[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 17.10.2007

COM(2007) 620 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Εκσυγχρονισμός της κοινωνικής προστασίας για μεγαλύτερη κοινωνική δικαιοσύνη και οικονομική συνοχή: προώθηση της ενεργητικής ένταξης των πλέον απομακρυσμένων από την αγορά εργασίας ανθρώπων

1. Εισαγωγή

Η στρατηγική της ΕΕ για ανάπτυξη και απασχόληση[1] αποφέρει αποτελέσματα: η ανάπτυξη σημειώνει ανάκαμψη, η απασχόληση αυξάνεται και η ανεργία μειώνεται σε όλη την Ευρώπη. Ωστόσο, δεν χωρά αμφιβολία ότι χρειάζεται να γίνουν πολύ περισσότερα για να αξιοποιήσει η Ευρώπη ολόκληρο το δυναμικό της και να επιτύχει πλήρως τους στόχους της Λισαβόνας για οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

Μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Ένωσης παραμένει κοινωνικά αποκλεισμένο, εφόσον το 16% του πληθυσμού της Ευρώπης διατρέχει τον κίνδυνο χρηματικής ένδειας, ένας στους πέντε κατοίκους ζει σε υποβαθμισμένες κατοικίες, το 10% ζει σε νοικοκυριά στα οποία κανένας δεν εργάζεται, η μακροχρόνια ανεργία πλησιάζει το 4% και το ποσοστό των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο είναι άνω του 15%. Μια άλλη διάσταση του κοινωνικού αποκλεισμού που αποκτά συνεχώς μεγαλύτερη σημασία είναι η έλλειψη πρόσβασης στις τεχνολογίες της πληροφορίας[2].

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της, μολονότι αποτελούν μία από τις πιο πλούσιες περιοχές του κόσμου, απέχουν ακόμη πολύ από το στόχο που ορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατά την ανακοίνωση της στρατηγικής της Λισαβόνας το Μάρτιο του 2000, σχετικά με τη ανάληψη αποφασιστικών ενεργειών για την εξάλειψη της φτώχειας. Μολονότι οι καταστάσεις στα κράτη μέλη διαφέρουν αισθητά, το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμη πολλαπλά μειονεκτήματα και στέρηση στην ΕΕ θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ως ατελέσφορο από κοινωνική, ηθική και οικονομική άποψη.

Η προσέγγιση αυτών που βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας και της αγοράς εργασίας αποτελεί τόσο οικονομική όσο και κοινωνική προτεραιότητα. Όχι μόνον δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ μιας αποτελεσματικής δυναμικής οικονομίας και μιας οικονομίας η οποία έχει στο επίκεντρο την κοινωνική δικαιοσύνη αλλά τόσο η μία όσο και η άλλη συνδέονται στενά μεταξύ τους. Αφενός, η οικονομική ανάπτυξη είναι αναγκαία για τη διατήρηση της παροχής κοινωνικής υποστήριξης. Αφετέρου, η επαναφορά στην εργασία των πιο αποκλεισμένων ατόμων από την αγορά εργασίας, με την προϋπόθεση ότι μπορούν να εργαστούν και η υποστήριξη της κοινωνικής τους ενσωμάτωσης, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής της Λισαβόνας, η οποία αποσκοπεί στην κινητοποίηση του πλήρους δυναμικού του ανθρώπινου κεφαλαίου μας.

Προκειμένου να βοηθηθούν τα κράτη μέλη για να κινητοποιήσουν τα άτομα που μπορούν να εργαστούν και για να παράσχουν την κατάλληλη υποστήριξη σε αυτούς που δεν μπορούν να εργαστούν, η Επιτροπή πρότεινε μια ολιστική στρατηγική η οποία μπορεί να ονομασθεί ενεργητική ένταξη [3]. Η στρατηγική αυτή συνδυάζει την ενίσχυση εισοδήματος σε επαρκές επίπεδο για να μπορούν οι άνθρωποι να ζουν αξιοπρεπώς με επαφή στην αγορά εργασίας μέσω παροχής ευκαιριών εργασίας ή επαγγελματικής κατάρτισης και μέσω καλύτερης πρόσβασης σε προαγωγικές κοινωνικές υπηρεσίες. Η ενεργητική ένταξη με την έννοια αυτή είναι πλήρως συμπληρωματική στην προσέγγιση «ευελιξία με ασφάλεια στην απασχόληση», και απευθύνεται σε αυτούς που βρίσκονται στα περιθώρια της αγοράς εργασίας. Διαμορφώνει «ενεργό κράτος πρόνοιας» με την παροχή εξατομικευμένων οδών προς την απασχόληση και εξασφαλίζοντας για εκείνους που δεν μπορούν να εργαστούν, τη δυνατότητα να ζήσουν αξιοπρεπώς και να συμβάλλουν όσο το δυνατόν περισσότερο στην κοινωνία. Συνεπώς, η ενεργητική ένταξη συμβάλλει στη στρατηγική της Λισαβόνας και είναι επίσης δομικό στοιχείο της κοινωνικής διάστασης της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη της ΕΕ.

