ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ετήσιοι λογαριασμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2020

(2021/C 436/01)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 2

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 3

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ 33

ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 34

ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 35

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 36

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΑΜΕΙΑΚΩΝ ΡΟΩΝ 37

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΚΑΘΑΡΟΥ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ 38

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 39

ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 130

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ 200

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ 204

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το 2020 ήταν μια ιδιαίτερη χρονιά, από όποια πλευρά και αν το εξετάσουμε: Έχοντας να αντιμετωπίσει τις οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις που προκάλεσε η πανδημία του κορονοϊού, η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάστηκε να αντιδράσει με λύσεις και ταχύτητα άνευ προηγουμένου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δραστηριοποιήθηκε σε όλα τα μέτωπα για να προστατέψει ανθρώπινες ζωές και μέσα βιοπορισμού, να στηρίξει τα εθνικά συστήματα υγείας και τις επιχειρήσεις, και να ενισχύσει την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα. Κινητοποιήσαμε όλα τα μέσα που είχαμε στη διάθεσή μας για να βοηθήσουμε τα κράτη μέλη να συντονίσουν την αντίδρασή τους σε εθνικό επίπεδο και να στηρίξουμε όσους επλήγησαν περισσότερο από τις κρίσεις, χρησιμοποιώντας μέσα όπως η Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού ή το μέσο SURE (στήριξη για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης). Στο πλαίσιο του SURE εκταμιεύτηκε ήδη το 2020 ποσό ύψους 39,5 δισ. EUR από το σύνολο των 100 δισ. EUR προκειμένου τα πληττόμενα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν αιφνίδιες αυξήσεις των δημόσιων δαπανών για τη διατήρηση της απασχόλησης. Το 2021 ακολούθησαν περαιτέρω σημαντικές εκταμιεύσεις.

Κατά την καταπολέμηση της πανδημίας, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση πέτυχε τους στόχους πολιτικής της, με έμφαση στους νέους, στην απασχόληση και στην ανάπτυξη, καθώς και στην κλιματική αλλαγή. Τα μέτρα για τη στήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών απορρόφησαν σχεδόν το ήμισυ των κονδυλίων που είχαν δεσμευτεί. Η χρηματοδότηση της ΕΕ συνεισέφερε 29,7 δισ. EUR στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες και 16,4 δισ. EUR στην έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020». Επιπλέον, ο προϋπολογισμός της ΕΕ για το 2020 στήριξε τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων και του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης με συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 59 δισ. EUR. Ο προϋπολογισμός για το 2020 ήταν ο οριστικός προϋπολογισμός του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, με την εκτέλεση του προϋπολογισμού να ανέρχεται συνολικά σε 181,7 δισ. EUR σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων, επιτυγχάνοντας προστιθέμενη αξία για όλους τους Ευρωπαίους.

Τέλος, το 2020 ήταν επίσης το έτος της συμφωνίας για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 ύψους 1,074 τρισ. EUR (σε τιμές 2018), ο οποίος ενισχύθηκε κατά 750 δισ. EUR μέσω του NextGenerationEU, ενός προσωρινού μέσου για την επανεκκίνηση της ανάκαμψης και τον συντονισμό της μετάβασης προς μια πιο βιώσιμη και ψηφιακή Ευρώπη.

Έχω τη χαρά να παρουσιάσω τους ετήσιους λογαριασμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2020. Οι λογαριασμοί αυτοί παρέχουν μια πλήρη επισκόπηση των οικονομικών της ΕΕ και της εκτέλεσης του προϋπολογισμού της ΕΕ για το προηγούμενο έτος, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις, τις χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις και λοιπές υποχρεώσεις της Ένωσης. Οι ενοποιημένοι ετήσιοι λογαριασμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν μέρος της δέσμης ενοποιημένων δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας της Επιτροπής και συνιστούν αναπόσπαστο τμήμα του εξαιρετικά ανεπτυγμένου συστήματος δημοσιονομικής ευθύνης που εφαρμόζουμε.

Johannes HAHN Επίτροπος αρμόδιος για τον προϋπολογισμό και τους ανθρώπινους πόρους

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ

Στόχος της παρούσας ανάλυσης των δημοσιονομικών καταστάσεων, η οποία καταρτίστηκε με βάση τις αρχές που περιγράφονται στην κατευθυντήρια οδηγία για τις ενδεδειγμένες πρακτικές αριθ. 2 (RPG 2) με τίτλο «Financial Statements Discussion and Analysis» (Οικονομικές καταστάσεις — Συζήτηση και ανάλυση) του Συμβουλίου Διεθνών Λογιστικών Προτύπων του Δημόσιου Τομέα (International Public Sector Accounting Standards Board — IPSASB), είναι να βοηθήσει τους αναγνώστες να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο αντικατοπτρίζονται οι επιχειρησιακές, οικονομικές και επενδυτικές δραστηριότητες της ΕΕ στα διάφορα στοιχεία των ενοποιημένων δημοσιονομικών καταστάσεων της ΕΕ. Οι πληροφορίες που παρέχονται στην παρούσα ενότητα δεν έχουν υποβληθεί σε λογιστικό έλεγχο. Επισημαίνεται ότι εξαιτίας της στρογγυλοποίησης των στοιχείων σε εκατομμύρια ευρώ, ορισμένα οικονομικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στους παρακάτω πίνακες μπορεί να μην ανταποκρίνονται στο ακριβές άθροισμα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2020 4

2. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ 5

2.1. Σημαντικά γεγονότα της αντιμετώπισης του κορονοϊού από την ΕΕ 5

2.2. Πρωτοβουλίες αντίδρασης στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) για την περίοδο 2014-2020 και του προγράμματος SURE 7

3. Ο ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ 2021-2027 ΚΑΙ ΤΟ NEXTGENERATIONEU (NGEU) 11

4. ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 13

4.1. Ιστορικό 13

4.2. Μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου 14

4.3. Ετήσιοι λογαριασμοί της ΕΕ: Ποσά οφειλόμενα από και προς το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει της συμφωνίας αποχώρησης 14

5. ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 17

6. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 18

6.1. Χρηματοδοτικά μέσα που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ 18

6.2. Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που διακρατούνται σε ταμεία εγγυήσεων για εγγυήσεις του προϋπολογισμού 18

6.3. Δάνεια και σχετικές δανειοληπτικές πράξεις για προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής 19

6.4. Ενδεχόμενες υποχρεώσεις του προϋπολογισμού για προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής 23

7. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ 24

7.1. ΕΣΟΔΑ 24

7.2. ΔΑΠΑΝΕΣ 25

7.3. ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ 26

7.4. ΠΑΘΗΤΙΚΟ 27

8. ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΗΣ ΕΕ 28

8.1. ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 29

8.2. ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ 30

1. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2020

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ το 2020 — Εκτέλεση των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων

Εκτελέστηκαν 181,7 δισ. EUR για την επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ: ⇨ βλ. Καταστάσεις εκτέλεσης του προϋπολογισμού και επεξηγηματικές σημειώσεις, πίνακας 4.2





Η αντιμετώπιση του κορονοϊού από την ΕΕ SURE — Ποσά που χορηγήθηκαν το 2020 Μέσο εγκρίθηκαν δισ. EUR Κράτος μέλος χορηγήθηκαν δισ. EUR NextGenerationEU 750 Ιταλία 27,4 SURE* 100 Ισπανία 21,3 Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή 3,0 Πολωνία 11,2 ESI 2,7 Βέλγιο 7,8 Μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης 0,3 Πορτογαλία 5,9 Σύνολο 856,0 Ρουμανία 4,1 Ελλάδα 2,7 Άλλο 9,9 *εκ των οποίων 39,5 δισ. EUR εκταμιεύθηκαν το 2020 Σύνολο χορηγηθέντων το 2020 90,3 ⇨ βλ. σημεία 2.2 και 3 ⇨ βλ. σημείο 2.2.6

Ενοποιημένες δημοσιονομικές καταστάσεις

Οι ενοποιημένες δημοσιονομικές καταστάσεις της ΕΕ περιλαμβάνουν πάνω από 50 οντότητες (συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου, της Επιτροπής και οργανισμών της ΕΕ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι η σημαντικότερη οντότητα, αντιπροσωπεύοντας το 98 % του συνόλου των στοιχείων ενεργητικού των ενοποιημένων δημοσιονομικών καταστάσεων.

Οι λογαριασμοί της ΕΕ καταρτίζονται σύμφωνα με τα υψηλότερα διαθέσιμα πρότυπα, τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα του Δημόσιου Τομέα (IPSAS). Η τήρηση των προτύπων αυτών διασφαλίζει ότι οι λογαριασμοί παρέχουν στους πολίτες συναφείς, αξιόπιστες, συγκρίσιμες και κατανοητές χρηματοοικονομικές πληροφορίες. Παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την οικονομική κατάσταση (ισολογισμό) της ΕΕ, καθώς και λεπτομερείς επεξηγήσεις για τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, τις χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις και τις υποχρεώσεις της. Καταδεικνύουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο εκτελέστηκε ο προϋπολογισμός της ΕΕ κατά τη διάρκεια του έτους.

σε δισ. EUR 2020 2019 ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού 113,1 71,2 Προχρηματοδότηση 62,7 51,4 Απαιτήσεις 74,5 24,0 Ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμά τους 16,7 19,7 Ενσώματα πάγια και άλλα στοιχεία ενεργητικού 13,0 12,6 Σύνολο 280,0 178,9 ΠΑΘΗΤΙΚΟ Παροχές μετά την έξοδο από την υπηρεσία 116,0 97,7 Χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις 95,0 54,5 Οφειλές 32,4 27,2 Δεδουλευμένα 64,6 67,2 Άλλα στοιχεία παθητικού 5,4 4,8 Σύνολο 313,5 251,5 ΚΑΘΑΡΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ Αποθεματικά 5,1 5,0 Απαιτήσεις έναντι των κρατών μελών (38,5 ) (77,6 ) Σύνολο (33,4 ) (72,5 ) ⇨ βλ. Ανάλυση δημοσιονομικών καταστάσεων, σημείο 7

2. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ

2.1. ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ

Μετά την έξαρση της πανδημίας COVID-19, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε αποφασιστικές δράσεις για την ενίσχυση των τομέων δημόσιας υγείας και τον μετριασμό των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με βάση το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2014-2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κινητοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να συντονίσουν την αντίδρασή τους σε εθνικό επίπεδο και παρείχε αντικειμενικές πληροφορίες σχετικά με τη διασπορά του ιού και τις αποτελεσματικές προσπάθειες για τον περιορισμό του.

Χρονολόγιο των δράσεων που αναλήφθηκαν (1)

— 2 Απριλίου Αντιμετώπιση του κορονοϊού: Η Επιτροπή κινητοποιεί κάθε ευρώ που διαθέτει για να προστατεύσει ανθρώπινες ζωές και μέσα βιοπορισμού — 14 Απριλίου 2,7 δισ. EUR από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για στήριξη του τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης — 16 Απριλίου Πρόεδρος von der Leyen: «Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα αποτελέσει τη ναυαρχίδα της ανάκαμψής μας» — 22 Απριλίου Δέσμη χρηματοδοτικής βοήθειας 3 δισ. EUR για δέκα χώρες της διεύρυνσης και της γειτονίας — 27 Μαΐου Η ώρα της Ευρώπης: μεγάλο σχέδιο ανάκαμψης για την Ευρώπη, ύψους 2,4 τρισ. EUR, με στόχο την ανασύνταξη και την προετοιμασία για την επόμενη γενιά — 4 Ιουνίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαθέσει 300 εκατ. EUR στη Συμμαχία για τα Εμβόλια — 21 Ιουλίου Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν σχετικά με το σχέδιο ανάκαμψης και τον ευρωπαϊκό μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό 2021-2027 — 25 Αυγούστου Η Επιτροπή προτείνει την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης ύψους 87,3 δισ. EUR για 16 κράτη μέλη στο πλαίσιο του SURE — 17 Σεπτεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει τα επόμενα βήματα για τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, ύψους 672,5 δισ. EUR. — 22 Σεπτεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρετίζει την ολοκλήρωση του συστήματος εγγυήσεων για το μέσο SURE, ύψους 100 δισ. EUR — 7 Οκτωβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να εκδώσει κοινωνικά ομόλογα EU SURE, ανώτατου ποσού 100 δισ. EUR — 27 Οκτωβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμιεύει τις πρώτες δόσεις του μέσου SURE ύψους 17 δισ. EUR στην Ιταλία, στην Ισπανία και στην Πολωνία — 10 Νοεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρετίζει τη συμφωνία σχετικά με τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους 1,8 τρισ. EUR και το μέσο NextGenerationEU για να συμβάλει στην οικοδόμηση μιας πιο πράσινης, ψηφιακής και ανθεκτικής Ευρώπης — 17 Νοεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμιεύει 14 δισ. EUR σε εννέα κράτη μέλη στο πλαίσιο του μέσου SURE — 1 Δεκεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκταμιεύει 8,5 δισ. EUR στο πλαίσιο του μέσου SURE σε πέντε κράτη μέλη για να συμβάλει στη διατήρηση θέσεων εργασίας — 17 Δεκεμβρίου Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρετίζει την έγκριση του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027

2.2. ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΟΛΥΕΤΟΥΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ (ΠΔΠ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014-2020 ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ SURE

Οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2014-2020 για την καταπολέμηση της πανδημίας COVID-19 κυμάνθηκαν από τις άμεσες δράσεις, όπως η χρηματοδότηση επείγουσας προμήθειας ιατρικών εφοδίων και η αύξηση του αποθέματος ιατρικού εξοπλισμού, έως την καθιέρωση μεγαλύτερης ευελιξίας όσον αφορά τη χρήση της χρηματοδοτικής στήριξης από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία και τη χορήγηση δανείων με ευνοϊκούς όρους στα κράτη μέλη και στους εταίρους διεύρυνσης και γειτονίας. Η συνολική άμεση στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ το 2020 ανήλθε περίπου σε 70 δισ. EUR. Το ποσό αυτό καλύπτει αναλήψεις υποχρεώσεων που θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν σε δράσεις σχετικές με τη νόσο COVID-19, εκ των οποίων 66 δισ. EUR προήλθαν από ανακατανομή πόρων και επαναπροσδιορισμό προτεραιοτήτων στο πλαίσιο υφιστάμενων προγραμμάτων και 4 δισ. EUR από την ενίσχυση του προϋπολογισμού. Οι βασικές πρωτοβουλίες επεξηγούνται λεπτομερέστερα στη συνέχεια.

2.2.1. Ενεργοποίηση του μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης (ESI)

Δεδομένης της σοβαρότητας της κρίσης που ακολούθησε την πανδημία COVID-19, καθώς και της έκτασης και της φύσης των αναγκών που χρήζουν στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, η ΕΕ επανενεργοποίησε το μέσο ESI για περίοδο 2 ετών για τη χρηματοδότηση των δαπανών που είναι αναγκαίες για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 για την περίοδο από 1ης Φεβρουαρίου 2020 έως την 31η Ιανουαρίου 2022 [βλ. κανονισμό (ΕΕ) 2016/369 του Συμβουλίου (2)]. Για την προώθηση του στόχου αυτού, τροποποιήθηκε ο προϋπολογισμός του 2020 (3). Λαμβάνοντας υπόψη, επιπλέον, την απόφαση 13/2020 που εκδόθηκε στις 24 Ιουλίου 2020, κατανεμήθηκαν 2,7 δισ. EUR σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και 2,6 δισ. EUR σε πιστώσεις πληρωμών στο μέσο ESI για το 2020. Με την επανενεργοποίηση η Ένωση είναι σε θέση να εφαρμόσει μέτρα για την πρόληψη και τον μετριασμό των σοβαρών συνεπειών σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη και να αντιμετωπίσει με συντονισμένο τρόπο τις ανάγκες που σχετίζονται με την πανδημία COVID-19, συμπληρώνοντας τυχόν συνδρομή που παρέχεται στο πλαίσιο άλλων μέσων της ΕΕ. Το μέσο τελεί υπό κεντρική διαχείριση από την Επιτροπή και επικεντρώνεται σε άμεσες προμήθειες και επιχορηγήσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συμπληρώνεται από δράσεις οι οποίες υλοποιούνται από εταίρους, όπως διεθνείς οργανισμούς.

