ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 15.02.1996 
COM(%) 46 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ 
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 
ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ 
ΛΙΠΛΩΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 
ΥΠΟΒΑΛΛΕΤΑΙ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 13 ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 
89/48/ΕΟΚ 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

Το άρθρο 13 της οδηγίας του Συμβουλίου 89/48/ΕΟΚ' της 21 ης Δεκεμβρίου 1988 
σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριών 
ετών προβλέπει ότι μέχρι τις 4 Ιανουαρίου 1996 η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση προς το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την πορεία εφαρμογής του 
γενικού συστήματος αναγνώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που 
πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας τριαχν ετών. 
Στην έκθεση, η Επιτροπή παρουσιάζει τα συμπεράσματα της ως προς τις τυχόν 
τροποποιήσεις που πρέπει να γίνουν στο υφιστάμενο σύστημα και, όπου κρίνεται 
απαραίτητο, υποβάλλει προτάσεις για τη βελτίωση του με σκοπό την περαιτέρω 
διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας, καθώς και την ευκολότερη άσκηση του 
δικαιώματος εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τα πρόσωπα.που 
αφορά η οδηγία 
ΕΕ της 24.01.1989, αριθ. L 19, σελ. 16. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
ΓΙ οδηγία του Συμβουλίου 89/48/ΕΟΚ σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των 
διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική εκπαίδευση 
ελάχιστης διάρκειας τριών ετών αποτέλεσε τομή στην αντιμετώπιση του θέματος της 
αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων από την Κοινότητα. Η κοινοτική 
πολιτική στον τομέα αυτόν καλείται να ανταποκριθεί σε μία πρόκληση που παραμένει 
αμετάβλητη από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης: καλείται να επιλύσει την 
εγγενή αντίφαση που προκύπτει από την ύπαρξη, αφενός, εθνικών εκπαιδευτικών 
συστημάτων, των οποίων η πολυμορφία μαρτυρεί και διαφυλάσσει την εθνική 
ταυτότητα και, αφετέρου, του δικαιώματος κάθε ευρωπαίου πολίτη να ασκεί το 
επάγγελμα του σε ολόκληρη την Ένωση. Π αντίφαση αυτή περιστρέφεται κυρίως γύρα) 
από την ανάγκη κατοχής ενός τίτλου εκπαίδευσης για την άσκηση νομοθετικά 
κατοχυρωμένου επαγγέλματος, ο οποίος καθορίζεται βάσει του εθνικού εκπαιδευτικού 
συστήματος του κράτους μέλους υποδοχής. Το γενικό σύστημα δημιουργήθηκε όταν 
έγινε κατανοητό ότι στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς δεν είναι πλέον δυνατό να 
εφαρμόζονται παρόμοια εθνικά κριτήρια για τον προσδιορισμό της ποιότητας της 
εκπαίδευσης και την κατάρτιση. 
Το γενικό σύστημα βασίζεται σε μία και μόνο απλή αρχή: στην υπόθεση ότι εάν ένας 
εργαζόμενος είναι αναγνωρισμένος σε κάποιο κράτος μέλος για την άσκηση ενός 
συγκεκριμένου επαγγέλματος, πρέπει να έχει το δικαίωμα να ασκεί το ίδιο επάγγελμα 
σε ολόκληρη την Ένωση. Συνέπεια της αρχής αυτής είναι ότι τα κράτη μέλη πρέπει να 
επιδεικνύουν αμοιβαία εμπιστοσύνη στην εκπαίδευση που παρέχεται σε άλλα κράτη 
μέλη: ως εκ τούτου, το δίπλωμα ενός διακινούμενου εργαζόμενου πρέπει να 
αναγνωρίζεται σε κάθε άλλο κράτος μέλος, εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου, μετά 
από λεπτομερή εξέταση, συνάγεται ότι υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ της 
εκπαίδευσης που πιστοποιεί το δίπλωμα και της εκπαίδευσης που απαιτείται στο 
κράτος μέλος υποδοχής. Σε ανάλογες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί από τον 
διακινούμενο εργαζόμενο να «αντισταθμίσει» τις διαφορές σύμφωνα με τους 
μηχανισμούς που έχει δημιουργήσει η οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Τούτο σημαίνει ότι το κράτος 
μέλος υποδοχής δεν έχει πλέον δικαίωμα να απαιτήσει από τον διακινούμενο 
εργαζόμενο να ακολουθήσει, εν όλω ή εν μέρει, τον εθνικό κύκλο σπουδών ούτε να 
υποβληθεί στις προβλεπόμενες εξετάσεις για την προστασία στο εθνικό επάγγελμα. 
Επτά χρόνια μετά την έκδοση της οδηγίας, φαίνεται ότι το γενικό σύστημα μπορεί να 
ανταποκριθεί στις ελπίδες που του εναποτέθηκαν. Τα προβλήματα μεταφοράς και 
εφαρμογής που προέκυψαν ήταν αναμενόμενα, αν και τούτο δεν πρέπει να συγκαλύψει 
το γεγονός ότι για μεμονωμένους διακινούμενους τα προβλήματα αυτά μετέτρεψαν τη 
διαδικασία αναγνώρισης σε απεγνωσμένο αγώνα. Ορισμένα από τα εν λόγω 
προβλήματα λύθηκαν μετά από συζητήσεις με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της ομάδας 
συντονισμού. Άλλα από αυτά δεν μπορούν να λυθούν χωρίς απόφαση του 
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Το κυριότερο τμήμα της έκθεσης παρουσιάζει μία 
επισκόπηση των δυσκολιών που προέκυψαν, πρώτον, μέσο3 του κατ'άρθρο σχολιασμού 
της οδηγίας και, δεύτερον, εξετάζοντας τις επιπτώσεις της στους κυριότερους 
επαγγελματικούς τομείς. 
Ι ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ 
i) Οι απαρχές της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ μπορούν να εντοπισθούν στο Ευρωπαϊκό 
Συμβούλιο της 25ης και 26ης Ιουνίου 1984 στο Φοντενεμπλώ που, θεωρώντας 
απαραίτητο να ανταποκριθεί η Κοινότητα στις προσδοκίες των λαών της 
Ευρώπης, κάλεσε το Συμβούλιο να θεσπίσει ένα «γενικό σύστημα διασφάλισης 
της ισοτιμίας των πανεπιστημιακών διπλωμάτων προκειμένου να υλοποιηθεί η 
ελευθερία εγκατάστασης εντός της Κοινότητας». 
ii) Η ανταπόκριση της Επιτροπής στην έκκληση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την 
υποβολή πρότασης οδηγίας στο Συμβούλιο στις 9 Ιουλίου 1985, η οποία κατέστη 
αργότερα η οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Στην αιτιολογική της έκθεση2 η Επιτροπή 
ανέφερε ότι η παραδοσιακή προσέγγιση για την αναγνώριση των διπλωμάτων (η 
τομεακή προσέγγιση) προβλέπει την καθιέρωση εναρμονισμένων προϋποθέσεων, 
ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους τίτλους εκπαίδευσης, για την πρόσβαση σε 
συγκεκριμένες δραστηριότητες και την άσκηση τους. II αμοιβαία αναγνώριση 
των διπλωμάτων που έχουν χορηγηθεί στο οικείο κράτος μέλος καθίσταται 
δυνατή μόνον όταν πληρούνται οι ανωτέρω προϋποθέσεις. Η νέα «οριζόντιου» 
χαρακτήρα προσέγγιση αποσκοπούσε στην ταχεία και χωρίς προϋποθέσεις 
ανταπόκριση στις μεμονωμένες και άμεσες αιτήσεις όλων των κατόχων 
διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που επιθυμούν να ασκήσουν το 
επάγγελμα τους σε κράτος άλλο από εκείνο όπου έχουν εκπαιδευθεί. Το 
σύστημα βασιζόταν στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της δυνατότητας 
σύγκρισης του επιπέδου σπουδών. Ωστόσο, σε περίπτωση ύπαρξης σημαντικών 
διαρθρωτικών διαφορών μεταξύ των κύκλων σπουδών, το κράτος μέλος 
υποδοχής θα είχε το δικαίωμα να απαιτήσει αντιστάθμιση. 
iii) Η οδηγία 89/48/ΕΟΚ συνάδει με την έννοια της επικουρικότητας. Τα κράτη μέλη 
εξακολουθούν να είναι υπεύθυνα για το εάν μια επαγγελματική δραστηριότητα 
είναι νομοθετικά κατοχυρωμένη ή όχι, εάν δηλαδή, βάσει νομοθετικών, 
κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων, η άσκηση της προϋποθέτει την κατοχή 
τίτλου σπουδών και, σε καταφατική περίπτωση, ποιο πρέπει να είναι το 
επίπεδο, η διάρθρωση και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Ως μέσο 
διασφάλισης της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και της αναγνώρισης 
των διπλωμάτων, η οδηγία αυτή αποτέλεσε σταθμό στο κοινοτικό δίκαιο. Ενώ 
οι παλαιότερες τομεακές οδηγίες υποχρέωναν τα κράτη μέλη να αναγνωρίζουν 
αυτόματα τα διπλώματα που είχαν χορηγηθεί σε άλλες χώρες της Κοινότητας 
για έναν περιορισμένο αριθμό σαφώς καθορισμένων επαγγελμάτων, το γενικό 
σύστημα υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συστήσουν, για ένα ευρύ φάσμα 
επαγγελματικών δραστηριοτήτων, φορείς που αναλαμβάνουν την κατά 
περίπτωση εξέταση των αιτήσεων αναγνώρισης, σε συνδυασμό με τις δέουσες 
διαδικαστικές εγγυήσεις και, ενδεχομένως, τους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς 
που προβλέπει η οδηγία και, συγκεκριμένα, την πρακτική άσκηση προσαρμογής 
και τη δοκιμασία επάρκειας. 
COM(85)359 τελικό 
iv) Στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης της Επιτροπής διατυπώνεται η σκέψη να 
επεκταθεί η οριζόντια προσέγγιση και στα διπλώματα και τους επαγγελματικούς 
τίτλους σπουδών που δεν εμπίπτουν στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Η ρήτρα 
αναθεώρησης που προβλέπεται στο άρθρο 13 περιελήφθη κυρίως για να 
επιτρέψει την εξέταση αυτού του θέματος. Ωστόσο, μετά την έκδοση της οδηγίας 
89/48/ΕΟΚ, η Επιτροπή αποφάσισε να διατυπώσει προτάσεις για μία δεύτερη 
οδηγία σχεδόν αμέσως και η οριζόντια προσέγγιση επεκτάθηκε σε άλλες 
νομοθετικά κατοχυρωμένες επαγγελματικές δραστηριότητες με την οδηγία του 
Συμβουλίου 92/51/ΕΟΚ3,της 18ης Ιουνίου 1992 σχετικά με ένα δεύτερο γενικό 
σύστημα αναγνώρισης της επαγγελματικής εκπαίδευσης με το οποίο 
συμπληρώνεται η οδηγία 89/48/ΕΟΚ. 
ν) Μετά την έκδοση της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ, αλλά πριν από την προβλεπόμενη 
ημερομηνία μεταφοράς της, το Δικαστήριο εξέδωσε (απόφαση στην υπόθεση C-
340/89 «Βλασοπούλου»4. II απόφαση του Δικαστηρίου επισημαίνει ότι, 
(χνεξάρτητα από τις οδηγίες που εκδίδουν το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο βάσει του άρθρου 57 της Συνθήκης, από την ερμηνεία του άρθρου 
52 της Συνθήκης προκύπτει ότι, όταν υποβάλλεται αίτηση σε ένα κράτος μέλος 
για χορήγηση άδειας ασκήσεως ενός νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος 
από κοινοτικό υπήκοο που έχει ήδη την άδεια να ασκεί το εν λόγω επάγγελμα 
στη χώρα καταγωγής του, οι εθνικές αρχές του εν λόγω κράτους μέλους 
υποχρεούνται να εξετάζουν κατά πόσον οι γνώσεις και τα προσόντα που 
απέκτησε ο αιτών στη χώρα καταγωγής του αντιστοιχούν σε εκείνα που 
απαιτούνται σύμφωνα με τους κανόνες του κράτους μέλους υποδοχής. Σε 
περίπτωση που τα δύο διπλώματα αντιστοιχούν μόνο εν μέρει, οι εν λόγω 
εθνικές αρχές δικαιούνται να ζητήσουν από τον αιτούντα να αποδείξει ότι έχει 
αποκτήσει τις γνώσεις και τα προσόντα που δεν πιστοποιούνται. Κατά την 
εξέταση του διπλώματος του διακινούμενου το κράτος μέλος υποδοχής μπορεί 
να λάβει υπόψη αντικειμενικές διαφορές που αφορούν τόσο το νομικό πλαίσιο 
του εν λόγω επαγγέλματος στο κράτος μέλος καταγωγής, όσο και το πεδίο 
δραστηριότητας που καλύπτει ... 
Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογήσουν κατά πόσον οι γνώσεις που 
έχουν αποκτηθεί στο κράτος μέλος υποδοχής, είτε στο πλαίσιο κύκλου σπουδών 
είτε μέσω πρακτικής εμπειρίας, επαρκούν για να αποδειχθεί η κατοχή των 
γνώσεων που δεν περιλαμβάνονται στην αρχική εκπαίδευση. 
Η εξέταση που γίνεται νια να διαπιστωθεί κατά πόσον συμπίπτουν οι γνώσεις 
και τα προσόντα που πιστοποιούνται από το ξένο δίπλωμα και οι αντίστοιχες 
γνώσεις και προσόντα που απαιτούνται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους 
υποδοχής πρέπει να συμμορφώνεται με τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου 
σχετικά με την αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ως εκ 
τούτου, οιαδήποτε απόφαση λαμβάνεται πρέπει να είναι αιτιολογημένη και να 
ΕΕ της 24.07.1992, αριθ. L 209, σελ. 25. 
[1991] Συλλογή 1-2357. 
μπορεί να προσβληθεί ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων*. 
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η οδηγία πρέπει να ερμηνευθεί υπό το φως της ανωτέρω 
απόφασης, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την εξέταση της αίτησης αναγνώρισης του 
διακινούμενου. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο το 
«δίπλωμα» του διακινούμενου κατά την έννοια της οδηγίας, αλλά και τη 
μεταγενέστερη επαγγελματική εμπειρία και εκπαίδευση. 
vi) Η εφαρμογή της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ επεκτάθηκε στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό 
Χώρο6 με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 1994 και κατέστη εφαρμοστέα στα 
νέα κράτη μέλη την 1η Ιανουαρίου 1995. Στην παρούσα έκθεση τα στατιστικά 
στοιχεία που αντλούνται από τις εκθέσεις που υποβάλλουν κάθε δύο χρόνια τα 
κράτη μέλη αφορούν την Ευρώπη των 12, εκτός εάν αναφέρεται ότι αφορούν 
και άλλες χώρες. Ωστόσο, όπου τούτο ήταν δυνατόν, περιελήφθησαν στοιχεία 
(τχετικά με την -μεταφορά και την εφαρμογή της οδηγίας στα τρία νέα κράτη 
μέλη. 
vii) ΓΙρόσφατα η Επιτροπή υπέβαλε νέα πρόταση7 οδηγίας του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη διευκόλυνση της ελεύθερης 
κυκλοφορίας και της αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων, πιστοποιητικών 
ή άλλων τίτλων εκπαίδευσης για τις επαγγελματικές δραστηριότητες που δεν 
καλύπτονται από το γενικό σύστημα. Βασικός σκοπός της εν λόγω οδηγίας είναι 
η εδραίωση των υφιστάμενων οδηγιών περί «μεταβατικών μέτρων». Όμως, 
περιλαμβάνει επίσης ορισμένες βελτιώσεις των οδηγιών σχετικά με το γενικό 
σύστημα. Η εν λόγω πρόταση οδηγίας στη συνέχεια θα καλείται «προτεινόμενη 
οδηγία». 
viii) Όπως ήταν αναμενόμενο, δεν έλειψαν τα προβλήματα κατά τη μεταφορά και 
εφαρμογή της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ. Ωστόσο, ο στόχος των κρατών μελο'νν και της 
Επιτροπής έχει εκπληρωθεί σε μεγάλο βαθμό. Τουλάχιστον 11.000 άτομα 
πέτυχαν την αναγνώριση των διπλωμάτων τους σύμφωνα με την οδηγία 
89/48/ΕΟΚ από τις 4 Ιανουαρίου 1991 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 19948. Ωστόσο, 
πρέπει να σημειωθεί ότι από τον συνολικό αριθμό αναγνωρισθέντων 
διπλωμάτων, τα 6.000 περίπου αφορούν ένα μόνο κράτος μέλος, το Πνωμένο 
Βασίλειο9. Ορισμένες από αυτές τις μετακινήσεις θα είχαν αναμφίβολα 
Σχετικά με το τελευταίο σημείο, βλ. προηγούμενη απόφαση στην υπόθεση 222/86 UNECTEF 
κατά Hey lens [1987] Συλλογή 4097. 
•Παράρτημα VII της Συμς>ωνίας ΕΟΧ. 
ΕΕ της 8.2.1996 COM 96 (22). 
Ο πραγματικός αριθμός των ατόμων αυτών είναι ασφαλώς μεγαλύτερος, εφόσον τα στοιχεία 
που διέθεσαν τα κράτη μέλη δεν είναι πλήρη. Πρέπει ιδιαίτερα να σημειωθεί ότι 3 κράτη μέλη 
δεν έχουν ακόμη υποβάλει τα στατιστικά στοιχεία για τα έτη 1993/1994. 
'Γα διπλώματα αυτά είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία διπλώματα εκπαιδευτικών. 
πραγματοποιηθεί ακόμη και εάν δεν υπήρχε το γενικό σύστημα, είτε σύμφωνα με 
προϋπάρχοντες εθνικούς κανόνες είτε βάσει διμερών συμβάσεων, όμως, σε 
πολλές περιπτώσεις, η έκδοση της οδηγίας για πρώτη φορά απλοποίησε ή 
κατέστησε δυνατή την κυκλοφορία μεταξύ των κρατών μελών. Επιπλέον, η 
οδηγία ενδέχεται να βελτίωσε την κατάσταση διακινούμενων που είχαν ήδη 
εγκατασταθεί σε άλλα κράτη μέλη: μέσω της αναγνώρισης του διπλο')ματός τους, 
τους δόθηκε η δυνατότητα να βελτιώσουν τις επαγγελματικές προοπτικές τους ή 
να λάβουν προαγωγή. 
ix) Οι στατιστικές δείχνουν επίσης ότι οι περισσότερες αιτήσεις αναγνώρισης 
διπλωμάτων γίνονται δεκτές. Οι αρνητικές αποφάσεις ανέρχονται περίπου στο 
5% του συνολικού αριθμού αιτήσεων: έχουν γίνει ελάχιστες προσφυγές κατά 
των αρνητικών αποφάσεων. 
χ) Ανεπίσημα στοιχεία (που έχουν αντληθεί από συζητήσεις με διακινούμενους και 
αρμόδιες αρχές) δείχνουν ότι οι περισσότερες μετακινήσεις εντός της 
Κοινότητας γίνονται για προσωπικούς λόγους (για παράδειγμα, σε περίπτωση 
γάμου ή σε περίπτωση που ο/η σύζυγος που ασκεί ένα νομοθετικά 
κατοχυρωμένο επάγγελμα ακολουθεί τον/τη σύντροφο του). Τη μόνη σημαντική 
εξαίρεση αποτελεί η μετανάστευση εκπαιδευτικών προς το Ηνωμένο Βασίλειο, η 
οποία οφείλεται στη ζήτηση εκπαιδευτικών στη χώρα αυτή και στο πλεόνασμα 
εκπαιδευτικών σε άλλα κράτη μέλη. Τούτο επιβεβαιώνει την εμπειρία της 
Επιτροπής από τις τομεακές οδηγίες: ελλείψει σημαντικού πλεονάσματος 
εργαζομένων σε ένα κράτος μέλος ή/και αυξημένης ζήτησης σε άλλο κράτος 
μέλος, δεν παρατηρούνται μεγάλα μεταναστευτικά κύματα. Ωστόσο, το 
παράδειγμα της μετανάστευσης δασκάλων στο ΙΙνωμένο Βασίλειο δείχνει ότι το 
γενικό σύστημα μπορεί να ανταποκριθεί στις κοινωνικοοικονομικές ανάγκες 
της εσωτερικής αγοράς εργασίας και, επομένως, να συμβάλει στη μείωση της 
ανεργίας. Δίνει επίσης ένα παράδειγμα για το πώς η ζήτηση εργαζομένων μπορεί 
να επηρεάσει τον τρόπο εφαρμογής μίας οδηγίας σε ένα κράτος μέλος. Είναι 
αξιοσημείωτο ότι η εφαρμογή της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ στους δασκάλους στο 
Ηνωμένο Βασίλειο έχει δημιουργήσει λίγα μόνο προβλήματα. Στα άλλα κράτη 
μέλη, όπου υπάρχει πλεόνασμα δασκάλων, η εφαρμογή της οδηγίας προξένησε 
σημαντικό αριθμό καταγγελιών. 
xi) Η αυξημένη κινητικότητα των φοιτητών, που ήταν αποτέλεσμα των 
προγραμμάτων ERASMUS και SOCRATES, μπορεί επίσης να δώσει νέα ώθηση 
στην αύξηση της κινητικότητας των εργαζομένων. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη 
άμεσες ενδείξεις γι'αυτό10. Υπάρχει αυζυμένη κινητικότητα μεταξύ των πρώην 
φοιτητών ERASMUS αλλέ ο σκοπός του προγραάτας έιναι να δώσει μια 
ευρωπαϊκές διάσταση στο προγραάτα σπουδών και οι διακινούμενοι φοιτητές 
επιστρέφουν στο χώρα καταγραφές τους εφόσου έχουν διάνυσες των 
αναγυωρισμένη περίοδο σπουδών στο εξωτερικός. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις 
ότι οι αλλαγές που προκάλεσε η οδηγία επηρέασαν την κινητικότητα των 
10 Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι οι αλλαγές στην εθνική νομοθεσία λόγω εφαρμογής της οδηγίας 
συνέβαλαν στην κινητικότητα των φοιτητών. 
φοιτητών. Έτσι, υπάρχουν στοιχεία ότι οι Ι άλλοι υπήκοοι κάνουν όλο και 
συχνότερα χρήση του δικαιώματος τους να σπουδάσουν σε ένα άλλο κράτος 
μέλος (στην προκειμένη περίπτωση στο Βέλγιο) με την ασφάλεια που τους 
παρέχει η γνώση ότι το δίπλωμα τους θα τους παράσχει πρόσβαση στο 
επάγγελμα που έχουν επιλέξει όταν επιστρέψουν στην πατρίδα τους μετά τις 
σπουδές τους. Η ύπαρξη ενός numerus clausus στη Γαλλία και η απουσία του στο 
Βέλγιο αποτελεί πιθανώς τη σημαντικότερη αιτία του φαινομένου αυτού και ο 
αριθμός των γάλλων υπηκόων που επιστρέφουν στην πατρίδα τους, ιδιαίτερα 
στα επαγγέλματα του τομέα της υγείας, δημιουργεί ανησυχίες στις γαλλικές 
αρχές. Επιπλέον, οι υπήκοοι του Λουξεμβούργου επιλέγουν να σπουδάσουν σε 
κράτη μέλη των οποίων τα διπλώματα δεν αναγνωρίζονταν βάσει των κανόνων 
που ίσχυαν πριν από την έκδοση της οδηγίας. 
xii) Τέλος, υπάρχουν ενδείξεις ότι η εφαρμογή της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ επέφερε 
κάποια σύγκλιση μεταξύ των εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Μερικές φορές 
τούτο είναι αποτέλεσμα πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν μεμονωμένα 
εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα οποία προσπαθούν να καλύψουν τις ανάγκες των 
φοιτητών τους προσαρμόζοντας το πρόγραμμα σπουδών τους κατά τρόπο ώστε 
να μη χρειάζονται αντισταθμιστικοί μηχανισμοί σε άλλα κράτη μέλη. Σε άλλες 
περιπτώσεις η σύγκλιση είναι αποτέλεσμα της δημιουργίας «κοινών βάσεων» 
που συμφωνούν ευρωπαϊκές επαγγελματικές οργανώσεις11. Η Επιτροπή 
χαιρετίζει παρόμοιες πρωτοβουλίες στο βαθμό που δεν επηρεάζουν αρνητικά τις 
αιτήσεις αναγνώρισης από άτομα που δεν πληρούν τις συμφωνηθείσες 
προϋποθέσεις στο πλαίσιο της κοινής βάσης. 
II. ΜΕΤΑΦΟΡΑ 
i) Υιοθετήθηκαν δύο αντίθετες μέθοδοι μεταφοράς. Ορισμένα κράτη μέλη 
προτίμησαν την «κάθετη» προσέγγιση, μεταφέροντας την οδηγία ανά επάγγελμα 
(Αυστρία, Γαλλία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Γερμανία, Σουηδία). Σε άλλες χώρες 
εκδόθηκε ένα γενικό μέτρο που, σε ορισμένες περιπτώσεις, συμπληρώθηκε από 
λεπτομερείς κανονισμούς για συγκεκριμένα επαγγέλματα (Ιταλία, Ιρλανδία, 
Φινλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Ισπανία, Δανία, Κάτω Χώρες, 
Βέλγιο)12. Σε ορισμένα κράτη μέλη η μεταφορά της οδηγίας περιπλέχθηκε από το 
γεγονός ότι οι αρμοδιότητες νομ,οθετικής κατοχύρωσης των επαγγελμάτων 
ανήκουν από κοινού στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και στην κυβέρνηση των 
ομόσπονδων κρατών ή τις περιφερειακές διοικήσεις (Γερμανία, Αυστρία, 
Βέλγιο, Ισπανία). 
ii) Μέχρι τις 4 Ιανουαρίου 1991 από τα 12 τότε κράτη μέλη μόνο η Ιρλανδία είχε 
εκδώσει τα αναγκαία μέτρα. Τα τρία νέα κράτη μέλη είχαν .εκδώσει μέτρα 
μεταφοράς από την ημερομηνία της προσχώρησης τους. Λόγω των 
καθυστερήσεων στα υπόλοιπα κράτη μέλη κινήθηκαν διαδικασίες παραβάσεως: 
11 
12 Για παράδειγμα, βλ. σελ. 24, Μηχανικοί. 
Στο Παράρτημα 1 παρατίθεται πλήρης πίνακας των μέτρων μεταφοράς. 
μόνο δύο από αυτές κατέληξαν σε έκδοση απόφασης: η υπόθεση C-365/93 
Επιτροπή κατά Ελλάδος (απόφαση της 23ης Μαρτίου 1995) και η υπόθεση C-
216/94 Επιτροπή κατά Βελγίου (απόφαση της 13ης Ιουλίου 1995). Και στις δύο 
περιπτώσεις το Δικαστήριο έκρινε ότι τα ανωτέρω κράτη μέλι) παρέβησαν τις 
υποχρεώσεις που υπέχουν βάσει της Συνθήκης. Όταν εκδόθηκε η απόφαση η 
Ελλάδα είχε μεταφέρει την οδηγία σε ορισμένα επαγγέλματα, ιδιαίτερα στον 
τομέα της υγείας και στο επάγγελμα των δικηγόρων, και το Βέλγιο είχε εκδώσει 
έναν γενικό νόμο που παραχωρούσε στους υπουργούς την αρμοδιότητα να 
λάβουν τα αναγκαία μέτρα μεταφοράς (ωστόσο, δεν είχαν ληφθεί ανάλογα 
μέτρα). 
iii) Σε ορισμένα άλλα κράτη μέλη η μεταφορά εξακολουθεί να είναι ημιτελής, 
κυρίως διότι δεν έχουν ακόμη εκδοθεί οι λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τους 
αντισταθμιστικούς μηχανισμούς για ορισμένα επαγγέλματα (για παράδειγμα, οι 
κανόνες σχετικά με το επάγγελμα των νομικών στην Ισπανία). Στις περιπτώσεις 
που τούτο είναι αναγκαίο, έχουν κινηθεί ή πρόκειται να κινηθούν διαδικασίες 
παραβάσεως. 
iv) Η Επιτροπή εκτιμά ότι στις περιπτώσεις που δεν υφίσταται μεταφορά ή που η 
μεταφορά είναι ημιτελής ή ανεπαρκής ή σε περίπτωση που οι διατάξεις της 
οδηγίας εφαρμόζονται εσφαλμένα από τις εθνικές αρχές, είναι επαρκώς σαφές, 
ακριβές και άνευ προϋποθέσεων ότι το άρθρο 3, που συστήνει τον βασικό 
μηχανισμό αναγνώρισης, έχει άμεση ισχύ . Με άλλα λόγια, το άρθρο 3 
δημιουργεί το δικαίωμα αναγνώρισης το οποίο οι πολίτες μπορούν να 
προβάλουν άμεσα ενώπιον των εθνικών αρχών, τόσο των διοικητικών όσο και 
των δικαστικών. Το άρθρο 4 της οδηγίας που προβλέπει ότι τα κράτη μέλη 
μπορούν επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις να απαιτούν αντισταθμιστικά μέτρα 
δεν έχει αναγκαστικό χαρακτήρα (τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να 
επιβάλουν ανάλογα μέτρα) και κατ' αυτόν τον τρόπο δεν θίγει την άμεση ισχύ 
του άρθρου 3. Η άμεση ισχύς του άρθρου 3 δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι σε 
περιπτώσεις που η οδηγία δεν έχει μεταφερθεί ή εφαρμοσθεί ορθά, ο 
διακινούμενος έχει αυτόματα το δικαίωμα να ασκήσει το επάγγελμα του στο 
κράτος μέλος υποδοχής. Η Επιτροπή εκτιμά ότι στις περιπτώσεις αυτές ο 
διακινούμενος έχει το δικαίωμα να ζητήσει την έκδοση από τις αρμόδιες αρχές 
ή, ενδεχομένως, από ένα εθνικό δικαστήριο, απόφασης που επιβεβαιώνει το 
δικαίωμα του να έχει πρόσβαση και να ασκήσει το νομοθετικά κατοχυρωμένο 
επάγγελμα στο κράτος μέλος υποδοχής. Πρέπει να τονιστεί ότι τα κράτη μέλη 
δεν μπορούν να επικαλεστούν την άμεση ισχύ ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 
ως αιτιολογία για τη μη μεταφορά της13. 
ν) Επιπλέον, η Επιτροπή έχει αρχίσει να εξετάζει όλα τα μέτρα μεταφοράς που 
κοινοποίησαν τα κράτη μέλη. Το καλοκαίρι του 1994 εστάλησαν επιστολές σε 
όλα τα κράτη μέλη (EUR 12), όπου διατυπώνονται ορισμένες αντιρρήσεις και 
13 Βλ. για παράδειγμα την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-433/93 Επιτροπή κατά της 
Γερμανίας, απόφαση της 11.08.1995 (δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί). 
ζητούνται διευκρινίσεις σε ορισμένα σημεία. Σε κάποιες περιπτώσεις οι 
απαντήσεις διέλυσαν τις τυχόν αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο των 
εθνικών μέτρων μεταφοράς. Σε άλλες περιπτώσεις η εξέταση συνεχίζεται 
προκειμένου να κινηθούν ενδεχομένως διαδικασίες παραβιάσεως. 
vi) Τέλος, η Επιτροπή έχει λάβει ορισμένες καταγγελίες από πολίτες όπου 
αποκαλύπτονται σφάλματα στη μεταφορά. Στις περιπτώσεις που τούτο κρίνεται 
απαραίτητο, είτε έχουν κινηθεί είτε εξετάζεται εάν είναι σκόπιμο να κινηθούν 
διαδικασίες παραβάσεως 14. 
vii) Είναι δύσκολο να αξιολογηθεί η συνολική ποιότητα της μεταφοράς σε κάθε 
κράτος μέλος, βάσει της εξέτασης των νομοθετικών μέτρων μεταφοράς από την 
Επιτροπή και των καταγγελιών που έχουν υποβληθεί. Αφενός, ο αριθμός των 
αιτήσεων που έχουν λάβει τα κράτη μέλη ποικίλλει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Τα 
μεγαλύτερα κράτη μέλη, ιδιαίτερα εκείνα που οι γλώσσες τους είναι ευρέως 
γνωστές σε άλλες χώρες, είναι προφανές ότι προσελκύουν περισσότερους 
διακινούμενους. Αφετέρου, τα κράτη μέλη που θεσπίζουν ευρύτερες ρυθμιστικές 
διατάξεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να παραβούν τη συνθήκη. Τούτο 
ισχύει σε μεγαλύτερο βαθμό για τα κράτη μέλη που έχουν επιλέξει τη μεταφορά 
ανά επαγγελματικό κλάδο. Λαμβάνοντας υπόψη τους ανωτέρω παράγοντες, 
συνάγεται ότι λιγότερα προβλήματα έχουν παρουσιασθεί στα βόρεια κράτη μέλη 
(Σουηδία, Φινλανδία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Γαλλία, Κάτω 
Χώρες), σε σχέση με τα νότια κράτη μέλη (Ισπανία, Ελλάδα, Ιταλία και, σε 
μικρότερο βαθμό, Πορτογαλία). Στη Γερμανία υπάρχουν σοβαρά προβλήματα με 
ένα επάγγελμα (εκπαιδευτικοί) και στο Βέλγιο, ελλείψει μεταφοράς, η οδηγία 
εφαρμόζεται σε πολύ λίγα επαγγέλματα (δικηγόροι και επαγγέλματα υγείας) 
μέσω της προσαρμογής προϋπαρχόντων εθνικών κανόνων. 
III ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΑΤΛΞΕΩΝ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 89/48/ΕΟΚ 
ΑΡΘΡΟ 1, στοιχείο α) 
i) Το άρθρο αυτό περιέχει τον ορισμό του «διπλώματος» για τους σκοπούς της 
οδηγίας. Αποσκοπεί να προσδιορίσει τη δέσμη προσόντων (για παράδειγμα, 
πανεπιστημιακό δίπλωμα, μεταπτυχιακός κύκλος επαγγελματικής εκπαίδευσης 
και περίοδος πρακτικής άσκησης υπό εποπτεία) που προβλέπεται από την 
εθνική νομοθεσία για την πρόσβαση σε ένα νομοθετικά κατοχυρωμένο 
επάγγελμα. 
ii) Ορισμένες δυσκολίες προέκυψαν ως προς την ερμηνεία της δεύτερης 
περίπτωσης του πρώτου εδαφίου, συγκεκριμένα ως προς τον προσδιορισμό του 
«πανεπιστημίου ή άλλου ιδρύματος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ή άλλου 
Λεπτομέρειες παρατίθενται κατωτέρω κατά την εξέταση των διαφόρων επαγγελμάτων. 
10 
ιδρύματος του αυτού εκπαιδευτικού επιπέδου»15. Σε έγγραφο που διανεμήθηκε 
στην ομάδα συντονισμού οι υπηρεσίες της Επιτροπής καθιστούν σαφές ότι κατά 
την άποψη τους το άρθρο 1, στοιχείο α) τοποθετεί σε ισότιμη βάση όλα τα 
ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη δεν 
δικαιούνται να αρνηθούν, για παράδειγμα, την αναγνώριση των διπλωμάτων 
των εκπαιδευτικών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη απλώς διότι 
εκπαιδεύτηκαν σε μη πανεπιστημιακά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ενώ 
το κράτος μέλος υποδοχής προβλέπει πανεπιστημιακή εκπαίδευση για τους 
εκπαιδευτικούς του. 
iii) Το ίδιο έγγραφο καθιστά σαφές ότι σύμφωνα με την αρχή της αμοιβαίας 
εμπιστοσύνης και λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 126 της Συνθήκης, κάθε κράτος 
μέλος έχει την ευχέρεια να προσδιορίσει τα εκπαιδευτικά του ιδρύματα που 
υπάγονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση16. Κατά συνέπεια, το κράτος μέλος 
υποδοχής δεν δικαιούται να εφαρμόσει κριτήρια που έχει θέσει για εσωτερικούς 
σκοπούς προκειμένου να αξιολογήσει κατά πόσον η εκπαίδευση που έχει 
πραγματοποιηθεί σε άλλο κράτος μέλος είναι τριτοβάθμιου επιπέδου ή όχι και 
να αρνηθεί τη χορήγηση αναγνώρισης στους κατόχους των διπλωμάτων εκείνων 
που, σύμφωνα με τα ανωτέρω κριτήρια, θεωρεί ότι δεν είναι επιπέδου 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
iv) Το άρθρο 1, στοιχείο α), εδάφιο πρώτο προβλέπει επίσης την υπό ορισμένες 
προϋποθέσεις αναγνώριση των διπλωμάτων που έχουν (χποκτηθεί από 
κοινοτικούς υπηκόους σε τρίτες χώρες. 11 διάταξη αυτή αποτέλεσε σταθμό στο 
κοινοτικό δίκαιο, αλλά, εξ όσων γνωρίζει η Επιτροπή, δεν έχει προκαλέσει 
ιδιαίτερα προβλήματα. 
Σήμερα δεν προβλέπεται κοινοτικός μηχανισμός στις τομεακές οδηγίες για την 
αναγνώριση διπλωμάτων τρίτων χωρών17. Στη γνώμη του18 επί της πρότασης 
της Επιτροπής για την οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση της οδηγίας 93/16/ΕΟΚ με σκοπό τη 
διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των ιατρών και της αμοιβαίας 
αναγνώρισης των διπλα>μάτων, πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων εκπαίδευσης 
τους19, το Κοινοβούλιο πρότεινε την προσθήκη μίας νέας αιτιολογικής σκέψης, 
με την οποία καλείται η Επιτροπή να εξετάσει τα προβλήματα κοινοτικών 
υπηκόων που κατέχουν πτυχία ιατρικής από τρίτες χώρες. Αν και η Επιτροπή 
15 
16 
17 
18 
19 Στο αγγλικό κείμενο χρησιμοποιούνται οι λέξεις «ανάλογου επιπέδου». Στις υπόλοιπες 
γλωσσικές αποδόσεις χρησιμοποιείται η φράση «του αυτού επιπέδου». 
Πρβλ. επίσης την απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Τ-16/90 Παναγιωτοπούλου κατά 
επιτροπής [19921 Συλλογή II, σελ. 89. 
s 
Ιατροί, οδοντίατροι, κτηνίατροι, νοσοκόμοι γενικής περίθαλψης, μαίες, φαρμακοποιοί και 
αρχιτέκτονες. 
ΡΕ 211.189 της 26.4.1995. 
COM(94) 626 τελικό. 
11 
θεωρεί ότι η προτεινόμενη οδηγία, που θεσπίζει διαδικασία επιτροπολογίας για 
ορισμένες τροποποιήσεις της οδηγίας 93/16/ΕΟΚ, δεν αποτελεί το ενδεδειγμένο 
μέσο για την αντιμετώπιση του θέματος, αναγνωρίζει ότι η έλλειψη διατάξεων 
σχετικά με την αναγνώριση διπλωμάτων τρίτων χωρών στις τομεακές οδηγίες 
παρεμποδίζει την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας που 
απορρέει από τη Συνθήκη, από δυνητικά μεγάλο αριθμό ευρωπαίων πολιτών, 
θα εξετάσει εκ νέου κατά πόσο ο μηχανισμός που περιέχεται στο άρθρο 1, 
στοιχείο α) μπορεί να υποστεί προσαρμογές ώστε να ληφθεί υπόψη το 
διαφορετικό νομικό πλαίσιο που εφαρμόζεται στις τομεακές οδηγίες20. 
ν) Το άρθρο 1, στοιχείο α), εδάφιο δεύτερο περιλαμβάνει την λεγόμενη διάταξη 
των «εναλλακτικών οδών». Εξομειώνει προς δίπλωμα για τους σκοπούς της 
οδηγίας οποιοδήποτε επαγγελματικό τίτλο έχει χορηγηθεί σε κράτος μέλος, 
αναγνωρίζεται (χπό αρμόδια αρχή ως ισοτίμου επιπέδου και παρέχει στον 
κάτοχο του τα ίδια δικαιώματα ως προς την πρόσβαση και άσκηση ενός 
νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος. Η διάταξη περιλήφθηκε για να 
ληφθούν υπόψη τα άτομα που δεν έχουν πραγματοποιήσει σπουδές 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διάρκειας τριών ετών αλλά διαθέτουν τίτλους που 
τους παρέχουν τα ίδια επαγγελματικά δικαιώματα. 
vi) Οι ανωτέρω τίτλοι υπάρχουν κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία 
(χορηγούνται από αναγνωρισμένους φορείς και άλλους οργανισμούς), αλλά δεν 
είναι παντελώς άγνωστοι και αλλού (για παράδειγμα, τίτλοι που χορηγεί το 
«Jury central» στο Βέλγιο) και συνυπάρχουν με τον συνήθη κύκλο σπουδών που 
οδηγεί στη χορήγηση «διπλώματος». Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής, η 
οποία συζητήθηκε εκτενώς στην ομάδα συντονισμού, το άρθρο 1, στοιχείο α), 
εδάφιο δεύτερο μπορεί επίσης να εφαρμοσθεί σε μία «εναλλακτική οδό» που 
υπήρχε στο παρελθόν και έχει αντικατασταθεί από κύκλο σπουδών που οδηγεί 
στην απόκτηση «διπλώματος» κατά την έννοια του πρώτου εδαφίου. Συνήθως, 
όταν ένα κράτος μέλος επιφέρει μεταρρυθμίσεις στην αναγκαία εκπαίδευση για 
την πρόσβαση σε νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα, λαμβάνει επίσης μέτρα 
για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όσων ήδη ασκούν το επάγγελμα και όσων 
έχουν ήδη ξεκινήσει τον προηγούμενο κύκλο σπουδών (διατάξεις περί 
κεκτημένων δικαιωμάτων). Σε περίπτωση που ένας κύκλος σπουδών ο οποίος 
δεν εμπίπτει στο άρθρο 1, στοιχείο α) αντικαθίσταται από κύκλο σπουδών που 
οδηγεί σε δίπλωμα κατά την έννοια του πρώτου εδαφίου του ίδιου άρθρου, οι 
κάτοχοι του «παλαιού» τίτλου δικαιούνται, κατά την Επιτροπή, να 
επωφεληθούν του δεύτερου εδαφίου υπό τον όρο ότι η εθνική νομοθεσία 
αναγνωρίζει ρητά ότι η εκπαίδευση τους είναι ισοδύναμου επιπέδου με το νέο 
«δίπλωμα» και τους παρέχει τα ίδια δικαιώματα για την πρόσβαση και άσκηση 
του σχετικού επαγγέλματος (τον ίδιο επαγγελματικό τίτλο, το ίδιο πεδίο 
δραστηριότητας κλπ.). Ασφαλώς, η εθνική νομοθεσία μπορεί να θέτει ορισμένες 
πρόσθετες προϋποθέσεις ως όρο για τη χορήγηση αυτών των κεκτημένων 
δικαιωμάτων (για παράδειγμα, συγκεκριμένο αριθμό ετών επαγγελματικής 
20 Βλ. την απάντηση στη Γραπτή Ερώτηση αριθ. 2866/93 - ΕΕ αριθ. C 300 της 27.10.1994. 
12 
εμπειρίας, πρόσθετη εκπαίδευση ή εξέταση των επαγγελμ,ατικών προσόντων). 
νϋ) Βάσει της ανωτέρω ερμηνείας του άρθρου 1, στοιχείο α), εδάφιο δεύτερο η 
Επιτροπή προέβλεψε στην οδηγία 94/38/ΕΟΚ2' τη διαγραφή δύο ιταλικών 
κύκλων σπουδών (συγκεκριμένα των λογιστών ("ragioneri") και των εμπορικών 
συμβούλων ("periti commerciali") από το παράρτημα Γ της οδηγίας 92/51/ΕΟΚ. 
Μετά από μεταβολές που έγιναν στο ιταλικό εκπαιδευτικό σύστημα οι νέοι 
κύκλοι σπουδών καλύφθηκαν από το άρθρο 1, στοιχείο α), εδάφιο πρώτο της 
οδηγίας 89/48/ΕΟΚ και οι κάτοχοι των «παλαιών» διπλωμάτων, που 
καλύπτονταν προηγουμένως από την οδηγία 92/51/ΕΟΚ, βάσει του άρθρου 1, 
στοιχείο α), εδάφιο δεύτερο, έπρεπε να τύχουν της ίδιας μεταχείρισης όπως οι 
νέοι επαγγελματίες του κλάδου. 
ΑΡΘΡΟ 1, στοιχείο β) 
i) Το άρθρο 1, στοιχείο β) περιέχει τον ορισμό του κράτους μέλους υποδοχής. 
Στην πράξη προκάλεσε λίγες μόνο δυσκολίες, αν και πρέπει να τονισθεί ότι 
υπήκοος του κράτους μέλους Α που έχει αποκτήσει το δίπλωμα του στο κράτος 
μέλος Β δικαιούται να επικαλεστεί την οδηγία 89/48/ΕΟΚ, εάν στη συνέχεια 
επιδιώξει την αναγνώριση του στο κράτος μέλος Α22. 
ii) Μία περίπτωση που εξέτασε η Επιτροπή και την οποία επεσήμανε στην ομάδα 
συντονισμού αφορά έναν κύκλο σπουδών φυσιοθεραπείας, συνολικής διάρκειας 
4 ετών, από τα οποία τα 2 πρώτα πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα και τα δύο 
τελευταία στο Ηνωμένο Βασίλειο και ολοκληρώθηκαν με την απονομή πτυχίου 
βρετανικού πανεπιστημίου. Εφόσον το εν λόγω πτυχίο αναγνωρισθεί από τη 
βρετανική αρμόδια αρχή για την πρόσβαση στη νομοθετικά κατοχυρωμένη 
επαγγελματική δραστηριότητα του φυσιοθεραπευτή", κατά την άποψη της 
Επιτροπής δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μη θεωρηθεί ο τίτλος αυτός 
«δίπλωμα» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο α). Ο κάτοχος του 
διπλώματος αυτού θα είχε, συνεπώς, το δικαίωμα να επικαλεστεί την οδηγία 
έναντι της Ελλάδας ως «κράτους μέλους υποδοχής» εάν επιθυμούσε να 
επιστρέψει στη χώρα αυτή για να ασκήσει το επάγγελμα του. 
ΑΡΘΡΟ 1, στοιχεία γ) και δ) 
i) Οι διατάξεις αυτές οι οποίες ορίζουν τις έννοιες του «νομοθετικά 
κατοχυρωμένου επαγγέλματος» και της «νομοθετικά κατοχυρωμένης 
91 
ΕΕ της 23.08.1994 αριθ. L 217, σελ. 8, έβδομη αιτιολογική σκέψη. 
22 
Υπάρχει σχετική νομολογία. Πιο πρόσφατη είναι η απόφαση του Δικαστηρίου στην Υπόθεση C-
19/92 Kraus. 11993], Συλλογή 1-1663. 
Πράγμα που, σύμφωνα με τις πληρoq)oρίες που έχει στη διάθεση της η Επιτροπή, βρίσκεται 
ακόμη υπό εξέταση. 
13 
επαγγελματικής δραστηριότητας» προκάλεσαν λιγότερες δυσκολίες από τις 
αναμενόμενες. 
ii) Μία αμφιβολία προέκυψε σε ό,τι αφορά την πρώτη περίπτωση του πρώτου 
εδαφίου, συγκεκριμένα την άσκηση δραστηριότητας υπό επαγγελματικό τίτλο24. 
Ορισμένα κράτη μέλη έχουν έναν γενικό τίτλο για τους μηχανικούς (στο Βέλγιο 
και τις Κάτω Χώρες «Ing» ή «Ir» ανάλογα με την κατηγορία μηχανικού και στην 
Γαλλία «ingénieur civil diplômé de» που ακολουθείται (χπό το όνομα του 
ιδρύματος που χορηγεί το ακαδημαϊκό δίπλωμα). Λυτά τα κράτη μέλη ανέφεραν 
ότι δεν θεωρούν νομοθετικά κατοχυρωμένο το επάγγελμα του μηχανικού κατά 
την έννοια της οδηγίας. II Ιίπιτροπή μελετά το θέμα αυτό στο πλαίσιο της 
εξέτασης των μέτρων μεταφοράς. 
iii) Το άλλο πρόβλημα που προέκυψε είναι το κατά πόσον η εργασία στον δημόσιο 
τομέα αποτελεί νομοθετικά κατοχυρωμένη επαγγελματική δραστηριότητα για 
τους σκοπούς της οδηγίας. Το σημείο αυτό αναπτύσσεται κατωτέρω κατά την 
ανασκόπηση της εφαρμογής της οδηγίας σε συγκεκριμένα επαγγέλματα. 
iv) Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 1, στοιχείο δ) εκδόθηκε κυρίως για την 
αντιμετώπιση της κατάστασης στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου πολλά επαγγέλματα 
κατοχυρώνονται νομοθετικά από ιδιωτικές ενώσεις (στο Ηνωμένο Βασίλειο από 
αναγνωρισμένους φορείς (chartered bodies)). Από τη διάταξη αυτή δεν 
προέκυψαν ιδιαίτερα προβλήματα, αν και ο μη εξίχντλητικός κατάλογος που 
παρατίθεται στο παράρτημα Λ της οδηγίας δεν είναι πλέον απόλυτα ακριβής. Οι 
αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου δεσμεύθηκαν να τον ενημερώσουν όταν 
ολοκληρωθούν οι αναγκαίες τροποποιήσεις των εθνικών κανονισμών. 
ΑΡΘΡΟ 1, ΣΤΟΙΧΕΙΟ στ) 
i) Η λειτουργία της πρακτικής άσκησης προσαρμογής δεν προξένησε πολλά 
προβλήματα. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που παρέχουν τα κράτη μέλη 
βάσει του άρθρου 11, οι διακινούμενοι πραγματοποιούν πρακτική άσκηση 
προσαρμογής στον τομέα της υγείας (φυσιοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, 
εργασιοθεραπευτές, οπτικομέτρες, ψυχολόγοι25) και στα επαγγέλματα του 
εκπαιδευτικού26, του μηχανικού , του δικηγόρου28, του παίκτη εκκλησιαστικού 
24 
25 
26 
27 
28 Το σημείο αυτό του άρθρου 1, στοιχείο δ) ερμηνεύτηκε κατά το προδικαστικό στάδιο της 
υπόθεσης C-164/94 Αρανίτης, η οποία εκκρεμεί ακόμη ενώπιον του δικαστηρίου. 
Λουξεμβούργο, Γαλλία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κάτω Χώρες. 
Λουξεμβούργο, Γερμανία, ΙΙνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία 
Ηνωμένο Βασίλειο. Ιταλία 
Ηνωμένο Βασίλειο (Βόρειος Ιρλανδία), Δανία. 
14 
οργάνου29 και του ιερέα30. 
ii) Οι λεπτομερείς κανόνες που διέπουν την πρακτική άσκηση προσαρμογής 
καθορίζονται από την αρμόδια αρχή11 και διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις ο διακινούμενος μπορεί να επιλέξει τον επόπτη του, 
εφόσον έχει την έγκριση της αρμόδιας αρχής. Σε άλλες χώρες ο διακινούμενος 
πρέπει να πραγματοποιήσει την άσκηση σε εγκεκριμένο κέντρο. Σε κάθε 
περίπτωση η άσκηση προσαρμογής διαμορφώνεται σύμφωνα με τις ανάγκες του 
διακινούμενου και σε ορισμένες περιπτώσεις (για παράδειγμα, στα επαγγέλματα 
του τομέα της υγείας στη Γαλλία) η αρμόδια αρχή παρέχει λεπτομερή στοιχεία 
για τους τομείς της εμπειρίας που πρέπει να αποκτηθεί. Στις περισσότερες 
περιπτώσεις που αναφέρουν οι συντονιστές, η πρακτική άσκηση προσαρμογής 
διαρκεί πολύ λιγότερο από το ανώτερο επιτρεπόμενο όριο (3 έτη, πρβλ. άρθρο 
4, παράγραφος 1, στοιχείο β). Σε ορισμένες περιπτώσεις διαρκεί μόνο μερικές 
εβδομάδες. 
iii) Σε όλες τις περιπτώσεις που ανέφεραν οι συντονιστές η αξιολόγηση γίνεται 
μέσω γραπτής έκθεσης του επόπτη η οποία είτε διαβιβάζεται άμεσα στην 
αρμόδια αρχή είτε παραδίδεται στον διακινούμενο για να την διαβιβάσει ο ίδιος 
στην αρμόδια αρχή. 'Ολοι οι συντονιστές ανέφεραν ότι υπάρχει η τάση ευμενούς 
αντιμετώπισης των διακινούμενων που δεν ολοκληρώνουν επιτυχώς την 
πρακτική άσκηση με το να τους δίδεται η ευκαιρία παράτασης ή ανανέωσης της 
πρακτικής άσκησης. Ωστόσο, έχουν αναφερθεί πολύ λίγες περιπτώσεις 
αποτυχίας. 
iv) Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα τέθηκε σε αναφορά32 σχετικά με την αναγνώριση 
διπλώματος λογοθεραπευτή στη Γαλλία. Στις περιπτώσεις εφαρμογής 
μηχανισμού αντιστάθμισης σε διακινούμενους που υποβάλλουν αίτηση 
αναγνώρισης στον τομέα της υγείας οι γαλλικές αρχές απαιτούν να 
πραγματοποιείται η πρακτική άσκηση προσαρμογής σε εγκεκριμένο κέντρο. 
'Οταν υποβλήθηκε η αίτηση του ενδιαφερομένου υπήρχαν μόνο τέσσερα τέτοια 
κέντρα στη Γαλλία, κανένα από τα οποία δεν βρισκόταν σε μικρή απόσταση από 
τον τόπο διαμονής του ενδιαφερομένου. 
II Επιτροπή εξέτασε το επιχείρημα ότι η ρύθμιση αυτή εισάγει διακρίσεις διότι 
υπάρχουν πολύ περισσότερα κέντρα στη Γαλλία που παρέχουν εκπαίδευση στη 
λογοθεραπεία. Συμπέρανε, ωστόσο, ότι η ρύθμιση αυτή δεν εισάγει διακρίσεις 
(διότι η κατάσταση των ατόμων που εκπαιδεύονται στο κράτος μέλος 
καταγωγής τους είναι αντικειμενικά διαφορετική από την κατάσταση των 
29 
30 
31 
32 Δανία. 
Σουηδία. 
Οι αρχές του Λουξεμβούργου ανέφεραν, ωστόσο, ότι ο αρμόδιος φορέας για την πρακτική 
άσκηση προσαρμογής στον τομέα της υγείας τους δημιούργησε ορισμένα προβλήματα, για 
παράδειγμα, σε σχέση με την αμοιβή, την επαγγελματική ευθύνη και την εξεύρεση εποπτών. 
Αναφορά αριθ. 718/92. 
15 
ατόμων που πραγματοποιούν πρακτική άσκηση προσαρμογής) ούτε αποτελεί 
παράβαση της Συνθήκης. Οι πόροι που διέθεταν οι γαλλικές αρχές είναι 
ανάλογοι με τη ζήτηση για πρακτική άσκηση προσαρμογής (την εποχή εκείνη 
μόνο μία ακόμη αίτηση αναγνώρισης είχε υποβληθεί στις γαλλικές αρχές) και 
μπορούσαν να αναθεωρηθούν σε περίπτωση μεταβολής των συνθηκών. Η 
μεμονωμένη αυτή περίπτωση λύθηκε όταν οι γαλλικές αρχές συμφώνησαν να 
εγκρίνουν ένα ίδρυμα που βρισκόταν πλησιέστερα στον τόπο διαμονής του 
ενδιαφερομένου για την πραγματοποίηση της πρακτικής άσκησης προσαρμογής. 
ΑΡΘΡΟ 1, στοιχείο ξ) 
i) Κατά την άποψη της Επιτροπής τόσο η δοκιμασία επάρκειας, όσο και η 
πρακτική άσκηση προσαρμογής αποσκοπούν στην αξιολόγηση της ικανότητας 
του διακινούμενου να προσαρμοσθεί σε ένα νέο επαγγελματικό περιβάλλον. 
'Οπως προκύπτει από τον ορισμό της στο άρθρο 1, στοιχείο γ), η δοκιμασία 
επάρκειας πρέπει να ελέγχει κατά τρόπο δειγματοληπτικό33 τις γνώσεις του 
διακινούμενου σε τομείς που δεν καλύπτονται από την αρχική του εκπαίδευση. 
ii) Σε δοκιμασία επάρκειας έχουν υποβληθεί διακινούμενοι που ζητούν 
αναγνώριση για να ασκήσουν το επάγγελμα του δικηγόρου34, του ορκωτού 
λογιστή/λογιστή35, του μηχανικού36, του υπεύθυνου περιβαλλοντικής υγείας37, 
του τεχνολόγου υφαντουργικών προϊόντων38, τα επαγγέλματα του τομέα της 
υγείας39, του ιερέα40, του δασκάλου41 και του δασολόγου4" 
33 
34 
35 
36 
37 
38 
39 
40 
41 
42 
43 ,42 
iii) Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τη μεταφορά της οδηγίας43, εξέφρασε σε ορισμένα 
Οι τομείς γνώσεων που επιλέγονται για τη δοκιμασία επάρκειας περιλαμβάνονται σε κατάλογο 
που καταρτίζουν οι αρμόδιες αρχές ο οποίος περιέχει τους τομείς γνώσης που δεν καλύπτει το 
δίπλωμα του αιτούντος. 
Σε όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Πορτογαλίας, της Δανίας, της Ισπανίας, του Βελγίου και των 
Κάτω Χωρών. 
Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Λουξεμβούργο, Γερμανία. 
Ηνωμένο Βασίλειο. 
Ηνωμένο Βασίλειο. 
Ηνωμένο Βασίλειο. 
Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Γαλλία. 
Σουηδία. 
Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία. 
Αυστρία. 
Πρβλ. παράγραφο II (iv) ανωτέρω. 
16 
κράτη μέλη την ανησυχία ότι οι δοκιμασίες επάρκειας που προβλέπονται από 
τους εθνικούς κανόνες για τους διακινούμενους δικηγόρους δεν τηρούν τον 
ορισμό του άρθρου 1, στοιχείο ζ). Σε ορισμένες περιπτώσεις τούτο απέρρεε από 
το γεγονός ότι δεν προβλεπόταν απαλλαγή από ορισμένους τομείς γνώσης - μέ 
αποτέλεσμα να μην τηρείται το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 1, στοιχείο ζ) που 
προβλέπει ότι η δοκιμασία επάρκειας πρέπει να προσαρμόζεται κατά τρόπον 
ώστε να λαμβάνεται υπόψη η εκπαίδευση κάθε αιτούντος. Σε άλλες περιπτώσεις 
η διάρκεια (μέχρι δεκαπέντε ώρες) και η φύση της δοκιμασίας παρουσιάζουν 
μεγάλες ομοιότητες με τις τελικές πανεπιστημιακές ή/και επαγγελματικές 
εξετάσεις και ενδέχεται να μη λαμβάνεται υπόψη το γεγονός, όπως προβλέπεται 
στο τρίτο εδάφιο του άρθρου 1, στοιχείο ζ), ότι ο διακινούμενος είναι πλήρως 
αναγνωρισμένος επαγγελματίας και μερικές φορές διαθέτει πολλά χρόνια 
εμπειρίας στο κράτος μέλος καταγωγής του. Η εφαρμογή της δοκιμασίας 
επάρκειας στους δικηγόρους στα κράτη μέλη συζητήθηκε σε ειδική συνεδρίαση 
της ομάδας συντονισμού στις 20 Οκτωβρίου 1995 παρουσία εθνικών 
εμπειρογνωμόνων υπεύθυνων για την οργάνωση και διενέργεια της δοκιμασίας. 
Αν και η Επιτροπή δεν είναι πλήρως ικανοποιημένη από τους κανονισμούς 
ή/και την εφαρμογή της δοκιμασίας σε ορισμένες περιπτώσεις, η συνεδρίαση 
έδειξε ότι η δοκιμασία επάρκειας σε ορισμένα κράτη μέλη φαίνεται ότι στην 
πράξη είναι πιο φιλελεύθερη και λαμβάνει υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση του 
διακινούμενου δικηγόρου σε σχέση με τους υποψηφίους της χώρας σε 
μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι συνάγεται από τους σχετικούς κανονισμούς. Η 
Επιτροπή θα αποφασίσει κατά πόσον είναι σκόπιμο να κινήσει διαδικασίες 
παράβασης για το θέμα αυτό, αφού λάβει και μελετήσει τις απαντήσεις στις 
επιστολές που έχει αποστείλει. 
iv) Αν και τα ακόλουθα στοιχεία44 πρέπει να εξετασθούν με κάποια προσοχή 
λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη κατάσταση που επικρατεί στα διάφορα κράτη 
μέλη45, το ποσοστό επιτυχίας στη δοκιμασία επάρκειας για τους δικηγόρους 
είναι αρκετά ενδεικτικό του βαθμού δυσκολίας που εμπεριέχει για τους 
διακινούμενους. Στη Γαλλία 25 από τους 40 υποψήφιους πέτυχαν στη 
δοκιμασία, οι 22 από αυτούς με την πρώτη απόπειρα. Στη Γερμανία πέτυχαν 55 
44 
45 Στις περισσότερες περιπτώσεις τα στοιχεία αντλούνται από τις στατιστικές που διανεμήθηκαν 
στη συνεδρίαση της 20ής Οκτωβρίου 1995 και καλύπτουν την περίοδο από το 1991 μέχρι τον 
Οκτώβριο του 1995. Ειδάλλως, τα στοιχεία αντλούνται από στατιστικές που παρέσχε ο CCBR 
(Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της ΙίΚ) τον Δεκέμβριο του 1994 ή από τις εκθέσεις 
που υποβάλλουν τα κράτη μέλη βάσει του άρθρου 11. Δεν λαμβάνονται υπόψη οι δικηγόροι των 
οποίων τα διπλώματα αναγνωρίσθηκαν χωρίς να υποβληθούν σε δοκιμασία επάρκειας. Πολλές 
άμεσες αναγνωρίσεις έγιναν σε περίπτωση μετακινήσεων μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και 
Ιρλανδίας, αρκετές (15) σε περίπτωση μετακινήσεων από το Βέλγιο ή το Λουξεμβούργο προς τη 
Γαλλία. Στα ακόλουθα στοιχεία δεν λαμβάνονται επίσης υπόψη οι αιτούντες που επιλέγουν να 
μην δώσουν συνέχεια στις αιτήσεις τους απέχοντας από τη δοκιμασία. 
Για παράδειγμα, ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία) επιτρέπουν 
την εγκατάσταση του ενδιαφερόμενου υπό τον επαγγελματικό τίτλο που ισχύει στη χώρα του, 
ενώ δεν υπάρχει η δυνατότητα αυτή σε άλλα κράτη μέλη (π.χ. Γαλλία και Λουξεμβούργο). Στο 
Λουξεμβούργο το δίπλωμα περιλαμβάνει αναγνωρισμένο πτυχίο νομικής που έχει αποκτηθεί σε 
άλλο κράτος μέλος, στις περισσότερες περιπτώσεις στο Βέλγιο ή στη Γαλλία, το οποίο 
συμπληρώνεται με τρίμηνη εκπαίδευση στο δίκαιο του Λουξεμβούργου και πρακτική άσκηση. 
17 
από τους 73 διακινούμενους δικηγόρους. Στην Ελλάδα και οι 7 κοινοτικοί 
δικηγόροι υπεβλήθησαν στη δοκιμασία με επιτυχία. Στην Ιρλανδία 6 από τους 7 
υποψηφίους έγιναν δεκτοί στο δικηγορικό επάγγελμα με την πρώτη απόπειρα 
και πέτυχαν και οι 3 υποψήφιοι που υπεβλήθησαν στη δοκιμασία για τους 
sollicitors. Στην Ιταλία πέρασαν και οι 8 υποψήφιοι. Στο Λουξεμβούργο πέρασαν 
οι 12 από τους 14 υποψηφίους. Στην Αγγλία και στην Ουαλία 65 από τους 143 
υποψηφίους από τα κράτη μέλη εκτός της Ιρλανδίας υπεβλήθησαν επιτυχώς στη 
δοκιμασία μετακίνησης αναγνωρισμένων δικηγόρων (Qualified Lawyers Transfer 
Test), ενώ 7 περιπτώσεις παραπέμφθηκαν για επανεξέταση. Και οι 17 αιτούντες 
που υποβλήθησαν σε δοκιμασία για τους barristers πέρασαν. Στη Φινλανδία 
απέτυχαν 4 από τους 7 υποψηφίους. 
Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί με βάση μόνο τις στατιστικές ο αριθμός των 
υποψηφίων που υποβάλλουν αίτηση αναγνώρισης και στη συνέχεια επιλέγουν 
να μην υποβληθούν σε δοκιμασία επάρκειας46, καθώς και πόσοι δυνητικοί 
διακινούμενοι αποθαρρύνονται λόγω της δοκιμασίας επάρκειας. 
ν) Όλα τα κράτη μέλη επιτρέπουν στους αιτούντες να επαναλάβουν τη δοκιμασία, 
εν όλω ή εν μέρει. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι απόπειρες επανάληψης της 
δοκιμασίας περιορίζονται, σύμφωνα με την εθνική παράδοση, σε δύο ή τρεις. 
vi) Ορισμένα κράτη μέλη επιβάλλουν εξέταστρα, των οποίων το ύψος έχει εξετασθεί 
από την Επιτροπή. Κατά την άποψη της Επιτροπής, αυτά τα εξέταστρα θα 
συνιστούσαν παράβαση του κοινοτικού δικαίου εάν ήταν υψηλότερα από 
ανάλογα εξέταστρα που επιβάλλονται στο εθνικό σύστημα, εάν υπερέβαιναν το 
πραγματικό κόστος διενέργειας της δοκιμασίας από τις αρμόδιες αρχές ή εάν το 
ύψος τους καθιστούσε ουσιαστικά αδύνατη την ελεύθερη κυκλοφορία. 
ΑΡΘΡΟ 2 
i) Το άρθρο 2 ορίζει το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Όπως και οι τομεακές 
οδηγίες, ισχύει μόνο για τους κοινοτικούς υπηκόους. Κατά την άποψη της 
Επιτροπής, τίποτα δεν εμποδίζει έναν υπήκοο τρίτης χώρας που στη συνέχεια 
έχει αποκτήσει και την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους να επικαλεστεί την 
οδηγία για να αναγνωριστεί δίπλωμα που έχει αποκτήσει πριν γίνει κοινοτικός 
υπήκοος. 
ii) Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 2 αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 
τα επαγγέλματα τα οποία διέπει ειδική οδηγία που καθιερώνει αμοιβαία 
αναγνώριση διπλωμάτων. Πρόκειται για τις οδηγίες 77/452/ΕΟΚ47 (νοσοκόμοι 
46 
47 Δεν υπάρχουν στοιχεία για τα υπόλοιπα κράτη μέλη, όμως οι στατιστικές που υπέβαλε η 
γαλλική αντιπροσωπεία στη συνεδρίαση της 20ής Οκτωβρίου 1995 δείχνουν ότι μόνο 40 
υποψήφιοι συμμετείχαν στη δοκιμασία επάρκειας, ενώ είχαν γίνει δεκτοί σε αυτήν 78 αιτούντες. 
ΕΕ 1977 αριθ. L 176, σελ. 1. 
18 
γενικής περίθαλψης), 78/686 (οδοντίατροι)48, 78/1026/ΕΟΚ (κτηνίατροι)49, 
80/154/ΕΟΚ50 (μαίες), 85/384/ΕΟΚ51 (αρχιτέκτονες), 85/433/ΕΟΚ52 
(φαρμακοποιοί)και 93/16/ΕΟΚ53 (ιατροί). 
Κατά την άποψη της Επιτροπής, το γενικό σύστημα δεν εφαρμόζεται σε 
περίπτωση που η δραστηριότητα την οποία επιθυμεί να ασκήσει ο 
διακινούμενος στο κράτος μέλος υποδοχής καλύπτεται από ένα από τα 
ανωτέρω επαγγέλματα. Έτσι, για παράδειγμα, ένας αναγνωρισμένος 
οστεοπαθητικός στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η οστεοπαθητική αναγνωρίζεται 
ως αυτόνομο επάγγελμα, δεν μπορεί να επικαλεστεί την οδηγία 89/48/ΕΟΚ για 
την αναγνώριση του διπλώματος του/της σε ένα κράτος μέλος, όπως η Γαλλία, 
όπου η άσκηση της δραστηριότητας αυτής επιτρέπεται μόνο στους ιατρούς. 
Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής, ένας βρετανός οστεοπαθητικός έχει το 
δικαίωμα να επικαλεστεί το άρθρο 52 της Συνθήκης, όπως ερμηνεύθηκε από το 
Δικαστήριο στην απόφαση Βλασοπουλου. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα 
κράτη μέλη υποχρεούνται να συγκρίνουν την εκπαίδευση που πιστοποιεί το 
δίπλωμα του διακινούμενου με την εκπαίδευση που απαιτείται βάσει της εθνικής 
νομοθεσίας. Εφόσον τα διπλώματα του διακινούμενου ισοδυναμούν μόνο εν 
μέρει με τα απαιτούμενα στο κράτος μέλος υποδοχής, πρέπει να δοθεί η 
ευκαιρία στον διακινούμενο να αποδείξει ότι έχει αποκτήσει τις ικανότητες που 
δεν πιστοποιούνται. 
iii) Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 2 προκάλεσε ιδιαίτερες δυσκολίες σε σχέση με 
τους ειδικευμένους νοσοκόμους. Σε ορισμένα κράτη μέλη (όπως το Ηνωμένο 
Βασίλειο και οι Κάτω Χώρες) υπάρχουν διαφορετικοί κύκλοι σπουδών για τους 
γενικούς και ορισμένους ειδικευμένους νοσοκόμους (π.χ. νοσοκόμοι 
ψυχιατρικής ειδίκευσης, νοσοκόμοι παιδιατρικής ειδίκευσης). Σε άλλα κράτη 
μέλη (όπως η Γερμανία και το Λουξεμβούργο), οι αναγνωρισμένοι νοσοκόμοι 
γενικής περίθαλψης μπορούν να παρακολουθήσουν σπουδές ειδίκευσης μετά 
την απόκτηση του διπλώματος τους. Η δραστηριότητα του ειδικευμένου 
νοσοκόμου είναι νομοθετικά κατοχυρωμένη δραστηριότητα διάφορη από εκείνη 
του νοσοκόμου γενικής περίθαλψης. Τέλος, ορισμένα κράτη μέλη (όπως η 
Δανία) κατοχυρώνουν νομοθετικά μόνο μία ενιαία δραστηριότητα, τη 
δραστηριότητα του νοσοκόμου γενικής περίθαλψης. Η μετακίνηση μεταξύ των 
κρατών μελών (π.χ. από το Ηνωμένο Βασίλειο προς τη Γερμανία) των δύο 
48 
49 
50 
51 
52 
53 ΕΕ 1978 αριθ. L 233, σελ. 1. 
ΕΕ 1978 αριθ. L 362, σελ. 1. 
ΕΕ 1980 αριθ. L 33, σελ. 1. 
ΕΕ 1985 αριθ. L 223, σελ. 15. 
ΕΕ 1985 αριθ. L 253, σελ. 37. 
ΕΕ 1993, αριθ. L 165, σελ. 1. 
19 
πρώτων ομάδων διέπεται από το γενικό σύστημα και δεν έχει προκαλέσει πολλά 
προβλήματα. 
Δυσκολίες προκύπτουν όταν ένας νοσοκόμος από την πρώτη ομάδα κρατών 
μελών (για παράδειγμα, από το Ηνωμένο Βασίλειο) θέλει να εγκατασταθεί σε 
κράτος μέλος της τελευταίας ομάδας (για παράδειγμα, στη Δανία). Δεν μπορεί 
να επικαλεστεί την τομεακή οδηγία 77/452/ΕΟΚ, διότι το εν λόγω εξειδικευμένο 
δίπλωμα δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο του άρθρου 3 της οδηγίας, ούτε 
μπορεί να επικαλεστεί την οδηγία 89/48/ΕΟΚ λόγω του δεύτερου εδαφίου του 
άρθρου 2. Ασφαλώς, εάν βρεθεί κάποιος στη θέση αυτή δικαιούται να 
επικαλεστεί τα άρθρα 48 και 52 της Συνθήκης, όπως έχουν ερμηνευθεί από το 
Δικαστήριο στη νομολογία του και ιδιαίτερα στην απόφαση Βλασοπουλου. που 
υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συγκρίνουν τις εξειδικευμένες γνώσεις και 
ικανότητες τις οποίες πιστοποιούν οι επαγγελματικοί τίτλοι που έχουν 
αποκτηθεί σε άλλες χώρες της Κοινότητας με τις αντίστοιχες γνώσεις και 
ικανότητες που απαιτούνται βάσει της εθνικής νομοθεσίας για την πρόσβαση 
στο οικείο επάγγελμα. Ωστόσο, κατά την άποψη της Επιτροπής, το γενικό 
σύστημα παρέχει ορισμένα πλεονεκτήματα σε σύγκριση με την εφαρμογή των 
άρθρων 48 και 52, κυρίως όσον αφορά τη νομική ασφάλεια, αλλά και λόγω των 
μηχανισμών αντιστάθμισης που συστήνει η οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Γαι τον λόγο 
αυτόν η Επιτροπή πρότεινε τροποποίηση του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 2 
στην πρόταση οδηγίας54. 
Η τροποποίηση θα επιτρέπει σε έναν ειδικευμένο νοσοκόμο να αναγνωρίζει το 
δίπλωμα του σύμφωνα με την οδηγία 89/48/ΕΟΚ ή την οδηγία 92/51/ΕΟΚ, 
ανάλογα με την περίπτωση, ως νοσοκόμου γενικής περίθαλψης στα κράτη μέλη 
όπου οι ειδικεύσεις των νοσοκόμων δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένες. 
ΑΡΘΡΟ 3 
i) Το άρθρο 3 αποτελεί το επίκεντρο της οδηγίας και θεσπίζει τον γενικό κανόνα 
ότι κάθε άτομο που δικαιούται να ασκεί ένα επάγγελμα στο κράτος μέλος 
καταγωγής του δικαιούται την αναγνώριση του διπλώματος του προκειμένου να 
ασκήσει το ίδιο επάγγελμα στο κράτος μέλος υποδοχής. 
ii) Η αρχή αυτή, όπως είναι διατυπωμένη, φαίνεται σαφής και κατανοητή: 
υπογραμμίζει το γεγονός ότι η διαδικασία αναγνώρισης που συστήνεται με το 
γενικό σύστημα βασίζεται στην ταυτότητα της επαγγελματικής δραστηριότητας 
που μπορεί να ασκεί ο διακινούμενος στο κράτος μέλος από το οποίο 
προέρχεται και της δραστηριότητας που επιδιώκει να ασκήσει στο κράτος μέλος 
υποδοχής. Ωστόσο, η Επιτροπή παρατήρησε σε ορισμένες περιπτώσεις την 
ανησυχητική τάση να μεταφέρεται στο γενικό σύστημα η επικρατούσα 
νοοτροπία στο πλαίσιο της αναγνώρισης ακαδημαϊκών τίτλων. Ο, διαφορές, 
ομοιότητες και αλληλε μεταξύ ακαδημαϊκός κι επαγγελματικές αναγνώπιση 
παρατιδενται στον "Ανακεινωση της Επιτροπής σχ με των αναγνώρισης 
54 θα εκδοθεί προσεχώς. 
20 
προσόντων για ακαδημαϊκού επαγγελματικές σκοπούς55 και μια συνθητική 
έκθεση θο παρουσιαστεί τα Ευρωπαϊκές τα όργανα και τα κράτης μέ·η των 
άνοιξη του 1996. Τούτο οδηγεί μερικές φορές σε σχολαστική σύγκριση της 
διάρθρωσης, του περιεχομένου και της διάρκειας της εκπαίδευσης, με 
αποτέλεσμα επίκεντρο της διαδικασίας αναγνώρισης να γίνεται το άρθρο 4 (οι 
αντισταθμιστικοί μηχανισμοί) αντί του άρθρου 3 (καθεαυτή αναγνώριση των 
τίτλων σπουδών του διακινούμενου). Κατά συνέπεια, οι υπηρεσίες της 
Επιτροπής επιχείρησαν σε επαφές με τις αρμόδιες εθνικές αρχές και τις εθνικές 
επαγγελματικές οργανώσεις, καθώς και σε διασκέψεις και σεμινάρια να 
τονίσουν ότι το γενικό σύστημα εισάγει μία νέα φιλοσοφία στην αναγνώριση 
των επαγγελματικών τίτλων και ότι το άρθρο 3 (χπαιτεί νέο τρόπο προσέγγισης. 
Σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος αρνείται την αναγνώριση διπλώματος με 
το σκεπτικό ότι το επάγγελμα στο οποίο ο διακινούμενος είναι αναγνωρισμένος 
εργαζόμενος δεν είναι «το αυτό επάγγελμα» με εκείνο που επιδιώκει να ασκήσει, 
το θέμα αφορά πραγματικά περιστατικά και μπορεί να λυθεί μόνο από εθνικό 
δικαστήριο με τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων56. 
iii) Η ταυτότητα της επαγγελματικής δραστηριότητας (κράτος μέλος 
καταγωγής/κράτος μέλος υποδοχής) αποτελεί κεντρικό στοιχείο και σε ένα άλλο 
πρόβλημα ερμηνείας του άρθρου 3. Σε ορισμένα κράτη μέλη υπάρχουν δύο 
τίτλοι σπουδών57 στον ίδιο τομέα επαγγελματικής δραστηριότητας - τούτο 
ισχύει σε πολλά κράτη μέλη για τους μηχανικούς58 και σε ορισμένα κράτη μέλη 
για τους λογιστές . 
Συνήθως, δεδομένου ότι στις περιπτώσεις αυτές η νομοθετική κατοχύρωση του 
επαγγέλματος γίνεται μέσω της προστασίας των επαγγελματικών τίτλων 
(διαφορετικοί τίτλοι αντιστοιχούν σε διαφορετικά διπλο>ματα), το ερώτημα που 
προκύπτει είναι κατά πόσον ασκούνται οι ίδιες δραστηριότητες υπό τους 
τίτλους αυτούς. Σε καταφατική περίπτωση, ο εισερχόμενος διακινούμενος 
πρέπει να έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον ένα ή τον άλλο τίτλο κατά την 
υποβολή της αίτησης αναγνώρισης. Αντίστοιχα, ο εξερχόμενος διακινούμενος 
πρέπει να έχει το δικαίωμα να αναγνωρισθεί το δίπλωμα του, όποιο από τα δύο 
και αν είναι, για την άσκηση του (ενιαίου) επαγγέλματος σε ένα άλλο κράτος 
55 COM (94) 596 τελικός 
56 
57 
58 
59 Το πρόβλημα αυτό καθίσταται ανάγλυφο όταν ο επαγγελματικός τίτλος είναι ίδιος στα δύο 
κράτη μέλη (για παράδειγμα «psychologue clinique»/clinical psychologist), αλλά οι αρχές του 
κράτους μέλους υποδοχής υποστηρίζουν ότι οι ασκούμενες δραστηριότητες βάσει αυτών των 
δύο τίτλων είναι τόσο διαφορετικές ώστε να αποτελούν δύο ξεχωριστά επαγγέλματα. 
Είτε δύο διπλώματα κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο α) είτε δύο τίτλους εκπαίδευσης, 
που περιλαμβάνουν κύκλο σπουδών ελάχιστης διάρκειας τριών ετών σε πανεπιστήμιο 
τριτοβάθμιου επιπέδου. 
Για παράδειγμα, «inginieur civil» και «ingmieur industriel» στο Βέλγιο. 
Για παράδειγμα, Chartered Λ^ουηΙβηΙ και Certified Λecountant στο Ηνωμένο Βασίλειο. 
21 
μέλος . Στον τομέα αυτόν η εφαρμογή της οδηγίας έχει επηρεασθεί ιδιαίτερα 
από τις διαδικασίες ακαδημαϊκής αναγνώρισης: αντί να εξετάζεται ποιες 
επαγγελματικές δραστηριότητες δικαιούται ο διακινούμενος να ασκεί στο 
κράτος μέλος καταγωγής, οι αρμόδιες αρχές έχουν την τάση να αξιολογούν το 
επίπεδο και την ποιότητα της εκπαίδευσης, με κριτήριο τη διάρκεια των 
σπουδών ή τη φύση του ιδρύματος (πανεπιστημιακή/μη πανεπιστημιακή 
τριτοβάθμια εκπαίδευση) όπου εκπαιδεύτηκε ο διακινούμενος. 
iv) Στο άρθρο 3, στοιχείο β) ορίζεται ο «ένας ή περισσότεροι τίτλοι εκπαίδευσης», 
που είναι ο όρος ο οποίος χρησιμοποιείται για τα κράτη μέλη όπου δεν 
υφίσταται νομοθετική κατοχύρωση του επαγγέλματος. Ως εκ τούτου, 
ανταποκρίνεται στην έννοια του διπλώματος που αναφέρεται στο άρθρο 1, 
στοιχείο α). 
ν) Ο ορισμός του «ενός ή περισσότερων τίτλων εκπαίδευσης» περιέχεται στις τρεις 
περιπτώσεις του άρθρου 3, στοιχείο β). Οι περιπτώσεις αυτές αντιστοιχούν στις 
τρεις περιπτώσεις του άρθρου 1, στοιχείο α), όπου δίδεται ο ορισμός του 
διπλώματος. 
• στη δεύτερη περίπτωση προβλέπεται ότι από τους τίτλους εκπαίδευσης 
πρέπει να προκύπτει ότι ο κάτοχος τους έχει ολοκληρώσει κύκλο 
σπουδών μετά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, διάρκειας τουλάχιστον 
τριών ετών και, ενδεχομένως, ότι παρακολούθησε με επιτυχία την 
επαγγελματική εκπαίδευση που απαιτείται επιπλέον του κύκλου σπουδών 
μετά τη δευτεροβάθμια. Στο πλαίσιο του άρθρου 3, στοιχείο β) η φράση 
«που απαιτείται» πρέπει να νοηθεί ότι σημαίνει «που απαιτείται από 
τους κανόνες που διέπουν τη χορήγηση τίτλων εκπαίδευσης». Τούτο 
ισχύει σε περίπτωση που ο τίτλος εκπαίδευσης χορηγείται μετά την 
επιτυχή παρακολούθηση κύκλου σπουδών που συμπληρώνεται από 
επαγγελματική εκπαίδευση ή επαγγελματική πρακτική, της οποίας η 
διάρθρωση και το επίπεδο καθορίζονται από τις νομοθετικές, 
κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του κράτους μέλους ή ελέγχονται ή 
εγκρίνονται από αρχή που ορίζεται για τον σκοπό αυτόν. 
• η τρίτη περίπτωση αποκλίνει σαφώς από το κείμενο του άρθρου 1, 
στοιχείο α), που προβλέπει ότι από το δίπλωμα πρέπει να προκύπτει ότι 
ο κάτοχος του διαθέτει τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα για να 
αναλάβει ή να ασκήσει ένα νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα. Από τη 
διατύπωση της διάταξης προκύπτει ότι πρέπει να υπάρχει κάποιος 
αντικειμενικός σύνδεσμος μεταξύ του αντικειμένου των σπουδών και της 
επαγγελματικής δραστηριότητας που έχει ασκήσει ο διακινούμενος στο 
κράτος μέλος καταγωγής. Ωστόσο, εφόσον η ανάληψη και άσκηση της 
δραστηριότητας δεν είναι κατοχυρωμένη στο κράτος μέλος καταγωγής, ο 
σύνδεσμος μεταξύ του τίτλου εκπαίδευσης και της επαγγελματικής 
δραστηριότητας ενδέχεται να είναι πιο ρευστός από ό,τι στην περίπτωση 
60 Υπό τον όρο, ασφαλώς ότι πληρούται το άρθρο 4. 
