Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση της ανακοίνωσης του 1997 όσον αφορά τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας που δεν εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 81, παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ"

(2002/C 36/02)

Στις 16 Μαΐου 2001, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 26 Σεπτεμβρίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pezzini.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 385η σύνοδο ολομέλειάς της, συνεδρίαση της 17ης Οκτωβρίου 2001, υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η διαδικασία εκσυγχρονισμού των κανόνων ανταγωνισμού και η αποκέντρωση των αρμοδιοτήτων που αποφασίστηκαν μετά την ανοιχτή συζήτηση για το Πράσινο Βιβλίο, συνεχίζονται με συνέπεια στο πλαίσιο των εργασιών της Επιτροπής και απηχούνται στην παρούσα ανακοίνωση. Η Επιτροπή, αντιμετωπίζοντας τον νέο αυτό προβληματισμό για τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας, λαμβάνει υπόψη τις αποφάσεις που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατά τα τελευταία χρόνια καθώς και την ανάγκη που την εποχή εκείνη είχε εκφράσει και η ΟΚΕ, να παρασχεθούν ενδείξεις, έστω και μη δεσμευτικές, προς τους δικαστές και τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.

1.2. Τονίζεται επίσης ότι η παρούσα ανακοίνωση, αν και αντικείμενό της είναι οι "συμφωνίες ήσσονος σημασίας", έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για τον μεγάλο αριθμό των περιπτώσεων που αντιμετωπίζονται όσο και για τον πολύπλοκο χαρακτήρα των συμφωνιών.

2. Παρατηρήσεις

2.1. Επικροτείται η νέα Ανακοίνωση της Επιτροπής για την αναθεώρηση της Ανακοίνωσης του 1997 όσον αφορά τις Συμφωνίες Ήσσονος Σημασίας. Η Ανακοίνωση περιέχει πολλές και σημαντικές βελτιώσεις ως προς το προηγούμενο κείμενο. Η ΟΚΕ ωστόσο θεωρεί σκόπιμο να τονίσει και να προβάλει ορισμένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.

2.2. Όρια όσον αφορά τα μερίδια αγοράς

2.2.1. Στην Ανακοίνωση του 1997, η Επιτροπή καθιερώνει την διάκριση μεταξύ "οριζοντίων" και "κάθετων" συμφωνιών και δηλώνει ότι εφόσον οι κάθετες συμφωνίες δεν αποτελούν μεγάλη απειλή και κίνδυνο για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, μπορούν τότε να αντιμετωπίζονται με περισσότερη επιείκεια απ' ότι οι οριζόντιες συμφωνίες. Στην Ανακοίνωση του 1997, ως "κάθετες" συμφωνίες ορίζονται οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων σε διαφορετικά επίπεδα παραγωγής και διανομής και με ανώτατο όριο αγοράς 10 %, κάτω από το οποίο οι συμφωνίες αυτές δεν θεωρούνται ότι εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 81(1), έστω και αν αφορούν εμπορικές πράξεις μεταξύ των κρατών μελών. Ως "οριζόντιες" συμφωνίες νοούνται οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ επιχειρήσεων του αυτού επιπέδου παραγωγής και διανομής και με ανώτατο μερίδιο αγοράς το 5 %.

2.2.2. Η νέα αναθεωρημένη Ανακοίνωση αντικαθιστά τον ορισμό των "κάθετων συμφωνιών" του σημείου 8 με μια ευρύτερη κατηγορία "συμφωνιών μεταξύ μη ανταγωνιστών" που ορίζονται ως "συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων οι οποίες δεν είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές σε καμία από τις επηρεαζόμενες σχετικές αγορές". Ο νέος ορισμός είναι ευρύτερος, διότι μπορεί να καλύπτει π.χ. δύο κατασκευαστές που ακολουθούν διαφορετικές κατευθύνσεις μεταποίησης και οι οποίοι συνάπτουν συμφωνία διανομής εφόσον ο εξοπλισμός αμφοτέρων δεν μπορεί να προσαρμοσθεί προς τα προϊόντα της συμφωνίας.

2.2.3. Η νέα αυτή ευρύτερη κατηγορία συμφωνιών θα θεωρηθεί κανονικά ότι δεν επηρεάζει τον ανταγωνισμό με την έννοια του άρθρου 81(1), εφόσον το μερίδιο αγοράς που κατέχει το κάθε ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας δεν υπερβαίνει το 15 %.

2.2.4. Η ΟΚΕ επικροτεί τόσο τον ευρύτερο αυτό ορισμό των συμφωνιών χαμηλού κινδύνου μεταξύ επιχειρήσεων όσο και το ανώτατο συνολικό μερίδιο αγοράς ανεπιφύλακτα, διότι έτσι αναγνωρίζεται ότι οι οικονομικές πραγματικότητες που θέτουν οι συμφωνίες αυτές δεν συνιστούν σημαντική απειλή για τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81(1). Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης και την απόφαση να μην υιοθετηθεί, και στην περίπτωση αυτή ως όριο ο κύκλος εργασιών μιας επιχείρησης, εφόσον, περισσότερο από το μέγεθος, έχει σημασία η σχέση της επιχείρησης με την αγορά για την ενδεχόμενη πρόκληση ανησυχιών στον τομέα του ανταγωνισμού, με αναφορά στο άρθρο 81.

2.2.5. Για παρόμοιους λόγους, η ΟΚΕ επικροτεί και τη νέα πρόταση της Ανακοίνωσης με την οποία περιορίζεται η κατηγορία των "συμφωνιών μεταξύ ανταγωνιστών" ως "συμφωνιών που έχουν συναφθεί μεταξύ επιχειρήσεων" οι οποίες είναι πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές σε οποιαδήποτε από τις επηρεαζόμενες σχετικές αγορές. Επικροτεί επίσης και την αύξηση του ανωτάτου μεριδίου της αγοράς σε 10 % του συνολικού μεριδίου αγοράς που κατέχουν τα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας, διότι με παρόμοια μερίδια αγοράς ακόμη και συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών δεν μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό κίνδυνο για τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81(1).

2.2.6. Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης και την πρόταση που διατυπώνεται στο σημείο 8 της Ανακοίνωσης, βάσει της οποίας το μέγιστο μερίδιο αγοράς αυξάνεται από 5 % σε 10 % για συμφωνίες των οποίων είναι δυσχερής η κατάταξη, δεδομένου ότι προκύπτει κατά λογική ακολουθία από τις προηγούμενες αλλαγές.

2.3. Παράλληλα δίκτυα και τα αποτελέσματα της στεγανοποίησης

2.3.1. Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης και την καθιέρωση στο σημείο 9 ενός νέου ποσοτικού μεριδίου αγοράς 5 % ως κριτήριο για τις συμφωνίες που συνάπτονται από έναν μεμονωμένο προμηθευτή ή διανομέα, εφόσον ο ανταγωνισμός σε μία αγορά περιορίζεται από τις σωρευτικές συνέπειες παράλληλων δικτύων συμφωνιών για την πώληση αγαθών ή υπηρεσιών. Ορισμένα παραδείγματα παρόμοιων δικτύων παρέχονται από τις μπυραρίες που εξαρτώνται από τα ζυθοποιεία στο Βέλγιο και στο Η.Β. ή από συμφωνίες για κατάψυξη παγωτών που συνάπτονται μεταξύ προμηθευτών και μεταπωλητών στην Γερμανία και την Ιρλανδία. Αυτό αποτελεί σπουδαία βελτίωση των πολύπλοκων ελέγχων που προβλέπονται στην Ανακοίνωση του 1997, οι οποίοι βασίζονται σε ποιοτικά κριτήρια που έχουν καθοριστεί σε διάφορες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Ο προτεινόμενος νέος ποσοτικός έλεγχος θα παράσχει μεγαλύτερη νομική προστασία στους προμηθευτές και διανομείς.

2.3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί τη διάταξη του σημείου 10 της Ανακοίνωσης, σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η υπέρβαση κατά μια ποσοστιαία μονάδα των μεριδίων αγοράς σε όλες τις προαναφερθείσες περιπτώσεις επί δύο συναπτά ημερολογιακά έτη. Η ΟΚΕ διερωτάται εντούτοις για ποιο λόγο το περιθώριο της αύξησης μεταβλήθηκε από 10 %, όπως προβλεπόταν στην Ανακοίνωση του 1997, αφού έτσι ευνοούνται οι συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών (αν αυξήσουμε κατά μία ποσοστιαία μονάδα το 15 % έχουμε 16 %· αν αυξήσουμε κατά 10 % το 15 % έχουμε 16,5 %).

2.4. Η σχετική αγορά

2.4.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η σύσταση της Ανακοίνωσης σχετικά με το καίριο ζήτημα του υπολογισμού των μεριδίων αγοράς στο σημείο 11 περιορίζεται στην παραπομπή των συμβαλλόμενων μερών της συμφωνίας (των εθνικών δικαστηρίων και των αρμόδιων αρχών) στον ορισμό της σχετικής αγοράς που δίνεται στην Ανακοίνωση της Επιτροπής με σκοπό την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στον τομέα του ανταγωνισμού(1). Η Επιτροπή δεν αναφέρεται στις Ανακοινώσεις για τις "Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς(2)" ούτε για τις "Κατευθυντήριες γραμμές περί εφαρμογής του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ σχετικά με τις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας(3)", παρόλο ότι σε άλλο σημείο του εγγράφου γίνεται αναφορά και στις δύο αυτές κατευθυντήριες γραμμές.

