ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΚΕρ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 1999

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος

Εισαγωγή

Παρατηρήσεις του Διοικητικού Συμβουλίου

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών το 1999

- Ένα νέο πρόγραμμα εργασίας προς υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ

- Ανάληψη έργου για τις υπηρεσίες της Επιτροπής

- Ομάδες Προγραμμάτων - Μια νέα διοργανική προσέγγιση

- Μη πυρηνικές ερευνητικές δραστηριότητες

- Πυρηνικές ερευνητικές δραστηριότητες

- Συντονισμός διαστημικών δραστηριοτήτων

- Άνοιγμα προς τις χώρες σε προενταξιακό στάδιο

- Διεθνείς σχέσεις

- Το ΚΚΕρ ως εταίρος σε δίκτυα

- Ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες

- Μεταφορά τεχνολογίας

- Επικοινωνία με το κοινό

- Το ΚΚερ σε αριθμούς

- Επιστημονικός έλεγχος των ινστιτούτων του ΚΚΕρ

- Διοίκηση ολικής ποιότητας

- Ατενίζοντας το μέλλον

Επιστημονικές δραστηριότητες των ινστιτούτων το 1999

- Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς (IRMM)

- Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων (ITU)

- Ινστιτούτο Προηγμένων Υλικών (IAM)

- Ινστιτούτο Συστημάτων, Πληροφορικής και Ασφάλειας (ISIS)

- Ινστιτούτο Περιβάλλοντος (EI)

- Ινστιτούτο Διαστημικών Εφαρμογών (SAI)

- Ινστιτούτο Προστασίας της Υγείας και των Καταναλωτών (IHCP)

- Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προβλέψεων (IPTS)

Ευρετήριο όρων

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΚΚΕρ

Η κεντρική οργάνωση του ΚΚΕρ // 105

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ), μια από τις Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διεξάγει έρευνα και παρέχει τεχνογνωσία προς υποστήριξη των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Η ιδιότητά του ως υπηρεσίας της Επιτροπής, που εγγυάται την ανεξαρτησία του από ιδιωτικά ή εθνικά συμφέροντα, είναι καθοριστικής σημασίας για το ρόλο που καλείται να διαδραματίσει.

Το ΚΚΕρ εκπληρώνει την αποστολή του μέσω ειδικών ερευνητικών προγραμμάτων που θεσπίζονται από το Συμβούλιο στο πλαίσιο των προγραμμάτων-πλαισίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Οι εργασίες του χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης με πρόσθετη χρηματοδότηση από τις συνδεδεμένες χώρες. Το έργο του ΚΚΕρ περιλαμβάνει την παροχή επιστημονικών και τεχνικών υπηρεσιών που υπαγορεύονται από τις ανάγκες του πελάτη για συγκεκριμένες κοινοτικές πολιτικές, όπως είναι οι πολιτικές για το περιβάλλον, τη γεωργία ή την πυρηνική ασφάλεια. Συμμετέχει σε ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες προκειμένου να επικυρώσει την εμπειρογνωμοσύνη του και να αυξήσει την τεχνογνωσία του στα κεντρικά πεδία αρμοδιότητάς του. Η κατευθυντήρια αρχή του είναι να παρέχει "προστιθέμενη αξία" όπου ενδείκνυται και όχι να ανταγωνίζεται άμεσα τα ιδρύματα των κρατών μελών.

Οκτώ ινστιτούτα σε ολόκληρη την Ευρώπη

Το ΚΚΕρ διαθέτει οκτώ ινστιτούτα σε πέντε χωριστές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και την Ισπανία. Καθένα από αυτά εστιάζει στο δικό του χώρο εμπειρογνωμοσύνης.

Τα ινστιτούτα είναι:

* Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς (IRMM)

* Το Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων (ITU)

* Το Ινστιτούτο Προηγμένων Υλικών (IAM)

* Το Ινστιτούτο Συστημάτων, Πληροφορικής και Ασφάλειας (ISIS)

* Το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος (EI)

* Το Ινστιτούτο Διαστημικών Εφαρμογών (SAI)

* Το Ινστιτούτο Προστασίας της Υγείας και των Καταναλωτών (IHCP)

* Το Ινστιτούτο Τεχνολογικών Προβλέψεων (IPTS)

Έλεγχος προγράμματος και ποιότητας

Η έδρα του ΚΚΕρ βρίσκεται στις Βρυξέλλες και η Διεύθυνση Προγραμμάτων αποτελεί τον σύνδεσμο μεταξύ των ινστιτούτων και των υπευθύνων για τη χάραξη πολιτικής. Η Διεύθυνση συντονίζει την έρευνα που διεξάγεται στα ινστιτούτα και συμβάλλει στην διασφάλιση της ποιότητας της έρευνας αναπτύσσοντας συνεργασία με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα και τη βιομηχανία. Σημαντική αποστολή της Διεύθυνσης είναι να προωθεί τη μεταφορά των ερευνητικών αποτελεσμάτων του ΚΚΕρ στο χώρο της τεχνολογίας ώστε να δημιουργείται βιομηχανική προστιθέμενη αξία, αφενός, και να υποστηρίζονται οι κοινοτικές πολιτικές για την επιστήμη και την τεχνολογία, αφετέρου.

Το ΚΚΕρ απασχολεί περίπου 2500 άτομα, με διάφορα καθεστώτα εργασίας. Ο προϋπολογισμός του υπερβαίνει τα 300 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, προέρχεται δε από τον προϋπολογισμό για την έρευνα στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από εισόδημα λόγω συμμετοχής σε ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες. Κάθε ένα από τα οκτώ ινστιτούτα εκδίδει τη δική του ετήσια έκθεση όπου οι αναγνώστες μπορούν να βρουν αναλυτικότερες πληροφορίες. Το ΚΚΕρ δημοσιεύει επίσης πλήθος επιστημονικών εκθέσεων, αρθρογραφεί σε επιστημονικά περιοδικά, παρουσιάζει συχνά ανακοινώσεις σε συνέδρια και οργανώνει επιστημονικά εργαστήρια, σεμινάρια και συνδιασκέψεις προς διάδοση του επιστημονικού του έργου. Περαιτέρω πληροφορίες μπορούν να αναζητηθούν στην ηλεκτρονική διεύθυνση του ΚΚΕρ: www.jrc.org

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το 1999 υπήρξε σημαντικό έτος τόσο για την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), με το διορισμό νέας Επιτροπής, όσο και για το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ), με το διορισμό του κ. Philippe Busquin ως Επιτρόπου, υπεύθυνου για την έρευνα.

Κατά τους πρώτους έξι μήνες του 1999, το ΚΚΕρ ανέλαβε και υλοποίησε ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών προκειμένου να αναπτύξει περαιτέρω την αποστολή του ως ερευνητικού κέντρου προς υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο ανεξάρτητος εξωτερικός έλεγχος των επιστημονικών του δεξιοτήτων και πόρων, η εισαγωγή της διαχείρισης έργου και της διοίκησης ολικής ποιότητας, η ανάπτυξη μιας νέας πολιτικής προσωπικού του ΚΚΕρ με πρόγραμμα στελέχωσης και κατάρτισης, καθώς και μια ειδική επιχειρησιακή ομάδα για τη διαχείριση της γνώσης του ΚΚΕρ.

Κατάρτιση νέου προγράμματος εργασίας

Το 1999 ήταν το πρώτο έτος συμμετοχής του ΚΚΕρ στο πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο Ε&ΤΑ (έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το πρώτο εξάμηνο του έτους αφιερώθηκε στην εκπόνηση του προγράμματος εργασίας του ΚΚΕρ για την περίοδο 1999-2002, σύμφωνα με τις ανάγκες των υπηρεσιών της Επιτροπής. Αυτό περιλάμβανε εκτενή διάλογο με τις Γενικές Διευθύνσεις (ΓΔ) - πελάτες του ΚΚΕρ για τον προσδιορισμό των προτεραιοτήτων και την ανάλογη προσαρμογή των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ.

Το πρόγραμμα εργασίας του ΚΚΕρ, που εγκρίθηκε στις 16 Απριλίου 1999, διέθεσε πόρους ύψους 1020 εκατομμυρίων ευρώ για περισσότερα από 100 έργα που στρέφονται γύρω από τέσσερις κύριους άξονες:

1. εξυπηρέτηση του πολίτη,

2. ενίσχυση της αειφόρου ανάπτυξης,

3. στήριξη της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης,

4. το πρόγραμμα εργασίας της Ευρατόμ.

Η σχέση πελάτη/αναδόχου με τις διάφορες ΓΔ στηρίζεται στην υπογραφή μνημονίων συμφωνίας. Βάσει αυτών, το ΚΚΕρ παρέχει υπηρεσίες προς υποστήριξη της νομοθεσίας και της πολιτικής της ΕΕ μέσω των διαφόρων εργαστηρίων του, όπως του ευρωπαϊκού εργαστηρίου για την ατμοσφαιρική ρύπανση, του ευρωπαϊκού γραφείου χημικών ουσιών και του γραφείου κινδύνων μειζόνων ατυχημάτων. Για την ενίσχυση της επικοινωνίας με τους πελάτες του, το ΚΚΕρ διοργάνωσε τον Οκτώβριο μια διυπηρεσιακή ημερίδα σε συνεργασία με τις ΓΔ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρουσιάζοντας δέκα τομείς επί των οποίων δραστηριοποιείται σήμερα. Έμφαση δόθηκε στη μέχρι σήμερα σημειωθείσα πρόοδο και σε συζητήσεις σχετικά με τις νέες προτεραιότητες και τις μελλοντικές δραστηριότητες.

Ως αναπόσπαστο τμήμα των δραστηριοτήτων του, το ΚΚΕρ εδραίωσε τη συνεργασία με εξωτερικές οργανώσεις, όπου αυτό ήταν δυνατό. Το νέο πρόγραμμα εργασίας παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια ενός σεμιναρίου που διοργανώθηκε το Μάρτιο 1999 στην Ispra. Περισσότερα από 100 εξέχοντα στελέχη που δραστηριοποιούνται στο χώρο της Ε&ΤΑ από ολόκληρη την ΕΕ προσκλήθηκαν να συζητήσουν το περιεχόμενο του προγράμματος και να δημιουργήσουν δεσμούς τόσο μεταξύ τους όσο και με το ΚΚΕρ.

Υιοθέτηση μιας περισσότερο στρατηγικής προσέγγισης

Κατά τη διάρκεια του έτους, το ΚΚΕρ ανέπτυξε μια περισσότερο στρατηγική προσέγγιση στο πλαίσιο του ρόλου του ως εταίρου και δρομολόγησε πολυάριθμες συμφωνίες υψηλού επιπέδου με σημαντικούς επιστημονικούς και βιομηχανικούς φορείς για νέα δίκτυα και συνεργασίες στον τομέα της έρευνας.

Το ΚΚΕρ προχώρησε επίσης σε ειδικές δραστηριότητες ώστε να ενσωματωθεί η διάσταση της διεύρυνσης προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στο έργου του.

Προστέθηκαν νέες δραστηριότητες μεταφοράς τεχνολογίας που αποτελούν συνέχεια εκείνων που είχαν αρχίσει το περασμένο έτος. Αυτές αξιοποιούν τα επιστημονικά αποτελέσματα του ΚΚΕρ και επιβεβαιώνουν τη δυναμική του Κέντρου ως προς την καινοτομία. Την άνοιξη του 1999 διοργανώθηκε στις εγκαταστάσεις της Ispra ένα πιλοτικό πρόγραμμα με θέμα την επιχειρηματικότητα για 20 επιστήμονες με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου που είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη τριών παράγωγων έργων.

Κυριότερες δραστηριότητες του έτους

Όλα τα ινστιτούτα συμμετείχαν ενεργά σε διάφορες δραστηριότητες για την ενίσχυση της προβολής του ΚΚΕρ στην ερευνητική κοινότητα και το ευρύ κοινό. Κατά τη διάρκεια του έτους απονεμήθηκαν στο προσωπικό του ΚΚΕρ πολλά σημαντικά βραβεία. Οι κυριότερες δραστηριότητες περιλαμβάνουν τα εξής:

* Στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας-πλαισίου σχετικά με την ποιότητα του αέρα, το Ινστιτούτο Περιβάλλοντος (EI) διοργάνωσε δύο ασκήσεις διασύγκρισης για το SO2, το NOx, το O3 και το CO με συμμετοχή 18 εθνικών εργαστηρίων αναφοράς, με στόχο την εναρμόνιση των διαδικασιών βαθμονόμησης στα κράτη μέλη και τον έλεγχο της ακρίβειας των εθνικών προτύπων αναφοράς. Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου για την Ποιότητα του Αέρα 2000 που διοργανώθηκε από το EI στη Βενετία τον Μάιο, με τη συμμετοχή 550 ατόμων, παρουσιάστηκαν πρόσφατα στοιχεία σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση και την εκπόνηση πιο αποδοτικών τεχνικών και πολιτικών στρατηγικών για τον έλεγχό της.

* Στο τρίτο Παγκόσμιο Συνέδριο για τις Εναλλακτικές Μεθόδους και τη Χρήση Πειραματόζωων στις Βιολογικές επιστήμες που διοργανώθηκε στην Μπολόνια της Ιταλίας από το ευρωπαϊκό κέντρο για την αξιολόγηση εναλλακτικών μεθόδων (ECVAM), συμμετείχαν 800 επιστήμονες από ολόκληρο τον κόσμο. Σήμερα υπάρχουν in vitro μέθοδοι για όλα τα στάδια της παραγωγής των μονοκλωνικών αντισωμάτων - που χρησιμοποιούνται π.χ. για την παραγωγή εμβολίων και την αξιολόγηση της ποιότητας των ανοσολογικών φαρμακευτικών προϊόντων και των ορμονών. Αυτές εγκρίθηκαν από την επιστημονική επιτροπή του ECVAM (ESAC) προκειμένου να αντικαταστήσουν τα συστήματα ζωικής παραγωγής.

* Αναπτύχθηκαν απλοποιημένες μέθοδοι για την ανίχνευση πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs) προς υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονται από τα εργαστήρια του Βελγίου για την αντιμετώπιση του προβλήματος των διοξινών και της πρόσφατης μόλυνσης των βελγικών τροφίμων και προϊόντων διατροφής.

* Οι δραστηριότητες που αφορούσαν τη μεταπήδηση ουσιών κατά την επεξεργασία των τροφίμων εστιάστηκαν στην αξιολόγηση της ελευθέρωσης νικελίου και χρωμίου από χάλυβες που χρησιμοποιούνται στην μεγάλης κλίμακας παραγωγή σιροπιών γλυκόζης μέσω μιας ηλεκτροχημικής εγκατάστασης ενεργοποίησης λεπτής στιβάδας (ETLAF).

* Το 1999, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς παρήγαγε τα πρώτα, σε παγκόσμιο επίπεδο, υλικά αναφοράς για γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ) και συνεχίζει να παρέχει υλικά αναφοράς για τους διαφόρους τύπους ΓΤΟ των οποίων η χρήση δεν υπόκειται σε περιορισμούς και χρησιμοποιούνται για παραγωγή τροφίμων.

* Υποβλήθηκε αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που θα καλύπτει ένα καινοτομικό μοντέλο το οποίο βασίζεται σε νευρωνικές κυτταρικές σειρές μεταλλαγμένες με γενετική μηχανική για φαρμακοτοξικολογικές δοκιμές που θα καταστήσουν δυνατή την αποσαφήνιση των μηχανισμών των νευρολογικών παθήσεων ή των νευρομυοκών ασθενειών.

* Δημιουργήθηκε ένα λογισμικό αρχειοθέτησης των προϊόντων που παρήχθησαν με την υποστήριξη της πρωτοβουλίας της Επιτροπής για την χρήση των πολυμέσων στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο του προγράμματος Prometheus συστάθηκαν υπηρεσίες πληροφόρησης για την προώθηση της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στο σύνολο της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

* Αναβαθμίστηκε η εγκατάσταση θεραπείας του καρκίνου μέσω δέσμευσης νετρονίων βορίου (BNCT) στον αντιδραστήρα υψηλής ροής (HFR) του Petten με την αγορά και εγκατάσταση των συστατικών μερών του συστήματος υγρού αργού. Οι νέες πρότυπες διαδικασίες λειτουργίας εγγυώνται την ομαλή και περισσότερο αξιόπιστη λειτουργία της εγκατάστασης, βελτιώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τις συνολικές επιδόσεις.

* Τον Οκτώβριο του 1999 εγκαινιάστηκε το πρώτο επιτόπιο εργαστήριο μελέτης πυρηνικών διασφαλίσεων στην εγκατάσταση επανεπεξεργασίας του Sellafield (Ηνωμένο Βασίλειο). Η δυνατότητα επεξεργασίας 1000 δειγμάτων ανά έτος απαιτεί έναν υψηλό βαθμό αυτοματισμού.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Το 1999 ήταν έτος αλλαγών για το ΚΚΕρ. Με την εγκατάσταση της νέας Επιτροπής, το ΚΚΕρ εξέφρασε την ικανοποίησή του για την τοποθέτηση του κ. Busquin ως Επιτρόπου αρμόδιου επί θεμάτων έρευνας. Εγκρίθηκε η νέα αποστολή του ΚΚΕρ, καθώς και τα ειδικά προγράμματα και το πολυετές πρόγραμμα εργασίας αυτού. Το Διοικητικό Συμβούλιο υπογραμμίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει η διοίκηση του ΚΚΕρ για να φέρει σε πέρας τη νέα αποστολή του και για να προσαρμόσει τις νέες δραστηριότητες στις ανάγκες των κυριότερων πελατών του, που είναι οι διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής. Το Διοικητικό Συμβούλιο εκτιμά την πρωτοβουλία του Γενικού Διευθυντή να πραγματοποιούνται επιστημονικοί έλεγχοι, ως εγγύηση ότι οι επιστημονικοί πόροι του ΚΚΕρ εξυπηρετούν τους νέους στόχους. Χαιρετίζει, τέλος, τα διαχειριστικά μέτρα που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του 1999 με στόχο τη βελτίωση της αποδοτικότητας του ΚΚΕρ.

