ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με τους στόχους της Επιτροπής, στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής, εν όψει της 3ης συνόδου κορυφής αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής που θα πραγματοποιηθεί στην Γκουανταλαχάρα (Μεξικό) στις 28 Μαΐου 2004

1. ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ

Η παρούσα ανακοίνωση ορίζει τους στόχους της Επιτροπής στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής εν όψει της 3ης συνόδου κορυφής αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής που θα πραγματοποιηθεί στην Γκουανταλαχάρα (Μεξικό) στις 28 Μαΐου 2004. Ωστόσο, η παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνει ορισμένες ειδικές αναφορές στις χώρες της Καραϊβικής η συμμετοχή των οποίων στη σύνοδο κορυφής είναι υψίστης σημασίας για την ενίσχυση της διπεριφερειακής συνεργασίας.

Η σύνοδος στη Γκουανταλαχάρα θα είναι η πρώτη σύνοδος αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων στην οποία οι χώρες της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής θα έχουν την ευκαιρία να αξιολογήσουν την ισχύουσα κατάσταση ως προς τις διπεριφερειακές τους σχέσεις.

Οι σχέσεις αυτές, που στοχεύουν να συμβάλουν στην ειρήνη, στην πολιτική σταθερότητα και στην οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή, είναι ύψιστης σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η κοινωνική και πολιτική σταθερότητα στη Λατινική Αμερική είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλει στη δημιουργία και στην εδραίωση της διαρθρωτικής σταθερότητας στη Λατινική Αμερική μέσω του πολιτικού διαλόγου, της συνεργασίας και των οικονομικών σχέσεων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται να αναπτύξει μια πολιτική συνεργασία με τη Λατινική Αμερική που θα προωθεί την παγκόσμια διακυβέρνηση και την ενίσχυση του πολυμερισμού καθώς και να εντείνει το διάλογο με την εν λόγω περιοχή όσον αφορά καίρια θέματα που συζητώνται σε σημαντικές εκδηλώσεις και συναντήσεις των ΗΕ. Η ειλικρινής δέσμευση της Λατινικής Αμερικής στον πολυμερισμό επαναβεβαιώθηκε κατά την τελευταία προεδρική συνάντηση των χωρών της ομάδας του Ρίο (Περού) που υπογράμμισε «την ανάγκη να επαν - ενεργοποιηθούν πρωτοβουλίες όσον αφορά τη μεταρρύθμιση και να εκσυγχρονιστεί το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών, ιδίως όσον αφορά θέματα που αφορούν τη δημόσια ασφάλεια».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο δεύτερος πιο σημαντικός εμπορικός εταίρος της Λατινικής Αμερικής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενίσχυσε σταδιακά τους οικονομικούς και εμπορικούς της δεσμούς με τη Λατινική Αμερική, επιτυγχάνοντας στον τομέα του εμπορίου αριθμητικά αποτελέσματα που υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 1990 και 2002. Οι εισαγωγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη Λατινική Αμερική αυξήθηκαν από EUR26.7 σε EUR 53.7 δις. και οι εξαγωγές στην περιοχή αυξήθηκαν από EUR 17.1 σε EUR 57.5 δις. [1]. Αυτή η θετική τάση θα ενισχυθεί χάρη στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα γίνει, από την 1η Μαΐου 2004, ενοποιημένη αγορά 455 εκατομμυρίων κατοίκων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνει έτσι η μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο, προσφέροντας τεράστιες δυνατότητες για τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να πωλούν τα προϊόντα τους σε ευρύ φάσμα καταναλωτών.

[1] Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνουν την Κοινότητα των Άνδεων, την περιοχή της Καραϊβικής, την Κεντρική Αμερική, τη Χιλή, την Κούβα, τη Δομινικανή Δημοκρατία, την Αϊτή, τη Mercosur και το Μεξικό

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επίσης η πιο σημαντική πηγή άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) για τη Λατινική Αμερική. Οι εισροές ευρωπαϊκών ΑΞΕ στη Λατινική Αμερική άγγιξαν το ανώτατο όριό τους το 2000 και από τότε έχουν μειωθεί. Ωστόσο, το συνολικό απόθεμα ευρωπαϊκών επενδύσεων στη Λατινική Αμερική αυξήθηκε από EUR 176.5 δις. το 2000 σε EUR 206.1 το 2002 [2].

[2] Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνουν την Κοινότητα των Άνδεων, την περιοχή της Καραϊβικής, την Κεντρική Αμερική, τη Χιλή, την Κούβα, τη Δομινικανή Δημοκρατία, την Αϊτή, τη Mercosur και το Μεξικό

Τέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πρωτοπόρος χορηγός στον τομέα της αναπτυξιακής ενίσχυσης στη Λατινική Αμερική. Εκτός από τις εισφορές από τα κράτη μέλη, ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη Λατινική Αμερική έχει ανέλθει από το 1996 σε περισσότερα από EUR 500 εκατ. [3] ετησίως. Επιπλέον, μεταξύ του 2000 και του 2003 η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων επένδυσε EUR 1,104 εκατ. υπό τη μορφή δανείων για σχέδια αμοιβαίου ενδιαφέροντος στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής.

[3] Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνουν την Κοινότητα των Άνδεων, την περιοχή της Καραϊβικής, την Κεντρική Αμερική, τη Χιλή, την Κούβα, τη Mercosur και το Μεξικό

2. ΟΙ ΣΥΝΟΔΟΙ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΟΥ ΡΙΟ ΙΑΝΕΪΡΟ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΑΔΡΙΤΗΣ

Ρίο Ιανέιρο

Η πρώτη σύνοδος μεταξύ των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής, Καραϊβικής και Ευρωπαϊκής Ένωσης πραγματοποιήθηκε στην πόλη του Ρίο Ιανέιρο στις 28 και 29 Ιουνίου 1999.

Η σύνοδος συγκλήθηκε ως αποτέλεσμα της πολιτικής βούλησης να ενισχυθούν οι διπεριφερειακές σχέσεις και στόχος της ήταν να ενισχυθεί η πολιτική, οικονομική και πολιτισμική κατανόηση μεταξύ των δύο περιοχών ώστε να αναπτυχθεί μια στρατηγική εταιρική σχέση.

Οι τρεις στρατηγικές διαστάσεις αυτής της εταιρικής σχέσης είναι οι εξής: ένας αποδοτικός πολιτικός διάλογος που θα σέβεται τη διεθνή νομοθεσία και θα βασίζεται στην ισχυρή προσήλωση και των δύο περιοχών στον πολυμερισμό. ισχυρές οικονομικές και χρηματοπιστωτικές σχέσεις που θα βασίζονται στη συνεκτική και ισόρροπη απελευθέρωση του εμπορίου και των κεφαλαιουχικών ροών και πιο δυναμική και δημιουργική συνεργασία στον εκπαιδευτικό, τεχνολογικό, πολιτιστικό, ανθρώπινο και κοινωνικό τομέα.

Αυτή η εταιρική σχέση οικοδομείται σε κοινές αξίες και στοχεύει στο να συμβάλει στην περαιτέρω ανάπτυξη κοινών στόχων όπως είναι η ενίσχυση της αντιπροσωπευτικής και συμμετοχικής δημοκρατίας και της ατομικής ελευθερίας, το κράτος του νόμου, η ορθή διακυβέρνηση, ο πλουραλισμός, η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια, η πολιτική σταθερότητα και η οικοδόμηση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των εθνών.

Μαδρίτη

Στις 17 Μαΐου 2002, πραγματοποιήθηκε, μια τριετία ύστερα από τη σύνοδο του Ρίο Ιανέιρο, η δεύτερη σύνοδος κορυφής αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Αυτή η σύνοδος ενίσχυσε τη διαδικασία που ξεκίνησε στο Ρίο Ιανέιρο και επιβεβαίωσε τη δέσμευση και των δύο περιοχών για την ανάπτυξη της διπεριφερειακής στρατηγικής συνεργασίας.

Η απόφαση για την ανάπτυξη ενός πιο αποτελεσματικού πολιτικού διαλόγου με στόχο την προσέγγιση των δύο περιοχών όσον αφορά διεθνή θέματα τονίζει τη στρατηγική διάσταση αυτής της συνεργασίας. Η σύνοδος της Μαδρίτης θέσπισε νέες ρυθμίσεις όσον αφορά το διάλογο και τη διαβούλευση όπως τακτικές συναντήσεις των επικεφαλής αντιπροσωπειών στη Νέα Υόρκη, στη Γενεύη και στη Βιέννη.

Τα συμπεράσματα που εγκρίθηκαν κατά τη διάρκεια της συνόδου αντανακλούν τη σύγκλιση μεταξύ των δύο περιοχών σε θέματα όπως είναι η ασφάλεια, ο αφοπλισμός, η τρομοκρατία, η καταπολέμηση των ναρκωτικών και του οργανωμένου εγκλήματος και η εξάλειψη των όπλων μικρού διαμετρήματος.

Η σύνοδος σηματοδότησε τη σύναψη της συμφωνίας σύνδεσης με τη Χιλή, ένα ιδιαίτερα σημαντικό αποτέλεσμα της συνάντησης στη Μαδρίτη.

Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων υπογράμμισαν επίσης την πρόοδο που σημειώθηκε στις διαπραγματεύσεις με τη Mercosur και αποφάσισαν να συγκαλέσουν υπουργική συνάντηση ώστε να δοθεί νέα ώθηση στις διαπραγματεύσεις.

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα που εξετάστηκαν κατά τη διάρκεια της συνόδου ήταν το μέλλον των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κοινότητας των Άνδεων και της κεντρικής Αμερικής. Η δήλωση της συνόδου της Μαδρίτης όρισε πολιτική εντολή για τη διαπραγμάτευση συμφωνιών πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας στις δύο αυτές περιοχές. Η συνάντηση της Μαδρίτης άνοιξε επίσης την προοπτική της διαπραγμάτευσης συμφωνιών σύνδεσης, περιλαμβανομένων των ζωνών ελεύθερων συναλλαγών. Ως προς αυτό, καθορίστηκαν δύο προϋποθέσεις: η ολοκλήρωση του πολυμερούς γύρου της Ντόχα για την ανάπτυξη και η επίτευξη επαρκούς βαθμού περιφερειακής ολοκλήρωσης. Οι πολιτικές συμφωνίες και οι συμφωνίες συνεργασίας σχεδιάστηκαν κατά τρόπο τέτοιο ώστε να ενισχύσουν την κοινοτική στήριξη για την επίτευξη υψηλότερων επιπέδων περιφερειακής ολοκλήρωσης, που θα συνέβαλαν στην πλήρωση της προϋπόθεσης για περιφερειακή ολοκλήρωση.

