31.12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/23 
Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου περί θεσπίσεως ειδικού προγράμματος έρευνας 
και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα του περιβάλλοντος (1990-1994) 
(90/C 332/04) 
Στις 6 Ιουνίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 130 Ο, παράγραφος 2, της συνθήκης περί ιδρύσεως της 
Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση του στις 4 Σεπτεμβρίου 1990 με βάση την 
εισηγητική έκθεση του κ. Vercellino. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 279η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 19ης 
Σεπτεμβρίου 1990) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Εισαγωγή 
1.1. Το παρόν πενταετές πρόγραμμα έρευνας και τεχνο­
λογικής ανάπτυξης στον τομέα του περιβάλλοντος εντάσσε­
ται στα πλαίσια του τρίτου προγράμματος-πλαίσιο Έρευνας 
και Ανάπτυξης (Ε&Α) (') και έρχεται να επικαλύψει τα ήδη 
υπό εφαρμογή προγράμματα STEP και EPOCH, το πρώτο 
στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και το δεύτερο 
στον τομέα της κλιματολογίας και των φυσικών κινδύνων, 
στα οποία έχουν χορηγηθεί αντίστοιχα 75 και 40 εκατομμύρια 
Ecu για την περίοδο 1989-1992. 
1.2. Η παρούσα πρόταση απόφασης του Συμβουλίου, που 
ενοποιεί τα δύο προγράμματα και προσθέτει σ'αυτά νέους 
τομείς, προβλέπει αισθητά υψηλότερες πιστώσεις: 414 
εκατομμύρια Ecu συνολικά, εκ των οποίων 154 προορίζονται 
για τις δραστηριότητες του Κοινού Κέντρου Ερευνών και 
2,6 για την κεντρική ενέργεια διάδοσης και αξιολόγησης: 
δηλαδή 257,4 εκατομμύρια Ecu για την επίτευξη των ειδικών 
ενεργειών. 
2. Γενικές παρατηρήσεις και εκτιμήσεις 
2.1. Η ΟΚΕ εξέτασε προσεκτικά και με μεγάλο ενδιαφέρον 
την πρόταση της Επιτροπής, εκτιμώντας τη σύλληψη, το 
περιεχόμενο και τις προτεραιότητες της σε στενή σχέση με: 
— την επιδείνωση των προβλημάτων και τις εξελίξεις, που 
σημειώθηκαν σ'αυτό το πεδίο, κατά το διάστημα που μεσο­
λάβησε από τη συζήτηση των προγραμμάτων STEP και 
EPOCH, των οποίων το ανανεωμένο και ενισχυμένο σημε­
ρινό πρόγραμμα αποτελεί συνέχεια, 
— τα συμπεράσματα, τις νέες δεσμεύσεις και τις προθεσμίες 
που αναφέρθηκαν πρόσφατα στη 2η Διεθνή Διάσκεψη για 
το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, που πραγματοποιήθηκε 
στο Λονδίνο, ή κατά την προετοιμασία της προσεχούς 
διάσκεψης για την παγκόσμια μεταβολή του κλίματος που 
πρόκειται να πραγματοποιηθεί μέχρι το 1992, 
(') Απόφαση του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 1990 στην ΕΕ αριθ. 
L 117 της 8. 5. 1990. — την αύξηση της κοινοτικής δέσμευσης στα θέματα του 
περιβάλλοντος, που συγκεκριμενοποιείται μεταξύ άλλων 
με την προσεχή δημιουργία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας 
Περιβάλλοντος, 
— τις επιπτώσεις που θα έχει η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής 
αγοράς στην κατάσταση του περιβάλλοντος στην Κοινό­
τητα (2), 
— το ανησυχητικό πλαίσιο της κατάστασης του περιβάλλο­
ντος που προκύπτει από τις πρώτες αποκαλύψεις που προ­
έρχονται από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. 
2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να υπογραμμίσει ότι, σ'αυτό 
το ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο, εκτιμά ευρύτατα και θα 
ενισχύσει, με τη μεγαλύτερη δυνατή δέσμευση, τους στόχους 
και τις κατευθύνσεις που περιέχονται στο νέο αυτό 
πρόγραμμα, με την επιφύλαξη των ακόλουθων παρατηρή­
σεων, υποδείξεων και προτάσεων. 
2.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί ειδικότερα με την καινοτόμο 
σύληψη, τις μορφές εφαρμοσμένης έρευνας που αποβλέπουν 
στις ταχείες και δυναμικές, προληπτικές ή διορθωτικές πα­
ρεμβάσεις, που προγραμματίζονται με αποφασιστικότητα, 
χωρίς ωστόσο να υποτιμούνται ή παραγνωρίζονται οι εθνικές 
παρεμβάσεις και δυσκολίες, ούτε τα συμφέροντα των κοινω­
νικοοικονομικών κατηγοριών και ομάδων. 
2.4. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίηση της, επίσης, για το 
γεγονός ότι η Επιτροπή έδωσε τη μεγαλύτερη προσοχή στα 
ακόλουθα κριτήρια, κατευθύνσεις και κανόνες συμπεριφοράς, 
που εδραιώθηκαν τα τελευταία χρόνια στο ευρωπαϊκό και 
διεθνές επίπεδο έναντι των νέων κρίσιμων και έκτακτων κατα­
στάσεων όσον αφορά το περιβάλλον και το κλίμα, και τα 
οποία επιβεβαιώθηκαν από τις εργασίες της διεθνούς Διάσκε­
ψης του Λονδίνου, της οποίας προηγήθηκε η Ευρωπαϊκή 
Διάσκεψη του Μπέργκεν (Νορβηγία), στην οποία συμμετεί­
χαν επίσης οι εκπρόσωποι των εργοδοτών, των εργατικών 
συνδικάτων, των μη κυβερνητικών οργανισμών (ΜΚΟ) στον 
τομέα του περιβάλλοντος, του επιστημονικού κόσμου και των 
ενώσεων της νεολαίας: 
— ο κόσμος πρέπει να συνεργασθεί για να επιλύσει τα προ­
βλήματα του περιβάλλοντος, 
(2) Βλέπε σχετικά τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας: «Πολιτική περι­
βάλλοντος και ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά» (CES 325/90 τελικό). 
Αριθ. C 332/24 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
— χρειάζονται ευρύτερες διεθνείς προσπάθειες για να 
αποφευχθούν κίνδυνοι στο κοινό παγκόσμιο περιβάλλον, 
— η αβεβαιότητα δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την 
αδράνεια: όταν δεν υπάρχει απόλυτη επιστημονική βε­
βαιότητα, χρειάζεται να αξιοποιεί κανείς τα καλύτερα 
διαθέσιμα στοιχεία, για να εκτιμήσει υπεύθυνα την κατά­
σταση και να παρέμβει, 
— αποτελεί καθήκον των βιομηχανικών χωρών να βοη­
θήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να αποκτήσουν και να 
υιοθετήσουν τις τεχνολογίες που θα τους επιτρέψουν να 
αποφύγουν τα λάθη που έχουν γίνει ώς τώρα, 
— ένα πολυμερές ταμείο θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει τα 
επόμενα τρία χρόνια τη μεταφορά προς τον τρίτο κόσμο 
τεχνολογιών που είναι φιλικές προς τον άνθρωπο. 
2.5. Τέλος, η ΟΚΕ εγκρίνει τη διατύπωση και τη διάρ­
θρωση του νέου προγράμματος γιατί οι στόχοι του, οι διαρ­
θρώσεις και τα μέσα εφαρμογής που προβλέπονται, λαμ­
βάνουν υπόψη και ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στις 
υποδείξεις και προτάσεις που διατυπώθηκαν από την ΟΚΕ 
και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την ευκαιρία της εξέτασης 
των προηγούμενων προγραμμάτων STEP και EPOCH. 
2.6. Στη γνωμοδότηση της σχετικά με τα προγράμματα 
αυτάί1), η ΟΚΕ είχε μεταξύ άλλων υποδείξει τον αυστηρό 
συντονισμό των δύο, μέσω της δημιουργίας ενιαίας επιτρο­
πής, και επίσης είχε εκφράσει τη λύπη της για τη στενότητα 
των πόρων, επιμένοντας στην αύξηση τους στο επόμενο 
πρόγραμμα. 
3. Κύρια χαρακτηριστικά του νέου προγράμματος 
3.1. Το νέο πρόγραμμα δεν αποτελεί απλή επανέκδοση 
των προηγούμενων. Εισάγει καινοτομίες και είναι αισθητά 
ενισχυμένο και ολοκληρωμένο ως προς το περιεχόμενο και 
τις χρηματοδοτήσεις ως προς τον κοινοτικό, ευρωπαϊκό και 
διεθνή συντονισμό τη συγκεκριμενοποίηση και τον προ­
σανατολισμό των ερευνών προς την ενέργεια και τις παρεμ­
βάσεις που αποβλέπουν στην προστασία του περιβάλλοντος 
και την ανύψωση της ποιότητας της ζωής. 
3.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει με ικανοποίηση ότι η Επιτροπή 
δέχθηκε το τριπλό αίτημα που είχε διατυπώσει στην προηγού­
μενη της γνωμοδότηση: 
— αισθητή ενίσχυση των δραστηριοτήτων έρευνας και πρό­
ληψης για την προστασία του περιβάλλοντος, 
— ενίσχυση της ευρωπαϊκής συμμετοχής σε διεθνή προγράμ­
ματα και σε πιο ταχείες και συγκεκριμένες παρεμβάσεις 
στο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου και του προγράμ­
ματος «global change» (παγκόσμια αλλαγή), είτε εννοούμε­νου ως μελέτη των πολυάριθμων περιβαλλοντικών αλλα­
γών που συντελούνται και της αλληλεπίδρασης τους, είτε 
ως πρόγραμμα παρέμβασης, προσανατολισμού και έγκαι­
ρης επίδρασης σ'αυτές τις αλλαγές, 
— προσπάθεια να παγιωθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρω­
παϊκής βιομηχανίας στο παγκόσμιο προσκήνιο. 
3.3. Η άλλη θετική καινοτομία που επικροτεί η ΟΚΕ είναι 
η εισαγωγή ενός νέου τομέα έρευνας σχετικά με τις «οικονομι­
κές και κοινωνικές πτυχές των περιβαλλοντικών προβλη­
μάτων». Από καιρό η ΟΚΕ, λειτουργώντας ως εκπρόσωπος 
των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων είχε καλέσει την 
Επιτροπή να προωθήσει πρωτοβουλίες και να ενεργοποιηθεί 
στο πεδίο αυτό. 
3.4. Τόσο στην προηγούμενη γνωμοδότηση για τα 
προγράμματα STEP και EPOCH όσο και στη γνωμοδότηση 
για το πρόγραμμα-πλαίσιοί2), η ΟΚΕ είχε τονίσει την ανάγκη 
για μια ολοκληρωμένη κοινωνική έρευνα, που θα πρέπει να 
προωθηθεί όχι στην τελική φάση και στη φάση της αξιολόγη­
σης αλλά στη φάση της ίδιας της διατύπωσης των επιμέρους 
προγραμμάτων, τη στιγμή δηλαδή του καθορισμού των προ­
τεραιοτήτων στα διάφορα πεδία και τομείς δραστηριότητας. 
4. Παρατηρήσεις σχετικά με τους τέσσερις κύριους τομείς 
έρευνας 
4.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τον προσανατολισμό του προ­
γράμματος σε μια σειρά στόχων μεγάλης επικαιρότητας για 
τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, με την αντιμετώπιση των 
διάφορων παραγόντων κινδύνου και την πρόβλεψη των μέσων 
πρόληψης και επανόρθωσης: φαινόμενα όπως ο διασυνορια­
κός χαρακτήρας και οι συνέπειες του αποτελέσματος θερμο­
κηπίου, τα αποτελέσματα των κλιματολογικών μετασχη­
ματισμών στο επίπεδο των θαλασσών, η ερημοποίηση, η 
καταστροφή των δασών και ειδικότερα των τροπικών, αποτε­
λούν αντικείμενα ανησυχίας της παγκόσμιας κοινής γνώμης 
και απαιτούν το μέγιστο δυνατό συντονισμό της έρευνας που 
προωθείται από τα επιμέρους κράτη, με τη συγκέντρωση των 
πόρων και την αποφυγή των επικαλύψεων. 
4.2. Η κυριότερη γενική παρατήρηση την οποία προτίθε­
ται να κάνει η ΟΚΕ, η οποία ισχύει και για τους τέσσερις 
τομείς αλλά ειδικότερα αναφέρεται στα ολοκληρωμένα 
προγράμματα, είναι ότι δεν καθορίζονται με επαρκή σαφήνεια 
οι άμεσοι ή πρωταρχικοί στόχοι. 
Αυτό αφορά κυρίως: 
— τις υποχρεώσεις και τους στόχους στο πεδίο της υγείας 
σε σχέση με τις περιβαλλοντικές και κλιματικές μεταβο­
λές, και με τις ενέργειες που πρέπει να αναπτυχθούν σ'αυτό 
το πεδίο, 
(') ΕΕαριθ. C 139της 5. 6. 1989. (2) ΕΕ αριθ. C 56 της 7. 3. 1990. 
31.12.90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 332/25 
— τους πρωταρχικούς στόχους της έρευνας που δεν πρέπει 
να περιορισθούν μόνο στον τέταρτο τομέα, στο πεδίο των 
χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται ή που πρέπει 
να αντικατασταθούν. 
4.3. Η ORE επισημαίνει, επιπλέον, ότι δεν προβλέπεται 
έρευνα, δαπανηρή βέβαια, αλλά ζωτικής σημασίας, για τις 
ασθένειες, τις νόσους και τα μικρόβια που αναπτύσσονται 
με μεγαλύτερη ένταση και ταχύτητα, ως αποτέλεσμα των 
απότομων ή παρατεταμένων περιβαλλοντικών και κλιματο­
λογικών μεταβολών, όπως είναι η ξηρασία, το φαινόμενο του 
θερμοκηπίου κλπ. 
Η ΟΚΕ υποδεικνύει για το λόγο αυτό να καθορισθούν σαυτό 
το πεδίο επείγοντες συγκεκριμένοι στόχοι και να καθιερωθεί 
το συντομότερο δυνατό μια κατάλληλη ροή με αφετηρία τις 
περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο, με τη χορήγηση 
των αναγκαίων πιστώσεων. 
4.4. Ο πρώτος τομέας έρευνας «συμμετοχή στα προγράμ­
ματα σχετικά με την παγκόσμια αλλαγή» συνενώνει κεφάλαια 
του προγράμματος STEP και του προηγούμενου προγράμμα­
τος κλιματολογίας και περιλαμβάνει τις ακόλουθες κατευθύν­
σεις έρευνας: φυσικές και ανθρωπογενείς κλιματικές μεταβο­
λές, επιπτώσεις των κλιματικών μεταβολών, στρατοσφαιρικό 
όζον, φυσική και χημεία της τροπόσφαιρας, βιογεωχημικοί 
κύκλοι, δυναμική των οικοσυστημάτων. 
4.5. Το τμήμα θεωρεί σωστό κατά την ενδεικτική ποσο­
στιαία κατανομή των δαπανών να δοθεί σ'αυτόν τον τομέα το 
πιο υψηλό ποσοστό πόρων (35-45%) λόγω του διεθνούς ρόλου 
που η Κοινότητα μπορεί να διαδραματίσει σαυτό το πρωταρ­
χικό πεδίο έρευνας, όσον αφορά την αλληλεπίδραση των 
ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και του φυσικού περιβάλλο­
ντος. 
4.6. Ο δεύτερος τομέας «Τεχνολογίες και μηχανική του 
περιβάλλοντος» θα πρέπει να ενθαρρύνει την τεχνολογική 
καινοτομία στο προανταγωνιστικό επίπεδο και να προσφέρει 
υποστήριξη στις δραστηριότητες της μελλοντικής υπηρεσίας 
του περιβάλλοντος. Τα σχέδια πρέπει να είναι κατάλληλα 
προσανατολισμένα και πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε 
εκείνα που αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες που οδηγούν σε 
θετικό περιβαλλοντικό ισοζύγιο. 
4.7. Ο τομέας αυτός, στον οποίο ενσωματώθηκε επίσης και 
ο προηγούμενος τομέας STEP «Προστασία και διατήρηση 
της πολιτιστικής κληρονομιάς», στόχο έχει να προσδιορι­
σθούν ποσοτικώς οι αιτίες και οι μηχανισμοί επιδείνωσης των 
μνημείων και να αναπτυχθούν νέες μέθοδοι και προγράμματα 
αξιολόγησης, μεταχείρισης και αναστήλωσης. 
4.8. Αυτός ο τομέας που θα πρέπει να απορροφήσει το 
20-25% των πόρων, είναι ο πιο στενά συνδεδεμένος με τις 
τεχνολογικές εφαρμογές, όπως επίσης και με την ανάπτυξη 
συστημάτων εκτίμησης και εποπτείας που συνδέονται με τις 
δραστηριότητες της μελλοντικής υπηρεσίας περιβάλλοντος. 
Κρίνεται σκόπιμο, συνεπώς, να προβλεφθεί σύνδεση με το 
σχέδιο EUREKA. 
4.9. Ήδη επικροτήθηκε προηγουμένως η ένταξη του τρί­
του τομέα που θα αφιερωθεί στην κοινωνικοοικονομική έρευνα, και ο οποίος θα πρέπει να απορροφήσει το 5-10% 
των πόρων. 
4.10. Η ΟΚΕ τονίζει εκ νέου την ανάγκη να συμμετέχουν 
πλήρως οι οικονομικοί και κοινωνικοί εταίροι και οι ενδιαφε­
ρόμενες οργανώσεις στον καθορισμό των ειδικών κατευθύν­
σεων δράσης και των περιεχομένων, και ακόμη περισσότερο 
στη φάση κατά την οποία η κοινοτική πολιτική για το περι­
βάλλον θα πρέπει να εξοπλισθεί, πέρα από τις κανονιστικές 
διατάξεις, και με οικονομικά και φορολογικά μέσα. 
4.11. Θέματα όπως είναι η ενσωμάτωση των περιβαλλοντι­
κών παραμέτρων στην οικονομική μεθοδολογία, η ανάλυση 
κόστους/κινδύνου/οφέλους και ο καθορισμός της έννοιας της 
«διαρκούς ανάπτυξης» φαίνεται να αποκτούν άκρα επικαιρό­
τητα όσον αφορά τον καθορισμό μιας πλήρως ολοκληρωμέ­
νης περιβαλλοντικής πολιτικής. Ουσιαστική, επίσης, είναι η 
συνέχιση της έρευνας των διαδικασιών και των τεχνικών 
για την «αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων» που 
αποτελεί βασικό στοιχείο μιας ανάπτυξης που σέβεται το 
περιβάλλον. 
4.12. Και μολονότι η υπερεθνική και διακλαδική διατύ­
πωση του τέταρτου τομέα «Ολοκληρωμένα ερευνητικά έργα» 
γίνεται δεκτή θετικά θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι 
κάτω απ'αυτόν τον τίτλο περισυλλέγονται, χωρίς ενδείξεις 
προτεραιότητας και διασύνδεσης, άκρως σημαντικά προγράμ­
ματα που βρίσκονται ήδη υπό εξέλιξη, όπως είναι το 
πρόγραμμα για τους «φυσικούς κινδύνους», το πρόγραμμα για 
τους «τεχνολογικούς κινδύνους» καθώς και το πρόβλημα για 
τη «μεσογειακή ερημοποίηση». 
4.13. Η καλύτερη διάρθρωση και αποσαφήνιση των πρω­
ταρχικών στόχων, βασισμένη στη συγκεντρωμένη ως τώρα 
εμπειρία, είναι συνεπώς απαραίτητη, ακόμη περισσότερο 
γιατί η Κοινότητα εξοπλίζεται με μέσα παρέμβασης για το 
περιβάλλον σε περιφερειακό επίπεδο, όπως είναι το 
ENVIREG και το MEDSPA, που θα επωφεληθούν αρκετά 
από τα αποτελέσματα της έρευνας. 
4.14. Χρειάζεται να εκτιμηθεί κατά πόσον θα ήταν σκόπιμο 
να ενσωματωθούν στον τέταρτο τομέα τα δύο πολικά 
υποπρογράμματα του τομέα Ι (παγωτρήσεις σε μεγάλο βάθος 
και αρκτικές εκστρατείες για την καταμέτρηση του όζοντος) 
και να μεταφερθούν οι σχετικές πιστώσεις. 
5. Ειδικές παρατηρήσεις για το συντονισμό, τις διαδικασίες 
και τους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς 
5.1. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι οι διαδικαστικές πτυχές και οι 
διατάξεις που προβλέπονται στο σώμα της οδηγίας απορρέουν 
από τη νέα οργανωτική φιλοσοφία του τρίτου προγράμματος-
πλαίσιο και είναι γενικώς κοινές με τα διάφορα ειδικά 
προγράμματα που παρουσιάσθηκαν στους διάφορους τομείς. 
Η ΟΚΕ παραπέμπει, ωστόσο, όσον αφορά τις θεωρήσεις 
γενικού χαρακτήρα, στη γνωμοδότηση που εκφράσθηκε για 
το πρόγραμμα-πλαίσιο, και ειδικότερα στις ανησυχίες σχε­
τικά με την επικάλυψη των νέων προγραμμάτων με τα 
Αριθ. C 332/26 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31.12.90 
προγράμματα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, με κίνδυνο να 
υπάρξουν δυσλειτουργίες και επικαλύψεις. Υποδεικνύει στην 
Επιτροπή να εξασφαλίσει συντονισμένη και ακριβή διαχεί­
ριση των μεταβατικών φάσεων, με προσεκτική αξιολόγηση 
των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν. 
5.2. Η ΟΚΕ τονίζει εκ νέου το αίτημα της που επανειλημ­
μένα έχει εκφράσει, να λάβει μέρος στη διαδικασία αξιολόγη­
σης των αποτελεσμάτων των προγραμμάτων και να αναφέ­
ρεται ρητά στο άρθρο 5 ως παραλήπτης της έκθεσης αξιολό­
γησης. 
5.3. Όσον αφορά το ύψος των πόρων, η ΟΚΕ διαπιστώνει 
ότι οι πόροι που πραγματικά διατίθενται για τα προγράμματα 
έρευνας μειώνονται κατά το ποσό που διατίθεται απ'ευθείας 
στο Κοινό Κέντρο Ερευνών, όπως επίσης κατά τα ποσά που 
προορίζονται για την κεντρική δράση διάδοσης και αξιολό­
γησης. Έχοντας πάντοτε υπογραμμίσει τη σημασία μιας 
καλύτερης ενημέρωσης και διάδοσης των αποτελεσμάτων, η 
Βρυξέλλες. 19 Σεπτεμβρίου 1990. ΟΚΕ διερωτάται εάν η συγκέντρωση των πόρων για το σκοπό 
αυτό ανταποκρίνεται στα βέλτιστα κριτήρια ή αν χρειάζεται 
να προβλεφθούν ειδικοί πόροι στο πρόγραμμα οι οποίοι πρέ­
πει να διατεθούν αποκλειστικά για μια πιο λεπτομερή ενημέ­
ρωση. Τα «συνοδευτικά μέτρα» που αναφέρονται στο παράρ­
τημα III θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν γι'αυτό το σκοπό 
αφού όμως προηγουμένως εκφρασθούν ποσοτικά. Το ίδιο 
ισχύει για τις ενέργειες κατάρτισης για τις οποίες δεν υπάρχει 
ειδικό κονδύλιο. 
5.4. Όσον αφορά την «ειδική διαδικασία» που καθιερώνε­
ται από το νέο πρόγραμμα-πλαίσιο υπό το φως των εμπειριών 
που αποκτήθηκαν σε άλλες χώρες, η ΟΚΕ επικροτεί την 
ελαστικότητα η οποία επιτρέπει την προσαρμογή στις ταχύ­
τατες εξελίξεις της έρευνας επιμένει, ωστόσο, ταυτόχρονα, 
στο γεγονός ότι το πρόγραμμα και οι διαδικασίες που καθιε­
ρώνονται απαιτούν τη μέγιστη προσοχή και διαφάνεια όπως 
επίσης και αποτελεσματικά κριτήρια και μηχανισμούς ελέγ­
χου και διαχείρισης. 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE