ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 006 
 
 
 
Vol. 1984/0 002 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COΜ (84) 6 τελικό
Βρυξέλλες, 15 Φεβρουάριου 1984
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ
(Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο)
COΜ (84) 6 τελικό

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ
(Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο σκοπός της παρούσας ανακοινώσεως είναι να προτείνει μια κοινοτική οτατηγική  
σχετικά με τις νέες τεχνολογίες, συμπληρωματική εκείνων που έχουν ήδη αναληφθεί  
στον βιομηχανικό τομέα, στο πεδίο της Ε&Λ και της καινοτομίας, και η οποία  
στρατηγική θα δώσει μια θετική απάντηση στις κοινωνικές προκλήσεις.
'Υστερα από λεπτομερή εξέταση των κοινωνικών συνεπειών της τεχνολογικής αλλαγής  
και της ανάγκης κοινής δράσεως, με τη στρατηγική αυτή διατυπώνονται ορισμένες  
προτάσεις :  η ανάπτυξη υφισταμένων δραστηριοτήτων και νέα μέτρα.
Οι προτάσεις αυτές περιέχονται σε τρεις τομείς προτεραιοτήτων :
I. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση
Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου του Ιουνίου του 1983 σχετικά με την εισαγωγή  
των νέων τεχνολογιών πληροφοριών στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρ­
τιση στις νέες τεχνολογίες πληφοριών, αποτελούν ηδη τη βάση της κοινοτικής  
δράσεως. Εντούτοις, οι πιο δραστήριες προσπάθειες που έχουν αναληφθεί  
στον τομέα της έρευνας, της καινοτομίας και της βιομηχανικής πολιτικής θα  
συναντήσουν εμπόδια και κινδυνεύουν μάλιστα να αποτύχουν αν δεν συμπληρωθούν  
με προσπάθεις της ίδιας φύσεως στον τομέα της αρχικής καταρτίσεως και της  
επιμορφώσεως τεχνικών και ειδικών υψηλής στάθμης. Η Επιτροπή εξετάζει νέα  
μέτρα για την εφαρμογή μεταξύ της βιομηχανίας και των εκπαιδευτικών φορέων  
και των φορέων ανώτερης καταρτίσεως και έρευνας κοινών προγραμμάτων ("προ­
γράμματα συνεργασίας"), που θα καταστρωθουν σε συνάρτηση με τις τοπικές  
ή περιφερειακές ανάγκες, και που διευρύνουν την κατάρτιση υψηλής στάθμης και  
θα συμβάλλουν στην προσαρμογής της στις ανάγκες της βιομηχανίας" η Κοινότητα  
θα μετάσχει στη χρηματοδότηση.
Για τη συμπλήρωση των ενεργειών που είναι στο στάδιο της εκτελέσεως στον  
εκπαιδευτικό τομέα και αποκαθιστώντας συγχρόνως ένα δεσμό με τα "προγράμ­
ματα συνεργασίας", η Επιτροπή προτείνει να αρχίσουν σε κοινοτικό επίπεδο  
υποδειγματικές ενέργειες ευαισθητοποιήσεως και εξοικειώσεως με τις νέες  
τεχνολογίες, είτε στις σχολές, είτε υπέρ του μεγάλου κοινού.
II. Η διαχείριση του χρόνου εργασίας και η οργάνωση των όρων εργασίας  
και ζωής
Στο πλαίσιο της τεχνολογικής καινοτομίας, η μείωση και η αναδιοργάνωση  
του χρόνου εργασίας και η προώθηση μιας διαχειρίσεως προβλέψεων της  
αγοράς εργασίας, κυρίως σε τοπικό επίπεδο, ενέχουν ιδιαίτερη σημασία.
Η Επιτροπή προτίθεται να δώσει προτεραιότητα στην ανάπτυξη των γνώσεων  
που αφορούν τον αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών στο επίπεδο της επιχει-  
ρήσεως και στους τομείς της απασχολήσεως, του χρόνου εργασίας, των  
αμοιβών και άλλων στοιχείων των όρων εργασίας και ζωής.

Η Επιτροπή προτείνει ομοίως μια εναρμονισμένη ενέργεια αποβλέπουσα στη  
βελτίωση των εργονομικών απόψεων των εξοπλισμών και των τρόπων χρησι-  
μοποιήσεώς των καθώς και την κατάρτιση κοινοτικών κανόνων σε θέματα  
υγείας και ασφάλειας.
III- Η συμμετοχή στην τεχνολογική αλλαγή στις επιχειρήσεις
Προεκτείνοντας τα συμπεράσματα της Μόνιμης Επιτροπής Απασχολήσεως του  
Νοεμβρίου 1981, η Επιτροπή προτείνει να γννουν πιο εμπεριστατωμένες  
έρευνες που έχουν ήδη αρχίσει και να προωθηθεί μεταξύ των κοινωνικών  
εταίρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο η κατάρτιση κοινών αρχών που θα δώσουν  
τη δυνατότητα να συναφθούν μεταξύ τους συμφωνίες καθορίζοντας τους  
τρόπους εφαρμογής των νέων τεχνολογιών ύστερα από την εισαγωγή τους  
σΐην επιχείρηση. Προτείνει ομοίως η Επιτροπή την υποστήριξη πρωτοβου­
λιών για την ενίσχυση της ικανότητας πραγματογνωμοσύνης των κοινωνικών  
εταίρων σε θέματα τεχνολογικής καινοτομίας.
Η δράση στους τρεις αυτούς τομείς πρέπει να ενισχυθεί με την προώθηση  
και τη διάδοση νεωτεριστικών εμπειριών και με μια πιο συστηματική  
προσφυγή στα υφιστάμενα χρηματοδοτικά κεφάλαια και όργανα, των οποίων  
απαριθμούνται οι καταλληλότερες διαδικασίες για την προώθηση της  
μετατροπής και της τεχνολογικής καινοτομίας.
Οι νεωτεριστικές εμπειρίες θα έπρεπε να αναφέρονται κυρίως στην ανάπτυξη  
τοπικών πρωτοβουλιών δημιουργίας απασχολήσεων που προσφεύγουν στις νέες  
τεχνολογίες και σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες που βασιζόμενες στις τεχνο­
λογίες αυτές αναταποκρίνονται σε κοινωνικές ανάγκες - παραδείγματος χάριν  
στι<ί ανάγκες των μειονεκτούντων ή των ηλικιωμένων ατόμων.
Τα στοιχεία μελέτης τα οποία εισηγείται η Επιτροπή και που μπορούν να  
ενισχύσουν τη συζήτηση που η Επιτροπή κρίνει ότι επιβάλλεται να αναπτυχθεί  
σε ευρωπαϊκό επίπεδο περιλαμβάνονται στο παράρτημα.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΡΑΣΕΩΣ Παράγραφοι
I. ΣΤΟΧΟΙ
II. ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΉΣ ΑΛΛΑΓΗΣ  
ΑΛΛΑΓΗΣ
III. Η ΑΝΑΓΚΗ ΚΟΙΝΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ  
IV .  ΝΕΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ, ΝΕΑ ΜΕΤΡΑ
IV.1 - Πρώτο πεδίο δράσεως :  η εκπαίδευση και  
η κατάρτιση
IV,2 - Δεύτερο πεδίο δράσεως : η διαχείριση του  
χρόνου εργασίας και η οργάνωση των όρων  
εργασίας και ζωής
IV.3 - Τρίτο πεδίο δράσεως : η συμμετοχή στην  
τεχνολογική αλλαγή  
IV.4 - Οι ενέργειες υποστηρίξεως :
. η προώθηση και η διάδοση  
των εμπειριών
. η συνεισφορά των κοινοτικών  
χρηματοδοτικών οργάνων1 - 3 
4-5
6 -  11 
12
13 - 16 
17 - 18 
19 - 21
22 - 23 
24 - 28
Παράρτημα : ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ
I. 01 ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
1.1 - Τα αποτελέσματα στον όγκο της απασχολήσεως
1.2 - Τα αποτελέσματα στη δομή και τη λειτουργία
της αγοράς εργασίας
1.3 - Οι πλέον θίγόμενες ομάδες
1.4 - Οι νέες τεχνολογίες και ο χρόνος εργασίας1 -  2
3 - 
13 -
18 - 
21  -12
17
20
23
II. ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ, ΠΡΟΣΟΝΤΑ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ  
ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ24 - 37
III. 01 ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, 01 ΟΡΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ  
ΚΑΙ 01 ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΖΩΗΣ
111.1 - Οι όροι εργασίας
111.2 - Οι συνθήκες ζωής38 - 
43 -42
47
IV. Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ  
ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ :  Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΑΙ Η48 - 59
ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

- 1 -
Α. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΡΑΣΕΩΣ
I. ΣΤΟΧΟΙ
1. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρέπει να θέσει τις βάσεις μιας νέας οικονομικής  
αναπτύξεως χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες που παρέχει η καινοτομία-
Η επιβίωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και η απαραίτητη ενίσχυση της  
ανταγωνιστικότητάς της, σε μια οικονομία ελευθέρων συναλλαγών, συνε­
πάγονται αναγκαστικά την προσαρμογή στις νέες μορφές ζητήσεως και  
στις νέες τεχνολογίες, ιδιαίτερα στο πεδίο των πληροφοριών.
2. Η οικονομική αποκατάσταση εντούτοις, δεν εξαρτάται μόνο από την ικανό­
τητά μας να αναπτύξουμε νέα προϊόντα και υπηρεσίες ή, γενικότερα, να  
θέσουμε σε ενέργεια ένα δυναμικό αναπτύξεως, τόσο από πλευράς αυξήσεως  
της παραγωγικότητας όσο και από πλευράς νέων αγορών. Η οικονομική απο­
κατάσταση απαιτεί επιπλέον τη βελτιστοποίηση των κοινωνικών συνεπειών  
που συνδέονται με την τεχνολογική αλλαγή. Προϋποθέτει μια θετική  
απάντηση στις κοινωνικές προκλήσεις : στην ανεργία κατά πρώτο λόγο,
αλλά και στις προσδοκίες για μια καλύτερη κατανομή των δραστηριοτήτων  
στον χρόνο (πρόβλημα της οργανώσεως της εργασίας), στο διάστημα  
(περιφερειακές ανισότητες) και μεταξύ των ατόμων (πρόσβαση στην  
απασχόληση).
3. 0 σκοπός της παρούσας ανακοινώσεως είναι να προτείνει μια κοινοτική  
στρατηγική, συμπληρωματική εκείνων που έχουν αναληφθεί στο βιομηχανικό  
τομέα, στο πεδίο της Ε & Α και της καινοτομίας, και η οποία στρατηγική  
δίνει απαντήσεις στα προβλήματα αυτά.

- 2 -
Εξετάζοντας λεπτομερώς τις κοινωνικές συνέπειες της τεχνολογικής  
αλλαγής και την ανάγκη κοινής δράσεως, η στρατηγική αυτή διατυ­
πώνει ορισμένες προτάσεις :  την ανάπτυξη υφισταμένων δραστη­
ριοτήτων και νέων μέτρων.
Η Επιτροπή πιστεύει δτι η Κοινότητα πρέπει να εκπληρώσει στο  
ακέραιο το καθήκον της για τη δημιουργία μιας κοινωνικής συναι-  
νέσεως υπέρ των νέων τεχνολογιών και να συμβάλλει στην ενίσχυση  
της βιομηχανικής καινοτομίας και της βιομηχανικής ανταγωνιστι­
κότητας. Με τον τρόπο αυτό η Επιτροπή υιοθετεί τις ανησυχίες  
που εκφράστηκαν κυρίως από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους  
κοινωνικρύς εταίρους.
II. 01 Κ0ΙΝ0ΝΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
4. Το θέμα αυτό δεν είναι και τόσο καινούργιο. Πολυάριθμες είναι οι  
μελέτες και οι έρευνες στο πεδίο αυτό. Χωρίς να επαναληφθεί η  
ανάλυση, τα στοιχεία της οποίας θα βρει ο αναγνώστης οτο συνημ­
μένο παράρτημα , είναι φανερό ότι οι νέες τεχνολογίες τροποποιούν  
και μάλιστα θα μπορούσαν να αναστατώσουν τα χαρακτηριστικά της  
απασχολήσεως και των συνθηκών της ζωής.
Η φύση και η σπουδαιότητα των αλλαγών αυτών εξαρτάται από μεγάλο  
αριθμό αποφάσεων που πρέπει να ληφθούν από τώρα λαμβάνοντας υπόψη  
τους ακόλουθους παράγοντες :
(ι) - Τα αποτελέσματα της τεχνολογικής αλλαγής στον όγκο  
και τη δομή της απασχολήσεως εξαρτώνται κατά πρώτο  
λόγο από αυτή τη φύση της καινοτομίας : οι καινο­
τομίες μεθόδων μειώνοντας το κόστος παραγωγής και  
ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα

- 3 -
του προϊόντος, είναι πολύ συχνά η απαραίτητη  
προϋπόθεση για τη διατήρηση αν όχι για την  
ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας. Σε  
πολλές περιπτώσεις όμως προκαλοόν μείωση της  
απασχολήσεως, κυρίως σε πλαίσιο οικονομικής  
υφέσεως. Σε αντιστάθμισμα, οι καινοτομίες  
προϊόντων και υπηρεσιών ανοίγουν νέες αγορές  
οδηγώντας γενικά στη δημιουργία απασχολήσεων.
(ιι) - Η επιταχυνόμενη διάδοση των νέων τεχνολογιών  
καταλήγει στην αναδιάρθρωση των κυκλωμάτων  
απασχολήσεως, πράγμα που μεταξύ άλλων δημι­
ουργεί μεταθέσεις εργαζομένων μεταξύ των  
τομέων, δεδομένου ότι ορισμένες κατηγορίες  
θίγονται περισσότερο από άλλες.
(ιιι) - Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών επιτείνει τις  
μετατροπές στη διάρθρωση των απασχολήσεων :  
μείωση της βιομηχανικής απασχολήσεως, σχετική  
αύξηση της απασχολήσεως στον τομέα των υπηρε­
σιών και, γενικότερα, αύξηση του τριτογενούς  
τομέα και των λειτουργιών παραγωγής (ανάπτυξη  
των καθηκόντων μελέτης, ελέγχου, συντηρήσεως,  
διαχειρίσεως ....). Μεταξύ 65 και 70Ζ των  
εργαζομένων ευρωπαίων ανήκουν από τούδε στον  
τριτογενή τομέα.
(ιν) - Τροποποιώντας το περιεχόμενο της εργασίας σε  
εναν αυξανόμενο αριθμό κλάδων, οι νέες τεχνο­
λογίες συνεπάγονται νέες απαιτήσεις σε θέματα  
προσόντων και επομένως καταρτίσεως ιδιαίτερα

- Α ­
στούς νέους τομείς αναπτύξεως. Ένας από  
τους παράγοντες της αναστολής της πλήρους  
αναπτύξεως των νέων τεχνολογιών, και παρά  
τις προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι  
σήμερα, είναι ακόμη μια σοβαρή ποσοτική  
και ποιοτική καθυστέρηση στους τομείς της  
εκπαιδεύσεως και της καταρτίσεως που συνδέ­
ονται με τις νέες τεχνολογίες.
(ν) - Οι νέες τεχνολογίες και ιδιαίτερα οι τεχνο­
λογίες πληροφοριών, συμβάλλουν στην απο­
κέντρωση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων,  
παρα το γεγονός ότι οι περιοχές ακριβώς που  
θα είχαν μεγαλύτερη ανάγκη ενισχύσεως της  
απασχολήσεως έχουν επί του παρόντος προσελ-  
κύσει τις λιγότερες τεχνολογικές επενδύσεις  
που δημιουργούν απασχολήσεις. Επιπλέον οι  
τεχνολογίες αυτές ευνοούν την εξωτερίκευση  
ορισμένων δραστηριοτήτων (παραδείγματος  
χάριν υπεργολαβία) που είναι ευνοϊκές στην  
ανάπτυξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων,  
παρά το γεγονός ότι οι απασχολήσεις που δημι-  
ουργούνται από αυτές παρουσιάζουν συχνά προ­
σωρινό χαρακτήρα.
(νι) - Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην επιχεί­
ρηση τροποποιεί τα σχετικά με την διανομή,  
διάρκεια και οργάνωση του χρόνου εργασίας 
δεδομένα. Και μπορεί να οδηγήσει στην  
αύξηση του ελεύθερου χρόνου πράγμα που  
θα είχε ευεργετικό αποτέλεσμα στη ζήτηση  
αγαθών και υπηρεσιών στον τομέα της ψυχα­
γωγίας. Οι πρώτοι οφελούμενοι θα ήταν  
οι ηλεκτρονικές βιομηχανίες καθώς και η

- 5 -
βιομηχανία του τουρισμού όπου οι ανάγκες  
σε εργατικό δυναμικό είναι ιδιαίτερα  
σημαντικές.
(νιι) - Οι νέες τεχνολογίες, κυρίως χάρη σε μια  
καλή εργονομική αντίληψη των εξοπλισμών  
και μια καλή οργάνωση των καθηκόντων,  
μπορούν να βελτιώσουν τους όρους εργασίας,  
π.χ. ενισχύοντας την ευκαμψία και την  
ελαστικότητα των ωραρίων.
(νιιι) - Η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στις επι­
χειρήσεις ενισχύει την ανάγκη ενός διαλόγου  
μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, διαλόγου  
που δεν είναι άνετος δεδομένου ότι οι  
λύσεις που ευνοούν μια συναίνεση στο πχ«ίαιο  
της επιχειρήσεως μπορούν, άμεσα, να δημιουρ­
γήσουν συμπληρωματικές δαπάνες.
5. Σε σχέση ακριβώς με τα δεδομένα αυτά και τις σκέψεις που αναπτύσσουν-  
νται στο παράρτημα, η Επιτροπή κρίνει ότι έχουν προτεραιότητα μια  
σειρά ενεργειών που αφορούν τις κοινωνικές συνέπειες της τεχνολογικής  
αλλαγής στα κοινά σημεία διασυνδέσεως των βιομηχανικών πολιτικών,  
της Ε & Α και της καινοτομίας και της κοινωνικής πολιτικής.

- 6 -
6. Το να ανατεθούν στην Κοινότητα οι ίδιες ευθύνες που έχουν τα κράτη
μέλη θα εσήμαινε όχι μόνο ότι λησμονεί ται η περιορισμένη φύση των  
αρμοδιοτήτων και των μέσων που διαθέτει, αλλά και τη δημιουργία  
αχρήστων διπλών εργασιών για το θέμα. Η συμβολή της Κοινότητας
στον υπό συζήτηση τομέα, καίτοι μερική, δεν είναι λιγότερο ουσια­
στικοί. Η Κοινότητα έχει ήδη αναλάβει ορισμένες πρωτοβουλίες στο  
πεδίο της τεχνολογικής αναπτύξεως και της κοινωνικής πολιτικής,  
όλως ιδιαιτέρως όσον αφορά την απασχόληση, την εργασία, την κατάρ­
τιση, την εκπαίδευση, την βιομηχανική καινοτομία και την έρευνα.
0 πίνακας της σελίδας 7 εμφανίζει, υπό συνθετική μορφή αναγκαστικά,  
τις κυριότερες πρωτοβουλίες και ενέργειες που είναι στο στάδιο  
εκτελέσεως στους τομείς αυτούς.
7. Η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων που έχουν ήδη αρχίσει και των νέων  
μέτρων είναι αναγκαία. Πράγματι, οι απαιτούμενες προϋποθέσεις
- τεχνολογικές, μεγέθους των αγορών, κλπ. ... - ώστε η νεωτερι­
στική τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη να είναι στο ύψος των  
διεθνών κριτηρίων, γίνονται πιο επιτακτικές' μπορούν να εφαρμο­
στούν ακόμη λιγότερο σε εθνικό επίπεδο. Ομοίως, ενώ οι οικονο­
μικές προκλήσεις επιτείνονται για τα κράτη μέλη, η ιδιάζουσα  
προσφορά της Κοινότητας γίνεται ολοένα και πιο αποφασιστική :  
οι κοινοτικές πρωτοβουλίες επιτρέπουν να αποφευχθεί στο εσωτερικό  
της Κοινότητας η επιδέίνωση των οικονομικών και κοινωνικών διαχω­
ρισμών' επιτρέπουν επίσης την μείωση των αδυναμιών μας στο  
διεθνή ανταγωνισμό.III. Η ΑΝΑΓΚΗ ΚΟΙΝΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΝΩΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
- Ενίσχυση του επιστημονικού και τεχνικού  
δυναμικού της Κοινότητας, COM(82)808 τελικό
-Πρόγραμμα πλαίσιο 1984-1987, COM(83)260 τελικό
- ESPRIT, C0M(83)258 τελικό
- Βιοτεχνολογία, COM(83)672 τελικό
- Τηλεπικοινωνίες, C0M(83)573 τελικό
- Πολυετές πρόγραμμα Ε&Α: βασικές τεχνολογίες  
και εφαρμογές, C0M(83)350 τελικό
- Πολυετές πρόγραμμα στον τομέα της πληροφο­
ρικής, C0M(82)356 και C0M(83)658
- Κοινοτική στρατηγική για την ανάτπυξη
της βιομηχανίας στην Ευρώπη, ΟΟΜ(81)639 τελικό
ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ
- Βιομηχανική ανάπτυξη και καινοτομία,
C0M(80)755 τελικό
- Μια πολιτική βιομηχανικής καινοτομίας:  
στρατηγικές κατευθύνσεις μιας κοινοτικής  
προσεγγίσεως, C0M(81)260 τελικό
- Χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων Ε8Α που χρη­
ματοδοτούνται από την Κοινότητα, C0M(83)18 τελικό
- Διεθνικό σχέδιο αναπτύξεως της υποδομής  
βοήθειας στην καινοτομία, C0M(83)277 τελικό
- Πρόταση αποφάσεως για την χρηματοδότηση  
της καινοτομίας, C0M(83)241 τελικόΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΕΩΣ, ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ
ΚΑΤΑΡΤΙΣΕΩΣ
- Νέες τεχνολογίες πληροφοριών και κοινωνικές  
αλλαγές, C0MC81) 578 τελικό
- Επαγγελματική κατάρτιση στις Ευρωπαϊκές  
Κοινότητες κατά τη δεκαετία του 80,
ΕΕ C 193, 11.7.83
- Επαγγελματική κατάρτιση
- Επαγγελματική κατάρτιση και νέες τεχνολο­
γίες πληροφοριών, ΕΕ C 166, 25.6.83
- Νέες τεχνολογίες πληροφοριών και εκπαίδευση,  
ΕΕ C 256, 24.9.83
- Πρόγραμμα δράσεως για την προώθηση της ισό­
τητας ευκαιριών για τις γυναίκες, C0M(83)758  
τελικό
- Απασχόληση των νέων, C0MC83)211 τελικό
- Σχέδιο συστάσεως για τη μείωση και την  
αναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας  
C0M(83)543 τελικό
- Οι τοπικές πρωτοβουλίες δημιουργίας απα­
σχολήσεων, ΟΟΜ(83)662 τελικό
- Απόφαση σχετική με την αποστολή του Κοινω­
νικού Ταμείου, ΕΕ μ 289, 22.10.83
- Κατευθύνσεις για τη διαχείριση του Κοινωνικού  
Ταμείου 1984-1986, ΕΕ 0

- 8 -
8. Η σημασία του συστήματος εκπαιόεύσεως, καταρτίοεως και επι-  
μορφώσεως ως παράγοντας επιτυχίας των κοινωνικών μεταβολών  
δεν χρειάζεται να αποδειχθεί. Αρκεί να υπομνησθει η ανάγκη  
για την Ευρώπη να διαθέτει επιστημονικές και τεχνικές ειδι­
κότητες υψηλής στάθμης. Τρεις ανάγκες πρέπει να εξετασθούν :
(ι) - να προσαρμοσθοΰν τα προγράμματα διδασκαλίας και
αρχικής και συνεχούς καταρτίοεως στις νέες απαι­
τήσεις της επιστημονικής προόδου'
(ιι) - να σπάσουν οι φραγμοί ανάμεσα στην αρχική εκπαίδευση  
και την κατάρτιση των ανηλίκων'
(ιιι) - οι μεταγυμνασιακές καταρτίσεις να θεωρηθούν ως ένα  
στάδιο στη διαδικασία καταρτίοεως, επιμορψώσεως και  
τελείοποιήσεως που λαμβάνει χώρα καθόλη τη διάρκεια  
της ζωής εργασίας.
9. Η διαχείριση του χρόνου εργασίας και η οργάνωση των όρων εργα­
σίας και ζωής παρεμβαίνουν σε πολλά σημεία στη διαδικασία δηλα-  
νομικής προσαρμογής :
(ι) - η αναδιοργάνωση και η μείωση του χρόνου εργασίας, δηλα­
δή η διαχείρισή του υπό ευρεία έννοια, μπορούν να διευ­
κολύνουν την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών και, υπό  
τον όρο να μη θίξουν την ανταγωνιστικότητα των επιχει­
ρήσεων, να συμβάλλουν στη διατήρηση του επιπέδου της  
απασχολήσεως.
(ι ι)- Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να ανταποκριθούν στις  
ατομικές προσδοκίες για μεγαλύτερη ελαστικότητα του  
χρόνου εργασίας.

- 9 -
(ιιι) - η βελτίωση μερικές φορές ουσιαστική, των όρων εργα­
σίας χάρη στις νέες τεχνολογίες, καθώς και η μείωση  
των κινδύνων και καταναγκασμών που οφείλονται σε  
ορισμένες χρησιμοποιήσεις των τεχνολογιών αυτών,  
είναι μια προϋπόθεση της επιτυχίας της εισαγωγής του  
στην επιχείρηση και γενικότερα της οικονομικής και  
κοινωνικής επιτυχίας της τεχνολογικής αλλαγής.
(ιν) - οι νέες τεχνολογίες μπορούν να έχουν θετικό αντίκτυπο  
στις συνθήκες ζωής, αυξάνοντας παραδείγματος χάριν  
τον ελεύθερο χρόνο, διευκολύνοντας μια καλύτερη χρησι­
μοποίηση των συλλογικών υπηρεσιών και εξοπλισμών, συμ­
βάλλοντας στην κοινωνική ενσωμάτωση των μειονεκτούντων  
ατόμων.
10. βς προς τη συμμετοχή στις τεχνολογικές αλλαγές, η πείρα  
έδειξε ότι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας  
εξαρτάται συχνά από την προσαρμογή των βιομηχανικών σχέσεων.  
Εκεί που γινόταν προσφυγή στην επιδεξιότητα και την πρόσληψη  
του καταλλήλου προσωπικού, η τεχνολογική καινοτομία και η  
προστασία της απασχολήσεως θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν  
με αποτελεσματικότητα, χωρίς εντούτοις να τεθεί σε αμφιβολία  
η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων των εργοδοτών σχετικά με την  
εισαγωγή των νέων τεχνολογιών.
11. Μια κοινοτική δράση σύμφωνα με τις κατευθύνσεις αυτές μπορεί  
να συμβάλλει τόσο στην ανάπτυξη της κοινωνικής πολιτικής όσο  
και στην ανάπτυξη της βιομηχανικής πολιτικής, της πολιτικής  
έρευνας και αναπτύξεως και της καινοτομίας. Αυτό ακριβώς  
εμφανίζεται στον κατωτέρω πίνακα :

- 10 -
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ε. Α., ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ
Εκπαίδευση - ανώτερη παραγωγικότητα - ελαστικότητα της
και αγοράς εργασίας
κατάρτιση
- ικανότητα αναπτύξεως - προσωπική αξιοποίηση
των τομέων αιχμής
- προστατευόμενη
κοινωνική ύπαρξη
Διαχείριση του
χρόνου εργασίας - μεγαλύτερη ελαστικότητα - ανταπόκριση στις
του παραγωγικού προσδοκίες ποιό-
συστήματος τητας της ζωής
- κατανομή της απα-
σχολήσεως
Συμμετοχή στην - μεγαλύτερος - αλλαγή των στάσεων
τεχνολογική έλεγχος του- καλύτερος καθορισμός
αλλαγή εργαλείουτων αναγκών

- 11 -
IV. ΝΕΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ, ΝΕΑ ΜΕΤΡΑ
12. Η Επιτροπή προτίθεται να αναπτύξει ενέργειες που έχουν ήδη
αρχίσει - κυρίως στην προέκταση των συμπερασμάτων της Μόνιμης  
Επιτροπής Απασχολήσεως του Νοεμβρίου 1981 - και να παρουσιάσει  
νέα μέτρα, κατά προτεραιότητα στα τρία κυριότερα πεδία :
- στην εκπαίδευση και την κατάρτιση
- στη διαχείριση του χρόνου εργασίας και την οργάνωση  
των όρων εργασίας
- στη συμμετοχή στην τεχνολογική αλλαγή στην επιχεί­
ρηση
Η Επιτροπή θεωρεί ότι για να είναι πλήρως αποτελεσματικές οι  
ενέργειες αυτές πρέπει να ενισχυθουν :
- με μια ενέργεια προωθήσεως και διαδόσεως των νεωτε­
ριστικών εμπειριών στα πεδία αυτά
- με τη π ιό συστηματική προσφυγή στα υφιστάμενα χρη­
ματοδοτικά κεφάλαια και όργανα
( ΕΚΤ, ΕΤΠΑ, ΜΚΜ, ETE, κλπ. ...)
«

- 12 -
IV. 1. ΠΡΩΤΟ ΠΕΔΙΟ ΔΡΑΣΕΩΣ : Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ
13. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε τον Ιούνιο 1983 από το Συμβούλιο  
και τους υπουργούς παιδείας στο πλαίσιο του Συμβουλίου για  
τα μέτρα τα σχετικά με την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών  
πληροφοριών στην εκπαίδευση (1) παρέχει το πλαίσιο που  
επιτρέπει στην Κοινότητα να συμπληρώσει τις ενέργειες των  
κρατών μελών. Στηριζόμενη στη βάση αυτή η Κοινότητα μπορεί  
από τώρα να αρχίσει να υποστηρίζει σε κοινοτικό επίπεδο τις  
πρωτοβουλίες που αφορούν την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών  
πληροφοριών στην εκπαίδευση, την κατάρτιση του διδακτικού  
προσωπικού, την ανάπτυξη του software και των συστημάτων  
εξοπλισμών, την ανταλλαγή των δεδομένων εμπειριών. Τα  
κράτη μέλη είναι ανάγκη να εφαρμόσουν σύντομα τις προτάσεις  
δράσεως που συνεπάγεται το ψήφισμα αυτό, και που κοινοποιή­
θηκαν στην Επιτορπή εκπαιδεύσεως (2).
14. Το ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με τα μέτρα επαγγελματικής  
καταρτίσεως στις νέες τεχνολογίες πληροφοριών (3) αντιπρο­
σωπεύει μια δεύτερη πτυχή της κοινοτικής δράσεως. Πράγματι,  
τα σημαντικά σημεία του ψηφίσματος αυτού αφορούν :
- την εφαρμογή προγραμμάτων επιδείξεως’
- την επανεξέταση των μορφών και περιεχομένων ορισμένων  
κυκλωμάτων καταρτίσεως ενόψει της αυξανόμενης αντιστοιχίας  
των προσόντων. Προς τούτο το Συμβούλιο οφείλει να εγκρίνει  
σύντομα το σχέδιο αποφάσεως που βρίσκεται υπό μελέτη (4).
(1) ΕΕ C 256, 24.9.1983
(2)
(3) ΕΕ C 166, 25.6.1983
(4) C0MC83M82 ιελικό

