ΕΠΙΤΡΟΠΗ TON EYPOHAÎKON ΚΟΙΝΟΤΗΤΠΝ 
Βρυξέλλες, 28.02.1996 
COM(96) 54 τβλικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Περίληψη 
Εισαγωγή 
1. Η Διάσκεψη του Ρίο: το σημείο εκκίνησης 
2. Αλληλεπιδράσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος 
2.1. Περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ελευθέρωσης του εμπορίου 
2.2. Περιβαλλοντική προστασία και διεθνής ανταγωνιστικότητα 
2.3. Διεθνείς εμπορικές σχέσεις και διαφορές μεταξύ των εθνικών 
περιβαλλοντικών πολιτικών: η ανάγκη πολυμερούς συνεργασίας 
3. Οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο στη 
συζήτηση για το εμπόριο και το περιβάλλον 
4. Το πολυμερές εμπορικό σύστημα και η προστασία του περιβάλλοντος 
4.1. Οι κανονισμοί GATT/ΠΟΕ και οι πολυμερείς περιβαλλοντικές 
συμφωνίες 
4.2. Μέτρα σχετικά με τα προϊόντα και με τις διεργασίες και μεθόδους 
παραγωγής 
4.3. Νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, συμπεριλαμβανόμενων και των 
προγραμμάτων οικολογικού σήματος 
4.4. Οικονομικά μέσα 
4.5. Επίλυση διαφορών για εμπορικά μέτρα που αφορούν το περιβάλλον 
4.6. Το εμπόριο των επικίνδυνων ουσιών και το πρόβλημα των εγχωρίως 
απαγορευμένων προϊόντων 
4.7. Οι συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών και περιβάλλον 
4.8. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και περιβάλλον 
Α<^ 
5. Το μέλλον του διαλόγου για το διεθνές εμπόριο και το περιβάλλον 
5.1. Η επιτροπή εμπορίου και περιβάλλοντος του ΠΟΕ 
5.2. Άλλοι σχετικοί φορείς 
Συμπεράσματα 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ 
ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Περίληψη 
Η διεθνής κοινότητα δίνει ολοένα και περισσότερο προσοχή στο θέμα του εμπορίου 
και του περιβάλλοντος. Σε έναν κόσμο όπου οι ανησυχίες για το περιβάλλον 
βρίσκονται στο υψηλότερο μέχρι τώρα επίπεδο και όπου υπάρχει σημαντική 
πρόοδος στην ελευθέρωση του παγκοσμίου εμπορίου, είναι αναπόφευκτο να 
αναλυθεί βαθύτερα η σχέση μεταξύ των δύο. 
Η διαδικασία αυτή έλαβε ιδιαίτερη ώθηση με τη δημιουργία επιτροπής για το 
εμπόριο και το περιβάλλον στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Η επιτροπή αυτή θα υποβάλει 
την πρώτη της έκθεση στην πρώτη υπουργική διάσκεψη του ΠΟΕ που θα 
πραγματοποιηθεί στη Σιγκαπούρη το Δεκέμβριο 1996. 
Δεδομένης της σημασίας του θέματος του εμπορίου και του περιβάλλοντος, είναι 
ζωτικής σημασίας να υπάρξει πλήρης συνεισφορά της ΕΕ στη συζήτηση και στα 
συμπεράσματα που θα προκύψουν. Ο σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης προς το 
Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο είναι να καθορισθούν οι απόψεις της Επιτροπής για 
τα κεντρικά θέματα που θα συζητηθούν στο πλαίσιο του εμπορίου και του 
περιβάλλοντος. 
Η Κοινότητα τάσσεται υπέρ μίας περιβαλλοντικής προστασίας υψηλού επιπέδου, 
καθοός και ενός ανοικτού, δίκαιου και απαλλαγμένου από αυθαίρετες διακρίσεις 
πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Η μείζων υπόθεση του εγγράφου είναι ότι οι 
πολιτικές του εμπορίου και του περιβάλλοντος δύνανται να διαδραματίσουν ρόλο 
αμοιβαίας υποστήριξης εις όφελος της αειφόρου ανάπτυξης. 
Οι οικονομικές επιδόσεις, αφενός, και οι επιδόσεις στον τομέα του περιβάλλοντος, 
αφετέρου, δεν είναι κατ' ανάγκη ασυμβίβαστες. Μολονότι η επίτευξη προόδου στον 
τομέα του περιβάλλοντος ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να προϋποθέτει 
κάποιο επιπρόσθετο βραχυπρόθεσμο κόστος, η κατάστρωση και εφαρμογή των 
περιβαλλοντικών πολιτικών παρέχει ένα ευρύ φάσμα επωφελών, από κάθε άποψη, 
ευκαιριών, οι οποίες θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της 
αξιοποίησης των πόρων, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Πράγματι, τα 
υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις υπό 
τις οποίες οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε καθαρότερες, αποτελεσματικότερες 
τεχνολογίες θα βελτίωναν την ανταγωνιστική τους θέση. 
Οι χώρες έχουν το κυρίαρχο δικαίωμα να σχεδιάζουν και να θεσπίζουν τις δικές 
τους περιβαλλοντικές πολιτικές μέσω των μέτρων που κρίνουν κατάλληλα για την 
προστασία του περιβάλλοντος σε εθνικό επίπεδο. 
Οι διαφορές μεταξύ των περιβαλλοντικών 
πολιτικών δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα την επιβολή αντισταθμιστικών 
δασμών ή την καθιέρωση επιστροφών κατά την εξαγωγή (πρόκειται για τους 
λεγόμενους "οικολογικούς δασμούς") ως μέσο αντιστάθμισης του κόστους που 
συνεπάγεται η επιβολή αυστηρότερων περιβαλλοντικών υποχρεώσεων στους 
εγχώριους κλάδους παραγωγής σε σύγκριση με τις υποχρεώσεις στις οποίες 
υπόκεινται οι ξένοι ανταγωνιστές. 
Εν τούτοις, όλες οι χώρες έχουν την ευθύνη να συνεισφέρουν στην επίλυση των 
διεθνών περιβαλλοντικών προβλημάτων. Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για την 
αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών είναι μέσω των διεθνών και των πολυμερών 
συμφωνιών, και όχι μέσω μονομερών εμπορικών μέτρων. 
Κατ* εφαρμογή των αρχών που συμφωνήθηκαν στη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων 
Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, ιδιαίτερη σημασία πρέπει να 
αποδίδεται στις ιδιαίτερες περιστάσεις και ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών 
στον τομέα του εμπορίου και του περιβάλλοντος. Οι μηχανισμοί που αναπτύσσονται 
για την επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων δεν θα πρέπει να θέτουν σε 
κίνδυνο τις προοπτικές αειφόρου ανάπτυξης, ούτε να υπονομεύουν τις εξαγωγικές 
επιδόσεις των αναπτυσσόμενων χωρών ή των χωρών που η οικονομία τους 
βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Υπάρχει μία πλειάδα μηχανισμών προκειμένου να 
βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χώρες με οικονομία υπό μετάβαση να 
επιτύχουν την αειφόρο ανάπτυξη. 
Για να εξασφαλισθεί ότι τα θέματα εμπορίου και περιβάλλοντος δύνανται να 
αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά σε διεθνές επίπεδο, οι πολιτικές του παγκοσμίου 
εμπορίου και του περιβάλλοντος δεν θα πρέπει μόνο να είναι συμβατές μεταξύ τους 
αλλά και να αλληλοστηρίζονται. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που τα 
μέσα εμπορικής πολιτικής χρησιμοποιούνται ως τρόποι για την προώθηση των 
διεθνών περιβαλλοντικών προτύπων. 
Η αποσαφήνιση της σχέσης μεταξύ εμπορικών μέτρων και περιβαλλοντικών μέτρων, 
ούτως ώστε να προαχθεί η αειφόρος ανάπτυξη θα συμβάλει στη διασφάλιση της 
προβλεψιμότητας που είναι ουσιαστικής σημασίας για αυτούς που χαράζουν την 
περιβαλλοντική πολιτική τόσο σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, όσο και για το 
βιομηχανικό κόσμο, που οφείλει να συμμορφώνεται με τις περιβαλλοντικές 
απαιτήσεις. Κύριο μέλημα της επιτροπής για το εμπόριο και το περιβάλλον του 
ΠΟΕ θα είναι να εξετάζει κατά πόσον επιβάλλεται η τροποποίηση των ρυθμίσεων 
του πολυμερούς εμπορικού συστήματος, σε θέματα όπως οι κανονισμοί του ΠΟΕ, 
οι πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες, τα νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, 
όπως είναι η επίθεση οικολογικού σήματος, και το εμπόριο επικίνδυνων ουσιών. 
Είναι επίσης αναγκαίο να εξασφαλισθεί η ουσιαστική συμμετοχή στις σχετικές 
συζητήσεις και άλλων συναφών διεθνών οργανισμών, όπως είναι η Επιτροπή για την 
Αειφόρο Ανάπτυξη, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, η 
Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη και ο ΟΟΣΑ. 
Η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση ενός ανοικτού, άνευ διακρίσεων 
και δικαίου πολυμερούς εμπορικού συστήματος αποτελούν εξίσου σημαντικούς 
στόχους. Υπό τον όρο ότι υπάρχει το κατάλληλο πλαίσιο σε διεθνές επίπεδο δεν 
χρειάζεται να αποκλείουν ο ένας τον άλλον. Η βελτίωση των συνθηκών για την 
αποτελεσματική επίτευξη και των δύο στόχων θα αποτελέσει τον κύριο στόχο της 
Επιτροπής στις συζητήσεις των ερχομένων μηνών, στόχος ο οποίος περιλαμβάνεται 
στην προσέγγιση που περιγράφεται στην παρούσα ανακοίνωση. 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ 
ΚΑΙ 
ΤΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 
ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ και ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Εισαγωγή 
Η διεθνής κοινότητα δίνει όλο και περισσότερη προσοχή στο θέμα του εμπορίου και 
του περιβάλλοντος. Σε ένα κόσμο όπου οι ανησυχίες για το περιβάλλον βρίσκονται 
στο υψηλότερο ποτέ επίπεδο και όπου σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην 
ελευθέρωση του παγκοσμίου εμπορίου, είναι αναπόφευκτο να αναλυθεί περισσότερο 
η μεταξύ τους σχέση. 
Έχουν τεθεί αρκετά σημαντικά θέματα: 
Σε ποιο βαθμό είναι συμβατή η ελευθέρωση του εμπορίου με την 
περιβαλλοντική προστασία; 
Ποιες είναι οι επιπτώσεις των πολιτικών περιβαλλοντικής προστασίας στην 
ανταγωνιστικότητα; 
Ποιοί είναι οι καλύτεροι μηχανισμοί για την επίτευξη προστασίας του 
περιβάλλοντος με ταυτόχρονη διατήρηση ενός ανοικτού εμπ;ορικού 
συστήματος; 
Σε ποιο βαθμό θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα των 
αναπτυσσομένων χωρών; 
Αυτά είναι μερικά από τα θέματα που ξεκίνησαν να συζητώνται στα διεθνή φόρα. 
Για παράδειγμα στην διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον και την 
ανάπτυξη (UNCED) αναγνωρίσθηκε η αναγκαιότητα για μεγαλύτερη συνεκτικότητα 
μεταξύ των πολιτικών διεθνούς εμπορίου και περιβάλλοντος προκειμένου να 
προωθηθεί η αειφόρος ανάπτυξη και το γεγονός ότι πρέπει να γίνουν προσπάθειες 
σε διεθνές επίπεδο να αποσαφηνισθεί η σχέση μεταξύ των δύο πολιτικών. 
Κατά τη σύσταση του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), τα μέρη του 
πολυμερούς εμπορικού συστήματος αναγνώρισαν ρητά ότι οι εμπορικές και 
οικονομικές σχέσεις τους στο πλαίσιο του δανεισμού θα πρέπει να είναι σύμφωνες 
με το στόχο της αειφόρου ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό αποφάσισαν στην 
υπουργική διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1994 στο Μαρακές για 
την ολοκλήρωση του γύρου της Ουρουγουάης, να συστήσουν επιτροπή για το 
εμπόριο και το περιβάλλον (CTE) στο πλαίσιο του ΠΟΕ. Η CTE η οποία ξεκίνησε 
τις εργασίες της στις αρχές του 1995 είχε καθήκον "να προσδιορίσει τη σχέση μεταξύ 
των εμπορικών μέτρων και των περιβαλλοντικών μέτρων, προκειμένου να 
προωθηθεί η αειφόρος ανάπτυξη" και "να προβεί σε κατάλληλες συστάσεις σχετικά 
με το αν απαιτούνται τροποποιήσεις των διατάξεων του πολυμερούς εμπορικού 
συστήματος". 
Μετά τον UNCED, αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες και σε άλλα διεθνή φόρα, ιδίως στην 
επιτροπή των HE για την αειφόρο ανάπτυξη (CSD), την UNEP, τον UNCTAD και 
τον ΟΟΣΑ, για να εξετασθεί η επιφάνεια μεταξύ εμπορικών και περιβαλλοντικών 
πολιτικών. Η συμμετοχή αυτών των διαφόρων διεθνών οργανισμών στη συζήτηση 
δεν κατέδειξε μόνο την σημασία την οποία προσδίδει η διεθνής κοινότητα στο θέμα 
αυτό αλλά αντικατοπτρίζει και την ανάγκη για διαφορετική και συμπληρωματική 
πραγματογνωμοσύνη ώστε να κατανοηθεί όλο το φάσμα το>ν εμπορικοί και 
περιβαλλοντικών θεμάτων. 
Το αποτέλεσμα όλων αυτών των εξελίξεων ήταν η αυξημένη ευαισθητοποίηση κατά 
τα τελευταία έτη σχετικά με το γεγονός ότι στον τομέα του εμπορίου και του 
περιβάλλοντος υπάρχει μια περίπλοκη ζώνη νέων διασυνδέσεων μεταξύ των 
πολιτικών που απαιτεί την επείγουσα προσοχή όλων των μελών της διεθνούς 
κοινότητας και του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. 
Σε σχέση με τα προηγούμενα η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα ανακοίνωση στο 
Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Έχει στόχο να ορίσει τις απόψεις της 
Επιτροπής στα βασικά θέματα της συζήτησης για το εμπόριο και το περιβάλλον και 
για τους στόχους των περαιτέρω συζητήσεων σε διεθνές επίπεδο. 
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εργασία που θα αναλάβει η CTE το τρέχον έτος κατά την 
προετοιμασία της πρώτης υπουργικής διάσκεψης των μελών του ΠΟΕ που θα 
πραγματοποιηθεί στη Σιγκαπούρη τον Δεκέμβριο του 1996. Ένα από τα βασικά 
θέματα της ημερήσιας διάταξης θα είναι οι συζητήσεις για τη σχέση μεταξύ μέσων 
περιβαλλοντικής προστασίας και των διατάξεων του πολυμερούς εμπορικού 
συστήματος. 
Το έγγραφο χωρίζεται σε πέντε μέρη: 
Στο uéooc 1 περιγράφεται το ιστορικό της έννοιας της αειφόρου ανάπτυξης, όπως 
διαρθρώνεται στο UNCED. 
Στο μέοος 2 αναλύονται μερικά από τα σημαντικά ενυπάρχοντα θέματα στη 
συζήτηση για το εμπόριο και το περιβάλλον· η συμβατότητα της ελευθέρωσης του 
εμπορίου με την περιβαλλοντική προστασία· οι επιπτώσεις των πολιτικών 
προστασίας του περιβάλλοντος επί της ανταγωνιστικότητας· και οι καταλληλότεροι 
μηχανισμοί για την επίτευξη της προστασίας του περιβάλλοντος διατηρώντας 
ταυτόχρονα ένα ανοικτό εμπορικό σύστημα. 
Στο uéooc 3 εξετάζονται τα συμφέροντα των αναπτυσσομένων χωρών για το θέμα. 
Στο μέοο€ 4 εξετάζονται μερικά από τα λεπτομερή θέματα που προκύπτουν στο 
πλαίσιο της περιβαλλοντικής προστασίας και των κανόνων του πολυμερούς 
εμπορικού συστήματος. Εξετάζεται η σχέση μεταξύ της εθνικής περιβαλλοντικής 
νομοθεσίας και του πολυμερούς εμπορικού συστήματος πριν αναληφθούν ορισμένα 
από τα θέματα που προκύπτουν σε διεθνές επίπεδο: για παράδειγμα, κανόνες του 
ΠΟΕ και πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες· το θέμα των διεργασιών και των 
μεθόδων παραγωγής· τα νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής όπως τα συστήματα 
επίθεσης οικολογικού σήματος· το εμπόριο επικίνδυνων ουσιών· και μηχανισμοί 
επίλυσης διαφορών για εμιιορικά μέτρα που έχουν σχέση με το περιβάλλον. 
Στο ιιέοος 5 αναλύεται ο τρόπος με τον οποίον η συζήτηση θα προωθηθεί σε διεθνές 
επίπεδο και καθορίζονται ορισμένα κριτήρια για τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει 
να επιτελούνται οι εργασίες της επιτροπής για το εμπόριο και το περιβάλλον του 
ΠΟΕ. 
