EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 44/173

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Προς την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης: Ένα κοινό περιβάλλον ανταλλαγής πληροφοριών για τον θαλάσσιο τομέα της ΕΕ»

COM(2009) 538 τελικό

2011/C 44/32

Εισηγητής: ο κ. ΛΙΟΛΙΟΣ

Στις 15 Οκτωβρίου 2009 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προς την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης: Ένα κοινό περιβάλλον ανταλλαγής πληροφοριών για τον θαλάσσιο τομέα της ΕΕ

COM(2009) 538 τελικό.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές και κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Ιουνίου 2010.

Κατά την 464η σύνοδο ολομέλειάς της, της 14ης και 15ης Ιουλίου 2010 (συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 164 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 6 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την ανακοίνωση της Επιτροπής και επιδοκιμάζει τη δέσμη των μέτρων που προβλέπονται για την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης, με στόχο την ουσιαστική κατανόηση των δραστηριοτήτων οι οποίες συνδέονται με τον θαλάσσιο τομέα και θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στην προστασία, την ασφάλεια, την οικονομία ή το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της.

1.2 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί κατ’ αρχήν με τις συστάσεις που διατυπώνονται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση και θεωρεί ότι η συμπερίληψη κανόνων για τη διάδοση και τον χειρισμό των δεδομένων, όπως και η καθιέρωση μηχανισμών ελέγχου από και προς όλους τους συμμετέχοντες οργανισμούς, θα βελτιώσει την επίγνωση της κατάστασης που επικρατεί στον θαλάσσιο τομέα.

1.3 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η ανακοίνωση για τη θαλάσσια επιτήρηση αποτελεί θετική συμβολή στη διευθέτηση των αυξανόμενων προβλημάτων ασφάλειας που αντιμετωπίζει η ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της παράνομης μετανάστευσης και της διακίνησης και εμπορίας ναρκωτικών, καθώς και στην ικανοποιητική και αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και της ζωής και της ευημερίας των πολιτών της ΕΕ.

1.4 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η βιωσιμότητα της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ εξαρτάται από τη βιωσιμότητα των δράσεων πολιτικής της και, σε αυτό το πλαίσιο, η ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης δεν αποτελεί εξαίρεση. Κατά συνέπεια, το προτεινόμενο ενοποιημένο σύστημα θαλάσσιας επιτήρησης θα πρέπει να διαμορφωθεί με μέλημα την παροχή –κατά τρόπο βιώσιμο– έγκυρων, έγκαιρων, ποιοτικών και οικονομικώς αποδοτικών στοιχείων, όταν και όπου αυτό είναι αναγκαίο και για τον επακριβή λόγο για τον οποίο ζητούνται τα συγκεκριμένα στοιχεία. Επομένως, απαιτείται να εξεταστεί επίσης η δυνατότητα επέκτασης του συστήματος θαλάσσιας επιτήρησης.

1.5 Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός μηχανισμού επιτήρησης, κοινού για ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ και βασισμένου σε ένα εναρμονισμένο νομικό πλαίσιο, ο οποίος θα εξασφαλίζει την ανταλλαγή ευαίσθητων και μη ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ των αρχών, των υπηρεσιών και των χρηστών των κρατών μελών της ΕΕ.

1.6 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία που έχει η διεθνής διάσταση του θαλάσσιου τομέα και τονίζει σθεναρά την ανάγκη ανάπτυξης τεχνικών και νομικών προτύπων και διερεύνησης των δυνατοτήτων συνεργασίας με τρίτες χώρες.

1.7 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διασύνδεση των συστημάτων θαλάσσιας επιτήρησης προϋποθέτει την ενδελεχή εξέταση διαφόρων νομικών θεμάτων, σχετικών με την ανταλλαγή των πληροφοριών που συλλέγονται για διαφορετικούς σκοπούς και από διαφορετικές πηγές. Κάθε κράτος μέλος επιβάλλει διαφορετικές υποχρεώσεις στον εν λόγω τομέα και η εμπιστευτικότητα και η προστασία των προσωπικών δεδομένων είναι ζητήματα μείζονος σημασίας. Απομένει ακόμη να καθοριστεί η φύση των σχετικών δεδομένων, οι σκοποί (και οι μέθοδοι) της ανταλλαγής των δεδομένων και οι ενδεχόμενοι αποδέκτες τους, οι εγγυήσεις που είναι αναγκαίες για την εμπιστευτικότητα και την ασφάλεια των στοιχείων, καθώς και για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, εφόσον χρειάζεται.

1.8 Η ΕΟΚΕ προτείνει να πραγματοποιείται η διάδοση των στοιχείων με βάση την αρχή της «ανάγκης γνώσης», με στόχο τη διασφάλιση της προστασίας των δεδομένων και την αποτροπή της αδικαιολόγητης αναπαραγωγής τους. Επίσης, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη να προσδιοριστεί σαφώς τόσο το επίπεδο εμπιστευτικότητας όσο και το επίπεδο αρμοδιότητας για τη χρήση των στοιχείων, με τη διαμόρφωση συγκεκριμένου και διαφανούς συστήματος για την εκχώρηση δικαιώματος πρόσβασης.

1.9 Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι η επικύρωση των συλλεγόμενων δεδομένων είναι κρίσιμη και δύσκολη αποστολή και προτείνει την καθιέρωση ενδεδειγμένου πλαισίου για τη συλλογή και την εξακρίβωση της ορθότητας των στοιχείων, καθώς και για την εγγύηση της ασφάλειας των πληροφοριών κατά τη διαδικασία διάδοσής τους.

1.10 Η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί ένας χάρτης πορείας για την εφαρμογή της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης, βάσει της πείρας που αποκτήθηκε στο πλαίσιο των πειραματικών σχεδίων, των ομάδων εμπειρογνωμόνων και της εκτίμησης επιπτώσεων ως προς τις νομικές και τις τεχνικές πτυχές της ενοποίησης των πληροφοριών.

1.11 Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ενιαίων εθνικών μηχανισμών συντονισμού και ενός μόνον κόμβου πληροφόρησης ανά εθνική ομάδα (κοινότητα) χρηστών, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανάπτυξη και η λειτουργικότητα της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης.

1.12 Λαμβάνοντας υπόψη τα πολυάριθμα ήδη υπάρχοντα συστήματα, η ΕΟΚΕ προτείνει να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη μεταξύ των υφισταμένων συστημάτων, έτσι ώστε η ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης να μην επιφέρει αλλαγή του τρόπου συλλογής των πληροφοριών, αλλά μόνον του τρόπου διάδοσής τους.

1.13 Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να υιοθετήσει προσέγγιση που να βασίζεται σε ένα δίκτυο με κεντρική διαχείριση, όπου ο συντονισμός θα επιτυγχάνεται μέσω της επίσημης δομής του δικτύου και της κεντρικής μεθόδου επικοινωνίας.

1.14 Προκειμένου να διασφαλιστεί η διαδικασία διασύνδεσης των διάφορων κοινοτήτων χρηστών, η ΕΟΚΕ προτείνει να καθορίσει η ΕΕ μια σαφή και σταθερή πλατφόρμα όσον αφορά τα δικαιώματα πρόσβασης, με βάση μια κοινή ευρωπαϊκή αντίληψη των διαφορετικών πολιτικών απόψεων, καθώς και μια επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα. Η εκχώρηση δικαιώματος πρόσβασης θα πρέπει να διέπεται από τον κανονισμό της ΕΕ περί διαφάνειας.

1.15 Η αρχιτεκτονική συστήματος που θα υιοθετηθεί θα πρέπει να περιλαμβάνει δυνατότητες ανατροφοδότησης έτσι ώστε να επιτρέπει προσαρμογές και να χρησιμοποιεί, μεταξύ άλλων, το εξελισσόμενο νομικό πλαίσιο.

1.16 Η ΕΟΚΕ συνιστά να παραμείνει βασική προτεραιότητα του ευρωπαϊκού θαλάσσιου τομέα η υψηλής ασφάλειας διαχείριση του κινδύνου. Για το λόγο αυτό, είναι προτιμότερη μια αρχιτεκτονική διαφόρων επιπέδων, η οποία να διασφαλίζει την αξιοπιστία και την ασφάλεια των δεδομένων.

2. Εισαγωγή

2.1 Στις 15 Οκτωβρίου 2009 η Επιτροπή δημοσίευσε την ανακοίνωση με τίτλο «Προς την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης: Ένα κοινό περιβάλλον ανταλλαγής πληροφοριών για τον θαλάσσιο τομέα της ΕΕ» (COM(2009)538 τελικό) και, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να καταρτίσει γνωμοδότηση επί του θέματος.

2.2 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ανακοίνωσή της σχετικά με την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ως στόχο, πριν από το 2013, «να λάβει μέτρα για την αύξηση της διαλειτουργικότητας του συστήματος επιτήρησης, για την προσέγγιση υφιστάμενων συστημάτων παρακολούθησης και ανίχνευσης τα οποία χρησιμοποιούνται για τη θαλάσσια ασφάλεια και προστασία, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, τον έλεγχο της αλιείας, τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και άλλες δραστηριότητες επιβολής του νόμου».

2.3 Η ΕΕ έχει ήδη καθιερώσει μια σειρά πρωτοβουλιών στον τομέα της επιτήρησης, οι οποίες περιλαμβάνουν περισσότερες της μίας τομεακές δράσεις: κοινοτικό σύστημα παρακολούθησης της κυκλοφορίας των πλοίων με παράλληλη συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με την κυκλοφορία των πλοίων και τα φορτία, SafeSeaNet (οδηγία 2002/59/ΕΚ) (1), δίκτυο ανταλλαγής δεδομένων σχετικά με τη θαλάσσια κυκλοφορία μεταξύ των ναυτιλιακών αρχών των κρατών μελών με στόχο την πρόληψη των ατυχημάτων, την αποτροπή της θαλάσσιας ρύπανσης και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των θαλάσσιων συμβάντων ή ατυχημάτων.

2.4 Εν προκειμένω, ο ευρωπαϊκός εξυπηρετητής δεικτών (European Index Server - EIS) έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία και το σύστημα STIRES (SafeSeaNet Traffic Information Relay and Exchange System) βρίσκεται υπό διαμόρφωση. Επίσης, επί του παρόντος, συλλέγονται δεδομένα σχετικά με τις θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων, ενώ στο μέλλον θα διατίθενται, κατόπιν αιτήσεως, δεδομένα σχετικά με τις θαλάσσιες μεταφορές μεγάλων αποστάσεων από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δεδομένων για την ταυτοποίηση και τον εντοπισμό σκαφών εξ αποστάσεως (EU Long Range Identification and Tracking Data Centre - EU LRIT DC – Ψηφίσματα MSC 202 (81) και MSC 211 (81) της Επιτροπής Ναυτικής Ασφαλείας (MSC) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), για την τροποποίηση της Διεθνούς Σύμβασης για την Ασφάλεια της Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα (SOLAS) του 1974, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη. Επιπλέον, με την ανάπτυξη του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων (EUROSUR) προβλέπεται να επιτευχθεί μια ολοκληρωμένη λύση για την επιτήρηση στην ΕΕ.

2.5 Εκτός από τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες, στην παρούσα ανακοίνωση συνεκτιμάται το σύνολο των επιπρόσθετων σχετικών δράσεων της ΕΕ στον εν λόγω τομέα, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Εξωτερικών Συνόρων (FRONTEX), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (EDA) και της Γαλάζιας Βίβλου για τις θαλάσσιες μεταφορές. Παράλληλα, δρομολογούνται δύο πειραματικά σχέδια –το ένα για τη λεκάνη της Μεσογείου και το άλλο για τις θαλάσσιες λεκάνες της Βόρειας Ευρώπης– που αποσκοπούν να εξετάσουν την πρακτική λειτουργία της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης στο θέατρο των επιχειρήσεων.

2.6 Στόχος της προτεινόμενης ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής δεν είναι η δημιουργία ενός πρόσθετου συστήματος επιτήρησης, αλλά η ανάπτυξη σημείων διεπαφής και η συνακόλουθη ενοποίηση των υφιστάμενων συστημάτων σε διατομεακό και διασυνοριακό επίπεδο, προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των δράσεων επιτήρησης και να αυξηθεί η οικονομική απόδοση των δράσεων που αναλαμβάνονται στη θάλασσα. Για την ανάπτυξη ενός ασφαλούς διατομεακού δικτύου, το οποίο να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις για τη διαμόρφωση κοινής και αναγνωρισμένης εικόνας, θα απαιτηθεί προσεκτικός καθορισμός των δικαιωμάτων πρόσβασης και των διατάξεων ασφαλείας των χρηστών.

2.7 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής προϋποθέτει την ανάληψη πολυσύνθετων, πολύπλευρων και πολυάριθμων δραστηριοτήτων, οι οποίες συχνά αλληλεπικαλύπτονται, αλλά είναι πάντοτε προς το συμφέρον της ΕΕ στο σύνολό της.

2.8 Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την ανακοίνωση ως βάση για την ενοποίηση των υφιστάμενων μεμονωμένων συστημάτων σε ένα ενιαίο σύστημα για την ανάπτυξη ενός κοινού περιβάλλοντος ανταλλαγής πληροφοριών, ικανού να υποστηρίξει τη μελλοντική ευρωπαϊκή πολιτική για τις θαλάσσιες μεταφορές, να διαφυλάξει το περιβάλλον και να διασφαλίσει τις ευρωπαϊκές ναυτιλιακές υπηρεσίες, τόσο κατά τις διεθνείς όσο και κατά τις ευρωπαϊκές εμπορικές συναλλαγές, και συγχρόνως να βελτιώσει την καθημερινή ζωή των πολιτών της ΕΕ, ιδίως δε εκείνων που κατοικούν σε εξωτερικές παραμεθόριες περιοχές της ΕΕ.

2.9 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η παρούσα ανακοίνωση δημοσιεύεται σε μια κρίσιμη συγκυρία κατά την οποία οι θαλάσσιες μεταφορές βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρές προκλήσεις όπως: α) η παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που επιδεινώνει περαιτέρω τις διαρθρωτικές και τις συγκυριακές επιπτώσεις της ναυτιλιακής κρίσης· β) η παράνομη μετανάστευση που συντελείται κυρίως στα νότια και τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ· γ) διάφορες παράνομες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της διακίνησης και της εμπορίας όπλων και ναρκωτικών· δ) τα ευαίσθητα υλικά για στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις, προκλήσεις οι οποίες απαιτείται να τύχουν παρακολούθησης και διευθέτησης.

2.10 Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης το γεγονός ότι οι θαλάσσιες υπηρεσίες αντιμετωπίζουν προβλήματα από πλευράς ασφάλειας και πειρατείας εκτός των υδάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. στην Ανατολική Αφρική, στην Ινδονησία κλπ.), τα οποία χρήζουν διευθέτησης και ελέγχου.

3. Ανακοίνωση για την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης μέσω ενός κοινού περιβάλλοντος ανταλλαγής πληροφοριών για τον θαλάσσιο τομέα της ΕΕ

3.1 Όπως έχει αναφέρει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της (2), η ΕΟΚΕ «επικροτεί τις προτάσεις σχετικά με το ευρωπαϊκό δίκτυο θαλάσσιου ελέγχου και τη βελτίωση της συνεργασίας των ακτοφυλακών των κρατών μελών. Παρόμοια μέτρα θα βελτιώσουν τη θαλάσσια ασφάλεια και προστασία, τον έλεγχο της αλιείας, τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, και θα προστατεύσουν το θαλάσσιο περιβάλλον […] Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι, για να ενισχυθεί η ασφάλεια, θεωρείται σκόπιμο να συναφθούν διμερείς συμφωνίες νηοψίας με τρίτες χώρες. Επίσης, απευθύνει άμεση έκκληση να αναληφθεί δράση από την ΕΕ για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του πολλαπλασιασμού των κρουσμάτων ένοπλης ληστείας και πειρατείας σε βάρος εμπορικών πλοίων στη θαλάσσια περιοχή της νοτιοανατολικής Ασίας και της Αφρικής».

3.2 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την ανακοίνωση και στηρίζει τη δέσμη σχεδιαζόμενων μέτρων της ΕΕ υπέρ της ασφαλέστερης παροχής θαλάσσιων υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί κατ’ αρχήν με την εν λόγω ανακοίνωση και αναμένει τη διατύπωση λεπτομερέστερων ρυθμίσεων, έτσι ώστε να υλοποιηθεί όσο το δυνατόν πιο σύντομα η Ενοποίηση της Θαλάσσιας Επιτήρησης (IMS).

3.3 Η ανακοίνωση με θέμα μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τη βελτίωση της ενοποίησης των συστημάτων θαλάσσιας επιτήρησης ορίζει τέσσερις κατευθυντήριες αρχές για την ανάπτυξη ενός κοινού περιβάλλοντος ανταλλαγής πληροφοριών: 1) Μια προσέγγιση διασύνδεσης όλων των κοινοτήτων χρηστών, 2) Οικοδόμηση ενός τεχνικού πλαισίου για τη διαλειτουργικότητα και τη μελλοντική ενοποίηση, 3) Ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και 4) Ειδικές νομικές διατάξεις για την υλοποίηση ενός κοινού περιβάλλοντος ανταλλαγής πληροφοριών. Δεδομένου ότι η ανακοίνωση αφορά μόνο τις βασικές αρχές, η γνωμοδότηση θα περιοριστεί στη διατύπωση παρατηρήσεων σε επίπεδο αρχών. Είναι προφανές ότι απαιτείται περαιτέρω επεξεργασία για να μετατραπούν οι αρχές αυτές σε νομοθετικές δράσεις.

3.4 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι, λόγω του παγκόσμιου χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ναυτιλίας, η επίγνωση της κατάστασης είναι εξαιρετικά σημαντική, διότι α) η κίνηση του πλοίου είναι ένα δυναμικό σύστημα στον χώρο και στον χρόνο, β) η προστασία, η ασφάλεια και το περιβάλλον είναι πτυχές που δεν επηρεάζονται από τα σύνορα και γ) οι αποφάσεις που λαμβάνονται από μία οντότητα μπορούν να επηρεάσουν άλλα συστήματα.

3.5 Πρέπει να σημειωθεί ότι υφίστανται δύο πτυχές που πρέπει να διευθετηθούν: το νομοθετικό πλαίσιο και το κατά πόσο το σύστημα είναι εφικτό. Η εφαρμογή μιας ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης ενδέχεται να αντιμετωπίσει εμπόδια για λόγους εμπιστευτικότητας ή άλλα προβλήματα στο επίπεδο των κρατών μελών και, συνεπώς, πρέπει να διαμορφωθεί έτσι ώστε να καταστεί πλήρως εφικτή.

3.6 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τρία είναι τα κύρια προβλήματα που τίθενται για την υλοποίηση της ενοποίησης της θαλάσσιας επιτήρησης: τα νομικά, τα τεχνικά/τεχνολογικά και τα διαχειριστικά. Τα σημαντικότερα νομικά ζητήματα φαίνεται ότι αφορούν την εμπιστευτικότητα και, συγκεκριμένα, ένα μείγμα προσωπικών, επιχειρηματικών και στρατιωτικών δεδομένων. Επιπλέον, οι πολιτικές (ασφάλειας) δεδομένων ενδέχεται να εμποδίσουν ή να περιορίσουν την ανταλλαγή (ή την περαιτέρω χρήση) ορισμένων δεδομένων.

3.7 Όσον αφορά την εμπιστευτικότητα, οι ρυθμίσεις των κυριότερων μέσων παρακολούθησης και επιτήρησης χαρακτηρίζουν σημαντικό όγκο δεδομένων θαλάσσιων αναφορών και επιτήρησης ως εμπιστευτικά (από εμπορική άποψη). Κατά συνέπεια, η επεξεργασία αυτών των δεδομένων θα επηρεαστεί από την υποχρέωση εμπιστευτικότητας και επαγγελματικού απορρήτου των ατόμων που έχουν εξουσιοδοτηθεί με πρόσβαση στα δεδομένα.

3.8 Τα υφιστάμενα συστήματα είναι μονο-τομεακής φύσης αλλά αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω των απαιτήσεων εμπιστευτικότητας. Η επέκταση της ανταλλαγής των δεδομένων πέραν αυτού του τομέα ενδέχεται να αναδείξει περαιτέρω προκλήσεις και ερωτήματα όσον αφορά την εμπιστευτικότητα, δεδομένου του εκτεταμένου φάσματος των ενδιαφερομένων παραγόντων.

4. Ειδικές Παρατηρήσεις

4.1 Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται και υποστηρίζει τις αρχές που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση για την ενοποιημένη θαλάσσια επιτήρηση.

4.2 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη περαιτέρω ανάλυσης από πολιτική, νομική, εμπορική και τεχνολογική σκοπιά, με στόχο τη διαμόρφωση συγκεκριμένου σχεδίου δράσης για την εφαρμογή της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις νομικές και στις τεχνολογικές προκλήσεις. Η ανάλυση αυτή θα διαμορφώσει έναν εξειδικευμένο χάρτη πορείας με ακριβές χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή και θα μπορούσε να βασιστεί στην αποκτηθείσα σχετική πείρα από σχέδια όπως τα ακόλουθα: SafeSeaNet, Freightwise, e-Freight και AIS, καθώς και από άλλες σχετικές πρωτοβουλίες.

