Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη και τη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία"

(2003/C 73/02)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την "Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη και τη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία" (COM(2002) 201 τελικό - 2002/0098 (CNS))·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της για το θέμα αυτό, σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου, της 6ης Φεβρουαρίου 2002, να αναθέσει στην Επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" την επεξεργασία σχετικής γνωμοδότησης·

έχοντας υπόψη την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με 'Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)', (COM(1999) 239 τελικό)"·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση των ναρκωτικών (2000-2004)", (CdR 292/1999 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότησή της για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με τη στρατηγική στον τομέα της υγείας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας" και την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (2001-2006)", (CdR 236/2000 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 225/2002 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή "Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική" στις 25 Σεπτεμβρίου 2002 με βάση εισηγητική έκθεση της κας Paz Fernández Felgueroso, Δημάρχου της Gijón (E/ΕΣΚ)·

υιοθέτησε, κατά την 47η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Νοεμβρίου 2002 (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου), την παρούσα γνωμοδότηση.

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Τα ναρκωτικά έχουν συνδεθεί με τον άνθρωπο καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας του. Η χρήση τους εξαρτάται από κοινωνικούς, πολιτισμικούς, θρησκευτικούς και άλλους παράγοντες.

1.2. Τα ναρκωτικά αντιπροσώπευαν και αντιπροσωπεύουν ένα πεδίο διαμάχης για την κοινωνία και η κοινωνία έχει αμφίσημη στάση ως προς αυτά. Οι διάφοροι τρόποι προσέγγισης των προβλημάτων που προέρχονται από τη χρήση ναρκωτικών, ακόμη και οι διάφοροι τρόποι πρόσληψης της έννοιας "ναρκωτικά" έχουν άμεση συνάρτηση με τις κοινωνικές και τις πολιτισμικές δομές που απαντώνται σε διαφορετικά πολιτικά και κοινωνικο-οικονομικά περιβάλλοντα.

1.3. Πρέπει να επισημανθεί ότι το φαινόμενο των ναρκωτικών εξελίσσεται παράλληλα με πλήθος προβλημάτων που αφορούν πολύ ποικίλες και σύνθετες πτυχές, σχετικές με τον πολιτισμό, τη μόδα, με νέες κοινωνικές συνήθειες, με μεταβολές στις παραδοσιακές κοινωνικές αξίες, με την κατάργηση των συνόρων και την παγκοσμιοποίηση, με μία σειρά δηλαδή από αιτίες και κίνητρα που μπορούν να βοηθήσουν στην ερμηνεία μιας πραγματικότητας που αποτελεί σημαντική πρόκληση για το σύνολο της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

1.4. Για να δοθούν απαντήσεις, πρέπει πρώτα να λάβουμε υπόψη ότι αντιμετωπίζουμε ένα φαινόμενο με παγκόσμια χαρακτηριστικά το οποίο αναπτύσσεται σε τόσο ευρεία γεωγραφική έκταση ώστε απαιτεί διαδικασίες παρέμβασης προγραμματισμένες και προσαρμοσμένες στα διάφορα περιβάλλοντα όπου πρόκειται να αναπτυχθούν.

1.5. Ως εκ τούτου, υποδεχόμαστε με μεγάλο ενδιαφέρον την πρόταση της Επιτροπής για την εκπόνηση της παρούσας γνωμοδότησης, όπου επιθυμούμε να επισημάνουμε ορισμένα στοιχεία στα οποία αποδίδουμε ιδιαίτερη σημασία από τη θέση μας ως τοπικών και περιφερειακών αρχών.

1.6. Θα θέλαμε να τονίσουμε ορισμένες πτυχές των προτεινόμενων πεδίων παρέμβασης τις οποίες θεωρούμε απαραίτητες για τη χάραξη μιας στρατηγικής για την καταπολέμηση και την πρόληψη της εξάρτησης από τα ναρκωτικά και ως προς τις οποίες οι τοπικές και περιφερειακές αρχές διαδραματίζουν βασικό ρόλο.

2. Περιβάλλον της κοινότητας

2.1. Η δημιουργία διαρθρώσεων με σκοπό την πρόληψη και τον περιορισμό των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Τα μέτρα που λαμβάνονται σε επίπεδο κοινότητας θα μπορούσαν να στηρίζουν τα μέτρα των κρατών μελών.

2.2. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε ως πλέον σημαντικές δράσεις τις εξής:

- Ενημέρωση και διάδοση των κατάλληλα προσαρμοσμένων στις διάφορες κοινωνικές ομάδες στις οποίες απευθύνονται ειδικών και μη ειδικών μέσων στο χώρο της κοινότητας, που να συμβάλλουν στην πρόληψη, τη θεραπεία και την αποκατάσταση.

- Ευαισθητοποίηση των διαφόρων κοινωνικών ομάδων της κοινότητας, ώστε να αξιοποιείται στο έπακρον η συμμετοχή της κοινωνίας και των πολιτών, και έτσι να μειωθεί η απόρριψη της εγκατάστασης θεραπευτικών φορέων στις πόλεις.

- Κατάρτιση διαφόρων κοινωνικών φορέων, όπως καθηγητών, γονέων, συλλόγων γονέων, νέων, κ.λπ. προκειμένου να γνωρίσουν και να επεξεργαστούν την σχετική προβληματική με στόχους διαπαιδαγώγησης και πρόληψης.

- Δράσεις για τον περιορισμό της κατανάλωσης οινοπνεύματος και άλλων ναρκωτικών: εφαρμογή της νομοθεσίας για την απαγόρευση της πώλησης των προϊόντων καπνού και οινοπνεύματος σε ανηλίκους, εκστρατείες ενημέρωσης, εργαστήρια κατάρτισης, εβδομάδες υγείας, διαπαιδαγώγηση του πληθυσμού κ.λπ.

- Δημιουργία μέσων για την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη εξαρτημένων από ναρκωτικά ατόμων που βρίσκονται σε διαδικασία αποκατάστασης.

- Συντονισμός όλων των μέσων της περιοχής για την εκτέλεση των προγραμμάτων και τη δημιουργία ενός κοινωνικού και κοινοτικού χώρου όπου θα μπορούν να αντιπαραβάλλονται και να βελτιώνονται οι δραστηριότητες πρόληψης και επανένταξης.

3. Εκπαιδευτικό περιβάλλον

3.1. Ο χώρος της εκπαίδευσης είναι ιδανικός για την ανάπτυξη προγραμμάτων και δράσεων πρόληψης ή προώθησης της υγείας. Το έργο της πρόληψης, στον σχολικό χώρο, απαιτεί προγράμματα που να παρέχουν γνώσεις και παράλληλα να μεταδίδουν αξίες, στάσεις και συνήθειες αντίθετες προς την κατανάλωση ναρκωτικών.

3.2. Η υγειονομική διαπαιδαγώγηση μπορεί να αποτελέσει το υπόβαθρο για την εισαγωγή της διαπαιδαγώγησης σχετικά με τα ναρκωτικά στα Σχολεία. Η οπτική αυτή οδηγεί τα παιδιά και τους εφήβους στην ανάληψη των ευθυνών τους ως προς την υιοθέτηση όσο το δυνατόν υγιέστερων τρόπων ζωής και τους παρέχει ικανότητες και δεξιότητες για τη ζωή.

3.3. Επομένως, τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τα ναρκωτικά, στο χώρο αυτό, εμπίπτουν στην ευθύνη των καθηγητών, των μαθητών, των γονέων, δηλαδή ολόκληρης της εκπαιδευτικής κοινότητας, και πρέπει, επιπλέον, να επιδιώκεται η συμμετοχή και των λοιπών κοινωνικών ομάδων της ευρύτερης κοινότητας.

4. Περιβάλλον της νεολαίας

4.1. Η πληροφόρηση, η κατάρτιση, η ανάπτυξη ικανοτήτων, η απόκτηση κοινωνικών δεξιοτήτων, συνιστούν ορισμένα καθοριστικά στοιχεία ώστε οι νέοι να αποκτήσουν εφόδια που ευνοούν σωτήριες συνήθειες και συμπεριφορές, μέσα σε μια κοινωνία όπου τα ναρκωτικά υπάρχουν.

4.2. Οι παρεμβάσεις πρέπει να οργανωθούν από τους συλλόγους νεολαίας και μέσω διαμεσολαβητών, λόγω της δυνατότητας σύνδεσης και της επιρροής τους κατά τη μετάδοση τρόπων ζωής που προάγουν την υγεία και, παράλληλα, είναι ελκυστικοί.

4.3. Πρέπει να υπάρχουν ειδικοί και αποκλειστικοί χώροι ενημέρωσης της νεολαίας, ως μέσον πρόληψης στην υπηρεσία των νέων, όπου η ενημέρωση θα καθίσταται εγγύτερη και πιο προσιτή.

4.4. Αξιοσημείωτες δράσεις που έχουν δρομολογηθεί σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο είναι:

- Κατάρτιση διαμεσολαβητών για τη νεολαία σε θέματα πρόληψης.

- Παρεμβάσεις, μέσω των διαμεσολαβητών αυτών, που φέρνουν την ενημέρωση πιο κοντά στους νέους.

- Ενημερωτικές εκστρατείες και υλικό προσαρμοσμένο στις προτιμήσεις των νέων: κόμικς, οπτικοακουστικό υλικό, CD μουσικής κ.λπ.

- Χώροι χωρίς οινοπνευματώδη σε γιορτές και κοινωνικές εκδηλώσεις.

- Ανάπτυξη εναλλακτικών προγραμμάτων ψυχαγωγίας και ελεύθερου χρόνου.

- Προγράμματα περιορισμού του κινδύνου, που να λειτουργούν απ' ευθείας στους χώρους όπου συνήθως καταναλώνονται συνθετικές διεγερτικές ουσίες.

- Εργαστήρια για την "πρόληψη της κατάχρησης οινοπνεύματος και προϊόντων καπνού", "πρόληψη του VIH-ΣΕΑΑ (έιτζ)" κ.λπ.

5. Εργασιακό περιβάλλον

5.1. Η κοινωνική διάσταση, καθώς και η σημασία που έχει για τη ζωή των ανθρώπων το εργασιακό περιβάλλον προσδίδουν στο χώρο αυτόν ύψιστη σημασία τόσο για την πρόληψη της κατανάλωσης προβληματικών ουσιών όσο και για την προώθηση σωτήριων συνηθειών.

5.2. Οι παρεμβάσεις νοούνται υπό το πρίσμα της συνυπευθυνότητας και της συμμετοχής όλων των παραγόντων που συναπαρτίζουν την επιχείρηση: διεύθυνση, ιατρικές υπηρεσίες, συνδικαλιστικές οργανώσεις, εργαζόμενοι. Ως γενικό πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να τοποθετούνται οι δράσεις πρέπει να οριστεί η προώθηση της υγείας και οι δράσεις πρόληψης, επικεντρωμένες στον περιορισμό της ζήτησης, που έχουν άμεση επίδραση στις ατομικές καταστάσεις και λαμβάνουν υπόψη τις εργασιακές συνθήκες. Καθοριστικοί παράγοντες για τα προγράμματα είναι οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι, λόγω του διαμεσολαβητικού ρόλου τους.

5.3. Ουσιαστικές δράσεις προς ανάπτυξη είναι:

- Κατάρτιση των συνδικαλιστών.

- Κατάρτιση των διευθυντών και των μεσαίων στελεχών.

- Παροχή συμβουλών σε επιχειρήσεις.

- Διάδοση πληροφοριών σε περιοδικά και δελτία για τους εργαζομένους.

- Εξατομικευμένη ενημέρωση και προσανατολισμός.

6. Παράνομη διακίνηση και νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες

6.1. Άλλη μία από τις πτυχές που μας απασχολούν και στις οποίες επιθυμούμε να επιμείνουμε είναι το πρόβλημα της διακίνησης ναρκωτικών και το φαινόμενο της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το οποίο συνδέεται άμεσα με το πρόβλημα αυτό και του δίνει νόημα και εμβέλεια. Η παράνομη διακίνηση ναρκωτικών και το "ξέπλυμα χρημάτων" συνιστούν δύο από τα εργαλεία, αν και όχι τα μοναδικά, μέσω των οποίων αναπτύσσει τη δύναμή του το οργανωμένο έγκλημα σε ολόκληρο τον κόσμο, χρησιμοποιώντας τα για την εξάπλωσή του και για την επίτευξη ευρύτερων πεδίων ατιμωρησίας, απειλώντας έτσι την ίδια τη διάρθρωση των δημοκρατικών κρατών, κατά τρόπο υποβόσκοντα αλλά σταθερό.

6.2. Μια ορθή πολιτική για ζητήματα ναρκωτικών πρέπει αναγκαστικά να αντιμετωπίζει το πρόβλημα καθολικά, από όλες τις πτυχές του, και να συντονίζει τις διάφορες δράσεις προς ανάπτυξη. Η ανάγκη της πρόληψης είναι προφανής, πρόληψη όμως δεν σημαίνει μόνο ενημέρωση για τους κινδύνους, αλλά και αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών. Όσον αφορά την καταστολή της διακίνησης, πρέπει να περιλαμβάνεται σ' αυτήν όχι μόνο η διεξαγωγή ερευνών, η δίωξη και η τιμωρία, αλλά και η διερεύνηση των κυκλωμάτων που διακινούν και "ξεπλένουν" τα παράνομα κέρδη, ανακυκλώνοντας τα έσοδα και επιτυγχάνοντας να τα επενδύσουν στη νόμιμη χρηματοοικονομική αγορά.

6.3. Επείγει ο καθορισμός γενικού πλαισίου παρέμβασης που θα απαρτίζεται από διάφορα στοιχεία: ένα ισχυρό εθνικό σύστημα, ευρείς περιφερειακοί μηχανισμοί συνεργασίας όπου θα συγκλίνουν διάφορες νομοθεσίες, αμοιβαία νομική συνδρομή, διεξαγωγή κοινών ερευνών, καθορισμός λειτουργικών κριτηρίων και συντονισμένες δράσεις της αστυνομίας. Όλα αυτά, σε πρώτη φάση στο χώρο της ΕΕ και στη συνέχεια σε έναν ενιαίο παγκόσμιο χώρο διαρθρωμένο υπό το πρίσμα του συντονισμού.

6.4. Η ΕΕ δεν μπορεί ούτε και πρέπει να λησμονεί την κατάσταση των λαϊκών τάξεων στις χώρες παραγωγής των παράνομων ναρκωτικών. Οφείλει να στηρίζει την εδραίωση των δημοκρατικών δομών και τη βιώσιμη ανάπτυξη που θα επιτρέπουν την αξιοπρεπή διαβίωση εκατομμυρίων ατόμων, η επιβίωση των οποίων, έως τώρα, συνδέεται άρρηκτα με την παραγωγή των πρώτων υλών που θα μεταποιηθούν σε ουσίες παράνομης διακίνησης.

6.5. Η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος δεν είναι μεμονωμένο καθήκον του κάθε κράτους, ούτε του κάθε εμπλεκόμενου κοινωνικού στρώματος. Είναι κοινό έργο που απαιτεί διασυνδέσεις, κοινές προσπάθειες και ενιαία προοπτική, με προκαθορισμένους και σαφείς στόχους. Υπό την έννοια αυτή, πιστεύουμε ότι πρέπει να επιμείνουμε και να σημειώσουμε προόδους στις ακόλουθες πτυχές.

- Να τεθεί ως στόχος η νομοθετική ενοποίηση, ως προς τον προσδιορισμό των συμπεριφορών και ως προς το σχεδιασμό της δίωξης και της έρευνας.

- Να επιδιωχθεί η εξαφάνιση των "φορολογικών παραδείσων".

- Να προωθηθεί η χάραξη μιας πολιτικής για την έρευνα του εγκλήματος και την αστυνομική συνδρομή στους κόλπους της ΕΕ και να μεταφερθεί η αναγκαιότητα αυτή και στα Ηνωμένα Έθνη, ώστε να συσταθεί μια λειτουργική οργάνωση που θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της νέας αυτής πρόκλησης.

- Να επιδιωχθεί η δημιουργία ενιαίου και καθολικού δικαστικού χώρου για τέτοιου είδους θέματα.

- Τα κεφάλαια που προέρχονται από την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων που έχουν αποκτηθεί από κέρδη προερχόμενα από την παράνομη διακίνηση ναρκωτικών πρέπει να επενδύονται στις πολιτικές περιορισμού της ζήτησης και του κινδύνου και συνδρομής για την απεξάρτηση.

6.6. Θεωρούμε σημαντικό να εισαγάγουμε κάποια νέα στοιχεία, λόγω της ιδιαίτερης επίδρασης που έχουν στις επιμέρους περιοχές και στη ζωή των ανθρώπων και υπογραμμίζουμε σχετικά το ζωτικό ρόλο που διαδραματίζουν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές στους εν λόγω τομείς:

- Θέσπιση προγραμμάτων περιορισμού των βλαβών για τις νέες ουσίες ή τα νέα πρότυπα κατανάλωσης, όπως τα οινοπνευματώδη ή τα συνθετικά ναρκωτικά.

- Επέκταση αυτού του είδους των προγραμμάτων στον περιορισμό βλαβών στην εργασία και στον αντίκτυπό τους στην ένταξη στην αγορά εργασίας, ώστε να υπάρξει συμβολή στη βελτίωση της εργασιακής υγείας και στην πρόληψη εργασιακών κινδύνων.

- Ενίσχυση προγραμμάτων ανάρρωσης και αποκατάστασης με υποκατάστατα οπιούχων στις φυλακές, διευκόλυνση της πρόσβασης στα προγράμματα αυτά, διανομή συρίγγων και λοιπών χρειωδών, καθώς και προφυλακτικών στο περιβάλλον αυτό.

- Σχεδιασμός παρεμβάσεων για τις πόρνες και τις εξαρτημένες από ναρκωτικά γυναίκες για την αποτροπή της διάδοσης ασθενειών που συνδέονται με τη χρήση, καθώς και για την αποτροπή της κατάχρησης την οποία υφίστανται πολλές από αυτές εκ μέρους τρίτων, των ερωτικών συντρόφων, προαγωγών και δικτύων διακίνησης γυναικών.

- Χάραξη και ενίσχυση προγραμμάτων για τον περιορισμό των βλαβών στα ανήλικα τέκνα τοξικομανών καθώς και των προβλημάτων που δημιουργούνται τόσο σε ιδρύματα όσο και σε οικογένειες.

- Σκιαγράφηση κοινωνικών στρατηγικών υγιεινής που να διευκολύνουν τη συμμετοχή των χρηστών στις θεραπείες με ρετοϊκό αντιγόνο ώστε να αποτρέπεται η επίταση των συνεπειών του VIH στη φυσιολογία των ασθενών.

- Αύξηση του αριθμού των γενικών υγειονομικών προγραμμάτων για ναρκομανείς: προγράμματα οδοντιατρικής υγιεινής, τακτικοί γυναικολογικοί έλεγχοι, τακτικοί έλεγχοι για ηπατοπάθειες κ.λπ.

- Σχεδιασμός προγραμμάτων πρόληψης, παρακολούθησης και τακτικής θεραπείας για ασθενείς με ηπατίτιδα C, επειδή παρουσιάζει μεγάλο επιπολασμό μεταξύ των χρηστών ναρκωτικών ουσιών, ώστε να αποτρέπεται η διάδοση, η πρόοδος και οι μελλοντικές συνέπειες (πιθανότητα εξέλιξης σε χρόνια κατάσταση, μετεξέλιξη σε κιρρώσεις ή καρκινώματα).

- Προώθηση μέτρων που εντάσσονται στα πλαίσια της προσέγγισης "θεραπεία αντί για ποινικοποίηση".

- Προώθηση μέτρων για την πρόληψη ή την ελαχιστοποίηση των σωματικών, ψυχολογικών και κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ναρκομανείς που δεν έχουν τη δύναμη να σταματήσουν την κατανάλωση ναρκωτικών, π.χ. μέσω της χρήσης υποκαταστάτων οπιούχων, της ευκολότερης πρόσβασης στα υποκατάστατα, της διανομής συρίγγων και προφυλακτικών.

- Προώθηση της διενέργειας περιφερειακών μελετών και ερευνών.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 189 της 7.7.2000, σ. 256.

(2) ΕΕ C 144 της 16.5.2001, σ. 43.