Το 2020 η Επιτροπή υπέγραψε συμφωνίες προαγοράς με ορισμένες φαρμακευτικές εταιρείες. Οι συμφωνίες προαγοράς συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου που συνδέεται με τις επενδύσεις που πραγματοποιούνται από τους παρασκευαστές για την ανάπτυξη πιθανών εμβολίων ή στοχεύουν στην εξασφάλιση της παράδοσης των εμβολίων και, κατά συνέπεια, μεγιστοποιούν τις πιθανότητες ταχείας ανάπτυξης, παρασκευής και διάθεσης ασφαλών και αποτελεσματικών εμβολίων και διασφαλίζουν την πρόσβαση των πολιτών της ΕΕ σε αυτά. Η Επιτροπή διαπραγματεύτηκε με φαρμακευτικές εταιρείες εξ ονόματος των κρατών μελών της ΕΕ, με αποτέλεσμα την αρχική υπογραφή έξι συμφωνιών, ενώ περαιτέρω διερευνητικές συνομιλίες με άλλους παρασκευαστές εμβολίων ξεκίνησαν το 2020 και συνεχίζονται το 2021. Το πρώτο εμβόλιο που έλαβε άδεια κυκλοφορίας υπό όρους, στις 21 Δεκεμβρίου 2020, παρήχθη από την BioNTech/Pfizer. Η διανομή του ξεκίνησε εντός λίγων ημερών, σηματοδοτώντας την έναρξη των Ημερών Εμβολιασμού της ΕΕ στις 27, 28 και 29 Δεκεμβρίου 2020. Η άδεια αυτή αποτέλεσε συνέχεια της θετικής επιστημονικής σύστασης που εξέδωσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έπειτα από ενδελεχή αξιολόγηση της ασφάλειας, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας του εμβολίου, και εγκρίθηκε από τα κράτη μέλη.

Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή είχε συνάψει συμβάσεις για 1 965 εκατομμύρια δόσεις (από τις οποίες 1 305 εκατομμύρια καθορισμένες και 660 εκατομμύρια προαιρετικές).

Το 2021 η Επιτροπή συνήψε συμβάσεις για επιπλέον 2 400 εκατομμύρια δόσεις (καθορισμένες ή προαιρετικές). Ωστόσο, οι δόσεις αυτές θα καταβληθούν εξ ολοκλήρου από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, χωρίς επιπτώσεις στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

2.2.2. Στήριξη της έρευνας

Στις 4 Μαΐου 2020 η ΕΕ και οι εταίροι της φιλοξένησαν διεθνή διάσκεψη χορηγών, στο πλαίσιο της οποίας συγκεντρώθηκαν δεσμεύσεις ύψους 9,8 δισ. EUR από δωρητές από ολόκληρο τον κόσμο με σκοπό την έναρξη της παγκόσμιας συνεργασίας στον τομέα της έρευνας για τον κορονοϊό. Το ποσό αυτό περιλαμβάνει δέσμευση ύψους 1,4 δισ. EUR από την Επιτροπή, εκ των οποίων 1 δισ. EUR προέρχεται από το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων 2020».

Η ΕΕ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη στήριξη και στον συντονισμό της έρευνας για τις λοιμώδεις νόσους, με επενδύσεις ύψους 4,1 δισ. EUR από το 2007 έως το 2019 μέσω του 7ου προγράμματος-πλαισίου και του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020», με περαιτέρω δεσμεύσεις το 2020, επιπλέον της δέσμευσης ύψους 1 δισ. EUR στον τομέα της έρευνας για τον κορονοϊό. Στο διαδίκτυο διατίθενται επικαιροποιημένα στοιχεία για το σύνολο της χρηματοδότησης που έχει δεσμευτεί και έχει ήδη κινητοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» με σκοπό τη συμβολή στον μαραθώνιο συγκέντρωσης δωρεών για την παγκόσμια αντίδραση στον κορονοϊό. (4)

Επιπλέον, στις 3 Μαρτίου 2020, η πρωτοβουλία για τα καινοτόμα φάρμακα (ΠΚΦ), η οποία στηρίχθηκε από το πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έρευνα και την καινοτομία «Ορίζων 2020», δρομολόγησε ειδική πρόσκληση ταχείας υποβολής προτάσεων για την «Ανάπτυξη θεραπευτικών και διαγνωστικών μέσων με σκοπό την καταπολέμηση των λοιμώξεων από τον κορονοϊό» με συνεισφορά της ΕΕ ύψους 45 εκατ. EUR, η οποία στη συνέχεια αυξήθηκε σε 72 εκατ. EUR.

Τέλος, στις 8 Ιουνίου 2020 η Επιτροπή χορήγησε σχεδόν 166 εκατ. EUR, από κονδύλια του πιλοτικού μέσου «Accelerator» του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (ΕΣΚ), σε 36 επιχειρήσεις που συστάθηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού.

2.2.3. Περαιτέρω ενίσχυση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης (rescEU)

Ως συμπληρωματικό μέτρο του ESI, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (rescEU) ενισχύθηκε ώστε να καταστεί δυνατή η ευρύτερη δημιουργία αποθεμάτων και ο συντονισμός της διανομής βασικών πόρων σε ολόκληρη την Ευρώπη [βλ. εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2019/570 της Επιτροπής (5), όπως τροποποιήθηκε με την εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2020/414 (6) και την εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2020/452 της Επιτροπής (7)]. Για τον σκοπό αυτόν, ο προϋπολογισμός του 2020 τροποποιήθηκε ώστε να συμπεριληφθούν επιπλέον 0,4 δισ. EUR σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και 0,2 δισ. EUR σε πιστώσεις πληρωμών.

Η ενίσχυση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της Ένωσης (rescEU) στηρίζει τα κράτη μέλη για την αγορά μέρους του αναγκαίου εξοπλισμού (συμπεριλαμβανομένων θεραπευτικών μέσων, ιατρικού εξοπλισμού, μέσων ατομικής προστασίας, υλικών εργαστηρίου), αυξάνοντας έτσι τον όγκο καθώς και συμπληρώνοντας και διευρύνοντας το πεδίο των ειδών προτεραιότητας που αγοράζονται στο πλαίσιο της συμφωνίας κοινής προμήθειας, μιας συντονισμένης προσέγγισης που προσδίδει στα κράτη μέλη ισχυρή θέση στη διαπραγμάτευση με τη βιομηχανία σχετικά με τη διαθεσιμότητα και την τιμή ιατρικών προϊόντων.

Οι άμεσες επιχορηγήσεις rescEU παρέχουν χρηματοδότηση σε ποσοστό 100 % από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, η οποία περιλαμβάνει πλήρη χρηματοδότηση για την ανάπτυξη των ικανοτήτων αυτών και πλήρη χρηματοδότηση της παροχής εξοπλισμού. Ο εξοπλισμός που θα αγοράζεται θα φυλάσσεται σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη, ενώ η διαδικασία λήψης αποφάσεων θα οργανώνεται σε επίπεδο ΕΕ και θα παρέχονται προμήθειες έκτακτης ανάγκης πέραν των εθνικών αποθεμάτων. Ο εξοπλισμός θα είναι διαθέσιμος για όλα τα κράτη μέλη και θα χρησιμοποιείται σε περίπτωση ανεπαρκούς διαθεσιμότητας σε εθνικό επίπεδο.

2.2.4. Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού (CRII και CRII+)

Ένα από τα πρώτα μέτρα που έλαβε η ΕΕ με στόχο να στηρίξει οικονομικά τα κράτη μέλη στην αντιμετώπιση της κρίσης ήταν η πρωτοβουλία επενδύσεων CRII, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή με τον κανονισμό (ΕΕ) 2020/460 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8). Η πρωτοβουλία κινητοποίησε τα μη δαπανηθέντα κονδύλια που είχαν ήδη διατεθεί στα κράτη μέλη της ΕΕ και, με τον τρόπο αυτό, προσέφερε άμεση ενίσχυση της ρευστότητας στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών και των περιφερειών, ενώ βοήθησε τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να διαθέσουν τη χρηματοδότηση στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής για δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας, καθώς και να παράσχουν στήριξη με τη μορφή κεφαλαίων κίνησης για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Επίσης, το πεδίο εφαρμογής του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης επεκτάθηκε με στόχο να καλύψει σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας, ούτως ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να λαμβάνουν στήριξη μέσω του εν λόγω ταμείου για να βοηθηθούν στην αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19.

Από τον Απρίλιο, η πρωτοβουλία CRII+, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή με τον κανονισμό 2020/558 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (9), κατέστησε απλούστερη την ταχεία αξιοποίηση των υφιστάμενων Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων για μέτρα που σχετίζονται με την κρίση και κατέστησε δυνατή την αύξηση της συμβολής της ΕΕ σε προγράμματα πολιτικής συνοχής σε ποσοστό έως και 100 % για αιτήσεις πληρωμών που υποβάλλονται μεταξύ 1ης Ιουλίου 2020 και 30ής Ιουνίου 2021.

Τον Δεκέμβριο η Επιτροπή ανακοίνωσε τα αποτελέσματα που απέφεραν οι δύο πρωτοβουλίες το 2020. Από την αρχή της κρίσης, η ΕΕ έχει διαθέσει μεγάλα ποσά για τη χρηματοδότηση μέτρων αντιμετώπισης των επιπτώσεων της πανδημίας. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις επωφελήθηκαν από το μεγαλύτερο μέρος της διαθέσιμης χρηματοδότησης, δηλ. πάνω από 10 δισ. EUR, κάτι που βοήθησε τις επιχειρήσεις να επιβιώσουν. Για τους πολίτες διατέθηκαν 3 δισ. EUR, μεταξύ άλλων για την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών σε ευάλωτες ομάδες και προγράμματα προσωρινής απασχόλησης για εργαζομένους. Τέλος, διατέθηκαν 7 δισ. EUR για τη στήριξη του τομέα της υγείας, επιπλέον των 10,2 δισ. EUR από τον προϋπολογισμό της ΕΕ που είχαν ήδη διατεθεί στον τομέα αυτόν για τα έτη 2014-2020 (επισημαίνεται ότι υπάρχει κάποια επικάλυψη μεταξύ των ομάδων δικαιούχων).

2.2.5. Παροχή συνδρομής σε εταίρους διεύρυνσης, γειτονίας και πέραν αυτής

Η ΕΕ έχει κινητοποιήσει μέχρι στιγμής πάνω από 38,5 δισ. EUR για την καταπολέμηση του κορονοϊού σε παγκόσμια κλίμακα. Η προσέγγιση «Ομάδα Ευρώπη» συνδυάζει πόρους από την ΕΕ, τα κράτη μέλη της και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, για τη στήριξη χωρών-εταίρων. Έχει εκταμιευθεί το ήμισυ της παγκόσμιας αντίδρασης στην πανδημία του κορονοϊού, ύψους 38,5 δισ. EUR.

Επιπλέον, η Επιτροπή έχει συνάψει δέκα συμφωνίες για οικονομικές εγγυήσεις αξίας 990 εκατ. EUR με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα-εταίρους που συμπληρώνουν το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, το χρηματοδοτικό σκέλος του Εξωτερικού Επενδυτικού Σχεδίου. Οι συμφωνίες θα πρέπει να παράγουν επενδύσεις έως και 10 δισ. EUR, ώστε να τονωθεί η οικονομική ανάκαμψη και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των γειτονικών χωρών της ΕΕ και των αφρικανικών χωρών.

Επιπλέον ποσό 500 εκατ. EUR διατέθηκε για τη στήριξη της παγκόσμιας πρωτοβουλίας εμβολιασμού COVAX, με στόχο την παροχή ενός δισεκατομμυρίου δόσεων εμβολίων κατά του κορονοϊού σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος στην Αφρική, στην Ασία, στην Καραϊβική και στον Ειρηνικό, καθώς και στις ανατολικές και νότιες γειτονικές χώρες της Ευρώπης. Η Επιτροπή διέθεσε 100 εκατ. EUR και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων 400 εκατ. EUR, με την εγγύηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, με σκοπό τη συμμετοχή χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος στη συμφωνία για δικαίωμα μελλοντικής αγοράς εμβολίων του μηχανισμού COVAX. Στις 19 Φεβρουαρίου 2021, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε πρόσθετο ποσό ύψους 500 εκατ. EUR για τον μηχανισμό COVAX, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας ύψους 100 εκατ. EUR για τη στήριξη της υλοποίησης εκστρατειών εμβολιασμού στην Αφρική.

Στις 25 Μαΐου 2020 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν την απόφαση (ΕΕ) 2020/701 του Ευρωπαικού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10) σχετικά με την παροχή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής σε δέκα εταίρους της διεύρυνσης και της γειτονίας, προκειμένου να επιτραπεί βραχυπρόθεσμο περιθώριο άσκησης πολιτικής, ώστε να εφαρμοστούν μέτρα για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων από την πανδημία της COVID-19 μέγιστου συνολικού ποσού 3 δισ. EUR υπό μορφή δανείων. Το 2020 εκταμιεύθηκε συνολικά 1,0 δισ. EUR ως πρώτη δόση σε επτά χώρες (Ουκρανία, Ιορδανία, Βόρεια Μακεδονία, Γεωργία, Κόσοβο (*1), Μολδαβία και Μαυροβούνιο). Έως τον Ιούνιο του 2021, εκταμιεύτηκε συνολικό ποσό 0,6 δισ. EUR σε πέντε χώρες ως πρώτη δόση (Αλβανία, Τυνησία) ή δεύτερη δόση (Βόρεια Μακεδονία, Κόσοβο, Μαυροβούνιο). Επιπλέον, έχει υπογραφεί μνημόνιο συμφωνίας με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη..

2.2.6. Προσωρινή στήριξη για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) λόγω της πανδημίας COVID-19

Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων στήριξης έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19, η ΕΕ εξέδωσε στις 19 Μαΐου 2020 τον κανονισμό (ΕΕ) 2020/672 του Συμβουλίου (11) σχετικά με τη θέσπιση του μέσου SURE για την παροχή βοήθειας στους εργαζομένους ώστε να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους κατά τη διάρκεια της κρίσης. Το SURE είναι ένα προσωρινό σύστημα, το οποίο μπορεί να παράσχει έως 100 δισ. EUR χρηματοδοτικής συνδρομής (δάνεια με ευνοϊκούς όρους) στα κράτη μέλη. Το εν λόγω μέσο παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να ζητήσουν χρηματοδοτική συνδρομή από την ΕΕ ώστε να βοηθηθούν στη χρηματοδότηση της αιφνίδιας και σοβαρής αύξησης των εθνικών δημόσιων δαπανών, από την 1η Φεβρουαρίου 2020, που συνδέονται με τα εθνικά συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοια μέτρα, μεταξύ άλλων για τους αυτοαπασχολούμενους, ή με ορισμένα μέτρα που αφορούν την υγεία, ειδικότερα στον χώρο εργασίας, για την αντιμετώπιση της κρίσης. Προκειμένου η ΕΕ να έχει τη δυνατότητα να παράσχει χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του SURE, η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να δανείζεται στις κεφαλαιαγορές ή από χρηματοοικονομικούς οργανισμούς εξ ονόματος της ΕΕ έως το ανώτατο ποσό των 100 δισ. EUR. Τα δάνεια στο πλαίσιο του SURE υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και από εγγυήσεις που θα παρασχεθούν από τα κράτη μέλη ανάλογα με το μερίδιό τους στο ΑΕΕ της ΕΕ. Το συνολικό ποσό των εγγυήσεων αυτών ανέρχεται σε 25 δισ. EUR. Η διαθεσιμότητα του μέσου περιορίζεται χρονικά έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022.

Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή είχε προτείνει να χορηγηθεί σε 18 κράτη μέλη συνολική χρηματοδοτική στήριξη ύψους 90,3 δισ. EUR, η οποία έχει εγκριθεί ήδη στο σύνολό της από το Συμβούλιο. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού, 87,3 δισ. EUR τα οποία προορίζονταν για 16 κράτη μέλη, είχε ήδη προταθεί έως τον Αύγουστο του 2020, ενώ το υπόλοιπο ποσό των 3 δισ. EUR, το οποίο προοριζόταν για την Ουγγαρία και την Ιρλανδία, προτάθηκε τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2020, αντίστοιχα:

Μετά τις πρώτες τρεις εκδόσεις ομολόγων SURE τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2020, η Επιτροπή εκταμίευσε συνολικό ποσό 39,5 δισ. EUR για 15 κράτη μέλη της ΕΕ (Βέλγιο, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κροατία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, βλ. σημείο 6.3).