- 13 -
Οι δραοτηριότητες αυτές εντάσσονται στο γενικότερο πλαίσιο  
του ψηφίσματος του Συμβουλίου σχετικά με την πολιτική επαγ­
γελματικής καταρτίσεως στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα κατά τη  
δεκαετία 1980 (1).
15. Λόγω της ελλείψεως διεπιστημονικών προσόντων που διαπιστώ­
θηκε στα νέα πεδία αναπτύξεως, η Επιτροπή αντιμετωπίζει  
νέα μέτρα για τη βελτίωση και αύξηση της καταρτίσεως και  
επιμοριρώσεως τεχνικών και ειδικών υψηλής στάθμης.
Πρόκειται κυρίως, προεκτείνοντας την ενέργεια ενισχύσεως του  
επιστημονικού και τεχνικού δυναμικού της Κοινότητας (2), για  
την προώθηση και εφαρμογή μεταξύ της βιομηχανίας και των  
εκπαιδευτικών φορέων και των φορέων ανώτερης τεχνικής εκπαί-  
δεύσεως και έρευνας κοινών προγραμμάτων ("προγράμματα  
συνεργασίας") που διευρύνουν την κατάρτιση υψηλής στάθμης  
και συμβάλλουν στην προσαρμογή των εξελικτικών αναγκών της  
βιομηχανίας' η Κοινότητα μετέχει στη χρηματοδότηση .  Τα  
προγράμματα αυτά, καταρτιζόμενα σε συνάρτηση με τις τοπικές  
ή περιφερειακές ανάγκες, θα εφαρμοστούν συγχρόνως σε πολλά  
κράτη μέλη. Θα ενισχυθεί η συμμετοχή νεωτεριστικών μικρών  
και μεσαίων επιχειρήσεων, θέτοντας έτσι τις βάσεις, από  
πλευράς ανθρωπίνου υλικού, μιας τοπικής και περιφερειακής  
αναπτύξεως προσανατολισμένης προς τις νέες τεχνολογίες.
Οι τεχνικές κατευθύνσεις των προγραμμάτων αυτών θα πρέπει  
να οδηγηθούν από τις κατευθύνσεις για τα προγράμματα έρευνας  
και αναπτύξεως σε κοινοτική κλίμακα. Οι ενέργειες αυτές θα  
βοηθήσουν έτσι τους συμμετέχοντες να διαδραματίσουν έναν  
πιο ενεργό ρόλο στα κοινοτικά προγράμματα.
(1) ΕΕ 0 193, 11.7.1983
(2) ΕΕ ί 181, 6.7.1983

- 14 -
Μια τέτοια πρωτοβουλία απαιτεί επίοης την ενίσχυση των μέσων  
παρατηρήσεως και αναλύσεως της Επιτροπής για τη μόνιμη εκτί­
μηση της φύσεως των νέων αναγκών σε προσωπικό με μεγάλα  
προσόντα στα πεδία τεχνολογικής αναπτύξεως.
16. Για τη συμπλήρωση των ενεργειών που βρίσκονται στο στάδιο  
της εκτελέσεως στον εκπαιδευτικό τομέα και αποκαθιστώντας  
συγχρόνως έναν δεσμό με τα "προγράμματα συνεργασίας",  
η Επιτροπή προτείνει να αρχίσουν σε κοινοτικό επίπεδο  
υποδειγματικές ενέργειες ευαισθητοποιήσεως και εξοικειώ-  
σεως με τις νέες τεχνολογίες, είτε στις σχολές, είτε  
υπέρ του μεγάλου κοινού.
Οι ενέργειες αυτές θα αφορούν κυρίως την εισαγωγή μικρο­
ϋπολογιστών στην εκπαίδευση και την ανάπτυξη μιας ειδικής  
καταρτίσεως στην πληροφορική.

- 15 -
IV.2. ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΕΔΙΟ ΔΡΑΣΕΩΣ : Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΚΑΙ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ
17. Οι αρχές που αφορούν την μείωση και αναδιοργάνωση της  
διάρκειας της εργασίας που διατυπώθηκαν στο σχέδιο  
συστάσεως της Επιτροπής (1) ενέχουν ιδιαίτερη σημασία  
στο πλαίσιο της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών, δεδομένου  
του αντίκτυπου των τελευταίων αυτών στο επίπεδο και τη δομή  
της απασχολήσεως, καθώς και στους όρους και την οργάνωση  
της εργασίας στο πλαίσιο κάθε επιχειρήσεως.
Όπως οι συμφωνίες που αφορούν τη διάρκεια της εργασίας  
πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν υπόψη την εισαγωγή των  
νέων τεχνολογιών, έτσι και οι συμφωνίες οι σχετικές με  
την εισαγωγή και τη χρησιμοποίηση των τεχνολογιών αυτών  
πρέπει να προβλέπουν την εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που  
προσφέρονται από την μείωση και την αναδιοργάνωση του  
χρόνου εργασίας.
Προς τούτο η Επιτροπή προτίθεται να δώσει προτεραιότητα  
στην ανάπτυξη των γνώσεων που αφορούν τον αντίκτυπο των  
νέων τεχνολογιών στην αγορά απασχολόηεως και των κοινω­
νικών συνεπειών τους τόσο σε επίπεδο της επιχειρήσεως και  
των τομέων όσο και στο πεδίο της χρησιμοποιήσεως του ελευ­
θέρου χρόνου.
18. Οι ενέργειες που πρέπει να αναπτυχθούν είναι οι ακόλουθες :
ι) - να εξακολουθήσει με τους κοινωνικούς εταίρους  
η εξέταση και η έρευνα σε κοινοτικό επίπεδο  
των λύσεων που επιτρέπουν,
(1) ΟΟΜ(83)543 τελικό

- 16 -
λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις της ανταγω­
νιστικότητας των επιχειρήσεων και τα συμφέροντα  
των εργαζομένων, τη βελτίωση των όρων απασχο-  
λήσεως σχετικά με τη χρησιμοποίηση των νέων  
τεχνολογιών"
ιι) - να προωθηθεί μια προσέγγιση προβλέψεων της αγοράς  
εργασίας με την ενεργό συμμετοχή όλων των ενδια­
φερομένων μερών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
ιιι) - να ενισχυθούν οε επίπεδο της Επιτροπής τα μέσα  
προσδιορισμού και παρατηρήσεων του αντίκτυπου,  
βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, της τεχνολογικής  
αλλαγής στην απασχόληση, το χρόνο εργασίας, τις  
αμοιβές και άλλα στοιχεία των όρων εργασίας και  
ζωής, λαμβανομένων υπόψη των κατά τομείς εξελί­
ξεων.
ιν) - να εφαρμοσθεί σε κοινοτικό επίπεδο στην προέκταση  
του πολυετούς προγράμματος πληροφορικής (1) μια  
εναρμονισμένη ενέργεια αποβλέπουσα στη βελτίωση  
των όρων εργασίας, όλως ιδιαιτέρως όσον αφορά  
το φυσικό περιβάλλον της εργασίας, τις εργονο-  
μικές απόψεις των εξοπλισμών και τους τρόπους  
χρησιμοποιήσεώς των.
ν) - να συμπληρωθεί το πρόγραμμα δράσεως σε θέματα  
υγείας και ασφάλειας στους τόπους εργασίας,  
με την κατάρτιση κοινοτικών κανόνων στο θέμα  
αυτό.
(1) ΟΟΜ(82) 356 και ΟΟΜ(83)573 τελικό

- 17 -
νι) - να ενισχυθούν οι ενδιαφερόμενοι κύκλοι
οτο να διευκολύνουν την κοινωνική ένταξη  
και τους όρους ζωής των μειονεκτούντων  
ατόμων με τον καθορισμό από κοινού καταλ­
λήλων εξοπλισμών προσφεύγοντας στις νέες  
τεχνολογίες (1)
(1) ΕΕ 0 347, 31.12.1981

- 18 -
19. Για να αντληθεί το μεγαλύτερο όφελος από την εισαγωγή των  
νέων τεχνολογιών ως προς την ανταγωνιστικότητα των επιχει­
ρήσεων και των αντίκτυπο τους στην απασχόληση, τα προσόντα  
και τους όρους εργασίας, οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί  
τους πρέπει να λαμβάνουν μέρος στις αποφάσεις που τους  
αφορούν ύστερα από κάθε εισαγωγή.
20. Οι οδηγίες που εξασφαλίζουν μια καλύτερη πληροφόρηση και  
διαβούλευση των εργαζομένων σε περίπτωση μαζικών απολύσεων  
(1) ή μεταφορών επιχειρήσεων (2) δείχνουν ήδη τον τρόπο  
επιλύσεως του προβλήματος αυτού. Άλλες προτάσεις οδηγιών  
(3), που διαβιβάστηκαν ήδη στο Συμβούλιο, αποβλέπουν στην  
προστασία των εργαζομένων σε γενικότερες περιπτώσεις όπου  
αποφασίζονται "σημαντικές τροποποιήσεις στην οργάνωση",
ή ακόμη "η εισαγωγή νέων μεθόδων εργασίας".
21. Στο πλαίσιο αυτό και στην προέκταση των συμπερασμάτων της  
Μόνιμης Επιτροπής Απασχολήσεως του Νοεμβρίου 1981, η Επι­
τροπή προτείνει :IV.3. ΤΡΙΤΟ ΠΕΔΙΟ ΔΡΑΣΕΠΣ : Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ
ι) - να ενταθούν οι έρευνες και- η διάδοση πληροφοριών  
για τις εμπειρίες και την πρακτική συμμετοχή των  
εργαζομένων σχετικά με την εισαγωγή των νέων τεχνο­
λογιών στις επιχειρήσεις"
(1) Οδηγία 75/129/ΕΟΚ, 17.2.1975
(2) Οδηγία 77/187/ΕΟΚ, 14.2.1977
(3) ΕΕ 0 240, 9.9.1983 και ΕΕ 0 217, 12.8.1983

- 19 -
ιι) - να προωθηθεί μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε  
ευρωπαϊκό επίπεδο η κατάρτιση κοινών αρχών  
που θα επέτρεπαν, λαμβάνοντας υπόψη συγχρόνως  
τα διάφορα νομοθετικά και συμβασιακά όργανα,  
που υφίστανται στα κράτη μέλη, τη σύναψη  
συμφωνιών μεταξύ τους που θα προσδιορίζουν τους  
τρόπους εφαρμογής των νέων τεχνολογιών ύστερα  
από την εισαγωγή τους στην επιχείρηση.
ιιι) - να υποστηριχθούν πρωτοβουλίες προορισμένες να  
ενισχύσουν την ικανότητα πραγματογνωμοσύνης  
των κοινωνικών εταίρων σε θέματα τεχνολογικής  
καινοτομίας.

- 20 -
IV.4. 01 ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΕΙΣ
22. Για να ενισχάσει τη δράση της στους κατωτέρω τομείς, η  
Κοινότητα οφείλει να εφαρμόσει μέτρα προωθήσεως και δια-  
δόσεως των εμπειριών και να βελτιώσει τη χρησιμοποίηση  
των κοινοτικών χρηματοδοτικών οργάνων.
ι) Η προώθηση και η διάδοση των εμπειριών
23. Τα φαινόμενα αντί στάσεως, και μάλιστα και απορρίψεως των  
νέων τεχνολογιών απορρέουν συχνότερα από μια αρνητική  
αντίληψη των κοινωνικών συνεπειών τους, όλος ιδιαιτέρως  
εν απουσία επαρκούς όγκου εναλλακτικών απασχολήσεων. Για  
τη θεραπεία της καταστάσεως αυτής θα έπρεπε να υποστη-  
ριχθούν κοινοτικές ενέργειες και να διαδοθούν σε ευρωπαϊκό  
επίπεδο τα αποτελέσματα νεωτεριστικών προγραμμάτων σε  
τοπικό επίπεδο που αναφέρονται, παραδείγματος χάριν, στα  
εξής θέματα :
- στη δημιουργία επιχειρήσεων και γενικότερα την ενίσχυση  
πρωτοβουλιών που δημιουργούν απασχολήσεις προσφεύγοντας  
στις νέες τεχνολογίες*
- σε νέα προϊόντα και υπηρεσίες βασιζόμενα στις νέες τεχνο­
λογίες, που ανταποκρίνονται σε κοινωνικές ανάγκες, κυρίως  
για τα μειονεκτούντα και τα ηλικιωμένα άτομα*

- 21 -
- στα προγράμματα "χωριά - τεχνολογίες - απασχολήσεις"  
που ευνοούν την απασχόληση σε αγροτικό περιβάλλον’
- την πρόσβαση των μειονεκτούντων σε απασχολήσεις υψηλής  
τεχνολογικής αξίας.
ιι)Η βελτίωση της όράσεως των κοινοτικών χρηματοδοτικών  
οργάνων
24. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο μπορεί να διαδραματίσει σημα­
ντικό ρόλο στην τεχνολογική και κοινωνική αλλαγή με την  
υποστήριξη ενεργειών καταρτίσεως. Οι κατευθύνσεις της  
διαχειρίσεως του Κοινωνικού Ταμείου για τα οικονομικά 
έτη 1984 - 1986, που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή την  
21 Δεκεμβρίου 1983 (1), εγράφονται μέσα σε μια προοπτική  
προσαρμογής του εργατικού δυναμικού στις αλλαγές της  
αγοράς εργασίας λόγω των τεχνολογικών μεταβολών. Οι  
κατευθύνσεις αυτές καθορίζουν τις προτεραιότητες παρεμ­
βάσεως του Ταμείου κυρίως στις εξής ενέργειες :
- της αναπτύξεως της απασχολήσεως κατά τη διάρκεια των  
ενεργειών μετατροπής ή αναδιαρθρώσεως"
- της επαγγελματικής καταρτίσεως υπέρ προσώπων που απα­
σχολούνται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και για
τα οποία η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών κατέστησε  
αναγκαίο να αποκτήσουν νέα προσόντα’
- της επαγγελματικής καταρτίσεως υπέρ των εκπαιδευτών  
στο πεδίο των νέων τεχνολογιών.
(1) ΕΕ Ζ 5/2, 10.1.1984

