EL    EL  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ  ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ  
Βρυξέλλες , 9.2.2004 
COM(2004) 83 τελικό  
  
ΑΝΑΚΟΊΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ  
ΕΚΘΕΣΗ  ΣΧΕΤΙΚΑ  ΜΕ ΤΟΝ  ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ  ΣΤΟΝ  ΤΟΜΕΑ  ΤΩΝ  
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ  ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ  
 
 2    ΑΝΑΚΟΊΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ  
ΕΚΘΕΣΗ  ΣΧΕΤΙΚΑ  ΜΕ ΤΟΝ  ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ  ΣΤΟΝ  ΤΟΜΕΑ  ΤΩΝ  
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ  ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ  
Πίνακας  Περιεχο µένων   
Περίληψη ............................................................................................................................... ..... 3 
1. Εισαγωγή  και αντικεί µενο............................................................................................ 5 
2. Ιστορικό ........................................................................................................................ 6 
2.1. Γενικό  πλαίσιο ............................................................................................................. 6 
2.2. Η σηµασία των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  στην  οικονο µία της ΕΕ......................... 7 
3. Ενέργειες  της Επιτροπής  στον  τοµέα του ανταγωνισ µού για τις επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες ..................................................................................................................... 8 
4. Περιοριστικές  ρυθµίσεις  στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα από απόψεως  πολιτικής  
ανταγωνισ µού............................................................................................................. 10 
4.1. Καθορισ µός τιµών...................................................................................................... 12 
4.2. Συνιστώ µενες τιµές.................................................................................................... 13 
4.3. Περιορισ µοί διαφή µισης ............................................................................................ 15 
4.4. Περιορισ µοί εισόδου  και αποκλειστικές  δραστηριότητες ......................................... 17 
4.5. Κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων .............................................. 18 
5. Ενδεχό µενη εφαρ µογή των κανόνων  ανταγωνισ µού της ΕΚ.................................... 20 
5.1. Ευθύνη  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών ..................................................................... 20 
5.2. Ευθύνη  των κρατών  µελών ........................................................................................ 24 
6. Τα επόµενα βήµατα για τον εκσυγχρονισ µό.............................................................. 26 
6.1. Επανεξέταση  των υφιστά µενων  κανόνων  από τις νοµοθετικές  αρχές ....................... 26 
6.2. Επιβολή  της νοµοθεσίας  στο πλαίσιο  του ευρωπαϊκού  δικτύου  ανταγωνισ µού....... 27 
6.3. Τελικές  παρατηρήσεις ................................................................................................ 28 
 
 3    ΠΕΡΙΛΗΨΗ  
Oι ελεύθεροι  επαγγελ µατίες , για να είναι  σε θέση  να ασκήσουν  το επάγγελ µά τους, πρέπει  να 
διαθέτουν  ειδική  εκπαίδευση  θεωρητικής  ή θετικής  κατεύθυνσης . Η παρούσα  έκθεση  
επικεντρώνεται  στα επαγγέλ µατα τα οποία  έχουν  ήδη αποτελέσει  αντικεί µενο αρκετά  
λεπτο µερούς  ανάλυσης  από την Επιτροπή , και συγκεκρι µένα τους δικηγόρους , τους 
συµβολαιογράφους , τους λογιστές , τους αρχιτέκτονες , τους µηχανικούς  και τους 
φαρµακοποιούς . Ο τοµέας χαρακτηρίζεται  συνήθως  από υψηλό  επίπεδο  ρύθµισης, είτε µε τη 
µορφή  κανονιστικών  διατάξεων  που επιβάλλονται  από το κράτος  είτε µε τη µορφή  ρυθµίσεων  
που θεσπίζονται  από τους ίδιους  τους συλλογικούς  φορείς  των εκάστοτε  επαγγελ µατικών  
κλάδων . Βασικός  στόχος  της παρούσας  έκθεσης  είναι  η παρουσίαση  των απόψεων  της 
Επιτροπής  από πλευράς  πολιτικής  ανταγωνισ µού σχετικά  µε τη σκοπι µότητα  µιας τυχόν  
µεταρρύθ µισης ή εκσυγχρονισ µού συγκεκρι µένων  κανόνων  που διέπουν  τα ελεύθερα  
επαγγέλ µατα.  
Κατά  το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της Λισσαβόνας  το Μάρτιο  του 2000, θεσπίστηκε  ένα 
πρόγρα µµα οικονο µικών  µεταρρυθ µίσεων  µε στόχο  να καταστεί  η ΕΕ µέχρι το 2010 η πιο 
ανταγωνιστική  και δυνα µική οικονο µία του κόσµου που στηρίζεται  στη γνώση . Οι 
επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  µπορούν  να διαδρα µατίσουν  σηµαντικό  ρόλο  για τη βελτίωση  της 
ανταγωνιστικότητας  της ευρωπαϊκής  οικονο µίας: αποτελούν  σηµαντικές  εισροές  για την 
ανάπτυξη  της οικονο µίας και των επιχειρήσεων  και, συνεπώς , η ποιότητα  και η 
ανταγωνιστικότητά  τους έχει σηµαντικά  δευτερογενή  αποτελέσ µατα. Οι επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες  είναι  επίσης  σηµαντικές  λόγω  της άµεσης  σπουδαιότητάς  τους για τους 
καταναλωτές .  
Οι τέσσερις  σηµαντικότερες  κατηγορίες  των δυνητικά  περιοριστικών  κανονιστικών  
ρυθµίσεων  για τα ελεύθερα  επαγγέλ µατα στην  ΕΕ είναι : (i) καθορισ µός τιµών, (ii) 
συνιστώ µενες τιµές, (iii) κανόνες  σχετικά  µε τη διαφή µιση, (iv) απαιτήσεις  εισόδου  και 
ειδικά  δικαιώ µατα, και (v) κανόνες  που διέπουν  τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  και τις 
πρακτικές  που περιλα µβάνουν  πολλές  ειδικότητες . 
Εξάλλου , πολλές  εµπειρικές  έρευνες  δείχνουν  τις αρνητικές  επιπτώσεις  των υπερβολικών  και 
παρωχη µένων  περιοριστικών  ρυθµίσεων  για τους καταναλωτές . Ορισ µένες ρυθµίσεις  µπορεί  
να οδηγούν  στην  εξάλειψη  ή τον περιορισ µό του ανταγωνισ µού µεταξύ  των παρόχων  
υπηρεσιών  και, κατά  συνέπεια , να µειώνουν  τα κίνητρα  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών  να 
εργάζονται  µε τρόπο  αποδοτικό  σε σχέση  µε το κόστος , να µειώνουν  τις τιµές, να βελτιώνουν  
την ποιότητα  ή να προσφέρουν  καινοτό µες υπηρεσίες .  
Εντούτοις , υπάρχουν  τρεις  κυρίως  λόγοι  για τους οποίους  µπορεί  να είναι  απαραίτητος  ένας 
βαθµός ρύθµισης των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών : η ασυµµετρία  της πληροφόρησης  µεταξύ  
των πελατών  και των παρόχων  υπηρεσιών , δεδοµένου ότι ένα βασικό  χαρακτηριστικό  των 
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  είναι  ότι απαιτούν  από τους επαγγελ µατίες  να διαθέτουν  ένα 
υψηλό  επίπεδο  τεχνικών  γνώσεων  τις οποίες  µπορεί  να µην διαθέτουν  οι καταναλωτές · οι 
εξωτερικές  οικονο µίες, δεδοµένου ότι οι υπηρεσίες  αυτές  έχουν  επιπτώσεις  σε τρίτους · και, 
τέλος , το γεγονός  ότι ορισµένες επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  θεωρείται  ότι παράγουν  "δηµόσια 
αγαθά " που είναι  επωφελή  για το κοινωνικό  σύνολο  γενικότερα . Όσοι  τάσσονται  υπέρ  των 
περιοριστικών  ρυθµίσεων  ισχυρίζονται  ότι οι ρυθµίσεις  αυτές  σκοπό  έχουν  να διατηρήσουν  
την ποιότητα  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  και να προστατεύουν  τους καταναλωτές  από 
επιζή µιες πρακτικές .  
Ενώ η Επιτροπή  αναγνωρίζει  ότι κάποιες  ρυθµίσεις  στον  τοµέα αυτό  είναι  δικαιολογη µένες, 
θεωρεί  ότι σε ορισµένες περιπτώσεις , αντί ορισµένων  παραδοσιακών  περιοριστικών  κανόνων  
 
 4    θα µπορούσαν  και θα έπρεπε  να χρησι µοποιηθούν  µηχανισ µοί που προωθούν  περισσότερο  
τον ανταγωνισ µό. 
Σε επίπεδο  κοινοτικής  νοµοθεσίας  ανταγωνισ µού, θα πρέπει  να γίνει διάκριση  µεταξύ  της 
ενδεχό µενης ευθύνης  των συλλογικών  επαγγελ µατικών  φορέων  και εκείνης  των κρατών  
µελών . 
Οι ρυθµίσεις  που έχουν  θεσπιστεί  από συλλογικούς  επαγγελ µατικούς  φορείς  είναι  αποφάσεις  
ενώσεων  επιχειρήσεων  που θα µπορούσαν  να παραβιάζουν  την απαγόρευση  που προβλέπεται  
στο άρθρο  81 της συνθήκης  ΕΚ. Οι κανόνες  που είναι  αντικει µενικά  απαραίτητοι  για να 
εξασφαλιστεί  η προσήκουσα  άσκηση  του επαγγέλ µατος, όπως  έχει οργανωθεί  στο σχετικό  
κράτος  µέλος, δεν εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής της απαγόρευσης . 
Οι κρατικές  ρυθµίσεις  που επιβάλλουν  ή ευνοούν  αντιανταγωνιστικές  συµπεριφορές  ή 
ενισχύουν  τα αποτελέσ µατά τους, παραβιάζουν  το άρθρο  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), το 
άρθρο  10 παράγραφος  2 και το άρθρο  81 της συνθήκης  ΕΚ. Όταν  ένα κράτος  παραχωρεί  την 
εξουσία  χάραξης  πολιτικής  που διαθέτει  σε µια επαγγελ µατική  ένωση  χωρίς  επαρκή  εχέγγυα , 
δηλαδή  χωρίς  να προσδιορίζει  µε σαφήνεια  τους στόχους  δηµοσίου  συµφέροντος  που πρέπει  
να τηρηθούν , χωρίς  να διατηρήσει  το δικαίω µα της τελικής  απόφασης  και χωρίς  να ασκεί  τον 
έλεγχο  της εφαρ µογής, το κράτος  µέλος µπορεί  επίσης  να θεωρηθεί  υπεύθυνο  για 
οποιαδήποτε  παραβίαση  θα µπορούσε  να προκύπτει . 
Τέλος , κατά  την άποψη  της Επιτροπής , όταν εξετάζονται  οι ρυθµίσεις  που διέπουν  κάποιο  
ελεύθερο  επάγγελ µα, θα πρέπει  να εφαρ µόζεται  µία δοκιµή αναλογικότητας . Οι ρυθµίσεις  θα 
πρέπει  να είναι  αντικει µενικά  απαραίτητες  για την επίτευξη  ενός σαφώς  διατυπω µένου και 
θεµιτού στόχου  δηµοσίου  συµφέροντος  και θα πρέπει  να αποτελούν  το µηχανισ µό που 
περιορίζει  στο µικρότερο  δυνατό  βαθµό τον ανταγωνισ µό για την επίτευξη  του στόχου  αυτού . 
Αυτοί  οι κανόνες  εξυπηρετούν  τόσο  τα συµφέροντα  των χρηστών  όσο και των 
επαγγελ µατιών  του κλάδου . 
Η Επιτροπή  καλεί  όλα τα ενδιαφερό µενα µέρη να καταβάλουν  συντονισ µένες προσπάθειες  
για τη µεταρρύθ µιση ή την κατάργηση  των κανόνων  που δεν είναι  δικαιολογη µένοι. Οι 
κανονιστικές  αρχές  στα κράτη  µέλη και οι συλλογικοί  επαγγελ µατικοί  φορείς  καλούνται  να 
επανεξετάσουν  τους υφιστά µενους  κανόνες  λαµβάνοντας  υπόψη  κατά  πόσο  οι κανόνες  αυτοί  
είναι  απαραίτητοι  για το δηµόσιο συµφέρον , κατά  πόσο  είναι  αναλογικοί  και 
δικαιολογη µένοι. Η Επιτροπή  προτείνει  επίσης  να εξεταστεί  από κοινού  µε όλα τα 
ενδιαφερό µενα µέρη η ανάγκη  να θεσπιστούν  συνοδευτικοί  µηχανισ µοί που προωθούν  τον 
ανταγωνισ µό και τη διαφάνεια  έτσι ώστε  να ισχυροποιηθεί  η θέση  του καταναλωτή . 
Όσον  αφορά  την επιβολή  της νοµοθεσίας , από τον Μάιο  του 2004 και µετά, οι εθνικές  αρχές  
ανταγωνισ µού και τα εθνικά  δικαστήρια  θα διαδρα µατίζουν  σηµαντικότερο  ρόλο  κατά  την 
αξιολόγηση  της νοµιµότητας  των κανόνων  και των ρυθµίσεων  που διέπουν  τα ελεύθερα  
επαγγέλ µατα. Στο µέτρο που οι περιορισ µοί του ανταγωνισ µού έχουν  το κέντρο  βάρους  τους 
στα κράτη  µέλη, η διοικητική  εφαρ µογή των κανόνων  ανταγωνισ µού της ΕΚ στα ελεύθερα  
επαγγέλ µατα θα εξακολουθεί  να αποτελεί  κατά  κύριο  λόγο  ευθύνη  των εθνικών  αρχών  
ανταγωνισ µού. Ωστόσο , η Επιτροπή  θα συνεχίσει  να εξετάζει  επιµέρους  υποθέσεις , στις 
περιπτώσεις  που αυτό  είναι  απαραίτητο . Η συνεπής  εφαρ µογή των άρθρων  81 και 82 θα 
εξασφαλίζεται  µε τον συντονισ µό µέσω του ευρωπαϊκού  δικτύου  ανταγωνισ µού.  
Η Επιτροπή  θα παρουσιάσει  έκθεση  το 2005 σχετικά  µε την πρόοδο  για την κατάργηση  των 
περιοριστικών  και αδικαιολόγητων  κανόνων . 
 
 5    1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ  ΚΑΙ  ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ  
1. Oι ελεύθεροι  επαγγελ µατίες , για να είναι  σε θέση  να ασκήσουν  το επάγγελ µά τους, 
πρέπει  να διαθέτουν  ειδική  εκπαίδευση  θεωρητικής  ή θετικής  κατεύθυνσης , όπως  
π.χ. οι  δικηγόροι , οι συµβολαιογράφοι , οι µηχανικοί , οι αρχιτέκτονες , οι λογιστές  
και οι φαρµακοποιοί . Ο τοµέας χαρακτηρίζεται  συνήθως  από υψηλά  επίπεδα  
ρύθµισης, είτε µε τη µορφή  εθνικών  κανόνων , είτε κανόνων  που θεσπίζονται  από 
συλλογικούς  φορείς  του εκάστοτε  επαγγελ µατικού  κλάδου . Οι ρυθµίσεις  αυτές  
µπορεί  να αφορούν , µεταξύ  άλλων , τον αριθµό των εισερχο µένων  στα ελεύθερα  
επαγγέλ µατα, τις τιµές που οι επαγγελ µατίες  δύνανται  να χρεώνουν  και τους 
επιτρεπό µενους  διακανονισ µούς χρέωσης  (π.χ. έκτακτες  αµοιβές )· την οργανωτική  
διάρθρωση  των επιχειρήσεων  παροχής  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών , τη δυνατότητα  
διαφή µισης και τις δραστηριότητες  που έχουν  δικαίω µα να ασκούν  µόνο τα µέλη του 
συγκεκρι µένου επαγγέλ µατος.  
2. Όσον  αφορά  τις ρυθµίσεις  που θεσπίζονται  από τους ίδιους  τους επαγγελ µατικούς  
φορείς , το άρθρο  1 παράγραφος  1 της συνθήκης  ΕΚ απαγορεύει  «όλες τις συµφωνίες  
µεταξύ  επιχειρήσεων , όλες τις αποφάσεις  ενώσεων  επιχειρήσεων  και κάθε  
εναρ µονισµένη πρακτική , που δύνανται  να επηρεάσουν  το εµπόριο  µεταξύ  κρατών  
µελών  και που έχουν  ως αντικεί µενο ή ως αποτέλεσ µα την παρε µπόδιση , τον 
περιορισ µό ή τη νόθευση  του ανταγωνισ µού εντός  της κοινής  αγοράς .» 
3. Όσον  αφορά  τις ρυθµίσεις  εκ µέρους  του κράτους , το άρθρο  10 παράγραφος  2 της 
συνθήκης  ΕΚ απαγορεύει  τα µέτρα που δύνανται  να θέσουν  σε κίνδυνο  την 
πραγ µατοποίηση  των σκοπών  της συνθήκης . Σε συνδυασ µό µε το άρθρο  3 
παράγραφος  1 στοιχείο  ζ) της συνθήκης  ΕΚ (που αναφέρεται  στο στόχο  επίτευξης  
ενός καθεστώτος  που εξασφαλίζει  ανόθευτο  ανταγωνισ µό µέσα στην  εσωτερική  
αγορά ) και το άρθρο  81 της συνθήκης  ΕΚ, οι διατάξεις  αυτές  απαιτούν  από τα κράτη  
µέλη να µην θεσπίζουν  ή να διατηρούν  σε ισχύ µέτρα, ακόµα και νοµοθετικού  ή 
κανονιστικού  χαρακτήρα , που ενδέχεται  να καταστήσουν  αναποτελεσ µατικούς  τους 
κανόνες  που ισχύουν  για τις επιχειρήσεις . 
4. Συνεπώς , υπάρχει  µία δυνητική  σύγκρουση  µεταξύ  αφενός  της ανάγκης  διατήρησης  
ενός ορισµένου βαθµού ρύθµισης των ελεύθερων  επαγγελ µάτων , και, αφετέρου , των 
κανόνων  ανταγωνισ µού της συνθήκης . 
5. Στόχος  της παρούσας  έκθεσης  είναι  να παρουσιαστούν  οι λόγοι  για τους οποίους  
απαιτείται  η ανάληψη  δράσης  από πλευράς  πολιτικής  ανταγωνισ µού στον  τοµέα των 
ελεύθερων  επαγγελ µάτων  (τµήµα 2), οι ενέργειες  που έχει αναλάβει  η Επιτροπή  
µέχρι στιγµής (τµήµα 3), τα ενδιά µεσα πορίσ µατα της Επιτροπής  σχετικά  µε τους 
κυριότερους  περιορισ µούς και τους λόγους  δηµοσίου  συµφέροντος  που 
προβάλλονται  για τη αιτιολόγησή  τους (τµήµα 4) και το κοινοτικό  νοµοθετικό  
πλαίσιο  εντός  του οποίου  πρέπει  να αναλυθούν  αυτοί  οι περιορισ µοί (τµήµα 5) και, 
τέλος , οι µελλοντικές  ενέργειες  που προτείνονται  έτσι ώστε  να ενθαρρυνθεί  η 
εξάλειψη  των αδικαιολόγητων  περιορισ µών (τµήµα 6). 
6. Η παρούσα  έκθεση  επικεντρώνεται  µόνο στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα που έχουν  
µέχρι στιγµής αποτελέσει  αντικεί µενο αρκετά  λεπτο µερούς  ανάλυσης , και 
συγκεκρι µένα στους  δικηγόρους , συµβολαιογράφους , λογιστές , αρχιτέκτονες , 
µηχανικούς  και φαρµακοποιούς . Παρό µοια συµπεράσ µατα µπορούν  να συναχθούν  
και για συγγενικά  επαγγέλ µατα, στις περιπτώσεις  που υφίστανται  (για παράδειγ µα, 
φοροτεχνικοί , µεσίτες ). Τα ιατρικά  επαγγέλ µατα δεν καλύπτονται  στην  παρούσα  
 
