ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΜΕ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Εισαγωγή

1. Η παρούσα ανακοίνωση είναι ανταπόκριση στο αίτημα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας του Μαρτίου του 2000 για μια έκθεση σχετικά με την αναθεώρηση των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΤΕπ και του ΕΤΕ στο πλαίσιο των επενδυτικών αναγκών της νέας οικονομίας της γνώσης, και ιδιαίτερα της χρηματοδότησης των εκκινήσεων επιχειρήσεων και της καινοτομίας γενικότερα. Η ανακοίνωση καλύπτει επίσης τη δέσμευση της ίδιας της Επιτροπής στο έγγραφο e-Europe του Δεκεμβρίου του 1999 για την αναθεώρηση της συνεκτικότητας των διαθέσιμων κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων για τη νέα οικονομία και την εξέταση του τρόπου με τον οποίο μπορούσαν αυτά να χρησιμοποιούνται καλύτερα για χρηματοδότηση στα πρώιμα στάδια.

2. Από τότε που δόθηκαν αυτές οι εντολές, οι αγορές κεφαλαίου κινδύνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνέχισαν να αναπτύσσονται. Οι συνολικές επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 70% το 1999, με σημαντική αύξηση του όγκου και του αριθμού των επενδύσεων σε εκκινήσεις επιχειρήσεων και επιχειρήσεις σε πρώιμα στάδια. Ταυτόχρονα, τα εξειδικευμένα χρηματιστήρια αξιών της ΕΕ για εταιρείες υψηλής ανάπτυξης είχαν ιδιαίτερα καλές επιδόσεις, με μεγάλη αύξηση των νέων εισαγωγών. Παρά αυτές τις ευπρόσδεκτες βελτιώσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τα σχετικά επίπεδα επενδύσεων στα πρώιμα στάδια τεχνολογικών εταιρειών και σε χρηματοδότηση επιχειρηματικού κεφαλαίου γενικότερα, καθώς και τη συνολική δραστηριότητα των εξειδικευμένων χρηματισηρίων αξιών της ΕΕ για εταιρείες υψηλής ανάπτυξης. Επιπλέον, το χάσμα με τις ΗΠΑ επιμένει να διατηρείται μεγάλο. Τα στοιχεία αναλύονται λεπτομερέστερα στην ξεχωριστή ανακοίνωση της Επιτροπής με την εφαρμογή του Προγράμματος Δράσης για το Επιχειρηματικό Κεφάλαιο. Τα στοιχεία αυτά συνεχίζουν να τονίζουν τη σημασία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος καθώς και των μέτρων για την ενίσχυση της παροχής κεφαλαίου σε εταιρείες με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης.

Τα μέσα της ΕΤΕπ

3. Το κύριο μέρος της υποστήριξης της ΕΤΕπ για τις ΜΜΕ εξακολουθεί να παρέχεται με συνολικά δάνεια τα οποία αποτέλεσαν σημαντική πηγή ανταγωνιστικής χρηματοδότησης για ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς οι οποίοι με τη σειρά τους δανείζουν σε ΜΜΕ. Από το 1995 έως το 1999, η χρηματοδότηση με συνολικά δάνεια ανήλθε συνολικά σε 12,7 δισ. ευρώ, που βοήθησαν στη χρηματοδότηση 55.000 ΜΜΕ. Εν τούτοις, τα συνολικά δάνεια δεν έχουν ως ειδικό στόχο τις εταιρείες σε φάση εκκίνησης ή τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας. Ο κίνδυνος σχετικά με τις ΜΜΕ αναλαμβάνεται από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, οι οποίοι αποφασίζουν επίσης για τους όρους του δανείου.

4. Υπό το Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης του Άμστερνταμ (ASAP) η Τράπεζα δέσμευσε 1 δισ. ευρώ από τα ετήσια πλεονάσματά της για την υποστήριξη του καταμερισμού κινδύνων και των δραστηριοτήτων κεφαλαίου κινδύνου προς όφελος των ΜΜΕ. Μια επιπλέον δόση 1 δισ. δεσμεύτηκε για παρόμοιους σκοπούς υπό την Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000 (i2i) της Τράπεζας. Στα μέσα του 2000, είχαν υπογραφεί 62 πράξεις επιχειρηματικού κεφαλαίου, ύψους 843 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, η ΕΤΕπ είχε διαθέσει 250 εκατ. ευρώ στο ΕΤΕ στο πλαίσιο μιας ειδικής εντολής (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Τεχνολογία), από τα οποία 127 εκατομμύρια δεσμεύθηκαν από το ΕΤΕ για τη χρηματοδότηση 26 ταμείων.

5. Το συνολικό πρόγραμμα i2i προϋποθέτει τη δέσμευση 12-15 δισ. ευρώ από την Τράπεζα κατά την τριετία 2000-2002 που θα απευθύνονται στους στόχους των Συμπερασμάτων της Λισαβόνας, όπου περιλαμβάνεται η χρηματοδότηση Ε&Α, η διάδοση της καινοτομίας και το ανθρώπινο δυναμικό με καλύτερο εξοπλισμό και καλύτερη κατάρτιση. Αν και δεν περιορίζεται στις ΜΜΕ, η i2i θα υποστηρίξει τομείς μεγάλης σημασίας για τις ΜΜΕ, ενισχύοντας το κλίμα για εκκινήσεις επιχειρήσεων και επιχειρήσεις τεχνολογίας με υψηλό δυναμικό ανάπτυξης. Στο πλαίσιο της i2i, η Τράπεζα θα πρέπει να προσαρμόσει τα χρηματοδοτικά μέσα της σε δραστηριότητες που έχουν δυνητικά υψηλότερους κινδύνους, έχουν περιορισμένο δυναμικό παραγωγής προσόδων ή παρουσιάζουν χρονική υστέρηση ως προς τις προσόδους ή/και έχουν χαμηλές εμπράγματες ασφάλειες, και να αναπτύξει κατάλληλες μορφές συνεργασίας με τους άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Το ΕΤΕ

6. Το ΕΤΕ χορηγεί εγγυήσεις σε χρηματοδοτικούς οργανισμούς για χαρτοφυλάκια δανείων ΜΜΕ και αναλαμβάνει και διαχειρίζεται μερίδια μετοχικού κεφαλαίου σε ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου. Και οι δύο δραστηριότητες ασκούνται, ως ένα βαθμό, με βάση τον δικό του ισολογισμό και, σε μεγαλύτερο βαθμό, στο πλαίσιο εντολών από την ΕΤΕπ (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Τεχνολογία - ΕΜΤ) και την ΕΕ (Μηχανισμός ΕΜΤ Εκκίνησης και Μηχανισμός Εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, Πρόγραμμα για την Ανάπτυξη και το Περιβάλλον).

7. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του ΕΤΕ που συμφωνήθηκε από τους μετόχους του τον Ιούνιο του 2000, το ΕΤΕ έχει καταστεί ο εξειδικευμένος φορέας επιχειρηματικού κεφαλαίου του ομίλου ΕΤΕπ αναλαμβάνοντας τις υπάρχουσες και τις νέες δραστηριότητες της Τράπεζας στον τομέα αυτόν, ενώ παράλληλα θα συνεχίσει να διαχειρίζεται τα προγράμματα της ΕΕ. Η συγκέντρωση της εμπειρογνωμοσύνης και της χρηματοδοτικής δυναμικότητας για την αγορά επιχειρηματικού κεφαλαίου σε ένα όργανο αντιπροσωπεύει σημαντικό εξορθολογισμό της δραστηριότητας του ομίλου. Θα ενισχύσει τη συνεκτικότητα της δραστηριότητας και θα διευκολύνει την επικοινωνία με την αγορά. Το ΕΤΕ, για λογαριασμό του ομίλου ΕΤΕπ, έχει καταστεί βασικός παράγοντας στη χρηματοδότηση επιχειρηματικού κεφαλαίου σε πανευρωπαϊκή βάση. Έχει το δυναμικό να προσφέρει μια σημαντική πρόσθετη ώθηση στις επενδύσεις σε πρώιμα στάδια και τις επενδύσεις τεχνολογίας και να ενεργήσει ως κύριος καταλύτης για το χρήμα του ιδιωτικού τομέα στον τομέα αυτόν. Ταυτόχρονα, αναμένεται ότι το ΕΤΕ θα αναπτύξει τις δραστηριότητές του σχετικά με τις εγγυήσεις για υποστήριξη των ΜΜΕ, όπου έχει ήδη αποκτηθεί σημαντική εμπειρία.

Η Επιτροπή

8. Με τη λήξη της παροχής νέων δανείων υπό το άρθρο 56 της Συνθήκης ΕΚΑΧ, η ίδια η Επιτροπή έπαυσε να είναι δανειστής προς υποστήριξη των ΜΜΕ. Οι μεγαλύτερες πηγές χρηματοδότησης με βάση τον προϋπολογισμό προς όφελος των ΜΜΕ είναι τώρα τα Διαρθρωτικά Ταμεία (συγχρηματοδότηση περιφερειακών προγραμμάτων υποστήριξης, όπου περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η χρηματοδότηση περιφερειακών ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου και κεφαλαίου αρχικής ώθησης, κλπ) και το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (το οποίο, μεταξύ άλλων, χρηματοδοτεί συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της έρευνας από τις ΜΜΕ και προς όφελος των ΜΜΕ, τη μεταφορά τεχνολογίας, κλπ). Εκτός από αυτά, το πιο σημαντικό συγκεκριμένο μέσο για την υποβοήθηση των επενδύσεων σε ΜΜΕ σε όλη την ΕΕ είναι η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση, δύο από τα βασικά προγράμματα της οποίας (Μηχανισμός ΕΜΤ Εκκίνησης και Μηχανισμός Εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ) εφαρμόζονται για λογαριασμό της Επιτροπής από το ΕΤΕ, ενώ το τρίτο (υποστήριξη για διασυνοριακές κοινές επιχειρήσεις μεταξύ ευρωπαϊκών ΜΜΕ) το διαχειρίζεται απευθείας η Επιτροπή. Τα άλλα μέσα της Επιτροπής έχουν πολύ μικρότερο πεδίο εφαρμογής, ενώ πολλά από αυτά έχουν πειραματικό χαρακτήρα.