Το έγγραφο καταλήγει με την βεβαιότητα της Επιτροπής ότι δεν θα πρέπει, και δεν 
υπάρχει ανάγκη, να υφίσταται αντίφαση πολιτικής μεταξύ, αφενός, της διατήρησης 
του παρόντος ανοικτού, μη εισάγοντος διακρίσεις και δικαίου πολυμερούς 
εμπορικού συστήματος και, αφετέρου, της δράσης για την προστασία του 
περιβάλλοντος και την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης. Με την βεβαιότητα αυτή 
η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα ανακοίνωση στο Συμβούλιοκαι στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο. 
1. Η Διάσκεψη του Ρίο: το σημείο εκκίνησης. 
Η αντιπαράθεση της συνεχούς και σοβαρής επιδείνωσης του περιβάλλοντος σε 
παγκόσμιο επίπεδο και η εμφάνιση περιβαλλοντικών προβλημάτων νέας διάστασης 
κατέδειξαν στις κυβερνήσεις και τη διεθνή κοινότητα γενικά, κατά το δεύτερο ήμισυ 
της δεκαετίας του '80, την επείγουσα ανάγκη για δράση, σε διεθνές επίπεδο, για να 
ανατραπεί αυτή η κατάσταση. Αυτό οδήγησε τα Ηνωμένα Έθνη, 20 χρόνια μετά τη 
Διάσκεψη των HE του 1972 για το Ανθρώπινο Περιβάλλον, που έλαβε χώρα στη 
Στοκχόλμη, να διοργανώσουν στο Ρίο, το καλοκαίρι του 1992, μία Διάσκεψη για το 
Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED). 
Η UNCED αποτέλεσε αποφασιστικό βήμα, το οποίο έδωσε νέα ώθηση στον διεθνή 
διάλογο και τη συνεργασία και επέτρεψε την καθιέρωση των απαραίτητων βάσεων 
για τη σταδιακή αντιμετώπιση, σε διάφορα επίπεδα, των περιβαλλοντικών και 
αναπτυξιακών προκλήσεων τις οποίες αντιμετωπίζει στις ημέρες μας όλος ο 
κόσμος1. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από το Ρίο βασίζονται στη γενική 
παραδοχή ότι οι προσδοκίες για μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη εξαρτώνται 
αναπόφευκτα από τη διατήρηση του περιβάλλοντος παγκοσμίως και ότι ένας στόχος 
που θα πρέπει υποχρεωτικά να επιδιωχθεί, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, είναι η 
επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης σε όλες τις χώρες. 
Προωθώντας την αρχή της "αειφόρου ανάπτυξης" η UNCED οδήγησε σε μία βασική 
αλλαγή στον τρόπο προσέγγισης. Σε αντίθεση με την προσέγγιση "περιορισμός στην 
ανάπτυξη", που είχε υιοθετηθεί κατά τη δεκαετία του 70, η προσέγγιση της αειφόρου 
ανάπτυξης, αν και απαιτεί την υιοθέτηση κατάλληλων οικονομικών πολιτικών και 
διαχείρισης, δεν προϋποθέτει ότι η οικονομική ανάπτυξη έχει υποχρεωτικά αρνητική 
επίπτωση στο περιβάλλον, αλλά λαμβάνει επίσης υπόψη τους πόρους που μπορεί 
να προέλθουν από την ελευθέρωση του εμπορίου και την οικονομική ανάπτυξη και 
θα βοηθήσουν τα κράτη να καλύψουν το κόστος της προστασίας του περιβάλλοντος. 
Η αρχή αυτή προϋποθέτει, κατά προτίμηση, μία σφαιρική και ολοκληρωμένη 
προσέγγιση, διαρθρωμένη γύρω από τις ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις: (i) τα 
περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά προβλήματα πρέπει να ενσωματωθούν σε όλες τις 
τομεακές πολιτικές σε εθνικό και διεθνές επίπεδο· (ii) η οικονομική ανάπτυξη θα 
πρέπει να ικανοποιεί κατά δίκαιο τρόπο τις ανάγκες των σημερινών και των 
μελλοντικών γενεών· (iii) θα πρέπει να καθοριστεί μία αξία για τους 
πλουτοπαραγωγικούς πόρους με σκοπό τον προσδιορισμό και την εκτίμηση των 
επιπτώσεων στο περιβάλλον από τις οικονομικές δραστηριότητες. 
Ένα σημαντικό συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η UNCED ήταν ότι, για να 
επιτευχθεί η αειφόρος ανάπτυξη, οι στόχοι των πολιτικών περιβαλλοντικής, 
οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης δεν θα πρέπει πλέον να εξετάζονται 
χωριστά. Προς το σκοπό αυτό, εκτός από την υιοθέτηση ενός αριθμού αρχών και 
μέσων, οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να εφαρμόσουν ένα πρόγραμμα δράσης, την 
Ατζέντα 21, το οποίο καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα περιβαλλοντικών και 
αναπτυξιακών προκλήσεων και παρέχει ένα αποτελεσματικό πλαίσιο για την 
προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης και την καθιέρωση μίας σφαιρικής εταιρικής 
σχέσης μεταξύ των κρατών. Η σφαιρική αυτή εταιρική σχέση πρέπει να στηρίζεται, 
μεταξύ άλλων, στην κοινή, αλλά διαφοροποιημένη ευθύνη των χωρών με 
διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης. Όπως γίνεται δεκτό στο προοίμιο της Ατζέντας 
Η UNCED υιοθέτησε τρία μη δεσμευτικά κείμενα: την Διακήρυξη του Ρίο για 
το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, η οποία συνιστά δήλωση είκοσι επτά 
αρχών, την Ατζέντα 21, ένα κείμενο 800 σελίδων το οποίο εκθέτει τους 
στόχους και τις δραστηριότητες σε σαράντα τομείς, και μία μη δεσμευτική 
δήλωση αρχών για το δασικό τομέα. Εγκαινίασε επίσης την υπογραφή δύο 
Συμφωνιών για το Περιβάλλον δεσμευτικού χαρακτήρα για τα μέρη: τη 
Σύμβαση Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Αλλαγή του κλίματος και 
τη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα. Το Κεφάλαιο 2 της Ατζέντα 21 είναι το 
πλέον ουσιαστικό κείμενο για τη συζήτηση σχετικά με το εμπόριο και το 
περιβάλλον. 
21, η βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να αυξηθεί προκειμένου να 
καλυφθεί το πρόσθετο κόστος των ενεργειών που οι αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει 
να υλοποιήσουν για να αντιμετωπίσουν τα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα 
και να επιταχύνουν την αειφόρο ανάπτυξη τους. 
Όπως υποστηρίζεται στο Κεφάλαιο 2 της Ατζέντα 21, οι κυβερνήσεις πρέπει να 
επιδιώξουν ένα συνολικό στόχο στο πλαίσιο αυτό: "να καταστήσουν αμοιβαία 
αποδεκτές τις πολιτικές του διεθνούς εμπορίου και του περιβάλλοντος". Στο Ρίο 
ειδικότερα, οι κυβερνήσεις έλαβαν την υποχρέωση να προωθήσουν το διάλογο 
μεταξύ των εμπορικών και αναπτυξιακών και περιβαλλοντικών κοινοτήτοιν και να 
ενθαρρύνουν τις εργασίες στα αρμόδια διεθνή όργανα με σκοπό την καλύτερη 
κατανόηση των διασυνδέσεων μεταξύ των εμπορικών και περιβαλλοντικών 
πολιτικών. Η Ατζέντα 21, λόγω των απαιτούμενων υψηλών εξόδων 
αναπροσαρμογής για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης, δίνει επίσης έμφαση 
στην ανάγκη να ληφθεί υπόψη η ειδική κατάσταση των αναπτυσσόμενων χωρών που 
υφίστανται αυτή τη διαδικασία και να εξασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή των χωρών 
αυτών στο διεθνές εμπόριο. 
Στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον (Στόχος η Βιωσιμότητα), η 
Επιτροπή έκρινε ότι η ενσωμάτωση των πολιτικών διεθνούς εμπορίου και 
περιβάλλοντος θα πρέπει να καταστεί μία από τις κυριότερες προτεραιότητες για 
την περίοδο μετά το Γύρο της Ουρουγουάης και ότι θα ήταν σημαντικό για την 
Κοινότητα, προκειμένου να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στο 
Ρίο, να λάβει ενεργά μέρος στις συζητήσεις που διεξάγονται για το συγκεκριμένο 
ζήτημα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτό θα πρέπει να συμφωνεί επίσης με 
τους στόχους της εξωτερικής και περιβαλλοντικής πολιτικής της Κοινότητας, οι 
οποίες περιλαμβάνουν ρητώς μεταξύ άλλων, την προώθηση αειφόρων οικονομικών 
προτύπων καθώς επίσης και την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε 
όλες τις άλλες πολιτικές της ΕΚ, συμπεριλαμβανομένων επίσης και των κοινοτικών 
πολιτικών εμπορίου και συνεργασίας. 
2. Αλληλεπιδράσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος. 
2.1. Περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ελευθέρωσης του εμπορίου. 
Η Ατζέντα 21 δηλώνει ότι οι πολιτικές εμπορίου και περιβάλλοντος μπορούν να 
στηρίζονται αμοιβαία προς όφελος της αειφόρου ανάπτυξης. Η άποψη αυτή 
βασίζεται στην βεβαιότητα ότι ένα ανοιχτό πολυμερές εμπορικό σύστημα καθιστά 
δυνατή την αποτελεσματικότερη χρήση των φυσικών πόρων από οικονομικής και 
περιβαλλοντικής απόψεως και συμβάλλει στη μείωση των απαιτήσεων από το 
περιβάλλον. 
Η άρση των εμπορικών εμποδίων και στρεβλώσεων αυξάνει τη συνολική 
αποτελεσματικότητα του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος επιτρέποντας την 
εξειδίκευση των χωρο')ν σε τομείς όπου απολαμβάνουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, 
συμπεριλαμβανομένων και των πλεονεκτημάτων που βασίζονται στις 
10 
περιβαλλοντικές συνθήκες τους. Αλλες θετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη 
ελευθέρωση του εμπορίου, είναι η διευκόλυνση της διεθνούς διάδοσης κατάλληλων 
από περιβαλλοντικής απόψεως, τεχνολογιών υπηρεσιών και αγαθών και μεγαλύτερη 
διαθεσιμότητα πόρων για την προστασία του περιβάλλοντος, τόσο από τις επιμέρους 
εταιρείες όσο και από τις κυβερνήσεις. Επιπλέον, με την αύξηση των επιπέδων 
εισοδήματος και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, το εμπόριο μπορεί να ευνοήσει 
τη συνειδητοποίηση και την εκτίμηση των περιβαλλοντικών αξιών. 
Εξάλλου, αν δεν ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα για την αντιμετώπιση των πιθανών 
αρνητικών επιπτώσεων, η αυξανόμενη οικονομική δραστηριότητα που προκύπτει 
από την ελευθέρωση του εμπορίου2, μπορεί να ενισχύσει πιέσεις που ασκούνται στο 
περιβάλλον και στους φυσικούς πόρους (π.χ. υδάτινοι πόροι, αρόσιμη γη, ξυλεία, 
αλιεία). Πιο σημαντικό ακόμη, ελλείψει εθνικών στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης 
που να παρέχουν το πλαίσιο για την εξασφάλιση της ενσωμάτωσης των αναγκών 
περιβαλλοντικής προστασίας σε όλους τους σχετικούς τομείς πολιτικής και της 
εσωτερικοποίησης του περιβαλλοντικού κόστους, οι αρνητικές περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις μπορούν να επιδεινωθούν από παρεμβάσεις πολιτικής που αποβλέπουν 
στην αποκόμιση βραχυπρόθεσμων οικονομικών οφελών (π.χ. ανάπτυξη εξαιρετικά 
ρυπογόνων εξαγωγικών βιομηχανιών). 
Σύμφωνα με μερικές προβλέψεις που έκανε η γραμματεία της GATT, η 
εφαρμογή των Συμφωνιών του Γύρου της Ουρουγουάης θα έχει ως 
αποτέλεσμα την αύξηση του παγκόσμιου εισοδήματος κατά 510 
δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2005. 
11 
Συνεπώς, οι επιπτώσεις του εμπορίου στο περιβάλλον εξαρτώνται κυρίως από τις 
περιβαλλοντικές πολιτικές και τις στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης που 
εφαρμόζονται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η ελευθέρωση του εμπορίου δύναται 
να ενεργήσει ως μεγεθυντής των αποτυχιών της πολιτικής, αλλά οι εν λόγω 
αποτυχίες θα έθεταν σε κίνδυνο την αειφόρο ανάπτυξη ακόμα και σε μια κλειστή 
οικονομία. Αντίθετα, εάν οι πολιτικές που απαιτούνται για την προστασία του 
περιβάλλοντος και την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης έχουν θεσπισθεί, η 
ανάπτυξη που προέρχεται από το εμπόριο θα είναι αειφόρος. 
Το ανωτέρω συμφωνεί με την ανάλυση που υπεβλήθη από την Επιτροπή στην 
Ανακοίνωση του 1994 για την οικονομική ανάπτυξη και το περιβάλλον (COM(94)465 
τελικό). Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της Ανακοίνωσης αυτής είναι ότι δεν 
υπάρχει απλή γραμμική σχέση μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης και των πιέσεων 
που δέχεται το περιβάλλον και ότι, αντιθέτως, η αειφόρος ανάπτυξη είναι δύσκολο 
να επιτευχθεί μακροπρόθεσμα χωρίς οικονομική ανάπτυξη. Εν τούτοις, σημειώνεται 
στην Ανακοίνωση αυτή ότι δεν υπάρχει κανένας αυτόματος μηχανισμός σε σχέση με 
την κατεύθυνση αυτή για την αειφόρο ανάπτυξη. Παρόλο που είναι αλήθεια ότι η 
οικονομική ανάπτυξη δημιουργεί η ίδια πρόσθετους πόρους οι οποίοι μπορούν να 
κατευθυνθούν για την καταπολέμηση της ρύπανσης και την περιβαλλοντική 
προστασία, πολλά από αυτά θα υλοποιηθούν μόνο εάν θεσπισθεί κατάλληλο πλαίσιο 
πολιτικής. 
Ωστόσο απαιτείται περισσότερη αναλυτική εργασία, συμπεριλαμβανομένων και των 
κρατικών και τομεακών μελετών περιπτώσεων, για να κατανοηθούν καλύτερα οι 
πιθανές επιπτώσεις της ελευθέρωσης του εμπορίου. Αυτό πρέπει να παραμείνει η 
σημαντική προτεραιότητα των εργασιών όλων των αρμόδιων διεθνών οργάνων, 
ιδιαίτερα της UNEP, της UNCTAD και του ΟΟΣΑ, καθώς και προτεραιότητα των 
εργασιών της ΕΚ. Απαραίτητο είναι επίσης να διεξαχθούν περιβαλλοντικές 
επισκοπήσεις των εμπορικών μέσων και συμφωνιών με σκοπό τον προσδιορισμό 
των πιθανών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την εκπόνηση κατάλληλων 
πολιτικών3. 
2.2. Περιβαλλοντική προστασία και διεθνής ανταγωνιστικότητα 
Υποστηρίχτηκε η γνώμη ότι η θέσπιση αυστηρότερων περιβαλλοντικών απαιτήσεων 
σε εθνικό επίπεδο θα έβλαπτε την ανταγωνιστική θέση των εγχώριων βιομηχανιών 
και ότι θα οδηγούσε σε μετατόπιση των ρυπογόνων δραστηριοτήτων. Οι ανησυχίες 
αυτές μπορεί να αποτελούν τις αιτίες πιθανής επιβράδυνσης της νέας 
περιβαλλοντικής νομοθεσίας στις χώρες του ΟΟΣΑ που αναφέρεται σε πρόσφατες 
εκθέσεις. Οι τρέχουσες συζητήσεις για τη θέσπιση φόρου ^2/ενέργειας στην 
Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνουν ότι οι ανησυχίες αυτές μπορεί να παρακωλύσουν την 
εισαγωγή νέων περιβαλλοντικών μέτρων που έχουν στόχο την προώθηση της 
Μεθοδολογίες για περιβαλλοντικές ανασκοπήσεις των εμπορικών πολιτικών 
και συμφωνιών έχουν θεσπισθεί από την Κοινή Σύνοδο Εμπειρογνωμόνων 
Εμπορίου και Περιβάλλοντος του ΟΟΣΑ (βλ. έγγραφο ΟΟΣΑΛ3Ο(94)103. 
12 
m 
εσωτερικοποίησης των περιβαλλοντικών εξωγενών παραγόντων. Ωστόσο, όπως 
διαπιστώθηκε από την Κοινή Σύνοδο Εμπειρογνωμόνων Εμπορίου και 
Περιβάλλοντος στην έκθεση της προς το Υπουργικό Συμβούλιο του ΟΟΣΑ, τον 
Μάιο του 1995, μέχρι σήμερα δεν έχει διαπιστωθεί κάποια πάγια σχέση μεταξύ των 
υφιστάμενων περιβαλλοντικών πολιτικών και του αντίκτυπου επί της 
ανταγωνιστικότητας· ούτε έχουν προκύψει στοιχεία με τα οποία να αποδεικνύεται 
ότι ορισμένες χώρες καταφεύγουν σκοπίμως στη θέσπιση χαμηλών περιβαλλοντικών 
απαιτήσεων προκειμένου να αποκτήσουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ή να 
προσελκύσουν επενδύσεις, αλλά ούτε και στοιχεία για τη σε σημαντικό βαθμό 
μετεγκατάσταση βιομηχανιών σε χώρες με χαμηλές περιβαλλοντικές απαιτήσεις4. 
Η διαπίστωση αυτή συντάσσεται με το γεγονός ότι το κόστος της συμμόρφωσης 
προς τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις κανονιστικού χαρακτήρα δεν συνιστά 
σημαντικό στοιχείο της διάρθρωσης του κόστους για πολλές βιομηχανίες. 
Χαρακτηριστικά, το κόστος αυτό αντιπροσωπεύει μόνο 1 έως 2% του συνολικού 
κόστους παραγωγής. Συνεπώς, το περιβαλλοντικό κόστος δεν αποτελεί μία 
παράμετρο καθοριστικής σημασίας για τις περισσότερες εταιρείες. Οι 
περιβαλλοντικές πολιτικές ενδέχεται να έχουν αρνητικές συνέπειες για την 
ανταγωνιστική θέση σε επιμέρους κλάδους, αλλά αυτό ισχύει συνήθως για τους 
κλάδους με στενά περιθώρια κέρδους ή με μακροχρόνια διαρθρωτικά προβλήματα 
ή στους οποίους οι μέθοδοι παραγωγής έχουν ιδιαιτέρως έντονες περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις. Επομένως, στις περισσότερες περιπτώσεις, άλλοι παράγοντες, όπως η 
πρόσβαση στις αγορές, η διαθεσιμότητα πρώτων υλών, οι υποδομές μεταφορών και 
επικοινωνιών, το κόστος εργασίας και η διαθεσιμότητα εξειδικευμένων εργατών, η 
πολιτική σταθερότητα κλπ. επηρεάζουν περισσότερο τις αποφάσεις εγκατάστασης 
και έχουν σημαντικότερες επιπτώσεις στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα απ1 ό,τι 
τα περιβαλλοντικά πρότυπα. 
Είναι επίσης σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι οι περιβαλλοντικές πολιτικές, αντί να 
θεωρούνται ως εμπόδιο, μπορούν να αποτελέσουν κίνητρο για τεχνολογικές 
καινοτομίες, να προωθήσουν την οικονομική αποδοτικότητα και να βελτιώσουν τη 
συνολική παραγωγικότητα. Η εμπειρία από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης κατά τις παρελθούσες δεκαετίες αποδεικνύει ότι οι χαλαρές 
περιβαλλοντικές πολιτικές και η έλλειψη οικονομικής αποδοτικότητας συχνά 
συμβαδίζουν. 
Κατά δεύτερο ωστόσο λόγο, η κίνηση προς υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα 
δημιουργεί μία παγκόσμια αγορά για τη βιομηχανία που αφορά το περιβάλλον, η 
οποία αντιπροσωπεύει σήμερα 250 δισεκατομμύρια δολάρια περίπου ετησίως, με 
υψηλό ετήσιο ποσοστό αύξησης (8%). Ως εκ τούτου, στο σημερινό πλαίσιο της 
ταχείας εξάπλωσης του εμπορίου σε περιβαλλοντικές υπηρεσίες, εξοπλισμό και 
τεχνολογίες, οι περιβαλλοντικές πολιτικές μπορεί να έχουν θετικές επιπτώσεις στη 
Πρβλ. την Έκθεση του ΟΟΣΑ προς τους Υπουργούς Εμπορίου και 
Περιβάλλοντος, σ. 5. 
13 
διεθνή ανταγωνιστικότητα παρέχοντας ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε όσους 
κινηθούν γρήγορα. 
Οι αγορές για τα σεβόμενα το περιβάλλον προϊόντα αυξάνονται επίσης. Για 
παράδειγμα, από έρευνα που διεξήχθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1995 προκύπτει 
ότι το 67% των πολιτών έχει ήδη αγοράσει ή είναι διατεθειμένο να αγοράσει 
προϊόντα που σέβονται το περιβάλλον, ακόμη και αν αυτά είναι ακριβότερα5. Η 
αυξανόμενη αυτή ζήτηση εκ μέρους των καταναλωτών για προϊόντα φιλικά προς το 
περιβάλλον είναι ένα σημαντικό στοιχείο, το οποίο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη 
κατά την εκτίμηση της σχέσης μεταξύ των περιβαλλοντικών πολιτικών, της 
ανταγωνιστικότητας και των οικονομικών επιδόσεων. 
Τα ανωτέρω οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι οι επιδόσεις στον 
οικονομικό τομέα, αφενός, και στον περιβαλλοντικό τομέα, αφετέρου, δεν είναι κατ' 
ανάγκη ασυμβίβαστες. Μολονότι η επίτευξη προόδου στον τομέα του περιβάλλοντος 
ενδέχεται να προϋποθέτει κάποιο επιπρόσθετο βραχυπρόθεσμο κόστος, η 
κατάστρωση και εφαρμογή των περιβαλλοντικών πολιτικών παρέχει ένα ευρύ 
φάσμα επωφελών, από κάθε άποψη, ευκαιριών, οι οποίες θα μπορούσαν να 
βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της αξιοποίησης των πόρων, την 
ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση 
Οι χώρες έχουν το κυρίαρχο δικαίωμα να σχεδιάζουν και να θεσπίζουν τις δικές 
τους περιβαλλοντικές πολιτικές μέσω των μέτρων που κρίνουν κατάλληλα για την 
προστασία του περιβάλλοντος σε εθνικό επίπεδο. Οι διαφορές στα περιβαλλοντικά 
πρότυπα εξαρτώνται από πολλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων και των διαφορών 
στην ικανότητα απορρόφησης των οικολογικών συστημάτων, η οποία συνιστά μία 
εξ ολοκλήρου νόμιμη πηγή ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Έτσι οι διαφορές στις 
περιβαλλοντικές πολιτικές δεν θα πρέπει να καταλήγουν στην εισαγωγή 
αντισταθμιστικών τελών ή εξαγωγικών εκπτώσεων ή μέτρων ισοδυνάμου 
αποτελέσματος (δηλαδή των λεγόμενων οικολογικών δασμών), ως μέσο 
αντιστάθμισης του κόστους επιβολής αυστηρότερων περιβαλλοντικών απαιτήσεων 
στις εγχώριες βιομηχανίες από ό,τι αυτές που υφίστανται για τους ξένους 
ανταγωνιστές. 
Όπου υπάρχουν ανησυχίες για την ανταγωνιστικότητα, μπορούν να 
αντιμετωπισθούν συχνά με τη διεθνή εναρμόνιση ή συντονισμό των περιβαλλοντικών 
πολιτικών. Παρόλο που είναι αναγνωρισμένο ότι η πλήρης ομοιομορφία των 
περιβαλλοντικών πολιτικών δεν είναι δυνατή ή επιθυμητή λόγω των διαφορετικών 
συνθηκών, αξιών και προτεραιοτήτων που επικρατούν σε κάθε χώρα, η διεθνής 
περιβαλλοντική νομοθεσία σημείωσε όντως σημαντική πρόοδο τα τελευταία είκοσι 
έτη και αυτό θα πρέπει να οδηγήσει σε προοδευτική σύγκλιση των περιβαλλοντικοί 
πολιτικών και κανονισμών σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. 
Οι Ευρωπαίοι και το Περιβάλλον: Ευρωβαρόμετρο 43.ΙΑ, έκθεση 
καταρτισθείσα για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την INRA 
(Europe)-E.C.O., Νοέμβριος 1995. 
14 
2.3. Διεθνείς εμπορικές σχέσεις και διαφορές μεταξύ των εθνικών περιβαλλοντικών 
πολιτικών: η ανάγκη πολυμερούς συνεργασίας. 
Εκτός από τις πιθανές επιπτώσεις στη διεθνή ανταγωνιστικότητα, οι διαφορές των 
εθνικών πολιτικών περιβάλλοντος μπορούν να οδηγήσουν σε εμπορικές προστριβές 
εξαιτίας της χρήσης εμπορικών μέτρων για περιβαλλοντικούς σκοπούς ή της 
υιοθέτησης περιβαλλοντικών μέτρων με σημαντικές εμπορικές επιπτώσεις. 
Πρώτον, ακόμη και όταν τα περιβαλλοντικά προβλήματα είναι καθαρά εγχώριας 
προέλευσης, ενδέχεται να εμφανιστούν εντάσεις σε περίπτωση που οι εγχώριοι 
κανονισμοί επιφέρουν είτε διακρίσεις είτε επιβαρυντικά αποτελέσματα στις 
εισαγωγές. Με άλλα λόγια, είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ο σεβασμός των αρχών 
και των διατάξεων του εμπορίου κατά το σχεδιασμό και την εφαρμογή 
περιβαλλοντικών μέτρων, όταν τέτοιου είδους μέτρα μπορούν να έχουν σημαντικές 
επιπτώσεις στο εμπόριο. 
Γίνεται ευρέως δεκτό ότι το περιθώριο ελιγμών που έχουν οι χώρες είναι ήδη 
αρκετά μεγάλο. Τα μέλη του ΠΟΕ είναι ελεύθερα να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα 
για την προστασία του περιβάλλοντος στην επικράτεια τους, υπό τον όρο ότι τα 
μέτρα αυτά δεν κάνουν διακρίσεις ούτε θα είναι αυθαίρετα και ότι δεν θα 
καταλήγουν σε έναν συγκαλυμμένο περιορισμό του διεθνούς εμπορίου. 
Μια δεύτερη μορφή εντάσεων προκύπτει όταν οι περιβαλλοντικές πολιτικές 
ασχολούνται με τα παγκόσμια ή διασυνοριακά περιβαλλοντικάπροβλήματα. Σ' αυτές 
τις περιπτώσεις, οι χώρες μπορούν να καταφύγουν σε εμπορικούς περιορισμούς με 
σκοπό την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων που έχουν, εν μέρει 
ή εξ ολοκλήρου, επιπτώσεις εκτός της δικαιοδοσίας τους. Όταν εφαρμόζεται κάτι 
τέτοιο εκτός του πλαισίου μιας Πολυμερούς Συμφωνίας Περιβάλλοντος (ΠΣΠ), 
ενδέχεται να καταλήξει σε μία προσπάθεια μονομερούς επηρεασμού των 
περιβαλλοντικών πολιτικών και πρακτικών της άλλης χώρας. 
Η Επιτροπή πιστεύει ότι η ΕΕ θα πρέπει να παραμείνει πιστή στην πολυμερή 
προσέγγιση, διότι η προσέγγιση αυτή συνιστά τον πιο αποτελεσματικό τρόπο 
επίλυσης των παγκόσμιωνκαι διασυνοριακών περιβαλλοντικών προβλημάτων. Όπως 
αναγνωρίζεται στην Αρχή 12 της Διακήρυξης του Ρίο, πρέπει να αποφεύγονται οι 
μονομερείς δράσεις για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων εκτός 
της δικαιοδοσίας των χωρών εισαγωγής, ενώ τα περιβαλλοντικά μέτρα προς επίλυση 
διασυνοριακών ή παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων πρέπει να βασίζονται, 
όσο το δυνατόν περισσότερο, στη διεθνή συναίνεση. 
Επιπλέον, η χρήση εμπορικών περιορισμών στο πλαίσιο των ΠΣΠ δεν πρέπει να 
υπερβεί το απολύτως απαραίτητο που να εξασφαλίζει την αποτελεσματικότητα 
αυτών των συμφωνιών και την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων τους. Εάν 
γινόταν αποδεκτή μια διαφορετική συλλογιστική, το πεδίο εφαρμογής εμπορικών 
μέτρων, στο πλαίσιο μίας περιβαλλοντικής συμφωνίας, θα ήταν στην πράξη 
απεριόριστο. 
15 
Οι υφιστάμενες ΠΣΠ, όπως το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που 
καταστρέφουν την στοιβάδα του όζοντος, η Συνθήκη της Βασιλείας για τον έλεγχο 
των διασυνοριακών μεταφορών επικίνδυνων αποβλήτων και της διάθεσης τους και 
το CITES (Σύμβαση για το διεθνές εμπόριο απειλουμένων ειδών της άγριας 
χλωρίδας και πανίδας), αποδεικνύει ότι υπό τις ορθές συνθήκες, τα εμπορικά μέτρα 
μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο μέσο για την ενίσχυση των διεθνώς 
συμφωνηθέντων προτύπων ή των ΠΣΠ. Η Επιτροπή έχει την άποψη ότι, 
προκειμένου να αποφευχθούν νομικές αμφιβολίες, η σύσταση σαφούς και 
προβλέψιμου πλαισίου για την ενσωμάτωση της χρήσης εμπορικών μέτρων δυνάμει 
των ΠΣΠ στο πλαίσιο του πολυμερούς εμπορικού συστήματος, θα πρέπει να 
αποτελέσει σημαντική προτεραιότητα για την νεοσυσταθείσα Επιτροπή του ΠΟΕ για 
το Εμπόριο και το Περιβάλλον. 
3. Οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο στη συζήτηση 
για το εμπόριο και το περιβάλλον 
Οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χώρες με οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο 
παρουσιάζουν συγκεκριμένο προβληματισμό στη συζήτηση για το εμπόριο και το 
περιβάλλον. Παρόλο που, ως αποτέλεσμα της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για 
το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη έχει επιτευχθεί αρκετή πρόοδος, όσον αφορά την 
καλύτερη κατανόηση των διασυνδέσεωνεμπορίου/περιβάλλοντος/ανάπτυξης,πολλές 
αναπτυσσόμενες χώρες και χώρες με οικονομία σε μεταβατικό στάδιο εξακολουθούν 
να ανησυχούν για την αυξανόμενη ζήτηση των βιομηχανικών χωρών για υψηλότερα 
περιβαλλοντικά πρότυπα. Αν και αναμένουν την τροποποίηση των προτύπων 
παραγωγής και κατανάλωσης του αναπτυγμένου κόσμου, φοβούνται ότι τα υψηλά 
περιβαλλοντικά πρότυπα και οι σχετικοί κανονισμοί θα παρεμποδίσουν τις 
ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά. Επιπλέον, τα χαμηλότερα περιβαλλοντικά 
πρότυπα στις αναπτυσσόμενες χώρες ενδέχεται να εκθέσουν τις χώρες αυτές σε 
κατηγορίες ότι απολαμβάνουν "αθέμιτα" εμπορικά πλεονεκτήματα, εξαιτίας της 
ανεπαρκούς εσωτερικοποίησης του κόστους. Οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι σαφώς 
αντίθετες σε αυτή την προσέγγιση, η οποία ενδέχεται να καταλήξει στην επιβολή 
"οικολογικών δασμών" στις εξαγωγές τους. 
Η Επιτροπή δείχνει μέγιστη ευαισθησία σ' αυτόν τον προβληματισμό: τα θέματα 
εμπορίου και περιβάλλοντος πρέπει να εξετάζονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην 
θέτουν σε κίνδυνο τις προοπτικές αειφόρου ανάπτυξης και να μην υπονομεύουν τις 
συνολικές εξαγωγικές επιδόσεις των αναπτυσσόμενων χωρών και των χωρών με 
οικονομία υπό μετάβαση. Η εφαρμογή της αρχής της αειφόρου ανάπτυξης 
(Τυνεπάγεται σεβασμό των αρχίόν του Ρίο, και ειδικά των αρχίόν που επιβεβαΐίόνουν 
"την ανάγκη να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ειδική κατάσταση και στις ανάγκες 
των αναπτυσσόμενων χωρών και ιδίως των λιγότερο αναπτυγμένων και των 
ευπαθίόν από περιβαλλοντικής απόψεως" και αναγνωρίζουν ότι τα πρότυπα που 
έχουν θεσπίσει οι βιομηχανικές χίόρες ενδέχεται να είναι ακατάλληλα και να έχουν 
αδικαιολόγητο οικονομικό ή κοινωνικό κόστος για τις αναπτυσσόμενες χώρες. 
16 
Pi 
To ανωτέρω οδηγεί στην παραδοχή ότι τα περιβαλλοντικά θέματα κοινού 
ενδιαφέροντος απαιτούν συζήτηση και διαπραγματεύσεις μεταξύ των χωρών για τις 
προτεραιότητες και τις δεσμεύσεις καθώς και ισοκατανομή της επιβάρυνσης, 
προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι κοινές αλλά διαφορετικές υποχρεώσεις των 
χωρών με διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης. Οι βέλτιστες περιβαλλοντικές πολιτικές 
ενδέχεται να απαιτήσουν διαφοροποιημένα περιβαλλοντικά πρότυπα μεταξύ των 
χωρών. Αυτά τα διαφορετικά πρότυπα ή οι στόχοι πρέπει να θεωρούνται ως 
αποδεκτή αιτία συγκριτικού πλεονεκτήματος. Εξ ου και η πολύ σαφής θέση της 
Κοινότητας κατά της έννοιας του "οικολογικού ντάμπινγκ". 
Τα ακόλουθα δύο παραδείγματα, τα οποία περιλαμβάνονται ήδη σε συμφωνίες του 
ΠΟΕ6, είναι ενδεικτικά του πώς μία ειδική και διαφοροποιημένη μεταχείριση των 
αναπτυσσόμενων χωρών θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει την αρχή των "κοινών 
αλλά διαφοροποιημένων ευθυνών": 
διαφορετικά χρονοδιαγράμματα συμμόρφωσης (εξαιρέσεις 
περιορισμένου χρόνου, περίοδοι σταδιακής καθιέρωσης/κατάργησης) 
ή απαλλαγής από ορισμένα συστήματα κανόνων για περιβαλλοντικούς 
σκοπούς, υπό σαφώς προσδιορισμένους όρους με την προϋπόθεση ότι 
ο υποκείμενος περιβαλλοντικός στόχος, για τον οποίο έχουν ληφθεί 
τα μέτρα, δεν κινδυνεύει να υπονομευθεί. 
