Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το έγγραφο "Οικονομική μεταρρύθμιση: Έκθεση για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαιαγορών"

(1999/C 209/09)

Στις 25 Φεβρουαρίου 1999 και σύμφωνα με το άρθρο 23 παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με την "Οικονομική μεταρρύθμιση: Έκθεση για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαιαγορών" (Κάρντιφ Ι).

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 18 Μαΐου 1999 (Εισηγητής: ο κ. Cal, συνεισηγητής: ο κ. J. Simpson).

Κατά την 364η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 26ης Μαΐου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 77 ψήφους υπέρ και 4 αποχές.

ΣΗΜ.:

Κατά την κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης, το Παρατηρητήριο της Ενιαίας Αγοράς αποφάσισε να προβεί στην εξέταση και των ακόλουθων δύο εγγράφων της Επιτροπής:

"Αξιολόγηση του Προγράμματος Δράσης για την Ενιαία Αγορά, Ιούνιος 1997-Δεκέμβριος 1998"

και

"Οικονομική και Διαρθρωτική μεταρρύθμιση στην ΕΕ (Κάρντιφ ΙΙ)".

Εισαγωγή

Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της διότι της δίδεται η δυνατότητα να εκφράσει τις απόψεις της για το σύνολο των εγγράφων που έχουν καταρτισθεί με θέμα την εσωτερική αγορά: την έκθεση αξιολόγησης του προγράμματος δράσης, την έκθεση για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαίων (Κάρντιφ Ι) και την έκθεση σχετικά με τις διαρθρωτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις της ΕΕ (Κάρντιφ ΙΙ). Όπως πάντα, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η αξιολόγηση του προγράμματος για την εσωτερική αγορά θα πρέπει να γίνεται, ταυτόχρονα, τόσο σε νομοθετικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο και να μην περιορίζεται στην ενδεικτική αναφορά της μεταφοράς των οδηγιών στις εθνικές νομοθεσίες.

1. Αξιολόγηση του Προγράμματος Δράσης για την Ενιαία Αγορά, Ιούνιος 1997-Δεκέμβριος 1998

1.1. Μετά την πραγματοποίηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Άμστερνταμ τον Ιούνιο του 1997, η Επιτροπή προέβη στη δημοσίευση του Προγράμματος Δράσης της για την Ενιαία Αγορά (CSE(97) 1). Το πρόγραμμα αυτό προέβλεπε την ανάληψη, από την 1η Ιανουαρίου 1999, μίας σειράς από σημαντικές δράσεις με στόχο την περαιτέρω βελτίωση της λειτουργίας της Ενιαίας Αγοράς. Η πλέον πρόσφατη αξιολόγηση της προόδου που έχει σημειωθεί στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος (COM(1999) 74 τελικό), καταρτίσθηκε στα τέλη του 1998 και βασίζεται σε προηγούμενους πίνακες επιδόσεων σχετικά με την ενιαία αγορά, ο τρίτος εκ των οποίων δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 1998(1). Η ΟΚΕ έχει εξετάσει και τους τρεις πίνακες. Η γνωμοδότησή της OKE για τον τρίτο πίνακα υιοθετήθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 1999(2).

1.2. Κατά τους τελευταίους 18 μήνες, η προσοχή ως προς τις εξελίξεις στον τομέα της ενιαίας αγοράς έχει επικεντρωθεί σε ορισμένα μακροοικονομικά ζητήματα, όπως η προετοιμασία και η θέση σε ισχύ της ΟΝΕ, οι προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για την ικανοποίηση των κριτηρίων σύγκλισης, η θέσπιση του Συμφώνου Ανάπτυξης και Σταθερότητας και οι εθνικές υποχρεώσεις που απορρέουν από το εν λόγω πλαίσιο.

1.3. Όπως καταδεικνύει και η αξιολόγηση του Προγράμματος Δράσης για την Ενιαία Αγορά, εμφανίσθηκαν, ταυτόχρονα, και ορισμένα άλλα χαρακτηριστικά της ενιαίας αγοράς.

1.4. Η αξιολόγηση αφορά δράσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο των τεσσάρων στρατηγικών στόχων την επίτευξη των οποίων αποσκοπεί η εφαρμογή του προγράμματος δράσης:

- να καταστούν αποτελεσματικότεροι οι ισχύοντες κανόνες·

- να αντιμετωπισθούν ορισμένες σημαντικές στρεβλώσεις που παρατηρούνται στην αγορά·

- να αντιμετωπισθούν ορισμένα τομεακά προβλήματα που παρεμποδίζουν την ολοκλήρωση της αγοράς·

- να ολοκληρωθεί η δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς προς όφελος των πολιτών.

1.5. Επανεξετάζεται εν συντομία ένας μεγάλος αριθμός δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται μία σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών και πολιτικών, καθώς και ορισμένες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τους στρατηγικούς στόχους που έχουν τεθεί. Η ΟΚΕ, σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, αναγνώρισε την αξία αυτής της προσέγγισης και συμφώνησε ότι ένας μεγάλος αριθμός ζητημάτων θα πρέπει να επανεξετασθεί. Στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει το θετικό έργο που έχει συντελεσθεί σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης και να διατυπώσει ορισμένες παρατηρήσεις επί ενός περιορισμένου αριθμού θεμάτων.

1.6. Η επανεξέταση του προγράμματος δράσης διευκολύνεται από τον τρόπο παρουσίασης της αξιολόγησης που έχει επιλέξει η Επιτροπή. Ιδιαίτερα, η ΟΚΕ επικροτεί την αναλυτική παρουσίαση του βαθμού προόδου που έχει σημειωθεί στους τομείς που έχουν προσδιορισθεί, στο Παράρτημα ΙΙ και προβαίνει στον προσδιορισμό των τομέων εκείνων στους οποίους, κατά την άποψή της, δεν έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος.

1.7. Καταρχήν, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι έχουν επιτευχθεί ορισμένα σημαντικά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος δράσης. Κατά δεύτερο λόγο προσδιορίζει ορισμένες σημαντικές ελλείψεις που συνεχίζουν να υπάρχουν και κατά τρίτον διατυπώνει συστάσεις σχετικά με ορισμένα θέματα που έχουν προκύψει στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος δράσης, για το οποίο συνιστά στην Επιτροπή τη βελτίωσή του.

Αξιολόγηση των αποτελεσμάτων

1.8. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εφαρμογή του προγράμματος δράσης υπήρξε επιτυχής. Στην εισαγωγή σημειώνεται ότι "στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις περιπτώσεις, οι στόχοι που επεδίωκε το πρόγραμμα δράσης επιτεύχθηκαν". Η ΟΚΕ έχει κάθε διάθεση να συμφωνήσει με τα προαναφερθέντα και αποδέχεται την άποψη ότι η πειθαρχία που επεβλήθη με το πρόγραμμα δράσης ήταν θετική και εποικοδομητική. Όμως, λαμβανομένου υπόψη ότι στην περίπτωση αυτή είναι η ίδια η Επιτροπή που προβαίνει στην αξιολόγηση των επιτευγμάτων της, η ΟΚΕ θεωρεί ότι μία εξωτερική αξιολόγηση θα ήταν περισσότερο επικριτική.

1.9. Τα περισσότερα επιτεύγματα αποτελούν περισσότερο συμβολές στην εξέλιξη της πολιτικής και λιγότερο ολοκληρωμένα επιμέρους μέτρα. Κατά συνέπεια, δεν έχει νόημα η προσπάθεια αξιολόγησης των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων του προγράμματος δράσης, δεδομένου ότι πολλές από τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί αποτελούν τμήματα ευρύτερων δράσεων, τα αποτελέσματα των οποίων θα εμφανισθούν πολύ αργότερα.

1.10. Παρά το γεγονός ότι κάθε γενικός κανόνας έχει και εξαιρέσεις, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι με την εφαρμογή του προγράμματος δράσης η Επιτροπή σημείωσε σημαντική πρόοδο σε σχέση με το στόχο της προετοιμασίας και της δημοσίευσης των συμπερασμάτων της που σχετίζονται με τη νέα και την αναθεωρημένη κοινοτική νομοθεσία. Επίσης, καταδεικνύεται ότι τα κράτη μέλη έχουν βελτιώσει σημαντικά τις προσπάθειες τους ως προς την ικανοποίηση των νομοθετικών υποχρεώσεών τους. Ακόμη, σημειώθηκε πρόοδος ως προς την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων αλλά όχι σε συνολικό επίπεδο.

1.11. Οδηγίες: ο περιορισμός των καθυστερήσεων ως προς τη μεταφορά των οδηγιών στην εθνική νομοθεσία είναι μία ιδιαίτερα θετική εξέλιξη. Παρά το γεγονός αυτό οι καθυστερήσεις που συνεχίζουν να υφίστανται προκαλούν ανησυχίες. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ότι απαιτείται η θέσπιση ενός συστήματος χρονοδιαγραμμάτων και παρακολούθησης, ακόμη και μετά τη λήξη της περιόδου εφαρμογής του προγράμματος δράσης.

1.12. Δημόσιες συμβάσεις: ο πολύπλοκος χαρακτήρας των ζητημάτων που συνδέονται με τη διασφάλιση μίας περισσότερο ανοικτής αγοράς στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων επισημαίνεται με δύο αντιφατικούς τρόπους. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο ρυθμός εφαρμογής των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις υπήρξε "ιδιαίτερα αργός". Η αρνητική αυτή επισήμανση έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει επιτύχει τη δημοσίευση του Πράσινου Βιβλίου για την παρακολούθηση του τομέα των δημοσίων συμβάσεων. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η νομοθεσία και οι δράσεις ορισμένων κρατών δεν αντανακλώνται επαρκώς στην πολιτική και στις αποφάσεις της Κοινότητας.

1.13. Άλλα επιτεύγματα που συνδέονται με την εφαρμογή του προγράμματος δράσης είναι τα ακόλουθα:

α) η πρόβλεψη μηχανισμού παρέμβασης για την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων στον τομέα της ελεύθερης διακίνησης αγαθών·

β) η υποβολή ειδικών προτάσεων για την απλοποίηση των εθνικών και κοινοτικών κανόνων που επηρεάζουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς·

γ) η πρόβλεψη μηχανισμών επίλυσης προβλημάτων μέσω της θέσπισης κέντρων επαφής και συνεργασίας·

δ) η επιβολή κώδικα ορθής συμπεριφοράς για την περίπτωση επιζήμιου ανταγωνισμού στον τομέα της φορολογίας·

ε) η ολοκλήρωση της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την παροχή περιφερειακής βοήθειας·

στ) η πρόβλεψη κανόνων για την απελευθέρωση του τομέα της προμήθειας φυσικού αερίου·

ζ) η βελτίωση της οδηγίας σχετικά με τον χρόνο εργασίας·

η) η καθιέρωση επιτροπής ελέγχου επιχειρήσεων με στόχο τη βελτίωση των προτεινόμενων κανονιστικών ρυθμίσεων·

θ) η υποβολή προτάσεων σχετικά με τον εκσυγχρονισμό και την εφαρμογή του ΦΠΑ.

1.14. Εν τούτοις ο μηχανισμός παρέμβασης για την παράκαμψη των σοβαρών εμποδίων στην ελευθερία κυκλοφορίας εμπορευμάτων αποτελεί ένα συμβιβασμό του Συμβουλίου που χρειάζεται να αποδειχθεί ότι λειτουργεί στην πράξη.

1.14.1. Η επιτυχία του SLIM είναι μόνο μερική. Είναι αναγκαία μια μεταγενέστερη εκτίμηση για να ελεγχθεί αν το SLIM αποτελεί μέσο που απλοποιεί τις νομοθετικές διατάξεις. Πολυάριθμες προτάσεις οδηγίας δεν υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο και πολύ λίγες υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν. Η ΟΚΕ συνιστά όπως η Επιτροπή ελέγξει και αποκαλύψει τις μεθόδους και τα αποτελέσματα αυτής της πρωτοβουλίας.

1.14.2. Οι προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό και την εφαρμογή ομοιόμορφων κανόνων σχετικά με τον ΦΠΑ έγιναν δεκτές αφότου διευκολύνουν την λειτουργία των επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, επιβάλλεται να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση ενός συστήματος ΦΠΑ που στηρίζεται στη χώρα προέλευσης.

Ελλείψεις

1.15. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η κατάσταση που επικρατεί σε ορισμένους τομείς είναι απογοητευτική. Τα σχετικά παραδείγματα που αναφέρει η Επιτροπή, όπως στο παράρτημα ΙΙ, βρίσκουν απολύτως σύμφωνη την ΟΚΕ, η οποία ζητεί από την Επιτροπή να δεσμευθεί ότι θα συνεχίσει τις προσπάθειές της με σκοπό την αντιμετώπιση των εν λόγω ελλείψεων.

1.16. Διαθέσιμος χρόνος χρήσης των αεροδρομίων: ένα ζήτημα που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στην ΟΚΕ είναι το γεγονός ότι δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος στον τομέα της θέσπισης νέων κανόνων σχετικά με το διαθέσιμο χρόνο χρήσης των αεροδρομίων.

1.17. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι όσον αφορά ορισμένες από τις προτεινόμενες δράσεις η Επιτροπή είναι περισσότερο ικανοποιημένη από όσο θα έπρεπε. Ειδικότερα, η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι έχει σημειωθεί ελάχιστη πρόοδος ως προς τα ακόλουθα ζητήματα:

i. τις πρωτοβουλίες αμοιβαίας αναγνώρισης·

ii. τα σχέδια για την εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων που καθυστερούν την τυποποίηση των κατασκευαστικών προϊόντων·

iii. την εξάλειψη των στρεβλώσεων που οφείλονται στην ύπαρξη διαφορών ως προς την έμμεση φορολογία·

iv. τις προτάσεις για τη θέσπιση ενός κοινοτικού πλαισίου φορολόγησης της ενέργειας·

v. την πρόβλεψη μίας δέκατης οδηγίας εταιρικού δικαίου για τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις·

vi. την υιοθέτηση κανονισμών σχετικά με την θέσπιση ευρωπαϊκών καταστατικών των συνεταιρισμών, των ενώσεων και των αλληλασφαλιστικών εταιρειών·

vii. τη λήψη μέτρων για την κατάργηση των συνοριακών ελέγχων επί προσώπων στα εσωτερικά σύνορα της Κοινότητας.

1.18. Το σχέδιο δράσης επιβεβαιώνει σαφώς ότι πολλά προβλήματα συνεχίζουν να επιλύονται σε πολλούς άλλους τομείς εκτός των προαναφερθέντων. Πρόκειται για τις εργασίες σχετικά με το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, το καταστατικό της ευρωπαϊκής εταιρείας, τους κανόνες συγχώνευσης εταιρειών, την κατάργηση της διπλής φορολογίας σε κοινοτική κλίμακα, το τελικό σύστημα του ΦΠΑ και την πρόληψη κατά της θεσπίσεως νέων εμποδίων από τα κράτη μέλη στην ενιαία αγορά.

Παρακολούθηση του Προγράμματος Δράσης

1.19. Μέχρι τα τέλη του 1998, το πρόγραμμα δράσης απεδείχθη ένα χρήσιμο μέσο προσδιορισμού στόχων εκ μέρους της Επιτροπής με σκοπό την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Ο προσδιορισμός των εν λόγω στόχων διευκόλυνε στη συνέχεια την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας τόσο του έργου της Επιτροπής όσο και των σχετικών μέτρων που έλαβαν τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα, συμπεριλαμβανομένων των κυβερνήσεων των κρατών μελών.

1.20. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι η εμπειρία που αποκομίσθηκε από την εφαρμογή του προγράμματος δράσης θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου τρόπου αξιολόγησης τόσο της πορείας της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς όσο και των άλλων αλληλεξαρτώμενων ζητημάτων που καταδεικνύουν την πρόοδο που έχει σημειώσει η Κοινότητα.

1.21. Κατά το πρόσφατο παρελθόν η προσοχή της Επιτροπής επικεντρώθηκε στα μέσα οικοδόμησης της ενιαίας αγοράς καθώς και στη λήψη των σχετικών μέτρων υποστήριξης. Στο μέλλον, η στάση αυτή θα αλλάξει και θα δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στη συνέχιση της απρόσκοπτης και αποτελεσματικής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό θα συνεχίσει να είναι απαραίτητη η παρακολούθηση της κατάστασης από την Επιτροπή καθώς και η, εκ μέρους της, συγκέντρωση στοιχείων για πολλά ζητήματα. Καθίσταται ολοένα και περισσότερα εμφανής η ανάγκη αποκατάστασης μίας μορφής αμφίδρομης επικοινωνίας μεταξύ της Κοινότητας (και των θεσμικών οργάνων της) και των πολιτών και των επιχειρήσεων, που αποτελούν τους κύριους ενδιαφερόμενους.

1.22. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή την καθιέρωση μίας διαδικασίας περιοδικής αναθεώρησης, παρακολούθησης, διαλόγου και ανάλυσης. Μέσω της εν λόγω διαδικασίας η Επιτροπή θα μπορέσει να προβεί στον καθορισμό μίας σειράς στρατηγικών στόχων για την περαιτέρω προώθηση της ενιαίας αγοράς και την ενίσχυση των συστατικών της στοιχείων.

1.23. Η χρησιμότητα του σχεδίου δράσης, και των συναφών εκθέσεων, που αποκαλούνται Κάρντιφ Ι και Κάρντιφ ΙΙ αφορά την πραγματοποίηση μιας επισκόπησης της προόδου που επιτελέσθηκε από την κοινοτική πολιτική και δράση και, επίσης, την διακρίβωση ισχυρών σημείων και αδύνατων σημείων. Συνεπώς, είναι δυνατό να συνεχισθεί η υλοποίηση αυτών των διεργασιών, που περιγράφονται αλλού ως μέσο για την επίτευξη νέων σκοπών. Ένα από τα θετικά αποτελέσματα μπορεί να αφορά τη διασαφήνιση μιας γενικής φιλοσοφίας που κατευθύνει και επηρεάζει τη θέσπιση των στόχων της Επιτροπής.

1.24. Η ΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την ακόλουθη πρόταση που υπέβαλε ο Επίτροπος κ. Monti κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Φεβρουαρίου 1999:"...δεν χρειαζόμαστε ένα ακόμη Πρόγραμμα Δράσης για την 'ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς' αλλά σαφώς καθορισμένους στόχους, όπως ακριβώς κάνουν και οι επιχειρήσεις στο πλαίσιο της πολιτικής που υιοθετούν έναντι των επενδυτών. Στόχους που θα καθορίσουμε για μία περίοδο, έστω, τριών ετών και τους οποίους θα επανεξετάζουμε στο τέλος του κάθε έτους προκειμένου να διασφαλισθεί η επίτευξη τους και να υπάρξουν, εάν κριθεί απαραίτητο, οι αναγκαίες τροποποιήσεις ...."

Σημειώνει πάντως ότι η Επιτροπή υπέβαλε ένα σχέδιο δράσης που απευθύνεται ειδικά στον χρηματοδοτικό τομέα και επιβεβαιώνει την ανάγκη ειδικής μεταχείρισης του τομέα αυτού.

1.25. Του περιοδικού καθορισμού στρατηγικών στόχων θα πρέπει να προηγούνται διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της ΟΚΕ. Κατά τον καθορισμό των προαναφερθέντων στόχων θα πρέπει να λαμβάνονται άμεσα υπόψη οι ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων, το ζήτημα της απασχόλησης και η προώθηση της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να καθορισθεί μία σειρά από λειτουργικούς επιχειρησιακούς στόχους, βάσει των οποίων θα προσδιορισθούν στη συνέχεια δείκτες επιδόσεων ώστε να καταστεί δυνατή η περαιτέρω παρακολούθηση της προόδου και ο προσδιορισμός των υφιστάμενων κινδύνων, των ελλείψεων και της μη κατάλληλης συνεργασίας.

1.26. Στο πλαίσιο της διαδικασίας καθορισμού των στόχων και της διεξαγωγής διαλόγου με τους ενδιαφερόμενους εταίρους θα καθορισθεί μία σειρά στρατηγικών στόχων για μία περίοδο τριών ετών. Βάσει των εν λόγω στόχων θα προσδιορισθούν άλλοι βραχυπρόθεσμοι στόχοι και θα καθορισθούν δείκτες επιδόσεων για την κατάρτιση ετησίων εκθέσεων τύπου "Κάρντιφ" και πινάκων επιδόσεων δύο φορές ετησίως.

1.27. Προκειμένου να διασφαλισθεί η ανάληψη της κατάλληλης δράσης εκ μέρους της Επιτροπής, που να βασίζεται στα συμπεράσματα των εν λόγω εκθέσεων, η ΟΚΕ συμφωνεί με την πρόταση του Επιτρόπου κ. Monti σύμφωνα με την οποία κατά το πρώτο Συμβούλιο Εσωτερικής Αγοράς κάθε έτους θα πρέπει να επανεξετάζεται η επικρατούσα κατάσταση και να καθορίζονται προτεραιότητες για την ανάληψη άμεσης δράσης.

1.28. Η ΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον τη δήλωση της Επιτροπής ενόψει της προετοιμασίας της συνεδρίασης του Συμβουλίου Εσωτερικής Αγοράς που θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο του 1999. Η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι στο πλαίσιο του εν λόγω Συμβουλίου θα υπάρξει δήλωση σχετικά με τους στόχους της πολιτικής για την Ενιαία Αγορά για τα επόμενα τρία έτη.

2. Οικονομική μεταρρύθμιση: Έκθεση για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαιαγορών (Κάρντιφ Ι) (CΟΜ(1999) 10 τελικό) και Οικονομική και Διαρθρωτική μεταρρύθμιση στην ΕΕ (Κάρντιφ ΙΙ) (COM(1999) 61 τελικό)

2.1. Εισαγωγή

2.1.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Κάρντιφ, που πραγματοποιήθηκε στις 15 και 16 Ιουνίου 1998, επισήμανε (σημείο 11 των συμπερασμάτων - μη επίσημη μετάφραση) ότι κύριος στόχος της οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να είναι η οικονομική ανάπτυξη, η αύξηση της απασχόλησης, η διασφάλιση της μακροοικονομικής σταθερότητας και η απρόσκοπτη λειτουργία των αγορών εργασίας, προϊόντων (αγαθών και υπηρεσιών) και κεφαλαίων. Το Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για την απόφαση θέσπισης μίας διαδικασίας βάσει της οποίας τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα προβαίνουν στην κατάρτιση ετησίων εκθέσεων, που θα αναφέρονται, σε σχέση πάντα με τους τομείς αρμοδιότητάς τους, στην κατάσταση που επικρατεί στις αγορές προϊόντων και κεφαλαίων. Οι εν λόγω εκθέσεις θα παράσχουν τη δυνατότητα συγκέντρωσης συμπληρωματικών πληροφοριών σε σχέση με αυτές που ήδη περιλαμβάνονται στα εθνικά σχέδια για την απασχόληση. Επίσης, το Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την κατάρτιση, βάσει των προαναφερθέντων εγγράφων, έκθεσης με αντικείμενο θέματα που άπτονται των διαρθρωτικών πολιτικών, η οποία θα εξετάζεται από το Συμβούλιο Οικονομικών και άλλα όργανα του Συμβουλίου.

2.1.2. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι τα εν λόγω συμπεράσματα περιελήφθηκαν στο κεφάλαιο σχετικά με τις γενικές κατευθύνσεις για τις οικονομικές πολιτικές (άρθρο 99, παράγραφος 2 της Συνθήκης, τέως άρθρο 103), συμβάλλοντας κατά τον τρόπο αυτό στην επέκταση του, μέχρι τώρα, πεδίου εφαρμογής των γενικών προσανατολισμών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επισημαίνει επίσης τη συμβολή των διαρθρωτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων στις προσπάθειες καταπολέμησης της ανεργίας.

2.1.3. Στις 20 Ιανουαρίου 1999, εις απάντηση των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Κάρντιφ, η Επιτροπή δημοσίευσε μία πρώτη έκθεση υπό τον τίτλο Κάρντιφ Ι. Στις 17 Φεβρουαρίου 1999 προέβη στη δημοσίευση μίας δεύτερης έκθεσης που φέρει τον τίτλο Κάρντιφ ΙΙ. Στις 30 Μαρτίου η Επιτροπή προέβη στην υιοθέτηση σύστασης σχετικά με τις γενικές κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής (COM(1999) 143 τελικό), στην οποία περιλαμβάνονται, για πρώτη φορά, κατευθυντήριες γραμμές ανά κράτος μέλος, όχι μόνο για τους διάφορους τομείς του προϋπολογισμού αλλά επίσης και για τις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και για την αγορά εργασίας.

2.1.4. Στην έκθεσή της με τίτλο Κάρντιφ Ι η Επιτροπή αναλύει την κατάσταση που επικρατεί στην εσωτερική αγορά και προτείνει τον καθορισμό 16 προτεραιοτήτων ως προς το ρυθμιστικό πλαίσιο της ενιαίας αγοράς. Στόχος των εν λόγω μέτρων, όπως αναφέρεται, είναι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, μέσω της δημιουργίας περισσότερο ευέλικτων αγορών και της καλύτερης λειτουργίας της. Όπως αναφέρει σχετικά η Επιτροπή (σελ. 4 της εισαγωγής - μη επίσημη μετάφραση) "δεν επιδιώκεται τόσο η κατάργηση των εθνικών ρυθμίσεων όσο η βελτίωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας των εν λόγω ρυθμιστικών πλαισίων".

2.1.5. Στην έκθεση της με τίτλο Κάρντιφ ΙΙ η Επιτροπή εξετάζει συνοπτικά ορισμένα θέματα που εξετάσθηκαν και στο πλαίσιο της πρώτης έκθεσής της, όπως οι αγορές των προϊόντων (αγαθών και υπηρεσιών) και κεφαλαίων και δίδει ιδιαίτερη προσοχή στα ζητήματα της αγοράς εργασίας (βάσει των εθνικών εκθέσεων που έχουν υποβάλει τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της διαδικασίας του Λουξεμβούργου) και των δημόσιων οικονομικών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης και τη φορολογία.

2.1.6. Όλες αυτές οι απόψεις ενσωματώθηκαν τελικά στη Σύσταση της Επιτροπής για τις κατευθυντήριες γραμμές της οικονομικής πολιτικής (άρθρο 99 της Συνθήκης - τέως άρθρο 103), πράγμα που επιτρέπει να γίνει κοινός χειρισμός διαφόρων θεμάτων που αλληλοσυνδέονται·τούτο αποτελεί πρόοδο κατά την πραγματοποίηση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών στους κόλπους της ΕΕ(3).

2.2. Γενικές παρατηρήσεις

2.2.1. Η σχέση που συνδέει τα ζητήματα της βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης, της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της απασχόλησης στην ΕΕ με τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο της εγκαθίδρυσης της εσωτερικής αγοράς ούτε αναπτύσσεται ούτε καταδεικνύεται επαρκώς στις προαναφερθείσες εκθέσεις. Οι δείκτες οικονομικής ολοκλήρωσης που αναλύονται περιορίζονται στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές αγαθών, στο διασυνοριακό εμπόριο υπηρεσιών, στις κινήσεις κεφαλαίων, στις άμεσες ξένες επενδύσεις και στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Σε πολλές περιπτώσεις, η τάση ανασυγκρότησης των τομέων και των επιχειρήσεων, που χρησιμοποιούνται υπό μορφή παραδείγματος για να καταδειχθούν οι συνέπειες της δημιουργίας της εσωτερικής αγοράς, μπορεί να θεωρηθεί ότι οφείλεται περισσότερο στο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης των οικονομικών σχέσεων και ιδιαίτερα των χρηματοπιστωτικών.

2.2.2. Σύμφωνα με τις ενδείξεις, η προώθηση της οικοδόμησης της εσωτερικής αγοράς ενίσχυσε σημαντικά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, λαμβανομένου υπόψη ότι οι πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών αυξήθηκε σημαντικά. Οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές επίσης αυξήθηκαν αλλά με ρυθμό αύξησης κατά την περίοδο 1995-1997 χαμηλότερο από αυτόν της περιόδου 1993-1995.

2.2.3. Η χρήση του επιχειρήματος της σύγκλισης και της πτώσης των τιμών, που αναφέρεται στην έκθεση Κάρντιφ Ι ως απόδειξη των αποτελεσμάτων που έχουν ήδη επιτευχθεί στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, ή των καθυστερήσεων που παρουσιάζει ακόμη η ολοκλήρωση ορισμένων τομέων θεωρείται ως υπερβολική. Όπως φαίνεται στην δεύτερη έκθεση η σύγκριση της κατάστασης που επικρατεί στον εν λόγω τομέα με την κατάσταση που επικρατεί στους αντίστοιχους τομείς των ΗΠΑ καταδεικνύει ότι οι τιμές που ισχύουν στην ΕΕ είναι υψηλότερες των ΗΠΑ, αλλά οι εν λόγω διαφορές οφείλονται περισσότερο "στις διαφορές που υφίστανται στον τομέα της έμμεσης φορολογίας". Αυτός είναι και ο λόγος τόσο της μικρότερης αποτελεσματικότητας που παρουσιάζουν οι τομείς του χονδρικού και του λιανικού εμπορίου όσο και των μεγαλύτερων περιθωρίων κέρδους στην ΕΕ.

2.2.3.1. Επίσης, στο εσωτερικό της ΕΕ, οι διαφορές μεταξύ των τιμών "αντικατοπτρίζουν τις διαφορές ως προς το κατά κεφαλήν επίπεδο διαβίωσης και το ποσοστό των εμμέσων φόρων". Το επιχείρημα ότι οι διαφορές ως προς τις τιμές των υπηρεσιών είναι διπλάσιες από τις τιμές των αγαθών φαίνεται επίσης ότι αγνοεί το γεγονός ότι το μισθολογικό κόστος της εργασίας στην περίπτωση του τομέα των υπηρεσιών είναι, γενικά, υψηλότερο, καθώς και ότι οι διαφορές που παρουσιάζονται ως προς τους μισθούς και την παραγωγικότητα, της τάξης του 1 προς 5 μεταξύ των κρατών μελών, είναι πολύ μεγαλύτερες από τις διαφορές των τιμών που παρουσιάζει η Επιτροπή. Παρά τη σπουδαιότητα του εν λόγω θέματος, η Επιτροπή δεν προβαίνει στην εξέτασή του σε καμία από τις εκθέσεις της.

2.2.4. Το ζήτημα των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού λόγω της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων εξετάζεται ανεπαρκώς στις προαναφερθείσες εκθέσεις. Η Επιτροπή δημοσιεύει ανά διετία στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις ενώ έχει επισημάνει ότι οι εν λόγω ενισχύσεις είναι ιδιαίτερα υψηλές. Πράγματι, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο γεωργικός τομέας, τα ποσά που χορηγούνται υπό μορφή κρατικών ενισχύσεων ετησίως (μέσος όρος της περιόδου 1995-1997) υπερβαίνουν τις συνολικές πιστώσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ, ανερχόμενα σε 95 δισ. Ευρώ και αντιπροσωπεύοντας το 1,2 % του ΑΕΠ της Κοινότητας. Η μοναδική συγκεκριμένη και θετική πρόταση της Επιτροπής για το θέμα αυτό αφορά τον καθορισμό εκ μέρους των κρατών μελών ενός χρονοδιαγράμματος για τη μείωση των πιστώσεων του προϋπολογισμού που διατίθενται για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και την τροποποίηση της παρούσας διάρθρωσή τους, που δίδει ιδιαίτερη έμφαση στις ad hoc και στις τομεακές ενισχύσεις, ενώ παράλληλα τονίζεται ότι θα πρέπει να επαγρυπνεί και η ίδια η Επιτροπή. Στη σύστασή της η Επιτροπή περιλαμβάνει ειδικές και σαφείς κατευθυντήριες γραμμές για τα περισσότερα κράτη μέλη, ώστε να προβούν στη μείωση των χορηγούμενων κρατικών ενισχύσεων.

2.2.5. Το ζήτημα της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας αποτελεί την πηγή ορισμένων εκ των πλέον πολύπλοκων προβλημάτων που έχουν εμφανισθεί στο πλαίσιο της εφαρμογής της διαδικασίας ελευθέρωσης των οργανωμένων σε δίκτυα αγορών. Εκτός από την αναφορά στις προσπάθειες διαχωρισμού των ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων και των ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων, που ήδη καταβάλλονται σε όλες τις χώρες, οι εκθέσεις της Επιτροπής δεν περιλαμβάνουν άλλες προτάσεις σχετικά με την αντιμετώπιση των ζητημάτων που, λιγότερο ή περισσότερο, απασχολούν όλα τα κράτη μέλη: τις απώλειες θέσεων απασχόλησης, τη διασφάλιση της παροχής υπηρεσιών σε λογικές τιμές, τη διασφάλιση της ποιότητας, τον ορισμό της υποχρέωσης παροχής καθολικής υπηρεσίας και τη χρηματοδότησή της, την επιλογή των επιχειρήσεων στις οποίες θα ανατεθεί η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι για την όσο το δυνατόν ευρύτερη αποδοχή της έννοιας της ελευθέρωσης απαιτείται "η ύπαρξη συγκεκριμένων θετικών αποτελεσμάτων ως προς τις τιμές, την ποιότητα και την παροχή καθολικής υπηρεσίας και η διασφάλιση της όσο το δυνατόν ταχύτερης μεταφοράς των οφελών που θα προκύψουν προς τους χρήστες βιομηχανικών υπηρεσιών και τους καταναλωτές" (σελίδα 13 του Κάρντιφ ΙΙ). Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις παρατηρήσεις αυτές αλλά εφιστά την προσοχή στην ανάγκη σεβασμού της αρχής της επικουρικότητας.

Εξάλλου, η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ελευθέρωση των αγορών είναι αποδεκτή μόνο στην περίπτωση που λαμβάνεται, επαρκώς, υπόψη, εκτός των περιπτώσεων που αναφέρει η Επιτροπή, η κατάσταση των εργαζομένων για τους οποίους η εφαρμογή της εν λόγω διαδικασίας μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα.

2.2.6. Το ζήτημα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων που θα πρέπει να αποτελεί έναν από τους τέσσερις πυλώνες της εσωτερικής αγοράς, αποτελεί τον τομέα στον οποίο παρουσιάζονται οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις, τόσο ως προς τις ρυθμίσεις όσο και ως προς την οικονομική και κοινωνική κατάσταση που επικρατεί. Όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, οι διασυνοριακές μετακινήσεις εργατικού δυναμικού, παρά το γεγονός ότι αναπτύσσονται, είναι ιδιαίτερα περιορισμένες, και είναι πιθανόν να περιορισθούν εκ νέου με την καθιέρωση του Ευρώ. Παρά το γεγονός αυτό, ούτε οι 16 προτάσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση Κάρντιφ Ι, ούτε το τμήμα για τις αγορές εργασίας της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ, ούτε οι γενικοί προσανατολισμοί οικονομικής πολιτικής αναφέρονται στο εν λόγω θέμα.

2.2.7. Η επιβίωση των ΜΜΕ στο πλαίσιο ενός πολύ ανταγωνιστικότερου και περισσότερο ανοικτού περιβάλλοντος έχει καθοριστική σημασία για τη διατήρηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου απασχόλησης στην ΕΕ. Παρά τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης που παρατηρείται σε αυτές τις επιχειρήσεις, σημαντικός αριθμός εξ αυτών παύει τη λειτουργία του (λιγότερες από τις μισές ΜΜΕ που δημιουργούνται συνεχίζουν τη λειτουργία τους πέραν των πέντε ετών) με αποτέλεσμα την απώλεια σημαντικού αριθμού θέσεων απασχόλησης. Η Κοινότητα έχει προβεί στην ανάληψη πρωτοβουλιών και στην εκπόνηση αρκετών εκθέσεων, ενώ τα κράτη μέλη έχουν προβεί στη λήψη μέτρων, αλλά οι εκθέσεις δεν προβαίνουν σε καμία αναφορά σχετικά με τις συνέπειες των εν λόγω μέτρων για την απασχόληση. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αναπτύσσονται λιγότερο από τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ και δεν λαμβάνουν διαστάσεις ικανές να επηρεάσουν σημαντικά το διεθνή ανταγωνισμό κυρίως στους τομείς όπου υπάρχει το υψηλότερο ποσοστό καινοτομίας. Το πρόβλημα των διαστάσεων των ΜΜΕ πρέπει να αντιμετωπιστεί στην ενιαία αγορά μέσω της βελτίωσης της εργασίας και του κανονιστικού πλαισίου με ειδική αναφορά στις φορολογικές πτυχές καθώς και με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των αγορών κεφαλαίων. Για να ευνοηθεί η ανάπτυξη, το φορολογικό σύστημα πρέπει να ενθαρρύνει τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων με ίδιο κεφάλαιο και να προβλέπει ευνοϊκότερη φορολόγηση της υπεραξίας. Η βελτίωση των αγορών κεφαλαίων προϋποθέτει μεγαλύτερη παρουσία των ενδιάμεσων κατάλληλων χρηματοδοτικών οργανισμών, περαιτέρω ανάπτυξη του φορολογικού συστήματος και εξάλειψη του συναλλαγματικού και κανονιστικού κατακερματισμού των αγορών. Οι ΜΜΕ στην Ευρώπη εξακολουθούν να επηρεάζονται αρνητικά από την έλλειψη ιδίων κεφαλαίων και πρόσβασης σε περισσότερο ευνοϊκά συστήματα χρηματοδότησης, από δυσχέρειες στην πρόσβαση στα προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης και στις δημόσιες προμήθειες και από την ύπαρξη κανονιστικών καθεστώτων και ανταγωνισμού που δεν συνεκτιμούν τις ειδικές συνθήκες λειτουργίας τους. Ουσιαστικά, η λήψη των μέτρων υποστήριξης των ΜΜΕ έχει αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών.

2.2.8. Τα φορολογικά συστήματα "επηρεάζουν σημαντικά τόσο την οικονομική ανάπτυξη όσο και την απασχόληση" και αποσκοπούν "στη συμφιλίωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της κοινωνικής συνοχής" (σημείο 4.2 της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ). Η Επιτροπή ισχυρίζεται αφενός ότι είναι απαραίτητο να υπάρχει κάποιος φορολογικός ανταγωνισμός και αφετέρου ότι προκαλεί ανησυχίες ο επιζήμιος φορολογικός ανταγωνισμός, χωρίς να διευκρινίζει τι ακριβώς εννοεί σε κάθε περίπτωση. Η Επιτροπή θεωρεί αναγκαία την εναρμόνιση των εμμέσων φόρων και τη λήψη νομοθετικών αποφάσεων σχετικά με τον τόπο είσπραξης του ΦΠΑ, αλλά δεν προτείνει τίποτε συγκεκριμένο σχετικά με τον τρόπο που θα διασφαλισθεί η ύπαρξη αντισταθμιστικών δημοσιονομικών εσόδων για τα κράτη μέλη που θα επηρεασθούν αρνητικά από την έναρξη ισχύος του τελικού συστήματος ΦΠΑ.

2.2.9. Όσον αφορά τη φορολόγηση των εσόδων των επιχειρήσεων και των τόκων των αποταμιεύσεων, η Επιτροπή θεωρεί "αναγκαία και σημαντική την ύπαρξη κάποιου συντονισμού". Ήδη έχει υποβληθεί μία πρόταση σχετικά με τους τόκους αποταμιεύσεων η οποία αποτέλεσε αντικείμενο γνωμοδότησης της ΟΚΕ. Όσον αφορά όμως τη φορολόγηση των εσόδων των επιχειρήσεων, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι κύριο χαρακτηριστικό της κατάστασης που επικρατεί είναι η ύπαρξη μίας σειράς απαλλαγών και εκπτώσεων που επηρεάζουν άμεσα το ύψος των εισπραττόμενων φόρων, με αποτέλεσμα οι διαφορές ως προς την ουσιαστική φορολόγηση των εσόδων των επιχειρήσεων μεταξύ των κρατών μελών να είναι μεγαλύτερες από αυτές που προβλέπονται από το νόμο. Η μελέτη των διαφορών όσον αφορά τη φορολογία των εταιρειών και των πολιτικών θεμάτων που προκύπτουν σχετικά, η οποία αναγγέλθηκε από την Επιτροπή επιβάλλεται να υποβληθεί το ταχύτερο δυνατό.

2.2.10. Οι φόροι αντιπροσώπευαν το 1998 το 43 % του ΑΕΠ της ΕΕ έναντι του 32 % στις ΗΠΑ και του 29 % στην Ιαπωνία (Βλ. πίνακα 4.2 της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ). Το συνολικό αυτό ποσοστό παρουσιάζει όμως σημαντικές διαφορές ως προς τη σύνθεσή του. Σε σχέση με τα αντίστοιχα ΑΕΠ, οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ είναι κατά πολύ υψηλότερες, διότι το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών και ιατροφαρμακευτικών δαπανών στις ΗΠΑ αναλαμβάνεται από τους ιδιώτες (Βλ. σημείο 2.2.13). Ακόμη, οι άμεσοι φόροι στην ΕΕ είναι χαμηλότεροι σε σχέση με τις ΗΠΑ, ενώ οι έμμεσοι φόροι στην ΕΕ είναι πολύ υψηλότεροι από ό,τι στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία (14 %, 7 % και 8 % του ΑΕΠ αντίστοιχα).

2.2.11. Όσον αφορά την εξέλιξη του φορολογικού βάρους κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή αναγνωρίζει ακόμη ότι, η ήδη υψηλή, κατά μέσο κοινοτικό όρο, φορολογική επιβάρυνση της εργασίας αυξάνεται ολοένα και περισσότερο, ενώ παρατηρείται μία σταθεροποίηση της κατάστασης ως προς τη φορολόγηση της κατανάλωσης και μία μείωση των φόρων κεφαλαίου(4). Ειδικότερα, η Επιτροπή αναγνωρίζει (σελίδα 24 της έκθεσης Κάρντιφ Ι) ότι "με την εξάλειψη των συναλλαγματικών κινδύνων, οι αποκλίσεις στη φορολογική αντιμετώπιση των συναλλαγών κεφαλαίου και των χρηματοοικονομικών συναλλαγών θα προσλαμβάνει ολοένα και περισσότερο το χαρακτήρα σημαντικής στρέβλωσης στην κατανομή πόρων". Αλλά και στον τομέα αυτό θα είναι απαραίτητο να διευρυνθούν οι συζητήσεις για εναλλακτικές λύσεις σχετικά με τον τρόπο κάλυψης των φορολογικών εσόδων που θα απολεσθούν από τον περιορισμό της φορολογίας της εργασίας ιδιαίτερα όσον αφορά τους λιγότερο ειδικευμένους εργαζομένους ή σχετικά με τον τρόπο βελτίωσης της αποτελεσματικότητας των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας.

2.2.12. Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση των φορολογικών συστημάτων δεν μπορεί να περιορισθεί στην εξέταση των τρόπων μείωσης των φορολογικών εσόδων, αλλά θα πρέπει επίσης να επεκταθεί και στην εξέταση των δαπανών, όπως αναγνωρίζει και η ίδια η Επιτροπή όταν αναφέρει (βλ. κεφάλαιο 4 της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ) ότι "ο τομέας των δημοσίων επενδύσεων ανέλαβε την κάλυψη ενός δυσανάλογου μέρους των δημοσίων εσόδων που απωλέσθηκαν". Παρά το γεγονός αυτό, η Επιτροπή δεν εξετάζει καθόλου το ζήτημα των συνεπειών που έχει η εν λόγω κατάσταση ιδιαίτερα για τις οικονομικές πολιτικές των κρατών μελών που προσπαθούν να καλύψουν την απόσταση που τις χωρίζει από τις προηγμένες οικονομίες.

2.2.13. Όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση η Επιτροπή αναφέρεται στις τρέχουσες μεταρρυθμίσεις, στα διάφορα μέτρα που λαμβάνονται για τη συγκράτηση των δαπανών, καθώς και στις τροποποιήσεις του συστήματος χρηματοδότησης στις οποίες έχουν προβεί ορισμένες χώρες. Οι δημόσιες δαπάνες στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ θεωρούνται ιδιαίτερα υψηλές σε σχέση με το ποσοστό του ΑΕΠ που αντιπροσωπεύουν, παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Οι χώρες συνοχής, από κοινού με το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι οι χώρες εκείνες που δαπανούν τα μικρότερα ποσά. Παρά το γεγονός αυτό, όπως επισημαίνει και η έκθεση, εάν ληφθεί υπόψη το σύνολο των δημόσιων και των ιδιωτικών δαπανών οι διαφορές που υπάρχουν σε σχέση με τις ΗΠΑ είναι πολύ μικρότερες. Ένα από τα χαρακτηριστικά των μεταρρυθμίσεων των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ είναι η προσπάθεια προώθησης περισσότερων αυτοχρηματοδοτούμενων μεταρρυθμίσεων χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης που χαρακτηρίζει το παρόν σύστημα, γεγονός που απαιτεί την αύξηση του βαθμού προσωπικής ευαισθητοποίησης στο μέλλον.

2.2.14. Εκτός από τις προσπάθειες περιορισμού του κόστους, κυρίως μέσω της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος, η Επιτροπή θεωρεί ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί ως προς τον έλεγχο των δαπανών (δημόσιων) που αφορούν την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δεν έχει ακόμη αποσαφηνισθεί το κατά πόσο θα καταστεί δυνατή η συνέχιση της εφαρμογής των αρχών της καθολικότητας, της ισότιμης πρόσβασης και της ποιότητας των υπηρεσιών. Δυστυχώς, στις δύο εκθέσεις, παρά τις αναφορές σε τόσα έγγραφα της Επιτροπής, δεν υπάρχει καμία ουσιαστική αναφορά στατιστικών στοιχείων που να καταδεικνύει τη σχέση μεταξύ μεταφοράς εισοδημάτων μέσω των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης και της κατάστασης των εισοδημάτων στα κράτη μέλη, (η πρώτη έκθεση για τη συνοχή αναφέρεται κυρίως στο ποσοστό των οικογενειών της Ευρώπης που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας θα προσεγγίσει το 40 % αντί του 18 % που είναι το σημερινό ποσοστό).

2.2.14.1. Τo σχετικά υψηλό επίπεδο διαβίωσης στην ΕΕ, ο δυναμισμός που χαρακτηρίζει την οικονομική της ανάπτυξη και το μέγεθος της εσωτερικής αγοράς της οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στην εφαρμογή των εν λόγω συστημάτων κοινωνικής προστασίας και είναι λυπηρό το γεγονός ότι στις εκθέσεις δεν εξετάζονται τα θέματα αυτά, ώστε να προσδιορισθούν όλες οι συνέπειες των εφαρμοζομένων μεταρρυθμίσεων(5). Όσο η Επιτροπή δεν προβαίνει στην περισσότερο ισόρροπη και ολοκληρωμένη ανάλυση όλων των συνεπειών και επιμένει να παρουσιάζει προτάσεις που αφορούν κυρίως τον απλό έλεγχο του κόστους και τον περιορισμό των δαπανών, η εφαρμογή της διαδικασίας μεταρρύθμισης των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης θα συνεχίσει να συναντά δυσκολίες τόσο σε πολιτικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.

2.2.15. Επίσης, όσον αφορά τις αγορές εργασίας, η Επιτροπή αναγνωρίζει (σημείο 3.3 της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ) ότι τα υφιστάμενα προβλήματα αφορούν κυρίως την "εξεύρεση της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ της ύπαρξης ευελιξίας και της ύπαρξης ασφάλειας", "την προώθηση συμφωνιών μεταξύ των κοινωνικών εταίρων ώστε να αποφευχθεί το φαινόμενο που έχει εμφανισθεί συχνά στο παρελθόν, δηλαδή η αντιστάθμιση της μείωσης του μη μισθολογικού κόστους της εργασίας από αυξήσεις των κερδών και των βασικών μισθών", την προώθηση "της σύναψης συλλογικών συμβάσεων, οι οποίες αναγνωρίζονται ολοένα και περισσότερο ως το καλύτερο μέσο για την εξισορρόπηση αντικρουόμενων συμφερόντων στον κόσμο της εργασίας, λαμβανομένου υπόψη ότι το γεγονός ότι οι συλλογικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε στάδιο αναδιοργάνωσης παρέχει τη δυνατότητα πραγματοποίησης σημαντικών τροποποιήσεων". Η ΟΚΕ λυπάται διότι η Επιτροπή δεν διευρύνει αυτή την ανάλυση.

2.2.16. Η σχέση που συνδέει την απασχόληση και την ανεργία με την εσωτερική αγορά και τις διαρθρωτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις δεν αναλύεται στις εν λόγω εκθέσεις, γεγονός ιδιαίτερα λυπηρό εάν σκεφθεί κανείς ότι ήταν η ίδια η Επιτροπή που υιοθέτησε την έκθεση Cecchini, η οποία προέβλεπε τη δημιουργία πέντε εκατομμυρίων θέσεων απασχόλησης με τη θέση σε λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Η θέση σε λειτουργία της εσωτερικής αγοράς συνέπεσε με μία περίοδο σοβαρής οικονομικής ύφεσης που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας, το ποσοστό της οποίας δεν έχει έκτοτε μειωθεί στο ελάχιστο. Η Επιτροπή περιορίζεται, στο μέρος της έκθεσης Κάρντιφ ΙΙ (σημείο 3.3) που αναφέρεται στην αγορά εργασίας, σε ορισμένες αναφορές σχετικά με τη διαδικασία του Λουξεμβούργου, τα εθνικά σχέδια για την απασχόληση και τις οδηγίες για την απασχόληση, δηλαδή επαναλαμβάνει την έκκλησή της "προς τους κοινωνικούς εταίρους προκειμένου να προβούν στη σύναψη των κατάλληλων συμφωνιών που θα έχουν ως στόχο τον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης της εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της διασφάλισης της ευελιξίας, ώστε να καταστούν οι επιχειρήσεις παραγωγικότερες και ανταγωνιστικότερες". Επίσης, η Επιτροπή ασκεί κριτική τόσο στην πρόταση για τη μείωση των εβδομαδιαίων ωρών εργασίας, που επιδιώκεται σε ορισμένα κράτη μέλη, διότι θεωρεί ότι εάν για το ζήτημα αυτό δεν υπάρξει συμφωνία μετά από διαπραγματεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους η μείωση των ωρών εργασίας "είναι πιθανόν να αποδειχθεί αντιπαραγωγική", όσο και στη νομοθετικές διατάξεις που αφορούν την προστασία της απασχόλησης (LPE), παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει ότι "η εφαρμογή αυστηρών νομοθετικών διατάξεων για την προστασία της απασχόλησης δεν μπορεί να θεωρηθεί ως υπεύθυνη για το υψηλό ποσοστό ανεργίας στην Ευρώπη".

2.2.17. Ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός της ανυπαρξίας οιασδήποτε αναφοράς στις περιφερειακές πολιτικές και στις πολιτικές συνοχής, παρά το ότι η Επιτροπή (τέλος του σημείου 3.1 της έκθεσης του Κάρντιφ ΙΙ) "υπογραμμίζει τη σημασία τους". Συχνά οι δημόσιες συζητήσεις τόσο πριν όσο και κατά την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς αλλά και του Ευρώ επικεντρώθηκαν στις περιφερειακές συνέπειες των εν λόγω αποφάσεων και στην ανάγκη αντιμετώπισης των προβλημάτων ασυμμετρίας. Αυτοί ήταν, σε μεγάλο βαθμό, και οι λόγοι που οδήγησαν στα δύο πακέτα Delors για τις δημοσιονομικές προοπτικές της Ένωσης. Ορισμένες από τις εκθέσεις που εκπονήθηκαν, και οι οποίες αναφέρονται στο σημείο 1 του σχετικού κεφαλαίου του σχεδίου γνωμοδότησης, αναφέρονται στην περιφερειακή πτυχή και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή. Στις εκθέσεις για τις οικονομικές και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις δεν γίνεται καμία αναφορά ούτε στα ζητήματα αυτά ούτε στη συνεισφορά των Διαρθρωτικών Ταμείων και των Ταμείων Συνοχής στο πλαίσιο των μέτρων για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, ενώ δεν εξετάζεται το κατά πόσο η εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς και η καθιέρωση του Ευρώ έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση ή τον περιορισμό των περιφερειακών ανισορροπιών.

2.2.18. Η έναρξη ισχύος της τρίτης φάσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και η καθιέρωση του Ευρώ θα επιταχύνουν ακόμη περισσότερο τη διαδικασία ολοκλήρωσης της Ενιαίας Αγοράς, ιδιαίτερα όσον αφορά το χρηματοπιστωτικό τομέα, δεδομένου ότι όλες οι ομολογίες του δημοσίου και όλα τα χρηματιστήρια των χωρών της ζώνης Ευρώ χρησιμοποιούν το Ευρώ για τον υπολογισμό των τιμών. Οι ανασυγκροτήσεις επιχειρήσεων καθώς και οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές τους έχουν αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό που τα σχετικά ποσά έχουν φθάσει σε δυσθεώρητα ύψη. Οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι πολύ καλύτερα προετοιμασμένες και διαθέτουν πολύ περισσότερους πόρους για την αντιμετώπιση της νέας κατάστασης που διαμορφώνεται, ενώ υφίστανται πολλά εμπόδια τα οποία δεν επιτρέπουν την επέκταση των δραστηριοτήτων των ΜΜΕ, εκτός των περιφερειών στις οποίες είναι εγκατεστημένες. Βάσει των προαναφερθέντων συνάγεται ότι για την εδραίωση της Ενιαίας Αγοράς απαιτείται να καταβληθούν, κατά τα επόμενα έτη, σημαντικές προσπάθειες, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η οικονομική μεταρρύθμιση. Επίσης, απαιτείται συντονισμός των λαμβανομένων μέτρων, ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς.

3. Τελικές παρατηρήσεις

3.1. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η υιοθέτηση ενός νέου Προγράμματος Δράσης δεν είναι απαραίτητη, δεδομένου ότι έχουμε εισέλθει σε μία νέα φάση εδραίωσης της Ενιαίας Αγοράς. Σήμερα, αυτό που προέχει δεν είναι η υιοθέτηση νέων κανόνων, αλλά η διασφάλιση της εφαρμογής των ήδη υφιστάμενων, προς όφελος των επιχειρήσεων και των πολιτών, και η προώθηση της επίτευξης των τελικών στόχων της εν λόγω διαδικασίας, δηλαδή η προώθηση της οικονομικής ολοκλήρωσης, η βελτίωση της συνολικής ανταγωνιστικότητας και η αύξηση των θέσεων απασχόλησης.

3.2. Όσον αφορά την παρακολούθηση της εν λόγω φάσης η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέσα που ήδη διαθέτει, δηλαδή οι πίνακες αξιολόγησης που καταρτίζονται ανά διετία, η διαδικασία του Κάρντιφ, οι πληροφορίες που παρέχουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις (ο διάλογος), η βελτίωση της διαδικασίας συγκέντρωσης δεδομένων και των κατάλληλων στατιστικών στοιχείων (βλ. το τμήμα των Συμπερασμάτων της έκθεσης Κάρντιφ Ι σχετικά με τη διαδικασία παρακολούθησης), επαρκούν.

3.3. Η Επιτροπή υπογραμμίζει, δικαίως, τη μόνιμη απειλή στην ολοκλήρωση της αγοράς που προέρχεται από εθνικές νομικές διατάξεις που εν πολλοίς υπερβαίνουν σε αριθμό, έκταση και πολυπλοκότητα εκείνες που εκδίδονται σε κοινοτική κλίμακα.

Επίσης η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόσκληση προς τα κράτη μέλη ώστε τα τελευταία να καθιερώσουν μηχανισμούς εκτίμησης της επίδρασης της εθνικής νομοθεσίας στην εσωτερική αγορά. Τα κράτη μέλη οφείλουν να συμφωνήσουν να περιλαμβάνουν τακτικά στην εκτίμηση τις επιπτώσεις των νέων διατάξεων στην εσωτερική αγορά πριν από την αντίστοιχη κατάρτιση (πρόταση 4 της έκθεσης Κάρντιφ Ι).

3.4. Κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου για την Εσωτερική Αγορά που θα πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο, η Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει έγγραφο που θα προσδιορίζει τους στόχους της πολιτικής για την Ενιαία Αγορά για τα επόμενα τρία έτη, ομαδοποιημένους κατά τομείς όπως οι ακόλουθοι: η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η ολοκλήρωση των αγορών, οι αντιδράσεις σε σχέση με τις τεχνολογικές μεταβολές, ο προσδιορισμός των αναγκών των πολιτών, η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης. Μελλοντικός στόχος της Επιτροπής είναι οι πολιτικές που υιοθετούνται για άλλους τομείς, όπως οι τομείς των δημόσιων αγορών, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και της φορολογίας, να συμβαδίζουν με τους στόχους η επίτευξη των οποίων επιδιώκεται στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς.

3.5. Η ΟΚΕ, με την υποστήριξη της Επιτροπής, του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προέβη στη σύσταση του Παρατηρητηρίου της Ενιαίας Αγοράς, κύριος στόχος του οποίου είναι η συνεχής παρακολούθηση της εφαρμογής της διαδικασίας για τη δημιουργία της Ενιαίας Αγοράς. Το δυναμικό του Παρατηρητηρίου έχει αρχίσει να αξιοποιείται, ενώ η ΟΚΕ, με την υποστήριξη της Επιτροπής, μελετά τρόπους ενσωμάτωσης των εργασιών του στην ευρύτερη διαδικασία παρακολούθησης, την κατάρτιση της οποίας προετοιμάζει η Επιτροπή.

Βρυξέλλες, 26 Μαΐου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) SEC (1998) 1889.

(2) EE C 101 της 12.4.1999.

(3) Βλ. Γνωμοδότηση για την Ετήσια Οικονομική Έκθεση 1999, CES 133/99 fin.

(4) Η εξέλιξη μπορεί, πάντως, να διαφέρει σε μερικά κράτη μέλη.

(5) Βλ. ιδίως την έκθεση πρωτοβουλίας της ΟΚΕ για "την φτώχεια στην Ευρώπη"ΕΕ C 284 της 14.9.1998.