9. Η σημερινή διαμόρφωση των κοινοτικών προγραμμάτων αντικατοπτρίζει ήδη ορισμένα από τα διδάγματα που προέκυψαν από προηγούμενες δράσεις σχετικά με τον σχεδιασμό προγραμμάτων, πράγμα που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση των μελλοντικών δράσεων, και συγκεκριμένα:

-σημασία της κρίσιμης μάζας

-ανάγκη αποφυγής αλληλοεπικαλύψεων και εκμετάλλευσης συνεργειών

-σημασία των απλών και φιλικών προς τον χρήστη διοικητικών διευθετήσεων

Το πλαίσιο για μελλοντική κοινοτική δράση

10. Η μελλοντική κοινοτική δράση για υποστήριξη των ΜΜΕ θα πρέπει να συνεχίσει να προσφέρεται μέσω τεσσάρων θυρίδων (δάνεια, μετοχικό κεφάλαιο, εγγυήσεις, επιχορηγήσεις), με ιδιαίτερη έμφαση στην συνεργασία με την αγορά και τις ενέργειες μέσω της αγοράς. Τα μέσα που αφορούν χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό θα πρέπει να περιοριστούν στην αντιμετώπιση εμφανών δυσλειτουργειών της αγοράς, ενώ θα τηρούνται οι κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ. θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ετήσιων εκθέσεων. θα πρέπει επίσης να αποτελούν μέρος μιας συνεκτικής συνολικής κοινοτικής πολιτικής που θα περιλαμβάνει βελτιώσεις του νομοθετικού και επιχειρηματικού περιβάλλοντος (συγκεκριμένα, το Πρόγραμμα Δράσης για τις Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες).

11. Οι μηχανισμοί επιχορηγήσεων θα πρέπει, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, να συνδέονται με ένα προϊόν μιας από τις άλλες τρεις θυρίδες, έτσι ώστε να μεγιστοποιείται η προσθετικότητα και να αποφεύγεται ο κίνδυνος διπλών ενεργειών. Μόνο κατ' εξαίρεση θα πρέπει να προτείνει η Επιτροπή την άμεση διαχείριση οποιουδήποτε νέου μέσου υποστήριξης των επενδύσεων που θα βασίζεται σε επιχορηγήσεις, έχοντας ιδιαίτερα υπόψη τις επιπτώσεις για το ανθρώπινο δυναμικό και την απόσταση από τους δικαιούχους. Η ΕΤΕπ και το ΕΤΕ θα πρέπει να είναι οι προτιμησιακοί εταίροι αλλά η Επιτροπή θα πρέπει να διατηρήσει την ευελιξία συνεργασίας με εθνικά και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όταν υπάρχουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για αυτή τη συνεργασία.

Συστάσεις

12. Ενίσχυση της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση. Έχουν ήδη καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για να εστιαστούν τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα στις πολιτικές προτεραιότητες που επισημάνθηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας και ιδιαίτερα η i2i και η μεταρρύθμιση του ΕΤΕ. Εν τούτοις, θα είναι χρήσιμο να εξεταστούν τέσσερις επεκτάσεις της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση:

-εγγυήσεις για μικροπιστώσεις, που θα ενθαρρύνουν τις εμπορικές τράπεζες και άλλους παράγοντες να ενεργοποιηθούν περισσότερο στον τομέα αυτόν. Οι μικροπιστώσεις διατίθενται ορισμένες φορές μέσω εξειδικευμένων μη τραπεζικών οργανισμών που έχουν περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση λόγω των χαμηλών επιπέδων εμπράγματων ασφαλειών που διαθέτουν. Ένα πρόγραμμα εγγυήσεων μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση αυτών των οργανισμών σε τραπεζική χρηματοδότηση και να επιτύχει επίσης αποτέλεσμα μόχλευσης για τις ίδιες τις τράπεζες.

-εγγυήσεις μετοχικού κεφαλαίου για επενδύσεις σε εταιρείες που βρίσκονται σε πρώιμα στάδια. Εάν καταρτίζονται και χρηματοδοτούνται σωστά, τα προγράμματα αυτά, που είναι διαθέσιμα σε ορισμένα κράτη μέλη, μπορούν να βοηθήσουν στην προσέλκυση επενδυτών, οι οποίοι υπό άλλες συνθήκες είναι διστακτικοί, στη χρηματοδότηση εταιρειών επιχειρηματικού κεφαλαίου. Στο πλαίσιο προγραμμάτων στη Γαλλία και τη Γερμανία, για παράδειγμα, οργανισμοί του δημόσιου τομέα εγγυώνται ένα μερίδιο των πιθανών ζημιών στις οποίες εκτίθενται τα χρήματα των ενδιαμέσων οργανισμών. Ως ανταμοιβή, τους καταβάλλεται ένα τέλος ενώ, σε ορισμένα προγράμματα, ο εγγυητής μπορεί να έχει μερίδιο από τα κέρδη.

-εγγυήσεις για την υποστήριξη της χρηματοδότησης εφαρμογών διαδικτύου και ηλεκτρονικού εμπορίου από μικρότερες εταιρείες. Αυτό έχει ήδη προταθεί από την Επιτροπή στο προτεινόμενο πολυετές πρόγραμμά της για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα (2001-2005). Οι εγγυήσεις μπορούν να καλύπτουν δάνεια για υλικό εξοπλισμό, λογισμικό και κατάρτιση.

-επενδύσεις σε επωαστήρια (και συναφείς υπηρεσίες καθοδήγησης). Τα επωαστήρια επιχειρήσεων αναπτύχθηκαν κατά τα πρόσφατα έτη έτσι, ώστε αντί να προσφέρουν απλώς χώρους γραφείων χαμηλού κόστους, τώρα παρέχουν υπηρεσίες διαχείρισης και χρηματοδότηση για εκκινήσεις επιχειρήσεων. Παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο λόγω της συγκέντρωσης ενός χαρτοφυλακίου εκκινήσεων επιχειρήσεων στα πιο επικίνδυνα στάδια της ανάπτυξής τους. Και σε αυτή την περίπτωση, υπάρχει κάποια εμπειρία στα κράτη μέλη (π.χ. το πρόγραμμα Twinning στις Κάτω Χώρες). Αυτό μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο συμπλήρωμα για το υπάρχον πρόγραμμα ΕΜΤ-Εκκίνησης.

13. Βελτίωση του συντονισμού και της συνεκτικότητας. Όλα τα όργανα έχουν αναγνωρίσει την ανάγκη καλού συντονισμού και συνεκτικότητας των δράσεων για υποστήριξη των ΜΜΕ. Αυτό σημαίνει την εκ των προτέρων ανάλυση κόστους/οφέλους για νέες δράσεις, την έγκαιρη αξιολόγηση εκ των υστέρων, τη συστηματική ανατροφοδότηση από τους φορείς της αγοράς καθώς και από τις πολιτικές αρχές και τον ικανοποιητικό διάλογο στο εσωτερικό των οργάνων και μεταξύ τους. Η Επιτροπή προτίθεται να συστήσει στο εσωτερικό της μια Διευθύνουσα Επιτροπή ανωτάτου επιπέδου για να εξετάζεται η συνεκτικότητα των προτεινομένων νέων δράσεων σε διαρκή βάση. Θα είναι επίσης χρήσιμο να συσταθεί μια ομάδα εργασίας όπου θα συμμετέχει η Επιτροπή, η ΕΤΕπ και το ΕΤΕ για να συμβάλει στο σχεδιασμό κοινών δράσεων, όπου χρειάζεται. Στο πολιτικό επίπεδο, μια ετήσια έκθεση που θα συντάσσεται από την Επιτροπή, μαζί με την ΕΤΕπ και το ΕΤΕ, και θα υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, θα εξασφαλίσει την υπευθυνότητα και θα παρέχει έγκαιρη προειδοποίηση όσον αφορά την ανάγκη για οποιαδήποτε νέα δράση.

14. Βελτίωση της διαφάνειας και της προσπελασιμότητας για τις ΜΜΕ. Θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης ιστοσελίδας (ενιαίο κέντρο πληροφόρησης για ΜΜΕ και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα) που θα καλύπτει όλα τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα, συμπεριλαμβανομένου του ομίλου ΕΤΕπ, με κατάλληλες συνδέσεις με τις σχετικές ιστοσελίδες των κρατών μελών.

1. Εισαγωγη

Η σημασία της σημαντικής βελτίωσης της ροής χρηματοδότησης για καινοτόμες μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) [1] και νέους επιχειρηματίες για να ενισχυθεί η απασχόληση τονίστηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000. Υπό τον τίτλο «Δημιουργία ενός φιλικού περιβάλλοντος για την εκκίνηση και την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, περιλαμβανομένων των ΜΜΕ», το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε, στην παράγραφο 15:

[1] Οι ΜΜΕ ορίζονται από την Επιτροπή σύμφωνα με τη Σύσταση της Επιτροπής (96/280/ΕΚ) της 3ης Απριλίου του 1996 περί του ορισμού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 107, 30.4.1996) ως εταιρείες που έχουν λιγότερους από 250 μισθωτούς και είτε έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 40 εκατ. ευρώ είτε ετήσιο ισολογισμό που δεν υπερβαίνει τα 27 εκατ. ευρώ και πληρούν τα κριτήρια της ανεξαρτησίας.

« ...το Συμβούλιο και την Επιτροπή να υποβάλουν έκθεση, στο τέλος του 2000, για τη συνεχιζόμενη αναθεώρηση των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΤΕπ και του ΕΤΕ έτσι ώστε η χρηματοδότηση να μεταστραφεί προς την υποστήριξη για εκκινήσεις επιχειρήσεων, εταιρείες υψηλής τεχνολογίας και μικροεπιχειρήσεις, καθώς και άλλες πρωτοβουλίες επιχειρηματικού κεφαλαίου που προτείνει η ΕΤΕπ».

Τα επιχειρήματα υπέρ της τόνωσης της χρηματοδότησης σε πρώιμα στάδια είχαν ήδη αναπτυχθεί από την Επιτροπή στο αρχικό έγγραφό της για το επιχειρηματικό κεφάλαιο [2] και σε επόμενες εκθέσεις. Στις προτάσεις της με θέμα «e-Europe» (Δεκέμβριος 1999), η Επιτροπή δεσμεύτηκε «(...) να πραγματοποιήσει μια βασική επανεξέταση της πολιτικής με τα κράτη μέλη για να βελτιωθεί η συνεκτικότητα των διαθέσιμων μέσων (...) και να εξετάσει με ποιο τρόπο μπορούν αυτά να χρησιμοποιηθούν καλύτερα για να τονωθεί η χρηματοδότηση σε πρώιμα στάδια.»

[2] Επιχειρηματικό κεφάλαιο - κλειδί για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση - SEC (98)552, Απρίλιος 1998.

Στόχος του Συμβουλίου της Λισαβόνας είναι να τονωθεί η νέα οικονομία της γνώσης και την κοινωνία των πληροφοριών (υποδομή και πεςριεχόμενο) καθώς και το επιχειρηματικό πνεύμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη δημιουργία περισσότερων καινοτόμων εταιρειών και την πλήρη αξιοποίηση των προσπαθειών Ε&Α. Αυτό θα είναι ένας ισχυρός παράγοντας ώθησης για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και τις θέσεις απασχόλησης. Επιπλέον, θα έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των πολιτών και το περιβάλλον. Παρά τη σημαντική πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλες περιφερειακές ανισότητες. Εν τούτοις, η Ευρώπη συνολικά εξακολουθεί να υστερεί πολύ σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεδομένου ότι η χρηματοδότηση εξακολουθεί γενικά να προορίζεται για ανάπτυξη σε μεταγενέστερα στάδια σε πιο παραδοσιακούς τομείς.

Η δημιουργία ενός δυναμικού περιβάλλοντος, στο οποίο γεννιούνται ιδέες και δημιουργούνται και αναπτύσσονται εταιρείες, περιλαμβάνει την ύπαρξη των εξής:

- ενός κατάλληλου κανονιστικού πλαισίου που ευνοεί τη δημιουργία και την υποστήριξη εκκινήσεων επιχειρήσεων και την ανάπτυξη ολοκληρωμένων κεφαλαιαγορών.

- επαρκών ευκαιριών χρηματοδότησης για αναπτυσσόμενες εταιρείες σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής τους, όπου η παρέμβαση του δημοσίου θα εστιάζεται στα σημεία στα οποία υπάρχουν δυσλειτουργίες στην αγορά.

- της διαθεσιμότητας ενός φάσματος υπηρεσιών υποστήριξης και ενός ευνοϊκού φυσικού, οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος (π.χ. καθοδήγηση, επωαστήρια, τεχνολογικά πάρκα, ομαδοποιήσεις επιχειρήσεων, κλπ).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (παράγραφος 41 των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισαβόνας) επεσήμανε έναν ιδιαίτερο ρόλο για την Ένωση όσον αφορά την κινητοποίηση των απαραίτητων πόρων:

«Η επίτευξη του νέου στρατηγικού στόχου θα βασιστεί κυρίως στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και στις εταιρικές σχέσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Θα εξαρτηθεί από την κινητοποίηση των πόρων που είναι διαθέσιμοι στις αγορές καθώς και από τις προσπάθειες των κρατών μελών. Ο ρόλος της Ένωσης είναι να ενεργήσει ως καταλύτης στη διεργασία αυτή, με τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού πλαισίου για την κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων πόρων για την μετάβαση στην οικονομία της γνώσης και με την δική της συμβολή στην προσπάθεια αυτή υπό τις υφιστάμενες κοινοτικές πολιτικές, τηρώντας το «Πρόγραμμα Δράσης 2000 (Agenda 2000)».

2. Περιγραφη των Κοινοτικων χρηματοδοτικων μεσων

Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζεται στα μέσα τα οποία διαχειρίζεται η ΕΤΕπ, το ΕΤΕ και η Επιτροπή, και τα οποία στοχεύουν συγκεκριμένα στην αύξηση της παροχής χρηματοδότησης σε ΜΜΕ τελικούς δικαιούχους ή/και σε ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς ή επενδυτικά ταμεία που ειδικεύονται σε ΜΜΕ. Έχουν τη μορφή της απευθείας παροχής κεφαλαίου (δανειακού ή μετοχικού) ή/και των χρηματοοικονομικών κινήτρων (μέσα εγγυήσεων ή επιχορηγήσεων). Στο παρακάτω πίνακα 1 παρουσιάζονται τα πιο κατάλληλα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα [3], ενώ περιλαμβάνονται επίσης, για λόγους πληρότητας, ορισμένα προγράμματα που έχουν λήξει.

[3] Στο παράρτημα παρουσιάζονται λεπτομερείς πληροφορίες για κάθε χρηματοδοτικό μέσο.

Γίνεται επίσης αναφορά σε άλλα κοινοτικά προγράμματα επιχορηγήσεων, αν και δεν αφορούν άμεσα την παρούσα αναθεώρηση, τα οποία παρέχουν ενισχύσεις με τη μορφή επιχορηγήσεων σχετικά με την ανάπτυξη της νέας οικονομίας της γνώσης. Σε αυτά περιλαμβάνονται ιδιαιτέρως το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΠΠ-ΕΤΑ) και η υποστήριξη που παρέχεται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) σε περιφερειακό επίπεδο, καθώς και οριζόντια μέτρα για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Πίνακας 1: σχετικά κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.1. ΕΤΕπ

Η ΕΤΕπ είναι μια σημαντική πηγή χρηματοδότησης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών οι οποίοι με τη σειρά τους χορηγούν δάνεια σε ΜΜΕ [4] καθώς και μια όλο και πιο σημαντική πηγή επιχειρηματικού κεφαλαίου.

[4] Η ΕΤΕπ ορίζει τις ΜΜΕ ως εταιρείες με λιγότερους από 500 μισθωτούς και με πάγια στοιχεία του ενεργητικού ύψους μέχρι 75 εκατ. ευρώ. Ο ορισμός αυτός διαφέρει από τη Σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου του 1996 περί του ορισμού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 107, 30.4.1996)

2.1.1. Δάνεια

Από το 1968, η ΕΤΕπ έχει αναπτύξει μέσα συνολικών δανείων που επιτρέπουν στην Τράπεζα να χρηματοδοτεί σχέδια μικρού και μεσαίου μεγέθους από ΜΜΕ (ή τοπικές αρχές) με τη διαμεσολάβηση περίπου 150 οργανισμών. Τα υποδάνεια που χορηγούνται πρέπει να πληρούν οικονομικά, χρηματοπιστωτικά, τεχνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια που καθορίζονται με κοινή συμφωνία. Η Τράπεζα αναλαμβάνει κινδύνους σε σχέση με τον ενδιάμεσο οργανισμό, και όχι τις ΜΜΕ που λαμβάνουν τα υποδάνεια. Οι Ενδιάμεσοι Χρηματοπιστωτικοί Οργανισμοί αποφασίζουν σχετικά με τα υποδάνεια και τους όρους τους (επιτόκια, διάρκεια, εμπράγματες ασφάλειες όταν αυτό αφορά τις ΜΜΕ) ανάλογα με την πιστωτική πολιτική τους. Το 1997, η Τράπεζα επεξέτεινε την έννοια του συνολικού δανείου στη χρηματοδότηση «βάσει χαρτοφυλακίου» όπου παρέχεται χρηματοδότηση για ένα χαρτοφυλάκιο υποδανείων αντί για επιμέρους δάνεια. Από άποψη όγκου, τα συνολικά δάνεια για τη χρηματοδότηση ΜΜΕ αντιπροσώπευαν ποσό ύψους περίπου 12,7 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 1995-1999, χρηματοδοτώντας 55.000 ΜΜΕ στους παραγωγικούς τομείς, χωρίς όμως ειδική στόχευση στην υψηλή τεχνολογία ή τις εκκινήσεις επιχειρήσεων.

Στο πλαίσιο της νέας της «Πρωτοβουλίας για την Καινοτομία 2000» (i2i), η Τράπεζα προτείνει την κατανομή, κατά τα τρία επόμενα έτη και στα πλαίσια των τρεχόντων κανόνων επιλεξιμότητας που εφαρμόζει, ενός ποσού 12 - 15 δισ. ευρώ στους εξής πέντε τομείς προτεραιότητας:

-ανθρώπινο κεφάλαιο.

-ΜΜΕ και επιχειρηματικό πνεύμα.

-έρευνα και ανάπτυξη.

-δίκτυα τεχνολογίας των πληροφοριών και επικοινωνιών.

-διάδοση καινοτομίας.

Αν και δεν περιορίζεται στις ΜΜΕ, η πρωτοβουλία αυτή θα υποστηρίξει τομείς που έχουν κρίσιμη σημασία για την ανάπτυξη των ΜΜΕ και ιδιαίτερα για εκκινήσεις επιχειρήσεων και επιχειρηματικές προσπάθειες με τεχνολογικό προσανατολισμό και υψηλό αναπτυξιακό δυναμικό. Η Τράπεζα εξετάζει τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός φάσματος χρηματοδοτικών μέσων που θα είναι ειδικά σχεδιασμένα για την υποστήριξη αυτών των τομέων προτεραιότητας.

2.1.2. Μετοχικό κεφάλαιο

Η Τράπεζα διαχειριζόταν αρκετά τις πράξεις τις σχετικές με επιχειρηματικό κεφάλαιο ΜΜΕ υπό το Ειδικό Πρόγραμμα Δράσης του Άμστερνταμ (ASAP), υπό το οποίο 1 δισ. ευρώ των ετήσιων πλεονασμάτων της Τράπεζας δεσμεύτηκε για την υποστήριξη πράξεων καταμερισμού κινδύνων. Στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για την Καινοτομία 2000, το Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας διέθεσε άλλη μια δόση 1 δισ. ευρώ για παρόμοιους σκοπούς. Οι δράσεις στον τομέα αυτόν εστιάζονται στην υποστήριξη καινοτόμων ΜΜΕ μέσω ενδιάμεσων οργανισμών καθώς και στην ανάπτυξη αγορών επιχειρηματικού κεφαλαίου σε όλη την Ένωση.

Στα μέσα του 2000, είχαν υπογραφεί 62 πράξεις επιχειρηματικού κεφαλαίου, ύψους 843 εκατ. ευρώ. Τα περισσότερα από τα ταμεία αυτά συγκεντρώνονται σε τεχνολογικές επενδύσεις. Χρηματοδοτήθηκαν επίσης περιφερειακά ταμεία (κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και τα νέα ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας), και η Τράπεζα πραγματοποίησε πολλές πράξεις στις χώρες Συνοχής. Επιπλέον, η ΕΤΕπ είχε διαθέσει 250 εκατ. ευρώ στο ΕΤΕ υπό μια συγκεκριμένη εντολή (Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Τεχνολογία), από τα οποία 127 εκατομμύρια δεσμεύθηκαν από το ΕΤΕ για τη χρηματοδότηση 26 ταμείων. Τον Ιούνιο του 2000, οι μέτοχοι του Ταμείου συμφώνησαν ότι η Τράπεζα θα πρέπει να αναλάβει την πλειοψηφία των μετοχών του ΕΤΕ (ενώ θα διατηρηθεί η τριμερής δομή του) και να αναδιαρθρώσει το Ταμείο έτσι ώστε να το μετατρέψει στο τμήμα της ΕΤΕπ που ειδικεύεται σε κεφάλαιο κινδύνου. Αυτή η αναδιοργάνωση όλων των δραστηριοτήτων επιχειρηματικού κεφαλαίου στο εσωτερικό της ΕΤΕπ, που έχει ήδη ολοκληρωθεί, καθώς και η πρόσθετη διάθεση πόρων ύψους 1 δισ. ευρώ στον τομέα αυτόν που αποφάσισε παράλληλα η ΕΤΕπ αποσκοπεί στο να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του ομίλου, να βελτιώσει τη διαφάνεια των δράσεών του και να αποσαφηνίσει τους ρόλους της ΕΤΕπ και του ΕΤΕ, αντιστοίχως, στον τομέα αυτόν.

2.2. ΕΤΕ

Το ΕΤΕ υποστηρίζει τη χρηματοδότηση ΜΜΕ [5] με την αγορά, την κατοχή και τη διαχείριση μετοχικού κεφαλαίου σε ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου ή με τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ΜΜΕ σε δανειακή χρηματοδότηση μέσω εγγυήσεων. Εκτός από τη χρησιμοποίηση των δικών του πόρων, διαχειρίζεται επίσης κεφάλαια που του έχουν εμπιστευτεί τρίτοι, και ιδιαίτερα η Κοινότητα και η ΕΤΕπ, για την κάλυψη των ανωτέρω στόχων.

[5] Το ΕΤΕ ορίζει τις ΜΜΕ ως εταιρείες με λιγότερους από 500 μισθωτούς και με πάγια στοιχεία του ενεργητικού ύψους μέχρι 75 εκατ. ευρώ. Ο ορισμός αυτός διαφέρει από τη Σύσταση της Επιτροπής της 3ης Απριλίου του 1996 περί του ορισμού των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΕΕ L 107, 30.4.1996)

2.2.1. Μετοχικό κεφάλαιο

Τα ποσά που ήταν διαθέσιμα και είχαν δεσμευτεί από το ΕΤΕ ως μετοχικό κεφάλαιο σε ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου στις 30 Ιουνίου του 2000 ήταν, αντιστοίχως:

Πίνακας 2: Επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου του ΕΤΕ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Επιπλέον, έχει δεσμεύσει περισσότερα από 48 εκατ. Ευρώ υπό το Μηχανισμό ΕΜΤ Εκκίνησης που χρηματοδοτείται από την Κοινότητα στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ΕΤΕ πραγματοποιεί αυτές τις επενδύσεις στο όνομά του για λογαριασμό της Κοινότητας.

2.2.2. Εγγυήσεις

Στις 30 Ιουνίου του 2000, το Ταμείο είχε δεσμεύσει, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του για εγγυήσεις και διαρθρωμένη χρηματοδότηση για τις ΜΜΕ, τα εξής ποσά, με βάση τους ίδιους πόρους του:

Πίνακας 3: εγγυήσεις ΕΤΕ

Είδος δραστηριότητας // Δεσμεύσεις υποχρεώσεων, εκατ. EUR

Ενίσχυση πιστώσεων // 29.3

Ασφάλιση πιστώσεων // 106.4

Διαρθρωμένη χρηματοδότηση [6] // 77.6

[6] Διαρθρωμένες συναλλαγές στις οποίες το ΕΤΕ παρέχει μερικές εγγυήσεις σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που χρηματοδοτούν εξειδικευμένα επενδυτικά ταμεία που παρέχουν δανειακή ή ενδιάμεση χρηματοδότηση σε ΜΜΕ.

Ανάπτυξη και περιβάλλονt [7] // 681.7

[7] Ο διαθέσιμος κοινοτικός προϋπολογισμός ύψους 25 εκατ. ευρώ καλύπτει την πληρωμή των τελών εγγύησης για λογαριασμό ΜΜΕ.

Επιπλέον, εγγυήθηκε περισσότερα από 1.309 εκατ. ευρώ υπό το Μηχανισμό Εγγυήσεων για τις ΜΜΕ που χρηματοδοτείται από την Κοινότητα στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εγγυήσεις αυτές χορηγούνται από το ΕΤΕ στο όνομά του, για λογαριασμό της Κοινότητας, χωρίς συνδεδεμένες υποχρεώσεις όσον αφορά τους ίδιους πόρους του ΕΤΕ.

2.3. Επιτροπή

Οι μεγαλύτερες πηγές χρηματοδότησης από τον προϋπολογισμό προς όφελος των ΜΜΕ είναι τα διαρθρωτικά ταμεία (συγχρηματοδότηση περιφερειακών προγραμμάτων στήριξης, όπου περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων η χρηματοδότηση περιφερειακών ταμείων επιχειρηματικού κεφαλαίου και κεφαλαίου αρχικής ώθησης κλπ.) και το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (το οποίο, μεταξύ άλλων, χρηματοδοτει ειδικά μέτρα για την προώθηση της έρευνας από τις ΜΜΕ και για τις ΜΜΕ, τη μεταφορά τεχνολογίας κλπ.). Εξ άλλου, το σημαντικότερο ειδικό μέσο για υποβοήθηση των επενδύσεων σε ΜΜΕ σε όλη την ΕΕ είναι η Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση, δύο από τα προγράμματα της οποίας (Μηχανισμός ΕΜΤ Εκκίνησης και Μηχανισμός Εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ) υλοποιούνται από το ΕΤΕ για λογαριασμό της Επιτροπής ενώ το τρίτο (στήριξη για διασυνοριακές κοινές επιχειρήσεις μεταξύ ευρωπαϊκών ΜΜΕ) το διαχειρίζεται απευθείας η Επιτροπή.

Τα προγράμματα που αντλούν πόρους από τον προϋπολογισμό περιλαμβάνουν ορισμένα πιλοτικά προγράμματα, πολλά από τα οποία βρίσκονται στη φάση ολοκλήρωσης, καθώς και προγράμματα που ξεκινούν από την αρχή με σημαντικούς πόρους (συγκεκριμένα, την Πρωτοβουλία για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση). Ορισμένα αφορούν την άμεση παροχή κεφαλαίου. άλλα αφορούν διάφορα οικονομικά κίνητρα όπως περιγράφονται στον Πίνακα 1. Το μεγαλύτερο μέρος των υπό αναθεώρηση μέσων εμπίπτουν στην οικονομική ευθύνη των επιμέρους υπηρεσιών που διαχειρίζονται τα σχετικά κονδύλια του προϋπολογισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαχείριση εκχωρείται στην Υπηρεσία «Χρηματοπιστωτικές Πράξεις» της Επιτροπής στο Λουξεμβούργο που έχει ειδική εμπειρία σχετικά με τη συνεργασία με ένα ευρύ δίκτυο εξωτερικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που συναλλάσσονται απευθείας με τους τελικούς δικαιούχους (JOP, JEV, μηχανισμός χρηματοδότησης ΜΜΕ Phare). Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή στηρίζεται στη βοήθεια Γραφείων Τεχνικής Βοήθειας υπό τον έλεγχο της Επιτροπής. επίσης, η διαχείριση άλλων προγραμμάτων πραγματοποιείται για λογαριασμό της Επιτροπής από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (και συγκεκριμένα ΕΤΕπ, ΕΤΕ και ΕΤΑΑ) με βάση εντολές διαμεσολάβησης.

Το χρηματικό ποσό που είχε διατεθεί μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού στα αρμόδια μέσα της ΕΕ που αναφέρονται στον Πίνακα 1 ανερχόταν σε περίπου 580 εκατ. Ευρώ για τις Εσωτερικές Πολτιτικές και περίπου 660 εκατ. Ευρώ για τις Εξωτερικές Πολτιτικές στις 31 Δεκεμβρίου του 2000. Επιπλέον, όσον αφορά τις Περιφερειακές Πολιτικές, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) συμβάλλει στην ανάπτυξη των ΜΜΕ σε συγκεκριμένες περιφέρειες, είτε μέσω επιχορηγήσεων (π.χ. για έρευνα και ανάπτυξη ή για συμβουλευτικές υπηρεσίες) είτε μέσω δανείων είτε μέσω κεφαλαίου αρχικής ώθησης και επιχειρηματικού κεφαλαίου. Η παρέμβαση του ΕΤΠΑ εφαρμόζεται με τη διαμεσολάβηση των κρατών μελών των περιφερειακών αρχών.

