C 80/158 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
ΓνωµοδότησητηςΕυρωπαϊκήςΟικονοµικήςκαιΚοινωνικήςΕπιτροπήςµεθέµα «Ορόλοςτηςκοινωνίας
των πολιτών στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής για τα ∆υτικά Βαλκάνια »
(2004/C 80/36)
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Ιταλικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο µόνιµος αντιπρόσωπος
της Ιταλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή µε επιστολήτης 8ης Απριλίου 2003, να καταρτίσει γνωµοδότηση µε το ανωτέρω θέµα.
Το ειδικευµένο τµήµα «Εξωτερικές σχέσεις »στο οποίο ανατέθηκε η προετοιµασία των σχετικών εργασιών,
επεξεργάστηκε την γνωµοδότησή του, στις 21 Νοεµβρίου 2003, µε βάση την εισηγητική έκθεση του
κ.Confalonieri.
Κατά την 404η σύνοδο ολοµέλειάς της, (συνεδρίαση της 10ης ∆εκεµβρίου 2003 ),η Ευρωπαϊκή Οικονοµική
και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε µε 110 ψήφους υπέρ και µία αποχή, την ακόλουθη γνωµοδότηση.
1.Προοίµιο
1.1. Το παρόν έγγραφο απορρέειαπό τι ς «Αιτήσεις της Ιταλικής
Προεδρίας για την κατάρτιση διερευνητικών γνωµοδοτήσεων »και
ειδικότερα από την αίτηση για την κατάρτιση διερευνητικής
γνωµοδότησης όσον αφορά τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών
στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής έναντι των ∆υτικώνΒαλκανίων, µε σκοπό να προσδιοριστεί ο τρόπος µε τον οποίον ηκοινωνία των πολιτών θα µπορέσει να συµβάλει στην υλοποίηση
της ατζέντας της Θεσσαλονίκης για τις εν λόγω χώρες και την
Ευρωπαϊκή Ένωση (
1).
1.2. Στη µελέτη γίνεταιαναφορά στην ανακοίνωση της Ευρωπα-
ϊκής Επιτροπής της 21ης Μαΐου 2003 µε τίτλο Τα ∆υτικά
Βαλκάνια και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση (2)καιτονίζεταιη αδι ά-
σπαστη δέσµευση της ΕΟΚΕ για την υποστήριξη της δηµιουργίαςκαι της διοργάνωσης ενώσεων και αντιπροσωπευτικών οργάνων
της κοινωνίας των πολιτών και των µη κυβερνητικών οργανισµών,
ως καίριο στοιχείο για την ανάπτυξη της ∆ηµοκρατίας (
3)σε
περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
2.Εισαγωγή
2.1. Ο ρόλος της οργανωµένης κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ )
στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής στα ∆υτικά Βαλκάνια είναι να
(1)Οιχώρες των δυτι κών Βαλκανίων είναιοιεξής: Αλβανία, Βοσνία
και Εργεζοβίνη, Κροατία, πρώην Γιουγκοσλαβική ∆ηµοκρατία τηςΜακεδονίας, Σερβία και Μαυροβούνιο καθώς επίσης και η περιφέρειατου Κοσσυφοπεδίου.
(
2)Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συµβούλιο και το Ευρωπαϊκό
Κοινοβούλιο — COM(2003) 285 τελικό.
(3)Σε ό,τι αφορά την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη βλέπε την
γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Οι οικονοµικές και κοινωνικές
επιτπώσεις από την διεύρυνση στις υποψήφιες χώρες »,ΕΕ C8 5 της
8.4.2003 σ. 65καιτην γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ µε θέµα «Προαγωγή
της συµµετοχής των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στηΝοτιοανατολική Ευρώπη —Εµπειρίες και µελλοντικές προκλήσεις »,
EE C 208 της 3.9.2003, σ. 82.εξασφαλισθεί ότι στη σύνθετη και διαρθρωµένη πορεία για την
ολοκλήρωση στην ΕΕ των πέντε χωρών θα υλοποιηθούν στόχοι
κοινωνικής προόδου (4)που θα είναι συγκεκριµένοι και σηµαντικοί
για τα Βαλκάνια και ολόκληρη την Ευρώπη.
2.2. Η ατζέντα της Θεσσαλονίκης (5)υποδεικνύει τους βασι-
κούς τοµείς παρέµβασης µε τους οποίους θα πρέπεινα αναµε-τρηθούν οι κυβερνήσεις: υποστήριξη της δηµιουργίας δηµοκρα-
τικών θεσµών, οικονοµική ανάπτυξη, καταπολέµηση του οργα-
νωµένου εγκλήµατος και της διαφθοράς, περιφερειακή ολοκλή-ρωση και πολιτική συνεργασίας τόσο στο εσωτερικό των περιφε-
ρειών όσο και έναντι της ΕΕ.
2.3. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που υποβλήθηκε
και επικυρώθηκε κατά τη διάσκεψη κορυφής της Θεσσαλονίκης (
6),
διαγράφει ποια πρέπει να είναι η στρατηγική για την ενίσχυση τηςδιαδικασίας σύνδεσης και σταθεροποίησης (Stabilisation and
association process — SAP) καιτη σύναψη των συµφωνι ών
προένταξης µε τις Βαλκανικές χώρες, µέσω µηχανισµών που έχουναποδειχθεί αποτελεσµατικοί µε τις άλλες υποψήφιες χώρες. Ηπολιτική καινοτοµία της Θεσσαλονίκης έγκειται στον εµπλουτισµό
του προγράµµατος συνεργασίας µε την θέσπιση των συµπράξεων
για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση (
7).
(4)Σχετικά µε την έννοια της κοινωνικής προόδου βλέπε τη δήλωση της
Κοπεγχάγης, engagement αριθ. 1-4. C. Turi, ∆ιεθνής Κοινότητα
και Κοινωνική ανάπτυξη: οι πρόσφατες τάσεις ·την La Comunità
internazionale, Τριµηνιαία επιθεώρηση SIOI, τόµος 56, αριθ. 1,
2001, σ.53-74, Editoriale scientifica, Νάπολη 2001.
(5)Η ατζέντα της Θεσσαλονίκης για τα ∆υτικά Βαλκάνια: Προς την
ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Συµβούλιο Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερι-κών Σχέσεων, 16 Ιουνίου 2003.
(
6)ΕΕ—∆υτικά Βαλκάνια: ∆ιάσκεψη κορυφής: ∆ήλωση —Θεσσαλονίκη,
Γενική ∆ιεύθυνση Εξωτερικών σχέσεων, 21 Ιουνίου 2003.
(7)Επιβεβαιώνεται ότι οι πολιτικές ενίσχυσης για τα Βαλκάνια επικεντρώ-
νονται σε στόχους συνοχής, παρακάµπτοντας την στρατηγική ανοικο-δόµηση, όπως υποδήλωνεταιαπό το έγγραφο της Ελληνι κής Προε-δρίας,, Έγγραφο Εργασίας: Οι προτεραιότητες της Ελληνικής Προε-
δρίας για τα ∆υτικά Βαλκάνια, Ιανουάριος 2003.
30.3.2004 EL C 80/159 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2.4. Στο νέο αυτό πλαίσιο σχέσεων και συνεργασίας µεταξύ ΕΕ
και ∆υτικών Βαλκανίων, ο ρόλος των ΟΚΠ συνδέεται:
— µε την µεταρρύθµιση των νόµων και των θεσµών υπέρ της
συµµετοχικής δηµοκρατίας του κοινωνικού διαλόγου και τουδιαλόγου της κοινωνίας των πολιτών και µιας καλύτερης
διακυβέρνησης,
— µε την παγίωση και δηµιουργία κοινωνικοοικονοµικών παρα-
γωγικών και καινοτοµικών πλαισίων,
— µε την δηµιουργία νέων κοινωνικοπολιτιστικών οριζόντων
για τη διάδοση και την παγίωση της πλήρους νοµιµότητας,
της συµβίωσης των πολιτών και του διαπολιτισµικού διαλό-
γου, της πολιτικής πολυφωνίας και της κατανόησης τηςΕυρώπης από πλευράς Βαλκανίων.
2.5. Η ατζέντα της Θεσσαλονίκης αντικατοπτρίζει τον τρόπο
µε τον οποίον η Ευρώπη βίωσε την εµπειρία που είχε µε τις χώρες
της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και στις οποίες η ΕΕ
σκοπεύει να αξιοποιήσει ορισµένα από τα µαθήµατα αυτά τηςεµπειρίας της. Πολλά βήµατα µπορούν να γίνουν ακόµη για τηνεφαρµογή δηµοκρατικών συστηµάτων και συστηµάτων οικονοµίας
της αγοράς, αλλά µία δηµοκρατική µορφή διακυβέρνησης δεν
εξασφαλίζει την ίδια τη δηµοκρατία: χρειάζεται για το σκοπόαυτό ένα σύνθετο δίκτυο θεσµών καιεπίσηµων καιανεπίσηµων
διαδικασιών. Πολλοί δηµοκρατικοί θεσµοί στις εξεταζόµενες χώρες
είναι ακόµη ανώριµοι και εκφράζουν τάσεις που θα µπορούσαν ναθεωρηθούν ως αντιδηµοκρατικές, όπως π.χ. η κεντρική διαχείριση
των πληροφοριών και των διαδικασιών λήψεως αποφάσεων. Όλα
τούτα τονίζουν την σηµασία της συνεργασίας για τη δηµιουργίατης δηµοκρατίας, για τη µεγαλύτερη συνειδητοποίηση των κοινω-
νικών προβληµάτων και για την εφαρµογή κοινωνικών και οικονο-
µικών πρωτοβουλιών στις τοπικές κοινότητες (
1).
