[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.10.2006

COM(2006) 592 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αξιολόγηση του Ευρωμεσογειακού φορέα επενδύσεων και εταιρικής σχέσης (FEMIP) και μελλοντικές προοπτικές{SEC(2006)1294}

Εισαγωγή

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2003[1], η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση του ευρωμεσογειακού τομέα υπενδύσεων και εταιρικής σχέσης (FEMIP) σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Η παρούσα ανακοίνωση συνοψίζει τα κυριότερα συμπεράσματα και παρουσιάζει τις σχετικές μελλοντικές προοπτικές. Λεπτομερέστερες τεχνικές πληροφορίες παρατίθενται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που επισυνάπτεται.

Η δημιουργία του FEMIP χρονολογείται από τον Οκτώβριο του 2002. Αποτελεί συνέχεια των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης του Μαρτίου του ίδιου έτους στα οποία υπογραμμιζόταν ότι η ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στην περιοχή της Μεσογείου[2] έπρεπε να ενθαρρυνθεί ώστε να διευκολυνθεί η μετάβαση σε υψηλότερο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης. Ο FEMIP συνδύασε συνεπώς δάνεια της ΕΤΕπ και πόρους του προϋπολογισμού της ΕΕ προκειμένου να παρασχεθούν τεχνική βοήθεια, επιχειρηματικά κεφάλαια και επιδοτήσεις επιτοκίου για σχέδια που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος. Δημιουργήθηκε επίσης και ένας φορέας διαλόγου μεταξύ της ΕΕ και των μεσογειακών χωρών – εταίρων.

Το Νοέμβριο του 2003, το Συμβούλιο, βάσει αξιολόγησης της Επιτροπής, προέβη σε μία πρώτη εκτίμηση των δραστηριοτήτων του FEMIP και αποφάσισε να τον ενισχύσει με νέα μέσα και μηχανισμούς: δημιουργία ειδικού φακέλου FEMIP (ΕSF) για δάνεια με υψηλότερους κινδύνους, δημιουργία καταπιστευματικού ταμείου χορηγών και ενίσχυση του φορέα διαλόγου καθώς και της παρουσία του FEMIP στην περιοχή. Εξάλλου, το Συμβούλιο συμφώνησε να αυξήσει το ύψος των προτεινόμενων κοινοτικών εγγυήσεων για τη στήριξη δανείων στην περιοχή – αύξηση που επισημοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 2004, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης εξέτασης των εξωτερικών εντολών της ΕΤΕπ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε επίσης το Συμβούλιο Ecofin να πραγματοποιήσει και νέα αξιολόγηση το 2006 μετά από διαβούλευση με τις Μεσογειακές Χώρες Εταίρους (ΜΧΕ). Η διαδικασία διαβούλευσης οδήγησε σε απευθείας ανταλλαγή απόψεων μεταξύ Υπουργών, της Επιτροπής και της ΕΤΕπ στην υπουργική διάσκεψη FEMIP του Ιουνίου 2006, σε διμερείς συζητήσεις μεταξύ της ΕΤΕπ και των αρχών των μεσογειακών χωρών το πρώτο εξάμηνο του 2006 και σε διαβουλεύσεις με τους συμμετέχοντες στο FEMIP μέσω επικεντρωμένων και ηλεκτρονικών ερωτηματολογίων.

Σε συνδυασμό με μια σειρά αξιολογήσεων της ΕΤΕπ και οικονομικών στοιχείων, τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας διαβούλευσης χρησιμοποιήθηκαν για την εκτίμηση της δυνατότητας του FEMIP να πετύχει τους θεμελιώδεις στόχους του, δηλαδή να ενθαρρύνει την οικονομική ανάπτυξη κα την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

1. Αξιολόγηση του FEMIP στο πλαίσιο των οικονονικών αναγκών της περιοχήσ της μεσογείου

1.1. Ενθάρρυνση της στήριξης των επενδύσεων και της οικονομικής ανάπτυξης στην περιοχή

Μολονότι βρίσκεται σε ικανοποιητικό επίπεδο (4,8% το 2005), η οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή παραμένει χαμηλότερη από το μέσο όρο των χωρών με παρόμοιο ενδιάμεσο εισόδημα. Δεν επαρκεί για να μειώσει την ανεργία, που ανέρχεται σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία μεταξύ 9% και 23%. Εξάλλου, το ποσοστό του πληθυσμού που ζει με λιγότερο από 3 δολάρια την ημέρα παραμένει υψηλό, από 20% στην Τυνησία και την Ιορδανία ως 35% στην Αλγερία και μέχρι 70% στην Αίγυπτο.

Η ροή επενδύσεων στην περιοχή παραμένει διστακτική, κυρίως εκτός των χωρών που παράγουν πετρέλαιο, και οι εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων είναι σχετικά συγκρατημένες σε σχέση με άλλες περιοχές: 3% μόνο της καθαρής ροής ιδιωτικών κεφαλαίων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες καταλήγουν στην περιοχή της Μεσογείου. Αυτό εξηγείται κυρίως από την αδυναμία του οικονομικού περιβάλλοντος που προσφέρουν οι χώρες αυτές, σε συνδυασμό με την αντίληψη υψηλού πολιτικού και οικονομικού κινδύνου. Η κατάσταση αυτή μεταφράζεται επίσης σε υψηλά επιτόκια, που αντικατοπτρίζουν τις ανεπάρκειες των χρηματοοικονομικών αγορών και του κανονιστικού περιβάλλοντος καθώς και τη μη ένταξη της περιοχής στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων.

Παρά τη σημαντική βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος, η περιοχή παραμένει κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο για ορισμένα σημαντικά σημεία σε ότι αφορά την δυνατότητα επιχειρείν, κυρίως σχετικά με την πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις, την εγγραφή της ιδιοκτησίας, την προστασία των επενδυτών, τις διοικητικές διαδικασίες για τη δημιουργία επιχειρήσεων, τις δανειοδοτήσεις, κλπ. Επιβάλλεται να πραγματοποιηθούν νέες μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος ώστε να διευκολυνθεί η δημιουργία και η ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων, η δημιουργία απασχόλησης και η οικονομική ανάπτυξη.

Η πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις, ειδικότερα, παραμένει προβληματική για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, και κυρίως τις ΜΜΕ. Μολονότι κατά μέσο όρο οι μεσογειακές τράπεζες φαίνεται να διαθέτουν επαρκή κεφάλαια και ρευστότητα, δείχνουν ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι στους κινδύνους. Ο κυριότερος λόγος είναι, εν μέρει, ότι κατέχουν ήδη ένα σημαντικό ποσοστό μη παραγωγικών δανείων. Συνεπώς, τιμολογούν σχετικά υψηλά επιτόκια, δανείζουν βραχυπρόθεσμα και ζητούν σοβαρές εγγυήσεις από τους δανειζόμενους. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση περιορίζεται περαιτέρω με την υπανάπτυξη των κυκλωμάτων διανομής και τις οργανωτικές ανεπάρκειες των τραπεζών. Τα πιστωτικά ιδρύματα ανήκουν συχνά στο κράτος, και σε ορισμένες χώρες, διαθέτουν ένα μεγάλο μέρος των δανείων τους στο δημόσιο τομέα βάσει μη εμπορικών κριτηρίων. Έτσι, οι διαθέσιμες τραπεζικές πιστώσεις για τον ιδιωτικό τομέα παραμένουν περιστασιακές, και δεν καλύπτει παρά μεταξύ 4% και 20% των επενδυτικών αναγκών του τομέα.