Η εκτέλεση του SURE συνεχίστηκε το 2021. Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2021 η Επιτροπή πρότεινε 230 εκατ. EUR στην Εσθονία και ακόμη 3,7 δισ. EUR στο Βέλγιο, την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Λετονία, τη Λιθουανία και τη Μάλτα αυξάνοντας το συνολικό ποσό στο πλαίσιο του SURE στα 94,3 δισ. EUR. Αυτά τα πρόσθετα ποσά εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2021. Μετά από τέσσερις ακόμη εκδόσεις ομολόγων τον Ιανουάριο, τον Μάρτιο και τον Μάιο του 2021, η Επιτροπή εκταμίευσε άλλα 50,1 δισ. EUR, με αποτέλεσμα το σύνολο των εκταμιεύσεων να ανέλθει στα 89,6 δισ. EUR.

Όλα τα ομόλογα που εκδόθηκαν στο πλαίσιο του SURE υπερκαλύφθηκαν σε μεγάλο βαθμό, στην πλειονότητά τους κατά διψήφιους αριθμούς, και προσέλκυσαν μια διαφοροποιημένη βάση επενδυτών της ΕΕ και διεθνών επενδυτών. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολύ ευνοϊκούς όρους τιμολόγησης. Τα ομόλογα που εκδίδει η ΕΕ στο πλαίσιο του SURE λαμβάνουν σήμανση κοινωνικών ομολόγων. Αυτό παρέχει στους επενδυτές την εξασφάλιση ότι τα αντλούμενα κεφάλαια θα εξυπηρετήσουν έναν πραγματικά κοινωνικό στόχο. Τα κεφάλαια που αντλούνται διοχετεύονται στα δικαιούχα κράτη μέλη υπό τη μορφή δανείων, που θα τα βοηθήσουν να καλύψουν τις δαπάνες οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη χρηματοδότηση εθνικών συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας και παρόμοιων μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας.

3. Ο ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ 2021-2027 ΚΑΙ ΤΟ NEXTGENERATIONEU (NGEU)

Το 2020 η ΕΕ επέδειξε μια άνευ προηγουμένου αντίδραση στην κρίση του κορονοϊού που έπληξε την Ευρώπη και τον κόσμο. Στο επίκεντρο της αντίδρασης αυτής βρίσκεται μια δέσμη κινήτρων αξίας 2,018 τρισ. EUR σε τρέχουσες τιμές (1,8 τρισ. EUR σε τιμές 2018). Αποτελείται από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 ύψους 1,211 τρισ. EUR (1,074 τρισ. EUR σε τιμές 2018), ο οποίος συμπληρώνεται με 807 δισ. EUR (750 δισ. EUR σε τιμές 2018) μέσω του NextGenerationEU, ενός προσωρινού μέσου για την ώθηση της ανάκαμψης (12). Συνολικά, τα κεφάλαια θα συμβάλουν στην αποκατάσταση της οικονομικής και κοινωνικής ζημίας που προκάλεσε η πανδημία του κορονοϊού και θα συντονίσουν τη μετάβαση προς μια σύγχρονη και πιο βιώσιμη Ευρώπη.

Πάνω από το 50 % του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού και του NextGenerationEU θα διατεθεί πλέον για νέες προτεραιότητες. Τα χρήματα θα διατεθούν για έρευνα και καινοτομία μέσω του προγράμματος-πλαισίου «Ορίζων Ευρώπη»· για δίκαιες κλιματικές και ψηφιακές μεταβάσεις, μέσω του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη»· για ετοιμότητα, ανάκαμψη και ανθεκτικότητα, μέσω του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, του μηχανισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ (rescEU) και του προγράμματος για την υγεία (EU4Health).

Το 30 % του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού και του NextGenerationEU θα δαπανηθεί για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ποτέ, επί του ιστορικά μεγαλύτερου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Το 20 % των κονδυλίων του NextGenerationEU θα επενδυθεί στον ψηφιακό μετασχηματισμό της ΕΕ. Τα κονδύλια θα βοηθήσουν την ΕΕ να επενδύσει περισσότερο στους τομείς της υπερυπολογιστικής, της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοασφάλειας, των προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων και της ευρύτερης χρήσης των ψηφιακών τεχνολογιών σε ολόκληρη την οικονομία και την κοινωνία.

Το 2026 και το 2027, το 10 % των ετήσιων δαπανών στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού θα συμβάλει στην ανάσχεση και την αντιστροφή της μείωσης της βιοποικιλότητας.

NEXTGENERATIONEU

Τα ποσά που συγκεντρώνονται και δαπανώνται στο πλαίσιο του NextGenerationEU (NGEU) θα συμπεριληφθούν στους ετήσιους λογαριασμούς του 2021. Η πρώτη έκδοση ομολόγων, με την οποία συγκεντρώθηκαν 20 δισ. EUR μέσω δεκαετούς ομολόγου με λήξη το 2031, πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουνίου 2021.

Με προϋπολογισμό ύψους 806,9 δισ. EUR, το NextGenerationEU θα συμβάλει στην αποκατάσταση της άμεσης οικονομικής και κοινωνικής ζημίας που προκλήθηκε από την πανδημία του κορονοϊού. Το μέσο θα συνδράμει στο να οικοδομηθεί στη μετά COVID-19 εποχή μια Ευρώπη πιο πράσινη, πιο ψηφιακή, πιο ανθεκτική, και καλύτερα προσαρμοσμένη στις τρέχουσες και στις επερχόμενες προκλήσεις.

Μέρος των κονδυλίων —385,8 δισ. EUR— θα χρησιμοποιηθoύν για τη χορήγηση δανείων από την Ένωση σε μεμονωμένα κράτη μέλη. Τα δάνεια αυτά θα αποπληρωθούν από τα εν λόγω κράτη μέλη. Το άλλο μέρος —338,0 δισ. EUR— θα παρασχεθεί με τη μορφή επιχορηγήσεων ή για την παροχή εγγυήσεων από τον προϋπολογισμό για επενδυτική στήριξη.

Το κεντρικό στοιχείο του NextGenerationEU είναι ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας — ένα μέσο παροχής επιχορηγήσεων και δανείων για τη στήριξη μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων στα κράτη μέλη της ΕΕ συνολικής αξίας 723,8 δισ. EUR. Τα κονδύλια στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας θα κατανεμηθούν σύμφωνα με τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας που εκπονεί κάθε κράτος μέλος, σε συνεργασία με την Επιτροπή, και βάσει συμφωνημένης κλείδας κατανομής.

Επιπλέον, το NextGenerationEU θα ενισχύσει διάφορα υφιστάμενα προγράμματα της ΕΕ:

— τη συνοχή, στο πλαίσιο της Συνδρομής στην Ανάκαμψη για τη Συνοχή και τις Περιοχές της Ευρώπης (REACT-EU), για την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της νόσου COVID-19 κατά τα πρώτα έτη της ανάκαμψης,

— το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα θα είναι επωφελής για όλους,

— την αγροτική ανάπτυξη με σκοπό την περαιτέρω στήριξη των γεωργών,

— το πρόγραμμα InvestEU, με σκοπό τη στήριξη των επενδυτικών προσπαθειών των επιχειρήσεών μας,

— το rescEU, προκειμένου ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ να έχει την ικανότητα να ανταποκρίνεται σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης μεγάλης κλίμακας,

— το πρόγραμμα-πλαίσιο «Ορίζων Ευρώπη», προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ έχει την ικανότητα να χρηματοδοτεί περισσότερη αριστεία στον τομέα της έρευνας.

Για τη χρηματοδότηση του NextGenerationEU, η ΕΕ θα δανειστεί από τις αγορές με εγγύηση τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η αποπληρωμή θα πραγματοποιηθεί σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, έως το 2058. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθεί η άμεση πίεση στις εθνικές οικονομίες των κρατών μελών και θα δοθεί η δυνατότητα στις χώρες της ΕΕ να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στην ανάκαμψη.

4. ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

4.1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Την 31η Ιανουαρίου 2020 το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι όροι της αναχώρησής του ορίζονται σε συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (13), γνωστή και ως «συμφωνία αποχώρησης». Στο πλαίσιο της εν λόγω συμφωνίας, το Ηνωμένο Βασίλειο συμφώνησε να τηρήσει όλες τις δημοσιονομικές υποχρεώσεις που είχε αναλάβει ενόσω ήταν μέλος της ΕΕ. Η συμφωνία άρχισε να ισχύει την 31η Ιανουαρίου 2020.

— 31 Ιανουαρίου 2020 Το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρεί επισήμως από την Ένωση και αρχίζει να ισχύει η συμφωνία αποχώρησης — 1 Φεβρουαρίου-31 Δεκεμβρίου 2020 Μεταβατική περίοδος — 31 Μαρτίου 2021 Υποβολή χρηματοοικονομικών πληροφοριών από την ΕΕ προς το Ηνωμένο Βασίλειο — 16 Απριλίου 2021 Η ΕΕ κοινοποιεί στο Ηνωμένο Βασίλειο τα ποσά που πρέπει να καταβληθούν — 30 Ιουνίου 2021 Προβλεπόμενη έναρξη των πρώτων πληρωμών από το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει της συμφωνίας αποχώρησης — 16 Σεπτεμβρίου 2021 Η ΕΕ κοινοποιεί στο Ηνωμένο Βασίλειο τα ποσά που πρέπει να καταβληθούν — 31 Οκτωβρίου 2021 Προβλεπόμενη έναρξη δεύτερου γύρου πληρωμών από το Ηνωμένο Βασίλειο

Κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολούθησε να συνεισφέρει και να επωφελείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, σαν να ήταν κράτος μέλος. Μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και βάσει της συμφωνίας αποχώρησης, το Ηνωμένο Βασίλειο θα συνεχίσει να συνεισφέρει στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ομοίως, το Ηνωμένο Βασίλειο θα εξακολουθήσει να επωφελείται από προγράμματα και δαπάνες της ΕΕ που έχουν εγκριθεί πριν από το 2021, σαν να ήταν κράτος μέλος. Επίσης, θα επιστραφούν στο Ηνωμένο Βασίλειο καθορισμένα ποσά τα οποία συνεισέφερε στον προϋπολογισμό της ΕΕ ή ποσά που έχουν ληφθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε σχέση με την περίοδο κατά την οποία ήταν κράτος μέλος.

Οι υποχρεώσεις αυτές δημιουργούν υποχρεώσεις και απαιτήσεις για την ΕΕ, οι οποίες θα πρέπει να υπολογίζονται και να αντικατοπτρίζονται στους ετήσιους λογαριασμούς της ΕΕ: οι ετήσιοι λογαριασμοί του 2020 παρουσιάζουν για πρώτη φορά τα εν λόγω ποσά, δεδομένου ότι πρόκειται για το έτος αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ.

Ως εκ τούτου, οι εν λόγω ετήσιοι λογαριασμοί περιέχουν λεπτομερείς επεξηγήσεις όσον αφορά τις μελλοντικές συνεισφορές του Ηνωμένου Βασιλείου στον προϋπολογισμό της ΕΕ οι οποίες απαιτούνται βάσει της συμφωνίας αποχώρησης, καθώς και τα ποσά που οφείλονται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα σχετικά ποσά θα καταβληθούν από το Ηνωμένο Βασίλειο στη διάρκεια μιας μακράς περιόδου.

Το καθαρό ποσό τηρεί απολύτως τις τρεις αρχές που διέπουν τον οικονομικό διακανονισμό στη συμφωνία αποχώρησης:

— κανένα κράτος μέλος δεν θα πρέπει να πληρώσει περισσότερα ή να λάβει λιγότερα λόγω της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση,

— το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να καταβάλει το μερίδιό του από τις δεσμεύσεις που ανέλαβε όσο ήταν μέλος, και

— το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα πρέπει να πληρώσει περισσότερα ούτε νωρίτερα από ό,τι εάν εξακολουθούσε να είναι κράτος μέλος. Αυτό σημαίνει ειδικότερα ότι τα ποσά τα οποία θα πρέπει να καταβάλει το Ηνωμένο βασίλειο βασίζονται στο πραγματικό αποτέλεσμα του προϋπολογισμού, δηλαδή προσαρμοσμένο στην εκτέλεση.

Η συμφωνία αποχώρησης περιγράφει επίσης λεπτομερώς τις μεθόδους υπολογισμού των διαφόρων ποσών, όπως εξηγείται κατωτέρω.

4.2. ΜΕΡΙΔΙΟ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Σύμφωνα με το άρθρο 139 της συμφωνίας αποχώρησης, το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου στις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία αποχώρησης υπολογίζεται ως ο λόγος των ιδίων πόρων που αποδόθηκαν από το Ηνωμένο Βασίλειο κατά τα έτη 2014 έως 2020 προς τους ιδίους πόρους που αποδόθηκαν από όλα τα κράτη μέλη και το Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Περιλαμβάνονται επίσης οι προσαρμογές που προκύπτουν από τον συμψηφισμό των υπολοίπων ΦΠΑ και ΑΕΕ για τα έτη από το 2014 έως το 2019. Το υπολογιζόμενο μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου θα υπόκειται στις τελικές προσαρμογές που προβλέπονται στο άρθρο 139 της συμφωνίας αποχώρησης για το 2022. Το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου για το 2021 χρησιμοποιείται για τους υπολογισμούς στο άρθρο 136 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) και στα άρθρα 140 έως 147.

Το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου που υπολογίζεται σύμφωνα με το άρθρο 139 της συμφωνίας αποχώρησης είναι 12,358072326018200 %.

4.3. ΕΤΗΣΙΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΕ: ΠΟΣΑ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΑΠΟΧΩΡΗΣΗΣ

Η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει υποχρεώσεις πληρωμών μεταξύ των δύο μερών, ιδίως στους ακόλουθους τομείς:

— ίδιοι πόροι (άρθρο 136)

— εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων (άρθρο 140)

— πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού (άρθρο 141)

— υποχρεώσεις της Ένωσης (άρθρο 142)

— ενδεχόμενες χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις και χρηματοοικονομικά μέσα (άρθρα 143 και 144)

— καθαρό ενεργητικό της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (άρθρο 145)

— επένδυση της ΕΕ στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (άρθρο 146)

— ενδεχόμενες υποχρεώσεις που αφορούν νομικές υποθέσεις (άρθρο 147).

Η συμφωνία αποχώρησης καθορίζει επίσης τη μεθοδολογία σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται οι εν λόγω υποχρεώσεις κάθε χρόνο — συνοπτικά, η ΕΕ θα υποβάλλει δύο φορές ετησίως στο Ηνωμένο Βασίλειο έκθεση σχετικά με τα οφειλόμενα ποσά και το Ηνωμένο Βασίλειο θα τα καταβάλλει σε μηνιαία βάση. Η υποβολή εκθέσεων θα επικαιροποιείται κάθε έτος με βάση τα πραγματικά στοιχεία.

Στον πίνακα που ακολουθεί συνοψίζονται τα ποσά που οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο στην ΕΕ, καθώς και τυχόν ποσά που οφείλει η ΕΕ στο Ηνωμένο Βασίλειο, με αποτέλεσμα να προκύπτουν καθαρές συνολικές απαιτήσεις για την ΕΕ. Όλοι οι υπολογισμοί έχουν πραγματοποιηθεί με πλήρη τήρηση της συμφωνίας αποχώρησης. Οι εν λόγω υποχρεώσεις αφορούν προηγούμενες δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί όταν το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν κράτος μέλος της ΕΕ και κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020, και θα λήξουν μόλις καταβληθούν ή αν δεν υλοποιηθεί η υποχρέωση. Οι πληρωμές θα πραγματοποιούνται σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο άρθρο 148 της συμφωνίας αποχώρησης.