4.3 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει ότι είναι σημαντικό, πριν από τη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων, να εξεταστούν τα αποτελέσματα των υπό εξέλιξη πειραματικών σχεδίων. Τα σχέδια αυτά πρέπει να στοχεύουν στα πλαίσια λειτουργίας τόσο των επιχειρήσεων όσο και των διοικήσεων που δραστηριοποιούνται σε χαρακτηριστικούς θαλάσσιους τομείς της ΕΕ. Ακόμη, τα πειραματικά σχέδια θα πρέπει να περιλαμβάνουν αναφορές στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης. Στο πλαίσιο αυτό, η δρομολόγηση πρόσθετων πειραματικών σχεδίων θα βελτιώσει την κατανόησή μας για ζητήματα που αφορούν την ανάπτυξη της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης. Επιπλέον, απαιτείται να τεθούν συγκεκριμένες προθεσμίες και να τυγχάνουν παρακολούθησης με στόχο την έγκαιρη ολοκλήρωση των εν λόγω πειραματικών σχεδίων.

4.4 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η στρατηγική για την ενοποίηση της θαλάσσιας επιτήρησης θα πρέπει να ενσωματώνει τα διδάγματα από την εφαρμογή άλλων πρακτικών ανταλλαγής δεδομένων στον τομέα των μεταφορών, συμπεριλαμβανομένου του ενιαίου τίτλου μεταφοράς, ο οποίος θεωρείται το αντίστοιχο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών από τη σκοπιά των επιχειρήσεων (σήμερα απαιτείται έγγραφο μεταφοράς για την παρακολούθηση της μεταφοράς αγαθών (κανονισμός 11/1960 και οδηγία 92/106/ΕΟΚ)· σύμφωνα με το σχέδιο δράσης για την εφοδιαστική εμπορευμάτων στην Ευρώπη, θα θεσπιστεί ενιαίος τίτλος μεταφοράς εμπορευμάτων που θα μπορεί να χρησιμοποιείται σε όλους τους τρόπους μεταφοράς, οπότε θα διευκολυνθούν οι πολυτροπικές εμπορευματικές μεταφορές και θα βελτιωθεί το πλαίσιο που προσφέρεται με πολυτροπικές φορτωτικές ή με πολυτροπικά δηλωτικά). Επιπροσθέτως, η ανταλλαγή πληροφοριών θα πρέπει να βασίζεται στην ευρύτερα χρησιμοποιούμενη γλώσσα στον τομέα της ναυτιλίας.

4.5 Πρέπει να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ενοποιημένης θαλάσσιας επιτήρησης, μέσω της πρόβλεψης ενσωματωμένης δυνατότητας επέκτασης, ώστε να μπορεί να ενσωματώνει και μελλοντικά αυτόνομα συστήματα εποπτείας.

4.6 Όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αρχής «ανταλλαγή πληροφοριών […] με βάση την “ανάγκη γνώσης” [και] σύμφωνα με όρους χρήσης» και όχι της αρχής «πρόσβαση σε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες». Η ανταλλαγή πληροφοριών πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις ομάδες χρηστών βάσει ενός σαφούς πλαισίου που να διασφαλίζει την προστασία τόσο των προσωπικών όσο και άλλων ευαίσθητων δεδομένων. Ακόμη, επιτακτική σημασία έχει ο έλεγχος δημοσιοποίησης πέραν της «εξουσιοδοτημένης» οργάνωσης δηλαδή η τήρηση του νομικού πλαισίου της ΕΕ.

4.7 Όσον αφορά τις τεχνικές πτυχές, η ΕΟΚΕ συνιστά τη χρήση των τύπων πλατφόρμας «ανοικτής πηγής» για τη στήριξη του σχεδιασμού, της ανάπτυξης, της εφαρμογής και της συντήρησης των σχετικών λύσεων. Το σύστημα πρέπει να παρέχει τις ακόλουθες δυνατότητες: α) τομέας θαλάσσιας οντολογίας για αυτοματοποιημένη ανταλλαγή δεδομένων β) εργαλεία για σχεδιασμό, προσομοίωση, ανάλυση απόδοσης και βελτιστοποίηση των επιλογών παρακολούθησης γ) μητρώο υπηρεσιών δ) εργαλεία επίλυσης των ασυμβατοτήτων διαλειτουργικότητας ε) μηχανισμοί αυτοματοποιημένου εντοπισμού και ολοκλήρωσης των κατάλληλων υπηρεσιών στ) ασφαλής διαλειτουργικότητα και ζ) μηχανισμοί ελέγχου.

4.8 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προτεινόμενη αρχιτεκτονική των πολλαπλών επιπέδων. Η προσέγγιση αυτή θα προσδώσει σημαντικό προβάδισμα σε σχέση με την αρχιτεκτονική τύπου «cloud» που ακολουθείται σήμερα από τους σχεδιαστές προγραμμάτων τεχνολογίας των πληροφοριών. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονείται ότι αυτού του είδους οι αρχιτεκτονικές είναι πιο ευάλωτες σε θέματα ασφάλειας και, συνεπώς, θα πρέπει να υιοθετηθούν ενισχυμένοι μηχανισμοί ασφαλείας. Ακόμη, μια ιεραρχική διαδικασία λήψης αποφάσεων εντός της οργάνωσης και ένα πλαίσιο πρόσβασης των δεδομένων μπορούν να βελτιώσουν την εμπιστευτικότητα των δεδομένων.

4.9 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ύπαρξη διαθέσιμων τεχνολογικών μέσων για τη συλλογή, ενοποίηση και διάδοση σημαντικών δεδομένων σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και καλεί την ΕΕ να προσδιορίσει τις κοινές πλατφόρμες που θα χρησιμοποιούνται στην πράξη από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη σε όλα τα κράτη μέλη. Ακόμη, όσον αφορά την πρόληψη των αλληλεπικαλύψεων στην συλλογή και αποθήκευση δεδομένων, θα πρέπει να αναπτυχθούν σχετικοί μηχανισμοί.

4.10 Όσον αφορά την πρώτη αρχή που ορίζεται στην ανακοίνωση, η ΕΟΚΕ προτείνει να επιδιωχθεί ενεργά η καθιέρωση κοινών προτύπων και κανόνων για τα δεδομένα, τόσο σε τομεακό όσο και σε λειτουργικό επίπεδο, προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητά τους.

4.11 Λόγω της ευρύτητας του θαλάσσιου τομέα, η ασφάλεια των δεδομένων ενδέχεται να εξασθενήσει εξαιτίας ενός ευέλικτου περιβάλλοντος ανταλλαγής πληροφοριών και του εν δυνάμει κινδύνου που τούτο ενέχει.

4.12 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η τεχνική διαλειτουργικότητα είναι σημαντική και ότι θα πρέπει να συντελεί στη διευκόλυνση της ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών του τομέα και των αρχών (συμπεριλαμβανομένων των ανταλλαγών μεταξύ αρχών –Administration to Administration - A2A–· μεταξύ αρχών και επιχειρήσεων –Administration to Business - A2B–· και μεταξύ επιχειρήσεων –Business to Business - B2B).

4.13 Όσον αφορά την τρίτη αρχή που ορίζεται στην ανακοίνωση, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση για τη διασύνδεση των πολιτικών και των στρατιωτικών συστημάτων, προκειμένου να ενοποιηθούν ευκολότερα τα δεδομένα και να διευκολυνθεί η καλύτερη χρήση των πληροφοριών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι οι πολιτικές και οι στρατιωτικές αρχές πρέπει να ανταλλάσσουν πληροφορίες όσον αφορά την επιτήρηση. Επαναλαμβάνει την ανάγκη προσδιορισμού των διαφορετικών αποστολών των πολιτικών και των στρατιωτικών αρχών, καθώς και του καθορισμού κοινών προτύπων και διαδικασιών πρόσβασης και χρήσης των σχετικών πληροφοριών, ώστε να καταστεί δυνατή η αμφίδρομη ανταλλαγή πληροφοριών στις περιπτώσεις όπου η χρήση των δεδομένων εμπίπτει στο πεδίο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

4.14 Όσον αφορά την τέταρτη αρχή που καθορίζεται στην ανακοίνωση, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι απαιτείται περαιτέρω ανάλυση του θέματος της προστασίας των προσωπικών δεδομένων εντός του πεδίου εφαρμογής του παρόντος εγγράφου και καλεί την ΕΕ να επανεξετάσει και να αναλάβει όλες τις ενέργειες που είναι απαραίτητες για την εγγύηση της ασφάλειας των ευαίσθητων δεδομένων. Παρότι τούτο συνεπάγεται πρόσθετη επιβάρυνση της συγκεκριμένης διαδικασίας, δηλαδή εν προκειμένω τη δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος, ωστόσο η εν λόγω αρχή θεωρείται θεμελιώδης.

4.15 Η ΕΟΚΕ επικροτεί την τομεακή προσέγγιση της ανταλλαγής πληροφοριών που προτείνεται στην ανακοίνωση. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να καθοριστούν ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την εκχώρηση δικαιωμάτων πρόσβασης στις αρμόδιες αρχές και στο εξουσιοδοτημένο προσωπικό.

4.16 Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει περαιτέρω την ύπαρξη διμερών συμφωνιών σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των τρίτων χωρών και, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, να κινήσει τη διαδικασία επιβολής του κοινοτικού κεκτημένου (κανονισμοί αριθ. 4055/86 και 4058/86).

4.17 Σχετικά με το θέμα των διαστημικών δεδομένων, γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στο πρόγραμμα GMES (Παγκόσμια Παρακολούθηση για το Περιβάλλον και την Ασφάλεια). Πέραν αυτού, η ΕΟΚΕ θεωρεί επιθυμητό να συμπεριληφθεί στην ανακοίνωση ειδική αναφορά στη χρήση του συστήματος GALILEO (σύστημα ναυσιπλοΐας μέσω δορυφόρου).

4.18 Η ΕΟΚΕ κατανοεί ότι η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων για στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς και για σκοπούς κρατικής ασφάλειας και εφαρμογής της ποινικής νομοθεσίας, επί του παρόντος παραμένει εκτός του γενικού νομικού πλαισίου για την προστασία των δεδομένων. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τα συμπεράσματα της μελέτης (European Commission, «Legal Aspects Of Maritime Monitoring & Surveillance Data» – Final Report Framework Service Contract, No. FISH/2006/09 – LOT2) που ανέθεσε η Επιτροπή σχετικά με τις νομικές πτυχές των δεδομένων της θαλάσσιας επιτήρησης, η οποία αναφέρει σαφώς ότι η προστασία των δεδομένων αποτελεί μέγιστη υποχρέωση της ΕΕ που πρέπει να αναληφθεί σε επίπεδο τόσο ΕΕ όσο και κρατών μελών. Προβλέπεται ότι θα απαιτηθούν προωθημένες διασφαλίσεις στην περίπτωση που θα εξεταστεί το ενδεχόμενο ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων μεταξύ αρχών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ισχύοντος νομικού πλαισίου για την προστασία των δεδομένων (π.χ. αλιευτικές αρχές) και αρχών που (επί του παρόντος) δεν εμπίπτουν στο εν λόγω πεδίο εφαρμογής (π.χ. στρατιωτικές αρχές, αρχές κρατικής ασφάλειας ή αρχές επιβολής του νόμου).

4.19 Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύ σημαντική τη διαμόρφωση ενός νομικού πλαισίου που θα ρυθμίζει πτυχές όπως η ποιότητα, η περαιτέρω χρήση και η ασφάλεια των δεδομένων, οι μηχανισμοί χορήγησης πρόσβασης, η φύση των δεδομένων, οι σκοποί (και οι μέθοδοι) της ανταλλαγής και οι δυνητικοί αποδέκτες των δεδομένων, οι αναγκαίες εγγυήσεις όσον αφορά την εμπιστευτικότητα και την ασφάλεια ορισμένων δεδομένων, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και οι σχετικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων.

4.20 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι τα δεδομένα θα πρέπει να ανταλλάσσονται σε βάση «τι, γιατί, για πόσο και με ποιον». Ιδίως όσον αφορά τους αποδέκτες των πληροφοριών, καίρια σημασία έχει ο προσδιορισμός των αρχών στις οποίες θα ανατεθεί ο έλεγχος, η γνωστοποίηση και η παραλαβή δεδομένων, τόσο εντός της ΕΕ όσο και –προσεκτικότερα– με τις αρχές τρίτων χωρών.

4.21 Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημοσιεύσει ετήσια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή και τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων της στον τομέα της θαλάσσιας επιτήρησης.

Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) ΕΕ L 208 της 5ης Αυγούστου 2002, σελ. 10-27.

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Μια ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση», ΕΕ C 211 της 19ης Αυγούστου 2008, σελ. 31-36.