Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής για την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά"

(COM(2001) 546 τελικό - 2001/0227 (COD))

(2002/C 221/17)

Στις 30 Ιανουαρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 95 παράγραφος 1 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Μαΐου 2002, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Δημητριάδη.

Κατά την 391η σύνοδο ολομέλειας της 29ης και 30ής Μαΐου 2002 (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 64 ψήφους υπέρ, 18 ψήφους κατά και 9 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενική Αναφορά επί της Ανακοίνωσης και της Πρότασης κανονισμού

1.1. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά αναλύει τα προβλήματα που υφίστανται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα αυτό και εξετάζει τις μέχρι τώρα προσπάθειες που έχουν καταβληθεί από το 1996 τόσο σε νομοθετικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Οι πρώτες νομοθετικές προσπάθειες αλλά και τα πορίσματα επιτροπών εμπειρογνωμόνων έχουν δημιουργήσει πλέον τις κατάλληλες συνθήκες για την έναρξη ενός ουσιαστικού διαλόγου ο οποίος θα οδηγήσει σε κοινές δράσεις στον τομέα αυτό.

1.2. Η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής που απευθύνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο "σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά" αποτελεί την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια να καλυφτεί το νομοθετικό κενό που υφίσταται στην ύπαρξη του κανονιστικού πλαισίου, για την αποτελεσματική διασυνοριακή χρήση και εμπορική επικοινωνία των πρακτικών προώθησης των πωλήσεων στην ΕΕ, στα πλαίσια πάντοτε του στρατηγικού στόχου του Συμβουλίου της Λισαβόνας που θέλει την Ευρωπαϊκή Οικονομία ως την πλέον ανταγωνιστική και δυναμική ανά τον κόσμο, βασισμένη στην οικονομία της γνώσης.

1.3. Ταυτόχρονα η Επιτροπή εξέδωσε την "Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση", σκοπός του οποίου είναι να αρχίσει μία εκτενής δημόσια διαβούλευση για την μελλοντική κατεύθυνση όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών της ΕΕ στον τομέα των εμπορικών πρακτικών, και ειδικότερα, για τις δυνατότητες βελτίωσης της λειτουργίας εσωτερικής αγοράς επιχειρήσεων - καταναλωτών (B2C)(1).

1.4. Τα δύο έγγραφα αποτελούν μία σοβαρή προσπάθεια αφενός να σταματήσει ο υπερβολικός πολλαπλασιασμός των περιορισμών επί των μεθόδων προώθησης πωλήσεων, οι οποίες αποτελούν σοβαρότατο πρόβλημα στην Ενιαία Αγορά και αφετέρου να υπάρξει η αναγκαία προστασία των καταναλωτών έναντι των αθέμιτων και παράνομων πρακτικών προώθησης πωλήσεων(2).

Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι υπάρχει έλλειψη συντονισμού εκ μέρους της Επιτροπής, αφού η πρόταση κανονισμού υποβλήθηκε πριν ολοκληρωθεί η συζήτηση για την Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αναφέρεται, μεταξύ άλλων θεμάτων, και στις εμπορικές πρακτικές.

Η πρόταση ρυθμίζει το πιο ουσιαστικό τμήμα των εμπορικών πρακτικών, στις οποίες, ακριβώς, η Πράσινη Βίβλος προτείνει μια προσέγγιση μέσων της "γενικής ρήτρας πίστεως".

1.5. Η Ανακοίνωση, προσδιορίζει την "προώθηση των πωλήσεων" ως τον πιο σημαντικό τομέα στα πλαίσια της πολιτικής των εμπορικών επικοινωνιών της ΕΕ, τονίζοντας ιδιαίτερα την σπουδαιότητα αυτών ως βασικό μοχλό ανάπτυξης του διασυνοριακού εμπορίου προϊόντων και υπηρεσιών, και χαρακτηρίζεται από μια γενικευμένη προσπάθεια εξάλειψης πολλών σημαντικών φραγμών που έχουν εντοπιστεί στη χρήση των πρακτικών προώθησης των πωλήσεων μεταξύ των κρατών μελών στην εσωτερική αγορά. Επίσης δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε τομείς που χρήζουν εναρμόνισης, ορίζοντας ταυτόχρονα διατάξεις που έχουν σκοπό να εναρμονίσουν και να εκσυγχρονίσουν στον βαθμό που είναι εφικτό, τις ήδη υφιστάμενες εθνικές, με στόχο την δημιουργία ενός συγκεκριμένου, σύγχρονου και νομικά ασφαλούς ρυθμιστικού περιβάλλοντος, προσφέροντας ταυτόχρονα εγγυήσεις για την προστασία του καταναλωτή, των ανηλίκων και της δημόσιας υγείας.

1.6. Από τους ορισμούς που αναλύονται στο κείμενο του Κανονισμού, αλλά και από την γενικότερη ορολογία και φιλοσοφία της Ανακοίνωσης και του Κανονισμού προκύπτει με απόλυτη σαφήνεια ότι οι πρακτικές προώθησης πωλήσεων έχουν συγκεκριμένη και παροδική διάρκεια, πρόκειται δηλαδή για προσφορές με εντελώς παροδικό χαρακτήρα. Η νομική βάση της πρότασης είναι το άρθρο 95(1) της Συνθήκης ΕΚ, το οποίο επιδιώκει να δημιουργήσει την ενιαία εσωτερική αγορά και να εξασφαλίσει ένα σοβαρό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και της δημόσιας υγείας.

2. Εισαγωγή

2.1. Η Επιτροπή ασχολήθηκε για πρώτη φορά με την αναγκαιότητα μιας πολιτικής για εμπορικές επικοινωνίες στην Πράσινη Βίβλο της το 1996(3), θέτοντάς τη σε ισχύ με την Ανακοίνωσή της το 1998(4). Η σύσταση Ομάδων Εμπειρογνωμόνων από τα κράτη μέλη το 1998 είχε ως σκοπό τη διερεύνηση των φραγμών και των περιορισμών στις διασυνοριακές επικοινωνίες και τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων σε ήδη γνωστούς προβληματικούς τομείς της εσωτερικής αγοράς, προσεγγίζοντας την αναγκαιότητα της κοινοτικής δράσης στο θέμα με βάση ένα μείγμα οροθετημένης εναρμόνισης αφενός και αμοιβαίας αναγνώρισης αφετέρου.

3. Κύρια σημεία της Ανακοίνωσης

3.1. Η αναγκαιότητα της κοινοτικής δράσης βασίστηκε κυρίως στο γεγονός ότι από την ανάλυση των πινάκων των Ομάδων Εμπειρογνωμόνων προέκυψαν τα εξής:

i. Εάν μία εταιρία δεν μπορεί να επικοινωνήσει αποτελεσματικά εκτός των συνόρων που έχει την καταστατική της έδρα και να καταστήσει γνωστά στους πελάτες της στην Ευρωπαϊκή αγορά τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες της, χάνει τα οφέλη της εσωτερικής αγοράς ενώ αντίστοιχα οι καταναλωτές έχουν μειωμένες δυνατότητες επιλογών.

ii. Οι συνέπειες από τις αποκλίσεις στις εθνικές διατάξεις ήταν πολύ μεγαλύτερες απ' ότι αρχικά είχε εκτιμηθεί από την Επιτροπή και ένα περιορισμένο σύνολο διατάξεων και πρακτικών προκαλεί πολλαπλούς φραγμούς σε ευρύ πεδίο επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Πιο συγκεκριμένα:

α) Επηρεάζεται στον τρόπο λειτουργίας ένα ευρύ φάσμα επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών εκτός των άμεσα εμπλεκομένων εταιριών σχεδιασμού πρακτικών προώθησης πωλήσεων και διαφημιστικών εταιριών, όπως Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, επιχειρήσεις άμεσου μάρκετινγκ, εταιρίες δημοσίων σχέσεων, κ.λπ.

β) Παραμένει στην εσωτερική αγορά ένα πλήθος φραγμών που αφορούν κυρίως την ελευθερία εγκατάστασης, την εισαγωγή και εξαγωγή υπηρεσιών, τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, την ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών, την πολυπλοκότητα των ρυθμίσεων και θέματα προσφυγής σε δικαστικές αρχές. Επισημαίνονται ιδιαίτερα οι επιπτώσεις των φραγμών στις ΜΜΕ, με τις μικρότερες από αυτές να επιβαρύνονται δυσανάλογα με το υπάρχον καθεστώς σε θέματα προώθησης πωλήσεων σε σχέση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις.

3.2. Οι μορφές πρακτικών προώθησης των πωλήσεων που αναλύονται στην Ανακοίνωση και θεωρούνται σημαντικές είναι:

i. Απλή μείωση τιμών

ii. Ποσοτικές εκπτώσεις

iii. Εκπτωτικά κουπόνια και δελτία

iv. Δώρα

v. Προσφορές που θεωρούνται ότι είναι διαφορετικές από τις εκπτώσεις και παρέχονται στον καταναλωτή μόλις ο τελευταίος παραγγείλει ή αγοράσει το προωθημένο προϊόν ή την υπηρεσία,

vi. Διαφημιστικοί διαγωνισμοί

vii. Διαφημιστικά παιγνίδια (Με ή χωρίς υποχρέωση αγοράς).

3.3. Η Ανακοίνωση θέτει την ανάγκη θέσπισης τριών ειδών διατάξεων για την εξάλειψη των φραγμών στην εσωτερική αγορά:

i. Εναρμόνιση ορισμένων διατάξεων που αφορούν στη χρήση και επικοινωνία των πρακτικών προώθησης πωλήσεων.

ii. Αντικατάσταση ορισμένων περιορισμών.

iii. Εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.

3.4. Οι περιορισμοί που χρήζουν εναρμονίσεως περιλαμβάνουν:

i. Διατάξεις περί διαφάνειας σχετικές με εκπτώσεις, προσφορές, διαφημιστικούς διαγωνισμούς και παιχνίδια.

ii. Υποχρεώσεις πληροφόρησης για πωλήσεις σε τιμές κάτω του κόστους.

iii. Την προστασία παιδιών και ανηλίκων.

iv. Την διευκόλυνση της εξωδικαστικής προσφυγής.

3.5. Οι περιορισμοί που προτείνει να αντικατασταθούν με λιγότερο περιοριστικά μέτρα περιλαμβάνουν:

i. Απαγορεύσεις πρακτικών προώθησης πωλήσεων

- Απαγορεύσεις επί των προσφορών

- Απαγορεύσεις των πωλήσεων σε τιμές κάτω του κόστους

- Απαγορεύσεις θέσεων της αγοράς προϊόντος ως όρου συμμετοχής σε διαφημιστικά παιχνίδια

- Απαγορεύσεις στην επικοινωνία των πρακτικών προώθησης πωλήσεων

ii. Περιορισμούς στην αξία της πρακτικής προώθησης των πωλήσεων

- Περιορισμοί στο επίπεδο των εκπτώσεων

- Περιορισμοί στην αξία των προσφερόμενων δώρων

- Περιορισμοί στην αξία των προσφορών

- Περιορισμοί στην αξία των βραβείων σε διαφημιστικούς διαγωνισμούς και τυχερά παιχνίδια

iii. Περιορισμούς στις εκπτώσεις πριν από περιόδους εποχιακών εκπτώσεων

iv. Χορήγηση προηγούμενης άδειας για πρακτικές προώθησης των πωλήσεων ή κάθε άλλη απαίτηση ισοδυνάμου αποτελέσματος.

3.6. Οι περιορισμοί που χρήζουν εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης είναι δυνατόν να διατηρηθούν σε εθνικό επίπεδο στο βαθμό βέβαια που δεν εφαρμόζονται για να περιορίσουν την προώθηση πωλήσεων από άλλα κράτη μέλη και πρέπει να υπόκεινται στην αρχή της αμοιβαιότητας.

Τέτοιοι περιορισμοί αναφέρονται οι εξής:

i. περιορισμοί που απορρέουν από την εφαρμογή γενικής ρήτρας για την καλή συναλλακτική συμπεριφορά,

ii. περιορισμοί στα όρια αξίας των πρακτικών προώθησης πωλήσεων που απευθύνονται σε ανηλίκους,

iii. περιορισμοί στη χρήση πρακτικών προώθησης των πωλήσεων λόγω ενίσχυσης των μέσων μαζικής ενημέρωσης,

iv. περιορισμοί σχετικά με τη χρήση πρακτικών προώθησης πωλήσεων για φαρμακευτικά προϊόντα χορηγούμενα άνευ ιατρικής συνταγής,

v. περιορισμοί σχετικοί με άλλους τομείς.

4. Γενικές Παρατηρήσεις

4.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την Ανακοίνωση στα σημεία που αναφέρεται στους περιορισμούς.

α) στο επίπεδο των εκπτώσεων (3.5.ii,1)

β) στην αξία των προσφορών (3.5.ii.30)

γ) στην αξία των προσφερομένων δώρων (3.5.ii.2) και

δ) στην αξία των βραβείων σε διαφημιστικούς οργανισμούς και τυχερά παιχνίδια (3.5.ii.4).

4.2. Για όλα τα παραπάνω θέματα η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η διαφάνεια και η σωστή ενημέρωση είναι η καλύτερη προστασία του καταναλωτή.

Η ΕΟΚΕ συμφωνεί:

α) ότι οι διατάξεις περί διαφάνειας θα πρέπει να εναρμονιστούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται η ανασφάλεια δικαίου που απορρέει από τη χρήση γενικών όρων ή μη λεπτομερούς ορολογίας και

β) ότι δεν πρέπει να υπόκεινται οι διατάξεις περί διαφάνειας σε εθνικές ερμηνείες.

4.3. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η χρήση του ευρώ θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην συμπεριφορά των καταναλωτών των χωρών της ευρωζώνης, οι οποίοι εύκολα πλέον μπορούν να συγκρίνουν τις τιμές και έχουν τη δυνατότητα να αναζητούν συμφερότερες προσφορές. Η δυνατότητα αυτή πρέπει να διαφυλαχτεί από τυχόν αδιαφανείς ή παραπλανητικές μεθόδους προώθησης πωλήσεων.

4.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ανακοίνωση α) δίνει επαρκή στοιχεία προς αξιολόγηση, β) έχει λάβει επαρκώς υπόψη της τις μελέτες των εμπειρογνωμόνων αλλά και όλα τα αναγκαία επιπλέον στοιχεία τα οποία παρουσιάζουν τα προβλήματα που παρουσιάζονται στο διασυνοριακό εμπόριο στις πρακτικές προώθησης πωλήσεων, γ) περιέχει σοβαρές αναλύσεις των δεδομένων.

4.5. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η Ανακοίνωση δεν λαμβάνει αρκετά υπόψη τις τοπικές και εθνικές πρακτικές "προώθησης πωλήσεων", οι οποίες έχουν δοκιμασθεί και θεωρούνται επιτυχείς.

4.6. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη θέσπιση Κανονισμού σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά την οποία θεωρεί απαραίτητη διότι απαιτείται η θέσπιση ομοιόμορφων κανόνων στα θέματα αυτά μετά και την εφαρμογή του ευρώ, εφόσον επέλθει ουσιαστική συμφωνία στα θέματα που βρίσκονται υπό συζήτηση.

4.7. Η ΕΟΚΕ διατηρεί επιφυλάξεις όσον αφορά το διαχωρισμό των δράσεων σε τομείς που χρήζουν:

i. εναρμόνισης,

ii. εκσυγχρονισμού και αντικατάστασης των υφιστάμενων εθνικών διατάξεων και

iii. της αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.8. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχει καθυστέρηση στην εξέταση του θέματος και στη δημοσίευση της Ανακοίνωσης και ότι αυτή δεν δίνει επαρκώς τον επείγοντα και επιτακτικό χαρακτήρα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ στις διασυνοριακές εμπορικές επικοινωνίες.

4.9. Η ΕΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ένα ευρύ φάσμα εμπορικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών που παρέχονται από ΜΜΕ επηρεάζεται από την εφαρμογή του Κανονισμού, ζητεί από την Επιτροπή να συγκεντρώσει και να παρουσιάσει άμεσα περισσότερα οικονομικά στοιχεία για τις οικονομικές και επιχειρηματικές επιπτώσεις στο διασυνοριακό εμπόριο ως απόρροια της εφαρμογής του Κανονισμού.

4.10. Η ΕΟΚΕ διατηρεί επιφυλάξεις όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών στα κράτη μέλη σε θέματα που αφορούν τους όρους της διαφάνειας σχετικά με εκπτώσεις, προσφορές, διαφημιστικούς διαγωνισμούς και παιχνίδια.

4.11. Η ΕΟΚΕ διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις όσον αφορά το θέμα της αποτελεσματικότητας του συστήματος πληροφόρησης του καταναλωτή για τις πωλήσεις κάτω του κόστους.

4.12. Η ΕΟΚΕ διατηρεί επιφυλάξεις για τον καθορισμό των παραγόντων που τεκμηριώνουν την ύπαρξη πωλήσεων κάτω του κόστους και την κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης σε εθνικό επίπεδο.

4.13. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι διατάξεις περί προστασίας των παιδιών και των ανηλίκων κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά είναι ανεπαρκείς.

4.14. Η ΕΟΚΕ τάσσεται κατά της υιοθέτησης του μηχανισμού με βάση την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης στους περιορισμούς που είναι δυνατόν να διατηρηθούν σε εθνικό επίπεδο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν περιορίζουν την εισαγωγή υπηρεσιών. Σε αυτή την περίπτωση είναι επειγόντως αναγκαίο να διευκρινισθεί ποιες εθνικές νομικές διατάξεις θίγονται από το μέτρο αυτό. Η εφαρμογή της εν λόγω αρχής δεν πρέπει να προκαλέσει αντίστροφη δυσμενή διάκριση για τις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητα σε κράτη μέλη που έχουν αυστηρές ρυθμίσεις σε ό,τι αφορά την προώθηση πωλήσεων.

4.15. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η απαρίθμηση των μορφών πρακτικών πωλήσεων που αναλύονται στην Ανακοίνωση καλύπτει ένα σημαντικό τμήμα πρακτικών πωλήσεων αλλά όχι όλες, και δεν μπορεί να καλύψει τις συνεχώς νεοεμφανιζόμενες νέες μορφές προώθησης πωλήσεων.

5. Ειδικές συστάσεις

5.1. Προσφορές

5.1.1. Σχετικά με τις προσφορές η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι είναι πραγματικά σημαντικά εργαλεία προώθησης πωλήσεων, ειδικά για τις ΜΜΕ.

5.1.2. Επίσης η ΕΟΚΕ δεν ακολουθεί πλήρως την Επιτροπή, η οποία στην ανακοίνωσή της, προτείνει την κατάργηση κάθε απαγόρευσης της μείωσης των τιμών πριν από τις περιόδους των εκπτώσεων για τα αντίστοιχα προϊόντα. Προτείνει να έχουν τα κράτη μέλη τη δυνατότητα να διατηρήσουν τα μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της αλήθειας των αγγελιών μείωσης των τιμών κατά τις περιόδους των εκπτώσεων, επιβάλλοντας π.χ. στον πωλητή που πωλεί με έκπτωση την υποχρέωση να αναγράφει στο προϊόν την τιμή στην οποία το πωλούσε κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου (π.χ. ένα μήνα) που προηγήθηκε της περιόδου των εκπτώσεων.

5.1.3. Επίσης για να αποφευχθεί η γνωστή παραπλάνηση των καταναλωτών από τις προσφορές θα πρέπει να αναφέρονται τα παρακάτω στοιχεία:

- Η τιμή της πρώτης τιμολόγησης (στη βιτρίνα)

- Η τιμή της προσφοράς.

5.1.4. Στα θέματα προσφορών θα πρέπει να υπάρξει νομοθετικός και εποπτικός συντονισμός στα κράτη μέλη, διαφάνεια για την προστασία του καταναλωτή και την προστασία των ΜΜΕ.

5.2. Πωλήσεις κάτω του κόστους

5.2.1. Στα θέματα πώλησης κάτω του κόστους θα πρέπει να ληφθεί σοβαρότατα υπόψη ο παράγοντας προσπάθειας των μεγάλων χονδρεμπορικών και λιανεμπορικών επιχειρήσεων να αποβάλουν από την αγορά τις ΜΜΕ οι οποίες αδυνατούν να ακολουθήσουν τέτοιες πρακτικές.

5.2.2. Η ΕΟΚΕ διαφωνεί πλήρως με το συμπέρασμα ότι μικρές εξειδικευμένες επιχειρήσεις λιανικής μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις πωλήσεις κάτω του κόστους για να λανσάρουν νέα προϊόντα ή για να δημιουργήσουν επώνυμα προϊόντα.

5.2.3. Η ΕΟΚΕ δεν βρίσκει λογική την επισήμανση της Ανακοίνωσης ότι στόχος των πωλήσεων κάτω του κόστους είναι η παρότρυνση δυνητικών πελατών να δοκιμάσουν μία υπηρεσία σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Εφ' όσον για κάθε προϊόν ή υπηρεσία παρέχεται η δυνατότητα σημαντικών εκπτώσεων ή προσφορών με συγκεκριμένη χρονική διάρκεια δεν γίνεται αντιληπτό γιατί θα πρέπει να υπάρξουν τόσο ακραία μέτρα.

5.2.4. Η ΕΟΚΕ διαφωνεί πλήρως με την επισήμανση της Ανακοίνωσης ότι οι λιανοπωλητές που χρησιμοποιούν πρακτικές πωλήσεων κάτω του κόστους τις προσφέρουν πάντοτε σε προϊόντα με ευρεία αναγνώριση, πρωτοτυπία ή γνωστή εμπορική ονομασία.

5.2.5. Η ΕΟΚΕ διαφωνεί με την θέση της Ανακοίνωσης ότι στο βαθμό που οι πωλήσεις κάτω του κόστους διεξάγονται υπό καθεστώς διαφάνειας, οι κίνδυνοι κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού, διότι είναι γνωστό ότι οι ΜΜΕ λόγω μεγέθους και οικονομικών μέσων αδυνατούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη ή στα αρμόδια διοικητικά όργανα και να ζητήσουν εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού έναντι των μεγάλων επιχειρήσεων.

6. Ειδικές παρατηρήσεις επί της Αιτιολογικής Έκθεσης και της Πρότασης κανονισμού

6.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί εφόσον γίνουν δεκτές οι απόψεις της για τις πωλήσεις κάτω του κόστους (παράγραφοι 5.2-6.3-7.1.α) με την θέσπιση κανονισμού σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων στην εσωτερική αγορά επειδή απαιτείται:

i. η θέσπιση ομοιόμορφων κανόνων σε πολύ εξειδικευμένα ζητήματα,

ii. η διασφάλιση της διαφάνειας των τιμών και η ενδυνάμωση της ασφάλειας δικαίου,

iii. η ικανοποίηση της επείγουσας ανάγκης για ομοιόμορφους κανόνες λόγω της χρήσης του ευρώ και

iv. η διασφάλιση της συνέπειας προς τη νέα προσέγγιση της Επιτροπής για καλύτερες ρυθμίσεις.

Σε περίπτωση που η Επιτροπή θα δεχθεί τα προαναφερθέντα σχόλια η ΕΟΚΕ προτείνει να υιοθετηθεί οδηγία αντί για κανονισμό.

6.2. Άρθρο 1 - Σκοπός

6.2.1. Η ΕΟΚΕ προσυπογράφει το στόχο του σχεδίου κανονισμού.

6.2.1.1. Επισήμανση 1: Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον σκοπό του σχεδίου κανονισμού εφόσον λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών, των ανηλίκων και των ΜΜΕ οι οποίες αγωνίζονται σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο ευρωπαϊκό περιβάλλον με έλλειψη σύγχρονων γνώσεων και κεφαλαίων.

6.3. Άρθρο 2 - Ορισμοί

6.3.1. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι οι ορισμοί θα πρέπει να αναδιατυπωθούν, έτσι ώστε να διακρίνονται οι επικοινωνίες μεταξύ επιχειρήσεων από τις επικοινωνίες μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών. Ειδικότερα, θα πρέπει να αποκλειστούν ρητώς οι επικοινωνίες από μία μεμονωμένη επιχείρηση σε μια άλλη μεμονωμένη επιχείρηση.

6.4. Άρθρο 3 - Η χρήση και η επικοινωνία των πρακτικών προώθησης πωλήσεων

6.4.1. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την γενική απαγόρευση επιβολής γενικών περιορισμών στην χρήση ή την επικοινωνία οποιασδήποτε πρακτικής ή και συνδυασμό πρακτικών προώθησης πωλήσεων, διαφωνεί όμως πλήρως με τη δυνατότητα που δίνεται για πρώτη φορά για πωλήσεις κάτω του κόστους θεωρώντας ότι αυτό θα αποτελέσει βαρύτατο πλήγμα για τις ΜΜΕ οι οποίες αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τέτοιου είδους πρακτικές λόγω μεγέθους και οικονομικών δυνατοτήτων.

6.4.1.1. Επισήμανση 1: Η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αφαιρέσει τελείως από το άρθρο 3 τη δυνατότητα πωλήσεων "κάτω του κόστους". Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι πωλήσεις κάτω του κόστους ήδη χρησιμοποιούνται, άλλοτε νόμιμα και άλλοτε παράνομα, σε διάφορα Κράτη Μέλη από τις μεγάλες μονάδες λιανικών και χονδρικών πωλήσεων με αποτέλεσμα να απομακρύνουν από την αγορά τις ΜΜΕ. Η εφαρμογή αυτής της πρακτικής έχει ήδη ορατά αποτελέσματα σε πολλές χώρες της ΕΕ και ιδιαίτερα στην περιφέρεια όπου χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις κατά κύριο λόγο οικογενειακές έχουν καταστραφεί ή συρρικνωθεί μη αντέχοντας σε πρακτικές πωλήσεων κάτω του κόστους. Ειδικότερα ο κλάδος των αλυσίδων καταστημάτων λιανικής πώλησης που παρεμβάλλονται μεταξύ των παραγωγών και του τελικού καταναλωτή επιλέγουν αυτή την πολιτική προώθησης για επιλεγμένα μόνο προϊόντα, συγκεκριμένων κλάδων κάθε φορά, τα οποία αντιπροσωπεύουν ένα ελάχιστο τμήμα του συνόλου των προϊόντων, με αποτέλεσμα να δημιουργούν την εντύπωση ότι όλα τα είδη του συγκεκριμένου κλάδου είναι εξ ίσου φθηνά, γεγονός που αποτελεί παραπλάνηση του μέσου καταναλωτή.

6.4.1.2. Επισήμανση 2: Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι πρακτικές πωλήσεων κάτω του κόστους, δεν βλάπτουν μόνο τις εμπορικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αλλά και την μη επώνυμη γεωργική, βιοτεχνική και βιομηχανική παραγωγή, αφού η πίεση που μπορεί να ασκήσει μία μεγάλη αλυσίδα στους παραγωγούς προκειμένου να πάρει τη συγκατάθεσή τους για πώληση κάποιων προϊόντων κάτω του κόστους είναι πολύ μεγάλη.

6.4.1.3. Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι, σε ό,τι αφορά τη διαφήμιση και προώθηση που μπορούν να επηρεάσουν τη δημόσια υγεία, μπορεί να υποβαθμιστεί το επίπεδο προστασίας των πολιτών, και, παράλληλα, να υπάρξει έλλειψη συνοχής στην κοινοτική κανονιστική ρύθμιση. Πρέπει να καταστεί σαφές κατά τρόπο αδιαμφισβήτητο ότι απαγορεύεται η προώθηση προϊόντων καπνού και φαρμάκων για τα οποία απαιτείται ιατρική συνταγή.

6.5. Γενικές πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται

6.5.1. Επισήμανση 1: Η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό το άρθρο 4 για την προστασία του καταναλωτή διότι μόνον όταν υπάρχει πλήρης και πραγματική πληροφόρηση ο καταναλωτής μπορεί να κάνει τις ενδεδειγμένες επιλογές.

6.5.2. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, σε περίπτωση που η Επιτροπή προωθήσει την πρότασή της για την έκδοση κανονισμού που εξετάζει τις πωλήσεις κάτω του κόστους, η προτεινόμενη υποχρέωση "πληροφόρησης για πωλήσεις σε τιμές κάτω του κόστους" θα πρέπει να διαγραφεί. Η πληροφορία αυτή δεν εξυπηρετεί καμία λειτουργία προστασίας του καταναλωτή και ενδέχεται να είναι παραπλανητική. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί πότε ισχύει και θα δημιουργούσε περιττές επιβαρύνσεις για τους προμηθευτές, οι οποίες θα ζημίωναν ιδιαίτερα τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

6.6. Προστασία των παιδιών και των εφήβων

6.6.1. Επισήμανση 1: Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία των παιδιών και των εφήβων και αναφέρονται αναλυτικά στο άρθρο 5 της Πρότασης κανονισμού.

6.6.2. Επισήμανση 2: H EΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα την προστασία των προσωπικών πληροφοριών, ιδιαίτερα σήμερα που οι νέες τεχνολογίες, αλλά και οι νέες ηλεκτρονικές πρακτικές προώθησης πωλήσεων επιβάλλουν τη χρήση τέτοιου είδους πληροφοριών. Ιδιαίτερα η ΕΟΚΕ ζητεί πλήρη και απόλυτη προστασία των ανηλίκων από τη συλλογή τέτοιων πληροφοριών.

6.6.3. Επισήμανση 3: Η ΕΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο να συμπληρωθεί η παράγραφος 2 του άρθρου 5 και να συμπεριλάβει και τα δώρα ή τις προσφορές που μπορούν να βλάψουν και την ψυχική υγεία των παιδιών (όχι μόνον την σωματική) π.χ. δώρα ανήθικου περιεχομένου, προσφορές ειδών που επηρεάζουν τον ψυχισμό κ.λπ.

6.6.3.1. Η συμμετοχή ενός παιδιού σε ένα παιχνίδι ή διαφημιστικό διαγωνισμό πρέπει να υποβάλλεται προηγουμένως στην έγκριση του κηδεμόνος του παιδιού.

6.6.4. Επισήμανση 4: Η ΕΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη την παράγραφο 3 του άρθρου 5 για ολική και πλήρη απαγόρευση της χρήσης αλκοολούχων ποτών από άτομα κάτω των 18 ετών. Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης το Συμβούλιο να εξετάζει τακτικά την πορεία της Σύστασής του "Κατανάλωση αλκοόλ από τα παιδιά και τους εφήβους"(5) και να προχωρήσει σύντομα σε δεσμευτικότερες νομοθετικές πρωτοβουλίες.

6.7. Μέσα προσφυγής

6.7.1. Επισήμανση 1: Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με τους εμπειρογνώμονες για την έλλειψη οικονομικά προσιτής δικαστικής διαδικασίας προσφυγής ώστε να υπάρχει επαρκής και άρτια προστασία των καταναλωτών. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την εφαρμογή εξώδικων μηχανισμών προσφυγής στους οποίους μπορούν να συμμετάσχουν οι οργανώσεις καταναλωτών, οι επαγγελματικές ενώσεις και τα εμπορικά επιμελητήρια.

6.7.2. Επισήμανση 2: Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της υποχρέωσης το βάρος απόδειξης να φέρουν οι προωθούντες τις πωλήσεις δεδομένου ότι αυτοί διαθέτουν όλες τις πληροφορίες. Ωστόσο, η εν λόγω υποχρέωση δεν θα πρέπει να μετατραπεί σε υπερβολική επιβάρυνση ιδιαίτερα για τις ΜΜΕ.

6.7.3. Επισήμανση 3: Κατόπιν σχετικού αιτήματος μιας δικαστικής ή διοικητικής αρχής, ο φορέας προώθησης υποχρεούται να αποδείξει εντός 6 μηνών μετά το τέλος της εμπορικής ανακοίνωσης, ότι οι πληροφορίες μιας προώθησης των πωλήσεων που εμπίπτουν στο άρθρο 4 είναι ακριβείς.

7. Συστάσεις

7.1. Η ΕΟΚΕ συνιστά να αναθεωρήσει πλήρως η Επιτροπή την πρόταση κανονισμού, υπό την έννοια που υποδεικνύεται στην παρούσα γνωμοδότηση, και ιδιαίτερα με βάση τα συμπεράσματα της δημόσιας συζήτησης για το "Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των καταναλωτών", προκειμένου να διαφυλαχθεί η συνοχή των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών.

7.2. Ωστόσο, αν η Επιτροπή φρονεί ότι πρέπει να εμμείνει στη νομοθετική της πρόταση, η ΕΟΚΕ συστήνει τα ακόλουθα:

α. Να αφαιρεθεί από τον Κανονισμό εντελώς η δυνατότητα πωλήσεων κάτω του κόστους και να μην υπάρξει οποιαδήποτε άλλη δυνατότητα τέτοιου είδους πωλήσεων.

β. Να ληφθούν πολύ αυστηρά και συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών με την απαγόρευση της εμπορικής προώθησης των φαρμάκων και προϊόντων καπνού. Σε ό,τι αφορά τους εφήβους και ανηλίκους, θα πρέπει να υιοθετηθούν μέτρα προστασίας για να μην αυξηθεί η χρήση αλκοολούχων ποτών.

γ. Να υπάρξει πλήρης διασφάλιση των παιδιών από την άνευ γνώσης συλλογή προσωπικών πληροφοριών.

δ. Η παρούσα Ανακοίνωση της Επιτροπής να αποτελέσει την αρχή τακτικής παρακολούθησης των θεμάτων αυτών και την παρουσία διαρκούς μηχανισμού επέμβασης όταν οι μεταβαλλόμενες συνθήκες στην εσωτερική αγορά το απαιτούν.

ε. Θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε οι ΜΜΕ, οι οποίες έχουν τις δυνατότητες και τις προοπτικές να αντιληφθούν την ανάγκη παρουσίας τους στο Ευρωπαϊκό αλλά και στο διεθνές περιβάλλον μέσω της χρήσης των πρακτικών προώθησης και των νέων τεχνολογιών που συνεπικουρούν σε αυτή την προσπάθεια.

στ. Καλεί την Επιτροπή να λάβει σοβαρά υπόψη σε μελλοντικές της δράσεις τον νομοθετικό συντονισμό και την παρουσία αποτελεσματικών εποπτικών μηχανισμών στα κράτη μέλη που θα αποτελούν την εγγύηση για την εφαρμογή κανόνων υγιούς ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

ζ. Οι βασικές υποχρεώσεις πληροφόρησης οι οποίες περιγράφονται στο Παράρτημα να κωδικοποιηθούν και να συμπεριληφθούν στον Κανονισμό. Επίσης είναι σημαντικό να διευκρινισθεί ο τρόπος παροχής πληροφόρησης στις λιανικές πωλήσεις που κυρίως διεξάγονται στα εμπορικά καταστήματα και στις πωλήσεις που γίνονται με άλλα μέσα π.χ. τηλεόραση, ηλεκτρονικό εμπόριο κ.λπ.

η. Οι ρυθμίσεις του Κανονισμού να αφορούν πρακτικές πωλήσεων τόσο των ιδιωτικών επιχειρήσεων όσο και των επιχειρήσεων οι οποίες με ευρεία έννοια ανήκουν στο δημόσιο τομέα.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) "Πράσινη Βίβλο για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση" (COM(2001) 531 τελικό).

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ "Πράσινη Βίβλος για την προστασία των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση" - EE C 125 της 27.5.2002, σ. 1 (εισηγήτρια: κ. A. Davinson).

(3) COM(96) 192 τελικό.

(4) COM(98) 121 τελικό.

(5) COM(2000) 736 τελικό.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, που έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 5.2

Να αντικατασταθεί από το ακόλουθο κείμενο: "Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η πρόταση της Επιτροπής για την υποχρέωση κοινοποίησης όσον αφορά τις πωλήσεις κάτω του κόστους είναι περιττή και ακατάλληλη. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να αναμιγνύονται οι αρχές στον καθορισμό των τιμών από τις επιχειρήσεις ή να υποδεικνύουν στους ανταγωνιστές και στους πελάτες τον τρόπο υπολογισμού των τιμών. Οι περιπτώσεις κατά τις οποίες 'οι πωλήσεις κάτω του κόστους' συνεπάγονται την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως από μία επιχείρηση, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται βάσει της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού."

Αιτιολογία

Η ύπαρξη κανόνων που απαγορεύουν γενικά "τις πωλήσεις κάτω του κόστους" είναι άστοχη για πολλούς και διάφορους λόγους. Μεταξύ άλλων για τους εξής:

- Διότι είναι κατ' αρχήν απαράδεκτο ένα οικονομικό σύστημα, που διέπεται από τους νόμους της αγοράς να επιτρέπει στις αρχές να καθορίζουν τις τιμές πώλησης των προϊόντων μιας επιχείρησης. Εάν μια επιχείρηση εκμεταλλευόμενη τη δεσπόζουσα θέση της στην αγορά πραγματοποιεί "πωλήσεις κάτω του κόστους", τότε η περίπτωση αυτή θα πρέπει να αντιμετωπισθεί με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, όπου προβλέπεται η κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης.

- Διότι εμποδίζεται η επιχείρηση να προσαρμόσει τις τιμές της στην κατάσταση που επικρατεί στην αγορά ώστε να εισέλθει στην αγορά μέσω των "ελκυστικών τιμών" και να εισάγει επίσης τα νέα προϊόντα της, και ακόμη διότι περιορίζονται τόσο η δυνατότητα των καταναλωτών να πραγματοποιήσουν αγορές σε τιμές ευκαιρίας όσο και οι δυνατότητες των επιχειρήσεων - ιδίως των μικρομεσαίων - να προβληθούν στην αγορά.

- Διότι στις αγορές που είναι περισσότερο τοπικές μπορεί οι διατάξεις περί απαγόρευσης "πωλήσεων κάτω του κόστους" να είναι δύσκολο να εφαρμοσθούν με εύλογο τρόπο, εφόσον η τιμή κόστους του προϊόντος που θα πουλήσει μια επιχείρηση μπορεί να διαφέρει σημαντικά μεταξύ των επί μέρους αγορών, π.χ. λόγω σημαντικών διαφορών στις τιμές που το προμηθεύεται ή λόγω του κόστους των μεταφορικών. Ο χονδρέμπορος που διαθέτει τα προϊόντα του σε πολλές εθνικές αγορές και ο οποίος σε συνδυασμό με διαφημιστική εκστρατεία θέλει να επιβάλει μια ενιαία χαμηλή τιμή (σε ευρώ) μπορεί να εμποδισθεί να το κάνει, διότι η ελάχιστη τιμή που απαιτείται για να έχει κάποιο αποτέλεσμα σε ορισμένη αγορά, π.χ. στο Βέλγιο, μπορεί να έχει ως συνέπεια σε άλλη αγορά, π.χ. στη Νότια Γερμανία, να κρίνεται ως κάτω του κόστους. Η διάταξη περί απαγόρευσης πωλήσεων κάτω του κόστους κινδυνεύει να έλθει σε αντίθεση με το στόχο της πρότασης κανονισμού της Επιτροπής σχετικά με τις πρακτικές προώθησης των πωλήσεων, ιδίως προκειμένου να μειωθεί ο κατακερματισμός της εσωτερικής αγοράς.

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 31, ψήφοι κατά: 53, αποχές: 7.

Τα ακόλουθα σημεία της γνωμοδότησης του τμήματος απορρίφθηκαν και αντικαταστάθηκαν από τροπολογίες που υιοθέτησε η ολομέλεια:

Σημείο 6.2.1

"Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τον σκοπό και τις αναγκαιότητες που έρχεται να καλύψει ο Κανονισμός δηλαδή τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς με την κατάργηση περιορισμών στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και με τη διασφάλιση της ελευθερίας εγκατάστασης."

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 39, ψήφοι κατά: 40, αποχές: 6.

Σημείο 6.6.2

"Επισήμανση 2: Η ΕΟΚΕ διαφωνεί στην γενικευμένη και άνευ όρων υποχρέωση το βάρος απόδειξης να φέρουν οι προωθούντες τις πωλήσεις διότι σ' αυτήν την κατηγορία πολλές φορές ανήκουν ΜΜΕ οι οποίες δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διεξάγουν μακροχρόνιους δικαστικούς αγώνες και να προσκομίζουν τα αναφερόμενα στο παράρτημα ως υποχρεώσεις πληροφόρησης. Πιο συγκεκριμένα θα πρέπει να αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστή να αποφασίσει ποιος φέρει το βάρος αποδείξεων ανάλογα με τις επικρατούσες συνθήκες."

Αποτέλεσμα ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 27, ψήφοι κατά: 48, αποχές: 8.