δισ. EUR Άρθρο 140 Άρθρο 142 Άλλο 31.12.2020 Οφειλόμενα από το Ηνωμένο Βασίλειο 35,0 14,3 0,3 49,6 Οφειλόμενα προς το Ηνωμένο Βασίλειο — — (2,1 ) (2,1 ) Καθαρές απαιτήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο 35,0 14,3 (1,8 ) 47,5 Εκτιμώμενα ποσά καταβλητέα από το Ηνωμένο Βασίλειο μετά το 2021 28,2 14,3 (1,9 ) 40,6 Εκτιμώμενα ποσά καταβλητέα από το Ηνωμένο Βασίλειο το 2021 6,8 0,0 0,0 6,8

Το συνολικό ποσό περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

Άρθρο 136: Ίδιοι πόροι

Το άρθρο 136 θεσπίζει τις διατάξεις που εφαρμόζονται μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2020 σχετικά με τους ίδιους πόρους. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει δικαίωμα να λάβει το μερίδιό του από προσαρμογές που σχετίζονται με το πλεόνασμα του 2020. Υπόκειται επίσης σε τυχόν προσαρμογές ιδίων πόρων ΦΠΑ και ΑΕΕ που αφορούν τα οικονομικά έτη έως το 2020 — οι προσαρμογές αυτές θα υπολογίζονται σε ετήσια βάση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2028. Επίσης, πραγματοποιείται επικαιροποίηση της διόρθωσης υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Το Ηνωμένο Βασίλειο υποχρεούται να καταβάλει τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους που εισέπραξε μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2021, αλλά αφορούν το 2020 και προγενέστερα έτη. Στη συνέχεια, αφαιρείται από το ποσό αυτό το μερίδιό του επί του συνόλου των παραδοσιακών ιδίων πόρων που αποδόθηκαν από την ΕΕ των 27 και από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο χωριστός λογαριασμός για τους παραδοσιακούς ίδιους πόρους εκκαθαρίζεται πλήρως έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025.

Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να καταβάλει κατά τη διάρκεια του 2021 ποσό ύψους 230 εκατ. EUR.

Άρθρο 140: Εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων (ΥΠΕ)

Το «υπόλοιπο προς εκκαθάριση» (ΥΠΕ) αντιπροσωπεύει τον συνολικό όγκο των νομικών δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η ΕΕ έναντι των αποδεκτών, για το οποίο θα ακολουθήσουν πληρωμές τα επόμενα έτη. Το ΥΠΕ αποτελεί σύνηθες χαρακτηριστικό όλων των πολυετών προϋπολογισμών, όπως είναι ο προϋπολογισμός της ΕΕ.

Ως εκ τούτου, οι αναλήψεις υποχρεώσεων αναφέρονται σε έργα, προγράμματα, συμφωνίες ή συμβάσεις που έχουν ήδη αναληφθεί, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2020, αλλά δεν έχουν ακόμη εκτελεστεί πλήρως, ενώ οι πληρωμές αναμένεται ακόμη να πραγματοποιηθούν. Ορισμένες από αυτές τις πληρωμές αφορούν αποδέκτες του Ηνωμένου Βασιλείου.

Σύμφωνα με τη συμφωνία αποχώρησης, το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να καταβάλει το μερίδιό του από τις εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων της ΕΕ από την 31η Δεκεμβρίου 2020, δηλαδή από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου. Τυχόν αναλήψεις υποχρεώσεων ή μέρη αυτών που αναμένεται να ακυρωθούν (αποδεσμεύσεις) και ποσά που σχετίζονται με αναλήψεις υποχρεώσεων που χρηματοδοτούνται από έσοδα για ειδικό προορισμό ή σε προγράμματα στα οποία δεν συμμετέχει το Ηνωμένο Βασίλειο (opt out), αφαιρούνται από το συνολικό ποσό.

Άλλες προσαρμογές στο ποσό που οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει του παρόντος άρθρου σχετίζονται με τις καθαρές δημοσιονομικές διορθώσεις από την περίοδο 2014-2020 ή προηγούμενες περιόδους προγραμματισμού και τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους που αφορούν το 2020 και αποδόθηκαν κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 2021.

Για τον υπολογισμό του μεριδίου του Ηνωμένου Βασιλείου στο ΥΠΕ, ως σημείο εκκίνησης χρησιμοποιήθηκε το επίσημο δημοσιονομικό ΥΠΕ της 31ης Δεκεμβρίου 2020 (303,2 δισ. EUR, βλ. πίνακα 4.4 στους πίνακες εκτέλεσης του προϋπολογισμού). Στο τέλος του 2020, το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου στο προσαρμοσμένο ΥΠΕ ανερχόταν σε 36 δισ. EUR — μετά την προσαρμογή για τις προβλέψεις αποδεσμεύσεων, οι απαιτήσεις προς την ΕΕ στο τέλος του 2020 ανέρχονταν σε 35 δισ. EUR, εκ των οποίων 6,8 δισ. EUR θα καταβληθούν από 30 Ιουνίου 2021 έως 31 Δεκεμβρίου 2021.

Άρθρο 141 Πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβάλλει άμεσα τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι όλες οι εταιρείες ανταγωνίζονται ισότιμα και δίκαια με βάση τα πλεονεκτήματά τους. Αυτό μπορεί να επιφέρει την επιβολή προστίμων. Μετά την επιβολή τους από την ΕΕ, τα πρόστιμα μπορούν να προσβληθούν (μέσω δικαστικής διαδικασίας) από τον αποδέκτη του προστίμου — το πρόστιμο δεν είναι οριστικό μέχρι να περατωθούν όλες οι σχετικές διαδικασίες.

Η ΕΕ θα καταβάλλει στο Ηνωμένο Βασίλειο, κάθε έτος, το μερίδιό του από τυχόν πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού για τα οποία είχε ληφθεί απόφαση από την Ένωση πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2020, μόλις τα πρόστιμα αυτά καταστούν οριστικά, δηλαδή η οντότητα στην οποία επιβλήθηκε το πρόστιμο δεν έχει ασκήσει προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή έχει απορριφθεί η προσφυγή και πρέπει να καταβάλει το πρόστιμο.

Στους ετήσιους λογαριασμούς, τα ποσά που οφείλονται στο Ηνωμένο Βασίλειο ως αποτέλεσμα προστίμων αφαιρούνται από το συνολικό ποσό που οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 το εκτιμώμενο μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου από εκκρεμή πρόστιμα ανέρχεται σε 1,8 δισ. EUR. Το ποσό αυτό θα επιστραφεί στο Ηνωμένο Βασίλειο στη διάρκεια μιας μακράς περιόδου. Το ποσό βασίζεται στις υποθέσεις που εκκρεμούσαν στις 31 Δεκεμβρίου 2020 και ενδέχεται να μεταβληθεί ώστε να αντικατοπτρίζει τα πραγματικά ποσά που εγγράφονται στον προϋπολογισμό μετά την οριστικοποίηση των προστίμων.

Άρθρο 142 Υποχρεώσεις της Ένωσης

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει δεσμευτεί να καταβάλει το μερίδιό του στις υποχρεώσεις της Ένωσης από το τέλος του 2020, με εξαίρεση συγκεκριμένες υποχρεώσεις που ορίζονται στη συμφωνία αποχώρησης. Ως εκ τούτου, το Ηνωμένο Βασίλειο θα καταβάλλει το μερίδιο των υποχρεώσεών του που συνδέονται με την ΕΕ ως εργοδότη (δηλαδή συντάξεις και ασφαλιστικές καλύψεις ασθενείας των συνταξιοδοτηθέντων μελών του προσωπικού), από 31 Δεκεμβρίου 2020:

1. Συντάξεις υπαλλήλων της ΕΕ: Οι πληρωμές των συντάξεων μελών του προσωπικού της ΕΕ καλύπτονται από τον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ. Επιπλέον, οι υπάλληλοι της ΕΕ καταβάλλουν συνταξιοδοτικές εισφορές καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας. Οι εισφορές αυτές εγγράφονται στον προϋπολογισμό ως έσοδα, μειώνοντας τις εισφορές που απαιτούνται από τα κράτη μέλη για τη χρηματοδότηση του συνολικού ετήσιου προϋπολογισμού. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δεσμεύονται να καλύπτουν το κόστος συντάξεων του προσωπικού της ΕΕ όταν αυτό συνταξιοδοτείται. Σύμφωνα με την εν λόγω δέσμευση, το Ηνωμένο Βασίλειο θα καταβάλλει, από τον Ιούνιο του 2022, το μερίδιό του από τις ετήσιες συντάξεις που καταβάλλονται σε υπαλλήλους της ΕΕ έως ότου εξαντληθούν, στη διάρκεια πολλών δεκαετιών, όλα τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν θεμελιώσει τα μέλη του προσωπικού έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να αποφασίσει να τακτοποιήσει την υποχρέωσή του ανά πάσα στιγμή, καταβάλλοντας την αναλογιστική υποχρέωση στο τέλος του εν λόγω έτους για περίοδο 5 ετών.

2. Συντάξεις των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, των Ευρωπαίων επιτρόπων, των δικαστών του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου κ.λπ.: Το Ηνωμένο Βασίλειο θα καταβάλλει το μερίδιό του στην αναλογιστική υποχρέωση στις 31 Δεκεμβρίου 2020 για περίοδο 10 ετών, από τον Οκτώβριο του 2021.

3. Κοινό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης (ΚΣΥΑ): πρόκειται για το σύστημα που καλύπτει το κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης του προσωπικού της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιούχων. Οι υπάλληλοι και οι συνταξιούχοι της ΕΕ καταβάλλουν εισφορές στο σύστημα σε ολόκληρη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους και όταν συνταξιοδοτούνται, όπως πράττει και η ΕΕ ως εργοδότης. Σύμφωνα με την αρχή που εφαρμόζεται επίσης στο συνταξιοδοτικό σύστημα των υπαλλήλων της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο θα καταβάλλει το μερίδιό του από τη συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΕ στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των συνταξιούχων υπαλλήλων. Οι πληρωμές αυτές, από τον Ιούνιο του 2022, θα συνεχιστούν για αρκετές δεκαετίες ή μέχρι να εξαντληθούν όλες αυτές οι υποχρεώσεις. Όπως και για τις συντάξεις των υπαλλήλων, το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να επιλέξει να τακτοποιήσει τις εκκρεμείς υποχρεώσεις ανά πάσα στιγμή, καταβάλλοντας την αναλογιστική υποχρέωση στο τέλος του εν λόγω έτους για περίοδο 5 ετών.

Οι υποχρεώσεις της ΕΕ που σχετίζονται με τις ανωτέρω υποχρεώσεις παροχών μετά την έξοδο από την υπηρεσία υπολογίζονται με βάση ελεγμένες αναλογιστικές αποτιμήσεις βάσει διεθνών προτύπων. Το ποσό που αποδίδεται στο Ηνωμένο Βασίλειο στις 31 Δεκεμβρίου 2020 ανέρχεται σε 14,3 δισ. EUR.

Το Ηνωμένο Βασίλειο οφείλει να καταβάλει 11 εκατ. EUR κατά τη διάρκεια του 2021, το οποίο αφορά μόνο τα χωριστά ειδικά καθεστώτα συνταξιοδότησης (π.χ. βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Τα υπόλοιπα ποσά για όλα τα καθεστώτα θα καταβληθούν σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που περιγράφονται ανωτέρω, από το 2022 και έπειτα.

Άρθρα 143/144 Χρηματοοικονομικά μέσα και εγγυήσεις του προϋπολογισμού

Βάσει των άρθρων αυτών, το Ηνωμένο Βασίλειο είναι υποχρεωμένο να χρηματοδοτεί τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις της ΕΕ που απορρέουν από πράξεις πριν από την ημερομηνία αποχώρησης σε σχέση με τις δανειοληπτικές, δανειοδοτικές και εγγυητικές δραστηριότητές του σε περίπτωση που αυτές θεμελιωθούν και δεν καλύπτονται από το μερίδιο του Ηνωμένου Βασιλείου στα υφιστάμενα ταμεία εγγυήσεων. Η ΕΕ θα επιστρέψει στο Ηνωμένο Βασίλειο ποσά τα οποία έχει ήδη συνεισφέρει το Ηνωμένο Βασίλειο σε ταμεία εγγυήσεων και τα οποία τελικά δεν χρειάζονται.

Τα ποσά αυτά αφορούν κυρίως:

— Ποσά που οφείλονται στο Ηνωμένο Βασίλειο για το μερίδιό του στο Ταμείο Εγγυήσεων του Ευρωπαϊκού Ταμείου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (ΕΤΒΑ), στο οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη συνεισφέρει μέσω των πληρωμών από τον προϋπολογισμό του, ενώ δεν έχουν πραγματοποιηθεί εγκεκριμένες πράξεις πριν από την αποχώρηση και, ως εκ τούτου, δεν υφίσταται υποχρέωση κάλυψης από την πλευρά του Ηνωμένου Βασιλείου — το 2021 θα πρέπει να επιστραφούν στο Ηνωμένο Βασίλειο 93 εκατ. EUR.

— Ποσά που πρέπει να καταβληθούν στο Ηνωμένο Βασίλειο σε σχέση με χρηματοοικονομικά μέσα — 46 εκατ. EUR.

— Το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να έχει την υποχρέωση να συνεισφέρει το μερίδιό του στις ενδεχόμενες υποχρεώσεις της ΕΕ (εγγυήσεις του προϋπολογισμού — ΕΤΣΕ, ΕΕΔ, ΕΜΧΣ και λοιπές δανειοδοτικές πράξεις κ.λπ.), εφόσον αυτές καταστούν ληξιπρόθεσμες. Η μέγιστη υποχρέωση του Ηνωμένου Βασιλείου ανέρχεται συνολικά σε 12,9 δισ. EUR στο τέλος του έτους — για περισσότερες πληροφορίες, βλ. σημείωση 4.1 των ενοποιημένων ετήσιων λογαριασμών της ΕΕ. Τα ποσά δεν οφείλονται από το Ηνωμένο Βασίλειο, εκτός εάν θεμελιωθεί η υποχρέωση στο μέλλον και δεν καλύπτεται από ταμείο εγγυήσεων. Κάτι τέτοιο θεωρείται απίθανο.

Άρθρο 145 Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) υπό εκκαθάριση

Το Ηνωμένο Βασίλειο δικαιούται το μερίδιό του επί του καθαρού ενεργητικού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) που τελεί υπό εκκαθάριση στις 31 Δεκεμβρίου 2020 — αυτό θα καταβληθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο σε διάστημα 5 ετών. Το συνολικό ποσό που θα πρέπει να καταβληθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέρχεται σε 183 εκατ. EUR (37 εκατ. EUR προς αποπληρωμή, δηλαδή συμψηφισμός με άλλα οφειλόμενα ποσά το 2021). Αυτό σημαίνει ότι κάθε έτος μεταξύ του 2021 και του 2025 το ποσό των 37 εκατ. EUR θα αφαιρείται από τα ποσά που οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο.

Άρθρο 146 Επένδυση στο ΕΤΕ

Το Ηνωμένο Βασίλειο δικαιούται το μερίδιό του επί της επένδυσης που έχει πραγματοποιήσει η ΕΕ στο καταβεβλημένο μετοχικό κεφάλαιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ), πληρωτέο σε ισόποσες δόσεις σε διάστημα 5 ετών. Το συνολικό ποσό που πρέπει να καταβληθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέρχεται σε 33 εκατ. EUR. Αυτό σημαίνει ότι κάθε έτος μεταξύ του 2021 και του 2025 το ποσό των 7 εκατ. EUR θα αφαιρείται από τα ποσά που οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο.

Άρθρο 147 Ενδεχόμενες υποχρεώσεις που αφορούν νομικές υποθέσεις

Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να καταβάλλει κάθε έτος το μερίδιό του στα ποσά που καταβάλλονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στο πλαίσιο νομικών υποθέσεων που αφορούν γεγονότα τα οποία έλαβαν χώρα πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2020. Η εκτίμηση του μεριδίου του Ηνωμένου Βασιλείου για νομικές υποθέσεις που ενδέχεται να απαιτούν μελλοντικές πληρωμές ανέρχεται στο τέλος του έτους σε 46 εκατ. EUR, αλλά δεν καταβάλλεται από το Ηνωμένο Βασίλειο έως ότου και εκτός εάν διευθετηθούν οι υποθέσεις και πραγματοποιηθεί για πρώτη φορά πληρωμή από την ΕΕ.

5. ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

Ο οριστικός εγκριθείς προϋπολογισμός του 2020 ανήλθε σε 173,9 δισ. EUR σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και σε 164,1 δισ. EUR σε πιστώσεις πληρωμών. Η εκτέλεσή του επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από την πανδημία COVID-19 και τη συνακόλουθη διατομεακή κρίση. Η κρίση δημιούργησε την ανάγκη ανάληψης αποφασιστικών δράσεων για την ενίσχυση των τομέων δημόσιας υγείας της ΕΕ και για τον μετριασμό των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων στην ΕΕ, καθώς και για την παροχή βοήθειας σε τρίτες χώρες. Ο προϋπολογισμός του 2020 ήταν ο τελευταίος προϋπολογισμός που εκτελέστηκε υπό το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020. Η εκτέλεσή του αποτέλεσε αντικείμενο προσεκτικής παρακολούθησης και ενεργού διαχείρισης, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα σχεδόν την πλήρη υλοποίηση όλων σχεδόν των προγραμμάτων.

Η εκτέλεση των συνολικών πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων το 2020 ανήλθε σε 181,7 δισ. EUR:

— 172,9 δισ. EUR από τον οριστικό εγκριθέντα προϋπολογισμό,

— 1,1 δισ. EUR από πιστώσεις που μεταφέρθηκαν από το 2019,

— 7,7 δισ. EUR από πιστώσεις που προέρχονται από έσοδα για ειδικό προορισμό.

Οι συνολικές πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν το 2020 ανήλθαν σε 173,3 δισ. EUR:

— 161,8 δισ. EUR από τον οριστικό εγκριθέντα προϋπολογισμό,

— 1,6 δισ. EUR από πιστώσεις που μεταφέρθηκαν από το 2019,

— 9,9 δισ. EUR από πιστώσεις που προέρχονται από έσοδα για ειδικό προορισμό.

Σε όλους τους τομείς επιτεύχθηκαν υψηλά επίπεδα εκτέλεσης το 2020. Η εκτέλεση όλων των ειδών πιστώσεων για το 2020 (προϋπολογισμός, μεταφορές από το προηγούμενο έτος και έσοδα για ειδικό προορισμό) ανήλθε σε ποσοστό 97 % για τις αναλήψεις υποχρεώσεων και 94 % για τις πληρωμές. Τα ποσοστά εκτέλεσης, με εξαίρεση τα έσοδα για ειδικό προορισμό κατέδειξαν πλήρη εκτέλεση το 2020 (99,5 % σε πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων και 98,5 % σε πιστώσεις πληρωμών).

Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων προερχόταν από ίδιους πόρους, οι οποίοι αντιστοιχούσαν στο 91,9 % των συνολικών εσόδων ύψους 174,3 δισ. EUR, ακολουθούμενοι από 4,7 % από συνεισφορές και επιστροφές στο πλαίσιο συμφωνιών και προγραμμάτων της ΕΕ, οι οποίες αφορούν κυρίως έσοδα από δημοσιονομικές διορθώσεις (ΕΔΕΤ, ΕΓΤΕ και ΕΓΤΑΑ).

Οι εκκρεμείς αναλήψεις υποχρεώσεων (ενίοτε αναφερόμενες ως ΥΠΕ — υπόλοιπο προς εκκαθάριση), οι οποίες είναι δεσμευμένα ποσά που δεν έχουν ακόμη καταβληθεί, ανέρχονταν σε 303,2 δισ. EUR στο τέλος του 2020. Αναμενόταν αύξηση από το επίπεδο του 2019, δεδομένης της διαφοράς μεταξύ των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων και πιστώσεων πληρωμών (9,8 δισ. EUR) στον οριστικό εγκριθέντα προϋπολογισμό και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η αύξηση των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων αποτελεί κανονική εξέλιξη, καθώς οι πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων αυξάνονται κάθε έτος όπως προβλέπεται στο ΠΔΠ. Η αύξηση των εκκρεμών αναλήψεων υποχρεώσεων σε σύγκριση με το 2019 ανήλθε σε 5,5 δισ. EUR.

Το αποτέλεσμα του προϋπολογισμού (πλεόνασμα) μειώθηκε από 3,2 δισ. EUR το 2019 σε 1,8 δισ. EUR το 2020:

σε εκατ. EUR 2020 2019 Έσοδα του οικονομικού έτους 174 306 163 918 Πληρωμές βάσει των πιστώσεων του τρέχοντος έτους (171 721 ) (157 428 ) Πιστώσεις πληρωμών μεταφερθείσες στο έτος Ν+1 (2 086 ) (1 615 ) Ακύρωση μη χρησιμοποιηθεισών πιστώσεων που μεταφέρθηκαν από το έτος N-1 78 75 Εξέλιξη των εσόδων για ειδικό προορισμό (B)-(A) 1 398 (1 736 ) Μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις στο τέλος του τρέχοντος έτους (A) 7 694 9 092 Μη χρησιμοποιηθείσες πιστώσεις στο τέλος του προηγούμενου έτους (B) 9 092 7 356 Συναλλαγματικές διαφορές του οικονομικού έτους (207) 4 Αποτέλεσμα εκτέλεσης του προϋπολογισμού 1 768 3 217

6. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

6.1. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΠΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΕ

Στο πλαίσιο αυτού του είδους εκτέλεσης του προϋπολογισμού, τα κεφάλαια είτε έχουν ήδη εκταμιευθεί στους καταπιστευματικούς λογαριασμούς τους οποίους διαχειρίζονται οι εντεταλμένες οντότητες και παραμένουν διαθέσιμα (ως ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμά τους, χρεωστικοί τίτλοι ή επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια της χρηματαγοράς ή συγκεντρωμένα χαρτοφυλάκια στοιχείων ενεργητικού) για την κάλυψη μελλοντικών καταπτώσεων εγγυήσεων είτε επενδύονται σε συμμετοχικούς τίτλους. Η σημασία και ο όγκος των χρηματοδοτικών μέσων που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ στο πλαίσιο της άμεσης και έμμεσης διαχείρισης αυξάνεται τα τελευταία έτη. Η βασική ιδέα πίσω από την προσέγγιση αυτή, σε αντίθεση με την παραδοσιακή μέθοδο της εκτέλεσης του προϋπολογισμού μέσω επιχορηγήσεων και επιδοτήσεων, είναι ότι για κάθε ευρώ που δαπανάται από τον προϋπολογισμό μέσω των χρηματοδοτικών μέσων, ο τελικός δικαιούχος λαμβάνει περισσότερα από 1 EUR ως χρηματοδοτική στήριξη χάρη στο αποτέλεσμα μόχλευσης. Χρηματοδοτικά μέσα που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ υφίστανται υπό τη μορφή μηχανισμών εγγυήσεων, συμμετοχικών τίτλων και δανειοδοτικών μέσων. Στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2021-2027, αναμένεται να αυξηθεί η χρήση εγγυήσεων του προϋπολογισμού σε σύγκριση με τη χρήση χρηματοδοτικών μέσων που χρηματοδοτούνται πλήρως ή τροφοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ειδικότερα, στο πλαίσιο του προγράμματος InvestEU, θα παρασχεθεί εγγύηση της ΕΕ ύψους 26,2 δισ. EUR στον όμιλο της ΕΤΕπ και σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τη στήριξη διαφόρων στόχων πολιτικής της Ένωσης μέσω χρηματοδοτικών και επενδυτικών πράξεων.

6.2. ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΠΟΥ ΔΙΑΚΡΑΤΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΤΑΜΕΙΑ ΕΓΓΥΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

Στο πλαίσιο αυτού του είδους εκτέλεσης του προϋπολογισμού, η ΕΕ παρέχει εγγυήσεις σε αντισυμβαλλομένους για τους οποίους η χρηματοδότηση προβλέπεται μόνον εν μέρει μέσω ταμείων εγγυήσεων τα οποία έχει συστήσει η Επιτροπή και, συνεπώς, δημιουργούνται ενδεχόμενες υποχρεώσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε περίπτωση που οι προβλέψεις δεν επαρκούν για την κάλυψη των καταπτώσεων εγγυήσεων. Η ΕΕ έχει δώσει στον όμιλο της ΕΤΕπ εγγυήσεις για δάνεια τα οποία έχουν χορηγηθεί εκτός της ΕΕ (η λεγόμενη «εντολή εξωτερικής δανειοδότησης» ή «ΕΕΔ») καθώς και για τις δανειακές και συμμετοχικές πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του ΕΤΣΕ, και εγγυήσεις για πράξεις που καλύπτονται από την εγγύηση του ΕΤΒΑ, οι οποίες έχουν δοθεί στον όμιλο της ΕΤΕπ και σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Προκειμένου να μετριαστεί ο κίνδυνος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ από τυχόν κατάπτωση εγγύησης από τον όμιλο της ΕΤΕπ ή άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η ΕΕ έχει δημιουργήσει ειδικά ταμεία εγγυήσεων, τα οποία χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 η Επιτροπή διατηρεί χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού:

— στο Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις, ύψους 2,8 δισ. EUR,

— στο ταμείο εγγυήσεων του ΕΤΣΕ, ύψους 8,0 δισ. EUR, και

— στο Ταμείο Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ, ύψους 0,8 δισ. EUR.

Το Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις τροφοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ έτσι ώστε να καλύπτεται το 9 % των ανεξόφλητων στο τέλος του έτους εγγυημένων δανείων που έχουν χορηγηθεί για δραστηριότητες στο πλαίσιο της εντολής εξωτερικής δανειοδότησης της ΕΤΕπ προς τρίτες χώρες. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 η προαναφερθείσα συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού καλύπτει άνοιγμα εκταμιευθέντων ποσών ύψους 20,3 δισ. EUR.

Το ταμείο εγγυήσεων του ΕΤΣΕ ξεκίνησε τις δραστηριότητές του το 2016. Σύμφωνα με τον τροποποιημένο κανονισμό για το ΕΤΣΕ [κανονισμός (ΕΕ) 2017/2396 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (14)], το ανώτατο όριο εγγυήσεων της ΕΕ για το ΕΤΣΕ αυξήθηκε σε 26 δισ. EUR (από τα αρχικά 16 δισ. EUR) και το όριο για το ταμείο εγγυήσεων μειώθηκε στο 35 % (από το αρχικό 50 %) της συνολικής υποχρέωσης από εγγυήσεις της ΕΕ. Ως εκ τούτου, το ταμείο εγγυήσεων του ΕΤΣΕ αναμένεται πλέον να ανέλθει στο συνολικό ποσό των 9,1 δισ. EUR. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού που συνθέτουν το ταμείο εγγυήσεων του ΕΤΣΕ ανέρχεται σε 8,0 δισ. EUR και καλύπτει άνοιγμα εκταμιευθέντων ποσών ύψους 18,9 δισ. EUR.

Σύμφωνα με τον κανονισμό για το ΕΤΒΑ [κανονισμός (ΕΕ) 2017/1601 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (15)], η εγγύηση του ΕΤΒΑ ύψους 1,5 δισ. EUR (προσαυξημένη περαιτέρω με εξωτερικές συνεισφορές) πρόκειται να διατεθεί για τη στήριξη επενδύσεων σε χώρες-εταίρους στην Αφρική και στην Ευρωπαϊκή Γειτονία. Η ΕΕ καταχωρίζει την εγγύηση του ΕΤΒΑ στις σημειώσεις των ενοποιημένων ετήσιων λογαριασμών της (βλ. σημείωση 4.1.1) ως ενδεχόμενη υποχρέωση. Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 δεκαπέντε συμφωνίες εγγυήσεων του ΕΤΒΑ ήταν σε ισχύ, με συνολικό όριο κάλυψης τα 1 370 εκατ. EUR. Το Ταμείο Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ συστάθηκε με σκοπό να καλύψει δυνητικές μελλοντικές καταπτώσεις εγγυήσεων. Οι συνολικές συνεισφορές που συγκεντρώθηκαν στο ταμείο στις 31 Δεκεμβρίου 2020 ανέρχονται σε 0,8 δισ. EUR. Δεδομένου ότι οι περισσότερες συμφωνίες εγγυήσεων είχαν συναφθεί με τους αντισυμβαλλομένους το 2020, το πρόγραμμα βρίσκεται σε στάδιο ενίσχυσης με εγγυημένες πράξεις ύψους 438 εκατ. EUR, οι οποίες υπογράφηκαν από τους αντισυμβαλλόμενους έως το τέλος του 2020.

Μετά την έναρξη ισχύος του ΠΔΠ 2021-2027, τα καθαρά στοιχεία ενεργητικού του ταμείου εγγυήσεων του ΕΤΣΕ μεταφέρθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2021 στο κοινό ταμείο προβλέψεων (16), το οποίο διαθέτει τις προβλέψεις για την κάλυψη των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων που απορρέουν από εγγυήσεις του προϋπολογισμού και προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής στο πλαίσιο του ΠΔΠ 2021-2027. Τα στοιχεία ενεργητικού του Ταμείου Εγγυήσεων του ΕΤΒΑ και του Ταμείου Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις αναμένεται να μεταφερθούν στο κοινό ταμείο προβλέψεων κατά τη διάρκεια του 2021.

6.3. ΔΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ

Δυνάμει αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η Επιτροπή παρέχει χρηματοδοτική στήριξη σε κράτη μέλη και τρίτες χώρες με τη μορφή διμερών δανείων που χρηματοδοτούνται από τις κεφαλαιαγορές με την εγγύηση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Το 2020 η Επιτροπή, ενεργώντας εξ ονόματος της ΕΕ, εκτέλεσε τέσσερα βασικά προγράμματα στο πλαίσιο των οποίων μπορεί να χορηγεί δάνεια:

— τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών (ΙΠ),

— τη στήριξη στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (ΕΜΧΣ),

— τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ), και

— τη συνδρομή στο πλαίσιο του SURE.

Τα απαιτούμενα κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των δανείων που παρέχει η ΕΕ αντλούνται μέσω των κεφαλαιαγορών ή μέσω χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Οι δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις της ΕΕ για προγράμματα χρηματοδοτικής συνδρομής είναι πράξεις εκτός προϋπολογισμού. Κατά γενικό κανόνα, οι αντληθέντες πόροι γίνονται αντικείμενο δανεισμού στη δικαιούχο χώρα στο πλαίσιο συνακόλουθης πράξης, δηλαδή με το ίδιο τοκομερίδιο, την ίδια ληκτότητα και το ίδιο ποσό. Παρά τη μεθοδολογία των συνακόλουθων δανειοδοτικών πράξεων, η εξυπηρέτηση του χρέους των χρηματοδοτικών μέσων αποτελεί νομική υποχρέωση της ΕΕ, η οποία εξασφαλίζει ότι όλες οι πληρωμές καλύπτουν ολόκληρο το ποσό και πραγματοποιούνται εγκαίρως. Η Επιτροπή έχει θέσει σε εφαρμογή διαδικασίες ώστε να διασφαλίσει την επιστροφή δανείων ακόμη και σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής του δανείου.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 το ονομαστικό ποσό των δανείων που είχαν χορηγηθεί για χρηματοδοτική βοήθεια ήταν:

δισ. EUR Σύνολο χορηγηθέντων Σύνολο εκταμιευθέντων στο τέλος του έτους Σύνολο αποπληρωθέντων στο τέλος του έτους Ανεξόφλητο ποσό στο τέλος του έτους SURE Βέλγιο 7,8 2,0 — 2,0 Βουλγαρία 0,5 — — — Κροατία 1,0 0,5 — 0,5 Κύπρος 0,5 0,3 — 0,3 Τσεχία 2,0 — — — Ελλάδα 2,7 2,0 — 2,0 Ουγγαρία 0,5 0,2 — 0,2 Ιρλανδία 2,5 — — — Ιταλία 27,4 16,5 — 16,5 Λετονία 0,2 0,1 — 0,1 Λιθουανία 0,6 0,3 — 0,3 Μάλτα 0,2 0,1 — 0,1 Πολωνία 11,2 1,0 — 1,0 Πορτογαλία 5,9 3,0 — 3,0 Ρουμανία 4,1 3,0 — 3,0 Σλοβακία 0,6 0,3 — 0,3 Σλοβενία 1,1 0,2 — 0,2 Ισπανία 21,3 10,0 — 10,0 90,3 39,5 — 39,5 ΕΜΧΣ Ιρλανδία 22,5 22,5 — 22,5 Πορτογαλία 26,0 24,3 — 24,3 48,5 46,8 — 46,8 ΜΧΣ Ουκρανία 5,0 4,4 (0,6 ) 3,8 Τυνησία 1,4 0,8 — 0,8 Ιορδανία 1,1 0,6 — 0,6 Λοιπά 1,5 0,8 (0,2 ) 0,6 9,0 6,6 (0,8 ) 5,8 ΙΠ Λετονία 3,1 2,9 (2,7 ) 0,2 3,1 2,9 (2,7 ) 0,2 Σύνολο 150,9 95,8 (3,5 ) 92,3

Το χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής των ανεξόφλητων ποσών στο τέλος του έτους έχει ως εξής:

σε δισ. EUR SURE ΕΜΧΣ ΜΧΣ ΣΥΝΟΛΟ 2021 — 9,8 — 9,8 2022 — 2,7 — 2,7 2023 — 3,5 0,1 3,6 2024 — 2,6 0,6 3,2 2025 8,0 2,4 — 10,4 2026 — 4,0 0,1 4,1 2027 — 3,0 0,2 3,2 2028 — 2,3 0,2 2,5 2029 — 1,4 0,9 2,3 2030 10,0 — 0,1 10,1 2031 — 2,2 0,9 3,1 2032 — 3,0 0,1 3,1 2033 — 2,1 0,5 2,6 2034 — 0,2 0,2 2035 8,5 2,0 1,9 12,4 2036 — 1,0 — 1,0 2038 — 1,8 — 1,8 2040 7,0 — — 7,0 2042 — 3,0 — 3,0 2050 6,0 — — 6,0 Σύνολο 39,5 46,8 5,8 92,1

SURE

Το SURE θεσπίστηκε το 2020 για την παροχή χρηματοδοτικής συνδρομής σε κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν σοβαρή οικονομική διαταραχή οφειλόμενη στην πανδημία COVID-19 στην επικράτειά τους, ή που απειλούνται σοβαρά από την εν λόγω διαταραχή. Το μέσο συμπληρώνει τα εθνικά μέτρα που λαμβάνονται από τα πληττόμενα κράτη μέλη.

Το ανώτατο ποσό της χρηματοδοτικής συνδρομής δεν υπερβαίνει τα 100 δισ. EUR για το σύνολο των κρατών μελών. Το 2020 τα κράτη μέλη υπέγραψαν συμφωνίες δανειακής διευκόλυνσης ύψους 85,9 δισ. EUR, εκ των οποίων εκταμιεύτηκαν 39,5 δισ. EUR. Η ληκτότητα των δανείων κυμαίνεται μεταξύ 5, 10, 15, 20 και 30 ετών.

ΕΜΧΣ

Ο ΕΜΧΣ δημιουργήθηκε για να παρέχει χρηματοδοτική συνδρομή σε όλα τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν ή διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να αντιμετωπίσουν σοβαρή οικονομική ή δημοσιονομική διαταραχή οφειλόμενη σε έκτακτες περιστάσεις που εκφεύγουν από τον έλεγχό τους. Ο ΕΜΧΣ χρησιμοποιήθηκε για την παροχή χρηματοδοτικής συνδρομής, υπό την προϋπόθεση της υλοποίησης μεταρρυθμίσεων, στην Ιρλανδία και στην Πορτογαλία μεταξύ των ετών 2011 και 2014. Το πρόγραμμα αυτό έληξε και δεν μπορούν να ληφθούν πρόσθετα δάνεια, παρότι εξακολουθεί να ισχύει για συγκεκριμένες εργασίες, όπως η παράταση της προθεσμίας λήξης δανείων που έχουν χορηγηθεί στην Ιρλανδία και στην Πορτογαλία και η παροχή ενδιάμεσων δανείων. Τον Φεβρουάριο του 2021, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία ζήτησαν παράταση της ληκτότητας για τα ποσά που οφείλονταν τον Ιούνιο του 2021 (4,8 δισ. EUR) και τον Σεπτέμβριο του 2021 (5 δισ. EUR). Τον Απρίλιο του 2021, η Επιτροπή δανείστηκε 4,8 δισ. EUR για την ανανέωση των δανείων που έληξαν τον Ιούνιο του 2021, τα οποία παρατάθηκαν κατά 15 έτη.

Το 2020 δεν πραγματοποιήθηκαν νέες πράξεις ή αποπληρωμές δανείων.

ΜΧΣ

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή (ΜΧΣ) αποτελεί μια μορφή χρηματοδοτικής ενίσχυσης που παρέχεται από την ΕΕ σε χώρες-εταίρους εκτός της ΕΕ οι οποίες αντιμετωπίζουν κρίση σε σχέση με το ισοζύγιο πληρωμών. Λαμβάνει τη μορφή μεσοπρόθεσμων/μακροπρόθεσμων δανείων ή επιχορηγήσεων, ή συνδυασμού αυτών, και διατίθεται μόνο σε χώρες που επωφελούνται από πρόγραμμα εκταμιεύσεων του ΔΝΤ.

Το 2020 η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση σχετικά με δέσμη μέτρων ΜΧΣ ύψους 3 δισ. EUR για δέκα εταίρους διεύρυνσης και γειτονίας, με σκοπό να τους βοηθήσει να περιορίσουν τις οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας του κορονοϊού. Η απόφαση εκδόθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στις 25 Μαΐου 2020.

Συνολικά, το 2020 εκταμιεύθηκαν 1,7 δισ. EUR στο πλαίσιο του προγράμματος ΜΧΣ.

ΙΠ

Ο μηχανισμός στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών (ΙΠ) είναι ένα πρόγραμμα στήριξης που έχει σχεδιαστεί για χώρες εκτός της ζώνης του ευρώ που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ή σοβαρές απειλές, όσον αφορά το ισοζύγιο πληρωμών τους. Η στήριξη του ΙΠ συνίσταται σε μεσοπρόθεσμα δάνεια υπό τον όρο της εφαρμογής πολιτικών που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των υποκείμενων οικονομικών προβλημάτων. Συνήθως, η στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών από την ΕΕ παρέχεται σε συνεργασία με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και άλλους διεθνείς οργανισμούς ή χώρες.

Το 2020 δεν πραγματοποιήθηκαν νέες πράξεις ή αποπληρωμές δανείων.

6.4. ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ

Οι δανειοληπτικές πράξεις της ΕΕ συνιστούν άμεσες και άνευ όρων υποχρεώσεις της ΕΕ και είναι εγγυημένες από τα κράτη μέλη της ΕΕ (ενδεχόμενες υποχρεώσεις του προϋπολογισμού). Οι δανειοληπτικές πράξεις που έχουν συναφθεί για τη χρηματοδότηση δανείων τα οποία χορηγούνται σε χώρες εκτός της ΕΕ καλύπτονται από το Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις. Σε περίπτωση αθέτησης αυτής της υποχρέωσης εκ μέρους δικαιούχου κράτους μέλους, η εξυπηρέτηση του χρέους θα γίνει, ενδεχομένως, από τα ταμειακά διαθέσιμα της Επιτροπής. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό τη συγκεκριμένη περίοδο, η Επιτροπή θα αντλήσει τα απαιτούμενα κεφάλαια από τα κράτη μέλη. Σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ για τους ιδίους πόρους [άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 609/2014 του Συμβουλίου (17)], τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται εκ του νόμου να διαθέσουν επαρκή κονδύλια για την κάλυψη των υποχρεώσεων της ΕΕ. Έτσι, οι επενδυτές είναι εκτεθειμένοι μόνο στον πιστωτικό κίνδυνο της ΕΕ και όχι στον πιστωτικό κίνδυνο του δικαιούχου των χρηματοδοτούμενων δανείων. Οι συνακόλουθες δανειοδοτικές πράξεις («back-to-back») εξασφαλίζουν ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ δεν αναλαμβάνει κανέναν κίνδυνο επιτοκίου ή συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Τα δάνεια που έχουν χορηγηθεί στα κράτη μέλη στο πλαίσιο του μέσου SURE βασίζονται σε ένα σύστημα εθελοντικών εγγυήσεων από τα κράτη μέλη που ανέρχονται στο 25 % του ανώτατου ποσού της χρηματοδοτικής συνδρομής. Η συνεισφορά κάθε κράτους μέλους στο συνολικό ποσό της εγγύησης αντιστοιχεί στο μερίδιό του επί του συνολικού ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2020.

Για το πρόγραμμα κάθε χώρας, οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής προσδιορίζουν το συνολικό χορηγηθέν ποσό, τον αριθμό των προς εκταμίευση δόσεων και τη μέγιστη (μέση) ληκτότητα του συνολικού δανείου. Στη συνέχεια, η Επιτροπή και το οικείο κράτος μέλος συμφωνούν για τις παραμέτρους δανεισμού/χρηματοδότησης, και ειδικότερα τις προθεσμίες λήξης των δόσεων. Επιπλέον, όλες οι δόσεις του δανείου εκτός από την πρώτη εξαρτώνται από τη συμμόρφωση με όρους πολιτικής, στο πλαίσιο κοινής χρηματοδοτικής συνδρομής ΕΕ/ΔΝΤ, πράγμα το οποίο αποτελεί άλλον ένα παράγοντα που επηρεάζει το χρονοδιάγραμμα των χρηματοδοτικών πράξεων. Συνεπώς, το χρονοδιάγραμμα και οι ληκτότητες εξαρτώνται από τη σχετική δανειακή δραστηριότητα της ΕΕ. Η χρηματοδότηση εκφράζεται αποκλειστικά σε ευρώ και οι προθεσμίες λήξης κυμαίνονται μεταξύ 3 και 30 ετών.

7. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

7.1. ΕΣΟΔΑ

Τα ενοποιημένα έσοδα της ΕΕ περιλαμβάνουν ποσά που αφορούν ανταλλακτικές και μη ανταλλακτικές συναλλαγές, εκ των οποίων οι δεύτερες είναι οι σημαντικότερες. Η πενταετής τάση των βασικών κατηγοριών εσόδων από μη ανταλλακτικές συναλλαγές (που περιλαμβάνουν τους πόρους ΑΕΕ, τους παραδοσιακούς ιδίους πόρους, τους πόρους ΦΠΑ, τα πρόστιμα και την είσπραξη εξόδων, και δεν περιλαμβάνουν τη μη επαναλαμβανόμενη επίδραση των εσόδων που σχετίζονται με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ το 2020) έχει ως εξής:

Πενταετής τάση των εσόδων από τις κυριότερες μη ανταλλακτικές συναλλαγές

(σε εκατ. EUR)

Δεδομένου ότι τα έσοδα του προϋπολογισμού θα πρέπει να ισούνται με (ή να υπερβαίνουν) τις δαπάνες του προϋπολογισμού, ο κύριος παράγοντας που επηρεάζει την τάση των εσόδων που παρουσιάζεται ανωτέρω είναι οι πληρωμές που πραγματοποιούνται κάθε έτος.

Το 2020 τα ενοποιημένα έσοδα ανήλθαν σε 224,0 δισ. EUR, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση κατά 63,7 δισ. EUR ή 39,7 % σε σχέση με το ποσό των 160,3 δισ. EUR του προηγούμενου έτους. Ο βασικός παράγοντας αυτής της εξέλιξης ήταν οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (47,5 δισ. EUR). Τα ενοποιημένα έσοδα του 2020, προσαρμοζόμενα ως προς το εφάπαξ αποτέλεσμα αυτού του γεγονότος, ανέρχονται σε 176,5 δισ. EUR, σημειώνοντας και πάλι αύξηση κατά 16,2 δισ. EUR ή κατά 10,1 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Αυτή η προσαρμοσμένη αύξηση οφείλεται κυρίως στις ακόλουθες επιπτώσεις:

— Τα έσοδα από το ΑΕΕ (ακαθάριστο εθνικό εισόδημα), το πρωταρχικό στοιχείο των λειτουργικών εσόδων της ΕΕ, αυξήθηκαν από 108,8 δισ. EUR το 2019 σε 125,4 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 16,6 δισ. EUR ή 15,3 % οφειλόταν κυρίως στην αύξηση των αναγκών σε πιστώσεις πληρωμών για το 2020, που σχεδιάστηκαν για την ενίσχυση βασικών πολιτικών της ΕΕ, π.χ. της στρατηγικής για τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19 (που υλοποιείται μέσω του μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης) και του τομέα της συνοχής (με την έγκριση της Πρωτοβουλίας Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού+).

— Τα λοιπά έσοδα από μη ανταλλακτικές συναλλαγές αυξήθηκαν από 2,1 δισ. EUR το 2019 σε 7,1 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 5,0 δισ. EUR οφειλόταν κυρίως στη συνεισφορά των κρατών μελών στο Ταμείο Καινοτομίας, το οποίο άρχισε να λειτουργεί το 2020 (2,1 δισ. EUR), στην αύξηση του πλεονάσματος του προϋπολογισμού από το προηγούμενο έτος (3,2 δισ. EUR το 2020 έναντι 1,8 δισ. EUR το 2019), καθώς και στη συνεισφορά των κρατών μελών ύψους 0,8 δισ. EUR για τη συμπλήρωση του μέσου στήριξης έκτακτης ανάγκης (ESI).

— Τα χρηματοοικονομικά έσοδα αυξήθηκαν από 1,8 δισ. EUR το 2019 σε 3,4 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 1,6 δισ. EUR ή 88,9 % οφειλόταν κυρίως στην αύξηση των τόκων υπερημερίας, ειδικότερα σε σχέση με υποθέσεις ΠΙΠ του Ηνωμένου Βασιλείου (0,5 δισ. EUR) και υποθέσεις που δεν αφορούσαν το Ηνωμένο Βασίλειο (0,5 δισ. EUR), καθώς και στα έσοδα από ασφάλιστρα ομολόγων που σχετίζονται με το μέσο SURE (0,7 δισ. EUR).

— Τα έσοδα από πρόστιμα μειώθηκαν από 4,3 δισ. EUR το 2019 σε 0,5 δισ. EUR το 2020. Η μείωση κατά 3,8 δισ. EUR ή 88,4 % οφειλόταν τόσο στον μικρότερο αριθμό όσο και στα χαμηλότερα ποσά των προστίμων που επιβλήθηκαν το 2020. Ενώ το 2020 τα κύρια πρόστιμα ανήλθαν συνολικά σε 0,26 δισ. EUR (Orbia, Clariant και Celanese), τα πρόστιμα για τις μεγαλύτερες υποθέσεις το 2019 είχαν ανέλθει σε 3,1 δισ. EUR (Google, δύο υποθέσεις Forex και MasterCard).

Οι ανωτέρω μεταβολές αντισταθμίστηκαν από τη μείωση των εσόδων από παραδοσιακούς ίδιους πόρους, που μειώθηκαν από 21,2 δισ. EUR το 2019 σε 19,6 δισ. EUR το 2020 (μείωση κατά 1,6 δισ. EUR ή 7,5 %) και από την πτώση των δημοσιονομικών ανακτήσεων, που μειώθηκαν από 2,6 δισ. EUR το 2019 σε 1,4 δισ. EUR το 2020 (μείωση κατά 1,2 δισ. EUR ή 46,2 %).

7.2. ΔΑΠΑΝΕΣ

Η κύρια συνιστώσα των δαπανών που αναγνωρίζονται στις ενοποιημένες δημοσιονομικές καταστάσεις είναι οι μεταβιβαστικές πληρωμές που εμπίπτουν στη μέθοδο της επιμερισμένης διαχείρισης και περιλαμβάνουν τα ακόλουθα ταμεία: i) το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ), ii) το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και άλλα μέσα αγροτικής ανάπτυξης, iii) το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ) και iv) το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ). Τα εν λόγω ταμεία αντιστοιχούσαν σε 109,7 δισ. EUR ή 65,9 % των συνολικών δαπανών ύψους 166,6 δισ. EUR που πραγματοποιήθηκαν το 2020 (2019: 103,9 δισ. EUR ή 66,8 %). Η κατανομή των δαπανών εμφανίζεται στο κατωτέρω διάγραμμα:

Σχετική στάθμιση των κύριων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν από τα κράτη μέλη (επιμερισμένη διαχείριση) για το οικονομικό έτος 2020:

Οι δαπάνες οι οποίες πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης αφορούν την εκτέλεση του προϋπολογισμού από την Επιτροπή, τους εκτελεστικούς οργανισμούς και τα καταπιστευματικά ταμεία. Στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης, ο προϋπολογισμός εκτελείται από οργανισμούς της ΕΕ, φορείς της ΕΕ, τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμούς και άλλες οντότητες.

Η ΕΕ αναγνωρίζει ορισμένες μελλοντικές υποχρεώσεις πληρωμών ως δαπάνες ακόμη κι αν δεν εμφαίνονται ακόμη στη λογιστική του προϋπολογισμού βάσει ταμειακών συναλλαγών. Τα σημαντικά ποσά παρουσιάζονται στις οφειλές και στα δεδουλευμένα έξοδα για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, καθώς και στις υποχρεώσεις για συντάξεις και παροχές σε εργαζομένους που σχετίζονται με τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα και άλλα δικαιώματα μετά την έξοδο από την υπηρεσία τα οποία αποκτήθηκαν από τους επιτρόπους, μέλη των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και το προσωπικό.

Συνολικά, οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 7,1 % ή 11,1 δισ. EUR, από 155,5 δισ. EUR σε 166,6 δισ. EUR σε σύγκριση με το 2019, γεγονός που οφείλεται κυρίως στα ακόλουθα αποτελέσματα:

— Οι δαπάνες ΕΤΠΑ & ΤΣ αυξήθηκαν από 35,2 δισ. EUR το 2019 σε 41,1 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 5,9 δισ. EUR ή 16,8 % οφειλόταν στην καλύτερη υλοποίηση των προγραμμάτων καθώς προχωρούσε το ΠΔΠ.

— Οι δαπάνες του ΕΚΤ αυξήθηκαν από 11,2 δισ. EUR το 2019 σε 13,7 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 2,5 δισ. EUR ή 22,3 % οφειλόταν κυρίως στην αυξημένη υλοποίηση.

— Οι δαπάνες στο πλαίσιο της άμεσης διαχείρισης από την Επιτροπή αυξήθηκαν από 18,9 δισ. EUR το 2019 σε 22,1 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 3,2 δισ. EUR ή 16,9 % οφειλόταν κυρίως στις δαπάνες για εμβόλια κατά της νόσου COVID-19 (1,6 δισ. EUR), καθώς και στις δαπάνες στο πλαίσιο των μέσων γειτονίας και προενταξιακής βοήθειας (0,6 δισ. EUR).

— Οι δαπάνες του ΕΓΤΕ μειώθηκαν από 44,0 δισ. EUR το 2019 σε 40,5 δισ. EUR το 2020. Η μείωση κατά 3,5 δισ. EUR ή 8 % οφειλόταν κυρίως στη μείωση κατά 2,6 δισ. EUR των ποσών που ζητήθηκαν για άμεσες ενισχύσεις με στόχο τη συνεισφορά στα γεωργικά εισοδήματα.

7.3. ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ

Τα σημαντικότερα στοιχεία από την πλευρά του ενεργητικού του ισολογισμού αφορούν τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού (εκτός των ταμειακών διαθεσίμων και ισοδυνάμων), τα οποία αποτελούν το 40,4 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού της ΕΕ, ακολουθούμενα από τις απαιτήσεις και τις προχρηματοδοτήσεις με ποσοστά 26,6 % και 22,4 % αντίστοιχα:

Σύνθεση των ενοποιημένων στοιχείων ενεργητικού της ΕΕ

Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού ανερχόταν σε 280,0 δισ. EUR, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 101,1 δισ. EUR ή 56,5 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (2019: 178,9 δισ. EUR), κυρίως λόγω των ακόλουθων βασικών μεταβολών:

— Οι απαιτήσεις αυξήθηκαν από 24,0 δισ. EUR το 2019 σε 74,5 δισ. EUR το 2020. Η σημαντική αύξηση κατά 50,5 δισ. EUR είναι κυρίως αποτέλεσμα της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση και των απαιτήσεων που προέκυψαν από αυτό (47,5 δισ. EUR).

— Τα δάνεια αυξήθηκαν από 52,7 δισ. EUR το 2019 σε 93,3 δισ. EUR το 2020. Η σημαντική αύξηση κατά 40,6 δισ. EUR ή 77,0 % αντικατοπτρίζει κυρίως την έκδοση δανείων για χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του μέσου SURE (39,5 δισ. EUR).

— Οι προχρηματοδοτήσεις αυξήθηκαν από 51,4 δισ. EUR το 2019 σε 62,7 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 11,3 δισ. EUR ή 22,0 % οφείλεται κυρίως στη μη είσπραξη της ετήσιας προχρηματοδότησης του 2019 το 2020 στο πλαίσιο των μέτρων για τις Πρωτοβουλίες Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού (6,6 δισ. EUR) και στην προχρηματοδότηση που καταβλήθηκε για την ανάπτυξη εμβολίων με σκοπό την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19 (1 δισ. EUR).

Το ταμειακό υπόλοιπο ύψους 16,7 δισ. EUR στο τέλος του έτους απαρτίζεται από τα ακόλουθα βασικά στοιχεία:

— Πληρωμές ποσού 9,4 δισ. EUR που δεν έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη στο τέλος του έτους, εκ των οποίων 7,9 δισ. EUR αφορούν έσοδα για ειδικό προορισμό. Τα έσοδα για ειδικό προορισμό περιλαμβάνουν ταμειακά διαθέσιμα ύψους 1,3 δισ. EUR που αντλήθηκαν από την πώληση δικαιωμάτων εκπομπής και ανακτήθηκαν από την ΕΤΕπ αφού αποδόθηκαν από τα κράτη μέλη στο Ταμείο Καινοτομίας.

— Ποσό ύψους 2,4 δισ. EUR το οποίο ανήκει σε χρηματοδοτικά μέσα που αφορούν κυρίως ταμειακά ισοδύναμα τα οποία διαχειρίζονται καταπιστευματικοί φορείς για λογαριασμό της Επιτροπής με σκοπό την εκτέλεση ιδιαίτερων προγραμμάτων των χρηματοδοτικών μέσων που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και ταμειακά διαθέσιμα και ισοδύναμά τους που διακρατούνται στα ταμεία εγγυήσεων για εγγυήσεις του προϋπολογισμού. Τα ταμειακά διαθέσιμα που ανήκουν σε χρηματοδοτικά μέσα και ταμεία εγγυήσεων μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο από τα αντίστοιχα προγράμματα.

— Ποσό ύψους 1,6 δισ. EUR το οποίο ανήκει σε οργανισμούς και κοινές επιχειρήσεις και τελεί υπό τη διαχείριση του δημόσιου ταμείου της Επιτροπής για λογαριασμό των εν λόγω οντοτήτων.

— Ταμειακά διαθέσιμα σχετικά με πρόστιμα ύψους 1,5 δισ. EUR που αφορούν κυρίως ταμειακά διαθέσιμα που εισέπραξε η Επιτροπή από επιβληθέντα πρόστιμα, για υποθέσεις που δεν έχουν ακόμη διευθετηθεί και, σε μικρότερο βαθμό, οριστικώς εισπραχθέντα πρόστιμα προς μεταφορά στον προϋπολογισμό κατά το επόμενο έτος.

— Ταμειακά διαθέσιμα σχετικά με άλλα ενοποιημένα θεσμικά όργανα, υπηρεσίες και οργανισμούς ύψους 1,4 δισ. EUR.

Προχρηματοδότηση

Επισημαίνεται ότι το επίπεδο των προχρηματοδοτήσεων επηρεάζεται σημαντικά από τον κύκλο του ΠΔΠ, για παράδειγμα κατά την έναρξη της περιόδου του ΠΔΠ αναμένεται η πληρωμή μεγάλων προκαταβολών στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής και τα ποσά αυτά παραμένουν διαθέσιμα στα κράτη μέλη έως την περάτωση των προγραμμάτων. Καταβάλλεται επίσης ετήσια προχρηματοδότηση, η οποία πρέπει να χρησιμοποιείται εντός του έτους ή να ανακτάται το επόμενο έτος στο πλαίσιο του κύκλου του ετήσιου κλεισίματος των λογαριασμών. Η Επιτροπή καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι τα επίπεδα προχρηματοδότησης διατηρούνται στο ενδεδειγμένο επίπεδο. Απαιτείται η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της διασφάλισης επαρκούς χρηματοδότησης για τα έργα και της έγκαιρης αναγνώρισης των δαπανών.

Το σύνολο των προχρηματοδοτήσεων (εκτός από τις λοιπές προκαταβολές προς τα κράτη μέλη και τις συνεισφορές προς το καταπιστευματικό ταμείο Bêkou και το καταπιστευματικό ταμείο για την Αφρική) στον ισολογισμό της ΕΕ ανέρχεται σε 55,5 δισ. EUR (2019: 44,4 δισ. EUR), εκ των οποίων σχεδόν το σύνολο αφορά τις δραστηριότητες της Επιτροπής. Περίπου το 58 % της προχρηματοδότησης της Επιτροπής αφορά την επιμερισμένη διαχείριση, γεγονός που σημαίνει ότι η εκτέλεση του προϋπολογισμού ανατίθεται στα κράτη μέλη (η Επιτροπή διατηρεί εποπτικό ρόλο).

Προχρηματοδότηση της Επιτροπής ανά μέθοδο διαχείρισης

7.4. ΠΑΘΗΤΙΚΟ

Τα σημαντικότερα στοιχεία παθητικού στον ισολογισμό αποτελούνται πρωτίστως από τέσσερα στοιχεία: i) συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις και άλλες υποχρεώσεις παροχών μετά την έξοδο από την υπηρεσία· ii) δανειοληπτικές πράξεις· iii) οφειλές σε τρίτους και iv) δεδουλευμένα έξοδα.

Σύνθεση του παθητικού στον ενοποιημένο ισολογισμό της ΕΕ

Στις 31 Δεκεμβρίου 2020 το σύνολο του παθητικού ανερχόταν σε 313,5 δισ. EUR, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 62,0 δισ. EUR ή 24,7 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (251,5 δισ. EUR).

Οι βασικές μεταβολές συνδέονταν με τα εξής αποτελέσματα:

— Οι συντάξεις και άλλες παροχές σε εργαζομένους μετά την έξοδο από την υπηρεσία αυξήθηκαν από 97,7 δισ. EUR το 2019 σε 116,0 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 18,3 δισ. EUR ή 18,7 % οφειλόταν κυρίως στην αναλογιστική ζημία βάσει χρηματοοικονομικών παραδοχών, η οποία προκλήθηκε από περαιτέρω σημαντική μείωση του προεξοφλητικού επιτοκίου.

— Οι δανειοληπτικές πράξεις αυξήθηκαν από 52,6 δισ. EUR το 2019 σε 93,2 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 40,6 δισ. EUR ή 77,2 % αντικατοπτρίζει κυρίως την έκδοση ομολόγων SURE ύψους 39,5 δισ. EUR στο τέλος του 2020.

— Οι οφειλές αυξήθηκαν από 27,2 δισ. EUR το 2019 σε 32,4 δισ. EUR το 2020. Η αύξηση κατά 5,2 δισ. EUR ή 19,1 % οφείλεται κυρίως στις εκκρεμείς δηλώσεις δαπανών για την περίοδο 2014-2020 του ΠΔΠ που παραλήφθηκαν πολύ κοντά στο τέλος του έτους και δεν διεκπεραιώθηκαν ούτε εξοφλήθηκαν λόγω έλλειψης πιστώσεων πληρωμών.

Σύνολο δηλώσεων δαπανών και τιμολογίων που παραλήφθηκαν και αναγνωρίστηκαν στον ισολογισμό στον τομέα «Οφειλές»

Καθαρό ενεργητικό

Το γεγονός ότι το παθητικό υπερβαίνει το ενεργητικό δεν σημαίνει ότι τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, αλλά ότι ορισμένα στοιχεία του παθητικού θα χρηματοδοτηθούν από μελλοντικούς ετήσιους προϋπολογισμούς. Έτσι, σύμφωνα με τους κανόνες της λογιστικής σε δεδουλευμένη βάση, πολλά έξοδα αναγνωρίζονται στο τρέχον έτος μολονότι μπορεί στην πραγματικότητα να καταβληθούν το επόμενο έτος ή αργότερα και να χρηματοδοτηθούν από μελλοντικούς προϋπολογισμούς· τα σχετικά έσοδα θα λογιστικοποιηθούν μόνο στις μελλοντικές περιόδους. Τα σημαντικότερα ποσά που πρέπει να επισημανθούν αφορούν τις δραστηριότητες του ΕΓΤΕ (το μεγαλύτερο μέρος των οποίων συνήθως καταβάλλεται κατά το πρώτο τρίμηνο του επόμενου έτους) και τις υποχρεώσεις για παροχές σε εργαζομένους (που πρέπει να καταβληθούν σε διάστημα αρκετών δεκαετιών). Η σημαντική μείωση των απαιτήσεων έναντι των κρατών μελών από 77,6 δισ. EUR το 2019 σε 38,5 δισ. EUR το 2020 οφείλεται κυρίως στα έσοδα που σχετίζονται με τα καθαρά ποσά τα οποία οφείλει το Ηνωμένο Βασίλειο βάσει της συμφωνίας αποχώρησης που υπογράφηκε μετά την αποχώρησή του από την Ένωση το 2020 — βλ. σημείωση 2.6.1.2 των ενοποιημένων ετήσιων λογαριασμών της ΕΕ.

8. ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ ΤΗΣ ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είναι μια Ένωση στην οποία τα κράτη μέλη αναθέτουν αρμοδιότητες για την επίτευξη των κοινών τους στόχων. Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανόμενων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη εντός κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών.

8.1. ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Συνθήκες της ΕΕ

Οι πρωταρχικοί στόχοι και αρχές που διέπουν την Ένωση και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα καθορίζονται στις Συνθήκες. Η Ένωση και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δύνανται να ενεργούν μόνο εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων που τους ανατίθενται από τις Συνθήκες προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους που ορίζονται σε αυτές και πρέπει να το πράττουν σύμφωνα με τις αρχές (18) της επικουρικότητας και της αναλογικότητας. Για να επιτύχει τους στόχους της και να υλοποιήσει τις πολιτικές της, η Ένωση εφοδιάζεται με τα απαραίτητα χρηματοδοτικά μέσα. Η Επιτροπή είναι αρμόδια για την προαγωγή του γενικού συμφέροντος της Ένωσης, που περιλαμβάνει την εκτέλεση του προϋπολογισμού και τη διαχείριση των προγραμμάτων σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και σύμφωνα με την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης.

Η ΕΕ επιδιώκει την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στη Συνθήκη με πλήθος μέσων, ένα εκ των οποίων είναι ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Άλλα είναι, ενδεικτικά, ένα κοινό νομοθετικό πλαίσιο ή κοινές στρατηγικές πολιτικής.

Πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής

Οι πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής καθορίζονται στις πολιτικές κατευθύνσεις που έχει δώσει η πρόεδρος της Επιτροπής. Σύμφωνα με την πρόεδρο von der Leyen, η Επιτροπή που ανέλαβε καθήκοντα την 1η Δεκεμβρίου 2019 θα επικεντρωθεί στις ακόλουθες έξι πρωταρχικές φιλοδοξίες:

6 ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΕΣ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ

Μια Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

— Ανάδειξη της Ευρώπης στην πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρο

Μια Ευρώπη έτοιμη για την ψηφιακή εποχή

— Ενδυνάμωση των ατόμων μέσω μιας νέας γενιάς τεχνολογιών

Μια οικονομία στην υπηρεσία των ανθρώπων

— Εξασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης και ευημερίας

Μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο

— Η Ευρώπη να επιδιώκει υψηλότερους στόχους ενισχύοντας το μοντέλο υπεύθυνης παγκόσμιας ηγεσίας που προσφέρουμε και το οποίο είναι μοναδικό

Προώθηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας

— Οικοδόμηση μιας Ένωσης ισότητας στην οποία όλοι έχουμε την ίδια πρόσβαση σε ευκαιρίες

Μια νέα ώθηση για την ευρωπαϊκή δημοκρατία

— Ανάπτυξη, προστασία και ενίσχυση της δημοκρατίας μας

Πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και προγράμματα δαπανών

Οι πολιτικές που στηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ εφαρμόζονται σύμφωνα με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) και την αντίστοιχη τομεακή νομοθεσία που καθορίζει τα προγράμματα δαπανών και τα μέσα. Αυτά μεταφράζουν τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ σε οικονομικούς όρους για περίοδο η οποία είναι αρκετά μακροχρόνια ώστε να είναι αποτελεσματική και να παρέχει έναν συνεκτικό και μακροπρόθεσμο ορίζοντα για τους δικαιούχους κονδυλίων της ΕΕ και για τις συγχρηματοδοτούσες εθνικές αρχές. Καθορίζονται ανώτατα ετήσια ποσά (ανώτατα όρια) για τις δαπάνες της ΕΕ συνολικά και ανά βασική κατηγορία δαπάνης (τομέα). Το άθροισμα των ανώτατων ορίων όλων των τομέων είναι το συνολικό ανώτατο όριο των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων. Το ΠΔΠ εγκρίνεται από το Συμβούλιο με ομοφωνία όλων των κρατών μελών, με την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 εγκρίθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2020.