εφαρμογή μιας ρήτρας περί του νομικώς αδιάφορου μίας 
συμπεριφοράς σε περίπτωση που το μερίδιο της αγοράς των 
αναπτυσσόμενων χωρών προκαλεί μόνο ένα ελάχιστο μέρος της 
περιβαλλοντικής βλάβης. 
Όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά, οι λιγότερο αναπτυγμένες χώρες συνιστούν 
πιθανότατα μια πλούσια πηγή προϊόντων και τεχνολογιών φιλικών προς το 
περιβάλλον. Τα προϊόντα εξαγωγής των λιγότερο αναπτυγμένων κρατών 
παράγονται, τις περισσότερες φορές, με μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον, 
χρησιμοποιώντας π.χ. οργανικά παρά συνθετικά συστατικά. Πρέπει να καταβληθούν 
προσπάθειες για να εξασφαλιστεί ότι όταν τα προϊόντα που προέρχονται από τις 
λιγότερο αναπτυγμένες χώρες διαθέτουν ένα περιβαλλοντικό πλεονέκτημα έναντι 
άλλων προϊόντων, οι αναπτυσσόμενες χώρες θα είναι σε θέση να επωφεληθούν από 
τα "πριμ της αγοράς" που προκύπτουν από τα ολοένα και πιο φιλικά προς το 
περιβάλλον πρότυπα κατανάλωσης στις αναπτυγμένες χώρες. Μία σειρά συμφωνιών 
στο πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης παρέχει τη βάση για ειδική μεταχείριση 
των αναπτυσσόμενων χωρών, ιδιαίτερα των λιγότερο αναπτυγμένων, τόσο όσον 
αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης στην αγορά, όσο και τη συνεχή προτιμησιακή 
πρόσβαση. 
Για το θέμα της ειδικής και διαφοροποιημένης μεταχείρισης, πρβλ. το άρθρο 
12 της Συμφωνίας για τα Τεχνικά Εμπόδια στο Εμπόριο και το άρθρο 10 της 
Συμφωνίας για την Εφαρμογή Μέτρων Υγειονομικής και Φυτοϋγειονομικής 
Προστασίας· για το θέμα της ρήτρας περί του νομικώς αδιάφορου μιας 
συμπεριφοράς, πρβλ. το άρθρο 9 της Συμφωνίας για τα Μέτρα Διασφάλισης. 
17 
Πρέπει ακόμη να επισημανθεί ότι η στρατηγική που αποφασίστηκε στο Ρίο, και 
ειδικότερα η Ατζέντα 21, υπογραμμίζουν ότι η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών 
απαιτήσεων σε όλους τους συναφείς τομείς πολιτικής είναι καθοριστικής σημασίας 
για την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης και απαιτείται για την αναβάθμιση των 
μακροπρόθεσμων προοπτικών ανάπτυξης το)ν αναπτυσσόμενων χωρών και των 
χωρών με οικονομία υπό μετάβαση. 
Ως αποτέλεσμα του Γύρου της Ουρουγουάης αλλά και στο πλαίσιο των Πολυμερών 
Περιβαλλοντικών Συμφωνιών, όπως π.χ. του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ,7 
αναπτύχθηκαν νέες προσεγγίσεις για την ενθάρρυνση των αναπτυσσόμενων χωρών 
να υιοθετήσουν εναλλακτικές τεχνολογίες. Τα κίνητρα αυτά, τα οποία 
ανταποκρίνονται στη αρχή της διαφοροποιημένης ευθύνης των αναπτυσσόμενων 
χωρών, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διευκόλυνση της 
προσαρμογής αυτών των χωρών. Η τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια πρέπει, 
τηρουμένων των δεσμεύσεων που αναλήφθηκαν στο Ρίο, να παίξει τον κυριότερο 
ρόλο σ' αυτή την προσπάθεια διευκόλυνσης, που μπορεί να περιλαμβάνει: 
την εξασφάλιση της τακτικής ροής της πληροφόρησης σχετικά με τη 
νομοθεσία περιβάλλοντος· 
σχέδια κατάρτισης που θα βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις 
οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο να ερμηνεύσουν τις πληροφορίες σχετικά 
με το εμπόριο και το περιβάλλον, προκειμένου να αναπτύξουν κατάλληλες 
πολιτικές· 
τη βελτίωση της ικανότητας των αναπτυσσόμενων χωρών και οικονομιών σε 
μεταβατικό στάδιο στον τομέα της επαλήθευσης, πιστοποίησης και άλλων 
ελέγχων ποιότητας των προϊόντων για περιβαλλοντικούς σκοπούς· 
τη βελτίωση της θεσμικής και τεχνικής ικανότητας ελέγχου της κίνησης 
επικίνδυνων ουσιών, όπως τα επικίνδυνα απόβλητα και χημικά προϊόντα· 
Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ σχετικά με τις ουσίες που εξαντλούν τη 
στοιβάδα του όζοντος περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις εφαρμογής για τις 
αναπτυσσόμενες χώρες στις οποίες είναι κάτω από ένα ορισμένο επίπεδο η 
κατανάλωση ουσιών που ελέγχονται από το πρωτόκολλο. Επιπλέον, το 
πρωτόκολλο δεσμεύει τα συμβαλλόμενα μέρη να διευκολύνουν την πρόσβαση 
των αναπτυσσόμενων χίορών σε περιβαλλοντικά ασφαλείς εναλλακτικές 
ουσίες και τεχνολογίες, ενώ τα συμβαλλόμενα μέρη του πρωτοκόλλου 
αναλαμβάνουν επίσης την υποχρέωση να διευκολύνουν, διμερώς ή 
πολυμερώς, την παροχή επιχορηγήσεων, πιστώσεων ενίσχυσης κλπ για τη 
χρήση εναλλακτικής τεχνολογίας και υποκατάστατων προϊόντων. 
Προβλέπονται κυρώσεις για τα μέρη που δεν συμμορφίόνονται προς τις 
διατάξεις του πρωτοκόλλου. 
18 
την εκμετάλλευση των ευκαιριών αγοράς και την προώθηση των φιλικών 
προς το περιβάλλον προϊόντων 
τη συνεργασία στον τομέα της τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης· 
τεχνική βοήθεια με σκοπό τη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων 
βασικών ρυπογόνων κλάδων (π.χ. των κλάδων εξόρυξης). 
Σε όλους αυτούς τους τομείς, υπάρχουν σημαντικές ευκαιρίες για περιφερειακή 
συνεργασία τόσο εντός του πλαισίου όσο και μεταξύ των διαφόρων περιφερειακών 
εμπορικών συμφωνιών στις αναπτυσσόμενες χώρες (π.χ. MERCOSUR και ASEAN). 
Συμφωνίες περιφερειακού χαρακτήρα, οι οποίες συνάπτονται σε συμφωνία με τους 
κανόνες του ΠΟΕ και αποβλέπουν στην απελευθέρωση των συναλλαγών μεταξύ των 
συμβαλλόμενων μερών, είναι δυνατό να δημιουργήσουν πρόσθετους πόρους που 
χρειάζονται για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες, ακόμη 
και στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης. 
Ομοίως, οι Συμφωνίες Σύνδεσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης παρέχουν τη βάση για περιβαλλοντική συνεργασία και θέτουν τα θεμέλια 
προετοιμασίας των συνδεδεμένων χωρών για ένταξη στην ΕΕ μέσω μίας 
προενταξιακής στρατηγικής, η οποία περιλαμβάνει προγράμματα κατάρτισης και 
έρευνας, ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με την περιβαλλοντική πολιτική και 
άλλες μορφές συνεργασίας. 
Η διαδικασία προσαρμογής στην αειφόρο ανάπτυξη επεκτείνεται επίσης πέραν της 
εντολής του ΠΟΕ και του διαλόγου για το εμπόριο και το περιβάλλον. Τα κοινοτικά 
προγράμματα ανάπτυξης και οικονομικής συνεργασίας, όπως επίσης εκείνα άλλων 
διμερών χορηγών βοήθειας παρέχουν τα μέσα για την υποστήριξη και ενθάρρυνση 
των αναπτυσσόμενων χωρών και των οικονομιών σε μεταβατικό στάδιο για να 
προσαρμοστούν σε βιώσιμους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης. Το ίδιο ισχύει 
για τους πολυμερείς χορηγούς βοήθειας (π.χ. τη Διεθνή Τράπεζα), οι οποίοι θα 
πρέπει να μεριμνούν ώστε "η αειφόρος ανάπτυξη να αναγορεύεται σε κεντρικό 
στόχο των πολιτικών και των προγραμμάτων τους, συμπεριλαμβανομένης της 
εντατικότερης και ουσιαστικότερης ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικώνπαραμέτρων 
σε όλες τις πτυχές των προγραμμάτων τους" (ανακοίνωση της συνόδου κορυφής της 
ομάδας χωρών G7 τον Ιούνιο του 1995 στο Χάλιφαξ, σημείο 26). Επίσης, 
οργανισμοί θέσπισης προτύπων όπως ο ISO (Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης), ο 
οποίος αναπτύσσει σήμερα νέα περιβαλλοντικά πρότυπα, θα πρέπει να 
παροτρύνονται να επεκτείνουν τη στήριξη προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και 
οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο για την εφαρμογή αυτών των νέων προτύπων. 
Επιπλέον, θετικά κίνητρα όπως ο νέος κοινοτικός κανονισμός ΣΓΠ για τα 
βιομηχανικά προϊόντα θα βοηθήσει να ενθαρρυνθεί, από το 1998 και εξής, η βιώσιμη 
περιβαλλοντική παραγωγή- ενδέχεται να υπάρξει πεδίο για διεύρυνση της εφαρμογής 
της προσέγγισης αυτής. Το καθεστώς κινήτρων που έχει θεσπισθεί δυνάμει του νέου 
19 
κανονισμού θα εφαρμοσθεί αρχικά στα προϊόντα ξυλείας που πληρούν τα πρότυπα 
που θέτει ο ΙΤΤΟ8 (Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου Ξυλείας) και μπορεί να επεκταθεί 
σε άλλα προϊόντα που έχουν κατασκευασθεί σύμφωνα με τα σχετικά διεθνή 
περιβαλλοντικά πρότυπα. 
Τέλος, η άρση των εμπορικών περιορισμών και στρεβλώσεων είναι ιδιαίτερα 
σημαντική για τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες με οικονομίες σε μεταβατικό 
στάδιο, ως μέσο προώθησης της αποτελεσματικής ενσωμάτωσης τους στην 
παγκόσμια οικονομία, η οποία αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την επίτευξη 
της αειφόρου ανάπτυξης. Από την άποψη αυτή, η επιτυχής ολοκλήρωση των 
διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης συνιστά το σημαντικότερο 
επίτευγμα. 
4. Το πολυμερές εμπορικό σύστημα και η προστασία του περιβάλλοντος 
Οι εντάσεις που εμφανίζονται μεταξύ των πολιτικών εμπορίου και περιβάλλοντος 
οφείλονται κυρίως στο γεγονός ότι, ενώ το καθεστώς του διεθνούς εμπορίου 
αποβλέπει στη σημαντική μείωση των δασμών και των εμποδίων του εμπορίου, η 
επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής προστασίας απαιτεί τον έλεγχο του 
εμπορίου σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων. Θα ήταν εξάλλου άτοπο να συναχθεί 
το συμπέρασμα ότι οι κανόνες του εμπορίου συνιστούν εμπόδιο στην εφαρμογή των 
αποτελεσματικών περιβαλλοντικών πολιτικών σε εθνικό επίπεδο. 
Τα μέτρα που σχετίζονται με το εμπόριο δεν αντιβαίνουν προς τις διατάξεις του 
πολυμερούς εμπορικού συστήματος, όταν είναι σύμφωνα με ορισμένες βασικές 
εμπορικές απαιτήσεις, ιδιαίτερα με την αρχή της μη διάκρισης μεταξύ των χωρών 
εξαγωγής (GATT άρθρο Ι) και μεταξύ των εγχώριων και εισαγόμενων προϊόντων 
(GATT άρθρο III). Επιπλέον, αν και η προστασία του περιβάλλοντος δεν 
αποτελούσε σημαντικό πρόβλημα όταν σχεδιάστηκε η συμφωνία το 1947, το άρθρο 
XX της GATT επιτρέπει τους εμπορικούς περιορισμούς που είναι "απαραίτητοι για 
προστασία της ζωής των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών" ή που είναι "σχετικοί 
με τη διατήρηση των εξαντλήσιμων φυσικών πόρων". Οι εξαιρέσεις αυτές 
περικλείουν σχεδόν όλους τους στόχους της περιβαλλοντικής πολιτικής. Εντούτοις, 
ίσως είναι σκόπιμο να αποσαφηνισθεί περαιτέρω το καθεστώς των μέτρων που 
απαιτούνται για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος δυνάμει του άρθρου XX της 
GATT. 
Στην έκθεση της γραμματείας της GATT για το εμπόριο και το περιβάλλον που 
δημοσιεύτηκετο 1992, αναφερόταν ότι "οικανόνες της GATT δεν θέτουν ουσιαστικά 
κανένα περιορισμό στην ικανότητα των χωρών να χρησιμοποιούν τις κατάλληλες 
πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος τους από βλάβες που προκαλούνται 
Πρωταρχικός σκοπός του ΙΤΤΟ είναι η εξάλειψη, μέχρι το έτος 2000, του 
εμπορίου προϊόντων που δεν είναι αποτέλεσμα αειφόρου δασικής 
διαχείρισης. Πρόκειται για τον αποκαλούμενο "Στόχο 2000". 
20 
από τις δραστηριότητες της εγχώριας παραγωγής ή από την κατανάλωση εγχώριων 
ή εισαγόμενων προϊόντων". Ομοίως, από το αναλυτικό έργο που έχει 
πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, (κυρίως από την ομάδα της GATT για τα 
περιβαλλοντικά μέτρα και το διεθνές εμπόριο, γνωστή ως Ομάδα EMIT, και από 
Κοινή Σύνοδο των εμπειρογνωμόνων του ΟΟΣΑ για το Εμπόριο και το 
Περιβάλλον) εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι εμπορικοί κανόνες επιτρέπουν στις 
χώρες να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος στην 
επικράτεια τους, υπό τον όρο ότι αυτά δεν εισάγουν διακρίσεις, δεν έχουν θεσπιστεί 
αυθαίρετα και δεν καταλήγουν σε συγκαλυμμένο περιορισμό του διεθνούς εμπορίου. 
Επιπλέον, το πολυμερές εμπορικό σύστημα ήδη περιλαμβάνει εκτενείς διατάξεις για 
περιβαλλοντικά θέματα. Κατά τις διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης, 
συμφωνήθηκαν ορισμένα θετικά μέτρα με σκοπό τη διευθέτηση του περιβαλλοντικού 
προβληματισμού στο πλαίσιο του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Σε πρώτο 
στάδιο, η συμφωνία για την ίδρυση του ΠΟΕ προβλέπει στην εισαγωγή της ότι οι 
σχέσεις μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών του ΠΟΕ, στο πλαίσιο του εμπορίου και 
της οικονομικής επιδίωξης "πρέπει να διεξάγονται με σκοπό την εξύψωση του 
βιοτικού επιπέδου, και την επέκταση της παραγωγής και του εμπορίου προϊόντων 
και υπηρεσιών, επιτρέποντας τη βέλτιστη χρήση των πόρων σύμφωνα με το στόχο 
της αειφόρου ανάπτυξης, και αποβλέποντας στην προστασία και τη διατήρηση του 
περιβάλλοντος και με σκοπό να εντείνουν τα μέσα προς αυτή την επίτευξη". Κατά 
δεύτερο λόγο, ορισμένες συμφωνίες του Γύρου της Ουρουγουάης λαμβάνουν ρητώς 
υπόψη τον περιβαλλοντικό προβληματισμό . Τέλος - και το πλέον σημαντικό - στην 
Υπουργική Διάσκεψη του Μαρακές, με την οποία ολοκληρώθηκε ο Γύρος της 
Ουρουγουάης, αποφασίστηκε η ίδρυση μίας Επιτροπής για το Εμπόριο και το 
Περιβάλλον (ΕΕΠ) με μια εκτενή εντολή στο πλαίσιο του ΠΟΕ. 
Η CTE πρέπει να αντιμετωπίσει αριθμό συγκεκριμένων θεμάτων στη συζήτηση για 
το εμπόριο και το περιβάλλον. Στο κεφάλαιο αυτό θα εξεταστούν συνοπτικά τα 
σημαντικότερα. Το χρονοδιάγραμμα εξέτασης των θεμάτων αυτών θα ποικίλλει. 
Ορισμένα από αυτά (οι κανόνες GATT/IlΟΕ και οι πολυμερείς περιβαλλοντικές 
συμφωνίες, τα νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, το εμπόριο επικινδύνων 
ουσιών, η επίλυση διαφορών για τα εμπορικά μέτρα σχετικά με το περιβάλλον) 
μπορεί να είναι έτοιμα για λεπτομερέστερη εξέταση κατά την υπουργική διάσκεψη 
Το περιβάλλον αναφέρεται στις συμφωνίες για τους τεχνικούς φραγμούς του 
εμπορίου, για τα μέτρα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας, για 
τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε σχέση με το εμπόριο και για τις 
επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα. Για παράδειγμα, δυνάμει της 
τελευταίας, η "συνδρομή στην προώθηση της προσαρμογής των υφιστάμενων 
διευκολύνσεων σε νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις που επιβάλλονται από 
την νομοθεσία", εάν παρέχεται υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μπορεί να 
θεωρηθεί ως μη ενεργοποιήσιμη επιδότηση (ο καλούμενος "πράσινος 
κατάλογος"). Αυτό δεικνύει ότι ο ΠΟΕ έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή στα 
μέτρα που προορίζονται για τη βελτίίυση της περιβαλλοντικής προστασίας. 
