Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής και πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος υποστήριξης των καλλιτεχνικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων ευρωπαϊκής διάστασης Καλειδοσκόπιο 2000 () (96/C 100/08)

Στις 28 Νοεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 128 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανωτέρω πρόταση.

Στις 5 Δεκεμβρίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή των Περιφερειών αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση για το παραπάνω θέμα.

Η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΤΠ ανατέθηκε στην επιτροπή 7 «Ευρώπη των Πολιτών, Έρευνα, Πολιτισμός, Νεολαία και Καταναλωτές» της Επιτροπής των Περιφερειών. Εισηγητής ορίσθηκε ο κ. Evans (Ηνωμένο Βασίλειο).

Κατά την 7η σύνοδο ολομέλειας της 20ής και 21ης Απριλίου 1995 (συνεδρίαση της 21ης Απριλίου 1995), η Επιτροπή των Περιφερειών υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

- έχοντας υπόψη τη Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 128,

- έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής,

- εκτιμώντας ότι η Συνθήκη αναθέτει στην Κοινότητα, την ευθύνη να συμβάλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών, βελτιώνοντας τη γνώση και τη διάδοση του πολιτισμού και της ιστορίας των ευρωπαϊκών λαών και ευνοώντας τις πολιτιστικές ανταλλαγές καθώς και την καλλιτεχνική και λογοτεχνική δημιουργία,

- εκτιμώντας ότι πρέπει να διαφυλαχθεί η πολιτιστική πολυφωνία όπως αυτή εκφράζεται σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και να προβληθούν τα έργα των Ευρωπαίων καλλιτεχνών και δημιουργών, που εκφράζουν τον πλούτο και την πολυμορφία τους,

- εκτιμώντας ότι πρέπει, επίσης, να επιδιωχθεί μεγαλύτερη συμμετοχή όλων των πολιτών στην πολιτιστική ζωή προκειμένου να προωθήσει η καλύτερη αμοιβαία κατανόηση και ο αμοιβαίος σεβασμός,

- εκτιμώντας τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν στη γενική συζήτηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη συνεδρίαση, που πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 1995 (), με την επιτροπή 7 «Ευρώπη των Πολιτών, Έρευνα, Πολιτισμός, Νεολαία και Καταναλωτές» που είναι αρμόδια για τον εν λόγω τομέα,

προβαίνει στις εξής παρατηρήσεις.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Εκτιμώντας ότι το άρθρο 128 της Συνθήκης του Μάαστριχτ υπάγει για πρώτη φορά στις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον πολιτισμό και αποσκοπώντας στην υποστήριξη πρωτοβουλιών που διατηρούν και καλλιεργούν περαιτέρω την ιδιαίτερη πολιτιστική παράδοση και την καλλιτεχνική έκφραση κάθε περιφέρειας, η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕΤΠ) επικροτεί, κατ'αρχήν, το προτεινόμενο πρόγραμμα Καλειδοσκόπιο 2000.

2.2. Ωστόσο, η υποστήριξη της ΕΤΠ δεν είναι ανεπιφύλακτη. Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε να διασαφηνισθούν και/ή να τροποποιηθούν ορισμένα σημεία του εγγράφου, ούτως ώστε να διασφαλισθεί, αφενός, η διαφάνεια και, αφετέρου, η αποδοχή τους.

2.3. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι το Καλειδοσκόπιο 2000 αποτελεί απόρροια και εξέλιξη του προηγούμενου προγράμματος «Καλειδοσκόπιο», το οποίο εχρηματοδοτείτο επίσης από ιδιαίτερο κονδύλιο του προϋπολογισμού, αλλά χωρίς τη νομική αναγνώριση ή νομιμότητα που παρέχει σήμερα το άρθρο 128. Υπάρχουν, όπως πληροφορούμαστε, ορισμένα προβλήματα σχετικά με τη λειτουργία του πρώτου προγράμματος Καλειδοσκόπιο τα οποία κείνται εκτός της δικαιοδοσίας της ΕΤΠ. Ωστόσο, η ΕΤΠ εύχεται οι καταστάσεις που στάθηκαν αφορμή για αυτά τα προβλήματα να μην επαναληφθούν στο Καλειδοσκόπιο 2000.