Η σύνοδος επιβεβαίωσε επίσης το σημαντικό ενδιαφέρον και των δύο μερών για την ενίσχυση της διπεριφερειακής συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό οι επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων τόνισαν τη σημασία των προγραμμάτων @LIS και ALBAN. Τα προγράμματα αυτά στοχεύουν στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής στους τομείς της κοινωνίας της πληροφορίας και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αντίστοιχα.

Η συνέχεια που δόθηκε στη σύνοδο κορυφής της Μαδρίτης

Στην Γκουανταλαχάρα και οι δύο περιοχές θα αναφέρουν στοιχεία σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί και με τα μέτρα που έχουν ληφθεί ύστερα από τη σύνοδο κορυφής στη Μαδρίτη στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Λατινικής Αμερικής. Ουσιαστική πρόοδος έχει σημειωθεί ως προς την πλήρωση των δεσμεύσεων που διατυπώθηκαν στη Μαδρίτη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Χιλή υπέγραψαν συμφωνία σύνδεσης το Νοέμβριο του 2002.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ολοκλήρωσε επίσης διαπραγματεύσεις όσον αφορά τον πολιτικό διάλογο και τη συνεργασία με την κεντρική Αμερική και με την Κοινότητα των Άνδεων, που υπεγράφησαν από τις δύο πλευρές στη Ρώμη το Δεκέμβριο του 2003.

Όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις ΕΕ-Mercosur, πραγματοποιήθηκαν δύο υπουργικές συναντήσεις καθώς και σειρά γύρων διαπραγματεύσεων. Οι υπουργοί συμφώνησαν στις συναντήσεις τους σε ένα πρόγραμμα εργασίας που αναμένεται να επιτρέψει την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων πιθανότατα έως τα τέλη του τρέχοντος έτους εφόσον το επιτρέψουν οι συγκυρίες στη σύνοδο κορυφής.

Όσον αφορά τη συνεργασία, αξίζει να σημειωθεί ότι ύστερα από την εγκαινίαση του προγράμματος υποτροφιών ALBAN στη σύνοδο κορυφής στη Μαδρίτη, χορηγήθηκαν 251 υποτροφίες στη Λατινική Αμερική σε φοιτητές για μεταπτυχιακές σπουδές. Βάσει του προγράμματος για την προαγωγή της κοινωνίας της πληροφορίας, 19 έργα επίδειξης ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2003 με τη συμμετοχή 103 οργανώσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και 109 από τη Λατινική Αμερική.

Νέες πρωτοβουλίες ξεκίνησαν τόσο σε περιφερειακό όσο και σε υποπεριφερειακό επίπεδο:

Σε υποπεριφερειακό επίπεδο η κοινοτική συνεργασία επικεντρώθηκε στην παροχή στήριξης για την περιφερειακή ολοκλήρωση. Σε αυτήν περιλαμβάνεται σχέδιο για την «Εναρμόνιση τεχνικών προτύπων, κανόνων και διαδικασιών διαπίστωσης της συμμόρφωσης», με στόχο τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών μεταξύ των κρατών μελών της Mercosur και μεταξύ της Mercosur και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας σχετικής με το εμπόριο με στόχο τη στήριξη της διαδικασίας δημιουργίας της κοινής αγοράς των Άνδεων και πρόγραμμα για τη στήριξη της ολοκλήρωσης της κεντρικής Αμερικής, ειδικός στόχος του οποίου είναι η αύξηση της ικανότητας του συστήματος ολοκλήρωσης της κεντρικής Αμερικής (SICA) και η ενίσχυση και εμβάθυνση της διαδικασίας ολοκλήρωσης και συνεργασίας της κοινωνίας των πολιτών.

Σε περιφερειακό επίπεδο η Επιτροπή αποφάσισε να συμβάλει στο Πρόγραμμα για τη δημοκρατική διακυβέρνηση στη Λατινική Αμερική (PRODDAL) που υπάγεται στο UNDP (Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη). Επίσης, η Επιτροπή ενέκρινε πρόγραμμα με στόχο τη δημιουργία του Παρατηρητηρίου των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης - Λατινικής Αμερικής: αυτό είναι ένα δίκτυο ιδρυμάτων στην Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική με στόχο την επίτευξη καλύτερης κατανόησης των περιφερειακών και τομεακών προκλήσεων στο πλαίσιο των διμερών μας σχέσεων. Η Επιτροπή δημιούργησε ένα δικτυακό μηχανισμό για την παρουσίαση και τη διάδοση διπεριφερειακών σχεδίων ΕΕ-Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής.

Επιπλέον και σύμφωνα με την απόφαση που ελήφθη από τους αρχηγούς κρατών στη σύνοδο της Μαδρίτης, διοργανώθηκε στο Quito διπεριφερειακό σεμινάριο για τη διεξαγωγή ολοκληρωμένης ανάλυσης των διαφορετικών θεμάτων που αφορούν τη μετανάστευση μεταξύ των δύο περιοχών.

Επίσης, η κοινωνία των πολιτών διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο ως προς τη συμβολή στην ενίσχυση της διπεριφερειακής συνεργασίας, καθώς ενίσχυσε τη διπεριφερειακή εταιρική σχέση, τους δεσμούς μεταξύ των οργανώσεων πολιτών και των δύο περιοχών και διατύπωσε τις απόψεις της στη σύνοδο για τις πιο συναφείς πτυχές της εταιρικής μας σχέσης.

3. ΟΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΔΟ ΣΤΗ ΓΚΟΥΑΝΤΑΛΑΧΑΡΑ

Η σύνοδος στη Γκουανταλαχάρα θα πραγματοποιηθεί σε πιο ευνοϊκό οικονομικό κλίμα από εκείνο της συνόδου της Μαδρίτης το 2002, έτος κατά το οποίο η Λατινική Αμερική σημείωσε αρνητική οικονομική ανάπτυξη (-0.4%). Σύμφωνα με την οικονομική επιτροπή των ΗΕ για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (ECLAC), το 2003 η ανάπτυξη στη Λατινική Αμερική άγγιξε το 1.5%, οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 8%, ο πληθωρισμός μειώθηκε σε ποσοστό 8.5% από 12.2% το 2002 και για πρώτη φορά ύστερα από μια 50ετία, ο τρέχων λογαριασμός της Λατινικής Αμερικής στο σύνολό του παρουσίασε πλεόνασμα (0.4% του ΑΕΠ).

Το 2004, η περιφερειακή οικονομία αναμένεται να αυξηθεί κατά 3.5%, αφήνοντας πίσω την προηγούμενη «χαμένη» εξαετία και προχωρώντας σταδιακά σε έναν κύκλο επέκτασης. Για πρώτη φορά ύστερα από το 1997, δεν υπάρχουν αρνητικές προβλέψεις όσον αφορά την ανάπτυξη για καμιά οικονομία της Λατινικής Αμερικής.

Εντούτοις, δεν πρέπει να εφησυχάζουμε με τα στοιχεία αυτά. Η ανάπτυξη το 2003 ήταν μέτρια σε σχέση με την ανάπτυξη άλλων περιοχών όπως της Ανατολικής Ασίας που παρουσίασε ανάπτυξη ποσοστού 6.1% την ίδια περίοδο. Και η εικόνα της ανάκαμψης εξακολουθεί να είναι αρνητική: η έντονη ανάπτυξη της Αργεντινής και της Κόστα Ρίκα, για παράδειγμα, έρχεται σε αντίθεση με την πιο αργή ανάπτυξη της Βραζιλίας και του Μεξικού.

Οι κοινωνικές εντάσεις σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής και η αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που ζουν σε επίπεδο φτώχειας καθιστούν πιο απαισιόδοξη την προοπτική να εδραιωθεί η τάση της οικονομικής ανάκαμψης κατά τα επόμενα έτη.

Επιπλέον, υπάρχουν άλλοι λόγοι ανησυχίας, όπως η αυξανόμενη πολιτική αστάθεια στην περιοχή των Άνδεων. Ύστερα από την κρίση του Οκτωβρίου του 2003 και την παραίτηση του πρώην προέδρου Sanchez de Lozada, η Βολιβία βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση. η κοινωνία της Βενεζουέλας εξακολουθεί να είναι διχασμένη μεταξύ των ένθερμων υποστηρικτών του Προέδρου Chavez και εκείνων που επιθυμούν την καθαίρεσή του. στον Ισημερινό, ο Πρόεδρος Gutierrez έχασε την υποστήριξη του ισχυρού κινήματος των ιθαγενών της χώρας και η Κολομβία εξακολουθεί να βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, μαχόμενη κατά αντάρτικων δυνάμεων, παραστρατιωτικών ομάδων που στηρίζονται σε έσοδα από εκβιασμούς, απαγωγές και ναρκωτικά, ο διαχωρισμός των οποίων είναι δύσκολος από συμμορίες διακίνησης ναρκωτικών.

Οι οικονομίες της Κεντρικής Αμερικής παρουσιάζουν, κατά μέσο όρο, καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με εκείνες της υπόλοιπης Λατινικής Αμερικής. Εντούτοις, οι δημοκρατικές πολιτικές τίθενται σε κίνδυνο από την εγκληματική βία και τη διαφθορά.

Στη σύνοδο της Μαδρίτης τονίστηκε ότι η σημαντικότερη κοινή προτεραιότητα και για τις δύο περιοχές είναι η ενίσχυση του πολύπλευρου συστήματος βάσει των στόχων και των αρχών της χάρτας των Ηνωμένων Εθνών και της διεθνούς νομοθεσίας. Ειδικότερα, τονίζουμε τη σημασία του ΠΟΕ ως βασικού φόρουμ για την προώθηση της απελευθέρωσης του εμπορίου και για τη θέσπιση των βασικών κανόνων κατευθυντήριων γραμμών για την αναγκαία ρύθμιση του διεθνούς συστήματος συναλλαγών. Η άρση των εμποδίων στις συναλλαγές, οι οποίες θα βασίζονται σε ισχυρότερους και πιο διαφανείς κανόνες, θα επιτρέψει σε όλους να επωφεληθούν από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των αντίστοιχων οικονομιών και θα ενισχύσει την ανταγωνιστική ενσωμάτωση στο παγκόσμιο εμπόριο και τη μείωση του προστατευτισμού. Η αναπτυξιακή ατζέντα της Ντόχα που ξεκίνησε το 2001 αναμένεται να είναι επωφελής για όλα τα μέλη του ΠΟΕ μέσω της αύξησης του διεθνούς εμπορίου και της οικονομικής ανάπτυξης. Αυτός ο νέος γύρος διαπραγματεύσεων αναμένεται να συμβάλει στην ενσωμάτωση αναπτυσσόμενων χωρών στην παγκόσμια οικονομία, μεταξύ άλλων μέσω ειδικών και διαφοροποιημένων διατάξεων μεταχείρισης, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τις προτεραιότητες και τις ανησυχίες των πολιτών μας και προωθώντας τη βιώσιμη ανάπτυξη. Συνεπώς, και οι δύο περιοχές στήριξαν την επανέναρξη της αναπτυξιακής ατζέντας της Ντόχα (ΑΑΝ) που αποφασίστηκε το Δεκέμβριο του 2003 ύστερα από την αποτυχία της Συνόδου Υπουργών στο Κανκούν (Σεπτέμβριος 2003). Βάσει της ανακοίνωσής της που εγκρίθηκε το Δεκέμβριο του 2003 με τίτλο «νέα δυναμική στις διαπραγματεύσεις σχετικά με την ΑΑΝ - η οπτική γωνία της ΕΕ» και βάσει πρόσφατων δηλώσεων που έκαναν κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, η Επιτροπή αναμένει ότι η σύνοδος κορυφής στη Γκουανταλαχάρα θα προσφέρει ανανεωμένη, ισχυρή πολιτική στήριξη στις τρέχουσες διαπραγματεύσεις, κάτι που αναμένεται να επιφέρει σημαντική πρόοδο έως το καλοκαίρι.

