ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 16.06.1995 
COM(95) 219 -τελικό 
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Σrήpιξη nις Εvpωrαϊιάις Κοιι,όn,τας για rpοσrάθειες 1rεpιφεpειακ:ής 
οιιcοJιομ,ιι&ις ολοιcλfιpωσης μεταξύ τω,, αJιιχ:ιrτvσσομ,έι,ωι, χωρώ~, 

ΙΙΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
Κατάλογος σvντομογ ραφιώ v 
Περίληψη 
Εισαγωγή και αιτιολόγηση 
1. Εννοιολογικό πλαίσιο 
11. Η στήριξη που παρέχει η ΕΚ στις προσπάθειες ολοκλήρωσης 
στο σύνολο των αναπτυσσομένων χωρών 
ΙΙΙ. Μέχρι σήμερα διδάγματα 
1. Προϋποθέσεις και παράγοντες επιτυχίας της διαδικασίας 
περιφερειακής ολοκλήρωσης 
2. Χάραξη της πε.ριφερειακής ολοκλήρωσης 
3. Υλοποίηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης 
IV. Συστάσεις όσον αφορά την εξωτερική στήριξη 
της περιφερειακής ολοκλήρωσης 
1. Εμπορική π~λιτική 
2. Πολιτική αναπτυξιακής συνεργασίας 
3. Συντονισμός των χορηγών βοήθειας 
Προσάρτημα Α 
Προσάρτημα Β Επισκόπηση της στήριξης της ΕΚ για 
δραστηριότητες περιφερειακής ολοκλήρωσης 
μεταξύ των αvαπτvσσομέ vωv χωρώ v 
Κατάλογος των κυριοτέρων ομάδων οικονομικής 
συνεργασίας και ολοκλήρωσης και μέλη αυτών 
Λ -
ADB 
AEC 
ALADI 
AMU 
APEC 
ASEAN 
BEAC 
CARICOM 
CBI 
CEAO 
CEMAC ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ 
Αφρικανική Τράπεtα Ανάπτυξης 
Αφρικανική Οικονομική Κοινότητα 
Λατινοαμερικανική Εvωση Ολοκλήρωσης 
Εvωση του Αραβικού Μαγκρέμπ 
Οικονομική Συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού 
Σύνδεσμος Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας 
Τράπεtα των κρατών της Κεντρικής Αφρικής 
Κοινή Αγορά Καραϊβικής 
Διασυνοριακή Πρωτοβουλία (Ανατολική και Μεσημβρινή Αφρική) 
Οικονομική Κοινότητα της Δυτικής Αφρικής 
Οικονομική και Νομισματική Κοινότητα της Κεντρικής 
Αφρικής 
CEPGL Οικονομική Κοινότητα των Χωρών των Μεγάλων Λιμνών 
CMA Κοινή Νομισματική Ζώνη (Ζώνη Rand) 
COMESA Κοινή Αγορά της Ανατολικής και Μεσημβρινής Αφρικής 
EAC Κοινότητα της Ανατολικής Αφρικής 
EC Ευρωπαϊκή Κοινότητα 
ECA Οικονομική Επιτροπή για την Αφρική 
ECCAS Οικονομική Κοινότητα των κρατών της Κεντρικής Αφρικής 
ECO Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας 
ECOW AS Οικονομική Κοινότητα των κρατών της Δυτικής Αφρικής 
EU Ευρωπαϊκή Εvωση 
GCA Παγκόσμιος Συνασπισμός για την Αφρική 
GCC Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου 
IOC Επιτροπή του Ινδικού Ωκεανού 
JUNAC Συμβούλιο της Συμφωνίας της Καρταχivα 
MCCA Κοινή Αγορά της Κεντρικής Αμερικής 
MERCOSUR Κοινή Αγορά Τον Νότου 
Ν ΑΡΤ Α Βορειοαμερικανική Ζώνη Ελεύθερου Εμπορίου 
OAU Οργανισμός Αφρικανικής Ενότητας 
OECD Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) 
OECS Οργάνωση των κρατών της Ανατολικής Καραϊβικής 
ΡΤΑ Ζώνη Προτιμησιακού Εμπορίου για την Ανατολική και Νότια Αφρική 
SAARC Εvωση Περιφερειακής Συνεργασίας της Νοτίου Ασίας 
SACU Νοτιοαφρικανική Τελωνειακή Εvωση 
SADC ΚοινόΤητα για Την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής Αφρικής 
SADCC Διάσκεψη Συντονισμού για την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής 
SICA 
UDEAC 
UEMOA 
UMOA Αφρικής 
ΓραμμαΤεία για την ολοκλήρωση της Κεντρικής Αμερικής 
Τελωνειακή και Οικονομική Ενωση της Κεντρικής Αφρικής 
Οικονομική και Νομισματική Ενωση της Δυτικής Αφρικής 
Νομισματική Ενωση της Δυτικής Αφρικής 
= 
ΠΕΡΙΛΗ'ΨΗ 
Οι αρχές Της δεκαεΤίας Τον 1990 χαρακΤηρί fονΤαι από 1rροοδενηκή 
1rαγκοσμοιο1rοίηση Της οικονομικής δρασΤηριόΤηΤας και αυξανόμενη αλληλεξάρΤηση 
μεΤαξύ Των οικονομιών, παγκοσμίως. Μία ένδειξη και, παράλληλα, α1rάνΤηση σε 
ανΤές ης εξελίξεις είναι ΤΟ ανανεωμένο ενδιαφέρον προς Την καΤεύθννση της 
περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
ΣΤην Ευρώπη, η διαδικασία ολοκλήρωσης έχει ενΤαθεί με Την ολοκλήρωση Τον 
1rρογράμμαΤος εγκαθίδρυσης Της Ενιαίας Αγοράς και τη δημιουργία Της 
Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ). Στην βορειοαμερικανική ήπειρο, έχει επέλθει συμφωνία 
για Τη δημιουργία fώνης ελεύθερων συναλλαγών, η οποία θα περιλαμβάνει, για 
1rρώΤη φορά, βιομηχανικές οικονομίες αγοράς καθώς και μία αναπτυσσόμενη 
οικονομία. Σης 1rερισσόΤερες ανα1rΤνσσόμενες χώρες, 1rαραΤηρήθηκε επίσης ένα 
αυξανόμενο ενδιαφέρον για Τον 1rεριφερισμό, Το οποίο ως ένα βαθμό υποκινήθηκε · 
από ης αλλαγές στην Ευρώπη και σΤη Βόρειο Αμερική, Το ρόλο Της 
ενδο1rεριφερειακής απελευθέρωσης ως μέσο ε1rέκΤασης Των αγορών και αποκόμισης 
Των κερδών από Την αύξηση Της α1rοΤελεσμαηκόΤηΤας και ης οικονομίες κλίμακος, 
και Το ενδιαφέρον Της περιφερειακής ολοκλήρωσης ως βήμα προς Την ολοκλήρωση 
Της παγκοσμίου οικονομίας. 
Ενώ αvαγνωρίfεΤαι η πιθανή συμβολή Της 1rεριφερειακής πολιτικής 
συνεργασίας σΤην ειρήνη και την ασφάλεια, η παρούσα ανακοίνωση ε1rικ~ντρώνεται 
στην 1rεριφερειακή οικονομική ολοκλήρωση. Ε1rι1rλέον, η περιφερειακή οικονομική 
ολοκλήρωση αvημετω1rίfεΤαι ως θέμα που εμ1rί1rΤει στο ενρύΤερο πλαίσιο 
περιφερειακής συνεργασίας. Ενώ η περιφερειακή συνεργασία αφορά το σύνολο Των 
προσπαθειών μιας ομάδας χωρών για Την αvrιμεΤώ1rιση θεμάΤων κοινού 
ενδιαφέροντος, η περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση ή, εν σννΤομία, η 
περιφερειακή ολοκλήρωση αναφέρεΤαι κυρίως σΤη μείωση Των εμποδίων πολιτικής 
σΤην κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίου και προσώπων. Η περιφερειακή 
ολοκλήρωση αφορά Την καΤάργηση Των δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών 
σΤο εμ1rόριΌ, Την εξάλειψη Των εμποδίων σΤην 1rραγμαΤ01rοίηση επενδύσεων από 
περιφερειακούς εΤαίρονς, και τη διευκόλυνση Των πληρωμών. Η περιφερειακή 
συνεργασία, με Την ευρύτερη έννοια, είναι δνναΤόν να αφορά, επίσης, άλλα θέμαΤα 
όπως rις μεΤαφορές, Την Τηλεπικοινωνιακή υποδομή, Την εκπαίδευση και Τη 
διαχείριση κοινών 1rόρωv όπως Το 1rεριβάλλόν. 
Η περιφερειακή οικονομική ολοκλήρωση δεν α1r0Τελεί ανΤοσκο1rό. ΑνΤίθετα, 
αποτελεί μέρος σΤραΤηγικής για Το σννΤονισμό Των οικονομικών 1rολιrικών και τη 
βελΤίωση Των 1rροο1rΤικώv βιώσιμης ανά1rΤνξης. Παρά Το ρόλο Των εσωΤερικών 
1rολιrικών ως καθορισrικών 1rαραγόνΤων Της οικονομικής ανά1rΤνξης όλων Των 
χωρών, όσον αφορά rις 1rερισσόΤερες ανα1rΤνσσόμεvες χώρες, κυρίως rις μικρόΤερες, 
η περιφερειακή ολοκλήρωση αποΤελεί σημαvrικό βήμα προς Την καΤεύθννση Της 
α1rοΤελεσμαrικόΤερης ολοκλήρωσης σε παγκόσμιο επίπεδο. 
6 
Το αvαvεωμέvο ενδιαφέρον για τοv 1rεριφερισμό e1rιτελείται σε διεθνές 1rλαίσιο 
συνολικής α1rελευθέρωσης των συναλλαγών και των κινήσεων κεφαλαίου. 
Χαρακτηρί r εται ως 11
1rεριφερισμός με εξωτερικό 1rροσανατολισμό II ή II ανοικτός 
1rεριφερισμός11
• Σε αντίθεση με τις εηφυλάξεις 1rου κατά καιρούς εκφράσθηκαν, η 
1rράξη τον Μαρακές (Α1rρίλιος 1994) εηβεβαίωσε τη συμβατότητα μεταξύ της 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης και της 1rολυμερούς 1rροσέγγισης. Ταυτόχρονα, 
α1rοσαφηvίσθηκαν και ενισχύθηκαν οι όροι ν1rό τους 01rοίοvς μία 1rεριφερειακή ομάδα 
μ 1rορεί vα ισχυρισθεί ότι ενήργησε σύμφωνα με τηv 1rολvμερή 1rροσέγγιση. 
Παρά την αύξηση τωv 1rρωτοβοvλιώv 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης; η 
αξιολόγηση της εμ1rειρίας του 1rαρελθόvτος δεικνύει τηv έλλειψη εητνχίας σε 
1rολλές 1rερι1rτώσεις. Τα διδάγματα α1rό την εμ1rειρία του 1rαρελθόvτος είναι 
σημαντικά α1rό τηv ά1rοψη τόσο των ε1rιΤυχιών όσο και των α1rοΤνχιώv.ΚαΤαρχήv, 
η διαδικασία της 1rεριφερε.ιακή ς ολοκλήρωσης είναι ευκολότερη σε ορισμένες 
1rεριοχές α1r' ότι σε άλλες. Αυτό είναι α1r0Τέλεσμα ενός αριθμού 1rαραγόvΤωv, 
ιδίως τον βαθμού σνμ1rληρωματικότηΤας μεΤαξύ Των οικονομιών, της φύσης των 
γεωγραφικών συνθηκών, σνμ1rεριλαμβαvομέvης Της γεωγραφικής γειτνίασης και τον 
ιστορικού και 1rολιτιστικού 1rαρελθόνΤος. Ε1rίσης, v1rάρχovv σημαντικές 
1rροϋ1rοθέσΕις και 1rαράγοvΤες 1rον ε1rηρεάtονv την ε1rιΤνχία Της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης. ΜεΤαξύ αυτών 1rεριλαμβάvοvται η 1rολιτική δέσμευση, η ειρήνη, η 
ασφάλεια, το κράΤος δικαίου, η δημοκρατία, η α1r0Τελεσματική διακυβέρνηση και η 
μακροοικονομική σταθερόΤητα. Ε1rι1rλέον ανΤών Των 1rροϋ1Γοθέσεωv, η ε1rιτνχής 
1rεριφερειακή ολοκλήρωση α1rαιΤεί Τη δημιουργία οικονομικού 1rεριβάλλοvτος ευνοϊκά 
διακείμενου 1rρος την αγορά, ΤΌ άνοιγμα 1rρος τις Τρίτες χώρες, την ύ1rαρξη 
οργανισμών με τη δέουσα ισχύ και σαφή εvΤολή, ε1rαρκείς 1rόροvς και 1rολιτική 
σΤήριξη. Ε1rίσης, ό1rως δεικνύει η εμ1rειρία Της ΕΕ, καθοριστικοί σννΤελεσΤές Της 
ε1rιΤνχίας δύvανΤαι vα θtΞωρηθούν η δημιουργία ενέλικΤον θεσμικού 1rλαισίον 1rον θα 
1rαρέχει Τη δνvαΤότητα ε1rίΤενξης 1rροόδοv με 1rολλα1rλές ΤαχύΤηΤες 
("μεταβαλλόμενη γεωμεΤρία"), η ευρεία συμμετοχή Του ιδιωτικού Τομέα και Της 
κοινωνίας Των 1rολιτώv καθώς και η κατανομή Των αρμοδιοτήΤων καΤά τέΤοιο τρό1rο 
ώσΤε η ευθύνη για TTJV αvτιμετώηση ενός θέμαΤος να 1Γαραμέvει όσο το δυνατόν 
εγγύτερα στο θιγόμεν(') 1Γληθνσμό (" αρχή της ε1ΓικονρικότηΤας"). 
Στις σχέσεις της με ανα1ΓΤνσσόμεvες χώρες και ομάδες χωρών η ΕΕ λαμβάνει 
υ1rό,fιη τηv 1rρο()(ναφερόμεvη εμ1rειρία. Η στήριξη Της 1rεριφΕρειακής ολοκλήρωσης 
1rρέ1ΓΗ vα αvΤα1rοκρίvεΤαι στην ε1rιθνμία 1rον εκφράtονv οι εΤαίροι της για μία τέτοια 
μορφή βοήθειας. Ε1rι1rλέοv, 1rρέ1rει να εστιάtεΤαι σΤην 1Γροώθηση ρεαλιστικών και 
εφαρμόσιμων σχεδίων ολοκλήρωσης. Τέλος, η σΤήριξη Της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης 1rρέ1rει να εκλαμβάνεΤαι ως στραΤηγική με διάφορες 
αλληλοσuνδεόμενες σνvισΤώσες, δεδομένον ότι η άμεση σΤήριξη της ολοκλήρωσης 
είναι δνναΤόν να 'Παρασχεθεί μέσω τόσο Της 1rολιηκής αvα1rΤυξιακής συνεργασίας 
όσο και Των διαΤάξεων εμ1rορικής 1rολιτικής. 
Η εμ1rορική 1rολιτική μ1rορεί να χρησιμο1rοιηθεί 1rοικιλοτρό1rως για Την 
1rροώθηση Της 1rεριφερειακής ολοκλήρω~ης μεΤαξύ τωv αvα1rΤνσσομένων χωρών. 
Ειδικότερα, η εφαρμογή της σώρευσης στους κανόνες καΤαγωγή ς, 1rου 1rαρέχεται 
ε1rί Τον 1rαρόνΤος σε διάφορες 1rεριφερειακές ομάδες είναι δυναΤόν να ενθαρρύνει 
ΛL 
= 
την ενδο1rεριφερειακή 1rαραγωγή και το εμ1rόριο. Ε1rίσης, είναι δυνατόν να 
1rαρασχ,εθούν στις ομάδες ολοκλήρωσης εμ1rορ.ικές ρυθμίσεις μεταξύ αυτών και της 
ΕΕ, ν1rό την 1rροϋ1rόθεση ότι διαθέτουν την κατάλληλη δομή για την 1rεριφερειακή 
ολοκλήρωση. 
Α1rό την άλλη 1rλενρά, για την 1rροώθηση της α1rοτελεσματικής 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης, η 1rολιτική αvα1rτνξιακής συνεργασίας 1rρέ1rει να 
1rεριλαμβά Vξι τις εξής βασικές συνιστώσες: 
1. ανά1rτνξη θεσμικών ικανοτήτων (σνμ1rεριλαμβαvομέvων της κατάρτισης και 
της έρευνας) και 1rαροχή τεχνικής βοήθειας (σε τομείς ό1rως η χάραξη των 
τομεακών 1rολιτικών, η εναρμόνιση των 1rροτύ1rων κλ1r}, 1rροκειμέvον να 
καταστεί δυνατό για τις εθνικές και 1rεριφερειακές διοικήσεις να νλο1rοιήσονν 
Τα μέτρα 1rεριφερειακή ς ολοκλήρωσης-
2. ενίσχυση για την 1rροσαρμογή 1rροκειμένον να 1rαρασχ,εθεί · βοήθεια στον 
ιδιωτικό τομέα για την εκμετάλλευση των ευκαιριών 'ΠΟV 'Παρέχονται 'μέσω της 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης-
3. σε ορισμένες 1rεριοχές, ιδίως στην Αφρική νοτίως της Σαχάρας, στήριξη για 
τις κυβερνήσεις 1rον αναλαμβάνουν την ν1rοχρέωση να νλο1rοιήσονν μέτρα 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ 
Κα'Τά Τη διάρκεια 'ΤωΡ 'Τελεν'Ταίω~ι πέ~ι'Τε ε-τώ~ι, σημειώθηκε αξιοσημείωτη 
αύξηση διαφόρω~ι μορφώ~ι Της περιφερειακής ολοκλήρωσης και σv~ιεργασίας, ως 
μέρος στpα'Τηγικής για 'TfJP βελ'Τίωση 'ΤωΡ 1Γpοο1Γηκώ~ι οικονομικής αvά1Γτυξης. Η 
τάση αυτή ή'ΤαΡ ιδιαι'Τέpως έ~ι'Τοvη σ'ΤηΡ Εvρώ1Γη με 'TrJV ολοκλήρωση του 
προγράμμα'Τος εγκαθίδρυσης Της ενιαίας αγοράς και rης δημιουργίας Της 
Ευρωπαϊκής Ε~ιωσης (Ε.Ε.). Ελαβε ασθε~ιέσ'Τερη μορφή σΤηv Βόρειο Αμερική με 'TrJ 
δημιουργία Της ΒΑΖΕΣ, η 01Γοία α1Γο'Τελεί την 1Γpώ'Τη μορφή περιφερειακής 
συμφωνίας που 1Γεpιλαμβάvει βιομηχα~ιικές οικο~ιομίες αγοράς και μία 
α~ιαπτvσσόμεvη οικο~ιομία. Στις περισσότερες α~ια1Γ-τυσσόμε~ιες χώρες, και κυρίως, 
στη Αατι~ιική Αμερική, σ'ΤηΡ Αφρική και σ'Τηv Ασία, σημειώθηκα~ι ε1Γίσης, πολλές 
προσπάθειες για Την αvά1Γ'Τνξη σχεδίω~ι 1Γεpιφερειακής συνεργασίας. 
Η 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση μ1Γοpεί Ρα α1Γο'Τελέσει μέρος γενικής 
στρατηγικής για Την ενθάρρυνση Της διαρκούς οικονομικής ανά1Γτυξης. Τα οφέλη 
που απορρέουν από Την 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση είναι σημαντικά αλλά δεν 
εμπίπ'Τοvv στο πλαίσιο της παρούσας ανακοίνωσης. Τα πλέον σημαντικά οικονομικά 
οφέλη περιλαμβάνουν: την βελτίωση Της α1Γοδοτικό'Τη'Τας Της παραγωγής μέσω της 
ειδίκευσης, rη μείωση 'Του μοναδιαίου κόστους ως αποτέλεσμα των οικονομιών 
κλίμακος, της τvπο1Γοίησης και της μείωσης των διατυπώσεων, την βελτίωση της 
διαπραγμαrεvτικής θέσης έναντι του ν1Γολοίποv κόσμου και την εδραίωση των 
μεταρρυθμίσεων μακροοικονομικής πολιτικής. Εχει επίσης αποδειχθεί, ότι η 
περιφερειακή ολοκλήρωση με εξωτερικό προσανατολισμό είναι συμβατή με την 
πολυμερή διάσταση. 
Η ΕΕ ενεθάρρυνε, είτε υπό μορφή παραδειγμά'Τωv είτε άμεσης ενίσχυσης, 
πολλές από τις νέες περιφερειακές ομάδες στις ανα1Γrυσσόμενες χώρες. Το 
μεγαλύτερο μέρος της στήριξης της ΕΕ παρασχέθηκε κα'Τά 7Γεpί πτωση, 
εκφρά fΌvτας κατ,, αυτό το~ι τρόπο τις διαφορετικές μορφές περιφερισμού σε 
διάφορες f'ώvες και η1Γείροvς. Πρόθεση της 'Παρούσας ανακοίνωσης είναι η έ~ιαρξη 
συrfιτησης για την αύξηση -της α'Ποτελεσματικότητας της μελλοντικής στήριξης της 
ΕΕ υπέρ ρεαλιστικών προγραμμάτων περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
Η 'Παρούσα ανακοίνωση διαμορφώνε'Ται ως ακολούθως: Ενα 'Πρώτο -rμήμα 
'Περιλαμβάνει το εννοιολογικό 7Γλαίσιο της ανάλυσης και διεvκρινίf'ει ορισμένες από 
τις βασικές έννοιες. Το δεύτερο -rμήμα αφορά -τη μέχρι σήμερα σ-τήριξη 'ΠΟV έχει 
'Παράσχει η ΕΕ υπέρ της 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης σε ανα'Π-τνσσόμενες χώρες. 
Για λόγους συντομίας, οι λε7Γτομέρειες της εν λόγω στήριξης 'Παρέχονται στο 
προσάρτημα Α. Στο τρίτο τμήμα 'Παρατίθενται περιλη'Πτικά τα διδάγματα που 
απορρέουν α1Γό την εμ'Πειρία του .'Παρελθόντος. Τα διδάγμαrα αυτά α'Ποτελούν τη 
βάση για ης συστάσεις 1ΓΟV είναι το αντικείμενο τον τελευταίον τμήματος. Οι 
συστάσεις αυτές προορίf'ονται να παράσχουν σrοιχεία χάραξης πολιτικής α'Πό την 
πλευρά της ΕΕ και των κρατών μελών της για τη σrήριξη της-περιφερειακής 
ολοκλήρωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ως 'Πηγή αναφοράς, στο 1Γpοσά·ρτημα Β 
παρατίθεται κατάλογος των σημαντικοτέρων ομάδων περιφερειακής ολοκλήρωσης 
και των χωρών που V'Πάγονται σε αvrές. 
1 (... 
1. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 
Ο περιφερισι,ιός αναπτύσσεται συνεχώς. ακόμη και αν καλύπτει διαφορετικές 
καταστάσεις 
Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ανάπτυξης στην Ευρώπη κατά τη 
διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας, μετά την κατάρρευση των απολυταρχικών 
καθεστώτων των οικονομιών κεντρικού σχεδιασμού, ήταν η ενίσχυση της ολοκλήρωσης 
στη Δυτική Ευρώπη. Η ολοκλήρωση αυτή πραγματοποιήθηκε από την άποψη τόσο 
της διεύρυνσης τών γεωγραφικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσο και της 
ενίσχυσης της αλληλεξάρτησης μεταξύ των κρατών μελών μέσω της εφαρμογής τον 
προγράμματος της Ενιαίας Αγοράς, της εγκαθίδρυσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης και 
της δημιουργίας τον Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. 
Ωστόσο, οι εξελίξεις στην περιοχή αυτή δεν αποτελούν μεμονωμένα 
φαινόμενα. Αντικατοπτρίtοντας τόσο τις τεχνολογικές μεταβολές όσο και την 
αυξανόμενη αλληλεξάρτηση, οι περιφερειακές πρωτοβουλίες άρχισαν είτε να 
αναδύονται είτε να αποκτούν νiio δυναμισμό σε πολλές χώρες. Ως εκ τούτον, καθώς 
βελτιώνονται οι συνθήκες επικοινωνίας, οι δεσμοί Ανατολής-Δύσης και Βορρά-Νότον 
καθίστανται εξίσου σημαντικοί με τις σχέσεις μεταξύ των βιομηχανικών οικονομιών 
αγοράς. Προβλήματα όπως, η αύξηση τον πληθυσμού, η μετανάστευση, η 
υποβάθμιση τον περιβάλλοντος, η απότομη αύξηση της θερμοκρασίας τον πλανήτη 
(φρινόμενο τον θερμοκηπίου), θέματα ασφαλείας και η διακίνηση ναρκωτικών δεν 
είναι δυνατόν να επιλυθούν σε εθνικό επίπεδο και απαιτούν διεθνή συνεργασία. 
Σε θεσμικό επίπεδο, η δημιουργία τον Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου 
(ΠΟΕ) και η ολοκλήρωση τον Γύρου της Ουρουγουάης ανανέωσαν το ενδιαφέρον για 
τον περιφερισμό. Ταυτόχρονα, αναθεωρημένοι και σαφέστεροι κανόνες εμπορίου 
διευκόλυναν τη διαδικασία ανοικτού περιφερισμού. 
Ωστόσο, οι νεοαναπτνσσόμενες μορφές περιφερισμού διαφέρουν σημαντικά 
από τις αντίστοιχες μορφές περιφερισμού που έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη. 
Πράγματι, ακόμη και αν έχει αναλάβει τη δέσμευση να ενισχύσει τους δεσμούς της 
με τις γειτονικές ανατολικές και νότιες χώρες, η ΕΕ παραμένει, επί τον παρόντος, 
το μοναδικό παράδειγμα ικανοποιητικά ανεπτυγμένου προτύπου περιφερειακής 
ολοκλήρωσης μεταξύ των βιομηχανικών χωρών. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με 
τους πολύ συγκεκριμένους ιστορικούς 'irαράγοντες και την κοινή κληρονομιά πολλών 
αιώνων στηρί[Όνν τη μοναδικότητα της εμπειρίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. 
Αντίθετα με την ευρωπαϊκή εμπειρία περιφερισμού, οι περιφερειακές 
πρωτοβουλίες που εμφανίtονται ή ανανεώνονται εκτός Ευρώπης δημιουργούνται είτε 
μεταξύ βιομηχανικών και αναπτυσσομένων χωρών είτε μεταξύ αναπτυσσομένων 
χωρών μόνο. Οπως προκύπτει από τη σvrfιτηση που ακολουθεί, υφίστανται 
σημαντικές διαφορές μεταξύ των προβλημάτων που αντιμετωπίtουν οι εν λόγω 
πρωΤοβονλίες περιφερειακής συνεργασίας. 
2 
-
Προσδιορισμός Τον ανΤικειμένον 
Η περιφερειακή ολοκλήρωση είναι δνναΤόν να καλύπΤει ευρύ φάσμα θεμάΤων. Οι 
περιφ~ρειακές ομάδες περιλαμβάνουν, συνήθως, συνδυασμό πολιΤLκών κμι 
οικονομικών σΤοιχείων. Το κίνηΤρο για τη σύσταση πολλών ομάδων είναι πολιτικό αν 
και οι συγκεκριμένοι στόχοι μπορεί να έχουν ως επί το πλείστον οικονομικό 
χαρακτήρα. Μέχρι σήμερα, η στήριξη που παρείχε η ΕΕ σΤLς προσπάθιες 
περιφερειακής ολοκλήρωσης στις αναπrνσσόμεvες χώρες περιορίζΈrο κυρίως στους 
τομείς εμπορικής και αναπτυξιακής συνεργασίας. Ωστόσο,_ καθίσταται όλο και 
περισσότερο σαφές ότι πολλά θέματα πολιΤικού χαρακτήρα όπως η πρόληψη των 
συγκρούσεων ή η διακίνηση ναρκωτικών είναι δυνατόν να αντιμετωπίtονται 
αποτελεσματικότερα μέσω της ενίσχυσης των περιφερειακών προσπ~θειών. Επιπλέον, 
η συνθήκη τον Μάασrριχτ έχει παραχωρήσει στην ΕΕ νέες· αρμοδιότητες στο 
πολιτικό πεδίο: η τάση αυτή θα ενταθεί σαφώς μελλοντικά. Ως εκ τούτον, δεν 
--ε-κ-πλήσσει το γεγονός ότι όλο και περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες trιτούν από 
την ΕΕ να παράσχει στήριξη στο πολιτικό πεδίο Της περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
Ενα παράδειγμα παρέχεΤαι στη δήλωση τον Βερολίνου, ΤΟ ΣεπΤέμβριο Τον 1994, 
όΤαν οι χώρες της SADC (Κοινότητας για Την Ανάπτυξη της Μεσημβρινής 
Αφρικής) και η · · ΕΕ συμφώνησαν να συνεργασθούν σε πολλούς τομείς, 
συμπεριλαμβανομένων της βελτίωσης της πε.ριφερειακής ασφάλειας και της μείωσης 
rον ε.γκλήματος και της διακίνησης ναρκωτικών. 
Ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας μεταξύ των Βιομηχανικών και των 
αναπτυσσομένων χωρών 
Οι πλέον σημαντικές πρωτοβουλίες με.rαξύ αυτών των χωρών είναι η ΒΑΖΕΣ, 
ο ASEAN και η APEC. Η σύσταση της ΒΑΖΕΣ στη Βόρειο Αμερική έλαβε τη μορφή 
tώνης ελεύθερων συναλλαγών. Επιπλέον, με την ενθάρρυνση τόσο τω_ν ΗΠΑ όσο και 
rης Ιαπωνίας, οι δύο αυτές χώρες μαζι με ορισμένες προοδενμένες άναπτνσσόμενες 
χώρες στην περιοχή της Ασίας -Ειρηνικοίι δημιούργησαν την APEC. Η χαλαρή 
αλλά προοδενrικά ενισχυόμενη οργάνωση πολλών από τις χώρες σrην πε.ριοχή τον 
Ειρηνικού, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων χωρών της Λατινικής Αμερικής, 
προβλέπει την ε.ξάλειψη των φραγμών στο ε/.!πόριο και στις επενδύσεις, μεταξύ των 
μελών της εντός των πρώτων είκοσι ετών τον επομένου αιώνα. 
Στην Νοτιο-Ανατολική Ασία, ο ASEAN που συνδέει μία νέα βιομηχανική 
χώρα, τη Σιγκαπούρη με λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες όπως η Ινδονησία και οι 
Φιλιππίνες επιτάχυνε τις προσπάθειές τον, ιδίως μετά ro 1992, για την περαιτέρω 
ανάπτυξη τον ενδοπεριφερειακού εμπορίου μέσω της δημιουργίας Ζώνης Ελεύθερων 
Χωρών ASEAN (ΖΕΣΑ). Νέα μέλη αναμένεται να ενταχθούν σε αυτή την ομάδα 
κατά τα επόμενα έτη. 
Οι διαφι,ρές μεταξύ των μελών αυτών των ομάδων προκαλούν ιδιαίτερα 
προβλήματα που εξηγούν, επίσης, την απροθυμία των να προχωρήσουν πέρα από 
rη δημιουργία tώνης ελεύθερων σννα_λλαγών. Ενα πρώτο πρόβλημα αφορά την 
έννοια που είναι γνωστή στην ορολογία της Ευρωπαϊκής Ολeκλήρωσης ως 
"συνοχή", ήτοι η βοίιληση και η ικανότητά χρησιμοποίησης μέσων τον δεν σ~νδέονται 
3 
με την αγορά 1rροκειμένοv να εξασφαλισθεί η δίκαιη κατανομή των α1rοτελεσμάrων 
της ολοκλήρωσης. θσο αυξάνονται οι διαφορές μετα~ύ των μελών τόσο αυξάνεται 
και το κόστος συνοχής. Συνε1rώς, τέτοιου είδους 1rρωτοβουλίες είναι 1rιθανότερο vα 
1rεριορίrοvται σε μέτρα εμ1rορικής 1rολιτικής α1r' ότι ανΤίστοιχες 1rρωτοβοvλίες 
μεταξύ 1rαρόμοιων εταίρων. Ενα δεύτερο 1rρόβλημα α1rορρέει α1rό τον κίνδυνο 1rov 
τίθεται για τις 1rερισσόrερο ανε1rrvγμένες χώρες της ομάδας α1rό τον 
1rεριβαλλοντικό και κοινωνικό νrάμ1rι-ιιγκ 1rον 1rροκαλείΤαι α1rό τις λιγότερο 
ανε1rτνγμένες χώρες. 
Ενώ και τα δύο ανΤά 1rροβλήμαrα 1rεριορίrονν ΤΟ βαθμό ολοκλήρωσης' το 
σχετικά υψηλό ε1rί1rεδο ανά1rrνξης των θεσμικών οργάνων ακόμη και των λιγότερο 
ανε1rrνγμένων μελών αυτών Των ομάδων συμβάλλουν στην ε1rιrνχία της 
ολοκλήρωσης. Εν ολίγοις, οι θεσμικές ικανότητες Των χωρών μεσαίων και υψηλών 
εισοδημάτων εξασφαλί rουν έναν ορισμένο βαθμό νλο1rοίησης και ε1rιτνχίας στις 
1rροσ1rάθειες ολοκλήρωσης, εφόσον έχει αναληφθεί u1rοχρέωση 1rρος αυτή την 
κατεύθυνση. 
Avά1rrvξn 1rεριφερειακής συνεργασίας μεταξύ των ανα1rτuσσομένων χωρών 
Παράλληλα με την αυξανόμενη έμφαση που δίνεται στην 1rεριφερειακή 
οικονομική ολοκλήρωση στις βιομηχανικές χώρες, ή μεΤαξύ αυτών και ορισμένων 
αναπτυσσομένων χωρών, 1rαραrηρήθηκε πρόσφατα η . αναtω1rύρωση των 
περιφερειακών πρωτοβουλιών μεταξύ άλλων ανα1rrvσσομ_έ_νων χωρών και · η 
ενδυνάμωση Των συναλλαγών εντός των 1rεριφερειακών τους ομάδων. Κατά τη 
διάρκεια των τελευταίων είκοσι 1rένrε ετών οι παγκόσμιες εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 
1rοσοσrό 1rολλα1rλάσιο 1rερί1rοv τον 12, ενώ οι συναλλαγές εντός των 1rεριφερειακών 
ομάδων των αναπΤνσσομένων χωρών αυξήθηκαν καΤά 1rοσοσΤό 1rολλα1rλάσιο σχεδόν 
Τον 17. Η αύξηση αυτή είναι αξιοσημείωτη δεδομένον ότι οι ομάδες αυτές άρχισαν 
μόλις α1rό το τέλος του 1980 να ξε1rερνούν τις σημαντικές θεσμικές και εμπορικές 
κρίσεις 1rον αντιμεΤώ 1rισαν καΤά τη διάρκεια της δεκαετίας Του 1980. 
Η τάση 1rρος την κατεύθυνση της εξά1rλωσης και ενίσχυσης των περιφερειακώ11 
1rρωτοβονλιών ήταν περισσότερο ένΤονη στη Λατινική Αμερική. Νέες συμφωνίες, 
ό1rως της MERCOSUR συνέβαλαν ταχέως στην ανΤίσΤοιχη μείωση των εμ1rοδίων 
στις συναλλαγές. ΤανΤόχρονα, παλαιότερες συμφωνίες, όπως το σύμφω110 των 
Ανδεων, άρχισαν τελικά να νλο1rοιούν Τα μέτρα πολιτικής που είχαν α1rοφασισθεί 
στο 1rαρελθόν. Τα αποτελέσματα α1rό την ά1rοψη της αύξησης τον 
ενδοπεριφερειακού εμ1rορίον v1rήρξαν σημαντικά και στις δύο περιπτώσεις. 
Παρομοίως, η rώvη ελεύθερων συναλλαγών 1rον ήδη σuσΤάθηκε μεταξύ των μελώ11 της 
Κοινής Αγοράς rnc Κεντρικής Αμερικής. που vποσrηρίrονν περισσόrέ.ρο την 
ολοκλήρωση άρχισε να αποδίδει καρπούς. Στο 1rλαίσιο της CARICOM, το μερίδιο τον 
ενδοπεριφερειακού εμ πορίον στο σν11ολικό εμπόριο έφθασε 1rερί 1rον το 1 Ο% κατά τα 
τελευταία έτη μετά από μακρά 1rερίοδο στασιμότητας σε πολύ μικρότερο ε1rί πεδο. 
Στην Αφρική, κατά τη διάρκεια Των 1rαρελθόνrων ετών, σημειώθηκε μεγάλη 
αύξηση που, ωστόσο, δεν οδήγησε ακόμη σε σημα11τική αύξηση τον ε1rισήμον 
περιφερειακού εμ1rορίοv. Ενας αριθμός χωρών στην Ανατολική και Νότιο Αφρική και 
4 
-
Τον Ινδικό Ωκεανό υ1Γέγραγιαν Σύμβαση για Την Κοινή Αγορά Της ΑναΤολικής και 
ΝοΤίοv Αφρικής (COMESA). ΣΤη Νόnο_ Αφρική, η SADC υιοθέτησε νέα σειρά 
συγκεκριμένων δράσεων σχεηκών με την ολοκλήρωση. Με την 1Γpοσχώρηση της Νοτίου 
Αφρικής, η SADC α1Γοτελεί την 1Γεριφερειακή ομάδα στην Αφρική με τη μεγαλύΤερη 
συμμεΤοχή στο ενδο1Γεριφερειακό εμ1Γόpιο. Στη Δvηκή και ΚενΤρική Αφρική, οι 
διάφορες Νομισματικές Ενώσεις ε1Γιδιώκοvν να μετατpα1Γούν σε 1Γλήρεις οικονομικές 
ενώσεις (UE~OA και CEMAC, αντίστοιχα). 
ΣΤην Ασία, οι SAARC και η ECO δεικνύοv11 ανα11εωμένο ενδιαφέρον για την 
Ενίσχυση των 1Γpοσ1ΓαθΕιών 1ΓΕpιφερΕιακής ολοκλήρωσης. Η δεύτερη ομάδα 
1Γεpιλαμβάνει τώρα χώρες 'Που α1Γοτελούσαν τμήμα της Σοβιετικής Ενωσης. Αλλες 
'Περιφερειακές 1ΓρωΤοβονλίες 1Γον αρχίfονν να διαμορφώνονται σΤην 'Περιοχή της 
1Γpώην Σοβιεηκής Ενωσης 1Γεριλάμβανονν ης ομάδες χωρών της Κασ1Γίας και 
Μαύρης θάλασσας. 
Τέλος, αν και ακόμη σε νη1Γιακό στάδιο, η 'Περιφερειακή συνεργασία και η 
ολοκλήρωση θεωρούνται ως ακρογωνιαίος λίθος της διαδικασίας ειρήνευσης στη 
Μέση ΑναΤολiι καθώς και της διαδικασίας οικονομικής ανά1Γτvξης της Λεκάνης της 
Μεσογείου και Της Δυτικής Ασίας. Το Συμβούλιο Συνεργασίας τον Κόλ1Γον και η 
Ενωση τον Αραβικού Μαγκρέμ7Γ, 1Γον δρουν ε1Γίσης σΤην ίδια 'Περιοχή α1Γ0Τελούν 
1ΓαpαδείγμαΤα 1Γεpιφερειακών σννδνασμώιι 1Γον βρίσκονΤαι σΤο αρχικό στάδιο 
ανά1Γτυξης. 
Ακόμη και μεΤαξύ Των μελών Της ομάδας των ανα1Γτυσσομένων χωρών, τα 
1Γpογράμματα ολοκλήρωσης ανημεΤω1Γί!;ουν διαφορεηκά 1ΓpοβλήμαΤα. Με κίνδυνο 
Την υ1Γερβολική γενίκευση, είναι δυναΤόν να υ1Γοστηριχθεί ότι ορισμένες α1Γό αυτές 
τις ομάδες, ό1Γως αυτές 1Γου βρίσκονται στην Αφρική νοτίως Της Σαχάρας, 
ανημεΤω1Γί !:ονν ιδιαί Τερες δυσκολίες. Καταρχήν, ορισμένες α1Γό τις μελλοντικές ή 
υφιστάμενες χώρες μέλη χαρακΤηρίfονΤαι οι ίδιες α1Γό χαμηλό βαθμό 
ολοκλήρωσης, Τόσο α1Γό οικονομικής όσο και α1Γό 1Γολιτικής α1Γόψεως και α1Γό 
ασθενείς θεσμούς. Κατά δεύτερο λόγο, τα δημόσια οικονομικά ορισμένων από τα 
μέλη εξαρΤώνται κυρίως α1Γό τους δασμούς: Η α1Γελευθέρωση Της διαδικασίας 
ολοκλήρωσης ενδέχεΤαι να προκαλέσει 1ΓpοβλήμαΤα για τα δημόσια οικονομικά. 
Τρίτον, οι αδυναμίες Τον χρηματο1Γισrωτικού τομέα, σνμ1Γεpιλαμβανομένης της μη 
μεΤατρεγιιμόΤητας πολλών νομισμάτων καθιστούν ελκυστικότερες τις εξαγωγές σε 
βιομηχανικές χώρες (α7Γό τις 01Γοίες είναι δυνατόν να ληφθεί σκληρό χρήμα) σε 
σύγκριση με τις εξαγωγές σε 1Γεpιφερειακούς εΤαίρους. 
Διεθνής στήριξη για περιφερειακές πρωΤοΒοvλίες μεταξύ των αναπτυσσόμενων 
χωρών 
Το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την περιφερειακή ολοκλήρωση μεΤαξύ Των 
αναπτυσσομένων χωρών στηρί!:εται · ενεργά από πολλές οργανώσεις αναπτυξιακής 
συνεργασίας. ΑυΤό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό δεδομένον ότι ορισμένες από αυτές 
τις οργανώσεις ε1Γέδειξαν σΤο 1Γαρελθόν α1Γροθυμία να εκημήσουν την ανα1Γτυξιακή 
αξία των 1Γpωrοβονλιώιι 1Γεριφερειακής ολοκ~ήρωσης. Πράγματι, η στήριξη που 
παρέσχον στο παρελθόν για εθνικά προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής δεν 
5 
-
ελάμβανε συχνά δεόντως ν1rόψη ης ν1rοχρεώσεις των εν λόγω χωρών σε 
1rεριφερειακό και Το1rικό ε1rί 1rεδο. Ε1rίσης, σΤα 1rρογράμμαΤα διαρθρωτικής 
1rροσαρμογής δεν καΤέστη, εν γένει, δυνατό να ληφθεί ν1rόψη η 1rεριφερειακή 
.διάσταση τωv μεταρρνθμίσεωιι. 
ΤονίζΌν-τας ότι η 'Περιφερειακή σνιιεργασία δεν α1rοτελεί εναλλα((τική ε1rιλογή 
έναντι της ολοκλήρωσης σε ε1rί1rεδο 1rαγκοσμίον οικοιιομίας, η Βνρω1rαϊκή Ε1rιτρο1rή 
έ1rεισε Το ΔΝΤ και -τη Διεθνή Τρά1rεfα να διάκεινΤαι ευμενώς 1rρος rις 1rεριφερειακές 
1rρω-τοβονλίες. ΒιδικόΤερα, η στήριξη -της Ε1rιτρο1rής 1rρος τις νέες 1rρωτοβονλίες 
1rεριφερειακής συνεργασίας βασίfεΤαι σΤην ά1rοψη ότι η ολοκλήρωση με εξωτερικό 
1rροσαναΤολισμό ή η ανοικτή 'Περιφερειακή ολοκλήρωση συμ1rληρώvει και διευκολύνει 
Την 1rολνμερή α1rελενθέρωση Των συναλλαγών. Η συμβολή rης ΕΕ έχει συχνά 
αναγνωρισθεί α1rό 1rολλές 'Περιφερειακές ομάδες και διεθνείς οργανισμούς, καθώς 
και α1rό φόρα χρημαΤοδοΤώv και δικαιούχων, κυρίως τον Παγκόσμιου Σννασ1rισμού 
για την Αφρική (GCA). 
Ε1rίσης, ο ΟΟΣΑ 1rαρακολονθεί με ενδιαφέρον τις 1rροσ1rάθειες 1rρος την 
καΤεύθννση Της 1rεριφερειο1rοίησης σrον ανα1rrνσσόμενο κόσμο. Κατά την 1rρώτη 
συνεδρίαση Της Ε1rιrρο1rής Α-ιια1rrνξιακής Βοήθειας ταν ΟΟΣΑ σχεηκά με το θέμα, 
τα 1992, τα μέλη τον 1rαρότρνναν την κοινωνία Των χορηγών βοήθειας να 1rαράσχει 
μεγαλύτερη στήριξη στις εν λόγω 1rροσ1rάθειες. Ομοίως, ο UNCTAD, ο διεθνής 
οργανισμός 1rον στήριξε 1rερισσόΤερο τις σχετικές 1rρωΤοβαυλίες, άρχισε να ασκεί 
1rίεση για Την καθιέρωση κά1rοιας μορφής φόρα στο 1rλαίσιο των 01rοίωv οι 
χρημαΤοδότες και οι 1rεριφερειακοί οργανισμοί θα έχουν τη δυνατότητα να 
αναλύσουν και να ενθαρρύνουν Τη σΤήριξη rων 1rρωrοβονλιών 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης μεταξύ των ανα1rτνσσομένων χωρών. 
