29.7.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 202/5 
(Προπαρασκευαστικές Πράξεις) 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
Πρόταση για οδηγία του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των ασθενών αιμοδιύλισης με 
την ελαχιστοποίηση της έκθεσης τους στο αλουμίνιο 
(Υποβληθείσα από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 29 Ιουνίου 1983) 
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΏΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως τα άρθρα 100 και 235, 
τις οδηγίες του Συμβουλίου 65/65/ΕΟΚ, 75/318/ΕΟΚ, 
75/319/ΕΟΚ και 80/778/ΕΟΚ, 
την πρόταση της Επιτροπής, 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, 
Εκτιμώντας: 
ότι κατά τη διάσκεψη των Παρισίων τον Οκτώβριο του 
1972, οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων δήλωσαν ότι ο 
πρωταρχικός στόχος της οικονομικής ανάπτυξης, που 
δεν αποτελεί αυτοσκοπό, 3α πρέπει να συνίσταται σε 
περιορισμό των ανισοτήτων ως προς τις συνθήκες δια­
βίωσης και να έχει σαν αποτέλεσμα τη βελτίωση της 
ποιότητας ζωής, όπως και του επιπέδου διαβίωσης* 
ότι, εν όψει του συνεχώς αυξανόμενου αριθμού των νε­
φροπαθών της Κοινότητας που χρειάζονται αιμοδιύλιση, 
των συνεχιζόμενων προβλημάτων υγείας τους και του 
οικονομικού κόστους της θεραπείας με αιμοδιύλιση, 
είναι απαραίτητο να θεσπισθούν κανόνες που αποβλέ­
πουν στη μεγαλύτερη προστασία της υγείας των 
ασθενών αυτών 
ότι είναι απαραίτητο οι ασθενείς που υποβάλλονται σε 
αιμοδιύλιση να διαθέτουν τον ίδιο βαθμό προστασίας 
της υγείας τους όταν ταξιδεύουν στην Κοινότητα* 
ότι κλινικές παρατηρήσεις και επιδημιολογικές μελέτες 
έχουν αποδείξει ότι παρουσιάζεται συσσώρευση αλουμι­
νίου στους ασθενείς που υφίστανται αιμοδιύλιση' 
ότι κλινικές παρατηρήσεις έχουν αποδείξει ότι η αυξη­
μένη κατακράτηση αλουμινίου στον οργανισμό προ­
καλεί σοβαρές διαταραχές στην υγεία και συγκεκριμένα 
αναπτύσει οξεία εγκεφαλοπάθεια σε διάστημα 2 έως 3 
ετών 
ότι η εντόπιση αλουμινίου στο πλάσμα ή στον ορό 
παρέχει ορισμένες ενδείξεις για την κατακράτηση αλου­
μινίου στον οργανισμό και ότι οι στάθμες αναφοράς που 
συνιστώνται συμβάλλουν στη θεραπεία των ασθενών 
που υποβάλλονται σε αιμοδιύλιση · ότι πρέπει να αντιμετωπισθεί το θέμα σφαιρικά και να 
καλυφθούν όλα τα είδη των μεθόδων αιμοδιύλισης και 
όλες οι πηγές πρόσληψης αλουμινίου* 
ότι το αλουμίνιο που συσσωρεύεται στον οργανισμό των 
ασθενών αιμοδιύλισης είναι δυνατόν να προέρχεται από 
τα υγρά αιμοδιύλισης, συμπεριλαμβανομένου και του 
νερού που χρησιμοποιείται για την αραίωση των συ­
μπυκνωμάτων, από τα όργανα και τις συσκευές που 
χρησιμοποιούνται για την αιμοδιύλιση και από τα άλατα 
αλουμινίου που λαμβάνονται από το στόμα για τη δέ­
σμευση των φωσφορικών αλάτων 
ότι πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία έχουν αποδείξει 
ότι η κατακράτηση αλουμινίου στον οργανισμό αυξάνει 
όταν η στάθμη του αλουμινίου στα υγρά αιμοδιύλισης 
υπερβαίνει τα 10-20 μg/l· 
ότι είναι δυνατόν να παρατηρούνται σημαντικές διακυ­
μάνσεις ως προς τη στάθμη του αλουμινίου στο δίκτυο 
ύδρευσης* 
ότι λόγω της διασύνδεσης μεταξύ των διαφόρων δικτύων 
ύδρευσης, οι διακυμάνσεις αυτές δεν είναι, πιθανώς, 
δυνατόν να προβλεφθούν και, επομένως, υπάρχει ανάγκη 
στενής συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων αρχών δια­
νομής ύδατος και των μονάδων αιμοδιύλισης* 
ότι η αποτελεσματικότητα των διαφόρων μεθόδων καθα­
ρισμού ύδατος για την απομάκρυνση του αλουμινίου 
εξαρτάται από τη συγκέντρωση και το χημικό τύπο του 
αλουμινίου που υπάρχει στο νερό* 
ότι προς το παρόν η τεχνική μεταλλικού απιονισμού και 
η αντίστροφη όσμωση φαίνεται ότι συνιστούν τις κα­
ταλληλότερες μεθόδους για τον καθαρισμό του νερού* 
ότι η οδηγία του Συμβουλίου 80/778/ΕΟΚ της 15ης Ιου­
λίου 1980 περί της ποιότητας του πόσιμου νερού (') δεν 
θεωρεί το αλουμίνιο τοξική ουσία και ορίζει ως μέγιστο 
επιτρεπτό όριο συγκέντρωσης αλουμινίου στο νερό τα 
0,2 μg/l και ως ενδεικτική στάθμη τα 0,05 μς/Ι' 
ότι πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία έχουν αποδείξει 
σαφώς ότι όταν οι συγκεντρώσεις αλουμινίου στο νερό 
που προορίζεται για την αιμοδιύλιση νεφροπαθών υπερ­
βαίνουν τα 50 μg/l, υπάρχει η πιθανότητα να παρου­
σιασθεί εγκεφαλοπάθεια σε σημαντικό αριθμό ασθενών 
(') ΕΕ αριθ. L 229 της 30. 8.1980, σ. 11. 
Αριθ. C 202/6 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29.7.83 
ότι είναι απαραίτητο να ελαχιστοποιηθεί η συγκέντρωση 
αλουμινίου στα συμπυκνώματα αιμοδιύλισης στα διαλύ­
ματα της αιμοδιήθισης και της περιτοναϊκής αιμοδιύ-
λισης· ότι αναγνωρίζεται εντούτοις η αναγκαιότητα 
σταδιακής αντιμετώπισης λόγω των τεχνικών δυσκολιών 
που υπάρχουν ότι τα Κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρύ­
νονται να επιτύχουν αυτές τις χαμηλές στάθμες το συ­
ντομότερο δυνατόν 
ότι οι διατάξεις αυτές συμπληρώνουν τις γενικές απαιτή­
σεις για τα ιατρικά παρασκευάσματα που έχουν τεθεί με 
τις οδηγίες του Συμβουλίου 65/65/ΕΟΚ (>), 75/318/-
ΕΟΚ(2) και 75/319/ΕΟΚ(3)· 
ότι θεωρείται επιθυμητό να περιορισθεί στο ελάχιστο η 
πρόσληψη αλουμινίου από το στόμα και να αναπτυ­
χθούν εναλλακτικές μέθοδοι θεραπείας· 
ότι αναγνωρίζεται προς το παρόν το γεγονός ότι η μεθο­
δολογία ανάλυσης είναι ανεπαρκής για την ανάλυση του 
αλουμινίου στο νερό, στα υγρά αιμοδιύλισης και στα 
υγρά του σώματος με τη συγκέντρωση που απαιτείται 
για την προστασία των ασθενών αιμοδιύλισης, όπως ορί­
ζεται στην οδηγία αυτή, και ότι η θέσπιση διαδικασιών 
ποιοτικής προστασίας και η προαγωγή υλικού αναφοράς 
επείγουν άμεσα· ότι η Επιτροπή πρέπει να επιφορτισθεί 
με την εφαρμογή αυτών των μέτρων, 
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ: 
Άρ&ρο Ι 
Η οδηγία αυτή αφορά την προστασία των νεφροπαθών 
που υποβάλλονται σε αιμοδιύλιση από τις τοξικές επιδρά­
σεις της απορρόφησης αλουμινίου από όλες τις πηγές 
πρόσληψης, με την παρακολούθηση των επιπέδων αλου­
μινίου στο πλάσμα και τα υγρά αιμοδιύλισης και την 
ελαχιστοποίηση της απορρόφησης. 
Άρ&ρο2 
1. Τα Κράτη μέλη πληροφορούν όλα τα άτομα τα 
οποία είναι επιφορτισμένα με την παρακολούθηση α­
σθενών που υποβάλλονται σε αιμοδιύλιση ότι η κανο­
νική παρακολούθηση του αλουμινίου στο πλάσμα ή 
στον ορό αυτών των ασθενών είναι επιθυμητή για την 
προστασία τους από τις τοξικές επιδράσεις του αλουμι­
νίου, και καθορίζουν συνιστώμενες στάθμες αναφοράς 
για το αλουμίνιο στο πλάσμα ή στον ορό. 
2. Οι συνιστώμενες στάθμες αναφοράς του αλουμινίου 
στο πλάσμα ή στον ορό, η συχνότητα παρακολούθησης 
και οι μέθοδοι ανάλυσης περιλαμβάνονται στο παράρ­
τημα 1. 
Άρ#ρο3 
1. Από την 1η Ιανουαρίου 1986, τα Κράτη μέλη φροντί­
ζουν ώστε η στάθμη του αλουμινίου στα υγρά αιμοδιύ-
(') ΕΕ αριθ. L 22 της 9. 2.1965, σ. 369/65. 
(2) ΕΕ αριθ. L 147 της 9. 6.1975, σ. 1. 
(3) ΕΕ αριθ. L 147 της 9. 6. 1975, σ. 13. λισης να μην υπερβαίνει τα 30 \ig/\ · συνιστάται, εντού­
τοις, οι στάθμες αυτές να μην υπερβαίνουν τα 10 μξ/\. 
2. Για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής ως υγρά αιμο-
διύλισης νοούνται όλα τα διαλύματα που χρησιμοποιού­
νται για την αιμοδιύλιση. 
3. Τα Κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα 
για να εξασφαλίζεται ο τακτικός έλεγχος της συγκέν­
τρωσης του αλουμινίου στο υγρό της διύλισης. 
4. Όταν τα αποτελέσματα της ανάλυσης δείχουν ότι 
υπάρχει υπέρβαση του επιπέδου των 30 μg/l, τα Κράτη 
μέλη φροντίζουν να λαμβάνουν τα κατάλληλα διορθω­
τικά μέτρα. 
5. Οδηγίες σχετικά με τις μεθόδους δειγματοληψίας, 
τη συχνότητα του ελέγχου και τις μεθόδους ανάλυσης 
περιλαμβάνονται στο παράρτημα 2. 
6. Το επίπεδο των 30 μς/Ι αναθεωρείται, ανά τακτικά 
χρονικά διαστήματα από την Επιτροπή, και υποβάλ­
λονται προτάσεις για να επιτευχθεί το συνιστώμενο επί­
πεδο των 10 μς/1 το συντομότερο δυνατό. 
'Αρ&ρο4 
1. Τα Κράτη μέλη φορντίζουν ώστε το νερό αραίωσης 
να παρασκευάζεται μόνο από νερό που ανταποκρίνεται 
σε όλες τις απαιτήσεις της οδηγίας 80/778/ΕΟΚ, εκτός 
από αυτές που αφορούν το αλουμίνιο. 
