Πλαίσιο

Το πρόγραμμα «Τελωνεία 2013» θεσπίστηκε με την απόφαση 624/2007/ΕΚ[1] ως ένα πολυετές πρόγραμμα δράσης για τα τελωνεία στην Κοινότητα για τη στήριξη και συμπλήρωση των δράσεων που αναλαμβάνονται από τα κράτη μέλη για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς στον τελωνειακό τομέα. Βασίζεται σε τέσσερα προηγούμενα προγράμματα (Matthaeus, Τελωνεία 2000, Τελωνεία 2002 και Τελωνεία 2007).

Κύριοι δικαιούχοι του προγράμματος είναι οι τελωνειακές διοικήσεις των κρατών μελών· άλλοι δικαιούχοι είναι διοικήσεις και συναλλασσόμενοι άλλων χωρών που συμμετέχουν σ’ αυτό. Επί του παρόντος, το πρόγραμμα είναι ανοικτό στα κράτη μέλη της ΕΕ, στις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, και στις χώρες που καλύπτονται από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας. Εκτός από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, συμμετέχουν στο πρόγραμμα τέσσερις ακόμη χώρες: Τουρκία και Κροατία (και οι δύο συμμετείχαν στο προηγούμενο πρόγραμμα), Σερβία και Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (που εντάχθηκαν στο τρέχον πρόγραμμα το 2009). Το τρέχον πρόγραμμα καλύπτει την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2008 έως 31 Δεκεμβρίου 2013.

Για την επίτευξη των στόχων του, το πρόγραμμα βασίζεται κυρίως στα εξής:

- κοινές δράσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται σεμινάρια και συναντήσεις εργασίας, ομάδες έργου και διευθύνουσες ομάδες, επισκέψεις εργασίας, δραστηριότητες κατάρτισης, δράσεις παρακολούθησης, συγκριτική αξιολόγηση και άλλες δράσεις.

- παροχή συστημάτων ΤΠ, συμπεριλαμβανομένων των διευρωπαϊκών συστημάτων και των κοινών τελωνειακών εφαρμογών.

Σύμφωνα με το άρθρο 22 παράγραφος 1 της απόφασης «Τελωνεία 2013», το πρόγραμμα υπόκειται σε ενδιάμεση αξιολόγηση από την Επιτροπή με βάση τα στοιχεία που διαβιβάζουν τα κράτη μέλη. Για να εξασφαλιστεί συνεπής μεθοδολογία και συνεκτική προσέγγιση, η αξιολόγηση αυτή ανατέθηκε σε εξωτερικό σύμβουλο με ειδική εμπειρογνωμοσύνη στη διεξαγωγή αξιολογήσεων, «The Evaluation Partnership». Οι υπηρεσίες της Επιτροπής και των συμμετεχουσών χωρών παρείχαν στον εξωτερικό αυτό ανάδοχο την καθοδήγηση και στήριξή τους μέσω μιας διευθύνουσας ομάδας η οποία συνεδρίαζε τακτικά κατά τη διάρκεια του έργου.

Η παρούσα έκθεση, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή, ανταποκρίνεται στην υποχρέωση κοινοποίησης των αποτελεσμάτων της ενδιάμεσης αξιολόγησης στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Η τελική έκθεση αξιολόγησης του εξωτερικού συμβούλου είναι διαθέσιμη στον δικτυακό τόπο Europa της ΓΔ TAXUD.

Σκοπός της Αξιολόγησης

Στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης εκτιμήθηκε ο αντίκτυπος των δραστηριοτήτων που διεξήχθησαν στο πλαίσιο του προγράμματος από το 2008 μέχρι τον Μάρτιο 2011. Η Επιτροπή εξέτασε την πρόοδο που σημειώθηκε μέχρι το στάδιο αυτό κατά την περίοδο προγραμματισμού και τον βαθμό επίτευξης των στόχων του προγράμματος (αποτελεσματικότητα του προγράμματος) με λογικό κόστος (αποδοτικότητα του προγράμματος). Εξετάστηκε επίσης κατά πόσον οι στόχοι ανταποκρίνονται στις ανάγκες στον τομέα των τελωνείων (αξιολόγηση της συνάφειας) και τον βαθμό στον οποίο το πρόγραμμα παρέχει ενωσιακή προστιθέμενη αξία, δηλαδή κατά πόσον οι στόχοι του προγράμματος μπορούν να επιτευχθούν καλύτερα μέσα από ένα κοινοτικό πρόγραμμα απ’ ό,τι από τα κράτη μέλη. Επιπλέον, αξιολογήθηκε η χρήση της χρηματοδότησης και η πρόοδος που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την παρακολούθηση και την υλοποίηση, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση του προγράμματος.

Στόχος της ενδιάμεσης αξιολόγησης είναι να εκτιμηθεί η σκοπιμότητα συνέχισης του προγράμματος και κατά πόσον θα απαιτηθούν προσαρμογές στο πρόγραμμα για τα υπόλοιπα έτη όσον αφορά τον προγραμματισμό των δραστηριοτήτων. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα ληφθούν υπόψη στην υπό εξέλιξη εκτίμηση του αντικτύπου του μελλοντικού προγράμματος «Τελωνεία 2020»[2]. Ωστόσο, τα συμπεράσματα της παρούσας ανακοίνωσης δεν προδικάζουν τις μελλοντικές αποφάσεις ενδεχομένως λάβει η Επιτροπή στο πλαίσιο αυτό.

Μεθοδολογία

Οι εξωτερικοί σύμβουλοι χρησιμοποίησαν αναλυτικές μεθόδους. Οι απαντήσεις τους στηρίζονται σε διεξοδική ανάλυση και συμπεράσματα που απορρέουν από διάφορες μεθόδους συλλογής στοιχείων, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα (συνεντεύξεις, έρευνες, εργαλεία συλλογής ποσοτικών στοιχείων, κλπ.). Τα στοιχεία αυτά εξετάστηκαν βάσει ενός ολοκληρωμένου συνόλου κριτηρίων αξιολόγησης που καθορίστηκε με τη βοήθεια της διευθύνουσας ομάδας για την αξιολόγηση του έργου[3]. Η εγκυρότητα των πορισμάτων συζητήθηκε εκ νέου στο πλαίσιο συνεδριάσεων με τη διευθύνουσα ομάδα. Συνολικά, η αξιολόγηση διευκολύνθηκε χάρη στα υψηλά ποσοστά απάντησης εκ μέρους των τελωνειακών υπαλλήλων των κρατών μελών οι οποίοι συμμετείχαν σ’ αυτήν και στην ενεργό συνεργασία των εθνικών συντονιστών του προγράμματος «Τελωνεία 2013».

Πίνακας — Πηγές δεδομένων για τις κυριότερες ερωτήσεις αξιολόγησης

Προστιθέμενη αξία ΕΕ |( |(() |( |(() |( | |Οι παρενθέσεις υποδεικνύουν ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που συλλέχθηκαν με τη μέθοδο αυτή είναι μόνον εν μέρει συναφή για τις ερωτήσεις αξιολόγησης στη σχετική κατηγορία.

Αξιολόγηση

Ο εξωτερικός σύμβουλος υπέβαλε τελική έκθεση αξιολόγησης που παρουσιάζει μια συστηματική και διεξοδική επισκόπηση του προγράμματος για τα Τελωνεία. Τα πορίσματα και τα συμπεράσματα, τα οποία στηρίζονται σε λεπτομερή σύνοψη των δραστηριοτήτων και δράσεων που έχουν αναληφθεί από το 2008, επιβεβαιώνουν το υψηλό επίπεδο ικανοποίησης των ενδιαφερομένων και των δικαιούχων.

Πορίσματα

Από την αξιολόγηση προκύπτει ότι το πρόγραμμα είναι στενά συνδεδεμένο με τις ανάγκες και τα προβλήματα των δικαιούχων. Τα πορίσματα των εξωτερικών συμβούλων αποδεικνύουν ότι το πρόγραμμα αποτελεί ικανοποιητικό μέσο για τη στήριξη της εφαρμογής της τελωνειακής πολιτικής. Επιπλέον, η αξιολόγηση παρέχει ισχυρές και σαφείς αποδείξεις ότι το πρόγραμμα είχε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η γενικά υψηλή αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα του προγράμματος οφείλεται επίσης εν μέρει στην επαγγελματική διαχείρισή του, η οποία έχει αξιολογηθεί ως πολύ θετική.

Από την αξιολόγηση προκύπτει επίσης ότι οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Τελωνεία 2013 συνέβαλαν στην εναρμόνιση των μεθόδων εργασίας των εθνικών διοικήσεων των τελωνείων. Επιπλέον, η ευελιξία του προγράμματος επισημαίνεται ως θετική πτυχή της εφαρμογής του. Για παράδειγμα, η ευελιξία αυτή έδωσε στις ομάδες έργου τη δυνατότητα να βασιστούν στην εμπειρία των εθνικών τελωνειακών διοικήσεων για την αντιμετώπιση ιδιαίτερων προβλημάτων και την εξεύρεση λύσεων. Η έκθεση κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα παρέχει σημαντική ενωσιακή προστιθέμενη αξία.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει την πολύ θετική αξιολόγηση του προγράμματος από όλους τους ενδιαφερόμενους. Το πρόγραμμα επιτυγχάνει τους στόχους που έχουν τεθεί παρέχοντας στις εθνικές τελωνειακές διοικήσεις μια πλατφόρμα συνεργασίας, πρόσθετα εργαλεία, κοινά ή διαλειτουργικά συστήματα ΤΠ, κοινή κατάρτιση και δυνατότητες συντονισμού. Επομένως, αποδεικνύεται σαφώς η ενωσιακή προστιθέμενη αξία του προγράμματος. Οι υπάλληλοι των εθνικών τελωνειακών διοικήσεων εξέφρασαν επίσης την ικανοποίησή τους για το πρόγραμμα «Τελωνεία 2013». Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συνέχιση του προγράμματος είναι γενικά επιθυμητή.

Συστάσεις για την υπόλοιπη περίοδο προγραμματισμού

Οι συστάσεις για περαιτέρω βελτίωση του προγράμματος βασίζονται σε μια αυστηρή μεθοδολογία, διεξοδική έρευνα και ανάλυση των δεδομένων της έρευνας και άμεσες συνεντεύξεις με όλους τους ενδιαφερόμενους. Οι συστάσεις εκτίθενται λεπτομερώς στην αξιολόγηση. Οι κυριότερες προτάσεις για ακόμα μεγαλύτερη επιτυχία κατά τα υπόλοιπα έτη μέχρι το 2013 είναι οι ακόλουθες:

1. Εξέταση εξωτερικών θεμάτων που ανακόπτουν την πρόοδο που επιτυγχάνεται στη διευκόλυνση των συναλλαγών.

2. Υποστήριξη της πλήρους εφαρμογής των διατάξεων εφαρμογής του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα (MCCIP) και της διαχείρισης κινδύνων καθώς και της ομοιόμορφης εφαρμογής των βασικών νέων κανόνων, διαδικασιών και εννοιών.

3. Ευρύτερη διάδοση των αποτελεσμάτων των ομάδων έργου που επεξεργάζονται και υλοποιούν την πρωτοβουλία για το μέλλον των Τελωνείων.

4. Καθιέρωση μηχανισμών που θα συνδράμουν τις τελωνειακές αρχές στην πρόληψη, διερεύνηση και καταπολέμηση των παράνομων δραστηριοτήτων.

5. Προσεκτική εξέταση των επιπτώσεων των νέων δραστηριοτήτων του προγράμματος «Τελωνεία 2013» στους ανθρώπινους πόρους ώστε να αποφευχθεί η αύξηση του συνολικού φόρτου για τους υπαλλήλους των σχετικών υπηρεσιών των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην παρούσα οικονομική συγκυρία.

6. Ενθάρρυνση της συμμετοχής των επαγγελματικών ενώσεων στις δραστηριότητες του προγράμματος «Τελωνεία 2013», στις περιπτώσεις που ενδείκνυται, και διασφάλιση της διαφάνειας στην επιλογή και την πρόσκληση εκπροσώπων των επιχειρήσεων να συμμετάσχουν σε κοινές δράσεις.

7. Στενή παρακολούθηση της υιοθέτησης κοινών εργαλείων κατάρτισης και παροχή πρόσθετης στήριξης, εφόσον απαιτείται.

8. Επέκταση της στήριξης στις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των μη συμμετεχουσών χωρών).

9. Αντιμετώπιση εξωτερικών προβλημάτων που περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των διευρωπαϊκών δικτύων και των κοινών τελωνειακών συστημάτων ΤΠ.

10. Βελτίωση των διαδικασιών και των αλληλεπιδράσεων μεταξύ ορισμένων φορέων του προγράμματος «Τελωνεία 2013».

11. Βελτίωση του τρόπου με τον οποίο το ART2[4] αντικατοπτρίζει τους δεσμούς μεταξύ των δραστηριοτήτων και των στόχων/προτεραιοτήτων του προγράμματος «Τελωνεία 2013».

Η Επιτροπή συμφωνεί γενικά με τις συστάσεις. Ως συνέχεια στο έργο, η Επιτροπή θα καταρτίσει σχέδιο δράσης που θα ανταποκρίνεται σε κάθε μία από τις συστάσεις που διατυπώνονται στην έκθεση αξιολόγησης και θα αποσαφηνίσει τον βαθμό στον οποίο μπορούν να εφαρμοστούν για τα υπόλοιπα έτη του προγραμματισμού δραστηριοτήτων.

Για παράδειγμα, η Επιτροπή έχει επίγνωση της σημασίας που έχει η πλήρης εφαρμογή των διατάξεων εφαρμογής του εκσυγχρονισμένου τελωνειακού κώδικα (MCCIP). Οι εργασίες προχωρούν στον εν λόγω τομέα μέσω του σημερινού προγράμματος και η πρόοδος αυτή θα ενισχυθεί στο πλαίσιο του μελλοντικού προγράμματος. Οι επιπτώσεις των δραστηριοτήτων του προγράμματος «Τελωνεία 2013» από την άποψη των ανθρώπινων πόρων θα εξεταστούν δεόντως και η σύσταση αυτή θα ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό του επόμενου προγράμματος, το οποίο θα έχει ως στόχο την επίτευξη πιο συγκροτημένων και αποτελεσματικών τρόπων συνεργασίας.

Ομοίως, η Επιτροπή στοχεύει επίσης στην παρακολούθηση της υιοθέτησης κοινών εργαλείων κατάρτισης, ήδη στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος και αυτό θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στην εκτίμηση αντικτύπου για το μελλοντικό πρόγραμμα. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης το σύστημα διακυβέρνησης του προγράμματος «Τελωνεία 2013» και τη λειτουργία της επιτροπής και των διευθυνουσών ομάδων. Συμφωνεί με την πρόταση των συμβούλων σχετικά με το περιθώριο βελτιώσεων.

[1] Απόφαση αριθ. 624/2007/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Μαΐου 2007 σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος δράσης για τα τελωνεία στην Κοινότητα (Τελωνεία 2013).

[2] Ανακοίνωση της Επιτροπής. Προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020» - Μέρος II – Δελτία τομεακής πολιτικής , COM (2011) 500/II της 29ης Ιουνίου 2011.

[3] Η διευθύνουσα ομάδα απαρτιζόταν από υπαλλήλους της Επιτροπής και συμμετέχοντες από τις εθνικές τελωνειακές διοικήσεις.

[4] Δεύτερη έκδοση του εργαλείου για την έκθεση δραστηριοτήτων (Activity Reporting Tool) που τέθηκε σε εφαρμογή στο πλαίσιο του προγράμματος «Τελωνεία 2013».