Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το "Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής 'Η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας'"

(SEC(2002) 1234)

(2003/C 85/26)

Στις 25 Νοεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τω ανωτέρω θέμα.

Κατά την 396η σύνοδο ολομέλειάς της, της 22ας και 23ης Ιανουαρίου 2003 (συνεδρίαση της 23ης Ιανουαρίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή όρισε γενική εισηγήτρια την κα Heinisch και υιοθέτησε με 105 ψήφους υπέρ, 4 ψήφους κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναγνώρισαν την ανάγκη λήψης μέτρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη για τη βελτίωση της εκμάθησης γλωσσών και, το Μάρτιο του 2002, στη Βαρκελώνη ζήτησαν να αναληφθεί περαιτέρω δράση για να βελτιωθεί η απόκτηση των βασικών γνώσεων, και κυρίως με τη διδασκαλία δύο τουλάχιστον ξένων γλωσσών από πολύ νεαρή ηλικία. Σε αυτή την πεποίθηση θεμελιώθηκε, στις 14 Φεβρουαρίου 2002, και το αίτημα του Συμβουλίου Παιδείας προς τα κράτη μέλη να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της γλωσσικής πολυμορφίας και της εκμάθησης γλωσσών, και προς την Επιτροπή να καταρτίσει προτάσεις στους τομείς αυτούς έως τις αρχές του 2003.

1.2. Το άρθρο 22 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 7.12.2000, ορίζει ότι η Ένωση σέβεται την πολυμορφία των πολιτισμών, των θρησκειών και των γλωσσών.

1.3. Το 2001 η Ευρώπη διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Έτος Γλωσσών, το οποίο σημείωσε μεγάλη επιτυχία και ενθάρρυνε πολλές χιλιάδες δραστηριοτήτων με στόχο την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας και με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών σε όλη την Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Έτος Γλωσσών δημιούργησε γενικό ενθουσιασμό για την εκμάθηση γλωσσών και κινητοποίησε μεγάλο αριθμό ατόμων να εκμάθουν ξένες γλώσσες και να γνωρίσουν άλλους πολιτισμούς.

2. Γενικές Παρατηρήσεις

2.1. Στο πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (τέλη Οκτωβρίου 2002) για το έτος 2003, προβλέπεται η ενίσχυση της διαδικασίας της Λισσαβώνας, δηλαδή:

- η ανάπτυξη δοκιμασμένων διαδικασιών στους τομείς της δια βίου μάθησης και της εκπαίδευσης μέσω της πληροφορικής (π.χ. κοινό πρόγραμμα εργασίας για τα συστήματα της γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, κοινωνία των πληροφοριών για όλους),

- η υιοθέτηση ενός νέου προγράμματος δράσης με θέμα την εκπαίδευση μέσω της πληροφορικής,

- η υποβολή ενός σχεδίου δράσης για την προώθηση μίας πολύγλωσσης Ευρώπης.

Με το πρόγραμμα δράσης για την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταποκρίνεται στις εμπειρίες του Ευρωπαϊκού Έτους Γλωσσών (ΕΕΓ) και στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του.

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ είναι θετική και ενθαρρυντική για το μέλλον η διαπίστωση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θεώρησε το "Ευρωπαϊκό Έτος" (δια βίου μάθηση, ΕΕΓ) ως μεμονωμένη δράση, αλλά κατέγραψε τα αποτελέσματά του και τα ενέταξε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει αυτή την πρόοδο.

2.2. Επίσης, είναι αναπόφευκτο η ΕΕ να επικεντρώσει την προσοχή της στη γνώση γλωσσών στην ΕΕ, ενόψει της επικείμενης διεύρυνσης με 12 νέα κράτη μέλη.

