Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Οικονομία της ΕΕ: Επισκόπηση του 1999

(2000/C 140/12)

Στις 2 Μαρτίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για την "Οικονομία της ΕΕ: Επισκόπηση του 1999".

Το τμήμα "Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή", στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2000 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Harry Byrne.

Κατά την 371η σύνοδο ολομελείας της (συνεδρίαση της 30ής Μαρτίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Επιτροπή δημοσίευσε νέο έγγραφο με τίτλο "Οικονομία της ΕΕ: Επισκόπηση του 1999", το οποίο αντικαθιστά την παλαιότερη ετήσια οικονομική έκθεση.

1.2. Η επισκόπηση του 1999 εξυπηρετεί δύο κύριους στόχους: πρώτον, να υπάρξει μια έκθεση για τις πρόσφατες και τις αναμενόμενες οικονομικές εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, δεύτερον, να μελετηθούν συγκεκριμένα οικονομικά θέματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την οικονομική πολιτική - οι λεγόμενες θεματικές μελέτες.

1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί τη νέα δημοσίευση. Με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος και την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, καθίσταται όλο και πιο σημαντική η θεώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως ενιαίας οικονομικής οντότητας και η στενή παρακολούθηση οποιασδήποτε απόκλισης κάποιου κράτους μέλους η οποία ενδέχεται να απειλήσει τη συνολική οικονομική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.4. Η ΟΚΕ επικροτεί, επίσης, την εις βάθος ανάλυση των εξής πέντε σημαντικών τομέων στις θεματικές μελέτες:

- των αιτίων της ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση,

- των συστημάτων φορολογικών απαλλαγών και των κινήτρων για εργασία,

- των μακροπρόθεσμων οικονομικών και δημοσιονομικών επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού,

- των διαφορών των επιπέδων τιμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση,

- των εξελίξεων των ευρωπαϊκών αγορών μετοχών.

2. Οικονομική κατάσταση και προοπτικές

2.1. Οι προβλέψεις του φθινοπώρου του 1999 για το 2000 και το 2001

2.1.1. Οι προβλέψεις του φθινοπώρου του 1999 παρουσιάζουν πιο αισιόδοξες προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση καθώς συνεχή πρόοδο προς τη σύγκλιση.

Κύρια χαρακτηριστικά των προβλέψεων του φθινοπώρου του 1999: EΕ-15 (α)

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

2.1.2. Αν και όλοι σχεδόν οι δείκτες παρουσιάζουν ευνοϊκότερη εικόνα για το 1999 και το 2000 σε σύγκριση με τις προβλέψεις της άνοιξης του 1999, τα πιο σημαντικά σημεία είναι:

- προοπτικές ανάπτυξης 3 % για το 2000 και το 2001,

- σημαντική αύξηση των επενδύσεων,

- μείωση των κρατικών ελλειμμάτων και του συνολικού χρέους.

2.1.3. Οι προβλέψεις για την απασχόληση και την ανεργία παρουσιάζουν, επίσης, τάση βελτίωσης, αν και με συγκριτικά βραδύτερο ρυθμό.

2.2. Επισκόπηση της ΕΕ κατά το 1999

2.2.1. Τα κυριότερα σημεία της επισκόπησης είναι:

- η επιτυχής καθιέρωση του ευρώ σε έντεκα κράτη μέλη,

- η επιβράδυνση που υπήρχε στα τέλη του 1998/αρχές του 1999 αντιστράφηκε χάρη στα χαμηλότερα επιτόκια, στις συγκρατημένες εξελίξεις των μισθών και στην τόνωση των εξαγωγών μετά την υποτίμηση του ευρώ,

- ο πληθωρισμός παρέμεινε υπό έλεγχο παρά την επίδραση της κατακόρυφης αύξησης των τιμών του πετρελαίου.

2.2.2. Η Επιτροπή πιστεύει ότι τα υγιή βασικά οικονομικά μεγέθη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και το εξωτερικό περιβάλλον το οποίο βελτιώνεται διαρκώς, δικαιολογούν μια θετική άποψη για τη βραχυπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη. Ο κυριότερος κίνδυνος πτώσης είναι μια "σκληρή προσγείωση" της οικονομίας των ΗΠΑ που θα διέκοπτε πάλι την παγκόσμια ανάπτυξη όπως η ασιατική κρίση το 1998.

2.2.3. Η Επιτροπή είναι γενικά ικανοποιημένη από τα προγράμματα σταθερότητας και σύγκλισης που υπέβαλαν τα κράτη μέλη όπως απαιτεί το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, αν και πιστεύει ότι ορισμένα κράτη μέλη θα πρέπει να επιταχύνουν τα προγράμματά τους.

2.3. Οι θεματικές μελέτες

2.3.1. Τα αίτια της ανεργίας στην ΕΕ

2.3.1.1. Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υψηλή και επίμονη ανεργία στην Ευρώπη είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των αντίξοων πιέσεων της προσφοράς και της ζήτησης με την ανεπαρκή ευελιξία των φορέων της αγοράς εργασίας και των ρυθμίσεων της αγοράς προϊόντων. Διατυπώνει την άποψη ότι για υπερνικηθεί αυτό το πρόβλημα απαιτούνται:

- υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές,

- πολιτικές για τη βελτίωση της συνολικής λειτουργίας των αγορών εργασίας,

- οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της λειτουργίας των αγορών αγαθών και υπηρεσιών.

2.3.2. Τα συστήματα φορολογικών απαλλαγών και τα κίνητρα για εργασία και δημιουργία απασχόλησης

2.3.2.1. Η Επιτροπή τονίζει ότι τα συστήματα φορολογικών απαλλαγών θα πρέπει να παρέχουν πραγματικά κίνητρα στον άνεργο ή τον ανενεργό πληθυσμό να αναζητήσει και να αναλάβει εργασία ή να εγγραφεί σε προγράμματα κατάρτισης. Με βάση αυτό το κριτήριο, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι παρόλο που τα κράτη μέλη έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν αυτό το ζήτημα, η πρόοδος μέχρι σήμερα είναι ανεπαρκής.

2.3.3. Οι μακροπρόθεσμες οικονομικές και δημοσιονομικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού

2.3.3.1. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Επιτροπή εστιάζει την προσοχή της στις επιπτώσεις της αύξησης των δαπανών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των συνταξιοδοτικών δαπανών που οφείλονται στη γήρανση του πληθυσμού. Στις παρατηρήσεις της τονίζει τις δυνητικές συνέπειες για τη σταθερότητα και την ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση μιας ενδεχόμενης αύξησης των κρατικών δαπανών κατά 7 % περίπου του ΑΕγχΠ λόγω των δημογραφικών μεταβολών.

2.3.4. Η ολοκλήρωση της αγοράς και τα επίπεδα τιμών

2.3.4.1. Η Επιτροπή εκτιμά τον τρέχοντα βαθμό διασποράς των επιπέδων των τιμών στην Κοινότητα σε σύγκριση με το επίπεδο τιμών στις ΗΠΑ. Παρότι σημειώθηκε ορισμένη πρόοδος μεταξύ 1985 και 1993, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική διαφορά ως προς τα αντίστοιχα αριθμητικά στοιχεία των ΗΠΑ, ενώ εκπλήσσει αρκετά και η ανακοπή της προόδου μετά το 1993.

2.3.5. Οι κυριότερες εξελίξεις των ευρωπαϊκών αγορών μετοχών

2.3.5.1. Η Επιτροπή αναλύει τις επιδόσεις των ευρωπαϊκών αγορών μετοχών οι οποίες είναι χαμηλότερες από τις επιδόσεις της αμερικανικής και της ιαπωνικής αγοράς. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή διερωτάται στη συνέχεια μήπως αυτές οι αγορές μετοχών, και ιδιαίτερα η αμερικανική, είναι σήμερα υπερτιμημένες, χωρίς να καταλήγει σε οριστικό συμπέρασμα.

3. Οι παρατηρήσεις της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

3.1. Η ανεργία παραμένει η μεγαλύτερη ανησυχία της ΟΚΕ η οποία έχει εκφράσει παλαιότερα την άποψη ότι, μεσοπρόθεσμα, στόχος της ΕΕ πρέπει να είναι ένας μέσος ρυθμός ανάπτυξης τουλάχιστον 3,5 % προκειμένου να επιτευχθεί ικανοποιητική μείωση της ανεργίας. Ωστόσο, η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Προεδρίας του Συμβουλίου για ένα μέσο μεσοπρόθεσμο ρυθμό ανάπτυξης ίσο προς 3 % και ελπίζει προσεχής Διάσκεψη Κορυφής "Απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση και οικονομική συνοχή" να εγκρίνει το στόχο αυτό.

3.2. Παρόλα αυτά, η προβλεπόμενη μείωση, κατά 8 % ως το τέλος του 2001, είναι ένα ευπρόσδεκτο, αν και περιορισμένο, σημάδι προόδου. Κατά την αντιμετώπιση της ανεργίας στην ΕΕ δεν πρέπει να παραγνωριστεί το γεγονός ότι, εκτός από τη Δανία, το Λουξεμβούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία και τη Σουηδία, τα ποσοστά συμμετοχής στην αγορά εργασίας στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ είναι πολύ χαμηλά σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία· αυτό ενδέχεται να οφείλεται στο ότι πολλοί άνθρωποι δεν πιστεύουν ότι αξίζει να εγγραφούν στους καταλόγους των αναζητούντων εργασία λόγω του υψηλού σημερινού ποσοστού ανεργίας. Εξάλλου, αυτό το πρόσθετο δυνητικό εργατικό δυναμικό θα μπορούσε να αντισταθμίσει, εν μέρει, τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού κατά τα προσεχή έτη.

3.3. Η ΟΚΕ σημειώνει τις προβλέψεις για αύξηση του ΑΕγχΠ κατά 3 % τόσο το 2000 όσο και το 2001. Η αύξηση αυτή θα αποτελούσε μια ενθαρρυντική ανάκαμψη από το απογοητευτικό, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, αποτέλεσμα του 2,1 % για το 1999 και, εφόσον δεν υπάρξουν αντίξοοι εξωτερικοί κραδασμοί, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχόμενου ενός χρηματιστηριακού κραχ, δεν φαίνεται αδικαιολόγητα αισιόδοξη. Επιπλέον, ενώ πέρυσι η ΟΚΕ ανησυχούσε για την εμφάνιση αποπληθωριστικών τάσεων σε ορισμένες χώρες, οι τάσεις αυτές είναι λιγότερο εμφανείς σήμερα.

3.4. Έτσι, η ΟΚΕ συμφωνεί με την εκτίμηση της Επιτροπής ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να βρίσκεται στα πρόθυρα μιας πιο βιώσιμης ανάκαμψης η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην άκρως αναγκαία εντονότερη αύξηση της απασχόλησης. Αυτή η προοπτική της βελτίωσης της απασχόλησης εξαρτάται, ωστόσο, από τη διατήρηση ενός κατάλληλου μίγματος πολιτικής. Εντούτοις, υπάρχουν πραγματικές προοπτικές η ανάπτυξη να υπερβεί το προβλεπόμενο 3 %.

3.5. Η συνεχιζόμενη πρόοδος της οικονομικής σύγκλισης και η γενική βελτίωση των ελλειμμάτων και του συνολικού χρέους των κρατών μελών οικοδομούν μια καλή βάση για την ανάκαμψη.

3.6. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι οι προβλέψεις των αναγκών αφορούν κυρίως τη συνολική ζώνη ευρώ ή την ΕΕ ως σύνολο. Είναι σημαντικό να μην παραγνωριστούν οι διαφορετικές θέσεις των μεμονωμένων κρατών μελών κατά την ερμηνεία των γενικών κατευθυντήριων γραμμών πολιτικής. Είναι εξίσου σημαντικό να προβληθούν οι επιτυχίες που έχουν πραγματοποιήσει ορισμένα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή των οικονομικών πολιτικών, ώστε να μπορέσουν να αντληθούν τα δέοντα διδάγματα. Η πλέον εντυπωσιακή περίπτωση, από την άποψη αυτή, είναι η ιρλανδική. Το παράρτημα που παρατίθεται σκιαγραφεί τα κύρια χαρακτηριστικά της επιτυχίας αυτής και, ταυτόχρονα, συνιστά πρόσκληση προς την Επιτροπή να εμβαθύνει αυτού του είδους τις αναλύσεις.

3.7. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι ένας σημαντικός παράγοντας που εμποδίζει την αύξηση της απασχόλησης και της παραγωγής στην ΕΕ είναι η έλλειψη, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και χρηματοδότησης για τη σύσταση επιχειρήσεων από τον τραπεζικό τομέα. Η αύξηση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση του είδους αυτού θα είχε ένα άκρως αναγκαίο τονωτικό αποτέλεσμα για την ανάπτυξη ιδιαίτερα στο χώρο της υψηλής τεχνολογίας στον οποίο δεν ισχύουν πλέον τα παραδοσιακά κριτήρια όσον αφορά τις επενδύσεις.

3.8. Ο πιο σημαντικός παράγοντας, ωστόσο, που διαγράφει ένα αισιόδοξο σενάριο, είναι η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος σε έντεκα κράτη μέλη. Πρόκειται για μια σημαντική πολιτική και τεχνική επιτυχία. Τόσο οι κυβερνήσεις των κρατών μελών όσο και οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές θα πρέπει να επιταχύνουν τις προετοιμασίες για την πλήρη εφαρμογή του ευρώ από 1ης Ιανουαρίου 2002.

3.9. Ορισμένοι σχολιαστές έχουν χαρακτηρίσει το ευρώ σχετική "αποτυχία", λόγω της υποτίμησής του έναντι άλλων διεθνών νομισμάτων από την καθιέρωσή του μέχρι σήμερα. Αυτό, ωστόσο, σημαίνει ότι υποθέτουν ότι η ισοτιμία εκκίνησης ήταν η "σωστή" ισοτιμία και όχι απλώς η ισοτιμία της αγοράς εκείνη την ημέρα. Στην πράξη, η μειωμένη τιμή του ευρώ μοιάζει να αντανακλά ακριβέστερα την τρέχουσα συγκυριακή φάση των συμμετεχουσών οικονομιών, αν και μια περαιτέρω μείωσή της θα προξενούσε φόβους για αύξηση του πληθωρισμού.

3.10. Πράγματι, η μειωμένη τιμή του ευρώ ήταν ίσως ο πιο σημαντικός παράγοντας που πυροδότησε την ανάκαμψη της ζώνης ευρώ, χάρη στην αύξηση των εξαγωγών, το 1999. Ελπίζεται, ως εκ τούτου, ότι οποιαδήποτε ανάκαμψη της αξίας του ευρώ δεν θα ξεπεράσει τον ρυθμό ανάκαμψης των συμμετεχουσών οικονομιών ή ότι οι πληθωριστικοί φόβοι δεν θα προξενήσουν υπερβολικά ραγδαίες αυξήσεις των επιτοκίων.

3.11. Οι άλλες θετικές εξελίξεις που οφείλονται στο ευρώ είναι η ώθηση του ενδοκοινοτικού εμπορίου λόγω της εξάλειψης του συναλλαγματικού κινδύνου από το εμπορικό περιβάλλον και η μεγαλύτερη διαφάνεια στην τιμολόγηση λόγω του ενιαίου νομίσματος - πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ένα από τα χαρακτηριστικά της ζώνης είναι η έντονη εξάρτηση από την εσωτερική ζήτηση η οποία αντιπροσωπεύει το 90 % του ΑΕγχΠ. Τούτο αποτελεί επιχείρημα για μια ταχύτερη ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η "διαδικασία του Κάρντιφ" είναι κατάλληλο μέσο για την επίτευξη πιο ευέλικτων αγορών αγαθών και υπηρεσιών καθώς και κεφαλαιαγορών και αγορών εργασίας. Θα ενισχύσει την ανταγωνιστική ικανότητα της Ευρώπης στις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας.

3.12. Αν συνεχισθεί η μείωση της ανεργίας, όπως αναμένεται (παρόλο που υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών), είναι σημαντικό να ληφθούν κατάλληλα μέτρα για τη στήριξη των εργαζομένων που εντάσσονται στο εργατικό δυναμικό. Σε κάθε ανάκαμψη, οι εργαζόμενοι που επιστρέφουν πρώτοι στον επαγγελματικό βίο είναι ως επί το πλείστον εκείνοι που έχουν το υψηλότερο επίπεδο επαγγελματικών προσόντων και εκείνοι που έχουν μείνει άνεργοι για το μικρότερο χρονικό διάστημα. Καθώς προχωρά η πρόοδος, οι επόμενες μερίδες εργαζομένων είναι πιθανότερο να έχουν μείνει άνεργοι για μεγαλύτερο διάστημα και θα χρειαστούν πιο στοχοθετημένη βοήθεια για να επανενταχθούν. Τα κράτη μέλη - μαζί με τους κοινωνικούς εταίρους - θα πρέπει, επομένως, να καταρτίσουν εκ των προτέρων τα σχέδιά τους, όσον αφορά, π.χ., την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων. Η κατάρτιση και η αναβάθμιση των προσόντων πρέπει να είναι στοχοθετημένες με βάση τα επίπεδα των υφιστάμενων και των πιθανών μελλοντικών κενών θέσεων απασχόλησης. Θα πρέπει, επίσης, να αναγνωριστεί ότι η προσφορά σχετικών επαγγελματικών προσόντων δημιουργεί, πράγματι, ζήτηση για αυτά τα προσόντα και θα οδηγήσει λογικά σε ανάπτυξη μεγαλύτερης εντάσεως απασχόλησης. Η ΟΚΕ επικροτεί την "Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης" που θα συζητηθεί κατά την διάσκεψη της Λισσαβόνας.

3.13. Για την Κοινότητα ως σύνολο, οι επιδόσεις όσον αφορά τον πληθωρισμό ήσαν πολύ καλές το 1999. Δεν πρέπει να λησμονηθεί, ωστόσο, ότι ο πληθωρισμός απαιτεί διαρκή προσοχή και σε ορισμένα κράτη μέλη μια διαφαινόμενη ανοδική τάση του προξενεί ήδη ανησυχίες.

3.14. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη μελέτη της Επιτροπής για τα συστήματα φορολογικών απαλλαγών και τα κίνητρα για εργασία ως σημαντική συμβολή στην κατανόηση του τι χρειάζεται να γίνει για να διασφαλισθεί ότι οι πιο χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι δεν θα πέσουν στις παγίδες της ανεργίας και της αδράνειας. Μολονότι πρέπει να αναγνωρισθεί ότι η ανάπτυξη αποτελεί το κύριο μέσο προκειμένου να αποκατασταθεί η έλλειψη διαθέσιμων θέσεων απασχόλησης, πρέπει να αντιμετωπισθεί, επίσης, και η έλλειψη των απαιτούμενων προσόντων.

3.15. Τα πορίσματα της Επιτροπής καθιστούν σαφές ότι τα φορολογικά συστήματα στα περισσότερα κράτη μέλη δεν είναι ευνοϊκά για την απασχόληση και μπορεί να ανακόψουν τη δημιουργία απασχόλησης. Λίγα μόνο κράτη μέλη κατόρθωσαν να μειώσουν το συνολικό φορολογικό βάρος.

3.16. Η Επιτροπή καταλήγει με μια νότα μεγαλύτερης αισιοδοξίας, δηλώνοντας ότι τα κράτη μέλη σκοπεύουν να εντείνουν τις προσπάθειές τους σ' αυτόν τον τομέα για να αντιμετωπίσουν τη διαρθρωτική ανεργία. Αν και διατηρεί τη δέσμευσή της υπέρ του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, η ΟΚΕ εκφράζει την έντονη υποστήριξή της προς την εμφανή αποφασιστικότητα των κρατών μελών να κινηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Η ΟΚΕ απευθύνει έκκληση να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να ενσωματωθούν στις ενέργειες των κρατών μελών οι διάφορες πολιτικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής και ιδιαίτερα εκείνες που σχετίζονται με τους οικονομικούς προσανατολισμούς (άρθρο 103) και τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση (άρθρο 128 της συνθήκης για την ΕΕ).

3.17. Οι παρατηρήσεις της Επιτροπής για τις μακροπρόθεσμες οικονομικές και δημοσιονομικές επιπτώσεις της γήρανσης των πληθυσμών συμπληρώνουν παλαιότερες ανακοινώσεις της, π.χ., σχετικά με τις συντάξεις(1). Πρόκειται για ένα σημαντικό θέμα, με δυνητικές σημαντικές συνέπειες για τις δημοσιονομικές θέσεις των κρατών μελών και με αποτελέσματα που υπερβαίνουν τους βραχυπρόθεσμους ορίζοντες της Επισκόπησης του 1999. Η ΟΚΕ επικροτεί την έκκληση της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν μια ολοκληρωμένη μεταρρυθμιστική διαδικασία βασισμένη στις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, στον στόχο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης για επίτευξη μιας υγιούς δημοσιονομικής θέσης, και στις βελτιώσεις της βιωσιμότητας των συστημάτων συνταξιοδότησης και κοινωνικής ασφάλισης.

3.18. Το θέμα της γήρανσης του πληθυσμού αποτελεί ασυνήθιστη εξέλιξη από την άποψη ότι οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις δεν βασίζονται σε απλές εκτιμήσεις, αλλά σε καθιερωμένες από μακρού τάσεις και, συγκεκριμένα, στην πτώση της γεννητικότητας και στη μεγαλύτερη προσδοκώμενη διάρκεια ζωής. Είναι, επίσης, ένα θέμα που δεν αφορά μόνο την Ευρώπη, αλλά και τους κυριότερους ανταγωνιστές μας.

3.19. Όσον αφορά τη φορολογία, η ΟΚΕ φοβάται ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στη μείωση της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης η οποία μπορεί να δράσει ως τροχοπέδη της οικονομικής ανάπτυξης και να εξασθενίσει την διεθνή ανταγωνιστικότητα των κρατών μελών. Η ΟΚΕ συνιστά να διεξαγάγει η Επιτροπή μια θεματική μελέτη της αλληλεξάρτησης του επιπέδου φορολογίας και της ανάπτυξης. Εκτός αυτού, η εξέταση των διάφορων τύπων επιζήμιου φορολογικού ανταγωνισμού στα διάφορα κράτη μέλη πρέπει ακόμη να ακολουθηθεί από δράση.

3.20. Η Επιτροπή υπογραμμίζει την ανάγκη για αποτελεσματικά συστήματα διασυνοριακών λιανικών πληρωμών για μικροποσά· υπάρχουν 31 γραφεία συμψηφισμού στην άκρως τεμαχισμένη ευρωπαϊκή υποδομή συμψηφισμού και εκκαθάρισης. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι χρειάζεται να ληφθούν επειγόντως μέτρα για αυτό το θέμα γιατί, διαφορετικά, μπορεί να υπονομευθούν τα οφέλη του ενιαίου νομίσματος για τους πολίτες. Αυτό θα βλάψει την αξιοπιστία του ευρώ σε μια φάση που χρειάζεται να τονωθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.21. Η ΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία ότι η προοδευτική σύγκλιση των τιμών στο εσωτερικό της ΕΕ της περιόδου 1985-1993 έχει σήμερα σταματήσει. Η ανακοπή αυτή μάλλον υποδηλώνει ορισμένα εμπόδια στον ανταγωνισμό. Η έλευση του ενιαίου νομίσματος αναμένεται ότι θα αποκαλύψει αυτήν την έλλειψη ανταγωνισμού, που εξακολουθεί να μειώνει τα οφέλη που κανονικά θα έπρεπε να επισωρεύονται για τον καταναλωτή.

3.22. Πέρυσι η ΟΚΕ ζήτησε από την Επιτροπή να παρουσιάσει μεσοπρόθεσμα σενάρια για να βοηθήσει τη διαδικασία λήψης μακροοικονομικών αποφάσεων. Η ΟΚΕ εξακολουθεί να πιστεύει ότι τα σενάρια αυτά είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προετοιμασία των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών.

4. Συμπεράσματα

4.1. Άλλη μια φορά, η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της ετήσιας οικονομικής έκθεσης για την κατάρτιση των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής για την Κοινότητα και τα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι το κείμενο της Επιτροπής θα είναι διαθέσιμο στις διάφορες γλώσσες πιο έγκαιρα.

4.2. Ο αναμενόμενος ρυθμός αύξησης του 3 % περίπου για το σύνολο της ΕΕ δείχνει ότι η ΕΕ ανακάμπτει οριστικά από την κρίση του 1998, πράγμα που θα οδηγήσει στη δημιουργία ορισμένης ευπρόσδεκτης απασχόλησης. Η μέτρια μείωση της ανεργίας σε 8 %, ωστόσο, υποδηλώνει ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να βελτιωθεί η ένταση απασχόλησης της ανάπτυξης, ιδίως σε εκείνα τα κράτη μέλη που έχουν τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας.

4.3. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι πραγματοποιήθηκε περαιτέρω πρόοδος στη σταθεροποίηση των προϋπολογισμών και στη μείωση του δημόσιου χρέους. Στη σημερινή κατάσταση της μεγαλύτερης ανάπτυξης, η πρόοδος αυτή θα μπορούσε, ωστόσο, να επιταχυνθεί με προσπάθειες από ορισμένα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συνεκτιμήσει το επίπεδο και την ποιότητα των δημόσιων επενδύσεων των κρατών μελών (εκπαίδευση, μεταφορές, κ.λπ.) ιδιαίτερα λόγω της σημασίας τους όσον αφορά την προώθηση της ανάπτυξης.

4.4. Η ΟΚΕ θεωρεί την καθιέρωση του ευρώ επιτυχία, αλλά πιστεύει ότι η δημιουργία του ενιαίου νομίσματος δεν έχει αποφέρει ακόμη όλα τα θετικά της αποτελέσματα. Η σχετικά χαμηλή συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολαρίου υπήρξε γενικά ευνοϊκή για την εξαγωγική θέση της Ευρώπης. Θα πρέπει, ωστόσο, να αποφευχθεί η περαιτέρω μείωση αυτής της συναλλαγματικής ισοτιμίας διότι το πετρέλαιο και άλλα προϊόντα τιμολογούνται σε δολάρια και η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση του πληθωρισμού. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι καθώς το ευρώ θα παγιωθεί, θα χρησιμοποιείται ευρύτερα στη διαμόρφωση των διεθνών τιμών.

4.5. Σε γενικές γραμμές, οι σημερινές προοπτικές για την απασχόληση είναι καλές. Η τάση αυτή θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω αν συνεχισθεί η εφαρμογή ενός κατάλληλου μείγματος πολιτικής βασισμένου στη σταθερότητα των τιμών, σε μια συγκρατημένη τάση των μισθών, και στη σταθεροποίηση των προϋπολογισμών.

4.6. Η ΟΚΕ συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ενίσχυση των ανέργων που βρίσκονται στη χειρότερη κατάσταση προκειμένου να επιστρέψουν στον επαγγελματικό βίο. Η ενίσχυση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει στοχοθετημένα μέτρα για την αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και μια μελέτη του αναχαιτιστικού αντίκτυπου του συστήματος φορολογικών απαλλαγών ιδιαίτερα για τους χαμηλόμισθους. Η πείρα των κρατών μελών που έχουν σημειώσει επιτυχία σ' αυτόν τον τομέα θα πρέπει να εξετασθεί, για να διαπιστωθεί αν οι πολιτικές τους μπορούν να αντιγραφούν επιτυχώς και αλλού.

Βρυξέλλες, 30 Μαρτίου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Βλ. επίσης γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Aνακοίνωση της Επιτροπής: Προς μια ενιαία αγορά των επικουρικών συντάξεων - Αποτελέσματα των διαβουλεύσεων σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για τις επικουρικές συντάξεις στην ΕΕ", ΕΕ C 368 της 20.12.1999, σ. 57.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Ιρλανδία:ένα παράδειγμα επιτυχίας οικονομικής πολιτικής

1) The Commission's forecasts of autumn 1999(1) count on the continuation of a very favourable trend as regards growth and employment in Ireland:

Table 1

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

More recent information suggests that results could be even better still.

2) This development has allowed Ireland to make up a lot of ground as regards GDP per capita (in purchasing-power parities EUR 15 = 100) as well as employment.

Table 2

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Thus, in terms of GDP/head, Ireland exceeded the Community average and the United Kingdom in 1997 and Germany in 1999.

It should be noted that in Ireland the employment miracle occurred by maintaining the traditionally very strong trend in the increase of productivity per person employed. The increase in employment results therefore from acceleration of GDP growth beyond the trend in productivity.

Table 3

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

This distinguishes Ireland from other Member States (particularly ESP and NL), whose performance on employment is good, but where this has mainly been achieved by slower growth in apparent productivity per employed worker.

3) The foundations of Irish success were laid in the mid-1980s.

3.1. It was essentially the fear of an unsustainable growth in public debt and in the interest burden which caused a rethink and a policy of vigorous budgetary consolidation.

This policy was all the more necessary, given that a major part of the public debt was from overseas (in 1987: more than 40 % of the debt).

Table 4

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Budgetary consolidation was essentially effected by reining in public expenditure, which was reduced from more than 50 % to some 30 % of GDP. This was made easier by a reduction in the interest burden as a result of falling interest rates (EMU effect) and public debt. The latter was reduced from more than 110 % of GDP in 1987 to a forecast level of less than 40 %! The public deficit (10.7 % of GDP in 1985!) has been turned into a surplus. Simultaneously, the burden of tax and social security charges was reduced significantly in the course of the 1990s.

3.2. The reduction in taxation and the tax reform played a major part in the tripartite agreements between government, trade unions and employers' organisations. Since 1988 agreements have been concluded four times for three-year periods; the fifth agreement has been negotiated and is in the process of adoption. With regard to wage trends, these agreements have made possible a growth in wage costs per unit of production compatible with a low rate of inflation and a substantial improvement in external cost competitiveness. Simultaneously the growth in real wages was below the rate of productivity growth; that is to say that real wage costs per unit of production fell significantly, which gave rise to a very favourable trend in the profitability of investment. Despite this prudent wage development, real wages were able to rise significantly, which, together with an increase in employment, particularly in the second half of the 1990s, paved the way for strong growth of private-sector consumption and domestic demand.

Table 5

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3.3. Budgetary consolidation and moderate wage increases made it possible to fulfil the Maastricht criteria and to relax monetary conditions. The convergence of interest rates towards the EMU level created conditions which were particularly favourable for growth and employment in the second half of the 1990s.

Table 6

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Following the progress in budgetary consolidation and the re-establishment of competitiveness and profitability to which the wage development has strongly contributed, the relaxation of monetary policy permitted strong growth without endangering price stability.

3.4. Thanks to the favourable trend in competitiveness, growth was driven from the outset by exports. With the reduction of free capacity and the appearance of very favourable monetary conditions in the second half of the 1990s, the high profitability of investment bore fruit: investment has become the true engine of growth (more than 13 % p.a. in 1996-2001).

Table 7

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

The share of gross capital formation has risen sharply from around 16 % of GDP in 1992/93 to approx. 26 % of GDP today. It was possible to finance this spectacular investment ratio increase without particular strain on the current account balance or on long-term interest rates as a result of budgetary consolidation: public savings increased from just under -5 % of GDP in 1974-85 to more than + 5 % of GDP at present.

This high investment ratio allows a substantial increase in production potential so that the Irish economy can achieve very high GDP growth rates without, to date, the emergence of major capacity constraints.

Table 8

Savings and investment in % of GDP

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3.5. These macroeconomic components of the "Irish miracle" were backed by an active structural policy. Here the efforts to train the workforce deserve a particular mention in avoiding a situation where strong growth could have been held back by bottlenecks on the labour market; this policy has found its true return since the Irish economy has been creating jobs on a large scale. Reform of tax and of the social security system along with substantial (re-)immigration have also boosted labour supply. The employment rate (% of the population of working age) has risen to 61 % today, as against approx. 52 % in 1986-90; however, it is probable that sizeable manpower reserves can still be mobilised (the United States employment rate is around 75 %).

Attention should also be drawn to another component of structural policy: the Community Structural Funds. Rather than making a net capital contribution to the Irish economy (the current account balance has generally been in surplus), their action focuses on co-financing structural policy measures in the spheres of regional development, infrastructure and the labour market. Ireland typifies a country where use of the Structural Funds has made maximum impact, particularly because such activities form part and parcel of a sound comprehensive policy particularly in the macroeconomic field.

Lastly, the substantial tax and para-fiscal revenue generated by growth in GDP and employment has been instrumental in facilitating structural reforms in the tax and para-fiscal sector.

4) Thus economic policy in Ireland has achieved remarkable results. This policy fully reflects Community recommendations and has even anticipated them. The policy was implemented against a background of social consensus which was all the more remarkable in that the fruits of the effort launched during the second half of the 1980s only burst forth during the 1990s. The scope of this effort and its persisting constitutes "an example of good practice" of the first order in the Community.

Obviously, the question now is whether this positive development can continue.

In this respect, the following comments would appear important.

Although Ireland has caught up spectacularly, its growth potential remains considerable both in terms of labour supply and of job-creating investment (capital widening), as well as in terms of productivity gains.

(i) Ireland still has a significant labour reserve, not just thanks to the increase in the working-age population, but also to the potential further increase in the employment ratio, which is compounded by returning emigrants, in particular from the United Kingdom and the United States.

(ii) Returns on investment are excellent (exceeding the Community average by more than 70 %) and could improve still further with the new tripartite agreement. At the same time, the outlook for demand - which depends on endogenous factors - is good. Given these conditions, investment can create the output capacity and the jobs necessary for growth to continue.

(iii) The already achieved investment rate (approximately 26 % of GDP) and the continuation of investment activity make it possible to implement new technology in the production process on a large scale. Under these conditions, it would seem plausible that the traditionally strong trend in productivity gains could continue.

The risks for the continuation of this growth process are in the possible appearance of bottlenecks in the labour market, inadequate infrastructure, and of a return to inflationary slippage and overheating. These risks highlight the need to boost structural policies, especially as regards the labour market, infrastructure development, environmental protection and budgetary consolidation.

The question of whether the recent upswing in inflation constitutes inflationary slippage does, however, merit an answer based on a detailed analysis.

Two factors appear important here:

(i) A country which is in the catching up phase scores - all things being equal - a higher rate of inflation than its partners, as a result of relative price adjustment between sectors, and in particular of growth in the service sector. This is a market mechanism which should be able to continue as long as the competitiveness of the country is not affected.

(ii) With EMU, a relatively small and open country cannot develop an unlimited autonomous inflation. Cost slippage impacts less on general prices and more on domestic profitability, external competitiveness and ultimately, on the external balance and employment.

Table 9

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Table 9 shows that Ireland is not suffering from a profit squeeze and that the competitiveness and profitability of the economy remain excellent. However, the reduction in the GDP-gap and in the surplus of the balance of payments on current account show that capacity tensions could develop. The continuation of budgetary consolidation, as recommended by the Community, therefore appears appropriate in the current situation.

(1) The figures in this appendix concerning the years 1999, 2000 and 2001 correspond to the Commission's forecasts in autumn 1999.