Περιφερειακή ολοκλήρωσn και α1rελευθέρωση των 1rολυμερών συναλλαγών 
Μέχρι 1rρόσφατα, η εμ1rειρία της 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης μεταξύ rωv 
ανα1r-τνσσομένων χωρών κνριαρχείrο σχεδόν διαρκώς α1rό Το μεγάλο χάσμα μεταξύ 
της σΤομφώδους διαrύ1rωσης 1rροθέσεων και της 1rραγματικότητας 1rον συνίστατο 
στην α1rροθυμία ή στην αδυναμία υλο1rοίησης αυτών των 1rροθέ.σεων. Η ενίσχυση των 
τρεχουσών 1rροσ1rαθειών και ορισμένα χαρακτηριστικά τους δεικνύουν ότι, σε 
ορισμένες ενθαρρυντικές 1rερι1rτώσεις, οι δυσκολίες τον 1rαρελθόvτος έχουν 
ν1rερνικηθεί. Αντίθετα, άλλες 1rροσ1rάθειες 1rαραμένονν ημιτελείς. Η ε1rιτνχία της 
'Περιφερειακής συνεργασίας εξαρτάΤαι σε μεγάλο βαθμό α1rό το 1rλαίσιο της 
1rαγκόσμιας α1rελενθέρωσης των συναλλαγών και τον 1rολυμελούς χαρακτήρα των 
1rαρ,αχωρή σεων. Ορισμένες α1rό αυτές τις 1rρωτοβονλίες α1rελενθέρωσης 
ανελήφθησαν μονομερώς ακόμη και ανελήφθησαν ύστερα α1rό 1rαρότρννση (ή 
ακόμη και 1rίεση ή ε1rιβολή όρων} Των οργανισμών -rον Bretton Woods. Αλλες 
1rρωτοβονλίες ελήφθησαν στο 1rλαίσιο των δια1rραγματεύσεων της GΑΠ. Δειι 
α1rοτελεί έκ1rληξη το γεγονός ότι η νέα αυτή 1rροσέγγιση στις 1rεριφερειακές 
1rρωτοβονλίες αναφέρεται ως "ανοικτός 1rεριφερισμός". Εvα άλλο χαρακrηριστικό 
της εητνχίας των 1rρογραμμάτων είναι η εγγενής αντομαrο1rοίηση και οι σαφώς 
καθορισθείσες ημερομηνίες για Την κατάργηση Των εμ1rοδίωv. 
6 
Τα χαρακτηριστικά αυτά συμβάλλουν στη μείωση των 1rιθανών αδυναμιών υ1rό 
μορφή εκτρο1rής εμ1rορίου και άλλων αδεξιοτήτων καθώς και στην 1rαρεμπόδιση της 
ε1rιβράδυνσης της διαδικασίας α1rελευθέ.ρωσης. Ταυτόχρονα, είναι δυνατόν να 
διευκολύνουν τη συμβατότητα της περιφερειακής ολοκλήρωσης με την 1rολυμερή 
διάσταση εφόσον 1rληρούν τις ελάχιστες προϋποθέσεις που έχουν τεθεί α1rό το 
άρθρο XXIV της GΑΠ. 
C>1rως ήδη αναγνωρίσθηκε στην τελευταία ανακοίνωση της Ε1rιτρο1rής "Ζώνες 
Ελεύθερων Συναλλαγών: Αξιολόγηση", η 1rράξrι του Μαρακές με την 01rοία 
ολοκληρώθηκε ο Γύρος της Ουρουγουάης ε1rιβεβαίωσε τrι συμβατότητα της 
1rεριφερειακή ς ολοκλήρωσης με την 1rολυμερή 1rροσέγγιση, ενώ εδραίωσε τις 
1rροϋ1rοθέσεις υ1rό τις 01rοίες μία . 1rεριφερειακή ομάδα κατά τη σύσταση ή 
γεωγραφική ε1rέκτασή τους μ1rορεί να υποστηρίζΈι ότι ενήργησε σύμφωνα με την 
1rολυμερή 1rροσέγγισrι. Η πράξη αυτή επαναβεβαίωσε ότι οι 1rρωτοβονλίες 
1rεριφερειακή ς ολοκλήρωσης πρέ1rει να καλύπτουν ουσιαστικά, όλες τις μορφές 
συναλλαγών. Ε1Γι1rλέον, στην 1rράξη αυτή καθορίσθηκε ότι η κατάργηση των 
αμοιβαίων φραγμών στο εμ1rόριο είναι δυνατόν να υ1rερβαίνει τα δέκα έτη μόνο σε 
εξαιρετικές περιπτώσεις. Ε1rίσης, μόλις εφαρμοσθεί πλήρως rι α1rορρέουσα 
συμφωνία θά έχει ως α1rοτέλεσμα την αμοιβαία και συμμεrρική α1rελευθέ.ρωσrι των 
συναλλαγών. Στο 1rλαίσιο του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμ1rορίου (ΠΟΕ), οι 
1rρωτοβουλίες 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης 1rρέπει να γνωστοποιούνται για 
λε1rτομερή έλεγχο χωρίς καθυστέρηση ενώ τα μέρη που συμμετέχουν στην εφαρμογή 
της συμφωνίας 1rρέ1rει να υποβάλλουν περιοδικές εκθέσεις. Τυχόν διαφορές μεταξύ 
των μελών του ΠΟΕ σχετικά με την περιφερειακή ολοκλήρωση είναι δυνατόν να 
1rαραπέμ1rονται στο όργανο επίλυσης διαφορών τον ΠΟΕ. 
Π. Η ΣΤΉΡΙΞΗ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ Η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ 
ΙΙΡΟΣΠΑθΕΙΕΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ 
ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ 
Η Ευρωπαϊκή Ενωσrι α1rοτελεί "φυσικό" υποστηρικτή των περιφερειακών 
1rρωτοβουλιών. Ε1rίσης, η ε1rιτυχία της Ενωσης ως περιφερειακής ομάδας 
τροφοδότησε, στη συνέχεια, rα αιτήματα των ανα1rτνσσομένων χωρών για την 
παροχή 1rολιηκής και χρηματοδοτικής στήριξης υπέρ των εν λόγω 1rεριφερειακών 
πρωτοβουλιών. 
Ως εκ τούτον δεν εκ1rλήσσει το γεγονός ότι rι στήριξη της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης και της 1rεριφερειακής συνεργασίας 1rεριλαμβάνεται συχνά σε 
έγγραφα της ΕΟΚ και της ΕΕ σχετικά με την ανα1rτυξιακή 1rολιτική. 
Η στήριξη αυτή χρονολογείται τουλάχιστον α1rό το 1969, όταν στη δεύτερη 
σύμβαση της Γιαουντέ καθορίστηκε ότι οι 1rεριφερειακές οργανώσεις των χωρών 1rον 
υ1rέγραψαν τη σύμβαση θα δικαιούντο κοινοτικής βοήθειας, ότι ειδικές 1rροτιμήσεις 
θα 1rαρέχονταν στις 1rεριφερειακές ε1rιχειρήσεις της Αφρικής που συμμετείχαν σε 
διαγωνισμούς για συμβάσεις έργων χρηματοδοτούμενων από την ΕΚ και ότι θα 
υπήρχε δυνατότητα επέκτασης των 1rροτιμησιακών δασμών σε εισαγωγές από 
7 
w 
1Γεpιφερειακές ομάδες των χωρών 1Γοv v1Γέγραψαν τη σύμβαση. Πέντε χρόνια 
αργότερα, κατά τη συνεδρίαση του Ανα1Γτυξιακού Συμβουλίου, τον Α1Γpίλιο του 1974, 
εγκρίθηκε "ψήφισμα για την 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση μεταξύ των ανα1Γτυσσομένων 
χωρών"1 στο 01Γοίο rι Κοινότητα εξέφρασε τη βούλησή της να αvτα1Γοκρίνεrαι 
ευνοϊκά σε αιτήματα παροχής ανα1Γτvξιακής βοήθειας 1Γου υ1Γοβάλλονται α1Γό 
χώρες οι 01Γοίες λαμβάνουν 1Γpωrοβουλίες 1Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης και 
συνεργασίας. 
Πλέον 1Γpόσφατα, κατά την Ευρω1Γαϊκή Σύνοδο κορυφής της Αισαβώνας το 
1992, δόθηκε νέα έμφαση στην 1Γεριφερειακή συνεργασία. Κατά τη διάρκεια αυτής 
της συνόδου, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ε1Γιβεβαίωσαν τη σ1Γονδαιόrητα 
εφαρμογής 1Γολιτικών v1Γέp των 1Γpοσ1Γαθειώ.ν ολοκλήρωσης στη Λατινική Αμερική, 
ε1Γέλεξαν τη στήριξη για 1Γροσ1Γάθειες 1Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης ως μία α1Γό τις 
1Γέντε 1Γpοτεραιότητες της Ενωσης στις χώρες του Μαγκρέμ1Γ και δήλωσαν ότι 
ε1Γιθνμούν να συμβάλουν στην 1Γpοώθηση της 1Γεpιφερειακής συνεργασίας και 
ολοκλήρωσης στην Κεντρική και Ανατολική Ευpώ1Γη. Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια 
των ε1Γομένων συνόδων, έγινε αναφορά στην 1Γεpιφερειακή ολοκλήρωση στο 1Γλαίσιο 
των εξωτερικών σχέσεων της ΕΕ. Ειδικότερα κατά τη διάρκεια του τελευταίου 
Ενρω1Γαϊκού Συμβουλίου στο Εσσεν, τον Δεκέμβριο τον 1994, έγινε αναφορά στην 
αναγκαιότητα στήριξης των 1Γροσ1Γαθειώ ν ολοκλήρωσης και ενεκρίθη 1Γpόrαση της 
Ε1Γιτpο1Γής για τη θέσ1Γιση ζ'ώνης ελεύθερων συναλλαγών στην 1Γεpιοχή της 
Μεσογείου. 
Ως εκ τούτου, η στήριξη της 1Γεpιφερειακής συνεργασίας και ολοκλήρωσης 
α1Γοτέλεσε θεμέλιο λίθο της ανα1Γrυξιακή ς 1Γολιτικής της ΕΕ, κυρίως στις χώρες και 
7Γεpιοχές 1Γον ε1Γέδειξαν ειδικό ενδιαφέρον για την 1Γαροχή μέρους της βοήθειας 1Γον 
τους αναλογεί ν1Γό αυτή τη μορφή. 
Ο διάλογος μεταξύ των 1Γεpιφερειών (Ομάδα του Ρίο -ΕΕ, Σαν Χοσέ, 
ASEAN-EE, SADC-EE) συνέβαλε ε1Γίσης σημαντικά στην ανύψωση του 1Γολιτικού 
κύρους και της οικονομικής δια1Γραγματευτική ς δύναμης των 1Γεpιφερειακώ ν εταίρων 
της ΕΕ, ενισχύοντας κατ" αυτό τον τpό1Γο τη δέσμευσή τους για εμβάθυνση και 
1Γεpαιτέρω θεσμοθέτηση των ιδίων συμφωνιών ολοκλήρωσης (MERCOSUR, ASEAN, 
SADC). 
Στο άρθρο 130v της συνθήκης του Μάαστριχτ ορίζ'εται ότι η 1Γολιτική στον 
τομέα της ανα1Γτυξιακής συνεργασίας θα 1Γpοωθήσει "την αρμονική και 1Γpοοδευτική 
ένταξη των ανα1Γτυσσομένων χωρών στη διεθνή οικονομία". Ενα μέσο για την 
ε1Γίτευξη αυτού του στόχου είναι η διαδικασία 1Γεριφερειακής ολοκλήρωσης 1Γου 
μ1Γοpεί να 1Γpοετοιμάσει το έδαφος για την iολυμερή ολοκλήρωση. Αντιμετω1Γίζ°ονrας 
'Ή Κοινότητα θα αντιδράσει θετικά σε αιτήματα για την 1Γαροχή βοήθειας που 
υ1Γοβάλλοvται από αvα1Γrυσσόμεvες χώρες ή ομάδες περιφερειακών χωρών, οι οποίες 
βρίσκονται στο στάδιο προώθησης fι εδραίωσης 1Γρωτοβουλιώv οικονομίας συνεργασίας 
ή περιφερειακής ολοκλήρωσης, σε περιπτώσεις που προεξοφλείται η θετική συμβολή 
της". 
8 
συνθήκες ανταγωνισμού σης 1rεριφερειακές αγορές, οι ανα1Γτνσσόμενες χώρες 
μ1Γορούν να αυξήσουν αρμονικά και προοδΕνrικά την ανταγωνισrικότητά τονς, έτσι 
ώστε να καταστεί δυνατό να ενσωματωθούν στη διεθνή οικονομία σε μόνιμη βάση. 
Ε7Γί τον 1Γαρόντος, όλα τα σημαντικά έγγραφα και δράσεις της Ενρω1rαϊκής 
Ε1Γιrρο1rής 1rον επικεντρώνονται στα προβλήματα των αναπτυσσομένων χωρών και 
στις σχέσεις τους με την ΕΕ δίνουν προτεραιότητα σ'Τη στήριξη των 1rεριφερειακών 
1rρωτοβονλιών. Αυτό ήταν αληθές όσον αφορά 'Τη τέταρτη σύμ{3αση Λομέ rης 
01rοίας η ενδιάμεση αναθεώρηση ε1rιβεβαίωσε τη σπουδαιότητα της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης για την αντιμεrώπιση των ανα1rτνξιακών 1rροβλημάτων 1rον 
αντιμετω1rί r ονν οι χώρες ΑΚΕ. Το ίδιο ισχύει, επίσης, για τις οδηγίες τον έτους 1992 
για τη Συνεργασία με τη Λα-rινική Αμερική και την Ασία. Παρεμφερείς 
1rροτεραιότητες 1rεριέχονται στα έγγραφα στρατηγικής για τη Λεκάνη της 
Μεσογείου και 'Την Ασία, τα 01rοία εκδόθηκαν από την Ενρω1rαϊκή Ε1rιτρο1rή κατά 
το δεύτερο εξάμηνο τον 1994. 
Η 1rαράθεση των ανωτέρω στοιχείων 1rαρέχει 1rλήρη εικόνα rης δέσμευσης 
1rον έχει αναλάβει η ΕΕ για τη στήριξη των 1rεριφερειακών 1rρωτοβονλιών μεταξύ 
των αναπτυσσομένων χωρών. Ανεξάρτητα με τα μέτρα 1rον ε1rιλέγησαν (εμ1rορική 
1rολιτική, χρημα7οδοτική και τεχνική συνεργασία, 1rολιrικός διάλογος), κύριος 
στόχος της συγκεκριμένης στήριξης μέχρι σήμερα ήταν η διενκόλννση της 
αναπτυξιακής διαδικασίας των εν λόγω χωρών. Ωστόσο, ό1rως κατέδειξαν ορισμένες 
α1rό τις 1rλέον 1rρόσφατες 1rεριφερειακές -πρωτοβουλίες 1rον στήριξε η ΕΕ, ο ρόλος 
της ΕΕ έχει αλλάξει δεδομένον ότι η Ενωση με:rατρέπεται σε ενεργό εταίρο της 
διαδικασίας ολοκλήρωσης α1rό απλό χορηγό βοήθειας που ε1rεδείκννε ενδιαφέρον 
χωρίς να συμμετέχει στη σχεrική διαδικασία. Αν'Τή είναι η 1rερί 1rτωση των νέων 
1rεριφερειακώ ν πρωτοβονλιώ ν 1rον αφορούν την ΕΕ και τη Mercosur, καθώς και τη νέα 
στρατηγική για τη Μεσόγειο. 
Η εξέλιξη αυτή έχει δύο σημανrικές συνέπειες 1rον ξεχωρίfΌνν τις 
1rρόσφατες αυτές 1rροσ1rάθειες α1rό την 1rροηγούμενη στήριξη 1rον 1rαρείχε η ΕΕ σε 
1rεριφερειακές πρωτοβουλίες μεταξύ αναπτυσσόμενων χωρών. Καταρχήν, δεδομένον 
ότι αυτές οι πρωτοβουλίες βασί r ονται στην ιδέα της εταιρικής συνεργασίας, 
αντα1rοκρίνονται σε συμφέροντα ιδιαίτερης σημασίας της ΕΕ καθώς και ομάδων 
ανα1rτνσσομένων χωρών. Κατά δεύτερο λόγο, σννε1rάγονται διαδικασία 
δια1rραγμάτενσης και μεταβολή των 1rολιηκών όχι μόνο α1rό την 1rλενρά των 
αναπτυσσομένων χωρών αλλά και της ΕΕ. Αν και η νέα διαδικασία βρίσκεται ίσως 
σε 1rολύ αρχικό στάδιο για να εξαχθούν χρήσιμα διδάγματα ή συστάσεις για το 
μέλλον, είναι ωστόσο σημαντικό να ληφθεί ν1rόψη ότι οι 1rροκλήσεις 1rον τίθενται 
α1Γό τις εν λόγω 1rρωτοβονλίες διαφέρουν α1rό τις 1rροκλήσεις 1Γον έθετε η 
'Προηγούμενη 1rροσέγγιση. Ε1rι 7Γ λέον, δεν 1rροβλέ1rεται ότι η μία 1rροσέγγιση θα 
αντικαταστήσει την άλλη, αλλά ότι οι συγκεκριμένες συνθήκες των εν λόγω 
ανα1Γτνσσομένων χωρών καθώς και το συμφέρον της ΕΕ θα καθορίfΌυν τη γραμμή 
1rολιτικής 1rον θα ακολουθηθεί. 
Οι 1rροσ1rάθειες της ΕΕ για την 1rροώθηση και τη στήριξη της 1rεριφερειακή ς 
ολοκλήρωσης μεrαξύ των ανα1rτvσσομένων χωρών δεν θα 1rpέ1Γει διόλου να 
9 
ερμηνευθούν ως α1rό1rειρα "εξαγωγής" τον μοντέλου ενρω1rαϊκής ολοκλήρωσης. 
Σαφώς, υφίστανται διαφορετικές 1rροσεγγίσεις έναντι της ολοκλήρωσης και της 
οικονομικής αvά1rτνξης. θα 1rρέ1rει να αναγνωρισθεί ότι το ενρω1rαϊκό μοντέλο, το 
01rοίο έχει διαμορφωθεί βάσει της ιστορίας της ενρω1rαϊκής η1rείρον δεν είναι 
δυνατόν να μεταφερθεί εύκολα ούτε είναι κατ' ανάγκη κατάλληλο για άλλες 
1rεριφέρειες. Αφετέρου, στο μέτρο 1rov το ενρω1rαϊκό μοντέλο ολοκλήρωσης έχει 
καταστεί α1rαραί τητο "μοντέλο αναφοράς" για σχεδόν το σύνολο των 1rεριφερειακώ ν 
1rρωτοβονλιών, η ΕΕ θα 1rρέ1rει να μοιρασθεί με άλλα ενδιαφερόμενα μέρη την 
εμ1rειρία της σχετικά με τον τρό1rο βελτίωσης της λειτουργίας των 1rεριφερειακών 
θεσμών, α1rορρόφησης τον κόστους 1rροσαρμογής 1rον 1rροκαλείται α1rό τη μείωση 
των φραγμών στο εμ1rόριο και συμμετοχής στα κέρδη 1rον 1rροκύ1rτονν α1rό την 
ολοκλήρωση. 
Οι λε1rτομέρειες της στήριξης 1rον 1rαρέχεται α1rό την ΕΕ ν1rέρ της 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης μεταξύ των ανα1rτνσσομένων χωρών 1rαρατίθεvται στο 
1rροσάρτημα Α. 
ΠΙ. ΜΕΧΡΙ ΣΙΙΜΕΡΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ 
Πολλά διδάγματα μ1rορούν να εξαχθούν α1rό την εμ1rειρία της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης σε διάφορα σημεία της οικουμένης. Πιθανόν τα σημαντικότερα 
διδάγματα 1rροέρχονται α1rό την ενρω1rαϊκή εμ1rειρία όχι μόνο λόγω της σχετικά 
μακρύτερης 1rροϊστορίας, αλλά ε1rίσης εξαιτίας του ότι, σε μεγάλο 1rοσοστό μ1rορεί 
να θεωρηθεί ως το μόνο ε1rιτνχές 1rαράδειγμα 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης μέχρι 
σήμερα. Ωστόσο, η εξέταση της ενρω1rαϊκής εμ1rειρίας δεν 1rρέ1rει να 1rεριορισθε.ί 
στον εξαιρετικά 1rροωθημένο χαρακτήρα της Ενρω1rαϊκής Ενωσης μετά τη συνθήκη 
τον Μάαστριχτ. Περισσότερο σχετική για την 1rαρούσα ανάλυση είναι η διαχρονική 
εξέλιξη της διαδικασίας ενρω1rαϊκής ολοκλήρωσης και ο τρό1rος με τον 01rοίο 
ν1rερνικήθηκαν τα διάφορα εμ1rόδια και όχι το συγκεκριμένο θεσμικό 1rλαίσιο rης εν 
λόγω διαδικασίας. Πέραν της ενρω1rαϊκής εμ1rειρίας, σημαντικές γνώσεις είναι 
δυνατόν να α1rοκτηθούν α1rό τη σχετική ε1rιτνχία ορισμένων 1rρωτοβονλιών 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης και τη μέχρι σήμερα α1rοτνχία 1rολλών άλλων 
1rρωτοβονλιών σε διάφορα σημεία τον αvα1rτνσσόμεvον κόσμον. 
Οι α1rοκτηθείσες γνώσεις είναι δυνατόν να διαχωρισθούν σε αυτές 1rον 
αφορούν τις 1rροU1rοθέσεις. τη χάραξη και την νλο1rοίηση των 1rρωrοβοvλιών 
1rεριφερειακή ς ολοκλήρωσης. 
1. Προϋ1rοθέσεις και 1rαράγοντες ε1rιτνχίας της διαδικασίας 1rεριφερειακής 
ολοκλ'άρωσης 
Η 1rεριφερειακή ολοκλήρωση δεν α1rοτελεί τη μοναδική στρατηγική 1rον 1rρέ1rει να 
ακολουθήσουν οι ανα1rτνσσόμεvες χώρες. Για την ε1rιrνχή έκβαση rης διαδικασίας 
1rεριφερειακή ς συνεργασίας, οι χώρες 1rρέ1rει να διαθέτουν την ικανότητα όσο και 
τη βούληση να αγωνισθούν για τα οφέλη της ολοκλήρωσης και να α1rοδέχονrαι το 
κόστος ανrής της διαδικασίας. Ως α1rοτέλεσμα, οι 1rροο1rηκές ε1Γιτνχίας διαφέρουν 
σημαντικά και 1rρέ1rει να εξετασθούν κατά 1rερί1rτωση. Ετσι, ενώ ο 1rεριφερισμός 
10 
μπορεί να αρμόfΈι σε ορισμένες χώρες, άλλες χώρες ενδέχεται να προτιμούν ή να 
χρειάζεται να επιλέξουν άλλες ρυθμίσεις ή διαφορετικές οδούς ένταξης στην 
-παγκόσμιο οικονομία. 
-Καταρχήν, γεωγραφικοί -περιορισμοί μπορούν να διαδραμαΤίσονν καθοριστικό ρόλο 
για τον -περιορισμό των ε-πιλογώ ν ολοκλήρωσης. Φυσικά εμ-πόδια όπως η οροσειρά 
των Ανδεων ή τα Ιμαλάια α-ποΤελούν τεράστια εμπόδια για Το εμπόριο : το κόστος 
εξάλειψης ανΤών των εμποδίων ενδέχεται να ωθήσει τις χώρες· στην αναtήτηση 
άλλων εrαίρων. 
Επιπροσθέτως, διακρίνονται δύο καΤηγορίες -προϋποθέσεων καθώς και -παραγόντων 
-που επηρεάζουν Την επιτυχή έκβαση της -περιφερειακής ολοκλήρωσης. 
α. Προϋποθέσεις όσον αφορά την υφιστάμενη και μελλοντική σχέση με.Ταξύ των 
ε.ταίρων 
Υ παοΕn γν12σιων κοινών σνμφε.ρόντων. Τέτοιον είδους κοινά συμφέροντα 
-προκύπτουν σε διάφορους Τομείς: ένα κοινό όριο, μία κοινή λεκάνη απορροής 
-ποταμού, ένας κοινός φυσικός -πόρος. Σε πολλές -περι-πτώ σεις, το κοινό συμφέρον 
αποτελεί σννάρΤηση της ε.γγύτητας και, ως εκ τούτον, η περιφερειακή ολοκλήρωση 
ξεκινά συχνά, με τις γειrονικές χώρες. Ενα κοινό συμφέρον μπορεί επίσης να λάβει 
τη μορφή αντίδρασης σε ένα κοινό κίνδυνο, δεδομένον ότι η ολοκλήρωση καθιστcχ 
δυνατή τη συγκέντρωση των -πόρων -προκειμένου να καταστεί δυνατή η αντιμετώπιση 
ενός κινδύνου, οικονομικού ή -πολιτικού χαρακτήρα. Η -προσΤασία της Λεκάνης Τον 
Αμαtονίον, -που οδήγησε στο Σύμφωνο τον Αμαζωνίον αποτελεί -παράδειγμα της 
έννοιας -του κοινού συμφέροντος -που απορρέει από έναν κοινό φυσικό -πόρο. Το ίδιο 
μπορεί να λεχθεί για Την περιφερειακή χρήση Των υδάτων ως μέσο για την εμ-πέδωση 
της ειρήνης και συνεργασίας στη Μέση Ανατολή. Παρομοίως, ο αγώνας καΤά της 
απερήμωσης μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για Την ολοκλήρωση μεταξύ -πολλών 
αφρικανικών χωρών της ζώνης τον Σαχέλ. Δεδομένον ότι ο κίνδυνος ε-πέκΤασης της 
σοβιετικής ηγεμονίας αποτέλεσε σημαντικό κίνηΤρο της οικονομικής ολοκλήρωσης 
στη Δυτική Ευρώπη, δημιουργήθηκε η SADC για την καλύτερη αντιμετώπιση της 
α-ποσταθερο-ποί ησης τον καθεστώΤος των φυλετικών διακρίσεων. Επίσης, τόσο η GCC 
όσο και ο ASEAN συστάθηκαν με στόχο Την ενίσχυση της συνοχής για Την 
αντιμετώπιση της απειλής για την ασφάλεια. 
Σ Β' ' λ ' λ' ' Η' t. ' Vl,J, ατα ιστοpικα, ΠΟ ιηστικα Και 'ΠΟ ιτικα Πpοτuπα. V'Παpςη Κοιvωιι 
συμφερόντων ή ακόμη Της γεωγραφικής εγγύτητας δε.ν α-πο-τελούν εγγύηση ότι η 
ολοκλήρωση θα πραγματοποιηθεί ή ότι είναι η ενδεδειγμένη λύση για κάθε χώρα. 
θπως -προκύπτει από τις σχέσεις με-ταξύ γειτονικών χωρών όπως των χωρών της 
Νοτίου Αμερικής ή της Ινδίας και -τον Πακιστάν ή των Ισραηλινών και των 
Παλαισηνίων ή τον Ιράν και τον Ιράκ, -τόσο ο -πολιτισμός όσο και η ιστορία 
μπορούν να αποβούν κίνη-τρα ή ανnκίνητρα της περιφερειακής ολοκλήρωσης. Η 
επανέναρξη της ECO με βάση την ισλαμική αλληλεγγύη και η διαίρεση της 
Γιουγκοσλαβίας αποτελούν διαφορετικά -παραδείγματα του ρόλου -που μ-πορε.ί να 
διαδραματίσει ένας πολιτιστικός -παράγοντας όπως η θρησκεία ως μέσο σύνδεσης 
ή διά λvσης των περιφερειακώ v κινήτρων. 
11 
-
β. Προϋ7Γοθέσεις όσον αφορά την εσωτερική 1Γολιτική και οικονομική , !(ατάσταση 
των χωρών εταίρων 
Πολιτική δέσμευση: Η ε7Γίτενξη της ολοκλήρωσης α'Παιτεί ισχυρή 1Γολιτική 
βούληση. Ε7Γι7Γλέον, η 1Γολιτική αυτή βούληση 7Γpέ7Γει να συνεχισθεί 1Γpοκειμένον να 
είναι αξιό1Γιστη για τους οικονομικούς φορείς και να έχει ως α1Γοτέλεσμα την 
ικανο1Γοίηση των 1Γpοσδοκιών ολοκλήρωσης μεταξύ εν γένει ιrων μελών ιrης κοινωνίας. 
Η 1Γολιτική δέσμευση σννε'Πάγειrαι, ε1Γίσης, Τη βούληση 'Παραχώρησης ορισμένων 
κυριαρχικών δικαιωμάιrων. 
Ειοήνn και ασφάλεια: Υ 7Γάpχει στενή αλληλεξάρτηση μεταξύ της 1Γροόδοv της 
διαδικασίας 1Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης και ιrης 1Γpοόδον της διαδικασίας 
ειρήνευσης, ασφάλειας και σταθερόιrητας μεταξύ των μελών των ομάδων. Οι χώρες 
1Γον 'Πλήιrιrοvται α1Γό εμφύλιο· 1Γόλεμο ή συγκρούσεις δεν έχουν Τη δvνατόrητα να 
συμμετάσχουν ε'Ποικοδομητικά σε 1Γpωτοβονλίες ολοκλήρωσης δεδομένον ότι 
στερούνται rόσο των 1Γόρων όσο και των κινήτρων για την νλο'Ποίηση των αναγκαίων 
μειrαρρνθμίσεων 1Γολιτικής. Με την ίδια λογική, μέσω της μετανάστευσης 1Γολιτικού 
και οικονομικού χαρακτήρα, ορισμένα α7Γό ανιrά τα 1Γpοβλ'ήμαrα θα μειrαφερθούν 
σε γειτονικές χώρες. 
γ. Παράγοντες 1Γον διευκολύνουν την ε1Γιτνχία της 1Γεριφερειακής ολοκλήρωσης. 
Το κράτος δικαίου, n δημοκρατία και n χρηστή διακυβέρνηση είναι αναγκαίες 
1Γpοϋ1Γοθέσεις για ιrην έναρ_ξη σημανrικού διαλόγου μεταξύ των εταίρων 'ΙΓΟV θα 
εξασφαλίσει Τη συνέχιση της διαδικασίας. Είναι ε'Πίσης αναγκαίες για τήν 
εξασφάλιση της αναγκαίας αξιο1Γιστίας για την 1Γpοβλεψιμότητα των 'Πολιτικών και 
τον οικονομικού 1Γεριβάλλοντος. Το κράτος δικαίου και η χρηστή διακυβέρνηση είναι 
βασικοί 1Γαpάγοντες για την α1Γοτελεσματική λειτουργία Των βασικών οικονομικών 
θεσμών, ενώ η δημοκρατική νομιμόιrητα 1Γαpέχει ΤΟ αναγκαίο 1Γολιτικό ν'Πόβαθρο. 
Δίχως την εξασφάλιση εμ1Γιστοσύvης 1Γpος την κυβέρνηση δεν θα ν'Πάρξονν 
μακρο1Γρόθεσμες ε1Γενδύσεις αλλά, αντίθετα, θα 1Γαρατηρηθεί τάση διαφυγής 
κεφαλαίων. 
Μακροοικονομική σταθερόιrης : Η ολοκλήρωση θα 7Γpέ7Γει να συνοδεύεται α1Γό 
συμβατά 'Πλαίσια οικονομικής 1Γολιτικής. Τα τελευταία αυτά 1Γεριλαμβάνονν λογικά 
σταθερό ε7Γί7Γεδο τιμών συναλλάγματος και 1Γοσοστών 1Γληθωρισμού καθώς και την 
α1Γ0Τελεσματική διαχείριση των δημοσίων οικονομικών και τον ισοtvγίον 1Γληρωμών. 
Εχει ε1Γανειλημμέvως 1Γαpατηρηθεί ότι υφίστανται σημαντικά α'Ποτελέσματα 
ανάδρασης μόλις η διαδικασία ολοκλήρωσης ε1Γιτύχει την ικανο'Ποίηση των ανωτέρω 
1Γροϋ1Γοθέσεων. Εν ολίγοις, μόλις η ολοκλήρωση αρχίtει να α1Γοδίδει, καθίσταται 
ευχερέστερο για τις χώρες να διατηρούν την ασφάλεια και τη μακροοικονομική 
σταθερότητα. Στην 'Πεpί1Γτωση της Ενpώ1Γης, η διαδικασία ολοκλήρωσης κατέστη 
δυνατό να τεθεί σε εφαρμογή χάρη στην εξασφάλιση, ως ένα βαθμό, της ειρήνης, 
ασφάλειας και δημοκρατίας. Ωστόσο, συγχρόνως, η ενpω1Γαικη ολοκλήρωση 
εδραίωσε 'Περαιτέρω την ειρήνη και ασφάλεια δεδομένον ότι είναι αδιανόητη η 
έκρηξη νέας σοβαρής διαμάχης μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. 
12 
2 
Οι ανωτέρω 1rροϋ1Γοθέσεις φαίνεται ότι δεν έχουν ικαvο1Γοιηθεί σε 7Γολλές 
αvα1Γτυσσόμεvες χώρες. Συvε1Γώς, δεν εκ1Γλήσσει το γεγονός ότι σε αυτές τις 
1Γεpι1Γτώσεις τα α1Γοτελέσματα των 1Γpοσ1Γαθειώv ολοκλήρωσης είναι μέχρι σήμερα 
α1Γογοητευτικά. 
2. Χάραξη της 7Γεριφερειακή ς ολοκλήρωσης 
Δύο βασικές εναλλακτικές 7Γpοσεγγίσεις "διακυβερνητική ή υ1Γερεθvική 
1Γροσέγγιση δύνανται να εξασφαλίσουν το θεσμικό 7Γλαίσιο της 1Γεριφερειακής 
ολοκλήρωσης. Με τον όρο διακυβερνητική 7Γpοσέγγιση νοείται ότι οι κυβερνήσεις 
εξακολουθούν να ασκούν 7Γλήρως την εξουσία τους έτσι ώστε τα θεσμικά όργανα 
συστήνονται για να ασκούν μόνο γραμματειακό ρόλο κατά την 7Γpοετοιμασία και 
υλο1Γοίηση των 1Γολιτικώv ολοκλήρωσης. Με τον όρο ν7Γεpεθνική 7Γpοσέγγιση νοείται 
ότι οι κυβερνήσεις α1Γοφασίfουv να μοιράfοvται, μέσω ενός θεσμικού οργάνου, 
συγκεκριμένες 7Γτνχές της εξουσίας. Βάσει της υ1Γερεθνικής 1Γpοσέγγισης, οι νομικές 
διατάξεις της ολοκλήρωσης ν1Γερέ.χονv της εθνικής νομοθεσίας και η εφαρμογή των 
εν λόγω διατάξεων μ1Γορεί να ε7Γιβληθεί, εάν χρειασθεί, δικαστικά. Στην 1Γεpί1Γτωση 
αυτή, ο 1Γpοϋ1Γολογισμός για την εκτέλεση Των 1Γολιτικώv ολοκλήρωσης 
καταρτίfεται, νλο1Γοιείται και ελέγχεται α1Γό κοινά θεσμικά όργανα. Βάσει της 
διακυβερνητικής 1Γpοσέ.γγισης τα κράτη συμφωνούν για ορισμέ.να θέματα 1Γον 
εντάσσονται σΤηv εθνική τους νομοθεσία αλλά δεν υφίσταται βασική κοινή νομοθεσία. 
Η ενpω7Γαϊκή ολοκλήρωση α7ΓοΤελεί κράμα διακυβερνητικής και ν1Γερεθvικής 
προσέγγισης. Σχεδόν όλες οι 1Γpωτοβονλίες ολοκλήρωσης, συμ1Γεpιλαμβαvομέvωv 
των 7Γpωτοβονλιώv 1rον αναλαμβάνονται μεταξύ των αvα1rτνσσομέvωv χωρών είναι 
σχεδόν εξ ολοκλήρου διακυβερνητικού χαρακτήρα, ακόμη και αν ν1rάρχοvv 
ορισμένες εξαιρέσεις στο νομισματικό τομέα (7Γ.χ. οι -,rερι1ΓΤώσεις Της fώvης CFA και 
CMA). 
Το δίδαγμα σχετικά με τη χάραξη Της 1Γεριφερειακής ολοκλήρωσης δεν είναι ότι 
οι οργανισμοί 1rρέ1rει να έχουν ν1Γεpεθvικό ή διακυβερνητικό χαρακτήρα, αλλά ότι 
01Γοιαδή1rοτε 7Γpοσέγγιση και αν ακολουθηθεί, οι οργανισμοί 1rρέ.1Γει να έχουν 
ρεαλιστική εν1Όλή. Ε7Γίσης, 1rρέ1Γει να διαθέΤονv ε1Γαρκείς 1Γόρονς για Την εκτέλεση 
αυτής της εντολής. Είναι χρήσιμο, οι ίδιοι 1rόροι να 1ΓαpέχοvΤαι αυτόματα, μέσω, 
7Γαpαδείγματος χάριν, των εσόδων α1rό. το κοινό εξωτερικό δασμολόγιο και να μην 
καταβά λλοvται α1rό τους εθνικούς 1Γpοϋ1rολογισμούς. Φαίνεται 1rιθαvό ότι το 
μεγαλύτερο μέρος των 1rρωτοβονλιώv ολοκλήρωσης μεΤαξύ των αvα1ΓΤνσσομέvων 
χωρών θα εξακολουθήσουν να έχουν, εν γένει, διακυβερνητικό χαρακτήρα. Ωστόσο, 
ο σύνθετος χαρακτήρας της ολοκλήρωσης α1rαιΤεί θεσμικά όργανα ικανά να 
χαράσσουν και να uλο1rοιούv 1rεριφερειακέ.ς 1rολιτικές. Οι αvθρώ1rιvοι και 
χρηματοδοτικοί 1rόροι 1Γρέ.1rει να ενθνγραμμίfοvται με τους σΤόχοvς. Τέλος δεν θα 
7Γpέ7Γει να vφίσΤαται σύγκρουση ή ε1rικάλvψη μεταξύ των εντολών των διαφόρων 
θεσμικών οργάνων, ό1rως συμβαίνει σήμερα 1r.χ. σΤηv Αφρική νοΤίως της Σαχάρας, 
δεδομένον ότι η κατάσταση αυτή έχει ως α7Γοτέλεσμα την ανα1Γοτελεσματικότηrα 
και τη σ1rατά λη 1Γόρων. 
13 
Αλλα διδάγματα α?Γό την εμ?Γειpία του 'Παρελθόντος αφορούν τις αρχές της 
ε?Γικουρικότητας και της μεταβαλλόμενης γεωμετρίας. Η αρχή της ε1Γικουρικόη1τας 
ορίrει ότι η αρμοδιότητα για την αvτιμετώ1Γιση ενός θέματος 1Γpέ1Γει vα 'Παραμένει 
όσο το δυνατόν εγγύτερα στο θιγόμενο 'Πληθυσμό. Η αρχή αυτή έχει λογική 
δεδομένου ότι είναι δύσκολο για μία κοινωνία 'Πολιτών να α?Γοδεχθεί ότι οι 
α?Γοφάσεις 'ΠΟV μ?Γοpούv να ληφθούν α?Γοτελεσματικότερα σε χαμηλό ε?Γί?Γεδο 1Γpέ1Γει 
να λαμβάνονται α?Γό διακυβερνητικούς ή υ?Γερεθvικούς φορείς. Η αρχή αυτή μ ?Γοpε.ί 
ε1Γίσης, να 'Παράσχει οδηγίες για τον καθορισμό μιας ρεαλιστικής και κατάλληλης 
εντολής για διάφορους 'Περιφερειακούς οργανισμούς. 
Ε7Γι7Γλέοv, το 'Πλαίσιο της 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης 'Παρέχει ε?Γαρκή ευελιξία 
για την ε?Γίτευξη 'Προόδου με διαφορετική ταχύτητα. Εάν όλα τα κράτη μέλη μιας 
'Περιφερειακής ομάδας 1Γpέ1Γει να κινούνται με την ίδια ταχύτητα, ο βαθμός 
'Προόδου καθορίrεται α?Γό την ταχύτητα του βραδύτερα κινούμενου κράτους μέλους. 
Αντίθετα, η αρχή της μεταβλητής γεωμετρίας 1Γpοϋ1Γοθέτει ότι, μέσα σε μία 
ομάδα, ορισμένες ε1Γιμέρονς ομάδες χωρών μ1Γοpούv να κινηθούν ταχύτερα α?Γό 
άλλες 'Προς την κατεύθυνση της ε1Γίτευξης των στόχων ολοκλήρωσης. Ως εκ τούτον, 
η μεταβλητή γεωμετρία καθιστά δυνατό για μία ομάδα με μεγάλο αριθμό κρατών 
μελών να 1Γεριέχουv μία ή 'Περισσότερες ε7Γί μέρους ομάδες με ένα 'Περισσότερο 
φιλόδοξο 'Πρόγραμμα, ενώ όλα τα κράτη θα συμμετέχουν στο ίδιο βασικό 
'Πρόγραμμα. Η μεταβλητή γεωμετρία δεν είναι συμβατή με τις ε1Γικαλυ1Γτόμεvες 
ομάδες γιατί σε αυτή την 1Γεpί1Γτωση οι 'Πολιτικές 'ΠΟV θα έ7Γpε7Γε να νλο'Ποιηθούv θα 
χαρακτηρίrονταν α1Γό αντιφάσεις. 
3. Υλο1Γοίηση της 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης 
Εvα α1Γό τα σημαντικότερα διδάγματα α?Γό ·την 'Περιορισμένη ε1Γιτνχία των 
?Γpοηγούμεvων 1Γpοσ1Γαθειώv ολοκλήρωσης μεταξύ των αιια1Γτυσσομέvωv χωρών, είναι 
ότι θα 7Γpέ7Γει να ν'Πάρχει ε'Παρκής Βαθμός συμμετοχής τώv τρίτων χωρών. Ενώ η 
'Περιφερειακή ολοκλήρωση εισάγει, εξ ορισμού, 'Προτιμησιακή μεταχείριση για χώρες 
εταίρους, οι 1rεριφερειακές αγορές 1Γpέ1Γει να 1rαραμείvοvv ανοικτές. θα 1Γpέ1Γει να 
ε?Γιτεuχθεί ισορρο1rία μεταξύ της συμμετοχής των τρίτων χωρών και της 
'Περιφερειακής 1rροτίμησης. Η εμ1rειρία του 'Παρελθόντος δεικνύει ότι η ε1Γιτνχία δεν 
είναι α1rοτέλεσμα των υπερβολικά υψηλών ε1Γt1Γέδωv 'Περιφερειακής 'Προστασίας ?Γον 
εvθαρρύνονv Τη δα1rαvηρή εκτρο'Πή εμ1Γορίοv. 
Ε7Γι7Γλέοv, η ολοκλήρωση δεν 7Γpέ7Γει να α1Γοτελεί α1rοκλειστικά ή κυρίως κρατική 
ν1Γόθεση. Ο ιδιωτικός τομέας και η κοινωνία των 'Πολιτών 1Γρέ1rει να συμμετέχουν 
1rλήρως σΤη σχετικfι διαδικασία. Εάν η ολοκλήρωση δεν αντικατο?Γτρίrει τις 
1rροσδοκίες τον ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των 'Πολιτών δεν έχει μεγάλες 
1ΓιθανόΤηΤες ε'Πιτνχίας. 
Τέλος, μία 'Πλευρά της υλο1rοίησης στην 01Γοία έχει δοθεί έμφαση αφορά την 
κατανομή του κόστους και των ωφελειώ v της ολοκλήρωσης μεταξύ των 
συμμετεχόντων κρατών. θ?Γως ισχύει και για την ο·ικοvομική α'Πελενθέρωση, εν γένει, 
Το κόστος Τείνει να είναι συγκεντρωμένο και βραχν1Γρόθεσμο ενώ τα οφέλη είναι 
'Περισσότερο διεσ1Γαρμέvα και μακpο1Γpόθεσμα. Στην 1rερί1rτωση της Ευρώ1Γης, η 
14 
σημασία των 1Γεριφερειακώ ν και κοινωνικών 1Γολιτικών για τη διευκόλυνση της 
7Γpοσαρμογής και τη μείωση τον μεταβατικού κόστους αυξήθηκε σταδιακά. Οι 
7Γολιτικές αν-rές σννίσταν-rαι στην ε1Γαναδιανομή α7Γό 1Γλονσιότερα τμήματα και 
ομάδες -rης Ενωσης, 1Γον α1Γολαύονν συνήθως -rης εκ-rενούς ενρω1Γαϊκής ενιαίας 
αγοράς 7Γpος τα λιγότερο εύ1Γοpα μέρη και ομάδες 1Γον χρειά f'εται να 
7Γpοσαρμοσ-rούν 1Γpοκειμένον να ε7Γωφεληθούν α7Γό τις ευκαιρίες της ολοκλήρωσης. 
Ορισμένες α1Γό ης ομάδες ολοκλήρωσης των ανα1Γ-rνσσομένων χωρών έχουν 
καταρ-rίσει 1Γολιτική ανακα-rανομής (7Γ.χ. CEAO σ-rη Δυτική Αφρική). Σ-rις 
1Γερισσότερες 1Γεpι1Γτώσεις, οι εν λόγω 1Γολιτικές ανακατανομής, δεν ήταν ε1Γι-rνχείς. 
Εναλλακτικά, θα ήταν δννα-rόν να · διευκολυνθεί η με-rάβαση με -rην 1Γαpοχή 
εκ-rενέστερων με-rαβατικών 1Γεριόδων για χώρες 1Γον αν-rιμε-rω1Γίrονν υψηλό κόστος 
7Γpοσαρμογής. Η 1Γαροχή εξω-rερικής ενίσχυσης θα μ1Γορούσε ε1Γίσης να 
διαδραμα-rίσει σημαν-rικό ρόλο. 
IV. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ 
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ 
Παρά τα γνωστά οφέλη τον 1Γεριφερισμού και -rη σημαντική εξωτερική σ-rfιριξη, 
7Γολλές α1Γό τις 7Γpοηγούμενες 7Γpω-rοβονλίες 1Γεριφερειακής ολοκλήρωσης δεν 
αντα1Γοκρίθηκαν σ-rονς στόχους -rονς. Τα διδάγμα-rα 7Γου 1Γεριγράφηκαν σννο1Γτικά 
ανω-rέρω συμβάλλουν στην ερμηνεία -rης κα-rάσ-rασης. Το ερώ-rημα 1Γον 7Γpέ7Γει να 
τεθεί είναι 1Γώς η εξωτερική στήριξη για την 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση 1Γον 
7Γαpέχεται α1Γό τις ΕΕ μ7Γοpεί να καταστεί α1Γοτελεσματικότερη. Μία σημαντική 
1Γαpάμετρος 1Γον 7Γpέ7Γει να εξετασθεί είναι rι συμβολή της εξωτερικής στήριξης στην 
ικανο1Γοίηση των 1Γροϋ1Γοθέσεων 1Γον 1Γεριγράφηκαν ανω-rέρω, έχοντας ν1Γό,/ιη ό-rι η 
1Γpοώθηση της ειρήνης και ασφάλειας, -rης χρησ-rής διακυβέρνησης και της 
μακροοικονομικής σ-rαθερότη-rας δεν εμ1Γί1Γ-rονν σ-rο 7Γλαίσιο της 1Γαpούσας 
ανακοίνωσης. 
Οι σνσ-rάσεις 1Γον ακολουθούν αφορούν τη χάραξη και υλο1Γοίηση ρυθμίσεων 
7Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης. Οι 7Γpόσφα-rες 7Γpωτοβονλίες για -rην 1Γpοώθηση 
α1Γοτελεσματικό-rερης διαδικασίας 1Γεpιφερειακή ς ολοκλήρωσης . μεταξύ -rων 
ανα1Γ-rνσσομένων χωρών, σ-rις 01Γοίες σνμμε-rείχε rι ΕΕ και οι 01Γοίες 1Γεpιγράφον-rαι 
στην ε1Γισκό1Γηση 7ΓΟV 7Γεpιέχε-rαι σ-rο 1Γροσάρ-rημα Α, 1Γαpέχονν βασικά σ-rοιχεία για 
-rις εν λόγω σνσ-rάσεις. 
Οι συστάσεις αυτές λαμβάνουν υ1Γό,/ιrι -rην ύ1Γαpξη τριών γενικών κα-rηγοριών 
ομάδων 7Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης μεταξύ ανα1Γ-rυσσομένων χωρών. Πρώτον 
ομάδες γειτονικών 1Γεριφερειών, rι 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση -rων 01Γοίων είναι στενά 
συνδεδεμένη με -rην ολοκλήρωση -rης Ευρω1Γαϊκής Ενωσης. Π.χ. rι 1Γεριφέρε.ια -rης 
Μεσογείου. Δεύτερον, οι ανα1Γ-rνσσόμενες χώρες μεσαίου εισοδήμα-rος, κυρίως στη 
Λατινική Αμερική και σ-rην Ασία οι 01Γοίες έχουν 1Γpοχωρήσει σχετικά στην 1Γοpεία 
ολοκλήρωσης. Τρίτον, οι λοι1Γές ανα1Γ-rυσσόμενες χώρες, κυρίως στην Αφρική, ό1Γοv 
η 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση αν και χρειάkΈται σε μεγάλο βαθμό, αντιμετω1Γίsει 
δυσκολίες ως συνέ1Γεια οικονομικών, θεσμικών και 1Γολιτικών 1Γαραγόν-rων. 
15 
1. Η εμπορική πολι-rική της ΕΚ ως μέσο προώθησης της 'Περιφερειακής 
ολοκλήρωσης τόσο με ης αναπτυσσόμενες χώρες όσο και μεταξύ αυτών 
Δεδομένον ότι η περιφερειακή ολοκλήρωση συνίσταται κυρίως στη μείωση ή την 
κατάργηση των δασμολογικών και μη δασμολογικών φραγμών στο εμπόριο, είναι 
καθοριστικής σημασίας για την περιφέρεια να λαμβάνει κατάλληλη εμπορική 
μεταχείριση από· την Ευρωπαϊκή Ενωση, που είναι ο κυριότερος εμπορικός εταίρος. 
Από την άποψη αυτή, δύο διαστάσεις της εμπορικής πολιτικής μπορεί να έχουν 
ιδιαίτερη σημασία. 
α) Σύναψη συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών με αναπτυσσόμενες χώρες μιας 
ορισμένης περιφέρειας 
Υ πάρχονν σημαντικά επιχειρήματα υπέρ της σταδιακής μετάβασης προς την 
κατεύθυνση λιγότερο μονομερών προτιμήσεων και μεγαλύτερου βαθμού 
αμοιβαιότητας στα εμπορικά καθεστώτα μεταξύ βιομηχανικών και αναπτυσσομένων 
χωρών. Οι αμοιβαίες συμφωνίες αυξάνουν το βαθμό διαφάνειας και διευκολύνουν την 
περιφερειακή ολοκλήρωση και την ενσωμάτωση των αναπτυσσομένων χωρών στην 
παγκόσμια οικονομία. Οι αμοιβαίες συμφωνίες συμβάλλουν, επίσης, στην βελτίωση 
της αξιοπιστίας των μεταρρυθμίσεων οικονομικής πολιτικής που αποτελεί αναγκαία 
προϋπόθεση για την πραγματοποίηση μακροπρόθεσμων επενδύσεων. 
Η προοπτική για τη δημιουργία "rώvης ελεύθερων συναλλαγών όπως αυτής που 
προτάθηκε ήδη για τη Λεκάνη της Μεσογείου, αρχής γενομένης από τις συμφωνίες 
με το Μαρόκο, τη Τυνησία και άλλες χ..ώρες θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό 
κίνητρο για τις χώρες εταίρους να μειώσουν τους εvδοπεριφερειακούς φραγμούς στο 
εμπόριο προκειμένου να συνάψουν συμφωνία απελευθέρωσης των συναλλαγών 
μεταξύ των διαφόρων περιφερειών και της ΕΚ. Η προοπτική αυτή θα εφαρμοσθεί και 
στη Μέση Ανατολή, εφόσον προχωρά η ειρηνευτική · διαδικασία και 
προγραμματί rεται για τη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur. Προφανώς, 
η πρόταση για τη σύναψη συμφωνίας ΖΕΣ πρέπει να συμπληρώνεται εν γένει από 
σειρά δράσεων που αποσκοπούν στη σύγκλιση των νομοθεσιών, στην εναρμόνιση των · 
προτύπων και στη διευκόλυνση της αναδιάρθρωσης των οικονομιών των χωρών εταίρων 
προκειμένου να αποφεύγονται βασικές ανισορροπίες κατανομής. Αυτός είναι ο 
λόγος για τον οποίο η δέσμη πολιτικών που προτείνεται για την περιφέρεια της 
Μεσογείου και της Mercosur περιλαμβάνει την προώθηση των ευρωπαϊκών επενδύσεων 
στην περιφέρεια, την τεχνολογική συνεργασία, την ενθάρρυνση των μικρών και 
μεσαίων ε1ΓLχειρήσεωv καθώς και την παροχή βοήθειας για την άμβλυνση των 
κοινωνικών ε1ΓLπτώσεωv των πολιτικών απελευθέρωσης και τη βελτίωση των 
περιφερειακώ v νποδομώ v. 
β) Χορήγηση σώρευσης των κανόνων καταγωγ:6c και άλλων παραχωρ:6 σεων στο 
πλαίσιο τον Γεvικενμέvον Συστήματος τον Καθεστώτος Προτιμύσεων 
Ούτε· η σύμβαση της Λομέ ούτε το Γενικευμένο Σύστημα Προτιμήσεων συνεπάγονται 
την ε1ΓLβολή όρων για τις δικαιούχες χώρες όσον αφορά την περιφερειακή 
ολοκλήρωση. ΩσΤόσο, το ΓΣΠ προβλέπει τη σώρευση των κανόνων καταγωγής για 
16 
-
'Περιφερειακές ομάδες 'ΠΟU tητούν αυτό το 'Προνόμιο. Στην 7Γεpί7Γτωση της Λομέ, η 
σώρευση των κανόνων καταγωγής εφαρμόtεται αυτόματα σε ολόκληρη την ομάδα 
των χωρών ΑΚΕ. Η σώρευση αυτή 'Παρέχει έμμεση αν και σημαντική στήριξη για 
το ενδο'Πε.ριφερειακό εμ'Πόριο και την α'Πελενθέρωση των συναλλαγών. Οι 
7Γpοσ7Γάθειες για την ε'Πέκταση και βελτίωση της εφαρμογής της εν λόγω αρχής 
7Γpέ7Γει να συνεχίσουν. Ε7Γι7Γλέον, ορισμένα ειδικά καθεστώτα ΓΣΠ ό7Γως η δράση 
βοήθειας για την κατα'Πολέμηση -rων ναρκω-rικών 'ΠΟV 'Παρέχεται στις χώρες των 
Ανδεων και της Κεντρικής Αφρικής σ-rηρίtονν, ε'Πίσης, τις 'Προσ'Πάθειες αυτής της 
'Περιοχής 'Προς την κατεύθυνση της ολοκλήρωσης. 
2. Πολιτική ανα'ΠτυξιακVς συνεργασίας 
Η εξωιrερική σ-rήριξη της 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης στο 'Πλαίσιο της 'Πολιτικής 
συνεργασίας ν'Ποδιαιρείrαι στις ακόλουθες ευρείες κατηγορίες: στήριξη για την 
ανά'Πτνξη των δυνατοτήτων και την ενίσχυση των θεσμών, β) βοήθεια για την 
ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας τον ιδιωτικού τομέα και γ) ενίσχυση των 
κυβερνήσεων για τη διευκόλυνση της μεταρρύθμισης των 'Πολιτικών. 
α) Ανά'Πτνξn των· ικανοτήτων και θεσμική ν'Ποστήριξn 
Η κατάρτιση και νλο'Ποίηση 'Προτάσεων περιφερειακής ολοκλήρωσης δεν 
α'Ποτελούν α7Γλές διαδικασίες με άμεση εφαρμογή. Οι ικανότητες 'ΠΟU α'Παιτούνται 
για ro σκο'Πό αυτό δεν είναι διινατόν να θεωρούνται δεδομένες αλλά 7Γpέ7Γει να 
ανα'Πτυχθούν. Η ΕΚ βρίσκε-rαι σε μοναδική θέση για την 'Παροχή βοήθειας και 
συμβουλών με βάση την εμ'Πειρία της. Η δυνατότητα αυτή είναι ε.μφανής στα 
αιτήματα 'Τεχνικής βοήθειας 'ΠΟV ν'Ποβάλλονrαι στην ΕΚ, μεταξύ άλλων α7Γό τη 
MERCOSUR, τον ASEAN, την UEMOA, τη SADC και ης χώρε.ς τον Συμφώνου των 
Ανδεων. 
Εμφαση θα 7Γpέ7Γει να συνεχισθεί να δίνεται σε ενέργειες τεχνικής βοήθειας και 
κατάρτισης 'Προκε.ιμένον να ενισχυθούν οι rο'Πικές ικανότητες για τη διαμόρφωση και 
νλο'Ποίηση 'Πολιτικών 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης. Οι ε.νέργειες αυτές 7Γpέ7Γει να 
α'Πενθύνσιι.ται σε εθνικές και το1Γικές διοικήσεις. Η ανταλλαγή 7Γpοσω1Γικού μεταξύ 
οργανισμών στην Ενpώ1Γη και σε. ανα1Γτνσσόμενες χώρες με. στόχο την αντιμετώ1Γιση. 
:i συγκεκριμένων τεχνικών θεμάτων θα συμβάλει στην ενίσχυση των 1Γρωrοβονλιών ολοκλήρωσης. 
Η ενδεχόμενη ε1Γιrνχία των 'Πρωτοβουλιών 'Περιφερειακής ολοκλήρωσης εξαρτάται 
α'Πό το βαθμό α1Γοτελεσματικής εκτέλεσης των μέτρων σε το1Γικό ε7Γί7Γεδο. Αυτό 
ισχύει ιδιαιτέρως στην Αφρική ό1Γον είναι ουσιαστική η 'Παροχή βοήθειας για την 
ανά1Γrνξη τον το1Γικού δυναμικού 'Προκειμένου να αναληφθούν και .να νλο1Γοιηθούν 
οι μεταρρυθμιστικές ενέργειες. Ενα 'Παράδειγμα τέτοιον είδους βοήθειας είναι, στην 
'Πεpί1Γτωση της UEMOA, η ενίσχυση 'ΠΟV -ιrαρέχεται για τη σύσταση ενός 
'Πολυμερούς συστήματος 'Παρακολούθησης. Παρομοίως, σε κατώτερο Ε7Γί7Γεδο, η 
βοήθεια -ιrον 'Παρέχεται σε εθνικές τεχνικές ομάδες εργασίας στις χώρες irov 
συμμετέχουν στη Διασυνοριακή Πρωτοβουλία-, α7Γοτελεί χρήσιμο μοντέλο ανά-ιrτυξης 
1Όυ το'Πικού δυναμικού και δημιουργίας θετικού κλίματος υ-ιrέρ των μεταρρυθμίσεων. 
