά µε µειονεκτικά κοινωνικά στρώµατα και περιβάλλοντα χαµηλού µορφωτικού επιπέδου. Μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, και ιδίως μαθητές που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό, παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά μαθητικής διαρροής. Οι μαθητές με αναπηρίες είναι επίσης περισσότερο μειονεκτούντες, καθώς το 2015 τους χώριζε ψαλίδα 10,3 εκατοστιαίων μονάδων από τους μαθητές χωρίς αναπηρίες. Ένας σημαντικός δείκτης της ποιότητας των συστημάτων αρχικής εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι η επάρκεια των μαθητών σε βασικές ικανότητες όπως η ανάγνωση, τα μαθηματικά και οι θετικές επιστήμες. Από την έρευνα του Προγράμματος Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών (PISA) του ΟΟΣΑ για το 2015 σχετικά με τις βασικές ικανότητες που αποκτώνται στη πρωτοβάθμια και την κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση προκύπτει ότι οι Ευρωπαίοι μαθητές ηλικίας 15 ετών παρουσίαζαν χαμηλές επιδόσεις στην κατανόηση κειμένου σε ποσοστό 19,7 %, στα μαθηματικά σε ποσοστό 22,2 %, και στις φυσικές επιστήμες σε ποσοστό 20,6 %. Συγκριτικά με την προηγούμενη έρευνα του 2012, οι επιδόσεις έχουν επιδεινωθεί σε όλα τα πεδία κατά μέσο όρο στην ΕΕ και στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, αν και εξακολουθούν να υφίστανται μεγάλες διακυμάνσεις στην απόκτηση βασικών ικανοτήτων. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες της ΕΕ απομακρύνονται από τον στόχο της μείωσης των χαμηλών επιδόσεων στην κατανόηση κειμένου, στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες σε κάτω από 15 % έως το 2020. Το μειονεκτικό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας που σχετίζεται με τη χαμηλή μαθητική επίδοση. Υπάρχει επίσης αλληλεπικάλυψη μεταξύ των μαθητών με χαμηλή επίδοση και των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και/ή που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών. Ο μέσος όρος της ΕΕ όσον αφορά το ποσοστό μαθητών με χαμηλή επίδοση στις φυσικές επιστήμες εντός του κατώτατου κοινωνικοοικονομικού τεταρτημορίου του μαθητικού πληθυσμού της έρευνας του PISA για το 2015 είναι περίπου 34 %, 26 εκατοστιαίες μονάδες περισσότερες από το ανώτατο κοινωνικοοικονομικό τεταρτημόριο (διάγραμμα 15). Στα κράτη μέλη με σημαντικό ποσοστό μαθητών που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών το ποσοστό μαθητών που παρουσιάζουν χαμηλές επιδόσεις σε βασικές δεξιότητες είναι κατά κανόνα υψηλότερο από τον μέσο όρο και οι επιδόσεις των μαθητών συνήθως συσχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με την κοινωνικοοικονομική κατάστασή τους. Επίσης, όπως ήδη εξετάστηκε στην κοινή έκθεση για την απασχόληση του 2017, η πρόσφατη έκρηξη της μετανάστευσης στην ΕΕ ανέδειξε τον σημαντικό ρόλο των συστημάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης τα οποία βοήθησαν πολλές χιλιάδες νέων που εισήλθαν στην ΕΕ να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους και συνέβαλαν στην ένταξή τους στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016), «PISA 2015: EU performance and initial conclusions regarding education policies in Europe». Το ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕ στα άτομα ηλικίας 30-34 ετών αυξάνεται διαρκώς και αισθητά για περισσότερο από μία δεκαετία. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται επί του παρόντος στο 39,1 % σημειώνοντας άνοδο κατά 0,4 εκατοστιαίες μονάδες μόνο το περασμένο έτος. Σε δεκαοκτώ κράτη μέλη το ποσοστό ολοκλήρωσης υπερβαίνει τον πρωταρχικό στόχο του 40% της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Από το 2008 ο μέσος όρος της ΕΕ όσον αφορά το ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 8 εκατοστιαίες μονάδες (διάγραμμα 16). Παρά τη σημαντική πρόοδο με την πάροδο των ετών, τα κράτη μέλη που παρουσιάζουν υστέρηση εξακολουθούν να έχουν το μισό σχεδόν ποσοστό ολοκλήρωσης σε σχέση με τις προπορευόμενες χώρες. Σημαντικές διαφορές ως προς το ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των φύλων, με τις γυναίκες να σημειώνουν καλύτερες επιδόσεις από τους άνδρες σε όλα τα κράτη μέλη εκτός της Γερμανίας και τη μέση διαφορά στην ΕΕ όσον αφορά την ολοκλήρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μεταξύ ανδρών κι γυναικών να ανέρχεται σχεδόν σε 10 εκατοστιαίες μονάδες. Το γονικό υπόβαθρο εξακολουθεί να επηρεάζει την ολοκλήρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς το σχετικό ποσοστό για τα άτομα που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό είναι κατά μέσο όρο 5 εκατοστιαίες μονάδες χαμηλότερο, αν και το αντίθετο παρατηρείται στη Δανία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Λετονία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Επίσης, οι νέοι που μετανάστευσαν στο μέσο ή στο τέλος της ηλικίας υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες από εκείνους που μετανάστευσαν σε νεαρότερη ηλικία, και η πρόσβασή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προϋποθέτει μη παραδοσιακούς μηχανισμούς που θα αναγνωρίζουν τις ικανότητες που ενδεχομένως απέκτησαν εκτός της παραδοσιακής ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα άτομα με αναπηρίες επίσης έχουν ανέκαθεν χαμηλότερο ποσοστό ολοκλήρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς η σχετική ψαλίδα ανερχόταν σε 13,6 εκατοστιαίες μονάδες το 2015. Πηγή: Eurostat (ΕΕΔ). Επιγραμμικός κωδικός δεδομένων: edat_lfse_03 Η συνάφεια της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας είναι κρίσιμος παράγοντας για την προαγωγή της ικανότητας των νέων να βρίσκουν εργασία και να συμβάλουν αποτελεσματικά στην οικονομική ανάπτυξη. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων από ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ηλικίας 20-34 ετών) είναι 82,8 % στην ΕΕ, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους αποφοίτους ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι 72,6 % (και φτάνει το 75 % για τους αποφοίτους επαγγελματικής εκπαίδευσης). Το χάσμα είναι μεγαλύτερο στα κράτη μέλη με χαμηλότερα συνολικά ποσοστά απασχόλησης των νέων. Το χάσμα στα ποσοστά απασχόλησης και/ή ανεργίας μεταξύ των εργαζομένων χαμηλής και υψηλής ειδίκευσης σε όλα τα επίπεδα δεξιοτήτων αποτελεί ως έναν βαθμό ένδειξη αναντιστοιχίας των δεξιοτήτων με την αγορά εργασίας, καθώς για να υπάρχει ισοδύναμη αντιστοιχία της προσφοράς και της ζήτησης εργασίας βάσει του μορφωτικού επιπέδου, τα ποσοστά απασχόλησης θα έπρεπε να είναι ταυτόσημα σε όλα τα επίπεδα ειδίκευσης. Το 2016 η μεγαλύτερη διασπορά ποσοστών απασχόλησης κατά μορφωτικό επίπεδο (χαμηλότερο από ανώτερη δευτεροβάθµια, ανώτερη δευτεροβάθμια και μεταδευτεροβάθμια, και τριτοβάθμια εκπαίδευση) παρατηρήθηκε στη Βουλγαρία, την Κύπρο, την Κροατία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, τη Γαλλία και τη Σλοβακία. Παρά τις σχετικά καλές επιδόσεις της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης (ΕΕΚ) στην αγορά εργασίας, ο αριθμός των σπουδαστών που εγγράφονται στο αρχικό επίπεδο ΕΕΚ στην ΕΕ παρουσιάζει σταθερή πτώση στις περισσότερες χώρες από το 2013. Ο συνολικός αριθμός σπουδαστών αρχικής ΕΕΚ στο επίπεδο της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην ΕΕ μειώθηκε από το 2013 κατά περίπου 500 000 (4,7 %), σε 10,3 εκατομμύρια το 2015. Το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε την πιο αξιοσημείωτη πτώση σε απόλυτους αριθμούς του πληθυσμού σπουδαστών αρχικής ΕΕΚ —κατά περίπου 200 000. Παράλληλα, ο αριθμός των εγγεγραμμένων στη γενική εκπαίδευση παρέμεινε στα ίδια επίπεδα. Ως εκ τούτου, το ποσοστό των σπουδαστών ΕΕΚ επί του συνολικού πληθυσμού σπουδαστών που είναι εγγεγραμμένοι στην ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση μειώθηκε από 48,9 % το 2013 σε 47,3 % το 2015. Οι σπουδαστές ΕΕΚ που εισέρχονται στην αγορά εργασίας αμέσως αφού λάβουν τίτλο ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης απολαμβάνουν στις περισσότερες χώρες σχετικά υψηλά ποσοστά απασχόλησης. Αυτό ισχύει σε χώρες που διαθέτουν συστήματα ΕΕΚ που λειτουργούν εύρυθμα, όπως μεταξύ άλλων συστήματα υψηλού βαθμού διαπερατότητας και μετάβα