[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 27.6.2007

COM(2007) 377 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

για την πρόοδο της Βουλγαρίας σχετικά με τα συνοδευτικά μέτρα από την προσχώρηση και μετά

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

για την πρόοδο της Βουλγαρίας σχετικά με τα συνοδευτικά μέτρα από την προσχώρηση και μετά

1. Εισαγωγή

1.1. Ιστορικό

Όταν προσχώρησε η Βουλγαρία στην ΕΕ, την 1η Ιανουαρίου 2007, θεσπίστηκαν ειδικές διατάξεις για να διευκολύνουν και να στηρίξουν την ομαλή προσχώρησή της διασφαλίζοντας, συγχρόνως, την ορθή λειτουργία των πολιτικών και των θεσμών της ΕΕ.

Όπως απαιτείται από όλα τα κράτη μέλη, η Βουλγαρία, κατά την προσχώρησή της στην ΕΕ, ανέλαβε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα του μέλους. Κατά τη συνήθη πρακτική της, η Επιτροπή ελέγχει την εφαρμογή της νομοθεσίας (του κοινοτικού κεκτημένου) για να διασφαλίσει την τήρηση των εν λόγω υποχρεώσεων.

Επιπλέον, όπως και με τις χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004, η Συνθήκη Προσχώρησης προβλέπει μέτρα διασφάλισης και μεταβατικές διατάξεις (π.χ. περιορισμούς για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και για την πρόσβαση στα δίκτυα οδικών μεταφορών· διατάξεις για τους κτηνιατρικούς, φυτοϋγειονομικούς κανόνες και τους κανόνες ασφάλειας τροφίμων). Η Συνθήκη Προσχώρησης ορίζει ρητά ότι αν υπάρξουν σοβαρές αμέλειες στη μεταφορά και την εφαρμογή του κεκτημένου στον οικονομικό τομέα, και στους τομείς της εσωτερικής αγοράς, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, μπορούν να ληφθούν μέτρα διασφάλισης[1] κατά τη διάρκεια για περίοδο μέγιστης διάρκειας τριών ετών, από την ημερομηνία της προσχώρησης.

Η προσχώρηση της Βουλγαρίας συνοδεύτηκε επίσης από σειρά ειδικών συνοδευτικών μέτρων, τα οποία ελήφθησαν για να αποτρέψουν ή να καλύψουν ελλείψεις στους τομείς της ασφάλειας των πτήσεων, της ασφάλειας τροφίμων, των γεωργικών κεφαλαίων, καθώς και της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Σχετικά με το τελευταίο αυτό θέμα, θεσπίστηκε μηχανισμός για τη συνεργασία και τον έλεγχο, ο οποίος καθορίζει στόχους αναφοράς για τον έλεγχο της προόδου που σημειώνεται σ’αυτόν τον τομέα[2].

Ο μηχανισμός αυτός δημιουργήθηκε, επειδή είναι θεμελιώδους σημασίας για τη Βουλγαρία να διαθέτει αποτελεσματικό διοικητικό και δικαστικό σύστημα που να της επιτρέπει να εκπληρώνει όλες τις υποχρεώσεις της, καθώς και να επωφελείται από τα δικαιώματα που συνεπάγεται η προσχώρηση. Ο μηχανισμός αυτός ανταποκρίνεται επίσης στην ανάγκη, μεταξύ άλλων, καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Στόχος του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου είναι να διασφαλίσει ότι λαμβάνονται μέτρα που εγγυώνται στους πολίτες της Βουλγαρίας και στα άλλα κράτη μέλη ότι οι διοικητικές και δικαστικές αποφάσεις και πρακτικές της χώρας αυτής στους τομείς αυτούς είναι σύμφωνες με εκείνες της υπόλοιπης ΕΕ. Η πρόοδος που έχει πραγματοποιηθεί όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος θα επιτρέψει στους πολίτες και στις επιχειρήσεις της Βουλγαρίας να απολαύουν των δικαιωμάτων που δικαιούνται ως πολίτες και επιχειρήσεις της ΕΕ. Αν δεν σημειωθεί οριστική πρόοδος στον τομέα της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος, της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, υπάρχει κίνδυνος να μην μπορέσει η Βουλγαρία να εφαρμόσει σωστά το κοινοτικό δίκαιο.

Η Επιτροπή κλήθηκε να υποβάλει έκθεση σχετικά με τα εν λόγω συνοδευτικά μέτρα σε τακτά διαστήματα. Στην περίπτωση του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου, οι εκθέσεις πρέπει να υποβάλλονται ανά εξάμηνο, αρχής γενομένης τον Ιούνιο του 2007. Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει μια γενική εικόνα της σημερινής κατάστασης όσον αφορά τα συνοδευτικά μέτρα και αποτελεί την πρώτη έκθεση για το μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου. Εξετάζει όλους τους τομείς στους οποίους ελήφθησαν συνοδευτικά μέτρα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, καθώς και στην καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος.

1.2. Μέθοδος

Για την εκπόνηση της παρούσας έκθεσης χρησιμοποιήθηκαν πολυάριθμες πηγές πληροφοριών, εκ των οποίων η κυριότερη ήταν η κυβέρνηση της Βουλγαρίας. Ελήφθησαν επίσης πληροφορίες και αναλύσεις από την Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις διπλωματικές αποστολές των κρατών μελών στη Βουλγαρία, από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, από ενώσεις και εκθέσεις εμπειρογνωμόνων. Η Επιτροπή οργάνωσε αποστολές στη Βουλγαρία, τον Απρίλιο του 2007, στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου, στις οποίες έλαβαν μέρος μεμονωμένοι εθνικοί εμπειρογνώμονες και υπηρεσίες της Επιτροπής με σκοπό να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητη αξιολόγηση της προόδου. Οι εμπειρογνώμονες εκπόνησαν εκθέσεις, οι οποίες εν συνεχεία διαβιβάστηκαν στη Βουλγαρία για να διορθωθούν οι τυχόν ανακρίβειες όσον αφορά τα αντικειμενικά στοιχεία.

Η Βουλγαρία υπέβαλε μια πρώτη έκθεση για την επιτευχθείσα πρόοδο στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου, στις 31 Μαρτίου 2007, και εξακολούθησε να ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με τις μετέπειτα εξελίξεις.

2. Συνοδευτικά μέτρα: Σημερινή κατάσταση

Τα συνοδευτικά μέτρα για τη Βουλγαρία καλύπτουν τα γεωργικά ταμεία, την ασφάλεια των τροφίμων, την ασφάλεια της αεροπορίας, τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Το παρόν κεφάλαιο εξετάζει εν συντομία τις εξελίξεις στους τρεις πρώτους τομείς, για ορισμένα στοιχεία των οποίων πρέπει επίσης να εκπονηθούν χωριστές εκθέσεις. Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί στους τομείς της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος εξετάζεται στο κεφάλαιο 3.

Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στο παράρτημα σχετικά με τη σημερινή κατάσταση όσον αφορά τις ρήτρες διασφάλισης και τις διάφορες άλλες εφαρμοστέες διατάξεις σ’αυτούς τους τομείς. Λαμβανομένων υπόψη των καθιερωμένων δομών εφαρμογής και των μηχανισμών υποβολής εκθέσεων στους τομείς της γεωργίας, της υγείας των ζώων, της ασφάλειας των τροφίμων και των αεροπορικών πτήσεων, αυτά τα θέματα δεν θα καλύπτονται, στο μέλλον, από την παρούσα οριζόντια έκθεση. Οι επιπλέον αποφάσεις που ενδέχεται να απαιτηθούν θα λαμβάνονται μεμονωμένα, σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τους εν λόγω τομείς.

2.1. Γεωργικά ταμεία

Όσον αφορά τα γεωργικά ταμεία, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διαθέτουν διαπιστευμένους και αποτελεσματικούς οργανισμούς πληρωμών για να διασφαλίζεται η καλή διαχείριση και ο αποτελεσματικός έλεγχος των γεωργικών δαπανών. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης να εξασφαλίσουν τη λειτουργία Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ) για τις άμεσες πληρωμές στους γεωργούς και για ορισμένες δαπάνες στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης (ιδίως για να αποφεύγονται οι δόλιες πρακτικές και οι παράτυπες πληρωμές). Αν τα κράτη μέλη δεν χρησιμοποιούν σωστά τα εν λόγω συστήματα ελέγχου, η Επιτροπή αποφασίζει εκ των υστέρων δημοσιονομικές διορθώσεις σε ετήσια βάση. Δεδομένου ότι, τη στιγμή της προσχώρησης της Βουλγαρίας, ήταν ιδιαίτερα αυξημένος ο κίνδυνος να μην λειτουργήσει σωστά το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ), η Επιτροπή θέσπισε ένα μηχανισμό διασφάλισης που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στη χώρα αυτή στην περίπτωση που τα στοιχεία του ΟΣΔΕ ή τα άλλα στοιχεία που είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί η ορθή εκτέλεση των πληρωμών δεν θα είχαν καθοριστεί ή θα παρουσίαζαν σοβαρές ελλείψεις. Ο μηχανισμός διασφάλισης προβλέπει ότι οι δαπάνες οι σχετικές με το ΟΣΔΕ μπορούσαν να μειωθούν προσωρινά κατά 25%. Οι κυριότερες ανησυχίες που προκαλούσε το ΟΣΔΕ συνίστανται στον τρόπο σύνδεσης του μητρώου εκμετάλλευσης με το LPIS (σύστημα αναγνώρισης αγροτεμαχίων), τη διοικητική ικανότητα, την υλικοτεχνική υποστήριξη και την ποιότητα των δεδομένων που καταγράφονται. Μια αποστολή ελέγχου που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο επιβεβαίωσε την περαιτέρω πρόοδο της Βουλγαρίας όσον αφορά την εφαρμογή διαφόρων στοιχείων του ΟΣΔΕ. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες και ταχεία δράση για να διασφαλιστεί ιδίως ότι θα διενεργηθούν αποτελεσματικοί επιτόπιοι έλεγχοι κατά τους επόμενους μήνες. Μια νέα αποστολή ελέγχου στη Βουλγαρία έχει προγραμματιστεί για το τέλος του Ιούνιου. Με τον έλεγχο αυτό θα εξακριβωθεί κατά πόσο ο οργανισμός πληρωμών λειτουργεί σωστά και θα εξεταστούν συγκεκριμένα θέματα σχετικά με το ΟΣΔΕ. Με βάση τους ελέγχους αυτούς και την υπουργική δήλωση που υπέβαλαν οι βουλγαρικές αρχές στο τέλος του Μαρτίου, η Επιτροπή θα καθορίσει κατά πόσον έχουν θεσπιστεί και λειτουργούν τα στοιχεία του ΟΣΔΕ. Η απόφαση για το κατά πόσο είναι σκόπιμο να εφαρμοστούν μέτρα διασφάλισης (τα οποία θα μπορούσαν να συνεπάγονται μείωση των δαπανών που συνδέονται με το ΟΣΔΕ) θα ληφθεί σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα του ελέγχου και με βάση την υπουργική δήλωση που υπέβαλαν οι βουλγαρικές αρχές.

2.2. Aσφάλεια της αεροπορίας

Όσον αφορά την ασφάλεια της αεροπορίας, η Βουλγαρία έλεγξε τις ελλείψεις που συνδέονται με την ανεπαρκή διοικητική ικανότητά της στον τομέα των ρυθμίσεων, της επιτήρησης και του ελέγχου των μεταφορέων και των οργανώσεων που είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση της πτητικής ικανότητας και τη συντήρηση των αεροναυτικών προϊόντων. Οι διάφορες επισκέψεις ελέγχου που πραγματοποιήθηκαν από το 2005 και μετά κατέδειξαν ότι η Βουλγαρία δεν είναι σε θέση να εφαρμόσει τους κοινοτικούς κανόνες, ούτε τους κανόνες του Συνδέσμου Αρχών Πολιτικής Αεροπορίας (JAA) σχετικά με την ασφάλεια των αεροναυτικών προϊόντων και τους οργανισμούς συντήρησης. Η Βουλγαρία δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει ούτε τις υποχρεώσεις επιτήρησης, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα της Διεθνούς Οργάνωσης Αεροπορίας (ΔΟΠΑ), του JAA ή της ΕΚ. Ως εκ τούτου, εφαρμόστηκαν μέτρα διασφάλισης, το Δεκέμβριο του 2006. Τούτο σημαίνει ότι, από την 1η Ιανουαρίου 2007: α) οι Βούλγαροι μεταφορείς δεν επωφελούνται από το καθεστώς «του κοινοτικού μεταφορέα» και εξακολουθούν να λειτουργούν με το καθεστώς «μεταφορέα τρίτης χώρας», και β) τα πιστοποιητικά ασφάλειας που χορηγούν οι βουλγαρικές αρχές δεν τυγχάνουν των πλεονεκτημάτων της αμοιβαίας αναγνώρισης εντός της ΕΚ. Αντίθετα, η Βουλγαρία εξακολουθεί να δεσμεύεται πλήρως από όλες τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τους εφαρμοστέους κοινοτικούς κανόνες. Η Βουλγαρία άρχισε να βελτιώνει την ικανότητά της όσον αφορά τον έλεγχο της ασφάλειας και έλαβε η ίδια προληπτικά μέτρα διασφάλισης, τον Φεβρουάριο του 2007, αποσύροντας τα πιστοποιητικά πτητικής ικανότητας τεσσάρων εμπορευματικών αεροπορικών εταιρειών, αναστέλλοντας το πιστοποιητικό μιας πέμπτης εταιρείας και επιβάλλοντας περιορισμούς σε μια έκτη εταιρεία, λόγω των ελλείψεών τους ως προς την ασφάλεια της αεροπορίας, διέγραψε δε πάνω από 160 αεροσκάφη, επειδή δεν πληρούσαν τους κοινοτικούς κανόνες.

2.3. Υγεία των ζώων και ασφάλεια των τροφίμων

Στον τομέα της κτηνιατρικής και της υγείας των ζώων, ελήφθησαν μεταβατικά μέτρα σχετικά με την πανώλη των χοίρων και εγκρίθηκαν σχέδια για την εξάλειψή της. Επανεξέταση των μέτρων προβλέπεται να πραγματοποιηθεί το Σεπτέμβριο του 2007. Η Επιτροπή έλαβε επίσης μεταβατικά μέτρα στους τομείς του γάλακτος και του κρέατος. Σε ορισμένες μόνο επιχειρήσεις παραγωγής κρέατος επιτρέπεται να αποστέλλουν τα προϊόντα τους σε άλλα κράτη μέλη. Θεσπίστηκαν ειδικά μέτρα για το νωπό γάλα.

3. Μεταρρύθμιση του δικαστικου συστήματοσ και καταπολέμηση της διαφθοράσ και του οργανωμένου εγκλήματοσ

3.1. Σύνοψη

Η μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος αποτέλεσαν αντικείμενο στενής παρακολούθησης στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου. Κατωτέρω παρατίθεται συνοπτική ανάλυση και επεξηγείται λεπτομερώς η πρόοδος που έχει επιτευχθεί σε σχέση με τους στόχους αναφοράς που καθορίστηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω μηχανισμού. Η λεπτομερής περιγραφή διαρθρώνεται γύρω από δράσεις που χρησιμεύουν ως δείκτες της επιτευχθείσας προόδου σε σχέση με τους στόχους αναφοράς.

Η πρόοδος της Βουλγαρία όσον αφορά την εκπλήρωση των στόχων αναφοράς που καθορίστηκαν στο μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου υπήρξε ανομοιογενής. Είναι σημαντικό να υπενθυμιστεί ότι οι εν λόγω στόχοι αναφοράς δεν συνοψίζονται σε έναν απλό κατάλογο ελέγχου δράσεων που μπορούν να πραγματοποιηθούν ανεξάρτητα η μια από την άλλη. Όλοι οι στόχοι είναι αλληλένδετοι. Η πρόοδος που σημειώνεται σε σχέση με έναν συγκεκριμένο στόχο έχει επιπτώσεις στους υπόλοιπους. Κάθε στόχος αναφοράς συμβάλλει στην οικοδόμηση ενός ανεξάρτητου, αμερόληπτου δικαστικού και διοικητικού συστήματος. Η δημιουργία και η διατήρηση ενός τέτοιου συστήματος αποτελεί μακρόπνοη διαδικασία, η οποία συνεπάγεται θεμελιώδεις αλλαγές συστημικού χαρακτήρα. Ως εκ τούτου, οι στόχοι αναφοράς δεν μπορούν να εξετάζονται μεμονωμένα, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης των επίμαχων τομέων, για την οποία απαιτείται μακροπρόθεσμη πολιτική δέσμευση. Για να αποδειχθεί ο μη αναστρέψιμος χαρακτήρας της αλλαγής, απαιτούνται πιο απτές αποδείξεις όσον αφορά τις προσπάθειες που καταβάλλονται επιτόπου για την επίτευξη των στόχων.

Η κυβέρνηση της Βουλγαρίας έχει αναλάβει τη δέσμευση να προβεί στη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και στην εξάλειψη της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Οι βουλγαρικές αρχές επιδεικνύουν, σε όλους τους τομείς, καλή θέληση και αποφασιστικότητα. Έχουν εκπονήσει τα απαιτούμενα νομοσχέδια, σχέδια δράσης και προγράμματα. Ωστόσο, οι στόχοι μπορούν πράγματι να επιτευχθούν μόνο με την αποφασιστική εφαρμογή των δράσεων αυτών επιτόπου και σε καθημερινή βάση. Είναι δύσκολο να μετουσιωθούν οι προθέσεις αυτές σε αποτελέσματα. Η Βουλγαρία έχει εντείνει τις προσπάθειές της στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό για την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Παρότι αναγνωρίζονται οι προσπάθειες αυτές, πολλά μένουν ακόμη να γίνουν. Η πρόοδος που σημειώθηκε μετά τη θέσπιση του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής.

Βαθιά ριζωμένα προβλήματα, και ιδίως το οργανωμένο έγκλημα και η διαφθορά, απαιτούν την οριστική καθιέρωση και την αποτελεσματική λειτουργία μόνιμων και διαρκών ερευνητικών και κατασταλτικών δομών, ικανών να στείλουν ισχυρά αποτρεπτικά μηνύματα. Επιπλέον, οι διαρθρωτικές αλλαγές που είναι αναγκαίες έχουν επιπτώσεις σε ολόκληρη την κοινωνία και πρέπει να πραγματοποιηθούν εκ βάθρων, πράγμα που υπερβαίνει την απλή εκπλήρωση των στόχων αναφοράς. Για να γίνει αυτό, απαιτείται η σθεναρή μακροχρόνια δέσμευση της Βουλγαρίας και ο αυστηρός διαχωρισμός της εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας.

3.2. Αξιολόγηση

3.2.1. Στόχος αναφοράς 1: Να εγκριθούν τροποποιήσεις του Συντάγματος που αίρουν κάθε ασάφεια σχετικά με την ανεξαρτησία και την υποχρέωση λογοδοσίας του δικαστικού συστήματος

Η Βουλγαρία έχει επιφέρει συνταγματικές τροποποιήσεις, οι οποίες διασφαλίζουν την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας και προβλέπουν τη δημιουργία ανεξάρτητης δικαστικής επιθεώρησης, αρμόδιας για τον έλεγχο της ακεραιότητας της εν λόγω εξουσίας και για την παρακολούθηση των καταγγελιών.

Είναι πολύ νωρίς ακόμη να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των τροποποιήσεων αυτών, δεδομένου ότι η υπηρεσία επιθεώρησης δεν έχει ακόμη συσταθεί.

Η Βουλγαρία έχει εκπληρώσει σε μεγάλο βαθμό τον εν λόγω στόχο αναφοράς, με τη θέσπιση των συνταγματικών τροποποιήσεων. Κατά πόσο οι τροποποιήσεις αυτές θα επιτρέψουν να αρθεί πράγματι κάθε ασάφεια ως προς την ανεξαρτησία και τη λογοδοσία του δικαστικού συστήματος είναι ένα ερώτημα που θα μπορέσει να εκτιμηθεί μόνο όταν υιοθετηθούν πλήρως και τεθούν σε εφαρμογή οι νομοθετικές διατάξεις για τη δημιουργία ανεξάρτητης δικαστικής επιθεώρησης (βλ. και στόχους αναφοράς 2 και 3).

Λεπτομερής αξιολόγηση

- Οι τροποποιήσεις του Συντάγματος της Βουλγαρίας πρέπει να εγκρίνονται από την Εθνική Συνέλευση

Οι συνταγματικές τροποποιήσεις που αποβλέπουν στην άρση κάθε ασάφειας όσον αφορά την πιθανή παρέμβαση του Υπουργού Δικαιοσύνης στην ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας υιοθετήθηκαν όταν η απαιτούμενη πλειοψηφία των ¾ της Εθνικής Συνέλευσης ψήφισε την 4η τροπολογία του Συντάγματος, στις 2 Φεβρουαρίου 2007[3].

Οι τροποποιήσεις αυτές του Συντάγματος, όπως και κάθε άλλη τροποποίηση, θα μπορούσαν να αναθεωρηθούν από το Συνταγματικό Δικαστήριο, οπότε οι νομοθετικές και διοικητικές πράξεις που υιοθετούνται σύμφωνα με τις εν λόγω τροποποιήσεις μπορούν κατ’αρχήν να αποτελούν αντικείμενο προσφυγής ως αντισυνταγματικές.

- Η Εθνική Συνέλευση πρέπει να επιφέρει τις απαιτούμενες τροποποιήσεις στο νόμο για το δικαστικό σύστημα

Ο νόμος περί δικαστικού συστήματος δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ (βλ. στόχο αναφοράς 2, λεπτομερή αξιολόγηση, δεύτερο σημείο).

- Η Επιθεώρηση πρέπει να συσταθεί και να τεθεί σε λειτουργία, και τα πρώτα αποτελέσματά της πρέπει να δημοσιευθούν και να αξιολογηθούν

Η Επιθεώρηση θα δημιουργηθεί μετά την θέση σε ισχύ του νόμου περί δικαστικού συστήματος (βλ. στόχο αναφοράς 3, λεπτομερή αξιολόγηση).

3.2.2. Στόχος αναφοράς 2: Να εξασφαλιστούν διαφανέστερες και αποτελεσματικότερες δικαστικές διαδικασίες, με τη θέσπιση και την εφαρμογή νέου νόμου περί δικαστικού συστήματος και του νέου κώδικα πολιτικής δικονομίας. Να υποβάλλονται εκθέσεις για τον αντίκτυπο των νέων αυτών νόμων και των κωδίκων ποινικής και διοικητικής δικονομίας, ιδίως στο προδικαστικό στάδιο

Τα πρώτα κεφάλαια του νέου νόμου περί δικαστικού συστήματος υιοθετήθηκαν μόλις τα μέσα Ιουνίου και, επομένως, είναι πολύ νωρίς για να μπορέσει να γίνει απολογισμός της εφαρμογής του. Ο νόμος αυτός φέρεται ότι θα εξετάζει ζητήματα όπως η ανεξαρτησία και το προσωπικό του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου και της Επιθεώρησής του. Η υιοθέτηση του κώδικα πολιτικής δικονομίας εξακολουθεί να εκκρεμεί. Έχει δημιουργηθεί σύστημα ελέγχου των νέων κωδίκων ποινικής και διοικητικής δικονομίας, ούτως ώστε να διευκολυνθεί η ενιαία εφαρμογή του νόμου. Ωστόσο, δεν παρέχονται συστηματικά πληροφορίες για τα αποτελέσματα αυτού του μηχανισμού παρακολούθησης.

Σε γενικές γραμμές, η Βουλγαρία έχει σημειώσει πρόοδο ως προς τη βελτίωση της διαφάνειας των δικαστικών διαδικασιών της, αλλά είναι πολύ νωρίς ακόμη να αξιολογηθεί κατά πόσο οι νέοι νόμοι θα έχουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Λεπτομερής αξιολόγηση

- Υιοθέτηση του νέου κώδικα ποινικής δικονομίας

Ο κώδικας ποινικής δικονομίας δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ.

Το Μάιο του 2006, το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε σχέδιο του κώδικα αυτού και το υπέβαλε στην Εθνική Συνέλευση. Ορισμένα άρθρα έχουν υποβληθεί σε δεύτερη ανάγνωση. Οι βουλγαρικές αρχές αναμένουν την έγκριση του κώδικα από το Κοινοβούλιο έως το τέλος του Ιουλίου 2007.

- Υιοθέτηση του νέου νόμου περί δικαστικού συστήματος που λαμβάνει υπόψη τις τροποποιήσεις του Συντάγματος και τις συστάσεις των εμπειρογνωμόνων ίσης εκπροσώπησης

Ο νόμος περί δικαστικού συστήματος δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ. Το Κοινοβούλιο μόλις ενέκρινε μετά από δεύτερη ανάγνωση τα πρώτα κεφάλαια του νέου νόμου περί δικαστικού συστήματος, στις 14 Ιουνίου 2007. Το κείμενο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο.

Μια ομάδα εργασίας αποτελούμενη από αντιπροσώπους του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου συστάθηκε μετά την υιοθέτηση της τέταρτης τροπολογίας του Συντάγματος. Το σχέδιο νόμου περί δικαστικού συστήματος εγκρίθηκε από το υπουργικό συμβούλιο, το Μάρτιο του 2007, και ψηφίστηκε μετά από πρώτη ανάγνωση στην Εθνική Συνέλευση, τον Απρίλιο[4].

Οι συζητήσεις συνεχίζονται στην Εθνική Συνέλευση, αλλά ήδη διάφοροι εξέχοντες Βούλγαροι δικαστές, καθώς και σύμβουλοι στα έργα αδελφοποίησης εξέφρασαν την ανησυχία τους για διάφορες πτυχές του σημερινού σχεδίου νόμου:

- το καθεστώς του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου: τα άρθρα του νόμου περί δικαστικού συστήματος που έχουν υιοθετηθεί τελευταία παρέχουν στο Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο την ιδιότητα του μόνιμου οργάνου

- η επιθεώρηση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου: οι αρμοδιότητές του αλληλοκαλύπτονται με εκείνες της επιθεώρησης του Υπουργείου Δικαιοσύνης[5] , πράγμα που θα πρέπει να αποφευχθεί

- τα κριτήρια για την ανάδειξη στο αξίωμα του δικαστή, του εισαγγελέα ή του ανακριτή δεν απαιτούν από τους υποψηφίους να έχουν παρακολουθήσει επιμόρφωση επί πολλούς μήνες στο Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης, ούτε να έχουν πραγματοποιήσει περίοδο εξάσκησης σε γραφείο δικαστή, εισαγγελέα ή ανακριτή

- σε περίπτωση προαγωγής, δεν απαιτείται διαγωνισμός για τους δικαστές, τους εισαγγελείς ή τους ανακριτές. Η διαδικασία εκτίμησης/αξιολόγησης πραγματοποιείται από εν ενεργεία δικαστές – μέλη της επιτροπής του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου που ασχολείται με προτάσεις και την αξιολόγηση της ποιότητας του έργου των δικαστών, εισαγγελέων και ανακριτών

- ανησυχίες δημιουργεί επίσης ο κίνδυνος μήπως τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις διαφάνειας (το δικαίωμα της κοινής γνώμης να ενημερώνεται για το έργο της δικαστικής εξουσίας και η υποχρέωση που επιβάλλεται στη δικαστική εξουσία να είναι ανοιχτή, προσιτή και διαφανής κατά την άσκηση του έργου της) καταστρατηγηθούν από τους περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβαση στις πληροφορίες για τις δικαστικές αποφάσεις που επιτρέπονται επί του παρόντος από τους κανονισμούς του Υπουργείου Δικαιοσύνης.

Αυτές οι επικρίσεις και ανησυχίες θέτουν το ερώτημα για το κατά πόσο θα επιτρέψει ο νόμος περί δικαστικού συστήματος, που έχει εν μέρει υιοθετηθεί, να πραγματοποιηθεί πλήρως η απαιτούμενη μεταρρύθμιση ή αν θα πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω, ώστε να ενισχυθεί το κράτος δικαίου, καθώς και η αποτελεσματικότητα και η λογοδοσία του δικαστικού συστήματος και των οργάνων επιβολής του νόμου.

- Δημιουργία συστήματος παρακολούθησης για όλους τους νέους κώδικες

Κώδικας ποινικής δικονομίας : Ο έλεγχος των επιπτώσεων του κώδικα ποινικής δικονομίας, που τέθηκε σε ισχύ τον Απρίλιο του 2006, λειτουργεί ικανοποιητικά.

Τα μέλη της ομάδας ελέγχου είναι ανώτατοι εκπρόσωποι του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, του Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, διαφόρων άλλων δικαστηρίων, της Δημόσιας Εισαγγελίας, της Εθνικής Ανακριτικής Υπηρεσίας, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και του Υπουργείου Εσωτερικών. Ο πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος της ομάδας αυτής είναι αντίστοιχα ο αναπληρωτής Υπουργός Δικαιοσύνης και ο αναπληρωτής Υπουργός Εσωτερικών.

Η εν λόγω ομάδα ελέγχου λαμβάνει πληροφορίες από διάφορες πηγές – προϊσταμένους περιφερειακών δικαστηρίων, πρωτοδικείων και εφετείων και των γραφείων εισαγγελίας, της δικαστικής επιθεώρησης και της εθνικής αστυνομικής υπηρεσίας κ.λπ.– και έχει εκδώσει επτά γνώμες για τις διατάξεις του κώδικα ποινικής δικονομίας, από το τέλος του 2006. Οι γνώμες αυτές σκοπό έχουν να συμβάλουν στη μεγαλύτερη ομοιομορφία της δικαστικής πρακτικής όσον αφορά τις ποινικές υποθέσεις. Οι γνώμες αυτές δημοσιεύονται στο δικτυακό τόπο του Υπουργείου Δικαιοσύνης και του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου και κοινοποιούνται επίσης στους δικαστές κατά τις συνεδριάσεις, τις συνδιασκέψεις, κ.λπ.

Η αξιολόγηση του κώδικα ποινικής δικονομίας που πραγματοποίησαν η ομάδα ελέγχου και οι δικαστές είναι θετική.

Κώδικας διοικητικής δικονομίας : Ο έλεγχος μόλις έχει αρχίσει, δεδομένου ότι σημαντικές διατάξεις του νέου κώδικα διοικητικής δικονομίας μόλις τέθηκαν σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2007. Τα κριτήρια ελέγχου των επιπτώσων του νέου κώδικα έχουν υιοθετηθεί. Τα κριτήρια αυτά αφορούν κυρίως την προστασία των δικαιωμάτων, την ενίσχυση της χρηστής διακυβέρνησης και τη βελτίωση της λήψης αποφάσεων ως προς τις προθεσμίες και την αποτελεσματικότητα.

Δεν έχει γίνει ακόμη απολογισμός των αποτελεσμάτων του ελέγχου αυτού.

Κώδικας πολιτικής δικονομίας : για τον έλεγχο του κώδικα πολιτικής δικονομίας θα πρέπει να τεθεί σε ισχύ η νομοθεσία.

- Απολογισμός κατά τακτά διαστήματα των συμπερασμάτων αυτής της διαδικασίας ελέγχου, ιδίως όσον αφορά το προδικαστικό στάδιο, την εκτέλεση των αποφάσεων και των ποινών

Μέχρι στιγμής, τα μοναδικά έγγραφα που είναι διαθέσιμα αφορούν τον έλεγχο του κώδικα ποινικής δικονομίας. Η ομάδα ελέγχου του κώδικα ποινικής δικονομίας εκπληρώνει εν μέρει μόνο την υποχρέωση υποβολής εκθέσεων. Μία έκθεση του Μαρτίου 2007 με τίτλο «Ανάλυση της εφαρμογής του κώδικα ποινικής δικονομίας σχετικά με την αποτελεσματικότητα των προδικαστικών διαδικασιών» φανερώνει ότι η εφαρμογή του νέου κώδικα ποινικής δικονομίας έχει οδηγήσει σε βελτιώσεις, ιδίως όσον αφορά την επίσπευση του προδικαστικού σταδίου. Έχει εκπονηθεί έκθεση στατιστικής σχετικά με τις ποινικές υποθέσεις του 2006. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν έχει δημιουργηθεί κανένας μηχανισμός υποβολής συστηματικών και τακτικών εκθέσεων σχετικά με τα συμπεράσματα της διαδικασίας ελέγχου.

Ο έλεγχος του κώδικα πολιτικής δικονομίας θα είναι εφικτός όταν τεθεί σε ισχύ η σχετική νομοθεσία, ενώ ο έλεγχος του κώδικα διοικητικής δικονομίας έχει μόλις αρχίσει. Επομένως, δεν είναι δυνατό να κοινοποιούνται τακτικά τα συμπεράσματα που συνάγονται στο πλαίσιο των διαδικασιών ελέγχου, και η πρόοδος είναι περιορισμένη μέχρι στιγμής.

- Τροποποίηση, ενδεχομένως, της νομοθεσίας και των σχετικών κωδίκων

Οι γνώμες που διατύπωσε η ομάδα ελέγχου του κώδικα ποινικής δικονομίας συνέβαλαν στην εξάλειψη των δυσχερειών και στη διασφάλιση ενιαίας προσέγγισης σε όλη τη χώρα. Κατά την παρακολούθηση, οι βουλγαρικές αρχές διαπίστωσαν ότι ήταν αναγκαίο να επέλθουν τροποποιήσεις στον κώδικα ποινικής δικονομίας ως προς πέντε πτυχές: 1) να ενισχυθεί η αστυνομική ικανότητα για να καταστούν οι προδικαστικές διαδικασίες αποτελεσματικότερες και ταχύτερες· 2) να αυξηθεί η ανακριτική περίοδος από δύο σε έξι μήνες, με δυνατότητα παράτασης σε έξι μήνες· 3) να επιτραπεί στους αστυνομικούς που έχουν διεξαγάγει έρευνα για μια υπόθεση να καταθέτουν ως μάρτυρες σε δικαστήριο· 4) να επιτραπεί στους μυστικούς αστυνομικούς να καταθέτουν ως μάρτυρες στο δικαστήριο μέσω τηλεοπτικής συνεδρίασης· 5) να πάψει να είναι αναγκαίο για τους εξουσιοδοτημένους μάρτυρες να εκτελούν διαδικαστικές πράξεις στις προδικαστικές διαδικασίες.

Πέρα από τα πέντε αυτά θέματα, οι βουλγαρικές αρχές πρότειναν επίσης να δοθούν πρόσθετες εξουσίες στις δικαστικές ανακριτικές αρχές (sledovateli), δεδομένου ότι οι ευθύνες στον τομέα των ερευνών έχουν μεταφερθεί πλέον στις αστυνομικές ανακριτικές αρχές για τα περισσότερα εγκλήματα. Οι αρχές θεωρούν ότι οι δικαστές αυτοί αποτελούν ανεκμετάλλευτο εθνικό πόρο που θα ήταν σκόπιμο να αφιερωθεί στις έρευνες για το οικονομικό έγκλημα, την εγκληματικότητα των νέων και διάφορους άλλους ειδικούς τομείς. Η Βουλγαρία υπογραμμίζει ότι το μέτρο αυτό δεν αποτελεί οπισθοδρόμηση, δεδομένου ότι οι δικαστικοί ανακριτές θα αναλαμβάνουν μόνο συγκεκριμένα, ειδικά, σαφώς καθορισμένα και χρονικώς περιορισμένα καθήκοντα. Η προσφυγή σε πρώην δικαστικούς ανακριτές για την παροχή βοήθειας στους σημερινούς αστυνομικούς ανακριτές θα μπορούσε να έχει θετικά αποτελέσματα, ιδίως με τη μείωση του σημερινού φόρτου εργασίας και με την εγγύηση ότι όλες οι υποθέσεις θα εξετάζονται σε εύλογο χρονικό διάστημα, υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο αυτό θα χρησιμοποιείται μόνο προσωρινά και αποκλειστικά σε συγκεκριμένες και σαφώς καθορισμένες περιπτώσεις, ούτως ώστε να μην προκαλέσει μερική αντιστροφή των μεταρρυθμίσεων που έχουν εγκαινιαστεί.

Σύμφωνα με τη Βουλγαρία, οι τροποποιήσεις του κώδικα ποινικής δικονομίας θα πρέπει να αποτελέσουν μέρος του νομοθετικού προγράμματος του Κοινοβουλίου το φθινόπωρο.

Τον Απρίλιο, το Κοινοβούλιο θέσπισε οριστικά τις τροποποιήσεις του ποινικού κώδικα , οι οποίες προβλέπουν ιδίως βεβαρυμένες ποινές σε ορισμένους τύπους σοβαρών εγκλημάτων, ούτως ώστε να ενισχυθεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας της ποινικής νομοθεσίας[6].

3.2.3. Στόχος αναφοράς 3: Να συνεχιστεί η μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος για την ενίσχυση του επαγγελματισμού, της ευθύνης και της αποτελεσματικότητας. Να αξιολογείται ο αντίκτυπος αυτής της μεταρρύθμισης και να δημοσιεύονται τα αποτελέσματα σε ετήσια βάση

Μένει ακόμη να συσταθεί η δικαστική επιθεώρηση, που θα αποτελεί την κύρια εποπτεύουσα αρχή της ακεραιότητας του δικαστικού συστήματος, στο πλαίσιο του επικείμενου νόμου περί δικαστικού συστήματος. Επομένως, μπορεί να αναφερθεί περιορισμένη μόνο πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση και τη λογοδοσία της δικαστικής εξουσίας. Η εφαρμογή του κώδικα δεοντολογίας και η εκτέλεση των πειθαρχικών κυρώσεων κατά των εισαγγελέων που έχουν καταδικαστεί αποτελούν τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η Βουλγαρία έχει σημειώσει πρόοδο όσον αφορά τη διαδικασία πρόσληψης των δικαστών και αξιολόγησης του έργου τους. Οι προσπάθειες αυτές πρέπει να διατηρηθούν και να ενταθούν. Το Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης διοργάνωσε πολλά επιμορφωτικά σεμινάρια για τους νέους κώδικες δικονομίας, στα οποία έλαβαν μέρος πολλοί δικαστές, επιμελητές δικαστηρίων και εισαγγελείς. Η ανάθεση υποθέσεων τυχαίας επιλογής με τη βοήθεια υπολογιστή πρέπει να γίνει συνήθης πρακτική.

Σε γενικές γραμμές, έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της λογοδοσίας, του επαγγελματισμού και της αποτελεσματικότητας του δικαστικού συστήματος στη Βουλγαρία.

Λεπτομερής αξιολόγηση

- Δημιουργία διαφανούς και πλήρως λειτουργούσας διαδικασίας λήψεως αποφάσεων στις πειθαρχικές έρευνες που διεξάγει η μελλοντική επιθεώρηση με το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο

Δεδομένου ότι δεν έχει ακόμη συσταθεί Επιθεώρηση βάσει του νόμου περί δικαστικού συστήματος, δεν μπορούν να αναφερθούν αποτελέσματα στον τομέα αυτό. Ωστόσο, η άρση της δικαστικής ασυλίας, μετά τη θέσπιση της τέταρτης τροπολογίας του Συντάγματος, διευκόλυνε την επιβολή πειθαρχικής ποινής σε τρεις πρόσφατες υποθέσεις, στις οποίες ο Γενικός Εισαγγελέας πρότεινε να ληφθούν πειθαρχικά μέτρα κατά ανώτερων εισαγγελέων. Οι αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου να απολύσει τους δύο συλληφθέντες εισαγγελείς, κατά των οποίων ασκήθηκαν ποινικές διώξεις για διαφθορά, επιβεβαιώνουν τις προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα. Μετά την υποβολή εφέσεων, η μία από τις δύο αυτές υποθέσεις εξετάστηκε από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, το οποίο επιβεβαίωσε την απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, το Μάρτιο του 2007.

- Διασφάλιση της πλήρους και συστηματικής εφαρμογής του κώδικα δεοντολογίας για τους δικαστές, ιδίως όσον αφορά τις διαδικασίες εξέτασης, έρευνας και παύσης/δίωξης σε περίπτωση παραβιάσεων

Ο κώδικας δεοντολογίας των δικαστών της Βουλγαρίας, της 13ης Δεκεμβρίου 2003, είναι ένα συνοπτικό έγγραφο τεσσάρων σελίδων, με επτά άρθρα, που έχει εκπονηθεί από τη Βουλγαρική Ένωση Δικαστών και έχει εγκριθεί από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο. Οι παραβάσεις των δικαστών και των εισαγγελέων συνεπάγονται ποινική ευθύνη και παραπέμπονται στον Γενικό Εισαγγελέα, ενώ οι κυρώσεις που προβλέπονται για άλλους τύπους παραβάσεων επιβάλλονται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο. Ο μηχανισμός εκτέλεσης εξακολουθεί ακόμη να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με βάση την κατάθεση των καταγγελιών, όταν όμως συσταθεί η επιθεώρηση, θα παρασχεθεί ένα σημαντικό, δραστικό μέσο στη Δικαιοσύνη.

Ο κώδικας δεν έχει επανεξεταστεί από τη στιγμή που δημιουργήθηκε ώστε να διασφαλίζει την επίλυση των προβλημάτων δεοντολογίας που απορρέουν στην πράξη από την εφαρμογή του.

- Έλεγχος της εφαρμογής του συστήματος διαγωνισμών για την πρόσληψη δικαστών και την αξιολόγηση του έργου τους

Η έκθεση της Βουλγαρίας παρέχει λεπτομερή στοιχεία για οκτώ διαγωνισμούς και για πέντε επικείμενους διαγωνισμούς, εκ των οποίων ορισμένοι είναι εθνικοί, όπως ο εθνικός διαγωνισμός για τους διορισμούς στο νέο Διοικητικό Δικαστήριο. Όπως φαίνεται, οι διαγωνισμοί αυτοί είναι πολύ θετικοί. Πολλοί από τους νεοπροσληφθέντες δικαστές είναι ασκούμενοι δικηγόροι, γεγονός που καταδεικνύει τη διαφάνεια της διαδικασίας, καθώς και τη σημασία που έχει αυτό το σύστημα προσλήψεων για το δικαστικό σώμα. Οι βουλγαρικές αρχές αναφέρουν ότι έλαβαν δύο μόνο καταγγελίες από τους μη διορισθέντες υποψηφίους.

- Να δημοσιεύονται ετησίως τα συμπεράσματα που συνάγονται στο πλαίσιο της αξιολόγησης της μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος, ιδίως όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης των ειδικών προβλημάτων που συνδέονται με τον επαγγελματισμό, τη λογοδοσία και την αποτελεσματικότητα

Ο Υπουργός Δικαιοσύνης έχει συντάξει ένα έγγραφο με τίτλο «Έκθεση για την εκτέλεση του προγράμματος εφαρμογής της στρατηγικής για τη μεταρρύθμιση του βουλγαρικού δικαστικού συστήματος κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2006 – Μαρτίου 2007», στο οποίο επαναλαμβάνει την αποφασιστικότητά του να βελτιώσει το δικαστικό σύστημα, καθιστώντας το προσιτό, διαφανές και ικανό να προστατεύει τα δικαιώματα[7].

Αυτό το μέρος του στόχου αναφοράς δεν μπορεί να αξιολογηθεί οριστικά με μοναδική βάση το έγγραφο αυτό. Ειδικότερα, είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί ότι οι προτεραιότητες και οι στόχοι έχουν πράγματι επιτευχθεί και ότι οι αρχές που είχαν καθοριστεί στην αρχή (διαφάνεια, προσιτότητα, κ.λπ.) θα εκπληρωθούν.

- Να εφοδιαστούν οι εισαγγελικές υπηρεσίες με λογισμικό για την επεξεργασία των υποθέσεων με τυχαία επιλογή

Η ανάθεση των υποθέσεων με τυχαία επιλογή στους δικαστές μέσω υπολογιστή θα αρχίσει να λειτουργεί σε όλα τα δικαστήρια της Βουλγαρίας.

Η ανάθεση των υποθέσεων με τη βοήθεια υπολογιστή εφαρμόζεται επί του παρόντος σε τρείς εισαγγελίες, μεταξύ των οποίων η Γενική Εισαγγελία στη Σόφια. Στις άλλες περιοχές, οι υποθέσεις ανατίθενται από υπαλλήλους. Η Βουλγαρία προβλέπει να εγκαταστήσει το εν λόγω λογισμικό έως το τέλος του 2007, ούτως ώστε η ανάθεση των υποθέσεων με τυχαία επιλογή στις εισαγγελίες να αντιστοιχεί στο ίδιο επίπεδο με τα δικαστήρια.

- Να ενισχυθεί η κατάρτιση για τις επιπτώσεις αυτών των νέων νόμων

Το Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης έχει διεξαγάγει ένα δραστήριο πρόγραμμα επιμόρφωσης στους νέους αυτούς νόμους από τον Δεκέμβριο του τελευταίου έτους.

Έχουν διοργανωθεί δεκαεννέα επιμορφωτικά σεμινάρια για το νέο κώδικα πολιτικής δικονομίας, τα οποία συγκέντρωσαν συνολικά 530 συμμετέχοντες (δικαστές, επιμελητές και άλλους) από ολόκληρη τη χώρα.

Όσον αφορά τον κώδικα διοικητικής δικονομίας, το Ινστιτούτο πρότεινε επτά επιμορφωτικά σεμινάρια που προορίζονταν τόσο για τους νεοδιορισθέντες δικαστές όσο και για τους πεπειραμένους δικαστές που εργάζονται στα διοικητικά δικαστήρια.

Το Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης διεξήγαγε επίσης δέκα επιμορφωτικά σεμινάρια για το νέο κώδικα ποινικής δικονομίας για 327 δικαστές, εισαγγελείς, ανακριτές και "doznateli", καθώς και τέσσερα σεμινάρια για το νέο αυτό κώδικα για την κατάρτιση των επιμορφωτών, στο οποίο έλαβαν μέρος συνολικά 67 άτομα.

3.2.4. Στόχος αναφοράς 4: Να διεξάγονται επίσημες και αμερόληπτες έρευνες για καταγγελίες διαφθοράς υψηλού επιπέδου και να υποβάλλονται σχετικές εκθέσεις. Να υποβάλλονται εκθέσεις για τις εσωτερικές επιθεωρήσεις δημόσιων οργανισμών και για τη δημοσιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων των ανωτάτων δημοσίων υπαλλήλων

Διάφορες επιτροπές στο πλαίσιο της Εθνικής Συνέλευσης, του υπουργικού συμβουλίου και του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου είναι υπεύθυνες για την καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου στα δημόσια όργανα της Βουλγαρίας. Έχει θεσπιστεί ένα πρόγραμμα εφαρμογής για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Ωστόσο, δεν έχει προβλεφθεί σαφής διαχωρισμός των ευθυνών και αποτελεσματικός συντονιστικός μηχανισμός για την εφαρμογή του προγράμματος αυτού. Επομένως, είναι δύσκολο να ασκείται συνεχής δράση σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης και της εκτελεστικής εξουσίας. Δεν είναι ακόμα σαφές αν τα μέτρα που αποβλέπουν στην προστασία των ενδεχόμενων πληροφοριοδοτών έχουν τεθεί πράγματι σε εφαρμογή. Επομένως, απαιτείται η θέσπιση περαιτέρω νομοθετικών διατάξεων. Έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τις ανακρίσεις κατά το προδικαστικό στάδιο, ιδίως χάρη στην πρόσφατη δημιουργία ανεξάρτητων επιθεωρήσεων. Τον Ιανουάριο του 2007, δημιουργήθηκε ένα σύστημα ελέγχου των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων των υψηλόβαθμων δημόσιων υπαλλήλων. Ωστόσο, είναι ελάχιστα τα στοιχεία που φανερώνουν ότι δίδεται αυστηρή και συστηματική δικαστική συνέχεια στις καταγγελίες για διαφθορά σε υψηλό επίπεδο.

Σε γενικές γραμμές, η πρόοδος όσον αφορά τη δικαστική αντιμετώπιση των υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο στη Βουλγαρία υπολείπεται σε σημαντικό βαθμό.

Λεπτομερής αξιολόγηση

- Να έρθουν σε επαφή οι εμπειρογνώμονες των κρατών μελών να παράσχουν συνδρομή και κατευθύνσεις γραμμών με σκοπό να βελτιωθεί η ποιότητα των ανακρίσεων και να υποβληθούν σχετκές εκθέσεις

Πραγματοποιούνται πολυάριθμα προγράμματα και επαφές σε συνεχή βάση με άλλα κράτη μέλη, καθώς και με τους συμβούλους που παρακολουθούν το έργο αδελφοποίησης και τους αξιωματικούς σύνδεσης της αστυνομίας που κοινοποιούν τις βελτιώσεις. Μένει να εξακριβωθεί αν οι ενέργειες αυτές έχουν οδηγήσει σε βελτίωση της ποιότητας των ερευνών.

- Ορθολογική οργάνωση και συντονισμός του θεσμικού συνόλου των οργανισμών που είναι εξουσιοδοτημένοι να καταπολεμούν τη διαφθορά

Οι προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαφθοράς συντονίζονται από το «Συμβούλιο Συντονισμού για την καταπολέμηση της διαφθοράς», που δημιουργήθηκε τον Απρίλιο του 2006. Το Συμβούλιο αυτό συγκεντρώνει εκπροσώπους των τριών κυριότερων οργανισμών καταπολέμησης της διαφθοράς: i) της Επιτροπής της Εθνικής Συνέλευσης για την καταπολέμηση της διαφθοράς· ii) της Επιτροπής καταπολέμησης της διαφθοράς στο πλαίσιο του υπουργικού συμβουλίου και iii) της Επιτροπής του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου για την καταπολέμηση της Διαφθοράς. Η Διοίκηση του Κοινοβουλίου παρέχει οργανωτική και τεχνική υποστήριξη στο Συμβούλιο Συντονισμού. Συνεδριάζει μηνιαίως για να εξετάσει τα θέματα στρατηγικού και λειτουργικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών υποθέσεων.

Το Μάρτιο του 2007, υιοθετήθηκε έκθεση για την εφαρμογή του στρατηγικού προγράμματος για τη διαφανή διαχείριση, την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς το 2006, καθώς και σχέδιο εφαρμογής της στρατηγικής για το 2007. Ωστόσο, στο πρώτο αυτό στάδιο, είναι δύσκολο να εξακριβωθεί, αφενός, αν υπήρξε προστιθέμενη αξία του συντονισμού στις έρευνες και στην προώθηση των ερευνών και, αφετέρου, σε ποια συγκεκριμένα αποτελέσματα οδήγησε η ενίσχυση αυτή του συντονισμού.

Δεδομένου ότι υπάρχουν τρεις επιτροπές καταπολέμησης της διαφθοράς στα διάφορα επίπεδα της εξουσίας (εκτελεστικό, νομοθετικό και δικαστικό), μια Γενική Επιθεώρηση στο υπουργικό συμβούλιο και επιθεωρήσεις στο πλαίσιο των διαφόρων υπουργείων και των εισαγγελικών αρχών, δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο σε ποιον εναπόκειται σε τελική ανάλυση η ευθύνη για τα αποτελέσματα της καταπολέμησης της διαφθοράς.

Ο σαφής καθορισμός των ευθυνών και ο συντονισμός των προσπαθειών που καταβάλλουν τα θεσμικά όργανα για την καταπολέμηση της διαφθοράς είναι καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Επομένως, είναι προφανώς αναγκαίο να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο το έργο των διαφόρων μονάδων για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ιδίως όσον αφορά τον τρόπο διαχείρισης και τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων.

- Να θεσπιστούν διοικητικές ρυθμίσεις για την προστασία των πληροφοριοδοτών

Ένα σχέδιο νόμου για την καταγγελία των καταχρήσεων, με τίτλο «Νόμος για την προστασία των εργαζομένων και των υπαλλήλων που καταγγέλλουν τις περιπτώσεις κατάχρησης εξουσίας και διαφθοράς» έχει εκπονηθεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Δημόσιας Διοίκησης και Διοικητικής Μεταρρύθμισης, με τη συνδρομή Βρετανών εμπειρογνωμόνων. Ο νόμος αυτός δεν έχει ακόμη υποβληθεί προς έγκριση στο Κοινοβούλιο, δεδομένου ότι ορισμένες από τις ανώτατες βουλγαρικές αρχές έχουν ενδοιασμούς ως προς την ικανότητά του να παράσχει στην πράξη επιπλέον προστιθέμενη αξία, επειδή οι περισσότερες διασφαλίσεις που προβλέπει περιλαμβάνονται ήδη σε διάφορα άλλα βουλγαρικά νομοθετικά κείμενα, όπως στον κώδικα διοικητικής δικονομίας και στο νόμο περί δημοσίων υπαλλήλων.

Είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί ότι έχουν ληφθεί αποτελεσματικά και διαρκή μέτρα για την εφαρμογή του σημερινού νομοθετικού πλαισίου, ούτως ώστε να προστατευθούν οι ενδεχόμενοι πληροφοριοδότες.

- Να εφαρμοστεί πλήρως η νομοθεσία για την ανεξαρτησία των επιθεωρήσεων στη δημόσια διοίκηση και να δοθεί πιο δραστικός χαρακτήρας στην ερευνητική αποστολή τους

Ο «νόμος περί διοικήσεως» παρέχει το νομοθετικό πλαίσιο για τη δημιουργία επιθεωρήσεων στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης. Κάθε υπουργείο καλείται να δημιουργήσει Επιθεώρηση, η οποία υπάγεται απευθείας στον υπουργό[8]. Έχει δημιουργηθεί Γενική Εισαγγελία στο πλαίσιο του υπουργικού συμβουλίου[9].

Πέρα από τις Επιθεωρήσεις στο πλαίσιο κάθε υπουργείου και τη Γενική Επιθεώρηση του υπουργικού συμβουλίου, το Υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης στεγάζει επίσης τη Διεύθυνση Επιθεώρησης της Δημόσιας Διοίκησης, η οποία επιθεωρεί και ελέγχει θέματα σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων υπαλλήλων (πρόσληψη, προαγωγές, απολύσεις, πληρωμές, κλπ. των δημόσιων υπαλλήλων). Για το συντονισμό των Επιθεωρήσεων που έχουν συσταθεί στα υπουργεία, η Γενική Επιθεώρηση έχει εκδώσει σειρά μεθοδολογικών οδηγιών. Σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις (τρεις ή τέσσερις), οι επιθεωρήσεις των υπουργείων έχουν ζητήσει από τη Γενική Επιθεώρηση να διευθετήσει διαφορές στο πλαίσιο του υπουργείου. Στις περιπτώσεις αυτές, η Γενική Επιθεώρηση διαβιβάζει συστάσεις στον συγκεκριμένο υπουργό και - σύμφωνα με την ίδια τη Γενική Επιθεώρηση – οι συστάσεις αυτές συνήθως τηρούνται. Στην έκθεσή της, η κυβέρνηση της Βουλγαρίας παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των ελέγχων που διεξάγουν οι διάφορες διοικητικές δομές και τον αριθμό των πειθαρχικών διαδικασιών που έχουν κινηθεί. Ωστόσο, οι πληροφορίες είναι ασαφείς όσον αφορά το ιεραρχικό επίπεδο και τη θέση των υπαλλήλων κατά των οποίων έχουν κινηθεί πειθαρχικές διαδικασίες.

Η ανεξαρτησία των επιθεωρήσεων αναφέρεται το νόμο περί διοικήσεως. Τα καθήκοντα και οι εξουσίες τους διευκρινίζονται στον εσωτερικό κανονισμό κάθε διοίκησης. Όλες οι υπουργικές επιθεωρήσεις υπάγονται στον υπουργό και ο προϋπολογισμός τους αποτελεί μέρος του προϋπολογισμού του υπουργείου. Ο έλεγχος των οργάνων της εκτελεστικής εξουσίας (υπουργών, εκτελεστικών διευθυντών ή εκτελεστικών φορέων, προέδρων των δημόσιων οργανισμών και επιτροπών, κ.λπ.) ασκείται από την Γενική Διεύθυνση Επιθεώρησης, η οποία υπάγεται απευθείας στον πρωθυπουργό της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας.

- Υποβολή έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή των μέτρων που λαμβάνονται για την αποτροπή και την καταπολέμηση της άσκησης πιέσεων στο πλαίσιο των ανακριτικών και διωκτικών μονάδων, ιδίως στην περίπτωση παύσης/απόλυσης/κίνησης ποινικής δίωξης κατά των οργάνων επιβολής του νόμου για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες διαφθοράς

Οι βουλγαρικές αρχές υποστηρίζουν ότι, επί του παρόντος, εφαρμόζονται ορισμένα μέτρα πρόληψης και ελέγχου σε όλα τα υπουργεία. Ωστόσο, μένει να αποδειχθεί ο πραγματικός αντίκτυπος των διαφόρων μέτρων: παρότι έχουν πράγματι ληφθεί ορισμένα διοικητικά μέτρα, δεν έχουν μπορέσει να επαληθευθούν οι πληροφορίες σύμφωνα με την άσκηση και την ολοκλήρωση των ποινικών διώξεων. Επιπλέον, από τις πληροφορίες που έχουν παρασχεθεί δεν συνάγεται με σαφήνεια σε πόσες από τις περιπτώσεις αυτές υπήρξαν απόπειρες άσκησης πιέσεων σε έρευνες για υποθέσεις διαφθοράς, ούτε ο τρόπος διαχείρισης των υποθέσεων αυτών.

- Να διασφαλιστεί η δημιουργία αξιόπιστου μηχανισμού ελέγχου των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων και να προβλεφθούν αποτελεσματικές κυρώσεις στην περίπτωση ψευδών ή ανακριβών δηλώσεων

Από τον Ιανουάριο του 2007, δυνάμει των τροποποιήσεων που επήλθαν, τον Σεπτέμβριο του 2006, στο νόμο περί δημοσιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων των ανώτατων αξιωματούχων, οι ανώτατοι υπάλληλοι υποχρεούνται να υποβάλλουν δήλωση περιουσιακών στοιχείων έως τις 30 Απριλίου κάθε έτους, με επιπλέον προθεσμία ενός μηνός για τη διόρθωση τυχόν λαθών.

Εν συνεχεία, οι δηλώσεις διασταυρώνονται με πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε μητρώο άλλων αρχών, όπως των Υπουργείων Οικονομικών, Μεταφορών, Γεωργίας και Δασοκομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Το Εθνικό Ελεγκτικό Συνέδριο είναι υπεύθυνο για το συντονισμό των δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων, τη σύγκρισή τους με τα μητρώα και την επιβολή προστίμων σε περίπτωση παράβασης. Οι επαληθεύσεις πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Οκτωβρίου κάθε έτους. Κάθε παράτυπη δήλωση πρέπει να αναφέρεται στον Εθνικό Οργανισμό Εσόδων για επιθεώρηση. Αν διαπιστωθεί ενδεχόμενη εγκληματική δραστηριότητα, διεξάγονται διαβουλεύσεις με τον Γενικό Εισαγγελέα. Οι δηλώσεις, καθώς και κάθε ενδεχόμενη μετέπειτα ενέργεια, δημοσιεύονται στο δικτυακό τόπο του Εθνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ο μηχανισμός αυτός συμπληρώνει τα προληπτικά και αποτρεπτικά στοιχεία της εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς και επιτρέπει στην κοινή γνώμη να συγκρίνει τις δηλώσεις με τον τρόπο ζωής των συγκεκριμένων προσώπων. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του μηχανισμού αυτού θα μπορούν να εκτιμηθούν μόνο όταν α) θα έχουν κατατεθεί όλες οι δηλώσεις και β) θα έχουν επαληθευθεί οι δηλώσεις και θα έχουν ληφθεί τα απαιτούμενα μέτρα[10].

3.2.5. Στόχος αναφοράς 5: Να λαμβάνονται μέτρα για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διαφθοράς, ιδίως στα σύνορα και στο πλαίσιο των τοπικών αρχών

Η Βουλγαρία κατόρθωσε να εντείνει τις προσπάθειές της για να αμβλύνει τη διαφθορά σε ορισμένους μεθοριακούς σταθμούς, με την αύξηση του αριθμού των προληπτικών ελέγχων και των κυρώσεων. Η εγκατάσταση συστημάτων ηλεκτρονικών πληρωμών και ενός συστήματος βάρδιας τυχαίας επιλογής του προσωπικού σε ορισμένους συνοριακούς σταθμούς επέτρεψε να μειωθούν οι δυνατότητες διαφθοράς και να αυξηθούν τα έσοδα. Είναι σκόπιμο να επεκταθούν οι καλές αυτές πρακτικές σε όλους τους μεθοριακούς σταθμούς. Ορισμένα ειδικά μέτρα κατάρτισης και ευαισθητοποίησης όσον αφορά τη διαφθορά με στόχο την τοπική διοίκηση, συνδυαζόμενα με μεγαλύτερη διαφάνεια και απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών, έχουν αρχίσει να αποφέρει καρπούς. Ωστόσο, δεν διαβιβάστηκε καμία πληροφορία σχετικά με τις διώξεις που κινήθηκαν στις υποθέσεις διαφθοράς στις οποίες εμπλέκεται η τοπική αυτοδιοίκηση. Το Εθνικό Λογιστικό Συνέδριο εγκαινίασε οικονομικές έρευνες, αλλά η διεξαγωγή δραστικών ερευνών για τις υποθέσεις ανεξήγητου πλουτισμού δεν αποτελούν ακόμη συνήθη πρακτική.

Σε γενικές γραμμές, η πρόληψη της διαφθοράς και η καταπολέμησή της έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στα σύνορα και στο πλαίσιο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Λεπτομερής αξιολόγηση

- Να εφαρμόζονται πειθαρχικές κυρώσεις και πολιτική μηδενικής ανοχής, ιδίως στο πλαίσιο της κτηνιατρικής υπηρεσίας, της τελωνειακής διοίκησης, της εκτελεστικής υπηρεσίας της διοίκησης οδικών μεταφορών και άλλων σχετικών υπηρεσιών

Οι βουλγαρικές αρχές ενέτειναν τις προσπάθειές τους για να επιβάλουν ελέγχους και κυρώσεις στις οικείες υπηρεσίες και να διατηρήσουν τη σταθερή μείωση των πράξεων διαφθοράς στις οποίες ενέχονται αξιωματικοί της συνοριακής αστυνομίας, που παρατηρήθηκε το 2006. Είναι αξιοσημείωτες οι φιλόδοξες προσπάθειες που κατέβαλαν το Υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης και Διοικητικής Μεταρρύθμισης, καθώς και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές στον τομέα αυτό. Πέρα από τους ελέγχους που διενήργησε η Επιθεώρηση, η Γενική Διεύθυνση της Συνοριακής Αστυνομίας εφαρμόζει την αρχή εναλλαγής του προσωπικού. Το ίδιο ισχύει για τους κτηνιατρικούς επιθεωρητές στα σύνορα, το τελωνείο και τον Εθνικό Οργανισμό Εσόδων. Διενεργούνται σποραδικοί έλεγχοι παράλληλα με τους ελέγχους που πραγματοποιούνται με βάση τις ενδείξεις που παρέχουν οι συνοριακοί σταθμοί ελέγχου[11]· έχουν εγκατασταθεί βιντεοκάμερες στους τόπους εργασίας, διανέμονται φυλλάδια στην αγγλική και στη βουλγαρική στα άτομα που εισέρχονται στη χώρα· όταν χρειαστεί, παρέχονται πληροφορίες σχετικά με την τιμή προληπτικής απολύμανσης των οχημάτων στους συνοριακούς σταθμούς ελέγχου που είναι αρμόδιοι για την κτηνιατρική επιθεώρηση. Επίσης, διοργανώνονται συστηματικά προγράμματα κατάρτισης για τους νέους υπαλλήλους και τους ανώτερους δημόσιους υπαλλήλους, καθώς και ψυχολογικές μελέτες για να αξιολογηθεί ο κίνδυνος διαφθοράς και όλες οι περιπτώσεις που έρχονται στο φως δημοσιεύονται για αποτρεπτικούς σκοπούς.

Παρότι η Βουλγαρία αναφέρει την εφαρμογή πειθαρχικών μέτρων[12], ο αντίκτυπός τους δεν μπορεί να εκτιμηθεί, δεδομένου ότι, μέχρι στιγμής, οι βουλγαρικές αρχές δεν έχουν διαβιβάσει καμία πληροφορία σχετικά με τη θέση και την αρχαιότητα των ενεχόμενων υπαλλήλων. Επιπλέον, ποινικές διώξεις κινήθηκαν σε ορισμένες μόνο περιπτώσεις και, στις οικείες υπηρεσίες, δεν αναγγέλθηκε καμία καταδίκη για τα εγκλήματα που συνδέονται με τη διαφθορά.

- Εγκατάσταση συστημάτων ηλεκτρονικών πληρωμών και συστήματος βάρδιας τυχαίας επιλογής των υπαλλήλων που διορίζονται στα σύνορα

Τον Ιούλιο του 2006, η Βουλγαρία εγκατέστησε στο συνοριακό σταθμό ελέγχου του Λέσοβο ένα σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών, σε πειραματική φάση, για να μειώσει τις πληρωμές σε μετρητά και τους κινδύνους διαφθοράς. Αυτό το σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών επεκτείνεται τη στιγμή αυτή σε όλους τους συνοριακούς σταθμούς ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Τα θετικά αποτελέσματα του συστήματος ηλεκτρονικών πληρωμών στο σταθμό του Λέσοβο θα πρέπει επομένως να γενικευθούν σε όλους τους οδικούς σταθμούς για να έχουν μόνιμα αποτελέσματα.

Έχει τεθεί σε λειτουργία ένα σύστημα βάρδιας τυχαίας επιλογής για τους συνοριοφύλακες. Σε ορισμένους συνοριακούς σταθμούς διέλευσης υπάρχει επίσης λογισμικό για τον καθορισμό της βάρδιας των αξιωματικών της συνοριακής αστυνομίας. Μένει να τεθεί σε λειτουργία και στους υπόλοιπους συνοριακούς σταθμούς διέλευσης.

- Να διεξάγονται λογιστικοί έλεγχοι και επαληθεύσεις κατά τακτά διαστήματα, να δημοσιεύονται τα συμπεράσματα και να εξασφαλίζεται η συνέχειά τους

To Εθνικό Λογιστικό Συνέδριο, στηριζόμενο από τα περιφερειακά και τοπικά ελεγκτικά γραφεία (6 εδαφικά υποκαταστήματα και 28 γραφεία σε ολόκληρη τη Βουλγαρία) διεξάγει οικονομικό έλεγχο όλων των δημόσιων οργάνων, συμπεριλαμβανομένης της τοπικής αυτοδιοίκησης και ελέγχει όλους τους διαγωνισμούς, μεριμνώντας για τη συνέχεια που δίδεται σ’αυτούς. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται τακτικά στο Διαδίκτυο.

Η Βουλγαρία αναφέρει ότι έχουν αρχίσει έξι λογιστικοί έλεγχοι από τον Ιανουάριο του 2007, και οχτώ έλεγχοι πρόκειται να ολοκληρωθούν έως τον Δεκέμβριο του 2007.

- Να υποβάλλονται εκθέσεις για τις έρευνες ανεξήγητου πλουτισμού

Επί του παρόντος, οι έρευνες για τις υποθέσεις ανεξήγητου πλουτισμού μπορούν να αρχίσουν μόνο αν συνδέονται με ένα ποινικό αδίκημα ή βασίζονται σε κάποια σοβαρή «ένδειξη». Ο έλεγχος των τραπεζικών λογαριασμών ή των φορολογικών δηλώσεων δεν επιτρέπεται για το σκοπό αυτό, αν δεν υπάρχει σύνδεσμος με ποινικό αδίκημα. Επομένως, δεν υπάρχουν έρευνες για ανεξήγητο πλουτισμό αυτές καθαυτές, ούτε έχουν καταγραφεί ή αναφερθεί από τις βουλγαρικές αρχές.

3.2.6. Στόχος αναφοράς 6: Να εφαρμοστεί στρατηγική για την πάταξη του οργανωμένου εγκλήματος, με επίκεντρο τη σοβαρή εγκληματικότητα, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και τη συστηματική κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων των εγκληματιών. Να υποβάλλονται εκθέσεις για τις νέες και τις τρέχουσες έρευνες, τις απαγγελίες κατηγοριών και τις καταδίκες στους ανωτέρω τομείς.

Η Βουλγαρία εφαρμόζει επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης για το οργανωμένο έγκλημα, το οποίο εστιάζεται στην εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων, καθώς και στα προδικαστικά και προληπτικά μέτρα. Στον τομέα αυτό, η συνεργασία με τα άλλα κράτη μέλη είναι ευρύτατη. Η Βουλγαρία συμμετέχει επίσης σε πολυάριθμα έργα συνδρομής, τα οποία καλύπτουν διάφορες πτυχές του οργανωμένου εγκλήματος και των σοβαρών αδικημάτων. Ωστόσο, η αξιολόγηση των επιπτώσεων της στρατηγικής δεν επιτρέπει να συναχθούν συμπεράσματα, επειδή δεν υπάρχουν μέθοδος μέτρησης και αξιόπιστες στατιστικές. Τα στοιχεία που θα επέτρεπαν να αξιολογηθεί ο δικαστικός χειρισμός των υποθέσεων είναι κατακερματισμένα ή ανεπαρκή. Επιπλέον, ελάχιστες είναι ακόμη οι διώξεις που κινούνται για τις καταγγελίες για κατά παραγγελία εγκλήματα. Εξακολουθούν επίσης να υφίστανται ανησυχίες όσον αφορά την ικανότητα των θεσμικών οργάνων να προβούν στην κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης.

Σε γενικές γραμμές, η πρόοδος που έχει σημειωθεί όσον αφορά την καταπολέμηση σοβαρών και οργανωμένων μορφών εγκληματικότητας εξακολουθεί να είναι ανεπαρκής.

Λεπτομερής αξιολόγηση

Παρότι ο όγκος τους αυξάνει, οι πληροφορίες που διαβιβάζουν οι βουλγαρικές αρχές σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος παραμένους ανακριβείς.

Τα νομικά μέσα για την εφαρμογή της στρατηγικής για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος έχουν θεσπιστεί. Τον Ιανουάριο του 2007, το υπουργικό συμβούλιο υιοθέτησε επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, αλλά εξακολουθούν να λείπουν θεμελιώδεις πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των μέσων αυτών.

- Να έλθουν σε επαφή οι εμπειρογνώμονες των κρατών μελών για να παράσχουν συνδρομή και κατευθύνσεις, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των ερευνών και να υποβληθούν εκθέσεις σχετικά με το θέμα αυτό

Έχουν διεξαχθεί με επιτυχία κοινές επιχειρήσεις στον τομέα του οργανωμένου εγκλήματος και, ιδίως, στον τομέα της καταπολέμησης του εγκλήματος που συνδέεται με τα ναρκωτικά. Οι εκθέσεις της Βουλγαρίας, από το Σεπτέμβριο του 2006, αναφέρουν ότι έχουν διεξαχθεί 15 κοινές επιχειρήσεις με την αστυνομία της Ισπανίας, των Κάτω Χωρών, της Γαλλίας, της Ρουμανίας, της Πορτογαλίας και της Τουρκίας. Οι βουλγαρικές αρχές αναφέρουν την εξάρθρωση τριών οργανωμένων εγκληματικών ομάδων που επιδίδονταν στην εμπορία γυναικών για σκοπούς σεξουαλικής εκμετάλλευσης. Τρία άτομα τέθηκαν υπό κράτηση δυνάμει ευρωπαϊκού εντάλματος συλλήψεως και οι βουλγαρικές δικαστικές αρχές εξέδωσαν ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως.

Οι βουλγαρικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή του νόμου συνεργάζονται με τους εμπειρογνώμονες των λοιπών κρατών μελών της ΕΕ για την καταπολέμηση των διαφόρων μορφών σοβαρής και οργανωμένης εγκληματικότητας. Έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται κοινά έργα με τα κράτη μέλη, καθώς και 9 έργα αδελφοποίησης PHARE. Ένας Ολλανδός πρώην Γενικός Εισαγγελέας εργάζεται ως σύμβουλος στο γραφείο του Βούλγαρου Γενικού Εισαγγελέα. Τον Απρίλιο του 2007, ένας Γάλλος σύμβουλος άρχισε να εργάζεται στο υπουργείο εσωτερικών με σκοπό την ενίσχυση της ικανότητας της Γενικής Διεύθυνσης Αστυνομίας και τη βελτίωση των επιχειρήσεων που διεξάγονται για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

Συγκεκριμένα αποτελέσματα έχουν επίσης επιτευχθεί στον τομέα της καταπολέμησης της εγκληματικότητας που συνδέεται με την κατάχρηση κεφαλαίων της ΕΕ. Διεξάγονται έρευνες.

- Να υποβληθεί σχέδιο δράσης για να τεθεί σε εφαρμογή η στρατηγική για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και να εφαρμοστεί το σχέδιο αυτό με την υποβολή εκθέσεων σε τακτά διαστήματα

Το επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, το οποίο καλύπτει την περίοδο έως το τέλος του 2007 είναι υπό εκτέλεση. Οι κύριοι στόχοι του είναι οι εξής: α) η άσκηση ποινικών διώξεων κατά των αρχηγών των ομάδων οργανωμένου εγκλήματος· β) η εφαρμογή δραστικής προσέγγισης για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος· γ) η μείωση των οικονομικών πόρων των οργανωμένων εγκληματικών ομάδων· δ) η κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης.

Οι βουλγαρικές αρχές αναφέρουν σημαντική πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Ωστόσο, είναι δύσκολο να εκτιμηθούν τα επιτεύγματα αυτά, επειδή δεν υπάρχουν τακτικές εκθέσεις σχετικά με τα αποτελέσματα της ειδικής εφαρμογής του σχεδίου δράσης.

- Να εφαρμοστεί πλήρως η σχετική νομοθεσία στον τομέα της δήμευσης των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης

Η επιτροπή για τη διερεύνηση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης, που δημιουργήθηκε πριν από δύο έτη με το νόμο περί δημεύσεως των περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης, μόλις πρόσφατα απέκτησε την ικανότητα - την οποία δεν έχει ακόμη χρησιμοποιήσει στην πράξη - να επιβάλλει πράγματι μέτρα που επιτρέπουν τη δέσμευση και την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων εγκληματικής προέλευσης μετά την παραπομπή της υπόθεσης από τους ανακριτές. Η επιτροπή αυτή μπορεί να απογράφει τα περιουσιακά στοιχεία εγκληματικής προέλευσης, να επιβάλλει μέτρα με σκοπό τη δέσμευση των στοιχείων αυτών ή να κινεί δικαστικές διαδικασίες.

Μέχρι στιγμής, η επιτροπή αυτή δεν διαθέτει μόνιμα γραφεία και αριθμεί 114 κενές θέσεις απασχόλησης επί συνολικού προσωπικού 294 ατόμων.

Πολλές υποθέσεις έχουν παραπεμφθεί με σκοπό να κινηθεί δικαστική διαδικασία. Τα περιουσιακά στοιχεία και τα κεφάλαια που υποβάλλονται σε έρευνα δεσμεύονται κατά τη διάρκεια της έρευνας αυτής, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία οριστική δήμευση, δεδομένου ότι πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία, γεγονός που μπορεί να διαρκέσει δύο έως τρία έτη, από την έναρξη των διαδικασιών.

- Να υποβάλλονται εκθέσεις για τις νέες και τις τρέχουσες έρευνες, τις απαγγελίες κατηγοριών και τις καταδίκες στον τομέα αυτό, και να υποβάλλονται οι εν λόγω έρευνες, κατηγορίες και καταδίκες σε εσωτερικό έλεγχο

Η Βουλγαρία παρουσιάζει σταθερή μείωση των εγκλημάτων κατά προσώπου. Ωστόσο, οι στατιστικές που διαβιβάζουν οι βουλγαρικές αρχές δεν ορίζουν σαφώς τους τύπους των εγκλημάτων που διαπράττονται. Για παράδειγμα, όσον αφορά τα εγκλήματα, τα παρεχόμενα στατιστικά στοιχεία συγχέουν τα εγκλήματα εντός της οικίας με τα γενικά εγκλήματα και/ή με το οργανωμένο έγκλημα, ιδίως τα κατά παραγγελία εγκλήματα. Οι πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο των ερευνών στις υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος είναι ανεπαρκείς. Απαιτούνται πιο ακριβή στοιχεία για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί σωστή αξιολόγηση.

Οι κατά παραγγελία δολοφονίες εξακολουθούν να προκαλούν μεγάλη ανησυχία και ιδίως οι πρόσφατες δολοφονίες τοπικών πολιτικών, από τον Ιανουάριο. Μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει κάποια δίωξη ή καταδίκη.

Τα πρόσφατα σκάνδαλα στα οποία ενέχονται ανώτατοι υπάλληλοι της εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας της Βουλγαρίας θα αποτελέσουν καθοριστική δοκιμή της αποτελεσματικότητας των μηχανισμών που έχουν δημιουργηθεί για την έρευνα και την πραγματική τιμωρία των εγκλημάτων που συνδέονται με τη «μεγάλη διαφθορά» και το οργανωμένο έγκλημα. Η πρόσφατη παραίτηση ενός υπουργού σε συνάρτηση με μια τρέχουσα έρευνα για καταγγελία διαφθοράς πρέπει να θεωρηθεί ως θετικό σημείο.

Το πραγματικό απτό μέσο μέτρησης της επιτυχίας εξακολουθεί να είναι ο αριθμός των διώξεων που έχουν φέρει εις πέρας οι αρχές και ο αριθμός των καταδικών.

- Να δημοσιεύονται τα συμπεράσματα των ελέγχων αυτών

Μέχρι στιγμής, δεν έχει δημιουργηθεί κανένας μηχανισμός υποβολής εκθέσεων.

- Να εφαρμοστεί η νέα νομοθεσία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες

Ο ποινικός κώδικας της Βουλγαρίας τροποποιήθηκε το 2006 με σκοπό να διευκρινιστεί ότι ένα αδίκημα που διαπράττεται στο εξωτερικό μπορεί να αποτελεί κύριο αδίκημα νομιμοποίησης εγκληματικών προσόδων στη Βουλγαρία και ότι μια καταδίκη στο παρελθόν γι' αυτό το ποινικό αδίκημα δεν είναι απαραίτητη προκειμένου να κινηθεί δίωξη για νομιμοποίηση των προσόδων αυτών. Επιπλέον, στις υποθέσεις νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες και οργανωμένου εγκλήματος, ο Γενικός Εισαγγελέας έχει το δικαίωμα να ζητεί πληροφορίες από τις τράπεζες χωρίς να είναι απαραίτητο να λάβει προηγουμένως δικαστική απόφαση. Τη στιγμή αυτή, διεξάγονται και διάφορες άλλες ενέργειες για τη βελτίωση των μέτρων κατά της νομιμοποίησης προσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Τα μέτρα αυτά θα μπορούν να ενισχύσουν την αποτελεσματική επιβολή του νόμου.

Οι βουλγαρικές αρχές επισημαίνουν ορισμένες βελτιώσεις στον τομέα αυτό και ειδικότερα αναφέρουν ότι η Εισαγγελία του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου ολοκλήρωσε τις εργασίες της σχετικά με 54 προδικαστικές διαδικασίες που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα και τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Έχουν απαγγελθεί 37 επιπλέον καταγγελίες, έχουν εκδοθεί πέντε καταδίκες για νομιμοποίηση παράνομων εσόδων και έχουν ολοκληρωθεί 81 φορολογικοί έλεγχοι κατά μελών οργανωμένων εγκληματικών ομάδων, καθώς και φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με αυτές.

Ωστόσο, είναι πολύ νωρίς για να αξιολογηθούν με συγκεκριμένο τρόπο οι βελτιώσεις αυτές, οι οποίες πρέπει πρώτα-πρώτα να επιβεβαιωθούν. Επιπλέον, απαιτούνται ή βρίσκονται υπό εκπόνηση πρόσθετα μέτρα[13].

4. Παρακολούθηση στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

Όσον αφορά τη δικαστική μεταρρύθμιση και την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, η Βουλγαρία θα πρέπει να εξακολουθήσει να επιδιώκει την εκπλήρωση των στόχων αναφοράς και ειδικότερα,

- να επεκτείνει τα συστήματα ελέγχου για συμπεριλάβει σ'αυτά το νέο νόμο για το δικαστικό σύστημα και τους κώδικες δικονομίας, μετά την υιοθέτηση και εφαρμογή του εν λόγω νόμου και του κώδικα πολιτικής δικονομίας, και να υποβάλλει τακτικά εκθέσεις σχετικά με τα αποτελέσματα του εν λόγω ελέγχου·

- να διασφαλίζει τη σωστή λειτουργία των επιθεωρήσεων στο πλαίσιο του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου· να ενσωματώνει πειραματικές δραστηριότητες όσον αφορά την ανάθεση υποθέσεων τυχαίας επιλογής με τη βοήθεια υπολογιστή και να διεξάγει περαιτέρω δραστηριότητες αξιολόγησης και επιμόρφωσης των δικαστών και των εισαγγελέων στον τομέα της δεοντολογίας

- να παρουσιάζει τα αποτελέσματα στο πλαίσιο της καταπολέμησης της διαφθοράς. Η Βουλγαρία πρέπει να αξιοποιήσει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα των ερευνών και να εντείνει τις προσπάθειές της για να ευαισθητοποιήσει περισσότερο το δικαστικό σώμα ως προς τη σημασία της ισχύος του δεδικασμένου και των αποτρεπτικών αποφάσεων στις υποθέσεις διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο. Πρόκειται κυρίως για υποθέσεις στις οποίες απαγγέλλονται κατηγορίες για σημαίνουσες και γνωστές προσωπικότητες.

- να παρέχονται ανεξάρτητες αναλύσεις, πειστικές μέθοδοι και αξιόπιστες και στοχοθετημένες στατιστικές, ώστε να καθορίζεται αν έχουν ερευνηθεί δεόντως οι υποθέσεις διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο, οι δολοφονίες στο δρόμο και οι υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και αν εκδίδονται αποτρεπτικές αποφάσεις. Δεν πρέπει να υπάρχει καμία χαλάρωση όσον αφορά την πρόληψη και την άσκηση διώξεων. Επιπλέον, πρέπει να εξασφαλίζεται η συνέχεια της επιτευχθείσας προόδου και να παρέχεται σχετικός απολογισμός κατά τρόπο πλήρη και οριστικό

- να ενταθούν οι προσπάθειες και η πολιτική δέσμευση για την εκτέλεση του σχεδίου δράστης κατά του οργανωμένου εγκλήματος και να υποβληθεί έκθεση με διαφανή τρόπο για τις δραστηριότητες που ανελήφθησαν. Η Βουλγαρία πρέπει επίσης να εμβαθύνει τη διεθνή συνεργασία της στον τομέα αυτό

- για να επιτευχθούν οι προαναφερόμενοι στόχοι, πρέπει να ενισχυθεί το δικαστικό σύστημα σε όλα τα επίπεδα, ιδίως όσον αφορά τον επαγγελματισμό, την ανεξαρτησία του, τους πόρους και τις εξουσίες του.

Ο μηχανισμός συνεργασίας και ελέγχου θα εξακολουθήσει να χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της προόδου στη Βουλγαρία. Για να διευκολυνθεί η συνεργασία και ο έλεγχος, είναι σκόπιμο να συντάξουν οι βουλγαρικές αρχές σχέδιο δράσης, με συγκεκριμένα στάδια, έως τον Οκτώβριο του 2007, στο οποίο θα αναφέρουν τα μέτρα που σκοπεύει να λάβει η Βουλγαρία για να εκπληρώσει τους στόχους αναφοράς. Το σχέδιο αυτό πρέπει να βασίζεται σε συνεκτική στρατηγική για την καταπολέμηση της οργανωμένης εγκληματικότητας και της διαφθοράς, καθώς και σε ένα αξιόπιστο σχέδιο για την ενίσχυση του επαγγελματισμού, της ανεξαρτησίας, των εξουσιών και των πόρων του δικαστικού σώματος. Η βελτίωση και η τελειοποίηση των στατιστικών και των συστημάτων πληροφοριών σχετικά με τις υποθέσεις διαφθοράς και οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και η παρακολούθησή τους από τη δικαστική εξουσία, θα διευκολύνουν επίσης τις προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ενθαρρύνουν οι βουλγαρικές αρχές έναν ανοιχτό διάλογο με το βουλγαρικό λαό, με την ενίσχυση της διαφάνειας των μεταρρυθμίσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου.

4.1. Ενίσχυση

Η Βουλγαρία θα ενισχυθεί στις προσπάθειές της για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Πρόκειται κυρίως για τη διάθεση κοινοτικών πόρων τους οποίους μπορεί να λάβει η Βουλγαρία στο πλαίσιο διαφόρων προγραμμάτων, για τη στήριξη των θεσμών και των προγραμμάτων κατάρτισης/επαγγελματικής εκπαίδευσης που συνδέονται με τη δικαστική μεταρρύθμιση και την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα άλλα κράτη μέλη να εντείνουν τη συνδρομή τους και την πολύτιμη έμπρακτη υποστήριξή τους προς τη Βουλγαρία συνεργαζόμενα με τις βουλγαρικές αρχές σε κοινές ομάδες έρευνας για την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, ανταλλάσσοντας χρηματοοικονομικές πληροφορίες και μεθόδους με τις οικείες αρχές, αποστέλλοντας εμπειρογνώμονες και συμβούλους με απόσπαση σε καίρια υπουργεία και οργανισμούς (όπως οι μελλοντικές Επιθεωρήσεις στο πλαίσιο του νόμου περί δικαστικού συστήματος ή το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο) και παρέχοντας επαγγελματική εκπαίδευση υψηλού επιπέδου στη βουλγαρική αστυνομία, τους τελωνειακούς και τους εισαγγελείς, στις εθνικές αστυνομικές και τελωνειακές ακαδημίες, τις σχολές δικαστών ή τα εθνικά ινστιτούτα/ιδρύματα δικαιοσύνης και άλλα κέντρα αριστείας στο δημόσιο τομέα.

Η καθοριστική σημασία της αρχής του κράτους δικαίου για την ΕΕ συνεπάγεται ότι όλοι οι παράγοντες – η Επιτροπή, η Βουλγαρία και τα άλλα κράτη μέλη- πρέπει να συνεργαστούν ώστε να διασφαλίσουν ότι θα υπάρξει αποτελεσματικότητα όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος και την καταπολέμηση του εγκλήματος και της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα στη Βουλγαρία. Η Επιτροπή θα εξετάσει, μέχρι τον Οκτώβριο του 2007, τη βοήθεια που παρέχουν τα κράτη μέλη, ώστε να εντοπισθούν τυχόν κενά και να διασφαλισθεί η παροχή πλήρους υποστήριξης στη Βουλγαρία.

5. Συμπέρασμα

Κατά το πρώτο εξάμηνο της ένταξης, η Βουλγαρία συνέχισε να αποκαθιστά τις αδυναμίες που θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας, των πολιτικών και των προγραμμάτων της ΕΕ. Αλλά απαιτείται περισσότερος χρόνος ώστε να καταδειχθούν πειστικά αποτελέσματα σε καίριους τομείς. Θα πρέπει να υπάρξει επαγρύπνηση σε όλους τους τομείς στους οποίους εφαρμόζονται συνοδευτικά μέτρα. Ειδικότερα, πρέπει να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται στο πλαίσιο της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Βάσει των αναλύσεων που περιέχονται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή δεν κρίνει δικαιολογημένο στο παρόν στάδιο να επικαλεστεί τις ρήτρες διασφάλισης της συνθήκης προσχώρησης.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται στενά με τη Βουλγαρία για να τη βοηθήσει να εκπληρώσει τους στόχους αναφοράς που καθορίζονται στο μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου. Η απόφαση για τη σύσταση του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση κάθε έξι μήνες. Η Επιτροπή θα επικαιροποιήσει την παρούσα έκθεση στις αρχές του 2008. Θα καταρτίσει στα μέσα του 2008 την προσεχή εμπεριστατωμένη έκθεση σχετικά με το μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου. Η Βουλγαρία θα πρέπει, ως τις 31 Μαρτίου 2008, να υποβάλει αναφορά στην Επιτροπή σχετικά με την περαιτέρω σημειωθείσα πρόοδο ώστε να συνεισφέρει τα αναγκαία στοιχεία για την εκπόνηση της έκθεσης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τα μέτρα διασφάλισης και τις μεταβατικές ρυθμίσεις που πρέπει να εφαρμοστούν στη Βουλγαρία

Οικονομική ρήτρα διασφάλισης

Άνευ αντικειμένου

Ρήτρα διασφάλισης για την εσωτερική αγορά

Άνευ αντικειμένου

Ρήτρα διασφάλισης στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων

Άνευ αντικειμένου

Γεωργικά ταμεία

α) Μέτρα διασφάλισης

Άνευ αντικειμένου

β) Μεταβατικές ρυθμίσεις

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1423/2006 της Επιτροπής, της 26ης Σεπτεμβρίου 2006 , σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων στον τομέα των γεωργικών δαπανών όσον αφορά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία

Ασφάλεια τροφίμων

α) Μέτρα διασφάλισης

Άνευ αντικειμένου.

β) Μεταβατικές ρυθμίσεις

Απόφαση 2006/800/ΕΚ της Επιτροπής, της 23ης Νοεμβρίου 2006, για την έγκριση των σχεδίων για την εκρίζωση της κλασικής πανώλης των χοίρων στους αγριόχοιρους και τον επείγοντα εμβολιασμό των αγριόχοιρων κατά της νόσου αυτής στη Βουλγαρία

Απόφαση 2006/805/ΕΚ της Επιτροπής, της 24ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με μέτρα ελέγχου της υγείας των ζώων για την καταπολέμηση της κλασικής πανώλους των χοίρων σε ορισμένα κράτη μέλη» (όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την απόφαση 2007/152/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Μαρτίου 2007)

Απόφαση 2007/16ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τη θέσπιση μεταβατικών μέτρων για το ενδοκοινοτικό εμπόριο σπέρματος, ωαρίων και εμβρύων βοοειδών, χοιροειδών, αιγοπροβάτων και ιπποειδών που λαμβάνονται στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία»

Απόφαση 2007/26ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2006, για την τροποποίηση του προσαρτήματος στο παράρτημα VI της πράξης προσχώρησης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας όσον αφορά σε ορισμένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας γάλακτος στη Βουλγαρία

Απόφαση 2007/29ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μεταβατικών μέτρων σχετικά με ορισμένα προϊόντα ζωικής προέλευσης που καλύπτονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 853/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου τα οποία εισήχθησαν στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία από τρίτες χώρες πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007

Απόφαση 2007/30ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2007, για τη θέσπιση μεταβατικών μέτρων σχετικά με την εμπορία ορισμένων προϊόντων ζωικής προέλευσης που παράγονται στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία» (τροποποιήθηκε με την απόφαση 2007/264/ΕΚ της Επιτροπής, της 25ης Απριλίου 2007)

Απόφαση 2007/31ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μεταβατικών μέτρων όσον αφορά την αποστολή από τη Βουλγαρία σε άλλα κράτη μέλη ορισμένων προϊόντων των τομέων κρέατος και γάλακτος, τα οποία διέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 853/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (όπως τροποποιήθηκε τελευταία με την απόφαση 2007/398/ΕΚ της Επιτροπής, της 11 ης Ιουνίου 2007)

Ασφάλεια της αεροπορίας

Μέτρα διασφάλισης

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1962/2006 της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 2006, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 37 της πράξης προσχώρησης της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Εξάλλου, η Βουλγαρία, στις 21 Φεβρουαρίου 2007, επέβαλε η ίδια περιορισμούς σε 5 αερομεταφορείς εμπορευμάτων ώστε να αποφύγει την καταχώρισή τους στον «μαύρο» κατάλογο της ΕΕ με τους απαγορευμένους αερομεταφορείς. Απέσυρε, εξάλλου, τα πιστοποιητικά πτητικής ικανότητας 160 σκαφών που δεν τηρούσαν την κοινοτική νομοθεσία.

[1] Άρθρα 36, 37 και 38 της Πράξης Προσχώρησης.

[2] Απόφαση 2006/929/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου στη Βουλγαρία όσον αφορά την επίτευξη των ειδικών στόχων αναφοράς στους τομείς της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος (ΕΕ L 354 της 14.12.2006, σ. 56).

[3] Οι τροποποιήσεις αυτές είναι οι εξής: το άρθρο 84 τροποποιήθηκε κατά τρόπο ώστε η Εθνική Συνέλευση να παραλαμβάνει και να υιοθετεί τις ετήσιες εκθέσεις του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, του Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου και του Γενικού Εισαγγελέα σχετικά με την εφαρμογή των νόμων και τις αντίστοιχες δραστηριότητές τους. Οι εκθέσεις αυτές υποβάλλονται εν συνεχεία στην Εθνική Συνέλευση από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο. Δυνάμει του άρθρου 130, οι εξουσίες διορισμού, προαγωγής και απόλυσης δικαστών, πειθαρχικών κυρώσεων και χορήγησης διπλωμάτων ανατίθενται πλέον ρητά στο Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο. Το άρθρο 130α δεν παρέχει πλέον στον Υπουργό Δικαιοσύνης το δικαίωμα επιθεώρησης ρυθμίσεων σχετικών με το θεσμό, την πρόοδο και το κλείσιμο υποθέσεων. Αντίθετα, το νέο άρθρο 132α προβλέπει τη δημιουργία ανεξάρτητης επιθεώρησης, στο πλαίσιο του ανώτατου δικαστικού συμβουλίου, αρμόδιας να ελέγχει τη δραστηριότητα των δικαστικών οργάνων τόσο με δική της πρωτοβουλία, όσο και κατόπιν καταγγελίας πολιτών, νομικών προσώπων και δημόσιων αρχών, συμπεριλαμβανομένων των μελών της δικαστικής αρχής. Η ασυλία των δικαστών που τους εξασφαλίζει προστασία κατά των ποινικών διώξεων που ασκούνται εναντίον τους έχει αρθεί (αν οι ποινικές διώξεις δεν συνδέονται με την άσκηση των επίσημων καθηκόντων τους). Στο εξής, οι δικαστές διατηρούν την «ασυλία» τους μόνο σε σχέση με πράξεις που διαπράχθηκαν κατά την άσκηση των επίσημων καθηκόντων τους και όχι σε σχέση με αξιόποινες πράξεις που διαπράττονται εκ προθέσεως.

[4] Το σημερινό σχέδιο νόμου σχετικά με το δικαστικό σύστημα αποτελείται από 22 μέρη και 377 άρθρα. Ρυθμίζει διεξοδικά: α) το καθεστώς και τις εξουσίες του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου· β) το καθεστώς και τις εξουσίες της Επιθεώρησης στο πλαίσιο του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου· γ) το καθεστώς και τις εξουσίες της Επιθεώρησης, υπό την εποπτεία του Υπουργού Δικαιοσύνης (μεταξύ των καθηκόντων τους περιλαμβάνονται η επιθεώρηση των δραστηριοτήτων των δημόσιων και ιδιωτικών υπαλλήλων που είναι υπεύθυνοι για την εκτέλεση του νόμου, ο έλεγχος της δικαστικής διοίκησης και η υποστήριξη του Υπουργού Δικαιοσύνης κατά την εκπόνηση προτάσεων για ερμηνευτικές αποφάσεις και συμφωνίες)· δ) τα κριτήρια και η διαδικασία αξιολόγησης των δικαστών· ε) το πεδίο της νομικής ερμηνείας των καθηκόντων του Ανώτατου Δικαστηρίου· στ) τα καθήκοντα της εισαγγελίας σύμφωνα με το νέο κώδικα ποινικής δικονομίας· ζ) τις αρχές ανταγωνισμού κατά τις προσλήψεις και τους διορισμούς για θέσεις στα δικαστικά όργανα· η) η πειθαρχική ευθύνη των δικαστών, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης παραβίασης των κανόνων δεοντολογίας.

[5] Ειδικότερα, αμφότερες οι επιθεωρήσεις ελέγχουν την οργάνωση των διοικητικών δραστηριοτήτων των δικαστηρίων και συνοψίζουν τις πληροφορίες σχετικά με τις υποθέσεις που συγκεντρώνουν οι δικαστές, οι εισαγγελείς και οι ανακριτές (άρθρο 58 παράγραφος 1 και άρθρο 69 παράγραφος 1 του σχεδίου νόμου για το δικαστικό σύστημα).

[6] Ειδικότερα, η παρακίνηση στην πορνεία θα τιμωρείται με ποινή φυλάκισης έως πέντε έτη (έναντι τριών κατά το παρελθόν) και πρόστιμο 3 000-10 000 BGN (έναντι 1 000-3 000 BGN κατά το παρελθόν). Η ποινή που προβλέπεται για ένα τέτοιο αδίκημα, όταν οργανώνεται από εγκληματική ομάδα, ή όταν το θύμα είναι άτομο κάτω των 18 ετών ή διανοητικά διαταραγμένο, ή σε περιπτώσεις επικίνδυνης υποτροπής, είναι 2 έως 8 έτη (έξι έτη στο παρελθόν) με πρόστιμο 5 000-15 000 BGN. Ο εξαναγκασμός ή η παρακίνηση ενός προσώπου να χρησιμοποιήσει ναρκωτικά ή παρόμοιες ουσίες για πράξεις πορνείας τιμωρείται, υπό τις προϋποθέσεις αυτές, με ποινή φυλάκισης 10 έως 20 ετών και πρόστιμο 100 000-300 000 BGN (5 έως 15 έτη και 10 000-35 000 BGN κατά το παρελθόν).

[7] Το έγγραφο αυτό περιέχει ρητή δήλωση αρχών – για το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την εφαρμογή των ευρωπαϊκών δικαστικών προτύπων. Η δήλωση αυτή χωρίζεται εν συνεχεία σε οκτώ μέρη (ενίσχυση της δικαστικής ικανότητας και βελτίωση της διοικητικής δραστηριότητας του δικαστικού συστήματος· έμπρακτη συμμετοχή της Βουλγαρίας στη δικαστική συνεργασία της ΕΚ· ενίσχυση της ικανότητας του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου για τη διαχείριση του δικαστικού συστήματος, κ.λπ.). Για κάθε μέρος, περιγράφεται συνοπτικά ένας στόχος· ο στόχος αυτός συνοδεύεται από κατάλογο προτεραιοτήτων βραχυπρόθεσμα (έως το τέλος του 2006) και μεσοπρόθεσμα (έως το τέλος του 2007).

[8] Οι Επιθεωρήσεις έχουν εντολή: i) να αναλύουν την αποτελεσματικότητα των δραστηριοτήτων της δημόσιας διοίκησης· ii) να εξετάζουν την τήρηση των εσωτερικών κανόνων οργάνωσης· iii) να κινούν πειθαρχικές διαδικασίες σε περιπτώσεις παραβιάσεων που διαπράττονται κατά την άσκηση των επίσημων καθηκόντων και παραβιάσεων του κώδικα δεοντολογίας των υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης· iv) να προβαίνει σε επαληθεύσεις των πληροφοριών, των αιτήσεων και των καταγγελιών για παράνομες ή μη ενδεδειγμένες πράξεις ή αμέλειες των δημόσιων υπαλλήλων· v) να αναλαμβάνουν άλλα καθήκοντα διοικητικού ελέγχου.

[9] Η Γενική Εισαγγελία υπάγεται απευθείας στον Πρωθυπουργό και έχει ως εντολή: i) να συντονίζει και να υποστηρίζει τις δραστηριότητες των Επιθεωρήσεων· ii) να υποδεικνύει μεθοδολογικές κατευθύνσεις στις Επιθεωρήσεις· iii) να εξετάζει τις ενδείξεις σύγκρουσης συμφερόντων και άλλων παραβιάσεων των επίσημων καθηκόντων· iv) να εξετάζει τις ενδείξεις διαφθοράς στο πλαίσιο της εκτελεστικής εξουσίας και της δημόσιας υπηρεσίας· v) να εκτελεί άλλα καθήκοντα, που καθορίζεται από τους κανονισμούς του Συμβουλίου Υπουργών ή που ανατίθενται από τον Πρωθυπουργό.

[10] Μέχρι στιγμής, 106 από τα 359 εγγεγραμμένα πολιτικά κόμματα – και τα μέλη τους – έχουν υποβάλει οικονομική έκθεση στο Εθνικό Ελεγκτικό Συνέδριο. Τα 253 κόμματα που δεν υπέβαλαν οικονομική έκθεση χάνουν το δικαίωμα κρατικής χρηματοδότησης και δεν μπορούν να συμμετέχουν στις κοινοβουλευτικές ούτε στις τοπικές εκλογές.Στις 20 Απριλίου, το Εθνικό Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε στο δικτυακό τόπο του κατάλογο των προσώπων που δεν είχαν καταθέσει αρχική δήλωση περιουσιακών στοιχείων μετά την ανάληψη των καθηκόντων τους, καθώς και κατάλογο των προσώπων που δεν κατέθεσαν δήλωση περιουσιακών στοιχείων μετά την απόλυσή τους, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει ο νόμος. Κατατέθηκαν 816 δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων ανάληψης καθηκόντων σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει ο νόμος. Οχτώ δηλώσεις ανάληψης καθηκόντων (που έπρεπε να υποβάλουν τα μέλη οργανισμών διαχείρισης και ελέγχου των πολιτικών μερών) δεν υποβλήθηκαν εντός της προθεσμίας, καθώς και δύο τελικές δηλώσεις (κατά την παύση των καθηκόντων) ανακριτών.Κινήθηκαν διοικητικές και ποινικές διώξεις κατά των προσώπων που δεν κατέθεσαν τη δήλωσή τους σύμφωνα με τους όρους που προβλέπει ο νόμος. Ο Πρόεδρος του Εθνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου διαβίβασε τον κατάλογο των προσώπων στον εκτελεστικό διευθυντή του Εθνικού Οργανισμού Εσόδων με σκοπό να λάβει μέτρα δυνάμει του κώδικα φορολογικής δικονομίας και ασφαλίσεων.Η προθεσμία που προβλέπεται για την κατάθεση των ετησίων δηλώσεων περιουσιακών στοιχείων των υψηλόβαθμων κρατικών αξιωματούχων έληξε στις 30 Απριλίου. Στις 15 Μαΐου, το Εθνικό Λογιστικό Συνέδριο είχε διεκπεραιώσει 5 515 δηλώσεις και γνωστοποιήσεις. Ο οριστικός αριθμός των ετήσιων δηλώσεων και γνωστοποιήσεων θα κοινοποιηθεί όταν λήξει η προβλεπόμενη προθεσμία υποβολής τροποποιήσεων στις δηλώσεις που έχουν υποβληθεί.

[11] Τα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις υπόνοιες διαφθοράς των δημόσιων υπαλλήλων και οι έρευνες που διεξήχθησαν εν συνεχεία από τις αρχές διαβιβάστηκαν στον αποσπασμένο εμπειρογνώμονα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο στο συνοριακό σταθμό ελέγχου Kapitan Andreevo, φανερώνουν ότι η ποιότητα των ερευνών έχει βελτιωθεί.

[12] Οι βουλγαρικές αρχές υιοθέτησαν έκθεση σχετικά με την εφαρμογή, το 2006, της στρατηγικής για την διαφανή διακυβέρνηση, την πρόληψη της διαφθοράς και την καταπολέμησή της, γεγονός που δηλώνει ότι από τα 121 μέτρα που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο δράσης του 2006, 94 τέθηκαν σε εφαρμογή και 27 είναι υπό εκτέλεση, και αναμένεται να ολοκληρωθούν στα μέσα του 2007. Δεν είναι γνωστό ποια μέτρα ακριβώς έχουν τεθεί σε εφαρμογή και ποια δεν έχουν τεθεί σε εφαρμογή. Η έκθεση της Βουλγαρίας αναφέρει επίσης την έγκριση σχεδίου εφαρμογής της εν λόγω στρατηγικής για το 2007. Ωστόσο, το έγγραφο αυτό δεν έχει υποβληθεί επίσημα μέχρι στιγμής.

[13] Ειδικότερα, το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε, στις 30 Νοεμβρίου 2006, σχέδιο νόμου για την τροποποίηση του νόμου περί μέτρων κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Το εν λόγω σχέδιο υποχρεώνει όλες τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες στον τομέα του ηλεκτρονικού χρήματος να παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τις πράξεις και τις συναλλαγές των προσώπων για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες νομιμοποίησης εσόδων από παρόνομες δραστηριότητες. Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις σκοπό έχουν να εναρμονίσουν το κανονιστικό πλαίσιο σχετικά με το νόμο περί πιστωτικών ιδρυμάτων, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2007. Οι τροποποιήσεις αποτελούν ακόμη αντικείμενο συζητήσεων στο Κοινοβούλιο. Οι βουλγαρικές αρχές εργάζονται επίσης για τη μεταφορά της τρίτης οδηγίας της ΕΕ για τη νομιμοποίηση προσόδων από παράνομες δραστηριότητες.