[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 9.4.2010

COM(2010) 141 τελικό

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (2002/77/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

SEC(2010)399

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (2002/77/ΕΚ) ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

3. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τον Νοέμβριο του 2001 το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στην ιατρική (2002/77/EC), στη συνέχεια αναφερόμενη ως «η σύσταση». Με τη σύσταση αυτή καλούνται τα κράτη μέλη και οι χώρες του ΕΟΧ να εφαρμόσουν συγκεκριμένες στρατηγικές για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών με σκοπό τον περιορισμό της μικροβιακής αντοχής. Οι στρατηγικές αυτές πρέπει να περιέχουν μέτρα για την επιτήρηση της μικροβιακής αντοχής και της χρήσης αντιμικροβιακών, τον έλεγχο και την πρόληψη, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, καθώς επίσης και την έρευνα. Σύμφωνα με τη σύσταση, η Επιτροπή καλείται: να διευκολύνει την αμοιβαία πληροφόρηση, διαβούλευση, συνεργασία και δράση· να επανεξετάζει συστηματικά τα θέματα που καλύπτει η σύσταση· και να υποβάλλει εκθέσεις βάσει των εκθέσεων των κρατών μελών.

Εντός δύο ετών από την έκδοση της σύστασης, η Επιτροπή συνόψισε τις κυριότερες ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν, σε επίπεδο κρατών μελών και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια έκθεση προς το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της σύστασης [COM (2005)684 τελικό][1]. Στην έκθεση αναφέρεται ότι τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν προβεί σε διάφορες ενέργειες, όπως ζητείται από τη σύσταση. Ωστόσο, στην έκθεση επισημαίνονται διάφοροι τομείς στους οποίους έγιναν πολύ λίγες ενέργειες καθώς και τομείς στους οποίους χρειάζεται περισσότερη προσοχή, όπως:

- εφαρμογή εθνικών στρατηγικών και εθνικών σχεδίων δράσης·

- καθιέρωση κατάλληλου διατομεακού μηχανισμού με δική του αποστολή και επαρκή μέσα·

- συνεργασία μεταξύ των τομέων για την ανθρώπινη υγεία και την υγεία των ζώων·

- διαπαιδαγώγηση του κοινού για τη σωστή χρήση της αντιμικροβιακής αγωγής·

- λήψη μέτρων ώστε τα συστηματικά χορηγούμενα αντιμικροβιακά ή αντιβιοτικά να χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή·

- κατάλληλος έλεγχος των λοιμώξεων·

- εθνικά αποδεκτές κατευθυντήριες γραμμές με συστάσεις για την ενδεικνυόμενη αγωγή με αντιβιοτικά.

Ύστερα από την πρώτη έκθεση για την εφαρμογή της σύστασης, τον Αύγουστο του 2008 ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να υποβάλουν έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο της εφαρμογής, ως συνεισφορά στην παρακολούθηση των μέτρων που ελήφθησαν μετά τη σύσταση. Η Επιτροπή έλαβε απαντήσεις από όλα τα κράτη μέλη και από μία από τις τρεις χώρες του ΕΟΧ/ΕΖΕΣ.

Στη δεύτερη έκθεση συνοψίζονται, βάσει των απαντήσεων, οι κυριότερες ενέργειες των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκρίνεται η κατάσταση το 2008 με την κατάσταση το 2004 όταν είχαν συλλεχθεί τα στοιχεία για την προηγούμενη έκθεση. Στην παρούσα έκθεση δίνεται μεγάλη έμφαση στη χρήση δεικτών για την παρακολούθηση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης. Στα συμπεράσματα επισημαίνονται, επίσης, οι τομείς της σύστασης που χρειάζονται περαιτέρω προσοχή. Η έκθεση συνοδεύεται από έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με αναλυτικότερη τεχνική ανάλυση των απαντήσεων των κρατών μελών.

2. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ

Η σύσταση ζητεί από τα κράτη μέλη να χαράξουν συγκεκριμένες στρατηγικές για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών με σκοπό τον περιορισμό της μικροβιακής αντοχής. Έως τα τέλη του 2008, δεκαέξι χώρες διέθεταν εθνική στρατηγική και οκτώ κράτη μέλη βρίσκονταν στο στάδιο της επεξεργασίας τέτοιας στρατηγικής. Τέσσερα κράτη μέλη δεν είχαν χαράξει στρατηγική ούτε σχεδίαζαν τη χάραξή της.

Οι στρατηγικές αυτές πρέπει να επιδιώκουν τους ακόλουθους κύριους στόχους:

α) τη δημιουργία συστημάτων ή την ενίσχυση των υπαρχόντων συστημάτων επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής και της χρήσης αντιμικροβιακών

Όλες οι χώρες που υπέβαλαν εκθέσεις εφαρμόζουν ένα σύστημα επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής. Σε 18 χώρες λειτουργεί σύστημα επιτήρησης, παράλληλα με τη συμμετοχή στο ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής (EARSS), το οποίο καλύπτει τη μικροβιακή αντοχή τόσο σε επίπεδο δημοτικών ιδρυμάτων όσο και σε επίπεδο νοσοκομείων.

