EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 299/148

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών — Πληροφορική υψηλών επιδόσεων: η θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό»

[COM(2012) 45 final]

2012/C 299/27

Εισηγήτρια: η κ. Isabel CAÑO AGUILAR

Στις 18 Απριλίου 2012, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της ΣλΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

"Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Πληροφορική υψηλών επιδόσεων: η θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό"

COM(2012) 45 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 25 Ιουνίου 2012.

Κατά την 482η σύνοδο ολομέλειάς της, της 11ης και 12ης Ιουλίου 2012 (συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2012), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 143 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 3 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί γενικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής και υποστηρίζει σθεναρά τους στόχους που ορίζονται σε αυτήν. Η πληροφορική υψηλών επιδόσεων (HPC) αποτελεί προϋπόθεση για νέες ανακαλύψεις και τη βάση για την ανάπτυξη ενός μεγάλου αριθμού καινοτόμων προϊόντων, μεθόδων και υπηρεσιών.

1.2 Η HPC, η οποία αποτελεί μέρος του ψηφιακού θεματολογίου, είναι πλέον το απαραίτητο εργαλείο κάθε σύγχρονης οικονομίας και έρευνας σε διάφορους τομείς όπως π.χ. σε πολιτικές που αφορούν την ενέργεια, το κλίμα, την υγεία, την οικονομία, την κοινωνία και την άμυνα, έχει δε καίρια σημασία για τη Στρατηγική ΕΕ2020.

1.3 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος HPC και την ανάλογη ερευνητική υποδομή PRACE που έχει ήδη συσταθεί για το σκοπό αυτό, η οποία θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι/δυνητικοί χρήστες της HPC στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων ιδίως εκείνων που προέρχονται από πανεπιστήμια και ΜΜΕ, θα μπορούν να έχουν ευρεία και επί ίσοις όροις πρόσβαση στα μέσα που προσφέρει.

1.4 Εκτός από τη χρηματοδοτική και τη συμβατική πτυχή ενός αποδοτικού περιβάλλοντος HPC, υπάρχουν δύο εξίσου σημαντικές προϋποθέσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη της HPC: πρώτον, η ανάπτυξη του εξοπλισμού της νέας γενιάς των υπολογιστών που ονομάζονται υπολογιστές κλίμακας exa και, δεύτερον, η ανάπτυξη και η διάδοση των ιδιαίτερα πολύπλοκων μέσων -δηλαδή του λογισμικού- που απαιτούνται για τη λειτουργία τους. Και οι δύο αυτοί στόχοι πρέπει να επιδιωχθούν με την ίδια ένταση.

1.5 Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση να διπλασιαστούν οι τρέχουσες επενδύσεις στον τομέα της HPC στην ΕΕ, ώστε να προσεγγίσουν περίπου τα 1,2 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτό θα απαιτούσε επιπλέον 600 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο τα οποία θα πρέπει να συνεισφέρουν κυρίως η ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι βιομηχανικοί χρήστες. Έτσι, το ποσό της επένδυσης θα φθάσει σε επίπεδο ισοδύναμο με αυτό σε άλλα μέρη του κόσμου. Περίπου οι μισοί από αυτούς τους πρόσθετους πόρους θα διατεθούν για την απόκτηση συστημάτων HPC και δοκιμαστικού εξοπλισμού, ενώ το υπόλοιπο θα κατανεμηθεί εξίσου στην κατάρτιση προσωπικού και την ανάπτυξη και αναβάθμιση του λογισμικού HPC.

1.6 Για το σκοπό αυτό χρειάζεται κατά πρώτον συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων/ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα είναι αποδεδειγμένα το καταλληλότερο μέσο για το σκοπό αυτό. Περιστασιακά, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν «προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις», χωρίς ωστόσο να επιβληθούν ως δεσμευτική λύση από την Επιτροπή.

1.7 Από την άλλη πλευρά, τα κράτη μέλη και η ΕΕ θα πρέπει διαθέσουν σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους οι οποίοι είναι απαραίτητοι τόσο άμεσα, για την προαναφερθείσα περαιτέρω ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού συστήματος HPC, όσο και έμμεσα, για την εκπαίδευση του υψηλά εξειδικευμένου και του κατάλληλα εκπαιδευμένου προσωπικού που απαιτείται. Πρόκειται για τα πανεπιστήμια και το προσωπικό τους.

1.8 Η ΕΟΚΕ καλεί το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη, με δεδομένη την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που επικρατεί σήμερα, να μην παραμελήσουν σε καμία περίπτωση τα ανωτέρω μέτρα, τα οποία είναι απαραίτητα για την HPC, και χωρίς τα οποία θα είναι δύσκολη η ενίσχυση της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητας. Διαφορετικά, θα μπορούσε προκληθεί μια μοιραία καθοδική σπείρα.

1.9 Η ΕΟΚΕ θεωρεί πρωταρχική προτεραιότητα την ανάπτυξη στην και για την Ευρώπη ενός ανταγωνιστικού συστήματος HPC. Ο στόχος αυτός δεν υπονοεί την άσκηση μιας προστατευτικής βιομηχανικής πολιτικής. Αντ' αυτού, οι προσπάθειες θα πρέπει να προσανατολιστούν στη διατήρηση ή τη δημιουργία, και στην Ευρώπη, των θέσεων εργασίας και των αντίστοιχων φορέων λήψης αποφάσεων καθώς και της τεχνογνωσίας που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη και την εφαρμογή της HPC. Στο πεδίο αυτό, η περαιτέρω συνεργασία με επιχειρήσεις που πρωτοστατούν στο διεθνή χώρο στο πεδίο της τεχνολογίας και δραστηριοποιούνται στο χώρο της Ε&Α στην Ευρώπη, καθώς και με ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που διαθέτουν τεχνογνωσία αιχμής σε συγκεκριμένους κλάδους HPC θα μπορούσε να αποφέρει και το αναγκαίο κρίσιμο δυναμικό που θα επιτρέψει να αντιμετωπιστεί ο ανταγωνισμός με την Κίνα, η οποία αναμένεται να αναλάβει μελλοντικά τα ηνία της αγοράς.

2. Περιληπτική παρουσίαση της ανακοίνωσης της Επιτροπής

2.1 Στην ανακοίνωση υπογραμμίζεται η στρατηγική σημασία της πληροφορικής υψηλών επιδόσεων (High-Performance Computing, HPC). Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται στην ανακοίνωση ως συνώνυμο της υπολογιστικής τεχνολογίας υπερυψηλής απόδοσης, των υπερυπολογιστών, της πληροφορικής παγκόσμιας κλάσης κλπ., για να την διακρίνει από την κατανεμημένη πληροφορική, το υπολογιστικό νέφος και τους παράλληλους εξυπηρετητές. Βασίζεται στην ανακοίνωση σχετικά με τις υποδομές ΤΠΕ για την ηλ-επιστήμη, καθώς και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου, στα οποία συνιστάται περαιτέρω ανάπτυξη των «υποδομών πληροφορικής», όπως η εταιρική σχέση για πληροφορικά συστήματα υψηλών επιδόσεων στην Ευρώπη, (PRACE www.prace-ri.eu) και της συγκέντρωσης επενδύσεων σε υπολογιστές υψηλών επιδόσεων στο πλαίσιο της PRACE.

2.2 Καλούνται τα κράτη μέλη, ο κλάδος και οι επιστημονικές κοινότητες, σε συνεργασία με την Επιτροπή, να εντείνουν τις κοινές προσπάθειες, ώστε, έως το 2020, να έχει εξασφαλιστεί η ηγετική θέση της Ευρώπης όσον αφορά την προμήθεια και τη χρήση συστημάτων και υπηρεσιών HPC.

2.3 Η προαγωγή των συστημάτων HPC κατευθύνεται τόσο από την ανάγκη αποτελεσματικότερης αντιμετώπισης, μεγάλων κοινωνικών και επιστημονικών προκλήσεων, όπως είναι η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία ασθενειών, η αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου εγκεφάλου, η πρόβλεψη της εξέλιξης του κλίματος ή η πρόληψη καταστροφών, καθώς και από τις ανάγκες του κλάδου για καινοτομία σε προϊόντα και υπηρεσίες.

2.4 Οι προκλήσεις που υπάρχουν στην ανάπτυξη ακόμη αποδοτικότερων συστημάτων HPC δεν μπορούν να καλυφθούν με απλή προβολή, αλλά απαιτείται ριζική καινοτομία σε πολλές υπολογιστικές τεχνολογίες. Αυτό προσφέρει ευκαιρίες στους βιομηχανικούς και πανεπιστημιακούς φορείς στην ΕΕ ώστε να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους.

2.5 Η ΕΕ επενδύει σημαντικά μικρότερο ποσό στην απόκτηση συστημάτων υπολογιστικής τεχνολογίας υπερυψηλής απόδοσης σε σύγκριση με άλλες περιοχές (το μισό σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, σε παρόμοιο επίπεδο ΑεγχΠ). Κατά συνέπεια, το ποσό και η απόδοση των υπολογιστικών συστημάτων που είναι διαθέσιμα στην ΕΕ είναι σαφώς πάρα πολύ χαμηλά σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου, ενώ οι προϋπολογισμοί Ε&Α για την HPC είναι μικροί.

2.6 Οι υπόλοιπες πτυχές της ανακοίνωσης αφορούν:

— την εταιρική σχέση για πληροφορικά συστήματα υψηλών επιδόσεων στην Ευρώπη (PRACE),

— την τεχνογνωσία που διαθέτει η Ευρώπη σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα,

— τα οφέλη για την Ευρώπη από την επανάκαμψη στην HPC

— τις προσεχείς προκλήσεις,

— το σχέδιο δράσης στην HPC για την Ευρώπη,

— τη διακυβέρνηση σε επίπεδο ΕΕ,

— τους προ-εμπορικούς μηχανισμούς προμηθειών και τη συγκέντρωση πόρων,

— την περαιτέρω ανάπτυξη του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος HPC.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Καταρχήν συμφωνία

3.1.1 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί κατ' αρχήν με την ανακοίνωση της Επιτροπής και υποστηρίζει σθεναρά τους στόχους που προτείνονται. Η πληροφορική υψηλών επιδόσεων (HPC) αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη πολλών νέων προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών. Αποτελεί όχι μόνο μία από τις σημαντικότερες βασικές τεχνολογίες, αλλά και προϋπόθεση για τη διερεύνηση ενός περίπλοκου συστήματος. Έτσι, καθίσταται ουσιαστικό στοιχείο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

3.1.2 Μέσω της ανάπτυξης και της χρήσης ολοένα και αποδοτικότερων υπολογιστών, η HPC έχει εξελιχθεί τις τελευταίες δεκαετίες σε σημαντικό τρίτο πυλώνα της έρευνας και της ανάπτυξης, ο οποίος όχι μόνο συμπληρώνει τους δύο «κλασικούς» πυλώνες, δηλαδή τη διεξαγωγή πειραμάτων (συμπεριλαμβανομένης της επίδειξης και της δοκιμής) και τη θεωρία, αλλά ταυτόχρονα διεισδύει ολοένα περισσότερο σε αυτούς. Έτσι προέκυψε ένας νέος επιστημονικός κλάδος: η επιστήμη προσομοίωσης (simulation science). Επιπλέον, η HPC αποτελεί σημαντικό μέσο για την απόκτηση πιο σύνθετων στοιχείων, καθώς και για τα συστήματα ανάλυσης και πρόγνωσης. Η HPC αποτελεί, επίσης, μέρος της ψηφιακής ατζέντας και έχει εξελιχθεί σε απαραίτητο εργαλείο στο σύγχρονο τοπίο έρευνας και στις εθνικές οικονομίες, ενώ παράλληλα επεκτείνεται σε πολιτικές που αφορούν την ενέργεια, το κλίμα, την υγεία, την οικονομία, την κοινωνία και την άμυνα.

3.2 Υπερυπολογιστές

Το καθοριστικό υλισμικό για την HPC αποτελούν οι επονομαζόμενοι «υπερυπολογιστές», οι οποίοι φέρουν δύο χαρακτηριστικά γνωρίσματα:

— Η πλήρης αποδοτικότητά τους μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω της ταυτόχρονης χρήσης, δηλαδή, της παράλληλης χρήσης, τεράστιου αριθμού μεμονωμένων υπολογιστών (επεξεργαστές). Έτσι, οι υπερυπολογιστές αποτελούνται από περίπου ένα εκατομμύριο μεμονωμένους επεξεργαστές. Για να καταστεί εφικτή η βέλτιστη χρήση των εν λόγω εργαλείων υπολογισμού, τα οποία είναι ιδιαίτερα σύνθετα, απαιτείται η διάθεση εξαιρετικά προηγμένων και πολύπλοκων λογισμικών και η κατάρτιση των χρηστών προκειμένου να είναι σε θέση να τα χρησιμοποιήσουν. Αυτό αποτελεί ένα ιδιαίτερα ειδικευμένο αναπτυξιακό έργο, που μέχρι στιγμής έχει υποεκτιμηθεί σε μεγάλο βαθμό.