 6    έκθεση1. Επιπλέον , η Επιτροπή  έχει περιορίσει  τα πορίσ µατά της στα σηµερινά  15 
κράτη  µέλη της ΕΕ.  
7. ∆εδο µένου ότι η Επιτροπή  πιστεύει  ότι µπορεί  να επιτευχθεί  σηµαντική  πρόοδος  µε 
τη χρησι µοποίηση  άλλων  µηχανισ µών, στο παρόν  στάδιο  δεν διερευνά  τη δυνητική  
χρήση  του άρθρου  86 της συνθήκης  ΕΚ. Επίσης , η Επιτροπή  δεν θεωρεί  ότι είναι  
απαραίτητο  να εξεταστεί  στην  παρούσα  έκθεση  µια ενδεχό µενη εφαρ µογή του 
άρθρου  82 της συνθήκης  ΕΚ ή του κανονισ µού για τον έλεγχο  των συγκεντρώσεων2. 
2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ  
2.1. Γενικό  πλαίσιο  
8. Τον Μάρτιο  του 2000, το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της Λισσαβόνας  ενέκρινε  ένα 
πρόγρα µµα οικονο µικών  µεταρρυθ µίσεων  στόχος  του οποίου  είναι  η Ευρωπαϊκή  
Ένωση  να καταστεί  µέχρι το 2010 η πιο ανταγωνιστική  και δυνα µική οικονο µία του 
κόσµου που στηρίζεται  στη γνώση . Σε αυτό  το πλαίσιο , το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  
τόνισε  τον καθοριστικό  ρόλο  των υπηρεσιών  στην  οικονο µία και δυνατότητες  που 
προσφέρουν  για την προώθηση  της ανάπτυξης  και της απασχόλησης . 
9. Οι υπηρεσίες  είναι  η κυριότερη  κινητήρια  δύνα µη της ανάπτυξης  στην  ΕΕ, 
αντιπροσωπεύοντας  ποσοστό  54% του ΑΕΠ3 και 67% της απασχόλησης . Μία 
σηµαντική  πτυχή  του προγρά µµατος της Λισσαβόνας  είναι , συνεπώς , η "Στρατηγική  
εσωτερικής  αγοράς  για τις υπηρεσίες " σκοπός  της οποίας  είναι  η δηµιουργία  µιας 
πλήρους  εσωτερικής  αγοράς  για όλους  τους φορείς  παροχής  υπηρεσιών4. Σε αυτό  το 
πλαίσιο , η Επιτροπή  εξέδωσε  µόλις πρόσφατα  πρόταση  οδηγίας  για τις υπηρεσίες  
στην  εσωτερική  αγορά5, συµπεριλα µβανο µένων  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  , µε 
βάση  ένα µείγµα προτάσεων  για αµοιβαία  αναγνώριση , εναρ µόνιση  στο µέτρο που 
είναι  απολύτως  απαραίτητο ,  ενθάρρυνση  της ρύθµισης από τους ίδιους  τους 
συλλογικούς  φορείς  του κλάδου . Όσον  αφορά  τα ρυθµιζόµενα επαγγέλ µατα, η 
πρόταση  αυτή  συµπληρώνει  την πρόταση  οδηγίας  για την αναγνώριση  των 
επαγγελ µατικών  προσόντων6 που εκδόθηκε  από την Επιτροπή  το Μάρτιο  του 2002, 
η πρώτη  ανάγνωση  της οποίας  αναµένεται  να ολοκληρωθεί . Η πρόταση  ενοποιεί  και  
βελτιώνει  το σηµερινό  καθεστώς  αµοιβαίας  αναγνώρισης  των επαγγελ µατικών  
προσόντων , καλύπτοντας  ένα ευρύ  φάσµα παράλληλων  θεµάτων , όπως  η 
                                                 
1 Το θέµα του ανταγωνισ µού στις επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  εξετάζεται  επί του παρόντος  από τον 
ΟΟΣΑ , όπου  συµπεριλα µβάνονται  και ορισµένα επαγγέλ µατα που δεν καλύπτονται  στην  παρούσα  
έκθεση . 
2  Κανονισ µός (ΕΟΚ ) 4064/89 του Συµβουλίου , ΕΕ L 395, 30.12.1989· αντικαθίσταται  από 1ης Μαϊου  
2004 από τον κανονισ µό του Συµβουλίου  (ΕΚ) αριθ. 139/2004 της 20ής Ιανουαρίου  2004 για τον 
έλεγχο  των συγκεντρώσεων  µεταξύ  των επιχειρήσεων , ΕΕ L 24, 29.01.2004. 
3 Πηγή : Eurostat (2002) Ευρωπαϊκές  επιχειρήσεις : δεδοµένα και στοιχεία . Οι υπηρεσίες  περιλα µβάνουν  
τις κατασκευαστικές  εργασίες , αλλά  όχι τις κοινωνικές  υπηρεσίες  και τη δηµόσια διοίκηση . 
4  Ανακοίνωση  της Επιτροπής  στο Συµβούλιο  και το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο , Μια στρατηγική  για την 
εσωτερική  αγορά  υπηρεσιών , COM (2000) 888 τελικό , 29.12.2000. 
5 Πρόταση  οδηγίας  του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συµβουλίου  για τις υπηρεσίες  στην  
εσωτερική  αγορά , COM(2004) 002 της 13.1.2004. 
6 Πρόταση  οδηγίας  του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  και του Συµβουλίου  σχετικά  µε την αναγνώριση  των 
επαγγελ µατικών  προσόντων , COM (2002) 119 τελικό  της 7.3.2002  
 
 7    απλοποίηση  της διασυνοριακής   παροχής  υπηρεσιών . Το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  
αναγνώρισε  επίσης  τη σπουδαιότητα  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών7. 
10. Η πρόσφατη  ανακοίνωση  της Επιτροπής  για την ανταγωνιστικότητα  των υπηρεσιών   
που συνδέονται  µε επιχειρήσεις  και τη συµβολή  τους στις επιδόσεις  των ευρωπαϊκών  
επιχειρήσεων8 τονίζει  τη συµβολή  των υπηρεσιών  αυτών , και ιδίως  των  
επιχειρη µατικών  υπηρεσιών  εντάσεως  γνώσης , για την επίτευξη  των στόχων  
προώθησης  της απασχόλησης  και της ανταγωνιστικότητας  της ευρωπαϊκής  
οικονο µίας που τέθηκαν  στη Λισσαβόνα . Τα µέτρα που προτείνονται  στην  
ανακοίνωση  περιλα µβάνουν  την προώθηση  της συνεχούς  µάθησης  και της 
ενηµέρωσης  των δεξιοτήτων , την ενσω µάτωση  των ΤΠΕ  στις επιχειρη µατικές  
διαδικασίες  για τη βελτίωση  της παραγωγικότητας  και την προώθηση  της ποιότητας  
των υπηρεσιών  και των εθελοντικών  προτύπων   για τη διασυνοριακή  παροχή  
υπηρεσιών . 
2.2. Η σηµασία  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  στην  οικονο µία της ΕΕ 
11. Οι επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  µπορούν  να διαδρα µατίσουν  σηµαντικό  ρόλο  για τη 
βελτίωση  της ανταγωνιστικότητας  της ευρωπαϊκής  οικονο µίας. ∆εν υπάρχουν  
ακριβή  στοιχεία  σχετικά  µε τον τοµέα αυτό , αλλά  κατά  πάσα  πιθανότητα  ένα τρίτο  
της απασχόλησης  σε "άλλες  επιχειρη µατικές  υπηρεσίες " θα µπορούσε  να αποδοθεί  
στις επαγγελ µατικές  υπηρεσίες9. Στις άλλες  επαγγελ µατικές  δραστηριότητες  
απασχολήθηκαν  άνω των 10 εκατο µµυρίων  ατόµων στην  ΕΕ το 2002, πράγ µα που 
αντιστοιχεί  σε 6,4% του εργατικού  δυνα µικού· ωστόσο , απασχολήθηκαν , σε 
δυσανάλογο  βαθµό, περισσότεροι  εργαζό µενοι υψηλής  ειδίκευσης , που αντιστοιχούν  
σε 10% της συνολικής  απασχόλησης  ατόµων µε υψηλή  ειδίκευση10. Ο κύκλος  
εργασιών  του τοµέα αυτού  ανήλθε  σε περίπου  980 δισ. ευρώ  και το 2001  οδήγησε  
στη δηµιουργία  συνολικής  προστιθέ µενης αξίας  περίπου  500 δισ. ευρώ  στην  ΕΕ των 
15. Επίσης , πρόκειται  για αναπτυσσό µενο τοµέα: ο κύκλος  εργασιών  των "άλλων  
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  αυξήθηκε  µε πρωτοφανείς  ρυθµούς που έφταναν  σε 5% 
κατά  το πρώτο  εξάµηνο του 2003, ενώ η απασχόληση  αυξήθηκε  κατά  0.7 %11.  
12. Επιπλέον , οι επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  αποτελούν  σηµαντικές  εισροές  για την 
ανάπτυξη  της οικονο µίας και των επιχειρήσεων  και, συνεπώς , η ποιότητα  και η 
ανταγωνιστικότητά  τους έχουν  δευτερογενή  αποτελέσ µατα σε όλη την οικονο µία. Οι 
ιταλικές  αρχές  για τον έλεγχο  των συµπράξεων  εκτίµησαν  ότι στην  Ιταλία  κατά  µέσο 
όρο 6% του κόστους  των εξαγωγικών  επιχειρήσεων  οφείλεται  σε επαγγελ µατικές  
                                                 
7 Ψήφισ µα του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  σχετικά  µε τις ρυθµίσεις  της αγοράς  και τους κανόνες  
ανταγωνισ µού για τα ελεύθερα  επαγγέλ µατα, 16.12.2003. 
8 The competitiveness of business-related services and their contribution to the performance of European 
enterprises ( Η ανταγωνιστικότητα  των υπηρεσιών  προς  τις επιχειρήσεις  και η συµβολή  τους στις 
επιδόσεις  των ευρωπαϊκών  επιχειρήσεων ) COM(2003) 747 τελικό , 4.12.2003.  
9 Κατηγορία  74 της ταξινό µησης  NACE " Άλλες  επιχειρη µατικές  δραστηριότητες " που περιλα µβάνει  τις 
νοµικές δραστηριότητες , τις δραστηριότητες  λογιστικής  και ελέγχ (ου, παροχής  συµβουλών , έρευνες  
αγοράς , δραστηριότητες  παροχής  επιχειρη µατικών  και διαχειριστικών  συµβουλών , δραστηριότητες  
διαχείρισης  ελεγχουσών  εταιρειών , δραστηριότητες  αρχιτεκτόνων  και µηχανικών  και άλλες  
δραστηριότητες  παροχής  τεχνικών  συµβουλών , τεχνικές  δοκιµές και αναλύσεις , διαφή µιση, εξεύρεση  
και προµήθεια  προσωπικού , δραστηριότητες  ιδιωτικού  αστυνο µικού και παροχής  προστασίας , 
δραστηριότητες  καθαρισ µού κτιρίων  και διάφορες  άλλες . 
10 Πηγή : Eurostat, Έρευνα  εργατικού  δυνα µικού στην  ΕΕ. 
11 Πηγή : Eurostat, Εξελίξεις  στον  τοµέα των υπηρεσιών  κατά  τη διάρκεια  του δευτέρου  τριµήνου  του 
2003, Statistics in focus 36/2003. 
 
 8    υπηρεσίες . Έτσι , η µεγαλύτερη  ποικιλία  στις τιµές και την ποιότητα , καθώς  και οι 
µεγαλύτερες  καινοτο µίες στον  τοµέα των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  θα µπορούσαν  
να συµβάλουν  αισθητά  στη βελτίωση  της ανταγωνιστικότητας  των ευρωπαϊκών  
επιχειρήσεων  και στην  προώθηση  της αύξησης  του ΑΕΠ  στην  ΕΕ. 
13. Οι επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  είναι  επίσης  σηµαντικές  λόγω  της άµεσης 
σπουδαιότητάς  τους για τους καταναλωτές . Ο ανταγωνισ µός για τις επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες  θα εξακολουθήσει  και στο προβλέψι µο µέλλον  να ασκείται  κυρίως  σε 
τοπικό  επίπεδο . Η  µεγαλύτερη  ποικιλία  στο φάσµα των διαθέσι µων υπηρεσιών  και 
των αντίστοιχων  τιµών επιτρέπει  στους  χρήστες  να επιλέξουν  οι ίδιοι τον συνδυασ µό 
της τιµής και της ποιότητας  που ανταποκρίνεται  καλύτερα  στις ανάγκες  τους.  
14. Σε πρόσφατη  µελέτη  για τις οικονο µικές επιπτώσεις  των ρυθµίσεων  στον  τοµέα των 
ελεύθερων  επαγγελ µάτων  σε διάφορα  κράτη  µέλη που ανατέθηκε  από την Γ∆ 
Ανταγωνισ µού12, τα στοιχεία  φαίνεται  να υποδηλώνουν  ότι χαµηλό επίπεδο  
ρύθµισης δεν αποτελεί  εµπόδιο  αλλά  κίνητρο  για τη συνολική  δηµιουργία  πλούτου . 
Σε χώρες  µε χαµηλό επίπεδο  ρύθµισης, υπάρχει  αναλογικά  υψηλότερος  αριθµός 
ελεύθερων  επαγγελ µατιών  που πραγ µατοποιούν  σχετικά  υψηλότερο  συνολικό  κύκλο  
εργασιών . 
3. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ  ΣΤΟΝ  ΤΟΜΕΑ  ΤΟΥ  ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ  ΓΙΑ ΤΙΣ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ  ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ  
15. Για να κατανοηθεί  καλύτερα  η ρύθµιση των ελεύθερων  επαγγελ µάτων  και τα 
αποτελέσ µατά της, η Επιτροπή  ανέλαβε  το 2002 και 2003 σηµαντικές  ενέργειες  για 
την εκτίµηση της τρέχουσας  κατάστασης .  
16. Πρώτον , για να συγκεντρωθούν  συστη µατικές  πληροφορίες  για τα διάφορα  
κανονιστικά  καθεστώτα  και τις οικονο µικές τους επιπτώσεις , η Γ∆ Ανταγωνισ µού 
ανέθεσε  το 2002 τη διεξαγωγή  της προαναφερθείσης  ανεξάρτητης  µελέτης   η οποία  
δηµοσιεύθηκε  στο ∆ιαδίκτυο  τον Μάρτιο  του 2003. Η µελέτη  δείχνει  ότι υπάρχουν  
σηµαντικές  διαφορές  όσον  αφορά  το επίπεδο  ρύθµισης τόσο  µεταξύ  των κρατών  
µελών  όσο και µεταξύ  των διαφόρων  επαγγελ µάτων  (διάγρα µµα 1). Επίσης , 
διαπιστώθηκε  ότι δεν υπάρχει  ένδειξη  δυσλειτουργίας  των αγορών  στις χώρες  µε 
σχετικά  χαµηλό επίπεδο  ρύθµισης. Αντίθετα , το συµπέρασ µα στο οποίο  καταλήγει  η 
µελέτη  είναι  ότι η µεγαλύτερη  ελευθερία  όσον  αφορά  την άσκηση  των σχετικών  
επαγγελ µάτων  θα επέτρεπε  τη συνολική  αύξηση  της δηµιουργίας  πλούτου . 
                                                 
12 “Economic Impact of regulation in the field of liber al professions in different EU Member States”, Ian 
Paterson, Marcel Fink, Anthony Ogus, Institute for Advanced Studies, Βιέννη , Ιανουάριος  2003. 
 
