Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Στρατηγική για την περίθαλψη και το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας για το μέλλον της Ευρώπης»

[γνωμοδότηση πρωτοβουλίας]

(2022/C 486/06)

Εισηγητής: ο κ. Danko RELIĆ Εισηγήτρια: η κ. Ζωή ΤΖΩΤΖΕ-ΛΑΝΑΡΑ

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 20.1.2022 Νομική βάση Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη Υιοθετήθηκε από το τμήμα 6.9.2022 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 21.9.2022 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 572 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 194/4/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει σθεναρά την αρχή ότι τα ισχυρά και ανθεκτικά συστήματα υγείας μπορούν να στηριχτούν και να αναπτυχθούν μόνο από εκπαιδευμένο, ειδικευμένο και ενθουσιώδες εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας. Η εν λόγω αρχή είναι θεμελιώδους σημασίας για μια επιτυχημένη πολιτική υγεία και, κατά συνέπεια, είναι απαραίτητη για την επίτευξη μιας ιατροφαρμακευτικής κάλυψης με γνώμονα τον άνθρωπο και του «δικαιώματος στην υγεία» για όλους, όπως συνέστησε η Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης, διασφαλίζοντας σε όλους τους Ευρωπαίους ισότιμη και βιώσιμη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προληπτική, θεραπευτική και ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

1.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για δράση σε επίπεδο ΕΕ με σκοπό την ενίσχυση της μακροχρόνιας φροντίδας και της εκπαίδευσης και αγωγής στην προσχολική ηλικία, όπως προβλέπεται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, η οποία θα συμβάλει στη δημιουργία υψηλής ποιότητας, προσβάσιμων, δίκαιων και οικονομικά προσιτών υπηρεσιών περίθαλψης και θα βοηθήσει στην ενίσχυση της ισότητας των φύλων και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

1.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί την υιοθέτηση μιας μετασχηματιστικής προσέγγισης της περίθαλψης που θα εστιάζεται στους ανθρώπους, τα δικαιώματά τους και τις ανάγκες τους, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής τους σε τυχόν σχετικές συζητήσεις, διαβουλεύσεις και αποφάσεις. Καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδείξει φιλοδοξία κατά τη χάραξη στρατηγικής για την περίθαλψη, η οποία μπορεί να συμβάλει στη συνοχή και την ανοδική σύγκλιση στους τομείς της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και της μακροχρόνιας φροντίδας μεταξύ και εντός των κρατών μελών.

1.4. Η ευρωπαϊκή εγγύηση περίθαλψης μπορεί να διασφαλίσει ότι όλοι όσοι ζουν στην ΕΕ έχουν δια βίου πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές και ποιοτικές υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και φροντίδας, ότι αντιμετωπίζει τα ελλείμματα περίθαλψης και προωθεί τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, παρέχοντας ευκαιρίες κατάρτισης. Η στήριξη και η καλύτερη αναγνώριση των άτυπων φροντιστών και οι πολιτικές που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της αμειβόμενης και μη αμειβόμενης άτυπης φροντίδας είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματική χρήση των πόρων.

1.5. Δεδομένου ότι οι αποτελεσματικές, υπεύθυνες και καλά χρηματοδοτούμενες δημόσιες υπηρεσίες παραμένουν καίριας σημασίας για τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτική περίθαλψη, η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να διασφαλίσει τη συμπληρωματικότητα μεταξύ όλων των παρόχων υπηρεσιών περίθαλψης με βάση την αλληλεγγύη, να ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε δημόσιες υπηρεσίες, στην κοινωνική οικονομία και να στηρίξει τους φορείς της κοινωνικής οικονομίας στον τομέα της περίθαλψης.

1.6. Ο προγραμματισμός για το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών, καθώς οι καινοτομίες σε αυτούς τους τομείς προσφέρουν ευκαιρίες για τη δημιουργία νέων εργασιακών περιβαλλόντων και πλαισίων παροχής περίθαλψης, και απαιτούν νέες δεξιότητες. Η υποστήριξη της ψηφιοποίησης των υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος και της ψηφιακής ένδειας.

1.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει την επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης για το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας και της περίθαλψης στην Ευρωπαϊκή Ένωση ( 1 ) . Η ανάπτυξη του ολοκληρωμένου σχεδιασμού και της πρόβλεψης του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και η προσαρμογή των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και της μακροχρόνιας φροντίδας είναι ουσιαστικής σημασίας για τη βελτίωση της πρόσβασης σε αυτές τις υπηρεσίες και της ποιότητάς τους. Ένα επικαιροποιημένο σχέδιο θα μπορούσε να εξασφαλίσει καλύτερη συλλογή δεδομένων, με την αξιοποίηση του δυναμικού της ψηφιοποίησης σε ολόκληρη την ΕΕ, και να αναπτύξει μεθόδους για την καλύτερη πρόβλεψη των αναγκών σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες.

1.8. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το δικαίωμα στην κινητικότητα πρέπει να γίνεται σεβαστό στην ΕΕ. Η διασυνοριακή κινητικότητα προσθέτει μια επιπλέον διάσταση στον προγραμματισμό του εργατικού δυναμικού· η σύσταση μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας εποπτείας του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας, που θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν δομές σχεδιασμού και να συντονίσουν τις διασυνοριακές πτυχές του προγραμματισμού, θα ήταν ένα χρήσιμο στοιχείο μακροπρόθεσμης υποδομής.

1.9. Ο κοινωνικός διάλογος με τη συμμετοχή των κυβερνήσεων, των εργοδοτών και των εργαζομένων και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων είναι καίριας σημασίας για μια μετασχηματιστική στρατηγική περίθαλψης και ανθεκτικά συστήματα υγείας και περίθαλψης στην ΕΕ· οι φροντιστές και οι αποδέκτες περίθαλψης πρέπει να συμπεριληφθούν στη χαρτογράφηση ενός οικοσυστήματος φροντίδας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης χωρίς αποκλεισμούς, ανθεκτικό και ισότιμο ως προς το φύλο.

2. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με την περίθαλψη

2.1. Η μακροχρόνια φροντίδα, ζωτικής σημασίας για την κοινωνική προστασία και την ευημερία των πολιτών της ΕΕ, περιλαμβάνει ένα φάσμα υπηρεσιών συνδρομής σε άτομα τα οποία αντιμετωπίζουν πνευματική και/ή σωματική αδυναμία και/ή αναπηρία για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, εξαρτώνται από τη βοήθεια των άλλων για τις καθημερινές τους δραστηριότητες και/ή έχουν ανάγκη μόνιμης νοσηλευτικής περίθαλψης από επαγγελματίες ή μη επαγγελματίες αμειβόμενους/μη αμειβόμενους φροντιστές είτε κατ’ οίκον είτε σε μονάδες παροχής φροντίδας ( 2 )

2.2. Η πανδημία COVID-19 έθεσε υπό σκληρή δοκιμασία την ανθεκτικότητα και την επάρκεια των συστημάτων περίθαλψης στην ΕΕ, επισημαίνοντας διαρθρωτικά προβλήματα στον σχεδιασμό, όπως υποχρηματοδότηση και υποστελέχωση σε πολλές χώρες, που ενδέχεται να επιδεινωθούν λόγω των συνεχιζόμενων οικονομικών/πολιτικών προκλήσεων, του πληθωρισμού, της αβεβαιότητας και της ενεργειακής κρίσης.

2.3. Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) κατοχυρώνει το δικαίωμα στην περίθαλψη και το δικαίωμα όλων να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές επίσημες υπηρεσίες περίθαλψης με βάση τις ανάγκες. Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την περίθαλψη, που ανακοίνωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Von der Leyen στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2021, περιλαμβάνει δύο συστάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τη φροντίδα των παιδιών (αναθεώρηση των στόχων της Βαρκελώνης) και τη μακροχρόνια φροντίδα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέστησε τη βελτίωση της παροχής δια βίου φροντίδας με βάση τις ανάγκες των αποδεκτών και των παρόχων φροντίδας, καλώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει τα κράτη μέλη στην ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών φροντίδας ( 3 )

2.4. Η ΕΟΚΕ ενέκρινε διάφορες γνωμοδοτήσεις σχετικά με την παροχή περίθαλψης στην ΕΕ ( 4 ) , τονίζοντας την ανάγκη να γίνουν επενδύσεις σε υψηλής ποιότητας, βιώσιμη και προσβάσιμη περίθαλψη για όλους και να αντιμετωπιστούν τα ελλείμματα στη φροντίδα των παιδιών και τη μακροχρόνια φροντίδα. Έχει εντοπίσει ελλείψεις στην παροχή περίθαλψης για όλους, «με τη διαφοροποίηση και τον κατακερματισμό της προσφοράς υπηρεσιών, με την ανεπαρκή ρύθμιση της προσφοράς υπηρεσιών, με τις δυσκολίες συντονισμού μεταξύ των επιπέδων διαχείρισης, με τα προβλήματα συνάρθρωσης μεταξύ κοινωνικών υπηρεσιών και υπηρεσιών υγείας, με την αυξανόμενη εμπορευματοποίηση των υπηρεσιών και με την ανάγκη για πολιτικές και μέτρα πρόληψης»· αντιτιθέμενη στα στερεότυπα και άλλες διακρίσεις κατά των ηλικιωμένων, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει την παροχή περίθαλψης με επίκεντρο τον άνθρωπο η οποία θα υποστηρίζεται από την ψηφιοποίηση. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά την πλήρη ανάπτυξη της ψηφιοποίησης για τη μείωση της περιττής γραφειοκρατίας για τους φροντιστές και την εφαρμογή των βέλτιστων επιτευγμάτων της έξυπνης νομοθεσίας.

3. Μια μετασχηματιστική προσέγγιση της περίθαλψης

3.1. Μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή στρατηγική για την περίθαλψη απαιτεί δέσμευση για μια μετασχηματιστική και φιλόδοξη προσέγγιση, η οποία θέτει στο επίκεντρο τους ανθρώπους και τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ανάγκες τους, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους σε διαβουλεύσεις και αποφάσεις, με τη δυνατότητα συμβολής στη συνοχή και την ανοδική σύγκλιση μεταξύ και εντός των κρατών μελών.

3.2. Ενσωματώνοντας αυτόν τον μετασχηματισμό, μια ευρωπαϊκή εγγύηση περίθαλψης θα διασφαλίσει ότι όλοι όσοι ζουν στην ΕΕ έχουν δια βίου πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική περίθαλψη, θα παράσχει ένα συνεκτικό πλαίσιο ώστε τα κράτη μέλη να παρέχουν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες και στρατηγικές περίθαλψης καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, θα βελτιώσει τις συνθήκες εργασίας και την κατάρτιση των φροντιστών και θα στηρίξει τους άτυπους φροντιστές.

3.3. Οι μεγάλης κλίμακας επενδύσεις στην οικονομία και τις υποδομές παροχής περίθαλψης είναι απαραίτητες για μια μετασχηματιστική προσέγγιση που θα αντιμετωπίσει τα επίμονα κενά στον τομέα της περίθαλψης, δημιουργώντας δυνητικά περίπου 300 εκατομμύρια θέσεις εργασίας έως το 2035, γεγονός που θα ενισχύσει επίσης την ισότητα των φύλων και την πρόσβαση των γυναικών στις αγορές εργασίας ( 5 )

3.4. Παρότι υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα στα κράτη μέλη, οι αποτελεσματικές, υπεύθυνες και καλά χρηματοδοτούμενες δημόσιες υπηρεσίες παραμένουν καίριας σημασίας για τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτική περίθαλψη και για τη στήριξη των μη αμειβομένων φροντιστών, ιδίως των γυναικών. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη μεγιστοποίησης της συμπληρωματικότητας και της συνέργειας μεταξύ όλων των παρόχων φροντίδας και περίθαλψης τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα (κερδοσκοπικού και μη χαρακτήρα) για την επίτευξη κάλυψης για όλους ( 6 ) , λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες πρακτικές και τα θετικά παραδείγματα στα κράτη μέλη με παράλληλο σεβασμό των εθνικών ιδιαιτεροτήτων και διαφορών.

3.5. Οι τάσεις ιδιωτικοποίησης και οι πρακτικές που βασίζονται στην αγορά, όπως η επιλογή κινδύνου και η μεγιστοποίηση του κέρδους έναντι της περίθαλψης και της υγείας, μπορούν να επιδεινώσουν τις ανισότητες, επηρεάζοντας τους πλέον ευάλωτους με μη καλυπτόμενες ανάγκες περίθαλψης. Με βάση την αλληλεγγύη και τον σεβασμό των εθνικών αρμοδιοτήτων και της επικουρικότητας, η μακροχρόνια φροντίδα και η παιδική μέριμνα σε ενωσιακό και κρατικό επίπεδο χρειάζονται ισχυρά συστήματα κοινωνικής προστασίας και δημόσιες υπηρεσίες, κοινωνικές επενδύσεις και φορείς της κοινωνικής οικονομίας —π.χ. ταμεία αλληλασφάλισης— για την παροχή της βέλτιστης περίθαλψης σε επίπεδο κοινότητας και κατ’ οίκον, από κατάλληλα εκπαιδευμένους φροντιστές ( 7 )

3.6. Τα διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη των επενδύσεων στον τομέα της περίθαλψης. Όσον αφορά την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τη μακροχρόνια φροντίδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να στοχεύσει καλύτερα τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις της στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και, όπου χρειάζεται, να βοηθήσει τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στην επαρκή χρηματοδότηση ως παραγωγική επένδυση και όχι οικονομική επιβάρυνση.

4. Συνθήκες εργασίας, προκλήσεις και δυνατότητες απασχόλησης

4.1. Περίπου 6,3 εκατομμύρια άτομα εργάζονται στον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας στην ΕΕ, ενώ 44 εκατομμύρια άτομα παρέχουν συχνή άτυπη μακροχρόνια φροντίδα σε συγγενείς ή φίλους, σε έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς παγκοσμίως ( 8 ) . Έως το 2030 αναμένεται να δημιουργηθούν έως και 7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας για επαγγελματίες στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και εργαζομένους στον τομέα της φροντίδας ( 9 )

4.2. Σημαντικές προκλήσεις για τον τομέα της περίθαλψης είναι οι ελλείψεις προσωπικού, οι μη ελκυστικές και απαιτητικές συνθήκες εργασίας, η γήρανση του εργατικού δυναμικού και η υποχρηματοδότηση, λόγω των περικοπών στον προϋπολογισμό όσον αφορά κοινωνικά θέματα και θέματα υγείας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008, σε διαφορετικό βαθμό μεταξύ των κρατών μελών ( 10 ) . Σε όλες σχεδόν τις χώρες της ΕΕ, η αύξηση της απασχόλησης υστερεί σε σχέση με την αυξανόμενη ζήτηση, λόγω των πνευματικά και σωματικά αντίξοων συνθηκών που αναγκάζουν τους εργαζομένους στον τομέα της περίθαλψης να εγκαταλείψουν τον τομέα —τάση που επιδεινώθηκε με την πανδημία, επηρεάζοντας αρνητικά την υγεία και την ασφάλεια τόσο για τους αποδέκτες φροντίδας όσο και για τους εργαζομένους.

4.3. Μια μετασχηματιστική προσέγγιση θα πρέπει να προωθήσει την ισότητα των φύλων, δεδομένου ότι οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 80 % του εργατικού δυναμικού στον τομέα της περίθαλψης, είναι οι κύριοι φροντιστές και δικαιούχοι αρωγής σε επίσημα και ανεπίσημα ( 11 ) περιβάλλοντα και είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας από το συνολικό εργατικό δυναμικό της ΕΕ. Καθώς οι γυναίκες αναλαμβάνουν τη συντριπτική πλειονότητα των ευθυνών φροντίδας στην οικογένεια, η προσβάσιμη και οικονομικά προσιτή εκπαίδευση και αγωγή στην προσχολική ηλικία και οι υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας επιτρέπουν σε περισσότερες γυναίκες να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Το δικαίωμα σε τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες άδειας φροντίδας ανά έτος, το οποίο θεσπίστηκε με την οδηγία για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής, θα παράσχει κάποια στήριξη στους άτυπους φροντιστές που προσπαθούν να εξισορροπήσουν την εργασία με τις ευθύνες φροντίδας. Ωστόσο, χωρίς επαρκή άδεια μετ’ αποδοχών, πολλοί θα εξακολουθήσουν να δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν αυτό το δικαίωμα και οι υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των φύλων είναι πιθανό να συνεχιστούν.

4.4. Οι μισθοί στον τομέα είναι κάτω του μέσου όρου σε πολλές χώρες της ΕΕ, παρά τις επίπονες συνθήκες εργασίας, τις αυξημένες απαιτήσεις όσων αφορά τις δεξιότητες/ικανότητες και τα προσόντα και τους υψηλούς κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία ( 12 ) . Σε αρκετά κράτη μέλη, ο συνδικαλισμός, η κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις, η ικανοποίηση από την εργασία και η αναλογία προσωπικού-χρήστη βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα· μεταξύ άλλων, η πανδημία αποκάλυψε την ανεπαρκή παροχή μέσων ατομικής προστασίας.

4.5. Η μη αμειβόμενη άτυπη φροντίδα, ή η οικογενειακή φροντίδα, αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της παροχής μακροχρόνιας φροντίδας στην Ευρώπη, αλλά η κατ’ οίκον φροντίδα και η περίθαλψη σε επίπεδο τοπικής κοινότητας σε πολλές χώρες παραμένουν υποανάπτυκτες και δυσπρόσιτες ( 13 ) . Λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της παροχής άτυπης φροντίδας στην ποιότητα ζωής, η ΕΟΚΕ συνιστά ένθερμα πολιτικές που θα προωθήσουν την «επισημοποίηση» της άτυπης φροντίδας, θα στηρίξουν τους άτυπους φροντιστές και θα συμβάλουν στην αποδοτική χρήση των πόρων.

4.6. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της όσον αφορά τη διαδεδομένη επισφαλή εργασία στον τομέα της φροντίδας μεταξύ των αδήλωτων, κυρίως γυναικών, εργαζομένων που παρέχουν κατ’ οίκον φροντίδα ως εσωτερικοί φροντιστές και έχουν κυρίως μεταναστευτικό υπόβαθρο ή ανήκουν στην κατηγορία των μετακινούμενων πολιτών. Αυτή η «γκρίζα ζώνη», επιδεινούμενη από την έλλειψη πρόσβασης σε επίσημη φροντίδα και την οικονομική ανάγκη, απαιτεί μια συνεκτική προσέγγιση πολιτικής, με δέουσα προσοχή στην πιστοποίηση των δεξιοτήτων, στη νομιμοποίηση και/ή στις διαδικασίες χορήγησης αδειών παραμονής.

4.7. Καθώς αυξάνεται η ζήτηση για μακροχρόνια φροντίδα, ο τομέας θα επωφεληθεί από υψηλότερους και πιο ελκυστικούς μισθούς, αποτελεσματική συλλογική εκπροσώπηση και συλλογικές διαπραγματεύσεις, καθώς και περισσότερη κατάρτιση. Η δημόσια χρηματοδότηση που χρησιμοποιείται για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας (για παράδειγμα μέσω απαιτήσεων στις δημόσιες συμβάσεις) μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση των ελλείψεων προσωπικού και στη διασφάλιση υψηλής ποιότητας μακροχρόνιας φροντίδας. Ο επαγγελματισμός, ο καθορισμός της ποιότητας και η εκπόνηση προτύπων για την αξιολόγηση/μέτρηση της ποιότητας, καθώς και η εναρμόνιση των προτύπων σε όλα τα κράτη μέλη είναι ουσιαστικής σημασίας για την ανανέωση του τομέα ( 14 )

5. Άλλες παρατηρήσεις

5.1. Η πανδημία αποκάλυψε τον κατακερματισμό και τη διασπορά, ιδίως όσον αφορά τις αρμοδιότητες παροχής και χρηματοδότησης υπηρεσιών σε πολλά κράτη μέλη, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη ενσωμάτωση μεταξύ της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των εθνικών συστημάτων περίθαλψης ( 15 ) , τα οποία είναι τα πλέον κατάλληλα προκειμένου να διασφαλίσουν την πρόσβαση στην περίθαλψη για όλους και την αποτελεσματικότητα αυτής.

5.2. Μια νέα σημαντική πρόκληση που απαιτεί τη λήψη συντονισμένων μέτρων στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής για την περίθαλψη αφορά την πρόληψη και την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας που αποτελούν συνδυασμένο αποτέλεσμα της πανδημίας και της αύξησης των περιστατικών ψυχικής υγείας (π.χ. άνοια) που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού.

5.3. Όπως καταδεικνύεται από την πρόσφατη εμπειρία σχετικά με την πρόληψη και τον έλεγχο της νόσου COVID-19 σε εγκαταστάσεις μακροχρόνιας φροντίδας ( 16 ) , οι αποτελεσματικές και εξορθολογισμένες διαδικασίες αξιολόγησης, εξωτερικής εποπτείας και επιθεώρησης τόσο στις δημόσιες όσο και στις ιδιωτικές εγκαταστάσεις και ιδρύματα παροχής φροντίδας είναι καίριας σημασίας για την πρόληψη των καταχρήσεων και τη διασφάλιση της ασφάλειας και της ποιότητας, ιδίως όσον αφορά τη φροντίδα ηλικιωμένων και παιδιών, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες ορθές πρακτικές στα κράτη μέλη.

5.4. Η ανάπτυξη τυποποιημένης διαδικασίας συλλογής δεδομένων και δεικτών μακροχρόνιας φροντίδας σε επίπεδο ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για μια επιτυχημένη στρατηγική για την περίθαλψη σε επίπεδο κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων και των τακτικών επανεξετάσεων, που θα διενεργούνται με αποτελεσματικές και απλουστευμένες διαδικασίες. Ειδικότερα, η επαρκής παροχή παιδικής φροντίδας απαιτεί ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους για τη μέτρηση της προόδου και την επίτευξη και υπέρβαση των στόχων της Βαρκελώνης.

5.5. Η στήριξη της ψηφιοποίησης των υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση του ψηφιακού χάσματος. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προσβασιμότητα, στα υποστηρικτικά συστήματα, στη βελτίωση του ψηφιακού γραμματισμού και στην ψηφιοποίηση για την ποιότητα της εργασίας, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και τις νέες μεθόδους διάγνωσης, παρακολούθησης και θεραπείας.

5.6. Η ΕΟΚΕ καταδικάζει τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από τη Ρωσική Ομοσπονδία στην Ουκρανία, με στόχο τους εργαζομένους στον τομέα της περίθαλψης και της υγείας, τους ασθενείς, τα παιδιά, τα νοσοκομεία και άλλες εγκαταστάσεις· παράλληλα με τους θανάτους και τους τραυματισμούς, η επίθεση αυτή πλήττει σοβαρά το σύστημα υγείας και περίθαλψης της Ουκρανίας και απαιτεί στοχευμένα μέτρα βοήθειας και στήριξης. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι η κρίση στην Ουκρανία εξαπλώνεται παντού και επηρεάζει πολλές πτυχές του κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος.

5.7. Ο κοινωνικός διάλογος με τη συμμετοχή των κυβερνήσεων, των εργοδοτών και των εργαζομένων και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων είναι καίριας σημασίας για μια μετασχηματιστική στρατηγική για την περίθαλψη και ανθεκτικά συστήματα υγείας στην ΕΕ· είναι σημαντικό ότι όσοι λαμβάνουν και παρέχουν περίθαλψη πρέπει να συμπεριληφθούν στη χαρτογράφηση ενός πιο περιεκτικού, ανθεκτικού και ισότιμου ως προς το φύλο οικοσυστήματος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, π.χ. της εκκλησίας και της φιλανθρωπίας.

6. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας

6.1. Η καλή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αποτελεί πυλώνα μιας σταθερής, ασφαλούς και ευημερούσας κοινωνίας και η οργάνωσή της είναι ευθύνη της κυβέρνησης. Αποτελεί συνήθη πρακτική σε πολλές χώρες να βασίζονται στο χαμηλό κόστος και στην ταχεία πρόσληψη εργαζομένων στον τομέα της υγείας από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό αναγνωρίζεται απλώς ως μια πραγματικότητα και παραμένει σκανδαλωδώς ένα ζήτημα ανεπίλυτο.

6.2. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει σθεναρά την αρχή ότι τα ισχυρά και ανθεκτικά συστήματα υγείας μπορούν να στηριχτούν και να αναπτυχθούν μόνο από εκπαιδευμένο, ειδικευμένο και ενθουσιώδες εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας. Η εν λόγω αρχή είναι θεμελιώδους σημασίας για την επίτευξη μιας επιτυχημένης πολιτικής υγείας και, κατά συνέπεια, είναι απαραίτητη για την επίτευξη ιατροφαρμακευτικής κάλυψης όλων και του δικαιώματος στην υγεία. Οι ίδιες οι συστάσεις της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης αποσκοπούν στη δημιουργία ενός «δικαιώματος στην υγεία», διασφαλίζοντας σε όλους τους Ευρωπαίους ισότιμη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή, προληπτική, θεραπευτική και ποιοτική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους.

6.3. Η Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας θα πρέπει να βελτιώσει την προστασία, την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία σε επίπεδο ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιτυχία όλων των βασικών πρωτοβουλιών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ύπαρξη υψηλής ποιότητας εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας.

6.4. Σε διάφορες γνωμοδοτήσεις ( 17 ) , η ΕΟΚΕ έχει αναφερθεί στο ζήτημα του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας σε ποικίλα άλλα πλαίσια και δραστηριότητες. Ειδικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, επιδεικνύοντας απαράμιλλη αλληλεγγύη κατά τις πλέον δύσκολες στιγμές.

6.5. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη λήψη μέτρων με σκοπό να καταστούν ελκυστικότερες για τους νέους οι θέσεις εργασίας στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την κάλυψη των συστημάτων υγείας με επαρκές ανθρώπινο δυναμικό ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, να προάγεται η υγεία και να προλαμβάνονται οι ασθένειες.

6.6. Τα δεδομένα σχετικά με τους αριθμούς, τη μετανάστευση, τις δεξιότητες και άλλες λεπτομέρειες που αφορούν το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας θα πρέπει να τυποποιηθούν και να ανταλλάσσονται συνεχώς μεταξύ των κρατών μελών. Πολλά γεγονότα (η πανδημία COVID-19, σεισμοί, πλημμύρες, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία κ.α.) καταδεικνύουν τη σημασία της ταχείας αντίδρασης, ειδικά σε καταστάσεις κρίσης.

6.7. Η απασχόληση στις υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες αυξήθηκε κατά 48 % στις χώρες του ΟΟΣΑ μεταξύ 2000 και 2017 ( 18 ) . Καθώς ο πληθυσμός γηράσκει και μεταβάλλεται, η ζήτηση για υπηρεσίες υγείας θα αυξηθεί και θα αλλάξει: εκτιμάται ότι η παγκόσμια ζήτηση για εργαζομένους στον τομέα της υγείας σχεδόν θα διπλασιαστεί έως το 2030 ( 19 )

6.8. Ακόμα και πριν από την πανδημία COVID-19, η ικανότητα παροχής βασικών υπηρεσιών υγείας ήταν περιορισμένη σε πολλές χώρες λόγω των διαρκών ελλείψεων εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και της προβλεπόμενης παγκόσμιας έλλειψης 18 εκατομμυρίων επαγγελματιών υγείας έως το 2030 ( 20 )

6.9. Είναι σημαντικό να καθοριστούν επακριβώς οι αρχές της πιθανής μεταβίβασης ή του συνδυασμού δεξιοτήτων και καθηκόντων (μετατόπιση καθηκόντων/μείγμα δεξιοτήτων). Είναι αναγκαίος ο συντονισμός των ιδρυμάτων που εκπαιδεύουν το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας ώστε να ανταποκρίνονται κατάλληλα στις ανάγκες του εθνικού συστήματος υγείας, με έγκαιρες διορθώσεις στα ποσοστά εγγραφής και στα προγράμματα σπουδών.

6.10. Η ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων στον τομέα της υγείας και της κοινωνικής μέριμνας θα πρέπει να ακολουθεί την αρχή του συντονισμού, της διατομεακής συνεργασίας και της ενοποίησης της περίθαλψης, με τον κοινό στόχο να επιτευχθεί συνέχεια της φροντίδας για τους πολίτες βάσει του προτύπου 24/7/365.

6.11. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη διαθεσιμότητα της περίθαλψης στις τοπικές κοινότητες, ειδικά στις αραιοκατοικημένες περιοχές, τις απομακρυσμένες ή απομονωμένες αγροτικές περιοχές και τα νησιά, όπου οι σύγχρονες λύσεις μεταφοράς και τηλεϊατρικής πρέπει να χρησιμοποιούνται περισσότερο.

7. Προγραμματισμός για το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας

7.1. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο προγραμματισμός για το εργατικό δυναμικό πρέπει να έχει ως στόχο τη δημιουργία συνθηκών για επαγγελματική δραστηριότητα που βελτιώνει την ποιότητα της περίθαλψης και την ασφάλεια των ασθενών. Συγχρόνως, πρέπει να διασφαλίζεται η ικανότητα κατάρτισης υψηλής ποιότητας σε όλα τα επίπεδα.

7.2. Η διαχείριση του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας πρέπει να θεωρείται στρατηγικά σημαντική δραστηριότητα στο επίπεδο της συνολικής κρατικής διοίκησης, όπου η κυβέρνηση κάθε κράτους μέλους διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Επιπλέον, πρέπει να εφαρμόζεται πολυτομεακά, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές οπτικές και προτεραιότητες.

7.3. Η διαχείριση του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα τα στάδια του «κύκλου ζωής των επαγγελματιών», από την προσέλκυση μελλοντικών σπουδαστών έως την απασχόληση συνταξιούχων. Η διαδικασία της επιλογής υποψηφίων για κατάρτιση, απασχόληση και προαγωγή θα πρέπει να είναι διαφανής και δίκαιη, χωρίς οποιαδήποτε μορφή διάκρισης.

7.4. Κατά τον προγραμματισμό για το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη και να εκφράζονται σαφώς οι ανάγκες των πολιτών και των εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Οι διαδικασίες προγραμματισμού και διαχείρισης πρέπει να εδραιώσουν τις μεθόδους με τις οποίες μπορούν να προσδιοριστούν όλες οι ανάγκες των επαγγελματιών, όπως οι συνθήκες εργασίας, τα ουσιαστικά δικαιώματα, οι ευκαιρίες εξέλιξης, ο κατάλληλος χρόνος και οι πόροι που διατίθενται για τη μάθηση και την έρευνα, καθώς και η επίτευξη βιώσιμης ισορροπίας μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής.

7.5. Ο προγραμματισμός για το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας πρέπει να αντικατοπτρίζει τον σχεδιασμό της δομής, αλλά και τις δράσεις και τις διαδικασίες για την επίτευξη των στόχων που έχουν οριστεί — προκειμένου να καθοριστεί ποιες ανάγκες πρέπει να καλυφθούν και με ποιον συγκεκριμένο τρόπο μπορεί να γίνει αυτό.

7.6. Η ΕΟΚΕ προτείνει την επικαιροποίηση του σχεδίου δράσης για το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας και της περίθαλψης στην Ευρωπαϊκή Ένωση ( 21 ) . Η ανάπτυξη του ολοκληρωμένου σχεδιασμού και της πρόβλεψης του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και η προσαρμογή των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας και της μακροχρόνιας φροντίδας είναι ουσιαστικής σημασίας για τη βελτίωση της πρόσβασης σε αυτές τις υπηρεσίες και της ποιότητάς τους.

7.7. Οι κοινωνικοί εταίροι και όλες οι ενδιαφερόμενες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στη διαδικασία προγραμματισμού του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας. Είναι αναγκαίο να καθοριστούν οι σχέσεις μεταξύ των διαφόρων επαγγελματικών ομάδων και των ειδικών αναγκών του πληθυσμού και του συστήματος για ορισμένες ικανότητες.

7.8. Ο εντοπισμός των μη ελκυστικών γεωγραφικών περιοχών ή τομέων δραστηριότητας όπου υπάρχει έλλειψη ανθρώπινων πόρων είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και την παροχή κατάλληλων κινήτρων στους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας. Η ΕΟΚΕ προτείνει να εκδώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συστάσεις σχετικά με τις ελάχιστες αναλογίες πόρων ανά πληθυσμιακή μονάδα για βασική ιατροφαρμακευτική κάλυψη όλων και έκτακτα περιστατικά, λαμβάνοντας υπόψη τη γεωγραφική κατανομή και το ηλικιακό προφίλ ( 22 )

7.9. Ως βάση για αυτές τις συστάσεις, είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι διεθνείς διαδικασίες συλλογής δεδομένων ώστε να εναρμονιστούν οι κατηγορίες δεδομένων, όπου είναι εφικτό, ώστε να μπορούν να εντοπιστούν οι διαφορές και να αποφεύγεται η παρερμηνεία των δεδομένων. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι εθνικές παρεκκλίσεις από τις εναρμονισμένες κατηγορίες ανά την Ευρώπη ώστε να μπορούν να τεθούν τα δεδομένα σε ένα πλαίσιο ( 23 )

7.10. Το ζήτημα των οικονομικών πόρων θα αντιμετωπιστεί διαφορετικά ανάλογα με την οικονομική κατάσταση σε κάθε κράτος μέλος. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι ο σχεδιασμός του συστήματος γενικά, και ο προγραμματισμός του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας ειδικότερα, λαμβάνει υπόψη τόσο το ευρύτερο περιβάλλον όσο και τη σχετική ικανότητα της κυβέρνησης να το επηρεάζει ( 24 )

7.11. Ο προγραμματισμός για το εργατικό δυναμικό του τομέα της υγείας πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών, καθώς οι καινοτομίες σε αυτούς τους τομείς προσφέρουν ευκαιρίες για τη δημιουργία νέων εργασιακών περιβαλλόντων και πλαισίων παροχής περίθαλψης, και απαιτούν νέες δεξιότητες.

8. Συνθήκες εργασίας

8.1. Οι συνθήκες εργασίας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κατά την λήψη απόφασης των επαγγελματιών να αρχίσουν, να παραμείνουν ή να εγκαταλείψουν την ιατρική σταδιοδρομία τους. Το γεγονός αυτό καθιστά σαφή τη σημασία ύπαρξης συνεκτικών πολιτικών σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση, η οικογενειακή ζωή, τα οικονομικά και η μετανάστευση. Αν και η συζήτηση για τον προγραμματισμό όσον αφορά το εργατικό δυναμικό στον τομέα της υγείας εστιάζει σε μεγάλο βαθμό στις επαγγελματικές αποδοχές ως βασικό παράγοντα για την πρόσληψη και διατήρηση του προσωπικού, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής εξέλιξης και της ικανότητας διατήρησης των δεξιοτήτων, οι πρακτικές συνθήκες όπως η διαθεσιμότητα της περίθαλψης, οι επίσημες ώρες εργασίας, η ασφαλής στελέχωση, οι ουσιαστικές ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και η ισορροπία επαγγελματικής-προσωπικής ζωής, όλα αυτά συντελούν σε ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον όπου η ιατρική αποτελεί ελκυστική και βιώσιμη επιλογή σταδιοδρομίας ( 25 )

8.2. Οι ευρωπαϊκοί και διεθνείς ιατρικοί οργανισμοί επισημαίνουν ότι οι γιατροί που εργάζονται σε νοσοκομεία, γενικά και ιδιωτικά ιατρεία αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο καταστάσεις βίας —κάποιες φορές ακραίες— στην καθημερινή τους δραστηριότητα, εκτός οποιασδήποτε σύγκρουσης ( 26 ) . Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς να επιδείξουν πολιτική δέσμευση και να αναγνωρίσουν την επείγουσα ανάγκη προστασίας του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας στην εκτέλεση της εργασίας του.

8.3. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας κινδυνεύουν να προσβληθούν από λοιμώδεις νόσους μέσω της έκθεσής τους στην εργασία. Η μετάδοση ασθενειών οδηγεί σε συχνές απουσίες, νοσηρότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θνησιμότητα των εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Αυτό τελικά επιφέρει μείωση του εργατικού δυναμικού και, κατά συνέπεια, επηρεάζει την ποιότητα της περίθαλψης και της ασφάλειας των ασθενών.

8.4. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας μπορεί επίσης να υποφέρουν από ψυχολογικό άγχος και δυνητικά ψυχικές διαταραχές που επηρεάζουν τόσο την επαγγελματική όσο και την προσωπική τους ζωή. Τα τελευταία χρόνια, έχουν αυξηθεί οι αναφορές για εργαζομένους στον τομέα της υγείας που μειώνουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα ή συνταξιοδοτούνται νωρίς λόγω επαγγελματικής εξουθένωσης, κατάθλιψης ή άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας ( 27 ) . Η ΕΟΚΕ ζητεί επενδύσεις στις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ώστε να εξασφαλιστεί πλήρης και ελεύθερη πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες για όλους τους επαγγελματίες στον τομέα της υγείας.

9. Κινητικότητα

9.1. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το δικαίωμα στην κινητικότητα πρέπει να γίνεται σεβαστό τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Η διασυνοριακή κινητικότητα πρέπει να διευκολύνεται προς όφελος του κάθε εργαζομένου και του επαγγέλματος συνολικά, καθώς παρέχει μια ευκαιρία για μεταφορά γνώσεων και αμοιβαία μάθηση, που ωφελεί την περίθαλψη των ασθενών και, τελικά, ολόκληρο το σύστημα υγείας. Σε περίπτωση μετανάστευσης λόγω οικονομικής ανάγκης ή μη ευνοϊκών εργασιακών συνθηκών, είναι κρίσιμης σημασίας να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται τα βαθύτερα αίτια αυτής της δυναμικής και να επιδιώκεται η βελτίωση της κατάστασης του εργατικού δυναμικού του τομέα της υγείας ( 28 )

9.2. Η διασυνοριακή κινητικότητα προσθέτει μια επιπλέον διάσταση στον προγραμματισμό του εργατικού δυναμικού· η σύσταση μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας εποπτείας του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας, που θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν δομές σχεδιασμού, και να συντονίσουν τις διασυνοριακές πτυχές του προγραμματισμού, θα ήταν ένα χρήσιμο στοιχείο μακροπρόθεσμης υποδομής. Θα πρέπει να συνδεθεί με τις διαδικασίες της ΕΕ, ιδίως το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και τον σχεδιασμό για πανδημίες που προβλέπεται σε μελλοντικό κανονισμό της ΕΕ για τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας ( 29 )

9.3. Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόζουν δεοντολογικές πολιτικές πρόσληψης σύμφωνα με τον παγκόσμιο κώδικα πρακτικής του ΠΟΥ για τις διεθνείς προσλήψεις προσωπικού στον τομέα της υγείας ( 30 ) . Η πρόσληψη επαγγελματιών από το εξωτερικό δεν θα πρέπει να θεωρείται ένα απλό μέσο μετριασμού της έλλειψης εγχώριου προσωπικού. Όπου υπάρχουν ασύμμετρες ροές κινητικότητας, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για τη δημιουργία μηχανισμών εξισορρόπησης με σκοπό τις αμοιβαία επωφελείς ανταλλαγές.

10. Άλλες παρατηρήσεις

10.1. Η αποτελεσματική ηγεσία είναι καθοριστικής σημασίας για τη διαχείριση των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας σε όλα τα επίπεδα· αποτελεί μια πολύπλοκη και ιδιαίτερα εκτιμώμενη συνιστώσα της εκπαίδευσης στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, η οποία αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως αναγκαία για την επίτευξη υψηλών προτύπων εκπαίδευσης, έρευνας και κλινικής πρακτικής.

10.2. Συνεπώς, η υψηλής ποιότητας και επαρκής εκπαίδευση και ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων θα πρέπει να αποτελεί μέρος του προγράμματος σπουδών όλων των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας ( 31 )

Βρυξέλλες, 22 Σεπτεμβρίου 2022. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το 2012 το σχέδιο δράσης της για το εργατικό δυναμικό της ΕΕ στον τομέα της υγείας.

(2) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης. (2014). «Adequate social protection for long-term care needs in an ageing society: report jointly prepared by the Social Protection Committee and the European Commission» (Κατάλληλη κοινωνική προστασία για τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας σε μια γηράσκουσα κοινωνία: έκθεση που συνέταξαν από κοινού η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), Υπηρεσία Εκδόσεων, https://data.europa.eu/doi/10.2767/32352 σ. 14.

(3) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 15ης Νοεμβρίου 2018, σχετικά με τις υπηρεσίες φροντίδας στην ΕΕ για τη βελτίωση της ισότητας των φύλων https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2018-0464_EL.html.

(4) ΕΕ C 129 της 11.4.2018, σ. 44. ΕΕ C 487 της 28.12.2016, σ. 7. ΕΕ C 204 της 9.8.2008, σ. 103. φυλλάδιο και γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Οικονομικός, τεχνολογικός και κοινωνικός μετασχηματισμός των προηγμένων υπηρεσιών υγείας προς τους ηλικιωμένους»· (EE C 240 της 16.7.2019, σ. 10)· Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Προς ένα νέο μοντέλο περίθαλψης των ηλικιωμένων: τα διδάγματα της πανδημίας COVID-19» (ΕΕ C 194 της 12.5.2022, σ. 19).

(5) Addati, L., Cattaneo, U., και E. Pozzan. Έκθεση του 2022 με θέμα «Care at Work: Investing in Care Leave and Services for a More Gender Equal World of Work» (Η περίθαλψη στην εργασία: επένδυση στις άδειες και τις υπηρεσίες περίθαλψης για μεγαλύτερη ισότητα των φύλων στον κόσμο της εργασίας). ΔΟΕ, Γενεύη https://www.ilo.org/global/topics/care-economy/WCMS_838653/lang--en/index.htm.

(6) https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HIS-SDS-2018.53

(7) Βλέπε γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο αντίκτυπος των κοινωνικών επενδύσεων στην απασχόληση και στους δημόσιους προϋπολογισμούς» (ΕΕ C 226 της 16.7.2014, σ. 21).

(8) Eurofound (2020), «Long-term care workforce: Employment and working conditions» (Εργαζόμενοι στον τομέα της μακροχρόνιας φροντίδας: απασχόληση και συνθήκες εργασίας), Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Λουξεμβούργο. https://www.eurofound.europa.eu/nb/publications/customised-report/2020/long-term-care-workforce-employment-and-working-conditions

(9) Barslund, Mikkel κ.ά. (2021). «Study: Policies for long-term Carers» (2021). Βρυξέλλες, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/695476/IPOL_STU(2021)695476_EN.pdf

(10) https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0011/186932/12-Summary-Economic-crisis,-health-systems-and-health-in-Europe.pdf

(11) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, «Long-term care report: trends, challenges and opportunities in an ageing society» (Μακροχρόνια φροντίδα: τάσεις, προκλήσεις και ευκαιρίες σε μια κοινωνία που γηράσκει). (2021) Τόμος 1, κεφάλαιο 3. Υπηρεσία Εκδόσεων, σ. 12, 28 https://data.europa.eu/doi/10.2767/677726.

(12) Βλ. υποσημείωση 11, σ. 68-70.

(13) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης, (2018) Zigante, V., «Informal care in Europe: exploring formalisation, availability and quality» (Άτυπη φροντίδα στην Ευρώπη: διερεύνηση της επισημοποίησης, της διαθεσιμότητας και της ποιότητας), Υπηρεσία Εκδόσεων, https://data.europa.eu/doi/10.2767/78836.

Spasova, S., et al (2018). Challenges in long-term care in Europe. A study of national policies (Προκλήσεις στη μακροχρόνια φροντίδα στην Ευρώπη. Μια μελέτη των εθνικών πολιτικών), Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κοινωνικής Πολιτικής (ESPN), Βρυξέλλες: Ευρωπαϊκή Επιτροπή. https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=738&langId=en&pubId=8128&furtherPubs=yes.

(14) Βλ. υποσημείωση 11, κεφάλαιο 3.

(15) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης. (2014). «Adequate social protection for long-term care needs in an ageing society: report jointly prepared by the Social Protection Committee and the European Commission» (Κατάλληλη κοινωνική προστασία για τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας σε μια γηράσκουσα κοινωνία: έκθεση που συνέταξαν από κοινού η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), Υπηρεσία Εκδόσεων, σ. 36 https://data.europa.eu/doi/10.2767/32352 και Πανευρωπαϊκή Επιτροπή για την Υγεία και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (2021). «Drawing light from the pandemic: a new strategy for health and sustainable development. A review of the evidence» (Άντληση διδαγμάτων από την πανδημία: μια νέα στρατηγική για την υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων) https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0015/511701/Pan-European-Commission-health-sustainable-development-eng.pdf.

(16) Danis, K., Fonteneau, L., κ.ά.,(2020). High impact of COVID-19 in long-term care facilities: suggestion for monitoring in the EU/EEA (Ο υψηλός αντίκτυπος της νόσου COVID-19 σε εγκαταστάσεις μακροχρόνιας φροντίδας: πρόταση για παρακολούθηση στην ΕΕ/στον ΕΟΧ), Euro Surveillance: Ευρωπαϊκό δελτίο για τις μεταδοτικές ασθένειες 25(22). https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2020.25.22.2000956

(17) ΕΕ C 286 της 16.7.2021, σ. 109· ΕΕ C 429 της 11.12.2020, σ. 251· ΕΕ C 242 της 23.7.2015, σ. 48· ΕΕ C 143 της 22.5.2012· ΕΕ C 18 της 19.1.2011, σ. 74· ΕΕ C 77 της 31.3.2009, σ. 96.

(18) https://one.oecd.org/document/ECO/WKP(2021)43/en/pdf

(19) Liu JX, Goryakin Y, Maeda A, Bruckner T, Scheffler R. Global health workforce labor market projections for 2030 (Προβλέψεις για την παγκόσμια αγορά εργασίας του εργατικού δυναμικού στον τομέα της υγείας για το 2030). Ανθρώπινοι πόροι στον τομέα της υγείας 2017; 15:11 (https://human-resources-health.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12960-017-0187-2).

(20) https://www.who.int/health-topics/health-workforce#tab=tab_1

(21) Το 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε σχέδιο δράσης της για το εργατικό δυναμικό της ΕΕ στον τομέα της υγείας.

(22) CPME Policy on Health Workforce (Πολιτική του Ευρωπαϊκού Ιατρικού Συλλόγου για το εργατικό δυναμικό υγείας) (https://www.cpme.eu/policies-and-projects/professional-practice-and-patients-rights/health-systems-and-health-workforce).

(23) Βλ. υποσημείωση 2.

(24) Russo G, Pavignani E, Guerreiro CS, Neves C. Can we halt health workforce deterioration in failed states? (Μπορούμε να σταματήσουμε την επιδείνωση της ποιότητας του υγειονομικού προσωπικού σε αποτυχημένα κράτη;) Insights from Guinea Bissau on the nature, persistence and evolution of its HRH crisis (Στοιχεία για τον χαρακτήρα, την ανθεκτικότητα και την εξέλιξη της κρίσης στο υγειονομικό εργατικό δυναμικό της Γουινέας-Μπισάου). Ανθρώπινοι πόροι για την υγεία 2017· 15(1):12.

(25) Βλ. υποσημείωση 2.

(26) https://www.cpme.eu/api/documents/adopted/2020/3/EMOs.Joint_.Statement.on_.Violence.FINAL_.12.03.2020.pdf

(27) Dyrbye, L. N., T. D. Shanafelt, C. A. Sinsky, P. F. Cipriano, J. Bhatt, A. Ommaya, C. P. West, και D. Meyers. 2017. Burnout among health care professionals: A call to explore and address this underrecognised threat to safe, high-quality care. (Η επαγγελματική εξουθένωση των επαγγελματιών υγείας: Έκκληση για διερεύνηση και αντιμετώπιση αυτής της υποτιμημένης απειλής για την ασφαλή, ποιοτική περίθαλψη). NAM Perspectives. Έγγραφο συζήτησης, Εθνική Ακαδημία Ιατρικής, Ουάσινγκτον.

(28) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης. (2014). «Adequate social protection for long-term care needs in an ageing society: report jointly prepared by the Social Protection Committee and the European Commission» (Κατάλληλη κοινωνική προστασία για τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας σε μια γηράσκουσα κοινωνία: έκθεση που συνέταξαν από κοινού η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), Υπηρεσία Εκδόσεων, https://data.europa.eu/doi/10.2767/32352 σ. 14.

(29) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης. (2014). «Adequate social protection for long-term care needs in an ageing society: report jointly prepared by the Social Protection Committee and the European Commission» (Κατάλληλη κοινωνική προστασία για τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας σε μια γηράσκουσα κοινωνία: έκθεση που συνέταξαν από κοινού η Επιτροπή Κοινωνικής Προστασίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), Υπηρεσία Εκδόσεων, https://data.europa.eu/doi/10.2767/32352 σ. 14.

(30) https://www.who.int/publications/m/item/migration-code

(31) Van Diggele, C., Burgess, A., Roberts, C. και Mellis, C. (2020). Leadership in healthcare education (Η ηγεσία στην εκπαίδευση στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης). BMC Medical Education, 20 (παράρτ. 2), 456. https://doi.org/10.1186/s12909-020-02288-x