Σε μεγάλο αριθμό κρατών μελών και στις χώρες του ΕΟΧ υπάρχει λειτουργική σχέση μεταξύ της επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής και όσων επιφορτίζονται με την έρευνα για την εκδήλωση εστιών/τον έλεγχο των νόσων, καθώς και συνεργασία με την κτηνιατρική επιτήρηση. Ωστόσο, μόνο σε λίγες χώρες υπήρχε διασύνδεση με τον τομέα του περιβάλλοντος.

Στις περισσότερες χώρες έχει δημοσιευτεί εθνική έκθεση για τη μικροβιακή αντοχή και τα στοιχεία έχουν δημοσιοποιηθεί.

Οι αρχές που είναι υπεύθυνες για την υγεία έχουν πρόσβαση στα στοιχεία της επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής σε όλες τις χώρες, εκτός από δύο. Πλην όμως, υπήρχαν αρκετά εμπόδια για την απόκτηση ταχείας και εύκολης πρόσβασης σε λεπτομερή στοιχεία λόγω των προβλημάτων που είχαν ήδη επισημανθεί στην πρώτη έκθεση —νομικό καθεστώς, ιδιοκτησία των στοιχείων, έλλειψη προϋπολογισμού, ελλιπής πληροφόρηση και τεχνολογική υποστήριξη.

Όσον αφορά τη δομή του συστήματος επιτήρησης, η δημοσίευση εθνικών εκθέσεων και λειτουργικών συνδέσεων με την επιτήρηση της μικροβιακής αντοχής στα ζώα, η πρόοδος φάνηκε να είναι περιορισμένη σε σχέση με αυτή που είχε αναφερθεί το 2003. Ωστόσο, υπήρξε πρόοδος όσον αφορά την πρόσβαση σε στοιχεία επιτήρησης, καθότι λιγότερες χώρες ανέφεραν εμπόδια για την πρόσβαση στα στοιχεία το 2008 σε σχέση με το 2003.

Σχεδόν όλοι οι απαντώντες διαθέτουν εθνικά συστήματα επιτήρησης της χρήσης αντιμικροβιακών και αντιβιοτικών και όλες οι χώρες συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό σχέδιο επιτήρησης της κατανάλωσης αντιμικροβιακών (ESAC). Από τις συγκρίσεις με τα επιτεύγματα που αναφέρθηκαν το 2003 φαίνεται ότι συντελέστηκε πρόοδος σε σχέση με την πρώτη έκθεση. Ξεπεράστηκαν τα εμπόδια στην απόκτηση στοιχείων για την κατανάλωση αντιμικροβιακών. Η συλλογή κατηγοριοποιημένων στοιχείων και συνδέσεων μεταξύ των στοιχείων για τη μικροβιακή αντοχή και των στοιχείων για την κατανάλωση αντιβιοτικών βελτιώθηκε. Ωστόσο, στις περισσότερες χώρες τα στοιχεία δεν ήταν αρκετά αναλυτικά ώστε να υπάρξει κατάλληλη ανατροφοδότηση για τους συνταγογραφούντες. Τα εμπόδια ήταν τα ίδια με εκείνα που αφορούν την ίδια την επιτήρηση της αντοχής. Επιπλέον, μόνο στις μισές χώρες που ανταποκρίθηκαν, τα στοιχεία για την κατανάλωση μπόρεσαν να αναλυθούν ανά ένδειξη και να συνδεθούν με τα στοιχεία για την αντοχή. Η συλλογή χρησιμότερων στοιχείων για την κατανάλωση αντιμικροβιακών και τις πρακτικές συνταγογράφησης φαίνεται να υπονομεύεται από το ασθενές νομικό καθεστώς των στοιχείων, συμπεριλαμβανομένης της ιδιοκτησίας, και από προβλήματα σχετικά με τα συστήματα πληροφορικής. Επιπλέον, οι δείκτες για την παρακολούθηση των πρακτικών συνταγογράφησης δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί σε αρκετές χώρες.

β) Εφαρμογή μέτρων ελέγχου και πρόληψης για την υποστήριξη της συνετής χρήσης αντιμικροβιακών και τη συμβολή στον περιορισμό της διασποράς μεταδοτικών νόσων

Στο διάστημα που μεσολάβησε από την προηγούμενη έκθεση πολλές χώρες έλαβαν μέτρα για τον περιορισμό της πώλησης αντιμικροβιακών χωρίς ιατρική συνταγή. Ενώ μόνο μία χώρα ήταν σε θέση να δώσει στοιχεία το 2003, το 2008 όλες οι ανταποκριθείσες χώρες παρείχαν εκτιμήσεις για την έκταση των πωλήσεων. Δεκαοκτώ χώρες ανέφεραν ότι το φαινόμενο αυτό δεν αποτελούσε σημαντική αιτία κατάχρησης αντιβιοτικών στην επικράτειά τους. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι από τις χώρες αυτές στις οποίες το κατ’ εκτίμηση ποσοστό των πωλούμενων αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή ήταν από 1 % έως και πάνω από 15 %, τέσσερις δεν ανέφεραν να έχουν λάβει μέτρα για την επιβολή του νόμου σχετικά με τη συνταγογράφηση των αντιβιοτικών. Παρόμοια μέτρα προβλέπονται από τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (οδηγία 2001/83/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2004/27/ΕΚ).

Οι περισσότερες χώρες είχαν, έως το 2008, υιοθετήσει κατευθυντήριες γραμμές για την ορθή χρήση αντιμικροβιακών που καλύπτουν τις συνηθέστερες λοιμώξεις, όπως η μέση ωτίτιδα, η ιγμορίτιδα, η φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, η πνευμονία κοινότητας, οι λοιμώξεις του ουροποιητικού και η μηνιγγίτιδα. Ωστόσο, οι κατευθυντήριες γραμμές στα νοσοκομεία δεν ήταν τόσο συχνές και διατίθενται μόνο στις μισές χώρες. Επιπροσθέτως, η αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τις κατευθυντήριες γραμμές και η αξιολόγηση του αντικτύπου αυτών σπανίζουν ακόμη, αν και έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος σε σχέση με το 2003.

Είκοσι δύο χώρες εφαρμόζουν εθνικό πρόγραμμα για την υγιεινή στα νοσοκομεία και τον έλεγχο των λοιμώξεων. Σε είκοσι χώρες είναι υποχρεωτικό για κάθε νοσοκομείο να διαθέτει μια επιτροπή ελέγχου των λοιμώξεων. Εντούτοις, μόνο σε τρεις χώρες η απαίτηση αυτή εφαρμόζεται σε οίκους περίθαλψης. Πάνω από τις μισές ανταποκριθείσες χώρες διαθέτουν νομικές απαιτήσεις ή συστάσεις για τον αριθμό των νοσηλευτών που ασχολούνται με τον έλεγχο των λοιμώξεων στα νοσοκομεία, αλλά καμία χώρα δεν επιβάλει παρόμοιες απαιτήσεις σε οίκους περίθαλψης. Κατευθυντήριες γραμμές για την πρόληψη και τον έλεγχο των συναφών με την υγειονομική περίθαλψη λοιμώξεων υπάρχουν σε τρεις μόνο χώρες. Το πλέον σύνηθες θέμα στις κατευθυντήριες γραμμές είναι ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη χρυσίζων σταφυλόκοκκος (MRSA). Κατευθυντήριες γραμμές για πολυανθεκτικά βακτήρια υπάρχουν σε γενικές γραμμές επιπλέον των ειδικών κατευθυντήριων γραμμών για τον MRSA. Οι κατευθυντήριες γραμμές είναι λιγότερο συχνές στους οίκους περίθαλψης από ό,τι στα νοσοκομεία. Οι περισσότερες από τις ανταποκριθείσες χώρες διαθέτουν συστάσεις για τον εμβολιασμό κατά των λοιμώξεων από Streptococcus pneumoniae σε ενήλικες και παιδιά.

γ) Προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας σχετικά με το πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής και ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη σπουδαιότητα της συνετής χρήσης αντιμικροβιακών

Οι περισσότερες χώρες ανέφεραν ότι στα προγράμματα σπουδών των επαγγελματιών του τομέα της υγείας περιλαμβάνονται θέματα σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή, την υγιεινή και τον έλεγχο των λοιμώξεων, την ορθή χρήση των αντιμικροβιακών και τα προγράμματα εμβολιασμού. Δεκαπέντε χώρες έχουν καθορίσει απαιτήσεις για συνεχή εκπαίδευση άνευ χορηγίας για τους επαγγελματίες του τομέα υγείας, οι οποίες αφορούν κυρίως μέτρα υγιεινής και ελέγχου των λοιμώξεων. Ωστόσο, οι απαιτήσεις αυτές δεν καλύπτουν όλα τα επαγγέλματα της υγειονομικής περίθαλψης ούτε λύνουν το πρόβλημα της μη ορθής χρήσης αντιμικροβιακών σε κάθε χώρα.

Δεκαέξι χώρες έχουν πραγματοποιήσει εκστρατείες για τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης σε θέματα μικροβιακής αντοχής, κυρίως για τους ιατρούς και σε ορισμένες χώρες και για τους φαρμακοποιούς, το νοσηλευτικό προσωπικό και τους κτηνιάτρους.

Τα δύο τελευταία χρόνια, σε δεκαεπτά χώρες πραγματοποιήθηκαν εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού για θέματα μικροβιακής αντοχής, για τη μη ορθή χρήση των αντιμικροβιακών, τα προγράμματα εμβολιασμού και το ρόλο τους, καθώς και για γενικά μέτρα υγιεινής. Η πρόοδος που σημειώθηκε από το 2003 είναι ελάχιστη. Οι εκστρατείες αυτές είχαν στόχο το ευρύ κοινό και όχι εξειδικευμένο κοινό, όπως ενώσεις ασθενών ή ασθενείς.

Το 2002 το Συμβούλιο συνέστησε σε κάθε κράτος μέλος να συγκροτήσει έναν κατάλληλο διατομεακό μηχανισμό για το συντονισμό της υλοποίησης των ανωτέρω στρατηγικών σε εθνικό επίπεδο. Εκτός από το συντονισμό σε εθνικό επίπεδο, ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να συμμετέχει στην ανταλλαγή πληροφοριών και στο συντονισμό μεταξύ της Επιτροπής και των άλλων κρατών μελών.

Δεκαεννέα χώρες απάντησαν ότι διαθέτουν διατομεακό μηχανισμό συντονισμού και επτά χώρες βρίσκονταν στο στάδιο της ανάπτυξης του μηχανισμού, την οποία σχεδίαζαν να ολοκληρώσουν μεταξύ τέλους 2008 και 2010. Δύο κράτη μέλη δεν είχαν σχεδιάσει τη δημιουργία τέτοιου μηχανισμού. Η κυριότερη εξέλιξη μετά την υποβολή της προηγούμενης έκθεσης είναι το νομικό καθεστώς του μηχανισμού αυτού. Το 2008 ο μηχανισμός διατομεακού συντονισμού είχε συγκροτηθεί σε οκτώ χώρες με απόφαση του κράτους και σε έξι με κανονισμό. Επιπλέον, τρεις χώρες ανέφεραν ότι ο μηχανισμός δημιουργήθηκε με απόφαση του υπουργού Υγείας ή ταυτιζόταν με επίσημη ομάδα εργασίας. Στις περισσότερες χώρες ο μηχανισμός αυτός είναι πραγματικά διατομεακός, με σαφή διασύνδεση μεταξύ του τομέα της ανθρώπινης υγείας και της υγείας των ζώων σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις. Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι στον μηχανισμό αυτό σπάνια εκπροσωπούνται τα υπουργεία απασχόλησης, περιβάλλοντος, έρευνας και παιδείας και ότι, μετά την πρώτη έκθεση, βελτίωση που σημειώθηκε ως προς τη συμμετοχή των ενώσεων ασθενών ήταν μικρή. Το νοσηλευτικό προσωπικό και τα ιδρύματα μακροχρόνιας φροντίδας αντιπροσωπεύονται στο μηχανισμό αυτό σε λιγότερα από τα μισά κράτη μέλη, παρά το ότι έχουν σημαντικό ρόλο στον περιορισμό της ανάπτυξης και της διάδοσης της αντιμικροβιακής αντοχής.

Δεδομένου ότι τώρα βρισκόμαστε στο στάδιο της μετάβασης από τη χάραξη της στρατηγικής στην υλοποίησή της, το ερωτηματολόγιο θέτει το ζήτημα των δεικτών ως εργαλείων που χρησιμεύουν στην παρακολούθηση της υλοποίησης. Δώδεκα χώρες ανέφεραν ότι διαθέτουν δείκτες για σκοπούς παρακολούθησης. Στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν δείκτες αποτελέσματος (για τη μικροβιακή αντοχή, τη χρήση αντιμικροβιακών, τη συνταγογράφηση και τις λοιμώξεις που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη). Πέντε χώρες ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν διαρθρωτικούς δείκτες και δείκτες διεργασίας, σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, (όπως η ποσότητα της γέλης οινοπνεύματος που χρησιμοποιήθηκε για την απολύμανση των χεριών, η σύσταση ομάδων διαχείρισης των αντιβιοτικών, η αξιολόγηση της συμμόρφωσης, ο έλεγχος των πωλήσεων αντιμικροβιακών ουσιών και ο αριθμός των ερευνητικών σχεδίων).

3. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Η μικροβιακή αντοχή εξακολουθεί να αποτελεί βασική προτεραιότητα για την Επιτροπή, η οποία αναλαμβάνει και προωθεί μεγάλο εύρος δραστηριοτήτων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε συνέχεια της σύστασης που διατυπώθηκε στην πρώτη έκθεση σχετικά με τον περιορισμό της διασποράς ανθεκτικών μικροοργανισμών σε εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης και ανταποκρινόμενο σε πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε, τον Ιούνιο του 2009, σύσταση για την ασφάλεια των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη[2]. Σκοπός της σύστασης είναι να εξασφαλιστεί ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν τις κατάλληλες και επαρκείς στρατηγικές για τη βελτίωση της ασφάλειας των ασθενών στο πλαίσιο των εθνικών συστημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένων ειδικών προτάσεων για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη.

Μετά τη διαπίστωση ότι η μικροβιακή αντοχή αυξήθηκε με τη χρήση αντιβιοτικών τόσο στην κτηνιατρική όσο και στην ιατρική, η Επιτροπή εργάζεται, μετά την πρώτη έκθεση, με στόχο την ανάπτυξη πρωτοβουλιών που θα ήταν αρμόζουσες και για τους δυο αυτούς τομείς.

Στο πλαίσιο αυτό, η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Καταναλωτών έχει συγκροτήσει μια τεχνική ενδοϋπηρεσιακή πλατφόρμα για την ανταλλαγή πληροφοριών και την ενίσχυση του συντονισμού των δραστηριοτήτων μεταξύ του τομέα της δημόσιας υγείας και του τομέα της υγείας των ζώων. Οι εργασίες της ομάδας αποσκοπούν στο να ενθαρρύνουν μια κοινή προσέγγιση για την παρακολούθηση της μικροβιακής αντοχής στον άνθρωπο και στα ζώα, με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων (ΕΚΠΕΝ), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA) και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EΑΑΤ). Ως αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων αυτών, η Επιτροπή δημοσίευσε, τον Νοέμβριο του 2009, ένα έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή[3]. Σκοπός του εγγράφου είναι να ενημερωθεί το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειώσει η Επιτροπή ως προς την παρακολούθηση και τον έλεγχο της μικροβιακής αντοχής στον τομέα της ιατρικής και της κτηνιατρικής, και να ξεκινήσει η ανταλλαγή απόψεων για την παρακολούθηση του θέματος και ενδεχόμενες περαιτέρω ενέργειες. Η κοινή προσέγγιση ενισχύθηκε από τη στενή συνεργασία μεταξύ των διαφόρων οργανισμών της ΕΕ που ασχολούνται με τη μικροβιακή αντοχή. Κατόπιν κοινού αιτήματος των διευθύνσεων της Επιτροπής, το ΕΚΠΕΝ, η EΑΑΤ, ο EMA και η επιστημονική επιτροπή για τους νέους και τους πρόσφατα εντοπιζόμενους κινδύνους για την υγεία συνεργάστηκαν για να διαμορφώσουν μια κοινή περιγραφή της κατάστασης για τη μικροβιακή αντοχή[4].

Επιπλέον των προσπαθειών αυτών, η Επιτροπή αντιμετώπισε το ζήτημα της μικροβιακής αντοχής μέσω της χρηματοδότησης αρκετών πανευρωπαϊκών σχεδίων στο πλαίσιο του προγράμματος για τη δημόσια υγεία 2003-2007.

EARSS — το ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής (2003-2006) εξασφαλίζει τη λειτουργία ενός συστήματος επιτήρησης και πληροφοριών που συνδέει τα εθνικά δίκτυα, αλλά και παρακολουθεί τις απειλές για την υγεία που σχετίζονται με τη μικροβιακή αντοχή στην Ευρώπη www.earss.rivm.nl . Το EARSS πρόκειται να ενσωματωθεί στις δραστηριότητες του ΕΚΠΕΝ.

ESAC — το ευρωπαϊκό σχέδιο επιτήρησης της κατανάλωσης αντιμικροβιακών (2004-2007) αποβλέπει στην ενοποίηση της συλλογής δεδομένων σχετικά με την κατανάλωση αντιμικροβιακών. Επιπλέον, ερευνήθηκαν αναλυτικά στοιχεία για την κατανάλωση στους τομείς της περίθαλψης εξωτερικού ασθενή, της νοσοκομειακής περίθαλψης και τους οίκους περίθαλψης και πραγματοποιήθηκε φαρμακοοικονομική αξιολόγηση. Ορισμένα στοιχεία που προήλθαν από το σχέδιο αυτό μπόρεσαν να αξιολογηθούν σε σχέση με τις διάφορες μορφές αντοχής και της επίπτωσης των νόσων και να χρησιμοποιηθούν ως κατευθυντήριες γραμμές για την αγωγή http://www.esac.ua.ac.be. Το ESAC πρόκειται να ενσωματωθεί στις δραστηριότητες του ΕΚΠΕΝ.

EUCAST — η ευρωπαϊκή επιτροπή δοκιμών της ευαισθησίας σε αντιμικροβιακούς παράγοντες (EUCAST) (2004-2007) εδραιώνει την επιτήρηση των παθογόνων παραγόντων που είναι ανθεκτικοί στα αντιμικροβιακά με τον καθορισμό κοινών μεθόδων αναφοράς που επιτρέπουν τη σύγκριση των αποτελεσμάτων και, συνεπώς, παρέχουν μια κοινή βάση για την ερμηνεία των δεδομένων που αφορούν τη μικροβιακή αντοχή σε όλη την Ευρώπη. Με το σχέδιο αυτό συγκροτήθηκε μόνιμη επιτροπή για τις δοκιμές ευαισθησίας και τον ορισμό κρίσιμων συγκεντρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο http://www.eucast.org .

BURDEN — Η επιβάρυνση από τη μικροβιακή αντοχή και τα νοσήματα στην Ευρώπη (2007-2010) είναι ένα σχέδιο το οποίο αποσκοπεί στη σύγκριση των πληροφοριών για την επιβάρυνση από τα νοσήματα και τη μικροβιακή αντοχή στην Ευρώπη και για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και της κατανόησης από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και, γενικότερα, το κοινό. Το σχέδιο αυτό θα συμπεριλάβει μια περιπτωσιολογική μελέτη για τον MRSA σε μονάδες εντατικής θεραπείας και πτέρυγες παθολογικών κλινικών στα νοσοκομεία www.eu-burden.info.

E-BUG PACK — Aνάπτυξη και διάδοση εκπαιδευτικού φυλλαδίου για τα αντιβιοτικά και την υγιεινή ((2006-2009) που θα διανεμηθεί στα σχολεία, βάσει ενός επιτυχούς σχεδίου του ΗΒ. Το σχέδιο αυτό, που απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 9 έως 16 ετών, αποβλέπει: 1. στην αύξηση της ευαισθητοποίησης για τα οφέλη των αντιβιοτικών αλλά και τη συνετή τους χρήση· 2. στη διαπαιδαγώγηση σχετικά με τις αρνητικές επιδράσεις που μπορεί να έχει η μη ορθή χρήση στα «καλά» μικρόβια και στη μικροβιακή αντοχή· 3. στη βελτίωση της υγιεινής των χεριών και του αναπνευστικού, κατά τρόπο ώστε να μειωθεί η διάδοση των αναπνευστικών και γαστρεντερικών λοιμώξεων και των λοιμώξεων του δέρματος, και να μειωθεί η ζήτηση για αντιβιοτικά.

ABS International — εφαρμόζει τις στρατηγικές για τα αντιβιοτικά (ABS) για την ορθή χρήση αντιβιοτικών στα νοσοκομεία στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2006-2008). Εφαρμόζεται σε 9 κράτη μέλη, αποσκοπεί στην προπαρασκευή ενός προγράμματος κατάρτισης εθνικών εμπειρογνωμόνων σε θέματα ABS και στη διαμόρφωση τυποποιημένων οργανωτικών εργαλείων για τα νοσοκομεία, ώστε να εξασφαλιστεί η ορθή χρήση των αντιβιοτικών.

IPSE/HELICS — πρόκειται για ένα διεθνές δίκτυο για τη συλλογή, την ανάλυση και τη διάδοση έγκυρων στοιχείων σχετικά με τους κινδύνους από τις νοσοκομειακές λοιμώξεις στα ευρωπαϊκά νοσοκομεία. Η συλλογή στοιχείων υπό μορφή ρουτίνας στο πλαίσιο του HELICS συνεχίζει να πραγματοποιείται στο πλαίσιο του τμήματος 4 (Work Package 4) του σχεδίου.

Μέσω του έκτου και του έβδομου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, η Επιτροπή υποστηρίζει ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών σχεδίων κύριας σημασίας για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ιατρική. Έχουν χρηματοδοτηθεί αρκετά σχέδια πανευρωπαϊκής εμβέλειας, που επικεντρώνονται σε τομείς όπως η ανάπτυξη της διαχείρισης ασθενών με βάση την τεκμηρίωση, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις λοιμώξεις του αναπνευστικού και ο έλεγχος των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη. Στην τελευταία πρόσκληση υποβολής προτάσεων, πολλές από τις επιλεγείσες προτάσεις αφορούσαν τις συνέπειες της αντιβιοτικής αγωγής για τον άνθρωπο, καθώς και την επικύρωση των διαγνωστικών δοκιμών. Εκτός από τα προαναφερθέντα προγράμματα, και άλλες συναφείς πρωτοβουλίες, όπως οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες, εξετάζουν το ζήτημα της μικροβιακής αντοχής. Επιπλέον, η κοινή τεχνολογική πρωτοβουλία για τα καινοτόμα φάρμακα προβλέπει ένα μέσο σύμπραξης του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα που μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στην αντιμετώπιση του ζητήματος της μικροβιακής αντοχής.

Οι ενέργειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της μικροβιακής αντοχής, που προωθούν τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ιατρική, ενισχύθηκαν και άλλο στο διάστημα που μεσολάβησε από την πρώτη έκθεση με τη δημιουργία, το 2005, του ΕΚΠΕΝ.

Συνεχίστηκαν, με σκοπό την αξιολόγηση και την παρακολούθηση του κινδύνου της μικροβιακής αντοχής, οι δραστηριότητες που προβλέπονται από τις αποφάσεις 2119/98/ΕΚ[5] και 2000/96/ΕΚ[6] και αφορούν την επιδημιολογική επιτήρηση στον τομέα αυτό, ενισχυόμενες μάλιστα από τη δραστηριότητα του ΕΚΠΕΝ το οποίο είναι τώρα υπεύθυνο για τη λειτουργία των δικτύων επιτήρησης. Κάθε χρόνο το ΕΚΠΕΝ δημοσιεύει τα στοιχεία για τη μικροβιακή αντοχή και τη χρήση αντιμικροβιακών στην ΕΕ στην ετήσια επιδημιολογική έκθεσή του για τις μεταδοτικές νόσους.

Επίσης, το ΕΚΠΕΝ έχει συγκροτήσει ένα δίκτυο των εθνικών σημείων επαφής για τη μικροβιακή αντοχή από τα κράτη μέλη και τις χώρες ΕΖΕΣ-ΕΟΧ[7] με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ για το θέμα αυτό. Το ΕΚΠΕΝ εφαρμόζει, επίσης, ένα ειδικό πρόγραμμα για τη μικροβιακή αντοχή και τις λοιμώξεις που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη σε συνεργασία με την Επιτροπή, τους άλλους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα κράτη μέλη. Ως αποτέλεσμα, το ΕΚΠΕΝ θα βοηθήσει την Επιτροπή να ενισχύσει τις βέλτιστες πρακτικές για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη, να προωθήσει τις ευκαιρίες κατάρτισης και να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αναπτύξουν προγράμματα κατάρτισης σχετικά με τον έλεγχο των λοιμώξεων και προγράμματα σπουδών για το προσωπικό που ασχολείται με τον έλεγχο των λοιμώξεων και τους εργαζομένους στην υγειονομική περίθαλψη.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η συντονισμένη και ισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ της κτηνιατρικής και της ιατρικής, έχει αποκατασταθεί η συνεργασία με την Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων σχετικά με την επιτήρηση της μικροβιακής αντοχής στον τομέα των αρμοδιοτήτων της Αρχής. Η συνεργασία με άλλους οργανισμούς της ΕΕ περιλαμβάνει την έκδοση κοινής μελέτης του ΕΚΠΕΝ και του EMA σχετικά με την ανάγκη για νέα αντιβακτηριακά φάρμακα[8] και κοινή μελέτη του ΕΚΠΕΝ / της ΕΑΑΤ / του EMA / της ΕΕΑΝΚΥ σχετικά με την κατάσταση της μικροβιακής αντοχής στην ΕΕ[9].

Στο πλαίσιο των προσπαθειών για την αύξηση της ευαισθητοποίησης του κοινού και τη βελτίωση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, εγκαινιάστηκε το 2008 η ευρωπαϊκή ημέρα για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τα αντιβιοτικά, ως μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη δημόσια υγεία που συντονίζει το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων. Η ετήσια αυτή εκδήλωση αποσκοπεί στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους που συνδέονται με τη μη ορθή χρήση των αντιβιοτικών και για την υπεύθυνη λήψη αντιβιοτικών.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος από τη δημοσίευση της πρώτης έκθεσης. Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν αναλάβει διάφορες ενέργειες, όπως ζητείται από τη σύσταση και όπως υπογραμμίζεται στην πρώτη έκθεση για την εφαρμογή της σύστασης. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλοί τομείς της σύστασης στους οποίους η πρόοδος που σημειώθηκε ήταν μικρή. Έχει σημασία να ακολουθούνται όλες οι διατάξεις της σύστασης από τα κράτη μέλη. Βάσει των ευρημάτων που παρουσιάζονται στην παρούσα έκθεση, οι τομείς στους οποίους υπάρχει περιθώριο βελτίωσης είναι, μεταξύ άλλων:

- Η βελτίωση της επιβολής της σύστασης του Συμβουλίου από τα κράτη μέλη, ώστε να αντιμετωπιστούν οι σημερινές ανησυχίες:

- Ταχεία ανάπτυξη και αποτελεσματική υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών και εθνικών σχεδίων δράσης σε όλα τα κράτη μέλη και τις συνδεδεμένες χώρες, με συνεκτίμηση της σύστασης του Συμβουλίου για την ασφάλεια των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη.

- Μεγαλύτερη συμμετοχή των οίκων περίθαλψης και αντιπροσώπων των ιδρυμάτων μακροχρόνιας νοσηλείας κατά την κατάρτιση των σχεδίων δράσης και των κατευθυντήριων γραμμών ως προς τη μικροβιακή αντοχή και τις λοιμώξεις που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη.

- Πρέπει να επιδιωχθεί, ιδίως σε όλες τις χώρες στις οποίες δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί, η συνεργασία ανάμεσα στην ιατρική και την κτηνιατρική όσον αφορά τη μικροβιακή αντοχή και τη χρήση αντιβιοτικών σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

- Εξωτερική αξιολόγηση των εθνικών προγραμμάτων.

- Να αναληφθούν ενέργειες για να εξασφαλιστεί ότι κάθε κράτος μέλος διαθέτει κατάλληλο διατομεακό μηχανισμό με κατάλληλη εντολή και μέσα για το συντονισμό της εφαρμογής των στρατηγικών που προβλέπονται στη σύσταση. Θα ήταν χρήσιμο να αξιολογηθεί η λειτουργία των διαφόρων διατομεακών μηχανισμών.

- Η ενίσχυση της παρακολούθησης και αξιολόγησης σε επίπεδο κρατών μελών

- Ανάπτυξη και χρήση δεικτών για την παρακολούθηση της εφαρμογής της σύστασης του Συμβουλίου και την αξιολόγηση του αντικτύπου των εθνικών σχεδίων δράσης και της αποτελεσματικότητας των μέτρων.

- Ανάπτυξη μηχανισμών και δεικτών για την αξιολόγηση του αντικτύπου των εθνικών κατευθυντήριων γραμμών.

- Ενίσχυση των δικτύων επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής και της χρήσης αντιβιοτικών, ώστε να βελτιωθεί η πρόσβαση στα συστήματα επιτήρησης δεδομένων για τη μικροβιακή αντοχή και χρήσης αντιμικροβιακών από τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τους επαγγελματίες και το κοινό.

- Βελτίωση της συλλογής εμπεριστατωμένων στοιχείων για την κατανάλωση αντιμικροβιακών και τις πρακτικές συνταγογράφησης.

- Ανάπτυξη ενός μηχανισμού ανατροφοδότησης για τις πρακτικές συνταγογράφησης και τη χρήση αντιβιοτικών για συνταγογραφούντες και υπευθύνους λήψης αποφάσεων.

- Προώθηση της χρήσης δεικτών για την παρακολούθηση της υλοποίησης και της απόδοσης των μέτρων και για τη διάδοση σχετικών πληροφοριών προς το κοινό.

- Βελτίωση, σε επίπεδο κρατών μελών, της εκπαίδευσης των επαγγελματιών του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης και του ευρέος κοινού

- Εμπλοκή των ομάδων ασθενών στην υλοποίηση των στρατηγικών και των σχεδίων δράσης που σχεδιάζονται.

- Βελτίωση της συνεχούς εκπαίδευσης άνευ χορηγίας για όλους τους επαγγελματίες της υγειονομικής περίθαλψης σε όλες τις χώρες. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα πρέπει να καλύπτουν όλες τις πτυχές της μικροβιακής αντοχής (υγιεινή, ορθή χρήση κ.τ.λ.).

- Αύξηση της ευαισθητοποίησης για όλους εργαζομένους στην υγειονομική περίθαλψη και το ευρύ κοινό.

- Αξιοποίηση στο έπακρο της ευρωπαϊκής ημέρας ευαισθητοποίησης για τα αντιβιοτικά.

- Συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ και ενέργειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

- Ενίσχυση της συνεργασίας για τη διασύνδεση μεταξύ μικροβιακής αντοχής στον άνθρωπο και στα ζώα και τα τρόφιμα.

- Αντιμετώπιση της παγκόσμιας διάστασης της μικροβιακής αντοχής. Οι ενέργειες δεν μπορούν να περιοριστούν σε επίπεδο ΕΕ και η διασύνδεση με διεθνείς εταίρους και εξωτερικές ενέργειες της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας (π.χ. ενίσχυση των πολιτικών στον τομέα των φαρμάκων και των συστημάτων υγείας στις αναπτυσσόμενες χώρες).

- Παρακολούθηση των συνεπειών για το περιβάλλον από τη χρήση αντιμικροβιακών.[pic][pic]

[1] http://ec.europa.eu/health/ph_threats/com/mic_res/com684_en.pdf.

[2] Σύσταση του Συμβουλίου 2009/C 151/01, της 9ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την ασφάλεια των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη, ΕΕ C 151 της 3.7.2009.

[3] Η παραπομπή θα συμπληρωθεί.

[4] Η παραπομπή θα συμπληρωθεί.

[5] Απόφαση αριθ. 2119/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1998, για τη δημιουργία δικτύου επιδημιολογικής παρακολούθησης και ελέγχου των μεταδοτικών ασθενειών στην Κοινότητα, ΕΕ L 268 της 3.10.1998.

[6] Απόφαση 2000/96/ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1999, για τις μεταδοτικές ασθένειες που θα καλυφθούν προοδευτικά από το κοινοτικό δίκτυο, δυνάμει της απόφασης 2119/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 28 της 3.2.2000.

[7] Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών — Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος.

[8] Μελέτη ΕΚΠΕΝ/EMA, ‘The Bacterial Challenge: time to react’, Σεπτέμβριος 2009, http://ecdc.europa.eu/en/publications/Publications/0909_TER_The_Bacterial_Challenge_Time_to_React.pdf.

[9] Η παραπομπή θα συμπληρωθεί.