21 
της Σιγκαπούρης τον Δεκέμβριο του 1996. Αλλα (για παράδειγμα, μέτρα σχετικά με 
τα προϊόντα, οικονομικά μέσα, εμπόριο υπηρεσιών και περιβάλλον και δικαιώματα 
πνευματικής ιδιοκτησίας και περιβάλλον) θα απαιτήσουν μεγαλύτερο χρονικό 
διάστημα. 
4.1. Οι κανονισμοί GATT/ΠΟΕ και οι πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες 
Η διεθνής συνεργασία στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος έχει μέχρι 
σήμερα τεκμηριωθεί σε 180 συνθήκες ή συμφωνίες για την προστασία του 
περιβάλλοντος παγκοσμίως και τη διατήρηση των φυσικών πόρων. Οι συμφωνίες 
αυτές δεν έχουν όλες επιπτώσεις στο εμπόριο και ως εκ τούτου δεν υπόκεινται στο 
πλαίσιο του διαλόγου για το εμπόριο και το περιβάλλον. Ειδικότερα, μόνο 18 από 
αυτές τις Πολυμερείς Περιβαλλοντικές Συμφωνίες (ΠΠΣ) περιλαμβάνουν διατάξεις 
σχετικά με το εμπόριο, δηλαδή προβλέπουν την πιθανότητα περιορισμού του 
εμπορίου με οποιοδήποτε τρόπο για την αποτελεσματική επίτευξη των 
περιβαλλοντικών στόχων τους. 
Τα τρία κύρια παραδείγματα ΠΠΣ που περιλαμβάνουν εμπορικούς περιορισμούς 
είναι η Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο των Απειλουμένων Ειδών Αγριας Πανίδας 
και Χλωρίδας (CITES) (1973), το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που 
εξαντλούν τη στοιβάδα του όζοντος (1987), και η Σύμβαση της Βασιλείας για τον 
Έλεγχο της Διασυνοριακής Κίνησης Επικίνδυνων Αποβλήτων και της Διάθεσης τους 
(1989). 
Η CITES τέθηκε σε ισχύ το 1975 και έχει επικυρωθεί μέχρι σήμερα από 130 χώρες. 
Η CITES ρυθμίζει το εμπόριο απειλούμενων ειδών με τον καθορισμό των όρων 
βάσει των οποίων μπορούν να εκδοθούν άδειες εισαγωγής και εξαγωγής. 
Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ τέθηκε σε ισχύ το 1989 και έχει επικυρωθεί από. 149 
μέλη. Περιλαμβάνει λεπτομερείς διατάξεις που διέπουν την παραγωγή και την 
κατανάλωση των χημικών ουσιών που εξαντλούν τη στοιβάδα του όζοντος. Το 
ελεύθερο εμπόριο ουσιών που εξαντλούν τη στοιβάδα του όζοντος θα είχε 
πιθανότατα ως αποτέλεσμα τη μετατόπιση των εγκαταστάσεων παραγωγής προς 
χώρες που δεν είναι μέλη του Πρωτοκόλλου και την επανεξαγωγή των χημικών 
ουσιών ή των προϊόντων που παράγονται από αυτές τις χώρες σε χώρες που είναι 
μέλη του Πρωτοκόλλου. Εξαιτίας αυτού του προβληματισμού, το Πρωτόκολλο του 
Μόντρεαλ περιέχει διάφορες διατάξεις που αφορούν το διεθνές εμπόριο. 
Η Σύμβαση της Βασιλείας τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 1992 και έχει επικυρωθεί 
από 92 χώρες. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος έχει το δικαίωμα να απαγορεύσει την 
εισαγωγή επικίνδυνων αποβλήτων. Οι εισαγωγές επιτρέπονται στην περίπτωση που 
η χώρα εισαγωγής έχει δώσει γραπτή άδεια. Δεν επιτρέπεται κατά κανόνα το 
εμπόριο με χώρες που δεν είναι μέλη της σύμβασης. 
Η σχέση μεταξύ των διατάξεων του πολυμερούς εμπορικού συστήματος και των 
εμπορικών μέτρων που λαμβάνονται βάσει πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών 
22 
(ΠΠΣ) βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για το εμπόριο και το περιβάλλον και 
αποτελεί το κύριο θέμα της διεθνούς ημερήσιας διάταξης. Οποιαδήποτε απόφαση ή 
εισήγηση γι' αυτό το θέμα πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη ενόψει της πιθανής 
σύναψης ΠΠΣ στο μέλλον. 
Αναγνωρίζεται γενικά ότι το πολυμερές εμπορικό σύστημα θα πρέπει να μελετά 
ευνοϊκά τα περιοριστικά εμπορικά μέτρα που λαμβάνονται βάσει ΠΠΣ. Όπως 
αναφέρεται στις αρχές 7 και 12 της Διακήρυξης του Ρίο, θα πρέπει να στηριχτεί η 
διεθνής συνεργασία (και όχι μονομερή μέτρα), με σκοπό την προστασία των 
παγκόσμιων κοινών αγαθών και την επίλυση των διασυνοριακών περιβαλλοντικών 
προβλημάτων. 
Η διεθνής συνεργασία είναι πιο αποτελεσματική από περιβαλλοντικής απόψεως 
διότι απαιτείται κοινή προσπάθεια εκ μέρους όλων των ενδιαφερόμενων χωρών για 
την αποτελεσματική επίλυση των διασυνοριακών και παγκόσμιων περιβαλλοντικών 
προβλημάτων, και διότι προλαμβάνει τη χρήση μονομερών εμπορικών περιορισμών, 
οι οποίοι μπορεί να επιβληθούν ελλείψει πολυμερούς δράσης. 
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το πολυμερές εμπορικό σύστημα 
πρέπει να διευκολύνει, υπό σαφείς και προβλέψιμους όρους, τη χρήση εμπορικών 
μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο Πολυμερών Περιβαλλοντικών Συμφωνιών. 
Τέτοιου είδους μέτρα μπορεί να είναι απαραίτητα για την επίτευξη των στόχων 
μιας ΠΠΣ, και το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά έχουν αποτελέσει αντικείμενο 
διαπραγμάτευσης και συμφωνίας σε πολυμερές επίπεδο αποτελεί την καλύτερη 
εγγύηση κατά του κινδύνου προστατευτικών καταχρήσεων. 
Με το στόχο αυτό υπόψη, η Επιτροπή θα συνεχίσει να διαδραματίζει 
πρωταγωνιστικό ρόλο στις συζητήσεις στο πλαίσιο του ΠΟΕ σε μια προσπάθεια να 
επιτευχθεί συμφωνία επί ενός συστήματος που έχει σκοπό να ενσωματώνει στο 
πλαίσιο των κανόνων του ΠΟΕ εμπορικά μέτρα που έχουν ληφθεί δυνάμει κάποιας 
πολυμερούς περιβαλλοντικής συμφωνίας. Οιαδήποτε λύση δοθεί μετά από 
συμφωνία θα πρέπει να παρέχει ευελιξία για περιβαλλοντικές διαπραγματεύσεις σε 
σχέση με την κρίση επί της νομιμότητας των περιβαλλοντικών στόχων και επί των 
εμπορικών μέτρων που απαιτούνται για την επίτευξη τους. Παρομοίως, η σχέση 
μεταξύ των διατάξεων για το εμπόριο στις πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες 
και τις συμφωνίες του ΠΟΕ θα πρέπει να διαρθρωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να 
αποφευχθεί η αντίφαση ότι οι τελευταίες μπορούν να δημιουργούν προηγούμενο 
έναντι των πρώτων. Στόχος είναι, συνεπώς, να σχεδιασθεί σύστημα που να επιτρέπει 
ουσιωδώς στο σύστημα του ΠΟΕ να περιλαμβάνει εμπορικά μέτρα που λαμβάνονται 
δυνάμει των διατάξεων μιας ΠΠΣ και ταυτόχρονα να θεσπίζει διασφαλίσεις έναντι 
της εφαρμογής περιττών περιορισμών για τα μέλη του ΠΟΕ, ιδίως αυτά που δεν 
αποτελούν μέρη της ΠΠΕ, διατηρώντας το δικαίωμα τους να αποθαρρύνουν 
οιανδήποτε κατάχρηση προστατευτισμού μέσω του μηχανισμού επίλυσης διαφορών 
του ΠΟΕ. Αφετέρου, τα μέλη του ΠΟΕ που αποτελούν μέρη της ΠΠΣ δεν θα πρέπει 
να προσφεύγουν στον μηχανισμό επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ για να παραβούν ή 
να μειώσουν τις υποχρεώσεις που έχουν αποδεχθεί ως μέρη της ΠΠΣ. 
23 
4.2 Μέτρα σχετικά με τα προϊόντα και με τις διεργασίες και μεθόδους παραγωγής 
Οι κανόνες του πολυμερούς εμπορικού συστήματος κάνουν βασική διάκριση μεταξύ 
των μέτρων που έχουν σχέση με τα προϊόντα και αυτών που δεν έχουν σχέση. Τα 
μέτρα που έχουν σχέση με τα προϊόντα είναι εμπορικά μέτρα σχετικά με την φύση 
ή την ποιότητα των ίδιων των προϊόντων, για παράδειγμα κάποια απαγόρευση στην 
εισαγωγή φρένων που περιέχουν αμίαντο. Τα μέτρα που δεν έχουν σχέση με τα 
προϊόντα είναι εμπορικά μέτρα τα οποία είναι σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο 
κάποιο προϊόν έχει υποστεί επεξεργασία, δηλαδή με τις διεργασίες και τις μεθόδους 
παραγωγής του. Ένα παράδειγμα τέτοιου μέτρου θα ήταν η απαγόρευση εισαγωγής 
χάρτου λευκασμένου με χλώριο. 
Θα πρέπει, εν τούτοις, να σημειωθεί ότι η διάκριση μεταξύ των μέτρων που έχουν 
σχέση με τα προϊόντα και των μέτρων που έχουν σχέση με τις διεργασίες και τις 
μεθόδους παραγωγής γίνεται και ολοένα περισσότερο ασαφής. Κατ'αρχάς, οι 
διεργασίες και οι μέθοδοι παραγωγής είναι δυνατόν να επηρεάσουν μερικές φορές 
τα χαρακτηριστικά του προϊόντος (παραδείγματος χάριν στα γεωργικά προϊόντα 
μπορεί να υπάρχουν φυτοφάρμακα τα οποία είναι επικίνδυνα για την υγεία των 
ανθρώπων). Αντιστοίχως, η έννοια των απαιτήσεων σχετικά με το προϊόν 
περιλαμβάνει επίσης μέτρα σε σχέση με τις διεργασίες και τις μεθόδους παραγωγής 
οι οποίες επηρεάζουν τα τελικά χαρακτηριστικά των προϊόντων. Κατά δεύτερο 
λόγο, μερικά από τα νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής (παραδείγματος χάριν η 
επίθεση οικολογικού σήματος) βασίζονται στην λεγόμενη προσέγγιση κύκλου ζωής, 
που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του 
προϊόντος από την αρχή μέχρι το τέλος της ζωής του. Κατά συνέπεια λαμβάνουν 
κριτήρια σχετικά τόσο με τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά ενός προϊόντος όσο 
και με τις διεργασίες και τις μεθόδους παραγωγής που χρησιμοποιήθηκαν. 
Όσον αφορά τα μέτρα που έχουν σχέση με τα προϊόντα, οι κανόνες της GATT/ΠΟΕ 
θέτουν πολύ λίγα εμπόδια στα δικαιώματα των μελών να προστατεύουν το 
περιβάλλον τους από ζημίες που προέρχονται από την εγχώρια παραγωγή και την 
κατανάλωση εγχωρίων και εισαγόμενων προϊόντων. Οι περιβαλλοντικές απαιτήσεις 
σε σχέση με τα προϊόντα, υπό τη μορφή τεχνικών κανονισμών και προτύπων, 
αποτελούν μερικά από τα συνήθη μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής. Το άρθρο III 
της GATT επιτρέπει σε κάθε χώρα να εφαρμόσει στα εισαγόμενα προϊόντα τις ίδιες 
απαιτήσεις που ισχύουν για τα παρόμοια εγχώρια προϊόντα εφόσον αυτό δεν 
καταλήγει σε λιγότερο ευνοϊκή μεταχείριση των εισαγωγών. Καταρτίσθηκε επίσης 
ένα συνεκτικό καθεστώς, που κατά βάση περιλαμβάνεται στη συμφωνία για τους 
τεχνικούς φραγμούς στο εμπόριο (ΤΒΤ) και τη συμφωνία για τα μέτρα υγιειονομικής 
και φυτούγειονομικής προστασίας (SPS). Το καθεστώς αυτό έχει βασικά στόχο την 
εξασφάλιση διαφάνειας κατά την προετοιμασία, την έγκριση και την εφαρμογή 
τεχνικών κανονισμών και προτύπων και διαδικασιών εκτίμησης της συμμόρφωσης, 
αλλά περιλαμβάνονται επίσης και μερικές ουσιαστικές διατάξεις σχετικά με την 
μη διακριτική μεταχείριση και η έννοια των ελάχιστων εμπορικών περιορισμών. 
Η προώθηση της διεθνούς εναρμόνισης προτύπων και των τεχνικών κανονισμών 
αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους των καθεστώτων της ΤΒΤ και SPS. Εν 
24 
τούτοις, η εναρμόνιση με σκοπό το υψηλότερο επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας 
είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί λόγω των διαφορετικών συνθηκοόν, 
προτεραιοτήτων και επιπέδων οικονομικής ανάπτυξης που επικρατούν σε κάθε 
χώρα. Είναι απαραίτητη συνεπούς κάποια ευελιξία προκειμένου να διευκολυνθούν 
οι χώρες να υιοθετήσουν περιβαλλοντικές απαιτήσεις σε σχέση με τα προϊόντα που 
να είναι αυστηρότερες απ'αυτές που έχουν συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο, 
εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι η δυνατότητα αυτή δεν χρησιμοποιείται για 
σκοπούς προστατευτισμού. Αντιστοίχως, οι συμφωνίες ΤΒΤ και SPS περιλαμβάνουν 
διατάξεις που επιτρέπουν στις χώρες να μην εφαρμόζουν τα διεθνή πρότυπα εάν 
αυτά είναι αναποτελεσματικά ή ακατάλληλα για την επίτευξη περιβαλλοντικού 
στόχου. 
Οι διεργασίες και οι μέθοδοι παραγωγής (ΔΜΠ) εμπεριέχουν πολυπλοκότερα 
θέματα. Ορισμένες ΔΜΠ μπορούν να οδηγήσουν σε περιβαλλοντική υποβάθμιση της 
ατμόσφαιρας, των υδάτων, ή του εδάφους γειτνιάζουσας χώρας ή σε κοινή περιοχή. 
Η βιομηχανική παραγωγή μπορεί να αποτελεί την πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης 
κοντά σε μεθόριο ενός κοινού ποταμού ή λίμνης. Κάποια ΔΜΠ μπορεί να οδηγήσει 
στην εξαφάνιση μεταναστευτικών ειδών και την απώλεια κοινών πόρων πανίδας 
λόγω των ακαταλλήλων μέτρων διατήρησης (παραδείγματος χάριν εξάντληση των 
αλιευμάτων των ανοιχτής θάλασσας ή απειλή των μεταναστευτικών θαλασσίων 
θηλαστικών. Οι ΔΜΠ μπορεί να οδηγήσουν σε περιβαλλοντική υποβάθμιση των 
"παγκόσμιων κοινών αγαθών", δηλαδή των περιουσιακών στοιχείων ή των πόρων 
που μοιράζονται από κοινού όλες τις χώρες (όπως η καταστροφή της στοιβάδας του 
όζοντος, η αλλαγή του κλίματος, η απώλεια της βιοποικιλότητας). 
Αν και είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι οι χώρες έχουν το κυρίαρχο δικαίωμα 
χάραξης των περιβαλλοντικών πολιτικών τους, το ερώτημα έγκειται σε ποιο βαθμό, 
δυνάμει των κανόνων του ΠΟΕ, μία χώρα μπορεί να επιβάλλει τις περιβαλλοντικές 
της πολιτικές για την αντιμετώπιση των διασυνοριακών και παγκόσμιων 
προβλημάτων, όταν αυτές οι πολιτικές επιβάλλονται κατά τρόπο που να έχει 
επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο. 
Οι ποσοτικές απαγορεύσεις στις εισαγωγές και εξαγωγές ή οι περιορισμοί που έχουν 
σχέση με τις διαδικασίες και τις μεθόδους παραγωγής (ΔΜΠ), και που κατά 
συνέπεια επιβάλλονται σε προϊόντα τα χαρακτηριστικά των οποίων δεν προκαλούν 
καθαυτά περιβαλλοντική βλάβη, δεν συμβιβάζονται με τους κανόνες GATT/ΠΟΕ, 
όπως ερμηνεύτηκε από την πρόσφατη νομολογία (η οποία δεν έχει εκδοθεί ακόμη). 
Η σημαντικότερη συνέπεια αυτή της ερμηνείας είναι ότι ένα μέλος του ΠΟΕ δεν 
δύναται μονομερώς να απαγορεύσει ή να περιορίσει την εισαγωγή προϊόντων λόγω 
των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των διαδικασιών και μεθόδων παραγωγής (ΔΜΠ) 
που χρησιμοποιούνται στη χώρα εξαγωγής (παραγωγής) 
Το κυριότερο επιχείρημα κατά της λήψης μονομερών εμπορικών μέτρων είναι ότι 
αντιτίθενται στην κυριαρχία των εγχώριων μεθόδων παραγωγής. Ωστόσο, στην 
περίπτωση περιβαλλοντικής βλάβης, αυτό μπορεί να αντικρουστεί από το επιχείρημα 
ότι τα κράτη έχουν επίσης την υποχρέωση, βάσει της αρχής 2 της Διακήρυξης του 
Ρίο "να εξασφαλίζουν ότι οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας τους, δεν 
25 
προκαλούν βλάβη στο περιβάλλον άλλων κρατών ή σε περιοχές πέραν των ορίων 
της εθνικής δικαιοδοσίας". 
Η ανάγκη εξασφάλισης της περιβαλλοντικής προστασίας μπορεί να επιβληθεί όταν 
υπάρχει κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης, ενώ η αποφυγή του κινδύνου των πιθανών 
προστατευτικών καταχρήσεων είναι το πλέον προκλητικό καθήκον της διεθνούς 
κοινότητας στο διάλογο για το εμπόριο και το περιβάλλον. Η Επιτροπή θεωρεί ότι 
υπάρχουν ορισμένες εξαιρετικές περιστάσεις όπου οι κανόνες του πολυμερούς 
εμπορικού συστήματος δεν πρέπει να αποκλείουν την υιοθέτηση εμπορικών μέτρων 
κατά μίας χώρας η οποία παραβιάζει ορισμένες θεμελιώδεις υποχρεώσεις που 
απορρέουν από το διεθνές δίκαιο περιβάλλοντος, όπως την υποχρέωση να 
εξασφαλίζει ότι οι δραστηριότητες που διεξάγονται εντός των ορίων της 
δικαιοδοσίας της δεν προκαλούν βλάβη στο περιβάλλον άλλων κρατών και την 
υποχρέωση συνεργασίας για τη διατήρηση, προστασία και αποκατάσταση της 
υγείας και της ακεραιότητας του παγκόσμιου οικοσυστήματος (Αρχές 2 και 7 της 
Διακήρυξης του Ρίο). Ωστόσο, τα εμπορικά μέτρα πρέπει να βασίζονται σε 
επιστημονικά δεδομένα, να είναι αναλογικά με τους στόχους και να εφαρμόζονται 
με διαφάνεια: Πρέπει να θεωρούνται ως μέτρα εσχάτης ανάγκης, άπαξ και έχει 
εξαντληθεί οποιαδήποτε άλλη διμερής ή πολυμερής λύση . 
4.3. Νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων και των 
προγραμμάτων οικολογικού σήματος 
Αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο, το γεγονός ότι, για να είναι 
αποτελεσματικές οι περιβαλλοντικές πολιτικές πρέπει να βασίζονται σε ένα πλήθος 
καινοτόμων μέτρων, μέσων και προσεγγίσεων και να μην εξαρτώνται αποκλειστικά 
από τα συνήθη κανονιστικά μέτρα. Μεταξύ των νέων μέσων περιβαλλοντικής 
πολιτικής, μεγάλη προσοχή δόθηκε στα εθελοντικά σχέδια οικολογικού σήματος, τα 
οποία βασίζονται σε μία προσέγγιση που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής του 
προϊόντος. Υπάρχει επίσης μία ποικιλία από άλλα νέα μέσα και μέτρα, που 
αφορούν ιδιαίτερα τη συσκευασία και την ανακύκλωση (π.χ. αυτοδεσμευτικές 
συμφωνίες, υποχρεωτικά σχέδια ανάκτησης και συστήματα κατάθεσης-εξόφλησης), 
τα οποία θεωρητικά δεν μπορούν να εξομοιωθούν με καμία από τις συνήθεις 
κατηγορίες μέτρων σχετικών με τα προϊόντα ή τις ΔΜΠ. 
Από εμπορικής πλευράς, η εξέλιξη προς μεγαλύτερη διαφοροποίηση των 
περιβαλλοντικών μέσων είναι σε γενικές γραμμές θετική. Τα νέα μέσα 
περιβαλλοντικής πολιτικής είναι συχνά εθελοντικά και στηρίζονται κατά βάση στους 
μηχανισμούς της αγοράς. Ως εκ τούτου, δεν καταλήγουν στη θέσπιση άμεσων 
παραμεθόριοι εμπορικών περιορισμών. Ωστόσο, τέτοια μέσα μπορεί να έχουν 
έμμεσες επιπτώσεις στο εμπόριο. Η πιθανή επίπτωση στο εμπόριο των μέσων που 
βασίζονται στην προσέγγιση "κύκλου-ζωής" προκάλεσε ιδιαίτερες ανησυχίες, ιδίως 
σχετικά με την εφαρμογή των κριτηρίων ΔΜΠ στα εισαγόμενα προϊόντα. 
Έχουν ήδη γίνει μερικές εργασίες με σκοπό αφενός την ανάλυση της σχέσης μεταξύ 
των νέων μέσοον περιβαλλοντικής πολιτικής και των συμφωνιών ΠΟΕ και αφετέρου 
26 
τον εντοπισμό των πιθανών εμπορικών επιπτώσεων. Αν και απαιτείται περισσότερη 
αναλυτική εργασία, τα προκαταρκτικά αποτελέσματα απέδειξαν ότι, λόγω του 
καινοτομικού χαρακτήρα τους, ορισμένα μέσα δεν καλύπτονται επαρκώς από τις 
σημερινές διατάξεις του πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Ομοίως, η ανάγκη για 
επέκταση του πεδίου των υφιστάμενων κανόνων και μηχανισμών ή για ανάπτυξη 
νέων θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, ειδικά με σκοπό να εξασφαλιστεί η διαφάνεια και 
η μη διακριτική μεταχείριση, κατά τη λειτουργία αυτών των μέσων, ενώ παράλληλα 
θα απαγορεύεται η δημιουργία υπέρμετρων περιορισμών ή επιβαρυντικών 
μηχανισμών. 
Η ανάλυση της Επιτροπής επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στα εθελοντικά σχέδια 
οικολογικού σήματος που βασίζονται στην προσέγγιση κύκλου-ζωής. Η ανάλυση 
αυτή απέδειξε, ότι αν και είναι επιθυμητό ένα καθεστώς του ΠΟΕ με σκοπό την 
εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας κατά τη λειτουργία των σχεδίων οικολογικού 
σήματος, τα σχέδια αυτά δεν φαίνεται να καλύπτονται σήμερα πλήρως από 
συμφωνίες ΠΟΕ. 
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι ένα πιθανό καθεστώς διαφάνειας του ΠΟΕ πρέπει 
να περιλαμβάνει ορισμένες ουσιαστικές διατάξεις για την αποφυγή των διακρίσεων 
και των εμπορικών στρεβλώσεων καθ' όλη τη διαδικασία της λειτουργίας των 
συστημάτων οικολογικής σήμανσης. Ομοίως, θα είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί 
ότι θα ισχύουν οι ίδιες απαιτήσεις τόσο για τα κυβερνητικά όσο και για τα μη-
κυβερνητικά σχέδια και να διατηρηθεί η ακεραιότητα της προσέγγισης κύκλου-ζωής. 
Η διεθνής εναρμόνιση μπορεί να είναι μία αποτελεσματική λύση για την 
ελαχιστοποίηση των πιθανών εμπορικών επιπτώσεων των νέων μέσων 
περιβαλλοντικής πολιτικής, ιδιαίτερα των σχεδίων οικολογικής σήμανσης. Εξάλλου, 
ενόψει των υφιστάμενων δυσκολιών (π.χ. έλλειψη επαρκούς εμπειρίας σε εθνικό 
επίπεδο, διαφορετικά εθνικά χαρακτηριστικά και προτεραιότητες), θα ήταν 
προτιμότερο να ακολουθηθεί μία σταδιακή προσέγγιση, με επίκεντρο αρχικά το θέμα 
της διαφάνειας, και στη συνέχεια να εξεταστεί κατά πόσο απαιτείται η λήψη 
περαιτέρω μέτρων, ειδικά σε σχέση με την εναρμόνιση της ανάλυσης του κύκλου-
ζωής. 
4.4 Οικονομικά μέσα 
Η χρήση των οικονομικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων και των περιβαλλοντικών 
φόρων και επιβαρύνσεων υποστηρίζεται όλο και περισσότερο ως συμπλήρωμα των 
συνήθων μέτρων "διοίκησης και ελέγχου", καθώς αυτά τα μέσα, αν σχεδιαστούν και 
εφαρμοστούν κατάλληλα, είναι πιο αποτελεσματικά και διαφανή από τα κανονιστικά 
μέσα. Ωστόσο, οι εμπορικές επιπτώσεις των οικονομικών μέσων, όπως οι 
εμπορεύσιμες άδειες, τα σχέδια επιστροφής καταθέσεων και οι περιβαλλοντικοί 
φόροι δεν έχουν ακόμη γίνει πλήρως γνωστές δεδομένου του περιορισμένου ρόλου 
που έχουν διαδραματίσει μέχρι σήμερα τα μέσα αυτά στη συνολική εφαρμογή των 
περιβαλλοντικών πολιτικών. 
27 
Το θέμα που απέσπασε την μεγαλύτερη προσοχή μέχρι τώρα κατά τη συζήτηση του 
εμπορίου και του περιβάλλοντος, όσον αφορά την χρήση των οικονομικών μέσων, 
είναι οι εμπορικοί κανόνες για τις Συνοριακές Φορολογικές Προσαρμογές (ΣΦΠ). 
Οι διατάξεις αυτές προβλέπουν την επιβολή των εγχώριων φόρων στις εισαγωγές 
και την απαλλαγή των εξαγωγών από εγχώριους φόρους. Οι κανόνες για τις ΣΦΠ 
έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να εξομοιώνουν τη φορολογική επιβάρυνση των 
εγχώριων και των ξένων προϊόντων και ταυτοχρόνως να αποτρέπουν την παροχή 
προστασίας προς την εγχοορια παραγωγή μέσω της φορολογίας. Οι παραπάνω 
στόχοι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν συζητείται η περιβαλλοντική φορολογία. 
Ένας φόρος δεν θα πρέπει να είναι δυνατό να κάνει διακρίσεις ή να δρα κατά 
προστατευτικό τρόπο απλά και μόνο επειδή ονομάζεται "περιβαλλοντικός". 
Υπάρχουν δύο πτυχές των κανόνων για τις ΣΦΠ που πρέπει απαραιτήτως να 
αντιμετωπισθούν κατά τη συζήτηση για το εμπόριο και το περιβάλλον. Κατ'αρχάς, 
υποστηρίχθηκε ότι οι τρέχοντες κανόνες της GATT για τις ΣΦΠ μπορούν να 
καθορίσουν την επιλογή των περιβαλλοντικών φορολογικών μέσων δεδομένου ότι 
οι φόροι επί των προϊόντων είναι επιλέξιμοι για ΣΦΠ, ενώ οι φόροι επί των 
μεθόδων παραγωγής (π.χ. φόροι εκπομπών ρύπων) δεν είναι. Ως αποτέλεσμα, οι 
χώρες είναι δυνατόν να τείνουν στη θέσπιση φόρων προϊόντων για 
περιβαλλοντικούς σκοπούς παρά φόρων παραγωγής οι οποίοι, σε ορισμένες 
περιπτώσεις, είναι δυνατόν να αποτελούν αποτελεσματικότερο μέσο. 
Ένα άλλο πρόβλημα που πρέπει να εξετασθεί είναι η επιλεξιμότητα για ΣΦΠ των 
"συγκαλυμμένων φόρων" (π.χ. φόροι εξοπλισμού παραγωγής, βοηθητικού υλικού 
και υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή άλλων φορολογήσιμων 
εμπορευμάτων, περιλαμβανομένων των φόρων ενεργείας). Το πρόβλημα αυτό 
προκύπτει διότι οι κανόνες του ΠΟΕ για τις ΣΦΠ φαίνεται ότι έχουν σχεδιασθεί 
περισσότερο για τις εξαγωγές παρά για τις εισαγωγές και πρέπει να εκτιμηθεί εάν 
το σύστημα έχει συμμετρικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, η συμφωνία για τις 
επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα του Γύρου της Ουρουγουάης 
περιλαμβάνει ειδική αναφορά στη δυνατότητα έκπτωσης σε ορισμένους έμμεσους 
φόρους επί της ενέργειας, καυσίμων και λαδιών που έχουν χρησιμοποιηθεί και 
καταναλωθεί για την παραγωγή εξαγόμενων εμπορευμάτων, ενώ δεν υπάρχει 
ανάλογη διάταξη για τις εισαγωγές 
Η Επιτροπή πιστεύει ότι απαιτείται αποσαφήνιση των εν λόγω θεμάτων, ιδίως όσον 
αφορά το κατά πόσον οι υφιστάμενοι κανόνες για τις ΣΦΠ οδηγούν στην 
αποτελεσματική επιλογή των φορολογικών μέσων (π.χ. φόροι επί των προϊόντων 
και φόροι επί των μεθόδων παραγωγής) και κατά πόσον οι "κρυφοί φόροι", 
συμπεριλαμβανομένων των φόρων επί της ενεργείας, είναι επιλέξιμοι για ΣΦΠ. 
4.5. Επίλυση διαφορών για εμπορικά μέτρα που αφορούν το περιβάλλον 
Μία σημαντική πτυχή της διασύνδεσης εμπορίου-περιβάλλοντος είναι η ανάγκη να 
εξασφαλιστεί ότι, σε περίπτωση που προκύψουν διαφορές που σχετίζονται με τα 
εμπορικά μέτρα για το περιβάλλον, θα ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα και οι ειδικοί 
στόχοι των δύο κλάδων και ότι ο ένας κλάδος δεν θα θέσει σε κίνδυνο την 
28 
εκπλήρωση των νόμιμων στόχων του άλλου. Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να 
σημειωθούν δύο κύρια θέματα: 
η ανάγκη ανάπτυξης ορθών και αποτελεσματικών μηχανισμών επίλυσης των 
διαφορών για τις Πολυμερείς Περιβαλλοντικές Συμφωνίες (ΠΠΣ) 
Παρόλο που οι ΠΠΣ περιλαμβάνουν διατάξεις για την αποφυγή των διαφορών, τις 
διαβουλεύσεις, τη διαμεσολάβηση, τον συμβιβασμό, τη διαιτησία και τη δικαστική 
διευθέτηση, οι διατάξεις για την επίλυση διαφορών των ΠΠΣ δεν θεωρούνται 
ιδιαίτερα ισχυρές. 
Η Επιτροπή ευνοεί την ανάπτυξη ορθών και αποτελεσματικών μηχανισμών επίλυσης 
διαφορών περιλαμβανομένων των κατάλληλων μηχανισμών επιβολής για τις 
υφιστάμενες και μελλοντικές ΠΠΣ, ιδίως αυτές που περιλαμβάνουν εμπορικές 
διατάξεις. 
η ανάγκη καθορισμού των πλέον κατάλληλων μεθόδων με σκοπό την 
εισαγωγή της απαραίτητης περιβαλλοντικής πραγματογνωμοσύνης στις 
διαδικασίες επίλυσης των διαφορών σχετικά με το περιβάλλον στο πλαίσιο 
του ΠΟΕ 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η περιβαλλοντική πραγματογνωμοσύνη θα αποδειχθεί 
ουσιαστική για την εξέταση της αναγκαιότητας των εμπορικών μέτρων σε σχέση με 
το περιβάλλον και για την αξιολόγηση των επιστημονικών στοιχείων που 
απαιτούνται για τη στήριξη των εμπορικών μέτρων που λαμβάνονται για 
περιβαλλοντικούς λόγους. Η Επιτροπή είναι ως εκ τούτου της γνώμης ότι οι 
τρέχουσες διατάξεις της συμφωνίας για την επίλυση των διαφορών του Γύρου της 
Ουρουγουάης πρέπει να ερμηνευθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η 
χρήση της σχετικής νομικής και τεχνικής εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα του 
περιβάλλοντος κατά την επίλυση διαφορών που άπτονται του περιβάλλοντος. 
4.6. Το ε/ίΐπόριο των επικίνδυνων ουσιών και το πρόβλημα των εγχωρίως 
απαγορευμένων προϊόντων 
Το θέμα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι 
ανησυχίες που εκφράστηκαν αφορούν το γεγονός ότι τα προϊόντα των οποίων η 
εμπορία και η κατανάλωση απαγορεύονται από τις βιομηχανικές χώρες στην 
επικράτεια τους, μπορεί να εξαχθούν, χωρίς έλεγχο, προς τις αναπτυσσόμενες 
χώρες. 
