Τάσεις των δαπανών που χρηματοδοτούνται από τον RRF

Διάγραμμα 2.6 Δαπάνες χρηματοδοτούμενες από επιχορηγήσεις του RRF, 2020-2022 (% του συνολικού κόστους) Πηγή: Φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Σύμφωνα με τις φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Επιτροπής και τα σχέδια δημοσιονομικών προγραμμάτων του 2022, η απορρόφηση των επιχορηγήσεων του RRF (μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη) θα είναι εμπροσθοβαρής, με τις περισσότερες επιχορηγήσεις να προορίζονται για τη χρηματοδότηση ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων.

Το RRF παρέχει χρηματοδοτική στήριξη στα κράτη μέλη με τη μορφή επιχορηγήσεων και δανείων για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις. Στο παρόν τμήμα εξετάζονται μόνο τάσεις που αφορούν τις επιχορηγήσεις του RRF, δεδομένου ότι πρόκειται για «τακτικά» (above the line) κονδύλια του προϋπολογισμού. Αντιθέτως, τα δάνεια του RRF είναι «έκτακτα» (below the line) στοιχεία χρηματοδότησης παρόμοια με άλλα δάνεια που αντλούν τα κράτη από τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές για την αυτοχρηματοδότησή τους. Με βάση τις φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Επιτροπής, το προφίλ των συνολικών δαπανών των επιχορηγήσεων του RRF θα είναι εμπροσθοβαρές, με το 42 % του συνολικού ποσού των επιχορηγήσεων του RRF προς τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ να δαπανάται έως τα τέλη του 2022, εν αναμονή της απόφασης εκταμίευσης μετά την εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων, και με περίπου το 67 % να δαπανάται έως τα τέλη του 2023. Σε όρους ΑΕΠ, οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται από το RRF εκτιμώνται σε πάνω από 0,5 % του ΑΕΠ το 2022 και σε 0,5 % το 2023. Η αναμενόμενη πορεία των δαπανών στα ΣΔΠ είναι παρόμοια, με περίπου το 44 % του συνολικού ποσού των επιχορηγήσεων του RRF προς τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ να δαπανάται έως τα τέλη του 2022, εν αναμονή της απόφασης εκταμίευσης μετά την εκπλήρωση των οροσήμων και των στόχων, και με περίπου το 65 % να δαπανάται έως τα τέλη του 2023. Οι εκταμιεύσεις προς τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του RRF ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 2021 με τη μορφή προχρηματοδοτήσεων (που μέχρι σήμερα ξεπερνούν τα 34 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις του RRF) μετά την έγκριση των πρώτων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ). Εκτιμάται ότι τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ δαπάνησαν περίπου το 17 % των συνολικών επιχορηγήσεων του RRF το 2021, ποσοστό που ισοδυναμεί με περίπου 0,4 % του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ. Περίπου το 72 % των επιχορηγήσεων του RRF κατά την περίοδο 2020-2022 θα αξιοποιηθεί για τη στήριξη δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων (περίπου το 47 % θα στηρίξει τις ιδιωτικές επενδύσεις μέσω κεφαλαιακών μεταβιβάσεων, ενώ περίπου το 25 % θα χρηματοδοτήσει δημόσιες επενδύσεις μέσω ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου) με βάση τις φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Επιτροπής. Οι υπόλοιπες επιχορηγήσεις του RRF θα διοχετευθούν σε τρέχουσες δαπάνες (περίπου 27 %) και σε φορολογικές περικοπές (περίπου 1 %) που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση άλλων μέτρων στήριξης της ανάκαμψης, βελτίωσης

της ανθεκτικότητας και προώθησης της πράσινης και της ψηφιακής

μετάβασης. Παρόμοιες τάσεις προβλέπονται στα ΣΔΠ των κρατών μελών: περίπου το 74 % των επιχορηγήσεων του RRF κατά την περίοδο 2020-2022 θα διοχετευθεί σε επενδυτικές δαπάνες, με σχεδόν ίση κατανομή μεταξύ δημόσιων επενδύσεων (περίπου 38 %) και ιδιωτικών επενδύσεων (περίπου 36 %). Οι υπόλοιπες επιχορηγήσεις αναμένεται να διατεθούν κατά το μεγαλύτερο μέρος τους για τρέχουσες δαπάνες (περίπου 25 %) και φορολογικές περικοπές (περίπου 1 %) που χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση άλλων μέτρων στήριξης της ανάκαμψης, βελτίωσης της ανθεκτικότητας και προώθησης της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης.

Διάγραμμα 2.7 Δημόσιες επενδύσεις στη ζώνη του ευρώ, 2019-2023 (% του ΑΕΠ) Πηγή: Φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η προβλεπόμενη αύξηση του μεριδίου των δημόσιων επενδύσεων στο ΑΕΠ προέρχεται τόσο από ενωσιακές όσο και από εθνικές πηγές χρηματοδότησης. Στις φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Επιτροπής προβλέπεται αύξηση του λόγου των συνολικών δημόσιων επενδύσεων προς το ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ από 2,8 % το 2019 σε περίπου 3,2 % το 2022 λόγω της υψηλότερης χρηματοδότησης από ενωσιακές και εθνικές πηγές. Σημαντικό μέρος της αυξημένης χρηματοδότησης της ΕΕ οφείλεται στη χρήση επιχορηγήσεων του RRF. Ταυτόχρονα, οι εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις προβλέπεται να διατηρηθούν σε γενικές γραμμές το 2022, καθώς όλα τα κράτη μέλη αναμένεται να διατηρήσουν το μερίδιο των εθνικά χρηματοδοτούμενων επενδύσεων στο ΑΕΠ σε επίπεδα τουλάχιστον παρόμοια με εκείνα του 2021.

Αξιολόγηση του δημοσιονομικού προσανατολισμού της ζώνης του ευρώ

Ο δείκτης δημοσιονομικού προσανατολισμού για την περίοδο 2020-2022 προσαρμόστηκε ώστε να ληφθούν υπόψη οι ειδικές περιστάσεις που δημιούργησε η πανδημία. Ο δημοσιονομικός προσανατολισμός μετρά τη βραχυπρόθεσμη ώθηση που παρέχει η κατά διακριτική ευχέρεια δημοσιονομική πολιτική στην οικονομία. Σύμφωνα με την προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε την άνοιξη, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός υπολογίζεται στην παρούσα ανακοίνωση με βάση την ετήσια αύξηση των καθαρών δαπανών σε σχέση με την 10ετή δυνητική ανάπτυξη (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. πλαίσιο: Δείκτες που χρησιμοποιούνται στην αξιολόγηση των σχεδίων δημοσιονομικών προγραμμάτων του 2022 στο στατιστικό παράρτημα). Σε συνέχεια των συστάσεων του Συμβουλίου σχετικά με τα προγράμματα σταθερότητας του 2021, το σύνολο των καθαρών δαπανών που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του συνολικού δημοσιονομικού προσανατολισμού προσαρμόστηκε ώστε, αφενός, να περιλαμβάνει τις δαπάνες που χρηματοδοτήθηκαν από επιχορηγήσεις του RRF και άλλα κονδύλια της ΕΕ και, αφετέρου, να μην περιλαμβάνει τα προσωρινά μέτρα έκτακτης ανάγκης που σχετίζονται με την κρίση COVID-19 (στο πλαίσιο 2 παρέχεται λεπτομερής επισκόπηση των εν λόγω μεταβολών). Εκτός από τη συμβολή των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ δαπανών, η συμβολή στον συνολικό δημοσιονομικό προσανατολισμό προσδιορίζεται στην παρούσα ανακοίνωση από διάφορα σύνολα εθνικά χρηματοδοτούμενων δαπανών: i) επενδύσεις· ii) άλλες κεφαλαιουχικές δαπάνες· και iii) πρωτογενείς τρέχουσες δαπάνες (εκτός των μέτρων διακριτικής ευχέρειας στο σκέλος των εσόδων).

Διάγραμμα 2.8Ζώνη του ευρώ: δημοσιονομικός προσανατολισμός, 2020-2022 (% του ΑΕΠ) Σημείωση: Στο διάγραμμα παρουσιάζεται η κατά διακριτική ευχέρεια δημοσιονομική ώθηση, προσαρμοσμένη ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές περιστάσεις της πανδημίας COVID-19. Πηγή: Φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο συνολικός δημοσιονομικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ θα παραμείνει επεκτατικός το 2021. Το 2020, ο δημοσιονομικός προσανατολισμός εκτιμάται ότι ήταν ελαφρώς επεκτατικός (¼ % του ΑΕΠ), καθώς οι περιορισμοί της κυκλοφορίας που κατέστησαν αναγκαίοι για τον περιορισμό της εξάπλωσης της πανδημίας επηρέασαν την ικανότητα των κυβερνήσεων να δαπανούν σε κανονικές δραστηριότητες. Το 2021, η δημοσιονομική επέκταση προβλέπεται να είναι σημαντική, φτάνοντας στο 1¾ % του ΑΕΠ, κυρίως λόγω των καθαρών πρωτογενών τρεχουσών δαπανών που χρηματοδοτούνται σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες αναμένεται να συμβάλουν επεκτατικά κατά τι περισσότερο από 1 % του ΑΕΠ. Άλλες θετικές συνεισφορές αναμένεται να προέλθουν από δημόσιες επενδύσεις και άλλες κεφαλαιουχικές δαπάνες που θα χρηματοδοτηθούν τόσο από τους εθνικούς προϋπολογισμούς όσο και από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η σημαντική επεκτατική συμβολή ύψους σχεδόν ½ % του ΑΕΠ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ αντανακλά κυρίως την εφαρμογή των ΣΑΑ των κρατών μελών.

Η δημοσιονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να παραμείνει υποστηρικτική το 2022 με σκοπό τη διατήρηση της ανάκαμψης. Καθώς ο ρυθμός της οικονομικής ανάκαμψης αυξάνεται, τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ αναμένεται να στρέψουν τις πολιτικές τους από τα προσωρινά μέτρα έκτακτης ανάγκης (η πλειονότητα των οποίων πρόκειται να λήξει το 2022) προς τα μέτρα στήριξης της ανάκαμψης, τα οποία είναι απαραίτητα για τη μείωση των απωλειών της παραγωγής και την προώθηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης των οικονομιών μας. Με βάση τις φθινοπωρινές προβλέψεις 2021 της Επιτροπής, στις οποίες ενσωματώνονται τα ΣΔΠ για το 2022, αναμένεται περαιτέρω δημοσιονομική επέκταση κατά σχεδόν 1 % του ΑΕΠ το 2022.

Οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δαπάνες και οι εθνικά χρηματοδοτούμενες κεφαλαιουχικές δαπάνες θα συνεχίσουν να στηρίζουν την ανάκαμψη και τη δυνητική ανάπτυξη το 2022, με συνολικές πρόσθετες δαπάνες ύψους ¼ % του ΑΕΠ (οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δαπάνες αντιστοιχούν στο 0,1 % του ΑΕΠ). Καθώς η εφαρμογή των ΣΑΑ επιταχύνεται, οι χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν περαιτέρω το 2022, ενισχύοντας τον επεκτατικό δημοσιονομικό προσανατολισμό. Οι εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις προβλέπεται να αυξηθούν και αυτές περαιτέρω κατά το επόμενο έτος. Η αναμενόμενη δημοσιονομική στήριξη για τη χρηματοδότηση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων θα έχει θετικό αντίκτυπο στη δυνητική ανάπτυξη και, κατά συνέπεια, στη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Μεγάλο μέρος της δημοσιονομικής στήριξης το 2022 προσανατολίζεται στην αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών ή στη μείωση των φορολογικών εσόδων (¾ % του ΑΕΠ). Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προβολές αυτές καταδεικνύουν σημαντικό αντίκτυπο στην υποκείμενη δημοσιονομική θέση, μεταξύ άλλων σε ορισμένα κράτη μέλη με υψηλό χρέος.

Παρότι ο συνολικός δημοσιονομικός προσανατολισμός της ζώνης του ευρώ είναι υποστηρικτικός το 2022, η σύνθεσή του θα μπορούσε να βελτιωθεί. Στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2021, έγινε η σύσταση στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν διαφορετικά είδη δημοσιονομικών στρατηγικών ανάλογα με το επίπεδο του δημόσιου χρέους τους. Τα κράτη μέλη με χαμηλό χρέος θα πρέπει να υιοθετήσουν υποστηρικτικό δημοσιονομικό προσανατολισμό, συμπεριλαμβανομένης της ώθησης που παρέχει ο RRF. Τα κράτη μέλη με υψηλό χρέος θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τον RRF για τη χρηματοδότηση πρόσθετων επενδύσεων με σκοπό τη στήριξη της ανάκαμψης, ασκώντας παράλληλα συνετή δημοσιονομική πολιτική. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις. Ταυτόχρονα, η αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών θα πρέπει να διατηρηθεί υπό έλεγχο και να περιορίζεται σε κράτη μέλη με υψηλό χρέος. Όπως εξηγείται στο τμήμα III κατωτέρω, όλα τα κράτη μέλη συμμορφώνονται με τις συστάσεις για τη χρήση του RRF με σκοπό τη χρηματοδότηση πρόσθετων επενδύσεων για τη στήριξη της ανάκαμψης και όλα τα κράτη μέλη διατηρούν ή διατηρούν σε γενικές γραμμές τις εθνικά χρηματοδοτούμενες επενδύσεις τους. Ωστόσο, το 2022 αναμένεται περαιτέρω αύξηση των εθνικά χρηματοδοτούμενων τρεχουσών δαπανών, η οποία θα ξεπεράσει τη δυνητική ανάπτυξη σε αρκετά κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που διατρέχουν υψηλούς κινδύνους ως προς τη βιωσιμότητα του χρέους τους. Η προβλεπόμενη αυτή αύξηση των τρεχουσών δαπανών που αναμένεται να ξεπεράσει τη δυνητική ανάπτυξη ακολουθεί μια τάση παρόμοια με εκείνη του 2020 και του 2021, καταδεικνύοντας αύξηση του μεριδίου των μόνιμων τρεχουσών δαπανών ή των μη χρηματοδοτούμενων φορολογικών περικοπών. Ως εκ τούτου, η σύνθεση του δημοσιονομικού προσανατολισμού του 2022 θα μπορούσε να βελτιωθεί μέσω της μετατόπισης, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, της δημοσιονομικής στήριξης προς τις επενδύσεις. Τα στοιχεία αυτά θα προωθήσουν τις επενδύσεις και θα οδηγήσουν σε βελτίωση της μεσοπρόθεσμης δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Επιπλέον, στα κράτη μέλη με υψηλό χρέος, ο περιορισμός της αύξησης των τρεχουσών δαπανών θα συμβάλει στην άσκηση συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, όπως συνέστησε το Συμβούλιο.