Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα 'Στήριξη της Επιτροπής για την πυρηνική ασφάλεια στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη'"

(2001/C 253/05)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα η "Στήριξη της Επιτροπής για την πυρηνική ασφάλεια στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη" (COM (2000) 493 τελικό)·

έχοντας υπόψη την ειδική έκθεση αριθ. 25/98 σχετικά με τις πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΧΚΑΕ) και στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (ΝΑΚ) (Περίοδος 1990-1997) συνοδευόμενη από τις απαντήσεις της Επιτροπής(1)·

έχοντας υπόψη τα τελικά συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για την "Πυρηνική ασφάλεια και τη δημοκρατία σε επίπεδο οργανωτικής διοίκησης", που πραγματοποιήθηκε στο Göteborg της Σουηδίας από τις 24 έως τις 26 Ιουνίου 1997·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της 13ης Ιουνίου 2000 για την κατάρτιση, σύμφωνα με το άρθρο 265 παράγραφος 5 της ΣΕΚ, γνωμοδότησης για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με θέμα την 'Στήριξη της Επιτροπής για την πυρηνική ασφάλεια στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη και στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και την ανάθεση στην επιτροπή 4 (χωροταξία, αστικά θέματα, ενέργεια, περιβάλλον) της επεξεργασίας της'"·

εκτιμώντας το ψήφισμα της Επιτροπής των Περιφερειών για την πυρηνική ασφάλεια και τη δημοκρατία σε επίπεδο οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (CDR 423/97 fin)(2)·

εκτιμώντας τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ σχετικά με την πολιτική για τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη (Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον (CDR 12/2000 fin)(3)·

εκτιμώντας τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα την "Προαγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην εσωτερική αγορά ηλεκτρική ενέργειας" (CDR 191/2000 fin)(4)·

εκτιμώντας το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθετήθηκε από την επιτροπή 4 στις 9 Φεβρουαρίου 2001 CdR 7/2001 rev. - Εισηγητής: ο κ. Pumberger A/EPP·

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 38η σύνοδο ολομέλειας της 4ης και 5ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 4ης Απριλίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Απόψεις και συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής

H Επιτροπή των Περιφερειών

1. επιδοκιμάζει κατ' αρχήν τις δραστηριότητες και τη χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης καθώς και στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη με στόχο την αύξηση της ασφάλειας των πυρηνικών εγκαταστάσεων στα πλαίσια των υφιστάμενων προγραμμάτων και αναγνωρίζει τις σοβαρές προσπάθειες που έχει καταβάλει έως σήμερα η Επιτροπή στον τομέα αυτό.

2. με το ψήφισμα της 14ης Μαΐου 1998 σχετικά με τη πυρηνική ασφάλεια και τη δημοκρατία σε επίπεδο οργανισμών τοπικής και περιφερειακής διοίκησης, επαναλαμβάνει την άποψη ότι οι βάσιμες ανησυχίες για την υγεία του πληθυσμού τόσο στα κράτη μέλη όσο και στα υποψήφια κράτη μέλη, αλλά και όσον αφορά την υγεία του πληθυσμού των Νέων Ανεξάρτητων Κρατών λόγω της πιθανής επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από τις ακτινοβολίες, πρέπει να συνεκτιμηθούν πολύ σοβαρά και να ληφθούν ανάλογα μέτρα πάραυτα.

3. τονίζει με έμφαση ότι τα θέματα περιβάλλοντος και ενέργειας εμπίπτουν συχνά στην αρμοδιότητα των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής διοίκησης, εκτός από τα θέματα πυρηνικής ασφάλειας τα οποία εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατικών αρχών, και αφορούν άμεσα μεγάλο αριθμό ευρωπαίων πολιτών (π.χ η υγεία, θέσεις απασχόλησης, οικονομικές επιπτώσεις).

4. συνιστά στην Επιτροπή να προσανατολίσει τη χρηματοδότηση, λαμβανομένων υπόψη των εμπειριών που έχουν αποκτηθεί κατά τη χορήγηση οικονομικής βοήθειας στις χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης, και στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, αλλά, κυρίως τα τελευταία, σε εκείνα τα σχέδια τα οποία εγκυμονούν τον υψηλότερο κίνδυνο για τον άνθρωπο και το περιβάλλον (προστατευτικό περίβλημα στο Τσερνομπίλ) και συνεπώς να δώσει απόλυτη προτεραιότητα στα σχέδια αυτά.

