Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για:

- την «Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής με θέμα "Γενικές αρχές της νομοθεσίας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση"», και - την «ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Υγεία των καταναλωτών και ασφάλεια των τροφίμων"»

(98/C 19/19)

Στις 12 Μαΐου και στις 14 Μαΐου 1997 αντίστοιχα και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής με θέμα "Γενικές αρχές της νομοθεσίας τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση"», και την «Ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα "Υγεία των καταναλωτών και ασφάλεια των τροφίμων"».

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Οκτωβρίου (Εισηγητής: ο κ. Jaschick).

Κατά τη διάρκεια της 349ης συνόδου ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 93 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Ι. ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΙΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ

1. Εισαγωγή

1.1. Η Πράσινη Βίβλος ασχολείται με τους βασικούς κανόνες της κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα των τροφίμων. Η Επιτροπή υιοθετεί ορισμένη άποψη και προτρέπει για την πραγματοποίηση παρατηρήσεων επί ενός μεγάλου αριθμού συγκεκριμένων θεμάτων, με σκοπό να δώσει ώθηση σε μία δημόσια συζήτηση για να εξετασθεί

- σε ποιο βαθμό η ισχύουσα νομοθεσία για τα τρόφιμα ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις προσδοκίες των καταναλωτών, των παραγωγών, των παρασκευαστών και των εμπόρων 7

- κατά πόσο οι διατάξεις για τη βελτίωση των συστημάτων ελέγχου και επιθεώρησης επιτυγχάνουν το βασικό στόχο τους, δηλαδή τη διασφάλιση μιας ασφαλούς και υγιούς διατροφής, και

- κατά πόσο τα μέτρα για τη μελλοντική ενίσχυση της κοινοτικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα είναι κατάλληλα και απαραίτητα.

1.2. Βάσει των αντιδράσεων στην Πράσινη Βίβλο, η Επιτροπή θα εξετάσει, στη συνέχεια, την ανάγκη για την επεξεργασία μίας πρότασης γενικής οδηγίας για τα τρόφιμα στην Κοινότητα, την κωδικοποίηση ή επανεξέταση της ισχύουσας νομοθεσίας και την παρουσίαση προτάσεων μη νομοθετικής φύσεως, π.χ. όσον αφορά τροποποιήσεις των διαδικασιών και των μεθόδων εργασίας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να δώσει ώθηση, με τη δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου, σε μία ευρεία δημόσια συζήτηση για την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα τρόφιμα, καθώς και για τη μελλοντική πολιτική διατροφής της Κοινότητας. Εκτιμά ότι η Πράσινη Βίβλος αποτελεί μία εξαιρετική αφετηρία για τη συζήτηση, καθώς και την ευκαιρία για να καταστεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία των τροφίμων περισσότερο διαφανής και αποτελεσματική από την άποψη της διασφάλισης μιας διάθεσης τροφίμων ποιότητας. Η ΟΚΕ σημειώνει, ωστόσο, ότι μία σφαιρική και ολοκληρωμένη κοινοτική πολιτική για τη διατροφή, στην οποία να μπορούν να βασισθούν οι διάφοροι σχετικοί νόμοι, είναι μέχρι στιγμής ανύπαρκτη. Μία τέτοια σφαιρική πολιτική, η οποία θα θέτει τις γενικές αρχές της νομοθεσίας, πρέπει να αναπτυχθεί όσο το δυνατόν συντομότερα. Ως πρώτο βήμα για την επίτευξή της, θα μπορούσε να συνταχθεί ένα Λευκό Βιβλίο με θέμα τη νομοθεσία και την πολιτική για τη διατροφή. Η ΟΚΕ θα καλούσε, επίσης, την Επιτροπή να παρουσιάσει μία πρόταση για μία γενική οδηγία σχετικά με τη νομοθεσία για τη διατροφή.

2.2. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει το ενδιαφέρον που παρουσιάζει η προστασία του καταναλωτή, καθώς και η διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών 7 επιδοκιμάζει την πρόταση για ενίσχυση των άρθρων 129 και 129 (α) στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, που απομένει ακόμη να κυρωθεί, ώστε να διαβεβαιωθούν οι καταναλωτές ότι τα θέματα υγείας έχουν προτεραιότητα σε σχέση με τα οικονομικά συμφέροντα.

2.2.1. Για την εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας και των καταναλωτών, η ΟΚΕ δίνει ιδιαίτερη σημασία στην αυστηρή εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, (πρόληψης) ώστε, σε περίπτωση επιστημονικών αβεβαιοτήτων οι οποίες δεν επιτρέπουν μία εξαντλητική αξιολόγηση των κινδύνων, να υιοθετηθεί μία προσέγγιση για το χειρισμό των κινδύνων, η οποία λαμβάνει υπόψη τις αβεβαιότητες αυτές. Η ΟΚΕ τονίζει, ωστόσο, ότι μία προσέγγιση στην οποία να μπορούν να υπεισέλθουν και θέματα που δεν σχετίζονται άμεσα με τους κινδύνους της υγείας δεν είναι ικανοποιητική από τη σκοπιά των καταναλωτών. Τονίζει, συνεπώς, ότι είναι αναγκαία μία ρητή δέσμευση έναντι των αρχών της υγειονομικής πρόληψης και της προστασίας του καταναλωτή. Και οι δύο αυτές αρχές θα πρέπει να ενσωματωθούν στην προαναφερόμενη γενική οδηγία για τη νομοθεσία σχετικά με τη διατροφή.

2.2.2. Η ΟΚΕ τονίζει ότι ο κίνδυνος είναι γενικά αδύνατο να εκμηδενισθεί και ότι ο γενικός κίνδυνος που συνδέεται με τη διαβίωση πρέπει να γίνει αποδεκτός. Εξάλλου, στον τομέα αυτό έχει και ο ίδιος ο καταναλωτής μία ευθύνη και η ΟΚΕ δεν παραγνωρίζει το ρόλο του.

2.2.3. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ εκτιμά, εξάλλου, ότι το νομοθετικό και ρυθμιστικό έργο πρέπει να είναι τόσο λεπτομερές όσο είναι απαραίτητο και, ταυτόχρονα, το απλούστερο δυνατό, διότι για να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, δεν αρκεί η δημιουργία ενός όσο το δυνατόν περισσότερο περίπλοκου και λεπτομερούς νομοθετικού και ρυθμιστικού πλαισίου. Θα πρέπει κυρίως να εξηγηθούν στους ευρωπαίους καταναλωτές, αφενός η λειτουργία των συστημάτων εγγύησης της υψηλής ποιότητας των τροφίμων, τα οποία ήδη υπάρχουν και έχουν δοκιμασθεί και, αφετέρου, οι νόμοι που πρέπει να τηρηθούν. Εν προκειμένω, είναι δυνατόν να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στο ευρωπαϊκό σύστημα, μέσω της αύξησης της διαφάνειας.

2.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι στο παρελθόν πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά το υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών κατά τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς. Υπενθυμίζει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συνεχισθεί και στο μέλλον η διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων.

2.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της διεθνούς διάστασης αυτού του προβλήματος και την ανάγκη να υιοθετηθούν κοινές βασικές αρχές στο διεθνές εμπόριο, προκειμένου να προστατευθούν τα συμφέροντα των καταναλωτών και η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

2.5. Η ΟΚΕ βασίζεται στην αρχή ότι η εξέταση της νομοθεσίας των τροφίμων, η οποία ενθαρρύνεται στην Πράσινη Βίβλο, θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στην ευρωπαϊκή νομοθεσία τροφίμων, τους μηχανισμούς της για την προστασία, καθώς και την οργάνωση της εφαρμογής και του ελέγχου της.

3. Ειδικές παρατηρήσεις για τα διάφορα μέρη της Πράσινης Βίβλου

3.1. Εισαγωγή (Μέρος Ι)

3.1.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής (βλ. Ι.4), σύμφωνα με την οποία, κατά τη χάραξη της πολιτικής στον τομέα των τροφίμων, πρέπει να ληφθούν επαρκώς υπόψη οι απαιτήσεις όσον αφορά την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, καθώς και άλλοι κοινωνικο-οικονομικοί προσανατολισμοί. Σχετικά, ιδιαίτερη σημασία έχει η συνεκτίμηση διεθνών προτύπων όπως αυτά που περιλαμβάνονται στον Codex Alimentarius, εφόσον οι διαδικασίες λήψης αποφάσεών της συμμορφώνονται προς τις αρχές της εμπειρογνωμοσύνης, της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας. Αυτά τα κριτήρια θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη σύγκριση του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ με τις γενικές νομοθετικές συνθήκες, οι οποίες διέπουν τις ανταγωνιστικές οικονομίες. Εξάλλου, θα πρέπει να προβλεφθούν μέσα για την ταχύτερη προσαρμογή του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού συστήματος σε νέα επιστημονικά δεδομένα και καινοτομίες, σε σύγκριση με το παρελθόν. Κατ'αυτό τον τρόπο, θα εξασφαλισθούν η ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών τροφίμων στο παγκόσμιο εμπόριο και η προσαρμογή τους στις καινοτομίες.

3.1.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Κοινότητα ασφαλώς, θα διαδραματίζει ένα ρόλο στον τομέα των τροφίμων (Ι.5). Στο σημείο αυτό, η ενθάρρυνση της αγωγής και της ενημέρωσης των καταναλωτών αποτελεί σημαντικό έργο, δεδομένου ότι, κατ'αυτό τον τρόπο, ο καταναλωτής θα είναι ενημερωμένος όταν θα λαμβάνει αποφάσεις όσον αφορά τις αγορές του (). Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, δεν είναι σκόπιμο να καθορισθούν κοινοτικοί κανόνες για τα τρόφιμα και νομοθετικά μέτρα, λόγω της ποικιλίας των συνηθειών διατροφής στην Ευρώπη. Οι παρεμβάσεις της Κοινότητας πρέπει να περιορισθούν σε αναγκαίες ενέργειες.

3.2. Απλοποίηση και ορθολογισμός της νομοθεσίας των τροφίμων στην ΕΕ (Μέρος ΙΙ)

3.2.1. Η απλοποίηση και ο ορθολογισμός της κοινοτικής νομοθεσίας των τροφίμων κρίνονται σκόπιμοι στο μέτρο που δεν υπονομεύονται απαραίτητα πρότυπα ασφάλειας. Κατά τη διαδικασία αυτή, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ποιότητα της νομοθεσίας μάλλον, παρά στην ποσότητα. Ωστόσο, η απλοποίηση δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε μία εκ νέου εθνικοποίηση των ευρωπαϊκών ρυθμίσεων που απαιτούνται για την εσωτερική αγορά. Θα πρέπει, ιδίως, να εξετασθεί η δυνατότητα της κατάλληλης ρύθμισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο των καταστάσεων που προκύπτουν εξαιτίας της θέσπισης εθνικών νομοθεσιών που παρεμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.

3.2.2. Θα πρέπει, επίσης, να πραγματοποιηθεί διάκριση μεταξύ της αυτορρύθμισης της οικονομίας και της χρησιμοποίησης οικειοθελών μέσων σε ευρωπαϊκό επίπεδο (ΙΙ.4) και κυρίως να δοθεί έμφαση στην ανάληψη ευθυνών εκ μέρους των οικονομικών παραγόντων. Αλλά ο βαθμός στον οποίο η ενέργεια αυτή πράγματι θα λάβει τη μορφή μιας «αυτορρύθμισης» πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση. Με την επιφύλαξη των ισχυουσών απαιτήσεων ασφάλειας, πριν από τη θέσπιση νομοθετικών κανόνων θα πρέπει να εξετασθεί η χρησιμοποίηση οικειοθελών μέσων. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι στον τομέα των οικειοθελών μέσων που υφίστανται, επί του παρόντος, σε εθνικό επίπεδο, όπου η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης δεν εφαρμόζεται με άμεσο τρόπο, είναι σκόπιμο να εξετασθεί το ενδεχόμενο μιας παρόμοιας αναγνώρισης. Μόνο αν τα οικειοθελή μέσα στην εσωτερική αγορά αναγνωρισθούν και πέραν των εθνικών συνόρων θα αποφευχθεί η «de facto» εμφάνιση εμποδίων στις εμπορικές συναλλαγές.

3.2.3. Δεν είναι δυνατόν να δοθεί μία σφαιρική απάντηση στην ερώτηση κατά πόσο θα πρέπει να προτιμηθεί η θέσπιση γενικών ή λεπτομερών κανόνων, κάθετων ή οριζόντιων διατάξεων στην εσωτερική αγορά (ΙΙ.3 και ΙΙ.5). Κατ'αρχήν, χρειάζεται ασφαλώς να δοθεί προτεραιότητα σε γενικούς και οριζόντιους κανόνες, αλλά αυτό δεν θα πρέπει να καταστεί μία αρχή, η παρέκκλιση από την οποία θα είναι αδύνατη. Θα πρέπει μάλλον να εξετασθεί κάθε περίπτωση ξεχωριστά, προκειμένου να καθορισθεί ο καταλληλότερος τρόπος αντιμετώπισης των ειδικών περιστάσεων. Ούτως, μπορεί να κριθεί απαραίτητο να ρυθμιστεί, κατ'εξαίρεση, λεπτομερώς και/ή καθέτως μία κατάσταση που παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσχέρειες.

3.2.4. Όσον αφορά τις εθνικές νομοθετικές πρωτοβουλίες (ΙΙ.7), η ΟΚΕ υποστηρίζει την προσέγγιση που περιγράφεται στην Πράσινη Βίβλο και είναι της γνώμης ότι, αντίθετα από αυτό που προβλέπεται στην οδηγία 83/189/ΕΟΚ, τα κράτη μέλη οφείλουν να εξηγήσουν ότι οι εθνικοί κανόνες τους δεν βλάπτουν την εσωτερική αγορά. Όσον αφορά την γνωστοποίηση εθνικών νομοθετικών διατάξεων, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την προσέγγιση σχετικά με την επέκταση των δυνατοτήτων που παρέχονται από τους κανόνες για την επισήμανση, τους ρυπαντές και την υγιεινή ώστε να καλύπτεται ολόκληρη η κοινοτική νομοθεσία για τα τρόφιμα. Η θέσπιση σαφών αρχών για την αξιολόγηση νέων νομοθετικών πρωτοβουλιών σε εθνική κλίμακα επιδοκιμάζεται. Ωστόσο, πρέπει να εξασφαλισθεί μία ισορροπία μεταξύ της αρχής της επικουρικότητας και της ανάγκης και αιτιολογίας για την ύπαρξη εθνικών κανόνων, αφενός, και των απαιτήσεων για εναρμόνιση σε ευρωπαϊκή κλίμακα, αφετέρου.

3.2.5. Στους τομείς των τεχνολογικών βοηθητικών μέσων, της προσθήκης βιταμινών και ανόργανων ουσιών στα είδη διατροφής, καθώς και των συμπληρωμάτων διατροφής (ΙΙ.8), η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης δεν μπορεί να αποτελέσει λύση για τις αρνητικές συνέπειες στην εσωτερική αγορά και ότι, κατά συνέπεια, στις περαιτέρω διαβουλεύσεις επιβάλλεται να εξετασθεί το περιεχόμενο των νομοθετικών διατάξεων στον τομέα αυτό ().

3.3. Εξέταση της ισχύουσας κοινοτικής νομοθεσίας (Μέρος ΙΙΙ)

3.3.1. Όσον αφορά την προσαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας στην καινοτομία και την τεχνική πρόοδο (ΙΙΙ.4), η ΟΚΕ θεωρεί ότι μόνο καθαρά τεχνικές διατάξεις μπορούν να εξετάζονται μέσω διαδικασιών επιτροπών. Θεμελιώδη, ευαίσθητα για τον καταναλωτή, και σημαντικά ζητήματα οφείλουν να αποτελούν αντικείμενο πολιτικών αποφάσεων.

3.3.2. Επιδοκιμάζεται η εισαγωγή ενός έγκυρου ορισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά «τα είδη διατροφής», καθώς και άλλων γενικά σημαντικών εννοιών (ΙΙΙ.5). Οι εν λόγω ορισμοί πρέπει να περιληφθούν σε μία γενική νομοθεσία για τα είδη διατροφής, η οποία θα περιλαμβάνει, εξάλλου, και άλλες θεμελιώδεις απαιτήσεις. Μόνο κατ'αυτόν τον τρόπο θα καταστεί δυνατή η διασφάλιση μίας ομοιόμορφης εφαρμογής της κοινοτικής νομοθεσίας για τα τρόφιμα σε όλη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.3.2.1. Ο προτεινόμενος ορισμός για τα τρόφιμα δημιουργεί πράγματι, όπως αναφέρεται και στην Πράσινη Βίβλο, ερωτήματα π.χ. όσον αφορά τη χρησιμότητα του ορισμού αυτού για τα πρωτογενή προϊόντα τα οποία χρησιμοποιούνται είτε ως πρόσθετα τροφίμων είτε για την παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων. Ωστόσο, η ΟΚΕ συμφωνεί να χρησιμοποιηθεί ο ορισμός που περιλαμβάνεται στον Codex Alimentarius. Θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να εξαιρεθούν τα προϊόντα για τα οποία είναι ευθύς εξαρχής βέβαιο ότι δεν πρόκειται ποτέ και με κανένα τρόπο να εισαχθούν στην αλυσίδα τροφίμων.

3.3.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει ιδιαίτερα τον ορθολογισμό και την απλοποίηση των κοινοτικών κανόνων υγιεινής (ΙΙΙ.6) που τέθηκαν σε κίνηση.

3.3.3.1. Οι πολυάριθμες ισχύουσες κάθετες οδηγίες, οι οποίες περιλαμβάνουν ειδικές διατάξεις για διάφορα είδη διατροφής ιδιαίτερα ευπαθή όσον αφορά τις συνθήκες υγιεινής (για παράδειγμα παρασκευάσματα με βάση το κρέας, τους ιχθύες, τα γαλακτομικά προϊόντα, κ.λπ.), δεν είναι συνεκτικές και προκαλούν, κυρίως για τις επιχειρήσεις που υπόκεινται σε πολυάριθμες νομοθετικές ρυθμίσεις, την αύξηση του κόστους για την παροχή αδειών και της γραφειοκρατίας. Κατά συνέπεια, επιδοκιμάζονται τόσο η πρόταση που έχει ήδη υποβάλει η Επιτροπή για την ενσωμάτωση των νομοθετικών ρυθμίσεων σ'ένα ενιαίο κείμενο όσο και η διαδικασία διαβουλεύσεων που έχει θέσει σε κίνηση στο πλαίσιο της προβλεπόμενης απλοποίησης των κάθετων διατάξεων.

3.3.3.2. Η Πράσινη Βίβλος διανοίγει το δρόμο για την επιθυμητή υιοθέτηση της ιδέας που προτείνει η γενική οδηγία 93/43/ΕΟΚ για την υγιεινή. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η καλύτερη μέθοδος για να καταστεί η νομοθεσία για την υγιεινή των τροφίμων ένα συνεκτικό σύνολο είναι η εφαρμογή των αρχών HACCP () και ο περιορισμός των λεπτομερών κανονιστικών διατάξεων στις περιπτώσεις για τις οποίες αυτές κρίνονται απαραίτητες. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι, πέρα από τις προτάσεις που υποβλήθηκαν μέχρι σήμερα, τόσο οι κάθετες όσο και οι οριζόντιες απαιτήσεις όσον αφορά την υγιεινή πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα ενιαίο κείμενο. Επισημαίνει, εντούτοις, ότι τούτο απαιτεί την αποσαφήνιση της νομικής βάσης ενός παρόμοιου εγγράφου, επειδή οι ισχύοντες κανόνες βασίζονται σε διαφορετικά άρθρα της Συνθήκης.

3.3.3.3. Οι αρχές HACCP θα πρέπει να ισχύουν για το σύνολο της αλυσίδας διατροφής («από το σταύλο στο τραπέζι»), ανεξάρτητα από τον τύπο ή το μέγεθος των επιχειρήσεων. Οι ΜΜΕ και οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης καθοδήγησης ώστε να είναι σε θέση να εφαρμόσουν τις σχετικές αρχές.

3.3.3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη τη συνέχιση της απλοποίησης και του ορθολογισμού που ήδη έχουν τεθεί σε κίνηση. Στο σημείο αυτό πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο σαφή προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής ενός μελλοντικού κανονισμού (βλ. σημείο 3.3.3.2), ιδίως μέσω της παρουσίασης γενικών και χρήσιμων ορισμών. Η ΟΚΕ φρονεί ότι το πεδίο εφαρμογής των κανόνων για την κτηνιατρική υγιεινή δεν πρέπει να επεκταθεί στο λιανικό εμπόριο τροφίμων ζωϊκής προέλευσης, διότι το τελευταίο υπόκειται ήδη στις γενικές διατάξεις που προβλέπονται αυτή τη στιγμή στην οδηγία 93/43/ΕΟΚ, η οποία εξασφαλίζει την τήρηση των κατάλληλων μέτρων υγιεινής.

3.3.3.5. Όσον αφορά τα πρωτογενή προϊόντα μη ζωϊκής προέλευσης, η ΟΚΕ εκτιμά ότι τα υπολείμματα των γεωργικών φαρμάκων και οι ρυπαντές αποτελούν τα κρίσιμα σημεία από την άποψη της ασφάλειας και της υγιεινής. Είναι απαραίτητο να θεσπισθούν σε κοινοτική κλίμακα κανόνες σχετικά με τους δύο αυτούς τομείς, στο μέτρο που δεν υφίστανται ήδη, με τήρηση αυστηρών επιστημονικών κριτηρίων και σύνδεση των επιστημονικών επιτροπών με τη σχετική διαδικασία. Επιπλέον θα έπρεπε να υπάρχει αυστηρή εφαρμογή των ορίων για τα κατάλοιπα των ζιζανιοκτόνων. Κατά την επεξεργασία κανόνων σχετικά με τα γεωργικά φάρμακα, πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη και νομικές απαιτήσεις σχετικά με την προστασία της εργασίας. Δεδομένου ότι οι κανόνες για την εξασφάλιση της ασφάλειας και της υγιεινής θα καλύψουν τα κρίσιμα σημεία, δεν κρίνεται αναγκαία η θέσπιση κανόνων για άλλα ζητήματα.

3.3.4. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η ποιότητα των τροφίμων και τονίζει ότι έχει ήδη επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο ποιότητας όσον αφορά τη διάθεση τροφίμων. Θεωρεί ότι είναι αναγκαία η εναρμόνιση των ποιοτικών προδιαγραφών (ΙΙΙ.7) μόνο στον τομέα της υγείας. Η εναρμόνιση των θεμάτων που αφορούν την ποιότητα δεν κρίνεται σκόπιμη, προκειμένου να διαφυλαχθεί η ποικιλία των προϊόντων στην Ευρώπη. Τα εμπόδια στις συναλλαγές, τα οποία μπορεί να προκύψουν εξαιτίας των εθνικών ποιοτικών προδιαγραφών, θα καταπολεμηθούν μέσω της συνεπούς εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης? τούτο θα επέτρεπε τον περιορισμό των προβλημάτων των οφειλόμενων στις διαφορές των κανόνων ποιότητας μεταξύ των κρατών μελών, διότι το μόνο ζήτημα που θα έχρηζε εξέτασης θα ήταν η ορθή επισήμανση των προϊόντων. Από την άποψη αυτή, η εισαγωγή από την τελευταία τροποποίηση της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ της αρχής της ποσοτικής αναφοράς των συστατικών βοηθά τους καταναλωτές να αποφασίσουν για τις αγορές τους.

3.3.4.1. Εξάλλου, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τον κανονισμό του Συμβουλίου για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων (2082/92/ΕΟΚ) και τον κανονισμό του Συμβουλίου για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των ειδών διατροφής (2081/92/ΕΟΚ), οι οποίοι επέτρεψαν τη δημιουργία μέσων διαφοροποίησης και προστασίας ιδιοσκευασμάτων στον τομέα της ποιότητας των ειδών διατροφής. Ωστόσο, τα οφέλη από τις ρυθμίσεις αυτές ήταν μέχρι σήμερα περιορισμένης σημασίας.

3.3.4.2. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, οι διατάξεις για την ποιότητα που δεν αφορούν θέματα υγείας δεν θα πρέπει να περιληφθούν στους κανόνες κτηνιατρικής υγιεινής, για λόγους συνάφειας.

3.3.5. Όσον αφορά τις διατάξεις για την επισήμανση των τροφίμων (ΙΙΙ.8), πρέπει να τονισθεί η μεγαλύτερη σημασία της επισήμανσης για τις αποφάσεις των καταναλωτών σχετικά με τις αγορές τους. Ούτως, η επισήμανση των ειδών διατροφής διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στην εσωτερική αγορά και θα πρέπει να συμφωνεί με τους κύριους στόχους όσον αφορά την επισήμανση. Για την εξασφάλιση των τριών βασικών λειτουργιών, δηλαδή τον προσδιορισμό του προϊόντος, την πληροφόρηση των καταναλωτών και τη διαφήμιση του προϊόντος, η επισήμανση επιβάλλεται να είναι σαφώς αναγνωρίσιμη και ευανάγνωστη, απλή και κατανοητή, ενδιαφέρουσα και ενημερωτική, και να μην παρασύρει τους καταναλωτές σε λάθη. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι καταναλωτές εκφράζουν όλο και εντονότερη επιθυμία και ενδιαφέρον να διαθέτουν ειδικές πληροφορίες. Αυτό αφορά, μεταξύ άλλων, τα τρόφιμα που περιέχουν ή που παράγονται από γενετικά μετασχηματισμένους οργανισμούς (ΓΜΟ), τις μεθόδους παραγωγής, την αναγραφή της ημερομηνίας συσκευασίας, και τις χημικές ουσίες που περιέχονται στα τελικά προϊόντα. Όσον αφορά αυτές τις τελευταίες, η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να καταργηθεί ο κανόνας του 25 %.

3.3.5.1. Σχετικά πρέπει όμως να αναγνωρισθούν τα όρια της επισήμανσης και να αναζητηθούν και ανευρεθούν νέες μέθοδοι πληροφόρησης, όπως π.χ. οι δωρεάν τηλεφωνικές πληροφορίες, η εγκατάσταση ανιχνευτών γραμμωτού κώδικα στα καταστήματα, οι τράπεζες δεδομένων, το Internet, κ.λπ. Οι περισσότεροι από 40 κοινοτικοί κανόνες για την επισήμανση των τροφίμων, που είναι κατά μεγάλο μέρος υποχρεωτικοί, οι όλο και πιό λεπτομερείς αναφορές στις ετικέτες και το γεγονός ότι οι καταναλωτές μόλις και μετά βίας κατανοούν τις παρεχόμενες πληροφορίες, καθιστούν αναγκαία την επανεξέταση των διατάξεων για την επισήμανση, για το συμφέρον των καταναλωτών. Παράλληλα, η υποχρεωτική επισήμανση πρέπει να περιορίζεται στις ενδείξεις που έχουν σημασία για τις αποφάσεις σχετικά με τις αγορές 7 επιβάλλεται επίσης να δοθεί η δυνατότητα της παροχής πληροφοριών για όλα τα υπόλοιπα θέματα σε εθελούσια βάση.

3.3.5.2. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι πρέπει να καταστεί υποχρεωτική η επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων των τροφίμων (). Πριν γίνει αυτό, ωστόσο, αυτός ο τύπος επισήμανσης θα πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματικός. Προς τούτο, θα χρειασθούν εκτενείς ενημερωτικές και εκπαιδευτικές εκστρατείες, καθώς οι καταναλωτές δεν είναι σήμερα αρκετά κατατοπισμένοι σε σχέση με την επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων και επομένως δεν γνωρίζουν πώς ακριβώς να τη χρησιμοποιήσουν. Επίσης, χρειάζεται να δοθεί μεγάλη προσοχή στον τρόπο παρουσίασης αυτών των πληροφοριών στους καταναλωτές, ούτως ώστε να τους είναι κατανοητές και χρήσιμες ().

3.3.5.3. Όσον αφορά την οδηγία 79/112/ΕΟΚ για την επισήμανση των ειδών διατροφής, η ΟΚΕ εκτιμά ότι θα χρειασθεί να υπάρξει κωδικοποίηση. Κρίνεται σκόπιμη η ενσωμάτωση των κάθετων κανόνων επισήμανσης, στο μέτρο που οι τελευταίοι ρυθμίζουν οριζόντια θέματα επισήμανσης. Οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να περιληφθούν συνολικά στην οδηγία 79/112/ΕΟΚ. Επιπλέον, οι ειδικοί κάθετοι κανόνες θα πρέπει να διατηρήσουν τα στοιχεία της επισήμανσης που είναι ίδια του προϊόντος. Αν τα οριζόντια στοιχεία επισήμανσης τροποποιηθούν για ειδικές ομάδες προϊόντων, τα εν λόγω στοιχεία θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους οριζόντιους κανόνες.

3.3.5.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η οδηγία 79/112/ΕΟΚ ρυθμίζει και το θέμα της διαφήμισης. Κατ'αρχήν, η διαφήμιση και η επισήμανση δεν θα πρέπει να είναι αντικρουόμενες, δηλαδή η διαφήμιση θα πρέπει να συμπληρώνει την επισήμανση, και όχι να αντιφάσκει με αυτή.

3.3.5.4.1. Το θέμα των διαφημιστικών μηνυμάτων, και ιδίως όσων αφορούν την υγεία και τις ασθένειες, δημιουργεί προβλήματα στην εσωτερική αγορά, λόγω των διαφορετικών πρακτικών των κρατών μελών 7 και αυτό παρά το γεγονός ότι στην οδηγία 79/112/ΕΟΚ (άρθρο 2, σημείο 1β) έχει θεσπισθεί ένας γενικός κανόνας, σύμφωνα με τον οποίον στην επισήμανση ενός τροφίμου που προορίζεται για γενική κατανάλωση δεν πρέπει να αναφέρεται ότι διαθέτει την ιδιότητα της πρόληψης ή της θεραπευτικής αγωγής μιας ανθρώπινης ασθένειας, ούτε και να δημιουργείται η εντύπωση ότι διαθέτει τέτοια ιδιότητα. Αυτός ο γενικός κανόνας αρκεί, σε γενικές γραμμές, για τη ρύθμιση του θέματος των διαφημίσεων που αφορούν ασθένειες. Για τις διαφημίσεις αυτές, απαιτείται πάντως ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 2, σημείο 1β της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ από όλα τα κράτη μέλη της Κοινότητας. Για τα διαφημαστικά μηνύματα που αφορούν την υγεία, δεν υπάρχουν παρόμοιοι γενικοί κανόνες. Κατά συνέπεια, αν και τα μηνύματα αυτά ίσως να μην είναι, αυστηρώς ειπείν, παραπλανητικά με τους όρους της ισχύουσας νομοθεσίας της ΕΕ, ενδέχεται να συμβάλλουν σε παρανοήσεις και παραπλανήσεις σε σχέση με τα τρόφιμα και τις θρεπτικές τους ιδιότητες.

Επομένως, θα πρέπει ίσως να ενσωματωθούν στο άρθρο 2 της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ, υπό μορφή επεξηγηματικής τροποποίησης, οι ακόλουθες αρχές:

- τα διαφημιστικά μηνύματα που δηλώνουν ότι ένα τρόφιμο ενδείκνυται για την θεραπευτική αγωγή ασθενειών απαγορεύονται 7

- τα μηνύματα που αφορούν την υγεία επιτρέπονται, υπό τον όρο ότι αντικατοπτρίζουν σημαντική συμφωνία μεταξύ αναγνωρισμένων εμπειρογνωμόνων, υποστηριζόμενη από το σύνολο των κοινώς διαθέσιμων στοιχείων και ότι συμβάλλουν στην ενημέρωση των καταναλωτών για τη σχέση μεταξύ υγείας και διαιτολογίου. Θα πρέπει, επίσης, να θεσπισθεί ένα πλαίσιο για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τους ισχυρισμούς που αφορούν την υγεία 7

- τα διαφημιστικά μηνύματα που αφορούν τη θρεπτική αξία, τον υγιή τρόπο διατροφής και τη σημασία του τελευταίου και των θρεπτικών ουσιών για τη διατήρηση καλής υγείας και τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης μιας ασθένειας επιτρέπονται, υπό τον όρο ότι υποστηρίζονται και αυτά από επιστημονικά στοιχεία.

3.4. Διατήρηση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας (Μέρος IV)

3.4.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τη γνώμη της Επιτροπής για την αυστηρή εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης όσον αφορά την ασφάλεια και τους κανόνες για τη διατροφή (IV.2).

3.4.2. Η ΟΚΕ δεν θεωρεί αναγκαία την επέκταση του πεδίου εφαρμογής των ρητρών διασφάλισης, που περιλαμβάνονται στο άρθρο 10 της γενικής οδηγίας 93/43/ΕΟΚ για την υγιεινή, στο ενδοκοινοτικό εμπόριο (IV.4), δεδομένου ότι η οδηγία για την ασφάλεια των προϊόντων περιλαμβάνει αποτελεσματικές διατάξεις που ισχύουν και για το τελευταίο και οι οποίες, σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, καθιστούν δυνατή μία κατάλληλη αντίδραση των αρχών. Αν χρειασθεί να εκπονηθούν πρόσθετες ρήτρες διασφάλισης, για λόγους συνοχής πρέπει να ληφθούν ως σημείο προσανατολισμού οι κανόνες που περιλαμβάνονται στην κτηνιατρική νομοθεσία.

3.4.3. Κρίνεται σκόπιμη η θέσπιση μίας γενικής υποχρέωσης για την εξασφάλιση της ασφάλειας και της υγιεινής των τροφίμων (IV.7). Μία τέτοιου είδους υποχρέωση θα περιόριζε τον αριθμό των απαιτούμενων κανόνων σ'αυτόν τον τομέα.

3.4.3.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την τήρηση της «δέουσας επιμέλειας», σύμφωνα με την οποία, η ποινική ή η διοικητική ευθύνη ως αποτέλεσμα της διάθεσης ενός τροφίμου στην αγορά πρέπει να αίρονται, όταν το ενδιαφερόμενο μέρος έχει καταβάλλει κάθε αναμενόμενη, δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλίσει ότι το συγκεκριμένο τρόφιμο συμμορφώνεται με τις νομικές διατάξεις. Αλλά θα πρέπει να εξετασθεί σε ποιό βαθμό η εν λόγω αρχή μπορεί να προσαρμοσθεί στα διάφορα εθνικά νομικά συστήματα. Η βασική ιδέα αυτής της αρχής τουλάχιστον επιβάλλεται να εξετασθεί. Ωστόσο, η ένσταση της δέουσας επιμέλειας υπό την έννοια της «προβολής του σχετικού επιχειρήματος», ένα νομικό χαρακτηριστικό του συστήματος του κοινοδικαίου, δεν είναι συμβατή με τα νομικά συστήματα της ηπειρωτικής Ευρώπης, τα οποία συνδέουν την ποινική ευθύνη με την υπαιτιότητα και έχουν εδραιώσει την αρχή «in dubio pro reo» (εν αμφιβολία υπέρ του κατηγορούμενου).

3.4.4. Σύμφωνα με μία σειρά προηγούμενων γνωμοδοτήσεων, η ΟΚΕ υποστηρίζει εκ νέου την επέκταση και στα μη μεταποιημένα γεωργικά πρωτογενή προϊόντα του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων () (IV.8). Θα πρέπει όμως να ληφθούν υπόψη οι ιδιοτυπίες των προϊόντων αυτών, καθώς και το γεγονός ότι υφίστανται ήδη λεπτομερείς κανόνες στον τομέα αυτό. Κατά τους προσεχείς μήνες, η ΟΚΕ θα εξετάσει εκ νέου το θέμα της αστικής ευθύνης για τα πρωτογενή γεωργικά προϊόντα, επειδή θα ζητηθεί η γνώμη της για την πρόταση της Επιτροπής περί τροποποιήσεως της οδηγίας 85/374/ΕΟΚ ώστε να συμπεριληφθούν τα εν λόγω προϊόντα στο πεδίο εφαρμογής της.

3.4.5. Όσον αφορά το θέμα της ικανοποιητικής ανταπόκρισης στις νέες προσδοκίες των καταναλωτών ( IV.9), η ΟΚΕ παραπέμπει στην Πράσινη Βίβλο, στην οποία αναφέρεται ότι σύμφωνα με τις εμπειρίες, όταν οι καταναλωτές εκφράζουν πραγματικά την επιθυμία να λάβουν συμπληρωματικές πληροφορίες για ορισμένες πτυχές ενός είδους διατροφής, οι παραγωγοί και οι εμπορικές επιχειρήσεις ανταποκρίνονται σ'αυτήν συχνά κατά αυθόρμητο τρόπο, για παράδειγμα μέσω της επισήμανσης, τηλεφωνικών γραμμών πληροφόρησης ή του Internet. Θα πρέπει να συνεχισθεί η αυθόρμητη ανταπόκριση σ'αυτή την ανάγκη πληροφόρησης, ανάλογα με τις ταχέως μεταβαλλόμενες επιθυμίες των καταναλωτών. Αν ληφθούν υπόψη οι νέες επιθυμίες των καταναλωτών, τούτο θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της εμπιστοσύνης τους.

3.5. Αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων που σχετίζονται με την εσωτερική αγορά (Μέρος V)

3.5.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η εναρμόνιση και η υιοθέτηση νομοθετικών ρυθμίσεων είναι επιτυχής μόνο αν η ενσωμάτωση, η εφαρμογή και ο έλεγχός τους πραγματοποιούνται κατά αποτελεσματικό τρόπο και ταυτόχρονα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (V.2). Στο επίπεδο αυτό, απαιτούνται βελτιώσεις σε όλα τα στάδια. Τίθεται το ερώτημα σε ποιό βαθμό θα πρέπει να θεσμοθετηθεί η απαραίτητη από αυτής της απόψεως ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εκπροσώπων των κρατών μελών, των παραγωγών, της βιομηχανίας, του εμπορίου, των εργαζομένων και των καταναλωτών. Χρειάζεται να εξετασθεί το ενδεχόμενο της συμμετοχής των διαφόρων ενδιαφερόμενων κύκλων σε συνεδριάσεις της Μόνιμης Επιτροπής Τροφίμων.

3.5.1.1. Όσον αφορά την εκπόνηση τακτικών εκθέσεων εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με την κατάσταση της εφαρμογής και του ελέγχου, πρέπει επίσης να πραγματοποιείται διαβούλευση με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Τροφίμων, της οποίας η γνώμη χρειάζεται να ζητείται τακτικά για τα σχέδια νομοθετικών ρυθμίσεων 7 η Επιτροπή αυτή πρέπει να διαδραματίσει ένα ουσιώδη ρόλο σ'αυτόν τον τομέα. Η ίδια η ΟΚΕ αποτελεί ένα ακόμη υφιστάμενο όργανο, και η συμβουλευτική επιτροπή για κτηνιατρικά θέματα συμβάλλει επίσης στην όλη διαδικασία.

3.5.1.2. Για την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων που αφορούν την εσωτερική αγορά είναι απαραίτητη η ενημέρωση των ατόμων που λαμβάνουν αποφάσεις στα κράτη μέλη (π.χ. των αρχών και των δικαστηρίων) σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των ρυθμίσεων, καθώς και η εξοικείωσή τους με την ευρωπαϊκή νομοθεσία στους κόλπους ιδρυμάτων επιμόρφωσης. Μεγάλη σημασία έχουν και οι κοινωνικοί εταίροι στον τομέα του κοινωνικού διαλόγου, δεδομένου ότι π.χ. η κατάρτιση και η επιμόρφωση στις επιχειρήσεις διαδραματίζουν μεγάλο ρόλο όσον αφορά την εφαρμογή των ρυθμίσεων.

3.5.2. Η πρόταση της Επιτροπής για την εισαγωγή μίας γενικής αρχής στην κοινοτική νομοθεσία για τα είδη διατροφής, η οποία προβλέπει την επιβολή από τα κράτη μέλη εξίσου αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων (V.4), κρίνεται σκόπιμη για την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού και ενός ομοιόμορφα υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών. Ταυτόχρονα, η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η εθνική αρχή της αναλογικότητας.

3.5.3. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης θα έχει και στο μέλλον μεγάλη σημασία στους μη εναρμονισμένους τομείς (V.5). Θα ήταν ευκταίο να καταγραφούν και να αναλυθούν από την Επιτροπή τα προβλήματα και η έλλειψη ενημέρωσης που πλήττουν τον καταναλωτή στους μη εναρμονισμένους τομείς.

3.6. Εξωτερική διάσταση

3.6.1. Η ΟΚΕ τονίζει, όπως και η Επιτροπή, ότι κατά τις εισαγωγές τροφίμων από τρίτες χώρες πρέπει να ισχύουν οι ίδιες απαιτήσεις που πληρούνται για τρόφιμα που παράγονται στην Κοινότητα.

3.6.2. Όσον αφορά την πολυμερή διάσταση, είναι αναγκαίο, λαμβανομένης υπόψη της συνεχούς ανάπτυξης του διεθνούς εμπορίου, να εξασφαλισθεί μία όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη εκπροσώπηση των συμφερόντων των ευρωπαίων καταναλωτών και των ευρωπαϊκών βιομηχανιών τροφίμων στην εκδήλωση των δυνάμεων του διεθνούς εμπορίου και στους κόλπους των αρμόδιων οργάνων, όπως ο ΠΟΕ και ο Codex Alimentarius. Τα ευρωπαϊκά συμφέροντα χρειάζεται πραγματικά να επιβληθούν σε εντονότερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν, μέσω του συντονισμού και της συνένωσης των προσπαθειών. Για την επίτευξη αυτών των στόχων, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της, καθώς και τα κράτη μέλη του ΕΟΧ πρέπει να συνεργασθούν στενότερα από ό,τι στο παρελθόν.

3.6.2.1. ΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την ανάληψη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ενός ενεργού ρόλου στους κόλπους των προαναφερθέντων οργάνων. Όταν ένα κράτος αποτελεί τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να εξασφαλίζεται ότι η εκπροσώπηση εκ μέρους της τελευταίας δεν θα είναι λιγότερο έντονη απ'ό,τι η εκπροσώπηση εκ μέρους του συγκεκριμένου κράτους.

3.6.2.2. Σχετικά η ΟΚΕ καλεί την Κοινότητα και τα κράτη μέλη να προβάλλουν με ενεργό τρόπο την ευρωπαϊκή άποψη, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση επιστημονικής αβεβαιότητας, δίδεται προτεραιότητα στα συμφέροντα του καταναλωτή σε σχέση με οικονομικά ζητήματα.

3.6.3. Στο πλαίσιο της διμερούς διάστασης της νομοθεσίας των τροφίμων (VΙ.3), υπενθυμίζεται ότι, εξαιτίας των διαφορετικών θέσεων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τους κανόνες διατροφής (ΓΤΟ, ορμόνες, σωματοτροπίνη βοοειδών), η ΟΚΕ χρειάζεται να συνεχίσει τις συζητήσεις με τους ομολόγους της στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο του διατλαντικού κοινωνικού διαλόγου.

ΙΙ. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Ήδη τον Ιούλιο 1996, στις γνωμοδοτήσεις της για την κρίση σχετικά με την ασθένεια ΣΕΒ () και για τις προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών (), η ΟΚΕ εξέφρασε την ανησυχία της για την ασφάλεια των τροφίμων και κάλεσε την Επιτροπή να ενισχύσει την εφαρμογή των συστημάτων ελέγχου κατά τρόπο ώστε να διαβεβαιωθούν οι καταναλωτές ότι τα θέματα υγείας είναι υπεράνω των οικονομικών συμφερόντων. Σχετικά η ΟΚΕ επικροτεί τις τροποποιήσεις των άρθρων 129 και 129 Α της Συνθήκης του Άμστερνταμ.

1.2. Υπογράμμισε, επίσης, τη δυσλειτουργία της σχέσης μεταξύ των συστάσεων των επιστημόνων και των αποφάσεων που λαμβάνονται και κάλεσε το Συμβούλιο, την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να λάβουν όλα τα απαιτούμενα μέτρα για να εξασφαλισθεί η προσφορά ασφαλών ειδών διατροφής στους καταναλωτές και να εμποδισθεί η περαιτέρω επιδείνωση της υφιστάμενης κατάστασης.

1.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την εν λόγω ανακοίνωση, και την θεωρεί ως ένα σημαντικό βήμα για την καθιέρωση μίας συναφούς πολιτικής στους τομείς των τροφίμων, των καλλυντικών, των ζωοτροφών, της υγείας και της προστασίας των ζώων, και ως ευκαιρία για την κατάκτηση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών, όπως επισημάνθηκε και στη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε κατά τη συνεδρίαση του τμήματος περιβάλλοντος στις 8 Μαΐου 1997, μετά την παρουσίαση της ανακοίνωσης από την Επίτροπο Emma Bonino.

1.4. Επ'ευκαιρία της παρούσας γνωμοδότησης, η ΟΚΕ τονίζει ότι έλαβε με ικανοποίηση υπό σημείωση την πρόκληση του Προέδρου της Επιτροπής, κ. Santer, ο οποίος κατά την ομιλία του στη σύνοδο ολομέλειας του Φεβρουαρίου την ενθάρρυνε, ως όργανο που εκπροσωπεί τα συμφέροντα και τις ομάδες της κοινωνίας μας, να συμβάλει ιδιαιτέρως σ'αυτόν τον τομέα και να διοργανώσει ένα διαρκή και μόνιμο διάλογο με όλους τους οικείους κύκλους για τα νέα σύνθετα προβλήματα που τίθενται και περιλαμβάνουν ηθικές, επιστημονικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές.

1.4.1. Ωστόσο, είναι λυπηρό το γεγονός ότι δεν γίνεται λόγος για την ΟΚΕ στην παρούσα ανακοίνωση. Σε περίπτωση διαβούλευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει κατ'αρχήν να πραγματοποιείται και μία διαβούλευση με την ΟΚΕ.

1.5. Η ΟΚΕ υποστηρίζει κατ'αρχήν την ενίσχυση των επιτροπών εμπειρογνωμόνων. Ωστόσο, στον τομέα αυτό, θεωρεί ως εξαιρετικά σημαντική την τροποποίηση της απόφασης σχετικά με τις μεθόδους, για την οποία η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει πρόταση στο Συμβούλιο έως τα τέλη του 1998, σύμφωνα με τη Δήλωση στην Τελική Πράξη που περιλαμβάνεται στο άρθρο 18 (ε) της Συνθήκης του Άμστερνταμ 7 η ΟΚΕ θα παρακολουθήσει με προσοχή τις σχετικές εξελίξεις. Εκφράζει την άποψη ότι, κατά την αναθεώρηση της απόφασης για τις μεθόδους, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι αρμοδιότητες που θα δοθούν στην Επιτροπή όσον αφορά την εκπόνηση εκτελεστικών μέτρων πρέπει να προσδιορισθούν με ακριβή τρόπο, ιδίως όσον αφορά το περιεχόμενο και το εύρος τους. Στην περίπτωση αυτή, η μεγαλύτερη ανεξαρτησία της Επιτροπής και τα αυξημένα δικαιώματά της σε σχέση με τη λήψη αποφάσεων νομιμοποιούνται από το γεγονός ότι το εύρος και τα όρια των εκτελεστικών αρμοδιοτήτων θα έχουν προσδιορισθεί προηγουμένως με ακριβή τρόπο.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Υπογραμμίζεται η σημασία της διαβούλευσης με τις επιστημονικές επιτροπές, η οποία αποτελεί τη βάση για τη λήψη μέτρων στον τομέα της προστασίας της υγείας των καταναλωτών, καθώς και η απαίτηση για τη μεγαλύτερη δυνατή εμπειρογνωμοσύνη, ανεξαρτησία και διαφάνεια.

2.1.1. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, για την εκπλήρωση της αποστολής των επιστημονικών επιτροπών είναι αναγκαία η απασχόληση προσωπικού με ποικίλες ειδικότητες. Το κοινό, περιλαμβανομένης της μειοψηφίας των ατόμων που εκφράζουν αποκλίνουσες απόψεις, χρειάζεται να έχει πρόσβαση στις συζητήσεις και τα πορίσματα αυτών των επιτροπών. Προϋπόθεση πρέπει να είναι η ανεξαρτησία των μελών των τελευταίων, η οποία όμως πρέπει να εκτιμάται με βάση ρεαλιστικά κριτήρια. Πολύ πιό σημαντική είναι η ανάγκη για το διορισμό επιστημόνων με υψηλό επίπεδο ειδίκευσης, οι οποίοι έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρίες και έχουν δραστηριοποιηθεί σε ποικίλους τομείς. Πριν από τις συνεδριάσεις πρέπει πάντοτε να αναφέρονται στον πρόεδρο της επιστημονικής επιτροπής ενδεχόμενα αντικρουόμενα συμφέροντα.

2.1.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την ενίσχυση της διαβούλευσης με τις επιστημονικές επιτροπές, εφόσον οι διαδικασίες λήψης αποφάσεών της συμμορφώνονται προς τις αρχές της εμπειρογνωμοσύνης, της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας. Στις περιπτώσεις που αφορούν θέματα υγείας, η διαβούλευση αυτή πρέπει να είναι υποχρεωτική. Τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία στον τομέα του διεθνούς εμπορίου και ενόψει της σημασίας της επιστήμης στο πλαίσιο των συμφωνιών ΠΟΕ ή SPS.

2.1.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη σύσταση μιας συντονιστικής επιστημονικής επιτροπής η οποία θα εξασφαλίζει το συντονισμό μεταξύ των επιτροπών και θα λαμβάνει αποφάσεις για τη σύνδεση περισσότερων επιτροπών με θέματα που απαιτούν πολύπλευρες ειδικότητες.

2.2. Αν η παροχή του υψηλότερου δυνατού επιπέδου εμπειρογνωμοσύνης και όλων των διαθέσιμων επιστημονικών πληροφοριών δεν εξασφαλίζει αποτελέσματα που δεν επιδέχονται αμφιβολία, ο νομοθέτης οφείλει να βασίζεται στην αρχή της προφύλαξης. Πρέπει ουσιαστικά να θεσπισθούν κανόνες βάσει των επιστημονικών γνώσεων. Στις περιπτώσεις που οι επιστημονικές βάσεις δεν είναι επαρκείς ή επικρατεί αβεβαιότητα, η Επιτροπή χρειάζεται να επιλέγει μία προσέγγιση για το θέμα των κανόνων, η οποία λαμβάνει υπόψη τις αβεβαιότητες αυτές. Σημειώνεται, ταυτόχρονα, ότι ο κίνδυνος είναι αδύνατο να εκμηδενισθεί και ότι, στις περιπτώσεις αυτές, είναι περισσότερο απαραίτητη μία πολιτική απόφαση σχετικά με την αποδοχή του κινδύνου.

2.3. Όσον αφορά τον έλεγχο και την επιθεώρηση, η ΟΚΕ υπογραμμίζει την ανάγκη για πιό αποτελεσματικούς μηχανισμούς, οι οποίοι καθιστούν απαραίτητη τη διάθεση ανάλογων κονδυλίων.

2.3.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την προβλεπόμενη υιοθέτηση μίας νέας προσέγγισης που περιλαμβάνει τον έλεγχο ολόκληρης της αλυσίδας παραγωγής τροφίμων και ζωϊκών και φυτικών προϊόντων 7 η σχετική προσέγγιση θα πρέπει όμως να περιορισθεί στην παρακολούθηση του ελέγχου. Θα χρειασθεί να εξετασθούν μέθοδοι και συστήματα ελέγχου για την παρακολούθηση των επιδόσεων των αρμόδιων αρχών. Πρέπει επίσης να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις για διαφάνεια, χωρίς διακρίσεις και με εξασφάλιση της τήρησης εχεμύθειας. Παράλληλα, δεν θα πρέπει να υποβαθμισθεί η σημασία της προστασίας των καταναλωτών.

2.3.2. Η εφαρμογή ενός εξωτερικά ελεγχόμενου συστήματος (π.χ. EN 45004) για τη διαχείριση των υπηρεσιών ελέγχου κρίνεται σκόπιμη για την ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με μία σύγχρονη διαχείριση.

2.3.3. Η σύσταση μιας ισχυρής και αποδοτικής αρχής ελέγχου και επιθεώρησης υποστηρίζεται από την ΟΚΕ (). Αποστολή αυτής της αρχής θα είναι «η παρακολούθηση του ελέγχου». Οι απαιτήσεις για υψηλά επίπεδα εμπειρογνωμοσύνης, διαφάνεια και ανεξαρτησία μιας παρόμοιας επιτροπής θα είναι εξαιρετικά υψηλές.

2.3.4. Μία γενική υπηρεσία τροφίμων όμοια με αυτή των ΗΠΑ (FDA) δεν είναι απαραίτητη κατά τη γνώμη της ΟΚΕ. Τα πλεονεκτήματα μιας παρόμοιας υπηρεσίας σε σύγκριση με το υφιστάμενο ευρωπαϊκό σύστημα δεν είναι εμφανή και, επομένως, η ιδέα αυτή δεν πρέπει να ληφθεί υπόψη.

Βρυξέλλες, 29 Οκτωβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Η γνώμη αυτή επαναλαμβάνεται σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, εκ των οποίων η πλέον πρόσφατη είναι η γνωμοδότηση - ΕΕ C 295 της 7. 10. 1996.

() Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή εγκαινίασε πρόσφατα μία διαβούλευση για να εξετασθεί η δυνατότητα θέσπισης κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα αυτό και ότι εκπονήθηκε για το θέμα αυτό ένα έγγραφο συζήτησης, το οποίο παρουσιάζει δύο δυνατότητες επιλογής (την προσέγγιση που βασίζεται στην ασφάλεια του προϊόντος ή την προσέγγιση που βασίζεται στην προτεινόμενη ημερήσια δόση).

() HACCP: (Ένα αυτοελεγχόμενο σύστημα) σημαίνει σημεία που αφορούν την ανάλυση των πιθανοτήτων και κριτικό έλεγχο.

() Η άποψη αυτή έχει επίσης τονισθεί στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τις «Προτεραιότητες της πολιτικής καταναλωτών» - βλ. ΕΕ C 295 της 7. 10. 1996, σημεία 2.6.3 και 2.6.7).

() ΕΕ C 295 της 7. 10. 1996.

() Για το θέμα αυτό, βλέπε την άποψη που εξέφρασε η ΟΚΕ στη γνωμοδότηση της για την «Ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και την προστασία των καταναλωτών» ΕΕ C 339 της 31. 12. 1991, σ. 16). Στην εν λόγω γνωμοδότηση επισημαίνεται ο δυνητικός κίνδυνος που περιλαμβάνει η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς για την προστασία των καταναλωτών, ελλείψει παρακολούθησης και προσαρμοσμένων ελέγχων. Η ΟΚΕ ζητεί την εφαρμογή μίας συνεκτικής πολιτικής για την ασφάλεια των προϊόντων, συνιστώντας να συμπεριληφθούν τα γεωργικά προϊόντα και οι απρόβλεπτοι κίνδυνοι στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας για την ευθύνη που συνδέεται με τα προϊόντα. Στην παράγραφο 2.7 της γνωμοδότησης της ΟΚΕ για την ασθένεια ΣΕΒ (ΕΕ C 295 της 7. 12. 1996) επαναλαμβάνεται αυτή η άποψη.

() ΕΕ C 295 της 7. 10. 1996.

() Στη γνωμοδότηση της 27ης Νοεμβρίου 1996 σχετικά με την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για τη δημιουργία ευρωπαϊκής υπηρεσίας κτηνιατρικής και φυτοϋγειονομικής επιθεώρησης» (ΕΕ C 66 της 3. 3. 1997), η ΟΚΕ εκφράζει αμφιβολίες για το αν η μετατροπή του υφιστάμενου γραφείου σε υπηρεσία είναι πραγματικά απαραίτητη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες που έλαβε περισσότερο από ένα τέταρτο των ψήφων «υπέρ» απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 3.2.5

Να αντικατασταθεί το υφιστάμενο κείμενο από τα εξής:

«Στους τομείς των τεχνολογικών βοηθητικών μέσων, της προσθήκης βιταμινών και ανόργανων ουσιών στα είδη διατροφής, καθώς και των συμπληρωμάτων διατροφής (1) (Μέρος ΙΙ, 8) πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Η ΟΚΕ κρίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω κοινοτική νομοθεσία στους τομείς αυτούς μόνο όταν τα εμπόδια στις συναλλαγές δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως με αμοιβαία αναγνώριση.

(1) Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή εγκαινίασε πρόσφατα μία διαβούλευση για να εξεταστεί η δυνατότητα θέσπισης κοινοτικής νομοθεσίας στον τομέα αυτό, και ότι εκπονήθηκε σχετικό έγγραφο συζήτησης το οποίο παρουσιάζει δύο δυνατότητες επιλογής (την προσέγγιση που βασίζεται στην ασφάλεια του προϊόντος ή εκείνη που βασίζεται στην προτεινόμενη ημερήσια δόση).»Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 34, ψήφοι κατά: 39, αποχές: 14.

Σημείο 3.3.3.3

Η δεύτερη πρόταση αντικαθίσταται ως εξής:

«Παράλληλα απαιτείται μια ιδιαίτερη εξέταση σε ποιό βαθμό οι αρχές αυτές είναι πράγματι εφαρμοστέες στις ΜΜΕ και στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.»

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 28, ψήφοι κατά: 56, αποχές: 15.

Σημείο 3.3.5

Να διαγραφούν οι δύο τελευταίες προτάσεις.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 32, ψήφοι κατά: 56, αποχές: 18.

Σημείο 3.3.5.2

Να αντικατασταθεί με το εξής:

«Σε ό,τι αφορά την επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων των τροφίμων, η ΟΚΕ παραπέμπει στις παρατηρήσεις που διετύπωσε σχετικά στη γνωμοδότησή της για τις "προτεραιότητες της πολιτικής για τους καταναλωτές" (2). Στη γνωμοδότηση αυτή αναφερόταν ότι οι καταναλωτές δεν ενδιαφέρονται και πολύ για την επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων των τροφίμων. Αυτό οφείλεται μάλλον στο γεγονός ότι οι καταναλωτές δεν είναι ιδιαιτέρως εντριβείς στην πληροφόρηση γύρω από τις θρεπτικές ιδιότητες των τροφίμων σήμερα και συνεπώς δεν γνωρίζουν ποια είναι η ωφέλειά τους. Η ΟΚΕ επεσήμαινε στην ίδια γνωμοδότηση ότι "θα χρειασθεί να καταβληθούν μεγάλες προσπάθειες στον τομέα της πληροφόρησης και να αναληφθούν εκπαιδευτικές εκστρατείες για να καταστεί αποτελεσματικότερη η επισήμανση των θρεπτικών ιδιοτήτων των τροφίμων". Πρέπει συνεπώς, πριν από κάθε άλλη συζήτηση γύρω από τις περαιτέρω απαιτήσεις για την επισήμανση, να βελτιωθεί εκ μέρους του καταναλωτή η κατανόηση των σημερινών συστημάτων επισήμανσης.

(2) ΕΕ C 295 της 7. 10. 1996.»Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 30, ψήφοι κατά: 69, αποχές: 7.