Ετήσιος προϋπολογισμός

Ο ετήσιος προϋπολογισμός συντάσσεται από την Επιτροπή και εγκρίνεται συνήθως έως τα μέσα Δεκεμβρίου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με βάση τη διαδικασία του άρθρου 314 της ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με την αρχή της ισοσκέλισης του προϋπολογισμού, το σύνολο των εσόδων πρέπει να ισούται με το σύνολο των δαπανών (πιστώσεις πληρωμών) για ένα δεδομένο οικονομικό έτος.

Οι κύριες πηγές χρηματοδότησης της ΕΕ είναι τα έσοδα από ιδίους πόρους, τα οποία συμπληρώνονται από άλλα έσοδα. Υπάρχουν τρεις κατηγορίες ιδίων πόρων: οι παραδοσιακοί ίδιοι πόροι (κυρίως τελωνειακοί δασμοί), οι ίδιοι πόροι που βασίζονται στον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και οι ίδιοι πόροι που βασίζονται στο ακαθάριστο εθνικό εισόδημα (ΑΕΕ). Τα άλλα έσοδα που προέρχονται από τις δραστηριότητες της ΕΕ (π.χ. πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού) αντιπροσωπεύουν κατά κανόνα λιγότερο από το 10 % των συνολικών εσόδων (χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το εφάπαξ αποτέλεσμα της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ στους ετήσιους λογαριασμούς του 2020). Το συνολικό ποσό των ιδίων πόρων που απαιτείται για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού καθορίζεται από το σύνολο των δαπανών μείον τα άλλα έσοδα.

Μέθοδοι διαχείρισης

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ εκτελείται με τρεις μεθόδους διαχείρισης, οι οποίες καθορίζουν τον τρόπο πληρωμής και διαχείρισης των χρημάτων:

— Επιμερισμένη διαχείριση: η διαχείριση του μεγαλύτερου μέρους του προϋπολογισμού (περίπου 3/4 του προϋπολογισμού) πραγματοποιείται βάσει συστήματος επιμερισμένης διαχείρισης από την Επιτροπή σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, κυρίως στους τομείς των διαρθρωτικών ταμείων και της γεωργίας.

— Άμεση διαχείριση: η Επιτροπή διαχειρίζεται επίσης η ίδια προγράμματα και μπορεί να αναθέτει σε εκτελεστικούς οργανισμούς την υλοποίηση συγκεκριμένων προγραμμάτων.

— Έμμεση διαχείριση: η διαχείριση των αποφάσεων περί δαπανών μπορεί επίσης να πραγματοποιείται έμμεσα διά της ανάθεσης σε άλλους οργανισμούς εντός ή εκτός ΕΕ. Ο δημοσιονομικός κανονισμός και/ή οι συμφωνίες συνεισφοράς καθορίζουν τους αναγκαίους μηχανισμούς ελέγχου και υποβολής εκθέσεων από τις εν λόγω οντότητες και την εποπτεία από την Επιτροπή σε περιπτώσεις στις οποίες ανατίθενται καθήκοντα εκτέλεσης του προϋπολογισμού σε εθνικούς οργανισμούς, στον Όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, σε τρίτες χώρες, σε διεθνείς οργανισμούς (π.χ. στην Παγκόσμια Τράπεζα ή στα Ηνωμένα Έθνη) και σε άλλες οντότητες (π.χ. αποκεντρωμένους οργανισμούς της ΕΕ, κοινές επιχειρήσεις).

Δημοσιονομικός κανονισμός

Ο δημοσιονομικός κανονισμός (ΔΚ) (19) που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό αποτελεί νομική πράξη καίριας σημασίας για την κανονιστική αρχιτεκτονική των οικονομικών της ΕΕ. Καθορίζει λεπτομερώς τους δημοσιονομικούς κανόνες που ισχύουν για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ και τους ρόλους των διαφόρων φορέων που συμμετέχουν στη διασφάλιση της ορθής χρήσης των χρημάτων και επιτυγχάνει τους στόχους που έχουν τεθεί.

8.2. ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ

8.2.1. Θεσμική δομή

Η ΕΕ διαθέτει θεσμικό πλαίσιο που αποσκοπεί στην προώθηση των αξιών της, στην επιδίωξη των στόχων της, στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων της, των συμφερόντων των πολιτών της και των συμφερόντων των κρατών μελών, καθώς και στη διασφάλιση της συνοχής, της αποτελεσματικότητας και της συνέχειας των πολιτικών και των δράσεών της. Η οργανωτική δομή αποτελείται από τα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της ΕΕ, που περιλαμβάνονται στους ενοποιημένους λογαριασμούς της ΕΕ, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια ενοποίησης όπως καθορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και στους ισχύοντες λογιστικούς κανόνες (βλ. σημείωση 9 των ενοποιημένων ετήσιων λογαριασμών της ΕΕ για τον κατάλογο των οντοτήτων που περιλαμβάνονται στο πεδίο της ενοποίησης).

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ασκεί, από κοινού με το Συμβούλιο, νομοθετικά και δημοσιονομικά καθήκοντα. Η Επιτροπή λογοδοτεί πολιτικά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το Συμβούλιο επίσης ασκεί καθήκοντα χάραξης πολιτικών και συντονισμού σύμφωνα με τους γενικούς πολιτικούς προσανατολισμούς και τις προτεραιότητες της Ένωσης που καθορίζονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι το εκτελεστικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προωθεί το γενικό συμφέρον της Ένωσης και αναλαμβάνει κατάλληλες πρωτοβουλίες για τον σκοπό αυτό. Διασφαλίζει την εφαρμογή των Συνθηκών και επιβλέπει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης από τα κράτη μέλη υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ασκεί συντονιστικά, εκτελεστικά και διαχειριστικά καθήκοντα, εκτελεί τον προϋπολογισμό και διαχειρίζεται προγράμματα.

Η Επιτροπή εκτελεί τον προϋπολογισμό, σε μεγάλο βαθμό σε συνεργασία με τα κράτη μέλη (20). Από κοινού διασφαλίζουν ότι οι πιστώσεις χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Οι κανονισμοί προβλέπουν τις υποχρεώσεις ελέγχου των κρατών μελών κατά την από κοινού εκτέλεση του προϋπολογισμού καθώς και τις απορρέουσες ευθύνες. Προβλέπουν επίσης τις ευθύνες κάθε θεσμικού οργάνου της ΕΕ και τους ειδικούς κανόνες που αφορούν τις ίδιες δαπάνες του.

8.2.2. Η δομή διακυβέρνησης της Επιτροπής

Οι ρυθμίσεις διακυβέρνησης της Επιτροπής και ο τρόπος με τον οποίο διασφαλίζουν ότι η Επιτροπή λειτουργεί ως σύγχρονος οργανισμός που λογοδοτεί και είναι προσανατολισμένος στις επιδόσεις περιγράφονται στην ανακοίνωση C(2020) 4240 της 24.6.2020 σχετικά με τη διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η Επιτροπή επιτελεί τους ρόλους της υπό την ηγεσία του Σώματος των επιτρόπων, το οποίο θέτει προτεραιότητες και αναλαμβάνει τη συνολική πολιτική ευθύνη για το έργο της Επιτροπής. Ως Σώμα των επιτρόπων, η Επιτροπή εργάζεται υπό την πολιτική καθοδήγηση του προέδρου της, ο οποίος παρουσιάζει τους στόχους που προτίθεται να επιτύχει με τη μορφή των πολιτικών κατευθύνσεων του/της προέδρου. Ο/Η πρόεδρος αποφασίζει σχετικά με την εσωτερική οργάνωση της Επιτροπής ώστε να διασφαλίζονται η συνοχή, η αποτελεσματικότητα και η συλλογικότητα της δράσης της. Οι εσωτερικές ρυθμίσεις δημιουργούν μια δομή ισχυρών ελέγχων και εργαλείων διαχείρισης που επιτρέπουν στο Σώμα των επιτρόπων να αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για το έργο της Επιτροπής (21).

Το Σώμα αναθέτει την επιχειρησιακή εκτέλεση του προϋπολογισμού και τη δημοσιονομική διαχείριση στους γενικούς διευθυντές και στους προϊσταμένους υπηρεσιών, οι οποίοι ηγούνται της διοικητικής δομής της Επιτροπής. Αυτή η αποκεντρωμένη προσέγγιση δημιουργεί μια διοικητική νοοτροπία που προωθεί την ανάληψη ευθύνης από τους δημόσιους υπαλλήλους για δραστηριότητες επί των οποίων έχουν τον έλεγχο και απαιτεί από αυτούς να παρέχουν διαβεβαίωση όσον αφορά τις δραστηριότητες για τις οποίες λογοδοτούν.

8.2.3. Η δημοσιονομική διαχείριση εντός της Επιτροπής

Εντός της Επιτροπής, οι ρόλοι και οι αρμοδιότητες δημοσιονομικής διαχείρισης καθορίζονται με σαφήνεια (π.χ. στον δημοσιονομικό κανονισμό και στον εσωτερικό κανονισμό (22)) και εφαρμόζονται με ανάλογο τρόπο. Ως κύριοι διατάκτες, οι γενικοί διευθυντές και οι προϊστάμενοι υπηρεσιών της Επιτροπής είναι υπεύθυνοι για τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των πόρων της ΕΕ, τη συμμόρφωση με τις διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού, τη διαχείριση κινδύνου και την κατάρτιση κατάλληλου πλαισίου εσωτερικού ελέγχου.

Η ευθύνη των διατακτών καλύπτει ολόκληρη τη διαχειριστική διαδικασία, από τον προσδιορισμό του τι απαιτείται προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι πολιτικής που έχουν τεθεί από το θεσμικό όργανο έως τη διαχείριση των δραστηριοτήτων τόσο από επιχειρησιακή άποψη όσο και από την άποψη της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Τα καθήκοντα μπορούν να μεταβιβαστούν σε διευθυντές, προϊσταμένους μονάδων και άλλους, οι οποίοι, ως εκ τούτου, καθίστανται δευτερεύοντες διατάκτες. Κάθε κύριος διατάκτης μπορεί να επικουρείται από έναν ή δύο διευθυντές αρμόδιους για θέματα διαχείρισης κινδύνων και εσωτερικού ελέγχου, για την εποπτεία και την παρακολούθηση της εφαρμογής των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου.

Οι κεντρικές υπηρεσίες της Επιτροπής παρέχουν καθοδήγηση και συμβουλές, ενώ επίσης προάγουν βέλτιστες πρακτικές, μεταξύ άλλων μέσω των εργασιών του συμβουλίου εσωτερικής διοίκησης.

Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, κάθε διατάκτης υποχρεούται να καταρτίζει ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων (ΕΕΔ) όπου περιγράφονται λεπτομερώς τα επιτεύγματα, και οι δραστηριότητες εσωτερικού ελέγχου και δημοσιονομικής διαχείρισης κατά τη διάρκεια του έτους. Η ΕΔΔ περιλαμβάνει δήλωση ότι οι πόροι χρησιμοποιήθηκαν βάσει των αρχών της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και ότι εφαρμόζονται διαδικασίες ελέγχου που παρέχουν τις απαιτούμενες εγγυήσεις σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων πράξεων. Η ετήσια έκθεση διαχείρισης και επιδόσεων του προϋπολογισμού της ΕΕ αποτελεί το βασικό μέσο με το οποίο το Σώμα των επιτρόπων αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για τη δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η υπόλογος της Επιτροπής είναι υπεύθυνη σε κεντρικό επίπεδο για τη διαχείριση του ταμείου, τις διαδικασίες είσπραξης, τη θέσπιση λογιστικών κανόνων που βασίζονται στα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα του Δημόσιου Τομέα (IPSAS), την επικύρωση λογιστικών συστημάτων, καθώς και για την κατάρτιση των ετήσιων λογαριασμών της Επιτροπής και των ενοποιημένων ετήσιων λογαριασμών της ΕΕ. Επιπλέον, η υπόλογος υποχρεούται να υπογράψει τους ετήσιους λογαριασμούς δηλώνοντας ότι παρουσιάζουν πιστά, όσον αφορά όλα τα ουσιαστικά σημεία, την οικονομική κατάσταση, τα αποτελέσματα των πράξεων και τις ταμειακές ροές της Ένωσης. Οι ετήσιοι λογαριασμοί εγκρίνονται από το Σώμα των επιτρόπων. Η υπόλογος ασκεί ανεξάρτητη λειτουργία και φέρει σημαντική ευθύνη όσον αφορά τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση εντός της Επιτροπής.

Ο εσωτερικός ελεγκτής της Επιτροπής ασκεί επίσης κεντρική και ανεξάρτητη λειτουργία και παρέχει ανεξάρτητες συμβουλές, γνώμες και συστάσεις σχετικά με την ποιότητα και τη λειτουργία των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου εντός της Επιτροπής, των οργανισμών της ΕΕ και άλλων αυτόνομων φορέων.

H επιτροπή προόδου του ελέγχου διασφαλίζει την ανεξαρτησία του εσωτερικού ελεγκτή και παρακολουθεί την ποιότητα των εργασιών εσωτερικού ελέγχου και τη συνέχεια που δίδεται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής στις συστάσεις του εσωτερικού και του εξωτερικού ελέγχου καθώς και στις διαπιστώσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με την απαλλαγή και τις συστάσεις σχετικά με την αξιοπιστία των ετήσιων ενοποιημένων λογαριασμών της ΕΕ. Ο συμβουλευτικός ρόλος της επιτροπής συμβάλλει στη συνολική περαιτέρω βελτίωση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας της Επιτροπής ως προς την επίτευξη των στόχων της και διευκολύνει την εποπτεία της διακυβέρνησης, της διαχείρισης κινδύνων, καθώς και των πρακτικών εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής από το Σώμα.

8.2.4. Διαδικασία εξωτερικού λογιστικού ελέγχου και απαλλαγής

Σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, η διαχείριση των πόρων πρέπει να πραγματοποιείται με αποτελεσματικό, αποδοτικό και οικονομικό τρόπο. Εφαρμόζεται πλαίσιο λογοδοσίας, το οποίο βασίζεται στην υποβολή ολοκληρωμένων εκθέσεων, στον εξωτερικό έλεγχο και στον πολιτικό έλεγχο, με σκοπό την παροχή εύλογης βεβαιότητας ότι οι πόροι της ΕΕ δαπανώνται με ορθό τρόπο.

Κάθε έτος το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξετάζει την αξιοπιστία των λογαριασμών, τη νομιμότητα και την κανονικότητα των εσόδων και των δαπανών, το κατά πόσον ήταν χρηστή η δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και τις ποιοτικές πτυχές της κατάρτισης του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης των επιδόσεων. Η δημοσίευση της ετήσιας έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτελεί το σημείο αφετηρίας της διαδικασίας απαλλαγής. Οι ελεγκτές καταρτίζουν επίσης ειδικές εκθέσεις σχετικά με συγκεκριμένες δαπάνες ή τομείς πολιτικής, ή δημοσιονομικά ζητήματα ή ζητήματα διαχείρισης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφασίζει, βάσει σύστασης του Συμβουλίου, για το αν θα παράσχει ή όχι την τελική του έγκριση, γνωστή ως «χορήγηση απαλλαγής», για τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή εκτέλεσε τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε ένα συγκεκριμένο έτος. Η ετήσια διαδικασία απαλλαγής διασφαλίζει ότι η Επιτροπή καθίσταται πολιτικά υπόλογη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Η απόφαση σχετικά με την απαλλαγή βασίζεται επίσης στις ενοποιημένες δημοσιονομικές εκθέσεις και εκθέσεις λογοδοσίας της Επιτροπής, σε ακροάσεις των επιτρόπων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στις απαντήσεις που παρέχονται σε γραπτές ερωτήσεις προς την Επιτροπή.