22 
κατοχής διπλώματος που παρέχει πρόσβαση σε νομοθετικά 
κατοχυρωμένη δραστηριότητα. 
vi) Πρέπει να επισημανθούν δύο περαιτέρω σημεία σε σχέση με τον ορισμό των 
τίτλων εκπαίδευσης. Πρώτον, οι σπουδές που οδηγούν στη χορήγηση τίτλου 
εκπαίδευσης πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί εξ ολοκλήρου εντός της 
Κοινότητας. Στο άρθρο 3, στοιχείο β) δεν υπάρχει το αντίστοιχο της διάταξης 
που περιλαμβάνεται στο τέλος του πρώτου εδαφίου του άρθρου 1, στοιχείο α), 
όπου ο ορισμός του διπλώματος επεκτείνεται στην εκπαίδευση που έχει 
πραγματοποιηθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος τηςστψ Κοινότητα (αλλά κατά ένα 
μέρος σε τρίτη χώρα) και στα εξωκοινοτικά διπλώματα που αναγνωρίζονται 
από το κράτος μέλος καταγωγής και συμπληρώνονται από τριετή 
επαγγελματική πείρα. Οι κάτοχοι εξωκοινοτικών τίτλων εκπαίδευσης ή τίτλων 
εκπαίδευσης που έχουν χορηγηθεί στην Κοινότητα αλλά πιστοποιούν 
εκπαίδευση που έχει πραγματοποιηθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος της εκτός της 
Κοινότητας δεν εμπίπτουν στην οδηγία (πρβλ. ωστόσο τη σύσταση του 
Συμβουλίου σχετικά με τους υπηκόους κρατών μελών που κατέχουν δίπλωμα 
που έχει χορηγηθεί σε τρίτο κράτος, η οποία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη 
Εφημερίδα αμέσως μετά το κείμενο της οδηγίας). 
vii) Δεύτερον, παρόλο που τόσο το άρθρο 1, στοιχείο α), όσο και το άρθρο 3, 
στοιχείο β) προβλέπουν «εναλλακτικές οδούς», οι προϋποθέσεις αναγνώρισης 
είναι διαφορετικές. Όταν ένας τίτλος εκπαίδευσης έχει αποκτηθεί μέσω 
«εναλλακτικής οδού» αντιμετωπίζεται ως δίπλωμα εφόσον αναγνωρίζεται από 
αρμόδια αρχή του οικείου κράτους μέλους ως ισοδύναμου επιπέδου και παρέχει 
τα ίδια δικαιώματα όσον αφορά την πρόσβαση και άσκηση ενός νομοθετικά 
κατοχυρωμένου επαγγέλματος στο οικείο κράτος μέλος (άρθρο 1, στοιχείο α)). 
Ένας τίτλος σπουδών που έχει αποκτηθεί μέσω «εναλλακτικής οδού» 
αντιμετωπίζεται ως τίτλος εκπαίδευσης εφόσον αναγνωρίζεται από το κράτος 
μέλος που τον χορηγεί ως ισοδύναμου επιπέδου και εφόσον έχει κοινοποιηθεί η 
αναγνώριση στα υπόλοιπα κράτη μέλη και στην Επιτροπή61. 
viii) Το άρθρο 3, στοιχείο β) αναφέρεται σε κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά το επάγγελμα «κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γ) και του 
άρθρου 1, στοιχείο δ), εδάφιο πρώτο». Το άρθρο 1, στοιχείο γ) περιλαμβάνει τον 
ορισμό του νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος και το άρθρο 1, στοιχείο 
δ) τον ορισμό της νομοθετικά κατοχυρωμένης επαγγελματικής δραστηριότητας. 
Η διατύπωση της διάταξης αποσκοπεί στην αντιμετώπιση ενός δυνητικού 
προβλήματος στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου, σε ορισμένες περιπτώσεις, μία 
επαγγελματική δραστηριότητα (π.χ. οι κτηματομεσιτικές εργασίες) καλύπτονται 
από δύο επαγγελματικές οργανώσεις.Η μία από τις οργανώσεις αυτές είναι 
αναγνωρισμένος φορέας και περιλαμβάνεται στο παράρτημα της οδηγίας 
61 Οι γαλλικές αρχές έχουν κοινοποιήσει στην Επιτροπή τον νόμο αριθ. 92-672 της 20.07.92 και το 
διάταγμα αριθ. 93/538 της 27.03.93 σχετικά με εναλλακτικές οδούς απόκτησης γαλλικών 
διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. 
23 
89/48/ΕΟΚ (Royal Institute of Chartered Surveyors) και σύμφωνα με το άρθρο 1, 
στοιχείο δ)? εδάφιο δεύτερο, η δραστηριότητα θεωρείται νομοθετικά 
κατοχυρωμένη για τους σκοπούς της οδηγίας. Ωστόσο, ήταν απαραίτητο να 
διασφαλισθεί ότι τα μέλη της άλλης οργάνωσης (the Institute of Valuers) θα 
αντιμετωπισθούν ως προερχόμενα από κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά το επάγγελμα και ότι θα μπορούσαν, εφόσον ο τίτλος σπουδών τους 
εμπίπτει στον ορισμό του «τίτλου εκπαίδευσης», να επωφεληθούν από το άρθρο 
3, στοιχείο β). Το αποτέλεσμα είναι ότι οι επαγγελματίες που είναι μέλη ενός 
αναγνωρισμένου φορέα και κατέχουν δίπλωμα που χορηγείται από αυτόν 
εμπίπτουν στο άρθρο 3, στοιχείο α, ενώ όσοι ασκούν την ίδια επαγγελματική 
δραστηριότητα και κατέχουν τίτλο εκπαίδευσης αλλά είναι μέλη της μη 
αναγνωρισμένης οργάνωσης εμπίπτουν στο άρθρο 3, στοιχείο β. 
ix) Ο διακινούμενος που προέρχεται από κράτος μέλος το οποίο δεν κατοχυρώνει 
νομοθετικά το επάγγελμα του και μεταβαίνει σε κράτος μέλος που το 
κατοχυρώνει, για να αναγνωρισθεί πρέπει, εκτός από τον τίτλο εκπαίδευσης, να 
«έχει εξασκήσει το επάγγελμα αυτό με πλήρη απασχόληση επί δύο έτη κατά τη 
διάρκεια των δέκα τελευταίων ετών». Κατ'αυτόν τον τρόπο η επαγγελματική 
πείρα ορίζει, ελλείψει νομοθετικού ορισμού, το επάγγελμα που έχει ασκήσει ο 
διακινούμενος στο κράτος μέλος καταγωγής του. 
Χ) Όπως προβλέπεται και στο στοιχείο α) του άρθρου 3, για να αναγνωρισθεί ο 
διακινούμενος πρέπει να αποδείξει ότι έχει ασκήσει στο κράτος μέλος 
καταγωγής του το ίδιο επάγγελμα με εκείνο που επιθυμεί να ασκήσει στο κράτος 
μέλος υποδοχής. Η δυσκολία ταυτοποίησης του επαγγέλματος προκύπτει στην 
περίπτωση αυτή διότι, εξ ορισμού, το επάγγελμα δεν είναι νομοθετικά 
κατοχυρωμένο, κατά την έννοια της οδηγίας, στο κράτος μέλος υποδοχής62. Το 
θέμα αφορά πραγματικά περιστατικά (ποιες δραστηριότητες άσκησε πράγματι ο 
διακινούμενος κατά τα δύο αυτά χρόνια;) και δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το 
φάσμα των δραστηριοτήτων που συνιστούν το επάγγελμα αναπόφευκτα 
ποικίλλει στα διάφορα κράτη μέλη (ακόμη και όταν το επάγγελμα είναι 
νομοθετικά κατοχυρωμένο). Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα ακόλουθα στοιχεία 
μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον καθορισμό του επαγγέλματος που άσκησε 
ο διακινούμενος στο κράτος μέλος καταγωγής: 
• η πρόσβαση ή άσκηση του επαγγέλματος στο κράτος μέλος καταγωγής 
ενδέχεται να διέπεται από άλλους κανόνες εκτός από την κατοχή 
διπλώματος, όπως η απόδειξη της οικονομικής κατάστασης, το ήθος κλπ. 
Στην περίπτωση αυτή το επάγγελμα δεν είναι «νομοθετικά 
κατοχυρωμένο» κατά την έννοια της οδηγίας, ωστόσο οι σχετικοί εθνικοί 
κανόνες ενδέχεται να περιέχουν τον ορισμό του πεδίου άσκησης των 
62 Παρόμοιο πρόβλημα μπορεί να ανακύψει βάσει του άρθρου 3, στοιχείο α), σε περίπτωση που 
στο κράτος μέλος καταγωγής το επάγγελμα κατοχυρώνεται νομοθετικά μόνο μέσω 
προστατευόμενου τίτλου. Στην περίπτωση αυτή είναι απαραίτητο να εξακριβωθεί κατά πόσον 
οι δραστηριότητες που ασκούνται υπό τον τίτλο αυτόν αντιστοιχούν στις νομοθετικά 
κατοχυρωμένες δραστηριότητες στο κράτος μέλος υποδοχής. 
24 
επαγγελματικών δραστηριοτήτων (πρβλ. για παράδειγμα, χρηματιστές, 
χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι). 
• η ιδιότητα μέλους σε επαγγελματική οργάνωση, της οποίας το 
καταστατικό αναφέρεται στις δραστηριότητες που ασκούν τα μέλη του. 
• η ύπαρξη νομοθετικά κατοχυρωμένης εκπαίδευσης και κατάρτισης που 
σχεδιάσθηκε για να καλύψει τις ανάγκες συγκεκριμένου επαγγέλματος. 
xi) Ορισμένα κράτη μέλη, ιδιαίτερα εκείνα που κατοχυρώνουν νομοθετικά πολύ 
λίγα επαγγέλματα, υποστηρίζουν ότι η απαίτηση περί διετούς επαγγελματικής 
εμπειρίας λειτουργεί εις βάρος τους. Το άρθρο 3, στοιχείο β) εμποδίζει τους 
νέους εργαζομένους που ασκούν μη νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα να 
μετεγκατασταθούν σε κράτος μέλος που κατοχυρώνει νομοθετικά το επάγγελμα 
τους μέχρι να αποκτήσουν την αναγκαία επαγγελματική πείρα. Τούτο έχει ως 
αποτέλεσμα την άσκηση πίεσης στις εθνικές αρχές για τη νομοθετική 
κατοχύρωση επαγγελμάτων που είναι ανοιχτά σε όλους. Εάν τα κράτη μέλη 
ενέδιδαν στην πίεση αυτή, η οδηγία, παραδόξως, θα δημιουργούσε νέα εμπόδια 
στην ελεύθερη κυκλοφορία. Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να 
λυθεί εάν μεταφερόταν στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ η έννοια της νομοθετικά 
κατοχυρωμένης εκπαίδευσης που θεσπίζεται στην οδηγία 92/51/ΕΟΚ, άρθρο 1, 
στοιχείο ζ). Η νομοθετικά κατοχυρωμένη εκπαίδευση ορίζεται ως «η εκπαίδευση 
η οποία προετοιμάζει για την άσκηση ενός συγκεκριμένου επαγγέλματος και -
συνίσταται σε κύκλο σπουδών που ενδεχομένως συμπληρώνεται από 
επαγγελματική εκπαίδευση, πρακτική άσκηση ή άσκηση του επαγγέλματος, των 
οποίων η διάρθρωση και το επίπεδο ρυθμίζονται από νομοθετικές, κανονιστικές 
ή διοικητικές διατάξεις του εν λόγω κράτους μέλους ή υπόκεινται σε έλεγχο ή 
έγκριση εκ μέρους της αρμόδιας προς τούτο αρχής». Σε περίπτωση που ένας 
διακινούμενος ο οποίος εμπίπτει στην οδηγία 92/51/ΕΟΚ προέρχεται από 
κράτος μέλος που δεν κατοχυρώνει νομοθετικά μία επαγγελματική 
δραστηριότητα, αλλά κατέχει δίπλωμα που πιστοποιεί ότι έχει ολοκληρώσει 
νομοθετικά κατοχυρωμένη εκπαίδευση, απαλλάσσεται από την προϋπόθεση 
κατοχής επαγγελματικής πείρας. 
ΑΡΘΡΟ 4 
i) Το άρθρο 4, παράγραφος 1 περιέχει κανόνες για την εφαρμογή των λεγόμενων 
«αντισταθμιστικών μηχανισμών»: επαγγελματική πείρα, πρακτική άσκηση 
προσαρμογής και δοκιμασία επάρκειας. 
ii) Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο α) αφορά τις διαφορές στη διάρκεια της 
εκπαίδευσης. Αν και η δυνατότητα αυτή περιλαμβάνεται στα νομοθετικά μέτρα 
εφαρμογής των κρατών μελών, ωστόσο η διάταξη εφαρμόζεται πολύ σπάνια στα 
κράτη μέλη, εξαιρουμένου του Λουξεμβούργου. Τούτο οφείλεται πιθανώς στο 
γεγονός ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2 δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να 
εφαρμόζουν σωρευτικά τις διατάξεις της παραγράφου 1, στοιχεία α) και β), δηλ. 
τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαιτούν τόσο την κατοχή επαγγελματικής 
25 
πείρας, όσο και την υποβολή σε δοκιμασία επάρκειας ή την πραγματοποίηση 
πρακτικής άσκησης προσαρμογής. 
iii)63 Εκτός από τα λεγόμενα «νομικά» επαγγέλματα (δικηγόροι, ειδικοί επί 
διπλωμάτων ευρεστιτεχνίας, λογιστές), από τις στατιστικές που διαβίβασαν τα 
κράτη μέλη προκύπτει ότι η επιβολή αντισταθμιστικών μέτρων παραμένει, 
ορθώς, εξαίρεση στον γενικό κανόνα. Από τις στατιστικές προκύπτει επίσης ότι 
οι διακινούμενοι προτιμούν σε μεγάλο βαθμό την πραγμ,ατοποίηση πρακτικής 
άσκησης προσαρμογής (χπό τη δοκιμασία επάρκειας, εάν έχουν τη δυνατότητα 
επιλογής. 
iv) Το δικαίωμα το διακινούμενου να επιλέξει μεταξύ της πρακτικής άσκησης 
προσαρμογής και της δοκιμασίας επάρκειας δεν παρέχεται σε περίπτωση: 
• που η άσκηση του οικείου επαγγέλματος απαιτεί την ακριβή γνώση της 
εθνικής νομοθεσίας και η παροχή συμβουλών ή/και συνδρομής σχετικά με 
την εθνική νομοθεσία αποτελεί ουσιώδη και μόνιμη συνιστώσα της 
επαγγελματικής δραστηριότητας. 
• επαγγελμάτων για τα οποία έχει χορηγηθεί στο κράτος μέλος απαλλαγή 
βάσει του άρθρου 10 (δεν έχει χορηγηθεί παρόμοια απαλλαγή64). 
ν) Στην πρώτη εξαίρεση, κατά την ερμηνεία των κρατών μελών, περιλαμβάνονται 
οι δικηγόροι, οι δικαστές και άλλα μέλη του νομικού κλάδου, οι νομοθετικά 
αναγνωρισμένοι δημόσιοι υπάλληλοι, οι ειδικοί επί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, 
οι σύμβουλοι επί φορολογικών θεμάτων, οι ορκωτοί λογιστές και οι λογιστές 
(ουσιαστικά σε όλες τις περιπτώσεις τα κράτη μέλη προτίμησαν να εφαρμόσουν 
τη δοκιμασία επάρκειας65). Στο πλαίσιο της εξέτασης των μέτρων εφαρμογής οι 
υπηρεσίες της Επιτροπής διατύπωσαν αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον 
ορισμένα λογιστικά επαγγέλματα πληρούν τα κριτήρια που ορίζονται στο 
τελευταίο εδάφιο του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β). Εφόσον οι 
απαντήσεις των κρατών μελών δεν διασκεδάσουν τις αμφιβολίες αυτές, 
ενδέχεται να κινηθεί η διαδικασία του άρθρου 169 στις περιπτώσεις που τούτο 
θα κριθεί σκόπιμο. 
vi) Αν και το άρθρο 4, παράγραφος 1 επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν 
αντισταθμιστικό μηχανισμό όταν η «εκπαίδευση» την οποία έχει λάβει ο 
διακινούμενος αφορά τομείς γνώσεων ουσιωδώς διαφορετικούς από εκείνους 
που καλύπτονται από το δίπλωμα που απαιτείται στο κράτος μέλος υποδοχής, 
63 
64 
65 Για άλλες παρατηρήσεις σχετικά με τη δοκιμασία επάρκειας και την περίοδο πρακτικής 
άσκησης, βλ. ανωτέρω, παρατηρήσεις στο άρθρο 1, στοιχεία στ) και ζ). 
Βλ. κατωτέρω, παρατηρήσεις για το άρθρο 10. 
Τη μόνη εξαίρεση αποτελεί η Δανία, όπου μέχρι σήμερα απαιτείται περίοδος πρακτικής 
άσκησης για τους διακινούμενους δικηγόρους. 
26 
η Επιτροπή εκτιμά ότι η παράγραφος αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό το φως της 
νομολογίας του Δικαστηρίου με την οποία ερμηνεύονται τα άρθρα 48 και 52 της 
Συνθήκης και ιδιαίτερα έχοντας υπόψη την απόφαση Βλασοπουλου. Η 
νομολογία του Δικαστηρίου υποχρεώνει τα κράτη μέλη να εξετάζουν κατά 
πόσον οι γνώσεις που αποκτήθηκαν στο κράτος μέλος υποδοχής, είτε κατά τη 
διάρκεια σπουδών είτε μέσω πρακτικής εμπειρίας, αρκεί για να αποδειχθεί ότι ο 
αιτών κατέχει τις ελλείπουσες γνώσεις. Κατά την άποψη της Επιτροπής66, αυτές 
οι σπουδές ή η πρακτική εμπειρία που ακολουθούν την απόκτηση του 
διπλώματος, είτε έχουν πραγματοποιηθεί στο κράτος μέλος υποδοχής, στο 
κράτος μέλος προέλευσης ή σε τρίτο κράτος μπορούν να μειώσουν ή να 
εξαλείψουν την ανάγκη εφαρμογής αντισταθμιστικών μέτρων. 
vii) Το άρθρο 8 της οδηγίας απαιτεί την έκδοση αιτιολογημένης απόφασης σχετικά 
με τις αιτήσεις αναγνώρισης. Η Επιτροπή αισθάνεται κάποια ανησυχία λόγω 
της τάσης ορισμένων αρμόδιων αρχών να αιτιολογούν την επιβολή 
αντισταθμιστικών μέτρων επικαλούμενες αόριστες «ουσιώδεις διαφορές». 
ΑΡΘΡΟ 5 
II διάταξη αυτή είναι αξιοπερίεργη κατά το ότι καλεί τα κράτη μέλη, χωρίς όμως να 
επιβάλλει καμία νομική υποχρέωση, να επιτρέψουν στον αιτούντα που δεν κατέχει 
ακόμη «δίπλωμα» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο α), να πραγματοποιήσει στο 
κράτος μέλος υποδοχής το μέρος εκείνο της επαγγελματικής εκπαίδευσης το οποίο 
συνίσταται στην άσκηση του επαγγέλματος που διεξάγεται με τη βοήθεια 
αναγνωρισμένου επαγγελματία. Λίγα κράτη μέλη έχουν μεταφέρει το άρθρο 5 στην 
εθνική νομοθεσία, όμως εφαρμόζεται στη Φινλανδία για το επάγγελμα του 
εκπαιδευτικού. Ωστόσο, φαίνεται ότι αποσκοπεί να επιστήσει την προσοχή των κρατών 
μελών στη δυνατότητα υπέρβασης των αυστηρών όρων της οδηγίας στην ιδιαίτερη αυτή 
περίπτωση. 
ΑΡΘΡΟ 6 
Το άρθρο 6 περιλαμβάνει τις συνήθεις διατάξεις που αφορούν τις αποδείξεις ήθους, 
οικονομικής κατάστασης και ψυχικής και σωματικής υγείας. Η εφαρμογή του δεν 
προκάλεσε ιδιαίτερα προβλήματα. Ωστόσο, στην πρόταση οδηγίας της Επιτροπής, 
προτείνεται να συμπληρωθεί το άρθρο 6 με την προσθήκη δύο νέων παραγράφων. Η 
πρώτη θα προβλέπει ότι τα πιστοποιητικά που εκδίδονται από τράπεζες στη χώρα 
καταγωγής του διακινούμενου σχετικά με την οικονομική του κατάσταση πρέπει να 
θεωρούνται ισοδύναμα με τα πιστοποιητικά που εκδίδονται στο έδαφος του κράτους 
μέλους υποδοχής67. Η δεύτερη, έχοντας ως πρότυπο ανάλογη διάταξη της οδηγίας για 
66 Πρβλ. απάντηση στη γραπτή ερώτηση 2790/93, ΕΕ C 268 της 06.09.1994, σελ. 19. 
Η διάταξη αυτή περιέχεται σε πολλές οδηγίες ελευθεροποίησης, για παράδειγμα στην οδηγία 
77/92/ΕΟΚ (πράκτορες και μεσίτες ασφαλειών), ΕΕ αριθ. L 26 της 21.01.1977. 
27 
τους αρχιτέκτονες68, προβλέπει την αποδοχή στο κράτος μέλος υποδοχής των 
πιστοποιητικών ασφάλισης από ασφαλιστική εταιρεία στο κράτος μέλος καταγωγής 
του διακινούμενου. 
ΑΡΘΡΟ 7 
Η διάταξη αυτή διέπει τη χρησιμοποίηση επαγγελματικών και ακαδημαϊκών τίτλων 
από τον διακινούμενο. Ο διακινούμενος δικαιούται να φέρει τον επαγγελματικό τίτλο 
του κράτους μέλους υποδοχής (άρθρο 7, παράγραφος 1) και να συνεχίσει να κάνει 
χρήση του ακαδημαϊκού του τίτλου στο κράτος αυτό (άρθρο 7, παράγραφος 2). Πρέπει 
να σημειωθεί ότι το άρθρο 7, παράγραφος 2 εφαρμόζεται μόνο όταν ο διακινούμενος 
έχει αναγνωρισθεί σύμφωνα με την οδηγία και δεν παρέχει το δικαίωμα χρήσης 
ακαδημαϊκών τίτλων εν γένει69. Το άρθρο 7, παράγραφος 3 αφορά την ειδική εφαρμογή 
των ανωτέρω κανόνων σε αναγνωρισμένους φορείς και παρεμφερείς ενώσεις στο 
Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. 
ΑΡΘΡΟ 8 
i) Το άρθρο 8, παράγραφος 1 προβλέπει ότι το κράτος μέλος υποδοχής πρέπει να 
δέχεται ως απόδειξη ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στα 
άρθρα 3 και 4, τα έγγραφα και τις βεβαιώσεις που έχουν εκδοθεί στο κράτος 
μέλος καταγωγής. Στην πράξη, τα κράτη μέλη απαιτούν, όπως δικαιούνται να το 
πράξουν, εκτός από το δίπλωμα του διακινούμενου και τα έγγραφα που 
αναφέρονται στο άρθρο 6, απόδειξη της εθνικότητας του διακινούμενου. 
Επιπλέον, συχνά ζητείται από τους διακινούμενους να παράσχουν πληροφορίες 
σχετικά με την εκπαίδευση τους: αν και το αίτημα αυτό είναι θεμιτό όταν γίνεται 
για να μπορέσει η αρμόδια αρχή να εκτιμήσει κατά πόσον απαιτείται η 
εφαρμογή του αντισταθμιστικού μηχανισμού, δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα 
τη λεπτομερή σύγκριση των προγραμμάτων σπουδών, όπως συμβαίνει μερικές 
φορές στις διαδικασίες ακαδημαϊκής αναγνώρισης. Επιπλέον, οι πιο 
ηλικιωμένοι διακινούμενοι μερικές φορές δυσκολεύονται να παράσχουν 
λεπτομέρειες για σπουδές που πραγματοποίησαν πριν από δέκα, είκοσι ή ακόμη 
και τριάντα χρόνια. Η Επιτροπή εξετάζει επί του παρόντος, σε συνεργασία με 
τα κράτη μέλη, το σύνολο των δικαιολογητικών εγγράφων που απαιτούν τα 
τελευταία προς στήριξη των αιτήσεων αναγνώρισης και διερευνά μαζί τους τις 
ενδεχόμενες λύσεις σε περίπτωση που ο διακινούμενος δεν είναι σε θέση να 
παράσχει τις απαιτούμενες λεπτομέρειες. 
ii) Στα νομοθετικά μέτρα εφαρμογής της Ιταλίας προβλέπεται η χορήγηση 
βεβαίωσης από τις ιταλικές αρχές προς εξερχόμενους διακινούμενους, όπου 
βεβαιώνεται ότι ο επαγγελματικός τίτλος είναι «δίπλωμα« ή «τίτλος 
εκπαίδευσης» κατά την έννοια της οδηγίας. Αν και η Επιτροπή δεν αρνείται τη 
68 
69 Οδηγία 85/384/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L 223 της 21.08.1985, σελ. 15. 
Ως προς αυτό το σημείο, βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Kraus. 
28 
χρησιμότητα του εγγράφου, έχει καταστήσει σαφές στην ομάδα συντονισμού ότι 
τα κράτη μέλη ούτε υποχρεούνται να προμηθεύουν ούτε δικαιούνται να 
απαιτούν ανάλογες βεβαιώσεις. Οι αμφιβολίες που ενδεχομένως υπάρχουν 
σχετικά με το κατά πόσον τα στοιχεία που προσκομίζει ο διακινούμενος 
συνιστούν δίπλωμα, διευθετούνται καλύτερα, κατά την άποψη της Επιτροπής, 
με διμερείς επαφές είτε άμεσα μεταξύ των αρμόδιων αρχών είτε μέσω των 
εθνικών συντονιστών. 
iii) Η Επιτροπή εξακολουθεί επίσης να εξετάζει τις απαιτούμενες διατυπώσεις 
κατά την υποβολή των εγγράφων προς υποστήριξη της αίτησης αναγνώρισης. Σε 
πολλές περιπτώσεις απαιτούνται μεταφράσεις των διπλωμάτων και ορισμένα 
κράτη μέλη απαιτούν να έχει γίνει η μετάφραση (mo επίσημο ή αναγνωρισμένο 
μεταφραστή. II Επιτροπή θα εξακολουθήσει να εξετάζει το θέμ,α αυτό, εφόσον 
εκτιμά ότι η συστηματική απαίτηση υποβολής μετάφρασης είναι ίσως 
αδικαιολόγητη σε περιπτώσεις που οι αρμόδιες αρχές έχουν εξοικειωθεί με 
έγγραφα που έχουν εκδοθεί σε άλλες χώρες της Κοινότητας. 
iv) Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα κράτη μέλη δεν δικαιούνται να απαιτούν από τους 
διακινούμενους να υποβάλουν το πρωτότυπο δίπλωμα τους, μπορούν όμως να 
ζητούν επικυρωμένο αντίγραφο του σύμφωνα με την εθνική πρακτική. Κατόπιν 
καταγγελίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέτασαν την απαίτηση των 
ισπανικών αρχών να επικυρώνονται τα διπλώματα και άλλα έγγραφα σύμφωνα 
με τη Σύμβαση της Χάγης της 5ης Οκτωβρίου 1961 με την προσθήκη 
υποσημείωσης («apostille»). Οι υπηρεσίες της Επιτροπής εξέφρασαν την άποψη 
ότι η απαίτηση αυτή δεν δικαιολογείται στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς και, 
ειδικότερα, της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ, διότι είναι δυσανάλογη προς το στόχο στον 
οποίο αποσκοπεί, δηλαδή την εξασφάλιση της γνησιότητας του εγγράφου. Σε 
περίπτωση αμφιβολιών ως προς τη γνησιότητα ενός διπλώματος, οι διμερείς 
επαφές παρέχουν τη δυνατότητα στις αρμόδιες αρχές να διενεργήσουν τον 
αναγκαίο έλεγχο. Οι ισπανικές αρχές δέχθηκαν την άποψη αυτή και 
συμφώνησαν να καταργήσουν τον εν λόγω όρο. 
ν) Το άρθρο 8, παράγραφος 2 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να απαντούν στις 
αιτήσεις αναγνώρισης με την έκδοση αιτιολογημένης απόφασης εντός τεσσάρων 
μηνών από την υποβολή όλων των απαραίτητων εγγράφων. Πρέπει να είναι 
δυνατή η άσκηση προσφυγής κατά της απόφασης ή της "μη απόφασης" ενώπιον 
εθνικού δικαστηρίου. Ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων είναι ιδιαίτερα 
σημαντικός σε περιπτώσεις αναγνώρισης: μόνο ο εθνικός δικαστής μπορεί να 
αποφανθεί σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά (όπως το κατά πόσον 
υφίστανται ουσιώδεις διαφορές που δικαιολογούν την επιβολή 
αντισταθμιστικών μέτρων), να εκδώσει απόφαση σε μεμονωμένες περιπτώσεις 
και, ενδεχομένως, να επιδικάσει αποζημίωση. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής 
εξέφρασαν την άποψη ότι η προθεσμία των τεσσάρων μηνών πρέπει να 
εφαρμόζεται στην αρχική απόφαση: σε περίπτωση που η απόφαση επιβάλλει 
αντισταθμιστικά μέτρα σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, εδάφιο δεύτερο, 
η διαδικασία αναγνώρισης μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο. 
vi) Αν και η έλλειψη απόφασης στο τέλος της προθεσμίας των τεσσάρων μηνών 
29 
επιτρέπει την άσκηση ένδικων μέσων εσωτερικού δικαίου, οι υπηρεσίες της 
Επιτροπής προβληματίζονται για το γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η 
εξέταση της αίτησης του διακινούμενου κατά κανόνα διαρκεί περισσότερο (σε 
καταγγελίες έχουν αναφερθεί διαστήματα μέχρι 18 μ,ηνών). Σε περίπτωση που 
υπάρχουν στοιχεία ότι κατά κανόνα παρουσιάζονται καθυστερήσεις, η 
Επιτροπή θα εξετάζει το ενδεχόμενο κίνησης της διαδικασίας που προβλέπεται 
στο άρθρο 169 της Συνθήκης. 
ΑΡΘΡΟ 9 
i) Το άρθρο 9, παράγραφος 1 αποτελεί τη συνήθη ρήτρα που απαιτεί από τα κράτη 
μέλη να ορίσουν τις αρχές που είναι αρμόδιες να λαμβάνουν τις αποφάσεις 
αναγνώρισης. Σε πολλές περιπτώσεις οι αρχές αυτές ορίζονται στα εθνικά 
νομοθετικά μέτρα μεταφοράς της οδηγίας. 
ii) Το άρθρο 9, παράγραφος 2 πραγματεύεται τον ορισμό εθνικών συντονιστών και 
τα καθήκοντα της ομάδας συντονισμού. Ο ρόλος των εθνικών συντονιστών 
είναι σημαντικός: η επίσημη αποστολή τους είναι η διασφάλιση της ενιαίας 
εφαρμογής της οδηγίας σε όλα τα σχετικά επαγγέλματα, αλλά στην πράξη δρουν 
επίσης ως δίαυλος πληροφόρησης μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών 
αρχών. Σε πολλές περιστάσεις, οι επαφές μεταξύ του εθνικού συντονιστή και 
της Επιτροπής ή μεταξύ δύο εθνικών συντονιστών συνέβαλαν στην επίλυση 
προβλημάτων που ανέκυψαν κατά τη λειτουργία της οδηγίας. Αυτό το δίκτυο 
διοικητικής συνεργασίας υποστηρίζεται από τακτικές συνεδριάσεις της ομάδας 
συντονισμού. Οι προσωπικές επαφές που γίνονται κατά τις συνεδριάσεις αυτές 
αποτελούν, κατά την άποψη της Επιτροπής, ουσιαστικό στοιχείο για τη 
δημιουργία του απαραίτητου κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης για την εύρυθμη 
λειτουργία του συστήματος. 
iii) Η ομάδα συντονισμού άρχισε τις συνεδριάσεις της τον Μάρτιο του 1989 και έχει 
συνέλθει μέχρι σήμερα 29 φορές. Από το 1993 και μετά συμμετέχουν στην ομάδα 
οι συντονιστές που είναι υπεύθυνοι για την εφαρμογή της οδηγίας 92/51/ΕΟΚ 
σχετικά με ένα δεύτερο γενικό σύστημα70. Η ομάδα συζητά προβλήματα που 
ανακύπτουν από την εφαρμογή της οδηγίας, μερικές φορές με βάση «έγγραφα 
θέσεων» που προετοιμάζουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής, ανταλλάσσει 
πληροφορίες σχετικά με συγκεκριμένα επαγγέλματα που καλύπτονται από την 
οδηγία (εάν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένα ή όχι, μορφή νομοθετικής 
κατοχύρωσης, φύση και διάρκεια της εκπαίδευσης). Τα θέματα της ημερήσιας 
70 Σε ορισμένα κράτη μέλη (Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Φινλανδία, Γαλλία) ένας 
συντονιστής, ο οποίος σε ορισμένες περιπτώσεις επικουρείται από έναν αναπληρωτή, είναι 
υπεύθυνος και για τις δύο οδηγίες. Στα άλλα κράτη μέλη έχουν ορισθεί διαφορετικοί 
συντονιστές για τις δύο οδηγίες. Σύμφωνα με την απόφαση της Κοινής Επιτροπής του ΕΟΧ 
αριθ. 5/94, οι συντονιστές των κρατών που είναι μέρη της Συμφωνίας ΕΟΧ (σήμερα η 
Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν) συμμετέχουν επίσης στις συνεδριάσεις της ομάδας 
συντονισμού. Προσκαλούνται επίσης εκπρόσωποι της Γραμματείας της ΕΖΕΣ και της 
Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. 
30 
διάταξης καθορίζονται είτε με πρωτοβουλία της Επιτροπής είτε μετά από 
αίτημα ενός εθνικού συντονιστή. Επίσης, και άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής 
που ασχολούνται με παραπλήσιους τομείς (π.χ. πρόγραμμα EURES) έχουν 
παρουσιάσει τα σχέδια τους στην ομάδα. Οι εθνικοί συντονιστές συμμετείχαν 
επίσης στην ad hoc συμβουλευτική επιτροπή με τη βοήθεια της οποίας κατήρτισε 
η Επιτροπή την «Ανακοίνωση σχετικά με την αναγνώριση των διπλωμάτων για 
ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς».71 
iv) Επιδιώκοντας την ενίσχυση του ρόλου της ομάδας συντονισμού, η Επιτροπή 
προτίθεται να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατό να αποκτήσουν 
περισσότερο τυπικό χαρακτήρα οι απόψεις της. Μία πιθανή λύση θα ήταν να 
εκδίδει η ομάδα συντονισμού συμβουλευτικές γνώμες σχετικά με την ερμηνεία 
της οδηγίας ή να εγκρίνει «Κώδικες πρακτικής» σχετικά με την εφαρμογή της. 
ν) Όλα τα κράτη μέλη έχουν ορίσει αρμόδιους για την παροχή πληροφοριών 
σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας σε διακινούμενους. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις (Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Γαλλία, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, 
Φινλανδία, Σουηδία) τα κράτη μέλη έχουν ορίσει εκπροσώπους τους στο κέντρο 
ενημέρωσης σχετικά με την ακαδημαϊκή αναγνώριση των διπλωμάτων NARIC 
(National Academic Recognition Information Centres), που αναφέρεται στο άρθρο 
9, παράγραφος 3. Σε άλλα κράτη μέλη ο εθνικός συντονιστής ή ένας τρίτος έχει 
ορισθεί ως αρμόδιος για την παροχή πληροφοριών. Έχουν συγκληθεί αρκετές 
κοινές συνεδριάσεις μεταξύ των συντονιστών και του δικτύου NARIC 
προκειμένου να συζητηθεί η παροχή πληροφοριών σχετικά με την οδηγία. Ένα 
μέλος των υπηρεσιών της Επιτροπής που είναι υπεύθυνο για τα γενικά 
συστήματα συμμετέχει επίσης σε άλλες συνεδριάσεις του NARIC προκειμένου να 
το ενημερώσει σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας. 
vi) Πολλά κράτη μέλη έχουν δημοσιεύσει ερμηνευτικά φυλλάδια σχετικά με την 
εφαρμογή του γενικού συστήματος. Η Επιτροπή έχει αναθέσει σε εταιρείες 
συμβούλων την εκπόνηση οδηγού που απευθύνεται στις εθνικές αρμόδιες αρχές 
και σε άλλους εμπειρογνώμονες που εμπλέκονται στην εφαρμογή των δύο 
οδηγιών περί γενικών συστημάτων. Ήδη έχει διανεμηθεί στους συντονιστές το 
σχέδιο του οδηγού στη γαλλική γλώσσα και βρίσκεται υπό εξέλιξη η μετάφραση 
του στην αγγλική και τη γερμανική. Όταν ολοκληρωθούν οι μεταφράσεις αυτές 
η Επιτροπή θα προβεί στις κατάλληλες ενέργειες προκειμένου να διανεμηθεί ο 
οδηγός σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. 
vii) Εκτός από τον ανωτέρω οδηγό, οι σύμβουλοι εκπόνησαν έναν οδηγό για τους 
χρήστες που εξηγεί τον τρόπο λειτουργίας του γενικού συστήματος μέσω 
ερωτήσεων και απαντήσεων. Ο οδηγός αυτός στην προσωρινή μορφή του 
διατίθεται ήδη σε κάθε πρόσωπο που απευθύνεται στις υπηρεσίες της Επιτροπής 
ζητώντας πληροφορίες σχετικά με το γενικό σύστημα. Σύντομα θα είναι έτοιμη η 
οριστική μορφή του η οποία θα διανεμηθεί στα Γραφεία Πληροφόρησης της 
71 COM(94)596 τελικό. 
31 
Επιτροπής στα κράτη μέλη, στους αρμόδιους φορείς παροχής πληροφοριών, 
στους επαγγελματικούς φορείς και σε άλλους οργανισμούς που καλούνται να 
απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικά με την οδηγία. 
ΑΡΘΡΟ 10 
i) Το άρθρο 10 θεσπίζει τη διαδικασία χορήγησης παρέκκλισης σε ένα κράτος, η 
οποία του επιτρέπει να μην παραχωρήσει στον διακινούμενο το δικαίωμα 
επιλογής μεταξύ δοκιμασίας επάρκειας και πρακτικής άσκησης προσαρμογής 
(πρβλ. άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο β), τελευταίο εδάφιο). 
ii) Μέχρι σήμερα δεν παρέστη ανάγκη να λάβει απόφαση η Επιτροπή βάσει του 
άρθρου 10, παράγραφος 2. Η μόνη δεόντως υποβληθείσα αίτηση (Κάτω Χώρες) 
αποσύρθηκε μετά τις αρχικές συζητήσεις στο πλαίσιο της ομάδας συντονισμού72. 
Ωστόσο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εξέδωσε αρνητική απόφαση στην 
αίτηση που υπέβαλαν οι αυστριακές αρχές να περιορισθούν τα αντισταθμιστικά 
μέτρα για τους πολιτικούς μηχανικούς στη δοκιμασία επάρκειας73. Η απόφαση 
αυτή εκδόθηκε μετά από διαβούλευση με την Επιτροπή και την ομάδα 
συντονισμού και έχει την επιδοκιμασία της Επιτροπής. 
ΑΡΘΡΟ 11 
i) Δεδομένου ότι η προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας ήταν η 4η Ιανουαρίου 1991, 
η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να υποβάλουν τις εκθέσεις που 
προβλέπονται στο άρθρο 11 για δύο ημερολογιακά έτη κάθε φορά. Μέχρι 
σήμερα ζητήθηκαν εκθέσεις για τα έτη 91/92 και 93/94. Δέκα κράτη μέλη 
υπέβαλαν έκθεση για την πρώτη περίοδο74. Για την περίοδο 93/94 δεν έχουν 
ακόμη υποβληθεί πλήρεις εκθέσεις από τη Γαλλία, την Ιρλανδία, το 
Λουξεμβούργο, την Ιταλία, την Ελλάδα και το Βέλγιο75. 
72 
73 
74 
75 Αφορούσε (ΐ) το δικαστικό επάγγελμα και άλλα επαγγέλματα που σχετίζονται με την απονομή 
της δικαιοσύνσης, (ϋ)ναυτιλιακά επαγγέλματα, (ίϋ)εμπειρογνώμ,ονες σε θέματα υγείας και 
ασφάλειας, (ίν)παραϊατρικά επαγγέλματα. Οι προτεινόμενοι κανονισμοί επέβαλαν «δοκιμασία 
επάρκειας» για τις τρεις πρώτες ομάδες, σε περίπτωση που ήταν απαραίτητη η επιβολή 
αντισταθμιστικών μέτρων, και για την τέταρτη ομάδα προβλεπόταν περίοδος πρακτικής 
άσκησης. Συμφωνήθηκε ότι η πρώτη ομάδα εμπίπτει στην παρέκκλιση που προβλέπεται στο 
άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο β) για τα «νομικά επαγγέλματα». Όσο για τα υπόλοιπα 
επαγγέλματα, ο διακινούμενος διατηρεί το δικαίωμα του να επιλέξει τη μέθοδο αντιστάθμισης. 
Έγγραφο 163/94/COL. 
Δεν έχουν υποβάλει έκθεση η Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο. 
Τα τότε κράτη μέρη της Συμφωνίας ΕΟΧ (Αυστρία, Σουηδία, Φινλανδία, Νορβηγία, Ισλανδία) 
υπέβαλαν έκθεση για το 1994. 
32 
IV ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΈΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΕΙ 
Η ΟΑΗΙΊΑ 89/48/ΕΟΚ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 
i) Η οδηγία έχει λειτουργήσει πολύ ικανοποιητικά στον τομέα αυτόν - και τα 
προβλήματα που προέκυψαν σε ορισμένες περιπτώσεις συνήθως αφορούσαν 
μεμονωμένες περιπτώσεις και δεν οδήγησαν σε γενικότερα προβλήματα 
ερμηνείας ή εφαρμογής. Αν και οι διαφορές της εκπαίδευσης οδήγησαν σε 
πολλές περιπτώσεις στην επιβολή αντισταθμιστικών μέτρων (στην πράξη, 
πρακτική άσκηση προσαρμογής), από τα υπάρχοντα στοιχεία προκύπτει ότι τα 
μέτρα αυτά καθίστανται ολοένα και σπανιότερα είτε λόγω αυτόβουλης 
προσαρμογής της εκπαίδευσης είτε διότι οι αρμόδιες αρχές, καθώς 
εξοικειώνονται όλο και περισσότερο με διπλώματα που χορηγούνται σε άλλες 
χώρες της Κοινότητας, τα θεωρούν λιγότερο αναγκαία. 
ii) Ο αριθμός των εργαζομένων που κάνουν χρήση της οδηγίας στον τομέα αυτόν 
μπορεί να συγκριθεί με τον αριθμό των αναγνωρίσεων βάσει των τομεακών 
οδηγιών σε άλλα επαγγέλματα του τομέα της υγείας. Από τις 4 Ιανουαρίου 1991 
μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1994 αναγνωρίσθηκαν τουλάχιστον 1450 
φυσιοθεραπευτές76, δηλαδή κατά μέσον όρο περίπου 310 ετησίως77 ή περίπου 1,5 
τοις χιλίοις των ενεργών φυσιοθεραπευτών . Ο αριθμός αυτός μπορεί να 
συγκριθεί με τα στατιστικά στοιχεία του 1991 για τις τομεακές οδηγίες όπου ο 
αριθμός των αναγνωρίσεων στα επαγγέλματα του τομέα της υγείας έχει ως εξής: 
205 φαρμακοποιοί, 1969 ιατροί (περίπου 1,7 τοις χιλίοις των ιατρών), 230 
κτηνίατροι, 2588 νοσοκόμοι, 253 οδοντίατροι (περίπου 1,2 τοις χιλίοις των 
οδοντιάτρων) και 87 μαίες. 
ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ 
i) Δεδομένου ότι οι περισσότεροι μηχανικοί είναι μισθωτοί και το επάγγελμα είτε 
δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο79 είτε κατοχυρώνεται μέσω προστασίας του 
76 
77 
78 
79 Στον αριθμό αυτόν συμπεριλαμβάνεται η αναγνώριση φυσιοθεραπευτών στη Γερμανία και 
γερμανών φυσιοθεραπευτών σε άλλες χώρες της Κοινότητας, που διέπεται από την οδηγία 
92/51/ΕΟΚ, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 1994. Συμπεριλαμβάνεται επίσης η 
αναγνώριση φυσιοθεραπευτών στη Σουηδία, την Αυστρία και τη Φινλανδία το 1994 και των 
υπηκόων των κρατών αυτών στην Κοινότητα βάσει της Συμφωνίας ΕΟΧ. 
Ο ετήσιος μέσος όρος θα αυξηθεί στο μέλλον, δεδομένου ότι η μεταφορά της οδηγίας 
καθιστέρησε σε πολλά κράτη μέλη. 
Ο υπολογισμός έγινε με βάση τον αριθμό των ενεργών φυσιοθεραπευτών όπως αυτός προκύπτει 
από τα στοιχεία της μονομελούς Επιτροπής Σύνδεσης Φυσιοθεραπευτών εντός της ΕΚ. 
Δανία, Κάτω Χώρες, Βέλγιο, Γαλλία (αλλά πρβλ. τις παρατηρήσεις στο άρθρο 1, στοιχείο α)), 
33 
τίτλου στα περισσότερα κράτη μέλη80, η αναγνώριση των διπλωμάτων των 
μηχανικών δεν αποτελεί προϋπόθεση για την ελεύθερη κυκλοφορία και ο 
αριθμός των διακινουμένων που κάνουν χρήση της οδηγίας παρέχει μόνο μία 
μερική ένδειξη της κινητικότητας στο επάγγελμα αυτό. Μέχρι το τέλος του 1994 
τουλάχιστον 1050 μηχανικοί είχαν αναγνωρίσει τα διπλώματα τους βάσει της 
οδηγίας 89/48/ΕΟΚ. 
ii) Δυσκολίες αντιμετώπισαν κυρίως οι μηχανικοί που μετακινήθηκαν προς νότια 
κράτη μέλη. Στην Ελλάδα τα προβλήματα προκλήθηκαν από το γεγονός ότι δεν 
θεσπίστηκαν μέτρα μεταφοράς και έπληξαν κυρίως Έλληνες υπηκόους που 
είχαν σπουδάσει σε άλλες χώρες της Κοινότητας. Στην Ισπανία και την Ιταλία 
παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις διότι δεν συγκροτήθηκαν οι αναγκαίοι 
αντισταθμιστικοί μηχανισμοί. Τέλος, ορισμένα προβλήματα προέκυψαν λόγω 
της κατάστασης που περιγράφεται στις παρατηρήσεις για το άρθρο 3 ανωτέρω, 
σε περιπτώσεις μηχανικών που επεδίωκαν να μετακινηθούν από ένα κράτος 
μέλος που χορηγεί δύο κατηγορίες διπλωμάτων μηχανικών (για παράδειγμα, 
Βέλγιο, Γερμανία) σε κράτος μέλος όπου υπάρχει μόνο ένα δίπλωμα (για 
παράδειγμα, Ελλάδα ή Ιταλία). 
iii) Σε γραπτή ερώτηση81 ζητήθηκε η γνώμη της Επιτροπής στο ερώτημα εάν το 
μητρώο τίτλων εκπαίδευσης μηχανικών και ο τίτλος του «Eur Ing» που 
δημιούργησε η Ομοσπονδία Εθνικών Ενώσεων Μηχανικών (FEANI) μπορεί να 
διευκολύνει την αναγνώριση των εθνικών διπλωμάτων μηχανικών μεταξύ των 
κρατών μελών. Οι ελάχιστες προϋποθέσεις εγγραφής στο μητρώο είναι (i) 
πλήρης δευτοροβάθμκχ εκπαίδευση, (ii) "εκπαίδευση διάρκειας άνω των επτά 
ετών, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον τριών ετών θεωρητικής εκπαίδευσης 
τριτοβάθμιου επιπέδου και δύο ετών επαγγελματικής πείρας που αποτελεί 
αντικείμενο αξιολόγησης. Η Επιτροπή απάντησε ως εξής: 
«Αν και ο τίτλος Eur Ing δεν μπορεί να θεωρηθεί "δίπλωμα" κατά την έννοια του 
άρθρου 1, στοιχείο α) της οδηγίας του Συμβουλίου 89/48/ΕΟΚ της 21ης 
Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των διπλωμάτων 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης82, μπορεί ωστόσο να διαδραματίσει βοηθητικό ρόλο 
κατά την εξέταση των αιτήσεων αναγνώρισης βάσει του άρθρου 3 της οδηγίας 
από τις εθνικές αρχές. Η εγγραφή στο μητρώο της FEANI καταδεικνύει ότι, 
ανεξάρτητα από τη διάρκεια ή το περιεχόμενο της αρχικής του/της εκπαίδευσης, 
ο/η μηχανικός έχει αποκτήσει ένα ορισμένο επίπεδο επαγγελματικών 
ικανοτήτων, που βεβαιώνεται από τους/τις συναδέλφους του τόσο σε εθνικό όσο 
80 
81 
82 Σουηδία, Φινλανδία. 
Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Γερμανία. 
αριθ. 3429/93 - ΕΕ C 268 της 26.09.1994, σελ. 38. 
ΕΕ αριθ. L 19 της 24.01.1989, σελ. 16. 
34 
και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Έχοντας υπόψη ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται 
από τη νομολογία του Δικαστηρίου να λαμβάνουν υπόψη κατά την έκδοση 
απόφασης σε αίτηση αναγνώρισης την επαγγελματική πείρα μετά την απόκτηση 
του διπλώματος, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι μηχανικοί που έχουν αποκτήσει τον 
τίτλο του «Eur Ing» δεν πρέπει κανονικά να υποχρεούνται να 
πραγματοποιήσουν περίοδο πρακτικής άσκησης ή να υποβληθούν σε δοκιμασία 
επάρκειας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ.» 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ 
i) Η εφαρμογή της οδηγίας στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού είναι μάλλον 
ιδιόρρυθμη. Αφενός, σε απόλυτες τιμές, οι εκπαιδευτικοί αντιπροσωπεύουν τη 
μεγαλύτερη ενιαία επαγγελματική ομάδα που έχει επωφεληθεί από την οδηγία. 
Περισσότεροι από 5000 εκπαιδευτικοί83 έχουν αποκτήσει πρόσβαση στο 
επάγγελμα τους σε άλλο κράτος μέλος, αλλά οι 380084 από αυτούς 
αναγνωρίσθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο85. Σε άλλες χώρες η εφαρμογή της 
οδηγίας στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού βρίθει προβλημάτων. 
ii) Ορισμένα κράτη μέλη διαχωρίζουν τη διαδικασία χορήγησης τίτλου εκπαίδευσης 
από τη διαδικασία πρόσληψης εκπαιδευτικών στα δημόσια εκπαιδευτικά 
συστήματα. Στα κράτη αυτά οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί πρώτα αποκτούν 
«δίπλωμα» και στη συνέχεια αναζητούν εργασία. Σε ορισμένα κράτη μέλη (για 
παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ιρλανδία) οι διαδικασίες 
πρόσληψης είναι παρεμφερείς με τις διαδικασίες που εφαρμόζονται στον 
ιδιωτικό τομέα. Οι κενές θέσεις διαφημίζονται και γίνεται επιλογή μεταξύ των 
υποψηφίων που υποβάλλουν αίτηση, συνήθως μετά από συνέντευξη. Σε άλλα 
κράτη μέλη, για παράδειγμα στην Ισπανία, η πρόσληψη γίνεται μετά από 
ανοιχτό διαγωνισμό με εξετάσεις στον οποίο μπορούν να λάβουν μέρος οι 
κάτοχοι διπλώματος εκπαιδευτικού. Οι επιτυχόντες υποψήφιοι εγγράφονται 
στη συνέχεια σε σχετικό πίνακα και καταλαμβάνουν θέσεις στο βαθμό που αυτές 
κενώνονται. Κατά την άποψη της Επιτροπής, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να 
επιλέγουν όποιον από τους δύο τρόπους πρόσληψης επιθυμούν: η αναγνώριση 
των διπλωμάτων εκπαιδευτικού από άλλες χώρες της Κοινότητας παρέχει το 
δικαίωμα στον διακινούμενο εκπαιδευτικό να συμμετάσχει στη διαδικασία 
πρόσληψης στο κράτος μέλος υποδοχής. Με άλλα λόγια, όταν η πρόσληψη στον 
δημόσιο τομέα γίνεται μέσω διαγωνισμού, η αναγνώριση παρέχει στον 
διακινούμενο το δικαίωμα να λάβει μέρος στον διαγωνισμό, αλλά δεν 
εξασφαλίζει την επιτυχία του. 
81 
Βάσει των στοιχείων που διέθεσαν τα κράτη μέλη μέχρι το τέλος του 1994, 
συμπεριλαμβανομένων όλων των κατηγοριών εκπαιδευτικών (και όσων ανήκουν στην 
τριτοβάθμια εκπαίδευση). 
84 
85 Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν εφαρμόζονται αντισταθμιστικά μέτρα στο επάγγελμα αυτό. 
Λόγω των διαδικασιών πρόσληψης στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν είναι δυνατό να υπολογισθεί ο 
αριθμός των εκπαιδευτικών που μετά την αναγνώριση των διπλωμάτων τους προσλήφθηκαν 
στον δημόσιο τομέα. 
35 
iii) Σε άλλα κράτη μέλη (για παράδειγμα. Γαλλία και Λουξεμβούργο) η εκπαίδευση 
και η πρόσληψη των εκπαιδευτικών είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Λφού 
αποκτήσουν τον αρχικό ακαδημαϊκό τίτλο, οι υποψήφιοι για την 
παρακολούθηση μαθημάτων κατάρτισης εκπαιδευτικού συμμετέχουν σε ανοιχτό 
διαγωνισμό. Ο αριθμός των επιτυχών υποψηφίων καθορίζεται ανάλογα με τη 
ζήτηση των εκπαιδευτικών στο οικείο κράτος μέλος. Η επιτυχία στον 
διαγωνισμό παρέχει πρόσβαση στα μαθήματα κατάρτισης εκπαιδευτικού και, 
εφόσον αυτά περατωθούν επιτυχώς86, ο εκπαιδευτικός είναι βέβαιο ότι θα 
καταλάβει θέση σε δημόσιο σχολείο. Κατ'αυτόν τον τρόπο η πρόσληψη 
πραγματοποιείται πριν από τη χορήγηση «διπλώματος» κατά την έννοια της 
οδηγίας. Τούτο έχει προκαλέσει δυσκολίες κατά την εφαρμογή του γενικού 
συστήματος στη μετακίνηση εκπαιδευτικών προς αυτά τα κράτη μέλη. Κατά την 
άποψη της Επιτροπής, ο διακινούμενος εκπαιδευτικός πρέπει να υποβληθεί στη 
συνήθη διαδικασία πρόσληψης, δηλαδή πρέπει να συμμετάσχει στον διαγωνισμό. 
Ωστόσο, εφόσον ο διακινούμενος είναι ήδη αναγνωρισμένος εκπαιδευτικός, το 
κράτος μέλος υποδοχής πρέπει να του χορηγήσει απαλλαγή από το τμήμα της 
εκπαίδευσης που ακολουθεί τον διαγωνισμό.87 Για τον λόγο αυτόν έχει κινηθεί 
διαδικασία παράβασης κατά της Γαλλίας. 
iv) Η Επιτροπή έλαβε επίσης ορισμένες καταγγελίες από εκπαιδευτικούς που 
επιχείρησαν να αναγνωρίσουν το δίπλωμα τους στη Γερμανία. Εν μέρει, έχουν 
προκύψει προβλήματα από την προβαλλόμενη άρνηση ορισμένων γερμανικών 
ομόσπονδων κρατών να αναγνωρίσουν τα διπλώματα εκπαιδευτικών που έχουν 
χορηγηθεί από μη πανεπιστημιακά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (του 
Ηνωμένου Βασιλείου, των Κάτω Χωρών, της Δανίας και της Αυστρίας). Η 
Επιτροπή κατέστησε σαφές ότι η άρνηση αυτή παραβαίνει την οδηγία και, κατά 
συνέπεια, μελετάται η κίνηση διαδικασίας παράβασης. 
ν) Μία άλλη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι διακινούμενοι εκπαιδευτικοί στη 
Γερμανία είναι η προϋπόθεση ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι σε θέση 
να διδάξουν δύο μαθήματα88. Κατ'αυτόν τον τρόπο δεν έχει χορηγηθεί 
αναγνώριση σε δασκάλους που είναι αναγνωρισμένοι σε άλλες χώρες της 
Κοινότητας ως εκπαιδευτικοί ενός μαθήματος. Η προϋπόθεση της διδασκαλίας 
δύο μαθημάτων δεν αποτελεί, καθεαυτή, παράβαση της Συνθήκης ή της οδηγίας 
αλλά, κατά την άποψη των υπηρεσιών της Επιτροπής, δεν ευσταθεί το 
επιχείρημα ότι η διδασκαλία ενός και δύο μαθημάτων αποτελούν διαφορετικές 
δραστηριότητες, που θα αιτιολογούσαν την άρνηση εφαρμογής της οδηγίας σε 
εκπαιδευτικούς που διδάσκουν ένα μάθημα και επιδιώκουν να μετακινηθούν στη 
Γερμανία. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ενδείκνυται η εφαρμογή αντισταθμιστικού 
μηχανισμού βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο β). Η Επιτροπή 
εξακολουθεί να μελετά το πρόβλημα. 
86 
87 
88 Όπως συμβαίνει σχεδόν πάντοτε. 
Χωρίς να θίγεται η εφαρμογή αντισταθμιστικού μηχανισμού βάσει του άρθρου 4. 
Ανάλογη προϋπόθεση υπάρχει και στην Αυστρία. 
36 
vi) Ένα τελευταίο πρόβλημα αφορά την προϋπόθεση γνώσης της γλώσσας (χπό τους 
εκπαιδευτικούς. Το άρθρο 3, παράγραφος 1 του κανονισμού του Συμβουλίου 
αριθ. 1612/6889 επιτρέπει όπως οι νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές 
διατάξεις ή οι διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών «καθορίζουν τις 
προϋποθέσεις ως προς τις γλωσσικές γνώσεις που απαιτούνται λόγω της φύσης 
της προς πλήρωση θέσης». Οι προϋποθέσεις αυτές, όπως κάθε άλλη 
προϋπόθεση που καθορίζεται στην εθνική νομοθεσία, δεν πρέπει να θίγουν τη 
γενική αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων που περιέχεται στο άρθρο 6 της 
Συνθήκης ΕΚ 
vii) Επιπλέον, κατά την άποψη της Επιτροπής, τα κράτη μέλη δεν δικαιούνται να 
θέτουν ως προϋπόθεση για την εξέταση αίτησης αναγνώρισης βάσει της οδηγίας 
την απόδειξη των γλωσσικών γνώσεων του αιτούντος. Επομένως, ένα κράτος 
μέλος δεν δικαιούται να περιλαμβάνει την απόδειξη της γνώσης της γλώσσας 
του κράτους μέλους από τον διακινούμενο μεταξύ των εγγράφων που πρέπει να 
υποβληθούν προς στήριξη της αίτησης αναγνώρισης ή να θεωρούν τον φάκελο 
του διακινούμενου ατελή ελλείψει της απόδειξης αυτής. 
viii) 11 Επιτροπή δέχεται ότι οι προϋποθέσεις που αφορούν τις γλωσσικές γνώσεις 
όταν δεν εισάγουν διακρίσεις και ανταποκρίνονται στην πραγματική ανάγκη 
έκφρασης στη γλώσσα του κράτους μέλους υποδοχής90 είναι σύμφωνες με το 
κοινοτικό δίκαιο. Σε περίπτωση που το δίπλωμα του διακινούμενου, κατά την 
έννοια του άρθρου 1, στοιχείο α), δεν πιστοποιεί τις γλωσσικές γνώσεις του 
αιτούντος, το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται, σύμφωνα με την απόφαση 
Βλασοπουλου, να εξετάσει κατά πόσον ο διακινούμενος έχει αποκτήσει τις 
αναγκαίες γλωσσικές γνώσεις μέσω προηγούμενης ή μεταγενέστερης 
εκπαίδευσης ή μέσω επαγγελματικής εμπειρίας. Εάν δεν προσκομιστούν τέτοιου 
είδους αποδείξεις, η έλλειψη των απαραίτητων γλωσσικών γνώσεων μπορεί να 
θεωρηθεί «ουσιώδης διαφορά» με αποτέλεσμα να αιτιολογεί την διενέργεια 
δοκιμασίας επάρκειας ή την πραγματοποίηση πρακτικής άσκησης προσαρμογής. 
ΔΙΚΗΓΟΡΟΙ 
89 
90 Κανονισμός του Συμβουλίου αριθ. 1612/68 της 15ης Οκτωβρίου 1968 σχετικά με την ελεύθερη 
κυκλοφορία των εργαζομένων εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό 
2434/92 της 27ης Ιουλίου 1992. ΕΕ αριθ. L 245 της 26ης Αυγούστου 1992. 
Πρβλ. υπόθεση 379/87 Groener [1989] Συλλογή 3967. Πρέπει να σημειωθεί ότι στα κράτη μέλη 
που προσλαμβάνουν εκπαιδευτικούς στον δημόσιο τομέα μέσω ανοιχτών διαγωνισμών, ο 
διακινούμενος πρέπει εκ των πραγμάτων να αποδείξει τις γλωσσικές του γνώσεις. Επιπλέον, η 
δοκιμασία επάρκειας ή η πρακτική άσκηση προσαρμογής πραγματοποιούνται στην εθνική 
γλώσσα. 
37 
Μέχρι το φθινόπωρο του 199591 είχαν αναγνωρισθεί περίπου 620 δικηγόροι βάσει της 
οδηγίας. Περισσότεροι από 400 αναγνωρίσθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τουλάχιστον 
76 στην Ιρλανδία, 55 στη Γερμανία και 40 στη Γαλλία. ΙΙερίπου 400 δικηγόροι 
αναγνωρίσθηκαν άμεσα, χωρίς να υποβληθούν σε δοκιμασία επάρκειας. Στη 
συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν διακινούμενοι που μετακινήθηκαν μεταξύ του 
Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας92. Λόγω του φαινομένου αυτού, καθώς και του 
ότι πολλά κράτη μέλη καθυστέρησαν να εκδώσουν τα μέτρα εφαρμογής σχετικά με τη 
όοκιμ,ασία επάρκειας, περίπου 340 δικηγόροι μ,όνο συμμετείχαν στη δοκιμασία 
επάρκειας κατά την ανωτέρω περίοδο, από τους οποίους τουλάχιστον 180 μόνο στο 
Ηνωμένο Βασίλειο. 214 δικηγόροι υποβλήθηκαν με επιτυχία στη δοκιμασία. Ωστόσο, 
υπάρχουν σημαντικές διαφορές στα ποσοστά επιτυχίας στα κράτη μέλη, όπως 
επισημαίνεται στη σελίδα 11. 
Ο σχετικά μικρός αριθμός αναγνωρίσεων δικηγόρων μπορεί να οφείλεται εν μέρει στο 
γεγονός ότι η εθνική νομοθεσία ορισμένων κρατών μελών παρέχει το δικαίωμα στους 
δικηγόρους να ασκούν το επάγγελμα τους υπό τον τίτλο του κράτους μέλους 
καταγωγής93 και, εν μέρει, στο γεγονός ότι πολλά κράτη μέλη καθυστέρησαν να 
μεταφέρουν ή, πράγμα που ισχύει ιδίως για την Ισπανία, δεν έχουν ακόμη μεταφέρει 
την οδηγία για τους δικηγόρους. Ωστόσο, είναι πιθανό ότι η προϋπόθεση συμμετοχής 
των διακινούμενων δικηγόρων σε δοκιμασία επάρκειας94 λειτούργησε επίσης 
αποτρεπτικά. 
Η ανάγκη περαιτέρω διευκόλυνσης της ελεύθερης κυκλοφορίας των δικηγόρων εντός 
της ενιαίας αγοράς οδήγησε την Επιτροπή στην υποβολή πρότασης για την έκδοση μίας 
νέας οδηγίας95 που βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των αδειών 
ασκήσεως επαγγέλματος. Οι δικηγόροι ενός κράτους μέλους θα δικαιούνται να 
ασκήσουν το επάγγελμα τους σε άλλο κράτος μέλος υπό τον τίτλο του κράτους μέλους 
καταγωγής τους για περίοδο πέντε ετών. Σύμφωνα με την πρόταση, οι δικηγόροι που 
ασκούν το επάγγελμα τους υπό τον τίτλο του κράτους μέλους καταγωγής τους θα 
δικαιούνται να απαλλαγούν εν όλω ή εν μέρει από τη δοκιμασία επάρκειας βάσει της 
επαγγελματικής πείρας που έχουν αποκτήσει στο κράτος μέλος υποδοχής. 
ΛΟΓΙΣΤΕΣ/ΟΡΚΩΤΟΙ ΛΟΓΙΣΤΕΣ 
91 
92 
93 
94 
95 Πρβλ. υποσημείωση 44. 
Τουλάχιστον 311 στο Ηνωμένο Βασίλειο και 67 στην Ιρλανδία. 15 αιτούντες από το Βέλγιο και 
το Λουξεμβούργο έγιναν άμεσα δεκτοί στη Γαλλία. 
Αν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με περιορισμένο πεδίο δραστηριότητας (παροχή συμβουλών 
σχετικά με το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους καταγωγής, το διεθνές δίκαιο και το κοινοτικό 
δίκαιο). 
Πρβλ. τις παρατηρήσεις στο άρθρο 1, στοιχείο ζ) ανωτέρω. 
COM(94)572 ΕΕ αριθ. C 128 της 24.05.1995. Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 
και του Συμβουλίου για τη διευκόλυνση της άσκησης του επαγγέλματος του δικηγόρου σε 
μόνιμη βάση σε άλλο κράτος μέλος από εκείνο στο οποίο αποκτήθηκε ο επαγγελματικός τίτλος. 
38 
Ο αριθμός των λογιστών και των ορκωτών λογιστών που έχουν κάνει χρήση της 
οδηγίας είναι πολύ μικρός (50 βάσει των σημερινών στατιστικών). Αναμφίβολα, στο 
φαινόμενο αυτό συμβάλλει η προοπτική συμμετοχής σε δοκιμασία επάρκειας. Ωστόσο, 
έχει επίσης διατυπωθεί ως ερμηνεία το γεγονός ότι οι πολυεθνικές εταιρείες λογιστικής 
τείνουν ολοένα και περισσότερο να προσλαμβάνουν εντόπιους λογιστές και ότι οι 
μεταθέσεις εντός της επιχείρησης διαρκούν συνήθως για σύντομα χρονικά διαστήματα. 
Ωστόσο, η ερμηνεία αυτή δεν καλύπτει την περίπτωση των ανεξάρτητων εργαζομένων 
και των εργαζομένων σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις που επίσης δεν κάνουν χρήση της 
οδηγίας. Η F.E.E. (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Λογιστών) διερευνά σε συνεργασία με τα 
μέλη της τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει μία ειδική οδηγία για τους λογιστές. 
ΑΗΜΟΣΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ 
(i) Η δωδέκατη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 89/48/ΕΟΚ προβλέπει ότι «το 
γενικό σύστημα αναγώρισης των διπλωμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν 
θίγει την εφαρμογή του άρθρου 48, παράγραφος 4 και του άρθρου 55 της 
Συνθήκης». Η εφαρμογή του γενικού συστήματος σε θέσεις του δημόσιου τομέα 
που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων αυτών και επομένως 
μπορούν να διεκδικηθούν από αλλοδαπούς υπηκόους προκάλεσε ορισμένα 
προβλήματα. 
(ii) Οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρότειναν τρεις πιθανές λύσεις στην προσπάθεια 
τους να επιλύσουν τα προβλήματα αυτά σε συνεργασία με την ομάδα 
συντονισμού. 
II πρώτη και απλούστερη λύση αφορά την περίπτωση που οι εθνικοί κανονισμοί 
εφαρμόζονται κατά τον ίδιο τρόπο στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, 
δηλαδή απαιτούνται τα ίδια επαγγελματικά προσόντα, ανεξάρτητα από το εάν η 
επαγγελματική δραστηριότητα ασκείται στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα. 
Τυπικό παράδειγμα αποτελούν τα επαγγέλματα του τομέα της υγείας. Οι 
κανονισμοί που διέπουν την πρόσβαση στο επάγγελμα είναι διαφορετικοί από 
τους κανονισμούς που διέπουν την πρόσβαση σε θέσεις του δημόσιου τομέα. 
Μία ενιαία δέσμη κανόνων διέπει την πρόσβαση στο επάγγελμα και ο πολίτης 
πρέπει να επιλέξει εάν θα επιδιώξει την κατάληψη θέσης στον δημόσιο ή στον 
ιδιωτικό τομέα. 
Στις περιπτώσεις αυτές η εφαρμογή του γενικού συστήματος είναι σχετικά απλή 
(η αναγνώριση τοποθετεί τον διακινούμενο στην ίδια κατάσταση με τον ημεδαπό 
υπήκοο που έχει ολοκληρώσει την επαγγελματική του εκπαίδευση, αλλά πρέπει 
να βρει θέση εργασίας). 
(iii) Στη δεύτερη περίπτωση εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες στον δημόσιο και 
στον ιδιωτικό τομέα. Είτε το επάγγελμα είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο και 
στους δύο τομείς αλλά εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες, ενώ οι 
προϋποθέσεις στον ιδιωτικό τομέα είναι εν γένει λιγότερο αυστηρές, είτε το 
επάγγελμα είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο μόνο στον δημόσιο τομέα και όχι 
στον ιδιωτικό. 
39 
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν για παράδειγμα το επάγγελμα του εκπαιδευτικού 
(κράτη μέλη που χρησιμοποιούν τη μια ή την άλλη πρακτική) και ορισμένα 
επαγγέλματα του τομέα της υγείας, όπου για παράδειγμα η άσκηση της 
επαγγελματικής δραστηριότητας στον δημόσιο τομέα επιτρέπεται μόνο σε όσους 
κατέχουν ορισμένους τίτλους εκπαίδευσης (συχνά το πρόγραμμα κοινωνικής 
ασφάλισης ενισχύει την κατάσταση αυτή), ενώ στον ιδιωτικό τομέα είτε 
υφίσταται απλώς προστασία του τίτλου είτε δεν υπάρχει καμία απολύτως 
νομοθετική κατοχύρωση. 
Η κατάσταση αυτή ισχύει για ευδιάκριτα «επαγγέλματα», δηλαδή για ένα φάσμα 
δραστηριοτήτων που, ακόμη και αν δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένες, 
αποτελούν αυτοτελή κλάδο στον ιδιωτικό τομέα. 
(iv) Και στην περίπτωση αυτή, κατά κανόνα, δεν υπάρχουν πολλά προβλήματα για 
την εφαρμογή του γενικού συστήματος. Σύ[^)(ονα με το άρθρο 3, ο 
διακινούμενος μπορεί να τύχει αναγνώρισης μόνο για να έχει πρόσβαση και να 
ασκήσει το επάγγελμα που δικαιούται να ασκεί στο κράτος μέλος καταγωγής 
του. Ο διακινούμενος που πληροί τις προϋποθέσεις στο κράτος μέλος 
καταγωγής του για την άσκηση του επαγγέλματος στον ιδιωτικό τομέα, αλλά δεν 
πληροί τις προϋποθέσεις για την άσκηση του επαγγέλματος στον δημόσιο τομέα 
δεν μπορεί, συνεπώς, να επικαλεστεί τις οδηγίες σχετικά με τα γενικά 
συστήματα προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση στον δημόσιο τομέα στο 
κράτος μέλος υποδοχής. (Ασφαλώς, οι αρχές του κράτους μέλους υποδοχής 
έχουν την ευχέρεια να υιοθετήσουν μία ευρύτερη προσέγγιση, ενώ υποστηρίζεται 
ακόμη ότι υποχρεούνται να το πράξουν βάσει της νομολογίας Βλασοπουλου). 
Σε περίπτωση που ο διακινούμενος έχει εργαστεί στον ιδιωτικό τομέα στο 
κράτος μέλος καταγωγής του, αλλά έχει όλα τα απαραίτητα προσόντα για να 
ασκήσει το επάγγελμα του στον δημόσιο τομέα, δικαιούται να επικαλεστεί το 
άρθρο 3 προκειμένου να αναγνωρισθεί για να αποκτήσει πρόσβαση στον 
δημόσιο τομέα. 
(ν) II τρίτη και τελευταία κατηγορία αφορά τις δραστηριότητες που ασκούνται 
αποκλειστικά στον δημόσιο τομέα. Βασικά, στην κατηγορία αυτή ανήκουν 
θέσεις της γενικής διοίκησης (διευθυντές, ανώτερα στελέχη, βοηθητικοί 
υπάλληλοι, γραμματείς, υπάλληλοι γραφείου, κλητήρες κλπ.) που δεν 
αντιστοιχούν σε «επαγγέλματα» στον ιδιωτικό τομέα. 
(vi) Σε ορισμένα κράτη μέλη οι διαδικασίες πρόσληψης για τις θέσεις αυτές είναι 
παραπλήσιες με τις διαδικασίες που εφαρμόζονται στον ιδιωτικό τομέα: αγγελία 
στον τύπο με γενική περιγραφή των σπουδών των υποψηφίων. Στις περιπτώσεις 
αυτές δεν υπάρχουν προϋποθέσεις ως προς τα προσόντα των υποψηφίων. Οι εν 
λόγω διαδικασίες πρέπει να είναι αρκετά ευέλικτες ώστε να επιτρέπεται σε 
αιτούντες από άλλα κράτη μέλη να συμμετέχουν σε αυτές. Στις περιπτώσεις 
αυτές θα υφίστατο παράβαση του άρθρου 48 μόνο εφόσον αποδεικνυόταν ότι 
στην πράξη οι υποψήφιοι με διπλώματα από άλλα κράτη μέλη απορρίπτονταν 
συστηματικά από θέσεις στον δημόσιο τομέα. 
40 
(vii) Από την άλλη πλευρά, ορισμένα κράτη μέλη (ιδιαίτερα, αλλά όχι αποκλειστικά, 
εκείνα που πραγματοποιούν προσλήψεις μέσω διαγωνισμού με εξετάσεις) 
θέτουν πιο επίσημες προϋποθέσεις είτε μέσω νομοθετικών ή κανονιστικών 
διατάξεων είτε (το συνηθέστερο) μέσω διοικητικών διατάξεων. Σε ορισμένες 
περιπτώσεις τα απαιτούμενα προσόντα λαμβάνουν τη μορφή καταλόγου με 
συγκεκριμένα διπλώματα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις απαιτείται η ολοκλήρωση 
σπουδών ορισμένης βαθμίδας (π.χ. πανεπιστημιακό πτυχίο, απολυτήριο 
λυκείου). Κατά την άποψη της Επιτροπής η εν λόγω δραστηριότητα είναι 
«νομοθετικά κατοχυρωμένη επαγγελματική δραστηριότητα» κατά την έννοια της 
οδηγίας 89748/ΕΟΚ και εφαρμόζονται οι μηχανισμοί αναγνώρισης που 
αναφέρονται στην οδηγία. 
(viii) Λεν αμφισβητείται ότι είναι ενδεχομένως δύσκολη η εφαρμογή του άρθρου 3 
στην κατηγορία αυτή επαγγελματικής δραστηριότητας στον δημόσιο τομέα. Το 
άρθρο 3 παρέχει το δικαίωμα αναγνώρισης στον διακινούμενο για την 
πρόσβαση και άσκηση της ίδιας δραστηριότητας με αυτή που ασκεί στο κράτος 
μέλος καταγωγής του ως αναγνωρισμένος εργαζόμενος. Επομένως το πρόβλημα 
είναι ο ορισμός της «ίδιας» δραστηριότητας στο κράτος μέλος καταγωγής, διότι 
δεν υπάρχει ακριβής αντιστοιχία μεταξύ των κατηγοριών απασχόλησης στον 
δημόσιο τομέα στα διάφορα κράτη μέλη. Λεν υπάρχει ολοκληρωμένη λύση του 
προβλήματος, αλλά η δυσκολία αυτή δεν συναντάται μόνο στον δημόσιο τομέα: 
σε πολλές άλλες περιπτώσεις είναι δύσκολο να ορισθεί «το εν λόγω επάγγελμα» 
για τους σκοπούς του άρθρου 3. Εναπόκειται στον διακινούμενο να αποδείξει, 
με τη συνδρομή των αρχών του κράτους μέλους καταγωγής, ότι το δίπλωμα του 
θα του εξασφάλιζε την πρόσβαση στην αντίστοιχη δραστηριότητα στον δημόσιο 
τομέα στο οικείο κράτος. 
Είναι επίσης αληθές ότι, στην περίπτωση αυτή, είναι δύσκολο να εφαρμοσθούν 
αντισταθμιστικά μέτρα που βασίζονται σε ουσιώδεις διαφορές στη διάρκεια 
ή/και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, ιδιαίτερο στο πλαίσιο ανοιχτού 
διαγωνισμού με εξετάσεις, όπου ο χρόνος είναι καθοριστικός παράγοντας. 
Κατά την άποψη της Επιτροπής, όταν τίθεται μία γενική προϋπόθεση σχετικά με 
την εκπαιδευτική βαθμίδα που πιστοποιεί ο τίτλος σπουδών, είναι δύσκολο να 
αποδειχθεί ότι υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές ή/και ότι οι ελλείποντες τομείς 
γνώσης έχουν ουσιαστική σημασία για την άσκηση της οικείας δραστηριότητας. 
Σε κάθε περίπτωση, όταν υπάρχει ανοιχτός διαγωνισμός με εξετάσεις, αυτός 
αντικαθιστά κάθε άλλο αντισταθμιστικό μηχανισμό. 
V ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Η οδηγία 89/48/ΕΟΚ ενσωματώνει την αρχή της επικουρικότητας, αλλά αποδεικνύει 
ότι, τηρούμενης της αρχής αυτής, τα κοινοτικά μέτρα μπορούν να επιφέρουν μεγάλης 
εμβέλειας μεταβολές στην εθνική νομοθεσία, στη διοικητική διάρθρωση και στη 
διοικητική πρακτική. Με τη μεταφορά της οδηγίας ενσωματώθηκαν στους νόμους των 
κρατών κανόνες που αντανακλούν μία νέα και ριζικά διαφορετική προσέγγιση στην 
επαγγελματική αναγνώριση. II οδηγία υποχρέωσε τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν 
41 
νέες διοικητικές μονάδες για την επεξεργασία των αιτήσεων αναγνώρισης και να 
καταστήσουν δυνατό τον συντονισμό μεταξύ των διαφόρων αρμόδιων αρχών εντός 
των κρατών μελών. 
II οδηγία αποσκοπούσε επίσης να εισαγάγει νέες διοικητικές πρακτικές και νέους 
τρόπους αντιμετώπισης του θέματος της αναγνώρισης για επαγγελματικούς σκοπούς. 
Δυστυχώς, όπως παρατηρείται ανωτέρω, η νοοτροπία που έχει αναπτυχθεί στον τομέα 
της ακαδημαϊκής αναγνώρισης εξακολουθεί να κυριαρχεί σε ορισμένα κράτη μέλη. 
Η οδηγία δημιούργησε επίσης νέες συνθήκες για τους δυνητικούς διακινούμενους: τους 
παρέχει νέα δικαιώματα και νέες δυνατότητες προσφυγής. Από τις επιστολές που έχει 
λάβει η Επιτροπή προκύπτει ότι πολλοί διακινούμενοι γνωρίζουν την ύπαρξη του 
δικαιώματος αναγνώρισης, αλλά δεν είναι πλήρως ενημερωμένοι σχετικά με τους 
μηχανισμούς του γενικού συστήματος. Η αναλογία των καταγγελιών που έχει λάβει η 
Επιτροπή προς τον αριθμό των προσφυγών που αναφέρουν τα κράτη μέλη υποδηλώνει 
ότι οι διακινούμενοι είτε δεν γνωρίζουν το δικαίωμα τους να ασκήσουν ένδικα μέσα 
είτε δεν είναι πρόθυμοι να ασκήσουν αυτό το δικαίωμα. 
Τέλος, η οδηγία έδωσε νέα ώθηση στη συνεργασία μεταξύ των εθνικών επαγγελματικών 
οργανώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ σημειώθηκαν πολλές πρωτοβουλίες που 
αποσκοπούν στην σύγκλιση της εκπαίδευσης σε οικιοθελή βάση. 
Οι μεταβολές αυτής της κλίμακας και φύσης χρειάζονται χρόνο και δεν είναι δυνατό 
ακόμη να διατυπωθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τη λειτουργία του γενικού 
συστήματος. 
Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή δεν προτίθεται προς το παρόν να προτείνει ριζικές 
αλλαγές στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ. Η αναθεώρηση της οδηγίας 92/51/ΕΟΚ, η δεύτερη 
οδηγία σχετικά με το γενικό σύστημα αναγνώρισης, που προβλέπεται να εκδοθεί το 
1999 θα δώσει τη δυνατότητα αναθεώρησης του συστήματος στο σύνολο του. Ωστόσο, η 
Επιτροπή δεν προτίθεται να εξετάσει τη δυνατότητα πρότασης ορισμένων 
περιορισμένων τροποποιήσεων της οδηγίας πριν από την ημερομηνία αυτή. Εκτός από 
τις προτάσεις που περιέχονται στην επικείμενη οδηγία κωδικοποίησης, η Επιτροπή θα 
εξετάσει: 
κατά πόσον είναι δυνατό να περιληφθεί στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ η υποχρέωση 
να λαμβάνεται υπόψη, κατά την εξέταση της αίτησης αναγνώρισης των τίτλων 
του διακινούμενου, η εμπειρία που έχει συσσωρεύσει μετά την απόκτηση του 
διπλώματος του, 
κατά πόσον είναι δυνατό να περιληφθεί στην οδηγία 89/48/ΕΟΚ η έννοια της 
«νομοθετικά κατοχυρωμένης εκπαίδευσης», ούτως ώστε να μην χρειάζεται να 
αποδεικνύει ο διακινούμενος που προέρχεται από κράτος μέλος το οποίο δεν 
κατοχυρώνει νομοθετικά το επάγγελμα του, ότι διαθέτει δύο χρόνια 
επαγγελματικής εμπειρίας, 
τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί ο ρόλος της ομάδας 
συντονισμού ώστε να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη ομοιογένεια κατά τη ερμηνεία 
και εφαρμογή της οδηγίας. 
42 
Επιπλέον, η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειες που καταβάλλει επιδιώκοντας, 
πρώτον, να εξασφαλισθεί η τήρηση της βασικής αρχής της οδηγίας, που περιέχεται στο 
άρθρο 3 (συγκεκριμένα η αναγνώριση καθεαυτή των διπλωμάτων του διακινούμενου) 
και να αποφευχθεί η κατάχρηση του δικαιώματος επιβολής αντισταθμιστικών 
μηχανισμών που περιέχεται στο άρθρο 4 και, δεύτερον, να ενημερώσει τους 
διακινούμενους ώστε να έχουν πλήρη γνώση των δικαιωμάτων τους βάσει της οδηγίας. 
Η Επιτροπή διατηρεί την πεποίθηση της ότι η απλή αλλά καίρια αρχή που αποτελεί το 
επίκεντρο της οδηγίας εξακολουθεί το 1991 να είναι εξίσου αποτελεσματική σε σχέση 
με το 1988 και ότι η λειτουργία της ενιαίας αγοράς καθώς και η συνεχώς μεγαλύτερη 
χρησιμοποίηση του γενικού συστήματος θα οδηγήσει σε περαιτέρω βελτίωση της 
κατάστασης μέχρι την υποβολή της νέας έκθεσης (1999) στο Συμβούλιο και στο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
43 

ISSN 0254-1483 
COM(96) 46 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 15 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-057-GR-C 
ISBN 92-78-00257-7 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λσυζεμβούργο 
(ft