ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΟ 1999

Συντομογραφίες

ΚΝΣ // Καθεστώς Νομισματικού Συμβουλίου (Currency Board Arrangement)

ΔΤΚ // Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (Consumer Price Index)

DM // Γερμανικό μάρκο

ΕΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΔΧΔ // Διευρυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση (Extended Fund Facility)

ΕΤΕπ // Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

ΕΧΔΔΠ // Ενισχυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (Enhanced Structural Adjustment Facility)

ΕΕ // Ευρωπαϊκή Ένωση

EUR // Ευρώ

ΑΞΕ // Άμεσες Ξένες Επενδύσεις

ΔΔΠΧΕ // Δάνειο για τη διαρθρωτική προσαρμογή του χρηματοπιστωτικού τομέα και των επιχειρήσεων

ΠΓΔΜ // Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας

GATT // Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου

ΑΕΠ // Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

ΔΧΟ // Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΧΔΔΠ // Χρηματική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (Structural Adjustment Facility)

SBA // Συμφωνία Stand-By (Stand-By Arrangement)

USD // Δολάριο Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

ΦΠΑ // Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

ΠΟΕ // Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

II. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Εισαγωγή

2. Πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 1999

3. Τάσεις και προοπτικές της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

4. Κατανομή των επιβαρύνσεων

III. AΛBANIA

1. Εισαγωγή

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

IV. AΡMENIA

1. Εισαγωγή

2. Mακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

V. BΟΣΝΙΑ ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

1. Εισαγωγή

2. Μακροοικονομική επίδοση

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

VI. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

VII. Η ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

VIII. ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

IX. ΡΟΥΜΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

X. ΟΥΚΡΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

4. Υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση αξιολογεί την οικονομική κατάσταση, την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και τις προοπτικές των χωρών που δέχθηκαν μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή το 1999, με ιδιαίτερη αναφορά στην εφαρμογή των συναφών προϋποθέσεων.

Στο κεφάλαιο II γίνεται επισκόπηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΚ προς τρίτες χώρες, με ιστορική ανάλυση, συνοπτική παρουσίαση των πράξεων το 1999 και ανάλυση της κατανομής των επιβαρύνσεων μεταξύ των διεθνών χορηγών.

Στα επόμενα κεφάλαια περιλαμβάνονται πτυχές της διαδικασίας μετάβασης προς την οικονομία αγοράς στις χώρες για τις οποίες είτε αποφασίσθηκε μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από το Συμβούλιο ή είχαν προηγουμένως πραγματοποιηθεί εκταμιεύσεις το 1999.

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες και αποτελεί συνέχεια των εκθέσεων που υποβλήθηκαν τα προηγούμενα έτη [1].

[1] Βλ. τις ακόλουθες ανακοινώσεις της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τον τίτλο "´Εκθεση σχετικά με την υλοποίηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τρίτες χώρες" :

Ο πλήρης κατάλογος των πράξεων μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που αποφάσισε το Συμβούλιο με τις αντίστοιχες εκταμιεύσεις ως τα τέλη του 1999 περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1. Το παράρτημα 2 συνοψίζει την μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από διμερείς και πολυμερείς χορηγούς προς τις χώρες που είναι αποδέκτες της κοινοτικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Τέλος, στο παράρτημα 3 συνοψίζονται επιλεγμένοι μακροοικονομικοί δείκτες

II. ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

1. Εισαγωγή

Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή, η οποία αρχικά προοριζόταν για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών της Κοινότητας, επεκτάθηκε το 1990 στις τρίτες χώρες, κυρίως στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αλλά σταδιακά και σε άλλες χώρες στην πρώην Σοβιετική Ένωση και στην περιοχή της Μεσογείου, με σκοπό τη στήριξη των προσπαθειών τους για πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

Στις αρχές της δεκαετίας του '90, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποφάσισε να επεκτείνει τη μακροοικονομική χρηματοδοτική της συνδρομή στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ) για να στηρίξει τη διαδικασία μετάβασης των χωρών αυτών σε οικονομία αγοράς. Αποφασίστηκε επίσης, ότι στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της συνδρομής που παρέχουν τα μέλη της ομάδας των 24ων βιομηχανικών χωρών (G-24), η Επιτροπή θα καλεί τους άλλους χορηγούς να συνεισφέρουν με ανάλογο τρόπο στην υλοποίηση των οικονομικών προγραμμάτων που εφαρμόζουν οι ΧΚΑΕ σε συμφωνία με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Η ΕΕ και η G-24 πραγματοποίησαν μεταξύ 1990 και 1994 μία σειρά δανειοδοτικών πράξεων που κάλυψαν τις περισσότερες ΧΚΑΕ. Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της ΕΚ στην περιοχή επικεντρώθηκε στις Βαλκανικές χώρες και ειδικότερα στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Από το 1990 και μετά, το Συμβούλιο αποφάσισε επίσης την πραγματοποίηση ορισμένων πράξεων εκτός της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης υπέρ ορισμένων νέων ανεξαρτήτων κρατών και ορισμένων μεσογειακών χωρών. Οι πράξεις αυτές αποσκοπούν επίσης στη στήριξη των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων των δικαιούχων χωρών και θα υλοποιηθούν σε συνδυασμό με προγράμματα του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Οι χορηγήσεις συνδρομών της Κοινότητας εξακολουθούν να βασίζονται στις αρχές που εφαρμόζονται στις ενέργειες αυτές. Οι αρχές αυτές υπογραμμίζουν τον έκτακτο χαρακτήρα των συνδρομών, τη συμπληρωματικότητά τους σε σχέση με τις χρηματοδοτήσεις που παρέχουν οι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί και τους μακροοικονομικούς όρους στους οποίους υπόκεινται. Ειδικότερα, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας στήριξε τις προσπάθειες των δικαιούχων χωρών για την υλοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων και διαρθρωτικών μεταβολών. Σε στενή συνεργασία με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, η συνδρομή αυτή στήριξε πολιτικές που είναι προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες των δικαιούχων χωρών, με γενικό στόχο τη σταθεροποίηση της χρηματοπιστωτικής κατάστασης και την ανάπτυξη οικονομιών που λειτουργούν με τους μηχανισμούς της αγοράς. Η Επιτροπή μεριμνά για την υλοποίηση των ενεργειών σε συνεργασία με τη οικονομική και δημοσιονομική επιτροπή.

2. Πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής το 1999

a) Νέες αποφάσεις

Η ενισχυμένη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στις Βαλκανικές χώρες που ήταν ήδη εμφανής το 1998, επιβεβαιώθηκε και κατά το έτος 1999. Το Συμβούλιο αποφάσισε πέντε πράξεις ανώτατου ποσού 460 εκατ. ευρώ υπέρ της Αλβανίας, της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, της Βουλγαρίας, της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) και της Ρουμανίας.

Τον Απρίλιο του 1999 αποφασίσθηκε μία τρίτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπέρ της Αλβανίας, που αποτελείτο από μακροπρόθεσμη πιστωτική διευκόλυνση ανώτατου ποσού έως 20 εκατ. ευρώ με μέγιστη ωρίμανση 15 έτη και χαριστική περίοδο 10 ετών. Η συνδρομή εγκρίθηκε για την ενίσχυση του ισοζυγίου πληρωμών και των συναλλαγματικών διαθέσιμων της χώρας. Αντίθετα με τις προηγούμενες πράξεις, η συνδρομή αυτή θα έχει τη μορφή δανείου. Η Αλβανία αναλαμβάνει σημαντικές δράσεις για την προώθηση της οικονομικής μεταρρύθμισης και την οικοδόμηση σύγχρονων θεσμών, με την υποστήριξη του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή που εγκρίθηκε είναι συνεκτική και προσαρμοσμένη στα μακροοικονομικά προγράμματα και τις μεταρρυθμίσεις που συμφωνήθηκαν μεταξύ των αλβανικών αρχών του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η Βοσνία Ερζεγοβίνη σημείωσε κάποια πρόοδο στην υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και τη βελτίωση του πλαισίου της οικονομικής της πολιτικής. Έχει μακροοικονομική σταθερότητα και, για πρώτη φορά, το Συμβούλιο αποφάσισε τη χορήγηση έκτακτης μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, ύψους 60 εκατ. ευρώ υπέρ της Βοσνίας Ερζεγοβίνης. Το δάνειο ανέρχεται σε 20 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο και η μη επιστρεπτέα συνιστώσα σε 40 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο. Απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση της συνδρομής είναι η πλήρης αποπληρωμή των εκκρεμών υποχρεώσεων προς την Κοινότητα και την ΕΤΕπ. Η Κοινότητα εκταμίευσε ήδη μία πρώτη δόση 25 εκατ. ευρώ το Δεκέμβριο 1999.

Η τέταρτη πράξη μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής υπέρ της Βουλγαρίας αποφασίσθηκε από το Συμβούλιο το Νοέμβριο του 1999. Συνίσταται σε μακροπρόθεσμη πιστωτική διευκόλυνση 100 εκατ. ευρώ κατ´ανώτατο όριο (μέγιστη ωρίμανση 10 ετών) προκειμένου να εξασφαλιστεί μια βιώσιμη κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας. Το δάνειο θα διατεθεί στη Βουλγαρία σε δύο δόσεις. Η πρώτη δόση εκταμιεύθηκε βάσει της ικανοποιητικής προόδου του μακροοικονομικού προγράμματος της Βουλγαρίας, όπως είχε συμφωνηθεί με το ΔΝΤ. Η δεύτερη δόση συνδέεται με τη συνέχιση του προγράμματος προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων της Βουλγαρίας.

Η ΠΓΔΜ έχει αναλάβει θεμελιώδεις πολιτικές και οικονομικέ μεταρρυθμίσεις. Οι αρχές της χώρας ενέκριναν ένα οικονομικό πρόγραμμα με ισχυρή στήριξη από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί μια βιώσιμη κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών και να ελαφρυνθούν οι εξωτερικές χρηματοδοτικές πιέσεις και οι κοινωνικές συνέπειες των οικονομικών προβλημάτων που προκάλεσε η σύγκρουση στο Κοσσυφοπέδιο, το Συμβούλιο αποφάσισε το Νοέμβριο του 1999 να χορηγήσει μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή με τη μορφή δανείου ως 50 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο (με χαριστική περίοδο 10 ετών και μέγιστη ωρίμανση 15 ετών), και μη επιστρεπτέα συνδρομή ως 30 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο για την περίοδο 1999 έως 2000.

Το 1999, η Ρουμανία εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα αλλά είχε αναλάβει ριζικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις και κατέβαλε ουσιώδεις προσπάθειες για την υλοποίηση μιας οικονομίας αγοράς που να λειτουργεί ικανοποιητικά ενόψει της αύξησης της απασχόλησης και της βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης. Το Νοέμβριο του 1999, η Κοινότητα αποφάσισε να χορηγήσει στη Ρουμανία την τέταρτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή, που αποτελείται από μακροπρόθεσμη δανειακή διευκόλυνση 200 εκατ. ευρώ κατ´ανώτατο όριο (μέγιστη ωρίμανση 10 ετών), προκειμένου να εξασφαλιστεί μία βιώσιμη κατάσταση στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας. Το δάνειο θα διατεθεί στη Ρουμανία σε δύο δόσεις.

β) Εκταμιεύσεις

Οι εκταμιεύσεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής σε τρίτες χώρες ανήλθαν σε 136 εκατ. ευρώ συνολικά το 1999. Οι εκταμιεύσεις αυτές αποτελούνταν από 25 εκατ. ευρώ υπέρ της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, 40 εκατ. ευρώ υπέρ της Βουλγαρίας, 4 εκατ. ευρώ υπέρ της Αρμενίας, 9 εκατ. ευρώ υπέρ της Γεωργίας και 58 εκατ. ευρώ υπέρ της Ουκρανίας. Οι τρεις τελευταίες πράξεις αποτελούσαν μέρος ενεργειών που είχαν αποφασισθεί προηγουμένως. Οι εκταμιεύσεις προς τη Βοσνία Ερζεγοβίνη και τη Βουλγαρία αναφέρονταν σε νέες αποφάσεις του 1999.

Από το σύνολο των 136 εκατ. ευρώ που εκταμιεύθηκαν, 28 εκατ. ευρώ είχαν τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων που χρηματοδοτήθηκαν από το γενικό προϋπολογισμό (άρθρα B7-531 και B7-532). Οι ενισχύσεις αυτές χορηγήθηκαν στη Βοσνία Ερζεγοβίνη (15 εκατ. ευρώ), τη Γεωργία (9 εκατ. ευρώ) και την Αρμενία (4 εκατ. ευρώ). Το μεγαλύτερο μέρος της συνδρομής είχε, ως συνήθως, τη μορφή μακροπρόθεσμων δανείων (Βοσνία Ερζεγοβίνη, 10 εκατ. ευρώ. Βουλγαρία 40 εκατ. ευρώ. Ουκρανία 58 εκατ. ευρώ).

γ) Αποπληρωμές και μη εκταμιευθείσες συνδρομές

Το 1999, το μόνο ληξιπρόθεσμο δάνειο μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής που οφειλόταν αποπληρώθηκε από τη Ρουμανία σε συνδυασμό με τη δεύτερη χορήγηση συνδρομής που αποφασίσθηκε τον Ιανουάριο του 1992. Η Εσθονία και η Αρμενία αποπλήρωσαν νωρίτερα από την προθεσμία 5 εκατ. ευρώ η καθεμία για τα δάνειά τους του 1993 και του 1998 αντίστοιχα.

Τα ποσά ορισμένων πράξεων που αποφασίσθηκαν στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του '90 δεν εκταμιεύθηκαν πλήρως, όπως αρχικά είχε προβλεφθεί. Αυτό οφειλόταν είτε στη βελτίωση της εξωτερικής θέσης, κυρίως από πλευράς ισοζυγίου πληρωμών και εξωτερικού χρέους όπως στην περίπτωση των χωρών της Βαλτικής, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, είτε στην επιδείνωση του πολιτικού κλίματος και/ή στην επιβράδυνση της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων όπως στη Λευκορωσία (1995) και την Αλγερία (1994). Οι πράξεις αυτές έχουν πλέον αποπρογραμματισθεί. Η τελευταία στήλη του πίνακα 1 εμφανίζει τα μη εκταμιευθέντα ποσά. Οι πράξεις για την Αλβανία, τη Βοσνία Ερζεγοβίνη, τη Βουλγαρία, την ΠΓΔΜ, τη Ρουμανία, την Αρμενία και την Γεωργία και την Ουκρανία ΙΙΙ προβλέπεται να υλοποιηθούν σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις.

δ) Άλλες παρατηρήσεις

Στα τέλη του 1999, τρεις προτάσεις της Επιτροπής βρίσκονταν ενώπιον του Συμβουλίου για τη λήψη απόφασης. Η πρώτη αφορούσε το Τατζικιστάν, για το οποίο η Επιτροπή πρότεινε τον Ιούλιο του 1999 δυνατότητα συνδρομής ως 110 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της πράξης υπέρ της Αρμενίας και της Γεωργίας.

Η δεύτερη πρόταση αφορά την τρίτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή υπέρ της Μολδαβίας, που αποτελείται από δάνειο ύψους 15 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο.

Τέλος, η Επιτροπή πρότεινε το Νοέμβριο έκτακτη μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική ενίσχυση υπέρ του Κοσσυφοπεδίου ως 35 εκατ. ευρώ.

3. Τάσεις και προοπτικές της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Αρχικά, η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας αποσκοπούσε στη στήριξη της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και του ισοζυγίου πληρωμών. Με την πάροδο των ετών, αυξήθηκε ο αριθμός των χωρών στις οποίες η Κοινότητα έκρινε σκόπιμο να χορηγήσει παρόμοια συνδρομή, καθώς όλο και περισσότερες γειτονικές χώρες ανέλαβαν να εφαρμόσουν αυστηρά προγράμματα οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Η εξέλιξη αυτή μετέβαλε τη γεωγραφική κατανομή της συνδρομής σε σχέση με τα πρώτα έτη, όταν οι περισσότερες δικαιούχες χώρες γειτνίαζαν άμεσα με την Κοινότητα. Μετά τις πρόσφατες συγκρούσεις στα δυτικά Βαλκάνια και ειδικότερα τη σύγκρουση στο Κοσσυφοπέδιο το 1999, διαγράφεται μία νέα τάση για αύξηση της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής στις χώρες της περιοχής αυτής, όπως αποδεικνύεται από τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου.

Κατέστη επίσης σαφές ότι ενώ σε ορισμένες χώρες ήταν ακόμη απαραίτητη η παροχή μακροοικονομικής συνδρομής για την υλοποίηση του αρχικού στόχου της υποστήριξης της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και του ισοζυγίου πληρωμών, στην περίπτωση άλλων χωρών η συνδρομή αυτή θα ήταν πιο επωφελής εάν εχρησιμοποιείτο για τη στήριξη των εθνικών προγραμμάτων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Η τάση αυτή εκδηλώθηκε αρχικά σε ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπου η χρηματοδοτική συνδρομή για την διαρθρωτική μεταρρύθμιση θα μπορούσε να συνδυαστεί επωφελώς με την τεχνική βοήθεια που χορηγείται στο πλαίσιο του προγράμματος για την ενίσχυση θεσμικών διαρθρώσεων που είναι απαραίτητες για την επιτυχία των προγραμμάτων διαρθρωτικής μεταρρύθμισης. Η συμπληρωματικότητα των διαφόρων ειδών κοινοτικής συνδρομής ενισχύθηκε μέσω της διεύρυνσης του διαλόγου με κάθε μια από τις δικαιούχες χώρες, ούτως ώστε ο διάλογος αυτός να συμπεριλαμβάνει πλέον όλα τα είδη συνδρομής για τη στήριξη των προσπαθειών μεταρρύθμισης. Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώθηκε στο πλαίσιο της συνδρομής σε μερικά ΝΑΚ και στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων. Παρόμοια εξέλιξη παρατηρήθηκε στα προγράμματα που υποστηρίζει το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, γεγονός που οδήγησε σε στενότερη συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και των οργανισμών αυτών.

Οι πίνακες 1 και 2, και τα συνοδευτικά διαγράμματα 1α και 2α απεικονίζουν τον έκτακτο χαρακτήρα της κοινοτικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Οι σημαντικότερες πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής αποφασίστηκαν και εκταμιεύθηκαν τα έτη αμέσως μετά τις μεταβολές στα πολιτικά και οικονομικά συστήματα των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Έκτοτε, οι διακυμάνσεις που παρατηρήθηκαν στην μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή προς τρίτες χώρες αντικατοπτρίζουν την εφαρμογή της αρχής της λήψης απόφασης κατά περίπτωση βάσει αξιολόγησης της μακροοικονομικής κατάστασης και των εξωτερικών χρηματοδοτικών αναγκών των υποψήφιων χωρών για συνδρομή.

Το διάγραμμα 1α για τις πράξεις που αποφασίστηκαν και το διάγραμμα 2α για τα ποσά που εκταμιεύθηκαν δείχνουν τη σημαντική συγκέντρωση της συνδρομής στις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ, αντικατοπτρίζοντας την κατευθυντήρια αρχή της συνδρομής των γειτονικών χωρών οι πολιτικές και οικονομικές σχέσεις των οποίων με την ΕΕ είναι ιδιαίτερα στενές. Περίπου τα δύο τρίτα της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής έχουν κατευθυνθεί την τελευταία δεκαετία προς τις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ. Ορισμένα νέα ανεξάρτητα κράτη και ορισμένες μεσογειακές χώρες μοιράζονται ένα ίδιο ποσοστό γύρω στα 16% της συνολικής συνδρομής από το 1990 ενώ οι χώρες των δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν κατά 6% στις πράξεις που αποφασίσθηκαν, με το ήμισυ του ποσού να αφορά το 1999.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ 1990-1999

ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΓΚΡΙΘΕΝΤΑ ΠΟΣΑ, ΕΚΑΤ. ΕΥΡΩ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

ΠΙΝΑΚΑΣ 2 - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ 1990-1999

εκταμιευσεισ, εκατ. ευρω

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

4. Κατανομή των επιβαρύνσεων

Στο πλαίσιο της διαδικασίας συντονισμού της συνδρομής που χορηγεί η ομάδα G-24 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα οργανώνει συσκέψεις χορηγών για τη στήριξη των ΧΚΑΕ. Στις συσκέψεις αυτές αξιολογούνται οι ανάγκες σε πόρους και συμφωνούνται, κατ' αρχήν, οι συνεισφορές των ΔΧΟ και των διμερών χορηγών. Για τις άλλες δικαιούχες χώρες, ακολουθείται ανάλογη διαδικασία με συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας που συγκαλούνται με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Στο παράρτημα 2 παρουσιάζονται συνοπτικά οι πόροι που παρέχουν οι διάφοροι χορηγοί για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών των χωρών που λαμβάνουν μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από την ΕΚ. Οι σχετικές λεπτομέρειες για κάθε δικαιούχο χώρα για το έτος 1999 αναφέρονται στο παράτημα 2.1.

Ήδη από τις πρώτες ενέργειες μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής, τα ποσά που χορήγησε η ΕΚ παρουσίασαν σημαντικές διακυμάνσεις σε απόλυτες τιμές, παράλληλα με τις ενισχύσεις για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών που χορήγησε η διεθνής κοινότητα (βλ. παράρτημα 2 και αντίστοιχους πίνακες σε προηγούμενες εκθέσεις για τις ενέργειες μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής).

Αρχικά, ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της κοινοτικής συνδρομής ήταν η χορήγηση ιδιαίτερα σημαντικών ποσών για τη στήριξη των προγραμμάτων των διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών. Ο ρόλος της Κοινότητας ήταν καθοριστικός στο πλαίσιο αυτό, εφόσον ήταν ένας από τους κυριότερους χρηματοδότες και, από το 1991, συντονιστής της διμερούς συνδρομής της ομάδας G-24 στις ΧΚΑΕ.

Ωστόσο, οι ΔΧΟ κατόρθωσαν σταδιακά να κινητοποιήσουν περισσότερους πόρους με νέα μέσα, αυξάνοντας σημαντικά το μερίδιό τους στις διάφορες χρηματοδοτήσεις, ιδίως όσον αφορά την κινητοποίηση νέων κεφαλαίων.

Ταυτόχρονα, οι συνεισφορές των εξωτερικών πιστωτών τόσο του δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα, επικεντρώθηκαν στις ενέργειες για την ελάφρυνση ή μείωση του χρέους, οι οποίες ήταν ιδιαίτερα σημαντικές το 1994, το 1995 και το 1999. Μεταξύ των χωρών που έλαβαν μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή από την ΕΚ, αναλήφθηκαν ενέργειες ελάφρυνσης του χρέους και άλλες παρόμοιες ενέργειες στις ακόλουθες χώρες: Αλγερία το 1991 και το 1994. Βουλγαρία το 1991, 1994 και 1997. Μολδαβία το 1996. Ουκρανία το 1994, το 1995 και το 1999, και ΠΓΔΜ Βοσνία Ερζεγοβίνη και Αλβανία το 1999.

III. AΛBANIA

1. Εισαγωγή

Βάσει του τριετούς προγράμματος του ΔΝΤ που εγκρίθηκε το Μάιο του 1998 και παρά την κρίση του Κοσσυφοπεδίου, οι αλβανικές αρχές πέτυχαν να διατηρήσουν τη μακροοικονομική σταθερότητα: η αύξηση του ΑΕΠ για το 1999 αναμένεται να είναι της τάξης του 8%, όσο και το 1998, ενώ το φορολογικό έλλειμμα ήταν υπό έλεγχο, η συναλλαγματική ισοτιμία του Lek παρέμεινε ισχυρή έναντι του δολαρίου, ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν κάτω από 1% ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε πολύ λιγότερο απ' ότι αναμενόταν (8.5% από 6% του ΑΕΠ).

Σε ό,τι αφορά τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση, καταγράφηκε πρόοδος γενικά με ρυθμούς χαμηλότερους απ' ότι αναμενόταν, εν μέρει λόγω της κρίσης του Κοσσυφοπεδίου. Στον τομέα της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα, η ιδιωτικοποίηση των δύο τραπεζών που παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο βρίσκεται στο στάδιο της υλοποίησης, το νομοθετικό πλαίσιο και η τραπεζική εποπτεία έχουν βελτιωθεί ουσιωδώς και η εκκαθάριση των "Συστημάτων πυραμίδων" πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της. Η ιδιωτικοποίηση των ΜΜΕ έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, αλλά τα αποτελέσματα είναι λιγότερο ικανοποιητικά για τις μεγάλες επιχειρήσεις σε στρατηγικούς τομείς. Η έγκριση από το Κοινοβούλιο το 1999 τόσο του αναθεωρημένου νόμου για τις δημόσιες υπηρεσίες όσο και του νέου τελωνειακού κώδικα αποτέλεσαν ιδιαίτερα σημαντικά βήματα για τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και των τελωνείων αντίστοιχα. Τέλος, καταγράφηκε επίσης σημαντική πρόοδος στην ενίσχυση της συλλογής των φόρων.

Το Συμβούλιο αποφάσισε τον Απρίλιο του 1999 να διαθέσει μακροπρόθεσμη δανειακή διευκόλυνση ποσού 20 εκατ. ευρώ κατ' ανώτατο όριο. // ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι τιμές καθορίζονται σχεδόν πλήρως από την αγορά, με την εξαίρεση των δημοσίων μεταφορών, των σιδηροδρομικών μεταφορών, των ταχυδρομικών τιμολογίων, του ηλεκτρισμού και της παροχής ύδατος.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγωγές και οι τελευταίες απαγορεύσεις για τις εξαγωγές έχουν αρθεί από το Σεπτέμβριο του 1999. Τέσσερα διαφορετικά επίπεδα δασμών (0, 5, 10 και 20%). Η ένταξη στον ΠΟΕ έχει σχεδόν ολοκληρωθεί.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Από τον Ιούλιο του 1992 ελεύθερη συναλλαγματική διακύμανση. Το συναλλαγματικό σύστημα είναι σε μεγάλο βαθμό χωρίς περιορισμούς για τις τρέχουσες πράξεις, περιλαμβανομένου και του επαναπατρισμού των κερδών. Παραμένουν έλεγχοι για την εξαγωγή συναλλάγματος από τους μόνιμους κατοίκους.

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Φιλελεύθερη νομοθεσία. Επιτρέπεται η πώληση γης στους ξένους. Το κτηματολόγιο έχει ολοκληρωθεί στις περισσότερες περιοχές.

// 5. Νομισματική πολιτική

Τα ανώτατα διατραπεζικά πιστωτικά όρια έχουν αρθεί από το Νοέμβριο του 1999. Οι τράπεζες είναι ελεύθερες να καθορίσουν τα επιτόκια δανεισμού, αλλά η κεντρική τράπεζα καθορίζει ελάχιστα επιτόκια καταθέσεων προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν θετικά. Πλειστηριασμοί κρατικών ομολόγων (3, 6, 12 μηνών).

// 6. Δημόσια οικονομικά

Ο ΦΠΑ εισήχθη τον Ιούλιο του 1996. Τα δημοσιονομικά έσοδα υπολογίζονται σε 20.4% του ΑΕΠ το 1999. οι δαπάνες σε 31.4% του ΑΕΠ (περιλαμβανομένων των δαπανών και τόκων που σχετίζονται με το Κοσσυφοπέδιο).

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Η ιδιωτικοποίηση της αρόσιμης γης έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Η ιδιωτικοποίηση περίπου 470 ΜΜΕ έχει σχεδόν ολοκληρωθεί (αναμένεται πλήρης ιδιωτικοποίηση πριν τον Ιανουάριο του 2000 σύμφωνα με το πρόγραμμα του ΔΝΤ). Δεν έχουν ιδιωτικοποιηθεί μέχρι στιγμής μεγάλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε στρατηγικούς τομείς. Δημιουργήθηκε χρηματιστήριο το Μάρτιο του 1996.

// 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Στο τραπεζικό σύστημα κυριαρχούν οι δύο μεγάλες τράπεζες που παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο. Έγκριση του νέου νόμου για τις ασφαλείς συναλλαγές και νέων νόμων για τις εταιρείες και τις πτωχεύσεις για το 1999. Έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η εκκαθάριση των "συστημάτων πυραμίδων".

2. Μακροοικονομική επίδοση

Μεταξύ του 1993 και του 1996, η Αλβανία σημείωσε σημαντική πρόοδο στην σταθεροποίηση και την φιλελευθεροποίηση της οικονομίας της και την υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με την υποστήριξη σημαντικής διεθνούς συνδρομής. Μετά από μια αρνητική περίοδο το 1997, λόγω της κατάρρευσης των "συστημάτων πυραμίδων", η νέα κυβέρνηση κατάφερε να επαναφέρει τη μακροοικονομική σταθερότητα.

Μετά από ένα εξαμηνιαίο πρόγραμμα κατάστασης ανάγκης, οι αλβανικές αρχές εισήγαγαν ένα συνεκτικό μεσοπρόθεσμο μακροοικονομικό πρόγραμμα και ένα πρόγραμμα διαρθρωτικής προσαρμογής που στηρίχθηκε από το ΔΝΤ βάσει ενός ΕΧΔΔΠ [2]. Έτσι, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 8% το 1998 (μετά από μείωση 7% το 1997), ο πληθωρισμός μειώθηκε σε μονοψήφιο ποσοστό, το έλλειμμα του προϋπολογισμού μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό, και το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε κατά το ήμισυ στο 6% του ΑΕΠ.

[2] Το Νοέμβριο του 1999, η Ενισχυμένη Χρηματοδοτική Διευκόλυνση Διαρθρωτικής Προσαρμογής (ΕΧΔΔΠ) - η διευκόλυνση του ΔΝΤ για τις χώρες με χαμηλό εισόδημα - "μείωση της φτώχειας και διευκόλυνση ανάπτυξης" (PRGF) και επανακαθορίστηκαν οι στόχοι της. Τα σχετικά προγράμματα θα βασίζονται σε στρατηγικές των χωρών για τη μείωση της φτώχειας και θα είναι συνεκτικά με το συνολικό μακροοικονομικό, διαρθρωτικό και κοινωνικό πλαίσιο για μεγαλύτερη ανάπτυξη και μείωση της φτώχειας.

Παρά την κρίση του Κοσσυφοπεδίου, οι αρχές επέμειναν στη μακροοικονομική σταθεροποίηση. Σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις, η αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να αγγίξει τον στόχο του 8% το 1999 και οφείλεται κυρίως σε ισχυρή ανάπτυξη στους τομείς των κατασκευών, των μεταφορών και των υπηρεσιών. Η κρίση στο Κοσσυφοπέδιο συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη των δύο τελευταίων τομέων. Η ανεργία υπολογίζεται γύρω στο 18%. Το 1999 η σταθερότητα των τιμών και η νομισματική σταθερότητα ήταν αξιοσημείωτες. Το Lek παρέμεινε σταθερό έναντι του δολαρίου ΗΠΑ και ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν 0,5% στα τέλη του έτους, αποτέλεσμα που πρέπει να συγκριθεί με στόχο 7%. Το αξιοσημείωτο αυτό αποτέλεσμα οφείλεται ωστόσο εν μέρει στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου, και στις τεράστιες ποσότητες ανθρωπιστικής βοήθειας που πωλήθηκαν στις τοπικές αγορές καθώς και τις υποτιμημένες τιμές των τροφίμων, που αποτελούν τον πυρήνα του ΔΤΚ στην Αλβανία. Ενώ η κρίση του Κοσσυφοπεδίου είχε μάλλον ισχυρή επίπτωση στη φορολογική κατάσταση [3], η κατάσταση αυτή είναι λιγότερη κρίσιμη απ' ότι είχε υπολογιστεί. Το 1999 το συνολικό έλλειμμα του προϋπολογισμού, που περιλαμβάνει και τις άμεσες επιπτώσεις από την κρίση του Κοσσυφοπεδίου οι οποίες υπολογίζονται σε περίπου 2% του ΑΕΠ, αναμένεται να φθάσει το 11% του ΑΕΠ (που πρέπει να συγκριθεί με αναθεωρημένο στόχο του Μαΐου 1999 της τάξης του 13,8% και το αποτέλεσμα του 1998 που είναι 10,4%), ενώ το έλλειμμα του προϋπολογισμού που χρηματοδοτείται εγχώρια αναμένεται να είναι γύρω στο 5%, ελαφρώς χαμηλότερο από το στόχο του 5,5% που προέβλεπε το πρόγραμμα του ΔΝΤ. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμη και αν επετεύχθη ο στόχος του ελλείμματος δεν συνέβη το ίδιο με τους στόχους για τα έσοδα και τις δαπάνες. Το ισοζύγιο των τρεχουσών πληρωμών είναι ισχυρότερο απ' ότι αναμενόταν. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών πληρωμών που αναμενόταν να αυξηθεί σημαντικά λόγω της κρίσης του Κοσσυφοπεδίου περιορίστηκε τελικά στο 8,5% του ΑΕΠ (6% το 1998). Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα έφθασαν τα 475 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, που αντιστοιχούν σε εισαγωγές άνω των 4 μηνών.

