ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(93)375 τελικό 
Βρυξέλλες, 8 Σεπτεμβρίου 1993 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
Σελίδα 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
1. 
2. Από την ειρηνευτική διαδικασία στη διαδικασία 
συνεργασ ίας 
Η εταιρική σχέση προϋποθέτει π ιό ισόρροπη οικονομική 
ανάπτυξη 
II. Η ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΠΝΟΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΗ 
ΑΝΑΤΟΛΗ 
1. Αρχικά βήματα προς την περιφερειακή συνεργασία 
2. Μια κοινή περιφερειακή προσέγγιση 
3. Η διαδικασία θα πρέπει να ενισχυθεί από τρίτα μέρη 
III. Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ 
1. Μια ισόρροπη τριγωνική σχέση 
2. Η Ευρώπη και οι χώρες Μασρέκ 
3. Η Ευρώπη και το Ισραήλ 
4. Το Ισραήλ και οι χώρες Μασρέκ 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
1 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της υποστήριζαν πάντα σταθερά την επίτευξη μιας 
δίκαιης, μόνιμης και γενικής ειρήνης στη Μέση Ανατολή, καθ'όλη τη διάρκεια της 
αραβοϊσραηλινής διένεξης και συνεχάρησαν τα μέρη για το ιστορικό βήμα που 
επετεύχθη κατά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ισραήλ και των Παλαιστινίων. Η 
επιτυχία αυτή αναμένεται να δώσει ώθηση στις πολυμερείς συζητήσεις σχετικά με το 
μέλλον της συνεργασίας. 
2. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να διερευνηθούν πιο μακροπρόθεσμες 
προοπτικές για τη συμμετοχή της Αιγύπτου, του Ισραήλ, της Ιορδανίας, των 
Κατεχόμενων Εδαφών, του Λιβάνου και της Συρίας σε μια διαδικασία περιφερειακής 
συνεργασίας, με την υποστήριξη της Κοινότητας, η οποία αναμένεται να παγιώσει την 
υπό εξέλιξη διαδικασία ειρήνευσης. 
3. Η πείρα της Κοινότητας όσον αφορά την περιφερειακή συνεργασία, και η συμμετοχή της 
στην ειρηνευτική διαδικασία, ιδίως τις συνομιλίες για την ειρήνη, την οδήγησαν στο 
συμπέρασμα ότι χρειάζεται πλέον μια πιο μακροπρόθεσμη προσέγγιση στα προβλήματα 
της περιφερειακής συνεργασίας και ασφάλειας. Μάλιστα τα μέρη της διένεξης ζήτησαν 
από την Κοινότητα να συμμετάσχει στη διαμόρφωση μιας τέτοιας προσέγγισης. 
4. Είναι λοιπόν η κατάλληλη στιγμή να παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη 
μέλη της μια συνολική προσέγγιση όσον αφορά τα οφέλη που αναμένεται να αποφέρει 
μια πολιτική ρύθμιση στην περιοχή. Η Κοινότητα είναι κατάλληλη για το έργο αυτό: 
έχει στενές σχέσεις με όλα τα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη, ενώ είναι προς το 
συμφέρον της να επικρατήσει ασφάλεια και σταθερότητα στην περιοχή. Στις σχέσεις 
της με τις χώρες της Μέσης Ανατολής η Κοινότητα θα συνεχίσει να προωθεί τη 
δημοκρατία και τον πλουραλισμό, το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, την ανοχή 
των μειονοτήτων και τη συνύπαρξη διάφορων πολιτιστικών και θρησκευτικών ομάδων. 
5. Συνεπώς, η παρούσα ανακοίνωση αφορά τρία βασικά ερωτήματα: 
(α) Ποιες είναι οι προϋπόθεσεις για συνεργασία στην περιοχή; 
(β) Ποιο ρόλο θα πρέπει να παίξει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα για την εξασφάλιση μιας 
μη αναστρέψιμης περιφερειακής συνεργασίας; 
(γ) Πώς θα πρέπει να διαμορφωθεί η τριγωνική σχέση μεταξύ Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, χωρών Μασρέκ και Ισραήλ ώστε να αποφέρει τα μέγιστα οφέλη για 
κάθε πλευρά, με στόχο τη διαμόρφωση στενότερης εταιρικής σχέσης στο μέλλον; 
Ι. ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
1. Από την ειρηνευτική διαδικασ ία στη διαδικασ ία της συνεργαο ίας 
Η ειρήνη αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχή ανάπτυξη της περιφερειακής 
συνεργασίας. Η πείρα της Κοινότητας δείχνει πως είναι δυνατόν να καταστεί 
αδιανόητη μια πολεμική σύρραξη μεταξύ πρώην εχθρικών στρατοπέδων χάρις στην 
οικονομική ενοποίηση. Παρότι το πρότυπο αυτό δεν μπορεί να μεταφερθεί εύκολα στη 
Μέση Ανατολή, είναι μια ένδειξη ότι η ανάπτυξη περιφερειακής οικονομικής 
συνεργασίας μπορεί να αποτελέσει ισχυρό όπλο για τον περιορισμό των συγκρούσεων, 
καθιστώντας έτσι αναπόφευκτη την επικράτηση της ειρήνης και ενθαρρύνοντας τους 
λαούς της περιοχής να μάθουν να ζουν ειρηνικά. Για το σκοπό αυτό η Κοινότητα θα 
πρέπει να υποστηρίξει τις προσπάθειες των μερών της περιοχής να διαμορφώσουν 
συστηματικές μορφές συνεργασίας σε τομείς ζωτικής σημασίας για την οικονομική τους 
ανάπτυξη και ευημερία, όπως το νερό και η ενέργεια. 
Κατά συνέπεια, την ειρηνευτική διαδικασία θα πρέπει να διαδεχθεί μια «διαδικασία 
συνεργασίας» μεταξύ των μερών της περιοχής. 
2. Η εταιρική σχέση προϋποθέτε ι ισόρροπη οικονομ ική ανάπτυξη 
Για να επιτύχει η συνεργασία, είναι αναγκαίο να μειωθούν οι υπερβολικές ανισότητες 
των εισοδημάτων. Παρά τις προσπάθειες τους, καμιά από τις χώρες Μασρέκ δεν έχει 
ακόμα επιτύχει σταθερή ανάπτυξη. Το Ισραήλ, ωστόσο, χαίρει ενός βιοτικού επιπέδου 
παρομοίου με εκείνου της Δυτικής Ευρώπης, παρότι λαμβάνει σημαντική εξωτερική 
βοήθεια. Το βιοτικό επίπεδο του Ισραήλ είναι πάνω από δέκα φορές υψηλότερο από το 
βιοτικό επίπεδο των γειτονικών χωρών. Σύμφωνα με τη Διεθνή Τράπεζα, το 2010 
εικάζεται ότι τα εφτά εκατομμύρια των κατοίκων του Ισραήλ ενδέχεται να επιτύχουν 
ένα ΑΕΠ σχεδόν ίσο με το ΑΕΠ των 130 εκατομμυρίων Αράβων που τους περιβάλλουν. Το 
χάσμα αυτό είναι παρόμοιο με εκείνο που χωρίζει την Ευρώπη και τις αραβικές χώρες 
της νότιας Μεσογείου. 
Μακροπρόθεσμα, η διατήρηση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό 
από την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Αυτό προϋποθέτει κυρίως την καβταβολή 
τεράστιων προσπαθειών εκ μέρους των ίδιων των αραβικών χωρών. Προϋποθέτει όμως και 
τη σταθερή δέσμευση της Ευρώπης, του Ισραήλ και των χωρών του Κόλπου, καθώς και 
της ευρύτερη διεθνούς κοινότητας, να τις ενισχύσουν στην προσπάθεια αυτή. 
h 
11· ϋ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΠΝΟΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤH MKBH ΑΝΑΤΟΛΗ 
1. Βήματα προς την περιφερειακή συνεργασ ία 
Για να είναι μόνιμη η ειρήνη στη Μέση Ανατολή θα πρέπει να εφαρμοστεί 
μακροπρόθεσμη διαδικασία συνεργασίας μεταξύ των μερών μετά τη σύναψη των 
ειρηνευτικών συμωνιών. Για τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης ίσως είναι πιο 
χρήσιμη η πραγματοποίηση μικρών αλλά ρεαλιστικών βημάτων και όχι η ανάληψη 
υπερβολικά φιλόδοξων προσπαθειών. Αυτή η προσέγγιση θα βοηθήσει τα μέρη να 
αρχίσουν να συσκέπτονται, να συνηθίσουν στη συνεργασία, και αργότερα να εξετάσουν 
το ενδεχόμενο καθιέρωσης θεσμικών ρυθμίσεων. 
Αρχικά η συνεργασία θα έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στον ιδιωτικό τομέα 
και μεταξύ ομοσπονδιών επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, δημοτικών αρχών, τεχνικών 
ιδρυμάτων. Η διαδικασία θα μπορούσε να αρχίσει από οποιοδήποτε ομάδα εταίρων που 
είναι πρόθυμοι να αναλάβουν δράση, σε οποιδήποτε τομέα, είτε πολιτιστικό είτε 
εμπορικό. 
Η πείρα της Κοινότητας δείχνει πόσο δύσκολο είναι να υπάρχει μόνιμη περιφερειακή 
συνεργασία ελλείψει θεσμών. Γι' αυτό η διαδικασία θα πρέπει να οδηγήσει σταδιακά 
τις χώρες της περιοχής προς τη δημιουργία των κατάλληλων θεσμών, όπως έπραξε η 
Ευρώπη στη δεκαετία του 50, αρχίζοντας από την Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. 
2. Μια κοινή περιφερειακή προσέγγιση 
Η προσέγγιση αυτή, που βασίζεται στην έννοια της συνεργασίας, άρχισε vq 
εφαρμόζεται στις πολυμερείς ομάδες εργασίας της ειρηνευτικής διαδικασίας, με στόχο 
να οδηγήσουν τα μέρη προς κοινούς περιφερειακούς στόχους για την ανάπτυξη της 
Μέσης Ανατολής. Για να επιτευχθεί αυτό, η συνεργασία θα πρέπει να κινηθεί προς δύο 
κατευθύνσεις: τη συγκέντρωση των κοινών δυνατοτήτων και την αντιμετώπιση κοινών 
προβλημάτων. 
Ένα από τα εμπόδια στην αποτελεσματική οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη είναι το 
μικρό μέγεθος των εν λόγω χωρών, που περιορίζει τις δυνατότητες εφαρμογής 
οικονομιών κλίμακας. Κατά συνέπεια θα ήταν χρήσιμο να μελετήσουν τα μέρη κατά ποιο 
τρόπο θα μπορούσαν να βελτιωθούν οι προοπτικές της οικονομίας τους με: 
- τη δημιουργία των βάσεων για έναν οικονομικό χώρο της Μέσης Ανατολής, που 
συνεπάγεται τη θέσπιση, στο μέλλον, της ελεύθερης διακίνησης αγαθών, υπηρεσιών, 
κεφαλαίων και εργατικού δυναμικού· 
- τη δημιουργία επαρκούς περιφερειακής υποδομής στις μεταφορές, τις επικοινωνίες, 
την ενέργεια, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, μεταξύ άλλων· 
την καλύτερη χρήση των διαθέσιμων πόρων στους τομείς του τουρισμού, της 
εκπαίδευσης, της έρευνας, της γεωργίας, της βιομηχανίας. 
Η ενέργεια, οι υδάτινοι πόροι καθώς και η υγεία, το περιβάλλον και το πρόβλημα των 
προσφύγων είναι μερικά από τα κοινά προβλήματα που εκτείνονται πέραν των εθνικών 
συνόρων και τα οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ώστε να ζουν καλύτερα οι 
πληθυσμοί της περιοχής και συνεπώς να αυξηθεί η πολιτική σταθερότητα και η 
περιφερειακή ασφάλεια. 
Μια περιφερειακή προσέγγιση στα θέματα της οικονομικής ανάπτυξης θα παρουσίαζε 
ιδιαίτερα πλεονεκτήματα για τα Κατεχόμενα Εδάφη και το Λίβανο, όπου σημαντικότερο 
θέμα είναι η ανάκαμψη της οικονομίας. 
r 
3. Η διαδικασ ία θα πρέπει να εν ιχυθε ί από τρίτα μέρη 
Η πείρα της ειρηνευτικής διαδικασίας δείχνει ότι είναι χρήσιμη η συνεργασία με 
τρίτους εταίρους, που παίζουν ρόλο καταλύτη. Η ενεργός συμμετοχή των τρίτων μερών 
θα εξακολουθήσει για πολύ ακόμη καιρό να είναι απαραίτητη. ΓΓαυτό και είναι 
σκόπιμο να διατηρηθεί το βασικό πολυμερές θεσμικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε κατά τη 
διάσκεψη της Μαδρίτης. Ενδέχεται μάλιστα να εξελιχθεί σε ένα είδος περιφερειακού 
οργανισμού όπως ήταν αρχικά ο ΟΟΣΑ, στον οποίο θα αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο 
ρόλο οι χώρες της περιοχής και η Ευρώπη. 
III. Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ 
1· Μια ισόρροπη τριγωνική σχέση 
Η Ευρώπη θα πρέπει να είναι πρόθυμη να προσφέρει περαιτέρω βοήθεια στην περιοχή 
για την παγίωση της ειρήνης και την ενθάρρυνση της περιφερειακής ενοποίησης. Η 
τριγωνική σχέση μεταξύ Ευρώπης, Μασρέκ και Ισραήλ θα πρέπει να είναι προσεκτικά 
ισορροπημένη ώστε να δημιουργούνται ευκαιρίες για συνεργασία ανάλογα με τις 
δυνατότητες του κάθε μέρους· θα πρέπει επίσης να ενθαρρύνει την προσέγγιση Ισραήλ 
και χωρών Μασρέκ. 
Για το σκοπό αυτό: 
1) θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι χώρες Μασρέκ και το Ισραήλ να αναλάβουν οικονομική 
μεταρρύθμιση και περιφερειακή συνεργασία-
2) η Κοινότητα θα πρέπει να προσφέρει στις χώρες Μασρέκ στενότερη συνεργασία, 
παρόμοια με εκείνη που προσφέρει στις χώρες Μαγκρέμπ, λαμβάνοντας συγχρόνως υπόψη 
τα ειδικά χαρακτηριστικά της κάθε χώρας. 
3) η Κοινότητα θα πρέπει να προσφέρει στο Ισραήλ την ίδια εταιρική σχέση, 
προσαρμοσμένη στις συνθήκες που επικρατούν στη χώρα αυτή, και να επιτρέπει στο 
Ισραήλ να ακολουθεί στενότερα τις εξελίξεις στην Ευρώπη, ιδίως εάν υπάρχει κοινό 
έδαφος και κοινά ενδιαφέροντα. 
4) οι σχέσεις με όλες τις χώρες της περιοχής θα πρέπει να βασίζονται στο σεβασμό 
των δικαιωμάτων του ανθρώπου και την ενίσχυση της δημοκρατίας· σε οποιαδήποτε 
συμφωνία με την Κοινότητα θα περιλαμβάνεται ειδική ρήτρα που θα καθιστά το σεβασμό 
των ανθρώπινων δικαιωμάτων και την ενίσχυση της δημοκρατίας ουσιώδη στοιχεία της 
συμφων ίας. 
Υπό τις παρούσες συνθήκες κατακερματισμού που επικρατούν στην περιοχή, το κέρδος 
που θα αποφέρουν οι μεταρρυθμίσεις σε εθνικό επίπεδο δεν θα επαρκούν για την 
επίτευξη ικανοποιητικών οικονομικών αποτελεσμάτων. Με την περιφερειακή συνεργασία 
θα μπορούσαν να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας και να υπάρξουν ευκαιρίες για 
οικονομική εξειδίκευση. Κατά συνέπεια, ένας από τους στόχους των μελλοντικών 
συμφωνιών της ΕΚ με τα κράτη Μασρέκ θα πρέπει να είναι η προώθηση της 
περιφερειακής συνεργασίας και των περιφερειακών θεσμών (για παράδειγμα διαχείριση 
υδάτων και ενέργειας). 
Παρά το γεγονός ότι η Κοινότητα συνήψε συμφωνίες συνεργασίας με τις πέντε εν λόγω 
χώρες στα τέλη της δεκαετίας του 70, οι σχέσεις (εμπόριο, επενδύσεις, επιστήμη και 
τεχνολογία, πολιτιστικά θέματα, πολιτικός διάλογος...) δεν είναι ανάλογες με τη 
στρατηγική σημασία που έχει η περιοχή για την Κοινότητα, ούτε με την εγγύτητα της. 
Οι εν λόγω χώρες ζήτησαν από την κοινότητα να αποδώσει ιδιαίτερη προσοχή στην 
ανάπτυξη των αμοιβαίων σχέσεων, με φόντο την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, την 
Ευρωπαϊκή Ένωση, την έντονη παρουσία της στην Ανατολική Ευρώπη, τις χώρες του 
Κόλπου και τις χώρες Μαγκρέμπ. 
S 
Η νέα προσέγγιση της Κοινότητας θα πρέπει να βασιστεί στη συνειδητοποίηση ότι 
είναι πλέον καιρός να εγκαταλειφθεί η άποψη περί συνεργασίας για την ανάπτυξη που 
επικράτησε κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, και να προσανατολιστούμε προς την ιδέα 
της εταιρικής σχέσης, η οποία οδηγεί σε νέες μορφές συνεργασίας σε πολλούς τομείς, 
πολιτικούς, κοινωνικούς ή οικονομικούς. 
Ë ΕυΡώπη και οι χώρες Μασρέκ 
Η δέσμευση της Κοινότητας να ενισχύσει τις οικονομίες των χωρών Μασρέκ αποτελεί 
απόδειξη ότι πιστεύει στο μέλλον της περιοχής. Από την πλευρά τους, οι χώρες 
Μασρέκ θα πρέπει να ανταποκριθούν στην έννοια της εταιρικής σχέσης με συνεχίζοντας 
τις μεταρρυθμίσεις και εφαρμόζοντας συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της 
περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
Η εταιρική σχέση θα πρέπει να βασιστεί σε πέντε άξονες: 
- τον πολιτικό διάλογο· 
- την πορεία προς την επίτευξη ελεύθερων συναλλαγών 
- την ενθάρρυνση της μεταρρύθμισης· 
- την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας· 
- τη χρηματοδοτική συνεργασία. 
Ο καλύτερος τρόπος να στηριχθεί η εταιρική σχέση είναι η θέσπιση τακτικού 
πολιτικού διαλόγου. Οι συναλλαγές θα πρέπει να αποτελέσουν σημαντικό στοιχείο των 
νέων συμφωνιών. Η σταδιακή κατάργηση των δασμολογικών φραγμών εκ μέρους των δύο 
πλευρών αναμένεται να οδηγήσει, κατά τις αρχές του 21ου αιώνα, στη δημιουργία μιας 
εκτενούς ζώνης ελεύθερων συναλλαγών στην περιφέρεια. Κάτι τέτοιο θα είχε θετικό 
αντίκτυπο στις ενδοαραβικές και αραβοϊσραηλινές σχέσεις. Τα μέρη θα μπορούσαν έτσι 
να συμμετέχουν σε έναν ευρύ χώρο, και σε αυξανόμενη οικονομική ελευθερία, που θα 
περιλαμβάνει την Ευρώπη και ένα μεγάλο τμήμα του αραβικού κόσμου. 
Είναι απολύτως αναγκαίο να δοθεί ενίσχυση στις χώρες Μασρέκ στις προσπάθειες τους 
να αναμορφώσουν τα οικονομικά και πολιτικά τους συστήματα, να στραφούν προς την 
οικονομία της αγοράς, και να ελέγξουν τη δημογραφική τους αύξηση. 
Όλοι οι πιθανοί τομείς περιφερειακής συνεργασ ίας που θα ενθάρρυναν τις χώρες 
Μασρέκ να εκσυγχρονίσουν το οικονομικό και κοινωνικό τους περιβάλλον θα πρέπει να 
ληφθούν υπόψη: μακροοικονομικά θέματα, διάλογος σε όλους τους τομείς της 
οικονομίας, επενδύσεις, απασχόληση, πρότυπα, τελωνεία, περιβάλλον, επιστήμη, 
τεχνολογία, παιδεία, έργα υποδομής, πολιτιστικά θέματα, δημογραφία, καταπολέμηση 
των ναρκωτικών κλπ. 
θα αναπτυχθούν οι κατάλληλες μορφές χρηματοδοτικής συνεργασ ίας. Η νέα εταιρική 
σχέση ΕΚ-Μασρέκ προϋποθέτει επαρκή χρηματοδότηση τόσο από δημόσιες πηγές όσο και 
από άμεσες ιδιωτικές επενδύσεις, των οποίων η σπουδαιότητα αυξάνεται σταδιακά. 
Η Ευρώπη και το Ισραήλ 
Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του κράτους του Ισραήλ θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη 
διαμόρφωση των μελλοντικών σχέσεων ΕΚ-Ισραήλ καθώς και της περιφερειακής 
συνεργασίας σε τριγωνικό πλαίσιο. 
Ί 
Με κατά κεφαλή εισόδημα άνω των 12 000 US$ και υψηλό ποσοστό ειδίκευσης του 
εργατικού δυναμικού, το Ισραήλ αποσκοπεί στο να γίνει παραγωγός και εξαγωγέας 
αγαθών και υπηρεσιών με υψηλή προστιθέμενη αξία, και να συνδεθεί στενά με τον 
Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και τους θεσμούς του. Το Ισραήλ επιθυμεί να συμμετάσχει 
στα διάφορα δίκτυα που συνδέουν την Κοινότητα και άλλες χώρες της Ευρώπης, και στα 
οποία δεν έχουν πρόσβαση οι μη Ευρωπαϊκές τρίτες χώρες. 
Παρότι οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με το Ισραήλ θα πρέπει να βασιστούν 
στην ίδια έννοια της εταιρικής σχέσης που πρόκειται να εφαρμόσει κατά τη 
μελλοντική συνεργασία της με τις χώρες Μαγκρέμπ και Μασρέκ, θα πρέπει η εταιρική 
αυτή σχέση να λαμβάνει υπόψη το αναπτυξιακό επίπεδο του Ισραήλ. 
Ο πολιτικός διάλογος, οι ελεύθερες συναλλαγές αγαθών, κεφαλαίων και τις υπηρεσιών 
και η ενθάρρυνση της περιφερειακής συνεργασίας θα πρέπει να συμπεριληφθούν στις 
σχέσεις της Κοινότητας με το Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα θα προβλέπεται εντατική 
συνεργασία σε όλους τους τομείς: τον τραπεζικό κλάδο, την τεχνολογία, την 
ενέργεια, τη γεωργία, τη βιομηχανική ιδιοκτησία κλπ. 
4. Το Ισραήλ και ο ι χώρες Μασρέκ 
Όπως και να εξελιχθούν στο μέλλον οι σχέσεις μεταξύ Ευρώπης, Ισραήλ και των χωρών, 
Μασρέκ, η Κοινότητα θα πρέπει να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια να πείσει τους 
Ισραηλινούς και Άραβες εταίρους της να αναπτύξουν σχέσεις μακροπρόθεσμης 
συνεργασίας και να επιδιώξουν την ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. 
Κατά συνέπεια, είναι απολύτως απαραίτητο να ενισχυθούν οι συνθήκες ειρήνης που θα 
υπογραφούν στο μέλλον με τα συμπεράσματα των διμερών και πολυμερών αραβοϊσραηλινών 
συμφωνιών και πιθανώς με τη διαμόρφωση κοινών θεσμών. 
θα πρέπει να δοθεί ενθάρρυνση στο Ισραήλ να συμμετάσχει στην ανάπτυξη ολόκληρης 
της περιοχής· γ ι'αυτό το σκοπό θα πρέπει να παρασχεθεί στη χώρα αυτή η σχετική 
βοήθεια. Οι νέες συμβατικές σχέσεις που πρόκειται να θεσπιστούν μεταξύ της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας και όλων των χωρών της περιοχής θα συμβάλουν στην εξέλιξη 
αυτή. 
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Η περιφερειακή συνεργασία θα επιτύχει μόνο εάν λάβει την υποστήριξη τρίτων 
εταίρων. Ο ρόλος της Κοινότητας, λόγω γεωπολιτικής θέσης και σχετικής θετικής 
πείρας, είναι σημαντικός. Θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει την προσέγγιση μεταξύ 
των μερών της αραβοϊσραηλινής διένεξης με το να βελτιώσει τους δεσμούς της με κάθε 
μία από τις χώρες αυτές. 
Το παρόν έγγραφο αναμένεται να συμβάλει στην εφαρμογή των πολιτικών της Κοινότητας 
για τη Μέση Ανατολή στο πλαίσιο της ειρήνευσης. Οι κατευθύνσεις θα πρέπει να 
οδηγήσουν στη διαμόρφωση προγραμμάτων εργασίας, που θα εφαρμοστούν κατά την· 
περίοδο επικράτησης της ειρήνης και ασφάλειας στην περιοχή. 
Η Επιτροπή θα προτείνει σύντομα κι άλλες συμπληρωματικές πρωτοβουλίες σχετικά με 
βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα θέματα, ανάλογα με τις ανάγκες και την εξέλιξη της 
ειρηνευτικής διαδικασίας. 