Τέλος, το Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΠΠ-ΕΤΑ) υποστηρίζει διάφορες δράσεις: ειδικά μέτρα για την προώθηση της έρευνας από τις ΜΜΕ και για τις ΜΜΕ. δράσεις για τη διευκόλυνση της διασύνδεσης μεταξύ ερευνητών, επιχειρήσεων και επενδυτών (γραφείο συνδρομής (help desk), επενδυτικά φόρουμ). διάφορα μέτρα για την ενθάρρυνση της μεταφοράς τεχνολογίας και τη διάδοση ορθών πρακτικών στην καινοτομία μέσω της δικτύωσης των παραγόντων καινοτομίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο και της συγκριτικής αξιολόγησης. διάφορα μέσα για την προώθηση της εκμετάλλευσης των τεχνολογιών που παράγονται στο Κοινό Κέντρο Ερευνών. Σε αυτά περιλαμβάνεται η σύναψη συμβάσεων με μια εταιρεία διαχείρισης ιδιωτικών κεφαλαίων για τη συγκέντρωση και την επένδυση ενός ειδικού κεφαλαίου αρχικής ώθησης, η δημιουργία ενός επωαστηρίου, ένας εσωτερικός κύκλος μαθημάτων επιχειρηματικότητας για επιστήμονες και η συμμετοχή σε ένα δίκτυο μεγάλων δημόσιων ερευνητικών ιδρυμάτων για την υποστήριξη της δημιουργίας της ανάπτυξης εταιρειών αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας.

3. Αναλυση των υπαρχοντων χρηματοδοτικων μεσων

3.1. ΕΤΕπ

3.1.1. Δάνεια

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η ΕΤΕπ χορηγεί συνολικά δάνεια σε ένα δίκτυο ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών για τη χρηματοδότηση ΜΜΕ και μικρών σχεδίων. Ο ενδιάμεσος χρηματοπιστωτικός οργανισμός καθορίζει τους όρους του δανείου με βάση την αξιολόγηση των κινδύνων σχετικά με τον πελάτη και την προέλευση των κεφαλαίων.

Με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, το ανταγωνιστικό χρηματοδοτικό πλεονέκτημα της ΕΤΕπ υπό τα συνολικά δάνειά της μειώθηκε εφόσον περισσότερες εμπορικές τράπεζες, ιδιαίτερα στη ζώνη Ευρώ-12, μπορούν να έχουν απευθείας πρόσβαση στη διατραπεζική αγορά χρήματος. Εν τούτοις, δεδομένου ότι έχουν χαρακτηρισμό τρία Α, τα δάνεια της ΕΤΕπ εξακολουθούν να είναι ελκυστικά για τις εμπορικές τράπεζες με χαμηλότερο χαρακτηρισμό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χορήγηση δανείων σε ΜΜΕ από την ΕΤΕπ έχει συνδεθεί με πρόσθετα κίνητρα προς όφελος του τελικού δικαιούχου, όπως επιδοτήσεις επιτοκίου (π.χ. ο μηχανισμός του Εδιμβούργου) που ενισχύουν την ελκυστικότητα της χρηματοδότησης της Τράπεζας.

Όπως σημειώθηκε ανωτέρω, η Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000 που καταρτίστηκε από την ΕΤΕπ και εγκρίθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας έχει σκοπό την ανακατανομή δανειοδοτικής δυναμικότητας ύψους 12 έως 15 εκατ. ευρώ σε τομείς προτεραιότητας. Θα συμβάλει στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης της Τράπεζας σε τομείς όπου, μέχρι τώρα, η συμμετοχή της ήταν περιορισμένη (π.χ. Ε&Α). Μια σημαντική πρόκληση για την Τράπεζα θα είναι η προσαρμογή των παραδοσιακών δανειοδοτικών μέσων της σε δραστηριότητες που παρουσιάζουν υψηλότερο δυνητικό κίνδυνο, έχουν χαμηλότερο δυναμικό ή μεγάλη υστέρηση όσον αφορά τη δημιουργία προσόδων ή/και χαμηλές εμπράγματες ασφάλειες.

3.1.2. Μετοχικό κεφάλαιο

Είναι πολύ νωρίς να αξιολογηθούν οι χρηματοοικονομικές αποδόσεις των υφισταμένων επενδύσεων κεφαλαίου κινδύνου της Τράπεζας. Η προώθηση στην αγορά των προϊόντων επιχειρηματικού κεφαλαίου εκ μέρους της ΕΤΕπ πραγματοποιήθηκε με επιτυχία σε όλα τα κράτη μέλη και οι πράξεις που άρχισαν με τον τρόπο αυτό καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πράξεων μετοχικού κεφαλαίου και οιονεί μετοχικού κεφαλαίου με διάφορα επενδυτικά ταμεία και άλλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Επιπλέον, τα 250 εκατ. ευρώ που είχε εμπιστευθεί η Τράπεζα στο ΕΤΕ είχε θετικό αποτέλεσμα, προσθέτοντας κρίσιμη μάζα στο ΕΤΕ.

3.2. ΕΤΕ

3.2.1. Μετοχικό κεφάλαιο

Λόγω του περιορισμένου ύψους ιδίων κεφαλαίων που διέθετε μέχρι τώρα το ΕΤΕ και της διαθεσιμότητας χρηματοδότησης από άλλες, κυρίως ιδιωτικές, πηγές από άλλα μέρη της αγοράς μετοχικού κεφαλαίου, το Ταμείο συγκέντρωσε τη δραστηριότητά του σε χρηματοδότηση πρώιμων σταδίων και υψηλής τεχνολογίας. Πέτυχε να εξασφαλίσει μια ισχυρή θέση στην αγορά στον τομέα αυτόν. Παρά τους περιορισμένους ανθρώπινους πόρους, η επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη του αναγνωρίζεται ευρέως.

Όπως και για την ΕΤΕπ, είναι πολύ νωρίς να γίνει πλήρης αξιολόγηση της πιθανής χρηματοοικονομικής απόδοσης των πράξεων του Ταμείου σχετικά με επιχειρηματικό κεφάλαιο. Πολλές επενδύσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στα πρώιμα στάδια και θα χρειαστούν αρκετά έτη για να ωριμάσουν. Εν τούτοις, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί ορισμένα σημαντικά κέρδη κεφαλαίου. Επίσης, ο αντίκτυπος από άποψη ανάπτυξης και απασχόλησης μπορεί να κριθεί σωστά μόνο σε μεταγενέστερα στάδια αλλά τα πρώτα στοιχεία από εταιρείες στις οποίες έγιναν επενδύσεις, όσον αφορά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, είναι ενθαρρυντικά.

3.2.2. Εγγυήσεις

Τα μέσα εγγυήσεων του ΕΤΕ επιτρέπουν στους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να ωφελούνται από στάθμιση κινδύνων 20% για το εγγυημένο τμήμα των δανείων τους, αυξάνοντας αναλόγως την δυναμικότητα της αγοράς. Τα περισσότερα δάνεια χορηγήθηκαν πρόσφατα και, επομένως, είναι πρόωρο να αξιολογηθούν οι επιδόσεις αυτών των μέσων.

3.3. Χρηματοδοτικά μέσα της Επιτροπής

Τα περισσότερα χρηματοδοτικά μέσα σχετικά με χρηματοδοτική υποστήριξη των ΜΜΕ αναπτύχθηκαν κατά τα δέκα τελευταία έτη υπό μεταβαλλόμενες συνθήκες, στο πλαίσιο ανταπόκρισης σε πρωτοβουλίες από πολλές πηγές: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και τις υπηρεσίες της Επιτροπής, για να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένοι στόχοι πολιτικής.

Υπάρχουν τέσσερα σημαντικά διδάγματα από την μέχρι τώρα εμπειρία και οι ορθές πρακτικές μπορούν να ενσωματωθούν στο σχεδιασμό μελλοντικών μέσων.

Πρώτον, η επίτευξη κρίσιμου μεγέθους έχει σημασία για να μπορεί να επιτευχθεί σημαντικός αντίκτυπος στην αγορά όταν η εφαρμογή καλύπτει και τα 15 κράτη μέλη. Για τα μικρότερα πιλοτικά μέσα ήταν δύσκολο για την Επιτροπή να εξασφαλίσει τη συμμετοχή ενός διεθνούς ή εθνικού χρηματοπιστωτικού οργανισμού. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η Επιτροπή διαχειριζόταν η ίδια το μέσο, αποκτώντας εμπειρία και υλοποιώντας το ρόλο της όσον αφορά την υποστήριξη της καινοτομίας, επιβαρυνόμενη ωστόσο πολλές φορές με ένα δυσανάλογο διοικητικό φόρτο.

Ένα δεύτερο δίδαγμα είναι η ανάγκη της αποφυγής αλληλοεπικάλυψης μεταξύ συγκεκριμένων χρηματοδοτικών μέσων.

Τρίτον, η διαχείριση των προγραμμάτων θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο απλή και φιλική προς τον χρήστη (τα σχετικά ζητήματα περιλαμβάνουν τη συνεκτικότητα και τη διαφάνεια των κανόνων και των κανονισμών των προγραμμάτων, τον εύκολο εντοπισμό του σωστού σημείου εισόδου εκ μέρους των δυνητικών δικαιούχων, την εναρμόνιση και απλούστευση των εσωτερικών διαδικασιών έγκρισης και ελέγχου, καθώς και την απαιτούμενη τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού κατά τον σχεδιασμό των σχετικών μέσων).

Τέλος, υπάρχει μια αυξανόμενη ανάγκη και ευκαιρία για ανάπτυξη συνεργειών μεταξύ των μέσων της Επιτροπής (όπου περιλαμβάνεται το ΠΠ-ΕΤΑ, οι επιχορηγήσεις και τα δάνεια του ΕΤΠΑ καθώς και τα μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση) και των άλλων χρηματοδοτικών μέσων, και ιδιαίτερα των μέσων ΕΤΕπ/ΕΤΕ και των κρατών μελών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία εν όψει της νέας Πρωτοβουλίας Για την Καινοτομία 2000 της ΕΤΕπ η οποία, με τα μέσα δανειοδότησης και επιχειρηματικού κεφαλαίου που διαθέτει, θα υποστηρίζει ευρύτερα την εμφάνιση μιας κοινωνίας της καινοτομίας και της γνώσης (όπου περιλαμβάνεται η έρευνα και η ανάπτυξη, η διάδοση της καινοτομίας, τα ηλεκτρονικά δίκτυα, οι δράσεις υπέρ της οπτικοακουστικής βιομηχανίας και της βιομηχανίας περιεχομένου, κλπ).

4. Το πλαίσιο για μελλοντική δράση της κοινότητας

Στη μελλοντική τους υποστήριξη των επενδύσεων των ΜΜΕ, και ιδίως στο πλαίσιο της νέας οικονομίας της γνώσης, τα χρηματοδοτικά μέσα της Κοινότητας θα πρέπει να συνεχίσουν να συνεργάζονται με την αγορά για να δημιουργήσουν τις συνθήκες και την ενθάρρυνση που απαιτούνται για να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό του ο ιδιωτικός τομέας. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να αναγνωριστεί ότι η χρηματοδότηση ιδιωτικών σχεδίων είναι ουσιαστικά μια δραστηριότητα εμπορική, του ιδιωτικού τομέα. Τα μέσα αυτά πρέπει, φυσικά, να μην στρεβλώνουν τις αγορές και πρέπει να είναι πλήρως συμβατά με τους κανόνες ανταγωνισμού της Κοινότητας.

Επομένως, τα μέσα που αφορούν χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό θα πρέπει να εστιάζονται στην αντιμετώπιση εμφανών δυσλειτουργειών της αγοράς. θα πρέπει να είναι σωστά συντονισμένα με τα εθνικά μέσα και με τα μέσα που δεν χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό. και θα πρέπει επίσης να αποτελούν μέρος μιας συνεκτικής γενικής πολιτικής που θα αφορά βελτιώσεις του νομοθετικού και κανονιστικού περιβάλλοντος (ιδιαίτερα το Πρόγραμμα Δράσης για τις Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες) καθώς και τη χρηματοδότηση επενδύσεων στις περιπτώσεις όπου οι ανάγκες δεν μπορούν να καλυφθούν ικανοποιητικά από τον ιδιωτικό τομέα.

Πρέπει να ληφθούν υπόψη τα χρηματοοικονομικά χαρακτηριστικά των κοινοτικών θεσμικών οργάνων και η ικανότητά τους να αναλαμβάνουν κινδύνους. Θα πρέπει επίσης να αναγνωριστεί κατάλληλα το γεγονός ότι η ΕΤΕπ και το ΕΤΕ θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ισχύ των ισολογισμών τους. Επιπλέον, η ΕΤΕπ, ως σημαντικός χρήστης δανειακών κεφαλαίων, πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι ενέργειές του δεν βλάπτουν την πιστωτική επιφάνειά του και την πρόσβασή του στην αγορά.

Οι δαπάνες από τον προϋπολογισμό της Επιτροπής, ενώ υπόκεινται σε άλλες επιταγές, όπως οι λογικές τιμές και οι σωστά διαρθρωμένες χρηματοπιστωτικές διαδικασίες, δεν χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη στον ίδιο βαθμό κριτήρια όπως η απόδοση του κεφαλαίου ή η κατάταξη πιστοληπτικής ικανότητας. Εν τούτοις, θα πρέπει να δίνεται η δέουσα προσοχή στις δυνητικές στρεβλώσεις της αγοράς και στους κανόνες ανταγωνισμού.

Παρακάτω εξετάζεται με ποιον τρόπο μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί μέσω της άρθρωσης τεσσάρων ξεχωριστών αλλά συμπληρωματικών θυρίδων που θα καλύπτουν τόσο το πλήρες φάσμα της άμεσης παροχής κεφαλαίου όσο και τα άλλα οικονομικά κίνητρα.

4.1. Άμεση παροχή κεφαλαίου

4.1.1. Θυρίδα δανείων

Η ΕΤΕπ, ως τραπεζικό ίδρυμα, θα συνεχίσει να είναι ο πάροχος και ο διαχειριστής της χρηματοδότησης στη θυρίδα δανείων.

Ιδιαίτερα στον τομέα των ΜΜΕ, η Τράπεζα ευνόησε την πρόσβαση στους τελικούς δικαιούχους με τη διαμεσολάβηση πιστωτικών ιδρυμάτων που βρίσκονται πιο κοντά στη βάση των πελατών. Η ΕΤΕπ εξετάζει ήδη το σχεδιασμό νέων δανειοδοτικών προϊόντων που θα συμπληρώσουν τα παραδοσιακά συνολικά δάνειά της, έτσι ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του νέου περιβάλλοντος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ενδείκνυται, όπως και στο παρελθόν, ο συνδυασμός των δανειοδοτικών μέσων της ΕΤΕπ με ενισχυτικές συμβολές από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, με την προϋπόθεση ότι η διαχείριση των διευθετήσεων αυτών θα είναι απλή και ότι θα μπορεί να επιδειχθεί πραγματική προστιθέμενη αξία. Εδώ θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η τεχνική βοήθεια και οι επιδοτήσεις επιτοκίου (στις περιπτώσεις όπου χρησιμεύουν για την επίτευξη συγκεκριμένων προκαθορισμένων μετρήσιμων στόχων, που είναι επιλέξιμοι στο πλαίσιο των κανόνων περί ανταγωνισμού).

4.1.2. Θυρίδα μετοχικού κεφαλαίου

Οι πηγές χρηματοδότησης που θα χρησιμοποιούνται για «επενδύσεις» θα προέρχονται από τους ίδιους πόρους του ΕΤΕ και από τα κεφάλαια που διαχειρίζεται το ΕΤΕ για λογαριασμό της ΕΤΕπ, ως καταπίστευμα. Όταν υπάρχουν δυσλειτουργίες της αγοράς, ο κοινοτικός προϋπολογισμός θα πρέπει επίσης να προσφέρει πρόσθετους πόρους μετοχικού κεφαλαίου στο ΕΤΕ στο πλαίσιο καταπιστεύματος. Μία ιδία που αξίζει να εξεταστεί περαιτέρω είναι το άνοιγμα ενός ειδικού μέσου στο πλαισίου του Μηχανισμού ΕΜΤ Εκκίνησης για να χρηματοδοτηθεί η ίδρυση επωαστηρίων επιχειρήσεων, στις περιπτώσεις όπου οι συγκεκριμένοι κίνδυνοι λειτουργούν αποτρεπτικά για πολλούς επενδυτικές του ιδιωτικού τομέα. Αυτό εξετάζεται αναλυτικότερα στο τμήμα 5 παρακάτω. Η διαχείριση των κοινοτικών μέσων που ομαδοποιούνται υπό τη γενική κάλυψη της «θυρίδας μετοχικού κεφαλαίου» θα πρέπει, όποτε είναι δυνατόν, να πραγματοποιείται από το ΕΤΕ.

Για το κεφάλαιο αρχικής ώθησης και το επιχειρηματικό κεφάλαιο που χρηματοδοτείται κατά ένα μέρος από το ΕΤΠΑ, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συντονίσουν τις προσπάθειές τους, ιδιαίτερα με το ΕΤΕ, αλλά και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Τα ενιαία κέντρα επαφής θα πρέπει να αποφεύγουν τις διπλές ενέργειες, τις αλληλεπικαλύψεις και τον ανταγωνισμό μεταξύ των διαφόρων μέσων. Τα ενιαία κέντρα επαφής έχουν επίσης το πλεονέκτημα της εξασφάλισης διαφάνειας όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδοτικά μέσα.

Το ΕΤΕ έχει πλέον τη θεσμική ικανότητα να επεκτείνει τις πράξεις του έτσι ώστε να καλύπτονται επενδύσεις στις χώρες υπό ένταξη. Μπορεί να χρειαστεί υποστήριξη από τον προϋπολογισμό σε ορισμένες περιπτώσεις για να μετριαστεί ο χαρακτήρας υψηλότερου κινδύνου αυτής της δραστηριότητας. Σε κάθε περίπτωση, θα χρειαστεί συντονισμός μεταξύ της Επιτροπής, του ΕΤΕ και της ΕΤΑΑ.

4.2. Οικονομικά κίνητρα

4.2.1. Θυρίδα εγγυήσεων

Τα μέσα εγγυήσεων, τα οποία εάν λειτουργούν σωστά παρέχουν το συγκεκριμένο πλεονέκτημα της εφαρμογής μόχλευσης που ευνοεί τη συνολική χρηματοδοτική δυναμικότητα της αγοράς, αποτελούν σημαντικό τμήμα του χαρτοφυλακίου χρηματοδότησης.

Στον τομέα των εγγυήσεων για τις ΜΜΕ, ο κοινοτικός προϋπολογισμός παρείχαν δύο είδη στήριξης: πληρωμή των τελών εγγύησης του ΕΤΕ υπό το Πρόγραμμα Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (1995-1997) και τριτεγγύηση του κινδύνου των προσκλήσεων για εγγύηση υπό το Μηχανισμό Εγγυήσεων για τις ΜΜΕ (1998-2000), τον οποίο διαχειρίζεται το ΕΤΕ. Και στις δύο περιπτώσεις, ο προϋπολογισμός διαδραμάτισε κάποιο ρόλο όσον αφορά την ενίσχυση της δυναμικότητας εγγυήσεων του Ταμείου υπό συγκεκριμένες διευθετήσεις που συνδέονται με τις υποχρεώσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ. Το Ταμείο θα πρέπει να συνεχίσει να βασίζεται στην εμπειρογνωμοσύνη του στον τομέα των εγγυήσεων για τις ΜΜΕ, όπου έχει ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία, με περαιτέρω στήριξη από τον προϋπολογισμό, ανάλογα με τις ανάγκες, για τυχόν νέες δράσεις που συνεπάγονται κινδύνους υπερβολικά υψηλούς για τον ισολογισμό του Ταμείου. Οπωσδήποτε, υπό τους υπάρχοντες κανόνες για τον προϋπολογισμό υπάρχουν πρακτικοί φραγμοί για την πιο άμεση συμμετοχή της ίδιας της Επιτροπής στο ζήτημα των εγγυήσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, μπορούν τώρα να εξεταστούν πιο αποτελεσματικά δύο νέοι στόχοι για εγγυήσεις του ΕΤΕ. Ο πρώτος είναι τα μικροδάνεια, όπου η χρηματοδοτική δυναμικότητα της αγοράς περιορίζεται σημαντικά λόγω των περιορισμών των σχετικών με τις εμπράγματες ασφάλειες. Πολλοί από τους υπάρχοντες παρόχους μικροδανείων είναι μη τραπεζικά ιδρύματα με περιορισμένη ικανότητα, ή με πλήρη έλλειψη ικανότητας, για συγκέντρωση δανειακής χρηματοδότησης λόγω της ανικανότητάς τους να προσφέρουν τις απαραίτητες εμπράγματες ασφάλειες. Ένα σχήμα υποστήριξης μικροδανείων μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο για τις εμπράγματες ασφάλειες για αυτούς τους οργανισμούς. Θα μπορούσε επίσης να είναι χρήσιμο για την επέκταση της δυναμικότητας των τραπεζών που κινούνται ήδη σε μικρή κλίμακα στον τομέα αυτόν.

Το ΕΤΕ θα μπορούσε επίσης να προσφέρει δυναμικότητα για την εγγύηση κινδύνων μετοχικού κεφαλαίου ή οιονεί μετοχικού κεφαλαίου από κοινού με τον κοινοτικό προϋπολογισμό, όπου χρειάζεται. Αν και υπάρχουν διαφορετικές απόψεις σε επίπεδο κρατών μελών σχετικά με την καταλληλότητα των εγγυήσεων μετοχικού κεφαλαίου, φαίνεται εν τούτοις ότι αποτελούν χρήσιμο τρόπο μείωσης των κινδύνων και αποφυγής ορισμένων δυσκολιών που συνδέονται με την δημόσια ιδιοκτησία συμμετοχής σε μετοχικό κεφάλαιο ΜΜΕ. Στα κυριότερα σχήματα που λειτουργούν στη Γαλλία και τη Γερμανία, τα δημόσια ιδρύματα εγγυήσεων τριτεγγυώνται ένα μερίδιο του δυνητικού κινδύνου των επενδύσεων μέσω ενδιάμεσων ταμείων. Ως αντάλλαγμα, εισπράττουν ένα τέλος εγγύησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να έχουν μερίδιο από τα κέρδη. Ένα τέτοιο σχήμα σε επίπεδο ΕΕ προϋποθέτει προσεκτικό σχεδιασμό, με βάση την εμπειρία που έχει αποκομισθεί από αλλού. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την αποφυγή του ενδεχομένου ηθικών κινδύνων.

4.2.2. Θυρίδα επιχορηγήσεων

Οι πόροι της θυρίδας επιχορηγήσεων χρηματοδοτούνται πλήρως από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Από τα τέσσερα μέσα, οι επιχορηγήσεις περιέχουν σαφέστατα ένα κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού και πρέπει να αξιολογούνται προσεκτικά στο πλαίσιο των κανόνων περί ανταγωνισμού.

Εκτός από τις επιχορηγήσεις που συνδέονται με το ΠΠ-ΕΤΑ, το ΕΤΠΑ και παρόμοια προγράμματα τα οποία, λόγω της φύσης τους και των στόχων τους έχουν συγκεκριμένους μηχανισμούς εφαρμογής, οι επιχορηγήσεις θα πρέπει, όποτε είναι δυνατόν, να συνδέονται με ένα προϊόν των άλλων τριών θυρίδων, έτσι ώστε να αφαιρείται από την Επιτροπή ο διοικητικός φόρτος της προώθησης στην αγορά και της διαχείρισης επιμέρους σχεδίων. Ο στόχος είναι η δημιουργία προσθετικότητας, με την ένταξη στοιχείων επιχορήγησης ή ικανότητας ανάληψης κινδύνων από ένα όργανο για να ενισχυθεί ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από άλλο, όπως για παράδειγμα επιδοτήσεις επιτοκίου που συνδέονται με δάνεια, τεχνική βοήθεια που συνδυάζεται με πιστωτικά όρια, τέλη εγγυήσεων που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της ΕΚ, κλπ.

Η ΕΤΕπ και το ΕΤΕ θα πρέπει να είναι οι προτιμησιακοί εταίροι για πρωτοβουλίες που καλύπτουν τους αντίστοιχους στόχους τους. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρότεινε να εκχωρηθεί στο ΕΤΕ η διαχείριση των μέσων της για τη βελτίωση του χρηματοπιστωτικού περιβάλλοντος των ΜΜΕ (πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με ένα πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα (2001-2005) [8].

[8] COM (2000) 256 της 11.5.2000.

Εν τούτοις, η Επιτροπή θα πρέπει να διατηρήσει την ευελιξία του συνδυασμού των πόρων της με άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, πολυμερείς ή εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες ή τράπεζες του ιδιωτικού τομέα, όταν αυτοί οι δίαυλοι διανομής φαίνονται πιο κατάλληλοι, για παράδειγμα στην περίπτωση στρατηγικών εταιρικών σχέσεων μεταξύ ΜΜΕ της ΕΕ και ΜΜΕ από τις χώρες υπό ένταξη και τις ανερχόμενες οικονομίες. Αυτό θα είναι πιο συμφέρον για τις κοινοτικές επιχορηγήσεις. Μόνο εφόσον η Επιτροπή δεν μπορεί να εντοπίσει έναν κατάλληλο χρηματοπιστωτικό οργανισμό θα πρέπει να εξετάζει το ενδεχόμενο απευθείας διαχείρισης ενός συγκεκριμένου μέσου επιχορηγήσεων, μετά από προσεκτική αξιολόγηση των απαιτούμενων ανθρώπινων πόρων.

Ο σχεδιασμός μελλοντικών νέων μέσων θα πρέπει να εμφανίζει ιδιαίτερη προσαρμοστικότητα στα χαρακτηριστικά των αγορών προς τις οποίες θα απευθύνονται. Γι' αυτό θα απαιτηθεί ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ όσον αφορά το σχεδιασμό των μέσων, που θα πρέπει να αποτελεί τον κανόνα για να εξασφαλιστεί η συνεκτικότητα των πολιτικών στόχων με τα χαρακτηριστικά της αγοράς.

Όσον αφορά τις επιχορηγήσεις που παρέχονται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, η Επιτροπή πρέπει να διατηρήσει την ευθύνη για την παρακολούθηση της σωστής χρήσης τους. Πρέπει επομένως να συμμετέχει στο σχεδιασμό, τον έλεγχο και την αξιολόγηση όλων των μέσων που αφορούν πόρους του προϋπολογισμού καθώς και στο σχεδιασμό των κατάλληλων διοργανικών διαδικασιών λειτουργίας και αναφορών. Η συνεχής ενίσχυση της διαχειριστικής νοοτροπίας της Επιτροπής μέσω της εφαρμογής κοινά αποδεκτών προτύπων θα διευκολύνει σε μεγάλο βαθμό τις εργασίες των θεσμικών φορέων ελέγχου (Εσωτερικός έλεγχος, Ελεγκτικό Συνέδριο, Αρχή Αρμόδια για τον Προϋπολογισμό).

5. συστασεισ

Διατυπώνονται συστάσεις σε τρεις ενότητες:

-μέσα για την επανεστίαση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών μέσων στις πολιτικές προτεραιότητες που επισημάνθηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας.

-μέτρα για τη βελτίωση της συνεκτικότητας και του συντονισμού μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών μέσων της Κοινότητας.

-μέσα για τον τονισμό της εικόνας της προσπελασιμότητας των κοινοτικών δράσεων.

5.1. Επανεστίαση της εμβέλειας και του αντικτύπου των διαθέσιμων χρηματοδοτικών μέσων

5.1.1. Μέσα που χρηματοδοτούνται από ΕΤΕπ/ΕΤΕ: Πρωτοβουλία για την Καινοτομία 2000

Η Πρωτοβουλία Για την Καινοτομία 2000 (i2i) της ΕΤΕπ που περιγράφεται στο 2.1.1. είναι υπό εφαρμογή, και με πράξεις που έχουν ήδη εγκριθεί ή είναι υπό εκτίμηση σε κάθε έναν από τους πέντε κεντρικούς τομείς της, όπου περιλαμβάνεται η Έρευνα και Ανάπτυξη καθώς και οι βιομηχανίες μέσων/περιεχομένου. Στο αναμορφωμένο ΕΤΕ έχουν ανατεθεί όλες οι πράξεις επιχειρηματικού κεφαλαίου και εγγυήσεων για τις ΜΜΕ του ομίλου ΕΤΕπ/ΕΤΕ. Πιο συγκεκριμένα, το ΕΤΕ θα διαχειρίζεται το πρόσθετο κεφάλαιο ύψους 1 δισ. που διέθεσε η ΕΤΕπ για νέε πράξεις επιχειρηματικού κεφαλαίου που θα αποτελέσει σημαντικό συμπλήρωμα των κεφαλαίων που είναι διαθέσιμα από τον ιδιωτικό τομέα, ιδιαίτερα για ταμεία τεχνολογικών επενδύσεων. Τέλος, η Τράπεζα θα συνεχίσει να επεκτείνει το δίκτυο ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών για συνολικά δάνεια υπέρ των ΜΜΕ. θα επεκτείνει επίσης τις πράξεις της υπό το i2i στις υποψήφιες χώρες.

5.1.2. Μέσα που χρηματοδοτούνται από την Επιτροπή

Για να αντιμετωπιστούν οι δυσλειτουργίες της αγοράς που έχουν επισημανθεί ενώ θα διατηρείται επαρκές μέγεθος για κάθε διαθέσιμο μέσο, μπορούν να εξεταστούν οι ακόλουθες επεκτάσεις της Πρωτοβουλίας για Ανάπτυξη και Απασχόληση:

5.1.2.1. Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ

Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ, τον οποίο διαχειρίζεται το ΕΤΕ, μπορεί να εφαρμοστεί ένα ειδικό τμήμα μικροπιστώσεων για να καλυφθούν οι ανάγκες που περιγράφονται ανωτέρω. Το ποσοστό εγγύησης θα πρέπει να είναι υψηλότερο και τα ποσοστά ανωτάτων ορίων θα πρέπει να είναι πιο ευέλικτα από ότι ισχύει στα κανονικά δάνεια έτσι ώστε να ενθαρρυνθούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αναλάβουν αυτά τα μικρότερα δάνεια, που έχουν υψηλότερο μοναδιαίο κόστος επεξεργασίας.

Επιπλέον, η επέκταση του προγράμματος εγγυήσεων για τις ΜΜΕ έτσι ώστε να καλυφθούν και οι επενδύσεις μετοχικού κεφαλαίου μπορεί να εξασφαλίσει τη διάθεση ενός πλήρους φάσματος εγγυήσεων στους συμμετέχοντες στην αγορά. Οι εγγυήσεις παρέχουν υψηλότερο αποτέλεσμα μόχλευσης από ότι οι απευθείας επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο και έχουν το πρόσθετο πλεονέκτημα της μείωσης των προβλημάτων που συνδέονται με την ιδιοκτησία. Στο πλαίσιο αυτό, η επέκταση των εγγυήσεων στα τοπικά ή περιφερειακά ταμεία κεφαλαίου αρχικής ώθησης ή/και πρώιμων σταδίων μπορεί να μειώσει σημαντικά το υπάρχον φάσμα μετοχικού κεφαλαίου, που εξετάζεται στο προηγούμενο τμήμα.

Τέλος, στο πλαίσιο της πρότασης που διατύπωσε η Επιτροπή για ένα νέο πολυετές πρόγραμμα για τις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα (2001-2005), ένας νέος μηχανισμός εγγυήσεων δανείων (TΠΕ) τον οποίο θα διαχειρίζεται το ΕΤΕ θα διευκολύνει την καθιέρωση εφαρμογών διαδικτύου και ηλεκτρονικού εμπορίου για μικρότερες επιχειρήσεις και μικροεπιχειρήσεις που ανήκουν κυρίως στην παραδοσιακή οικονομία. Τα εγγυημένα δάνεια θα καλύπτουν τον υλικό εξοπλισμό, το λογισμικό και την κατάρτιση έτσι ώστε να παρασχεθεί βοήθεια στις μικρότερες επιχειρήσεις για να ενημερωθούν στους τομείς αυτούς και να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

5.1.2.2. Μηχανισμός ΕΜΤ Εκκίνησης

Στο Μηχανισμό ΕΜΤ Εκκίνησης μπορεί να δημιουργηθεί μια θυρίδα που θα διευκολύνει τη δημιουργία και την ανάπτυξη επωαστηρίων επιχειρήσεων και συναφών σχημάτων καθοδήγησης. Τα επωαστήρια επιχειρήσεων αναπτύχθηκαν κατά τα πρόσφατα έτη έτσι ώστε, ενώ αρχικά πρόσφεραν χαμηλού κόστους χώρους γραφείων, τώρα παρέχουν και υπηρεσίες διαχείρισης καθώς και χρηματοδότηση για εκκινήσεις. Η επώαση είναι μια επένδυση με ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο επειδή συγκεντρώνει ένα χαρτοφυλάκιο εκκινήσεων στο πιο επικίνδυνο στάδιο της ανάπτυξης τους. Υπάρχει κάποια εμπειρία στα κράτη μέλη (για παράδειγμα, το πρόγραμμα Twinning στις Κάτω Χώρες) που θα μπορούσε να βοηθήσει στο σχεδιασμό. Αυτό θα αποτελούσε χρήσιμο συμπλήρωμα του σημερινού μηχανισμού ΕΜΤ Εκκίνησης.

5.1.3. Ομαδοποίηση παρόμοιων χρηματοδοτικών μέσων της Επιτροπής σε μια γραμμή του προϋπολογισμού

Επιπλέον, η ικανότητα ανταπόκρισης και η διαφάνεια των μέσων που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό θα ενισχυθούν εάν ομαδοποιηθούν τα προαναφερθέντα μέσα στην ίδια γραμμή του προϋπολογισμού. Αυτό θα έχει τα εξής οφέλη:

-θα παρέχει μια ενιαία νομική βάση για την κάλυψη όλων των χρηματοδοτικών μέσων.

-θα επιτρέπει τις μεταφορές πόρων του προϋπολογισμού από το ένα μέσο στο άλλο, όταν χρειάζεται.

-θα ενθαρρύνει την ανάδειξη της εικόνας και την αύξηση της συνεκτικότητας μεταξύ των διαφόρων μέσων.

Η γραμμή του προϋπολογισμού «B5-511 Βελτίωση του χρηματοπιστωτικού περιβάλλοντος για τις ΜΜΕ» που δημιουργήθηκε πρόσφατα θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για το σκοπό της ομαδοποίησης όλων των χρηματοδοτικών μέσων στον τομέα των Εσωτερικών Πολιτικών.

Επειδή οι δραστηριότητες που υποστηρίζονται από το ΕΤΠΑ αποτελούν μέρος γενικότερων προγραμμάτων, που είναι αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης με τα κράτη μέλη, για την κοινωνική και οικονομική συνοχή, τα μέσα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο αυτό δεν μπορούν να αποτελέσουν μέρος αυτής της ενιαίας γραμμής του προϋπολογισμού..

5.2. Βελτίωση του συντονισμού και της συνεκτικότητας

Η Επιτροπή και ο όμιλος ΕΤΕπ έχουν αναγνωρίσει τα οφέλη του σωστού συντονισμού και της συνεκτικότητας. Αυτό σημαίνει, συγκεκριμένα:

(i) εκ των προτέρων αξιολόγηση για κάθε νέο μέσο, όπου περιλαμβάνεται η συμβολή του στις κοινοτικές πολιτικές και λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, καθώς και ,,,,ο ορισμός ενός ελάχιστου κρίσιμου μεγέθους και της απορροφητικής ικανότητας.

(ii) αξιολόγηση εκ των υστέρων όταν τα μέσα θα έχουν αποκτήσει ένα λογικό επίπεδο εμπειρίας.

(iii) συστηματική ανατροφοδότηση απόψεων από τους φορείς της αγοράς και τους δικαιούχους, καθώς και τις πολιτικές αρχές.

(iv) συνεχή διάλογο στο εσωτερικό των θεσμικών οργάνων και μεταξύ τους.

Όσον αφορά την ίδια την Επιτροπή, ο συντονισμός θα ενισχυθεί με τη σύσταση μιας μόνιμης διυπηρεσιακής Διευθύνουσας Επιτροπής σε ανώτατο επίπεδο που θα έχει ως εντολή την εξέταση της συνεκτικότητας των μέσων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε ΜΜΕ. Ως βάση θα χρησιμεύσει η εμπειρία υπαρχουσών ειδικών (ad hoc) ομάδων.

Δεδομένης της αυξανόμενης και κρίσιμης σημασίας της ΕΤΕπ και του ΕΤΕ όσον αφορά τη συμβολή στην επίτευξη των κοινοτικών στόχων στον τομέα των ΜΜΕ, θα ήταν επίσης χρήσιμο να εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας μιας ειδικής ομάδας εργασίας όπου θα συμμετέχουν ειδικοί από κάθε θεσμικό όργανο έτσι ώστε να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις και να εξετάζεται ο πιο αποτελεσματικός σχεδιασμός και η πιο αποτελεσματική εφαρμογή των κοινών δράσεων. Μια παρόμοια προσέγγιση εφαρμόστηκε στο παρελθόν για να εξασφαλιστεί ο σωστός συντονισμός της υποστήριξης επενδύσεων στα Διευρωπαϊκά Δίκτυα.

Τέλος, σε πολιτικό επίπεδο, η Επιτροπή προτίθεται να συντάξει, από κοινού με την ΕΤΕπ και το ΕΤΕ, μια ετήσια έκθεση προόδου για την υποστήριξη που παρέχεται από τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα στις ΜΜΕ. Η έκθεση αυτή θα υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ως μέσο εξασφάλισης πολιτικής ορμής για την κάλυψη των στόχων της Λισαβόνας και ως έγκαιρη προειδοποίηση για την ανάγκη για νέες πολιτικές πρωτοβουλίες.

Εκτός από αυτά τα μέτρα συντονισμού, η Επιτροπή θα εξετάσει περαιτέρω τα περιθώρια ενίσχυσης της οργάνωσης της διεπαφής μεταξύ των υπηρεσιών της και των φορέων της αγοράς, τόσο στον σχεδιασμό και την εφαρμογή νέων μέσων, με βάση τα διδάγματα στα οποία βασίζεται η προτεινόμενη μεταρρύθμιση της εφαρμογής της Κοινοτικής Εξωτερικής Βοήθειας (SEC (2000) 814) όσο και την εξωτερική ανάθεση της διαχείρισης κοινοτικών προγραμμάτων (SEC (2000) 823).

5.3. Βελτίωση της διαφάνειας και της προσπελασιμότητας για τις ΜΜΕ

Παρά τη διαφήμιση που έχει γίνει για τα επιμέρους προγράμματα υποστήριξης από την Κοινότητα, που απευθύνονται στον τομέα των ΜΜΕ, μπορεί να είναι δύσκολο για τις ΜΜΕ και άλλους φορείς να κατανοούν και να παρακολουθούν τις διάφορες πηγές κοινοτικής χρηματοδότησης. Ένα ενιαίο σημείο πρόσβασης με τη μορφή ιστοσελίδας θα μπορεί να ενεργεί ως ενιαίο κέντρο πληροφόρησης για τις ΜΜΕ και άλλους ενδιαφερομένους, περιλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, εξηγώντας τα χαρακτηριστικά όλων των κοινοτικών χρηματοδοτικών μέσων, περιλαμβανομένων και των μέσων του Ομίλου ΕΤΕπ, και τον τρόπο πρόσβασης σε αυτά. Η ιστοσελίδα αυτή θα πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά έτσι ώστε να διευκολύνει τη διάδοση των κατάλληλων πληροφοριών και την παροχή των κατάλληλων διασυνδέσεων με τα αντίστοιχα προγράμματα στα κράτη μέλη.