Οι μικρές επιχειρήσεις έχουν ακόμη δυσκολότερη πρόσβαση στις πιστώσεις σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα συνολικά, ενώ, σε πολλές μεσογειακές χώρες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 95% όλων των επιχειρήσεων και μεταξύ 50-70% της απασχόλησης. Οι μεγαλύτερες αυτές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ προέρχονται από το ότι δεν διαθέτουν επαρκείς ίδιους πόρους, δεν μπορούν να προσφέρουν τις απαραίτητες εγγυήσεις και δεν διαθέτουν την απαραίτητη διαφάνεια στις πληροφορίες που παρέχουν. Επιπλέον, τα μικρά δάνεια κοστίζουν συγκριτικά ακριβότερα στις τράπεζες σε σχέση με τα μεγάλα.

Τα μικροπιστωτικά ιδρύματα και τα τυποποιημένα μέσα που χρειάζονται λιγότερους πόρους θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην επίλυση του προβλήματος για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Μολονότι η διαθεσιμότητα μικροχρηματοδοτήσεων αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, σήμερα καλύπτουν λιγότερο από 0,5% του πληθυσμού, αφήνοντας ένα σημαντικό δυναμικό ανικανοποίητο.

1.2. Ο FEMIP συνέβαλε σημαντικά στις επενδύσεις στην περιοχή

Στο πλαίσιο αυτό, η παρέμβαση του FEMIP έχει ιδιαίτερη σημασία αφού χρηματοδοτεί υποδομές ποιότητας, παραγωγικούς εξοπλισμούς και επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα με ελκυστικούς όρους.

Ο FEMIP διαδραμάτισε ουσιώδη ρόλο στη διοχέτευση πόρων προς την περιοχή της Μεσογείου. Η ΕΤΕπ είναι ο πρώτος χορηγός δανείων στην περιοχή, και οι πράξεις της στη Μεσόγειο εντατικοποιήθηκαν σαφώς μετά τη δημιουργία του FEMIP. Τα δάνεια οι συμβάσεις των οποίων έχουν υπογραφεί αυξήθηκαν από 1,6 δις. ευρώ το 2002 σε 2,2 δις. ευρώ το 2005 (περιλαμβανομένης της Τουρκίας[3]). Περίπου το ένα τρίτο των σχεδίων του FEMIP συγχρηματοδοτήθηκαν και από άλλους οργανισμούς.

Από τον Οκτώβριο του 2002 ως το τέλος του 2005, υπογράφηκαν 77 πράξεις συνολικού ύψους 7,2 δις. ευρώ – που αντιστοιχούν σε σχέδια άνω των 25 δις. ευρώ – με δικαιούχους δανειζόμενους από την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Τυνησία και το Μαρόκο. Προβλέπεται ότι η δανειοδοτική εντολή Εuro-Med II θα εξαντληθεί πλήρως πριν από το τέλος του 2006.

Ο FEMIP συνέβαλε στην οικονομική ανάπτυξη μέσω της στήριξης που πρόσφερε στις επενδύσεις σε υποδομές (60% του συνόλου των δανείων) και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Τα δάνεια που χορηγήθηκαν σε τοπικούς ενδιάμεσους ενόψει της τελικής διάθεσής τους σε ΜΜΕ (συνολικά δάνεια), αυξήθηκαν σημαντικά τα τελευταία έτη, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 20 % του συνόλου των δανείων που χορηγήθηκαν κατά την περίοδο 2002-2005. Συνολικά, η χρηματοδότηση ιδιωτικών πράξεων από τον FEMIP σχεδόν τριπλασιάστηκε σε απόλυτους αριθμούς από 0,3 δις ευρώ το χρόνο το 2000-2002 σε μέσο όρο 0,9 δις ευρώ το χρόνο το 2003-2005.

Συμπληρωματικά με αυτή τη δανειοδοτική δραστηριότητα, οι πράξεις της ΕΤΕπ περιέλαβαν τη χορήγηση επιχειρηματικών κεφαλαίων και τεχνικής συνδρομής που χρηματοδοτούνται από τους πόρους του προϋπολογισμού της ΕΕ[4]. Στην πρώτη περίπτωση, οι συνδρομές αυτές χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για να χρηματοδοτηθούν συμμετοχές σε εταιρίες επενδύσεων σε ιδιωτικό μετοχικό κεφάλαιο, μικροπιστωτικά ιδρύματα καθώς και ένας μηχανισμός εγγύησης των δανείων προς ΜΜΕ. Με υποχρεώσεις που ανέρχονται σε 350 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων πάνω από 200 εκατ. αφορούν εκταμιεύσεις που δεν έχουν ακόμη εξοφληθεί ή διαγραφεί, η ΕΤΕπ έχει καταστεί ο κυριότερες χορηγός επιχειρηματικών κεφαλαίων στην περιοχή. Το μέσο αυτό χρησιμοποιήθηκε κυρίως σε ορισμένες χώρες (Μαρόκο, Τυνησία και Αίγυπτο) στις οποίες ταιριάζει τόσο λόγω της ανάπτυξης της αγοράς τους (νομοθεσία, παρουσία κατάλληλου προσωπικού) όσο και λόγω του μεγέθους της οικονομίας τους.

Η Τεχνική Βοήθεια (ΤΒ) αποδείχθηκε ιδιαίτερη χρήσιμη για τον καθορισμό των σχεδίων, την προετοιμασία τους καθώς και την υλοποίηση και την αξιολόγησή τους. Η έννοια και η εφαρμογή της τεχνικής βοήθειας αντιμετωπίζονται θετικά σε όλες τις δικαιούχους χώρες κα στηρίζουν αποτελεσματικά τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Μέχρι σήμερα, λιγότερο από το 30% της χορηγηθείσας τεχνικής βοήθειας αντιστοιχούσε σε σχέδια του ιδιωτικού τομέα, αλλά θα μπορούσε να διευκολύνει την περαιτέρω ανάπτυξη τοπικών χρηματοδοτικών ενδιάμεσων και την ανάπτυξη των ΜΜΕ.

Τέλος, στα τέλη του 2004 δημιουργήθηκε ένα καταπιστευματικό ταμείο, με πολλαπλούς χορηγούς, που θα χρηματοδοτήσει δράσεις τεχνικής βοήθειας στο ξεκίνημα της δραστηριότητας (τομεακές και θεματικές μελέτες) και δραστηριότητες επιχειρηματικού κεφαλαίου που δεν καλύπτονταν μέσω των δημοσιονομικών πόρων της ΕΕ που διαχειρίζεται η ΕΤΕπ. Το ταμείο αυτό ξεκίνησε τις δραστηριότητες του στις αρχές του 2005 και τον Αύγουστο του 2006, είχαν εγκριθεί δώδεκα σχέδια τεχνικής βοήθειας καθώς και μία πράξη επιχειρηματικού κεφαλαίου.

1.3. Ο FEMIP θα μπορούσε ωστόσο να ενθαρρύνει περισσότερο την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και ιδίως των ΜΜΕ.

Μολονότι ο FEMIP κατάφερε να χορηγήσει σημαντικά ποσά δανείων προσαρμοσμένα σε μεγάλες μακροπρόθεσμες επενδύσεις και κατέβαλε προσπάθειες ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες των μικρότερων επιχειρήσεων, δεν είναι εύκολο να αντιστραφούν σε μόνιμη βάση τα σχετικά μερίδια του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα ώστε οι ενισχύσεις του FEMIP προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αντιπροσωπεύουν πάνω από το 50% των δραστηριοτήτων του.

Τα συνολικά δάνεια προς τα πιστωτικά ιδρύματα με τελικούς αποδέκτες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις κατευθύνονται στο μεγαλύτερος μέρος τους σε μεγάλες ΜΜΕ προσανατολισμένες προς τις εξαγωγές, για το διπλό λόγο ότι οι τοπικές ενδιάμεσες τράπεζες πρέπει να φέρουν το σύνολο του κινδύνου ΜΜΕ και ότι τα αρχικά δάνεια της ΕΤΕπ προς τους ενδιάμεσους αυτούς είναι σε συνάλλαγμα. Έτσι, τα δάνεια αυτά δεν είναι τόσο αποτελεσματικά στοχευμένα σε μικρές επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα. Η ΕΤΕπ προσπάθησε, στο μέτρο του δυνατού, να προτείνει δάνεια σε τοπικό νόμισμα, αλλά οι προσπάθειες αυτές αντιμετώπισαν συχνά ανεπαρκή συνεργασία από την πλευρά των αρχών των ενδιαφερομένων χωρών για την έκδοση των ομολόγων της ΕΤΕπ σε τοπικό νόμισμα στις αγορές τους.

Από τις δύο εκθέσεις αξιολόγησης της ΕΤΕπ για τις δραστηριότητες της στην περιοχή της Μεσογείου καθώς και από τη διαβούλευση των μετόχων της, συνάγεται ότι τα κυριότερα εμπόδια συνίστανται στο επιχειρηματικό κλίμα και, ιδίως, στην ανάγκη μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα, στην ανεπαρκή συνεργασία των κυβερνήσεων των μεσογειακών χωρών προκειμένου να διευκολύνουν τις πράξεις της ΕΤΕπ προς τον ιδιωτικό τομέα στις χώρες αυτές, και την ανεπαρκή προσαρμοσιμότητα των μέσων του FEMIP σε σχέση με τις ανάγκες και το προφίλ κινδύνου των σχεδίων του ιδιωτικού τομέα στην περιοχή. Οι αυστηρές απαιτήσεις σε θέματα διασφαλίσεων και εγγυήσεων, καθώς και ο συναλλαγματικός κίνδυνος που συνδέεται με τα δάνεια της ΕΤΕπ, καθιστούν δυσκολότερη την ικανοποίηση των αναγκών μικρότερης κλίμακας του ιδιωτικού τομέα. Οι εκθέσεις αξιολόγησης έδειξαν επίσης ότι χάθηκε η ευκαιρία παροχής προστιθέμενης αξίας σε ορισμένες περιπτώσεις, επειδή δεν είχε καθοριστεί επαρκώς ο ρόλος της ΕΤΕπ στις εν λόγω χώρες και τομείς και δεν δόθηκε η απαιτούμενη έμφαση σε θεσμικά θέματα και στη συνεργασία με τις τοπικές αρχές, την Επιτροπή και άλλους χορηγούς.

Η δημιουργία ενός «ειδικού φακέλου FEMIP» μείωσε κάπως τις απαιτήσεις εξασφάλισης σε ορισμένες περιπτώσεις. Από τα τέλη του 2005, ο ειδικός φάκελος FEMIP χρησιμοποιήθηκε μόνο δύο φορές (εν μέρει λόγω του ότι ορισμένες μεσογειακές χώρες άρχισαν να διερωτώνται σχετικά με την εφαρμοσιμότητα των συμφωνιών – πλαισίων που είχαν συναφθει με την ΕΤΕπ για τις πράξεις της στον ιδιωτικό τομέα) αλλά ο κατάλογος των σχεδίων που καλύπτονται από το συγκεκριμένο φάκελο δημιουργεί αισιόδοξες προσδοκίες για το μέλλον.

Η αντιμετώπιση των ανεπαρκειών που διαπιστώθηκαν απαιτεί την τελειοποίηση και τη διαφοροποίηση των σημερινών χρηματοδοτικών μέσω του FEMIP.

2. Μελλοντικές προοπτικέσ

2.1 Το μέλλος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (ΕΠΓ)

Η εισαγωγή της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας (ΕΠΓ) το 2004 δημιούργησε ένα νέο πολιτικό περιβάλλον που πρέπει να ληφθεί υπόψη όταν εξετάζεται το μέλλον του FEMIP. Από το 2007, η κοινοτική συνεργασία με τις γειτονικές χώρες θα διέπεται από το Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ENPI) που αποτελεί ένα μέσο με πολιτικό προσανατολισμό. Το νέο αυτό μέσο προβλέπει ρητά την ανάγκη διασφάλισης της συνοχής με την ΕΤΕπ.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρότεινε, για την εξωτερική εντολή της ΕΤΕπ 2007-2013, την αισθητή αύξηση των πόρων που μπορούν να χορηγηθούν στις χώρες της ΕΠΓ. Η ίδια πρόταση προβλέπει την ενίσχυση της συνοχής των εξωτερικών δράσεων της τράπεζας με τις εξωτερικές πολιτικές και τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε ότι αφορά το μέλλον της ΕΠΓ, προβλέπεται να πραγματοποιηθεί ευρεία συζήτηση στην Ένωση το επόμενο έτος, που μπορεί να καταλήξει στην έγκριση μιας περισσότερο φιλόδοξης και συνολικής προσέγγισης σε ένα διευρυμένο πλαίσιο.

2.2 Οι επιλογές

Εξετάζονται τρεις επιλογές, που αντιπροσωπεύουν τρία επίπεδα φιλοδοξίας, για το μέλλον του FEMIP[5]:

1. Μια πρώτη βασική επιλογή που συνίσταται στη μη πραγματοποίηση αλλαγών στο μέσο, την αύξηση του όγκου των δανείων και ισχυρότερους δεσμούς με την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας·

2. Μια δεύτερη επιλογή που περιλαμβάνει: τελειοποίηση και διαφοροποίηση των χρηματοδοτικών μέσων του FEMIP, παράλληλα με την ενίσχυση της συνεργασίας και της τοπικής παρουσίας, έτσι ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η αποτελεσματικότητα του FEMIP και η προστιθέμενη αξία για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα·

3. Μια τρίτη επιλογή που να μετατρέπει τον FEMIP σε πραγματική ευρωμεσογειακή θυγατρική της ΕΤΕπ.