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών στην ΕΕ. Οι γλώσσες δεν θα πρέπει να αποτελούν σύνορα και εμπόδια στην παγκόσμια ενσωμάτωση και επικοινωνία. Βάση για την παρέμβαση της ΕΕ στον τομέα της εκπαίδευσης αποτελούν τα άρθρα 149 και 150 της Συνθήκης ΕΚ. Δεν θίγεται η αρμοδιότητα των κρατών μελών όσον αφορά το διδακτικό περιεχόμενο και την οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος.

2.3. Η ΕΕ θα πρέπει να αντιμετωπίσει κατά τρόπο πολύγλωσσο την επερχόμενη πρόκληση. Μόνο κατ´ αυτόν τον τρόπο, είναι δυνατή η διαφύλαξη της πολιτισμικής ταυτότητας των λαών και των περιφερειακών πολυμορφιών και, μαζί με αυτές, του πολιτιστικού πλούτου της Ευρώπης, ενώ, παράλληλα, λαμβάνεται υπόψη και η αρχή της επικουρικότητας.

"Ένας άνθρωπος που γνωρίζει δύο γλώσσες, αξίζει όσο δύο άνθρωποι" (Κάρολος ο 5ος 1338-1380)

2.4. Στο καθήκοντα της ΕΟΚΕ περιλαμβάνονται η προώθηση και η δυνατότητα κινητικότητας των εργαζομένων με την ταυτόχρονη άρση των εμποδίων που θέτουν τα γλωσσικά σύνορα για την κατανόηση και την αλληλεγγύη, καθώς και η διαφύλαξη της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας στην Ευρώπη. Όλες οι γλώσσες έχουν την ίδια πολιτιστική αξία.

3. Συμπεράσματα

3.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προώθηση της εκμάθησης γλωσσών και της γλωσσικής πολυμορφίας, με το σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας στον τομέα της εκπαίδευσης. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την πρωτοκαθεδρία της σε βάθος γνώσης της μητρικής γλώσσας (Αποτελέσματα της Πίζας) έναντι της εκμάθησης ξένων γλωσσών.

3.2. Η ΕΟΚΕ ζητεί την εντατική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την επέκταση των δικτύων μάθησης και τη διασφάλιση της συνεχούς ανταλλαγής δοκιμασμένων μεθόδων, διδακτικών διαδικασιών, διδακτικών υλικών και μαθησιακής εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί την ενίσχυση της γλωσσικής πολυμορφίας, μέσω στοχοθετημένων μέτρων σε όλα τα κοινοτικά προγράμματα (περιφερειακής απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής, έρευνας και ανάπτυξης, κοινωνίας των πληροφοριών...), όπως είναι για παράδειγμα:

- η προώθηση του υποτιτλισμού των ταινιών από το πρόγραμμα Media,

- η ενίσχυση της μετάφρασης λογοτεχνικών έργων σε άλλες γλώσσες από το πρόγραμμα Πολιτισμός 2000.

3.4. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει την πρόκληση που θέτει η εκμάθηση γλωσσών στα προγράμματα Σωκράτης και Leonardo da Vinci. Σε αυτά περιλαμβάνονται ειδικά σχέδια:

- για τη βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας γλωσσών,

- για την προώθηση νέου διδακτικού υλικού,

- για τη σύγκριση εξωσχολικών προγραμμάτων μάθησης,

- για την ευκολότερη πρόσβαση όλων των πολιτών στις προσφερόμενες δυνατότητες εκμάθησης γλωσσών,

- για την εκμάθηση γλωσσών από ανθρώπους κάθε ηλικίας,

- για την προώθηση των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών.

Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει την υποστήριξη της εκμάθησης γλωσσών μέσω της στενής σύνδεσης των τομέων της εκπαίδευσης και της έρευνας.

3.5. Η ΕΟΚΕ ζητεί την έναρξη της εκμάθησης γλωσσών από την προσχολική ηλικία μέσω της προώθησης κατάλληλων σχεδίων.

3.5.1. Επιπλέον, θα πρέπει να συμπεριληφθεί στα ευρωπαϊκά σχέδια ο νέος τρόπος εκμάθησης γλωσσών με τη βοήθεια της μουσικής (όπως για παράδειγμα συμβαίνει στην Ελβετία και τη Γαλλία).

"Εάν επιδιώκεται η προσέγγιση μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων, τότε θα πρέπει να εξευρεθεί μία κοινή γλώσσα". Αυτή η κοινή γλώσσα είναι αναμφίβολα η μουσική. "Η μουσική έχει μεταβιβαστικές ιδιότητες για την ανάπτυξη των γλωσσών, τόσο όσον αφορά τη μητρική γλώσσα όσο και την εκμάθηση ξένων γλωσσών" (Donata Elschenbroich, "Η γνώση του κόσμου από τους επτάχρονους").

3.5.2. Είναι σημαντικό, επίσης, οι γονείς να αξιοποιούν δυνατότητες εκμάθησης γλωσσών από κοινού με τα παιδία τους. Αυτό συνιστά σημαντικό βήμα για τις προσπάθειες ενσωμάτωσης. Η πρώτη γλωσσική διαμεσολάβηση πραγματοποιείται στους κόλπους της οικογένειας.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προώθηση της εκμάθησης γλωσσών από παιδιά σε πολύ νεαρή ηλικία συμβάλλει στον περιορισμό της βίας και της ξενοφοβίας ήδη από την παιδική ηλικία (στα νηπιαγωγεία υπάρχουν παιδιά μέχρι 20 διαφορετικών εθνοτήτων) - Προληπτική προσέγγιση.

3.5.3. Η ΕΟΚΕ ζητεί τη διασυνοριακή συνεργασία στο χώρο των νηπιαγωγείων μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών. Η ευαισθητοποίηση για την εκμάθηση γλωσσών πρέπει να αρχίζει σε ιδιαίτερα πρόωρο στάδιο και η αφετηρία για τη δια βίου μάθηση πρέπει να τοποθετείται στην προσχολική ηλικία.

3.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί την αναθεώρηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων εκμάθησης ξένων γλωσσών από το προσχολικό μέχρι το πανεπιστημιακό επίπεδο και επιθυμεί οι υποψήφιοι καθηγητές ξένων γλωσσών να πραγματοποιούν υποχρεωτικά ένα μέρος των σπουδών τους στο εξωτερικό.

3.7. Η ΕΟΚΕ προτείνει όπως κάθε μαθητής πριν από την απόκτηση του απολυτηρίου του ενθαρρύνεται να διαμείνει ένα διάστημα στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της σχολικής σταδιοδρομίας του

3.8. Η ΕΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη σχεδίων για την καλύτερη διδασκαλία γλωσσών και όχι τη διάθεση περισσότερων ωρών διδασκαλίας για κάθε ξένη γλώσσα· θα ήθελε, επίσης, να διδάσκονται οι ξένες γλώσσες από καθηγητές των οποίων η γλώσσα αυτή είναι η μητρική τους γλώσσα.

3.9. Η ΕΟΚΕ ζητεί, για τον τομέα της δια βίου μάθησης και της εκπαίδευσης των ενηλίκων, την εκπόνηση ειδικών προγραμμάτων για την περαιτέρω εκπαίδευση των γονέων και των ηλικιωμένων, με τη λήψη υπόψη των διαφορετικών μαθησιακών καταστάσεων. Ο διαγωνισμός "Ευρωπαϊκό Σήμα για καινοτόμες πρωτοβουλίες για τη διδασκαλία και την εκμάθηση γλωσσών" θα πρέπει να διατηρηθεί.

3.10. Η ΕΟΚΕ ζητεί, στο πλαίσιο της υποχρέωσης εκμάθησης δύο ξένων γλωσσών πέραν της μητρικής, να μην επιβληθούν όροι για την επιλογή των ξένων γλωσσών.

