Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Έκθεση της Επιτροπής: 'Οι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι των εκπαιδευτικών συστημάτων'"

(2002/C 19/08)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο - οι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι των εκπαιδευτικών συστημάτων (COM(2001) 59 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 26ης Απριλίου 2001, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το θέμα αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 1 της Συνθήκης·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προέδρου της 11ης Ιουνίου 2001 να αναθέσει στην επιτροπή 7 "Παιδεία, επαγγελματική εκπαίδευση, πολιτισμός, νεολαία, αθλητισμός, δικαιώματα του πολίτη" την προετοιμασία των σχετικών εργασιών·

έχοντας υπόψη το συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2000 "σύμφωνα με το οποίο χρειάζεται ένας γενικότερος προβληματισμός σχετικά με τους συγκεκριμένους μελλοντικούς στόχους των εκπαιδευτικών συστημάτων που θα επικεντρώνεται σε κοινά μελήματα και προτεραιότητες και παράλληλα θα σέβεται την εθνική ποικιλομορφία"·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής για το "e-learning" (COM(2000) 318 τελικό)·

έχοντας υπόψη το μνημόνιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με θέμα το Μνημόνιο σχετικά με την δια βίου εκπαίδευση (COM(2000) 1832 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το "Μνημόνιο σχετικά με την εκπαίδευση καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής" (CdR 19/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα "e-learning - να σκεφτούμε την εκπαίδευση του αύριο" (CDR 314/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 89/2001 rev. 2) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 7 στις 29 Ιουνίου 2001 με βάση την εισηγητική έκθεση του [κ. O'Neachtein, (IRL/EA)]·

εκτιμώντας ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση συμβάλλουν στην επίτευξη της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής στην Ευρώπη·

εκτιμώντας ότι είναι ανάγκη να εξασφαλιστούν ίσες ευκαιρίες προσβάσεως στην εκπαίδευση·

εκτιμώντας ότι οι ταχείες μεταβολές των τεχνολογιών έχουν μείζονα επίπτωση στην κοινωνία και τον χώρο εργασίας·

εκτιμώντας ότι οι ποικίλες θεσμικές προσεγγίσεις προς την εκπαίδευση και την κατάρτιση πρέπει να αναγνωρισθούν σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση·

εκτιμώντας ότι είναι απόλυτη ανάγκη να εξασφαλισθεί η απάλειψη του αναλφαβητισμού·

εκτιμώντας ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ταχύτατα μεταβαλλόμενες ανάγκες δεξιοτήτων των επιχειρήσεων και των εργοδοτών γενικότερα·

κατά την 40ή σύνοδο ολομέλειας της 19ης και 20ής Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 19ης Σεπτεμβρίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1. επικροτεί τη δημοσίευση της έκθεσης αυτής με θέμα "οι συγκεκριμένοι μελλοντικοί στόχοι των εκπαιδευτικών συστημάτων".

2. υποστηρίζει τους πέντε συγκεκριμένους στόχους οι οποίοι μπορούν να διαμορφώσουν τη βάση προκειμένου οι αρχές των χωρών της ΕΕ να μπορούν να συνεργαστούν μεσοπρόθεσμα.

3. εκφράζει τη λύπη της που οι κοινοτικές και περιφερειακές αρχές οι οποίες είναι συχνά οι πολιτικά και οικονομικά αρμόδιες στον τομέα της εκπαίδευσης τα κράτη μέλη δεν συμπεριελήφθησαν στη διαμόρφωση των πέντε στόχων και ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να τις συμπεριλάβει στο μέλλον, όταν αναθεωρηθούν ή/και τεθούν νέοι στόχοι για τα εκπαιδευτικά συστήματα των κρατών μελών.

4. θεωρεί θεμελιώδες να διαθέτουν οι νέοι υψηλό επίπεδο βασικών δεξιοτήτων στις οποίες να περιλαμβάνονται και κοινωνικές δεξιότητες πριν αποχωρήσουν από το εκπαιδευτικό σύστημα.

5. επιθυμεί να οριστεί ως απόλυτος στόχος της ΕΕ ότι "κανένας νέος δεν θα πρέπει να εξέρχεται από το εκπαιδευτικό σύστημα οποιαδήποτε και αν είναι η ηλικία του χωρίς να έχει την ικανότητα της γραφής και της ανάγνωσης".

6. επιθυμεί να δοθεί έμφαση στα μαθήματα των μαθηματικών και των επιστημών και να ληφθούν μέτρα για να καταστεί ελκυστικότερη η μελέτη των μαθημάτων αυτών από τους νέους στα δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια και τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα, δεδομένου ότι σε ορισμένες περιφέρειες μειώνεται ο αριθμός των φοιτητών που σπουδάζουν αυτά τα θέματα, χωρίς ωστόσο να παραθεωρείται η σημασία των ανθρωπιστικών μαθημάτων που αποτελούν ένα μέσο για τη διαμόρφωση υπεύθυνης προσωπικότητας στους μαθητές με κριτική ικανότητα που να μπορεί να χρησιμοποιείται σε οποιοδήποτε πεδίο της σκέψεως.

7. αναγνωρίζει ότι υφίσταται πρόβλημα για τους νέους που εγκαταλείπουν την εκπαίδευση σε νεαρή ηλικία για να εργαστούν σε θέσεις απασχόλησης με χαμηλές προοπτικές.

8. επιθυμεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην απόκτηση δεξιοτήτων και στη συνεχή επισήμανση και παροχή νέων δεξιοτήτων που χρειάζονται στον τόπο εργασίας. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στις τεχνολογίες της πληροφόρησης και της επικοινωνίας που είναι απαραίτητες στη σύγχρονη αγορά εργασίας. Η υλοποίηση προγραμμάτων για την εξεύρεση απασχόλησης θα συμβάλει στην επίτευξη του στόχου αυτού.

9. συνηγορεί υπέρ μιας συνεταιρικής προσέγγισης για την επαγγελματική κατάρτιση και ζητεί να δοθεί και πάλι έμφαση σε προγράμματα κατάρτισης υψηλού επιπέδου.

10. συνιστά την εφαρμογή ενός συστηματικού προγράμματος για την ενημέρωση των δεξιοτήτων και την αμοιβαία αναγνώριση τυποποιημένων επαγγελματικών προσόντων σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

11. θεωρεί ότι πρέπει να αναγνωριστούν στο έγγραφο οι δυσκολίες εκμάθησης που συναντούν ορισμένες ειδικές ομάδες ατόμων, στις οποίες περιλαμβάνονται προικισμένα παιδιά ή μαθητές αργού ρυθμού, με στόχο να μην αποκλείεται κανένα άτομο από κατάλληλα προγράμματα μαθήσεως για λόγους κοινωνικούς, οικονομικούς ή διαρθρωτικούς.

12. επαναλαμβάνει ότι είναι απαραίτητη η εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού προκειμένου να διασφαλιστεί η εκπαίδευση των νέων μεταναστών στα κανονικά εκπαιδευτικά συστήματα.

13. ζητεί από την Επιτροπή να εντείνει περαιτέρω και να προωθήσει προγράμματα για τη διακρατική βραχυπρόθεσμη εγκατάσταση διδακτικού προσωπικού, ο θεσμός π.χ. της εκπαιδευτικής άδειας καθ' όλον το έτος που παρέχεται σε κύκλους 7-10 ετών θα μπορούσε να βελτιώσει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

14. συμφωνεί με τα πέντε βασικά μελήματα των κρατών μελών: ποιότητα, πρόσβαση, περιεχόμενο, ανοικτός χαρακτήρας και αποτελεσματικότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων.

15. επισημαίνει ότι λόγω της ανάγκης για μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή, η πρόσβαση όλων των πολιτών κάθε ηλικίας στα εκπαιδευτικά συστήματα και τις συναφείς ευκαιρίες θα πρέπει να αποτελέσει την κορυφαία προτεραιότητα της Ευρώπης.

16. υποστηρίζει την προώθηση της δια βίου κατάρτισης και επιθυμεί να εξασφαλιστεί η ενσωμάτωση νέων ικανοτήτων όπως οι δεξιότητες στις τεχνολογίες ενημέρωσης και επικοινωνίας στην εκπαιδευτική διαδικασία.

17. θεωρεί ότι οι νέες τεχνολογίες ως εργαλεία μπορούν να αυξήσουν την ποιότητα όλης της διδασκαλίας, της εκμάθησης και της εκπαίδευσης γενικότερα.

18. τονίζει και πάλι την απόλυτη σημασία που έχει η γνώση της γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής και πιστεύει ότι το σχολείο και τα εκπαιδευτικά συστήματα θα πρέπει επίσης να αναπτύσσουν στους νέους τις ιδιότητες της δημιουργικότητας, της εμπιστοσύνης, της αυτοεκτίμησης, της αλληλεγγύης και του σεβασμού στα δημοκρατικά ιδεώδη που θα τους επιτρέπουν να αναπτύσσονται και να λειτουργούν ως καλοί πολίτες καθ' όλη τη ζωή τους και που θα τους παρακινούν να έχουν ένα δια βίου ενδιαφέρον για τη μάθηση και την εκπαίδευση.

19. προτρέπει τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των επιπέδων να αντιμετωπίζουν τους νέους όχι μόνο ως φοιτητές αλλά επίσης και ως μέλη μιας ευρύτερης κοινότητας. Όλες οι δομές και οι πόροι των εκπαιδευτικών συστημάτων πρέπει να αντιμετωπίζονται και να παρέχονται ως πόροι που είναι διαθέσιμοι προς ολόκληρες τοπικές κοινότητες.

20. αναγνωρίζει ότι υπάρχει μια ειδική ανάγκη εφαρμογής και μεγιστοποίησης της χρήσης και των ωφελημάτων των εκπαιδευτικών συστημάτων προκειμένου να υποστηριχθεί η δημιουργία και ανάπτυξη πόρων εντός περιφερειακών, αγροτικών και παραθαλάσσιων περιφερειών της Ευρώπης.

21. ζητεί να χρησιμοποιούνται τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά συστήματα για να συνειδητοποιηθεί περισσότερο η ύπαρξη τοπικών και ιθαγενών πολιτισμών και γλωσσών και να ενθαρρυνθεί η προαγωγή τους. Αυτό είναι ιδιαιτέρως απαραίτητο μέσα στις περιφέρειες πολιτιστικών μειονοτήτων με γλώσσες που δεν είναι ευρέως διαδεδομένες.

22. θεωρεί απαραίτητο να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα για να ενθαρρυνθεί και αναπτυχθεί η μεγαλύτερη συνειδητοποίηση του περιβάλλοντος σε κοινοτικό και περιφερειακό επίπεδο σε όλη την Ευρώπη.

23. κρίνει σκόπιμο να περιλαμβάνουν τα εκπαιδευτικά συστήματα στα προγράμματά τους πληροφορίες κοινωνικού, οικονομικού και ιστορικού χαρακτήρα για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα θεσμικά της όργανα.

24. ζητεί να καταβληθούν νέες προσπάθειες προκειμένου να εντοπιστούν οι τρόποι με τους οποίους η εκπαίδευση μπορεί να καταστεί πιο ελκυστική για τους πολίτες όλων των ηλικιών. Σήμερα η συμμετοχή μεγαλύτερων μη παραδοσιακών φοιτητών στην εκπαίδευση ποικίλλει πάρα πολύ σε όλη την Ευρώπη.

25. αναγνωρίζει ότι είναι ανάγκη να δημιουργηθεί μια νέα πανευρωπαϊκή κοινωνική εταιρική σχέση και σύμβαση που θα προωθεί την επένδυση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση όλων των πολιτών (ειδικότερα των πιο αποκεκλεισμένων).

26. ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει το ζήτημα της εκπαιδευτικής άδειας μετ' αποδοχών για εργαζομένους σε όλη την ΕΕ.

27. καλεί τα κράτη μέλη να αυξήσουν και να επεκτείνουν τα εκπαιδευτικά συστήματα σε ευρωπαϊκή κλίμακα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αναπτύσσονται με βάση ένα ενιαίο υψηλό πρότυπο οι δεξιότητες και τα προσόντα των πολιτών όλων των κρατών μελών. Βασική προϋπόθεση αυτού πρέπει να είναι η συμπερίληψη μεγαλύτερης υποστήριξης και αναγνώρισης του επαγγελματικού ρόλου του εκπαιδευτικού προσωπικού και η ανύψωση του καθεστώτος του διδασκάλου ο οποίος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην εθνική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

28. υποστηρίζει την ισχυροποίηση των δεσμών μεταξύ του κόσμου των επιχειρήσεων και των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Στο πλαίσιο των δεσμών αυτών θα πρέπει να εξασφαλιστεί η παροχή στους μαθητές των κατάλληλων δεξιοτήτων που είναι απαραίτητες για τη σύγχρονη απασχόληση. Πρέπει να διασφαλισθεί ότι δεν μειώνεται ο αριθμός των δεξιοτήτων που διδάσκονται. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες οικονομίες μεταβάλλονται ταχέως, κάτι τέτοιο θα προκαλούσε προβλήματα μεσοπρόθεσμα ή θα μείωνε την ελαστικότητα του εργατικού δυναμικού.

29. υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την έμφαση που δίδεται στην ανάπτυξη του επιχειρησιακού πνεύματος και της καινοτομίας. Προς τούτο οι νέοι θα πρέπει να ενθαρρύνονται στην τυπική εκπαίδευση και από τη νεαρή ηλικία.

30. ασπάζεται την άποψη της Επιτροπής ότι υφίστανται οι κατάλληλοι στόχοι και ότι όλοι οι στόχοι πρέπει να υποβάλλονται σε μια διαδικασία λεπτομερούς επανεξέτασης και ανταλλαγής ορθών πρακτικών καθώς και σύγκρισης της προόδου μεταξύ των κρατών μελών. Οι διαδικασίες πρέπει να αποτελούν το βασικό στοιχείο της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού.

31. προτείνει να επισημανθούν και να διαδοθούν οι καλές πρακτικές πολιτικής στην Ένωση μέσω της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού και παράλληλα να λαμβάνεται υπόψη η προσαρμοστικότητά τους σε διαφορετικά εθνικά και περιφερειακά πλαίσια.

32. προτείνει να δίδεται προτεραιότητα στους τομείς βασικών δεξιοτήτων, των θετικών επιστημών και των τεχνολογιών ενημέρωσης και επικοινωνίας κατά την έναρξη των προγραμμάτων εργασίας.

33. αναγνωρίζει τις διάφορες θεσμικές συμφωνίες στα κράτη μέλη, υποστηρίζει όμως τις προσπάθειες που καταβάλλονται όσον αφορά την πρόοδο της εφαρμογής των στόχων αυτών σε όλη την Ευρώπη.

34. ζητεί να υποβάλλεται στην Επιτροπή των Περιφερειών οιοδήποτε σύστημα εκτίμησης, συμπεριλαμβανομένων των δεικτών και της συγκριτικής αξιολόγησης επιδόσεως, πριν από την τελική υιοθέτηση.

35. ενώ υποστηρίζει την αξιολόγηση της προόδου με βάση ποιοτικούς δείκτες, παράλληλα επιθυμεί να διασφαλιστεί ότι κάθε πίνακας προόδου λαμβάνει υπόψη τις διαφορές που υφίστανται ως προς το σημείο εκκίνησης και ως προς την κοινωνικοοικονομική βάση.

36. συνιστά να διατεθούν οι πόροι και να τεθούν μηχανισμοί που να καθιστούν ικανούς όλους τους φοιτητές, ανεξαρτήτως του σημείου εκκινήσεως ή της κοινωνικοοικονομικής τους βάσης, να επιτύχουν τα πανευρωπαϊκά πρότυπα.

37. προτείνει ως σφαιρικό στόχο των εκπαιδευτικών συστημάτων σε όλη την Ευρώπη την παραγωγή μορφωμένων πολιτών που δεν γνωρίζουν μόνο γραφή, ανάγνωση και αριθμητική αλλά είναι ικανοί και επαρκείς τόσο από προσωπικής, κοινωνικής πολιτισμικής, περιβαλλοντικής τεχνολογικής απόψεως όσο και από απόψεως αρμοδιότητος στον χώρο εργασίας τους.

Βρυξέλλες, 19 Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 357 της 14.12.2001, σ. 36.

(2) ΕΕ C 144 της 16.5.2001, σ. 34.