[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 23.4.2009

COM(2009) 191 τελικό

Εκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο

σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος EDICOM II (2001-2005) {SEC(2009) 527 τελικό}

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

Εκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο

σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος EDICOM II (2001-2005)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος EDICOM II (2001-2005) 1

1. Εισαγωγή 3

2. Αξιολόγηση σύμφωνα με τα κριτήρια 4

2.1. Καταλληλότητα 4

2.2. Αποτελεσματικότητα 4

2.3. Αποδοτικότητα 8

2.4. Χρησιμότητα 9

2.5. Αειφορία 9

3. Συστάσεις για το μέλλον 10

4. Συστάσεις διαχείρισης 11

5. Σύνδεσμοι με άλλα κοινοτικά προγράμματα 12

6. Συμπεράσματα 12

1. Εισαγωγή

Με τη δημιουργία της ενιαίας αγοράς το 1993 καταργήθηκαν οι τελωνειακές διατυπώσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και εφαρμόστηκε το σύστημα Intrastat για να μπορέσει να συνεχιστεί η παρακολούθηση της κίνησης του εμπορίου αγαθών μεταξύ των κρατών μελών. Αυτό το νέο σύστημα αντικατέστησε τη χρήση των τελωνειακών στοιχείων με τη συλλογή πληροφοριών απευθείας από την επιχειρήσεις, μέσω μηνιαίων ερευνών. Οι στατιστικές του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών και τρίτων χωρών εξακολούθησαν να βασίζονται κυρίως στις τελωνειακές πληροφορίες.

Για να υποστηρίξει αυτές τις αλλαγές, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 96/715/ΕΚ της 9ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με τα τηλεματικά δίκτυα μεταξύ διοικήσεων για τις στατιστικές των συναλλαγών αγαθών μεταξύ κρατών μελών (πρόγραμμα Edicom I[1]). Το πρόγραμμα Edicom I διευκόλυνε τη μετάβαση προς ένα διαλειτουργικό σύστημα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για τη συλλογή, την παραγωγή και τη διάδοση των στατιστικών του εμπορίου αγαθών.

Στο τέλος του προγράμματος Edicom I, η Κοινότητα αντιμετώπισε αυξανόμενη ζήτηση για ταχείες, αξιόπιστες και ακριβείς μακροοικονομικές πληροφορίες. Η Eurostat, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές διοικήσεις, εκπόνησε ένα στρατηγικό έγγραφο για την ενίσχυση και την προετοιμασία του υπάρχοντος συστήματος για πιο μακροπρόθεσμη βάση.

Το εν λόγω στρατηγικό έγγραφο εγκρίθηκε από την επιτροπή στατιστικού προγράμματος και την επιτροπή για τις στατιστικές του εμπορίου αγαθών μεταξύ των κρατών μελών.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με βάση την εκ των προτέρων αξιολόγηση την οποία εκπόνησε η Επιτροπή, εξέδωσε την απόφαση αριθ. 507/2001/ΕΚ, της 12ης Μαρτίου 2001, περί ενός συνόλου ενεργειών σχετικών με το διευρωπαϊκό δίκτυο συλλογής, παραγωγής και διάδοσης στατιστικών επί των ενδοκοινοτικών και εξωκοινοτικών ανταλλαγών αγαθών (πρόγραμμα Edicom II[2]).

Οι γενικοί στόχοι του νέου αυτού προγράμματος ήταν:

- η προώθηση της όσο το δυνατόν περισσότερο σύγχρονης, ορθολογικής και αποτελεσματικής οργάνωσης του στατιστικού δικτύου∙ και η θέσπιση μέτρων απαραίτητων για τη βελτίωση και την εναρμόνιση των χρησιμοποιούμενων μεθόδων∙

- η περαιτέρω ανάπτυξη των υφιστάμενων πληροφορικών εργαλείων στο επίπεδο της συλλογής, της εκπόνησης, της διαβίβασης και της διάδοσης των στατιστικών πληροφοριών, με την πιο σύγχρονη τεχνολογία και με την καλύτερη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας.

Για την επίτευξη των γενικών στόχων, προσδιορίστηκαν 6 επιχειρησιακοί στόχοι, οι οποίοι υποδιαιρούνται σε 13 δράσεις.

Η παρούσα έκθεση καταρτίσθηκε για να παρασχεθούν πληροφορίες όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος Edicom II, σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 2 της απόφασης αριθ. 507/2001/ΕΚ. Η αξιολόγηση βασίστηκε σε τυποποιημένα κριτήρια: καταλληλότητα, αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα, χρησιμότητα και αειφορία.

2. Αξιολόγηση σύμφωνα με τα κριτήρια

2.1. Καταλληλότητα

Η απόφαση να δρομολογηθεί ένα δεύτερο πρόγραμμα Edicom ήταν πολύ κατάλληλη, δεδομένου ότι το πρόγραμμα επικεντρώθηκε σε συγκεκριμένες ανάγκες και προβλήματα. Ειδικότερα:

- Οι δράσεις που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της φάσης Edicom I ενίσχυσαν σημαντικά την ποιότητα των στατιστικών του ενδοκοινοτικού εμπορίου. Εντούτοις, προσδιορίστηκαν περαιτέρω τομείς για βελτίωση, σε συνδυασμό με την αύξηση της ζήτησης για μακροοικονομικές πληροφορίες σχετικά με το εμπόριο.

- Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εξέφρασε την ανάγκη για έγκαιρες, αξιόπιστες και ακριβείς στατιστικές του εξωτερικού εμπορίου ως βασικά στοιχεία που πρέπει να περιληφθούν στο σχέδιο δράσης για τις στατιστικές απαιτήσεις.

- Έπρεπε να απλουστευθεί το Intrastat για να μειωθεί ο φόρτος των επιχειρήσεων και των διοικήσεων, χωρίς να υπονομευθεί η ποιότητα των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου.

- Ο εκσυγχρονισμός του διευρωπαϊκού δικτύου συλλογής, επεξεργασίας και διάδοσης των στατιστικών του εμπορίου δεν μπορούσε να επιτευχθεί επαρκώς και με καλή σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας από τα κράτη μέλη σε ατομική βάση. Ως εκ τούτου, ήταν απαραίτητο ένα κοινοτικό πρόγραμμα για την εναρμόνιση των λύσεων και την επίτευξη οικονομιών κλίμακας.

Έτσι, το πρόγραμμα Edicom II σχεδιάστηκε κατά τρόπον ώστε να καλύψει ευρύ φάσμα δικαιούχων: τις διοικήσεις και επιχειρήσεις, καθώς και τους θεσμικούς και ιδιωτικούς χρήστες των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου.

Λαμβανομένης υπόψη της δυσκολίας χάραξης των στρατηγικών κατευθυντήριων γραμμών με πενταετή ορίζοντα, κρίνεται ότι το περιεχόμενο του προγράμματος καταρτίστηκε με στρατηγικό όραμα. Επίσης, λήφθηκαν υπόψη οι διαχειριστικές ικανότητες και η τεχνική επάρκεια της Επιτροπής και των κρατών μελών στην κατάρτιση και την ανάπτυξη του περιεχομένου του προγράμματος.

2.2. Αποτελεσματικότητα

Το πρόγραμμα Edicom II είχε ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα, σύμφωνα με την εκ των προτέρων αξιολόγηση. Υπήρξαν δυσκολίες στη δημιουργία κοινής πλατφόρμας, σε επίπεδο ΕΕ, για την παραγωγή των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου, λόγω των σημαντικών διαφορών στα τεχνολογικά και διοικητικά συστήματα κάθε κράτους μέλους.

Τα κύρια επιτεύγματα, σύμφωνα με τους γενικούς στόχους της απόφασης για το πρόγραμμα EDICOM, περιγράφονται κατωτέρω. Για λεπτομερέστερη παρουσίαση των αποτελεσμάτων, παρακαλείστε να ανατρέξετε στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής «Τελική έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος Edicom II».

Στόχος 1: « Ανάπτυξη ενός διευρωπαϊκού δικτύου για την παραγωγή στατιστικών πληροφοριών καλύτερης ποιότητας, το οποίο να είναι λιγότερο δαπανηρό και να εξασφαλίζει την ταχύτερη διάθεση των στοιχείων, έτσι ώστε να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις των κοινοτικών πολιτικών ».

Η βελτίωση της διαθεσιμότητας και της ποιότητας των στοιχείων ήταν ο κύριος στόχος όσον αφορά τα διάφορα σχέδια που υλοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος EDICOM II.

Τα περισσότερα κράτη μέλη εκπόνησαν συγκριτικές μελέτες και σχεδίασαν και εφάρμοσαν επιτυχώς προηγμένες τεχνικές εκτίμησης. Στο τέλος του προγράμματος, όλα τα κράτη μέλη ήταν σε θέση να τηρήσουν την προθεσμία των 40 ημερών για τη διαβίβαση των μηνιαίων συγκεντρωτικών στοιχείων στην Eurostat. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι διαφορές μεταξύ των προκαταρκτικών και των τελικών αριθμητικών στοιχείων παραμένουν αρκετά σημαντικές, πράγμα που υπογραμμίζει την ανάγκη περαιτέρω εργασιών στο συγκεκριμένο τομέα.

Σε κεντρικό επίπεδο, η Eurostat ανέπτυξε μεθόδους και προγράμματα ΤΠ για την εκτίμηση των ενδοκοινοτικών και των εξωκοινοτικών συγκεντρωτικών στοιχείων για τα κράτη μέλη τα οποία μπορεί να μη συμμορφώνονται με την προθεσμία διαβίβασης.

Επίσης, βελτιώθηκε η παροχή λεπτομερών στοιχείων στην Eurostat όσον αφορά την επικαιρότητα και την ακρίβεια. Το 2005 τα κράτη μέλη διαβίβασαν τα στοιχεία Intrastat και Extrastat, κατά μέσο όρο, 8 ημέρες και 3 ημέρες νωρίτερα, αντίστοιχα. Αναπτύχθηκαν νέοι έλεγχοι εγκυρότητας και αξιοπιστίας και έγιναν βελτιώσεις στη μεθοδολογία σχετικά με την εκτίμηση των περιπτώσεων κάτω του κατώτατου ορίου και μη απάντησης, με συνέπεια να αυξηθεί η συνολική ποιότητα των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου. Επίσης, οι έλεγχοι αυτοί βοήθησαν την Eurostat να παραγάγει ποιοτικές εκθέσεις σχετικά με τα λεπτομερή στοιχεία των κρατών μελών για το εμπόριο.