2.4.2. Για λόγους σαφήνειας, η ΟΚΕ πιστεύει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να διευκρινίσει κατά πόσο οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν τις δύο συνολικές εξαιρέσεις.

2.5. Αυστηροί περιορισμοί και ορισμοί των συμφωνιών

2.5.1. Το πρώτο μέλημα της ΟΚΕ όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η Επιτροπή τους αυστηρούς περιορισμούς στο σημείο 12 είναι η απροσδόκητη καθιέρωση τριών νέων κατηγοριών συμφωνιών: "οριζόντιες συμφωνίες"· "κάθετες συμφωνίες"· και "κάθετες συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών" στο μέσο της Ανακοίνωσης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι οι έννοιες της σχετικής αγοράς, των κατωφλίων αγοράς κ.λπ. είναι αρκετά πολύπλοκες και δεν χρειάζονται διαφορετικοί ορισμοί συμφωνιών στην ίδια Ανακοίνωση.

2.5.2. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να ξανασκεφτεί την προσέγγισή της και να χρησιμοποιεί τους ίδιους ορισμούς κατηγοριών συμφωνιών σε όλο το κείμενο της Ανακοίνωσης.

2.6. Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

2.6.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τη μεταχείριση των ΜΜΕ που προβλέπει η Επιτροπή στη νέα της ανακοίνωση. Εκτιμά την ενδελεχή προσοχή που επιδεικνύει η Επιτροπή για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού, ένεκα της σημασίας πού έχει ο τομέας αυτός για την ευρωπαϊκή οικονομία. Επικροτεί επίσης την αρχή που διατυπώνεται στο σημείο 12 της νέας ανακοίνωσης στο κεφάλαιο για τους αυστηρούς περιορισμούς, βάσει της οποίας αρχής "οι συμφωνίες μεταξύ των ΜΜΕ, όπως ορίζονται στο παράρτημα της σύστασης 96/280/ΕΚ της Επιτροπής επηρεάζουν σπανίως το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών". Εάν, κατ' εξαίρεση, οι συμφωνίες μεταξύ ΜΜΕ επηρεάζουν το διακρατικό εμπόριο, παραμένει ακόμη η πιθανότητα να εμπίπτουν στο άρθρο 81 της Συνθήκης, σε περίπτωση που οι συμφωνίες αυτές υπερβαίνουν τα όρια αγοράς που ορίζονται στην ανακοίνωση. Η ΟΚΕ παρατηρεί ωστόσο ότι το μεγαλύτερο μέρος των συμφωνιών μεταξύ ΜΜΕ δεν επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και ότι πολλές από τις συμφωνίες που το επηρεάζουν δεν θα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, λόγω της αυξήσεως των ορίων αγοράς που προβλέπεται από την παρούσα ανακοίνωση. Άλλωστε, η Επιτροπή στον "Ευρωπαϊκό Χάρτη της μικρής επιχείρησης" τόνισε και προέβαλε τη σημασία της δημιουργίας δικτύων και συμφωνιών μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων, με σκοπό την καλύτερη παραγωγή και εμπορία των προϊόντων.

2.7. Η ανακοίνωση και οι εθνικές νομοθεσίες στον τομέα του ανταγωνισμού

2.7.1. Η ΟΚΕ τονίζει την παρατήρηση που διατυπώνει η Επιτροπή στο σημείο 7, σύμφωνα με την οποία "η παρούσα ανακοίνωση δεν θίγει την εφαρμογή της νομοθεσίας ανταγωνισμού των κρατών μελών". Η ΟΚΕ τονίζει ότι η διάταξη αυτή πρέπει να αναθεωρηθεί, αμέσως μετά την εφαρμογή των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων για τον εκσυγχρονισμό.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η παρούσα ανακοίνωση εντάσσεται στη διαδικασία για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων σχετικά με την πολιτική ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των βελτιώσεων που επήλθαν σε σχέση με την προηγούμενη ανακοίνωση: δημιουργία "κατηγοριών", αύξηση των ορίων, δημιουργία νέου ορίου, μεγαλύτερη νομική βεβαιότητα.

3.2. Η ΟΚΕ καλεί για περαιτέρω προβληματισμό όσον αφορά τον ορισμό της "σχετικής αγοράς"· για μεγαλύτερη απλοποίηση των κατηγοριών συμφωνιών που προκαλούν σοβαρούς περιορισμούς στην πολιτική ανταγωνισμού· για μεγαλύτερη ομοιογένεια στα πλαίσια της επιτρεπόμενης αύξησης, σε περίπτωση υπέρβασης των προβλεπόμενων μεριδίων αγοράς.

Βρυξέλλες, 17 Οκτωβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) ΕΕ C 372 της 9.12.1997.

(2) ΕΕ C 291, της 13.10.2000.

(3) ΕΕ C 3 της 6.1.2001.