2.4. Η ΕΤΠ επικροτεί τη σημαντική αύξηση των πόρων που προτείνεται να διατεθούν για το Καλειδοσκόπιο 2000 και ελπίζει αυτή η αύξηση να εγκριθεί από το Συμβούλιο Υπουργών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ωστόσο, η αλλαγή των κανόνων που αφορούν το ποσοστό και το επίπεδο των επιχορηγήσεων δεν αντικατοπτρίζει τη ζωντανή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης σε όλη την έκταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 25 % μόνο που προτείνεται ως ποσοστό της επιχορήγησης κάθε σχεδίου σημαίνει ότι το υπόλοιπο 75 % θα πρέπει να εξευρεθεί από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης σε μία περίοδο οικονομικών δυσχερειών. Κατά συνέπεια, πολλά αξιοθαύμαστα και αξιόλογα σχέδια, που υποβάλλουν οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης ή μικρότεροι οργανισμοί, δεν θα μπορέσουν να συγκεντρώσουν τους απαραίτητους πόρους. Αντίθετα, θα υποστηριχθούν άλλες, αντιπροσωπευτικές εκδηλώσεις, οι οποίες χρηματοδοτούνται ήδη επαρκώς και δεν χρειάζονται περαιτέρω χρηματόδηση. Η ΕΤΠ φρονεί ότι αυτό αντίκειται στο πνεύμα του άρθρου 128 της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

2.5. Αν διατηρηθεί η σημερινή του διατύπωση, το Καλειδοσκόπιο 2000 θα υποστηρίξει ή θα ενθαρρύνει ως επί το πλείστον εμβληματικά, αυστηρά προδιαγεγραμμένα σχέδια μεγάλης προβολής, τα οποία λαμβάνουν ήδη σημαντική τοπική ή εθνική υποστήριξη. Αυτό θα εμποδίσει δημιουργικούς ανθρώπους από διάφορες περιφέρειες της Ευρώπης να συνεργαστούν σε ένα λιγότερο διαρθρωμένο πλαίσιο. Η ΕΤΠ πρεσβεύει ότι πρέπει να υποστηριχθεί περισσότερο μια δημιουργική προσέγγιση των αναγκών όλων των τομέων της καλλιτεχνικής κοινότητας - είτε ατόμων είτε ομάδων - που επιθυμούν να καλλιεργήσουν και να εμπλουτίσουν τον τοπικό/περιφερειακό/εθνικό τους πολιτισμό, παρά να περιορισθεί η χρηματοδότηση σε μεγαλεπήβολα και εντυπωσιακά σχέδια.

2.6. Η ΕΤΠ σημειώνει με απογοήτευση ότι στα έγγραφα του προγράμματος Καλειδοσκόπιο 2000 δεν γίνεται καμία απολύτως αναφορά στον ορισμό της έννοιας του «πολιτισμού». Συνέπεια της καταφανούς αυτής παραλείψεως είναι η παραγνώριση του μείζονος ρόλου που διαδραματίζουν οι περιφέρειες και οι τοπικές κοινότητες στη δημιουργία, τη διαμόρφωση και την υποστήριξη, της πλούσιας ποικιλίας των πολιτιστικών μας παραδόσεων και των καλλιτεχνών που ζουν σε αυτές τις περιφέρειες και τις τοπικές κοινότητες. Το έργο των καλλιτεχνών αυτών εκπηγάζει από έναν πολιτιστικό περίγυρο ο οποίος διαμορφώνεται και προσδιορίζεται από τον τοπικό και τον περιφερειακό τρόπο ζωής. Η εισαγωγή στα έγγραφα και, κατά συνέπεια, στο πρόγραμμα Καλειδοσκόπιο 2000, μιας αναφοράς στο γεγονός ότι ο πολιτισμός έχει περιφερειακή/τοπική βάση και στον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι περιφερειακές/τοπικές αρχές όσον αφορά την παροχή και την υποστήριξη αυτής της βάσης, θα αποτελούσε ένα φωτισμένο βήμα προς τα εμπρός. Η τεκμηρίωση του καλειδοσκόπιου εξομοιώνει την προβολή και τη διάδοση του πολιτισμού στην Ευρώπη με μεγαλεπήβολα κοινοτικά σχέδια και κοινοτικές εμβληματικές δράσεις. Είναι βέβαιο ότι μεταξύ των αποτελεσματικών προσεγγίσεων για την προβολή του πολιτισμού είναι η στενή σχέση μεταξύ λαών από τρία ή περισσότερα διακεκριμένα πολιτιστικά περιβάλλοντα 7 μια παρόμοια στενή σχέση είναι εξίσου αποτελεσματική, με τα μεγαλεπήβολα κοινοτικά σχέδια, αν όχι αποτελεσματικότερη.

2.7. Ένα άλλο απογοητευτικό στοιχείο της αιτιολογικής έκθεσης είναι ότι κάνει παρόμοιες αστήρικτες υποθέσεις σχετικά με την ομοιογενή φύση του εθνικού πολιτισμού κάθε κράτους μέλους, παραγνωρίζοντας την πλούσια πολιτιστική πολυμορφία των περιφερειακών πολιτισμών στο εσωτερικό των κρατών μελών. Ένα παράδειγμα είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου, παράλληλα με την πολιτιστική παράδοση της Αγγλίας, υπάρχουν οι ξεχωριστές και χαρακτηριστικές παραδόσεις της Σκωτίας, της Βόρειας Ιρλανδίας και της Ουαλλίας. Τα ουαλλικά, μια από τις αρχαιότερες ζωντανές γλώσσες της Ευρώπης, έχουν αδιάσπαστη κληρονομιά 3000 ετών η οποία υποστηρίζει τη ξεχωριστή τους θέση. Ακόμα και στο εσωτερικό της ίδιας της Αγγλίας, υπάρχουν διακεκριμένες περιφερειακές παραδόσεις, που χρειάζονται αναγνώριση και υποστήριξη. Στη Φινλανδία υπάρχουν δύο επίσημες γλώσσες και στο Βόρειο τμήμα της Φινλανδίας, της Σουηδίας, της Νορβηγίας και της Ρωσίας, ζει ακόμα ένα αυτόχθονο έθνος, οι Λάπωνες. Στη Γερμανία, η εθνική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει αυτή την πολυμορφία και έχει μεταβιβάσει την ευθύνη - και τους πόρους - για τον πολιτισμό στις αρχές των ομόσπονδων κρατιδίων. Ούτε στην περίπτωση της Ισπανίας θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για ενιαίο πολιτισμό 7 οι λαοί της Καταλονίας και της χώρας των Βάσκων, μεταξύ άλλων, θα αρνούνταν έναν τέτοιο ισχυρισμό. Στο Βέλγιο υπάρχει σαφής γλωσσικός και πολιτιστικός διαχωρισμός μεταξύ της γαλλόφωνης Βαλλονίας και της ολλανδόφωνης Φλάνδρας. Ο αβάσιμος ισχυρισμός, ότι υπάρχει ένας χαρακτηριστικός βελγικός εθνικός πολιτισμός θα είχε ως συνέπεια να εγερθούν ενωμένα και τα δύο τμήματα του πληθυσμού ενάντια σε μια τέτοια ανόητη ιδέα.

Εξάλλου, πρέπει να τονισθεί εξίσου ότι στους κόλπους των κρατών μελών υπάρχει όχι μόνο πολυμορφία εθνικών και εθνοτικών πολιτισμών αλλά, επίσης, και πολυμορφία κοινωνικών πολιτισμικών ομάδων. Παράλληλα, πρέπει να τονισθεί, επίσης, ότι ο πολιτισμός, αποτελεί ισχυρό μέσο κατά της απώλειας της ταυτότητας και είναι οπωσδήποτε φθηνότερος σε σχέση με το κόστος της βίας, των φυλακών και των νοσοκομείων. Σχετικά με το σημείο αυτό, δεν πρέπει να λησμονηθεί ότι οι πολιτισμοί των μεταναστών είναι και αυτοί ευρωπαϊκοί πολιτισμοί.

Η ΕΤΠ ζητεί να αναδιατυπωθούν τα έγγραφα του Καλειδοσκοπίου 2000, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρων σχολίων.

2.8. Η ΕΤΠ επικροτεί τις προτάσεις για αύξηση και ενδυνάμωση της συνεργασίας με τρίτες χώρες - ιδίως με τις αναπτυσσόμενες δημοκρατίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης - και παραθέτει το παράδειγμα της Φινλανδίας της οποίας το ανατολικό τμήμα υπήρξε για αιώνες σημείο συνάντησης των ανατολικών και δυτικών πολιτισμών της Ευρώπης. Είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί η συνεργασία αυτή στα πλαίσια της νέας Ευρώπης.

Επικροτεί, επίσης, τις προτάσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της συνεργασίας με «τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς στον τομέα του πολιτισμού, και ειδικότερα με το Συμβούλιο της Ευρώπης». Όσον αφορά αυτό το τελευταίο, επιβάλλεται να ξεκινήσουν συζητήσεις μεταξύ της επιτροπής 7 της ΕΤΠ και της αρμόδιας υποεπιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης. Οι συζητήσεις αυτές θα βοηθήσουν να αποφευχθεί κάθε περιττή επικάλυψη των προσπαθειών.

