7. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 201/17 
Γνωμοδότηση για την εξέλιξη της κοινωνικής κατάστασης στην Κοινότητα το 1988 
(89/C 201/05) 
Στις 22 Ιουνίου 1989, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε βάσει του άρθρου 20, 
εδάφιο 4 του Εσωτερικού Κανονισμού να καταρτίσει γνωμοδότηση για την Εξέλιξη της κοινωνικής 
κατάστασης στην Κοινότητα το 1988. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών υποθέσεων στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 11 Μαίου 1989 με βάση 
την εισηγητική έκθεση του κ. Schade-Poulsen. 
Κατά τη 267η σύνοδο ολομελείας της (συνεδρίασης της 22ας Ιουνίου 1989), η Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά πλειοψηφία, χωρίς ψήφους κατά 
και με τρεις αποχές. 
Πρόλογος 
Η ΟΚΕ έχει τονίσει επανειλημμένα στην Επιτροπή την πεποί­
θηση της ότι η οικονομική και κοινωνική πολιτική της Κοι­
νότητας πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται. 
Το 1988 ήταν το έτος κατά το οποίο η κοινωνική διάσταση της 
δημιουργίας της Ενιαίας Αγοράς περιελήφθηκε στο πολιτικό 
χρονοδιάγραμμα. Όπως τονίστηκε και κατά τις συναντήσεις 
κορυφής στο Αννόβερο και στη Ρόδο, η έννοια μιας «κοινω­
νικής» Ευρώπης έχει καταγραφεί σε όλο το πολιτικό φάσμα, 
και αναμφίβολα θα αποτελέσει ένα κύριο στοιχείο στην 
πορεία προς το 1992 και μετά. 
1. Κοινωνικές τάσεις 
1.1. Κατά το 1988 η κοινοτική οικονομία σημείωσε ρυθμό 
ανάπτυξης της τάξης του 3,7 % περίπου, ρυθμό που αποτελεί 
το καλύτερο αποτέλεσμα που έχει επιτευχθεί από το 1978-
1979. Ο μέσος όρος του πληθωρισμού σταθεροποιήθηκε σε 
3,5% (σημειώθηκαν σημαντικές παρεκκλίσσεις σε υψηλό­
τερα και χαμηλότερα επίπεδα σε ορισμένα κράτη μέλη), ενώ 
η αποδοτικότητα σημείωσε σημαντική άνοδο κατά 3,4%. 
Γενικά τα επίπεδα μισθών και ημερομισθίων παρέμειναν σχε­
τικά στεθερά, η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 
2,4%, ενώ το πραγματικό κόστος ανά μονάδα εργασίας συνέ­
χισε να μειώνεται κατά 1 % περίπου. 
1.2. Η απασχόληση αυξήθηκε κατά 1,2% σε σύγκριση με 
το 1987, δημιουργήθηκαν δηλαδή 1,6 εκατομ. νέες θέσεις 
απασχόλησης γεγονός που αποτελεί το καλύτερο αποτέλεσμα 
από το 1975. Το 75% των νέων θέσεων απασχόλησης έχουν 
τη μορφή της μερικής απασχόλησης. 
1.3. Η ανεργία που μειώθηκε μόνο κατά 0,3% και εξακο­
λουθεί σαφώς να αποτελεί το κυριότερο πρόβλημα της Κοινό­
τητας πλήττει 16 εκατομ. άτομα, δηλ. το 11,5 % του εργατικού 
δυναμικού. Ο αριθμός των μακροχρόνια ανέργων συνέχισε 
να αυξάνεται και σήμερα υπερβαίνει το 50% του συνολικού 
αριθμού ανέργων. Το ποσοστό των άνεργων νέων στην Κοινό­
τητα αν και συνεχίζει να μειώνεται, εξακολουθεί να υπερβαί­
νει ακόμη το 20 % 
1.4. Αναμφισβήτητα, αυτά τα υψηλά επίπεδα ανεργίας 
είναι αποτέλεσμα και της σημαντικής αύξησης του ενεργού πληθυσμού και ιδιαίτερα του αυξανόμενου αριθμού γυναικών 
που αναζητούν αμειβόμενη απασχόληση. Θα πρέπει όμως να 
αναφερθεί ότι το ποσοστό της συμμετοχής των γυναικών 
στην Κοινότητα κατά το 1988 ήταν 64,5 %1 δηλαδή πολύ 
χαμηλότερο από ό,τι σε ορισμένες βιομηχανικές χώρες και 
(κυρίως στη Σουηδία: 82,5%). Ωστόσο, στα κράτη μέλη της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας όπου η ανεργία είναι ιδιαίτερα 
υψηλή το ποσοστό της συμμετοχής των γυναικών τείνει να 
είναι χαμηλότερο από ό,τι ο μέσος όρος. 
1.5. Οι τομεακές αλλαγές στην απασχόληση προσφέρουν 
ίσως μία σαφέστερη εικόνα όσν αφορά την πρόκληση που 
αντιμετωπίζει η Κοινότητα σχετικά με τη δημιουργία θέσεων 
απασχόλησης στην Κοινότητα. Η βιομηχανία εξακολουθεί 
να περιορίζει τις θέσεις απασχόλησης ενώ τα κέρδη που 
προκύπτουν από την ανανεωμένη αποδοτικότητα της παραγω­
γής της, τα επενδύει στον εξοπλισμό, στην ορθολογική οργά­
νωση της παραγωγής ή σε πάγιο κεφάλαιο. 
Όπως αναφέρει και η Επιτροπή, «η τρέχουσα επέκταση της 
καθαρής απασχόλησης παρατηρείται ουσιαστικά μόνο στον 
τομέα των υπηρεσιών» (59,4 %). Ο τομέας των υπηρεσιών από 
μόνος του όμως δεν ήταν έως σήμερα ικανός να δημιουργήσει, 
πόσο μάλλον να στηρίξει, ικανοποιητικό αριθμό θέσεων 
απασχόλησης, ώστε να επιδράσει σημαντικά στη μαζική 
ανεργία. 
Κατέστη επίσης σαφέστερο το γεγονός ότι ακόμη και σε 
κράτη μέλη όπου σημειώνονται μεγαλύτερα επίπεδα οικονο­
μικής ανάπτυξης, οι κενές θέσεις που διατίθενται στην αγορά 
εργασίας δεν είναι πάντα δυνατό να καλυφθούν. Αυτή η έλλει­
ψη ισορροπίας, πρέπει να τονιστεί ότι δεν αφορά πάντα μόνο 
τα πολύ εξειδικευμένα επαγγέλματα. Η βιομηχανίας κατα­
σκευών σε ορισμένες χώρες, για παράδειγμα, αντιμετωπίζει 
δυσκολίες, όσον αφορά την ανεύρεση ικανοποιητικού αριθ­
μού ειδικευμένων εργατών. 
1.7. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η αυξανόμενη ανασφάλεια της 
απασχόλησης επηρεάζει συγκεκριμένα τμήματα της κοι­
νωνίας^). Οι ευάλωτες ομάδες, κυρίως μεταξύ των γυναικών, 
των νέων, των μεταναστών, των εθνικών μειονοτήτων και των 
ατόμων με αναπηρία, συχνά δέχονται προσφορές εργασίας, 
ανειδίκευτης, με χαμηλή αμοιβή, ελάχιστη εκπαίδευση και 
ακόμη λιγότερες προοπτικές για τον προγραμματισμό μίας 
(') Βλέπε «The Changing Face of Work» (To μεταβαλλόμενο πρόσωπο 
της εργασίας) European Foundation for the Improvement of Living 
and Working Conditions, Δουβλίνο, 1988, σ. 108. 
Αριθ. C 201/18 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 7. 8. 89 
σταδιοδρομίας οι δυσκολίες αυτές είναι ακόμη μεγαλύτερες 
μερικές φορές λόγω διακρίσεων. Η ΟΚΕ εκφράζει ιδιαίτερη 
ανησυχία για το γεγονός ότι σε ορισμένες περιοχές, η παρά­
νομη εργασία των παιδιών δεν έχει εξαλειφθεί. Η παράλληλη 
οικονομία συνεχίζει απτόητη να υφίσταται. 
1.7.1. Η ΟΚΕ σημειώνει σχετικά ότι η Επιτροπή έχει 
αναλάβει να εκπονήσει εμπεριστατωμένες μελέτες για την 
αγορά εργασίας στην Ευρώπη και να καταρτίσει μία ετήσια 
έκθεση για την κατάσταση της απασχόλησης και τις προοπτι­
κές της στην Κοινότητα. Η έκθεση αυτή θα πρέπει να εμπεριέ­
χει μια σαφή και συγκριτική κατανομή των τάσεων απασχό­
λησης και ανεργίας συμπεριλαμβανομένης μιας λιγότερο 
συγκεχυμένης προσέγγισης της «γκρίζας» περιοχής μεταξύ 
των, της αυξανόμενης προσφυγής στην περιστασιακή και μη 
δηλωμένη εργασία και της εξάπλωσης των μορφών εργασίας 
χωρίς την κατάλληλη προστασία, θα πρέπει επίσης να εξετά­
σει την επίδραση της δημογραφικής κατάστασης στα κράτη 
μέλη δεδομένου ότι λιγότεροι νέοι θα εισέλθουν στην αγορά 
εργασίας στο εγγύς μέλλον και πολλοί ηλικιωμένοι εργαζόμε­
νοι θα την εγκαταλείψουν. Η έκθεση αυτή δεν θα πρέπει να 
εξετασθεί μόνο από τη Μόνιμη Επιτροπή Απασχόλησης, 
αλλά να ζητηθεί επισήμως η γνωμοδότηση της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής. 
1.8. Οι γεωγραφικές ανισότητες, τόσο ως προς την ανεργία 
όσο και ως προς το εισόδημα δεν παρουσίασαν καμία σημα­
ντική μείωση κατά το 1988. Στην Ισπανία και την Ιρλανδία 
για παράδειγμα, η ανεργία ανέρχεται στο 20 % του ενεργού 
πληθυσμού ποσοστό συγκρινόμενο με τον προαναφερθέντα 
κοινοτικό μέσο όρο της τάξης του 11,5 %, ενώ συνεχίζουν να 
υφίστανται παρόμοιες και ακόμη μεγαλύτερες γεωγραφικές 
διαφορές. Ως προς το εισόδημα, οι τέσσερεις φτωχότερες 
χώρες της Κοινότητας, αν και αρχίζουν να κερδίζουν έδαφος, 
συνεχίζουν να αντιπροσωπεύουν μόνο το 65% του μέσου 
όρου του κατά κεφαλή ΑΕΠ των τεσσάρων πλουσιότερων 
χωρών. 
1.9. Η φτώχεια στην επικράτεια της Κοινότητας, και ιδιαί­
τερα στις «νέες μορφές» της, η οποία πλήττει ολοένα και 
ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού, δεν έχει αναχαιτισθεί. Η 
βασική τάση που σημειώθηκε κατά τα τελευταία δέκα έτη, 
όπως καταδεικνύει πρόσφατα η Επιτροπή (') και σχολιάζει 
η ΟΚΕ(2), είναι η αύξηση του αριθμού των ατόμων που 
εξαρτώνται από το κοινωνικό βοήθημα το οποίο σε ορισμένες 
περιπτώσεις το αρνούνται. Πράγματι, δεδομένης της γενικής 
αύξησης της ζήτησης για κοινωνική προστασία, έχουν δια­
βρωθεί ορισμένες μορφές κοινωνικής βοήθειας. Ταυτόχρονα, 
ενώ οι κοινωνικές δαπάνες έχουν αυξηθεί στο σύνολο τους, 
το ποσοστό συμμετοχής τους στο ΑΕΠ συνεχίζει να μειώνεται 
στα περισσότερα κράτη μέλη(3). 
(') Βλέπε έγγραφο της 22ας Δεκεμβρίου 1988: «Πρόταση απόφασης 
του Συμβουλίου για καθιέρωση μεσοπρόθεσμου προγράμματος 
κοινοτικής δράσης για την οικονομική και κοινωνική ένταξη των 
λιγότερο ευνοουμένων ομάδων». 
(2) Βλέπε ενημερωτική έκθεση ΟΚΕ για την «Φτώχεια» της 9ης 
Μαρτίου 1989. 
(3) Βλέπε έγγραφο της 7ης Δεκεμβρίου 1988: «Έκθεση της Επιτροπής 
Μεσοπρόθεσμες προβλέψεις για τις δαπάνες κοινωνικής 
προστασίας και τη χρηματοδότηση τους. Προβλέψεις 1990 - Συνο­
πτική έκθεση», σ. 6 - 7. 1.10. Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη έλλειψη σεβασμού για 
τους κοινωνικούς και αστικούς κανόνες και η εξάπλωση της 
εγκληματικότητας των ανηλίκων, αποτελεί μια δυσάρεστη 
εξέλικη, ακόμη και μεταξύ ορισμένων αρκετά εύπορων 
ομάδων. 
2. Η κοινοτική κοινωνική πολιτική του 1988 
2.1. Παρά το γεγονός ότι το 1988 δόθηκε μεγαλύτερη προ­
σοχή στην έννοια της «κοινωνικής διάστασης», φαίνεται ότι 
υπάρχουν ακόμη διαφορές απόψεων όσον αφορά το περιε­
χόμενο της έννοιας αυτής. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να 
υπενθυμιστεί ότι η Επιτροπή ζήτησε τη γνωμοδότηση της 
ΟΚΕ σχετικά με το πιθανό περιεχόμενο ενός κοινοτικού 
χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων (4). Η σχε­
τική γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τον «Κοινοτικό χάρτη θεμε­
λιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων(5) απέρριψε την έννοια του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη και ζήτησε να χρησιμοποιη­
θούν τα μέσα που προβλέπονται από τη Συνθήκη για να 
εξασφαλισθεί η τήρηση των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιω­
μάτων στα πλαίσια των εθνικών νομοθεσιών. Σε συνδυασμό 
με προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ η άποψη αυτή θα 
πρέπει να συμβάλει στην προώθηση της εν λόγω έννοιας και 
η ΟΚΕ αναμένει σχετική αντίδραση της Επιτροπής. 
2.2. Οι κυριότερες πρωτοβουλίες που ανέλαβε η Κοινότητα 
στα πλαίσια της κοινοτικής πολιτικής το 1988 ήταν μια διαπε­
ριφερειακή προσωρινή έκθεση (6) και ένα έγγραφο εργα­
σίας (7). Αυτό το τελευταίο έγγραφο υπεδείκνυε κάπου 80 
προτάσεις της Επιτροπής και προβλεπόμενα μέτρα «σχετικά 
με την κοινωνική διάσταση» της εσωτερικής αγοράς, από τις 
οποίες λίγες μόνο έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο, άνω των 
20 εκκρεμούν στο Συμβούλιο και 40 βρίσκονται ακόμη στο 
στάδιο της κατάρτισης. Το 1992 πλησιάζει. Επιπλέον, η Επι­
τροπή άρχισε την εφαρμογή του προγράμματος δράσης για 
την ενίσχυση των μακροχρόνια ανέργων. Ο κοινωνικός διά­
λογος της «Val Duchesse» συνέχισε την πορεία του. Η Επι­
τροπή ανεκίνησε το θέμα της συμμετοχής των εργαζομένων 
ως προς τη χάραξη πολιτικής το οποίο υποστηρίζει η ΟΚΕ, 
σε συνάρτηση με το καταστατικό της Ευρωπαϊκής 'Εταιρίας, 
το οποίο βρίσκεται στο προπαρασκευαστικό στάδιο ενός 
«μνημονίου» της Επιτροπής(8). 
2.3. Ένας τομέας στον οποίο η Επιτροπή ανέλαβε 
συγκεκριμένη δράση ήταν η πρόταση διάφορων οδηγιών σχε­
τικά με τα ελάχιστα προληπτικά μέτρα για την υγεία και 
την ασφάλεια των εργαζομένων στο χώρο εργασίας. Η ΟΚΕ 
υποστήριξε με έμφαση τις προτάσεις αυτές. Παρομοίως, η 
ΟΚΕ ενέκρινε την πρόταση της Επιτροπής για την τρο­
ποποίηση του «βάρους της απόδειξης» στα πλαίσια των ίσων 
ευκαιριών. 
(4) Γνωμοδότηση ΟΚΕ για τον «Κοινοτικό Χάρτη θεμελιωδών κοινω­
νικών δικαιωμάτων» ΕΕ αριθ. C 126 της 23. 5 . 89, σ. 4. 
(5) Γνωμοδότηση και Ενημερωτική Έκθεση της ΟΚΕ για τις Κοινο­
τικές Πτυχές της Ενιαίας Αγοράς (ΕΕ αριθ. C 356 της 
31. 12. 1987). 
(6) «Κοινοτική Ευρώπη: η κοινωνική διάσταση και η εσωτερική 
αγορά, προσωρινή έκθεση της διαπεριφερειακής ομάδας εργα­
σίας» ISBN 92-825-8256-6. 
(7) «Κοινωνική διάσταση της εσωτερικής αγοράς:Έγγραφο εργασίας 
της Επιτροπής», 14. 9. 1988. 
(8) Γνωμοδότηση ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 23 της 30. 1. 1989. 
7. 8. 89 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 201/19 
2.4. Τέλος, σημειώθηκε επίσης πρόοδος όσον αφορά την 
αναμόρφωση και τον ενδεχόμενο διπλασιασμό των «διαρθρω­
τικών ταμείων» πράγμα που θα πρέπει να συμβάλει στην 
προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μεταξύ 
των περιοχών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
3. Το 1992 και η Ευρωπαϊκή «Κοινωνική Πρόκληση» 
3.01. Το 1988 ήταν το έτος κατά το οποίο το Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο επιτέλους τόνισε «τη σημασία των κοινωνικών 
πτυχών της πορείας για την επίτευξη των στόχων του 1992», 
σημειώνοντας ότι με την «εξάλειψη των εμποδίων για την 
ανάπτυξη, η μεγάλη ενιαία αγορά εξασφαλίζει την καλύτερη 
προοπτική για την προώθηση της απασχόλησης και την 
αύξηση της γενικής ευημερίας της Κοινότητας προς όφελος 
όλων των πολιτών ('). 
3.02. Η ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Εσωτερικής Αγοράς 
αν επιτευχθεί με τον κατάλληλο τρόπο, θα πρέπει να συμβάλει 
στην αναζωογόνηση της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, με 
την εξάλειψη των εμποδίων που επηρεάζουν το εμπόριο και 
την παραγωγή, εξασφαλίζοντας οικονομίες κλίμακας, με την 
εντατικοποίηση του ανταγωνισμού και την προώθηση μεγα­
λύτερης αποτελεσματικότητας, την τεχνική καινοτομία και 
τη δυναμική αναδιάρθρωση. Άλλα αποτελέσματα θα είναι 
ότι οι επιχειρήσεις θα πραγματοποιήσουν οικονομίες που 
εκτιμάται ότι θα ανέλθουν σε 200.000 εκατομμύρια ECU, 
θα εξασφαλίσουν μεγαλύτερη ικανότητα πραγματοποίησης 
κερδών, και θα υπάρξουν περισσότερες δυνατότητες εκλογής 
για τους καταναλωτές (2). 
3.03. Ταυτόχρονα, 40 εκατομμύρια περίπου ατόμων στα 
κράτη μέλη που διαβιούν με λιγότερο από το 50 % του κατά 
κεφαλήν εισοδήματος, συμπεριλαμβανομένων και μερικών 
από τα 16 εκατομμύρια περίπου ανέργων Ευρωπαίων πολιτών 
και των οικογενειών τους, ευλόγως θα θέσουν το ερώτημα, τί 
ακριβώς επιφυλάσσει γι' αυτούς το 1992: αν αυτή η «καλύτερη 
προοπτική» για την απασχόληση και την ευημερία απλώς θα 
τους «προσπεράσει», κατά πόσο θα υπάρξει μία δυναμική 
προσπάθεια για την προώθηση, προετοιμασία και υποστή­
ριξη αυτών των νέων θέσεων απασχόλησης ή θα «εμφανισ­
θούν» με αυθαίρετο τρόπο, κατά πόσο το οικονομικό και 
κοινωνικό όφελος της ενιαίας αγοράς θα εξυπηρετεί ένα 
συγκεκριμένο σκοπό, ή θα έχει μόνο μια περιστασιακή και 
άνιση επίδραση στις κοινωνικές συνθήκες της Ευρώπης, κατά 
πόσο οι αυξημένοι πόροι των διαρθρωτικών ταμείων θα 
τύχουν καλής χρήσης. 
3.1. Το κύριο γενικό θέμα, καθώς ατενίζουμε προς το 1992, 
είναι αυτό της απασχόλησης, της προσαρμοστικότητας, της 
κατάρτισης και της κινητικότητας. 
3.1.1. Σε σύγκριση με τις σημερινές, διαφορετικές μεταξύ 
τους εθνικές προσπάθειες για τη μείωση της μαζικής ανερ­
γίας, το «1992» και οι κοινοτικοί στόχοι που το συνοδεύουν 
μοιάζουν να προσφέρουν κάποια ελπίδα. Η πρόσθετη μη 
πληθωριστική οικονςμική ανάπτυξη της τάξης του 5 % έως 
7% που αναμένεται από την ολοκλήρωσης της εσωτερικής 
αγοράς υπολογίζεται βάσει προβολών ότι μεσοπρόθεσμα θα 
αυξήσει την απασχόληση στην ΕΟΚ κατά 1,5 έως 3,9%, 
(') Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Αννόβερου, 27-28 Ιουνίου 1988, 
«Συμπεράσματα της Προεδρίας». 
(2) Βλέπε «Η Ευρωπαϊκή Πρόκληση — 1992:τα οφέλη μιας ενιαίας 
αγοράς» (Cecchini Report). δηλαδή θα σημειωθεί καθαρό κέρδος 1,8 έως 5 εκατομμύρια 
θέσεων απασχόλησης (3). (Ένας σημαντικός όμως αριθμός 
θέσεων απασχόλησης ίσως απειληθεί βραχυπρόθεσμα.) 
3.1.2. Η άμεση «κοινωνική πρόκληση» που αντιμετωπίζει 
η Κοινότητα, είναι να εξασφαλίσει ότι αυτή η αναμενόμενη 
ανάπτυξη θα υποστηρίζεται και θα συνδέεται με την κατάλ­
ληλη προώθηση της απασχόλησης, κατά την οποία θα αποτε­
λεί προτεραιτότητα η βελτίωση του επιπέδου και της ποιότη­
τας της απασχόλησης και θα επιτυγχάνεται και διατηρείται 
μία καθαρή αύξηση του όγκου της εργασίας και των πραγμα­
τικών θέσεων απασχόλησης, αντί απλώς μιας απότοτμης 
μείωσης, μετατόπισης ή υποκατάστασης της υπάρχουσας 
απασχόλησης. 
3.1.3. Το πρόβλημα επεξηγείται από το γεγονός ότι οι 
προσπάθειες που καταβλήθηκαν και οι θυσίες που πραγματο­
ποιήθηκαν για να επιτευχθεί η τρέχουσα οικονομική 
ανάκαμψη που είχε ως αποτέλεσμα να επιτευχθεί η καλύτερη 
απόδοση μέσα σε 10 έτη, δεν έχουν συνδυασθεί με μία θεμελι­
ώδη αναπροσαρμογή της ανεργίας ή του όγκου της απασχό­
λησης. Περισσότερα άτομα από ποτέ απασχολούνται τώρα 
στην Ευρώπη, αλλά ο ρυθμός του 3,5 % ανάπτυξης που σημει­
ώθηκε κατά το 1988, δεν μείωσε σε σημαντικό βαθμό τον 
αριθμό των Ευρωπαίων πολιτών που δεν είχαν καθόλου δου­
λειά. Η ικανότητα νέων, αναπτυσσόμενων εμπορικών τομέων, 
όπως οι υπηρεσίες, να απορροφήσουν με πλήρη απασχόληση 
το υπεράριθμο δυναμικό φαίνεται να είναι περιορισμένη, ειδι­
κότερα καθώς οι νέα τεχνολογία πληροφόρησης καθίσταται 
αυτοσυντηρούμενη. 
3.1.4. Αυτό το συνεχιζόμενο «έλλειμμα θέσεων απασχό­
λησης» αποτελεί το λόγο για τον οποίο η Ευρωπαϊκή «κοινω­
νική πρόκληση» ενόψει του 1992 και μετά από αυτό συνεπάγε­
ται περισσότερες προσπάθειες από την απλή σύνδεση της 
ανάπτυξης με την απασχόληση και της απασχόλησης προς 
την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης. Η Ευρωπαϊκή 
«κοινωνική πρόκληση» πρέπει να αφορά ένα καθορισμένο 
μείγμα πολιτικών με στόχο την προώθηση της απασχόλησης 
με τρόπο που να ανταποκρίνεται και να συνδυάζεται με τις 
απαιτήσεις της αγοράς, δεν θα πρέπει όμως να αποτελεί μόνο 
μία μεταβλητή των διακυμαινόμενων απαιτήσεων της τελευ­
ταίας. Με άλλα λόγια: 
— τα ελαστικά πλεονεκτήματα και η οικονομική απόδοση 
της αγοράς πρέπει να υποστηριχθούν με προσαρμόσιμες 
μεθόδους εργασίας και την κατάλληλη κατάρτιση η οποία 
να συμβάλει στη μεγιστοποίηση των δυνατοτήτων 
απασχόλησης, 
— θα πρέπει επίσης οι προοπτικές της αγοράς να συμπλη­
ρώνονται από εναρμονισμένα προγράμματα απασχόλησης 
που θα επικεντρώνονται στις κοινωνικές ανάγκες όπως 
η στέγαση, η οι κοινωνικές και αστικές υπηρεσίες, η 
προστασία και αναβάθμιση του περιβάλλοντος και των 
φυσικών πόρων, η διατήρηση και ανανέωση της πολιτι­
στικής κληρονομιάς, κλπ.- ανάγκες που είναι ζωτικές για 
τον κοινωνικό ιστό της Ευρωπαϊκής δημοκρατίας, στην 
(3) Το ίδιο. 
Αριθ. θ 201/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 7^ 
οποία στηρί^εταιηελεύθερη αγορά, και στην οποία δεν 
θα μπορούσαν ποτέ να ανταποκριθούν ξένοι παραγωγοίή 
ανταγωνιστές. 
1Ρ^. Καταρχήν,ηπεραιτερω οικονομική ανάπτυξη που 
συμβάλλει σε μεγαλύτερη απασχόληση διάμεσου των βιομη­
χανικών επενδύσεων, θα απαιτήσει σταθερή πρόοδο ως προς 
τουςόρους προσφοράς εργατικού δυναμικού,κυρίωςόσον 
αφορά τη διατήρηση ρεαλιστικών μισθών και ημερομισθίων, 
ενα χαμηλότερο εργατικό κόστος ανά μονάδα παραγωγήςκαι 
ενα προσαρμόσιμο εργατικό δυναμικό στο οποίο παρέχονται 
κίνητραετσιωστενασυμ^άλεισεμεγαλύτερηπαραγωγικότη-
τατου κεφαλαίου, στην αξιοποίηση των βιομηχανικών εγκα 
ταστάσεων και στην ελαστική οργάνωση της παραγωγής. 
ΙΡό.1. Αυτή όμωςησυγκράτηση των μισθών και ημερο­
μισθίων καιη διάθεση γιαπροσαρμοστικότηταδενείναι 
δυνατό ναεπι^ληθούν στους εργαζόμενους. Ούτεείναι δυνατό 
να διατηρηθούν σ^ ενα κλίμα δυσπιστίας, όπου ^ασιλεύειο 
νόμοςτης^ούγκλας,ηανασφάλειακαιοφό^οςγιατομελλον. 
Βασισμένες στη ιδέα ότι το εργατικό δυναμικό αποτελεί ενα 
ακόμα οικονομικό αγαθό, οι αντιλήψεις αυτές δεν συντελούν 
στην καλή οργάνωση της παραγωγής ούτε στην κοινωνική 
συνοχή και σταθερότητα που απαιτούν οι επιχειρήσεις.Οι 
αντιλήψεις αυτές παρα^λεπουντα μακροπρόθεσμα οφέλη που 
είναι δυνατό να αντληθούν από την αφοσίωση, την ποιότητα, 
την αξιοπιστία και την αναμφισβήτητη επωφελή προσαρμο 
στικότητα ενός ανθρωπίνου εργατικού δυναμικού το οποίο 
παραμεσει στη θέση του επωφελούμενο από καιχάρη στη 
συνεχή κατάρτιση, επανακατάρτιση και την παροχή υπηρε­
σιών. 
11^.1 ^ία περισσότερο υπεύθυνη από κοινωνική άπο^η 
και βιώσιμη και εμπορική άπο^η μέθοδος για να επιτευχθεί 
ισορροπία μεταξύ των επιθυμιών των εργαζομένων και των 
οικονομικών επιταγών είναι αυτή της ^λειτουργικής προσαρ 
μοστικότητας^ ^ η οποία διάμεσου ^αλων εργασιακών 
σχέσεων και συλλογικών διαπραγματεύσεων αναπτύσσει την 
ικανότητα των εργαζομένων να αλλάζουν εργασία στα πλαί^ 
σια μιας δεδομενηςήταχεως μεταβαλλόμενης οργανωτικής 
διάρθρωσης,ηοποίανααυξάνειτηνπροσαρμοστικότητατων 
εργαζομένων όσον αφορά τις ^ποιοτικές αλλαγές στη ζήτηση 
που προκαλείηαγορά,ητεχνολογίαήοι επιλογές στρατηγι­
κής της εταιρίας^^. Αυτό θα απαιτούσε μία διοίκηση με 
προοδευτικό τρόπο σκέπης και ενα εργατικό δυναμικό το 
οποίοείναιετοιμονακατα^άλειτηναπαιτούμενη προσπάθεια 
κατάρτισης για να αλλά^ειειδικότηταήνα αποκτήσει πολλές 
ειδικότητες. 
Ιϋΐ Αρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή τηντελευταία προ 
σεγγισητης^λειτουργικήςπροσαρμοστικότητας^και^ωτική 
γιατοστόχοτηςαύξησηςτηςαπασχόλησηςμετις^ιομηχανι 
κες επενδύσεις, είναιηανάγκη μεγιστοποίησης των ωρών 
λειτουργίας του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού έτσι ώστε να 
καταστεί δυνατή η απασχόληση περισσότερου εργατικού 
δυναμικού ανά μονάδα κεφαλαίου^).Τίθεται το πολύπλοκο 
καιδυνητικάδιασπαστικό^ήτηματηςοργάνωσηςτουχρόνου 
εργασίας, ^α μπορέσει ναεπιλυθεί μόνο με πνεύμα καλοπρο­
αίρετης συναλλαγής μεταξύ των δύο μερων.^εμπειρία έχει 
δείξει ότι κάτω από ορισμένες συνθήκες μια δυνατή λύση θα ήταν νασυνδυασθούν οι μειωσειςτου κόστους που προ­
κύπτουν από την λειτουργία του εξοπλισμού για περισσότερο 
χρόνομεμειωσεις του ατομικού χρόνου εργασίας καιτη 
δημιουργία περισσότερων θέσεων απασχόλησης. 
^ε αυτό το πνεύμα προσαρμοστικότητας διπλής κατεύθυν-
σης,ηαναδιοργάνωση του χρόνου εργασίας θα μπορούσε 
επίσης να διαμορφωθεί με θετικό τρόπο ώστε να διευκολύνει 
την εργασία κατά μερική απασχόληση, για όσους επιθυμούν 
να αναπτύξουν καλύτερες και περισσότερο εξελιγμένες κοι­
νωνικές παροχές που αρμόζουν στη σύγχρονη κοινωνία. 
1ϋ4 Ι^ια όλα αυτά, απαιτείται μία θετική και εποικοδο­
μητική διάθεση,ηοποία να στηρίζεται σε μία δημοκρατική 
^αποτελεσματική απότηνάπο^η τουκόστους)αντίλη^η κοι­
νωνικής σύμπραξηςυπεύθυνης συνεργασίας, ενημερωσηςκαι 
δια^ουλεύσεων,προγραμματισμούγιατομελλον αντί της 
υπεράσπισης του παρελθόντος, προόδου που να στηρίζεται 
στη συμφωνία και συναίνεση αντί των διαταγών, ^ι συλλο­
γικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κοινωνικών εταίρων σε 
όλα τα συμφωνημεναεπίπεδα φαίνεται ναείναι το πιο κατάλ­
ληλο προς επιδίωξη μέσο, συμπληρούμενο από ενα νομικό 
πλαίσιο σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο το οποίο θα εγγυά­
ται τα βασικά κοινωνικά και επαγγελματικά δικαιώματα^. 
ΙΡϋ ^ε αυτό το θέμα συνδεεταιηανάγκη να εξασφα­
λισθεί ότι θα ενεργοποιηθούν δεόντως τα ισχύοντα σε όλη 
την επικράτεια της Κοινότητας δικαιώματα που συμβάλλουν 
σεμεγαλύτερηαπασχόλησησταπλαίσιατου^^^ιδιαί-
τεραηελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων. ^τη^Αευκή 
Βί^λο^ για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς,ηΕπι-
τροπή ήλπιζε να παρουσιάσειτην εναρμόνιση των συστη­
μάτων μαθητείας ^συμπεριλαμβανομένης της πρακτικής 
άσκηση στις επιχειρήσεις) ενω θα ακολουθούσε σε ενα δεύ-
τεροστάδιοηκαθιερωσημιαςκοινοτικήςκάρταςεπαγγελμα-
τικήςκατάρτισης.Εχει ήδη σημειωθεί κάποια πρόοδος προς 
αυτήτηνκατεύθυνση,γιαπαράδειγμαηαπόφασητου^υμ^ου-
λίου της ΙηςΑεκεμ^ρίου^7 που εξασφαλίζει ότι οι νέοι 
που το επιθυμούν έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε δύοή 
περισσότεραετη επαγγελματικής κατάρτισης μετάτηνυποχ-
ρεωτική εκπαίδευσης). ^τομεταξύ,ηΕπιτροπή έχει αναλά­
βει τις απαιτούμενες εργασίες τεχνικού χαρακτήρα για τον 
καθορισμό της συγκρισιμότητας των προσόντων, συνεπικου­
ρούμενη από το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τηνΑνάπτυξη της 
Επαγγελματικής Κατάρτισης ^ο^ορ), σταπλαίσια της 
προσπάθειας κατάρτισης ^περιγράφων επαγγελμάτων^ στην 
ΕΟΚ που θα αποτελέσουν ενα ^πλαίσιο αναφοράς^ για την 
αμοιβαία αναγνώριση και για νέες σειρές μαθημάτων επαγ-
γελματικήςκατάρτισης. Εντούτοιςοδρόμοςείναιακόμη 
πολύμακρύςγιατηνυιοθετησημιαςκοινοτικήςκάρταςεπαγ 
γελματικήςκατάρτισης.Ταυτόχρονααπαιτούνταισημαντικες 
προσπάθειες για τηνπροσαρμογή και αναβάθμιση της εκπαι-
δευτικήςπροετοιμασίαςγιατην εργασιακή ςωή,γιατην 
εξασφάλιση περισσότερωνδυνατοτήτωνεκμάθησηςξενων 
γλωσσων,κυρίως για τα παιδιά των διακινουμένων εργαζομέ­
νων και των εθνικών μειονοτήτωνκαθως και για την εξασφά-
λιση ισότητας ευκαιριών στην αγορά εργασίας. 
11^. Οπωςαναφερθηκενωρίτερατοκοινοτικό^ελλειμμα 
θέσεων απασχόλησης^ θα πρέπει επίσης να αντιμετωπισθεί 
(3) Βλέπε γνωμοδότηση ΟΚΕ με θέμα «Κοινοτικός Χάρτης των θεμε­
λιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων» σ. 5-7. 
(4) ΕΕαριθ. Ι 340 της 10. 12. 1987. 
7^ Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ΑρηΙ^ΟΙ^Ι 
με ενα κοινοτικό πρόγραμμα απασχόλησης το οποίο ^α 
επικεντρώνεται στις κοινωνικές ανάγκες και ^α μεγιστοποιεί 
τις καινοτομικές δυνατότητες απασχόλησης των μικρών 
επιχειρήσεων, των συνεταιρισμών, των συμβουλευτικών 
υπηρεσιών, ομάδων αυτο-^οη^είας, και άλλων οργανώσεων 
κοινωνικού προσανατολισμού, της βιοτεχνίας και των επαγ 
γελμάτωνκοινωνικής μέριμνας που αναπτύσσονται τόσο στις 
περιοχές μειονοτήτων των πόλεων όσο και στις αγροτικές 
περιοχές. Οισυντονισμενεςεπενδΰσειςεντασηςεργασίας, 
ιδίωςσετομείςπουσυμ^άλλουνστην κοινωνική συνοχή 
καιευημερία^στεγαση,υπηρεσίες,δημόσιαεργα,εργα 
υποδομής, περι^άλλον,κλπ.^είναι πιο αποτελεσματικές ως 
προς το κόστος από την υποστήριξη της μαζικής ανεργίας. 
Τοκΰριοερωτημαείναι κατά πόσο υπάρχειεπαρκής πολιτική 
βούληση στα κράτη μέλη για ναεπιδιωχ^είενατετοιοεπενδυ 
Βρυ^ελλες,221ουνίουΙ^. τικόπρόγραμμαποιοτικήςαπασχόλησηςστην επικράτεια 
της Κοινότητας ως αναπόσπαστο τμήμα του ι^Ι 
11 11 Ευρωπαϊκή «κοινωνική πρόκληση» προχωρεί στην 
ουσίαπερα από το ^εμα της απασχόλησης, ανκαι αυτό 
αποτελεί σαφώς ενα κεντρικό στοιχείο, που προσδιορίζει την 
καθημερινή μας ζωή και ε^ηρεάζε^ τις οικογένειες μας και το 
μέλλον τους. Ρια το λόγο αυτό δόθηκε στο ^εμα αυτό 
εξέχουσα ^εση στην παρούσα γνωμοδότηση.11 Ευρωπαϊκή 
«κοινωνική πρόκληση»,αφορά τελικά τ^ είδος του διεθνικού 
ηθικού και δημοκρατιοΰ μοντέλου που οραματιζόμαστε,το 
είδος της κοινωνικής^καταναλωτικήςσΰν^εσης που επιζη^ 
τοΰμε, το είδος της «Ευρώπης των Ααων» που επιθυμούμε να 
οικοδομήσουμε.ΤομήνυματηςΟικονομικήςκαι Κοινωνικής 
Επιτροπής είναι «πρόοδος με συναίνεση».