Οι ασυμμετρίες στο ενδοκοινοτικό εμπόριο σε επίπεδο συγκεντρωτικών στοιχείων μειώθηκαν· εντούτοις, σε λεπτομερές επίπεδο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Η σύγκριση των στοιχείων Intrastat με τα στοιχεία του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και τα στοιχεία του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών για το ΦΠΑ (VIES) πραγματοποιείται τώρα συστηματικά.

Στόχος 2: « Ανάπτυξη ενός διευρωπαϊκού δικτύου για την παραγωγή στατιστικών πληροφοριών οι οποίες να είναι κατάλληλες και προσαρμοσμένες στις νέες ανάγκες των χρηστών, στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και των αλλαγών του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος ».

Δημιουργήθηκαν νέοι βραχυπρόθεσμοι δείκτες και στατιστικά προϊόντα, σύμφωνα με τις ανάγκες των χρηστών. Η διαχείριση του απορρήτου των στοιχείων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο ενισχύθηκε.

Η Eurostat ανέπτυξε και εφάρμοσε επιτυχώς μια νέα εφαρμογή για την παραγωγή δεικτών σχετικά με τις μοναδιαίες τιμές και τον όγκο. Τα κράτη μέλη επικεντρώθηκαν κυρίως στους δείκτες των τιμών εισαγωγής εκτός ευρωζώνης, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της ΕΚΤ.

Δημιουργήθηκαν νέες μέθοδοι και εργαλεία για την παραγωγή και τη δημοσίευση στοιχείων προσαρμοσμένων στις εποχικές διακυμάνσεις, σε μηνιαία βάση, για την Κοινότητα (ΕΕ και ευρωζώνη) και τα κράτη μέλη.

Αναλύσεις χρονικών σειρών και προσαρμογές στατιστικών τιμών πραγματοποιήθηκαν μόνο από ορισμένα κράτη μέλη. Το έργο της αξιολόγησης των βέλτιστων πρακτικών των κρατών μελών για την επίτευξη εμπορικού ισοζυγίου συνεκτικού με το ισοζύγιο πληρωμών και τους εθνικούς λογαριασμούς δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Δημιουργήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένα μεθοδολογικό πλαίσιο για την από κοινού συλλογή και παρουσίαση των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου και των στατιστικών διάρθρωσης των επιχειρήσεων. Δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα των πιλοτικών μελετών που διενεργήθηκαν από διάφορα κράτη μέλη, πράγμα που καθιστά δυνατή την ανάλυση του εξωτερικού εμπορίου βάσει των χαρακτηριστικών των επιχειρήσεων.

Ελήφθησαν από ορισμένα κράτη μέλη ενθαρρυντικά αποτελέσματα για την περαιτέρω ανάπτυξη των στατιστικών της ΕΕ στον τομέα των στατιστικών σχετικά με τις συναλλαγές μεταξύ των επιχειρήσεων.

Στόχος 3: « Αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση των στατιστικών του εμπορίου αγαθών στο γενικό στατιστικό σύστημα, σε κοινοτικό και διεθνές επίπεδο, και προσαρμογή τους στις αλλαγές του διοικητικού περιβάλλοντος ».

Τα περισσότερα κράτη μέλη έχουν ολοκληρώσει τα σχέδια που είχαν ως σκοπό τη βελτίωση της διαθεσιμότητας και της ποιότητας των εμπορικών μητρώων τους. Σχεδόν τα μισά από τα κράτη μέλη δεν τηρούν μητρώο Extrastat, δεδομένου ότι αυτό δεν είναι υποχρεωτικό.

Σε πολλά κράτη μέλη ενισχύθηκε η συνεργασία μεταξύ των Στατιστικών Υπηρεσιών και των τελωνειακών αρχών. Δόθηκε η δυνατότητα πραγματοποίησης διαλογικών διορθώσεων στις δηλώσεις Extrastat και διερευνήθηκε η δυνατότητα συλλογής πρόσθετων πληροφοριών από τελωνειακά έγγραφα με το ελάχιστο κόστος.

Διενεργήθηκαν έρευνες για την αξιολόγηση των αναγκών των χρηστών και του φόρτου που δημιουργεί το σύστημα Intrastat στους παρόχους των στατιστικών πληροφοριών (ΠΣΠ). Οι μελέτες σχετικά με τη δυνατότητα απλούστευσης του συστήματος επικεντρώθηκαν στη θέσπιση ενός συστήματος μονής ροής, την απλούστευση των κατώτατων ορίων και τη μείωση του επιπέδου λεπτομέρειας των πληροφοριών για τα προϊόντα. Αναλήφθηκε η διοργάνωση σεμιναρίων σχετικά με τις εφαρμογές της ηλεκτρονικής μάθησης για τους ΠΣΠ, για να ενισχυθεί η ποιότητα και η πληρότητα των δηλώσεων Intrastat.

Στόχος 4: « Βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχονται στις διοικήσεις, στους παρόχους και στους χρήστες των πληροφοριών, εφοδιάζοντάς τους με όλες τις διαθέσιμες στατιστικές και μεταδεδομένα σχετικά με το εμπόριο αγαθών ».

Διατέθηκαν πόροι για τη δημιουργία ενός καλά διαρθρωμένου και εξαντλητικού συστήματος πληροφόρησης στην Eurostat και στα κράτη μέλη.

Βάσει νέων αυτοματοποιημένων διαδικασιών, η δημοσίευση των μακροοικονομικών και των προσαρμοσμένων στις εποχικές διακυμάνσεις στοιχείων συντομεύθηκε κατά πέντε ημέρες, έτσι ώστε να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις των χρηστών, και ιδίως της ΕΚΤ. Η διάδοση λεπτομερών στοιχείων αποτέλεσε αντικείμενο περαιτέρω εξελίξεων. Το σύστημα της βάσης δεδομένων Comext της Eurostat αναβαθμίστηκε όσον αφορά το περιεχόμενο και την τεχνολογία του. Αναπτύχθηκε ένα νέο σύστημα διάδοσης (Easy Comext), που επιτρέπει στο ευρύ κοινό να βλέπει και να «εξάγει» λεπτομερή στοιχεία των κρατών μελών σχετικά με το εμπόριο.

Αναπτύχθηκαν σε κεντρικό επίπεδο και δόθηκαν στα κράτη μέλη ειδικά εργαλεία για ταχεία και φιλική προς το χρήστη πρόσβαση σε ταξινομήσεις, επεξηγηματικές σημειώσεις, μεταδεδομένα και άλλα σχετικά προϊόντα. Διοργανώθηκαν μηνιαίοι κύκλοι μαθημάτων σχετικά με τη βάση δεδομένων Comext για τους υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών.

Στόχος 5: « Ανάπτυξη και προώθηση εργαλείων για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με το εμπόριο αγαθών, λαμβανομένων υπόψη των πιο πρόσφατων τεχνολογικών επιτευγμάτων, έτσι ώστε να βελτιωθούν οι λειτουργίες που είναι διαθέσιμες στους παρόχους των στατιστικών πληροφοριών ».

Η Eurostat και τα κράτη μέλη ανέπτυξαν και εφάρμοσαν επιτυχώς νέα εργαλεία και τυποποιημένα μορφότυπα διαβίβασης για τη συλλογή στοιχείων. Δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη των συστημάτων που βασίζονται στο διαδίκτυο, πράγμα που χαιρετίστηκε από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση του κόστους και τη βελτίωση της ποιότητας και της επικαιρότητας των στοιχείων. Περίπου 100.000 ΠΣΠ υπέβαλαν δηλώσεις Intrastat σε μηνιαία βάση μέσω του διαδικτύου, μειώνοντας έτσι τη χρήση των έντυπων δηλώσεων κατά 30%.

Το off-line πακέτο IDEP/CN8 για τη συλλογή στοιχείων Intrastat διατηρήθηκε σε κεντρικό επίπεδο μέχρι το 2004. Κατόπιν, ορισμένα κράτη μέλη συνέχισαν την αναβάθμισή του, ενώ άλλα ανέπτυξαν εναλλακτικά συστήματα.

Στόχος 6: « Εκτέλεση των δράσεων του προγράμματος EDICOM στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου. Εξασφάλιση της διαλειτουργικότητας των διάφορων αναπτυσσόμενων εργαλείων με τη χρήση κοινών κανόνων και προτύπων. Τα διάφορα τμήματα του συστήματος πρέπει να μπορούν να ενταχθούν σε δίκτυα, ούτως ώστε τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη να μπορούν να τα χρησιμοποιούν στο σύνολό τους ή εν μέρει ».

Δρομολογήθηκαν ειδικά μέτρα για τον εκσυγχρονισμό διαφόρων στοιχείων του διευρωπαϊκού δικτύου στην Επιτροπή και στα κράτη μέλη. Αναπτύχθηκαν διάφορα διασυνδεδεμένα εργαλεία, στο πλαίσιο του σχεδίου XT/NET, και τέθηκαν στη διάθεση των κρατών μελών.

Το σχέδιο XT/NET θεωρήθηκε σημείο εκκίνησης για την ανάπτυξη ενός ενιαίου και πλήρως ολοκληρωμένου συστήματος πληροφόρησης. Βάσει ενός θεσμοθετημένου συνόλου κοινών κανόνων, το σύστημα επιτρέπει τη μεταφορά της ευθύνης για την επικύρωση των στοιχείων από την Eurostat στα κράτη μέλη.

2.3. Αποδοτικότητα

Οι λεπτομέρειες με τις οποίες εφαρμόστηκε το πρόγραμμα ήταν σύμφωνες με εκείνες που καθορίστηκαν με την απόφαση αριθ. 507/2001/ΕΚ. Την ευθύνη της διαχείρισης του προγράμματος έχει η Επιτροπή, με τη βοήθεια των επιτροπών Intrastat και Extrastat.

Οι μονάδες των στατιστικών εξωτερικού εμπορίου της Eurostat ήταν υπεύθυνες για το πρόγραμμα, εκτός από τις δράσεις που σχετίζονται με τις εξελίξεις ΤΠ σε κεντρικό επίπεδο. Αυτές ανατέθηκαν στη μονάδα που είναι υπεύθυνη για τα «συστήματα ΤΠ για την παραγωγή στατιστικών».

Η συνολική δαπάνη για την εφαρμογή του προγράμματος Edicom ανήλθε σε 31,2 εκατ. ευρώ, ή 61% του προϋπολογισμού. Η ομαλή εκτέλεση του προγράμματος επηρεάστηκε εν μέρει από την κρίση στην Eurostat, η οποία είχε ως συνέπεια σημαντική επιβράδυνση των δραστηριοτήτων σε κεντρικό επίπεδο κατά τα έτη 2003 και 2004. Από τη διεύρυνση της ΕΕ το Μάιο του 2004 και μετά, τα νέα κράτη μέλη έγιναν δικαιούχοι, χωρίς τροποποιήσεις στον αρχικό προϋπολογισμό.

Συνολικά, 393 κεντρικά και αποκεντρωμένα σχέδια υλοποιήθηκαν από ιδιωτικές επιχειρήσεις (για λογαριασμό της Eurostat) και από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, 19 σχέδια εγκαταλείφθηκαν, κυρίως από τα κράτη μέλη, λόγω της έλλειψης ανθρώπινων πόρων ή/και της εξαιρετικής πολυπλοκότητας των επιδιωκόμενων στόχων.

Τα κράτη μέλη ολοκλήρωσαν το 72% του συνολικού αριθμού των σχεδίων. Εντούτοις, οι οικονομικοί πόροι κατανεμήθηκαν σχεδόν εξίσου μεταξύ κεντρικών και αποκεντρωμένων σχεδίων. Οι επιχορηγήσεις κάλυψαν περίπου το 90% του συνολικού κόστους των αποκεντρωμένων σχεδίων, ενώ τα κεντρικά σχέδια ανατέθηκαν σε ιδιωτικές επιχειρήσεις μέσω διαγωνισμών.

Όσον αφορά το περιεχόμενο, το πρόγραμμα επικεντρώθηκε κυρίως σε δύο άξονες παρέμβασης: την ενίσχυση της ποιότητας (στόχος 1) και την ανάπτυξη εργαλείων συγκέντρωσης πληροφοριών (στόχος 5). Οι δύο αυτοί στόχοι οδήγησαν στην ολοκλήρωση 124 και 84 σχεδίων αντίστοιχα, που αντιπροσωπεύουν το 21% και το 25% της συνολικής δαπάνης.

Το μερίδιο της δαπάνης ανά στόχο είναι συνεκτικό προς τις εκτιμήσεις που έγιναν στο παράρτημα II της απόφασης Edicom, με εξαίρεση τους στόχους 3 και 5. Η τεχνική και διοικητική βοήθεια και τα μέτρα στήριξης ανήλθαν στο 5% του προϋπολογισμού της συνολικής δαπάνης.

Τα σχέδια Edicom αξιολογήθηκαν με βάση την ενδιάμεση και την τελική έκθεση που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή. Με 160 εκθέσεις ετησίως κατά μέσο όρο, οι διαχειριστές σχεδίων της Eurostat παρακολούθησαν στενά όλες τις δραστηριότητες, στις περισσότερες περιπτώσεις χωρίς τη δυνατότητα αξιολόγησης των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν επιτόπου από τα κράτη μέλη. Η πρόοδος στις συμβάσεις για τα κεντρικά σχέδια αξιολογήθηκε στο πλαίσιο μηνιαίων συνεδριάσεων με τους αντισυμβαλλομένους.

Σχέδια εκθέσεων «φορτώθηκαν» στο δημόσιο σύστημα CIRCA της Επιτροπής και διατέθηκαν on-line σε δηλωμένους χρήστες. Αυτό επέτρεψε στις εθνικές διοικήσεις να εξετάσουν τα πορίσματα και τις λύσεις που υιοθετήθηκαν από άλλους και να χρησιμοποιήσουν αυτές τις πληροφορίες ως σημείο εκκίνησης για τις δικές τους μελέτες. Η ανταλλαγή γνώσεων επιτεύχθηκε μέσω επισκέψεων μελέτης και σεμιναρίων για επιλεγμένα θέματα.

Το πρόγραμμα Edicom βοήθησε σημαντικά στην ενίσχυση του διευρωπαϊκού δικτύου συλλογής, παραγωγής και διάδοσης των στατιστικών του εμπορίου αγαθών. Σε ορισμένους τομείς, τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν δυσκολίες αλλαγής των εθνικών συστημάτων τους, πράγμα που εμπόδισε την πλήρη αξιοποίηση των ευκαιριών που πρόσφερε το πρόγραμμα.

Τα συνολικά αποτελέσματα του προγράμματος Edicom επιτεύχθηκαν με λογικό κόστος. Αντίθετα με τα αναμενόμενα λόγω του βαθμού εξειδίκευσης, οι αντισυμβαλλόμενοι οι οποίοι εργάστηκαν στον τομέα των στατιστικών του εμπορίου εισέπραξαν αμοιβές σημαντικά χαμηλότερες από εκείνες των εργαζομένων σε γενικότερους τομείς αρμοδιότητας (π.χ. φορολογία, δημοσιονομικά, ανθρώπινο δυναμικό κ.ά.). Πολλά από τα σχέδια υλοποιήθηκαν από δημόσιους υπαλλήλους των κρατών μελών με τοπικές (επομένως χαμηλότερες) αμοιβές από εκείνες του διεθνούς προσωπικού.

2.4. Χρησιμότητα

Το πρόγραμμα Edicom ήταν ένα απαραίτητο εργαλείο για τη βελτίωση της επικαιρότητας, της ακρίβειας, της διαθεσιμότητας και της εναρμόνισης των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου οι οποίες παράγονται από τα κράτη μέλη.

Δημιουργήθηκαν τα αρχικά στοιχεία ενός αλληλένδετου διευρωπαϊκού δικτύου πληροφοριών, καθώς τα κράτη μέλη ενθαρρύνθηκαν να υιοθετήσουν κοινούς κανόνες και πρότυπα. Η πρόοδος σ’ αυτό τον τομέα θα οδηγήσει στην αποθήκευση των εθνικών στοιχείων μόνο σε επίπεδο κρατών μελών, αποφεύγοντας έτσι τις τρέχουσες αλληλεπικαλύψεις εργασιών σε επίπεδο Eurostat.

Σε λίγες περιπτώσεις δεν μπόρεσε να επιτευχθεί η εφαρμογή τυποποιημένων μεθόδων σε όλα τα κράτη μέλη, ιδίως όταν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στα τεχνολογικά και διοικητικά περιβάλλοντα.

Το πρόγραμμα πέτυχε αποτελέσματα τα οποία θα ήταν αδύνατο να επιτευχθούν αν τα κράτη μέλη είχαν πραγματοποιήσει τις εργασίες το καθένα ξεχωριστά. Τα κράτη μέλη θα δίσταζαν να επενδύσουν από μόνα τους μεγάλα ποσά σε μελλοντικές τεχνολογίες ή στην αλλαγή των εθνικών συστημάτων τους.

2.5. Αειφορία

Η συνολική πρόοδος που επιτεύχθηκε από το πρόγραμμα Edicom θα προσφέρει μακροπρόθεσμο όφελος. Τα απτά βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα είναι ήδη εμφανή και ο θετικός αντίκτυπός του είναι πιθανόν να συνεχιστεί μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα.

Επιτεύχθηκαν διάφορα είδη αποτελεσμάτων, σύμφωνα με το κριτήριο της αειφορίας. Η πρώτη ομάδα δράσεων, η οποία αποτελούνταν από πιλοτικές μελέτες, εκτιμήσεις της ποιότητας, καθώς και αξιολογήσεις αναγκών και ικανοποίησης, παρήγαγε βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, τα οποία εξυπηρέτησαν τους φορείς λήψης αποφάσεων.

Η έρευνα σχετικά με τις στατιστικές μεθόδους και την ανάπτυξη νέων στατιστικών εργαλείων παρήγαγε λύσεις, οι οποίες εφαρμόστηκαν από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη, εξασφαλίζοντας, έτσι, μακροπρόθεσμα οφέλη, χωρίς την ανάγκη πρόσθετων πόρων. Η ανάπτυξη ηλεκτρονικών εργαλείων συλλογής και διάδοσης των στοιχείων καθώς και των μηνυμάτων τυποποίησης ενδέχεται να απαιτήσει, μεσοπρόθεσμα, περαιτέρω χρηματοοικονομική στήριξη, για να επιτευχθούν παρόμοια πρότυπα και επίπεδο χρήσης σε όλα τα κράτη μέλη.

Το ιδιαίτερα στρατηγικό σχέδιο XT/NET για την επίτευξη ενός πλήρως ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού δικτύου πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ειδικού προγράμματος, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η εφαρμογή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γενικά, πρέπει να σημειωθεί ότι οι στατιστικές παράγονται σε ένα εξελισσόμενο περιβάλλον, συνεπώς υπάρχει ανάγκη συνεχούς και στενής παρακολούθησης του στατιστικού συστήματος, ιδίως όσον αφορά την κάλυψη και την ποιότητα των στοιχείων. Οι αλλαγές στην οικονομία, οι νέες ανάγκες των χρηστών και η εξέλιξη των τεχνολογιών απαιτούν τακτική αναπροσαρμογή του συστήματος, τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.

3. Συστάσεις για το μέλλον

Στο πλαίσιο του προγράμματος Edicom II επιτεύχθηκαν σημαντικά αποτελέσματα, αλλά η ενίσχυση του στατιστικού συστήματος πρέπει να είναι μια συνεχής διαδικασία. Τα ακόλουθα σημεία πρέπει να υποστηρίξουν οιοδήποτε μελλοντικό πρόγραμμα:

- τα κράτη μέλη δεν έλαβαν μέρος σε όλες τις δράσεις του Edicom, λόγω έλλειψης προσωπικού·

- μπορούν ακόμη να επιτευχθούν περαιτέρω βελτιώσεις στο σύστημα και τη μεθοδολογία·

- όλα τα νέα κράτη μέλη πρέπει να εργαστούν σε παρόμοια σχέδια, για να βελτιωθεί η ποιότητα των στοιχείων τους και να ενσωματωθούν καλύτερα στο ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα·

- πρέπει να πραγματοποιηθούν δράσεις που θα έχουν ως στόχο την επίτευξη μεγαλύτερης αυτοματοποίησης των εργαλείων συλλογής των στοιχείων·

- το πλαίσιο για ένα πλήρως ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό δίκτυο παραγωγής των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου έχει δημιουργηθεί, αλλά δεν μπορεί ακόμη να λειτουργήσει πλήρως.

Οι κύριοι τομείς μελλοντικής παρέμβασης θα μπορούσαν να είναι:

- Η συνέχιση των εργασιών σχετικά με τις τεχνικές εκτίμησης και τις μεθόδους διόρθωσης, τη διαχείριση του απορρήτου, τη στατιστική αξία, τα εμπορικά μητρώα, τις συναλλαγές μεταξύ των επιχειρήσεων και την παγκοσμιοποίηση.

- Τα μέτρα για τη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και της Eurostat όσον αφορά τη συλλογή και διαβίβαση των βασικών πληροφοριών πρέπει να εκτελεστούν μέσω ενός ασφαλούς δικτύου.

- Μελέτες σχετικά με την υιοθέτηση μελλοντικών τεχνολογιών.

- Περαιτέρω εναρμόνιση των συστημάτων συλλογής σε επίπεδο ΕΕ και θέσπιση εργαλείων για την επίτευξη ενός πλήρως ολοκληρωμένου και εναρμονισμένου στατιστικού συστήματος.

4. Συστάσεις διαχείρισης

Η εμπειρία του προγράμματος Edicom II κατέδειξε ότι τα μακροχρόνια προγράμματα μπορούν να λειτουργούν ομαλά μόνον εάν οι οικονομικοί πόροι εκτιμώνται σωστά και διατίθενται εγκαίρως. Η καθυστερημένη έκδοση της απόφασης για τη χρηματοδότηση της Επιτροπής το 2003 και η αναβολή ορισμένων δράσεων Edicom του 2003 κατόπιν οδηγιών της Επιτροπής καταδεικνύουν την εξάρτηση του προγράμματος από εξωτερικά γεγονότα ή αποφάσεις.

Μολονότι το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για πέντε έτη, διήρκεσε περισσότερο, εάν ληφθεί υπόψη ο στρατηγικός σχεδιασμός, η υλοποίηση των καθηκόντων και το διοικητικό κλείσιμο των σχεδίων.

Κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης του προγράμματος απαιτήθηκε η διαχείριση μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών. Η ροή των πληροφοριών είχε ως αποτέλεσμα το χειρισμό πολλών επίσημων εγγράφων, εκθέσεων και ανακοινώσεων. Επίσης, οι χρηματοοικονομικές διαδικασίες για την παροχή επιχορηγήσεων στα κράτη μέλη και τη σύναψη συμβάσεων με επιχειρήσεις ήταν επαχθείς.

Η υψηλή κινητικότητα του προσωπικού της Επιτροπής επηρέασε εν μέρει τη διαχείριση του προγράμματος, ιδίως όταν η μεταφορά τεχνογνωσίας και αρμοδιοτήτων δεν ήταν επαρκώς οργανωμένη. Αυτό είχε ως συνέπεια να αντιμετωπίσουν οι αξιολογητές δυσκολίες όσον αφορά τη συλλογή ελλιπών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μη προσβάσιμων πληροφοριών.

Για να αποφευχθούν αυτά τα προβλήματα στο μέλλον, η Επιτροπή πρέπει να θεσπίσει ένα πλήρες σύστημα διαχείρισης των σχεδίων, το οποίο να είναι προσβάσιμο σε επιλεγμένους χρήστες με διαφορετικούς βαθμούς αρμοδιοτήτων.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι διαχειριστές της Eurostat και το προσωπικό των εθνικών διοικήσεων εργάστηκαν για τα σχέδια Edicom πέραν των καθημερινών καθηκόντων τους. Τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν συχνά έλλειψη ανθρώπινων πόρων για την υλοποίηση περαιτέρω σχεδίων Edicom. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι εσωτερικοί κανόνες απαγόρευσαν την απασχόληση εποχικού προσωπικού.

Η χρησιμότητα της τεχνικής και διοικητικής βοήθειας δεν πρέπει να υποτιμάται και πρέπει να συνοδεύει τα μακροχρόνια προγράμματα καθ’ όλη τη διάρκειά τους. Το ίδιο ισχύει για τις δραστηριότητες αξιολόγησης, δεδομένου ότι θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα εάν δεν συλλέγονταν και παρακολουθούνταν τακτικά οι δείκτες απόδοσης. Η εκ των υστέρων αξιολόγηση πρέπει να αρχίσει μόνον όταν είναι διαθέσιμες όλες οι τεχνικές και διοικητικές πληροφορίες, δηλαδή περίπου τρία έτη μετά την έγκριση του τελευταίου ετήσιου προγράμματος εργασίας.

5. Σύνδεσμοι με άλλα κοινοτικά προγράμματα

Σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης Edicom, η αξιολόγηση πρέπει να επαληθεύσει τη συνέργεια με άλλες κοινοτικές δραστηριότητες. Σαφώς υπήρξαν αλληλεξαρτήσεις με το σχέδιο DSIS (κατανεμημένες υπηρεσίες στατιστικής πληροφόρησης) και με το σχέδιο eDAMIS (ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης των ροών στοιχείων και πληροφόρησης) του προγράμματος IDA (πρόγραμμα για την ηλεκτρονική ανταλλαγή στοιχείων μεταξύ των διοικήσεων).

Η Eurostat και τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν συστατικά μέρη που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των σχεδίων του προγράμματος IDA για τη βελτίωση της διαβίβασης των στοιχείων, της διαχείρισης και της αποθήκευσης των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου. Η θέσπιση νέων τυποποιημένων πρωτοκόλλων διευκόλυνε την ανταλλαγή και τη διάδοση των διαρθρωμένων στοιχείων μεταξύ διαφόρων συστημάτων πληροφόρησης και χρηστών. Επιπλέον, η γενική υπηρεσία CIRCA του προγράμματος IDA χρησιμοποιήθηκε ως κοινή πλατφόρμα για την αποθήκευση και την ανταλλαγή, μεταξύ της Eurostat και των κρατών μελών, εκθέσεων και εργαλείων που καταρτίστηκαν και αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο των μελετών του EDICOM.

Τα αποτελέσματα του προγράμματος Edicom II θα μπορούσαν να θεωρηθούν ότι συνάδουν με τους στόχους της «ηλεκτρονικής διαχείρισης» που προωθήθηκαν από το «πρόγραμμα eTEN», το οποίο στήριξε την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών ηλεκτρονικών υπηρεσιών. Παραδείγματα εν προκειμένω αποτελούν η ανάπτυξη των εντύπων Intrastat για το διαδίκτυο και η ελεύθερη διαδικτυακή διάδοση των στοιχείων των στατιστικών του εμπορίου μέσω των εθνικών δικτυακών τόπων και της βάσης δεδομένων Easy Comext της Eurostat.

6. Συμπεράσματα

Τα αποτελέσματα που ελήφθησαν στο πλαίσιο του προγράμματος Edicom II επέτρεψαν σημαντικό εκσυγχρονισμό του διευρωπαϊκού δικτύου συλλογής, παραγωγής και διάδοσης των στατιστικών του εμπορίου αγαθών εντός της Κοινότητας και μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μη μελών της.

Το πρόγραμμα κάλυψε την περίοδο 2001-2005· εντούτοις, τα διοικητικά καθήκοντα διήρκεσαν μέχρι το 2008. Συνολικά, εκτελέστηκαν 393 σχέδια από την Eurostat και τα κράτη μέλη, τα οποία αντιπροσωπεύουν δαπάνη ύψους 31,2 εκατ. ευρώ, ή 61% του συνολικού προϋπολογισμού που εγκρίθηκε στην απόφαση Edicom.

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη ανέπτυξαν επιτυχώς νέες τεχνολογίες ΤΠ και βασιζόμενες στο διαδίκτυο λύσεις, από τις οποίες επωφελήθηκαν οι ΠΣΠ, οι σχετικές διοικήσεις και οι χρήστες.

Υψηλής ποιότητας στατιστικές του εμπορίου παρέχονται ταχύτερα και με καλύτερη σχέση κόστους-αποτελέσματος, δημιουργήθηκαν νέα στατιστικά προϊόντα, τα οποία ικανοποιούν τις ανάγκες των θεσμικών και ιδιωτικών χρηστών. Οι στατιστικές πληροφορίες κατέστησαν διαθέσιμες, δωρεάν, σε όλους τους χρήστες. Επιτεύχθηκε υψηλή αποδοτικότητα των πόρων τόσο στην Eurostat όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Οι μελέτες που διενεργήθηκαν σχετικά με την απλούστευση του Intrastat υπογράμμισαν ότι οι ΠΣΠ θεωρούν ότι ο φόρτος που δημιουργείται από τις εκθέσεις Intrastat είναι αποδεκτός. Οι μελλοντικές προσπάθειες απλούστευσης πρέπει να επικεντρωθούν στη διατήρηση ή τη βελτίωση της ποιότητας των στοιχείων για τους χρήστες.

Εργαλεία ΤΠ αναπτύχθηκαν κεντρικά και διατέθηκαν στα κράτη μέλη, για να θέσουν τις βάσεις ενός πλήρως ολοκληρωμένου και διαλειτουργικού ευρωπαϊκού συστήματος. Η εφαρμογή τους δεν επιτεύχθηκε ακόμη πλήρως, λόγω δυσκολιών των κρατών μελών να αλλάξουν τα εθνικά συστήματά τους.

Επιτεύχθηκαν πολλά ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αλλά υπάρχουν ακόμη ελλείψεις, οι οποίες θα χρειαστούν τη στήριξη από μελλοντικά προγράμματα.

[pic] Fig. 1 Proposal for a programme management system

[1] ΕΕ L 327 της 18.12.1996, σ. 34-37.

[2] ΕΕ L 76 της 16.3.2001, σ. 1-4.