2.3 Επιλογή 1: Διατήρηση του ενισχυμένου FEMIP και βελτίωση των σχέσεών του με την ΕΠΓ

Σύμφωνα με τη βασική αυτή επιλογή θα αυξηθεί ο όγκος των δανείων σε μια προσπάθεια ανταπόκρισης στις επενδυτικές ανάγκες της περιοχής, βάσει της προσεχούς απόφασης του Συμβουλίου για τις εξωτερικές εντολές της ΕΤΕπ[6]. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, η αύξηση του ανώτατου ορίου για την περιοχή θα επιτρέψει να αυξηθούν κατά 2% το χρόνο σε πραγματικές τιμές οι πόροι που μπορούν να χορηγηθούν την περιοχή, συμβάλλοντας έτσι στην αντιμετώπιση των επενδυτικών αναγκών.

Η πρόταση εξωτερικής εντολής προβλέπει επίσης στενότερη σχέση μεταξύ των προτεραιοτήτων της ΕΤΕπ και της κοινοτικής δράσης στο πλαίσιο της ΕΠΓ ώστε να ενισχυθεί η οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ της ΕΕ και των γειτόνων της, προωθώντας περαιτέρω την ελευθέρωση των ανταλλαγών, τη δημιουργία κοινών μεταφορικών και ενεργειακών δικτύων και την προσέγγιση των νομοθεσιών ώστε να ανοίξουν οι αγορές και να καταργηθούν τα εμπόδια στις ανταλλαγές και τις επενδύσεις.

Η καλύτερη ενσωμάτωση της ΕΤΕπ στις στρατηγικές ανά χώρα της ΕΕ και στο πλαίσιο της ΕΠΓ (ιδιαίτερα στα κατάλληλα τμήματα των σχεδίων δράσης) σε συνδυασμό με την ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ και εκείνων της Ένωσης θα αύξανε τη συνοχή και τα αποτελέσματα των δανείων της ΕΤΕπ σε μια ευρύτερη προοπτική οικονομικής και τομεακής μεταρρύθμισης. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να υλοποιηθεί με την ακόμη στενότερη σύνδεση της ΕΤΕπ με τη διαδικασία προγραμματισμού της Επιτροπής (για παράδειγμα, έγγραφα περιφερειακής στρατηγικής ή ανά χώρα, ενδεικτικά προγράμματα και σχέδια δράσης) και τη στενή συνεργασία στον καθορισμό, στο ξεκίνημα της σχετικής διαδικασίας, των σχεδίων του FEMIP και στην εφαρμογή του στη συνέχεια. Στο πλαίσιο αυτό, ο FEMIP θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει μια σειρά σχεδίων σε ένα συγκεκριμένο τομέα, συνδέοντας το δάνειο με την έγκριση μιας συγκεκριμένης στρατηγικής ή τομεακής μεταρρύθμισης, σε συνεργασία με την Επιτροπή και, ενδεχομένως, άλλους διμερείς ή πολυμερείς οργανισμούς. Η ΕΤΕπ θα κληθεί ειδικότερα να συμμετάσχει περισσότερο στην επέκταση των διευρωπαϊκών δικτύων προς την περιοχή της Μεσογείου.

Τα επιχειρηματικά κεφάλαια και η τεχνική βοήθεια συνεχίζουν και θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται από τους δημοσιονομικούς πόρους της Ένωσης. Κατά την περίοδο που καλύπτεται από τις επόμενες δημοσιονομικές προοπτικές, η Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει τη χορήγηση μη επιστρεπτέας επιχορήγησης 32 εκατ. ευρώ το χρόνο στο FEMIP, βάσει του περιφερειακού προγράμματος ΕΝΡΙ για την περιοχή της Μεσογείου εφόσον τεθεί σε ισχύ και κατόπιν των σχετικών διαδικασιών επί τροπολογίας. Εξάλλου, η Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει την αναθεώρηση της συμφωνίας που έχει συναφθεί με την ΕΤΕπ για τη διαχείριση της χρηματοδοτικής βοήθειας στις μεσογειακές χώρες, και ειδικότερα τη χρήση των αποπληρωμών – που υπολογίζονται σε 35 εκατ. ευρώ το χρόνο – επιχειρηματικών κεφαλαίων και ειδικών δανείων που προέρχονται από παλαιότερες πράξεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του MEDA, ώστε να διατεθούν οι πόροι αυτοί στο FEMIP ως συμπληρωματική συνεισφορά. Οι αποπληρωμές που αντιστοιχούν ταυτόχρονα στα παλαιά πρωτόκολλα και τις σχετικές εντολές και στις μελλοντικές πράξεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση νέων πράξεων επιχειρηματικού κεφαλαίου. Αυτό θα επέτρεπε στο FEMIP να θέσει ως στόχο ετήσιο όγκο νέων πράξεων αυτού του είδους της τάξης των 50 εκατ. ευρώ (δηλαδή το μέσο όρο του 2005-2006) και να δεσμεύσει περίπου 20 εκατ. ευρώ το χρόνο για τεχνική βοήθεια[7]. Τέλος, τα διαθέσιμα ποσά του καταπιστευματικού ταμείου στα τέλη του 2006 θα μπορούσαν να μεταφερθούν στη νέα περίοδο προγραμματισμού, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση συμπληρωματικών πράξεων τεχνικής βοήθειας και επιχειρηματικού κεφαλαίου. Θα συνεχίσουν να χορηγούνται επιδοτήσεις επιτοκίου για επιλεγμένα σχέδια, εφόσον το ζητήσουν οι εθνικές αρχές που θα χρηματοδοτηθούν από τις χορηγήσεις του ΕΝPI ανά χώρα.

Προκειμένου να ανταποκριθεί στο σημαντικότερο όγκο των δανείων και την ενισχυμένη ενσωμάτωση των δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ στην ΕΠΓ και τις τομεακές και εθνικές στρατηγικές της ΕΕ, η ΕΤΕπ υπολογίζει συνολικά ότι θα χρειαστεί να ενισχύσει τις υπηρεσίες της αυξάνοντας το λειτουργικό της προσωπικό σε 110 άτομα ως το 2013, έναντι περίπου 70 στα τέλη του 2005. Το προσωπικό αυτό θα παραμένει σχετικά περιορισμένο σε σχέση με άλλα διεθνή πιστωτικά ιδρύματα. Στην περίπτωση του σεναρίου αυτού, κατά την ΕΤΕπ, το διοικητικό κόστος θα υπερέβαινε τα τρέχοντα έσοδα, ακόμη και αν η κάλυψη του κόστους του FEMIP αναμένεται να βελτιωθεί σταδιακά με το χρόνο[8].