3.10.1. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει προγράμματα του τύπου "Εκμάθηση της γλώσσας των γειτόνων".

3.10.2. Η ΕΟΚΕ γνωρίζει την τάση των γονέων να επιλέγουν κατά κύριο λόγο την αγγλική ως πρώτη ξένη γλώσσα για τα παιδία τους.

Η ΕΟΚΕ θεωρεί την αγγλική ως "lingua franca", αλλά κάθε "lingua franca" θέτει περιορισμούς (καθώς δεν επιτρέπει την πραγματική κατανόηση άλλων πολιτισμών). Φαίνεται ότι η αγγλική, με το πέρασμα του χρόνου και δεδομένων των καταστάσεων, θα γίνει η γλώσσα που ομιλεί η πλειονότητα των Ευρωπαίων.

3.10.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να επανεξετασθεί το θέμα της επιλογής των επίσημων γλωσσών και των γλωσσών εργασίας καθώς και η ενθάρρυνση των νέων να επιλέγουν σχετικά επαγγέλματα.(διερμηνεία, μετάφραση, κ.λπ.).

3.11. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ελλείψεις στους τρόπους υλοποίησης διαφόρων μερών προγραμμάτων όσον αφορά τη χρηστικότητα, τη διαφάνεια και την έγκαιρη διάθεση εγγράφων και εντύπων και συνιστά μακρότερες προθεσμίες ισχύος για τις διατάξεις υλοποίησης.

3.12. Η ΕΟΚΕ ζητεί περισσότερη διαφάνεια κατά τη λήψη αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις εθνικές αρχές.

3.13. Η ΕΟΚΕ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει την εκπόνηση κατάλληλου διδακτικού υλικού υψηλής ποιότητας μέσω ευρωπαϊκών δικτύων.

3.14. Η ΕΟΚΕ θεωρεί καθήκον της να ενημερώσει τους φορείς και τις οργανώσεις που εκπροσωπούνται στην ΕΟΚΕ σχετικά με την ανάγκη προώθησης της εκμάθησης γλωσσών και να τους ζητήσει να θεωρήσουν καθήκον τους την ενθάρρυνση όλων των πολιτών για την εκμάθηση γλωσσών και την προσφορά κατάλληλων δυνατοτήτων στο πλαίσιο διδακτικών δικτύων σε όλη την επικράτεια.

Ο συντονισμός των προσφερόμενων δυνατοτήτων εκμάθησης γλωσσών θα πρέπει να ελέγχεται (προσέγγιση επικοινωνίας/ενσωμάτωσης).

Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ εκτιμά αφενός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να μεριμνήσει για τη συμμετοχή της ΕΟΚΕ στην εκτέλεση των προγραμμάτων καθώς και αφετέρου ότι είναι απαραίτητη η διοργάνωση ακροάσεων και διάδοσης των πληροφοριών, αλλά και η ευαισθητοποίηση των εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΕΟΚΕ μπορεί να αναλάβει τη διοργάνωση της διαμόρφωσης άποψης αλλά και τη διάδοση της στην κοινή γνώμη. Αυτό είναι αποτελεσματικότερο από άλλες ευρείες διαρθρώσεις διαβουλεύσεων (καθώς το χρονικό περιθώριο μέχρι τις 31.1.2003 είναι ιδιαίτερα σύντομο) και ανταποκρίνεται στις διαδικαστικές διαρθρώσεις τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και της ΕΟΚΕ.

Η ΕΟΚΕ αποτελεί το σύνδεσμο μεταξύ της Ευρώπης και της κοινωνίας των πολιτών. Τα μέλη της εκπροσωπούν άμεσα τα συμφέροντα της πολυεπίπεδα οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ και συνεπώς προασπίζονται το δικαίωμα για ευρωπαϊκή υπηκοότητα, βασικό άξονα του οποίου αποτελεί η εκμάθηση γλωσσών.

Βρυξέλλες, 23 Ιανουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch