ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ — ΓΑΛΛΙΑ

Κρατική ενίσχυση SA.47970(2017/C) — Ενίσχυση στον αερολιμένα Béziers και στη Ryanair

Πρόσκληση υποβολής παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

(2021/C 60/02)

Με επιστολή της 3ης Μαρτίου 2020, που αναδημοσιεύεται στην αυθεντική γλώσσα σύνταξής της στις σελίδες που ακολουθούν την παρούσα περίληψη, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γαλλία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τις πραναφερθείσες ενισχύσεις.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας περίληψης και της επιστολής που ακολουθεί, στην εξής διεύθυνση:

European Commission, Directorate-General Competition State Aid Greffe 1049 Bruxelles Φαξ + 32 22961242 Stateaidgreffe@ec.europa.eu

Οι παρατηρήσεις αυτές θα κοινοποιηθούν στη Γαλλία. Το απόρρητο της ταυτότητας του ενδιαφερόμενου μέρους που υποβάλλει τις παρατηρήσεις μπορεί να ζητηθεί γραπτώς, με μνεία των σχετικών λόγων.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

Διαδικασία

Με επιστολή της 20ής Μαρτίου 2017, η Επιτροπή έλαβε καταγγελία σχετικά με πιθανές ενισχύσεις από τοπικές δημόσιες αρχές προς τη Ryanair, από το 2007 και μετά, για τις δραστηριότητές της στον αερολιμένα Béziers. Η καταγγελία αναφέρεται επίσης σε οικονομική στήριξη που εικάζεται ότι έλαβαν οι διαδοχικοί φορείς διαχείρισης του αερολιμένα, δηλαδή το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο του Béziers (στο εξής: CCIB), από το 2007 έως το 2009, και το Syndicat mixte Aéroport Béziers-Cap d’Agde — Hérault Occitanie, από το 2009 έως το 2020.

Με επιστολή της 24ης Μαρτίου 2017, η Επιτροπή διαβίβασε στις γαλλικές αρχές μη εμπιστευτική έκδοση της καταγγελίας και τις κάλεσε να υποβάλουν διευκρινίσεις ως προς τα καταγγελλόμενα μέτρα. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολές της 29ης Σεπτεμβρίου 2017, της 28ης Νοεμβρίου 2017 και της 29ης Ιανουαρίου 2018.

Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τις γαλλικές αρχές, με επιστολές της 17ης Δεκεμβρίου 2018 και της 27ης Ιουνίου 2019. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολές της 24ης Απριλίου 2018 και της 16ης Σεπτεμβρίου 2019, αντίστοιχα.

Περιγραφή των ενισχύσεων για τις οποίες η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία

Η Επιτροπή, έχοντας αναλύσει τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της, θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας προκειμένου να εξετάσει το σύνολο των χρηματοδοτικών συνεισφορών από διάφορες δημόσιες αρχές προς τους διαδοχικούς φορείς διαχείρισης του αερολιμένα Béziers από το 2008 έως το 2020. Η επίσημη διαδικασία έρευνας κινείται επίσης για να εξεταστεί η εικαζόμενη ενίσχυση που χορηγήθηκε από τον αερολιμένα Béziers στη Ryanair μέσω διάφορων συμφωνιών εμπορικής προώθησης και αερολιμενικών υπηρεσιών, οι οποίες συνήφθησαν μεταξύ του 2007 και του 2020.

Πρώτον, οι φορείς διαχείρισης του αερολιμένα Béziers επωφελήθηκαν από ενισχύσεις λειτουργίας, ύψους περίπου […] (*1) EUR, κατά την περίοδο 2008-2020.

Δεύτερον, ο αερολιμένας Béziers σύναψε διάφορες συμφωνίες αερολιμενικών υπηρεσιών με τη Ryanair (το 2007, το 2011 και το 2014), προκειμένου να καθοριστεί το ύψος των τελών που έπρεπε να καταβάλλει η αεροπορική εταιρεία για τις αερολιμενικές υπηρεσίες. Ο αερολιμένας έχει επίσης συνάψει διάφορες συμφωνίες εμπορικής προώθησης με την Airport Marketing Services (πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της Ryanair) για την προώθηση της εναέριας κυκλοφορίας στον αερολιμένα Béziers, τουλάχιστον από το 2009 έως το 2020.

Αξιολόγηση των ενισχύσεων

Όσον αφορά τη χρηματοδοτική στήριξη προς τον αερολιμένα , η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο όλες οι μεταβιβάσεις κεφαλαίων που συνέβαλαν στη μείωση των δαπανών λειτουργίας των φορέων διαχείρισης του αερολιμένα να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Με βάση τις κοινοτικές κατευθύνσεις του 2005 για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για την έναρξη νέων γραμμών με αναχώρηση από περιφερειακούς αερολιμένες (1), η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες ιδίως ως προς τη συμβολή των μέτρων στην επίτευξη ενός σαφώς καθορισμένου στόχου κοινού ενδιαφέροντος. Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (2), η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες ιδίως ως προς την καταλληλότητα των μέτρων, τη λειτουργία τους ως κινήτρου και την αναλογικότητά τους.

Όσον αφορά τις συμβάσεις εμπορικής προώθησης και αερολιμενικών υπηρεσιών που έχουν συναφθεί με την Airport Marketing Services και τη Ryanair , οι οποίες στην πραγματικότητα αποτελούν έναν μόνο δικαιούχο των υπό εξέταση μέτρων, η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον οι φορείς διαχείρισης του αερολιμένα ενήργησαν, κατά τη σύναψή τους, ως συνετοί επενδυτές στην οικονομία της αγοράς ή ως αγοραστές του δημόσιου τομέα που συνήψαν συμφωνίες παροχής υπηρεσιών ανταποκρινόμενοι σε μια πραγματική ανάγκη και στην τιμή της αγοράς.

Η Επιτροπή σε αυτό το στάδιο θεωρεί επίσης ότι δεν πληρούνται οι όροι συμβατότητας για ενισχύσεις για την έναρξη νέων γραμμών που καθορίζονται στις κοινοτικές κατευθύνσεις του 2005 για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για την έναρξη νέων γραμμών με αναχώρηση από περιφερειακούς αερολιμένες. Μεταξύ άλλων, δεν αξιολογήθηκε η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των γραμμών σε ένα πλαίσιο σταδιακής μείωσης της ενίσχυσης, ενώ η ένταση και η διάρκεια των μέτρων φαίνεται να μην ήταν σύμφωνες με τους όρους που καθορίζονται στις προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές. Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του 2014 για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες, η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες ιδίως ως προς την καταλληλότητα και την αναλογικότητα των μέτρων.

Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου (3), μπορεί να ζητηθεί ανάκτηση κάθε παράνομης ενίσχυσης από τον δικαιούχο.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

(*1) Η πληροφορία προστατεύεται από υπηρεσιακό απόρρητο.

(1) Κοινοτικές κατευθύνσεις για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για την έναρξη νέων γραμμών με αναχώρηση από περιφερειακούς αερολιμένες (ΕΕ C 312 της 9.12.2005, σ. 1).

(2) Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (ΕΕ C 99 της 4.4.2014, σ. 3).

(3) ΕΕ L 248 της 24.9.2015, σ. 9.

(4) Cette plainte se présente comme un complément à une plainte précédente déposée le 27 novembre 2009 (affaire SA.30328 (2010/CP)).

(*2) Information protégée par le secret professionnel.

(5) Passagers ayant commencé ou terminé leur voyage à l'aéroport de Béziers.

(6) Ces deux liaisons sont opérées à une fréquence de 2 vols par semaine en hiver et 4 vols hebdomadaires en été. Il est à noter que la liaison Béziers-Bristol a été opérée toute l’année de 2008 à 2013, puis seulement en période estivale à raison de 4 vols hebdomadaires depuis 2014.

(7) La liaison Béziers — Londres Stansted est assurée en période estivale depuis 2017 à raison de deux vols par semaine.

(8) Cette liaison était opérée en été à raison de 2 vols par semaine.

(9) C’est le cas en particulier d’Airliner entre 2007 et 2009 et de Flybe entre 2011 et 2013.

(*3) Information protégée par le secret professionnel.

(10) La répartition des sièges était la suivante: 8 sièges chacune pour la CCIB, la CABM et la CAHM et un siège pour la CCD.

(11) La répartition des sièges était la suivante: 8 sièges chacune pour la CCIB, la CABM et la CAHM et un siège pour la CCD.

(12) La répartition était identique à celle du comité syndical restreint avec en plus le Département de l’Hérault qui disposait de 2 sièges.

(13) La nouvelle répartition des contributions financières s’établissait comme suit: 26,44 % pour la CCIB, 34,88 % pour la CABM et pour la CAHM et 3,80 % pour la CCD. Quant à la répartition des sièges dans les deux comités, la CCIB a perdu deux sièges dans chacun des comités, qui ont été partagé entre la CABM et la CAHM qui disposaient de 9 sièges chacune dans chacun des comités.

(14) Les 29 sièges au sein du comité syndical sont répartis de la manière suivante: 9 sièges pour la CABM et la CAHM, 4 pour le DH, 3 pour la RO, 2 pour la CASAM et 1 pour la CCD et la CCIB.

(15) La répartition des contributions financières est répartie selon les pourcentages suivants: 31,03 % pour la CAHM et la CABM, 13,79 % pour le DH, 10,34 % pour la RO, 6,90 % pour la CASAM et 3,45 % pour la CCD et la CCIB.

(16) Entre 65 et 75 % des recettes de fonctionnement du Syndicat.

(17) Pour rappel, la CCIB détenait et gérait l’aéroport de Béziers jusqu’au mois de mars 2009, date à laquelle le Syndicat mixte s’est vu confié la propriété et la gestion de l’aéroport.

(18) A la suite du transfert de propriété et de gestion de l’aéroport de Béziers au Syndicat mixte en mars 2009, ce dernier a repris le contrat liant Ryanair à la CCIB.

(19) Ces redevances s’établissaient respectivement à […] EUR par atterrissage d’un avion, […] EUR par passagers transportés à l’exclusion des enfants et […] EUR pour l’assistance en escale calculée par rapport au nombre total de passagers transportés.

(20) C’est le cas par exemple de la ligne Béziers-Londres Stansted (ouverte de manière ponctuelle à l’été 2009), de la ligne Béziers-Londres Luton (ouverte à l’hiver 2009) et la ligne Béziers-Stockholm Skavsta (ouverte à l’hiver 2010).

(21) Les redevances d’atterrissage étaient établies à […] EUR (au lieu de […] EUR dans le Contrat CSA I), tandis que les redevances d’infrastructures étaient désormais fixées forfaitairement à […] EUR, et non plus en fonction du nombre de passagers transportés comme prévu dans le Contrat CSA I.

(22) Le Contrat CSA II prévoyait ainsi l’obligation pour Ryanair d’opérer les lignes suivantes: Béziers-Londres Luton (4 fois par semaine en été et 2 fois par semaine en hiver), Béziers-Bristol (4x/s en été et 2x/s en hiver), Béziers-Paris Beauvais (4x/s toute l’année), Béziers-Düsseldorf Weeze (2x/s en été), Béziers-Stockholm Skavsta (2x/s en été), Béziers-Oslo Rygge (2x/s en été) et Béziers-Manchester (2x/s en été).

(23) Toutes les lignes ont été maintenues à l’exception de la ligne Béziers-Brême arrêtée en 2014. En revanche, la liaison Béziers-Londres Stansted a été rouverte en 2017 et une nouvelle ligne Béziers-Bruxelles Charleroi a été ouverte en 2019.

(24) La seule différence résidant dans la durée annuelle de la prestation: 120 jours pour l’insertion d’un lien désigné par le Syndicat mixte et 42 jours pour la présence de Béziers comme «Featured Destination».

(25) Avenant 4 du 20 avril 2010.

(26) Avenant 2 du 8 mars 2010.

(27) Avenant 3 du 9 avril 2010 et avenant 5 du 11 octobre 2010.

(28) Avenant 5 du 11 octobre 2010.

(29) Avenant 6 du 28 février 2011 et avenant 9 du 8 juillet 2011.

(30) Avenant 1 du 8 mars 2010 et avenant 7 du 3 mars 2011.

(31) Certains avenants prévoyaient des durées d’exécution courtes (par exemple quatre mois) tandis que d’autres demeuraient valables tant que le contrat principal restait en vigueur.

(32) La Commission ne dispose pas à ce stade des avenants 2 et 10 qui, selon la France, ont été annulés et remplacés respectivement par les avenants 3 et 11.

(*4) Information protégée par le secret professionnel.

(33) Voir ainsi le rapport d’observations définitives no 136/0555 sur la Communauté d’Agglomération Béziers Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 7 mai 2013, le rapport d’observations définitives no 146/534 sur la Communauté d’Agglomération Hérault Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 16 mai 2014 et le rapport d’observations définitives no GR/16/1809 relatives à la Communauté de commune la Domitienne de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 3 novembre 2016.

(34) La Commission ne dispose pas à ce stade des budgets prévisionnels annexes régaliens.

(*5) Information protégée par le secret professionnel.

(35) Article L5211-3 du Code général des collectivités publiques en vigueur au moment de la création du Syndicat mixte.

(36) Voir article L2131-6 du Code général des collectivités publiques en vigueur au moment de la création du Syndicat mixte.

(37) Voir par exemple la décision de la Commission du 23 juillet 2014 concernant l’aide d’Etat SA.33961 (2012/C) mise à exécution par la France en faveur de la chambre de commerce et d’industrie de Nîmes — Uzès — Le Vigan, paragraphe 265, confirmée par l’arrêt du Tribunal du 13 Decembre 2018, Ryanair c/ Commission, ECLI:EU:T:2018:943, paragraphes 83 à 94.

(38) Communication de la Commission relative à la notion d'«aide d'État» visée à l'article 107, paragraphe 1 du traité sur le fonctionnement de l'Union européenne C/2016/2946 (OJ C 262 du 19.7.2016, p. 1), point 48 et la jurisprudence citée.

(39) Voir l’arrêt de la Cour de justice du 2 septembre 2010, Commission/Deutsche Post AG, C-399/08, EU:C:2010:481, point 41 et l’arrêt de la Cour de justice du 9 juin 2011, Comitato «Venezia vuole vivere» et al./Commission, C-71/09 P, EU:C:2011:368, point 92.

(40) Communication de la Commission — Lignes directrices sur les aides d’État aux aéroports et aux compagnies aériennes (OJ C 99 du 4.4.2014, p. 3).

(41) Lignes directrices de 2014, point 7.

(42) Il convient d’ailleurs de souligner que la section 3.5 des Lignes directrices aériennes de 2014 prévoit qu’aux fins d’application du principe de l’opérateur privé en économie de marché, les mesures incitatives et le support marketing doivent être pris en compte dans l’analyse. Cette approche a été confirmée par le Tribunal, par exemple dans les arrêts du 13 Décembre 2018, Ryanair c/ Commission, ECLI:EU:T:2018:943.

(43) http://www.herault.gouv.fr/Publications/Recueils-des-actes-administratifs.

(44) Voir paragraphes (19) à (22).

(45) À l’exclusion de celles qui ne participaient pas aux compétences relatives à la gestion de l’aéroport.

(46) Arrêt du 5 juin 2012, Commission/EDF, C-124/10 P, ECLI:EU:C:2012:318, point 77.

(47) Arrêt du 15 janvier 2015, France/Commission, ECLI:EU:T:2015:17, T-1/12.

(48) Les deux contrats ont été signés le 16 décembre 2011.

(49) L’avenant 1 au Contrat CSA II a été signé le 16 décembre 2012 tandis que l’avenant 3 au Contrat CPM 3 a été signé le 17 décembre 2012.

(50) Les deux avenants ont été signés le 11 décembre 2013.

(51) C’est le cas par exemple du Contrat CSA I et du Contrat CPM 1.

(52) Voir par exemple la décision de la Commission du 23 juillet 2014 concernant l’aide d’Etat SA.33961 (2012/C) mise à exécution par la France en faveur de la chambre de commerce et d’industrie de Nîmes — Uzès — Le Vigan, para 290 («Décision Nîmes»); Décision (UE) 2015/1226 du 23 juillet 2014 concernant l’aide d’État SA.33963 (2012/C) (ex 2012/NN) mise à exécution par la France en faveur de la Chambre de Commerce et d’Industrie d’Angoulême, de la SNC-Lavalin, de Ryanair et de Airport Marketing Services («Décision Angoulême») et décision (UE) 2015/1227 de la Commission du 23 juillet 2014 concernant l’aide d’État SA.22614 (C 53/07) mise à exécution par la France en faveur de la chambre de commerce et d’industrie de Pau-Béarn, Ryanair, Airport Marketing Services et Transavia («Décision Pau»).

(53) Arrêt du Tribunal du 13 décembre 2018, Ryanair c/ Commission, T-53/16, ECLI:EU:T:2018:943.

(54) Arrêt du Tribunal, 28 janvier 1999, Bretagne Angleterre Irlande (BAI), T-14/96, ECLI:EU:T:1999:12.

(55) Etude fournie par la France des retombées économiques socio-économiques du transport aérien en région Occitanie, réalisée par […] le 6 septembre 2017.

(56) Voir ainsi le rapport d’observations définitives no 136/0555 sur la Communauté d’Agglomération Béziers Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 7 mai 2013, le rapport d’observations définitives no 146/534 sur la Communauté d’Agglomération Hérault Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 16 mai 2014 et le rapport d’observations définitives no GR/16/1809 relatives à la Communauté de commune la Domitienne de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 3 novembre 2016.

(57) Voir l’arrêt de la Cour de justice du 1er mars 2017, SNCM/Commission, T-454/13, EU:T:2017:134, points 232 et 233.

(58) Arrêt du Tribunal, 13 décembre 2018, Ryanair DAC, T-53/16, ECLI:EU:T:2018:943, paragraphe 162.

(59) Arrêt du Tribunal général du 30 avril 1998, affaire T-214/95, Het Vlaamse Gewest (Région flamande) c/ Commission des Communautés européennes, ECLI:EU:T:1998:77.

(60) Communication de la Commission, du 9 décembre 2005, «Lignes directrices sur le financement des aéroports et les aides d'État au démarrage pour les compagnies aériennes au départ d'aéroports régionaux» (JO C 312 du 9.12.2005, p. 1).

(61) Communication de la Commission relative à la notion d'«aide d'État» visée à l'article 107, paragraphe 1 du traité sur le fonctionnement de l'Union européenne C/2016/2946 (OJ C 262 du 19.7.2016, p. 1), point 48 et la jurisprudence citée.

(62) Voir ainsi le rapport d’observations définitives no 136/0555 sur la Communauté d’Agglomération Béziers Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 7 mai 2013, le rapport d’observations définitives no 146/534 sur la Communauté d’Agglomération Hérault Méditerranée de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 16 mai 2014 et le rapport d’observations définitives no GR/16/1809 relatives à la Communauté de commune la Domitienne de la Chambre régionale des comptes de Languedoc-Roussillon du 3 novembre 2016.

(*6) D’après les montants figurant dans les contrats de prestations marketing.

(63) Lignes directrices concernant les aides d’État au sauvetage et à la restructuration d’entreprises en difficulté autres que les établissements financiers (JO C 249 du 31.7.2014, p. 1).