Ένατη έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

(υποβλήθηκε από την Επιτροπή)

Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ιστορικό

Εννοιολογικές παρατηρήσεις

ΠΕΡΙΛΗΨΗ και ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Περίληψη

Συμπεράσματα

Μέρος I - ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΟΓΚΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

Μέρος II - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

2.1. Ύψος και τάσεις των ενισχύσεων

2.2. Συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών

2.3. Στόχοι των ενισχύσεων

2.3.1. Γενική εικόνα

2.3.2. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Οριζόντιοι στόχοι

2.3.3. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Ενισχύσεις σε ιδιαίτερους τομείς

2.3.4. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Περιφερειακοί στόχοι

2.3.5. Τάσεις και κατανομή των κρατικών ενισχύσεων στα κράτη μέλη

2.4. Μορφές ενισχύσεων

2.5. Κρατικές ενισχύσεις χορηγούμενες σε βάση ad-hoc

Μέρος III - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ

Μέρος IV - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ

Μέρος V - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ

Μέρος VI - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ

6.1. Σιδηρόδρομοι

6.2. Αεροπορικές μεταφορές

6.3. Θαλάσσιες μεταφορές

6.4. Εσωτερικές πλωτές μεταφορές

6.5. Συνδυασμένες μεταφορές

6.6. Οδικές μεταφορές

Μέρος VII - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΚΛΑΔΟΥΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

7.1 Ενισχύσεις στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών

7.2 Ενισχύσεις στον τουρισμό, τα μέσα ενημέρωσης και τις πολιτιστικές

δραστηριότητες

Μέρος VIII - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ

Μέρος IX - ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ 2000

Μέρος X - ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

10.1 Γενική εικόνα

10.2 Εξέταση ανά χώρα

Μέρος XI - ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ - ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I Τεχνικό Παράρτημα

1. Πεδίο της μελέτης - Εξαιρούμενοι τομείς

2. Κατηγορίες, μορφές και στόχοι των ενισχύσεων

3. Πηγές των δεδομένων και μέθοδοι εκτίμησης του στοιχείου ενίσχυσης

4. Ειδικά θέματα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Στατιστικό Παράρτημα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

1. Κοινοτικά ταμεία, Μέσα και Προγράμματα και παρεμβάσεις της ΕΚΑΧ

2. Στατιστικά στοιχεία

Πίνακες και Διαγράμματα

ΠΙΝΑΚΕΣ

Πίνακας 1 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην Κοινότητα - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 2 Κατά κεφαλήν κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 3 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε ευρώ ανά εργαζόμενο και ως ποσοστό των κρατικών δαπανών κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 4 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη - κατανομή στους βασικούς τομείς κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 5 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα - Ετήσιες ενισχύσεις κατά την περίοδο 1995-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 6 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα - Ετήσιες αξίες κατά την περίοδο 1995-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 7 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 8 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - κατανομή στους βασικούς στόχους κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 9 Κρατικές ενισχύσεις για καθεστώτα φορολόγησης των εκπομπών CO2 κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας 10 Κρατικές ενισχύσεις για ξένες άμεσες επενδύσεις πραγματοποιηθείσες από ΜΜΕ κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας 11 Ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία

Πίνακας 12 Ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία στα κράτη μέλη ως ποσοστό επί της συμβατικής αξίας των πλοίων κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας 13 Αναπτυξιακές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία κατά την περίοδο 1995-1999, όπως εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. (Το έτος αναφοράς αντιστοιχεί στην ημερομηνία της απόφασης της Επιτροπής).

Πίνακας 14 Ναυπηγική βιομηχανία - συνολικός αριθμός νέων πλοίων που κατασκευάστηκαν με κρατικές ενισχύσεις κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας 15 Κρατικές ενισχύσεις που εγκρίθηκαν για τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας κατά τα έτη 1995-1999 (δεν περιλαμβάνονται περιπτώσεις κάτω των ορίων κοινοποίησης)

Πίνακας 16 Περιφερειακές ενισχύσεις ανά κάτοικο επιλέξιμων περιοχών σε ευρώ και περιφερειακές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ

Πίνακας 17 Απόλυτες τιμές κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν άμεσα από τις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης ή έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι'αυτές

Πίνακας 18 Κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν άμεσα από τις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης ή έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι'αυτές εκφραζόμενες ως ποσοστό του ΑΕΠ της εκάστοτε περιοχής

Πίνακας 19 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα - κατανομή των ενισχύσεων ανά τομέα και λειτουργία κατά την περίοδο 1995-1997

Πίνακας 20 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα - κατανομή των ενισχύσεων ανά τομέα και λειτουργία κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας 21 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - κατανομή ανά μορφή ενίσχυσης κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας 22 Κρατικές ενισχύσεις χορηγούμενες σε βάση ad-hoc στο μεταποιητικό τομέα (συμπεριλαμβανομένης της Treuhand), και στους τομείς των υπηρεσιών στην Κοινότητα κατά την περίοδο 1993-1999

Πίνακας 23 Κρατικές ενισχύσεις χορηγούμενες σε βάση ad-hoc στο μεταποιητικό τομέα (συμπεριλαμβανομένης της Treuhand), και στους τομείς των υπηρεσιών στα κράτη μέλη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 24 Κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας στα κράτη μέλη ως ποσοστό του ΑΕΠ, ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 25 Κρατικές ενισχύσεις στην αλιεία στα κράτη μέλη ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας του τομέα, υπολογιζόμενες βάσει των ποσοτήτων που αλιεύθηκαν και των μέσων τιμών - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 26 Κοινοτικές παρεμβάσεις στον τομέα της αλιείας στο πλαίσιο της κοινής οργάνωσης της αγοράς και της διαρθρωτικής πολιτικής κατά την περίοδο

1995-1999

Πίνακας 27 Κρατικές ενισχύσεις στη βιομηχανία άνθρακα κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Πίνακας 28 Κρατικές ενισχύσεις στις σιδηροδρομικές μεταφορές στα κράτη μέλη ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας των χερσαίων μεταφορών κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 29 Κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των μεταφορών στην Κοινότητα - ετήσιες τιμές κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας 30 Κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών της Κοινότητας - ετήσιες τιμές κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας 31 Κρατικές ενισχύσεις στον τουρισμό, στα μέσα ενημέρωσης και στις πολιτιστικές δραστηριότητες μέσω ειδικών προγραμμάτων κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 32 Κρατικές ενισχύσεις υπέρ της απασχόλησης και της επαγγελματικής κατάρτισης στα κράτη μέλη χορηγούμενες μέσω ειδικών προγραμμάτων κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Πίνακας 33 Υποθέσεις ad hoc ανά κράτος μέλος το 2000

Πίνακας 34 Υποθέσεις ad hoc ανά τομέα το 2000

Πίνακας 35 Υποθέσεις ad hoc ανά στόχο το 2000

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Πίνακας A1: Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε τρέχουσες τιμές κατά την περίοδο 1995-1999- (σε εθνικό νόμισμα)

Πίνακας A2: Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε τρέχουσες τιμές κατά την περίοδο 1995-1999- (σε ευρώ)

Πίνακας A3: Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε σταθερές τιμές κατά την περίοδο 1995-1999- (σε ευρώ)

Πίνακας A4: Κρατικές ενισχύσεις στα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας A5/1-15: Συνολικές κρατικές ενισχύσεις - Ετήσιοι μέσοι όροι κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας A5/16: Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην ΕΕ - Ετήσιοι μέσοι όροι κατά την περίοδο 1997-1999

Πίνακας A6/1-15: Συνολικές κρατικές ενισχύσεις κατά την περίοδο 1995-1999

Πίνακας A6/16: Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην ΕΕ κατά την περίοδο 1995-1999

Κοινοτικά Ταμεία και Μέσα

Πίνακας A: Ετήσιες κοινοτικές δαπάνες 1995-1999

Πίνακας B: Άλλα κοινοτικά μέσα 1995-1999

Πίνακας Γ1: Μέση ετήσια κοινοτική δαπάνη ανά κράτος μέλος 1995-1997

Πίνακας Γ2: Μέση ετήσια κοινοτική δαπάνη ανά κράτος μέλος 1997-1999

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ

Διάγραμμα 1 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ

Διάγραμμα 2 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ στους ενισχυόμενους τομείς

Διάγραμμα 3 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Διάγραμμα 4 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη κατανεμημένες στους βασικούς τομείς - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995 - 1997 και 1997 - 1999

Διάγραμμα 5 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας. Ετήσιοι μέσοι όροι για τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Διάγραμμα 6 Κρατικές ενισχύσεις για E&A, για τις ΜΜΕ, για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας στα κράτη μέλη ως ποσοστό του συνόλου των ενισχύσεων προς το μεταποιητικό τομέα κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

Διάγραμμα 7 Περιφερειακές ενισχύσεις ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ κατά την περίοδο 1995 - 1999

Διάγραμμα 8 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - κατανομή σε δημοσιονομικές δαπάνες και ενισχύσεις φορολογικού χαρακτήρα κατά την περίοδο 1997-1999

Διάγραμμα 9 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα -- εκατοστιαίο μερίδιο ανά μορφή ενίσχυσης κατά την περίοδο 1991-1999

Διάγραμμα 9 συνέχεια, κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα - εκατοστιαίο μερίδιο ανά μορφή ενίσχυσης κατά την περίοδο 1991-1999

Διάγραμμα 10 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 1990-1999

Διάγραμμα 11 Ποσοστά των συνολικών κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη γεωργία και την αλιεία, στο μεταποιητικό τομέα, στις σιδηροδρομικές μεταφορές, στον τομέα του άνθρακα και στους λοιπούς ενισχυόμενους τομείς κατά την περίοδο

1990-1999

Διάγραμμα 12 Ποσοστά ενισχύσεων για οριζόντιους στόχους, ιδιαίτερους τομείς και περιφερειακή ανάπτυξη που χορηγήθηκαν στο μεταποιητικό τομέα κατά την περίοδο 1990-1999

Διάγραμμα 13 Κατανομή οριζόντιων ενισχύσεων ανά στόχο

Διάγραμμα 14 Κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των υπηρεσιών, εξαιρουμένων των σιδηροδρομικών μεταφορών, στην ΕΕ

Διάγραμμα 15 Συνολικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη και στην ΕΕ ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ και του ΑΕΠ της ΕΕ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ιστορικό

1. Η κοινοτική πολιτική ανταγωνισμού αποτελεί έναν από τους πυλώνες στους οποίους βασίζεται η δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον οικονομικό τομέα. H δράση αυτή έχει ως αφετηρία την αρχή της «οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό», η οποία προβλέπεται στη συνθήκη. Έτσι, η συνθήκη αναγνωρίζει το θεμελιώδη ρόλο της αγοράς και του ανταγωνισμού για την εξασφάλιση της ευημερίας των καταναλωτών, την προώθηση της βέλτιστης κατανομής των πόρων και την παροχή των απαιτούμενων κινήτρων ώστε να επιδιώκεται η αποτελεσματικότητα, η ποιότητα και η καινοτομία στο πλαίσιο της παραγωγικής διαδικασίας. Συνεπώς, μέσω της πολιτικής ανταγωνισμού η Επιτροπή αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, διασφαλίζοντας τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και δημιουργώντας τις συνθήκες εκείνες που επιτρέπουν στις αγορές να λειτουργήσουν ομαλά, ενώ ταυτόχρονα λαμβάνεται μέριμνα για την ιδιάζουσα κοινωνική οικονομία της αγοράς της Ευρώπης.

2. Βασικό στοιχείο της πολιτικής ανταγωνισμού είναι ο κοινοτικός έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων και τα οφέλη της πολιτικής αυτής είναι σαφή. Οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να αποδυναμώσουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό εμποδίζοντας την αποτελεσματικότερη δυνατή κατανομή των πόρων και να καταστούν απειλή για την ενότητα της ενιαίας αγοράς. Σε πολλές περιπτώσεις η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων μειώνει την οικονομική ευημερία, καθώς και τα κίνητρα των επιχειρήσεων να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητά τους. Οι ενισχύσεις δίνουν επίσης την ευκαιρία στις λιγότερο αποτελεσματικές επιχειρήσεις να επιβιώσουν εις βάρος των ικανοτέρων. Πέραν του ότι προκαλούν στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά, οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ της ΕΕ και των τρίτων χωρών, εξωθώντας τις τελευταίες να προβούν σε αντίποινα, γεγονός που μπορεί να γίνει αιτία μεγαλύτερης αναποτελεσματικότητας. Το ενιαίο σύστημα ελέγχου που εφαρμόζεται σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο σκοπό έχει να αμβλύνει τα μειονεκτήματα αυτά. Βασιζόμενο σε ένα συμφωνημένο σύνολο κανόνων θεμελιωμένων στις ευρωπαϊκές συνθήκες, το σύστημα ελέγχου συμβάλλει κατά πολύ στην πλήρη αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει η εσωτερική αγορά και η οικονομική και νομισματική ένωση.

3. Ωστόσο, ενώ η εσωτερική αγορά και η οικονομική και νομισματική ένωση προσφέρουν νέες δυνατότητες στην ευρωπαϊκή βιομηχανία, ταυτόχρονα συντελούν στις ριζικές αλλαγές που πραγματοποιούνται στο περιβάλλον λειτουργίας των επιχειρήσεων. Αιτία των αλλαγών αυτών δεν είναι μόνον οι εξελίξεις που προκαλεί Κοινότητα, αλλά και εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο μεταβαλλόμενος χαρακτήρας της παγκοσμιοποίησης και οι αυξανόμενες ευκαιρίες και προκλήσεις που προσφέρουν οι αγορές από τις οποίες εξαρτάται η Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών η ευρωπαϊκή οικονομία υπέστη σημαντικές αλλαγές και τώρα βρίσκεται στο κατώφλι περαιτέρω μετεξέλιξης. Η διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης συνεχίζεται γοργά και πριν ακόμη οι υποψήφιες χώρες καταστούν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο βαθμός ολοκλήρωσης μεταξύ αυτών και της ΕΕ, όπως επίσης και μεταξύ άλλων χωρών που ανήκαν στην πρώην ΕΣΣΔ και της Ένωσης, αυξάνεται με πρωτοφανή ταχύτητα.

4. Η διαδικασία οικονομικής ολοκλήρωσης συνδυάστηκε με μια πρωτόγνωρη διαδικασία απορύθμισης ή ελευθέρωσης οικονομικών τομέων που προηγουμένως ήταν υπό κρατική ιδιοκτησία. Ως παραδείγματα, μπορούν να αναφερθούν οι τομείς των αεροπορικών μεταφορών, της παραγωγής ενέργειας και των τηλεπικοινωνιών. Η ελευθέρωση αυτών των τομέων δημιούργησε συνθήκες μεγαλύτερου ανταγωνισμού εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και από τρίτες χώρες.

5. Παράλληλα με τις διαρθρωτικές αλλαγές που προκάλεσε η ελευθέρωση, παρατηρούνται αλλαγές στη συμπεριφορά. Το Διαδίκτυο και η παγκόσμια ροή των πληροφοριών που συνεπάγεται, σε συνδυασμό με την άρση των πολυάριθμων διασυνοριακών εμποδίων που υπήρχαν μέχρι σήμερα, επέφεραν μεγαλύτερη κινητικότητα από ό,τι στο παρελθόν στις πιο δυναμικές, καινοτόμους και επικερδείς δραστηριότητες. Η τάση προς τη βέλτιστη δυνατή χρησιμοποίηση των παγκόσμιων πόρων είναι μη αναστρέψιμη. Οι πολιτικές προτεραιότητες έχουν επίσης αλλάξει. Για παράδειγμα, όπως διαπιστώνεται από τις εκφρασμένες προτεραιότητες στη συνθήκη του Άμστερνταμ, δίδεται μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος και την απασχόληση. Ως εκ τούτου, τα ζητήματα που απασχολούν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατά τη διαμόρφωση της πολιτικής τους στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων και του ελέγχου αυτών καθίστανται πιο περίπλοκα.

6. H κοινοτική ή κυβερνητική παρέμβαση θεωρείται δικαιολογημένη όταν γίνεται προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της αγοράς που προκαλούνται κυρίως από το μεταβαλλόμενο αυτό περιβάλλον. Για παράδειγμα, η παρέμβαση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αμβλυνθούν οι ανεπιθύμητες συνέπειες στην αγορά όσον αφορά την κατανομή των πόρων ή των εισοδημάτων. Επιπλέον, η παρέμβαση μπορεί να είναι απαραίτητη είτε για να ενισχυθούν πολιτικές που δεν θα μπορούσαν να συντηρηθούν μόνο από τις δυνάμεις της αγοράς είτε για την παροχή υπηρεσιών που αποφέρουν θετικά εξωτερικά οφέλη πέραν της αξίας τους στην αγορά. Ωστόσο, σε περίπτωση που οι εν λόγω παρεμβάσεις λαμβάνουν τη μορφή κρατικής ενίσχυσης, επιχειρείται μέσω του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων να ελαχιστοποιηθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού συνεπεία κάθε επί μέρους σχεδιαζόμενης ενίσχυσης. Μολονότι δε οι συνθήκες δεν προβλέπουν ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση των σωρευτικών στρεβλωτικών συνεπειών του υψηλού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων σε ορισμένους τομείς, με την πάροδο του χρόνου ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων συνέβαλε στην άμβλυνση ορισμένων από τις χειρότερες παρενέργειες των κρατικών ενισχύσεων.

7. Ωστόσο, στις Διασκέψεις Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβώνας και στη συνέχεια της Στοκχόλμης, εκφράστηκε η απαραίτητη πολιτική βούληση ώστε να αντιμετωπιστούν τα αίτια από τη ρίζα τους. Αναγνωρίστηκε ότι για να επιτύχει η Ευρώπη την βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη οικονομική συνοχή, θα πρέπει να βελτιώσει την ανταγωνιστική θέση της, όχι μόνο διασφαλίζοντας μια δυναμική και βασιζόμενη στη γνώση ευρωπαϊκή κοινωνία, αλλά και μειώνοντας το ύψος των κρατικών ενισχύσεων. Ο γενικός αυτός στρατηγικός στόχος στηρίζεται από μια σειρά μέτρων [1], αλλά ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων και η μείωση του επιπέδου τους έχουν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της διαδικασίας οικονομικής μεταρρύθμισης.

[1] Κοινωνία της πληροφορίας για όλους. Δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και Καινοτομίας. Δημιουργία ενός φιλικού περιβάλλοντος για την εκκίνηση και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων, ιδίως ΜΜΕ. Οικονομικές μεταρρυθμίσεις για μια ολοκληρωμένη και πλήρως λειτουργική εσωτερική αγορά. Αποτελεσματικές και ολοκληρωμένες χρηματοπιστωτικές αγορές. Συντονισμός των μακροοικονομικών πολιτικών: δημοσιονομική εξυγίανση, ποιότητα και διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Εκπαίδευση και κατάρτιση για τη ζωή και την εργασία στην κοινωνία της γνώσης. Περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας για την Ευρώπη: ανάπτυξη μιας ενεργητικής πολιτικής απασχόλησης. Εκσυγχρονισμός της κοινωνικής προστασίας. Προώθηση της κοινωνικής ένταξης.

8. Εν τούτοις, πέρα από τη διαδικασία οικονομικής μεταρρύθμισης, οι λόγοι που υπαγορεύουν τον έλεγχο και τη χρησιμοποίηση των κρατικών ενισχύσεων δεν περιορίζονται στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ο σωστός έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων και η λογική χρήση κρατικών πόρων πρέπει, για παράδειγμα, να οδηγούν στη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των περιοχών που ευημερούν και των περιοχών όπου είτε η οικονομία βασίζεται σε τομείς πληττόμενους από κρίση είτε δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας. Ο κίνδυνος της πόλωσης είναι ίσως σχετικά υψηλός στη Δυτική Ευρώπη, δεδομένου ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού είναι σχετικά χαμηλότερη από ό,τι στις περιφέρειες πολλών από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους μας. Για να αποφευχθεί η εδραίωση της φτώχειας, η κοινωνική κινητικότητα πρέπει να συμβαδίζει με την κινητικότητα του κεφαλαίου ή διαφορετικά πρέπει να προσφερθεί στήριξη στις περιφέρειες ώστε να αναπτύξουν τα ιδιαίτερα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα και κατ' αυτόν τον τρόπο να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας.

9. Στο πλαίσιο αυτό, οι επενδύσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν κρίσιμη σημασία και ένα μέτρο αξιολόγησης της ελκυστικότητας της Ευρώπης για τους επενδυτές είναι το ύψος των άμεσων ξένων επενδύσεων. Ένα γεγονός που εμπνέει ανησυχία είναι ότι ιδιαίτερα σε ορισμένα κράτη μέλη οι άμεσες ξένες επενδύσεις είναι χαμηλότερες από τις κρατικές ενισχύσεις και την κοινοτική χρηματοδότηση, ενώ σε άλλα οι άμεσες ξένες επενδύσεις υπερβαίνουν την κρατική στήριξη. Είναι σαφές ότι για να επιτευχθούν οι στόχοι της Λισσαβώνας οι επενδύσεις πρέπει να ενθαρρυνθούν και οι κρατικές ενισχύσεις, σε συνδυασμό με άλλες πολιτικές, πρέπει να διασφαλίσουν ότι η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει ένα ειδικευμένο και εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό και ένα φορολογικό και ρυθμιστικό πλαίσιο ευνοϊκό για την επιχειρηματικότητα. Πρέπει να εξεταστούν οι συνέπειες της ευελιξίας των μισθών και η σημασία των κινήτρων για την κινητικότητα των εργαζομένων. Σε θεωρητικό επίπεδο διερευνάται το ερώτημα εάν πρέπει να ενθαρρυνθούν οι συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων. Αυτή και άλλες ερευνητικές εργασίες θα συμβάλλουν στον προβληματισμό σχετικά με την εξέλιξη της πολιτικής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Η δυσκολία έγκειται μερικές φορές στη διαμόρφωση δημιουργικών πολιτικών που προσελκύουν επιχειρήσεις νέων οικονομικών τομέων, παρέχοντας ταυτόχρονα τις απαραίτητες συνοδευτικές επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους. Καθότι ορισμένοι οικονομικοί τομείς παρακμάζουν, άλλοι πρέπει να είναι έτοιμοι να βγουν στο προσκήνιο ώστε να προσφερθούν νέες ευκαιρίες απασχόλησης.

10. Τα κράτη μέλη έχουν στη διάθεσή τους διάφορα μέσα παρέμβασης στις αγορές και πρέπει να επιλέγουν το αποδοτικότερο από οικονομική άποψη για να επιτύχουν τον εκάστοτε στόχο. Όταν οι κρατικές ενισχύσεις θεωρούνται ως το καταλληλότερο μέσο, τότε οι στόχοι τους πρέπει να είναι σαφώς προσδιορισμένοι, ώστε να είναι δυνατή η παρακολούθηση της αποτελεσματικότητάς τους και η σύγκριση της επιτυχίας τους με άλλα μέσα παρέμβασης, προκειμένου να εκτιμηθεί η αποδοτικότητά τους. Συνεπώς, η παρακολούθηση των δαπανών για κρατικές ενισχύσεις αποτελούν βασικά στοιχεία των εθνικών πολιτικών στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων και της κοινοτικής πολιτικής ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

11. Η παρακολούθηση πρέπει επίσης να συνδυάζεται με μια πολιτική διαφάνειας σχετικά με τον έλεγχο και τη χρησιμοποίηση των κρατικών ενισχύσεων. Η δημοσίευση της παρούσας Ένατης Έκθεσης υπογραμμίζει τη σταθερή δέσμευση της Επιτροπής και όλων των κρατών μελών ως προς την τήρηση της αρχής της διαφάνειας. Η συγκέντρωση και δημοσίευση στοιχείων σχετικά με τα χορηγούμενα ποσά ενισχύσεων αποτελεί ένα από τα βασικά μέσα με τα οποία η Επιτροπή αποδεικνύει ότι παρακολουθεί συνεχώς εκ του σύνεγγυς τα αποτελέσματα της πολιτικής ελέγχου της και των αντίστοιχων πολιτικών κάθε κράτους μέλους στον τομέα των ενισχύσεων.

12. Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις πρέπει να λαμβάνει υπόψη, κατά την εξέλιξή της, το διεθνές πλαίσιο και ιδιαίτερα τις πολυμερείς υποχρεώσεις που επιβάλλουν οι κανόνες του ΠΟΕ και συγκεκριμένα η συμφωνία του ΠΟΕ για τη γεωργία και η συμφωνία του ΠΟΕ για τις επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα.

13. Οι διμερείς συμφωνίες με τις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλουν στις τελευταίες την υποχρέωση να τηρούν τους κοινοτικούς κανόνες σχετικά με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων. Πρέπει να επιτευχθεί απόλυτη συμμόρφωση με τους κοινοτικούς κανόνες και η διαφάνεια αποτελεί το πρώτο βήμα για την εφαρμογή τους. Διμερείς συμφωνίες έχουν υπογραφεί και με άλλες χώρες και στις περισσότερες περιπτώσεις οι συμφωνίες αυτές προβλέπουν τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Οι διατάξεις περί διαφάνειας είναι θεμελιώδεις και πρέπει, συνεπώς, να εφαρμοσθούν σε πρώιμο στάδιο. Για τον λόγο αυτόν η παρούσα έκθεση αποτελεί παράδειγμα όσον αφορά τις προσδοκίες μας από όλους τους εμπορικούς μας εταίρους στο θέμα της διαφάνειας.

Εννοιολογικές παρατηρήσεις

14. Η Επιτροπή δημοσιεύει τακτικά εκθέσεις για τις κρατικές ενισχύσεις από το 1988. Η πρώτη κάλυπτε την περίοδο 1981-1986 και οι επόμενες εκθέσεις εκδίδονταν ανά διετία. [2] Προκειμένου να ενισχυθεί η διαφάνεια, να παρέχονται έγκαιρα πληροφορίες και να μπορεί η Επιτροπή να εντοπίζει σε πρώιμο στάδιο τις νέες τάσεις σχετικά με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και, συνεπώς, να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, η Επιτροπή αποφάσισε το 1998 να δημοσιεύει την έκθεση σε ετήσια βάση. Η ένατη έκθεση, η οποία καλύπτει την περίοδο από το 1995 έως το 1999, είναι η τρίτη ετήσια έκθεση.

[2] Παραπομπές: COM (88) 945 COM (90) 1021 COM (92) 1116 COM (95) 365 COM (97) 170 COM (98) 417 COM (99) 148 COM (00) 205

15. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, σε στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη, κατήρτισαν τα στοιχεία για την παρούσα έκθεση. Τα στοιχεία για τα παρελθόντα έτη στα οποία βασίστηκαν οι προηγούμενες εκθέσεις ενημερώθηκαν με στοιχεία για το 1999. Τα στοιχεία για τα παρελθόντα έτη ενημερώθηκαν επίσης προκειμένου να συνεκτιμηθεί η επιστροφή ασυμβίβαστων ενισχύσεων και να συμπεριληφθούν στοιχεία για κρατικές ενισχύσεις που, κατόπιν έρευνας της Επιτροπής, διαπιστώθηκε ότι συνιστούν «μη κοινοποιηθείσες» ενισχύσεις. Επιπλέον, τα κράτη μέλη συνέχισαν να επαληθεύουν και, όπου χρειαζόταν, να τροποποιούν τα στοιχεία για τα παρελθόντα έτη εξασφαλίζοντας έτσι έναν σχετικά υψηλό βαθμό αξιοπιστίας όσον αφορά τα ποσά. Για παράδειγμα, η πρόσφατη εκτεταμένη αναθεώρηση των σχετικών στοιχείων από τις ιταλικές και σουηδικές εθνικές αρχές συνέβαλε στην αξιοπιστία της έκθεσης.

16. Όταν η Επιτροπή αποφασίζει, λαμβάνοντας υπόψη την αλλαγή των περιστάσεων, ότι ένα μέτρο αποτελεί ενίσχυση, ενώ αρχικά είχε θεωρηθεί ότι δεν συνιστούσε ενίσχυση, το σχετικό ποσό περιλαμβάνεται στην έκθεση. Για παράδειγμα, κατόπιν εξέτασης του ιρλανδικού φόρου εταιρειών η Επιτροπή αποφάσισε τον Δεκέμβριο του 1998 ότι το υπόψη υφιστάμενο καθεστώς συνιστά κρατική ενίσχυση. Λόγω αυτής της απόφασης, τα επίπεδα ενισχύσεων στην Ιρλανδία αυξήθηκαν αισθητά για την περίοδο 1997-1999 σε σχέση με την περίοδο 1995-1997, παρότι η αύξηση αυτή δεν εκφράζει κάποια σκόπιμη αλλαγή στην πολιτική της ιρλανδικής κυβέρνησης όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις.

17. Οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να χορηγηθούν μέσω κρατικών πόρων υπό οποιαδήποτε μορφή. Η έννοια των κρατικών πόρων είναι πολύ ευρεία και καλύπτει όχι μόνο τον κεντρικό κρατικό προϋπολογισμό, αλλά όλους τους κρατικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένων όσων αποποιείται το κράτος χορηγώντας, για παράδειγμα, κρατική ενίσχυση υπό μορφή διαφόρων φορολογικών πλεονεκτημάτων. Επιπλέον, στους κρατικούς πόρους περιλαμβάνονται οι πόροι των διαφόρων διοικητικών φορέων του κράτους, των υπηρεσιών που ενεργούν εξ ονόματος του κράτους, άλλων οιονεί κρατικών οργανισμών και, ενδεχομένως, οι πόροι των κρατικών επιχειρήσεων, ανεξαρτήτως εάν διέπονται από το δημόσιο ή το ιδιωτικό δίκαιο. Τα πλεονεκτήματα σε είδος, όπως η χρησιμοποίηση εγκαταστάσεων που παραχωρούνται από το κράτος, ενδέχεται επίσης να συνιστούν κρατική ενίσχυση.

18. Η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων συνεπάγεται την ευνοϊκότερη αντιμετώπιση ορισμένων οικονομικών τομέων, περιοχών ή δραστηριοτήτων, προκειμένου να προωθηθεί η οικονομική δραστηριότητα. Ωστόσο, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης δεν καλύπτει όλα τα είδη κρατικής παρέμβασης που αποσκοπούν στη μείωση του κόστους απόκτησης ορισμένων προϊόντων ή υπηρεσιών. Για παράδειγμα, οι επιχορηγήσεις για την αγορά κατοικίας συνιστούν ενδεχομένως έμμεση ενίσχυση στον τομέα των οικοδομικών έργων, αλλά δεν είναι απαραίτητο ότι στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και, συνεπώς, δεν μπορούν να θεωρηθούν πάντα ως κρατικές ενισχύσεις.