 9    Πηγή : Μελέτη  IHS. 
Σηµείωση : Η Ελλάδα  και η Πορτογαλία  δεν περιλα µβάνονται  λόγω  έλλειψης  στοιχείων  για ορισµένα 
επαγγέλ µατα. 
17. ∆εύτερον , ως συνέχεια  της µελέτης , οι υπηρεσίες  της Επιτροπής  έθεσαν  στη 
δηµοσιότητα  πρόσκληση  υποβολής  παρατηρήσεων , στις 27 Μαρτίου , για την 
"ρύθµιση των ελεύθερων  επαγγελ µάτων  και τις συνέπειές  της". Περίληψη  των 
σχεδόν  250 απαντήσεων  που λήφθηκαν , καθώς  και των κανόνων  και ρυθµίσεων  που 
υφίστανται  σε 15 κράτη  µέλη δηµοσιεύθηκε  στο ∆ιαδίκτυο13. Αυτή  η διαδικασία  
εκτίµησης  της κατάστασης  ολοκληρώθηκε  µε σύσκεψη  για τη ρύθµιση των 
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  που πραγ µατοποιήθηκε  στις 28 Οκτωβρίου  στις 
Βρυξέλλες  στην  οποία  συµµετείχαν  260 εκπρόσωποι  των ελεύθερων  επαγγελ µάτων , 
πελάτες  τους, οργανώσεις  καταναλωτών , αρχές  ανταγωνισ µού, φορείς  χάραξης  
πολιτικής  καθώς  και πανεπιστη µιακοί . 
18. Κατά  τη διάρκεια  καθώς  και µετά τη διαδικασία  εκτίµησης  της κατάστασης , η 
Επιτροπή  συνεργάστηκε  στενά  µε άλλες  αρχές  ανταγωνισ µού. Η ρύθµιση των 
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  συζητήθηκε  για παράδειγ µα κατά  τη σύσκεψη  µεταξύ  
των γενικών  διευθυντών  των εθνικών  αρχών  ανταγωνισ µού στις 18 Ιουνίου  και 19 
Νοεµβρίου  2003. Το Νοέµβριο του 2003 πραγ µατοποιήθηκε  συνάντηση  µε 
εµπειρογνώ µονες από τις εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού για να συζητηθεί  µία κοινή  
προσέγγιση  στον  τοµέα αυτό . 
19. Η διαδικασία  αυτή  επέτρεψε  στην  Επιτροπή  να εκτιµήσει τις διάφορες  αδυνα µίες της 
αγοράς  που υπάρχουν  στους  τοµείς αυτούς  και τις απαντήσεις  που παρέχονται  στα 
διάφορα  κανονιστικά  καθεστώτα . Αρκετά   ενδιαφερό µενα µέρη έφεραν  επίσης  νέα 
στοιχεία  στη συζήτηση , όπως  τις διαφορετικές  πολιτιστικές  ευαισθησίες  και την 
ανάγκη  ενίσχυσης  της θέσης  των καταναλωτών . 
20. Παράλληλα , η Επιτροπή  συνέχισε  τις συνήθεις  εργασίες  της για την εξέταση  
µεµονωµένων  υποθέσεων . ∆έκα  έτη µετά την πρώτη  απόφαση  µε την οποία  
καταδικάστηκε  η θέσπιση  προκαθορισ µένων  τιµών για επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  – 
εν προκει µένω αυτές  που είχαν  επιβληθεί  από τους Ιταλούς  εκτελωνιστές14 – η 
Επιτροπή  διαπιστώνει  µε απογοήτευση  ότι εξακολουθούν  να υπάρχουν  ελάχιστα  
προκαθορισ µένα επίπεδα  τιµών. Αυτός  είναι  ο λόγος  για τον οποίο  στις 3 Νοεµβρίου  
2003 απέστειλε  στην  ένωση  Βέλγων  αρχιτεκτόνων  κοινοποίηση  αιτιάσεων  στην  
οποία  πληροφορεί  την ένωση  ότι η κλίµακα των ελάχιστων  συνιστώ µενων  αµοιβών  
                                                 
13 Αυτό  και άλλα  σχετικά  έγγραφα  υπάρχουν  στη διεύθυνση : 
http://europa.eu.int/comm/competition/liberali zation/conference/libprofconference.htm. 
14 93/438/E ΟΚ: Απόφαση  της Επιτροπής  της 30ής Ιουνίου  1993 σχετικά  µε τη διαδικασία  εφαρ µογής του 
άρθρου  85 της συνθήκης  ΕΟΚ  (IV/33.407 - CNSD) ΕΕ L 203, 13.08.1993 σ. 27.  05101520253035
Επίπεδα  ρύθµισηςΜηχανικοί
Αρχιτέκτονες
Λογιστές
∆ικηγόροι
Φαρµακοποιοί∆ιάγρα µµα 1:∆είκτης  του επιπέδου  ρύθµισης στα κράτη  µέλη της ΕΕ
 
 10    αποτελεί  παραβίαση  των κανόνων  ανταγωνισ µού της ΕΕ και υπήρχε  το ενδεχό µενο 
επιβολής  προστί µου. 
21. Η Επιτροπή  δεν είναι  η µόνη που εξετάζει  από κοντά  τους υπάρχοντες  περιορισ µούς 
στον  τοµέα των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών . Έχει συντονίσει  τις εργασίες  της µε τις 
εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού από τον Ιούνιο  του 2002. Όσον  αφορά  συγκεκρι µένες 
υποθέσεις , σχεδόν  όλες οι εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού έχουν  εξετάσει  
κοινοποιήσεις  για τη χορήγηση  έγκρισης  ή απαλλαγής  βάσει  των εθνικών  κανόνων  
ανταγωνισ µού ή καταγγελίες  όσον  αφορά  τη συµπεριφορά  επαγγελ µατικών  φορέων . 
Οι συνηθέστερες  υποθέσεις  αφορούσαν  τον καθορισ µό τιµών εκ µέρους  των 
επαγγελ µατικών  ενώσεων , ενώ  λήφθηκαν  επίσης  µέτρα σε περιπτώσεις  εισαγωγής  
διακρίσεων  για την πρόσβαση  σε ορισµένα επαγγέλ µατα, πρακτικών  συλλογικού  
αποκλεισ µού και περιορισ µών στη διαφή µιση. Πέντε  εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού 
(∆ανία , Ιρλανδία , Κάτω  Χώρες , Φινλανδία , ΗΒ) έχουν  εφαρ µόσει ή εφαρ µόζουν  
γενικό  πρόγρα µµα ενεργειών  για τη µεταρρύθ µιση του τοµέα αυτού , και ιδίως  για 
την απαγόρευση  των ρυθµίσεων  καθορισ µού τιµών ή των συνιστώ µενων  τιµών. 
4. ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΕΣ  ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ  ΣΤΑ  ΕΛΕΥΘΕΡΑ  ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ  ΑΠΟ  ΑΠΟΨΕΩΣ  
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ  ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ  
22. Οι περιοριστικές  ρυθµίσεις  στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα περιλα µβάνουν  περιορισ µούς 
στην  άδεια  άσκησης  επαγγέλ µατος, όπως  απαιτήσεις  για την είσοδο  σε ένα 
επάγγελ µα και ειδικά  δικαιώ µατα, καθώς  και κανόνες  που διέπουν  τη συµπεριφορά , 
όπως  ρυθµίσεις  σχετικά  µε τις τιµές, περιορισ µοί διαφή µισης και κανόνες  σχετικά  µε 
τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων . Οι περιορισ µοί αυτοί  µπορεί  να εξαλείφουν  ή να 
περιορίζουν  τον ανταγωνισ µό µεταξύ  των παρόχων  υπηρεσιών  και, µε τον τρόπο  
αυτό , να µειώνουν  τα κίνητρα  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών  να εργάζονται  κατά  
τρόπο  αποδοτικό  σε σχέση  µε το κόστος , να µειώνουν  τις τιµές, να βελτιώνουν  την 
ποιότητα  ή να προσφέρουν  καινοτό µες υπηρεσίες . Οι ρυθµίσεις  σχετικά  µε τις τιµές, 
οι περιορισ µοί της διαφή µισης και οι φραγ µοί εισόδου  µπορεί , για παράδειγ µα, να 
έχουν  ως αποτέλεσ µα τη διατήρηση  των τιµών σε επίπεδα  υψηλότερα  των 
ανταγωνιστικών . Οι κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  ενδέχεται  
να περιορίζουν  την ανάπτυξη  καινοτό µων υπηρεσιών  και µορφών  επιχειρήσεων  που 
λειτουργούν  µε τρόπο  αποτελεσ µατικό  από πλευράς  κόστους .  
23. Σε πολυάριθ µες εµπειρικές  έρευνες15 διαπιστώνονται  οι αρνητικές  επιπτώσεις  του 
υπερβολικού  βαθµού ρύθµισης για τους  καταναλωτές . Οι έρευνες  αυτές  δείχνουν  
ότι η ύπαρξη  υπερβολικών  ρυθµίσεων  όσον  αφορά  τη διαφή µιση ή την παραχώρηση  
αδειών  έχει, σε ορισµένες περιπτώσεις , οδηγήσει  στη µείωση  της ποιότητας  και την 
αύξηση  των τιµών στις αγορές  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών . Αντίθετα , η χαλάρωση  
των αντιανταγωνιστικών  περιορισ µών έχει θετικά  αποτελέσ µατα στις τιµές και την 
ποιότητα . 
24. Ωστόσο , υπάρχουν  τρεις  βασικοί  λόγοι  για τους οποίους  µπορεί  να είναι  
απαραίτητος  κάποιος  βαθµός ρύθµισης των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών .  
                                                 
15 Βλ. τη δηµοσίευση  του ΟΟΣΑ  για το δίκαιο  και την πολιτική  ανταγωνισ µού αριθ. 4, Φεβρουάριος  
2002, "Competition in Professional Services", σ. 56 έως 57, και τη δηµοσίευση  στο ∆ιαδίκτυο  της 
πλήρους  έκθεσης  του ΟΟΣΑ   http://www.oecd.org/dataoecd/35/4/1920231.pdf . Βλ. επίσης  τις 
παραπο µπές στις υποση µειώσεις  18 και 19.  
 
 11    25. Ο πρώτος  βασίζεται  στην  έννοια  της "ασυµµετρίας  της πληροφόρησης " µεταξύ  των 
πελατών  και των παρόχων  υπηρεσιών . Ένα καθοριστικό  χαρακτηριστικό  των 
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  είναι  ότι απαιτούν  από τους ελεύθερους  επαγγελ µατίες  
να διαθέτουν  υψηλό  επίπεδο  τεχνικών  γνώσεων . Οι καταναλωτές  µπορεί  να µην 
έχουν  τις γνώσεις  αυτές  και συνεπώς  είναι  δύσκολο  για αυτούς  να κρίνουν  την 
ποιότητα  των υπηρεσιών  που αγοράζουν . Οι επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  είναι  "αγαθά  
εµπιστοσύνης "(credence goods) η ποιότητα  των οποίων  δεν µπορεί  να εκτιµηθεί  
εύκολα  ούτε µε προηγού µενη παρατήρηση  ούτε, σε ορισµένες αγορές , µε την 
κατανάλωση  ή τη χρησι µοποίηση . 
26. Το δεύτερο  επιχείρη µα στηρίζεται  στην  έννοια  της "εξωτερικότητας ". Σε ορισµένες 
αγορές , η παροχή  µιας υπηρεσίας  µπορεί  να έχει επιπτώσεις  όχι µόνο στον  αγοραστή  
της υπηρεσίας  αλλά  και σε τρίτους . Ένας  ανακριβής  έλεγχος  µπορεί  να 
παραπλανήσει  τους πιστωτές  ή τους επενδυτές . Ένα πληµµελώς  κατασκευασ µένο 
κτίριο  µπορεί  να θέσει  σε κίνδυνο  τη δηµόσια ασφάλεια . Υπάρχει  κίνδυνος  οι 
πάροχοι  και οι αγοραστές  των υπηρεσιών  αυτών  να µην λαµβάνουν  δεόντως  υπόψη  
αυτές  τις εξωτερικές  επιπτώσεις .  
27. Το τρίτο  επιχείρη µα στηρίζεται  στην  έννοια  των "δηµοσίων  αγαθών ". Ορισ µένες 
επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  θεωρείται  ότι παράγουν  δηµόσια αγαθά  τα οποία  είναι  
επωφελή  για το κοινωνικό  σύνολο . Τα αγαθά  αυτά  µπορεί  να περιλα µβάνουν  τη 
σωστή  άσκηση  της δικαιοσύνης  ή την ανάπτυξη  αστικού  περιβάλλοντος  υψηλής  
ποιότητας . Αν δεν υπάρχει  οποιαδήποτε  ρύθµιση, υπάρχει  ο κίνδυνος  ορισµένες 
αγορές  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  να µην ανταποκρίνονται  στις ποσοτικές  και 
ποιοτικές  απαιτήσεις  προσφοράς  αυτών  των δηµοσίων  αγαθών . 
28. Σε ορισµένες περιπτώσεις , τα προβλή µατα αυτά  µπορεί  να οδηγήσουν  σε αδυνα µίες 
της αγοράς  όπως  σε ελλει µµατική  ή πλεονάζουσα  προσφορά  ή παροχή  υπηρεσιών  
χαµηλής  ποιότητας . Οι περιοριστικές  ρυθµίσεις  θεωρήθηκαν , συνεπώς , 
δικαιολογη µένες για να διατηρήσουν  την ποιότητα  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  
και να προστατεύσουν  τους καταναλωτές  από πληµµελείς  επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες . Για παράδειγ µα, οι περιορισ µοί στη χορήγηση  αδειών  άσκησης  µπορεί  να 
αποκλείουν  την προσφορά  υπηρεσιών  από επαγγελ µατίες  που δεν έχουν  τα 
απαιτού µενα προσόντα  ή ικανότητες , ενώ οι πειθαρχικές  διαδικασίες  µπορούν  να 
χρησι µοποιηθούν  για την επιβολή  κυρώσεων  στους  παρόχους  υπηρεσιών  των 
οποίων  η ποιότητα  δεν ανταποκρίνεται  στα ελάχιστα  πρότυπα . Οι περιορισ µοί στη 
διαφή µιση µπορούν  να χρησι µοποιηθούν  για την προστασία  των καταναλωτών  από 
παραπλανητικές  διαφη µίσεις .  
29. Στο ψήφισ µά του για τις κανονιστικές  ρυθµίσεις  της αγοράς  και τους κανόνες  
ανταγωνισ µού για τα ελεύθερα  επαγγέλ µατα, το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  κατέληξε  
στο συµπέρασ µα ότι  «από γενικής  απόψεως  , οι κανόνες  είναι  απαραίτητοι  στο 
ειδικό  πλαίσιο  κάθε  επαγγέλ µατος, ιδίως  εκείνοι  που αφορούν  την οργάνωση , τα 
προσόντα , την επαγγελ µατική  δεοντολογία , την εποπτεία , την ευθύνη , την 
αµεροληψία  και την επάρκεια  των µελών  του επαγγέλ µατος αυτού  ή έχουν  στόχο  να 
αποτρέψουν  συγκρούσεις  συµφερόντων  και την παραπλανητική  διαφή µιση µε την 
προϋπόθεση  ότι παρέχονται  στους  τελικούς  καταναλωτές  οι απαραίτητες  εγγυήσεις  
ακεραιότητας  και πείρας , και δεν συνιστούν  περιορισ µούς του ανταγωνισ µού»16.  
                                                 
16 Ψήφισ µα του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  σχετικά  µε τις κανονιστικές  ρυθµίσεις  της αγοράς  και τους 
κανόνες  ανταγωνισ µού για τα ελεύθερα  επαγγέλ µατα, 16.12.2003 
 