2.6. Παρόλα ταύτα δεν σκοπεύουµε να επικεντρώσουµε την
προσοχή µας στις επικρίσεις και τους κινδύνους που µπορούν ναπροκαλέσουν αισθήµατα απαισιοδοξίας και ηττοπάθειας, αντιθέτως
θέλουµε να θέσουµε ένα κριτικό πλαίσιο αναφοράς για να
µελετηθούν οιυπάρχουσες ευκαι ρίες καιτα δυνατά σηµεία πουπρέπει να αξιοποιηθούν για την ενίσχυση του ρόλου της ΟΚΠ στα∆υτικά Βαλκάνια.
2.7. Ειδικότερα η ΕΟΚΕ διαθέτει ένα συντηρητικό πλαίσιο των
«δυνατοτήτων, περιορισµών και προοπτικών »του κοινωνικού
διαλόγου στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης που απορρέειαπό τα αποτελέσµατα του προγράµµατος Phare 2002-2003
«Προαγωγή του πνεύµατος και της πρακτικής του κοινωνικού
διαλόγου και της συµµετοχής της κοινωνίας των πολιτών και τωνδικτύων της στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης »που
προωθήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ίδρυµα Επαγγελµατικής Κατάρτι-
σης. Η εµπειρία αυτή δείχνει προπάντων ότι η άµεση αντιµετώπιση
(1)Η πραγµατικότητα της συνεργασίας, 1997 -1998. Η ενίσχυση για
την ανάπτυξη στην ετήσια έκθεση των διεθνών ΜΚΟ. Assistenza
occidentale ai Paesi ex comunisti in Europa centrale ed orientale,σ.212-220. A cura di Movimondo e Manitese, Rosemberg e
Sellier, Torino, 1998.και η αµοιβαία γνώση αποτελούν την απαράκαµπτη βάση για την
χάραξη ρεαλιστικών στρατηγικών που να ανταποκρίνονται στις
πραγµατικές ανάγκες των συνοµιλητών (2).
2.8. Στο πλαίσιο του δυτικοανατολικού σεναρίου της Ευρώπης
προκύπτουν ωστόσο δύο καίρια ζητήµατα για την ΕΕ: πως θαπροσδιοριστούν σαφή σηµεία αναφοράς για την οικοδόµηση του
κοινωνικού κράτους και της διακυβέρνησης βάσει των κοινών
αξιών των ευρωπαϊκών κρατών ·πως θα προωθηθούν παγιωµένες
αρχές καιαξίες στην Ευρώπη µπροστά στην πρόκληση τηςδιεύρυνσης και µε τους κινδύνους που συνεπάγεται η παγκοσµιο-
ποίηση για τα οικονοµικά και παραγωγικά συστήµατα, τις αγορές
εργασίας και συνεπώς για την ποιότητα της ζωής στις ευρωπαϊκέςκαι υποψήφιες χώρες και στις περιοχές που βρίσκονται πλησίον
της Ευρώπης (
3).
2.9. Η επιχειρηµατολογία του παρόντος εγγράφου στρέφεται
καταρχήν γύρω από τρεις µακροπρόθεσµες πτυχές του ρόλου τηςΟΚΠ, δηλαδή την πολιτικοθεσµική σηµασία, την οικονοµική
σηµασία και την πολιτιστική σηµασία της κοινωνίας του πολίτη εν
σχέσει προς τις άλλες διάφορες συνιστώσες και εκθέτει ορισµέναεπίκαιρα χαρακτηριστικά της ΟΚΠ στις χώρες των ∆υτικών
Βαλκανίων. Κατά συνέπεια το έγγραφο προτείνει µίαν ανάγνωση
της ατζέντας της Θεσσαλονίκης από την άποψη του ρόλου τηςκοινωνίας των πολιτών. Τέλος, λαµβάνονται υπόψη ορισµένεςπροοπτικές για την ενδυνάµωση της ΟΚΠ, βάσει µιας περιφερεια-
κής, εθνικής και ευρωπαϊκής οπτικής.
3.Οιµακροπρόθεσµεςπτυχέςτουρόλουτηςοργανωµένης
κοινωνίας των πολιτών
3.1. Ο ρόλος της ΟΚΠ, στο σύνθετο καιετερογενές σύνολό
της, έχει θεµελιώδη σηµασία για την σηµερινή κατάσταση όσον
αφορά την διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης και για τη
νέα στρατηγική της Θεσσαλονίκης µε την οποίαν έχουν δεσµευθείτα κράτη των ∆υτικών Βαλκανίων και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
3.2. Ο δραστήριος ρόλος της ΟΚΠ είναι η µόνη δυνατότητα
προκειµένου τα προγράµµατα ανάπτυξης, συνοχής και ολοκλή-ρωσης στην ΕΕ να καταστούν σηµαντικά για τους τελικούς και
πραγµατικούς αποδέκτες, δηλαδή τους πολίτες που είναι, θέλουν
καιθα θέλουν να είναιευρωπαίοι .
(2)Ο συγκριτικός φάκελος µε την επιµέλεια του D. Marinkovic, είναι
διαθέσιµος στο Ευρωπαϊκό Ίδρυµα Επαγγελµατικής Κατάρτισης. Ητελική δράση του προγράµµατος, τα συµπεράσµατα και οι συστάσειςεπικυρώθηκαν από τους κοινωνικούς εταίρους της ΝοτιοανατολικήςΕυρώπης στις 3 -5Μαρτίου 2003 στην Zagabria.
(
3)Πρόκειται για ένα πολύ πολύπλοκο πρόβληµα ακόµη και από την
άποψη των νοµοθετικών πλαισίων της ΕΕ. Μία από τις σηµαντικότερεςεξελίξεις της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ αποτελεί η υιοθέτηση τουΧάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σηµασίατου εγγράφου έγκειται στο στόχο που προτείνει: σαφής και ενιαίαθέσπιση των πολιτικών, πολιτειακών, οικονοµικών και κοινωνικώνδικαιωµάτων των «ευρωπαίων πολιτών ».Σχετική συγκριτική ανάλυση
του εγγράφου αυτού µε τον ευρωπαϊκό κοινωνικό χάρτη και τονευρωπαϊκό κώδικα κοινωνικής ασφάλειας βλέπε: S. Bertozzi, I diritti
socioeconomici dei cittadini nell’Europa del XXI secolo, στην La
Comunità internazionale, τόµος 57, αριθ. 2, 2002, τριµηνιαίο
περιοδκό της SIOI, Editoriale Scientifica, Νάπολη, 2003, σ. 233-
244.
C 80/160 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.3. Προκειµένου τα διεθνή προγράµµατα να αποκτήσουν
σηµασία για τους πολίτες, η δέσµευση των κυβερνήσεων και των
κρατικών θεσµών πρέπει να πλήρης, διαφανής και συνειδητή. Η
ανάπτυξη της συµµετοχικής δηµοκρατίας και των κοινωνικών καιοικονοµικών πλαισίων αποτελεί κυρίως πολιτικό και όχι µόνοτεχνικό πρόβληµα.
3.4. Η σηµασία του ενεργού ρόλου της ΟΚΠ µπορεί να
κατανοηθεί µε όρους:
— κοινωνικο -πολιτικούς και θεσµικούς, στο µέτρο που η ΟΚΠ
αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την οικοδόµηση του
κοινωνικού διαλόγου και του διαλόγου της κοινωνίας των
πολιτών και της συµµετοχικής δηµοκρατίας,
— κοινωνικο -οικονοµικούς, στο µέτρο που η ΟΚΠ είναι η
θεµελιώδης µεταβλητή της οικονοµικής ανάπτυξης σε αρµο-νία µε την ανθρώπινη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών,
— κοινωνικο -πολιτιστικούς, στο µέτρο, που η ΟΚΠ αποτελεί
τον καταλύτη και το επωαστήριο νέων πολιτιστικών προοπτι-
κών καιδυνατοτήτων παρέµβασης που να είναιανοι χτές στηνπολυφωνία σε κάθε κοινωνική έκφραση και να συνδέονται
µε τις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διεθνούς
συνεργασίας: ο διάλογος της κοινωνίας των πολιτών, ητήρηση των ανθρώπινων δικαιωµάτων και των θεµελιωδών
ελευθεριών, η επιδίωξη της ειρήνης και της βελτιωµένης
δηµοκρατίας, η βιώσιµη ανάπτυξη.
3.5. Η κοινωνία των πολιτών εκφράζεται για κάθε µία από τις
µακροπρόθεσµες αυτές πτυχές καιγι ' αυτό θα πρέπεινα θεωρηθεί
ως ένα σύνολο που αποτελείται από διάφορες συνιστώσες. Πράγ-µατι, η ΟΚΠ πρέπει να κατανοηθεί ως ένα ετερογενές σύνολο που
αποτελείταιαπό (
1):
— οργανώσεις των εργαζοµένων και των εργοδοτών,
— αντιπροσωπευτικές οργανώσεις άλλων οικονοµικών και κοι-
νωνικών συµφερόντων όπως οι ενώσεις κατηγοριών, οιενώσεις εργοδοτών, οι βιοµηχανικές και επαγγελµατικέςενώσεις και οι ενώσεις του τριτογενούς τοµέα,
— οι µη κυβερνητικές οργανώσεις που συγκεντρώνουν άτοµα
γύρω από κοινούς σκοπούς, όπως οι ενώσεις για το περιβάλ-
λον, οι ενώσεις αλληλοβοήθειας, οι ενώσεις καταναλωτών, οιενώσεις για την υπεράσπιση των δικαιωµάτων του ανθρώπου,
οι πολιτιστικές ενώσεις, οι ενώσεις για την εκπαίδευση και
την κατάρτιση,
— οι αποκαλούµενες οργανώσεις βάσεις: οργανώσεις για τα
φύλα, για τους νέους, για τις οικογένειες, για τα άτοµα
τρίτης ηλικίας και όλες όσες επιτρέπουν στους πολίτες να
συµµετέχουν στη ζωή των τοπικών κοινοτήτων,
— οι ενώσεις θρησκευτικού περιεχοµένου.
(1)Για µία σύνοψη των κριτηρίων σχετικά µε τις οργανώσεις της κοινωνίας
των πολιτών και τις συστάσεις της ΕΟΚΕ προς τις αρµόδιες αρχές, τηγνωµοδότηση της ΕΟΚΕ ΕΕ C 208 της 3.9.2003, σ. 82.Οιορι σµοί
που χρησιµοποιούνται στην παρούσα διερευνητική γνωµοδότησηανταποκρίνονται προς τους ορισµούς που έχουν υιοθετηθεί από την
UNDP καιτην Ε TF.3.6. Η ΟΚΠ είναισχεδόν ότιαποµένειµεταξύ του µεµονωµένου
ατόµου και του κράτους. Η κοινωνική και πολιτιστική ταυτότητα
κάθε συνιστώσας της κοινωνίας των πολιτών είναι συνδεδεµένη µε
τον προσδιορισµό της λειτουργίας της, αυτό όµως δεν αποτελείαπλοποίηση των συγκεκριµένων ρόλων και αρµοδιοτήτων.
3.7. Μία ευρεία αντίληψη του κοινωνικού διαλόγου µπορεί να
συµπεριλάβει όλες αυτές τις συνιστώσες, έτσι ώστε να γίνει δεκτή
η έννοια του πολυφωνικού και του πολυµερούς κοινωνικού
διαλόγου: στην πραγµατικότητα όµως, στις εξεταζόµενες χώρες ηπρακτική του κοινωνικού διαλόγου περιορίζεται στην αντιπαρά-
θεση —που άλλωστε δεν αναγνωρίζεταιπάντα —των κυβερνη-
τικών αρχών µε τις οργανώσεις που εκπροσωπούν τον κόσµο τηςεργασίας, δηλαδή οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι οργανώ-
σεις των εργοδοτών.
3.8. Ήδη σ' αυτό το επίπεδο κοινωνικού διαλόγου και τρι-
µερούς διαβούλευσης προκύπτει το πρόβληµα της αποτελεσµα-τικής ανεξαρτησίας των κοινωνικών και οικονοµικών µερών από
τις κυβερνήσεις και τους κρατικούς µηχανισµούς, καθώς και από
χρηµατοοικονοµικά συµφέροντα που είναι ξένα προς τον κοινωνικόδιάλογο.
3.9. Η πιο εδραιωµένη παράδοση κοινωνικού διαλόγου, πάντα
στο ετερογενές πλαίσιο των πέντε χωρών των ∆υτικών Βαλκανίων,ανήκει στις συνδικαλιστικές οργανώσεις και υλοποιείται κυρίως,
αλλά όχι µόνο, στην αντιπαράθεση του µε τις κυβερνητικές αρχές
και στο πλαίσιο των µεγάλων κρατικών επιχειρήσεων, ενώ οιοργανώσεις των εργοδοτών αποτελούν εντελώς νέο φαινόµενο
της κοινωνικοοικονοµικής σκηνής και αφορούν κατ' ουσίαν τις
µικροµεσαίες επιχειρήσεις. Τα εµπορικά και βιοµηχανικά επιµε-λητήρια, όπου υπάρχουν και δραστηριοποιούνται, εκτελούν τακαθήκοντα των οργανώσεων των εργοδοτών, ταυτοχρόνως όµως
συµµετέχουν πλήρως στις νοµοθετικές και θεσµικές προβληµατικές
για την πραγµατική ανεξαρτησία, την αυτονοµία και την εκπροσώ-πηση των συµφερόντων (
2).Τα οικονοµικά και κοινωνικά συµβού-
λια των δυτικών Βαλκανίων αποτελούν και αυτά µία καινοτοµία
που απέρρευσε από το σύµφωνο σταθερότητας και την διαδικασίασταθεροποίησης και διασύνδεσης µε βάση τις ενδείξεις του ∆ΟΕ (
3).
3.10. Σε ό,τι αφορά τις συνιστώσες της ΟΚΠ που είναι
διαφορετικές από τους πρωταγωνιστές του κόσµου της εργασίαςκαι των βιοµηχανικών σχέσεων, η κατάσταση των δυτικών Βαλκα-
νίων είναιµάλλον σύνθετη καιδυσχερής ως προς την ανάλυσή
της. Στην πραγµατικότητα, πρόκειται για έναν πλούσιο ιστόκοινωνίας των πολιτών που αποτελεί το αποτέλεσµα δεκαετούςδιεθνούς συνεργασίας υπέρ των δικαιωµάτων του ανθρώπου και
των πιο µειονεκτικών κοινωνικών οµάδων και παράλληλα τις
τεχνικές παρεµβάσεις για την υποστήριξη της κοινωνίας τωνπολιτών και των τοπικών κοινοτήτων (αναρίθµητες παρεµβάσεις
όσον αφορά την capacity building, empowerment,
transparency, accountability, training on sustainability κ.λπ. ).
(2) D. Marinkovic, Social dialogue in Southeast European countries,
στο: Collection/texbook for Trade Union education, ηλεκτρονικό
δηµοσίευµα µε την επιµέλεια του κ. Dragan Djuric, Ιούνιος 2003,
σ.15-18.
(3)Για µία συγκριτική ανάλυση του κοινωνικού διαλόγου στα διάφορα
εθνικά πλαίσια, βλέπε τον σχετικό φάκελο της ΕΤ F,Βελιγράδι, Ιούλιος
2002.
30.3.2004 EL C 80/161 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
3.11. Αυτή η πραγµατικότητα της κοινωνίας των πολιτών
συµπίπτει πλήρως µε τις ΜΚΟ που λειτουργούν σε τοπικό επίπεδο.
Πρέπει να σηµειωθεί όµως οι εν λόγω ανεξάρτητες οργανώσεις δεν
µπορούν να θεωρηθούν ως αποτέλεσµα κινηµάτων µε εδαφικόρίζωµα, ούτε λειτουργούν µε βάση τις τοπικές δυνατότητεςεντοπισµού των αναγκών και αυτόνοµης επεξεργασίας των
απαντήσεων που πρέπει να δοθούν στις τοπικές ανάγκες. Πολλές
ΜΚΟ λειτουργούν ως φορείς παροχής κοινωνικών υπηρεσιών,αλλά ως επί το πλείστον εξαρτώνταιαπό τους µεγάλους δι εθνείς
χορηγούς (τα διεθνή χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα — IFI, οι
υπηρεσίες του ΟΗΕ καιοιµεγάλες δι εθνείς ΜΚΟ που είναιπροϊόντους )καιέχουν την τάση να προκαλούν ανταγωνι σµό ακόµη και
µεταξύ τους εν σχέσει προς την αγορά ιδιωτικής πρόνοιας.
Πρόκειται για ένα σύστηµα σχεδόν παροχής υπηρεσιών (service
delivery) που αυτοδιατηρείται επιτόπου (
1).
3.12. Η αληθινή πρόκληση για τις τοπικές κοινωνίες είναι
συνεπώς να επιτευχθεί η µεταβίβαση των αρµοδιοτήτων και οι
δυνατότητες παροχής υπηρεσιών των ΜΚΟ που δραστηριοποιού-νται στα διάφορα εδάφη, σε θεσµικά όργανα και αυτόνοµουςκοινωνικούς οργανισµούς, δηµιουργώντας και ενισχύοντας µε τον
τρόπο αυτό την ανεξαρτησία της ΟΚΠ.
3.13. Για να περιγραφεί συνοπτικά η σηµερινή κατάσταση της
ΟΚΠ στα δυτικά Βαλκάνια πρέπει να εξετασθεί και πάλι ηµεταβατική διαδικασία που είναι κοινή για τις χώρες αυτές.
Πρόκειται για µία µετάβαση η οποία δεν είναι µόνο µετακοµµου-
νιστική αλλά και µεταπολεµική, µία µετάβαση στην οποία πρέπεινα οικοδοµηθεί αυτό που ποτέ δεν υπήρξε και να ανοικοδοµηθεί
αυτό που διαλύθηκε βιαίως από τον πόλεµο, από το µίσος και την
εγκληµατικότητα.
3.14. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΠ είναι το πιο προσφυές
παράδειγµα. Οι πέντε χώρες πρέπει να καλύψουν το κενό µιας
ανεξάρτητης και αυτόνοµης κοινωνίας των πολιτών, των πολιτικών
οικονοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων, των ανθρωπίνων δικαιω-µάτων που χαρακτήριζε τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Και όλατούτα τη στιγµή που µόλις αρχίζει η διαδικασία οικονοµικής
µετάβασης µε όλο το κοινωνικό κόστος που συνεπάγεται, καθώς
και η διαδικασία για την απαλλαγή από τον εθνοκεντρισµό και τηνεθνικιστική λογική που χαρακτηρίζει τον κοινωνικό ιστό και την
καθηµερινή ζωή των τοπικών κοινοτήτων.
3.15. Συνοπτικώς σε ό,τι αφορά την κατάσταση της ΟΚΠ στα
δυτικά Βαλκάνια και την κατοχύρωση του ρόλου της για τον
πολιτικό και κοινωνικό εκδηµοκρατισµό της περιοχής, ασκούν
επίδραση σήµερα τέσσερις παράγοντες:
— η αυτόνοµη δυνατότητα ανανέωσης καικατοχύρωσης των
κοινωνικών και οικονοµικών µερών στο πλαίσιο των µεταρ-
ρυθµίσεων που έχουν αναληφθεί από διάφορες χώρες για την
µεταβατική περίοδο,
(1)Για πιο πρόσφατες πληροφορίες επί του θέµατος αυτού βλέπε:
Sessione «Società civile» του Osservatorio sui Balcani. Ανεξάρτητη
ενηµερωτική ιστοσελίδα. Και συγκεκριµένα τον φάκελο: Il ruolo di
ONG e società civile nell’integrazione europea, µε την επιµέλεια
του Claudio Bazzocchi, Ιανουάριος 2002.— οι εξελίξεις που οφείλονται στην άµεση αντιµετώπιση εκ
µέρους των διαφόρων χωρών των πολιτικών της ΕΕ (συµπερι-
λαµβανοµένων των υποδείξεων του ∆ΟΕ και των οικονοµικών
και κοινωνικών συµβουλίων ),
— οι τάσεις που προκύπτουν από τις συγκεκριµένες εµπειρίες
διεθνούς συνεργασίας και από την αυτόνοµη ικανότητα
ανανέωσης καικατοχύρωσης όλων των συνι στωσών τηςκοινωνίας του πολίτη που είναι διαφορετικές από τουςκοινωνικούς και οικονοµικούς εταίρους,
— η ικανότητα των κυβερνήσεων και των κρατικών θεσµικών
οργάνων όχιµόνο να αντι δρούν προς όλα αυτά τα θέµατα,
αλλά και να θέτουν σε εφαρµογή συγκεκριµένες θεσµικές,
οικονοµικές και κοινωνικές µεταρρυθµίσεις ώστε να επιλύο-νται αποτελεσµατικά τα προβλήµατα και να ικανοποιούνται
οι προσδοκίες των τοπικών κοινωνιών.
4.Οργανωµένηκοινωνίατωνπολιτών,δηµοκρατία,θεσµική
ανάπτυξη
4.1. Με τον ορισµό κοινωνική διακυβέρνηση εννοείται το
σύνολο των κανόνων µέσω των οποίων η κοινωνία του πολίτηµπορεί να συµµετέχει στις βασικές διαδικασίες λήψεως αποφά-
σεων (
2)για τη ζωή µιας χώρας.
4.2. Σήµερα, η σηµασία και η αποτελεσµατικότητα της κοινω-
νικής συµµετοχής στις πολιτικές διαδικασίες λήψεως αποφάσεωνδεν είναι µόνο συνάρτηση της ύπαρξης µιας δυναµικής ΟΚΠ, µε
ικανή δοµή και υποστήριξη ενός κατάλληλου νοµοθετικού πλαι-
σίου που να διέπει τις αρµοδιότητες και τους τοµείς παρέµβασης,αλλά εξαρτάταιβασι κώς καιαπό τα εξής:
— το επίπεδο διοικητικής ή πολιτικής αποκέντρωσης στο τοπικό
πλαίσιο,
— την ειρήνη, ή καλύτερα την απουσία συγκρούσεων,
— την τήρηση των ανθρώπινων δικαιωµάτων και των θεµελιωδών
ελευθεριών εκ µέρους των νέων καθώς και εκ µέρουςάλλων φορέων διεθνών συµπράξεων (όπως, στο πλαίσιο των
προγραµµάτων συνεργασίας, είναι οι εξωτερικές ή οι τοπικές
ΜΚΟ που λειτουργούν µε εντολή διεθνών οργανισµών ήυπηρεσιών ).
4.3. Σκοπός των συνθετικών αυτών υποδείξεων είναι να τεθεί
στο επίκεντρο της προσοχής η ύπαρξη δύο κρίσιµων παραγόντων,
που έχουν επισηµανθεί από πολλούς, όσον αφορά την σηµερινή
κατάσταση διαλόγου και της κοινωνικής συµµετοχής στις χώρεςτων δυτικών Βαλκανίων και όσον αφορά τις δυνατότητες στρατηγι-
κής βελτιώσεώς τους ενόψει της συµµετοχής στις κοινοτικές
πολιτικές.
(2)Ο ορισµός προέρχεται από το Η uman development report —
Albania 2002. Προκλήσεις της τοπικής διακυβέρνησης και περιφε-
ρειακής ανάπτυξης, που καταρτίστηκε από το Η DPC — Κέντρο για
την προώθηση της ανθρώπινης ανάπτυξης των Τιράνων για λογαρια-σµό του UNDP — Αναπτυξιακό πρόγραµµα των Ηνωµένων Εθνών,
συνεδρία αριθ. 5«Πλαίσιο ∆ηµοκρατικής ∆ιακυβέρνησης »,σ.A1.
C 80/162 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
4.4. Ο πρώτος κρίσιµος παράγων έγκειται στην στάση των
κυβερνήσεων καιτων κρατι κών οργάνων έναντιτης ΟΚΠ καιτων
συνιστωσών της. «Η πτυχή θεωρήθηκε ως µία από τις πρωταρχικές
ελλείψεις που παρακωλύει τον κοινωνικό διάλογο και τον διάλογοτης κοινωνίας των πολιτών. Σε περιορισµένο αριθµό περιπτώσεων,οι αρχές ήταν πρόθυµες να διασυνδέσουν τις οργανώσεις της
κοινωνίας των πολιτών µε τις αυθεντικές διαβουλεύσεις ή να
αναγνωρίσουν την αναγκαιότητα υιοθέτησης µιας παρόµοιαςπροσέγγισης. Σε ορισµένες περιπτώσεις είναι απαραίτητο να
βελτιωθεί η νοµική βάση που σχετίζεται µε τις οργανώσεις της
κοινωνίας των πολιτών »(
1).
4.5. Η στάση αυτή πρέπεινα αποκηρυχθεί πλήρως από τι ς
κυβερνήσεις και τους κρατικούς φορείς των χωρών των δυτικώνΒαλκανίων επί τη βάσειτων νέων γνώσεων καικατευθύνσεων της
ΕΕ. Ο ρόλος της ΟΚΠ στα πλαίσια της δηµοκρατικής ζωής δεν
πρέπει να αντιµετωπίζεται ως µία ιδεολογική αντίθεση και έναλειτουργικό υποκατάστατο των κρατικών φορέων και διοικήσεων,
αλλά πρέπει να αναπτυχθεί ως συµπληρωµατικός ρόλος συνέργειας
που λειτουργεί βάσει κοινών κανόνων διαβούλευσης και διαπραγ-µάτευσης µεταξύ των εταίρων για την εκπροσώπηση των συλλο-
γικών συµφερόντων των ειδικών αρµοδιοτήτων τοµεακού ή παρεµ-
βατικού χαρακτήρα και επί τη βάσει της άµεσης γνώσης τωναναγκών που έχουν τα άτοµα και οι κοινωνικές οµάδες.
4.6. Η αυτονοµία καιη ανεξαρτησία της ΟΚΠ εν σχέσει
προς τις κυβερνήσεις και τους κρατικούς οργανισµούς αποτελεί
σηµαντική αρχή της δηµοκρατίας αλλά και επίσης µία πρόσθετη
αξία που θα πρέπεινα τροφοδοτηθεί κατά τρόπον υλι κό καιάυλο.Η δυνατότητα ανάπτυξης καιολοκληρωµένης ύπαρξης της ΟΚΠ
είναι κατά τρόπον ουσιαστικό συνδεδεµένη µε την κυκλικότητα
µεταξύ οικονοµικής πολιτικής, φορολογικής και κοινωνικής πολιτι-κής σε όλα τα επίπεδα κατεύθυνσης καιεφαρµογής, καθώς καισταπλαίσια ενός ανοικτού πολιτικού διαλόγου.
4.7. Ο δεύτερος κρίσιµος παράγοντας έγκειται στην αµοιβαία
ατολµία που υφίσταταιµεταξύ των πρωταρχι κών εκπροσώπων του
κόσµου της επαρχίας και των βιοµηχανικών σχέσεων, δηλαδήµεταξύ των ίδιων των φορέων του κοινωνικού διαλόγου πουδιεξάγεται σήµερα στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων (
2).
4.8. Οικρίσι µοιαυτοί παράγοντες είναιστενότατα συνδεδεµέ-
νοι µε το γενικότερο πρόβληµα της απουσίας ενιαίου µοντέλου
κοινωνικού κράτους και ενιαίων κατευθύνσεων και κανόνων γιατην υλοποίηση του κοινωνικού διαλόγου. Το αποτέλεσµα, όσοναφορά την κοινή γνώµη και τη συλλογική εµπειρία, είναι η
συνύπαρξη πολλών πολιτικών ερµηνειών και πρακτικών στις οποίες
συµβάλλουν και διάφορες συνιστώσες της ΟΚΠ.
4.9. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ έχει ήδη λάβει θέση και ζητήσει
να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα θέµατα αυτά τόσο από την άποψητου καλύτερου συντονισµού των κοινοτικών οδηγιών όσο και από
την άποψη της παροχής στήριξης για την εφαρµογή και ανάπτυξη
κοινωνικών συστηµάτων, που να είναι συνεπή προς ενιαίες αρχέςκαι να ανταποκρίνονται στις πραγµατικές ανάγκες των µεµονω-
µένων κρατών (
3).
(1)Γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ στην ΕΕ C 208 της 3.9.2003, σ. 82.
(2) D. Marinkovic, op cit, σ.11-18.
(3)Βλέπε γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ στην ΕΕ C8 5 της 8.4.2003, σ. 65.4.10. Γενικότερα, στο επίπεδο των γνώσεων και των διαδεδοµέ-
νων αντιλήψεων έχει σηµασία η ποιοτική δηµόσια ενηµέρωση, όχι
µόνο στις χώρες των ∆υτικών Βαλκανίων αλλά και στους κόλπους
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να αναφέρει µε µεγαλύτερη ειλικρίνειακαι δικαιοσύνη το κοινωνικό κόστος της µετάβασης.
4.11. Αλλά καιως προς αυτό, η οργανωµένη κοι νωνία των
πολιτών, και κατά µείζονα λόγο οι συνιστώσες της που προβάλλουν
το δικαίωµα της ενηµέρωσης σε επαφή µε τα µέσα µαζικής
ενηµέρωσης, αποτελεί το βασικό κλειδί.
5.Οργανωµένη κοινωνία των πολιτών, οικονοµική
ανάπτυξη και ανάπτυξη του ανθρώπου
5.1. Η πιο σύγχρονη και αποδεκτή αντίληψη της ανάπτυξης
είναι αυτή που τη θεωρεί ως µία σφαιρική διαδικασία οικονοµικής,
κοινωνικής, πολιτιστικής και πολιτικής φύσης µε σκοπό τη συνεχή
βελτίωση της ευηµερίας του συνόλου του πληθυσµού καιόλωντων ατόµων επί τη βάσειτης ενεργού, ελεύθερης καισηµαντι κήςσυµµετοχής στην εν λόγω διαδικασία και στην ίση κατανοµή των
ωφεληµάτων που απορρέουν (
4).
5.2. Η ανάπτυξη ως ανθρώπινο δικαίωµα απαιτεί την ύπαρξη
µιας κοινωνίας των πολιτών και του κοινωνικού διαλόγου καιβασίζεταιστη σύνθετη λει τουργία της ΟΚΠ: όχιµόνο των
συνιστωσών που εκπροσωπούν ο κόσµος της εργασίας και οι
βιοµηχανικές σχέσεις αλλά και όλες οι άλλες συνιστώσες της. Γιανα περιγραφεί η σηµασία της αξίας της ΟΚΠ όσον αφορά τηνανάπτυξη, ας αναφερθεί αµέσως ο ορισµός της UNDP: « ο
εφοδιασµός για την ανάπτυξη του ανθρώπου στην κοινωνία ».
5.3. Η οικονοµική ανάπτυξη που αποτελεί σηµαντικό παρά-
γοντα της ανάπτυξης του ανθρώπου, µπορεί να µετατραπεί
σε ανθρώπινη ανάπτυξη µόνο εάν η επέκταση του ιδιωτικού
εισοδήµατος είναι δίκαια και µόνο εάν η οικονοµική ανάπτυξηπαράγει ένα δηµόσιο ανεφοδιασµό που επενδύεται στην ανάπτυξητου ανθρώπου, στα σχολεία, στις υγειονοµικές και βασικές
υπηρεσίες και στις κοινωνικές υπηρεσίες. Η ανάπτυξη του ανθρώ-
που εξαρτάταιεπίσης από την «µη αµειβόµενη »εργασία που
παρέχεται από άντρες και γυναίκες στην οικογένεια και στην
κοινότητα, µε την παροχή βοήθειας ή µε δραστηριότητες συλλογι-
κού ενδιαφέροντος και συλλογικής αξίας για το περιβάλλον καιτην πολιτιστική και φυσική κληρονοµιά (
5).
5.4. Η ΟΚΠ είναιστο σύνολό της ενεργητι κή καιαποτελεί
δείκτη κοινωνικοοικονοµικών πλαισίων και υγιών πολιτικών, µε
σκοπό την καινοτοµία, την αλλαγή, την επιχειρησιακή δηµιουργι-κότητα, τη διεθνοποίηση. Σ' αυτό πρέπει να αποβλέπουν τα
προγράµµατα ανάπτυξης, συνοχής καιολοκλήρωσης µεταξύ ΕΕ
και∆υτι κών Βαλκανίων.
(4)Στη ∆ήλωση της Κοπεγχάγης, και συγκεκριµένα στο προοίµιο της
διακήρυξης για το δικαίωµα στην ανάπτυξη όπου επιβεβαιώνεται οαδιάσπαστος και αλληλεξαρτώµενος χαρακτήρας των µεµονωµένωνπτυχών της αναπτυξιακής διαδικασίας. Για περισσότερα C. Turi, op.
cit,σ.55.
(
5) UNDP, 10 η Έκθεση για την ανάπτυξη του ανθρώπου. Η παγκοσµιο-
ποίηση, Rosemberg και Sellier, 1999, σ.61.
30.3.2004 EL C 80/163 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
6.Οργανωµένηκοινωνίατωνπολιτών,πολιτιστικήπολυφω-
νία και διεθνής συνεργασία
6.1. Οι τεράστιες κοινωνικοπολιτιστικές αλλαγές που σηµειώ-
θηκαν κατά την τελευταία δεκαετία στις χώρες των Βαλκανίων δενµπορούν να εκφραστούν µόνο µε όρους µετάβασης προς την
οικονοµία της αγοράς ή προς κοινωνικοπολιτικά πρότυπα πολυφω-
νικά και φιλελεύθερα. Ο πληθυσµός των ∆υτικών Βαλκανίωνχρειάστηκε να αντιµετωπίσει κρισιµότατα ζητήµατα όπως:
— ο κίνδυνος της πολιτικής και κοινωνικής αστάθειας,
— η φτώχεια,
— η κατάχρηση της νοµιµότητας και των θεµελιωδών δικαιωµά-
των,
— η βιαιότητα του οργανωµένου εγκλήµατος,
— η βαθύτατη δηµογραφική ανισορροπία που δηµιουργήθηκε
από τη δραµατική και εξαναγκαστική µετατόπιση ολόκληρων
κοινοτήτων λόγω των συγκρούσεων, της ανεξέλεγκτης αστι-κοποίησης καιτης έντονης µετανάστευσης του εργατι κούδυναµικού,
— η παρόξυνση των «εθνικών »διαφορών, δηλαδή η εγκληµατική
νόθευση ιστορικοπολιτιστικών πραγµατικοτήτων όπως οιδιάφορες γλώσσες, οι θρησκείες, οι παραδόσεις, οι διάφορεςαξίες, οιµνήµες καιοιτρόποιζωής.
6.2. Σε σχέση µε το τελευταίο αυτό στοιχείο, πρόκειται για µια
κληρονοµιά του παρελθόντος και του παρόντος που χρησιµοποιή-
θηκε για πολιτικούς σκοπούς και ευτελή υλικά οφέλη, σύµφωναµε τη λογική της σύγκρουσης, παραχάραξης, βίας και τέλος άρσης
της πολιτειακής συµβίωσης και του σεβασµού των πολιτιστικών
διαφορών. Οι επενδύσεις που δεν έχουν ακόµη ολοκληρωθεί σεπόρους και αρµοδιότητες για να αντισταθµιστούν τα δεινά που
προκλήθηκαν από όλα αυτά δεν µπορούν να θεωρηθούν κατώτερες
σε σχέση προς τις επενδύσεις που προβλέπονται για την ανάπτυξηκαι την οικονοµική και θεσµική φιλελευθεροποίηση των ∆υτικών
Βαλκανίων.
6.3. Πολλές πρόοδοιέχουν ωστόσο συντελεστεί, έστω καιµε
σηµαντικές διαφορές µεταξύ των διαφόρων εδαφικών πραγµατικο-τήτων, για την σταθερότητα των τοπικών θεσµών και την οικονο-
µική ανάπτυξη. Αποµένουν όµως πολλά να γίνουν ακόµη για τον
πληθυσµό των Βαλκανίων µε σεβασµό των διαφόρων πολιτιστικώναξιών και των τοπικών παραδόσεων προκειµένου να εξασφαλιστεί
ο δηµοκρατικός βίος και το κράτος δικαίου σε όλη την περιοχή.
Είναιπλέον ολοφάνερο ότιµι α µεµονωµένη εξαίρεση µπορεί ναθέσει σε σοβαρότατο κίνδυνο την ισορροπία µιας ολόκληρης
περιοχής.
6.4. Πρόκειται για αλλαγές που λιγότερο ακόµη από άλλες δεν
µπορούν να προκαθορίζονταιεκ των άνω, αλλά πρέπεινααπορρέουν από τον ίδιο τον πληθυσµό από τη βάση της καθηµε-
ρινής συλλογικής ζωής. Για το λόγο αυτό, όλη η περιοχή των
Βαλκανίων διαπνέεται σήµερα από την ιδέα µιας νέας κοινωνίαςτων πολιτών, που θα βασίζεται στην προαγωγή και την υπεράσπισητων ανθρώπινων δικαιωµάτων και των θεµελιωδών ελευθεριών, στη
δυνατότητα ανοικοδοµήσεως του διαλόγου της κοινωνίας των
πολιτών και της κοινωνικής συµµετοχής για την επίλυση των
τοπικών προβληµάτων πέραν της λογικής της εθνικής προέλευσης.Η ιδέα αυτή συναντάται ακριβώς στις πρωτοβουλίες πολλών ΜΚΟόσον αφορά την αλληλεγγύη, το διεθνή, λαϊκό ή θρησκευτικό
εθελοντισµό, που αποβλέπουν σε παρεµβάσεις υπέρ των κοινο-
τήτων και των τοπικών θεσµών και ειδικότερα υπέρ των δικαιωµά-των των µειονεκτικών πολιτών, των µειονοτήτων και των γυναικών.
6.5. Η πείρα, οι γνώσεις, η λειτουργική ικανότητα τόσο σε
άµεση µορφή όσο και µέσω πολιτιστικής διαµεσολάβησης, που
µαρτυρούν οισυνι στώσες αυτές της ΟΚΠ πρέπεινα εξέλθουν απότην κατάσταση έκτακτης ανάγκης καιτης αποµόνωσης, πρέπεινα
θεσµοποιηθούν και να τεθούν στην υπηρεσία της κοινωνικής και
δηµοκρατικής ζωής των τοπικών κοινοτήτων. Τονίζεται εδώ ησηµασία που αποκτούν οι κατάλληλες διαδικασίες πολιτικής
αποκέντρωσης (
1)για την άσκηση της δηµοκρατίας στη βάση.
7.Η σηµασία της αξιολόγησης των εµπειριών διεθνούς
συνεργασίας υπέρ της κοινωνίας των πολιτών και τηςτοπικής αυτοδιοίκησης
7.1. Η ατζέντα της Θεσσαλονίκης θέτειένα ζήτηµα ζωτι κής
σηµασίας: τη σχέση µεταξύ των διεθνών ενισχύσεων, των τοπικώνπόρων και των πολιτιστικών προσεγγίσεων.
7.2. Στην περιοχή των ∆υτικών Βαλκανίων είναι απαραίτητη η
δηµιουργία µιας σχέσης µεταξύ των πολιτών και των δηµόσιωνδιοικήσεων, µεταξύ των µεµονωµένων ατόµων και της κοινότητας,
µεταξύ πολιτών και εδάφους, για να πάψουν να στηρίζονται στην
ανθρωπιστική βοήθεια και να αποβάλουν την ανευθυνότητα πουπροκαλείται από τις εξωτερικές επενδύσεις.
7.3. Ο ρόλος της ΟΚΠ τίθεταιστο επίκεντρο του ζωτι κού
αυτού ζητήµατος.
7.4. Εκτός από τις αδυναµίες και την τρωτότητα της ΟΚΠ που
εκτέθηκαν στο κεφάλαιο 3υφίστανται ισχυρά σηµεία και ευκαιρίες
που φάνηκαν ύστερα από 10 χρόνια διεθνούς συνεργασίας υπέρ
των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικώναυτοδιοικήσεων στα εδάφη των ∆υτικών Βαλκανίων (
2).
(1)Εννοείται σε τοπικό επίπεδο διακυβέρνησης και σε επίπεδο τοπικών
αυτοδιοικήσεων.
(2)Βλέπε σχετικά: Guida ai Paesi dell’Europa centrale, orientale e
balcanica. Annuario politico economico, επιµέλεια CeSPI, Il
Mulino, Bologna: C. Bazzocchi, « Ο ρόλος των ΜΚΟ καιτης
κοινωνίας των πολιτών για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση »,ιστοσελίδα:
http://auth.unimondo.org. 7.2.2002.
C 80/164 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
7.5. Συνοπτικά, πρόκειται για αρµοδιότητες και ορθές πρακτι-
κές υπέρ της ενδυνάµωσης των διαδικασιών εκδηµοκρατισµού της
βάσεως, για την οικονοµική ανάπτυξη που θα στηρίζεται στους
τοπικούς πόρους και στη συµµετοχική χρήση των εξωτερικώνπόρων, για την ενίσχυση του κοινωνικού και ανθρώπινου κεφα-λαίου µε όλες τις ποικίλες µορφές του.
7.6. Ένα από τα ενδιαφέροντα παραδείγµατα εδώ είναι το
παράδειγµα των Υπηρεσιών Τοπικής ∆ηµοκρατίας (ΥΤ∆ )για τη
Νοτιοανατολική Ευρώπη και το παρεµβατικό τους µοντέλο υπέρ
της δηµοκρατικής ζωής των τοπικών αυτοδιοικήσεων.
7.7. Οι υπηρεσίες για την τοπική δηµοκρατία, που είναι
σήµερα 11, περιλαµβάνονται σε µια οργανωτική δοµή που
ιδρύθηκε το 1993 στο Στρασβούργο µε τη συγκατάθεση του
Συµβουλίου της Ευρώπης, και συγκεκριµένα της συνόδου τοπικών
και περιφερειακών αρχών. Όλες αυτές οι υπηρεσίες εργάζονται σεδίκτυα για να κατοχυρώσουν τη διαδικασία σταθεροποίησης
και την περιφερειακή ανάπτυξη στο πλαίσιο του συµφώνου
σταθερότητας. Προωθούν προγράµµατα αποκεντρωµένης συνερ-γασίας, µέσω της δηµιουργίας συµπράξεων µεταξύ ευρωπαϊκών
και βαλκανικών τοπικών αρχών, ΜΚΟ και άλλων οργανώσεων της
κοινωνίας των πολιτών (
1).
7.8. Εκτός από αυτή την εµπειρία αποκεντρωµένης συνεργα-
σίας, δεν είναιπροφανώς δυνατό να περι γραφούν όλες οιτυπολο-
γίες διεθνούς συνεργασίας στα Βαλκάνια που διευθύνονται από
οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Αντιθέτως, µπορεί ναυποστηριχτεί ότι για την ΟΚΠ διαγράφονται κατά τρόπο ολοένα
και πιο συγκεκριµένο διάφοροι τοµείς παρέµβασης όπως:
— θεσµική ανάπτυξη (institution building),
— τοπική ανάπτυξη,
— κατάρτιση και ενδυνάµωση του ανθρώπινου και κοινωνικού
κεφαλαίου όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες,
— ειρήνη και συνύπαρξη των πολιτών, διαπολιτιστικός διάλογος
και αξιολόγηση των πολιτιστικών διαφορών,
— µετανάστευση και κινητικότητα των πολιτών καθώς και
ειδικές προβληµατικές των προσφύγων, των απελαθέντων και
των εκτοπισθέντων.
7.9. Και όλα αυτά στα πλαίσια µιας προοπτικής οριζόντιας
συνεργασίας µεταξύ των διαφόρων χωρών της περιοχής και
κάθετης ως προς την Ευρώπη.
7.10. Με την κατάλληλη στήριξη και αξιολόγηση εκ µέρους
των εθνικών και διεθνών οργάνων, η συνεργασία της κοινωνίας των
πολιτών και των τοπικών οργάνων µπορεί να διαδραµατίσει
στρατηγικό και σηµαντικό ρόλο στο εσωτερικό της ευρύτερης καισυστηµατικότερης ατζέντας της Θεσσαλονίκης. Η συνεργασία
αυτή ενεργοποιείται κυρίως µε τη συνεχή αντιπαράθεση, µε τη
δηµιουργία µηχανισµών µέσω των οποίων οι αντιπροσωπευτικοί
(1)Οι Υπηρεσίες Τοπικής ∆ηµοκρατίας υλοποιούν προγράµµατα οικονο-
µικής ανάπτυξης, ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και διασυνοριακήςσυνεργασίας, κατοχύρωσης των τοπικών και θεσµικών οργάνων,ανθρωπιστικής υποστήριξης και για τα ανθρώπινα δικαιώµατα.Αναλυτικές πληροφορίες παρέχονται στην ιστοσελίδα: http://
www.idaaonline.org στην οποία διατίθεται και η δηµοσιευµένη
έκθεση για τα δέκα χρόνια δραστηριοτήτων, του Μαΐου 2003.οργανισµοί της ΟΚΠ εργάζονται σε δίκτυα, σε άµεση επαφή µε τις
κοινωνικοοικονοµικές, πολιτικές και πολιτιστικές προβληµατικές
των διαφόρων περιοχών.
8.Ο ρόλος της οργανωµένης κοινωνίας των πολιτών σε
σχέση µε την ατζέντα της Θεσσαλονίκης
8.1. Η ανάλυση του ρόλου της ΟΚΠ στα πλαίσια της νέας
ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα ∆υτικά Βαλκάνια σηµαίνει καταρ-χάς ότιη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν πρέπεινα θεωρείταιως ένα
πρόβληµα που αφορά µόνο τις κυβερνήσεις και τους κρατικούς
φορείς αλλά ως πρόκληση όλων των κοινωνικών δυνάµεων.
8.2. Από την άποψη αυτή, στους µεγάλους τοµείς παρέµβασης
που προσδιορίζονται στην ατζέντα της Θεσσαλονίκης εµπίπτουνειδικοί τοµείς δράσης για τις οργανώσεις της κοινωνίας των
πολιτών της Ευρώπης και των Βαλκανίων.
Θεσµική ενδυνάµωση
8.3. Στο πλαίσιο της Υπηρεσίας ενηµέρωσης για την τεχνική
βοήθεια (TAIEX), σκοπός της οποίας είναινα παράσχειτεχνι κή
βοήθεια προκειµένου οι εθνικές νοµοθεσίες να εναρµονιστούν κατά
τέτοιο τρόπο ώστε να κατοχυρωθεί το κοινοτικό κεκτηµένοστο πλαίσιο της διαδικασίας των αδελφοποιήσεων (προκειµένου
υπάλληλοιτων κρατών µελών να µπορούν να µεταφέρουν τι ς
αρµοδιότητές τους στις Βαλκανικές χώρες όσον αφορά τη δηµόσιαδιοίκηση ),η ΟΚΠ έχεικαθήκον να ενηµερώνεικαινα ελέγχειότι
από τις τεχνικές αυτές παρεµβάσεις και ανταλλαγές προκύπτουν
συγκεκριµένες και κατάλληλες συνεργασίες για την εξασφάλισηστο τοπικό επίπεδο καινοτόµων αρµοδιοτήτων που να µπορούν ναασκούν θετική επίδραση στις διάφορες βαθµίδες διακυβέρνησης.
Καταπολέµηση του οργανωµένου εγκλήµατος και της διαφθοράς,
οικοδόµηση της πλήρους νοµιµότητας και πολιτική συνεργασία
8.4. Κατά τη συνεργασία που προβλέπεταιαπό το πλαίσι ο της
εξωτερικής πολιτικής και κοινής ασφάλειας για τη δικαιοσύνη και
τις εσωτερικές υποθέσεις, για την οικοδόµηση του κράτουςδικαίου, η ΟΚΠ οφείλει να διαδραµατίσει ενεργό ρόλο για την
προώθηση και τη διάδοση του πνεύµατος της πλήρους νοµιµό-
τητας σε όλα τα επίπεδα του κοινωνικού βίου, για την αποκα-τάσταση της εµπιστοσύνης των πολιτών προς τις διοικήσεις και
για να καταστεί ο εκπρόσωπος των απαιτήσεων για την ελεύθερη
κυκλοφορία των πολιτών και των αγαθών, των µεταναστευτικώνπολιτικών και για την επιστροφή των προσφύγων. Μόνον η ΟΚΠ
είναι σε θέση να µιλάει για τις προόδους που επιτυγχάνονται και
για τις ενδεχόµενες αποτυχίες.
Οικονοµική ανάπτυξη
8.5. Από τη συµµετοχή της ΟΚΠ εξαρτάται αποκλειστικώς
κατά πόσον οι παρεµβάσεις στο µακροοικονοµικό επίπεδο και στοεπίπεδο των έργων υποδοµής θα παραµείνουν επικεντρωµένες
στους στόχους της τοπικής, οικονοµικής και κοινωνικής ανάπτυξης
και θα αναγνωρίζονται ως πρόοδοι της τοπικής κοινωνίας και τωνµεµονωµένων πολιτών.
30.3.2004 EL C 80/165 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Πρόσβαση στα κοινοτικά προγράµµατα
8.6. Είναι αδιανόητο να αποµονωθεί η ΟΚΠ από τη σπουδαιό-
τητα των παρεµβάσεων που συνεπάγεταιη ευρωπαϊκή συνεργασία
µε τα Βαλκάνια στον τοµέα της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, τωνενεργειακών πόρων καθώς και των µη ανανεώσιµων πόρων όπως
το νερό. Τονίζεται όµως η επιτακτική ανάγκη συγκεκριµένης
ενηµέρωσης όσον αφορά τους κανόνες και τις απαιτήσεις πρόσβα-σης στα κοινοτικά προγράµµατα προς χρήση των οργανώσεων της
κοινωνίας των πολιτών και των εταίρων τους.
Οριζόντιες γραµµές δράσης
8.7. Η ΟΚΠ αποκτά επίσης και πρωταρχικό ρόλο για τη
διάδοση των πληροφοριών και των γνώσεων, καθώς και για τηνεξασφάλιση των γνώσεων σχετικά µε την πορεία των σχέσεων της
ΕΕ και των ∆υτικών Βαλκανίων, τις δυσκολίες και τις ευκαιρίες που
συνεπάγονται.
9.Προοπτικές για την κατοχύρωση της οργανωµένης κοι-
νωνίας των πολιτών
9.1. Στην πορεία της συνοχής καιτης ολοκλήρωσης των
∆υτικών Βαλκανίων στην ΕΕ έχει σηµασία να ξεπεραστούν οι πιο
έκδηλες αντιθέσεις ούτως ώστε οι συνιστώσες της ΟΚΠ ναµπορέσουν να διαδραµατίσουν ενεργό και αποτελεσµατικό ρόλο.
Η ΕΟΚΕ έχει ήδη αντιληφθεί ότι είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί
µεγαλύτερη συµµετοχή και διαβούλευση τόσο των κοινωνικώνεταίρων όσο και των άλλων συνιστωσών της ΟΚΠ προκειµένου νακαταστεί όντως εποικοδοµητικός ο κοινωνικός διάλογος και ο
διάλογος της κοινωνίας των πολιτών για τα ∆υτικά Βαλκάνια (
1).
Εφικτές προοπτικές στο στάδιο αυτό είναι οι ακόλουθες:
— Αξιοποίηση της διεθνούς σύµπραξης, ώστε να εξασφαλιστεί η
συνέχεια των πρωτοβουλιών όσον αφορά τη χρηµατοδότηση,τους πόρους, τις αρµοδιότητες, σύµφωνα µε τα όσα διατυ-πώνονταιστα προγράµµατα παρέµβασης που προβλέπονται
από την ατζέντα της Θεσσαλονίκης. Η ανταπόκριση στην
ατζέντα της Θεσσαλονίκης στηρίζεταιως επί το πλείστονστην κινητοποίηση των οργανώσεων της κοινωνίας των
πολιτών για την εισήγηση/εφαρµογή των σχεδίων αναφορικά
µε τα κοινοτικά προγράµµατα µε περιφερειακή και ευρωπαϊκήεταιρική σχέση.
— Υπέρβαση της ιδεολογικής δυσπιστίας και της λειτουργικής
απόστασης µεταξύ των κρατικών οργάνων, των τοπικών
διοικήσεων και της ΟΚΠ κατά τρόπον ώστε να λειτουργούν
υπέρ της ανακοίνωσης και της συστηµατικής διασύνδεσηςµεταξύ των διαφόρων συνιστωσών της ΟΚΠ τόσο στο
εσωτερικό των µεµονωµένων χωρών όσο και µεταξύ τους µε
περιφερειακή δικτύωση, και ταυτοχρόνως µε προσανατολισµότην εφαρµογή κοινών προτύπων συνοχής και κοινωνικής
διακυβέρνησης σε αρµονία µε τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις.
(1)Γνωµοδότηση της ΕΟΚΕ στην ΕΕ C 208 της 3.9.2003, σ. 82.— Θεµελιώδης σηµασία εξακολουθεί επίσης να έχει η προαγωγή
σε όλα τα επίπεδα δραστηριοτήτων της δικτύωσης µεταξύ
ευρωπαϊκών οργανώσεων καιοργανώσεων των δι αφόρων
Βαλκανικών χωρών.
Η Παγκόσµια Τράπεζα και το ∆ΝΤ θα πρέπει επίσης να συµµε-
τάσχουν στην ενίσχυση των οργανώσεων των κοινωνικών εταίρωνκαι της κοινωνίας των πολιτών, σε συνεργασία µε την ΕΟΚΕ και µε
άλλα όργανα της ΕΕ, καθώς καιµε τη ∆ΟΕ.
9.2. Για την ενδυνάµωση του ρόλου της ΟΚΠ στο τοπικό
επίπεδο, η πρόταση που διατυπώνεται εδώ αποβλέπει στην τόνωσηκαι την υποστήριξη της συνεργασίας και της συστηµατικήςδιασύνδεσης µεταξύ των διαφόρων συνιστωσών της ΟΚΠ προκειµέ-
νου:
α)να ενδυναµωθεί η ικανότητα διαβούλευσης και παροχής
υπηρεσιών των κοινωνικών και οικονοµικών εταίρων, µετην ανάπτυξη αυτόνοµης αντιµετώπισης των αναγκών των
πολιτών και των τοπικών κοινοτήτων, µέσω της διασύνδεσης
και συστηµατικής αλληλεπίδρασης µε τις άλλες συνιστώσες,όπως οιοργανώσει ς βάσεως καιοιοργανώσει ς αλληλεγγύηςκαι οι ΜΚΟ που ασχολούνται µε σχέδια τοπικής ανάπτυξης ·
β)να τονιστεί η σηµασία που έχουν οι συνιστώσες της ΟΚΠ
εκτός των κοινωνικών και οικονοµικών εταίρων, δηλαδή οισυνιστώσες που έχουν µεγαλύτερη ανεξαρτησία έναντι των
δηµόσιων οργάνων και των φορέων κεντρικής εξουσίας σε
σύγκριση µε τους κοινωνικούς και οικονοµικούς εταίρους, οιοποίες όµως είναι και πιο τρωτές, διότι αποµονώνονταιευκολότερα καιεξαντλούν ταχύτερα τι ς δυνατότητες παρέµ-
βασης που διαθέτουν. Αυτό θα επιτευχθεί µέσω συστηµατι-
κών διασυνδέσεων και αλληλεπιδράσεων µε τους κοινωνικούςκαι οικονοµικούς εταίρους κατά τρόπον ώστε να ευνοείται η
κατανοµή των πληροφοριών για τις πραγµατικές ανάγκες των
πολιτών και των τοπικών αυτοδιοικήσεων καθώς και τωνεπιτυχέστερων εµπειριών και πρακτικών.
Κατά τον τρόπο αυτό, καιπρος αµοι βαίο όφελος της συνεργασίας
µεταξύ των διαφόρων συνιστωσών της ΟΚΠ, είναι δυνατό να
προσδιοριστεί ο µοχλός που θα επιτρέψει την ενδυνάµωση και τηνανεξαρτησία της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολό της έναντιτων κρατικών οργάνων και των φορέων κεντρικής εξουσίας όσον
αφορά κατά κύριο λόγο:
— τη σηµασία της εκπροσώπησης των συλλογικών συµφε-
ρόντων,
— την εξασφάλιση του σεβασµού των δικαιωµάτων των πολιτών
και της ελεύθερης πρόσβασής τους στον κοινωνικό διάλογο
και στο διάλογο της κοινωνίας των πολιτών, στην πολιτικήσυµµετοχή καιστην άσκηση της αλληλεγγύης,
— στις δυνατότητες διαβούλευσης, διαπραγµάτευσης και προ-
τάσεων µεταξύ όλων των φορέων της πολιτικής και πολιτεια-κής ζωής.
C 80/166 EL 30.3.2004 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
9.3. Μια άλλη πρόταση αφορά την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών
προτύπων συνοχής και κοινωνικής διακυβέρνησης. Με την πρόταση
αυτή τονίζεταιτο γεγονός ότιείναιαπαραίτητη η στήρι ξη και
υποστήριξη του ρόλου της ΟΚΠ µέσω της εφαρµογής και τηςπαρακολούθησης εθνικών/περιφερειακών µηχανισµών αντιµετώ-πισης και συντονισµού µε την Ευρωπαϊκή Ένωση.
10.Αµοιβαίαγνωριµία,αντιµετώπισηκαιενεργόςσυνεργα-
σία
10.1. Στην προοπτική της βεβαίας ένταξής τους στην ΕΕ ο
ρόλος της ΟΚΠ πρέπεινα έχειακρι βείς καιµετρήσι µους στόχους
προκειµένου η κοινωνική διάσταση της διαδικασίας ολοκλήρωσης
να συγκεκριµενοποιηθεί µε τα κατάλληλα αποτελέσµατα σε εθνικό,περιφερειακό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
10.2. Ο σκοπός είναι κοινός για τα ∆υτικά Βαλκάνια, οι
διαδροµές όµως είναι πολύ διαφορετικές και για κάθε χώρα
απαιτούνται διαφορετικοί χρόνοι και λύσεις. Εξάλλου, στα πλαίσια
της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα ∆υτικά Βαλκάνια είναιδυνατόν να συνυπάρξουν διαδικασίες µακρο -µεσοπρόθεσµες µε
στόχο τις θεσµικές συµφωνίες προσχώρησης, και διαδικασίες µεσο -
βραχυπρόθεσµες µε στόχο τις προενταξιακές συµφωνίες που νααφορούν διάφορες κοινοτικές πολιτικές.
10.3. Στην παρούσα διερευνητική γνωµοδότηση επιδιώξαµε να
δείξουµε τη σηµασία που έχειη αµοι βαία γνώση καισυνείδηση των
πολιτιστικών ποικιλιών και των ιδιαιτεροτήτων των συστηµάτωνκοινωνικής οργάνωσης σε τοπικό επίπεδο στο πλαίσιο της ισχύου-σας διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.
10.4. Υποβάλλονται στη συνέχεια ορισµένες προτάσεις γενικής
φύσεως όσον αφορά συγκεκριµένες µορφές συνεργασίας και γι'
αυτό η προσοχή πρέπεινα επι κεντρωθεί σε δύο τοµείς παρέµβασηςπροκειµένου να συνεχιστεί η πλήρωση των κενών που υφίστανται
µεταξύ της ΟΚΠ, της ΕΕ καιτης ΟΚΠ των ∆υτι κών Βαλκανίων
όσον αφορά την ενηµέρωση, τη γνώση και τη λειτουργικότητα.
10.5. Ο πρώτος τοµέας, σε πλήρη αρµονία µε τις δυνατότητες
που παρέχονταιαπό την ατζέντα της Θεσσαλονίκης αφορά:
— την εκπαίδευση και την επαγγελµατική κατάρτιση σε όλα τα
επίπεδα, δηλαδή, για όλες τις καίριες αρµοδιότητες των
οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών: συνδικαλιστικές και
εργοδοτικές, άλλες οργανώσεις εκπροσώπησης συµφερόντωνκαιοιΜΚΟ,— τις ανταλλαγές εµπειριών και ορθών πρακτικών µεταξύ των
οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών της Ευρώπης και της
περιοχής των Βαλκανίων, σε συνεργασία µε τα όργανα και
τους φορείς των τοπικών αρχών,
— την ενηµέρωση και τη δηµόσια και τοµεακή επικοινωνία.
10.6. Από την αποκτηθείσα πείρα, υπάρχουν ενδείξεις που
µπορούν άµεσα να αξιολογηθούν και βάσει των οποίων µπορεί νασυνειδητοποιηθεί ότι για την επένδυση σε ανθρώπινους πόρους
απαιτούνται µεσο -µακροπρόθεσµες διαδικασίες καθώς και η ρητή
βούληση για κεφαλαιοποίηση σε άϋλα αγαθά όπως, στο πλαίσιοτης επαγγελµατικής κατάρτισης, οι γνώσεις, η εµπειρογνωµοσύνη
καιη τεχνογνωσία των επαγγελµάτων της ΟΚΠ, τα επαγγέλµατα
για την πολιτειακή άσκηση της δηµοκρατίας (
1).
10.7. Ο δεύτερος τοµέας παρέµβασης αφορά το πρότυπο των
συµβουλευτικών επιτροπών που εφαρµόζεται ήδη στις άλλες
υποψήφιες χώρες της ΕΕ καθώς επίσης και την προσαρµογή του
ως προς τους κανόνες και τον τρόπο λειτουργίας τους στιςδιάφορες εθνικές καταστάσεις της περιοχής των ∆υτικών Βαλκα-νίων (
2).
10.8. Η πρόκληση πράγµατιείναινα συνδυαστεί η ευρωπαϊκή
συνεργασία µε κάθε χώρα σύµφωνα µε τις τοπικές ανάγκες
και ιδιαιτερότητες µε την περιφερειακή συνεργασία σε επίπεδοευρωπαϊκής στρατηγικής.
10.9. Για το λόγο αυτό, καλό θα ήταν να δηµιουργηθούν και
διατηρηθούν χώροι ευρείας πολυµερούς διαβούλευσης για τιςαντιπροσωπείες της ΟΚΠ της ΕΕ και των ∆υτικών Βαλκανίων γύρω
από τα µεγάλα θέµατα της ολοκλήρωσης καιτης δι εύρυνσης, όπως
το εµπόριο και οι παραγωγικές δραστηριότητες, οι µεταφορές καιη βιώσιµη ανάπτυξη, η συγκράτηση των συρράξεων και η εθνική
ασφάλεια, η τοπική ανάπτυξη και η καταπολέµηση της φτώχειας.
10.10. Έχεισηµασία πράγµατιγι α την ΟΚΠ να µπορέσεινα
κινητοποιήσει τους πόρους της στα πλαίσια της διαβουλεύσεωνκαισυνεννοήσεων απ' όπου θα προκύψουν, εκτός από τη σηµασία
της εκπροσώπησης της ΟΚΠ από τους διάφορους φορείς, άµεσες
αρµοδιότητες, οργανωτικές ικανότητες, δικτυώσεις και πολυµερείςσυµπράξεις ενόψει µεγάλων σχεδίων συνεργασίας.
(1)Παραπέµπουµε στα «Συµπεράσµατα καισυστάσει ς »του εγγράφου
που εγκρίθηκε από τους κοινωνικούς εταίρους της ΝοτιανατολικήςΕυρώπης στις 3 -5Μαρτίου 2003 στη Ζαγκάµπρια (Παράρτηµα Β της
γνωµοδότησης ΕΕ C 208 της 3.9.2003 ),και στα σχετικά στοιχεία
που δίδονταιαπό την ΕΤ F.
(
2)Ορισµένα επίσηµα στοιχεία επ' αυτού: για τη Σλοβενία πρόκειται για
το άρθρο 115 της Συµφωνίας, Σύνδεσης.
30.3.2004 EL C 80/167 Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
11.Συµπεράσµατα
11.1. Στην παρούσα διερευνητική γνωµοδότηση ορίσαµε την
ΟΚΠ ως τη µοναδική δυνατότητα προκειµένου τα προγράµµατα
συνεργασίας καιδι εθνούς παρέµβασης να αποκτήσουν σηµασίαγια όλους τους τελικούς αποδέκτες. Η ενδυνάµωση της οργάνωσης
και ο συντονισµός της ΟΚΠ της ΕΕ και των υποψήφιων χωρών π.χ.
µέσω της υιοθέτησης του προτύπου των µικτών συµβουλευτικώνεπιτροπών διευρύνει και δίνει γιγαντιαίες διαστάσεις στη δυνατό-
τητα αυτή προς όφελος όλων των πολιτών των εδαφών της ΕΕ και
των γειτονικών χωρών της. Ο ρόλος της ΟΚΠ στα ∆υτικά Βαλκάνιακαι στην Ευρώπη είναι καίριος και για τις βασικές απειλές πουσύµφωνα µε την κοινή γνώµη προέρχονται από την ανεξέλεγκτη
παγκοσµιοποίηση και ενέχουν τους εξής γενικευµένους κινδύνους:
— ευτρωτότητα των οικονοµικοπαραγωγικών συστηµάτων και
των αγορών εργασίας της Ευρώπης,
— αβεβαιότητα των πολιτικών ασφάλειας και κοινωνικής
προστασίας,
— πολιτιστική µη κατανόηση της συµµετοχικής δηµοκρατίας
ευρωπαϊκής παραδόσεως,
— παραµόρφωση των παραδοσιακών στόχων που πρέπει να είναι
η ανάπτυξη του ανθρώπου και η βιώσιµη ανάπτυξη και όχιµόνο πρόοδος της οικονοµικής ανάπτυξης χωρίς κοινωνική
πρόοδο.
11.2. Η ΕΕ µπορεί να προσφέρει πολλές προοπτικές στα ∆υτικά
Βαλκάνια µέσω προενταξιακών συµφωνιών που θα εισαγάγουν σεκάθε εθνικό πλαίσιο σηµαντικές προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις
αυτές θα ευνοήσουν την αµοιβαία αντιπαράθεση µεταξύ των
διαφόρων χωρών έναντι ενός ενιαίου ευρωπαϊκού υποδείγµατος.Όµως, ισχυρές θεσµικές και συγκυριακές καταστάσεις κρίσεως
Βρυξέλλες, 10 ∆εκεµβρίου 2003.
Ο Πρόεδρος
της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής
Επιτροπής
Roger BRIESCHµπορεί να οδηγήσουν σε τεράστιες απώλειες και εµπόδια για την
διαδικασία προσέγγισης των πέντε χωρών προς την Ευρώπη.
11.3. Συµπερασµατικώς, η ΕΟΚΕ εύχεται να τεθούν σε εφαρ-
µογή καλώς προγραµµατισµένες και στοχοθετηµένες δραστηριότη-τες που θα επιτρέπουν τη σηµαντική και µόνιµη αντιπαράθεση
µεταξύ των εκπροσώπων της ΟΚΠ της ΕΕ καιτων εκπροσώπων της
ΟΚΠ των ∆υτικών Βαλκανίων. Συνεπώς, θα πρέπει να προβλεφθεί:
— η παρακολούθηση των δραστηριοτήτων στις οποίες προέβη-
σαν οιοµάδες εργασίας στα πλαίσι α της ΕΟΚΕ καιη
παρακολούθηση της εφαρµογής της ατζέντας της Θεσσαλονί-κης καιτων συµπράξεων που αυτό προβλέπει ·
— η έναρξη σχεδίων για τη σύσταση µικτών συµβουλευτικών
επιτροπών µε τις κατάλληλες προθεσµίες και µε κανόνες πιοπροσαρµοσµένους στα διάφορα εθνικά πλαίσια, που θα είναι
δηλαδή σε απόλυτη συνέπεια µε τις υποδείξεις της Επιτροπήςκαιτου Συµβουλίου ως προς την προώθηση των θεσµι κώνσυµφωνιών σε κάθε χώρα µε την ΕΕ, και σύµφωνα µε τουπόδειγµα των άλλων υποψηφίων χωρών ·
— η ανάληψη δράσεων για την υποστήριξη µιας στοχοθετηµένης
ευρωπαϊκής στρατηγικής: όσον αφορά τη γεωργική, τηνεµπορική πολιτική, την πολιτική ασφάλειας και όσον αφοράτα κανονιστικά πλαίσια αναφοράς καθώς και τους τοµείς τωνµεταφορών καιτης ενέργει ας ·
— η πραγµατοποίηση, µιας διεθνούς διάσκεψης κορυφής µε
θέµα «Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στο πλαίσιο της
νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα ∆υτικά Βαλκάνια »,κατά
την οποίαν θα τονισθεί τόσο η σηµασία του ρόλου της ΟΚΠ
όσο και οι προτεραιότητες παρέµβασης. Με την ευκαιρίααυτή της διεθνούς αντιπαράθεσης θα πρέπει να δοθεί ώθησηστις διάφορες ενταξιακές και προενταξιακές διαδικασίες καινα αφιερωθεί επαρκής χρόνος στη συζήτηση για τα θέµαταπροτεραιότητας της ολοκλήρωσης και της διεύρυνσης της ΕΕόπως η κοινωνική συνοχή και η ενδυνάµωση των δηµοκρα-τικών θεσµών, η οικονοµική και βιώσιµη ανάπτυξη.