Κοινωνική συνοχή

Σύμφωνα με την ECLAC, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας στη Λατινική Αμερική άγγιξε τα 227 εκατ. το 2003, αριθμός που αντιπροσωπεύει ποσοστό 44.4% του πληθυσμού [4]. Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο του αντίστοιχου για την ανατολική Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τη βόρειο Αφρική, μολονότι η Λατινική Αμερική παρουσιάζει υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ από ό,τι οι εν λόγω περιοχές.

[4] «Προκαταρκτική επισκόπηση των οικονομικών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής για το 2003»

Η πολιτική αστάθεια και οι κοινωνικές εντάσεις συνδέονται αναπόσπαστα και είναι εν μέρει αποτέλεσμα των υψηλών επιπέδων ανισότητας, φτώχειας και αποκλεισμού που επικρατούν στη Λατινική Αμερική. Η ανισότητα, η φτώχεια και ο αποκλεισμός καθιστούν πιο αδύναμη τη δημοκρατία και απειλούν την ειρήνη και τη σταθερότητα. Ο οικονομικός αποκλεισμός οδηγεί σε πολιτικό αποκλεισμό και αντίστροφα. Η ανισότητα προκαλεί κοινωνική αναταραχή και δυσαρέσκεια θέτοντας σε κίνδυνο την κοινωνική δικαιοσύνη.

Οι κοινωνικές εντάσεις και η οικονομική επίδοση συνδέονται επίσης στενά καθώς η πάσης φύσεως αβεβαιότητα επηρεάζει αρνητικά την συμπεριφορά των χρηματοοικονομικών αγορών και των επενδυτών.

Η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων με στόχο την αύξηση των επιπέδων κοινωνικής συνοχής είναι σημαντική προτεραιότητα για τη Λατινική Αμερική. Η Λατινική Αμερική δεν δύναται πλέον να αναβάλλει τη λήψη τολμηρών μέτρων στην κοινωνική και φορολογική πολιτική ώστε να ανταποκριθεί στα μηνύματα δυσαρέσκειας σημαντικού μέρους του πληθυσμού.

Η Επιτροπή αναμένει να ληφθούν ουσιαστικές αποφάσεις στον τομέα της κοινωνικής συνοχής στην Γκουανταλαχάρα. Το σημείο αυτό εξετάζεται σε βάθος στο τμήμα 4 της παρούσας ανακοίνωσης.

Περιφερειακή ολοκλήρωση

Για να γίνει πλήρης εκμετάλλευση των ευνοϊκών προοπτικών που εντοπίζει η ECLAC, είναι επίσης απαραίτητο να επιτευχθεί μεγαλύτερος βαθμός οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ των χωρών της περιοχής.

Ο ανεπαρκής βαθμός οικονομικής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική είναι ορατός αν εξετάσουμε τη σημασία του ενδο-περιφερειακού εμπορίου ως αναλογία του συνολικού εμπορίου. για τη Λατινική Αμερική η αναλογία είναι 15.4%, ενώ για τη βόρειο Αμερική Είναι 40.3%, για την Ασία 48.9% και για τη Δυτική Ευρώπη 67.3%.

Αυτή η έλλειψη αποτελεσματικής περιφερειακής ολοκλήρωσης συνιστά σοβαρό εμπόδιο για την ανάπτυξη της περιοχής. Ειδικότερα, απαιτείται περαιτέρω ολοκλήρωση εάν η Λατινική Αμερική επιθυμεί να προσελκύσει περισσότερες άμεσες ξένες επενδύσεις (το 2003 οι ΑΞΕ ανήλθαν σε US$29 δις., ήτοι 25% λιγότερο από ό,τι το 2002 και ουσιαστικά κάτω από το ποσό των US$38 δις που ήταν ο μέσος όρος για την περίοδο 1990-2002) και να έχει μεγαλύτερη ικανότητα αντιμετώπισης και ανταπόκρισης σε εξωτερικούς κραδασμούς.

Η έλλειψη αποτελεσματικής περιφερειακής ολοκλήρωσης είναι επίσης εμπόδιο για την εμβάθυνση των σχέσεων ΕΕ-Λατινικής Αμερικής. Η ΕΕ στήριξε και εξακολουθεί να στηρίζει τις διαδικασίες περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Mercosur, στην Κεντρική Αμερική και στην Κοινότητα των Άνδεων. Όσον αφορά την Κεντρική Αμερική και την Κοινότητα των Άνδεων, σύμφωνα με τη δήλωση της Μαδρίτης η περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά την περιφερειακή ενσωμάτωση είναι μια από τις καίριες προϋποθέσεις για την έναρξη διαπραγματεύσεων για πιθανές συμφωνίες σύνδεσης. Αυτή η πρόοδος απαιτείται επίσης για την ικανοποιητική ολοκλήρωση των σημερινών διαπραγματεύσεων με τη Mercosur.

Η σύνοδος στη Γκουανταλαχάρα αναμένεται να στείλει σαφές μήνυμα όσον αφορά την πρόοδο που απαιτείται στον τομέα της περιφερειακής ολοκλήρωσης και να δώσει νέα ώθηση στις υποπεριφερειακές διαδικασίες ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική. Αυτά τα θέματα εξετάζονται σε βάθος στο τμήμα 5.

4. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 οι χώρες της Λατινικής Αμερικής ξεκίνησαν μια διαδικασία οικονομικής αναδιάρθρωσης και πολιτικών μεταρρυθμίσεων και έκαναν σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού. Ωστόσο, τα οφέλη της δημοκρατίας και της ανάπτυξης δεν έχουν ακόμη γίνει αισθητά από μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Η ανισότητα, η φτώχεια και ο αποκλεισμός είναι κοινά γνωρίσματα όλων των χωρών της Λατινικής Αμερικής. αποτελούν εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη και προκαλούν αστάθεια και δυσαρέσκεια σε όλη την περιοχή.

Είναι επείγον να εξεταστούν τα προβλήματα αυτά σε βάθος και να δοθεί μια ώθηση προς μεγαλύτερη πολιτική και κοινωνική σταθερότητα στην περιοχή.

Ανισότητες και αποκλεισμός στη Λατινική Αμερική

Σύμφωνα με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης [5], η Λατινική Αμερική σημειώνει συνεχώς τον υψηλότερο μέσο όρο ανισότητας σε σχέση με οιαδήποτε περιοχή του κόσμου. Η μη ισορροπημένη κατανομή εισοδήματος είναι προφανής σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Ο συντελεστής Gini που μετρά την ανισότητα στην κατανομή εισοδήματος είναι υψηλότερος στη Λατινική Αμερική (0.51) από ό,τι στη νότιο Ασία (0.37) και στην Ανατολική Ευρώπη (0.29). Στα τέλη της δεκαετίας του 1990s, ποσοστό 20% του πληθυσμού που αντιστοιχούσε στον πληθυσμό που ζούσε με μεγαλύτερη ευμάρεια εισέπραξε ποσοστό περίπου 60% του εισοδήματος, ενώ ποσοστό 20 τοις εκατό που αντιστοιχούσε στον φτωχότερο πληθυσμό εισέπραξε μόνον 3 %.

[5] Η Διαμερικανική Αναπτυξιακή Τράπεζα ετοίμασε έγγραφο ενημέρωσης για το σεμινάριο της ΕΚ/ΔΑΑΤ για την κοινωνική συνοχή στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική με τίτλο: «Ανισότητα, αποκλεισμός και φτώχεια στη Λατινική Αμερική και στην Καραϊβική: Επιπτώσεις στην Ανάπτυξη»

Ο κοινωνικός αποκλεισμός επιδεινώνει το πρόβλημα της ανισότητας. Τα μέρη του πληθυσμού που υφίστανται κοινωνικό αποκλεισμό για λόγους φύλου, φυλετικής ή εθνικής καταγωγής, ηλικίας, αναπηρίας και HIV/AIDS, καθεστώτος μετανάστη ή άλλων στοιχείων αποκλεισμού, έχουν ως κοινό παρονομαστή τη φτώχεια, υφίστανται πολλαπλά και σωρευτικά μειονεκτήματα, στιγματισμό και διακρίσεις. Οι κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες δεν έχουν τη δυνατότητα να εκφραστούν και να ασκήσουν επιρροή στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής που διαμορφώνουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Το κόστος τους για την περιοχή

Η ανισότητα και ο αποκλεισμός έχουν υψηλό κόστος για την περιοχή. Όχι μόνον καθυστερούν το ρυθμό μείωσης της φτώχειας αλλά εμποδίζουν και τη βιώσιμη ανάπτυξη, και υποδαυλίζουν την πολιτική και κοινωνική αστάθεια.

Σύμφωνα με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης και πάλι, η ανισότητα όσον αφορά το υψηλό εισόδημα είναι δυνατόν να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα φτώχειας καθώς οι φτωχοί εισπράττουν μικρότερο μερίδιο του συνολικού εισοδήματος. Εάν η κατανομή εισοδήματος των χωρών της ΛΑΚ αντιστοιχούσε στην αναμενόμενη κατανομή για μια περιοχή με βάση το επίπεδο ανάπτυξής της, ο αριθμός των φτωχών θα μειωνόταν στο ήμισυ. Η μείωση των ανισοτήτων είναι δυνατόν να βελτιώσει τη συμβολή της οικονομικής ανάπτυξης στη μείωση της φτώχειας.

Οι κοινωνικές ανισότητες και ο αποκλεισμός εμποδίζουν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας από το να συμβάλλουν στην ανάπτυξη μέσω της κατανάλωσης, της αποταμίευσης και των επενδύσεων. Αυτό περιορίζει την επέκταση των εσωτερικών αγορών. Η ανισότητα και ο αποκλεισμός μειώνουν την ανάπτυξη μειώνοντας έτσι τις ευκαιρίες των φτωχών πληθυσμών και των περιοχών να βελτιώσουν την παραγωγικότητά τους και τα εισοδήματά τους, τον ανταγωνισμό, την ανταγωνιστικότητα σε διεθνές επίπεδο και την αποτελεσματικότητα ως προς την κατανομή των πόρων.

Η βελτίωση της χαμηλής παραγωγικότητας των φτωχών και αποκλεισμένων εργαζομένων, που σε πολλές χώρες ανέρχονται σε ποσοστό άνω του ημίσεως του εργατικού δυναμικού, πρέπει να αποτελεί το ουσιαστικό σημείο για την αύξηση των προοπτικών ανάπτυξης στη Λατινική Αμερική. Για παράδειγμα, πρόχειροι υπολογισμοί όσον αφορά τον αντίκτυπο στην ανάπτυξη από την επέκταση των εκπαιδευτικών ευκαιριών και των ευκαιριών στην αγορά εργασίας για τις αποκλεισμένες ομάδες, δείχνουν ότι το ΑΕΠ της Βολιβίας θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 36 τοις εκατό, της Βραζιλίας κατά 13 τοις εκατό και της Γουατεμάλας κατά 14 τοις εκατό.

Η ανισότητα και ο κοινωνικός αποκλεισμός έχουν συνδεθεί, τόσο στις χώρες της ΛΑΚ όσο και σε άλλες περιοχές, με την κοινωνική αναταραχή και με απειλές για τη δημόσια ασφάλεια, ιδίως σε χώρες με υψηλή εθνική ή φυλετική διαφοροποίηση. Η έλλειψη άμεσης αντιμετώπισης των προβλημάτων ανισότητας και κοινωνικού αποκλεισμού μπορεί να μεταφραστεί σε κοινωνική και πολιτική αστάθεια και χαμηλή ανάπτυξη. Η ανισότητα και ο αποκλεισμός συνδέονται στενά μεταξύ τους με τους φαύλους κύκλους της αυξημένης φτώχειας, της μειωμένης ανάπτυξης και των κοινωνικών και πολιτικών κρίσεων.

Η πρωτοβουλία της Επιτροπής

Στην τελευταία υπουργική συνάντηση μεταξύ της ΕΕ και της ομάδας του Ρίο (Βουλιαγμένη, Μάρτιος του 2003), η Επιτροπή πρότεινε να θέσει την κοινωνική συνοχή στο κέντρο των διπεριφερειακών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής και πρότεινε η κοινωνική συνοχή να αποτελέσει ένα από τα κύρια θέματα της συνόδου στη Γκουανταλαχάρα. Η Επιτροπή ανακοίνωσε τη διοργάνωση κοινού σεμιναρίου Ευρωπαϊκής Ένωσης/ Διαμερικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης για τον κοινωνικό αποκλεισμό. Ανακοίνωσε επίσης ότι θα ενέκρινε περιφερειακό πρόγραμμα για την προώθηση της ανταλλαγής εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των δύο περιοχών.

Στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής στη Γκουανταλαχάρα και στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, η Επιτροπή προτείνει τη λήψη ουσιαστικών αποφάσεων από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων με στόχο:

A. Να ενθαρρυνθούν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής να υιοθετήσουν ισχυρές και αποτελεσματικές πολιτικές ώστε να αυξηθεί η κοινωνική συνοχή μέσω της μείωσης της φτώχειας, των ανισοτήτων και του αποκλεισμού.

Στο πλαίσιο αυτό ενέχονται τρεις βασικοί τομείς:

Δημοκρατική διακυβέρνηση

Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του «Latinobarometro» μόνον ένας στους πέντε κατοίκους της Λατινικής Αμερικής εμπιστεύεται το δικαστικό σύστημα, μόνον 17% εμπιστεύεται το κοινοβούλιο ή τη βουλή και μόνον 11% εμπιστεύεται τα πολιτικά κόμματα της χώρας του. Η δημοκρατία θεωρείται ότι έχει αποτύχει στο να διευρύνει την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά όπως είναι η ισότητα έναντι του νόμου. Δεν είναι δυνατόν να αναπτυχθούν κοινωνίες οι οποίες θα ενσωματώνουν το σύνολο των πολιτών εφόσον μεγάλα μέρη του πληθυσμού νιώθουν αποκλεισμένα από το πολιτικό σύστημα. Τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν από τις κυβερνήσεις των κρατών της ΛΑΚ στον εν λόγω τομέα περιλαμβάνουν τη βελτίωση της λειτουργίας των εκλογικών συστημάτων, που θα εγγυώνται την ανεξαρτησία του δικαστικού συστήματος, βελτιώνοντας τη λειτουργία και την αντιπροσωπευτική φύση των πολιτικών κομμάτων.

Κοινωνικές πολιτικές

Σύμφωνα με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, κατά την τελευταία δεκαετία σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος στα κοινωνικά προγράμματα. Εντούτοις, οι μεταρρυθμίσεις στον κοινωνικό τομέα δεν εξάλειψαν τα προβλήματα εφαρμογής ούτε επέτυχαν στο να αυξήσουν σημαντικά την πρόσβαση στην ποιοτική υγειονομική περίθαλψη, στο ασφαλές πόσιμο νερό και στην υγιεινή διατροφή, στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες στέγασης για τους φτωχούς, αφήνοντας έτσι μέρος του πληθυσμού ουσιαστικά αποκλεισμένο.

Συνεπώς, πρέπει να εφαρμοστούν σύντομα ισχυρές και αποτελεσματικές πολιτικές με στόχο την αύξηση της πρόσβασης σε ποιοτική αγωγή σε θέματα υγείας και στέγασης, τη βελτίωση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας και την εφαρμογή πολιτικών για την απασχόληση με στόχο τη μείωση του διαχωρισμού και των διακρίσεων στις αγορές εργασίας.

Είναι αναγκαίο οι κοινωνικές πολιτικές και τα προγράμματα να προχωρήσουν πέρα από την επίτευξη της καθολικής πρόσβασης σε υπηρεσίες και να συμπεριλάβουν τους στόχους της ισότητας και της ποιότητας στην εκπαίδευση, στην υγεία και στη στέγαση, ιδίως όσον αφορά τους φτωχούς και αποκλεισμένους. Η ανισότητα δεν εμφανίζεται μόνον μεταξύ εκείνων που έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες και σε εκείνους που δεν έχουν, αλλά και μεταξύ εκείνων που έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες καλής ποιότητας και εκείνους που εισπράττουν μόνον υπηρεσίες χαμηλής ποιότητας.

Πρέπει να βελτιωθεί η διαχείριση των κοινωνικών πολιτικών καθώς και η αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών.

Δημοσιονομικά και φορολογική πολιτική

Τα υψηλά επίπεδα ανισότητας συνδέονται στενά με άδικες και αναποτελεσματικές φορολογικές πολιτικές. Η φορολογική πολιτική έχει ιδιαίτερη σημασία στα κράτη της ΛΑΚ λόγω της δυνατότητάς της να συμβάλει στην ανάπτυξη αποτελεσματικών δημοκρατικών συστημάτων που ενσωματώνουν ουσιαστικά τους φτωχούς και λιγότερο ευνοημένους. Ενώ η ύπαρξη μη ισχυρών κρατών θεωρείται ως μια από τις πιο σοβαρές αδυναμίες της περιοχής, οι κυβερνητικές δαπάνες των χωρών της ΛΑΚ είναι χαμηλές, εν μέρει λόγω περιορισμένων θεσμικών δυνατοτήτων για την επιβολή της φορολόγησης και λόγω της αναποτελεσματικής συγκέντρωσης των φόρων. Σε σύγκριση με βιομηχανικές οικονομίες, τα κρατικά έσοδα στις χώρες της ΛΑΚ βασίζονται περισσότερο στους φόρους προστιθέμενης αξίας παρά στους φόρους εισοδήματος και ιδιοκτησίας. Αυτό εμποδίζει τον ρόλο ανακατανομής που πρέπει να παίζει το φορολογικό σύστημα.

Οι κυβερνήσεις των κρατών της ΛΑΚ πρέπει να εξετάσουν την εισαγωγή φορολογικών μεταρρυθμίσεων με στόχο την αύξηση της φορολογικής τους βάσης και ιδιαίτερα την αύξηση της ισοτιμίας και την επίτευξη κατάλληλων επιπέδων κοινωνικών δαπανών.

B. Να ενθαρρυνθεί η διεθνής κοινότητα, ιδίως τα διεθνή χρηματοοικονομικά ιδρύματα, να στηρίξουν τα προαναφερόμενα μέτρα.

Η διεθνής συνεργασία πρέπει να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες τηρώντας ταυτόχρονα την αρχή της ιδιοκτησίας που προβλέπει ότι οι ενδιαφερόμενες χώρες - οι κυβερνήσεις, οι επιχειρήσεις και οι κοινωνίες των πολιτών - πρέπει να επιδιώκουν την ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής. Τα κράτη της ΛΑΚ πρέπει να περιλαμβάνουν στα εθνικά τους σχέδια όλα τα μέτρα τα συναφή με τη φτώχεια, την ανισότητα και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η διεθνής στήριξη και συνεργασία πρέπει επίσης να βασίζονται στα σχέδια αυτά. Τα προγράμματα μεταρρύθμισης που στηρίζονται από τη διεθνή κοινότητα και ιδίως από τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά όσον αφορά τον αντίκτυπό τους στην κοινωνική συνοχή και σταθερότητα. Πρέπει επίσης να υπάρχει μεγαλύτερος συντονισμός μεταξύ όλων των χορηγών, περιλαμβανομένων των κρατών-μελών.

Τα διεθνή χρηματοοικονομικά ιδρύματα και οι χορηγοί πρέπει να στηρίζουν φορολογικές και νομισματικές πολιτικές αντιμετώπισης των κυκλικών διακυμάνσεων για την αντιμετώπιση του αρνητικού αντικτύπου της ύφεσης καθώς και για τη στήριξη κοινωνικών επενδύσεων με την προοπτική της μακροπρόθεσμης μείωσης της ανισότητας. Για τη βελτίωση της κοινωνικής συνοχής των αναπτυσσόμενων οικονομιών μέσω της καταπολέμησης της φτώχειας, του αποκλεισμού και της ανισότητας, θέτοντας έτσι τα θεμέλια για τη βιώσιμη και σταθερή ανάπτυξη, τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να εξετάσουν αυτές τις πτυχές κατά τη διαπραγμάτευση μακροοικονομικών στόχων σταθερότητας για την κάθε χώρα.

Γ. Εντατικοποίηση της συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής στον τομέα της κοινωνικής συνοχής.

Η αρχή της κοινωνικής συνοχής βρίσκεται στο επίκεντρο των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Λισσαβόνας και της Φέιρα κατέστησαν την προώθηση της κοινωνικής συνοχής ουσιαστικό στοιχείο της στρατηγικής της Ένωσης για την επίτευξη του στόχου της να γίνει η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία ανά την υφήλιο, βασισμένη στη γνώση, έως το 2010.

Η διεύρυνση της ΕΕ ώστε να συμπεριλάβει 10 νέα κράτη μέλη την 1η Μαΐου 2004 θα απαιτήσει νέες προσπάθειες για την προώθηση της κοινωνικής συνοχής εντός της Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει κοινωνικές πολιτικές και μεθόδους εργασίας που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές. Η εμπειρία που έχει αντληθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη στον εν λόγω τομέα μπορεί να αποδειχθεί πολύ χρήσιμη για τη Λατινική Αμερική.

Η συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λατινικής Αμερικής πρέπει να επικεντρώνεται στην αμοιβαία ανταλλαγή των εμπειριών αυτών και στη διάδοση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας. Πρέπει να δοθεί προσοχή σε εμπειρίες που αφορούν την ανάπτυξη, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των κοινωνικών και φορολογικών πολιτικών υπέρ της κοινωνικής συνοχής.

Πριν από τη σύνοδο κορυφής, πρόγραμμα ύψους EUR 30 εκατ. με στόχο τη διευκόλυνση της διάδοσης της εμπειρίας και της τεχνογνωσίας μεταξύ δημόσιων διοικήσεων των δύο περιοχών στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της φορολόγησης και της δικαιοσύνης θα υποβληθεί για έγκριση στην Επιτροπή. Το πρόγραμμα θα ευνοήσει την ανάπτυξη δικτύων δημόσιων διοικήσεων που αφορούν αυτούς τους τομείς πολιτικής.

Για τη λήψη απόφασης σχετικά με την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής προοπτικής σε θέματα φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβόνα επέλεξε να βασιστεί στην εμπειρία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση που έχει χαραχτεί από το 1997. Έτσι, ενέκρινε τη γνωστή ανοιχτή μέθοδο συντονισμού. Η μέθοδος αυτή επιτρέπει το διάλογο, την ανταλλαγή εμπειριών, τη θέσπιση κοινών στόχων και αξιολόγησης πολιτικών σε τομείς που αφορούν την καταπολέμηση του αποκλεισμού. Η Επιτροπή ενθαρρύνει τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να ξεκινήσουν μια περιφερειακή διαδικασία που θα δημιουργήσει μια νέα δυναμική για διάλογο και ανταλλαγές μεταξύ χωρών της περιοχής, επιτρέποντάς τους την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις επιτυχίες και αποτυχίες τους. Σε περίπτωση που οι χώρες της Λατινικής Αμερικής επιθυμούν να αποφασίσουν να θεσπίσουν έναν τέτοιο μηχανισμό, η Επιτροπή διατίθεται να τους προσφέρει χρηματοοικονομική και τεχνική υποστήριξη. Στο πλαίσιο αυτό αξίζει επίσης να σημειωθεί η σημασία του κοινωνικού διαλόγου.

Η ομάδα εργασίας

Οι στόχοι αυτοί συζητήθηκαν στην ομάδα εργασίας για την κοινωνική συνοχή που συστήθηκε από την Επιτροπή από κοινού με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης ύστερα από το σεμινάριο για την κοινωνική συνοχή που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2003 στις Βρυξέλλες. Συμμετείχαν και άλλα ιδρύματα στην ομάδα όπως η UNDP και η ECLAC και εμπειρογνώμονες από τη Λατινική Αμερική, την Καραϊβική και την Ευρώπη.

Η ομάδα συναντήθηκε δύο φορές (στο Μεξικό τον Οκτώβριο του 2003 και στις Βρυξέλλες το Φεβρουάριο του 2004) και ενέκρινε σειρά συστάσεων στις οποίες βασίζονται εκείνες που πρότεινε η Επιτροπή και που προαναφέρονται. Οι προτάσεις αυτές υποβλήθηκαν στους ανώτατους αξιωματούχους που ήταν επιφορτισμένοι με την προετοιμασία της συνόδου. Σε περίπτωση που εγκριθούν, οι συστάσεις αυτές θα υποβληθούν στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στη σύνοδο της Γκουανταλαχάρα.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να εγκρίνουν αυτές τις προτάσεις στη σύνοδο. Θα υποβάλουν μια ατζέντα για την κοινωνική συνοχή που θα βασίζεται σε σαφείς κατευθυντήριες γραμμές καθώς και σε ανανεωμένη πολιτική στήριξη για τη διαμόρφωση πολιτικών που θα προσανατολίζονται σε μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.

5. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

Σημασία της περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική

Ένα άλλο καίριο θέμα στο οποίο επιθυμεί η Επιτροπή να επικεντρωθεί στη σύνοδο στη Γκουανταλαχάρα είναι η σημασία της εμβάθυνσης της περιφερειακής ολοκλήρωσης μέσω της Λατινικής Αμερικής. Από την πλευρά της Επιτροπής, η εμβάθυνση της διαδικασίας περιφερειακής ολοκλήρωσης σε όλη τη Λατινική Αμερική δεν αποτελεί αυτοτελή σκοπό. Σε ό,τι αφορά την οικονομία, θα συμβάλει στο να αξιοποιήσει πλήρως η περιοχή το δυναμικό της και θα διευκολύνει την ένταξη των μεμονωμένων χωρών στις διεθνείς αγορές. Από πλευράς πολιτικής, θα επιτρέψει στη Λατινική Αμερική να ασκεί μεγαλύτερη επιρροή ως παίκτης στην παγκόσμια σκηνή.

Η ΕΕ δεν μπορεί να σταθεί αδιάφορη στα επιτεύγματα της περιφερειακής ολοκλήρωσης: επιθυμούμε να επωφεληθούμε από έναν ισχυρό εταίρο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού με τον οποίο θα μπορούμε να συνεχίσουμε να επεκτείνουμε τη στρατηγική μας συμμαχία.

Η εμπειρία της ΕΕ μας έχει διδάξει ότι τα οικονομικά οφέλη της περιφερειακής ολοκλήρωσης είναι ουσιαστικά: οι μεγαλύτερες αγορές είναι πιο ελκυστικές για τις ξένες επενδύσεις. η οικονομική ολοκλήρωση βελτιώνει τον ανταγωνισμό και ενισχύει την ικανότητα της περιοχής να ανθίσταται σε εξωτερικούς οικονομικούς κραδασμούς.

Η περιφερειακή ολοκλήρωση είναι επίσης σημαντική για τη σταθερότητα και για την πρόληψη των συγκρούσεων. Η πιο στενή συνεργασία είναι δυνατόν να αποτελέσει καταλύτη για τη δημοκρατία και για τη βελτίωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η περιφερειακή ολοκλήρωση παρέχει ευκαιρίες για τις χώρες να καταστούν πιο δραστήριοι εταίροι και να ασκούν μεγαλύτερη επιρροή στις παγκόσμιες πολιτικές και οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις παρά να είναι εξαρτημένοι θεατές τους.

Η απουσία ενός περιφερειακού συστήματος ολοκλήρωσης που καλύπτει αποτελεσματικά το σύνολο της Λατινικής Αμερικής οδήγησε στην ανάπτυξη υπο-περιφερειακών πρωτοβουλιών. Εκτός από τη Mercosur, αυτό ισχύει και για υπο - περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί από πολιτική αστάθεια, εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις και ακραία φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό, κάτι που ισχύει για την κεντρική Αμερική και την Κοινότητα των Άνδεων.

Η ΕΕ στήριζε πάντοτε αυτές τις πρωτοβουλίες περιφερειακής ολοκλήρωσης και είναι πεπεισμένη ότι μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην πολιτική σταθερότητα, στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και στην κοινωνική συνοχή σε κάθε υπο-περιοχή. Εκτιμά ότι η περαιτέρω πρόοδος προς την επέκταση της ολοκλήρωσης είναι δείγμα πολιτικής και οικονομικής ωριμότητας και της ικανότητάς τους να εισάγουν μεταρρυθμίσεις και θα εξακολουθήσει να εργάζεται και να στηρίζει αυτές τις διαδικασίες.

Η στήριξη της ΕΕ στη διαδικασία της υπο-περιφερειακής ολοκλήρωσης έχει λάβει τη μορφή της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού, της οικοδόμησης των θεσμών, της στήριξης της δημιουργίας τελωνειακών ενώσεων και της ανάπτυξης κοινών πολιτικών. Εκτός από τον καίριο ρόλο που διαδραματίζει η Επιτροπή, στις ανταλλαγές συνέβαλαν και άλλα ευρωπαϊκά όργανα όπως το Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Η μακροοικονομική σύγκλιση είναι μια πτυχή της οικονομικής ολοκλήρωσης που παραμένει πρόκληση για τις υπο-περιοχές της Λατινικής Αμερικής. Η Κοινότητα είναι έτοιμη να συνεχίσει να στηρίζει τις προσπάθειες οικονομικής σύγκλισης στη Λατινική Αμερική μέσω της παροχής τεχνικής ενίσχυσης.

Στόχος δεν ήταν ούτε θα είναι η σύσταση ενός ευρωπαϊκού προτύπου αλλά περισσότερο, όπου αυτό έχει εφαρμογή, η ανταλλαγή εμπειριών της Ευρώπης με ενδιαφερόμενα μέρη στη Λατινική Αμερική.

Σε ό,τι αφορά την Κεντρική Αμερική και την Κοινότητα των Άνδεων, η σημασία του να σημειωθεί σημαντική πρόοδος στις αντίστοιχες διαδικασίες ολοκλήρωσής τους επιβεβαιώνεται από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των εν λόγω χωρών στη σύνοδο της Μαδρίτης. Κατά τον προσδιορισμό του οδικού χάρτη για τις μελλοντικές σχέσεις με τις δύο περιοχές, η δήλωση της Μαδρίτης εξάρτησε το οιοδήποτε βήμα προς μια συμφωνία σύνδεσης (περιλαμβανομένης μιας ΣΕΣ) από την ολοκλήρωση της ΑΑΝ και την επίτευξη ικανοποιητικού βαθμού ολοκλήρωσης και στις δύο περιοχές.

Έτσι, η σύνοδος της Μαδρίτης κατέστησε σαφές ότι η εμβάθυνση των σχέσεών μας με την Κεντρική Αμερική και με την Κοινότητα των Άνδεων θα προχωρήσει σε διπεριφερειακή βάση. Εξακολουθεί να ισχύει η άποψη της Επιτροπής ότι δεδομένων των διαφορών ως προς το οικονομικό βάρος και την ανάπτυξη, μόνον οι διπεριφερειακές (σε αντιδιαστολή με τις διμερείς) συμφωνίες είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα και μπορούν να προσφέρουν οφέλη στις δύο περιοχές. Στο πλαίσιο αυτό, οι συμφωνίες πολιτικού διαλόγου και συνεργασίας με την Κεντρική Αμερική και την Κοινότητα των Άνδεων που συνήφθησαν πρόσφατα, αποτελούν σημαντικό βήμα μπροστά και υπογραμμίζουν τη δέσμευση των περιοχών - εταίρων της Λατινικής Αμερικής και της ΕΕ για συνεργασία με στόχο τη στήριξη των σημερινών διαδικασιών ολοκλήρωσης.

Οι κυβερνήσεις που συμμετέχουν στις διαδικασίες ολοκλήρωσης στην Κεντρική Αμερική και στην Κοινότητα των Άνδεων εξέφρασαν τη δέσμευσή τους για την πρόοδο προς μοντέλα μεγαλύτερης ολοκλήρωσης. Εντούτοις, τα μέτρα ολοκλήρωσης που προβλέπονται σήμερα δεν ανταποκρίνονται πάντοτε στις δεσμεύσεις σε πολιτικό επίπεδο. Συχνά ακολουθούνται διμερείς επαφές με τρίτες χώρες όπως χώρες που ανήκουν στην ΕΖΕΣ εις βάρος της διαδικασίας ολοκλήρωσης. Η πρόσφατη συζήτηση στην Κοινότητα των Άνδεων σχετικά με την πολιτική δείχνει ότι οι αντιλήψεις σχετικά με τη χρησιμότητα αυτής της αυξημένης ολοκλήρωσης διαφέρουν. Στην κεντρική Αμερική η συζήτηση αφορά το είδος μοντέλου ολοκλήρωσης που πρέπει να επιδιωχθεί.

Κεντρική Αμερική

Η Κεντρική Αμερική έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο ως προς την επίλυση των διαφορών, τη δημοκρατία και την οικονομική ανάπτυξη κατά την τελευταία δεκαετία. Επιπλέον, ύστερα από το 2002, η επανέναρξη της διαδικασίας περιφερειακής ολοκλήρωσης κατέστη προτεραιότητας για τις κυβερνήσεις της Κεντρικής Αμερικής. Η ΕΕ απολαμβάνει επιπλέον αξιοπιστία στην υπο-περιοχή χάρη στην πολιτική της στήριξη στην ειρηνευτική διαδικασία και στην επιστροφή της δημοκρατίας στο πλαίσιο του διαλόγου στο San Jose (που ξεκίνησε το 1984) και επίσης χάρη στο σημαντικό όγκο αναπτυξιακής συνεργασίας που παρασχέθηκε τις δύο προηγούμενες δεκαετίες. Υπάρχει ανάγκη να βελτιωθεί περαιτέρω αυτή η εικόνα μέσω της διαδραμάτισης ενός ρόλου διευκόλυνσης στον τομέα της περιφερειακής ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής.

Μολονότι η διαδικασία ολοκλήρωσης της Κεντρικής Αμερικής έχει ξεκινήσει από το 1950, οι τέσσερις πρώτες δεκαετίες χαρακτηρίζονταν από σημαντικές ελλείψεις και οπισθοδρομήσεις. Ωστόσο, ύστερα από την κατάρτιση ενός νέου πλαισίου ολοκλήρωσης το 1993, του συστήματος ολοκλήρωσης της κεντρικής Αμερικής (SICA), η διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης προχώρησε σταθερά, βασιζόμενη στη σταθερότητα που πρόσφερε το ψήφισμα για τις εσωτερικές συγκρούσεις που υφίσταντο σε πολλές χώρες. Η αναγκαιότητα να ληφθούν περαιτέρω μέτρα προς την κατεύθυνση της οικονομικής ολοκλήρωσης αναγνωρίστηκε από τους αρχηγούς κρατών των χωρών της ΚΑ, που δεσμεύθηκαν το Μάρτιο του 2002 για την έγκριση ενός σχεδίου δράσης για την ολοκλήρωση της τελωνειακής ένωσης της ΚΕ έως το Δεκέμβριο του 2003. Η ολοκλήρωση αυτού του στόχου δεν ήταν δυνατή εν μέρει λόγω της σύναψης εμπορικών διαπραγματεύσεων με σειρά τρίτων χωρών, ιδίως της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών που συνήφθη πρόσφατα με τις ΗΠΑ (CAFTA). Εντούτοις, σημειώθηκε πρόοδος σε άλλους τομείς, όπως είναι η εναρμόνιση ποσοστού 92% των δασμολογικών διακρίσεων, η υπογραφή συνθήκης για τις επενδύσεις και τις υπηρεσίες και η εφαρμογή μηχανισμού ρύθμισης των διαφορών. Κατά τη διάσκεψη κορυφής στην Belize της 19ης Δεκεμβρίου 2003 διατυπώθηκε ανανεωμένη δέσμευση για την ολοκλήρωση της τελωνειακής ένωσης πριν από τα τέλη του 2004. Πρέπει επίσης να σημειωθεί πρόοδος ως προς την άρση των μη δασμολογικών φραγμών, τη δημιουργία κοινής τελωνειακής διοίκησης, την εφαρμογή κοινών πολιτικών προτύπων, κλπ. Επιπλέον, η εμπειρία δείχνει ότι πραγματική πρόοδος στην περιφερειακή ολοκλήρωση θα επιτευχθεί μόνον εφόσον δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή των μέτρων που έχουν εγκριθεί. Η έλλειψη αποτελεσματικής περιφερειακής ολοκλήρωσης φαίνεται και από τα μακροοικονομικά στοιχεία και δείκτες όπως αυτοί που αφορούν τα τρέχοντα επίπεδα του ενδοπεριφερειακού εμπορίου πρέπει να βελτιωθούν.

Η υποπεριφέρεια της Κεντρικής Αμερικής φαίνεται πως έχει εγκαταλείψει αμετάκλητα την περίοδο της εσωτερικής έριδας και της πολιτικής αστάθειας. Υπάρχει υψηλό επίπεδο δέσμευσης στην περιφερειακή ολοκλήρωση, που θεωρείται απαραίτητο στοιχείο τόσο για τη βελτίωση του ανταγωνισμού όσο και για την πρόληψη των συγκρούσεων. Ωστόσο, σε δύο χώρες υφίστανται αμφιβολίες ως προς το μοντέλο οικονομικής ολοκλήρωσης που πρέπει να ακολουθηθεί (Κόστα Ρίκα) και ως προς το εάν πρέπει να επιδιωχθεί η οικονομική ολοκλήρωση (στον Παναμά, που δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει το ενδιαφέρον του για την προσχώρηση στην τελωνειακή ένωση λόγω του υψηλού προσανατολισμού της οικονομίας του στις υπηρεσίες). Σε θεσμικό επίπεδο δεν είναι όλες οι χώρες μέλη της Parlacen ούτε του Δικαστηρίου της Κεντρικής Αμερικής (ΔΚΑ).

Κοινότητα των Άνδεων

Σε ό,τι αφορά την Κοινότητα των Άνδεων, η ΕΕ έχει στηρίξει τη διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης από την έναρξη της σύστασής της. Πράγματι, με τη σύναψη του συμφώνου των Άνδεων το 1969, η περιφερειακή ολοκλήρωση σε αυτή την περιοχή ήταν η πρώτη αυτού του είδους στη Λατινική Αμερική. Η περιοχή των Άνδεων ήταν επίσης η πρώτη στη Λατινική Αμερική με την οποία συνήψε συμφωνία συνεργασίας η ΕΕ (1983).

Κατά τη διάρκεια των 35 ετών της ύπαρξής της, σημειώθηκαν τόσο θετικές όσο και αρνητικές εξελίξεις. Σημαντικό βήμα αποτέλεσε το πρωτόκολλο του Trujillo το 1996, που μετέτρεψε το σύμφωνο των Άνδεων σε Κοινότητα των Άνδεων, εισήγαγε ευρύ φάσμα περιφερειακών θεσμών και διεύρυνε την έως τότε κυρίως οικονομική και εμπορική ατζέντα ώστε να περιλάβει τη συνεργασία σε πολιτικά και κοινωνικά θέματα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι εκτός από το στόχο της χάραξης μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής και της εγκαινίασης της ζώνης ειρήνης των Άνδεων, το πρωτόκολλο του Trujillo έθεσε επίσης το στόχο της δημιουργίας κοινής αγοράς έως το 2005.

Με πολιτικές ατζέντες που συχνά κυριαρχούνται από σημαντικές εθνικές προκλήσεις, οι χώρες των Άνδεων δεν ήταν πάντοτε σε θέση να επικεντρωθούν στα πιο μακροπρόθεσμα οφέλη της περιφερειακής ολοκλήρωσης και κατά συνέπεια η διαδικασία ολοκλήρωσης εξακολουθεί να προχωρά με αργούς ρυθμούς. Εντούτοις, τα τελευταία χρόνια σημειώθηκαν σημαντικές νέες πρωτοβουλίες στον πολιτικό τομέα σε θέματα όπως η πρόληψη των συγκρούσεων, η συνοριακή συνεργασία, η καταπολέμηση των ναρκωτικών και το λαθρεμπόριο όπλων. Καταβλήθηκαν επίσης σημαντικές προσπάθειες για την υλοποίηση της Κοινότητας των Άνδεων για τους πολίτες της, όπως η εισαγωγή διαβατηρίου, η σύσταση ομάδων εργασίας για θέματα καταναλωτών ή ιθαγενών και για άμεσες εκλογές στο Κοινοβούλιο των Άνδεων (δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί σε όλα τα κράτη μέλη της ΚΑΝ).

Η Κοινότητα των Άνδεων συνάντησε ιδιαίτερες δυσκολίες στον τομέα της οικονομικής ολοκλήρωσης, που συχνά αντιμετωπίζει εμπόδια λόγω διαρθρωτικών διαφορών μεταξύ των διαφόρων χωρών και λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης. Με την απελευθέρωση του εμπορίου ύστερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μεταξύ των τεσσάρων εκ των πέντε χωρών της ΚΑΝ (εξαιρουμένου του Περού), η σύνοδος του Quirama τον Ιούνιο του 2003 επιβεβαίωσε ότι η επίτευξη της κοινής αγοράς παραμένει ο στόχος και των πέντε χωρών των Άνδεων. Έτσι, αξιοσημείωτη πρόοδος σημειώθηκε το 2003 με την έγκριση απόφασης για την εναρμόνιση του Κοινού Εξωτερικού Δασμολογίου σε ποσοστό έως 62% και για τις πέντε χώρες (έως 95% εξαιρουμένου του Περού). Ωστόσο, αναβλήθηκε πρόσφατα η θέση σε ισχύ της εν λόγω απόφασης. Οι πέντε χώρες ενέκριναν κοινή τελωνειακή κατάταξη σε κατηγορίες που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ στις αρχές του 2005 αλλά δεν υπάρχει ακόμη κοινή τελωνειακή διοίκηση. Το ενδοπεριφερειακό εμπόριο αυξήθηκε λίγο αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλό επίπεδο (10-12%), κάτι που δείχνει ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικά εμπόδια στο εμπόριο. Επιπλέον, σημαντικές πρωτοβουλίες που ανέλαβαν μεμονωμένα κράτη μέλη της ΚΑΝ με στόχο τη σύναψη διμερών συμφωνιών για το ελεύθερο εμπόριο εκτός του πλαισίου της ΚΑΝ κινδυνεύουν να υποσκελίσουν τη διαδικασία ολοκλήρωσης.

Η πορεία προς τη σύναψη συμφωνιών σύνδεσης με την Κεντρική Αμερική και την Κοινότητα των Άνδεων

Η δήλωση της Μαδρίτης άνοιξε το δρόμο για την έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφωνίας σύνδεσης με την Κοινότητα των Άνδεων υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται δύο όροι, δηλαδή η ολοκλήρωση του αναπτυξιακού προγράμματος της Ντόχα και η επίτευξη επαρκούς βαθμού περιφερειακής ολοκλήρωσης.

Έχοντας υπόψη την προαναφερόμενη πρόοδο και επαναβεβαιώνοντας το θετικό μήνυμα της δήλωσης της Μαδρίτης, η Επιτροπή πιστεύει ότι η σύνοδος στη Γκουανταλαχάρα θα συμβάλει στο να ανοίξει ο δρόμος προς την έναρξη διαπραγματεύσεων για συμφωνίες σύνδεσης που θα περιλαμβάνουν ΣΕΣ. Όσον αφορά το γύρο της Ντόχα, καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι ο γύρος θα προχωρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο το 2004 προς την ταχεία ολοκλήρωσή του, εφόσον κάθε πιθανή μελλοντική ΣΕΣ θα βασίζεται στο αποτέλεσμα της αναπτυξιακής ατζέντας της Ντόχα. Η υλοποίηση ικανοποιητικού επιπέδου περιφερειακής ολοκλήρωσης θα λειτουργήσει καταλυτικά για την έναρξη διαπραγματεύσεων.

Για να προχωρήσει η διαδικασία και να γίνει πιο αποτελεσματική χρήση των ελάχιστων πόρων και χρόνου, η Επιτροπή προτείνει να προετοιμάσει ήδη το έδαφος στη φάση αυτή για την έναρξη των διαπραγματεύσεων μέσω κοινής παρακολούθησης της προόδου όσον αφορά την περιφερειακή ολοκλήρωση. Η Επιτροπή ελπίζει ότι έτσι η προοπτική της διαπραγμάτευσης συμφωνιών σύνδεσης περιλαμβανομένων ΣΕΣ ανά περιοχή θα αποτελέσει ουσιαστικό κίνητρο για τις περιοχές αυτές ώστε να συνεχίσουν τη διαδικασία της περιφερειακής τους ολοκλήρωσης.

Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι σημαντικό να καθοριστεί ένας σαφής αριθμός κριτηρίων βάσει των οποίων θα μετράται η πρόοδος και των δύο περιοχών και η επίτευξη των οποίων θα κρίνεται ως ικανοποιητική.

Η Επιτροπή κρίνει ότι ένας ικανοποιητικός βαθμός περιφερειακής ολοκλήρωσης για την έναρξη των διαπραγματεύσεων ΣΕΣ πρέπει να περιλαμβάνει:

1. Ένα πλήρως επιχειρησιακό θεσμικό πλαίσιο. Αυτό πρέπει να περιλαμβάνει την αξιολόγηση, μεταξύ άλλων, των υφιστάμενων μηχανισμών για την περαιτέρω υλοποίηση του σχεδίου περιφερειακής ολοκλήρωσης και για την εξασφάλιση της εφαρμογής και επιβολής αποφάσεων, περιλαμβανομένου ενός μηχανισμού ρύθμισης διαφορών, τη συμμετοχή όλων των χωρών σε όλους τους θεσμούς και το σχεδιασμό και την εφαρμογή βιώσιμων μηχανισμών χρηματοδότησης για τη στήριξη του συνόλου των θεσμών.

2. Τη δημιουργία μιας τελωνειακής ένωσης συμβατής με το άρθρο XXIV της GATT, με κοινοποίηση στον ΠΟΕ (που θα περιλαμβάνει κοινό εξωτερικό δασμολόγιο, κοινή τελωνειακή διοίκηση και κοινή εξωτερική εμπορική πολιτική). Επιπλέον, είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της τελωνειακής ένωσης, ένας δείκτης της οποίας θα μπορούσε να είναι η πρόοδος του ενδο-περιφερειακού εμπορίου.

3. Η μείωση των μη δασμολογικών εμποδίων για το ενδοπεριφερειακό εμπόριο. Μεγάλο ποσοστό των εμποδίων για το εμπόριο είναι μη δασμολογικής φύσης. Συνεπώς, ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί στην ύπαρξη αποτελεσματικών κανόνων με στόχο την άρση αυτών των εμποδίων (είτε μέσω της εναρμόνισης είτε μέσω αμοιβαίας αναγνώρισης), ιδίως στον τομέα των τεχνικών κανονισμών και προτύπων και όσον αφορά υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά θέματα. Είναι επίσης απαραίτητο να ενθαρρυνθούν οι ενδιαφερόμενες χώρες να εγκρίνουν ρυθμιστικά καθεστώτα για τις υπηρεσίες και τις επενδύσεις που διευκολύνουν τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις ΣΕΣ με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι επίσης σημαντικό να αξιολογηθεί το εάν υφίσταται νομοθεσία για την προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας καθώς και κανόνες για τις κρατικές προμήθειες και εάν σημειώνεται πρόοδος όσον αφορά τη θέσπιση πολιτικής ανταγωνισμού σε περιφερειακό επίπεδο.

Για την επιτάχυνση της προόδου και για να προετοιμαστεί το έδαφος για την έναρξη της διαδικασίας διαπραγματεύσεων, η Επιτροπή προτείνει να χρησιμοποιήσει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο και να ξεκινήσει μια διαδικασία παρακολούθησης για την πρόοδο στην περιφερειακή ολοκλήρωση βάσει των προαναφερόμενων γραμμών. Ανώτατοι υπάλληλοι και από τις δύο πλευρές θα συναντώνται σε τακτική βάση για να επανεξετάζουν το βαθμό της ολοκλήρωσης και να αξιολογούν εάν η επιτευχθείσα πρόοδος επιτρέπει την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Η πρακτική αυτή θα ακολουθείται παράλληλα αλλά ανεξάρτητα με την Κοινότητα των Άνδεων και με την Κεντρική Αμερική.

Με βάση τα συμπεράσματα της Μαδρίτης, οι μελλοντικές ΣΕΣ πρέπει να βασίζονται στο αποτέλεσμα της αναπτυξιακής ατζέντας της Ντόχα. Η ΕΕ, η Κεντρική Αμερική και η Κοινότητα των Άνδεων έχουν κοινό συμφέρον να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων της ΑΑΝ. Το πεδίο εφαρμογής οιασδήποτε ΣΕΣ πρέπει να παρέχει προστιθέμενη αξία στο πολυμερές καθεστώς.

Τέλος, όσον αφορά το άμεσο μέλλον των εμπορικών μας σχέσεων με την Κεντρική Αμερική και με την Κοινότητα των Άνδεων, η Επιτροπή επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι οι εμπορικές σχέσεις και με τις δύο περιοχές βασίζονται σήμερα στο καθεστώς ναρκωτικά του ΣΓΠ που προσφέρει εξαιρετικά ευνοϊκή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Το σύστημα κατέστη πιο ελκυστικό ως αποτέλεσμα της πρόσφατα εγκριθείσας τροποποίησης στο ΣΓΠ, που περιορίζει την εφαρμογή του μηχανισμού διαβάθμισης στους πιο σημαντικούς δικαιούχους του ΣΓΠ. Η απόφαση να παραταθεί το υφιστάμενο ΣΓΠ για ένα ακόμη έτος δείχνει την πρόβλεψη για εφαρμογή του συστήματος γενικευμένων προτιμήσεων για τις χώρες της Κοινότητας των Άνδεων και της Κεντρικής Αμερικής έως τα τέλη του 2005. Η Επιτροπή τροποποιεί σήμερα το ΣΓΠ της ΕΚ και διερευνεί τρόπους ώστε να εξακολουθήσει να παρέχει προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά για σημαντικά προϊόντα από χώρες της Κεντρικής Αμερικής και τις Άνδεις ύστερα από το 2005.

Mercosur

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ευνόησε και στήριξε την ενίσχυση της διαδικασίας περιφερειακής ολοκλήρωσης στη Mercosur και συνεπώς στήριξε την πρωτοβουλία Mercosur ήδη από τη σύλληψή της το 1991. Η ΕΕ εξακολουθεί να εργάζεται με στόχο μια ισχυρότερη σχέση με τη Mercosur και την εμβάθυνση της διαδικασίας Mercosur εσωτερικά με στόχο να τη βοηθήσει να εδραιώσει μια αποτελεσματική κοινή αγορά. Μέρος του σημερινού έργου μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur, αλλά και μέρος των διαπραγματεύσεων για μια συμφωνία σύνδεσης ΕΕ -Mercosur, στοχεύει στην ενίσχυση του εσωτερικού προγράμματος Mercosur ώστε να έχει ολοκληρωθεί η κοινή της αγορά έως την 1η Ιανουαρίου 2006.

Οι διαπραγματεύσεις ΕΕ-Mercosur θα οδηγήσουν σε σύνδεση μεταξύ δύο ενσωματωμένων περιοχών. Πράγματι, το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας διπεριφερειακής σύνδεσης εξετάστηκε για πρώτη φορά λίγο μετά τη δημιουργία της Mercosur και τον καθορισμό συμπαγών στόχων σε βάθος ολοκλήρωσης προς μια κοινή αγορά Mercosur.

Έτσι, η διάσταση «από περιοχή σε περιοχή» αυτής της συμφωνίας δημιουργεί νέες προκλήσεις και στους δύο εταίρους καθώς πρέπει να οριστούν κανόνες μεταξύ των δύο παικτών που εσωτερικά εξακολουθούν να αναπτύσσουν τους δικούς τους ενδοπεριφερειακούς κανόνες. Και πάλι, η ολοκλήρωση των χωρών της Mercosur συνδέεται εξ ολοκλήρου με τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις και πρέπει να σημειωθεί πρόοδος στην εμβάθυνση της ολοκλήρωσης, τόσο για την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων όσο και για να καταστεί αποτελεσματική η συμφωνία. Η πρόοδος συνδέεται κυρίως με τις θεσμικές και εμπορικές πτυχές της συμφωνίας σύνδεσης που αποτελεί σήμερα αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Πολιτικές/Θεσμικές πτυχές

Ο πρώτος στόχος του ενισχυμένου πολιτικού διαλόγου ΕΕ-Mercosur θα εξασφαλιστεί μέσω της δημιουργίας νέων θεσμικών μηχανισμών που προβλέπονται ήδη στο κεφάλαιο του σχεδίου της συμφωνίας για τον πολιτικό διάλογο. Επιπλέον, η ΕΚ κάνει θερμά δεκτή την πρωτοβουλία της Mercosur να διορίσει μια γνωστή πολιτική μορφή ως πρόεδρο της Coreper Mercosur, τον πρόεδρο Duhalde. Ο διορισμός αυτός συμβάλλει στο συνολικό στόχο της περαιτέρω ενίσχυσης των θεσμών της Mercosur. Στο ίδιο πνεύμα, η περαιτέρω αναβάθμιση της γραμματείας της Mercosur, η σύσταση Μονίμου Δικαστηρίου για την Επίλυση των Διαφορών και η καταβολή προσπαθειών για την προσαρμογή της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της Mercosur είναι σημαντικά βήματα. Η Επιτροπή ελπίζει αυτή η θεσμική ενίσχυση να βελτιώσει την εφαρμογή αποφάσεων και να εξασφαλίσει ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις θα μεταφραστούν σε αποτελεσματική περιφερειακή ολοκλήρωση.

Πτυχές που αφορούν το εμπόριο

Η ΕΕ πιστεύει ότι η ολοκλήρωση της τελωνειακής ένωσης της Mercosur αποτελεί ουσιαστική βάση για να καταστεί δυνατή η εν λόγω συμφωνία. Επιπλέον, η ολοκλήρωση της Mercosur πρέπει να επιδιωχθεί με στόχο τη δημιουργία μιας αντίληψης περί ενιαίας αγοράς που θα οδηγήσει στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Για την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα είναι, συνεπώς, απαραίτητο να υπάρχουν ενδο περιφερειακοί κανόνες στους τομείς που υπάγονται στις διπεριφερειακές διαπραγματεύσεις. Από την άποψη αυτή, η ΕΕ θα εξακολουθήσει να διαπραγματεύεται με τη Mercosur όσον αφορά τους εν λόγω τομείς με στόχο να καταστεί η εν λόγω συμφωνία πραγματικά φιλόδοξη και συνεκτική, υπερβαίνοντας τις αντίστοιχες δεσμεύεις του ΠΟΕ.

Για το σκοπό αυτό, το πρόγραμμα εργασίας που συμφωνήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2003 κατά τη διάρκεια της τελευταίας υπουργικής συνάντησης στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων ΕΕ -Mercosur για το εμπόριο προέβλεψε σειρά συνεκτικών γύρων διαπραγματεύσεων και δύο υπουργικές συναντήσεις. Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, το μελλοντικό ολοκληρωμένο κεφάλαιο για το εμπόριο θα περιλαμβάνει συμφωνία για το ελεύθερο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών. Επιπλέον, θα καλύπτει μεταξύ άλλων και την πρόσβαση/τους κανόνες της αγοράς σχετικά με τις κρατικές προμήθειες, τις επενδύσεις, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, τις πολιτικές ανταγωνισμού, ΥΦΥ (υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά θέματα), TΕT (τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο), τις συμφωνίες για το εμπόριο οίνου και οινοπνευματωδών ποτών, τη διευκόλυνση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, τα μέσα άμυνας του εμπορίου, το μηχανισμό επίλυσης διαφορών κλπ. Η πολιτική ώθηση που θα δοθεί από την υπουργική συνάντηση αναμένεται, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να βοηθήσει τις ομάδες να επιτύχουν την απαιτούμενη πρόοδο σε κάθε τομέα ώστε οι διαπραγματεύσεις να έχουν ολοκληρωθεί έως τον επόμενο Οκτώβριο.

Η Επιτροπή αναμένει ότι οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα ενθαρρύνουν την περαιτέρω πρόοδο στο πρόγραμμα εργασίας για τις διαπραγματεύσεις ΕΕ-Mercosur για συμφωνία σύνδεσης, όπως συμφωνήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2003 κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνάντησης υπουργικού επιπέδου ΕΕ -Mercosur για τις διαπραγματεύσεις όσον αφορά το εμπόριο. Αυτό αναμένεται, εφόσον πληρούνται οι κατάλληλες συνθήκες, να συμβάλει στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως τον επόμενο Οκτώβριο.

Η Καραϊβική

Όπως και στη Λατινική Αμερική, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στηρίξει συστηματικά την περιφερειακή ολοκλήρωση στην Καραϊβική. Η Κοινότητα της Καραϊβικής και η Κοινή Αγορά (CARICOM), που δημιουργήθηκε το 1973, αποφάσισε το 1989 να προχωρήσει σε μια ενιαία αγορά και οικονομία CARICOM (CSME). Ύστερα από την ολοκλήρωσή της η CSME θα οδηγήσει στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων, εργασίας και δικαιώματος εγκατάστασης εντός της CARICOM και σε εναρμονισμένη νομοθεσία και κανονισμούς που διέπουν το εμπόριο. Η συμφωνημένη προθεσμία για την CSME είναι η 31η Δεκεμβρίου 2005. Ταυτόχρονα, η CARICOM επιδιώκει περαιτέρω ολοκλήρωση με την Δομινικανή Δημοκρατία και η εφαρμογή μιας Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών μεταξύ των δύο ξεκίνησε το 2001.

Η ΕΕ με βάση την περιφερειακή ολοκλήρωση ενισχύει περαιτέρω τη διαδικασία αυτή στην Καραϊβική επικεντρώνοντας την περιφερειακή της χρηματοοικονομική στήριξη βάσει του 9ου ΕΤΑ του περιφερειακού ενδεικτικού προγράμματος (2003-2007) στην ενδο- και δια- περιφερειακή διαδικασία ολοκλήρωσης, περιλαμβανομένης μιας Συμφωνίας Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης (ΣΟΕΣ) με την περιοχή. Οι διαπραγματεύσεις ΣΟΕΣ θα ξεκινήσουν τον Απρίλιο του 2004. Οι ΣΟΕΣ είναι νέες ρυθμίσεις για το εμπόριο, συμβατές με τον ΠΟΕ, που εξαλείφουν σταδιακά τα εμπόδια για το εμπόριο εντός της περιοχής και αυξάνουν τη συνεργασία σε όλους τους τομείς τους συναφείς με το εμπόριο. Η διαδικασία ΣΟΕΣ είναι ζωτικής σημασίας για την εδραίωση και την ενίσχυση της ολοκλήρωσης στην Καραϊβική, θέτοντας έτσι τη βάση για περαιτέρω οικονομικές σχέσεις με την ΕΕ αφενός και με μια πιο ισχυρή, πιο ανταγωνιστική περιφέρεια στην Καραϊβική, αφετέρου.»

6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Επιτροπή δίνει μεγάλη σημασία στην επιτυχία της συνόδου στη Γκουανταλαχάρα που θα είναι η πρώτη στην οποία θα συμμετέχει η διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή έχει λάβει πρωτοβουλίες, έχει διαπραγματευθεί συμφωνίες, έχει εγκρίνει προγράμματα και έχει διοργανώσει και συγχρηματοδοτήσει σεμινάρια και συναντήσεις για την εξασφάλιση αυτής της επιτυχίας.

Ωστόσο, η επιτυχία της συνόδου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων να λαμβάνουν συγκεκριμένες και μακρόπνοες αποφάσεις που δίνουν νέα ώθηση στις σχέσεις μας και δρομολογούν τη μελλοντική τους πορεία.

Στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή διατυπώνει την άποψη ότι οι αποφάσεις αυτές πρέπει να επικεντρώνονται κυρίως στην κοινωνική συνοχή και στην περιφερειακή ολοκλήρωση, δύο θέματα που είναι ζωτικής σημασίας τόσο για την ανάπτυξη και τη σταθερότητα των περιοχών μας όσο και για την ενίσχυση των σχέσεών μας.

Η Επιτροπή προτείνει στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να λάβουν συγκεκριμένες αποφάσεις όσον αφορά:

Την κοινωνική συνοχή

- Να ενθαρρυνθούν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής να υιοθετήσουν ισχυρές και αποτελεσματικές πολιτικές - όσον αφορά τη δημοκρατική διακυβέρνηση, τον κοινωνικό τομέα και τη δημόσια χρηματοδότηση και τις φορολογικές πολιτικές - με στόχο να αυξήσουν την κοινωνική συνοχή μειώνοντας τη φτώχεια, τις ανισότητες και τον αποκλεισμό.

- Να ενθαρρυνθεί η διεθνής κοινότητα, ιδίως τα διεθνή χρηματοοικονομικά ιδρύματα, να στηρίξουν τα προαναφερόμενα μέτρα κοινωνικής συνοχής.

- Να εντατικοποιηθεί η συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής στον τομέα της κοινωνικής συνοχής.

- Να εγκριθούν οι προτάσεις που υπέβαλε η ομάδα εργασίας για την κοινωνική συνοχή που συστάθηκε από την Επιτροπή από κοινού με τη Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης ύστερα από το σεμινάριο για την κοινωνική συνοχή που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2003 στις Βρυξέλλες, ώστε να προσφέρουν μια ατζέντα για την κοινωνική συνοχή που θα βασίζεται σε σαφείς κατευθυντήριες γραμμές.

Περιφερειακή ολοκλήρωση

- Να επαναβεβαιωθεί το θετικό, καταρχήν, μήνυμα της δήλωσης της Μαδρίτης στην Κεντρική Αμερική και στην Κοινότητα των Άνδεων και να ανοίξει ο δρόμος προς την έναρξη διαπραγματεύσεων για συμφωνίες σύνδεσης περιλαμβανομένων των Ζωνών Ελεύθερων Συναλλαγών που θα στηρίζονται στο αποτέλεσμα της Αναπτυξιακής Ατζέντας της Ντόχα. Η υλοποίηση επαρκούς επιπέδου περιφερειακής ολοκλήρωσης θα αποτελέσει έτσι καταλυτικό στοιχείο για την έναρξη διαπραγματεύσεων.

- Να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω πρόοδος στο πρόγραμμα εργασίας για τις διαπραγματεύσεις ΕΕ-Mercosur με στόχο τη σύναψη συμφωνίας σύνδεσης, όπως συμφωνήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2003 κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνάντησης υπουργικού επιπέδου στις διαπραγματεύσεις για το εμπόριο ΕΕ-Mercosur. Αυτό αναμένεται, εφόσον πληρούνται οι κατάλληλες συνθήκες, να συμβάλει στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως τον επόμενο Οκτώβριο.

Η Επιτροπή ελπίζει ότι οι προτάσεις της σχετικά με αυτά τα δύο θέματα θα εξεταστούν θετικά από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και ότι θα αντανακλώνται στα συμπεράσματα της συνόδου.