ΔΕΚΑΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου - 1996 - (97/C 332/01) COM(97) 299 τελικό

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Σελίδα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ .......... 8

ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ

1. Εισαγωγή .......... 19

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 20

2.1. Κατάργηση των φυσικών συνόρων .......... 20

2.1.1. Τελωνειακές υποθέσεις .......... 20

2.1.1.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των τελωνειακών υποθέσεων .......... 21

2.1.2. Ελεύθερη κυκλοφορία των γεωργικών προϊόντων .......... 21

2.2. Κατάργηση των τεχνικών συνόρων .......... 21

2.2.1. Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων .......... 21

2.2.1.1. Τα άρθρα 30 και εξής της συνθήκης ΕΚ .......... 21

2.2.1.2. Οι κανόνες που προβλέπονται από την οδηγία 83/189/ΕΟΚ .......... 23

2.2.2. Απολογισμός όσον αφορά την κατάσταση εφαρμογής των οδηγιών ανά τομέα στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων .......... 24

2.2.2.1. Είδη διατροφής .......... 24

2.2.2.2. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των ειδών διατροφής .......... 25

2.2.2.3. Φαρμακευτικά προϊόντα .......... 25

2.2.2.4. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των φαρμακευτικών προϊόντων .......... 25

2.2.2.5. Χημικά προϊόντα .......... 26

2.2.2.6. Κατάσταση κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των χημικών προϊόντων .......... 26

2.2.2.7. Οχήματα με κινητήρα, ελκυστήρες, μοτοσικλέτες .......... 26

2.2.2.8. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών στον τομέα των οχημάτων με κινητήρα, ελκυστήρων και των μοτοσικλετών .......... 26

2.2.2.9. Οικοδομικά προϊόντα .......... 27

2.2.2.10. Κεφαλαιουχικά αγαθά (μηχανικά μέσα, ηλεκτροτεχνικά μέσα, εξοπλισμοί ατομικής προστασίας, αέριο, πίεση, προσυσκευασίες, μετεωρολογία, ιατρικά βοηθήματα και σκάφη αναψυχής, ιατρικές συσκευές) .......... 27

2.2.2.11. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των κεφαλαιουχικών αγαθών εξοπλισμού (μηχανικά μέσα, ηλεκτροτεχνικά μέσα, εξοπλισμοί ατομικής προστασίας, αέριο, πίεση, προσυσκευασίες, μετεωρολογία, ιατρικά βοηθήματα και σκάφη αναψυχής) .......... 27

2.2.2.12. Ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων .......... 28

2.2.3. Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, δικαίωμα εγκατάστασης, δικαίωμα του εκλέγειν .......... 28

2.2.3.1. Απαγόρευση των διακρίσεων .......... 28

2.2.3.2. Είσοδος και διαμονή .......... 29

2.2.3.3. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα δικαίου διαμονής .......... 29

2.2.3.4. Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι .......... 30

2.2.3.5. Πρόσβαση σε θέσεις απασχόλησης της δημόσιας διοίκησης .......... 30

2.2.3.6. Κοινωνική ασφάλιση των διακινούμενων εργαζομένων .......... 30

2.2.3.7. Αναγνώριση των διπλωμάτων .......... 31

2.2.3.8. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα της αναγνώρισης διπλωμάτων .......... 32

2.2.3.9. Εμπορικοί αντιπρόσωποι (ελεύθεροι επαγγελματίες) .......... 32

2.2.4. Ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών .......... 32

2.2.4.1. Οπτικοακουστικός τομέας .......... 32

2.2.4.2. Τηλεπικοινωνίες .......... 33

2.2.4.3. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των τηλεπικοινωνιών .......... 34

2.2.4.4. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες .......... 34

2.2.4.5. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών .......... 37

2.2.5. Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων .......... 37

2.2.6. Δίκαιο των εταιρειών .......... 38

2.2.6.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα του δικαίου των εταιρειών .......... 38

2.2.7. Πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία .......... 38

2.2.7.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας .......... 40

2.2.8. Δημόσιες συμβάσεις .......... 40

2.2.8.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων .......... 41

2.3. Κατάργηση των φορολογικών συνόρων .......... 41

2.3.1. Άμεση φορολογία .......... 41

2.3.1.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα της άμεσης φορολογίας .......... 43

2.3.2. Έμμεση φορολογία .......... 43

2.3.2.1. Κατάσταση των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα της έμμεσης φορολογίας .......... 45

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

1. Εισαγωγή .......... 46

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 46

2.1. Καλλυντικά προϊόντα .......... 46

2.2. Υφάνσιμα προϊόντα .......... 46

2.3. Ασφάλεια και υγεία .......... 46

2.4. Προστασία των οικονομικών συμφερόντων .......... 46

2.5. Κατάσταση ανακοινώσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα της πολιτικής των καταναλωτών και της ασφάλειας των προϊόντων .......... 47

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

1. Εισαγωγή .......... 47

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 47

2.1. Δημόσιες επιχειρήσεις .......... 47

2.2. Μονοπώλια .......... 49

2.3. Κατάσταση ανακοινώσεων των εκτελεστικών μέτρων για τις οδηγίες που εφαρμόζονται στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού .......... 49

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

1. Εισαγωγή .......... 49

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 49

2.1. Ίση μεταχείριση ανδρών/γυναικών .......... 49

2.2. Συνθήκες εργασίας .......... 49

2.3. Υγεία και ασφάλεια στον τόπο εργασίας .......... 50

2.4. Δημόσια υγεία .......... 50

2.5. Κατάσταση ανακοινώσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής .......... 50

ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 51

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 51

2.1. Αγορές .......... 51

2.2. Εναρμόνιση .......... 52

2.3. Κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των εφαρμοστέων οδηγιών στον τομέα της γεωργίας 54

ΑΛΙΕΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 54

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 55

2.1. Αγορές .......... 55

2.2. Πόροι .......... 55

2.3. Συμβιβάσιμο των εθνικών νομοθεσιών με το κοινοτικό δίκαιο όσον αφορά τη χορήγηση σημαίας στα αλιευτικά σκάφη .......... 55

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

1. Εισαγωγή .......... 55

1.1. Γενική κατάσταση .......... 55

1.2. Ανακοίνωση των εθνικών εκτελεστικών μέτρων .......... 56

1.3. Συμμόρφωση των εθνικών εκτελεστικών μέτρων .......... 56

1.4. Ορθή εφαρμογή των οδηγιών .......... 57

1.5. Ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση .......... 58

1.6. Αξιολόγηση των περιβαλλοντικών περιπτώσεων .......... 58

1.7. Δράσεις που πρέπει να αναληφθούν .......... 59

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 60

2.1. Αέρας .......... 60

2.2. Χημικά .......... 60

2.3. Ύδατα .......... 61

2.4. Θόρυβος .......... 62

2.5. Απόβλητα .......... 62

2.6. Φύση .......... 63

2.7. Προστασία από ακτινοβολίες .......... 64

2.8. Κατάσταση της ανακοίνωσης των εκτελεστικών μέτρων των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα του περιβάλλοντος .......... 65

ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

1. Εισαγωγή .......... 65

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 66

2.1. Οδικές μεταφορές .......... 66

2.2. Συνδυασμένες μεταφορές .......... 66

2.3. Μεταφορές μέσω του πλωτού δικτύου .......... 66

2.4. Σιδηροδρομικές μεταφορές .......... 66

2.5. Θαλάσσιες μεταφορές .......... 67

2.6. Εναέριες μεταφορές .......... 68

2.7. Θερινή ώρα .......... 68

2.8. Κατάσταση της κοινοποίησης των μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών που ισχύουν στον τομέα των μεταφορών .......... 68

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. Εισαγωγή .......... 68

2. Κατάσταση στους διάφορους τομείς .......... 69

2.1. Διαφάνεια των τιμών .......... 69

2.2. Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου .......... 69

2.3. Ενεργειακή απόδοση .......... 69

2.4. Υδρογονάνθρακες .......... 69

2.5. Κατάσταση ανακοίνωσης των εκτελεστικών μέτρων των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα της ενέργειας .......... 69

ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ .......... 70

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ .......... 71

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ .......... 71

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ .......... 71

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

Παράρτημα I: Εικαζόμενες παραβάσεις .......... 72

Παράρτημα II: Διαπιστωθείσες παραβάσεις .......... 79

Παράρτημα III: Παραβάσεις συνθηκών και κανονισμών .......... 87

Παράρτημα IV: Κατάσταση εφαρμογής των οδηγιών .......... 100

Παράρτημα V: Μη εκτελεσθείσες αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων .......... 193

Παράρτημα VI: Εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια .......... 198

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου συντάσσεται κάθε έτος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά από διαδοχικές αιτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ψήφισμα της 9ης Φεβρουαρίου 1983) και των κρατών μελών (δήλωση αριθ. 19, σημείο 2, συνημμένη στη συνθήκη που υπεγράφη στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992). Αυτή η έκθεση ανταποκρίνεται επίσης στα αιτήματα που εκφράστηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ή του Συμβουλίου για ειδικούς τομείς.

Όπως υπενθύμιζε το Κοινοβούλιο στο προαναφερόμενο ψήφισμά του, της 9ης Φεβρουαρίου 1993, «η ενιαία, πλήρης και ταυτόχρονη εφαρμογή των κανόνων του κοινοτικού δικαίου σε όλα τα κράτη μέλη αποτελεί τη θεμελιώδη προϋπόθεση της ύπαρξης μιας κοινότητας δικαίου» (1). Πρέπει να υπενθυμίσουμε τη σημασία του καθήκοντος που ανατίθεται με το άρθρο 155 της συνθήκης ΕΚ στην Επιτροπή ως θεματοφύλακα της συνθήκης. Προκειμένου να εκπληρώσει αυτή την αποστολή, η Επιτροπή διαθέτει ένα προνομιακό μέσο: τη διαδικασία για παράβαση υποχρέωσης κράτους μέλους του άρθρου 169 της συνθήκης ΕΚ.

Ο απολογισμός της εφαρμογής του άρθρου 169 το 1996 είναι σε μεγάλο βαθμό θετικός, όπως το αποδεικνύουν τα στατιστικά αποτελέσματα (και κυρίως η μείωση του αριθμού των καταγγελιών) καθώς και οι πρωτοβουλίες που ανελήφθησαν από την Επιτροπή για τη βελτίωση της λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας για παράβαση υποχρέωσης κράτους μέλους.

Η Επιτροπή εξέδωσε σειρά μέτρων βελτίωσης των μεθόδων εργασίας της που προορίζονται να καταστήσουν τη διαχείριση αυτών των διαδικασιών ταχύτερη, απλούστερη και πλέον διαφανή. Τα μέτρα που ελήφθησαν από την Επιτροπή για το σύνολο των υπηρεσιών υποστηρίχθηκαν με πιο ειδικές δράσεις στους τομείς της εσωτερικής αγοράς (ανακοίνωση της Επιτροπής για τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα της εσωτερικής αγοράς (2)) και του περιβάλλοντος (ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου του περιβάλλοντος (3)).

Αυτές οι βελτιώσεις έχουν ήδη καταστήσει αισθητά τα αποτελέσματά τους στα στατιστικά αποτελέσματα του προηγουμένου έτους, κυρίως όσον αφορά τον αριθμό αποφάσεων που γνωστοποιήθηκαν στα κράτη μέλη.

Η ανάλυση αυτών των αποτελεσμάτων αφήνει να διαφανούν τέσσερις μεγάλες τάσεις:

- ο αριθμός αποφάσεων με τις οποίες τάσσεται προθεσμία ή αποστέλλεται αιτιολογημένη γνώμη, οι οποίες γνωστοποιήθηκαν στα κράτη μέλη, σημειώνει σαφή αύξηση,

- ο αριθμός των καταγγελιών έχει μειωθεί κατά 15 %. Αυτή η εξέλιξη - η οποία είχε ήδη διαπιστωθεί στη δέκατη τρίτη έκθεση - αποτελεί συνέχεια μιας περιόδου σταθεροποίησης του αριθμού των καταγγελιών. Ήδη, στη δέκατη τρίτη ετήσια έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, είχαν δοθεί ορισμένες εξηγήσεις. Η σημασία της παρατηρούμενης κατά το 1996 μείωσης χρειάζεται περαιτέρω εξέταση,

- ο αριθμός των περιπτώσεων που τέθηκαν στο αρχείο συνεχίζει να είναι υψηλός,

- η δραστηριότητα των συνεδριάσεων πακέτων και των συναντήσεων για την έκδοση οδηγιών υπήρξε έντονη.

Σε αυτό το στατιστικό πλαίσιο, η κατάσταση μεταφοράς των οδηγιών χρήζει ιδιαίτερου σχολιασμού. Σημειώθηκε κατά το 1996 ελαφρά βελτίωση του ποσοστού μεταφοράς των εθνικών μέτρων εκτέλεσης.

Η Επιτροπή δεν προσπαθεί μόνο να βελτιώσει τις μεθόδους εργασίας που εφαρμόζει. Προτίθεται να κάνει πλήρη χρήση όλων των δικαιωμάτων που της αναγνωρίζονται από τις συνθήκες. Κατ' αυτό τον τρόπο εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 171 παράγραφος 2 εδάφιο 2 της συνθήκης ΕΚ (4) καθώς και μία μέθοδο υπολογισμού της χρηματικής αποζημίωσης που προβλέπεται από το εν λόγω άρθρο (5), γεγονός που της επέτρεψε να προβεί τον Ιανουάριο 1997 στις πρώτες συγκεκριμένες εφαρμογές αυτής της νέας διάταξης, η οποία εισήχθη από τη συνθήκη του Μάαστριχτ.

Επεδίωξε, τέλος, να διευκολύνει την εργασία του ευρωπαίου συνήγορου του πολίτη, μετά τις πρώτες έρευνες που αφορούν τη διαχείριση, εκ μέρους της Επιτροπής, των διαδικασιών παράβασης και αυτό τηρώντας αυστηρά τις αρμοδιότητες εκάστου.

Στον πρόλογο θα εξετασθούν συνεπώς τα πέντε ακόλουθα σημεία:

I. Τα μέτρα βελτίωσης της διαδικασίας παράβασης

II. Οι στατιστικές τάσεις του έτους 1996

III. Η κατάσταση μεταφοράς των οδηγιών το 1996

IV. Η εφαρμογή του άρθρου 171 παράγραφος 2, εδάφιο 2 της συνθήκης ΕΚ

V. Οι πρώτες έρευνες του ευρωπαίου συνηγόρου του πολίτη σχετικά με υποθέσεις παραβάσεων

I. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ

Όπως έχει σχεδιαστεί από τη συνθήκη, η διαδικασία για παράβαση υποχρέωσης αποβλέπει στην εκ μέρους του κράτους μέλους διευθέτηση της παράβασής του, πριν από την επίσημη έναρξη της καθαυτό δικαστικής διαδικασίας. Δύο τουλάχιστον προδικαστικά στάδια (προειδοποιητική επιστολή και αιτιολογημένη γνώμη), προηγούνται της προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου, τα οποία, και τα δύο, προϋποθέτουν αναγκαστικά απόφαση της Επιτροπής. Αυτή η διαδικασία σε στάδια επιτρέπει μεν να αποφεύγεται η δικαστική διαδικασία για περισσότερο από 80 % των υποθέσεων (6) αλλά είναι ουσιαστικά μακρόχρονη.

Η Επιτροπή, αν και οφείλει να καταβάλει προσπάθεια για να επιτύχει τη διευθέτηση, δεν πρέπει να το δέχεται υπό οιουσδήποτε όρους. Δεν μπορεί να ικανοποιείται με τις ιδιαίτερα μεγάλες προσθεσμίες απάντησης ή τις σιωπές και τα παρελκυστικά μέσα που ενίοτε χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη και οφείλει να περιορίζει τη διάρκεια εξέτασης των υποθέσεων.

Η Επιτροπή, επιθυμώντας να καταστήσει τη διαδικασία παράβασης πιο αποτελεσματική, έχει επανειλημμένα βελτιώσει τις μεθόδους εργασίας της και πιο πρόσφατα το 1993. Η παράταση των προθεσμιών, η πολυπλοκότητα ή η έλλειψη προσαρμογής ορισμένων εσωτερικών διαδικασιών, το απόρρητο της διαδικασίας, το οποίο θεωρείται υπερβολικό, καθώς και οι επανηλειμμένες αιτήσεις του Κοινοβουλίου για μεγαλύτερη ταχύτητα και διαφάνεια (7), επιβάλλουν σημαντικές βελτιώσεις όσον αφορά τρία σημεία:

- την επιτάχυνση της εξέτασης των υποθέσεων (Α),

- την απλούστευση των εσωτερικών διαδικαστικών κανόνων (Β),

- τη διαφάνεια των αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα των παραβάσεων (Γ).

Α. Η επιτάχυνση της εξέτασης των υποθέσεων

Σε αυτό το θέμα, η Επιτροπή θέσπισε ορισμένα εσωτερικά μέτρα, όπως την καλούσε να πράξει το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη 12η ετήσια έκθεση (8). Τρία εξ αυτών πρέπει να υπογραμμιστούν: ο προσδιορισμός προτεραιοτήτων κατά την εξέταση των καταγγελιών i), η πιο αυστηρή τήρηση των προθεσμιών έναρξης της διαδικασίας ή θέσης στο αρχείο ii) και η μεγαλύτερη ταχύτητα κατά την προπαρασκευή των αιτιολογημένων γνωμών iii).

i) Στο πλαίσιο του άρθρου 169, όλες οι καταγγελίες καταχωρούνται και υποβάλλονται στην εξέταση των υπηρεσιών, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα των γεγονότων ή την παράβαση του κοινοτικού δικαίου την οποία καταγγέλουν και ανεξάρτητα από το αν παρουσιάζουν ή όχι «κοινοτικό ενδιαφέρον». Η Επιτροπή προσδιόρισε επίσης ορισμένες προτεραιότητες κατά την εξέταση των καταγγελιών, δεδομένου ότι ορισμένες καταγγελλόμενες παραβάσεις μπορούν να εξεύρουν λύση εκτός διαδικασίας του άρθρου 169, για παράδειγμα με διάβημα στις αρχές των κρατών μελών. Αυτές οι προτεραιότητες είναι οι ακόλουθες:

- οι παραβάσεις που προξενούν την πιο σοβαρή ζημία στην κοινοτική έννομη τάξη, δηλαδή οι ατέλειες στη μεταφορά των οδηγιών και τα ελαττώματα γενικότερα της εθνικής νομοθεσίας ως προς τη συμφωνία της με το κοινοτικό δίκαιο,

- οι οριζόντιες περιπτώσεις κακής εφαρμογής, κυρίως όταν διαπιστώνονται με βάση σειρά συγκεκριμένων καταγγελιών εκ μέρους ιδιωτών,

- οι παραβάσεις που επιφέρουν σοβαρή ζημία στα συμφέροντα τα οποία αποσκοπεί να προστατεύσει η καταστρατηγούμενη νομοθεσία,

- οι περιπτώσεις παράβασης που έχουν σχέση με κοινοτική συγχρηματοδότηση.

Οι άλλες υποθέσεις στις οποίες δεν αναγνωρίζεται προτεραιότητα, δεν εγκαταλείπονται εν τούτοις χωρίς εξέταση.

ii) Για να επιτραπεί η ταχεία ανάλυση των υποθέσεων παράβασης, η Επιτροπή έδωσε βάρος στην τήρηση ορισμένου αριθμού εσωτερικών προθεσμιών. Προβλέπεται τοιουτοτρόπως ότι κάθε φάκελος εικαζόμενης παράβασης πρέπει να αποτελεί το αντικείμενο είτε απόφασης έναρξης της διαδικασίας (προειδοποιητική επιστολή) είτε απόφασης για τη θέση στο αρχείο εντός προθεσμίας ενός έτους από την ημερομηνία καταχώρησης της καταγγελίας ή της διαπιστωθείσας αυτεπαγγέλτως περίπτωσης. Είναι βεβαίως σίγουρο ότι η αυστηρή τήρηση αυτής της προθεσμίας είναι δυσχερής όταν διεξάγονται διαπραγματεύσεις με το κατηγορούμενο κράτος μέλος ή όταν αυτό ανακοινώνει την επικείμενη θέσπιση ενός κειμένου.... Παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή αποδέχεται τις εξαιρέσεις, όσον αφορά την προθεσμία του ενός έτους, όταν εμφανίζεται ως βέβαιη η διευθέτηση από το κράτος μέλος, έχει εντούτοις επιλέξει την τήρηση αυστηρής στάσης: η αξιοπιστία της δράσης της συμβαδίζει με την ταχύτητα κατά τη λήψη αποφάσεων.

Με αυτή την προοπτική, η προειδοποιητική επιστολή θα μπορεί εξίσου να αποφασίζεται ταχύτερα: δεν αποτελεί την κατάληξη των επαφών με το κράτος μέλος, αλλά μόνο μια προνομιακή στιγμή της διαπραγμάτευσης, ανάλογα με την περίπτωση. Αυτό που η πρακτική όρισε υπό τον όρο «προειδοποιητική επιστολή» αποτελεί κυριολεκτικά σε σχέση με το κείμενο του άρθρου 169 ΕΚ μια αίτηση για την υποβολή παρατηρήσεων («αφού έταξε στο συγκεκριμένο κράτος μέλος προθεσμία για την υποβολή των παρατηρήσεών του»). Φάνηκε ως εκ τούτου σημαντικό να προσδοθεί εκ νέου στην προειδοποιητική επιστολή η αληθής έννοιά της: δεν αποτελεί καταδίκη κοινοποιούμενη στο κράτος μέλος αλλά προσφερόμενη σε αυτό δυνατότητα να τοποθετηθεί. Με την προειδοποιητική επιστολή, η Επιτροπή επιδιώκει δύο στόχους: να τηρηθεί αυστηρά η αρχή των αντιμαχόμενων απόψεων αφενός, και να διευκολυνθεί η διευθέτηση από το κράτος μέλος πριν να χρειαστεί η προσφυγή στο Δικαστήριο, αφετέρου. Η Επιτροπή αποκαθιστά τοιουτοτρόπως την πραγματική λειτουργία της προειδοποιητικής επιστολής: να επιτραπεί η πραγματοποίηση διαλόγου με το κράτος μέλος τηρουμένων των δικαιωμάτων του και να αρχίσει αυτός ο διάλογος το συντομότερο δυνατόν.

iii) Η Επιτροπή έλαβε τα απαραίτητα μέτρα έτσι ώστε από το 1997 να προετοιμάζεται το κείμενο των αιτιολογημένων γνωμών πριν να ληφθεί απόφαση γι' αυτές. Το σχετικό κράτος μέλος θα μπορεί να λαμβάνει κατ' αυτόν τον τρόπο γνώση της αιτιολογημένης γνώμης λίγο μετά τη γνωστοποίηση της απόφασης, ενώ μέχρι σήμερα μπορούσε να μεσολαβήσει διάστημα περισσοτέρων μηνών μεταξύ της απόφασης και της κοινοποίησης του κειμένου της αιτιολογημένης γνώμης.

Β. Η απλούστευση των κανόνων διαδικασίας

Η απλούστευση των κανόνων διαδικασίας κατά την εξέταση των παραβάσεων στοχεύει στο να καταστήσει λιγότερο δυσκίνητες τις εργασίες διεκπεραίωσης των υποθέσεων που διεξάγονται από τις υπηρεσίες και τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την έκδοση των αποφάσεων του σώματος των Επιτρόπων, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα τον όγκο των προς εξέταση υποθέσεων. Πρέπει να αναφέρουμε στο προκείμενο, εν είδει παραδείγματος, τη συχνή προσφυγή στην απλουστευμένη διαδικασία θέσης στο αρχείο, η οποία επιτρέπει να τίθενται στο αρχείο οι φάκελοι εικαζομένων παραβάσεων χωρίς να είναι απαραίτητο να διανύονται όλα τα στάδια που προβλέπονται για τις άλλες ταξινομήσεις στο αρχείο. Η απλουστευμένη θέση στο αρχείο πραγματοποιείται μετά από συμφωνία της νομικής υπηρεσίας. Είναι εφικτή μόνο για τους φακέλους στους οποίους είτε η καταγγελία είναι έκδηλα αβάσιμη ή στερείται αντικειμένου είτε απουσιάζουν τα αποδεικτικά στοιχεία όσον αφορά το καταγγελόμενο γεγονός είτε ο καταγγέλων δεν δίνει συνέχεια.

Γ. Μεγαλύτερη διαφάνεια των αποφάσεων που λαμβάνονται απο την επιτροπή

Η εξέλιξη των αντιλήψεων όσον αφορά τη διαφάνεια, η επιθυμία της Επιτροπής να καταστήσει τη δράση της πιο ευανάγνωστη, καθώς και οι υποβληθείσες αιτήσεις του Κοινοβουλίου (9) οδήγησαν την Επιτροπή στην επανεξέταση των κανόνων δημοσιότητας που αφορούν τις παραβάσεις.

Όσον αφορά τις αποφάσεις για την έκδοση αιτιολογημένων γνωμών και την άσκηση προσφυγών, η δημοσιότητα αποτελεί τον κανόνα, κατά την έννοια ότι εκτός αντίθετης απόφασης της Επιτροπής, θα μπορεί πάντα να εκδίδεται ανακοινωθέν και αυτό χωρίς να αναμένεται η έκδοση της αιτιολογημένης γνώμης ή η κατάθεση της προσφυγής. Το σχετικό κράτος μέλος πρέπει να είναι αποδέκτης ενός αντιγράφου αυτού του ανακοινωθέντος πριν από τη γνωστοποίησή του.

Πριν από το 1996, τα ανακοινωθέντα τύπου της Επιτροπής που αφορούσαν τις ληφθείσες αποφάσεις στον τομέα των παραβάσεων ήταν έκτακτα. Η νέα πολιτική που τέθηκε σε εφαρμογή έχει ήδη δώσει αξιόλογα αποτελέσματα, δεδομένου ότι, για το έτος 1996, ο αριθμός ανακοινωθέντων τύπου που εξεδόθησαν από την Επιτροπή απλά και μόνο στον τομέα της εσωτερικής αγοράς ανέρχεται σε 32, ενώ το μεγαλύτερο μέρος εξ αυτών αφορά διάφορες παραβάσεις. Αυτός ο αριθμός ανήλθε σε 19 στον τομέα του περιβάλλοντος, σε 2 στον τομέα των μεταφορών και σε 1 στον κοινωνικό τομέα. Πρέπει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ανακοινωθέντων τύπου αφορά διάφορες παραβάσεις. Ορισμένα από αυτά τα ανακοινωθέντα εκδόθηκαν τόσο στο διεθνή όσο και στον τοπικό τύπο. Αυτά τα ανακοινωθέντα μπορούν επίσης να αφορούν αποφάσεις ταξινόμησης υποθέσεων στο αρχείο.

Όσον αφορά τις προειδοποιητικές επιστολές, οι κανόνες δεν τροποποιήθηκαν: η αρχή του απορρήτου κυριαρχεί, εκτός από τις προειδοποιητικές επιστολές που θεμελιώνονται στο άρθρο 171 της συνθήκης και εκείνες που αφορούν τη μη κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών. Στις άλλες περιπτώσεις, απαιτείται συνεπώς απόφαση της Επιτροπής που να επιτρέπει ρητά την έκδοση ενός ανακοινωθέντος τύπου. Η προειδοποιητική επιστολή δεν εκφράζει ποτέ την οριστική θέση της Επιτροπής και στοχεύει κυρίως, όπως είδαμε, να επιτρέψει στο κράτος να ρυθμίσει την κατάστασή του.

Παραμένει κεκτημένο ότι το κείμενο των αποφάσεων που λαμβάνονται από την Επιτροπή στον τομέα των παραβάσεων παραμένει απόρρητο.

II. ΟΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1996

Η ανάλυση των στατιστικών του έτους 1996 όσον αφορά την αντιμετώπιση των παραβάσεων επιτρέπει την κατάρτιση θετικού απολογισμού. Θα σημειώσουμε κυρίως το γεγονός ότι ο αριθμός των καταγγελιών παρουσιάζει μείωση.

Αναδεικνύονται τέσσερις μεγάλες τάσεις:

- η μείωση του αριθμού των καταγγελιών, των περιπτώσεων που επισημαίνονται από τους βουλευτές και των αυτεπαγγέλτως διαπιστωθεισών περιπτώσεων (Α),

- η διατήρηση υψηλού αριθμού περιπτώσεων που τέθηκαν στο αρχείο (Β),

- η ισχυρή αύξηση του αριθμού των αποφάσεων για την αποστολή προειδοποιητικής επιστολής και αιτιολογημένης γνώμης εκ μέρους της Επιτροπής (Γ),

- έντονη δραστηριότητα όσον αφορά τις συνεδριάσεις πακέτο και τις αποστολές οδηγίες (Δ).

Α. Η μείωση του αριθμού των νέων καταγγελιών, των περιπτώσεων που επισημάνθηκαν από τους βουλευτές και των νέων περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως

Ο αριθμός των καταγγελιών μειώθηκε από 955 το 1995 σε 819 το 1996, γεγονός που εκφράζει μείωση κατά 14 %. Η τάση για μείωση του αριθμού των καταγγελιών άρχισε το 1995 (σε σχέση με το 1994 (ο αριθμός των καταγγελιών ανήλθε σε 1 145) το 1995 σημείωθηκε μείωση κατά 19,8 %).

Ο αριθμός των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως μειώθηκε κατά 13 %, μεταβαίνοντας από 297 σε 257. Στο προκείμενο, σημειώνεται αναστροφή της τάσης.

Ο αριθμός 1 076 (819 νέες καταγγελίες + 257 που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως το 1996) αντανακλά μια πραγματικότητα που παρουσιάζει αντιθέσεις. Ο αριθμός των καταγγελιών και περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως παρουσιάζει ισχυρή αύξηση όσον αφορά την Αυστρία (+ 15,5 %), τη Φινλανδία (+ 17,8 %), το Ηνωμένο Βασίλειο (+ 82 %) (10). Παρουσιάζει μείωση ή ισχυρή μείωση όσον αφορά την Ιταλία (- 1,4 %), τη Σουηδία (- 3,8 %), τη Δανία (- 8,4 %),τη Γερμανία (- 9,4 %), το Βέλγιο (- 28,8 %), την Πορτογαλία (- 30,8 %), τη Γαλλία (- 31,5 %) (11), την Ισπανία (- 32,7 %) (12), την Ιρλανδία (- 34 %), το Λουξεμβούργο (- 36 %), τις Κάτω Χώρες (- 41,6 %), την Ελλάδα (- 41,7 %),

Η εξέταση αυτών των στοιχείων ανά τομέα αποκαλύπτει την ισχυρή μείωση του αριθμού των καταγγελιών και των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως στον τομέα του περιβάλλοντος (207 - εκ των οποίων άνω του ενός τετάρτου αφορούν την Ισπανία έναντι 265 δηλαδή - 27 %) και ελαφρά μείωση στον τομέα της εσωτερικής αγοράς (483 έναντι 512 δηλαδή - 5,3 %). Η μείωση συνεχίζεται στον τομέα των δασμών και της έμμεσης φορολογίας (44 έναντι 62 δηλ. -29%) και στον τομέα της γεωργίας (136 έναντι 159 δηλαδή μείωση κατά 15,5 %). Στον τομέα των μεταφορών, η διαπιστωθείσα μείωση αποτελεί αναστροφή της τάσης σε σχέση προς την αύξηση που διαπιστώθηκε κατά τα προηγούμενα έτη: μετά από ισχυρή αύξηση κατά το 1995 (82 έναντι 48 το προηγούμενο έτος), ο αριθμός των καταγγελιών και των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως μειώθηκε σε 53 (δηλαδή - 35,5 %).

Η ερμηνεία αυτών των στοιχείων είναι δυσχερής. Ήδη στη δέκατη τρίτη έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή είχε ήδη διατυπώσει ορισμένες υποθέσεις.

- Η μείωση του αριθμού των καταγγελιών

Η μείωση του αριθμού των νέων γνωστοποιήσεων παράβασης εξηγείται για διάφορους λόγους. Ορισμένοι αποτελούν ενθαρρυντικές ενδείξεις που πρέπει να τονισθούν:

- υπάρχει αντικειμενική βελτίωση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου από τα κράτη μέλη, γεγονός που αποδεικνύει την ταυτόχρονη μείωση των καταγγελιών και των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως,

- υπάρχει βελτίωση του ελέγχου της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στα κράτη μέλη, χάρη στη δράση των εθνικών δικαστηρίων. Η αναγνώριση εκ μέρους του Δικαστηρίου το 1991 νέων μέσων παροχής εννόμου προστασίας υπέρ των ιδιωτών που επικαλούνται στο κοινοτικό δίκαιο (αγωγή για την αναζήτηση ευθυνών κατά του κράτους μέλους το οποίο δεν τηρεί το κοινοτικό δίκαιο) συντελεί σε αυτό το φαινόμενο,

- ανακοινώνονται στην Επιτροπή μόνον οι παραβάσεις που υπάγονται πράγματι στην αρμοδιότητά της,

- από την λήξη της προθεσμίας της 31ης Δεκεμβρίου 1992, η νομοθετική δραστηριότητα της Ένωσης άλλαξε ρυθμό: τα κύρια κείμενα που είναι απαραίτητα για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς εγκρίθηκαν και η Κοινότητα εισήλθε σε μια περίοδο παγίωσης και διαχείρισης αυτού του κεκτημένου. Είναι βέβαιο ότι η μείωση του αριθμού νέων κοινοτικών κειμένων, που διαπιστώθηκε εδώ και πολλά έτη, συνεπάγεται μείωση των συμμορφώσεων των εθνικών δικαίων και μείωση των δυνάμει παραβάσεων,

- η μείωση μπορεί εξίσου να εξηγηθεί για ένα τεχνικό λόγο: πριν να ζητηθεί στη γενική γραμματεία η καταχώρηση μιας επιστολής ως καταγγελίας, ορισμένες υπηρεσίες προβαίνουν σε μια πρώτη ανταλλαγή επιστολών με το συντάκτη της επιστολής για να κατοχυρωθεί ότι η αίτηση παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά καταγγελίας κατά την έννοια της διαδικασίας 169. Αυτό ισχύει κυρίως όταν η αρχική επιστολή δεν είναι αρκετά σαφής. Αυτή η μεγαλύτερη αυστηρότητα των υπηρεσιών, όσον αφορά την αποδοχή των καταγγελιών, μπόρεσε να επηρεάσει το συνολικό αριθμό των καταχωρηθεισών καταγγελιών.