19. Η παρούσα έκθεση καλύπτει τις κρατικές ενισχύσεις, όπως αυτές ορίζονται βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ [3], που χορηγούνται από τα δεκαπέντε κράτη μέλη και έχουν εξεταστεί από την Επιτροπή. Η αποζημίωση που χορηγείται σύμφωνα με το άρθρο 86 παράγραφος 2 [4] σε επιχειρήσεις που εκτελούν υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας ενδέχεται, σύμφωνα με πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις [5], να αποτελεί κρατική ενίσχυση. Κατά συνέπεια, οι διαδικαστικές διατάξεις του άρθρου 88 έχουν εφαρμογή και έτσι εδώ και λίγο καιρό ζητείται κατ' αρχήν η προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής. Ωστόσο, στο παρελθόν τα κράτη μέλη συχνά δεν περιλάμβαναν στις εκθέσεις τους τις κρατικές ενισχύσεις αυτού του είδους. Μόνο στον τομέα των μεταφορών εφαρμόζονταν διαφορετικοί κανόνες σύμφωνα με συγκεκριμένες υποχρεώσεις της κοινοτικής νομοθεσίας βάσει του άρθρου 73, σχετικά με τις χερσαίες μεταφορές, και του άρθρου 80, σε συνδυασμό με το άρθρο 86 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, σχετικά με τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές. Ιδιαίτεροι κανόνες σχετικά με την υποβολή εκθέσεων ισχύουν για τις αποζημιώσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο των σιδηροδρομικών μεταφορών, γεγονός που αντισταθμίζει την απαλλαγή του εν λόγω τομέα από τη διαδικασία κοινοποίησης του άρθρου 88 παράγραφος 3, η οποία δεν έχει θιγεί από τις πρόσφατες αποφάσεις του Δικαστηρίου. Συνεπώς, στοιχεία σχετικά με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας περιλαμβάνονται στην έκθεση μόνο για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, αλλά μερικές φορές ενδέχεται (χωρίς να μπορούν να επισημανθούν για να διακριθούν) να περιλαμβάνονται στις αποφάσεις της Επιτροπής σε υποθέσεις κρατικής ενίσχυσης στις σπάνιες περιπτώσεις που δικαιολογούνται βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 2. Οι οικονομικές πτυχές των δημόσιων υπηρεσιών αεροπορικής ή θαλάσσιας μεταφοράς εξετάζονται για παράδειγμα βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 2, αλλά και βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο α), ανάλογα με την περίπτωση. Γενικά μέτρα και δημόσιες επιχορηγήσεις που δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές και δεν στρεβλώνουν ούτε απειλούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό δεν εξετάζονται στην παρούσα έκθεση, καθότι δεν εμπίπτουν στις ερευνητικές εξουσίες της Επιτροπής.

[3] Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό δια της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν η παρούσα συνθήκη ορίζει άλλως.

[4] Οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες της παρούσας συνθήκης, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Κοινότητας.

[5] Βλ. υποθέσεις Πρωτοδικείου: T-106/95. T-46/97 και C-332/98

20. Η Επιτροπή αποφάσισε, μέσω κανονισμού απαλλαγής, ότι ορισμένες ενισχύσεις δεν πληρούν όλα τα κριτήρια του άρθρου 87 παράγραφος 1 και, ως εκ τούτου, εξαιρούνται από τη διαδικασία κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 3, εφόσον η ενίσχυση που χορηγείται στην ίδια επιχείρηση εντός περιόδου τριών ετών δεν υπερβαίνει τα 100.000 EUR. Αυτές οι ενισχύσεις de minimis δεν περιλαμβάνονται στην έκθεση.

21. Στο μέλλον η έκθεση θα περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο καθεστώτων ενίσχυσης και τις ad-hoc κρατικές ενισχύσεις που απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης βάσει των κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορία. Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί δύο τέτοιοι κανονισμοί απαλλαγής, ένας για τις ενισχύσεις για επαγγελματική κατάρτιση [6] και ένας για τις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις [7]. Και στις δύο περιπτώσεις, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να υποβάλλουν ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούν βάσει των εν λόγω κανονισμών της Επιτροπής. Τα στοιχεία αυτά θα είναι διαθέσιμα για εξέταση το 2002.

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 68/2001 της Επιτροπής της 12ης Ιανουαρίου 2001

[7] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 70/2001 της Επιτροπής της 12ης Ιανουαρίου 2001

22. Οι κυριότεροι στόχοι των κρατικών ενισχύσεων είναι η αντιμετώπιση των αποτυχιών της αγοράς σε διάφορους οικονομικούς τομείς, η στήριξη στόχων της εθνικής, της περιφερειακής ή της κοινοτικής πολιτικής και η μείωση του πιθανού κοινωνικού κόστους των διαρθρωτικών αλλαγών που επέρχονται σε όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες είναι δυνατή η χορήγηση ενίσχυσης προβλέπονται σε ένα ή περισσότερα από τα πολυάριθμα πλαίσια κανόνων της ΕΕ σχετικά με τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Συνεπώς, θεωρητικά τα επίπεδα των κρατικών ενισχύσεων μπορούν να εκτιμηθούν με σαφήνεια και καθαρότητα τόσο από λειτουργική άποψη, όσο και από άποψη τήρησης των κανόνων. Στην πράξη, τα οφέλη που προκύπτουν από μια μεμονωμένη ενίσχυση συχνά αντικατοπτρίζουν την πολυπλοκότητα των οικονομιών μας και έτσι συνδέονται με μια πλειάδα στόχων και κανόνων. Για παράδειγμα, μια ενίσχυση που χορηγείται για τη στήριξη συγκεκριμένων τομέων μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι συμβάλλει στην επίτευξη περιφερειακών ή/και κοινωνικών στόχων. Από την άλλη πλευρά, μια ενίσχυση που χορηγείται βάσει των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις είναι απολύτως θεμιτό να χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη ορισμένων οικονομικών οντοτήτων όπως οι ΜΜΕ ή δραστηριοτήτων όπως η επαγγελματική κατάρτιση ή η Ε&Α.

23. Συνεπώς, και εντός των ορίων που επιβάλλει ο βαθμός αναλυτικότητας των διαθέσιμων στοιχείων (ο οποίος βελτιώνεται συνεχώς), στην παρούσα έκθεση παρουσιάζεται η εκτίμηση του επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων και από τις δύο ανωτέρω σκοπιές. Όπως και στις προηγούμενες εκδόσεις, η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στην εξέταση των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχιζόμενη αύξηση των ενισχύσεων για την προώθηση ορισμένων στόχων της κοινοτικής πολιτικής όπως η Ε&Α, οι ΜΜΕ, η προστασία του περιβάλλοντος και η μείωση του CO2 και άλλων αέριων ρύπων, διατηρήθηκε η εξέταση αυτών των ενισχύσεων, που περιλήφθηκε για πρώτη φορά στην 8η έκθεση. Τα κεφάλαια σχετικά με τις ενισχύσεις προς ιδιαίτερους μεταποιητικούς τομείς και για ιδιαίτερους στόχους αναδιοργανώθηκαν και το κεφάλαιο για τις μορφές ενίσχυσης επεκτάθηκε. Επιπλέον, προστέθηκε ένα μικρό κεφάλαιο σχετικά με ορισμένες τάσεις που είναι ήδη ευδιάκριτες για το έτος 2000.

24. Η έκθεση καλύπτει επίσης τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στους τομείς της γεωργίας, της αλιείας, του άνθρακα και των μεταφορών, αλλά λόγω της ύπαρξης λιγότερο αναλυτικών στοιχείων, δεν τονίζονται οι τελικοί στόχοι αυτών των ενισχύσεων και οι χρησιμοποιούμενες μορφές ενίσχυσης. Ωστόσο, παρουσιάζονται οι νέες τάσεις ή πολιτικές, όταν είναι δυνατό να εντοπιστούν. Λόγω της αυξανόμενης σημασίας του τομέα των υπηρεσιών στην ευρωπαϊκή οικονομία, ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τις προοριζόμενες για τον εν λόγω τομέα ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο καθεστώτων εφαρμοζόμενων σε πολλούς τομείς. Στην παρούσα έκδοση της έκθεσης παρουσιάζεται μια γενική επισκόπηση των στοιχείων που υπέβαλαν τρία κράτη μέλη, ενώ στο μέλλον θα γίνει το ίδιο για ολόκληρη την ΕΕ.

25. Όταν συγκρίνεται η κατανομή των χορηγούμενων κρατικών ενισχύσεων μεταξύ των κρατών μελών, η ανάλυση βασίζεται στον ετήσιο μέσο όρο της τριετούς περιόδου αναφοράς 1997-1999. Οι ετήσιοι μέσοι όροι κατά την περίοδο αυτήν συγκρίνονται με τους ετήσιους μέσους όρους κατά την περίοδο 1995-1997 όταν εξετάζονται οι τάσεις σχετικά με τη χορήγηση ενισχύσεων. Δεδομένου ότι τα ετήσια στοιχεία δεν επιτρέπουν πάντοτε την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων για τις μεταβαλλόμενες μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τάσεις, τα υπόψη στοιχεία γενικά δεν χρησιμοποιούνται για λόγους σύγκρισης. Ωστόσο, όπου κρίθηκε απαραίτητο να υπογραμμιστούν τυχόν ταχείες αλλαγές, σχολιάστηκαν τα ετήσια στοιχεία για το 1999. Για πρώτη φορά γίνεται μια ιστορική ανασκόπηση σχετικά με το ύψος των κρατικών ενισχύσεων από το 1990. Επίσης για πρώτη φορά μετά την πέμπτη έκθεση, τα στοιχεία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας επιμερίζονται ανά κράτος μέλος.

26. Όλα τα στοιχεία που αναφέρονται στην έκθεση εκφράζονται σε σταθερές τιμές 1998 ώστε να είναι συγκρίσιμα [8].

[8] Τα στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε τρέχουσες τιμές παρατίθενται στο παράρτημα II, το στατιστικό παράρτημα για τις κρατικές ενισχύσεις.

27. Στο τεχνικό παράρτημα (παράρτημα Ι) παρέχονται διευκρινίσεις σχετικά με τη χρησιμοποιούμενη μεθοδολογία. Στο στατιστικό παράρτημα (παράρτημα II) περιλαμβάνονται βασικά στατιστικά στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις στον μεταποιητικό τομέα και τις συνολικές κρατικές ενισχύσεις. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία αυτά δεν αφορούν τα κοινοτικά ταμεία και μέσα. Πληροφορίες για τα εν λόγω ταμεία και μέσα και τα αντίστοιχα στοιχεία παρατίθενται στο Παράρτημα III.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ και ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Περίληψη

28. Η μελέτη των στοιχείων της έκθεσης έχει μεγάλη σημασία. Συμβάλλει στη βελτίωση της διαφάνειας κατά την εφαρμογή των αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων από τα κράτη μέλη. Τα προσωρινά στοιχεία για το 1999 χρησιμοποιήθηκαν για να τεκμηριωθούν ορισμένες προτάσεις που περιλαμβάνονται στις συστάσεις της Επιτροπής για τους Προσανατολισμούς των Οικονομικών Πολιτικών των κρατών μελών και στην πρόσφατη συγκεφαλαιωτική έκθεση που παρουσιάστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης. Έτσι, λόγω των μεταβολών που παρουσιάζονται στο αντικείμενο της έκθεσης, τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν στο αίτημα της Επιτροπής να διασφαλίσουν κατά το δυνατόν περισσότερο την αξιοπιστία των στοιχείων που υποβάλλουν, τόσο για την τρέχουσα περίοδο, όσο και για παρελθούσες περιόδους.

29. Στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που ανέλαβαν τα κράτη μέλη στη Στοκχόλμη, παρουσιάστηκαν επιλεκτικά ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία που διευκολύνουν τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις μειώσεις των κρατικών ενισχύσεων και τους τομείς στους οποίους είναι ενδεχομένως δυνατές αυτές οι μειώσεις. Προκειμένου να τηρήσουν τη δέσμευσή τους για μείωση των κρατικών ενισχύσεων μέχρι το 2003, εάν τυχόν οι δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις αυξήθηκαν το 2000 και το 2001, τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενεργήσουν πολύ γρήγορα ώστε να διασφαλίσουν ότι το 2003 η τάση θα είναι πτωτική. Η παρούσα έκδοση της έκθεσης παρέχει ορισμένες πληροφορίες που είναι απαραίτητες σε περίπτωση που οι σχεδιαζόμενες δαπάνες των κρατών μελών πρέπει να αλλάξουν στο εγγύς μέλλον.

30. Η οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται στις υπηρεσίες. Ο τομέας των εμπορικών υπηρεσιών αντιπροσωπεύει μεγάλο ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ, το οποίο μάλιστα είναι ακόμη μεγαλύτερο εάν συνυπολογιστούν οι κοινωνικές και δημόσιες υπηρεσίες. Λόγω της σημασίας των υπηρεσιών, δίδεται ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στην ανάλυση των ενισχύσεων που χορηγούνται στον τομέα αυτόν και, εφόσον τα κράτη μέλη παράσχουν τα απαραίτητα στοιχεία, στο μέλλον ua παρουσιαστεί μια λεπτομερέστερη εικόνα των τάσεων και της κατανομής των χορηγούμενων ενισχύσεων.

Συνολικά αποτελέσματα

31. Τα αποτελέσματα της έκθεσης δείχνουν ότι συνεχίστηκε η μείωση του συνολικού ύψους των κρατικών ενισχύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον, μειώνονται οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους πόρους που διατίθενται για κρατικές ενισχύσεις. Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι η μεγάλης κλίμακας διαδικασία αναδιάρθρωσης των παραγωγικών βιομηχανιών που πραγματοποιήθηκε σε ορισμένα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 βαίνει προς το τέλος της. Η αναδιάρθρωση ορισμένων υπηρεσιών, όπως των αεροπορικών μεταφορών και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών φαίνεται επίσης ότι αποκλιμακώνεται πλέον μετά από την σχετικά πρόσφατη ελευθέρωση των τομέων αυτών.

32. Το συνολικό ύψος των κρατικών ενισχύσεων στην ΕΕ μειώθηκε από 102 δισ. EUR κατά μέσον όρο ετησίως στο διάστημα 1995-1997, σε 90 δισ. EUR στο διάστημα 1997-1999. Η πτώση αυτή κατά 12 δισ. EUR οφείλεται κατά κύριο λόγο στη μείωση των ενισχύσεων προς το μεταποιητικό τομέα, τις μεταφορές και τη γεωργία, ενώ επίσης μείωση του ύψους των ενισχύσεων παρατηρήθηκε και στον τομέα του άνθρακα. Σε αντίθεση με τη γενική πτωτική τάση, συγκρίνοντας τις δύο περιόδους αναφοράς, διαπιστώνεται αύξηση των ενισχύσεων στην αλιεία και στον τομέα των υπηρεσιών. Όσον αφορά τις ενισχύσεις υπέρ της απασχόλησης και της κατάρτισης, δεν υπάρχουν πλήρη στοιχεία για τα έτη 1995 έως 1999 και έτσι δεν είναι δυνατό να γίνουν συγκρίσεις μεταξύ των δύο περιόδων. Ωστόσο, η σύγκριση των πρόσφατων ετήσιων στοιχείων δείχνει ότι από το 1997 κάθε χρόνο οι ενισχύσεις για τους δύο αυτούς στόχους αυξάνονται.

33. Το ύψος των κρατικών ενισχύσεων μειώθηκε σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Δανία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Χώρες. Η οριακή αύξηση στη Δανία οφείλεται σε σημαντικές αυξήσεις των ενισχύσεων που έχουν αρχίσει να χορηγούνται για την καταπολέμηση της ανεργίας και τη στήριξη της κατάρτισης στη χώρα αυτή. Η αύξηση στην Ιρλανδία οφείλεται εν πολλοίς στο γεγονός ότι περιλήφθηκαν στοιχεία σχετικά με τον ιρλανδικό φόρο εταιρειών, ο οποίος θεωρήθηκε ως κρατική ενίσχυση μόνο μετά το 1998, καθώς και σε μικρότερες αυξήσεις των ενισχύσεων στη γεωργία και στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Στο Λουξεμβούργο η αύξηση οφείλεται εξ ολοκλήρου στην πρόσφατη απότομη, καίτοι προσωρινή, αύξηση των επιχορηγήσεων που καταβλήθηκαν για τις πρόσθετες επενδύσεις στο σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας, το οποίο εξυπηρετεί τις επικοινωνίες μεταξύ πολλών κρατών μελών. Στις Κάτω Χώρες η αύξηση των ενισχύσεων στη γεωργία και στο σιδηροδρομικό τομέα ήταν μεγαλύτερη από τις μειώσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλους τομείς. Τα δύο κράτη μέλη στα οποία οφείλεται κυρίως η μείωση κατά 12 δισ. EUR είναι, όπως και στις προηγούμενες περιόδους, η Γερμανία και η Ιταλία με μειώσεις ύψους περίπου 6 δισ. EUR και 5 δισ. EUR αντίστοιχα.

34. Ωστόσο, η επίπτωση των κρατικών ενισχύσεων στον ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς δεν εξαρτάται μόνο από τον όγκο τους, αλλά και από τη σύνθεσή τους. Κατά την περίοδο 1997-1999, οι τομεακές ενισχύσεις παρέμειναν σχετικά υψηλές στο Βέλγιο (σιδηρόδρομοι), στη Γερμανία (άνθρακας και σιδηρόδρομοι, αλλά σε απόλυτες τιμές έχει σημειωθεί μείωση) στην Ελλάδα (σιδηρόδρομοι) στην Ισπανία (σιδηρόδρομοι, άνθρακας και ναυπηγική βιομηχανία) και στη Γαλλία (σιδηρόδρομοι και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες). Οι μισές περίπου από όλες τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην Πορτογαλία είναι περιφερειακές ενισχύσεις που διατέθηκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στον τομέα των υπηρεσιών υπό μορφή φορολογικών μειώσεων.

Λεπτομερείς διαπιστώσεις και ειδικά θέματα

35. Το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο μεταποιητικό τομέα σε ολόκληρη την Κοινότητα, υπολογιζόμενο σε πραγματικούς όρους κατά την πενταετία 1995 - 1999, επιβεβαιώνει τις διαπιστώσεις των τριών προηγούμενων εκθέσεων, στις οποίες επισημαίνεται ότι οι ενισχύσεις έφθασαν στο ανώτατο σημείο τους το 1993. Έκτοτε παρατηρείται σταδιακή μείωση του ύψους των ενισχύσεων στην ΕΕ. Το μέσο ετήσιο ύψος των ενισχύσεων κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς είναι 28 δισ. EUR, έναντι 36 δισ. EUR κατά την περίοδο αναφοράς 1995 έως 1997. Η μείωση αυτή είναι ενθαρρυντική, ιδίως καθότι η ετήσια μείωση ύψους 6 δισ. EUR μεταξύ των ετών 1997 και 1998 επαναλήφθηκε μεταξύ των ετών 1998 και 1999.

36. Ενώ το γενικό σύνολο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα μειώθηκε κατά 23% περίπου από την προηγούμενη στην τρέχουσα περίοδο αναφοράς, η μείωση αυτή οφείλεται κατά 3 δισ. EUR στη Γερμανία και κατά 4 δισ. EUR στην Ιταλία. Μικρότερες μειώσεις σημειώθηκαν στο Βέλγιο, στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στο Λουξεμβούργο, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

37. Τα τρία νέα κράτη μέλη, η Αυστρία, η Φινλανδία και η Σουηδία, καλύπτουν λιγότερο από το 4% των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα. Ωστόσο, το ποσοστό που τους αντιστοιχεί έχει αυξηθεί, δεδομένου ότι ήταν λιγότερο από 3% μόλις πριν από δύο χρόνια.

38. Μεταξύ των κρατών μελών εξακολουθούν να υφίστανται διαφορές όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγούνται στο μεταποιητικό τομέα. Η απόκλιση είναι ευμεγέθης όταν οι ενισχύσεις εκφράζονται ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας: το ποσοστό αυτό είναι 4,3% στην Ελλάδα, δηλαδή επταπλάσιο από το χαμηλότερο επίπεδο ενίσχυσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση (0,6% στο Ηνωμένο Βασίλειο). Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Πορτογαλία και οι Κάτω Χώρες είναι τα κράτη μέλη με τα μικρότερα επίπεδα ενίσχυσης στο μεταποιητικό τομέα, τα οποία μάλιστα είναι πολύ χαμηλότερα από τον κοινοτικό μέσο όρο.

39. Όταν εξετάζονται οι διαφορές μεταξύ των κρατών μελών υπό το πρίσμα της συνοχής, φαίνεται ότι το μερίδιο των ενισχύσεων στις τέσσερις χώρες συνοχής - Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία - σημείωσε μικρή αύξηση και συγκεκριμένα από 9% των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς σε περίπου 10% την περίοδο 1997-1999. Επιπλέον, η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι περιλήφθηκαν στοιχεία σχετικά με τον ιρλανδικό φόρο εταιρειών που θεωρείται από την Επιτροπή ως κρατική ενίσχυση από το 1998. Το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων αντιστοιχεί περίπου στο 1% των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα. Συγκριτικά, το μερίδιο των τεσσάρων μεγάλων οικονομιών - Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο - όσον αφορά τις ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα μειώθηκε από 82% σε 79%. (Η Γερμανία καλύπτει το 36%, η Ιταλία το 21%, η Γαλλία το 17% και το Ηνωμένο Βασίλειο το 5% των συνολικών ενισχύσεων.)

40. Όσον αφορά τους επιδιωκόμενους στόχους, παρατηρήθηκαν μικρές σχετικά αλλαγές των ποσοστών των ενισχύσεων που χορηγούνται για οριζόντιους στόχους, ιδιαίτερους κλάδους του μεταποιητικού τομέα και για τις ενισχυόμενες περιοχές. Οι διακυμάνσεις δεν υπερέβησαν το 9% στα περισσότερα κράτη μέλη. Οι μόνες χώρες όπου παρατηρήθηκαν μεγαλύτερες διακυμάνσεις είναι το Βέλγιο και η Ισπανία, όπου σημειώθηκε σημαντική μείωση των τομεακών ενισχύσεων, και η Σουηδία, όπου η αύξηση των ενισχύσεων για οριζόντιους στόχους είναι ανάλογη της μείωσης των περιφερειακών ενισχύσεων. Σε επίπεδο ΕΕ, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για οριζόντιους στόχους, μεταξύ άλλων για την προώθηση της έρευνας και ανάπτυξης, για την προστασία του περιβάλλοντος καθώς και για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ανέρχονται σε 37%. Το μερίδιο των τομεακών ενισχύσεων στο σύνολο των ενισχύσεων προς το μεταποιητικό τομέα μειώθηκε σε 7%. Εν γένει το μεγαλύτερο μερίδιο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (56%), δαπανάται για περιφερειακούς στόχους και αφορά κυρίως τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, δηλαδή τις περιοχές που δύνανται να λάβουν περιφερειακές ενισχύσεις βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της συνθήκης ΕΚ. Το μερίδιο αυτό μειώνεται σε 53%, αν δεν συμπεριληφθούν οι έκτακτες ενισχύσεις της ΤΗΑ και των διαδόχων της στα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη.

41. Όσον αφορά τα χρησιμοποιούμενα μέσα για τις ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε κοινοτικό επίπεδο, οι δημοσιονομικές δαπάνες αποτελούν την προτιμώμενη μορφή χορήγησης κρατικών ενισχύσεων και σε αυτές αντιστοιχεί το 75% περίπου. Ωστόσο, σε σύγκριση με τις φορολογικές δαπάνες, η προτίμηση για την πρώτη μορφή ενισχύσεων που είναι και η διαφανέστερη, κατανέμεται άνισα μεταξύ των κρατών μελών. Ενώ σε ορισμένες χώρες σχεδόν το σύνολο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα χορηγείται υπό μορφή δημοσιονομικών δαπανών, σε άλλες χώρες όπως η Δανία, η Γαλλία και η Ιρλανδία, πάνω από το 35% των ενισχύσεων χορηγείται υπό μορφή φορολογικών μειώσεων.

42. Όπως διαπιστώνεται και στις προηγούμενες εκθέσεις, ένα σχετικά μεγάλο, αλλά συνεχώς μειούμενο, ποσό ενισχύσεων μη εντασσόμενων σε καθεστώτα προώθησης οριζόντιων, τομεακών ή περιφερειακών στόχων χορηγείται σε βάση ad hoc προς μεμονωμένες επιχειρήσεις. Στους τομείς της μεταποίησης, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των μεταφορών, ένας περιορισμένος αριθμός μεμονωμένων ενισχύσεων σημαντικού ύψους αντιπροσωπεύει δυσανάλογο ποσοστό του συνόλου των χορηγούμενων ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις ad hoc, που χορηγούνται κατά κύριο λόγο για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων, είναι εκείνες που δύνανται να στρεβλώσουν περισσότερο τον ανταγωνισμό. Στο μεταποιητικό τομέα αυξήθηκαν σε όγκο φθάνοντας το 11% επί του συνόλου των ενισχύσεων στον εν λόγω τομέα το 1994, για να μειωθούν σε 1,7% το 1999. Εάν προστεθούν οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη μέσω της Treuhandanstalt/BvS - οι ενισχύσεις αυτού του είδους μπορούν να θεωρηθούν παρόμοιες με τις ad hoc ενισχύσεις - το μερίδιο των συνολικών ενισχύσεων προς το μεταποιητικό τομέα αυξήθηκε σε 37% το 1994 και στη συνέχεια υποχώρησε στο 4,7% το 1997.

Συμπεράσματα

43. Σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο η πολιτική ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων πρέπει να επανεξετάζεται διαρκώς, ώστε να παραμένει αμερόληπτη και δίκαιη κατά το ίδιο μέτρο έναντι των κρατών μελών, της βιομηχανίας και των καταναλωτών. Η εφαρμογή των βασικών αρχών της πρέπει να εξελίσσεται για να συμβαδίζει με τις ριζικές αλλαγές που πραγματοποιούνται στο περιβάλλον όπου λειτουργούν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες και για να λειτουργεί υποστηρικτικά σε σχέση με την εξέλιξη της βιομηχανικής και της κοινωνικής πολιτικής.

44. Στόχος των κρατικών παρεμβάσεων και ιδίως των παρεμβάσεων υπό μορφή κρατικών ενισχύσεων είναι η άρση των ανεπιθύμητων συνεπειών της εξέλιξης των αγορών. Ωστόσο, όπως κάθε άλλη ενέργεια από την πλευρά του κράτους, η παρέμβαση μέσω κρατικών ενισχύσεων πρέπει να υπόκειται συνεχώς σε αιτιολόγηση, κριτική εξέταση και ενδελεχή έλεγχο. Πέραν του ότι είναι απαραίτητο να ελαχιστοποιείται η στρέβλωση του ανταγωνισμού, η χορήγηση ενισχύσεων πρέπει να σταθμίζεται σε σχέση με τους περιορισμούς των δημόσιων οικονομικών σε εθνικό επίπεδο, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να συνάδει με το πλαίσιο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης και του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Οι δημόσιοι πόροι πρέπει να χρησιμοποιούνται περιοριστικά και αποτελεσματικά.

45. Η αναγκαιότητα της δημοσιονομικής πειθαρχίας έχει αναγνωριστεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ερώτημα είναι σε ποιο επίπεδο πρέπει να παρέχει το Δημόσιο αγαθά και υπηρεσίες και με ποια αποτελεσματικότητα. Η παρούσα έκθεση πραγματεύεται τις κρατικές παρεμβάσεις υπό μορφή κρατικής ενίσχυσης, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 87 της συνθήκης ΕΚ, και έχει συνταχθεί με πλήρη επίγνωση της πρόσφατης δέσμευσης όλων των κρατών μελών ότι θα μειώσουν το ύψος των ενισχύσεων εκφραζόμενων ως ποσοστό του ΑΕΠ.

46. Προκειμένου να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να τηρήσουν τη δέσμευση που ανέλαβαν στη Στοκχόλμη σχετικά με την ανάγκη μείωσης των κρατικών ενισχύσεων, χρειάζεται ένα μέσο που θα υπερβαίνει τους στόχους της παρούσας έκθεσης. Απαιτείται πολύ λεπτομερέστερη παρακολούθηση των μέτρων κρατικής ενίσχυσης. Επιπλέον, τα 15 κράτη μέλη πρέπει να μοιραστούν τις εμπειρίες που έχουν αποκτήσει κατά την εφαρμογή των πολιτικών τους στον τομέα των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών κρατικών ενισχύσεων. Η περίπλοκη δυναμική της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων και άλλων κρατικών παρεμβάσεων στις αγορές, της παροχής και του κόστους των δημόσιων αγαθών πρέπει να κατανοηθούν. Συμβολή στο φιλόδοξο αυτό εγχείρημα αποτελεί η πρώτη έκδοση του Μητρώου κρατικών ενισχύσεων βάσει όλων των αποφάσεων της Επιτροπής που αφορούν κρατικές ενισχύσεις, το οποίο έχει δημοσιευθεί στον εξυπηρετητή Διαδικτύου της Ένωσης, EUROPA [9]. Στο εγγύς μέλλον θα δημοσιευθεί ένας Πίνακας Επιδόσεων για τις κρατικές ενισχύσεις.

[9] Το Μητρώο κρατικών ενισχύσεων υπάρχει στην ιστοσελίδα: http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/register/

47. Τα νέα αυτά μέσα διαφάνειας έχουν τρεις στόχους. Πρώτον, αναμένεται να οδηγήσουν στην καλύτερη κατανόηση του κοινοτικού συστήματος κρατικών ενισχύσεων και στην εμπέδωση της ανάγκης κεντρικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Αναμένεται επίσης να συμβάλουν στην ευχερή πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, ενώ ταυτόχρονα θα παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των αποφάσεων της Επιτροπής από τα κράτη μέλη. Κυρίως όμως θα εξασφαλίσουν στα κράτη μέλη ένα μέσο που θα διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με τις πολιτικές τους στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Κατ' αυτόν τον τρόπο το Μητρώο και ιδίως ο Πίνακας Επιδόσεων θα συντελέσουν στη βελτίωση της διαδικασίας εξέτασης της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των μέτρων κρατικής ενίσχυσης σε σχέση με άλλα κρατικά μέτρα που δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό. Βραχυπρόθεσμα τα δύο αυτά μέσα θα συμπληρώσουν τις πληροφορίες που παρέχονται μέσω των ετήσιων εκθέσεων για τις κρατικές ενισχύσεις στην Ένωση. Σε μεταγενέστερο στάδιο θα αντικαταστήσουν τις εκθέσεις. Τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να αποτελούν τη στατιστική βάση αυτών των μέσων και οι οικονομικοί δείκτες θα βοηθήσουν στο να προσδιοριστεί σε ποιους τομείς και με ποιον τρόπο μπορεί να μειωθεί το επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ.

48. Η μείωση του επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Τα περιθώρια ελιγμών των κρατών μελών είναι ασφαλώς μεγαλύτερα όσον αφορά τις ενισχύσεις σε ιδιαίτερους τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας και των υπηρεσιών, και τις μη συγχρηματοδοτούμενες από τα κοινοτικά ταμεία περιφερειακές ενισχύσεις - των οποίων το μερίδιο επί του συνόλου των περιφερειακών ενισχύσεων είναι πολύ μικρό στις χώρες συνοχής, αλλά σημαντικότερο στα πλουσιότερα κράτη μέλη. Μάλιστα, το πλαίσιο των υφιστάμενων διαρθρωτικών ταμείων και συνεπώς η συγχρηματοδότηση των κρατικών ενισχύσεων από κοινοτικούς πόρους έχει ήδη καθοριστεί για την περίοδο μέχρι το 2006. Επιπλέον, έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία σχετικά με τις δαπάνες στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας μέχρι το 2006. Τέλος, εκτός από το γεγονός ότι έχει ήδη καθοριστεί η κατανομή των δαπανών στους ανωτέρω τομείς, υπάρχουν ήδη συμφωνίες σχετικά με τη μείωση του όγκου των ενισχύσεων στον τομέα του άνθρακα μέχρι το 2005.

49. Κάθε κράτος μέλος θα διαμορφώσει τη δική του πολιτική έτσι ώστε να τηρήσει κατά τον καλύτερο τρόπο τη δέσμευση της Στοκχόλμης. Παρέχοντας τα απαραίτητα στοιχεία, η έκθεση θα διευκολύνει την παρακολούθηση του επιπέδου των ενισχύσεων από τα κράτη μέλη και έτσι θα συμβάλει στη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. η πειθαρχία αυτή είναι απαραίτητη ώστε να δημιουργηθούν οι όροι για μια ισχυρή και διαρκή ανάπτυξη των επενδύσεων, της παραγωγής και της απασχόλησης. Μολονότι τα αναφερόμενα στην παρούσα έκθεση ποσά κρατικών ενισχύσεων παρουσιάζουν μείωση στα περισσότερα κράτη μέλη, η οποία αντικατοπτρίζει την εν λόγω πειθαρχία, το αναφερόμενο σωρευτικό ποσό ενίσχυσης εξακολουθεί να είναι υψηλό. Συνεπώς, υπάρχει ενδεχομένως περιθώριο περαιτέρω μείωσης των κρατικών ενισχύσεων. Η διαρκής αυστηρή εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις θα στηρίξει τη διαδικασία αυτή.

50. Παράλληλα με την ανάπτυξη νέων μέσων διαφάνειας, εξακολουθούν να υπάρχουν άλλα, παραδοσιακότερα θέματα που χρήζουν αντιμετώπισης. Εξακολουθεί να είναι αναγκαία η συνεχής αναβάθμιση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που σήμερα εκφράζεται με ποικίλες μορφές. Νέες κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές και πλαίσια καταρτίζονται όχι μόνον για να αντιμετωπισθούν οι εξελισσόμενες ανάγκες της αγοράς, αλλά και για να καταστούν ακριβέστεροι οι υφιστάμενοι κοινοτικοί κανόνες για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων. Έχει ήδη δημοσιευθεί ένα νέο πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος [10]. οι συνέπειές του στο επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων θα παρακολουθηθούν στενά. Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις πολυτομεακές ενισχύσεις και τις ενισχύσεις στην απασχόληση και την Ε&Α τελούν υπό αναθεώρηση. Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί κανόνες σχετικά με τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για την προώθηση της διάθεσης επιχειρηματικών κεφαλαίων, ώστε να τονωθεί η ανάπτυξη των εταιρειών και της απασχόλησης. Συνεχίζονται επίσης οι εργασίες για τον εντοπισμό επιζήμιων φορολογικών μέτρων υπό μορφή κρατικών ενισχύσεων. [11]

[10] Κοινοτικό πλαίσιο σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος ΕΕ C37 της 3.02.2001, σ. 3.

[11] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στα μέτρα που σχετίζονται με την άμεση φορολογία των επιχειρήσεων ΕΕ C 384 της 10.12.1998, σ. 3.

51. Ενισχύσεις χορηγούμενες στους τομείς των ΜΜΕ και της κατάρτισης και ανταποκρινόμενες στα αυστηρά κριτήρια που έχει εγκρίνει η Επιτροπή [12], θα απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης. Με τις εν λόγω απαλλαγές κατά κατηγορία εξασφαλίζεται η μείωση του διοικητικού φόρτου που συνεπάγεται για την Επιτροπή και τα κράτη μέλη η εκτέλεση μέτρων ενίσχυσης για τους ανωτέρω στόχους, με αποτέλεσμα να μπορεί να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στην παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων αυτών. Εντός του 2002 θα ολοκληρωθεί μελέτη σχετικά με τις απαλλαγές κατά κατηγορία.

[12] Βλ. παραπομπή στους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία στη σελίδα 13.

52. Τον Ιούλιο του 2002 θα λήξει η ισχύς της συνθήκης ΕΚΑΧ και μαζί της η εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που διέπουν σήμερα τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για προϊόντα άνθρακα και χάλυβα ΕΚΑΧ. Όπως αναφέρεται στην παρούσα έκθεση, τα επίπεδα κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται στους δύο αυτούς τομείς έχουν μειωθεί, ιδιαίτερα στην περίπτωση των προϊόντων χάλυβα ΕΚΑΧ. Στο εγγύς μέλλον θα αποφασισθεί ποιοι κανόνες θα διέπουν τους τομείς αυτούς από τη στιγμή που θα υπάγονται στον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων βάσει της συνθήκης ΕΚ.

53. Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να παρακολουθεί τις εξελίξεις σε τομείς που ελευθερώθηκαν πρόσφατα, ούτως ώστε να μην χαθούν τα μακροπρόθεσμα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που απορρέουν από την ελευθέρωση των αγορών εξαιτίας της χορήγησης επιδοτήσεων για τη στήριξη ζημιογόνων δραστηριοτήτων. Ειδικότερα, δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στον ενεργειακό, τον τηλεπικοινωνιακό και τον ταχυδρομικό τομέα. Λόγω της σταδιακής κατάργησης των ρυθμίσεων σε αυτούς και σε άλλους τομείς, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει προσεκτικά εάν ορισμένα κρατικά μέτρα, που προηγουμένως δεν θεωρούνταν ως κρατικές ενισχύσεις, προσλάβουν αυτό το χαρακτήρα κατόπιν της κατάργησης των ρυθμίσεων. Τα μέτρα αυτά πρέπει να παρακολουθούνται στενά και, εν ανάγκη, να αξιολογηθούν βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

54. Όσον αφορά τη συνοχή στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η έκθεση δείχνει ότι το χάσμα μεταξύ του επιπέδου των ενισχύσεων στα πλουσιότερα κράτη μέλη και στις τέσσερις χώρες συνοχής έχει μειωθεί ελάχιστα. Η οικονομική υποστήριξη έχει ζωτική σημασία για την άρση των περιφερειακών ανισοτήτων και δεν πρέπει να υπονομεύεται από τη χορήγηση δυσανάλογων κρατικών ενισχύσεων σε άλλες χώρες. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να μειώνει αυτό το χάσμα, κατά το μέτρο που αυτό είναι δυνατό τηρουμένων των ισχυόντων κανόνων ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

55. Η διαδικασία της διεύρυνσης προχωρεί με γοργό ρυθμό. Συνεπώς, στις χώρες αυτές είναι πλέον επιτακτική η δημιουργία ενός ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, ανάλογου προς αυτό που επικρατεί στην Κοινότητα. Λαμβάνοντας υπόψη τις φιλοδοξίες των χωρών αυτών για το μέλλον, η συμμόρφωση με το κοινοτικό κεκτημένο όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις πολύ πριν από την προσχώρηση αυτή καθεαυτήν, είναι θεμελιώδης για την εκπλήρωση των κριτηρίων προσχώρησης στον τομέα του ανταγωνισμού, όπως διαπιστώθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης, το 1993. Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή συνεχίζει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις στις χώρες αυτές και με την έκθεση θέτει ένα αποτελεσματικό σημείο αναφοράς, το οποίο θα συμβάλει στην επίτευξη του απαιτούμενου βαθμού συγκρισιμότητας και διαφάνειας.

Μέρος I - ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΟΓΚΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

56. Στον πίνακα 1 παρουσιάζεται το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση στους τομείς που καλύπτει η έκθεση. Κατά την υπό εξέταση περίοδο ανήλθαν σε 90 δισ. EUR κατά μέσο όρο ετησίως. Σε σύγκριση με τα 102 δισ. EUR που δαπανήθηκαν κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, παρατηρείται αισθητή μείωση των συνολικών επιπέδων κρατικής ενίσχυσης. Αν αναλυθεί το συνολικό αυτό ποσό, γίνεται φανερό ότι οι τομείς που απορροφούν τις περισσότερες ενισχύσεις (γεωργία, μεταποιητική βιομηχανία, βιομηχανία άνθρακα και μεταφορές) έχουν συμβάλει σε αυτή τη μείωση. Όσον αφορά την απασχόληση και την επαγγελματική κατάρτιση, δεν μπορεί να γίνει ακόμη αξιόπιστη σύγκριση για τους λόγους που αναφέρονται κατωτέρω στο Μέρος VIII. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι τα ετήσια στοιχεία που παρουσιάζονται στο Παράρτημα ΙΙ δείχνουν ότι από το 1997 οι ενισχύσεις υπέρ αυτών των δραστηριοτήτων έχουν αυξηθεί.

Πίνακας 1 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην Κοινότητα - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Δισ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

57. Ο πίνακας 2 δείχνει τις συνολικές κατά κεφαλήν κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά τη διάρκεια των δύο περιόδων αναφοράς. Σχετικά υψηλές τιμές παρατηρούνται στη Φινλανδία και το Λουξεμβούργο, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα είναι οι χώρες που χορηγούν τις χαμηλότερες κατά κεφαλή κρατικές ενισχύσεις. Η Ιρλανδία είναι η μοναδική από τις τέσσερις χώρες συνοχής που υπερέβη τον μέσο όρο της ΕΕ κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς, ενώ δύο από τις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία, υπολείπονται του κοινοτικού μέσου όρου κατά την ίδια περίοδο.

Πίνακας 2 Κατά κεφαλήν κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

58. Στον πίνακα 3 παρουσιάζεται το σύνολο των δαπανών των κρατών μελών για ενισχύσεις ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, ανά εργαζόμενο και σε σχέση με τις συνολικές κρατικές δαπάνες.

Πίνακας 3 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε ευρώ ανά εργαζόμενο και ως ποσοστό των κρατικών δαπανών κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

59. Παρά τη σύγκλιση, η οποία είναι ισχυρότερη όταν οι ενισχύσεις εκφράζονται ως ποσοστό του ΑΕΠ και ως ποσοστό των συνολικών κρατικών δαπανών παρά όταν εκφράζονται ως ευρώ ανά εργαζόμενο, οι διαφορές μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων είναι εμφανείς. Αξίζει να σημειωθεί η σταδιακή μείωση σε επίπεδο ΕΕ των συνολικών ενισχύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ. Εάν εξαιρεθούν η Δανία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες, όπου τα επίπεδα ενισχύσεων αυξήθηκαν ελαφρώς λόγω των μεγαλύτερων δαπανών για μέτρα ενίσχυσης στους τομείς της προστασίας του περιβάλλοντος, της κατάρτισης και της απασχόλησης, σε όλες τις άλλες χώρες τα επίπεδα ενισχύσεων μειώθηκαν. Τα στοιχεία για το Λουξεμβούργο δείχνουν σημαντική αύξηση των επενδύσεων στους σιδηροδρόμους.

60. Τα στοιχεία που ακολουθούν αντιστοιχούν στις συνολικές κρατικές ενισχύσεις στην ΕΕ εκφραζόμενες ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ.

Διάγραμμα 1 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Διάγραμμα 2 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ στους ενισχυόμενους τομείς

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

61. Τα διαγράμματα 1 και 2 δείχνουν τη σταδιακή μείωση των κρατικών ενισχύσεων που σημειώθηκε σε όλους τους τομείς μεταξύ των ετών 1995 και 1999. Το διάγραμμα 2 δείχνει τις κρατικές ενισχύσεις εκφραζόμενες ως ποσοστό του ΑΕΠ σε όλους τους τομείς, εκτός από εκείνους που κατά κανόνα δεν λαμβάνουν ενισχύσεις, όπως η δημόσια διοίκηση, η άμυνα, η υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση, η εκπαίδευση, η υγεία και η κοινωνική εργασία και άλλες κοινοτικές, κοινωνικές και προσωπικές συμβουλευτικές δραστηριότητες, τα ιδιωτικά νοικοκυριά που απασχολούν προσωπικό και οι εξωεδαφικοί οργανισμοί και φορείς.

62. Στο διάγραμμα 3 κατωτέρω απεικονίζονται υπό μορφή γραφικής παράστασης τα στοιχεία που παρουσιάζονται στον πίνακα 3 σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις σε κάθε κράτος μέλος, όταν εκφράζονται ως ποσοστό του εκάστοτε ΑΕΠ. Αναλυτικότερα στοιχεία σχετικά με τις ενισχύσεις που έχει χορηγήσει κάθε κράτος μέλος από το 1990 περιλαμβάνονται στο Μέρος Χ της έκθεσης.

Διάγραμμα 3 Κρατικές ενισχύσεις ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

63. Ο πίνακας 4 δείχνει, για κάθε κράτος μέλος, την κατανομή των συνολικών κρατικών ενισχύσεων στους τομείς που καλύπτει η έκθεση. Κατά τις δύο περιόδους που καλύπτει η έκθεση, το μερίδιο των ενισχύσεων σε κάθε τομέα παρέμεινε σχετικά σταθερό σε επίπεδο ΕΕ, ενώ η σημαντικότερη αλλαγή παρατηρείται στο συνολικό μερίδιο του μεταποιητικού τομέα. Σε εθνικό επίπεδο, τα ποσοστά παρέμειναν επίσης σχετικά σταθερά, ενώ οι σημαντικότερες διακυμάνσεις παρατηρούνται στις ενισχύσεις για μεταφορές στην Ιρλανδία, στο Λουξεμβούργο και στην Πορτογαλία. Περίπου τα τρία τέταρτα των κρατικών ενισχύσεων στη Φινλανδία χορηγήθηκαν στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας κατά την υπό εξέταση περίοδο. Κατά την ίδια περίοδο το μερίδιο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία και στην Ιταλία κάλυπτε περισσότερο από το 40% των αντίστοιχων κρατικών ενισχύσεων. Το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων στον τομέα των μεταφορών κατευθύνεται στις σιδηροδρομικές μεταφορές, οι οποίες απορρόφησαν περισσότερο από το 50% των κρατικών ενισχύσεων κατά την υπό εξέταση περίοδο στο Βέλγιο, στο Λουξεμβούργο και στη Σουηδία. Οι ενισχύσεις στον τομέα των υπηρεσιών παρέμειναν σχετικά χαμηλές στα περισσότερα κράτη μέλη πλην της Πορτογαλίας, όπου ένα μόνο φορολογικό καθεστώς περιφερειακών ενισχύσεων ευθύνεται για το σχετικά μεγάλο ποσοστό των ενισχύσεων στον τομέα των υπηρεσιών στη χώρα αυτή.

Πίνακας 4 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη - κατανομή στους βασικούς τομείς κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

64. Το διάγραμμα 4 παρουσιάζει τα ανωτέρω στοιχεία για κάθε κράτος μέλος υπό μορφή γραφικής παράστασης.

Διάγραμμα 4 Συνολικές κρατικές ενισχύσεις στα κράτη μέλη κατανεμημένες στους βασικούς τομείς - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995 - 1997 και 1997 - 1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Μερος II - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΠΟΙΗΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

2.1. Ύψος και τάσεις των ενισχύσεων

65. Κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς (1997 έως 1999), οι κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα αντιπροσωπεύουν το 31% του συνολικού μέσου ετήσιου όγκου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην Κοινότητα.

66. Ο πίνακας 5 δείχνει τα ετήσια ποσά των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα κατά την περίοδο 1995-1999.

Πίνακας 5 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα - Ετήσιες ενισχύσεις κατά την περίοδο 1995-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

Εκατ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Τα ανωτέρω στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η πτωτική πορεία των κρατικών ενισχύσεων στην Ένωση που παρατηρείται από το 1993 [13], όχι μόνο συνεχίστηκε, αλλά επιταχύνθηκε κατά τα δύο τελευταία χρόνια της υπό εξέταση περιόδου.

[13] Σε σύγκριση με τα στοιχεία της Όγδοης έκθεσης, τα παραπάνω στοιχεία είναι ελαφρώς παραλλαγμένα και αντικατοπτρίζουν τις αναθεωρήσεις των κρατών μελών.

Η πτωτική τάση παρατηρείται επίσης και όταν οι ενισχύσεις προς το μεταποιητικό τομέα εκφράζονται ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας και ανά εργαζόμενο στον τομέα αυτό, όπως στον πίνακα 6. [14]

[14] Δεδομένου ότι ένα μικρό μέρος των ενισχύσεων, το οποίο δεν ποσοτικοποιείται εύκολα, πρέπει να αποδοθεί στον τομέα της παροχής υπηρεσιών, τα στοιχεία ενδέχεται να είναι κάπως υπερεκτιμημένα.

Πίνακας 6 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα - Ετήσιες αξίες κατά την περίοδο 1995-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας στον μεταποιητικό τομέα, τα επίπεδα ενίσχυσης μειώνονται σταθερά από το 1995 και μετά.

Η μέση ενίσχυση ανά εργαζόμενο στον μεταποιητικό τομέα μειώθηκε από 1287 EUR το 1995 σε 716 EUR το 1999.

2.2. Συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών

67. Στον πίνακα 7 συγκρίνονται τα μέσα ετήσια επίπεδα των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα σε κάθε κράτος μέλος [15] κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999, εκφραζόμενα ως ποσοστό της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας και σε ποσά ενισχύσεων ανά εργαζόμενο στον εν λόγω τομέα. Αναφέρονται επίσης και απόλυτα ποσά ενίσχυσης.

[15] Η Γερμανία διαιρέθηκε σε νέα και παλαιά ομόσπονδα κράτη προκειμένου να φανεί σαφώς η διαφορά ανάπτυξης των δύο γερμανικών περιοχών, που χαρακτηρίζονται από την πρωτοφανή διαδικασία προσαρμογής της οικονομίας των νέων ομόσπονδων κρατών στο σύστημα της ελεύθερης αγοράς.

Πίνακας 7 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - ετήσιοι μέσοι όροι κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 σε σταθερές τιμές (1998)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

68. Οι μέσες ετήσιες ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στην ΕΕ κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς, 1997-1999, ανέρχονται σε 28 δισ. EUR περίπου, παρουσιάζοντας μείωση 23% σε σύγκριση με την περίοδο 1995-1997. Η μείωση αυτή είναι μεγαλύτερη κατά 50% περίπου από τη μείωση που κατεγράφη στην προηγούμενη έκθεση. Από τον πίνακα 7 γίνεται φανερό ότι η συνολική μείωση των ενισχύσεων στην Κοινότητα σε απόλυτους όρους οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη συνεχιζόμενη έντονη μείωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στα νέα ομόσπονδα κράτη της Γερμανίας και στην Ιταλία (32,6% και 45% αντίστοιχα). Μειώσεις παρατηρήθηκαν επίσης στο Βέλγιο, στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στο Λουξεμβούργο, στις Κάτω Χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στα υπόλοιπα επτά κράτη μέλη, τα επίπεδα των ενισχύσεων είναι υψηλότερα κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.

69. Οι δύο αυτές φαινομενικά αντιφατικές τάσεις, αύξηση των ενισχύσεων σε επτά κράτη μέλη και συνολική μείωση σε επίπεδο ΕΕ, ερμηνεύονται εάν ληφθεί υπόψη ο πίνακας Α3. Ο πίνακας αυτός επιβεβαιώνει τη μακροπρόθεσμη πτωτική τάση των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην ΕΕ, καθώς και τη μεσοπρόθεσμη πτωτική τάση σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη. Σε ετήσια βάση παρατηρούνται μειώσεις σε 13 κράτη μέλη. Εξαιρουμένου του Βελγίου και της Σουηδίας, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα επίπεδα των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα μειώνονται στα κράτη μέλη. Ωστόσο, επειδή ο ρυθμός μείωσης κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς σε επτά χώρες είναι μικρότερος από τον αντίστοιχο ρυθμό αύξησης κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, τα μέσα ετήσια επίπεδα κατά την περίοδο 1997-1999 είναι υψηλότερα από τα μέσα ετήσια επίπεδα κατά την περίοδο 1995-1997.

70. Αν εξετασθούν οι συνολικές διαφορές στην Κοινότητα υπό το πρίσμα της συνοχής, ο πίνακας 7 δείχνει ότι ο όγκος των ενισχύσεων στις τέσσερις χώρες της συνοχής αυξήθηκε ελάχιστα. Συγκεκριμένα, αυξήθηκε μόλις από 9% των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα κατά την περίοδο 1995-1997 σε περίπου 10% την περίοδο 1997-1999. Επιπλέον, η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι περιλήφθηκαν στοιχεία σχετικά με το ιρλανδικό καθεστώς φόρου εταιρειών από το 1998. Συγκρίνοντας τις ίδιες περιόδους, το μερίδιο των τεσσάρων μεγάλων οικονομιών μειώθηκε από 82% σε 79%. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, πέραν των εθνικών κρατικών ενισχύσεων, ο μεταποιητικός τομέας ωφελείται από κοινοτικές παρεμβάσεις μέσω των διαρθρωτικών ταμείων (βλ. παράρτημα III). Αναλογικά, οι χώρες που ευεργετούνται περισσότερο από τις δαπάνες αυτές είναι οι τέσσερις χώρες συνοχής, η σχετική θέση των οποίων ως προς τις ενισχύσεις βελτιώθηκε σε επίπεδο που αντανακλά καλύτερα την ασθενέστερη κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση. Ωστόσο, τα κοινοτικά αυτά μέσα μπορούν να συμβάλουν αποτελεσματικά στη μείωση των ανισοτήτων μόνον εάν η χρησιμοποίηση των κρατικών ενισχύσεων σε άλλα κράτη μέλη ακολουθεί ισόρροπη εξέλιξη.

Διάγραμμα 5 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας. Ετήσιοι μέσοι όροι για τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

71. Ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας, τα υψηλότερα επίπεδα ενίσχυσης στον μεταποιητικό τομέα την περίοδο 1997-1999 παρατηρούνται στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Δανία (βλ. διάγραμμα 5). Οι χώρες αυτές υπερβαίνουν τον κοινοτικό μέσο όρο, παρότι στην Ιταλία η μακροπρόθεσμη τάση μείωσης συνεχίζεται. Η παρατηρούμενη στην Ιρλανδία αύξηση οφείλεται στο γεγονός ότι περιλαμβάνονται στοιχεία από το 1998 σχετικά με ιρλανδικό φορολογικό καθεστώς το οποίο εγκαταλείπεται προοδευτικά. Εάν δεν ληφθούν υπόψη τα στοιχεία αυτά, η βασική τάση στην Ιρλανδία είναι επίσης πτωτική.

72. Λόγω κυρίως του προαναφερόμενου φορολογικού καθεστώτος, το επίπεδο ενίσχυσης ανά εργαζόμενο στην Ιρλανδία είναι το υψηλότερο από όλα τα κράτη μέλη κατά την περίοδο 1997-1999. Η Ιρλανδία ακολουθείται από τη Δανία, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Το υψηλό μεν αλλά μειούμενο ποσό για τα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη οφείλεται τόσο στα υψηλά επίπεδα των χορηγούμενων ενισχύσεων όσο και στην κατακόρυφη μείωση του αριθμού των εργαζομένων στον μεταποιητικό τομέα στο μέρος αυτό της Γερμανίας. Η συνεχιζόμενη μείωση των επιπέδων ενίσχυσης αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι η διαδικασία αναδιάρθρωσης μετά τη γερμανική ενοποίηση το 1990, είχε ήδη κορυφωθεί κατά τη διάρκεια προηγούμενων περιόδων αναφοράς. Ταυτόχρονα, οι ενισχύσεις ανά εργαζόμενο στα παλαιά ομόσπονδα κράτη συγκαταλέγονται μεταξύ των χαμηλότερων στην Κοινότητα. Μεταξύ των χωρών με τις χαμηλότερες ενισχύσεις συγκαταλέγονται, κατά φθίνουσα τάξη, η Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία.

2.3. Στόχοι των ενισχύσεων

2.3.1. Γενική εικόνα

73. Οι ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα ταξινομούνται σύμφωνα με τους βασικούς στόχους για τους οποίους χορηγούνται ή σύμφωνα με τον τομέα στον οποίο διατίθενται, ως εξής:

Οριζόντιοι στόχοι

- Έρευνα και ανάπτυξη

- Περιβάλλον

- Μικρομεσαίες επιχειρήσεις

- Εμπόριο

- Εξοικονόμηση ενέργειας

- Διάσωση και αναδιάρθρωση επιχειρήσεων [16]

[16] Οι ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης κατατάσσονται μεταξύ των μορφών οριζόντιων ενισχύσεων, δεδομένου ότι δεν περιορίζονται ούτε σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς ούτε σε συγκεκριμένες περιοχές.

- Άλλοι στόχοι

Ιδιαίτεροι τομείς

- Ναυπηγική βιομηχανία

- Βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα

- Άλλοι τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας

Περιφερειακοί στόχοι

- Περιφέρειες του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α)

- Περιφέρειες του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ)

74. Σε ορισμένα κράτη μέλη καθεστώτα ενισχύσεων που υπάγονται στον πρωτεύοντα στόχο των περιφερειακών ενισχύσεων και εγκρίνονται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις είναι δυνατό να καταβάλλονται και για τη στήριξη δευτερευόντων στόχων, όπως η έρευνα και ανάπτυξη, η επαγγελματική κατάρτιση και η απασχόληση. Ομοίως, δευτερεύοντες στόχοι είναι δυνατό να επιτυγχάνονται μέσω καθεστώτων ενισχύσεων με πρωτεύοντα στόχο την ενίσχυση ΜΜΕ. Συνεπώς, οι παρατηρήσεις σχετικά με τις μεταβαλλόμενες τάσεις και τις συγκρίσεις μεταξύ κρατών μελών, όπως παρουσιάζονται στους πίνακες 8 και 9 αντίστοιχα, περιορίζονται στους πρωτεύοντες στόχους των εκάστοτε καθεστώτων.

2.3.2. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Οριζόντιοι στόχοι

75. Όσον αφορά τη διαχρονική εξέλιξη, η κατανομή των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα μεταξύ των ανωτέρω τριών βασικών στόχων παρουσιάζεται στον πίνακα 8. Το μερίδιο των ενισχύσεων για οριζόντιους στόχους αυξήθηκε και, μολονότι αυτή η μορφή ενισχύσεων εξακολουθεί να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση, σήμερα απορροφά πλέον το 34% των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα. Οι ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης ανήλθαν σε 3%. Η κατανομή τους ανά κράτος μέλος παρουσιάζεται επίσης στον πίνακα 8. Το μερίδιο των οριζόντιων ενισχύσεων, μη συμπεριλαμβανομένων των ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης, αυξήθηκε σε δεκατρείς χώρες και παραμένει πολύ υψηλότερο του κοινοτικού μέσου όρου στη Δανία, στη Φινλανδία και στις Κάτω Χώρες. Επιπλέον, το μερίδιο αυτό είναι χαμηλότερο του κοινοτικού μέσου όρου μόνο στην Ελλάδα, στη Γερμανία και στην Ιταλία. Η σημαντικότερη αύξηση παρουσιάστηκε στην Ιρλανδία, αλλά οφείλεται στο γεγονός ότι από το 1998 περιλαμβάνονται στοιχεία για τον ιρλανδικό φόρο εταιρειών [17].

[17] Ο ιρλανδικός φόρος εταιρειών είναι ένα φορολογικό καθεστώς που εγκαταλείπεται σταδιακά και μπορεί να θεωρηθεί ως οριζόντια ενίσχυση, καθότι τα οφέλη του εκτείνονται σε ολόκληρο το μεταποιητικό τομέα.

Πίνακας 8 Κρατικές ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα στα κράτη μέλη - κατανομή στους βασικούς στόχους κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

76. Το μερίδιο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα που διατέθηκε σε οριζόντιους στόχους αυξήθηκε κατά την περίοδο 1997 έως 1999, φθάνοντας το 14% και το 12% για τις ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη [18] και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντίστοιχα. Από την άλλη πλευρά, μειώθηκε το μερίδιο των ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης, κατηγορίας που επίσης υπάγεται στους οριζόντιους στόχους. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους προαναφερθέντες στόχους, οι ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προκαλούν μεγάλες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, χωρίς να συνδυάζονται με σημαντικές θετικές εξωτερικές οικονομίες. Ως εκ τούτου, οι ενισχύσεις αυτού του είδους πρέπει να ελέγχονται πολύ αυστηρά. Αναπτύσσονται λεπτομερέστερα στο σημείο 2.5 σχετικά με τις ad-hoc ενισχύσεις.

[18] Για τους λόγους που εξηγούνται στο παράρτημα Ι, σημείο 11.1, τα στοιχεία του πίνακα 8 σχετικά με τις ενισχύσεις στην Ε&Α ενδέχεται να είναι χαμηλότερα από τα πραγματικά.

77. Η εξέταση των ενισχύσεων που στηρίζουν την Ε&Α, τις ΜΜΕ, την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας και θεωρούνται ότι παράγουν θετικές εξωτερικές οικονομίες, δίνει μια κάπως διαφορετική εικόνα με αύξηση των ενισχύσεων αυτών σε δώδεκα κράτη μέλη. Το διάγραμμα 6 δείχνει με σαφήνεια τις τεράστιες διαφορές που υφίστανται μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τα επίπεδα κρατικών ενισχύσεων που υποστηρίζουν τους εν λόγω τέσσερις στόχους. Μολονότι τα στοιχεία, ιδίως για την Ελλάδα, κρύβουν το γεγονός ότι ορισμένες ενισχύσεις που κατατάσσονται στις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα υποστηρίζουν και οριζόντιους στόχους, δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι σε ορισμένα κράτη μέλη το βάρος που δίδεται στους οριζόντιους στόχους δεν αυξήθηκε κατά την περίοδο αναφοράς.

Διάγραμμα 6 Κρατικές ενισχύσεις για E&A, για τις ΜΜΕ, για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας στα κράτη μέλη ως ποσοστό του συνόλου των ενισχύσεων προς το μεταποιητικό τομέα κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

78. Στην κατηγορία των ενισχύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος περιλαμβάνεται μια υποκατηγορία καθεστώτων που προσλαμβάνουν σταδιακά μεγαλύτερη σημασία. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει φορολογικά καθεστώτα για τις εκπομπές CO2 προκειμένου να ενθαρρυνθεί η μείωση της εκπομπής CO2 και άλλων αερίων από την καύση ορυκτών καυσίμων και να στηριχθεί η χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Τα καθεστώτα αυτά υπαγορεύονται κυρίως από την ανάγκη να τηρηθούν οι δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει η ΕΕ και τα μεμονωμένα κράτη μέλη υπογράφοντας τη συμφωνία του Kyoto και να επιτευχθεί ο γενικότερος στόχος της αειφόρου ανάπτυξης.

79. Χρησιμοποιούνται δύο είδη κρατικής ενίσχυσης, συχνά σε συνδυασμό μεταξύ τους: φορολογικές απαλλαγές και επιχορηγήσεις. Γενικά, τα εν λόγω κράτη μέλη θέσπισαν καθεστώτα φορολόγησης της ενέργειας ή των εκπομπών CO2, NOx και SOx. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι μέχρι στιγμής πολύ λίγες χώρες έχουν λάβει τέτοια μέτρα, ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν τον φόβο ότι η πρόσθετη αυτή φορολογική επιβάρυνση μπορεί να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας τους. Ως εκ τούτου, τα υπόψη φορολογικά καθεστώτα εφαρμόστηκαν προοδευτικά με την χορήγηση προσωρινών απαλλαγών για κλάδους της οικονομίας που είναι εντάσεως ενέργειας.

80. Άλλο στοιχείο πολλών από τα εν λόγω καθεστώτα κρατικής ενίσχυσης είναι το πρόσθετο κίνητρο που παρέχεται στη βιομηχανία με τη χορήγηση επιχορηγήσεων για την υιοθέτηση σύγχρονης τεχνολογίας που θα αυξήσει τη χρησιμοποίηση ανανεώσιμων ενεργειακών πόρων και θα συμβάλει στην εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών αέριων ρύπων. Οι επιχορηγήσεις καλύπτονται με έσοδα προερχόμενα από τη φορολόγηση των εκπομπών ή από το γενικό προϋπολογισμό. Σήμερα, μέτρα του τύπου αυτού έχουν θεσπίσει η Δανία, στην οποία αντιστοιχεί το κύριο μέρος των ενισχύσεων αυτών, οι Κάτω Χώρες, η Γερμανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στο εγγύς μέλλον ο αριθμός των κρατών μελών που αναμένεται ότι θα λάβουν ανάλογα μέτρα είναι πιθανό να αυξηθεί.

Πίνακας 9 Κρατικές ενισχύσεις για καθεστώτα φορολόγησης των εκπομπών CO2 κατά την περίοδο 1995-1999

Εκατ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

81. Μια υποκατηγορία των ενισχύσεων στις ΜΜΕ που ενδέχεται να συνιστά κρατική ενίσχυση είναι τα μέτρα κρατικής στήριξης των ξένων άμεσων επενδύσεων εκτός της ΕΕ. Τα μέτρα αυτά μπορεί να συμβιβάζονται με το κοινό συμφέρον εφόσον προάγουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, για παράδειγμα, βοηθώντας την ανάπτυξη ΜΜΕ ή συμβάλλοντας στην επίτευξη άλλων κοινοτικών στόχων, όπως η προσαρμογή των οικονομιών που βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο ή η οικονομική ανάπτυξη στον τρίτο κόσμο. Από το 1993 μέχρι σήμερα τα κράτη μέλη έχουν προτείνει μικρό αριθμό καθεστώτων ειδικά για το στόχο αυτό, τα οποία στη συνέχεια εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. Τα σχετικά προγράμματα αφορούν μόνο τις ΜΜΕ, αλλά έχουν παγκόσμια γεωγραφική κάλυψη, ανταποκρινόμενα έτσι στην ανάγκη όχι μόνο να ενισχυθεί η στήριξη των μεγάλων πηγών απασχόλησης στην ΕΕ, αλλά και να διευκολυνθεί η διεύρυνση των οριζόντων τους.

Πίνακας 10 Κρατικές ενισχύσεις για ξένες άμεσες επενδύσεις πραγματοποιηθείσες από ΜΜΕ κατά την περίοδο 1995-1999

Εκατ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.3. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Ενισχύσεις σε ιδιαίτερους τομείς

82. Το ποσοστό των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ειδικά σε ιδιαίτερους τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας, όπως φαίνεται στον πίνακα 8, εξακολουθεί να μειώνεται και κατά την υπό εξέταση περίοδο έπεσε σε 7% των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Κοινότητα. Η μείωση του ποσοστού των ενισχύσεων σε ιδιαίτερους τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας σε δέκα κράτη μέλη υπερέβη κατά πολύ τις οριακές αυξήσεις σε τέσσερα άλλα. Στην Ιταλία το ποσοστό αυτό παρέμεινε σταθερό. Μολονότι οι ενισχύσεις αυτής της κατηγορίας δεν αναγνωρίζεται πάντα ότι αποφέρουν τις θετικές εξωτερικές οικονομίες που αποδίδονται στις περισσότερες μορφές οριζόντιων ενισχύσεων, συχνά χορηγούνται σε περιοχές επιλέξιμες για περιφερειακές ενισχύσεις και έτσι μπορούν να συμβάλουν σε γενικότερες πολιτικές περιφερειακής στήριξης.

83. Η μείωση των ενισχύσεων σε ιδιαίτερους τομείς οφείλεται στη σχεδόν πλήρη διακοπή της χορήγησης ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα και στη μείωση των ενισχύσεων στη ναυπηγική βιομηχανία, οι οποίες, μολοντούτο, εξακολουθούν να καλύπτουν περίπου τα δύο τρίτα των ενισχύσεων αυτής της κατηγορίας (βλ. πίνακα A5/16). Στο Βέλγιο δεν χορηγήθηκαν τομεακές ενισχύσεις κατά την υπό εξέταση περίοδο, ενώ το σχετικά υψηλό, αλλά μειούμενο επίπεδο ενισχύσεων στην Ισπανία οφείλεται στις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης που χορηγήθηκαν στη ναυπηγική βιομηχανία. Οι ενισχύσεις στους ανωτέρω τομείς παρουσιάζονται αναλυτικά στη συνέχεια.

2.3.3.1 Βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα

84. Όσον αφορά τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που αποτελεί υποτομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας, το κύριο μέρος των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν κατά την περίοδο αναφοράς της παρούσας έκθεσης διατέθηκε για αναδιάρθρωση στο πλαίσιο οκτώ υποθέσεων που εγκρίθηκαν βάσει του άρθρου 95 της συνθήκης ΕΚΑΧ. Κρατικές ενισχύσεις που αφορούσαν προϊόντα ΕΚΑΧ κατά την περίοδο αναφοράς χορηγήθηκαν επίσης βάσει του πέμπτου και του έκτου Κώδικα για τις ενισχύσεις στον τομέα σιδήρου και χάλυβα του 1991 και του 1996 [19] αντίστοιχα. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν εκτός του τομέα ΕΚΑΧ ρυθμίστηκαν βάσει του πλαισίου του 1988 για ορισμένους τομείς της χαλυβουργίας που δεν καλύπτονται από τη συνθήκη ΕΚΑΧ. [20]

[19] Αποφάσεις της Επιτροπής 3855/91/ΕΚΑΧ της 27.11.1991 και 2496/96/ΕΚΑΧ της 18.12.1996 για τη θέσπιση κοινοτικών κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.

[20] Πλαίσιο για ορισμένους τομείς της χαλυβουργίας που δεν καλύπτονται από τη συνθήκη ΕΚΑΧ της 13.12.1998.

85. Όλες αυτές οι ενισχύσεις μειώθηκαν από 797 εκατ. EUR κατά μέσον όρο ετησίως στη διάρκεια της περιόδου 1995-1997 σε 130 εκατ. EUR κατά μέσον όρο ετησίως στη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου αναφοράς, σημειώνοντας έτσι σημαντική μείωση που υπερβαίνει το 84%. Επιπλέον πρέπει να σημειωθεί ότι το 1999 έφθασαν μόλις τα 33 εκατ. EUR. Τα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνουν τα οριακά ποσά ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στον τομέα αυτό στο πλαίσιο καθεστώτων που υποστηρίζουν στόχους E&A, προστασίας του περιβάλλοντος και εξοικονόμησης ενέργειας. Ωστόσο, δείχνουν ότι η μεγάλης κλίμακας αναδιάρθρωση και η συνεπαγόμενη μείωση παραγωγικής ικανότητας που είχε αρχίσει από το 1994 στην Αυστρία, στα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη, στην Ισπανία, στην Ιρλανδία, στην Ιταλία και την Πορτογαλία έχουν πλέον σχεδόν ολοκληρωθεί.

2.3.3.2 Ναυπηγική βιομηχανία

86. Στη ναυπηγική βιομηχανία, που αποτελεί υποτομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας, η χορήγηση ενισχύσεων κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς ρυθμίστηκε με βάση την έβδομη οδηγία για τη ναυπηγική βιομηχανία [21], η οποία ίσχυσε από 01/01/1991 έως τις 31/12/1998 και στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό του Συμβουλίου 1540/98 [22]. Οι μέσες ετήσιες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999 παρατίθενται στο πίνακα 11.

[21] ΕΕ L 380 της 31.12.1990.

[22] ΕΕ L 202 της 18.07.1998

Πίνακας 11 Ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

87. Κατά την περίοδο 1997-1999, οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης ανήλθαν κατά μέσον όρο σε 622 εκατ. EUR ετησίως, σημειώνοντας μείωση σε σχέση με τα 752 εκατ. EUR που χορηγήθηκαν κατά την περίοδο 1995-1997. Στον πίνακα 11 παρουσιάζονται οι ενισχύσεις αναδιάρθρωσης, καθώς και οι λειτουργικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο συμβάσεων ναυπήγησης νέων πλοίων, συμπεριλαμβανομένων των πλοίων για αναπτυσσόμενες χώρες και των μετασκευών. Χάρη στη μείωση του λειτουργικών ενισχύσεων σε όλες τις χώρες εκτός της Φινλανδίας και της Γαλλίας, το συνολικό μέσο ετήσιο ύψος όλων των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον εν λόγω τομέα μειώθηκε από 1.634 εκατ. EUR κατά την περίοδο 1995-1997 σε 1.254 εκατ. EUR κατά την περίοδο 1997-1999 [23].

[23] Τα στοιχεία του ανωτέρω πίνακα είναι υψηλότερα από αυτά που παρουσιάζονται στην τρίτη έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση της παγκόσμιας ναυπηγικής βιομηχανίας, COM(2000)730 τελικό, της 15.11.2000. Η διαφορά αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην έκθεση προς το Συμβούλιο αφορούν μόνο τις ενισχύσεις για τη ναυπήγηση νέων πλοίων βάσει των όρων του άρθρου 4 της έβδομης οδηγίας (ανώτατο όριο 9% επί του συμβατικού τιμήματος, 4,5 % για τα μικρότερα πλοία). Στην παρούσα έκθεση λαμβάνονται υπόψη όλες οι συμβάσεις στο πλαίσιο των οποίων χορηγήθηκε ενίσχυση (συμβάσεις αναπτυξιακής ενίσχυσης και συμβάσεις μετασκευής). Επιπλέον, τα στοιχεία της παρούσας έκθεσης εκφράζονται σε ευρώ σε σταθερές τιμές 1998 και όχι σε ονομαστικές τιμές.

88. Τα ανώτατα όρια ενίσχυσης βάσει της οδηγίας και του κανονισμού που ίσχυαν κατά την περίοδο αναφοράς ήταν 4,5% επί της συμβατικής αξίας για τη ναυπήγηση πλοίων με συμβατική αξία μικρότερη των 10 εκατ. EUR και για μετασκευές, και 9% επί της συμβατικής αξίας, εφόσον αυτή υπερέβαινε τα 10 εκατ. EUR. Ωστόσο, τα όρια αυτά δεν είχαν εφαρμογή στην κατασκευή πλοίων για αναπτυσσόμενες χώρες, περίπτωση στην οποία το κατώτατο όριο είναι 25% επί της συμβατικής αξίας. Στον πίνακα 12 παρουσιάζεται το μέσο ανώτατο όριο των ενισχύσεων, λαμβανομένων υπόψη μόνο των άμεσων επιχορηγήσεων σε ναυπηγεία ή πλοιοκτήτες, σε κάθε κράτος μέλος.

Πίνακας 12 Ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία στα κράτη μέλη ως ποσοστό επί της συμβατικής αξίας των πλοίων κατά την περίοδο 1997-1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* Μικρά είναι τα πλοία με συμβατική αξία χαμηλότερη των 10 εκατ. EUR. Για τα πλοία αυτά η ανώτατη επιτρεπόμενη ένταση ενίσχυσης είναι 4,5% επί της συμβατικής αξίας. ** Μεγάλα είναι τα πλοία με συμβατική αξία μεγαλύτερη των 10 εκατ. EUR. Για τα πλοία αυτά η ανώτατη επιτρεπόμενη ένταση ενίσχυσης είναι 9% επί της συμβατικής αξίας. -Ας σημειωθεί ότι η παύλα φανερώνει ελλιπή στοιχεία, ενώ το κενό σημαίνει απουσία ενίσχυσης.

89. Οι ενισχύσεις για τη ναυπήγηση πλοίων για αναπτυσσόμενες χώρες χορηγούνται σύμφωνα με το άρθρο 4.7 της έβδομης οδηγίας για τη ναυπηγική βιομηχανία και το άρθρο 3.5 του κανονισμού αριθ. 1540/98 του Συμβουλίου. Παρά την έντονη αύξηση των ενισχύσεων αυτού του είδους το 1999, το μέσο ετήσιο επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν σε ευρωπαϊκά ναυπηγεία για το σκοπό αυτό κατά την περίοδο 1997-1999 ήταν 103 εκατ. EUR. Συνεπώς, σημειώθηκε μείωση 30% σε σχέση με τον ετήσιο μέσο όρο των 148 εκατ. EUR που χορηγήθηκαν κατά την περίοδο 1995-1997. Η κατανομή αυτών των αναπτυξιακών ενισχύσεων ανά χώρα παρατίθεται στον πίνακα 13.

Πίνακας 13 Αναπτυξιακές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία κατά την περίοδο 1995-1999, όπως εγκρίθηκαν από την Επιτροπή. (Το έτος αναφοράς αντιστοιχεί στην ημερομηνία της απόφασης της Επιτροπής).

Εκατ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

90. Για να γίνουν πληρέστερα κατανοητά τα ανωτέρω στοιχεία, στον πίνακα 14 παρουσιάζεται ο συνολικός αριθμός νέων πλοίων για τα οποία χορηγήθηκε ενίσχυση κατά την περίοδο 1995-1999. Όπως είναι εύλογο, η κορύφωση της ναυπηγικής δραστηριότητας το 1995 συμπίπτει με την κορύφωση που παρατηρήθηκε το ίδιο έτος στις λειτουργικές και αναπτυξιακές ενισχύσεις προς τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία.

Πίνακας 14 Ναυπηγική βιομηχανία - συνολικός αριθμός νέων πλοίων που κατασκευάστηκαν με κρατικές ενισχύσεις κατά την περίοδο 1995-1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.3.3 Αυτοκινητοβιομηχανία

91. Παρότι δεν υπάρχουν καθεστώτα ενισχύσεων στην ΕΕ ειδικά για τον υποτομέα αυτόν, εξακολουθούν να χορηγούνται κρατικές ενισχύσεις στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας, όπως φαίνεται στον πίνακα 15, κυρίως στο πλαίσιο περιφερειακών ενισχύσεων, ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης και ενισχύσεων για επαγγελματική κατάρτιση. Η χορήγηση ενισχύσεων αυτού του είδους από τα κράτη μέλη είναι αυστηρά περιορισμένη βάσει του ειδικού πλαισίου για την αυτοκινητοβιομηχανία. Επί του παρόντος δεν είναι δυνατό να συναχθούν συμπεράσματα όσον αφορά τις γενικές τάσεις επειδή ο αριθμός των περιπτώσεων ενίσχυσης είναι πολύ μικρός.

Πίνακας 15 Κρατικές ενισχύσεις που εγκρίθηκαν για τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας κατά τα έτη 1995-1999 (δεν περιλαμβάνονται περιπτώσεις κάτω των ορίων κοινοποίησης)

Εκατ. EUR

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.4. Μεταβαλλόμενες τάσεις - Περιφερειακοί στόχοι

92. Το συνολικό επίπεδο των περιφερειακών ενισχύσεων στην ΕΕ παρουσιάζει και πάλι μικρή υποχώρηση. Μεταξύ των κρατών μελών που χορηγούν περιφερειακές ενισχύσεις για το μεταποιητικό τομέα υψηλότερες από τον κοινοτικό μέσο όρο, η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα συνοχής. Ο πίνακας 8 δείχνει ότι κατά την περίοδο αναφοράς το 56% των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στην Ένωση αναλώθηκε για περιφερειακούς στόχους και ότι το μεγαλύτερο μέρος τους αφιερώθηκε στις λιγότερο ευημερούσες περιοχές, τις λεγόμενες περιοχές του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α). [24] Στα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται ενισχύσεις 2.179 εκατ. EUR κατά μέσο όρο ετησίως που χορηγήθηκαν στα νέα γερμανικά ομόσπονδα κράτη μέσω της Treuhandanstalt (THA) και των διαδόχων της. Χωρίς τις έκτακτες αυτές ενισχύσεις, οι περιφερειακές ενισχύσεις ανέρχονται στο 53% των συνολικών ενισχύσεων στον μεταποιητικό τομέα.

[24] Οι περιοχές αυτές παρατίθενται στο παράρτημα Ι, σημείο 9.2.

93. Στο διάγραμμα 7 παρουσιάζεται το επίπεδο των περιφερειακών κρατικών ενισχύσεων σε κάθε κράτος μέλος ως ποσοστό του συνολικού εθνικού ΑΕΠ. Σε πέντε κράτη μέλη τα επίπεδα παρέμειναν σχετικά σταθερά κατά την τρέχουσα περίοδο αναφοράς. Αντίθετα, σημαντικές μειώσεις παρατηρούνται στη Γερμανία, στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Ιταλία και στο Λουξεμβούργο. Μικρότερες μειώσεις παρατηρούνται στο Βέλγιο, στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Διάγραμμα 7 Περιφερειακές ενισχύσεις ως ποσοστό του εθνικού ΑΕΠ κατά την περίοδο 1995 - 1999

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

94. Στα κράτη μέλη όπου το μερίδιο των περιφερειακών ενισχύσεων προσεγγίζει ή είναι χαμηλότερο από τον κοινοτικό μέσο όρο, το αντίστοιχο συνολικό επίπεδο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα, εκφραζόμενο ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας, είναι επίσης χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η μοναδική αξιοσημείωτη εξαίρεση παρουσιάζεται στη Δανία, όπου μολονότι το μερίδιο των περιφερειακών ενισχύσεων είναι το χαμηλότερο στην Ένωση, το επίπεδο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα είναι το τρίτο υψηλότερο στην ΕΕ. Αντίθετα, στις χώρες στις οποίες το μερίδιο των περιφερειακών ενισχύσεων είναι υψηλότερο από τον κοινοτικό μέσο όρο, το αντίστοιχο επίπεδο των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα είναι επίσης υψηλότερο από τον κοινοτικό μέσο, εξαιρουμένης της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου τα επίπεδα ενισχύσεων είναι από τα χαμηλότερα στην Ένωση.

95. Στο πίνακα 16 κατωτέρω συγκρίνονται οι κατά κεφαλήν περιφερειακές ενισχύσεις με βάση τον πληθυσμό των ενισχυόμενων περιοχών (δηλαδή ανά κάτοικο των επιλέξιμων περιοχών) σε ευρώ και οι περιφερειακές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού εθνικού ΑΕΠ. Με βάση τις ενισχύσεις ανά κάτοικο επιλέξιμων περιοχών, τα υψηλότερα επίπεδα ενίσχυσης παρατηρούνται στη Γερμανία, στην Ιταλία, στο Λουξεμβούργο και στη Σουηδία. Η Πορτογαλία χορηγεί μακράν τις λιγότερες ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα, ακολουθούμενη από την Ισπανία και τη Δανία. (Εάν συνεκτιμηθούν οι περιφερειακές ενισχύσεις που χορηγεί η Πορτογαλία στη Μαδέρα μέσω φορολογικών απαλλαγών υπέρ του τομέα των υπηρεσιών του νησιού, το επίπεδο ενισχύσεων ανά κάτοικο επιλέξιμων περιοχών της χώρας αυτής θα αυξανόταν από 3,4 EUR σε 80 EUR.)

96. Μολονότι δεν συγχρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά ταμεία όλες οι ενισχύσεις που χορηγούνται σε ενισχυόμενες περιοχές, για να εκτιμηθεί πλήρως το βάρος των περιφερειακών ενισχύσεων, πρέπει να εφαρμοστεί ένας πολλαπλασιαστής περιφερειακών ενισχύσεων, ώστε να συνεκτιμηθεί η συνεισφορά των κοινοτικών ταμείων στα συγχρηματοδοτούμενα καθεστώτα. Σε πολλές ενισχυόμενες περιοχές που υπάγονται στην παρέκκλιση του άρθρου 88 παράγραφος 3 στοιχείο α), η κοινοτική χρηματοδότηση ορισμένων καθεστώτων μπορεί να είναι μέχρι και τριπλάσια από την αντίστοιχη εθνική κρατική ενίσχυση. Σε ενισχυόμενες περιοχές που υπάγονται στην παρέκκλιση του άρθρου 88 παράγραφος 3 στοιχείο γ), η κοινοτική χρηματοδότηση μπορεί να προσθέσει 30 έως 50% στην αντίστοιχη εθνική κρατική ενίσχυση.

Πίνακας 16 Περιφερειακές ενισχύσεις ανά κάτοικο επιλέξιμων περιοχών σε ευρώ και περιφερειακές ενισχύσεις ως ποσοστό του συνολικού ΑΕΠ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

97. Κατά την υπό εξέταση περίοδο, συνεχίστηκε η διαδικασία ανασυγκρότησης της οικονομίας των νέων ομόσπονδων κρατών της Γερμανίας. Η ενοποίηση της Γερμανίας έχει ιδιαίτερη σημασία για την κοινοτική πολιτική στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Κατά την περίοδο 1997-1999, χορηγήθηκαν στα νέα ομόσπονδα κράτη ενισχύσεις για τη μεταποίηση κατά μέσο όρο 6,9 δισ. EUR περίπου ετησίως. Παρότι το ποσό αυτό είναι υψηλό, υπάρχει αξιοσημείωτη μείωση σε σχέση με την περίοδο 1995-1997, κατά την οποία δαπανήθηκαν περισσότερα από 10 δισ. EUR. Επιπροσθέτως, η μείωση αυτή συνοδεύτηκε από σταθεροποίηση των ενισχύσεων στα παλαιά ομόσπονδα κράτη, οι οποίες ανέρχονται σε 2,9 δισ. EUR κατά τις περιόδους 1995-1997 και 1997-1999. Στον πίνακα Α4 του παραρτήματος ΙΙ αναφέρεται η κατανομή στις διάφορες μορφές ενισχύσεων που χρησιμοποιήθηκαν στα νέα ομόσπονδα κράτη.

98. Με εξαίρεση ορισμένες ειδικές πτυχές των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, [25] την περίοδο 1997-1999 ίσχυσαν στα νέα ομόσπονδα κράτη κανονικά οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Η Bundesanstalt fόr vereinigungsbedingte Sonderaufgaben (BvS) χορήγησε εγγυήσεις ύψους 1,084 δισ. EUR κατά μέσο όρο ετησίως και δάνεια ύψους 5,978 δισ. EUR κατά μέσο όρο ετησίως. Βασιζόμενη σε παρελθούσες εμπειρίες, η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το 20% των ποσών αυτών μπορούν να θεωρηθούν ενισχύσεις και συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση. Κατά την ίδια περίοδο, χορηγήθηκαν 767 εκατ. EUR κατά μέσο όρο ετησίως υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων και έτσι το συνολικό ποσό ενισχύσεων που χορηγήθηκε από την BvS, την πρώην Treuhandanstalt, φθάνει τα 2,2 δισ. EUR κατά μέσον όρο ετησίως.

[25] Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, ΕΕ C 368 της 23.12.1994 και Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, ΕΕ C 288 της 09.10.1999.

99. Βάσει του άρθρου 299 της συνθήκης ΕΚ, οι εξόχως απόκεντρες περιοχές της Ένωσης απολαύουν ενός ιδιαίτερου καθεστώτος που αντικατοπτρίζει τη διαρθρωτική κοινωνική και οικονομική τους κατάσταση που επιδεινώνεται από την μεγάλη απόστασή τους. Η ένταση των ενισχύσεων στις περιοχές αυτές μπορεί να είναι υψηλότερη από ό,τι αλλού και οι λειτουργικές ενισχύσεις, οι οποίες δεν μειώνονται προοδευτικά και δεν έχουν περιορισμένη διάρκεια, επιτρέπονται όταν αντισταθμίζουν το πρόσθετο κόστος μεταφοράς. Το καθεστώς αυτών των εξόχως απομακρυσμένων περιοχών ενισχύθηκε μετά τη συνθήκη του Άμστερνταμ και την έναρξη ισχύος του νέους άρθρου 299 παράγραφος 2 [26]. Οι περιοχές αυτές εμπίπτουν πλέον αυτοδικαίως στην παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης. Δεύτερον, στις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές που δικαιούνται απαλλαγή βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της συνθήκης, είναι δυνατό να χορηγηθούν λειτουργικές ενισχύσεις, οι οποίες δεν μειώνονται προοδευτικά ούτε έχουν περιορισμένη διάρκεια, όχι μόνο για την αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους μεταφοράς, αλλά και για την αντιστάθμιση άλλων πρόσθετων εξόδων που απορρέουν κατά την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας από τους παράγοντες που αναφέρονται στο άρθρο 299 παράγραφος 2. Εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίσουν το ύψος αυτών των πρόσθετων εξόδων και να αποδείξουν ότι σχετίζονται με τους παράγοντες που αναφέρονται στο άρθρο 299 παράγραφος 2.

[26] Άρθρο 229 παράγραφος 2 (πρώην άρθρο 227)

100. Στον πίνακα 17 παρουσιάζεται μια προκαταρκτική επισκόπηση του επιπέδου των ενισχύσεων που χορηγούνται άμεσα από τις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης ή έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι' αυτές. Στον πίνακα 18 το ύψος των ενισχύσεων σε καθεμιά από τις περιοχές εκφράζεται ως ποσοστό του ΑΕΠ της εκάστοτε περιοχής.

Πίνακας 17 Απόλυτες τιμές κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν άμεσα από τις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης ή έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι' αυτές

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πίνακας 18 Κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν άμεσα από τις εξόχως απομακρυσμένες περιοχές της Ένωσης ή έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι' αυτές εκφραζόμενες ως ποσοστό του ΑΕΠ της εκάστοτε περιοχής

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2.3.5. Τάσεις και κατανομή των κρατικών ενισχύσεων στα κράτη μέλη

101. Οι τάσεις και η κατανομή των ενισχύσεων που χορηγούνται στο μεταποιητικό τομέα σε κάθε κράτος μέλος έχουν ως εξής:

- Στην Αυστρία, τα μέσα ετήσια ποσά ενισχύσεων κατά τις δύο υπό εξέταση τριετίες είναι αρκετά σταθερά. Αυτή η σταθερή μεσοπρόθεσμη τάση προέκυψε από τη σταδιακή αύξηση των ετήσιων επιπέδων ενίσχυσης μέχρι το 1997 που ακολουθήθηκε από παρόμοιες μειώσεις των ετήσιων επιπέδων μέχρι το 1999. Συγκρίνοντας τις δύο τριετίες, παρατηρείται σημαντική μείωση των ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Οι ενισχύσεις για Ε&Α, για περιβαλλοντικούς στόχους και για τις ΜΜΕ καλύπτουν συνδυαστικά το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα. Οι ενισχύσεις σε ιδιαίτερους τομείς παρέμειναν σταθερές και το μερίδιό τους στις ενισχύσεις προς το μεταποιητικό τομέα είναι χαμηλό, ενώ το μερίδιο των περιφερειακών ενισχύσεων, ιδιαίτερα σε περιοχές του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α), αυξήθηκε σε σχέση με την πρώτη περίοδο αναφοράς.

- Στο Βέλγιο, η μεσοπρόθεσμη καθοδική τάση των επιπέδων ενίσχυσης που παρατηρείται μεταξύ των δύο περιόδων αναφοράς οφείλεται σε ένα και μόνο τομεακό καθεστώς που απορροφούσε το 23% των συνολικών βελγικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα, μέχρις ότου καταργήθηκε το 1996. Ωστόσο, μετά το 1997 οι ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα σε απόλυτες τιμές σημείωσαν και πάλι βραδεία άνοδο, καθότι αυξήθηκαν οι πόροι που χορηγούνται για Ε&Α και στις ΜΜΕ. Ένα σταθερό στοιχείο της βελγικής πολιτικής σχετικά με τις ενισχύσεις στο μεταποιητικό τομέα που συμπληρώνει τα καθεστώτα υπέρ της Ε&Α και των ΜΜΕ είναι η στήριξη μέσω άλλων οριζόντιων καθεστώτων που αποσκοπούν στην προώθηση της μετατροπής της βιομηχανίας και της βελτίωσης της χρησιμοποιούμενης τεχνολογίας. Τα καθεστώτα αυτά καλύπτουν σήμερα το 20% περίπου των συνολικών ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα στο Βέλγιο. Οι περιφερειακές ενισχύσεις στις περιοχές του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) παρέμειναν σχετικά σταθερές. Τα ποσοστά των οριζόντιων και περιφερειακών ενισχύσεων αυξήθηκαν εις βάρος των ενισχύσεων σε ιδιαίτερους τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας.

- Στη Δανία, τα μέσα ετήσια ποσά ενίσχυσης κατά τις δύο υπό εξέταση τριετίες παρουσίασαν πολύ μικρή αύξηση. Ωστόσο, αυτή η μεσοπρόθεσμη τάση ήταν αποτέλεσμα μιας σταδιακής ετήσιας αύξησης μέχρι το 1997 που ακολουθήθηκε από κατά τι μικρότερες μειώσεις μέχρι το 1999. Οι οριζόντιες ενισχύσεις στη Δανία καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων στο μεταποιητικό τομέα, παρατηρείται δε σταδιακή αύξηση των πόρων προς τους βασικούς στόχους, την Ε&Α, το περιβάλλον και την εξοικονόμηση ενέργειας. Οι αυξήσεις αυτές οφείλονται στη μεγαλύτερη στήριξη για την εξοικονόμηση ενέργειας και την προστασία του περιβάλλοντος, κυρίως υπό μορφή απαλλαγών από φόρους ενέργειας/CO2. Συγκρίνοντας τις δύο περιόδους, διαπιστώνεται ότι η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στις ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία. Οι περιφερειακές ενισχύσεις στη Δανία είναι οι χαμηλότερες στην Κοινότητα.

- Στη Γερμανία τα μέσα ετ