— Οι ανάγκες σε ηλεκτρικό ρεύμα για τη λειτουργία ακόμη πιο αποδοτικών υπολογιστών θα είναι τόσο αυξημένες που, σύμφωνα με τα τρέχοντα στοιχεία, θα είναι αδύνατο να καλυφθούν. Χωρίς την ανάπτυξη εντελώς νέων εξαρτημάτων, που θα μειώσουν τις ενεργειακές ανάγκες κατά 99 % (!), ο υπερυπολογιστής νέας γενιάς (υπολογιστής κλίμακας exa) απαιτεί για τη λειτουργία του τουλάχιστον έναν δικό του σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας 1 000 ΜW. H μείωση των εν λόγω ενεργειακών αναγκών σε ρεαλιστικές παραμέτρους συνιστά τεράστια πρόκληση, η οποία δεν θα είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί.

3.3 Πτυχές μιας ευρωπαϊκής πολιτικής ενίσχυσης

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η υπό εξέταση ανακοίνωση δεν διερευνά τόσο τις επιστημονικές και τεχνικές προκλήσεις όσο τις πτυχές μίας πολιτικής ενίσχυσης και ανάπτυξης που απαιτείται, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, για την αντιμετώπισή τους και περιέχει προτάσεις σχετικά με τα μέσα που απαιτούνται για τον σκοπό αυτόν. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ διατηρεί σχετικές επιφυλάξεις και προτείνει νέο κύκλο διαβουλεύσεων (βλ. σημείο 4.4.).

3.4 Ισορροπία μεταξύ υλισμικού και λογισμικού

Μία από τις σημαντικότερες συστάσεις της ΕΟΚΕ είναι να εξετασθούν πιο εμπεριστατωμένα θέματα λογισμικού ως μία εξίσου σημαντική πτυχή του προβλήματος, και να αναζητηθούν λύσεις, ιδιαίτερα όσον αφορά την ανάπτυξη, την εκτέλεση δοκιμών και τη διάδοση των απαραίτητων προγραμμάτων που προορίζονται για τους χρήστες. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για έρευνα, ανάπτυξη, εκπαίδευση και κατάρτιση για τα διαφορετικά επίπεδα των συστημάτων κατάρτισης και χρήσης. Κάτι τέτοιο απαιτεί επαρκή στήριξη των αντίστοιχων μέτρων στα πανεπιστήμια, στα ερευνητικά κέντρα και στον βιομηχανικό τομέα. Η ΕΟΚΕ προτείνει στην Επιτροπή να αντιμετωπίσει αυτήν την αδυναμία.

3.5 Ειδικευμένο προσωπικό - Πανεπιστήμια και εξοπλισμός

Σε αυτό το πλαίσιο, υφίσταται θεμελιώδης δυσχέρεια στην κατάρτιση και διαθεσιμότητα επαρκώς ειδικευμένου προσωπικού (πρβλ. http://www.hpcwire.com/hpcwire/2012-04-04/supercomputing_education_in_russia.html) τόσο για το αναγκαίο έργο της Ε&Α όσο και για την αποτελεσματική αξιοποίηση των συστημάτων HPC. Οι σχετικές προσπάθειες πρέπει να αποτελέσουν μέρος των μέτρων ενίσχυσης. Καθοριστική προϋπόθεση για τον σκοπό αυτόν είναι να διαθέτουν τα πανεπιστήμια απαραιτήτως επαρκείς οικονομικούς πόρους και το απαιτούμενο προσωπικό, ώστε να είναι σε θέση να φιλοξενήσουν αρκετούς διεθνώς αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες και προγραμματιστές λογισμικού οι οποίοι θα μπορούν εκεί να διδάξουν και να συνεχίσουν το ερευνητικό τους έργο, και να εξασφαλίζουν μιαν άριστη εκπαίδευση με βάση τη διαθέσιμη εμπειρία στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης.

3.6 Ευρωπαϊκό οικοσύστημα HPC: πλατφόρμα PRACE

3.6.1 Τι σημαίνει PRACE

Οι φορείς λειτουργίας και οι χρήστες των διαφόρων εθνικών κέντρων HPC έχουν αναγνωρίσει και προβάλει ήδη από το 2005 την ανάγκη για μια ευρωπαϊκή υποδομή HPC που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλους τους εταίρους. Αρχικά, εκπρόσωποι 14 ευρωπαϊκών χωρών ίδρυσαν την πλατφόρμα συνεργασίας PRACE, θέτοντας ως στόχο την προώθηση, τη χρήση και την περαιτέρω ανάπτυξη της HPC στην Ευρώπη.

Έτσι, η HPC έχει συμπεριληφθεί στον πρώτο κατάλογο των επιλεγμένων υποδομών έρευνας του ESFRI (1). Όταν δημιουργήθηκαν οι νομικές, οικονομικές, οργανωτικές και τεχνικές προϋποθέσεις, ιδρύθηκε το 2010 η PRACE AISBL (Διεθνής Ένωση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα), με έδρα τις Βρυξέλλες, για να παρέχει στους χρήστες όλων των εταίρων πρόσβαση στα πέντε πλέον αποδοτικά εθνικά συστήματα HPC στην Ευρώπη. Σήμερα, η PRACE έχει 24 μέλη, συμπεριλαμβανομένων του Ισραήλ και της Τουρκίας. Στο 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο για την Έρευνα, χορηγήθηκε στην PRACE χρηματοδοτική στήριξη για τρία έργα, ιδίως για τη μεταφορά, τη βελτιστοποίηση και την αναβάθμιση εφαρμογών μεγάλης κλίμακας καθώς και για την εντατική εκπαίδευση και κατάρτιση των χρηστών. Σήμερα, τέσσερα κράτη-εταίροι (D, F, IT, ES) έχουν δεσμευτεί να παράσχουν έκαστο υπολογιστική ισχύ αντίστοιχης αξίας 100 εκατ. ευρώ. Η κατανομή των ποσοστώσεων χρήσης ρυθμίζεται από μια ανεξάρτητη επιστημονική συντονιστική επιτροπή, στο πλαίσιο μιας πανευρωπαϊκής διαδικασίας αξιολόγησης από ομοτίμους.

3.6.2 Η θέση της ΕΟΚΕ για την πλατφόρμα PRACE

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού οικοσυστήματος HPC και της ερευνητικής υποδομής η οποία έχει ήδη δημιουργηθεί με αυτόν τον σκοπό, με στόχο τη διασφάλιση ευρείας διαθεσιμότητας πόρων HPC υπό τους ίδιους όρους πρόσβασης. Πρέπει να εξασφαλιστεί ότι όλοι οι δυνητικοί χρήστες/παράγοντες στην ΕΕ, ιδιαιτέρως εκείνοι που βρίσκονται σε πανεπιστήμια ή ΜΜΕ, που δεν σχετίζονται άμεσα με την οργάνωση της PRACE, θα μπορούν να συνεργάζονται για την ανάπτυξη και την εκμετάλλευση των πόρων επί ίσοις όροις με τους άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Δεν πρόκειται όμως μόνο για τη δημιουργία των ίδιων όρων πρόσβασης στους ήδη υπάρχοντες πόρους HPC, που είναι και το ευκολότερο πρόβλημα, το οποίο μπορεί να επιλυθεί, αλλά για το ζήτημα της έρευνας, της ανάπτυξης και, τέλος, της υλοποίησης ενός εντελώς νέου οικοσυστήματος HPC, που θα είναι πολύ πιο αποδοτικό, με υπολογιστές κλίμακας exa (βλ. σημείο 4.1) ως βασικά εργαλεία, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη του κατάλληλου ποιοτικού λογισμικού. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ συνιστά την αποφυγή των εσπευσμένων μεθόδων συγκέντρωσης και επιλογών για ένα συγκεκριμένο κοινό σύστημα, ώστε να επιτραπεί ο ανταγωνισμός και ο αναγκαίος πλουραλισμός προσεγγίσεων και ιδεών που απαιτούνται για την επιτυχία του οικοσυστήματος και για την επίτευξη του εξαιρετικά φιλόδοξου στόχου. Αυτό το λεπτό ζήτημα σχετικά με την ισορροπία των πολιτικών έρευνας, ανάπτυξης και ανταγωνισμού αντιμετωπίζεται στις παρατηρήσεις της επόμενης παραγράφου. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητη η διεξαγωγή νέων συζητήσεων μεταξύ των πιθανών ενδιαφερόμενων φορέων.

3.7 Έκκληση στο Συμβούλιο και τα κράτη μέλη

3.7.1 Λόγω της κρίσιμης οικονομικής κατάστασης σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, αναπτύσσεται μια –υπό το βάρος των υφιστάμενων προβλημάτων κατανοητή- τάση περιορισμού των δαπανών ακριβώς στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας και της ανάπτυξης. Ωστόσο, η τάση αυτή θα μπορούσε να εξελιχτεί σε μια μοιραία καθοδική σπείρα, αφού αυτό που χρειάζεται για να προαχθεί η οικονομική ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα είναι ακριβώς νέες τεχνολογίες, καινοτομίες και συναφείς δεξιότητες.

3.7.2 Η ΕΟΚΕ καλεί επομένως με έμφαση το Συμβούλιο και όλα τα κράτη μέλη να μην δελεαστούν να ακολουθήσουν τον εύκολο δρόμο, αλλά, μάλλον, να επενδύσουν στην καινοτομία, με όλα τα προαπαιτούμενα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρέπει περικόψουν αλλά να αυξήσουν τις ενισχύσεις. Δεν πρέπει να διακινδυνεύσουμε το μέλλον μας!

4. Ειδικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

4.1 Σχέδιο κλίμακας exa

Η ανάπτυξη της επόμενης γενιάς υπερυπολογιστών έχει ονομαστεί «σχέδιο κλίμακας exa». Για το σκοπό αυτόν, είναι σημαντικό να βελτιωθούν αποφασιστικά σε όλα τα επίπεδα του κοινού συστήματος, τα σημαντικότερα μεμονωμένα εξαρτήματα που έχουν σχέση με τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια, ακόμη κι αν ενδέχεται να χρειαστεί ο πλήρης επανασχεδιασμός τους. Κάτι τέτοιο αποτελεί δύσκολο έργο για τη συνεργασία μεταξύ των ερευνητικών ιδρυμάτων και της βιομηχανίας, σε έναν τομέα όπου δεν λείπουν οι εντάσεις.

4.2 Συνεργασία μεταξύ ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων

Η ΕΟΚΕ σε διάφορες περιπτώσεις έχει ήδη εκφέρει γνώμη επ' αυτού του περίπλοκου γενικού θεματικού τομέα (πρβλ. CESE 330/2009). Μεταξύ άλλων, στην πρόσφατη γνωμοδότησή της (CESE 806/2012) σχετικά με το θέμα «Ορίζοντας 2020» προτείνει τα εξής: «Για τον λόγο αυτόν θα πρέπει να εξεταστούν νέες προσεγγίσεις μιας αντίστοιχης βιομηχανικής πολιτικής και πολιτικής ανταγωνισμού.

Σε συνάρτηση με αυτό, είναι αμφίβολο εάν οι προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις θα προσφέρουν το κατάλληλο μέσο συνεργασίας ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων. Γι αυτό η ΕΟΚΕ συνιστά να επισημανθούν οι διαφορετικοί και εν μέρει αντικρουόμενοι στόχοι ή απαιτήσεις που αφορούν την πολιτική έρευνας, την πολιτική καινοτομίας και τη βιομηχανική πολιτική, καθώς και να διευκρινιστούν σε συζητήσεις με τους διάφορους ενδιαφερομένους –ενδέχεται μάλιστα να απαιτηθούν παρεκκλίσεις για μεμονωμένες περιπτώσεις» (βλ. επίσης παράγραφο 4.4).

4.3 Προσπάθειες ανάπτυξης του σχεδίου κλίμακας exa

Ειδικά για το σχέδιο κλίμακας exa είναι απαραίτητο, σύμφωνα με τη μέθοδο της σύγχρονης Ε&Α, να μετάσχουν στις συμπράξεις μεταξύ των ερευνητικών κέντρων και των επιχειρήσεων μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των παραγόντων (βλ. επίσης σημείο 4.5) που έχουν διακριθεί παγκοσμίως σε διάφορους τομείς (όπως αυτοί που αφορούν τους επεξεργαστές και τα διάφορα άλλα εξαρτήματα) και ταυτόχρονα πρέπει να αποφευχθεί η λήψη βιαστικών αποφάσεων. Τέλος, σχέδιο βελτιωμένου κοινού συστήματος μπορεί να υπάρξει μόνο όταν είναι γνωστό ποιες θα είναι οι επιδόσεις των εξαρτημάτων που θα μπορούσαν ή μπορούν να αναπτυχθούν. Δυστυχώς, υπήρξαν στο παρελθόν παραδείγματα παράλειψης της πτυχής αυτής, που κατέληξαν σε αποτυχία.

4.4 Σχέδιο ενίσχυσης – Συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα

Για τον λόγο αυτόν, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη μεγάλη σημασία διάθεσης ενός συστήματος HPC στην Ευρώπη και για την Ευρώπη, σε συντονισμό με τους διάφορους πιθανούς φορείς (ιδιαίτερα όσους εφαρμόζουν την πλατφόρμα PRACE), η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να αναπτύξει η Επιτροπή ένα πρόγραμμα ενίσχυσης που θα έχει προταθεί από κοινού, προτού εφαρμόσει τις πρωτοβουλίες που περιγράφονται στην υπό εξέταση ανακοίνωση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ιδιαίτερα οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) είναι ένα εργαλείο που έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό και κατάλληλο για τους αναπτυξιακούς στόχους της HPC. Συνεπώς, οι προ-εμπορικές δημόσιες συμβάσεις που ευνοούνται από την Επιτροπή στο σχέδιό της μπορεί μεν να ενδείκνυνται σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά θα ήταν λάθος να χρησιμοποιούνται σε συστηματική βάση.

4.5 Παράγοντες παγκόσμιας εμβέλειας

Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να καταστεί σαφές ότι κύρια προτεραιότητα αποτελεί η μελλοντική διάθεση ενός συστήματος ΗΡC, το οποίο θα είναι ισχυρό και ανταγωνιστικό στην Ευρώπη και για την Ευρώπη. Λαμβάνοντας υπόψη ότι στον τομέα αυτόν κυριαρχούν παγκόσμιοι παράγοντες (IBM, CRAY, INTEL κλπ.), των οποίων οι ιδιοκτησίες, οι εγκαταστάσεις κατασκευής και τα ερευνητικά κέντρα είναι διασκορπισμένα σε όλον τον κόσμο, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να διατηρηθούν ή να δημιουργηθούν και στην ΕΕ η τεχνογνωσία, οι θέσεις εργασίας και οι κατάλληλοι φορείς λήψης αποφάσεων που απαιτούνται για την ανάπτυξη και τη χρήση της HPC. Σε αυτήν την περίπτωση, η περαιτέρω συνεργασία, π.χ., με τις επιχειρήσεις που πρωτοστατούν σήμερα αλλά και με αναδυόμενες επιχειρήσεις που μπορεί να πρωτοστατήσουν στο μέλλον, θα μπορούσε να αποφέρει και το αναγκαίο κρίσιμο δυναμικό που θα επιτρέψει να αντιμετωπιστεί η αναμενόμενη μελλοντικά ανάληψη των ηνίων της αγοράς από την Κίνα.

4.6 Αυξημένοι χρηματοδοτικοί πόροι.

Η ΕΟΚΕ στηρίζει την πρόταση για διπλασιασμό του επιπέδου των υφιστάμενων ενωσιακών επενδύσεων στον τομέα HPC μέχρι να επιτευχθεί το ποσό των 1.200 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Θα χρειαστεί συνεπώς να προστεθούν στη χρηματοδότηση περί τα 600 εκατομμύρια ευρώ ετησίως τα οποία θα πρέπει να συνεισφέρουν κυρίως η ΕΕ, τα κράτη μέλη και οι βιομηχανικοί χρήστες. Έτσι θα επιτευχθεί ένα επίπεδο επενδύσεων ανάλογο με αυτό άλλων περιοχών του κόσμου. Προτείνεται να διατεθεί περίπου το 50 % των πρόσθετων αυτών κονδυλίων για την προμήθεια συστημάτων και κλινών δοκιμών για HPC, το 25 % για την κατάρτιση προσωπικού και το υπόλοιπο 25 % για την ανάπτυξη και αναβάθμιση του λογισμικού.

Οι υψηλές οικονομικές απαιτήσεις είναι συνδεδεμένες με το υψηλό κόστος της HPC. Η προμήθεια υπολογιστή υψηλών επιδόσεων συνεπάγεται δαπάνη άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ η συντήρηση και η λειτουργία του συστήματος κοστίζουν τουλάχιστον 20 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Κάτι τέτοιο απαιτεί στρατηγική συμμαχία μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, παραδείγματα της οποίας υπάρχουν στις χώρες με ηγετικό ρόλο στην HPC.

4.7 Ισότητα ευκαιριών και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Η ανακοίνωση παρουσιάζει τη μεγάλη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι κατασκευαστές HPC να πωλούν τα προϊόντα τους στον δημόσιο τομέα, σε χώρες εκτός ΕΕ που έχουν εθνικούς κατασκευαστές HPC. Η χρήση HPC σε τομείς στρατηγικής σημασίας (όπως η πυρηνική ενέργεια, η στρατιωτική βιομηχανία ή οι βιομηχανίες φυσικού αερίου και πετρελαίου) πρέπει συχνά να συμμορφώνεται με απαιτήσεις όσον αφορά την ασφάλεια που είναι σχεδόν αδύνατο να υλοποιηθούν. Εντούτοις, τα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου μπορούν ταυτόχρονα να ωφελήσουν έμμεσα τις επιχειρήσεις των χωρών που δεν ανήκουν στην ΕΕ.

Υπενθυμίζοντας ότι οι χώρες που υπόκεινται στη συμφωνία για τις δημόσιες συμβάσεις του ΠΟΕ οφείλουν να τηρούν τις αρχές που αναφέρονται στην εθνική μεταχείριση και την έλλειψη διακρίσεων (άρθρο 3), η ΕΟΚΕ στηρίζει την πρόθεση της Επιτροπής για ισότιμη πρόσβαση στην αγορά HPC στις εμπορικές σχέσεις με τρίτες χώρες.

Συνεπώς, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προθέσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Επιτροπής (COM(2011) 809 τελικό, 30.11.2011) σχετικά με τη διασαφήνιση και την προάσπιση του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας στο πρόγραμμα Ορίζοντας 2020.

4.8 HPC και κατανάλωση ενέργειας.

Στις μελλοντικές προκλήσεις πρέπει να προστεθεί η κατανάλωση ενέργειας ως περιοριστικός παράγοντας της ανάπτυξης της HPC (The Greening of HPC - Will Power Consumption Become the Limiting Factor for Future Growth in HPC?. München, October 10, 2008. http://www.hpcuserforum.com/presentations/Germany/EnergyandComputing_Stgt.pdf) (βλ. επίσης σημείο 3.2). Με τις διαθέσιμες τεχνολογίες, τα συστήματα της κλίμακας exa θα καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, πράγμα που θα αυξήσει το κόστος λειτουργίας (υπολογίζεται ότι η ενέργεια αντιστοιχεί στο 50 % αυτού του κόστους) και τη ρύπανση του περιβάλλοντος.

Υπάρχουν διάφορα σχέδια σχετικά με τεχνολογίες χαμηλής κατανάλωσης, όπως, μεταξύ άλλων, οι υβριδικοί υπολογιστές, παρότι εγείρουν διάφορα ζητήματα (“… Η πρόοδος στην κατασκευή συσκευών χαμηλότερης κατανάλωσης ενέργειας μπορεί να επιτρέψει στο μέλλον την ανάπτυξη συστημάτων απόδοσης κλίμακας Exa. (…) Ωστόσο (…) πώς μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τις νέες αρχιτεκτονικές υπολογιστή που θα προκύψουν από αυτή την τεχνολογική αναστάτωση;”. (A Strategy for Research and Innovation Through High Performance Computing, University of Edinburgh 2011). Όσον αφορά την αρχιτεκτονική, για παράδειγμα, έχουν σχεδιαστεί πολυάριθμες στρατηγικές εξοικονόμησης ενέργειας, όπως ο καθορισμός μονάδων με διαφορετικές τάσεις τροφοδότησης (με δυνατότητα ακόμη και διακοπής) ή η χρήση μνημών χαμηλής κατανάλωσης (κύτταρα drowsy με αναστολή λειτουργίας), και η επιλεκτική διακοπή μονάδων. Στους επεξεργαστές, οι αρχιτεκτονικές πολλαπλού πυρήνα, πολυνηματικής τεχνικής (multi-thread) και υπολογιστικών συστάδων (clusters) διευκολύνουν την ισορροπία της φόρτωσης επιτρέποντας τη βελτιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης και των θερμοκρασιακών παραμέτρων (Green IT: Tecnologías para la Eficiencia Energética en los Sistemas TI. Universidad Politécnica de Madrid, 2008. (Πράσινη ΤΠ: τεχνολογίες ενεργειακής απόδοσης των συστημάτων πληροφορικής, Πολυτεχνείο Μαδρίτης, 2008).

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει η ενίσχυση των τεχνολογιών χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος HPC της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 11 Ιουλίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Βλ. ΕΕ C 182 της 4.08.2009, σ. 40.