Η μείωση του αριθμού των νέων φακέλων υποθέσεων μπορεί επίσης να αποτελεί αποτέλεσμα πιο ανησυχητικών φαινομένων:

- οι δυνάμει ενάγοντες φαίνεται ότι αποφεύγουν τη διαδικασία για παράβαση υποχρέωσης, την οποία θεωρούν βραδεία και μη δυνάμενη να τροποποιήσει τη νομική τους κατάσταση: τα περιορισμένα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας (η οποία μπορεί να καταλήξει μόνο σε διαπίστωση της παράβασης από το Δικαστήριο, χωρίς τη δυνατότητα χορήγησης αποζημιώσεων όπως αρμόζει σε μια δικαιοδοτική αρχή) έχει αποτρεπτικά αποτελέσματα για τους δυνάμει ενάγοντες,

- το κοινοτικό δίκαιο φαίνεται ότι παραμένει δυσπρόσιτο: είτε ευρέως άγνωστο είτε ανεπαρκώς γνωστό στον κοινοτικό πολίτη. Η μικρή αύξηση του αριθμού των προδικαστικών ερωτήσεων που τίθενται στο Δικαστήριο επαληθεύει αυτό το φαινόμενο,

- στο ψήφισμά του για τη δέκατη τρίτη ετήσια έκθεση σχετικά με τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, το Κοινοβούλιο αναφέρθηκε ήδη σε αυτό το φαινόμενο: «[Το Κοινοβούλιο] προβληματίζεται για τον περιορισμένο ενθουσιασμό της κοινής γνώμης απέναντι στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση και θεωρεί ότι αυτό το φαινόμενο μπορεί να οφείλεται ταυτόχρονα στην απουσία δέουσας πληροφόρησης και στην έκδοση πράξεων ενίοτε απομακρυσμένων από τους προβληματισμούς των πολιτών» (13),

- στον τομέα του περιβάλλοντος, σημειώνεται ότι η μείωση του αριθμού των καταγγελιών «δεν αντικατοπτρίζει βελτίωση των αποδόσεων όσον αφορά το περιβάλλον» (14).

Δεν πρέπει να χαθούμε σε υποθέσεις και σενάρια που δεν μπορούν να επαληθευθούν. Είναι βέβαιο ότι η Επιτροπή, η οποία επιθυμεί να καταστήσει την Ευρώπη «Ευρώπη των πολιτών», θα είναι πάντα στη διάθεση των καταγγελόντων.

Η Επιτροπή πάντως θεωρείται πάντα ικανή να ρυθμίσει μια ατομική κατάσταση και αποτελεί ένα είδος «κοινοτικού υπέρ-δικαιοδοτικού οργάνου», ενώ η διαδικασία του άρθρου 169 έχει σαν στόχο να υποχρεώσει κάποιο κράτος μέλος να επανέλθει σε κατάσταση σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο. Ο πολίτης, μη όντας διάδικος στη διαδικασία η οποία δεν μπορεί να αλλάξει απευθείας την υποκειμενική του κατάσταση, διαδραματίζει κυρίως ρόλο διερεύνησης και γνωστοποίησης των παραβάσεων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο κοινοτικός πολίτης μπορεί να επικαλείται το κοινοτικό δίκαιο ενώπιον του εθνικού δικαστή και να επιδιώκει κατ' αυτόν τον τρόπο την αναγνώριση δικαιωμάτων που του απονέμονται από αυτό. Το παράρτημα VI καταρτίζει απολογισμό της δράσης των εθνικών δικαστηρίων σε σχέση με το συγκεκριμένο θέμα.

Υπάρχει συνεπώς ένα χάσμα μεταξύ αυτού που μπορεί να πράξει η Επιτροπή και αυτού που οι πολίτες προσδοκούν από αυτή. Είναι αυτή η έλλειψη κατανόησης του ρόλου της Επιτροπής από ένα τμήμα της κοινής γνώμης η οποία εξηγεί ενδεχομένως τη σχετική μείωση του αριθμού των γνωστοποιούμενων παραβάσεων.

Για να επανορθώσει αυτήν την κατάσταση, η Επιτροπή πρέπει κατά κύριο λόγο να εξηγήσει το ρόλο τον οποίο διαδραματίζει στις διαδικασίες παράβασης. Η προσεχής δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα ενός νέου εντύπου καταγγελίας, εξυπηρετεί αυτόν το σκοπό, επειδή θα δώσει την ευκαιρία να εξηγηθούν τα διάφορα μέσα έννομης προστασίας που τίθενται στη διάθεση του ιδιώτη: αφενός, η προσφυγή στον εθνικό δικαστή, αφετέρου η κοινοτική διαδικασία για παράβαση. Σχετικά με τη δεύτερη, η Επιτροπή θα αποδείξει ότι ανέλαβε να την καταστήσει πιο ταχεία, πιο διαφανή και πιο αποτελεσματική, χάρη, μεταξύ άλλων, στο αποτρεπτικό αποτέλεσμα των προτάσεων κυρώσεων του άρθρου 171.

- Η μείωση του αριθμού των περιπτώσεων που επισημαίνονται από τους ευρωπαίους βουλευτές

Ο αριθμός των περιπτώσεων που καταχωρούνται απευθείας μετά από ερωτήσεις των ευρωπαίων βουλευτών σημειώνει επίσης μείωση (20 για το 1996 έναντι 34 το 1995). Μεταξύ αυτών, θα σημειώσουμε κυρίως ότι πέντε εξ αυτών των υποθέσεων αφορούν τις δημόσιες συμβάσεις και τέσσερις τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Ορισμένες αναφορές οδήγησαν, το 1996, στην καταχώρηση νέων περιπτώσεων παράβασης. Θα αναφέρουμε ως παράδειγμα τους όρους πρόσβασης στα γαλλικά πανεπιστήμια ή τα έξοδα εγγραφής που εισπράττονται από το «General Medical Council» (15). Όπως αποκάλυπτε η Επιτροπή στη δέκατη τρίτη έκθεση, τα προαναφερόμενα στοιχεία πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή: πέραν των προαναφερόμενων στοιχείων, τα μέλη του Κοινοβουλίου καταγγέλλουν περιπτώσεις παράβασης που μπορούν να έχουν διαπιστωθεί προηγουμένως από τις υπηρεσίες της Επιτροπής ή να έχουν αποτελέσει το αντικείμενο μιας ήδη καταχωρημένης καταγγελίας.

- Η μείωση του αριθμού των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως

Η μείωση του αριθμού των περιπτώσεων που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως εξηγείται καταρχάς από το γεγονός ότι οι υπηρεσίες προωθούν την άμεση επαφή με τα κράτη μέλη εκτός οιασδήποτε διαδικασίας παράβασης προκειμένου να επιτευχθεί η ρύθμιση παραβάσεων μικρότερης σημασίας. Γι' αυτό το λόγο η υπηρεσία, η οποία διαπιστώνει την απουσία κοινοποίησης κάποιου τεχνικού προτύπου, θα επιχειρήσει να επιτύχει αυτή την κοινοποίηση και δεν θα προχωρήσει σε αυτεπάγγελτη διαπίστωση παράβασης παρά μόνο σε περίπτωση αποδεδειγμένης άρνησης και διαφοράς με το συγκεκριμένο κράτος μέλος.

Η βούληση της Επιτροπής να εξετάζει τις υποθέσεις παραβάσεων εντός ευλόγων προθεσμιών και ως εκ τούτου να προωθεί την εξέταση υποθέσεων που εκκρεμούν αντί να ασχολείται με νέες υποθέσεις που διαπιστώθηκαν αυτεπαγγέλτως, εξηγεί εξίσου αυτή τη μείωση.

Β. Η διατήρηση υψηλού αριθμού περιπτώσεων που τέθηκαν στο αρχείο

Στο ψήφισμά του για τη δέκατη τρίτη έκθεση, το Κοινοβούλιο ζητούσε από την Επιτροπή να δεικνύει διαφάνεια όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους απέχει από το να δρά (16).

Ο αριθμός των υποθέσεων που έχουν ήδη αποτελέσει το αντικείμενο απόφασης για τη θέση στο αρχείο μειώθηκε από 2043 το 1995 σε 1771 το 1996, δηλαδή σημειώθηκε μείωση κατά 14 %.

Οι λόγοι ταξινόμησης στο αρχείο ποικίλουν κατά περίπτωση.

Ο αριθμός των ταξινομήσεων στο αρχείο «διαπιστωθεισών» υποθέσεων παραβάσεων, δηλαδή στις οποίες αποφασίστηκε και απεστάλη στο κράτος μέλος η προειδοποιητική επιστολή, ανήλθε σε 1 344 το 1995. Το 1996 μειώθηκε σε 877, δηλαδή κατά 34 %. Αυτός ο αριθμός αποτελεί γενικά ένδειξη διευθέτησης από το κράτος μέλος μιας παράβασης την οποία η Επιτροπή είχε θεωρήσει ως χαρακτηριστική, χωρίς να αποκλείεται η περίπτωση κατά την οποία το κράτος μέλος έπεισε την Επιτροπή για το βάσιμο του δικαιώματός του. Φαίνεται συνεπώς ότι κατά το 1996 κατέστη πιο δύσκολο να επιτευχθεί η διευθέτηση εκ μέρους των κρατών μελών από ότι κατά τα προηγούμενα έτη. Η ελαφρά αύξηση του αριθμού προσφυγών στο Δικαστήριο αποδεικνύει το ίδιο πράγμα (93 προσφυγές έναντι 72 το 1995).

Οι ταξινομήσεις στο αρχείο διαπιστωθεισών παραβάσεων πρέπει να διακριθούν από τις 874 ταξινομήσεις στο αρχείο φακέλων εικαζομένων παραβάσεων, καταγγελιών ή αυτεπαγγέλτως διαπιστωθεισών περιπτώσεων. Η ισχυρή αύξηση της ταξινόμησης στο αρχείο υποθέσεων εικαζομένων παραβάσεων αποτελεί αναμφίβολα συνέπεια της αυστηρής εφαρμογής της προθεσμίας του ενός έτους μεταξύ της καταχώρησης της υπόθεσης και της πρώτης απόφασης ως προς την ουσία: πολλές υποθέσεις εικαζομένων παραβάσεων μπόρεσαν να τεθούν στο αρχείο, επειδή η Επιτροπή δεν μπόρεσε να θεμελιώσει την ύπαρξη παράβασης εντός της προθεσμίας του ενός έτους.

Γ. Ισχυρή αύξηση του αριθμού των αποφάσεων για την αποστολή προειδοποιητικής επιστολής και αιτιολογημένης γνώμης που κοινοποιήθηκαν στα κράτη μέλη καθώς και προσφυγών που απευθύνθηκαν στο δικαστήριο

Το 1996, η Επιτροπή προέβη στην κοινοποίηση 1587 αποφάσεων προειδοποιητικών επιστολών ή αιτιολογημένων γνωμών και κατέθεσε στο Δικαστήριο 93 νέες προσφυγές, γεγονός που αποτελεί ένα ιστορικό ρεκόρ.

Αυτή η αύξηση οφείλεται κυρίως στις αιτιολογημένες γνώμες.

Το 1996, η Επιτροπή απέστειλε 435 αιτιολογημένες γνώμες, έναντι 194 το 1995, γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση ύψους 224 %. Τα μέτρα επιτάχυνσης των διαδικασιών που θεσπίστηκαν το 1996 αρχίζουν να κάνουν αισθητά τα αποτελέσματά τους. Η καθυστέρηση που διαπιστώθηκε κατά τα προηγούμενα έτη καλύφθηκε, εν μέρει, και ο αριθμός των αιτιολογημένων γνωμών, των οποίων αναμένεται η κοινοποίηση, («αιτιολογημένες γνώμες εκτελούμενες αμελητί») παρουσιάζει πολύ σημαντική μείωση.

Ο αριθμός των προειδοποιητικών επιστολών που κοινοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους 1996 παρουσιάζει ελαφρά αύξηση, συγκεκριμένα 9 % (από 1 044 σε 1 142). Αυτό εξηγείται αναμφίβολα από τις νέες οδηγίες της Επιτροπής, με τις οποίες καλούνται οι υπηρεσίες να προτείνουν ταχύτερα την αποστολή προειδοποιητικής επιστολής, μόλις διαθέτουν επαρκείς υπόνοιες παράβασης και να προσδίδουν στην προειδοποιητική επιστολή χαρακτήρα «αίτησης υποβολής παρατηρήσεων».

Ο αριθμός των νέων προσφυγών στο Δικαστήριο ανήλθε από 72 το 1995 σε 93 το 1996.

Αυτές οι αποφάσεις για την κοινοποίηση προειδοποιητικής επιστολής, αιτιολογημένης γνώμης και την υποβολή προσφυγής αφορούν στο μεγαλύτερο μέρος τους περιπτώσεις μη κοινοποίησης των εθνικών μέτρων μεταφοράς των οδηγιών, όπως αποδεικνύει ο πίνακας 2.2, κάτωθι. Το σημείο III κατωτέρω ασχολείται ακριβώς με την κατάσταση μεταφοράς των κοινοτικών οδηγιών κατά το 1996.

Δ. Έντονη δραστηριότητα όσον αφορά τις συνεδριάσεις πακέτο και τις συναντήσεις - Οδηγίες

Στην γνωμοδότησή της για την 13η έκθεση, η επιτροπή αναφορών του Κοινοβουλίου προέβη σε ορισμένο αριθμό παρατηρήσεων σχετικά με τις συνεδριάσεις πακέτο (17): κρίθηκε συνεπώς απαραίτητο από την Επιτροπή να προβεί σε απολογισμό της δραστηριότητάς της για το 1996.

i) Οι συνεδριάσεις πακέτο αφορούν κυρίως - αλλά όχι αποκλειστικά - την εσωτερική αγορά και το περιβάλλον. Όσον αφορά τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, έλαβαν χώρα συνεδριάσεις πακέτο με οκτώ κράτη μέλη: Κάτω-Χώρες, Αυστρία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία. Από τις 172 καταστάσεις παράβασης που συζητήθηκαν με τα κράτη μέλη, μπόρεσε να εξευρεθεί λύση θέτουσα τέλος στην παράβαση σε 73 περιπτώσεις, δηλαδή 42 %.

ii) Σε συνάρτηση με τις ανάγκες, η Επιτροπή διοργανώνει κάθε έτος πολλές συναντήσεις οδηγίες στα κράτη μέλη. Αυτές οι συναντήσεις έχουν ως κύριο στόχο την εξέταση με τις αρχές του σχετικού κράτους μέλους της κατάστασης των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων μεταφοράς των οδηγιών σε όλους τους τομείς στους οποίους θεσπίζονται οι οδηγίες και την ενδεχόμενη εξέταση των περιπτώσεων έλλειψης συμφωνίας της εθνικής νομοθεσίας με το κοινοτικό δίκαιο.

Μεταξύ των συναντήσεων αυτού του είδους που διοργανώθηκαν σε διάφορα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του έτους 1996, πρέπει να τονισθούν ιδιαίτερα εκείνες που διοργανώθηκαν στα τρία νέα κράτη μέλη. Αυτές οι συναντήσεις αποδείχθηκαν ιδιαίτερα γόνιμες, χάρη στην καλή συνεργασία των εθνικών αρχών. Συνέβαλαν στη σαφή βελτίωση του ποσοστού μεταφοράς των οδηγιών σε αυτά τα τρία κράτη μέλη.

III. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΤΟ 1996

Α. Η κοινοποίηση των μέτρων μεταφοράς

Ο αριθμός των διαδικασιών για παράβαση που κινήθηκαν το 1996 λόγω απουσίας κοινοποίησης των μέτρων μεταφοράς αύξηθηκε σημαντικά σε σχέση με το προηγούμενο έτος (1 097 αντί 799).

Ο κάτωθι πίνακας παρέχει μια συνολική άποψη της κατάστασης των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης του συνόλου των εφαρμοστέων οδηγιών στις 31 Δεκεμβρίου 1996. Θα σημειωθεί ότι ο αριθμός των νέων οδηγιών που άρχισαν να ισχύουν κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους είναι κατώτερος από εκείνον του προηγούμενου έτους. Και αυτό το έτος γίνονται αισθητά τα αποτελέσματα της λιγότερο έντονης νέας νομοθετικής δραστηριότητας της Κοινότητας, για τους λόγους που εκτίθενται κάτωθι (18).

>ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

Στις 31 Δεκεμβρίου 1996, τα κράτη μέλη είχαν κατά μέσο όρο κοινοποιήσει 92,8 % των εθνικών μέτρων εκτέλεσης που είναι απαραίτητα για την εφαρμογή του συνόλου των εφαρμοστέων κοινοτικών οδηγιών. Αυτός ο αριθμός παρουσιάζει αύξηση σε σχέση με το έτος 1995 (90,7 %). Οι επιμέρους αποδόσεις των κρατών μελών διαφέρουν πάντως μεταξύ τους.

Θα σημειωθεί η θεαματική αύξηση του ποσοστού κοινοποίησης των εθνικών μέτρων εκτέλεσης από τη Φινλανδία, από 70,5 σε 80,93, και τη Σουηδία, η οποία βελτιώνει περαιτέρω τη θέση της (περνώντας από την 6η στην 5η θέση), δύο έτη μόνο μετά την προσχώρησή της.

Όπως είχε αποκαλύψει η 13η έκθεση για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, αυτά τα υψηλά ποσοστά κρύβουν μια γεμάτη αντιθέσεις πραγματικότητα.

Είναι αναγκαίο να διαπιστωθεί ότι, σε ορισμένους τομείς, ακόμη και όσον αφορά τις παλαιές οδηγίες, το ποσοστό κοινοποίησης των εθνικών μέτρων μεταφοράς βελτιώνεται με βραδύτητα. Αυτή είναι η κατάσταση στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων (19). Συμβαίνει άλλωστε να παρατηρείται ακόμα και μείωση αυτού του ποσοστού λαμβανομένης υπόψη της μη μεταφοράς οδηγιών που εκδόθηκαν πρόσφατα (20).

Σε άλλους τομείς, είναι αισθητές οι βελτιώσεις. Στο θέμα αυτό, είναι διαφωτιστική η σύγκριση της κατάστασης των κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης των οδηγιών που εφαρμόζονται στον τομέα της αναγνώρισης των διπλωμάτων, το 1995 και 1996 (21).

Θα σημειωθεί τέλος ότι στους περισσότερους τομείς, και κυρίως στον τομέα της πολιτικής των καταναλωτών, η πλειοψηφία των κρατών μελών θεσπίζει τα εθνικά μέτρα μεταφοράς μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς (22).

Β. Ο σύμφωνος χαρακτήρας των μέτρων μεταφοράς

Είναι βέβαιο ότι η ποιότητα της μεταφοράς είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την μεταφορά.

Πρέπει να τονισθεί, στους περισσότερους τομείς, η αποτελεσματικότητα των συνεδριάσεων-πακέτο για να εξαλειφθούν οι περιπτώσεις της έλλειψης συμφωνίας (23). Θα πρέπει να τονισθεί, σε σχέση με το θέμα αυτό, ότι ο έλεγχος της συμφωνίας των εθνικών μέτρων εκτέλεσης θα διευκολυνόταν εάν όλα τα κράτη μέλη διαβίβαζαν στην Επιτροπή τους πίνακες αντιστοιχίας μεταξύ των εθνικών διατάξεων και των αντίστοιχων κοινοτικών (24).

Γ. Η κακή εφαρμογή των μέτρων μεταφοράς

Οι κύριες περιπτώσεις κακής εφαρμογής στα κράτη μέλη εθνικών ρυθμίσεων σύμφωνων προς το κοινοτικό δίκαιο αναφέρονται στα ακόλουθα τομεακά τμήματα. Ως παράδειγμα τομέα στον οποίο οι περιπτώσεις κακής εφαρμογής είναι πολυάριθμες, αναφέρουμε την εφαρμογή των οδηγιών που διευκολύνουν την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων για επαγγελματικούς σκοπούς και τους περιορισμούς που είναι αντίθετοι προς τα άρθρα 52 και 59 της συνθήκης. Σε αυτόν τον τομέα, η Επιτροπή έλαβε 30 περίπου καταγγελίες κατά το 1996 (25).

IV. Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 171 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΕΔΑΦΙΟ 2 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΚ

Σύμφωνα με το άρθρο 171 παράγραφος 2 εδάφιο 2, σχετικά με τις προσφυγές που κατατίθενται από την Επιτροπή ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά των κρατών μελών που παραβαίνουν το κοινοτικό δίκαιο,

«Εάν το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως του Δικαστηρίου μέσα στην προθεσμία που όρισε η Επιτροπή, τότε η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο, προσδιορίζοντας ταυτόχρονα το ύψος του κατ' αποκοπή ποσού ή της χρηματικής ποινής που οφείλει να καταβάλει το κράτος μέλος και το οποίο η Επιτροπή κρίνει κατάλληλο για την περίσταση.

Εάν το Δικαστήριο διαπιστώσει ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν συμμορφώθηκε με την απόφασή του, μπορεί να του επιβάλει την καταβολή κατ' αποκοπή ποσού ή χρηματικής ποινής».

Σε πολλούς τομείς, η Επιτροπή διαθέτει την εξουσία να αποφασίσει την επιβολή, υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου, χρηματικών κυρώσεων. Στο προκείμενο, η Επιτροπή θέτει εξουσία πρότασης, την οποία οι συντάκτες της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θέλησαν να αναλύσουν λεπτομερώς. Προβλέπεται απλά ότι η κύρωση πρέπει να είναι «καταλλήλη για την περίσταση».

Συνεπάγεται ότι η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να θέσει σε εφαρμογή αυτή τη νέα διάταξη της συνθήκης χωρίς να ορίσει σαφείς κανόνες και χωρίς να καταστήσει γνωστά με διαφάνεια στα κράτη μέλη τα κριτήρια και τον τρόπο υπολογισμού που προτίθεται να χρησιμοποιήσει για να προτείνει χρηματική κύρωση κατά κάποιου κράτους μέλους στο πλαίσιο «παραβάσεως επί παραβάσεως».

Επανειλημμένα, το Κοινοβούλιο παρότρυνε την Επιτροπή να θέσει σε εφαρμογή το άρθρο 171 και να προτείνει χρηματικές κυρώσεις στο Δικαστήριο (26).

Η Επιτροπή ενήργησε σε δύο στάδια. Κατ' αρχάς, εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 171 της συνθήκης (27) και, κατά δεύτερο, μια μέθοδο υπολογισμού (28) για τις κυρώσεις που θα προτείνει στο Δικαστήριο κατ' εφαρμογή αυτού του άρθρου. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν ανταποκρίνονται σε επιθυμία που εκφράστηκε από την εισηγητή της δέκατης τρίτης ετήσιας έκθεσης στο Κοινοβούλιο (29) και στοχεύουν να παρουσιάσουν με συντομία αυτά τα δύο έγγραφα: δεν αποκλείουν την αναφορά στο πρωτότυπο.

Α. Η ανακοίνωση της 6ης Ιουλίου 1996

Με αυτή την ανακοίνωση, η Επιτροπή απέβλεπε στο να καταστήσει δήμοσια γνωστά «τα κριτήρια τα οποία προτίθεται να εφαρμόσει για να ζητήσει από το Δικαστήριο την επιβολή των χρηματικών κυρώσεων», γνωρίζοντας ότι αυτά τα κριτήρια θα προσδιοριστούν και θα αναλυθούν λεπτομερέστερα κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης εφαρμογής του άρθρου 171 παράγραφος 2 εδάφιο 2.

Γνωρίζουμε ότι η Επιτροπή διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει την προσφυγή στο Δικαστήριο για παράβαση υποχρέωσης, σύμφωνα με το άρθρο 171. Εφ' όσον το πράξει, οφείλει να τοποθετηθεί όσον αφορά τις κυρώσεις, αν και δύναται επίσης να παραλείψει να ζητήσει την επιβολή οποιασδήποτε κύρωσης, υπό τον όρο ότι θα δικαιολογήσει τη στάση της αυτή.

Ο προσδιορισμός του ποσού της χρηματικής κύρωσης επιδιώκει ένα σαφώς συγκεκριμένο στόχο: «να εξασφαλιστεί η πραγματική εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου» (30) και «να επιτευχθεί το συντομότερο δυνατό η συμμόρφωση» (31). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή επέλεξε να προωθήσει τη χρηματική ποινή, η οποία θεωρείται ως το πλέον ενδεδειγμένο μέσον για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η χρηματική ποινή είναι το ποσό που οφείλεται από το κράτος μέλος για κάθε ημέρα υπερημερίας από την ημερομηνία κατά την οποία του γνωστοποιήθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου μέχρις ότου θέσει πλήρως τέλος στην παράβαση.

Αυτό το ημερήσιο ποσό οφείλει να υπολογίζεται σε συνάρτηση με τρία θεμελιώδη κριτήρια (32):

- τη βαρύτητα της παράβασης,

- τη διάρκειά της,

- την ανάγκη κατοχύρωσης του αποτρεπτικού αποτελέσματος της κύρωσης για να αποφευχθούν οι υποτροπές.

Η παράβαση έχει εξ ορισμού πάντα τον ίδιο χαρακτήρα. Συνίσταται στην απουσία εκτέλεσης μιας απόφασης του Δικαστηρίου. Αυτή η μη εκτέλεση έχει πάντα «ορισμένη βαρύτητα» (33). Πάντως, προκειμένου να καθοριστεί το ποσόν της χρηματικής κύρωσης, πρέπει να ληφθεί υπόψην όχι μόνο η μη εκτέλεση αυτή καθαυτή αλλά εξίσου η βαρύτητα της παράβασης, η οποία απετέλεσε το λόγο της απόφασης του Δικαστηρίου. Αυτή η βαρύτητα μετράται με βάση δύο παραμέτρους: τη σημασία των κοινοτικών διατάξεων που έχουν αποτελέσει το αντικείμενο της παράβασης και τις συνέπειες αυτής της παράβασης για τα γενικά και ατομικά συμφέροντα (34).

Η ανάγκη να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της κύρωσης προϋποθέτει ότι η κύρωση ορίζεται σε ανάλογο ποσόν και αποκλείεται η επιβολή αμιγώς συμβολικών κυρώσεων.

Β. Η μέθοδος της 8ης Ιανουαρίου 1997

Στηριζόμενη στις αρχές που ορίζονται από την προαναφερόμενη ανακοίνωση, η Επιτροπή θέσπισε μία μέθοδο υπολογισμού, η οποία ισχύει με ενιαίο τρόπο για το σύνολο των υπηρεσιών της Επιτροπής και επιτρέπει την υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων σύμφωνα με μια μέθοδο προβλέψιμη και διαφανή. Παρά το γεγονός ότι εγκρίθηκε επίσημα την 8η Ιανουαρίου 1997 (35), αυτή η μέθοδος, στενά συνδεδεμένη με την προαναφερόμενη ανακοίνωση, αξίζει να αναφερθεί στο σημείο αυτό.

Σύμφωνα με αυτό το έγγραφο, η χρηματική κύρωση υπολογίζεται με βάση ένα ενιαίο βασικό κατ' αποκοπή ποσόν ύψους 500 Ecu για κάθε ημέρα υπερημερίας - ως κύρωση για την παράβαση της αρχής της νομιμότητας και του μονοπωλίου δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου, η οποία ανευρίσκεται σε όλες τις υποθέσεις 171.

Αυτό το κατ' αποκοπή ποσό επηρεάζεται από δύο πολλαπλασιαστικούς συντελεστές, οι οποίοι λαμβάνουν υπόψη, ο πρώτος τη βαρύτητα της παράβασης και ο δεύτερος τη διάρκειά της. Ο πρώτος επηρεάζει το βασικό κατ' αποκοπή ποσό ενός συντελεστή ίσου προς ένα κατά το ελάχιστο και 20 κατά το μέγιστο. Ο δεύτερος επηρεάζει το βασικό κατ' αποκοπή ποσόν ενός συντελεστή ίσου προς ένα κατά το ελάχιστο και 3 κατά το μέγιστο.

Με σκοπό να προσδοθεί αποτρεπτικός χαρακτήρας στη χρηματική κύρωση, το προκύπτον αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται με έναν «παράγοντα n» ο οποίος αποτελεί συνάρτηση της οικονομικής δυνατότητας κάθε κράτους μέλους (σε σχέση με το ΑΕΠ) και με τον αριθμό ψήφων που διαθέτει στο Συμβούλιο. Αυτός ο παράγοντας είναι ίσος με 1 για το Λουξεμβούργο με 26,4 για τη Γερμανία.

Τοιουτοτρόπως η πρόταση ημερήσιας χρηματικής ποινής οφειλόμενης από κάποιο κράτος μέλος, του οποίου η βαρύτητα και η διάρκεια της παράβασης θεωρούνται ως μέγιστες από την Επιτροπή, θα κυμαίνεται μεταξύ 30 000 Ecu για το Λουξεμβούργο και 791 293 Ecu για τη Γερμανία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, λαμβανομένων υπόψη των αρχών ασφάλειας και μη αναδρομικής ισχύος του δικαίου, η δυνατότητα χρηματικών κυρώσεων αφορά μόνο τη διάρκεια μη εκτέλεσης που έπεται της 1ης Νοεμβρίου 1993, ημερομηνία έναρξης ισχύος της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (36). Λαμβανομένων υπόψη των προθεσμιών της διαδικασίας που προηγείται της δικαστικής αμφισβήτησης (προειδοποιητική επιστολή 171, αιτιολογημένη γνώμη 171), μόλις πρόσφατα ορισμένες υποθέσεις κρίθηκαν «ώριμες» για την επιβολή χρηματικών κυρώσεων.

Η Επιτροπή διαθέτει τοιουτοτρόπως μια αξιόπιστη, δίκαιη και διαφανή μέθοδο, η οποία της επέτρεψε να αποφασίσει τις συγκεκριμένες προτάσεις κυρώσεων σε πολλές υποθέσεις σχετικές με δύο κράτη μέλη στις 29 Ιανουαρίου 1997 (37). Διαπιστώνεται, ότι ορισμένες εξ αυτών των υποθέσεων ρυθμίστηκαν, ή ευρίσκονται υπό ρύθμιση, ενώ το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί ή δεν έχει ακόμη καν ασκηθεί προσφυγή.

Το παράρτημα V, κάτωθι, αναφέρει όλες τις εκκρεμούσες διαδικασίες του άρθρου 171. Δέκα εξ αυτών ευρίσκονται στο στάδιο της αιτιολογημένης γνώμης. Πέντε εξ αυτών ευρίσκονται στο στάδιο της προσφυγής. Οι μελλοντικές προσφυγές που θα υποβληθούν στο Δικαστήριο σχετικά με αυτές τις υποθέσεις θα συμπεριλαμβάνουν παρατηρήσεις σχετικά με πρόταση χρηματικής κύρωσης.

V. ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΝ

Κατά τη διάρκεια του έτους 1995, ο ευρωπαίος συνήγορος του πολίτη προέβη στις πρώτες έρευνες όσον αφορά τις διαδικασίες παράβασης.

Ο θεσμός του συνήγορου του πολίτη, ο οποίος δημιουργήθηκε με απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 12ης Ιουλίου 1995 (38), εισήλθε σε λειτουργική φάση. Το κύριο καθήκον του είναι να «ασχολείται με υποθέσεις κακής διαχείρισης. Πρέπει να χορηγεί τα πραγματικά μέσα επανόρθωσης σε εκείνα τα πρόσωπα, των οποίων καταπατήθηκαν τα εκ του νόμου δικαιώματα ή τα οποία δεν έτυχαν ορθής μεταχείρισης εκ μέρους των οργάνων της Κοινότητας» (39).

Η Επιτροπή προτίθεται να διευκολύνει την εργασία του και να συνεργαστεί με αυτό το νέο κοινοτικό όργανο όπως καταδεικνύει το ακόλουθο παράδειγμα. Μετά από την εξέταση μιας υπόθεσης σχετικά με το περιβάλλον, ο συνήγορος του πολίτη θεώρησε ότι δεν υπήρξε κακή διαχείριση που να μπορεί να αποδοθεί στην Επιτροπή όσον αφορά τη συγκεκριμένη υπόθεση. Έθεσε το ερώτημα του κατά πόσον θα πρέπει να υπάρξει διαβούλευση με τον καταγγέλοντα μόλις η επικεφαλής υπηρεσία αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο να θέσει μια υπόθεση στο αρχείο και πριν να εκδοθεί επίσημη η απόφαση για τη θέση στο αρχείο. Μέμφθηκε την Επιτροπή επειδή δημοσίευσε την απόφασή της υπό την μορφή ανακοινωθέντος τύπου πριν να ενημερωθούν οι καταγγέλοντες. Η Επιτροπή άλλαξε έκτοτε την τακτική της ως προς αυτό το σημείο.

Το έτος 1996 μπορεί ως εκ τούτου να θεωρηθεί ως γόνιμο έτος όσον αφορά τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου.

Στις προηγούμενες ετήσιες εκθέσεις για τον έλεγχο της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή επέμενε στην ανάγκη να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, στην ανάγκη μεγαλύτερης διαφάνειας της δράσης της και στην ανάγκη να ενισχυθεί η τήρηση των αποφάσεων του Δικαστηρίου.

Οι πρωτοβουλίες που ελήφθησαν από την Επιτροπή το 1996 αποδεικνύουν ότι οι στόχοι τους οποίους όρισε έλαβαν τη μορφή συγκεκριμένων πράξεων.

Βέβαια, αυτές οι ενέργειες επιδέχονται ακόμα βελτιώσεων.

Ως συμπέρασμα, επιβάλλονται δύο παρατηρήσεις.

Για να βελτιωθεί η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς τη μόνιμη και εις βάθος συνεργασία των κρατών μελών, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της προηγούμενης της δικαστικής αμφισβήτησης φάσης της διαδικασίας παράβασης, αλλά επίσης εκτός αυτής της διαδικασίας, κατά τρόπο ώστε να μπορεί να αποφεύγεται η προσφυγή στο άρθρο 169 (40). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο εδώ και πολλά έτη η Επιτροπή, μετά από πρόσκληση του Συμβουλίου, υπόσχεται εντατική διοικητική συνεργασία με τα κράτη μέλη (41). Οι πρόοδοι που διαπιστώθηκαν ανωτέρω κατά την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου αποτελούν καρπό αυτής της συνεργασίας. Αυτή μπορεί εντούτοις να τελειοποιηθεί. Σε σχέση με το θέμα αυτό, ορισμένες διαδικασίες παράβασης αποκαλύπτουν ότι τα κράτη μέλη δεν παρέχουν στην Επιτροπή τη συνεργασία που οφείλουν δυνάμει του άρθρου 5 της συνθήκης ΕΚ. Επιπλέον, η μείωση του αριθμού κοινοποιήσεων των εθνικών μέτρων εκτέλεσης που σημειώθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη δημιουργεί ορισμένες ανησυχίες.

Η επαγρύπνηση της Επιτροπής δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί η τήρηση του κοινοτικού δικαίου από τα κράτη μέλη. Είναι γνωστό το πόσο σημαντική είναι η επαγρύπνηση των ιδιωτών οι οποίοι προσδίδουν σημασία στην τήρηση των δικαιωμάτων τα οποία τους αναγνωρίζονται από το κοινοτικό δίκαιο. Πρέπει να προσθέσουμε ότι η επαγρύπνηση των μελών του Κοινοβουλίου, τα οποία διατηρούν προνομιακό και στενό δεσμό με τον κοινοτικό πολίτη, αποτελεί επίσης εγγύηση της αποτελεσματικότητας αυτού του ελέγχου.

Τέλος, ορισμένες ενδείξεις σχετικά με τη δομή αυτής της έκθεσης. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει μια ανάλυση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου ανά τομέα. Για πρώτη φορά, το θέμα των διαρθρωτικών ταμείων αποτελεί το αντικείμενο ενός αυτόνομου κεφαλαίου. Φάνηκε σημαντικό να αναφερθεί η δράση της Επιτροπής στον τομέα της διαχείρισης των διαρθρωτικών ταμείων και η εξουσία της να μειώσει, να αναστείλει ή να καταργήσει κοινοτική συνδρομή, όταν διαπιστώνει παράβαση του κοινοτικού δικαίου. Η αποτελεσματικότητα αυτού του μέσου πίεσης στα κράτη μέλη και η σύνδεσή του με τη διαδικασία του άρθρου 169 προϋποθέτουν νέες εξελίξεις. Τα παραρτήματα επισυνάπτονται, όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, με σκοπό να καταστούν συγκρίσιμοι μεταξύ τους οι στατιστικοί πίνακες.

Διάρθρωση της δέκατης τέταρτης έκθεσης

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Η παρούσα έκθεση περιλαμβάνει:

- ανάλυση κατά τομέα 7

- στατιστικούς πίνακες ενημερωμένους στις 31 Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με τις εικαζόμενες υποθέσεις παραβάσεων (παράρτημα I) και τις διαπιστωθείσες παραβάσεις (παράρτημα II) 7

- κατάσταση των διαπιστωθεισών περιπτώσεων παραβάσεων των συνθηκών, κανονισμών και αποφάσεων που εξετάστηκαν το 1996 (παράρτημα III) 7

- εφαρμογή από τα κράτη μέλη των ισχυουσών στις 31 Δεκεμβρίου 1996 οδηγιών, με μνεία των σχετικών περιπτώσεων παράβασης (παράρτημα IV) 7

- κατάσταση των μη εκτελεσθεισών αποφάσεων του Δικαστηρίου (παράρτημα V) 7

- επισκόπηση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια (παράρτημα VI)>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς παραμένει ένας από τους κύριους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Αυτό επέβαλε τη θέσπιση και τη θέση σε εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο μιας συχνά πολύ λεπτομερούς νομοθεσίας σε πολλούς τομείς, με σκοπό να εξαλειφθούν τα φυσικά, τεχνικά και φορολογικά εμπόδια. Αυτή η δράση έχει σήμερα ολοκληρωθεί κατά μεγάλο μέρος. Επεκτάθηκε στα νέα κράτη μέλη τα οποία προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση στις αρχές του 1995. Πάντως, συνεχίζουν να υπάρχουν κενά σε τομείς που είναι εν τούτοις σημαντικοί, όπως η φορολογία ή το δίκαιο των εταιρειών. Σε αυτό προστίθεται η συχνά άνιση ή υπερβολικά γραφειοκρατική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας.

Η Επιτροπή υπέβαλε στις 26 Νοεμβρίου ανακοίνωση στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς, στην οποία διαπιστώνει τα μέχρι τώρα επιτευχθέντα αποτελέσματα και τις προκλήσεις για το μέλλον (42). Το μήνυμά της είναι απλό. Η ενιαία αγορά πρέπει να παγιωθεί και να αναπτυχθεί. Η καλή λειτουργία της αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επόμενη φάση ολοκλήρωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι η δημιουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ). Αυτή η διαδικασία παγίωσης προϋποθέτει την ανάληψη πολλών δράσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο και την τήρηση ορισμένων προτεραιοτήτων.

Η πρώτη προτεραιότητα συνίσταται στην εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, δηλαδή στη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο όλων των κρατών μελών των οδηγιών που εξασφαλίζουν την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς. Αυτή η δράση προωθήθηκε πρόσφατα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Φλωρεντίας της 21ης και 22ας Ιουνίου 1996, το οποίο τονίζοντας για μια ακόμη φορά τη συμβολή της ενιαίας αγοράς για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της απασχόλησης, κάλεσε τα κράτη μέλη να επιταχύνουν τη διαδικασία μεταφοράς των οδηγιών για την εσωτερική αγορά, κυρίως στους τομείς των δημοσίων συμβάσεων και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

Όμως η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς δεν περιορίζεται στη θέσπιση των απαραιτήτων εθνικών μέτρων για την εφαρμογή των υφιστάμενων οδηγιών. Προϋποθέτει επίσης ότι οι εθνικές αρχές θα καταχυρώσουν την πραγματική εφαρμογή αυτών των οδηγιών και των βασικών αρχών του κοινοτικού δικαίου, και ότι θα συνεργαστούν με την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη προς το σκοπό αυτό.

Έγγραφο αναφοράς, το στρατηγικό πρόγραμμα για την ολοκλήρωση, τη διαχείριση και την ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς (43), που υπεβλήθη από την Επιτροπή το 1993, προτείνει τη διοικητική συνεργασία σαν το άλλο ουσιαστικό στοιχείο της καλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Στο ψήφισμά του της 16ης Ιουνίου 1994 για την ανάπτυξη της διοικητικής συνεργασίας κατά την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας της σχετικής με την εσωτερική αγορά, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να αναπτύξει περαιτέρω τη συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών. Η κατάσταση που παρατηρείται στο συγκεκριμένο τομέα παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια αυτού του έτους από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην έκθεση για τη «συνεργασία μεταξύ διοικήσεων για την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά την εσωτερική αγορά» (44).

Στο πλαίσιο της διοικητικής συνεργασίας, υλοποιήθηκε το πρόγραμμα Karolus (45) σχετικά με τις ανταλλαγές των υπαλλήλων των κρατών μελών. Αυτό το πρόγραμμα αποσκοπεί κυρίως στην εναρμόνιση της ερμηνείας της κοινοτικής νομοθεσίας και στην εφαρμογή αυτής της νομοθεσίας, κυρίως στον τομέα της εσωτερικής αγοράς. Μέχρι τώρα όλα τα κράτη μέλη έχουν λάβει μέρος στο πρόγραμμα Karolus ως χώρες καταγωγής ή υποδοχής υπαλλήλων των εθνικών διοικήσεων. Στις 10 Οκτωβρίου 1996, 377 υπάλληλοι συμμετείχαν στις προβλεπόμενες ανταλλαγές. Ένα ανάλογο πρόγραμμα, το πρόγραμμα Matthaeus, το οποίο ξεκίνησε το 1991, προβλέπει την ανταλλαγή υπαλλήλων στον τελωνειακό τομέα.

Η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των συνθηκών, εξασφαλίζει το συνεχή έλεγχο της μεταφοράς και της πραγματικής εφαρμογής της νομοθεσίας που αφορά την εσωτερική αγορά σε εθνικό επίπεδο. Ο ακριβής έλεγχος της εφαρμογής αυτής της νομοθεσίας πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια κάθε Συμβουλίου των Υπουργών στον τομέα της εσωτερικής αγοράς με την παρουσίαση έκθεσης σχετικά με τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο. Αυτή η έκθεση παρουσιάζει την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των μέτρων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα του Λευκού Βιβλίου για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς που εγκρίθηκε το 1995, καθώς και των άλλων νομοθετικών διατάξεων οι οποίες έχουν μεγάλη σημασία για την λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Στις 31 Δεκεμβρίου 1996, μεταξύ των 275 ισχυόντων μέτρων του Λευκού Βιβλίου, εκ των οποίων 219 προϋπέθεταν εθνικά μέτρα μεταφοράς, τα κράτη μέλη κοινοποίησαν 93,8 % των απαιτουμένων νομοθετικών διατάξεων.

Παρά το συγκεκριμένο αρκετά υψηλό ποσοστό, σημαντικές καθυστερήσεις παρατηρούνται σε ορισμένους σημαντικούς τομείς, όπως οι δημόσιες συμβάσεις, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και η πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία. Αυτές οι καθυστερήσεις εξηγούνται συχνά από τις δυσκολίες που συνδέονται με την εθνική διαδικασία λήψεως αποφάσεων ή ακόμα με την τεχνική πολυπλοκότητα των κοινοτικών κειμένων, η οποία οδηγεί συχνά στην μερική μόνον θέσπιση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης.

Η Επιτροπή δίνει επίσης σημασία στην ποιότητα της μεταφοράς, στο βαθμό που ελλιπής ή εσφαλμένη μεταφορά των κοινοτικών διατάξεων μπορεί να επιφέρει άνιση μεταχείριση μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και να δημιουργήσει, εκ των πραγμάτων, τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία τα οποία η ενιαία αγορά επιδιώκει στην πραγματικότητα να εξαλείψει.

Μία άλλη προτεραιότητα είναι η συμπλήρωση του νομοθετικού πλαισίου της ενιαίας αγοράς, ενσωματώνοντας τις ουσιαστικές προτάσεις που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο και διοργανώνοντας τη φιλελευθεροποίηση ορισμένων τομέων που δεν καλύπτονται απ' αυτό το πρόγραμμα.

Η κοινοτική νομοθεσία στον τομέα του δικαίου των εταιρειών για παράδειγμα είναι ελλιπής και για το λόγο αυτό δημιουργούνται εμπόδια στην κινητικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Είναι επιτακτική η ανάγκη σύναψης συμφωνίας των κρατών μελών σχετικά με το καθεστώς της ευρωπαϊκής εταιρείας. Στο πλαίσιο της έμμεσης φορολογίας, τα υπάρχοντα προβλήματα δεν μπορούν να επιλυθούν παρά μόνον με τη θέσπιση οριστικού συστήματος. Σε ένα άλλο επίπεδο, η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων δεν μπορεί να υλοποιηθεί πλήρως όσο δεν θεσπίζονται τα ουσιαστικά μέτρα ασφάλειας. Τέλος, η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς πρέπει επίσης να διέλθει από την ελευθέρωση ορισμένων τομέων που υπόκεινται σε καθεστώς εθνικού μονοπωλίου, όπως το φυσικό αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια. Σε αυτά προστίθεται η ανάγκη να προσαρμοστεί η ενιαία αγορά στις νέες τεχνολογικές προκλήσεις, συγκεκριμένα στην υλοποίηση της κοινωνίας της πληροφορίας και στη δημιουργία των διευρωπαϊκών δικτύων με τη θέσπιση του κατάλληλου κανονιστικού πλαισίου.

Πάντως, δεν αρκεί η συμπλήρωση του νομοθετικού πλαισίου. Η δημιουργία ενός αληθινά ενιαίου χώρου, χωρίς εσωτερικά σύνορα, απαιτεί επίσης προσπάθεια νομοθετικής απλούστευσης. Με αυτή την προοπτική, η Επιτροπή ξεκίνησε το πιλοτικό σχέδιο SLIM (Simpler Legislation for the Single Market) (46), του οποίου στόχος είναι να διερευνήσει, μέσω της νομοθετικής και διοικητικής απλούστευσης, τα μέσα για τη μείωση των εμποδίων και την απλούστευση των διατυπώσεων που βαρύνουν τις επιχειρήσεις λόγω της πολυπλοκότητας ορισμένων νομοθεσιών. Το εγχείρημα περιορίστηκε προς το παρόν σε τέσσερις τομείς (Intrastat, οικοδομικά υλικά, αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, καλλωπιστικά φυτά) και μια κατάσταση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων αποτέλεσε το αντικείμενο έκθεσης που υπεβλήθη από την Επιτροπή στο Συμβούλιο στις 26 Νοεμβρίου 1996.

Η δημιουργία της ενιαίας αγοράς ανέπτυξε συνεπώς τη δική της δυναμική. Παρουσιάζονται νέα προβλήματα που απαιτούν νέες λύσεις. Η διαχείριση και η βελτίωση της ενιαίας αγοράς αντιπροσωπεύουν για την Επιτροπή πραγματική πρόκληση. Στην προαναφερόμενη ανακοίνωσή της της 26ης Νοεμβρίου σχετικά με τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς, η Επιτροπή προσδιόρισε μία σειρά συγκεκριμένων δράσεων που πρέπει να αναληφθούν τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο με σκοπό να εξασφαλιστεί ότι η ενιαία αγορά θα μπορέσει να συμβάλει πλήρως στην επίτευξη των προτεραιοτήτων της Ένωσης.

2. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ

2.1. Κατάργηση των φυσικών συνόρων

2.1.1. Τελωνειακές υποθέσεις

Η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει διαδικασία κατά της Ιταλίας δεδομένου του ασυμβίβαστου, με τις καθιερωθείσες στο συγκεκριμένο τομέα από το Δικαστήριο αρχές, των μέτρων που αφορούν την επιστροφή των φόρων που εισπράττονται κατά παράβαση του κοινοτικού δικαίου. Πράγματι, το ιταλικό σύστημα επιστροφής αυτών των φόρων διίσταται από τους γενικούς κανόνες του αστικού κώδικα: ενώ η διοίκηση μπορεί να επικαλεστεί απλές εικασίες για να αποδείξει τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, ο φορολογούμενος είναι υποχρεωμένος να παρέχει την αρνητική απόδειξη -γεγονός που είναι πολύ πιο δύσκολο- της μη μετακύλησης του φόρου στους τρίτους. Επιπλέον, μια αποσβεστική προθεσμία τριών ετών μειώνει σημαντικά (σε σχέση με την προθεσμία παραγραφής των δέκα ετών) τις δυνατότητες τις οποίες διαθέτει ο οικονομικός φορέας για να επιτύχει την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων.

Για τους λόγους αυτούς, το ιταλικό σύστημα είναι αντίθετο με τη νομολογία του Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία οι διαδικαστικές λεπτομέρειες που προβλέπονται από τους εθνικούς κανόνες δεν μπορούν να είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που αφορούν παρόμοιες προσφυγές εσωτερικού χαρακτήρα και δεν μπορούν να καθιστούν πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δύσκολη την επιστροφή των φόρων που έχουν εισπραχθεί κατά παράβαση του κοινοτικού δικαίου (47).

Μία άλλη διαδικασία αφορά τη μη τήρηση εκ μέρους της Ιταλίας των κανόνων κοινοτικής διαμεταβίβασης. Πράγματι, η ιταλική διοίκηση επιβάλλει την έκδοση τίτλου εξωτερικής κοινοτικής διαμετακόμισης (Τ1) για κοινοτικά εμπορεύματα όταν αυτά εξάγονται προς μία από τις χώρες της ΕΖΕΣ με θεώρηση ενός πιστοποιητικού κυκλοφορίας EUR1 και τα οποία θα όφειλαν κατ' αρχήν να υποβάλλονται σε εσωτερική διαδικασία (Τ2), ή όταν πρόκειται για ιταλικά προϊόντα σιδηρουργίας που τυγχάνουν ειδικής επιστροφής κατά την εξαγωγή. Καμία από αυτές τις δύο καταστάσεις δεν δικαιολογεί την προσφυγή στην κοινοτική διαμεταβίβαση, η οποία μπορεί να αφορά τα κοινοτικά εμπορεύματα μόνο σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων κατά τις οποίες τα κοινοτικά μέτρα διακυβεύονται λόγω της εξαγωγής.

Αντιθέτως, η διαδικασία που κινήθηκε κατά του Βελγίου δυνάμει του συστήματος εισπραττομένων εισφορών προς όφελος του Ταμείου για την Υγεία και την Παραγωγή των Ζώων (FSPA) μπόρεσε να τεθεί στο αρχείο αφού οι βελγικές αρχές κατήργησαν το επίμαχο σύστημα (48).

2.1.1.1. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.1.2. Ελεύθερη κυκλοφορία των γεωργικών προϊόντων

Η κατοχύρωση της ελεύθερης κυκλοφορίας των γεωργικών προϊόντων σε μία ενιαία αγορά αποτελεί μία από τις βασικές αρχές της λειτουργίας της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) και των κοινών οργανώσεων της αγοράς.

Το Δικαστήριο υπενθύμισε επανειλημμένα ότι τα άρθρα 30 και 34 της συνθήκης αποτελεύν εγγενές τμήμα των κοινών οργανώσεων αγοράς, ακόμα και αν η ρητή μνεία τους, στο κείμενο αυτών των οργανώσεων, έχει καταστεί περιττή από την 1η Ιανουαρίου 1970.

Η Επιτροπή συνέχισε την επαγρύπνισή της με σκοπό να εξαλείψει ταχέως τα εμπόδια που παρεμβάλλονται στις ανταλλαγές των γεωργικών προϊόντων μέσα στην Κοινότητα.

Η παρατηρηθείσα κατά το τελευταίο έτος τάση μείωσης του αριθμού νέων περιπτώσεων κλασικών εμποδίων της ελεύθερης κυκλοφορίας γεωργικών προϊόντων, όπως είναι οι συστηματικοί έλεγχοι κατά την εισαγωγή ή η αξίωση πιστοποιητικών, επιβεβαιώθηκε αυτό το έτος.

Η υπόθεση ενώπιον του Δικαστηρίου κατά της Γερμανίας για ορισμένα χοιρινά νωπά κρέατα προέλευσης Δανίας, συνεχίζει να εκκρεμεί (49).

Η Επιτροπή αποφάσισε εξάλλου να διατυπώσει αιτιολογημένη γνώμη κατά της απαίτησης των περιφερειακών αρχών της Γαλικίας για την έκδοση υγειονομικού πιστοποιητικού κατά την εισαγωγή μαλακίων στην επικράτειά της. Όμως, δυνάμει της οδηγίας 91/67/ΕΟΚ σε συνδυασμό με την απόφαση 93/55/ΕΟΚ δεν είναι πλέον απαραίτητη η εκ μέρους διοικητικής αρχής έκδοση υγειονομικού πιστοποιητικού για τη διάθεση στην αγορά ζώων και προϊόντων υδατοκαλλιέργειας.

Όσον αφορά το ίδιο κράτος μέλος η υποχρέωση που επιβάλλεται από τις αρχές της περιφέρειας της Valence να χρησιμοποιείται αποκλειστικά η ισπανική γλώσσα κατά τη σήμανση μήλων προέλευσης άλλων κρατών μελών αποτέλεσε το αντικείμενο αιτιολογημένης γνώμης λόγω του ότι το άρθρο 30 της συνθήκης (ΕΟΚ) αριθ. 1035/72, για την κοινή οργάνωση της αγοράς, αντιτίθεται στην υποχρέωση που επιβάλλεται από εθνική ρύθμιση να χρησιμοποιείται αποκλειστικά κάποια συγκεκριμένη γλώσσα για τη σήμανση των προϊόντων διατροφής στο στάδιο του χονδρικού εμπορίου (δηλαδή σε ένα στάδιο στο οποίο δεν παρεμβαίνει ο ισπανός καταναλωτής αλλά μόνον οι επαγγελματίες του τομέα).

Τέλος, η Επιτροπή αποφάσισε να διατυπώσει αιτιολογημένη γνώμη κατά της Ιρλανδίας, της οποίας οι αρχές περιόρισαν το εμπόριο εκτρεφομένων προβάτων προέλευσης άλλων κρατών μελών επιβάλλοντας μονομερώς συμπληρωματικές υγειονομικές απαιτήσεις πέραν εκείνων που προβλέπονται από την κοινοτική νομοθεσία χωρίς να ληφθεί υπόψη η προβλεπόμενη από την εν λόγω νομοθεσία διαδικασία.

2.2. Κατάργηση των τεχνικών συνόρων

2.2.1. Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων

2.2.1.1. Τα άρθρα 30 και εξής της συνθήκης ΕΚ

Τα άρθρα 30 και εξής της συνθήκης απαγορεύουν τους ποσοτικούς περιορισμούς κατά την εισαγωγή και την εξαγωγή, καθώς και τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος (50).

Ως θεματοφύλακας της συνθήκης, η Επιτροπή έχει ως αποστολή να εξασφαλίζει την καλή εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς από τα κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό προσδίδει σημασία στην εξάλειψη των τεχνικών εμποδίων στις συναλλαγές και στην ανάπτυξη των μέσων που επιτρέπουν την πρόληψη της δημιουργίας νέων εμποδίων. Προς τούτο, η Επιτροπή στηρίζεται στη νομολογία του Δικαστηρίου του οποίου πολλές αποφάσεις επιβεβαίωσαν και κατ' αυτό το έτος τις αρχές που διέπουν τη δράση της.

Η δράση της Επιτροπής

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέτασαν, κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων τριμήνων αυτού του έτους, 684 περίπου φακέλους καταγγελιών και εικαζόμενων ή διαπιστωθεισών παραβάσεων. 194 φάκελοι αποτέλεσαν το αντικείμενο απόφασης για τη θέση στο αρχείο και μόνο μία αποτέλεσε το αντικείμενο απόφασης προσφυγής στο Δικαστήριο.

Εξάλλου, η διοργάνωση συνεδριάσεων με τις εθνικές αρχές επέτρεψε να σημειωθούν πρόοδοι σε μεγάλο αριθμό υποθέσεων. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής οι οποίες είναι επιφορτισμένες με την καλή εφαρμογή των άρθρων 30 και εξής της συνθήκης συνάντησαν τοιουτοτρόπως, κατά τη διάρκεια του έτους 1996, τις αρχές οκτώ κρατών μελών (διοργανώθηκαν συναντήσεις με την Ιταλία, τη Γερμανία, την Αυστρία, τις Κάτω Χώρες, την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και, για πρώτη φορά, με τη Φινλανδία και τη Σουηδία). Αυτές οι συνεδριάσεις (επονομαζόμενες «συνεδριάσεις-πακέτο») επιτρέπουν όχι μόνο τη συζήτηση των καταγγελιών και των εν εξελίξει διαδικασιών παράβασης αλλά εξίσου την ευαισθητοποίηση των διοικήσεων στο ζήτημα των διατάξεων του κοινοτικού δικαίου, των οποίων η εφαρμογή τους έχει κατά κύριο λόγο ανατεθεί.

Ορισμένα παραδείγματα μπορούν να σκιαγραφήσουν τα επιτευχθέντα αποτελέσματα από την Επιτροπή κατά τη διάρκεια ή μετά από αυτές τις συνεδριάσεις:

- οι γαλλικές αρχές εξέδωσαν ερμηνευτική εγκύκλιο σχετικά με το νόμο Toubon που επιτρέπει τη διασαφήνιση της «εύλογης» εφαρμογής αυτού του νόμου και περιλαμβάνει ορισμένα σημεία της ερμηνευτικής ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη χρήση των γλωσσών για την εμπορία των ειδών διατροφής (51),

- οι δανικές αρχές εξέδωσαν εγκύκλιο σχετικά με τους εξοπλισμούς των αυτοκινήτων, η οποία αναγνωρίζει το πιστοποιητικό πιστότητας που εκδίδεται σε άλλα κράτη μέλη της Ένωσης ή της ΕΖΕΣ σχετικά με τα ελαστικά και τους τροχούς των αυτοκινήτων.

Η θέση ενός φακέλου στο αρχείο επέρχεται γενικά αφού το κράτος μέλος τροποποιήσει την αμφισβητούμενη νομοθεσία του για να την καταστήσει σύμφωνη προς τις διατάξεις της συνθήκης. Εν αναμονή της τυπικής τροποποίησης, η οποία συχνά επέρχεται μόνον μετά από ορισμένη προθεσμία, τα κράτη θεσπίζουν συχνά προσωρινά μέτρα, όπως οι εγκύκλιοι ή οι γνώμες που δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα του σχετικού κράτους μέλους, με τα οποία ενημερώνουν τους οικονομικούς φορείς ότι οι αμφισβητούμενες εθνικές διατάξεις οφείλουν να ερμηνεύονται κατά τρόπο σύμφωνο με τις απαιτήσεις που απορρέουν από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και ότι θα εφαρμόζονται κατ' αυτήν την έννοια από τις δημόσιες αρχές.

Εξάλλου, με σκοπό να γνωρίσουν καλύτερα την ποικιλομορφία των εθνικών καταστάσεων και να αναπτύξουν συνεκτική προσέγγιση κατά την πραγματοποίηση της αποστολής τους, οι υπηρεσίες της Επιτροπής που είναι επιφορτισμένες με την εφαρμογή των άρθρων 30 και εξής της συνθήκης πραγματοποιούν οριζόντιες μελέτες, οι οποίες τους επιτρέπουν να καταρτίσουν κατάσταση των εθνικών νομοθεσιών σε κάποιο ιδιαίτερο τομέα. Αυτές οι μελέτες, οι οποίες υλοποιούνται με τη συνδρομή των εθνικών διοικήσεων, αποτελούν επίσης το μέσον προώθησης της συνεργασίας μεταξύ υπηρεσιών της Επιτροπής και εθνικών διοικήσεων, συνεργασία η οποία αποδεικνύεται ουσιαστική για την καλή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Μία μελέτη ξεκίνησε αυτό το έτος (θα συμπληρωθεί πριν από τα τέλη του έτους), σχετικά με τους εθνικούς ορισμούς που δίδονται στην ταυτότητα μεταξύ δύο φαρμακευτικών προϊόντων.

Η δράση της Επιτροπής αποβλέπει τέλος στην πρόληψη της δημιουργίας νέων εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων ενθαρρύνοντας τα κράτη μέλη να συμπεριλάβουν ρήτρες αμοιβαίας αναγνώρισης στην εθνική τους νομοθεσία (52).

Οι ολλανδικές αρχές συμπεριέλαβαν τοιουτοτρόπως ρήτρα αμοιβαίας αναγνώρισης στη νομοθεσία τους για τη σήμανση των αναψυκτικών, η οποία λαμβάνει υπόψη την αρχή σύμφωνα με την οποία η απαίτηση συμπληρωματικών ενδείξεων δεν δικαιολογείται παρά μόνον εφόσον υπάρχει πραγματικός κίνδυνος σύγχυσης για τον καταναλωτή.

Οι κύριες αποφάσεις του Δικαστηρίου

Η νομολογία του Δικαστηρίου διασαφήνισε την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου αναδεικνύοντας τις αρχές που απορρέουν από αυτό. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να τονιστούν οι ακόλουθες αποφάσεις:

- Brasserie du pκcheur (53).

Επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο η αρχή της ευθύνης κράτους μέλους για ζημίες προκαλούμενες σε ιδιώτες από παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου καταλογιζόμενες σε αυτά, εφόσον η καταλογιζόμενη παράβαση αποδίδεται στην νομοθετική εξουσία. Το Δικαστήριο προσδιορίζει ότι οι ζημιούμενοι ιδιώτες δικαιούνται αποζημιώσεως, εφόσον ο παραβαινόμενος κανόνας κοινοτικού δικαίου του απονέμει δικαιώματα, η παράβαση είναι κατάφωρη και υφίσταται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης και της βλάβης που υπέστησαν οι ιδιώτες.

- Hedley Lomas 7 έκταση εφαρμογής του άρθρου 36 της συνθήκης

Το Δικαστήριο προσδιορίζει ότι το κοινοτικό δίκαιο απαγορεύει σε ένα κράτος μέλος να επικαλείται το άρθρο 36 της συνθήκης προκειμένου να δικαιολογήσει τον περιορισμό εξαγωγών εμπορευμάτων προς άλλο κράτος μέλος για το μοναδικό λόγο ότι, κατά την άποψη του πρώτου κράτους, το δεύτερο δεν τηρεί τις διατάξεις κοινοτικής οδηγίας εναρμόνισης, η οποία επιδιώκει το σκοπό στην προστασία του οποίου θα απέβλεπε η επίκληση του άρθρου 36. Εξάλλου, το Δικαστήριο υπενθυμίζει τους όρους υπό τους οποίους τίθεται θέμα ευθύνης ενός κράτους μέλους σύμφωνα με την απόφαση Brasserie du pκcheur.

- Απαγόρευση άσκησης ορισμένων εμπορικών δραστηριοτήτων την Κυριακή και τις αργίες (54)

Το Δικαστήριο τονίζει ότι οι εθνικές ρυθμίσεις οι οποίες περιορίζουν γενικά την εμπορία ενός προϊόντος και κατά συνέπεια την εισαγωγή του δεν μπορούν να θεωρηθούν μόνον επ' αυτής της βάσεως ως περιορίζουσες τη δυνατότητα πρόσβασης στην αγορά των εισαγομένων αυτών προϊόντων σε μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν που υφίσταται για τα ανάλογα εγχώρια προϊόντα. Κατ' αυτό τον τρόπο το Δικαστήριο υπενθυμίζει, σύμφωνα με την απόφαση Kech και Mithouard, ότι το γεγονός ότι μια εθνική νομοθεσία είναι ικανή να περιορίσει γενικώς τον όγκο των πωλήσεων των προϊόντων προέλευσης άλλων κρατών μελών δεν αρκεί για να προσδώσει στην εν λόγω νομοθεσία τον χαρακτήρα μέτρου ισοδυνάμου αποτελέσματος προς ποσοτικό περιορισμό επί των εισαγωγών.

- Έγκριση της διάθεσης στο εμπόριο βιοκτόνων προϊόντων (55)

Εθνική νομοθετική διάταξη η οποία απαγορεύει τη διάθεση στο εμπόριο βιοκτόνου προϊόντος που περιέχει επικίνδυνες ουσίες χωρίς προηγούμενη έγκριση δικαιολογείται από πλευράς άρθρου 36 ακόμα και αν η πώληση των προϊόντων αυτών έχει εγκριθεί εντός άλλου κράτους μέλους. Αντίθετα, οι αρμόδιες αρχές δεν δικαιούνται να απαιτούν χωρίς να παρίσταται ανάγκη χημικές ή τεχνικές αναλύσεις ή εργαστηριακές εξετάσεις, εφόσον οι ίδιες αναλύσεις και εξετάσεις έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στο άλλο κράτος μέλος και τα αποτελέσματά τους μπορούν να τεθούν στη διάθεσή τους.

- Διακριτική μεταχείριση των παράλληλων εισαγωγών οχημάτων (56)

Το Δικαστήριο προσδιορίζει ότι το άρθρο 30 απαγορεύει ρύθμιση κράτους μέλους σχετικά με το έτος μοντέλου των αυτοκινήτων λόγω της οποίας η διοίκηση και οι επιχειρηματίες θεωρούν ότι μεταξύ δύο οχημάτων του ίδιου μοντέλου ορισμένης μάρκας που πουλήθηκαν την ίδια ημερομηνία, μόνο εκείνο που έτυχε παράλληλης εισαγωγής απαγορεύεται να παρουσιάζεται ως μοντέλο του ιδίου έτους με εκείνο που πωλείται σε ένα επίσημο δίκτυο της συγκεκριμένης μάρκας.

- Υποθέσεις για την επανασυσκευασία των φαρμακευτικών προϊόντων (αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 1996, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-427/93, C-429/93 και C-436/93, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-71/94, C-72/94 και C-73/94 και υπόθεση C-232/94).

Το Δικαστήριο προσδιόρισε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας εισαγωγέας μπορεί να επανασυσκευάσει φαρμακευτικά προϊόντα χωρίς ο δικαιούχος του σήματος να μπορεί να αντιτάξει το δικαίωμά του επί του σήματος. Η απόφαση περιλαμβάνει σημαντικές διευκρινίσεις όσον αφορά τη θεωρία της αναλώσεως του δικαιώματος επί του σήματος.

- Υπόθεση για την ανάλωση του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας έναντι προϊόντων για τα οποία δεν υφίσταται δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας στο κράτος μέλος καταγωγής (C-267/95 και C-268/95, της 5ης Δεκεμβρίου 1996).

Το Δικαστήριο προσδιόρισε στη συγκεκριμένη απόφαση τις προϋποθέσεις εφαρμογής της νομολογίας του σχετικά με την ανάλωση του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας κατά τις εισαγωγές που προέρχονται από κράτος μέλος στο οποίο το εισαγόμενο προϊόν δεν δύναται να αποκτήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προσδιορίζοντας ότι ο κάτοχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν δύναται να αντιταχθεί σε τέτοιου είδους εισαγωγές παρά μόνον εφόσον μπορεί να αποδείξει ότι υπέχει την πραγματική και ενεστώσα νομική υποχρέωση να διαθέτει το προϊόν αυτό στο κράτος μέλος προέλευσης του προϊόντος.

2.2.1.2. Οι κανόνες που προβλέπονται από την οδηγία 83/189/ΕΟΚ

Η διαδικασία ενημέρωσης που καθιερώθηκε με την οδηγία 83/189/ΕΟΚ αποτελεί θεμελιώδες μέσον πρόληψης των εμποδίων στις συναλλαγές και μέσον αμοιβαίας πληροφόρησης. Αυτή η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να υποβάλουν τα σχέδια τεχνικών κανόνων σε έλεγχο πριν από την οριστική θέσπιση της πράξης στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης. Αποκλείονται από τη διαδικασία οι τεχνικοί κανόνες που θεσπίζονται στο πλαίσιο της μεταφοράς κοινοτικών οδηγιών.

Η Επιτροπή δέχθηκε 523 (57) σχέδια τεχνικών κανόνων που απετέλεσαν το αντικείμενο εξέτασης από τις σχετικές υπηρεσίες της Επιτροπής. Ο αριθμός το 1994 ανήρχετο σε 389 (58) και το 1995 σε 439. Οι αριθμοί αποδεικνύουν, ότι παρά την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς κατά τα τέλη του 1992, τα κράτη μέλη συνεχίζουν να θεσπίζουν μεγάλο αριθμό τεχνικών κανόνων. Αυτοί οι κανόνες ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη διατήρηση αυτής της αγοράς και την ακεραιότητα των οφελημάτων, τα οποία αυτή συνεπάγεται για το σύνολο των οικονομικών της φορέων.

Μεταξύ των 523 κοινοποιήσεων που ελήφθησαν, 104 (59) αποτέλεσαν το αντικείμενο αιτιολογημένης γνώμης εκ μέρους της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία το προβλεπόμενο μέτρο πρέπει να τροποποιηθεί προκειμένου να εξαλειφθούν οι παραβάσεις του παράγωγου κοινοτικού δικαίου ή να περιοριστούν τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών που θα μπορούσαν ενδεχομένως να προκύψουν. Τα κράτη μέλη εξέδωσαν από την πλευρά τους, 134 (60) αιτιολογημένες γνώμες. Πέντε (61) κοινοποιήσεις αποτέλεσαν το αντικείμενο αίτησης της Επιτροπής με σκοπό να αναβληθεί για ένα έτος η έγκριση του κοινοποιηθέντος εθνικού μέτρου ανακοινώνοντας την πρόθεσή της να προτείνει πράξεις κοινοτικής εναρμόνισης και άλλες πέντε (62) ανεβλήθησαν επίσης για ένα έτος λόγω του ότι αφορούσαν ένα θέμα καλυπτόμενο από πρόταση οδηγίας ή κανονισμού υποβληθείσα στο Συμβούλιο.

Στις 26 Ιουνίου, η Επιτροπή εξέδωσε έκθεση για τη λειτουργία της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ το 1992, 1993 και 1994. Αυτή η έκθεση καταρτίζει τον απολογισμό της εξέλιξης και των προόδων που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα των κανόνων και προτύπων. Διαιρείται σε τρία μέρη που αφορούν αντίστοιχα, τη διαδικασία στον τομέα των προτύπων, με ανάλυση της λειτουργίας της κατά τη διάρκεια των αναφερομένων ετών και με παράθεση στατιστικών στοιχείων (αναλύεται εξίσου η βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βελτίωση στο πλαίσιο της οδηγίας), τη διαδικασία κοινοποίησης στον τομέα τεχνικών κανόνων, με λεπτομερή ανάλυση των διαφορετικών προβλημάτων και ζητημάτων που έχουν ανακύψει κατά την εφαρμογή της και τέλος, την ανταλλαγή πληροφοριών με τις χώρες της ΕΖΕΣ στον τομέα των τεχνικών κανόνων.

Από το 1989, η Επιτροπή εξασφαλίζει την τήρηση της υποχρέωσης κοινοποίησης με τη συστηματική λεπτομερή εξέταση των επίσημων δημοσιεύσεων σε όλα τα κράτη μέλη. Η διαπίστωση εκ μέρους της Επιτροπής παράβασης της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ μπορεί να οδηγήσει στην έναρξη διαδικασίας παράβασης σύμφωνα με το άρθρο 169 της συνθήκης. Η τήρηση, εκ μέρους των κρατών μελών, της υποχρέωσής τους κοινοποίησης θα πρέπει να ενισχυθεί μετά την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου, CIA Security International (63), λόγω του αποτελέσματος του μη αντιτάξιμου του μη κοινοποιηθέντος τεχνικού κανόνα έναντι τρίτων: άποψη ήδη υποστηριζόμενη από την Επιτροπή στην ανακοίνωσή της 86/C 245/05 (64).

Περίπου 2200 εθνικές νομοθεσίες εξετάστηκαν στους εννέα πρώτους μήνες του έτους. Περίπου το 40 % αποτελούν τεχνικούς κανόνες που δεν έχουν κοινοποιηθεί βάσει της οδηγίας ή που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της. Μετά από ανάλυση, για να διαπιστωθεί το κατά πόσον θα μπορούσαν να έχουν κοινοποιηθεί βάσει της οδηγίας, κινήθηκαν 80 διαδικασίες παράβασης.

2.2.2. Απολογισμός όσον αφορά την κατάσταση εφαρμογής των οδηγιών ανά τομέα στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων

2.2.2.1. Είδη διατροφής

Όσον αφορά τις διαδικασίες παράβασης για μη ανακοίνωση των εθνικών μέτρων εκτέλεσης εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, 47 περιπτώσεις αποτέλεσαν το αντικείμενο θέσης στο αρχείο. Μεταξύ των υπολοίπων περιπτώσεων, 31 ευρίσκονται στο στάδιο της προειδοποιητικής επιστολής και 12 στο στάδιο της αιτιολογημένης γνώμης.

Όσον αφορά την εφαρμογή των εθνικών κειμένων που θεσπίστηκαν για τη μεταφορά της κοινοτικής νομοθεσίας που διέπει το συγκεκριμένο τομέα κινήθηκαν διαδικασίες παράβασης για κακή εφαρμογή.

Εξάλλου, κατατέθηκαν περίπου 10 φάκελοι καταγγελιών. Μεγάλος αριθμός αυτών των υποθέσεων μπόρεσε να επιλυθεί μετά από ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των σχετικών εθνικών αρχών.

Κινήθηκε ορισμένος αριθμός διαδικασιών για κακή εφαρμογή της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ σχετικά με την επισήμανση των ειδών διατροφής, μεταξύ των οποίων αναφέρουμε το ακόλουθο παράδειγμα:

Η οδηγία 79/112/ΕΟΚ προσδιορίζει τον περιοριστικό κατάλογο των ενδείξεων που πρέπει αναγκαστικά να αναφέρονται στην επισήμανση των ειδών διατροφής (ονομασία πώλησης, κατάλογος των συστατικών, καθαρή ποσότητα, κλπ . . .). Ένα κράτος μέλος μπορεί πάντως να κρίνει απαραίτητο να επιβάλει νέα ένδειξη επισήμανσης μη προβλεπόμενη στην οδηγία με σκοπό να εξασφαλίσει την καλύτερη πληροφόρηση των καταναλωτών. Δεδομένου ότι μια τέτοια μονομερής υποχρέωση μπορεί να αποτελεί εμπόδιο στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, η οδηγία 79/112/ΕΟΚ προβλέπει ότι σε αυτήν την περίπτωση το κράτος μέλος ανακοινώνει το προβλεπόμενο μέτρο στα κράτη μέλη και την Επιτροπή. Η Επιτροπή εξετάζει αυτό το σχέδιο και μπορεί να αντιταχθεί στην έγκρισή του. Τοιουτοτρόπως, ορισμένα κράτη μέλη έχουν διαπράξει παράβαση επειδή δεν ακολούθησαν αυτή τη διαδικασία κοινοποίησης που ορίζεται από την οδηγία 79/112/ΕΟΚ.

2.2.2.2. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.2.3. Φαρμακευτικά προϊόντα

Σημειώθηκε σημαντική αύξηση όσον αφορά την κοινοποίηση των εθνικών μέτρων εφαρμογής. Τα εθνικά μέτρα εφαρμογής των οδηγιών που αφορούν την ορθολογική χρήση των φαρμάκων που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (92/25/ΕΟΚ, 92/26/ΕΟΚ, 92/27/ΕΟΚ, 92/28/ΕΟΚ) έχουν ανακοινωθεί από όλα τα κράτη μέλη. Η κατάσταση όσον αφορά την εφαρμογή των οδηγιών για τα ομοιοπαθητικά φάρμακα (92/73/ΕΟΚ και 92/74/ΕΟΚ) και οι οδηγίες που εγκαθιδρύουν το νέο σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης των αδειών εμπορίας (93/39/ΕΟΚ και 93/40/ΕΟΚ) έχει σημαντικά βελτιωθεί, αλλά τουλάχιστον τρία κράτη μέλη δεν έχουν ακόμα ανακοινώσει τα μέτρα εφαρμογής τους. Έχουν κινηθεί διαδικασίες παράβασης για όλες αυτές τις περιπτώσεις και παρακολουθούνται εκ του σύνεγγυς από την Επιτροπή.

Υπάρχουν επίσης ορισμένα προβλήματα που αφορούν την ερμηνεία και την εφαρμογή από τα κράτη μέλη των οδηγιών για τα φαρμακευτικά προϊόντα. Αυτές οι υποθέσεις αφορούν κυρίως τις διαφορετικές ερμηνείες που δίδονται από τα κράτη μέλη στην έννοια «φαρμακευτικά προϊόντα» (από την οποία ορισμένες φορές προκύπτουν εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών) καθώς επίσης καταγγελίες που αφορούν την εικαζόμενη μη τήρηση δεσμευτικών προθεσμιών ή άλλων διαδικαστικών απαιτήσεων από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Η Επιτροπή εξετάζει μετά προσοχής αυτά τα προβλήματα και τις καταγγελίες, αλλά δεν σχεδιάζει προς το παρόν νομοθετικές δραστηριότητες. Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι έχει ήδη προωθηθεί ένα σχέδιο κωδικοποίησης της νομοθεσίας που αφορά τα φαρμακευτικά προϊόντα (τόσο για ανθρώπινη χρήση όσο και για κτηνιατρική) και ότι αυτή η κωδικοποίηση θα αυξήσει τη σαφήνεια της νομοθεσίας και στη συνέχεια την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της.

2.2.2.4. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.2.5. Χημικά προϊόντα

Η εφαρμογή των οδηγιών που υπάγονται σ' αυτόν τον τομέα δεν παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήματα. Ορισμένα κράτη μέλη, κυρίως το Βέλγιο, η Δανία, η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία, τα οποία είχαν καθυστερήσει ως προς τη μεταφορά των ισχυόντων μέτρων, μπόρεσαν να ανακτήσουν το χαμένο χρόνο κατά τη διάρκεια του έτους.

Έχουν ήδη κινηθεί νέες διαδικασίες. Αυτές αφορούν κυρίως την οδηγία 95/8/ΕΚ σχετικά με τα λιπάσματα (βλέπε παράρτημα IV).

Οι αιτήσεις παρεκκλίσεων βάσει του άρθρου 100 Α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ συνεχίζουν να αποτελούν σημαντική ιδιαιτερότητα της εναρμόνισης στον τομέα των περιορισμών της χρήσης επικινδύνων ουσιών. Πέντε αιτήσεις παρέκκλισης εξετάζονται επί του παρόντος από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής.

2.2.2.6. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.2.7. Οχήματα με κινητήρα, ελκυστήρες, μοτοσικλέτες

Το 1996 αποτελεί ημερομηνία σταθμό για τον τομέα. Η κοινοτική έγκριση τύπου έχει πράγματι καταστεί υποχρεωτική από την 1η Ιανουαρίου 1996 για τα οχήματα τύπου Μ1. Οι επιμέρους οδηγίες έχουν επομένως καταστεί δεσμευτικές.

Η μεταφορά των οδηγιών, ουσιαστικής σημασίας στο πλαίσιο της πλήρους εναρμόνισης, γίνεται χωρίς δυσκολίες, λαμβανομένης υπόψη της κεκτημένης εμπειρίας από τις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Λόγω του τεχνικού και λεπτομερούς χαρακτήρα των κανόνων που υπάγονται στο συγκεκριμένο τομέα, πολλά κράτη μέλη προβαίνουν στην αυτόματη μεταφορά, περιλαμβάνοντας στην εθνική νομοθεσία απλή παραπομπή στο κοινοτικό κείμενο, γεγονός που διευκολύνει και επιταχύνει τόσο τη διαδικασία μεταφοράς όσο και τον έλεγχο της συμφωνίας των θεσπισθέντων κανόνων. Οι καθυστερήσεις μεταφοράς υπερβαίνουν σπανίως μερικούς μήνες και οφείλονται κατά κανόνα στο γεγονός ότι η προθεσμία μεταφοράς προσεγγίζει κατά πολύ την ημερομηνία έκδοσης της οδηγίας.

Τέσσερις διαδικασίες παράβασης για μη κοινοποίηση έχουν κινηθεί για τις εννέα οδηγίες που τέθηκαν σε ισχύ κατά τη διάρκεια του έτους.

2.2.2.8. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.2.9. Οικοδομικά προϊόντα

Το Βέλγιο παραμένει το μόνο κράτος μέλος το οποίο δεν κοινοποίησε εθνικά μέτρα εκτέλεσης για την οδηγία 89/106/ΕΟΚ. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο.

Τίθεται ιδιαίτερο πρόβλημα εξάλλου όσον αφορά την Αυστρία, σε σχέση με την ομοσπονδιακή διάρθρωση αυτού του κράτους (συγκεκριμένα, όσον αφορά την αρμοδιότητα των Lδnder να ενσωματώσουν στο δικό τους νομοθετικό σύστημα τους κοινοτικούς κανόνες, γεγονός το οποίο δεν έχει γίνει από όλα τα Lδnder).

Εξάλλου, οι διατάξεις αυτής της οδηγίας χρησιμοποιούνται στο εξής για να ελεγχθούν ορισμένες πρακτικές που έχουν καταγγελθεί και οι οποίες αφορούν εμπόδια στις συναλλαγές. Αυτές οι πρακτικές εξετάζονταν προηγουμένως μόνον στο πλαίσιο των άρθρων 30 έως 36 της συνθήκης.

2.2.2.10. Κεφαλαιουχικά αγαθά (μηχανικά μέσα, ηλεκτροτεχνικά μέσα, εξοπλισμοί ατομικής προστασίας, αέριο, πίεση, προσυσκευασίες, μετεωρολογία, ιατρικά βοηθήματα και σκάφη αναψυχής.

Και οι 97 οδηγίες του τομέα εξέπνευσαν πριν από την 31η Δεκεμβρίου 1996.

Οι αποδόσεις των κρατών μελών στον τομέα της μεταφοράς είναι ικανοποιητικές λαμβανομένης υπόψη, κυρίως, της αντικειμενικής πολυπλοκότητας των οδηγιών που διέπουν το συγκεκριμένο τομέα (οι οποίες αποτελούν στο μεγαλύτερο μέρος τους «νέα προσέγγιση»). Ακόμα και στην περίπτωση που κάποια οδηγία δεν έχει μεταφερθεί πλήρως, είναι κατοχυρωμένη η ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων. Οι καθυστερήσεις μεταφοράς οφείλονται στις περισσότερες των περιπτώσεων σε λόγους εσωτερικής έννομης τάξης των κρατών μελών (γνωμοδότηση του Συμβουλίου Επικρατείας, αρμοδιότητα πολλών υπουργών, πολύπλοκη νομοθετική διαδικασία κλπ.).

Η εσφαλμένη εφαρμογή των οδηγιών σε εθνικό επίπεδο καταργεί τα αναμενόμενα από την κοινοτική εναρμόνιση οφέλη. Σε σχέση με το θέμα αυτό, η λήξη της μεταβατικής περιόδου ορισμένων οδηγιών έφερε στο φως ορισμένα προβλήματα ερμηνείας των κειμένων. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενεργούν τόσο σε επίσημο (έναρξη διαδικασιών παράβασης) όσο και σε ανεπίσημο επίπεδο (συνεδριάσεις «ομάδων εμπειρογνωμόνων», ερμηνευτικά δελτία κλπ.), γεγονός που επέτρεψε την επίλυση πολλών αμφισβητούμενων περιπτώσεων.

2.2.2.11. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.2.12. Ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων

Η οδηγία 85/374/ΕΟΚ σχετικά με την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων αποτέλεσε το αντικείμενο μέτρων μεταφοράς εκ μέρους όλων των κρατών μελών πλην της Γαλλίας. Λόγω της μη εκτέλεσης της απόφασης του Δικαστηρίου που εξεδόθη το 1993, η οποία διαπίστωνε την παράβαση υποχρέωσης, η Επιτροπή συνέχισε τη διαδικασία παράβασης δυνάμει του άρθρου 171 της συνθήκης. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, κοινοποιήθηκε αιτιολογημένη γνώμη στη Γαλλία το 1995.

Εξάλλου, η Επιτροπή προσέφυγε στο Δικαστήριο κατά του Ηνωμένου Βασιλείου το 1995 (υπόθεση C-300/95). Η Επιτροπή αμφισβητεί τη μεταφορά που έγινε από το Ηνωμένο Βασίλειο του λόγου απαλλαγής της ευθύνης του παραγωγού, που προβλέπεται στο άρθρο 7 στοιχείο ε) της οδηγίας.

2.2.3. Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, δικαίωμα εγκατάστασης, δικαίωμα του εκλέγειν

2.2.3.1. Απαγόρευση των διακρίσεων

Εκκρεμούν ορισμένες διαδικασίες παράβασης κατά διαφόρων κρατών μελών σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Η διαδικασία παράβασης που κινήθηκε κατά της Ελλάδας στη βάση του άρθρου 171 της συνθήκης και αφορά την εκτέλεση της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-123/94 (65) συνεχίζεται. Αυτή η υπόθεση αφορά τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται από τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών για τη διδασκαλία ξένης γλώσσας.

Όσον αφορά τη βελγική νομοθεσία, η οποία επιβάλλει διακριτική μεταχείριση σε νέους αναζητούντες εργασία, οι οποίοι έχουν πραγματοποιήσει σπουδές σε κάποιο άλλο κράτος μέλος και δεν δικαιούνται ως εκ τούτου να λαμβάνουν επιδόματα αναμονής, το Δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του (66). Ουσιαστικά, το Δικαστήριο επεφύλαξε ευνοϊκή υποδοχή στην προσφυγή της Επιτροπής.

Η διαδικασία παράβασης δυνάμει του άρθρου 171 που κινήθηκε κατά του Βελγίου με σκοπό την εκτέλεση της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-93/47 (67) συνεχίζεται επίσης. Αυτή η διαδικασία αφορά τη χρηματοδότηση των βελγικών πανεπιστημίων για την υποδοχή φοιτητών των άλλων κρατών μελών με μόνο στόχο να παρακολουθήσουν εκεί πανεπιστημιακά μαθήματα.

Η διακριτική μεταχείριση λόγω ιθαγένειας, όσον αφορά την αναγνώριση μέλους πολυμελούς οικογένειας στην Ελλάδα για τη χορήγηση ορισμένων παροχών και ο μη συνυπολογισμός, για τη χορήγηση του επιδόματος αρχαιότητας και την κατάταξη σε κάποια κατηγορία μισθών των εργαζομένων στις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες, των υπηρεσιών που πραγματοποιήθηκαν προγενέστερα σε κάποια δημόσια διοίκηση άλλου κράτους μέλους, με μόνη αιτιολόγηση ότι αυτές οι υπηρεσίες δεν πραγματοποιήθηκαν σε ελληνική δημόσια διοίκηση αποτελεί το αντικείμενο προσφυγών στο Δικαστήριο. Εξάλλου, λόγω των τροποποιήσεων της ελληνικής νομοθεσίας, η Επιτροπή μπόρεσε να θέσει στο αρχείο τη διαδικασία παράβασης όσον αφορά την πρόσβαση και τους όρους πρόσβασης στην απασχόληση των ειδικευμένων ιατρών.

Μετά την έκδοση διατάγματος με το οποίο η γαλλική νομοθεσία συμμορφώνεται με το κοινοτικό δίκαιο, η διαδικασία παράβασης που κινήθηκε κατά της Γαλλίας σχετικά με τη διακριτική μεταχείριση βάσει της ιθαγένειας για τη χορήγηση εκπαιδευτικών επιδομάτων μπόρεσε να τεθεί στο αρχείο.

Εξάλλου, η Επιτροπή απέστειλε στη Γερμανία αιτιολογημένη γνώμη στο πλαίσιο της διαδικασίας παράβασης σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων των διακινούμενων εργαζομένων.

Οι διαδικασίες παράβασης που αφορούν το γεγονός ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αναγνωρίζει ως κοινωνικό προνόμιο του κοινοτικού εργαζόμενου ούτε τις εκπτώσεις των τελών εγγραφής για την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο ούτε τις υποτροφίες σπουδών της συζύγου καθώς επίσης η ασκούμενη από τη Γαλλία διακριτική μεταχείριση έναντι των παραμεθόριων εργαζομένων που έχουν τεθεί σε καθεστώς πρόωρης παύσης των δραστηριοτήτων τους συνεχίζονται.

Στο φορολογικό τομέα, η Επιτροπή φροντίζει ώστε να εκτελεστεί από το Λουξεμβούργο (68) η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-151/94 σχετικά με την οριστική κατάργηση του φόρου επί των μισθών για τους εργαζόμενους μη μονίμους κατοίκους.

Εξάλλου, η διαδικασία παράβασης κατά του Βελγίου σχετικά με τη χορήγηση ορισμένων παροχών κοινωνικής ασφάλισης συνεχίζει να εκκρεμεί (69).

Τέλος, κινήθηκαν δύο διαδικασίες παράβασης κατά των Κάτω Χωρών λόγω του ότι βέλγοι παραμεθόριοι εργαζόμενοι σε κατάσταση ανεργίας απεκλείσθησαν από τα οφελήματα ενός ταμείου το οποίο έχει ως στόχο τη χρηματοδότηση της συμπληρωματικής ασφάλειας σύνταξης κατά την περίοδο παύσης εργασίας για την οποία χορηγείται αποζημίωση, καθώς και κατά της ολλανδικής νομοθεσίας η οποία τροποποιεί το ποσό των τελών που απαιτούνται για την έκδοση των εγγράφων μόνιμης διαμονής για τους κοινοτικούς υπηκόους, το οποίο είναι κατά πολύ υψηλότερο εκείνου που απαιτείται για την έκδοση δελτίου ταυτότητας εκ μέρους των εθνικών υπηκόων.

2.2.3.2. Είσοδος και διαμονή

Στο πλαίσιο των διαδικασιών παράβασης που κινήθηκαν λόγω μη συμφωνίας των εθνικών μέτρων μεταφοράς με τις τρεις οδηγίες που αφορούν το δικαίωμα διαμονής των μισθωτών και μη μισθωτών που έχουν πάψει να ασκούν την επαγγελματική τους δραστηριότητα (90/365/ΕΟΚ) των μη εργαζομένων (90/364/ΕΟΚ) και των φοιτητών (93/96/ΕΚ), αποφασίστηκαν ή κοινοποιήθηκαν αιτιολογημένες γνώμες κατά τη διάρκεια του έτους κατά διαφόρων κρατών μελών. Αυτές οι διαδικασίες αφορούν κυρίως τη μεταφορά των διατάξεων σχετικά με τη δήλωση εισοδημάτων των φοιτητών (Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία), την προϋπόθεση ύπαρξης εισοδημάτων των συνταξιούχων και μη εργαζομένων (Γαλλία, Ιταλία), την προϋπόθεση ασφάλειας κατά της ασθένειας και τον έλεγχό της (Γαλλία, Ιταλία) καθώς και το μηχανισμό επικύρωσης της άδειας διαμονής των συνταξιούχων και μη εργαζομένων μετά την παρέλευση διετούς διαμονής (Ισπανία, Πορτογαλία).

Πέραν της εσφαλμένης μεταφοράς των οδηγιών, η Επιτροπή κίνησε και συνεχίζει διαδικασίες παράβασης για κακή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Σε σχέση με το θέμα αυτό κοινοποιήθηκε αιτιολογημένη γνώμη στην Ελλάδα σε σχέση με το κόστος του τίτλου διαμονής που εκδίδεται στους υπηκόους τρίτων χωρών που αποτελούν μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης. Εξάλλου, η Επιτροπή αποφάσισε να αποστείλει τέσσερις αιτιολογημένες γνώμες στη Γαλλία σχετικά με τα δικαιολογητικά που απαιτούνται προς υποστήριξη των αιτήσεων έκδοσης δελτίων διαμονής που υποβάλλονται από τους πολίτες της Ένωσης, με την απέλαση ενός Βέλγου υπηκόου και με την έκδοση θεωρήσεων για τους υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίοι αποτελούν μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης (μη τήρηση της υποχρέωσης χορήγησης όλων των διευκολύνσεων για την απόκτηση αυτών των θεωρήσεων και μη δικαιολόγηση της άρνησης χορήγησής τους). Τέλος, η Επιτροπή αποφάσισε να αποστείλει αιτιολογημένη γνώμη στην Ιταλία σχετικά με την απαίτηση τίτλου διαμονής για διαμονές σπουδών μικρότερες των τριών μηνών.

Εξάλλου, η Επιτροπή διαπίστωσε, μέσω καταγγελιών και αναφορών πολιτών της Ένωσης, ότι σε αρκετά συχνές περιπτώσεις σαφείς διατάξεις του κοινοτικού δικαίου δεν εφαρμόζονται σωστά. Για παράδειγμα, διαπιστώνεται ότι η μέγιστη προθεσμία των έξι μηνών για την έκδοση της άδειας διαμονής, η οποία προβλέπεται όταν επιβάλλονται έλεγχοι για λόγους δημόσιας τάξης ή δημόσιας υγείας, αποτελεί για πολλές εθνικές διοικήσεις τη συνήθη προθεσμία. Άλλες εθνικές διοικήσεις έχουν τις ανάλογες απαιτήσεις όσον αφορά τα δικαιολογητικά που πρέπει να προσκομιστούν για την έκδοση άδειας διαμονής 7 ως εκ τούτου δεν είναι σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο η απαίτηση που επιβάλλεται σε ανεξάρτητο επαγγελματία να προσκομίζει αποδεικτικά στοιχεία για την δραστηριότητά του μέσω σωρείας εγγράφων (εγγραφή στο εμπορικό μητρώο ή στο μητρώο επαγγελμάτων, αριθ. ΦΠΑ, αποσπάσματα τραπεζικού λογαριασμού, σύμβαση εμπορικής μίσθωσης, φορολογικές δηλώσεις). Δεν είναι εξίσου σύμφωνη προς το κοινοτικό δίκαιο η απαίτηση που επιβάλλεται κατά γενικότερο τρόπο στους αιτούντες άδεια διαμονής να υποβάλλουν, πέραν της ταυτότητας τους ή του διαβατηρίου τους, απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης, επιπλέον μεταφρασμένης στη γλώσσα του κράτους μέλους υποδοχής.

Όλα αυτά τα παραδείγματα συγκαταλέγονται μεταξύ των παραγόντων που εξηγούν γιατί μεγάλος αριθμός πολιτών αμφιβάλλει ως προς την πραγματικότητα του γεγονότος ότι ανήκουν στην Ένωση. Για να διορθωθούν τέτοιου είδους καταστάσεις, η Επιτροπή παρεμβαίνει βέβαια στα συγκεκριμένα κράτη μέλη και μπορεί, εφόσον πρόκειται για αποδεδειγμένες διοικητικές πρακτικές, να κινήσει διαδικασία παράβασης, η οποία παρουσιάζει δυστυχώς το μειονέκτημα να είναι χρονοβόρα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να δράσει εξίσου σε ένα άλλο επίπεδο, σε αυτό της πληροφόρησης. Η πρωτοβουλία «Πολίτες της Ευρώπης», η οποία έχει ως στόχο να καταστήσει ευρέως γνωστό το κοινοτικό δίκαιο στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, καθώς και τις λεπτομέρειες και διατυπώσεις της εφαρμογής του στα κράτη μέλη, θα πρέπει να κατοχυρώσει ότι θα επιτευχθεί μεσοπρόθεσμα καλύτερη τήρηση του κοινοτικού δικαίου.

2.2.3.3. >ΘΕΣΗ ΠΗΝΑΚΑ>

2.2.3.4. Δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι

Κατ' εφαρμογήν της οδηγίας 93/109/ΕΚ για το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι πολίτες της Ένωσης που διαμένουν σε ένα κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι μπόρεσαν να ψηφίσουν και να υποβάλουν την υποψηφιότητά τους στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Ιουνίου 1994. Ευρίσκεται υπό προετοιμασία μια έκθεση σχετικά με την εφαρμογή αυτής της οδηγίας σε αυτές τις εκλογές.

Οι πρώτες εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα τρία νέα κράτη μέλη έλαβαν αντίστοιχα χώρα στις 17 Σεπτεμβρίου 1995, στις 13 Οκτωβρίου 1996 και στις 20 Οκτωβρίου 1996 στη Σουηδία, Αυστρία και Φινλανδία.

Λόγω της έναρξης ισχύος της οδηγίας 94/80/ΕΚ, την 1η Ιανουαρίου 1996, οι πολίτες της Ένωσης που διαμένουν σε ένα κράτος μέλος του οποίου δεν είναι υπήκοοι μπόρεσαν να λάβουν μέρος αυτό το έτος στις δημοτικές εκλογές οι οποίες διεξήχθησαν στη Γερμανία (Bayern, Niedersachsen), Λουξεμβούργο, Ιταλία, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

2.2.3.5. Πρόσβαση σε θέσεις απασχόλησης της δημόσιας διοίκησης

Από πολλά έτη, η Επιτροπή έχει αναλάβει συστηματική δράση με σκοπό να ανοίξουν για τους πολίτες της Ένωσης τέσσερις τομείς προτεραιότητας της εθνικής δημόσιας διοίκησης (κρατική εκπαίδευση, έρευνα για σκοπούς μη στρατιωτικούς, λειτουργικές υπηρεσίες δημόσιας υγείας, οργανισμοί επιφορτισμένοι με τη διαχείριση εμπορικής υπηρεσίας) (70). Αυτή η τομεακή δράση, η οποία υπερβαίνει την προηγούμενη εξέταση κάθε περίπτωσης χωριστά για την εφαρμογή του άρθρου 48 παράγραφος 4 της συνθήκης, οδήγησε στην έναρξη πολλών διαδικασιών παράβασης.

Οι περισσότερες από αυτές τις διαδικασίες τέθηκαν στο αρχείο αφού τα κράτη μέλη προέβησαν στις απαραίτητες νομοθετικές τροποποιήσεις. Πάντως, η Επιτροπή αποφάσισε να προσφύγει στο Δικαστήριο σχετικά με τρεις υποθέσεις, κατά του Βελγίου, της Ελλάδας και του Λουξεμβούργου. Με τις αποφάσεις του της 2ας Ιουλίου 1996 (71), το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτά τα τρία κράτη μέλη παρέβησαν τις υποχρεώσεις τους επιφυλάσσοντας, κατά γενικό τρόπο, τις θέσεις απασχόλησης που υπάγονται στους τομείς προτεραιότητας μόνον στους εγχώριους εργαζομένους (72). Η Επιτροπή θα φροντίσει ώστε αυτά τα τρία κράτη μέλη να τροποποιήσουν τη νομοθεσία τους, το συντομότερο δυνατό, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου.

Τοιουτοτρόπως, με αυτές τις αποφάσεις, το Δικαστήριο εγκρίνει την τομεακή προσέγγιση της Επιτροπής. Πάντως, πρέπει επίσης να τονιστεί ότι η συστηματική δράση στους τομείς προτεραιότητας συμπαρέσυρε και τους άλλους τομείς, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το πεδίο εφαρμογής ορισμένων νομοθεσιών (γαλλική του Ιουλίου 1991 και γερμανική του Δεκεμβρίου 1993) δεν περιορίζεται μόνον στους τομείς προτεραιότη