Τα ειδικά προγράμματα 1999-2003 του ΚΚΕρ εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο στις 25 Ιανουαρίου 1999.

Οι στόχοι των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ καθορίστηκαν λεπτομερώς σε ένα πολυετές πρόγραμμα εργασίας, του οποίου την ανάπτυξη παρακολούθησε από κοντά το Διοικητικό Συμβούλιο και το οποίο εγκρίθηκε επίσημα από την Επιτροπή στις 16 Απριλίου 1999. Το Διοικητικό Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για τις προσπάθειες που καταβάλλει η διοίκηση του ΚΚΕρ, στο πλαίσιο μιας συστηματικής διαδικασίας διαβουλεύσεων με τους Γενικούς Διευθυντές της Επιτροπής, για να εξασφαλίσει την αποτελεσματική χρήση των πόρων του ΚΚΕρ προς όφελος των πολιτικών της ΕΕ και την ευελιξία του προγράμματος την ενδεικνυόμενη ώστε το τελευταίο αυτό να προσαρμόζεται στις νέες προτεραιότητες και ανάγκες των πολιτικών της ΕΕ. Το Διοικητικό Συμβούλιο σημειώνει επίσης τις προσπάθειες που καταβάλλονται προς την κατεύθυνση μιας ικανοποιητικής συνεργασίας με τη βιομηχανία και τους ερευνητικούς φορείς και που οδηγούν στην υπογραφή μνημονίων συμφωνίας.

Ο επιστημονικός έλεγχος αποσκοπούσε σε αξιολόγηση των επιστημονικών πόρων του ΚΚΕρ, των δυνατών και των τρωτών σημείων αυτού, καθώς και της επιστημονικής σκοπιμότητας αναφορικά με την υλοποίηση των νέων σχεδίων του πολυετούς προγράμματος εργασίας. Το Διοικητικό Συμβούλιο ελπίζει ότι από τα αποτελέσματα αυτού του ελέγχου θα προκύψουν χρήσιμα δεδομένα για την ανά πενταετία αξιολόγηση του ΚΚΕρ. Ευελπιστεί επίσης για τη λήψη μέτρων υλοποίησης των συστάσεων που θα είναι καρπός του ελέγχου, θα παρακολουθεί δε την όλη πορεία με ενδιαφέρον. Η αξιολόγηση αναμένεται να βοηθήσει το ΚΚΕρ να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του νέου αιώνα στο πλαίσιο της διαδικασίας χάραξης πολιτικής και να συμβάλει στη χάραξη μιας πιο μακροπρόθεσμης επιστημονικής στρατηγικής του ΚΚΕρ.

Το Διοικητικό Συμβούλιο λαμβάνει υπό σημείωση την ανάπτυξη πρωτοβουλιών του ΚΚΕρ σχετικά με τη μεταφορά τεχνολογίας, εκφράζει την ικανοποίησή του για τη διοργάνωση σεμιναρίου επιχειρηματικής κατάρτισης, τέλος δε εγκρίνει τα σχέδια για ένα «διευρυμένο φυτώριο επιχειρήσεων» στην Ispra και για ένα Ταμείο Μεταφοράς Τεχνολογίας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο λαμβάνει υπό σημείωση τις προσπάθειες που καταβάλλονται για καλλίτερη επικοινωνία προς τα έξω, και εκφράζει την ικανοποίησή του για την εισαγωγή συστημάτων συνολικής διαχείρισης της ποιότητας (TQM) για όλο το ΚΚΕρ. Το Διοικητικό Συμβούλιο ενθαρρύνει την πρωτοβουλία TQΜ και τονίζει τη σημασία μιας συστηματικής μακροπρόθεσμης προσέγγισης για την υλοποίησή της.

Το Διοικητικό Συμβούλιο αναγνωρίζει τις επιδόσεις του ΚΚΕρ στις ανταγωνιστικές δραστηριότητες και ελπίζει στη διαρκή εξέλιξη, σε ό,τι κυρίως αφορά τις ανταγωνιστικές δραστηριότητες ως στρατηγικά εργαλεία επικύρωσης, ενίσχυσης και επέκτασης των δεξιοτήτων και αρμοδιοτήτων του ΚΚΕρ σε πεδία που καλύπτονται από το πρόγραμμα εργασίας.

Στο πνεύμα των αποτελεσμάτων του Συμβουλίου Έρευνας της 2ας Δεκεμβρίου 1999 αλλά και των δικών του απόψεων, το Διοικητικό Συμβούλιο εκφράζει την ικανοποίησή του για την πρωτοβουλία της Επιτροπής και υποστηρίζει τη θέση της σύμφωνα με την οποία πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα για τον παροπλισμό απαρχαιωμένων πυρηνικών εγκαταστάσεων. Με την έννοια αυτή, εκφράζει την ικανοποίησή του για τη δέσμευση της Επιτροπής να εκπονήσει ένα οργανωμένο μακροπρόθεσμο σχέδιο παροπλισμού, καταλλήλως χρηματοδοτούμενο.

Ως προς τον αντιδραστήρα υψηλής ροής (HFR) στο Petten, το Διοικητικό Συμβούλιο σημειώνει το νέο συμπληρωματικό πρόγραμμα HFR που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο για το χρονικό διάστημα 2000-2003. Ο HFR διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον χώρο ορισμένων τεχνολογιών της ευρωπαϊκής έρευνας, ιδιαίτερα δε της ιατρικής, των υλικών και της πυρηνικής ασφάλειας.

Τέλος, το Διοικητικό Συμβούλιο θα ήθελε, σε μελλοντικές εκθέσεις διαχείρισης του ΚΚΕρ, να αναφέρονται πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο συμμόρφωσης του ΚΚΕρ προς το από 20 Μαΐου ψήφισμα του Συμβουλίου «Γυναίκες και επιστήμη» και προς το από 9 Μαρτίου ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την ενσωμάτωση των ίσων ευκαιριών στις κοινοτικές πολιτικές.

Το Διοικητικό Συμβούλιο θα ήθελε να εκφράσει τις ευχαριστίες του προς τον κύριο Philippe Busquin, για τις προσπάθειες που καταβάλλονται από τότε που ανέλαβε καθήκοντα ως Επίτροπος αρμόδιος για θέματα έρευνας.

ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΤΟ 1999

Ένα νέο πρόγραμμα εργασίας προς υποστήριξη των πολιτικών της ΕΕ

Αποστολή

Αποστολή του ΚΚΕρ είναι να παρέχει επιστημονική και τεχνική υποστήριξη υπαγορευόμενη από τις ανάγκες του πελάτη για τη χάραξη, την άσκηση και την παρακολούθηση των πολιτικών της ΕΕ. Ως υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ΚΚΕρ λειτουργεί ως κέντρο αναφοράς για την επιστήμη και την τεχνολογία στην ΕΕ. Παρακολουθώντας από κοντά τη διαδικασία χάραξης πολιτικής, εξυπηρετεί το κοινό συμφέρον των κρατών μελών, ενώ είναι ανεξάρτητο από ιδιαίτερα συμφέροντα, ιδιωτικά ή εθνικά.

Για την εκτέλεση της αποστολής του, το ΚΚΕρ διαθέτει έναν μοναδικό συνδυασμό εγκαταστάσεων και εμπειρογνωμοσύνης που υπερβαίνουν τα εθνικά όρια. Επιπλέον, μέσω των δικτύων του, στηρίζει ερευνητικές συνεργασίες και διευρύνει τη γνωστική του βάση.

Το Συμβούλιο Υπουργών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικύρωσαν την αποστολή του Κοινού Κέντρου Ερευνών με την έγκριση δύο ειδικών προγραμμάτων στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου τον Ιανουάριο του 1999:

1. το ειδικό πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της περιόδου 1998-2002, συμπεριλαμβανομένης της επίδειξης, που θα εκτελεστεί μέσω άμεσων δράσεων για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα

2. το ειδικό πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης της περιόδου 1998 έως 2002 που θα εκτελεστεί μέσω άμεσων δράσεων για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας

[αποφάσεις 1999/174/ΕΚ και 1999/176/EUΡATOM του Συμβουλίου.]

Αυτές οι αποφάσεις ορίζουν ότι η Επιτροπή θα καταρτίσει ένα πολυετές πρόγραμμα εργασίας για την επόμενη τετραετή περίοδο που θα εκθέτει αναλυτικά τους στόχους, τις προτεραιότητες και το πρόγραμμα υλοποίησης για την εφαρμογή των δύο ειδικών προγραμμάτων. Το πρόγραμμα εργασίας εγκρίθηκε με απόφαση της Επιτροπής στις 16 Απριλίου 1999. Είναι διαρθρωμένο σύμφωνα με τους επιστημονικούς και τεχνικούς στόχους των ειδικών προγραμμάτων του ΚΚΕρ και λειτουργεί στο πλαίσιο των πόρων τους: 739 εκατομμύρια ευρώ για το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και 281 εκατομμύρια ευρώ για το πρόγραμμα της Ευρατόμ. Το πρόγραμμα εργασίας έχει ως γνώμονα τα ίδια τα έργα και βασίζεται σε λεπτομερή σχέδια έργων για συνολικά 101 έργα.

Για την προετοιμασία των σχεδίων των έργων τηρήθηκε μια διαδικασία εκτενών διαβουλεύσεων εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κάθε έργο παρουσιάστηκε στις ΓΔ - χρήστες κατά τη διάρκεια μιας ημερίδας που διοργανώθηκε το 1998. Στις αρχές του 1999 ακολούθησαν επαφές εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου μεταξύ του ΚΚΕρ και των υπηρεσιών της Επιτροπής. Κατ' αυτόν τον τρόπο ενσωματώθηκαν στο πρόγραμμα σχόλια των χρηστών σχετικά με τις ειδικές προτεραιότητες ΕΤΑ, τα παραδοτέα προϊόντα των έργων και τα χρονοδιαγράμματα. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με επίσημες διυπηρεσιακές διαβουλεύσεις και την έγκριση του προγράμματος εκ μέρους της Επιτροπής.

Η δομή των έργων του προγράμματος εργασίας του ΚΚΕρ έχει ως βάση τους κύριους άξονες του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου:

I. Εξυπηρέτηση του πολίτη

I.1. Προστασία των καταναλωτών

I.2. Προστασία στην ιατρική και την υγεία

I.3. Αποκόμιση οφελών από την κοινωνία των πληροφοριών

I.4. Ασφάλεια του πολίτη: ανθρωπογενείς και φυσικοί κίνδυνοι

II. Ενίσχυση της αειφόρου ανάπτυξης

II.1. Ενσωμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος στις υπόλοιπες πολιτικές της ΕΕ

II.2. Ρύπανση

II.3. Πλανητική αλλαγή

II.4. Ενέργεια και μεταφορές

II.5. Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και αλιεία

III. Στήριξη της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης

III.1. Απασχόληση, τεχνολογία και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα

III.2. Υποστήριξη προς το σύστημα του διεθνούς εμπορίου μέσω κατάρτισης προτύπων

III.3. Καινοτομία και μεταφορά τεχνολογίας

III.4. Διεύρυνση, προένταξη και διεθνής συνεργασία

IV. Πρόγραμμα εργασίας Ευρατόμ

IV.1. Ασφάλεια πυρηνικής σχάσης

IV.2. Έλεγχος πυρηνικών υλικών και πυρηνικών διασφαλίσεων

IV.3. Παροπλισμός και διαχείριση των αποβλήτων

Σημαντικό μέρος του προγράμματος αφορά υπηρεσίες που απορρέουν άμεσα από κανονισμούς της ΕΕ, όπως είναι οι δραστηριότητες του ευρωπαϊκού γραφείου χημικών ουσιών (ECB), του γραφείου για την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης (IPPCB) και του ευρωπαϊκού εργαστηρίου για τη ρύπανση του αέρα (ERLAP).

Το πρόγραμμα εργασίας του ΚΚΕρ έχει δύο οριζόντια χαρακτηριστικά:

* διερεύνηση των μελλοντικών τάσεων της σύγχρονης τεχνολογίας (π.χ. βιολογικές επιστήμες και κοινωνία των πληροφοριών) και κοινωνικοοικονομικών ζητημάτων, συμπεριλαμβανόμενης της απασχόλησης, της διεύρυνσης της ΕΕ και της περιοχής της Μεσογείου,

* δικτύωση με άλλους παράγοντες ΕΤΑ στην ΕΕ για τη δημιουργία προτύπων υλικών αναφοράς (μεθόδων, δεδομένων, υλικών και μετρήσεων) και εξασφάλιση της διαφάνειας της εσωτερικής αγοράς και του διεθνούς εμπορίου.

Η μορφή του προγράμματος εργασίας και η διαδικασία που επιλέχθηκε με στόχο τη στενή συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής συνιστούν σημαντικές αλλαγές σε σύγκριση με την προηγούμενη πρακτική. Το πρόγραμμα παρουσιάζει τα στοιχεία με τη μορφή μήτρας προκειμένου να απεικονίσει τον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει τις διάφορες πολιτικές και να προωθήσει τις διεπιστημονικές δραστηριότητες και τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων ινστιτούτων του ΚΚΕρ.

Για μεγαλύτερη ευελιξία, το πολυετές πρόγραμμα εργασίας αποτελείται από «ετήσια» προγράμματα εργασίας που αναθεωρούνται από το ΚΚΕρ και τις ΓΔ της Επιτροπής μια φορά ανά έτος, βάσει των εξελισσόμενων αναγκών και νέων προτεραιοτήτων.

Ο πίνακας 1 παρουσιάζει τις θεσμικώς προβλεπόμενες ερευνητικές δραστηριότητες που διεξάγονται στα οκτώ ινστιτούτα του ΚΚΕρ βάσει του προγράμματος εργασίας.

Πίνακας 1: Θεσμικώς προβλεπόμενες ερευνητικές δραστηριότητες του ΚΚΕρ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Ανάληψη έργου για τις υπηρεσίες της Επιτροπής

Το πρόγραμμα εργασίας του ΚΚΕρ είναι δομημένο σύμφωνα με τις προτεραιότητες των ΓΔ της Επιτροπής. Η συνεργασία με τις ΓΔ-πελάτες εξασφαλίστηκε με πολυάριθμες διμερείς συνεδριάσεις και επισημοποιήθηκε μέσω συμφωνιών συνεργασίας που έλαβαν τη μορφή μνημονίων συμφωνίας. Αυτά τα μνημόνια συμφωνίας παρέχουν το πλαίσιο των λειτουργικών σχέσεων των δύο υπηρεσιών, των αμοιβαίων υποχρεώσεων για διαβουλεύσεις και ανταλλαγή πληροφοριών, καθώς και της παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο και τα παραδοτέα προϊόντα των έργων του ΚΚΕρ.

Το 1999, το ΚΚΕρ υπέγραψε μνημόνια συμφωνίας με τη ΓΔ για τις Επιχειρήσεις, τη ΓΔ για το Περιβάλλον και τη ΓΔ για την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό. Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις για τη υπογραφή ενός μνημονίου συμφωνίας με τη ΓΔ για την Υγεία και την Προστασία του Καταναλωτή.

* Ομάδες προγραμμάτων - Μια νέα διοργανική προσέγγιση

Διεπιστημονική αντιμετώπιση

Το ΚΚΕρ θέσπισε ομάδες προγραμμάτων για να ομαδοποιήσει τα έργα που συνεισφέρουν σε ένα επακριβώς προσδιορισμένο επιστημονικό, τεχνολογικό ή κοινωνικό ζήτημα. Στόχος είναι η καλλιέργεια μιας διεπιστημονικής προσέγγισης με τη συγκέντρωση ερευνητικών ομάδων των διαφόρων ινστιτούτων του ΚΚΕρ, η αναβάθμιση της εικόνας του ΚΚΕρ και η ενίσχυση των σχέσεών του με τους πελάτες του. Οι ομάδες έργων μπορούν να λειτουργήσουν ως σημείο αναφοράς για τα υπό εξέταση ζητήματα. Μέχρι σήμερα, η ομαδοποίηση των έργων δεν επιβάρυνε τον προϋπολογισμό.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999, το ΚΚΕρ δημιούργησε τις ακόλουθες ομάδες έργων:

* Ηλεκτρονικό εμπόριο: εστίαση στην αξιοπιστία και σε πτυχές του ηλεκτρονικού εμπορίου που αφορούν τους καταναλωτές (IHCP, ISIS και IPTS).

* Εκπομπές και σχετικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και την υγιεινή του περιβάλλοντος: εστίαση στις διεργασίες των εκπομπών, τις καθαρές τεχνολογίες στον τομέα των μεταφορών και της αποτέφρωσης των αποβλήτων, τα χαρακτηριστικά των εκπομπών σε συνάρτηση με τις επιπτώσεις τους στην υγεία (EI, IAM, IHCP και IPTS).

* Πλανητική αλλαγή: εκπόνηση μοντέλων απομόνωσης άνθρακα και παρακολούθηση του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και τη βιόσφαιρα, καθαρές τεχνολογίες και επιπτώσεις στην ενεργειακή πολιτική (SAI, IPTS, EI, IAM).

