Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: Προτεραιότητες στην οδική ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Έκθεση προόδου και ιεράρχηση δράσεων"

(2001/C 14/05)

Στις 20 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω ανακοίνωση.

Το τμήμα μεταφορών, ενέργειας, υποδομών, κοινωνίας των πληροφοριών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 28 Σεπτεμβρίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Ghigonis.

Κατά την 376η σύνοδο ολομέλειας της 19ης Οκτωβρίου 2000, η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στη νέα αυτή Ανακοίνωσή της για την οδική ασφάλεια, η Επιτροπή αξιολογεί την πρόοδο που έχει σημειωθεί από την υιοθέτηση της Ανακοίνωσής της του Απριλίου του 1997(1). Παρατηρεί ότι ο αριθμός των θυμάτων από οδικά δυστυχήματα βρίσκεται σε μείωση και προτείνει, για την περαιτέρω προώθηση της οδικής ασφάλειας:

- έξι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες δράσεις προτεραιότητας:

- συνέχιση της εφαρμογής και της περαιτέρω ανάπτυξης του ευρωπαϊκού προγράμματος αξιολόγησης των νέων τύπων οχημάτων (EuroNCAP)·

- εκστρατείες ευαισθητοποίησης και νομοθεσία για τις ζώνες ασφαλείας και τα συστήματα συγκράτησης των παιδιών·

- σύσταση προς τα κράτη μέλη σχετικά με τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια αλκοολαιμίας κατά την οδήγηση·

- νομοθεσία για τα συστήματα περιορισμού της ταχύτητας στα ελαφρά εμπορικά οχήματα·

- καθορισμό κατευθύνσεων για τη διαχείριση των "μαύρων σημείων" (σημεία όπου παρατηρούνται συχνά ατυχήματα) και σχεδιασμό "ανεκτικών" οδικών υποδομών (που να παρουσιάζουν λιγότερες πιθανότητες πρόκλησης τραυματισμού σε περίπτωση ατυχήματος)·

- νομοθεσία για μετώπες οχημάτων ασφαλέστερες για τους πεζούς και τους οδηγούς δικύκλων.

- πέντε πεδία συμπληρωματικής έρευνας ώστε να εκτιμηθεί εάν τα ενδεχόμενα μέτρα ικανοποιούν το κριτήριο που αφορά τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας:

- ιατρικά κριτήρια για τη χορήγηση άδειας οδήγησης·

- κριτήρια για τις εξετάσεις για τη χορήγηση άδειας οδήγησης·

- φανοί πορείας την ημέρα·

- επιδράσεις φαρμάκων στη συμπεριφορά των οδηγών·

- μέριμνα για τα θύματα των ατυχημάτων.

- τρία βοηθητικά μέτρα προτεραιότητας:

- η βάση δεδομένων CARE·

- ολοκληρωμένα συστήματα πληροφόρησης·

- τα πρότυπα και η τηλεματική που εφαρμόζονται στα οχήματα.

1.2. Τέλος, η Επιτροπή συνιστά στις αρχές των κρατών μελών σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό) να υιοθετήσουν μια πρακτική τακτικού υπολογισμού του κόστους και των αποτελεσμάτων των μέτρων οδικής ασφάλειας, να αυξήσουν τις επενδύσεις για τα εν λόγω μέτρα και να θεσπίσουν μηχανισμούς που θα επιτρέψουν σε εκείνους που λαμβάνουν τις σχετικές αποφάσεις και που επωμίζονται το κόστος της εφαρμογής τους να αντιλαμβάνονται πιο άμεσα τα οφέλη των μέτρων οδικής ασφάλειας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Γενικός στόχος

2.1.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί ως προς τους στόχους της κοινοτικής πολιτικής για θέματα οδικής ασφάλειας και εκφράζει την ικανοποίησή της για τη νέα αυτή πρωτοβουλία της Επιτροπής.

2.1.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι η γενική διαπίστωση της επιβράδυνσης της προόδου προς τον περιορισμό του αριθμού των θυμάτων από οδικά ατυχήματα δικαιολογεί τη ανάληψη νέων δράσεων. Καθώς δεν υπάρχουν άλλοι ποσοτικοί στόχοι, έχει πράγματι ζωτική σημασία να επιτευχθεί, τουλάχιστον, μια διαρκής εξέλιξη στη μείωση του αριθμού των θυμάτων οδικών ατυχημάτων. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν υπάρχει ανάλυση των αιτίων αυτής της επιβράδυνσης η οποία θα καθιστούσε δυνατή την εξεύρεση κατάλληλων λύσεων. Θα απαιτηθεί πραγματική δέσμευση και ενεργός προσέγγιση εκ μέρους όλων των ενδιαφερόμενων ευρωπαϊκών και εθνικών αρχών προκειμένου να διασφαλιστεί η σχετική πρόοδος σε μόνιμη βάση.

2.2. Προτεινόμενη προσέγγιση

2.2.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της γιατί οι πρωτοβουλίες που αναγγέλλει η Επιτροπή εντάσσονται στο πλαίσιο που θέσπισε η προηγούμενη Ανακοίνωση για το Πρόγραμμα 1997-2001 και ανταποκρίνονται στις ανάγκες που εντόπιζε η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της, της 10ης Δεκεμβρίου 1997(2) για ιεράρχηση και για αξιολόγηση από άποψη κόστους/ωφέλειας:

- συνδυασμός νομοθετικών και μη νομοθετικών μέτρων, επιλεγμένων σύμφωνα με κριτήρια αποτελεσματικότητας και σχέσης κόστους/αποτελεσματικότητας·

- εφαρμογή αντικειμενικών και εύκολα εφαρμόσιμων κριτηρίων για την ιεράρχηση των πιθανών δράσεων·

- τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, σε έναν τομέα όπου οι εθνικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες ενδέχεται να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην αποτελεσματικότητα ενός μέτρου·

- επιδίωξη, εντούτοις, του μεγαλύτερου δυνατού βαθμού εναρμόνισης, προς το συμφέρον του ευρωπαίου πολίτη που μετακινείται από τη μία χώρα στην άλλη, καθώς και των επαγγελματιών οδηγών.

2.3. Γενικές επικρίσεις και προτάσεις

2.3.1. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι, ενώ στην Ανακοίνωση διαπιστώνεται πως η γενικευμένη εφαρμογή των "βέλτιστων πρακτικών" θα επέφερε σημαντική μείωση του αριθμού των ατυχημάτων και των θυμάτων, εντούτοις δεν προτάθηκε ειδική πρωτοβουλία για την προώθηση των πρακτικών αυτών. Η ΟΚΕ ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιβεβαιώσει τη δέσμευσή της σε ό,τι αφορά την ενεργό προώθηση της διάδοσης των βέλτιστων πρακτικών.

2.3.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι η χρήση της βάσης δεδομένων CARE, που θεσπίστηκε από το 1993, δεν έχει ουσιαστικά ξεκινήσει ακόμη. Οι αναλύσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 2.4 της Ανακοίνωσης αποδεικνύουν τη χρησιμότητα μιας τέτοιας βάσης δεδομένων. Εντούτοις, η μέχρι σήμερα αξιοποίησή της είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Εάν είχαν πρόσβαση σ' αυτήν όλοι οι ενδιαφερόμενοι για την οδική ασφάλεια (αρχές, βιομηχανία, επιστήμονες, χρήστες των δρόμων κ.λπ.), η βάση δεδομένων CARE θα συνιστούσε ένα εργαλείο εις όφελος της οδικής ασφάλειας, πολύ πιο ισχυρό απ' ό,τι είναι σήμερα.

2.3.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η έλλειψη σχετικών δεδομένων ακριβείας αποτελεί, γενικά, σημαντικό εμπόδιο για την ανάπτυξη προηγμένων πολιτικών οδικής ασφάλειας. Βελτιώσεις είναι δυνατές και πρέπει να γίνουν με παράλληλο σεβασμό όλων των στοιχείων ο συνδυασμός των οποίων καθιστά δυνατή την ανάπτυξη παρόμοιων πολιτικών:

- συλλογή δεδομένων·

- επεξεργασία δεδομένων·

- ανάλυση δεδομένων·

- πληροφόρηση σχετικά με την εφαρμοζόμενη πολιτική.

2.3.4. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει ότι η συμπεριφορά των χρηστών των δρόμων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη στάση και τις γνώσεις που αποκτώνται σε πολύ νεαρή ηλικία. Η εκπαίδευση σε θέματα οδικής ασφάλειας, ιδιαίτερα στο δημοτικό σχολείο, αποτελεί βασικό στοιχείο επιτυχίας για το οποίο θα μπορούσαν να θεσπιστούν κοινοτικά πρότυπα.

3. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με τις προτεινόμενες πρωτοβουλίες

3.1. Δράσεις προτεραιότητας

3.1.1. Η ΟΚΕ εγκρίνει την προσέγγιση της Επιτροπής για την εισαγωγή περισσότερων μη νομοθετικών μέτρων στα πλαίσια μιας συνεκτικής πολιτικής για την οδική ασφάλεια.

3.1.2. Πράγματι, οι πληροφορίες που προκύπτουν από το πρόγραμμα ΕuroNCAP είναι πιο χρήσιμες απ' ό,τι μια νομοθετική προσέγγιση για την εμπορευματοποίηση των ασφαλέστερων αυτοκινήτων και οι εκστρατείες ενημέρωσης, καθώς και οι πληροφορίες προς τους χρήστες των δρόμων, επηρεάζουν τον ανθρώπινο παράγοντα, ο οποίος είναι καθοριστικός για την οδική ασφάλεια.

3.1.3. Η ΟΚΕ εγκρίνει επίσης τις πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην προώθηση της βελτίωσης των υποδομών από την άποψη της οδικής ασφάλειας (μαύρα σημεία, "ανεκτικοί" δρόμοι). Η πρόληψη των ατυχημάτων και η μείωση της ισχύος της σύγκρουσης σε περίπτωση ατυχήματος θα πρέπει να ενσωματωθούν στη βελτίωση των υποδομών που βασίζεται στην οδική ασφάλεια. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η δημοσίευση συγκριτικών στοιχείων αναφορικά με την ασφάλεια των οδικών υποδομών, βάσει του προγράμματος ΕuroNCAP, θα μπορούσε να ενθαρρύνει προς την κατεύθυνση αυτή τους φορείς διαχείρισης των υποδομών, καθώς και τους κατασκευαστές οχημάτων.

3.1.4. Η ΟΚΕ αποδίδει μεγάλη σημασία στις δράσεις που αναλαμβάνονται για την καταπολέμηση της αλκοολαιμίας κατά την οδήγηση. Εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το επιχείρημα της "εμφανούς" αδυναμίας υιοθέτησης ανωτάτου ορίου που προβάλλει η Επιτροπή με στόχο την υιοθέτηση ομοιόμορφων ανωτάτων ορίων αλκοολαιμίας, χωρίς να υποτιμά τις δυσχέρειες που αντιμετωπίζονται για την επίτευξη συμφωνίας. Επαναλαμβάνει το αίτημα που διατύπωσε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της(3) σχετικά με την υιοθέτηση οδηγίας που να καθορίζει το ανώτατο όριο αλκοολαιμίας στα 0,5 mg. Με το όριο αυτό δεν θα τεθούν βεβαίως υπό αμφισβήτηση τα ενδεχομένως πιο αυστηρά μέτρα που έχουν ληφθεί από ορισμένα κράτη μέλη.

3.1.5. Η ΟΚΕ εγκρίνει τις πρωτοβουλίες για νομοθετικά μέτρα που να επιβάλλουν τη χρήση της ζώνης ασφαλείας και των συστημάτων συγκράτησης των παιδιών. Η ΟΚΕ, επειδή φρονεί ότι αυτός ο τύπος μέτρου δεν πρέπει να αποκλείει συστηματικά κατηγορίες οχημάτων και κατηγορίες μεταφορών, συνιστά, στην περίπτωση, π.χ. των μαζικών μέσων μεταφορών, των ταξί και των οχημάτων επαγγελματικής χρήσης, να λαμβάνουν οι νομοθετικές διατάξεις υπόψη τις λειτουργικές και εμπορικές πτυχές.

3.1.6. Η ΟΚΕ υποστηρίζει κατ' αρχήν την επέκταση της εγκατάστασης συστημάτων περιορισμού της ταχύτητας στα άλλα επαγγελματικά οχήματα. Παρατηρεί, εντούτοις, ότι, μακροπρόθεσμα, τα κυμαινόμενα όρια ταχύτητας, ανάλογα για παράδειγμα με τις κλιματολογικές συνθήκες και με την κυκλοφοριακή κατάσταση, είναι προτιμότερα από τα σταθερά όρια. Η πρόοδος της τεχνολογίας θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή την εισαγωγή τέτοιων συστημάτων σε όλες τις κατηγορίες οδικών οχημάτων στο εγγύς μέλλον. Τα σημερινά συστήματα περιορισμού της ταχύτητας δεν μπορούν να λειτουργήσουν στα πλαίσια ενός τέτοιου συστήματος. Η επέκταση της χρήσης των υποχρεωτικών συστημάτων περιορισμού της ταχύτητας θα πρέπει επομένως να είναι προοδευτική ενώ θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα ενδεχόμενα συνακόλουθα αρνητικά αποτελέσματα όπως π.χ. η αυξημένη χρήση οχημάτων με μεικτό βάρος ακριβώς κάτω από το κατώτατο όριο, πράγμα που συνεπάγεται περισσότερα οχήματα/χιλιόμετρα, περισσότερες εκπομπές και αυξημένους κινδύνους όσον αφορά την οδική ασφάλεια.

3.2. Περαιτέρω έρευνες

Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τα προτεινόμενα θέματα για περαιτέρω έρευνες. Οι επιδράσεις των φαρμάκων και των ναρκωτικών επί της συμπεριφοράς των οδηγών είναι ένα ζήτημα που θα πρέπει να μελετηθεί κατά προτεραιότητα. Λόγω της συνεχώς αυξανόμενης χρήσης τέτοιων ουσιών, και παρά το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν ορισμένες συγκεκριμένες δράσεις (προειδοποίηση, συγκριτικά στοιχεία), η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να συστήσει τη λήψη δεσμευτικών μέτρων με σκοπό την καταστολή της οδήγησης υπό την επήρεια φαρμάκων και ναρκωτικών. Τα εν λόγω μέτρα προϋποθέτουν ήδη από τώρα την καλύτερη ενημέρωση όλων των ενδιαφερόμενων μερών (φαρμακευτικών εταιρειών, ιατρών, φαρμακοποιών, χρηστών) σχετικά με τα αποτελέσματά τους.

3.3. Μέτρα στήριξης

3.3.1. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, η ταχεία ανάπτυξη της βάσης δεδομένων CARE συνιστά καθοριστικό στοιχείο για την οποιαδήποτε ιεράρχηση και πολιτική οδικής ασφάλειας με γνώμονα το κριτήριο κόστους/αποτελεσματικότητας. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ εκθέτει τη σχετική άποψή της στο κεφάλαιο "γενικές επικρίσεις και προτάσεις".

3.3.2. Η ΟΚΕ εγκρίνει τα άλλα δύο βοηθητικά μέτρα προτεραιότητας, το ολοκληρωμένο σύστημα πληροφόρησης και την έρευνα σχετικά με τα πρότυπα και την τηλεματική που μπορούν να εφαρμοστούν για τα οχήματα. Εντούτοις, φρονεί ότι η έρευνα αυτή θα πρέπει να αφορά επίσης και τις οδικές υποδομές. Τα σχετικά πρότυπα για την κατασκευή και συντήρηση θα πρέπει να επικεντρώνονται περισσότερο στην οδική ασφάλεια και η χρήση της τηλεματικής είναι σε θέση να ενισχύσει την τήρηση των κανόνων της οδικής κυκλοφορίας και να διαβιβάσει στους χρήστες των οδών κάθε πληροφορία που θα μπορούσε να προαγάγει μια συμπεριφορά προσανατολισμένη προς την ασφάλεια.

4. Συμπέρασμα

Η ΟΚΕ, γενικά, τάσσεται υπέρ οποιασδήποτε δράσης που θα μπορούσε να βελτιώσει την οδική ασφάλεια. Εκφράζει, συγκεκριμένα, την ικανοποίησή της για την υιοθέτηση από το Συμβούλιο Μεταφορών, στις 26 Ιουνίου 2000, ψηφίσματος για την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας που συνάδει εξάλλου προς τα μέτρα που προτείνονται στην παρούσα γνωμοδότηση.

Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) "Προώθηση της οδικής ασφάλειας στην ΕΕ" COM(97) 131 τελικό· γνωμοδότηση της ΟΚΕ - EE C 73 της 9.3.1998, σ. 66.

(2) "Προώθηση της οδικής ασφάλειας στην ΕΕ" COM(97) 131 τελικό· γνωμοδότηση της ΟΚΕ - EE C 73 της 9.3.1998, σ. 66.

(3) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Προώθηση της οδικής ασφάλειας στην ΕΕ - Πρόγραμμα για την περίοδο 1997-2001", ΕΕ C 73 της 9.3.1998.