 12    30. Τα ακόλουθα  τµήµατα εξετάζουν  µεµονωµένα τις πέντε  κυριότερες  κατηγορίες  των 
περιορισ µών στα επαγγέλ µατα της ΕΕ: (i) καθορισ µός τιµών, (ii) συνιστώ µενες 
τιµές, (iii) κανόνες  σχετικά  µε τη διαφή µιση, (iv) απαιτήσεις  εισόδου  και ειδικά  
δικαιώ µατα, και (v) κανόνες  που διέπουν  τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  και 
πρακτικές  που περιλα µβάνουν  πολλές  ειδικότητες . Σε κάθε  τµήµα παρέχεται  µία 
σύντο µη επισκόπηση  των επιχειρη µάτων  υπέρ  και κατά  της εξεταζό µενης 
κατηγορίας  περιορισ µών και παρέχονται  ενδείξεις  σχετικά  µε τη σκοπι µότητα  
χαλάρωσης  των υφιστά µενων  κανόνων .  
4.1. Καθορισ µός τιµών 
31. Στα περισσότερα  κράτη  µέλη οι τιµές που χρεώνονται  για επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  
αποτελούν  αντικεί µενο ελεύθερης  διαπραγ µάτευσης  µεταξύ  των παρόχων  των 
υπηρεσιών  και των πελατών . Ωστόσο , σε µικρό αριθµό περιπτώσεων  εξακολουθούν  
να υπάρχουν  προκαθορισ µένες τιµές και µέγιστες  και ελάχιστες  τιµές. Οι τιµές αυτές  
αναφέρονται  στον  πίνακα  1 στον  οποίο  συνοψίζονται  τα στοιχεία  που έχει σήµερα 
στη διάθεσή  της η Επιτροπή . Οι προκαθορισ µένες τιµές ή οι ελάχιστες  τιµές 
αποτελούν  τα κανονιστικά  µέσα που είναι  πιθανό  να έχουν  τις µεγαλύτερες  
αρνητικές  επιπτώσεις  στον  ανταγωνισ µό, διαβρώνοντας  ή περιορίζοντας  σοβαρά  τα 
ωφέλη  που προσφέρουν  στους  καταναλωτές  οι ανταγωνιστικές  αγορές .  
32. Σύµφωνα  µε ορισµένες επαγγελ µατικές  ενώσεις , οι προκαθορισ µένες τιµές παρέχουν  
ένα µηχανισ µό για την εξασφάλιση  χαµηλών  τιµών. Ωστόσο , σύµφωνα  µε την 
οικονο µική θεωρεία , εντός  µιας ανταγωνιστικής  κατά  τα άλλα  αγοράς , η ρύθµιση 
των τιµών είναι  απίθανο  να εξασφαλίζει  τιµές χαµηλότερες  από εκείνες  που 
αντιστοιχούν  στα επίπεδα  που εξασφαλίζει  ο ελεύθερος  ανταγωνισ µός.  
33. Οι επαγγελ µατικές  ενώσεις  ισχυρίστηκαν  επίσης  ότι οι προκαθορισ µένες τιµές 
αποτελούν  εγγύηση  για την ποιότητα  των υπηρεσιών . Ωστόσο , οι προκαθορισ µένες 
τιµές δεν µπορούν  να αποτρέψουν  κάποιους  ασυνείδητους  να προσφέρουν  υπηρεσίες  
χαµηλής  ποιότητας . Ούτε  οδηγούν  στην  εξάλειψη  των οικονο µικών  κινήτρων  των 
ελεύθερων  επαγγελ µατιών  να µειώσουν  την ποιότητα  και το κόστος . Επιπλέον , 
υπάρχουν  πολλοί  άλλοι  λιγότερο  περιοριστικοί  µηχανισ µοί για τη διατήρηση  της 
ποιότητας  και την προστασία  των καταναλωτών . Παραδείγ µατος χάριν , µέτρα για τη 
βελτίωση  της πληροφόρησης  σχετικά  µε τις επαγγελ µατικές  υπηρεσίες  θα 
µπορούσαν  να συµβάλουν  έτσι ώστε  οι καταναλωτές  να λαµβάνουν  πιο συνειδητές  
αποφάσεις  έχοντας  καλύτερη  επίγνωση  των επιλογών . 
34. Κατά  τη διάρκεια  των δύο τελευταίων  δεκαετιών , ορισµένα κράτη  µέλη κατάργησαν  
τις προκαθορισ µένες τιµές στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα. Στη δεκαετία  του 1970 και 
1980, για παράδειγ µα, καταργήθηκαν  οι προκαθορισ µένες τιµές για τις 
συµβολαιογραφικές  πράξεις  µεταβίβασης   και αρχιτεκτονικές  υπηρεσίες  στο 
Ηνωµένο Βασίλειο . Επίσης , στη Γαλλία  καταργήθηκαν  οι προκαθορισ µένες τιµές 
για νοµικές υπηρεσίες . Στα περισσότερα  κράτη  µέλη, τα επαγγέλ µατα του 
δικηγόρου , του λογιστή , του µηχανικού  και του αρχιτέκτονα  ασκούνται  
αποτελεσ µατικά  χωρίς  προκαθορισ µένες τιµές. Αυτό  δείχνει  ότι οι έλεγχοι  των τιµών 
δεν αποτελούν  απαραίτητο  κανονιστικό  µέσο για τα επαγγέλ µατα αυτά  και ότι άλλοι  
λιγότερο  περιοριστικοί  µηχανισ µοί µπορούν  να εξασφαλίσουν  έναν αποτελεσ µατικό  
τρόπο  διατήρησης  υψηλής  ποιότητας .  
35. Είναι  πιθανό  ότι οι µέγιστες  τιµές προστατεύουν  τους καταναλωτές  από την επιβολή  
υπερβολικών  επιβαρύνσεων  σε αγορές  µε υψηλούς  φραγ µούς εισόδου  και έλλειψη  
 
 13    αποτελεσ µατικού  ανταγωνισ µού. Ωστόσο , αυτό  δεν φαίνεται  να ισχύει  για το 
µεγαλύτερο  µέρος των ελεύθερων  επαγγελ µάτων  της ΕΕ. 
36. Μία πιθανή  εξαίρεση  µπορεί  να αποτελεί  το επάγγελ µα του συµβολαιογράφου , όπου  
οι ρυθµίσεις  σχετικά  µε τις τιµές συνδυάζονται  µε άλλους  κανόνες  όπως  ποσοτικούς  
περιορισ µούς εισόδου  και απαγόρευση  διαφή µισης οι οποίοι  περιορίζουν  αισθητά  
τον ανταγωνισ µό. Στην  αγορά  αυτή , οι κανονιστικές  αρχές  θα πρέπει  να υιοθετήσουν  
µια πιο ολιστική  προσέγγιση  για την µεταρρύθ µιση. Για παράδειγ µα, η κατάργηση  
των ρυθµίσεων  σχετικά  µε τις τιµές πρέπει  ενδεχο µένως  να συνοδεύεται  από άλλες  
µεταρρυθ µίσεις  για την προώθηση  του ανταγωνισ µού, όπως  τη χαλάρωση  των 
ποσοτικών  περιορισ µών εισόδου  και διαφή µισης.  
Πίνακας  1: Επισκόπηση  των χωρών  και των επαγγελ µάτων  µε προκαθορισ µένες, 
ελάχιστες  ή µέγιστες  τιµές 
Επάγγελ µα Προκαθορισ µένες 
τιµές Ελάχιστες  
τιµές Μέγιστες  τιµές 
Λογιστές /Ελεγκτές  Ελλάδα  και 
Πορτογαλία  (για το 
νόµιµο έλεγχο ) Ιταλία  (για 
ορκωτούς  
λογιστές ) Ιταλία  (για ορκωτούς  
λογιστές ) 
Φοροτεχνικοί   Γερµανία   
Αρχιτέκτονες   Ιταλία , 
Γερµανία  Γερµανία  
Μηχανικοί   Ιταλία , 
Γερµανία, 
Λουξε µβούργο   Γερµανία  
∆ικηγόροι   Ιταλία , 
Αυστρία , 
Γερµανία  Ιταλία   
Συµβολαιογράφοι   Βέλγιο , Γαλλία , 
Γερµανία, 
Ισπανία , 
Ελλάδα   Αυστρία , Βέλγιο , 
Γαλλία , Γερµανία, 
Ελλάδα , Ιταλία , Κάτω  
Χώρα , Ισπανία   
Πηγή : η µελέτη  που αναφέρεται  στην  υποση µείωση  12 και πληροφορίες  που χορηγήθηκαν  από επαγγελ µατικούς  
φορείς  ή/και εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού. ∆εν περιλα µβάνονται  οι φαρµακοποιοί .  
4.2. Συνιστώ µενες τιµές  
37. Οι συνιστώ µενες τιµές δηµοσιεύονται  για ορισµένες υπηρεσίες  δικηγόρων , 
λογιστών , αρχιτεκτόνων  και µηχανικών  σε µια µειοψηφία  των κρατών  µελών  
(πίνακας  2). Οι συνιστώ µενες τιµές, όπως  και οι προκαθορισ µένες τιµές, µπορεί  να 
έχουν  αισθητές  αρνητικές  επιπτώσεις  στον  ανταγωνισ µό. Πρώτον , οι συνιστώ µενες 
τιµές ενδέχεται  να διευκολύνουν  τον συντονισ µό των τιµών µεταξύ  των παρόχων  
υπηρεσιών . ∆εύτερον , ενδέχεται  να παραπλανούν  τους καταναλωτές  σχετικά   µε τα 
εύλογα  επίπεδα  τιµών.  
 
 14    38. Οι επαγγελ µατικές  ενώσεις  διατείνονται  ότι οι συνιστώ µενες τιµές παρέχουν  στους  
καταναλωτές  χρήσι µες πληροφορίες  σχετικά  µε το µέσο κόστος  των υπηρεσιών . 
Επίσης , ισχυρίζονται  ότι οι συνιστώ µενες τιµές µειώνουν  το κόστος  καθορισ µού ή 
διαπραγ µάτευσης  των αµοιβών  σε µεµονωµένη βάση  και χρησι µεύουν  ως οδηγός  για 
τους επαγγελ µατίες  που δεν έχουν  την απαιτού µενη πείρα  στον  καθορισ µό των 
αµοιβών . Επίσης , ενδέχεται  να µειώνουν  το κόστος  των συναλλαγών  
διαπραγ µάτευσης  των τιµών για πολύπλοκες  υπηρεσίες .  
39. Στις αγορές  όπου  το κόστος  έρευνας  είναι  υψηλό , µπορεί  πράγ µατι να είναι  προς  το 
συµφέρον  των καταναλωτών  να έχουν  πρόσβαση  σε ακριβείς  πληροφορίες  σχετικά  
µε τις συνήθεις  τιµές. Ωστόσο , υπάρχουν  εναλλακτικές  µέθοδοι  για την παροχή  
πληροφοριών  σχετικά  µε τις τιµές. Παραδείγ µατος χάριν , η δηµοσίευση  
πληροφοριών  για τις τιµές µε βάση  ιστορικά  στοιχεία  ή µε βάση  έρευνες  από 
ανεξάρτητους  φορείς  (όπως  οργανώσεις  καταναλωτών ) µπορεί  να παρέχουν  ένα πιο 
αξιόπιστο  οδηγό  τιµών για τους καταναλωτές , που στρεβλώνει  τον ανταγωνισ µό σε 
πολύ  µικρότερο  βαθµό. 
40. Επιπλέον , δεν θεωρείται  πιθανό  ότι οι επαγγελ µατίες  των διαφόρων  κλάδων  
χρειάζεται  να στηρίζονται  στις συνιστώ µενες τιµές για τον καθορισ µό των αµοιβών . 
Οι ελεύθεροι  επαγγελ µατίες , όπως  και οι άλλοι  πάροχοι  υπηρεσιών , εν γένει  
αποκτούν  ή αγοράζουν  την απαιτού µενη επαγγελ µατική  πείρα  για τον καθορισ µό 
των αµοιβών . Υπάρχει  µία ποικιλία  λιγότερο  περιοριστικών  µηχανισ µών όπως  οι 
πληροφορίες  για τις τιµές µε βάση  ιστορικά  στοιχεία  ή έρευνες  για τη µείωση  του 
κόστους  των συναλλαγών . 
41. Ορισ µένες χώρες  έχουν  καταργήσει  τις συνιστώ µενες τιµές για επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες  εδώ και τουλάχιστον  δύο δεκαετίες . Στα τέλη της δεκαετίας  του 1980, για 
παράδειγ µα, η φινλανδική  αρχή  ανταγωνισ µού ανέλαβε  την πρωτοβουλία  για την 
άρση  των συνιστώ µενων  τιµών για τους δικηγόρους , τους αρχιτέκτονες  και άλλα  
επαγγέλ µατα. Στα τέλη της δεκαετίας  του 1990, οι συνιστώ µενες τιµές 
καταργήθηκαν  για τους δικηγόρους  στις Κάτω  Χώρες  και για τους αρχιτέκτονες  στη 
Γαλλία . Την τελευταία  διετία , οι συνιστώ µενες τιµές καταργήθηκαν  επίσης  για τους 
αρχιτέκτονες  και τις κατασκευαστικές  εταιρείες  στο Ηνωµένο Βασίλειο .  
Πίνακας  2: Επισκόπηση  των χωρών  και των ελεύθερων  επαγγελ µάτων  µε 
συνιστώ µενες τιµές 
Επάγγελ µα Συνιστώ µενες τιµές 
Λογιστές /Ελεγκτές  Αυστρία , Πορτογαλία , Ελλάδα   
Αρχιτέκτονες  Αυστρία , Βέλγιο , ∆ανία , Ιρλανδία , Γερµανία, Ισπανία   
Μηχανικοί  Αυστρία , Λουξε µβούργο   
∆ικηγόροι   Αυστρία , Πορτογαλία , Ισπανία   
Συµβολαιογράφοι   Αυστρία , Βέλγιο   
Πηγή : η µελέτη  που αναφέρθηκε  στην  υποση µείωση  12 και πληροφορίες  που χορηγήθηκαν  από 
επαγγελ µατικούς  φορείς  ή/και εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού. ∆εν περιλα µβάνονται  οι φαρµακοποιοί . 
 
 15    4.3. Περιορισ µοί διαφή µισης  
42. Ένας  µεγάλος  αριθµός ελεύθερων  επαγγελ µάτων  στην  ΕΕ υπόκεινται  σε κανόνες  
σχετικά  µε τη διαφή µιση που είναι  ειδικοί  για κάθε  τοµέα δραστηριότητας  (πίνακας  
3). Σε ορισµένες περιπτώσεις , η διαφή µιση αυτή  καθεαυτή  απαγορεύεται . Σε άλλες , 
απαγορεύονται  συγκεκρι µένα µέσα ή διαφη µιστικές  µέθοδοι  όπως  ραδιοφωνική  ή 
τηλεοπτική  διαφή µιση ή η προσέγγιση  πελατών  µέσω τηλεφώνου  (cold calling) ή 
συγκεκρι µένες µορφές  διαφή µισης. Σε ορισµένες περιπτώσεις  υπάρχει  ασάφεια  ως 
προς  τους ισχύοντες  κανόνες  σχετικά  µε τη διαφή µιση, πράγ µα που αυτό  καθεαυτό  
µπορεί  να αποτρέπει  τους επαγγελ µατίες  από τη χρησι µοποίηση  ορισµένων  
διαφη µιστικών  µεθόδων . 
43. Σύµφωνα  µε την οικονο µική θεωρία , η διαφή µιση µπορεί  να διευκολύνει  τον 
ανταγωνισ µό µε την ενηµέρωση  των καταναλωτών  σχετικά  µε διάφορα  προϊόντα  
χάρη  στην  οποία  τους παρέχεται  η δυνατότητα  να λαµβάνουν  αποφάσεις  έχοντας  
καλύτερη  επίγνωση  των επιλογών . Οι περιορισ µοί στη διαφή µιση µπορεί , συνεπώς , 
να µειώνουν  τον ανταγωνισ µό εξαιτίας   τηςαυξήσεως  του κόστους  συγκέντρωσης  
πληροφοριών  για τα διάφορα  προϊόντα , καθιστώντας  δυσχερέστερη  την έρευνα  των 
καταναλωτών  για την ποιότητα  και την τιµή που ανταποκρίνεται  καλύτερα  στις 
ανάγκες  τους. Επίσης , αναγνωρίζεται  ευρύτατα  ότι η διαφή µιση, και ιδίως  η 
συγκριτική  διαφή µιση, µπορεί  να αποτελέσει  ένα σηµαντικό  εργαλείο  για νέες 
επιχειρήσεις  που εισέρχονται  στην  αγορά  και για υφιστά µενες επιχειρήσεις  που 
προτείνουν  νέα προϊόντα17. 
44. Οι υπέρ µαχοι των περιορισ µών στη διαφή µιση τονίζουν  την ασυµµετρία  της 
πληροφόρησης  µεταξύ  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών  και των καταναλωτών  
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών . Σύµφωνα  µε το επιχείρη µα αυτό , είναι  δύσκολο  για 
τους καταναλωτές  να αξιολογήσουν  τις πληροφορίες  σχετικά  µε τις επαγγελ µατικές  
υπηρεσίες  και, συνεπώς , χρειάζονται  ιδιαίτερη  προστασία  από ενέργειες  που 
αποσκοπούν  στην  παραπλάνηση  ή τη χειραγώγησή  τους.  
45. Ωστόσο , υπάρχει  ένας αυξανό µενος όγκος  εµπειρικών  στοιχείων  που τονίζει  τις 
δυνητικά  αρνητικές  επιπτώσεις  ορισµένων  περιορισ µών στη διαφή µιση18. Η έρευνα  
αυτή  δείχνει  ότι οι περιορισ µοί στη διαφή µιση ενδέχεται  σε ορισµένες περιπτώσεις  
να αυξάνουν  τις αµοιβές  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  χωρίς  να έχουν  θετικά  
αποτελέσ µατα στην  ποιότητα  των υπηρεσιών  αυτών . Τα πορίσ µατα αυτά  
υποδηλώνουν  ότι οι περιορισ µοί στη διαφή µιση αυτοί  καθαυτοί  δεν παρέχουν  
αναγκαστικά  µια κατάλληλη  λύση  στην  ασυµµετρία  της πληροφόρησης  σχετικά  µε 
επαγγελ µατικές  υπηρεσίες . Αντίθετα , η διαφή µιση που ανταποκρίνεται  στην  αλήθεια  
και είναι  αντικει µενική  µπορεί  να βοηθήσει  τους καταναλωτές  να αντιµετωπίσουν  
αυτή  την ασυµµετρία  και να λαµβάνουν  αποφάσεις  µε καλύτερη  επίγνωση  των 
διαφόρων  επιλογών .  
                                                 
17 Βλ. οδηγία  97/55/ΕΚ της 6ης Οκτωβρίου  1997 για την τροποποίηση  της οδηγίας  84/450/ΕΟΚ  σχετικά  
µε την παραπλανητική  διαφή µιση προκει µένου να συµπεριληφθεί  η συγκριτική  διαφή µιση, ΕΕ L αριθ. 
290, 23.10.1997, σ.18. 
18  Η έρευνα  για τους περιορισ µούς της διαφή µισης στα νοµικά επαγγέλ µατα συνοψίζεται , για 
παράδειγ µα, από τους Stephen, F.H. και J.H. Love, " Regulation of the Legal Profession", στην  B. 
Bouckaert and G. De Geest (eds) Encyclopedia of Law and Economics, Τόµος ΙΙΙ: The Regulation of 
Contracts, Cheltenham, 2000, σ.987-1017. 
 
 16    46. Κατά  την τελευταία  εικοσαετία , αρκετά  κράτη  µέλη χαλάρωσαν  τους περιορισ µούς 
στη διαφή µιση ελεύθερων  επαγγελ µάτων . Παραδείγ µατος χάρη , το 1970 
καταργήθηκαν  οι περιορισ µοί στη διαφή µιση για τα επαγγέλ µατα του δικηγόρου  και 
του λογιστή  στο Ηνωµένο Βασίλειο . Στη δεκαετία  του 1990, καταργήθηκαν  στη 
∆ανία  οι περιοριστικοί  κανόνες  σχετικά  µε τη διαφή µιση για τους δικηγόρους , τους 
λογιστές  και τους αρχιτέκτονες . Τα τελευταία  χρόνια  χαλάρωσαν  και στη Γερµανία 
ορισµένοι αυστηροί  διαφη µιστικοί  περιορισ µοί για ελεύθερα  επαγγέλ µατα.  
47. Τα επαγγέλ µατα του λογιστικού  και τεχνικού  κλάδου  λειτουργούν  τώρα  
αποτελεσ µατικά  χωρίς  να χρειάζονται  σηµαντικοί  διαφη µιστικοί  περιορισ µοί για 
συγκεκρι µένους  τοµείς σε µεγάλο  αριθµό κρατών  µελών . Αυτό  δείχνει  ότι οι 
περιορισ µοί στη διαφή µιση για συγκεκρι µένους  τοµείς όσον  αφορά  τα επαγγέλ µατα 
αυτά  µπορεί  να µην είναι  απαραίτητοι  για την προστασία  των καταναλωτών  από 
παραπλανητικούς  ισχυρισ µούς. Με τον ίδιο τρόπο , σε ορισµένα κράτη  µέλη 
επιτρέπονται  οι περισσότερες  µορφές  διαφή µισης για τους δικηγόρους , τους 
συµβολαιογράφους  και τους φαρµακοποιούς . Είναι  αυτονόητο  ότι τα ελεύθερα  
επαγγέλ µατα εξακολουθούν  να υπόκεινται  στη γενική  νοµοθεσία  που απαγορεύει  
την αναληθή  ή δόλια  διαφή µιση. 
Πίνακας  3: Επισκόπηση  των χωρών  και των επαγγελ µάτων  µε σηµαντικούς  περιορισ µούς στη 
διαφή µιση 
Επάγγελ µα Ουσιαστική  
απαγόρευση  της 
διαφή µισης Σηµαντικοί  περιορισ µοί της 
διαφή µισης 
Λογιστές   Γαλλία   Βέλγιο , Γερµανία, Ιταλία , 
Λουξε µβούργο , Πορτογαλία , Ισπανία   
Ελεγκτές  Γαλλία , 
Λουξε µβούργο , 
Πορτογαλία , Ισπανία   Βέλγιο , Γερµανία, Ελλάδα , Ιταλία   
Αρχιτέκτονες  Ιταλία , 
Λουξε µβούργο  Ιρλανδία ; Γερµανία; Κάτω  Χώρες ; 
Αυστρία ; Ελλάδα ;  
Μηχανικοί  Λουξε µβούργο  Ιταλία , Ιρλανδία ; Ελλάδα ; 
∆ικηγόροι  Ελλάδα , Πορτογαλία , 
Ιρλανδία  (για 
παριστά µενους  σε 
ανώτερα  και ανώτατα  
δικαστήρια  
(barristers))  Αυστρία , Βέλγιο , Γαλλία , Ιρλανδία  
(για µη παριστά µενους  σε δικαστήρια  
(solicitors)), Ιταλία , Ισπανία   
Συµβολαιογράφοι  Γαλλία , Ιταλία , 
Ισπανία , Ελλάδα  Αυστρία , Γερµανία  
Φαρ µακοποιοί  Ιρλανδία ; 
Πορτογαλία , Ελλάδα  Αυστρία , Γαλλία ;  Λουξε µβούργο ; 
Πηγή : η µελέτη  που αναφέρθηκε  στην  υποση µείωση  12 και πληροφορίες  που χορηγήθηκαν  από 
επαγγελ µατικούς  φορείς  ή/και εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού. 
 
 17    4.4. Περιορισ µοί εισόδου  και αποκλειστικές  δραστηριότητες  
48. Τα ελεύθερα  επαγγέλ µατα υπόκεινται  σε ποιοτικούς  περιορισ µούς εισόδου  στα 
περισσότερα  κράτη  µέλη. Οι περιορισ µοί αυτοί  µπορούν  να λάβουν  τη µορφή  
ελάχιστων  περιόδων  εκπαίδευσης , επαγγελ µατικών  εξετάσεων  και ελάχιστων  
περιόδων  επαγγελ µατικής  πείρας . Σε πολλές  περιπτώσεις , οι περιορισ µοί εισόδου  
συνδυάζονται  µε ειδικά  δικαιώ µατα παροχής  ορισµένων  υπηρεσιών . Σε ορισµένα 
κράτη  µέλη, τα επαγγέλ µατα του φαρµακοποιού  και του συµβολαιογράφου  
υπόκεινται  ακόµη και σε ποσοτικούς  περιορισ µούς εισόδου  µε βάση  δηµογραφικά  ή 
γεωγραφικά  κριτήρια . 
49. Οι ποιοτικοί  περιορισ µοί εισόδου , σε συνδυασ µό µε ειδικά  δικαιώ µατα, 
εξασφαλίζουν  ότι µόνο οι επαγγελ µατίες  µε τα κατάλληλα  προσόντα  και ικανότητες  
µπορούν  να ασκήσουν  ορισµένες δραστηριότητες . Με τον τρόπο  αυτό , συµβάλλουν  
σηµαντικά  στην  εξασφάλιση  της ποιότητας  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών .  
50. Ωστόσο , οι υπερβολικές  ρυθµίσεις  για την έκδοση  αδειών  άσκησης  επαγγέλ µατος 
είναι  πιθανό  να µειώσουν  την προσφορά  των παρόχων  υπηρεσιών , µε αρνητικές  
επιπτώσεις  για τον ανταγωνισ µό και την ποιότητα  των υπηρεσιών . Σύµφωνα  µε 
εµπειρικές  έρευνες , σε ορισµένες περιπτώσεις  οι υπερβολικοί  περιορισ µοί στη 
χορήγηση  αδειών  οδήγησαν  σε υψηλότερες  τιµές χωρίς  να εξασφαλίζεται  
υψηλότερη  ποιότητα . Σε έκθεση  του 1990 για παράδειγ µα, η Οµοσπονδιακή  
Επιτροπή  Εµπορίου  των ΗΠΑ  αξιολόγησε  µία σειρά  εµπειρικών  µελετών  για τους 
περιορισ µούς στη χορήγηση  αδειών . Κατέληξε  στο συµπέρασ µα ότι, ενώ ορισµένες 
µελέτες  φαινόταν  να υποδηλώνουν  ότι οι περιορισ µοί στην  άσκηση  ορισµένων  
επαγγελ µάτων  οδηγούσε  σε υψηλότερη  ποιότητα , στο µεγαλύτερο  µέρος των 
µελετών  διαπιστώθηκε  ότι η ποιότητα  παρέ µεινε ανεπηρέαστη  από τους 
περιορισ µούς στη χορήγηση  αδειών  ή άσκησης  επαγγελ µατικών  δραστηριοτήτων  
που συνδέονται  µε τη χορήγηση  αδειών . Σε ορισµένες µάλιστα  περιπτώσεις , οι 
περιορισ µοί στη χορήγηση  αδειών  είχαν  ακόµη και αρνητικές  επιπτώσεις  στην  
ποιότητα19. 
51. Αντίθετα , σε ορισµένες χώρες  η χαλάρωση  των περιορισ µών που ίσχυαν  για 
ορισµένα επαγγέλ µατα οδήγησε  σε µείωση  των τιµών χωρίς  αυτό  να οδηγήσει  σε 
προφανή  µείωση   της ποιότητας . Για παράδειγ µα, στην  Αυστραλία  η άρση  των 
ειδικών  δικαιω µάτων  των δικηγόρων  στον  τοµέα των πράξεων  µεταβίβασης  και η 
κατάργηση  του µονοπωλίου  των δικηγόρων  που είχαν  δικαίω µα να παρίστανται  σε 
ανώτερα  και ανώτατα  δικαστήρια , συνέβαλε  σε µία κατά  12% µείωση  των 
συνολικών  νοµικών  δαπανών . Στο Ηνωµένο Βασίλειο , η χαλάρωση  των ειδικών  
δικαιω µάτων  στον  τοµέα των πράξεων  µεταβίβασης  στη δεκαετία  του 1980, 
οδήγησε  επίσης  σε µείωση  των τιµών. Στις Κάτω  Χώρες , η κατάργηση  των φραγ µών 
εισόδου  στους  µεσίτες  στα τέλη της δεκαετίας  του 1990 οδήγησε  σε αύξηση  των 
νεοεισερχό µενων  φορέων , σε χαµηλότερες  τιµές για τις συναλλαγές  και σε πιο 
ευέλικτη  παροχή  υπηρεσιών . 
52. Τα στοιχεία  αυτά  δείχνουν  ότι οι κανονισ µοί όσον  αφορά  τη χορήγηση  αδειών  
ενδέχεται , σε ορισµένες περιπτώσεις , να είναι  υπερβολικά  περιοριστικοί  και ότι µία 
                                                 
19 Cox C. and S. Foster, “ The Costs and Benefits of Occupational Regulation” Bureau of Economics Staff 
Report to the Federal Trade Commission, 1990, σ. 26-27. 
 
 18    χαλάρωση  των υφιστά µενων  κανόνων  µπορεί  να αποβεί  επωφελής  για τους 
καταναλωτές . 
53. Πρώτον , ενδέχεται  να είναι  σκόπι µη η µείωση  των απαιτήσεων  εισόδου  σε ένα 
επάγγελ µα στις περιπτώσεις  που φαίνεται  ότι είναι  δυσανάλογες  µε την 
πολυπλοκότητα  των επαγγελ µατικών  δραστηριοτήτων . 
54. ∆εύτερον , ενδέχεται  να είναι  σκόπι µος ο περιορισ µός των αποκλειστικών  
δραστηριοτήτων  για ορισµένα ελεύθερα  επαγγέλ µατα. Σε ορισµένες περιπτώσεις , 
ορισµένα επαγγέλ µατα που απαιτούν  υψηλή  ειδίκευση  κατέχουν , εκτός  από τις 
βασικές  δραστηριότητές  τους, ειδικά  δικαιώ µατα και για την παροχή  άλλων  λιγότερο  
πολύπλοκων  υπηρεσιών . Σε ορισµένα κράτη  µέλη, για παράδειγ µα, οι δικηγόροι  ή οι 
συµβολαιογράφοι  έχουν  το ειδικό  δικαίω µα παροχής  υπηρεσιών  στον  τοµέα 
πράξεων  µεταβίβασης  και επικύρωσης  διαθηκών  καθώς  και ειδικό  δικαίω µα 
παροχής  νοµικών  συµβουλών . Σε τέτοιες  περιπτώσεις , µια ευρύτερη  οµάδα παρόχων  
υπηρεσιών  µπορεί  να είναι  σε θέση  να επιτελέσει  τις λιγότερο  περίπλοκες  εργασίες .  
55. Τρίτον , ενδέχεται  να είναι  σκόπι µη η άρση  ορισµένων  ειδικών  δικαιω µάτων  στις 
περιπτώσεις  που υπάρχουν  λιγότεροι  περιοριστικοί  µηχανισ µοί για την εξασφάλιση  
της ποιότητας . Για παράδειγ µα, σε ορισµένες αγορές  µπορεί  να είναι  δυνατή  η 
εξασφάλιση  της ποιότητας  και µέσω ανεξάρτητης  πιστοποίησης  ή ελέγχων  της 
ποιότητας . Σε τέτοιες  αγορές , οι καταναλωτές  πρέπει  να είναι  ελεύθεροι  να 
επιλέγουν  κατά  πόσο  επιθυ µούν να χρησι µοποιήσουν  εγκεκρι µένο ή πιστοποιη µένο 
πάροχο  υπηρεσιών .  
56. Οι ποσοτικοί  περιορισ µοί εισόδου  µειώνουν  τον αριθµό των παρόχων  υπηρεσιών  
και, συνεπώς , τις επιλογές  των καταναλωτών  και την προσφορά . Επιπλέον , σε 
ορισµένες περιπτώσεις , οι ποσοτικοί  περιορισ µοί µπορούν  να οδηγήσουν  στη 
δηµιουργία  τοπικών  µονοπωλίων . 
57. Έχει προβληθεί  το επιχείρη µα ότι οι ποσοτικοί  περιορισ µοί που στηρίζονται  σε 
δηµογραφικά  κριτήρια  είναι  απαραίτητοι  για να διασφαλιστεί  η πρόσβαση  σε 
σηµαντικές  υπηρεσίες . Πρώτον , υπάρχει  η άποψη  ότι οι ποσοτικοί  περιορισ µοί 
αυξάνουν  την αποδοτικότητα , προστατεύοντας  τη βιωσι µότητα  σηµείων πώλησης  σε 
αραιοκατοικη µένες περιοχές . ∆εύτερον , υποστηρίζεται  ότι οι ποσοτικοί  περιορισ µοί 
αποτρέπουν  την αποµάκρυνση  των υπηρεσιών  από αραιοκατοικη µένες περιοχές  (για 
παράδειγ µα των φαρµακοποιών  ή συµβολαιογράφων ). 
58. Ωστόσο , λαµβάνοντας  υπόψη  τις δυνητικά  σοβαρές  αρνητικές  επιπτώσεις  τους, θα 
πρέπει  να εξεταστεί  κατά  πόσον  υπάρχουν  λιγότερο  περιοριστικοί  και πιο διαφανείς  
τρόποι  (π.χ. µε αντισταθ µίσεις  παροχής  δηµόσιας  υπηρεσίας ) για να εξασφαλιστεί  η 
παροχή  αυτών  των υπηρεσιών  σε αραιοκατοικη µένες περιοχές . Σε κάθε  περίπτωση , 
αυτοί  οι ποσοτικοί  περιορισ µοί εισόδου  δεν φαίνεται  να δικαιολογούνται  σε περιοχές  
οι οποίες  δεν είναι  αραιοκατοικη µένες και, συνεπώς , δεν υπάρχει  κίνδυνος   
ελλει µµατικής  προσφοράς .  
4.5. Κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  
59. Ορισ µένα επαγγέλ µατα υπόκεινται  σε κανόνες  για τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  
που ποικίλλουν  ανάλογα  µε τους επιµέρους  τοµείς. Οι κανόνες  αυτοί  µπορεί  να 
περιορίζουν  την ιδιοκτησιακή  διάρθρωση  των εταιρειών  παροχής  επαγγελ µατικών  
υπηρεσιών , τις δυνατότητες  συνεργασίας  µε άλλα  επαγγέλ µατα και, σε ορισµένες 
 
 19    περιπτώσεις , τις δυνατότητες  ίδρυσης  υποκαταστη µάτων , σύναψης  συµφωνιών  
δικαιόχρησης  ή δηµιουργίας  αλυσίδων . 
60. Οι κανόνες  για τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  µπορεί  να έχουν  αρνητικές  
οικονο µικές επιπτώσεις  εάν εµποδίζουν  τους παρόχους  να αναπτύξουν  νέες 
υπηρεσίες  ή επιχειρη µατικά  σχήµατα που λειτουργούν  αποδοτικά  σε σχέση  µε το 
κόστος . Παραδείγ µατος χάριν , οι κανόνες  αυτοί  ενδέχεται  να εµποδίζουν  δικηγόρους  
ή λογιστές  να παρέχουν  ολοκληρω µένες νοµικές και λογιστικές  συµβουλές  για 
φορολογικά  θέµατα ή να εµποδίζουν  την ανάπτυξη  καταστη µάτων  παροχής  
πολλαπλών  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  σε αγροτικές  περιοχές . Ορισ µένοι κανόνες  
σχετικά  µε την ιδιοκτησία , όπως  η απαγόρευση  σύστασης  εταιρείας , µπορεί  επίσης  
να µειώσουν  την πρόσβαση  στο κεφάλαιο  σε αγορές  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών , 
εµποδίζοντας  την είσοδο  νέων  φορέων  και την επέκταση . 
61. Από την άλλη  µεριά, υποστηρίζεται  ότι οι κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των 
επιχειρήσεων  και την ιδιοκτησία  µπορεί  να είναι  απαραίτητοι  έτσι ώστε  να 
εξασφαλιστεί  η προσωπική  ευθύνη  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών  έναντι  των 
πελατών  και να αποφεύγονται  συγκρούσεις  συµφερόντων . Υπάρχει  επίσης  η άποψη  
ότι οι  κανόνες  αυτοί  ενδέχεται  να είναι  απαραίτητοι  για να εξασφαλιστεί  η 
ανεξαρτησία  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών . Εάν οι εταιρείες  επαγγελ µατικών  
υπηρεσιών  ελέγχονται  ή επηρεάζονται  από άτοµα εκτός  του επαγγέλ µατος, αυτό  
µπορεί  να θέτει  σε κίνδυνο  την κρίση  ή την τήρηση  των επαγγελ µατικών  αξιών  των 
ελεύθερων  επαγγελ µατιών . 
62. Κατά  την άποψη  της Επιτροπής , οι κανόνες  για τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  
φαίνεται  να είναι  λιγότερο  δικαιολογη µένοι στις περιπτώσεις  που περιορίζουν  τις 
δυνατότητες  συνεργασίας  µεταξύ  των µελών  του ιδίου  επαγγέλ µατος. Η συνεργασία  
µεταξύ  των µελών  του ιδίου  επαγγέλ µατος θεωρείται  λιγότερο  πιθανό  να περιορίζει  
την ανεξαρτησία  των µελών  ενός επαγγέλ µατος ή να θίγει  την επαγγελ µατική  τους 
δεοντολογία .   
63. Οι κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  φαίνεται  επίσης  ότι είναι  
λιγότερο  δικαιολογη µένοι σε επαγγέλ µατα στα οποία  δεν υπάρχει  επιτακτική  ανάγκη  
προστασίας  της ανεξαρτησίας  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών . Παραδείγ µατος χάριν , 
τα επαγγέλ µατα του αρχιτέκτονα  και του µηχανικού  ασκούνται  αποτελεσ µατικά  
χωρίς  τους κανόνες  αυτούς  στα περισσότερα  κράτη  µέλη. Συνεπώς , θεωρείται  
απίθανο  ότι οι κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  είναι  
απαραίτητοι  για την προστασία  των καταναλωτών  των υπηρεσιών  αυτών . 
64. Οι κανόνες  σχετικά  µε τη διάρθρωση  των επιχειρήσεων  φαίνονται  πιο 
δικαιολογη µένοι στις αγορές  όπου  υπάρχει  σηµαντική  ανάγκη  προστασίας  της 
ανεξαρτησίας  ή της προσωπικής  ευθύνης  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών . Ωστόσο , 
είναι  πιθανό  να υπάρχουν  εναλλακτικοί  µηχανισ µοί για την προστασία  της 
ανεξαρτησίας  και της επαγγελ µατικής  δεοντολογίας  που είναι  λιγότερο  
περιοριστικοί  για τον ανταγωνισ µό. Κατά  συνέπεια , σε ορισµένες αγορές , οι 
αυστηροί  περιορισ µοί σχετικά  µε την ιδιοκτησία  θα µπορούσαν  να αντικατασταθούν  
εξ ολοκλήρου  ή εν µέρει από λιγότερο  περιοριστικούς  κανόνες . 
 
 20    5. ΕΝ∆ΕΧΟΜΕΝΗ  ΕΦΑΡΜΟΓΗ  ΤΩΝ  ΚΑΝΟΝΩΝ  ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ  ΤΗΣ  ΕΚ 
65. Αντιανταγωνιστικούς  κανόνες  και ρυθµίσεις  στον  τοµέα των ελεύθερων  
επαγγελ µάτων  συναντού µε τόσο  σε µέτρα που έχουν  θεσπιστεί  από επαγγελ µατικές  
ενώσεις  όσο και σε νοµοθετικές  ή κανονιστικές  πράξεις  που έχουν  εκδοθεί  από 
δηµόσιες  αρχές . Συνεπώς , πρέπει  να γίνει διάκριση  µεταξύ  (i) της ευθύνης  των 
ελεύθερων  επαγγελ µατιών  και των ενώσεών  τους βάσει  του άρθρου  81 και  (ii) της 
ευθύνης  των κρατών  µελών  βάσει  του άρθρου  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), του 
άρθρου  10 και του άρθρου  81. 
5.1. Ευθύνη  των ελεύθερων  επαγγελ µατιών  
5.1.1.  Οι ελεύθεροι  επαγγελ µατίες  ως επιχειρήσεις  
66. Το άρθρο  81 εφαρ µόζεται  στις επιχειρήσεις . Αποτελεί  πάγια  νοµολογία  ότι η έννοια  
της επιχείρησης  καλύπτει  κάθε  φορέα  ο οποίος  ασκεί  οικονο µική δραστηριότητα  
ανεξάρτητα  από το νοµικό καθεστώς  που τον διέπει  και τον τρόπο  της 
χρηµατοδότησής  του20. Οικονο µική δραστηριότητα  αποτελεί  κάθε  δραστηριότητα  
που συνίσταται  στην  προσφορά  αγαθών  ή υπηρεσιών  σε δεδοµένη αγορά21. 
67. Τρεις  περιπτώσεις  δεν εµπίπτουν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  81: 
(1) καταρχήν  δεν υπάρχει  οικονο µική δραστηριότητα  όταν το κράτος  ασκεί   
δραστηριότητες  τις οποίες  δεν ήταν  σε θέση  να προσφέρει  η αγορά ·22 
(2) επίσης , δεν αποτελεί  οικονο µική δραστηριότητα  η άσκηση  δηµόσιας  
εξουσίας ·23 ωστόσο , η έννοια  της επιχείρησης  είναι  σχετική : µία δεδοµένη 
οντότητα  µπορεί  να ασκεί  εν µέρει οικονο µική δραστηριότητα  και εν µέρει 
δηµόσια εξουσία ·24 στο µέτρο που ασκεί  οικονο µική δραστηριότητα  
υπόκειται  στους  κανόνες  ανταγωνισ µού. 
(3) οι υπάλληλοι  δεν θεωρούνται  επιχειρήσεις25.  
68. Κατά  συνέπεια , οι ελεύθεροι  επαγγελ µατίες  στο µέτρο που δεν είναι  υπάλληλοι , 
ασκούν  οικονο µική δραστηριότητα  διότι  παρέχουν  υπηρεσίες  έναντι  αµοιβής  σε 
αγορές26. Ούτε  το γεγονός  ότι η δραστηριότητα  είναι  διανοητική , απαιτεί  έγκριση  
                                                 
20 Υπόθεση  C-41/90, Höfner και Elser  [1991] Συλλογή  Ι-1979, παράγραφος  21, και υπόθεση  C-309/99, 
Wouters [2002] Συλλογή  Ι-1577, παράγραφος  46. 
21 Υπόθεση  C-35/96, Επιτροπή  κατά  Ιταλίας  (CNSD ) [1998] Συλλογή  Ι-03851, παράγραφος  36. 
22 Υποθέσεις  C-160/91 [1993] Poucet (οι οργανισ µοί υποχρεωτικής  κοινωνικής  ασφάλισης  που 
στηρίζονται  στην  αρχή  της αλληλεγγύης  δεν αποτελούν  επιχείρηση ) και υπόθεση  C-218/00, CISAL di 
Battistello  [2002] Συλλογή  Ι-00691. Βλ. εξάλλου  την υπόθεση  C-67/96 Albany  [1999] Συλλογή  Ι-5863 
(θεωρείται  επιχείρηση  ταµείο που στηρίζεται  στην  αρχή  της κεφαλαιοποίησης ) και υπόθεση  C-180/98 
Pavlov [2000] Συλλογή  Ι-6451. 
23 Υπόθεση  C-364/92, Eurocontrol [1994] Συλλογή  Ι-0043, παράγραφος  30, και C-343/95, Calì e Figli 
[1997] Συλλογή  Ι-1547, παράγραφοι  22-23. 
24 Αυτό  συνέβη  στην  περίπτωση  του δηµοσίου  γραφείου  απασχόλησης  στο Höfner (βλ υποση µείωση  20), 
των αεροπορικών  αρχών  στην  υπόθεση  Aéroports de Paris  [2002] Συλλογή  ΙΙ-3929 και της πόλης  του 
Trier στην  υπόθεση  Ambulanz Glöckner [2001] Συλλογή  Ι-08089 .  
25 Γνώµη του γενικού  εισαγγελέα  Jacobs στην  υπόθεση  C-180/98 και C-184/98 Pavlov (βλ. υποση µείωση  
22)  και απόφαση  στην  υπόθεση  C-22/98, Becu [1999] Συλλογή  Ι-4449 . 
26 Πράγ µατι, το ∆ικαστήριο  επιβεβαίωσε  στην  υπόθεση  Wouters ( βλ. υποση µείωση  20),  παράγραφος  48, 
ότι οι δικηγόροι  παρέχουν , έναντι  αµοιβής , υπηρεσίες  νοµικής αρωγής  και εκπροσώπησης  πελατών  
 
 21    και δεν µπορεί  να ασκηθεί  αν δεν συγκεντρώνεται  ένας συνδυασ µός υλικών , µη 
υλικών  και ανθρώπινων  πόρων27, ούτε η πολυπλοκότητα  και η τεχνική  φύση  των 
υπηρεσιών  που παρέχονται , ούτε το γεγονός  ότι το επάγγελ µα είναι  ρυθµιζόµενο28, 
µπορεί  να µεταβάλει  το συµπέρασ µα αυτό . 
5.1.2.  Η αυτορύθ µιση ως απόφαση  ένωσης  επιχειρήσεων  
69. Ένας  επαγγελ µατικός  φορέας  ενεργεί  ως ένωση  επιχειρήσεων  για τους σκοπούς  του 
άρθρου  81 όταν θεσπίζει  µία ρύθµιση όσον  αφορά  τη συµπεριφορά  των µελών  του29. 
Αυτό  ισχύει  ακόµη και όταν γίνονται  δεκτοί  επαγγελ µατίες  µε καθεστώς  υπαλλήλου , 
δεδοµένου ότι οι επαγγελ µατικοί  φορείς  κανονικά  και κατά  κύριο  λόγο  
εκπροσωπούν  ανεξάρτητους  επαγγελ µατίες . 
70. ∆εν έχει εξάλλου  σηµασία εάν ορισµένοι επαγγελ µατικοί  φορείς  διέπονται  από 
ρύθµιση δηµοσίου  δικαίου30 ή έχουν  αποστολή  δηµοσίου  συµφέροντος31 ή 
διατείνονται  ότι ενεργούν  προς  το γενικό  συµφέρον32. 
71. Ωστόσο , ένας φορέας  που έχει κανονιστικές  εξουσίες  όσον  αφορά  την άσκηση  του 
επαγγέλ µατος δεν είναι  ένωση  επιχειρήσεων  εάν η πλειοψηφία  του αποτελείται  από 
εκπροσώπους  των δηµοσίων  αρχών  και αν απαιτείται  να τηρεί  ορισµένα 
προκαθορισ µένα κριτήρια  δηµοσίου  συµφέροντος33. Οι κανόνες  που θεσπίζονται  
από έναν επαγγελ µατικό  φορέα  µπορούν  µόνο να θεωρηθούν  ως κρατικά  µέτρα εάν 
το κράτος  έχει ορίσει  τα κριτήρια  δηµοσίου  συµφέροντος  και τις βασικές  αρχές  µε 
τις οποίες  θα πρέπει  να συµµορφώνονται  οι κανόνες  και αν το κράτος  έχει 
διατηρήσει  την εξουσία  του να λαµβάνει  αποφάσεις  σε τελευταίο  βαθµό34. 
5.1.3.  Η αυτορύθ µιση ως περιορισ µός του ανταγωνισ µού 
72. Στο τµήµα 4 της παρούσας  έκθεσης  αναφέρονται  ορισµένοι τυπικοί  περιορισ µοί του 
ανταγωνισ µού στον  τοµέα των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών . Η Επιτροπή  έχει ήδη 
εξετάσει  και καταδικάσει  τα προκαθορισ µένα τιµολόγια  για τους ιταλούς  
εκτελωνιστές35 και τους ισπανούς  συµβούλους  σε θέµατα βιοµηχανικής  
ιδιοκτησίας36. Πρόσφατα  απέστειλε  κοινοποίηση  αιτιάσεων  κατά  της κλίµακας  
συνιστώ µενων  αµοιβών  που θεσπίστηκε  από τη βελγική  ένωση  αρχιτεκτόνων . Η 
Επιτροπή  εξέτασε  επίσης  τον κώδικα  συµπεριφοράς  του συλλόγου  ειδικών  
                                                                                                                                                         
ενώπιον  των δικαστηρίων . Παρό µοια επιχειρή µατα ισχύουν  και για άλλα  επαγγέλ µατα, όπως  για τους 
εκτελωνιστές  στις δύο υποθέσεις  CNSD  (T- 513/93 και C-35/96) και τους ανεξάρτητους  ειδικευ µένους  
γιατρούς  στην  υπόθεση  Pavlov (βλ. υποση µείωση  22). 
27 CNSD , (βλ. υποση µείωση  21)παράγραφος  38. 
28 Wouters , (βλ. υποση µείωση  20) παράγραφος  49. 
29 Wouters , (βλ. υποση µείωση  20) παράγραφος  64. 
30 Wouters , (βλ. υποση µείωση  20) παράγραφοι  65 και 66. 
31 Γνώµη του γενικού  εισαγγελέα  Léger στην  υπόθεση   Arduinο C-35/99 [2002] Συλλογή  Ι-01529, 
παράγραφος  56. 
32 Γνώµη του γενικού  εισαγγελέα  Jacobs στην  υπόθεση  Albany (βλ. υποση µείωση  22). 
33 Wouters ( βλ. υποση µείωση  202) , παράγραφοι  61-64 και C-35/99, Arduino (βλ. υποση µείωση  31), 
παράγραφοι  37-39. 
34 Wouters , (βλ. υποση µείωση  20) παράγραφος  68. 
35 Απόφαση  93/438/E ΟΚ της Επιτροπής  της 30ής Ιουνίου  1993 – CNSD ( ΕΕ L 203,13.08.1993).  
36 Απόφαση  95/188/E Κ της Επιτροπής  της 30ής Ιανουαρίου  1995 σχετικά  µε διαδικασία  εφαρ µογής του 
άρθρου  85 της συνθήκης  ΕΚ (IV/33.686 – Coapi), ΕΕ L 12 , 02.06.1995, σ.37. 
 
 22    πληρεξουσίων  του Ευρωπαϊκού  Γραφείου  ∆ιπλω µάτων  Ευρεσιτεχνίας37. ∆ιαπίστωσε  
ότι ένας αριθµός περιορισ µών ήταν  καθαρά  δεοντολογικοί  κανόνες  και, ως εκ 
τούτου , δεν ενέπιπταν  στο πεδίο  εφαρ µογής του άρθρου  81, αλλά  ότι ο περιορισ µός 
της συγκριτικής  διαφή µισης θα µπορούσε  να διατηρηθεί  µόνο προσωρινά  µετά από 
απαλλαγή  δυνά µει του άρθρου  81 παράγραφος  3. 
5.1.4.  Επιπτώσεις  στις συναλλαγές  µεταξύ  των κρατών  µελών  
73. Οι κανόνες  στον  τοµέα των επαγγελ µάτων  µπορεί  να έχουν  αισθητές  επιπτώσεις  στις 
συναλλαγές  µεταξύ  των κρατών  µελών , τουλάχιστον  όταν οι κανόνες  αυτοί  
επεκτείνονται  στο σύνολο  του εδάφους  της χώρας38. 
5.1.5.  Η “εξαίρεση  Wouters ” 
74. Σύµφωνα  µε την απόφαση  Wouters του ∆ικαστηρίου  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  
δεν είναι  απαραίτητο  ότι κάθε  συµφωνία  µεταξύ  επιχειρήσεων  ή κάθε  απόφαση  
ένωσης  επιχειρήσεων  που περιορίζει  τον ανταγωνισ µό αντίκειται  στο άρθρο  81 
παράγραφος  1 της συνθήκης . Στην  υπόθεση  αυτή  δεν υπήρχε  παραβίαση  του άρθρου  
81 παράγραφος  1 της συνθήκης , δεδοµένου ότι η επίµαχη ρύθµιση, παρά  τις εγγενείς  
περιοριστικές  επιπτώσεις  της στον  ανταγωνισ µό, ήταν  αναγκαία  για την 
προσήκουσα  άσκηση  του δικηγορικού  επαγγέλ µατος, όπως  ήταν  οργανω µένο στο 
οικείο  κράτος  µέλος39. 
75. Το ∆ικαστήριο  κατέληξε  στο συµπέρασ µα αυτό  αφού  έλαβε  υπόψη  αρκετούς  
παράγοντες :40 
– Πρέπει  πρώτα  να ληφθούν  υπόψη  το γενικό  πλαίσιο  στο οποίο  ελήφθη  η 
απόφαση  περί ενώσεως  των εν λόγω  επιχειρήσεων  ή στο οποίο  αναπτύσσει  τα 
αποτελέσ µατά της. Ειδικότερα , πρέπει  να ληφθούν  υπόψη  οι στόχοι  της που 
συνδέονται  εν προκει µένω µε την αναγκαιότητα  θέσπισης  κανόνων  περί 
οργανώσεως , προσόντων , δεοντολογίας , ελέγχου  και ευθύνης , οι οποίοι  
παρέχουν  την απαραίτητη  εγγύηση  ακεραιότητας  και πείρας  στους  τελικούς  
αποδέκτες  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  και στην  εκπλήρωση  του 
συγκεκρι µένου στόχου  γενικού  συµφέροντος . 
– Επιβάλλεται  επίσης  να εξεταστεί  εάν τα εντεύθεν  περιοριστικά  του 
ανταγωνισ µού αποτελέσ µατα είναι  συνυφασ µένα µε την επιδίωξη  των εν λόγω  
στόχων  και αν, συνεπώς , είναι  απαραίτητα  προκει µένου να εξασφαλιστεί  η 
προσήκουσα  άσκηση  του επαγγέλ µατος, όπως  είναι  οργανω µένο στο οικείο  
κράτος  µέλος. 
– Τα περιοριστικά  του ανταγωνισ µού αποτελέσ µατα δεν πρέπει  να υπερβαίνουν  
αυτό  που είναι  αναγκαίο  για τη διασφάλιση  της προσήκουσας  άσκησης  του 
επαγγέλ µατος (δοκιµή αναλογικότητας ). 
                                                 
37 Απόφαση  1999/267/E Κ της Επιτροπής  της 7ης Απριλίου  1999 (ΕΕ L 106, 23.04.1999, σ. 14) σχετικά  
µε διαδικασία  εφαρ µογής του άρθρου  85 της συνθήκης  ΕΚ (IV/36.147 Κώδικας  δεοντολογίας  EPI). Βλ. 
επίσης  απόφαση  του Πρωτοδικείου  στην  υπόθεση  T-144/99 Επιτροπή  κατά  Κάτω  Χωρών . [2001] 
Συλλογή  Ι-03541. 
38 Wouters  (βλ. υποση µείωση  20), παράγραφος  95 και Arduino (βλ. υποση µείωση  31), παράγραφος  33. 
39 Wouters , παράγραφος  110. 
40 Wouters (βλ. υποση µείωση  20), παράγραφοι  97-110. 
 
 23    5.1.6.  Κρατικός  καταναγκασ µός ως αµυντικός  ισχυρισ µός 
76. Οι επιχειρήσεις  δεν υπέχουν  ευθύνη  βάσει  του άρθρου  81 όταν το κράτος  µε µέτρα 
δηµόσιας  εξουσίας  απαιτεί  από αυτές  να υιοθετήσουν  αντιανταγωνιστική  
συµπεριφορά41. Σε µία τέτοια  περίπτωση , δεν µπορούν  να θεωρηθούν  υπεύθυνες  για 
την παραβίαση  του άρθρου  81 της συνθήκης  ΕΚ42. 
77. Το επιχείρη µα του καταναγκασ µού εκ µέρους  του κράτους  µπορεί  να ισχύσει  µόνον  
όταν το κράτος  απαιτεί  µια συγκεκρι µένη συµπεριφορά43. Συνεπώς , εάν το κράτος    
απλώς  επιτρέπει , ενθαρρύνει  ή διευκολύνει  τις επιχειρήσεις  να υιοθετήσουν  
αντιανταγωνιστική   συµπεριφορά , το επιχείρη µα του καταναγκασ µού εκ µέρους  του 
κράτους  δεν είναι  ισχυρό44. 
78. Επιπλέον , ακόµη και όταν το κράτος  απαιτεί  από την επιχείρηση  να υιοθετήσει  µια 
αντιανταγωνιστική  συµπεριφορά , εάν οι επιχειρήσεις  εξακολουθούν  να είναι  
τουλάχιστον  εν µέρει σε θέση  να περιορίσουν  αυτόνο µα τον ανταγωνισ µό – 
παραδείγ µατος χάρη  επειδή  διαθέτουν  περιθώριο  εκτιµήσεως  κατά  την εκτέλεση  της 
εθνικής  νοµοθεσίας45 – τότε τόσο  οι επιχειρήσεις  όσο και το κράτος  µπορούν  να 
θεωρηθούν  ότι υπέχουν  ευθύνη . Πράγ µατι, η εθνική  νοµοθεσία  που απαιτεί  από τους 
οικονο µικούς  συντελεστές  να υιοθετήσουν  αντιανταγωνιστική  συµπεριφορά  µπορεί  
να αποτελεί  η ίδια παραβίαση  της συνθήκης  ΕΚ, και ιδίως  του άρθρου  3 
παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), του άρθρου  10 παράγραφος  2 και του άρθρου  81/82 (βλ. 
κατωτέρω ). 
79. Στην  πρόσφατή  απόφασή  του στην  υπόθεση  Consorzio Industrie Fiammiferi ή CIF 
το ∆ικαστήριο  των Ευρωπαϊκών  Κοινοτήτων  αποφάνθηκε  ότι όταν οι επιχειρήσεις  
εφαρ µόζουν  συµπεριφορές  αντίθετες  στο άρθρο  81 παράγραφος  1 και όταν οι 
συµπεριφορές  αυτές  απαιτούνται  ή διευκολύνονται  από κρατικά  µέτρα τα οποία  τα 
ίδια παραβιάζουν  τα άρθρα  3 παράγραφος  1 στοιχείο  γ), 10 παράγραφος  2 και 81/82, 
η εθνική  αρχή  ανταγωνισ µού έχει καθήκον  να µην εφαρ µόσει αυτά  τα  κρατικά  
µέτρα και να θέσει  σε εφαρ µογή το άρθρο  81. Συνέπεια  της απόφασης  αυτής  είναι  
ότι όταν η απόφαση  µιας εθνικής  αρχής  ανταγωνισ µού να µην εφαρ µόσει την εθνική  
νοµοθεσία  έχει καταστεί  οριστική , το αµυντικό  επιχείρη µα του καταναγκασ µού εκ 
µέρους  του κράτους  καθίσταται  πλέον  ανίσχυρο46. Για την περίοδο  που προηγείται  
της απόφασης  να µην εφαρ µοστεί  ο νόµος, το επιχείρη µα του καταναγκασ µού εκ 
µέρους  του κράτους  είναι  ισχυρό  και οι επιχειρήσεις  απαλλάσσονται  από τα 
πρόστι µα καθώς  και από απαιτήσεις  αποζη µίωσης  ζηµιών (βλ. επίσης  τµήµα 5.1.8 
κατωτέρω )47. 
5.1.7.  Άρθρο  81 παράγραφος  3 
80. Ορισ µένοι κανόνες  που εµπίπτουν  στο άρθρο  81 παράγραφος  1 και δεν υπάγονται  
στην  "εξαίρεση  Wouters" θα µπορούσαν  εντούτοις  να επωφεληθούν  από εξαίρεση  
                                                 
41 Υπόθεση   C-13/77, GB-Inno-BM  [1997]  Συλλογή  Ι-02115 . 
42 Υπόθεση  C-198/01, Consorzio Industrie Fiammiferi (CIF)  [2003] Συλλογή  Ι-0000, παράγραφος  51. 
43 C-359/95 P και C-379/95 P, Ladbroke  [1997] Συλλογή  Ι-6265, παράγραφοι  33 και 34 . 
44 Συνεκδικασθείσες  υποθέσεις  T-191/98, T-212/98 έως T-214/98, Atlantic Container Line κατά  
Επιτροπής   [2003] Συλλογή  II-0000.  
45 Υπόθεση  T-513/93 C-359/95 P και C-379/95 P, Ladbroke , παράγραφοι  33 και 34., CNSD , παράγραφος  
71-72. 
46 CIF (βλ. υποση µείωση  42), παράγραφος  55. 
47 CIF (βλ. υποση µείωση  42), παράγραφος  54. 
 
 24    δυνά µει του άρθρου  81 παράγραφος   3 εάν πληρούν  τους όρους  που προβλέπονται  
σε αυτό . 
5.1.8.  Πιθανά  µέτρα για την επιβολή  της νοµοθεσίας  
81. Όταν  οι ρυθµίσεις  που θεσπίζονται  από επαγγελ µατική  ένωση  παραβιάζουν  το 
άρθρο  81, η Επιτροπή  µπορεί  να απαιτήσει  από την εν λόγω  επαγγελ µατική  ένωση  
να θέσει  τέρµα στην  παραβίαση  ή/και µπορεί  να επιβάλει  πρόστι µα. Οι εθνικές  αρχές  
ανταγωνισ µού έχουν  παρό µοιες εξουσίες  επιβολής . 
82. Όταν  οι επιχειρήσεις  εφαρ µόζουν  συµπεριφορές  αντίθετες  στο άρθρο  81 
παράγραφος  1 και όταν οι συµπεριφορές  αυτές  απαιτούνται  από κρατικά  µέτρα τα 
οποία  είναι  τα ίδια αντίθετα  προς  το άρθρο  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), το άρθρο  10 
παράγραφος  2 και το άρθρο  81/82 της συνθήκης  ΕΚ, όπως  προκύπτει  από την 
πρόσφατη  απόφαση  CIF του ∆ικαστηρίου , µια εθνική  αρχή  ανταγωνισ µού έχει 
καθήκον  να µην εφαρ µόσει την εθνική  νοµοθεσία  και να θέσει  σε εφαρ µογή το 
άρθρο  81. Σε µια τέτοια  περίπτωση , όσον  αφορά  παρελθούσες  συµπεριφορές , για 
λόγους  ασφάλειας  του δικαίου , οι οικείες  επιχειρήσεις  δεν µπορούν  να εκτίθενται  σε 
τυχόν  κυρώσεις  (ποινικές  ή διοικητικές ). Ωστόσο , όσον  αφορά  µελλοντικές  
συµπεριφορές , οι εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού έχουν  τη δυνατότητα  να διατάξουν  τις 
σχετικές  επιχειρήσεις  να θέσουν  τέρµα και να απέχουν  από την εν λόγω  
συµπεριφορά  και να επιβάλουν  πρόστι µα για συµπεριφορά  που υιοθετείται  µετά την 
απόφαση  µη εφαρ µογής της εθνικής  νοµοθεσίας . 
83. Μία παραβίαση  του άρθρου  81, που έχει άµεσα αποτελέσ µατα, µπορεί  επίσης  να 
έχει επιπτώσεις  όσον  αφορά  διαδικασίες  ενώπιον  εθνικών  δικαστηρίων . Πρώτον , 
εκείνοι  που θίγονται  από τους επαγγελ µατικούς  κανόνες  που αντίκεινται  στο άρθρο  
81, µπορεί  να ζητήσουν  τη λήψη  ασφαλιστικών  µέτρων  ή/και να υποβάλουν  
µηνύσεις  για ζηµίες. Όταν  η αντίθετη  προς  το άρθρο  81 συµπεριφορά  επιβάλλεται  
από την εθνική  νοµοθεσία , η οποία  είναι  η ίδια αντίθετη  προς  το άρθρο  3 
παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), το άρθρο  10 παράγραφος  2 και το άρθρο  81/82, για 
λόγους  ασφάλειας  του δικαίου , η σχετική  συµπεριφορά  δεν µπορεί  να συνεπάγεται  
την καταβολή  αποζη µιώσεων  για την περίοδο  που προηγείται  της απόφασης  µη 
εφαρ µογής της αντιανταγωνστικής  εθνικής  νοµοθεσίας . ∆εύτερον , σύµφωνα  µε το 
άρθρο  81 παράγραφος  2 της συνθήκης , οποιαδήποτε  συµφωνία  ή απόφαση  
επιχειρήσεων  που απαγορεύεται  δυνά µει του άρθρου  81, είναι  άκυρη . Συνεπώς , σε 
διαδικασίες  σχετικά  µε την εφαρ µογή των ρυθµίσεων  αυτών , µπορεί  να 
χρησι µοποιηθεί  ως αµυντικός  ισχυρισ µός η ακυρότητα  των επαγγελ µατικών  
ρυθµίσεων  που είναι  αντίθετες  στο άρθρο  81. 
5.2. Ευθύνη  των κρατών  µελών  
84. Μολονότι  το άρθρο  81 της συνθήκης , αυτό  καθαυτό , ρυθµίζει αποκλειστικά  τη 
συµπεριφορά  των επιχειρήσεων  και δεν αφορά  τα θεσπιζό µενα από τα κράτη  µέλη 
νοµοθετικά  ή κανονιστικά  µέτρα, ωστόσο , το άρθρο  αυτό , σε συνδυασ µό µε το 
άρθρο  10 παράγραφος  2 και το άρθρο  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ) της συνθήκης  
"επιβάλλει  στα κράτη  µέλη να µην θεσπίζουν  ή να διατηρούν  σε ισχύ µέτρα, έστω  
και νοµοθετικής  ή κανονιστικής  φύσεως , δυνά µενα να εξουδετερώσουν  την 
 
 25    πρακτική  αποτελεσ µατικότητα  των εφαρ µοστέων  επί επιχειρήσεων  κανόνων  
ανταγωνισ µού"48. 
85. Σε αυτή  τη βάση  το ∆ικαστήριο  αποφάνθηκε  επανειλη µµένα ότι όταν ένα κράτος  
µέλος επιβάλλει  ή ευνοεί  συµφωνίες , αποφάσεις  ή εναρ µονισµένες πρακτικές  
αντίθετες  προς  το άρθρο  81 ή ενισχύει  τα αποτελέσ µατά τους ή αφαιρεί  από τη δική 
του κανονιστική  ρύθµιση τον κρατικό  της χαρακτήρα , µεταθέτοντας  σε ιδιώτες  
επιχειρη µατίες  την ευθύνη  λήψεως  αποφάσεων  περί παρε µβάσεως  σε οικονο µικά 
θέµατα, µπορεί  να θεωρηθεί  ότι υπέχει  ευθύνη  δυνά µει των άρθρων  3 παράγραφος  1 
στοιχείο  ζ), 10 και 8149. 
86. Η απόφαση  Arduino υποδηλώνει  ότι τα κρατικά  µέτρα µε τα οποία  ανατίθενται  
κανονιστικές  εξουσίες  σε ιδιωτικούς  φορείς  θα µπορούσαν  να προσβληθούν  δυνά µει 
των άρθρων  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), 10 παράγραφος  2 και 81, εκτός  εάν οι 
δηµόσιες  αρχές  έχουν  την τελευταία  λέξη και ασκούν  αποτελεσ µατικό  έλεγχο  της 
εφαρ µογής. Στην  υπόθεση  Arduino, η συµµετοχή  του επαγγελ µατικού  συλλόγου  
στον  καθορισ µό των αµοιβών  περιοριζόταν  στην  πρόταση  ενός σχεδίου  πίνακα  
αµοιβών  και ο αρµόδιος  υπουργός  είχε την εξουσία  να τροποποιήσει  τον πίνακα  
αµοιβών · συνεπώς , δεν υπήρχε  ανάθεση  εξουσίας  εκ µέρους  της δηµόσιας  αρχής  σε 
ιδιώτες  επιχειρη µατίες  η οποία  θα µπορούσε  να προσβληθεί . Κατά  την άποψη  της 
Επιτροπής , τα κρατικά   µέτρα για την ανάθεση  κανονιστικών  εξουσιών  τα οποία  δεν 
καθορίζουν  σαφώς  τους στόχους  γενικού  συµφέροντος  που πρέπει  να επιδιώκονται  
από τον κανονισ µό ή/και µε τα οποία  το κράτος  παραιτείται  ουσιαστικά  από την 
εξουσία  του να λαµβάνει  τις τελικές  αποφάσεις  ή να ελέγχει  την εφαρ µογή, 
µπορούν , κατά  συνέπεια , να προσβληθούν  βάσει  των κανόνων  αυτών . 
87. Με βάση  τις ανωτέρω  αρχές , η άποψη  της Επιτροπής  είναι  ότι θα µπορούσε  να 
αµφισβητηθεί  η νοµιµότητα  των ακόλουθων  πρακτικών  δυνά µει του άρθρου  3 
παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), του άρθρου  10 παράγραφος  2 και του άρθρου  81/82 της 
συνθήκης  ΕΚ, 
– "αυτό µατες εγκρίσεις ", όπως  είναι  οι απλές  επικυρώσεις  και οι σιωπηρές  
εγκρίσεις  που χορηγούνται  από τα κράτη  µέλη για συµφωνίες  ή αποφάσεις , όταν  
οι ισχύουσες  νοµοθετικές  διαδικασίες  δεν προβλέπουν  ελέγχους  και 
ασφαλιστικές  δικλείδες , ούτε την εξουσία  διεξαγωγής  διαβουλεύσεων · 
– πρακτικές  βάσει  των οποίων  οι αρχές  ενός κράτους  µέλους  δύνανται  µόνο είτε 
να απορρίψουν  είτε να εγκρίνουν  τις προτάσεις  των επαγγελ µατικών  
οργανώσεων , χωρίς  να έχουν  την ευχέρεια  να τροποποιούν  το περιεχό µενό τους 
ούτε να αντικαθιστούν  τις προτάσεις  αυτές  µε δικές  τους αποφάσεις . 
88. Ο έλεγχος  της τήρησης  της αρχής  της αναλογικότητας  θα ήταν  χρήσι µος για να 
εκτιµηθεί σε ποιο βαθµό οι αντιανταγωνιστικές  επαγγελ µατικές  ρυθµίσεις  
εξυπηρετούν  πράγ µατι το γενικό  συµφέρον . Για τον σκοπό  αυτό  θα ήταν  χρήσι µο 
υπάρχει  ένας σαφώς  διατυπω µένος στόχος  για κάθε  ρύθµιση και µια επεξήγηση   των 
λόγων  για τους οποίους  το κανονιστικό  µέτρο που επιλέγεται  αποτελεί  το λιγότερο  
περιοριστικό  µηχανισ µό για την ουσιαστική  επίτευξη  του στόχου  αυτού .  
                                                 