2.9. Όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, η ΕΤΠ δεν συμφωνεί ότι όλα τα πολιτιστικά σχέδια οφείλουν να είναι δράσεις «κάποιας σημασίας, τόσο ως προς το περιεχόμενό τους όσο και ως προς την διάρκειά τους». Η φράση αυτή, κατά τη γνώμη μας, είναι απλώς ένας ευφημισμός για τα μεγάλα και πολυδάπανα σχέδια, μεγάλης, εθνικής ή υπερ-εθνικής κλίμακας, ενώ εμείς, ως εκπρόσωποι των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης, θα επιθυμούσαμε να αναγνωρισθούν, να υποστηριχθούν και να διαδοθούν, τα έργα καλλιτεχνών και ερευνητών του απλού λαού.

2.10. Η ΕΤΠ σημειώνει, επίσης, με απογοήτευση ότι στα έγγραφα δεν δίδεται καμία ερμηνεία της έννοιας «καλλιτεχνική δραστηριότητα ευρωπαϊκής διάστασης» και υποστηρίζει ότι κάθε καλλιτεχνική δραστηριότητα που αναπτύσσεται στις περιφέρειες και τις τοπικές μας κοινότητες έχει δυνητικά ευρωπαϊκή διάσταση και τάσσεται, για άλλη μια φορά, κατά της εύνοιας των μεγαλεπήβολων εθνικών σχεδίων εις βάρος του έργου που προέρχεται από τον απλό λαό. Μας προξενεί ιδιαίτερη απογοήτευση το γεγονός ότι η αρχή του περιορισμού της υποστήριξης στα μεγάλα σχέδια φαίνεται να διαποτίζει όλη τη φιλοσοφία του Καλειδοσκοπίου 2000. Π.χ. οι ανταλλαγές χειροτεχνών που εργάζονται με διάφορα υλικά - αγγειοπλάστες, υφαντές, γλύπτες, κλπ. θα μπορούσαν να συμβάλλουν τόσο μεταξύ των τοπικών κοινοτήτων όσο και μεταξύ των σχολείων με τα κύρια στοιχεία του πολιτισμού της περιοχής του τεχνίτη. Επιπλέον, το μέσο επικοινωνίας που αποτελούν οι θίασοι του μορφωτικού θεάτρου - τομέας στον οποίο η Ουαλλία έχει την πρωτοπορία - μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προβάλει με σαφήνεια τους διάφορους πολιτισμούς παίζοντας για νέους ή ηλικιωμένους στο πλαίσιο της Κοινότητας. Προς το σκοπό αυτό, οι ανταλλαγές εμπειριών από το μορφωτικό θέατρο μεταξύ των περιφερειών θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα πολύ χαρακτηριστικό και μάλιστα δημιουργικό τρόπο διερεύνησης των ομοιοτήτων και των διαφορών των περιφερειακών πολιτισμών. Ίσως να ενδείκνυται στο σημείο αυτό να απευθυνθεί πρόσκληση για το συντονισμό του Καλειδοσκοπίου 2000 με άλλα μέτρα της ΕΕ για την υποστήριξη των μειονοτικών γλωσσών της Ένωσης. Τούτο πιθανόν να χρειάζεται περαιτέρω έρευνα και εξέταση πρέπει όμως να τονισθεί σ'αυτή τη γνωμοδότηση.

2.11. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι ο πίνακας με τα παραδείγματα «Δράσεων Ενθάρρυνσης» είναι υπερβολικά ανελαστικός και ως εκ τούτου είναι πρόσφορος να ερμηνευθεί από ορισμένους ότι δεν περιέχει τον ελάχιστο αριθμό των προβλεπόμενων δράσεων αλλά μάλλον το σύνολό τους που ενδέχεται να υποστηριχθεί. Από αυτή την άποψη, θα ήθελε να επισημάνει ορισμένα σημαντικά κενά στον Πίνακα. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ανεπαρκής διατύπωση των κατηγοριών «Πρόσβαση στον πολιτισμό» και «Έρευνα/Κατάρτιση», σε σύγκριση με το προηγούμενο πρόγραμμα Καλειδοσκόπιο 2000. Ο ρόλος των αρχών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στη διάδοση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων και τη βελτίωση της πρόσβασης σε αυτές τις δραστηριότητες δεν αναγνωρίζεται πουθενά. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι πρέπει να γίνει αναφορά σε αυτό το ρόλο. Στην κατηγορία «Έρευνα/Κατάρτιση», αγνοείται όλο το corpus των ερευνών στον τομέα των Τεχνών, υπέρ μιας περιορισμένου βαθμού υποστήριξης της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Χωρίς το έργο των ερευνητών π.χ. μουσικολόγων, ιστορικών της τέχνης, αρχαιολόγων, παλαιογράφων, ερευνητές αρχείων, χορογράφων, δραματουργών/θεατρικών συγγραφέων κ.λπ., η ποιότητα και η ποσότητα των γνώσεων στο καλλιτεχνικό πεδίο θα ήταν πολύ περιορισμένες. Πρέπει, συνεπώς, να δοθούν δυνατότητες, τόσο σε μεμονωμένους ερευνητές όσο και σε ερευνητικά ιδρύματα, να συμμετάσχουν στην προαγωγή της γνώσης στον τομέα των τεχνών, φέρνοντας στο φως νέα έργα και νέες, ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες.

2.12. Στο τμήμα ΙΙΙ της εισαγωγής, δίδεται μεγάλη έμφαση στην εξέταση και την αξιολόγηση των «πολιτικών τις οποίες εφαρμόζει (η Κοινότητα) τόσο στο εσωτερικό όσο και προς τα έξω». Δυστυχώς, οι παράγραφοι που ακολουθούν είναι υπερβολικά ασαφείς και δεν προσδιορίζουν πώς θα υλοποιηθούν αυτές οι πολιτικές στην πράξη. Είναι απαραίτητη η διασάφηση των ανωτέρω σημείων. Ούτε και εδώ υπάρχει καμία αναφορά στον ρόλο των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης έναντι αυτών των πολιτικών. Για την ΕΤΠ, αυτά αποτελούν θεμελιώδεις παραλείψεις. Εκτός από διασάφηση, η ΕΤΠ ζητεί να αναφερθεί και να αναγνωρισθεί ο ρόλος των περιφερειακών και τοπικών αρχών 3.

3. Ειδικές παρατηρήσεις επί των άρθρων και των δράσεων

3.1. Άρθρα

Ας στραφούμε τώρα στην εξέταση των άρθρων των εγγράφων Καλειδοσκόπιο 2000 και ας σχολιάσουμε τα άρθρα 1, 2 και 3.

3.1.1. Άρθρο 1: Αντιπροσωπευτικές εκδηλώσεις

Κάναμε ήδη ανωτέρω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές εκδηλώσεις, αλλά υπάρχουν και άλλα σημεία που πρέπει να αναφερθούν σχετικά. Η ακριβής σημασία της έννοιας δεν είναι σαφής και θα ήταν σκόπιμη η διασάφηση και η αμοιβαία αποδοχή του όρου. Η ΕΤΠ έχει αμφιβολίες σχετικά με τη σκοπιμότητα της διάθεσης πόρων για αντιπροσωπευτικές εκδηλώσεις μεγάλης κλίμακας, οι οποίες μπορεί να ελκύσουν, αλλά μπορεί και να μην ελκύσουν την προσοχή των πανευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης. Η ιδέα ίσως να είναι αξιόλογη, αλλά η μεγαλύτερη διασάφηση των μέσων με τα οποία θα επιτευχθεί - και με τα οποία θα αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά της - είναι θεμελιώδης για τη λειτουργία αυτής της διάστασης του προγράμματος Καλειδοσκόπιο 2000.

3.1.2. Άρθρο 2: Οι στόχοι του προγράμματος

Η ΕΤΠ σημειώνει και πάλι με απογοήτευση την έλλειψη αναφοράς στο ρόλο των περιφερειακών και τοπικών αρχών όσον αφορά την επίτευξη των εν λόγω στόχων. Χρειάζονται περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με αυτούς τους στόχους, εφόσον δεν καθορίζονται συγκεκριμένες και αντικειμενικές επιδιώξεις. Με την υφιστάμενη διατύπωσή τους, οι στόχοι είναι υπερβολικά νεφελώδεις και χρειάζονται διασάφηση.

3.1.3. Άρθρο 3: Μέτρα ενθάρρυνσης

Η έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε έναν κεντρικό πυρήνα της χρηματοδότησης των σχεδίων φανερώνει ότι μόνο τα μεγάλα και με ευρεία απήχηση σχέδια θα χρηματοδοτηθούν από το πρόγραμμα. Κατά την άποψη της ΕΤΠ, αυτό αντιστρατεύεται τους στόχους του άρθρου 2. Από αυτήν την άποψη, φαίνεται ότι το άρθρο 3 συντάχθηκε χωρίς να ληφθεί υπόψη το άρθρο 2. Η ΕΤΠ ζητεί να διασαφηνισθεί αυτό το σημείο. Η προφανής προτεραιότητα που δίδεται στις εκδηλώσεις μεγάλης κλίμακας στο τμήμα Ι του άρθρου φανερώνει ότι ο κύριος όγκος των διαθέσιμων πόρων θα διοχετευθεί ως επί το πλείστον σε σχέδια που ίσως έχουν ήδη καλή υποστήριξη από άλλες πηγές. Το γεγονός αυτό σχολιάστηκε και ανωτέρω και επαναλαμβάνεται εδώ. Η ΕΤΠ θα επιθυμούσε σαφώς να συμμετάσχει στον καθορισμό των προτεραιοτήτων στο πλαίσιο του εν λόγω άρθρου.

Η ΕΤΠ πιστεύει, επίσης, ότι το ίδιο άρθρο, στο τμήμα ΙΙ, είναι αδικαιολόγητα περιοριστικό όταν επιβάλλει τη συμμετοχή τριών τουλάχιστον κρατών μελών σε ένα σχέδιο, για να λάβει το σχέδιο οικονομική υποστήριξη. Το θεωρεί αδικαιολόγητα περιοριστικό, και πάλι επειδή δεν αναγνωρίζει την πολιτιστική και εθνοτική πολυμορφία εντός των κρατών μελών. Αναγνωρίζεται γενικά ότι είναι δύσκολα τα οικονομικά και υλικοτεχνικά προβλήματα της διοργάνωσης διαπεριφερειακών δραστηριοτήτων απλώς και μόνο μεταξύ δύο περιφερειών. Η ΕΤΠ αναγνωρίζει ότι η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να υποστηρίξει μόνο μέτρα που περιλαμβάνουν τρία κράτη μέλη και γι'αυτό δέχεται πρόθυμα τη ρύθμιση αυτή, ενώ συνεχίζει να πιστεύει στην ιδέα ότι η συμμετοχή θα μπορούσε να βασίζεται σε δύο κράτη μέλη. Πάντως, η ΕΤΠ κρίνει ότι τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορούν να συμμετάσχουν με τους ίδιους όρους όπως και τα κράτη μέλη. Η εναλλακτική λύση της συμμετοχής τριών τουλάχιστον περιφερειών σε όχι λιγότερα από δύο κράτη μέλη μπορεί να είναι εξίσου αξιόλογη.

Το τμήμα ΙΙΙ του άρθρου επικεντρώνεται αποκλειστικά στην Κατάρτιση, ενώ υπάρχει σαφώς ανάγκη ερευνών, οι οποίες θα ανοίξουν και θα διαδώσουν στο ευρύτερο κοινό τα έργα των παλαιότερων και των σύγχρονων δημιουργών. Για παράδειγμα, για να αποκτήσουν νόημα για τον κόσμο τα σπουδαία έργα του Leonardo da Vinci, χρειάστηκε να αποκρυπτογραφηθεί και να ερμηνευθεί από ερευνητές η κωδικοποιημένη, αντεστραμμένη σαν σε καθρέφτη, γραφή του εν λόγω καλλιτέχνη. Με ανάλογο τρόπο, για να μπορέσουν να ερμηνευθούν αυθεντικά τα μουσικά έργα των παρελθόντων αιώνων, χρειάζεται να μεταγραφούν τα έργα αυτά στη σύγχρονη μουσική σημειογραφία και να κατανοηθούν οι πρακτικές των μουσικών εκτελέσεων της αντίστοιχης περιόδου. Η ΕΤΠ πιστεύει ότι, εκτός από τις δράσεις κατάρτισης, πρέπει να δοθεί υποστήριξη και σε καλόπιστους ερευνητές και ερευνητικά ιδρύματα.

Όσον αφορά το τμήμα IV, Πρόσβαση στον πολιτισμό, αν και η ΕΤΠ επικροτεί και υποστηρίζει τη γενική του ιδέα και, πραγματικά, όλες οι αρχές τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης θα επιθυμούσαν να ταυτιστούν με την ιδέα αυτή, εντούτοις δεν θεωρεί σκόπιμη την χορήγηση προτεραιότητας στα σχέδια που χρησιμοποιούν τα πολύμεσα. Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι δεν είναι όλα τα κράτη μέλη μας πλήρως εφοδιασμένα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο με πρόσβαση στις δυνατότητες των πολύμεσων. Ζητούμε, συνεπώς, να διασαφηνισθεί η σχετική δήλωση και να παρασχεθούν ενδείξεις σχετικά με τους τρόπους και τα μέσα με τα οποία θα διασφαλισθεί η συμμετοχή όλων των περιφερειών σε όλα τα κράτη μέλη.

Όσο για το τμήμα V, το οποίο αναφέρεται στη Συνεργασία με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς, η ΕΤΠ επικροτεί και υποστηρίζει αυτή τη συνεργασία, αλλά έχει και εδώ την ίδια ένσταση σχετικά με την ισότητα ευκαιριών και πρόσβασης όλων των κρατών μελών.

3.1.4. Η περιφερειακή και τοπική διάσταση του πολιτισμού

Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί τις αρμόδιες αρχές να λάβουν επαρκώς υπόψη κατά την κατανομή των χρηματοδοτικών πόρων του προγράμματος Καλειδοσκόπιο 2000 τις πολιτιστικές περιφέρειες της κοινοτικής επικράτειας. Σε ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις οι οποίες μπορεί να αιτιολογηθούν (περιορισμένη χρηματοοικονομική παραγωγικότητα, υψηλό κόστος το οποίο οφείλεται, π.χ, στην ιδιαίτερη κατάσταση των περιφερειών, κ.λπ.), θα ήταν σκόπιμο να βοηθούνται οι αιτούντες ώστε να συμμετέχουν στο πρόγραμμα διαμέσου μιας κατάλληλης διαδικασίας. Με τον τρόπο αυτό, θα ήταν δυνατόν να διασφαλισθεί, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η βελτίωση των γνώσεων σχετικά με την πολιτισμική πολυμορφία της Ευρώπης, ειδικότερα όσον αφορά την περιφερειακή και τοπική διάσταση της πολυμορφίας αυτής.

3.2. Ενέργειες

Θα στραφούμε τώρα στις συγκεκριμένες ενέργειες που περιέχονται στο παράρτημα και θα τις σχολιάσουμε εν συντομία.

3.2.1. Ενέργεια 1: Αντιπροσωπευτικά προγράμματα

Δεν είναι σαφές τι ακριβώς σημαίνει αυτό και θα ήταν χρήσιμες κάποιες διευκρινίσεις. Η ΕΤΠ έχει υποστηρίξει και σε άλλες γνωμοδοτήσεις της την αρχή της επικουρικότητας και η προκειμένη ενέργεια φαίνεται να έρχεται ως ένα βαθμό σε σύγκρουση με αυτή την αρχή.

3.2.2. Ενέργεια 2: Εταιρικές σχέσεις, δίκτυα και κατάρτιση

α) Η ΕΤΠ διερωτάται κατά πόσο είναι απαραίτητη η συμμετοχή τουλάχιστον τριών κρατών μελών στα εν λόγω σχέδια. Έχει αναφερθεί σε αυτό το θέμα και προηγουμένως, αλλά χρειάζεται να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση εδώ. Ένα παράδειγμα συνεργασίας οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία είναι ένα σχέδιο στο οποίο συμμετέχουν οι πόλεις του Μπρίστολ, της Μπολόνια, του Μάντσεστερ, του Εδιμβούργου και του Τορίνο. Το σχέδιο αυτό θα πρέπει να δικαιώνεται και όντως δικαιώνεται από μόνο του 7 η ΕΤΠ, όμως, παρατηρεί ότι η Επιτροπή απαιτεί να συμμετάσχει στο σχέδιο και τρίτο κράτος μέλος, ενώ κανονικά η πρωτοβουλία θα πρέπει να είναι επιλέξιμη οπωσδήποτε. Αν εφαρμόζονταν τα κριτήρια που προτείνει η ΕΤΠ ανωτέρω, το σχέδιο θα ήταν επιλέξιμο βάσει του γεγονότος ότι το Μπρίστολ βρίσκεται στη Νοτιοδυτική Αγγλία και είναι ένας μεγάλος θαλάσσιος λιμένας, το Μάντσεστερ είναι μια μεγαλούπολη της Βορειοδυτικής Αγγλίας, το Εδιμβούργο είναι η πρωτεύουσα της Σκωτίας, η Μπολόνια και το Τορίνο έχουν καθένα ιδιαίτερα περιφερειακά χαρακτηριστικά, και έτσι ικανοποιούνται πλήρως τα προτεινόμενα κριτήρια.

β) Η ΕΠΤ επαναλαμβάνει την παρατήρηση ότι είναι πολύ μικρό το προτεινόμενο 25 % ως ποσοστό επιχορήγησης από τον προϋπολογισμό του προγράμματος Καλειδοσκόπιο 2000 και ότι οι μικρότεροι οργανισμοί ή τα μικρότερα σχέδια θα δυσκολευτούν να εξασφαλίσουν το υπόλοιπο 75 % της χρηματοδότησης. Το ποσοστό αυτό πρέπει να αναθεωρηθεί και να επανέλθει στο 30 % του αρχικού προγράμματος. Πράγματι, πιθανόν να υπάρξουν περιπτώσεις, ειδικών σχεδίων για τα οποία θα πρέπει να αυξηθεί το ποσοστό επιχορήγησης της ΕΕ ακόμη και σε 50 ή 60 %.

γ) Βάσει της Ενέργειας 3, μέρος της συνολικής χρηματοδότησης ενός σχεδίου διατίθεται για κατάρτιση 7 με παρόμοιο τρόπο, ένα άλλο μέρος θα ήταν σκόπιμο να διατίθεται για τη δημοσίευση και τη διάδοση των αποτελεσμάτων. Αυτό το τελευταίο σημείο συμφωνεί και με παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της ΕΤΠ σχετικά με θέματα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

3.2.3. Ενέργεια 3: Κατάρτιση

Εκτός από τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν ανωτέρω σχετικά με τη διεύρυνση της σχετικής κατηγορίας ώστε να καλύψει και την έρευνα, η περιγραφή της εν λόγω Ενέργειας στη σελίδα 22 του ελληνικού κειμένου των εγγράφων Καλειδοσκόπιο 2000 υποδηλώνει ότι «Οι δυνατότητες δημιουργίας θέσεων απασχόλησης θα ωφελήσουν κυρίως τους νέους». Αυτό ενδέχεται μεν να αληθεύει, αλλά η ΕΤΠ είναι της γνώμης ότι οι νέοι δεν πρέπει να αναφέρονται κατά προτεραιότητα εις βάρος άλλων κατηγοριών του πληθυσμού και ατόμων. Είναι επίσης σημαντικό να τονισθεί εδώ ότι η εκπαίδευση στο πλαίσιο του Καλειδοσκοπίου 2000 πρέπει να συνδυασθεί και να συσχετισθεί με τα ευρύτερα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης - Σωκράτης και Leonardo - προκειμένου να προωθηθεί η χρήση των μέτρων επιχορήγησης της Ένωσης.

3.2.4. Ενέργεια 4: Πρόσβαση στον πολιτισμό

Εκτός από τα θέματα που θίξαμε ανωτέρω σχετικά με τον ρόλο και τις αρμοδιότητες των περιφερειακών και τοπικών αρχών, ας στραφούμε τώρα στις επιχορηγήσεις για συνέδρια και μελέτες. Πρόκειται για ένα πεδίο όπου υπάρχει ιδιαίτερη ανάγκη να αξιολογηθούν τα οφέλη που αποκομίσθηκαν από παλαιότερα σχέδια αυτού του είδους και να αποφευχθεί οποιαδήποτε κατηγορία (ευσταθής ή μη) σχετικά με τη χρησιμοποίηση των χρημάτων από τη διοικητική γραφειοκρατία αντί για τη διάθεσή τους για παραγωγές με άμεσο πολιτιστικό όφελος. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει ανάγκη να εισαχθεί στο κόστος των σχεδίων, και να παραμείνει μονίμως και διαφανώς, ένα στοιχείο κεντρικού πυρήνα της χρηματοδότησης.

Εξάλλου, η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι η πρόσβαση στον πολιτισμό αποτελεί, επίσης, θέμα διαθεσιμότητας και μεθοδολογίας. Για το σκοπό αυτό, και για να διευκολυνθεί η πρόσβαση στην πολιτιστική ζωή των πληθυσμών που βρίσκονται μακρυά από τα μεγάλα αστικά κέντρα, δεν θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη μόνο τα σχέδια «υψηλής προβολής» που, εξάλλου, συχνά αφορούν ήδη προνομιούχους πολιτισμικούς κύκλους. Συνεπώς, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν μάλλον σχέδια τα οποία αναπτύσσουν νέα είδη γνώσεων και μεθοδολογιών που σκοπό έχουν να καταστήσουν την πολιτιστική ζωή κτήμα όλων καθώς και σχέδια τα οποία αποβλέπουν στην ανταλλαγή των πληροφοριών που αναφέρονται παραπάνω.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η αναφορά στη δυνατότητα χρηματοδότησης διεθνών περιοδειών των καλλιτεχνών, είτε ως μεμονωμένων ατόμων είτε ως συντελεστών μιας καλλιτεχνικής παραγωγής, είναι, κατά τη γνώμη της ΕΤΠ, ανεπαρκής.

4.2. Η έμφαση στην καινοτομία ενδέχεται να εμποδίσει την υποστήριξη καλών σχεδίων που ίσως να μην είναι αναγκαστικά καινοτόμα. Η καινοτομία μπορεί να αποτελεί ένα από τα κριτήρια για την αξιολόγηση ή την έγκριση των σχεδίων, αλλά δεν θα πρέπει να είναι το μοναδικό, ούτε να υπερτερεί των άλλων παραγόντων ή κριτηρίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να έχει μεγαλύτερη αξία η χρηματοδότηση της συνέχισης/ολοκλήρωσης ενός σχεδίου παρά η χρηματοδότηση ενός καινοτόμου σχεδίου.

Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 1995.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Jacques BLANC

() ΕΕ αριθ. C 324 της 22. 11. 1994, σ. 5.

() CdR 35/95.