[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 6.5.2010

COM(2010)214 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Πρώτη ετήσια έκθεση για τη μετανάστευση και το άσυλο (2009)

{SEC(2010)535}

Εισαγωγη

Στο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο 2008[1], το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προέβη σε πέντε βασικές δεσμεύσεις για τη νόμιμη μετανάστευση και ενσωμάτωση, την παράνομη μετανάστευση, τους συνοριακούς ελέγχους, το άσυλο και την εταιρική σχέση με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης (σφαιρική προσέγγιση).

Το παρόν έγγραφο συνιστά την πρώτη έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή του Συμφώνου, και θα συμβάλει στην προετοιμασία της ετήσιας συζήτησης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με τις πολιτικές μετανάστευσης και ασύλου.

Στο τμήμα 2 συνοψίζονται και αξιολογούνται οι εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο[2] και παρουσιάζονται συστάσεις, μετά από εξέταση του καθενός εκ των πέντε τομέων του Συμφώνου χωριστά. Δεδομένου ότι πρόκειται για ετήσιο εγχείρημα, οι συστάσεις υπογραμμίζουν σημεία που κατά την Επιτροπή πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής κατά τα προσεχή έτη. Οι δεσμεύσεις του Συμφώνου θα αναπτυχθούν επίσης στο πλαίσιο του Προγράμματος της Στοκχόλμης[3] και του σχεδίου δράσης του.

Η έκθεση καλύπτει την περίοδο από τον Οκτώβριο του 2008 έως το τέλος του 2009. Η οικονομική κρίση αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα και, ως εκ τούτου, το τμήμα 3 εξετάζει τις επιπτώσεις της στη μετανάστευση. Το τμήμα 4 αφορά τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την παρούσα έκθεση. Ακολουθούν τα συμπεράσματα και ένα παράρτημα στο οποίο εκτίθενται βασικά στατιστικά στοιχεία.

Η προοδοσ που σημειωθηκε στους πεντε τομεισ του Συμφωνου

Νόμιμη μετανάστευση - Ενσωμάτωση

Κύρια δέσμευση : Οργάνωση της νόμιμης μετανάστευσης λαμβάνοντας υπόψη τις προτεραιότητες, τις ανάγκες και τις δυνατότητες υποδοχής κάθε κράτους μέλους, καθώς και ενθάρρυνση της ενσωμάτωσης

Νόμιμη μετανάστευση. Επίπεδο ΕΕ : Η θέσπιση της οδηγίας για την μπλε κάρτα θα παράσχει μια ενωσιακή διαδικασία υποδοχής εργαζομένων υψηλής εξειδίκευσης. Συνεχίστηκε η συζήτηση για την πρόταση οδηγίας-πλαίσιο για ενιαία άδεια και τα δικαιώματα των μεταναστών εργαζομένων. Η πρωτοβουλία "Νέες δεξιότητες για νέες εργασίες"[4] εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο οι δεξιότητες των μεταναστών εργαζομένων μπορούν να συνδεθούν με τις ανάγκες της ΕΕ σε εργατικό δυναμικό. Μια έκθεση της Επιτροπής επισήμανε πιθανά προβλήματα στη μεταφορά της οδηγίας για την οικογενειακή επανένωση στο εθνικό δίκαιο. Αναπτύχθηκε αμοιβαία πληροφόρηση, μεταξύ άλλων μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης. Εντούτοις, η αξιολόγηση του μηχανισμού αμοιβαίας ενημέρωσης κατέδειξε ότι δεν ήταν στο ύψος των προσδοκιών.

Εθνικό επίπεδο : Η διαχείριση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού εξακολούθησε να γίνεται σε συνάρτηση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και την προτίμηση πολιτών ΕΕ. Η οικονομική κρίση μείωσε τις εισροές, αλλά όχι σε όλα τα κράτη μέλη. Μερικά κράτη μέλη, ως εκ τούτου, κατέστησαν αυστηρότερα τα κριτήρια υποδοχής ή μείωσαν τις ποσοστώσεις, αλλά άλλα βασίστηκαν στην ευελιξία που παρέχουν τα συστήματα που διέπονται από τη ζήτηση. Οι βελτιώσεις στη διαχείριση της νόμιμης μετανάστευσης περιέλαβαν νέες έννοιες πολιτικής, νέους φορείς και απλουστευμένες διαδικασίες. Οι αλλαγές στις πολιτικές οικογενειακής επανένωσης περιέλαβαν αυστηρότερους όρους και αυξημένη δράση κατά των εικονικών γάμων.

Αξιολόγηση : Κατά το Σύμφωνο, η διαχείριση της μετανάστευσης εργατικού δυναμικού γίνεται κατά γενικό κανόνα σε συνάρτηση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και την προτίμηση πολιτών ΕΕ. Η τάση να απλουστευτούν οι διαδικασίες έγινε δεκτή με ικανοποίηση. Εντούτοις, υπάρχουν ακόμα περιθώρια καλύτερης αντιστοίχισης των αναγκών της ΕΕ σε εργατικό δυναμικό με τις δεξιότητες που είναι διαθέσιμες σε τρίτες χώρες.

Συστάσεις : Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει, σε συνεργασία με τρίτες χώρες, να εξακολουθήσουν να βελτιώνουν την αντιστοίχιση του εργατικού δυναμικού με την αναγνώριση δεξιοτήτων σύμφωνα με την ενέργεια προώθησης μιας ολοκληρωμένης μεταναστευτικής πολιτικής του εργατικού δυναμικού στο πλαίσιο της βασικής πρωτοβουλίας "Ατζέντα για νέες δεξιότητες και θέσεις εργασίας" της στρατηγικής για την Ευρώπης του 2020. Αυτό θα συμβάλει και στην αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων.

Θα πρέπει να συνεχιστεί το πρόγραμμα δράσης για τη νόμιμη μετανάστευση:

- Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώξουν την έγκαιρη και φιλόδοξη μεταφορά της μπλε κάρτας της ΕΕ στο εθνικό δίκαιο,

- Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θα πρέπει να επωφεληθούν από τη νέα δυναμική της συνθήκης της Λισαβόνας ώστε να επιτευχθεί συμφωνία για οδηγία-πλαίσιο σχετικά με ενιαία άδεια και βασικά κοινωνικο-οικονομικά δικαιώματα για μετανάστες εργαζομένους.

Η αμοιβαία ενημέρωση παραμένει σημαντική: τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να βελτιώσουν τις αναφορές τους ως προς σημαντικές εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο με τις προσεχείς εθνικές εκθέσεις για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Ενσωμάτωση. Επίπεδο ΕΕ : Θεσπίστηκαν δύο νέα μέσα: το ευρωπαϊκό φόρουμ για την ένταξη και η ευρωπαϊκή ιστοσελίδα για την ένταξη. Αναλήφθηκαν εργασίες σε τομείς προτεραιότητας που είχαν επισημανθεί στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Νοεμβρίου 2008: προαγωγή των ευρωπαϊκών αξιών, βελτίωση της αντίληψης της κοινής γνώμης για τους μετανάστες και τη νόμιμη μετανάστευση, ανάπτυξη ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών προγραμμάτων και προσδιορισμός δεικτών για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Ετοιμάστηκε η τρίτη έκδοση του «Εγχειριδίου για την ένταξη». Λεπτομέρειες σχετικά με το θέμα αυτό παρατίθενται στην έκθεση της υπουργικής διάσκεψης του 2010 για την ένταξη[5]. Το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση-πλαίσιο για τον ρατσισμό και την ξενοφοβία, και συνεχίστηκαν οι συζητήσεις για την πρόταση οδηγίας-πλαίσιο που θα απαγορεύει τις διακρίσεις, εκτός του χώρου απασχόλησης. Τον Μάρτιο 2010 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε ότι η καλύτερη ενσωμάτωση των μεταναστών θα συνέβαλε στην επίτευξη του στόχου ενός δείκτη απασχόλησης 75% για άτομα 20-64 ετών που προβλέπεται για την Ευρώπη 2020.

Εθνικό επίπεδο : Τα κράτη μέλη ανέφεραν ότι έχουν προβεί στην έκδοση ή την προετοιμασία εθνικής νομοθεσίας, σχεδίων ή στρατηγικών. Πολλά κράτη μέλη έκαναν μνεία μηχανισμών διαβούλευσης και διαλόγου. Βασικά θέματα για τις πολιτικές αφορούν την εκμάθηση της γλώσσας, την πρόσβαση στην απασχόληση και δράση κατά των διακρίσεων. Μερικά κράτη μέλη εστιάζονται σε πολιτικές για τους πρόσφυγες, ενώ άλλα εντάσσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σε ένα τυπικό "συμβόλαιο ενσωμάτωσης". Μερικά άλλα ανέφεραν την εκπόνηση πολιτικών για τη βελτίωση του καθεστώτος των μεταναστών με μακρόχρονη διαμονή ή χορήγηση υπηκοότητας. Όλο και περισσότερα κράτη μέλη αναφέρουν σχέδια παρακολούθησης και προσπάθειες ώστε να αναπτυχθούν δείκτες.

Αξιολόγηση : Παγιώθηκε το ενωσιακό πλαίσιο. Η πολιτική της ενσωμάτωσης των μεταναστών εξακολούθησε να αναπτύσσεται τόσο στο επίπεδο της ΕΕ όσο και σε εθνικά επίπεδα σύμφωνα με τις κοινές βασικές αρχές για την πολιτική ένταξης των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το κοινό πρόγραμμα του 2005 για την ένταξη. Προσοχή δίδεται τόσο στα δικαιώματα (απασχόληση, μη δημιουργία διακρίσεων) όσο και στις υποχρεώσεις (εκμάθηση της γλώσσας). Χαιρετίζεται η συνεχιζόμενη ανάπτυξη ενωσιακών και εθνικών δομών για τη χάραξη πολιτικών γενικώς, για την ανταλλαγή πληροφοριών και για τον διάλογο.

Συστάσεις : Θα πρέπει να συνεχιστεί να δίνεται προτεραιότητα στους δείκτες για την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των μεταναστευτικών πολιτικών.

Θα πρέπει να αρχίσουν εργασίες για ένα νέο πρόγραμμα δράσης για την ενσωμάτωση των μεταναστών, που θα εγκριθεί το 2011, όπως απαιτείται από τη στρατηγική για την Ευρώπη του 2020, και λαμβάνοντας υπόψη το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης και τη ρητή νομική βάση (άρθρο 79 παρ. 4 της ΣΛΕΕ) που θεσπίστηκε με τη συνθήκη της Λισαβόνας.

Παράνομη μετανάστευση

Κύρια δέσμευση : Καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, ιδίως εξασφαλίζοντας την επιστροφή των παράνομων μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους ή σε χώρα διέλευσης

Επίπεδο ΕΕ : Θεσπίστηκαν δύο βασικές πράξεις: η οδηγία σχετικά με την επιστροφή και η οδηγία σχετικά με τις κυρώσεις στους εργοδότες. Η Επιτροπή πρότεινε μια νομοθετική πράξη για να ενισχύσει την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων καθώς και την προστασία των θυμάτων. Αυξήθηκαν οι δραστηριότητες του FRONTEX στον τομέα της επιστροφής. Συνεχίστηκαν οι προσπάθειες σύναψης συμφωνιών επανεισδοχής: υπεγράφη συμφωνία με το Πακιστάν, προχώρησαν οι διαπραγματεύσεις με το Μαρόκο και επαναλήφθηκαν οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία (βλ. σημείο 2.5), ενώ θεσπίστηκαν διαπραγματευτικές οδηγίες προκειμένου για τη Γεωργία και το Πράσινο Ακρωτήριο. Συνεχίστηκαν οι διαπραγματεύσεις για αρκετές συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας. Η αποτελεσματικότητα των συμφωνιών επανεισδοχής τυγχάνει τακτικής παρακολούθησης στο πλαίσιο των κοινών επιτροπών επανεισδοχής. Η αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης αποτέλεσε βασικό στοιχείο των εταιρικών σχέσεων κινητικότητας (βλ. σημείο 2.5).

Εθνικό επίπεδο : Άρχισαν οι εργασίες μεταφοράς της οδηγίας σχετικά με την επιστροφή στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών. Σε πολλά κράτη μέλη ελήφθησαν μέτρα για την ενθάρρυνση των εκούσιων επιστροφών. Σε μερικές περιπτώσεις εξετάστηκαν αυστηρότερες πολιτικές για αναγκαστική επιστροφή και υψηλότερα ποσοστά επιβολής της ώστε να επιτευχθεί μείωση της παράνομης μετανάστευσης. Ορισμένα κράτη μέλη επισήμαναν την περίπτωση πολυάριθμων παράνομα διαμενόντων μεταναστών που επί του παρόντος δεν μπορούν να απομακρυνθούν, και δήλωσαν ότι θα πρέπει να ληφθούν μέτρα και να εξευρεθούν λύσεις. Υποστηρίχτηκαν σημαντικά οι κοινές πτήσεις επιστροφής. Αρκετά κράτη μέλη επέδειξαν μέτρα που έχουν ληφθεί για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων. Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν προσπάθειες για τη σύναψη διμερών συμφωνιών επανεισδοχής και υπογράμμισαν τη σημασία της συνεργασίας με τρίτες χώρες σε επίπεδο ΕΕ, με την επιφύλαξη ενδεδειγμένης διαβούλευσης. Κάποια κράτη μέλη ανέφεραν την λήψη μέτρων νομιμοποίησης στην οποία έχουν προβεί, ενώ άλλα προσπαθούν να αποφύγουν αυτού του τύπου μέτρα ή να τα προσαρμόσουν στο πλαίσιο της πολιτικής επιστροφών. Μερικά άλλα κράτη μέλη έκαναν μνεία μηχανισμών για την πρόληψη των καταχρήσεων στα προγράμματα νόμιμης μετανάστευσης και ελεύθερης κυκλοφορίας, για παράδειγμα με βελτίωση του συντονισμού των διαφόρων υπηρεσιών των εθνικών διοικήσεων.

Αξιολόγηση : Οι πολιτικές επιστροφής και οι συμφωνίες επανεισδοχής βρέθηκαν στο επίκεντρο της προσοχής. Η εκούσια αναχώρηση φαίνεται ότι αποτελεί την προτιμώμενη επιλογή επιστροφής και συνάδει με την οδηγία σχετικά με την επιστροφή. Εξάλλου, ορισμένα κράτη μέλη θεσπίζουν αυστηρότερη πολιτική ως προς την αναγκαστική επιστροφή, τονίζοντας το αποτρεπτικό της αποτέλεσμα. Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν θετικά αποτελέσματα της εμπειρίας που είχαν με τις κοινές πτήσεις επιστροφής που συντόνισε ο FRONTEX. Η συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης είναι καθοριστική ως προς τις πολιτικές για την παράνομη μετανάστευση. Η ύπαρξη πολυάριθμων παράνομα διαμενόντων μεταναστών που επί του παρόντος δεν μπορούν να απομακρυνθούν είναι άξια περαιτέρω προσοχής. Όσον αφορά τα μέτρα νομιμοποίησης, δεν υπάρχει ενιαία θέση των κρατών μελών σχετικά με τη χρησιμοποίησή τους ως μέσο για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης.

Συστάσεις : Τα κράτη μέλη θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην ολοκληρωμένη και έγκαιρη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας σχετικά με την επιστροφή και της οδηγίας για τις κυρώσεις των εργοδοτών.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αυξήσουν τον αριθμό και την αποτελεσματικότητα των επιθεωρήσεων στους χώρους εργασίας σε τομείς που εμπεριέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο εκμετάλλευσης παράνομα διαμενόντων εργαζομένων.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να αξιοποιήσουν την ευκαιρία που προσφέρει η οδηγία σχετικά με την επιστροφή για να ενθαρρύνουν την εκούσια αναχώρηση , και να κάνουν χρήση του Ταμείου Επιστροφών.

Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί περαιτέρω η χρήση των κοινών πτήσεων επιστροφής , κάνοντας πλήρη χρήση του Ταμείου Επιστροφών και του συντονισμού του FRONTEX..

Λαμβάνοντας υπόψη διάφορες προσεγγίσεις, θα πρέπει να προωθηθεί η ανταλλαγή πληροφοριών και η παρακολούθηση των εθνικών μέτρων νομιμοποίησης, σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμφώνου.

Θα πρέπει να καταβληθούν περαιτέρω προσπάθειες διαπραγμάτευσης και σύναψης συμφωνιών επανεισδοχής με βασικές τρίτες χώρες.

Δεδομένου του μεγάλου αριθμού παράνομα διαμενόντων μεταναστών που επί του παρόντος δεν μπορούν να απομακρυνθούν , η Επιτροπή θα διεξαγάγει μελέτη για την αντιμετώπισή τους, ενώ παράλληλα θα εξακολουθήσει να θεωρεί πρωταρχικό στόχο την επιβολή της επιστροφής τους (διακόπτοντας την παράνομη διαμονή) το ταχύτερο δυνατόν.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι μέτρα που αποβλέπουν σε καλύτερο έλεγχο της μετανάστευσης λαμβάνουν πλήρως υπόψη τα θεμελιώδη δικαιώματα και τα δικαιώματα του παιδιού, σύμφωνα με τον Χάρτη της ΕΕ για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα του παιδιού.

Συνοριακοί έλεγχοι

Κύρια δέσμευση : Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των συνοριακών ελέγχων

Επίπεδο ΕΕ : Αναλήφθηκαν προπαρασκευαστικές εργασίες για την πρόσφατη (Φεβρουάριος 2010) πρόταση για την αναβάθμιση του FRONTEX και για πρόταση σχετικά με σύστημα εισόδου/εξόδου στην ΕΕ καθώς και για πρόγραμμα καταχωρισμένων ταξιδιωτών της ΕΕ. Αντιμετωπίστηκαν τεχνικά προβλήματα που καθυστερούσαν το σύστημα πληροφοριών για τις θεωρήσεις (VIS). Έγιναν συζητήσεις σχετικά με ένα βελτιωμένο μηχανισμό αξιολόγησης του Σένγκεν που πρότεινε η Επιτροπή. Τροποποιήθηκε η κοινή προξενική εγκύκλιος ώστε να παρέχεται ένα νομικό πλαίσιο για ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των προξενείων των κρατών μελών, και ετοιμάστηκαν μέτρα εφαρμογής. Προκειμένου να υπάρξει κοινή διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, ενισχύθηκε η διεθνής συνεργασία, ειδικότερα με την Τουρκία και τη Λιβύη (βλ. σημείο 2.5).

Εθνικό επίπεδο : Όλα τα κράτη μέλη ανέφεραν προσπάθειες σύστασης ή διατήρησης ενισχυμένων μηχανισμών συνοριακών ελέγχων – όπου χρειάζεται με τη στήριξη του Ταμείου Εξωτερικών Συνόρων. Αρκετά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για να ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ μεταναστευτικών, μεθοριακών και αστυνομικών υπηρεσιών. Τα κράτη μέλη ανέφεραν την ενεργό συμμετοχή τους στις δραστηριότητες του FRONTEX, και πολλά εξέφρασαν τη στήριξή τους στην αναβάθμιση του ρόλου του FRONTEX. Αρκετά κράτη μέλη ανέφεραν ενίσχυση της συνεργασίας τους με τρίτες χώρες όσον αφορά τη διαχείριση των συνόρων. Αναλήφθηκαν προπαρασκευαστικές εργασίες για το σύστημα VIS: αρκετά κράτη μέλη υπογράμμισαν την ανάγκη να αντιμετωπιστούν το ταχύτερο δυνατό τα εναπομένοντα εμπόδια. Μερικά κράτη μέλη έθεσαν ως στόχο την προαγωγή του ρόλου των Συνδέσμων Μετανάστευσης στις υπηρεσίες έκδοσης θεωρήσεων, και προσεφέρθη ενεργός στήριξη στη συνεργασία μεταξύ προξενείων σε τοπικό επίπεδο. Ορισμένα κράτη μέλη έθεσαν σε εφαρμογή σχέδια για προγράμματα καταχωρισμένων ταξιδιωτών και συστήματα εισόδου/εξόδου.

