Γνωμοδότηση με θέμα η χρησιμοποίηση της σωματοτροπίνης βοοειδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (94/C 393/27)

Την 24η Φεβρουαρίου 1994 η ΟΚΕ αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα η χρησιμοποίηση της σωματοτροπίνης βοοειδών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το τμήμα γεωργίας και αλιείας, που επιφορτίσθηκε με την προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 2 Σεπτεμβρίου 1994 (εισηγητής : ο κ. Silva).

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 318η σύνοδο ολομέλειάς της της 14ης και 15ης Σεπτεμβρίου 1994 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1994), υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία, 3 ψήφους κατά και 10 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Σωματοτροπίνη βοοειδών

1.1. Η σωματοτροπίνη βοοειδών είναι μία ορμόνη η οποία παράγεται με τη βοήθεια της γενετικής μηχανικής και είναι παρόμοια με την φυσική ορμόνη που παράγει ο υποφυσικός αδένας (υπόφυση) ο οποίος βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου της αγελάδας.

1.2. Η κύρια δράση αυτής της ορμόνης συνίσταται στο να κατευθύνει την εισερχόμενη με την τροφή ενέργεια προς τον γαλακτοφόρο αδένα, εις βάρος του λίπους που έχει αποθηκευτεί.

1.3. Παράγεται με βακτηρίδια τα οποία έχουν εμβολιασθεί με γονίδιο της BST.

1.4. Για να είναι αποτελεσματική, όσον αφορά τον συγκεκριμένο σκοπό, η ορμόνη αυτή πρέπει να χορηγείται σε ενέσιμη μορφή. Τα πεπτικά ένζυμα την εξουδετερώνουν εάν ληφθεί μαζί με τροφή. Η ενέσιμη ποσότητα BST είναι τετραπλάσια έως οκταπλάσια της ορμόνης που φυσιολογικά παράγει η αγελάδα.

2. Ιστορικό

2.1. Η BST αποτελεί κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν και ως τέτοιο εμπίπτει στο πεδίο της οδηγίας 81/851/ΕΟΚ που αφορά την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα, σύμφωνα με την οποία το φαρμακευτικό προϊόν πρέπει, πριν διατεθεί στην αγορά, να λάβει άδεια κυκλοφορίας από το κράτος μέλος βάσει των κριτηρίων της ασφάλειας, της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, επειδή πρόκειται για βιοτεχνολογικό προϊόν, το εν λόγω φάρμακο πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συγκεντρωτικής γνωμοδότησης της Επιτροπής Κτηνιατρικών Φαρμακευτικών Προϊόντων (ΕΚΦΠ) όπως ορίζει η οδηγία 87/22/ΕΟΚ.

2.2. Εξάλλου, επειδή πρόκειται για προϊόν το οποίο δεν χορηγείται για θεραπευτικούς σκοπούς αλλά για την αύξηση της ποσότητας γάλακτος του ζώου, οι αποκλίσεις που ενδέχεται να παρουσιαστούν στις εθνικές άδειες εμπορίας είναι πιθανό να προκαλέσουν δυσκολίες όσον αφορά το ενδοκοινοτικό εμπόριο και να οδηγήσουν σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

3. Αιτήσεις χορήγησης αδείας

3.1. Έχει ζητηθεί άδεια για να κυκλοφορήσουν στην κοινοτική αγορά δύο φαρμακευτικά προϊόντα με δραστική ουσία την σωματοτροπίνη που παράγεται με την τεχνική ανασυνδυασμένου DNA.

3.2. Σύμφωνα με την αρχική αίτηση των δύο αμερικανικών εταιριών που ζήτησαν να εγκριθεί η διάθεσή της στην αγορά, η BST θα πρέπει να χορηγείται υποδορίως κάτω από την ωμοπλάτη του ζώου. Δεδομένων των παρατηρήσεων που διατύπωσε η Επιτροπή Κτηνιατρικών Φαρμακευτικών Προϊόντων (ΕΚΦΠ) σχετικά με τις τοπικές αντιδράσεις που σημειώνονται στη ζώνη όπου γίνεται η ένεση (μόνιμες και επώδυνες διογκώσεις), οι δύο εταιρίες πρότειναν στη συνέχεια να χορηγείται η ένεση στην περιοχή κάτω από την ουρά πράγμα που, κατά τη γνώμη των αιτούντων, θα μπορούσε ενδεχομένως να μειώσει εν μέρει τις ενοχλήσεις για το ζώο. Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένα μέλη της ΕΚΦΠ παραμένουν σοβαρά προβλήματα ως προς την υγιεινή και την πιθανότητα πρόκλησης δευτερευουσών μολύνσεων, δεδομένης κυρίως της χρησιμοποίησής της σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις και όχι στις ιδανικές συνθήκες ενός πειραματικού περιβάλλοντος.

3.2.1. Μετά από εξέταση των στοιχείων που προσκομίσθηκαν από τους ενδιαφερόμενους και είχαν σχέση με τις αιτήσεις χορήγησης αδείας, τα δύο προϊόντα κρίθηκαν ικανοποιητικά από την πλειοψηφία των μελών της ΕΚΦΠ. Η ΕΚΦΠ ήταν της γνώμης ότι πληρούν τα κριτήρια που έχουν θέσει οι οδηγίες 81/851/ΕΟΚ και 81/852/ΕΟΚ.

3.2.2. Η ΕΚΦΠ αναγνώρισε ότι με τη βοήθεια των εν λόγω στοιχείων, οι δύο αιτούντες ήταν σε θέση να αποδείξουν ότι τα κατάλοιπα των εν λόγω προϊόντων δεν έθεταν, κατ`αρχήν, σε κίνδυνο την υγεία καταναλωτών βοείου κρέατος ή γάλακτος που προερχόταν από ζώα στα οποία είχε χορηγηθεί BST. Ωστόσο, ορισμένα μέλη της ΕΚΦΠ διερωτώνται κατά πόσο είναι γνωστό ότι η χρησιμοποίηση της BST δεν πρόκειται να προκαλέσει στο ζώο δυσανάλογες ενοχλήσεις σε σχέση με τα οφέλη που υποτίθεται ότι θα αποκομισθούν από τη χρήση της, και σχετικά με το ενδεχόμενο να παρουσιασθούν μαστίτιδες () και αύξηση των σωματικών κυττάρων () πράγμα το οποίο ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο την υγεία των καταναλωτών.

3.2.3. Η ΕΚΦΠ έκρινε ότι τα προϊόντα ήταν αποτελεσματικά ως προς τη χρήση για την οποία προορίζονται και ότι, από πλευράς ποιότητας, κάλυπταν, αμφότερα, τα κριτήρια που έχουν θέσει οι κοινοτικές οδηγίες.

3.2.4. Εξάλλου, η Επιστημονική Κτηνιατρική Επιτροπή τόνισε την ανησυχία της επειδή κατά τις συζητήσεις που διεξήχθησαν σχετικά με την χρησιμοποίηση βιοτεχνολογικών προϊόντων όπως η BST που λαμβάνεται βάσει ανασυνδυασμού, δόθηκε λίγη προσοχή στις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν τα προϊόντα στις καλές συνθήκες διαβίωσης των ζώων. Κατά τη γνώμη της, δεν πρέπει να εγκριθεί η γενικευμένη χρήση ενός νέου προϊόντος αυτού του τύπου, εάν πρώτα δεν συγκεντρωθεί και αναλυθεί επαρκής αριθμός πληροφοριακών στοιχείων που να προέρχονται από επιστημονικές μελέτες.

3.2.4.1. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις ενδεχόμενες επιπτώσεις της χρήσης της BST στην υγεία των καταναλωτών, ειδικότερα στις επιπτώσεις εκείνες που αφορούν την αύξηση των σωματικών κυττάρων στο γάλα και τη δυνατότητα αύξησης των αντιβιοτικών καταλοίπων λόγω της ενδεχόμενης αύξησης των περιπτώσεων κλινικής και υποκλινικής μαστίτιδας στις αγελάδες στις οποίες είχε χορηγηθεί BST. Τις ανησυχίες αυτές δεν συμμερίζεται μόνο η Επιτροπή Κτηνιατρικών Φαρμακευτικών Προϊόντων αλλά και η ομάδα των συμβούλων της Επιτροπής σχετικά με την ηθική πτυχή της βιοτεχνολογίας.

3.2.4.2. Στα πλαίσια παρόμοιας γνωμοδότησης με εκείνης της ΕΚΦΠ, η τελευταία εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι, σε περιπτώσεις θεραπείας μαστίτιδων ή άλλων φλεγμονών με αντιβιοτικά, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση το γάλα που προέρχεται από αγελάδες στις οποίες χορηγήθηκε η BST, και ότι η ποσότητα των σωματικών κυττάρων ανά χιλιοστό του λίτρου γάλακτος δεν πρέπει να υπερβαίνει τον αντίστοιχο αριθμό κυττάρων που συναντώνται στο γάλα όταν το τελευταίο παράγεται κάτω από φυσιολογικές συνθήκες.

3.2.5. Σε όσα προαναφέρθηκαν, είναι σκόπιμο να προστεθούν οι επιφυλάξεις που διατύπωσαν οι διάφοροι φορείς που μεριμνούν για τις καλές συνθήκες διαβίωσης των ζώων και οι οποίες σχετίζονται με την χρησιμοποίηση ενός φαρμακευτικού προϊόντος που δεν έχει θεραπευτικό χαρακτήρα και που προξενεί επαναλαμβανόμενες και χρόνιες ταλαιπωρίες στο ζώο.

3.2.6. Τα συμπεράσματα της ΕΚΦΠ δεν τα συμμερίζονται όλοι οι ειδικοί, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και άλλες χώρες. Πολύ πρόσφατα, μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ορισμένους διαπρεπείς ιολόγους του INRA (Εθνικού Ινστιτούτου Αγρονομικής Έρευνας της Γαλλίας) φαίνεται να αποδεικνύει ότι η χρήση της BST ενέχει τον κίνδυνο να ενεργοποιήσει ιούς οι οποίοι βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση στο υγιές ζώο. Η υποψία αυτή γεννήθηκε μετά από ένα πείραμα που πραγματοποίησε το τμήμα παθολογίας των ζώων του INRA στην Λυών και οδήγησε τον υπεύθυνο του οργανισμού ο οποίος ελέγχει στη Γαλλία την διάθεση στην αγορά κτηνιατρικών φαρμάκων να ζητήσει την πραγματοποίηση περαιτέρω πειραμάτων.

3.2.7. Το γεγονός ότι η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων χορήγησε στις 15 Νοεμβρίου 1993 άδεια για να διατεθεί στην αγορά των ΗΠΑ το εν λόγω προϊόν (η άδεια συνοδευόταν από αναστολή 90 ημερών την οποία επέβαλε το Κογκρέσο) οδήγησε σε κορύφωση την πολεμική για τις ηθικές, τεχνικές και κοινωνικοοικονομικές πτυχές που είχε ξεσπάσει από την αρχή γύρω από την αυξητική αυτή ορμόνη.

3.2.7.1. Μολονότι δεν είναι δυνατόν να υπολογισθούν οι αντιδράσεις της ευρωπαϊκής αγοράς και των καταναλωτών της βάσει των αντίστοιχων αντιδράσεων στην Αμερική, πρέπει ωστόσο να αναφερθεί ότι το σύντομο διάστημα που έχει παρέλθει από τη στιγμή που το εν λόγω προϊόν κυκλοφόρησε στην αγορά των ΗΠΑ δεν επαρκεί για την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων ως προς τις πραγματικές επιπτώσεις που είχε στους καταναλωτές, στη βιομηχανία μεταποίησης, καθώς και στην ίδια τη γεωργία στις ΗΠΑ.

3.2.8. Όπως αναφέρθηκε, η BST έχει αποκλειστικό σκοπό, σε αντίθεση με άλλα κτηνιατρικά φάρμακα, τη βελτίωση της παραγωγικότητας του γαλακτοπαραγωγικού τομέα. Η προστασία της υγείας του ανθρώπου, των ζώων και των φυτών, καθώς και του περιβάλλοντος καθιστούν απαραίτητο, πριν διατεθεί ένα φαρμακευτικό προϊόν στην αγορά, να εφαρμόζει η Κοινότητα αυστηρά τα κριτήρια αξιολόγησης του εν λόγω προϊόντος. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά την BST, δεν είναι δυνατόν να περιορισθεί κανείς στα συνήθη θέματα που έχουν σχέση με την επιστημονική αξιολόγηση και τα τρία βασικά κριτήρια (ασφάλεια, ποιότητα και αποτελεσματικότητα) βάσει των οποίων λαμβάνονται οι αποφάσεις για την αξιολόγηση και την χορήγηση αδείας κυκλοφορίας σε ένα βιοτεχνολογικό προϊόν.

3.2.9. Πράγματι, η Κοινότητα φρονεί ότι για το συμφέρον της δημόσιας υγείας, οι αποφάσεις για έγκριση των φαρμακευτικών αυτών προϊόντων είναι αναγκαίο να βασίζονται στα αντικειμενικά επιστημονικά κριτήρια της ποιότητας, της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας του εν λόγω φαρμακευτικού προϊόντος, χωρίς καμία οικονομική ή άλλη θεώρηση 7 ότι, εντούτοις, τα κράτη μέλη πρέπει να μπορούν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να απαγορεύουν τη χρησιμοποίηση στο έδαφός τους φαρμακευτικών προϊόντων για ανθρώπινη χρήση που θίγουν αντικειμενικά καθορισμένες αρχές δημόσιας τάξης ή ηθικής 7 ότι, επιπλέον, ένα κτηνιατρικό φαρμακευτικό προϊόν μπορεί να μην εγκριθεί από την Κοινότητα αν η χρήση του αντιβαίνει στα νομικά μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινότητα στα πλαίσια της κοινής γεωργικής πολιτικής ().

3.2.10. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Κοινότητα έχει κάθε δικαίωμα, δίχως να προσθέσει περαιτέρω κριτήρια στα κριτήρια που προαναφέρθηκαν, να λάβει υπόψη της κι άλλους στόχους ή άλλες πτυχές κοινοτικών πολιτικών που θα μπορούσαν να θιγούν ().

3.2.11. Σε ορισμένα ψηφίσματά του σχετικά με την βιοτεχνολογία και τις αυξητικές ορμόνες όπως η BST, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τόνισε, από την πλευρά του, ότι είναι αναγκαίο τα βιοτεχνολογικά προϊόντα να χρησιμοποιούνται λιγότερο για την αύξηση της παραγωγής και των αποδόσεων, και περισσότερο για τη βελτίωση της ποιότητας και της υγείας.

3.2.12. Δεδομένου ότι οι επιδράσεις του συγκεκριμένου προϊόντος δεν είναι επαρκώς γνωστές και ότι το προϊόν θα έχει επιπτώσεις στην ΚΓΠ, το Συμβούλιο απαγόρευσε, για διαδοχικές περιόδους, στην επικράτεια της Κοινότητας την χορήγηση της BST σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής. Τον Δεκέμβριο 1993, το Συμβούλιο παρέτεινε την απαγόρευση μέχρι της 31ης Δεκεμβρίου 1994.

4. Επιπτώσεις από τη νομιμοποίηση της BST

4.1. Εκτός από τα ηθικά και τεχνικά ζητήματα που υφίστανται, τίθενται σοβαρά ερωτήματα όσον αφορά τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειες που ενδέχεται να προκύψουν από τη χρήση της BST.

4.2. Σε γενικές γραμμές, η χρήση της δεν περιλαμβάνεται στις νέες κατευθύνσεις της κοινής γεωργικής πολιτικής, δεδομένου ότι η ΚΓΠ δεν αποβλέπει στην ενθάρρυνση της εντατικής παραγωγής.

4.2.1. Στόχος της ΚΓΠ είναι, πράγματι, να δώσει εκ νέου στη γεωργία το ρόλο του προστάτη του περιβάλλοντος, μειώνοντας σημαντικά τη χρησιμοποίηση στοιχείων που το ρυπαίνουν, υπογραμμίζοντας τη συνεισφορά της στη διατήρηση του αγροτικού χώρου και ανταμείβοντας τη συμβολή της γεωργίας σε συνάρτηση με τους προαναφερθέντες στόχους.

4.3. Σε περίπτωση διαθέσεως στην αγορά της BST, τίθενται πολλά ερωτήματα :

- Εάν ληφθεί υπόψη ο κίνδυνος να υποβιβασθεί η εικόνα του γάλακτος, (το οποίο στα μάτια του καταναλωτή είναι ένα φυσικό προϊόν), και οι συνέπειες που θα είχε μία δραστική πτώση της κατανάλωσής του, αξίζει τον κόπο να προσφύγει κανείς σε ένα προϊόν το οποίο, ούτως ή άλλως, δεν επιτρέπει υψηλά επίπεδα απόδοσης;

- Η επιδιωκόμενη αύξηση της απόδοσης δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χάρη σε καλύτερες συνθήκες εκμετάλλευσης και στη γενετική επιλογή;

- Ο τομέας των γεωργικών ειδών διατροφής θα υποχρεωθεί να αντιμετωπίσει το κόστος μεταποίησης που θα προκύψει από την αναπόφευκτη συνύπαρξη στην αγορά ενός προϊόντος που έχει υποστεί κατεργασία και ενός που δεν έχει;

Για να αξιολογηθούν καλύτερα οι συνέπειες που θα προκύψουν από τη χορήγηση αδείας κυκλοφορίας στο εν λόγω προϊόν, θα ήταν σκόπιμο να μπορούσε η Επιτροπή, εκτός από τις έρευνες και τις τομεακές μελέτες που έχει ζητήσει να διεξαχθούν, να έχει στη διάθεσή της μία μελέτη όσον αφορά το σύνολο των επιπτώσεων από τη χρήση της BST στους ενδιαφερόμενους τομείς.

4.4.

Παραγωγή και αγορά γάλακτος

4.4.1. Η σωματοτροπίνη βοοειδών φαίνεται ότι αποτελεί ένα νέο μέσο διαχείρισης που τίθεται στη διάθεση των παραγωγών γαλακτοκομικών προϊόντων. Φιλοδοξεί να συμπεριληφθεί στις υπόλοιπες τεχνικές εξελίξεις που έχουν συμβάλει μέχρι σήμερα στην αύξηση της παραγωγής γάλακτος, όπως είναι η τεχνητή γονιμοποίηση, οι νέες μέθοδοι εκτροφής και διατροφής, οι τεχνικές για την καταπολέμηση των ζωονόσων, η γενετική επιλογή κ.λ.π.

4.4.1.1. Το συμφέρον, σε αυστηρά οικονομικά πλαίσια, για την προσφυγή σε αυτή την τεχνολογική καινοτομία δεν διαφαίνεται σαφώς σε μια γεωργία και αγορά όπως είναι αυτές που συναντώνται στον ΕΟΧ, με μια μορφή γαλακτοκομικής εκμετάλλευσης που ήδη διαθέτει τεράστιους τεχνολογικούς πόρους για την αύξηση της γαλακτοκομικής παραγωγής.

4.4.2. Στο φως των υφιστάμενων μελετών αποδοτικότητας, στις οποίες περιλαμβάνονται και οι μελέτες που οι παραγωγοί BST πραγματοποίησαν σε διάφορες χώρες, φαίνεται δύσκολο να εκτιμήσει κανείς τα πραγματικά οφέλη που θα μπορούσε να αντλήσει ο γαλακτοπαραγωγός από την χρήση του εν λόγω προϊόντος. Καμία από τις μελέτες αυτές δεν αναφέρει το κόστος που αντιστοιχεί στις δόσεις BST ανά αγελάδα.

4.4.3. Εκείνο που είναι γνωστό είναι ότι η χρήση αυτού του προϊόντος θα προκαλέσει αύξηση του σταθερού και του μεταβλητού κόστους, όπως το κόστος που συνεπάγεται η αναπόφευκτη αύξηση της ποσότητας χορτονομής, αφού θα αυξηθεί η διατροφή των αγελάδων στις οποίες θα έχει χορηγηθεί BST.

4.4.3.1. Αφετέρου, η χρήση της BST απαιτεί επίσης παρακολούθηση και κτηνιατρικό έλεγχο για κάθε ζώο, παρόμοιο με αυτόν που απαιτείται για μια ιατρική θεραπευτική αγωγή η οποία υπόκειται σε κτηνιατρικό έλεγχο. Μία τέτοια απαίτηση, η οποία, χωρίς να έχει θεραπευτικό χαρακτήρα, δεν εφαρμόζεται σε έναν μικρό αριθμό ζώων αλλά σε όλο το κοπάδι, θα συνεχίζει να βαρύνει την οικονομία της γαλακτοκομικής εκμετάλλευσης.

4.4.3.2. Για να τηρηθούν οι συστάσεις που έχουν διατυπωθεί από έναν αριθμό κοινοτικών οργάνων καθώς και οι απαιτήσεις της ΕΚΠΦ, το ανωτέρω συνεπάγεται επίσης τη θέσπιση από κάθε κράτος μέλος ενός αυστηρού και δαπανηρού καθεστώτος ελέγχου των γεωργικών εκμεταλλεύσεων οι οποίες προσφεύγουν στη χρήση της BST.

4.4.4. Σύμφωνα με τη γνώμη των παραγωγών της, η χρήση της εν λόγω ορμόνης απαιτεί μία προσεκτική στρατηγική διαχείρισης, εάν ληφθούν υπόψη παραμέτροι διαφορετικού χαρακτήρα, όπως για παράδειγμα η απαίτηση για παραγωγή υψηλότερης ποιότητας - πράγμα που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της κτηνιατρικής παρακολούθησης, το γεγονός ότι όλες οι αγελάδες δεν θα αντιδράσουν κατά τον ίδιο τρόπο στο προϊόν ή, ακόμη, το ότι θα πρέπει να αντιμετωπισθούν οι περίοδοι μεγάλης αυξήσεως της γαλακτοπαραγωγής κ.λ.π. Ένας μεγάλος αριθμός, ή καλύτερα η πλειοψηφία των κοινοτικών παραγωγών, δεν μπορεί να καλύψει τους παράγοντες αυτούς. Εάν συνυπολογισθούν όλοι αυτοί οι παράγοντες, η αύξηση της μέσης απόδοσης της γαλακτοπαραγωγής δεν θα είναι, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες - ιδιαίτερα με μια έκθεση που συγκεντρώνει 68 μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί στην Ευρώπη - μεγαλύτερη του 0,3 % έως 1,2 % τον χρόνο ().

4.4.5. Εκ πρώτης όψεως, οι μικροί και μεσαίοι παραγωγοί δεν φαίνεται να επιτυγχάνουν σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και, ως εκ τούτου, και της απόδοσης.

4.4.5.1. Στα αυστηρά πλαίσια της γεωργικής οικονομίας δεν προκύπτει τίποτα το πολύ σημαντικό από την προσφυγή σε αυτή την αυξητική ορμόνη. Τα αποτελέσματα που απορρέουν από τη χρήση της ορμόνης αυτής μπορούν να υποσκελισθούν από τις αναπόφευκτες προσαρμογές στις διαρθρώσεις της παραγωγής λόγω της μείωσης των ποσοστώσεων και της αύξησης του κατά κεφαλήν εισοδήματος, ως αποτέλεσμα των νέων μεθόδων παραγωγής και των άλλων τεχνικών.

4.4.5.2. Στις ανωτέρω πτυχές προστίθεται η ανησυχία σχετικά με το μέλλον των ειδών που παρουσιάζουν μεγαλύτερο παραγωγικό δυναμικό στην ΕΕ. Οι εμπειρογνώμονες εκφράζουν τον φόβο ότι η χρήση της BST μπορεί να οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε απώλεια του γενετικού δυναμικού που υπάρχει σήμερα, λόγω των αυξανόμενων δυσκολιών που προκύπτουν από τη διάκριση των ζώων μεγαλύτερης παραγωγικής ικανότητας ή ακόμα των περιπτώσεων εκείνων όπου τα ζώα που παρουσιάζουν υψηλότερο βαθμό γενετικού δυναμικού αγνοούνται προς όφελος των ζώων χαμηλότερης ικανότητας στα οποία όμως έχει χορηγηθεί ορμόνη.

4.4.6. Το διαρθρωτικό πλεόνασμα είναι αυτή τη στιγμή της τάξεως των 4,5 εκατομμυρίων τόνων και ο τομέας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα. Οι αποφάσεις για τις γεωργικές τιμές προκάλεσαν μείωση των ποσοστώσεων (2 % το 91/92 και 1 % στην παρούσα πρόταση) για να επανασταθεροποιηθεί η αγορά.

4.4.7. Κάθε μείωση στην κατανάλωση θα έχει την τάση να επιδεινώσει μία κατάσταση που στερείται από μόνη της ισορροπίας. Οι έρευνες που έχει ζητήσει η Επιτροπή να διεξαχθούν από ανεξάρτητους οργανισμούς αποκαλύπτουν, ως φαίνεται, ότι η χρήση της BST θα προκαλούσε σημαντική πτώση της κατανάλωσης γάλακτος, η οποία θα μπορούσε να φθάσει το 20 %. (Η έρευνα της IFO () κάνει λόγο για μείωση της τάξεως των 17 έως 18 εκατομμυρίων τόνων.)

4.4.8. Οι ποσοστώσεις στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να μειωθούν στις ίδιες αναλογίες. Εξάλλου, η Επιτροπή τονίζει ότι η BST δεν συμβάλει διόλου στην προσπάθεια να διατηρηθούν οι διατιθέμενες ποσότητες γάλακτος στα όρια των ποσοστώσεων. Κάθε μέσο που αυξάνει την ποσότητα γάλακτος εντός του συστήματος δημιουργεί πιέσεις για αύξηση των ποσοστώσεων, ευνοεί την απάτη και αποσταθεροποιεί τις αγορές.

4.4.9. Στα ιδιάζοντα προβλήματα του τομέα του γάλακτος έρχονται να προστεθούν τα προβλήματα του τομέα του βοείου κρέατος. Η αντικατάσταση των πλεονασματικών αγελάδων του γαλακτοκομικού τομέα, στην περίπτωση ευρείας χρήσης της BST, από ζώα που προορίζονται για την παραγωγή κρέατος θα είχε επιπτώσεις στην ισορροπία της αγοράς.

4.4.10. Από πλευράς περιβάλλοντος, τα οφέλη που προκύπτουν από την μείωση της ποσότητας της κοπριάς και του μεθανίου χάρη στη δράση της ορμόνης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν θετικό παράγοντα εάν τα οφέλη αυτά δεν ακυρώνονταν από την αύξηση του αριθμού των ζώων στην γεωργική εκμετάλλευση.

4.4.11. Η Επιτροπή αναφέρει, εξάλλου, ότι άλλες διαταραχές της ισορροπίας των τομέων του γάλακτος και του βοείου κρέατος θα είχαν σοβαρές επιπτώσεις στον προϋπολογισμό.

4.4.12. Η προοπτική να εγκριθεί η χρησιμοποίηση της ορμόνης αυτής προκαλεί θεμιτούς φόβους σε ό,τι αφορά τις συνέπειες για τις περιοχές εκείνες όπου η γαλακτοκομική παραγωγή αποτελεί βασικό στοιχείο για μια ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

4.4.13. Το ανωτέρω ενδέχεται να απειλήσει ακόμη περισσότερο τις αγροτικές κοινότητες και να οξύνει τη συνεχιζόμενη παρακμή που σημειώνεται στον τομέα της γεωργίας και τη συστηματική εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών, καταστάσεις που μπορούν να βλάψουν σε μεγάλο βαθμό τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό των περιοχών αυτών σε όλη την επικράτεια της ΕΕ.

4.4.14. Τέλος, η εισαγωγή του παράγοντα αυτού σε καμία περίπτωση δεν συμβαδίζει με την παραγωγική διάρθρωση και με τη μορφή της αγοράς που υφίσταται στην γεωργική οικονομία της ΕΕ. Δεν συμβάλλει κατ`ουδένα τρόπο στην προοπτική ελέγχου της παραγωγής στον ελάχιστο απαραίτητο βαθμό για την ισορροπία των αγορών με στόχο την αποφυγή συσσώρευσης των αποθεμάτων και την υπερβολική αύξηση των γεωργικών δαπανών.

5. Αντιδράσεις των καταναλωτών και των παραγωγών

5.1. Υπό την αιγίδα της Επιτροπής πραγματοποιήθηκαν σφυγμομετρήσεις των καταναλωτών [σε 4 κράτη μέλη ()] και των παραγωγών [σε 6 κράτη μέλη ()].

5.2. Οι έρευνες αποκάλυψαν ότι η αντίδραση από τη χρήση της BST θα προκαλούσε, στις εν λόγω χώρες, σοβαρή μείωση της κατανάλωσης, η οποία εκτιμάται στο 20 %.

5.2.1. Από τις διάφορες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν για να γίνει γνωστή η αντίδραση των καταναλωτών απέναντι στην χρησιμοποίηση της εν λόγω ορμόνης στην παραγωγή, ξεχωρίζουν δύο επειδή είναι πραγματικά αντιπροσωπευτικές.

5.2.2. Η έρευνα του IFO πραγματοποιήθηκε σε τέσσερα κράτη μέλη (τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο) τα οποία αντιπροσωπεύουν το 71,5 % του συνολικού πληθυσμού της Κοινότητας των 12.

Η άλλη έρευνα, του CEAS (II), αφορούσε αποκλειστικά τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

5.2.3. Από τις δύο αυτές έρευνες εξάγεται το συμπέρασμα ότι :

- ο καταναλωτής αντιλαμβάνεται την χρησιμοποίηση της BST στην παραγωγή ως αλλοίωση της ποιότητας του γάλακτος και ως νόθευση της εικόνας του ως φυσικού προϊόντος 7

- η επιθυμία για διαφάνεια και η απαίτηση επισήμανσης θα έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον καταναλωτή σε περίπτωση που χορηγηθεί άδεια στο προϊόν.

5.2.4. Μολονότι υπάρχουν διαφορές λόγω της διαφορετικής διάρθρωσης των δύο ερευνών, η έντονη και σαφώς αρνητική, και στις δύο περιπτώσεις, αντίδραση των καταναλωτών απέναντι στην BST θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση της κατανάλωσης γάλακτος και των παραγώγων του σε περίπτωση που η χρησιμοποίηση της αυξητικής αυτής ορμόνης επιτραπεί στην Κοινότητα.

5.2.5. Όλες οι οργανώσεις καταναλωτών της ΕΕ (όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες) αντιτίθενται στην χορήγηση αδείας κυκλοφορίας στην BST, πράγμα που επιδρά αρνητικά στην ίδια την εικόνα του προϊόντος και έχει συνέπειες για τους παραγωγούς, το εμπόριο και τις βιομηχανίες σε ολόκληρο τον εξαρτώμενο τομέα.

5.3. Οι παραγωγοί εξεδήλωσαν την έντονη αντίθεσή τους στην χρήση της BST, εξαιτίας των επιπτώσεων που θα μπορούσε αυτή να έχει στην αγορά του γάλακτος και της μείωσης της κατανάλωσης του εν λόγω προϊόντος και των παραγώγων του.

5.4. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που δεν είναι δυνατόν να αφήσει κανέναν αδιάφορο, είτε αυτά είναι τα κράτη μέλη, είτε οι κοινοτικές αρχές ή οι αρχές αυτού καθεαυτού του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής.

5.5. Ο εν λόγω τομέας γνωρίζει ότι δεν είναι δυνατόν να υποτιμήσει τις ανησυχίες των καταναλωτών σχετικά με την ποιότητα και την ασφάλεια των ειδών διατροφής. Η κοινή γνώμη ευαισθητοποιείται ακόμη περισσότερο σε θέματα που αφορούν την ποιότητα των συνθηκών παραγωγής και ειδικότερα τις καλές συνθήκες διαβίωσης του ζώου.

5.5.1. Η πραγματικότητα αυτή επιβεβαιώνεται από μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στην ΕΕ, οι οποίες δεικνύουν ότι, στην περίπτωση έγκρισης της ορμόνης αυτής οι παραγωγοί που δεν χρησιμοποιούσαν την BST θα είχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα έναντι των υπολοίπων.

5.5.2. Αυτή η τάση παρατηρείται και στην παγκόσμια αγορά στον τομέα του γάλακτος και των παραγώγων του. Στα πλαίσια μιας εξαιρετικά ανταγωνιστικής παγκόσμιας αγοράς, σε περίπτωση που εγκριθεί από την ΕΕ η χρήση της BST, οι σημαντικοί ανταγωνιστές της ΕΕ στη διεθνή αγορά θα επωφελούντο από το ανωτέρω αφ`ής στιγμής κανένας από αυτούς δεν έχει εγκρίνει την εν λόγω ορμόνη.

5.6. Όπως τόνισε η έκθεση FAST II, η ποιότητα αποτελεί το μέσο με το οποίο θα κερδηθεί η εμπιστοσύνη του καταναλωτή και καθοριστικό παράγοντα για τη διασφάλιση του μέλλοντος της γεωργικής παραγωγής και του τομέα των γεωργικών προϊόντων διατροφής.

5.7. Τόσο η γεωργία, όσο και η βιομηχανία - στην οποία συμπεριλαμβάνεται και αυτός καθεαυτός ο τομέας της βιοτεχνολογίας - εξαρτώνται αμφότερες από αυτή την πραγματικότητα. Αποτελεί το τίμημα της διατήρησης της ανταγωνιστικότητας στο μέλλον.

5.8. Υπό το φώς των γνώσεων που διατίθεντο τότε, η ΕΚΦΠ θεώρησε ότι η σωματοτροπίνη ικανοποιούσε τα απαιτητικά κριτήρια όσον αφορά τις κοινοτικές διατάξεις, τα οποία ήταν επίσης αποδεκτά σε επίπεδο συμφωνιών της ΓΣΔΕ.

5.9. Επειδή φαίνεται ότι η έρευνα δεν έχει πλήρως ολοκληρωθεί, αφού μεταγενέστερα προέκυψαν νέα στοιχεία που αντέβαιναν στα προηγούμενα συμπεράσματα, είναι πρόσφορο να επανεξετασθεί το θέμα αυτό σε διεθνές επίπεδο.

5.10. Το γεγονός ότι ένας περιορισμένος αριθμός χωρών, με ελλείμματα στον τομέα της παραγωγής, έχει εγκρίνει τη χρησιμοποίηση της ορμόνης αυτής δεν σημαίνει ότι, σε διεθνές επίπεδο, πρέπει να αμβλυνθούν τα πρότυπα στον τομέα της υγείας.

5.11. Η ΕΕ πρέπει να προσφύγει σε μία μορφή εναρμόνισης για να θεσπισθεί ένα ελάχιστο επίπεδο νόμιμου καθεστώτος σε ό,τι αφορά τη υγεία καθώς και τον φυτοϋγιειονομικό τομέα και τον τομέα της υγιεινής τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και εμπορευματοποίησης των προϊόντων σε διεθνές επίπεδο.

6. Τεχνολογικές καινοτομίες

6.1. Οι τεχνολογικές καινοτομίες διαδραματίζουν σήμερα καθοριστικό ρόλο και στον τομέα της γεωργίας, στον οποίο οι βιοτεχνολογίες και οι εφαρμογές τους υπόσχονται ιδιαίτερα πολλά.

6.2. Η ευρωπαϊκή γεωργία και η σημερινή εξέλιξη της ΚΓΠ αποτελούν γόνιμο πεδίο για την ανάπτυξη ενός βιομηχανικού τομέα που σχετίζεται με τη βιοτεχνολογία.

6.3. Ο εν λόγω τομέας πρέπει να είναι σε θέση να έχει στη διάθεσή του ένα περιβάλλον το οποίο να ευνοεί την ανάπτυξή του, δίχως αυτό να σημαίνει ότι θα πρέπει να εξαιρείται των ισχυόντων κανόνων και ρυθμίσεων που διέπουν τις βιομηχανικές δραστηριότητες.

6.4. Η γεωργία και ο τομέας των γεωργικών προϊόντων διατροφής έχουν από την πλευρά τους να ελπίζουν πολλά από τις προόδους της βιοτεχνολογίας και των εφαρμογών της, ορισμένες από τις οποίες προκαλούν ήδη σοβαρές ανακατατάξεις στον τομέα.

6.5. Όσον αφορά τα είδη διατροφής φαίνεται να είναι προς το αμοιβαίο συμφέρον και των δύο να ενταχθούν σε μια κοινή προοπτική ολοκληρωμένης εξέλιξης.

7. Συμπεράσματα και συστάσεις

7.1. Η χορήγηση αδείας για τη σωματοτροπίνη βοοειδών γεννά στους κόλπους της ευρωπαϊκής κοινωνίας εύλογα ερωτήματα τόσο τεχνικής φύσεως, όσο και δεοντολογικής, στα οποία προστίθενται και αυτά που αμφισβητούν την ανάγκη να προσφύγει κανείς στη χρήση ορμόνης για την αύξηση της παραγωγής γάλακτος, η οποία είναι πλεονασματική και επιβαρύνει τον κοινοτικό προϋπολογισμό ().

7.2. Μετά από μελέτη των σχετικών δεδομένων και τη στάθμιση των επιχειρήσεων υπέρ και κατά της χρησιμοποίησης της σωματοτροπίνης των βοοειδών, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ενδεχόμενη χρησιμοποίησή της δεν αναμένεται να έχει θετική επίδραση ούτε στον πρωτογενή τομέα, ούτε στη βιομηχανία. Εξάλλου, η εν λόγω ορμόνη δεν αποτελεί καν επανάσταση στις μεθόδους παραγωγής γάλακτος, αφού η αύξηση της παραγωγής του γάλακτος είναι δυνατόν να επιτευχθεί με άλλα μέσα και ιδίως ζωϊκή επιλογή, δίχως σοβαρά προβλήματα τόσο στην υγεία, όσο και στις καλές συνθήκες διαβίωσης των ζώων.

7.3. Η χρησιμοποίηση της BST ως μέσου αύξησης της παραγωγής έχει εγκριθεί μόνον από περιορισμένο αριθμό χωρών ().

7.4. Η έγκριση της χρησιμοποίησης της BST και η χορήγησή της στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στην Κοινότητα θα επιφέρει, εάν ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες του κοινοτικού καταναλωτή, σημαντική αλλοίωση στις καταναλωτικές συνήθειες των Ευρωπαίων, συμβάλλοντας στην ήδη υπάρχουσα ανισορροπία αγορών και διαρθρώσεων του τομέα γάλακτος και παραγώγων του, καθώς και του τομέα βοείου κρέατος.

7.5. Εξάλλου, είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά και σε σημαντικό βαθμό την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να έχει σοβαρές επιπτώσεις στις εξαγωγές, δεδομένου ότι στον χώρο του διεθνούς εμπορίου γάλακτος και των παραγώγων του - εάν εξαιρέσει κανείς τις ΗΠΑ - καμία χώρα η οποία καταναλώνει ή παράγει/εξάγει γάλα και παράγωγα του γάλακτος δεν επιτρέπει την χρησιμοποίηση της BST.

7.6. Η εν λόγω ορμόνη δεν εντάσσεται στη νέα φιλοσοφία και τις νέες κατευθύνσεις που διέπουν την Κοινή Γεωργική Πολιτική τις οποίες η ΟΚΕ έχει εξετάσει και για τις οποίες έχει εκφέρει τη γνώμη της σε διάφορες γνωμοδοτήσεις ().

7.7. Εκτός από τις επιπτώσεις που θα έχει στις διαρθρώσεις παραγωγής, ενδέχεται, επίσης, να επιτείνει την φυγή από την ύπαιθρο () και το φαινόμενο της αστυφιλίας, επιδεινώνοντας το πρόβλημα της ανεργίας στην Κοινότητα.

7.8. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η ΟΚΕ συνιστά την ενίσχυση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης των προσπαθειών που καταβάλλονται αυτή τη στιγμή στα ερευνητικά κέντρα διαφόρων κρατών μελών με στόχο την ενίσχυση των συνεπειών της ορμόνης στον τομέα της ανθρώπινης και ζωϊκής υγείας και την εξεύρεση μεθόδου για την ανίχνευση της BST. Στον τομέα αυτό, η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει αναντικατάστατο ρόλο.

7.9. Με τον τρόπο αυτό, θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για μια λύση του προβλήματος, η οποία να παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα αληθινής επιλογής, σε θέματα επισήμανσης, σύμφωνα τόσο με την ευρωπαϊκή πολιτισμική παράδοση όσο και με την κοινοτική νομοθεσία αναφορικά με την επισήμανση. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα προς την επίτευξη διεθνούς συμφωνίας για την BST.

7.10. Η ΟΚΕ, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στον συγκεκριμένο τομέα, τις διατάξεις που υιοθετήθηκαν στα πλαίσια της ΚΓΠ και τις δεσμεύσεις που η ΕΕ έχει αναλάβει διεθνώς, καθώς και το γεγονός ότι είναι απαραίτητο να εμβαθυνθούν οι έρευνες που διεξάγονται αυτή τη στιγμή σχετικά με την BST, υποστηρίζει την παράταση της απαγόρευσης της διάθεσης στην αγορά και της χορήγησης BST στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής της Κοινότητας.

7.11. Η περίοδος αυτή θα πρέπει το λιγότερο να παραταθεί έως το τέλος της περιόδου κατά την οποία ισχύει το καθεστώς των γαλακτοκομικών ποσοστώσεων, όπως έχει προτείνει η Επιτροπή.

7.12. Λαμβανομένων υπόψη των συμβιβασμών που προκύπτουν από τις διαπραγματεύσεις ΓΣΔΕ πρέπει να ληφθούν μέτρα σε ό,τι αφορά την επισήμανση προϊόντων που έχουν εισαχθεί από χώρες που χρησιμοποιούν την εν λόγω ορμόνη για την παραγωγή γάλακτος.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Γνωμοδοτήσεις της ΕΚΦΠ Somatech και Optiflex 640.

() Έγγρ. COM(90) 283 τελικό.

() Κανονισμός του Συμβουλίου (έγγρ. COM(90) 283 τελικό).

() Έγγρ. SEC(91) 629 τελικό.

() Οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της BST, Wye College University, Λονδίνο.

() Institut fόr Wirtschaftsforschung, Μόναχο.

() Στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο.

() Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Ιρλανδία - δηλαδή στο 52 % των παραγωγών και το 80 % της παραγωγής γάλακτος.

() Το πλεόνασμα γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων κόστισε το 1993 στην Κοινότητα 5 297 δισεκατ. Ecu.

() Η χρήση της BST έχει εγκριθεί για λόγους που σχετίζονται με την παραγωγή στη Ρωσία, Ουκρανία, Βουλγαρία, στην Τσεχία και τη Σλοβακία, Ρουμανία, Νότιο Αφρική, Ζιμπάμπουε, Τζαμάικα, Μεξικό, Βραζιλία,Πακιστάν και ΗΠΑ. Για επιστημονικούς σκοπούς : Αλγερία, Ονδούρα.

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ « Μεταρρύθμιση ΚΓΠ », ΕΕ αριθ. C 40 της 17. 2. 1992 και γνωμοδότηση ΟΚΕ « Οι νέοι γεωργοί και η αντικατάσταση των γενεών στον αγροτικό κόσμο ».

() Γνωμοδότηση ΟΚΕ « Το μέλλον του αγροτικού κόσμου », ΕΕ αριθ. C 298 της 27. 11. 1989.