[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.12.2007

COM(2007) 847 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ

– Εφαρμογή του άρθρου 35 της συνθήκης Ευρατόμ –

Έλεγχος της επιχειρησιακής λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας των εγκαταστάσεων συνεχούς επιτήρησης του επιπέδου ραδιενέργειας στον ατμοσφαιρικό αέρα, τα ύδατα και το έδαφος

Έκθεση, 1990-2007

1. Εισαγωγη

1.1. Διατάξεις στη συνθήκη Ευρατόμ σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια

Το κεφάλαιο 3, υγεία και ασφάλεια, του τίτλου ΙΙ της συνθήκης Ευρατόμ πραγματεύεται αφενός τη θέσπιση των βασικών κανόνων προστασίας της υγείας του πληθυσμού και των εργαζομένων (άρθρα 30 – 33) και αφετέρου, ειδικότερα, την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας στον ατμοσφαιρικό αέρα, τα ύδατα και το έδαφος, όπως ορίζεται στα άρθρα 35 – 38 (όπως επίσης, σε κάποιο βαθμό, στο άρθρο 34, σχετικά με «ιδιαιτέρως επικίνδυνα πειράματα», δηλαδή δοκιμές όπλων). Υπάρχει εμφανής σχέση μεταξύ των βασικών κανόνων ασφαλείας και των επιπέδων ραδιενέργειας και ο κύριος σκοπός του ελέγχου των επιπέδων αυτών είναι η προστασία της υγείας του κοινού.

Από το έτος 1959 και μετά, οι βασικοί κανόνες ασφαλείας επικαιροποιούνται ώστε να ληφθούν υπόψη η εξέλιξη των επιστημονικών γνώσεων και η επιχειρησιακή εμπειρία. Η πλέον πρόσφατη αναθεώρηση πραγματοποιήθηκε το έτος 1996[1]. Όσον αφορά τα επίπεδα ραδιενέργειας, πέραν των απαιτήσεων που επιβάλλουν οι κανόνες, το κύριο έργο της Επιτροπής κατά την πεντηκονταετία που διέρρευσε αφορούσε την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 36 (συλλογή και δημοσίευση δεδομένων σχετικά με τα επίπεδα ραδιενέργειας στα οποία εκτίθεται το κοινό, όπως διαβιβάζονται από τα κράτη μέλη βάσει εγκαταστάσεων μέτρησης που έχουν συγκροτήσει σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 35 πρώτη παράγραφος και του άρθρου 37 (γνώμες της Επιτροπής για το ενδεχόμενο επιπτώσεων σε άλλα κράτη μέλη από σχέδια διάθεσης ραδιενεργών αποβλήτων υποβαλλόμενα από κράτη μέλη).

Η διαδικασία του άρθρου 37 ήταν εξαιρετικά σημαντική κατά την εποχή ταχείας ανάπτυξης της πυρηνικής ενέργειας, με υποβολή «γενικών δεδομένων» για κάθε καινούργιο πυρηνικό αντιδραστήρα ηλεκτροπαραγωγής, εργοστάσιο επανεπεξεργασίας ή άλλη πυρηνική εγκατάσταση. Το περιεχόμενο των κανόνων και των πληροφοριών για την υποβολή γενικών δεδομένων διευκρινίστηκε σε σειρά συστάσεων της Επιτροπής, η τελευταία από τις οποίες εκδόθηκε το έτος 1999[2]. Σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 37 διαβιβάζονται εκθέσεις προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[3].

Η εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 36 εστιάστηκε στη δημοσίευση όσων δεδομένων για τα επίπεδα ραδιενέργειας έχουν άμεση σχέση με την εκτίμηση της έκθεσης του γενικού πληθυσμού σε ακτινοβολίες, ώστε να καθίσταται δυνατή η σύγκριση των επιπέδων ραδιενέργειας σε διάφορα κράτη μέλη. Το αίτημα για την ποιότητα των δεδομένων και η μέθοδος υποβολής εκθέσεων εισάγονται για πρώτη φορά σε σύσταση της Επιτροπής το έτος 2000[4]. Από το έτος 2007 και μετά, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να εισάγουν στη βάση δεδομένων της Επιτροπής και να διαχειρίζονται τη δική τους σειρά δεδομένων. Η διαχείριση αυτής της βάσης δεδομένων, καθώς και των συναφών ετήσιων εκθέσεων παρακολούθησης και ηλεκτρονικού πλατυβάθρου που παρέχει τη δυνατότητα ανταλλαγής δεδομένων από αυτόματα συστήματα παρακολούθησης της ακτινοβολίας τα οποία έχουν δημιουργηθεί στα κράτη μέλη, πραγματοποιείται με επιτυχή συνεργασία μεταξύ της ΓΔ Ενέργειας και μεταφορών και του Ινστιτούτου του ΚΚΕρ για το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα (JRC-IES) σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 39 της συνθήκης Ευρατόμ.

Το άρθρο 35 δεύτερη παράγραφος παρέχει στην Επιτροπή δικαίωμα πρόσβασης για τον έλεγχο των εγκαταστάσεων παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας. Μέχρι το έτος 1989, όταν η Επιτροπή ενέκρινε πρωτοβουλία για τη διεξαγωγή τέτοιου είδους ελέγχων, η διενέργειά τους γινόταν σποραδικά. Σε συνέχεια απόφασης του Δικαστηρίου το Δεκέμβριο 2002, σύμφωνα με την οποία δεν είναι σκόπιμη η τεχνητή διάκριση μεταξύ της προστασίας της υγείας του πληθυσμού και της ασφάλειας πηγών ιοντίζουσας ακτινοβολίας, καθώς και της απόφασης της Επιτροπής να θεωρήσει την πυρηνική ασφάλεια ως μείζονα προτεραιότητα, από το 2003 κατέστη εμφανές ότι οι έλεγχοι του άρθρου 35 θα έπρεπε από το έτος 2004 και μετά να καταστούν τομέας προτεραιότητας. Η παρούσα ανακοίνωση περιέχει την πρώτη έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 35 και καλύπτει το χρονικό διάστημα 1990-2007. Από το έτος 2004 οι εν λόγω έλεγχοι έγιναν συστηματικοί και έχει δοθεί προτεραιότητα στις πλέον ευαίσθητες εγκαταστάσεις.

Το άρθρο 38 παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να απευθύνει ειδικού χαρακτήρα συστάσεις προς τα κράτη μέλη όσον αφορά τα επίπεδα ραδιενέργειας και, σε επείγουσες περιπτώσεις, να εκδίδει οδηγίες και στη συνέχεια να παραπέμπει την υπόθεση στο Δικαστήριο σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Το άρθρο αυτό καταρχήν παρέχει εκτεταμένες εξουσίες στην Επιτροπή αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ, παρά μόνο ως νομική βάση για μια σύσταση της Επιτροπής σχετικά με το ραδόνιο στο πόσιμο νερό[5] και άλλη μια σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τη συνεχιζόμενη μόλυνση ορισμένων άγριων εδώδιμων προϊόντων με ραδιενεργό καίσιο λόγω του ατυχήματος του Τσερνομπίλ[6].

Το γεγονός ότι οι διατάξεις του άρθρου 38 δεν εφαρμόστηκαν ποτέ αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα της συμμόρφωσης προς τους βασικούς κανόνες στα οικεία κράτη μέλη. Ωστόσο, το άρθρο 38 παρέχει στην Επιτροπή σημαντικό μοχλό πίεσης προκειμένου να δίδει την επιβαλλόμενη βαρύτητα σε διαπιστώσεις και παρατηρήσεις που απορρέουν από ελέγχους που διεξάγονται με βάση τις διατάξεις του άρθρου 35 παράγραφος 2.

1.2. Άρθρο 35 της συνθήκης Ευρατόμ

Το άρθρο 35 της συνθήκης Ευρατόμ ορίζει:

«Κάθε κράτος μέλος δημιουργεί τις αναγκαίες εγκαταστάσεις για να διενεργεί διαρκή έλεγχο της περιεκτικότητας σε ραδιενέργεια της ατμόσφαιρας, των υδάτων και του εδάφους, καθώς και έλεγχο της τηρήσεως των βασικών κανόνων.

Η Επιτροπή έχει το δικαίωμα προσβάσεως σε αυτές τις εγκαταστάσεις ελέγχου. Δύναται να ελέγχει τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητά τους».

Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1980, οι δραστηριότητες της Επιτροπής κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων του άρθρου 35 ήσαν σποραδικές. Σε συνέχεια επανεξέτασης των δραστηριοτήτων της σε ολόκληρο τον τομέα της ακτινοπροστασίας, η Επιτροπή ανακοίνωσε στο Συμβούλιο το έτος 1986 – μετά το ατύχημα του Τσερνομπίλ – την πρόθεσή της να ασκεί συστηματικότερα το δικαίωμά της να διενεργεί ελέγχους με βάση τις διατάξεις του άρθρου 35. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε διάφορα ψηφίσματα με τον ίδιο σκοπό.

Το Δεκέμβριο 1989 η Επιτροπή αποφάσισε ότι θα έπρεπε να αυξηθεί το πλήθος ελέγχων.

2. Προγραμμα ελεγχων

2.1. Έλεγχοι 1990 – 2003

Μεταξύ των ετών 1990 και 2003 διενεργήθηκαν συνολικά 23 έλεγχοι. Με λίγες εξαιρέσεις, το πρόγραμμα ελέγχων καθορίστηκε έτσι ώστε να διαμορφώνεται εικόνα της κατάστασης για αντιπροσωπευτικό σύνολο εγκαταστάσεων του κύκλου πυρηνικού καυσίμου και για τις εγκαταστάσεις παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας σε όλα τα κράτη μέλη.

2.2. Έλεγχοι 2004-2007

Από το έτος 2004 μέχρι σήμερα έχουν διενεργηθεί 25 έλεγχοι. Από 2004/2005 δόθηκε προτεραιότητα στις πλέον ευαίσθητες εγκαταστάσεις και στα νέα κράτη μέλη. Μέχρι το τέλος 2006 διενεργήθηκαν έλεγχοι σε όλα τα κράτη μέλη. Η Ρουμανία και η Βουλγαρία περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα για το έτος 2007.

Τα κράτη μέλη και οι αντίστοιχες πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο πλαίσιο των διατάξεων του άρθρου 35, παρατίθενται σε πίνακα στο παράρτημα 1.

2.3. Βασικές διαδικασίες για τους ελέγχους

Οι έλεγχοι διεξήχθησαν με βάση τα προβλεπόμενα στα πρωτόκολλα που έχουν συμφωνηθεί μεμονωμένα με τα 15 κράτη μέλη μεταξύ των ετών 1990 και 1993. Μετά τη δημοσίευση ανακοίνωσης της Επιτροπής[7], στις 4 Ιουλίου 2006, η ανακοίνωση αυτή αποτελεί τη βάση για όλους τους ελέγχους. Τα πρωτόκολλα και η ανακοίνωση προβλέπουν τον έλεγχο τόσο των εγκαταστάσεων παρακολούθησης καθαυτών όσο και της αναγκαίας παρακολούθησης των απορρίψεων για την εκτίμηση της επίπτωσής τους στον εκτιθέμενο πληθυσμό. Οι έλεγχοι είναι δυνατόν να αφορούν την περιοχή γύρω από συγκεκριμένη εγκατάσταση ή/και την επικράτεια του κράτους μέλους συνολικά ή μερικά.

Σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 35, η Επιτροπή έχει δυνατότητα πρόσβασης στις εγκαταστάσεις για πρακτικό έλεγχο της επιχειρησιακής τους λειτουργίας και της αποτελεσματικότητάς τους ενώ πρακτικώς οι έλεγχοι αρχίζουν με ανεξάρτητο έλεγχο των δραστηριοτήτων παρακολούθησης και επιθεώρησης από τις αρμόδιες εθνικές αρχές καθώς και του νομικού πλαισίου. Οι πρακτικοί επιτόπιοι έλεγχοι είναι αντιπροσωπευτικοί των γενικών ρυθμίσεων και όχι κατ’ανάγκη εξαντλητικοί.

Τεχνική έκθεση ελέγχου

- Η τεχνική έκθεση παρέχει συνοπτική εικόνα των κανονιστικών απαιτήσεων, των ρυθμίσεων για την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας και για την εκτίμηση των επιπτώσεων των απορρίψεων. Για να προκύψει η εικόνα αυτή απαιτείται η σύνθεση πλήθους εγγράφων σε μια σαφή αποτύπωση των μέτρων του κράτους μέλους όσον αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 35 παράγραφος 1. Επίσης η έκθεση αναφέρει λεπτομερώς τις ελεγκτικές δραστηριότητες που έλαβαν χώρα επιτοπίως και γύρω από την εγκατάσταση και περιέχει και τις σχετικές παρατηρήσεις.

Έκθεση βασικών διαπιστώσεων ελέγχου

- Οι βασικές διαπιστώσεις του ελέγχου απορρέουν από τις παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα της τεχνικής έκθεσης και αφορούν τομείς όπου υπάρχουν περιθώρια βελτιώσεων.

- Σε όλες τις περιπτώσεις, οι αποστολές ελέγχου ολοκληρώθηκαν με την επίσημη διαβίβαση της έκθεσης βασικών διαπιστώσεων και της τεχνικής έκθεσης.

Για όλους τους ελέγχους που έχουν διεξαχθεί από το έτος 1999, στον ιστότοπο EUROPA:

ec.europa.eu / energy / nuclear / radioprotection / verification_en.htm

έχουν καταχωρηθεί τόσο η τεχνική έκθεση όσο και η έκθεση βασικών διαπιστώσεων καθώς και όλα τα επίσημα σχόλια που διατυπώθηκαν από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις.

3. Προστιθεμενη αξια των ελεγχων

Η μέχρι τώρα αποκτηθείσα πείρα απέδειξε ότι οι έλεγχοι παράγουν σημαντική προστιθέμενη αξία, τόσο για την Επιτροπή όσο και για τα κράτη μέλη. Όσον αφορά την Επιτροπή, της έδωσαν τη δυνατότητα ανεξάρτητης εκτίμησης σε διάφορες περιπτώσεις ευαίσθητων θεμάτων. Επίσης οι έλεγχοι έδωσαν τη δυνατότητα να προκύψει αδρή εικόνα των διαφόρων εθνικών προσεγγίσεων και του τρόπου εφαρμογής τους, ενώ ενθάρρυναν κοινή προσέγγιση για τη βελτίωση της παρακολούθησης.

Όσον αφορά τα κράτη μέλη, οι έλεγχοι της Επιτροπής έδωσαν τη δυνατότητα ανεξάρτητης επικύρωσης των προσεγγίσεών τους και των δεδομένων τους ώστε να καθησυχασθούν τόσο ο πληθυσμός τους, όσο και τα γειτονικά κράτη μέλη. Όσον αφορά τις αρμόδιες αρχές που συμμετείχαν στους ελέγχους, οι επισκέψεις έδωσαν την ευκαιρία να συζητηθούν οι αρμοδιότητές τους σε ευρύτερο πρίσμα. Στις εγκαταστάσεις και στα εργαστήρια όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις δόθηκε πολύ συχνά η ευκαιρία να καταβάλουν προσπάθειες για τη βελτίωση των αναγνωρισμένων επιδόσεών τους. Γενικώς, οι έλεγχοι της Επιτροπής έχουν οπωσδήποτε ανυψώσει το κύρος των προγραμμάτων παρακολούθησης της ραδιενέργειας.

Για ορισμένα κράτη μέλη, οι έλεγχοι της Επιτροπής αποτέλεσαν ευκαιρία κατάρτισης εθνικών προγραμμάτων και έναρξης εφαρμογής των αντίστοιχων συστημάτων παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας στην επικράτειά τους.

Οι έλεγχοι της Επιτροπής διεξήχθησαν με την επιβαλλόμενη τήρηση της αρχής της επικουρικότητας. Δεν υπήρξαν περιπτώσεις άσκοπης επανάληψης εργασιών των εθνικών υπηρεσιών επιθεώρησης. Σε λίγες περιπτώσεις οι διαπιστώσεις κατέδειξαν την ανάγκη καλύτερου διαχωρισμού λειτουργιών στο οικείο κράτος μέλος, καθώς και την ανάγκη διαφάνειας διαδικασιών. Οι παρατηρήσεις της ομάδας ελέγχου έδωσαν στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα να βελτιώσουν τις δικές τους διαδικασίες ελέγχου.

Επιπλέον, οι έλεγχοι αποτελούν σημαντικό μέσο για να διασφαλίζεται η επαρκής εφαρμογή της σύστασης της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 36 της συνθήκης Ευρατόμ και για να συζητηθεί σε διμερή βάση κατά πόσον είναι επαρκή τα δίκτυα που έχουν συγκροτηθεί για την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας (κάλυψη της εθνικής επικράτειας και παροχή αντιπροσωπευτικών δεδομένων για τα πραγματικά επίπεδα ραδιενέργειας).

3.1. Διαπιστώσεις και συνέχεια που δόθηκε σε προγενέστερες αποστολές ελέγχου

Σε κάποιες περιπτώσεις χρειάστηκε να διατυπωθούν παρατηρήσεις σχετικά με την έλλειψη συνολικής διασφάλισης ποιότητας για τις εγκαταστάσεις και τα εργαστήρια, καθώς και με την ανάγκη ενίσχυσης της εποπτικής λειτουργίας της αρμόδιας αρχής. Συχνή ήταν η διαπίστωση της αναγκαιότητας να επέλθουν βελτιώσεις στην τήρηση στοιχείων έτσι ώστε να διευκολύνονται οι εξωτερικοί και εσωτερικοί έλεγχοι ποιότητας από εθνικούς ή κοινοτικούς υπαλλήλους. Τα προγράμματα δειγματοληψίας δεν ήσαν πάντοτε κανονικά επικαιροποιημένα ή η πρακτική εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών δεν πληρούσε εντελώς τις κανονιστικές απαιτήσεις.

Σε πολλές περιπτώσεις διατυπώθηκαν συγκεκριμένες τεχνικές συστάσεις. Γενικά, η ανάδραση που ακολούθησε από τις εθνικές αρχές επιβεβαίωσε την αποκατάσταση των ελλείψεων. Οι συστάσεις που δεν έχουν τεχνικό χαρακτήρα, παραδείγματος χάρη συστάσεις σχετικές με τη διαχείριση ή συστάσεις για την ενίσχυση της κανονιστικώς προβλεπόμενης επιτήρησης είναι λιγότερο απτές και, συνεπώς, είναι δυσχερέστερη η παρακολούθησή τους.

Πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις ελέγχου με σκοπό να βεβαιωθεί η Επιτροπή ότι δόθηκε η δέουσα συνέχεια σε συστάσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διεξαγωγή προγενέστερων αποστολών:

- Εγκατάσταση επανεπεξεργασίας στην οποία είχε γίνει επίσκεψη τα έτη 1993 και 1999 απετέλεσε αντικείμενο επακόλουθης επίσκεψης το Σεπτέμβριο του 2004.

Το έτος 1999 στο εν λόγω πυρηνικό συγκρότημα η προσοχή εστιάστηκε σε διάφορα θέματα, με αποκορύφωμα εξωτερικό έλεγχο ασφαλείας που πραγματοποίησαν οι εθνικές αρχές ασφαλείας. Οι δραστηριότητες ελέγχου αφορούσαν λεπτομερώς τις παραμέτρους της έκθεσης εξωτερικού ελέγχου που είχαν επιπτώσεις στην παρακολούθηση των ραδιενεργών λυμάτων ή στα επίπεδα ραδιενέργειας.

- Επίσης το έτος 2005 πραγματοποιήθηκε επίσκεψη σε ερευνητικό αντιδραστήρα σε συνέχεια πρώτης επίσκεψης του 2000.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι δραστηριότητες επακόλουθου ελέγχου έδειξαν ότι εφαρμόστηκαν ικανοποιητικά οι συστάσεις που είχαν διατυπωθεί.

Μόνο μία αποστολή ελέγχου (2002) είχε ως αποτέλεσμα γενικώς όχι ικανοποιητικές διαπιστώσεις σχετικές με βασικές νομικού χαρακτήρα ελλείψεις που έπρεπε να αντιμετωπισθούν. Ένας ερευνητικός αντιδραστήρας λειτουργούσε χωρίς την προβλεπόμενη από το νόμο άδεια ή επίβλεψη, κατά παράβαση των διατάξεων της οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας. Κατόπιν τούτου κινήθηκε διαδικασία για παράβαση.

Το Νοέμβριο του 2006 πραγματοποιήθηκε αποστολή επακόλουθου ελέγχου. Αν και είχαν επέλθει σημαντικές βελτιώσεις, ορισμένα θέματα δεν είχαν ακόμη επιλυθεί ικανοποιητικά κατά το χρόνο διενέργειας του ελέγχου. Πάντως, τον Αύγουστο του 2007 είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία αδειοδότησης, περιλαμβανόμενων των αδειών έκλυσης λυμάτων τόσο για αερόφερτα όσο και για υγρά απόβλητα.

4. Προοπτικεσ

4.1. Πρόγραμμα ελέγχων

Κάθε οργανωμένο και αξιόπιστο σύστημα ελέγχ ων θα πρέπει:

- να καλύπτει με αποδεκτή συχνότητα όλες τις σημαντικές πυρηνικές εγκαταστάσεις·

- να αποδίδει αντιπροσωπευτική εικόνα της κατάστασης σε σχέση με άλλους τύπους εγκαταστάσεων·

- να παρέχει τη δυνατότητα παρακολούθησης της κατάστασης σε σχέση με μη πυρηνικές βιομηχανίες που εκλύουν φυσική ραδιενέργεια και σε σχέση με νοσοκομεία και ερευνητικά κέντρα·

- να παρέχει αντιπροσωπευτική εικόνα όσον αφορά τις ρυθμίσεις για τη ραδιενέργεια σε περιοχές απομακρυσμένες από εγκαταστάσεις που εκλύουν ραδιενέργεια·

- να προβλέπει εξωτερικό έλεγχο των ενεργειών παρακολούθησης και επιθεώρησης των κρατών μελών σε τακτική βάση.

Επί του παρόντος διενεργούνται κάθε έτος πέντε έως επτά έλεγχοι έτσι ώστε σε κάθε κράτος μέλος πραγματοποιείται ένας εξωτερικός έλεγχος ανά πενταετία. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται η δυνατότητα καθορισμού αξιόπιστου και αντιπροσωπευτικού προγράμματος ελέγχων που καλύπτει τις πλέον αντιπροσωπευτικές εγκαταστάσεις. Θα πρέπει να αυξηθεί η συχνότητα με την οποία είναι δυνατή η επίσκεψη των σημαντικών εγκαταστάσεων. Με τους υφιστάμενους πόρους θα ήταν δυνατόν να προγραμματιστούν κατ’ανώτατο όριο περίπου δέκα έλεγχοι κάθε έτος. Φυσικά έχει ουσιώδη σημασία να διατηρείται τουλάχιστον κάποια ευελιξία, ώστε να καθίστανται δυνατές ρυθμίσεις για ανταπόκριση σε συγκεκριμένα αιτήματα ή για να γίνεται χρήση του δικαιώματος πρόσβασης της Επιτροπής σε ειδικές περιστάσεις.

4.2. Διαφορές με τις εργασίες διασφαλίσεων

Επίσης η Επιτροπή έχει δικαίωμα επιθεώρησης πυρηνικών εγκαταστάσεων με βάση τον τίτλο II κεφάλαιο VII της συνθήκης Ευρατόμ. Οι εν λόγω επιθεωρήσεις διαφέρουν από τους ελέγχους του άρθρου 35. Αφορούν τις διασφαλίσεις πυρηνικών υλικών (διασφαλίσεις Ευρατόμ) και τις συγκεκριμένες απαιτήσεις που αναφέρονται στον κανονισμό της Επιτροπής (Ευρατόμ) αριθ. 302/2005, της 8ης Φεβρουαρίου 2005.

Εκτός από το γεγονός ότι είναι διαφορετικό το αντικείμενο των δύο τύπων ελέγχου, η ενδεχόμενη συνέργεια εμποδίζεται από το γεγονός ότι οι πυρηνικές επιχειρήσεις έχουν άμεσες ευθύνες έναντι της Επιτροπής και οι επιθεωρητές διασφαλίσεων έχουν άμεση πρόσβαση στο πυρηνικό υλικό και στις εγκαταστάσεις. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 35 παράγραφος 2 της συνθήκης Ευρατόμ, οι έλεγχοι αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές του κράτους μέλους εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους με βάση τις διατάξεις της πρώτης παραγράφου του ιδίου άρθρου. Η Επιτροπή δεν έχει άμεση πρόσβαση στις εγκαταστάσεις ή στα μέσα παρακολούθησης.

4.3. Συμπληρωματικά μέσα για βελτίωση της εφαρμογής

Η έκδοση της σύστασης της Επιτροπής σχετικά με τις εκθέσεις για τα επίπεδα ραδιενέργειας με βάση τις διατάξεις του άρθρου 36 (2000/473/ Ευρατόμ) αποτέλεσε την αφετηρία για την ανάπτυξη περαιτέρω κατευθυντήριων γραμμών. Στις 18 Δεκεμβρίου 2003 εκδόθηκε σύσταση σχετικά με την παρακολούθηση και τη σύνταξη εκθέσεων για απορρίψεις από πυρηνικές εγκαταστάσεις[8]. Περαιτέρω εξελίξεις του τύπου αυτού θα διευκολύνουν την ανάπτυξη σαφούς μεθοδολογίας για τη διεξαγωγή ελέγχων και τον καθορισμό διαφανών κριτηρίων με σκοπό την εκτίμηση της συμμόρφωσης προς τις γενικές απαιτήσεις του άρθρου 35 παράγραφος 1.

Η ομάδα εμπειρογνωμόνων που συγκροτείται με βάση το άρθρο 31 της συνθήκης Ευρατόμ εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 45, των βασικών κανόνων ασφαλείας, με σκοπό την ρεαλιστική εκτίμηση της έκθεσης του πληθυσμού. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές θα αποτελέσουν τη βάση για να κρίνεται η επάρκεια των προγραμμάτων παρακολούθησης στην περιοχή που γειτνιάζει με πυρηνικές εγκαταστάσεις, ώστε να εκτιμώνται οι δόσεις σε ομάδες αναφοράς του πληθυσμού. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θα ενσωματωθούν σε πρόταση νέας οδηγίας για τους βασικούς κανόνες ασφαλείας που θα συντάξει η Επιτροπή.

Όλα τα ανωτέρω μέτρα θα ενισχύσουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα και την αξιοπιστία των ελέγχων που πραγματοποιούνται βάσει του άρθρου 35.

5. Συμπερασματα

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει τα σημαντικά επιτεύγματα των δραστηριοτήτων ελέγχου που έχουν αναληφθεί, ειδικότερα κατά τα πρόσφατα έτη.

Η Επιτροπή ανταποκρίθηκε πλήρως στις υποχρεώσεις που υπέχει με βάση το άρθρο 35 της συνθήκης Ευρατόμ και έτσι, σε συνδυασμό με τις νομοθετικές απαιτήσεις και την εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 36 και 37 της συνθήκης Ευρατόμ, υπάρχει βεβαιότητα ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας στον ατμοσφαιρικό αέρα, τα ύδατα και το έδαφος έτυχαν επαρκούς παρακολούθησης και ελέγχου.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΕΛΕΓΧΟΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 35 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΥΡΑΤΟΜ

Έλεγχοι 1990 – 2007

Ο κατάλογος ελέγχων που διενεργήθηκαν μέχρι τώρα περιέχεται στον πίνακα 1 . Το σχήμα 1 παρέχει ιστόγραμμα του πλήθους ελέγχων που διενεργήθηκαν κάθε έτος.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, λόγω του ευρύτερου αντικειμένου των ελέγχων, οι αποστολές αναφέρονται σε περιοχή όπου παρακολουθούνται τα επίπεδα ραδιενέργειας και καλύπτουν τις μείζονες εγκαταστάσεις που πραγματοποιούν απορρίψεις στην εν λόγω περιοχή.

Οι έλεγχοι που έχουν μέχρι τώρα εκτελεστεί προγραμματίστηκαν ουσιαστικά με στόχο να διαμορφωθεί αντιπροσωπευτική εικόνα της προσέγγισης που έχουν υιοθετήσει τα κράτη μέλη για την παρακολούθηση. Μερικοί έλεγχοι διεξάχθηκαν σε απόκριση αιτημάτων άλλων κρατών μελών ή προκλήθηκαν από ανησυχίες που εκφράστηκαν σχετικά με ορισμένες εγκαταστάσεις.

Η κατανομή μεταξύ κρατών μελών έχει ως εξής: 6 στη Γαλλία (περιλαμβάνεται η Πολυνησία), 6 στο ΗΒ, 3 στην Ιταλία, 2 στη Φινλανδία, στη Γερμανία, στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στο Λουξεμβούργο, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, 1 στην Αυστρία, στο Βέλγιο, στη Δανία, στις Κάτω Χώρες και στη Σουηδία καθώς και 1 σε καθένα από τα νέα κράτη μέλη με εξαίρεση τη Βουλγαρία (έχει προγραμματιστεί για το φθινόπωρο του 2007).

Οι εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται στις δραστηριότητες ελέγχου είναι 3 σταθμοί επανεπεξεργασίας (και 2 παρακείμενοι χώροι διάθεσης αποβλήτων), 20 πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής (3 από τους οποίους δεν λειτουργούν πλέον), 5 ερευνητικά ινστιτούτα, 2 εγκαταστάσεις σχετικές με NORM (ραδιενεργό υλικό που απαντά στη φύση), 1 ορυχείο ουρανίου και 7 νοσοκομεία σε 4 κράτη μέλη. Πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε διάφορα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν πυρηνικές εγκαταστάσεις στην επικράτειά τους, τα οποία όμως έχουν εκτεταμένο πρόγραμμα παρακολούθησης, και στα περισσότερα κράτη μέλη ελέγχθηκαν τμήματα των εθνικών συστημάτων παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας στο έδαφός τους, στο πλαίσιο επισκέψεων σε συγκεκριμένους τόπους.

Στην περίπτωση ενός πυρηνοηλεκτρικού σταθμού που ευρίσκεται κοντά στα σύνορα άλλης χώρας, οι έλεγχοι επεκτάθηκαν στα σχετικά μέσα παρακολούθησης στην εν λόγω επικράτεια.

Η εστίαση του προγράμματος παρακολούθησης σε πυρηνικές εγκαταστάσεις δεν σημαίνει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές είναι σημαντικότερες από άποψη επιπτώσεων των ραδιενεργών απορρίψεων. Οι έλεγχοι διεξήχθησαν σε βιομηχανίες που επεξεργάζονται ραδιενεργά υλικά τα οποία απαντούν στη φύση (NORM), όπως βιομηχανίες φωσφορικών αλάτων ή ανθρακωρυχεία. Σε 4 κράτη μέλη ελέγχθηκαν τα τμήματα πυρηνικής ιατρικής διαφόρων νοσοκομείων. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην απόρριψη ραδιενεργών υλικών, και ειδικότερα στις εγκαταστάσεις παρακολούθησης και στη φιλοσοφία παρακολούθησης που είχε υιοθετηθεί από τα νοσοκομεία αυτά.

Κατάλογος 1 : Αποστολές ελέγχου 1990 – Ιούνιος 2007

ΧΩΡΑ | ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ | ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ |

1. Γερμανία | ΠΗΣ Philipsburg | 10 – 12.10.1990 |

2. Λουξεμβούργο | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 12.3.1991 |

3. Ηνωμένο Βασίλειο | Dounreay (χώρος) | 10 – 14.5.1993 |

4. Κάτω Χώρες | ΠΗΣ Borssele Bilthoven (Ινστιτούτο RIVM) | 27 – 29.9.1993 30.9 – 1.10.1993 |

5. Ηνωμένο Βασίλειο | NFRP Sellafield Χώρος εναπόθεσης Drigg | 6 – 10.12.1993 |

6. Γαλλία | ΠΗΣ Belleville-sur-Loire [9] | 14 – 17.2.1994 |

7. Δανία | RR Risø + εργαστήρια | 22 – 24.8.1994 |

8. Ισπανία | ΠΗΣ Vandellos-2 | 7 – 10.11.1994 |

9. Ιταλία | ΠΗΣ Caorso | 22 – 24.3.1995 |

10. Γαλλία | Γαλλική Πολυνησία (Μουρουρόα) | 1.9 – 6.10.1995 |

11. Βέλγιο | ΠΗΣ Tihange | 10 – 14.6.1996 |

12. Γαλλία | NFRP La Hague Κέντρο αποθήκευσης της Μάγχης | 22 – 26.7.1996 |

13. Ιρλανδία | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 10 – 13.9.1996 |

14. Σουηδία | ΠΗΣ Barsebäck | 26 – 30.5.1997 |

15. Φινλανδία | ΠΗΣ Olkiluoto | 31.8 – 4.9.1998 |

16. Ηνωμένο Βασίλειο | Dounreay (χώρος) | 15 – 18.3.1999 |

17. Γερμανία | ΠΗΣ Krümmel | 13 – 17.9.1999 |

18. Γαλλία/Βέλγιο | ΠΗΣ Chooz | 22 – 26.11.1999 |

19. Ελλάδα | ΚΕ Δημόκριτος (Αθήνα). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 23 – 25.5.2000 |

20. Ηνωμένο Βασίλειο | ΠΗΣ Dungeness A+B | 6 – 11.11.2000 |

21. Αυστρία | ΚΕ Seibersdorf Βιέννη. AKH (νοσοκομείο) | 25 – 29.6.2001 |

22. Πορτογαλία | ΚΕ Sacavém (Λισαβόνα). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 14 – 17.5.2002 |

23. Γαλλία | ΠΗΣ Belleville-sur-Loire | 17 – 21.9.2003 |

24. Ηνωμένο Βασίλειο | NFRP Sellafield | 8 – 12.3.2004 |

25. Ισπανία | ΠΗΣ Trillo. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 27.6. – 2.7.2004 |

26. Ηνωμένο Βασίλειο | Dounreay (χώρος). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 28. – 30.9. 2004 |

27. Ουγγαρία | ΠΗΣ Paks. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 8. – 12.11.2004 |

28. Λιθουανία | ΠΗΣ Ignalina. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 21. – 25.2.2005 |

29. Τσεχική Δημοκρατία | ΠΗΣ Temelín. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 14. – 18.3.2005[10] |

30. Σλοβακία | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 10. – 15.4.2005 |

31. Ελλάδα | ΚΕ Δημόκριτος (Αθήνα). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 12. – 16.9.2005 |

32. Εσθονία | Sillamäe, Paldiski; Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 19. – 23.9.2005 |

33. Γαλλία | NFRP La Hague. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 10. – 14.10.2005 |

34. Λετονία | RR Salaspils. Ραδιενεργά απόβλητα Baldone. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 21. – 24.3.2006 |

35. Μάλτα | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 25. – 27.4.2006 |

36. Κύπρος | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας· γεωργικά λιπάσματα (φωσφόρος-γύψος) – Βιομηχανία NORM | 8. – 12.5.2006 |

37. Ιταλία | ΠΗΣ Caorso (παροπλ.). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 15. – 19.5.2006 |

38. Ιταλία | ΠΗΣ Latina (παροπλ.). Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 15. – 19.5.2006 |

39. Σλοβενία | ΠΗΣ Krško. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 12. – 16.6.2006 |

40. Πολωνία | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας. Ανθρακωρυχείο (Βιομηχανία NORM). | 13. – 17. 11.2006 |

41. Πορτογαλία | ΚΕ Sacavém – νομικό πλαίσιο Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας. Uranium mine | 22. – 24.11.2006 |

42. Λουξεμβούργο | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας Διάφορα νοσοκομεία (τμήματα πυρηνικής) | 05. – 08.3.2007 |

43. Φινλανδία | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 20. – 23.3.2007 |

44. Ιρλανδία | Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας. Νοσοκομείο (τμήμα πυρηνικής) | 01. – 04.5.2007 |

45. Ρουμανία | ΠΗΣ Cernavoda. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 04. – 08.6.2007 |

46. Γερμανία | Πρώην ορυχείο ουρανίου στη Σαξονία | 27. – 31.08.2007 |

47. Ισπανία | ΠΗΣ Cofrentes. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 22 – 26.10.2007 |

48. Βουλγαρία | ΠΗΣ Kozloduj. Εθνικό σύστημα παρακολούθησης των επιπέδων ραδιενέργειας | 26 – 30.11.2007 |

Σχήμα 1 : Εικόνα των ελεγκτικών αποστολών 1990- Ιούνιος 2007

[pic]

[1] Οδηγία 96/29/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 13ης Μαΐου 1996, για τον καθορισμό των βασικών κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιοντίζουσες ακτινοβολίες – ΕΕ L159 της 29.06.96, σ. 1.

[2] Σύσταση αριθ. 99/829/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 6ης Δεκεμβρίου 1999, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 37 της συνθήκης Ευρατόμ– ΕΕ L324 της 16.12.99, σ. 23.

[3] Έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 37 της συνθήκης Ευρατόμ, Ιούλιος 1994 - Δεκέμβριος 2003, COM (2005)85 τελικό, 14.03.2005.

[4] Σύσταση αριθ. 2000/473/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 8ης Ιουνίου 2000, περί εφαρμογής του άρθρου 36 της συνθήκης Ευρατόμ σχετικά με την παρακολούθηση των επιπέδων ραδιενέργειας στο περιβάλλον με στόχο την αξιολόγηση της έκθεσης του γενικού πληθυσμού – ΕΕ L191 της 27.07.2000, σ. 37.

[5] Σύσταση αριθ. 2001/928/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, περί της προστασίας του πληθυσμού από την έκθεση σε ραδόνιο στις παροχές πόσιμου νερού – ΕΕ L344 της 28.12.2001, σ. 85.

[6] Σύσταση αριθ. 2003/274/Ευρατόμ της Επιτροπής, της 14ης Απριλίου 2003, για την προστασία και ενημέρωση του κοινού σχετικά με την έκθεση λόγω της συνεχιζόμενης μόλυνσης με ραδιενεργό καίσιο ορισμένων άγριων εδώδιμων προϊόντων ως συνέπεια του ατυχήματος στον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής του Τσερνομπίλ – ΕΕ L 99 της 17.04.2003, σ. 55.

[7] Ανακοίνωση της Επιτροπής: Έλεγχος της παρακολούθησης της περιβαλλοντικής ραδιενέργειας βάσει του άρθρου 35 της συνθήκης Ευρατόμ – πρακτικές ρυθμίσεις για τη διενέργεια των επισκέψεων ελέγχου στα κράτη μέλη - ΕΕ C155 της 04.07.2006, σ. 2.

[8] Σύσταση της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου, για την τυποποίηση των πληροφοριών που αφορούν την απελευθέρωση στο περιβάλλον ραδιενεργών αερίων και υγρών καταλοίπων από πυρηνικούς αντιδραστήρες ηλεκτροπαραγωγής και εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας κατά την κανονική τους λειτουργία - ΕΕ L2 της 06.01.2004, σ. 36.

[9] Για τον έλεγχο δεν έχει συνταχθεί εγκεκριμένη τεχνική έκθεση

[10] Μία πρώτη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στις 9.6.2004 με περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και αναφέρεται στη συγκεντρωτική έκθεση ελέγχου