1 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΧΩΡΩΝ ΜΑΣΡΕΚ ΚΑΙ ΙΣΡΑΗΛ 
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 
Ι. Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ Σελίδα 
1. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ 
ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ 
1.1. Αγαθά και υπηρεσίες 
1.2. Εργατικό δυναμικό 
1.3. Κεφάλαιο 
2. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΟΙΝΗΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ 
2.1. Μεταφορές 
2.2. Ενέργεια 
3. Η ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΚΟΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ 
3.1. Τουρισμός 
3.2. Επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη 
II. Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΟΙΝΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 
1. ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
7 
Παράρτημα 1/1 
Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ 
1. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΧΩΡΟ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ 
1.1. Αγαθά και υπηρεσ ίες 
Μια από τις σημαντικότερες προτεραιότητες για όλες σχεδόν τις χώρες της Μέσης 
Ανατολής, και ιδίως των χωρών Μασρέκ και του Ισραήλ, είναι να ευνοηθεί το εμπόριο 
και κατά συνέπεια η καλύτερη δυνατή κατανομή εργασίας. 
Ο σημερινός όγκος των συναλλαγών για αγαθά και υπηρεσίες μεταξύ χωρών Μασρέκ και 
μεταξύ των χωρών Μασρέκ και του Ισραήλ είναι ελάχιστος (λιγότερα από δύο 
δισεκατομμμύρια δολάρια το χρόνο, εκ τών οποίων 80% αντιπροσωπεύει το εμπόριο 
μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινιακών εδαφών). Η κατάσταση αυτή οφείλεται κυρίως σε 
πολιτικά εμπόδια, τον υψηλό προστατευτισμό και την ανεπάρκεια των μεταφορών. 
Ο χαμηλός όγκος του εμπορίου μεταξύ των χωρών αυτών, των οποίων τα κέντρα, όπως η 
Βηρυτός, το Αμμάν και το Τελ Αβ ίβ δεν απέχουν μεταξύ τους παραπάνω από 150 χλμ, 
είναι ένας πολυδάπανος οικονομικός παραλογισμός. Η ειρήνη ενδέχεται να μεταβάλλει 
την κατάσταση αυτή, αλλά οι σχέσεις Ισραήλ-Αιγύπτου μετά το 1981 δείχνουν ότι η 
ειρήνη δεν αρκεί από μόνη της για την ενθάρρυνση του ενδοπεριφερειακού εμπορίου. 
Η προοπτική ενός χώρου ελεύθερων συναλλαγών, που θα περιλαμβάνει περίπου 120 
εκαταοομύρια κατοίκους έως το 2020 θα καθιστούσε την περιοχή πολύ πιο συμφέρουσα 
για επενδυτές του ιδιωτικού τομέα. 
Η προοπτική μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των χωρών Μασρέκ και του Ισραήλ 
προκαλεί περισσότερους φόβους απ' ό,τι ελπίδες μεταξύ των πιθανών εταίρων, ιδίως 
των λιγότερο ανεπτυγμένων. Για να ξεπεραστούν οι δισταγμοί, φαίνεται ότι 
χρειάζεται να ληφθούν δύο παράλληλες πρωτοβουλίες: 
-ο χώρος ελεύθερων συναλλαγών θα πρέπει να λειτουργήσει κατά τρόπο μη 
συμμετρικό, δηλαδή το Ισραήλ να καταργήσει τους προστατευτικούς δασμούς αμέσως 
ή σε πολύ συντομότερη μεταβατική περίοδο, π. χ. 3-5 χρόνια, από ότι οι λιγότερο 
ανεπτυγμένοι εταίροι (10-12 χρόνια). 
-η Κοινότητα (που εφαρμόζει εντελώς ελεύθερο καθεστώς συναλλαγών στο 
βιομηχανικό τομέα με το Ισραήλ από το 1989) ίσως χρειαστεί να προσφέρει στις 
χώρες που είναι πρόθυμες να αναλάβουν την πρόκληση, αμοιβαίως ελεύθερες 
συναλλαγές στο βιομηχανικό τομέα. 
Έτσι οι χώρες Μασρέκ δεν θα αισθάνονται αποκλεισμένες σε μια ομάδα με το Ισραήλ 
αλλά θα παίρνουν μέρος σε μια μεγάλη ομάδα που καλύπτει ολόκληρη την Ευρώπη και 
το Ισραήλ. Επιπλέον θα αναγκαστούν εξαρχής να συγκεντρώσουν τις προσπάθειες τους 
στον ανταγωνισμό με την Ευρώπη και όχι μόνο την περιοχή της Μέσης Ανατολής. 
Με το άνοιγμα των αγορών μεταξύ των εν λόγω χωρών και της Ευρώπης, οι μικρές 
οικονομίες της Μέσης Ανατολής θα είναι σε καλύτερη θέση να ανεβάσουν την 
αποδοτικότητα των οικονομιών τους και κατά συνέπεια να προσελκύσουν περισσότερες 
επενδύσεις από της Ευρώπη καθώς και περισσότερη τεχνογνωσία, πράγμα που θα μειώσει 
το χάσμα μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής όσον αφορά τα εισοδήματα. 
1.2. Εργατικό Δυναμικό 
Η διακίνηση του εργατικού δυναμικού υπήρξε, και εξακολουθεί να είναι, ένας από 
τους κυριότερους παράγοντες της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης στην περιοχή. 
Αφενός μειώνει τη χρόνια ανεργία των φτωχότερων τμημάτων της περιοχής (Γάζα, 
Αίγυπτος,Ιορδανία), αφετέρου αντισταθμίζει την έλλειψη ανειδίκευτου εργατικού 
δυναμικού στις χώρες που έχουν υψηλότερο εισόδημα, όπως το Ισραήλ και οι χώρες του 
Κόλπου. 
Παράρτημα 1/2 
Ωστόσο η διακίνηση των εργαζομένων συμβάλλει και στις πολιτικές εντάσεις της 
περιοχής. Εκατομμύρια εργατών έχουν αναγκαστεί να επιστρέψουν ξαφνικά στις χώρες 
τους χωρίς επαρκή αποζημίωση, χωρίς συσσώρευση των δικαιωμάτων κοινωνικής 
ασφάλειας και συχνά με απώλεια των αποταμιεύσεων τους. 
Σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα, οι υλικές και νομικές συνθήκες διαβίωσης των 
διακινούμενων εργατών είναι σε πολλές περιπτώσεις απάνθρωπες, και όχι σύμφωνες με 
τις σχετικές διεθνείς συμβάσεις. 
Στο μέλλον η μετανάστευση θα συνεχίσει, αλλά σε μικρότερη κλίμακα· μάλιστα 
αναμένεται ότι οι κοινές επιχειρήσεις, οι υπεργολαβίες και οι ενδοπεριφερειακές 
συναλλαγές σε μεταποιημένα προϊόντα και συστατικά θα αντικαταστήσουν, τουλάχιστον 
εν μέρει, τις ροές των διακινούμενων εργατών. 
Η περιοχή θα πρέπει να ανταποκριθεί σοβαρά στα θέματα των δικαιωμάτων και 
υποχρεώσεων των διακινούμενων εργατών. Η ιδεώδης λύση θα ήταν να διαπραγματευτούν 
όλες οι ενδιαφερόμενες χώρες μια πολυμερή σύμβαση ή χάρτη για την προστασία των 
διακινούμενων εργαζομένων, παρόμοια με εκείνες που ισχύουν στην Ευρώπη. 
Είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν κατά προτεραιότητα τα θέματα αυτά στο Ισραήλ 
και τα Κατεχόμενα Εδάφη όσον αφορά τους 100.000 περίπου Παλαιστίνιους 
εργαζόμενους, που ενδέχεται να συνεχίσουν να εργάζονται ως διασυνοριακοί 
εργαζόμενο ι. 
1.3. Κεφάλαιο 
Στη Μέση Ανατολή συνυπάρχουν ορισμένοι σημαντικοί εξαγωγείς κεφαλαίου (κυρίως 
Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) με όλες τις άλλες χώρες που 
χρειάζεται να εισάγουν κεφάλαιο, τουλάχιστον για το προσεχές μέλλον. 
Ωστόσο, στο παρελθόν μόνο μικρό ποσοστό του συνολικού πλεονάσματος κεφαλαίου (όχι 
παραπάνω από 10%) επενδύθηκε στις φτωχότερες χώρες της περιοχής, πράγμα που 
οφείλεται κυρίως στην πολιτική αστάθεια και ένταση (αραβοϊσραηλινή διένεξη) καθώς 
και τη κακή οικονομική διαχείριση και τις χαμηλές επιδόσεις της οικονομίας πολλών 
χωρών της περιοχής. 
Ο συνδυασμός της ειρήνης και των οικονομικών μεταρρυθμίσεων αναμένεται να έχει 
θετικό αντίκτυπο στις ροές κεφαλαίου στο μέλλον και να συμβάλλει στην παραμονή 
μεγαλύτερου ποσοστού του πλεονάζοντος κεφαλαίου εντός της περιοχής. 
Ουσιαστικά οι νέοι κανόνες αναμένεται να συμβάλλουν στην άρση των περιορισμών που 
επιβάλλουν ορισμένες χώρες στο ξένο κεφάλαιο με την πραγματοποίηση άμεσων 
επενδύσεων, κοινών επιχειρήσεων κλπ. Οι γραφειοκρατικές διαδικασίες θα πρέπει να 
περιοριστούν στο ελάχιστο. 
2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΟΙΝΗΣ ΥΠΟΔΟΜΗΣ 
2.1. Μεταφορές 
Η εντατικότερη ενδοπεριφερειακή συνεργασία προϋποθέτει σημαντική βελτίωση της 
σημερινής υποδομής μεταφορών ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία και αποδοτική 
διακίνηση ενός πολύ υψηλότερου όγκυ αγαθών και ατόμων (μεταξύ άλλων και τουριστών) 
μεταξύ των χωρών της περιοχής. 
Η κατασκευή σιδηροδρόμων μεταξύ των χωρών του Κόλπου και των χωρών Μασρέκ δεν 
φαίνεται να είναι οικονομική, πόσο μάλλον η εισαγωγή αμαξοστοιχειών υψηλής 
ταχύτητας. 
Πολλά πρέπει να γίνουν εντός των χωρών Μασρέκ και μεταξύ Μασρέκ και Ισραήλ. Αυτή 
είναι η περιοχή στην οποία αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά η διακίνηση αγαθών και 
ατόμων στα επόμενα 10-12 χρόνια. 
•Ί'ΐ 
Παράρτημα 1/3 
Μεταξύ άλλων θα πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά προτεραιότητα τα εξής θέματα: 
- η διαπραγμάτευση των κατάλληλων ρυθμίσεων για το καθεστώς διαμετακόμισης μεταξύ 
των εν λόγω έξι χωρών 
- η ολοκλήρωση, μέχρι το 2010 περίπου, ενός οδικού δικτύου που να συνδέει την 
περιοχή με τήν Ευρώπη μέσω Τουρκίας· 
- η ολοκλήρωση οδικών διασυνδέσεων μεταξύ των αστικών κέντρων της περιοχής, στο 
βαθμό που δεν υφίστανται ήδη. 
Για όλα αυτά θα χρειαστεί κάποιος κοινός σχεδιασμός και συντονισμός μεταξύ των εν 
λόγω μερών (π.χ. έλεγχοι στα σύνορα,διαστάσεις φορτηγών αυτοκινήτων, τεχνικές 
προδιαγραφές για διεθνείς αυτοκινητοδρόμους, χαρτογράφηση των οδικών διασυνδέσεων, 
χρηματοδότηση του οδικού δικτύου, επιβαρύνσεις χρηστών κλπ.) 
Μεταξύ των θεμάτων του τομέα των μεταφορών στα οποία θα πρέπει να δοθεί κοινή λύση 
μεταξύ Ισραήλ, Ιορδανίας και Κατεχόμενων Εδαφών, είναι και οι αεροπορικές και 
λιμενικές εγκαταστάσεις: το Ισραήλ και η Ιορδανία διαθέτουν άριστη υποδομή για 
διεθνείς συγκοινωνίες, ενώ τα Κατεχόμενα Εδάφη στερούνται τέτοιας υποδομής. 
Ο εξοπλισμός των Παλαιστινίων με λιμενικές και αεροπορικές εγκαταστάσεις διεθνών 
προδιαγραφών θα προϋπέθετε επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων ecu· αυτό θα απέβαινε 
εις βάρος των άλλων αναπτυξιακών προτεραιοτήτων των Εδαφών. Κατά συνέπεια, θα ήταν 
προς το συμφέρον των Παλαιστινίων να μελετηθούν προσεκτικά όλλες οι εναλλακτικές 
λύσεις, το κόστος και τα οφέλη τους, μεταξύ άλλων η ελεύθερη και χωρίς διακρίσεις 
πρόσβαση σε Ιορδανικά και Ισραηλινά αεροδρόμια και λιμάνια. 
Κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να ισχύσει και στις σχέσεις Ισραήλ-Ιορδανίας, άν και σε 
μικρότερο βαθμό. Ενδέχεται να αποδειχθεί προς το συμφέρον των Ιορδανών να 
χρησιμοποιούν Ισραηλινά λιμάνια της Μεσογείου ενώ οι Ισραηλινοί ίσως ενδιαφερθούν 
για τη χρησιμοποίηση του λιμανιού και του αεροδρομίου της Άκαμπας για ορισμένες 
επιχειρήσεις. 
Φαίνεται αναγκαία η πραγματοποίηση συνολικής μελέτης σχετικά με την υποδομή 
μεταφορών και επικοινωνιών ολόκληρης της περιοχής. 
2.2. Ενέργε ια 
2.2.1. Ηλεκτρισμός 
Εκτός από τη διασύνδεση μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης αφενός, και ορισμένων 
διασυνδέσεων μεταξύ Συρίας και Λιβάνου αφετέρου, δεν υπάρχουν σήμερα δίκτυα 
ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ χωρών Μασρέκ και Ισραήλ. 
Λόγω των μικρών αποστάσεων μεταξύ των κυρίων αστικών κέντρων, ιδίως μεταξύ 
Ιορδανίας, Κατεχόμενων Εδαφών και Ισραήλ, και των διαφορών ως προς τις μορφές 
κατανάλωσης μεταξύ των διάφορων χωρών (σε ημερήσια, εβδομαδιαία και μηνιαία βάση),· 
είναι προς το άμεσο οικονομικό συμφέρον όλων να συνδέσουν τα εθνικά τους δίκτυα. 
Αυτό θα επέτρεπε κάθε χώρα να παραμείνει σε σχετικά χαμηλή δυναμικότητα παραγωγής, 
πράγμα που ίσως καταλήξει και σε χαμηλότερες εισφορές ηλεκτρισμού. 
Η σύνδεση των δικτύων των χωρών Μασρέκ και του Ισραήλ δεν προϋποθέτει υψηλές 
επενδύσεις και θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα πρώτα μέτρα οικονομικής 
συνεργασίας μετά την επικράτηση της ειρήνης. 
Η σύσταση ηλεκτρικών συνδέσεων θα επιτρέψει στις αρμόδιες αρχές των χωρών αυτών θα 
προβαίνουν σε τακτικό διάλογο σχετικά με πρακτικά θέματα παραγωγής και 
κατανάλωσης, τιμής του ηλεκτρισμού, τεχνικές προδιαγραφές, μορφές παραγωγής 
ενέργειας κ.λπ. 
Η προοπτική της ειρήνης στην περιοχή θα ανοίξει νέους ορίζοντες για την εφαρμογή 
ενός φιλόδοξου υδροηλεκτρικού έργου (+/- 800 mgW) μεταξύ Ισραήλ, Ιορδανίας και 
Κατεχομένων Εδαφών. Το έργο θα εκμεταλλευτεί τη διαφορά υψομέτρου μεταξύ της 
Μεσογείου και της Νεκρής θάλασσας. Κατά συνέπεια θα πρέπει να αναληφθεί μια 
προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας για να διερευνηθεί κατά πόσο το κοινό αυτό 
πρόγραμμα είναι από τεχνικής, οικονομικής και πολιτικής πλευράς σκόπιμο. 
4' 
Παράρτημα 1/4 
2.2.2. Πετρέλαιο 
Η κατασκευή του διαραβικού αγωγού (TAPline), κύριο μέσο εξαγωγής πετρελαίου από 
τη Σαουδική Αραβία προς τη Μεσόγειο, επρόκειτο να ολοκληρωθεί στις αρχές της 
δεκαετίας του 40. Επρόκειτο για αγωγό μήκους 2050 km και δυναμικότητας 250 
εκατομμυρίων τόνων το χρόνο, που θα συνέδεε την Ρας Ταμάρα στον Περσικό Κόλπο με 
την Χάιφα. Μετά την έναρξη των εχθροπραξιών η το αρχικό σχέδιο άλλαξε και ο 
αγωγός κατέληγε στη Σιδώνα του Λιβάνου. 
Λόγω της συνεχιζόμενης αστάθειας των δυό χωρών που διασχίζει ο αγωγός (Συρία και 
Λίβανο) η παροχή του αγωγού δεν ξεπέρασε ποτέ τα 17 εκατομμύρια τόνους το χρόνο, 
και στο τέλος εγκαταλείφθηκε υπέρ ασφαλέστερων και π ιό επικερδών διασυνδέσεων. 
Μόλις επικρατήσει ειρήνη, ο διαραβικός αγωγός θα μπορούσε να τεθεί ξανά σε 
λειτουργία με επέκταση από το Μαφράκ της Ιορδανίας έως την Χάιφα, που βρέχεται από 
τη Μεσόγειο. Η επιχείρηση αυτή θα αποφέρει κέρδη, εάν συγκριθεί το κόστος της 
(περίπου $70 εκατομμύρια για παροχή 25 εκατομμυρίων τόνων ετησίως) με το κόστος 
της μεταφοράς μέσω της διώρυγας του Σουέζ. 
2.2.3. Φυσικό αέριο 
Η περιοχή διαθέτει σημαντικά αποθέματα φυσικού αερίου, ιδίως σε ορισμένες χώρες 
του Κόλπου, και σε πολύ μικρότερο βαθμό στην Αίγυπτο και τη Συρία. Κανένα από αυτά 
δεν συνδέονται με αστικά κέντρα των γειτονικών κρατών. 
Αξίζει τον κόπο να χαρτογραφηθεί το περιφερειακό δίκτυο των διασυνδέσεων φυσικού 
αερίου. Το έργο αυτό θα μπορούσε να γίνει σε δύο στάδια: 
- Κατά πρώτο λόγο, το αιγυπτιακό σύστημα αγωγών αερίου θα μπορούσε να επεκταθεί 
στο Ισραήλ, τα Κατεχόμενα Εδάφη και πιθανώς στην Ιορδανία (Άκαμπα) και Λίβανο-
- δεύτερον, αλλά π ιό μακροπρόθεσμα, η σύνδεση των πλούσιων αποθεμάτων φυσικού 
αερίου των χωρών του Κόλπου με τη Μεσόγειο, για να προμηθευτούν οι χώρες Μασρέκ 
εναλλακτικές πηγές ενέργειας για τα εργοστάσια παραγωγής ενεργείας και με 
πετροχημικά προϊόντα. 
2.2.4. Ορθολογική χρήση της ενέργειας 
Εάν ληφθούν υπόψη δημογραφικοί παράγοντες, η τάση συγκέντρωσης του πληθυσμού σε 
αστικές ζώνες καθώς και η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας την οποία 
ενδέχεται να προκαλέσει η επικράτηση της ειρήνης, υπάρχει πιθανότητα σημαντικής 
αύξησης στη ζήτηση της ενέργειας. 
Εκτός από την «αυθόρμητη» αυτή ζήτηση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπος, 
ιδίως στη ζήτηση για ηλεκτρισμό, των λύσεων στο πρόβλημα του νερού, όπως η 
επεξεργασία των απόβλητων υδάτων ή η αφαλάτωση αλμυρών και υφάλατων υδάτων. 
Κατά συνέπεια θα πρέπει να εξασφαλισθεί πλήρης έλεγχος της κατανάλωσης ενέργειας 
σε όλες τις χώρες της περιοχής. 
Οι χώρες της Μέσης Ανατολής με υψηλή εξάρτηση όσον αφορά την ενέργεια (το Ισραήλ, 
η Ιορδανία, ο Λίβανος, τα Κατεχόμενα Εδάφη) θα πρέπει οπωσδήποτε να καταστήσουν 
ορθολογικότερη τη νομοθεσία και τις επιβαρύνσεις που αφορούν την ενέργεια και να 
καταρτίσουν κοινά προγράμματα, με την ενίσχυση της διεθνούς κοινότητας, για 
τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας (που ευνοούν συγχρόνως τη διατήρηση του 
περιβάλλοντος). 
Σ'αυτή τη βάση το Ισραήλ, η Ιορδανία, ο Λίβανος, τα Κατεχόμενα Εδάφη και η Συρία 
θα μπορούσαν να συντονίσουν τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό τους στον τομεά της 
ενέργειας, καθώς και τις προσπάθειες τους να ενθαρρύνουν τη χρήσησ νέων και 
ανανεώσιμων πηγών ενεργείας, ιδίως ηλιακής. 
Το ζήτημα της διαμόρφωσης ενός προτύπου εξοικονόμησης ενέργειας στη Μεσόγειο θα 
συζητηθεί κατά το συνέδριο που θα λάβει χώρα στην Αθήνα το Νοέμβριο του 1993 
σχετικά με «την ενέργεια και το αστικό περιβάλλον στις τρίτες χώρες της 
-η 
Παράρτημα 1/5 
Μεσογείου». Στο συνέδριο θα συμμετάσχουν υπηρεσίες εξοικονόμησης ενεργείας από όλες τις 
χώρες της Μεσογείου. 
3. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ 
3.1. Τουρισμός 
Οι έξι χώρες διαθέτουν σημαντικούς πόλους προσέλκυσης τουριστών (θάλασσα, έρημο, 
βουνά, ιστορικά μνημεία, θρησκευτικά μνημεία). Όλες ελπίζουν ότι με το τέλος των 
συγκρούσεων και της έντασης, ο τουρισμός θα μπορέσει να αυξηθεί σημαντικά, για 
κάθε χώρα ξεχωριστά και για όλες συλλογικά. 
Είναι προς το κοινό συμφέρον να εξακολουθήσει η περιοχή να προκαλεί διεθνώς το 
ενδιαφέρον,ώστε να προσελκύσει το μεγαλύτερο δυνατό αριθμό τουριστών (που 
αναμένεται να υπερβούν τα 10 εκατομμύρια το χρόνο, εάν και όποτε επικρατήσουν 
συνθήκες εσωτερικής και εξωτερικής σταθερότητας). 
Κατά συνέπεια, οι χώρες της περιοχής θεωρούν ότι ο τουρισμός παρουσιάζει πολύ 
μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης με τις εξής προϋποθέσεις: 
- ενδοπεριφερειακές ροές του τουρισμού: όταν θα μπορέσουν Ισραηλινοί, Λιβανέζοι, 
Παλαιστίνιοι, Σύριοι, Αιγύπτιοι και Ιορδανοί να ταξιδεύουν από τη μια χώρα στην 
άλλη χωρίς σημαντικούς περιορισμούς, θα μειωθούν οι αμοιβαίες προκαταλήψεις και 
συνεπώς οι πιθανότητες συγκρούσεων 
- για τη διευκόλυνση του τουρισμού ε ίνα απαραίτητη η συντονισμένη ή και κοινή 
κρατική δράση. 
Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αντιμετωπίσουν από κοινού μια σειρά θεμάτων για να 
ευνοηθεί ο τουρισμός στην περιοχή. 
Τα θέματα αυτά περιλαμβάνουν τη βελτίωση της υποδομής μεταφορών και επικοινωνιών, 
την απλούστευση των διαβάσεων στα σύνορα, τη διευκόλυνση ή κατάργηση της εκδόσεως 
βίζας, τη συντήρηση των ιστορικών μνημείων, τα μέτρα ασφαλείας, την προστασία του 
περιβάλλοντος κλπ. 
Για ιο σκοπό αυτό θα ήταν ενδεδειγμένη η σύσταση επιτροπής για την προώθηση του 
τουρισμού στη Μέση Ανατολή, με μέλη τους επικεφαλής των κρατικών τουριστικών 
οργανισμών ώστε να ανταλλάσσονται πληροφορίες και, όταν κρίνεται σκόπιμο, να 
λαμβάνονται αποφάσεις για κοινή δράση. 
3.2. Επαγγελματική εμπειρογνωμοσύνη 
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει συμμετάσχει επιτυχώς σε αυξανόμενη σειρά διαμεθοριακών 
προγραμμάτων συνεργασίας σε όλους τους τομείς: τοπική αυτοδιοίκηση, πανεπιστήμια, 
μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ερευνητικά ιδρύματα, μέσα ενημέρωσης, πολιτιστικά 
θέματα κλπ.... 
Ο στόχος των προγραμμάτων αυτών είναι απλός: να δημιουργηθούν δίκτυα συνεργασίας 
μεταξύ ατόμων της ιδίας ειδικότητας. Οι επαφές μεταξύ ανθρώπων αποτελεί 
αποφασιστικό παράγοντα κάθε αλλαγής. 
Η προσέγγιση αυτή θα παρουσίαζε πολλά πλεονεκτήματα για τη Μέση Ανατολή: 
- θα διευκόλυνε τη μεταφορά τεχνογνωσίας και θα συγκέντρωνε τις προσπάθειες που 
καταβάλλονται όσον αφορά ορισμένους τομείς με προτεραιότητα. 
θα συνέβαλε στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης στην περιοχή. 
Δύο τομείς θα πρέπει να τονιστούν ιδιαίτερα: «Επιστήμη» και «Πολιτισμός». 
>1h 
Παράρτημα 1/6 
Επιστήμη 
Με εξαίρεση το Ισραήλ, που αφιερώνει σχεδόν 3% του ΑΕΠ στην έρευνα και ανάπτυξη, ο 
ρόλος της επιστήμης και τεχνολογίας δεν είναι ακόμη πολύ έντονος στη Μέση Ανατολή, 
για τρείς κυρίως λόγους: 
- το σχετικά χαμηλό επίπεδο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης-
- το σχετικά μικρό αριθμό επιστημόνων 
- τη χαμηλή προτεραιότητα που αποδίδει ο προϋπολογισμός στον τομέα. 
Η εντατικότερη περιφερειακή συνεργασία στην επιστημονική έρευνα θα ήταν αναμφίβολα 
προς το συμφέρον όλων των μερών: 
θα επέτρεπε στις αραβικές χώρες της περιοχής να επωφεληθούν από τις επιτυχίες 
των Ισραηλινών επιστημόνων σε τομείς όπως η γεωργία, η ανανεώσιμη ενέργεια, η. 
υδρολογία και η ιατρική· 
θα επέτρεπε σε όλα τα μέρη να συγκεντρώσουν τους ελάχιστους ανθρώπινους και 
χρηματοδοτικούς τους πόρους· 
θα μπορούσε, με την πραγματοποίηση κοινών επιστημονικών έργων, να εξελιχθεί σε 
σημαντικό μέσο για τη βελτίωση της κατανόησης μεταξύ των μερών. 
Η επιστημονική συνεργασία δεν προϋποθέτει πολύπλοκες διοικητικές ή θεσμικές 
διαρθώσεις. Μπορεί να διοργανωθεί σε πολλά επίπεδα, με τη συμμετοχή διάφορων 
συνδυασμών εταίρων και ελάχιστη χρηματοδοτική συνδρομή. 
Η πραγματοποίηση επιστημονικών εργασιών σε περιφερειακό πλαίσιο θα ενισχυόταν 
αναμφίβολα από εξωτερική βοήθεια, τόσο επιστήμονες όσο και χρηματοδότηση. Η 
Ευρώπαη θα μπορούσε να παίξει καταλυτικό ρόλο, δεδομένου ότι διαθέτει τη' 
εκτενέστερη πείρα στην περιφερειακή συνεργασίας σε επιστημονικούς τομείς, που 
θεωρείται πρότυπο για άλλες περιοχές. 
Πολι τισμός 
Η συνεργασία στον πολιτιστικό τομέα είναι ουσιώδους σημασίας για την υποστήριξη 
των ειρηνευτικών προσπαθειών στη Μέση Ανατολή, ιδίως εάν φέρει σε επαφή νέους 
ανθρώπους από τις διάφορες πλευρές. 
Το πεδίο για την αύξηση των πολιτιστικών επαφών στη Μέση Ανατολή είναι σχεδόν 
ανεξάντλητο, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε ειδικά σε δύο προγράμματα περιφερειακής 
πολιτιστικής συνεργασίας, που έχουν εφαρμοστεί επιτυχώς σε διάφορα ευρωπαϊκά 
πλαίσια: 
πρώτον, ένα πρόγραμμα πανεπιστημιακών ανταλλαγών, όπως τα προγράμματα Erasmus, 
Tempus, που προβλέπουν την ανταλλαγή φοιτητών μεταπτυχιακού επιπέδου και 
ερευνητών μεταξύ χωρών της Μέσης Ανατολής-
δεύτερον, ένα πρόγραμμα για την ανταλλαγή νέων ανθρώπων μεταξύ 16 και 25, ιδίως 
μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. 
θα μπορούσε για το σκοπό αυτό να συσταθεί ένα Ταμείο για την Ανταλλαγή Σπουδαστών 
της Μέσης Ανατολής για τη χρηματοδότηση και των δύο μορφών ανταλλαγών. 
ή 
Παράρτημα 1/7 
II. Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 
1. ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
Στον τομέα των υδάτινων πόρων επείγει ιδιαίτερα η συνεργασία- ωστόσο είναι 
ιδιαίτερα ευαίσθητος και ίσως επίμαχος τομέας. 
Με εξαίρεση της Τουρκία, το Ιράκ και την Αίγυπτο, όλες οι χώρες της ευρύτερης 
περιοχής αντιμετωπίζουν ελλείψεις ύδατος. Η σημαντική αύξηση του πληθυσμού της 
περιοχής θα μειώσουν περαιτέρω τα κατά κεφαλήν αποθέματα νερού, ενώ στον 21ο πρώτο 
αιώνα το έλλειμμα θα είναι ακόμη πιό αισθητό. Η έλλειψη νερού ενδέχεται να 
οδηγήσει σε συγκρούσεις μεταξύ των διάφορων μερών εάν δεν ληφθούν σύντομα τα 
κατάλληλα μέτρα. 
θεωρητικά, το πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί κατά τρείς τρόπους: 
- να μειωθεί η ζήτηση (ιδίως από τον γεωργικό τομέα) 
- να χρησιμοποιηθούν τεχνικά μέσα όπως η συστηματική ανακύκλωση του νερού και η 
αφαλάτωση γλυφού ή θαλασσίου ύδατος-
- η παροχή νερού από τις χώρες που σήμερα έχουν πλεόνασμα και εκείνων που 
αντιμετωπίζουν έλλειμμα. 
Παρά τη λειψυδρία, όλες σχεδόν οι χώρες της περιοχής σπαταλούν τους υδάτινους 
πόρους. Οι τιμές του νερού, ιδίως για γεωργική χρήση (80% των πόρων) δεν είναι 
ανάλογες με το πραγματικό κόστος (επενδύσεις για αρδευτικά έργα και λειψυδρία). Η 
άνοδος των τιμών, κατά προτίμηση κατόπιν συντονισμού μεταξύ των χωρών της 
περιοχής, θα μείωνε τη ζήτηση και θα ενεθάρρυνε τη χρήση τεχνολογιών που 
εξοικονομούν νερό. 
Με εξαίρεση την Τουρκία, καμιά άλλη χώρα της περιοχής δεν είναι πρόθυμη να 
εξαγάγει το προσωρινό της πλεόνασμα προς γειτονικές χώρες, λόγω της αυξημένης 
ζήτησης που αναμένεται στον μέλλον. 
Κατά συνέπεια, η αφαλάτωση φαίνεται να είναι η μόνη δυνατότητα να αυξηθεί 
μακροπρόθεσμα η προσφορά νερού, τουλάχιστον για τις παραθαλάσσιες περιοχές. 
Ωστόσο, παραμένει πολύ ακριβή πηγή ύδατος, ακόμα και άν ληφθούν υπόψη οι 
τεχνολογικές καινοτομίες. 
θα ήταν ωστόσο χρήσιμο να προβούν οι χώρες της περιοχής σε κοινές ερευνητικές 
δραστηριότητες ώστε να αναπτυχθούν πιό αποδοτικές τεχνολογίες αφαλάτωσης του 
ύδατος. Οι χώρες του Κόλπου έχουν μεγάλη πείρα στην αφαλάτωση (μέχρι στιγμής δεν 
έχουν αντιμετωπίσει προβλήματα όσον αφορά την ενέργεια). Το Ισραήλ έχει προβεί σε 
εκτεταμένη έρευνα για την ανάπτυξη νέων και πιό αποδοτικών τεχνολογιών, θα ήταν 
χρήσιμο να συγκεντρωθεί αυτή η πείρα. 
θα πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως για τη Συρία, την Ιορδανία, το Ισραήλ και 
τα Κατεχόμενα Εδάφη,το πρόβλημα της κοινής διαχείρισης της Λεκάνης του Ιορδάνη και 
παράλληλα, των υπογείων υδάτων των παλαιστινιακών ορέων που ρέουν στις παράλιες 
πεδιάδες του Ισραήλ. 
Η κατανομή των υδάτων αυτών μεταξύ των μερών είναι σήμερα πολύ άνιση- το Ισραήλ 
απορροφά περισσότερο από 23% του συνόλου των υδάτινων πόρων στην περιοχή αυτή. 
Για να αναπτυχθεί μια μακροπρόθεσμη σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης με βάση την ίση 
κατανομή μεταξύ των πολιτών του Ισραήλ και των άμεσων γειτόνων τους, θα μπορούσε 
να διαμορφωθεί κάποιο καθεστώς κοινής διαχείρισης. 
Μια πιθανή λύση του προβλήματος θα ήταν η σύσταση μιας Κοινής Εταιρίας Υδάτων, που 
να λειτουργεί με εμπορικά κριτήρια, και που θα κάλυπτε τουλάχιστον το Ισραήλ και 
τα Κατεχόμενα Εδάφη. Στην πράξη, οι Παλαιστίνιοι θα ατιοκτούσαν μερίδιο στην 
Ισραηλινή Εταιρία Υδάτων, η οποία θα επεκτεινόταν στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα. 
Έτσι θα διατίθενται οι υδάτινοι πόροι χωρίς διακρίσεις σε Ισραηλινούς και 
Παλαιστινίους χρήστες, π.χ. γεωργούς, βιομηχανίες, νοικοκυριά. 
// 
Παράρτημα 1/8 
Αποτέλεσμα θα ήταν μια σταδιακή εγκατάλειψη των τρόπων καλλιέργειας που 
καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ύδατος. Σε πολύ μεταγενέστερο στάδιο, η κατασκευή 
και κοινή διαχείριση εγκαταστάσεων αφαλατώσεως στην ακτή της Μεσογείου ίσως 
συμβάλλει στην αντιμετώπιση της αυξανόμενης λειψυδρίας. 
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 
Η περιοχή δεν αντιμετωπίζει σήμερα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα. Ωστόσο, κατά 
τις επόμενες δεκαετίες θα αυξηθεί οπωσδήποτε η μόλυνση του περιβάλλοντος μεταξύ 
κρατών λόγω δημογραφικής αύξησης και συγκέντρωσης του πληθυσμού στα αστικά κέντρα. 
Κατά συνέπεια, οι χώρες της περιοχής θα πρέπει να συνεργαστούν μέσω των υπουργείων 
ή υπηρεσιών για το περιβάλλον. Η συνεργασία αυτή θα μπορούσε να καλύψει ευρύ φάσμα 
θεμάτων, από την μέτρηση των επιπέδων ρύπανσης έως τη διάθεση των αποβλήτων (ιδίως 
για τοξικά απόβλητα), τις προδιαγραφές για καθαρό αέρα ή ύδατα, την 
επαναχρησιμοποίηση αποβλήτων υδάτων κλπ. 
θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει την κατάρτιση του προσωπικού, η οποία θα 
μπορούσε να οργανώνεται εν μέρει σε περιφερειακό επίπεδο, θα μπορούσε ακόμα να 
μελετηθεί το ενδεχόμενο σύστασης ενός περιφερειακού κέντρου κατάρτισης σε θέματα 
περι βάλλοντος. 
Η Κοινότητα, που διαθέτει μεγάλη πείρα στη διαμόρφωση περιβαλλοντικών πολιτικών, 
ενδέχεται να προσφέρει τεχνική βοήθεια για τη σύσταση διάφορων μορφών συνεργασίας 
σε θέματα περιβάλλοντος. 
Π 
ΙΙαράρτημα 2_ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ 
ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΜΑΣΡΕΚ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ 
Ι. ΑΝΑΛΥΣΗ 
1. ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΥ 
2. ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ 
II. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
1. ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ 
2. ΘΕΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
3. ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΚΑΙ Ο ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ 
III. ΠΙΝΑΚΕΣ 
1. ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΑΦΡΙΚΗ: ΣΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ 
2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 
Πληθυσμός 
Οικονομία 
Εμπόριο γεωργικών προϊόντων 
Καθαρές άμεσες επενδύσεις (% ΑΕΠ) 
Ροές βοήθειας (σύνολο και μερίδιο ΕΚ) 
ή 
Παράρτημα 2/2 
I. ΑΝΑΛΥΣΗ 
1. ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΥ 
Οι έξι χώρες της περιοχής έχουν 90 εκατομμύρια κατοίκους. Εάν εξαιρεθεί η 
Αίγυπτος, με 55 εκατομμύρια κατοίκους, γίνονται σαφέστερα τα μειονεκτήματα μιας 
περιοχής όπου κάθε κράτος έχει κατά μέσο όρο 7 εκατομμύρια κατοίκους το πολύ. 
Το αντίτιμο για τον πολιτικό και οικονομικό κατακερματισμό της Μέσης Ανατολής 
είναι πολύ υψηλό. 
Οι στρατιωτικές δαπάνες είναι πολύ υψηλές. Κατά μέσο όρο, για την περίοδο 1979-
1989, αντιπροσωπεύει το 13% του ΑΕΠ στις αραβικές χώρες Μασρέκ και 19% στο Ισραήλ 
(στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό είναι 3%). Οι μή παραγωγικές αυτές δαπάνες 
αποτελούν μια από τις κυριότερες αιτίες της οικονομικής καθυστέρησης, δεδομένου 
ότι εμποδίζουν τη διάθεση πόρων για επενδύσεις που θα επέτρεπαν την αύξηση της 
παραγωγής. Χωρίς αυτές, αναμένεται να αυξηθεί ο μέσος όρος ακαθάριστων επενδύσεων, 
από 20% του ΑΕΠ σε 30% ή περισσότερο, όπως συμβαίνει σε περιοχές που παρουσιάζουν 
οικονομική μεγέθυνση, για παράδειγμα τη Νοτιοανατολική Ασία. 
Στον πολιτικό συγκεντρωτισμό, που υιοθετήθηκε ως αντιπερασπισμός στον εσωτερικό 
κατακερματισμό, αντιστοιχεί και μια ανάλογη οικονομική πολιτική. Με εξαίρεση το 
Λίβανο, κάθε μιά από τις οικονομίες της περιοχής κυριαρχείται από την παραγωγή του 
δημόσιου τομέα και από ελέγχους επί της οικονομικής δραστηριότητας. 
Η αυτάρκεια, που αποτελεί χαρακτηριστική έννοια των οικονομικών κατευθύνσεων της 
περιοχής, είναι μια ακόμα έκφραση της επιθυμίας να οδηγήσει ο πολιτικός έλεγχος σε 
έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας. Οι συνέπειες είναι πολυάριθμες. Πρώτον, η 
παραγωγικότητα του κεφαλαίου είναι πολύ χαμηλή. Δεύτερον, η κλίμακα της παραγωγής 
είναι χαμηλότερη από το βέλτιστο. Οι δύο αυτοί παράγοντες οδηγούν παραγωγή με 
υψηλό κόστος, χαμηλό όγκο και μή ανταγωνιστικές τιμές. Στη συνέχεια, αυτό προκαλεί 
τη συνέχιση των επιδοτήσεων και του προστατευτισμού που ολοένα κλιμακώνονται. 
Άλλη συνέπεια είναι ο περιορισμός του ενδοπεριφερειακού εμπορίου, είτε άμεσα, για 
να στηριχθούν παραπαίοντες τομείς της οικονομίας, είτε έμμεσα, καθώς τα αγαθά 
παύουν να προσελκύουν τις εξωτερικές αγορές. Οι ενδοπεριφερειακές συναλλαγές 
αποτελούν μόλις 7% του συνόλου. 
2. ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ 
Η πορεία της οικονομίας στην περιοχή είναι αρνητική. Η Συρία και η Ιορδανία 
παρουσίασαν μείωση του κατά κεφαλήν εισοδήματος τους κατά 2.1% και 3.9% 
αντιστοίχως στη δεκαετία 1980-1990. Τα στοιχεία για το Λίβανο είναι καταστροφικά, 
ενώ η αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος της Αιγύπτου κατά 2.1% δεν είναι 
ικανοποιητική. Ακόμα και στο Ισραήλ αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος ήταν μόλις 
1.5%. Συνολικά για την περιοχή η αύξηση των εισοδημάτων ήταν κατά μόλις 0.3% 
υψηλότερη από το ποσοστό αύξησης του πληθυσμού. 
Το επίπεδο του κατά κεφαλήν εισοδήματος είναι άνω των 10.000 $US στο Ισραήλ αλλά 
για τους Άραβες των χωρών Μασρέκ είναι μόλις 800$. Η διαφορά αυτή του εισοδήματος 
απειλεί τη συνεργασία εκτός εάν παρατηρηθεί τάση για μείωση του μακροπρόθεσμα. 
Εκτός από το εισόδημα, παραμένουν χαμηλοί και άλλοι δείκτες, ως συνήθως. Η 
ανεργία ήταν 20% στις χώρες Μασρέκ και 10% στο Ισραήλ το 1990- έκτοτε έχει 
αυξηθεί. Τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών ήταν 7.1% του ΑΕΠ, και τα ελλείμματα 
του προϋπολογισμού 15% στις Αραβικές χώρες. Το χρέος ανερχόταν σε 115% του για τις 
αραβικές χώρες και 44% για το Ισραήλ. 
Η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού δεν είναι ικανοποιητική. Το ποσοστό των 
αναλφάβητων στις χώρες Μασρέκ είναι διπλάσιο από το μέσο όρο των χωρών μέσου 
εισοδήματος. Η θνησιμότητα των βρεφών είναι υψηλότερη και ο μέσος όρος ζωής 
χαμηλότερος. 
Η εικόνα αυτή είναι απογοητευτική, αλλά θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι 
περιλαμβάνονται στις χώρες αυτές δύο οικονομίες, τα Κατεχόμενα Εδάφη και ο 
Λίβανος, όπου οι συνθήκες, παρότι δεν μετρούνται με ακρίβεια, είναι πολύ 
χειρότερες. 
Είναι δύσκολο να αποφύγουμε το συμπέρασμα ότι η οικονομία της περιοχής είναι 
αποτυχημένη. 
Η 
Ιίαράρτημα 2/3 
II. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 
1. ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ 
Το Ισραήλ είναι αισθητά πλουσιότερο από τις γειτονικές χώρες. Το 1990 κατείχε 44% 
της περιφερειακής παραγωγής και 6% του πληθυσμού. Η διαφορά μεταξύ των κατά 
κεφαλήν εισοδημάτων είναι 12:1 υπέρ του Ισραήλ. Η χώρα διαθέτει εξελιγμένη 
τεχνολογία στον στρατιωτικό και σε άλλους τομείς, που συναγωνίζονται μόνον 
ορισμένες ανεπτυγμένες χώρες. 
οι αραβικές χώρες Μασρέκ παρουσιάζουν πολύ υψηλό ποσοστό αύξησης του πληθυσμού. 
Στην Ιορδανία, τη Συρία και τα Κατεχόμενα Εδάφη τα ποσοστά υπερβαίνουν το 3%. Εάν 
συνεχίσει ο πληθυσμός της περιοχής να αυξάνεται με το σημερινό μέσο ρυθμό, δηλαδή 
2.5%, στα επόμενα είκοσι χρόνια θα αυξηθεί κατά 60%. 
Με εξαίρεση τα Κατεχόμενα Εδάφη, 
βοήθεια από κάθε άλλη. η περιοχή ήδη απορροφά περισσότερη εξωτερική 
Κατά κεφαλήν βοήθεια 1988 US$ 
Ισραήλ 310.0 
Ιορδανία 119.0 
Λίβανος 56.2 
Συρία 19.1 
Αίγυπτος 29.5 
Κατεχόμενα Εδάφη 4.4 
Από το 1988 μέχρι σήμερα έχει προσφερθεί και έχει γίνει αποδεκτή μεγάλης κλίμακας 
βοήθεια για την μεταρρύθμιση της οικονομίας στην Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιορδανία 
και ως ένα βαθμό το Λίβανο. Τα μόνα αποτελέσματα μέχρι στιγμής είναι η σχετική 
σταθεροποίηση της οικονομίας. 
2. ΘΕΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 
Η εγκαθίδρυση της ειρήνης επί μονίμου βάσεως στην περιοχή Μασρέκ θα ευνοούσε τη 
διαδικασία της οικονομικής μεταρρύθμισης, που έχει ήδη πραγματοποιήσει μερικά 
δειλά βήματα. Η ειρήνη θα διευκόλυνε την αναμόρφωση καθώς θα άλλαζαν οι 
προτεραιότητες. Οι κυβερνήσεις που συγκέντρωναν την προσοχή τους κυρίως στα θέματα 
εθνικής ασφαλείας θα μπορούν να αφιερώσουν μεγαλύτερη προσοχή στην οικονομική και 
κοινωνική πρόνοια. Πιθανόν να ευνοηθούν τα μεταρρυθμιστικά προγράμματα, και να να 
αντιμετωπιστεί πιό αποτελεσματικά η πολιτική και κοινωνική ένταση που συνδέεται με 
την διαρθρωτική προσαρμογή. 
Η ειρήνη θα διευκόλυνε και την ελευθέρωση των πόρων που αφιερώνονται σήμερα στην 
άμυνα· οι πόροι που εξοικονομούνται θα μπορούσαν να διατεθούν για την 
πραγματοποίηση περισσότερων επενδύσεων. 
Η αύξηση των επενδύσεων αποτελεί καθοριστική, αν και όχι μοναδική, προϋπόθεση για 
την μεγέθυνση της οικονομίας. Η περιοχή θα πρέπει να αυξήσει τις επενδύσεις από το 
παραδοσιακό ποσοστό 20% του ΑΕΠ σε μέσο όρο ανώτερο του 25% και σε ορισμένες 
περιπτώσεις, για παράδειγμα την Αίγυπτο, την Ιορδανία και τη Συρία, σε 30% του 
ΑΕΠ. Μια τέτοια μεταφορά πόρων είναι εφικτή. 
Η ειρήνη θα ενθαρρύνει τα καθεστώτα που ελέγχουν την οικονομία μέσω του δημοσίου 
τομέα να χαλαρώσουν τον έλεγχο τους και να παραχωρήσουν την πρωτεύουσα θέση στον 
ιδιωτικό τομέα. Αποτέλεσμα θα ήταν να ελευθερωθούν οι εγχώριες καταθέσεις για 
επενδύσεις· να ενθαρρυνθεί ο επαναπατρισμός των κεφαλαίων που έχουν κατατεθεί σε 
ξένες τράπεζες, και να δοθεί ώθηση στις ξένες επενδύσεις. Η επικράτηση της ειρήνης 
αναμένεται επίσης να απομακρύνει τα κατεστώτα της περιοχής από τη φιλοσοφία της 
αυτάρκειας και να τα στρέψει προς μια στενότερη ένταξη των χωρών τους στην 
παγκόσμια οικονομία. 
Βραχυπρόθεσμα, η ανάληψη ηγετικού ρόλου εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα στις 
οικονομίες της περιοχής θα προκαλέσει ανεργία και αναταραχή, με σοβαρό κοινωνικό 
και οικονομικό κόστος, θα θέσει όμως τέλος στη χαμηλή απόδοση της παραγωγικής 
βάσης. Μακροπρόθεσμα, αναμένεται να εξασφαλίσει πιό κατάλληλες μορφές και 
χαμηλότερο κόστος παραγωγής, πιό βιώσιμη οικονομία και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο. 
?• 
ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΚΑΙ Παράρτημα 2/4 
Ο ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ 
"θα Η Διεθνής Τράπεζα υπολόγισε τον αντίκτυπο που θα είχε ένα εθνικό πρόγραμμα 
μεταρρύθμισης της οικονομίας, προωθούμενο και από την επικράτηση της ειρήνης, κατά 
τα επόμενα 5 χρόνια και μέχρι το έτος 2010. 
Η Τράπεζα πιστεύει ότι, εάν εφαρμοστεί μεταρρύθμιση, σε 5 
συνέπειες θα είναι οι εξής: έως 7 χρόνια οι 
Χώρες Κατά κεφαλήν ΑΕΠ 
με μεταρρύθμιση χωρίς μεταρρύθμιση 
Αίγυπτος 2.1 0 
Ισραήλ 3.4 1.2 
Ιορδανία 1.5 -0.5 
Λίβανος 4.5 0 
Συρία 0.8 -1.6 
Σύμφωνα με την Τράπεζα, η μεγέθυνση στην περιοχή θα είναι αρχικά μηδενική ή σχεδόν 
μηδενική. Ο τελικός στόχος του 5% είναι εφικτός, όπως έχει γίνει και στο παρελθόν. 
Σχεδόν κάθε κράτος της περιοχής έφτασε το 6% κατά την περίοδο 1965-1980. Κατά μέσο 
όρο, στο διάστημα 1990-2010 ενδέχεται να οδηγήσει σε διπλασιασμό του συνολικού 
ΑΕΠ, πράγμα που σημαίνει μέσο ποσοστό μεγέθυνσης 3.5%. 
Οι συνέπειες, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Τράπεζας, είναι οι εξής*: 
Χώρες 
Μασρέκ 
Ισραήλ Κατά κεφαλήν 
ΑΕΠ 19 9 0 (US$) 
820 
10.600 Πληθυσμός 
1990 (εκατ) 
83 
5 Κατά κεφαλήν 
ΑΕΠ 2 010 
940 
16. 860 Πληθυσμός 
2010 (εκατ) 
134 
7 
Το 2010 αναμένεται ότι το Ισραήλ θα απολαμβάνει το βιοτικό επίπεδο του μέσου 
πολίτη της ΕΚ. Για τις χώρες Μασρέκ τα αποτελέσματα είκοσι χρόνων μεταρρύθμισης θα 
είναι πολύ μικρά. Το μόνο παρηγορητικό στοιχείο από τα δεδομένα για το Μασρέκ 
είναι η πρόβλεψη ότι η ανεργία δεν θα εξακολουθήσει να αυξάνεται. 
Το βασικό πρόβλημα στις χώρες Μασρέκ είναι η προβλεπόμενη αύξηση του πληθυσμού 
κατά 60%, εάν η περιοχή εξακολουθήσει να αυξάνεται κατά 2.5%. Ο μέσος όρος για τις 
χώρες Μασρέκ κατά την περίοδο 1985-1990 ήταν 2.6% -πριν πέντε χρόνια ήταν 2.8%. Η 
επικράτηση της ειρήνης και η αναμόρφωση της οικονομίας δεν θα αποφέρουν σημαντικά 
αποτελέσματα, εκτός εάν συνδυαστούν με αυστηρή και αποτελεσματική δημογραφική 
πολιτική. Εάν μειωθεί το ποσοστό αύξησης του πληθυσμού σε 2% μέχρι το 2010, το 
κατά κεφαλήν εισόδημα θα είναι $1024- εάν φθάσει το 1.5% το εισόδημα θα είναι 
$1127. Ακόμα και για τα περιορισμένα αυτά αποτελέσματα, τα οποία δεν θα έχουν 
ιδιαίτερα θετικό αντίκτυπο μεταξύ των πολιτών, θα πρέπει να εφαρμοστεί μια σοβαρή 
δημογραφική πολιτική. 
Πιο ικανοποιητικός στόχος για τις αραβικές χώρες Μασρέκ θα ήταν η μείωση του 
ποσοστού δημογραφικής αύξησης σε 1.5% και η κατά κεφαλή μεγέθυνση της οικονομίας 
κατά 5%. Έτσι ο πληθυσμός θα φθάσει μόνον τα 112 εκατομμύρια, ενώ τα κατά κεφαλήν 
εισοδήματα ενδέχεται να διπλασιαστούν μέχρι το 2010. Όπως και αν εξελιχθεί η 
κατάσταση, θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στα εισοδήματα μεταξύ 
κρατών. 
1 Βλέπε στο παράρτημα 2/5 
περιλαμβάνονται οι χώρες Μαγκρέμπ. πληρέστερο πίνακα, στον οποίο 
II 
Παράρτημα 2/5 
III ΠΙΝΑΚΕΣ 
1. ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΑΦΡΙΚΗ: ΣΕΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ2 
Περιοχή 
Μαγκρέμπ 
Μασρέκ 
Ισραήλ 
ΣΥΝΟΛΟ Πλυθυσμός 
1990 
58 
83 
5 
146 2010 
90 
134 
7 
231 (εκατομμύρια) 
Αύξηση 
32 
51 
2 
85 % 
55% 
61% 
40% 
58% 
Περιοχή 
Μαγκρέμπ 
Μασρέκ 
Ισραήλ 
ΣΥΝΟΛΟ ΑΕΠ (US$) 
1990 
82 
68 
53 
203 2010 
158 
126 
118 
402 Αύξηση 
76 
58 
65 
199 % 
93% 
85% 
123% 
98% 
Περιοχή 
Μαγκρέμπ 
Μασρέκ 
Ισραήλ 
Ευρώπη ΑΕΠ (US$) κατά κεφαλήν 
1990 
1410 
810 
10600 
16000 2010 
1750 
940 
16860 
24000 Αύξηση 
340 
130 
6260 
8000 % 
24% 
16% 
59% 
50% 
Βάση των υπολογισμών (με εξαίρεση την Ευρώπη) 
Ποσοτική : αύξηση του ΑΕΠ στη δεκαετία του 90: 3%· μεταξύ 2000 και 2010: 5%. 
Ποιοτική : 
- ειρήνη (μείωση των στρατιωτικών δαπανών) 
- ευρεία μεταρρύθμιση των οικονομικών πολιτικών 
- περιφερειακή συνεργασία 
- χρηματοδοτική δυνατότητα 
•βραχυπρόθεσμη: διεθνής δημόσια βοήθεια για την αντιμετώπιση των 
αρνητικών συνεπειών που απορρέουν από την αναμόρφωση της οικονομίας για 
λόγους κοινωνικής και πολιτικής σκοπιμότητας-
•μεσοπρόθεσμη: εγχώριες καταθέσεις, εμβάσματα εργατών, άμεσες ξένες 
επενδύσεις και εμπορικά δάνεια. 
2 Διαμορφώθηκε με βάση το κείμενο «Οικονομική και Κοινωνική Ανάπτυξη 
στη Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική» των Ishac Diwan και Lyn Squire— 
World Bank Discussion Paper no. 3, Οκτώβριος του 1992. 
2? 
Παράρτημα 2/6 
2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ 
Σύνολο 
Ποσοστό αύξησης (89-90)% 
Ενεργός πληθυσμός 
εκ των οποίων απασχολούμενοι 
στη γεωργία % 
σε μη γεωργικούς κλάδους % Αίγυπτος 
52,1 
2,47 
31,6 
38 
62 Ισραήλ 
4,7 
1,84 
38,9 
5 
95 Ιορδαν ία 
3,2 
3,77 
23,1 
10 
90 Λίβανος 
2,7 
0,04 
30,1 
14 
86 Συρία 
12,4 
3,56 
23,9 
43 
57 Κ.Ε. 
2.0 
2.46 
37.7 
47 
53 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 
Κατά κεφαλήν ακαθάριστο 
εθνικό προϊόν (1990 US$) 
Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν 
σε δις US$ 1990 
Ποσοστό μεγέθυνσης 
Τρέχουσες πληρωμές 
(πλεόνασμα-έλλειμμα % 
του ΑΕΠ 199 0) 
Έλλειμμα του προϋπολο­
γισμού (%ΑΕΠ 1990) 
Εξωτερικό χρέος (Δις US$) 
Εμπορικές εισαγωγές 
δις $ 1990 
Εξαγωγές σε δις $1990 
Ισοζύγιο πληρωμών 
Συναλλαγές με ΕΚ δις $ 
Εισαγωγές ΕΚ 
Εξαγωγές ΕΚ 
Εισαγωγές 
Εξαγωγές Αίγυπτος 
610 
27,47 
2,55 
-105 
-18,5 
39,9 
14,5 
8,5 
-6,0 
3,818 
5,280 
26,3 
62,2 Ισραήλ 
10920 
53,20 
3,62 
1,3 
4,2 
20,1 
20,3 
16,9 
-3,4 
4,414 
6,669 
21,7 
39,5 Ιορδαν ία 
1240 
3,81 
1,69 
-29,0 
-18,7 
7,7 
3,6 
2,6 
-1,0 
0,117 
1,056 
3,2 
40,6 Λίβανος 
3,79 
1,9 
0, 16 
0,960 Συρ ία 
1000 
20,20 
3,39 
12,4 
-0,6 
16,5 
4,1 
4,0 
-0,1 
1,570 
1,070 
38,3 
26,7 Κ.Ε. 
1,47 
2,28 
0 
0 
' 0,7 
• 0,4 
'-0,3 
* Έτος 1986, πριν την ιντιφαντα 
ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ 
Αίγυπτος 
Ισραήλ 
Ιορδαν ία 
Λ ίβανος 
Συρ ία 
Κατεχόμενα Εδάφη 
Γεωργικές συναλλαγές- μερίδιο της γεωργίας επί του συνόλου των συναλλαγών με την ΕΚ, 
1. Εισαγωγές ΕΚ 
2. Εξαγωγές ΕΚ 
Ί^ 
Παράρτημα 2/7 
ΚΑΘΑΡΕΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ % ΑΕΠ 
Αίγυπτος 
Ισραήλ 
Ιορδαν ία 
Λίβανος 
Συρ ία 
Κατεχόμενα Εδάφη 1988 
3,4 
0 
1,1 1989 
2,3 
0,2 
ο,ι 
0 1990 
0,4 
-0,3 
0 
ΡΟΕΣ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ (εκατ. ECU) 
Αίγυπτος 
Ισραήλ 
Ιορδαν ία 
Λίβανος 
Συρία 
Κατεχόμενα Εδάφη 
Πηγή: Χρηματοδοτικές ροές ΟΟΣΑ προς αναπτυσσόμενες χώρες. 
Προσοχή: ενδέχεται οι ροές της βοήθειας από χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ να είναι πολύ 
υψηλότερες από ό,τι ανακοινώνεται. 
ΡΟΕΣ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ : Μερίδιο της ΕΚ 
επί του συνόλου % 
Αίγυπτος 
Ισραήλ 
Ιορδαν ία 
Λίβανος 
Συρ ία 
Κατεχόμενα Εδάφη 1988 
4 
ο,ι 
< 2 
48 1989 
5 
0,1 
< 2 
16 
56 1990 
4 
0,3 
< 2 
9 
42 
2L. 
Παράρτημα 3_ 
Το μέλλον των σχέσεων μεταξύ της Koινότητας 
και των χωρών Μαγκρέμπ 
Περίληψη της Ανακο ίνωσης της Επιτροπής 
(SEC (92) 401 της 30.04.92 
?'< 
Παράρτημα 3/1 
ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΝΝΟΙΑ: ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΕΥΡΩΠΗΣ-ΧΩΡΩΝ ΜΑΓΚΡΕΜΠ 
Η Κοινότητα θα πρέπει να αναπτύξει μια νέα έννοια ως βάση της σχέσης της με τις χώρες 
Μαγκρέμπ, με ρεαλιστικούς όσο και φιλόδοξους στόχους. Η αξιοπιστία της νέας προσέγγισης 
θα πρέπει να εξασφαλιστεί με την έγκριση των μέσων που θα εγγυώνται την εφαρμογή της. 
1. ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ 
Η νέα προσέγγιση της Κοινότητας θα πρέπει να βασίζεται στη διαπίστωση ότι είναι πια 
καιρός να εγκαταλείψει την έννοια της συνεργασίας για την ανάπτυξη που επικράτησε τις 
τελευταίες δεκαετίες και να κατευθυνθεί προς την έννοια της εταιρικής σχέσης, που 
οδηγεί σε νέες μορφές συνεργασίας σε όλους τους τομείς, είτε πολιτικούς είτε 
κοινωνικούς είτε οικονομικούς. 
Από τη μεριά της η Κοινότητα θα αναλάβει σταθερή δέσμευση να συμβάλει στην ανάκαμψη της 
οικονομίας των χωρών Μαγκρέμπ. 
Οι χώρες Μαγκρέμπ θα αναλάβουν τη δέσμευση να συνεχίσουν τη μεταρρυθμιστική διαδικασία 
και να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα για την προώθηση της περιφερεικής ολοκλήρωσης. 
2. ΜΙΑ ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΗ ΕΝΝΟΙΑ 
Η νέα προσέγγιση έχει τρία κύρια χαρακτηριστικά: 
2.1. Κατά την οικονομική συνεργασία θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα μέσα που 
εκφράζουν καλύτερα την εταιρική σχέση μεταξύ Ευρώπης και χωρών Μαγκρέμπ. 
2.2. Εκτός από τις καθαρά οικονομικές όψεις της συνεργασίας, η νέα προσέγγιση θα πρέπει 
επίσης να περιλαμβάνει νέους τομείς συνεργασίας, ώστε η συνεργασία Ευρώπης-
Μαγκρέμπ να είναι πιο ολοκληρωμένη. 
2.3. Όσον αφορά το συμβατικό πλαίσιο, η νέα προσέγγιση αναμένεται να οδηγήσει στη 
σύναψη νέων συμφωνιών με το Μαρόκο, την Αλγερία και την Τυνησία. 
3. ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΑΓΚΡΕΜΠ 
Κύριοι εταίροι των διαπραγματεύσεων με την Κοινότητα θα εξακολουθήσουν να είναι τα τρία 
κράτη ξεχωριστά. Η νέα προσέγγιση θα εφαρμοστεί μέσω συμφωνιών που θα συνάπτονται 
ξεχωριστά με κάθε ένα από τα τρία κράτη, ακολουθώντας το ίδιο γενικό πλαίσιο αλλά με 
χρονοδιάγραμμα και διαδικασίες ανάλογες με τις ανάγκες της κάθε χώρας. 
Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι εξακολουθούν να είναι η ενοποίηση της Αλγερίας, του Μαρόκου 
και της Τυνησίας, και η δημιουργία ενός οικονομικού χώρου που να περιλαμβάνει την 
Κοινότητα και τις χώρες Μαγκρέμπ. 
2é 
Παράρτημα 3/2 
ΝΕΑ ΜΕΣΑ 
1· ΤΕΧΝΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ 
Η τεχνική βοήθεια αποκτά όλο και μεγαλύτερη σπουδαιότητα ως μέσο εφαρμογής της 
πολιτικής της Κοινότητας για τη συνεργασία, και θα πρέπει να εφαρμοστεί για την 
μεταρρύθμιση των οικονομικών συστημάτων: τη δημιουργία χρηματιστηρίων, την καθιέρωση 
αποτελεσματικών και δίκαιων φορολογικών συστημάτων, την αναδιάρθρωση του δημόσιου 
τομέα, την ιδιωτικοποίηση, την διαχείριση των επιχειρήσεων κλπ. 
2. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ ΠΛΗΡΩΜΩΝ 
Δεν πρόκειται να σημειωθεί ταχύρρυθμη οικονομική ανάπτυξη στο Μαγκρέμπ εφόσον οι 
υπερβολικές ανάγκες εξυπηρέτησης του χρέους απορροφούν δυσανάλογη ποσότητα 
συναλλάγματος εις βάρος των εισαγωγών πρώτης ανάγκης. 
Θα μπορούσε σχετικά να αναληφθεί κατ'εξαίρεση μια διεθνής πρωτοβουλία υπό την 
καθοδήγηση του ΔΝΤ, ανάλογα με την δημοσιονομική πολιτική της δικαιούχου χώρας. 
3. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ 
3.1. Κατά τα επόμενα είκοσι χρόνια οι χώρες Μαγκρέμπ θα πρέπει να διαθέσουν μεγάλα 
ποσά για τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση του παραγωγικού τους δυναμικού και 
της οικονομικής τους υποδομής (τηλεπικοινωνίες, οδικό δίκτυο, λιμενικές 
εγκαταστάσεις, σιδηρόδρομοι, υδάτινοι πόροι, άρδευση και ενέργεια, κλπ. ...). 
Το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων σε έργα υποδομής αναμένεται να προέλθει από 
τη διεθνή κεφαλαιουχική αγορά και, σε μικρότερο βαθμό, από τοπικές πηγές. Η 
Κοινότητα θα συμμετάσχει μέσω της ETE. 
4. ΝΕΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
(α) Ko ινώνικός τομέας 
ο κοινωνικός τομέας συγκεντρώνει την προσοχή λόγω της αντικειμενικής του 
σημασίας, αλλά και λόγω του ανθρώπινου και πολιτικού του αντίκτυπου. 
(β) Πολιτισμός και επικοινών ίες 
Η Κοινότητα θα πρέπει να επιδιώξει, εκτός από τις λύσεις που προτείνονται στο 
παρόν έγγραφο, και την εφαρμογή προγραμμάτων με στόχο την καλύτερη αμοιβαία 
κατανόηση μεταξύ των δύο παράλιων της Μεσογείου. 
Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την ανάληψη ποικίλων δράσεων, όπως τη διαμόρφωση πολιτικής 
των επικοινωνιών, δράσεις που αφορούν ειδικότερα τους νέους και τα μέσα 
ενημέρωσης, κλπ. 
(γ) Δικάιώματα του ανθρώπου 
Τα δικαιώματα του ανθρώπου αποτελούν πλέον βασικό στοιχείο της εξωτερικής 
πολιτικής της Κοινότητας. Επιβεβαιώθηκε με την ανάληψη πολιτικών δεσμεύσεων, την 
προσθήκη ειδικών ρητρών στις νέες συμφωνίες, και τη διαμόρφωση ειδικών 
προγραμμάτων για ορισμένες περιοχές του κόσμου. 
11 
Παράρτημα 3/3 
(δ) Άλλο ι τόμε ίς 
Η φύση της εταιρικής σχέσης Ευρώπης-Μαγκρέμπ συνεπάγεται ότι θα πρέπει να 
συζητούνται όλα τα θέματα που παρουσιάζουν κοινό ενδιαφέρον. 
ΝΕΟ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 
θα πρέπει να διερευνηθεί η δυνατότητα σύναψης νέων συμφωνιών, που ονομάζονται συμφωνίες 
Ευρώπης-Μαγκρέμπ, με τις τρείς χώρες της περιοχής. Οι συμφωνίες αυτές θα αποτελέσουν 
βάση, πλαίσιο και σύμβολο της νέας κοινοτικής προσέγγισης. 
Σύμφωνα με τις αρχικές επαφές της Κοινότητας, ιδίως με το Μαρόκο, οι συμφωνίες 
Ευρώπης-Μαγκρέμπ θα μπορούσαν να βασιστούν σε τέσσερα κυρίως στοιχεία: 
τον πολιτικό διάλογο· 
την οικονομική συνεργασία· 
τις ελεύθερες συναλλαγές· 
τη χρηματοδοτική συνεργασία. 
1. ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ 
Οι συμφωνίες Ευρώπης-Μαγκρέμπ θα περιλαμβάνουν ένα σημαντικό στοιχείο πολιτικού 
διαλόγου, όπως συμβαίνει όλο και συχνότερα στις συμφωνίες που συνάπτει η Κοινότητα. 
2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ, ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
Κανένας τομέας συνεργασίας ή διαλόγου δεν θα πρέπει να αποκλειστεί εξ αρχής, θα 
τονιστούν ιδιαίτερα τα θέματα που ενδέχεται να προωθήσουν την ανάπτυξη, όπως: 
μακροοικονομικά θέματα· 
έναρξη ή συνέχιση του διαλόγου και της συνεργασίας σχετικά με κοινωνικά ζητήματα· 
διάλογοι σχετικά με συγκεκριμένους τομείς-
επενδύσεις· 
συνεργασία όσον αφορά τις στατιστικές, τα πρότυπα, τελωνειακά θέματα, προσέγγιση 
των νομοθεσιών κλπ.· 
περιβάλλον-
συνεργασία σε θέματα επιστήμης, τεχνολογίας, εκπαίδευσης κλπ. 
3. ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ 
Η μακροπρόθεσμη δημιουργία ενός ανοιχτού οικονομικού χώρου, χώρου για την προώθηση των 
συναλλαγών και της σταθερότητας, αποτελεί συνετιώς έναν από τους κυριότερους στόχους των 
συμφωνιών Ευρώπης-Μαγκρέμπ. 
4. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ 
Παρότι το πλαίσιο για τα επόμενα χρόνια έχει ήδη συσταθεί, με το τέταρτο χρηματοδοτικό 
πρωτόκολλο και με οριζόντια χρηματοδοτική συνεργασία, τα μέσα και οι στόχοι της 
χρηματοδοτικής συνεργασίας θα μπορούν, όταν χρειάζεται, να προσαρμόζονται στις νέες 
ανάγκες των εταίρων. Τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα θα ισχύσουν μέχρι το 1996, χρονιά κατά 
την οποία θα γίνει μια αξιολόγηση αυτής της μορφής συνεργασίας και θα διαπιστωθούν τα 
οφέλη και τα όρια τους. 
ϊ* 
Παράρτημα 4/1 
ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ 
ΙΣΤΟΡΙΚΟ 
1. Από τα μέσα της δεκαετίας του 70, η Κοινότητα συνδέεται με τις περισσότερες τρίτες 
χώρες της Μεσογείου(^) μέσω συμφωνιών συνεργασίας. Οι συμφωνίες αυτές προβλέπουν 
ελεύθερη πρόσβαση των βιομηχανικών αγαθών στις αγορές της Κοινότητας και 
προτιμησιακή πρόσβαση των γεωργικών προϊόντων. Τα γεωργικά προϊόντα ποικίλλουν από 
τη μια χώρα στην άλλη. Η συμφωνία με το Ισραήλ προβλέπει εκατέρωθεν ελεύθερες 
συναλλαγές στο βιομηχανικό τομέα, πράγμα που επετεύχθη το 1989- οι άλλες συμφωνίες 
δεν είναι αμοιβαίες. 
2. Προβλέπεται επίσης οικονομική, τεχνική και χρηματοδοτική συνεργασία. Η 
χρηματοδοτική συνεργασία εφαρμόζεται με πενταετή χρηματοδοτικά πρωτόκολλα που 
παρέχουν κεφάλαια για τη χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων καθώς και οικονομική 
συνεργασία σε διάφορους τομείς, όπως το περιβάλλον, τις επιστήμες, τη βιομηχανία, 
την κατάρτιση και την τεχική βοήθεια. 
3. Οι συμφωνίες με τις χώρες Μαγκρέμπ περιλαμβάνουν και διατάξεις σχετικά με τους 
εργαζόμενους, αλλά οι πρακτική τους σημασία είναι περιορισμένη. 
4. Το 1987/88, μετά την προσχώρηση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, προστέθηκαν 
ορισμένες παραχωρήσεις όσον αφορά τις εξαγωγές γεωργικών προϊόντων από τις τρίτες 
χώρες της Μεσογείου προς την Κοινότητα, σε Πρόσθετα Πρωτόκολλα στις συμφωνίες. Οι 
παραχωρήσεις αυτές, εκτός από την αύξηση των δασμολογικών ποσοστώσεων, προβλέπουν 
σταδιακή μείωση (μηδενισμό) των τελωνειακών δασμών εντός των ποσοστώσεων αυτών. Τα 
προτιμησιακά ποσοστά του δασμού εξακολουθούν να ισχύουν για τις εξαγόμενες 
ποσότητες που υπερβαίνουν τις ποσοστώσεις. 
6. Για να ενισχυθεί η συνολική πολιτική της Κοινότητας προς την περιοχή, το 1990 η 
Επιτροπή πρότεινε, και το Συμβούλιο ενέκρινε, την επανακατεύθυνση της μεσογειακής 
πολιτικής. 
6. Η επανακατεύθυνση προβλέπει: 
(i) περαιτέρω περιορισμένες παραχωρήσεις για εξαγωγές γεωργικών προϊόντων που 
καλύπτονται από τις συμφωνίες (ο μηδενισμός των δασμών εντός των 
δασμολογικών ποσοστώσεων θα επιτευχθεί το 1993 αντί το 1995- θα αυξηθούν οι 
δασμολογικές ποσοστώσεις κατά 3 έως 5% ετησίως κατά την περίοδο 1992-1995)· 
(1) Έχουν συναφθεί συμφωνίες με το Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία, 
την Αίγυπτο, την Ιορδανία, το Λίβανο, τη Συρία, το Ισραήλ, την Τουρκία, 
την Κύπρο, τη Μάλτα. Δεν υπάρχει συμφωνία με τη Λιβύη. Οι σχέσεις με τα 
Κατεχόμενα Εδάφη καλύπτονται από αυτόνομες ρυθμίσεις. ο-
Παράρτημα 4/2 
(ii) ανανέωση των χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων που αφορούν χώρες της Νότιας και 
Ανατολικής Μεσογείουί2)f ώστε να ανέλθουν σε περίπου 2 δισεκατομμύρια ECU 
υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων από τον προϋπολογισό της Κοινότητας 
και δανείων της ETE για την περίοδο 1992-1996 (το πιο πρόσφατο 
χρηματοδοτικό πρωτόκολλο με το Ισραήλ αποτελείται μόνο από δάνεια της ETE· 
το πιο πρόσφατο χρηματοδοτικό πρωτόκολλο με τη Συρία δεν έχει ακόμα λάβει 
την ευνοϊκή γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου)· 
(ϋΐ)δημιουργία χρηματοδοτικών φακέλων ειδικά για την ενίσχυση των ενεργειών 
διαρθρωτικής προσαρμογής στις χώρες αυτές (300 εκατομμύρια ecu) για την περίοδο 
1992-1996· και 
(iv) τη σύσταση κονδυλίων για τη στήριξη δραστηριοτήτων συνεργασίας που 
παρουσιάζουν ενδιαφέρον για όλες τις τρίτες χώρες της Μεσογείου (1.800 
εκατομμύρια ecu σε δάνεια της ETE, εκ των οποίων 500 εκατομμύρια με 
επιδότηση επιτοκίου 3% για το περιβάλλον, καθώς και σημαντικά κονδύλια του 
προϋπολογισμού: 64 εκατομμύρια ecu το 1992, 63,5 εκατ. ecu το 1993, ίσως 
300-350 εκατ. ecu κατά την περίοδο 1994-1996). 
Τα συνολικά κεφάλαια που διατίθενται στις χώρες αυτές κατά την περίοδο 1992-1996, 
συμπεριλαμβανομένων των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων από τον προϋπολογισμό της ΕΚ και των 
δανείων της ETE, ανέρχονται συνολικά σε 4.500 εκατομμύρια ecu, περίπου τρείς φορές 
περισσότερα από τη χρηματοδοτική ενίσχυση που διατέθηκε στην περιοχή κατά την περίοδο 
1987-1991. 
(2) Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία, Αίγυπτο, Ιορδανία, Λίβανο, Συρία, Ισραήλ. 
ISSN 0254-1483 
COM(93)375 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
Αριτ). καταλόγου : CB-CO-93-415-GR-C 
ISBN 92-77-58383-5 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg