[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 5.11.2007

COM(2007) 675 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Πέμπτη έκθεση σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης{SEC(2007)1455}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2

I. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ 3

I.1. Στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη 3

I.2. Γενική εκτίμηση 3

II. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 4

II.1. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 1: Είδη και αριθμός των χρησιμοποιηθέντων ζώων 4

II.1.1. Σύγκριση με τα στοιχεία των προηγουμένων εκθέσεων 5

II.1.2 Σύγκριση με τα στοιχεία προηγουμένων εκθέσεων για την ΕΕ 15 6

II.2. Περαιτέρω αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 1: Προέλευση των χρησιμοποιηθέντων ζώων 7

II.3. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 2: Σκοποί των πειραμάτων 8

II.4. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 3: Τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας ανάλογα με το είδος των προϊόντων/σημείων τελικής διάθεσης 9

II.5. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 4: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη ασθενειών 11

II.6. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 5: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή και τον έλεγχο ποιότητας προϊόντων ιατρικής, οδοντιατρικής και κτηνιατρικής 12

II.7. Αποτελέσματα του εναρμονισμένου πίνακα ΕΕ 6: Προέλευση των κανονιστικών απαιτήσεων για ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας 13

II.8. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 7: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας 15

II.9. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 8: Είδος των δοκιμών τοξικότητας που εκτελέστηκαν για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας προϊόντων 16

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η υποβολή, στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σύμφωνα με το άρθρο 26 της οδηγίας 86/609/ΕΟΚ της 24ης Νοεμβρίου 1986 για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς[1], των στατιστικών δεδομένων σχετικά με τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της ΕΕ.

Οι πρώτες δύο στατιστικές εκθέσεις που δημοσιεύθηκαν το 1994[2] και το 1999[3], οι οποίες καλύπτουν δεδομένα για τα πειραματόζωα, τα οποία συγκεντρώθηκαν το 1991 και το 1996, αντιστοίχως, περιελάμβαναν περιορισμένες στατιστικές αναλύσεις, λόγω της απουσίας συνεκτικού συστήματος αναφοράς των δεδομένων που αφορούν τη χρήση πειραματοζώων στα κράτη μέλη. Το 1997 επετεύχθη συμφωνία μεταξύ των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών και της Επιτροπής σχετικά με την υποβολή δεδομένων για τις μελλοντικές εκθέσεις υπό μορφήν οκτώ εναρμονισμένων πινάκων. Η τρίτη και η τέταρτη στατιστική έκθεση που δημοσιεύθηκαν αντίστοιχα το 2004[4] και 2005[5], με δεδομένα που συγκεντρώθηκαν αντιστοίχως το 1999 και το 2002, βασίζονταν στους εν λόγω συμφωνηθέντες εναρμονισμένους πίνακες. Έτσι επετεύχθη μία κατά πολύ ευρύτερη ερμηνεία των αποτελεσμάτων της χρήσης των πειραματοζώων στην ΕΕ. Παρά την πρόοδο που επετεύχθη όσον αφορά το περιερχόμενο των δύο αυτών τελευταίων στατιστικών εκθέσεων, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι διαπιστώθηκαν ορισμένες ασυνέπειες στα δεδομένα που υπέβαλαν τα κράτη μέλη.

Η Πέμπτη Στατιστική Έκθεση καλύπτει, για πρώτη φορά, δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τα 25 κράτη μέλη, ως αποτέλεσμα της αξιολόγησης των 10 νέων κρατών μελών το 2004. Πρόκειται για ανασκόπηση του έτους 2005, με την εξαίρεση ενός κράτους μέλους, το οποίο υπέβαλε δεδομένα για το 2004.

Η παρούσα έκθεση συνοψίζει τα δεδομένα και συμπεράσματα που διαπιστώθηκαν στο έγγραφο εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής - «Πέμπτη έκθεση σχετικά με τα στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των ζώων που χρησιμοποιούνται για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

I. ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

I.1. Στοιχεία που υποβλήθηκαν από τα κράτη μέλη

Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν τα στοιχεία για το 2005 στη συμφωνηθείσα μορφή ΕΕ. Εις ό,τι αφορά την ποιότητα των στοιχείων, τα κράτη μέλη προέβησαν σε έλεγχο της ποιότητας των οικείων στοιχείων. Το εγχείρημα αυτό ήταν το πρώτο για τα 10 νέα κράτη μέλη (ΕΕ 10). Σε γενικές γραμμές η συνοχή των στοιχείων έχει βελτιωθεί σημαντικά για τα υπόλοιπα κράτη μέλη.

Εις ό,τι αφορά την παρούσα έκθεση, θεωρήθηκε, εν γένει, ότι υπήρξε ικανοποιητική τήρηση των κτιρίων ποιότητας, η οποία θα επέτρεπε, για πρώτη φορά, τη διενέργεια ανάλυσης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, του συνόλου των οκτώ πινάκων ΕΕ.

Τα επιμέρους στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη, καθώς και τα αντίστοιχα σχόλια και ερμηνείες υπάρχουν στο έγγραφο εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής.

I.2. Γενική εκτίμηση

Η ΕΕ 10 υποβάλλει δεδομένα για πρώτη φορά και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατόν να συναχθούν συμπεράσματα για την εξέλιξη της χρήσης πειραματοζώων στην ΕΕ, συγκρίνοντας τα στοιχεία της παρούσας έκθεσης με τα στοιχεία προηγουμένων εκθέσεων. Ωστόσο, στην έκθεση θα επιχειρηθούν κάποιες συγκρίσεις τάσεων και επισημάνσεις σημαντικών αλλαγών. Η Μάλτα πληροφόρησε την Επιτροπή ότι στη χώρα αυτή δεν διενεργήθηκαν το 2005 πειράματα με τη χρήση πειραματοζώων.

Ο συνολικός αριθμός ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς και άλλους επιστημονικούς σκοπούς το 2005 στα 25 κράτη μέλη (ΕΕ 25) ανέρχεται σε 12,1 εκατομμύρια (τα στοιχεία από τη Γαλλία αφορούν το 2004). Ο αριθμός πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ 10 αντιπροσωπεύει ποσοστό 8,6% του συνολικού αριθμού πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ 25.

Όπως και στις προηγούμενες εκθέσεις, τα τρωκτικά, από κοινού με τα κουνέλια, αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 78% του συνολικού αριθμού των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ. Τα ποντίκια είναι, μακράν, το συνηθέστερα χρησιμοποιούμενο είδος, αντιπροσωπεύοντας το 53% της συνολικής χρήσης, ακολουθούμενο από τους επίμυες, με 19%.

Η δεύτερη πλέον χρησιμοποιούμενη ομάδα ζώων ήταν, όπως και τα προηγούμενα έτη, τα ψυχρόαιμα ζώα, με ποσοστό 15%. Η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα ζώων ήταν τα πτηνά, με ποσοστό λίγο μεγαλύτερο του 5% της συνολικής χρήσης.

Όπως και το 2002, δεν χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ, το 2005 , ανθρωποειδείς πίθηκοι.

II. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

II.1. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 1: Είδη και αριθμός των χρησιμοποιηθέντων ζώων

Ο συνολικός αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 2005 στην ΕΕ 25 ανέρχεται σε 12,1 εκατομμύρια ζώα. Οι ποντικοί (53%) και οι επίμυες (19%) ήταν, μακράν, τα είδη που χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο (διάγραμμα 1.1). Τα τρωκτικά, από κοινού με τα κουνέλια, αντιπροσωπεύουν το 77,5% του συνολικού αριθμού των χρησιμοποιηθέντων ζώων. Τα ψυχρόαιμα ζώα, με ποσοστό 15%, αντιπροσωπεύουν την δεύτερη ομάδα ζώων που χρησιμοποιήθηκα περισσότερο, ακολουθούμενα από τα πτηνά με ποσοστό 5,4%). Η ομάδα των άρτιο- και περιττοδακτύλων που περιλαμβάνει τους ίππους, τους όνους και τις διασταυρώσεις τους (περιττοδάκτυλα), και τους χοίρους, τις κατσίκες, τα πρόβατα και τα βοοειδή (αρτιοδάκτυλα) απετέλεσε μόλις το 1,1%. Τα σαρκοβόρα αντιστοιχούν σε ποσοστό 0,3% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 2005 και τα πλην-του-ανθρώπου πρωτεύοντα θηλαστικά αντιπροσωπεύουν ποσοστό 0,1%.

[pic]

II.1. 1. Σύγκριση με τα στοιχεία των προηγουμένων εκθέσεων

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ 10, ο οποίος περιελήφθη σε έκθεση για πρώτη φορά, αντιπροσωπεύει ποσοστό 8,6% του συνολικού αριθμού ζώων στην ΕΕ 25. Η αναλογία αυτή θα χρησιμοποιηθεί ως βάση επισήμανσης τυχόν αλλαγών των τάσεων που αποκλίνουν σημαντικά από την εν λόγω αναλογία.

Σύγκριση μεταξύ των αναλογιών κατηγοριών ζώων που χρησιμοποιήθηκαν το 1996, 1999 2002 και 2005

Κατηγορία ειδών | 1996(*) | 1999 | 2002(**) | 2005(***) |

%Τρωκτικά - κουνέλια | 81,3 | 86,9 | 78,0 | 77,5 |

% Ψυχρόαιμα ζώα | 12,9 | 6,6 | 15,4 | 15, |

% Πτηνά | 4,7 | 5 | 5,4 |

% Άρτιο - Περιττοδάκτυλα | 1,2 | 1,2 | 1,1 |

(*) 14 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση για το 1996, ένα για το 1997

(**) 14 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση για το 2002, ένα για το 2001

(***) 25 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση για το 2005, ένα για το 2004

Από τον ως άνω πίνακα φαίνεται, εν γένει, ότι τα ποσοστά των τρωκτικών και των κουνελιών παρουσιάζουν ορισμένες διακυμάνσεις γύρω από το 80%. Για τα ψυχρόαιμα ζώα, η αναλογία που χρησιμοποιήθηκε το 1996, το 2002 και το 2005 κυμαίνεται μεταξύ 10 και 15%, πλην όμως, το 1999, παρατηρήθηκε πολύ χαμηλότερη χρήση, της τάξεως του 6,6%. Τα πτηνά αντιπροσωπεύουν το τρίτο μεγαλύτερο ποσοστό χρησιμοποιηθέντων ζώων, κυμαινόμενο μεταξύ 4 και 5%. Η ομάδα των αρτιο-και περιττοδακτύλων κυμαίνεται γύρω στο 1%.

Η αξιοποίηση των στοιχείων της ΕΕ 10 θα έπρεπε, καταρχήν, να αυξήσει τους απόλυτους αριθμούς πειραματοζώων κάθε είδους, κατά ποσοστό περίπου 8,6%. Ωστόσο, η χρήση ορισμένων ειδών μειώθηκε σε σχέση με την έκθεση του 2002. Ο συνολικός αριθμός κρικητών (χάμστερ), κατσικών, προπιθήκων, ορτυκιών και ερπετών μειώθηκε από 40% σε 22%.

Ωστόσο, οι μεγαλύτερες ποσοστιαίες μεταβολές σημειώθηκαν στην αύξηση της χρήσης της κατηγορίας «άλλα σαρκοβόρα», μολονότι ορισμένα είδη δεν χρησιμοποιούνται σε μεγάλους αριθμούς (από 3110 σε 8711). Το γεγονός αυτό έρχεται σε περαιτέρω αντίθεση με τη μείωση της χρήσης τους στην ΕΕ 15. Οι άλλες μέγιστες αυξήσεις, τόσο στην ΕΕ 25 όσο και στην ΕΕ 15, παρατηρήθηκαν στη χρήση της κατηγορίας «άλλα θηλαστικά» (από 3618 σε 9950).

Ένα νέο κράτος μέλος δήλωσε σημαντική χρήση των κατηγοριών «άλλα σαρκοβόρα», «άλλα θηλαστικά», των βοοειδών, της κατηγορίας «άλλα τρωκτικά», των ορτυκιών και ίππων, των χοίρων και άλλων πτηνών, σε σύγκριση με τα άλλα κράτη μέλη. Το γεγονός αυτό αποδόθηκε σε ερευνητικές μελέτες της άγριας πανίδας και χλωρίδας, καθώς και του περιβάλλοντος, στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και στη διενέργεια δοκιμών σε γεωργικές και κτηνοτροφικές περιοχές του εν λόγω κράτους μέλους. Περαιτέρω λεπτομέρειες υπάρχουν στα έγγραφα εργασίας του προσωπικού της Επιτροπής, τμήμα Β.

Μεταξύ των άλλων σημαντικών αυξήσεων στα είδη που χρησιμοποιήθηκαν σε μεγαλύτερους αριθμούς, πρέπει να σημειωθεί η αύξηση της χρήσης κουναβιών (29%), βοοειδών (36%), της κατηγορίας «άλλα πτηνά» (25%) και των αμφιβίων (25%). Εκτός από τα κουνάβια, οι εν λόγω αυξήσεις αποδίδονται σε ορισμένα από τα νέα κράτη μέλη.

Η χρήση πρωτευόντων- πλην-του-ανθρώπου παραμένει στα ίδια επίπεδα με αυτά των προηγουμένων εκθέσεων, δηλαδή περίπου 0,1% του ολικού αριθμού των χρησιμοποιηθέντων ζώων. Ωστόσο, εξετάζοντας τα είδη, ο αριθμός των χρησιμοποιηθέντων προπιθήκων μειώθηκε κατά 38%, ενώ ο αριθμός των πιθήκων του Νέου Κόσμου αυξήθηκε κατά 31%.

Τα κράτη μέλη δήλωσαν ότι οι εν λόγω αλλαγές μπορούν να αποδοθούν σε αλλαγές των κανονιστικών απαιτήσεων για τις φαρμακευτικές ουσίες και στη διεξαγωγή τοξικολογικών δοκιμών.

II.1. 2 Σύγκριση με τα στοιχεία προηγουμένων εκθέσεων για την ΕΕ 15

Δεδομένου ότι ο συνολικός αριθμός ζώων περιλαμβάνει στοιχεία που προέρχονται από τα 10 νέα κράτη μέλη, δεν είναι δυνατόν να διενεργηθούν έγκυρες συγκρίσεις με τα αποτελέσματα των προηγούμενων εκθέσεων. Ωστόσο, προκειμένου να καταστούν δυνατές ορισμένες συγκρίσεις τάσεων στη χρήση των ζώων, επιχειρήθηκε σύγκριση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν από την ΕΕ 15 το 2002 και από την ΕΕ 15 το 2005.

Στην ΕΕ 15, ο συνολικός αριθμός χρησιμοποιηθέντων ζώων αυξήθηκε το 2005 κατά 339,279, δηλαδή σημειώθηκε αύξηση της τάξης του 3,1% σε σχέση με το 2002.

Εξετάζοντας τα στοιχεία ανά είδος, η μεγαλύτερη αύξηση που παρατηρήθηκε το 2005 είναι η πρόσθετη χρήση περίπου 579,000 ποντικών (10,6%). Ωστόσο, η εν λόγω αύξηση ποντικών αντισταθμίστηκε εν μέρει από μείωση του αριθμού των χρησιμοποιηθέντων επίμυων, των κρικητών (χάμστερ) και άλλων τρωκτικών (36%). Επίσης, το 2005 σημειώθηκε αύξηση του αριθμού των κουνελιών που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς (9,5%).

Μεταξύ των άλλων κατηγοριών ζώων, αυξήθηκε η χρήση κουναβιών ως σαρκοβόρων (20,8%) και της κατηγορίας «άλλα θηλαστικά» (30%). Οι αλλαγές στη χρήση των πλην-του-ανθρώπου πρωτευόντων οφείλεται κυρίως σε αλλαγές στην ΕΕ 15, δεδομένου ότι μόνο 57 πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου χρησιμοποιήθηκαν στην ΕΕ 10 το 2005.

Από την άλλη πλευρά, η χρήση όλων των ειδών, στην κατηγορία των άρτιο-και περιττοδακτύλων μειώθηκε σε σύγκριση με το 2002. Το ίδιο παρατηρήθηκε και με τα πτηνά. Τέλος, παρατηρείται σημαντική μείωση της χρήσης ερπετών (73%).

Υποδιαιρώντας περαιτέρω την κατηγορία «άλλα», τα κράτη μέλη ανέφεραν τη χρήση των ακόλουθων ειδών:

άλλα τρωκτικά: ζερβίλλος , ιάκουλος, τσιντσιλά, κάστορας, ευρωπαϊκός σπερμόφιλος, κρικητός (χάμστερ), αποδημητικός κρικητός (Cricetulus migratorius) και διάφορα είδη ποντικών·

άλλα σαρκοβόρα: είδη της άγριας πανίδας που χρησιμοποιούνται για ζωολογικές και οικολογικές μελέτες (π.χ. αλεπούδες, ασβοί, φώκιες), βίδρες, ικτίδες (αγριόγατοι)·

άλλα θηλαστικά: αγριόχοιροι, νυχτερίδες και μυγαλές, λάμα, τυφλοπόντικας, ευρωπαϊκός βίσωνας και ευρωπαϊκό ελάφι·

άλλα πτηνά : κυρίως το ιαπωνικό ορτύκι (coturnix japonica) και το ορτύκι «bob-white», είδη πουλερικών, σπίνοι (zebra finch), καναρίνια, παπαγαλάκια (parakeet), παπαγάλοι (parrot) και εκτρεφόμενα είδη πουλερικών όπως το Gallus gallus domesticus.

II.2. Περαιτέρω αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 1: Προέλευση των χρησιμοποιηθέντων ζώων

Μολονότι η προέλευση πρέπει να δηλώνεται για ορισμένα μόνο ζωικά είδη, είναι προφανές ότι η πλειονότητα των ειδών προέρχονται κυρίως από χώρες της ΕΕ (διάγραμμα 1.2), με την εξαίρεση των όνων του Παλαιού Κόσμου.

[pic]

Η γενική εικόνα της προέλευσης των ειδών είναι παρόμοια με αυτή που παρατηρείται στις προηγούμενες εκθέσεις. Ας σημειωθεί, ωστόσο, ότι, για πρώτη φορά το 2005, οι προπίθηκοι ήταν, στο σύνολό τους, προελεύσεως ΕΕ. Ανάλογη τάση παρατηρείται επίσης με τους πιθήκους του Νέου Κόσμου, των οποίων μεγαλύτερος αριθμός προερχόταν από την ΕΕ ή από χώρες ETS 123, μειούμενου του αντίστοιχου αριθμού προελεύσεως άλλων χωρών. Επίσης, αυξήθηκαν οι πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου προελεύσεως ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, αυξήθηκε ο αριθμός των γατών μη ευρωπαϊκής προέλευσης σε σχέση με την έκθεση του 2002.

II.3. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 2: Σκοποί των πειραμάτων

Ποσοστό μεγαλύτερο του 60% των ζώων χρησιμοποιήθηκαν στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης για την ιατρική, την κτηνιατρική, την οδοντιατρική, καθώς και στον τομέα των βασικών βιολογικών μελετών (διάγραμμα 2.1). Το 15,3% του συνολικού αριθμού των ζώων που αναφέρθηκαν για το 2005 χρησιμοποιήθηκαν στην παραγωγή και στον ποιοτικό έλεγχο προϊόντων και συσκευών ιατρικής, κτηνιατρικής και οδοντιατρικής. Οι τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας αντιπροσωπεύουν το 8% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς.

[pic]

Σύγκριση με τα στοιχεία της προηγούμενης έκθεσης

Η σύγκριση αποβλέπει στον εντοπισμό αλλαγών στις τάσεις και όχι στη συναγωγή τελικών συμπερασμάτων. Η πλέον σημαντική αλλαγή που παρατηρείται είναι ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας, ο οποίος μειώθηκε από 9,9% περίπου (στοιχεία του 2002) σε 8%. Η μείωση είναι επίσης σημαντική σε απόλυτους αριθμούς, δηλαδή από 1.066.047 σε 1.026.286 ζώα, ενώ ταυτόχρονα κάλυπτε και τα 10 νέα κράτη μέλη.

Το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς κατάρτισης και εκπαίδευσης παρουσιάζει, επίσης, φθίνουσες τάσεις, ενώ η κατηγορία «άλλοι» σκοποί φαίνεται να παρουσιάζει αύξηση. Από πλευράς αριθμού ζώων, παρουσιάζεται μείωση από 341.967 σε 198.994 και αύξηση από 597.960 σε 984.238 αντιστοίχως. Η μείωση των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς κατάρτισης και εκπαίδευσης μπορεί να αποδοθεί τόσο στην υιοθέτηση εναλλακτικών τεχνικών, όσο και στην επαναχρησιμοποίηση ζώων.

Η κατηγορία «άλλοι» σκοποί καλύπτει, μεταξύ άλλων, την ιολογία, την ανοσολογία για την παραγωγή μονοκλωνικών και πολυκλωνικών αντισωμάτων, τη φυσιολογία της αλληλεπίδρασης εμβρύου – μητέρας στη διαγένεση (μεταφορά γονιδίων) γονιδίων ποντικιού, στην ογκολογική θεραπεία, στη φαρμακευτική θεωρητική και εφαρμοσμένη έρευνα, στη δοκιμή συνδυασμένων φαρμάκων και στη γενετική.

II.4. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 3: Τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας ανάλογα με το είδος των προϊόντων/σημείων τελικής διάθεσης

Μόνον το 8% του συνολικού αριθμού των πειραματοζώων χρησιμοποιείται για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας. Από αυτό το 8%, το 50,9% χρησιμοποιήθηκε για προϊόντα ή για συσκευές που χρησιμοποιούνται στην ιατρική, την κτηνιατρική και την οδοντιατρική (διάγραμμα 3.1). Το ποσοστό των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκε για τοξικολογικές δοκιμές ομάδων προϊόντων/ουσιών, δηλαδή ζωοτροφών, προσθέτων στα τρόφιμα, καλλυντικών και ειδών νοικοκυριού, είναι εξαιρετικά μικρό (4,3%) σε σύγκριση με τις άλλες ομάδες προϊόντων.

Για την ομάδα των προϊόντων/ουσιών που εμπίπτουν στο πεδίο ελέγχου των αρμοδίων αρχών για την ασφάλεια της υγείας και του περιβάλλοντος από τα χημικά προϊόντα, όπως είναι τα βιομηχανικά χημικά και τα φυτοφάρμακα, χρησιμοποιήθηκε το 19% των ζώων που συμμετείχαν σε τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας.

[pic]

Παρουσιάζεται δραστική μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές για προϊόντα που προορίζονται για τη βιομηχανία, τη γεωργία, προϊόντα για δυνητικούς ρυπαντές του περιβάλλοντος (μείωση από 123.000 έως κάτω των 98.000) καθώς και για δοκιμές προϊόντων για το νοικοκυριό και για πρόσθετα στα τρόφιμα, κατηγορίες που χρησιμοποιούν μικρότερους αριθμούς σε σύγκριση με αυτούς που υποβλήθηκαν στην τελευταία στατιστική έκθεση.

Ωστόσο, παρουσιάζεται σημαντική αύξηση του αριθμού των πειραματοζώων που χρησιμοποιούνται για τα καλλυντικά ή τα προϊόντα καλλωπισμού (50%) ενώ ταυτόχρονα, οι αριθμοί των πειραματοζώων στην εν λόγω κατηγορία παραμένουν χαμηλοί (5.571 συνολικά). Η αύξηση αυτή, η οποία αποδίδεται κυρίως σε ένα από τα παλαιά κράτη μέλη, είναι αξιοσημείωτη, δεδομένης της νομικής υποχρέωσης για την εξάλειψη των δοκιμών καλλυντικών σε ζώα στην ΕΕ. Παρατηρείται επίσης σημαντική αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιούνται για δοκιμές προσθέτων στις ζωοτροφές (από 3.447 σε 34.225, δηλαδή δεκαπλασιασμός).

Σημειωτέον ότι, σε σύγκριση με το 2002, διαπιστώνεται σημαντική αύξηση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για «άλλες» τοξικολογικές δοκιμές ή αξιολογήσεις ασφαλείας (κυμαινόμενες από αφετηρία 110.000 και φθάνοντας μέχρι τις 180.000). Ορισμένα κράτη μέλη δήλωσαν ότι η αύξηση οφειλόταν σε νέες μεθόδους και δοκιμές, όπως είναι οι δοκιμές διαβίβασης μικροκυστινών σε εμβρυωνικές μεμβράνες· σε βιοδοκιμές· στην τοξικολογική αξιολόγηση για τον άνθρωπο μέσω του περιβάλλοντος· και για τον έλεγχο της ασφάλειας παιχνιδιών.

II.5. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 4: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη ασθενειών

Το 2005, ο αριθμός των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη ζωονόσων και ανθρώπινων ασθενειών αντιπροσωπεύει περισσότερο από το μισό (57,5%) του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ. Το ποσοστό του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη ανθρώπινων ασθενειών αντιπροσωπεύει το 81% του συνολικού αριθμού ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για όλες τις μελέτες νόσων (διάγραμμα 4.1).

[pic]

Το 2005, η αναλογία και ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν (από 900.000 έως 1.309.000) για τις μελέτες ζωονόσων αυξήθηκε σημαντικά σε σύγκριση με την έκθεση του 2002.

Οι μελέτες ειδικών ζωονόσων είναι σημαντικές λόγω των επιδημιών στα ζώα αγροκτημάτων, όπως είναι ο αφθώδης πυρετός, η πανώλης των χοίρων, και, πιο πρόσφατα, η γρίπη των πουλερικών. Τα χρησιμοποιηθέντα πειραματόζωα κάλυψαν επίσης τις μελέτες για τις γενετικές νόσους.

Ένα σημαντικό τμήμα, δηλαδή ποσοστό 60% περίπου, της αύξησης της συνολικής χρήσης ποντικών (579.000) σε σύγκριση με το 2002, μπορεί να αποδοθεί στις διάφορες μελέτες νόσων.

Το σχετικό ποσοστό ζώων ανά κατηγορία ειδών που χρησιμοποιήθηκαν σε μελέτες ανά τύπο νόσων παρουσιάζεται στο διάγραμμα 4.2. Η κορυφή κάθε στήλης δείχνει το ποσοστό των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν για μελέτες συγκεκριμένων ζωονόσων. Δύο ομάδες ζώων, δηλαδή τα πτηνά και τα ψυχρόαιμα ζώα, αντιστοιχούν σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% των εν λόγω μελετών. Δηλώθηκε ότι σημαντικός αριθμός εμβολίων δοκιμάζονται στις εν λόγω ομάδες ζώων.

[pic]

II.6. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 5: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή και τον ποιοτικό έλεγχο προϊόντων ιατρικής, οδοντιατρικής και κτηνιατρικής

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές για την παραγωγή και τον ποιοτικό έλεγχο προϊόντων ιατρικής, οδοντιατρικής και κτηνιατρικής, αντιπροσωπεύει το 15,3% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ζώων στον τομέα αυτόν (57%) χρησιμοποιήθηκε προκειμένου να ικανοποιηθούν ταυτόχρονα απαιτήσεις σειράς νομοθετικών ρυθμίσεων προέλευσης εθνικής, κοινοτικής, Συμβουλίου, ευρωπαϊκής ή άλλης (διάγραμμα 5.1). Οι δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν για την κάλυψη της νομοθεσίας ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας, κάλυψαν το 33,3% των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον τομέα αυτόν.

[pic]

Η αύξηση του ποσοστού, από 43,1% σε 56,8% του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ταυτόχρονων απαιτήσεων πολλαπλών νομοθετικών πλαισίων σε σύγκριση με το 2002, δείχνει σαφώς μία θετική τάση. Αυτό είναι πιθανόν να αντανακλά μια αύξηση της εναρμόνισης διαφορετικών νομοθετικών απαιτήσεων.

Μία άλλη θετική τάση είναι η μείωση του αριθμού των πειραματοζώων, από 352.000 σε 95.739, που χρησιμοποιούνται «για μη κανονιστικές απαιτήσεις».

II.7. Αποτελέσματα του εναρμονισμένου πίνακα ΕΕ 6: Προέλευση των κανονιστικών απαιτήσεων για ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας

Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας αντιπροσωπεύει το 8% του συνολικού αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για πειραματικούς σκοπούς στην ΕΕ.

Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για να ικανοποιηθούν ταυτοχρόνως κανονιστικές απαιτήσεις πολλαπλών νομοθετικών πράξεων κάλυψε πάνω από το μισό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον τομέα αυτό (54,2%) (διάγραμμα 6.1). Οι δοκιμές που απαιτούνται βάσει της νομοθεσίας ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας, αντιπροσωπεύει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στον τομέα αυτό, δηλαδή 23%.

[pic]

Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η αναλογική μείωση του αριθμού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας αφότου ολοκληρώθηκε η τελευταία έκθεση, από 10% σε 8%, αντιπροσωπεύει, ταυτόχρονα, μείωση περίπου 40% ζώων. Ο αριθμός των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για «μη κανονιστικές απαιτήσεις» μειώθηκε από την τελευταία έκθεση από 114.000 σε 90.000 ζώα, δηλαδή παρατηρήθηκε μείωση κατά 24.000 ζώα.

Τα κράτη μέλη από τα οποία ζητήθηκαν εξηγήσεις για τους λόγους της σαφούς αυτής μείωσης των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για «μη κανονιστικές απαιτήσεις» σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκθέσεις, δήλωσαν ότι η μείωση οφειλόταν εν μέρει στη χρήση εναλλακτικών in vitro μεθόδων και ασπόνδυλων ζώων. Για παράδειγμα, τα κράτη αναφέρθηκαν σε φαρμακολογικές δοκιμές ασφαλείας όπως αυτές που χρησιμοποιούνται για τους συμπληρωματικούς ελέγχους των παρτίδων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Φαρμακοποιίας. Προκειμένου να γίνει κατανοητό το νόημα της έκφρασης «μη κανονιστικές απαιτήσεις», ορισμένα κράτη μέλη, λόγου χάριν, επεσήμαναν το γεγονός ότι οι νομικές υποχρεώσεις εξασφάλισης της ποιότητας και της ασφάλειας των εισαγόμενων φαρμάκων θα υπάγονταν στην κατηγορία αυτή.

Οι δοκιμασίες για την ικανοποίηση εθνικών νομοθετικών πράξεων μεμονωμένου κράτους μέλους παρουσίασαν, στην παρούσα έκθεση, μείωση σε σύγκριση με την προηγούμενη, η οποία αντιστοιχεί σε 15.500 περίπου ζώα, δηλαδή σε ποσοστό 1,5% του συνολικού αριθμού πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν για τοξικολογικές δοκιμές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας.

II.8. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 7: Ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας

Όπως εμφαίνεται στο διάγραμμα 7.1, το μεγαλύτερο ποσοστό χρήσης πειραματοζώων για τοξικολογικές και άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας οφείλεται σε δοκιμές οξείας και υποξείας τοξικότητας, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό 42% για το έτος 2005. Συνεκτιμώντας επίσης την υποχρόνια και χρόνια τοξικότητα, το ποσοστό των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές βραχυ - και μακροπρόθεσμης συστημικής τοξικότητας αντιπροσωπεύει το 53% των πειραματοζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον τομέα αυτόν.

Το 17,5% περίπου των ζώων χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές καρκινογένεσης, μεταλλαξιογένεσης και τοξικότητας στην αναπαραγωγή το 2005. Μία άλλη σημαντική κατηγορία χρήσης πειραματοζώων το 2005 είναι η κατηγορία «λοιπές δοκιμές», με ποσοστό 22,3%. Στην περαιτέρω υποδιαίρεση της κατηγορίας «λοιπά», τα κράτη μέλη δήλωσαν τη διενέργεια δοκιμών σε τομείς όπως είναι ο βιολογικός μαζικός έλεγχος για φαρμακευτικά, υγειονομικά και κτηνιατρικά προϊόντα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται δοκιμές νευροτοξικότητας, τοξικοκινητικής, οξείας δερμικής τοξικότητας, βιολογικής αξιολόγησης ιατρικών συσκευών: ενδοδερμικές δοκιμές αντιδραστικότητας σε κουνέλια, μελέτη για τη διείσδυση νανοσωματιδίων διαμέσου των ιστών και για τη βιοσυμβατότητά τους, μελέτη για την αξιολόγηση του δυναμικού ευαισθητοποίησης χρωστικών που χρησιμοποιούνται στην κλωστοϋφαντουργία και φαρμακολογικές μελέτες που περιλαμβάνονται σε δοκιμές ασφαλείας.

[pic]

Παρουσιάστηκε αύξηση απο΄32%, 36% σε 42%, στις τρεις τελευταίες εκθέσεις, του ποσοστού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για οξείες και υποξείες δοκιμές, αντιστοίχως. Σε απόλυτους αριθμούς ζώων, πρόκειται για αύξηση 39.000 ζώων από την τελευταία έκθεση του 2002. Τα κράτη μέλη απέδωσαν εν μέρει την αύξηση σε διάφορες φάσεις της ανάπτυξης νέων προϊόντων και νέων νομοθετικών πράξεων που απαιτούν, παραδείγματος χάριν, τη δοκιμή όλων των γενόσημων ουσιών (αντιγράφων).

Από την άλλη πλευρά, παρατηρείται μία σταθερή μείωση, στις τελευταίες τρεις εκθέσεις, του ποσοστού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές τοξικότητας στην αναπαραγωγή, δείχνοντας μια πτωτική τάση 15%, 12% έως 10%, αντιστοίχως.

Μια άλλη σημαντική μείωση, από 4,5% σε 1,2% διαπιστώνεται σε ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές τοξικότητας για υδρόβια σπονδυλωτά.

II.9. Αποτελέσματα του πίνακα ΕΕ 8: Είδος των δοκιμών τοξικότητας που εκτελέστηκαν για τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας προϊόντων

Το διάγραμμα 8.1 αντιπροσωπεύει τα ποσοστά των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε τοξικολογικές δοκιμές ή άλλες αξιολογήσεις ασφαλείας σχετιζόμενες με τον τύπο ή τη χρήση προϊόντων. Το διάγραμμα δείχνει μία μείωση του ποσοστού των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε δοκιμές οξείας και υποξείας τοξικότητας σε σύγκριση με άλλες δοκιμές που βρίσκονται χαμηλότερα στη γραφική παράσταση, για προϊόντα που χρησιμοποιήθηκαν Α) στην ιατρική, την οδοντιατρική και την κτηνιατρική, Β) στη γεωργία, Γ) στη βιομηχανία, Δ) στα νοικοκυριά, Ε) για καλλυντικά, ΣΤ) για πρόσθετα σε τρόφιμα και Ζ) για πρόσθετα σε ζωοτροφές.

Σε αντίθεση με την οξεία και υποξεία τοξικότητα, παρατηρείται αύξηση στα ποσοστά ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για δοκιμές ερεθισμού και ευαισθητοποίησης. Ακολουθώντας προς τα κάτω τη γραφική παράσταση, μεταξύ των πρώτων τεσσάρων τύπων προϊόντων, οι περισσότερες δοκιμές διενεργούνται για προϊόντα που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά και στα είδη καλλωπισμού.

Τα ποσοστά ζώων που χρησιμοποιήθηκαν σε υποχρόνιες και χρόνιες δοκιμές δείχνουν να ακολουθούν το ίδιο πρότυπο με τις δοκιμές ερεθισμού και ευαισθητοποίησης, ενώ η υψηλότερη αναλογία αντιστοιχεί στα Δ) προϊόντα νοικοκυριού και ΣΤ) πρόσθετα σε τρόφιμα.

[pic]

Η εικόνα που παρουσιάζει η χρήση ζώων στις δοκιμές καρκινογένεσης, μεταλλαξιογένεσης και τοξικότητας στην αναπαραγωγή διαχέεται μεταξύ των διαφόρων τύπων προϊόντων και η ερμηνεία της είναι δυσκολότερη.

Το ποσοστό των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για Ζ) πρόσθετα στις ζωοτροφές διέπεται σε ποσοστό περίπου 9% από τις δοκιμές της κατηγορίας «λοιπά». Στις μελλοντικές εκθέσεις θα ήταν χρήσιμη η περαιτέρω υποδιαίρεση του όρου «λοιπά».

[1] ΕΕ L 358, 18.12.1986, σ. 1.

[2] COM(94) 195 τελικό.

[3] COM(1999) 191 τελικό.

[4] COM(2003) 19 τελικό.

[5] COM(2005) 7 τελικό.