Την άνοιξη του 2006, η Επιτροπή άρχισε δημόσια διαβούλευση[4] η οποία περιελάμβανε διαβούλευση σύμφωνα με το άρθρο 138 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την ανάγκη για δράση σε επίπεδο ΕΕ με στόχο την προώθηση της ενεργητικής ένταξης των ανθρώπων που έχουν απομακρυνθεί πολύ από την αγορά εργασίας. Με βάση τα αποτελέσματα της εν λόγω διαβούλευσης και των πρωτοβουλιών που ακολούθησαν, συμπεριλαμβανομένων της διεξοδικής επανεξέτασης από την Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας των εθνικών σχεδίων δράσης για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, της έκτης διάσκεψης των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν φτώχεια (4-5 Mαΐου 2007) και της διάσκεψης των φορέων για την ενεργητική ένταξη (15 Ιουνίου 2007), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάστηκε τις προτάσεις που παρουσιάζονται στην παρούσα ανακοίνωση, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης του δευτέρου σταδίου διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 138 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ.

2. Απαντήσεις στις διαβουλεύσεις

2.1 Γενική υποστήριξη για τις ανανεωμένες προσπάθειες της ΕΕ προς την ενεργητική ένταξη

Οι απαντήσεις στη διαβούλευση του 2006 τόνισαν ότι η σύσταση του Συμβουλίου του 1992 σχετικά με τα « Κοινά κριτήρια σχετικά με επαρκείς πόρους και κοινωνική βοήθεια στα συστήματα κοινωνικής προστασίας»[5] θεωρείται ακόμη εργαλείο αναφοράς για την πολιτική της ΕΕ σε σχέση με τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Στις απαντήσεις τονίστηκε ότι η σύσταση δεν έχασε καθόλου την επικαιρότητά της αλλά ότι πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την πλήρη εφαρμογή της, ιδίως όσον αφορά τη διευκρίνιση των κριτηρίων και των στατιστικών εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως σημείο σύγκρισης για το ορισμό του επιπέδου αντιστοιχίας των προγραμμάτων ελάχιστου εισοδήματος.

Στις απαντήσεις αναγνωρίζεται επίσης ότι η καταλληλότητα των προγραμμάτων ελάχιστου εισοδήματος πρέπει να αξιολογηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο της πρόσβασης στην απασχόληση. Συνεπώς, οι περισσότεροι επικρότησαν τη συνολική προσέγγιση που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή[6]. Οι περισσότεροι ερωτηθέντες, μολονότι είναι επιφυλακτικοί απέναντι σε μια περιοριστική νομοθεσία σε επίπεδο ΕΕ, η οποία θεωρείται ακατάλληλη λόγω των διαφορετικών καταστάσεων που επικρατούν στην Ευρώπη, εξέφρασαν την υποστήριξή τους στο να καταβληθεί νέα προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ. Ιδιαίτερα ισχυρή υποστήριξη εκφράστηκε για τη διατύπωση κοινών αρχών σε επίπεδο ΕΕ, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού (ΑΜΣ).

2.2 Ανάγκη για μια πιο ολιστική προσέγγιση

Επιπλέον στις διάφορες απαντήσεις τονίστηκε ότι η επιτυχία της προσέγγισης ενεργητικής ένταξης εξαρτάται από τη συνέργεια ανάμεσα στους διαφόρους συντελεστές της. Η επαρκής ενίσχυση του εισοδήματος χρειάζεται να συνδυαστεί με ευκαιρίες στην αγορά εργασίας και καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας.

Η κοινωνική ένταξη συμβαδίζει με τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Για να είναι βιώσιμη η ενσωμάτωση στην αγορά εργασίας, τα μειονεκτούντα άτομα πρέπει πρώτα να λάβουν υποστήριξη με επαρκείς πόρους και εξατομικευμένες υπηρεσίες απασχόλησης και κοινωνικής προστασίας, έτσι ώστε να βελτιωθούν η κοινωνική τους συμμετοχή και η απασχολησιμότητά τους. Εάν επιτύχουν στην εξεύρεση απασχόλησης, πρέπει να προωθηθεί η διατήρηση της θέσης εργασίας για να αποφευχθεί μια κατάσταση «περιστρεφόμενης πόρτας», κατά την οποία οι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη θέση εργασίας τους λόγω ανεπαρκών δεξιοτήτων απασχόλησης ή επειδή δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς οι προσωπικοί και κοινωνικοί φραγμοί. Εξάλλου, η απασχόληση εξ ορισμού δεν αποτελεί πάντα εγγύηση για την αποφυγή της φτώχειας, εφόσον το 8% των εργαζομένων στην ΕΕ απειλείται από τη φτώχεια: έτσι εξηγείται η έντονη έκκληση από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις για τη δημιουργία υψηλής ποιότητας θέσεων εργασίας.

Οι υπηρεσίες κοινωνικής βοήθειας και προστασίας πρέπει να υποστηρίζουν την ενσωμάτωση των ατόμων στην αγορά εργασίας, να αυξάνουν τη βιοποριστική ικανότητά τους και να μειώνουν την εξάρτηση από τις κοινωνικές παροχές και τον κίνδυνο μεταβίβασης της φτώχειας από γενεά σε γενεά. Όμως, διάφοροι ερωτηθέντες τόνισαν ότι ο αντίκτυπος των κανόνων σχετικά με τις προϋποθέσεις χορήγησης παροχών στους πιο ευάλωτους ανθρώπους πρέπει να παρακολουθείται προσεκτικά, ιδίως επειδή τα επίπεδα κοινωνικής βοήθειας είναι ήδη κάτω από το όριο της απειλής από τη φτώχεια στα περισσότερα κράτη μέλη.

2.3 Απαντήσεις από τους κοινωνικούς εταίρους

Στην ανακοίνωση για την έναρξη του πρώτου σταδίου της διαβούλευσης υπογραμμίστηκε ήδη ο ρόλος που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι σε πολλά κράτη μέλη κατά το σχεδιασμό και την παρακολούθηση ενεργών πολιτικών αγοράς εργασίας και κατά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τους ελάχιστους μισθούς. Οι κοινωνικοί εταίροι, στις απαντήσεις τους στο πρώτο στάδιο διαβούλευσης σύμφωνα με το άρθρο 138, δεν υποστήριξαν τυχόν νομοθετικές επιλογές σε επίπεδο ΕΕ για την ενεργητική ένταξη αλλά προτίμησαν την ενίσχυση της υφιστάμενης ανοικτής μεθόδου συντονισμού καθώς και μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης. Επίσης διευκρίνισαν ότι έπρεπε να διαδραματίσουν θεμελιώδη ρόλο στη βελτίωση της διαθεσιμότητας θέσεων εργασίας για μειονεκτούντα άτομα και στην καθιέρωση κατάλληλων διαδικασιών πρόσληψης, όπως φαίνεται επίσης από πρόσφατες τριμερείς συμφωνίες.

Ιδίως, οι κοινωνικοί εταίροι υπενθύμισαν ότι στο πρόγραμμα εργασίας τους 2006-2008 υπογραμμίζεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να αντιμετωπίσουν το θέμα των μειονεκτουσών ομάδων. Δεσμεύτηκαν να το επιτύχουν με την προσπάθεια να αναλύσουν από κοινού τις θεμελιώδεις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αγορές εργασίας της Ευρώπης, με την εξέταση θεμάτων όπως η ενσωμάτωση των μειονεκτούντων ατόμων στην αγορά εργασίας, με τον καθορισμό των προτεραιοτήτων που πρέπει να συμπεριληφθούν στο πλαίσιο ενεργειών για την απασχόληση με τη διαπραγμάτευση αυτόνομου πλαισίου συμφωνίας σχετικά είτε με την ενσωμάτωση μειονεκτουσών ομάδων στην αγορά εργασίας ή με τη διά βίου μάθηση.

Στη συζήτηση που ακολούθησε της παρουσίασης των αποτελεσμάτων διαβούλευσης, ήταν σαφώς εμφανές ότι οι κοινωνικοί εταίροι διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην προώθηση της διατήρησης της θέσης εργασίας: Μειονεκτούντα άτομα, που έχουν βρει μια θέση εργασίας, μπορεί να χρειάζονται συνεχή υποστήριξη, π.χ. από την άποψη ευκαιριών επαγγελματικής κατάρτισης στον τόπο εργασίας και διά βίου μάθησης καθώς και κατάλληλες και ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας που βοηθούν τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους να συνδυάσουν την εργασία με τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση των κοινωνικών μειονεκτημάτων (όπως η έλλειψη κατάλληλης στέγασης, οι ευθύνες μέριμνας για άλλα πρόσωπα και τα προβλήματα υγείας). Με άλλα λόγια, η διαδικασία κοινωνικής επανένταξης δεν τελειώνει στις πύλες της επιχείρησης.

2.4 Συμμετοχή και ενσωμάτωση όλων των σχετικών συντελεστών

Οι απαντήσεις στη διαβούλευση υπογράμμισαν επίσης ότι η επιτυχία ενεργητικών πολιτικών ένταξης εξαρτάται από την εμπλοκή και τη συνεργασία διαφόρων συντελεστών. Οι τοπικές και εθνικές κυβερνήσεις έχουν τη βασική ευθύνη για το σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση και διαχείριση πολιτικών για την ένταξη των πιο αποκομμένων από την αγορά εργασίας ατόμων. Οι πάροχοι υπηρεσιών – ιδιωτικοί, δημόσιοι ή μικτοί – διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στην εφαρμογή αυτών των πολιτικών σε τοπικό επίπεδο. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών αντιπροσωπεύουν και συνδράμουν τους δικαιούχους τέτοιων μέτρων. Τα ίδια τα μειονεκτούντα άτομα πρέπει να εμπλέκονται, να ζητείται η γνώμη τους και να έχουν δικαιώματα προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των δημόσιων πολιτικών.

Πολύ συχνά, οι εν λόγω συντελεστές λειτουργούν σε αποσυνδεμένους τομείς κοινωνικής πολιτικής και πολιτικής απασχόλησης. Για να έχει επιτυχία η προσέγγιση ενεργητικής ένταξης πρέπει να προωθεί μια ολοκληρωμένη διαδικασία εφαρμογής, ανάμεσα στα τοπικά, περιφερειακά, εθνικά και κοινοτικά επίπεδα πολιτικής και στους τρεις άξονες πρόβλεψης παροχών: ελάχιστο εισόδημα, ενεργητικά μέτρα αγοράς εργασίας και κοινωνικές υπηρεσίες.

3. Καλύτερη κατανόηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού: πρόσφατες εξελίξεις στην πολιτική

Τα μηνύματα που ελήφθησαν από τις διαβουλεύσεις πρέπει επίσης να εξεταστούν με βάση τις διάφορες πολιτικές εξελίξεις στην ΕΕ από την έναρξη της στρατηγικής της Λισσαβόνας.

Η ανοιχτή μέθοδος συντονισμού για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη και η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση έχουν συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση του πολύπλοκου φαινόμενου της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού και αποτελούν ισχυρά εργαλεία για την προώθηση μιας πιο ολιστικής προσέγγισης ενσωματώνοντας τους τρεις κύριους άξονες της ενεργητικής ένταξης.

Στην κοινή έκθεση για την κοινωνική προστασία και την κοινωνική ένταξη του 2007 αναγνωρίζεται ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους ελάχιστους πόρους, έτσι ώστε να μην παραμεληθεί κανένας. Στη συνάρτηση αυτή, η επάρκεια των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος είναι σημαντική για την αντιμετώπιση των συναφών κοινωνικών προβλημάτων και την προώθηση της πλήρους κοινωνικής ενσωμάτωσης όλων των πολιτών της ΕΕ, βοηθώντας τους να αναπτύξουν όλα τα προσόντα τους. Όμως πολλαπλά μειονεκτήματα απαιτούν πολλαπλές και ολοκληρωμένες λύσεις, καθώς και αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς και με δυνατότητα κοινωνικής υποστήριξης.

Η αξιοποίηση του δυναμικού των αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς στην καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού αποτελεί το μέγιστο μέλημα των κρατών μελών στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση. Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να προσφέρουν τη δυνατότητα νέας αρχής σε κάθε άνεργο, επί έξι μήνες στην περίπτωση των νεαρών ατόμων και επί δώδεκα μήνες στην περίπτωση των ενηλίκων. Έως το έτος 2010, το 25% των μακροχρόνια ανέργων πρέπει να συμμετέχει σε ένα ενεργό μέτρο. Στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση[7] 2005-2008 αναγνωρίζεται ότι οι προσπάθειες για την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης συμβαδίζουν με τη βελτίωση της ελκυστικότητας των θέσεων απασχόλησης, της ποιότητας της εργασίας και την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας καθώς και τη μείωση του ποσοστού των φτωχών εργαζομένων. Η σημασία των αγορών εργασίας χωρίς αποκλεισμούς υπογραμμίστηκε εκ νέου στην κοινή έκθεση για την απασχόληση 2007[8] στην οποία αναφέρεται ότι «… Τα κράτη μέλη δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας που έχουν αντίκτυπο στη φτώχεια και στον αποκλεισμό και που ενθαρρύνουν την παράταση του επαγγελματικού βίου. Οι προσπάθειες των κρατών μελών συγκλίνουν προς την προσφορά ενεργητικής στήριξης στις πλέον μειονεκτούσες ομάδες…». Η εξισορρόπηση των δύο στόχων, δηλαδή ανακούφιση από την φτώχεια και ταυτόχρονα αύξηση των κινήτρων προσφοράς εργασίας, αποτελεί πρόκληση για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, οι οποίοι πρέπει να λάβουν επίσης υπόψη το δημοσιονομικό κόστος που συνεπάγεται τυχόν μεταρρύθμιση του συστήματος φόρων και παροχών.

Οι κοινωνικές υπηρεσίες θεωρούνται σήμερα θεμελιώδεις πυλώνες της ευρωπαϊκής κοινωνίας και της ευρωπαϊκής οικονομίας και η βελτίωση της πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες υψηλής ποιότητας έχει καταστεί μία από τις θεμελιώδεις προτεραιότητες των κρατών μελών για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού[9]. Με τη σύσταση του 1992 κλήθηκαν ήδη τα κράτη μέλη να λάβουν κάθε δυνατό μέτρο για να καταστήσουν τους ενδιαφερομένους ικανούς να λάβουν κατάλληλη κοινωνική υποστήριξη. Έκτοτε, εμφανίστηκαν νέοι κοινωνικοί κίνδυνοι που συνδέονται με τη μετάβαση σε μια μεταβιομηχανική οικονομία της γνώσης και με κοινωνικές τάσεις όπως η μεγαλύτερη εξατομίκευση. Αυτοί οι νέοι κίνδυνοι καθιστούν ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για κοινωνικές υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και εξατομικευμένη υποστήριξη.

Οι τεχνολογίες της πληροφορίας διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό και η Επιτροπή ανέπτυξε πρόσφατα πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της παροχής υπηρεσιών κοινωνικής και υγειονομικής μέριμνας μέσω της χρήσης τεχνολογιών της κοινωνίας της πληροφορίας[10].

4. Η προβλεπόμενη δράση της ΕΕ

Οδηγούμενη από τα αποτελέσματα της παρούσας διαβούλευσης και από τις προαναφερόμενες εξελίξεις, η Επιτροπή προτείνει να εμβαθυνθεί η ανοικτή μέθοδος συντονισμού στον τομέα αυτόν με την έγκριση κοινών αρχών και την επακόλουθη παρακολούθηση και αξιολόγησή της, με πλήρη σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας καθώς και της αυτονομίας και των διαφορετικών καταστάσεων και αναγκών των κρατών μελών.

Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού έχει καταστεί σημαντικό εργαλείο για την προώθηση βέλτιστων πρακτικών και την εξασφάλιση της συνεχούς παρακολούθησης των στόχων σε επίπεδο ΕΕ. Στις εθνικές εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ΑΜΣ το 2006, η ενεργητική ένταξη υπογραμμίστηκε και αναλύθηκε ως μία από τις θεμελιώδεις προτεραιότητες. Η ΑΜΣ θα συνεχίσει, με βάση τις κοινές αρχές, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση όλων των πτυχών της προσέγγισης ενεργητικής ένταξης. Οι ειδικές ρυθμίσεις θα συμφωνηθούν στο πλαίσιο της επιτροπής κοινωνικής προστασίας.

Εννοείται ότι στο πλαίσιο της ΑΜΣ, τα κράτη μέλη θα διατηρήσουν την αρμοδιότητα για τον καθορισμό των επιπέδων ενίσχυσης εισοδήματος και για την καθιέρωση του κατάλληλου συνδυασμού της παροχής κοινωνικής συνδρομής, κοινωνικών υπηρεσιών και της οικονομικά συμφέρουσας εργασίας, μια ισορροπία η οποία εξαρτάται από τις κοινωνικές και πολιτικές προτιμήσεις, τις κοινωνικές και πολιτιστικές παραδόσεις και τους προβληματισμούς χρηματοδότησης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης των διαφόρων ειδών μειονεκτημάτων.

Οι κοινές αρχές για καθέναν από τους τρεις άξονες ενεργητικής ένταξης θα τονίσουν την ανάγκη για ολιστική προσέγγιση και παρέχουν συγκεκριμένο πλαίσιο για την εφαρμογή τους. Η διαρθρωμένη διαδικασία είναι χρήσιμη για τον προσδιορισμό των βέλτιστων αποκρίσεων της πολιτικής στην κοινή κοινωνική πρόκληση κατοχύρωσης του θεμελιώδους δικαιώματος όλων των πολιτών της ΕΕ για κοινωνική αρωγή και στεγαστική βοήθεια προς εξασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης για όλους[11].

Για την προώθηση του προσδιορισμού και της έγκρισης των κοινών αρχών και τη διεξοδική ανάλυση των στοιχείων της στρατηγικής για την ενεργητική ένταξη, η Επιτροπή σκοπεύει να εκδώσει σύσταση η οποία θα αποτελέσει τη βάση για συμπεράσματα του Συμβουλίου και για ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Οι κοινές αρχές για τους τρεις άξονες θα αναπτυχθούν σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που περιγράφονται παρακάτω.

4.1 Επαρκής ενίσχυση εισοδήματος για την αποφυγή του κοινωνικού αποκλεισμού

Τα κύρια στοιχεία της σύστασης του 1992 σχετικά με την ενίσχυση του εισοδήματος που αναφέρεται στα τμήματα Α έως Γ(3) παραμένουν καθ'ολοκληρία επίκαιρα για την προβλεπόμενη στρατηγική. Πρόκειται ειδικότερα για

(1) την αναγνώριση του βασικού δικαιώματος ενός ατόμου για επαρκείς πόρους και κοινωνική αρωγή για διαβίωση με τρόπο συμβατό με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια·

(2) το εν λόγω δικαίωμα πρέπει να αναγνωρίζεται με βάση γενικές αρχές στις οποίες συμπεριλαμβάνεται η ενεργητική παροχή εργασίας ή επαγγελματικής κατάρτισης για τα άτομα των οποίων η ηλικία, η υγεία και η οικογενειακή κατάσταση επιτρέπουν τέτοιου είδους ή, όταν χρειάζεται, με βάση οικονομικά και κοινωνικά μέτρα ένταξης σε περίπτωση άλλων προσώπων·

(3) η εφαρμογή του εν λόγω δικαιώματος σύμφωνα με πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές, ιδίως ο ορισμός του ύψους των πόρων που θεωρούνται επαρκείς για την κάλυψη βασικών αναγκών για το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας πρέπει να αναφέρονται σε σωστούς δείκτες, όπως, π.χ., στατιστικά στοιχεία σχετικά με το μέσο διαθέσιμο εισόδημα, την καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού, τον κατώτατο νόμιμο μισθό ή το επίπεδο τιμών. Επίσης πρέπει να θεσπιστούν ρυθμίσεις για περιοδική εξέταση των εν λόγω ποσών, με βάση τους δείκτες αυτούς, έτσι ώστε οι ανάγκες να εξακολουθούν να καλύπτονται.

4.2 Σύνδεση με την αγορά εργασίας

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, οι κοινές αρχές θα τονίζουν τη σημασία της άρσης των φραγμών στην αγορά εργασίας με ενεργητικά και προληπτικά μέτρα για την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων του έγκαιρου εντοπισμού των αναγκών, της παροχής βοήθειας, καθοδήγησης και κατάρτισης για την αναζήτηση εργασίας ως μέρος των εξατομικευμένων σχεδίων δράσης.

Προκειμένου η εργασία να συμφέρει οικονομικά τους αναζητούντες εργασία, είναι επίσης αναγκαίο να συνεχιστεί η επανεξέταση των κινήτρων και τα αντικίνητρα που προκύπτουν από τα συστήματα φόρων και παροχών, συμπεριλαμβανόμενων της διαχείρισης και των προϋποθέσεων για τη χορήγηση παροχών, με ταυτόχρονη εξασφάλιση επαρκών επιπέδων κοινωνικής προστασίας.

Για την υποστήριξη της ένταξης μειονεκτούντων ατόμων, οι σχετικές πολιτικές από την άποψη ζήτησης της αγοράς εργασίας περιλαμβάνουν την επέκταση της κοινωνικής οικονομίας, την ανάπτυξη νέων πηγών απασχόλησης ανάλογα με τις συλλογικές ανάγκες, χρηματοοικονομικά κίνητρα πρόσληψης για εργοδότες, τη νομοθεσία για την καταπολέμηση των διακρίσεων και το εργατικό δίκαιο[12].

4.3 Σύνδεσμος για καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας

Οι κοινές αρχές θα επικεντρωθούν σε δύο έννοιες που εντοπίστηκαν ως σημαντικές για την ΑΜΣ και το συνεχιζόμενο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών[13], δηλαδή:

- δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες, συμπεριλαμβάνοντας τόσο από άποψη διαθεσιμότητας (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας φυσικής πρόσβασης και της πρόσβασης στο χώρο) όσο και σχετικά με το αν είναι προσιτές από οικονομική άποψη·

- ποιότητα των υπηρεσιών, που περιλαμβάνουν: την εμπλοκή του χρήστη· την παρακολούθηση, την αξιολόγηση της απόδοσης και την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών· επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο· όρους εργασίας, πλαίσιο για ισότητα τόσο στις πολιτικές πρόσληψης όσο και στην παροχή υπηρεσιών· συντονισμό και ενσωμάτωση των υπηρεσιών· και κατάλληλη φυσική υποδομή, ειδικά σε σχέση με την κοινωνική στέγαση[14].

Όλες οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων δικτύων κοινής ωφελείας, όπως οι μεταφορές και οι δημόσιες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας καθώς και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξασφάλιση κοινωνικής και εδαφικής συνοχής. Πρέπει να εξασφαλίζεται η γενική πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και η Επιτροπή δεσμεύεται να προωθήσει το θέμα αυτό σε όλες τις πολιτικές της[15]. Ωστόσο, από την προοπτική της ενεργητικής ένταξης, οι κοινές αρχές θα έχουν στο επίκεντρο τις κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.

Εκτός από τα συστήματα υποχρεωτικής και επικουρικής κοινωνικής ασφάλισης και τις υπηρεσίες υγείας, οι κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας περιλαμβάνουν άλλες βασικές υπηρεσίες που παρέχονται απευθείας στο πρόσωπο, οι οποίες διαδραματίζουν ρόλο πρόληψης και κοινωνικής συνοχής, διευκολύνουν την κοινωνική ένταξη και διαφυλάσσουν τα θεμελιώδη δικαιώματα[16]. Στις υπηρεσίες περιλαμβάνονται:

(1) παροχή αρωγής σε πρόσωπα που αντιμετωπίζουν προσωπικές προκλήσεις ή κρίσεις (όπως είναι η ανεργία, η υπερχρέωση, η τοξικομανία ή η διάλυση της οικογένειας)·

(2) δραστηριότητες για να εξασφαλιστεί ότι τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα είναι σε θέση να επανενταχθούν πλήρως στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας (όπως αποκατάσταση, γλωσσική κατάρτιση για μετανάστες, επαγγελματική κατάρτιση και επανένταξη στο επάγγελμα) και να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή μέριμνα για τα παιδιά·

(3) δραστηριότητες για την ένταξη των ατόμων με μακροχρόνια προβλήματα υγείας και αναπηρίας·

(4) Κοινωνική στέγαση.

5. Πλαίσιο υποστήριξης από την ΕΕ

Η εφαρμογή των κοινών αρχών θα υποστηρίζεται, σε επίπεδο ΕΕ, από συστηματική πρακτική παρακολούθησης και αξιολόγησης και από άλλες πρωτοβουλίες ή εργαλεία που συμπληρώνουν τις προσπάθειες των κρατών μελών.

Υπενθυμίζοντας τη σημασία του ρόλου των ευρωπαϊκών κοινωνικών εταίρων για την επιτυχή εφαρμογή της προσέγγισης ενεργητικής ένταξης, η Επιτροπή επικροτεί τις δεσμεύσεις τους στο πρόγραμμα εργασίας 2006-2008. Η Επιτροπή θα εξετάσει με τους κοινωνικούς εταίρους τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να αναπτύξουν περαιτέρω αυτόνομες πρωτοβουλίες για τη βελτίωση των συνεργιών με τους άλλους άξονες και συντελεστές της πολιτικής στην προσέγγιση της ενεργητικής ένταξης, όπως οι δημόσιες αρχές – συμπεριλαμβάνοντας αυτές που είναι οι πιο δραστήριες στον τομέα, π.χ. συχνά περιφερειακές και τοπικές αρχές – πάροχοι υπηρεσιών και ΜΚΟ.

Τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ διαδραματίζουν ήδη θεμελιώδη ρόλο στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης πολιτικών ένταξης με βάση την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Tο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο παρέχει μακροπρόθεσμο χρηματοδοτικό πλαίσιο συμπληρώνοντας τις εθνικές και άλλες πηγές χρηματοδότησης. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τη χρήση των διατάξεων του νέου κανονισμού για το ΕΚΤ για τη στήριξη μέτρων ενεργητικής ένταξης, όπως: α) ανάπτυξη και δοκιμασία ολοκληρωμένων διαδικασιών ενεργητικής κοινωνικής και οικονομικής ένταξης· β) ενσωμάτωση σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές καινοτόμων προσεγγίσεων για την ένταξη που έχουν εμφανή πλεονεκτήματα σε σύγκριση με τις τρέχουσες πρακτικές· και γ) διάδοση και μεταφορά της ορθής πρακτικής για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης σε όλα τα κράτη μέλη.

Η επιτυχία της προβλεπόμενης προσέγγισης εξαρτάται από τη δέσμευση και την πλήρη εμπλοκή των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών συντελεστών. Αυτοί οι συντελεστές πρέπει να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικών ενεργητικής ένταξης σε επίπεδο ΕΕ. Οι βέλτιστες πρακτικές τους δεν προβάλλονται δημόσια σήμερα στο βαθμό που θα έπρεπε. Συνεπώς η Επιτροπή θα υποστηρίξει, ακόμη και με πόρους που διατίθενται στο πλαίσιο του προγράμματος PROGRESS, τη συγκρότηση Δικτύου Τοπικών Παρατηρητηρίων , σε εταιρική σχέση με τα δίκτυα τοπικών αρχών της ΕΕ, τους παρόχους υπηρεσιών και τις ΜΚΟ, για την παρακολούθηση και την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών, ιδίως σε σχέση με την πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας.

6. Συμπεράσματα και επόμενα βήματα

6.1 Διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους

Σύμφωνα με το άρθρο 138 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ, οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με την προσέγγιση που περιγράφεται στην παρούσα ανακοίνωση και ιδίως σχετικά με:

- Το προτεινόμενο εργαλείο , δηλαδή την εμβάθυνση της ΑΜΣ στον εν λόγω τομέα με την έγκριση κοινών αρχών και τη επακόλουθη παρακολούθηση και αξιολόγηση.