[3] Η επίπτωση στον προϋπολογισμό του 1999 υπολογίζεται σε περίπου 85 εκατ. δολάρια ΗΠΑ, που αντιστοιχούν στο 2% του ΑΕΠ. Οι περισσότερες από τις δαπάνες αυτές χρηματοδοτήθηκαν από εξωτερικούς χορηγούς, περιλαμβανομένης και της ΕΕ, με τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων ή δανείων με χαριστικούς όρους.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Στον τομέα της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα, η πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση των δύο τραπεζών που παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο ήταν συγκρατημένη. Πράγματι, μολονότι αναμένεται η ιδιωτικοποίηση της εθνικής εμπορικής τράπεζας πριν από τα τέλη του Ιουνίου του 2000, ο νόμος για την ιδιωτικοποίηση της τράπεζας καταθέσεων δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Κοινοβούλιο. Το νομοθετικό πλαίσιο βελτιώθηκε με την έγκριση από το Κοινοβούλιο του νέου νόμου για τις ασφαλείς συναλλαγές, την υποβολή στο Κοινοβούλιο νέου νομοσχεδίου για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη βελτίωση της εφαρμογής των νόμων που εγκρίθηκαν πρόσφατα για τις εταιρείες και τις πτωχεύσεις. Πραγματοποιήθηκε επίσης σημαντική πρόοδος στον τομέα της τραπεζικής εποπτείας, ενώ η εκκαθάριση των "συστημάτων πυραμίδων" έχει σχεδόν ολοκληρωθεί.

Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων εμφάνισε ορισμένες καθυστερήσεις. Η πώληση ή η εκκαθάριση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο δεν έχει ολοκληρωθεί και έγινε απαραίτητη προϋπόθεση για την ολοκλήρωση του προγράμματος του ΔΝΤ η πορεία του οποίου θα αξιολογείτο τον Ιανουάριο του 2000. Η ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων σε στρατηγικούς τομείς καθυστέρησε και αυτή αλλά η κυβέρνηση δεσμεύθηκε να πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο το 2000.

Η έγκριση από το Κοινοβούλιο το 1999 του αναθεωρημένου νόμου για τις δημόσιες υπηρεσίες και του νέου τελωνειακού κώδικα αποτέλεσαν πολύ σημαντικά βήματα στη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και των τελωνείων, αντίστοιχα. Καταγράφηκε επίσης σημαντική πρόοδος στην ενίσχυση της συλλογής φόρων: 10.000 εταιρείες με κύκλο εργασιών άνω των 35.000 ευρώ ορίσθηκαν ως σημαντικοί φορολογούμενοι και φορολογήθηκαν με 30% επί των καθαρών κερδών, ενώ 27.000 φορολογούμενοι που αντιπροσωπεύουν ΜΜΕ φορολογήθηκαν με ένα περιορισμένο κατ' αποκοπή φόρο. Η φορολογία των φυσικών προσώπων υπολογίζεται με ένα συντελεστή που κυμαίνεται από 5% έως 30%. Εγκρίθηκε επίσης από το Κοινοβούλιο το Δεκέμβριο του 1999 ο νόμος για τις φορολογικές διαδικασίες, με στόχο τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ φορολογουμένων και φορολογικών αρχών. Πραγματοποιήθηκε επίσης κάποια πρόοδος στη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος.

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Στο πλαίσιο του τριετούς προγράμματος του ΔΝΤ με ΔΔΠΧΕ, που εγκρίθηκε το Μάιο του 1998, το Συμβούλιο αποφάσισε στις 22 Απριλίου 1999 να χορηγήσει στην Αλβανία διευκόλυνση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ως 20 εκατ. ευρώ. Αντίθετα με τις προηγούμενες δύο πράξεις μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής (70 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης που αποφασίσθηκαν το 1992 και 35 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης το 1994), η συνδρομή αυτή θα έχει τη μορφή δανείου.

Το Δεκέμβριο του 1999, πραγματοποιήθηκε μία πρώτη αποστολή προσωπικού της Επιτροπής ενόψει της διαπραγμάτευσης ενός μνημονίου συμφωνίας, για τον καθορισμό των όρων εκταμίευσης της πρώτης και δεύτερης δόσης της συνδρομής, και τη σύνδεση με τους όρους οικονομικής πολιτικής που έχουν συμφωνηθεί με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα. Στο σημείο αυτό, ωστόσο, οι αλβανικές αρχές δεν ήταν έτοιμες να δεσμευθούν για μία συγκεκριμένη σειρά πολιτικών όρων. Την άνοιξη του 2000, ωστόσο, οι αρχές ανέφεραν ότι είναι έτοιμες να διαπραγματευθούν τους όρους που θα περιληφθούν στο κοινοτικό δάνειο.

Στις 14 Ιουνίου 1999, το ΔΝΤ ανέκρινε τη δεύτερη ετήσια συμφωνία PRGF που καλύπτει την περίοδο από τον Απρίλιο 1999 έως το Μάρτιο του 2000 και συμφώνησε να αυξήσει την πρόσβαση της Αλβανίας κατά 9,74 εκατ. ειδικά τραβηχτικά δικαιώματα στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΧΔΔΠ ύψους 35,3 εκατ.. Η αξιολόγηση της συμφωνίας για το δεύτερο αυτό έτος αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο 2000. Στο πλαίσιο της στρατηγικής συνδρομής για την Αλβανία για την περίοδο 1998-2001, η Παγκόσμια Τράπεζα ενέκρινε το Ιούνιο 1999 μια χρηματοδοτική διευκόλυνση διαρθρωτικής προσαρμογής 20 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ που αυξήθηκε σε 45 εκατ. δολάρια ΗΠΑ στο πλαίσιο της κρίσης του Κοσσυφοπεδίου.

IV. AΡMENIA

1. Εισαγωγή

Η οικονομία της Αρμενίας αναπτύχθηκε μόνο κατά 3% το 1999, λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από τη ρωσική κρίση που ήταν ισχυρότερες απ' ότι αναμενόταν. Ο ετήσιος πληθωρισμός στο τέλος του έτους ήταν μόνο 2%. Τα σημαντικά ελλείμματα του προϋπολογισμού και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών παρέμειναν σε ανησυχητικά επίπεδα και η Αρμενία θα συνεχίσει να βασίζεται στη διεθνή συνδρομή για τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων.

Το Δεκέμβριο του 1998, η διοίκηση του ΔΝΤ ενέκρινε μια τρίτη ετήσια συμφωνία στο πλαίσιο της τριετούς ΕΧΔΔΠ ύψους 150 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ που εγκρίθηκε το Φεβρουάριο του 1996 για την Αρμενία. Στις 8 Οκτωβρίου 1999, το ΔΝΤ ολοκλήρωσε την αξιολόγηση στο πλαίσιο της τρίτης ετήσιας συμφωνίας.

Στο πλαίσιο της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής που εγκρίθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1997 [4], η Κοινότητα εκταμίευσε μία δεύτερη δόση μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ύψους 4 εκατ. ευρώ.

[4] Απόφαση του Συμβουλίου 97/787/ΕΚ - ΕΕ L 322 of 25.11.1997.

2. Mακροοικονομική επίδοση

Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 7,2% το 1998 και κατά 3% το 1999. Η αύξηση του ΑΕΠ στηρίχθηκε στην ουσιώδη αύξηση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου και την συνακόλουθη αύξηση (45%) των κατασκευών. Ωστόσο, η αύξηση βασίστηκε κυρίως σε εξωτερική χρηματοδότηση, ειδικότερα από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, που επέτρεψε στην Αρμενία να διαχειριστεί τα σημαντικά ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και του προϋπολογισμού.

Η επιστροφή της κυβέρνησης σε αυστηρότερη φορολογική και νομισματική πολιτική περιόρισε τον πληθωρισμό στο 1,3% το 1998. Ο πληθωρισμός δεν αναμενόταν να υπερβεί το 2% για το σύνολο του 1999.

Το πρώτο επτάμηνο του 1999, ο κρατικός προϋπολογισμός είχε έλλειμμα που αντιστοιχούσε στο 4,5% του ΑΕΠ, έναντι 1,4% για την αντίστοιχη περίοδο του 1998 και 4,7% για το σύνολο του 1998. // ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί ενώ οι επιδοτήσεις προς τους καταναλωτές μειώθηκαν δραστικά. Οι τιμές λίγων αγαθών παραμένουν υπό έλεγχο.

1. // 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη εμπορική πολιτική. Απλουστευμένο και σχετικά ανοιχτό καθεστώς εισαγωγών με διάρθρωση χαμηλών δασμολογικών τελών. Δεν υπάρχουν ποσοτικοί περιορισμοί. Η ένταξη στον ΠΟΕ αναμένεται για το 2000.

1. // 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία. Περιορισμένες επίσημες παρεμβάσεις. Πολύ φιλελεύθερο συναλλαγματικό σύστημα. Πρόσβαση στο ξένο συνάλλαγμα χωρίς περιορισμό. Η διατραπεζική αγορά κυριαρχεί στο ξένο συνάλλαγμα.

1. // 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Φιλελεύθερη πολιτική έναντι των άμεσων ξένων επενδύσεων, ειδικότερα έλλειψη περιορισμών για τον επαναπατρισμό των κερδών και του κεφαλαίου.

1. // 5. Νομισματική πολιτική

Το πρώτο εξάμηνο του 1999, υπερβολικές παρεμβάσεις στην αγορά ξένου συναλλάγματος προσπάθειες ελέγχου των επιτοκίων στην αγορά ομολόγων. Στη συνέχεια, αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές πολιτικές και παρακολούθηση σε μεγαλύτερο βαθμό των δυνάμεων της αγοράς.

1. // 6. Δημόσια οικονομικά

Τα δημοσιονομικά έσοδα (περιλαμβανομένων και των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων) υπολογίζονται σε περίπου 22,5% του ΑΕΠ. Οι συνολικές δαπάνες σε περίπου 28,7% του ΑΕΠ.

1. // 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων συνεχίστηκε (χημική βιομηχανία, εταιρεία επεξεργασίας πολύτιμων λίθων, εταιρεία παραγωγής brandy, ξενοδοχεία, φούρνοι και μύλοι...), αν και με αργότερο ρυθμό, τόσο για επιχειρήσεις μεσαίου όσο και μεγάλου μεγέθους. Μολονότι υπάρχουν ορισμένα κέρδη αποδοτικότητας στον ενεργειακό τομέα, η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης των εταιρειών διανομής, γεγονός που αναμένεται να βοηθήσει στην επίλυση των ταμειακών προβλημάτων.

1. // 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Το τραπεζικό σύστημα αποτελείται από την κεντρική τράπεζα της Αρμενίας και 31 εμπορικές τράπεζες, εκ των οποίων τρεις ανήκουν σε ξένους επενδυτές. Η κυβέρνηση πώλησε τις υπόλοιπες μετοχές της Ardshinbank που κατείχε, ενώ η ιδιωτικοποίηση της τράπεζας αποταμιεύσεων αναβλήθηκε λόγω του υψηλού πολιτικού κόστους της. Αυξημένες ποινές για μη τήρηση των διατάξεων σχετικά με τα αποθεματικά και αυτόματες κυρώσεις για την παραβίαση των εποπτικών κανόνων. Όλες οι τράπεζες ακολουθούν τα διεθνή λογιστικά πρότυπα.

1. //

Τα έσοδα του προϋπολογισμού της κεντρικής κυβέρνησης το πρώτο εξάμηνο του 1999 είχαν ανέλθει στο 87,3% μόλις του προβλεπόμενου επιπέδου, ενώ οι συσσωρευμένοι ληξιπρόθεσμοι φόροι αυξήθηκαν ανησυχητικά. Ωστόσο, η κυβέρνηση ενέκρινε μία σειρά αυστηρών μέτρων που περιλαμβάνουν υψηλότερους φόρους για τα προϊόντα καπνού, πετρελαίου, και περικοπές στις μη απαραίτητες δαπάνες για την υγεία και την εκπαίδευση. Έτσι, σημειώθηκε σταθερή βελτίωση στη συλλογή φόρων και αναμένεται να επιτευχθούν οι στόχοι για τα έσοδα του προϋπολογισμού το 1999. Η βελτίωση αυτή επέτρεψε στην κυβέρνηση να επαναλάβει τις πληρωμές των οικογενειακών επιδομάτων τον Οκτώβριο.

Το 1998, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Αρμενίας (μη περιλαμβανομένων των επισήμων μεταφορών κεφαλαίων) αντιστοιχούσε στο 27,3% του ΑΕΠ, λόγω του "παγώματος" του εμπορίου που επέβαλε στη χώρα, η χρηματοδοτική κρίση στη Ρωσία και η σχετική ισχύς του Dram. Οι εισαγωγές ήταν υπερ-τριπλάσιες από την αξία των εξαγωγών. Ωστόσο, το εμπορικό έλλειμμα μειώθηκε κατά 9,2% στο 28% του ΑΕΠ την περίοδο Ιανουαρίου - Ιουνίου 1999, λόγω της μεγαλύτερης μείωσης των εισαγωγών σε σχέση με τις εξαγωγές. Τα εμβάσματα από εκπατρισμένους αρμένιους, διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και διμερείς χορηγούς (ειδικότερα από τις ΗΠΑ) καθώς και τα σημαντικά ποσά άμεσων ξένων επενδύσεων (περίπου 100 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) δεν επέτρεψαν οι ανισορροπίες αυτές να αποσταθεροποιήσουν την οικονομία της Αρμενίας. Ωστόσο, τα ελλείμματα αυτά δεν μπορούν να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα. Το 1999, το εξωτερικό χρέος της χώρας συνέχισε να αυξάνεται και αναμενόταν να ανέλθει στο 47% του ΑΕΠ (870 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) στα τέλη του χρόνου. Τα συναλλαγματικά διαθέσιμα, ενισχυμένα από τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις ήταν ακόμη σε ικανοποιητικό επίπεδο και κάλυπταν περίπου 3,7 μήνες εισαγωγών. Μετά από μια μικρή υποτίμηση λόγω της ρωσικής κρίσης, το νόμισμα ανατιμήθηκε σχετικά τους τελευταίους μήνες σε ένα επίπεδο γύρω στο 519 Dram για ένα δολάριο ΗΠΑ στα τέλη του Δεκεμβρίου του 1999.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Η ταχύτητα και η συνέχεια της διαδικασίας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων εξασθένησε το πρώτο εξάμηνο του 1999, ειδικότερα σε ό,τι αφορά την ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων και την αποκατάσταση του ενεργειακού τομέα καθώς και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και την εφαρμογή των εποπτικών κανονισμών στο τραπεζικό τομέα. Ωστόσο, για το 1999 συνολικά, οι αρχές διατήρησαν ένα φιλελεύθερο εμπορικό και συναλλαγματικό σύστημα παρά διάφορες δυσκολίες (αποκλεισμός, ρωσική κρίση, πολιτική κρίση ....) και ακολούθησαν αποφασιστικά τη διαδικασία για την ένταξη στον ΠΟΕ. Η κυβέρνηση σημείωσε επιτυχία στη μείωση των τεχνικών απωλειών και της κλοπής ενέργειας καθώς και την αύξηση των τιμολογίων στον ενεργειακό τομέα, ενώ πραγματοποιήθηκε πρόοδος και για την αποκατάσταση του τομέα το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό τομέα, ιδιωτικοποιήθηκε πλήρως η Ardshinbank. Οι αρχές αναμένεται να ξεκινήσουν την ιδιωτικοποίηση/αναδιάρθρωση της τράπεζας αποταμιεύσεων με τη συνδρομή της Παγκόσμιας Τράπεζας τους επόμενους μήνες. Η στρατηγική για την μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης θα στηριχθεί από το πρόγραμμα χρηματοδοτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής 4 της Παγκόσμιας Τράπεζας το 2000.

Το ΔΝΤ εξέφρασε την ανησυχία του για τις πολιτικές υπαναχωρήσεις και τη μείωση του ρυθμού εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στα τέλη του 1998 και το πρώτο εξάμηνο του 1999, ειδικότερα σε ότι αφορά την εφαρμογή του σχεδίου χρηματοδοτικής αποκατάστασης για τον ενεργειακό τομέα. Αντιμετώπισε θετικά τις πρόσφατες διορθωτικές δράσεις της νέας κυβέρνησης, ιδιαίτερα την απόφαση των αρχών να αναλάβουν σημαντικά διορθωτικά φορολογικά μέτρα και να καταβάλουν προσπάθειες για την αποκατάσταση του ρυθμού ιδιωτικοποιήσεων. Αντιμετωπίζει επίσης θετικά τη δέσμευση των αρχών να ενισχύσουν τους νομισματικούς ελέγχους και την εφαρμογή ενός εποπτικού και κανονιστικού συστήματος για τον τραπεζικό τομέα. Τέλος, το ΔΝΤ υπογράμμισε τη σημασία ανάπτυξης και έγκρισης μιας συνεκτικής στρατηγικής για το εξωτερικό χρέος μεσοπρόθεσμα, περιλαμβανομένων και διαδικασιών ιδιωτικοποίησης προκειμένου να βελτιωθεί η εικόνα του εξωτερικού χρέους.

Η Παγκόσμια Τράπεζα ανέβαλε για το 2000 την εκταμίευση της τέταρτης δόσης του προγράμματος της χρηματοδοτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής 3 λόγω του χαμηλού τιμολογιακού επιπέδου της Αρμενίας στον αρδευτικό τομέα, των καθυστερήσεων ελέγχου στις εταιρείες του ενεργειακού τομέα και της μικρής προόδου στην ιδιωτικοποίηση του δικτύου διανομής ηλεκτρισμού. Η Παγκόσμια Τράπεζα εξετάζει τη δυνατότητα χορήγησης ενός προγράμματος χρηματοδοτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής 4 στην Αρμενία το 2000. Το πρόγραμμα αυτό αναμένεται να επικεντρωθεί στην αναδιάρθρωση του κρατικού τομέα και την προώθηση της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα. Θα περιλαμβάνει επίσης στοιχεία σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση, την εκπαίδευση και την υγεία.

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Στο πλαίσιο της εμπορικής δανειοδοτικής διευκόλυνσης που διέθεσε η Κοινότητα στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη το 1992 ύψους 1.250 εκατ. ευρώ η Αρμενία χρηματοδοτήθηκε με περίπου 58 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου. Ωστόσο, λόγω των δύσκολων πολιτικών, οικονομικών και χρηματοπιστωτικών όρων, η χώρα δεν ήταν σε θέση να εξυπηρετήσει επαρκώς τις εξωτερικές της υποχρεώσεις περιλαμβανομένων και αυτών έναντι της Κοινότητας. Προκειμένου να διευκολυνθεί η διευθέτηση του προβλήματος του χρέους, το Συμβούλιο ενέκρινε το Νοέμβριο του 1997 πρόταση της Επιτροπής για την χορήγηση στην Αρμενία (και τη Γεωργία) έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής με τη μορφή συνδυασμού δανείων και μη επιστρεπτέων ενισχύσεων.

Η υλοποίηση της συνδρομής αυτής υπόκειται στον όρο να παραμείνει η Αρμενία στο πλαίσιο του προγράμματος του ΔΝΤ και να προβεί στις απαραίτητες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις βάσει των διαδοχικών μνημονίων συμφωνίας που θα συναφθούν με την Επιτροπή. Η χώρα πρέπει επίσης να πραγματοποιεί τακτικά τις αποπληρωμές κεφαλαίου, ώστε να μειωθεί η χρηματοδοτική έκθεση της Κοινότητας σ´αυτή την περιοχή υψηλού κινδύνου το συντομότερο δυνατόν.

Το Δεκέμβριο του 1998, η Αρμενία είχε αποπληρώσει όλες τις ληξιπρόθεσμες οφειλές της στην Κοινότητα (51 εκατ. ευρώ) και εφάρμοζε και πάλι το πρόγραμμα του ΔΝΤ, οπότε η Επιτροπή εκταμίευσε την πρώτη δόση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής (28 εκατ. ευρώ σε δάνειο και 8 εκατ. ευρώ σε μη επιστρεπτέα ενίσχυση). Η δεύτερη δόση (4 εκατ. ευρώ μη επιστρεπτέας ενίσχυσης) της συνδρομής εκταμιευτικές στις αρχές Δεκεμβρίου 1999. Η δόση αυτή καταβλήθηκε με τον όρο ότι η Αρμενία θα μειώσει κατά 5 εκατ. ευρώ τις εκκρεμείς οφειλές της προς την Κοινότητα (28 εκατ. ευρώ) και ότι η χώρα θα εφαρμόσει το μακροοικονομικό πρόγραμμα που στηρίζει το ΔΝΤ με την τριετή ΕΧΔΔΠ.

Τον Ιούλιο 1999, επετεύχθη καταρχήν συμφωνία μεταξύ των αρμενικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής για τους διαρθρωτικούς όρους που συνδέονται με την εκταμίευση της τρίτης δόσης της συνδρομής που προβλέπεται για το 2000. Ωστόσο, οι αρμενικές αρχές δεν επικύρωσαν τη συμφωνία αυτή. Ίσως χρειαστεί νέα αποστολή διαπραγμάτευσης τους επόμενους μήνες προκειμένου να καταρτιστεί νέο συμπληρωματικό μνημόνιο συμφωνίας, παράλληλα με το μελλοντικό πρόγραμμα χρηματοδοτικής διευκόλυνσης διαρθρωτικής προσαρμογής 4 της Παγκόσμιας Τράπεζας.

V. BΟΣΝΙΑ ΕΡΖΕΓΟΒΙΝΗ

1. Εισαγωγή

Η μακροοικονομική σταθερότητα διατηρήθηκε στη Βοσνία Ερζεγοβίνη χάρη στη συμφωνία Stand-By που στηρίζει το ΔΝΤ, η οποία είχε συναφθεί το Μάιο 1998. Ωστόσο, η αύξηση του ΑΕΠ για το 1999 που προβλεπόταν να ήταν της τάξης του 16% επιβραδύνθηκε σε 10%, κυρίως λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από την κρίση του Κοσσυφοπεδίου. Πραγματοποιήθηκε πρόοδος στη βελτίωση του πλαισίου οικονομικής πολιτικής για ολόκληρη τη χώρα. Ειδικότερα, πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος σε ότι αφορά οικονομικά μέτρα κλειδιά: (α) υιοθετήθηκε ένα κοινό νόμισμα, το μετατρέψιμο Marka, που έφερε νομισματική σταθερότητα με τις πράξεις του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. (β) δημιουργήθηκε κοινός κρατικός προϋπολογισμός που διασφαλίζει μεταφορές από τη μία οντότητα στην άλλη. (γ) τέθηκε σε ισχύ νέος ενιαίος τελωνειακός κώδικας, που ακολουθεί τα πρότυπα της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 1999, και τον Μάιο του 1999, οι οντότητες κατάργησαν στην πράξη τις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες. Τέλος, υπάρχουν συμφωνίες μεταξύ της Βοσνίας Ερζεγοβίνης και των διμερών πιστωτών στο πλαίσιο της λέσχης του Παρισιού και της λέσχης του Λονδίνου. Το ΔΝΤ ολοκλήρωσε την πρώτη αξιολόγησή του στις 28 Ιουνίου 1999 και αποφάσισε να επεκτείνει τη συμφωνία Stand-By. // συνοπτικη παρουσιαση των οικονομικων μεταρρυθμισεων

1. // 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί με την εξαίρεση ορισμένων επιλεγμένων δημοσίων υπηρεσιών

1. // 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Και οι δύο οντότητες έχουν στην πράξη καταργήσει τις προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες (το Μάιο του 1999) με την Κροατία και την Πρώην Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας. Από τον Ιανουάριο του 1999 ισχύει ενιαίος τελωνειακός κώδικας με κοινό δασμολογικό καθεστώς που περιλαμβάνει τέσσερις κατηγορίες προϊόντων, από 0-15%. Προς το παρόν η Βοσνία Ερζεγοβίνη δεν είναι μέλος του ΠΟΕ.

1. // 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το κοινό νόμισμα, το KM, είναι συνδεδεμένο με το γερμανικό μάρκο βάσει της συμφωνίας καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου από τον Ιούνιο του 1998.

1. // 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Ιδιαίτερα αρνητικό περιβάλλον λόγω του διαφαινομένου υψηλού κινδύνου και των μη διαφανών πολιτικών. Οι οντότητες δεν έχουν ακόμη εφαρμόσει πλήρως τον κρατικό νόμο για τις άμεσες ξένες επενδύσεις.

1. // 5. Νομισματική πολιτική

Η Κεντρική Τράπεζα της Βοσνίας Ερζεγοβίνης είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. Η Κεντρική Τράπεζα και άλλες τράπεζες δεν επιτρέπεται να δανείζουν χρήματα στην κυβέρνηση.

1. // 6. Δημόσια οικονομικά

Οι οντότητες υποχρεώθηκαν να συρρικνώσουν τους προϋπολογισμούς τους κατά περίπου 30% κατά το 1999 λόγω των χαμηλών εσόδων τους. Χρειάζονται περαιτέρω μεταρρυθμίσεις, ιδιαίτερα φορολογική εναρμόνιση μεταξύ των οντοτήτων ώστε να διασφαλιστεί η ύπαρξη ενός αποτελεσματικού και διαφανούς φορολογικού συστήματος.

1. // 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Ενώ το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης των μικρών επιχειρήσεων ολοκληρώθηκε με επιτυχία στην ομοσπονδία, δεν ξεκίνησε ακόμα στην RS. Η ιδιωτικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων δεν έχει ακόμη εξεταστεί σοβαρά.

1. // 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα προχώρησε και στις δύο οντότητες με την εισαγωγή εποπτικών κανόνων. Η ιδιωτικοποίηση δύο από τις ελάχιστες φερέγγυες τράπεζες αναμένεται να ολοκληρωθεί σύντομα. Προχωρούν επίσης μεταρρυθμίσεις του συστήματος πληρωμών ενόψει του τερματισμού του μονοπωλίου των γραφείων πληρωμών ως τα τέλη του 2000.

Σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, πραγματοποιήθηκε πρόοδος στην εφαρμογή από τις οντότητες της Βοσνίας Ερζεγοβίνης των μεταρρυθμίσεων του συστήματος πληρωμών και την ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων. Ωστόσο, η πρόοδος υπήρξε μικρότερη σε ορισμένους άλλους τομείς όπως η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα και η ιδιωτικοποίηση μεγάλων επιχειρήσεων καθώς και η μεταρρύθμιση του φορολογικού και του τελωνειακού συστήματος. Ιδιαίτερη σημασία για την πρόοδο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων έχει η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των οντοτήτων ώστε να διασφαλισθεί η διαδικασία αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης για ολόκληρη τη χώρα δεδομένου ότι οι συνδρομές των χορηγών αναμένεται να μειωθούν σταδιακά τα επόμενα έτη.

Το Συμβούλιο αποφάσισε μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή ως 60 εκατ. ευρώ το Μάιο του 1999.

2. Μακροοικονομική επίδοση

Την περίοδο 1996-98, η Βοσνία Ερζεγοβίνη κατάφερε να διατηρήσει μέσο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ της τάξης του 35%. Οι υψηλοί αυτοί ρυθμοί ανάπτυξης είναι αποτέλεσμα του πολύ χαμηλού αρχικού επιπέδου του ΑΕΠ και της εξωτερικής χρηματοδότησης ύψους 5,1 δισεκατ. δολαρίων ΗΠΑ στο πλαίσιο του προγράμματος οικονομικής ανάκαμψης και ανασυγκρότησης (1996-1999) για την Βοσνία Ερζεγοβίνη που στήριξε η διεθνής κοινότητα των χορηγών. Για το 1999, η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί σε 10% έναντι πρόβλεψης πριν από την κρίση 16%, κυρίως λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από την κρίση του Κοσσυφοπεδίου στο εμπόριο και τις εγχώριες επενδύσεις νωρίτερα το ίδιο έτος. Παρά τους υψηλούς αυτούς ρυθμούς ανάπτυξης, ο πληθωρισμός μειώθηκε ταχύτατα σε ολόκληρη τη χώρα σε μονοψήφια ποσοστά, λόγω της τήρησης των κανόνων της συμφωνίας καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου και των αυστηρών φορολογικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο του μακροοικονομικού προγράμματος για ολόκληρη τη χώρα που στήριξε το ΔΝΤ με συμφωνία Stand-By. Η συναλλαγματική ισοτιμία του μετατρέψιμου Marka (KM) παραμένει συνδεδεμένη στη βάση 1:1 με το γερμανικό μάρκο (ευρώ) στο πλαίσιο πάντα του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. Η ανεργία παραμένει υψηλή και στις δύο οντότητες, σε επίπεδα γύρω στο 40%. Το 1999, και οι δύο οντότητες υποχρεώθηκαν να αναθεωρήσουν τους προϋπολογισμούς τους και να περικόψουν τις δαπάνες κατά περίπου 30%, κυρίως λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από την κρίση στο Κοσσυφοπέδιο το πρώτο εξάμηνο του 1999.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικό έλλειμμα (της τάξης του 22% του ΑΕΠ το 1999), που χρηματοδοτείται κυρίως από τη συνδρομή των χορηγών. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά διαθέσιμα ανήλθαν σε περίπου 877 εκατ. γερμανικά μάρκα στα τέλη του 1999 - τρεις φορές υψηλότερα απ' ότι στις αρχές του έτους - σημειώνοντας θεαματική αύξηση κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999, αντικατοπτρίζοντας την αυξημένη αποδοχή του ΚΜ και στις δύο οντότητες. Το εξωτερικό χρέος της Βοσνίας Ερζεγοβίνης παραμένει σε υψηλά επίπεδα (περίπου 70% του ΑΕΠ στα τέλη του 1998), και οφείλεται εν μέρει σε σημαντική δανειακή επιβάρυνση που κληρονομήθηκε από την Πρώην Γιουγκοσλαβία. Ωστόσο, η εξυπηρέτηση του χρέους ως ποσοστού των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών είναι χαμηλή σε σχέση με τον δείκτη χρέους προς ΑΕΠ, αντικατοπτρίζοντας την προνομιακή φύση μεγάλου μέρους του χρέους και τις συμφωνίες ευνοϊκής επανακλιμάκωσής του με τη λέσχη του Λονδίνου και τη λέσχη του Παρισιού. Οι παράγοντες αυτοί εξηγούν γιατί οι δείκτες του χρέους και της εξυπηρέτησης του χρέους προβλέπεται να συνεχίσουν να μειώνονται τα επόμενα έτη παρά το σημαντικό εξωτερικό δανεισμό για την ανασυγκρότηση.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Στο φορολογικό τομέα, οι τακτικές μεταφορές από τους προϋπολογισμούς των οντοτήτων στον κρατικό προϋπολογισμό έχουν γίνει αποδεκτές μολονότι συχνές καθυστερήσεις δημιούργησαν προβλήματα στην έγκαιρη εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους της Βοσνίας Ερζεγοβίνης. Έχει ιδιαίτερη σημασία να εξισορροπήσουν και οι δύο οντότητες τους προϋπολογισμούς τους περιορίζοντας τις δαπάνες ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους. Επιπλέον, οι φορολογικές δραστηριότητες που μέχρι τώρα αντιμετωπίζονταν εκτός προϋπολογισμού θα πρέπει να περιληφθούν στα σχέδια προϋπολογισμού. Θετικό είναι το γεγονός ότι στα σχέδια προϋπολογισμού για το φορολογικό έτος 2000 προβλέπεται η μείωση των στρατιωτικών δαπανών. Δημιουργήθηκε επίσης το νομικό πλαίσιο για τα ανώτατα ελεγκτικά όργανα σε επίπεδο οντότητας. Μολονότι έχουν γίνει εργασίες για τη δημιουργία συστημάτων δημοσίων ταμείων σε επίπεδο κράτους και οντοτήτων, πρέπει τώρα να διασφαλιστεί η σωστή λειτουργία αυτών των οργανισμών. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ενέκρινε τις απαιτούμενες νομοθετικές αλλαγές για τη χρηματοδοτική και διοικητική συγχώνευση των δύο υπαρχόντων συνταξιοδοτικών ταμείων, η οποία θα πρέπει να εγκριθεί και από το Κοινοβούλιο.

Παρά διάφορες δυσκολίες, περιλαμβανομένης και της λαϊκής καχυποψίας σε σχέση με το κοινό νόμισμα της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, το ΚΜ κερδίζει ολοένα και περισσότερο την εμπιστοσύνη του κοινού. Στην Republika Srpska, η αποδοχή του ΚΜ αυξήθηκε σημαντικά το τελευταίο εξάμηνο και υπολογίζεται ότι το ΚΜ χρησιμοποιείται για περισσότερο από το 70% των κυβερνητικών πληρωμών και εισπράξεων. Τέλος, η ομοσπονδία ενέκρινε ένα νόμο τον Οκτώβριο που απαγορεύει τη χρήση DM και του Kuna για τις πληρωμές που δεν είναι σε μετρητά στα γραφεία πληρωμών (ZPP και SAP). Πλέον, όλοι οι φόροι και οι μισθοί πρέπει να πληρώνονται σε KM.

Συνολικά, έχει πραγματοποιηθεί πρόοδος στη μεταρρύθμιση του συστήματος πληρωμών και τις προετοιμασίες για την κατάργηση των γραφείων πληρωμών ως το Δεκέμβριο του 2000, προθεσμία που έχει συμφωνηθεί με τους χορηγούς. Η ομοσπονδία ενέκρινε και τροποποίησε νόμο το Σεπτέμβριο που καταργεί τη μονοπωλιακή θέση του γραφείου πληρωμών για τις εγχώριες πράξεις πληρωμών, και παρέχει τη νομική βάση για μια κυβερνητική υπηρεσία που θα διασφαλίζει τη διαφάνεια κατά τη μεταβατική διαδικασία. Έτσι, έχουν δημιουργηθεί κυβερνητικές υπηρεσίες και στις δύο οντότητες με στόχο την αναθεώρηση των συστημάτων πληρωμών.

Το νομοθετικό πλαίσιο για τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα έχει δημιουργηθεί και προχωρεί παράλληλα η διαδικασία ιδιωτικοποίησης με την προβλεπόμενη εκκαθάριση αρκετών αφερέγγυων τραπεζών που αναμένεται να ολοκληρωθεί σύντομα. Η ομοσπονδία ενέκρινε ένα σχέδιο για την ομοσπονδιακή επενδυτική τράπεζα (σύμφωνα με τις συστάσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας) και η ιδιωτικοποίησή της αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις αρχές του επόμενου έτους. Η Republika Srpska (RS) ενέκρινε νόμο για τις εμπορικές τράπεζες τον Ιούλιο του 1999. Στην RS, τα σχέδια ιδιωτικοποίησης αναμένεται να ανακοινωθούν σύντομα για τουλάχιστον δύο από τις μεγαλύτερες κρατικές τράπεζες. Ενώ στην ομοσπονδία αναμένεται να καταστεί λειτουργικό σύντομα, στην RS, η κυβέρνηση πρέπει να δημιουργήσει ένα αυτόνομο και αυτοχρηματοδοτούμενο σύστημα εγγύησης των καταθέσεων πριν ξεκινήσουν οι ιδιωτικοποιήσεις.

Στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων, η ομοσπονδία άρχισε να πωλεί μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις το Μάιο του 1999, και η σχετική διαδικασία αναμενόταν να ολοκληρωθεί στα τέλη του 1999. Όλα τα καντόνια με εξαίρεση το Mostar πραγματοποίησαν ανοιχτούς πλειστηριασμούς. Πωλήθηκαν μόνο 9 από τις 23 επιχειρήσεις που είχε ανακοινωθεί ότι πωλούνται από τον Ιούλιο, λόγω περιορισμένης εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στην RS, οι ιδιωτικοποιήσεις των μικρών επιχειρήσεων δεν ολοκληρώθηκαν κυρίως λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος (στην RS, οι πολίτες που είναι επιλέξιμοι για τη συμμετοχή στις ιδιωτικοποιήσεις πρέπει να εγγραφούν αντίθετα απ´ότι συμβαίνει στην ομοσπονδία, όπου οι πολίτες λαμβάνουν τα σχετικά κουπόνια αυτομάτως) και/ή τεχνικών λόγων (εταιρείες που δεν υποβάλουν πορίσματα των ελεγκτών και ισολογισμούς στον οργανισμό ιδιωτικοποίησης της RS).

Στις 8 Ιουνίου 1999 οι δύο οντότητες κατέληξαν σε συμφωνία για την εναρμόνιση των φόρων κατανάλωσης σε επτά ομάδες προϊόντων και για την ενοποίηση όλων των συντελεστών ειδικών φόρων κατανάλωσης στα εισαγόμενα και τα εγχώρια αγαθά ως τις 15 Ιουλίου 1999. Ωστόσο, οι δύο οντότητες δεν έχουν ακόμη διασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή αυτής της συμφωνίας. Επίσης, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η συμφωνία για τη συνεργασία μεταξύ των οντοτήτων για τη διαχείριση των φόρων. Οι αρχές της Βοσνίας Ερζεγοβίνης πρέπει να αναλάβουν περαιτέρω πρωτοβουλίες για την εναρμόνιση των φορολογικών συστημάτων μεταξύ των οντοτήτων, και για τη δημιουργία νομικού πλαισίου για τις εμπορικές δραστηριότητες σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ. Οι οντότητες κατάρτισαν νέους κανονισμούς σχετικά με τους νόμους που αναφέρονται στις τελωνειακές αρμοδιότητες, τις κυρώσεις και τις παραβιάσεις με τη συνεργασία του CAFAO (Υπηρεσία Τελωνειακής και Φορολογικής Συνδρομής). Τα σχετικά σχέδια έχουν πλέον οριστικοποιηθεί, και υποβλήθηκαν για νομική γνωμοδότηση. Τέλος, η κατάργηση των παράλληλων δομών στις τελωνειακές και φορολογικές υπηρεσίες της ομοσπονδίας, όπως έχει αξιολογηθεί από το πρόγραμμα του CAFAO, προχωρεί με αργούς ρυθμούς.

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 10 Μαΐου 1999, απόφαση για έκτακτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στη Βοσνία Ερζεγοβίνη. Το ποσό της συνδρομής ανέρχεται σε 60 εκατ. ευρώ κατ´ανώτατο όριο, και περιλαμβάνει ένα σημαντικό στοιχείο μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ως 40 εκατ. ευρώ, και μακροπρόθεσμο δάνειο ως 20 εκατ. ευρώ. Η εκταμίευση της συνδρομής εξαρτάται από την πλήρη αποπληρωμή από τη Βοσνία Ερζεγοβίνη των οφειλών της στην Κοινότητα και την ΕΤΕπ. Μετά την τήρηση αυτής της προϋπόθεσης, και άλλων προηγουμένων ενεργειών, η Κοινότητα εκταμίευσε μία πρώτη δόση συνολικού ύψους 25 εκατ. ευρώ το Δεκέμβριο, που περιλάμβανε συνιστώσα μη επιστρεπτέας ενίσχυσης ύψους 15 εκατ. ευρώ, και δάνειο 10 εκατ. ευρώ. Η εκταμίευση της δεύτερης δόσης συνδέεται με την ικανοποιητική πρόοδο στο πλαίσιο του τρέχοντος προγράμματος του ΔΝΤ ως προς μία σειρά ειδικών κοινοτικών όρων που αφορούν την υλοποίηση της συνδρομής.

Το Μάιο του 1998, το ΔΝΤ ενέκρινε μία συμφωνία Stand-By (81 εκατ. δολάρια ΗΠΑ). Τον Ιούνιο 1999, το ΔΝΤ αποφάσισε να αυξήσει τη συνδρομή του κατά 23 εκατ. δολάρια ΗΠΑ λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από την κρίση του Κοσσυφοπεδίου. Η Παγκόσμια Τράπεζα εφαρμόζει δύο προγράμματα ενίσχυσης στη Βοσνία Ερζεγοβίνη για τη στήριξη της μεταρρύθμισης των δημοσίων οικονομικών και την ιδιωτικοποίηση του επιχειρηματικού και τραπεζικού τομέα. Τα προγράμματα αυτά στηρίζονται χρηματοδοτικά σε δύο πιστώσεις IDA συνολικού ύψους 134 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, περιλαμβανομένης και της αύξησης κατά 28 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αρνητικές επιπτώσεις από την κρίση στο Κοσσυφοπέδιο.

VI. ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η οικονομική σταθεροποίηση της Βουλγαρίας επιβεβαιώθηκε το 1999, παρά τις δυσχερείς εξωτερικές συνθήκες. Το 1999 σημαδεύτηκε από την κρίση στο Κόσσοβο, που είχε τόσο άμεση όσο και μεσοπρόθεσμη επίπτωση για τις εμπορικές συναλλαγές στην περιοχή αυτή. Ενώ η κρίση συνέβαλε στην παράταση της περιορισμένης ύφεσης του χειμώνα 1998-1999, η κατάσταση αυτή οφείλεται και σε άλλους παράγοντες και ειδικότερα, στην οικονομική αναδιάρθρωση του μεταποιητικού τομέα που οδήγησε σε μείωση της παραγωγής και αύξηση της ανεργίας. Το δεύτερο εξάμηνο του 1999 χαρακτηρίστηκε από άνοδο της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς και από την εκ νέου εκδήλωση ενδιαφέροντος από ξένους επενδυτές. Ένα σημαντικό γεγονός ήταν η πρόσκληση για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων που επιβεβαιώθηκε κατά τη σύνοδο κορυφής του Ελσίνκι. Το γεγονός αυτό θα αποτελέσει περαιτέρω κίνητρο για επενδύσεις στη χώρα.

Η πολιτική σταθερότητα της Βουλγαρίας επιβεβαιώθηκε από τις τοπικές εκλογές που ερμηνεύτηκαν ως ανανέωση της εντολής για τη συνέχιση της μεταρρυθμιστικής πολιτικής με την υποστήριξη διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών και της ΕΕ. Αποτέλεσμα της αποφασιστικότητάς της να προχωρήσει στις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες ήταν να ανταποκριθεί η Βουλγαρία στις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει βάσει του μεσοπρόθεσμου οικονομικού προγράμματος που είχε συμφωνήσει με το ΔΝΤ. Η Βουλγαρία βρίσκεται στο μέσον της ολοκλήρωσης του προγράμματος, που αποτελεί προϋπόθεση για τη χρησιμοποίηση της Διευρυμένης Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης συνολικού ύψους 627,62 εκατ. ΕΤΔ (858 εκατ. USD/ 820 εκατ. ευρώ). // συνοπτικη παρουσιαση της οικονομικησ μεταρρυθμισησ

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Το ποσοστό των διοικητικά καθοριζόμενων τιμών στο καλάθι ΔΤΚ ανήλθε σε 17,4% το 1999. Οι τιμές των ενεργειακών προϊόντων και ειδικότερα της θέρμανσης απελευθερώνονται σταδιακά.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Το εμπόριο έχει ελευθερωθεί σε μεγάλο βαθμό.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το λέβα προσδέθηκε στο ευρώ από τον Ιανουάριο του 199, στο πλαίσιο καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου. Η ισοτιμία του καθορίστηκε στις 5 Ιουλίου 1999 με την αφαίρεση τριών μηδενικών έτσι ώστε ένα λέβα να ισοδυναμεί σήμερα με ένα γερμανικό μάρκο.

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Οι ξένοι επενδυτές μπορούν να επαναπατρίζουν ελεύθερα τα κέρδη και το προϊόν ρευστοποίησης.

// 5. Νομισματική πολιτική

Η Κεντρική Τράπεζα είναι υπεύθυνη για την λειτουργία του καθεστώτος νομισματικού συμβουλίου, που παρέμεινε αξιόπιστη και υποστηρίχθηκε από υψηλά αποθεματικά.

// 6. Δημόσια οικονομικά

Η δημοσιονομική πολιτική ήταν αυστηρότερη σε σχέση με τις προβλέψεις, ενώ βελτιώθηκε η είσπραξη των φορολογικών εσόδων. Το ΔΝΤ πρότεινε τη λήψη αυστηρών μέτρων για την αντιμετώπιση της ανοδικής τάσης των δαπανών στο επίπεδο των μισθών του δημόσιου τομέα.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Από την αρχή της διαδικασίας το 1992 έως τον Οκτώβριο του 1999, ιδιωτικοποιήθηκε το 40% περίπου των πάγιων περιουσιακών στοιχείων. Τα έτη 1998 και 1999 παρατηρήθηκε σχετική επιβράδυνση του ρυθμού των ιδιωτικοποιήσεων, πλην όμως επιτεύχθηκε σταθερή πρόοδος.

// 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Η χρηματοοικονομική κατάσταση του τραπεζικού τομέα βελτιώθηκε αισθητά μετά την κρίση του 1996. Τα κυριότερα προβλήματα εντοπίζονται στη διστακτικότητα δανειοδότησης του αδύναμου ακόμα ιδιωτικού τομέα καθώς και στην καθυστέρηση των ιδιωτικοποιήσεων.

Το Συμβούλιο της 8ης Νοεμβρίου 1999 αποφάσισε τη χορήγηση δανείου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 100 εκατ. ευρώ προς τη Βουλγαρία - το τέταρτο του είδους αυτού. Το Δεκέμβριο εκταμιεύθηκε μια πρώτη δόση 40 εκατ. ευρώ.

Κατά τη διάρκεια του 1999, η παγκόσμια τράπεζα χορήγησε ένα νέο δάνειο προσαρμογής. Η συνδρομή της ΕΕ θα αυξηθεί από το έτος 2000 και μετά με την έναρξη λειτουργίας των προενταξιακών μέσων ISPA και SAPARD. Η συνολική συνδρομή αναμένεται να φθάσει σε 256 εκατ. ετησίως για την περίοδο 2000-2006.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας που παρατηρήθηκε στις αρχές του 1998 εξασθένησε προς το τέλος του έτους αυτού. Το γεγονός αυτό, μαζί με την κρίση στο Κόσσοβο, επέδρασαν αρνητικά στο εμπόριο και στο επενδυτικό κλίμα κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999. Η ασθενέστερη ευρωπαϊκή ζήτηση και η κρίση στη Ρωσία έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επιβράδυνση, πλην όμως η συνεχιζόμενη στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης αναδιάρθρωση του βιομηχανικού τομέα μείωσαν περαιτέρω τη βιομηχανική παραγωγή. Οι πωλήσεις στο μεταποιητικό τομέα μειώθηκαν κατά 12,8% κατά μέσο όρο τους πρώτους οκτώ μήνες του 1999 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 1998. Οι τομείς στους οποίους παρατηρήθηκε η εντονότερη μείωση ήταν εκείνοι των οχημάτων και των χημικών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συνέβαλαν σε μικρή αύξηση του ΑΕΠ κατά το πρώτο εξάμηνο του 1999. Ωστόσο, ο ρυθμός ανάπτυξης ενισχύθηκε σημαντικά το δεύτερο εξάμηνο του 1999 και σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις η αύξηση του ΑΕΠ θα ανέλθει σε 2,5% περίπου για το έτος συνολικά, μολονότι η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 5%.

Η ανεργία αυξήθηκε το 1999 λόγω απόλυσης του πλεονάζοντος προσωπικού που προήλθε από την αναδιάρθρωση ή την εκκαθάριση επιχειρήσεων του δημόσιου τομέα. Η απασχόληση αναμένεται να αυξηθεί μόλις η ιδιωτικοποίηση των βιομηχανιών και η ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων βελτιώσουν την κερδοφορία του τομέα.

Το 1998 και 1999 επιτεύχθηκε δραστική μείωση του πληθωρισμού χάρη στη σταθεροποιητική επίπτωση του Καθεστώτος Νομισματικού Συμβουλίου και τη μείωση των διεθνών τιμών των αγαθών. Το ποσοστό πληθωρισμού στο τέλος του έτους ήταν 1% το 1998, πολύ χαμηλότερο από την πρόβλεψη του 16% στην οποία βασιζόταν ο προϋπολογισμός της κυβέρνησης. Έκτοτε, ο πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλός παρά τις αυξήσεις των διοικητικά καθοριζόμενων τιμών στις οποίες οφείλονται οι προσωρινές εξάρσεις του πληθωρισμού τον Ιανουάριο και Ιούλιο 1999. Το ποσοστό πληθωρισμού σε ετήσια βάση στο τέλος του 1999 ήταν 6,2%. Οι περαιτέρω αυξήσεις στις διεθνείς και εγχώριες ενεργειακές τιμές και οι αυξήσεις των τιμολογίων για τα αγαθά κοινής ωφελείας θα ασκήσουν ανοδική πίεση στο δείκτη τιμών καταναλωτή το χειμώνα.

Οι συνολικές εξαγωγές μειώθηκαν περισσότερο από 10% το 1999. Τα πρώτα σημεία ανάκαμψης φάνηκαν στα μέσα του 1999 πλην όμως η διακοπή της διέλευσης μέσω της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας και το πάγωμα των μεταφορών μέσω του ποταμού Δουνάβεως συνεχίζουν να επιδρούν αρνητικά στις εμπορικές συναλλαγές. Η σύνθεση των εξαγωγών από πλευράς αξίας μεταβάλλεται σταδιακά: το ποσοστό των πρώτων υλών μειώνεται ενώ εκείνο των καταναλωτικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, αυξάνεται.

Οι εισαγωγές κατά το 1999 παρέμειναν ελαφρά πάνω από το επίπεδο του προηγούμενου έτους λόγω ισχυρής ζήτησης για καταναλωτικά αγαθά και κεφαλαιουχικού εξοπλισμού. Σε συνδυασμό με την πτώση των εξαγωγών, το γεγονός αυτό έχει αρνητική επίπτωση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, όπου προβλέπεται για το 1999 έλλειμμα περίπου 5,2% του ΑΕΠ. Για τα επόμενα έτη, τα επίπεδα του ελλείμματος αναμένεται να παραμείνουν τα ίδια ως αποτέλεσμα των αυξήσεων των πραγματικών μισθών και της ανάγκης κεφαλαιουχικού εξοπλισμού στις υπό αναδιάρθρωση βιομηχανίες. Η εξέλιξη των διεθνών ενεργειακών τιμών θα έχει και αυτή σοβαρές επιπτώσεις.

Το πλεόνασμα του λογαριασμού κεφαλαίου συμβάλλει στη χρηματοδότηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Οι εισροές από άμεσες ξένες επενδύσεις ανήλθαν κατά το 1998 σε 358 εκατ. ευρώ ή περίπου τρία τέταρτα του ποσού που σημειώθηκε το 1997. Τα τελευταία στοιχεία καταδεικνύουν σημαντική άνοδο σε περισσότερο από 600 εκατ. ευρώ το 1999. Οι σωρευτικές εισροές ΑΞΕ παραμένουν χαμηλές σε κατά κεφαλήν βάση σε σύγκριση με άλλες οικονομίες που βρίσκονται στο στάδιο της μετάβασης. Οι επίσημες εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης συμπεριλαμβανομένης της στήριξης ΔΝΤ και της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής από την Ευρωπαϊκή Ένωση συμβάλλουν στην ενίσχυση της εξωτερικής ικανότητας χρηματοδότησης της Βουλγαρίας.

Το 1998, οι δημοσιονομικές επιδόσεις ήταν καλύτερες από τις αναμενόμενες και ο ενοποιημένος προϋπολογισμός εμφάνισε πλεόνασμα 1,1% του ΑΕΠ. Ο προϋπολογισμός του 1999 προέβλεπε αρχικά συνολικό έλλειμμα 2,8% του ΑΕΠ. Ωστόσο, κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους σημειώθηκε υψηλότερο από το προγραμματισμένο πλεόνασμα και ως εκ τούτου το έλλειμμα για το 1999 θα κινηθεί σε περίπου 0.9% του ΑΕΠ.

Η λειτουργία του Καθεστώτος Νομισματικού Συμβουλίου υπήρξε ικανοποιητική. Το 1998, μεγάλες εκταμιεύσεις από επίσημους δανειστές συνέβαλαν στην περαιτέρω αύξηση των αποθεματικών της Κεντρικής Τράπεζας. Τα αποθεματικά αυτά ανήλθαν σε 2,7 δισ. ευρώ στο τέλος του 1998, ποσό που αντιστοιχεί σε 6 μήνες εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών. Στο τέλος του 1999, αντιστοιχούσαν σε 6,4 μήνες εισαγωγών και κρίνονται επαρκή για να καλύψουν τις υποχρεώσεις της Κεντρικής Τράπεζας βάσει του Καθεστώτος του Νομισματικού Συμβουλίου. Την 1η Ιανουαρίου 1999, το ευρώ αντικατέστησε το γερμανικό μάρκο ως νόμισμα πρόσδεσης. Η ισοτιμία του λέβα καθορίστηκε εκ νέου στις 5 Ιουλίου 1999 με την αφαίρεση τριών μηδενικών, έτσι ώστε ένα λέβα ισούται με 1 γερμανικό μάρκο. Το βασικό επιτόκιο που κυμαινόταν μεταξύ 5,2% και 6,2% το 1998 μειώθηκε σε 5% στις αρχές του 1999 και 4,2% τον Ιανουάριο του 2000.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Μολονότι τόσο το 1998 όσο και το 1999 σημειώθηκε πρόοδος στην ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων από απόψεως αριθμού μονάδων που πωλήθηκαν, παρατηρήθηκε ωστόσο κάποια επιβράδυνση σε όρους συνολικής αξίας πωληθέντων στοιχείων του ενεργητικού. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης αναμένεται να περατωθεί περίπου το 2002 και πολλές από τις πλέον αξιόλογες επιχειρήσεις έχουν ήδη πωληθεί ή πρόκειται σύντομα να πωληθούν, με αποτέλεσμα να υπάρξει ανάλογη μείωση των εσόδων του προϋπολογισμού.

Στις εναπομένουσες κρατικές επιχειρήσεις λήφθηκαν μέτρα για την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής πειθαρχίας. Κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου, οι επιχειρήσεις που επιθυμούσαν να λάβουν επιδοτήσεις έπρεπε να υποβάλουν σχέδια χρηματοοικονομικής ανάκαμψης, περιγράφοντας τους τρόπους με τους οποίους σκόπευαν να εξαλείψουν τις ζημίες ώστε να είναι σε θέση να λειτουργούν χωρίς επιδοτήσεις από το 2002 και μετά. Επιπλέον, επελέγησαν 154 κρατικές επιχειρήσεις που θα αποτελέσουν αντικείμενο χρηματοοικονομικής παρακολούθησης ώστε να αποφευχθεί η συσσώρευση νέων υπερημεριών.

Σημαντική πρόοδος επιτεύχθηκε στην ιδιωτικοποίηση τραπεζών. Τρεις τράπεζες ιδιωτικοποιήθηκαν και αναμένεται να ακολουθήσουν οι τρεις εναπομένουσες κρατικές τράπεζες το πρώτο εξάμηνο του 2000. Παράλληλα άρχισαν οι προετοιμασίες για την ιδιωτικοποίηση της κρατικής τράπεζας καταθέσεων ταμιευτηρίου. Στο τέλος του 1998, όλες οι τράπεζες ικανοποιούσαν τον ελάχιστο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας του 10%. Πράγματι, ο μέσος δείκτης για όλο το σύστημα έφθασε το 41% τον Ιούνιο 1999. Το γεγονός αυτό αποτελεί απόδειξη της νέας πολιτικής χορηγήσεων με αποφυγή του κινδύνου, που είναι δυνατόν να βλάψει την ικανότητα χρηματοδότησης των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών.

Ενώ η κυβέρνηση δίνει μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη της χρηματιστηριακής αγοράς, η διαπραγμάτευση μετοχών παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα και η αγορά δεν έχει ως εκ τούτου την απαιτούμενη ρευστότητα. Με την άνοδο του επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης, αυτό μπορεί να καταστεί σοβαρή τροχοπέδη στην προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Οι συζητήσεις για την παρούσα μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στη Βουλγαρία (την τέταρτη από το 1991 [5]) άρχισαν στα τέλη του 1998. Η επίπτωση από την κρίση στο Κόσσοβο στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών οδήγησε σε αύξηση των χρηματοδοτικών αναγκών και στην πρόταση της Επιτροπής του Ιουλίου 1999 για τη χορήγηση δανείου ύψους 110 εκατ. ευρώ με τη μορφή μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Το Συμβούλιο ενέκρινε την πρόταση αυτή στις 8 Νοεμβρίου 1999 (απόφαση 1999/731/EΚ). Η Επιτροπή ολοκλήρωσε στη συνέχεια τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τους όρους του δανείου, που θα εκταμιευθεί σε δυο δόσεις. Η πρώτη δόση υπόκειται στον όρο της επιτυχούς δεύτερης αναθεώρησης του μεσοπρόθεσμου προγράμματος του ΔΝΤ. Η αναθεώρηση αυτή επιβεβαιώθηκε στα τέλη Νοεμβρίου και κατέστη δυνατή η εκταμίευση της πρώτης δόσης των 40 εκατ. ευρώ το Δεκέμβριο του 1999. Η δεύτερη δόση εξαρτάται από τις επιδόσεις της Βουλγαρίας όσον αφορά ορισμένα μέτρα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Οι όροι του δανείου είναι συναφείς με το πλαίσιο του μεσοπρόθεσμου προγράμματος (ΔΝΤ) και με το δάνειο διαρθρωτικής προσαρμογής της Παγκόσμιας Τράπεζας (ΔΔΠΧΕ). Ωστόσο, δίνεται έμφαση στο γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διαδικασία προσχώρησης. Με την προϋπόθεση ότι η Βουλγαρία θα εξακολουθήσει να συμμορφώνεται με το πρόγραμμα μεταρρύθμισης, η Επιτροπή σκοπεύει να προχωρήσει στην αποδέσμευση της δεύτερης δόσης κατά το τρίτο τρίμηνο του 2000.

[5] Τα προηγούμενα δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο: τον Ιούνιο1991 (290εκατ. ευρώ εκταμιεύθηκαν τον Αύγουστο του 1991 και τον Μάρτιο του1992), τον Οκτώβριο του 1992 (110 εκατ. ευρώ εκταμιεύθηκαν το Δεκέμβριο του 1994 και August 1996), και τον Ιούλιο 1997 (250 εκατ. ευρώ εκταμιεύθηκαν το Φεβρουάριο 1998 και το Δεκέμβριο 1998).

VII. Η ΠΡΩΗΝ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Από τη δημιουργία της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) το 1992, η χώρα αυτή υπέστη αρχικά σημαντική επιδείνωση του ΑΕΠ, και στη συνέχεια ακολούθησαν αρκετά χρόνια σταθερής αν όχι μέτριας ανάπτυξής του. Έτσι, για το 1999, υπολογίζεται ότι το επίπεδο του ΑΕΠ εξακολουθεί να κινείται σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα που ίσχυαν κατά την ίδρυση της ανεξάρτητης Δημοκρατίας.

Το 1999 σημαδεύτηκε από την κρίση στο Κόσσοβο, η οποία προκάλεσε σημαντικό ρεύμα προσφύγων από τη χώρα αυτή, διαταραχή των εμπορικών συναλλαγών και πτώση των ΑΞΕ. Η ανασυγκρότηση του Κοσσόβου έχει καταστεί μια από τις κυριότερες πηγές οικονομικής ανάπτυξης της ΠΓΔΜ. Από το 1992, η χώρα αυτή ανέλαβε ένα ενθαρρυντικό πρόγραμμα οικονομικής μεταρρύθμισης. Ωστόσο, το 1999 το πρόγραμμα δεν είχε εφαρμοστεί σύμφωνα με τις προβλέψεις και πιο συγκεκριμένα οι κυριότερες κρατικές ζημιογόνες επιχείρησης δεν είχαν αναδιαρθρωθεί ή πωληθεί όπως προβλεπόταν. Κατά συνέπεια, το πρόγραμμα ΔΝΤ είναι εκτός χρονοδιαγράμματος συμφωνηθέντων στόχων. Οι διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ βρίσκονται υπό εξέλιξη και αναμένεται η νέα κυβέρνηση να δημιουργήσει εκ νέου τις απαιτούμενες συνθήκες για την επανάληψη της διαδικασίας μεταρρύθμισης.

Η κρίση στο Κόσσοβο προκάλεσε μεγάλο ρεύμα προσφύγων και ως εκ τούτου αύξηση των δημοσίων δαπανών. Η διεθνής κοινότητα, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντέδρασε άμεσα και ανέλαβε να χορηγήσει σημαντικά ποσά μακροοικονομικής χρηματοδοτικής στήριξης στην ΠΓΔΜ.

Το Συμβούλιο αποφάσισε το Νοέμβριο 1999 τη χορήγηση μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής ύψους 80 εκατ. ευρώ. // συνοπτικη παρουσιαση τησ οικονομικησ μεταρρυθμισησ

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Η απελευθέρωση των τιμών έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί. Οι έλεγχοι των τιμών υπάρχουν μόνο για πολύ λίγα προϊόντα.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Μικρός μόνο αριθμός δασμολογικών και μη φραγμών εξακολουθούν να υφίστανται. Τα περισσότερο προσωρινά μέτρα διασφάλισης που εισήχθησαν κατά την έναρξη της κρίσης στο Κόσσοβο καταργήθηκαν εκ νέου, πλην όμως εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικοί δασμοί για τις εισαγωγές ζάχαρης. Ο μέσος δασμολογικός συντελεστής ανέρχεται σε 15%. Η κυβέρνηση ενέκρινε τον αναθεωρημένο τελωνειακό κώδικα.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Από τις αρχές του 1994, υπάρχει de facto πρόσδεση του δηναρίου στο ευρώ. Από την υποτίμηση του Ιουλίου 1997, η ισοτιμία είναι 60,5 δηνάρια για ένα ευρώ.

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Το περιβάλλον για τις ΑΞΕ έχει βελτιωθεί. Ωστόσο, εξακολουθεί να απαιτείται η έγκριση της κυβέρνησης για ορισμένα είδη άμεσων ξένων επενδύσεων, ενώ η απουσία μιας σωστά λειτουργούσας αγοράς γης εμποδίζει τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων. Οι τελευταίες αυξήθηκαν σημαντικά το 1998 με την ευνοϊκότερη στάση των αρχών απέναντι στις επενδύσεις αυτές. Συνολικά, η κίνηση κεφαλαίων υπόκειται σε μεγάλο βαθμό σε κανονιστικές ρυθμίσεις.

// 5. Νομισματική πολιτική

Η νομισματική πολιτική βασίζεται ουσιαστικά στην πρόσδεση της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

// 6. Δημόσια οικονομικά

Οι αυστηρές δημοσιονομικές πολιτικές συνεχίστηκαν το 1999, (μολονότι οι δημόσιες δαπάνες αυξήθηκαν έντονα λόγω του κύματος των προσφύγων κατά το έτος αυτό). Αναμένεται έλλειμμα της τάξεως του 3-4% του ΑΕΠ.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Το πρόγραμμα ιδιωτικοποίησης άρχισε το 1993. περίπου 1200 από τις 1216 επιχειρήσεις ολοκλήρωσαν την ιδιωτικοποίηση, μολονότι ορισμένες μόνο από αυτές αναδιαρθρώθηκαν. Ο δημόσιος τομέας συμβάλλει σε περισσότερο από τα δυο τρίτα του ΑΕΠ. η ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των αγροτοβιομηχανικών ομίλων κινούνται με αργούς ρυθμούς. .

// 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Στο σημείο αυτό υφίσταται ένα διττό τραπεζικό σύστημα. Υπάρχουν 20 τράπεζες, ένα υποκατάστημα αλλοδαπής τράπεζας και 19 τράπεζες καταθέσεων ταμιευτηρίου. Ο τομέας κυριαρχείται από την Stopanska Banka, η οποία αναδιαρθρώθηκε και πουλήθηκε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας. Η τραπεζική εποπτεία ασκείται μέσω της Εθνικής Τράπεζας. Ο δανεισμός των 22 μεγαλύτερων χρεωστών επιχειρήσεων εποπτεύεται στενά.

2. Μακροοικονομικά αποτελέσματα

Στις αρχές του 1999, οι προσδοκίες όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη ήταν ισχνές. Η κρίση στο Κόσσοβο είχε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα της ΠΓΔΜ λόγω διατάραξης των εμπορικών συναλλαγών, μείωσης των άμεσων ξένων επενδύσεων και μαζικής εισροής προσφύγων.

Ωστόσο, ο τερματισμός των συγκρούσεων στο Κόσσοβο και η ταχεία επάνοδος των περισσοτέρων από τους πρόσφυγες οδήγησε σε ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας στην ΠΓΔΜ, καθώς η βοήθεια της διεθνούς κοινότητας στο Κόσσοβο τόνωσε τις εξαγωγές και η παρουσία τόσο των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων όσο και του λοιπού προσωπικού για την παροχή βοήθειας στην περιοχή στήριξε τη ζήτηση στην εν λόγω χώρα. Κατά συνέπεια, παρά τη μείωση της παραγωγής την άνοιξη αναμένεται πλέον αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ 2,5% περίπου για το 1999.

Όσον αφορά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, και αυτό παρουσίασε βελτίωση σε σχέση με τις απαισιόδοξες αρχικές προβλέψεις του έτους, ανερχόμενο σε 4% του ΑΕΠ. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, η τόνωση των εξαγωγών που συνδέεται με τις προσπάθειες ανασυγκρότησης του Κοσσόβου έπαιξε σημαντικό ρόλο. Παρόλα αυτά, για το έτος συνολικά, οι εξαγωγές εκτιμάται ότι έχουν μειωθεί λίγο περισσότερο από 1% ενώ οι εισαγωγές κατά περισσότερο από 7%.

Τα δημόσια οικονομικά παρουσιάζουν γενικά ικανοποιητική πορεία. Το 1995, το δημόσιο έλλειμμα ήταν μεταξύ 0 και 2% του ΑΕΠ σε ετήσια βάση. Για το 1999 αναμένεται έλλειμμα 1,5%. Οι πρόσφυγες από το Κόσσοβο προκάλεσαν σημαντική αύξηση των δημοσίων δαπανών στέγασης, διατροφής, περίθαλψης, κ.λ.π. Ωστόσο, ένα σημαντικό τμήμα της επιπλέον αυτής δαπάνης καλύφθηκε από έκτακτη χρηματοδοτική συνδρομή από διμερείς χορηγούς και διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Η ανεργία παρέμεινε σε αρκετά υψηλά επίπεδα παρά το γεγονός ότι μειώθηκε ελαφρά σε σύγκριση με το 1998. Έτσι, η έρευνα για το εργατικό δυναμικό που διεξήχθη την άνοιξη του 1999 έδειξε ποσοστό ανεργίας 32,4%, ελαφρά χαμηλότερο από το μέσο ποσοστό ανεργία το 1998 (περίπου 36%). Οι ανησυχίες για αυξημένο αριθμό ανέργων στο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα φαίνεται να επιβραδύνουν τις αναγκαίες οικονομικές μεταρρυθμίσεις μεγάλων κρατικών ζημιογόνων επιχειρήσεων, συνεχίζοντας με τον τρόπο αυτό την ακατάλληλη κατανομή των πόρων στην οικονομία (βλ. κατωτέρω).

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην ΠΓΔΜ έχουν σημειώσει αρκετή πρόοδο σε πολλούς τομείς. Η ελευθέρωση των τιμών και η δημιουργία θεσμών αποτελούν τομείς στους οποίους έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στα αρχικά στάδια της διαδικασίας οικονομικής μεταρρύθμισης. Επίσης, η απελευθέρωση των εμπορικών συναλλαγών προχωρεί μολονότι η κρίση στο Κόσσοβο προκάλεσε την εισαγωγή προσωρινών μέτρων διασφάλισης και ένα σύστημα αδειών εισαγωγής το 1999. Μετά την κρίση, τα περισσότερα από τα μέτρα καταργήθηκαν, πλην όμως ορισμένα από αυτά εξακολουθούν να ισχύουν και επίσης καθιερώθηκαν ειδικοί δασμοί για τις εισαγωγές ζάχαρης.

Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση μεγάλων και συχνά ζημιογόνων κρατικών επιχειρήσεων (συχνότερα γεωργοβιομηχανικών ομίλων), η πρόοδος κατά τα τελευταία δυο χρόνια δεν ήταν ικανοποιητική. Ως άμεσο αποτέλεσμα της διστακτικότητας εκ μέρους της κυβέρνησης να προωθήσει την αναγκαία αναδιάρθρωση μέσω πωλήσεων, κλεισίματος, ιδιωτικοποίησης ή συνδυασμού τους, το πρόγραμμα ΕΧΔΔΠ που συμφωνήθηκε με το ΔΝΤ είναι πλέον εκτός πορείας. Το τριετές αυτό πρόγραμμα θα λήξει τον Απρίλιο 2000 και οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του ΔΝΤ και της νεοσυσταθείσας κυβέρνησης έχουν ως στόχο να θεσπιστεί ένα νέο πρόγραμμα ΔΝΤ. Αναμένεται ότι στις διαπραγματεύσεις θα τεθεί το θέμα της υπό όρους χορήγησης όσον αφορά τουλάχιστον ορισμένες από τις δώδεκα κρατικές ζημιογόνες επιχειρήσεις, οι οποίες έπρεπε να είχαν ήδη κλείσει.

Οι εν λόγω ζημιογόνες επιχειρήσεις είναι πιθανόν να αποτελέσουν μια μαύρη τρύπα για την οικονομία, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτό την πρόσβαση περισσότερο καινοτόμων και αποδοτικών επιχειρήσεων στις αναγκαίες πηγές κεφαλαίων μέσω της εγχώριας κεφαλαιαγοράς. Αποτέλεσμα όλης αυτής της κατάστασης είναι μια λανθασμένη κατανομή των πόρων με μείωση τόσο της οικονομικής ανάπτυξης όσο και της απασχόλησης.

Η προηγούμενη προσπάθεια για την ιδιωτικοποίηση της μεγαλύτερης τράπεζας (της Stopanska Banka) είχε αποτύχει. Επί του παρόντος, ωστόσο, φαίνεται ότι η πώληση της τράπεζας αυτής θα προχωρήσει μέσα στο 2000. Εάν ολοκληρωθεί με επιτυχία, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία ενός λειτουργικού χρηματοπιστωτικού τομέα στην ΠΓΔΜ, ο οποίος να βασίζεται στην αγορά.

4. Εφαρμογή της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Για να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις από την κρίση στο Κόσσοβο καθώς και οι υψηλές δαπάνες υποδοχής των προσφύγων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Παγκόσμια Τράπεζα οργάνωσαν κοινή συνάντηση G-24/Συμβουλευτικής Ομάδας στις 5 Μαΐου. Κατά τη συνάντηση οι χορηγοί υποσχέθηκαν περίπου 250 περίπου εκατομμύρια USD ενώ η Κοινότητα υποσχέθηκε 25 εκατ. ευρώ έκτακτης δημοσιονομικής στήριξης για να βοηθήσει τη χώρα να αντιμετωπίσει το κόστος των προσφύγων και κατέστησε εμφανή την πρόθεσή της να εξετάσει περαιτέρω έκτακτη μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή. Η πρώτη δόση της συνδρομής ύψους 12,2 εκατ. ευρώ εκταμιεύθηκε στις 16 Ιουνίου.

Στις 8 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγηθούν στην ΠΓΔΜ 80 εκατομμύρια ευρώ συμπληρωματικής μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής. Κατ´ εξαίρεση, λόγω της ευαίσθητης οικονομικής κατάστασης στην ΠΓΔΜ, ειδικότερα όσον αφορά τα επίπεδα του εξωτερικού χρέους (περίπου 40% του ΑΕΠ), το Συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει μέρος της μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής με τη μορφή μη επιστρεπτέων επιδοτήσεων (μέχρι 30 εκατ. ευρώ).

Μια σημαντική προϋπόθεση για την εφαρμογή της συμπληρωματικής αυτής συνδρομής είναι η κατάρτιση νέου προγράμματος ΔΝΤ. Όπως αναφέρθηκε, συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις και αναμένεται να επιτευχθεί συμφωνία για το νέο πρόγραμμα στα μέσα περίπου του 2000.

Το Αύγουστο του 1998, η Παγκόσμια Τράπεζα επικύρωσε μια νέα στρατηγική για τη βοήθεια της χώρας (CAS) από τα μέσα του 1998 έως τα μέσα του 2001, που αποσκοπεί στη στήριξη της εθνικής κυβερνητικής αναπτυξιακής στρατηγικής της ΠΓΔΜ. Η εν λόγω CAS περιγράφει ένα πρόγραμμα ύψους 200 εκατ. USD νέας δανειοδότησης ώστε να διευκολυνθούν οι μεταρρυθμίσεις και η οικονομική ανάπτυξη και να μειωθούν η ανεργία και η φτώχεια. Ωστόσο, το δανειοδοτικό πρόγραμμα καθυστερεί λόγω της μη συμμόρφωσης ΠΓΔΜ με τους συνημμένους όρους. Μέχρι σήμερα, η Παγκόσμια Τράπεζα έχει προβεί σε τέσσερις πράξεις προσαρμογής συνολικού ύψους 254 εκατ. USD.

VIII. ΓΕΩΡΓΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η οικονομία της Γεωργίας αναμενόταν να επεκταθεί με ρυθμό 2-3% το 1999. Μολονότι οι αρνητικές επιπτώσεις από την κρίση στη Ρωσία φάνηκε ότι έχουν εν μέρει ξεπεραστεί, η χαμηλή εγχώρια ζήτηση, λόγω καθυστέρησης της καταβολής κοινωνικών παροχών που οφείλεται σε έλλειψη δημοσιονομικών εσόδων, συνέχισε να εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη. Με την προϋπόθεση υπογραφής νέας τριετούς συμφωνίας με το ΔΝΤ, η ανάπτυξη αναμένεται να επιταχυνθεί κατά το 2000.

Στις 28 Ιουλίου 1998, το συμβούλιο του ΔΝΤ ενέκρινε τρίτη ετήσια ρύθμιση βάσει του προγράμματος ΕΧΔΔΠ υπέρ της Γεωργίας. Το Νοέμβριο 1998, τον Ιανουάριο και Μάιο 1999, οι αποστολές του ΔΝΤ δεν ήταν σε θέση να καταλήξουν ευνοϊκά στη μεσοπρόθεσμη εξέτασή τους βάσει της τρίτης αυτής ρύθμισης ΕΧΔΔΠ λόγω χαμηλών ποσοστών είσπραξης εσόδων. Τελικά, το ΔΝΤ αποδέσμευσε την επόμενη δόση ΕΧΔΔΠ τον Ιούλιο 1999. Μια νέα τριετής συμφωνία συζητείται με το ΔΝΤ. Ωστόσο, δεν αναμένεται ευνοϊκή κατάληξη πριν τον Απρίλιο 2000.

Βάσει της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής που εγκρίθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1997 [6], η Κοινότητα εκταμίευσε μια δεύτερη δόση δωρεάν επιχορήγησης ύψους 9 εκατ, ευρώ το Σεπτέμβριο 1999. Η εκταμίευση αυτή υπόκειται στον όρο της μείωσης κατά 10 εκατ ευρώ από τη Γεωργία των εκκρεμών χρηματοδοτικών της υποχρεώσεων προς την Κοινότητα (110 εκατ. ευρώ) και στην υλοποίηση του μακροοικονομικού προγράμματος με τη στήριξη του ΔΝΤ. // συνοπτικη παρουσιαση τησ οικονομικησ μεταρρυθμισησ

[6] Απόφαση του Συμβουλίου 97/787/EΚ - ΕΕ L 322 της 25.11.1997.

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Οι περισσότερες τιμές έχουν ελευθερωθεί.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Φιλελεύθερη διεθνής εμπορική πολιτική. Έχουν καταργηθεί οι περισσότεροι εισαγωγικοί και εξαγωγικοί περιορισμοί. Το Κοινοβούλιο της Γεωργίας αναμένεται να επικυρώσει σύντομα το πρωτόκολλο προσχώρησης στον ΠΟΕ.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το lari δεν υπόκειται σε συναλλαγματικούς περιορισμούς. Οι δημοπρασίες γίνονται στο Tiblisi Interbank Currency Exchange (TICEX).

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Επαρκής νομοθεσία. Απεριόριστος επαναπατρισμός κεφαλαίων και κερδών και ελεύθερη τήρηση τραπεζικών λογαριασμών σε ξένο νόμισμα. Οι ξένοι επενδυτές δεν επιτρέπεται να κατέχουν αγροτική γη, παρά μόνο να τη μισθώνουν. Ωστόσο, επιτρέπεται να αγοράζουν κτίρια και να μισθώνουν γη κατά τον ίδιο τρόπο όπως και οι κάτοικοι της χώρας.

// 5. Νομισματική πολιτική

Κατάλληλη. Ωστόσο, τα έμμεσα εργαλεία νομισματικής πολιτικής περιορίζονται στις παρεμβάσεις της Εθνικής Τράπεζας της Γεωργίας (NBG) στους διατραπεζικούς πιστωτικούς πλειστηριασμούς και στη χρησιμοποίηση των απαιτήσεων όσον αφορά τα αποθέματα των τραπεζών. Μετά από αναστολή κατά την έναρξη της κρίσης στη Ρωσία επαναλήφθηκε τον Αύγουστο του 1999 η έκδοση ομολόγων του δημοσίου σε μικρά ποσά.

// 6. Δημόσια οικονομικά

Τα έσοδα του προϋπολογισμού (εξαιρουμένων των επιχορηγήσεων) εκτιμώνται σε 14,7% του ΑΕΠ. Οι δαπάνες εκτιμώνται σε 21,5% του ΑΕΠ.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Οι ιδιωτικοποιήσεις σημείωσαν πρόοδο στον ενεργειακό τομέα. Πρόοδος παρατηρήθηκε επίσης στην τιμολόγηση, καταμέτρηση, αύξηση των τιμών και είσπραξη των λογαριασμών. Η ιδιωτικοποίηση του τομέα των τηλεπικοινωνιών σημειώνει και αυτή πρόοδο.

// 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Η NBG θεσπίζει αυστηρότερους εποπτικούς κανονισμούς και ενισχύει την τραπεζική εποπτεία. Ωστόσο, οι περισσότερες από τις 37 εμπορικές τράπεζες της χώρας εξακολουθούν να είναι μικρές και με ανεπαρκή ίδια κεφάλαια, ενώ το επίπεδο των τραπεζικών καταθέσεων είναι χαμηλό και το επίπεδο της δολαριοποίησης υψηλό.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις [7]

[7] Οι αρχές αναθεώρησαν προσφάτως τα ονομαστικά δεδομένα για το ΑΕΠ. Οι νέες εκτιμήσεις του ονομαστικού ΑΕΠ είναι κατά 34% περίπου χαμηλότερες από τα προηγουμένως δημοσιευθέντα στοιχεία, λόγω κυρίως αναθεώρησης των εκτιμήσεων για τις άτυπες δραστηριότητες.

Το ΑΕΠ της Γεωργίας αυξήθηκε κατά μόλις 2,9% το 1998, πολύ χαμηλότερα από τις προβλέψεις του 11%, και σημείωσε περαιτέρω επιβράδυνση σε 1,7% το πρώτο εξάμηνο του 1999. Για το 1999 συνολικά η αύξηση του ΑΕΠ έφθασε το 3%. Ή μέτρια ανάπτυξη αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό την επιδείνωση των εξαγωγών προς την Ρωσία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία λόγω της υποτίμησης του Ρωσικού ρουβλίου. Η επίπτωση της δημοσιονομικής κρίσης στην εγχώρια ζήτηση επέτεινε την κατάσταση αυτή. Η ταχεία υποτίμηση του Lari σε συνδυασμό με την απόφαση της εθνικής τράπεζας να τερματίσει τις συναλλαγματικές παρεμβάσεις προκάλεσε αύξηση του πληθωρισμού το Δεκέμβριο του 1998. Ωστόσο, χάρη σε μια σχετικά αυστηρή νομισματική πολιτική, ο πληθωρισμός συγκρατήθηκε από τον Απρίλιο 1999 και οι τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν μόνο 9,6% τους πρώτους 11 μήνες του 1999. Ο ετήσιος πληθωρισμός (από Δεκέμβριο σε Δεκέμβριο) αναμενόταν να φθάσει το πολύ σε 11% κατά το 1999.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα (σε όρους ανάληψης υποχρεώσεων) ανήλθε σε 6,5% του ΑΕΠ το 1998 και ήταν πιθανό να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, ή ακόμα και να αυξηθεί, λόγω της επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης, της μείωσης των φορολογικών εσόδων, των ακατάλληλων προτεραιοτήτων όσον αφορά τις δαπάνες, των χρηματοοικονομικών προβλημάτων πολλών μεγάλων επιχειρήσεων και του υψηλού κόστους εξυπηρέτησης του χρέους. Τελικά το έλλειμμα ανήλθε σε 6,7% του ΑΕΠ για το 1999 συνολικά. Το πρώτο εξάμηνο του έτους αυτού, μολονότι η αρμόδια κρατική φορολογική αρχή εισέπραξε περισσότερα από τα προγραμματισθέντα έσοδα, σημειώθηκαν ελλείμματα σε αρκετούς τομείς: ειδικοί φόροι κατανάλωσης και ΦΠΑ σε εγχώρια αγαθά, φόροι εισοδήματος εταιρειών (σε πραγματικούς όρους), φόροι για το ειδικό κρατικό ταμείο, πληρωμές φορολογικών υπερημεριών. Το 1999, οι υπερημερίες, κυρίως όσον αφορά τις κοινωνικές παροχές, έφθασαν στο 4,2% του ΑΕΠ, αντί να εξαλειφθούν όπως είχε προγραμματιστεί.

Το 1998, κυρίως λόγω κατάρρευσης των εξαγωγών προς τη Ρωσία το τελευταίο τρίμηνο, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (εξαιρουμένων των επίσημων μεταβιβάσεων) ανήλθε σε 17,5% του ΑΕΠ. Το 1999 ήταν ωστόσο χαμηλότερο (14% του ΑΕΠ), ως αποτέλεσμα της υποτονικής εγχώριας ζήτησης για εισαγωγές. Η Γεωργία έλαβε σημαντικά ποσά από την εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων το 1998 (άνω των 200 εκατ. USD). Οι ΑΞΕ μειώθηκαν σημαντικά το 1999, ιδιαίτερα λόγω της ολοκλήρωσης της αποκατάστασης του αγωγού Baku-Supsa. Τα εξωτερικά ελλείμματα καλύφθηκαν κυρίως από εξωτερικό δανεισμό. Κατά συνέπεια, αλλά και λόγω της υποτίμησης του Lari το Δεκέμβριο του 1998, το εξωτερικό χρέος της Γεωργίας, που ανερχόταν σε 48% του ΑΕΠ στα τέλη του 1998, αυξήθηκε και αναμένεται να κινηθεί στο 63% του ΑΕΠ στο τέλος του 1999. Τα ακαθάριστα συναλλαγματικά αποθέματα αντιπροσώπευαν δείκτη κάλυψης εισαγωγών 1,5 μόνο. Η συναλλαγματική ισοτιμία έχει σταθεροποιηθεί στα επίπεδα του 2 Laris για 1 USD, πλην όμως η διατήρηση του πληθωρισμού είναι δυνατόν να εξασθενήσει το νόμισμα κατά τους προσεχείς μήνες.

Η χώρα αναμένεται να συνάψει τριετή συμφωνία ΕΧΔΔΠ με το ΔΝΤ πριν από το τέλος του 1999. Ωστόσο, το ΔΝΤ δεν θεώρησε πλήρως ικανοποιητικό το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2000. Επιπλέον, εξακολουθεί να εκφράζει ανησυχίες λόγω των συνδεδεμένων προβλημάτων διαφθοράς και ανεπαρκών φορολογικών εσόδων, όπως επίσης και από τη χαμηλή σχετικά προτεραιότητα που δίνεται μέχρι τώρα στην καταβολή των μισθών και συντάξεων του δημοσίου τομέα.

3. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις

Οι αρχές συνέχισαν να πραγματοποιούν πρόοδο στον τομέα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Με την κατάργηση του εξαγωγικού φόρου για το παλαιοσίδηρο, το εμπορικό καθεστώς έχει καταστεί σχετικά φιλελεύθερο, ενώ το σύστημα συναλλαγών παρέμεινε ελεύθερο περιορισμών. Η διαδικασία διαπραγματεύσεων για την προσχώρηση στον ΠΟΕ ολοκληρώθηκε επιτυχώς τον Οκτώβριο του 1999. Παρά την πρόοδο που σημειώθηκε στη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, η επιβολή των νόμων, ιδιαίτερα του νόμου περί πτώχευσης, παρέμεινε μάλλον ανεπαρκής.

Όσον αφορά την ιδιωτικοποίηση, οι προσφορές για τις εταιρείες διανομής και παραγωγής ενέργειας οδήγησαν σε συμβάσεις με ξένες επιχειρήσεις (Itera, AES,...). Η ιδιωτικοποίηση των εταιρειών τηλεπικοινωνιών και των λιμένων αναμένεται να λάβει χώρα το 2000.

Όσον αφορά την αναμόρφωση της φορολογικής διοίκησης σημειώθηκε μικρή πρόοδος στην ενίσχυση της κατάστασης των δημοσίων οικονομικών το 1999. Η χώρα πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στην αποτελεσματική συλλογή των εσόδων, να καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες εξάλειψης της διαφθοράς και να βελτιώσει τη διαχείριση των δαπανών.

Η Εθνική Τράπεζα της Γεωργίας συνέχισε την εξυγίανση των εμπορικών τραπεζών με αποτέλεσμα ο αριθμός των τραπεζών να μειωθεί σε 37 στο τέλος του Σεπτεμβρίου 1999. Χάρη στους διεθνείς ελέγχους οι μεγάλες πρώην κρατικές τράπεζες βελτίωσαν τη χρηματοοικονομική τους θέση, εκτός από την Agrobank η οποία εξακολουθεί να παρουσιάζει ασθενή οικονομική θέση. Οι περισσότερες εμπορικές τράπεζες ήταν, ωστόσο, μικρές και υποκεφαλαιοποιημένες. Η εμπιστοσύνη του κοινού στην ισχύ του χρηματοπιστωτικού συστήματος κινήθηκε σε μάλλον χαμηλά επίπεδα όπως φαίνεται από το χαμηλό επίπεδο των καταθέσεων και το υψηλό επίπεδο της δολαριοποίησης

Το νομικό πλαίσιο που επέτρεπε την ιδιωτικοποίηση αστικής και βιομηχανικής γης είχε ήδη θεσπιστεί. Η ανάπτυξη του γεωργικού τομέα εξακολουθούσε να παρεμποδίζεται από την αργή εμφάνιση αγοράς γης

4. Υλοποίηση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής

Βάσει της κοινοτικής εμπορικής πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους 1250 εκατ. ευρώ, που χορηγήθηκε στην NIS το 1992, η Γεωργία έλαβε περίπου 113 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείων. Ωστόσο, λόγω των δυσχερών πολιτικών, οικονομικών και δημοσιονομικών συνθηκών η χώρα δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί καταλλήλως στις εξωτερικές χρηματοοικονομικές της υποχρεώσεις συμπεριλαμβανομένων εκείνων προς την Κοινότητα. Για να διευκολυνθεί η διευθέτηση του προβλήματος αυτού όσον αφορά το χρέος, το Συμβούλιο ενέκρινε το Νοέμβριο 1997 πρόταση της Επιτροπής για την παροχή στη Γεωργία (και Αρμενία) έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής με τη μορφή συνδυασμού δανείων και επιδοτήσεων.

Η εκταμίευση της συνδρομής αυτής προϋποθέτει να συνεχίσει η Γεωργία να συμμορφώνεται με το πρόγραμμα του ΔΝΤ και να προβαίνει στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τα διαδοχικά μνημόνια τα οποία πρόκειται να συμφωνηθούν με την Επιτροπή. Η χώρα καλείται επίσης να προβαίνει σε τακτικές αποπληρωμές του κεφαλαίου των δανείων, ώστε να μειωθεί το χρηματοδοτικό άνοιγμα της Κοινότητας στην υψηλού κινδύνου αυτή περιοχή το συντομότερο δυνατό.

Τον Ιούλιο 1998, με τη Γεωργία να έχει πλήρως ρυθμίσει τις καθυστερούμενες οφειλές της προς την Κοινότητα (131 εκατ. ευρώ) και με την επανάληψη της εκτέλεσης του προγράμματος που έχει συμφωνηθεί με το ΔΝΤ, η Επιτροπή εκταμίευσε την πρώτη δόση της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής (110 εκατ. ευρώ σε δάνεια και 10 εκατ. ευρώ σε επιδοτήσεις). Η δεύτερη δόση (9 εκατ. ευρώ σε επιδοτήσεις) στο πλαίσιο της συνδρομής αυτής εκταμιεύθηκε το Σεπτέμβριο 1999, αμέσως μετά από αποπληρωμή αρχικού κεφαλαίου από την Γεωργία ύψους 10 εκατ. ευρώ επί του δανείου των 110 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε το 1998.

Η εκταμίευση της τρίτης δόσης της έκτακτης χρηματοδοτικής συνδρομής αναμένεται να πραγματοποιηθεί αργότερα στη διάρκεια του τρέχοντος έτους, μετά την ικανοποιητική εφαρμογή των συμφωνηθέντων όρων διαρθρωτικής πολιτικής.

IX. ΡΟΥΜΑΝΙΑ

1. Συνοπτική παρουσίαση

Η Ρουμανία εξακολούθησε να αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές δυσχέρειες το 1999. Σε ένα πλαίσιο εκτεταμένων χρηματοδοτικών προβλημάτων, μακροοικονομικών ανισορροπιών, χαμηλών κεφαλαιακών εισροών, αυξανόμενης ανεργίας και διστακτικής αναδιάρθρωσης μεγάλων ζημιογόνων επιχειρήσεων, έχει πραγματοποιηθεί μικρή πρόοδος στην παγίωση της μακροοικονομικής σταθερότητας και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην αγορά. Οι μακροοικονομικές πολιτικές εξακολούθησαν να δυσχεραίνονται από τις οικονομικά ζημιογόνες κρατικές επιχειρήσεις, τη συσσώρευση φορολογικών και διεπιχειρησιακών υπερημεριών, βραδεία αναδιάρθρωση και από έναν αδύναμο χρηματοπιστωτικό τομέα.

Στις αρχές του έτους, η χαμηλή διεθνής αξιοπιστία της χώρας δημιούργησε αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητά της να εξοφλήσει τις εξωτερικές της υποχρεώσεις και μείωσε τις εισροές ιδιωτικών κεφαλαίων. Η κρίση αυτή εμπιστοσύνης προκάλεσε ισχυρή υποτίμηση του νομίσματος. Ωστόσο, η Ρουμανία κατόρθωσε να εξοφλήσει ολόκληρο το εξωτερικό της χρέος και να δημιουργήσει εκ νέου συναλλαγματικά αποθέματα. Το χαμηλό επίπεδο εξωτερικής χρηματοδότησης, σε συνδυασμό με τις ισχνές εγχώριες αποταμιεύσεις, οδήγησαν σε απότομη προσαρμογή του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο είχε ήδη φθάσει σε υψηλά επίπεδα το 1998. // συνοπτικη παρουσιαση τησ οικονομικησ μεταρρυθμισησ

// 1. Ελευθέρωση των τιμών

Ο αριθμός των προϊόντων που υπόκεινται σε έλεγχο τιμών (κυρίως υπηρεσίες κοινής ωφελείας και ενέργεια) ανήλθε σε 7% περίπου του δείκτη τιμών καταναλωτή στο τέλος του 1999.

// 2. Ελευθέρωση του εμπορίου

Κατά το 1999, ο μέσος συντελεστής ΜΕΚ που εφαρμόστηκε ήταν περίπου 16% για τα βιομηχανικά προϊόντα και περίπου 34% για τα αγροτικά προϊόντα. Η Ρουμανία υπέγραψε ευρωπαϊκή συμφωνία με την ΕΕ και συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με τις ΚΕΖΕΣ, ΕΖΕΣ, τη Μολδαβία και την Τουρκία. Το 1998 καθιερώθηκε πρόσθετος εισαγωγικός δασμός και το 1999 ανήλθε σε 4%.

// 3. Συναλλαγματικό καθεστώς

Το λέου κυμαίνεται ελεύθερα, πλην όμως η Κεντρική Τράπεζα παρεμβαίνει συχνά στην αγορά. Υπάρχει πλήρης μετατρεψιμότητα για τις πληρωμές στο πλαίσιο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

// 4. Άμεσες ξένες επενδύσεις

Το καθεστώς ΑΞΕ είναι ανοικτό και χωρίς διακρίσεις. ελεύθερος επαναπατρισμός των κερδών. Από τις αρχές του 1997 οι ξένοι επενδυτές μπορούν να αγοράζουν τις εδαφικές εκτάσεις που είναι αναγκαίες για την άσκηση των δραστηριοτήτων τους. Οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου από μη μονίμους κατοίκους σε τίτλους σταθερής απόδοσης εξακολουθούσαν να μην επιτρέπονται το 1999. Η νομοθεσία που διέπει τις ΑΞΕ και τις επενδύσεις χαρτοφυλακίου μεταβλήθηκε επανειλημμένα κατά την περίοδο 1997'99 δημιουργώντας έλλειψη ασφάλειας δικαίου.

// 5. Νομισματική πολιτική

Η Εθνική Τράπεζα της Ρουμανίας είναι ανεξάρτητη. Η νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία της Κεντρικής Τράπεζας περιορίζει τον ρόλο της στην εξασφάλιση της σταθερότητας των τιμών καθώς και το ύψος της χρηματοδότησης που μπορεί να χορηγήσει στην κυβέρνηση. Η αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής εξακολουθεί να δυσχεραίνεται από την απουσία δευτερογενούς αγοράς για τους κρατικούς τίτλους. .

// 6. Δημόσια οικονομικά

Η βασική μεταρρύθμιση του φορολογικού τομέα έχει ολοκληρωθεί ήδη, πλην όμως πρέπει να ληφθούν σημαντικά μέτρα για την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, συμπεριλαμβανομένων μεταρρυθμίσεων στο συνταξιοδοτικό και υγειονομικό τομέα, ενίσχυσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας, αντιμετώπισης μη χρηματοδοτούμενων υποχρεώσεων και βελτίωσης του ελέγχου του προϋπολογισμού και των δαπανών.

// 7. Ιδιωτικοποίηση και αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων

Προς το τέλος του 1999, οι περισσότερες μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις είχαν ιδιωτικοποιηθεί, πλην όμως οι μεγάλες επιχειρήσεις παρέμεναν κρατικές. Οι μεγάλες επιχειρήσεις κοινής ωφελείας αναδιοργανώθηκαν το 1998-99 και άρχισε η ιδιωτικοποίηση. Η εταιρική διακυβέρνηση και η χρηματοοικονομική πειθαρχία των μεγάλων και ζημιογόνων κυρίως δημοσίων επιχειρήσεων ήταν ανεπαρκής.

// 8. Μεταρρυθμίσεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα

Η μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα ήταν βραδεία κατά τα πρώτα χρόνια, οδηγώντας σε σημαντικές δυσκολίες το 1997 και 1999. Οι κρατικές τράπεζες εξακολουθούσαν να διατηρούν το μεγαλύτερο μέρος των τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων στο τέλος του 1999. Οι κεφαλαιαγορές παρέμειναν μικρές και ανεπαρκώς ανεπτυγμένες.

Λόγω των σοβαρών προβλημάτων του ισοζυγίου πληρωμών, η κυβέρνηση επιτάχυνε τις μεταρρυθμίσεις και κατέληξε σε συμφωνία με διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς για τη λήψη νέων δανείων διαρθρωτικής προσαρμογής. Σε στήριξη των προσπαθειών αυτών, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε δάνειο μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής προς τη Ρουμανία ύψους 200 εκατ. ευρώ. Η εκταμίευση της πρώτης δόσης του δανείου αυτού, ύψους 100 εκατ. ευρώ, συνδέεται με την εξέταση από το ΔΝΤ της ικανοποιητικής υλοποίησης της συμφωνίας. Επειδή η εξέταση αυτή δεν έγινε δυνατόν να πραγματοποιηθεί το 1999, καθυστέρησε η πρώτη πληρωμή στο πλαίσιο της κοινοτικής συνδρομής.

2. Μακροοικονομικές επιδόσεις

Το 1999, η οικονομική δραστηριότητα συνέχισε να συρρικνούται και το ΑΕΠ εκτιμάται ότι μειώθηκε κατά 3,2% σε πραγματικούς όρους και για το έτος συνολικά. Όσον αφορά τις δαπάνες, οι επενδύσεις παρουσίασαν έντονη πτώση αντικατοπτρίζοντας την αδυναμία της συνολικής ζήτησης, την επίπτωση των παρατεταμένα υψηλών επιτοκίων και τις δυσχέρειες άντλησης εξωτερικής χρηματοδότησης. Η κρίση στο Κόσσοβο είχε μια περαιτέρω, αν και μέτρια, αρνητική επίπτωση. Πάντως, σημειώθηκε μια σχετική αναζωογόνηση των εξαγωγών και των λιανικών πωλήσεων.

Στις αρχές του 1999, η ασθενής εγχώρια και διεθνής εμπιστοσύνη παράλληλα με τις σοβαρές δυσκολίες χρηματοδότησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος οδήγησαν σε πολύ υψηλά επίπεδα επιτοκίων, τόσο ονομαστικών όσο και πραγματικών. Το γεγονός αυτό επηρέασε σοβαρά τις επενδύσεις και την κατανάλωση, όπως επίσης και τη δημοσιονομική κατάσταση. Η επιβάρυνση από τόκους κατέστη το κυριότερο στοιχείο δαπάνης για τον κρατικό προϋπολογισμό, δημιουργώντας αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα της δημοσιονομικής κατάστασης. Το υψηλό κόστος και η βραχυπρόθεσμη λήξη του εσωτερικού χρέους, που αποτέλεσε την κύρια πηγή χρηματοδότησης το 1999, είναι δυο σημαντικοί παράγοντες που εξηγούν την ταχεία αυτή αύξηση.

Η πτώση των ονομαστικών και πραγματικών επιτοκίων που έλαβε χώρα το δεύτερο εξάμηνο του 1999, παράλληλα με τη διαθεσιμότητα επίσημης εξωτερικής χρηματοδότησης επέτρεψαν στην κυβέρνηση να μειώσει το δανεισμό της στις εγχώριες αγορές και να ελέγξει καλύτερα τις δαπάνες της. Πράγματι, η εκτέλεση του προϋπολογισμού βελτιώθηκε κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους επιτρέποντας στην κυβέρνηση να εκπληρώσει τους δημοσιονομικούς της στόχους. Συνολικά, η δημοσιονομική θέση παρέμεινε εύθραυστη, ιδιαίτερα λόγω της σημασίας των εσόδων από τις ιδιωτικοποιήσεις.

Η υψηλότερη ρευστότητα, σε συνδυασμό με τις σοβαρές επιπτώσεις λόγω της νομισματικής υποτίμησης, οδήγησαν σε επιτάχυνση του πληθωρισμού, ο οποίος εκτινάχθηκε από 32% στις αρχές του έτους σε περισσότερο από 55% στο τέλος του έτους. Πράγματι, η νομισματική πολιτική εξακολούθησε να είναι υπέρ το δέον επιβαρημένη καθώς οι νομισματικές αρχές προσπάθησαν να επιδιώξουν ταυτοχρόνως την επίτευξη πολλών στόχων: ενίσχυση της αξιοπιστίας του εθνικού νομίσματος, αύξηση του επιπέδου των συναλλαγματικών αποθεμάτων, έλεγχος της ρευστότητας και μείωση του πληθωρισμού και εξασφάλι