EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 48/33

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Χρηματοδοτικές δομές για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κατάστασης» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

2011/C 48/07

Εισηγήτρια: η κ. DARMANIN

Στις 26 Φεβρουαρίου 2009, και σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα:

«Χρηματοδοτικές δομές για τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κατάστασης».

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιουλίου 2010.

Κατά την 465η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Σεπτεμβρίου 2010 (συνεδρίαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2010), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 121 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να ενισχύσει τα χρηματοδοτικά μέσα που προορίζονται για τις ΜΜΕ μεριμνώντας για τη διατήρηση του συστήματος εγγυήσεων του Προγράμματος-πλαίσιο για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία (ΠΑΚ) και μετά την τρέχουσα περίοδο χρηματοδότησης, εξασφαλίζοντας την εύκολη πρόσβαση των ΜΜΕ στα διαρθρωτικά ταμεία και διασαφηνίζοντας τις χρηματοδοτικές προτεραιότητες. Στο σημερινό πλαίσιο μειωμένων ιδίων κεφαλαίων, οι οργανισμοί εγγυήσεως παρέχουν στους τραπεζικούς εταίρους τους ένα χρήσιμο εργαλείο για τη μείωση του πιστωτικού κινδύνου στο πλαίσιο των κεφαλαιακών απαιτήσεων της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ». Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ενθαρρυνθούν οι οργανισμοί αμοιβαίων εγγυήσεων.

1.2 Η ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία πλατφορμών διαπραγμάτευσης για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τις ΜΜΕ. Τα περισσότερα από τα αναγνωρισμένα χρηματιστήρια επιβάλλουν πάρα πολλές απαιτήσεις ως προς την κοινοποίηση πληροφοριών και χρονοβόρες διαδικασίες για την εισαγωγή μιας ΜΜΕ. Επιπλέον, το κόστος είναι συνήθως απαγορευτικό, και αυτό ισχύει και για την εναλλακτική και/ή παράλληλη εισαγωγή στα χρηματιστήρια. Η δημιουργία περιφερειακών μικρών πλατφορμών συνεργασίας που θα συντονίζονται από ένα ευρωπαϊκό δίκτυο θα αποτελέσει ένα νέο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άντληση νέων κεφαλαίων για τις μικρές επιχειρήσεις. Αυτό θα ενθαρρύνει την περαιτέρω ροή επιχειρηματικών κεφαλαίων και τη χρηματοδότηση από επιχειρηματικούς «αγγέλους». Θα βοηθούσε επίσης την επένδυση μικρών επιχειρηματικών κεφαλαίων για τη στήριξη των μικρών επιχειρήσεων.

1.3 Οι ΜΜΕ, και ιδίως οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες κατά την πρόσβασή τους σε χρηματοδοτήσεις. Η ευρύτερη κοινωνία ουδόλως γνωρίζει πού πήγαν τα χρήματα για τη διάσωση των τραπεζών. Ίσως να μην κρίνεται σκόπιμο να ζητηθεί από τις τράπεζες να δημοσιεύσουν αυτά τα στοιχεία· από την άλλη, όμως, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι καλό θα ήταν να διαθέσουν οι τράπεζες ένα προκαθορισμένο ποσοστό αυτών των δημοσίων κεφαλαίων, σε όσες χώρες χορηγήθηκαν, προκειμένου να προσφέρουν πιστωτικές διευκολύνσεις σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε αυτές με καινοτόμα επιχειρηματικά σχέδια.

1.4 Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενός πλαισίου που θα διευκολύνει τη δημιουργία ηθικών και συμμετοχικών τραπεζικών ιδρυμάτων μικροχρηματοδότησης. Αυτή η μέθοδος χρηματοδότησης θα είναι σίγουρα επωφελής για τις ΜΜΕ, διότι βασίζεται στον επιμερισμό του κινδύνου και των κερδών, τη σταθερή χρηματοδότηση και την αποτροπή της κερδοσκοπίας. Το φαινόμενο της συμμετοχικής τραπεζικής χρηματοδότησης πρέπει να εξεταστεί σοβαρά από την Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ καλεί μάλιστα την Επιτροπή να καταρτίσει πράσινη βίβλο, βάσει της οποίας θα ξεκινήσει ο διάλογος για τις συμμετοχικές τραπεζικές εργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ξεχωριστές πρωτοβουλίες που λαμβάνονται από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα είναι θετικές, αλλά μπορεί να εμποδίσουν την περαιτέρω ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, οι ξεχωριστές και ασυντόνιστες πρωτοβουλίες μπορεί να μην αποφέρουν το πλέον αποδοτικό αποτέλεσμα που θα μπορούσε να επιτευχθεί με αυτό το είδος χρηματοδότησης, όπως ο επιμερισμός των κινδύνων και των κερδών, αλλά και μια κοινωνική μέθοδος χρηματοδότησης. Η ενθάρρυνση της ισλαμικής μικροχρηματοδότησης θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες και να συμβάλει στην καταπολέμηση της φτώχειας σε ορισμένες περιοχές. Σε αυτό το πλαίσιο, χρειάζεται μια οδηγία που να προβλέπει, να εξετάζει και να ενθαρρύνει την εφαρμογή εναλλακτικών μεθόδων χρηματοδότησης, αλλά και να εξασφαλίζει για τις μεθόδους αυτές τους ίδιους όρους ανταγωνισμού με αυτούς που ισχύουν για άλλες μεθόδους χρηματοδότησης, όπως η συμβατική.

1.5 Η ΕΟΚΕ προτείνει στα κράτη μέλη να χορηγήσουν άμεσες πιστώσεις στις ΜΜΕ, ή ακόμη να προσφέρουν πλήρεις ή μερικές εγγυήσεις στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ως κίνητρο για την χορήγηση πιστώσεων στις ΜΜΕ. Κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση ορισμένα κράτη μέλη υιοθέτησαν αυτή την πρακτική, η οποία όντως διευκόλυνε την πρόσβαση των ΜΜΕ σε χρηματοδοτήσεις.

1.6 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων θα πρέπει να επενδύσει είτε άμεσα στις ΜΜΕ είτε μέσω ενός «υπο-ταμείου» για συγκεκριμένους τομείς, όπως το Ταμείο για Νέους Επιχειρηματίες, το οποίο θα ενθαρρύνει επίσης την καλλιέργεια του επιχειρηματικού πνεύματος. Επιπλέον, πρέπει να διατεθούν πόροι της ΕΤΕ σε διαμεσολαβητές οι οποίοι υποστηρίζουν πλήρως τις ΜΜΕ. Για να ενθαρρύνει τις ενδιάμεσες τράπεζες να επενδύσουν τα κεφάλαια της ΕΤΕ σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η ΕΟΚΕ προτείνει τον επιμερισμό του κινδύνου μεταξύ ΜΜΕ και ΕΤΕ.

1.7 Η ΕΟΚΕ συνιστά διάφορες μορφές χρηματοδότησης από τις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχικής, της καινοτόμου και της ηθικής χρηματοδότησης. Χρηματοδότηση όπως αυτή της τράπεζας Grameen στο Μπανγκλαντές μπορεί να είναι πολύ περιορισμένη λόγω της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ». Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν πρέπει να ξεκινήσουν με το πρόβλημα αλλά με τη λύση: ένα πιστωτικό σύστημα πρέπει να βασίζεται σε ενδελεχή έρευνα του κοινωνικού περιβάλλοντος και όχι σε μια προκαθορισμένη τραπεζική τεχνική. Εξ ου και απαιτείται είτε η ταχεία αναθεώρηση του υφιστάμενου πλαισίου της συμφωνίας «Βασιλεία ΙΙ» είτε η σύναψη συμφωνίας που να καθιστά δυνατή χρηματοδότηση η οποία παρεκκλίνει από τον συμβατικό τρόπο χρηματοδότησης.

1.8 Δίκτυα επιχειρηματικών «αγγέλων» αναδύονται σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δυστυχώς, δεν φαίνεται να υπόκεινται σε ρυθμίσεις και θα μπορούσαν να προκύψουν ουσιαστικές καταχρήσεις που θα αποθαρρύνουν τους επιχειρηματίες από τη χρήση μιας τόσο σημαντικής πηγής για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης. Πρέπει να προωθηθεί ένα νομικό πλαίσιο για την ενθάρρυνση της λειτουργίας του δικτύου επιχειρηματικών «αγγέλων» ή να στηριχθούν ανάλογες δραστηριότητες.

1.9 Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την παροχή φορολογικών κινήτρων από τα κράτη μέλη στους επιχειρηματικούς «αγγέλους» και τα δίκτυά τους, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειακών επενδυτών (όπως οι γονείς). Πολλοί νέοι επιχειρηματίες βασίζονται σε οικογενειακούς πόρους, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν άλλοι διαθέσιμοι πόροι. Οι επενδυτές αυτοί πρέπει να ανταμείβονται και να ενθαρρύνονται με φορολογικές ελαφρύνσεις.

2. Εισαγωγή και ιστορικό

2.1 Τα κράτη μέλη της ΕΕ βρέθηκαν αντιμέτωπα με μια σημαντική πρόκληση: την ανάγκη να ενθαρρυνθεί και να ενισχυθεί η επιχειρηματικότητα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας, τον Μάρτιο του 2000, υιοθέτησε αυτόν τον στόχο για τη βελτίωση της απασχόλησης, την οικονομική μεταρρύθμιση και την κοινωνική συνοχή. Στις 21 Ιανουαρίου 2003, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την Πράσινη Βίβλο για την «Επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη». Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι λίγοι μόνο Ευρωπαίοι προτίθενται να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση και να αντιμετωπίσουν την ελλιπή ανάπτυξη των υφιστάμενων επιχειρήσεων.

2.2 Η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας έχει σημαντικά οφέλη, τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά. Η επιχειρηματικότητα δεν είναι μόνο κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη, αλλά συμβάλλει και στην προσωπική ολοκλήρωση και την επίτευξη κοινωνικών στόχων (1).

2.3 Η σχέση μεταξύ επιχειρηματικότητας και εθνικών οικονομικών επιδόσεων αντανακλάται στην επιβίωση των επιχειρήσεων, την καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την τεχνολογική πρόοδο και τις αυξήσεις της παραγωγικότητας και των εξαγωγών. Ως εκ τούτου, η επιχειρηματικότητα δεν είναι ωφέλιμη μόνο για τα πρόσωπα που εμπλέκονται, αλλά και για την κοινωνία ως σύνολο.

2.4 Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Centre for Enterprise and Economic Development Research (Κέντρο Ερευνών για τις Επιχειρήσεις και την Οικονομική Ανάπτυξη), η αρχική χρηματοδότηση ήταν ένα από τα πιο συχνά προβλήματα που αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν οι νέοι επιχειρηματίες (μαζί με τις διοικητικές κανονιστικές απαιτήσεις). Ωστόσο, μόνο το 40 % των οργανώσεων εξειδικευμένης υποστήριξης που συμμετείχαν στην έρευνα κρίνει ότι τα προβλήματα αυτά είναι μεγαλύτερα από τους χρηματοδοτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν άλλες μικρές επιχειρήσεις. Πολλές νέες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να παράσχουν την εγγύηση που απαιτείται για την εξασφάλιση δανείου εκκίνησης, αν και για τους νέους επιχειρηματίες αυτό μπορεί να αποτελέσει πιο ουσιαστικό εμπόδιο, επειδή έχουν λιγότερες ευκαιρίες συσσώρευσης πόρων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό. Είναι σαφές ότι ο βαθμός στον οποίο αυτό αποτελεί πρακτικό εμπόδιο ποικίλλει μεταξύ των διάφορων τομέων και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

2.5 Η σημερινή οικονομική κρίση αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για την επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα έτσι όπως έχουν επηρεαστεί οι ΜΜΕ. Η ΕΟΚΕ έχει ασχοληθεί εκτενώς με την εμφάνιση και τις συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης και τον κρίσιμο ρόλο που διαδραμάτισε σε αυτήν το τραπεζικό σύστημα. Στην πραγματικότητα, οι ΜΜΕ εξακολουθούν να επηρεάζονται σοβαρά από την κρίση και να αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση.

2.6 Ωστόσο, στο τρέχον σκηνικό, οι τραπεζικές πιστώσεις παραμένουν εξαιρετικά σπάνιες (παρά τις σημαντικές μειώσεις των βασικών επιτοκίων δανεισμού), λόγω:

— των ζημιών που προκύπτουν από τις λογιστικές πρακτικές της αγοράς (διαδικασία κατά την οποία οι τράπεζες μειώνουν την αξία των τίτλων που εγγράφουν στους δικούς τους ισολογισμούς, επειδή δεν υπάρχει αγορά για αυτούς τους τίτλους στο εγγύς μέλλον)·

— της αύξησης των αμφίβολων ή επισφαλών απαιτήσεων από πελάτες, που προκαλείται από την ίδια την ύφεση·

— της έλλειψης χρηματοδότησης στη διατραπεζική αγορά, η οποία παρατηρούμε ότι δεν έχει ακόμη ανακάμψει, παρά την παρέμβαση πολλών κυβερνήσεων·

— του διαρκούς φόβου – οι τραπεζίτες που φοβούνται για τη θέση τους είναι λιγότερο πιθανό να προβούν σε φαινομενικά επισφαλείς αποφάσεις χορήγησης πιστώσεων.

2.7 Συνεπώς, το κεφάλαιο των τραπεζών διανέμεται είτε στους πελάτες που η τράπεζα θεωρεί ότι δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει είτε σε υψηλής ποιότητας τίτλους που αποφέρουν σταθερά έσοδα, όπως τα κρατικά ομόλογα. Με τις κυβερνήσεις να αυξάνουν τις δανειακές ανάγκες τους, για να διοχετεύσουν κεφάλαια στις οικονομίες τους, η διαθεσιμότητα του δημόσιου χρέους αυξήθηκε και το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, περιορίζει τα κεφάλαια που μπορούν να διατεθούν για τις επιχειρήσεις και την καταναλωτική πίστη.

3. Σύντομη επισκόπηση της φύσης των ΜΜΕ πέρα από τις επίσημες στατιστικές

3.1 Οι ΜΜΕ διακρίνονται για την ιδιαιτερότητά τους. Όμως η απλή απαρίθμηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους δεν αρκεί για να εξηγήσει τον δυναμισμό τους. Παρ 'όλα αυτά, αξίζει να αναφερθούν εν συντομία μερικά από αυτά.

3.2 Οι ΜΜΕ είναι συνήθως οικογενειακές επιχειρήσεις, πολλών γενεών. Συνεπώς, η οικογένεια είναι σημαντικός επενδυτής της επιχείρησης, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν επαρκεί. Οι ΜΜΕ τείνουν να είναι τοπικοί φορείς. Αυτό επηρεάζει την μεθοδολογία τους για την ανάθεση δραστηριοτήτων σε τρίτους, καθώς και τον τρόπο πρόσληψης (συχνά πολύ συνετός). Συνήθως οι διαχειριστές της επιχείρησης είναι και οι ιδιοκτήτες της· επιπλέον, συχνά υπάρχει στενή σχέση μεταξύ του προσωπικού και των ιδιοκτητών (πράγμα που αυξάνει την εμπιστοσύνη και από τις δύο πλευρές). Οι ΜΜΕ είναι ευέλικτες, δυναμικές και ενσωματώνουν τις καινοτομίες με ταχείς ρυθμούς. Συνήθως, οι ΜΜΕ δεν αναλαμβάνουν κινδύνους στη διαχείριση των ταμειακών ροών τους, χρησιμοποιούν τα αποθέματά τους προτού αποταθούν σε ιδρύματα δανεισμού και αντιμετωπίζουν μεγάλη γραφειοκρατία κατά την αίτηση για χρηματοδότηση και λήψη δανείων.

3.3 Η αντίληψη ότι οι ΜΜΕ αποτελούν επιχειρήσεις η δανειοδότηση των οποίων συνεπάγεται περισσότερους κινδύνους απορρέει από την ίδια τη φύση τους ως (συχνά) νέων επιχειρήσεων που λόγω του μεγέθους τους απεχθάνονται τα χρονοβόρα γραφειοκρατικά συστήματα χρηματοδότησης, δεν έχουν επαρκείς εγγυήσεις και σε γενικές γραμμές δεν έχουν απαραίτητα εργαλεία διαχείρισης κινδύνων.

3.4 Αξίζει να σημειωθεί ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ επιτείνονται ακόμη περισσότερο στις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

4. Μέσα χρηματοδότησης

4.1 Δημόσια εισαγωγή σε αναγνωρισμένο Χρηματιστήριο Αξιών – Οι αρχικές δημόσιες προσφορές συνδέονται εν γένει με τις καθιερωμένες επιχειρήσεις που επιδιώκουν να αντλήσουν κεφάλαια μακράς διάρκειας με τη μορφή συμμετοχών (μετοχές) ή δανείων (ομόλογα) από τον επίσημο κατάλογο. Αυτό συμβαίνει συνήθως είτε πριν από το στάδιο της επέκτασης, όταν οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων ή/και οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών αναζητούν μία διέξοδο. Υπάρχουν επίσης και παράλληλες αγορές που γενικά δεν ενδείκνυνται για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και ανοίγουν ένα δρόμο που «μόνο οι μεγαλύτερες από τις μικρές επιχειρήσεις του κλάδου θα είναι σε θέση να ακολουθήσουν». Αν και οι εναλλακτικές καταχωρίσεις επιχειρήσεων είναι εν γένει περισσότερο προσιτές από εκείνες στον κύριο κατάλογο των εισηγμένων, διέπονται από τις ίδιες απαιτήσεις γνωστοποίησης. Το κόστος εισαγωγής στο Χρηματιστήριο μπορεί να υπερβαίνει τις 500 000 ευρώ.

4.2 Νέες πηγές χρηματοδότησης, συμμετοχικές τραπεζικές δραστηριότητες – Ένα νέο φαινόμενο παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη και αφορά τις συμμετοχικές και ηθικές τραπεζικές δραστηριότητες, που είναι γνωστές και ως ισλαμική χρηματοδότηση. Ο τρόπος που λειτουργεί είναι ενδιαφέρων και πιθανώς ταιριάζει στις ΜΜΕ και τις απαιτήσεις που ισχύουν για αυτές, εντός του ισχύοντος πλαισίου. Προσφέρει διάφορα μέσα, πολλά από τα οποία δεν είναι πρωτόγνωρα για τις ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, ορισμένες νομοθεσίες, ιδίως η φορολογική νομοθεσία, παρεμποδίζουν την εξέλιξη αυτού του είδους χρηματοδότησης. Δυστυχώς, διάφορες χώρες της ΕΕ (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, το Λουξεμβούργο, η Γερμανία, η Μάλτα και η Ιταλία) προχωρούν στη λήψη μεμονωμένων μέτρων, με κίνδυνο τη δημιουργία προβλημάτων για την ελεύθερη διακίνηση στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς. Ενδέχεται να υπάρχουν συμμετοχικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που ανακαλύπτουν εναλλακτικά νομοθετικά μέσα για να διεισδύσουν στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2).

4.2.1 Αυτή η μέθοδος χρηματοδότησης μπορεί οπωσδήποτε να είναι επωφελής για τις ΜΜΕ, δεδομένου ότι βασίζεται στον επιμερισμό των κινδύνων και τη συμμετοχή στα κέρδη, στη σταθερή χρηματοδότηση και την αποφυγή της κερδοσκοπίας και ορισμένων τύπων επενδύσεων.

4.2.2 Μία εντελώς νέα και εξελισσόμενη δραστηριότητα είναι η επονομαζόμενη ισλαμική μικροχρηματοδότηση. Συνίσταται σε ένα φάσμα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών για τα πρόσωπα που θεωρούνται παραδοσιακά ως αφερέγγυα, κυρίως επειδή δεν μπορούν να προσφέρουν επαρκείς εγγυήσεις έναντι του κινδύνου ζημίας σε ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.

4.2.3 Η αληθινή επανάσταση που φέρνει η μικροχρηματοδότηση είναι ότι δίνει μιαν ευκαιρία σε ανθρώπους που αποκλείστηκαν από τη χρηματοπιστωτική αγορά, ανοίγει νέες προοπτικές και ενδυναμώνει τα άτομα, που μπορούν τελικά να πραγματοποιήσουν τα δικά τους σχέδια και ιδέες με τους δικούς τους πόρους και να αποφύγουν τη βοήθεια, τις επιδοτήσεις και την εξάρτηση. Οι εμπειρίες από τη μικροχρηματοδότηση σε όλο τον κόσμο έχουν πλέον αποδείξει οριστικά ότι οι φτωχοί χρειάζονται ένα ευρύ φάσμα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, είναι διατεθειμένοι να επωμιστούν τις σχετικές δαπάνες και είναι απολύτως ικανοί να επωφεληθούν από τις τραπεζικές υπηρεσίες. Η ομάδα-στόχος της μικροχρηματοδότησης αποτελείται από τους φτωχούς που ζουν στα πρόθυρα του επονομαζόμενου ορίου της φτώχειας, οι οποίοι θα μπορούσαν να επιτύχουν πιο εύκολα μια αξιοπρεπή ποιότητα ζωής και έχουν επιχειρηματικές ιδέες, αλλά όχι και πρόσβαση σε επίσημη χρηματοδότηση.

4.2.4 Λίγες είναι οι μελέτες γύρω από το θέμα της μικροχρηματοδότησης και οι πρακτικές εμπειρίες εξακολουθούν να είναι σχετικά περιορισμένες· αποδεικνύεται όμως ότι έχει τεράστιες δυνατότητες για την καταπολέμηση της φτώχειας και του οικονομικού και κοινωνικού αποκλεισμού και για τη διεύρυνση και τον εμπλουτισμό του πελατειακού φάσματος των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες με ισλαμικό πολιτιστικό υπόστρωμα. Συνεπώς, οι συμμετοχικές τραπεζικές δραστηριότητες αποδείχθηκε ότι δεν επιδιώκουν μόνο την χρηματοοικονομική επιτυχία αλλά και τη μεγιστοποίηση των κοινωνικών παροχών μέσω της δημιουργίας υγιέστερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που μπορούν να προσφέρουν αποτελεσματικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και σε επίπεδο βάσης.

4.3 Κρατικά και ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης – Οι κυβερνήσεις, μέσω των μεσαζόντων τους, εμπλέκονται στην προώθηση της επιχειρηματικότητας με διάφορα μέτρα, όπως φορολογικά κίνητρα και μηχανισμοί χρηματοδότησης, όπως οι επιχορηγήσεις που προσφέρονται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων.

4.3.1 Η αξιοποίηση ορισμένων πρωτοβουλιών σχετικά με τα αρχικά κεφάλαια και τα κεφάλαια κίνησης ίσως να μην έχει φθάσει στο επιθυμητό επίπεδο.

4.4 Οι επιχειρηματικοί «άγγελοι», γνωστοί και ως ιδιώτες επενδυτές ή άτυποι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων, κατατάσσονται στις μη παραδοσιακές πηγές χρηματοδότησης και παρέχουν κυρίως μετοχικό κεφάλαιο σε επιχειρήσεις από το στάδιο της ίδρυσης έως τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης αυτών.

5. Ένα πλαίσιο δράσης που μπορεί να υιοθετηθεί προκειμένου να αμβλυνθεί η επενδυτική και χρηματοπιστωτική κρίση και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των ΜΜΕ σε πιστώσεις

5.1 Η ταχεία εφαρμογή της Small Business Act (SBA) έχει ζωτική σημασία στην τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Η ΕΟΚΕ επικρότησε αυτή τη νομοθετική πράξη για τις μικρές επιχειρήσεις που κατάρτισε η Επιτροπή, τώρα όμως επιβεβαιώνει ότι η υλοποίηση των προτεινόμενων πρωτοβουλιών είναι υψίστης σημασίας.

5.1.1 Σε μία περίοδο όπου η ρευστότητα αποτελεί πολυτέλεια για τις ΜΜΕ, ζητάμε επίμονα την τροποποίηση της οδηγίας για τις καθυστερήσεις πληρωμών, με σκοπό να εξασφαλιστεί η έγκαιρη πληρωμή των ΜΜΕ σε όλες τις εμπορικές συναλλαγές και η τήρηση της περιόδου πίστωσης των 30 ημερών. Εντούτοις, η εφαρμογή πρέπει όντως να είναι πρακτικά δυνατή και, επίσης, πρέπει να στηριχθεί από τους προμηθευτές (ιδιωτικούς και δημόσιους).

5.1.2 Μια άλλη οδηγία που πρέπει να εφαρμοσθεί άμεσα είναι η οδηγία σχετικά με την εφαρμογή μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ στις υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας που παρέχονται σε τοπικό επίπεδο, κυρίως από τις ΜΜΕ. Μολονότι το θέμα αυτό έχει προκαλέσει κάποια αντιπαράθεση, εκτιμάται ότι μια τέτοια οδηγία θα τόνωνε τις εμπορικές πρακτικές των ΜΜΕ, καθιστώντας τις πιο ελκυστικές στον τελικό καταναλωτή.

5.2 Σύμφωνα με τα στοιχεία των ευρωπαϊκών εμπορικών επιμελητηρίων, το 30 % των ΜΜΕ αντιμετωπίζει προβλήματα ρευστότητας, ένα τέταρτο εκ των οποίων οφείλεται σε άρνηση χορήγησης πιστώσεων από τις τράπεζες. Σε μια περίοδο όπου οι τράπεζες βρίσκονται υπό ενδελεχή έλεγχο και έχουν υιοθετήσει μια εξαιρετικά συντηρητική στάση όσον αφορά τη χρηματοδότηση, η τοποθέτηση των ΜΜΕ στο στόχαστρο ενός τέτοιου συντηρητικού καθεστώτος θα αποβεί σε βάρος της οικονομίας.

5.2.1 Στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης της οικονομίας, η ΕΕ αύξησε τα τραπεζικά κεφάλαια για τις ΜΜΕ μέσω της χορήγησης περισσοτέρων κονδυλίων προς την ΕΤΕ. Εντούτοις, οι ΜΜΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση στην πίστωση μέσω των τραπεζών. Έτσι, ενώ φαίνεται ότι τα χρήματα προορίζονται για τον δανεισμό των ΜΜΕ, στην πραγματικότητα δεν φτάνουν σε αυτές. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι ενδιάμεσες τράπεζες που έχουν επιλεγεί για να διαχειριστούν τα χρήματα της ΕΤΕ να είναι τράπεζες που υποστηρίζουν πλήρως τις ΜΜΕ. Επιπλέον, θα ήταν σκόπιμο να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενός φόρου για τις τράπεζες οι οποίες χρησιμοποιούν για κερδοσκοπία τα κεφάλαια που διατίθενται για τις ΜΜΕ. Τέλος, προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι διαμεσολαβητές να δανείσουν πράγματι τα κονδύλια της ΕΤΕ στις ΜΜΕ, θα πρέπει να επιμεριστεί ο κίνδυνος αυτών των δανείων μεταξύ της ΕΤΕ και των ενδιάμεσων φορέων και να μην βαρύνει μόνο τους τελευταίους.

5.3 Ένα σημαντικό ζήτημα, ιδίως για τις νέες επιχειρήσεις, είναι η πρόσβαση σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Η αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων στο στάδιο της εκκίνησης στην Ευρώπη αντιπροσωπεύει μόνο 2 δισεκατομμύρια ευρώ περίπου ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 25 % της αντίστοιχης αγοράς στις ΗΠΑ. Μόνο μία στις 50 ΜΜΕ απευθύνεται σε εταιρείες επιχειρηματικών κεφαλαίων για χρηματοδότηση. Παρόλον ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τη χρηματοδότηση μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων είναι εύκολη, πολύ συχνά οι παραδοσιακές ΜΜΕ δεν συνειδητοποιούν τις δυνατότητες που έχουν να αποκτήσουν επιχειρηματικά κεφάλαια. Αυτό συνδέεται επίσης με τη συντηρητική προσέγγιση που υιοθετούν οι ευρωπαίοι επιχειρηματίες απέναντι στον κίνδυνο, οι οποίοι, απ' ό,τι φαίνεται, προτιμούν να στρέφονται σε τραπεζικές υπηρεσίες παρά σε χρηματοδότηση μέσω επιχειρηματικών κεφαλαίων.

5.4 Οι δημόσιες συμβάσεις συνιστούν σημαντικό δίαυλο για τις ΜΜΕ· όμως, επί του παρόντος, οι ΜΜΕ είναι λιγότερο ανταγωνιστικές σε αυτό το επίπεδο λόγω της πείρας που διαθέτουν οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις και, επίσης, εξαιτίας των αυστηρών κανόνων που ισχύουν για τις τραπεζικές εγγυήσεις και τις δηλώσεις του κύκλου εργασιών. Στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων πρέπει να ενσωματωθούν πιο φιλικές προς τις ΜΜΕ πρωτοβουλίες, όπως π.χ. η μείωση των κεφαλαίων που συνδέονται με τις τραπεζικές εγγυήσεις, η ενθάρρυνση της υποβολής προσφορών εκ μέρους των ΜΜΕ και η στήριξη των συνεργατικών σχηματισμών των ΜΜΕ.

5.5 Η μείωση του διοικητικού φόρτου συνιστά πρωταρχική προτεραιότητα των ΜΜΕ, οι οποίες επωμίζονται δυσανάλογο κανονιστικό και διοικητικό φόρτο σε σύγκριση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Είναι αποδεδειγμένο ότι μια μεγάλη επιχείρηση δαπανά κατά μέσο όρο 1 ευρώ ανά εργαζόμενο για καθήκοντα που επιβάλλουν οι νομικές υποχρεώσεις, ενώ μια μικρή επιχείρηση πρέπει να δαπανήσει μέχρι και 10 ευρώ. Η Επιτροπή βρίσκεται μεν στον σωστό δρόμο όσον αφορά τη μείωση της γραφειοκρατίας, απέχουμε όμως ακόμη πολύ από το επίπεδο που θα απέφερε πραγματικά οφέλη στις ΜΜΕ.

5.6 Ο βιώσιμος ανταγωνισμός αποτελεί το μέλλον της οικονομίας μας. Επομένως, οι ΜΜΕ που τάσσονται υπέρ των βιώσιμων αρχών και δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο της «πράσινης» οικονομίας πρέπει να υποστηριχθούν κατά τη διαδικασία χρηματοδότησης.

5.7 Η κοινοτική χρηματοδότηση είναι άφθονη και εκτενής στην περίπτωση των ΜΜΕ που δραστηριοποιούνται στον τομέα των νέων τεχνολογιών. Ωστόσο, πρέπει να ενθαρρυνθούν και οι ΜΜΕ που παρέχουν περισσότερο παραδοσιακά προϊόντα και υπηρεσίες, ούτως ώστε να αναπτύξουν στρατηγικές με βάση την καινοτομία, ακόμη και στα πεδία δραστηριότητάς τους. Τα μέσα χρηματοδότησης πρέπει να παγιωθούν ακόμη περισσότερο, προκειμένου να στηριχθούν αυτές οι εκτενείς δραστηριότητες.

5.8 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι φορείς, όπως τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αμοιβαίων Εγγυήσεων (AECM), διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια της κρίσης. Ενθαρρύνει δε την Επιτροπή να συνεχίσει τις προσπάθειες δημιουργίας ευνοϊκού περιβάλλοντος ώστε οι εν λόγω οργανώσεις να συνεχίσουν να στηρίζουν τις ΜΜΕ όσον αφορά τις εγγυήσεις που παρέχονται για τη χρηματοδότησή τους.

5.9 Το Πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (ΠΑΚ) ήταν ένα σημαντικό μέσο για τις ΜΜΕ. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να διατηρήσει το μέσο των εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ που προβλέπεται σε αυτό το πρόγραμμα πέραν του 2013.

Βρυξέλλες, 16 Σεπτεμβρίου 2010. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Mario SEPI

(1) Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 192, Έρευνα για την επιχειρηματικότητα στην ΕΕ (25 κράτη μέλη), στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ισλανδία και στη Νορβηγία.

(2) Πρβλ. «Islamic Finance in a European Union Jurisdiction Workshops' Report», που δημοσιεύτηκε από the Malta Institute of Management, the Malta Employers Association and the Malta Union of Bank Employees.