Αξιολόγηση : Όλα τα κράτη μέλη έλαβαν σοβαρά υπόψη τη δέσμευση να εξασφαλίσουν τον αποτελεσματικότερο έλεγχο των εξωτερικών συνόρων. Καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες, μεταξύ άλλων και ως προς τη χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας. Έγινε επανειλημμένη μνεία της χρησιμότητας της χρηματοδότησης από το Ταμείο Συνόρων. Υπάρχει ευρεία στήριξη και συμμετοχή στις δραστηριότητες του FRONTEX. Μερικά κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν στην ενθάρρυνση να ενισχυθεί η προξενική συνεργασία, ενώ άλλα – ειδικότερα κράτη μέλη στα ανατολικά και τα νότια σύνορα της ΕΕ – σύσφιξαν τη συνεργασία τους με τρίτες χώρες όσον αφορά τη διαχείριση των συνόρων. Πολλά κράτη μέλη εξέφρασαν τη λύπη τους για τα τεχνικά προβλήματα και την λόγω αυτών καθυστέρηση της λειτουργίας του VIS, και μερικά εξέφρασαν αμφιβολίες ως προς την περαιτέρω ανάπτυξη πληροφορικών συστημάτων ευρείας κλίμακας (όπως το σύστημα εισόδου/εξόδου της ΕΕ) υπό τις σημερινές συνθήκες. Η δέσμευση να βελτιωθεί η διαδικασία αξιολόγησης του Σένγκεν δεν μπόρεσε μέχρι στιγμής να τύχει συνέχειας.

Συστάσεις : Τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να κάνουν βέλτιστη χρήση και να εξασφαλίσουν ορθή εφαρμογή των βασικών νομοθετικών μέσων (κώδικας συνόρων, κώδικας θεώρησης (που καταργεί την κοινή προξενική εγκύκλιο), κανονισμός Frontex, VIS, Ταμείο Συνόρων), και να λάβουν τα αναγκαία μέτρα εφαρμογής.

Όπου υπάρχει ευρεία στήριξη για περαιτέρω εναρμόνιση (όπως για την αναβάθμιση του ρόλου του FRONTEX όπως προτείνεται από την Επιτροπή, ή για την τροποποίηση ορισμένων διατάξεων της ισχύουσας νομοθεσίας), θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια κατά τις νομοθετικές συζητήσεις ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις του Συμφώνου και να κινητοποιηθούν όλοι οι διαθέσιμοι πόροι ώστε να εξασφαλιστεί αποτελεσματικότερος συνοριακός έλεγχος και να διατεθούν στον Frontex οι πόροι για την υλοποίηση της αποστολής του.

Η συνεργασία του Σένγκεν αποτέλεσε εξαιρετικό παράδειγμα επιτυχούς εφαρμογής, και η διαδικασία αξιολόγησης του Σένγκεν είναι ένας μοναδικός μηχανισμός επιθεώρησης που θα πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί σύμφωνα με τις διατάξεις της Συνθήκης. Ο μηχανισμός αυτός πρέπει να βασίζεται σε αμοιβαία εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων και σε σαφή κατανομή των αρμοδιοτήτων. Μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, η Επιτροπή πρόκειται προσεχώς να υποβάλει νέα πρόταση. Για την επίτευξη αποτελεσμάτων θα απαιτηθεί ευελιξία εκ μέρους όλων των οργάνων της ΕΕ και αναγνώριση της νομικής πραγματικότητας.

Άσυλο

Κύρια δέσμευση : Συγκρότηση της Ευρώπης ως χώρου ασύλου

Επίπεδο ΕΕ : Η Επιτροπή παρουσίασε όλες τις νομοθετικές πρωτοβουλίες που απαιτεί το Σύμφωνο καθώς και άλλες που είχαν εξαγγελθεί στο σχέδιο πολιτικής για το άσυλο του Ιουνίου 2008. Οι τροποποιήσεις των οδηγιών για τις διαδικασίες ασύλου, αφενός, και για την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα, αφετέρου, ανταποκρίνονται, μεταξύ άλλων, στο αίτημα του Συμφώνου για μια ενιαία διαδικασία και ένα ομοιόμορφο καθεστώς, και αναμένεται ότι θα βελτιώσουν τη συνοχή μεταξύ των μέσων της ΕΕ για το άσυλο. Θα πρέπει να απλουστεύσουν, να ενοποιήσουν και να παγιώσουν ουσιαστικά και διαδικαστικά πρότυπα προστασίας σε ολόκληρη την ΕΕ και να οδηγήσουν σε σθεναρότερες αποφάσεις σε πρωτοβάθμιο επίπεδο, ώστε να αποφεύγονται οι καταχρήσεις και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας χορήγησης ασύλου.

Προτάθηκαν επίσης τροποποιήσεις των κανονισμών του Δουβλίνου και της Eurodac, καθώς και τροποποιήσεις στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής, και υπήρξαν προτάσεις για ένα κοινό σύστημα επανεγκατάστασης της ΕΕ και μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τη στήριξη του δικαιώματος παροχής ασύλου (EASO) που θα απλουστεύει, θα συντονίζει και θα ενισχύει την συνεργασία σε πρακτικά θέματα. Σχετικά με την EASO το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο επέτυχαν πολιτική συμφωνία τον Νοέμβριο 2009.

Ανελήφθη εξάλλου μη νομοθετική δράση. Μια εξωτερική αξιολόγηση των περιφερειακών προγραμμάτων προστασίας κατέληξε ότι αυτά αποτελούν ένα πρώτο και επιτυχή μηχανισμό παροχής προστασίας στους πρόσφυγες πλησίον της περιοχής προέλευσής τους, αλλά διαπίστωσε ότι ο αντίκτυπός τους είναι περιορισμένος λόγω περιορισμένης ευελιξίας, χρηματοδότησης, προβολής και συντονισμού με άλλες ανθρωπιστικές και αναπτυξιακές πολιτικές της ΕΕ καθώς και ανεπαρκή συμμετοχή τρίτων χωρών. Αποφασίστηκε η βελτίωση και η επέκταση αυτών των προγραμμάτων ειδικότερα στο Κέρας της Αφρικής (Κένυα, Τζιμπουτί, Υεμένη) και τη Βόριο Αφρική (Λιβύη, Αίγυπτο, Τυνησία).

Από τον Ιούλιο 2009 διεξάγονται εργασίες επί ενός σχεδίου επανεγκατάστασης σε οικειοθελή βάση δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα (ΜΤ) σε άλλα κράτη μέλη, με οικονομική ενίσχυση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων, το οποίο, το 2009, στήριξε επίσης την επανεγκατάσταση από την ΜΤ στη FR 95 δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Συνολικά, δέκα κράτη μέλη (DE, FR, LU, HU, PL, PT, RO, SI, SK, UK) δέχτηκαν την επανεγκατάσταση από τη ΜΤ δικαιούχων διεθνούς προστασίας.

Εθνικό επίπεδο : Κατά την έναρξη της περιόδου που καλύπτει η παρούσα έκθεση, τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν ήδη μεταφέρει στο εθνικό τους δίκαιο τις νομοθετικές πράξεις της πρώτης φάσης για το κεκτημένο του ασύλου, αν και μερικά κοινοποίησαν τα μέτρα μεταφοράς το 2009, με σημαντική καθυστέρηση. Οι κυριότερες δραστηριότητες που αναφέρθηκαν αφορούσαν ενέργειες επανεγκατάστασης και πρακτικής συνεργασίας. Μερικά κράτη μέλη που δεν συνηθίζουν ενέργειες επανεγκατάστασης πρόσφεραν δυνατότητες επανεγκατάστασης (BE, PT), ενώ δύο τουλάχιστον κράτη μέλη (RO, SK) πρόσφεραν προσωρινή φιλοξενία σε πρόσφυγες που πρόκειται να επανεγκατασταθούν αλλού.

Η MT και η EL έτυχαν στήριξης από ορισμένα κράτη μέλη (NL, UK) όσον αφορά πρακτική συνεργασία για κατάρτιση και απόσπαση υπαλλήλων. Μερικά κράτη μέλη (BE, CZ, DE, FR, NL, AT, SE, UK) εξακολούθησαν τις προσπάθειές τους να εκπονήσουν ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο.

Αξιολόγηση : Συνεχίζονται οι προσπάθειες για την εφαρμογή όλων των δεσμεύσεων του Συμφώνου σχετικά με το άσυλο. Εντούτοις, αν και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος για τη σύσταση της EASO, η οποία θα είναι λειτουργική το 2010, και για την επανεγκατάσταση, με όλο και περισσότερα κράτη μέλη να εκφράζουν το ενδιαφέρον τους, οι συζητήσεις σχετικά με την τροποποίηση της τροπολογίας των νομοθετικών πράξεων της πρώτης φάσης είναι δυσχερείς και η πρόοδός τους αργή. Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν έχουν επιδείξει μεγάλο ενδιαφέρον για μέτρα αλληλεγγύης με τη μορφή επανεγκατάστασης δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην επικράτεια της ΕΕ.

Συστάσεις : Θα πρέπει να καταβληθούν επιπλέον προσπάθειες στο πλαίσιο του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου κατά τις διεξαγόμενες νομοθετικές συζητήσεις ώστε να παρασταθούν στη δέσμευσή τους για ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου που θα προσφέρει μεγαλύτερη προστασία και υψηλότερα πρότυπα.

Όλοι οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες θα πρέπει να παράσχουν πλήρη στήριξη για την ταχεία έναρξη των εργασιών της EASO.

Περισσότερα κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την παροχή στήριξης στα κράτη μέλη που πλήττονται περισσότερο από πιέσεις στον τομέα του ασύλου, δεχόμενα την επανεγκατάσταση δικαιούχων διεθνούς προστασίας ή με άλλα μέσα, για παράδειγμα με την παροχή τεχνικής βοήθειας, σύμφωνα με την αρχή της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής ευθυνών (άρθρο 80 της ΣΛΕΕ) που θεσπίζονται με τη συνθήκη της Λισαβόνας.

Σφαιρική προσέγγιση της μετανάστευσης

Κύρια δέσμευση : Δημιουργία σφαιρικής σύμπραξης με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης που θα ευνοεί τη συνέργεια μεταξύ μετανάστευσης και ανάπτυξης

Επίπεδο ΕΕ : Με βάση την ανακοίνωση της Επιτροπής του 2008 για την "Ενίσχυση της σφαιρικής προσέγγισης της μετανάστευσης", που πρότεινε βελτιώσεις ως προς τον συντονισμό, τη συνοχή και τις συνέργειες, αναπτύχθηκαν περαιτέρω τα εργαλεία της σφαιρικής προσέγγισης. Εκτός από τις εταιρικές σχέσεις κινητικότητας (ΕΣΚ) με τη Δημοκρατία της Μολδαβίας (συμμετέχουν 15 κράτη μέλη) και το Πράσινο Ακρωτήριο (5 κράτη μέλη), τον Νοέμβριο 2009 η ΕΕ υπέγραψε ΕΣΚ με τη Γεωργία (16 κράτη μέλη). Τον Σεπτέμβριο 2009, σε έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής αξιολογήθηκαν οι πιλοτικές ΕΣΚ. Τα κύρια στοιχεία της αξιολόγησης περιελήφθησαν στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2009. Χρησιμοποιήθηκαν και άλλα μέσα, όπως σχετικές με τη μετανάστευση αποστολές στη Γεωργία, την Τανζανία, τη Λευκορωσία και την Κένυα. Ολοκληρώθηκε η καταγραφή των χαρακτηριστικών της μετανάστευσης για 10 χώρες στη Δυτική Αφρική και 17 στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και εκείνα που προσαρτήθηκαν στα στρατηγικά έγγραφα ανά χώρα των χωρών ΑΚΕ. Δημιουργήθηκε και μια βάση συνεργασίας με την Αιθιοπία.

Έτυχαν επιτυχούς συνέχειας τα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων του Ιουνίου και του Οκτωβρίου 2009 σχετικά με τη Μεσόγειο. Όσον αφορά την Τουρκία, επαναλήφθηκαν οι διακοπείσες διαπραγματεύσεις με την Τουρκία σχετικά με μια συμφωνία επανεισδοχής, και ο FRONTEX σημείωσε πρόοδο στις διαπραγματεύσεις για τη σύνταξη εγγράφου εργασίας. Όσον αφορά τη Λιβύη, η Επιτροπή συνέχισε τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας-πλαίσιο μεταξύ ΕΕ και Λιβύης, που θα περιλαμβάνει άρθρο για τη μετανάστευση, και ανέπτυξε τον διάλογο και τη συνεργασία.

Όσον αφορά την Αφρική, η Επιτροπή προέβη στη στήριξη ενεργειών στο πλαίσιο της εταιρικής σχέσης ΕΕ και Αφρικής για τη μετανάστευση, την κινητικότητα και την απασχόληση καθώς επίσης και, σε περιφερειακό επίπεδο, τη συνεργασία Ραμπάτ και Παρισίων. Στην Ανατολική Ευρώπη, η Επιτροπή προσέφερε στήριξη στην υπουργική διάσκεψη που έγινε στην Πράγα τον Απρίλιο 2009 και στο μετέπειτα σχέδιο "Δημιουργία εταιρικών σχέσεων μετανάστευσης". Σε άλλες περιοχές, η ΕΕ εγκαινίασε διαρθρωμένο διάλογο για τη μετανάστευση με χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, και πραγματοποίησε συσκέψεις με την ASEM και την Ινδία. Το θεματικό πρόγραμμα χρηματοδότησε έργα για τη διαρροή εγκεφάλων, την κυκλική μετανάστευση, τη νόμιμη και την παράνομη μετανάστευση, την επίπτωση της διασποράς στην ανάπτυξη και την εισροή συναλλάγματος. Έχει προγραμματιστεί η χρηματοδότηση στο πλαίσιο γεωγραφικής κατανομής των μέσων προκειμένου για ενέργειες σχετικές με τη μετανάστευση.

Σε ανακοίνωση της Επιτροπής του Σεπτεμβρίου 2009 υπογραμμίστηκε η ανάγκη συνοχής μεταξύ μεταναστευτικής και αναπτυξιακής πολιτικής, όπως είχε τονιστεί και στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Νοεμβρίου 2009.

Εθνικό επίπεδο : Τα κράτη μέλη ανέφεραν το ζωηρό ενδιαφέρον τους για συνεργία (δηλ. δεσμούς) των μεταναστευτικών πολιτικών και των εξωτερικών σχέσεων, ιδίως με χώρες της μεταναστευτικής διαδρομής προς την Ευρώπη. Ορισμένα κράτη μέλη ανέφεραν επιτυχή συμβολή στη σφαιρική προσέγγιση, με συμμετοχή στις εταιρικές σχέσεις κινητικότητας, αποστολές για μεταναστευτικά θέματα, έναρξη δημιουργίας εταιρικών σχέσεων μετανάστευσης, και πρόοδο ως προς τη βάση συνεργασίας στην Αιθιοπία. Κάποια κράτη μέλη χωριστά διαπραγματεύτηκαν διμερείς συμφωνίες επί μεταναστευτικών ζητημάτων με το Μαρόκο, τη Ρωσία, τη Γεωργία, την Ουκρανία, το Κονγκό, το Μπουρούντι, το Μαλάουι, τη Λιβύη, την Αλβανία, και το Πράσινο Ακρωτήριο. Μερικά κράτη μέλη θέσπισαν μεσοπρόθεσμη στρατηγική για αναπτυξιακή συνεργασία που περιλαμβάνει και ανάπτυξη που συνδέεται με τη μετανάστευση. Σε συγκεκριμένα θέματα, υπάρχουν προγράμματα για τη διαφάνεια στον τομέα της εισαγωγής συναλλάγματος και την αποφυγή της "διαρροής εγκεφάλων" με δεοντολογική πρόσληψη ιατρικού προσωπικού από αναπτυσσόμενες χώρες.

Αξιολόγηση : Ο διάλογος με τις τρίτες χώρες σχετικά με τη μετανάστευση εξελίχτηκε σε σημαντικό βαθμό. Εντούτοις, χρειάζεται εξορθολογισμός των διαφόρων διαδικασιών διαλόγου καθώς και ενίσχυση των συνεργιών μεταξύ μετανάστευσης και ανάπτυξης. Η συνεργασία στο πλαίσιο του θεματικού προγράμματος πρέπει να ενισχυθεί με τη χρήση των γεωγραφικών μέσων της ΕΕ και τη συμβολή των κρατών μελών· η συνεργασία σε θέματα μετανάστευσης και ανάπτυξης θα πρέπει πλέον να περάσει πέραν των πιλοτικών σχεδίων. Προωθήθηκε με επιτυχία η καταγραφή των χαρακτηριστικών της μετανάστευσης, που αποτελεί βασικό μέσο για τη χάραξη μεταναστευτικής πολιτικής βασιζόμενης σε στοιχεία. Πρέπει να συστηματοποιηθούν και να παγιωθούν τα εργαλεία της σφαιρικής προσέγγισης με την ενεργό συμμετοχή όλων των φορέων ώστε να εξασφαλιστεί καλύτερος συντονισμός, συνοχή και συνέργειες.

Συστάσεις : Η ΕΕ θα πρέπει, με τη συνεχή στήριξη των κρατών μελών, να αναπτύξει περαιτέρω και να παγιώσει τη σφαιρική προσέγγιση της μετανάστευσης, με βάση το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης, μέσω στρατηγικής, θεμελιωμένης σε στοιχεία, και συστηματικής χρήσης όλων των μέσων της, εξορθολογισμό των διαδικασιών του διαλόγου και ενίσχυση της επιχειρησιακής συνεργασίας. Θα πρέπει να ενισχυθεί η εξισορρόπηση και των τριών τομέων (νόμιμη μετανάστευση, παράνομη μετανάστευση, μετανάστευση και ανάπτυξη).

Στο επίκεντρο θα πρέπει να εξακολουθήσει να παραμένει η συνεργασία με τις πλέον σημαντικές χώρες καταγωγής και διέλευσης στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα πρέπει επίσης να προωθηθεί περαιτέρω ο διάλογος με χώρες στην Ασία (π.χ. την Ινδία και την Κίνα) καθώς και στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.

Επιπτωσεισ της οικονομικησ κρισησ

Η μετανάστευση από τρίτες χώρες έχει συμβάλει στην ανάπτυξη σε πολλά κράτη μέλη. Η οικονομική ύφεση ανοίγει νέες προκλήσεις, αν και οι επιπτώσεις της στη μετανάστευση είναι δύσκολο να εκτιμηθούν. Τα 2/3 των κρατών μελών παρατήρησαν επίπτωση της οικονομικής κρίσης επί των μεταναστευτικών ροών, που κυρίως αντικατοπτρίζεται στη μειωμένη ζήτηση ξένου εργατικού δυναμικού.

Οι μετανάστες είναι μεταξύ εκείνων που επλήγησαν σκληρότερα από την οικονομική κρίση. Οι συνέπειες διαφέρουν σημαντικά όμως, ιδιαίτερα ανάλογα με κάθε τομέα (οι τομείς που επλήγησαν περισσότερο είναι, μεταξύ άλλων, οι κατασκευές, η παραγωγή, ο τουρισμός και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες), μορφωτικό επίπεδο και επαγγελματικά προσόντα. Οι δείκτες ανεργίας πολιτών άλλων από τους πολίτες της ΕΕ ανήλθαν από 13,6% κατά το τρίτο τρίμηνο του 2008 σε 18,9 το τρίτο τρίμηνο του 2009 — μεγαλύτερη αύξηση απ’ όσο για τους πολίτες της ΕΕ (από 6,4 % σε 8,4 %), αλλά παρόμοια με αυτή των εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη (από 8,6 % σε 12 %).

Η ροή εμβασμάτων προς τις αναπτυσσόμενες χώρες έχει μειωθεί – από 338 δις δολάρια το 2008, σύμφωνα με τη Διεθνή Τράπεζα, υπολογίζεται ότι έφτασε στα 317 δις δολάρια το 2009. Η ΕΕ εστίασε τη στήριξή της στις αναπτυσσόμενες χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο.

Η ΕΕ αντέδρασε αποφασιστικά στις επιπτώσεις της κρίσης. Πολλά από τα γενικά μέτρα, όπως οι δέσμες μέτρων παροχής κινήτρων και οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας με τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, έχουν ευνοήσει τόσο τους πολίτες της ΕΕ όσο και τους μετανάστες.

Η οικονομία ανακάμπτει ήδη. Αν και βραχυπρόθεσμα η κρίση θα αμβλύνει τις ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες, πιο μακροπρόθεσμα μια καλά οργανωμένη πολιτική νόμιμης μετανάστευσης θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κάλυψη των ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό και την αντιμετώπιση δημογραφικών προκλήσεων (ο ενεργός πληθυσμός της ΕΕ θα αρχίσει να μειώνεται από τα έτη 2013/2014). Συγκεκριμένα, μια υπερβολικά περιοριστική πολιτική θα επιδείνωνε τις επιπτώσεις της κρίσης λόγω της δημιουργίας μεγαλύτερων ελλείψεων στο εργατικό δυναμικό. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να δοθεί η ανάλογη προσοχή στην ανάγκη να τηρείται η αρχή της προτίμησης πολιτών της Ένωσης και οι σχετικές μεταβατικές συμφωνίες των πρόσφατων πράξεων προσχώρησης.

Συστάσεις : Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη από τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού ως σημαντικού εργαλείου για την αντιμετώπιση των ελλείψεων στην αγορά εργασίας στο πλαίσιο της στρατηγικής για την Ευρώπη του 2020.

Η ΕΕ θα πρέπει να διαχειριστεί την οικονομική κρίση με τις τρίτες χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο από τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της.

Μεθοδολογια

Κάνοντας χρήση της "μεθόδου παρακολούθησης" που περιγράφεται στην ανακοίνωση του Ιουνίου 2009[6], η Επιτροπή εκπόνησε την παρούσα έκθεση από αναφορές των κρατών μελών και άλλες πληροφορίες, μεταξύ άλλων και εκθέσεις των εθνικών σημείων επαφής του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης. Η δεύτερη ετήσια έκθεση, που θα υποβληθεί το 2011, θα καλύπτει επίσης και το Πρόγραμμα της Στοκχόλμης και το σχέδιο δράσης σχετικά με τη μετανάστευση και το άσυλο.

Σύσταση : Για την επόμενη έκθεση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεχίσουν να παρέχουν πληροφορίες στην Επιτροπή ως προς τη σχετική πολιτική, αλλά θα πρέπει να παρέχονται συγκεκριμένα στοιχεία επί του θέματος στις εκθέσεις των εθνικών σημείων επαφής του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης.

Συμπερασματα

Έχει σημειωθεί πρόοδος τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη μεταναστευτικής πολιτικής και πολιτικής ασύλου σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του Συμφώνου. Έχει πλέον καθιερωθεί μια πρώτη γενεά μέσων για την ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ: νομοθεσία, τα τέσσαρα Ταμεία, οργανισμοί και δίκτυα, συμφωνίες με τρίτες χώρες. Τα μέσα αυτά θα πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως, να χρησιμοποιηθούν κατά τον βέλτιστο τρόπο και να αξιολογηθούν[7]. Μερικά πλαίσια πολιτικής πρέπει να τύχουν περαιτέρω ανάπτυξης, όπως το σχέδιο πολιτικής για τη νόμιμη μετανάστευση και τη σφαιρική προσέγγιση.

Σε μερικούς τομείς η Επιτροπή έχει υποβάλει προτάσεις για να αναβαθμιστούν τα μέσα πρώτης γενεάς δημιουργώντας ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και αναβαθμίζοντας τον FRONTEX. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να εκφράσουν τη συμφωνία τους σε φιλόδοξα νομοθετικά κείμενα.

Χρειάζεται εντούτοις περαιτέρω ανάπτυξη της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ, όπως αναγνωρίζεται και στο Πρόγραμμα της Στοκχόλμης. Η στρατηγική για την Ευρώπη του 2020 απαιτεί μια ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική για το εργατικό δυναμικό και καλύτερη ενσωμάτωση των μεταναστών μεταξύ άλλων και στον χώρο εργασίας. Οι συστάσεις που παρέχονται στην παρούσα έκθεση επισημαίνουν τις προτεραιότητες για το επόμενο έτος. Περαιτέρω ώθηση θα δοθεί επίσης από αλλαγές στο πλαίσιο της συνθήκης της Λισαβόνας, ειδικότερα από τον ενισχυμένο ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και από το σχέδιο δράσης για την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης[8].

Παράρτημα: Σύνοψη στατιστικών στοιχείων

Οι δημογραφικές προοπτικές της ΕΕ[9]

- Από 495,4 εκατομμύρια το 2008 ο πληθυσμός της ΕΕ-27 αναμένεται να αυξηθεί σε 520,7 εκατομμύρια το 2035, και στη συνέχεια να μειωθεί σε 505,7 εκατομμύρια το 2060. Ενώ το 2008 σε κάθε άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω αναλογούσαν 4 άτομα ενεργούς ηλικίας (15-64), η σχέση αυτή αναμένεται ότι το 2060 θα είναι 2:1.

Μετανάστευση και ενσωμάτωση

- Την 1.1.2003, ο αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών (ΥΤΧ) στην ΕΕ-25 ήταν 16,2 εκατομμύρια, δηλ. 3,6% του πληθυσμού. Πέντε έτη αργότερα, την 1.1.2008, ο αριθμός των ΥΤΧ στην EΕ-27 έφθανε τα 19 εκατομμύρια, ήτοι το 3,9 % του πληθυσμού της EΕ-27 (4,15% του πληθυσμού της ΕΕ 25).

- Οι μεγαλύτερες ομάδες ΥΤΧ το 2008 ήσαν Τούρκοι, Μαροκινοί και Αλβανοί.

- Το 2008, εκδόθηκαν στην ΕΕ 1,62 εκατομμύρια άδειες πρώτης διαμονής[10]. Το 35% εκδόθηκε για οικογενειακή μετανάστευση, 33% για μισθωτή απασχόληση, το 14% για σπουδές, και το υπόλοιπο για διάφορους άλλους λόγους (σχετικά με προστασία, διαμονή χωρίς δικαίωμα εργασίας, κλπ.)

- Όπως φαίνεται και στον πίνακα, το ποσοστό ανεργίας για υπηκόους των κρατών μελών επιθυμούν να εργαστούν στη χώρα τους ήταν χαμηλότερο του αντίστοιχου για ΥΤΧ. Αν και η σημερινή οικονομική κρίση έχει πλήξει και τις δύο ομάδες εργασίας, οι ΥΤΧ υποφέρουν περισσότερο: ο δείκτης ανεργίας αυξήθηκε κατά 31 % για τους υπηκόους κρατών μελών και κατά 39 % για τους ΥΤΧ μεταξύ του 3ου τριμήνου 2008 και 3ου τριμήνου 2009.

3ο τρίμηνο 2007 | 3ο τρίμηνο 2008 | 3ο τρίμηνο 2009 |

Πολίτες ΕΕ | Υπήκοοι κρατών μελών | 6,6 % | 6,4 % | 8,4 % |

Άλλοι πολίτες ΕΕ | 7,7 % | 8,6 % | 12 % |

Υπήκοοι τρίτων χωρών (ΥΤΧ) | 13,4 % | 13,6 % | 18,9 % |

Παράνομη μετανάστευση και επιστροφή

- Το 2008, ο αριθμός των παράνομα διαμενόντων ΥΤΧ που εντοπίστηκαν στην ΕΕ-27 ήταν περίπου 609 000 (το 2003 στην ΕΕ-25 ο αριθμός ήταν 425 000). Τα κράτη μέλη εξέδωσαν περίπου 608 000 αποφάσεις επιστροφής. Ο αριθμός των επιστροφών που πραγματοποιήθηκαν ήταν πολύ μικρότερος, περίπου 241 000 (το 2003 στην ΕΕ-25 πραγματοποιήθηκαν 245 000 επιστροφές).

- Το σχέδιο Clandestino[11] εκτίμησε ότι το ύψος των παράνομα διαμενόντων μεταναστών το 2008 κυμαινόταν μεταξύ 1,8 και 3,3 εκατομμύρια για την ΕΕ-15 (μείωση από 3,1-5,3 σε σχέση με το 2002).

Άσυλο

- Το 2008, τα κράτη μέλη κατέγραψαν πάνω από 240 000 αιτούντες άσυλο, αύξηση κατά περίπου 6% σε σχέση με το 2007. Τα προκαταρκτικά στοιχεία καταδεικνύουν ότι ο αριθμός των αιτούντων άσυλο το 2009 παρέμεινε στα ίδια επίπεδα με εκείνον του 2008. Αυτή η φαινομενική όμως σταθερότητα κρύβει σημαντικές διαφορές σε εθνικό επίπεδο: στα μεσογειακά κράτη μέλη (EL, ES, IT, CY, MT) σημειώθηκε μείωση, αλλά παρουσιάστηκαν μεγάλες αυξήσεις στη DK (59 %), HU (50 %), PL και FI (47 %), BE (40 %), DE (25 %), AT (23 %) και FR (19 %). Εξάλλου, αυτά τα συνολικά αριθμητικά στοιχεία για αιτήσεις ασύλου κρύβουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών όταν οι αριθμοί εκφράζονται σε ποσοστά επί του πληθυσμού.

- Το 2009, οι σημαντικότερες χώρες ιθαγένειας των αιτούντων άσυλο στην ΕΕ ήσαν κατά σειρά: Αφγανιστάν, Σομαλία, Ρωσία, Ιράκ και Σερβία (περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου). Σημειώθηκε μείωση κατά 36 % όσον αφορά τους Ιρακινούς σε σύγκριση με το 2008, αλλά οι αριθμοί αυξήθηκαν πάνω από 30% για το Αφγανιστάν και τη Σερβία.

- Το 2008, σε πάνω από 65 000 αιτούντες άσυλο χορηγήθηκε το καθεστώς διεθνούς προστασίας στην ΕΕ. Το καθεστώς αυτό χορηγήθηκε στο 24% περίπου των αποφάσεων που ελήφθησαν κατά την πρωτοβάθμια διαδικασία. Επιπλέον, σχεδόν 11 000 έλαβαν άδεια να παραμείνουν για ανθρωπιστικούς λόγους.

- 4 886 πρόσφυγες προερχόμενοι από τρίτες χώρες επανεγκαταστάθηκαν στην ΕΕ.

-

[1] 14368/08 (Συμπεράσματα της προεδρίας) και 13440/08 (Σύμφωνο)

[2] Ένα συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής παρέχει περισσότερες πληροφορίες

[3] EUCO 6/09 (Συμπεράσματα της προεδρίας) και 17024/09 (Πρόγραμμα).

[4] COM(2008) 868.

[5] SEC(2010) 357.

[6] COM(2009) 266.

[7] Το 2010 η Επιτροπή θα υποβάλει ανακοίνωση για την αξιολόγηση των πολιτικών του χώρου δικαιοσύνης, ελευθερίας και ασφάλειας.

[8] «Για ένα χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης στην υπηρεσία των πολιτών της Ευρώπης»- COM(2010) 171.

[9] Statistics in focus 72/2008 της Eurostat.

[10] Εκτός LU, UK.

[11] Ερευνητικό σχέδιο που χρηματοδοτείται από το 6ο πρόγραμμα-πλαίσιο.