- Το περιεχόμενο των κοινών αρχών σχετικά με επαρκείς πόρους, αγορές εργασίας χωρίς αποκλεισμούς και πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας όπως περιγράφεται στα σημεία 4.1 έως 4.3 της παρούσας ανακοίνωσης.

- Το πλαίσιο υποστήριξης από την ΕΕ, όπως περιγράφεται στο σημείο 5 της παρούσας ανακοίνωσης.

Οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται επίσης να προσθέσουν επιπλέον σχόλια και να εξετάσουν τη δυνατότητα περαιτέρω πρωτοβουλιών σχετικά με τα θέματα που εξέτασαν στο πρώτο στάδιο της διαβούλευσης όσον αφορά το συγκεκριμένο ρόλο τους στην προώθηση της διατήρησης της θέσης εργασίας (βλέπε σημείο 2.3 παραπάνω) και τις πιθανές συνέργιες με τις ενέργειες τους σε άλλους άξονες της προσέγγισης ενεργητικής ένταξης.

6.2 Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη

Λόγω του αντικειμένου της παρούσας πρωτοβουλίας και της ανάγκης για την εμπλοκή όλων των αρμοδίων συντελεστών (βλέπε σημείο 2.4), η Επιτροπή καλεί επίσης όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, καθώς και τις δημόσιες αρχές σε όλα τα επίπεδα, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους παρόχους υπηρεσιών να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με το περιεχόμενο της παρούσας ανακοίνωσης. Ειδικότερα, η Επιτροπή ζητεί τις γνώμες τους σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την πληρότητα των προτάσεων της για την προώθηση της ενεργητικής ένταξης.

Η παρούσα ανακοίνωση διαβιβάζεται επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

6.3 Τα επόμενα βήματα

Προκειμένου να εμπλακούν και όλα τα ενδιαφερόμενα θεσμικά όργανα και οργανώσεις σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό επίπεδο, η ανακοίνωση θα δημοσιευθεί στο δικτυακό τόπο της Γενικής Διεύθυνσης Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων και Ίσων Ευκαιριών:

http://ec.europa.eu/employment_social/consultation_en.html.

Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να αποστείλουν τις παρατηρήσεις ή τις προτάσεις τους μόνον στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση:

empl-active-inclusion@ec.europa.eu.

Τα σχόλια πρέπει να αποσταλούν το αργότερο έως τις 28 Φεβρουαρίου 2008. Η Επιτροπή θα εξετάσει ενδελεχώς της εισηγήσεις που θα λαμβάνει, θα δημοσιοποιεί τα συμπεράσματά της και θα εξασφαλίζει τη συστηματική τους παρακολούθηση.

[1] Συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Λισαβόνα 23-24 Μαρτίου 2000 και COM(2005) 24.

[2] Ιδίως, το 44% των Ευρωπαίων δεν έχει κάποιο τίτλο δεξιοτήτων στο διαδίκτυο και στους υπολογιστές.

[3] COM(2006) 44 της 26.4.2006.

[4] COM(2006) 44.

[5] Σύσταση του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 (92/441/EΟΚ). Βλέπε επίσης σύσταση του Συμβουλίου της 27ης Ιουλίου 1992 (92/442/EΟΚ).

[6] Αποτελέσματα της διαβούλευσης http://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/objectives_en.htm

[7] Πρβλ "Οδηγίες για τις κατευθυντήριες γραμμές των πολιτικών απασχόλησης των κρατών μελών (2005-2008)", ΕΕ L 205 της 6.8.2005, σ. 21.

[8] Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έγγραφο αριθ. 6706/07.

[9] Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έγγραφο αριθ. 7341/05.

[10] COM(2007) 332 της 14.6.2007.

[11] Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 34 παράγραφος 3)

[12] SEC(2007) 329 της 6.3.2007, σσ. 51-58.

[13] Βλέπε http://www.peer-review-social-inclusion.net/key-issues/quality-and-accessibility-of-social-services/ ιδίως Halloran J. και K. Calderon-Vera (2007) “Access to quality social services – A strategy paper”.

[14] Η επικείμενη ανακοίνωση σχετικά με τις ΚΥΚΩ θα εξετάσει τις αβεβαιότητες που αφορούν την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Μεταξύ άλλων θα εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί καλύτερα η νομοθεσία δημόσιων συμβάσεων στον τομέα τω ν ΚΥΚΩ. Επιπλέον, θα συμπληρώνει την εν λόγω άσκηση διευκρίνισης με περαιτέρω πρωτοβουλίες σχετικά με τον ορισμό και την αξιολόγηση της ποιότητας.

[15] COM(2004) 374 της 12.5.2004.

[16] COM(2006) 177 της 26.4.2006.