* Τρόφιμα: εστίαση στην ασφάλεια των τροφίμων, μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης, στήριξη των οδηγιών για τη βιοτεχνολογία και ανάπτυξη προτύπων για την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας (IHCP, IRMM, IPTS).

* Γεωργο-περιβαλλοντικός τομέας: γεωλογικά δεδομένα διαστημικής προέλευσης, ολοκληρωμένες αξιολογήσεις και έλεγχος των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων (SAI, EI, ISIS, IPTS).

* Αντιμετώπιση της γήρανσης των αντιδραστήρων: ασφάλεια των εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας, επιπτώσεις της διεύρυνσης, ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας (IAM και ISIS).

Το πείραμα των ομάδων προγραμμάτων θα συνεχιστεί και κατά το επόμενο έτος και στα τέλη του 2000 θα διεξαχθεί μια εσωτερική αξιολόγηση των επιδόσεων και των επιπτώσεών του.

* Μη πυρηνικές ερευνητικές δραστηριότητες

Το μέρος του προγράμματος του ΚΚΕρ που αφορά τις μη πυρηνικές δραστηριότητες διευρύνεται σταθερά και σήμερα αποτελεί περίπου το 73% των συνολικών δραστηριοτήτων.

Σύμφωνα με την αποστολή του ΚΚΕρ, το έργο εστιάζεται σε ερευνητικά θέματα που αφορούν τομείς σημαντικούς για τη διαμόρφωση της πολιτικής, ήτοι τις ανησυχίες του πολίτη για την υγεία και την ασφάλεια, την αειφόρο ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα.

Αναλυτικά στοιχεία σχετικά με το έργο δίδονται στις ενότητες που αναφέρονται στο έργο των ινστιτούτων του ΚΚΕρ.

* Πυρηνικές ερευνητικές δραστηριότητες

Θεσμικώς προβλεπόμενο πρόγραμμα

Η ίδρυση του ΚΚΕρ πηγάζει από τη συνθήκη Ευρατόμ. Παρ' όλα αυτά, το ποσοστό του προϋπολογισμού που αφορά στην πυρηνική ενέργεια έχει πλέον μειωθεί στο 27%. Ενόψει της αλλαγής του πολιτικού και βιομηχανικού πλαισίου για την πυρηνική ενέργεια στην Ευρώπη αναπτύχθηκε μια στρατηγική για το πρόγραμμα Ευρατόμ του ΚΚΕρ στο οποίο δίδεται έμφαση στα ακόλουθα ζητήματα:

* δραστηριότητες διασφαλίσεων που περιλαμβάνουν την ανάπτυξη και τον χαρακτηρισμό καταλληλότητας εξοπλισμών, την εκπόνηση υλικών και μεθόδων αναφοράς καθώς και την κατάρτιση των επιθεωρητών

* έρευνα σχετικά με τη λειτουργική ασφάλεια σε περιπτώσεις γήρανσης πυρηνικών σταθμών, έρευνα σχετικά με τα στοιχεία των ακτινιδών με στόχο την εκπόνηση μελετών για την ασφάλεια του κύκλου καυσίμου.

Τα αντίστοιχα έργα εκτελούνται σε τέσσερα από τα ινστιτούτα του ΚΚΕρ, ήτοι στα ινστιτούτα IRMM, ITU, IAM και ISIS - το ITU είναι το ινστιτούτο που φέρει την κύρια ευθύνη για τις πυρηνικές δραστηριότητες του ΚΚΕρ.

Ο αντιδραστήρας υψηλής ροής (HFR)

Εφαρμογή μιας συμφωνίας Ευρατόμ

Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής (HFR) του Petten λειτουργεί υπό την ευθύνη της Επιτροπής βάσει της συμφωνίας Ευρατόμ/Κάτω Χωρών του 1961. Το ΚΚΕρ διεξάγει έρευνα στον Αντιδραστήρα Υψηλής Ροής για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας βάσει τετραετών συμπληρωματικών ερευνητικών προγραμμάτων.

Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής λειτουργεί υπό την εποπτεία των Κάτω Χωρών, της Γερμανίας και της Γαλλίας. Κάθε εταίρος εγγυάται ένα ποσοστό της απαιτούμενης χρηματοδότησης. Στις 2 Δεκεμβρίου 1999 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών (Έρευνας) ένα νέο τετραετές πρόγραμμα (2000 έως 2003).

Το πρόγραμμα του Αντιδραστήρα Υψηλής Ροής αφορά τόσο την ασφάλεια των υπαρχόντων αντιδραστήρων όσο και την ανάπτυξη ασφαλέστερων αντιδραστήρων και νέων καυσίμων.

Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής χρησιμοποιείται επίσης ολοένα και περισσότερο προς υποστήριξη δραστηριοτήτων στον τομέα της ιατρικής. Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής παράγει ισότοπα για ποσοστό που υπερβαίνει το 60% των δέκα εκατομμυρίων ιατρικών διαγνώσεων που πραγματοποιούνται ετησίως στην Ευρώπη. Η ποιότητα και η αξιοπιστία της λειτουργίας του καθιστά τον Αντιδραστήρα Υψηλής Ροής απόλυτα απαραίτητο για τις ευρωπαϊκές φαρμακευτικές εταιρίες σε αυτόν τον τομέα. Επιπλέον, η θέση του αντιδραστήρα επιτρέπει την ταχεία αποστολή των ιατρικών του προϊόντων στα ευρωπαϊκά ιατρικά κέντρα, γεγονός που είναι ζωτικής σημασίας, δεδομένης της βραχείας διάρκειας ζωής των περισσοτέρων ισοτόπων που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής χρησιμοποιείται επίσης και από μια σύμπραξη ευρωπαϊκών κέντρων που αναπτύσσουν μια νέα θεραπευτική αγωγή των καρκίνων του εγκεφάλου η οποία βασίζεται σε τεχνικές της θεραπείας μέσω δέσμευσης νετρονίων βορίου (BNCT). Ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής υποστηρίζει επίσης και άλλες σχετικές με την ιατρική έρευνες, όπως η παραγωγή νέων ισοτόπων, η ανάπτυξη άλλων τεχνικών εφαρμογών της θεραπείας του καρκίνου μέσω δέσμευσης νετρονίων βορίου και τα νέα προϊόντα για την ανοσοθεραπεία με σωματίδια α, καθώς και μελέτες σχετικά με υλικά για προθέσεις (τεχνητά μέλη).

Παροπλισμός πυρηνικών εγκαταστάσεων

Εγκαταστάσεις παλαιάς τεχνολογίας

Κατά την περίοδο 1960-62, στο πλαίσιο της συνθήκης Ευρατόμ, υπεγράφησαν μεταξύ της Κοινότητας, της Γερμανίας, του Βελγίου, της Ιταλίας και των Κάτω Χωρών συμφωνίες περί εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας. Στις δύο τελευταίες περιπτώσεις, οι εθνικές εγκαταστάσεις πυρηνικής ενέργειας μεταβιβάστηκαν στην Κοινότητα και δημιουργήθηκαν υποδομές για την ανάπτυξη του τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Ορισμένες από αυτές τις εγκαταστάσεις εξακολουθούν να είναι σε χρήση και σήμερα. Ορισμένες από αυτές δεν λειτουργούν πια - σε ορισμένες περιπτώσεις για περισσότερα από 20 χρόνια - και οι περισσότερες από αυτές είναι πλέον παλαιάς τεχνολογίας.

Το ΚΚΕρ κατήρτισε ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο δράσης για τον παροπλισμό των δικών του εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας. Το σχέδιο αυτό χωρίζεται σε τρία μέρη:

1. Διαχείριση των αποβλήτων που έχουν προκύψει από τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Το στάδιο αυτό περιλαμβάνει επίσης την ασφαλή συντήρηση εγκαταστάσεων παλαιάς τεχνολογίας και τη βελτίωση των εγκαταστάσεων που είναι απαραίτητες για το χειρισμό, την απορρύπανση, επεξεργασία και την αποθήκευση των στερεών και υγρών αποβλήτων.

2. Αποξήλωση εγκαταστάσεων που δεν λειτουργούν πλέον, όπως αντιδραστήρων και εργαστηρίων. Αυτή η διαδικασία θα δημιουργήσει νέα απόβλητα που θα πρέπει επίσης να υποβληθούν σε επεξεργασία.

3. Αξιολόγηση των πόρων που απαιτούνται για τη μελλοντική διάλυση των εγκαταστάσεων πυρηνικής ενέργειας που λειτουργούν ακόμη, όπως το κύκλοτρο στην Ispra, τα θερμά στοιχεία του ITU στην Καρλσρούη και ο Αντιδραστήρας Υψηλής Ροής στο Petten.

Το πρόγραμμα αυτό ανακοινώθηκε από το Συμβούλιο στις 20 Μαίου 1999 και εγκρίθηκε επίσημα στις 2 Δεκεμβρίου 1999 (COM(1999) 114 τελικό).

* Συντονισμός διαστημικών δραστηριοτήτων

Από το 1997, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε συγκεκριμένες δράσεις για το συντονισμό των ευρωπαϊκών διαστημικών προσπαθειών και των πολιτικών της ΕΕ. Για το σκοπό αυτό, ο Γενικός Διευθυντής του ΚΚΕρ έλαβε εντολή να βελτιώσει τις δραστηριότητες και τις επαφές των υπηρεσιών της Επιτροπής τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, ιδίως όσον αφορά στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA).

Η μονάδα συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων που υπάγεται άμεσα στο Γενικό Διευθυντή του ΚΚΕρ, οργανώνει, διευθύνει και υποστηρίζει τη διυπηρεσιακή ομάδα συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων (SCG) καθώς επίσης και τη διαστημική συμβουλευτική ομάδα (SAG) της Επιτροπής που συγκεντρώνει τις υπηρεσίες της Επιτροπής, τους διαστημικούς εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος, την ευρωπαϊκή οργάνωση για την εκμετάλλευση μετεωρολογικών δορυφόρων (Eumetsat) και τη ΔΕΕ (Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση). Η διαστημική συμβουλευτική ομάδα είναι ο συμβουλευτικός φορέας για τη διευκόλυνση της πολιτικής συζήτησης και την επίτευξη συναίνεσης όσον αφορά τις μελλοντικές δραστηριότητες. Η μονάδα ενθαρρύνει τη συζήτηση μέσω μελετών και εγγράφων πολιτικής.

Τον Ιούνιο του 1999, η Επιτροπή εξέδωσε το έγγραφο εργασίας «Προς μια συνεκτική ευρωπαϊκή προσέγγιση για το διάστημα» [SEC(1999)789] που συντάχθηκε από τη μονάδα συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων υπό την εποπτεία του Γενικού Διευθυντή και με τη συνδρομή της ομάδας συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων. Αυτό το έγγραφο της Επιτροπής είχε ως άμεσο αποτέλεσμα να συμπεριληφθεί για πρώτη φορά το 'διάστημα' στις συζητήσεις του Συμβουλίου Υπουργών της ΕΕ, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου για την έρευνα της 2ας Δεκεμβρίου 1999.

Η μονάδα συντονισμού των διαστημικών δραστηριοτήτων εξέδωσε επίσης τα ακόλουθα έγγραφα το 1999:

* Joint Report on the Synergy between the European Community and the European Space Agency (SAG/99/1).

* Global Monitoring for Environment and Security (SAG/99/3).

* Compendium of Space-technology application Projects in the 4th Framework Programme (EUR 18971).

* Conclusions of the Industry High-Level Panel Space (Μάιος 1999).

Άνοιγμα προς τις χώρες σε προενταξιακό στάδιο

Κατά τη διάρκεια μιας ad-hoc συνεδρίασης με τη συμμετοχή αντιπροσώπων των 11 υποψηφίων χωρών σε προενταξιακό στάδιο, η οποία διοργανώθηκε στην Ispra στις 19 Μαρτίου 1999, εγκρίθηκε η στρατηγική του ΚΚΕρ στο πλαίσιο της πρόσφατης σύνδεσης αυτών των χωρών με το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο. Η στρατηγική αποτελείται από πέντε στοιχεία:

1. κατάρτιση κοινών ερευνητικών έργων και θεματικών δικτύων, με ιδιαίτερη αναφορά στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο προγραμμάτων της ΕΕ,

2. προώθηση της μεταφοράς του κοινοτικού κεκτημένου όσον αφορά στο ΚΚΕρ. Τα σχετικά κείμενα διατίθενται στα διάφορα γραφεία και δίκτυά του που εφαρμόζουν τη νομοθεσία της ΕΕ, ιδίως στον τομέα του περιβάλλοντος,

3. παροχή πρόσβασης σε πειραματικές εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις, είναι μοναδικές στην Ευρώπη,

4. φιλοξενία επιστημόνων και υποτρόφων από χώρες σε προενταξιακό στάδιο,

5. διοργάνωση διασκέψεων, επισκέψεων και ημερίδων ενημέρωσης στις χώρες σε προενταξιακό στάδιο και διάδοση πληροφοριών σχετικά με το ΚΚΕρ.

Σύμφωνα με αυτή τη στρατηγική, το ΚΚΕρ δημιούργησε πολυάριθμες ερευνητικές κοινοπραξίες με οργανώσεις των υποψηφίων προς ένταξη χωρών σε συγκεκριμένους τομείς και διοργάνωσε ειδικές ημερίδες σχετικά με ζητήματα της διεύρυνσης.

Διεθνείς σχέσεις

Τον Μάρτιο του 1999, το ΚΚΕρ έκανε παρουσίαση στο Συμβούλιο των αποτελεσμάτων της νέας του αποστολής στις διεθνείς του σχέσεις. Η ομάδα έρευνας θεώρησε ομόφωνα ευπρόσδεκτη τη νέα στρατηγική, βάσει της οποίας το ΚΚΕρ θα εστιάσει τις διεθνείς του δραστηριότητες στους τομείς προτεραιότητας του προγράμματος εργασίας και σε περιορισμένο αριθμό χωρών, και ιδίως την ΚΑΚ, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Γενικός Διευθυντής πραγματοποίησε αποστολές στην Ιαπωνία και στην Κορέα την άνοιξη και επισκέφθηκε τις ΗΠΑ το φθινόπωρο. Κατά τη διάρκεια αυτής της τελευταίας επίσκεψης, υπεγράφη συμφωνία με την αμερικανική ρυθμιστική επιτροπή πυρηνικών (Nuclear Regulatory Commission) για την πυρηνική ασφάλεια. Αποφασίστηκε επίσης να επισημοποιηθεί η υφισταμένη συνεργασία μεταξύ του ΚΚΕρ και της FDA των ΗΠΑ, μέσω μιας ρύθμισης εφαρμογής με το Κοινό Ινστιτούτο Ασφάλειας των Τροφίμων και της Διατροφής (Joint Institute for Food SAfety and Nutrition - JIFSAN), και να διευρυνθεί το πεδίο της παρούσας συνεργασίας με το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ όσον αφορά τις πυρηνικές διασφαλίσεις, ώστε να συμπεριληφθούν πυρηνικές τεχνολογίες, με χωριστή νέα συμφωνία. Παρόμοια απόφαση ελήφθη στο Τόκιο με το JAERI.

Επιπλέον της υπογραφής της συμφωνίας Αργεντινής/Ευρατόμ, το ΚΚΕρ υπέγραψε συμφωνία με τον Αργεντινο-βραζιλιανό οργανισμό παρακολούθησης της διαχείρισης και ελέγχου πυρηνικών υλικών (ABACC) στον τομέα των πυρηνικών διασφαλίσεων, η οποία καλύπτει κάθε πιθανή συνεργασία μεταξύ των δύο μοναδικών συστημάτων διασφαλίσεων.

Με τη Ρωσία, στο πλαίσιο του προγράμματος TACIS, συνεχίστηκε η υλοποίηση εκτελουμένων έργων στον τομέα των πυρηνικών διασφαλίσεων, αλλά με νέα έμφαση στη διαχείριση πλουτωνίου. Στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας, η συμμετοχή του ΚΚΕρ αυξήθηκε σημαντικά, όταν η "Κοινή Υπηρεσία Εξωτερικών Σχέσεων" (SCR) ζήτησε πλήρη επανεξέταση των 14 μεγάλων «επιτόπιων» έργων και τη διοργάνωση στην Ispra της πρώτης τεχνικής ημερίδας του TACIS μεταξύ της Επιτροπής, των ρωσικών αρχών και των βιομηχανικών εταίρων, τόσο από ρωσικής, όσο και ευρωπαϊκής πλευράς. Η επιτυχία αυτής της τεχνικής ημερίδας (TTW), η οποία έλαβε χώρα τον Ιούνιο, επιβεβαίωσε τον ρόλο του ΚΚΕρ, όπως τονίστηκε και από τις ρωσικές αρχές κατά τη συνάντηση της εποπτικής ομάδας του TACIS το 99.

Το ΚΚΕρ ως εταίρος σε δίκτυα

Διατήρηση της ποιότητας και της ανεξαρτησίας

Οι κοινοτικές πολιτικές είναι πολύπλοκες και πολυσύνθετες, καλύπτοντας ένα διευρυνόμενο φάσμα ζητημάτων. Οι πόροι και οι δεξιότητες που απαιτούνται για τη στήριξη της γνώσης υπερβαίνουν τις δυνατότητες που το ΚΚΕρ διαθέτει ή ενδέχεται να διαθέτει στο μέλλον. Κατά συνέπεια, προκειμένου να παράσχει ανεξάρτητη επιστημονική και τεχνική εμπειρογνωμοσύνη, το ΚΚΕρ πρέπει να είναι σε θέση να αξιοποιεί εξωτερικές «ομάδες ικανοτήτων» και να εξακολουθεί να διασφαλίζει ότι τα αποτελέσματα ανταποκρίνονται στα απαιτούμενα πρότυπα ποιότητας και ανεξαρτησίας.

Ολοένα και περισσότερο, το ΚΚΕρ θα μοιράζεται την ευθύνη της παροχής γνώσεων με τα κράτη μέλη. Γύρω από αυτόν τον άξονα έχουν ήδη αρχίσει διαπραγματεύσεις πολυάριθμων συμφωνιών με εθνικούς ερευνητικούς οργανισμούς, όπως ο Οργανισμός Εφαρμοσμένης Επιστημονικής Έρευνας των Κάτω Χωρών (TNO) και ο Οργανισμός Αξιολόγησης και Έρευνας για Αμυντικά Θέματα (DERA) του Ηνωμένου Βασιλείου.

Υπεγράφησαν επίσης μνημόνια συμφωνίας με ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Αξιολόγησης των Φαρμακευτικών Προϊόντων (EMEA). Η συμφωνία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος καλύπτει την επιστημονική και τεχνική συνεργασία στον τομέα του περιβάλλοντος, με ιδιαίτερη έμφαση σε ζητήματα όπως η αλλαγή του κλίματος, η παρακολούθηση των χημικών ουσιών και των επιπτώσεών τους στο περιβάλλον και η προστασία των φυσικών πόρων της Ευρώπης, του διαστήματος και των χερσαίων εκτάσεων. Η συμφωνία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Αξιολόγησης των Φαρμακευτικών Προϊόντων αφορά την ανάπτυξη και τη βελτίωση της αξιοποίησης διαφόρων πρωτοβουλιών τηλεματικής για τη στήριξη του ρυθμιστικού πλαισίου στον φαρμακευτικό τομέα.

Όσον αφορά τις σχέσεις του με τη βιομηχανία, το ΚΚΕρ έχει υιοθετήσει μια προσέγγιση ευνοϊκή προς τις αντιπροσωπευτικές ομάδες βιομηχανιών και όχι προς τις μεμονωμένες εταιρίες, προκειμένου να διατηρήσει την ανεξαρτησία του στην προσπάθεια στήριξης της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Το 1999 ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με ευρωπαϊκά βιομηχανικά δίκτυα, όπως το EUCAR (αυτοκινητοβιομηχανία) και το CONCAWE (βιομηχανία πετρελαίου) για κοινή δράση σχετικά με τις εκπομπές των οχημάτων.

Κατά τη διάρκεια του έτους, το ΚΚΕρ προέβη σε αναθεώρηση όλων των έργων του που αφορούν την τυποποίηση στα πλαίσια της συμφωνίας συνεργασίας που υπεγράφη το 1998 με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης (CEN). Στο θέμα της τυποποίησης αφιερώθηκε επίσης μια ειδική έκδοση της Έκθεσης του IPTS. Τον Ιούνιο διοργανώθηκε από κοινού με τις τεχνικές επιτροπές CEN σεμινάριο με θέμα την ανάλυση του κύκλου ζωής. Πραγματοποιήθηκε επίσης και μια κοινή ημερίδα ΚΚΕρ-CEN για τα περιβαλλοντικά πρότυπα.

Σε συνεργασία με τις μεσογειακές χώρες-εταίρους, πολλά έργα του ΚΚΕρ εξετάζουν ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας για την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της ευρωμεσογειακής περιφέρειας - όπως είναι π.χ. τα ύδατα, η ενέργεια, η χωροταξία και οι επισιτιστικοί πόροι. Το έργο εκτελείται για παροχή άμεσης υποστήριξης στις ευρωμεσογειακές διακυβερνητικές επιτροπές επιστήμης και τεχνολογίας, καθώς και για τη βιομηχανική συνεργασία μέσω των αρμοδίων υπηρεσιών της Επιτροπής. Μεταξύ των προβλημάτων που εξετάστηκαν στην πρώτη σειρά ημερίδων εμπειρογνωμόνων που διοργανώθηκαν το 1999 περιλαμβάνονται η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, ο ζαχαρώδης διαβήτης, η παραγωγή τροφίμων (σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Προστασίας της Υγείας και των Καταναλωτών) καθώς και η τεχνολογία και η τηλεανίχνευση για τη γεωργία (σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Διαστημικών Εφαρμογών).

Ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες

Στόχος το 15%

Η απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με το ειδικό πρόγραμμα του ΚΚΕρ αναφέρει ότι στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, το ΚΚΕρ θα συνεχίσει τις προσπάθειές του για την ανάπτυξη ανταγωνιστικώς διεξαγόμενων δραστηριοτήτων. Το Διοικητικό Συμβούλιο έθεσε ως προσωρινό στόχο το 15 % για την περίοδο 1999-2002. Το ποσοστό αυτό είναι λίγο μικρότερο από εκείνο του προηγούμενου προγράμματος και εντάσσεται στο πλαίσιο της ευθυγράμμισης των κύριων δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ που αφορούν τη στήριξη των πολιτικών της ΕΕ.

Οι ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες περιλαμβάνουν ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες εργασίες που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δράσεις επιμερισμένης δαπάνης με εξωτερικούς οργανισμούς έρευνας και εργασίες για λογαριασμό τρίτων από το χώρο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Κύριος στόχος της συμμετοχής του ΚΚΕρ είναι η διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου επαγγελματισμού με την εξυπηρέτηση απαιτητικών πελατών, τη συγκριτική αξιολόγηση με εξωτερικούς εταίρους ή την απόκτηση νέων ικανοτήτων μέσω της συνεργασίας. Η επιλογή των έργων βασίζεται στα κριτήρια της συνεκτικότητας (συμπλήρωση των θεσμικώς προβλεπόμενων δραστηριοτήτων) και της προστιθέμενης αξίας - παροχή ειδικής εμπειρογνωμοσύνης ή «ευρωπαϊκό ενδιαφέρον».

Το ΚΚΕρ συμμετέχει μόνο αν το αιτούμενο έργο ή υπηρεσία συνδέεται με την αποστολή του. Σέβεται την αρχή της επικουρικότητας και για το λόγο αυτό δεν παρέχει υπηρεσίες όταν αυτές παρέχονται αποτελεσματικότερα σε εθνικό επίπεδο.

Κατά το πρώτο έτος της εφαρμογής του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου, όλα τα ινστιτούτα συμμετείχαν στις πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για δράσεις επιμερισμένης δαπάνης, με την υποβολή άνω των 250 έργων. Μέχρι την 1η Νοεμβρίου 1999 δεν ήταν διαθέσιμα τα τελικά αποτελέσματα, αναμενόταν ωστόσο ότι περισσότερες από 80 προτάσεις θα ήταν επιτυχείς.

Μεταφορά τεχνολογίας

Στα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας για τη Μεταφορά Τεχνολογίας (ETTI) και χρηματοδοτήθηκαν με κεφάλαια εκτός του προϋπολογισμού των θεσμικώς διεξαγόμενων δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ, περιλαμβάνονται ένα πρόγραμμα επιχειρηματικής κατάρτισης, ένα «διευρυμένο φυτώριο επιχειρήσεων» για την ενίσχυση της ανάπτυξης παράγωγων έργων και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στα εργαστήρια του ΚΚΕρ, καθώς και η σύσταση ενός ταμείου κεφαλαίων εκκίνησης - του Ταμείου Μεταφοράς Τεχνολογίας.

Η επιχειρηματική κατάρτιση σχεδιάστηκε για ερευνητές που απασχολούνται από το ΚΚΕρ με συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Πραγματοποιήθηκε σχετικό πιλοτικό πρόγραμμα με 20 ερευνητές που επιλέχθηκαν μεταξύ 35 αιτούντων. Κατά τη διάρκεια 18 ημερίδων (200 ώρες κατάρτισης που παρασχέθηκε από επαγγελματίες των κρατών μελών) έγιναν εισηγήσεις για βασικά θέματα διαχείρισης και καλύφθηκαν όλα τα στάδια του επιχειρηματικού σχεδιασμού, από τις μελέτες σκοπιμότητας και τη χρηματοδότηση ως τα πρακτικά βήματα προς την έναρξη λειτουργίας. Τρεις από τους συμμετέχοντες εκπονούν επί του παρόντος επιχειρηματικά σχέδια για παράγωγα έργα.

Η επιτυχής αξιοποίηση της τεχνολογίας περιλαμβάνει την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας των αποτελεσμάτων, την αξιολόγηση των δυνατοτήτων της τεχνολογίας και τον προσδιορισμό ενδιαφερομένων εταίρων. Το 1999 υποβλήθηκαν 11 αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και συντάχθηκαν άλλες 12. Συνεχίστηκε η τήρηση και ενημέρωση του χαρτοφυλακίου μεταφοράς τεχνολογίας, που περιλαμβάνει περίπου 50 τεκμηριωμένες τεχνολογίες. Πραγματοποιήθηκαν επαφές και συζητήσεις για την υπογραφή σημαντικού αριθμού συμφωνιών για χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης.

Ιδιωτική χρηματοδότηση για κεφάλαια εκκίνησης

Το 1999 αναπτύχθηκε το εννοιολογικό πλαίσιο βάσει του οποίου ιδιωτικοί φορείς επενδύουν 50% των κεφαλαίων τους ως κεφάλαια εκκίνησης προκειμένου να επωφεληθούν από έργα του ΚΚΕρ. Τα κεφάλαια του ταμείου (στόχος 20 εκατομμύρια ευρώ) δεν προορίζονται μόνο για επενδύσεις που αφορούν τη σύσταση νέων εταιριών αλλά και τη μεταφορά τεχνολογίας προς υφιστάμενες εταιρίες. Μετά από εκτενείς διαβουλεύσεις με περισσότερους από 100 φορείς που συμμετέχουν στο ταμείο, υπήρξε μεγάλη ανταπόκριση στην πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με υποψήφια εταιρία που επιλέχθηκε μέσω ανοικτής πρόσκλησης.

Ολοκληρώθηκε η κατάρτιση ενός σχεδίου έργου που αφορά το «φυτώριο επιχειρήσεων» και τη «μεταφορά τεχνολογίας» του ECIS (Ευρωπαϊκό Κέντρο Καινοτομίας και Παραγώγων Έργων). Το φυτώριο επιχειρήσεων παρέχει σε επιλεγμένα παράγωγα έργα του ΚΚΕρ συμβουλευτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες κατάρτισης σχετικά με την εκπόνηση επιχειρηματικών σχεδίων και την προετοιμασία των πρακτικών βημάτων για τις δραστηριότητες πριν από τη νομική σύσταση μιας νέας εταιρίας. Η λειτουργία μεταφοράς τεχνολογίας εξυπηρετεί τον προσδιορισμό, τη φιλοξενία και την παροχή συμβουλών σε καινοτομικές ΜΜΕ (μικρομεσαίες επιχειρήσεις) των κρατών μελών για τη μεταφορά τεχνολογίας από το ΚΚΕρ. Η χρηματοδότηση του ECIS συμφωνήθηκε με τη ΓΔ για την Περιφερειακή Πολιτική στα τέλη του 1999 και το κέντρο αναμένεται να λειτουργήσει στα μέσα του 2000.

Το ΚΚΕρ συντονίζει επίσης το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφοράς Τεχνολογίας (ETTN), ένα πιλοτικό έργο για τις πρώην ΓΔ III, XIII και XXIII που αφορά τη χρήση τεχνολογιών ενημέρωσης και επικοινωνίας για την προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας προς τις ΜΜΕ σε γεωγραφικά απομακρυσμένες περιοχές. Στόχος του είναι η επίσπευση της διακρατικής μεταφοράς τεχνολογίας και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ μέσω της διευκόλυνσης της πρόσβασης σε φορείς εμπειρογνωμοσύνης. Κεντρικό ρόλο στον προσδιορισμό των απαιτήσεων των ΜΜΕ παίζουν οργανώσεις διαμεσολάβησης. Στο δίκτυο συμμετέχουν περισσότερες από 300 ΜΜΕ και έχουν ξεκινήσει δράσεις διακρατικής μεταφορά τεχνολογίας. Αναλυτικές πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην ηλεκτρονική διεύθυνση του ETTN http://ettn.jrc.it.

Παράγωγα έργα δημόσιας έρευνας

Το ΚΚΕρ συμμετείχε σε μια κοινοπραξία που επιλέχθηκε στα πλαίσια μιας νέας πρότασης υπό το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο για την προώθηση των παραγώγων έργων της δημόσιας έρευνας. Αντιπροσωπεύει περίπου 60.000 Ευρωπαίους ερευνητές και στους εταίρους συμπεριλαμβάνονται η γαλλική επιτροπή πυρηνικής ενέργειας (CEA), το ευρωπαϊκό κέντρο πυρηνικής έρευνας (CERN), το εθνικό κέντρο επιστημονικής έρευνας της Γαλλίας (CNRS), το εθνικό κέντρο μικροηλεκτρονικής της Ισπανίας (CSIC-CNM) και ο οργανισμός αξιολόγησης και έρευνας για αμυντικά θέματα (DERA). Στόχος είναι η αξιοποίηση της εμπειρογνωμοσύνης και των διεθνών δικτύων των εταίρων για τη στήριξη παράγωγων έργων και την παροχή βοήθειας για τη δημιουργία ενός συνόλου πρότυπων έργων που θα προβάλλουν τη δραστηριότητα αυτή.

Επικοινωνία με το κοινό

Η στρατηγική επικοινωνίας του ΚΚΕρ που εγκαινιάστηκε το 1998, συνεχίστηκε κατά το 1999 προκειμένου να αναβαθμιστεί η προβολή των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ στα ΜΜΕ και στο ιδιαίτερο κοινό - στόχο του ΚΚΕρ, καθώς επίσης και στο ευρύ κοινό. Η εκτενής κάλυψη του ΚΚΕρ στα διάφορα ΜΜΕ και ιδίως στον Τύπο και σε ραδιοφωνικές/τηλεοπτικές εκπομπές απέδωσε σημαντικά και θετικά αποτελέσματα.

Σύσταση της Ειδικής Μονάδας Πληροφόρησης και Δημοσίων Σχέσεων

Η ένταξη των δραστηριοτήτων επικοινωνίας στη βασική πολιτική και το επιστημονικό έργο του ΚΚΕρ επιτεύχθηκε με τη σύσταση μιας Ειδικής Μονάδας Πληροφόρησης και Δημοσίων Σχέσεων που είναι υπεύθυνη για το συνολικό συντονισμό της στρατηγικής επικοινωνίας του ΚΚΕρ.

Αυξημένη προβολή

Κατά το τελευταίο έτος, το ΚΚΕρ διοργάνωσε και συμμετείχε σε μια σειρά εκδηλώσεων, συμπεριλαμβανομένων συνεδρίων, σεμιναρίων και επιστημονικών ημερίδων. Αυτές οι δραστηριότητες συνέβαλαν στην ενίσχυση της προβολής του ΚΚΕρ στο διεθνές επιστημονικό κοινό, καθώς και στον Τύπο γενικού και εξειδικευμένου ενδιαφέροντος. Σε αυτή τη δημοσιότητα συνέβαλαν και τα πολυάριθμα βραβεία που απονεμήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους σε μέλη του προσωπικού του ΚΚΕρ.

Το ΚΚΕρ είχε ένα μεγάλο περίπτερο στην εναρκτήρια εκδήλωση του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Έσσεν της Γερμανίας το Φεβρουάριο του 1999. Η εκδήλωση χρησίμευσε για την έναρξη επικοινωνίας με τον Τύπο σε όλα τα επίπεδα.

Το ΚΚΕρ συμμετείχε στο δεύτερο παγκόσμιο συνέδριο επιστημονικής δημοσιογραφίας της Βουδαπέστης, τον Ιούλιο. Περισσότεροι από 146 επιστημονικοί συντάκτες από 29 χώρες συγκεντρώθηκαν προκειμένου να συζητήσουν το ρόλο των συντακτών του επιστημονικού Τύπου στον τομέα της δημοσίευσης επιστημονικών θεμάτων. Το ΚΚΕρ είχε έναν εκθεσιακό χώρο στον οποίο εκτέθηκε ενημερωτικό υλικό, αφίσες και ενημερωτικοί φάκελοι για τους αντιπροσώπους του Τύπου.

Περισσότερα από 550 στελέχη της βιομηχανίας, των ερευνητικών οργανισμών και των εθνικών και διεθνών αρχών συμμετείχαν στο συνέδριο για την ποιότητα του αέρα που διοργάνωσε το ΚΚΕρ από κοινού με τη ΓΔ για το Περιβάλλον και το Fondazione Mangeri τον Μάιο στη Βενετία.

Μια άλλη σημαντική διεθνής εκδήλωση που συγκέντρωσε περίπου 800 επιστήμονες, διοργανώθηκε από το ευρωπαϊκό κέντρο για την αξιολόγηση εναλλακτικών μεθόδων (ECVAM) στη Μπολόνια της Ιταλίας από τις 29 Αυγούστου έως τις 2 Σεπτεμβρίου 1999. Το 3ο παγκόσμιο συνέδριο ασχολήθηκε με το θέμα «Εναλλακτικές μέθοδοι και χρήση πειραματόζωων στις βιολογικές επιστήμες».

Το ΚΚΕρ παρουσίασε το πρόγραμμα εργασίας του για το πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο στους εταίρους του στον τομέα της έρευνας, τις αρχές και τους συνεργάτες της Επιτροπής κατά τη διάρκεια του διεθνούς σεμιναρίου «Επιστημονική και τεχνολογική στήριξη των ευρωπαϊκών πολιτικών - προς μια νέα εταιρική σχέση» που διοργανώθηκε το Μάρτιο στις εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ στην Ispra. Μια σχετική με το σεμινάριο ειδική εκδήλωση που απευθυνόταν στις συνδεδεμένες χώρες έδωσε τη δυνατότητα στους αντιπροσώπους των ΧΑΚΕ (χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης) να διευρύνουν τις γνώσεις τους σχετικά με τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ.

Το προσωπικό του ΚΚΕρ κέρδισε πολλά σημαντικά βραβεία το 1999. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

* η Elke Anklam και ο Joerg Stroka (IHCP) που έλαβαν τη διάκριση Associate Referee για το έτος 1999 από την ένωση αναγνωρισμένων αναλυτικών χημικών,

* ο Aloοs Sieber (SAI) που έγινε Συνεργάτης του Ινστιτούτου Ηλεκτρολόγων και Ηλεκτρονικών Μηχανικών για τη συμβολή και το πρωτοποριακό έργο του στον τομέα της τηλεανίχνευσης μικροκυμάτων,

* οι Maurice Whelan και Colin Forno (ISIS) στους οποίους απονεμήθηκε το βραβείο Metrology for World Class Manufacturing Award 1999 - Innovative Metrology in the UK για το έργο τους στον τομέα της οπτικής συμβολομετρίας.

Σειρά δημοσιεύσεων

Κατά τη διάρκεια του έτους δρομολογήθηκαν πολλές νέες δημοσιεύσεις γενικoύ και επιστημονικού ενδιαφέροντος που απευθύνονταν σε κοινό-στόχο με διαφορετικά ενδιαφέροντα, συμπεριλαμβανομένων και των ακολούθων:

* Επιστολή του ΚΚΕρ, που απεστάλη στους υπεύθυνους για τη χάραξη της ευρωπαϊκής πολιτικής.

* Το ΚΚΕρ τον (μήνα), εσωτερικό μηνιαίο ενημερωτικό φυλλάδιο για το προσωπικό του ΚΚΕρ όλων των εγκαταστάσεων.

* Το ενημερωτικό φυλλάδιο Κοινό Κέντρο Ερευνών παρέχει μια γενική επισκόπηση των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ.

* Το ενημερωτικό φυλλάδιο Εξυπηρέτηση του Πολίτη εστιάζεται στις δραστηριότητες του ΚΚΕρ που παρέχουν άμεση εξυπηρέτηση στους πολίτες της Ευρώπης.

* Ένα εταιρικό βίντεο με θέμα το ΚΚΕρ που περιλαμβάνει μια γενική παρουσίαση και επιμέρους θέματα που αναφέρονται σε κάθε ινστιτούτο.

* Μια νέα ηλεκτρονική έκδοση με τίτλο 'viewcard' (ένα CD-ROM) σχετικά με τις δραστηριότητες του ΚΚΕρ.

Μεγάλος αριθμός επισκέψεων

Οι διάφορες εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ δέχθηκαν πολλούς επισκέπτες, μεταξύ άλλων και εξέχουσες προσωπικότητες από τον κόσμο της πολιτικής και της βιομηχανίας. Η επίσκεψη του Philippe Busquin στην εγκατάσταση της Ispra τον Οκτώβριο 1999, αμέσως μετά την ανάληψη εκ μέρους του της διεύθυνσης της ΓΔ για την Έρευνα και του ΚΚΕρ, απετέλεσε την αφετηρία της περιοδείας του Επιτρόπου σε όλες τις εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ - επόμενος σταθμός είναι το Ινστιτούτου Προηγμένων Υλικών στο Petten το Δεκέμβριο.

Πολλοί δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν το ΚΚΕρ για συνεντεύξεις με μέλη του προσωπικού καθώς και για να κινηματογραφήσουν διάφορα έργα. Περίπου 60 τηλεοπτικά προγράμματα και περιοδικά στα κράτη μέλη παρουσίασαν θέματα σχετικά με έργα του ΚΚΕρ. Διοργανώθηκαν δέκα συνεντεύξεις Τύπου και εκδηλώσεις ενημέρωσης για τα ΜΜΕ.

Τις επιμέρους εγκαταστάσεις του ΚΚΕρ επισκέφθηκαν περισσότεροι από 10.000 επισκέπτες στο πλαίσιο διαφόρων εκδηλώσεων, συμπεριλαμβανομένων συνεδριάσεων, συνεδρίων ή επισκέψεων σε εργαστήρια από αντιπροσώπους της βιομηχανίας, των πανεπιστημίων και άλλων ενδιαφερομένων μερών.

Το ΚΚΕρ σε αριθμούς

* Προσωπικό

Το προσωπικό του ΚΚΕρ (άνδρες και γυναίκες) αποτελείται από τις ακόλουθες κατηγορίες:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Από το προαναφερόμενο σύνολο, περίπου 1600 άτομα μπορούν να θεωρηθούν ως επιστημονικό προσωπικό, εκ των οποίων περίπου 400 απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου (1-3 έτη).

Επειδή οι ανάγκες του ΚΚΕρ για ειδικευμένο προσωπικό αυξήθηκαν με την πάροδο του χρόνου, η αρχή η αρμόδια για τον προϋπολογισμό αύξησε τον αριθμό του κύριου επιστημονικού προσωπικού (βαθμού Α) προκειμένου να αυξηθεί το προσωπικό πανεπιστημιακού επιπέδου. Η τροποποίηση αυτή που εφαρμόστηκε στις αρχές του 1999 επέτρεψε την πρόσληψη έκτακτου προσωπικού βαθμού Α. Το 1999 συνεχίστηκε εφαρμογή της νέας πολιτικής προσωπικού της Επιτροπής για το προσωπικό που αμείβεται από τον προϋπολογισμό για την έρευνα (NPPR). Βάσει αυτής της πολιτικής, η σταθερή βάση την οποία συνιστούν οι μόνιμοι υπάλληλοι (40% του διεπόμενου από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης προσωπικού) συμπληρώνεται από μια ευέλικτη ομάδα εκτάκτων υπαλλήλων (35% του διεπόμενου από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης προσωπικού με 5ετείς συμβάσεις και 25% με 3ετείς συμβάσεις). Κατά τη διάρκεια του έτους αυξήθηκε σημαντικά (σε 172) ο αριθμός υπαλλήλων που καλύπτονται από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης και που αποχώρησαν από το ΚΚΕρ (λόγω συνταξιοδότησης ή λήξης της σύμβασης). Η τάση αυτή θα συνεχιστεί κατά τα επόμενα έτη. Το προσωπικό που προσλήφθηκε στα πρώτα στάδια λειτουργίας του ΚΚΕρ πλησιάζει στην ηλικία της συνταξιοδότησης και θα αντικατασταθεί από επιστήμονες υψηλού επιπέδου. Το 1999 προσλήφθηκαν 92 νέα άτομα που καλύπτονται από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης.

* Ίσες ευκαιρίες

Και κατά το 1999, το ΚΚΕρ συνέχισε να εφαρμόζει την πολτική της Επιτροπής για παροχή ίσων ευκαιριών προς τις γυναίκες με σκοπό την ενθάρρυνση της πρόσληψης και προώθησης μεγαλύτερου αριθμού γυναικών, συνεκτιμώντας και την πρωτοβουλία της Επιτροπής «Η γυναίκα στην επιστήμη». Η ευθύνη προώθησης της πολιτικής αυτής σε επίπεδο ΚΚΕρ ανατέθηκε σε μόνιμο υπάλληλο που υπάγεται απευθείας στον Γενικό Διευθυντή.

* Κατανομή του προσωπικού*

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Μόνιμοι και έκτακτοι υπάλληλοι.

** Σύνολο διοίκησης και υποδομής στην εγκατάσταση της Ispra.

* Επισκέπτες επιστήμονες, αποσπασμένοι εθνικοί εμπειρογνώμονες, ασκούμενοι, υπότροφοι

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Προϋπολογισμός

Προϋπολογισμός και δαπάνες - θεσμικώς προβλεπόμενες δραστηριότητες

Οι πιστώσεις που διατίθενται για το ΚΚΕρ υποδιαιρούνται σε δαπάνες προσωπικού, μέσα υλοποίησης (συντήρηση κτηρίων και εξοπλισμού, ηλεκτρικό ρεύμα, ασφάλεια, αναλώσιμα κ.λπ.) και επιχειρησιακές πιστώσεις (επιστημονικά αποκτήματα). Οι πιστώσεις προέρχονται από τον προϋπολογισμό για θεσμικές δραστηριότητες, απευθείας από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το ΚΚΕρ, από τις συνδεδεμένες χώρες και από ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες. Στον προϋπολογισμό των θεσμικώς διεξαγόμενων δραστηριοτήτων διατέθηκαν τα ακόλουθα ποσά:

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Η αύξηση των αναλήψεων υποχρεώσεων το 1999 εξηγείται από την έκτακτη επένδυση 8 εκατ. ευρώ για μια νέα εγκατάσταση στην Ispra. Για παροπλισμό εγκαταστάσεων δεσμεύτηκαν 3,8 εκατ. ευρώ.

* Ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες

Στις αρχές του 1999, κάθε ινστιτούτο του ΚΚΕρ εκπόνησε ένα επιχειρηματικό σχέδιο για τις ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες καθ' όλη τη διάρκεια του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου. Οι προσπάθειες επικεντρώθηκαν στη στρατηγική συμμετοχή στις έμμεσες δράσεις του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου και σε ανταπόκριση στις πρώτες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων το ΚΚΕρ υπέβαλε περίπου 270 προτάσεις, από τις οποίες άνω του ενός τρίτου επελέγησαν προς χρηματοδότηση. Το ποσό των 2,8 εκατ. EUR για δράσεις επιμερισμένης δαπάνης αντιπροσωπεύει έσοδα από προηγούμενες συμβάσεις του τέταρτου προγράμματος-πλαισίου και όχι νέες δραστηριότητες.

Το κονδύλιο του προϋπολογισμού «στήριξη ανταγωνιστικώς διεξαγόμενων δραστηριοτήτων» που παρέσχε τη δυνατότητα σε άλλες Γενικές Διευθύνσεις να χρηματοδοτούν ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες, έπαψε να υφίσταται στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου. Κατά συνέπεια, τα έσοδα 4,3 εκατ. EUR αναφέρονται σε εν εξελίξει έργα του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου. Το 1999 εκτελέστηκαν εργασίες για λογαριασμό τρίτων μερών αξίας 26,4 εκατ. EUR για διάφορους πελάτες και άλλες ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες απέφεραν 5 εκατ. EUR.

// Ποσά εγγεγραμμένα στους λογαριασμούς του 1999

Δράσεις επιμερισμένης δαπάνης // 2,8*

Στήριξη ανταγωνιστικών διεξαγόμενων δραστηριοτήτων // 4,3

Ανταγωνιστικώς διεξαγόμενες δραστηριότητες εκτός προγράμματος-πλαισίου // 5,0**

Εργασίες για λογαριασμό τρίτων μερών // 26,4

ΣΥΝΟΛΑ // 38,5

* Στα στοιχεία για τις δράσεις επιμερισμένης δαπάνης αναφέρονται μόνο οι πρόσθετοι εξωτερικοί οικονομικοί πόροι. Τα "αντισταθμιστικά ποσά" από τον προϋπολογισμό του ΚΚΕρ δεν περιλαμβάνονται.

** Δεν περιλαμβάνονται οι δραστηριότητες που σχετίζονται με τον αντιδραστήρα HFR.

* Δημοσιεύσεις

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Στα συνέδρια περιλαμβάνονται ομιλίες, αφίσες και πρακτικά

* * Στα άρθρα περιλαμβάνονται και εισηγήσεις σε συνέδρια που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά

Επιστημονικός έλεγχος των ινστιτούτων του ΚΚΕρ

Με την έγκριση του προγράμματος εργασίας του ΚΚΕρ για την περίοδο 1999-2002, ο Γενικός Διευθυντής ξεκίνησε μια ειδική άσκηση αξιολόγησης σχετικά με μελλοντικές εξελίξεις - με την ονομασία Επιστημονικός Έλεγχος - προκειμένου να διασφαλιστεί ένα αποτελεσματικό επιστημονικό πλαίσιο προς υλοποίηση.

Στόχος του ελέγχου ήταν να διαπιστώσει κατά πόσον το ΚΚΕρ διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό, τόσο από άποψη υλικού όσο και από άποψη επιστημονικών στελεχών, προκειμένου να επιτελέσει τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί στο πλαίσιο του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου. Ο έλεγχος θα διενεργούνταν από ανεξάρτητους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες υψηλού επιπέδου που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων και δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ. Επρόκειτο να παρασχεθούν συμβουλές σχετικά με τους τομείς στους οποίους οι σημερινοί επιστημονικοί πόροι του ΚΚΕρ φαίνεται ότι είναι επαρκείς, χρήζουν ενίσχυσης ή είναι μικρότερης προτεραιότητας για το νέο πρόγραμμα. Θα εξετάζονταν επίσης απόψεις σχετικά με την μακροπρόθεσμη επιστημονική στρατηγική του ΚΚΕρ.

Ο επιστημονικός έλεγχος διεξήχθη κατά την περίοδο Ιουνίου - Οκτωβρίου μέσω ομάδων επισκεπτών - μια για κάθε ινστιτούτο - που περιλάμβαναν συνολικά 30 εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. Ο χαρακτήρας μελέτης προοπτικών του ελέγχου απέδωσε μια σειρά συστάσεων που η διοίκηση κάθε ινστιτούτου ενσωμάτωσε στο μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της.

Τα προκαταρκτικά γενικά συμπεράσματα αυτού του ελέγχου που είναι κοινά για το ΚΚΕρ ως σύνολο, μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως:

* Η νέα αποστολή του ΚΚΕρ έγινε ευνοϊκά αποδεκτή και στηρίζεται από τη διοίκηση και το προσωπικό. Ενθαρρύνεται η δικτύωση με τα εργαστήρια των κρατών μελών, η οποία αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της αποστολής του ΚΚΕρ.

* Η επιστημονική βάση που συνδράμει στην εκπλήρωση της αποστολής είναι ζωτικής σημασίας και πρέπει να διατηρηθεί σε υψηλό επίπεδο. Πρέπει να δοθεί προσοχή στην ισορροπία μεταξύ των παρεχόμενων υπηρεσιών και της έρευνας.

* Ενθαρρύνεται η περιορισμένη αλλά ουσιαστική συμμετοχή σε κοινές δράσεις με τη βιομηχανία, καθώς και οι προσπάθειες για τη μεταφορά τεχνολογίας.

* Τονίζεται η σημασία των ομάδων έργων για τη συνεργασία μεταξύ των ινστιτούτων. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ενίσχυση της λειτουργίας τους.

* Αναγνωρίζονται και ενθαρρύνονται οι προσπάθειες που καταβάλλει το ΚΚΕρ προς υποστήριξη της πυρηνικής τεχνολογίας. Ωστόσο, η βιωσιμότητά τους εξαρτάται από τη διατήρηση του σημερινού επιπέδου χρηματοδότησης.

* Πρέπει να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο η στρατηγική προσλήψεων του ΚΚΕρ προκειμένου να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη επιστημονική δυναμική και η βιωσιμότητα του οργανισμού.

Όσον αφορά τη νέα αποστολή, ο εν λόγω επιστημονικός έλεγχος θα ενισχύσει την ποιότητα του έργου του ΚΚΕρ από την αρχή της περιόδου του παρόντος προγράμματος εργασίας. Θα διευκολύνει επίσης την απόδοση της θεσμοθετημένης πενταετούς αξιολόγησης για την περίοδο 1996-2000, μιας περισσότερο παραδοσιακής αξιολόγησης που απαιτείται για τη στήριξη του σχεδιασμού του επόμενου έκτου προγράμματος-πλαισίου. Ο προγραμματισμός για τη διοργάνωση αυτής της αξιολόγησης, η τελική έκθεση της οποίας αναμένεται να υποβληθεί στα τέλη Ιουνίου 2000, ήταν σε προχωρημένο στάδιο στα τέλη του 1999.

Διοίκηση ολικής ποιότητας

Το 1999, άρχισαν οι εργασίες του ΚΚΕρ σχετικά με ένα δομημένο πρόγραμμα για τη βελτίωση της ποιότητας, το οποίο είχε σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή προσωπικού κάθε επιπέδου. Το πρόγραμμα αυτό περιλάμβανε μια σειρά πρωτοβουλιών, όπως ένα εγχειρίδιο διαχείρισης έργων, μια στρατηγική διοίκηση ολικής ποιότητας, ένα επιχειρηματικό σχέδιο και την εφαρμογή ενός συστήματος υποβολής εκθέσεων και νέων διοικητικών διαδικασιών.

Βάση της προσέγγισης διοίκησης ολικής ποιότητας του ΚΚΕρ αποτελεί η χρήση της αυτοαξιολόγησης. Η νέα πρωτοβουλία για την ποιότητα απαιτεί την συνεκτική, συστηματική και τακτική ανασκόπηση των δραστηριοτήτων και των αποτελεσμάτων του ΚΚΕρ που θα προσδιορίζει τα πλεονεκτήματα και τους προς βελτίωση τομείς, καθώς και την υλοποίηση σχετικών δράσεων για την ενθάρρυνση μιας διαδικασίας συνεχούς βελτίωσης για καλύτερες επιδόσεις και μεγαλύτερη ικανοποίηση του προσωπικού.

Κεντρικό στοιχείο της προσέγγισης του ΚΚΕρ αποτελεί το μοντέλο του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Διαχείρισης της Ποιότητας (EFQM). Αυτό έχει ως βάση την βέλτιστη πρακτική, υποστηρίζει την αειφόρο ανάπτυξη και χρησιμοποιεί εννέα κριτήρια - ηγεσία, άτομα, πολιτική και στρατηγική, εταιρική σχέση και πόροι, διαδικασίες καθώς και αποτελέσματα όσον αφορά τα άτομα, τους πελάτες, την κοινωνία και την επίδοση.

Ατενίζοντας το μέλλον

Το 1999, το ΚΚΕρ εγκαινίασε μία διαδικασία στοχασμού για την κατάρτιση ενός στρατηγικού σχεδίου για τις μελλοντικές δραστηριότητες του. Η διαδικασία αυτή θα επικεντρωθεί στην επιστημονική φυσιογνωμία του ΚΚΕρ, τους τρόπους λειτουργίας, τις σχέσεις με τους πελάτες, τη χρηματοδότηση και την εσωτερική οργάνωση. Περιλαμβάνει επίσης εσωτερικό διάλογο καθώς επίσης και διαβουλεύσεις με εξωτερικούς συνεργάτες. Τα «δομικά στοιχεία» που θα προκύψουν από την εν λόγω δράση θα ενσωματωθούν σε ένα γενικό στρατηγικό σχέδιο του ΚΚΕρ που θα κατευθύνει τη λειτουργία του πέραν της υλοποίησης του τρέχοντος προγράμματος-πλαισίου.

Το σχέδιο εξέτασε τέσσερα κύρια ερωτήματα:

1. Ποια πρέπει να είναι η μελλοντική επιστημονική φυσιογνωμία του ΚΚΕρ;

2. Ποιος είναι ο τύπος των σχέσεων που αυτό πρέπει να διατηρεί με τους κύριους πελάτες του, τις υπηρεσίες της Επιτροπής και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο;

3. Ποιες συνεργασίες πρέπει να αναπτυχθούν;

4. Ποιον τύπο οργάνωσης πρέπει να αναπτύξει προκειμένου να διασφαλίσει την ευελιξία και την αποδοτικότητα;

Κατά τους τελευταίους μήνες του έτους, πραγματοποιήθηκαν εσωτερικές συνεδρίες καταιγισμού ιδεών αναφορικά με το επιστημονικό στοιχείο του στρατηγικού σχεδίου του ΚΚΕρ, οι οποίες συμπληρώθηκαν από τον εξωτερικό επιστημονικό έλεγχο. Στόχος ήταν να παρουσιασθούν οι κύριοι προσανατολισμοί για την μελλοντική επιστημονική φυσιογνωμία του ΚΚΕρ ως τα τέλη του 1999. Προσδιορίστηκαν οι οκτώ τομείς όπου αναμένεται να επικεντρωθεί το ενδιαφέρον των υπευθύνων για τη χάραξη της πολιτικής όσον αφορά την επιστημονική και τεχνολογική υποστήριξη:

* πλανητική αλλαγή,

* ύδατα,

* ασφάλεια και ποιότητα των τροφίμων,

* γενετικώς τροποποιημένοι οργανισμοί,

* εκπομπές και επιπτώσεις στην υγεία,

* ηλεκτρονικές συναλλαγές και αξιοπιστία των συστημάτων τεχνολογίας των πληροφοριών,

* περιβάλλον και ασφάλεια και

* πυρηνική ασφάλεια και διασφαλίσεις.

Στις αρχές του 2000 θα διεξαχθούν ορισμένες εξωτερικές διαβουλεύσεις προκειμένου να συζητηθούν αυτοί οι προσανατολισμοί με επιλεγμένους εταίρους από τη διεθνή ερευνητική κοινότητα και τη βιομηχανία. Πριν από το τέλος του 2000 θα συνταχθεί ένα τελικό έγγραφο σχετικά με τη μελλοντική φυσιογνωμία του ΚΚΕρ που θα περιλαμβάνει τόσο επιστημονικές όσο και διοικητικές πτυχές.

Παράλληλα με την εσωτερική διαδικασία χάραξης στρατηγικής, δρομολογήθηκε και μια εξωτερική διαδικασία. Τον Νοέμβριο του 1999, ο Επίτροπος Busquin αποφάσισε να συγκροτήσει μια εξωτερική επιτροπή (panel), καλούμενη Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου, με πρόεδρο τον Υποκόμη E. Davignon, πρώην Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και με εντολή να μελετήσει τα ακόλουθα ζητήματα και να διατυπώσει συστάσεις:

Σε ποιους τομείς πρέπει να επικεντρώσει τις δραστηριότητές του το ΚΚΕρ, λαμβάνοντας υπόψη τομείς στους οποίους έχει σημειώσει επιστημονική αριστεία και αξιοπιστία, καθώς και τις προτεραιότητες πολιτικής και αρμοδιότητες της Επιτροπής;

Ποιες συνέπειες θα συνεπάγεται το γεγονός αυτό, από άποψη οργάνωσης των εργασιών και προτεραιοτήτων στελέχωσης; Πώς θα πρέπει να προσαρμοστούν οι ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι για να ανταποκριθούν στις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες πολιτικής;

Αποστολή του ΚΚΕρ είναι να υποστηρίζει τη διαδικασία χάραξης πολιτικής της ΕΕ, διατηρώντας ταυτοχρόνως την επιστημονική ακεραιότητά του. Ποιες είναι οι επιχειρησιακές συνέπειες; Ποιον αντίκτυπο θα έχει το γεγονός αυτό στις σχέσεις του με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τους διάφορους Οργανισμούς της ΕΕ ή τις Επιστημονικές Επιτροπές;

Ποιες είναι οι ανάγκες, προϋποθέσεις και μεθοδολογίες για τη σύναψη εταιρικών σχέσεων ή τη συγκρότηση δικτύων με κέντρα αριστείας στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως της διεθνούς συνεργασίας;

Το ΚΚΕρ επί του παρόντος διευθύνεται από Διοικητικό Συμβούλιο. Πώς θα πρέπει να προσαρμοστούν οι παρούσες ρυθμίσεις, ώστε να ληφθούν υπόψη οι μεταβαλλόμενες σχέσεις με κέντρα στα κράτη μέλη, συντελεστές/ενδιαφερομένους και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη το καθεστώς του ΚΚΕρ ως Γενικής Διεύθυνσης της Επιτροπής;

Σε ποια βάση θα πρέπει να οργανωθεί η χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του ΚΚΕρ; (πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας, σχέσεις με τις ΓΔ, χρηματοδότηση από ιδίους πόρους, εισόδημα από "εμπορικές δραστηριότητες")

Επιπλέον, ζητείται από την επιτροπή να διατυπώσει συστάσεις με σκοπό τη σύμπραξη του ΚΚΕρ στην κίνηση της Επιτροπής προς έναν ευρωπαϊκό ενιαίο χώρο για την έρευνα.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΩΝ ΤΟ 1999

Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς (IRMM) (Geel)

Διευθυντής του ινστιτούτου // Manfred GRASSERBAUER

1. Διοικητική υποστήριξη // Michael-Francis FAHY

2. Υλικά αναφοράς // Jean PAUWELS

3. Αναλυτική χημεία // Adela RODRIGUEZ FERNANDEZ

4. Μετρήσεις ισοτόπων // Philip TAYLOR

5. Φυσική των νετρονίων // Hermann WEIGMANN

6. Πληροφορική και ηλεκτρονική // Richard ROSS

7. Εμπορευματοποίηση των υλικών και των μεθόδων αναφοράς, επιστημονικός σύνδεσμος // Doris FLORIAN

Αποστολή

Αποστολή του IRMM είναι να προωθεί ένα κοινό σύστημα μετρήσεων στην Ευρώπη προς υποστήριξη διαφόρων τομέων πολιτικής στην ΕΕ, και κυρίως εσωτερικής αγοράς, περιβάλλοντος, υγείας και προστασίας των καταναλωτών. Πρωταρχικοί στόχοι του είναι να επινοεί και να πραγματοποιεί ειδικές μετρήσεις αναφοράς, να παράγει πιστοποιημένα υλικά αναφοράς, να οργανώνει διεθνή προγράμματα αξιολόγησης μετρήσεων, να δημιουργεί διακρατικές βάσεις δεδομένων και να διεξάγει προκανονιστική έρευνα.

Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς είναι το ινστιτούτο μετρήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αντίστοιχο με τα εθνικά ινστιτούτα μετρήσεων των κρατών μελών. Υπό την ιδιότητα αυτή, υποστηρίζει άμεσα τα κράτη μέλη, παρέχοντας υλικά και μετρήσεις αναφοράς. Οι δραστηριότητες του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς δομούνται γύρω από δύο κύριους τομείς:

* υλικά αναφοράς για την διασφάλιση ποιότητας κατά την παραγωγή τροφίμων και για τον περιβαλλοντικό έλεγχο

* μετρήσεις αναφοράς και δοσιμετρία νετρονίων για την υποστήριξη της ασφάλειας των τροφίμων, για τον προσδιορισμό πυρηνικών ιχνοστοιχείων στα συστατικά των τροφίμων και για την παροχή πειραματικών στοιχείων για τη βελτίωση της βάσης δεδομένων νετρονίων.

Παγκόσμια πρωτιά στον τομέα της ανίχνευσης γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών

Το 1999, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς παρήγαγε τα πρώτα υλικά αναφοράς για γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ) στον κόσμο και συνεχίζει να παρέχει υλικά αναφοράς για τους διαφόρους τύπους ΓΤΟ που δεν υπόκεινται σε περιορισμούς και χρησιμοποιούνται για παραγωγή τροφίμων.

Σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ)

Στον τομέα της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΣΕΒ ή «νόσος των τρελών αγελάδων»), το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς ετοίμασε περισσότερα από 14.000 δείγματα και αξιολόγησε τα αποτελέσματα τεσσάρων υποψηφίων διαγνωστικών δοκιμών για τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών. Διαπιστώθηκε ότι τρεις από αυτές τις δοκιμές μπορούν να εντοπίσουν ζώα που εμφανίζουν κλινικά συμπτώματα σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας.

Καθ' όλη τη διάρκεια του 1999, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς εξακολούθησε να στηρίζει τις πολιτικές της ΕΕ σε τομείς όπως η ασφάλεια των τροφίμων, η προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας, οι πυρηνικές διασφαλίσεις, οι μετρήσεις νετρονίων και η ειδικευμένη κατάρτιση στις επιστήμες των μετρήσεων.

Διεύρυνση των συμφωνιών δικτύωσης

Το δίκτυο συνεργασίας του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς διευρύνθηκε με νέες συμφωνίες συνεργασίας που υπεγράφησαν με το Χημείο του Κράτους της Μεγάλης Βρετανίας, το Σλοβακικό Ινστιτούτο Μετρολογίας, το Κεντρικό Επιστημονικό Εργαστήριο (Μεγάλη Βρετανία) και το Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών (BIPM) (Γαλλία). Η επίσημη εκπροσώπηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Μετρολογίας (EUROMET) εκχωρήθηκε στο Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς.

Η υποδομή του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς βελτιώθηκε με την αναδιάρθρωση της μονάδας αναλυτικής χημείας, τη γενική επισκευή του επιταχυντή 7MV Van de Graaff, τη κατασκευή νέων χώρων εργαστηρίων και γραφείων της μονάδας μέτρησης ισοτόπων, τον εκσυγχρονισμό της μονάδας διοικητικής υποστήριξης και τη διεύρυνση της μονάδας εμπορευματοποίησης και επιστημονικής σύνδεσης. Στο Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς ξεκίνησαν με επιτυχία οι εργασίες παροπλισμού των πυρηνικών εγκαταστάσεων, εισήχθη και εφαρμόστηκε η διαχείριση έργων, εφαρμόστηκε μια νέα διαδικασία κατάρτισης του προσωπικού και επίσης σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή συστημάτων συνολικής διαχείρισης της ποιότητας (TQM).

* Υλικά αναφοράς

Το IRMM επέκτεινε περαιτέρω τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητές του σε θέματα αποθήκευσης, ελέγχου της σταθερότητας, διανομής, διαχείρισης των πωλήσεων και επαναπιστοποίησης των πιστοποιημένων υλικών αναφοράς του Κοινοτικού Γραφείου Αναφοράς (BCR). Το IRMM διαθέτει σήμερα 500.000 αποθηκευμένα δείγματα και οι εισπράξεις από την πώληση υλικών αναφοράς ξεπέρασαν το 1 εκατ. ευρώ το 1999.

Καταπολέμηση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών

Πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικό βήμα προόδου όσον αφορά την καταπολέμηση της ΣΕΒ [Απόφαση 96/49/ΕΟΚ]. Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς, σε συνεργασία με ειδικά ινστιτούτα των κρατών μελών και υπό το συντονισμό της ΓΔ για την Υγεία και την Προστασία του Καταναλωτή [σύμβαση αριθ. 14366] προετοίμασε περισσότερα από 14.000 δείγματα και αξιολόγησε τα αποτελέσματα τεσσάρων υποψηφίων διαγνωστικών δοκιμών για την ΣΕΒ. Χαρακτηριστική είναι η σχετική δήλωση της επιστημονικής επιτροπής καθοδήγησης της Επιτροπής που αναφέρει ότι τρεις από αυτές τις δοκιμές μπορούν να εντοπίσουν ζώα που εμφανίζουν κλινικά συμπτώματα ΣΕΒ.

Περαιτέρω έργα εξετάζουν ζητήματα που αφορούν διαδικασίες θερμικής επεξεργασίας για την εξάλειψη της ΣΕΒ και την ανίχνευση ζωικών αλεύρων σε προϊόντα εκτροφής φυτικής προέλευσης, την αξιολόγηση προσφάτως αναπτυγμένων post-mortem εξετάσεων (π.χ. πρωτεϊνούχων λοιμογόνων σωματίων στο αίμα), τη δημιουργία μιας τράπεζας δειγμάτων για αρνητικά δείγματα ΣΕΒ, την παραγωγή υλικών αναφοράς για τη βαθμονόμηση post-mortem εξετάσεων για τη ΣΕΒ και την αξιολόγηση δοκιμών για την ανίχνευση και τη διάκριση μεταξύ της ΣΕΒ των βοοειδών και της τρομώδους νόσου των προβάτων.

Διοξίνη, φουράνιο και πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) [οδηγία 26/94/ΕΚ και αίτημα εκ μέρους της CEN-TC 264W61]

Εξαιτίας των προβλημάτων με τη διοξίνη που παρουσιάστηκε το τρέχον έτος, οι πωλήσεις υλικών αναφοράς για το πολυχλωριωμένο διφαινύλιο (PCB) και τη διοξίνη παρουσίασαν δραματική αύξηση, υπερβαίνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις το 200%. Το 1999 πωλήθηκαν περισσότερες από 120 μονάδες πιστοποιημένου υλικού αναφοράς (CRM) 350 για PCB σε σύγκριση με τις 17 που διατέθηκαν κατά το 1998. Σε συνεργασία με τα βελγικά υπουργεία, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς ξεκίνησε επίσης μια εκστρατεία δοκιμών επάρκειας για εργαστήρια που ασχολούνται με την ανάλυση των πολυχλωριωμένων διφαινυλίων στα τρόφιμα. Δρομολογήθηκε η προετοιμασία μιας νέας ομάδας υλικών αναφοράς για την ανίχνευση πολυχλωριωμένων διφαινυλίων στο χοιρινό λίπος, με στόχο την ολοκλήρωση των πιστοποιήσεων ως τα τέλη του 1999. Επιπλέον, έχει προγραμματιστεί να παρασχεθούν νέα υλικά αναφοράς για τις ζωοτροφές, τον κρόκο αυγού σε σκόνη, το γάλα σε σκόνη και το χοιρινό κρέας.

Νέα πιστοποιημένα υλικά αναφοράς Charpy για αντοχή σε κρούση [ΓΔ για την Έρευνα/EN 10045-2/ASTM E-23]

Η δοκιμή κρούσης Charpy χρησιμοποιείται ευρέως για τη μέτρηση της αντοχής ενός υλικού σε πλήρη θραύση που είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον προσδιορισμό των επιδόσεων οποιουδήποτε τύπου μηχανικής κατασκευής, από τους λέβητες υπό πίεση ως τις γέφυρες. Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς είναι ένας από τους κύριους προμηθευτές πιστοποιημένων υλικών αναφοράς που είναι απαραίτητα για τη βαθμονόμηση μηχανημάτων δοκιμής. Υπήρξαν τέσσερις παραγγελίες δειγμάτων Charpy που οδήγησαν στην πιστοποίηση νέων κύριων παρτίδων 30 Joule, 80 Joule και 120 Joule. Το 1999, οι πωλήσεις των υλικών αναφοράς δειγμάτων Charpy πλησίασαν περίπου τις 1.000 μονάδες. Επιπλέον, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς συμμετείχε με επιτυχία σε μια διεθνή άσκηση αξιολόγησης και επί του παρόντος πραγματοποιούνται διαπραγματεύσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθεί διεθνής εναρμόνιση αυτών των σημαντικών μετρήσεων.

Προετοιμασία δειγμάτων σκοπιμότητας

20 δείγματα πολυχλωριωμένων διφαινυλίων MURST-ISS-A3 σε κριλ της Ανταρκτικής στάλθηκαν στο Ανώτατο Ινστιτούτο Υγείας (ISS) της Ρώμης για εργασίες που αφορούν την ανίχνευση πολυχλωριωμένων διφαινυλίων στο κριλ. Για τη χολή των ιχθύων προετοιμάστηκαν και στάλθηκαν 190 φύσιγγες χολής ευρωπαϊκής χωματίδας και 121 φύσιγγες χολής καλκανιού. Επίσης προετοιμάστηκαν και στάλθηκαν στο ISS δύο σειρές δειγμάτων αραιωμένου μελιού (περίπου 1200 φύσιγγες).

Κλινικά υλικά αναφοράς

Τα πολυενζυμικά υλικά αναφοράς χρησιμοποιούνται ως ιχνηθέτες για διάφορες ασθένειες όπως οι εγκεφαλικές βλάβες, οι καρδιολογικές ή/και οι ηπατικές παθήσεις. Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς και η Διεθνής Ομοσπονδία Κλινικής Χημείας (IFCC) θέσπισαν μια νέα σειρά πρότυπων διαδικασιών λειτουργίας (SOP) και ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι πιστοποιήσεις τεσσάρων ενζυμικών υλικών στους 37oC.

Επιλεγμένες πιστοποιήσεις

Ολοκληρώθηκαν πιστοποιήσεις για τέσσερα κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία στο βόειο ήπαρ [Οδηγία 83/90/ΕΟΚ και κανονισμός (ΕΚ)194/97] και σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τα υλικά αναφοράς για το πλήρες άλευρο, το θείο και τις ολικές γλυκοζινολικές ενώσεις [κανονισμός 1470/68 και 1864/90] σε σπόρους κράμβης. Τον Μάρτιο του 1999 επαναπιστοποιήθηκαν τέσσερα υλικά για ιχνοστοιχεία σε ιζήματα. Οι μελέτες ελέγχου ομοιογένειας συνεχίζονται ενώ σημαντική πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά την πιστοποίηση της αφλατοξίνης σε πλήρες γάλα σε σκόνη [οδηγία 74/63/ΕΟΚ του Συμβουλίου και οδηγίες 91/126/ΕΟΚ και 97/8/ΕΚ της Επιτροπής].

Υλικά αναφοράς για ΓΤΟ

Μετά την έκδοση της οδηγίας 258/97 περί νέων τροφίμων, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς παρήγαγε τα πρώτα υλικά αναφοράς για ΓΤΟ στον κόσμο. Επί του παρόντος, στο Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς παράγονται και πιστοποιούνται περισσότερα από 10.000 πιστοποιημένα υλικά αναφοράς για την ανίχνευση ΓΤΟ στη σόγια και τον αραβόσιτο. Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Προστασίας της Υγείας και των Καταναλωτών της Ispra ολοκληρώθηκαν δύο εξετάσεις αξιολόγησης - μια εξέταση αλυσιδωτής αντίδρασης DNA πολυμεράσης (DNA/PCR) και μια εξέταση ενζυμικής δοκιμής ανοσοπροσρόφησης (ELISA).

Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς συνεχίζει να παρέχει υλικά αναφοράς για διάφορους τύπους ΓΤΟ που έχουν τεθεί σε κυκλοφορία και χρησιμοποιούνται, άμεσα ή έμμεσα, για παραγωγή ειδών διατροφής. Για παράδειγμα, σε εξέλιξη βρίσκεται η παραγωγή υλικών αναφοράς που περιέχουν διαφορετικούς ΓΤΟ για αραβόσιτο Bt-11 και PMON 810. Επιπλέον, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς και το Ινστιτούτο Προστασίας της Υγείας και των Καταναλωτών διαθέτουν την εμπειρογνωμοσύνη και τα μέσα για τη δημιουργία της πρώτης τράπεζας δειγμάτων για γενετικώς τροποποιημένα υλικά - μια στρατηγική που επί του παρόντος βρίσκεται στο στάδιο των συζητήσεων.

Ισοτοπικά υλικά αναφοράς (IRM)

Προετοιμάστηκε και συσκευάστηκε σε φύσιγγες ένα ισοτοπικό υλικό αναφοράς (IRM) σιδήρου, προετοιμάστηκαν «μητρικά» διαλύματα για το ισοτοπικό υλικό αναφοράς βορίου και ελέγχθηκαν αναλογίες ισοτόπων. Για τα ισοτοπικά υλικά αναφοράς 50Cr IRM και natCr προετοιμάστηκαν και συσκευάστηκαν σε φύσιγγες τρία διαλύματα, ολοκληρώθηκαν μετρήσεις και συντάχθηκαν πιστοποιητικά. Ολοκληρώθηκε η προετοιμασία και η συσκευασία σε φύσιγγες ενός ισοτοπικού υλικού αναφοράς 202Hg και για τα ισοτοπικά υλικά αναφοράς Cl προετοιμάστηκαν και συσκευάστηκαν σε φύσιγγες διαλύματα 37Cl και natCl. Επιπλέον ξεκίνησαν δύο νέες εργασίες για την παραγωγή ισοτοπικών υλικών αναφοράς S και Zn. Οι εργασίες για τα πρότυπα πρωτογενών ισοτοπικών αερίων (PIGS) σημείωσαν σημαντική πρόοδο με την ολοκλήρωση των εργασιών για το θείο, το κρυπτό, τον άνθρακα μέσω CF4, τον φυσικό άνθρακα και το οξυγόνο.

Πυρηνικές διασφαλίσεις

Παρήχθη και πιστοποιήθηκε μια σειρά ισοτοπικών υλικών αναφοράς για λογαριασμό της ΓΔ για την Ενέργεια, συμπεριλαμβανομένου ενός υλικού φυσικού ουρανίου, ενός νέου ισοτοπικού υλικού αναφοράς πλουτωνίου-240 και ενός ισοτοπικού υλικού αναφοράς ουρανίου-235. Αγοράστηκε και ταυτοποιήθηκε μια σειρά πρόδρομων υλικών εξαφθοριούχου ουρανίου για μελλοντικές αιτήσεις ανάμειξης. Παρήχθη μια σειρά οξειδίων του ουρανίου που θα χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή υάλου με προσμείξεις ουρανίου για το πρόγραμμα στήριξης του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Παράλληλα με αυτές τις δραστηριότητες, στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς πραγματοποιήθηκε μηνιαία κατάρτιση τεσσάρων Ρώσων τεχνικών του εργαστηρίου μετρολογίας του ινστιτούτου Bochvar της Μόσχας (στο πλαίσιο του προγράμματος Tacis). Παραλήφθηκαν δείγματα δια τριβής για λογαριασμό της ΓΔ για την Ενέργεια και αναλύθηκαν επιλεγμένα δείγματα στο υπόγειο εργαστήριο HADES.

Δοσιμετρία νετρονίων

Παρήχθησαν υλικά δοσιμετρίας νετρονίων για να χρησιμοποιηθούν από τον κλάδο πυρηνικής ενέργειας και από τα ερευνητικά ινστιτούτα που χρησιμοποιούν αντιδραστήρες για δοκιμές. Τα ανωτέρω δοσίμετρα χρησιμοποιούνται για μετρήσεις ροής νετρονίων στον αντιδραστήρα, για επιτήρηση της ασφάλειας και για βελτιστοποίηση των επιδόσεων των αντιδραστήρων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999 πωλήθηκαν 62 μονάδες.

* Μετρήσεις αναφοράς

Επίτευξη διεθνούς αντιστοιχίας

Εξετάζοντας το ζήτημα της επίτευξης διεθνούς αντιστοιχίας των χημικών μετρήσεων προς υποστήριξη του διεθνούς εμπορίου, ολοκληρώθηκε με επιτυχία η πρώτη παγκοσμίως βασική σύγκριση του διεθνούς γραφείου μέτρων και σταθμών (BIPM) στον τομέα των χημικών μετρήσεων, κατά την οποία το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς λειτούργησε ως εργαστήριο συντονισμού. Ολοκληρώθηκαν οι γύροι IMEP-9 (ιχνοστοιχεία στο ύδωρ) και IMEP-11 (μέταλλα σε καταλύτες εξατμίσεων αυτοκινήτων) του διεθνούς προγράμματος αξιολόγησης μετρήσεων (IMEP) σε συνεργασία με άνω των 235 συμμετεχόντων εργαστηρίων από περισσότερες από 40 χώρες. Ξεκίνησαν νέοι γύροι του IMEP- IMEP-13 (μέταλλα σε πολυμερή) και IMEP-14 (μέταλλα σε ιζήματα). Ο τελευταίος αιτήθηκε από τη συμβουλευτική επιτροπή για την ποσότητα ουσιών (CCQM) του διεθνούς γραφείου μέτρων και σταθμών (BIPM) προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε μια μελέτη διασύγκρισης.

Μετρήσεις πρωτογενών ισοτόπων

Οι μετρήσεις της αναλογίας ισοτόπων άνθρακα και οξυγόνου αποτελούν ένα ιδιαίτερα οικονομικά αποδοτικό μέσο για τον προσδιορισμό της νοθείας των τροφίμων και την εξέταση περιβαλλοντικών ζητημάτων. Οι απόλυτες τιμές αναφοράς θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμες για τη σωστή εφαρμογή των ευρωπαϊκών προ-προτύπων CEN ENV12141 (αναλογίες οξυγόνου-18/οξυγόνου-16 στο νερό χυμών φρούτων), ENV12140 (αναλογίες άνθρακα-13/άνθρακα-12 σε σάκχαρα χυμών φρούτων), της οδηγίας ΕΚ/822/97 (αναλογίες οξυγόνου-18/οξυγόνου-16 στο νερό οίνων) και της προσεχούς νομοθεσίας που θα καθορίζει την αναλογία άνθρακα-13/άνθρακα-12 σε πολτούς και σάκχαρα. Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς ενέταξε την εν λόγω αναγκαιότητα στον όγδοο γύρο του δικού του διεθνούς προγράμματος αξιολόγησης μετρήσεων (IMEP) και για το λόγο αυτό, ο γύρος αυτός χρησιμεύει ως πιλοτικό έργο για τα ευρωπαϊκά εργαστήρια πιστοποίησης(EA). Ελήφθησαν αποτελέσματα από τα συμμετέχοντα εργαστήρια και έχει ήδη αποδειχθεί ότι οι μέχρι σήμερα χρησιμοποιούμενες παγκόσμιες τιμές αναφοράς για τον άνθρακα εμπεριέχουν απόκλιση/σφάλμα περίπου της τάξης του 1,5 %.

Αντιβιοτικά στα τρόφιμα

Κατά το τρέχον έτος, το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς δρομολόγησε ένα νέο έργο προς υποστήριξη της ασφάλειας των τροφίμων και κατ' εφαρμογή της οδηγίας 70/524/ΕΟΚ της ΕΚ (και του κανονισμού 2821/98) που περιλαμβάνει την ανάπτυξη μεθόδων αναφοράς για δύο οικογένειες αντιβιοτικών, τα μακρολίδια και τις κινολόνες. Έχουν γίνει παραγγελίες για όλα τα διαθέσιμα στο εμπόριο πρότυπα και το πειραματικό έργο πρόκειται να ξεκινήσει σε συνεργασία με το τμήμα κτηνιατρικής του πανεπιστημίου της Λιέγης.

Ραδιονουκλεΐδια στα τρόφιμα

Το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς αναπτύσσει μια μέθοδο αναφοράς για τον προσδιορισμό προσμείξεων πυρηνικών ιχνοστοιχείων σε τρόφιμα χρησιμοποιώντας έναν επαγωγικά συζευγμένο φασματογράφο μάζας πλάσματος (ICP-MS) μετά από διαχωρισμό με χρωματογραφία εκχύλισης. Εξετάστηκαν προσεκτικά οι επιπτώσεις μήτρας, η χωρητικότητα της στήλης και οι καμπύλες έκλουσης και αναπτύχθηκε μια νέα μέθοδος διαχωρισμού που βασίζεται στη χρωματογραφία εκχύλισης. Ακολούθως διεξήχθη φασματογραφική ανάλυση ακτινοβολίας άλφα και εκπονήθηκε μια λεπτομερής μελέτη της επιλεκτικότητας προσρόφησης του θορίου, του ουρανίου, του πλουτωνίου και του αμερικίου στο ύδωρ (ξεκινώντας από μια απλή μήτρα).

Πρωτεΐνες δέσμευσης μετάλλων στα τρόφιμα

Η ικανότητα ανίχνευσης της παρουσίας και ανάλυσης των ποσοτήτων των πρωτεϊνών δέσμευσης μετάλλων είναι σημαντική για την ταυτοποίηση του γάλακτος. Το Μάρτιο του 1999, ζητήθηκε από το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς να αναπτύξει μια τέτοια μέθοδο, σε συνεργασία με τη ΓΔ για τη Γεωργία και τη ΓΔ για την Υγεία και την Προστασία του Καταναλωτή. Ήδη έχουν προσδιοριστεί οκτώ καζεΐνες και πρωτεΐνες του ορρού του γάλακτος.

Έργο Avogadro

Νέες διαφορικές μετρήσεις ισοτόπων για το τετραφθοριούχο πυρίτιο απέδειξαν και επιβεβαίωσαν ότι η ποιότητα των μετρήσεων μοριακού βάρους του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς για το ιαπωνικό υλικό Shin-Etsu ήταν αναμφίβολα η υψηλότερη δυνατή.

Μετρήσεις αναφοράς νετρονίων

Οι μετρήσεις αναφοράς νετρονίων διεξάγονται προκειμένου να παράσχουν πειραματικά δεδομένα για τη βελτίωση της βάσης δεδομένων νετρονίων σύμφωνα με τις απαιτήσεις που καθορίζονται στον κατάλογο αιτημάτων υψηλής προτεραιότητας του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ολοκληρώθηκαν νέες μετρήσεις αναφοράς νετρονίων χρησιμοποιώντας τις δύο πολυδύναμες πηγές νετρονίων του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Υλικών Αναφοράς - του γραμμικού επιταχυντή 150 MeV και του επιταχυντή Van de Graaff 7 MV.

Στο πλαίσιο της ανάπτυξης συστημάτων που βασίζονται σε επιταχυντές, ολοκληρώθηκαν μετρήσεις για ενεργές διατομές των 207,208Pb και Bi(n,(), 208Pb(n,n'), 99Tc(n,p) και (n,(). Στο πλαίσιο μελετών σχετικά με τη μεταστοιχείωση αποβλήτων ολοκληρώθηκαν μετρήσεις για ενεργές διατομές των 99Tc(n,T), (n,() και 237Np(n,T), (n,(). Για τη διεύρυνση Doppler σε χαμηλή θερμοκρασία ολοκληρώθηκαν μετρήσεις για το (μεταλλικό) U, το UO2, το NpO2 και το Hg2Cl2. Μετρήθηκαν οι ενεργές διατομές ενεργοποίησης για 30 προϊόντα βραχέος χρόνου ημιζωής στα 16-21 MeV και εκτελέστηκαν περαιτέρω μετρήσεις για ακτινίδες καθώς επίσης και μετρήσεις ενεργής διατομής για απορροφητές νετρονίων. Στον τομέα των εφαρμογών σε θέματα θωράκισης, πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τις μετρήσεις των ιδιοτήτων θραυσμάτων σχάσης των ενεργών διατομών του 238U(n, f), του 56Fe(n,n') και του Al(n,n'). Τέλος, όσον αφορά τα πρότυπα δεδομένων νετρονίων, ολοκληρώθηκαν οι μετρήσεις των ιδιοτήτων θραυσμάτων σχάσης του 238U(n, f) καθώς και η ανάλυση δεδομένων για το λόγο διακλάδωσης του 10B(n, ().

Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων (ITU) (Καρλσρούη)

Διευθυντής του ινστιτούτου // Roland SCHENKEL*

1. Διοικητική υποστήριξη // Jean-Pierre MICHEL

2. Τεχνολογία θερμών στοιχείων // Jean-Paul GLATZ

3. Έρευνα υλικών // Hans-Joachim MATZKE

4. Πυρηνικά καύσιμα // Didier HAAS

5. Πυρηνική χημεία // Lothar KOCH

6. Έρευνα επί των ακτινιδών // Gerard LANDER

7. Πυρηνική ασφάλεια και υποδομή // Werner WAGNER

* τοποθετήθηκε το 2000

Αποστολή

Αποστολή του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων είναι η προστασία του Ευρωπαίου πολίτη από ενδεχόμενους κινδύνους συνδεόμενους με τον χειρισμό και την αποθήκευση ραδιενεργών στοιχείων υψηλής ραδιενέργειας. Πρωταρχικοί του στόχοι είναι να λειτουργεί ως κέντρο αναφοράς για βασική έρευνα επί των ακτινιδών, να συμβάλλει σε ένα σύστημα αποτελεσματικής ασφάλειας και διασφαλίσεων στα πλαίσια του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου και να διερευνά τεχνολογικές και ιατρικές εφαρμογές των υπερουράνιων στοιχείων.

Υπήρξαν σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τις προτεραιότητες υπό την έννοια ότι όλα τα ερευνητικά έργα του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων συζητήθηκαν λεπτομερώς με τις ΓΔ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που είναι υπεύθυνες για τη χάραξη, την παρακολούθηση ή την άσκηση των πολιτικών της ΕΕ. Το έργο «Ραδιενέργεια στο Περιβάλλον» προέκυψε ως το άμεσο αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας των εις βάθος διαβουλεύσεων και συνεργασίας. Το νέο πρόγραμμα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων (1999 έως 2002) αποτελείται πλέον από επτά ερευνητικά έργα:

* Ανοσοθεραπεία με ακτινοβολία σωματιδίων α

* Βασική έρευνα επί των ακτινιδών

* Ασφάλεια των πυρηνικών καυσίμων

* Χαρακτηρισμός χρησιμοποιημένων καυσίμων

* Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση

* Ραδιενέργεια στο περιβάλλον

* Πυρηνικές διασφαλίσεις

Το Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων εξακολούθησε να εκτελεί εργασίες βάσει συμβάσεων που συνάπτει με διάφορους πελάτες - συμπεριλαμβανομένων των εταιριών SIEMENS, British Nuclear Fuels, COGEMA, της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, της Swedish Nuclear Fuel and Waste Management Co και του Kεντρικού Iνστιτούτου Eρευνας για τη Bιομηχανία Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (CRIEPI).

Κατά το διάστημα του Μαρτίου 1999 ολοκληρώθηκε με επιτυχία η επιθεώρηση για το πιστοποιητικό ISO 9001. Ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκε ο λεγόμενος «έλεγχος Δέλτα» προκειμένου να ελεγχθεί η συμμόρφωση με το νέο πρότυπο ISO 9001-2000, που βρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας. Τα συμπεράσματα του ελέγχου Δέλτα οδήγησαν σε λήψη μέτρων για τη βελτίωση και την επέκταση του συστήματος διοίκησης ποιότητας του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων.

* Ανοσοθεραπεία με ακτινοβολία σωματιδίων α

Στόχος αυτού του έργου είναι η ανάπτυξη, η δοκιμή και η επικύρωση ενός νέου τύπου φαρμάκου για την καταπολέμηση διαφόρων τύπων καρκίνου. Το νέο αυτό σύστημα βασίζεται σε μια κατάλληλη πηγή ακτινοβολίας α, έναν κατάλληλο, ειδικό για κάθε τύπο καρκίνου φορέα, όπως ένα αντίσωμα ή ένα πεπτίδιο και μια χηλική ουσία που συνδέει το νουκλεΐδιο με το φορέα.

Ένας από τους κύριους στόχους του προγράμματος ήταν η επίτευξη μεγάλης ικανότητας παραγωγής ακτινίου-225.

Πρόδρομα στοιχεία για κλινικές μελέτες

Για τη μεγάλης κλίμακας παραγωγή ακτινίου-225 από ραδίο-226, ανακαινίστηκε ένα από τα θερμά στοιχεία του ITU για την προετοιμασία στόχων ραδίου σε επίπεδο Curie, το χειρισμό ακτινοβολημένων στόχων από το κύκλοτρο FZK και την εκτέλεση του μετέπειτα διαχωρισμού του ακτινίου. Η νέα αυτή εγκατάσταση καθιστά δυνατή την παραγωγή και διανομή ικανών ποσοτήτων προδρόμων ακτινίου/βισμουθίου για κλινικές μελέτες στην ΕΕ και αλλού.

Με αντισώματα βάρους περίπου 1 γραμμαρίου που επαρκεί για τις προγραμματισμένες μελέτες της πρώτης φάσης του λεμφώματος non-Hodgkin, σχηματίστηκε χηλική ουσία με βισμούθιο-213 στο Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων. Αυτά τα σύμπλοκα χρησιμοποιούνται για τα προκλινικά πειράματα στο γερμανικό αντικαρκινικό ερευνητικό κέντρο της Χαϊδελβέργης και οι κλινικές μελέτες αναμένεται να ξεκινήσουν στις αρχές του 2000.

Ο βραχύς χρόνος ημιζωής του βισμουθίου-213 (45 λεπτά) αποτελεί σημαντικό μειονέκτημα για ορισμένες αξιολογήσεις και εκτιμήσεις της αποτελεσματικότητας της ανοσοθεραπείας με σωματίδια α. Αυτό αφορά παραμέτρους όπως η σταθερότητα του συμπλόκου, η συμπεριφορά του υπό ορισμένες συνθήκες και οι μελέτες βιολογικής κατανομής. Με την υποστήριξη του κύκλοτρου του ερευνητικού κέντρου της Καρλσρούης (Forschungszentrum Karlsruhe - FZK) αναπτύχθηκε ικανότητα παραγωγής μείγματος ισοτόπων βισμουθίου-205 και -206 (χρόνοι ημιζωής 14 και 7 ημέρες αντίστοιχα). Το μείγμα αυτό έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε πειράματα βιολογικής κατανομής που πραγματοποιήθηκαν στο αντικαρκινικό κέντρο της Χαϊδελβέργης.

* Βασική έρευνα επί των ακτινιδών

Η διαχείριση αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας είναι ζήτημα που προκαλεί σοβαρές ανησυχίες στο κοινό. Στον τομέα αυτό βρίσκονται υπό εξέλιξη σημαντικά προγράμματα στα κράτη μέλη στα οποία συμπεριλαμβάνονται νέοι και καινοτόμοι κύκλοι καυσίμου, όπως για παράδειγμα οι κύκλοι διαχωρισμού και μεταστοιχείωσης. Προαπαιτούμενο για αυτές τις δραστηριότητες που αφορούν τον κύκλο καυσίμου είναι να υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα αναφοράς από τη βασική έρευνα στους κλάδους φυσικής, χημείας και επιστήμης των υλικών σχετικά με τα στοιχεία των ακτινιδών και τα νέα καύσιμα, τα προϊόντα και τις ροές αποβλήτων που περιέχουν στοιχεία της σειράς των ακτινιδών.

Ορισμένες δραστηριότητες στον τομέα της βασικής έρευνας επί των ακτινιδών στοχεύουν στην ανάπτυξη της κατανόησης της ηλεκτρονικής δομής των στοιχείων και των ενώσεων των ακτινιδών. Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει δράσεις που κυμαίνονται από την παρασκευή και τον καθαρισμό των στοιχείων ως τη μελέτη μεμονωμένων κρυστάλλων με σύγχρονες τεχνικές της φυσικής, ορισμένες από τις οποίες περιλαμβάνουν τη χρήση ισχυρών ακτίνων συγχρότρου, νετρονίων ή μυονίου. Σημαντικός είναι ο ρόλος της θεωρίας που σε συνδυασμό με τα πειράματα ερμηνεύει τα αποτελέσματα και προτείνει νέες ερευνητικές προσεγγίσεις. Η προσπάθεια έχει άλλα δύο σημαντικά χαρακτηριστικά:

* Περιλαμβάνει σημαντική συνεργασία με πανεπιστήμια και άλλα ερευνητικά ινστιτούτα, στο πλαίσιο της οποίας κάποια μέλη του προσωπικού τους επισκέπτονται την Καρλσρούη προκειμένου να διεξάγουν πειράματα στην εγκατάσταση πολλών χρηστών του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων

* Η ομάδα διαθέτει μεγάλο αριθμό φοιτητών και μεταδιδακτορικών υποτρόφων (12 το 1999), οι οποίοι φιλοξενούνται για διάστημα δύο ως τριών ετών από την ομάδα μελέτης των ακτινιδών.

Μεμονωμένοι κρύσταλλοι

Οι μεμονωμένοι κρύσταλλοι υλικών είναι απαραίτητοι για τη μέτρηση πολλών σημαντικών ιδιοτήτων. Τα μείγματα οξειδίων που περιέχουν ουράνιο και πλουτώνιο παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον για τη μελέτη των ακτινιδών. Το Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων τελειοποίησε πρόσφατα μια μέθοδο μεταφοράς ατμών που θα καταστήσει δυνατή την ανάπτυξη μεμονωμένων κρυστάλλων σε αυτά τα μείγματα οξειδίων, όπως είναι τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στους αντιδραστήρες. Παλαιότερα, οι εν λόγω κρύσταλλοι παρασκευάζονταν από διοξείδιο του ποσειδωνίου (NpO2).

Νέα κρυσταλλική φάση

Το αμερίκιο (Am) παρουσιάζει μια ασυνήθιστη- και νέα - κρυσταλλική δομή μεταξύ 7 και 16 GPa (1 GPa = 10kbar πίεσης, δηλ., 10.000 φορές μεγαλύτερη από την ατμοσφαιρική πίεση). Σε συνεργασία με το εθνικό εργαστήριο του Oak Ridge στις ΗΠΑ και χρησιμοποιώντας τις μοναδικές δυνατότητες της ευρωπαϊκής εγκατάστασης συγχρότρου της Grenoble στη Γαλλία, επαληθεύθηκε η νέα αυτή δομή σε δείγμα μεταλλικού αμερικίου υψηλής καθαρότητας βάρους μικρότερου των 5 μικρογραμμαρίων. Στα 16 GPa λαμβάνει χώρα συρρίκνωση όγκου σε ποσοστό περίπου 7% και ο συνολικός όγκος ανέρχεται μόλις στο 65% του όγκου σε συνθήκες περιβάλλοντος. Τα αποτελέσματα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την κατανόηση της καταστατικής εξίσωσης του αμερικίου και για συγκρίσεις με τις πλέον σύγχρονες θεωρίες που επιχειρούν να προβλέψουν την ενέργεια συνοχής και τον ατομικό όγκο των ακτινιδών στοιχείων.

Νέα αποτελέσματα των πειραμάτων συγχρότρου για τη μελέτη των μαγνητικών ιδιοτήτων του διοξειδίου του ποσειδωνίου οδήγησαν στη διαλεύκανση ενός δυσεπίλυτου, για μεγάλο χρονικό διάστημα, προβλήματος της επιστήμης των ακτινιδών.

* Ασφάλεια των πυρηνικών καυσίμων

Η ασφάλεια των πυρηνικών καυσίμων αποτελεί πρωταρχικό ζήτημα για τους φορείς λειτουργίας πυρηνικών αντιδραστήρων και εγκαταστάσεων κατασκευής καυσίμου, για τις εθνικές και διεθνείς κανονιστικές αρχές και φυσικά για τους πολίτες. Το ITU αναλαμβάνει έρευνα ζωτικής σημασίας σχετικά με τους παράγοντες που περιορίζουν την καύση σε υψηλότερο βαθμό, όπως η επένδυση των καυσίμων, η μηχανική και χημική αλληλεπίδραση, και η αυξημένη έκλυση αερίων σχάσης. Η μελέτη των φαινομένων που εμφανίζονται κατά την ακτινοβόληση των πυρηνικών καυσίμων αυξάνει και την ασφάλεια και την απόδοση του κύκλου πυρηνικού καυσίμου.

Καταρτίστηκαν οι τελικές εκθέσεις σχετικά με τις εξετάσεις που αφορούσαν την τήξη πυρήνα αντιδραστήρων στο πλαίσιο του έργου PHEBUS και ειδικότερα την εξέταση του τετηκότος σωρού και της συμπεριφοράς των αποθέσεων αερολυμάτων στα κύρια κυκλώματα. Τέθηκε σε λειτουργία μια νέα μονάδα απορρύπανσης. Αυτό αποτελεί σημαντικό επίτευγμα εν όψει του εκσυγχρονισμού της υποδομής του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων.

Ταχύτερες μέθοδοι μέτρησης

Κατασκευάστηκε ένα νέο όργανο που αποτελείται από μια μικροσκοπική φωτοδίοδο ολοκληρωμένου κυκλώματος και ένα δίκτυο περίθλασης. Ένα πλήρες θερμικό φάσμα μπορεί να καταγραφεί σε λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου. Το φάσμα μπορεί στη συνέχεια να αναλυθεί προκειμένου να ληφθεί η θερμοκρασία της εκπέμπουσας επιφάνειας. Η μέθοδος αξιολόγησης της θερμοκρασίας είναι εξαιρετικά ακριβής και μπορεί να εφαρμοστεί σε έγχρωμα υλικά με έντονες ζώνες απορρόφησης. Το όργανο είναι πολύ συμπαγές και εύκολο στη χρήση, παρέχοντας τη δυνατότητα εκτέλεσης μετρήσεων υπό δυσχερείς συνθήκες, π.χ. για υλικά με μεγάλη ταχύτητα εξάτμισης.

Πτητικό τριοξείδιο του πλουτωνίου

Κατά τη διάρκεια μετρήσεων διάχυσης στοιχείου Knudsen που αφορούσαν το διοξείδιο του πλουτωνίου διαπιστώθηκε η ύπαρξη ενός μορίου τριοξειδίου. Το μόριο αυτό που είναι εξαιρετικά πτητικό, σχηματίζεται μετά από προσρόφηση οξυγόνου και απελευθερώνεται σε θερμοκρασίες άνω των 1800 K. Με εργαστηριακό πείραμα αποδείχθηκε ότι κατά την οξείδωση του διοξειδίου του πλουτωνίου παράγονται ποσότητες τριοξειδίου του πλουτωνίου που ενδέχεται να παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τη διασπορά του πλουτωνίου στον αέρα σε περιπτώσεις ατυχημάτων αντιδραστήρων ή κατασκευής καυσίμου.

* Χαρακτηρισμός αναλωθέντος καυσίμου για μακρόχρονη αποθήκευση

Τα στοιχεία που αφορούν την ασφάλεια από την άποψη της αντοχής του καυσίμου στη διάβρωση και τη διάλυση υπό πραγματικές συνθήκες είναι εξαιρετικά σημαντικά για τη μακροπρόθεσμη αποθήκευση του ακτινοβολημένου καυσίμου. Μετά από περίπου 500 έτη αποθήκευσης (δηλ. κατά την εγγυημένη διάρκεια ζωής των περιεκτών), η ραδιενέργεια του καυσίμου θα οφείλεται κατά πολύ στη μεταστοιχείωση λόγω εκπομπής σωματιδίων άλφα. Επομένως η ραδιόλυση λόγω εκπομπής σωματιδίων άλφα είναι βασική παράμετρος για τον καθορισμό της συμπεριφοράς του καυσίμου ως προς τη διάλυση.

Οι μελέτες σχετικά με τις επιπτώσεις της ραδιόλυσης λόγω εκπομπής σωματιδίων άλφα από την άποψη της αντοχής του αναλωθέντος καυσίμου στη διάλυση συνεχίστηκαν και επεκτάθηκαν, προκειμένου να καλύψουν την περίπτωση της έκθεσης μεγαλύτερων επιφανειών καυσίμου στο ύδωρ. Παράλληλα διερευνήθηκαν επίσης και οι μεταβολές των ιδιοτήτων που προκαλούνται από τη συσσώρευση βλαβών της δομής του καυσίμου που οφείλονται στη μεταστοιχείωση λόγω εκπομπής σωματιδίων άλφα. Και για τις δύο δραστηριότητες χρησιμοποιήθηκαν δείγματα οξειδίου του ουρανίου που περιείχαν διαφορετικές συγκεντρώσεις ακτινιδών βραχέος χρόνου ημιζωής. Επί του παρόντος παρασκευάζονται νέα δείγματα με ουράνιο-233 ως πηγή ραδιόλυσης λόγω εκπομπής σωματιδίων άλφα.

Διερευνήθηκε επίσης και η επίδραση συσσωρεύσεων μεγάλης περιεκτικότητας σε οξείδιο του πλουτωνίου στους μηχανισμούς διάλυσης καυσίμων μείγματος οξειδίων.

* Διαχωρισμός και μεταστοιχείωση

Το Ινστιτούτο Υπερουράνιων Στοιχείων συμμετέχει σε μια ευρωπαϊκή προσπάθεια εξεύρεσης τρόπων για τη μείωση των πιθανών μακροπρόθεσμων κινδύνων από τα πυρηνικά απόβλητα υψηλής ραδιενέργειας και για τη διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων στο θέμα της διαχείρισης των αποβλήτων. Η συνεισφορά του Ινστιτούτου Υπερουράνιων Στοιχείων στην εν λόγω ευρωπαϊκή συνεργασία αφορά κυρίως το διαχωρισμό δηλ. τον φυσικό χωρισμό των ραδιονουκλεϊδίων μεγάλου χρόνου ημιζωής και την κατασκευή καυσίμων για "μεταστοιχείωση" ή "αποτέφρωση" από αυτά τα στοιχεία των ακτινιδών και προϊόντα σχάσης μεγάλου χρόνου ημιζωής.

Τα πειραματικά δεδομένα που συγκεντρώνονται συγκρίνονται με τις θεωρητικές προβλέψεις και χρησιμεύουν για την κατάρτιση δεδομένων αναφοράς προκειμένου να αξιολογηθούν τα πιθανά οφέλη και μειονεκτήματα αυτού του τρόπου διαχείρισης των αποβλήτων.

Διαχωρισμός ακτινιδών από λανθανίδες

Η βελτίωση του διαχωρισμού ακτινιδών από λανθανίδες ήταν σημαντικό επίτευγμα. Πραγματοποιήθηκε μια πρώτη θερμή επίδειξη μιας νέας μεθόδου διαχωρισμού ακτινιδών/λανθανιδών με χρήση γνήσιων αποβλήτων της διεργασίας DIAMEX (δηλ. του διαχωρισμού ακτινιδών και λανθανιδών από προϊόντα σχάσης). Με μια διάταξη συνεχούς αναρροής επιτεύχθηκε υψηλή ανάκτηση ακτινιδών και ικανοποιητικοί συντελεστές διαχωρισμού από λανθανίδες (άνω του 100).

Προσδιορίστηκε το σημείο τήξης της υποψήφιας αδρανούς μήτρας από οξείδιο του μαγνησίου. Νέες μετρήσεις ακριβείας με χρήση ελεγχόμενων παλμών λέιζερ δείχνουν σαφώς μια κατά πολύ υψηλότερη τιμή 3220 ± 10 K σε σύγκριση με την τιμή των 3100 K που αναφέρεται στη βιβλιογραφία.

Βελτιωμένη κατανόηση των προϊόντων σχάσης

Η νέα ηλεκτρονική μικροσκοπία διατομής απέδωσε μια τιμή απώλειας για το κατώφλι ενέργει