5. εκφράζει την άποψη ότι, ιδιαίτερα λόγω των δύσκολων συνθηκών που επικρατούν στις δικαιούχες χώρες καθώς και λόγω του γεγονότος ότι η πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται δεν αρκεί για την κάλυψη κόστους, η Κοινότητα θα πρέπει να συγκεντρώσει τις προσπάθειές της στα σχέδια τα οποία εγκυμονούν κινδύνους για το περιβάλλον στα πλαίσια των προγραμμάτων Phare και Tacis και να επικεντρώσει, μέσω χρηματοδοτικών μέσων, τις προσπάθειές της στα προγράμματα παροπλισμού, στη βελτίωση της ασφάλειας, στην απομάκρυνση των αποβλήτων, και στην υλοποίηση εναλλακτικών σχεδίων παραγωγής ενέργειας στις χώρες αυτές.

6. εξακολουθεί να έχει την πεποίθηση ότι είναι επειγόντως αναγκαίο να ενισχυθούν οι δημοκρατικές διαδικασίες κατά τον προγραμματισμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων, προκειμένου να συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι (σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό ή διεθνές επίπεδο) σύμφωνα κυρίως με τα κριτήρια για τη διαφάνεια, τη συμμετοχή των πολιτών, την εκτίμηση των οικολογικών και οικονομικών επιπτώσεων παρόμοιων εγκαταστάσεων.

7. επιδοκιμάζει τις προσπάθειες για τη συνέχεια του πολιτικού διαλόγου ο οποίος διεξάγεται με τους εκπροσώπους των ενδιαφερόμενων χωρών και ζητεί τη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής και περιφερειακής διοίκησης στη διαδικασία αυτή.

8. προτείνει να συνεκτιμάται σε μεγαλύτερο βαθμό η δια βίου κατάρτιση και η μεταβίβαση τεχνογνωσίας στις ενδιαφερόμενες χώρες, διότι μόνον εφόσον τα άτομα που συμμετέχουν στην υλοποίηση των σχεδίων για την αύξηση των επιπέδων προτύπων ασφαλείας για τα πυρηνικά εργοστάσια πεισθούν για την ορθότητα των σχεδίων αυτών μπορούν να επιταχυνθούν οι προσπάθειες που καταβάλλονται.

9. επισημαίνει ρητά ότι είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η χρησιμοποίηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας στις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, κυρίως λαμβανομένης υπόψη της αξιολόγησης του Πέμπτου Περιβαλλοντικού Προγράμματος, της πρότασης οδηγίας για την προαγωγή της ηλεκτρική ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και συνεκτιμώντας το Πράσινο Βιβλίο με τίτλο προς μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του εφοδιασμού σε ενέργεια.

10. διαπιστώνει με λύπη ότι παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν στο τομέα της πυρηνικής ενέργειας δεν αποδίδεται η δέουσα σημασία στην ανάπτυξη εναλλακτικών τρόπων παραγωγής ενέργειας για τις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζεται ιδιαίτερα στις έντονες διαφορές που υφίστανται όσον αφορά τη χορήγηση χρηματοδότησης στη βιομηχανία πυρηνικής ενέργειας και σε άλλες πηγές ενέργειας στα πλαίσια των προγραμμάτων Phare, Tacis, των δανείων Ευρατόμ, Synergy, SURE και στο πολυετές ενεργειακό πρόγραμμα 1998-2002.

11. προτείνει για αυτό να δοθεί κυρίως στις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης απόλυτη προτεραιότητα αφενός στην κοινοτική στρατηγική για την ασφάλεια του εφοδιασμού και αφετέρου στην επίτευξη του κοινοτικού στόχου που συνίσταται στο διπλασιασμό του ποσοστού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη συνολική παραγωγή ενέργειας, στην αύξηση του αντίστοιχου ποσοστού στην ηλεκτρική ενέργεια στο 22 %, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη του γενικότερου κοινοτικού στόχου να αυξηθεί το ποσοστό αυτό από σήμερα 6 % σε 12 % έως το 2010, και στην ανάπτυξη και την υλοποίηση σχεδίων για τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας και προτείνει επίσης να αυξηθούν δραστικά οι διατιθέμενοι πόροι.

12. διαπιστώνει με λύπη ότι παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν επί δεκαετίες δεν αποδίδεται η δέουσα σημασία στην πυρηνική ασφάλεια, γεγονός στο οποίο αντικατοπτρίζεται τόσο η έκταση των μέσων που χορηγούνται όσο και η διάθεση του απαραίτητου ανθρώπινου δυναμικού.

13. δεδομένου ότι οι πόροι του προϋπολογισμού που διατίθενται για τα σχέδια πυρηνικής ασφάλειας είναι υπερβολικά χαμηλοί σε σχέση με τις ανάγκες και επειδή ο προϋπολογισμός των δικαιούχων χωρών είναι περιορισμένος, συνιστά στην Επιτροπή, πρώτον, να καθορίσει προτεραιότητες όσον αφορά τη χρήση των διαθέσιμων πόρων και δεύτερον, να αυξήσει δραστικά τον προϋπολογισμό με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

14. εκφράζει τη λύπη της διότι, ιδιαίτερα στην πορεία της προετοιμασίας των Χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για την προσχώρηση, εξακολουθεί να υφίσταται το μεγάλο χάσμα μεταξύ της πραγματικής υλοποίησης και αποτελεσματικότητας των μέτρων οικονομικής στήριξης για την αύξηση της πυρηνικής ασφάλειας και των πολιτικών προτεραιοτήτων του Συμβουλίου και της Επιτροπής, παρά τα αμέτρητα πορίσματα του Συμβουλίου κατά τα τελευταία χρόνια σχετικά με την προτεραιότητα που αποδίδεται στην πυρηνική ασφάλεια.

15. λαμβάνει γνώση με λύπη ότι, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα ευαίσθητο θέμα, στην ανακοίνωση της Επιτροπής δίδεται ελάχιστη σημασία στην πτυχή της αύξησης της πυρηνικής ασφάλειας στις υποψήφιες χώρες.

16. καλεί για το λόγο αυτό επίμονα την Επιτροπή να υποστηρίξει σε μεγαλύτερο βαθμό, στα πλαίσια των προενταξιακών διαπραγματεύσεων με τις υποψήφιες χώρες, την επίτευξη όσον το δυνατό υψηλότερων προτύπων ασφαλείας σε πυρηνικές εγκαταστάσεις στις υποψήφιες χώρες (και αυτό πριν από την ένταξη), διότι όσο εξακολουθούν να λειτουργούν ακόμη οι μη παροπλισμένοι αντιδραστήρες θα πρέπει οι οργανισμοί εκμετάλλευσης να υποχρεωθούν να διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ασφάλειας.

17. υπενθυμίζει ότι, το πρόβλημα της εξάλειψης του ραδιενεργού μολυσμένου υλικού, το θέμα του τόπου λειτουργίας των εγκαταστάσεων προσωρινής και οριστικής απόθεσης και επεξεργασίας αποβλήτων όχι μόνο στα κράτη μέλη, αλλά κυρίως όσον αφορά την ασφάλεια των εγκαταστάσεων αυτών στις Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και στα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη, εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά θέματα και ότι η Επιτροπή των Περιφερειών προτίθεται να παρακολουθήσει την εξέλιξη των θεμάτων αυτών με ιδιαίτερη προσοχή. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να επιταχυνθεί επειγόντως η κύρωση της συμφωνίας της 5ης Σεπτεμβρίου 1997 σχετικά με την ασφαλή επεξεργασία χρησιμοποιημένων στοιχείων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων από τα κράτη που προσχώρησαν στη συμφωνία αυτή.

18. καλεί την Επιτροπή να διασφαλίζει την απαραίτητη διαφάνεια και την τήρηση των κανόνων ανάθεσης έργων ακόμη και στα πλαίσια της συνεργασίας με τρίτες χώρες κατά την προκήρυξη διαγωνισμών ανάθεσης έργων, αξιολόγησης των προσφορών κ.λπ.

19. αναγνωρίζει ότι, λόγω των ειδικών συνθηκών και των ιδιαίτερων δυσχερειών που αντιμετωπίζονται στον πυρηνικό τομέα, οι διαδικασίες ανάθεσης έργων, προκήρυξης διαγωνισμών και άλλες διαδικασίες πρέπει να προσαρμοστούν στις συνθήκες που επικρατούν στον τομέα αυτό. Συγχρόνως, η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει με έμφαση ότι ακριβώς λόγω των συνθηκών αυτών απαιτείται αυστηρός έλεγχος (οικονομικός) (τόσο στο προκαταρκτικό και κατά τη διάρκεια, όσο και στο τελικό στάδιο) προκειμένου να διασφαλισθεί η κανονική χρήση των πόρων·

20. καλεί την Επιτροπή να ζητά αποδείξεις για τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί, ιδιαίτερα από τις δικαιούχους χώρες, προκειμένου να διασφαλισθεί η υλοποίηση των συμφωνιών.

Βρυξέλλες, 4 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert

(1) ΕΕ C 35 της 9.2.1999, σ. 1

(2) ΕΕ C 251 της 10.8.1998, σ. 34

(3) ΕΕ C 317 της 6.11.2000, σ. 1

(4) ΕΕ C 22 της 24.1.2001, σ. 27