2. Για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής, ως νερό αραί­
ωσης νοείται το νερό εκείνο που προστίθεται στο συ­
μπύκνωμα αιμοδιύλισης για την παρασκευή του υγρού 
της διύλισης. 
3. Τα Κράτη μέλη φροντίζουν ώστε το νερό αραίωσης 
να υφίσταται την κατάλληλη επεξεργασία για την απομά­
κρυνση του αλουμινίου, όταν η στάθμη του αλουμινίου 
υπερβαίνει τα 30 μg/l. 
Ακόμη και όταν οι στάθμες του αλουμινίου στο νερό 
αραίωσης είναι κατώτερες από 30 jig/l, θεωρείται επι­
θυμητός ο καθαρισμός του νερού, αφενός επειδή πρέπει 
να συνυπολογίζονται ενδεχόμενες προσαυξήσεις από τα 
συμπυκνώματα αιμοδιύλισης και τις σχετικές συσκευές 
και, αφετέρου, για να επιτυγχάνονται οι συνιστώμενες 
στάθμες που ορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1. 
4. Οδηγίες σχετικά με τις μεθόδους επεξεργασίας του 
νερού περιλαμβάνονται στο παράρτημα 3. 
'Αρ&ρο 5 
1. Τα Κράτη μέλη φροντίζουν να γνωστοποιούν στις 
αρμόδιες υπηρεσίες ύδρευσης όλες τις μονάδες νεφρικής 
διύλισης και τους ασθενείς αιμοδιύλισης που χρησιμο­
ποιούν το νερό, που διανέμουν οι αρχές αυτές. 
2. Οι αρμόδιες υπηρεσίες ύδρευσης ενημερώνουν όλα 
τα κέντρα νεφρικής διύλισης, αν είναι δυνατόν εκ των 
29.7.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 202/7 
προτέρων, σχετικά με κάθε σημαντική μεταβολή των 
διαδικασιών καθαρισμού ύδατος, που ενδέχεται να προ­
καλέσουν αύξηση της συγκέντρωσης αλουμινίου στο 
νερό. 
3. Οι αρμόδιες υπηρεσίες ύδρευσης επιδιώκουν να μειώ­
νουν στο ελάχιστο τη χρήση των αλάτων κατά τη διαδι­
κασία επεξεργασίας ύδατος που προορίζεται για ανθρώ­
πινη κατανάλωση, στο μέτρο που τούτο συμβιβάζεται με 
την επεξεργασία που ορίζεται στην οδηγία 80/778/ΕΟΚ. 
'Αρ&ροό 
1. Για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής: 
— ως συμπυκνώματα αιμοδιύλισης νοούνται όλα τα δια­
λύματα που χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Κοι­
νότητα για την παρασκευή των υγρών αιμοδιύλισης, 
— ως διαλύματα περιτοναϊκής αιμοδιύλισης νοούνται 
όλα τα διαλύματα που χρησιμοποιούνται στην Ευρω­
παϊκή Κοινότητα για την περιτοναϊκή αιμοδιύλιση 
(πχ. IPD (διακοπτόμενη περιτοναϊκή αιμοδιύλιση), 
CAPD (συνεχής κινητή περιτοναϊκή αιμοδιύλιση), 
CCPD (συνεχής κυκλική περιτοναϊκή αιμοδιύλιση)), 
— ως διαλύματα αιμοδιήθησης νοούνται όλα τα διαλύ­
ματα που χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Κοι­
νότητα ως υγρά αντικατάστασης για την αιμοδιή-
θηση. 
2. Τα Κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για 
να διασφαλίζεται ότι: 
— το συνολικό ποσό αλουμινίου που υπάρχει στο συμ­
πύκνωμα αιμοδιύλισης, που διατίθεται για την 
παρασκευή των υγρών αιμοδιύλισης, δεν προσθέτει 
περισσότερο από 10 μξ/\ στη συγκέντρωση αλουμι­
νίου του διαλύματος αιμοδιύλισης. Πρέπει εντούτοις 
να καταβάλλονται προσπάθειες για την περαιτέρω 
μείωση της συγκέντρωσης αλουμινίου σε όσο το 
δυνατό χαμηλότερα επίπεδα, 
— η συγκέντρωση αλουμινίου στο υγρό αιμοδιύλισης 
που διατίθεται για τα διαλύματα περιτοναϊκής αιμο-
διύλισης δεν θα υπερβαίνει τα 15 μ%/\. Πρέπει να 
καταβάλλονται προσπάθειες για την περαιτέρω μεί­
ωση της συγκέντρωσης του αλουμινίου σε όσο το 
δυνατό χαμηλότερα επίπεδα, 
— οι συγκεντρώσεις αλουμινίου στα διαλύματα αιμο-
διήθησης δεν υπερβαίνουν τα 10 μg/l. 
Άρ$ρο 7 
Η Επιτροπή, για να βοηθεί τα Κράτη μέλη να εξασφαλί­
ζουν την ακρίβεια των αναλύσεων για τον προσδιορισμό 
του αλουμινίου, όπως ορίζεται στα παραρτήματα 1 και 2, 
καταρτίζει πρόγραμμα ποιοτικής προστασίας για το 
σκοπό αυτό και θεσπίζει μεθόδους αναφοράς. Άρ#ρο8 
Η προσαρμογή των παραρτημάτων 1, 2 και 3 στην επι­
στημονική και τεχνολογική πρόοδο, η θέσπιση μεθόδων 
αναφοράς, η προσαρμογή των μεθόδων αυτών στην 
επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο και η εφαρμογή 
του προγράμματος ποιοτικής προστασίας διεξάγονται 
σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 10. 
Άρ&ρο9 
1. Συγκροτείται επιτροπή για την προσαρμογή στην 
επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, που καλείται στο 
εξής «επιτροπή», η οποία θα αποτελείται από εκπροσώ­
πους των κρατών μελών και προεδρεύεται από εκπρό­
σωπο της Επιτροπής. 
2. Η επιτροπή θεσπίζει τον εσωτερικό κανονισμό. 
'Αρ&ροΙΟ 
1. Για την εφαρμογή διαδικασίας, που ορίζεται στο 
άρθρο αυτό, το θέμα διαβιβάζεται στην επιτροπή από 
τον πρόεδρο της, είτε με δική του πρωτοβουλία ή μετά 
από αίτηση εκπροσώπου Κράτους μέλους. 
2. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής υποβάλει στην επι­
τροπή σχέδιο των μέτρων που πρόκειται να ληφθούν. Η 
επιτροπή διατυπώνει γνώμη ως προς το σχέδιο αυτό 
μέσα σε προθεσμία που ορίζεται από τον πρόεδρο ανά­
λογα με τον επείγοντα χαρακτήρα του θέματος. Οι 
γνώμες εγκρίνονται με πλειοψηφία 45 ψήφων και οι 
ψήφοι των Κρατών μελών σταθμίζονται, όπως προβλέ­
πεται στο άρθρο 148 παράγραφος 2 της συνθήκης. Ο πρό­
εδρος δεν λαμβάνει μέρος στην ψηφοφορία. 
3. α) Όταν τα προβλεπόμενα μέτρα συμφωνούν με τη 
γνώμη της επιτροπής, η Επιτροπή τα αποδέχεται. 
6) Όταν τα προβλεπόμενα μέτρα δεν συμφωνούν με 
τη γνώμη της επιτροπής, ή όταν δεν διατυπώνεται 
γνώμη, η Επιτροπή υποβάλει χωρίς καθυστέρηση 
στο Συμβούλιο πρόταση, σχετικά με τα μέτρα που 
πρέπει να ληφθούν. Τα Συμβούλιο αποφαίνεται με 
ειδική πλειοψηφία. 
γ) Αν σε διάστημα τριών μηνών από την υποβολή της 
πρότασης το Συμβούλιο δεν έχει αποφανθεί, η Επι­
τροπή εγκρίνει τα προτεινόμενα μέτρα. 
'Αρ&ρο 11 
Τα Κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονι­
στικές και διοικητικές διατάξεις, που είναι απαραίτητες 
για να συμμορφωθούν με την οδηγία αυτή, το αργότερο 
μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1986 και ενημερώνουν αμέσως 
σχετικά την Επιτροπή. 
Άρ&ρο 12 
Η οδηγία αυτή απευθύνεται στα Κράτη μέλη. 
Αρι$. C 202/8 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 29.7.83 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Ο έλεγχος των επιπέδων του αλουμινίου στο πλάσμα ή στον ορό και στη συνέχεια η θεραπευτική αγωγή 
του ασθενούς είναι θέμα που αφορά τον θεράποντα ιατρό. Συνιστάται να είναι τριμηνιαία η βασική συ­
χνότητα ελέγχου του αλουμινίου στο πλάσμα ή τον ορό. 
Όταν η συγκέντρωση του αλουμινίου στο πλάσμα ή στον ορό υπερβαίνει τα 60 μς/Ι, θεωρείται ότι υπάρχει 
υπερβολική κατακράτηση αλουμινίου στον ανθρώπινο οργανισμό. 
Αν η στάθμη του αλουμινίου στο πλάσμα ή στον ορό υπερβαίνει τα 100 μ#/1, απαιτείται αύξηση της συ­
χνότητας ελέγχου και μεγαλύτερη παρακολούθηση της υγείας του ασθενούς. 
Πρέπει να λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε το αλουμίνιο στο πλάσμα ή στον ορό των ασθενών 
να μην υπερβαίνει ποτέ τη στάθμη των 200 \ι% Α 1/1. 
Στο μέτρο που είναι εφικτό πρέπει να χρησιμοποιούνται μέθοδοι ανάλυσης με όριο εντόπισης τα 10 μ% Α 
1/1 πλάσματος ή ορού για τις αναλύσεις αυτές. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
1. Στο μέτρο που είναι εφικτό πρέπει να χρησιμοποιούνται μέθοδοι ανάλυσης με όριο εντόπισης τουλάχι­
στον τα 10 μg Α 1/1 για την ανάλυση του νερού, του υγρού της αιμοδιύλισης και του συμπυκνώματος 
της αιμοδιύλισης. Όσον αφορά τα διαλύματα περιτοναϊκής αιμοδιύλισης και τα διαλύματα αιμο-
διήθησης, το όριο εντόπισης πρέπει να είναι 5 ^% Α 1/1. 
2. Όταν πραγματοποιείται δειγματοληπτικός έλεγχος του υγρού αιμοδιύλισης, το δείγμα ενδείκνυται να 
λαμβάνεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στη μεμβράνη. 
3. Η καταλληλότερη συχνότητα ελέγχου της στάθμης του αλουμινίου στο νερό και στα υγρά της αιμοδιύ-
λισης είναι τέσσερις φορές το χρόνο. Εντούτοις, ο γιατρός που είναι υπεύθυνος για τους ασθενείς, που 
υποβάλλονται σε αιμοδιύλιση, είναι δυνατόν να κρίνει ότι απαιτείται συχνότερος έλεγχος. 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
Για να επιτυγχάνονται οι στάθμες αυτές είναι γενικά δυνατόν να χρησιμοποιούνται τόσο η τεχνική του 
μεταλλικού απιονισμού όσο και η τεχνική της αντίστροφης όσμωσης. Η επιλογή εξαρτάται από τις εκά­
στοτε συνθήκες.