EIσαγωγη

Σκοπός της έκθεσης

Η Επιτροπή παρουσιάζει την παρούσα έκθεση, σύμφωνα με την παράγραφο 4 των παραρτημάτων VI και VII της πράξης προσχώρησης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας (2005). Σε συνέχεια του αιτήματος που υπέβαλαν η Βουλγαρία και η Ρουμανία, στις 20 Ιουνίου 2011, για περαιτέρω επανεξέταση[1], από το Συμβούλιο, της λειτουργίας των μεταβατικών διατάξεων για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, η παρούσα έκθεση ως στόχο έχει να αποτελέσει τη βάση για την επανεξέταση από το Συμβούλιο, η οποία πρέπει να ολοκληρωθεί εντός έξι μηνών από την παραλαβή του αιτήματος.

Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων: μια θεμελιώδης ελευθερία

Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις ελευθερίες που εγγυάται το δίκαιο της ΕΕ. Περιλαμβάνει το δικαίωμα των υπηκόων της ΕΕ να μετακινούνται ελεύθερα από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, προκειμένου να εργαστούν και να διαμείνουν εκεί με τα μέλη της οικογένειάς τους. Σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να κάνουν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις εις βάρος των διακινούμενων εργαζομένων της ΕΕ και των οικογενειών τους για λόγους ιθαγένειας σε θέματα απασχόλησης. Σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, οι διακινούμενοι εργαζόμενοι της ΕΕ πρέπει να έχουν ισότιμη μεταχείριση, όσον αφορά φορολογικά και κοινωνικά πλεονεκτήματα, τη συμμετοχή τους σε συνδικαλιστικές ενώσεις και σε κρατικά στεγαστικά προγράμματα καθώς και την πρόσβαση των τέκνων τους στη γενική εκπαίδευση, σε κύκλους μαθητείας και στην επαγγελματική κατάρτιση.

Μεταβατικές διατάξεις για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων

Η πράξη προσχώρησης του 2005 επιτρέπει στα κράτη μέλη της ΕΕ-25[2] να περιορίζουν προσωρινά την ελεύθερη πρόσβαση των εργαζομένων από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στην αγορά εργασίας τους, μέσω της υπαγωγής της στο οικείο εθνικό δίκαιο. Παρά τον περιορισμό αυτό που προβλέπουν οι μεταβατικές διατάξεις, ένα κράτος μέλος οφείλει να δίνει πάντα προτεραιότητα στους βούλγαρους και ρουμάνους εργαζομένους έναντι εργαζομένων που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, όσον αφορά την ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Στα κράτη μέλη της ΕΕ-2 δεν ισχύουν περιορισμοί για τους εργαζομένους της ΕΕ-2.

Η συνολική μεταβατική περίοδος των επτά ετών διακρίνεται σε τρεις επιμέρους φάσεις («2-συν-3-συν-2»). Για κάθε φάση ισχύουν διαφορετικές προϋποθέσεις:

- Το εθνικό δίκαιο των υπόλοιπων κρατών μελών ρυθμίζει την πρόσβαση των εργαζομένων από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στις αγορές εργασίας τους κατά τα πρώτα δύο έτη.

- Τα κράτη μέλη μπορούν να παρατείνουν τα εθνικά μέτρα που εφαρμόζουν για μία δεύτερη φάση 3 επιπλέον ετών, αποστέλλοντας σχετική γνωστοποίηση στην Επιτροπή πριν από τη λήξη της πρώτης φάσης, διαφορετικά εφαρμόζεται το δίκαιο της ΕΕ που επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

- Ένα κράτος μέλος που εξακολουθεί να εφαρμόζει εθνικά μέτρα στο τέλος της δεύτερης φάσης μπορεί, σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας του, ή απειλής τέτοιας διαταραχής και ύστερα από σχετική γνωστοποίηση στην Επιτροπή να συνεχίσει να εφαρμόζει τα μέτρα αυτά μέχρι το τέλος της επταετούς περιόδου, με αφετηρία την ημερομηνία προσχώρησης.

Επιπλέον, υπάρχει μια ρήτρα διασφάλισης που επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος που δεν χρησιμοποιεί πλέον εθνικά μέτρα και εφαρμόζει το ενωσιακό δίκαιο για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων πριν από το τέλος της συνολικής μεταβατικής περιόδου να επανεισαγάγει περιορισμούς σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας του, ή απειλής τέτοιας διαταραχής.

Οι μεταβατικές διατάξεις, που θα λήξουν αμετάκλητα στις 31 Δεκεμβρίου 2013, εφαρμόζονται μόνο για την απόκτηση πρόσβασης στην αγορά εργασίας για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ. Ένας εργαζόμενος της ΕΕ-2 από τη στιγμή που του επιτραπεί η πρόσβαση στην αγορά εργασίας ενός κράτους μέλους απολαμβάνει πλήρως όλων των άλλων δικαιωμάτων, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.

Οι μεταβατικές διατάξεις δεν επηρεάζουν το θεμελιώδες δικαίωμα των πολιτών της ΕΕ να μετακινούνται και να διαμένουν ελεύθερα στην ΕΕ, βάσει του άρθρου 21 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ). Δεν υπάρχουν μεταβατικές διατάξεις για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ, όσον αφορά τον συντονισμό των προγραμμάτων κοινωνικής ασφάλισης.

Οι μεταβατικές διατάξεις δεν εφαρμόζονται σε αυτοαπασχολούμενους που είναι εγκατεστημένοι ή παρέχουν υπηρεσίες στο εσωτερικό της ΕΕ, παρόλο που η Γερμανία και η Αυστρία επιτρέπεται να εφαρμόζουν περιορισμούς στη διασυνοριακή παροχή υπηρεσιών, όσον αφορά την προσωρινή απόσπαση εργαζομένων, όπως προβλέπεται στην οδηγία για την απόσπαση εργαζομένων σε ορισμένους ευαίσθητους τομείς[3].

Επισκόπηση των εθνικών πολιτικών για την πρόσβαση στην αγορά εργασίας

Οι εργαζόμενοι από τη Βουλγαρία έχουν προς το παρόν ελεύθερη πρόσβαση στις αγορές εργασίας 15 κρατών μελών της ΕΕ-25.

