Ειδική έκθεση Δαπανώντας τουλάχιστον 
το ένα πέμπτο 
του προϋπολογισμού 
της ΕΕ υπέρ της δράσης 
για το κλίμα: φιλόδοξες 
προσπάθειες που 
κινδυνεύουν σοβαρά να 
αποδειχθούν ανεπαρκείςEL 2016  αριθ.  31
ΕΥΡΩΠΑÏK Ο
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ
ΣΥΝΕ∆ΡΙΟ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ
Τηλ:. +352 4398-1
Πληροφορίες:  eca.europa.eu/el/Pages/ContactForm.aspx
Ιστότοπος:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2016
Print ISBN 978-92-872-6532-6 ISSN2 1831-0826 doi:10.2865/152643 QJ-AB-16-033-EL-C
PDF ISBN 978-92-872-6560-9 ISSN2 1977-5660 doi:10.2865/6070 QJ-AB-16-033-EL-N
EPUB ISBN 978-92-872-6529-6 ISSN2 1977-5660 doi:10.2865/624783 QJ-AB-16-033-EL-E
© Ευρωπαϊκή Ένωση, 2016
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.
Printed in Luxembourg
Δαπανώντας τουλάχιστον 
το ένα πέμπτο 
του  προϋπολογισμού 
της ΕΕ υπέρ της δράσης 
για το κλίμα: φιλόδοξες 
προσπάθειες που 
κινδυνεύουν σοβαρά να 
αποδειχθούν ανεπαρκείς
(υποβαλλόμενη δυνάμει του άρθρου 287, παράγραφος 4, 
δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)Ειδική έκθεσηEL 2016  αριθ.  31
02
 Κλιμάκιο ελέγχου
Οι ειδικές εκθέσεις του ΕΕΣ παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ελέγχων επιδόσεων και των ελέγχων συμμόρφω -
σης που αυτό διενεργεί επί συγκεκριμένων τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ ή επί συγκεκριμένων διαχειριστικών 
θεμάτων. Το ΕΕΣ επιλέγει και σχεδιάζει τα εν λόγω ελεγκτικά έργα κατά τρόπον ώστε αυτά να αποφέρουν τον μέγιστο 
αντίκτυπο, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων για τις επιδόσεις ή για τη συμμόρφωση, του επιπέδου των σχετικών 
εσόδων ή δαπανών, των επικείμενων εξελίξεων και του πολιτικού και δημόσιου συμφέροντος.
Η έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα Ελέγχου I, το οποίο ειδικεύεται στη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων. Επικε -
φαλής του ελέγχου ήταν το Μέλος του ΕΕΣ Phil Wynn Owen, Πρόεδρος του Τμήματος Ι, μαζί με την Kersti Kaljulaid, 
πρώην μέλος του ΕΕΣ. Υπεύθυνος έργου ήταν ο Bertrand Tanguy, με αναπληρωτή υπεύθυνο έργου τον Tomasz 
Plebanowicz. Το κλιμάκιο ελέγχου απαρτιζόταν από τους Katharina Bryan, Peeter Latti, Alain Vansilliette, Angharad 
Weatherall, Armando Do Jogo, Michał Machowski, Vivi Niemenmaa, Olivier Prigent, Carlos Sanchez Rivero, Frédéric 
Soblet, Klaus Stern, Dana Moraru και Μαρία Πλουμάκη.  Η Hannah Critoph παρείχε υποστήριξη κατά τη σύνταξη της 
έκθεσης.
Από αριστερά: P . Wynn Owen, H. Critoph, F. Soblet, K. Bryan, A. Do Jogo, B. Tanguy, O. Prigent, 
T. Plebanowicz, C. Sanchez Rivero, A. Weatherall, M. Machowski, V. Niemenmaa, K. Kaljulaid.
03
 Περιεχόμενα
Σημεία
 Γλωσσάριο και συντομογραφίες
I - VIII Σύνοψη
1 - 14 Εισαγωγή
15 - 23 Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου
24 - 90 Παρατηρήσεις
24 - 64 Συνολικά έχει σημειωθεί πρόοδος, ωστόσο υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος 
του 20 %
25 - 33 Η δέσμευση είναι συλλογική και ορισμένα χρηματοδοτικά μέσα αναμένεται να συνεισφέρουν περισσότερο 
από 20 %
34 - 38 Η μέθοδος παρακολούθησης της Επιτροπής, η οποία αποτελεί προσαρμογή των διεθνών προτύπων, 
παρουσιάζει, εντούτοις, αδυναμίες
39 - 48 Έχει επιτευχθεί συνολική πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου, ωστόσο οι εκθέσεις που υποβάλλονται 
είναι εν μέρει μόνο αξιόπιστες και δεν επικεντρώνονται αρκετά στα αποτελέσματα
49 - 51 Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος
52 - 54 Οι υποθέσεις που αφορούν τη συνεισφορά των γεωργικών άμεσων ενισχύσεων στον στόχο της κλιματικής 
δράσης στερούνται άρτιας αιτιολόγησης
55 - 59 Η εφαρμογή ενός διαφορετικού συνόλου συντελεστών παρακολούθησης βάσει διεθνώς αναγνωρισμένων 
μεθοδολογιών στο Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα μειώσει τη χρηματοδότηση για 
το κλίμα κατά 40 %
60 - 64 Απαιτείται η ανάληψη άμεσης δράσης, δεδομένου ότι η χρηματοδότηση από τον τομέα της έρευνας 
παρουσιάζει σημαντική υστέρηση
65 - 90 Περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για την κλιματική δράση στο πλαίσιο 
ορισμένων ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων, ωστόσο, στο πλαίσιο άλλων 
ταμείων, διατηρείται σε μεγάλο βαθμό η υφιστάμενη κατάσταση
68 - 75 Η διάθεση υψηλότερων κονδυλίων για το κλίμα στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΤΣ καταδεικνύει ότι μπορεί 
να επιτευχθεί καλύτερη στόχευση σχετικά με την κλιματική δράση
76 - 79 Η δυνητική συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου στην κλιματική δράση — είναι δυνατόν να 
αξιοποιηθεί περαιτέρω
04 Περιεχόμενα 
80 - 87 Δεν πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αλλαγές στις δαπάνες της κοινής γεωργικής πολιτικής, μολονότι 
υπάρχουν ορθές πρακτικές στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης
88 - 90 Πολύ μικρή ενίσχυση της στόχευσης στην κλιματική δράση στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου 
Θάλασσας και Αλιείας
91 - 109 Συμπεράσματα και συστάσεις
 Παράρτημα —  Συγκεντρωτικός πίνακας των συντελεστών που χρησιμοποίησε το ΕΕΣ 
στον  τομέα της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης
 Απαντήσεις της Επιτροπής
05
 Γλωσσάριο και 
συντομογραφίες
Γεωργικές άμεσες ενισχύσεις : Οι άμεσες ενισχύσεις χορηγούνται σε γεωργούς για τη στήριξη των εισοδημάτων 
τους, καθώς και ως αμοιβή για την παροχή δημόσιων αγαθών μέσω του οικολογικού προσανατολισμού, σε 
συνδυασμό με την πολλαπλή συμμόρφωση.
Δείκτες του Ρίο : Κωδικοί που χρησιμοποιεί ο ΟΟΣΑ για την παρακολούθηση των κονδυλίων που διατίθενται για τον 
μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή.
Έγγραφα προγραμματισμού : Προγράμματα στα οποία οι συνολικοί στρατηγικοί στόχοι που καθορίζονται στις 
συμφωνίες εταιρικής σχέσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των επιμέρους κρατών μελών αναλύονται σε 
επενδυτικές προτεραιότητες, συγκεκριμένους στόχους και, περαιτέρω, σε συγκεκριμένες δράσεις. Στο πλαίσιο της 
πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης, τα έγγραφα αυτά ονομάζονται προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Στο πλαίσιο 
των λοιπών ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων, ονομάζονται επιχειρησιακά προγράμματα.
Ενσωμάτωση του κλίματος στις πολιτικές της ΕΕ : Αντί να δημιουργηθεί ένα συγκεκριμένο ειδικό χρηματοδοτικό 
μέσο, η κλιματική δράση ενσωματώνεται σε πολιτικές, μέσα, προγράμματα ή κονδύλια της ΕΕ.
Ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΔΕΤ) : Συναποτελούνται από πέντε χωριστά ταμεία που 
αποσκοπούν στη μείωση των περιφερειακών ανισορροπιών σε όλη την ΕΕ, με πλαίσια πολιτικής που καθορίζονται 
για την επταετή περίοδο ισχύος του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Τα πέντε ταμεία είναι τα εξής: το 
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), το Ταμείο Συνοχής (ΤΣ), 
το Ευρωπαϊκό Γ εωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ).
Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) : Αποσκοπεί στην υποστήριξη των αγροτικών 
περιοχών της ΕΕ, ώστε αυτές να ανταποκρίνονται σε ευρύ φάσμα οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών 
προκλήσεων.
Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) : Χρηματοδοτεί άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς για 
τη διαχείριση των γεωργικών αγορών, καθώς και για ορισμένους άλλους σκοπούς, όπως τα κτηνιατρικά ή τα 
φυτοϋγειονομικά μέτρα, τα επισιτιστικά προγράμματα και τις δραστηριότητες ενημέρωσης.
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) : Σκοπός του είναι η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στο 
εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βελτίωση των ευκαιριών απασχόλησης και εργασίας, κυρίως μέσω μέτρων 
κατάρτισης, προώθησης υψηλότερου επιπέδου απασχόλησης και δημιουργίας περισσότερων και καλύτερων θέσεων 
εργασίας.
Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ) : Το ΕΤΘΑ είναι το ταμείο για τη θαλάσσια και αλιευτική πολιτική 
της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020. Αποσκοπεί στην υποστήριξη των αλιέων κατά το μεταβατικό στάδιο προς 
τη βιώσιμη αλιεία, καθώς και των παράκτιων κοινοτήτων για τη διαφοροποίηση των οικονομιών τους. Επίσης, 
χρηματοδοτεί έργα που δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής στις ευρωπαϊκές ακτές.
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) : Σκοπός του είναι η ενίσχυση της οικονομικής και 
κοινωνικής συνοχής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την εξάλειψη των κύριων περιφερειακών ανισορροπιών. Αυτό 
επιτυγχάνεται με την παροχή οικονομικής στήριξης για τη δημιουργία υποδομών και παραγωγικών επενδύσεων με 
σκοπό τη δημιουργία θέσεων εργασίας, ιδίως για τις επιχειρήσεις.
Κλιματική δράση : Δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (στην παρούσα έκθεση αναφέρονται ως 
«κλιματική δράση»).
Μέτρο : Σύνολο ενεργειών ή έργων στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, που συμβάλλουν σε μία 
ή περισσότερες από τις προτεραιότητες της Ένωσης για την αγροτική ανάπτυξη.
06 Γλωσσάριο και συντομογραφίες 
Οικολογικός προσανατολισμός : Συνιστώσα των γεωργικών άμεσων ενισχύσεων, στο πλαίσιο της οποίας 
υποστηρίζονται γεωργικές πρακτικές που είναι επωφελείς για το κλίμα και το περιβάλλον. Οι πρακτικές αυτές 
περιλαμβάνουν τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών, τη διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων, καθώς και τη 
δημιουργία οικολογικών υποδομών.
«Ορίζοντας 2020» : Το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020.
Παρακολούθηση του κλίματος : Παρακολούθηση της προόδου προς την επίτευξη του στόχου του 20 %, 
υπολογίζοντας τη χρηματοδοτική συνεισφορά των ταμείων στον εν λόγω στόχο.
Πολλαπλή συμμόρφωση : Σύστημα το οποίο συνδέει τις συνηθέστερες ενισχύσεις της κοινής γεωργικής πολιτικής 
με τη συμμόρφωση των γεωργών με βασικούς κανόνες που αφορούν το περιβάλλον, την ασφάλεια των τροφίμων, 
την υγεία και την καλή μεταχείριση των ζώων, καθώς και την καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση της γης.
Πρόγραμμα LIFE : Το πρόγραμμα της ΕΕ για την υποστήριξη έργων που αφορούν το περιβάλλον, τη διατήρηση της 
φύσης και την κλιματική δράση σε όλη την ΕΕ, το οποίο πλέον αφορά την περίοδο 2014-2020.
Προτεραιότητες της Ένωσης : Στόχοι που τίθενται για την αγροτική ανάπτυξη, οι οποίοι συμβάλλουν στη 
στρατηγική «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Έξι είναι οι προτεραιότητες 
της Ένωσης στους τομείς της γεωργίας, της δασοκομίας και των αγροτικών περιοχών και αφορούν κυρίως την 
προώθηση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας, την αποκατάσταση και τη βελτίωση των οικοσυστημάτων, 
την υποστήριξη της στροφής προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με ανθεκτικότητα 
στην κλιματική αλλαγή, καθώς και την προαγωγή της κοινωνικής ένταξης και τη μείωση της φτώχειας.
Συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα : Ποσοστά στάθμισης που δίνονται σε κονδύλια της ΕΕ που χορηγούνται σε 
έργα, μέτρα ή δράσεις. Οι συντελεστές βασίζονται στη μεθοδολογία του ΟΟΣΑ που αφορά τους δείκτες του 
Ρίο. Οι συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα περιλαμβάνουν ποσοστά στάθμισης 0 %, 40 % και 100 %, αναλόγως της 
συνεισφοράς της δράσης στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής ή την προσαρμογή σε αυτή.
Ταμείο Συνοχής (ΤΣ) : Αποσκοπεί στην ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής της Ένωσης, 
με απώτερο στόχο την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Το ΤΣ επικεντρώνεται σε επενδύσεις που αφορούν 
το περιβάλλον και τις μεταφορές, περιλαμβάνοντας τομείς σχετικούς με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ενέργεια, 
δεδομένων των περιβαλλοντικών οφελών τους.
Τομείς εστίασης : Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προσδιορίσει έξι προτεραιότητες για την αγροτική ανάπτυξη. Αυτές 
αναλύονται περαιτέρω σε 18 «τομείς εστίασης» προκειμένου να διευκρινιστούν λεπτομερέστερα οι σκοποί κάθε 
προτεραιότητας και να διευκολυνθεί ο προγραμματισμός.
07
 Σύνοψη
I
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τις κυβερ -
νήσεις σε όλο τον κόσμο. Προκειμένου να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή και να ανταποκριθεί στις σχετικές 
σημαντικές επενδυτικές ανάγκες, η ΕΕ συμφώνησε να δαπανήσει τουλάχιστον το 20 % του προϋπολογισμού της για 
την περίοδο 2014 - 2020, δηλαδή ένα ευρώ στα πέντε, σε δράσεις για το κλίμα. Ο εν λόγω στόχος αποτελεί μέρος του 
ηγετικού ρόλου της ΕΕ στον τομέα της κλιματικής δράσης.
II
Ο στόχος της δαπάνης ενός ευρώ στα πέντε στην κλιματική δράση θα επιτευχθεί ενσωματώνοντας τη δράση αυτή 
στα διάφορα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι, αντί της δημιουργίας ενός ειδικού χρηματοδοτικού 
μέσου, ο στόχος θα επιτευχθεί ενσωματώνοντας τη μέριμνα για το κλίμα σε τομείς πολιτικής και τα αντίστοιχα κον -
δύλια του προϋπολογισμού της ΕΕ.
III
Επιδιώξαμε να διαπιστώσουμε αν ο στόχος της δαπάνης τουλάχιστον του 20 % του προϋπολογισμού της ΕΕ στην 
κλιματική δράση ήταν πιθανό να επιτευχθεί και αν η προσέγγιση που ακολουθήθηκε ήταν πιθανό να αποφέρει προ -
στιθέμενη αξία, με αποτέλεσμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης.
IV
Διαπιστώσαμε ότι ένα φιλόδοξο έργο βρισκόταν σε εξέλιξη και ότι, συνολικά, είχε σημειωθεί πρόοδος προς την 
επίτευξη του στόχου. Εντούτοις, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος του 20 % εάν δεν υπάρξουν 
μεγαλύτερες προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Η προσπάθεια υλοποίησης του στόχου είχε ως 
αποτέλεσμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για την κλιματική δράση από το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής. Εντούτοις, όσον αφορά το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 
τους τομείς της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και της αλιείας, δεν έχει υπάρξει σημαντική στροφή προς την 
κλιματική δράση, ενώ δεν έχουν διερευνηθεί στο έπακρο όλες οι ενδεχόμενες ευκαιρίες χρηματοδότησής της.
V
Σύμφωνα με τα αριθμητικά στοιχεία της Επιτροπής, το μερίδιο της χρηματοδότησης που διατέθηκε για την κλιμα -
τική δράση ήταν, κατά μέσο όρο, 17,6 % τα έτη 2014 - 2016. Συνολικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι θα διατεθεί ποσοστό 
18,9 % για την κλιματική δράση, το οποίο υπολείπεται του στόχου του 20 %.
08 Σύνοψη 
VI
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, το ποσοστό χρηματοδότησης της κλιματικής δράσης πρέπει να αυξηθεί, κατά μέσο 
όρο, στο 22 % τα υπόλοιπα έτη της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού, δηλαδή από το 2017 έως το 2020, ώστε 
να επιτευχθεί ο συνολικός στόχος του 20 % έως το τέλος του 2020. Η επίτευξη του στόχου αυτού απειλείται από 
σοβαρούς κινδύνους, οι οποίοι εμφανίζονται στους κύριους τομείς συνεισφοράς στη χρηματοδότηση, δηλαδή 
στους τομείς της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και της έρευνας. Η εκτιμώμενη συνεισφορά των τομέων της 
γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης, εάν υπολογιστεί σύμφωνα με τις διεθνώς αναγνωρισμένες μεθοδολογίες 
για την εκτίμηση των επιπέδων χρηματοδότησης για το κλίμα, θα μειωνόταν έως και κατά 33 δισεκατομμύρια ευρώ 
περίπου. Όσον αφορά την έρευνα, το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» παρουσιάζει υστέρηση σε σχέση με τον στόχο 
της διάθεσης του 35 % στην κλιματική δράση, δεδομένου ότι η συνεισφορά του εν λόγω προγράμματος βρίσκεται 
επί του παρόντος στο 24 %. Η Επιτροπή δεν διαθέτει λεπτομερές σχέδιο δράσης με το οποίο να καθίσταται σαφής 
ο τρόπος ανάκτησης του χαμένου εδάφους.
VII
Η προσέγγιση που ακολουθεί η Επιτροπή για την εκτίμηση των επιπέδων χρηματοδότησης που αφορούν την κλι -
ματική δράση επικεντρώνεται στον προσδιορισμό των προβλεπόμενων δαπανών. Ωστόσο, τα σχέδια δεν καταλή -
γουν πάντοτε σε πραγματικές δαπάνες, και η προσέγγιση αυτή δεν παρέχει ολοκληρωμένα πληροφοριακά στοιχεία 
σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. Εκτός αυτού, η μέθοδος παρακολούθησης δεν αντικατοπτρίζει πλήρως 
τις οικονομικές επιδράσεις των δαπανών μέσω χρηματοοικονομικών μέσων στις οποίες προβαίνει η ΕΕ για την 
κλιματική δράση, ούτε πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ της χρηματοδότησης για μέτρα μετριασμού της κλιματικής 
αλλαγής και της χρηματοδότησης για μέτρα προσαρμογής σε αυτή.
VIII
Οι κύριες συστάσεις μας αφορούν τη δημιουργία μιας αξιόπιστης πολυετούς ενοποίησης στοιχείων και ενός ολο -
κληρωμένου πλαισίου υποβολής εκθέσεων, καθώς και της αξιολόγησης των αναγκών που προκύπτουν από την 
κλιματική αλλαγή. Συνιστούμε επίσης, τη διόρθωση των υπερεκτιμήσεων, την κατάρτιση σχεδίων δράσεων για τους 
τομείς που παρουσιάζουν υστέρηση, καθώς και την παρακολούθηση των πραγματικών δαπανών και αποτελεσμά -
των. Τέλος, συνιστούμε τη διερεύνηση όλων των πιθανών ευκαιριών για τη διασφάλιση μεγαλύτερης και πραγματι -
κής στροφής προς την κλιματική δράση.
09
 Εισαγωγή
01 
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την 
Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τις κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο. Το κλίμα της γης 
μεταβάλλεται εξαιτίας της μεγαλύτερης συγκέντρωσης ορισμένων αερίων στην 
ατμόσφαιρα, τα οποία είναι γνωστά ως αέρια του θερμοκηπίου. Τα εν λόγω αέρια 
δρουν ως μανδύας και παγιδεύουν τη θερμότητα, με συνέπεια να θερμαίνεται 
η επιφάνεια της γης. Η διεργασία αυτή επονομάζεται «φαινόμενο του θερμοκη -
πίου»1. Περίπου το 9 % των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου το 2012 
προήλθαν από την ΕΕ.
Δύο πλευρές της κλιματικής δράσης: ο μετριασμός 
της κλιματικής αλλαγής και η προσαρμογή σε αυτή
02 
Υπάρχουν δύο συμπληρωματικές προσεγγίσεις πολιτικής για την κλιματική 
αλλαγή: ο μετριασμός και η προσαρμογή. Η πρώτη προσέγγιση, ο  μετριασμός , 
επιδιώκει να αντιμετωπίσει τα αίτια της κλιματικής αλλαγής μειώνοντας ή περιο -
ρίζοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, πρωτίστως μειώνοντας την κα -
τανάλωση ενέργειας, βελτιώνοντας την ενεργειακή αποδοτικότητα, αυξάνοντας 
το μερίδιο της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και μειώνοντας τις εκπομπές αε -
ρίων του θερμοκηπίου. Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει επίσης τις προσπάθειες 
προστασίας και ενίσχυσης των μέσων για τη δέσμευση των αερίων του θερμοκη -
πίου2, καθώς και της βελτίωσης των δασοκομικών και γεωργικών πρακτικών για 
τη διατήρηση και τη δέσμευση άνθρακα στο έδαφος και στα δάση.
03 
Η σημασία της δράσης μετριασμού καταδεικνύεται στο γράφημα 1  παρακάτω. 
Παρουσιάζονται οι προβλεπόμενες μεταβολές της θερμοκρασίας της επιφάνει -
ας για τον 21ο αιώνα συγκριτικά με τις μέσες θερμοκρασίες στα τέλη του 20ού 
αιώνα, στο πλαίσιο του σεναρίου «συνήθους τακτικής» όσον αφορά τις εκπομπές 
άνθρακα3.
04 
Η δεύτερη προσέγγιση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η  προσαρ -
μογή , αποσκοπεί στην πρόβλεψη των αρνητικών και, όπου υπάρχουν, των θετι -
κών συνεπειών που θα προκύψουν από την κλιματική αλλαγή, καθώς και στην 
ανάληψη κατάλληλης δράσης για την πρόληψη ή την ελαχιστοποίηση της ενδε -
χόμενης ζημίας. Παρά την εφαρμογή της δράσης μετριασμού, η θερμοκρασία της 
γης θα εξακολουθήσει να αυξάνεται τουλάχιστον έως το 2040, ανεξαρτήτως του 
σεναρίου εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που εξετάστηκε4. Αυτό σημαίνει 
ότι τα μέτρα προσαρμογής θα είναι αναγκαία ακόμη και με το πλέον αισιόδοξο 
σενάριο.1 Βλέπε Διακυβερνητική 
επιτροπή για την κλιματική 
αλλαγή (IPCC), [βασική 
συντακτική ομάδα: R. K. 
Pachauri και L. A. Meyer 
(επιμ.)], «Climate Change 2014: 
Synthesis Report. Contribution 
of Working Groups I, II and III 
to the Fifth Assessment Report 
of the Intergovernmental 
Panel on Climate Change», 
Γενεύη, Ελβετία, 2014, σ. 151.
2 Η δέσμευση είναι η διαδικασία 
παγίδευσης και αποθήκευσης 
αερίων του θερμοκηπίου σε 
μακροχρόνιο ορίζοντα.
3 Το βασικό σενάριο συνήθους 
τακτικής λαμβάνει ως βάση 
ότι οι μελλοντικές τάσεις 
ανάπτυξης θα ακολουθήσουν 
αυτές του παρελθόντος και ότι 
δεν θα επέλθουν αλλαγές στις 
πολιτικές. Βλέπε http://www.
ipcc.ch/ipccreports/tar/wg3/
index.php?idp=286
4 Έβδομο πρόγραμμα δράσης 
για το περιβάλλον (απόφαση 
αριθ. 1386/2013/ΕΕ του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου της 
20ής Νοεμβρίου 2013) και 
IPCC 2013.
10 Εισαγωγή Γράφημα 1Προβλεπόμενες μεταβολές της θερμοκρασίας της επιφάνειας στην ΕΕ 
για την περίοδο 2071-2100
Στο γράφημα παρουσιάζονται οι προβλεπόμενες μεταβολές στην ετήσια μέση θερμοκρασία για την περίοδο 2071-2100 συγκριτικά με την 
περίοδο 1971-2000 (σενάριο «συνήθους τακτικής» όσον αφορά τις εκπομπές άνθρακα). Οι προβλεπόμενες μεταβολές βασίζονται στη μέση τιμή 
ενός συνόλου πολλαπλών προτύπων που χρησιμοποιεί ένα σενάριο υψηλών εκπομπών, το οποίο εισήγαγε η διακυβερνητική επιτροπή για την 
κλιματική αλλαγή.
Πηγή:  Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.
(http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/figures/projected-change-in-annual-mean )
4
0
°
3
0
°
2
0
°
1
0
°
0
°
5
0
°
4
0
°
60o°C
< 3
3 – 3,5 3,5 – 4 4 – 4,5 4,5 – 5 5 – 5,5 5,5 – 6> 6
11 Εισαγωγή 
05 
Τα μέτρα προσαρμογής εξαρτώνται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. 
Οι επιπτώσεις αυτές ποικίλλουν σημαντικά, ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, 
και περιλαμβάνουν, παραδείγματος χάριν, πλημμύρες, άνοδο της στάθμης της 
θάλασσας, ξηρασία και απερήμωση, καθώς και απώλεια της βιοποικιλότητας 
(βλέπε  γράφημα 2 ).Γράφημα 2
Πηγή:  Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, 2012.Βασικές παρατηρούμενες και προβλεπόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής 
στις κύριες περιοχές της Ευρώπης
Βόρεια Ευρώπη
Αύξηση τη/uni03C2 θερ/uni03BCοκρασία/uni03C2 κατά πολύ υψηλότερη από τον παγκόσ/uni03BCιο
/uni03BCέσο όροΜείωση των χιονοπτώσεων και τη/uni03C2 παγοκάλυψη/uni03C2 λι/uni03BCνών και ποτα/uni03BCών
Αύξηση τη/uni03C2 ροή/uni03C2 των ποτα/uni03BCών
Μετακίνηση ειδών προ/uni03C2 τα βόρειαΑύξηση στην απόδοση των καλλιεργειώνΜείωση τη/uni03C2 ζήτηση/uni03C2 ενέργεια/uni03C2 για θέρ/uni03BCανσηΑύξηση του υδροηλεκτρικού δυνα/uni03BCικούΑύξηση του κινδύνου ζη/uni03BCιών από χει/uni03BCερινέ/uni03C2 θύελλε/uni03C2
Αύξηση του θερινού τουρισ/uni03BCού
Ορεινέ/uni03C2 περιοχέ/uni03C2
Αύξηση τη/uni03C2 θερ/uni03BCοκρασία/uni03C2 υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό
/uni03BCέσο όρο
Μείωση τη/uni03C2 έκταση/uni03C2 και του όγκου των παγετώνων
Μείωση των ορεινών /uni03BCόνι/uni03BCα παγω/uni03BCένων (περ/uni03BCαφρόστ)
περιοχών
Μετακίνηση προ/uni03C2 τι/uni03C2 κορυφέ/uni03C2 φυτικών και ζωικών ειδών
Υψηλό/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 εξαφάνιση/uni03C2 ειδών στι/uni03C2 αλπικέ/uni03C2 περιοχέ/uni03C2Αυξη/uni03BCένο/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 διάβρωση/uni03C2 του εδάφου/uni03C2
Μείωση του χιονοδρο/uni03BCικού τουρισ/uni03BCού
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη
Αύξηση των ακραίων θερ/uni03BCών θερ/uni03BCοκρασιών
Μείωση των θερινών κατακρη/uni03BCνίσεωνΑύξηση τη/uni03C2 θερ/uni03BCοκρασία/uni03C2 των υδάτωνΑύξηση του κινδύνου δασικών πυρκαγιώνΜείωση τη/uni03C2 οικονο/uni03BCική/uni03C2 αξία/uni03C2 των δασώνΠαράκτιε/uni03C2 περιοχέ/uni03C2 και περιφερειακέ/uni03C2 θάλασσε/uni03C2
Άνοδο/uni03C2 τη/uni03C2 στάθ/uni03BCη/uni03C2 τη/uni03C2 θάλασσα/uni03C2Αύξηση των επιφανειακών θερ/uni03BCοκρασιών τη/uni03C2 θάλασσα/uni03C2Αύξηση τη/uni03C2 οξύτητα/uni03C2 των ωκεανώνΜετακίνηση ειδών ιχθύων και πλαγκτού προ/uni03C2 τα βόρεια Μεταβολέ/uni03C2 στου/uni03C2 πληθυσ/uni03BCού/uni03C2 του φυτοπλαγκτού
Αυξη/uni03BCένο/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 για τα αποθέ/uni03BCατα ιχθύωνΒορειοδυτική Ευρώπη
Αύξηση των χει/uni03BCερινών κατακρη/uni03BCνισ/uni03BCάτων
Αύξηση τη/uni03C2 ροή/uni03C2 των ποτα/uni03BCώνΜετακίνηση ειδών προ/uni03C2 τα βόρειαΜείωση τη/uni03C2 ζήτηση/uni03C2 ενέργεια/uni03C2 για θέρ/uni03BCανσηΑύξηση του κινδύνου πλη/uni03BC/uni03BCυρών των ποτα/uni03BCών καιτων παράκτιων περιοχώνΑρκτική ζώνη
Αύξηση τη/uni03C2 θερ/uni03BCοκρασία/uni03C2 κατά πολύ υψηλότερη από τον παγκόσ/uni03BCιο/uni03BCέσο όροΜείωση τη/uni03C2 παγοκάλυψη/uni03C2 του Αρκτικού ωκεανού
Μείωση του στρώ/uni03BCατο/uni03C2 πάγου τη/uni03C2 Γροιλανδία/uni03C2
Μείωση των /uni03BCόνι/uni03BCα παγω/uni03BCένων (περ/uni03BCαφρόστ) περιοχώνΑυξη/uni03BCένο/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 απώλεια/uni03C2 τη/uni03C2 βιοποικιλότητα/uni03C2Εντατικοποίηση των θαλάσσιων /uni03BCεταφορών και τη/uni03C2 εκ/uni03BCετάλλευση/uni03C2κοιτασ/uni03BCάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου
Περιοχή τη/uni03C2 Μεσογείου
Αύξηση τη/uni03C2 θερ/uni03BCοκρασία/uni03C2 υψηλότερη από τονευρωπαϊκό /uni03BCέσο όροΜείωση των ετήσιων κατακρη/uni03BCνισ/uni03BCάτωνΜείωση τη/uni03C2 ετήσια/uni03C2 ροή/uni03C2 των ποτα/uni03BCώνΑυξη/uni03BCένο/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 απώλεια/uni03C2 τη/uni03C2 βιοποικιλότητα/uni03C2Αυξη/uni03BCένο/uni03C2 κίνδυνο/uni03C2 απερή/uni03BCωση/uni03C2Αύξηση τη/uni03C2 ζήτηση/uni03C2 ύδατο/uni03C2 για τον το/uni03BCέατη/uni03C2 γεωργία/uni03C2Μείωση στην απόδοση των καλλιεργειών Αύξηση του κινδύνου δασικών πυρκαγιώνΑύξηση τη/uni03C2 θνησι/uni03BCότητα/uni03C2 από καύσωνε/uni03C2
Επέκταση οικοτόπων για του/uni03C2 φορεί/uni03C2τροπικών ασθενειώνΜείωση του υδροηλεκτρικού δυνα/uni03BCικούΜείωση του θερινού τουρισ/uni03BCού και ενδεχό/uni03BCενηαύξηση του τουρισ/uni03BCού σε άλλε/uni03C2 εποχέ/uni03C2
12 Εισαγωγή 
06 
Η διεθνής συμφωνία για την κλιματική αλλαγή, η οποία εγκρίθηκε στο Παρίσι στα 
τέλη του 2015, είναι η πρώτη δεσμευτική παγκόσμια συμφωνία για την καταπολέ -
μηση της κλιματικής αλλαγής5. Καθορίζει ένα πλαίσιο διαφάνειας για την παρακο -
λούθηση της προόδου των χωρών προς την επίτευξη των επιμέρους στόχων τους 
για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου6.
07 
Ακόμη και πριν από την έγκριση της συμφωνίας του Παρισιού, η ΕΕ είχε ήδη 
δεσμευθεί να μειώσει τις εκπομπές της κατά τουλάχιστον 20 % έως το 2020 σε 
σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 και κατά 40 % έως το 2030. Όρισε επίσης έναν 
μακροπρόθεσμο στόχο για το 2050 (βλέπε πλαίσιο 1 ). Σύμφωνα με τις πλέον 
πρόσφατες εκτιμήσεις7, οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ 
το 2014 ήταν κατά 24 % περίπου χαμηλότερες από τα επίπεδα του 1990, μολονότι 
αυτό οφειλόταν εν μέρει στον αντίκτυπο της οικονομικής κρίσης.
Η ΕΕ δεσμεύεται να δαπανά το 20 % του 
προϋπολογισμού της σε κλιματική δράση
08 
Προκειμένου να ανταποκριθεί στις σημαντικές επενδυτικές ανάγκες που συνδέ -
ονται με την κλιματική αλλαγή, η ΕΕ συμφώνησε να δαπανήσει τουλάχιστον το 
20 % του προϋπολογισμού της για την περίοδο 2014 - 2020, δηλαδή ένα ευρώ στα 
πέντε, σε κλιματική δράση8. Ο στόχος αυτός αποτελεί τμήμα του ηγετικού ρόλου 
της ΕΕ για την κλιματική δράση, και η Επιτροπή τον θεωρεί αναγκαίο για την επι -
τυχία της διεθνούς συμφωνίας του 2015 για την κλιματική αλλαγή9. Σύμφωνα με 
τις εκτιμήσεις μας, ο στόχος αντιστοιχεί σε δέσμευση δαπάνης σχεδόν 212 δισε -
κατομμυρίων  ευρώ10. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η δέσμευση αυτή θα τριπλασίαζε 
το εκτιμώμενο ενδεικτικό μερίδιο του 6 % - 7 % των δαπανών για δράσεις που 
συνδέονται με το κλίμα το οποίο διαπιστώθηκε στον προϋπολογισμό της ΕΕ της 
περιόδου 2007 - 201311.
09 
Η Επιτροπή αποφάσισε να ενσωματώσει την κλιματική δράση σε όλα τα πεδία 
πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των διαφορετικών χρηματοδοτικών μέσων 
της ΕΕ. Στο πλαίσιο της εν λόγω απόφασης, ο στόχος της δαπάνης ενός ευρώ στα 
πέντε για κλιματική δράση τέθηκε στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ 
της περιόδου 2014 - 202012. Αυτό σημαίνει ότι, αντί της δημιουργίας ενός ειδικού 
χρηματοδοτικού μέσου, οι στόχοι που συνδέονται με τον μετριασμό της κλιμα -
τικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή θα επιτευχθούν με ενσωμάτωση της 
σχετικής μέριμνας για το κλίμα σε τομείς πολιτικής και στα αντίστοιχα κονδύλια 
του προϋπολογισμού της ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί δαπανώντας πε -
ρισσότερους πόρους σε υφιστάμενα προγράμματα που σχετίζονται με το κλίμα, 
προσαρμόζοντας τα ήδη υπάρχοντα ή δημιουργώντας νέα προγράμματα και χα -
ρακτηριστικά στοιχεία, όπως κριτήρια επιλογής, τα οποία να στοχεύουν καλύτερα 
στα θέματα που αφορούν την κλιματική αλλαγή.5 Η συμφωνία του Παρισιού θα 
αρχίσει να ισχύει την τριακοστή 
ημέρα από την ημέρα κατά την 
οποία τουλάχιστον 55 μέρη της 
σύμβασης, που αντιπροσωπεύουν 
κατ’ εκτίμηση ποσοστό 
τουλάχιστον 55 % των συνολικών 
παγκόσμιων εκπομπών αερίων 
θερμοκηπίου, θα έχουν καταθέσει 
στον θεματοφύλακα τα 
αντίστοιχα έγγραφα επικύρωσης, 
αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρη -
σης. Οι ανωτέρω όροι εκπληρώ -
θηκαν στις 5 Οκτωβρίου 2016, 
όταν η ΕΕ κατέθεσε τα έγγραφα 
επικύρωσης της συμφωνίας. 
Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ στις 
4 Νοεμβρίου 2016. Έως τις 
17 Οκτωβρίου 2016, 81 από τα 197 
μέρη της σύμβασης είχαν 
επικυρώσει τη συμφωνία  
(http://unfccc.int/paris_
agreement/items/9444.php ).
6 Άρθρο 13 της συμφωνίας του 
Παρισιού, έκθεση της διάσκεψης 
των μερών της, 21η συνεδρίαση, 
Παρίσι, 30 Νοεμβρίου - 13 Δεκεμ -
βρίου 2015, 29 Ιανουαρίου 2016, 
στοιχεία αναφοράς  
FCCC/CP/2015/10/add.1.
7 http://www.eea.europa.eu/
publications/european-union-  
greenhouse-gas-inventory-2016
8 COM(2011) 500 τελικό της 
29ης Ιουνίου 2011, «Προϋπολογι -
σμός για την “Ευρώπη 2020”» –  
μέρος IΙ, σ. 13.
9 COM(2013) 167 final της 26ης 
Μαρτίου 2013, «Η διεθνής 
συμφωνία του 2015 για την 
κλιματική αλλαγή: Η διαμόρφωση 
της διεθνούς πολιτικής για το 
κλίμα μετά το 2020».
10 Δηλαδή το 20 % των 1 062,6 δισε -
κατομμυρίων  ευρώ, το οποίο 
αντιστοιχεί στις συνολικές 
αναλήψεις υποχρεώσεων σε 
τρέχουσες τιμές του πολυετούς 
δημοσιονομικού πλαισίου της 
περιόδου 2014 - 2020.
11 Βλέπε την ετήσια έκθεση 
δραστηριοτήτων για το 2014 της 
Γενικής Διεύθυνσης Δράσης για το 
Κλίμα, σ. 16.
12 Ο εν λόγω στόχος δεν περιλαμβά -
νει τομείς εκτός του προϋπολογι -
σμού της ΕΕ, παραδείγματος χάριν 
τις δανειοδοτικές πράξεις της 
Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. 
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων 
έχει θέσει από την πλευρά της τον 
στόχο της διάθεσης τουλάχιστον 
του 25 % του συνόλου των 
δανειοδοτήσεών της για την 
κλιματική δράση, καθώς και 
μεριδίου 35 % των επενδύσεών της 
σε αναπτυσσόμενες χώρες.
13 Εισαγωγή 
Ρόλοι και αρμοδιότητες σχετικά με την ενσωμάτωση 
της κλιματικής δράσης
10 
Κάθε Γ ενική Διεύθυνση της Επιτροπής είναι υπεύθυνη για την ενσωμάτωση της 
κλιματικής δράσης στα επιμέρους προγράμματα δαπανών της και, όσον αφορά 
τη υλοποίησή τους, συνεργάζεται, όπου ενδείκνυται, με τα κράτη μέλη.
11 
Η Γ ενική Διεύθυνση Δράσης για το Κλίμα παρέχει γνώσεις και καθοδήγηση σχετι -
κά με την κλιματική δράση στις άλλες Γ ενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής.Στόχοι της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
 οΈως το 202013:
— 20 % μείωση στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990),
— μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο 20 % της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης,
— βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης κατά 20 %.
 οΈως το 203014:
— τουλάχιστον 40 % μείωση στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ σε σύγκριση με τα επίπεδα 
του 1990),
— μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας τουλάχιστον στο 27 % της συνολικής ενεργειακής 
κατανάλωσης,
— ενδεικτικός στόχος για τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας τουλάχιστον κατά 27 % συγκρι -
τικά με τις προβλέψεις για τη μελλοντική ενεργειακή κατανάλωση15.
 οΈως το 205016, η ΕΕ σκοπεύει να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 80 % - 95 % σε σύ -
γκριση με το 1990, περιλαμβανομένων όλων των κύριων τομέων.
13 COM(2008) 30 τελικό της 23ης Ιανουαρίου 2008, «Δύο φορές το 20 έως το 2020  — Η κλιματική αλλαγή και η ευκαιρία της Ευρώπης» (Δέσμη για 
το Κλίμα και την Ενέργεια με ορίζοντα το 2020).
14 COM(2014) 15 τελικό της 22ας Ιανουαρίου 2014  — «Πλαίσιο πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια κατά την περίοδο από το 2020 έως το 2030» 
(Πλαίσιο για το Κλίμα και την Ενέργεια με ορίζοντα το 2030).
15 Ο στόχος του 2030 για την ενεργειακή απόδοση θα επανεξετασθεί το 2020 έχοντας κατά νου έναν στόχο της τάξης του 30 %.
16 COM(2011) 112 τελικό της 8ης Μαρτίου 2011, «Χάρτης πορείας για τη μετάβαση σε μια ανταγωνιστική οικονομία χαμηλών επιπέδων 
ανθρακούχων εκπομπών το 2050». Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκριναν την προσέγγιση αυτή, την οποία είχε 
προτείνει η Επιτροπή, τον Φεβρουάριο του 2013 και τον Μάρτιο του 2013 αντίστοιχα.Πλαίσιο 1
14 Εισαγωγή 
12 
Η Γ ενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού συντονίζει το προπαρασκευαστικό έργο για 
τη διάθεση πόρων για το κλίμα στους διάφορους προϋπολογισμούς, ενώ συγκε -
ντρώνει και παρουσιάζει τις σχετικές πληροφορίες. Η Γ ενική Γ ραμματεία της Επι -
τροπής διαδραματίζει συντονιστικό ρόλο, διασφαλίζοντας τη γενικότερη συνοχή 
των δράσεων της ΕΕ, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι πολιτικές ενσωμάτωσης.
13 
Οι ακριβείς αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών ποικίλλουν ανά -
λογα με το αν ένας τομέας πολιτικής υπόκειται σε επιμερισμένη διαχείριση17 ή σε 
άμεση διαχείριση από την Επιτροπή. Στο πλαίσιο του δεύτερου τρόπου διαχείρι -
σης, η Επιτροπή διαχειρίζεται η ίδια τα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων του 
μεγαλύτερου τμήματος του προγράμματος «Ορίζοντας 2020»18 και του προγράμ -
ματος LIFE19.
14 
Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή αξιολογεί, συζητά τους 
στόχους, τις δράσεις και την επιλογή των δεικτών και εγκρίνει τα έγγραφα προ -
γραμματισμού τα οποία καταρτίζουν και υποβάλλουν τα κράτη μέλη. Τα κράτη 
μέλη είναι αρμόδια για τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση 
των μέτρων που περιλαμβάνουν τα προγράμματα. Τα προγράμματα των ευρωπα -
ϊκών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΔΕΤ) περιλαμβάνουν ενδεικτικό 
ποσό στήριξης για την επίτευξη του στόχου που αφορά την αντιμετώπιση της 
κλιματικής αλλαγής, ενώ, όσον αφορά τις γεωργικές άμεσες ενισχύσεις, η Επιτρο -
πή υπολογίζει το εν λόγω ποσό σε κεντρικό επίπεδο.
Το πλαίσιο της ενσωμάτωσης του κλίματος σε υφιστάμενες πολιτικές 
εν συντομία
 οΗ κλιματική δράση αφορά μέτρα τόσο για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμο -
κηπίου (μετριασμός) όσο και για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του 
πλανήτη (προσαρμογή). Και τα δύο είδη μέτρων είναι αναγκαία και συμπληρωματικά.
 οΗ ΕΕ αποτελεί καίριο παράγοντα στην παγκόσμια κλιματική δράση και οι δράσεις της συνέβα -
λαν στη επίτευξη της φιλόδοξης διεθνούς συμφωνίας που συνήφθη στο Παρίσι.
 οΗ ενσωμάτωση της κλιματικής δράσης σε υφιστάμενες πολιτικές και η παρακολούθηση των σχε -
τικών με το κλίμα δαπανών αποτελεί διαδικασία συνεργασίας της Επιτροπής με τα κράτη μέλη.
 οΟ στόχος της δαπάνης για κλιματική δράση ενός ευρώ στα πέντε από τον προϋπολογισμό της 
ΕΕ της περιόδου 2014 - 2020 αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει τη 
συνάφεια των δαπανών της ΕΕ με το κλίμα.
 οΜε την προσέγγιση αυτή επιδιώκεται να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές πολιτικές και προ -
γράμματα της ΕΕ, καθώς και οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες.17 Στους τομείς υπό 
επιμερισμένη διαχείριση 
περιλαμβάνονται, κυρίως, τα 
ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και 
επενδυτικά ταμεία και οι 
άμεσες ενισχύσεις της κοινής 
γεωργικής πολιτικής.
18 Τη διαχείριση του ερευνητικού 
προγράμματος «Ορίζοντας 
2020»  ασκεί η Γενική 
Διεύθυνση Έρευνας και 
Καινοτομίας. Το 25 % περίπου 
του προϋπολογισμού του 
προγράμματος «Ορίζοντας 
2020» τελεί υπό την άμεση 
διαχείριση της Επιτροπής, ενώ 
το 75 % υπό τη διαχείριση των 
φορέων υλοποίησης.
19 Τη διαχείριση του 
προγράμματος δαπανών  LIFE  
ασκούν άμεσα η Γενική 
Διεύθυνση Περιβάλλοντος 
(του υποπρογράμματος που 
αφορά το περιβάλλον) και 
η Γενική Διεύθυνση Δράσης 
για το Κλίμα (του 
υποπρογράμματος που 
αφορά την κλιματική δράση), 
μολονότι τα καθήκοντα 
υλοποίησης σχετικά με τη 
διαχείριση των έργων 
ανατίθενται σε εξωτερικό 
οργανισμό.
15
 Εμβέλεια και τρόπος 
προσέγγισης του ελέγχου
15 
Επιδιώξαμε να διαπιστώσουμε αν ο στόχος της δαπάνης τουλάχιστον του 20 % 
του προϋπολογισμού της ΕΕ για κλιματική δράση ήταν πιθανό να επιτευχθεί και 
αν η προσέγγιση που ακολουθήθηκε ήταν πιθανό να αποφέρει προστιθέμενη 
αξία.
16 
Πιο συγκεκριμένα, επιδιώξαμε να δώσουμε απάντηση στα ακόλουθα ερωτήματα:
— Βρίσκεται η υπό εξέλιξη δράση σε ορθή πορεία για την επίτευξη του συνολι -
κού στόχου;
— Είναι πιθανό να αποφέρει ο στόχος προστιθέμενη αξία, έχοντας ως αποτέλε -
σμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για την κλιματι -
κή δράση;
17 
Καθορίσαμε κριτήρια ελέγχου όσον αφορά τον σχεδιασμό, την εφαρμογή, την 
παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δαπανών της ΕΕ για τον μετριασμό της 
κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή. Τα κριτήρια αναπτύχθηκαν από 
έγγραφα πολιτικής της ΕΕ, νομοθεσία, κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής, 
αποφάσεις του Συμβουλίου, μελέτες και άλλες δημοσιεύσεις. Επίσης συμβουλευ -
θήκαμε εμπειρογνώμονες από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανά -
πτυξης και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) σχετικά με τις μεθόδους 
ενσωμάτωσης και παρακολούθησης, και ερευνήσαμε τη σχετική βιβλιογραφία.
18 
Στο γράφημα 3  παρουσιάζονται συνοπτικά οι ελεγχθέντες τομείς του προϋπο -
λογισμού καθώς και οι ελεγχόμενοι. Οι ελεγχθέντες τομείς του προγράμματος 
«Ορίζοντας 2020», της πολιτικής συνοχής, της κοινής γεωργικής πολιτικής, της 
αλιευτικής πολιτικής και του προγράμματος LIFE αντιστοιχούν στο 78 % περίπου 
των αναλήψεων υποχρεώσεων που έχουν προβλεφθεί στο πλαίσιο του πολυετούς 
δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020 και στο 85 % της προβλεπόμενης χρηματο -
δότησης για το κλίμα όσον αφορά την εν λόγω περίοδο.
16 Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου 
19 
Οι ελεγκτικές εργασίες μας επικεντρώθηκαν στο συνολικό σύστημα που δημιουρ -
γήθηκε σε επίπεδο Επιτροπής και στους δύο τομείς υπό επιμερισμένη διαχείριση: 
στην πολιτική συνοχής και στην κοινή γεωργική πολιτική. Οι τομείς αυτοί αντι -
στοιχούν από κοινού στα δύο τρίτα του προϋπολογισμού της ΕΕ και στα τρία τέ -
ταρτα του συνολικού στόχου της χρηματοδότησης για το κλίμα υπό το πολυετές 
δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2014 - 2020. Μεταξύ Οκτωβρίου 2015 και 
Φεβρουαρίου 2016 πραγματοποιήσαμε επισκέψεις ελέγχου στην Πολωνία (στους 
τομείς της πολιτικής συνοχής και της κοινής γεωργικής πολιτικής), στη Γ ερμανία 
και τη Ρουμανία (στον τομέα της πολιτικής συνοχής), καθώς και στη Γαλλία και 
την Ισπανία (στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής). Γ ια τον σχεδιασμό του 
δείγματός μας ελήφθη υπόψη η σημαντικότητα των δαπανών, ο όγκος των εκ -
πομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και οι προκλήσεις που παρουσιάζονται 
στην πορεία για την προσαρμογή. Σε κάθε κράτος μέλος, εξετάσαμε το συνολικό 
πλαίσιο προγραμματισμού, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων εθνικού και 
περιφερειακού επιπέδου20. Εκτελέσαμε επίσης παρόμοιες ελεγκτικές εργασίες 
σχετικά με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», την αλιευτική πολιτική και το πρό -
γραμμα LIFE σε επίπεδο Επιτροπής. Γράφημα 3Επισκόπηση των ελεγχθέντων τομέων του προϋπολογισμού, 
καθώς  και των  ελεγχομένων
Κράτη /uni03BCέλη
Γ αλλία, Πολωνία 
και ΙσπανίαΚράτη /uni03BCέλη
Γερ/uni03BCανία, Πολωνία 
και Ρου/uni03BCανίαΚράτη /uni03BCέληΓ∆ ∆ράση/uni03C2 για το 
Κλί/uni03BCαΓ∆ Απασχόληση/uni03C2, 
Κοινωνικών 
Υποθέσεων και 
Ένταξη/uni03C2Γ∆ Περιβάλλοντο/uni03C2Γ∆ Θαλάσσια/uni03C2 
Πολιτική/uni03C2 και Αλιεία/uni03C2Γ∆ Γεωργία/uni03C2 και Αγροτική/uni03C2 Ανάπτυξη/uni03C2Γ∆ Περιφερειακή/uni03C2 
Πολιτική/uni03C2 και 
Αστική/uni03C2 Ανάπτυξη/uni03C2Γ∆ Έρευνα/uni03C2 και 
Καινοτο/uni03BCία/uni03C2Συντονιστικό/uni03C2 ρόλο/uni03C2: 
Γενική Γρα/uni03BC/uni03BCατεία, Γ∆ ∆ράση/uni03C2 για το Κλί/uni03BCα 
και Γ∆ Προϋπολογισ/uni03BCού
Πρόγρα/uni03BC/uni03BCα LIFE Αλιευτική πολιτικήΚοινή γεωργική 
πολιτικήΠολιτική συνοχή/uni03C2 «Ορίζοντα/uni03C2 2020»
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.
20 Στον τομέα της πολιτικής 
συνοχής, τα περιφερειακά 
προγράμματα της Σαξονίας 
και της Βόρειας Ρηνανίας-
Βεστφαλίας στη Γερμανία, 
καθώς και της Σιλεσίας στην 
Πολωνία επιλέχθηκαν για 
περαιτέρω έλεγχο. Στον τομέα 
της πολιτικής αγροτικής 
ανάπτυξης, εξετάστηκαν τα 
περιφερειακά προγράμματα 
του Ροδανού-Άλπεων στη 
Γαλλία και της Ανδαλουσίας 
στην Ισπανία.
17 Εμβέλεια και τρόπος προσέγγισης του ελέγχου 
20 
Συγκεντρώσαμε αποδεικτικά στοιχεία ελέγχου, τα οποία και εξετάσαμε έναντι 
των κριτηρίων ελέγχου μέσω γραπτών ερωτηματολογίων, συνεντεύξεων με 
υπαλλήλους των κρατών μελών και της Επιτροπής, καθώς και μέσω αναλύσεων 
εγγράφων και στοιχείων.
21 
Με την παρούσα έκθεση υλοποιείται επίσης η πρόταση που διατύπωσε το Ευρω -
παϊκό Κοινοβούλιο το 2015 και το 2016, δηλαδή να ελέγξουμε την πορεία για την 
επίτευξη του συμφωνηθέντος στόχου του 20 % της ενσωμάτωσης του κλίματος 
στις πολιτικές της ΕΕ.
22 
Δεδομένου ότι οι δαπάνες της περιόδου 2014 - 2020 βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο 
στάδιο, η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται στις προβλεπόμενες δαπάνες και όχι 
στις πραγματικές δαπάνες σε επίπεδο έργου. Δεν πραγματοποιήσαμε ανάλυση 
δαπανών οι οποίες δεν σχετίζονται με το κλίμα ούτε εξετάσαμε τις αρνητικές πε -
ριβαλλοντικές επιπτώσεις που ενδεχομένως επιφέρει η στήριξη της ΕΕ21. Ομοίως, 
άλλες δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα, αλλά βρίσκονται εκτός του προϋπο -
λογισμού της ΕΕ ήταν επίσης εκτός της εμβέλειας του ελέγχου μας. Επομένως, 
στην έκθεση αυτή δεν περιλαμβάνεται αξιολόγηση των γενικών επιπτώσεων των 
πολιτικών της ΕΕ για το κλίμα, των επιδόσεων της ΕΕ έναντι των στόχων της για 
το 2020 και το 2030 που αφορούν το κλίμα και την ενέργεια ούτε του βέλτιστου 
επιπέδου χρηματοδότησης της ΕΕ για το κλίμα.
23 
Επίσης, εντοπίσαμε, όπου ήταν δυνατόν, παραδείγματα ορθών πρακτικών ή πρα -
κτικών μελετών περιπτώσεων.21 Παραδείγματος χάριν, 
η χρηματοδότηση για την 
κατασκευή οδών ή για τον 
τομέα της αεροπορίας, που 
έχουν ως  αποτέλεσμα την 
αύξηση των εκπομπών των 
αερίων του θερμοκηπίου.
18
 Παρατηρήσεις
Συνολικά έχει σημειωθεί πρόοδος, ωστόσο υπάρχει 
σοβαρός κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος 
του 20 %
24 
Στην παρούσα ενότητα αξιολογείται η γενική προσέγγιση που ακολουθεί η Επι -
τροπή για την ενσωμάτωση του στόχου της κλιματικής δράσης στον προϋπολογι -
σμό της ΕΕ, καθώς και η πρόοδος που έχει επιτευχθεί έως σήμερα. Αναλύσαμε αν:
— υπήρχε σχέδιο για τον τρόπο επίτευξης του συνολικού στόχου,
— είχε τεθεί σε εφαρμογή κατάλληλη μέθοδος παρακολούθησης βάσει διεθνώς 
αναγνωρισμένων μεθοδολογιών (βλέπε, για παράδειγμα, σημεία 34 έως 36),
— η πρόοδος αποτελούσε αντικείμενο υποβολής εκθέσεων, βάσει αξιόπιστων 
και σχετικών πληροφοριακών στοιχείων.
Η δέσμευση είναι συλλογική και ορισμένα χρηματοδοτικά 
μέσα αναμένεται να συνεισφέρουν περισσότερο από 20  %
25 
Εξετάσαμε κατά πόσον η Επιτροπή έχει καταρτίσει κάποιο σχέδιο, το οποίο να 
παρουσιάζει τους τομείς του προϋπολογισμού που θα συνεισφέρουν, καθώς και 
τον βαθμό συνεισφοράς. Τέτοιου είδους επιμέρους στόχοι πρέπει να έχουν τεθεί 
για συγκεκριμένους τομείς του προϋπολογισμού, βάσει άρτιας εκτίμησης των 
ενδεχόμενων αναγκών, καθώς και των αναγκών σε επενδύσεις του τομέα ώστε 
να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις λαμβάνουν στήριξη εκεί που τη χρειάζονται 
περισσότερο. Ταυτόχρονα, πρέπει να ληφθεί υπόψη το πραγματικό δυναμικό συ -
νεισφοράς των πολιτικών με την υλοποίηση μέτρων που σχετίζονται με το κλίμα, 
για παράδειγμα οι πρωταρχικοί στόχοι τους και η υλοποίησή τους. Ο υπολογισμός 
για την αποτίμηση των δαπανών που σχετίζονται με την κλιματική δράση πρέπει 
να βασίζεται σε διαφανές σύστημα.
26 
Ο στόχος να διατεθεί τουλάχιστον το 20 % των δαπανών της ΕΕ ήταν πολιτική 
επιλογή (βλέπε σημείο 8). Η Επιτροπή αιτιολόγησε την ενσωμάτωση του κλίματος 
στις υφιστάμενες πολιτικές, συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου του στόχου, 
αναφέροντας ότι σκοπός της είναι να ανταποκριθεί στην πρόκληση που θέτει 
η κλιματική αλλαγή και στις σημαντικές ανάγκες σε επενδύσεις για την κλιματική 
δράση, ιδίως εκείνες που συνδέονται με την υλοποίηση των στόχων για το κλίμα 
και την ενέργεια με ορίζοντα το 2020. Εντούτοις, δεν εντοπίσαμε σαφή αποδει -
κτικά στοιχεία με τα οποία να προσδιορίζονται ποσοτικά αυτές οι επενδυτικές 
ανάγκες.
19 Παρατηρήσεις 
27 
Η Επιτροπή εκτίμησε ότι ποσοστό 6 - 7 % του προϋπολογισμού της ΕΕ για την 
περίοδο 2007 - 2013 δαπανήθηκε για την κλιματική δράση (βλέπε σημείο 8). 
Δεδομένου ότι την περίοδο 2007 - 2013 δεν εφαρμοζόταν διαδικασία παρακο -
λούθησης των δαπανών για την εν λόγω δράση, δεν είμαστε σε θέση να προσ -
διορίσουμε αν και σε ποιον βαθμό ο στόχος του 20 % θα απαιτούσε πρόσθετες 
προσπάθειες κατά την περίοδο 2014 - 2020.
28 
Ο στόχος του 20 % ισχύει για το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ καθ’ όλη την 
περίοδο 2014 - 2020, επομένως δεν πρόκειται για ετήσιο στόχο. Στον πίνακα 1  
παρουσιάζονται οι κύριοι τομείς του προϋπολογισμού που συνεισφέρουν στην 
επίτευξη του στόχου του 20 %. Πίνακας 1Ελεγχθέντες τομείς του προϋπολογισμού του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 
2014 - 2020 και οι σχετικές προβλέψεις της Επιτροπής για τις δαπάνες που αφορούν 
το κλίμα
Ελεγχθείς τομέας του προϋπολογισμούΠροβλεπόμενες 
δαπάνες  
2014  - 2020  
(σε δισεκατ. ευρώ)Προβλεπόμενος στόχος 
της χρηματοδότησης που 
συνδέεται με το κλίμα 
2014  - 2020  
(%)Ποσό της χρηματοδότησης 
για το κλίμα την περίοδο  
2014  - 2020  
(σε δισεκατ. ευρώ)
Τομέας 1 α - Έρευνα («Ορίζοντας 2020») 74,9 ≥ 35,0 16,6
Τομέας 1β - Ταμείο Συνοχής 63,3 28,4 18,0
Τομέας 1β - Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 91,4 1,2 1,1
Τομέας 1β - Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης 200,3 18,5 37, 0
Τομέας 2 - Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων (γεωργικές 
άμεσες ενισχύσεις)288,0 16,3 47, 0
Τομέας 2 - Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης 99,5 5 7, 5 5 7, 2
Τομέας 2 - Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας 6,4 15,6 1,0
Τομέας  2 - πρόγραμμα LIFE 3,5 49,3 1,6
ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ 1 062,6 ≥ 20,0 212,5
Μερίδιο των ελεγχθέντων τομέων προϋπολογισμού στον 
προϋπολογισμό της ΕΕ7 7,9  % 84,5  %
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει δηλώσεων προγράμματος και εγγράφων προγραμματισμού της Επιτροπής, στοι -
χείων και κανονισμών της Επιτροπής, καθώς και του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014 - 2020.
20 Παρατηρήσεις 
29 
Διαπιστώσαμε ότι οι συννομοθέτες, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το 
Συμβούλιο, είχαν θέσει στόχους σε αρκετούς κύριους τομείς προϋπολογισμού 
εισάγοντάς τους στη νομοθεσία που διέπει τα αντίστοιχα χρηματοδοτικά μέσα 
(βλέπε γράφημα 4 ). Αυτοί είτε παρουσιάζονται στο προοίμιο των νομικών κει -
μένων είτε, ως νομικά δεσμευτικοί στόχοι, υποστηρίζουν τους προβλεπόμενους 
στόχους που παρατίθενται στον πίνακα 1  και, στην περίπτωση αυτή, αποτελούν 
ένα υποχρεωτικό ελάχιστο κατώτατο όριο. Γράφημα 4Στόχοι που υπάρχουν σε κανονισμούς και υποστηρίζουν την ενσωμάτωση 
του  κλίματος στις υφιστάμενες πολιτικές
1  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση του προγράμ -
ματος-πλαισίου «Ορίζων 2020» για την έρευνα και την καινοτομία (2014 - 2020) και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1982/2006/ΕΚ (ΕΕ L 347 
της 20.12.2013, σ. 104).
2  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1305/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη στήριξη της αγροτικής 
ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του 
Συμβουλίου (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 487).
3  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1293/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με τη θέσπιση 
Προγράμματος για το Περιβάλλον και τη Δράση για το Κλίμα (LIFE) και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 614/2007 (ΕΕ L 347 της 
20.12.2013, σ. 185).
4  Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με το Ευρωπαϊκό Τα -
μείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και για τη θέσπιση ειδικών διατάξεων σχετικά με τον στόχο «Επενδύσεις στην ανάπτυξη και την απασχόληση» 
και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1080/2006 (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 289).
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει των αντίστοιχων κανονισμών.
«Ορίζοντα/uni03C2 2020»
Ευρωπαϊκό Τα/uni03BCείο 
Περιφερειακή/uni03C2 
Ανάπτυξη/uni03C2 Από ποσοστό τουλάχιστον 12 % σε ποσοστό τουλάχιστον 20 % για την 
υποστήριξη τη/uni03C2 /uni03BCετάβαση/uni03C2 προ/uni03C2 /uni03BCια οικονο/uni03BCία χα/uni03BCηλών εκπο/uni03BCπών διοξειδίου του άνθρακα σε όλου/uni03C2 του/uni03C2 το/uni03BCεί/uni03C2
Άρθρο 4 του κανονισ/uni03BCού (ΕΕ) αριθ. 1301/2013 σχετικά /uni03BCε το ΕΤΠΑ⁴LIFEΕυρωπαϊκό Γεωργικό Τα/uni03BCείο 
Αγροτική/uni03C2 Ανάπτυξη/uni03C2 Τουλάχιστον το 30 % για τη δράση που αφορά το κλί/uni03BCα καιτο περιβάλλον
Άρθρο 59, παράγραφο/uni03C2 6, του κανονισ/uni03BCού (ΕΕ) αριθ. 1305/2013 για τη στήριξη τη/uni03C2 αγροτική/uni03C2 
ανάπτυξη/uni03C2 από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Τα/uni03BCείο Αγροτική/uni03C2 Ανάπτυξη/uni03C2 (ΕΓΤΑΑ)²Τουλάχιστον το 35 % για κλι/uni03BCατική δράση
Αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισ/uni03BCού (ΕΕ) αριθ. 1291/2013 για τη θέσπιση του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2-πλαισίου για την έρευνα και την καινοτο/uni03BCία (2014-2020)¹
25 % για κλι/uni03BCατική δράση
Άρθρο 4, παράγραφο/uni03C2 2, του κανονισ/uni03BCού (ΕΕ) αριθ. 1293/2013 για τη θέσπιση του προγρά/uni03BC/uni03BCατο/uni03C2 για το περιβάλλον και τη δράση για το κλί/uni03BCα³
21 Παρατηρήσεις 
30 
Διαπιστώσαμε ότι οι πόροι που κινητοποιήθηκαν για την επίτευξη των στόχων 
που ορίστηκαν στη νομοθεσία είχαν ως σκοπό να συνεισφέρουν σε σημαντικό 
βαθμό στην επίτευξη του στόχου που αφορά την κλιματική δράση. Σύμφωνα με 
τις εκτιμήσεις μας, η εν λόγω αναμενόμενη συνεισφορά θα ανερχόταν στο 38 % 
του ποσού που ήταν αναγκαίο για την επίτευξη του συνολικού στόχου, δηλαδή 
να δαπανηθεί τουλάχιστον το 20 % του προϋπολογισμού της ΕΕ για την κλιματική 
δράση την περίοδο 2014 - 2020.
31 
Η απουσία συγκεκριμένων στόχων σε άλλα ουσιαστικά τμήματα του προϋπολο -
γισμού της ΕΕ δυσχεραίνει την επίτευξη του στόχου του 20 % από την Επιτροπή. 
Γ ια παράδειγμα, στον τομέα προϋπολογισμού που αφορά την ανταγωνιστικότητα 
για την ανάπτυξη και την απασχόληση, υπάρχουν τρία οικονομικώς σημαντικά 
προγράμματα22, τα οποία, αντίθετα με το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» του ίδιου 
τομέα προϋπολογισμού, δεν έχουν καθορισμένους στόχους για τη χρηματοδότη -
ση που σχετίζεται με το κλίμα.
32 
Εντούτοις, δεν καταρτίστηκε συνολικό σχέδιο στο οποίο να παρουσιάζεται ποια 
χρηματοδοτικά μέσα θα συνεισφέρουν στην κλιματική δράση και σε ποιον βαθμό 
(βλέπε σημείο 26 και πίνακα 1 ). Ο τρόπος αυτός ενδέχεται να αποδειχθεί ανεπαρ -
κής για τον προσδιορισμό της συνεισφοράς στην κλιματική δράση προγραμμά -
των δαπανών που είναι εκ φύσεως διαφορετικά.
33 
Από το 2014 και εξής, οι τομείς που συνεισέφεραν τους περισσότερους πόρους 
για την κλιματική δράση ήταν η κοινή γεωργική πολιτική και η πολιτική συνοχής 
(βλέπε γράφημα 5 ). Τα γεωργικά ταμεία, καθώς και εκείνα της αγροτικής ανά -
πτυξης, συγκεκριμένα το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ, διαδραματίζουν βασικό ρόλο στις 
προσπάθειες επίτευξης του στόχου. Σύμφωνα με την πρόβλεψη της Επιτροπής, θα 
συνεισφέρουν 47 δισεκατομμύρια ευρώ και 57,2 δισεκατομμύρια ευρώ αντίστοι -
χα στη χρηματοδότηση που σχετίζεται με το κλίμα. Η Επιτροπή εκτίμησε ότι το 
51,9 % της χρηματοδότησης για το κλίμα, η οποία προβλέπεται από το πολυετές 
δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2014 - 2020, θα προέλθει από τα γεωργικά 
ταμεία, ποσοστό που υπερβαίνει το μερίδιό τους στον προϋπολογισμό της ΕΕ, 
δηλαδή το 37,7 %.22 Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα 
γεωσκόπησης (Copernicus), 
ο μηχανισμός «Συνδέοντας 
την Ευρώπη» και το 
πρόγραμμα για την 
ανταγωνιστικότητα των 
επιχειρήσεων και τις 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις. 
Η Επιτροπή αναμένει ότι τα εν 
λόγω τρία προγράμματα θα 
παράσχουν το 43 % της 
χρηματοδότησης που 
σχετίζεται με το κλίμα στον 
συγκεκριμένο τομέα 
προϋπολογισμού.
22 Παρατηρήσεις 
Η μέθοδος παρακολούθησης της Επιτροπής, 
η οποία αποτελεί προσαρμογή των διεθνών προτύπων, 
παρουσιάζει, εντούτοις, αδυναμίες
34 
Ορισμένα μέτρα συμβάλλουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και στην 
προσαρμογή σε αυτήν περισσότερο από άλλα. Επομένως έπρεπε να σχεδιαστεί 
ένα σύστημα που να προσδιορίζει ποια δράση θα υπολογίζεται για την επίτευξη 
του στόχου του 20 %. Η Επιτροπή βασίστηκε σε μια διεθνώς αναγνωρισμένη 
μεθοδολογία, δηλαδή στους «δείκτες του Ρίο» του ΟΟΣΑ, οι οποίοι κατηγοριοποι -
ούν τις δαπάνες σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρονται στον πίνακα 2 . Η με -
θοδολογία παρακολούθησης της Επιτροπής αποτελεί σύστημα για την αποτίμηση 
της συνεισφοράς διαφορετικών χρηματοδοτικών μέσων και τομέων πολιτικής 
στην κλιματική δράση, προσδιορίζοντας τρεις κατηγορίες δαπανών. Προκειμένου 
οι εν λόγω «δείκτες του Ρίο» να μετατραπούν σε χρηματοοικονομικά στοιχεία, 
εφαρμόζονται στις δαπάνες της ΕΕ οι συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα, σε ποσο -
στό 0 %, 40 % και 100 %, δυνάμει συγκεκριμένων κανόνων για τους διαφόρους 
τομείς δαπανών. Γράφημα 5Χρηματοδότηση για το κλίμα τα έτη 2014 - 2016 ανά τομέα προϋπολογισμού της ΕΕ
Πηγή:  Δηλώσεις προγραμμάτων της Επιτροπής σχετικά με τα σχέδια προϋπολογισμού για τα έτη 2014, 2015 και 2016.Άλλοι το/uni03BCεί/uni03C2: 9 % Άλλα τα/uni03BCεία που αφορούν του/uni03C2 
φυσικού/uni03C2 πόρου/uni03C2 (EΤΘΑ + Πρόγρα/uni03BC/uni03BCα LIFE): 1 %
«Ορίζοντα/uni03C2 2020»: 8 %
Πολιτική συνοχή/uni03C2
(ΕΤΠΑ + ΤΣ): 27 %Κοινή γεωργική πολιτική(ΕΓΤΕ+ EΓΤΑΑ): 55 %
23 Παρατηρήσεις 
35 
Οι ελεγχθείσες γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής και τα ελεγχθέντα κράτη μέλη 
θεωρούν ότι η χρήση των εν λόγω τριών συντελεστών για το κλίμα συνιστά ρεα -
λιστική προσέγγιση όσον αφορά την παρακολούθηση των δαπανών για το κλίμα. 
Εντούτοις, εντοπίσαμε δύο βασικές αδυναμίες στο σύστημα παρακολούθησης:
— Οι συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα οι οποίοι εφαρμόζονται σε ορισμένους 
τομείς απέτυχαν συστηματικά να τηρήσουν την αρχή της συντηρητικής προ -
σέγγισης (βλέπε σημεία 51 έως 59), την οποία ανέπτυξε η Παγκόσμια Τράπεζα 
προκειμένου να αποφεύγονται υπερεκτιμήσεις της χρηματοδότησης για το 
κλίμα (βλέπε πλαίσιο 2 ). Η αποτυχία αυτή είχε ως αποτέλεσμα να υπερεκτιμη -
θούν τα ποσά που διατίθενται για την κλιματική δράση.
— Στον κανονισμό για τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία υιοθε -
τείται προσέγγιση που αποκλίνει από τις κατηγορίες του ΟΟΣΑ· ο συντελε -
στής του 100 % εφαρμόζεται για την υποστήριξη σημαντικής συνεισφοράς 
στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ενώ ο συντελεστής του 40 % 
είναι δείκτης που δηλώνει μέτρια συνεισφορά. Όταν χορηγείται το μέγιστο 
ποσοστό στάθμισης σε συνεισφορές που είναι απλώς «σημαντικές», αντί να 
χορηγείται μόνο στις περιπτώσεις που η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλα -
γής αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο, αυξάνεται ο αριθμός των περιπτώσεων 
στις οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο μέγιστος συντελεστής. Αυτό ενέχει 
τον κίνδυνο υπερεκτίμησης των ποσών που σχετίζονται με το κλίμα.Πίνακας 2Κατηγορίες του ΟΟΣΑ και συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα
ΟΟΣΑ ΕΕ
Εφαρμοστέα 
κατηγορίαΚατηγορίες δραστηριότηταςΣυντελεστές της ΕΕ 
για το κλίμαΠαράδειγμα:  
Κριτήρια που χρησιμοποιούνται στα ευρωπα -
ϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία
2Δαπάνες για δραστηριότητες στο πλαίσιο 
των οποίων το κλίμα αποτελεί τον 
πρωταρχικό  (πρωτεύοντα) στόχο.100 %Η στήριξη συνεισφέρει σημαντικά  στους στόχους 
για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
1Δαπάνες για δραστηριότητες στο πλαίσιο 
των οποίων το κλίμα αποτελεί σημαντικό, 
αλλά όχι τον πρωταρχικό  στόχο.40 %Η στήριξη συνεισφέρει μέτρια  στους στόχους για 
την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
0Οι δαπάνες δεν αποσκοπούν στην επίτευξη 
των στόχων για το κλίμα.0 %Η στήριξη δεν συμβάλλει στην επίτευξη των 
στόχων ή η συνεισφορά της είναι ασήμαντη.
Πηγή:  Εγχειρίδιο των ΟΟΣΑ-ΕΑΒ για τους δείκτες που αφορούν το κλίμα, http://www.oecd.org/dac/stats/48785310.pdf  Άρθρο 8 του κανονισμού 
(ΕΕ) αριθ. 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για τα 
ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία (ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 320).
24 Παρατηρήσεις 
36 
Διαπιστώσαμε αδυναμίες στις ρυθμίσεις που αφορούν την κατάρτιση εκθέσεων. 
Αντίθετα με άλλα διεθνή συστήματα (βλέπε πλαίσιο 2 ), το σύστημα παρακολού -
θησης της ΕΕ δεν παρέχει πληροφορίες για το ύψος των δαπανών που διατίθενται 
για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή23.23 Σύμφωνα με την Επιτροπή, 
η μοναδική εξαίρεση στην 
παρακολούθηση του κλίματος 
εφαρμόζεται στα εξωτερικά 
μέσα, όπως ανέφερε η Γενική 
Διεύθυνση Διεθνούς 
Συνεργασίας και Ανάπτυξης 
στον ΟΟΣΑ. Ο εν λόγω τομέας 
αποτέλεσε αντικείμενο του 
ελέγχου μας στην ειδική έκθεση 
αριθ. 17/2013 «Χρηματοδότηση 
της ΕΕ για την αντιμετώπιση της 
κλιματικής αλλαγής στο πλαίσιο 
της εξωτερικής βοήθειας» 
(http://eca.europa.eu ).Πλαίσιο 2Αρχές που ανέπτυξαν διεθνείς φορείς για την παρακολούθηση 
της  χρηματοδότησης που σχετίζεται με το κλίμα
Οι κοινές αρχές για την παρακολούθηση της χρηματοδότησης που αφορά τον μετριασμό της κλιματικής αλ -
λαγής, τις οποίες ανέπτυξε η μεικτή ομάδα χρηματοδότησης του κλίματος, που αποτελείται από πολυμερείς 
τράπεζες ανάπτυξης24 και τη Διεθνή Λέσχη Αναπτυξιακής Χρηματοδότησης, περιλαμβάνουν την αρχή της 
συντηρητικής προσέγγισης , η οποία ορίζει ότι, όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, κάθε αβεβαιότητα 
παρακάμπτεται ακολουθώντας την αρχή της συντηρητικής προσέγγισης, σύμφωνα με την οποία είναι προτι -
μότερη η υποεκτίμηση αντί της υπερεκτίμησης της χρηματοδότησης για το κλίμα.
Η ΕΤΕπ  έχει ενσωματώσει την αρχή αυτή στις γενικές αρχές της για την καταχώριση της δανειοδότησης που 
αφορά την κλιματική δράση:
«Αξιοπιστία : το σύστημα καταχώρισης πρέπει να διατηρεί την αξιοπιστία των πληροφοριών που κοινοποιεί 
η τράπεζα σχετικά με την κλιματική δράση και, επομένως, σε περίπτωση αμφιβολίας ή αβεβαιότητας σχετικά 
με τον αντίκτυπο ενός έργου στο κλίμα, ο εν λόγω αντίκτυπος θα αποκλείεται a priori».
Στις λοιπές γενικές αρχές της ΕΤΕπ περιλαμβάνεται ότι, στο μέτρο του δυνατού, θα καταχωρίζονται μόνο τα 
σχετικά με το κλίμα τμήματα έργων και προγραμμάτων  και ότι ο μετριασμός και η προσαρμογή  πρέπει 
να καταχωρίζονται χωριστά.
24 Η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, η Ευρωπαϊκή 
Τράπεζα Επενδύσεων, η Διαμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, καθώς και ο Διεθνής Οργανισμός Χρηματοδότησης και η Παγκόσμια Τράπεζα από 
τον Όμιλο της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Πηγή:  Κοινές αρχές για την παρακολούθηση της χρηματοδότησης που σχετίζεται με τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, 31 Μαρτίου 2015. 
Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, «EIB Climate Strategy, Mobilising finance for the transition to a low-carbon and climate-resilient economy», 
22 Σεπτεμβρίου 2015.
25 Παρατηρήσεις 
25 COM(2014) 903 final της 26ης 
Νοεμβρίου 2014, «Επενδυτικό 
Σχέδιο για την Ευρώπη», σ. 7, 
10 και 11.
26 Εκτίμηση της Επιτροπής στα 
τέλη του 2015, βλέπε ειδική 
έκθεση αριθ. 19/2016 
«Εκτέλεση του 
προϋπολογισμού της ΕΕ διά 
χρηματοοικονομικών μέσων: 
διδάγματα από την περίοδο 
προγραμματισμού 2007 - 
2013», σημείο 21  
(http://eca.europa.eu ).
27 Το εν λόγω χρηματοοικονομι -
κό μέσο, που αποτελεί τμήμα 
του προγράμματος LIFE και 
αναπτύχθηκε από την 
Ευρωπαϊκή Τράπεζα 
Επενδύσεων και την Επιτροπή, 
επιδιώκει να χρησιμοποιεί 
δημόσιους πόρους για τη 
μόχλευση ιδιωτικών 
επενδύσεων σε δραστηριότη -
τες φυσικού κεφαλαίου.
28 Ο μηχανισμός χρηματοδότη -
σης φυσικού κεφαλαίου 
αναμένεται να παράσχει 
χρηματοδότηση ύψους 
100 – 125 εκατομμυρίων ευρώ 
μεταξύ των ετών 2015 - 2017.
29 Έγγραφο SWD(2016) 299 της 
14ης Σεπτεμβρίου 2016, το 
οποίο συνοδεύει την 
ανακοίνωση της Επιτροπής 
σχετικά με την ενδιάμεση 
επανεξέταση του πολυετούς 
δημοσιονομικού πλαισίου 
(COM(2016) 603 final).37 
Το 2014 η Επιτροπή πρότεινε τουλάχιστον να διπλασιαστούν οι δαπάνες των χρη -
ματοοικονομικών μέσων στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών και επενδυ -
τικών ταμείων την περίοδο προγραμματισμού 2014 - 202025. Σχεδόν 21 δισεκατομ -
μύρια ευρώ θα διατεθούν σε χρηματοοικονομικά μέσα από τα εν λόγω ταμεία26. 
Αυτού του είδους τα χρηματοοικονομικά μέσα έχουν ως σκοπό την ανανέωση των 
κεφαλαίων και την επίτευξη πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος, προσελκύοντας 
πρόσθετες επενδύσεις. Γ ια παράδειγμα, η συνεισφορά της ΕΕ, ύψους 10 εκατομ -
μυρίων ευρώ, στον μηχανισμό χρηματοδότησης φυσικού κεφαλαίου το 201627 
περιλαμβάνεται στην παρακολούθηση της κλιματικής δράσης. Η πραγματική συ -
νεισφορά του εν λόγω μηχανισμού θα μπορούσε να είναι δεκαπλάσια28. Η παρα -
κολούθηση της προόδου προς την επίτευξη του 20 % στον κύριο προϋπολογισμό 
της ΕΕ δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τις οικονομικές επιδράσεις των δαπανών της 
ΕΕ για την κλιματική δράση.
38 
Ταυτόχρονα διαπιστώσαμε πιθανή υπερεκτίμηση της συνεισφοράς του μηχα -
νισμού χρηματοδότησης φυσικού κεφαλαίου στην κλιματική δράση. Και αυτό 
επειδή μπορεί επίσης να πραγματοποιεί επενδύσεις σε τομείς σχετικά με τους 
οποίους οι δαπάνες για το κλίμα δεν αποτελούν πρωταρχικό ή σημαντικό στόχο.
Έχει επιτευχθεί συνολική πρόοδος προς την επίτευξη του 
στόχου, ωστόσο οι εκθέσεις που υποβάλλονται είναι εν 
μέρει μόνο αξιόπιστες και δεν επικεντρώνονται αρκετά στα 
αποτελέσματα
39 
Το σύστημα που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της προόδου προς την 
επίτευξη του στόχου του 20 % είναι ενσωματωμένο στην ετήσια διαδικασία του 
προϋπολογισμού της Επιτροπής. Κάθε Γ ενική Διεύθυνση αποφασίζει το απαι -
τούμενο επίπεδο λεπτομέρειας όσον αφορά την παρακολούθηση και αναφέρει 
τα συγκεντρωτικά στοιχεία στη Γ ενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού. Αμφότερες 
η Γ ενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού και η Γ ενική Διεύθυνση Δράσης για το Κλίμα 
παρακολουθούν την πρόοδο σε ετήσια βάση.
40 
Κατά μέσο όρο, το ποσοστό της συνεισφοράς για το κλίμα ανήλθε στο 17,6 % τα 
έτη 2014 - 2016. Τα έγγραφα εργασίας της Επιτροπής τα οποία συνοδεύουν την 
ενδιάμεση επανεξέταση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου29 υποδεικνύουν 
ότι έχει σημειωθεί πρόοδος μεταξύ αυτών των ετών (βλέπε γράφημα 6 ), δεδομέ -
νου ότι η συνολική συνεισφορά από τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε χρηματοδότη -
ση που σχετίζεται με το κλίμα ανήλθε, σύμφωνα με εκτίμηση της Επιτροπής, στο 
13,6 % το 2014, στο 17,3 % το 2015 και στο 20,9 % το 2016. Όσον αφορά το 2017, 
η Επιτροπή εκτιμά, βάσει της πρότασής της σχετικά με το σχέδιο προϋπολογι -
σμού, ότι η χρηματοδότηση για το κλίμα θα ανέλθει στο 19,3 %.
26 Παρατηρήσεις 
41 
Η Επιτροπή παραδέχθηκε σε μια ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων για το 2015 
ότι δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει με ασφάλεια αν βρίσκεται στη σωστή πορεία 
για την επίτευξη του στόχου του 20 % την περίοδο 2014 - 2020 του πολυετούς 
δημοσιονομικού πλαισίου30. Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς τον στόχο 
του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισί -
ου, η οποία δημοσιεύθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2016. Σύμφωνα με την εκτίμησή 
της, το 18,9 % του προϋπολογισμού της ΕΕ θα δαπανηθεί για κλιματική δράση. 
Διαπιστώσαμε ότι τα αριθμητικά στοιχεία για τα έτη 2014 και 2015 βασίζονταν σε 
μεγάλο βαθμό σε εκτιμήσεις. Αυτό συνέβαινε ιδιαιτέρως όσον αφορά τα ευρωπα -
ϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία.30 Βλέπε την ετήσια έκθεση 
δραστηριοτήτων για το 2015 
της Γενικής Διεύθυνσης 
Δράσης για το Κλίμα, σ. 7.Γράφημα 6Επισκόπηση των σχεδίων δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα 
από το 2014 έως το 2016
Μερίδιο τη/uni03C2 χρη/uni03BCατοδότηση/uni03C2 για το κλί/uni03BCα στον προϋπολογισ/uni03BCό τη/uni03C2 ΕΕ
0510152025
17,6 %20,9 %
17,3 %
13,6 %Στόχο/uni03C2
20 %
Μέσο/uni03C2 όρο/uni03C2
2014-20162016 2015 2014
Πηγή:  Στοιχεία της Επιτροπής, ενδιάμεση επανεξέταση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020, SWD(2016) 299 final.
27 Παρατηρήσεις 
42 
Μολονότι αυτό ήταν αναπόφευκτο, δεδομένου ότι τα μέσα δαπανών για τη νέα 
περίοδο προγραμματισμού μόλις είχαν δημιουργηθεί και, επομένως, ορισμένες 
πληροφορίες δεν ήταν ακόμη διαθέσιμες, οι περιορισμοί αυτοί δυσχέραναν τη 
συγκρισιμότητα μεταξύ των ετών των στοιχείων που παρασχέθηκαν για την περί -
οδο 2014 - 2016 (βλέπε γράφημα 6 ). Επιπλέον, η έγκριση των πολυετών προγραμ -
μάτων δαπανών το 2015 συνέβαλε αυτόματα στην αύξηση της χρηματοδότησης 
για κλιματική δράση, επειδή μόλις εγκρίθηκαν τα προγράμματα, τα σχετικά με το 
κλίμα σχέδιά τους καταχωρίστηκαν στο σύστημα. Κατά συνέπεια, η εξέλιξη των 
ετών 2014 - 2016 δεν μπορεί να εκληφθεί ως τάση για το σύνολο της περιόδου.
43 
Στον τομέα δαπανών που αφορά την αλιεία, έως το 2016 τα κράτη μέλη δεν είχαν 
την υποχρέωση να αναφέρουν στην Επιτροπή τα προβλεπόμενα μέτρα τους σχε -
τικά με το κλίμα. Έως ότου προβούν στις σχετικές αναφορές, η Γ ενική Διεύθυνση 
Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας δεν μπορεί να επαληθεύσει την ακρίβεια της 
ενδεικτικής συνεισφοράς που θα διατεθεί για τους στόχους της αντιμετώπισης 
της κλιματικής αλλαγής, την οποία κοινοποίησαν τα κράτη μέλη στα επιχειρησια -
κά προγράμματά τους.
44 
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κάποιο εργαλείο με το οποίο να μπορεί να υπάρξει 
πολυετής συγκεντρωτική επικαιροποίηση της προόδου που έχει επιτευχθεί για 
το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η Επιτροπή επικαιροποίησε πρόσφατα τα 
στοιχεία που αφορούν τις σχετικές με το κλίμα δαπάνες για το σύνολο της δημο -
σιονομικής περιόδου, υπό το πρίσμα της ενδιάμεσης επανεξέτασης του πολυε -
τούς δημοσιονομικού πλαισίου.
45 
Η ακολουθούμενη προσέγγιση ενέχει έναν εγγενή κίνδυνο, δεδομένου ότι επικε -
ντρώνεται στον προσδιορισμό των σχεδίων για τις μελλοντικές δαπάνες. Εντού -
τοις, οι προγραμματισμένες δαπάνες για την κλιματική δράση δεν μετατρέπονται 
αναγκαστικά σε πραγματικές δαπάνες. Μολονότι στο πλαίσιο του παρόντος 
ελέγχου δεν εξετάστηκαν οι πραγματικές δαπάνες, και, γενικώς, τα στοιχεία των 
πραγματικών δαπανών δεν είναι ακόμη διαθέσιμα, διαπιστώσαμε περιπτώσεις 
στις οποίες καθίσταται εμφανής αυτός ο εγγενής κίνδυνος. Συγκρίνοντας τις 
πραγματικές δαπάνες σε επίπεδο έργου με τα σχέδια του προγράμματος LIFE, δια -
πιστώσαμε ότι τα έργα του LIFE που επιλέχθηκαν αντιστοιχούσαν σε συνεισφορά 
της ΕΕ σε ποσοστό 34 % για την κλιματική δράση από το σύνολο των κονδυλίων 
της ΕΕ που διατέθηκαν στο πρόγραμμα LIFE. Το ποσοστό αυτό υπολειπόταν του 
αναμενόμενου 49,3 %, σύμφωνα με τα έγγραφα προϋπολογισμού.
28 Παρατηρήσεις 
31 Για παράδειγμα, η Επιτροπή 
αναφέρθηκε στην εμπειρία 
της με ορισμένα εργαλεία στο 
πλαίσιο του προϋπολογισμού 
(π.χ. CO2MPARE), και σε 
προσεγγίσεις που 
χρησιμοποιούν η EΤΕπ, 
η Παγκόσμια Τράπεζα και 
άλλοι ΔΧΟ, καθώς και ιδιώτες 
επενδυτές —π.χ. οι SEI metrics, 
IIGCC (Ομάδα Θεσμικών 
Επενδυτών για την κλιματική 
αλλαγή).46 
Η περίπτωση αυτή καταδεικνύει την αναγκαιότητα οι αρχές να αξιολογήσουν εκ 
νέου τις προβλεπόμενες συνεισφορές σχετικά με τη χρηματοδότηση που αφορά 
το κλίμα, μόλις βεβαιωθεί η φύση των επικείμενων δαπανών τους, αποφεύγοντας 
παράλληλα το επιπλέον διοικητικό κόστος. Η Επιτροπή δεν έχει ακόμη αναπτύξει 
διαδικασία για τον σκοπό αυτό.
47 
Επιπλέον, η Επιτροπή ακολουθεί μια προσέγγιση για την επίτευξη του στόχου του 
20 %, η οποία επικεντρώνεται αποκλειστικά σε χρηματοοικονομικά δεδομένα. 
Οι πληροφορίες σχετικά με όσα σχεδιάζουν να επιτύχουν ή έχουν επιτύχει τα 
ταμεία από την άποψη των αποτελεσμάτων, όπως οι μειώσεις εκπομπών των αερί -
ων του θερμοκηπίου, είναι διαθέσιμες μόνο για τμήματα του προϋπολογισμού. 
Επίσης, οι πληροφορίες αυτές δεν είναι συγκρίσιμες, γεγονός που δυσχεραίνει 
την ενοποίηση των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν σε διαφορετικούς τομείς.
48 
Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, τα κράτη μέλη 
δεν υποχρεούνται να χρησιμοποιούν τους κοινούς δείκτες εκροών για τη μείωση 
των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, πέραν των ενεργειακών επενδύσεων. 
Μολονότι τα κράτη μέλη μπορεί να επιλέξουν να συμπεριλάβουν και άλλους 
τομείς, διαπιστώσαμε ότι δεν είχαν πράξει κάτι τέτοιο όλα τα ελεγχθέντα κράτη 
μέλη. Επιπροσθέτως, χρησιμοποιούνται διαφορετικές τεχνολογίες και εργαλεία31 
για τον υπολογισμό των εκπομπών και των μειώσεων των αερίων του θερμοκη -
πίου. Αρκετές αρχές κρατών μελών αναπτύσσουν εργαλεία για τον υπολογισμό 
των εκπομπών σχετικά με ορισμένα είδη έργων, όπως τις φιλικές προς το κλίμα 
μεταφορές στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης. Κατά 
συνέπεια, υπάρχει έλλειψη πληροφοριών για τον βαθμό στον οποίο η δράση που 
σχετίζεται με το κλίμα θα συμβάλει σε μειώσεις των εκπομπών CO2 ενώ τα διαθέ -
σιμα στοιχεία ενδεχομένως να μην είναι συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών μελών. 
Διαπιστώσαμε ότι, στις περιπτώσεις που υπήρχαν δείκτες, επικεντρώνονταν στον 
μετριασμό εντός του τομέα της ενέργειας, ενώ οι δείκτες που σχετίζονται με την 
προσαρμογή είναι σπάνιοι.
29 Παρατηρήσεις 
Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος
49 
Θεωρούμε ότι το ποσοστό της χρηματοδότησης για το κλίμα θα πρέπει να αυξηθεί 
στο 22 % κατά μέσο όρο τα υπόλοιπα έτη του τρέχοντος πολυετούς δημοσιονομι -
κού πλαισίου, δηλαδή από το 2017 έως το 2020, ώστε να επιτευχθεί ο συνολικός στό -
χος του 20 % έως το τέλος του 2020. Η εκτίμηση αυτή συμπίπτει με την εκτίμηση της 
Γ ενικής Διεύθυνσης Δράσης για το Κλίμα32. Σε σύγκριση με τα έτη 2014 - 2016, αυτό 
σημαίνει ότι απαιτείται να καταβληθούν αυξημένες προσπάθειες τα έτη 2017 - 2020. 
Εντούτοις, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης, εκτιμάται ότι οι δαπάνες για 
την κλιματική δράση όσον αφορά την περίοδο 2014 - 2020 θα ανέλθουν στο 18,9 %.
50 
Διενεργήσαμε επίσης ανάλυση με σκοπό να αξιολογήσουμε την πρόβλεψη της 
Επιτροπής. Λαμβάνοντας ως υπόθεση ότι οι τομείς που φέρουν την ευθύνη για τη 
μεγαλύτερη χρηματοδότηση που σχετίζεται με το κλίμα (βλέπε πίνακα 1 ) χορηγούν 
πράγματι τα αναμενόμενα ποσά της σχετικής χρηματοδότησης, εκτιμήσαμε ότι το 
ποσοστό χρηματοδότησης που σχετίζεται με το κλίμα, το οποίο θα επιτευχθεί την πε -
ρίοδο 2014 - 2020 στους τομείς του προϋπολογισμού της ΕΕ που δεν απαριθμούνται 
στον πίνακα 133, ήταν 18,2 %. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διπλασιαστούν οι τωρινές 
προσπάθειες σε αυτούς τους τομείς34. Δεν εντοπίσαμε αποδεικτικά στοιχεία με τα 
οποία να καταδεικνύεται ότι η Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της σε αυτούς τους 
τομείς ούτε με ποιον τρόπο θα επιτυγχανόταν ο διπλασιασμός των προσπαθειών.
51 
Επιπροσθέτως, υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι που ενδέχεται να επηρεάσουν την 
αναμενόμενη συνεισφορά των τομέων που αναφέρονται στον πίνακα 1 , οι οποίοι 
πρόκειται να παράσχουν το μεγαλύτερο τμήμα της προβλεπόμενης χρηματοδό -
τησης για το κλίμα στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014 - 
2020. Οι βασικοί κίνδυνοι εξετάζονται, ανά τομέα, στις τρεις ακόλουθες ενότητες:
— Οι υποθέσεις που αφορούν τη μεγαλύτερη συνεισφορά, την οποία θα παρά -
σχουν οι γεωργικές άμεσες ενισχύσεις για τον στόχο της κλιματικής δράσης, 
δεν αιτιολογούνται επαρκώς, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε υπερεκτί -
μηση (σημεία 52 έως 54).
— Η εφαρμογή των συντελεστών της ΕΕ για το κλίμα είχε ως αποτέλεσμα υπερε -
κτίμηση της συνεισφοράς της αγροτικής ανάπτυξης στον στόχο για το κλίμα 
(σημεία 55 έως 59).
— Προσαρμόσαμε, όπου ήταν αναγκαίο, τις συνεισφορές για το κλίμα των 
γεωργικών άμεσων ενισχύσεων και των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, προ -
κειμένου να συμφωνούν με την αρχή της συντηρητικής προσέγγισης (βλέπε 
σημεία 54 και 58). Οι προσαρμογές αυτές θα μείωναν τη χρηματοδότηση του 
γεωργικού τομέα για το κλίμα έως και 33 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου, το 
οποίο αντιστοιχεί στο 15 % του συνολικού στόχου.
— Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» παρουσιάζει υστέρηση σε σύγκριση με τον 
στόχο του που έχει οριστεί στο 35 %, και πρέπει να καλύψει την υστέρησή του 
(σημεία 60 έως 64).32 Βλέπε γράφημα στην ετήσια 
έκθεση δραστηριοτήτων για 
το 2015 της Γενικής 
Διεύθυνσης Δράσης για το 
Κλίμα, σ. 12.
33 Πρόκειται, πρωτίστως, για 
προγράμματα έρευνας 
(εξαιρουμένου του 
προγράμματος «Ορίζοντας 
2020») και προγράμματα 
δαπανών στο πλαίσιο των 
γραμμών του 
προϋπολογισμού που 
αφορούν την ασφάλεια και 
την ιθαγένεια, καθώς και τις 
εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ.
34 Βάσει του ποσοστού του 
11,4 % που αναμένεται να 
επιτευχθεί τα έτη 2014 - 2016, 
θεωρούμε ότι πρέπει να 
επιτευχθεί, κατά μέσο όρο, 
ποσοστό 23,2 % για τα 
υπόλοιπα έτη 2017 - 2020, 
προκειμένου να επιτευχθεί 
ο συνολικός στόχος του 20 %.
30 Παρατηρήσεις 
Οι υποθέσεις που αφορούν τη συνεισφορά των γεωργικών 
άμεσων ενισχύσεων στον στόχο της κλιματικής δράσης 
στερούνται άρτιας αιτιολόγησης
52 
Οι γεωργικές άμεσες ενισχύσεις αποτελούνται από μια συνιστώσα οικολογικού 
προσανατολισμού, η οποία αντιστοιχεί σε μερίδιο 30 % και σε μια συνιστώσα μη 
οικολογικού προσανατολισμού, η οποία αντιστοιχεί στο υπόλοιπο 70 %. Η Επιτρο -
πή εκτιμά ότι η συνεισφορά των γεωργικών άμεσων ενισχύσεων για την αντιμε -
τώπιση της κλιματικής αλλαγής θα ανέρχεται στο 20 % περίπου ετησίως για τα 
έτη 2016 - 202035. Η χρηματοδότηση για το κλίμα υπολογίζεται αθροίζοντας τη 
συνιστώσα οικολογικού προσανατολισμού, η οποία συνεισφέρει το 14,0 %, με 
τη συνιστώσα μη οικολογικού προσανατολισμού, η οποία συνεισφέρει το 5,6 % 
(βλέπε γράφημα 7 ).35 Εντούτοις, κατά μέσο όρο για 
το σύνολο της περιόδου 
2014 - 2020, η συνεισφορά 
εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 
16,3 %, δεδομένου ότι οι 
ενισχύσεις για γεωργικές 
πρακτικές επωφελείς για το 
κλίμα και το περιβάλλον, 
γνωστές ως «πράσινες 
ενισχύσεις», 
συμπεριλήφθηκαν 
στον υπολογισμό μόλις 
από το 2016.Γράφημα 7Επισκόπηση της μεθόδου που σχεδίασε η Επιτροπή για τον υπολογισμό 
της χρηματοδότησης για το κλίμα από τις γεωργικές άμεσες ενισχύσεις
Συνεισφορά για το κλί/uni03BCα Μερίδιο των ά/uni03BCεσων
ενισχύσεωνΣυντελεστέ/uni03C2 τη/uni03C2 ΕΕ
για το κλί/uni03BCαΣυνεισφορά των ά/uni03BCεσωνενισχύσεων στο κλί/uni03BCα
Οικολογικό/uni03C2
προσανατολισ/uni03BCό/uni03C2 
(30 %)
Ά/uni03BCεσε/uni03C2
ενισχύσει/uni03C2 εκτό/uni03C2
του οικολογικού
προσανατολισ/uni03BCού 
(70 %)∆ιαφοροποίηση
καλλιεργειών(33 %)
Περιοχέ/uni03C2 οικολογική/uni03C2
εστίαση/uni03C2(33 %)
Μόνι/uni03BCοι βοσκότοποι
(33 %)
20 %0 %
40 %
100 %
40 %0,00 %
3,96 %
9,90 %
5,60 %
19,46 %
8 %x
xx
xx
Πηγή:  Διευκρίνιση της μεθοδολογίας για την εφαρμογή της παρακολούθησης του κλίματος στις άμεσες ενισχύσεις (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).
31 Παρατηρήσεις 
36 Οι τρεις γεωργικές πρακτικές 
είναι οι ακόλουθες: 
διαφοροποίηση καλλιεργειών, 
διάθεση περιοχής οικολογικής 
εστίασης στη γεωργική 
έκταση και διατήρηση 
υφιστάμενων μόνιμων 
βοσκοτόπων.53 
Η μέθοδος και οι συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα που εφαρμόζονται για τον 
υπολογισμό της συνεισφοράς της συνιστώσας του οικολογικού προσανατολι -
σμού στο κλίμα αντικατοπτρίζουν πιστά τη σχέση με το κλίμα των τριών γεωρ -
γικών πρακτικών36 που συνδέονται με τη συγκεκριμένη ενίσχυση. Εντούτοις, 
διαπιστώσαμε ότι υπήρχε έλλειψη ποσοτικώς προσδιορίσιμων στοιχείων για την 
αιτιολόγηση του 20 % που εφαρμόζεται στις άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού 
προσανατολισμού (βλέπε πλαίσιο 3 ). Η Επιτροπή θεωρεί συντηρητική την τελική 
συνεισφορά του 8 % για το κλίμα, δηλαδή 20 % x 40 %. Πλαίσιο 3Έλλειψη κατάλληλης αιτιολόγησης για τη συνεισφορά στον στόχο για το κλίμα 
των άμεσων ενισχύσεων μη οικολογικού προσανατολισμού
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένες γεωργικές άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανατολισμού παρέχουν 
οφέλη για το κλίμα, σε μεγάλο βαθμό, μέσω των προτύπων της πολλαπλής συμμόρφωσης. Η Επιτροπή παρα -
δέχθηκε ότι ο ποσοτικός προσδιορισμός της εν λόγω συνεισφοράς θα αποτελέσει πολύ δύσκολο και δαπα -
νηρό εγχείρημα, και αποφάσισε να θεωρήσει ότι το 20 % του προϋπολογισμού για τις άμεσες ενισχύσεις μη 
οικολογικού προσανατολισμού σχετίζεται με το κλίμα.
Η Επιτροπή εξέτασε το ενδεχόμενο χρήσης του συστήματος κυρώσεων για παραβιάσεις της πολλαπλής 
συμμόρφωσης, προκειμένου να αιτιολογήσει το εν λόγω μερίδιο του 20 %. Διαπιστώσαμε, εντούτοις, ότι δεν 
υπήρχαν σαφείς λόγοι για τέτοιου είδους χρησιμοποίηση.
54 
Προκειμένου να αντικατοπτρίζεται η συνεισφορά της πολλαπλής συμμόρφωσης 
στους στόχους για το κλίμα, η Επιτροπή εξέτασε το ενδεχόμενο εφαρμογής μιας 
περισσότερο συντηρητικής προσέγγισης, στο πλαίσιο της οποίας το τμήμα των 
άμεσων ενισχύσεων μη οικολογικού προσανατολισμού θα λαμβανόταν υπόψη σε 
ποσοστό 10 % αντί για 20 %. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα μικρότερη συνεισφορά 
των γεωργικών άμεσων ενισχύσεων στην κλιματική δράση. Όπως καταδεικνύε -
ται στο γράφημα 8 , η συνεισφορά θα μειωνόταν κατά 9 δισεκατομμύρια ευρώ, 
δηλαδή από 47,1 σε 38 δισεκατομμύρια ευρώ. Εάν εφαρμοστεί η αρχή της συντη -
ρητικής προσέγγισης που ανέπτυξε η Παγκόσμια Τράπεζα (βλέπε σημείο 35), τότε 
η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψη το χαμηλότερο ποσό της συνεισφοράς 
στους στόχους για το κλίμα.
32 Παρατηρήσεις Γράφημα 8Σύγκριση μεταξύ της προσέγγισης που επέλεξε η Επιτροπή και μιας περισσότερο 
συντηρητικής προσέγγισης (σε δισεκατομμύρια ευρώ)
Πηγή:  Στοιχεία της Επιτροπής και εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει των στοιχείων της Επιτροπής.
– 9 δισ. ευρώ
38,047,1
29,09,018,1
29,0
Εκτί/uni03BCηση τη/uni03C2 
συνεισφορά/uni03C2 των
ά/uni03BCεσων ενισχύσεων 
σύ/uni03BCφωνα /uni03BCε την 
περισσότερο συντηρητική 
προσέγγισηΣυνεισφορά
των ά/uni03BCεσων 
ενισχύσεωνΟικολογικό/uni03C2 
προσανατολισ/uni03BCό/uni03C210 % των ά/uni03BCεσων 
ενισχύσεων χωρί/uni03C2 τον 
οικολογικό 
προσανατολισ/uni03BCό /uni03BCε 
δείκτη στον οποίο 
εφαρ/uni03BCόζεται 
συντελεστή/uni03C2 40 %Ά/uni03BCεσε/uni03C2 
ενισχύσει/uni03C2 χωρί/uni03C2 
τον οικολογικό 
προσανατολισ/uni03BCόΟικολογικό/uni03C2 
προσανατολισ/uni03BCό/uni03C2Περισσότερο συντηρητική προσέγγιση Υπολογισ/uni03BCό/uni03C2 τη/uni03C2 Επιτροπή/uni03C2
Η εφαρμογή ενός διαφορετικού συνόλου συντελεστών 
παρακολούθησης βάσει διεθνώς αναγνωρισμένων 
μεθοδολογιών στο Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής 
Ανάπτυξης θα μειώσει τη χρηματοδότηση για το κλίμα 
κατά 40 %
55 
Ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 215/201437 θεσπίζει μεθοδολογία για την παρακολούθη -
ση των δαπανών που διατίθενται για το κλίμα στο πλαίσιο καθενός από τα πέντε 
ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία. Όσον αφορά το Ευρωπαϊκό 
Γ εωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, αυτό συνεπάγεται την εφαρμογή των συ -
ντελεστών της ΕΕ για το κλίμα στις προτεραιότητες της αγροτικής ανάπτυξης και 
στους τομείς εστίασης, ανεξάρτητα από τα μέτρα και τα υπομέτρα που χρησιμο -
ποιούνται για την επίτευξη αυτών των στόχων πολιτικής.37 Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 
αριθ. 215/2014 της Επιτροπής, της 
7ης Μαρτίου 2014, για τη θέσπιση 
κανόνων εφαρμογής του 
κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1303/2013 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου περί 
καθορισμού κοινών διατάξεων 
για το Ευρωπαϊκό Ταμείο 
Περιφερειακής Ανάπτυξης, το 
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το 
Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό 
Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής 
Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και 
περί καθορισμού γενικών 
διατάξεων για το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Περιφερειακής 
Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό 
Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο 
Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο 
Θάλασσας και Αλιείας ως προς τις 
μεθοδολογίες για τη στήριξη των 
στόχων για την κλιματική 
αλλαγή, τον προσδιορισμό 
ορόσημων και ποσοτικών 
στόχων στο πλαίσιο των 
επιδόσεων και την ονοματολογία 
των κατηγοριών παρέμβασης για 
τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και 
Επενδυτικά Ταμεία (ΕΕ L 69 της 
8.3.2014, σ. 65).
33 Παρατηρήσεις 
56 
Η Επιτροπή θεώρησε ότι η μεθοδολογία των «δεικτών του Ρίο» του ΟΟΣΑ δεν ήταν 
κατάλληλη για τον τομέα του ΕΓΤΑΑ, επειδή τα μέτρα αποφέρουν πολλαπλά και συ -
στηματικά παράλληλα οφέλη, από περιβαλλοντική, οικονομική ή κοινωνική άποψη. 
Στο πλαίσιο της προσέγγισης της Επιτροπής, δικαίως εφαρμόζεται συντελεστής για 
το κλίμα σε ποσοστό 100 % για την προτεραιότητα 5 της Ένωσης που συνδέεται με 
το κλίμα, δηλαδή την «Προώθηση της αποδοτικότητας των πόρων και στήριξη της 
μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αν -
θεκτική στην κλιματική αλλαγή, στους τομείς της γεωργίας, των τροφίμων και της 
δασοκομίας». Εντούτοις, η Επιτροπή εφάρμοσε τον ίδιο συντελεστή σε ποσοστό 
100 % σε όλους τους τομείς εστίασης που περιλαμβάνονται στην προτεραιότητα 4 
της Ένωσης που αφορά το περιβάλλον, δηλαδή την «Αποκατάσταση, διατήρηση και 
ενίσχυση των οικοσυστημάτων που συνδέονται με τη γεωργία και τη δασοκομία», 
μολονότι η εστίαση των δύο εν λόγω προτεραιοτήτων είναι διαφορετική. Η Επιτρο -
πή αποφάσισε ότι ο συντελεστής του 40 % ήταν υπερβολικά χαμηλός, λόγω των 
χαρακτηριστικών των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης. Συνεπεία της προσέγγισης 
της Επιτροπής, ο συντελεστής του 40 % για το κλίμα εφαρμόστηκε μόνο στο 10 % 
της προβλεπόμενης χρηματοδότησης για το κλίμα στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ, ενώ στο 
υπόλοιπο 90 % της προβλεπόμενης χρηματοδότησης για το κλίμα εφαρμόστηκε 
ο συντελεστής του 100 %.
57 
Όσον αφορά το ΕΓΤΑΑ, αντίθετα με τα άλλα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επεν -
δυτικά ταμεία, διαπιστώσαμε ότι ήταν αναγκαία η χρησιμοποίηση διαφορετικών 
συντελεστών της ΕΕ για το κλίμα σε κάθε μέτρο. Στο πλαίσιο της προσέγγισης που 
προκρίθηκε για το ΕΓΤΑΑ, δεν πραγματοποιείται επαρκής διάκριση μεταξύ των 
συνεισφορών για το κλίμα που προέρχονται από διαφορετικές δραστηριότητες, 
γεγονός που οδηγεί σε υπερεκτίμηση των συνεισφορών για την κλιματική δράση. 
Γ ια παράδειγμα, στις ενισχύσεις για «περιοχές με φυσικούς περιορισμούς», οι οποίες 
έχουν ως στόχο την αποτροπή της εγκατάλειψης της γης, εφαρμόστηκε ο συντελε -
στής του 100 %. Μολονότι τέτοιου είδους δραστηριότητες μπορούν να μετριάσουν 
την κλιματική αλλαγή αναλόγως της πραγματικής χρήσης της γης, τα εν λόγω οφέλη 
δεν διασφαλίζονται ούτε μπορούν να συγκριθούν με δραστηριότητες όπως η δασο -
κομία, στην οποία χορηγείται επίσης συντελεστής 100 % (βλέπε πλαίσιο 4 ).Πλαίσιο 4Παράδειγμα του διαφορετικού σκεπτικού μεταξύ των μέτρων
Οι ενισχύσεις που αφορούν «περιοχές με φυσικούς περιορισμούς»  αποζημιώνουν τους γεωργούς για μειονε -
κτήματα που απορρέουν από φυσικούς ή άλλους περιορισμούς. Απώτερος στόχος τους είναι η αποτροπή της 
εγκατάλειψης της γης. Διαπιστώσαμε ότι, μολονότι τέτοιου είδους ενισχύσεις συμβάλλουν στην αποτροπή της κλι -
ματικής αλλαγής, δεν ήταν αυτός ο πρωταρχικός στόχος τους και, επομένως, η εφαρμογή ενός συντελεστή 40 % 
για το κλίμα του θα ήταν περισσότερο συνετή. Αυτή η διόρθωση και μόνο θα μείωνε τη συνεισφορά του ΕΓΤΑΑ 
στη χρηματοδότηση για το κλίμα κατά 16 %, δηλαδή κατά 9,2 δισεκατομμύρια ευρώ, για την περίοδο 2014 - 2020.
Οι δασοκομικές δραστηριότητες , όπως η δάσωση, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την επίτευξη ορι -
σμένων βασικών οικολογικών στόχων της πολιτικής της ΕΕ για την αγροτική ανάπτυξη. Η δάσωση και η δημι -
ουργία δασικών εκτάσεων ανταποκρίνονται στην ανάγκη ενίσχυσης των οικοσυστημάτων και στη δέσμευση 
άνθρακα, καθώς και στην ανάγκη μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. 
Η δάσωση συμβάλλει επίσης στην πρόληψη φυσικών καταστροφών και πυρκαγιών, ενώ συμβάλλει και στην 
προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Θεωρούμε ότι υπό αυτό το σκεπτικό αιτιολογείται η εφαρμογή του συ -
ντελεστή του 100 % για το κλίμα.
34 Παρατηρήσεις 
58 
Κατά την αξιολόγηση των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης των κρατών 
μελών, διαπιστώσαμε ότι η προσέγγιση της Επιτροπής είχε ως αποτέλεσμα να 
χαρακτηριστούν δαπάνες για κλιματική δράση περισσότερες από όσες θα χαρα -
κτηρίζονταν ως τέτοιες αν κάθε μέτρο είχε εξεταστεί χωριστά και είχε ταξινομηθεί 
σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Υπό το φως αυτής της διαπίστωσης, αναθεωρή -
σαμε τους συντελεστές για το κλίμα ( παράρτημα ) και πραγματοποιήσαμε εκτίμη -
ση, για το σύνολο της ΕΕ, του αναθεωρημένου ποσού που αφορά τη χρηματοδό -
τηση για το κλίμα στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ την περίοδο 2014-2020. Σύμφωνα με τις 
εκτιμήσεις μας, τα ποσά του ΕΓΤΑΑ για το κλίμα πρέπει να μειωθούν κατά 42 %, 
ή κατά 23,9 δισεκατομμύρια ευρώ (βλέπε γράφημα 9 ).Γράφημα 9Διαφορά στα ποσά του ΕΓΤΑΑ για το κλίμα (σε δισεκατομμύρια ευρώ)
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει στοιχείων του συστήματος SFC2014 μέσω της βάσης δεδομένων Infoview στις 
30 Μαΐου 2016 — Προβλεπόμενες δαπάνες του ΕΓΤΑΑ ανά τομέα εστίασης και μέτρο των εγκεκριμένων προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης.33,357,2
23,9
Εκτι/uni03BCήσει/uni03C2 του ΕΕΣ Κανονισ/uni03BCό/uni03C2 (ΕΕ) 
2015/2014- 42 %
35 Παρατηρήσεις 
59 
Όσον αφορά το ΕΤΠΑ και το ΤΣ, η Επιτροπή αντιμετώπισε παρόμοια προβλήματα 
στην ταξινόμηση των δαπανών, ωστόσο κατάφερε να εφαρμόσει μια περισσότε -
ρο λεπτομερή προσέγγιση. Εντοπίσαμε επίσης ορθές πρακτικές εντός του τομέα 
του προϋπολογισμού όπου ανήκει και η αγροτική ανάπτυξη: οι πρακτικές παρα -
κολούθησης του προγράμματος LIFE είναι περισσότερο συντηρητικές από εκείνες 
του ΕΓΤΑΑ. Όσον αφορά τα υποπρογράμματα «Περιβάλλον» και «Δράση για το 
κλίμα» του προγράμματος LIFE, χρησιμοποιούνται διαφορετικοί συντελεστές 
παρακολούθησης (παρόμοιοι με εκείνους για τις προτεραιότητες 4 και 5 για την 
αγροτική ανάπτυξη αντίστοιχα) (βλέπε πλαίσιο 5 ).Πλαίσιο 5Μέθοδοι παρακολούθησης που εφαρμόζονται σχετικά με το πρόγραμμα LIFE
Όσον αφορά το πρόγραμμα LIFE, σύμφωνα με τη μεθοδολογία του ΟΟΣΑ, τα στοιχεία δαπανών ανήκουν σε 
μία από τις εξής τρεις κατηγορίες: αφορά πρωταρχικά το κλίμα (100 %), αφορά σημαντικά το κλίμα (40 %) και 
δεν αφορά το κλίμα (0 %).
Στο μεγαλύτερο μέρος των ποσών που προβλέπεται να δαπανηθούν στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Πε -
ριβάλλον» εφαρμόζεται ο συντελεστής του 40 %38, ενώ στα ποσά του υποπρογράμματος «Δράση για το κλίμα» 
εφαρμόζεται ο συντελεστής του 100 %39.
Το πρόγραμμα LIFE παρέχει ένα σαφές παράδειγμα περίπτωσης στην οποία οι περιβαλλοντικές δαπάνες (με 
ανώτατο όριο το ποσοστό 40 %) δεν εξομοιώνονται με το κλίμα, αντιθέτως με την πρακτική που εφαρμόζε -
ται στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης. Κατά συνέπεια, η χρηματοδότηση για το κλίμα δεν είναι πάντοτε 
συγκρίσιμη μεταξύ τομέων.
38 Παράδειγμα τυπικού έργου στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Περιβάλλον» είναι η ανάπτυξη μονάδων επεξεργασίας λυμάτων προκειμένου 
να ελαχιστοποιείται η ρύπανση των υδάτων υποδοχής. Ο κύριος στόχος είναι περιβαλλοντικός, δηλαδή η μείωση της ρύπανσης, ωστόσο τμήμα 
ενός τέτοιου έργου μπορεί να αφορά αστικά δίκτυα αποχέτευσης, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην προσαρμογή στην κλιματική 
αλλαγή μέσω της διαχείρισης των πλημμυρών.
39 Παράδειγμα τυπικού έργου στο πλαίσιο του υποπρογράμματος «Δράση για το κλίμα» είναι η ανακαίνιση του υφιστάμενου κτιριακού 
αποθέματος για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
36 Παρατηρήσεις 
Απαιτείται η ανάληψη άμεσης δράσης, δεδομένου ότι 
η χρηματοδότηση από τον τομέα της έρευνας παρουσιάζει 
σημαντική υστέρηση
60 
Τα αποτελέσματα της παρακολούθησης του κλίματος στο πλαίσιο του προγράμ -
ματος «Ορίζοντας 2020» για το 2014 καταδεικνύουν ότι το 24 % του προϋπολογι -
σμού διατέθηκε για κλιματική δράση40. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά χαμη -
λότερο από τον στόχο του 35 % (βλέπε γράφημα 4 ). Η κανονιστική απαίτηση41 
να περιλαμβάνεται στο πολυετές πρόγραμμα εργασίας ένδειξη του ποσού των 
δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα δεν τηρήθηκε τα έτη 2014 - 2015 ούτε θα 
τηρηθεί τα έτη 2016 - 2017. Επομένως, τα επιμέρους προγράμματα εργασίας δεν 
περιλάμβαναν ποσοτικά προσδιορισμένο στόχο ο οποίος να προσδιορίζει τη συ -
νεισφορά των προγραμμάτων στον στόχο της δαπάνης τουλάχιστον του 35 % του 
συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» σε κλιματική 
δράση.
61 
Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» πραγματοποιεί διάκριση μεταξύ των προγραμ -
ματιζόμενων δράσεων και των δράσεων «από τη βάση προς την κορυφή»42 και 
καθορίζει το σχετικό τμήμα του προϋπολογισμού. Όσον αφορά τις προγραμ -
ματιζόμενες δράσεις, οι σχετικές με το κλίμα δαπάνες μπορούν να εκτιμηθούν 
εφαρμόζοντας τους συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα στις σχετικές κατηγορίες 
δαπανών. Εντούτοις, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα αποτελέσματα των τομέων «από τη 
βάση προς την κορυφή» είναι εκ φύσεως απρόβλεπτα43. Το 2014 οι δράσεις «από 
τη βάση προς την κορυφή» αντιστοιχούσαν στο 35 % του συνολικού προϋπολογι -
σμού του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» και, από αυτές, το 8,5 % θεωρήθηκαν 
σχετικές με το κλίμα.
62 
Χρησιμοποιώντας την προβλεπόμενη συμβολή των προγραμματιζόμενων δρά -
σεων για το κλίμα για τα έτη 2014 - 2017, υπολογίσαμε44 ότι μεταξύ του 2018 και 
του 2020 το μέσο μερίδιο των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα στο πλαίσιο 
του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» θα πρέπει να φθάσει στο 47 % προκειμένου 
να επιτευχθεί ο στόχος του 35 % για το σύνολο του πολυετούς δημοσιονομικού 
πλαισίου 2014 - 2020. Το ποσοστό αυτό συνιστά σημαντική αύξηση σε σύγκριση 
με το ποσοστό του 24 % που έχει ήδη επιτευχθεί. Στο γράφημα 10  παρουσιάζεται 
παράδειγμα της πορείας που πρέπει ακολουθηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος 
«Ορίζοντας 2020» για τα κονδύλια που αφορούν το κλίμα, προκειμένου να επιτευ -
χθεί ο στόχος του 35 %.40 Σύμφωνα με την Επιτροπή, στα 
στοιχεία που αφορούν τις 
δαπάνες για το κλίμα δεν 
λαμβάνονται ακόμη υπόψη 
ορισμένα χρηματοοικονομικά 
μέσα τα οποία 
παρακολουθούνται σε επίπεδο 
έργου, δηλαδή «από τη βάση 
προς την κορυφή» (οι 
μηχανισμοί InnovFin – 
Εγγυήσεις για μικρομεσαίες 
επιχειρήσεις και InnovFin – 
Επιχειρηματικά κεφάλαια για 
ΜΜΕ), λόγω των διετών 
εκθέσεων του Ευρωπαϊκού 
Ταμείου Επενδύσεων.
41 Στην απόφαση 2013/743/EΕ 
του Συμβουλίου, της 
3ης Δεκεμβρίου 2013, για 
τον καθορισμό του ειδικού 
προγράμματος υλοποίησης του 
προγράμματος Ορίζων 2020 
(ΕΕ L 347 της 20.12.2013, σ. 965) 
ορίζεται ότι τα πολυετή 
προγράμματα εργασίας για το 
πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» 
πρέπει να περιλαμβάνουν, 
όπου απαιτείται, ενδεικτικές 
πληροφορίες σχετικά με τις 
δαπάνες που σχετίζονται με το 
κλίμα.
42 Οι προγραμματιζόμενες 
δράσεις έχουν έναν σαφή 
θεματικό στόχο, ο οποίος 
αντιστοιχεί σε ένα από τα 
θέματα που έχουν οριστεί στο 
πρόγραμμα εργασίας της 
Επιτροπής. Όσον αφορά τις 
δράσεις «από τη βάση προς την 
κορυφή», οι θεματικοί στόχοι 
δεν είναι προκαθορισμένοι και 
μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα 
με το έργο.
43 Το μερίδιο των δράσεων «από 
τη βάση προς την κορυφή» που 
μπορεί να θεωρηθεί σχετικό με 
το κλίμα εξαρτάται από τις 
προτάσεις των ερευνητών, οι 
οποίες αξιολογούνται για την 
επιστημονική τους αριστεία.
44 Τα στοιχεία προήλθαν από το 
σχέδιο προϋπολογισμού για το 
οικονομικό έτος 2017, τομέας 
1α: Ανταγωνιστικότητα για την 
ανάπτυξη και την απασχόληση, 
ενότητα 3.2.2: Συνεισφορά για 
την ενσωμάτωση της 
κλιματικής δράσης. Ο υπολογι -
σμός βασίστηκε στο γεγονός 
ότι τα έτη 2015 - 2017 (όπως και 
το 2014) οι δράσεις «από τη 
βάση προς την κορυφή» 
αντιστοιχούσαν στο 35 % του 
συνολικού προϋπολογισμού 
και ότι την περίοδο αυτή (όπως 
και το 2014), το 8,5 % του 
προϋπολογισμού των δράσεων 
«από τη βάση προς την 
κορυφή» αφορούσε το κλίμα.
37 Παρατηρήσεις Γράφημα 10Παράδειγμα της πορείας που πρέπει να ακολουθηθεί σχετικά με τα κονδύλια που 
αφορούν το κλίμα προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του 35 % στο πλαίσιο του 
προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (σε δισεκατομμύρια ευρώ)
63 
Τον Νοέμβριο του 2015 η Επιτροπή κατάρτισε σχέδιο δράσης45 με σκοπό να 
διορθώσει την κατάσταση της ανεπαρκούς προόδου του προγράμματος «Ορί -
ζοντας 2020» προς την επίτευξη του στόχου του 35 %. Αναλύσαμε κατά πόσο το 
εν λόγω σχέδιο δράσης περιλάμβανε επαρκείς διατάξεις για την αναγκαία κάλυ -
ψη της υστέρησης στον τομέα της έρευνας. Το σχέδιο δράσης εισάγει ορισμένα 
μέτρα από το πρόγραμμα εργασίας 2016 - 2017 και αναγνωρίζει την ανάγκη να 
επιτευχθούν περισσότερα στο πρόγραμμα εργασίας 2018 - 2020. Γ ια παράδειγμα, 
η Επιτροπή σκοπεύει να θεσπίσει υποχρεωτικούς ελέγχους σχετικά με το κλίμα, 
οι οποίοι θα διενεργούνται στο σύνολο του προγράμματος εργασίας πριν από 
την έγκρισή του. Επιπλέον, η μέριμνα για το κλίμα πρέπει να συμπεριληφθεί στα 
τυποποιημένα υποδείγματα προτάσεων έργου, καθώς και στα κριτήρια ανάθεσης. 
Σύμφωνα με τη σύσταση που διατυπώνεται στο σχέδιο δράσης, η διάθεση επαρ -
κούς προϋπολογισμού σε μέτρα που συμβάλλουν σημαντικά στους στόχους για 
την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε να αποτελέσει ένα άλλο 
μέσο που θα βοηθήσει στην επίτευξη του γενικού στόχου του 35 %.
02468101214
22 %53 %
47 %53 %
47 %53 %
47 %
23 %77 % 75 %
25 % 25 %75 %78 %9,59,013,2
12,2
11,0
10,09,4
Εκτι/uni03BCήσει/uni03C22017 2014 2020 2019 2015 2016 2018Μη κλι/uni03BCατική 
δράση
Κλι/uni03BCατική 
δράση
Πηγή:  Στοιχεία της Επιτροπής για τα έτη 2014 - 2017 (σχέδιο προϋπολογισμού για το 2017) και εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου 
που αφορούν την κλιματική δράση για τα έτη 2018 - 2020.
45 Στις 12 Νοεμβρίου 2015 
η ομάδα των γενικών 
διευθυντών που είναι 
υπεύθυνοι για το στρατηγικό 
πρόγραμμα έρευνας και 
καινοτομίας ενέκριναν τα 
μέτρα που περιλαμβάνονται 
στο σχέδιο δράσης για την 
ενίσχυση της ενσωμάτωσης 
της κλιματικής δράσης στο 
πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» 
και τις δαπάνες που αφορούν 
το κλίμα.
38 Παρατηρήσεις 
64 
Μολονότι το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει χρήσιμες προτάσεις, δεν περιλαμβάνει 
ποσοτικά προσδιορίσιμους στόχους ή πρότυπα σχετικά με τον τρόπο επίτευξης 
του στόχου του 35 %. Γ ια παράδειγμα, το σχέδιο δράσης δεν περιλαμβάνει σχε -
τικούς υπολογισμούς ούτε χάρτη πορείας για τον τρόπο με τον οποίο το σχετικά 
χαμηλό μερίδιο των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα τα έτη 2014 - 2017 
μπορεί να αυξηθεί τα έτη 2018 - 2020.
Περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη 
χρηματοδότηση για την κλιματική δράση 
στο πλαίσιο ορισμένων ευρωπαϊκών διαρθρωτικών 
και επενδυτικών ταμείων, ωστόσο, στο πλαίσιο 
άλλων ταμείων, διατηρείται σε μεγάλο βαθμό 
η υφιστάμενη κατάσταση
65 
Ο στόχος της δαπάνης τουλάχιστον του 20 % του προϋπολογισμού της ΕΕ σε 
κλιματική δράση μπορεί να ληφθεί υπόψη στους διάφορους τομείς πολιτικής με 
δαπάνη περισσότερων πόρων σε υφιστάμενα προγράμματα που σχετίζονται με 
το κλίμα, δημιουργώντας νέα προγράμματα ή αναπτύσσοντας χαρακτηριστικά 
στοιχεία για τη μεγαλύτερη στόχευση των δαπανών προς τους στόχους που αφο -
ρούν το κλίμα. Μια ένδειξη «καλύτερα στοχευμένων δαπανών» θα ήταν ο καθορι -
σμός απαιτήσεων στο πλαίσιο των ταμείων και των προγραμμάτων, οι οποίες θα 
προσανατολίζονται περισσότερο προς τους στόχους σχετικά με το κλίμα από ό,τι 
συνέβαινε την περίοδο προγραμματισμού 2007 - 2013. Συνολικά, δεν ήμασταν σε 
θέση να καθορίσουμε αν και σε ποιον βαθμό ο στόχος του 20 % αντιπροσωπεύει 
αύξηση των δαπανών για την κλιματική δράση σε σύγκριση με την περίοδο προ -
γραμματισμού 2007 - 2013 (βλέπε σημείο 27).
66 
Εξετάσαμε τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία και τις γεωργικές 
άμεσες ενισχύσεις, δεδομένου ότι αυτοί οι υπό επιμερισμένη διαχείριση τομείς 
αντιστοιχούν περίπου στα τρία τέταρτα της προβλεπόμενης χρηματοδότησης 
για το κλίμα (βλέπε σημείο 19). Όσον αφορά τα εν λόγω ταμεία, εξετάσαμε αν, 
σε σύγκριση με την περίοδο προγραμματισμού 2007 - 2013, ο στόχος του 20 % 
απέφερε προστιθέμενη αξία στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής μέσω 
των εξής:
— διάθεση περισσότερων κονδυλίων της ΕΕ για την κλιματική δράση 
(ποσοτική  βελτίωση)  ή/και
— καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση της ΕΕ για την κλιματική δράση 
(ποιοτική  βελτίωση).
39 Παρατηρήσεις 
46 Το έργο του δείγματος 
αποσκοπεί να καταδείξει τις 
δαπάνες του ΕΤΠΑ και του ΤΣ 
για την κλιματική δράση. Δεν 
ελέγξαμε τις επιδόσεις ούτε 
την οικονομική 
αποδοτικότητα του εν λόγω 
έργου. Βλέπε ειδική έκθεση 
αριθ. 21/2012 «Οικονομική 
αποδοτικότητα των 
επενδύσεων που αφορούν την 
ενεργειακή απόδοση στο 
πλαίσιο της πολιτικής 
συνοχής» για τα ζητήματα της 
οικονομικής αποδοτικότητας 
όσον αφορά τον τομέα της 
ανανεώσιμης ενέργειας 
(http://eca. europa.eu ).67 
Δεδομένου ότι οι δαπάνες μόλις δρομολογήθηκαν όσον αφορά την περίο -
δο 2014 - 2020, αναλύσαμε τις ποσοτικές και ποιοτικές βελτιώσεις, ελέγχοντας τον 
σχεδιασμό των μέτρων των προγραμμάτων δαπανών, καθώς και τις προβλεπόμε -
νες, αλλά όχι πραγματικές, δαπάνες σε επίπεδο έργου. Επομένως, τα παραδείγμα -
τα που αναφέρονται στην παρούσα ενότητα χρησιμεύουν πρωτίστως ως μελέτες 
περιπτώσεων για να καταδειχθούν τα πλεονεκτήματα, οι αδυναμίες και οι ορθές 
πρακτικές που διαπιστώσαμε.
Η διάθεση υψηλότερων κονδυλίων για το κλίμα στο πλαίσιο 
του ΕΤΠΑ και του ΤΣ καταδεικνύει ότι μπορεί να επιτευχθεί 
καλύτερη στόχευση σχετικά με την κλιματική δράση
68 
Αξιολογήσαμε αν η συμπερίληψη της κλιματικής δράσης στο πλαίσιο των επιχειρη -
σιακών προγραμμάτων του ΕΤΠΑ και του ΤΣ της περιόδου 2014 - 2020 είχε ως απο -
τέλεσμα να διατεθούν περισσότερα κονδύλια για επενδύσεις που σχετίζονται με 
το κλίμα σε σύγκριση με την κατάσταση της περιόδου 2007 - 2013. Δεδομένου ότι 
οι δαπάνες για την κλιματική δράση δεν αποτέλεσαν αντικείμενο συγκεκριμένης 
παρακολούθησης στο πλαίσιο των προγραμμάτων της περιόδου 2007 - 2013, για 
να διενεργήσουμε την αξιολόγησή μας προσδιορίσαμε καταρχάς ποιες κατηγορίες 
δαπανών, γνωστές ως «τομείς παρέμβασης», ήταν συγκρίσιμες στις σχετικές με το 
κλίμα κατηγορίες της περιόδου 2014 - 2020. Στη συνέχεια, εφαρμόσαμε τους συντε -
λεστές της ΕΕ για το κλίμα της περιόδου 2014-2020 στις δαπάνες της ΕΕ που πραγ -
ματοποιήθηκαν στις σχετικές κατηγορίες επενδύσεων της περιόδου 2007 - 2013.
Η ενσωμάτωση του κλίματος στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΤΣ έχει 
ως αποτέλεσμα υψηλότερα κονδύλια για το κλίμα…
69 
Σε σύγκριση με την περίοδο 2007 - 2013, οι δαπάνες όλων των προγραμμάτων 
του ΕΤΠΑ και του ΤΣ που σχετίζονται με το κλίμα για την περίοδο 2014 - 2020, 
συμπεριλαμβανομένου του δικτύου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, 
προβλέπεται να αυξηθούν κατά 69 % περίπου, από 32,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε 
54,7 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα, ως ποσοστό 
της συνολικής χρηματοδότησης του ΕΤΠΑ και του ΤΣ, πρόκειται να αυξηθούν από 
12 % την περίοδο 2007 - 2013 σε 21 % την περίοδο 2014 - 2020.
70 
Όπως καταδεικνύεται στο γράφημα 11 , η φύση των δαπανών που σχετίζονται με το 
κλίμα μεταβλήθηκε μεταξύ των δύο περιόδων προγραμματισμού. Ενώ την περίοδο 
2007 - 2013, οι σιδηρόδρομοι και οι πολυτροπικές μεταφορές πραγματοποίησαν τη 
μεγαλύτερη συνεισφορά για το κλίμα, με ποσοστό συνεισφοράς της εν λόγω κατη -
γορίας το 32 % του συνόλου, την περίοδο 2014 - 2020 τα πρωτεία έχουν οι επενδύ -
σεις στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης, αντιστοιχώντας στο 34 % των συνολι -
κών εκτιμήσεων για την κλιματική δράση (βλέπε παράδειγμα στο πλαίσιο 646).
40 Παρατηρήσεις Γράφημα 11Σύγκριση της εκτιμώμενης συνεισφοράς του ΕΤΠΑ και του ΤΣ για την κλιματική 
δράση ανά τομέα και έτος (σε δισεκατομμύρια ευρώ)
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει στοιχείων της Επιτροπής.Π∆Π 2014-2020Εκτι/uni03BCήσει/uni03C2 του ΕΕΣ για το Π∆Π 2007-2013Ενεργειακή απόδοση (100 %)
Σιδηρόδρο/uni03BCοι και πολυτροπικέ/uni03C2 /uni03BCεταφορέ/uni03C2 (40 %)
Προσαρ/uni03BCογή στην κλι/uni03BCατική αλλαγή (100 %)
Ενέργεια από ανανεώσι/uni03BCε/uni03C2 πηγέ/uni03C2 (100 %)
Αστικέ/uni03C2 /uni03BCεταφορέ/uni03C2 και συστή/uni03BCατα
ευφυών /uni03BCεταφορών (40 %)
Άλλοι το/uni03BCεί/uni03C2 (100 %)
Βιοποικιλότητα, ποιότητα του αέρα και
διαχείριση των υδάτων (40 %)
Λι/uni03BCένε/uni03C2 και εσωτερικέ/uni03C2 πλωτέ/uni03C2 /uni03BCεταφορέ/uni03C2 (40 %)
Άλλοι το/uni03BCεί/uni03C2 (40 %)
Σύνολο60 50 40 30 20 10 0
6,1
10,2
0,4
4,5
3,5
0,7
4,6
1,6
0,8
32,418,4
8,4
6,4
5,9
5,8
4,4
3,3
1,1
1,0
54,7
41 Παρατηρήσεις Πλαίσιο 6Παράδειγμα επένδυσης στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης, 
η οποία συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΤΠΑ στη Ρουμανία
Τα έργα ενεργειακής απόδοσης για ιδιωτικά και δημόσια κτίρια47 προβλέπεται να ανέλθουν στο 6 % περίπου 
της συνολικής συγχρηματοδότησης της ΕΕ στη Ρουμανία την περίοδο 2014-2020, σε σύγκριση με το αντίστοι -
χο 1 % της περιόδου 2007-2013. Οι δαπάνες για τέτοιου είδους έργα σταθμίζονται με συντελεστή κλιματικής 
δράσης σε ποσοστό 100 %.
Ένα παράδειγμα τέτοιου είδους έργων, το οποίο αποσκοπούσε στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης 
πολυκατοικιών , χρηματοδοτήθηκε στο τρίτο δημοτικό διαμέρισμα του Βουκουρεστίου. Η συγχρηματοδό -
τηση του ΕΤΠΑ μέσω του περιφερειακού επιχειρησιακού προγράμματος της περιόδου 2007-2013 ανήλθε σε 
162 500 ευρώ περίπου. Το έργο ολοκληρώθηκε το 2015. Η πραγματοποίηση θερμομόνωσης στην πολυκατοι -
κία και η ανακαίνιση του συστήματος θέρμανσης είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ετήσιας κατανάλωσης 
ενέργειας από 331 kWh/m2 σε 143 kWh/m2, δηλαδή κατά 57 %. Η εξοικονόμηση εκπομπών CO2 εκτιμάται ότι 
ανέρχεται σε 238 τόνους/έτος.
Η πολυκατοικία πριν από την επένδυση  
(δίπλα στο εργοτάξιο)Οι εργασίες εν εξελίξει  
(δίπλα στο εργοτάξιο)Η πολυκατοικία μετά την επένδυση  
(εργοτάξιο)
47 Συμπεριλαμβανομένης της συνδυασμένης παραγωγής ρεύματος και θερμότητας και τηλεθέρμανσης.
Πηγή:  Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.
42 Παρατηρήσεις Πίνακας 3Χρηματοδότηση για το κλίμα στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ και του ΤΣ 
την περίοδο προγραμματισμού 2007 - 2013 καθώς και 2014 - 2020
Κράτη μέληΕκτιμώμενο μερίδιο της 
χρηματοδότησης για το κλί -
μα την περίοδο 2007-2013Εκτιμώμενο ποσό της χρη -
ματοδότησης για το κλίμα 
την περίοδο 2007-2013  
(σε δισεκατ. ευρώ)Μερίδιο της χρηματοδό -
τησης για το κλίμα την 
περίοδο 2014-2020Ποσό της χρηματοδότησης 
για το κλίμα την περίοδο 
2014-2020  
(σε δισεκατ. ευρώ)
Γερμα νία 7, 0 % 1,20 27, 0  % 2,90
Πολωνία 8,0 % 5,60 15,0  % 11,60
Ρουμανία 9,0 % 2,20 19,0  % 4,30
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει εγγράφων προγραμματισμού και εθνικών εκθέσεων.71 
Η γενική τάση σε επίπεδο ΕΕ αντικατοπτρίζεται επίσης και στα τρία κράτη μέλη 
στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη ελέγχου στον τομέα της πολιτικής συνο -
χής. Και εκεί επίσης οι δαπάνες για το κλίμα στο πλαίσιο όλων των επιχειρησιακών 
προγραμμάτων του ΕΤΠΑ και του ΤΣ αναμένεται να αυξηθούν κατά την περίοδο 
2014 - 2020. Εντούτοις, διαπιστώσαμε επίσης σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των 
κρατών μελών όσον αφορά τις δημοσιονομικές δεσμεύσεις τους για κλιματική 
δράση στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ (βλέπε πίνακα 3 ).
…και υπάρχουν περιπτώσεις καλύτερης στόχευσης στο κλίμα
72 
Πέραν της οικονομικής αξιολόγησης, εξετάσαμε επίσης αν η ενσωμάτωση της 
κλιματικής δράσης στα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΤΠΑ και του ΤΣ της πε -
ριόδου 2014 - 2020 είχε ως αποτέλεσμα επενδυτικές δραστηριότητες με καλύτερη 
στόχευση στην κλιματική δράση. Διαπιστώσαμε ποιοτικές βελτιώσεις σε ορισμέ -
νους τομείς. Πρώτον, στις διαδικασίες διαχείρισης λαμβανόταν περισσότερο υπό -
ψη το ζήτημα του κλίματος. Στη Γ ερμανία, την Πολωνία και τη Ρουμανία, διαπι -
στώσαμε ποιοτικές βελτιώσεις στον τρόπο με τον οποίο οι αιτήσεις επιχορήγησης 
λάμβαναν υπόψη το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων περιγραφής του 
αντικτύπου στην κλιματική αλλαγή και των σχετικών κινδύνων ή της συμβολής 
του έργου στην κλιματική αλλαγή. Δεύτερον, διαπιστώσαμε περιπτώσεις στις 
οποίες επήλθαν αλλαγές ώστε να στοχευθεί η κλιματική δράση (βλέπε πλαίσιο 7 ).
43 Παρατηρήσεις Πλαίσιο 7Παραδείγματα καλύτερης στόχευσης της κλιματικής αλλαγής 
στα ελεγχθέντα προγράμματα του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής
Στη Γερμανία , το ομοσπονδιακό Υπουργείο Περιβάλλοντος, Διατήρησης της Φύσης, Κτιρίων και Πυρηνικής 
Ασφάλειας έθεσε σε εφαρμογή ένα έργο χρηματοδοτούμενο αποκλειστικά από εθνικούς πόρους με σκοπό να 
ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή των περιβαλλοντικών εταίρων στη διαδικασία προγραμματισμού του ΕΤΠΑ 
και να υποστηρίξει την ενσωμάτωση ζητημάτων που αφορούν το περιβάλλον και το κλίμα. Μεταξύ άλλων, το 
έργο είχε ως αποτέλεσμα την κατάρτιση δύο εγχειριδίων προγραμματισμού. Σε αυτά περιλαμβάνονταν, για 
παράδειγμα, περιπτώσεις ορθών πρακτικών για την ενσωμάτωση της κλιματικής δράσης σε έργα διαφορετι -
κών τομέων. Οι συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα θεωρήθηκαν ένα πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, 
μολονότι τονίστηκε ότι η οικολογική βιωσιμότητα έπρεπε να ενσωματωθεί σε όλα τα μέτρα.
Στο πλαίσιο του γερμανικού  επιχειρησιακού προγράμματος της Σαξονίας , τα κριτήρια επιλογής ορίζουν ότι 
τα κτίρια των επιχειρήσεων πρέπει να ανακαινιστούν ώστε να εναρμονιστούν με πρότυπα ενεργειακής από -
δοσης που υπερβαίνουν τις νομικές απαιτήσεις κατά 10 %. Επιπλέον, στις ανακαινίσεις ενεργειακής απόδοσης, 
η χρηματοδότηση χορηγείται μόνο για τα τμήματα εκείνα του έργου που αποφέρουν προστιθέμενη αξία για το 
κλίμα, ενώ στο παρελθόν στηριζόταν το σύνολο του έργου.
Η Ρουμανία  δίνει υψηλότερη βαθμολογία σε έργα του επιχειρησιακού προγράμματος που σχετίζεται με τα με -
γάλα έργα υποδομών, με τα οποία εξοικονομείται περισσότερη ενέργεια. Διαπιστώσαμε επίσης ότι οι εθνικές 
αρχές της Πολωνίας  και της Ρουμανίας  είχαν καθορίσει όρους επιλεξιμότητας που αποσκοπούσαν στην επί -
τευξη μεγαλύτερων συνεργειών με τις σχετικές ευρύτερες στρατηγικές, όπως τα σχέδια δράσης για τη βιώσιμη 
ενέργεια ή τα σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας.
73 
Όσον αφορά την περίοδο 2014 - 2020, έως και το 64 % των δαπανών για την 
κλιματική δράση στο πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων του ΕΤΠΑ 
και του ΤΣ αναμένεται να προέλθει από τις κατηγορίες επενδύσεων στις οποίες 
εφαρμόζεται ο συντελεστής της ΕΕ για το κλίμα σε ποσοστό 100 %. Αυτό σημαί -
νει ότι συμβάλλουν σημαντικά στην επίτευξη των στόχων για την αντιμετώπιση 
της κλιματικής αλλαγής (βλέπε πίνακα 2 ). Πρόκειται για αύξηση σε σύγκριση με 
την περίοδο 2007 - 2013 όταν οι περισσότερες δαπάνες για την κλιματική δράση 
προήλθαν από δραστηριότητες με μέτρια μόνο συμβολή στην αντιμετώπιση της 
κλιματικής αλλαγής (βλέπε γράφημα 12 ).
44 Παρατηρήσεις 
74 
Μολονότι την περίοδο 2014 - 2020 η χρηματοδότηση των μέτρων που θεωρείται 
ότι προσανατολίζονται πρωταρχικά στην κλιματική δράση θα πρέπει να αυξηθεί 
σε κάθε ένα από τα τρία κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, το 
μέγεθος της αύξησης αυτής διαφέρει σημαντικά. Στην Πολωνία και τη Ρουμανία, 
κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης στήριξης των σιδηροδρόμων και των αστικών 
συγκοινωνιών48, στο ήμισυ σχεδόν της σχετικής με το κλίμα χρηματοδότησης 
του συνόλου των επιχειρησιακών προγραμμάτων εφαρμόζεται συντελεστής 
100 %, ενώ στα επιχειρησιακά προγράμματα της Γ ερμανίας, στο σύνολο σχεδόν 
των δαπανών για το κλίμα εφαρμόζεται συντελεστής 100 % λόγω της σημαντικής 
συνεισφοράς του στην κλιματική δράση.
75 
Εντούτοις, ο ρόλος της κλιματικής δράσης στους τομείς της έρευνας και της 
καινοτομίας, καθώς και στον τομέα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων απο -
δείχθηκε ότι είναι σχετικά μικρός. Στα ελεγχθέντα προγράμματα της Γ ερμανίας 
και της Ρουμανίας, διαπιστώσαμε ότι, κατά τις διαπραγματεύσεις στο στάδιο του 
προγραμματισμού, η Επιτροπή δεν άσκησε αρκετή πίεση ώστε να αυξηθεί αρκετά 
το ποσό που θα διατεθεί για την κλιματική δράση στους τομείς της έρευνας και 
της ανάπτυξης, καθώς και να αναπτυχθούν επιχειρήσεις στο πλαίσιο των προ -
γραμμάτων όπου το εν λόγω ποσό ήταν είτε χαμηλό είτε ανύπαρκτο. Τα κράτη 
μέλη μπόρεσαν να επιτύχουν τον στόχο του 20 %, χωρίς να πρέπει να προσαρ -
μόσουν τη χρηματοδότηση σε αυτούς τους τομείς. Αυτό σημαίνει ότι δεν αξιο -
ποιήθηκαν πλήρως όλες οι πιθανές ευκαιρίες για χρηματοδότηση της κλιματικής 
δράσης.48 Τα εν λόγω έργα θεωρείται ότι 
είναι σχετικά με το κλίμα κατά 
40 %.Γράφημα 12Μερίδιο και ποσά των δαπανών για την κλιματική δράση ανάλογα 
με τους συντελεστές της ΕΕ για το κλίμα στις δύο περιόδους προγραμματισμού
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει στοιχείων της Επιτροπής.21 δισ. ευρώ
(64 %)12 δισ. ευρώ
(36 %)20 δισ. ευρώ
(36 %)35 δισ. ευρώ
(64 %)
Συντελεστή/uni03C2 40 %Συντελεστή/uni03C2 100 %
33 δισ. ευρώ55 δισ. ευρώ Π∆Π 2014-2020
Π∆Π 2007-2013100 % 80 % 60 % 40 % 20 % 0 %
45 Παρατηρήσεις 
Η δυνητική συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου 
στην κλιματική δράση — είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί 
περαιτέρω
76 
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει την αυξημένη ζήτηση για πράσινες θέσεις εργασίας · 
ο τομέας της ενεργειακής απόδοσης αναμένεται ότι θα απασχολήσει 2 εκατομ -
μύρια άτομα έως το 2020, και ο τομέας της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές 
3 εκατομμύρια άτομα49. Η εξισορρόπηση της προσφοράς «πράσινων εργαζομέ -
νων» με την αυξημένη ζήτηση θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την ανάπτυ -
ξη μιας πράσινης οικονομίας. Η έλλειψη ειδικών και εργαζομένων με εξειδίκευση 
στον τομέα των πράσινων θέσεων εργασίας θα επιφέρει ενδεχομένως κόστος και 
καθυστερήσεις50 στην υλοποίηση των σχετικών με το κλίμα δράσεων.
77 
Ταυτόχρονα, η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του 
άνθρακα θα έχει ως αποτέλεσμα την περικοπή θέσεων εργασίας στους τομείς που 
εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα, με τους εργαζομένους αυτών των τομέων 
να πρέπει να αποκτήσουν νέες δεξιότητες51. Σε σύγκριση με τα άλλα ταμεία της 
πολιτικής συνοχής, τα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΚΤ διέθεσαν συγκεκρι -
μένα πολύ μικρό μερίδιο για την κλιματική δράση, συγκεκριμένα το 1,4 % των 
83 δισεκατομμυρίων  ευρώ.
78 
Η Επιτροπή θεώρησε ότι το μερίδιο που διατέθηκε στο πλαίσιο του ΕΚΤ για 
σχετικές με το κλίμα δαπάνες, το οποίο καθορίστηκε βάσει των πληροφοριακών 
στοιχείων που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη στα επιχειρησιακά προγράμματα του 
ΕΚΤ, ενδεχομένως υποτιμά την αναμενόμενη συνεισφορά του ΕΚΤ στην κλιματι -
κή δράση κατά την περίοδο 2014-2020. Η οριστική συνεισφορά θα γίνει γνωστή 
μόνο μετά την υλοποίηση των προγραμμάτων. Το γεγονός ότι δεν είχαν καθορι -
στεί οι κατάλληλες απαιτήσεις προκειμένου στο πλαίσιο του ΕΚΤ να ληφθεί υπό -
ψη η κλιματική δράση αποτελεί μια χαμένη ευκαιρία μεγαλύτερης συνεισφοράς 
του εν λόγω τομέα στη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου 
του άνθρακα και στην κλιματική δράση γενικότερα.
79 
Όταν τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2014 - 2020 βρίσκονταν στο 
στάδιο της έγκρισης, δεν υπήρχε η απαίτηση από τα κράτη μέλη να παράσχουν 
στην Επιτροπή αιτιολόγηση για τα κονδύλια που θα διαθέσουν από το ΕΚΤ για 
τους στόχους της κλιματικής δράσης. Επομένως, τα προγράμματα δεν ελέγχθη -
καν συστηματικά ώστε να διαπιστωθεί αν θα είχαν ως στόχο τη ζήτηση για πράσι -
νες θέσεις εργασίας ή αν θα υποστήριζαν τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών 
εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.49 Βλέπε το έγγραφο εργασίας 
των υπηρεσιών της Επιτροπής 
με τίτλο «Exploiting the 
employment potential of 
green growth», της  
18ης Απριλίου 2012.
50 Η έκθεση της επιτροπής 
περιβαλλοντικού ελέγχου της 
Βουλής των Κοινοτήτων του 
Ηνωμένου Βασιλείου, με τίτλο 
«Green Jobs and Skills» 
(Πράσινες θέσεις εργασίας και 
δεξιότητες), καταλήγει στο 
συμπέρασμα ότι, αν 
βασιζόμαστε αποκλειστικά 
στην αγορά για την αντιμετώ -
πιση των κενών στις 
δεξιότητες, τότε δημιουργού -
νται καθυστερήσεις στη 
μετάβαση σε μια πράσινη 
οικονομία.  
http://www.publications.
parliament.uk/pa/cm200910/
cmselect/cmenvaud/159/159i.
pdf
51 Βλέπε, για παράδειγμα, τα 
σημεία 324 και 325 της 
έκθεσης του ΟΟΣΑ με τίτλο 
«Aligning Policies for the 
Transition to a Low-Carbon 
Economy» http://www.oecd.
org/env/Aligning-policies-for-
the-transition-to-a-low-
carbon-economy-
CMIN2015 -11.p df
46 Παρατηρήσεις 
52 Ειδική έκθεση αριθ. 26/2016 με 
τίτλο «Πρόκληση για την 
πολλαπλή συμμόρφωση 
εξακολουθούν να αποτελούν 
η ενίσχυση της 
αποτελεσματικότητάς της 
αλλά και η απλούστευσή της» 
(http://eca.europa.eu ).
53 Έγγραφο εργασίας των 
υπηρεσιών της Επιτροπής της 
22.6.2016 «Review of greening 
after one year» — SWD(2016) 
218 final, βλέπε σ. 14 του 
παραρτήματος 2, τμήμα 3/6.
54 Το εν λόγω ποσό 
υπολογίστηκε με άθροιση των 
ενδεικτικών αριθμητικών 
στοιχείων για τις πληρωμές 
άμεσων ενισχύσεων στους 
παραγωγούς, σύμφωνα με 
τους κανονισμούς 
του Συμβουλίου 
(EΚ) αριθ. 1782/2003 
(ΕΕ L 270 της 21.10.2003, σ. 1) 
και (EΚ) αριθ. 73/2009 
(ΕΕ L 30  της 31.1.2009, σ. 16)· 
τα στοιχεία προέρχονται από 
τις εκθέσεις για την κατανομή 
των άμεσων ενισχύσεων 
στους γεωργούς για τα 
οικονομικά έτη 2007 έως 2013: 
http://ec.europa.eu/
agriculture/cap-funding/
beneficiaries/direct-aid/
index_en.htmΔεν πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αλλαγές στις δαπάνες 
της κοινής γεωργικής πολιτικής, μολονότι υπάρχουν ορθές 
πρακτικές στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης
80 
Στην παρούσα ενότητα αξιολογείται κατά πόσον η ενσωμάτωση της κλιματι -
κής δράσης στις γεωργικές άμεσες ενισχύσεις και στα προγράμματα αγροτικής 
ανάπτυξης επέφερε θετικές αλλαγές στην ποσότητα των σχετικών με το κλίμα 
δαπανών, η οποία μετράται με αύξηση του όγκου των κονδυλίων που διατίθενται 
σε δαπάνες για το κλίμα, και στην ποιότητά τους, η οποία μετράται με καλύτερη 
εστίαση στις σχετικές με το κλίμα ενέργειες. Εξετάσαμε διαθέσιμα αποδεικτικά 
στοιχεία από το σύστημα πολλαπλής συμμόρφωσης και τις γεωργικές άμεσες 
ενισχύσεις, καθώς και τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης της περιόδου 2014 - 
2020 που αφορούν την Ανδαλουσία, την Πολωνία και τον Ροδανό-Άλπεις και τα 
συγκρίναμε με τα προγράμματα της περιόδου 2007 - 2013.
Η καθιέρωση της πράσινης ενίσχυσης δεν διασφαλίζει 
τη σημαντική μεταβολή της συνεισφοράς των άμεσων 
ενισχύσεων  για το κλίμα
81 
Σε πρόσφατη έκθεση52, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι αλλαγές που επήλ -
θαν στην κοινή γεωργική πολιτική της περιόδου 2014 - 2020 μείωσαν κατά τι τον 
αριθμό των κανόνων της πολλαπλής συμμόρφωσης, καταργώντας απαιτήσεις που 
δεν ήταν απολύτως σχετικές με τη γεωργική δραστηριότητα.
82 
Η συνιστώσα του οικολογικού προσανατολισμού εισήχθη ως νέο χαρακτηριστικό 
της κοινής γεωργικής πολιτικής της περιόδου 2014 - 2020. Μολονότι περιλαμβάνει 
απαιτήσεις σχετικές με το κλίμα (βλέπε σημείο 53), βασίζεται σε μεγάλο βαθ -
μό στην προηγούμενη καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση, η οποία 
κάλυπτε παρόμοιες γεωργικές πρακτικές, όπως την προστασία των μόνιμων 
βοσκοτόπων ή τη διατήρηση χαρακτηριστικών του τοπίου. Από τα διαθέσιμα 
πληροφοριακά στοιχεία καταδεικνύεται ότι το 64 % των δικαιούχων των άμεσων 
ενισχύσεων εξαιρούνται από απαιτήσεις οικολογικού προσανατολισμού53. Κατά 
συνέπεια, υπάρχει ο κίνδυνος να είναι περιορισμένος ο επαναπροσανατολισμός 
των άμεσων ενισχύσεων προς την κλιματική δράση. Η Επιτροπή σχεδιάζει να 
αξιολογήσει τα περιβαλλοντικά επιτεύγματα των πράσινων ενισχύσεων το 2017 
και στο τέλος του 2018.
83 
Η συνεισφορά του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020 στις γεωργι -
κές άμεσες ενισχύσεις αναμένεται να ανέλθει σε 288 δισεκατομμύρια ευρώ. Το εν 
λόγω ποσό είναι συγκρίσιμο με το ποσό των 276 δισεκατομμυρίων ευρώ υπό τη 
μορφή άμεσων ενισχύσεων, οι οποίες καταβλήθηκαν στους παραγωγούς κατά τα 
οικονομικά έτη 2007- 201354.
47 Παρατηρήσεις 
Χρηματοδότηση για το κλίμα στο πλαίσιο του τομέα αγροτικής 
ανάπτυξης: δεν αυξήθηκε η στόχευση στην κλιματική δράση
84 
Λόγω των ιδιαιτεροτήτων της αγροτικής ανάπτυξης, δεν ήταν δυνατή η σύγκριση 
όλων των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, επειδή τα μέτρα των προγραμ -
μάτων υλοποιούνται μέσω ενεργειών διαφορετικών ειδών, οι οποίες ποικίλλουν 
μεταξύ των προγραμμάτων. Βάσει τριών προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης, 
υπολογίσαμε το μερίδιο της χρηματοδότησης για το κλίμα την περίοδο 2007 - 
2013 και το συγκρίναμε με τα σχέδια της περιόδου 2014 - 2020. Όσον αφορά τα εν 
λόγω προγράμματα, δεν διαπιστώσαμε ούτε πραγματική αύξηση ούτε πραγματι -
κή μείωση στις επενδύσεις (βλέπε πίνακα 4 ).Πίνακας 4Χρηματοδότηση για το κλίμα την περίοδο προγραμματισμού 2007 - 2013 
καθώς και 2014 - 2020
Εξετασθέντα προ -
γράμματα αγροτικής 
ανάπτυξηςΕκτιμώμενο μερίδιο της 
χρηματοδότησης για 
το κλίμα την περίοδο 
2007-2013Εκτιμώμενο ποσό της 
χρηματοδότησης για το 
κλίμα την περίοδο  
2007-2013  
(σε δισεκατ. ευρώ)Μερίδιο της χρηματοδό -
τησης για το κλίμα την 
περίοδο 2014-2020Ποσό της χρηματοδό -
τησης για το κλίμα την 
περίοδο 2014-2020  
(σε δισεκατ. ευρώ)
Ανδαλουσία, Ισπανία 66,2  % 1,38 55,0  % 1,05
Πολωνία (ένα πρόγραμμα 
αγροτικής ανάπτυξης για 
το σύνολο του κράτους 
μέλους)37, 0  % 0,50 39,4  % 0,34
Ροδανός-Άλπεις, Γαλλία 78,0  % 0,51 75,0  % 0,80
Πηγή:  Εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάσει εγγράφων προγραμματισμού.
48 Παρατηρήσεις 
Υπάρχουν ορθές πρακτικές στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης, 
ωστόσο υπερισχύει κατά κανόνα η υφιστάμενη κατάσταση
85 
Κατά την αξιολόγηση των προγραμμάτων προκειμένου να διαπιστωθούν τυχόν 
ποιοτικές βελτιώσεις, δεν εντοπίσαμε έως τώρα σημαντική μεταβολή στα κύρια 
χαρακτηριστικά της διαδικασίας διαχείρισης, όπως στις απαιτήσεις ή στους όρους 
επιλεξιμότητας και στα κριτήρια επιλογής. Αυτό ίσχυε ιδιαιτέρως όσον αφορά τα 
οικονομικώς σημαντικά μέτρα, όπως τα μέτρα που αφορούν περιοχές με φυσι -
κούς περιορισμούς ή τη βιολογική γεωργία.
86 
Εντούτοις, ο σχεδιασμός ορισμένων λιγότερο σημαντικών μέτρων τροποποιή -
θηκε ώστε να τα καταστήσει περισσότερο σχετικά με το κλίμα. Υπολογίσαμε ότι 
το 10 % περίπου της χρηματοδότησης για το κλίμα στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ στην 
περιφέρεια Ροδανός-Άλπεις, το 22 % στην Πολωνία και το 36 % στην Ανδαλουσία 
αφορούν μέτρα που στοχεύουν καλύτερα στην κλιματική δράση σε σύγκριση με 
την περίοδο 2007-2013. Εντοπίσαμε αρκετά παραδείγματα αναδυόμενων ορθών 
πρακτικών, οι οποίες συμβάλλουν άμεσα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλ -
λαγής (βλέπε πλαίσιο 8 ).
Παραδείγματα καλύτερης στόχευσης της κλιματικής αλλαγής 
στα ελεγχθέντα προγράμματα του ΕΓΤΑΑ
Ο σχεδιασμός ορισμένων δασικών μέτρων , τα οποία εντοπίσαμε στην Πολωνία , τον Ροδανό-Άλπεις  και την 
Ανδαλουσία , είχε βελτιωθεί για να υποστηρίξει την αποθήκευση άνθρακα ή για να ενισχύσει την αντίσταση 
των δασών στην κλιματική αλλαγή. Τα προγράμματα της περιφέρειας Ροδανού-Άλπεων περιλάμβαναν επίσης 
ένα μέτρο για την ανάπτυξη της τοπικά παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας, στηρίζοντας επενδύσεις μικρών 
δασικών επιχειρήσεων σε καυσόξυλα.
Διαπιστώσαμε επίσης βελτιώσεις στον σχεδιασμό φιλικών προς το κλίμα γεωργοπεριβαλλοντικών και κλι -
ματικών  μέτρων στα τρία προαναφερθέντα προγράμματα. Η Πολωνία άρχισε να αναλύει χημικά την περιεκτι -
κότητα του εδάφους σε οργανικό άνθρακα και να προωθεί τις εμβόλιμες καλλιέργειες, προκειμένου να επιτύ -
χει θετικό ισοζύγιο οργανικής ύλης στα αγροτεμάχια. Στην Ανδαλουσία, εισήχθησαν νέες απαιτήσεις για την 
αντιμετώπιση του ζητήματος της διάβρωσης του εδάφους, το οποίο πλήττει την ελαιοπαραγωγή.Πλαίσιο 8
49 Παρατηρήσεις 
87 
Διαπιστώσαμε επίσης παραδείγματα ορθών πρακτικών σε μέτρα που δημιουρ -
γήθηκαν την περίοδο 2007 - 2013, τα οποία εξακολουθούν να εφαρμόζονται την 
περίοδο 2014 - 2020 (βλέπε πλαίσιο 9 ).
Παράδειγμα χρηματοδότησης για το κλίμα, η οποία συνεχίζεται 
στο πλαίσιο του περιφερειακού προγράμματος Ροδανού-Άλπεων στη Γαλλία
Το πρόγραμμα της περιόδου 2014 - 2020 εξακολουθεί να υποστηρίζει σχέδια επενδύσεων, τα οποία συμ -
βάλλουν άμεσα στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, για παράδειγμα μέσω της ανάπτυξης γεωργικών 
μεθόδων παραγωγής μεθανίου . Στόχος είναι να διευκολυνθούν η παροχή και η χρήση ανανεώσιμων πηγών 
ενέργειας. Στα έργα εφαρμόζεται δικαίως συντελεστής για το κλίμα ποσοστού 100 %.
Το έργο που απεικονίζεται κατωτέρω, το οποίο χρηματοδοτήθηκε το 2012 και ολοκληρώθηκε το 2015, αποτε -
λεί παράδειγμα τέτοιου είδους έργου, δηλαδή παραγωγής ενέργειας από απόβλητα. Το ήμισυ των αποβλήτων 
που εισρέουν στην εγκατάσταση είναι γεωργικής προέλευσης, ενώ το υπόλοιπο ήμισυ είναι πράσινα απόβλητα 
τοπικής προέλευσης, τα οποία προέρχονται από μια τοπική επιχείρηση. Οι εκροές βελτιώνουν την επισιτιστική 
αυτάρκεια της εκμετάλλευσης και πληρούν τις ανάγκες θέρμανσης του τοπικού σχολείου και άλλων τοπικών 
κτιρίων. Η συνολική επιλέξιμη δαπάνη στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ για την εγκατάσταση παραγωγής μεθανίου ήταν 
881 000 ευρώ. Το έργο χρηματοδοτήθηκε κατά 37,36 % με δημόσιους πόρους, με 105 000 ευρώ να προέρχο -
νται από επιχορηγήσεις του ΕΓΤΑΑ και 224 415 ευρώ από εθνική συγχρηματοδότηση.Πλαίσιο 9
Παράδειγμα γεωργικού έργου που σχετίζεται με το κλίμα
Πηγή:  Περιφερειακό συμβούλιο Οβέρνης-Ροδανού-Άλπεων.
50 Παρατηρήσεις 
Πολύ μικρή ενίσχυση της στόχευσης στην κλιματική δράση 
στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας
88 
Δεδομένου ότι η κλιματική αλλαγή δεν ενσωματώθηκε στο Ευρωπαϊκό Ταμείο 
Αλιείας την περίοδο 2007 - 2013, η Γ ενική Διεύθυνση Θαλάσσιας Πολιτικής και 
Αλιείας δεν υπολόγισε τη συνεισφορά του στην κλιματική δράση την εν λόγω πε -
ρίοδο. Εκτιμήσαμε55 ότι η συνεισφορά του ΕΤΑ στην κλιματική δράση θα πρέπει 
να ανήλθε στο 1 δισεκατομμύριο ευρώ περίπου την περίοδο 2007 - 2013, το οποίο 
αντιστοιχεί στο 26 % των πόρων του ταμείου. Όσον αφορά την περίοδο 2014 - 
2020, οι συγκεντρωτικές εκτιμήσεις των συνεισφορών για την κλιματική δράση 
(βλέπε σημείο 43) τις οποίες παρείχαν τα κράτη μέλη για όλα τα επιχειρησιακά 
προγράμματα στο πλαίσιο του ΕΤΘΑ ανέρχονται επίσης γύρω στο 1 δισεκατομμύ -
ριο ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί στο 18 % περίπου του ΕΤΘΑ.
89 
Ένας από τους κύριους λόγους για αυτή τη σταθερότητα, σε απόλυτους όρους, 
είναι η μειωμένη στήριξη την οποία παρείχε το ΕΤΘΑ στα μέτρα διαχείρισης των 
αλιευτικών στόλων. Διαπιστώθηκε μείωση στη σχετική στήριξη για την αντικατά -
σταση ή τον εκσυγχρονισμό των κινητήρων, καθώς και για την οριστική ή προσω -
ρινή παύση των αλιευτικών δραστηριοτήτων, στα μέτρα των οποίων εφαρμόζο -
νται οι συντελεστές 100 %, 100 % και 40 % αντίστοιχα.
90 
Συγκρίναμε το ισχύον νομικό πλαίσιο με εκείνο της περιόδου 2007 - 2013 προ -
κειμένου να διαπιστώσουμε αν το τωρινό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας είναι 
βελτιωμένο όσον αφορά την καλύτερη ενσωμάτωση των στόχων της κλιματικής 
αλλαγής στα περιεχόμενα των μέτρων του. Η εν λόγω εξέταση πραγματοποιήθη -
κε για τα μέτρα που μπορούν να αναχθούν στην περίοδο 2007 - 2013. Οι άμεσες 
και σαφείς αναφορές στους στόχους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλα -
γής, τόσο τον μετριασμό όσο και την προσαρμογή, εξακολουθούν να λαμβάνουν 
χώρα σπάνια και, κατά συνέπεια, το ταμείο αλιείας δεν διεύρυνε την εμβέλεια της 
συνεισφοράς του για την κλιματική δράση (βλέπε πλαίσιο 10 ).55 Η εκτίμησή μας βασίστηκε 
κυρίως στη μεθοδολογία που 
χρησιμοποίησε η Γενική 
Διεύθυνση Θαλάσσιας 
Πολιτικής και Αλιείας στα 
έγγραφα προϋπολογισμού 
των ετών 2014 - 2016, μολονότι 
συμπεριλάβαμε επίσης μέτρα 
οριστικής και προσωρινής 
παύσης στο πλαίσιο του ΕΤΑ, 
εφαρμόζοντας συντελεστή 
100 % και 40 % αντίστοιχα. 
Η εν λόγω προσθήκη είναι 
η μοναδική απόκλιση από τη 
μεθοδολογία που 
χρησιμοποιεί η Γενική 
Διεύθυνση Θαλάσσιας 
Πολιτικής και Αλιείας, 
δεδομένου ότι αντικατοπτρίζει 
την ονομαστική αξία του 
συντελεστή που εφαρμόζεται 
στα μέτρα προσαρμογής των 
αλιευτικών στόλων, όπως 
καθορίζονται στον 
εκτελεστικό κανονισμό 
(ΕΕ) αριθ. 1232/2014 της 
Επιτροπής, της 18ης 
Νοεμβρίου 2014, σχετικά με 
την τροποποίηση του 
εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 
αριθ. 215/2014 της Επιτροπής 
για την προσαρμογή των 
αναφορών του στον 
κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 508/2014 
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου και τη 
διόρθωση του εκτελεστικού 
κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 
215/2014 (ΕΕ L 332, 19.11.2014, 
σ. 5).
51 Παρατηρήσεις 
Παραδείγματα καλύτερης στόχευσης της κλιματικής αλλαγής 
στο ελεγχθέν Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας
Σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο, διαπιστώσαμε περιορισμένο αριθμό βελτιώσεων στο ΕΤΘΑ. Από τα 
50 μέτρα που έλαβαν στήριξη από το ΕΤΘΑ, τρία μέτρα που υπήρχαν και προηγουμένως56 βελτιώθηκαν ώστε 
να συμπεριλάβουν και την κλιματική δράση, ενώ δημιουργήθηκαν δύο νέα μέτρα με στόχους για την αντιμε -
τώπιση της κλιματικής αλλαγής57. Επιπροσθέτως, το ΕΤΘΑ περιλαμβάνει πλέον ένα μεμονωμένο μέτρο για την 
ενεργειακή απόδοση και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, μολονότι παρόμοιες ενέργειες ήταν επιλέξι -
μες για χρηματοδότηση και στο παρελθόν. Στο σύνολο της ΕΕ, 3 738 έργα, η μεγάλη πλειονότητα των οποίων 
αφορά την αντικατάσταση και τον εκσυγχρονισμό κινητήρων, θα μπορούσαν να επωφεληθούν από το μέτρο 
αυτό που στοχεύει σαφώς στο κλίμα, και στο οποίο εφαρμόζεται συντελεστής 100 %.
56 Τα εν λόγω μέτρα αφορούσαν τα εξής: «Αλιεία εσωτερικών υδάτων και υδρόβια πανίδα και χλωρίδα εσωτερικών υδάτων», «Παραγωγικές 
επενδύσεις στην υδατοκαλλιέργεια» και «Μεταποίηση προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας». Οι αναφορές έγιναν κυρίως για τη βελτίωση 
της ενεργειακής απόδοσης.
57 Τα εν λόγω δύο νέα μέτρα αφορούσαν τα «Ταμεία αλληλοβοήθειας για δυσμενή καιρικά φαινόμενα και περιβαλλοντικά συμβάντα» και 
«Ασφάλιση αποθεμάτων υδατοκαλλιέργειας».Πλαίσιο 10
52
 Συμπεράσματα 
και συστάσεις
91 
Επ’ ευκαιρία του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου της περιόδου 2014 - 2020, 
τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ανέλαβαν πολιτική δέσμευση να ενσωματώσουν την 
κλιματική δράση στο σύνολο των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ και να 
διασφαλίσουν ότι θα δαπανήσουν τουλάχιστον ένα ευρώ στα πέντε από τον 
προϋπολογισμό της ΕΕ σε σχετικές με το κλίμα δραστηριότητες. Κύριος στόχος 
της δέσμευσης αυτής είναι να ανταποκριθούν στην πρόκληση που θέτει η κλιμα -
τική αλλαγή και στις σημαντικές επενδυτικές ανάγκες για την κλιματική δράση. 
Επιδιώξαμε να διαπιστώσουμε αν ο στόχος της δαπάνης τουλάχιστον του 20 % 
του προϋπολογισμού της ΕΕ σε κλιματική δράση ήταν πιθανόν να επιτευχθεί και 
αν η προσέγγιση που ακολουθήθηκε ήταν πιθανό να αποφέρει προστιθέμενη 
αξία, με αποτέλεσμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση για 
την κλιματική δράση.
92 
Διαπιστώσαμε ότι ένα φιλόδοξο έργο βρισκόταν σε εξέλιξη και ότι, συνολικά, είχε 
σημειωθεί πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου. Εντούτοις, υπάρχει σοβαρός 
κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος του 20 % εάν δεν υπάρξουν μεγαλύτερες 
προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Η προσπάθεια υλοποίησης 
του στόχου είχε ως αποτέλεσμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρη -
ματοδότηση για την κλιματική δράση από ορισμένα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά 
και επενδυτικά ταμεία, συγκεκριμένα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής 
Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής. Εντούτοις, σε άλλους τομείς, όπως στο Ευρω -
παϊκό Κοινωνικό Ταμείο, τους τομείς της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και 
της αλιείας, η κατάσταση παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη, δηλαδή δεν 
υπήρξε σημαντική στροφή αυτών των ταμείων προς την κλιματική δράση.
Συνολικά έχει σημειωθεί πρόοδος, ωστόσο υπάρχει σοβαρός 
κίνδυνος να μην επιτευχθεί ο στόχος του 20 %
93 
Ο στόχος της δαπάνης τουλάχιστον του 20 % του προϋπολογισμού της ΕΕ για την 
κλιματική δράση εντάσσεται στον ηγετικό ρόλο που ασκεί η ΕΕ στον τομέα της 
κλιματικής δράσης και αντιπροσωπεύει μια σαφή δέσμευση αντιμετώπισης της 
κλιματικής αλλαγής. Σύμφωνα με τα αριθμητικά στοιχεία της Επιτροπής, το μερί -
διο της χρηματοδότησης που διατέθηκε για την κλιματική δράση ήταν, κατά μέσο 
όρο, 17,6 % τα έτη 2014 - 2016 (βλέπε σημεία 26 και 40 έως 41).
94 
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κάποιο εργαλείο με το οποίο να μπορεί να υπάρξει 
πολυετής συγκεντρωτική ενημέρωση της προόδου που έχει επιτευχθεί προς 
την επίτευξη του εν λόγω στόχου για το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ. 
Η Επιτροπή επικαιροποίησε πρόσφατα τα στοιχεία που αφορούν τις σχετικές με 
το κλίμα δαπάνες για το σύνολο της περιόδου 2014 - 2020, υπό το πρίσμα της 
ενδιάμεσης επανεξέτασης του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Συνολικά, 
η Επιτροπή θεωρεί ότι θα διατεθεί ποσοστό 18,9 % για την κλιματική δράση, το 
οποίο υπολείπεται του στόχου του 20 % (βλέπε σημείο 44).
53 Συμπεράσματα και συστάσεις 
95 
Η μέθοδος παρακολούθησης που χρησιμοποιούν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη 
παρουσιάζει αδυναμίες όσον αφορά την κατάρτιση εκθέσεων και την πληρότητα. 
Η εν λόγω μέθοδος παρακολούθησης δεν αντικατοπτρίζει πλήρως τις οικονομικές 
επιδράσεις των δαπανών της ΕΕ για την κλιματική δράση μέσω χρηματοοικονο -
μικών μέσων και στοιχείων εκτός ισολογισμού, παρά την αυξανόμενη χρήση τους 
(σημεία 37 και 38). Επίσης, δεν διακρίνει μεταξύ μέτρων μετριασμού και μέτρων 
προσαρμογής, δυσχεραίνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αξιολόγηση του επιπέ -
δου χρηματοδότησης αυτών των διαφορετικών προσεγγίσεων για την αντιμετώ -
πιση της κλιματικής αλλαγής (σημείο 36).
Σύσταση 1 — Αξιόπιστη πολυετής ενοποίηση στοιχείων
Η Επιτροπή πρέπει να διενεργεί σε ετήσια βάση αξιόπιστη πολυετή ενοποίηση 
στοιχείων, προκειμένου να διαπιστώνει αν οι δαπάνες για το κλίμα βρίσκονται 
στη σωστή πορεία για την επίτευξη του στόχου του 20 %.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Δεκέμβριος 2017.
Σύσταση 2 — Ολοκληρωμένο πλαίσιο υποβολής εκθέσεων
α) Η  Επιτροπή  πρέπει να αναφέρει ετησίως, στην ετήσια έκθεσή της σχετικά 
με τη διαχείριση και τις επιδόσεις, ενοποιημένα πληροφοριακά στοιχεία για 
την πρόοδο προς την επίτευξη του συνολικού στόχου του 20 %, καθώς και 
να αναφέρεται με ολοκληρωμένα πληροφοριακά στοιχεία επί του θέματος 
σε κάθε σχετική ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων. Επιπλέον, πρέπει να αναφέ -
ρεται η πρόοδος που σημειώνεται σχετικά με τα σχέδια δράσης, όταν αυτά 
υπάρχουν. Πέραν αυτών, πρέπει να αναφέρονται πληροφοριακά στοιχεία για 
την συνεισφορά των χρηματοοικονομικών μέσων στο κλίμα.
β) Τα κράτη μέλη  πρέπει να αναφέρουν, στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης που 
υποβάλλουν στην Επιτροπή, τους τομείς υπό επιμερισμένη διαχείριση οι 
οποίοι παρουσιάζουν πιθανές ευκαιρίες για κλιματική δράση, και να περιγρά -
φουν τους τρόπους με τους οποίους σχεδιάζουν να αυξήσουν την κλιματική 
δράση στους εν λόγω τομείς.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ετησίως, αρχής γενο -
μένης από τις ετήσιες εκθέσεις του 2016.
γ) Η  Επιτροπή  και τα κράτη μέλη  πρέπει να διασφαλίζουν ότι στα στοιχεία που 
συγκεντρώνονται γίνεται η διάκριση μεταξύ μέτρων μετριασμού και μέτρων 
προσαρμογής.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ανάπτυξη τέτοιου 
είδους συστήματος για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.
54 Συμπεράσματα και συστάσεις 
96 
Θεωρούμε ότι το ποσοστό της χρηματοδότησης για το κλίμα θα πρέπει να 
αυξηθεί στο 22 % κατά μέσο όρο τα υπόλοιπα έτη του τρέχοντος πολυετούς 
δημοσιονομικού πλαισίου, δηλαδή από το 2017 έως το 2020 (σημείο 46), ώστε να 
επιτευχθεί ο συνολικός στόχος του 20 % έως το τέλος του 2020. Οι κύριοι τομείς 
που συνεισφέρουν στον στόχο είναι η γεωργία και η αγροτική ανάπτυξη, καθώς 
και η πολιτική συνοχής, ακολουθούμενοι από το ερευνητικό πρόγραμμα «Ορίζο -
ντας 2020» (σημείο 33). Δεν καταρτίστηκε συνολικό σχέδιο στο οποίο να παρουσι -
άζεται ποια χρηματοδοτικά μέσα θα συνεισφέρουν στην κλιματική δράση και σε 
ποιον βαθμό (βλέπε σημείο 26). Ο τρόπος αυτός ενδέχεται να αποδειχθεί ανεπαρ -
κής για τον προσδιορισμό της συνεισφοράς στην κλιματική δράση προγραμμά -
των δαπανών που είναι εκ φύσεως διαφορετικά.
Σύσταση 3 — Αξιολόγηση των αναγκών που προκύπτουν 
από την κλιματική αλλαγή
Κατά τον σχεδιασμό της πιθανής συνεισφοράς για την κλιματική δράση από 
επιμέρους κονδύλια του προϋπολογισμού ή χρηματοδοτικά μέσα, η  Επιτροπή  
πρέπει να διασφαλίζει ότι τα σχέδια αυτά βασίζονται σε ρεαλιστική και άρτια αξι -
ολόγηση, αφενός, των αναγκών που επιφέρει η κλιματική αλλαγή και, αφετέρου, 
του δυναμικού συνεισφοράς του κάθε τομέα στον συνολικό στόχο.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης: Ανάπτυξη τέτοιου 
είδους συστήματος για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.
97 
Οι κύριοι τομείς που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του παρόντος ελέγχου προβλέ -
πεται να παράσχουν το 84,5 % των αναμενόμενων συνεισφορών για τον στόχο 
της κλιματικής δράσης. Ορισμένοι από αυτούς τους τομείς διαθέτουν στόχους 
σχετικούς με το κλίμα, όπως το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», το Ευρωπαϊκό 
Γ εωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, το πρόγραμμα LIFE και το Ευρωπαϊκό 
Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, με τους οποίους υποστηρίζεται η παροχή της 
συνεισφοράς τους (σημεία 28 και 29). Εντούτοις, υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι, οι 
οποίοι θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αναμενόμενη συνεισφορά των τομέων 
της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και της έρευνας (σημεία 49 έως 51).
98 
Η προσέγγιση της Επιτροπής για τον σχεδιασμό και τη μέτρηση της προόδου 
προς την επίτευξη του στόχου του 20 % για το σύνολο του προϋπολογισμού 
της ΕΕ βασίστηκε σε διεθνώς αναγνωρισμένη μεθοδολογία. Η προσέγγιση αυτή 
θεωρήθηκε ρεαλιστική από την Επιτροπή και τα ελεγχθέντα κράτη μέλη για την 
παρακολούθηση των δαπανών για το κλίμα. Εντούτοις, οι συντελεστές της ΕΕ για 
το κλίμα, οι οποίοι εφαρμόζονται σε ορισμένους τομείς, απέτυχαν συστηματικά 
να τηρήσουν την αρχή της συντηρητικής προσέγγισης, προκειμένου να αποφεύ -
γονται υπερεκτιμήσεις της χρηματοδότησης για το κλίμα (σημείο 35).
55 Συμπεράσματα και συστάσεις 
99 
Οι υποθέσεις που αφορούν τη συνεισφορά των γεωργικών άμεσων ενισχύσεων 
στον στόχο της κλιματικής δράσης δεν αιτιολογούνται επαρκώς. Η εφαρμογή 
της αρχής της συντηρητικής προσέγγισης θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση 
κατά 9 δισεκατομμύρια ευρώ των συνεισφορών για το κλίμα (σημεία 53 και 54). 
Η εφαρμογή των συντελεστών της ΕΕ για το κλίμα είχε ως αποτέλεσμα την υπερε -
κτίμηση της συνεισφοράς του τομέα της αγροτικής ανάπτυξης στον στόχο για το 
κλίμα. Στο πλαίσιο της προσέγγισης που προκρίθηκε για το ΕΓΤΑΑ, δεν πραγμα -
τοποιείται επαρκής διάκριση μεταξύ των συνεισφορών για το κλίμα που προέρ -
χονται από διαφορετικές δραστηριότητες, γεγονός που οδηγεί σε υπερεκτίμηση 
των συνεισφορών για την κλιματική δράση. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, τα 
ποσά του ΕΓΤΑΑ για το κλίμα πρέπει να μειωθούν κατά 23,9 δισεκατομμύρια ευρώ 
(σημείο 58).
100  
Κατά την εκτίμησή μας, το σύνολο των προσαρμογών αυτών θα μείωνε τη συνει -
σφορά στη χρηματοδότηση για το κλίμα των τομέων της γεωργίας και της αγρο -
τικής ανάπτυξης έως και 33 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου, το οποίο αντιστοιχεί 
σχεδόν στο 15 % του συνολικού στόχου (σημεία 51, 54 και 58).
Σύσταση 4 — Διόρθωση των υπερεκτιμήσεων
Η Επιτροπή  και τα κράτη μέλη  πρέπει να εφαρμόζουν την αρχή της συντηρητι -
κής προσέγγισης και να διορθώσουν τις υπερεκτιμήσεις στο πλαίσιο του ΕΓΤΑΑ, 
επανεξετάζοντας το σύνολο των συντελεστών της ΕΕ για το κλίμα.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης:  
Έως τον Δεκέμβριο του 2017.
101  
Το ερευνητικό πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» παρουσιάζει υστέρηση σε σύγκριση 
με τον στόχο του, που έχει οριστεί στο 35 %, και πρέπει να την καλύψει. Μολονότι 
είναι ενθαρρυντικό το ότι η Επιτροπή έχει θέσει σε εφαρμογή ένα σχέδιο δράσης, 
το εν λόγω σχέδιο δεν περιγράφει με αρκετές λεπτομέρειες με ποιον τρόπο θα 
διασφαλιστεί η αναγκαία ανάκτηση του χαμένου εδάφους (σημεία 60 έως 64).
102  
Πέραν των ανωτέρω κινδύνων που επηρεάζουν τη χορήγηση της συνεισφοράς 
για το κλίμα στους κύριους τομείς, άλλοι, λιγότερο σημαντικοί, τομείς που συνει -
σφέρουν για το κλίμα θα πρέπει να διπλασιάσουν τις τωρινές προσπάθειές τους 
προκειμένου να επιτύχουν τον στόχο του 20 %. Δεν εντοπίσαμε αποδεικτικά στοι -
χεία, όπως, για παράδειγμα, ένα σχέδιο δράσης, με τα οποία να καταδεικνύεται 
ότι η Επιτροπή εντείνει τις προσπάθειές της σε αυτούς τους τομείς και με ποιον 
τρόπο θα επιτυγχανόταν ο διπλασιασμός των προσπαθειών (σημείο 47).
56 Συμπεράσματα και συστάσεις 
Σύσταση 5 — Κατάρτιση σχεδίων δράσης
Όταν κατά την πολυετή ενοποίηση στοιχείων αποκαλύπτεται ότι υπάρχει κίνδυ -
νος να μην επιτευχθούν οι αναμενόμενες συνεισφορές από κάποιον συγκεκριμέ -
νο τομέα, η  Επιτροπή  πρέπει να καταρτίζει σχέδιο δράσης για τον εν λόγω τομέα, 
στο οποίο να περιγράφεται λεπτομερώς ο τρόπος με τον οποίο αναμένεται να 
διασφαλιστεί η αναγκαία ανάκτηση του χαμένου εδάφους.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης:  
Έως τον Μάρτιο του 2017 για την κατάρτιση των σχεδίων δράσης.
103  
Η προσέγγιση που ακολουθεί η Επιτροπή για την εκτίμηση των επιπέδων χρημα -
τοδότησης που αφορούν την κλιματική δράση επικεντρώνεται στον προσδιορι -
σμό των προβλεπόμενων δαπανών. Εντούτοις, η προσέγγιση αυτή ενέχει έναν 
εγγενή κίνδυνο, επειδή οι προβλεπόμενες δαπάνες δεν μετατρέπονται αναγκα -
στικά σε πραγματικές δαπάνες. Επομένως, πρέπει να αξιολογείται η πραγματική 
υλοποίηση των προβλεπόμενων συνεισφορών στη χρηματοδότηση για το κλίμα, 
αποφεύγοντας παράλληλα τις δυσανάλογες διοικητικές δαπάνες. Η Επιτροπή δεν 
έχει ακόμη αναπτύξει διαδικασία για τον σκοπό αυτό (σημείο 46). Ωστόσο, η πα -
ρακολούθηση της πραγματικής χρηματοοικονομικής υλοποίησης του στόχου του 
20 % δεν θα παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτυγχάνο -
νται με τις δαπάνες για την κλιματική δράση. Διαπιστώσαμε ότι οι πληροφορίες 
σχετικά με όσα σχεδιάζουν να επιτύχουν ή έχουν επιτύχει τα ταμεία από την άπο -
ψη των αποτελεσμάτων, όπως οι μειώσεις εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου, 
είναι διαθέσιμες μόνο για ορισμένα τμήματα του προϋπολογισμού και δεν είναι 
συγκρίσιμες μεταξύ τους (σημείο 47).
Σύσταση 6 — Ανάπτυξη δεικτών για την παρακολούθηση 
των πραγματικών δαπανών για την κλιματική δράση 
και των σχετικών αποτελεσμάτων
Η Επιτροπή  πρέπει:
α) σε συνεργασία με τα κράτη μέλη , να αναπτύξει στον τομέα της επιμερισμέ -
νης διαχείρισης ένα εναρμονισμένο και αναλογικό σύστημα για την παρακο -
λούθηση της πραγματικής υλοποίησης της κλιματικής δράσης·
β) σύμφωνα με την πρωτοβουλία της «Προϋπολογισμός που αποδίδει αποτελέ -
σματα», να καθιερώσει σε όλους τους τομείς δείκτες αποτελεσμάτων σχετικά 
με το κλίμα, οι οποίοι συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου, ιδίως για την 
αξιολόγηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και των μειώσεων που 
επιφέρουν τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ μέτρα·
γ) να διευκολύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σχετικά με τους δείκτες 
αποτελεσμάτων που αφορούν το κλίμα μεταξύ των κρατών μελών.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης:  
Έως τον Δεκέμβριο του 2018.
57 Συμπεράσματα και συστάσεις 
Περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη χρηματοδότηση 
για την κλιματική δράση στο πλαίσιο ορισμένων ευρωπαϊκών 
διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων, ωστόσο, 
στο  πλαίσιο άλλων ταμείων, διατηρείται σε μεγάλο βαθμό 
η υφιστάμενη κατάσταση
104  
Σε σύγκριση με την περίοδο 2007 - 2013, οι δαπάνες όλων των προγραμμάτων 
του ΕΤΠΑ και του ΤΣ που σχετίζονται με το κλίμα για την περίοδο 2014 - 2020, 
συμπεριλαμβανομένου του δικτύου της ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας, 
προβλέπεται να αυξηθούν από 32,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε 54,7 δισεκατομμύ -
ρια ευρώ. Πέραν της οικονομικής αύξησης, διαπιστώσαμε καλύτερη εστίαση στην 
κλιματική δράση και ορθές πρακτικές σε ορισμένους τομείς, όπως στη διαδικασία 
διαχείρισης των προγραμμάτων ή στο είδος των χρηματοδοτούμενων επενδύσε -
ων (σημεία 69 και 70).
105  
Εντούτοις, στα ελεγχθέντα προγράμματα της Γ ερμανίας και της Ρουμανίας, 
διαπιστώσαμε ότι, κατά τις διαπραγματεύσεις στο στάδιο του προγραμματισμού, 
η Επιτροπή δεν άσκησε αρκετή πίεση ώστε να αυξηθεί αρκετά το ποσό που θα 
διατεθεί για την κλιματική δράση στους τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης 
ή στον τομέα της ανάπτυξης επιχειρήσεων. Αυτό σημαίνει ότι δεν αξιοποιήθηκαν 
πλήρως όλες οι πιθανές ευκαιρίες για χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης 
(σημείο 75).
106  
Ομοίως, η δυνητική συνεισφορά του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου στην κλι -
ματική δράση θα μπορούσε να αυξηθεί, υπό το πρίσμα της αυξανόμενης ζήτησης 
στο πλαίσιο της οικονομίας για πράσινες θέσεις εργασίας. Διαπιστώσαμε ότι στο 
πλαίσιο των επιχειρησιακών προγραμμάτων του ΕΚΤ διατέθηκε ένα πολύ χαμηλό 
μερίδιο για την κλιματική δράση, δηλαδή το 1,4 % των 83 δισεκατομμυρίων ευρώ. 
Η Επιτροπή δεν έλεγξε συστηματικά αν τα προγράμματα θα είχαν ως στόχο τη 
ζήτηση για πράσινες θέσεις εργασίας ή αν θα υποστήριζαν τη μετάβαση σε μια 
οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (σημεία 76 έως 79).
107  
Παρά την ύπαρξη ορισμένων αναδυόμενων ορθών πρακτικών, δεν υπήρξε σημα -
ντική στροφή προς την κλιματική δράση όσον αφορά τις πολιτικές της γεωργίας, 
της αγροτικής ανάπτυξης ή της αλιείας.
58 Συμπεράσματα και συστάσεις 
108  
Η καθιέρωση της πράσινης ενίσχυσης δεν διασφαλίζει σημαντική μεταβολή της 
συνεισφοράς των άμεσων ενισχύσεων για το κλίμα. Το νέο καθεστώς, μολονότι 
έχει ορισμένο αντίκτυπο στην κλιματική δράση, στην πραγματικότητα βασίζεται 
σε μεγάλο βαθμό σε ήδη υπάρχουσες γεωργικές πρακτικές (σημεία 81 και 83). 
Όσον αφορά τα τρία ελεγχθέντα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης, δεν δια -
πιστώσαμε ούτε πραγματική αύξηση ούτε πραγματική μείωση στις επενδύσεις. 
Σχετικά με την καλύτερη στόχευση της κλιματικής δράσης, δεν διαπιστώσαμε 
σημαντική μεταβολή στα κύρια χαρακτηριστικά της διαδικασίας διαχείρισης, 
όπως στις απαιτήσεις ή στους όρους επιλεξιμότητας και τα κριτήρια επιλογής. 
Εντούτοις, ο σχεδιασμός ορισμένων λιγότερο σημαντικών μέτρων τροποποιήθη -
κε ώστε να τα καταστήσει περισσότερο συναφή με το κλίμα. Εντοπίσαμε αρκετά 
παραδείγματα αναδυόμενων ορθών πρακτικών, οι οποίες συμβάλλουν άμεσα 
στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (σημεία 84 έως 87).
109  
Όσον αφορά το Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, η αύξηση της εστίασης στην κλι -
ματική δράση ήταν πολύ περιορισμένη. Οι άμεσες και σαφείς αναφορές στους 
στόχους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, τόσο του μετριασμού όσο 
και της προσαρμογής, εξακολουθούν να λαμβάνουν χώρα σπάνια. Κατά συνέπεια, 
το Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας δεν διεύρυνε την εμβέλεια της συνεισφοράς του 
για την κλιματική δράση (σημεία 88 έως 90).
Σύσταση 7 — Διερεύνηση όλων των πιθανών ευκαιριών 
και διασφάλιση πραγματικής στροφής προς την κλιματική 
δράση
Η Επιτροπή  πρέπει:
α) να προσδιορίσει τους τομείς εκείνους που διαθέτουν αναξιοποίητο δυναμικό 
όσον αφορά την κλιματική δράση, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, και 
να αναπτύξει σχέδια δράσης για την αύξηση της συνεισφοράς των εν λόγω 
τομέων στην κλιματική δράση ·
β) η  Επιτροπή και τα κράτη μέλη  πρέπει να αυξήσουν την ενσωμάτωση της 
κλιματικής δράσης στους τομείς της γεωργίας, της αγροτικής ανάπτυξης και 
της αλιείας, για παράδειγμα αναπτύσσοντας νέα μέτρα, ή επαναπροσανατολί -
ζοντας τα υφιστάμενα, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Ημερομηνία-στόχος για την υλοποίηση της σύστασης:  
Έως τον Δεκέμβριο του 2017.
59 Συμπεράσματα και συστάσεις 
Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει 
ο κύριος Phil WYNN OWEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, 
κατά τη συνεδρίασή του της 26ης Οκτωβρίου 2016.
 Γ ια το Ελεγκτικό Συνέδριο
 Klaus-Heiner LEHNE
 Πρόεδρος
60
 Παράρτημα
Συγκεντρωτικός πίνακας των συντελεστών που χρησιμοποίησε το ΕΕΣ στον τομέα 
της πολιτικής αγροτικής ανάπτυξης
Ο προτεινόμενος συγκεντρωτικός πίνακας, ο οποίος βασίστηκε στις επισκέψεις ελέγχου στα κράτη μέλη 
και προσαρμόστηκε από την προπαρασκευαστική μελέτη κατά παραγγελία της Επιτροπής, αποκαθιστά 
την έλλειψη διαφοροποίησης των συντελεστών της ΕΕ για το κλίμα ανά μέτρο.
Βάσει των μελετών περιπτώσεων που εξετάστηκαν στα κράτη μέλη, της εξέτασης της βιβλιογραφίας1, της ανά -
λυσης των εσωτερικών σημειωμάτων της Επιτροπής και της εφαρμογής των διεθνών προτύπων2, καταρτίσαμε, 
καταρχάς, έναν ενημερωμένο συγκεντρωτικό πίνακα των συντελεστών για το κλίμα, ο οποίος λαμβάνει υπόψη 
του τα μέτρα και τους στόχους πολιτικής, όπως παρουσιάζονται στους τομείς εστίασης (βλέπε κατωτέρω). Στη 
συνέχεια, προσδιορίσαμε τα ποσά του ΕΓΤΑΑ ανά μέτρο και τομέα εστίασης. Γ ια τον σκοπό αυτό, τα στοιχεία 
διατέθηκαν από την Επιτροπή. Η μόνη περίπτωση στην οποία έπρεπε να διατυπωθεί υπόθεση ήταν η προτεραι -
ότητα 4 της Ένωσης3. Τέλος, εφαρμόσαμε τους συντελεστές για το κλίμα που παρουσιάζονται στον κατωτέρω 
συγκεντρωτικό πίνακα στα αντίστοιχα ποσά του ΕΓΤΑΑ.Παράρτημα
1 Ο συγκεντρωτικός πίνακας αναπτύχθηκε συγκεκριμένα βάσει της προκαταρκτικής μελέτης κατά παραγγελία της Επιτροπής, «Tracking system for 
climate expenditure in the post2013 EU budget» (Σύστημα παρακολούθησης των δαπανών που αφορούν το κλίμα μετά τον προϋπολογισμό της ΕΕ 
για το 2013) — Λεπτομερής αξιολόγηση της ΚΓΠ, πίνακας 5.4 (σ. 25-30).
2 Οι «δείκτες του Ρίο» του ΟΟΣΑ και οι αρχές παρακολούθησης που ανέπτυξαν πολυμερείς τράπεζες ανάπτυξης όπως η Παγκόσμια Τράπεζα.
3 Η προτεραιότητα 4 της Ένωσης έχει προγραμματιστεί ως σύνολο, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής για τον στρατηγικό 
προγραμματισμό, το οποίο σημαίνει ότι δεν διατίθενται κονδύλια δαπανών από το ΕΓΤΑΑ σε επιμέρους τομείς εστίασης. Επομένως, διαιρέσαμε διά 
τρία τις προβλεπόμενες δαπάνες του ΕΓΤΑΑ υπό αυτή την προτεραιότητα και διαθέσαμε ίσο ποσό από το ΕΓΤΑΑ σε έκαστο από τους τρεις τομείς 
εστίασης στο πλαίσιο της προτεραιότητας 4 της Ένωσης: τομέας εστίασης 4A (αποκατάσταση, διατήρηση και ενίσχυση της βιοποικιλότητας), 
4B (βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης των λιπασμάτων και των φυτοφαρμάκων) και 4Γ (πρόληψη της 
διάβρωσης του εδάφους και βελτίωση της διαχείρισης του εδάφους).
61 Παράρτημα 
Προτεινόμενος συγκεντρωτικός πίνακας
Προτεραιότητες και τομείς 
εστίασηςΠροτεραιότητα 2 Προτεραιότητα 3 Προτεραιότητα 4Προτεραιότη -
τα 5Προτεραιό -
τητα 6
Ενίσχυση της βιωσιμό -
τητας των γεωργικών 
εκμεταλλεύσεων και της 
ανταγωνιστικότητας 
όλων των τύπων γεωρ -
γίας σε όλες τις περιφέ -
ρειες και προώθηση των 
καινοτόμων γεωργικών 
τεχνολογιώνΠροώθηση της οργάνωσης της 
αλυσίδας τροφίμων, της καλής 
διαβίωσης των ζώων και της διαχεί -
ρισης κινδύνων στη γεωργίαΑποκατάσταση, διατήρηση και ενίσχυση των 
οικοσυστημάτων που συνδέονται με τη γεωργία 
και τη δασοκομίαΠροώθηση της αποδοτι -
κότητας των πόρων και 
στήριξη της στροφής σε 
μια οικονομία χαμηλών 
εκπομπών διοξειδίου 
του άνθρακα και 
ανθεκτική στην κλι -
ματική αλλαγή, στους 
τομείς της γεωργίας, 
των τροφίμων και της 
δασοκομίαςΠροώθηση της 
κοινωνικής έντα -
ξης, της μείωσης 
της φτώχειας και 
της οικονομικής 
ανάπτυξης 
των αγροτικών 
περιοχώνΚωδικός μέτρουΤίτλος μέτρουΓια όλους τους τομείς 
εστίασηςΒελτίωση της 
ανταγωνιστικότη -
τας των πρωτογε -
νών παραγωγών, 
με την καλύτερη 
ενσωμάτωσή τους 
στην αλυσίδα 
τροφίμωνΣτήριξη της 
πρόληψης και 
διαχείρισης 
κινδύνων στη 
γεωργική 
εκμετάλλευσηΑποκα -
τάσταση, 
διατήρηση 
και ενίσχυση 
της βιοποικι -
λότηταςΒελτίωση της 
διαχείρισης των 
υδάτων, συμπε -
ριλαμβανομένης 
της διαχείρισης 
των λιπασμάτων 
και των φυτο -
φαρμάκωνΠρόληψη της 
διάβρωσης του 
εδάφους και 
βελτίωση της 
διαχείρισης του 
εδάφουςΓια όλους τους τομείς 
εστίασηςΓια όλους τους 
τομείς εστίασης
1Δράσεις μεταφοράς γνώσεων και 
ενημέρωσης0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
2Συμβουλευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες 
διαχείρισης γεωργικής εκμετάλλευ -
σης και υπηρεσίες αντικατάστασης 
γεωργών στην εκμετάλλευση0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
3Συστήματα ποιότητας των γεωργικών 
προϊόντων και τροφίμων0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 0 %
4Επενδύσεις σε υλικά στοιχεία 
ενεργητικού 0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
5Αποκατάσταση του δυναμικού 
γεωργικής παραγωγής που έχει πληγεί 
από φυσικές καταστροφές και λήψη 
ενδεδειγμένων δράσεων πρόληψης0 % 0 % 100 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
6Ανάπτυξη γεωργικών εκμεταλλεύσεων 
και επιχειρήσεων0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 100 % 0 %
7Βασικές υπηρεσίες και ανάπλαση 
χωριών σε αγροτικές περιοχές0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
8Επενδύσεις για την ανάπτυξη δασικών 
περιοχών και τη βελτίωση της βιωσιμό -
τητας των δασών0 % 0 % 40 % 100 % 100 % 100 % 100 % 0 %
9 Σύσταση ομάδων παραγωγών 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 100 % 0 %
10Γεωργοπεριβαλλοντικό και κλιματικό 
μέτρο0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
11 Βιολογική γεωργία 0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
12Ενισχύσεις στο πλαίσιο του Natura 2000 
και της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
13Ενισχύσεις για περιοχές που 
αντιμετωπίζουν φυσικά ή άλλα ειδικά 
μειονεκτήματα0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 0 %
14 Καλή διαβίωση των ζώων 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 100 % 0 %
15Δασοπεριβαλλοντικές και κλιματικές 
υπηρεσίες και διατήρηση των δασών0 % 0 % 40 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
16 Συνεργασία 0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
17 Διαχείριση κινδύνου 0 % 0 % 40 % 0 % 0 % 0 % 100 % 0 %
18Χρηματοδότηση συμπληρωματικών 
εθνικών άμεσων ενισχύσεων για την 
Κροατία0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 %
19LEADER: Στήριξη για την ανάπτυξη 
ικανοτήτων «από τη βάση προς την 
κορυφή», οι οποίες μπορεί να έχουν ως 
αποτέλεσμα καινοτόμες προσεγγίσεις 
για την αντιμετώπιση των προκλήσεων 
που θέτει η κλιματική αλλαγή0 % 0 % 0 % 40 % 40 % 100 % 100 % 0 %
20 Τεχνική βοήθεια 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 % 0 %Παράρτημα
62 Απαντήσεις  
της Επιτροπής
Σύνοψη
I
Η Επιτροπή είναι απόλυτα προσηλωμένη στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η προσέγγιση της ΕΕ για τη 
μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή καθοδηγείται από μέτρα 
πολιτικής με τα οποία επιδιώκεται επίσης η επίτευξη αλλαγής στις επενδυτικές πρακτικές. Οι δημόσιες δαπάνες από τον 
προϋπολογισμό της ΕΕ και τους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών συμπληρώνουν τη μετάβαση αυτή και 
επιδιώκουν να την επισπεύσουν.
Με την πρόταση για την ενσωμάτωση του κλίματος στον προϋπολογισμό της ΕΕ1 και την αύξηση των δαπανών για το κλίμα 
σε ποσοστό 20 % του προϋπολογισμού, η Επιτροπή έθεσε ως στόχο να δώσει μια πρωτοποριακή διάσταση στον προϋπολο -
γισμό της ΕΕ με την προώθηση της προσέγγισης της ενσωμάτωσης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβού -
λιο υποστήριξαν την προσέγγιση της ενσωμάτωσης2 και επιβεβαίωσαν ότι το 20 % αποτελεί κατάλληλο επίπεδο στήριξης.
II
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε ρητά την προσέγγιση της Επιτροπής για ενσωμάτωση του κλίματος στο σύνολο 
του προϋπολογισμού ως τον κύριο στόχο, ο οποίος υποστηρίζεται από τον πολιτικό στόχο της διάθεσης ποσοστού τουλά -
χιστον 20 % των δαπανών της ΕΕ στο τρέχον ΠΔΠ για δράσεις σχετικές με το κλίμα.
Πέραν της ενσωμάτωσης, στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο  (ΠΔΠ) ορίστηκε επίσης ένα ειδικό πρόγραμμα για την 
κλιματική δράση.
IV
Η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει το φιλόδοξο έργο που 
έχει αναληφθεί και την ανάγκη συνέχισης των προσπαθειών για την περαιτέρω βελτίωση της ενσωμάτωσης του κλίματος 
στις πολιτικές της ΕΕ. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος τόσο ως προς τη συνεκτί -
μηση κλιματικών παραμέτρων στην κατάρτιση προγραμμάτων όσο και ως προς την ανάπτυξη της μοναδικής προσέγγι -
σης της ποσοτικώς προσδιορισμένης ενσωμάτωσης, η οποία παρέχει πλέον ένα διαφανές βασικό σενάριο.
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η δυνητική επιμέρους συνεισφορά καθενός από τα ταμεία διαφοροποιείται ανάλογα 
με την πρωταρχική αποστολή του και, κατά συνέπεια, είναι αναπόφευκτο τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για τον 
προγραμματισμό και την παρακολούθηση της συνεισφοράς να διαφέρουν μεταξύ των ταμείων. Επίσης, η μεταρρύθμιση 
της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ) έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης της κλιματικής δράσης 
σε σύγκριση με την περίοδο 2007-2013. Η Επιτροπή θεωρεί ότι παρατηρείται σημαντική στροφή προς την ενίσχυση της 
κλιματικής δράσης.
V
Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, 
η οποία δημοσιεύτηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2016. Από τα πλέον πρόσφατα δεδομένα, τα οποία παρουσιάζονται στο 
έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2016) 299 που συνοδεύει την ενδιάμεση επανεξέταση του πολυ -
ετούς δημοσιονομικού πλαισίου (COM(2016) 603), προκύπτει ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου 2014-2020 οι συνολικές 
δαπάνες για το κλίμα θα υπερβούν ελαφρώς το ποσό των 200 δισ. EUR. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό περίπου 18,9 % για 
ολόκληρη την περίοδο δημοσιονομικού προγραμματισμού.
Βλέπε επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 28.
1 Βλέπε COM(2011) 500 τελικό, μέρος I, τμήμα 6.1.4 http://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:d0e5c248-4e35-450f-8e30-3472afbc7a7e.  
0008.02/DOC_3&format=PDF
2 Βλέπε τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 7.2.2013 και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 13.3.2013 για το νέο ΠΔΠ 
(P7_TA(2013)0078).
Απαντήσεις της Επιτροπής 63
VI
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις προσομοιώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ωστόσο, η Επιτροπή έχει δημιουργήσει μια 
καινοτόμο και λεπτομερή μεθοδολογία παρακολούθησης, η οποία βασίζεται στους δείκτες του Ρίο του ΟΟΣΑ.
Πλην όμως, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη συνέχισης των προσπαθειών για την αύξηση της σημασίας του κλίματος 
σε όλα τα προγράμματα της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων όσων αναφέρει το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Η μέθοδος που χρησιμοποιεί η Επιτροπή έχει καταρτιστεί με διαφανή και συντονισμένο τρόπο. Η προσέγγιση της ΕΕ για 
την αξιολόγηση των επιπέδων της χρηματοδότησης για το κλίμα στους τομείς της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης 
είναι άρτια. Ομοίως, όσον αφορά τις πράσινες άμεσες ενισχύσεις, ο υπολογισμός αντικατοπτρίζει ικανοποιητικά τη συνά -
φεια των τριών γεωργικών πρακτικών με το κλίμα. Επίσης, όσον αφορά τις άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανα -
τολισμού, ο αντίκτυπος της τάξης του 8 % που έχουν για το κλίμα οι άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανατολισμού 
δεν έχει υπερεκτιμηθεί, εάν ληφθούν υπόψη τα οφέλη της πολλαπλής συμμόρφωσης και των άμεσων ενισχύσεων για το 
κλίμα.
VII
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η καινοτόμος προσέγγιση για την παρακολούθηση των δαπανών για το κλίμα και η εφαρ -
μογή της στον προϋπολογισμό της ΕΕ θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αύξηση του 
βαθμού ανάλυσης των δεδομένων σε σχέση με τον μετριασμό και την προσαρμογή. Ταυτόχρονα, με βάση τον ασαφή 
διοικητικό αντίκτυπο και την πολυπλοκότητα της αποφυγής της διπλής καταμέτρησης κατά την αποτύπωση των συχνών 
σχετικών παράλληλων οφελών, η Επιτροπή δεν προβλέπει επί του παρόντος περαιτέρω διαχωρισμό των δεδομένων στο 
σύστημα παρακολούθησης που εφαρμόζει.
VIII
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ορισμένες από τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου έχουν ήδη εφαρμοστεί ή πρόκειται να 
εφαρμοστούν ( κυρίως η σύσταση 1 και η σύσταση 6 στοιχεία β) και γ) ), ορισμένες είναι εν μέρει αποδεκτές (σύσταση 2 στοι -
χείο α), συστάσεις 3, 4, 5 και σύσταση 7 στοιχείο α)) και ορισμένες δεν είναι κατάλληλες ή σκόπιμες ( σύσταση 2 στοιχείο γ),  
σύσταση 6 στοιχείο α) και σύσταση 7 στοιχείο β) ). Συνολικά, η Επιτροπή εκτιμά ότι η προσέγγιση της ενσωμάτωσης έχει 
αυξήσει τη συνεισφορά του προϋπολογισμού της ΕΕ για το κλίμα.
Εισαγωγή
01
Η Επιτροπή είναι απόλυτα προσηλωμένη στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Η προσέγγιση της ΕΕ για τη μετά -
βαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ανθεκτική στην κλιματική αλλαγή καθοδηγείται από μέτρα πολι -
τικής με τα οποία επιδιώκεται επίσης η επίτευξη αλλαγής στις επενδυτικές πρακτικές, όπως καταδεικνύεται και από την 
πρόσφατη δέσμη μέτρων της Επιτροπής3. Οι δημόσιες δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και τους εθνικούς προϋ -
πολογισμούς των κρατών μελών συμπληρώνουν και επιδιώκουν να επισπεύσουν τη μετάβαση αυτή.
02
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προσαρμογή στην αναπόφευκτη κλιματική αλλαγή καθώς και ο μετριασμός της αποτελούν 
συμπληρωματικές προσεγγίσεις πολιτικής και επιδιώκει να τις ακολουθήσει και τις δύο ταυτόχρονα, όπου κρίνεται 
σκόπιμο.
3 http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-2545_el.htm
Απαντήσεις της Επιτροπής 64
05
Τα μέτρα προσαρμογής επιδιώκουν να μειώσουν τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα σε αποδεκτό επίπεδο βάσει 
προβλέψεων σχετικά με την κλιματική αλλαγή.
07
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν στη μείωση των επιπέδων των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, και 
κυρίως η μείωση της ενεργειακής έντασης (κατανάλωση λιγότερης ενέργειας ανά μονάδα ΑΕΠ) και η ανάπτυξη της ενέρ -
γειας από ανανεώσιμες πηγές. Η οικονομική ανάπτυξη (κατά κεφαλήν ΑΕΠ) αποτέλεσε παράγοντα αύξησης των εκπο -
μπών (δηλαδή δεν συνέβαλε στον μετριασμό) καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2005-2013, αν και ο αντίκτυπος αυτός 
είναι λιγότερο έντονος από το 2007/084 και μετά. Στο πλαίσιο αυτό, δεν απαιτείται χωριστή εξέταση του αντίκτυπου της 
οικονομικής κρίσης στις εκπομπές.
08
Η Επιτροπή τονίζει ότι ο στόχος του 20 % ανακοινώθηκε ως ένα από τα στοιχεία της προσέγγισης της ενσωμάτωσης του 
κλίματος στον προϋπολογισμό της ΕΕ, η οποία με τη σειρά της αποτελεί ένα από τα στοιχεία της προσέγγισης που ακο -
λουθεί η ΕΕ προκειμένου να ανταποκριθεί στις επενδυτικές ανάγκες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.
Η προσέγγιση της ενσωμάτωσης στον προϋπολογισμό της ΕΕ καταδεικνύει τη δέσμευση της ΕΕ και τον ηγετικό της ρόλο 
στην κλιματική δράση, όπως όλες οι δράσεις της ΕΕ για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
09
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσοστό 20 % ανακοινώθηκε ως πολιτικός και φιλόδοξος στόχος για τη στήριξη της επίτευξης 
απόδοσης μεγαλύτερης σημασίας στο κλίμα σε όλες τις ενέργειες που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. 
Η προσέγγιση υποστηρίχθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, και αποτέλεσε τη βάση για 
τα μετέπειτα μέτρα εφαρμογής. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, σύμφωνα με τα ανωτέρω, τόσο η Επιτροπή όσο και η αρμό -
δια για τον προϋπολογισμό αρχή αποφάσισαν να μην εντάξουν τον συγκεκριμένο στόχο σε νομικό κείμενο.
Πέραν της ενσωμάτωσης, στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) ορίζεται επίσης ένα ειδικό πρόγραμμα που αφορά, 
μεταξύ άλλων, την κλιματική δράση (στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE).
12
Η Γ ενική Διεύθυνση Προϋπολογισμού συντονίζει την κατανομή των πόρων του προϋπολογισμού στις προτεραιότητες 
πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της κλιματικής δράσης, συλλέγει τα δεδομένα βάσει των οποίων αιτιολογούνται τα 
ποσά που προτείνει η Επιτροπή στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή για την ετήσια διαδικασία προϋπολογισμού 
και τα ενοποιεί στην κατάσταση προβλέψεων του σχεδίου προϋπολογισμού.
4 Βλέπε την ανάλυση του ΕΟΠ: τμήμα 2.4 της έκθεσης με τίτλο Trends & Projections in Europe 2015  (Τάσεις και προβλέψεις στην Ευρώπη το 2015): 
Έκθεση αριθ. 4/2015 του ΕΟΠ. 
Απαντήσεις της Επιτροπής 65
Πλαίσιο — Το πλαίσιο της ενσωμάτωσης εν συντομία  
Σημείο τέταρτο
Η κλιματική δράση της ΕΕ καλύπτει ευρύ φάσμα μέτρων και οι φιλόδοξοι στόχοι καθιστούν την ΕΕ παγκόσμιο ηγέτη στον 
τομέα της κλιματικής δράσης. Η ενσωμάτωση του κλίματος σε όλες τις πολιτικές και στα προγράμματα της ΕΕ αποτελεί 
ένα από τα στοιχεία που υποστηρίζουν τη μετάβαση σε μια κοινωνία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ανθεκτική στην κλι -
ματική αλλαγή.
Η προσέγγιση της ΕΕ για την ενσωμάτωση του κλίματος στα χρηματοδοτικά μέσα και στον προϋπολογισμό της ΕΕ διαρ -
θρώνεται σε τέσσερα επίπεδα, όπως επεξηγείται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 24.
Παρατηρήσεις
24
Η Επιτροπή εκτιμά ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ενσωμάτωση του κλίματος στον προϋπολο -
γισμό της ΕΕ. Η προσέγγιση της ΕΕ για την ενσωμάτωση του κλίματος στα χρηματοδοτικά μέσα και στον προϋπολογισμό 
της ΕΕ διαρθρώνεται σε τέσσερα επίπεδα:
— Πολιτικές αποφάσεις των θεσμικών οργάνων της ΕΕ (στο πλαίσιο της έγκρισης του ΠΔΠ για την περίοδο 2014-2020) 
για την ενσωμάτωση της κλιματικής δράσης5 και την ανακοίνωση στόχου για τη διάθεση ποσοστού τουλάχιστον 20 % 
των δαπανών της ΕΕ σε δράσεις σχετικές με το κλίμα.
— Κατοχύρωση των στόχων για το κλίμα στο νομικό/καθοδηγητικό πλαίσιο (νομική βάση για το νέο σύνολο προγραμ -
μάτων δαπανών, κατευθυντήριες γραμμές).
— Εφαρμογή των κανόνων και των κατευθυντήριων γραμμών που σχετίζονται με το κλίμα (ποιότητα εφαρμογής).
— Στο πλαίσιο της εν λόγω προσέγγισης, μια κοινή μέθοδος για την παρακολούθηση των σχετικών με το κλίμα δαπανών 
σε όλα τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ.
Αναγνωρίζουμε ότι ο έλεγχος επικεντρώνεται πρωτίστως στον δημοσιονομικό στόχο.
Δεύτερη περίπτωση
Η Επιτροπή διαφωνεί με την επιλογή του Ελεγκτικού Συνεδρίου να λάβει ένα σύνολο αρχών που συμφωνήθηκαν το 
2015 από ορισμένους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας ως βάση 
σύγκρισης για την αξιολόγηση της «καταλληλότητας» της καινοτόμου και λεπτομερούς προσέγγισης της ΕΕ για την ενσω -
μάτωση, η οποία συμφωνήθηκε σε επίπεδο ΕΕ.
25
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου να θεωρήσει τον στόχο του 20 % δημοσιονομικό στόχο, 
αλλά επαναλαμβάνει ότι ο στόχος ανακοινώθηκε από την Επιτροπή ως πολιτικός στόχος για την υποστήριξη της ενσω -
μάτωσης του κλίματος σε διάφορα προγράμματα. Δεδομένης της φύσης του στόχου αυτού, η Επιτροπή εκτιμά ότι μια 
ερμηνεία που καλύπτει μόνο τη δημοσιονομική πτυχή δεν αντικατοπτρίζει την προσέγγιση της ΕΕ για την ενσωμάτωση.
5 http://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:d0e5c248-4e35-450f-8e30-3472afbc7a7e.0008.02/DOC_3&format=PDF
Απαντήσεις της Επιτροπής 66
26
Η Επιτροπή τονίζει ότι ο πολιτικός στόχος του 20 % ανακοινώθηκε για να συμβάλει στην ενσωμάτωση της κλιματικής 
δράσης στα προγράμματα της ΕΕ (βλέπε απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 25). Γ ια τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν έχει 
προσδιορίσει ποσοτικά το μερίδιο των επενδυτικών αναγκών που θα πρέπει να καλυφθεί από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, 
αλλά έχει λάβει υπόψη τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στην πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το ΠΔΠ6.
27
Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχουν σημειωθεί σημαντικές αυξήσεις των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα. Παράλληλα, 
η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχουν συνολικά και συγκρίσιμα δεδομένα σχετικά με τις δαπάνες που συνδέονταν 
με το κλίμα στο προηγούμενο ΠΔΠ, κάτι το οποίο θα αποτελούσε προαπαιτούμενο για τον καθορισμό λεπτομερέστερων 
στόχων. Η ανάπτυξη ενός αξιόπιστου και διαφανούς συστήματος παρακολούθησης ήταν ένα από τα στοιχεία της προσέγ -
γισης της ΕΕ για την ενσωμάτωση.
28
Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, 
η οποία δημοσιεύτηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2016. Από τα δεδομένα τα οποία παρουσιάζονται στο έγγραφο εργασίας των 
υπηρεσιών της Επιτροπής SWD(2016) 299 που συνοδεύει την ενδιάμεση επανεξέταση του πολυετούς δημοσιονομικού 
πλαισίου (COM(2016) 603) προκύπτει ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου 2014-2020 οι συνολικές δαπάνες για το κλίμα θα 
υπερβούν ελαφρώς το ποσό των 200 δισ. EUR. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό περίπου 18,9 % για ολόκληρη την περίοδο 
δημοσιονομικού προγραμματισμού. Στα δεδομένα που δημοσιεύτηκαν στο παράρτημα 2 του εγγράφου εργασίας των 
υπηρεσιών της Επιτροπής αναλύονται οι συνολικές εκτιμήσεις ανά πρόγραμμα για την παρακολούθηση του κλίματος 
όσον αφορά τον στόχο του 20 % για ολόκληρη την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020.
Climate Mainstreaming 2014-2020 - totals by programme
(EUR million, commitment appropriations) 2014-2017 2018-2020 estimates
Programme 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020Total 
2014-2020
For reference: Total EU Budget  
(Section III- Commission, Financial programming)118 054.4 158 606.8 151 241.6 153 757. 8 156 782.8 159 966.3 164 145.4 1 062 554.9
Total Climate Change finance in the EU Budget 16 097.7 27 475.7 31 634.4 29 726.8 30 777.7 31 883.6 32 307.7 200 986.9
Share of Climate Change relevant spending in EU Budget 13.6 % 17.3 % 20.9 % 19.3 % 19.6 % 19.9 % 19.7 % 18.9 %
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 31 και 32
Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι ο πολιτικός στόχος του 20 % ανακοινώθηκε για την προώθηση της ενσωμάτωσης (βλέπε 
επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 25). Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ευέλικτο αυτό πλαίσιο του στόχου του 20 % 
είναι κατάλληλο για την ανάπτυξη μιας καινοτόμου προσέγγισης για την ενσωμάτωση και για την παρακολούθηση των 
δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα. Η προσέγγιση της ΕΕ για την ενσωμάτωση αποσκοπεί στην ένταξη των κλιματικών 
πτυχών σε ολόκληρο τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι οι συννομοθέτες δεν θεώρησαν ότι απαιτούνται συγκεκριμένοι στόχοι για την προώθηση της 
ενσωμάτωσης του κλίματος σε όλα τα προγράμματα. Όπως περιγράφεται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 24, 
η ενσωμάτωση επιδιώκεται με πολλαπλές διαδικασίες, και ο καθορισμός συγκεκριμένων στόχων αποτελεί μία από αυτές.
Από τα δεδομένα που δημοσιεύτηκαν στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ προκύπτει ότι πολλά προγράμματα από το 
σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ συμβάλλουν στην κλιματική δράση. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή συμφωνεί ότι οι συγκεκρι -
μένοι στόχοι μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμοι για την προαγωγή της ενσωμάτωσης του κλίματος στις πολιτικές της ΕΕ.
Οι δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα παρακολουθούνται στο σύνολο του προϋπολογισμού· στην περίπτωση των ευρωπαϊ -
κών διαρθρωτικών και επενδυτικών ταμείων (ΕΔΕΤ), αυτή η απαίτηση παρακολούθησης καθορίστηκε από τους συννομοθέτες.
6 http://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:d0e5c248-4e35-450f-8e30-3472afbc7a7e.0008.02/DOC_4&format=PDF
Απαντήσεις της Επιτροπής 67
34
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η πρωτοποριακή μέθοδος παρακολούθησης της ΕΕ, η οποία είναι μοναδική ως προς την 
κάλυψη και τον βαθμό λεπτομέρειάς της και έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ, μπορεί να 
βελτιωθεί περαιτέρω. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν διεθνώς συμφωνημένες μέθοδοι για ποσοτικά προσδιορισμένη παρα -
κολούθηση των δαπανών για το κλίμα.
35
Η μέθοδος της ΕΕ, η οποία συνίσταται στην εφαρμογή συντελεστών στις δαπάνες της ΕΕ, έχει αποδειχθεί ότι επιτυγχάνει 
την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της αρτιότητας των δεδομένων και της διοικητικής προσπάθειας που απαιτείται τόσο 
από την Επιτροπή όσο και από τα κράτη μέλη.
Πρώτη περίπτωση
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την πιθανότητα να υπάρχει ένας ορισμένος βαθμός υπερεκτίμησης ή υποεκτίμησης της συνά -
φειας ορισμένων δαπανών με το κλίμα στο πλαίσιο της τρέχουσας μεθοδολογίας, καθώς και ως άμεση συνέπεια της 
εφαρμογής ενός συστήματος που βασίζεται στους τρεις μέσους συντελεστές των «δεικτών του Ρίο». Ταυτόχρονα, η Επι -
τροπή εκτιμά ότι η μεθοδολογία της είναι επαρκώς συντηρητική και δεν θεωρεί ότι ένα σύνολο αρχών που καταρτίστηκε 
από μια ομάδα διεθνών οργανισμών παροχής βοήθειας το 2015 για την παρακολούθηση του μετριασμού που επιτυγχάνε -
ται με τις δραστηριότητές τους αποτελεί συναφές σημείο αναφοράς για την προσέγγιση την οποία χρησιμοποιεί η Επι -
τροπή. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, σε ορισμένους από τους υπολογισμούς του Ελεγκτικού Συνεδρίου που παρατίθενται 
στην έκθεση, εφαρμόστηκαν διαφορετικοί συντελεστές από εκείνους που χρησιμοποίησε η Επιτροπή.
Δεύτερη περίπτωση
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προσέγγιση παρακολούθησης που συμφωνήθηκε από τους συννομοθέτες της ΕΕ είναι αξιόπιστη 
και κατάλληλη για τους συγκεκριμένους σκοπούς που εξυπηρετεί. Οι κατηγορίες και οι μέθοδοι του ΟΟΣΑ, αν και χρήσι -
μες για τη διαμόρφωση της προσέγγισης της ΕΕ, δεν σχεδιάστηκαν με στόχο την υποστήριξη της ενσωμάτωσης και της 
ποσοτικά προσδιορισμένης παρακολούθησης στον προϋπολογισμό της ΕΕ και, κατά συνέπεια, προσαρμόστηκαν από τον 
συννομοθέτη ανάλογα με τις συγκεκριμένες ανάγκες του εκάστοτε προγράμματος στις αντίστοιχες νομοθετικές βάσεις.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο πρωταρχικός στόχος των διαφόρων προγραμμάτων της ΕΕ καθορίζεται στην αντίστοιχη 
νομική βάση και η ενσωμάτωση εκ φύσεως σημαίνει την εξασφάλιση της συνέπειας της υλοποίησης του πρωταρχικού 
στόχου με την κλιματική πολιτική της ΕΕ, και όχι την αντικατάσταση του πρωταρχικού στόχου.
36
Το σύστημα της ΕΕ για την παρακολούθηση του κλίματος ενσωματώνει ειδικά στοιχεία που το διαφοροποιούν από τα 
συστήματα τα οποία χρησιμοποιούν οι διεθνείς οργανισμοί παροχής βοήθειας, και συνεπώς δεν έχει νόημα η σύγκριση 
με τα συστήματα παρακολούθησης της διεθνούς βοήθειας.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η καινοτόμος προσέγγιση για την παρακολούθηση των δαπανών για το κλίμα και η εφαρ -
μογή της στον προϋπολογισμό της ΕΕ θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αύξηση του 
βαθμού ανάλυσης των δεδομένων σε σχέση με τον μετριασμό και την προσαρμογή. Ταυτόχρονα, με βάση τον ασαφή 
διοικητικό αντίκτυπο και την πολυπλοκότητα της αποφυγής της διπλής καταμέτρησης κατά την αποτύπωση των συχνών 
σχετικών παράλληλων οφελών, η Επιτροπή δεν προβλέπει επί του παρόντος περαιτέρω διαχωρισμό των δεδομένων στο 
σύστημα παρακολούθησης που εφαρμόζει.
37
Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σημασία των χρηματοοικονομικών μέσων και τη συμβολή τους στην κλιματική δράση της ΕΕ 
και συμπεριέλαβε στην παρακολούθησή της όσον αφορά τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα τη σχετική συνεισφορά 
του προϋπολογισμού σε αυτά.
Απαντήσεις της Επιτροπής 68
39
Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει επιτευχθεί αξιόλογη πρόοδος σε πολλά επίπεδα όσον αφορά την ενσωμάτωση του κλίματος 
και ότι η παρακολούθηση των δημοσιονομικών δαπανών είναι αξιόπιστη και διαφανής, όπως περιγράφεται στις απαντή -
σεις της, κυρίως στα σημεία 12 και 28. Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης της προσέγγισής της 
για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα αποτελέσματα για το κλίμα.
40
Βλέπε επίσης τις απαντήσεις της Επιτροπής στα σημεία V και 28.
41
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι πριν από την ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, όπως αναλύεται στην απάντηση της Επι -
τροπής στο σημείο 28, δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει με ασφάλεια αν βρίσκεται στη σωστή πορεία για την επίτευξη του 
στόχου του 20 %, καθώς εξακολουθούσαν να μην υπάρχουν πληροφορίες για τα κονδύλια των ΕΔΕΤ και, συνεπώς, εκείνη 
τη χρονική στιγμή δεν υπήρχαν διαθέσιμα αξιόπιστα δεδομένα. Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς την επίτευξη 
του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, από την οποία προέκυψε ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου 
2014-2020 οι συνολικές δαπάνες για το κλίμα θα υπερβούν ελαφρώς τα 200 δισ. EUR. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό περί -
που 18,9 % για ολόκληρη την περίοδο δημοσιονομικού προγραμματισμού.
43
Τα προβλεπόμενα κλιματικά μέτρα, με τους αντίστοιχους συντελεστές, παρατίθενται στα επιχειρησιακά προγράμματα 
(ΕΠ) του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ). Η ενδεικτική κατανομή κονδυλίων του ΕΤΘΑ σε κάθε μέτρο 
περιλαμβάνεται στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης των κρατών μελών (αρχής γενομένης από τον Μάιο του 2016). Ο πίνα -
κας χρηματοδότησης που περιλαμβάνεται στις εν λόγω εκθέσεις, καθώς και τα βασικά χαρακτηριστικά των υποστηρι -
ζόμενων ενεργειών που θα παρουσιαστούν στις σχετικές ετήσιες εκθέσεις των κρατών μελών (δυνάμει του άρθρου 97 
παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού του ΕΤΘΑ), θα παράσχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να παρακολουθεί 
συνεχώς το επίπεδο δαπανών καθώς και τυχόν μεταβολές της ενδεικτικής συνεισφοράς στη δράση για την κλιματική 
αλλαγή που δηλώνεται στο επιχειρησιακό πρόγραμμα.
44
Καθώς οι διαδικασίες προγραμματισμού έχουν ολοκληρωθεί πλήρως, η Επιτροπή είναι πλέον σε θέση να ενοποιήσει αξι -
όπιστα δεδομένα για επικαιροποιημένες εκτιμήσεις όσον αφορά τις δαπάνες για το κλίμα στα εν λόγω προγράμματα, και 
έχει δημοσιοποιήσει την πορεία των εργασιών στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του ΠΔΠ. Εάν η διαδικασία αυτή 
είχε διεξαχθεί με βάση τα προσωρινά δεδομένα της περιόδου 2014-2016, θα είχε βασιστεί σε ανακριβή δεδομένα και ως 
εκ τούτου θα είχε οδηγήσει σε εσφαλμένους υπολογισμούς και σε παρερμηνείες.
45
Η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι πολύ σημαντικό να εστιαστεί η παρακολούθηση του κλίματος στις πιστώσεις αναλήψεων 
υποχρεώσεων / προγραμματισμένες και εγκεκριμένες δαπάνες, δεδομένου ότι τα στοιχεία για τις δαπάνες δεν θα παρέ -
χουν χρήσιμες πληροφορίες για τη βελτίωση της ενσωμάτωσης λόγω της χρονικής καθυστέρησης της μετάβασης από τον 
προγραμματισμό στις δαπάνες. Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι η παρακολούθηση των χρηματοοικονομικών εισροών από 
τον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν μπορεί να τεθεί με ουσιώδη τρόπο σε σχέση αιτιώδους συνάφειας με την επίτευξη των 
κλιματικών και ενεργειακών στόχων της ΕΕ ή με τυχόν εκτιμώμενα επίπεδα επενδυτικών αναγκών.
Η καθιέρωση μιας προσέγγισης παρακολούθησης στο επίπεδο των προγραμματισμένων δαπανών αποτέλεσε το πρώτο 
φυσικό και ουσιώδες βήμα για την καλύτερη ένταξη των κλιματικών παραμέτρων σε όλα τα προγράμματα της ΕΕ. 
Ο εγγενής κίνδυνος τον οποίο εντοπίζει το Ελεγκτικό Συνέδριο υφίσταται σε όλα τα σχέδια του προϋπολογισμού. Η Επι -
τροπή συμφωνεί με το Ελεγκτικό Συνέδριο ότι οι προγραμματισμένες δαπάνες δεν μετατρέπονται πάντοτε σε πληρωμές, 
αλλά επισημαίνει ότι κατά μέσο όρο έχει εκτελεστεί το 97 % των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων του προϋπολο -
γισμού της ΕΕ του 2015, στοιχείο που καθιστά το υφιστάμενο σύστημα εκ των προτέρων παρακολούθησης των αναλή -
ψεων υποχρεώσεων κατάλληλο αντιπροσωπευτικό σύστημα και για τις δαπάνες. Επίσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι 
Απαντήσεις της Επιτροπής 69
μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των ποσοστών 34 % και 49,3 % διαφέρουν ως προς την προσέγ -
γιση και το πεδίο εφαρμογής τους.
46
Η Επιτροπή επανεξετάζει τακτικά τα δεδομένα και αποτυπώνει τις αλλαγές στον προγραμματισμό στο πλαίσιο της ετή -
σιας διαδικασίας του προϋπολογισμού καθώς και της εκτέλεσης του ετήσιου προϋπολογισμού. Επίσης, στην ενδιάμεση 
επανεξέταση του ΠΔΠ, η Επιτροπή δεσμεύτηκε να αξιολογήσει την πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην 
ενδιάμεση επανεξέταση των προγραμμάτων του ΠΔΠ. Η Επιτροπή θεωρεί κατάλληλα τα υφιστάμενα συστήματα παρα -
κολούθησης και υποβολής εκθέσεων, και δεν θεωρεί απαραίτητη τη θέσπιση τυχόν πρόσθετων απαιτήσεων υποβολής 
εκθέσεων στο παρόν στάδιο.
47
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι ο στόχος του 20 % συνδέεται ρητά με τις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ, και θεωρεί 
ότι δεν ενδείκνυται να αναμειχθούν μη χρηματοοικονομικά στοιχεία στην παρακολούθηση ενός δημοσιονομικού στόχου.
Ταυτόχρονα, αναγνωρίζουμε ότι θα πρέπει να βελτιωθεί η σύνδεση μεταξύ των δαπανών, των υλοποιούμενων δράσεων 
και των αποτελεσμάτων. Στο πλαίσιο διαφόρων προγραμμάτων δαπανών και ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο αυτά 
εστιάζουν στις επενδύσεις στην κλιματική δράση έχουν καθοριστεί δείκτες εκροών και αποτελεσμάτων και, για ορισμέ -
νους κοινούς δείκτες, είναι δυνατός ο συγκεντρωτικός υπολογισμός τους σε επίπεδο ΕΕ. Οι εν λόγω κοινοί δείκτες έχουν 
καταρτιστεί με βάση τα διδάγματα που έχουν αντληθεί από τη χάραξη πολιτικής στο πλαίσιο του αντίστοιχου ειδικού 
προγράμματος (δηλαδή ένας δείκτης μέτρησης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τον τομέα της γεωργίας 
συμπεριλαμβάνεται στο πλαίσιο παρακολούθησης και αξιολόγησης της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ). Γ ια τις χρη -
ματοδοτούμενες επενδύσεις σε υποδομές ορίζεται ένας δείκτης εκροών που συνδέεται ειδικά με το ΕΤΠΑ και αφορά τη 
μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου].
Δεδομένων των ανωτέρω, επί του παρόντος δεν είναι τεχνικά εφικτή η κατάρτιση ενοποιημένων δεδομένων όσον 
αφορά, για παράδειγμα, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από δραστηριότητες που 
χρηματοδοτούνται μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ.
48
Οι κοινοί δείκτες του ΕΤΠΑ έχουν κοινούς ορισμούς οι οποίοι προτείνονται στο έγγραφο καθοδήγησης της Επιτροπής7, 
το οποίο συζητήθηκε με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών πριν οριστικοποιηθεί. Παρότι υπήρχε η δυνατότητα 
να προταθεί μια μεθοδολογία για τη μέτρηση των μειώσεων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στους τομείς των 
ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της εξοικονόμησης ενέργειας, δεν επιτεύχθηκε συναίνεση και υπάρχει πληθώρα 
διαθέσιμων μεθόδων για άλλους παρόμοιους υπολογισμούς σε άλλους τομείς. Όλα τα δεδομένα τα οποία συλλέγονται με 
τη χρήση κοινών ή ειδικών δεικτών θα καθίστανται διαθέσιμα για αξιολόγηση και μπορούν ενδεχομένως να συμβάλουν 
στην περαιτέρω άντληση διδαγμάτων από τη χάραξη πολιτικής.
49
Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε πολλά επίπεδα όσον αφορά την ενσωμάτωση του κλίματος στις πολιτι -
κές της ΕΕ και ότι η επίτευξη του στόχου είναι εφικτή. Η Επιτροπή παραπέμπει στην πρόσφατη ανάλυση που παρατίθεται 
στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, που δημοσιεύτηκε στις 14 Σεπτεμβρίου (όπως αναφέρεται στην απάντησή της 
στο σημείο 28, μεταξύ άλλων) και επιβεβαιώνει την πρόθεσή της να συνεχίσει τις προσπάθειες που καταβάλλει για την 
ενσωμάτωση του κλίματος στα προγράμματα της ΕΕ.
7 http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/2014/working/wd_2014_en.pdf
Απαντήσεις της Επιτροπής 70
50
Όπως ανακοινώθηκε στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, η Επιτροπή επισημαίνει ότι σχεδιάζει να αξιολογήσει την 
πρόοδο ως προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση των επιμέρους προγραμμάτων, που θα 
αποτελέσει ευκαιρία για την περαιτέρω ενσωμάτωση του κλίματος στα προγράμματα δαπανών της ΕΕ.
51
Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι δεν θεωρεί ότι η μεθοδολογία που έχει συμφωνηθεί για την προσέγγιση της ΕΕ όσον 
αφορά την παρακολούθηση του κλίματος θέτει σε κίνδυνο την ενσωμάτωση του κλίματος στις πολιτικές της ΕΕ, αλλά 
λαμβάνει υπόψη τις προσομοιώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου με τη χρήση διαφορετικών συντελεστών για τις γεωργικές 
δαπάνες της ΕΕ.
Πρώτη περίπτωση
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μέθοδος που χρησιμοποιεί έχει καταρτιστεί με διαφανή και συντονισμένο τρόπο· έχει δε κοινο -
ποιηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο και δεν οδηγεί σε υπερεκτίμηση.
Βλέπε επίσης την απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 53.
Δεύτερη περίπτωση
Ομοίως, οι κλιματικοί συντελεστές για την αγροτική ανάπτυξη έχουν καθοριστεί με διαφανή τρόπο, σύμφωνα με τον 
πολιτικό στόχο του 20 %.
Τρίτη περίπτωση
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εκτιμήσεις της για τη συνολική συνεισφορά και των δύο κονδυλίων της ΚΓΠ στον στόχο για το 
κλίμα βασίζεται σε συμφωνηθείσα μεθοδολογία της ΕΕ, στο πλαίσιο της οποίας παρέχονται σε ετήσια βάση πλήρη αναλυ -
τικά στοιχεία στις δηλώσεις προγραμμάτων που συνοδεύουν το σχέδιο προϋπολογισμού της Επιτροπής.
Όπως επισημαίνεται στην απάντησή της στο σημείο 35, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι ένα σύνολο αρχών που καταρτίστηκε 
από ομάδα διεθνών οργανισμών παροχής βοήθειας το 2015 για την παρακολούθηση του μετριασμού που επιτυγχάνεται 
με τις δραστηριότητές τους αποτελεί συναφές σημείο αναφοράς για την προσέγγιση που έχει συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ. 
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι υπολογισμοί του Ελεγκτικού Συνεδρίου που χρησιμοποιούνται στην έκθεση διαφέρουν 
από αυτούς που έχουν συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ, οι οποίοι είναι επαρκώς συντηρητικοί.
Τέταρτη περίπτωση
Το πρόγραμμα «Ορίζoντας 2020» αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση για την έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο σε σχέση 
με το ΠΠ7. Εκτιμάται ότι το τμήμα του ΠΠ7 που αφορά τη «Συνεργασία» είχε συνεισφέρει 2,4 δισ. EUR στην κλιματική 
δράση (2007-2013), ενώ μόνο για τα δύο πρώτα έτη (2014-2015) του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» το αντίστοιχο ποσό 
ανέρχεται σε 3,2 δισ. EUR.
Ωστόσο, έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή σχέδιο δράσης για περαιτέρω ώθηση εν προκειμένω (βλέπε απάντηση της Επιτρο -
πής στο σημείο 60) προκειμένου να επιτευχθεί το προβλεπόμενο επίπεδο δαπανών (ως ενδεικτικός στόχος) που καθορί -
ζεται στον κανονισμό για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020».
Απαντήσεις της Επιτροπής 71
53
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις προσομοιώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου με τη χρήση διαφορετικών μεθοδολογιών και 
γενικών αρχών που έχουν συμφωνηθεί από ορισμένους διεθνείς οργανισμούς παροχής βοήθειας, αλλά επαναλαμβάνει 
την προσήλωσή της στην προσέγγιση της ΕΕ. Η μέθοδος που χρησιμοποιεί η Επιτροπή είναι άρτια και έχει καταρτιστεί 
με διαφανή και συντονισμένο τρόπο· βασίζεται στους δείκτες του Ρίο και κοινοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και 
στο Συμβούλιο.
Τα οφέλη της πολλαπλής συμμόρφωσης για τις κλιματικές δράσεις μπορούν να αξιολογηθούν με την εφαρμογή ενός 
συντελεστή 40 % βάσει των δεικτών του Ρίο σε μερίδιο 20 % των άμεσων ενισχύσεων μη οικολογικού προσανατολισμού. 
Όπως και σε οποιονδήποτε άλλο υπολογισμό, πρόκειται για μια αντιπροσωπευτική προσέγγιση, με βάση το σύστημα 
κυρώσεων για παραβιάσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο αντίκτυπος της τάξης του 
8 % που έχουν για το κλίμα οι άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανατολισμού δεν έχει υπερεκτιμηθεί, λαμβανομέ -
νων υπόψη των οφελών της πολλαπλής συμμόρφωσης και των άμεσων ενισχύσεων για το κλίμα.
Βλέπε απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 51.
Πλαίσιο 3 — Έλλειψη κατάλληλης αιτιολόγησης για τη συνεισφορά στον στόχο 
για το κλίμα των άμεσων ενισχύσεων μη οικολογικού προσανατολισμού
Βλέπε απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 51.
54
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα στοιχεία που εφαρμόζονται είναι επαρκώς συντηρητικά.
Βλέπε απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 51, πρώτη περίπτωση.
55
Η παρακολούθηση του κλίματος όσον αφορά τις δαπάνες του Ευρωπαϊκού Γ εωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης 
(ΕΓΤΑΑ) ακολουθεί την αρχή της εφαρμογής ενός δείκτη στους στόχους πολιτικής, όπως εκφράζεται στις προτεραιότητες 
της αγροτικής ανάπτυξης και στους τομείς εστίασης της Ένωσης. Εφόσον τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα προγραμ -
ματισμού των μέτρων με ευέλικτο τρόπο, ανάλογα με την αναμενόμενη συνεισφορά τους στους διαφορετικούς αυτούς 
στόχους, η παρακολούθηση πρέπει να διενεργείται στο επίπεδο των εν λόγω προτεραιοτήτων του ΕΓΤΑΑ και όχι στο 
επίπεδο των μέτρων.
Με βάση αυτή τη λογική παρέμβασης και την αρχή της επιμερισμένης διαχείρισης, τα κράτη μέλη είναι εκείνα που προσ -
διορίζουν την προτεραιότητα ή τον τομέα εστίασης στον οποίο συνεισφέρει περισσότερο ένα μέτρο.
Γ ια παράδειγμα, το μέτρο 13 του καθεστώτος για τις περιοχές που αντιμετωπίζουν φυσικά μειονεκτήματα έχει προγραμ -
ματιστεί στο πλαίσιο 4 διαφορετικών προτεραιοτήτων / τομέων εστίασης. Τα κράτη μέλη που έχουν προγραμματίσει το 
μέτρο 13 στο πλαίσιο της προτεραιότητας 4 το θεωρούν σημαντικότερο για την επίτευξη των στόχων της συγκεκριμένης 
προτεραιότητας.
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 56, 57, 58 και στο πλαίσιο 4
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις σκέψεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με τις ελλείψεις της μεθοδολογίας παρακο -
λούθησης για το ΕΓΤΑΑ και των προσομοιώσεων που βασίζονται σε διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η ισχύουσα μεθοδολογία παρακολούθησης για το ΕΓΤΑΑ επιχειρεί να επιτύχει ισορροπία μεταξύ της παροχής μιας εύλογα 
αξιόπιστης εκτίμησης των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα και της ελαχιστοποίησης του διοικητικού φόρτου και του 
κόστους.
Απαντήσεις της Επιτροπής 72
Η προσέγγιση την οποία προτείνει το Ελεγκτικό Συνέδριο και η οποία συνίσταται στην εφαρμογή διαφορετικών συντελε -
στών για το κλίμα σε διαφορετικά μέτρα/ενέργειες στο πλαίσιο συγκεκριμένων τομέων εστίασης και ενωσιακών προτε -
ραιοτήτων θα αύξανε την ακρίβεια, ωστόσο θα οδηγούσε παράλληλα σε αύξηση του διοικητικού φόρτου για τις εθνικές 
και περιφερειακές διοικήσεις.
Στην προτεραιότητα 4 θα πρέπει να εφαρμόζεται δείκτης 100 %, δεδομένου ότι περιλαμβάνει μέτρα που συμβάλλουν 
στην προστασία του περιβάλλοντος και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων με στόχο την προσαρ -
μογή τους στην κλιματική αλλαγή. Λαμβανομένων υπόψη της ποικιλίας, της πολυμορφίας και της πολυπλοκότητας των 
ενεργειών στο πλαίσιο της προτεραιότητας 4 της Ένωσης (π.χ. γεωργοπεριβαλλοντικά και κλιματικά μέτρα), τυχόν διαφο -
ροποίηση ανά μέτρο/ενέργεια θα καθιστούσε την παρακολούθηση επαχθή και δυσχερή για τα κράτη μέλη.
Το μέτρο για τις περιοχές που αντιμετωπίζουν φυσικά μειονεκτήματα, το οποίο περιλαμβάνεται στο ΕΓΤΑΑ, είναι σημα -
ντικό για την αποτροπή της εγκατάλειψης της γης και για τη διατήρηση της περιβαλλοντικής και οικονομικής αξίας της 
καλλιέργειας των περιοχών που αντιμετωπίζουν φυσικά μειονεκτήματα. Το εν λόγω μέτρο συμβάλλει στη διατήρηση 
γεωργικών οικοσυστημάτων που θα μπορούσαν να εξαφανιστούν χωρίς στήριξη, στοιχείο που είναι σημαντικό στο 
πλαίσιο τόσο της προσαρμογής όσο και του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής (π.χ. βοσκότοποι). Η νέα προσέγγιση 
καθορισμού βάσει από κοινού συμφωνηθέντων βιοφυσικών κριτηρίων, η οποία θα αναπτυχθεί στη διάρκεια της τρέ -
χουσας περιόδου προγραμματισμού, θα οδηγήσει σε αύξηση της έμφασης που δίνεται στη διατήρηση της καλλιέργειας 
των πλέον ευάλωτων γεωργικών εκτάσεων και, ως εκ τούτου, θα ενισχυθεί η σημασία του μέτρου για τον μετριασμό της 
κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτή.
59
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες μεθοδολογίες παρακολούθησης οι οποίες καθορίζονται στη δήλωση προγράμ -
ματος του ΕΓΤΑΑ και του προγράμματος LIFE και οι οποίες αναφέρονται στο παρόν σημείο έχουν συμφωνηθεί στο πλαί -
σιο της μεθοδολογίας παρακολούθησης της ΕΕ που αναπτύχθηκε για να χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια της τρέχουσας 
περιόδου προγραμματισμού.
60
Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» αντιπροσωπεύει σημαντική αύξηση για την έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο σε σχέση 
με το ΠΠ7. Παρότι δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν άμεσες συγκρίσεις ολόκληρου του προγράμματος, εκτιμάται 
ότι το τμήμα του ΠΠ7 που αφορά τη «Συνεργασία» έχει συνεισφέρει 2,4 δισ. EUR στην κλιματική δράση κατά την επταετή 
περίοδο του προγράμματος (2007-2013), ενώ τα τελευταία επικυρωμένα αριθμητικά στοιχεία μόνο για τα δύο πρώτα έτη 
(2014-2015) των συγκρίσιμων «προγραμματιζόμενων» τμημάτων του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» είναι 3,2 δισ. EUR. 
Ως εκ τούτου, παρότι τα τρέχοντα αριθμητικά στοιχεία υπολείπονται του αρχικού προβλεπόμενου επιπέδου δαπανών, 
συνιστούν ωστόσο θετική ένδειξη για τη δέσμευση της Επιτροπής.
Στις εισαγωγές των «βασικών» προγραμμάτων εργασίας για τις περιόδους 2014-2015 και 2016-2017 έχουν παρασχεθεί 
σαφείς ενδείξεις σχετικά με τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα μέσω συναφών παραπομπών σε προσκλήσεις/
θέματα, κατά περίπτωση. Στο πλαίσιο αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής παρακολουθούν προσεκτικά και ανελλιπώς όλα 
τα θέματα του προγράμματος εργασίας για το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» όσον αφορά τις δαπάνες που σχετίζονται με 
το κλίμα με στόχο τη μέτρηση της προόδου προς την επίτευξη του προβλεπόμενου επιπέδου δαπανών του προγράμμα -
τος «Ορίζοντας 2020».
Το σχέδιο δράσης που δρομολογήθηκε το προηγούμενο έτος δίνει περαιτέρω ώθηση εν προκειμένω. Επιπλέον, στην εν 
εξελίξει διαδικασία στρατηγικού προγραμματισμού για την περίοδο 2018-2020 αναγνωρίζεται η σημασία της ενσωμάτω -
σης της κλιματικής δράσης και της αύξησης των συναφών δαπανών. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας στρατηγικού 
προγραμματισμού μπορούν να εξεταστούν περισσότερες ποσοτικές πτυχές για την περίοδο 2018-2020.
Απαντήσεις της Επιτροπής 73
61
Η συνεισφορά των πρωτοβουλιών από τη βάση προς την κορυφή στην κλιματική δράση δεν μπορεί να καθοριστεί έως 
ότου επιλεγούν τα επιμέρους έργα προς χρηματοδότηση και ενδέχεται να διαφέρει σημαντικά από έτος σε έτος.
62
Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά την πρόοδο του δείκτη αυτού και εξακολουθεί να διαθέτει κάποιο περιθώριο ελιγμών. 
Μέχρι την έγκριση των επόμενων προγραμμάτων εργασίας (περίπου το φθινόπωρο του 2017), η Επιτροπή θα έχει στη 
διάθεσή της επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία ώστε να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την ισχύουσα κατά -
σταση και τον προϋπολογισμό που απαιτείται για τα έτη 2018-2020. Επίσης, στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ (όπως 
περιγράφεται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 28) επισημαίνονται ρητά τα στοιχεία στα οποία αναμένεται να 
στηριχθεί η περαιτέρω ενσωμάτωση του κλίματος στο πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020».
63
Η διαδικασία στρατηγικού προγραμματισμού για την περίοδο 2018-2020 είναι σε εξέλιξη και αναγνωρίζει την κλιματική 
δράση ως ισχυρή προτεραιότητα. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας στρατηγικού προγραμματισμού μπορούν να 
εξεταστούν περισσότερες ποσοτικές πτυχές για την περίοδο 2018-2020, συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων του προϋ -
πολογισμού για την κλιματική δράση.
64
Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής θα πρέπει να συμπληρωθεί με «ποσοτικά προσδιορίσιμους στόχους». Ωστόσο, η καλύ -
τερη στιγμή για τον καθορισμό των στόχων αυτών είναι κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων εργασίας για την περί -
οδο 2018-2020, διαδικασία η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
65
Η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχουν συγκρίσιμα δεδομένα όσον αφορά τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα 
στο πλαίσιο του προηγούμενου ΠΔΠ. Παράλληλα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεγάλη αύξηση των δαπανών για το κλίμα που 
περιλαμβάνεται στις εκτιμήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου για ορισμένα προγράμματα (κυρίως τα προγράμματα που ανα -
φέρονται στο σημείο 69) επιβεβαιώνει σε γενικές γραμμές την κλίμακα των εκτιμήσεων της Επιτροπής σε επίπεδο έργου 
από την έναρξη του ΠΔΠ.
67
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το πρωταρχικό όφελος της παρακολούθησης του κλίματος στον προϋπολογισμό της ΕΕ συνίσταται 
στην υποστήριξη ενός φιλικού προς το κλίμα σχεδιασμού των μέτρων δαπανών σε όλα τα προγράμματα της ΕΕ. Αναγνω -
ρίζουμε ότι τα παραδείγματα που επισημαίνονται στο τμήμα αυτό δεν προσφέρονται ως βάση για την άντληση ευρύτε -
ρων συμπερασμάτων και έχουν απλώς επεξηγηματικό χαρακτήρα.
70
Η Επιτροπή τονίζει ότι ο στόχος της προσέγγισης ενσωμάτωσης την οποία ακολουθεί είναι να ενταχθούν οι κλιματικές 
παράμετροι σε όλα τα δημοσιονομικά μέσα της ΕΕ, καθώς και ότι η μεταβολή της σύνθεσης των δαπανών που σχετίζονται 
με το κλίμα αντικατοπτρίζει τις μεταβολές των προτεραιοτήτων όσον αφορά τις δαπάνες στα επιμέρους προγράμματα 
και τους ρόλους των διαφόρων πηγών χρηματοδότησης που είναι διαθέσιμες σε επίπεδο χωρών.
Απαντήσεις της Επιτροπής 74
71
Οι αποκλίσεις στις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα στα διάφορα προγράμματα των χωρών αντικατοπτρίζουν σε 
μεγάλο βαθμό τις τομεακές προτεραιότητες της εκάστοτε χώρας και, επομένως, δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως ένδειξη 
ευρύτερης ή πιο περιορισμένης δέσμευσης για την ανάληψη κλιματικής δράσης.
75
Η στόχευση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας (Ε&Κ) σε συγκεκριμένους τομείς ή συνεργατικούς σχηματι -
σμούς (όπως η οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα) εσκεμμένα δεν αποτέλεσε αντικείμενο λεπτομερών συζητήσεων 
στο πλαίσιο του προγραμματισμού. Η διαπραγμάτευση των στόχων Ε&Κ υπόκειτο στην εκ των προτέρων αιρεσιμότητα 
της έξυπνης εξειδίκευσης. Τυχόν παρέμβαση της Επιτροπής με σκοπό να προσανατολιστούν περισσότερο προς το κλίμα 
η έρευνα και η καινοτομία στο πλαίσιο των ΕΠ της Γ ερμανίας και της Ρουμανίας θα ήταν αντίθετη προς τη νομικά κατοχυ -
ρωμένη εκ των προτέρων αιρεσιμότητα σχετικά με τις στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση, για τις οποίες έχει καθο -
ριστική σημασία η διεξαγωγή διαδικασίας από τη βάση προς την κορυφή. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής παρατηρούν ότι 
η βιώσιμη ενέργεια και το κλίμα αποτελούν μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες των στρατηγικών αυτών.
76
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) μπορούν να ανταποκρίνονται σε 
τυχόν μεταβολές της ζήτησης για πράσινες δεξιότητες όπως και όποτε προκύπτουν.
Κοινή απάντηση της Επιτροπής στα σημεία 77-79
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, ενώ η από κοινού συνεισφορά όλων των ΕΔΕΤ στην κλιματική δράση υπερβαίνει το 25 %, 
η επιμέρους συνεισφορά καθενός από τα ταμεία αναπόφευκτα διαφοροποιείται ανάλογα με το πόσο στενά συνδέεται 
η συγκεκριμένη πρωταρχική αποστολή του με την κλιματική δράση. Όσον αφορά το ΕΚΤ, η συνεισφορά αυτή μπορεί να 
είναι μόνον έμμεση, κυρίως μέσω επενδύσεων στις πράσινες δεξιότητες, οι οποίες με τη σειρά τους συνδέονται στενά με 
τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας και, επομένως, καθοδηγούνται από τη ζήτηση.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το σύστημα παρακολούθησης της συνεισφοράς του ΕΚΤ στην κλιματική δράση έχει ενισχυθεί 
κατά τη δημοσιονομική περίοδο 2014-2020, κυρίως μέσω της ένταξης της κλιματικής δράσης ως «δευτερεύοντος θέμα -
τος» για την παρακολούθηση της συνεισφοράς του ΕΚΤ.
Ωστόσο, η Επιτροπή παραδέχεται ότι η συνεισφορά του ΕΚΤ στην κλιματική δράση μπορεί να αναδειχθεί καλύτερα και θα 
εξετάσει τις επιλογές για τον σκοπό αυτό στο μέλλον.
81
Στο πλαίσιο της τελευταίας μεταρρύθμισης της ΚΓΠ, το πεδίο εφαρμογής της πολλαπλής συμμόρφωσης αποτέλεσε 
αντικείμενο σημαντικής επανεξέτασης με βάση το ερώτημα αν οι απαιτήσεις ήταν ελέγξιμες, αν απευθύνονταν άμεσα 
στους γεωργούς και αν συνδέονταν με τη γεωργική δραστηριότητα. Κατά συνέπεια, ο κατάλογος των προτύπων καλής 
γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης (ΚΓΠΚ) περιορίστηκε κατά ποσοστό μεγαλύτερο του 50 % (από 15 σε 7), και 
οι κανονιστικές απαιτήσεις διαχείρισης (ΚΑΔ) μειώθηκαν από 18 σε 13.
Απαντήσεις της Επιτροπής 75
82
Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη ότι ο οικολογικός προσανατολισμός των άμεσων ενισχύσεων βασίζεται σε 
μεγάλο βαθμό στην προηγούμενη ΚΓΠΚ. Οι απαιτήσεις για την περιοχή οικολογικής εστίασης και τη διαφοροποίηση των 
καλλιεργειών είναι κάτι νέο και η προστασία των μόνιμων βοσκοτόπων έχει ενισχυθεί σημαντικά μέσω, για παράδειγμα, 
της πλήρους προστασίας των περιβαλλοντικά ευαίσθητων μόνιμων βοσκοτόπων και του περιορισμού της δυνατότητας 
άροσης μόνιμων βοσκοτόπων.
Η Επιτροπή πιστεύει επίσης ότι ο οικολογικός προσανατολισμός των άμεσων ενισχύσεων έχει σημαντικό και όχι περιορι -
σμένο αντίκτυπο. Ο αντίκτυπος αντικατοπτρίζει ικανοποιητικά τη συνάφεια των τριών γεωργικών πρακτικών με το κλίμα. 
Παρότι είναι αλήθεια ότι οι απαιτήσεις οικολογικού προσανατολισμού δεν επηρεάζουν όλους τους γεωργούς, από τις δια -
θέσιμες πληροφορίες προκύπτει επίσης ότι αφορούν το 72 % της συνολικής γεωργικής έκτασης, γεγονός που έχει ακόμα 
μεγαλύτερη σημασία όσον αφορά την κλιματική δράση.
84
Η ενσωμάτωση του κλίματος δεν επιβάλλει σε κάθε περιφέρεια / κράτος μέλος την υποχρέωση να ενισχύσει τις επενδύ -
σεις στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής ή στην προσαρμογή σε αυτή. Η κλιματική δράση πρέπει να λαμβάνεται δεό -
ντως υπόψη στην ανάλυση των πλεονεκτημάτων, των αδυναμιών, των ευκαιριών και των απειλών (ανάλυση SWOT) και 
στον προσδιορισμό των αναγκών, και να αξιολογείται σε σχέση με άλλες προτεραιότητες. Η βάση σύγκρισης έχει αλλάξει 
στις δύο περιόδους προγραμματισμού. Ειδικότερα, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης έχουν οδηγήσει σε πολλές περι -
οχές σε μεγαλύτερη ανάγκη βελτίωσης της οικονομικής κατάστασης στον γεωργικό τομέα που έχει πληγεί από την κρίση. 
Στο πλαίσιο αυτό, η σταθεροποίηση των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα (ακόμη και αν δεν μπορούν να προσδιορι -
στούν ποσοτικά με ακρίβεια λόγω έλλειψης κατάλληλων μεθοδολογιών) δεν συνιστά αρνητικό αποτέλεσμα.
85
Ο καθορισμός κριτηρίων επιλογής αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών μελών. Η Επιτροπή παρείχε καθοδήγηση σχετικά 
με το δυναμικό της κλιματικής δράσης στο ΕΓΤΑΑ, στην οποία περιλαμβανόταν σύσταση για τον σχεδιασμό των κριτη -
ρίων επιλογής.
89
Ο στόχος της προσαρμογής της αλιευτικής ικανότητας στους διαθέσιμους πόρους μέσω της παροχής οικονομικής στή -
ριξης σε μέτρα διαχείρισης του στόλου επιτεύχθηκε εν μέρει κατά την τελευταία περίοδο προγραμματισμού. Το γεγονός 
αυτό εξηγεί τη μειωμένη στήριξη από το ΕΤΘΑ σε μέτρα για τον στόλο σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο στο 
πλαίσιο του ΕΤΑ.
Συμπεράσματα και συστάσεις
91
Η Επιτροπή τονίζει ότι η δέσμευση για αύξηση των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα τουλάχιστον στο 20 % του προϋ -
πολογισμού της ΕΕ αποτέλεσε πολιτική δέσμευση με σκοπό την ενσωμάτωση της κλιματικής δράσης σε όλα τα προγράμ -
ματα της ΕΕ.
Απαντήσεις της Επιτροπής 76
92
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, γενικά, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος τόσο ως προς τη συνεκτίμηση κλιματικών παραμέ -
τρων στην κατάρτιση προγραμμάτων όσο και ως προς την ανάπτυξη της μοναδικής προσέγγισης της ποσοτικά προσδιο -
ρισμένης ενσωμάτωσης, η οποία παρέχει πλέον ένα διαφανές βασικό σενάριο.
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η δυνητική επιμέρους συνεισφορά καθενός από τα ταμεία διαφοροποιείται ανάλογα 
με το πόσο στενά συνδέεται η συγκεκριμένη πρωταρχική αποστολή του με την κλιματική δράση. Κατά συνέπεια, είναι 
αναπόφευκτο τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση της συνεισφοράς 
να διαφέρουν μεταξύ των ταμείων.
Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι εν γένει βρίσκεται σε σωστή πορεία προς την επίτευξη του στόχου του 20 %, αναγνωρίζο -
ντας παράλληλα ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες, όπως περιγράφεται στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ.
93
Η Επιτροπή τονίζει ότι ο στόχος του 20 % ανακοινώθηκε ως ένα από τα στοιχεία της προσέγγισης της ενσωμάτωσης του 
κλίματος στον προϋπολογισμό της ΕΕ, η οποία με τη σειρά της αποτελεί ένα από τα στοιχεία της προσέγγισης που ακο -
λουθεί η ΕΕ προκειμένου να ανταποκριθεί στις επενδυτικές ανάγκες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή (βλέπε την 
απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 24).
Η προσέγγιση της ενσωμάτωσης στον προϋπολογισμό της ΕΕ καταδεικνύει τη δέσμευση της ΕΕ και τον ηγετικό της ρόλο 
στην κλιματική δράση, όπως όλες οι δράσεις της ΕΕ για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ, όπως 
εξηγείται στην απάντησή της στο σημείο 28.
94
Καθώς οι διαδικασίες προγραμματισμού έχουν ολοκληρωθεί, η Επιτροπή είναι πλέον σε θέση να ενοποιήσει αξιόπιστα 
δεδομένα για επικαιροποιημένες εκτιμήσεις όσον αφορά τις δαπάνες για το κλίμα στα εν λόγω προγράμματα, και έχει 
δημοσιοποιήσει την πορεία των εργασιών στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του ΠΔΠ. Εάν η διαδικασία αυτή 
είχε διεξαχθεί με βάση τα δεδομένα της περιόδου 2014-2016, θα είχε βασιστεί σε ανακριβή δεδομένα και ως εκ τούτου θα 
μπορούσε να είχε οδηγήσει σε εσφαλμένες ερμηνείες.
Στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια της περιόδου 2014-2020 οι συνολικές δαπάνες για 
το κλίμα θα υπερβούν ελαφρώς τα 200 δισ. EUR. Αυτό ισοδυναμεί με ποσοστό περίπου 18,9 % για ολόκληρη την περίοδο 
δημοσιονομικού προγραμματισμού.
95
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η μέθοδος της ΕΕ για την παρακολούθηση των δαπανών που σχετίζονται με το κλίμα 
ακολουθεί μια πρωτοποριακή ποσοτικά προσδιορισμένη προσέγγιση για την παρακολούθηση των δημοσιονομικών 
δαπανών. Ως εκ τούτου, υπάρχουν δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης, ενώ συνολικά η μεθοδολογία είναι αξιόπιστη και 
διαφανής.
Σύσταση 1 — Αξιόπιστη πολυετής ενοποίηση στοιχείων
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση όσον αφορά τη διεξαγωγή αξιόπιστης, πολυετούς ενοποίησης στοιχείων προκειμέ -
νου να διαπιστώνει αν οι προγραμματισμένες δαπάνες για το κλίμα βρίσκονται στη σωστή πορεία για την επίτευξη του 
στόχου του 20 %, και θεωρεί ότι η σύσταση αυτή υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του ΠΔΠ. Η Επι -
τροπή προτίθεται να συνεχίσει να παρακολουθεί την πρόοδο σε ετήσια βάση στο πλαίσιο της κατάρτισης των ετήσιων 
σχεδίων προϋπολογισμού.
Απαντήσεις της Επιτροπής 77
Σύσταση 2 — Ολοκληρωμένο πλαίσιο υποβολής εκθέσεων  
α) 
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.
Δέχεται να παρουσιάζει τις συναφείς με την κλιματική δράση πτυχές και την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα 
αυτό στις σχετικές ΕΕΔ, κατά περίπτωση. Στη νέα ετήσια έκθεση για τη διαχείριση και τις επιδόσεις του προϋπολογισμού 
συνοψίζονται (τμήμα 1) οι επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ στη βάση των πλέον πρόσφατων διαθέσιμων αποδει -
κτικών στοιχείων σχετικά με τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν με τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η έκθεση αυτή αντλεί 
πληροφορίες από τις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων, από τις δηλώσεις προγραμμάτων για τον προϋπολογισμό και από 
άλλες πηγές, όπως από τις εκθέσεις αξιολόγησης και εφαρμογής σχετικά με τα προγράμματα της ΕΕ. Η έκθεση παρέχει 
μια συνοπτική περιγραφή, ενώ περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με τους στόχους του προγράμματος και την πρόοδο 
που έχει επιτευχθεί όσον αφορά τους δείκτες είναι διαθέσιμες στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων και στις δηλώσεις 
προγραμμάτων.
Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση για υποβολή εκθέσεων σχετικά με τα χρηματοοικονομικά μέσα στο πλαίσιο της 
παρακολούθησης της δημοσιονομικής προσπάθειας για την επίτευξη του στόχου του 20 %.
β) 
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη σύσταση απευθύνεται στα κράτη μέλη.
γ) 
Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση. Παρότι η Επιτροπή έχει δεσμευτεί για τη βελτίωση του βαθμού ανάλυσης των 
δεδομένων, δεν είναι σαφείς οι επιπτώσεις του πρόσθετου αυτού διοικητικού φόρτου τόσο για την Επιτροπή όσο και για 
τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο διαφοροποίησης μεταξύ του μετριασμού και της προσαρμογής 
εάν η μεθοδολογία αναθεωρηθεί στο μέλλον, και επισημαίνει ότι τα δύο αυτά στοιχεία είναι αλληλένδετα.
96
Η Επιτροπή συμφωνεί ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την ενσωμάτωση του κλίματος σε όλα τα προγράμ -
ματα της ΕΕ. Ο πολιτικός στόχος του 20 % καθορίστηκε με σκοπό την προώθηση της ενσωμάτωσης (βλέπε επίσης την 
απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 25). Η Επιτροπή θεωρεί ότι το ευέλικτο αυτό πλαίσιο του στόχου του 20 % είναι 
κατάλληλο για την ανάπτυξη μιας καινοτόμου προσέγγισης για την ενσωμάτωση και την παρακολούθηση των δαπανών 
που σχετίζονται με το κλίμα. Η προσέγγιση της ΕΕ για την ενσωμάτωση αποσκοπεί στην ένταξη των κλιματικών πτυχών 
σε όλες τις πολιτικές και χρησιμοποιεί τον στόχο του 20 % ως μέσο προώθησης της ενσωμάτωσης.
Η Επιτροπή αξιολόγησε την πρόοδο προς την επίτευξη του στόχου του 20 % στην ενδιάμεση εξέταση του ΠΔΠ, όπως 
εξηγείται στην απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 28.
Σύσταση 3 — Αξιολόγηση των αναγκών που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.
Η Επιτροπή δέχεται να συνεκτιμήσει τις ανάγκες που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή και τις δυνατότητες συνει -
σφοράς διαφόρων τομέων κατά την υποβολή πρότασης για έναν νέο συνολικό πολιτικό στόχο. Η Επιτροπή δεν δέχεται να 
προγραμματίσει συγκεκριμένες συνεισφορές για κάθε τομέα ή πρόγραμμα.
Απαντήσεις της Επιτροπής 78
97
Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει σημειωθεί ικανοποιητική πρόοδος όσον αφορά την ενσωμάτωση του κλίματος στον προϋπο -
λογισμό της ΕΕ και ότι η μεθοδολογία της ΕΕ είναι διαφανής και κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Η Επιτροπή παραπέμπει στην απάντησή της στο σημείο 29 όσον αφορά τον χαρακτήρα των δαπανών για το κλίμα στο 
πλαίσιο διαφόρων μέσων. Επισημαίνει ότι τα νομικά κείμενα παρουσιάζουν διαφορές όσον αφορά τον βαθμό στον οποίο 
εντάσσεται σε αυτά ο πολιτικός στόχος της ενσωμάτωσης του κλίματος, ο οποίος, σε πολλές περιπτώσεις, συμπεριλαμβά -
νεται ως πολιτική φιλοδοξία στο προοίμιο και όχι ως νομικά δεσμευτικός στόχος. Βλέπε επίσης την απάντηση της Επιτρο -
πής στα σημεία 25 και 26.
Η Επιτροπή έχει περιγράψει την πρόβλεψή της όσον αφορά τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα έως το 2020 στο 
πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του ΠΔΠ.
98
Η προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά την ενσωμάτωση του κλίματος βασίστηκε στις διεθνείς πρακτικές και στο πλαίσιο αυτό 
αναπτύχθηκε μια ποσοτικά προσδιορίσιμη μεθοδολογία παρακολούθησης που εξισορροπεί τον διοικητικό φόρτο με την 
αξιοπιστία των στοιχείων.
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τους υπολογισμούς του Ελεγκτικού Συνεδρίου που βασίζονται σε άλλες μεθόδους παρακο -
λούθησης του κλίματος, ωστόσο δεν θεωρεί ότι θα πρέπει να προτιμηθούν οι μέθοδοι αυτές έναντι της καινοτόμου και 
λεπτομερούς προσέγγισης ενσωμάτωσης που έχει συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ.
99
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την πιθανότητα να υπάρχει υπερεκτίμηση ή υποεκτίμηση ορισμένων στοιχείων δαπανών που 
σχετίζονται με το κλίμα στο πλαίσιο της τρέχουσας μεθοδολογίας. Παράλληλα, δεν θεωρούμε ότι ένα σύνολο αρχών που 
καταρτίστηκε από ομάδα διεθνών οργανισμών παροχής βοήθειας το 2015 για την παρακολούθηση του μετριασμού που 
επιτυγχάνεται με τις δραστηριότητές τους αποτελεί συναφές σημείο αναφοράς για την προσέγγιση που έχει συμφωνηθεί 
σε επίπεδο ΕΕ. Η μέθοδος που χρησιμοποιεί η Επιτροπή είναι άρτια, έχει καταρτιστεί με διαφανή και συντονισμένο τρόπο 
και κοινοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.
Η Επιτροπή εκτιμά τη συνολική συνεισφορά και των δύο κονδυλίων της ΚΓΠ στη βάση άρτιας μεθοδολογίας, στο πλαίσιο 
της οποίας παρέχονται πλήρη αναλυτικά στοιχεία στις δηλώσεις προγραμμάτων που συνοδεύουν το σχέδιο προϋπολογι -
σμού της Επιτροπής.
Η Επιτροπή πιστεύει ότι, όσον αφορά τις πράσινες άμεσες ενισχύσεις, ο αντίκτυπος αντικατοπτρίζει ικανοποιητικά τη 
συνάφεια των τριών γεωργικών πρακτικών με το κλίμα. Όσον αφορά τις άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανατολι -
σμού, τα οφέλη τους για τις κλιματικές δράσεις σε συνδυασμό με την πολλαπλή συμμόρφωση μπορούν να αξιολογηθούν 
με την εφαρμογή ενός συντελεστή 40 % βάσει των δεικτών του Ρίο σε μερίδιο 20 % των άμεσων ενισχύσεων μη οικο -
λογικού προσανατολισμού. Όπως και σε οποιονδήποτε άλλο υπολογισμό, πρόκειται για μια αντιπροσωπευτική προσέγ -
γιση, με βάση το σύστημα κυρώσεων για παραβιάσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης. Ωστόσο, η Επιτροπή πιστεύει ότι 
ο αντίκτυπος της τάξης του 8 % που έχουν για το κλίμα οι άμεσες ενισχύσεις μη οικολογικού προσανατολισμού δεν έχει 
υπερεκτιμηθεί, εάν ληφθούν υπόψη τα οφέλη της πολλαπλής συμμόρφωσης και των άμεσων ενισχύσεων για το κλίμα. 
Ο υπολογισμός αυτός αντικατοπτρίζει πλήρως την αρχή της συντηρητικής προσέγγισης,
100
Η Επιτροπή εκτιμά τη συνολική συνεισφορά και των δύο κονδυλίων της ΚΓΠ στη βάση άρτιας μεθοδολογίας, στο πλαίσιο 
της οποίας παρέχονται πλήρη αναλυτικά στοιχεία στις δηλώσεις προγραμμάτων που συνοδεύουν το σχέδιο προϋπολογι -
σμού της Επιτροπής.
Απαντήσεις της Επιτροπής 79
Σύσταση 4 — Διόρθωση των υπερεκτιμήσεων
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση. Η μεθοδολογία παρακολούθησης πρέπει να παραμείνει σταθερή κατά τη 
διάρκεια του τρέχοντος ΠΔΠ για λόγους προβλεψιμότητας, συνοχής και διαφάνειας. Ωστόσο, η Επιτροπή θα εξετάσει τρό -
πους βελτίωσης της μεθοδολογίας παρακολούθησης για το ΕΓΤΑΑ για την περίοδο προγραμματισμού μετά το 2020 χωρίς 
να αυξηθεί ο διοικητικός φόρτος.
101
Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής θα συμπληρωθεί με λεπτομερέστερους, ποσοτικά προσδιορίσιμους στόχους. Ωστόσο, 
η καταλληλότερη στιγμή για τον καθορισμό των στόχων αυτών είναι κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων εργασίας 
για την περίοδο 2018-2020, διαδικασία η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
102
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι για τη βελτίωση της ενσωμάτωσης απαιτούνται πρόσθετες προσπάθειες σε πολλά προ -
γράμματα, ωστόσο θεωρεί ότι τυχόν ειδικά σχέδια δράσης για την αύξηση των δαπανών για το κλίμα δεν θα απέφεραν 
προστιθέμενη αξία.
Σύσταση 5 — Κατάρτιση σχεδίων δράσης
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση.
Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τις δυνατότητες αύξησης της σημασίας του κλίματος στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτα -
σης των επιμέρους προγραμμάτων και πολιτικών, όπως ορίζεται στην ενδιάμεση επανεξέταση του ΠΔΠ. Εν αναμονή της 
έκβασης της εν λόγω επανεξέτασης, η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο λήψης διορθωτικών μέτρων. Δεν ενδείκνυται 
η θέσπιση επιμέρους σχεδίων δράσης, δεδομένου ότι στα επιμέρους προγράμματα προβλέπονται ήδη διαδικασίες καθο -
ρισμού προτεραιοτήτων ανάλογα με τον τρόπο διαχείρισης.
103
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η παρακολούθηση των πιστώσεων αναλήψεων υποχρεώσεων ήταν ένα αναγκαίο πρώτο βήμα για 
την καλύτερη ένταξη των κλιματικών δράσεων στον προϋπολογισμό της ΕΕ και αποτελεί μια εύλογη αντιπροσωπευτική 
προσέγγιση με την οποία εξισορροπείται ο διοικητικός φόρτος ενός πρόσθετου επιπέδου παρακολούθησης. Οι τρέ -
χουσες εκτιμήσεις γίνονται πράγματι στη βάση των προγραμματισμένων δαπανών (σχέδιο προϋπολογισμού), ωστόσο 
επικαιροποιούνται εντέλει βάσει του ψηφισθέντος προϋπολογισμού και των διορθωτικών επιστολών. Η Επιτροπή θα 
αξιολογήσει την οικονομική αποδοτικότητα της παροχής εκ των υστέρων εκτιμήσεων βάσει των πραγματικών αναλή -
ψεων υποχρεώσεων. Ωστόσο, η εκτέλεση υπολογισμών βάσει των πραγματικών πληρωμών θα δημιουργούσε πρόσθετο 
διοικητικό φόρτο, διότι οι πληρωμές ενδέχεται να εκτείνονται σε πολλά έτη και να υπόκεινται σε δημοσιονομικές διορ -
θώσεις. Η Επιτροπή μπορεί, ωστόσο, να παρέχει εκτίμηση, δεδομένου ότι περίπου το 97 % των πιστώσεων αναλήψεων 
υποχρεώσεων καθίστανται πιστώσεις πληρωμών.
Η Επιτροπή συμφωνεί με την ανάγκη να ενισχυθεί η εστίαση στα αποτελέσματα των δαπανών της ΕΕ. Ωστόσο, το ισχύον 
πλαίσιο επιδόσεων που έχει ορίσει ο νομοθέτης προβλέπει δείκτες που σχετίζονται με το κλίμα μόνο για μέρος των 
δαπανών και οι δείκτες αυτοί δεν μπορούν να υπολογιστούν συγκεντρωτικά στο επίπεδο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Τα 
αντληθέντα διδάγματα θα ληφθούν υπόψη κατά τη θέσπιση του επόμενου πλαισίου επιδόσεων του ΠΔΠ.
Απαντήσεις της Επιτροπής 80
Σύσταση 6 — Ανάπτυξη δεικτών για την παρακολούθηση των πραγματικών δαπανών 
για την κλιματική δράση και των σχετικών αποτελεσμάτων  
α) 
Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη σύσταση για ανάπτυξη νέου συστήματος παρακολούθησης σε αυτό το στάδιο. Θα οδη -
γούσε σε αύξηση του επιπέδου του διοικητικού φόρτου για τα κράτη μέλη, η οποία δεν έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο των 
υφιστάμενων κανονιστικών διατάξεων και δεν έχει συμπεριληφθεί στις συμφωνίες εταιρικής σχέσης και στα επιχειρη -
σιακά προγράμματα. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα υφιστάμενα συστήματα παρακολούθησης τα οποία 
παρέχουν επίσης στοιχεία για τις δαπάνες.
β) 
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θα την εφαρμόσει όπως εξηγείται κατωτέρω.
Θα ενισχύσει και θα βελτιώσει τη συγκρισιμότητα των δεικτών αποτελεσμάτων που αφορούν το κλίμα σε όλους τους 
τομείς του προϋπολογισμού της ΕΕ και θα εξετάσει τις επιλογές στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ για τη θέσπιση δεικτών 
αποτελεσμάτων που αφορούν το κλίμα με στόχο την αξιολόγηση της συνεισφοράς του προϋπολογισμού της ΕΕ στην 
κλιματική δράση, και ειδικότερα την αξιολόγηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των μειώσεων που επιφέρουν 
τα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ μέτρα.
γ) 
Η Επιτροπή αποδέχεται τη σύσταση και θεωρεί ότι εφαρμόζεται όπως εξηγείται κατωτέρω.
Θα συνεχίσει να προωθεί ενεργά την ανταλλαγή ορθών πρακτικών, μεταξύ άλλων και στον συγκεκριμένο τομέα των 
δεικτών αποτελεσμάτων που αφορούν το κλίμα. Γ ια παράδειγμα, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για την παρακολούθηση και 
την αξιολόγηση της ΚΓΠ παρέχει ήδη βήμα διαλόγου για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σχετικά με την αξιολόγηση της 
ΚΓΠ, μεταξύ άλλων και για τους εν λόγω δείκτες.
105
Η στόχευση των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας σε συγκεκριμένους τομείς ή συνεργατικούς σχηματισμούς 
(όπως η οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα) εσκεμμένα δεν αποτέλεσε αντικείμενο λεπτομερών συζητήσεων στο 
πλαίσιο του προγραμματισμού. Η διαπραγμάτευση των στόχων Ε&Κ υπόκειτο στην εκ των προτέρων αιρεσιμότητα της 
έξυπνης εξειδίκευσης. Τυχόν παρέμβαση της Επιτροπής με σκοπό να προσανατολιστούν περισσότερο προς το κλίμα 
η έρευνα και η καινοτομία στο πλαίσιο των ΕΠ θα ήταν αντίθετη προς τις κανονιστικές απαιτήσεις, ειδικότερα εάν ληφθεί 
υπόψη το γεγονός ότι οι στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση αποτελούν διαδικασία από τη βάση προς την κορυφή. 
Στο πλαίσιο αυτό, η τάση δείχνει ότι οι επενδύσεις σε Ε&Κ σε ενεργειακά θέματα χαμηλών εκπομπών άνθρακα είναι 
πιθανό να είναι σημαντικά υψηλότερες από τις επενδύσεις που προβλέπονται στα προγράμματα και αποτυπώθηκαν 
αρχικά στη μεθοδολογία παρακολούθησης.
106
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, καθώς η συνεισφορά του ΕΚΤ στην κλιματική δράση μπορεί να είναι μόνον έμμεση, κυρίως 
μέσω επενδύσεων στις πράσινες δεξιότητες, που με τη σειρά τους συνδέονται στενά με τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας 
και, επομένως, καθοδηγούνται από τη ζήτηση, το πραγματικό μερίδιο του ΕΚΤ που διατέθηκε σε δαπάνες για το κλίμα θα 
καταστεί γνωστό μόνο μετά την υλοποίηση των προγραμμάτων.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μερίδιο του ΕΚΤ που έχει διατεθεί σε δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα και έχει καθοριστεί με 
βάση τις πληροφορίες τις οποίες παρείχαν τα κράτη μέλη στα επιχειρησιακά προγράμματα του ΕΚΤ μπορεί, ως εκ τούτου, 
να υποεκτιμά την αναμενόμενη συνεισφορά του ΕΚΤ στην κλιματική δράση κατά την περίοδο 2014-2020.
Η Επιτροπή παραπέμπει στην κοινή απάντησή της στα σημεία 77-79.
Απαντήσεις της Επιτροπής 81
107
Η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης της κλιματικής δράσης σε σύγκριση 
με την περίοδο 2007-2013.
108
Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη ότι ο οικολογικός προσανατολισμός των άμεσων ενισχύσεων πρακτικά βασί -
ζεται σε μεγάλο βαθμό σε ήδη υπάρχουσες γεωργικές πρακτικές. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η καθιέρωση του 
οικολογικού προσανατολισμού θα συμβάλει σημαντικά στην ανάληψη πρόσθετων κλιματικών δράσεων. Οι απαιτήσεις 
για την περιοχή οικολογικής εστίασης και τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών είναι πράγματι κάτι νέο και η προστασία 
των μόνιμων βοσκοτόπων έχει ενισχυθεί σημαντικά μέσω, για παράδειγμα, της πλήρους προστασίας των περιβαλλοντικά 
ευαίσθητων μόνιμων βοσκοτόπων και του περιορισμού της δυνατότητας άροσης μόνιμων βοσκοτόπων.
Η πράσινη ενίσχυση έχει αυξήσει εκ των πραγμάτων το βασικό σενάριο πέραν του οποίου οι περιβαλλοντικές πρακτικές 
μπορούν να λαμβάνουν ενίσχυση στο πλαίσιο προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης. Οι ενισχύσεις που χορηγούνται για 
είδη δραστηριοτήτων που έχουν προγραμματιστεί στο πλαίσιο του μέτρου για τη γεωργία, το περιβάλλον και το κλίμα 
μπορούν να καταβάλλονται μόνο για αναλήψεις υποχρεώσεων και απαιτήσεις που υπερβαίνουν τις υποχρεώσεις οικολο -
γικού προσανατολισμού. Αυτό συνεπάγεται καλύτερα αποτελέσματα σε επίπεδο περιβάλλοντος και κλίματος.
109
Στις ετήσιες εκθέσεις υλοποίησης που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σχετικά με το ΕΤΘΑ δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην 
παρακολούθηση των δαπανών του ΕΤΘΑ για την κλιματική δράση. Βλέπε απάντηση της Επιτροπής στο σημείο 43.
Σύσταση 7 — Διερεύνηση όλων των πιθανών ευκαιριών και διασφάλιση πραγματικής 
στροφής προς την κλιματική δράση  
α) 
Η Επιτροπή αποδέχεται εν μέρει τη σύσταση κατά την ίδια έννοια όπως για τη σύσταση 5, δηλαδή θα προσδιορίσει τους 
τομείς που διαθέτουν αναξιοποίητο δυναμικό και θα εξετάσει ευκαιρίες και δράσεις για την αύξηση της σημασίας του 
κλίματος στα προγράμματα δαπανών των τομέων αυτών στο πλαίσιο της επιμέρους ενδιάμεσης επανεξέτασής τους. 
Ωστόσο, δεν θα αναπτύξει ειδικά σχέδια δράσης σχετικά με τις δαπάνες για το κλίμα για επιμέρους προγράμματα.
β) 
Η Επιτροπή δεν αποδέχεται τη συγκεκριμένη σύσταση. Η μετατροπή, σε αυτό το στάδιο, του πολυετούς δημοσιονομι -
κού προγραμματισμού σε προγράμματα των ΕΔΕΤ που τελούν υπό καθεστώς επιμερισμένης διαχείρισης και διαθέτουν 
δομές χρηματοδότησης που καθορίζονται από κονδύλια που έχουν διατεθεί εκ των προτέρων δεν είναι ούτε πρακτικά 
εφικτή ούτε σκόπιμη. Ομοίως δεν είναι σκόπιμη, στο πλαίσιο της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού, η κατάρτιση και 
η λήψη νέων μέτρων κλιματικής δράσης στο νομοθετικό πλαίσιο (π.χ. του ΕΤΘΑ).
Παράλληλα, η Επιτροπή θα εξετάσει επιλογές για την ενίσχυση της ενσωμάτωσης του κλίματος στο πλαίσιο της ενδιάμε -
σης επανεξέτασης των επιμέρους προγραμμάτων.

Π/uni03A9Σ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚ/uni0394ΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ
/uni0394ωρεάν εκδόσει/uni03C2:
  ένα αντίτυπο:  
από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)·
  περισσότερα από ένα αντίτυπα ή αφίσε/uni03C2/χάρτε/uni03C2:  
από τι/uni03C2 αντιπροσωπείε/uni03C2 τη/uni03C2 Ευρωπαϊκή/uni03C2 Ένωση/uni03C2 (http://ec.europa.eu/represent_el.htm),  
από τα γραφεία εκπροσώπηση/uni03C2 στι/uni03C2 εκτό/uni03C2 ΕΕ χώρε/uni03C2 (http://eeas.europa.eu/delegations/index_el.htm),  
επικοινωνώντα/uni03C2 /uni03BCε την υπηρεσία Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_el.htm) ή  
καλώντα/uni03C2 τον αριθ/uni03BCό 00 800 6 7 8 9 10 11 (δωρεάν τηλεφωνικό/uni03C2 αριθ/uni03BCό/uni03C2 από όλη την Ένωση) (*).
(*)  Οι πληροφορίε/uni03C2 παρέχονται δωρεάν, και οι κλήσει/uni03C2 είναι γενικώ/uni03C2 δωρεάν (ενδέχεται ό/uni03BCω/uni03C2 κάποιε/uni03C2 κλήσει/uni03C2 που πραγ/uni03BCατοποιούνται  
/uni03BCέσω ορισ/uni03BCένων τηλεπικοινωνιακών φορέων ή από τηλεφωνικού/uni03C2 θαλά/uni03BCου/uni03C2 ή ξενοδοχεία να χρεώνονται). 
Εκδόσει/uni03C2 επί πληρω/uni03BCή:
 από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
Στάδιο Ημερομηνία
Έγκριση του υπομνήματος σχεδιασμού του ελέγχου / Έναρξη του ελέγχου 14.10.2015
Επίσημη διαβίβαση του σχεδίου έκθεσης στην Επιτροπή (ή σε άλλη ελεγχόμενη μονάδα) 2 2.7. 2016
Έγκριση της τελικής έκθεσης μετά τη διαδικασία εκατέρωθεν ακρόασης 26.10.2016
Παραλαβή των επίσημων απαντήσεων της Επιτροπής (ή άλλης ελεγχόμενης μονάδας) 
σε όλες τις γλώσσες14.11.2016
Προκειμένου να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή και 
να ανταποκριθεί στις σχετικές σημαντικές επενδυτικές 
ανάγκες, η ΕΕ συμφώνησε να δαπανήσει τουλάχιστον το 
20 % του προϋπολογισμού της για την περίοδο 2014-2020 
σε κλιματική δράση. Διαπιστώσαμε ότι ένα φιλόδοξο έργο 
βρισκόταν σε εξέλιξη και ότι, συνολικά, είχε σημειωθεί 
πρόοδος. Εντούτοις, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να μην 
επιτευχθεί ο στόχος του 20 % χωρίς περισσότερες 
προσπάθειες. Η  προσπάθεια υλοποίησης του στόχου είχε 
ως αποτέλεσμα περισσότερη και καλύτερα στοχευμένη 
χρηματοδότηση για την κλιματική δράση από 
το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και 
το Ταμείο Συνοχής. Εντούτοις, όσον αφορά το Ευρωπαϊκό 
Κοινωνικό Ταμείο και τους τομείς της γεωργίας, 
της αγροτικής ανάπτυξης και της αλιείας, δεν έχει 
υπάρξει  σημαντική στροφή προς την κλιματική δράση.
ΕΥΡΩΠΑÏK Ο
ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ
ΣΥΝΕ∆ΡΙΟ