Το 2017, 15 κράτη μέλη είχαν επιτύχει τον ελάχιστο στόχο επαναχρησιμοποίησης και ανάκτησης του 95 % κατά μέσο βάρος ανά όχημα και ανά έτος, 7 κράτη μέλη δεν έχουν επιτύχει ακόμη τον στόχο του 95 % αλλά βρίσκονται πολύ κοντά, και 6 κράτη μέλη δεν έχουν υποβάλει ακόμα έκθεση. Το μέσο ποσοστό επαναχρησιμοποίησης και ανάκτησης για την ΕΕ των 28 στο σύνολό της ανήλθε σε 94 %, λίγο πιο κάτω από τον στόχο.

Ένας σημαντικός αριθμός κρατών μελών με ολοκληρωμένες υποδομές και διαδικασίες διαχείρισης οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους φαίνεται ότι δεν επιτυγχάνουν τους οικείους στόχους ανάκτησης, ωστόσο το γεγονός αυτό μπορεί να είναι ενδεικτικό της μεγαλύτερης εστίασης στην ανακύκλωση σε σύγκριση με άλλες μορφές ανάκτησης (π.χ. η Γαλλία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο πληρούν τους οικείους στόχους ανακύκλωσης αλλά όχι τους στόχους ανάκτησης) σύμφωνα με την έννοια της κυκλικής οικονομίας. Θα μπορούσε επίσης να είναι ενδεικτικό της ύπαρξης πιο αυστηρών, βελτιωμένων μεθόδων υποβολής εκθέσεων, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη εφαρμογή της οδηγίας. Τα κράτη μέλη που δεν έχουν επιτύχει τους στόχους έχουν εξηγήσει τους λόγους και τα μέτρα που εφαρμόζουν για την επίτευξη των στόχων.

Τα υψηλά ποσοστά που υποβλήθηκαν από την Ελλάδα μπορούν να αποδοθούν στο γεγονός ότι οι εγκαταστάσεις αποσυναρμολόγησης επέλεξαν να αποθηκεύσουν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα ορισμένα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους από τα οποία δεν είχαν ακόμα αφαιρεθεί τα υγρά, πιθανότατα λόγω της χαμηλής αξίας των μετάλλων στην αγορά· στη συνέχεια, τα εν λόγω οχήματα τεμαχίστηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο από το έτος απολύμανσής τους. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην αύξηση του αριθμού των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία υποβλήθηκαν σε επεξεργασία στη διάρκεια ενός έτους.

Στα νέα μέτρα για την ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης που έχουν θεσπιστεί περιλαμβάνονται μέτρα σχετικά με την επαναχρησιμοποίηση των εξαρτημάτων των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους στην Ουγγαρία, δραστηριότητες ευαισθητοποίησης και επικοινωνίας στην Πορτογαλία, καθώς και οικονομική ενίσχυση για νέα έργα έρευνας και ανάπτυξης σχετικά με την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση κατασκευαστικών στοιχείων από οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους στην Ισπανία, με προτεραιότητα σε έργα που εστιάζουν στην ανακύκλωση των πλαστικών, του γυαλιού του ανεμοθώρακα και των ελαστικών των αυτοκινήτων.

4 Αδυναμία εντοπισμού και παράνομη αποσυναρμολόγηση των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους

Η σοβαρότερη αδυναμία όσον αφορά την εφαρμογή και επιβολή της οδηγίας για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους εξακολουθεί να είναι ο μεγάλος αριθμός «οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους που είναι αδύνατο να εντοπιστούν». Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε ήδη στην προηγούμενη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους για την περίοδο 2011-2014, καθώς και στην εκ των υστέρων αξιολόγηση από την Επιτροπή πέντε οδηγιών για τα απόβλητα. Για την εκτίμηση του προβλήματος, η Επιτροπή διεξήγαγε μια πρωτοβουλία προώθησης της συμμόρφωσης για την αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας 2000/53/ΕΚ για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους (οδηγία ΟΤΚΖ), με έμφαση στην αδυναμία εντοπισμού των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους [Compliance Promotion Initiative to assess the implementation of Directive 2000/53/EC on end-of life vehicles (the ELV Directive) with emphasis on the end-of life vehicles of unknown whereabouts].

Η Eurostat ζήτησε από τα κράτη μέλη να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των οχημάτων που συλλέχθηκαν και μεταφέρθηκαν σε εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία περιλαμβάνονται στον κατωτέρω πίνακα 1.

Πίνακας 1: Συνολικός αριθμός οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία συλλέχθηκαν και μεταφέρθηκαν σε εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας, 2008-2016 (αριθμός οχημάτων) 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Ευρωπαϊκή Ένωση 6 301 000 9 039 000 7 383 000 6 789 000 6 286 000 6 234 000 6 150 000 5 964 000 5 920 000 Βέλγιο 141 521 140 993 170 562 165 016 160 615 134 506 126 835 107 425 106 458 Βουλγαρία 38 600 55 330 69 287 62 937 57 532 61 673 80 862 85 946 92 706 Τσεχία 147 259 155 425 145 447 132 452 125 587 121 838 131 987 139 440 145 928 Δανία 101 042 96 830 100 480 93 487 106 504 125 650 104 413 98 929 89 039 Γερμανία 417 534 1 778 593 500 193 466 160 476 601 500 322 512 163 473 386 412 801 Εσθονία 13 843 7 528 7 268 11 413 12 835 14 712 14 720 12 884 11 184 Ιρλανδία 127 612 152 455 158 237 134 960 102 073 92 467 86 950 74 910 98 213 Ελλάδα 55 201 115 670 95 162 112 454 84 456 86 205 82 863 87 050 46 573 Ισπανία 748 071 952 367 839 637 671 927 687 824 734 776 724 820 689 760 611 446 Γαλλία 1 109 876 1 570 593 1 583 283 1 515 432 1 209 477 1 115 280 1 084 766 1 016 326 1 046 083 Κροατία : : : : 35 213 32 135 19 388 16 900 20 386 Ιταλία 1 203 184 1 610 137 1 246 546 952 461 902 611 876.052 853 584 958 245 978 960 Κύπρος 14 273 17 303 13 219 17 145 17 547 13 212 11 160 8 293 5 151 Λετονία 10 968 10 590 10 640 9 387 10 228 9 003 9 268 8 924 8 049 Λιθουανία 19 534 19 656 23 351 26 619 22 885 26 482 29 982 26 546 21 306 Λουξεμβούργο 2 865 6 908 6 303 2 341 2 834 2 290 2 225 1 617 1 854 Ουγγαρία 37 196 26 020 15 907 13 043 15 357 14 897 15 283 16 788 15 141 Μάλτα : : 330 2 526 2 530 1 198 2 646 4 509 : Κάτω Χώρες 152 175 191 980 232 448 195 052 187 143 183 451 188 487 167 777 197 488 Αυστρία 63 975 87 364 82 144 80 004 64 809 73 993 59 904 47 926 48 077 Πολωνία 189 871 210 218 259 576 295 152 344 809 402 416 454 737 478 202 380 529 Πορτογαλία 107 746 107 946 107 419 77 929 92 008 92 112 86 713 84 158 88 559 Ρουμανία 51 577 55 875 190 790 128 839 57 950 37 989 42 138 41 886 : Σλοβενία 6 780 7 043 6 807 6 598 5 447 : 6 260 : : Σλοβακία 39 769 67 795 35 174 39 171 33 469 36 858 29 175 26 176 36 931 Φινλανδία 103 000 96 270 119 000 136 000 119 000 99 300 94 540 99 630 114 460 Σουηδία 150 197 133 589 170 658 184 105 185 616 189 748 186 967 188 810 186 875 Ηνωμένο Βασίλειο 1 210 294 1 327 517 1 157 438 1 220 873 1 163 123 1 149 459 1 106 846 995 527 1 103 050 Ισλανδία 9 386 5 109 4 195 4 075 5 824 4 463 5 245 6 063 6 527 Λιχτενστάιν 91 72 107 94 114 326 188 230 260 Νορβηγία 130 018 95 000 112 537 124 563 119 905 141 452 139 920 145 098 142 280

Τα στοιχεία του πίνακα αναφέρονται σε δηλωθέντα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία έχουν λάβει πιστοποιητικό καταστροφής και υπόκεινται σε επεξεργασία σε εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Στις κατευθυντήριες γραμμές που απευθύνει η Eurostat στα κράτη μέλη, τα καλεί επίσης να υποβάλλουν έκθεση σχετικά με τον συνολικό αριθμό των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους και όχι μόνο για εκείνα για τα οποία έχει εκδοθεί πιστοποιητικό καταστροφής. Ωστόσο, πολύ λίγα κράτη μέλη υποβάλλουν τέτοιου είδους στοιχεία, δεδομένου ότι η υποβολή έκθεσης σχετικά με τα εμφανιζόμενα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους δεν είναι υποχρεωτική βάσει της οδηγίας ΟΤΚΖ και της απόφασης 2005/293/ΕΚ της Επιτροπής για την παρακολούθηση των στόχων επαναχρησιμοποίησης/ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης/ανακύκλωσης που προβλέπονται στην οδηγία για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Ως εκ τούτου, έπρεπε να χρησιμοποιηθούν στοιχεία από άλλες πηγές για την εκτίμηση της εμφάνισης οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Από τη σύγκριση μεταξύ των στοιχείων που αφορούν οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία έχουν λάβει πιστοποιητικό καταστροφής και υπόκεινται σε επεξεργασία σε εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας και των στοιχείων που αφορούν τα εμφανιζόμενα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους προκύπτουν αντιφάσεις. Στο κατωτέρω γράφημα από την πρόσφατη μελέτη της Επιτροπής παρουσιάζεται ο αριθμός των νόμιμα δηλωθέντων οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους (δηλαδή εκείνων που έλαβαν πιστοποιητικό καταστροφής και υποβλήθηκαν νομίμως σε επεξεργασία) και ο μεγάλος αριθμός οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία κατέστη αδύνατον να εντοπιστούν το 2014 στην ΕΕ. Το γράφημα λαμβάνει υπόψη τις καταχωρίσεις οχημάτων στα εθνικά συστήματα ταξινόμησης και τις αποχωρήσεις από το απόθεμα οχημάτων της ΕΕ των 28. Ο αριθμός των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους που είναι αδύνατον να εντοπιστούν εξακολουθεί να προκαλεί μεγάλη ανησυχία.

Ένα παράδειγμα των αντιφάσεων που μπορούν να προκύψουν αποτελεί η Φινλανδία, η οποία ανέφερε ότι ορισμένοι πολίτες και φορείς δεν παραδίδουν τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους στο επίσημο σύστημα απόσυρσης των κατασκευαστών, έτσι ο συνολικός αριθμός των εν λόγω οχημάτων είναι σημαντικά υψηλότερος από τον πραγματικό αριθμό των πιστοποιητικών καταστροφής. Επιπλέον, η Φινλανδία τόνισε ότι η αύξηση που παρατηρήθηκε στα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους που υποβλήθηκαν σε κατάλληλη επεξεργασία το 2017 ενδεχομένως να οφείλεται στην αύξηση της τιμής των μετάλλων και στις βελτιώσεις του ηλεκτρονικού συστήματος αποταξινόμησης.

Η Γερμανία ανέφερε ότι ο σχετικά μικρός αριθμός των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους που συλλέχθηκαν και υποβλήθηκαν σε επεξεργασία σε σύγκριση με τα περίπου 2,8 εκατομμύρια αυτοκίνητα που αποταξινομούνται μόνιμα ετησίως οφείλεται στην εξαγωγή μεταχειρισμένων οχημάτων, και ότι οι εκθέσεις που καταρτίστηκαν το 2017 μείωσαν τη «στατιστική απόκλιση» των οχημάτων που είναι αδύνατον να εντοπιστούν., Ο μετριασμός των αποκλίσεων αυτών επιτεύχθηκε πρωτίστως μέσω του επανυπολογισμού του πραγματικού αριθμού των μηχανοκίνητων οχημάτων που αποταξινομούνται μόνιμα, καθώς και μέσω εμπεριστατωμένων εκτιμήσεων σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για την εξαγωγή μεταχειρισμένων οχημάτων (σε χώρες της ΕΕ και σε τρίτες χώρες).

Η πρόσφατη μελέτη της Επιτροπής δείχνει περαιτέρω ότι ο μεγάλος αριθμός των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους που είναι αδύνατον να εντοπιστούν οφείλεται, μεταξύ άλλων, στις αδυναμίες των συστημάτων αποταξινόμησης και στον ακατάλληλο χειρισμό των οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους (δηλαδή, δεν μεταφέρονται όλα τα εν λόγω οχήματα στα σημεία συλλογής, και δεν λαμβάνουν όλα όσα μεταφέρονται εκεί πιστοποιητικό καταστροφής· οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία αποσυναρμολογούνται σε μη εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις). Εκτός αυτού, υπάρχουν οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους τα οποία εξάγονται παράνομα ως μεταχειρισμένα οχήματα.

Επιπλέον, υπάρχουν ανεπαρκείς συνδέσεις και παρακολούθηση μεταξύ των συστημάτων ταξινόμησης, αποταξινόμησης ή επαναταξινόμησης, γεγονός που ενδεχομένως να συνεπάγεται ότι μόνο ένα μέρος των αποταξινομημένων οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους λαμβάνουν πιστοποιητικό καταστροφής, παρότι έχουν υποστεί νόμιμη επεξεργασία· μεταχειρισμένα οχήματα που έχουν ταξινομηθεί σε άλλο κράτος μέλος, τα οποία ποτέ δεν αποταξινομήθηκαν στο κράτος μέλος προέλευσής τους· έλλειψη ποιοτικών στοιχείων, ιδίως όσον αφορά τα στοιχεία για την εξαγωγή μεταχειρισμένων οχημάτων και οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους και τις διαρροές πρώτων υλών· ανάγκη βελτίωσης των μεθόδων υποβολής εκθέσεων από τα κράτη μέλη· παράνομη συλλογή και αποσυναρμολόγηση οχημάτων στο τέλος του κύκλου ζωής τους σε μη εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας χωρίς περιβαλλοντικά πρότυπα· και, συνεπώς, ανάγκη καλύτερης επιβολής, συμπεριλαμβανομένων επιθεωρήσεων των σημείων συλλογής και των εξουσιοδοτημένων εγκαταστάσεων επεξεργασίας.

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν λάβει ήδη μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος, όπως η Δανία η οποία έχει θεσπίσει πριμοδότηση για τον τελευταίο καταχωρισμένο ιδιοκτήτη που παραδίδει το οικείο όχημα στο τέλος του κύκλου ζωής του σε εξουσιοδοτημένη εγκατάσταση επεξεργασίας, ή η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο που ανέφεραν σημαντική αύξηση του αριθμού των επιθεωρήσεων που πραγματοποιούνται σε εξουσιοδοτημένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας.

5. Συμπεράσματα

Η οδηγία ΟΤΚΖ έχει μεταφερθεί στην εθνική νομοθεσία όλων των κρατών μελών και θεωρείται ικανοποιητική.

Συνολικά, η εφαρμογή της οδηγίας ΟΤΚΖ φαίνεται ότι είναι κατά κανόνα κατάλληλη. Το 2017, ο στόχος του 2015 για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση της τάξης του 85 % κατά μέσο βάρος ανά όχημα και ανά έτος επιτεύχθηκε από τα 20 εκ των 28 κρατών μελών (5 κράτη μέλη δεν υπέβαλαν έκθεση). Η επίτευξη του στόχου για επαναχρησιμοποίηση και ανάκτηση της τάξης του 95 % κατά μέσο βάρος ανά όχημα και ανά έτος αντιμετώπισε περισσότερες προκλήσεις. Ωστόσο, περίπου τα μισά από τα κράτη μέλη που δεν πέτυχαν τους στόχους απείχαν μόλις λίγες ποσοστιαίες μονάδες από την επίτευξή τους.