Πολλά Ε ΑΠ καλύπτονται ήδη από διεθνή μέσα, όπως το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ 
για τις ουσίες που εξασθενίζουν τη στοιβάδα του όζοντος και η Σύμβαση της 
Βασιλείας για τον έλεγχο της διασυνοριακής κίνησης επιβλαβών αποβλήτων και τη 
29 
διάθεση τους. Το εμπόριο ορισμένων ουσιών έχει ήδη ρυθμιστεί, και σε ορισμένες 
περιπτώσεις, έχει απαγορευτεί. Επιπλέον, ένα σύστημα συγκατάθεσης βάσει 
ενημέρωσης (PIC) έχει θεσπιστεί από τις κατευθυντήριες γραμμές του Λονδίνου 
σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών για τις χημικές ουσίες στο διεθνές εμπόριο 
και από τον διεθνή κώδικα συμπεριφοράς του FAO σχετικά με τη διανομή και χρήση 
των φυτοφαρμάκων. Η ΕΕ έχει ήδη καταστήσει υποχρεωτικό το σύστημα 
συγκατάθεσης βάσει ενημέρωσης, με τον κανονισμό 2455/92, και συμμετέχει ενεργά 
στις εργασίες που διεξάγονται υπό την αιγίδα της UNEP και του FAO για τη 
διαπραγμάτευση μιας νομικώς δεσμευτικής συμβάσεως. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ΠΟΕ θα μπορούσε να αναλάβει συμπληρωματική δράση 
με τη θέσπιση συστήματος κοινοποίησης που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως 
"δίχτυ ασφάλειας". Προκειμένου να αποφευχθεί μη αναγκαία επικάλυψη των 
εργασιών και η κανονιστική σύγχυση, το σύστημα κοινοποίησης αυτό θα κάλυπτε 
μόνον τα Ε ΑΠ που δεν περιλαμβάνονται στο πεδίο των υφιστάμενων διεθνών 
συμφωνιών ή/και τις εξαγωγές από χώρες μέλη του ΠΟΕ που δεν έχουν υπογράψει 
αυτές τις συμφωνίες. Εντούτοις, είναι σημαντικό να εξασφαλισθεί ότι η θέσπιση 
συστήματος κοινοποίησης στον ΠΟΕ δεν θα αποθαρρύνει τα μέλη του ΠΟΕ να 
συμμετέχουν στις σχετικές υφιστάμενες και μελλοντικές περιβαλλοντικές συμφωνίες. 
4.7 . Οι συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών και το περιβάλλον 
Μέχρι πρόσφατα, η σχέση μεταξύ εμπορίου υπηρεσιών και περιβάλλοντος δεν είχε 
ληφθεί υπόψη, κυρίως λόγω της σχετικής έλλειψης επαρκούς προσοχής και 
κατανόησης σε δημόσιους, ιδιωτικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους και, το πλέον 
σημαντικό, λόγω της έλλειψης μίας κοινής δέσμης πολυμερών κανόνων στον τομέα 
του εμπορίου των υπηρεσιών. 
Με την έναρξη ισχύος της Γενικής Συμφωνίας για τις συναλλαγές στον τομέα των 
Υπηρεσιών του Γύρου της Ουρουγουάης (GATS) και της Απόφασης για τις 
συναλλαγές στον τομέα των Υπηρεσιών και το Περιβάλλον, η κατάσταση αυτή 
μεταβάλλεται. Επειδή είναι μία βαθμιαία διαδικασία, η οποία αρχίζει από το μηδέν, 
πρέπει να σχεδιαστεί ένα πρόγραμμα εργασίας. Ένα πρώτο σημαντικό βήμα θα ήταν 
η ανάλυση της πιθανής αλληλεπίδρασης μεταξύ όλων των τομέων υπηρεσιών οι 
οποίοι καλύπτονται από τη GATS και το περιβάλλον. Αν και θα απαιτηθεί μία 
προσεκτική ανάλυση για τον καθορισμό της πιθανών αλληλοσυνδέσεων, θα άξιζε να 
εστιάσουμε αρχικά σε έναν περιορισμένο αριθμό τομέων, των οποίων η εγγενής 
φύση είναι σημαντική στον τομέα του περιβάλλοντος. Το πιο εμφανές παράδειγμα 
είναι ο τομέας των μεταφορών στον οποίο έχει σημειωθεί ήδη σημαντική πρόοδος 
για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων στην χάραξη πολιτικής 
μεταφορών καθώς και για την κατάρτιση ουσιαστικών προγραμμάτων και σχεδίων 
σχετικά με αυτό. Οι εργασίες στην CTE του ΠΟΕ θα πρέπει να λάβουν υπόψη την 
σχέση μεταξύ της διεθνούς συνεργασίας και του ΠΟΕ. 
Άλλοι σημαντικοί τομείς υπηρεσιών, οι οποίοι έχουν αναπόφευκτα μερικές άμεσες 
ή έμμεσες περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι ο τομέας του τουρισμού, των ταξιδιών, 
30 
των κατασκευών και μερικές επαγγελματικές υπηρεσίες όπως η αρχιτεκτονική, και 
οι υπηρεσίες μηχανολογικού και αστικού σχεδιασμού. 
Πέρα από την ανάλυση ανά τομέα, είναι αναγκαία η ανάλυση της σχέσης μεταξύ της 
παροχής του νέου πολυμερούς πλαισίου για τις υπηρεσίες και των περιβαλλοντικών 
συμφωνιών, πολιτικών και μέτρων. Αν και αναγνωρίζονται οι εμφανείς διαφορές 
μεταξύ του εμπορίου των υπηρεσιών και του εμπορίου των προϊόντων, στο πλαίσιο 
αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί αρκετά μεγάλο μέρος της υφιστάμενης 
πραγματογνωμοσύνης σχετικά με τη σχέση της GATT και του περιβάλλοντος. 
4.8. Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και περιβάλλον 
Η επιτυχής σύναψη της συμφωνίας για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων 
πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIPs) συνιστά ορόσημο των προσπαθειών των 
βιομηχανικών χωρών να φέρουν το επίπεδο της προστασίας των δικαιωμάτων 
πνευματικής ιδιοκτησίας ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες (με ορισμένες 
μεταβατικές περιόδους), σε διεθνές επίπεδο. Αυτό θα προωθήσει σε μεγάλο βαθμό 
τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και συνιστά 
τη βάση για μεταφορά τεχνολογίας. Η Συμφωνία TRIPs επιτρέπει επίσης τη λήψη 
των απαραίτητων μέτρων, υπό ορισμένους όρους, κατά της χρήσης τεχνολογιών που 
είναι επιβλαβείς για το περιβάλλον. 
Πέρα από τη συμφωνία TRIPs στον ΠΟΕ, το πρόβλημα των δικαιωμάτων 
πνευματικής ιδιοκτησίας έχει εξεταστεί σε έναν αριθμό φόρουμ· το πιο σημαντικό 
αλλά όχι και μοναδικό παράδειγμα, είναι η Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα. Η 
πρόσβαση και η μεταφορά τεχνολογίας είναι σημαντικές πτυχές που καλύπτονται 
από το άρθρο 16 της Συνθήκης. Το άρθρο 16 παράγραφος 5 ορίζει ότι τα 
συμβαλλόμενα μέρη, αναγνωρίζοντας ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και άλλα 
δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας μπορεί να επηρεάσουν την εφαρμογή αυτής της 
Σύμβασης, θα πρέπει να συνεργαστούν στο πλαίσιο αυτό, με την επιφύλαξη της 
εθνικής νομοθεσίας και του διεθνούς δικαίου, με σκοπό να εξασφαλίσουν ότι αυτά 
τα δικαιώματα θα στηρίζουν και δεν θα αντικρούουν τους στόχους της. Αυτό, κατά 
την άποψη της Επιτροπής, συμπεριλαμβάνει τη συμφωνία ΠΟΕ, και τις διατάξεις 
της TRIPs. Επιπλέον, το άρθρο 16-2 της Σύμβασης αναγνωρίζει ότι η μεταφορά 
τεχνολογίας και η πρόσβαση σε αυτή μπορεί να παρέχεται με όρους οι οποίοι 
αναγνωρίζουν και είναι σύμφωνοι με την επαρκή και αποτελεσματική προστασία 
των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. 
Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της επισήμαναν ρητώς σε μία δήλωση επικύρωσης 
της Σύμβασης ότι σε σχέση με την εφαρμογή της σύμβασης, η συμμόρφωση με τα 
δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο για την 
εφαρμογή των πολιτικών μεταφοράς τεχνολογίας και συγχρηματοδότησης. Σύμφωνα 
με τη δήλωση αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ενθαρρύνει την χρήση των 
δημοσιονομικών μηχανισμών που συνεστήθησαν από τη σύμβαση για την προώθηση 
της εθελοντικής μεταβίβασης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που 
πραγματοποιείται από ευρωπαϊκούς φορείς, ιδίως όσον αφορά την χορήγηση 
31 
VmmÊÊÈÊÊÈËÊËlËÉÊÊÉÈm 
αδειών, μέσω συνήθων εμπορικών μηχανισμών και αποφάσεων, με ταυτόχρονη 
εξασφάλιση της κατάλληλης και αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων 
ιδιοκτησίας. 
Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι υψίστης σημασίας να υποστηριχτεί ότι η Κοινότητα 
πρέπει να υπερασπίσει αυτήν τη θέση στον τομέα του περιβάλλοντος και των 
δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο της Σύμβασης, καθώς επίσης σε 
άλλους συναφείς οργανισμούς. 
Αν και είναι οι κυβερνήσεις αυτές που έχουν προσυπογράψει τις δεσμεύσεις για τη 
Σύμβαση της βιοποικιλότητας το μεγαλύτερο μέρος της σχετικής τεχνολογίας 
βρίσκεται στον ιδιωτικό τομέα· το ίδιο ισχύει και για τα σχετικά πνευματικά 
δικαιώματα, τα οποία θα μπορούσαν να μεταφερθούν στις αναπτυσσόμενες χώρες 
με σκοπό την επίλυση των προβλημάτων που εξετάζονται από τη Σύμβαση. Αξίζει, 
ως εκ τούτου, να εξεταστεί, το πώς θα αναμιχθεί αποτελεσματικά ο ιδιωτικός τομέας 
για την επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τη 
στήριξη που οι κυβερνήσεις των βιομηχανικών χωρών πρέπει να δώσουν ιδίως στο 
πλαίσιο των αναπτυξιακών προγραμμάτων συνεργασίας. 
5. Το μέλλον του διαλόγου για το διεθνές εμπόριο και το περιβάλλον 
Όπως σημειώθηκε στο Μέρος Ι της παρούσας ανακοίνωσης, το εμπόριο και το 
περιβάλλον εμφανίστηκαν ως σημαντικά διεθνή προβλήματα στη Διάσκεψη των 
Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED) που 
πραγματοποιήθηκε στο Ρίο. Από τότε, έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος σε διεθνές 
επίπεδο όσον αφορά την εξέταση των δεσμών μεταξύ της προστασίας του εμπορίου 
και του περιβάλλοντος και την προώθηση της ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών 
απαιτήσεων στο πολυμερές εμπορικό σύστημα, με σκοπό την επίτευξη καλύτερης 
αλληλεπίδρασης των πολιτικών εμπορίου και περιβάλλοντος προς όφελος της 
αειφόρου ανάπτυξης. 
Τα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδηθούν σε διεθνές επίπεδο για την εκπλήρωση 
αυτού του στόχου είναι από ορισμένες απόψεις παρόμοια με αυτά που 
αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά την ενσωμάτωση των 
περιβαλλοντικών απαιτήσεων σε άλλους τομείς πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της 
θέσπισης και λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Πάντως, στο διεθνές επίπεδο, δεν 
υπάρχει ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο, όπως στην ΕΕ, αλλά πληθώρα φορέων 
και οργάνων με εξειδικευμένα καθήκοντα, διαφορετική σύνθεση και ποικίλες 
διαρθρώσεις. 
Για να βελτιωθεί η συμπληρωματικότητα και η αμοιβαία στήριξη των πολιτικών 
εμπορίου και περιβάλλοντος, προς όφελος της αειφόρου ανάπτυξης, είναι 
απαραίτητο να συσπειρωθεί το έργο που πραγματοποιείται στα διάφορα διεθνή 
φόρουμ. Σε αυτά, περιλαμβάνονται κυρίως η Επιτροπή Εμπορίου και 
Περιβάλλοντος (ΕΕΠ) του ΠΟΕ, η CSD, η UNEP, η ομάδα εργασίας ad hoc για το 
32 
εμπόριο, το περιβάλλον και την ανάπτυξη της UNCTAD, και η Κοινή Σύνοδος των 
εμπειρογνωμόνων για το Εμπόριο και το Περιβάλλον του ΟΟΣΑ (JSTE). 
5.1. Η επιτροπή εμπορίου και περιβάλλοντος του ΠΟΕ 
Λόγω της εντολής της και του προγράμματος εργασίας της, η ΕΕΠ θα αποτελέσει 
το κύριο φόρουμ για την εξέταση της σχέσης μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος. 
Έχουν ανατεθεί στην Επιτροπή αναλυτικές και κατευθυντήριες λειτουργίες: να 
εξετάζει τις διασυνδέσεις μεταξύ εμπορίου και περιβάλλοντος που απαιτούνται για 
την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης, και να υποβάλλει εισηγήσεις σχετικά με το 
κατά πόσον απαιτούνται τροποποιήσεις των διατάξεων του πολυμερούς εμπορικού 
συστήματος. 
Για να εκπληρώσει αποτελεσματικά τα καθήκοντα της και να διαρθρώσει αρμονικά 
το ρόλο της με αυτόν άλλων σχετικών φόρουμ η ΕΕΠ πρέπει να ανταποκρίνεται σε 
ορισμένες βασικές παραμέτρους και όρους: 
(i) Το έργο της ΕΕΠ πρέπει να βασίζεται στο αποτέλεσμα. 
Οι συζητήσεις για το εμπόριο και το περιβάλλον στο πλαίσιο της GATT 
άρχισαν το 1991 από την ομάδα εργασίας για τα περιβαλλοντικά μέτρα και 
το διεθνές εμπόριο (EMIT) και έκτοτε περιλαμβάνονται στο αναλυτικό έργο 
που πραγματοποιείται σχετικά με ορισμένα σημεία του προγράμματος 
εργασίας της ΕΕΠ. 
Το εμπόριο και το περιβάλλον θα εγγραφούν στην ημερήσια διάταξη της 
πρώτης Υπουργικής Συνεδρίασης του ΠΟΕ (Σιγκαπούρη, Δεκέμβριος 1996) 
και, με σκοπό την ενίσχυση της αξιοπιστίας της ΕΕΠ, η έκθεση της προς την 
Διάσκεψη πρέπει να περιλαμβάνει ειδικές συστάσεις. 
(ii) Η προσέγγιση της ΕΕΠ πρέπει να είναι ισόρροπη. 
Σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους που συμφωνήθηκαν στο Μαρακές, οι 
συστάσεις της ΕΕΠ πρέπει να εξετάζουν τρία κύρια σημεία: (α) την ανάγκη 
για θέσπιση κανόνων με σκοπό την ενίσχυση της θετικής αλληλεπίδρασης 
μεταξύ των μέτρων εμπορίου και περιβάλλοντος για την προώθηση της 
αειφόρου ανάπτυξης (β) την αποφυγή προστατευτικών εμπορικών μέτρων και 
(γ) την εποπτεία των εμπορικών μέτρων που λαμβάνονται για 
περιβαλλοντικούς σκοπούς. 
Αυτές οι τρεις πτυχές πρέπει να ενσωματωθούν δεόντως στο έργο της ΕΕΠ 
και πρέπει να τους δοθεί το ίδιο επίπεδο προτεραιότητας. Η ΕΕΠ δεν πρέπει 
να λειτουργεί ως απλός φύλακας εμπορίου για τη διερεύνηση των πιθανών 
εμπορικών επιπτώσεων των μέτρων περιβάλλοντος, αλλά θα πρέπει επίσης 
να αξιολογεί τα θετικά μέτρα για την προώθηση της ενσωμάτωσης των 
περιβαλλοντικών απαιτήσεων στο πολυμερές εμπορικό σύστημα. 
33 
(iii)H ΕΕΠ θα επωφεληθεί εποικοδομητικώς από την αποδοτική εισροή 
πληροφοριών από εμπειρογνώμονες σε θέματα περιβάλλοντος και από 
άλλους διεθνείς οργανισμούς. 
Για να εκπληρώσει καλύτερα το έργο της, η ΕΕΠ πρέπει να επωφεληθεί από 
την περιβαλλοντική πραγματογνωμοσύνη και από τις επιστημονικές και 
τεχνικές συμβουλές. Προς το σκοπό αυτό, η ΕΕΠ πρέπει να βελτιώσει τους 
δεσμούς συνεργασίας με όλους τους σχετικούς διεθνείς οργανισμούς, 
συμπεριλαμβανομένης της UNEP και των γραμματειών των πολυμερών 
περιβαλλοντικών συμφωνιών. 
(iv) Απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια στο έργο της ΕΕΠ. 
Οι μη κυβερνητικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των ΜΚΟ, της 
βιομηχανίας, των καταναλωτών κλπ. μπορούν να συμβάλουν με πολύτιμες 
πληροφορίες στο έργο της ΕΕΠ. Απαιτείται η άμεση θέσπιση 
αποτελεσματικών μηχανισμών για να εξασφαλιστεί η έγκαιρη και επαρκής 
ενημέρωση των ΜΚΟ σχετικά με τις δραστηριότητες της ΕΕΠ για να 
μπορούν να υποβάλουν τα σχόλια, τις απόψεις και τις υποδείξεις τους στην 
ΕΕΠ. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, χωρίς να μειώνεται η αξία του 
διακυβερνητικού διαλόγου, μέσω της έγκαιρης αποδέσμευσης των εγγράφων 
και μέσω τακτικών ενημερωτικών συνεδριάσεων με τη συμμετοχή της 
γραμματείας του ΠΟΕ, αντιπροσωπειών και ΜΚΟ. Είναι επίσης απαραίτητο 
να δημιουργηθούν δίαυλοι με σκοπό να δοθεί στις ΜΚΟ η δυνατότητα 
υποβολής των απόψεων τους. 
Ωστόσο, η διαφάνεια στο πλαίσιο της ΕΕΠ δεν πρέπει να θεωρείται ως 
υποκατάστατο της διαφάνειας των επιμέρους μελών του ΠΟΕ. Η ευθύνη για 
διάλογο με τους μη-κυβερνητικούς παράγοντες ανάγεται αρχικά σε εθνικό 
επίπεδο. 
Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση του Μαρακές για το εμπόριο και το 
περιβάλλον, το αρχικό πρόγραμμα εργασίας και οι συμβατικοί όροι της ΕΕΠ πρέπει 
να αναθεωρηθούν κατά την πρώτη Υπουργική Διάσκεψη του ΠΟΕ. Δεν είναι σαφές 
σε αυτό το στάδιο το κατά πόσο απαιτούνται πράγματι αλλαγές, καθώς η εφαρμογή 
του παρόντος προγράμματος εργασίας μόλις άρχισε. Εξάλλου, η Υπουργική 
Διάσκεψη της Σιγκαπούρης μπορεί να δώσει την ευκαιρία για αντιμετώπιση 
ορισμένων ανισοτήτων που παρουσιάζονται στην Υπουργική Απόφαση του Μαρακές 
για το εμπόριο και το περιβάλλον. Για παράδειγμα, ενώ βάσει του άρθρου 6 του 
προγράμματος εργασίας της, η ΕΕΠ πρέπει να λάβει υπόψη τα "περιβαλλοντικά 
οφέλη που προκύπτουν από την άρση των εμπορικών περιορισμών και 
στρεβλώσεων", θα ήταν καταλληλότερο να εξετάζει πληρέστερα, τις περιβαλλοντικές 
συνέπειες, θετικές και αρνητικές, αυτής της άρσης. Η ανάγκη ενίσχυσης των δεσμών 
συνεργασίας με όλους τους σχετικούς διεθνείς οργανισμούς μπορεί επίσης να 
αναφέρεται ρητώς. 
34 
5.2. Άλλοι σχετικοί φορείς 
Ο ρόλος της Επιτροπής για την Αειφόρο Ανάπτυξη (CSD), ως όργανο 
επιφορτισμένο με την παρακολούθηση της εφαρμογής της Ατζέντας 21 και άλλων 
αποτελεσμάτων της Διάσκεψης του Ρίο, θα εξακολουθήσει να είναι πολύ σημαντικός 
για τη διεξαγωγή της ειδικής συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των HE το 1997 για 
τη συνέχεια που θα δοθεί στη UNCED. Η CSD πραγματοποιεί ετησίως μία 
επισκόπηση των εξελίξεων στον τομέα του εμπορίου και του περιβάλλοντος με 
σκοπό τον προσδιορισμό των κενών και την προώθηση του συντονισμού· οι 
αποφάσεις της έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση της ημερήσιας διάταξης 
για το εμπόριο και το περιβάλλον. 
Για παράδειγμα, στη δεύτερη συνοδό της (Μάιος 1994), η ΕΕΠ υιοθέτησε ένα 
ψήφισμα αναγνωρίζοντας, μεταξύ άλλων, την ανάγκη εκτίμησης των επιπτώσεων του 
εμπορίου στο περιβάλλον και την προώθηση της ενσωμάτωσης ορισμένων 
περιβαλλοντικών αρχών και εννοιών στο εμπορικό σύστημα (π.χ. της αρχής "ο 
ρυπαίνων πληρώνει" και της προληπτικής προσέγγισης). Ομοίως, κατά την τρίτη 
σύνοδο εγκρίθηκε μία πρόταση της ΕΕ για εξέταση της σχέσης μεταξύ 
περιβαλλοντικήςπροστασίας, ανταγωνιστικότητας, δημιουργίαςθέσεων εργασίας και 
ανάπτυξης. 
Στα συμπεράσματα που υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο φέτος τον Απρίλιο, για την 
προετοιμασία της 3ης συνόδου της ΕΕΠ, επισημάνθηκε ο χρήσιμος ρόλος της 
πρωτοβουλίας της UNEP/UNCTAD στον τομέα του εμπορίου, του περιβάλλοντος 
και της αειφόρου ανάπτυξης καθώς και ο ρόλος της ad hoc ομάδας εργασίας της 
UNCTAD για την συμπλήρωση του έργου της ΕΕΠ. Δόθηκε έμφαση στο γεγονός ότι 
η UNEP και η UNCTAD πρέπει να συνεχίσουν να συμβάλλουν με πληροφορίες στο 
έργο της CSD και να εξετάζουν ορισμένα σημαντικά θέματα, τα οποία δεν 
καλύπτονται από το πρόγραμμα εργασίας της CTE, ιδιαίτερα τις περιβαλλοντικές 
επιπτώσεις των εμπορικών πολιτικών, την εσωτερικοποίηση του περιβαλλοντικού 
κόστους και την εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει". 
Επισημάνθηκε επίσης από το Συμβούλιο ότι η ΕΕ τίθεται υπέρ ενός ισχυρότερου 
ρόλου της UNEP ως περιβαλλοντικού ομολόγου της εμπορικής πλευράς που 
εκπροσωπείται από τον ΠΟΕ, ως φορέα διευκόλυνσης της συνεργασίας μεταξύ των 
γραμματειών των διαφορετικών περιβαλλοντικών συμφωνιών και ως δημιουργού 
ενός προτύπου για τις ΠΠΣ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή υποδέχεται ενθέρμοος 
το αποτέλεσμα της 18ης συνόδου του Διοικητικού Συμβουλίου της UNEP (Ναϊρόμπι, 
Μάιος 1995) και, ιδιαίτερα, την ενσωμάτωση ενός νέου κεφαλαίου για το εμπόριο 
και το περιβάλλον στο πρόγραμμα εργασίας για τη διετία 1996/97. θα πρέπει 
ωστόσο να σημειωθεί ότι οι χρηματοδοτικοί πόροι που έχουν προϋπολογιστεί γι' 
αυτό το νέο κεφάλαιο του προγράμματος μπορεί να είναι ανεπαρκείς για την 
ανάπτυξη του ισχυρότερου ρόλου της UNEP στον διεθνή διάλογο για το εμπόριο και 
το περιβάλλον. 
Τέλος, η Κοινή Σύνοδος των Εμπειρογνωμόνων για το Εμπόριο και το Περιβάλλον 
του ΟΟΣΑ (JSTE) έχει πραγματοποιήσει εκτενές αναλυτικό έργο όσον αφορά τα 
35 
διάφορα εμπορικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Σύμφωνα με τις συστάσεις που 
περιλαμβάνονται στην έκθεση που υιοθέτησε το Συμβούλιο του ΟΟΣΑ, σε υπουργικό 
επίπεδο, τον Μάιο 1995, η JSTE πρέπει να συνεχίσει το πολυδιάστατο επιστημονικό 
έργο της στον τομέα του εμπορίου και του περιβάλλοντος με σκοπό την παροχή 
αναλυτικών στοιχείων και δεδομένων για διαπραγματεύσεις σε άλλα διεθνή φόρουμ, 
ιδιαίτερα στην CTE. 
Συμπεράσματα 
Η θέση της Επιτροπής στις τρέχουσες εργασίες των διεθνών οργανισμών για το 
εμπόριο και το περιβάλλον θα βασίζεται σε ορισμένους θεμελιώδεις 
προσανατολισμούς. 
Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ μίας περιβαλλοντικής προστασίας υψηλού επιπέδου, 
καθώς και ενός ανοικτού, δίκαιου και απαλλαγμένου από αυθαίρετες διακρίσεις 
πολυμερούς εμπορικού συστήματος. Οι πολιτικές του εμπορίου και του 
περιβάλλοντος δύνανται να διαδραματίσουν ρόλο αμοιβαίας υποστήριξης εις όφελος 
της αειφόρου ανάπτυξης. 
Οι οικονομικές επιδόσεις, αφενός, και οι επιδόσεις στον τομέα του περιβάλλοντος, 
αφετέρου, δεν είναι κατ' ανάγκη ασυμβίβαστες. Μολονότι η επίτευξη προόδου στον 
τομέα του περιβάλλοντος ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να προϋποθέτει 
κάποιο επιπρόσθετο βραχυπρόθεσμο κόστος, η κατάστρωση και εφαρμογή των 
περιβαλλοντικών πολιτικών παρέχει ένα ευρύ φάσμα επωφελών, από κάθε άποψη, 
ευκαιριών, οι οποίες θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της 
αξιοποίησης των πόρων, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση. Οι διαφορές 
μεταξύ των περιβαλλοντικών πολιτικών δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα την 
επιβολή αντισταθμιστικών δασμών ή την καθιέρωση επιστροφών κατά την εξαγωγή 
(πρόκειται για τους λεγόμενους "οικολογικούς δασμούς") ως μέσο αντιστάθμισης 
του κόστους που συνεπάγεται η επιβολή αυστηρότερων περιβαλλοντικών 
υποχρεώσεων στους εγχώριους κλάδους παραγωγής σε σύγκριση με τις υποχρεώσεις 
στις οποίες υπόκεινται οι ξένοι ανταγωνιστές. 
Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να αντιμετωπισθούν τα διεθνή περιβαλλοντικά 
προβλήματα είναι μέσω διεθνών και πολυμερών συμφωνιών, και όχι μέσω 
μονομερών εμπορικών μέτρων. 
Η Επιτροπή φρονεί ότι ιδιαίτερη σημασία πρέπει να αποδίδεται στις ιδιαίτερες 
περιστάσεις και ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών στον τομέα του εμπορίου και 
του περιβάλλοντος. Οι μηχανισμοί που αναπτύσσονται για την επίλυση των 
περιβαλλοντικών προβλημάτων δεν θα πρέπει να θέτουν σε κίνδυνο τις προοπτικές 
αειφόρου ανάπτυξης, ούτε να υπονομεύουν τις εξαγωγικές επιδόσεις των 
αναπτυσσόμενων χωρών ή των χωρών που η οικονομία τους βρίσκεται σε 
μεταβατικό στάδιο. Υπάρχει μία πλειάδα μηχανισμών προκειμένου να βοηθηθούν 
οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι χίόρες με οικονομία υπό μετάβαση να επιτύχουν 
την αειφόρο ανάπτυξη. 
36 
Η αποσαφήνιση της σχέσης μεταξύ εμπορικών μέτρων και περιβαλλοντικών μέτρων, 
ούτως ώστε να προαχθεί η αειφόρος ανάπτυξη, θα συμβάλει στη διασφάλιση της 
προβλεψιμότητας που είναι ουσιαστικής σημασίας για αυτούς που χαράζουν την 
περιβαλλοντική πολιτική τόσο σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, όσο και για το 
βιομηχανικό κόσμο που οφείλει να συμμορφώνεται με τις περιβαλλοντικές 
απαιτήσεις. Κύριο μέλημα της επιτροπής για το εμπόριο και το περιβάλλον του 
ΠΟΕ θα είναι να εξετάζει κατά πόσον επιβάλλεται η τροποποίηση των ρυθμίσεων 
του πολυμερούς εμπορικού συστήματος, σε θέματα όπως οι κανόνες του ΠΟΕ, οι 
πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες, τα νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής, 
όπως είναι η επίθεση οικολογικού σήματος, και το εμπόριο επικίνδυνων ουσιών. 
Είναι επίσης αναγκαίο να εξασφαλισθεί η ουσιαστική συμμετοχή στις σχετικές 
συζητήσεις και άλλων συναφών διεθνών οργανισμών, όπως είναι η Επιτροπή για την 
Αειφόρο Ανάπτυξη, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, η 
Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη και ο ΟΟΣΑ, 
Το πρόγραμμα εργασίας της επιτροπής για το εμπόριο και το περιβάλλον του ΠΟΕ 
είναι εκτεταμένο, αλλά ανάμεσα στα βασικά θέματα που θα συζητηθούν εν όψει της 
υπουργικής διάσκεψης του ΠΟΕ στη Σιγκαπούρη τον Δεκέμβριο θα είναι και τα 
εξής: 
Πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες. Σε ορισμένες περιστάσεις, είναι 
δυνατόν να θεωρηθούν αναγκαίοι εμπορικοί περιορισμοί για την επίτευξη 
των περιβαλλοντικών στόχων των ΠΠΣ. Σε αυτές τις περιστάσεις, οι 
πολυμερείς εμπορικοί κανόνες δεν θα πρέπει να ενεργούν ως εμπόδιο αλλά 
να περιλαμβάνουν ως συμβατή με το πολυμερές εμπορικό σύστημα, με σαφείς 
καιπροβλέψιμουςκανόνες, τη χρήση αιτιολογημένωνεμπορικών περιορισμών 
που εγκρίνονται δυνάμει των ΠΠΣ. 
Νέα μέσα περιβαλλοντικής πολιτικής. Η σχέση μεταξύ εμπορικών κανόνων 
και καινοτομικών μέσων περιβαλλοντικής πολιτικής πρέπει να 
αποσαφηνισθούν προκειμένου να περιλάβουν μέσα όπως η επίθεση 
οικολογικού σήματος. 
Επίλυση διαφορών. Ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλισθεί, είναι να 
ερευνηθεί η συνεργασία και η ανταλλαγή πραγματογνωμοσύνης στην επίλυση 
των διαφορών σχετικά με το εμπόριο και το περιβάλλον. 
Εμπόριο επικίνδυνων ουσιών, θα πρέπει να εξεταστεί η θέσπιση από τον 
ΠΟΕ συστήματος κοινοποίησης ως συμπλήρωμα των υφιστάμενων διεθνών 
μέσων για το εμπόριο των επικινδύνων ουσιών. 
Αλλα θέματα που πρέπει να εξεταστούν, αλλά που μπορεί να χρειασθούν 
μεγαλύτερο χρονικό διάστημα είναι και τα εξής: 
Διεργασίες και μέθοδοι παραγωγής. Οι υφιστάμενοι κανόνες της GATT 
είναι σαφείς όσον αφορά την απαγόρευση μονομερούς επιβολής από μια 
χώρα των προτύπων της σε μια άλλη μέσω περιορισμών στο εμπόριο 
προϊόντων που υπόκεινται σε ορισμένες διεργασίες και μεθόδους παραγωγής. 
37 
Αλλά υπάρχει ανάγκη να εξετασθεί το θέμα του πως οι κανόνες αυτοί θα 
πρέπει να εφαρμόζονται όταν υπάρχουν αποδείξεις πραγματικής και άμεσης 
καταστροφής του περιβάλλοντος ενός κράτους ή των κοινών αγαθών μέσω 
τιΊζ χρήσηζ συγκεκριμένης διεργασίας και μεθόδου παραγωγής σε κάποιο 
άλλο κράτος. 
Οικονομικά μέσα και εμπορικοί κανόνες. Απαιτείται αποσαφήνιση του 
θέματος αυτού, ιδίως όσον αφορά το κατά πόσον οι υφιστάμενοι κανόνες 
για τις ΣΦΠ οδηγούν στην αποτελεσματική επιλογή των φορολογικών μέσων 
(π.χ. φόροι επί των προϊόντων και φόροι επί των μεθόδων παραγωγής) και 
κατά πόσον οι "κρυφοί φόροι", συμπεριλαμβανομένων των φόρων επί της 
ενεργείας, είναι επιλέξιμοι για ΣΦΠ. 
Ενώ αυτά τα θέματα μαζί με άλλα πρέπει να εξεταστούν σε διεθνές επίπεδο, η 
Επιτροπή πιστεύει επίσης ότι, εν γένει, οι πολυμερείς εμπορικοί κανόνες δεν θίγουν 
τη δυνατότητα των χωρών να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του 
περιβάλλοντος τους. Οι κανόνες του ΠΟΕ δεν απαγορεύουν την έγκριση εθνικών 
μέτρων που έχουν σκοπό τη στήριξη των εγχώριων παραγωγικών δραστηριοτήτων 
ή την κατανάλωση εγχωρίων ή εισαγομένων προϊόντων, υπό τον όρο ότι τα μέτρα 
που επηρεάζουν το εμπόριο δεν εισάγουν διακριτική μεταχείριση και δεν 
υπερβαίνουν το απολύτως απαραίτητο για την επίτευξη των περιβαλλοντικών 
στόχων. 
Η προστασία του περιβάλλοντος και η διατήρηση ανοικτού, μη διακριτικού και 
δικαίου πολυμερούς εμπορικού συστήματος αποτελούν εξίσου σημαντικούς στόχους. 
Υπό τον όρο ότι υπάρχει το κατάλληλο πλαίσιο σε διεθνές επίπεδο δεν χρειάζεται 
να αποκλείουν ο ένας τον άλλον. Η βελτίωση των συνθηκών για την αποτελεσματική 
επίτευξη και των δύο στόχων θα αποτελέσει τον κύριο στόχο της Επιτροπής στις 
συζητήσεις των ερχομένων μηνών, στόχος ο οποίος περιλαμβάνεται στην 
προσέγγιση που περιγράφεται στην παρούσα ανακοίνωση. 
38 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 54 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 02 14 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-092-GR-C 
ISBN 92-78-01181-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο