[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.7.2009

COM(2009) 356 τελικό

ΕΚΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ (ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΩΣ ΤΗΝ 31η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008·ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΘΕΙ ΕΩΣ ΤΟ ΜΑΡΤΙΟ ΤΟΥ 2009) {SEC(2009) 958}

ΕΚΤΗ ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ (ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΩΣ ΤΗΝ 31η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008·ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΘΕΙ ΕΩΣ ΤΟ ΜΑΡΤΙΟ ΤΟΥ 2009)

Συνοπτική παρουσίαση

Ο αριθμός των μέτρων εμπορικής άμυνας κατά της ΕΕ που ίσχυαν στα τέλη του 2008 παρουσίασε ελαφρά κάμψη σε σύγκριση με το 2007. Τούτο οφείλεται στο μεγάλο αριθμό ερευνών που ξεκίνησαν το 2001 και στα μέτρα που ακολούθησαν κατά την περίοδο 2002/2003, πολλά από τα οποία έληξαν το 2008. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί εκ νέου λόγω της αύξησης του αριθμού νέων ερευνών που ξεκίνησαν τους τελευταίους μήνες του 2008 και τους πρώτους μήνες του 2009. Η Επιτροπή εξακολούθησε να παρακολουθεί στενά τη δραστηριότητα αυτή, να παρέχει στήριξη στον ενδιαφερόμενο κοινοτικό κλάδο παραγωγής και να παρεμβαίνει όταν ήταν σκόπιμο. Κατά το έτος αυτό σημειώθηκαν θετικά αποτελέσματα. Ωστόσο, λόγω της σημερινής χρηματοοικονομικής κρίσης πολλές τρίτες χώρες θα υποκύπτουν όλο και περισσότερο στον πειρασμό να εφαρμόζουν τα μέσα με τρόπο που δεν συνάδει με τους κανόνες του ΠΟΕ και δεν διευκολύνει το άνοιγμα των αγορών. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το έργο της Επιτροπής να παρακολουθεί τις ενέργειες τρίτων χωρών, να ενθαρρύνει τη συνεργασία και το συντονισμό σε παγκόσμιο επίπεδο και να προασπίζεται την ενισχυμένη πειθαρχία όσον αφορά τη χρήση μέσων εμπορικής άμυνας έχει κεφαλαιώδη σημασία.

1. Εισαγωγή

Στις εκθέσεις της του περασμένου έτους η Επιτροπή εξέφραζε την ικανοποίησή της για τη φθίνουσα τάση του αριθμού των μέτρων εμπορικής άμυνας κατά της ΕΕ ή των κρατών μελών της, αλλά κατέληγε επίσης στο συμπέρασμα ότι η επισταμένη παρακολούθηση των ενεργειών αυτών παρέμενε αναγκαία λόγω των αδυναμιών που εξακολουθούσαν να εντοπίζονται στις ενέργειες τρίτων χωρών.

Το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης αποτέλεσε το κομβικό γεγονός του 2008 που όπως ήταν φυσικό επηρέασε αρνητικά την κατάσταση πολλών οικονομικών παραγόντων διεθνώς. Στο πλαίσιο αυτό, η ομάδα G20, σε πρόσφατη δήλωσή της, υπογράμμισε την κεφαλαιώδη σημασία που έχει η απόρριψη του μοντέλου του προστατευτισμού και δεσμεύτηκε να μη θέσει νέους φραγμούς στις συναλλαγές εμπορευμάτων, να μην επιβάλλει νέους περιορισμούς στις εξαγωγές ούτε να εφαρμόζει μέτρα που αντιβαίνουν στις διατάξεις του ΠΟΕ.

Μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη αποτέλεσε η σημαντική αύξηση του αριθμού ερευνών εμπορικής άμυνας που κινήθηκαν τους τελευταίους μήνες του 2008 και η τάση αυτή συνεχίστηκε και κατά τους πρώτους μήνες του 2009: στα τέλη Φεβρουαρίου του 2009 βρίσκονταν σε εξέλιξη 49 έρευνες για μέσα εμπορικής άμυνας που δυνητικά επηρέαζαν τις εξαγωγές της ΕΕ[1] αριθμός εξαιρετικά μεγάλος σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, και σχεδόν το 50% αυτών των νέων υποθέσεων ξεκίνησαν το τελευταίο τετράμηνο του 2008.

Τα μέτρα αντιντάμπινγκ και τα αντισταθμιστικά μέτρα δεν μπορούν να θεωρηθούν αυτά καθαυτά ως μέτρα «προστατευτισμού» επειδή σκοπό έχουν μάλλον να επανορθώνουν στρεβλώσεις στο διεθνές εμπόριο και να αποκαθιστούν τη ροή του θεμιτού εμπορίου . Ωστόσο, κάτι τέτοιο παύει να ισχύει στην περίπτωση που οι νέες έρευνες που ξεκινούν και τυχόν απορρέοντα μέτρα δεν συμμορφώνονται με τα πρότυπα του ΠΟΕ.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι σημαντικότερο από ποτέ άλλοτε να διασφαλίζεται στις επιχειρήσεις της ΕΕ η νόμιμη πρόσβαση στην αγορά και, ως εκ τούτου, εξακολουθεί να έχει κεφαλαιώδη σημασία η ανάγκη επιβολής της τήρησης (ακόμη και ενίσχυσης) των προτύπων για την εφαρμογή των μέσων καθώς και η ανάγκη να διαπιστώνεται ότι οι αναλαμβανόμενες ενέργειες έχουν νόμιμη αιτιολογία.

Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση που παρουσιάζεται στη συνέχεια παρέχει λεπτομερή ανάλυση των συνολικών τάσεων, των προβλημάτων που εξακολουθούν να υφίστανται καθώς και των αποτελεσμάτων που έχει επιτύχει η Επιτροπή στο πλαίσιο της παρακολούθησης των ενεργειών τρίτων χωρών.

2. Συνολικές τάσεις

Στα τέλη του 2008 ίσχυαν συνολικά 133 μέτρα εμπορικής άμυνας κατά της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ή των κρατών μελών της, έναντι 147 μέτρων το 2007. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στη λήξη ισχύος μιας σειράς μέτρων μετά τα 5 «κανονικά» έτη εφαρμογής και πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του αριθμού-ρεκόρ των μέτρων που ίσχυαν το 2004, όταν έφθαναν σχεδόν τα 200.

Τα μέτρα αυτά στην πλειονότητά τους εξακολουθούν να είναι μέτρα αντιντάμπινγκ και αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του συνόλου. Το 2008 συνεχίστηκε η φθίνουσα τάση του αριθμού των αντισταθμιστικών μέτρων. Παρομοίως, μειώθηκε ο αριθμός των μέτρων διασφάλισης από 36 το 2007 σε 32 το 2008, αλλά εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των συνολικών εν ισχύ μέτρων.

Όπως εξηγείται ανωτέρω, η μείωση των εν ισχύ μέτρων έρχεται σε αντιδιαστολή προς το επίπεδο των νέων ερευνών . Πράγματι, ο συνολικός αριθμός νέων ερευνών αυξήθηκε από 19 το 2007 σε 33 το 2008· πρόκειται για ανησυχητική τάση, ειδικά εάν ληφθεί υπόψη ότι σχεδόν το 50% των νέων υποθέσεων ξεκίνησαν το τελευταίο δίμηνο του προηγούμενου έτους και ότι η τάση αυτή συνεχίστηκε και τους πρώτους μήνες του 2009. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι το 50% αυτών των νέων ερευνών αφορούν διασφαλίσεις που εφαρμόζονται erga-omnes, αλλά δεν αφορούν πάντα προϊόντα που εξάγονται από κλάδους παραγωγής της ΕΕ. Εν πάση περιπτώσει, εάν όλες οι έρευνες καταλήξουν στη λήψη μέτρων αναμένεται να αυξηθεί στο μέλλον ο αριθμός των εν ισχύ μέτρων.

Αυτές οι νέες υποθέσεις αφορούν κυρίως τη χαλυβουργία (σφιγκτήρες, ρόλοι έλασης εν θερμώ και εν ψυχρώ, χαλύβδινοι σωλήνες) αλλά και προϊόντα όπως χημικές ενώσεις, κεραμικά πλακίδια, και θεριστικές μηχανές. Κύριοι χρήστες είναι η Ινδία, η Ρωσία, η Κίνα και η Βραζιλία, αλλά και χώρες που δεν είχαν ποτέ ή σπάνια μόνο χρησιμοποιήσει αυτά τα μέσα, όπως για παράδειγμα το Καζακστάν το 2008 και το Ισραήλ στις αρχές του 2009).

Συνολικά το 2008 επιβλήθηκαν 18 νέα μέτρα (2 προσωρινά και 16 οριστικά μέτρα). Η Βραζιλία (4 μέτρα αντιντάμπινγκ) και η Τουρκία (4 μέτρα διασφάλισης) ήταν οι πλέον δραστήριες χώρες μαζί με την Ινδία και τις ΗΠΑ με δυο μέτρα αντιντάμπινγκ κάθε μια.

3. Τάσεις κατά χώρες

Ο σημαντικότερος χρήστης των μέσων αυτών κατά της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ή των κρατών μελών της εξακολουθούν να είναι οι ΗΠΑ με 25 εν ισχύ μέτρα δηλαδή σχεδόν το 20% του συνόλου. Άλλες χώρες με σημαντικό αριθμός μέτρων είναι η Ινδία (16 μέτρα), η Βραζιλία και η Τουρκία (12 μέτρα κάθε χώρα), η Κίνα (9 μέτρα), η Ουκρανία και το Μεξικό (8 μέτρα κάθε χώρα).

Τα μέτρα που εφαρμόζονται στην Ινδία εξακολουθούν να μειώνονται (από 19 το 2007 σε 16 το 2008) ενώ στις άλλες χώρες μόλις τώρα άρχισαν να μειώνονται (Βραζιλία και Κίνα) ή παρέμειναν σταθερά (ΗΠΑ) σε σύγκριση με το 2007. Στους πέντε μεγαλύτερους χρήστες εξακολουθεί να αναλογεί πάνω από το 50% των συνολικών εν ισχύ μέτρων.

Μόνο τρεις χώρες (Τουρκία, Ιαπωνία και Δημοκρατία της Μολδαβίας) αύξησαν το αριθμό των μέτρων το 2008, και όσον αφορά την Τουρκία πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η αύξηση των μέτρων συνδέεται αποκλειστικά και μόνο με νέα μέτρα διασφάλισης που θεσπίστηκαν το 2008.

Λεπτομερής περιγραφή των τάσεων και των κύριων υποθέσεων για κάθε τρίτη χώρα παρατίθεται στο παράρτημα Ι.

4. Τρέχοντα προβλήματα

Η Επιτροπή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα που είχαν επισημανθεί και στο παρελθόν, δηλαδή πλημμελή πρότυπα έναρξης έρευνας, ελλιπή ανάλυση ζημίας -αιτιώδους συνάφειας, μη τήρηση των δικαιωμάτων άμυνας των ενδιαφερομένων μερών και αυξανόμενη χρήση μέτρων διασφάλισης.

Η αύξηση του αριθμού των νέων ερευνών τους τελευταίους μήνες του 2008 (και τους πρώτους μήνες του 2009) γεγονός που αποτελεί προφανώς άμεση απόρροια της οικονομικής κρίσης, ενέτεινε σίγουρα ορισμένα από τα προβλήματα που είχαν εντοπιστεί και ειδικά εκείνα που αφορούν τα πρότυπα έναρξης έρευνας, τα δικαιώματα άμυνας των μερών και την αυξημένη χρήση μέσων διασφάλισης.

4.1. Πλημμελή πρότυπα έναρξης της έρευνας

Όπως συνέβαινε και τα προηγούμενα χρόνια, πολύ συχνά οι έρευνες αρχίζουν παρά το γεγονός ότι δεν πληρούνται τα κριτήρια κίνησης της διαδικασίας, δηλαδή σε πολλές περιπτώσεις τα στοιχεία για τη ζημία δεν είναι πλήρη ούτε υπάρχουν πειστικά αποδεικτικά στοιχεία για τη σχέση αιτιώδους συνάφειας. Αυτό παρατηρήθηκε κυρίως τους τελευταίους μήνες του 2008. Είναι προφανές ότι η χρηματοοικονομική κρίση είχε αρνητικές συνέπειες στην κατάσταση πολλών κλάδων παραγωγής, και είναι αυτοί ακριβώς οι κλάδοι παραγωγής που επιδιώκουν να λάβουν βοήθεια με κάθε δυνατό τρόπο. Ορισμένοι κλάδοι παραγωγής υπέβαλαν καταγγελίες με σκοπό να αποκτήσουν προστασία με τη μορφή μέτρων εμπορικής άμυνας. Παρόλο που αναγνωρίζεται το δικαίωμα των τρίτων χωρών να κάνουν χρήση των μέσων εμπορικής άμυνας, ωστόσο πολλές διαδικασίες έρευνας κινήθηκαν στη βάση ανεπαρκώς τεκμηριωμένων καταγγελιών που στερούνταν εκ πρώτης όψεως αποδεικτικών στοιχείων. Πράγματι, η αρνητική επίπτωση της κρίσης φάνηκε μόνο στα τέλη του 2008, και ακριβώς για αυτό το λόγο η περίοδος αυτή δεν είναι αρκετά αντιπροσωπευτική για να αποδειχθεί η ύπαρξη ντάμπινγκ, ζημίας κλπ. Δεύτερον, πολύ συχνά και αδίκως θεωρούνται υπεύθυνες οι εισαγωγές για την πρόκληση ζημίας, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, επειδή η πραγματική πηγή των προβλημάτων βρίσκεται στη συνολική οικονομική ύφεση. Τέλος, στόχος των μέσων εμπορικής άμυνας δεν είναι να προσφέρονται μέτρα προστατευτισμού στους κλάδους παραγωγής, αλλά να εξουδετερώνεται η ζημιογόνος επίδραση εισαγωγών που αποτελούν αντικείμενο αθέμιτων συναλλαγών ή να αντιμετωπίζεται η απότομη αύξηση των εισαγωγών.

Στην παρούσα συγκυρία, επομένως, είναι ουσιώδες να διασφαλίζουν οι υπεύθυνες για τις έρευνες αρχές ότι η εκάστοτε καταγγελία που λαμβάνουν από τους κατά τόπους κλάδους παραγωγής συμμορφώνεται με τα πρότυπα του ΠΟΕ και βασίζεται σε αντικειμενικά, κατάλληλα και επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Οι υπεύθυνες για τις έρευνες αρχές πρέπει πράγματι να αποφεύγουν να κινούν διαδικασίες έρευνας χωρίς αποχρώντα λόγο, επειδή διαταράσσουν το εμπόριο, συνήθως είναι εξαιρετικά επαχθείς για τις ενδιαφερόμενες εταιρείες και οδηγούν επίσης πολύ συχνά σε αδικαιολόγητα μέτρα.

Σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ, καμία κίνηση διαδικασίας έρευνας δεν μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη εφόσον βασίζεται σε καθαρές υποθέσεις και δεν συνοδεύεται από σχετικά αποδεικτικά στοιχεία, πράγμα που δυστυχώς συμβαίνει συχνά.

4.2. Εκτενής χρήση μέτρων διασφάλισης

Τα μέτρα διασφάλισης εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται πολύ συχνά: πάνω από το 50% των νέων ερευνών που ξεκίνησαν το 2008 αφορούσαν έρευνες διασφάλισης και εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των συνολικών μέτρων που λαμβάνονται κατά των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Ακόμη και εάν δεν επηρεάζουν όλες αυτές οι έρευνες ή μέτρα τους κλάδους παραγωγής της ΕΕ (μερικές φορές το υπό εξέταση προϊόν ούτε καν εξάγεται από την ΕΕ), η τάση αυτή είναι εντούτοις ανησυχητική, επειδή οι διασφαλίσεις πρέπει να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Επιπλέον, τα μέτρα διασφάλισης μπορούν να οδηγήσουν σε άμεσα ή έμμεσα (εκτροπή εμπορίου) αρνητικά αποτελέσματα για τους κλάδους παραγωγής της ΕΕ.

Σε πολλές περιπτώσεις τα μάλλον αυστηρά πρότυπα του ΠΟΕ δεν τηρούνται από τις αρχές που είναι υπεύθυνες για τις έρευνας όταν επιβάλλουν ανάλογα μέτρα· θα πρέπει συνεπώς να θεωρούνται μέτρα προστατευτισμού που επηρεάζουν αδικαιολόγητα τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο θεμιτών συναλλαγών.

Από την εξέταση των αναλυτικών στοιχείων των νέων ερευνών που ξεκίνησαν και των μέτρων που επιβλήθηκαν το 2008, προκύπτει ότι ορισμένες χώρες σαφώς πριμοδοτούν αυτό το μέσο, ενώ επανειλημμένα έχει διατυπωθεί η σύσταση ότι θα πρέπει να προτιμώνται μέσα ειδικά σχεδιασμένα για κάθε χώρα που στοχεύουν την καταπολέμηση του αθέμιτου εμπορίου, όπως είναι τα μέτρα αντιντάμπινγκ.

Η χρήση και ο αντίκτυπος των μέσων διασφάλισης εξακολουθεί, επομένως, να προκαλεί ανησυχία στην Επιτροπή που προτρέπει τις τρίτες χώρες να αποφεύγουν να χρησιμοποιούν αυτό το μέσο. Συνεπώς, όταν είναι αναπόφευκτη η κίνηση διαδικασίας έρευνας για την επιβολή μέτρων διασφάλισης, ο ρόλος των υπηρεσιών της Επιτροπής συχνά έγκειται στο να προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν όσο το δυνατό περισσότερο τον αντίκτυπο τυχόν ανάλογων μέτρων στις εξαγωγές της ΕΕ.

4.3. Διαδικαστικές πτυχές, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα άμυνας των μερών

Παρά τις προσπάθειες της Επιτροπής να επιλύσει τα ζητήματα αυτά, φαίνεται δυστυχώς ότι ορισμένες τρίτες χώρες εξακολουθούν να αγνοούν τα δικαιώματα άμυνας των μερών και επιβάλλουν επαχθείς και περιττές διαδικασίες κατά τη διεξαγωγή των ερευνών τους.

Συγκεκριμένα, οι κανόνες εμπιστευτικότητας εξακολουθούν να ερμηνεύονται συχνά με λανθασμένο τρόπο με αποτέλεσμα ορισμένες φορές να μην δημοσιοποιούνται τα πραγματικά δεδομένα και/ή ούτε να παρουσιάζονται με τη μορφή δεικτών ή συνοπτικά, παρόλο που στην πραγματικότητα η δημοσιοποίηση εμπιστευτικών πληροφοριών δεν ενέχει κανένα απολύτως κίνδυνο. Πρόκειται για παράδειγμα για την περίπτωση μη δημοσιοποίησης συγκεντρωτικών δεικτών για την πραγματική ζημία, παρόλο που αφορούν περισσότερους από τρεις οικονομικούς παράγοντες.

Φαίνεται επίσης ότι διάφορες χώρες ζητούν από τους εξαγωγείς να υποβάλουν πολύ ειδικές και αναλυτικές πληροφορίες αν και είναι προφανές ότι παρόμοιες πληροφορίες είτε δεν σχετίζονται με το ντάμπινγκ και τις δηλώσεις ζημίας ή είναι εξαιρετικά επαχθείς και περιττές ή ακόμη ορισμένες από αυτές αφορούν άκρως ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες.

Κάτι τέτοιο είναι φυσικό να επηρεάζει αρνητικά το δικαίωμα άμυνας των εξαγωγικών επιχειρήσεων και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη. Η Επιτροπή επομένως θα εξακολουθήσει να εξετάζει τα θέματα αυτά με τις αρμόδιες αρχές όχι μόνο στο πλαίσιο μεμονωμένων περιστατικών αλλά και γενικότερα στο πλαίσιο διμερών επαφών ή ομάδων εργασίας που διοργανώνονται με διάφορες τρίτες χώρες.

5. Κύρια επιτεύγματα

Η Επιτροπή, βασικά, καλείται να παίξει τρεις διαφορετικούς ρόλους, στο πλαίσιο των ενεργειών εμπορικής άμυνας τρίτων χωρών. Ο πρώτος ρόλος έγκειται στην ενημέρωση και στην παροχή συμβουλών στους κλάδους παραγωγής που τους αφορούν άμεσα οι έρευνες. Ο δεύτερος είναι γενικότερος και αφορά την επισταμένη παρακολούθηση των ερευνών που διενεργούνται από τρίτες χώρες με σκοπό τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των προτύπων, και περιλαμβάνει επίσης τη διοργάνωση σεμιναρίων και ομάδων εργασίας για την προώθηση των βέλτιστων πρακτικών. Τέλος, ο τελευταίος ρόλος έγκειται στην άμεση παρέμβαση στις διεξαγόμενες έρευνες προκειμένου να επιλύονται τα εντοπιζόμενα προβλήματα και να διασφαλίζονται τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα για τους ενεχόμενους κλάδους παραγωγής της ΕΕ.

Όσον αφορά τους δυο πρώτους ρόλους είναι δύσκολο να αξιολογηθούν τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα, αλλά η εικόνα που σχημάτισε η Επιτροπή από τον απόηχο που είχε από τους ενδιαφερόμενους κλάδους παραγωγής καθώς και από τα κράτη μέλη είναι πολύ θετική, γεγονός ενθαρρυντικό για τη συνέχιση αυτής της δράσης και για την κατά το δυνατό βελτίωσή της. Πράγματι λόγω της πρόσφατης οικονομικής κρίσης και της συνεπαγόμενης αύξησης των ενεργειών των τρίτων χωρών, ο ρόλος της Επιτροπής όσον αφορά την παροχή στήριξης και καθοδήγησης στους κλάδους παραγωγής της ΕΕ προβάλλει επιτακτικότερος από ποτέ.

Τα κυριότερα αποτελέσματα κατά το 2008 ήταν τα ακόλουθα:

5.1. Μέθοδος μηδενισμού – θετικά τα πορίσματα του ΠΟΕ

Στην πρώτη υπόθεση μηδενισμού, το δευτεροβάθμιο όργανο του ΠΟΕ καταδίκασε τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Μάιο του 2006 παραχωρώντας τους προθεσμία μέχρι τον Απρίλιο του 2007 για να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις. Εντούτοις, οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να συμμορφωθούν πλήρως, και η ΕΕ έπρεπε να ζητήσει τη σύγκλιση της ειδικής ομάδας συμμόρφωσης που εξέδωσε την έκθεσή της το Δεκέμβριο του 2008. Η ΕΕ έλαβε την επιβεβαίωση της ειδικής επιτροπής ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αποφύγουν τις υποχρεώσεις που υπέχουν στο πλαίσιο του ΠΟΕ διεξάγοντας ετήσιες δασμολογικές αναθεωρήσεις και ισχυριζόμενες ότι οι αναθεωρήσεις αυτές αντικαθιστούν την εν λόγω απόφαση και υποστηρίζοντας ότι για την επιβολή της θα πρέπει να ξεκινήσει νέα διαδικασία διακανονισμού των διαφορών. Εντούτοις, η ΕΕ αποφάσισε να αμφισβητήσει την έκθεση αυτή επειδή δεν συμφωνούσε με ορισμένες πτυχές των συμπληρωματικών πορισμάτων της ειδικής επιτροπής. Εάν από την τελική απόφαση σε αυτή τη διαδικασία διαφοράς προκύψει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μη συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο του ΠΟΕ και εάν δεν τις τηρήσουν τελικά, τότε, η ΕΕ θα είναι σε θέση να ζητήσει αντίποινα.

Στη δεύτερη περίπτωση μηδενισμού, το δευτεροβάθμιο όργανο επιβεβαίωσε τους βασικούς ισχυρισμούς της ΕΕ, απέρριψε όλους τους λόγους έφεσης που προέβαλαν οι ΗΠΑ και επικύρωσε τα συμπεράσματα της ειδικής ομάδας ότι οι ΗΠΑ παραβίαζαν τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο του ΠΟΕ με την εφαρμογή της μεθόδου του μηδενισμού στις ετήσιες αναθεωρήσεις. Επομένως οι ΗΠΑ καλούνται να εφαρμόσουν τις συστάσεις και τις αποφάσεις που λήφθηκαν στο πλαίσιο αυτής της διαφοράς και για το σκοπό αυτό μπορούν να ζητήσουν να τους παραχωρηθεί «εύλογη προθεσμία». Στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τον εκ νέου υπολογισμό των περιθωρίων ντάμπινγκ στα 46 επιμέρους μέτρα που επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χωρίς τη χρήση της μεθόδου του μηδενισμού.

5.2. Ελαιόλαδο – Mεξικό – Περάτωση των μέτρων

Η ειδική ομάδα του ΠΟΕ κατόπιν αιτήματος της ΕΕ διαπίστωσε ότι τα αντισταθμιστικά μέτρα που επέβαλε το Μεξικό στις εισαγωγές ελαιόλαδου από την ΕΕ συνιστούσαν παραβίαση ορισμένων διατάξεων του ΠΟΕ. Τα εν λόγω μέτρα περατώθηκαν ύστερα από την απόφαση εθνικού δικαστηρίου του Μεξικού να αποδεχθεί τα επιχειρήματα της Επιτροπής που είχαν υποβληθεί κατά τη διαδικασία που κινήθηκε στο πλαίσιο του ΠΟΕ.

5.3. Προφίλ από PVC - Ουκρανία – Περάτωση της έρευνας διασφάλισης

Η Επιτροπή παρακολούθησε προσεκτικά την εν λόγω έρευνα λόγω του μεγάλου οικονομικού ενδιαφέροντος που παρουσιάζει για τον κλάδο παραγωγής της ΕΕ - ετήσια αξία των εξαγωγών περίπου 100 εκατομμυρίων ευρώ, κυρίως από τη Γερμανία και την Πολωνία - και των αδυναμιών που εντοπίστηκαν. Η Επιτροπή συντόνισε τις παρεμβάσεις της με τον κλάδο παραγωγής της ΕΕ και επισήμανε τις κυριότερες αδυναμίες που συνδέονται με την απουσία σημαντικής ζημίας και την έλλειψη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ των εισαγωγών και των προβλημάτων που φέρεται να αντιμετωπίζει ο εγχώριος κλάδος παραγωγής. Οι εν λόγω παρεμβάσεις αποδείχτηκαν επιτυχείς αφού η υπόθεση έκλεισε χωρίς να ληφθούν μέτρα, επειδή δεν διαπιστώθηκε η ύπαρξη σοβαρής ζημίας.

5.4. Μέτρα διασφάλισης - Τουρκία

Τα τελευταία έτη η Τουρκία αναδείχτηκε σε ένα από τους μεγαλύτερους χρήστες μέτρων διασφάλισης που επηρέασαν και προϊόντα και της ΕΕ που, σε ορισμένες περιπτώσεις, θεωρήθηκε ότι δεν ήταν αυτά που προκαλούσαν ζημία στους τούρκους παραγωγούς. Στόχος της Επιτροπής ήταν να αποφύγει απλώς την επιβολή μέτρων και παρόλο που αυτό δεν μπόρεσε να γίνει, τουλάχιστον μπόρεσε να περιοριστεί σε κάποιο βαθμό ο αρνητικός οικονομικός αντίκτυπος που είχαν τα μέτρα. Πράγματι, στην περίπτωση ορισμένων ηλεκτρικών συσκευών, περίπου το 50% των τύπων προϊόντων εξαιρέθηκαν από κάθε μέτρο και στην περίπτωση του νήματος από βαμβάκι θεσπίστηκαν ανώτατα όρια με αποτέλεσμα να μειωθεί ο πραγματικός δασμός κατ’αξία για τις εξαγωγές της ΕΕ. Η Τουρκία δεν ξεκίνησε καμία νέα έρευνα διασφάλισης το δεύτερο εξάμηνο του 2008 και η Επιτροπή εξακολουθεί να επαγρυπνά για το θέμα αυτό.

5.5. Πλίνθοι γυαλιού – Ταϊλάνδη– Μείωση δασμολογικών συντελεστών

Η εν λόγω έρευνα ξεκίνησε το 2007 και ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 2009. Η Ταϊλάνδη επέβαλε δασμούς αντιντάμπινγκ στις εισαγωγές πλίνθων γυαλιού καταγωγής Τσεχικής Δημοκρατίας, αλλά ύστερα από τις παρεμβάσεις της Επιτροπής για την εφαρμογή χαμηλότερου δασμολογικού συντελεστή, ο τελικός δασμός που επιβλήθηκε στους εξαγωγείς της ΕΕ μειώθηκε αισθητά.

5.6. Προϊόντα χάλυβα ψυχρής έλασης - Ταϊλάνδη – Ανακληθέντες δασμοί

Οι δασμοί εμπορικής άμυνας που επιβλήθηκαν το 2002 στην περίπτωση αυτή κυμάνθηκαν για τους εξαγωγείς της ΕΕ μεταξύ 10,02% και 25,57%. Το Μάρτιο του 2008 οι αρχές που είναι υπεύθυνες για τις έρευνες στην Ταϊλάνδη κίνησαν διαδικασία επανεξέτασης εν όψει της λήξης ισχύος των μέτρων κατά της ΕΕ, της Ιαπωνίας, της Ταϊβάν και της Κορέας. Η Ταϊλάνδη στα προκαταρκτικά πορίσματά της εξέτασε το ενδεχόμενο παράτασης των μέτρων για όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες. Η Επιτροπή παρενέβη στην περίπτωση αυτή, υποστηρίζοντας ότι το αρνητικό περιθώριο ντάμπινγκ του 41% που προέκυψε από την έρευνα για τις εξαγωγές της ΕΕ αποδείκνυε ήδη σαφώς ότι δεν υπήρχε πιθανότητα συνέχισης ή επαναφοράς του ντάμπινγκ για τους εξαγωγείς της ΕΕ. Η Επιτροπή αφού επικοινώνησε με ένα μέρος των παραγωγών-εξαγωγέων της ΕΕ που συνεργάστηκαν στην έρευνα και οι οποίοι επίσης επεσήμαναν τις περιορισμένες εξαγωγές του υπό εξέταση προϊόντος και την καλύτερη ποιότητα των εξαγωγών της ΕΕ έναντι της εγχώριας παραγωγής, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είχε προκληθεί ζημία για τον ταϊλανδικό κλάδο παραγωγής.

5.7. Ένυδρη δεξτρόζη – Iνδονησία

Η Επιτροπή, με βάση την προσωρινή δημοσιοποίηση παρενέβη, συνεργαζόμενη στενά με τον κλάδο παραγωγής, και επέτυχε την εξαίρεση των περισσότερων τύπων προϊόντων που εξάγονταν από την ΕΕ, με την αιτιολογία ότι δεν ήταν ζημιογόνα για τον ινδονησιακό εγχώριο κλάδο παραγωγής. Το αποτέλεσμα αυτό ωστόσο θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από τα τελικά πορίσματα.

5.8. Συρματόσχοινα χάλυβα (Νότια Αφρική) και ίνες βισκόζης (Βραζιλία) - θετικά προκαταρτικά πορίσματα

Στις δύο αυτές υποθέσεις οι προσωρινές δημοσιοποιήσεις φαίνεται να υποδηλώνουν ότι οι παρεμβάσεις μας είναι πιθανό να καταλήξουν σε ευνοϊκότερο αποτέλεσμα για τους ενδιαφερόμενους εξαγωγείς της ΕΕ δηλαδή σε χαμηλότερο δασμό στην περίπτωση της Βραζιλίας ή σε παντελή απουσία δασμού στην περίπτωση της Νότιας Αφρικής. Το τελευταίο αυτό αποτέλεσμα ωστόσο θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από τα τελικά πορίσματα.

5.9. Βραζιλία: Επανεξέταση εν όψει της λήξης ισχύος των μέτρων κατά της Ελλάδας όσον αφορά τις κονσέρβες ροδάκινου

Η υπόθεση αυτή αποτελεί άλλο ένα καλό παράδειγμα της θετικής έκβασης που μπορούν να έχουν οι συνεχιζόμενες προσπάθειες του κλάδου παραγωγής και της Επιτροπής στο αποτέλεσμα μιας έρευνας. Η προαναφερόμενη επανεξέταση ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2008 χωρίς συνέχιση των μέτρων. Δυστυχώς λίγο αργότερα η Βραζιλία αποφάσισε να αυξήσει τους τελωνειακούς της δασμούς για το ίδιο προϊόν εντός των ορίων του παγιοποιημένου δασμού.

5.10. Νέα κράτη μέλη και καθεστώς οικονομίας της αγοράς

Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια του 2007 διαπιστώθηκε ότι η Βραζιλία και η Αργεντινή εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν τα νεότερα κράτη μέλη της ΕΕ ως χώρες στις οποίες δεν έχει αποδοθεί πλήρως και άνευ όρων το καθεστώς οικονομίας της αγοράς (ΚΟΑ) στο πλαίσιο των ερευνών αντιντάμπινγκ. Ύστερα από πολυάριθμες έρευνες σε διάφορα επίπεδα το ζήτημα αυτό επιλύθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου το 2008. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η λύση του προβλήματος αυτού καθυστέρησε τόσο καιρό, παρόλο που επρόκειτο για κάτι εντελώς παράλογο και ακόμη πιο απογοητευτικό το γεγονός ότι το θέμα εξακολουθεί να μην έχει λυθεί εντελώς για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία στη Βραζιλία. Εντούτοις η Επιτροπή συνεχίζει να καταβάλλει προσπάθειες και ελπίζει ότι το ζήτημα θα λυθεί οριστικά το 2009.

6. Συμπέρασμα

Ακόμη και εάν ο αριθμός των εν ισχύ μέτρων εμπορικής άμυνας κατά της ΕΕ ή των κρατών μελών της μειώθηκε το 2008, αναμένεται ότι ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί τον επόμενο χρόνο. Πράγματι, εν αντιθέσει με την προαναφερόμενη μείωση, η δραστηριότητα εμπορικής άμυνας ήταν εξαιρετικά έντονη το 2008 με αποκορύφωμα τα τέλη του έτους. Συνολικά κινήθηκαν 33 νέες διαδικασίες έρευνας εκ των οποίων το 50% περίπου κινήθηκαν τους τελευταίους τέσσερις μήνες του εν λόγω έτους. Η τάση αυτή συνεχίστηκε στις αρχές του 2009.

Η τάση αυτή είναι ανησυχητική ειδικά επειδή η Επιτροπή παρατήρησε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι έρευνες στερούνταν νόμιμης αιτιολογίας, κυρίως, επειδή δεν περιελάμβαναν αρκετά εκ πρώτης όψεως αποδεικτικά στοιχεία πρόκλησης ζημίας ή μόνο για μια πολύ περιορισμένη χρονική περίοδο. Επιπλέον, τα δικαιώματα άμυνας των μερών συχνά δεν γίνονταν εξ ολοκλήρου σεβαστά.

Η συνολική οικονομική ύφεση αναμφίβολα είχε αρνητικές συνέπειες στην οικονομική κατάσταση πολλών εταιρειών παγκοσμίως και είναι φυσικό πολλές εταιρείες να επιδιώκουν υπό τις περιστάσεις αυτές να λάβουν κάθε είδους προστασία. Δεν αποτελεί όμως αυτό επαρκή αιτιολογία για την κίνηση διαδικασιών έρευνας σε θέματα εμπορικής άμυνας που στόχο έχουν να επανορθώνουν τις στρεβλώσεις στην αγορά και να αποκαθιστούν τη ροή του θεμιτού εμπορίου και όχι να προστατεύουν τους κλάδους παραγωγής από το θεμιτό ανταγωνισμό. Επομένως, οι διοικήσεις των τρίτων χωρών όταν λαμβάνουν καταγγελίες πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικές και να σέβονται τις διεθνείς υποχρεώσεις τους, δηλαδή να μην ξεκινούν παρόμοιες έρευνες και/ή να μην επιβάλουν μέτρα εμπορικής άμυνας χωρίς να υπάρχει νόμιμη αιτιολογία.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή παρακολούθησε στενά τη δραστηριότητα σε θέματα εμπορικής άμυνας τρίτων χωρών, παρενέβη ενεργά στο πλαίσιο των υπό εξέλιξη ερευνών και παρείχε αμέριστη στήριξη στις εταιρείες που αποτελούσαν στόχο των ενεργειών αυτών. Τα επιτεύγματα του εν λόγω έτους υπογραμμίζουν τη σημασία των ενεργειών στις οποίες προέβη η Επιτροπή καθώς επίσης και τη σπουδαιότητα της συνεργασίας με τους κλάδους παραγωγής και τα κράτη μέλη καθώς και την ανάγκη προώθησης διμερών επαφών με τις αρχές τρίτων χωρών. Δυστυχώς οι προσπάθειες αυτές δεν είχαν πάντα αίσια έκβαση και σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει ακόμη η εντύπωση ότι οι έρευνες στερούνταν αντικειμενικότητας και ότι το δικαίωμα άμυνας των μερών δεν έγινε αρκούντως σεβαστό.

Σε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία, προέχει περισσότερο από ποτέ να διασφαλίζεται στους κλάδους παραγωγής της ΕΕ ότι έχουν νόμιμη πρόσβαση στην αγορά και ως εκ τούτου η Επιτροπή θα συνεχίσει τις προσπάθειές της προκειμένου να προσφέρει στήριξη στους εξαγωγείς, να προωθήσει τα υψηλά πρότυπα στις έρευνες εμπορικής άμυνας ούτως ώστε να αποφεύγεται η καταχρηστική χρήση των μέσων.

Εκτός από τις άμεσες παρεμβάσεις στο πλαίσιο των εν εξελίξει ερευνών, η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης τις συζητήσεις σε διμερές επίπεδο δηλαδή στο πλαίσιο των διαφόρων ad hoc ομάδων εμπειρογνωμόνων σε θέματα εμπορικής άμυνας με ορισμένους εμπορικούς εταίρους μας, όπως η Ινδία, η Κίνα, η Ουκρανία και η Κορέα) και θα οργανώσει διάφορους κύκλους κατάρτισης για τους υπαλλήλους των διοικήσεων τρίτων χωρών προσφέροντας κατά τον τρόπο αυτό άλλη μια ευκαιρία για την προώθηση υψηλών προτύπων στον τομέα της εμπορικής άμυνας.

[1] Οι υποθέσεις αυτές αφορούσαν 29 έρευνες εμπορικής άμυνας (εκ των οποίων 9 επανεξετάσεις εν όψει της λήξης ισχύος των μέτρων), 19 έρευνες διασφάλισης (εκ των οποίων 8 αφορούν εξαγωγές της ΕΕ) και 1 αντισταθμιστικό δικαίωμα (επανεξέταση εν όψει της λήξης ισχύος των μέτρων).