- 22 -
25. Με βάση τις κατευθύνσεις αυτές, η Επιτροπή ζητά από τα  
κράτη μέλη να της υποβάλουν αιτήσεις ενισχύσεως :
- αποβλέπουσες στην πραγματοποίηση της πρώτης εφαρμογής  
σε ένα κράτος μέλος μιας νέας τεχνολογίας, επιδεκτικής  
να οφελήσει το σύνολο ενός κλάδου’
- σχετικές ενέργειες καταρτίσεως που αφορούν προσόντα  
νεωτεριστικού χαρακτήρα με την ευκαιρία ενεργειών  
που συνεπάγονται τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας  
σε κλάδους που βρίσκονται σε ανάπτυξη, εκεί όπου  
υπάρχει μια τέτοια έλλειψη εργατικού δυναμικού ώστε  
η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών ή τεχνικής παραγωγής  
κινδυνεύει να εμποδισθεί.
26. Στο πλαίσιο των παρεμβάσεών του υπέρ νεωτεριστικών ενερ­
γειών, το Ταμείο θα μπορέσει επίσης να παράσχη την ενί­
σχυσή του σε προγράμματα καταρτίσεως,κυρίως στο πεδίο  
των νέων τεχνολογιών πληροφοριών, που ευνοούν την  
ανάπτυξη "ελπιδοφόρων προσεγγίσεων" (1), καθώς και  
να μεταφέρει εμπειρίες που επιτρέπουν τον εμπλουτισμό  
των πολιτικών και πρακτικών των κρατών μελών, παραδείγματος 
χάριν στα ακόλουθα πεδία :
- στις ανάγκες καταρτίσεως στις νέες τεχνολογίες των επι­
χειρήσεων, όλως ιδιαιτέρως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων,  
συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών, καθώς και του  
προσωπικού των άλλων επιχειρήσεων που θίγεται ιδιαίτερα  
από τις εφαρμογές των τεχνολογιών αυτών’
(1) ΕΕ C 166, 25.6.1983

- 23 -
- την επαγγελματική ένταξη των νέων ανέργων, κυρίως εκείνων  
των οποίων τα προσόντα είναι ανεπαρκή ή απροσάρμοστα, χάρις  
οε κατάλληλες ενέργειες καταρτίοεως στις νέες τεχνολογίες'
- στη διατήρηση στην απασχόληση ή την επανένταξη στην αγορά  
εργασίας ειδικευμένων εργαζομένων, ανέργων ή όχι, ιδιαι­
τέρως των ηλικιωμένων εργαζομένων, των οποίων η απασχόλη­
ση εθίγη ή κινδυνεύει να θίγει από τις βιομηχανικές  
αναδιαρθρώσεις, ευνοώντας την επαγγελματική τους κινη­
τικότητα'
- στην προσαρμογή ή την επαγγελματική επανένταξη των γυναικών  
που απειλούνται στην απασχόλησή τους από την εισαγωγή των  
νέων τεχνολογιών, ή επιθυμούν να αναλάβουν μια απασχόληση
- στην κατάρτιση των εκπαιδευτών για την εφαρμογή των νέων  
τεχνολογιών σε συνεργασία με τον κόσμο της εργασίας.
27. Το ΕΤΠΑ θα μπορέσει, όταν θα πραγματοποιηθεί η αναθεώρηση  
που προτάθηκε από την Επιτροπή, να παρεμβαίνει με μεγαλύ­
τερη αποτελεσματικότητα για τον αποκλεισμό των εμποδίων  
στην ανάπτυξη των νέων οικονομικών δραστηριοτήτων διευκο­
λύνοντας την ευρύτερη διάδοση των νέων τεχνολογιών, με  
κοινοτικά προγράμματα ή εθνικά προγράμματα κοινοτικού  
ενδιαφέροντος.

- 24 -
Αντλώντας διδάγματα από την κτηθείσα ήδη πείρα κυρίως  
στο πλαίσιο των ενεργειών εκτός ποσοστώσεων, το ΕΤΠΑ θα  
μπορέσει όχι μόνο να προαγάγει την διάδοση της καινοτο­
μίας σε επίπεδο έρευνας και παραγωγής, αλλά θα μπορέσει  
επίσης να υποστηρίξει παραδείγματος χάριν :
τη δημιουργία ή την ανάπτυξη εταιριών ή άλλων οργανισμών  
συμβουλών σε θέματα διαχειρίσεως ή οργανώσεως, με άμεσες  
ή έμμεσες ενισχύσεις. Οι εταιρίες ή οι οργανισμοί αυτοί  
θα μπορούσαν να βοηθήσουν προσωρινά τις επιχειρήσεις  
για την εφαρμογή των συστάσεων που έχουν διατυπώσει"
- τη δημιουργία ή την ανάπτυξη κοινών υπηρεσιών σε περισ­
σότερες επιχειρήσεις προσφεύγοντας στις νέες τεχνολο­
γίες"
- την προώθηση της διαδόσεως των νέων τεχνολογιών  
στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες, και κυρίως :
.  τη συλλογή πληρφοριών σχετικά με τις καινοτομίες  
σε θέματα προϊόντων και μεθόδων και τη διάδοσή  
τους στις επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένου του  
πειραματισμού των καινοτομιών αυτών"
.  την ενθάρρυνση της θέσεως σε εφαρμογή της καινο­
τομίας σε θέματα προϊόντων και μεθόδων.

- 25 -
2 8.Για τη συμπλήρωση των υφισταμένων χρηματοδοτικών οργάνων,  
η Επιτροπή επρότεινε επίσης στο Συμβούλιο, το οποίο θα  
έπρεπε να αποφασίσει σύντομα γι' αυτό, τη δημιουργία  
μιας κοινοτικής χρηματοδοτήσεως της καινοτομίας, τον  
"ευρωπαϊκό δανεισμό καινοτομίας". Καίτοι μετριοπαθείς  
από απόψεως οικονομικών μέτρων, η πρόταση αυτή θέτοντας  
το Νέο Κοινοτικό Μέσο (ΝΚΜ) στην υπηρεσία της εισαγωγής  
στην αγορά των νεωτεριστικών προϊόντων ή υπηρεσιών που  
έχουν αναπτυχθεί από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα  
ασκήσει μια σημαντική πολλαπλάσια επίδραση. Πράγματι,  
η πρόταση θα επιτρέψει τη βελτίωση του γενικού περιβάλ­
λοντος της καινοτομίας προωθώντας την ανάπτυξη και,  
ενδεχομένως, τη δημιουργία ειδικευμένων χρηματοδοτικών  
δομών στην χρηματοδότηση των καινοτομιών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ
I. ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΑΙ Η ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
1. Το θέμα του αντίκτυπου της τεχνολογικής αλλαγής οτην απασχόληση δεν  
είναι καινούργιο" παραμένει στο επίκεντρο της συζητήσεως της κοινωνικής  
παραδοχής των νέων τεχνολογιών. Δύο συμπεράσματα που απορρέουν από  
πολυάριθμες μελέτες που έγιναν στο παρελθόν δεν χρειάζεται πια να  
αποδειχθούν :
- οι σχέσεις μεταξύ της απασχολήσεως και της τεχνολογικής αλλαγής είναι  
περίπλοκες και δεν μπορούν να απομονωθούν στο γενικό οικονομικό πλαίσιο"
- οι συνέπειες για την απασχόληση της μη υιοθετήσεως των νέων τεχνολογιών  
θα ήταν πολύ σοβαρότερες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα από τις άμεσες  
συνέπειες εφαρμογής τους.
2. Μπροστά στις διαπιστώσεις αυτές, ο σκοπός του παρόντος παραρτήματος  
είναι να παρουσιάσει μερικές τάσεις που επιβεβαιώνονται και προβλέψεις  
σχετικά με την απασχόληση - τόσο στους τομείς των χρηστών όσο και στους  
τομείς των παραγωγών νέων τεχνολογιών - καθώς και η εξέταση των απα­
ντήσεων που πρέπει να δοθούν στις αλλαγές της δομής της αγοράς απασχο­
λήσεως που συνεπάγεται η τεχνολογική καινοτομία. Το έγγραφο αυτό εκθέτει  
επίσης στοιχεία αναλύσεως και μελέτης σχετικά με τις κοινωνικές συνέ­
πειες της τεχνολογικής αλλαγής σε άλλα επίπεδα από αυτό της απασχολήσεως:  
εκπαίδευση και κατάρτιση, όροι ζωής και εργασίας, συμμετοχή στην τεχνο­
λογική αλλαγή.
1.1. Τα αποτελέσματα στον όγκο της απασχολήσεως  
(α) Οι τομείς των χρηστών
3. Πριν από όλα πρέπει να σημειωθεί ότι οι έρευνες που άρχισαν στον τομέα  
αυτό καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα ανάλογα, αφενός με το  
επίπεδο στο οποίο γίνονται (επιχείρηση, κατά τομέα, κατά πολλούς τομείς  
μαζί) και αφετέρου με την ενσωμάτωση της νέας τεχνολογίας στα προϊόντα  
ή στις διαδικασίες παραγωγής.
4. Στο επίπεδο της επιχειρήσεως, οι χρήστες που έχουν ενσωματώσει τις  
νέςς τεχνολογίες σε ένα νέο προϊόν, επισημαίνουν γενικά μια ελαφρά  
αύξηση του αριθμού απασχολήσεως λόγω της αυξήσεως της ζητήσεως του  
νέου προϊόντος. Όταν η τεχνολογία συνδέεται με τις διαδικασίες 
παραγωγής, ο αντίκτυπος στην απασχόληση είναι λιγότερο βέβαιος :  
είναι συνάρτηση της απαντήσεως στην ερώτηση αν η αύξηση των πωλήσεων  
του προϊόντος, χάρις στην μείωση των δαπανών ή τη βελτίωση της ποιό­
τητας, επαρκεί να αντισταθμίσει τα οικονομικά αποτελέσματα του εργα­
τικού δυναμικού της νέας μεθόδου, ή αν οι απασχολήσεις που έμειναν  
κενές απορροφώνται από τις θέσεις μελέτης, επιβλέψεως και συγκρίσεως.

- 2 -
5. Στο επίπεδο των τομέων, είναι δυοκολότερο να εκτιμηθούν τα άμεσα  
και έμμεσα αποτελέσματα των νέων τεχνολογιών, υπό την έννοια ότι
οι επιχειρήσεις που δεν υιοθετούν τις τεχνολογίες αυτές μπορούν να  
χάνουν ένα μέρος της αγοράς τους, χωρίς τα αρνητικά αποτελέσματα  
της απώλειας αυτής να αντισταθμίζονται από μια αύξηση της απασχολή-  
σεως στις πιο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις.
6. Μια ακόμη φορά, οι προοπτικές είναι ευνοϊκότερες στους τομείς όπου  
οι νέες τεχνολογίες μπορούν να ενσωματωθούν στα προϊόντα.  Εκτιμή-  
θηκε έτσι ότι η εισαγωγή των μικρουπολογιστών στα ηλεκτρικά οικιακά  
σκεύη θα μπορούσε να μεταφραστεί με μια αύξηση 75.000 μέχρι 165.000  
απασχολήσεων από σήμερα μέχρι το 1995 στην Κοινότητα. Η αύξηση αυτή  
είναι υψηλή σε σχέση με το σημερινό επίπεδο της απασχολήσεως (100
- 500 % ανάλογα με το προϊόν), αλλά μέτρια σε απόλυτους αριθμούς.
7. Εξάλλου, στους τομείς της μεταλλουργίας και της μηχανικής κατασκευής,  
όπου αντικείμενο της καινοτομίας είναι κυρίως οι διαδικασίες παρα­
γωγής - ρομπότ, μηχανήματα εργαλεία με αριθμητικό παράγγελμα χειρι­
σμού, μελέτη επικουρούμενη από υπολογιστή, ελαστικά συστήματα  
παραγωγής - προβλέπεται ότι η εισαγωγή των ρομπότ και των αυτομα­
τοποιημένων εξοπλισμών θα μπορούσε να μειώσει τον αριθμό των αμέσων  
απασχολήσεων στην Κοινότητα από 160.000 μέχρι 400.000 θέσεις εργασίας  
Τ Τ Γ . Το ( 6ιο φαινόμενο εμφανίζεται σε έναν ολοένα και μεγαλύτερο  
αριθμό άλλων (Βιομηχανικών τομέων όπου ολοένα και περισσότερες δραστη­
ριότητες υπόκεινται σε αυτοματοποίηση (χημεία, κλωστοϋφαντουργία και  
ένδυση, φαρμακευτικά προϊόντα, κλπ.). Θα συνέβαινε το ίδιο στους  
τομείς των υπηρεσιών και των γραφείων όπου η προσφυγή στις νέες  
τεχνολογίες θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγω­
γικότητας.
8. Παρά το γεγονός ότι τα άμεσα αποτελέσματα στους τελευταίους αυτούς  
τομείς μπορούν να είναι αρνητικά, ο γενικός αντίκτυπος στα επίπεδα  
της απασχολήσεως θα εξαρτηθεί από ορισμένους παράγοντες :  τον τρόπο  
εφαρμογής της τεχνολογίας, το επίπεδο της ζητήσεως και της ανταγω­
νιστικής καταστάσεως των υπό συζήτηση επιχειρήσεων στις εθνικές
και διεθνείς αγορές. Οι προσπάθειες που έγιναν από ορισμένες επι­
χειρήσεις μπροστά στην ύφεση για να μείνουν βιώσιμες με ασθενέστερα  
ποσοστά εκμεταλλεύσεως της ικανότητάς τους - συχνά χάρις στην εφαρ­
μογή των νέων τεχνολογιών - θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι επι­
χειρήσεις αυτές θα ήταν ικανές να αντιμετωπίσουν μια αύξηση της  
ζητήσεως με μια σχετικά ασθενή αύξηση των παγίων επενδύσεών τους ή  
του εργατικού δυναμικού τους.
(β) Οι βιομηχανικοί τομείς που παράγουν νέες τεχνολογίες
9. Στους τομείς αυτούς ο ρυθμός της αλλαγής είναι τόσο ταχύς και ο 
ανταγωνισμός τόσο έντονος ώστε η απασχόληση, μακροπρόθεσμα και ακόμη 
και μεσοπρόθεσμα δεν είναι εγγυημένη σε κανένα πεδίο.  Παραδείγματςς 
χάριν, στους πολύ ανταγωνιστικούς τομείς των ανταλλακτικών και των 
μικροϋπολογιστών, καταγράφηκαν απώλειες απασχολήσεως ύστερα από
το κλείσιμο ορισμένων επιχειρήσεων που καθυστέρησαν στην έρευνα και
(1) Δελτίο αριθ. 10 του EPOS (Pool Européeb des Etudes) "κοινωνική και τεχνο­
λογική αλλαγή στην Ευρώπη", Δεκέμβριος 1982.

- 3 -
την ανάπτυξη σε θέματα μικροηλεκτρονικής. Αντίθετα στον τομέα 
αυτόν δημιουργούνται νέες επιχειρήσεις, πράγμα που ενισχύει την 
τοπική ανάπτυξη και τη δημιουργία πλούτου γενικά, παρά το γεγονός 
ότι ο αντίκτυπος στο επίπεδο της απασχολήσεως παραμένει αβέβαιος.
10. Ομοίως, οι μικροϋπολογιστές και οι προσωπικοί υπολογιστές 
παρέχουν σημαντικές προοπτικές. Για τον τομέα αυτό, οι προβλέψεις 
Για τον τομέα αυτό, οι προβλέψεις του προγράμματος FAST αναφέρονται 
σε 50.000 νέες απασχολήσεις στην Κοινότητα.
11. Όσον αφορά την ανάπτυξη του software, οι προοπτικές είναι πολύ 
πιο ενθαρρυντικές για την απασχόληση στο μέτρο που πρόκειται για 
έναν τομέα που χαρακτηρίζεται κυρίως από τις μικρές και μεσαίες 
επιχειρήσεις είναι ικανές να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες και 
να ανταποκριθούν στις ανάγκες των χρηστών τόσο στο βιομηχανικό 
όσο και στον πολιστικό και εκπαιδευτικό τομέα. Υπολογίζεται ότι
900.000 εργαζόμενοι απασχολούνταν στην παραγωγή software χ0 
1981 στην E0K, την Ισπανία και την Πορτογαλία' η ανάπτυξη της 
απασχολήσεως στις δραστηριότητες αυτές ήταν 10% κατ' έτος. Μελέτες 
που έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος FAST προβλέπουν ότι
1.700.000 μέχρι 2.100.000 άτομα θα εργάζονται στον τομέα του 
software στην Ευρώπη στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αν 
επιβεβαιωθούν οι διάφορες εικασίες και υποθέσεις σχετικά με την 
ανταγωνιστική θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
12. Οι εκτιμήσεις που προηγούνται έχουν σχέση με υφιστάμενα προϊόντα
και υπηρεσίες. Η κυριότερη λοιπόν πηγή δημιουργίας απασχολήσεων 
θα μπορούσε να είναι νέα προϊόντα και υπηρεσίες που
συνδέονται με τις νέες τεχνολογίες.  Στον τομέα των τεχνολογιών 
πληροφοριών και των τηλεπικοινωνιών, η χρησιμοποίηση δορυφόρων
και του καλωδίου για την τηλεόραση, θα δημιουργήσει νέες δυνατό­
τητες απασχολήσεως στον οπτικο-ακουστικό τομέα, ενώ τα προηγμένα 
συστήματα με καλώδιο θα προσφέρουν μια ολόκληρη δέσμη αλληλε- 
ξαρτωμένων υπηρεσιών. Τα προϊόντα που παράγονται από την Labi ornasse 
και τα νέα υλικά θα μπορούσαν επίσης να αποτελόσουν πηγή νέων 
απασχολήσεων' εντούτοις, το συνολικό δυναμικό όλων αυτών των 
τομέων δεν είναι καθόλου προφανές. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της 
συνοπτικής εκθέσεως του προγράμματος FAST, θα μπορούσαν να δημι — 
ουργηθούν τέσσερα με πέντε εκατομμύρια απασχολήσεις μέχρι το 1995.
1.2. Τα αποτελέσματα στη δομή και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας
13. Επιπλέον των ποσοτικών επιπτώσεων στην απασχόληση, ένα άλλο εξαι­
ρετικό σημαντικό αποτέλεσμα των νέων τεχνολογιών είναι η ποιοτική 
μετατροπή της φύσεως και της δομής της απασχολήσεως. Οι νέες 
τεχνολογίες πληροφοριών κυρίως φαίνεται να ενισχύουν την τάση 
μειώσεως της απασχολήσεως στον τομέα της χειροτεχνίας και της 
σχετικής αυξήσεώς του στον τομέα των υπηρεσιών - συμπεριλαμβα­
νομένων των υπηρεσιών στον δευτερογενή τομέα. Οι τεχνολογίες 
αυτές επηρεάζουν επίσης την επιλογή των μεγάλων επιχειρήσεων σε 
θέματα αποκεντρώσεως ή υπεργολαβίας - επιλογή που ευνοεί την 
ανάπτυξη μικρών επιχειρήσεων, ακόμη και αν οι απασχολήσεις που 
δημιουργούνται έτσι αποδεικνύονται σε ορισμένες περιπτώσεις 
προσωρινές.

- 4 -
14. Εξάλλου, η εδαφική διάδοση των νέων τεχνολογιών είχε ουχνά ως αποτέ­
λεσμα την αύξηση των περιφερειακών ανισοτήτων : οι νέες τεχνολογίες 
δεν είναι συνδεδεμένες με τις τοπικές πηγές πρώτων υλών ή με τους 
παράγοντες παραγωγής στο ίδιο μέτρο που είναι οι βιομηχανίες όπως η 
χαλυβουργία και η κλωστοϋφαντουργία και οι περιοχές όπου η απασχόληση 
θα είχε περισσότερο ανάγκη να ενισχυθεί - είτε πρόκειται για "παλιές" 
βιομηχανικές λεκάνες ή αγροτικές ζώνες - είναι επίσης οι περιοχές που 
προσελκύουν λιγότερο τις τεχνολογικές επενδύσεις που δημιουργούν απα­
σχολήσεις, λόγω της ανεπάρκειας των υπηρεσιών, της υποστηρίξεως της 
καινοτομίας και των διαθεσίμων ειδικοτήτων επί τόπου.
15. Οι γενικές και κατά τομείς αυτές τάσεις μεταφράζονται στην πρακτική 
με μια αλλαγή στον όγκο και τη δομή της απασχολήσεως στο επίπεδο των 
επιχειρήσεων και τόπων απασχολήσεως : στο επίπεδο αυτό ακριβώς κυρίως 
πρέπει να εξασφαλισθεί η προσαρμογή της αγοράς της απασχολήσεως στις 
νέες ανάγκες που δημιουργούνται από τις νέες τεχνολογίες. Η Κοινότητα 
κατέστησε ήδη καταφανή την ανάγκη μιας διαχειρίσεως προβλέψεων της 
αγοράς εργασίας (1) συνδέοντας, σε τοπικό επίπεδο, τις δημόσιες υπηρε­
σίες απασχολήσεως με τους κοινωνικούς εταίρους. Τα αποτελέσματα της 
διαδόσεως των νέων τεχνολογιών μπόρεσαν να βελτιστοποιηθούν εκεί όπου 
ο προληπτικός και προβλεπτικός αυτός τύπος προσεγγίσεως επέτρεψε :
μια προκαταβολική γνώση των ποιοτικών και ποσοτικών εξελίξεων στο 
επίπεδο της επιχειρήσεως ή του κυκλώματος απασχολήσεων"
- την εφαρμογή προληπτικών ενεργειών (νέα οργάνωση της εργασίας -
αναπροσαρμογή) και προσαρμοσμένων διορθωτικών ενεργειών (παρέμβαση 
των δημοσίων αρχών : ενίσχυση των μισθών, ενθάρρυνση της δημιουργίας 
επιχειρήσεων, __)"
την 
ενθάρρυνση της αναπτύξεως τοπικών πρωτοβουλιών (2) που διευκο­
λύνονται από μια θετική στάση των περιφερειακών και τοπικών αρχών 
και την ύπαρξη υπαλλήλων και υπηρεσιών αναπτύξεως.
16. Νοούμενη υπό την έννοια ενός διαβήματος που αποσκοπεί να ενσωματώσει 
τη διάσταση απασχολήσεως στη στρατηγική της τοπικής αναπτύξεως, η 
προσέγγιση αυτή προβλέψεων έχει δύο λειτουργίες :
1) να προσδιορίσει την αλληλεξάρτηση μεταξύ του τοπικού περιβάλλοντος 
και της επιχειρήσεως, καθώς και μεταξύ των επιχειρήσεων"
2) να γνωρίσει τους ανθρώπινους πόρους, τις κινήσεις του εργατικού 
δυναμικού στην αγορά εργασίας και τις αντίστοιχες ανάγκες καταρτί- 
σεως ώς προς την ανάτπυξη αυτή.
17. Μια προσέγγιση προβλέψεων της απασχολήσεως που γίνεται με τέτοιο τρόπο 
συνεπάγεται, στο επίπεδο της επιχειρήσεως ο παράγοντας εργατικό 
δυναμικό (όγκος της απασχολήσεως και δομή των ειδικοτήτων) να θεωρείται, 
όπως και οι δημοσιονομικοί και τεχνικοί παράγοντες ως αποφασιστικό 
στοιχείο της γενικής στρατηγικής της επιχειρήσεως, και όχι μόνο ως μια
(1) ΟΟΜ(80)186 Κατευθύνσεις μιας κοινοτικής πολιτικής της αγοράς εργασίας.
(2) ΟΟΜ(83)662 τελικό - οι τοπικές πρωτοβουλίες δημιουργίας απασχολήσεων

- 5 -
συνέπεια. Εξάλλου, η αποτελεσματική εφαρμογή μιας τέτοιας διαχειρίσεως 
δημιουργεί την ανάγκη ενεργού συμμετοχής, δίπλα στις δημόσιες υπηρε­
σίες τοποθετήσεως, των επιχειρήσεων, των συνδικάτων, των περιφερειακών 
και τοπικών αρχών, καθώς και των άλλων ενδιαφερομένων από την οικονο­
μική και κοινωνική ανάπτυξη τοπικών δυνάμεων.
1.3. Οι πλέον θίγόμενες ομάδες
18. Κατά τη διάρκεια 10-15 προσεχών ετών, η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών 
θα τροποποιήσει σημαντικά τα χαρακτηριστικά της αγοράς απασχολήσεως 
χωρίς να είναι δυνατόν από σήμερα να καθορισθούν όλες οι αλλαγές που 
θα επέλθουν - οι κίνδυνοι ανεργίας είναι εντούτοις μεγαλύτεροι για τις 
λιγότερο προστατευόμενες ομάδες :  τους νέους και τις γυναίκες, κυρίως 
εκείνους που δεν είναι πολύ ειδικευμένοι, τους διακινουμένους εργαζο­
μένους, τους εργαζομένους που πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση.
19. Όσον αφορά τις διάφορες αυτές κατηγορίες προσωπικού, υπάρχουν εθνικές 
και κοινοτικές πολιτικές' η διάδοση των νέων τεχνολογιών επιβάλλει περισ­
σότερο την ενίσχυση των πολιτικών αυτών παρά νέες παραλλαγές. Εντούτοις, 
πρέπει να σημειωθεί ότι η κατάσταση των εργαζομένων γυναικών είναι ιδι­
αίτερα ανησυχητική (1) ακόμη και αν στην αρχή θα μπορούσε να σκεφθεί 
κανείς ότι οι νέες τεχνολογίες θα είχαν μια γενικά θετική επίδραση στην 
απασχόληση των γυναικών - έστω και με την ανάπτυξη βιομηχανιών ηλεκτρο­
νικού υλικού που απασχολεί γυναικείο εργατικό δυναμικό, με λίγα προσό­
ντα είναι αλήθεια. Στον τομέα των υπηρεσιών όπου τα καθήκοντα τους 
συνίστσνται γενικά στο χειρισμό των πληροφοριών, οι εργαζόμενες γυναίκες 
υποφέρουν από τη σταδιακή εξάλειψη των εμπειρικών εργασιών γραφείου
και την εισαγωγή πολύπλοκου υλικού που απαιτεί συχνά νέα προσόντα. Επί­
σης στο βιομηχανικό τομέα η γυναικεία απασχόληση συγκεντρώνεται κυρίως 
στα καθήκοντα ρουτίνας και χαμηλών προσόνων δηλαδή ακριβώς εκείνα που 
αυτοματοποιούνται ευκολότερα. Η θέση αυτή αδυναμίας των γυναικών οφεί­
λεται επίσης στο γεγονός ότι το ποσοστό των νέων γυναικών που ακολουθουν 
τεχνολογικές και επιστημονικές διδασκαλίες των νέων τεχνολογιών είναι 
πολύ χαμηλό, πράγμα που δεν είναι χωρίς βλαβερές συνέπειες για την 
ένταξή τους και το επαγγελματικό τους μέλλον μέσα σε ένα κόσμο που η 
τεχνολογική ειδίκευση και η εμπειρία είναι ένα σημαντικό προσόν.
20. Όσον αφορά τους ηλικιωμένους εργαζομένους, κατά πρώτο λόγο πρέπει 
να εφαρμοσθούν οι αναγκαίες ενέργειες καταρτίσεως που θα τους επι­
τρέψουν να αντιμετωπίσουν την τεχνολογική αλλαγή στην επιχείρηση
ή να μπορέσουν να επιμορφωθούν σε έναν άλλο τομέα δραστηριότητας.
Στις περιπτώσεις που η μετατροπή αυτή εμφανίζεται πολύ δύσκολη, θα 
έπρεπε να προβλεφθούν μέτρα για τη χρησιμοποίηση των ειδικοτήτων τους 
και τη, επαγγελματικής τους πείρας σε άλλα καθήκοντα (πλαισίωση της 
καταρτίσεως του συνόλου των νέων που προσλαμβάνονται στην επιχείρηση 
- προοδευτική συνταξιοδότηση που επιτρέπει τη μετάβαση προς άλλα 
κέντρα ενδιαφέροντος).
(1) €0Μ(83)853 τελικό - η ανεργία των γυναικών.

- 6 -
I. 4. Οι νέες τεχνολογίες και ο χρόνος εργαοίας
21. Οι αρχές της μειώσεως και της αναδιοργανώσεως της διάρκειας της
εργαοίας, που διατυπώθηκαν στο σχέδιο συστάσεως της Επιτροπής (1), 
ενέχουν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της εισαγωγής των νέων τεχνο­
λογιών, δεδομένου του ενδεχομένου αντίκτυπου των τελευταίων αυτών 
όχι μόνο στο επίπεδο της απασχολήσεως αλλά και της οργανώσεως της 
εργασίας σε κάθε επιχείρηση. Η εισαγωγή νέων τεχνολογικών συστη­
μάτων ή μεθόδων απαιτεί αυτή καθεαυτή την επανεξέταση και, πολλές 
φορές, την αναδιοργάνωση της εργασίας, προσφέροντας συγχρόνως τη 
δυνατότητα μεγαλύτερης ελαστικότητας. Η αναδιοργάνωση των ωραρίων 
εργασίας μπορεί να παράσχει τη δυνατότητα της μειώσεως του χρόνου 
της ατομικής εργασίας, πράγμα που μπορεί να βοηθήσει στην διατήρηση 
ή τη δημιουργία απασχολήσεων, υπό την προϋπόθεση να μην θίξει την 
ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
22. Με τον ίδιο τρόπο, η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών μπορεί να προ­
σφέρει αυξημένες δυνατότητες εργασίας μερικής απασχολήσεως. Ως 
προς αυτό πρέπει να τονισθεί ότι η ανάπτυξη της εργασίας μερικής 
απασχολήσεως υποθέτει και τη βελτίωση του καθεστώτος των ενδιαφε­
ρομένων εργαζομένων, πράγμα που υπογραμμίζει ακόμη μια φορά την 
ανάγκη της εγκρίσεως από το Συμβούλιο του σχεδίου οδηγίας για το 
θέμα αυτό.
23. Η αναδιοργάνωση και η μείωση του χρόνου εργασίας μπορούν μάλιστα 
να διευκολύνουν την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών και να βοηθήσουν 
τις επιχειρήσεις να βελτιστοποιήσουν το προϊόν των επενδύσεών τους 
χάρις σε μια πιο συνεχή χρησιμοποίηση των εξοπλισμών ή στη μείωση 
του χρόνου αναμονής.
II. ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ, ΠΡΟΣΟΝΤΑ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
II.1. Κατάρτιση στις βιομηχανίες που χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες
24. Κατά πρώτο λόγο παρατηρεί ται ότι οι σχέσεις μεταξύ του περιεχομένου 
της απασχολήσεως (παρούσας και μελλοντικής) και της καταρτίσεως 
είναι συγχρόνως έμμεσες και περίπλοκες. Δεν μιλούμε απλώς για μικρές 
τεχνολογικές αλλαγές αλλά για νέες αρμοδιότητες που απαιτούν νέα 
προσόντα και ικανότητες. Η κοινωνική αλλαγή που προκαλείται απο την 
τεχνολογική πρόοδο απαιτεί την πλήρη αναθεώρηση της θέσεως και της 
φύσεως τόσο της αρχικής όσο και της συνεχούς καταρτίσεως και, πριν 
απ' όλα, οι ενέργειες στον τομέα αυτό να μην θεωρηθούν ως αγώνας 
οπισθοφυλακών. Είναι ανάγκη να γίνουν σοβαρές προσπάθειες^ δεδομένου 
ότι τα αποτελέσματα των συστημάτων καταρτίσεως και εκπαιδεύσεως 
επέρχονται με βραδύτητα, ενώ η ταχύτητα της τεχνολογικής εξελίξεως 
απαιτεί συνεχή συμπληρωματική κατάρτιση και επιμόρφωση.
(1) ΟΟΜ(83)543 τελικό

- 7 -
25. Το δεύτερο βασικό στοιχείο που πρέπει να έχουμε κατά νουν είναι 
ότι, αν η τεχνολογία δεν επιβάλλει αυτή καθεαυτή το επίπεδο της 
απασχολήσεως, τα επαγγελματικά προσόντα και οι σχετικές ανάγκες 
καταρτίσεως δεν προσδιορίζονται ούτε άμεσα, ούτε αποκλειστικά από 
την τεχνολογική καινοτομία. Παραμένει ένα περιθώριο χειρισμού :  
οι αποφάσεις για τις πλευρές της τεχνολογίας που πρέπει να ληφθούν 
υπόψη ποικίλλουν σε συνάρτηση με τις σχετικές κοινωνικές ομάδες 
και εξαρτώνται από τις επιλογές σε θέματα απασχολήσεως και εργα­
σίας, καθώς και από το κοινώνικο-οικονομικό περιβάλλον μέσα στο 
οποίο λαμβάνονται. Αρκεί ένας από τους παράγοντες αυτούς να αλλάξει 
για να μεταβληθούν τελείως τα απαιτούμενα προσόντα.
26. Στο πλαίσιο αυτό τοποθετούνται ορισμένες τάσεις που εμφανίζονται 
στον βιομηχανικό και τριτογενή τομέα. Η ακριβής φύση της ανθρώπινης 
παρεμβάσεως στη διαδικασία παραγωγής υπέστη μεταβολές πλήρεις συνε­
πειών και συγχρόνως λεπτές, οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα, αφενός με 
τον βαθμό της αυτοματοποιήσεως και, αφετέρου, με τη θέση της αυτο­
ματοπο ιήσεως αυτής στην αλυσίδα παραγωγής, χωρίς να λησμονεί ται η 
φύση των παραγομένων αγαθών και υπηρεσιών :
(1) στις βιομηχανίες συνεχούς παραγωγής όπου η ποσότητα ενός προϊ­
όντος που παράγεται σε δεδομένο χρόνο δεν εξαρτάται από το 
σύστημα εργασίας, και όπου σημασία έχει κυρίως να εξελίσσονται 
κανονικά οι φυσικές και χημικές ενέργειες, τα νέα κυκλώματα 
απασχολήσεως και προσόντων οργανώνονται ακριβώς γύρω από τα έργα 
επί βλέψεως, υποστηρίξεως και συγκρίσεως. Προς τούτο οι εργαζό­
μενοι πρέπει να έχουν πολλές και διάφορες ικανότητες : η σχεδόν 
πλήρης αυτοματοποίηση της συνεχούς παραγωγής απαιτεί οι εργαζό­
μενοι να είναι ικανοί να ερμηνεύουν τα παραγγέλματα που εμφανί­
ζονται σε ολόκληρο το μήκος της αλυσίδας.
(2) στις βιομηχανίες σειράς όπου η παραγωγικότητα συνδέεται ακόμη 
με το ρυθμό και την κανονικότητα της εργασίας, ο αντίκτυπος των 
νέων τεχνολογιών ποικίλλει ανάλογα με τα καθήκοντα και τη φύση 
της εργασίας : στο επίπεδο της συναρμολογήσεως και ιδίως της 
τελικής διαμορφώσεως του προϊόντος, η αυτοματοποίηση μπορεί να 
προκαλέσει την κατάργηση σημαντικού αριθμού ημι-ειδικευμένων 
και ειδικευμένων απασχολήσεων κατασκευής και παράλληλα την ανά­
πτυξη απασχολήσεων επιβλέψεως - ελέγχου - οδηγήσεως καθώς και 
απασχολήσεων προγραμματισμού και καθηκόντων συντηρήσες. Με τη 
νέα αυτή διαρρύθμιση των κυκλωμάτων απασχολήσεως/προσόντων 
παρατηρεί ται συγχρόνως μια ολίσθηση ενός τύπου επαγγέλματος προς 
ένα άλλο και υποβαθμίσεις από τη μια πλευρά (ο ρυθμιστής μηχα­
νήματος γίνεται οδηγός) και αναβαθμίσεις από την άλλη πλευρά
(ο ρυθμιστής αναλαμβάνει πολύ πιο πολύπλοκα καθήκοντα συντηρήσεως 
διαγνώσεως και επισκευής).
(3) στο πεδίο των υπηρεσιών (τράπεζες, ασφάλειες, εμπόριο, αλλά και 
διοίκηση, καθώς εξάλλου και οι υπηρεσίες στο πλαίσιο των κατα­
σκευαστικών επιχειρήσεων που υπάγονται στους δύο προηγούμενους 
τομείς) παρατηρείται ομοίως μια μέθοδος συγκεντρώσεως/πολώσεως 
των καθηκόντων που συνεπάγονται βαθειές τροποποιήσεις στα κυκλώ-

- 8 -
ματα απασχολήσεως/προσόντων : όσο περισσότερο είναι τυποποιη­
μένη η υπηρεσία, τόσο περισσότερο παρατηρεί ται μια εξασθένηση 
στα καθήκοντα που μεταφράζεται με μια επαγγελματική υποβάθμιση, 
με συγκέντρωση, εξ αντιθέτου, των ειδικοτήτων στις υπηρεσίες που 
είναι επιφορτισμένες με την ανάλυση, τον προγραμματισμό, το 
μάρκετινγκ και τη διαχείριση. Παρατηρεί ται ότι οι διαδικασίες 
πολώσεως/υποβαθμίσεως βρίσκονται σε έξαρση στα επαγγέλματα που 
υπάγονται στις νέες τεχνολογίες.
27. Κάθε ανάλυση που ασκεί η τεχνολογική αλλαγή στα προσόντα πρέπει 
να προχωρεί πέρα από τις τροποποιήσεις που θίγουν τις ικανότητες 
των εργαζομένων :  άλλοι παράγοντες τροποποιούν ριζικά την οργάνωση 
της εργασίας : η αυξανόμενη μετατροπή των καθηκόντων παραγωγής σε 
καθήκοντα τριτογενούς τομέα και η αυξανόμενη προσφυγή στην υπεργο­
λαβία και στην εργασία κατά ομάδες, παράγοντες που επηρεάζουν τις 
δυνατότητες επαγγελματικής και κοινωνικής εντάξεως των εργαζομένων.
28. Οι τροποποιήσεις αυτές αφήνουν να διαφανεί η ανάγκη, για τα προσόντα 
που συνδέονται με την τεχνολογική αλλαγή, να αξιοποιηθουν τα προσόντα 
και οι κοινωνικές συμπεριφορές καθώς και οι ειδικές ικανότητες σχετικά 
με την ικανότητα προσαρμογής στις νέες μορφές οργανώσεως της εργασίας :  
αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα νέα αυτά προσόντα και η αναγκαία 
κατάρτιση για να αποκτηθούν πρέπει να αποτελέσουν βασικό στοιχείο του 
κοινωνικού διαλόγου.
29. 0 όρος "νέα προσόντα" δεν πρέπει εντούτοις να δημιουργεί ψευδαισθήσεις 
τα προσόντα που συνεπάγονται οι νέες τεχνολογίες δεν κατέστρεψαν ωστόσο 
όλες τις παληές δεξιότητες, ακριβώς το αντίθετο. Βεβαίως είναι πιο 
χρήσιμο για ένα τεχνίτη να εκμάθει τον προγραμματισμό παρά για έναν 
προγραμματιστή να μεταβληθεί σε τεχνίτη, αλλά οι νέες απασχολήσεις
που συνδέονται με τις τεχνικές καινοτομίες επικαλούνται επίσης την 
παληά επαγγελματική πείρα. Συνδυασμένο με την έννοια των κοινωνικών 
ικανοτήτων, το στοιχείο αυτό οδηγεί στη συνηγορία υπέρ της διατηρή- 
σεως των προσόντων ή τουλάχιστον της νέας χρησιμοποιήσεως των υφιστα­
μένων προσόντων στην προοπτική αρνήσεως της ενδεχομένης "πολώσεως" 
των προσόντων.
30. Ένα δεύτερο αποτέλεσμα των τροποποιήσεων αυτών είναι ότι πρέπει να
μας απασχολήσει περισσότερο η κατάρτιση εκείνων που αντιμετωπίζουν 
άμεσα τις νέες τεχνολογίας στις επιχειρήσεις - των στελεχών και 
επιστατών κατά πρώτο λόγο, καθώς και των εκπροσώπων των εργαζομένων.
Οι μετατροπές στην εσωτερική δομή των επιχειρήσεων που οφείλονται 
στις νέες τεχνολογίες, επιβάλλουν μια βαθειά κατάρτιση των στελεχών 
όχι μόνο στην τεχνική διαχείριση των νέων εργαλείων, αλλά και στην 
κοινωνική διαχείριση των νέων τεχνολογιών. Συμβαίνει το ίδιο με 
τους εργαζομένους, για τους οποίους πρέπει να γίνουν ενέργειες σε 
τρία συμπληρωματικά επίπεδα :  ευαισθητοποίηση του συνόλου των εργα­
ζομένων, ενέργειας μεγαλύτερης εξοικειώσεως των εργαζομένων, στο 
επίπεδο των επιχειρήσεων, οι οποίοι συνδέονται άμεσα με τις διαδι­
κασίες που αναφέρθηκαν ανωτέρω και κατάρτιση των συνδικαλιστών 
εμπειρογνωμόνων.

- 9 -
31. Γενικότερα πέρα από τις ειδικές ενέργειες για την άλφα ή την βήτα 
κατηγορία του πληθυσμού (νέοι, ενήλικες, εργαζόμενες γυναίκες, κλπ.) 
στο άλφα ή το βήτα θεσμικό πλαίσιο (διδασκαλία, κατάρτιση κλπ.) το 
σύνολο του πληθυσμού πρέπει να ευαισθητοποιηθεί στις νέες τεχνολο­
γίες οι οποίες, θα τροποποιήσουν βαθύτατα τους τρόπους εντάξεως και 
της φύσης του ατόμου με το περιβάλλον του. 0 καταμερισμός της 
εργασίας που αναφέρθηκε ήδη μπορεί επίσης να παίξει ρόλο στο κοινω­
νικό επίπεδο. Η φροντίδα αναπτύξεως της πρωτοβουλίας και της αυτο­
νομίας σε τοπικό επίπεδο, παραδείγματος χάριν (1), μπορεί κάλλιστα 
να συνοδεύεται με την καλλιέργεια των νέων τεχνολογιών, δεδομένου 
ότι οι εξελίξεις αυτές ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τους νέους.
II.2. Κατάρτιση υψηλής στάθμης
32. Μια άλλη πλευρά μείζονος σημασίας της αναπτύξεως της εκπαιδεύσεως 
και της καταρτίσεως στις νέες τεχνολογίες είναι οι ανάγκες που 
συνδέονται άμεσα με την έρευνα και την καινοτομία στον ίδιο τον 
τομέα των νέων τεχνολογιών.
33. Καίτοι αποσπασματικές, οι πληρφορίες που διαθέτει η Επιτροπή δείχνουν 
ότι υφίσταται μια σοβαρή και σταθερή έλλειψη προσωπικού υψηλής στάθμης, 
ικανό - στο πεδίο διασυνδέσεως μεταξύ της καθαρής έρευνας και της 
βιομηχανίας - να εργασθεί για την ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και 
μεθόδων που βασίζονται στις νέες τεχνολογίες. Δεν υπάρχουν πολλές 
ενδείξεις μεταβολής της καταστάσεως αυτής των πραγμάτων βραχυπρόθεσμα" 
αντίθετα, οι κύκλοι της βιομηχανίας και της έρευνας κατέχονται από 
ανησυχία ολοένα και περισσότερο από την έλλειψη μέτρων που εγγυώνται 
την ικανοποίηση μεσοπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα των αναγκών σε εργα­
τικό δυναμικό των βιομηχανιών αιχμής που εξελίσσονται με ταχύτητα,
από πλευράς έρευνας και εφαρμογών.
34. Πρέπει να συνειδητοποιηθεί ότι οι πιο δραστήριες προσπάθειες που 
έγιναν στον τομέα της έρευνας, της αναπτύξεως και της βιομηχανικής 
πολιτικής θα συναντήσουν εμπόδια και κινδυνεύουν μάλιστα να απο- 
τύχουν, αν δεν συμπληρωθούν από προσπάθειες της ίδιας φύσεως στον 
τομέα της αρχικής καταρτίσεως και της επιμορφώσεως ειδικών και 
τεχνικών υψηλού επιπέδου. Αυτό είναι ιδιαίτερα αληθινό στους 
πρόσφατους τομείς εξελίξεως όπως τα προσόντα που ανήκουν σε διά­
φορες επιστήμες, που συνεπάγονται οι τυπικές συγκλίσεις των νέων 
τεχνολογιών : συγκλίσεις μεταξύ τηλεπικοινωνιών και πληροφορικής, 
μεταξύ ηλεκτρονικής και μηχανικής κατασκευής, μεταξύ μελέτης συστη­
μάτων και επιστημών συμπεριφοράς, μεταξύ βιοχημείας και γεωργίας.
35. Εκτός από την ανάγκη μιας σαφούς ποσοτικής διευρύνσεις των δυνατο­
τήτων αρχικής καταρτίσεως και επιμορφώσεως σε ορισμένα πεδία - κλειδιά, 
όπως οι τεχνολογίες πληροφοριών και η βιοτεχνολογία, υπάρχει ανάγκη 
νέων μορφών ανώτερης εκπαιδεύσεως και καταρτίσεως που να συμπληρώνει 
τη διαφορά που υπάρχει πολύ συχνά μεταξύ των πανεπιστημίων, της
(1) ΟΟΜ(83)662 τελικό - οι τοπικές πρωτοβουλίες δημιουργίας απασχολήσεων

βιομηχανίας και των ερευνητικών ιδρυμάτων, ούτως ώοτε η έρευνα και 
η ανάπτυξη, η βιομηχανική καινοτομία και η κατάρτιση να συμβαδίζουν. 
Είναι απαραίτητο όχι μόνο να βελτιωθεί η κατάρτιση αυτή καθεαυτή, 
αλλά και να ενθαρρυνθούν οι ενέργειες αμοιβαίας βοήθειας της βιομη­
χανίας και των πανεπιστημίων.
36. Οι νέες κοινοτικές πρωτοβουλίες σε θέματα έρευνας, αναπτΰξεως και 
βιομηχανικής πολιτικής - ιδιαίτερα το πρόγραμμα ESPRIT - δεν είναι 
περιορισμένες ενέργειες, αλλά αποτελούν την απαρχή μιας μακροπρό­
θεσμης προσπάθειας μείζονος σημασίας, για την οποία η ανάγκη συνερ­
γασίας και κοινής διαθέσεως των πόρων σε κοινοτικό επίπεδο έχει 
σαφώς αποδειχθεί.
37. Τα μέτρα στον τομέα της κοινωνικής δράσεως για την κατάρτιση στις 
νέες τεχνολογίες, καίτοι συμβάλλουν εν μέρει, δεν θα αρκέσουν μόνα 
τους να εγγυηθούν οτι οι αναγκαίοι για την επιτυχία των πρωτοβουλιών 
αυτών ανθρώπινοι πόροι θα είναι πράγματι διαθέσιμοι. Οι δυνατότητες 
υποστηρίξεως του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου για το σκοπό αυτό 
είναι περιορισμένες, δεδομένου ότι οι δικαιούχοι (με εξαίρεση τους 
κάτω των 25 ετών) πρέπει γενικά να αναζητούν εργασία ή να είναι 
άνεργοι. Εν πάση περιπτώσει, δεν ανήκει στο Ταμείο - που ουσιαστικά 
είναι όργανο της πολιτικής απασχολήσεως - να χρηματοδοτήσει την ολο­
κλήρωση ενεργειών αμοιβαίας υποστηρίξεως μεταξύ των ιδρυμάτων ανωτέρας 
εκπαιδεύσεως, της βιομηχανίας και των ερευνητικών ινστιτούτων.
Και επίσης, ακόμη και αν σε ορισμένα προγράμματα έρευνας της Κοινότητας 
-ιδιαίτερα της βιομοριακής μηχανικής - προβλέπονται περιορισμένα 
μέτρα που επιτρέπουν στους ερευνητές να βελτιώσουν τις γνώσεις τους 
χάρις σε ανταλλαγές στο πλαίσιο των προγραμμάτων αυτών, δεν ανήκει 
στα κοινοτικά προγράμματα έρευνας η ευθύνη να προκαλέσουν μια αντί­
δραση στο θέμα των αναγκών σε εργατικό δυναμικό από την αρχική κατάρ­
τιση μέχρι την κατάρτιση ειδικευμένων τεχνικών εφαρμογών.
III. 01 ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, 01 ΟΡΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ 01 ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΖΩΗΣ
III.1. Οι όροι εργασίας
38. Όπως και στα πεδία της απασχολήσεως και της καταρτίσεως, οι σχέσεις  
μεταξύ των νέων τεχνολογιών και των όρων εργασίας δεν είναι αποφα­
σιστικές, αλλά εξαρτώνται από τις επιλογές που γίνονται σε διάφορα  
επίπεδα :  έρευνα και ανάπτυξη, μελέτη του προϊόντος ή του συστήματος,  
εφαρμογή.

-  11  -
39. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλλουν στη βελτίωση των γενικών 
όρων εργασίας, κυρίως χάρη στην αυτοματοποίηση των επιπόνων, επι­
κινδύνων ή ανθυγιεινών ή ακόμη μονοτόνων και επαναλαμβανομένων 
καθηκόντων. Η εξέλιξη εντούτοις στον τομέα αυτόν είναι τόσο ταχεία 
ώστε είναι αναγκαίες έρευνες, έλεγχος και παρακολούθηση και ενέρ­
γειες για να γίνουν αντιληπτοί καλύτερα οι κίνδυνοι που θα μπορούσαν 
να απειλήσουν την υγεία και την ασφάλεια, για την εφαρμογή κανόνων 
προς τούτο και να υπάρξει εγγύηση ότι ολόκληρο το δυναμικό των νέων 
τεχνολογιών θα γίνει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως για τις ανάγκες 
της βελτιώσεως των όρων της εργασίας.
40. Χρήσιμο είναι για το σκοπό αυτό να υποδιαιρεθούν τα θέματα που τίθε­
νται στον τομέα της υγείας, της ασφάλειας και των όρων εργασίας σε 
τρεις κατηγορίες : στα νέα υλικά και τις νέες μεθόδους, στη βιοτεχνο­
λογία και στις εφαρμογές της μικροηλεκτρονικής και των τεχνολογιών 
πληροφοριών.
(α)  Τα νέα υλικά και οι νέες μέθοδοι
Παραδείγματα των μεθόδων αυτών των οποίων ορισμένες εφαρμογές θα έχουν 
πιθανώς ένα σοβαρότατο ετήσιο ποσοστό αυξήσεως, είναι η ανάπτυξη της 
τεχνολογίας του Laser, της συγκολήσεως με ηλεκτρονικό τόξο της τεχνο­
λογίας των σωματιδίων και άλλων μη ιοντιζουσών ακτινοβολιών. Οι _  
τεχνικές αυτές καθώς και άλλες, όπως η χρησιμοποίηση ηλεκτρομαγνητικων 
πεδίων, ραδιενεργών συχνοτήτων και μικροκυμάτων στη^βιομηχανία, εμφα­
νίζουν κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια, αλλά οι διαθέσιμες^ 
πληροφορίες δεν επιτρέπουν ακόμη να προσδιορισθούν τα μέτρα προστασίας 
που πρέπει να ληφθούν.
Άλλες τεχνικές που αφορούν την επιμετάλλωση, τα πολυμερή προϊόντα, 
τα σύνθετα και άλλα υλικά, καθώς και τα υλικά που χρησιμοποιούνται 
ως καταλύτες, απαιτούν εμπεριστατωμένες τοξικολογικές εξετάσεις, 
ούτως ώστε να μειωθούν στο ελάχιστο οι κίνδυνοι για την υγεία. Ενα 
παράδειγμα αναγκαίας έρευνας στον τομέα αυτόν αφορά τους ζεολίθους 
που χρησιμοποιούνται ως καταλύτες, δεδομένου οτι πρόσφατες εργασίες 
απέδειξαν ότι ορισμένοι από αυτούς μπορούν να είναι καρκινογενείς.
(β) Βιοτεχνολογία
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, η ταχεία πρόοδος της βιοτε­
χνολογίας προκάλεσε σε ορισμένους κύκλους ανησυχίες συνεδεόμενες 
με την προοπτική ανεξέλεγκτης διαθέσεως νέων προϊόντων και μεθόδων. 
Πράγματι, οι κύκλοι αυτοί φοβούνται ότι οι αλοιώσεις των γενετικών 
δομών μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημίες, ούτως ώστε καταρτίσθηκαν 
κώδικες καλής πρακτικής για την επίβλεψη των εμπειριών στον τομέα 
του γενετικού χειρισμού. Οι εκτιμήσεις και αναλύσεις που έγιναν

-  12 -
μέχρι οήμερα δείχνουν ότι οι κίνδυνοι υποτιμήθηκαν. Πάντως, υπάρ­
χει ανάγκη συγκεκριμένων μέτρων ασφαλείας στον τομέα του χειρισμού 
των επικινδύνων για τον άνθρωπο μικροοργανισμών. Όπως για κάθε 
μέθοδο, μόνο μια τέλεια γνώση της φύσεως των εργασιών και μια καλή 
κατάρτιση μπορεί να επιτρέψουν την αποφυγή των κινδύνων, αφενός, και, 
αφετέρου, μια πολύ μεγάλη σύνεση. Κατά τη γνώμη της Επιτροπής, οι 
πρόοδοι που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα αυτό θα έπρεπε να μελετηθούν 
με προσοχή, κυρίως μέσω εργασιών του ΟΟΣΑ και του Συμβουλίου της 
Ευρώπης, για την εισαγωγή, σε εύθετο χρόνο, καταλλήλων μέτρων.
(γ)  Μικροηλεκτρονική και τεχνολογία πληροφοριών
Οι τομείς στους οποίους οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να θέσουν σε 
κίνδυνο τη φυσική υγεία και την ασφάλεια είναι περιορισμένοι σε 
αριθμό. Οι εργασίες για τα ειδικά προβλήματα που τίθενται από τις 
μονάδες οπτικής γνωστοποιήσεως πρέπει να γίνουν αντικείμενο εξετάσεως 
για να προσδιορισθούν τα υγιειονομικά μέτρα και οι προφυλάξεις που 
πρέπει να ληφθούν στο μέλλον' οι πληθυνόμενες πληροφορίες για τα 
ατυχήματα που οφείλονται στην αυτοματοποίηση και τη ρομποτική επι­
σημαίνουν την ανάγκη οι πλευρές που ενδιαφέρουν την υγεία και την 
ασφάλεια να περίληφθούν στις εργασίες μελέτης από την αρχή. Τα προ­
βλήματα αυτά πρέπει εντούτοις να τοποθετηθούν στο ευρύτερο πλαίσιο 
της διασυνδέσεως ανθρώπου/μηχανής και της εργονομικής αντιλήψεως, 
όπου οι ψυχολογικές θεωρήσεις είναι το ίδιο σημαντικές, αν όχι περισ­
σότερο, από τις καθαρά φυσικές θεωρήσεις.: Για την επίλυση των προβλη­
μάτων που τίθενται από την ασφάλεια των αυτοματοποιημένων εξοπλισμών 
στο στάδιο της συλήψεως, μπορεί να είναι αναγκαίο να ζητηθεί η γνώμη 
όχι μόνο του τελικού χρήση, αλλά και των εργονόμων και των δημιουργών 
των μηχανών, οι οποίοι είναι ικανοί να αποκαταστήσουν ένα δεσμό αφενός 
μεταξύ της τεχνικής επιδόσεως και αφετέρου των ικανοτήτων και των περι­
ορισμών των εργαζομένων. Σκέψεις της ίδιας φύσεως ισχύουν για τη 
σύληψη και τη χρησιμοποίηση συστημάτων που υπάγονται στην τεχνολογία 
πληροφοριών, όπου η προσπάθεια συγκεντρώσεως που απαιτείται από τους 
χρήστες ή οι καταναγκασμοί που συνδέονται με τη χρήση μηχανικών γλωσσώ 
και συστημάτων software που δεν είναι προσαρμοσμένα στο χρήστη μπορούν 
να δημιουργήσουν προβλήματα καταθλίψεως.
Οι ίδιες αυτές παρατηρήσεις πρέπει να γίνουν για τις ευρύτερες πλευρές 
των όρων εργασίας και της ποιότητας εργασίας. Μακροπρόθεσμα - από 
το στάδιο μιας καλύτερης προσαρμογής της μηχανικής γλώσσας στην δημι­
ουργική σκέψη του ανθρώπου μέχρι τις υποθέσεις που αφορούν τις μεθόδους 
εργασίας στις ανθρώπινες επικοινωνίες στις οποίες θα βασισθεί η μηχα­
νοργάνωση του μέλλοντος - στο επίπεδο της έρευνας και της αναπτύξεως 
είναι που θα γίνουν οι σημαντικότερες εργασίες που θα επιτρέψουν στις 
νέες τεχνολογίες πληροφοριών να συμβάλλουν στη βελτίωση των όρων 
εργασίας.

-  13  -
Πιο βραχυπρόθεσμα, τα μεγάλα αυατήματα πληροφοριών των οποίων η 
εγκατάσταση είναι στο στάδιο της εκτελέσεως, απαιτούν συχνά στο 
επίπεδο της μελέτης μιας αρκετά σημαντική προσπάθεια να δοθεί 
προσωπικός χαρακτήρας στο υλικό και στο software. Στην περίπτωση 
αυτή, οι επιπτώσεις στην ποιότητα των υπό συζητηση εργασιών πρεπει 
να λαμβάνονται υπόψη από την αρχή των εργασιών μελέτης.
Τέλος, στο επίπεδο της εφαρμογής, πρέπει να ληφθουν υπόψη ορισμένες 
επιλογές εξοπλισμών και αυτοματοποιημένων διαδικασιών, κυριωςαπο 
την άποψη της δυνατότητας να αποφευχθεί η πόλωση των αρμοδιοτήτων 
και ο διαχωρισμός των καθηκόντων, πράγμα που θα ενείχε τον κίνδυνο 
να καταστήσει ορισμένες εργασίες ακόμη πιο επίπονες και πιο μονοτονες. 
Οι μελέτες περιπτώσεων στο πλαίσιο του προγράμματος FAST δείχνουν ότι 
η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών είχε μεγαλύτερη επιτυχία όταν οι επι­
λογές γίνονταν προς την κατεύθυνση της αναθέσεως αυξημένης ευθύνης 
στους εργαζομένους ατομικά ή σε ομάδες εργαζομένων, της εκμεταλλευσεως 
των υφισταμένων αρμοδιοτήτων και της ελαφρύνσεως των μεθόδων εργασίας.
4 1.  Εκτός από την ανάγκη να συνεχισθεί στο πλαίσιο του προγράμματος 
κοινοτικής δράσεως η ανάπτυξη κανόνων υγείας και ασφάλειας, η 
συνοπτική ανάλυση που προηγείται τονίζει τις ακόλουθες επιτακτι­
κές ανάγκες :
(α) ανάγκη σοβαρών προσπαθειών στο θέμα της εργονομίας και της^
ανθρώπινης διασυνδέσεως στα προγράμματα έρευνας που ενδιαφέρουν 
τη μηχανοργάνωση ή την τεχνολογία παραγωγής (παραδείγματος χαριν, 
σε κοινοτικό επίπεδο, τα αντίστοιχα κεφάλαια του προγράμματος 
FAST)’
(β) ανάγκη διαμορφώσεως αρμοδίων ειδικών στον τομέα της εργονομίας 
και στον τομέα των τεχνικών πλευρών ιδιαζουσών (κατά τομείς) 
εφαρμογών"
(γ) ανάγκη να συμπεριληφθούν στα προγράμματα καταρτισεως στη δια­
χείριση οι όροι εργασίας και οι νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβα 
νομένης της εξοικειώσεως με τις μεθόδους μελέτης των συστημάτων 
ώστε στη διαδικασία μελέτης να μετέχουν οι χρήστες των συστη-
μφΤωνμάτων αυτών"
(δ) ανάγκη συγκεντρώσεως και ανταλλαγής σε κοινοτικό επίπεδο παρα ^  
δειγμάτων καλής πρακτικής και επιτυχημένων εμπειριών που αφορούν 
τη χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών για τη βελτίωση των όρων 
εργασίας σε δεδομένους τομείς.
42. Ας σημειωθεί επίσης η ανάγκη να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της εργασίας 
εξ αποστάσεως (τηλε-εργασία),' δηλαδή της αποκεντρώσεως ενός κατα^το 
μάλλον ή ήττον σημαντικού τμήματος της δραστηριότητας μιας επιχειρή- 
σεως ή μιας οργανώσεως, τμήματος που ανατίθεται σε μικρές τοπικές^ 
μονάδες ή σε πρόσωπα που εργάζονται κατ' οίκον, και τα οποία συνδέονται

-  14 -
με το κέντρο διαχειρίσεως και, ενδεχομένως, μεταξύ τους από τις 
νέες τεχνολογίες επικοινωνίας και γραφείου. Το φαινόμενο αυτό θα 
μπορούσε προφανώς να ασκήσει άμεση επίδραση στους όρους εργασίας 
και ζωής, προς το καλύτερο - από πλευράς λιγότερο συχνών μετακι­
νήσεων, διατηρήσεως ή δημιουργίας απασχολήσεων σε ορισμένες περιοχές, 
επαφών μεταξύ των μελών της οικογένειας και πιο ελαστικών ωραρίων 
εργασίας - ή ίσως προς το χειρότερο, αν σκεφθεί κανείς την απώλεια 
κοινωνικών επαφών ν  (κυρίως στην περίπτωση της εργασίας κατ' οίκον), 
την ανεπάρκεια των μέσων διατηρήσεως σε εγρήγορση του ενδιαφέ­
ροντος των εργαζομένων και το γενικό διαχωρισμό των σχέσεων μεταξύ 
διοικήσεως και εργαζομένων. Είναι ανάγκη να γίνουν πιο διεξοδικές 
μελέτες και έρευνες για να καθορισθούν σε εύθετο χρόνο οι κοινωνικές 
επιλογές, για να συλλεγούν πληροφορίες για τις επιδράσεις στη δημι­
ουργία απασχολήσεων, τις συνθήκες ζωής, την υγεία και την ασφάλεια, 
για τον ενδεχόμενο αντίκτυπο στους μισθούς, τα φορολογικά συστήματα 
και τα καθεστώτα κοινωνικής ασφαλίσεως, καθώς και για τις συνέπειες 
για τις δομές των συνδικάτων και τις βιομηχανικές σχέσεις και, τέλος, 
για να αναλυθούν οι συνέπειες αυτές με τις κυβερνήσεις και τους 
κοινωνικούς εταίρους.
III.2. Οι συνθήκες ζωής
43. Η εμπεριστατωμένη εξέταση του αντί κτύπου των νέων τεχνολογιών στις 
συνθήκες ζωής θα υπερέβαινε το πλαίσιο του παρόντος εγγράφου. 0 
σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να υπογραμμίσει ορισμένα φαινόμενα 
που θα μπορούσαν να λάβουν μεγαλύτερη σημασία μεσοπρόθεσμα και που 
συνδέονται στενά με τους όρους εργασίας ή με τις δυνατότητες δημι­
ουργίας νέων οικονομικών δραστηριοτήτων και νέων απασχολήσεων που 
προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες
44. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η δομή του χρόνου ζωής είναι σε συνεχή 
εξέλιξη :  το 1900 ο χρόνος εργασίας ενός ανθρώπου με ελπίδα ζωής 
50 ετών αντιπροσώπευε περισσότερο από το 25 % του συνολικού χρόνου 
ζωής του. Σήμερα, δεν αντιπροσωπεύει παρά 10% περίπου για ελπίδες 
ζωής 72 ετών, ενώ ο ελεύθερος χρόνος αντιπροσωπεύει περισσότερο από 
το 25%.
45. Αυτό δείχνει τη σπουδαιότητα των βιομηχανιών ψυχαγωγίας και τουρισμού 
και των δυνατοτήτων αναπτύξεώς τους. Πέρα από τη συμβολή που θα 
μπορούσαν να προκαλέσουν στην αύξηση του ελεύθερου χρόνου αυτού καθεαυ- 
τού, οι νέες τεχνολογίες θα μπορούσαν να διευκολύνουν την ανάπτυξη 
νέων αγαθών και υπηρεσιών στον τομέα αυτόν :  παραδείγματος χάριν 
ειδικευμένα δίκτυα πληροφοριών για λέσχες πάσης φύσεως, τοπικές 
υπηρεσίες καταρτίσεως και κατάρτιση εξ αποστάσεως.
46. Μια δεύτερη πλευρά που θα μπορούσε να εξασφαλίσει την άμεση σύνδεση 
μεταξύ των στόχων των κοινωνικών και βιομηχανικών στρατηγικών στο 
πλαίσιο των νέων τεχνολογιών είναι η επέκταση των βιομηχανιών αιχμής 
- τηλεπικοινωνίες, πληροφορική, βιοτεχνολογία, εναλλακτικές πηγές 
ενέργειας, νέα υλικά - για την παραγωγή νέων αγαθών και υπηρεσιών 
που θα βασίζονταν επίσης στις ανάγκες και τα ανθρώπινα προβλήματα :  
υγεία, ψυχαγωγία, συνεχής κατάρτιση και εκπαίδευση των ενηλίκων 
ηλικιωμένα άτομα, μοναξιά, κλπ.. Όλοι αυτοί οι τομείς θα μπορούσαν 
να γίνουν μεσοπρόθεσμα σημαντικά φυτώρια απασχολήσεων και θα έπρεπε 
να τύχουν της υποστηρίξεως των κεφαλαίων και των χρηματοδοτών 
οργάνων της Κοινότητας.

-  15 -
47. Ένας από τους τομείς που θα μπορούσε από τώρα να εντοπισθεί είναι 
η συμβολή των νέων αυτών τεχνολογιών στην κοινωνική ένταξη των 
μειονεκτούντων ατόμων. Είτε πρόκειται για μικροηλεκτρόδια τοποθε­
τημένα κοντά σε "διατηρημένα" νευρικά κύτταρα τετραπληγικών και 
που προσδιορίζουν την ηλεκτρική ένταση που θα μεταδώσει το επόμενο 
βήμα, είτε για ένα νΐόεοοοιη που επιτρέπει στους αναπήρους εγκεφα­
λικής προελεύσεως να επικοινωνούν με το περιβάλλον τους, οι νέες 
τεχνολογίες αρχίζουν να προσφέρουν πολυάριθμες δυνατότητες στους
μειονεκτούντες - μια κατεύθυνση εργασίας που έχει ήδη επιβεβαιωθεί 
με το ψήφισμα του Συμβουλίου σχετικά με την κοινωνική ενσωμάτωσή 
τους (1) καθώς και με το ψήφισμα που αφορά την εισαγωγή των νέων 
τεχνολογιών πληροφοριών στην εκπαίδευση (2). Ενόψει της σπουδαιό- 
τητας της αγοράς πέραν από το κοινωνικό ενδιαφέρον, και το γεγονός 
ότι οι περισσότερες εξελίξεις στον τομέα αυτό αποτελούν αντικείμενο 
των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που δεν διαθέτουν τα αναγκαία μέσα, 
οι μειονεκτούντες θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως πεδίο εφαρμογής κατά 
προτεραιότητα των νέων τεχνολογιών στο σημείο διασυνδέσεως των βιο­
μηχανικών και των κοινωνικών πολιτικών, ιδιαιτέρως της εκπαιδεύσεως 
και της καταρτίσεως.
IV. Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ :
Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
48. Έχει τονισθε! κατ' επανάληψη ότι οι νέες τεχνολογίες και, γενικότερα, 
η τεχνολογική αλλαγή, καθιστούν απαραίτητη και επείγουσα τη συμμετοχή 
των μισθωτών στις αποφάσεις που τους αφορούν και αυτό λόγω των αβεβαι­
οτήτων για την ευρύτητα και το βάθος των τροποποιήσεων κυρίως στο 
πεδίο της απασχολήσεως χωρΓς εντούτοις να τίθεται σε αμφιβολία η αρμο­
διότητα λήψεως αποφάσεων των εργοδοτών.
49. Πράγματι η αποδοχή των τεχνολογικών τροποποιήσεων μέσα σε ικανοποιη­
τικές κοινωνικές συνθήκες και ο έλεγχος των κοινωνικών μεταβολών που 1  
απορρέουν από αυτές, δημιουργούν την ανάγκη της επιδιώξεως μιας συναι- 
νέσεως μεταξύ των ενδιαφερομένων οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων. 
Επιπλέον, η απουσία διαδικασιών πληροφορήσεως και διαβουλεύσεων για 
την τεχνολογική αλλαγή, δημιουργεί διάθεση αντί στάσεως, και μάλιστα 
και απορρίψεως, τροχοπεδώντας έτσι τις ικανότητες καινοτομίας των 
επιχειρήσεων.
50. Σε πολλά κράτη μέλη της Κοινότητας, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν δια- 
πραγματευθεί "τεχνολογικές συμφωνίες" :  οι συμφωνίες αυτές καθιερώ­
νουν ειδικούς μηχανισμούς και διαδικασίες πληροφορήσεως και διαβου- 
λεύσεως των εργαζομένων, και περιέχουν διατάξεις προστασίας του εργα­
τικού δυναμικού, σε θέματα απασχολήσεως, επαγγελματικής καταρτίσεως 
και επιμορφώσεως, όρων εργασίας, υγείας και υγιεινής, κλπ.. Εξάλλου, 
σε μερικά κράτη έχουν επέλθει προσαρμογές νομοθετικής προελεύσεως 
που τροποποιούν τις αρμοδιότητες και προνόμια σε θέματα πληροφορήσεως 
και δι«βουλεύσεως των οργάνων εκπροσωπήσεως των μισθωτών μεταφραζό­
μενες σε ορισμένες περιπτώσεις με την καθιέρωση προς όφελος των μισθωτών 
αμέσου και συλλογικού δικαιώματος εκφράσεως γνώμης για τους όρους και 
την οργάνωση της εργασίας.
(1) Ε Ε  αριθ. 0  347 της 31.12.1981
(2) Ε Ε  αριθ. 0  256 της 24.09.1983

-  16 -
51. Συγκεφαλαιώνοντας τις συζητήσεις αυτές, η Μόνιμη Επιτροπή Απασχολή- 
σεως (Νοέμβριος 1981) είχε ήδη αναγνωρίσει την ανάγκη συμμετοχής 
των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους στην εισαγωγή των νέων 
τεχνολογιών στην επιχείρηση. Ζητήθηκε τότε από την Επιτροπή να 
επιδιώξει μια συγκριτική ανάλυση των υφισταμένων στο θέμα διατάξεων.
Η δυνατότητα μΐ'βς "κοινής δηλώσεως" των κοινωνικών εταίρων φαίνεται 
σαν ένα από τα πιθανά στοιχεία της μεταγενέστερης δράσεως.
52. Επί τη βάσει των κατευθύνσεων αυτών, η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες 
να διευκολύνει το διάλογο μεταξύ των κοινωνικών συνομιλητών οργανώ­
νοντας στρογγυλά τραπέζια σε διαεπαγγελματικό επίπεδο στα κράτη μέλη, 
κατά τη διάρκεια του έτους 1982. Οι συναντήσεις αυτές που έφεραν σε 
επαφή κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες, εργοδότες, συνδικαλιστές και 
άλλους, επέτρεψαν, αφενός, την απόκτηση συμπληρωματικών πληροφοριακών 
στοιχείων για τις διατάξεις και την πρακτική των κρατών μελών σε 
θέματα συμμετοχής των μισθωτών στις τεχνολογικές επιλογές στις επι­
χειρήσεις, και, αφετέρου, τον καθορισμό των εμποδίων που θα μπορούσαν 
να αντιταχθούν στις κοινοτικές κατευθύνσεις στα διάφορα κράτη μέλη.
53. Σε μια δεύτερη φάση και επί τη βάσει των ατύπων αυτών συναντήσεων,
η Επιτροπή οργάνωσε ανταλλαγές απόψεων με την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία 
Συνδικάτων, αφενός, και αφετέρου, την CLE και την CEEP κατά τη διάρ­
κεια δύο σεμιναρίων (Μάϊος και Ιούλιος 1982), των οποίων σκοπός ήταν, 
πριν απ’  όλα, να καθορίσουν τις τρέχουσες εξελίξεις και να διασαφη­
νίσουν τα επιχειρήματα των διαφόρων πλευρών.
54. Οι διάφορες αυτές συναντήσεις (στρογγυλά τραπέζια, σεμινάρια) έγιναν 
αιτία να διαφανεί η αντίθεση των οργανώσεων των εργοδοτών και η υπο­
στήριξη των οργανώσεων των εργαζομένων ως προς το επίκαιρο μιας 
κοινοτικής προσεγγίσεως που λαμβάνει υπόψη το σύνολο των προβλημάτων 
που τίθενται στους εργαζομένους λόγω των τεχνολογικών αλλαγών και 
που θίγουν το σύνολο των σχέσεών τους εργασίας (απασχόληση, κατάρ­
τιση, όροι εργασίας, υγιεινή, ασφάλεια στην εργασία, κλπ.).
55. Το ότι η συμετοχή των μισθωτών στις τεχνολογικές επιλογές υπήρξε
το επίκεντρο των συνομιλιών που αναφέρθηκαν ανωτέρω είναι μια πραγμα­
τικότητα που επιβεβαιώνει τη σημασία του προβλήματος και τη φύση 
του θέματος. Πράγματι, όσον οι σχετικές με την απασχόληση αβεβαιό­
τητες, όταν δεν επιτείνονται, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, με απολύσεις, 
δικαιολογούν στα μάτια των έργα ζομένων και των εκπροσώπων τους τη 
συμμετοχή τους στις αποφάσεις των επιχειρήσεων σε θέματα τεχνολογικής 
καινοτομίας, άλλο τόσο οι εργοδότες θεωρούν ότι έχουν τουλάχιστον 
το δικαίωμα έναντι των αναγκών του ανταγωνισμού, να κρατήσουν την 
ευθύνη των επιλογών για τις επενδύσεις, δεδομένου ότι υπάρχει πάντα 
η δυνατότητα κινδύνου πρόωρης αποκαλύψεως βλαβερής για τα συμφέροντα 
της επιχειρήσεως.

-  17 -
56. Ακόμη και αν η πείρα έδειξε ότι ο διάλογος ήταν δύσκολος μεταξύ^ 
των κοινωνικών εταίρων στο θέμα αυτό, η Επιτροπή εντούτοις θεωρεί 
ότι η εξακολούθηση του διαλόγου είναι θεμελιώδης ανεξάρτητα από 
τις αρχικές θέσεις, με σκοπό να καταλήξει στην εκπόνηση αρχών που 
αποσκοπούν να εξασφαλίσουν, λαμβάνοντας υπόψη τα υφιστάμενα μέσα, 
την πληροφόρηση και τη διαβούλευση των εργαζομένων σχετικά με τις 
συνέπειες της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών στην επιχείρηση. 0 
διάλογος αυτός είναι τόσο πιο επείγων και απαραίτητος όσο η διάδοση 
των νέων τεχνολογιών στην παραγωγή και στις εσωτερικές σχέσεις της 
επιχειρήσεως βαίνει διευρυνόμενη και επιταχυνόμενη.
57. Είναι ευκταίο η πληροφόρηση και η διαβούλευση των εργαζομένων να 
γίνεται καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας της τεχνολογικής αλλαγής 
προσδιορίζοντας τις ενδεχόμενες συνέπειες για τους εργαζομένους, 
λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να διατηρηθούν τα συμφέροντα των επι­
χειρήσεων (συμπεριλαμβανομένου του απορρήτου των πληροφοριών) και 
χωρίς να τίθεται σε αμφιβολία η αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων στο 
πλαίσιο των επιχειρήσεων. 0 διάλογος αυτός θα έπρεπε να καλύπτει 
στοιχεία όπως οι απολύσεις και οι μεταθέσεις, οι αμοιβές, οι αναγκαίες 
ενέργειες καταρτίσεως και επιμορφώσεως και οι όροι και η οργάνωση της 
εργασίας, όλα αυτά θεωρούμενα στο πλαίσιο των οικονομικών προοπτικών 
της επιχειρήσεως.
58. Η επιχείρηση με τις ιδιαιτερότητές της φαίνεται ότι οφείλει να είναι 
ο προνομιούχος τόπος της συμμετοχής των εργαζομένων στην εισαγωγή 
των νέων τεχνολογιών. Για να είναι πλήρως αποτελεσματική, η συμμετοχή 
αυτή πρέπει να μπορεί να ασκείται όσο το δυνατόν πλησιέστερα προς 
τον τόπο εργασίας επιτρέποντας έτσι στα διάφορα ενδιαφερόμενο μέρη
να αντιμετωπίζουν τις κοινωνικεξ μεταβολές.
59. Οι κοινωνικοί εταίροι θα έπρεπε να αποδώσουν ιδιαίτερη προσοχή 
στην κατάρτιση εμπειρογνωμόνων σε θέματα τεχνολογικής καινοτομίας 
στο πλαίσιο μάλιστα των συνδικάτων, και γενικότερα στην ευαισθη- 
τοποίηση των ίδιων των μισθωτών. Αυτό θα επέτρεπε στους τελευ­
ταίους να χρησιμοποιήσουν καλύτερα τις δυνατότητες που προσφέρονται 
από τις ισχύουσες διατάξεις σε θέματα πληροφορήσεως και διαβουλεύ- 
σεως, να αντιληφθούν καλύτερα την έκταση και τα αποτελέσματα της 
τεχνολογικής αλλαγής και με τον τρόπο αυτό να τα αποδεχθούν και
με πλήρη συνείδηση των συνεπειών. Σε ορισμένες περιπτώσεις η 
βοήθεια εξωτερικών εμπειρογνωμόνων στην επιχείρηση μπορεί να απο- 
δειχθεί αναγκαία ή χρήσιιμη, σημειώνοντας εντούτοις ότι η παρουσία 
τους μπορεί ενδεχομένως να εντείνει τα προβλήματα που συνδέονται 
με το απόρρητο των πληροφοριών που αναφέρθηκε ήδη ανωτέρω.