48 Arduino (βλ. υποση µείωση  31), παράγραφος  34.  
49 Arduino  (βλ. υποση µείωση  31), παράγραφοι  34-35.  
 
 26    89. Όταν  ένα κράτος  θεσπίζει  ή διατηρεί  σε ισχύ µέτρα που είναι  αντίθετα  προς  τα 
άρθρα  3 παράγραφος  1 στοιχείο  ζ), 10 και 81, η Επιτροπή  και τα άλλα  κράτη  µέλη 
µπορούν  να κινήσουν  διαδικασίες  παράβασης  δυνά µει των άρθρων  226 και 227. 
Επιπλέον , δυνά µει της υπεροχής  του κοινοτικού  δικαίου , τα εθνικά  δικαστήρια  και οι 
εθνικοί  διοικητικοί  φορείς  έχουν  την υποχρέωση  να ερµηνεύουν  τις κρατικές  
ρυθµίσεις  σύµφωνα  µε αυτές  τις κοινοτικές  διατάξεις  και, εφόσον  είναι  απαραίτητο , 
να µην εφαρ µόζουν  τις κρατικές  ρυθµίσεις  όταν έρχονται  σε σύγκρουση  µε τις 
διατάξεις  της συνθήκης . Σύµφωνα  µε την ήδη αναφερθείσα  απόφαση  στην  υπόθεση  
CIF, το καθήκον  αυτό  ισχύει  επίσης  και στις περιπτώσεις  στις οποίες  οι εθνικές  
αρχές  ανταγωνισ µού διερευνούν  συµπεριφορές  επιχειρήσεων  που απαιτούνται  
σύµφωνα  µε την εθνική  νοµοθεσία . Τέλος , τα πρόσωπα  που θίγονται  από τα επίµαχα 
κρατικά  µέτρα µπορούν  να ασκήσουν  αγωγή  αποζη µιώσεων  κατά  του κράτους  
µέλους  για παραβίαση  της κοινοτικής  νοµοθεσίας .  
6. ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ  ΒΗΜΑΤΑ  ΓΙΑ ΤΟΝ  ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟ  
90. Στην  παρούσα  έκθεση  της Επιτροπής  προσδιορίζονται  οι οµάδες εκείνες  των 
κανονιστικών  περιορισ µών των επαγγελ µάτων  που θα µπορούσαν  να προκαλέσουν  
τη µεγαλύτερη  ζηµία στον  ανταγωνισ µό χωρίς  να δικαιολογούνται  αντικει µενικά . 
Κατά  συνέπεια , η Επιτροπή  θα επιθυ µούσε  να επανεξεταστούν  οι περιορισ µοί αυτοί  
και, στην  περίπτωση  που δεν δικαιολογούνται  για αντικει µενικούς  λόγους , να 
καταργηθούν  ή να αντικατασταθούν  από λιγότερο  περιοριστικούς  κανόνες . 
91. Η επανεξέταση  και, εφόσον  απαιτείται , η µεταρρύθ µιση των δυνητικά  περιοριστικών  
υφιστά µενων  κανόνων  και ρυθµίσεων  θα απαιτούσε  συντονισ µένες προσπάθειες  από 
όλους  τους φορείς , κάθε  ένας στον  τοµέα της αρµοδιότητάς  του. Το τµήµα αυτό  
εξετάζει  πώς οι διάφοροι  συντελεστές  (αρχές  ανταγωνισ µού, κανονιστικές  αρχές , 
επαγγελ µατικές  οργανώσεις ) µπορούν  να συµβάλλουν  σε αυτές  τις κοινές  
προσπάθειες . 
6.1. Επανεξέταση  των υφιστά µενων  κανόνων  από τις νοµοθετικές  αρχές  
92. Η Επιτροπή  πιστεύει  ότι ο καλύτερος  τρόπος  για την επίτευξη  µιας αλλαγής  σε 
συνολικό  επίπεδο  θα ήταν  µε τις εθελοντικές  ενέργειες  των φορέων  εκείνων  που 
είναι  υπεύθυνοι  για τη θέσπιση  των υφιστά µενων  περιορισ µών. Θα ήταν  σκόπι µο να 
εξετάσουν  διεξοδικά  σε ποιο βαθµό απαιτείται  µεταρρύθ µιση των αντίστοιχων  
επαγγελ µάτων  και κατά  πόσο  οι υφιστά µενοι κανόνες  συµβιβάζονται  µε τις αρχές  
της νοµοθεσίας  ανταγωνισ µού. Όπως  υπογρα µµίστηκε  ανωτέρω , οι περιοριστικές  
ρυθµίσεις  θεσπίζονται   άµεσα και διατηρούνται  σε ισχύ από το κράτος  ή από τις 
επαγγελ µατικές  οργανώσεις . 
93. Συνεπώς , η Επιτροπή  καλεί , πρώτα , τις ρυθµιστικές  αρχές  των κρατών  µελών  να 
επανεξετάσουν  τη νοµοθεσία  ή τις ρυθµίσεις  που εµπίπτουν  στη δικαιοδοσία  τους. 
Ειδικότερα , θα πρέπει  να εξετάσουν  εάν οι υφιστά µενοι περιορισ µοί επιδιώκουν  ένα 
σαφώς  διατυπω µένο και θεµιτό στόχο  δηµοσίου  συµφέροντος , εάν είναι  απαραίτητοι  
για την επίτευξη  του στόχου  αυτού  και εάν υπάρχουν  άλλα  λιγότερο  περιοριστικά  
µέσα για την επίτευξη  του αποτελέσ µατος αυτού . 
94. Η Επιτροπή  καλεί  επίσης  όλους  τους επαγγελ µατικούς  φορείς  να αναλάβουν  µια 
αντίστοιχη  επανεξέταση  των κανόνων  και των ρυθµίσεών  τους. Θα πρέπει  να 
εφαρ µόσουν  την ίδια δοκιµή αναλογικότητας  όπως  και οι κανονιστικές  αρχές  των 
 
 27    κρατών  µελών  και, εφόσον  είναι  απαραίτητο , να µεταβάλουν  τους υφιστά µενους  
κανόνες  ή να προτείνουν  αλλαγές . 
95. Η Επιτροπή  προτείνει  να συζητηθούν  το 2004 µε τις ευρωπαϊκές  οργανώσεις  των 
επαγγελ µατικών  φορέων  οι απόψεις  τους σχετικά  µε την αποστολή  γενικού  
συµφέροντος  των τοµέων που εκπροσωπούν  και ο τρόπος  που θα µπορούσε  να 
επιτελεστεί  µε µηχανισ µούς που προωθούν  περισσότερο  τον ανταγωνισ µό. Θα 
πρέπει  επίσης  να ζητηθεί  η γνώµη των οργανώσεων  των καταναλωτών . Η Επιτροπή  
καλεί  τις εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού να πράξουν  το ίδιο σε εθνικό  επίπεδο  στην  
περίπτωση  που δεν έχουν  ήδη ξεκινήσει  τη διαδικασία  αυτή .   
96. Η Επιτροπή  θα εξακολουθήσει  να παρακολουθεί  τις απόψεις  των καταναλωτών  
σχετικά  µε τα πλεονεκτή µατα και τα µειονεκτή µατα αυτού  του είδους  ρύθµισης. Η 
Επιτροπή  σκοπεύει  επίσης  να συνεχίσει  τη διερεύνηση  των σχέσεων  µεταξύ  των 
επιπέδων  ρύθµισης και των οικονο µικών  αποτελεσ µάτων  (τιµές και ποιότητα ), 
καθώς  και της ικανοποίησης  του καταναλωτή . 
97. Όπως  δείχνει  η εµπειρία  παλαιότερων  προσπαθειών  εκσυγχρονισ µού στον  τοµέα των 
επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  σε ορισµένα κράτη  µέλη, η απλή  κατάργηση  των 
αντιανταγωνιστικών  µηχανισ µών µπορεί  να µην αρκεί  για την προώθηση  του 
ανταγωνισ µού στον  τοµέα αυτό . Κατά  συνέπεια , τόσο  οι κανονιστικές  αρχές  όσο και 
οι επαγγελ µατικοί  φορείς  θα πρέπει  να διερευνήσουν  την ανάγκη  χρησι µοποίησης  
συνοδευτικών  µηχανισ µών για την προώθηση  του ανταγωνισ µού που αυξάνουν  τη 
διαφάνεια  και ισχυροποιούν  τη θέση  του καταναλωτή . Οι µηχανισ µοί αυτοί  µπορεί , 
για παράδειγ µα, να περιλα µβάνουν  την ενεργή  παρακολούθηση  εκ µέρους  
οργανώσεων  καταναλωτών , τη συγκέντρωση  και τη δηµοσίευση  ερευνών  µε βάση  
ιστορικά  στοιχεία  ή τη δηµόσια ανακοίνωση  της κατάργησης  των προκαθορισ µένων  
αµοιβών . Η Επιτροπή  σκοπεύει  να µελετήσει  τις επιπτώσεις  των διαφόρων  
εναλλακτικών  λύσεων  όπου  έχουν  εφαρ µοστεί  και, ως πρώτο  βήµα, θα εξετάσει  µε 
οργανώσεις  καταναλωτών  σε ευρωπαϊκό  επίπεδο  τον τρόπο  προσδιορισ µού των 
καλύτερων  πρακτικών .  
98. Η Επιτροπή  θα επεκτείνει  αυτή  τη διαδικασία  εξέτασης  και στις δέκα  χώρες  που 
προσχωρούν  στην  Ένωση  το 2004. 
6.2. Επιβολή  της νοµοθεσίας  στο πλαίσιο  του ευρωπαϊκού  δικτύου  ανταγωνισ µού 
99. Από τον Μάιο  του 2004, µ ετά την έναρξη  ισχύος  του κανονισ µού 1/200350, οι 
εθνικές  αρχές  ανταγωνισ µού και τα εθνικά  δικαστήρια  θα διαδρα µατίζουν  
σηµαντικότερο  ρόλο  κατά  την αξιολόγηση  της νοµιµότητας  των κανόνων  και των 
ρυθµίσεων  που διέπουν  τα διάφορα  επαγγέλ µατα. Θα µπορούν  να αποφασίσουν  
κατά  πόσο  µία συµφωνία , απόφαση  ή πρακτική  συµβιβάζεται  µε το άρθρο  81 
παράγραφος  1, καθώς  και να εφαρ µόζουν  το άρθρο  81 παράγραφος  3, που 
συνεπάγεται  εξαίρεση  από τη γενική  απαγόρευση  των αντιανταγωνιστικών  
συµφωνιών . 
100. Στο βαθµό που οι περιορισ µοί του ανταγωνισ µού έχουν  το κέντρο  βάρους  τους σε 
ένα κράτος  µέλος, η διοικητική  εφαρ µογή των κοινοτικών  κανόνων  ανταγωνισ µού 
                                                 
50 Κανονισ µός (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συµβουλίου  της 16ης ∆εκε µβρίου  2002, για την εφαρ µογή των 
κανόνων  ανταγωνισ µού που προβλέπονται  στα άρθρα  81 και 82 της Συνθήκης , ΕΕ L 1 της 4.1.2003, 
σ. 1,  
 
 28    στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα θα αποτελεί  κατά  κύριο  λόγο  καθήκον  των εθνικών  
αρχών  ανταγωνισ µού. Η Επιτροπή  θα εξακολουθεί  να διερευνά  επιµέρους  
υποθέσεις , στις περιπτώσεις  που είναι  απαραίτητο . 
101. Η Επιτροπή  σκοπεύει  να παρακολουθεί  την πρόοδο  και να εξασφαλίσει  τη συνεπή  
εφαρ µογή των άρθρων  81 και 82 µέσω του συντονισ µού που θα πραγ µατοποιείται  
στο πλαίσιο  του ευρωπαϊκού  δικτύου  ανταγωνισ µού. Ειδικότερα , η παρακολούθηση  
της αγοράς  θα πραγ µατοποιείται  από κοινού  µε εθνικούς  εµπειρογνώ µονες σε 
θέµατα ανταγωνισ µού, καθώς  και µε εµπειρογνώ µονες από εθνικές  κανονιστικές  και 
άλλες  αρχές . 
102. Η Επιτροπή  προτείνει , συνεπώς , να εξεταστούν  µε τις εθνικές  κανονιστικές  αρχές  η 
αναγκαιότητα , η αναλογικότητα  και η αιτιολόγηση  των υφιστά µενων  ρυθµίσεων . Σε 
µεταγενέστερο  στάδιο , εφόσον  είναι  απαραίτητο , η Επιτροπή  δεν αποκλείει  την 
εφαρ µογή διαδικασιών  παράβασης . 
6.3. Τελικές  παρατηρήσεις  
103. Η Επιτροπή  θα υποβάλει  έκθεση  το 2005 σχετικά  µε την πρόοδο  που έχει σηµειωθεί  
για την κατάργηση  των περιορισ µών που προσδιορίστηκαν  ανωτέρω , ή για την 
αποδειχθείσα  αναγκαιότητα  των κανόνων  αυτών . Για τον σκοπό  αυτό , η Επιτροπή  
θα απευθυνθεί  µέχρι τα τέλη του έτους  στις κανονιστικές  αρχές  και θα ζητήσει  να 
αναφέρουν  κάθε  µέτρο που έχουν  θεσπίσει  και που εµπίπτει  στην  παρούσα  έκθεση . 
Οποιαδήποτε  ρητή  αιτιολόγηση  των περιοριστικών  κανόνων  που θα επιθυ µούσαν  να 
διατηρήσουν , πρέπει  να κοινοποιείται  στην  Επιτροπή .  
104. Η Επιτροπή  κλείνει  την έκθεση  επαναλα µβάνοντας  ότι οι προσπάθειες  όλων  των 
ενδιαφερο µένων  µερών  είναι  απαραίτητες  για τη βελτίωση  του κανονιστικού  
περιβάλλοντος  στο οποίο  λειτουργούν  οι πάροχοι  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  στην  
Ευρώπη . Η δηµιουργία  ενός περιβάλλοντος  στο οποίο  η ποιότητα  και οι κανόνες  
δεοντολογίας  εξασφαλίζονται  από µηχανισ µούς που προωθούν   περισσότερο  τον 
ανταγωνισ µό, θα επιτρέψει  στα ελεύθερα  επαγγέλ µατα να εισάγουν  καινοτο µίες και 
να βελτιώνουν  την ποιότητα  και το φάσµα των υπηρεσιών  τους. Η προσφορά  πιο 
αποτελεσ µατικών  και ανταγωνιστικών  επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  θα ωφελήσει  
άµεσα τους καταναλωτές , και δεδοµένου ότι αποτελούν  βασικές  εισροές  για άλλες  
επιχειρη µατικές  δραστηριότητες , η βελτίωση  των επαγγελ µατικών  υπηρεσιών  θα 
οδηγήσει  επίσης  σε αύξηση  της παραγωγικότητας  για το σύνολο  της οικονο µίας, 
συµβάλλοντας  έτσι στην  επίτευξη  του στόχου  της Λισσαβόνας  να καταστεί  η 
Ευρώπη  η πιο δυνα µική οικονο µία της γνώσης  σε όλο τον κόσµο.