Αφότου η Ισπανία επικαλέστηκε τη ρήτρα διασφάλισης και η Επιτροπή, στις 11 Αυγούστου 2011, δέχθηκε το αίτημά της για την επανεισαγωγή περιορισμών, όσον αφορά τους ρουμάνους εργαζόμενους, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012[4], οι ρουμάνοι εργαζόμενοι έχουν προς το παρόν ελεύθερη πρόσβαση σε 14 κράτη μέλη της ΕΕ-25.

Τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να επιβάλλουν περιορισμούς στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας εφαρμόζουν διάφορα εθνικά μέτρα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν διαφορετικά νομικά καθεστώτα, όσον αφορά την πρόσβαση στην αγορά εργασίας τους. Ορισμένα από τα κράτη μέλη αυτά εφαρμόζουν εξ ολοκλήρου προγράμματα άδειας εργασίας, ενώ άλλα έχουν θεσπίσει απλουστευμένες διαδικασίες ή έχουν κάνει πιο εύκολες τις προϋποθέσεις, όπως για παράδειγμα με το να μη ζητούν άδεια εργασίας για επαγγέλματα σε ορισμένους τομείς ή με το να μην συνεκτιμούν την κατάσταση της αγοράς εργασίας[5].

Πίνακας 1: Πολιτικές των κρατών μελών για την πρόσβαση στην αγορά εργασίας

[pic]

Πηγή: Σημείωση της ΓΔ EMPL : * Περιορισμοί και για την απόσπαση εργαζομένων σε ορισμένους τομείς

Τρίτη φάση των μεταβατικών διατάξεων

Οι περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία βούλγαρων και ρουμάνων εργαζομένων θα πρέπει, κατ'αρχήν, να λήξουν στις 31 Δεκεμβρίου 2011. Τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να επιβάλουν περιορισμούς μπορούν να τους διατηρήσουν και μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2011 σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας ή απειλής τέτοιας διαταραχής και αφού γνωστοποιήσουν την πρόθεσή τους στην Επιτροπή, πριν από την 1η Ιανουαρίου 2012.

Η εμπρόθεσμη γνωστοποίηση από κράτος μέλος συνεπάγεται την παράταση των περιορισμών και μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2011, χωρίς να απαιτείται συγκατάθεση της Επιτροπής. Ωστόσο οι μεταβατικές διατάξεις, με το να επιτρέπουν περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, παρεκκλίνουν από μια θεμελιώδη ελευθερία του δικαίου της ΕΕ. Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένα αποφανθεί ότι παρεκκλίσεις από θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρά. Η αυστηρή ερμηνεία ισχύει και για τους όρους υπό τους οποίους τα κράτη μέλη ενδέχεται να εξακολουθούν να περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας στην τρίτη φάση. Επομένως, η Επιτροπή, ενώ αναγνωρίζει ότι οι αγορές εργασίας στο εσωτερικό της ΕΕ διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό και ότι εναπόκειται στο κάθε κράτος μέλος να εντοπίζει τυχόν διαταραχή στην αγορά εργασίας του ή τυχόν απειλή τέτοιας διαταραχής, ζητεί από τα κράτη μέλη να υποβάλουν πλήρη αιτιολόγηση με στοιχεία και πειστικά επιχειρήματα για την ύπαρξη διαταραχής της αγοράς εργασίας ή επαπειλούμενης διαταραχής και να μην περιορίζονται στην απλή αναφορά του ποσοστού ανεργίας.

Βαθμοσ κινητικοτητασ στο εσωτερικο της ΕΕ από πολιτες τησ ΕΕ-2

Βούλγαροι και ρουμάνοι πολίτες που διαμένουν σε άλλα κράτη μέλη

Είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η ακριβής έκταση των ροών κινητικότητας μετά την ένταξη στην ΕΕ, λόγω ελλείψεων στα διαθέσιμα στοιχεία. Ωστόσο, με βάση τις στατιστικές και τα στοιχεία που αφορούν τον πληθυσμό από την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της ΕΕ (ΕΕΔ), στα τέλη του 2010, περίπου 2,9 εκατομμύρια βούλγαροι και ρουμάνοι υπήκοοι κάθε ηλικίας –ανεξάρτητα από τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας- διέμεναν στην ΕΕ-25[6] (Πίνακες A1 και A2[7]), δηλαδή ο αριθμός τους υπερδιπλασιάστηκε λίγο πριν από την προσχώρηση (1,4 εκατομμύρια στα τέλη του 2006). Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε μέση καθαρή αύξηση 360.000 ατόμων ετησίως. Η διαδικασία αυτή είχε, ωστόσο, αρχίσει ήδη πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007 με μέση καθαρή αύξηση περίπου 220.000 ατόμων ετησίως την περίοδο από το 2003 έως το 2006.

Οι δύο κύριες χώρες προορισμού ήταν η Ιταλία και η Ισπανία, που από κοινού έχουν δεχτεί πάνω από το 70% όλων των βούλγαρων και ρουμάνων υπηκόων που διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος (στα τέλη του 2010). Οι ρουμάνοι υπήκοοι αντιπροσωπεύουν πάνω από το 80% όλων των υπηκόων της ΕΕ-2 που διαμένουν σε άλλο κράτος μέλος και βρίσκονται κυρίως στην Ιταλία (41%) και στην Ισπανία (38%), με ακόλουθη τη Γερμανία (5%), ενώ οι βούλγαροι υπήκοοι διαμένουν κυρίως στην Ισπανία (38%), στη Γερμανία (15%), στην Ελλάδα (12%), στην Ιταλία (10%) και στο Η.Β. (7%).

Ενώ οι πρόσφατες αφίξεις φαίνεται να είναι σημαντικές σε απόλυτους όρους, σε σχετικούς όρους, οι υπήκοοι της ΕΕ-2 που διέμεναν σε κράτος μέλος της ΕΕ-25 στα τέλη του 2010, αντιπροσώπευαν το 0,6% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ-25 έναντι 0,3% πριν από τέσσερα χρόνια. Το υψηλότερο ποσοστό καταγράφεται στην Κύπρο (4,1%), και στη συνέχεια στην Ισπανία (2,2%) και στην Ιταλία (1,8%).

Όσον αφορά τους πρόσφατα μετακινηθέντες πολίτες[8] που βρίσκονται σε ενεργό ηλικία (διάγραμμα Α1), οι υπήκοοι της ΕΕ-2 αντιπροσωπεύουν μια αρκετά σημαντική μερίδα του ενεργού πληθυσμού μόνο στην Κύπρο (4,3%), στην Ισπανία (1,4%) και στην Ιταλία (1,1%) - παρόλο που ακόμη και σε αυτές τις χώρες, το ποσοστό των νεοαφιχθέντων εργαζομένων από τρίτες χώρες είναι αισθητά υψηλότερο.

Από τα στοιχεία της ΕΕΔ προκύπτει, επίσης, (πίνακας Α3) ότι οι πρόσφατα μετακινηθέντες ρουμάνοι υπήκοοι κατευθύνθηκαν κυρίως στην Ιταλία και στην Ισπανία (σχεδόν 40% σε καθεμία από αυτές τις χώρες), και ένα μικρότερο ποσοστό στο Η.Β., στη Γερμανία και στη Γαλλία (σχεδόν 12% συνολικά). Περίπου το ένα τρίτο από τους πιο πρόσφατα μετακινηθέντες βούλγαρους υπηκόους κατευθύνθηκε στην Ισπανία και ακολουθεί το Η.Β., η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελλάδα (παντού μεταξύ 10 και 15%).

Ροές κινητικότητας υπό το πρίσμα της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας

Από όλους τους πρόσφατα μετακινηθέντες πολίτες στο εσωτερικό της ΕΕ, το 2010 οι ρουμάνοι υπήκοοι (διάγραμμα Α2) αποτελούσαν την πολυπληθέστερη ομάδα πολιτών σε ενεργό ηλικία που ζούσε σε άλλο κράτος μέλος (27%), με δεύτερη ομάδα τους Πολωνούς (21%). Οι βούλγαροι συνθέτουν την τέταρτη ομάδα, με πολύ μικρότερο ποσοστό. (5%).

Την περίοδο 2003-2010, ο αριθμός των υπηκόων της ΕΕ-2 που ζούσαν σε άλλο κράτος μέλος αυξήθηκε κατά 2,1 εκατομμύρια, που αντιστοιχεί στο 7% περίπου του εγχώριου πληθυσμού των χωρών της ΕΕ-2 (σύμφωνα με τις μετρήσεις του 2003), που είναι πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό για τις χώρες ΕΕ-10[9] την ίδια περίοδο (περίπου 2%).

Όσον αφορά τον ενεργό πληθυσμό, οι αφίξεις ρουμάνων πολιτών σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ μετά την προσχώρηση αντιστοιχεί στο 3,1% του ενεργού πληθυσμού της Ρουμανίας (διάγραμμα Α3). Στη Βουλγαρία, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 2,1%. Τα ποσοστά αυτά κινητικότητας ήταν αισθητά υψηλότερα την περίοδο μετά το 2004 (6,6% για τη Ρουμανία, 3,7% για τη Βουλγαρία) γεγονός που δείχνει ότι η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού από τις χώρες αυτές ήταν ήδη μεγάλη και πριν από το 2007. Από τα στοιχεία της ΕΕΔ προκύπτει, επίσης, ότι η πλειονότητα των πολιτών της ΕΕ-2 που ζουν σε άλλο κράτος μέλος βρισκόταν ήδη εκεί πριν από την ένταξη (διάγραμμα Α4). Τέλος, υπάρχουν ενδείξεις (Holland et al. 2011[10]) ότι το σημαντικό κύμα του 2007 δεν αντιστοιχούσε εξολοκλήρου σε πραγματικές νέες αφίξεις, αλλά αντανακλούσε, τουλάχιστον εν μέρει, την τακτοποίηση των υφιστάμενων διακινούμενων εργαζομένων που ήδη ζούσαν στη χώρα.

Τάσεις στις ροές κινητικότητας

Η κινητικότητα στο εσωτερικό της ΕΕ φαίνεται ότι παρακολουθεί τις τάσεις της οικονομίας. Κατά την περίοδο της έντονης οικονομικής μεγέθυνσης, 2004-2007, σημειώθηκαν οι μεγαλύτερες αφίξεις εργαζομένων από τις χώρες της ΕΕ-10 και της ΕΕ-2 στις χώρες της ΕΕ-15, αλλά η τάση αυτή άλλαξε ριζικά από το 2008, με την εκδήλωση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης. Συνολικά, η ύφεση και η συνεπαγόμενη μείωση της ζήτησης σε εργατικό δυναμικό επιβράδυνε τη μετακίνηση πολιτών από την ΕΕ-10 και την ΕΕ-2 στις χώρες της ΕΕ-15, ειδικά το 2009. Επιτάχυνε, επίσης, κάπως τις ροές επιστροφής στις χώρες καταγωγής, χωρίς όμως να υπάρχουν στοιχεία για μεγάλης κλίμακας επιστροφές[11] , επειδή ένα σημαντικό μέρος των εργαζομένων από την ΕΕ-10 και την ΕΕ-2 αποφάσισαν να παραμείνουν στη χώρα προορισμού (Koehler et al. 2010).

Oι ροές κινητικότητας από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία έφτασαν στο απόγειό τους το 2007 προτού να μειωθούν δραστικά το 2008 και ειδικά το 2009, για να αυξηθούν ξανά το 2010, μετά τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών. Ενώ οι ροές προς την IT, UK, FR και DΕ αυξήθηκαν ξανά, οι αφίξεις στην ES μειώθηκαν, κυρίως λόγω της αρνητικής κατάστασης που επικρατεί στην αγορά εργασίας της εν λόγω χώρας. Στο διάστημα μεταξύ 2007 και 2010, σημειώθηκε μεταβολή στη γεωγραφική κατανομή των υπηκόων της ΕΕ-2 που ζουν στο εξωτερικό, που μεταφράστηκε με αύξηση του ποσοστού εκείνων που ζουν στην Ιταλία (από 32% σε 37%) και με μείωση εκείνων που ζουν στην Ισπανία (από 44% σε 35%).

Η μείωση της κινητικότητας στο εσωτερικό της ΕΕ κατά τη διάρκεια της κρίσης ήταν λιγότερο έντονη για τους υπηκόους της ΕΕ-2 από ό,τι για τους υπηκόους της ΕΕ-10 (πίνακας Α4), επειδή η διεύρυνση με τις χώρες αυτές έγινε πιο πρόσφατα και εξακολουθεί, για τον λόγο αυτό, να επηρεάζει την κινητικότητα των εργαζομένων. Μια άλλη αιτία είναι ότι η Βουλγαρία και η Ρουμανία έχουν πληγεί σοβαρά από την οικονομική ύφεση και η μεγάλη μισθολογική διαφορά με τις χώρες της ΕΕ-15 εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα προσέλκυσης εργαζομένων (Holland et al. 2011). Ωστόσο, οι ροές κινητικότητας από την ΕΕ-2 φαίνεται ότι έφτασαν στο απόγειό τους το 2007 και, παρά την ανάκαμψη το 2010, παρέμειναν πολύ πιο κάτω από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί την περίοδο 2006-2008.

Μεταβατικές διατάξεις και παράγοντες που επηρεάζουν την κινητικότητα

Ο πίνακας Α5 δείχνει ότι ο αντίκτυπος που είχε το γρήγορο άνοιγμα της αγοράς εργασίας (σε FI, SE και στα περισσότερα από τα κράτη μέλη EE-10) στις αφίξεις από την ΕΕ-2 ήταν πολύ περιορισμένος. Όσον αφορά τις χώρες που άνοιξαν την αγορά εργασίας τους το 2009, μετά το τέλος της πρώτης φάσης, οι καθαρές αφίξεις ήταν επίσης πολύ περιορισμένες αμέσως μετά το άνοιγμα (DK, HU) ή μειώθηκαν σημαντικά σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη (ES, EL, PT), γεγονός που μπορεί εν μέρει να εξηγηθεί από την οικονομική ύφεση. Εν τω μεταξύ, οι χώρες που συνέχισαν να χρησιμοποιούν μεταβατικά μέτρα έχουν δεχθεί σημαντικές αφίξεις από το 2007. Στην Ιταλία, από το 2007 δεν απαιτούνται πλέον άδειες εργασίας σε σημαντικούς τομείς, γεγονός που εξηγεί τη μεγάλη αύξηση της κινητικότητας προς αυτό το κράτος μέλος από τις χώρες της ΕΕ-2.

Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι τα μεταβατικά μέτρα επηρέασαν σε μικρό μόνο βαθμό την κατανομή της κινητικότητας εντός της ΕΕ και ότι οι ροές κινητικότητας καθοδηγούνται από άλλους παράγοντες, όπως η γενική ζήτηση σε εργατικό δυναμικό, οι επιπτώσεις της δικτύωσης που δημιουργείται από τον υπάρχοντα αλλοδαπό πληθυσμού ή οι ομιλούμενες γλώσσες.

Όπως αναφέρεται στην έκθεση του 2008[12], υπάρχει το ενδεχόμενο, οι περιορισμοί στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας να έχουν παράπλευρες επιπτώσεις, όπως αύξηση της συχνότητας εμφάνισης της αδήλωτης εργασίας. Το σχετικά υψηλό ποσοστό των αυτοαπασχολούμενων μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων εργαζομένων στο εσωτερικό της ΕΕ από τις χώρες ΕΕ-10 και ΕΕ-2 σε χώρες που εξακολουθούν να εφαρμόζουν περιορισμούς είναι μια άλλη παράπλευρη επίπτωση των περιορισμών[13] . Τέλος, κατά τη διάρκεια της ύφεσης, ο φόβος για απώλεια της δυνατότητας πρόσβασης στην αγορά εργασίας μπορεί να οδήγησε τους εργαζομένους της ΕΕ-2 να παραμείνουν στη χώρα προορισμού, ακόμη και εάν έχασαν τη θέση εργασίας τους, αντί να φύγουν και να επιστρέψουν μετά την ανάκαμψη της αγοράς εργασίας.

Βασικα χαρακτηριστικα των μετακινουμενων εργαζομενων στο εσωτερικο της ΕΕ

Ηλικία, φύλο και εκπαίδευση

Από το σύνολο των υπηκόων της ΕΕ-2 που ζουν σε άλλο κράτος μέλος, το 85% βρίσκεται σε ενεργό ηλικία (15-64) έναντι του μέσου όρου του 67% του συνολικού πληθυσμού των μόνιμων κατοίκων της ΕΕ-25. Επομένως είναι πολύ πιθανότερο να βρίσκονται στην οικονομικά παραγωγική περίοδο της ζωής τους οι μετακινούμενοι πολίτες των χωρών της ΕΕ-2 έναντι του εγχώριου πληθυσμού. Επιπλέον, οι πρόσφατα μετακινηθέντες εργαζόμενοι της ΕΕ-2 είναι νεώτερης ηλικίας από τον συνολικό πληθυσμό τόσο των χωρών υποδοχής όσο και των χωρών αποστολής. Τα άτομα ηλικίας κάτω των 35 ετών αντιπροσωπεύουν το 62% των οικονομικά δραστήριων μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ-2, έναντι μόνο 34% του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15 (διάγραμμα 1). Όσον αφορά την κατανομή με βάση το φύλο, το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων στο εσωτερικό της ΕΕ πολιτών της ΕΕ-2 που βρίσκονται σε ενεργό ηλικία είναι μεγαλύτερο (50%) από τον μέσο όρο του εργατικού δυναμικού των χωρών υποδοχής (45%).

Από το διάγραμμα 1 προκύπτει επίσης ότι περίπου το ένα τρίτο των πρόσφατα μετακινηθέντων στο εσωτερικό της ΕΕ υπηκόων της ΕΕ-2 έχει χαμηλό επίπεδο προσόντων (έναντι μόνο 18% μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων εργαζομένων της ΕΕ-10) και ότι πάνω από το 50% από αυτούς έχουν μεσαίο επίπεδο προσόντων (βλέπε διάγραμμα 1). Το ποσοστό των εργαζομένων με υψηλό επίπεδο προσόντων (14%) είναι πολύ χαμηλότερο από εκείνο του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15 (29%).

Διάγραμμα 1: Κοινωνικοοικονομική κατανομή των πρόσφατα μετακινηθέντων πολιτών από την ΕΕ-2/ΕΕ-10 στην ΕΕ-15 (ηλικιακή ομάδα 15-64), το 2010 (% του συνόλου ανά μεταβλητή και ομάδα)

[pic]Πηγή: Eurostat, EΕΔ ΕΕ, ετήσια στοιχεία.

Σημείωση: Ως πρόσφατα μετακινηθέντες νοούνται τα άτομα που διαμένουν έως 7 έτη στη χώρα υποδοχής της ΕΕ-15. Στοιχεία για το φύλο, την ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσης αναφέρονται στον ενεργό πληθυσμό ηλικίας 15-64 ετών και στοιχεία για την κατάσταση της αγοράς εργασίας αναφέρονται στον συνολικό πληθυσμό ηλικίας 15-64.

Κατάσταση της αγοράς εργασίας

Το 2010, οι πρόσφατα μετακινηθέντες εργαζόμενοι από την ΕΕ-2 είχαν ποσοστό απασχόλησης ελαφρά χαμηλότερο (63%) από τον μέσο όρο στην ΕΕ-25 (65%)[14]. Ωστόσο, από την κατανομή ανά κύρια χώρα προορισμού προκύπτει ότι τα ποσοστά απασχόλησης είναι πολύ υψηλότερα από τον μέσο όρο του ενεργού πληθυσμού στην IT και στο UK, ενώ στην ES προσεγγίζουν το μέσο όρο και είναι αισθητά χαμηλότερα μόνο στη DE (διάγραμμα Α6). Επιπλέον, το ποσοστό αεργίας των μετακινούμενων εργαζομένων της ΕΕ-2 είναι πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο (διαγράμματα 1 και Α6).

Σε αυτές τις κύριες χώρες προορισμού, το ποσοστό απασχόλησής τους μπορεί, επίσης, να συγκριθεί με τον μέσο όρο των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ-10 (διάγραμμα Α6), και από τη σύγκριση αυτή προκύπτει ότι η συνολικά λιγότερο θετική τους επίδοση (έναντι των μετακινούμενων από την ΕΕ-10) οφείλεται, κυρίως, στη συγκέντρωση των υπηκόων της ΕΕ-2 σε χώρες με χαμηλότερο συνολικό ποσοστό απασχόλησης (Ιταλία, Ισπανία) - βλέπε διάγραμμα Α13.

Οι μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ-2 αποτελούν την ομάδα που επλήγη περισσότερο από την οικονομική ύφεση (διάγραμμα Α7) και το επίπεδο ανεργίας τους είναι πολύ υψηλό. Αυτό οφείλεται κυρίως στη γενική κατάσταση της αγοράς εργασίας στην ΕS[15], μια από τις κύριες χώρες προορισμού, στο κατά μέσο όρο χαμηλό εκπαιδευτικό τους επίπεδο (διάγραμμα Α7) και στη συγκέντρωσή τους σε τομείς που επλήγησαν σοβαρά από την κρίση και ιδιαίτερα στον κατασκευαστικό τομέα.

Το ποσοστό απασχόλησης των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ 2 είναι υψηλότερο (63%) από τον μέσο όρο στις χώρες αποστολής (59%), βλέπε διάγραμμα Α5.

Επαγγέλματα και τομείς

Οι πρόσφατα μετακινηθέντες πολίτες από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία τείνουν να εργάζονται κατά κύριο λόγο (βλέπε πίνακα Α6) στον κατασκευαστικό τομέα (21,2%)[16], σε ιδιωτικά νοικοκυριά (17,5%) και σε δραστηριότητες του τομέα στέγασης και εστίασης (14,2%). Το ποσοστό συμμετοχής τους στη δημόσια διοίκηση, στην εκπαίδευση, στην «υγεία και κοινωνική εργασία» και σε «επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες» βρίσκεται πολύ κάτω από το μέσο όρο.

Οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι της ΕΕ-2 συγκεντρώνονται σε επαγγέλματα που απαιτούν χαμηλό (40%) ή μεσαίο (53%) επίπεδο προσόντων, ενώ τα επαγγέλματα με υψηλό δείκτη προσόντων απασχολούν μόνο το 7% των εργαζομένων (πίνακας Α7 και διάγραμμα Α10). Τα συνηθέστερα επαγγέλματα είναι στοιχειώδη επαγγέλματα και επαγγέλματα του βιοτεχνικού τομέα.

Η κατανομή ανά τομέα και επάγγελμα των εργαζομένων της ΕΕ-2 αντικατοπτρίζει γενικά το προφίλ των προσόντων τους και καθιστά προφανή την υπερεκπροσώπησή τους σε τομείς με χαμηλό και μεσαίο επίπεδο προσόντων. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής μεγέθυνσης, οι αφίξεις εργαζομένων από την ΕΕ-2 είχαν θετική επίπτωση στις αγορές εργασίας των χωρών υποδοχής, επειδή διείσδυσαν σε τομείς ή επαγγέλματα με ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό και τους αναλογούσε μικρό ποσοστό στην τοπική απασχόληση[17]. Ωστόσο, το υψηλό ποσοστό των νέων και/ή των εργαζομένων με χαμηλό επίπεδο προσόντων μεταξύ των μετακινούμενων πολιτών της ΕΕ-2 επηρέασε αρνητικά τις επιδόσεις τους, όσον αφορά την απασχόληση κατά τη διάρκεια της ύφεσης (ειδικά στην Ισπανία, βλέπε διάγραμμα Α11), εφόσον είναι είναι πιο ευάλωτοι στις απολύσεις, έχουν περιορισμένη δυνατότητα προσαρμογής και δυσκολεύονται να επανενταχτούν στην αγορά εργασίας.

Οικονομικεσ επιπτωσεισ και επιπτωσεισ στην αγορα εργασιασ

Επίπτωση στη μεγέθυνση και στο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μιας πρόσφατης μελέτης που βασίστηκε στην εφαρμογή μοντέλου[18] η κινητικότητα από την ΕΕ-2 στη διάρκεια της περιόδου 2004-2009 είναι πιθανό να συνέβαλε στην αύξηση του συνολικού ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά περίπου 0,2 % βραχυπρόθεσμα και κατά 0,3 % μακροπρόθεσμα (με βάση την αύξηση του εργατικού δυναμικού και τη δυνατότητα προσαρμογής της παραγωγικής ικανότητας). Για τις χώρες υποδοχής της ΕΕ-15, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι ακόμη εντονότερες (0,4 %). Ωστόσο, οι χώρες που δέχθηκαν σημαντικές αφίξεις από τις χώρες της ΕΕ-2 έχουν την υψηλότερη μακροπρόθεσμη επίπτωση στο ΑΕγχΠ:. +1,7 % στην Ισπανία και +1,3 % στην Ιταλία. Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν σημαντικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ για τις χώρες υποδοχής. Άλλες μελέτες (όπως D’Auria, Mc Morrow and Pichelmann, 2008· Brücker et al. , 2009; και Baas, Brücker and Hauptmann, 2009) τείνουν να επιβεβαιώσουν τη συνολική θετική επίπτωση στο συνολικό ΑΕγχΠ και την ύπαρξη ήπιων επιπτώσεων στο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ.

Για τις χώρες αποστολής της EΕ-2, η μακροπρόθεσμη επίπτωση στο ΑΕγχΠ είναι εξαιρετικά αρνητική (-9.2 %) λόγω των εκτεταμένων αναχωρήσεων την περίοδο 2004-2009, αλλά η επίπτωση στην κατά κεφαλή παραγωγή είναι σαφώς χαμηλότερη (-2.5 %). Επιπλέον, τα εμβάσματα μπορούν εν μέρει να εξισορροπήσουν την αρνητική επίπτωση στη μεγέθυνση τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα (βλέπε σημείο 4.4).

Επίπτωση στα δημόσια οικονομικά, στα συστήματα πρόνοιας και στις δημόσιες υπηρεσίες

Σύμφωνα με διάφορες μελέτες (π.χ.: Barrett and Maître, 2011), δεν υπάρχουν στοιχεία για δυσανάλογη χρήση των παροχών από πρόσφατα μετακινηθέντες πολίτες στο εσωτερικό της ΕΕ. Οι ροές κινητικότητας έχουν σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργήσει πιέσεις στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες στέγασης και υγείας σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, οι περισσότερες μελέτες (π.χ: D’Auria, Mc Morrow and Pichelmann, 2008) εκτιμούν ότι η επίπτωση των πρόσφατων ροών κινητικότητας στα δημόσια οικονομικά είναι αμελητέα ή θετική σε εθνικό επίπεδο και δεν υπάρχουν πρόσφατα στοιχεία που να αποδεικνύουν το αντίθετο.

Μακροπρόθεσμα, η κινητικότητα στο εσωτερικό της ΕΕ μπορεί να δημιουργήσει πίεση στην ηλικιακή πυραμίδα, και κατ’επέκταση στα δημόσια οικονομικά των χωρών αποστολής, αφού τα κράτη μέλη της ΕΕ-2 έχουν χάσει μεγάλη μερίδα των νέων τους.

Επίπτωση στους μισθούς και στην απασχόληση

Οι περισσότερες μελέτες για την επίπτωση της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-2 στους μισθούς και στην απασχόληση των εργαζομένων σε τοπικό επίπεδο καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι επιπτώσεις είναι πολύ μικρές. Για παράδειγμα, από μια πρόσφατη μελέτη[19] προκύπτει ότι οι μισθοί στην ΕΕ-15 είναι κατά μέσο όρο κατά 0,24% χαμηλότεροι βραχυπρόθεσμα από ό,τι θα ήταν χωρίς την πρόσθετη κινητικότητα από την ΕΕ-2, με την ίδια επίπτωση και σε μακροπρόθεσμο επίπεδο (-0,28%). Η επίπτωση είναι μεγαλύτερη στις χώρες που δέχθηκαν σημαντικές αφίξεις από τις χώρες της ΕΕ-2 (περίπου -0,7% για την ES και την IT).

Η μακροπρόθεσμη επίπτωση των αφίξεων εργαζομένων από την ΕΕ-2, όσον αφορά την ανεργία, θεωρείται επίσης οριακή, καθώς η εκτιμώμενη αύξηση του μέσου ποσοστού ανεργίας στην ΕΕ-15 ανήλθε μόνο στο 0,02 % βραχυπρόθεσμα και δεν σημειώθηκε καμία μακροπρόθεσμη επίπτωση, ακόμη και σε χώρες που δέχθηκαν σημαντικές αφίξεις από την ΕΕ-2.

Τα αναλυτικά αποτελέσματα για ομάδες, τομείς ή επαγγέλματα με ειδικές δεξιότητες μπορούν να διαφέρουν από τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με την μελέτη Brücker et al (2009) η επίπτωση στην απασχόληση για τους εργαζόμενους με χαμηλό επίπεδο προσόντων θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη από ό,τι συνολικά. Ωστόσο, ακόμη και εάν ληφθούν υπόψη οι διαφορές, όσον αφορά τα προσόντα των εργαζομένων, οι επιπτώσεις τείνουν να είναι περιορισμένες.

Αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης

Οι μακροοικονομικές επιπτώσεις και οι επιπτώσεις στην απασχόληση που περιγράφονται παραπάνω αντιστοιχούν στις επιπτώσεις της κινητικότητας, και δεν έχουν ληφθεί υπόψη παράγοντες που έχουν επίπτωση στους μισθούς και στην απασχόληση. Πρέπει να σημειωθεί ότι η περίοδος για την οποία εκτιμήθηκαν οι επιπτώσεις αυτές (2004-2009) χαρακτηρίστηκε στο μεγαλύτερο της μέρος από οικονομική μεγέθυνση. Κατά τη διάρκεια της περιόδου οικονομικής μεγέθυνσης (2004-2007) οι υπήκοοι της EΕ-2 κάλυψαν ελλείψεις στην αγορά εργασίας, αλλά μετά την ύφεση, η ενσωμάτωσή τους στην αγορά εργασίας έγινε πιο δύσκολη, ειδικά στην Ισπανία [20].

Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι πρόσφατα μετακινηθέντες υπήκοοι της ΕΕ-2 διαδραμάτισαν πολύ μικρό ρόλο στην κρίση στην αγορά εργασίας των μεμονωμένων χωρών. Για παράδειγμα, το 2010 αντιπροσώπευαν μόνο το 1 % του συνόλου των ανέργων (ηλικίας 15-64) στις χώρες της EΕ-15 [21], έναντι του 4,1 % για τους νεοαφιχθέντες υπηκόους τρίτων χωρών.

Εμβάσματα

Τα εμβάσματα που έστειλαν οι εργαζόμενοι που ζουν στο εξωτερικό στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία αντιπροσωπεύουν περίπου το 3 % του ΑΕγχΠ και των δύο χωρών (μέσος όρος 2004-2010[22]). Αποτελούν σημαντική πηγή εισοδήματος στη χώρα αποστολής και μπορούν να συμβάλουν στην τόνωση της οικονομικής μεγέθυνσης στηρίζοντας τη συνολική ζήτηση και χρηματοδοτώντας τις επενδύσεις στην εκπαίδευση ή στην έναρξη επιχειρήσεων έντασης κεφαλαίου. Επομένως, τα εμβάσματα μπορούν να αντισταθμίσουν εν μέρει τις απώλειες στις χώρες αποστολής που απορρέουν από την απώλεια του δυνητικού εργατικού δυναμικού. Μπορούν επίσης να έχουν θετική επίπτωση στο ισοζύγιο πληρωμών των χωρών αποστολής.

Αφαίμαξη εγκεφάλων και ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό στις χώρες αποστολής

Το μεταναστευτικό κύμα από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία εργαζόμενων νεαρής κατά κύριο λόγο ηλικίας σε άλλα κράτη μέλη έχει δημιουργήσει ανησυχία για την αφαίμαξη εγκεφάλων. Ωστόσο, επειδή το ποσοστό των εργαζομένων με υψηλό επίπεδο προσόντων μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων πολιτών από τις χώρες της ΕΕ-2 είναι χαμηλότερο (14%) από ό,τι στον ενεργό πληθυσμό στις χώρες καταγωγής (19%), δεν φαίνεται να υπάρχει σοβαρή επίπτωση από την αφαίμαξη εγκεφάλων σε αυτές τις χώρες (διάγραμμα Α8). Επιπλέον, τα ποσοστά εγγραφής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στις χώρες της ΕΕ-2 έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, και μπορούν να αρχίσουν να αντισταθμίζουν την αποχώρηση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού.

Παρόλο που δεν φαίνεται να υπάρχει συνολικά κάποια αφαίμαξη εγκεφάλων, τέτοιου είδους επιπτώσεις γίνονται αισθητές σε ειδικούς τομείς ή επαγγέλματα, όπως ο τομέας της υγείας.

Συμπερασματα

Ο βασικός προορισμός των βούλγαρων και ρουμάνων πολιτών είναι η Ιταλία και η Ισπανία, ενώ στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη οι αφίξεις τους ήταν πολύ περιορισμένες. Το ποσοστό αφίξεων μειώθηκε απότομα μετά την ύφεση, ειδικά στις χώρες που επηρεάστηκαν περισσότερο από τις μετακινήσεις αυτές (όπως η Ισπανία), και από την προσχώρηση και μετά είναι, συνολικά, σημαντικά μικρότερο από το ποσοστό άφιξης υπηκόων τρίτων χωρών. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδηλώνουν άμεση συσχέτιση μεταξύ της έκτασης των ροών κινητικότητας από τα κράτη μέλη της ΕΕ-2 και των εφαρμοζόμενων μεταβατικών διατάξεων. Οι περισσότεροι από τους υπηκόους της ΕΕ-2 βρίσκονταν ήδη στις χώρες προορισμού πριν από την ένταξη και οι χώρες που εφάρμοσαν το ενωσιακό δίκαιο για την ελεύθερη κυκλοφορία αμέσως μετά την ένταξη δεν δέχθηκαν τις περισσότερες αφίξεις. Επειδή η μελλοντική τάση όσον αφορά την κινητικότητα των χωρών της ΕΕ-2 θα εξαρτηθεί από διάφορους παράγοντες (όπως η οικονομική μεγέθυνση, η δημιουργία θέσεων εργασίας και οι μισθοί, τόσο στις χώρες υποδοχής όσο και στις χώρες αποστολής) υπάρχουν ενδείξεις ότι πολλοί από τους υπηκόους της ΕΕ-2 που ήθελαν να μετακινηθούν το έχουν ήδη κάνει, με αποτέλεσμα οι δυνητικές ροές μετανάστευσης να τείνουν να μειώνονται..

Η συντριπτική πλειονότητα των πρόσφατα μετακινηθέντων πολιτών της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας συμμετέχουν στην αγορά εργασίας στον ίδιο βαθμό με το μέσο πληθυσμό ή ακόμη και σε υψηλότερο ποσοστό. Συνολικά έχουν διαδραματίσει θετικό ρόλο στις οικονομίες των χωρών υποδοχής συμβάλλοντας στην εξασφάλιση του απαιτούμενου συνδυασμού δεξιοτήτων και απορροφούμενοι σε τομείς και επαγγέλματα όπου υπήρχαν ελλείψεις στο εργατικό δυναμικό. Αυτό συνέβη πραγματικά την περίοδο οικονομικής μεγέθυνσης 2004-2007. Μετά την ύφεση, η ένταξη στην αγορά εργασίας των υπηκόων της ΕΕ-2, συμπεριλαμβανομένων πολλών νέων και χαμηλής ειδίκευσης ατόμων, ήταν πιο δύσκολη.

Σύμφωνα με τις οικονομετρικές εκτιμήσεις ο αντίκτυπος στο ΑΕγχΠ είναι θετικός (ειδικά στις χώρες που δέχθηκαν σημαντικές αφίξεις εργαζομένων από την ΕΕ-2) και ουδέτερος στο κατά κεφαλή ΑΕγχΠ των χωρών υποδοχής. Οι μελέτες δεν εντόπισαν κάποιο σημαντικό αντίκτυπο στην ανεργία ή στους μισθούς των κατά τόπους εργαζομένων, ακόμη και μετά την ανάλυση των στοιχείων ανά ειδικότητα. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις αυτές εντοπίζουν αρνητικό αντίκτυπο κυρίως στις χώρες αποστολής, ειδικά σε μακροπρόθεσμο επίπεδο. Από το 2003 και μετά, από τις χώρες αυτές μετακινήθηκε σημαντική μερίδα του πληθυσμού, γεγονός που επηρέασε την παραγωγική ικανότητα και συνέβαλε στη διαμόρφωση εργατικού δυναμικού μεγαλύτερης ηλικίας. Παρόλα αυτά, τα εμβάσματα μπορούν εν μέρει να αντισταθμίσουν τον αρνητικό αντίκτυπο και η αφαίμαξη εγκεφάλων θεωρείται περιορισμένη.

Εν κατακλείδι, οι επιπτώσεις της κινητικότητας από την ΕΕ-2 φαίνεται ότι είναι μικρής κλίμακας για τις περισσότερες χώρες, εκτός από την Ιταλία και την Ισπανία και από τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι η κινητικότητα στο εσωτερικό της ΕΕ δεν προκάλεσε σε γενικές γραμμές σοβαρές διαταραχές στην αγορά εργασίας. Οι διαταραχές της αγοράς εργασίας που αντιμετωπίζουν προς το παρόν ορισμένα κράτη μέλη οφείλονται σε πληθώρα παραγόντων, όπως κυρίως στην χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση και σε διαρθρωτικά προβλήματα της αγοράς εργασίας.

Ωστόσο, η κινητικότητα μετά τη διεύρυνση μπορεί να είχε ορισμένες αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τις χώρες υποδοχής καθώς και για τις χώρες αποστολής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτές οι αρνητικές επιπτώσεις δεν θα μειωθούν εάν περιοριστεί η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, αλλά εάν αντιμετωπιστούν με στοχοθετημένες πολιτικές. Όπως έδειξε η εμπειρία από τη διεύρυνση του 2004, ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων μπορεί να έχει αρνητικές παράπλευρες συνέπειες, όπως η αύξηση της αδήλωτης εργασίας. Στην ουσία, ο περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων δεν αποτελεί απάντηση στη μεγάλη ανεργία που μαστίζει την Ευρώπη.

Η ελευθερία κυκλοφορίας των προσώπων αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις ελευθερίες του δικαίου της ΕΕ. Συμβάλλει θετικά στις αγορές εργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη και επομένως αποτελεί βασικό παράγοντα της στρατηγικής για την Ευρώπη 2020, την οποία έχουν προσυπογράψει όλα τα κράτη μέλη. Αποτελεί ένα ισχυρό και θετικό σύμβολο του τι σημαίνει η Ευρώπη για τον κάθε πολίτη της ΕΕ.

Η Επιτροπή έχει την πεποίθηση ότι η παρούσα έκθεση και η τεκμηρίωση που την συνοδεύει θα προσφέρει στο Συμβούλιο τις πληροφορίες που χρειάζεται για να επανεξετάσει για δεύτερη φορά τη λειτουργία των μεταβατικών διατάξεων της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας.

[1] Πρώτη επανεξέταση του Συμβουλίου EPSCO, της 17ης Δεκεμβρίου 2008, βάσει της έκθεσης COM(2008) 765 της Επιτροπής της 18.11.2008.

[2] «ΕΕ-25»: όλα τα κράτη μέλη που συνέθεταν την ΕΕ πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007·«EΕ-2» : Βουλγαρία και Ρουμανία· «EΕ-10»: όλες οι χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 και «EΕ-15» τα κράτη μέλη που συνέθεταν την ΕΕ πριν από την 1η Μαΐου 2004.

[3] Στις 10 Φεβρουαρίου 2011 το Δικαστήριο αποφάνθηκε στην υπόθεση C-307/09 (Vicoplus) ότι τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν περιορισμούς στην απόσπαση εργαζομένων από γραφεία ευρέσεως πρόσκαιρης εργασίας.

[4] Απόφαση 2011/503/ΕΕ της Επιτροπής, της 3ης Αυγούστου 2011, ΕΕ L 207 της 12.08.11, σ. 22.

[5] Περισσότερες πληροφορίες για τα επιμέρους εθνικά μέτρα διατίθενται στη διεύθυνση: at http://ec.europa.eures.

[6] Επειδή πάνω από το 95 % των υπηκόων της ΕΕ-2 που ζουν σε άλλο κράτος μέλος βρίσκονται σε κράτη μέλη της ΕΕ-15, δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά εάν χρησιμοποιείται η EU-15 αντί για την EΕ-25 ως σημείο αναφοράς για τις χώρες υποδοχής. Αυτό γίνεται πολλές φορές για λόγους απλούστευσης ή διαθεσιμότητας στοιχείων.

[7] Όλοι οι πίνακες και τα διαγράμματα που αναφέρονται με το γράμμα «Α» περιλαμβάνονται στο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση.

[8] Ως νεοαφιχθέντες μετακινούμενοι εργαζόμενοι νοούνται τα άτομα που διαμένουν έως και 7 έτη σε άλλο κράτος μέλος.

[9] Χάριν σύγκρισης, στην παρούσα έκθεση και στο παράρτημά της ορισμένοι πίνακες και διαγράμματα περιέχουν αριθμητικά στοιχεία για τους υπηκόους της EΕ-10.

[10] Τα πλήρη στοιχεία αναφοράς των εξωτερικών μελετών που μνημονεύονται στο κείμενο απαριθμούνται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει την παρούσα έκθεση.

[11] Σύμφωνα με τις στατιστικές πληθυσμού της Eurostat και την ΕΕΔ.

[12] COM (2008) 765 της 18.11.2008.

[13] Το 2010, το ποσοστό των αυτοαπασχολούμενων μεταξύ των υπηκόων της EΕ-2 είναι πολύ υψηλότερο στις περιπτώσεις που η μισθωτή απασχόληση υπόκειται σε περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων (UK, DE) από όταν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο (ES) ή στην Ιταλία (που δεν απαιτείται άδεια εργασίας σε σημαντικούς τομείς). Αυτό επισημάνθηκε και στις μελέτες Kausar (2011) και Fellmer and Kolb (2009).

[14] Το 2007, πριν από την κρίση, τα δύο αυτά ποσοστά ήταν ίδια (βλέπε διάγραμμα Α7).

[15] Πάνω από το 60 % των άνεργων υπηκόων της EΕ-2 που ζουν σε άλλο κράτος μέλος βρίσκονται στην ES (23 % στην IT).

[16] Η συγκέντρωση εργαζομένων της ΕΕ-2 στον κατασκευαστικό τομέα ήταν ακόμη πιο έντονη πριν από την κρίση με ποσοστό 27 % το 2007.

[17] Παρόλο που οι τρεις βασικοί τομείς που αναφέρονται παραπάνω αντιπροσωπεύουν περίπου το 53 % των πρόσφατα μετακινηθέντων υπηκόων της EΕ-2 που κατέχουν μία θέση εργασίας, διαδραματίζουν μικρό ρόλο κατά μέσο όρο στην απασχόληση της ΕΕ-15 (λιγότερο από 14 %).

[18] Holland et al, 2011.

[19] Holland et al, 2011.

[20] Η περιορισμένη τάση επιστροφής παρά τις αντίξοες συνθήκες της αγοράς εργασίας συνεπάγεται, επίσης, ότι σημαντικός αριθμός νεοαφιχθέντων μετακινούμενων εργαζομένων από την ΕΕ-2 ενσωματώθηκε στην αγορά εργασίας, σε μια περίοδο υποτονικής ζήτησης σε εργατικό δυναμικό.

[21] Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην ES (2.4 %) και στην IT (2 %).

[22] Πηγή: Eurostat, Παγκόσμια Τράπεζα.