1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι επίσημες στατιστικές για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία στην Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζονται στην απόφαση αριθ. 1608/2003/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, σχετικά με την παραγωγή και την ανάπτυξη κοινοτικών στατιστικών για την επιστήμη και την τεχνολογία.

Το άρθρο 5 της απόφασης αριθ. 1608/2003/ΕΚ (στο εξής: η απόφαση) ορίζει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανά τριετία έκθεση για την αξιολόγηση της εφαρμογής της απόφασης. Το παρόν έγγραφο αποτελεί την πέμπτη έκθεση εφαρμογής που υποβάλλεται από την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο βάσει του άρθρου 5. Στην έκθεση αξιολογείται η εφαρμογή των μεμονωμένων στατιστικών δράσεων που παρατίθενται στο άρθρο 2 της απόφασης. Στόχος των δράσεων αυτών είναι η θέσπιση ενός συστήματος στατιστικής πληροφόρησης για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία με σκοπό την υποστήριξη και την παρακολούθηση των ενωσιακών πολιτικών. Η έκθεση περιλαμβάνει κυρίως τις εξελίξεις μετά την προηγούμενη έκθεση του 2018.

Η Επιτροπή εφαρμόζει την απόφαση μέσω κανονιστικών μέτρων και εθελοντικής συλλογής στοιχείων στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και μέσω της παραγωγής στατιστικών από την ίδια την Eurostat.

Το 2012 η Επιτροπή εξέδωσε τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 995/2012. Ο εκτελεστικός κανονισμός καθορίζει τους κανόνες εφαρμογής της απόφασης και επικεντρώνεται ειδικότερα στις στατιστικές που αφορούν τα ακόλουθα:

·την έρευνα και την ανάπτυξη (Ε&Α)·

·τα κονδύλια κρατικών προϋπολογισμών που διατίθενται για έρευνα και ανάπτυξη (στο εξής: GBARD)·

·την καινοτομία· και

·άλλες συναφείς πτυχές, κυρίως τους ανθρώπινους πόρους στην επιστήμη και την τεχνολογία· τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας· τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας· και τις υπηρεσίες που βασίζονται στη γνώση.

Με τον προσδιορισμό τόσο των απαιτούμενων στατιστικών μονάδων όσο και των ενιαίων προτύπων υποβολής εκθέσεων, ο εκτελεστικός κανονισμός αυξάνει επίσης τον βαθμό εναρμόνισης των στατιστικών για την Ε&Α και την καινοτομία στην ΕΕ, ενώ ενισχύει τη σύνδεση των εν λόγω στατιστικών με τις ευρωπαϊκές στατιστικές για τις επιχειρήσεις. Τα στατιστικά στοιχεία που συλλέγονται παρατίθενται πλέον ευρέως ως στοιχεία αναφοράς στο πλαίσιο της παρακολούθησης της ενωσιακής πολιτικής.

Η απόφαση και ο εκτελεστικός κανονισμός έχουν βελτιώσει τις στατιστικές για την Ε&Α και την καινοτομία, γεγονός που βοηθά στην υλοποίηση των ακόλουθων ενωσιακών δράσεων:

·Τον Ιούνιο του 2010 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την απασχόληση και την έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Ένας από τους πέντε βασικούς ενωσιακούς στόχους της εν λόγω στρατηγικής συνίσταται στη βελτίωση των συνθηκών για καινοτομία και Ε&Α, με σκοπό την αύξηση του συνολικού επιπέδου δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα της Ε&Α στο 3 % του ΑΕΠ έως το 2020.

·Στην ανακοίνωση της 6ης Οκτωβρίου 2010 σχετικά με την εμβληματική πρωτοβουλία «Ένωση καινοτομίας», η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία πρόσθετων δεικτών για τη μέτρηση της έντασης της Ε&Α και για τις υψηλής ανάπτυξης καινοτόμες εταιρείες. Πρότεινε επίσης τη δημιουργία ετήσιου πίνακα αποτελεσμάτων για την Ένωση καινοτομίας, με σκοπό την παρακολούθηση της συνολικής προόδου των επιδόσεων στον τομέα της καινοτομίας. Το 2017 και το 2019 ο ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της καινοτομίας βελτιώθηκε με τη χρήση περισσότερων στοιχείων από την «κοινοτική έρευνα καινοτομίας» της ΕΕ (στο εξής: ΚΕΚ). Ο ευρωπαϊκός πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της καινοτομίας για το 2020 δημοσιεύτηκε στις 23 Ιουνίου 2020. Τα στοιχεία για την Ε&Α και την καινοτομία αποτελούν τη βάση για την υποβολή εκθέσεων από την Επιτροπή σχετικά με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Τα στοιχεία για τις δαπάνες Ε&Α χρησιμοποιούνται για εθνικούς λογιστικούς σκοπούς.

·Τα στοιχεία για την Ε&Α και την καινοτομία αποτελούν τη βάση για την ανάλυση από την Επιτροπή των επιδόσεων της ΕΕ στην επιστήμη, την έρευνα και την καινοτομία, η οποία δημοσιεύτηκε στην έκθεση της Επιτροπής με τίτλο «Science, Research and Innovation Performance of the EU» (Επιδόσεις της ΕΕ στην επιστήμη, την έρευνα και την καινοτομία).

Στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται η εφαρμογή του συστήματος στατιστικής πληροφόρησης για την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία (στο εξής: ΕΤΚ). Το κεφάλαιο 2 της έκθεσης επικεντρώνεται στις σημαντικότερες εξελίξεις όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων. Το κεφάλαιο 3 καλύπτει την ποιότητα των στοιχείων και το κεφάλαιο 4 εξετάζει το κόστος και τον στατιστικό φόρτο. Το κεφάλαιο 5 αναφέρεται στις μελλοντικές εξελίξεις.

2. ΟΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 2018

Οι σημαντικότερες εξελίξεις που έχουν διαπιστωθεί από τον Νοέμβριο του 2018 όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων βάσει του άρθρου 2 της απόφασης παρατίθενται κατωτέρω:

·Στις 27 Νοεμβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/2152 σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές για τις επιχειρήσεις, που καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις ευρωπαϊκές στατιστικές για την Ε&Α και την καινοτομία. Ο εν λόγω κανονισμός θα καταργήσει την απόφαση με ισχύ από το 2021. Μια σημαντική επίπτωση του κανονισμού (ΕΕ) 2019/2152 είναι η καλύτερη ενσωμάτωση των διαφόρων κλάδων των στατιστικών για τις επιχειρήσεις και των διαφόρων συστημάτων παραγωγής στατιστικών. Αυτό θα βελτιώσει την ποιότητα των στοιχείων και θα οδηγήσει σε αποδοτικότερη παραγωγή στοιχείων. Η ΚΕΚ και η έρευνα Ε&Α για τις επιχειρήσεις έχουν επανεξεταστεί προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ορισμοί τους συμμορφώνονται πλήρως με τους γενικούς ορισμούς που καθορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2019/2152 και χρησιμοποιούνται σε όλες τις ευρωπαϊκές στατιστικές επιχειρήσεων (π.χ. στο μητρώο επιχειρήσεων για στατιστικούς σκοπούς και στην έρευνα για τη διάρθρωση των επιχειρήσεων). Με τον τρόπο αυτόν τα αποτελέσματα γίνονται πιο συνεκτικά και μειώνεται ο φόρτος για τους συμμετέχοντες χάρη στην περαιτέρω χρήση πληροφοριών που είναι ήδη διαθέσιμες από άλλες πηγές. Επιπλέον, η ευθυγράμμιση με άλλες σχετικές συλλογές στοιχείων και πρότυπα εθνικών λογαριασμών διευκολύνει τη χρήση των στοιχείων Ε&Α και των στοιχείων για την καινοτομία στις συγχρονικές εκθέσεις.

·Οι ευρωπαϊκές στατιστικές για την Ε&Α και τα GBARD συνάδουν με τις κατευθυντήριες γραμμές που περιλαμβάνονται στο εγχειρίδιο Frascati του ΟΟΣΑ για τη συλλογή και την υποβολή στοιχείων σχετικά με την έρευνα και την πειραματική ανάπτυξη (Frascati Manual – Guidelines for collecting and Reporting on Research and Experimental Development). Με τον τρόπο αυτόν παρέχεται η δυνατότητα διεθνών συγκρίσεων πέραν των συνόρων της ΕΕ. Το 2015 ο ΟΟΣΑ δημοσίευσε νέα έκδοση του εγχειριδίου Frascati (FM2015). Στη συνέχεια, η Eurostat, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη της ΕΕ, προσάρμοσε τις συλλογές στοιχείων της όσον αφορά τις στατιστικές για την Ε&Α και τα GBARD, ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής εναρμόνιση με τις κατευθυντήριες γραμμές του FM2015. Η Eurostat κατάρτισε μεθοδολογικές κατευθυντήριες γραμμές για ζητήματα στα οποία το FM2015 παρέχει τη δυνατότητα διαφορετικών επιλογών ή περιθώριο ερμηνείας. Αυτές οι μεθοδολογικές κατευθυντήριες γραμμές θα διευκολύνουν ιδιαίτερα τη σύγκριση των στατιστικών Ε&Α και GBARD σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.