Η βασική αυτή επιλογή είναι η λιγότερο δαπανηρή. Ωστόσο, δεν θα επέλυε τα προβλήματα που έχουν εντοπιστεί σχετικά με την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

2.4 Επιλογή 2: Στο πλαίσιο της ΕΠΓ, να προσαρμοστεί ο FEMIP έτσι ώστε να ενισχυθεί η στήριξη της ανάπτυξης των ΜΜΕ και η σημασία της συνεργασίας

Η επιλογή αυτή στοχεύει στη βελτίωση του δυναμικού του FEMIP σε ότι αφορά τη στόχευση ειδικών αναγκών του ιδιωτικού τομέα και τη διόρθωση ορισμένων από τις ανεπάρκειές του. Πέρα από τα χαρακτηριστικά της επιλογής 1 , η επιλογή 2 αφορά την τελειοποίηση και τη διεύρυνση του φάσματος των μέσων του FEMIP και την ενίσχυση της παρουσίας στην ΕΤΕπ σε τοπικό επίπεδο. Κάτι τέτοιο θα επέτρεπε την καλύτερη κάλυψη των αναγκών του ιδιωτικού τομέα (και των ΜΜΕ ειδικότερα). Προτείνεται επίσης να δημιουργηθεί μία συμβουλευτική επιτροπή, να ενισχυθεί η συνεργασία με τις μεσογειακές χώρες και να αναπτυχθεί η έννοια της «ιδίας ευθύνης».

Καλύτερη κάλυψη των αναγκών του ιδιωτικού τομέα χάρη σε ένα ευρύτερο φάσμα μέσων και υπηρεσιών καλύτερα προσαρμοσμένων στις ΜΜΕ

Η σχετική πολιτική, περισσότερο ενεργή και που θα ανταποκρινόταν καλύτερα στις ανάγκες των ΜΜΕ , θα στόχευε ειδικότερα στην καλύτερη κατανομή των κινδύνων μεταξύ του FEMIP, των τοπικών χρηματοδοτικών ενδιάμεσων και των τοπικών επιχειρήσεων και θα περιλάμβανε δράσεις για τη βελτίωση της διαχειριστικής ικανότητας των κινδύνων όλων των εμπλεκομένων φορέων.

Η ΕΤΕπ θα μπορούσε να αναλάβει μεγαλύτερους κινδύνους προσφεύγοντας πιο ενεργά στον ειδικό φάκελο FEMIP που θα επέτρεπε, σε ορισμένες περιπτώσεις να ελαφρυνθούν οι απαιτήσεις σχετικά με ιδιαίτερα αυστηρές διασφαλίσεις, είτε πρόκειται για άμεσα δάνεια σε ιδιωτικές επιχειρήσεις είτε για τη χορήγηση εγγυήσεων, και να διευρυνθεί το φάσμα των συνολικών δανείων που χορηγούνται στους χρηματοδοτικούς ενδιάμεσους. Ως προς το θέμα αυτό, είναι απαραίτητη η καλή συνεργασία των μεσογειακών χωρών ώστε να μπορέσουν να εφαρμοστούν πλήρως οι διμερείς συμφωνίες πλαίσια με την ΕΤΕπ στο επίπεδο των σχεδίων στα οποία συμμετέχει ο ιδιωτικός τομέας.

Η απροθυμία ανάληψης κινδύνων που χαρακτηρίζει σήμερα τους τοπικούς ενδιάμεσους μπορεί επίσης να αντιμετωπιστεί καθιστώντας ανταγωνιστικότερη την κατανομή των συνολικών δανείων και εισάγοντας στις δανειακές συμβάσεις ρήτρες που θα καθορίζουν ρητά την στόχευση κατά προτεραιότητα των μικρών ΜΜΕ. Πέρα από τις βελτιώσεις αυτές στο επίπεδο της δανειοδοτικής δραστηριότητας, θα αυξανόταν και η τεχνική βοήθεια ώστε να μπορέσουν τα πιστωτικά ιδρύματα να αναπτύξουν συστήματα που θα επιτρέπουν την καλύτερη αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου, την εκλογίκευση των διαδικασιών τους και τη διάθεση νέων προϊόντων προσαρμοσμένα στις ΜΜΕ. Στον τομέα αυτό, ο FEMIP θα μπορούσε επίσης να στηρίξει τη δημιουργία μηχανισμών εγγυήσεων των δανείων προς τις ΜΜΕ (ώστε να μειωθεί η έκθεση των τοπικών τραπεζών σε κινδύνους ΜΜΕ). Η αποτελεσματικότητα όλων αυτών των πρωτοβουλιών θα ενισχυόταν από την αποτελεσματική εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται ανά χώρα από την ΕΠΓ στα σχέδια δράσης για τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα.

Πέρα από την χρήση επιχειρηματικών κεφαλαίων, ο στόχος της μείωσης των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ προσφεύγοντας στους ίδιους πόρους θα μπορούσε να επιτευχθεί διασφαλίζοντας τη διαθεσιμότητα δανείων σε τοπικό νόμισμα, έτσι ώστε να είναι προσβάσιμα σε επιχειρήσεις και σε σχέδια που δημιουργούν περιορισμένα ή και καθόλου έσοδα από εξαγωγές. Κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε ότι οι κανονιστικές αρχές των δικαιούχων χωρών θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε η ΕΤΕπ να μπορέσει να εκδώσει ομολογιακά δάνεια σε τοπικό νόμισμα στις τοπικές αγορές ή να αναπτύξει άλλα μέσα κάλυψης.

Θα μπορούσε επίσης να χορηγηθεί τεχνική βοήθεια για τη βελτίωση της ποιότητας των επενδυτικών σχεδίων των ΜΜΕ και τη μείωση των σχετικών κινδύνων. Ο FEMIP θα υποστήριζε την ανάπτυξη της παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών στις ΜΜΕ προκειμένου να τις συνδράμει στην εκπόνηση των νέων επιχειρηματικών τους σχεδίων και την ενίσχυση της δυνατότητάς τους να υποβάλουν εκθέσεις καθώς και της συνολικής τους διαφάνειας, έτσι ώστε τα σχέδια να αντιμετωπίζονται καλύτερα από τις τράπεζες. Ορισμένα χρηματοδοτικά μέσα ανταλλαγής θα μπορούσαν να ενισχυθούν (θέτοντας για το σκοπό αυτό συνολικά δάνεια και συνολικές εγγυήσεις στην διάθεση των τοπικών πιστωτικών ιδρυμάτων) ώστε να προετοιμαστούν οι επιχειρήσεις των μεσογειακών χωρών να αξιοποιήσουν καλύτερα την ευρωμεσογειακή ζώνη ελεύθερων ανταλλαγών, το 2010.

Εξάλλου, θεωρείται σημαντικό να αυξηθούν οι πόροι επιχειρηματικού κεφαλαίου που διατίθενται στις ΜΜΕ γιατί το μέσο αυτό έχει το πλεονέκτημα ότι παρέχει χρηματοδοτήσεις σε τοπικό νόμισμα χωρίς να απαιτείται η κινητοποίηση σημαντικών εγγυήσεων. Τον στόχο αυτό θα εξυπηρετούσε η ανάπτυξη, σε μεγαλύτερο αριθμό χωρών, των μικροχρηματοδοτικών δραστηριοτήτων και των εταιρειών επενδύσεων σε ιδιωτικό μετοχικό κεφάλαιο. Στην περίπτωση που ο FEMIP θα συμμετείχε σε σημαντικότερες και περισσότερες πράξεις (όπως συμμετοχές σε εταιρίες υπό ιδιωτικοποίηση ή κοινές συμμετοχικές επενδύσεις σε συνδυασμό με δάνεια για συμβατικά σχέδια του ιδιωτικού τομέα), οι χρηματοδοτικές ανάγκες των δραστηριοτήτων επιχειρηματικού κεφαλαίου θα υπερέβαιναν σαφώς το επίπεδο των 50 εκατ. ευρώ που προβλέπει η επιλογή 1 (σύμφωνα με υπολογισμούς της ΕΤΕπ θα ανέρχονταν σε τουλάχιστον 80 εκατ. ευρώ το χρόνο την περίοδο 2007-2013). Για να καλυφθεί αυτό το χρηματοδοτικό έλλειμμα, τα κράτη μέλη της ΕΕ και οι μεσογειακές χώρες ή η ίδια η ΕΤΕπ (αντλώντας από τα αποθεματικά της ή μέσω άλλων χρηματοδοτικών μηχανισμών), θα έπρεπε να χορηγήσουν συμπληρωματικούς πόρους.

Ενίσχυση της συνεργασίας και των αλληλεπιδράσεων σε τοπικό επίπεδο

Για να αυξηθεί η συμμετοχή των μεσογειακών χωρών εταίρων στο FEMIP και να ενθαρρυνθεί η μεγαλύτερη ανάληψη ιδίας ευθύνης, έτσι ώστε να καταστούν στενότερες οι σχέσεις μεταξύ της δράσης του FEMIP και της διαδικασίας της ΕΠΓ, θα μπορούσε να βελτιωθεί και ο μηχανισμός διαλόγου. Κατά την υπουργική σύσκεψη του FEMIP του Ιουνίου 2006, διάφορες χώρες έδειξαν ενδιαφέρον για την αντικατάσταση των σημερινών εξαμηνιαίων συναντήσεων εμπειρογνωμόνων από μια συμβουλευτική επιτροπή που θα συνεδρίαζε 2 έως 4 φορές το χρόνο. Η επιτροπή αυτή θα περιλάμβανε εκπροσώπους των μεσογειακών χωρών, των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και θα μπορούσε ενδεχομένως να προσκαλεί εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Πέρα από την εξέταση τομεακών θεμάτων, τομεακών μεταρρυθμίσεων και πτυχών που συνδέονται με το γενικό επιχειρηματικό κλίμα, που περιλαμβάνονται ήδη στο πρόγραμμα των συναντήσεων εμπειρογνωμόνων, η επιτροπή αυτή θα μπορούσε να συζητά και τη στρατηγική, τις προτεραιότητες και τα αποτελέσματα του FEMIP (για παράδειγμα του επιχειρηματικού σχεδίου του FEMIP, της ετήσιας έκθεσής του και της χρήσης των διαφόρων μέσων) και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η ΕΤΕπ στις πράξεις της στις χώρες της Μεσογείου. Έτσι, θα βελτιωνόταν η δυνατότητα ανταπόκρισης του FEMIP στις τοπικές ανάγκες. Η συμβουλευτική επιτροπή θα προετοίμαζε επίσης τις ετήσιες υπουργικές συσκέψεις του FEMIP.

Η τοπική παρουσία της ΕΤΕπ θα ενισχυόταν. Η εμπειρία της ΕΤΑΑ έδειξε πόσο σημαντικό είναι το στοιχείο αυτό ώστε να καλυφθεί με επιτυχία ο ιδιωτικός τομέας. Σήμερα, η ΕΤΕπ διαθέτει 3 τοπικά γραφεία που απασχολούν συνολικά 7 υπαλλήλους της[9]. Λόγω του μικρού μεγέθους τους, τα γραφεία αυτά είναι κυρίως αντιπροσωπείες. Για να βελτιωθεί η προβολή του FEMIP και να ενισχυθεί η εγγύτητα του με τους δικαιούχους στις μεσογειακές χώρες, τα σημερινά γραφεία της ΕΤΕπ θα μπορούσαν να ενισχυθούν ελαφρά, όχι μόνο για να διευκολύνουν τις επαφές με τις αρχές και τους δανειζόμενους, αλλά και για να προωθήσουν την ενσωμάτωση της ΕΤΕπ σε ευρύτερες στρατηγικές και την συνεργασία μεταξύ των χορηγών, να διευκολύνουν τον εντοπισμό των νέων σχεδίων, να βελτιώσουν την παρακολούθηση των υφισταμένων πράξεων και να μεταφέρουν καλύτερα την τεχνογνωσία και την πείρα της ΕΤΕπ στη χώρα.

Πρέπει επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο αύξησης του αριθμού των τοπικών γραφείων, εφόσον το δικαιολογούν οι λειτουργικές και εμπορικές ανάγκες. Κάτι τέτοιο θα ενίσχυε την προβολή της ΕΤΕπ και θα αποτελούσε, για τη χώρα υποδοχής μια πολιτική ένδειξη μακροπρόθεσμης δέσμευσης. Σε περίπτωση ανοίγματος αυτών των νέων γραφείων, θα έπρεπε να διευκολυνθούν οι συνέργειες με την ΕΚ και/ή τους διμερείς αναπτυξιακούς οργανισμούς.

Με την επιλογή 2, η ΕΤΕπ εκτιμά ότι θα έπρεπε να ενισχυθεί το λειτουργικό προσωπικό που εργάζεται άμεσα για τα μεσογειακά σχέδια ώστε να φθάσει ένα σύνολο περίπου 130 υπαλλήλων ως τα τέλη του 2013, προκειμένου να αντιμετωπίσει την αύξηση των πράξεων επιχειρηματικού κεφαλαίου, που απαιτούν πολυάριθμο προσωπικό, την ενίσχυση του ρόλου των τοπικών γραφείων και τη δημιουργία της συμβουλευτικής επιτροπής. Οι επιπτώσεις σε ότι αφορά το κόστος θα ήταν σημαντικότερες απ' ότι για την επιλογή 1. Κατά την ΕΤΕπ, το διοικητικό κόστος θα υπερέβαινε τα τρέχοντα έσοδα, ακόμη και αν ο δείκτης κάλυψης του κόστους του FEMIP είναι πιθανό να βελτιωθεί σταδιακά την περίοδο 2007-2013.

Στο πλαίσιο της επιλογής 2, οι ανάγκες του ιδιωτικού τομέα θα καλύπτονταν καλύτερα, η, ΕΤΕπ θα ήταν πιο κοντά στους πελάτες της και άλλους φορείς, και οι μεσογειακές χώρες θα συμμετείχαν περισσότερο στη στρατηγική και τα αποτελέσματα του FEMIP. Η επιλογή αυτή θα επέτρεπε επίσης την ενίσχυση της έντασης της στήριξης του FEMIP και τη δημιουργία και την ανάπτυξη των ΜΜΕ.

2.5 Επιλογή 3: Δημιουργία μιας χωριστής ευρωμεσογειακής τράπεζας

Πρόκειται για την πιο φιλόδοξη επιλογή, που περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός χωριστού αυτόνομου οργανισμού (της ευρωμεσογειακής τράπεζας).

Η ευρωμεσογειακή αυτή τράπεζα θα δραστηριοποιόταν στις μεσογειακές χώρες εταίρους (που σήμερα είναι 9)[10]. Οι μέτοχοι θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν και άλλες μεσογειακές χώρες, ιδίως υποψήφιες ή δυνητικά υποψήφιες χώρες, πέρα από τα κράτη μέλη, την ΕΤΕπ (πλειοψηφία) και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Η θυγατρική αυτή θα διέθετε κατ' ελάχιστο το ίδιο φάσμα μέσων που καθιστούν πιο ευέλικτους τους όρους χρηματοδότησης, με αυτά που περιλαμβάνει η επιλογή 2, (δάνεια, συνεισφορά κεφαλαίων, χορήγηση εγγυήσεων κλπ) αλλά θα έδινε μεγαλύτερη προτεραιότητα σε προϊόντα υψηλού κινδύνου. Όπως και ο FEMIP και οι περισσότερες πολυμερείς τράπεζες, η θυγατρική θα προσπαθούσε να διαδραματίσει το ρόλο «μαγνήτη» και καταλύτη για τις χρηματοδοτήσεις εξωτερικών χορηγών (όπως η ΕΕ, τα κράτη μέλη, οι άλλοι μέτοχοι) για πράξεις επιχορηγούμενης χρηματοδότησης, ιδιαίτερα με τη μορφή τεχνικής βοήθειας και επιδοτήσεων.

Η αύξηση του όγκου δραστηριοτήτων της θυγατρικής θα διευκολυνόταν από την αυξημένη συμμετοχή των μεσογειακών χωρών στη διαχείριση της και την ενίσχυση της επιτόπιας παρουσίας της, κάτι που θα στήριζε αποτελεσματικότερα τα σχέδια του ιδιωτικού τομέα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΤΕπ, βάσει αξιολόγησης της σημερινής δυνατότητας απορρόφησης, ο όγκος των δανειοδοτικών της πράξεων θα μπορούσε έτσι να ξεπεράσει τα επίπεδα που προβλέπονται για τον FEMIP και να φθάσει τα 1,8 δις ευρώ το 2009, και των 2,6 δις. ευρώ το 2013, όταν θα βρίσκεται πλέον σε πλήρη ανάπτυξη.

Ωστόσο, το φάσμα των μέσων που θα διέθετε η ευρωμεσογειακή θυγατρική θα έπρεπε να στηρίζεται σε σημαντικότερους πόρους, ακόμη και στην περίπτωση μιας θυγατρικής που θα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε υπηρεσίες στήριξης της ΕΤΕπ έναντι πληρωμής προμήθειας. Ενδεικτικά, η ΕΤΕπ υπολογίζει ότι η «ευρωμεσογειακή τράπεζα» θα χρειαζόταν 195-390 υπαλλήλους το 2009, με το προσωπικό να ενδέχεται να αυξηθεί ως 270-540 υπαλλήλους ως το τέλος του 2013, ανάλογα με το ποσοστό κατά το οποίο η θυγατρική θα στηριζόταν σε υπηρεσίες στήριξης της ΕΤΕπ. Όλα αυτά προϋποθέτουν ισχυρή αύξηση του περιθωρίου για τη διαχείριση των δανείων που θα καταβαλλόταν για ορισμένα ή το σύνολο των προϊόντων, είτε σημαντικές καταβολές κεφαλαίων από τους μετόχους έτσι ώστε να σχηματιστεί σημαντική ρευστότητα.

Η ευρωμεσογειακή τράπεζα θα μπορούσε να λάβει διάφορες μορφές, κάθε μια από τις οποίες θα ήταν προσαρμοσμένη σε ιδιαίτερες λειτουργικές και χρηματοδοτικές απαιτήσεις. Η ΕΤΕπ εκτιμά[11] ότι οι κεφαλαιακές ανάγκες του οργάνου ως το 2013 θα ήταν της τάξης των 22 δις εκατ. (στην περίπτωση μεταφοράς στο νέο ίδρυμα, κατά τη δημιουργία του, του χαρτοφυλακίου που διαχειρίζεται η ΕΤΕπ στην περιοχή της Μεσογείου), πόσο που θα έπρεπε να καταβάλουν οι μέτοχοί του.

Η επιλογή αυτή θα είχε ως κύρια πλεονεκτήματα την αύξηση της αίσθησης «ιδίας ευθύνης» με τη συμμετοχή των μεσογειακών χωρών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και το μετοχικό κεφάλαιο. Σε σχέση με την επιλογή 2, είναι πιο ανοικτή στα σχέδια που περιλαμβάνουν υψηλότερους κινδύνους και προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στο επίπεδο της επιλογής των μέσων.

Ωστόσο, η επιλογή αυτή θα συνεπαγόταν συμπληρωματικό κόστος για τους μετόχους. Αν η θυγατρική δεν επωφελείται πλέον από τις δημοσιονομικές εγγυήσεις της ΕΕ, η περιορισμένη γεωγραφική της βάση σε σχέση με εκείνη της ΕΤΕπ θα απαιτούσε να διαθέτει κεφαλαιακή βάση τουλάχιστον το ίδιο ισχυρή με άλλες πολυμερείς τράπεζες (δείκτη ιδίων προς ξένα κεφάλαια 100% έναντι 250% για την ΕΤΕπ). Επίσης, θα ήταν απαραίτητος υψηλότερος δείκτης καταβεβλημένου κεφαλαίου (20% για παράδειγμα) ώστε να υπάρχουν επαρκή έσοδα προκειμένου να διασφαλίζεται η κάλυψη του υψηλότερου κόστους λόγω της απασχόλησης περισσότερου προσωπικού[12].

Πρέπει επίσης να εξεταστεί ο χρόνος που χρειάζεται για τη δημιουργία ενός τέτοιου ιδρύματος. Για να δημιουργηθεί μια θυγατρική, πρέπει να τροποποιηθούν τα καταστατικά της ΕΤΕπ (άρθρο 30). Ωστόσο, δεδομένου ότι είναι ενσωματωμένα στη συνθήκη ΕΚ, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ad hoc κυβερνητική διάσκεψη, και στη συνέχεια να συγκεντρωθούν οι υπογραφές και οι επικυρώσεις κάθε κράτους μέλους. Εξάλλου, οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για τα καταστατικά, τη διάρθρωση του κεφαλαίου και τις μεθόδους εργασίας του νέου ιδρύματος θα ήταν, πιθανότατα, μακροχρόνιες.

3. Συμπέρασμα

Από την παρούσα ανάλυση συνάγεται ότι ακόμη και αν ο FEMIP κατάφερε να κινητοποιήσει πόρους για τις επενδύσεις στην περιοχή της Μεσογείου, η δυνατότητά του να επηρεάσει τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και να ανταποκριθεί στις ανάγκες του ιδιωτικού τομέα πρέπει να βελτιωθεί. Για το σκοπό αυτό πρέπει: 1 να αυξηθεί η στρατηγική του στόχευση βελτιώνοντας τη σχέση μεταξύ πράξεων της ΕΤΕπ και πολιτικών της ΕΕ σε ότι αφορά την οικονομική μεταρρύθμιση· 2 να διευρυνθεί και να τελειοποιηθεί το φάσμα των μέσων του FEMIP ώστε να προσαρμοστούν καλύτερα στις ανάγκες του ιδιωτικού τομέα· και 3 να ενισχυθεί η παρουσία του FEMIP σε τοπικό επίπεδο ώστε να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν καλύτερα οι ανάγκες των μεσογειακών χωρών.

Η συνέχιση της προσαρμογής του FEMIP διατηρώντας το σημερινό θεσμικό πλαίσιο (δηλαδή το καθεστώς της ευκολίας η οποία υπάγεται στην ΕΤΕπ, όπως στην επιλογή 2), μέσω της εισαγωγής ουσιωδών βελτιώσεων στο επίπεδο των μέσων, των τοπικών αλληλεπιδράσεων και της στρατηγικής στόχευσης φαίνεται να αποτελεί την αποτελεσματικότερη λύση, τόσο σε ότι αφορά το κόστος όσο και τον χρόνο υλοποίησης της. Η προσαρμογή αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της έγκρισης του ENPI και των μελλοντικών προοπτικών της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας.

[1] Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών, 12-13 Δεκεμβρίου 2003: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του σχετικά με την απόφαση του Συμβουλίου ECOFIN να αναπτύξει περαιτέρω τον ευρωμεσογειακό φορέα επενδύσεων και εταιρικής σχέσης (FEMIP) ενισχύοντας τον στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Σύμφωνα με την εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης, η απόφαση ελήφθη με βάση την επίδοση του FEMIP, η οποία αξιολογήθηκε θετικά, και κατόπιν διαβουλεύσεων με τις μεσογειακές χώρες – εταίρους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί το Συμβούλιο ECOFIN να αξιολογήσει τη δυνατότητα να συσταθεί θυγατρική ανήκουσα κατά πλειοψηφία στην ΕΤΕπ, εδικά για τις μεσογειακές χώρες εταίρους, το Δεκέμβριο 2006, με βάση αξιολόγηση των επιδόσεων του ενισχυμένου φορέα και λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων με τους εταίρους στις διαδικασίες της Βαρκελώνης».

[2] Καλύπτονται οι χώρες της διαδικασίας της Βαρκελώνης: Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Αίγυπτος, Δυτική Λωρίδα της Γάζας, Ισραήλ, Λίβανος, Συρία, Ιορδανία και Τουρκία.

[3] Λόγω της αναγνώρισης της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας για ένταξη στην ΕΕ, τα δάνεια προς τη χώρα αυτή (τα οποία προηγουμένως αντιπροσώπευαν κατά μέσο όρο πάνω από το ένα τρίτο των δραστηριοτήτων του FEMIP) μεταφέρθηκαν σε διαφορετική εντολή δανείων από το 2005. Έτσι, στο μέλλον, οι πράξεις στην Τουρκία δεν θα εγγράφονται στο πλαίσιο του FEMIP, μολονότι η Τουρκία θα συνεχίσει να συμμετέχει στις θεσμικές πτυχές του FEMIP (όπως συνεδριάσεις του FEMIP).

[4] Το καταστατικό της ΕΤΕπ δεν της δίνει τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει τέτοιες πράξεις από τους ιδίους πόρους της.

[5] Λεπτομερέστερη παρουσίαση των επιλογών αυτών παρατίθεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

[6] Στην πρόταση της Επιτροπής για τις εξωτερικές εντολές της ΕΤΕπ 2007-2013, οι δανειοδοτικοί πόροι που διατίθενται για τις μεσογειακές χώρες προτείνεται να αυξηθούν από 6,5 δις ευρώ το 2000-2007 σε 10 δις. ευρώ το 2007-2013(με εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού). Επιπλέον, προβλέπεται φάκελος χωρίς εγγύηση του κοινοτικού προϋπολογισμού 2 δις ευρώ.

[7] Λαμβανομένης υπόψη της δυσκολίας να προβλεφθεί το εύρος των αποπληρωμών, οι αριθμοί των 50 και 20 εκατ. ευρώ έχουν ενδεικτική μόνο αξία. Πρέπει συνεπώς να προβλεφθεί κάποια ευελιξία για τα ποσά που θα διατεθούν ανάλογα με τη χρονιά σε τεχνική βοήθεια και πράξεις επιχειρηματικού κεφαλαίου.

[8] Ενδεικτικά, η κάλυψη του κόστους του FEMIP από τα τρέχοντα έσοδα ήταν της τάξης του 80% τα τελευταία έτη. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλέπε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής.

[9] Εξαιρουμένου του τοπικού προσωπικού, το οποίο προς το παρόν έχει μόνο διοικητικά και εκτελεστικά καθήκοντα (υποδοχή, ασφάλεια, καθαριότητα, συντήρηση κλπ).

[10] Δεδομένου ότι η Τουρκία είναι υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ, οι νέες πράξεις παραμένουν στο πλαίσιο της ΕΤΕπ μολονότι η χώρα καλείται να καταστεί μέτοχος της νέας τράπεζας.

[11] Στο έγγραφο εργασίας που επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση προτείνεται ένα σενάριο για μια τέτοια ευρωμεσογειακή τράπεζα το οποίο βασίζεται σε διάφορες υποθέσεις.

[12] Για κάθε συμπληρωματικό δισεκατομμύριο ευρώ δανείων της ΕΤΕπ, πρέπει να αυξάνεται κατά 400 εκατ. το μετοχικό της κεφάλαιο, 5% των οποίων πρέπει να καταβάλλονται από τους μετόχους της ΕΤΕπ. Σε περίπτωση δημιουργίας ευρωμεσογεικής θυγατρικής με δικό της μετοχικό κεφάλαιο, τα δάνεια της συγκεκριμένης οντότητας θα πρέπει να καλύπτονται εξολοκλήρου (ένα δις εκατ. συμπληρωματικών δανείων θα απαιτούσε 1 δις συμπληρωματικών ίδιων κεφαλαίων) και ο δείκτης καταβεβλημένου κεφαλαίου (20% στην περίπτωση των υποθέσεων που εξετάστηκαν) θα έπρεπε να καλύπτει πλήρως το διοικητικό κόστος.