Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Προαγωγή της συμμετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (ΝΑΕ) - Εμπειρίες και μελλοντικές προκλήσεις"

(2003/C 208/20)

Στις 10 Δεκεμβρίου 2002 και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Εξωτερικών σχέσεων", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 30 Απριλίου 2003, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Wilkinson.

Κατά την 399η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαΐου 2003 (συνεδρίαση της 15ης Μαΐου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 77 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 10 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα γνωμοδότηση θα επικεντρωθεί στα εδάφη από τα οποία απαρτίζετο η πρώην Γιουγκοσλαβία (με εξαίρεση τη Σλοβενία) και στην Αλβανία, δηλ. στα Δυτικά Βαλκάνια(1). Μέρος της ΝΑΕ αποτελούν και η Βουλγαρία και η Ρουμανία αλλά, καθώς αποτελούν χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ, αυτές εξετάζονται στο πλαίσιο των εργασιών της ΕΟΚΕ που αφορούν τις υποψήφιες για ένταξη χώρες και στο πλαίσιο των εργασιών των αντίστοιχων Μικτών Συμβουλευτικών Επιτροπών (ΜΣΕ). Οι εν λόγω χώρες, μαζί με την Σλοβενία (χώρα που θα προσχωρήσει στην ΕΕ), έχουν πιο ανεπτυγμένη τη συμμετοχική δημοκρατία και μπορούν να δώσουν παραδείγματα τα οποία να ωφελήσουν άλλες χώρες της ΝΑΕ.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) έχει μέχρι σήμερα συμβάλει στις ενέργειες που αφορούν τη Νοτιοανατολική Ευρώπη (ΝΑΕ) κυρίως με την κατάρτιση μίας ενημερωτικής έκθεσης και μίας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας(2), εκτός από τη συμμετοχή της στο σχέδιο δράσης "Προαγωγή του πνεύματος και της πρακτικής του κοινωνικού διαλόγου και της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και συναφών δικτύων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη"(3).

1.3. Το σχέδιο δράσης αυτό εγκαινιάστηκε τον Ιανουάριο του 2000 με μία σημαντική διάσκεψη στη Θεσσαλονίκη. Κύριο έργο του αποτέλεσε η κατάρτιση συγκριτικής έκθεσης για τον κοινωνικό διάλογο στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης(4). Από την ΕΟΚΕ προερχόταν ο πρόεδρος καθώς και 2 μέλη της διευθύνουσας επιτροπής του σχεδίου δράσης, τη διαχείριση του οποίου είχε το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (ΕΙΕΕ) και στο οποίο συνεργάστηκε και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ).

1.4. Κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 2 και 3 Σεπτεμβρίου 2002 στη Θεσσαλονίκη, αξιολογήθηκαν τα αποτελέσματα του σχεδίου δράσης και η μέχρι τότε πρόοδος και συμφωνήθηκε ότι, για να αποκομιστούν διαρκή οφέλη από τις εν λόγω εργασίες, είναι απαραίτητο να εξεταστεί η παρούσα κατάσταση και να υποβληθούν προτάσεις για την εξέλιξή της. Ο στόχος είναι να διασφαλιστεί η ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου στην περιοχή και να αρχίσει να αναπτύσσεται ο ευρύτερος διάλογος στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, που αποτελεί προϋπόθεση της συμμετοχικής δημοκρατίας, η οποία αυτή τη στιγμή είναι σχεδόν ανύπαρκτη στις περισσότερες χώρες της περιοχής.

1.5. Η προαναφερθείσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ αποτελεί μέρος των προσπαθειών που καταβάλλονται με σκοπό την αξιοποίηση όσων έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα, συμπεριλαμβανομένων των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν με βάση το πρόγραμμα της Επιτροπής και τη "Διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης". Θα υποβληθεί στην Ελληνική Προεδρία για να είναι διαθέσιμη κατά τη συνεδρίαση που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη στις 21 Ιουνίου 2003 (συνεδρίαση στο πλαίσιο της Διαδικασίας του Ζάγκρεμπ ΙΙ), στην οποία θα λάβουν μέρος εκπρόσωποι από τις ενδιαφερόμενες χώρες της ΝΑΕ.

1.6. Οι χώρες της ΝΑΕ έχουν, καθεμία, διαφορετικές δυνατότητες και αντιμετωπίζουν ποικίλες καταστάσεις και προβλήματα(5). Μολονότι αναγνωρίζουμε το γεγονός αυτό, στην παρούσα γνωμοδότηση δεν γίνεται καμία απόπειρα σκιαγράφησης των διαφορών αυτών. Έχει εντούτοις γίνει κατανοητό ότι είναι απαραίτητο να προσδιοριστούν και να αντιμετωπιστούν, μέσα στο περιφερειακό πλαίσιο, τα εθνικά προβλήματα που έχουν εντοπιστεί. Όλες οι εν λόγω χώρες έχουν πλέον δημοκρατικό πολίτευμα, από σήμερα όμως και στο εξής η κατάστασή τους πρέπει πλέον να βασιστεί σε μία πολύ πιο δραστήρια "συμμετοχική δημοκρατία", στην οποία θα συμμετέχουν και τα ΜΜΕ. Αυτό θα αποτελέσει μία μακρά διαδικασία και θα απαιτήσει την μακροχρόνια δέσμευση των ενδιαφερόμενων.

1.7. Στόχος όλων των ενδιαφερόμενων χωρών είναι να γίνουν, την κατάλληλη στιγμή, κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και η ΕΕ θα τις υποδεχθεί ευχαρίστως όταν θα πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις(6). Η συμμετοχή των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚΠ) στο διάλογο που διεξάγεται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών - της οποίας τα οφέλη και ο λόγος ύπαρξης έχουν επανειλημμένως αναλυθεί(7) - διαδραματίζει ζωτικό ρόλο κατά την προενταξιακή φάση(8) και πρέπει να έχει εξασφαλιστεί τη στιγμή της προσχώρησης.

1.8. Στο σημείο αυτό αρκεί να αναφερθεί ότι το να μπορεί ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός όντως αντιπροσωπευτικών ΟΚΠ να συμμετέχει ουσιαστικά στη διαδικασία λήψης κυβερνητικών αποφάσεων προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα τόσο για τους πολίτες όσο και για τις αρχές, κυρίως διότι με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι και τα δύο μέρη κατανοούν απόλυτα τις αποφάσεις που λαμβάνονται και διότι η διαφάνεια που απορρέει συμβάλλει, σε σημαντικό βαθμό, στην ενίσχυση τόσο της αντιπροσωπευτικής και συμμετοχικής δημοκρατίας όσο και των προσπαθειών καταπολέμησης της διαφθοράς. Για να έχει ένα νόημα η κοινή γνώμη πρέπει οι ΟΚΠ να είναι δυναμικές, ενώ έχει ζωτική σημασία η λήψη αποφάσεων να είναι, όπου αυτό είναι δυνατό, μία διαδικασία εκ των κάτω προς τα άνω.

1.9. Καθώς η διεύρυνση επίκειται, το χάσμα μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και των χωρών που φιλοδοξούν να ενταχθούν στην ΕΕ κατά πάσα πιθανότητα θα μεγαλώσει. Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να αυξηθεί η βοήθεια προς τις χώρες αυτές ώστε να καταστεί δυνατό να τηρηθούν τα απαιτούμενα για την ένταξή τους κριτήρια. Στην δε επόμενη φάση πρέπει να διασφαλιστεί ότι η βοήθεια δεν θα διακοπεί ούτως ώστε η πρόοδος που θα έχει σημειωθεί να μην αποβεί ανώφελη.

1.10. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι η εξέταση της τρέχουσας κατάστασης, όσον αφορά τόσο το διάλογο που διεξάγεται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, όσο και τον κοινωνικό διάλογο στην ΝΑΕ(9), και η διατύπωση συστάσεων σχετικά με τις βελτιώσεις που πρέπει να γίνουν, μέσω μίας αξιοποίησης της εμπειρογνωμοσύνης που η ΕΟΚΕ έχει στον συγκεκριμένο τομέα ως επίσημο όργανο που αντιπροσωπεύει την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών.

2. Ιστορικό

2.1. Χάρη στο εξαίρετο έργο που επιτελέστηκε στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του ΕΙΕΕ(10), ως προς το οποίο η ΕΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει την ικανοποίησή της, διαπιστώνεται σήμερα ότι, αφενός, η τρέχουσα κατάσταση έχει κατανοηθεί ορθά και ότι, αφετέρου, έχει βελτιωθεί σημαντικά η προθυμία για συνεργασία μεταξύ των οργανώσεων που συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο στην ΝΑΕ, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.

2.2. Τα αποτελέσματα του εν λόγω σχεδίου, καθώς και αυτά που προέκυψαν από άλλες εργασίες, μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

- Κοινωνικοί Εταίροι. Υφίστανται ήδη οργανώσεις για την εκπροσώπηση των εργοδοτών και των συνδικαλιστικών ενώσεων. Μολονότι η κατάσταση παρουσιάζεται αρκετά διαφορετική μεταξύ των ενδιαφερόμενων χωρών, στην πλειοψηφία τους οι εν λόγω οργανώσεις είναι επαρκώς αντιπροσωπευτικές, χρειάζεται ωστόσο να υποστηριχθούν περισσότερο, καθώς και να βελτιωθεί η χρηματοδότησή τους ώστε να μπορέσουν να είναι σε θέση να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον κοινωνικό διάλογο, στο διάλογο που διεξάγεται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών και, ευρύτερα, στη συμμετοχική δημοκρατία. Σήμερα, ορισμένες από αυτές είναι εντελώς αναποτελεσματικές όσον αφορά την ανάπτυξη ενός γνήσιου κοινωνικού διαλόγου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, χρειάζεται επίσης να βελτιωθεί το νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται το έργο τους(11). Οι οργανώσεις αυτές έχουν ήδη αρχίσει να δικτυώνονται και να συνεργάζονται σε περιφερειακή βάση στο πλαίσιο του Φόρουμ Εργοδοτών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΦΕΝΑΕ) και του Βαλκανικού Φόρουμ της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ΒΦΕΣΣ). Ακόμη και μετά το εξαιρετικά χρήσιμο έργο που έχει ήδη επιτελεστεί, είναι απαραίτητο να προβλεφθούν περαιτέρω δράσεις κατάρτισης, καθώς και να αποκτηθεί περισσότερη πείρα. Σε ορισμένες δε περιπτώσεις απομένει ακόμη να εξασφαλιστεί η πραγματική ανεξαρτησία τους από τις αρχές.

- Άλλες ΟΚΠ: Αρχικά προβλεπόταν να συμπεριληφθούν όλοι οι τύποι ΟΚΠ στο παρόν σχέδιο, δεν κατέστη ωστόσο δυνατό να εντοπιστεί σημαντικός αριθμός ΟΚΠ που να μην είναι κοινωνικοί εταίροι και να είναι επαρκώς ικανές ώστε να συμμετάσχουν στο σχετικό έργο(12). Η έλλειψη αυτή πρέπει να καλυφθεί.

- Στάση κυβερνήσεων και άλλων αρχών: Αυτή αναγνωρίστηκε ως το πλέον καθοριστικό πρόβλημα το οποίο παρεμπόδισε το διάλογο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών. Οι περιπτώσεις στις οποίες οι αρχές ήταν προετοιμασμένες να συμπεριλάβουν τις ΟΚΠ σε πραγματικές διαβουλεύσεις ή που αναγνώρισαν την ανάγκη αυτή ήταν λίγες. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται καταλληλότερη νομική βάση για τις ΟΚΠ.

2.3. Κατά τη διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε, στο πλαίσιο του σχεδίου του ΕΙΕΕ, στη Θεσσαλονίκη, στις 2 και 3 Σεπτεμβρίου 2002, οι συμμετέχοντες εκπρόσωποι των κοινωνικών εταίρων συμφώνησαν ότι οι ανάγκες τους για το άμεσο μέλλον είναι οι εξής:

- Να ενοποιηθούν οι ΟΚΠ και να ενισχυθεί ο ρόλος τους σε εθνικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει επίσης να εξεταστεί κατά πόσον είναι απαραίτητη μία αναδιάρθρωση για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων.

- Να αναπτυχθεί η ικανότητα και η τεχνογνωσία των εθνικών οργανώσεων να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στη διαδικασία κοινωνικού διαλόγου.

- Να δικτυωθούν οι οργανώσεις σε περιφερειακό επίπεδο μέσω μίας ενοποίησης των δικτύων των κοινωνικοεπαγγελματικών οργανώσεων και μέσω της σύστασης δικτύου των Οικονομικών Κοινωνικών Συμβουλίων και συναφών οργανισμών.

2.4. Τα πλήρη συμπεράσματα και συστάσεις στα οποία κατέληξαν οι κοινωνικοί εταίροι κατά την ολοκλήρωση του σχεδίου, υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκεια συνεδρίασης που πραγματοποιήθηκε στο Ζάγκρεμπ από τις 3 έως τις 5 Μαΐου 2003. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την δήλωση αυτή και τονίζει ότι είναι απαραίτητο οι αρμόδιες εθνικές αρχές να παράσχουν την πλήρη στήριξή τους στις προσπάθειες επίτευξης των στόχων αυτών.

3. Μελλοντικές προκλήσεις

3.1. Φυσικά, μετά από τόσα χρόνια συγκρούσεων και πολέμου στην περιοχή, οι εντάσεις και η καχυποψία παραμένουν, γεγονός που, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει προθυμία συνεργασίας. Για παράδειγμα, προβλέπεται ότι θα υπάρξουν δυσκολίες όσον αφορά την σύναψη συμφωνίας για την παροχή κοινών υπηρεσιών (όπως αυτές που παρέχουν τα μόνιμα φόρουμ για τα ΟΚΣ), τόσο από την άποψη του τόπου όπου αυτές θα παρέχονται, όσο και από την άποψη των αρμοδιοτήτων. Απομένει επίσης να γίνουν πολλά προκειμένου να ολοκληρωθούν ή να ανασυσταθούν οι υποδομές, οι οποίες αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την προσέλκυση εξωτερικών άμεσων επενδύσεων (ΕΑΕ).

3.2. Η ΕΟΚΕ έχει αναγνωρίσει στο παρελθόν ότι μία προσέγγιση περιφερειακού χαρακτήρα αποτελεί πιθανότατα το αποτελεσματικότερο μέσο αντιμετώπισης των πολυάριθμων προκλήσεων που τίθενται στις χώρες της ΝΑΕ. Η άποψη αυτή έχει την στήριξη της Επιτροπής (Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης). Παρά τις διαφορετικές συνθήκες που υφίστανται στα διάφορα μέρη της περιοχής, επιδιώκουμε εδώ να εντοπίσουμε τι πρέπει να γίνει με βάση την περιφερειακή προσέγγιση· στις περισσότερες περιπτώσεις οι ίδιες προϋποθέσεις ισχύουν και σε εθνική κλίμακα.

3.3. Για να υπάρξει μακροπρόθεσμα σταθερότητα και ευημερία έχει ζωτική σημασία οι ΟΚΠ να γίνουν ισχυρές και η συμμετοχική δημοκρατία να καταστεί μέρος του τρόπου σκέψης τους. Σε πρώτη φάση, ο κοινωνικός διάλογος θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο και απομένει ακόμη να γίνουν πολλά για να μπορέσει αυτός να ενισχυθεί.

3.4. Εξαιρετική σημασία έχει επίσης και η ανάπτυξη ενός ευρύτερα διαδεδομένου διαλόγου στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών. Τομείς όπως η ευαισθητοποίηση των πολιτών όσον αφορά την ανάγκη διατήρησης του περιβάλλοντος και την δίκαιη αντιμετώπιση των καταναλωτών έχουν ζωτική σημασία, το έργο αυτό ωστόσο θα είναι πιο χρονοβόρο δεδομένου ότι ξεκινά από ένα τόσο χαμηλό επίπεδο γνώσεων και πείρας και ότι οι πόροι είναι ακόμη πιο περιορισμένοι.

3.5. Ορισμένες από τις προϋποθέσεις για να μπορέσει να αναπτυχθεί αποτελεσματικά ο διάλογος στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών στην ΝΑΕ είναι:

- να αναγνωρίσουν όλες οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές ότι οι ΜΚΟ έχουν ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσουν στο πλαίσιο της δημοκρατίας, καθώς και όσον αφορά την ανάπτυξη μίας νοοτροπίας που να αντιμετωπίζει θετικά το έργο που μπορούν να επιτελέσουν οι ΟΚΠ·

- να αναγνωριστεί ότι η αυξημένη διαφάνεια, αφενός, και η αίσθηση ότι τα θέματα αυτά αφορούν τους ίδιους τους πολίτες, αφετέρου, που απορρέουν από την μεγαλύτερη συμμετοχή των ΟΚΠ, αποτελούν ισχυρό μέσο καταπολέμησης της διαφθοράς·

- να κάνουν οι ΟΚΠ ό,τι είναι δυνατό προκειμένου να βελτιωθούν το δυναμικό και η απόδοσή τους, καθώς και η αντιπροσωπευτικότητά τους και η ικανότητά τους να προσθέτουν αξία, τόσο στο πλαίσιο του διαλόγου στο εσωτερικό της κοινωνίας των πολιτών και του κοινωνικού διαλόγου όσο και προς όφελος των μελών τους. Είναι απαραίτητο να βελτιωθεί η οργάνωση και η διαχείριση·

- να υπάρχουν επαρκείς πόροι (επιδοτήσεις, ανθρώπινο δυναμικό, έρευνα, υλικά μέσα, κλπ) και επαρκή συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για να μπορέσουν οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων να αποκτήσουν τις απαραίτητες ικανότητες και δεξιότητες, καθώς και τη δέουσα εμπειρογνωμοσύνη·

- να παρασχεθεί βοήθεια σε άλλες ΟΚΠ ώστε να μπορέσουν να αναπτύξουν το δυναμικό που θα τους επιτρέψει να συμμετάσχουν στον ευρύτερο διάλογο που διεξάγεται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών. Σε πρώτη φάση πρέπει να εντοπιστούν αυτές οι άλλες ΟΚΠ και στη συνέχεια να εξεταστεί κατά πόσον είναι αντιπροσωπευτικές και ποιες είναι οι ανάγκες τους. Αυτό θα αποτελέσει μακροχρόνια διαδικασία·

- να καθοριστεί μία νομική βάση για την αναγνώριση των ΟΚΠ η οποία να γίνεται σεβαστή·

- να μην έχουν οι ΟΚΠ σχέση εξάρτησης με τις αρχές·

- να προβλεφθεί η συνεργασία και η ανταλλαγή των ορθών πρακτικών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και με τρίτους (όπως είναι οι οργανώσεις των κρατών μελών της ΕΕ και οι διεθνείς οργανισμοί).

3.6. Καθοριστική σημασία για όλα αυτά θα έχουν οι δυνατότητες χρηματοδότησης και οιοδήποτε άλλο είδος βοήθειας προσφερθεί. Οι χρηματοδοτικοί πόροι θα παραμείνουν κατά πάσα πιθανότητα αρκετά περιορισμένοι, κυρίως λόγω της πληθώρας των αιτημάτων για κοινοτική χρηματοδότηση που έχουν διατυπωθεί ενόψει της διεύρυνσης. Αυτό που πραγματικά χρειάζεται είναι να καταστούν οι χώρες της ΝΑΕ οικονομικά ανεξάρτητες, μολονότι η διαδικασία αυτή ενδέχεται να διαρκέσει πολλά χρόνια. Το θέμα αυτό θίγεται πιο κάτω, είναι ωστόσο σαφές ότι ο κοινωνικός διάλογος έχει ζωτική σημασία για την βελτίωση της οικονομικής κατάστασης· εξάλλου εξαιρετικά σημαντικός είναι και ο ευρύτερος διάλογος που διεξάγεται στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών. Οι ΟΚΠ πρέπει να συμμετάσχουν στη διαδικασία αξιοποίησης των σχετικών χρηματοοικονομικών πόρων.

4. Τι απαιτείται για την βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης

4.1. Πολιτικές πτυχές

4.1.1. Για να υπάρξει πραγματική βελτίωση χρειάζονται, κατ' αρχάς, ενέργειες με πολιτικό χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι, αφενός, πρέπει η ΕΕ να αναλάβει, μεταξύ άλλων, μία σαφή και πολιτική ισχυρή δέσμευση να βοηθήσει τις χώρες της ΝΑΕ και να τις δεχθεί ως κράτη μέλη όταν θα πληρούν όλα τα κριτήρια που απαιτούνται για την προσχώρησή τους και ότι, αφετέρου, οι ενδιαφερόμενες χώρες της ΝΑΕ θα δείξουν την πολιτική βούληση που απαιτείται για την εισαγωγή και θέση σε εφαρμογή των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων ώστε τα εν λόγω κριτήρια να καλυφθούν πλήρως.

4.1.2. Υπάρχουν όλες οι πρακτικές ενδείξεις ότι οι χώρες της ΝΑΕ δεν υποστηρίζουν ακόμη, και σαφώς δεν ενθαρρύνουν, το διάλογο στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών και δεν είναι έτοιμες να επιτρέψουν τη διεξαγωγή του κοινωνικού διαλόγου χωρίς την δική τους ενεργό συμμετοχή. Αυτό ισχύει στο εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την σαφή δήλωση των κροατικών αρχών, που διατυπώθηκε στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης, ότι η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών αποτελεί καθοριστική προτεραιότητα για την κυβέρνηση. Σε γενικές γραμμές, η ανάγκη να είναι αυτόνομες οι ΟΚΠ δεν γίνεται επαρκώς κατανοητή σε μία συμμετοχική δημοκρατία. Μέχρι να αλλάξουν αυτές οι στάσεις και οι αλλαγές να γίνουν εμφανείς στο δημοκρατικό πλαίσιο, το πιθανότερο είναι ότι τα κριτήρια για την ένταξη στην ΕΕ δεν θα μπορέσουν να καλυφθούν. Έχει δε σημασία οι στάσεις να αλλάξουν όχι μόνον στο εθνικό επίπεδο, αλλά και στο περιφερειακό και τοπικό, δεδομένου ότι τα επίπεδα αυτά έχουν καθοριστική σημασία για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης.

4.1.3. Προϋπόθεση είναι να οριστεί μία νομική βάση για την ύπαρξη και τις δραστηριότητες των ΟΚΠ. Αυτό θα επιτρέψει, μακροπρόθεσμα, να αναπτυχθεί το πνεύμα των διαβουλεύσεων.

4.1.4. Το αποτελεσματικότερο μέσο με τον οποίο μπορεί να ενθαρρυνθεί το να γίνει αποδεκτή η ανάγκη ανάπτυξης ενός διαλόγου στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών είναι, αφενός, να διασφαλιστεί ότι οι ΟΚΠ είναι αρκετά ισχυρές και διαθέτουν την κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη ώστε να μπορούν να αποδείξουν την αξία της συμβολής τους στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη μίας χώρας και, αφετέρου, να υφίστανται δραστήρια, ισχυρά και ανεξάρτητα ΜΜΕ.

4.2. Οικονομικές πτυχές

4.2.1. Ένα καίριο έργο σε όλες τις χώρες της ΝΑΕ είναι η ανάπτυξη της οικονομικής τους ισχύος, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της απασχόλησης, την επικράτηση μεγαλύτερης σταθερότητας και την επίτευξη πραγματικής κοινωνικής προόδου. Η τελευταία έκθεση του Γενικού Διευθυντή της ΓΔ "Οικονομικά και Δημοσιονομικά Θέματα" σχετικά με την οικονομία της περιοχής(13) αφήνει περιθώρια για αισιοδοξία. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, από μακροοικονομική άποψη, ο πληθωρισμός μειώνεται σταθερά, οι αυξήσεις των ελλειμμάτων του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπήρξαν περιορισμένες, ενώ το γεγονός ότι η διαδικασία σταθεροποίησης και μεταρρύθμισης συνεχίζεται έχει βελτιώσει το οικονομικό κλίμα. Εντούτοις, επισημαίνει επίσης τις προκλήσεις που θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν στο μέλλον, όπως, συγκεκριμένα, η καταπολέμηση της διαφθοράς και της εγκληματικότητας, η ολοκλήρωση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης και η απαραίτητη μεταρρύθμιση του ιδιωτικού τομέα. Οι προκλήσεις αυτές εξακολουθούν να παρεμποδίζουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται με σκοπό την προσέλκυση μεγαλύτερων Εξωτερικών Άμεσων Επενδύσεων (ΕΑΕ), που παραμένουν χαμηλές, στο 5% περίπου του ΑΕγχΠ.

4.2.2. Η έκθεση καθιστά επίσης σαφές το χάσμα που υφίσταται μεταξύ των χωρών της ΝΑΕ και των σημερινών κρατών μελών της ΕΕ. Για παράδειγμα, το ΑΕγχΠ ολόκληρης της περιοχής (με 25 εκατομμύρια άτομα, όσο δηλαδή το 6,5 % του σημερινού πληθυσμού της ΕΕ) είναι αντίστοιχο του 0,6% του ΑΕγχΠ της ΕΕ ή του 40 % της Πορτογαλίας (με πληθυσμό 11 εκατομμύρια άτομα).

4.2.3. Η προσέλκυση υψηλότερων ΕΑΕ είναι σαφώς σημαντική και η αυξανόμενη σταθερότητα στην περιοχή, συνδυαζόμενη με τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, με μία αναδιάρθρωση των οικονομιών και με την απελευθέρωση του εμπορίου, έχουν θετικά αποτελέσματα. Έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), απομένει ωστόσο να γίνουν πολλά σε έναν τομέα με τόσο καθοριστική σημασία για την οικονομική ανάπτυξη.

4.2.4. Για την αντιμετώπιση των σημαντικών δυσκολιών που απομένουν και έχουν επιπτώσεις στις ΕΑΕ είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί ένα υγιές, αποτελεσματικό και φιλικό προς τις επιχειρήσεις περιβάλλον, το οποίο να διασφαλίζει ότι θα τηρείται ο κανόνας δικαίου και ότι το νομικό πλαίσιο θα είναι επαρκές και θα χαρακτηρίζεται από διαφάνεια. Σημαντικά επίσης θα είναι και θέματα όπως το ζήτημα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Οι ΟΚΠ και τα ΜΜΕ έχουν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο όσον αφορά ένα ακόμη ουσιαστικό ζήτημα, την καταπολέμηση της διαφθοράς. Οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν, με τη συμμετοχή τους, να συνεισφέρουν την εμπειρία και την τεχνογνωσία που απαιτούνται για την ανάπτυξη όλων αυτών. Εξάλλου, μείζονα σημασία μπορεί να έχει και η συμμετοχή άλλων ΟΚΠ.

4.3. Πόροι

4.3.1. Εκτός από τους πιο πάνω πολιτικούς παράγοντες, οι κύριες ελλείψεις που δεν επιτρέπουν στις ΟΚΠ να διαδραματίζουν σήμερα σημαντικότερο ρόλο έχουν σχέση με τους πόρους, την εμπειρία και την κατάρτιση. Όλα αυτά είναι αλληλένδετα, με τους πόρους να αποτελούν τον πυρήνα του προβλήματος.

4.3.2. Για να είναι μία ΟΚΠ αποτελεσματική, πρέπει να διαθέτει επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους, να μην έχει θεωρητικά καμία σχέση εξάρτησης με τις αρχές, να απασχολεί τα κατάλληλα άτομα τα όποία να χαίρουν της κατάλληλης στήριξης και να εξασφαλίζει την κατάρτιση και την ανάπτυξη των ικανοτήτων τους. Συν τω χρόνω, οι πόροι αυτοί πρέπει να απορρέουν από την ίδια την ΟΚΠ, από τις εισφορές των μελών της και από άλλες πηγές (όπως είναι η πώληση εντύπων και αποτελεσμάτων έρευνας, η διοργάνωση διασκέψεων κλπ). Βραχυπρόθεσμα, οι ΟΚΠ θα χρειαστεί να ενισχυθούν τουλάχιστον σε χρήμα ή σε είδος.

4.3.3. Το πρόβλημα των πόρων για τις ΟΚΠ θα είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, εξαιρετικά δύσκολο. Το πιθανότερο είναι ότι θα αναγκαστούν να βασιστούν, σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό, στη βοήθεια και την τεχνογνωσία αντίστοιχων οργανισμών από άλλες περιοχές (κατά κύριο λόγο από τα κράτη μέλη της ΕΕ), πρέπει ωστόσο να χρησιμοποιούν κάθε ευκαιρία που θα τους δίδεται προκειμένου να προσφέρουν στα μέλη τους πρόσθετες παροχές, καθώς και υπηρεσίες σε τρίτους, ως αντιστάθμιση για την οικονομική βοήθεια που θα έχουν λάβει: αυτό θα τις βοηθήσει να διατηρήσουν την ανεξαρτησία και την αυτονομία τους.

4.4. ΜΜΕ και Επικοινωνία

4.4.1. Η ύπαρξη ανεξάρτητων, ελεύθερων και ισχυρών ΜΜΕ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση μιας υγιούς και σταθερής δημοκρατίας, όπου το κοινό είναι επαρκώς ενημερωμένο ώστε να μπορεί να διαδραματίζει ενεργό και κατάλληλο ρόλο στην διακυβέρνηση της χώρας του.

4.4.2. Εκτός από το να ενημερώνουν το κοινό, τα ΜΜΕ παρέχουν στις ΟΚΠ τη δυνατότητα να γνωστοποιούν τις απόψεις τους σε ένα ευρύ ακροατήριο, τόσο σε εθνική όσο, εάν χρειαστεί, και σε διεθνή κλίμακα και, συνεπώς, τα ΜΜΕ θα πρέπει να ενθαρρύνονται να δείχνουν ενδιαφέρον για το έργο που επιτελούν οι ΟΚΠ. Η κοινή γνώμη δύσκολα μπορεί να υπάρξει χωρίς τις ΟΚΠ.

5. Συστάσεις

5.1. Διατυπώνοντας τις ακόλουθες συστάσεις, η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση ότι πρέπει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να ζητηθεί η ανάληψη ανέφικτων χρηματοδοτικών δεσμεύσεων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να αυξήσει τους ιδιαίτερα περιορισμένους πόρους που διαθέτει σήμερα υπέρ της ανάπτυξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της συμμετοχικής δημοκρατίας στην ΝΑΕ, παρά τις πιέσεις που υφίστανται οι προϋπολογισμοί της ΕΕ. Προβλέπεται ότι τα οφέλη από την σχετική επένδυση θα είναι εξαιρετικά σημαντικά - η βελτίωση δε των οικονομικών συνθηκών χάρη στην οποία μπορούν να βελτιωθεί σημαντικά η ζωή των πολιτών δεν αποτελεί μικρό επίτευγμα - χωρίς την οποία η πρόοδος, στην καλύτερη περίπτωση, θα είναι πολύ βραδεία.

5.2. Η ΕΟΚΕ συνιστά:

5.2.1. Όσον αφορά την ΕΕ και τις αρχές στις ενδιαφερόμενες χώρες της ΝΑΕ:

- Το Σύμφωνο Σταθερότητας πρέπει να εξακολουθήσει να προαγάγεται, να αναπτύσσεται και να ενισχύεται(14).

- Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να ενθαρρύνει τις προσπάθειες για την κάλυψη των κριτηρίων που σχετίζονται με την ένταξη στην ΕΕ, δίνοντας έμφαση σε θέματα που άπτονται της πρακτικής εφαρμογής.

- Η ΕΕ πρέπει να εξακολουθήσει να χρηματοδοτεί την εξέλιξή τους προς τον σκοπό αυτό έτσι ώστε να διασφαλιστεί η σχετική συνέχεια.

- Η ΕΟΚΕ καλεί όλες τις ενδιαφερόμενες αρχές να καταβάλουν προσπάθειες με σκοπό την υλοποίηση των συστάσεων που διατύπωσαν οι κοινωνικοί εταίροι της ΝΑΕ τον Μάρτιο του 2003 στο Ζάγκρεμπ.

- Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να παράσχει, στο μέτρο του δυνατού, οιαδήποτε βοήθεια ενδέχεται να επιζητούν οι εν λόγω κυβερνήσεις, με σκοπό την ανάπτυξη των ΟΚΠ, καθώς και του κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών.

- Καθώς η ανάπτυξη των επιχειρήσεων έχει ζωτική σημασία για την οικονομία και την απασχόληση, η ΕΟΚΕ θα εξετάσει το ενδεχόμενο της διοργάνωσης μιας (ή περισσότερων) εκδηλώσεων με σκοπό αξιωματούχοι από την ΝΑΕ (μεμονωμένα ή σε περιφερειακή βάση) να συναντηθούν με τους κοινωνικούς εταίρους προκειμένου να συζητήσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, ιδιαίτερα δε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ, καθώς και θέματα σχετικά με το περιβάλλον που είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των ΜΜΕ.

- Η ΕΟΚΕ θα επισημάνει στην Επιτροπή των Περιφερειών την ανάγκη να συμβάλουν οι περιφερειακές και τοπικές αρχές στη βελτίωση του κοινωνικού διαλόγου στην περιοχή.

5.2.2. Όσον αφορά τους κοινωνικούς εταίρους από την ΝΑΕ (εργοδότες και συνδικαλιστικές οργανώσεις):

- Τα κατάλληλα όργανα θα πρέπει να αξιοποιήσουν το εξαίρετο έργο που έχει επιτελεστεί μέχρι σήμερα, με σκοπό την εδραίωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, και να εκπαιδεύσουν τους κοινωνικούς εταίρους από την ΝΑΕ σε θέματα που άπτονται του κοινωνικού διαλόγου, με τη βοήθεια περαιτέρω προγραμμάτων κατάρτισης στον συγκεκριμένο τομέα, καθώς και, γενικά, σε θέματα διαχείρισης. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσε να προβλεφθεί και η συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και της ΔΟΕ.

- Οι οργανώσεις των κοινωνικών εταίρων έχουν ανάγκη κατάρτισης σε τομείς όπως η διοίκηση και οργάνωση, η ανάπτυξη στρατηγικών, η χρηματοδότηση και η διαχείριση σχεδίων (συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης προγραμμάτων της ΕΕ).

- Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να επιδιώξει την διευκόλυνση των διευθετήσεων "αδελφοποίησης" με συναφείς οργανισμούς από τα κράτη μέλη, καθώς και να προσκαλέσει τις κατάλληλες οργανώσεις σε επίπεδο ΕΕ με σκοπό να τις ενημερώσει, να τις ενθαρρύνει να συμμετάσχουν και να τις βοηθήσει στο μέτρο του δυνατού.

- Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να συμμετάσχει στην ανάπτυξη ενός τριετούς προγράμματος για την επίτευξη των σκοπών αυτών(15).

- Οι εταιρίες του εξωτερικού θα πρέπει να ενθαρρύνονται να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στους αντίστοιχους εθνικούς οργανισμούς.

5.2.3. Όσον αφορά άλλες ΟΚΠ:

Είναι απόλυτα προφανές ότι για να έχει νόημα ο διάλογος στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών έχει ζωτική σημασία να συμμετέχουν σε αυτόν τόσο οι κοινωνικοί εταίροι όσο και άλλοι τύποι ΟΚΠ και, συνεπώς, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη ανάπτυξή τους.

- Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες, μέσω των πολλών επαφών της και σε εξαιρετικά στενή συνεργασία με τους αντίστοιχους οργανισμούς της ΕΕ, προκειμένου να διαπιστωθεί σε ποιες περιπτώσεις οι οργανώσεις αυτές είναι σε θέση να συναγωνιστούν τα πρότυπα που ισχύουν για τις ΟΚΠ της ΕΕ και να παράσχει βοήθεια ώστε αυτές να αναπτυχθούν στους τομείς όπου υστερούν.

- Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να μεριμνήσει, στη συνέχεια, ώστε να εφαρμόζονται και στις οργανώσεις αυτές οι ρυθμίσεις που ισχύουν για τις οργανώσεις που είναι κοινωνικοί εταίροι (βλ. πιο πάνω) και να διευκολύνει άλλες κατάλληλες οργανώσεις στο έργο της ανάπτυξης των ικανοτήτων και της τεχνογνωσίας τους.

- Όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποστηρίξουν την σύσταση κατάλληλων δικτύων οργανώσεων στην περιοχή τα οποία να καλύπτουν τους αντίστοιχους τομείς δραστηριότητας, ιδιαίτερα στους τομείς εκείνους που αφορούν τους νέους.

5.2.4. Στον τομέα των ΜΜΕ και της επικοινωνίας:

- Η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να χρηματοδοτηθεί μία εκδήλωση με σκοπό οι ΟΚΠ από την περιοχή αυτή να συναντήσουν αξιωματούχους των εθνικών αρχών και, στο πλαίσιο της Προεδρίας της ΕΕ που θα ασκείται τότε, να ενημερωθεί το κοινό για την πρόοδο που σημειώθηκε και να συζητηθεί η ανάπτυξη του διαλόγου στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών. Τα ΜΜΕ θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να παρευρεθούν στην εν λόγω εκδήλωση και να την καλύψουν ώστε να προβληθεί ο ρόλος του διαλόγου στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών στην ΝΑΕ. Εάν εξασφαλιστεί η σχετική χρηματοδότηση (εκ μέρους της ΕΕ ή άλλης πηγής), η ΕΟΚΕ προσφέρεται ευχαρίστως να διοργανώσει την εκδήλωση.

- Η ΕΕ πρέπει να συμπεριλάβει στις εργασίες της στον τομέα της επικοινωνίας τη διευκρίνιση ότι ο διάλογος στο πλαίσιο της κοινωνίας των πολιτών, γενικά, και στην ΝΑΕ, ειδικότερα, είναι απαραίτητος και σημαντικός.

- Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να καταβάλει προσπάθειες υπέρ της ενίσχυσης ανεξάρτητων ΜΜΕ στην ΝΑΕ.

5.2.5. Άλλες προτάσεις:

- Η Διεθνής Τράπεζα και το ΔΝΤ πρέπει επίσης να συμμετάσχουν στην ενίσχυση των οργανώσεων των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών, σε συνεργασία με την ΕΟΚΕ και άλλα όργανα της ΕΕ, όπως και με την ΔΟΕ.

- Τα Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια (και άλλα συναφή όργανα) στη ΝΑΕ πρέπει να συνεργαστούν ώστε να δημιουργήσουν ένα δίκτυο πληροφορικής για την ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών, ούτως ώστε να καθιερωθούν και να ανταλλάσσονται οι ορθές πρακτικές.

- Κατά την φάση ανάπτυξης των ΟΚΣ της ΝΑΕ, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η συνεργασία τους με τα ΟΚΣ της ΕΕ.

- Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να παράσχει βοήθεια, εάν της ζητηθεί, σε όλες τις πιο πάνω περιπτώσεις.

- Τέλος, η ΕΟΚΕ πρέπει να εξετάσει, σε εύθετο χρόνο, το ενδεχόμενο σύστασης ενός οργάνου στο οποίο θα συμμετέχουν μέλη ΟΚΠ της ΝΑΕ και μέλη της ΕΟΚΕ. Το όργανο αυτό θα μπορεί να συζητά θέματα κοινού ενδιαφέροντος, να εξασφαλίζει τη δικτύωση σε τακτική βάση και να λειτουργεί ως φορέας επαφών μεταξύ των ΟΚΠ στην ΝΑΕ και στην ΕΕ.

Bρυξέλλες, 15 Μαΐου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Πρόκειται για την Κροατία, την Βοσνία Ερζεγοβίνη, την Σερβία και το Μαυροβούνιο, την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο. Η τελευταία χώρα έχει σήμερα το καθεστώς προτεκτοράτου των ΗΕ, περιλαμβάνεται ωστόσο εδώ ως ξεχωριστή δικαιοδοσία.

(2) Ενημερωτική έκθεση με θέμα Σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ορισμένες χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (Σεπτέμβριος 1998) και γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στα Δυτικά Βαλκάνια (Απρίλιος 2001).

(3) Η δραστηριότητα αυτή αποτέλεσε μέρος του Συμφώνου Σταθερότητας.

(4) Πρόκειται για τη μελέτη Κοινωνικός διάλογος στις χώρες της ΝΑΕ - Δυνατότητες, περιορισμοί, προοπτικές - μία συγκριτική μελέτη του Darko Marinkovic, η οποία διατίθεται από το ΕΙΕΕ.

(5) Για την κατάσταση των κοινωνικών εταίρων σε κάθε χώρα βλέπε τη μελέτη του Darko Marinkovic: Κοινωνικός διάλογος στις χώρες της ΝΑΕ - Δυνατότητες, περιορισμοί, προοπτικές - μία συγκριτική μελέτη.

(6) Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την σαφή δήλωση που περιλαμβάνεται στα συμπεράσματα της Προεδρίας του Συμβουλίου που συνήλθε στις 20 και 21 Μαρτίου 2003 στις Βρυξέλλες (παράγραφοι 80-84), στην οποία αναφέρεται ότι προσδοκάται οι χώρες της ΝΑΕ να γίνουν, σε εύθετο χρόνο, μέλη της ΕΕ.

(7) Τα έγγραφα, π.χ., Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση (ΕΕ C 329 της 11.11.1999) και Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και η ευρωπαϊκή διακυβέρνηση - Συμβολή της ΟΚΕ στην επεξεργασία της Λευκής Βίβλου (ΕΕ C 193 της 10.7.2001), καλύπτουν το εν λόγω ζήτημα και περιλαμβάνουν κατευθυντήριες γραμμές για τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται για να είναι μία ΟΚΠ αντιπροσωπευτική.

(8) Η πλέον πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής στην οποία τονίζεται ότι είναι απαραίτητο να ενισχυθεί το πνεύμα διαβούλευσης και διαλόγου είναι το COM(2002) 704 τελικό, με ημερομηνία 11 Δεκεμβρίου 2002.

(9) Η δεύτερη ετήσια έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης για τις χώρες της ΝΑΕ (COM(2003) 139 τελικό) αναφέρει ότι σιγά-σιγά αλλά σταθερά, αναδεικνύεται στα Δυτικά Βαλκάνια μία ενεργός κοινωνία των πολιτών, παρά το γεγονός ότι το επίπεδο ανάπτυξης ποικίλει σημαντικά από χώρα σε χώρα και ότι τομείς όπως οι επαγγελματικές και οι συνδικαλιστές οργανώσεις παραμένουν αδύναμοι. Οι οργανώσεις αυτές πρέπει, στην πλειοψηφία τους, να ενισχυθούν ώστε να μπορέσουν να λειτουργούν αποτελεσματικότερα.

(10) Η Ομάδα Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης της ΔΟΕ και η Διεθνής Οργάνωση Εργοδοτών έχουν επίσης συμβάλει στο εν λόγω έργο.

(11) Η νομοθετική βάση αυτή πρέπει να είναι απόλυτα συμβατή με τα διεθνή πρότυπα όσον αφορά την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι.

(12) Εντούτοις, ένας ορισμένος αριθμός ΜΚΟ έχουν επιτελέσει σημαντικό έργο στην περιοχή και διαθέτουν τόσο εμπειρία όσο και επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους. Επίσης υφίστανται πολλές "γυναικείες οργανώσεις" οι οποίες έχουν συγκροτηθεί σε δίκτυο.

(13) Πρώτη έκτακτη έκθεση για την ευρωπαϊκή οικονομία "Τα Δυτικά Βαλκάνια σε μεταβατική φάση", Ιανουάριος 2003.

(14) Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι στην "Πρωτοβουλία για την κοινωνική συνοχή" του Συμφώνου Σταθερότητας, ως πρώτη προτεραιότητα του σχεδίου δράσης για το 2003 έχει οριστεί "η ενίσχυση των κοινωνικών εταίρων και των υπουργείων εργασίας και κοινωνικών θεμάτων" (βλέπε το φυλλάδιο "Βελτίωση της κοινωνικής πολιτικής στην Νοτιοανατολική Ευρώπη", Σύμφωνο Σταθερότητας για την Νοτιοανατολική Ευρώπη, Δεκέμβριος 2002).

(15) Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι οι σχετικές εργασίες απαιτούν χρηματοδότηση.