17 
• -
Μία άλλη 7Γλενρά της ανά1Γτνξης τον το1Γικού δυναμικού συνδέεται με 7ηv 
έρευνα. Η ενδογενfις έρευνα σχεrικά με την 'Περιφερειακή ολοκλήρωση, 1Γου έχει 
στηρίξει ε1Γί σειρά ετών η ΕΚ, κυρίως στη Ααrινική Αμερική (7Γ.χ. SELA -Sistema 
Economico Latinoamericano-, ALADI) 1Γpέ1Γει να 1Γpοωθηθεί και σε άλλες 1Γεpιφέρειες. 
Η 'Προώθηση της ενδογενούς έρευνας είναι σκό1Γιμο να 1Γραγματο1Γοιηθεί σrο 'Πλαίσιο 
ερεννηrικού 'Προγράμματος και όχι κατά α1Γοσ1Γασματικό τρό1Γο. Είναι σκό1Γιμη, 
ε1Γίσης, η κατάρτιση 'Προγραμμάτων για την ενθάρρυνση τον 1Γροβληματισuού και -rης 
σνμμετοχfις του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των 'Πολιτών 
(σνμ1Γεpιλαμβανομένων rων εργαrικών ενώσεων) σηι διαδικασία της 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης. Ε7Γίσης, 1Γpέ1rει να ανα1Γτνχθούν 'Προσιτές βάσεις δεδομένων σχετικών 
με 'Περιφερειακούς κανονισμούς και διαδικασίες για χρήση των ε1rιχειρήσεων 70U 
ιδιωτικού τομέα. 
β) Αμ.εση στfιριξη στον ιδιωτικό τομέα 1Γροκεφ,ένον να καταστεί δυνατό για τις 
ε1Γιχειρfισεις να εκ_μεταλλενθούν τις ευκαιρίες 1Γον α1Γορρέονν α7Γό την 1Γεριφερειακ-ή 
ολοκλήρωση 
θ1Γως και με 01Γοιαδή 7Γοτε διαδικασία α1rελενθέρωσης, rι 7Γεpιφερειακή ολοκλήρωση 
θα οδηγήσει ανα1Γόφεvκτα σε 1Γpοσαρμογές τον ιδιωτικού τομέα. Ορισμένες 
ε1rιχειρήσεις θα έχουν την ικανότητα να ανα1Γτνχθούν και να ε1Γωφεληθούν των νέων 
ευκαιριών ενώ αναμένεται να δημιουργηθούν νέες ε1rιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, άλλες 
ε7Γιχειρήσεις θα θιγούν α1rό τον αυξανόμενο ανταγωνισμό και ενδέχεται να 
αναγκασθούν vα κλείσουν. Η άσκηση 'Παρασκηνιακής 1rίεσης εκ μέρους αυτών 7ΓΟV 
ενδέχεται να θιγούν είναι 1Γιθανόν να μετριάσει την 1rολιrική βούληση για τη 
διατήρηση της ολοκλήρωσης. Ως εκ τούτον είναι σκό1Γιμη η 1rαροχή κά1Γοιας μορφής 
βοήθειας 'Προσαρμογής στον ιδιωτικό τομέα 7Γpοκειμένον να στηριχθεί rι 1Γpοσ1Γάθεια 
ολοκλήρωσης. Λαμβανομένων ν1Γόψη -rων δημοσιονομικών 1Γιέσεων, rι εξω-rερική 
στήριξη καθίσταται σημαντική δεδομένον ότι οι 'Περισσότερες κυβερνήσεις των 
ανα1Γτνσσομένων χωρών δεν θα είναι σε θέση · να 1Γροσφέρονν αξιόλογη βοήθεια. 
Αυτό ισχύει κυρίως όσον αφορά τόσο τις ψrωχότερες χώρες της Αφρικής νοτίως 
της Σαχάρας όσο και τις μεσογειακές χώρες 1Γου αντιμετω1Γίfονν την εξαιρετική 
'Πρόκληση δημιουργίας ΖΕΣ με την ΕΚ. 
Η 'Παροχή στήριξης σrον εν λόγω τομέα μ 1Γοpεί να λάβει διάφορες μορφές 
σvμ1Γεριλαμβανομένων, 'Παραδείγματος χάρη, της χρηματοδότησης συσκέψεων 
ε1Γιχειρηματιών για την ενθάρρυνση κοινών ε1Γιχειρήσεων, της σύστασης κέντρων 
'Παροχής 'Πληροφοριών και συμβουλών σχετικών με τις ευκαιρίες αγοράς, της 
'Παροχής δυνατοτήτων κατάρτισης για την. α1Γόκτηση νέων δεξιοτήτων και της 
διευκόλυνσης δράσεων 1Γον α1Γαιτούν κεφάλαιο εκκίνησης και ε1Γιχειρημαrικού 
κινδύνου. Η ΕΚ έχει ήδη καταρτίσει σχετικά 1rρογράμμα-rα για τη Λατινική Αμερική 
και τrι Μεσόγειο (AL-INVEST, MED-INVEST και ECIP). 
Σrην 'Περιοχή rον Ινδικού Ωκεανού, σνμ1Γληρωμαrικά 1Γpος τις μεταρρυθμίσεις 
'Πολιτικών 1Γον ήδη νλο1Γοιούνται ως μέρος γενικό-rερης διαδικασίας 'Περιφερειακής 
ολοκλήρωσης, καταρτίσθηκε 7Γpόσφατα 'Πειραματική δράση για την ενίσχυση τον 
ιδιωτικού τομέα. Στο 'Πλαίσιο της εν λόγω δράσης 1Γαρέχεται συνδυασμός μικρών 
δανείων και μη ε1Γιστpε1Γrέων ενισχύσεων για τη χρηματοδότηση ν1Γηpεσιών 1Γον 
18 
.. 
ενδέχεται να χρειασθούν οι ε1Γιχειρήσεις για Την αναδιοργάνωση Των δρασΤηριο1ήτων 
τους. Η σκο1ΓιμότηΤα εφαρμογής 'Παρεμφερούς 1Γειραμαηκής δράσης εξεΤάζΈΤαι για 
Την Νόηο Αφρική. ΤέΤοιον είδους δράσεις 7Γpέ7Γει να α1Γ0Τελέσουν βασική σννισΤώσα 
της σΤραΤηγικής Της ΕΚ για Τη σΤήριξη των 1Γροσ1Γαθειών 'Περιφερειακής 
ολοκλήρωσης σης χώρες 'Που δεν διαθέΤονν ανε1Γτνγμένο ιδιωηκό Τομέα. 
Η α1Γουσία μηχανισμών ανησΤάθμισης έχει ως α7ΓοΤέλεσμα ορισμένες χώρες ή 
τομείς να αντιμεΤω1Γίfονν δυσανάλογα υψηλό κόσΤος 1Γpοσαρμογής. Η ενίσχυση 1Γου 
1ΓαpέχεΤαι α1Γό Τους χορηγούς βοήθειας θα ήΤαν δνναΤόν να σνμ1Γληρώσει Την 
ενδο7Γεpιφερειακή αλληλεγγύη και να συμβάλει ουσιασηκά σΤη συνοχή Των ομάδων 
1Γεριφερειακή ς ολοκλήρωσης. 
Ενα άλλο σημανηκό μέσο ενίσχυσης Τον ιδιωηκού Τομέα καΤά Τη διαδικασία 
ολοκλήρωσης είναι η βελΤίωση τον βαθμού διαθεσιμότητας και α1ΓοΤελεσμαηκόΤηΤας 
των χρημαΤ01ΓισΤωrικών ν1Γηρεσιών. Σrις 'Περισσότερες 1Γεpι1ΓΤώσεις, οι εξαγωγές α1Γό 
το Βορρά σΤο ΝόΤο καλύ7ΓΤΟVΤαι, εν γένει, ε1Γαpκώς ν1Γό μορφή 1ΓισΤωτικών 
εγγυήσεων. Ωστόσο, είναι συνήθως δύσκολη και 1Γολύ δα1Γανηρή η εξασφάλιση 
χρημαΤοδόΤησης για ης εξαγωγές α7Γό το ΝόΤο σΤο Βορρά και ακόμη _7ΓεpισσόΤερο 
για ΤΟ ενδο1Γεριφερειακό εμ1Γόpιο και τις ε7Γενδύσεις μεταξύ των χωρών Τον ΝόΤου. 
Σννε1Γώς, σε 1Γολλές χώρες, η 1Γραγματική νλο1Γοίηση της αυξημένης διασυνοριακής 
οικονομικής δρασΤηριόΤηΤας α1Γό Τον ιδιωτικό Τομέα ενδέχεΤαι 'να 1Γαpεμ 1Γοδί r εΤαι 
α7Γό Τα μη ανε'ΙΓΤνγμένα χρημαΤ01ΓισΤωηκά σνσΤήμαΤα και σνσΤήμαΤα 'Πληρωμών. 
ΕιδικόΤερα, εν όψει της αναγκαιόΤηΤας ανάληψης 1Γpοσ1Γαθειών ανοικτής 
'Περιφερειακής ολοκλήρωσης και όχι ν1Γερβολικών 'ΙΓεpιφερειακών 1Γpοτιμήσεωv, είναι 
σημαντική η βελΤίωση Των χρημαΤ01Γιστωτικών μέσων 1Γον διαΤίθενται στους 
εξαγωγείς Τον ΝόΤον. Σε ανΤίθεrη 1Γεpί1ΓΤωση, οι ε'ΙΓLχειρήσεις Τον Νότον θα 
συνεχίσουν να ανrιμεrω1Γί fονν ανΤαγωνισrικό μειονέκτημα. Σχετικές εργασίες 1Γον 
έχουν αναληφθεί στο 'Πλαίσιο Τον CBI θα ήταν χρήσιμες για Την καΤάρηση δράσεων 
για άλλες 1Γροσ1Γάθειες ολοκλήρωσης. 
γ} ΣΤήριξη Τον ισοζυγίου 1Γληρωμώνl1Γροϋ1Γολογισμού 1Γροκειμένον να καταστεί 
δνναΤή η κάλυψη Τον καθαρού μεΤαΒαηκού κόσΤονς 
Η εvδο7Γεpιφερειακή οικονομική α7Γελενθέρωση σννε1Γάγεται μεταρρυθμίσεις 
1Γολιτικής 1Γον θα ε1Γιβαρύvονν τόσο το δημόσιο τομέα όσο και το ισοfύγιο 
'Πληρωμών των χωρών 1Γον συμμετέχουν στη διαδικασία ολοκλήρωσης. Μία α1Γό τις 
σημαντικόΤερες ε1Γι1Γτώσεις σΤον κραrικό 1Γροϋ1Γολογισμό είναι η μείωση των 
δασμολογικών εσόδων. Το κόστος είναι κυρίως βραχν1Γpόθεσμο και ενδέχεται να 
αντισταθμίftΤαι α1Γό τα κέρδη 1Γον 1Γpοκύ1ΓΤονν α1Γό Την αναμενόμενη αντίδραση της· 
'Προσφοράς. ΩσΤόσο, η α7Γώλεια των δασμολογικών εσόδων ενδέχεται ακόμη να 
1Γpέ1Γει να αντισταθμισθεί α1Γό την αύξηση των έμμεσων φόρων άλλον τύ1Γον 
('Παραδείγματος χάρη με την εισαγωγή τον φόρον 'Προστιθεμένης αξίας). Ωστόσο, 
το μεταβατικό αυτό κόστος συμβάλλει στην ερμηνεία της έλλειψης 'Πολιτικής 
βούλησης α1Γό την 'Πλευρά 'Πολλών ανα1Γτνσσομέvων χωρών να vλο1Γοιήσονν τις 
α1Γοφάσεις 'ΙΓΟV είχαν ληφθεί στο 'Πλαίσιο 1Γpοηγούμεvωv 1Γpοσ1Γαθειών 'Περιφερειακής 
ολοκλήρωσης. 
19 
. ,. .. .. . -
Η εξωΤερική βοήθεια μ-πορεί vα συμβάλει καθορισηκά σΤηv -πρόοδο rης σχεrικής 
διαδικασίας. ΑvΤό ισχύει, ιδίως, στην -περί-πΤωση Των μικρόΤερωv και φΤωχόrερωv 
αvα-πΤυσσομέvωv χωρών, -που α-ποΤελούv ως ε-πί ΤΟ -πλείσΤοv μέλη Της ομάδας ΑΚΕ, 
για ης ο-ποίες είναι δύσκολη η υλο-ποίηση της -περιφερειακής ολοκλήρωσης δίχως την 
-παροχή μεΤαβατικής εξωΤερικής βοήθειας. ΣΤο -πλαίσιο rης διασυνοριακής 
-πρωτοβουλίας (σΤηv Ανατολική και Νότιο Αφρική και στον Ινδικό Ωκεανό) 
ανα-πΤύχθηκε η σΤρατηγική Της -προσφυγής στη στήριξη Τον ισοtvγίον -πληρωμών και 
τον -προϋ-πολογισμού όσον αφορά τις χώρες -που αναλαμβάνουν -πρωτοβουλίες 
-περιφερειακής α-πελευθέρωσης ως σνμ-πλήρωμα Της -προσ-πάθειας -προσαρμογής Τους 
σε εθνικό ε-πί-πεδο. Η -προσέγγιση αυτή θα ήΤαv χρήσιμη και για άλλες 
αvα-πΤνσσό μενες χώρες. 
3. ΣυvΤοvισμ,ός Των χορηγών Βοήθειας 
Η -περιφερειακή συνεργασία, εv γένει, και rι -περιφερειακή ολοκλήρωση 
ειδικόΤερα, α-ποΤελούv τομείς σΤονς ο-ποίους οι χορηγοί βοήθειας δρουν συχνά κατά 
ασυντόνιστο και αλληλοσνγκρονόμεvο τρό-πο. Σε ορισμένες -περι-πΤώσεις, οι χορηγοί 
βοήθειας σΤηρίtονν συγκεκριμένο οργανισμό δίχως vα λαμβάνουν υ-πόψη Το ευρύτερο 
-πλαίσιο. Η καΤάσταση αυτή καθιστά λιγότερο αναγκαίο για τους ίδιους τους 
οργανισμούς να εναρμονίtουv και να οργανώνουν ορθολογιστικά rα -προγράμματά 
τους. Αντίθετα, ενθαρρύνονται να υ-ποβά λλονν δι-π λές -προτάσεις σε όσο το δυνατόν 
-περισσόΤερους τομείς -προκειμένου vα μεγιστο-ποιούν την ίδια εξωτερική 
χρημαΤοδόΤηση. Ορισμένοι αναλυτές α-ποδίδοvv ακόμη rην ε.ξά-πλωση των 
-περιφερειακών οργανώσεων στις αvα-πτνσσόμε.vε.ς χώρες (κυρίως στην Αφρική) σrο 
ρόλο -που διαδραμαΤί tovv οι χορηγοί βοήθειας για τη σύσταση και λειrο,νργία rους. 
Είναι σκό-πιμη η ύ-παρξη μεγαλύτερου βαθμού συντονισμού των χορηγών 
βοήθειας για Την -προώθηση της -περιφερειακής ολοκλήρωσης. Εν όψει της συνθήκης 
του ΜάασΤριχΤ, η Ε-πιτρο-πή θα -πρέ-πει να αναλάβει την -πρωτοβουλία της βελτίωσης 
του σννΤονισμού -που υφίσΤαΤαι ήδη σε. ε-πί-πεδο ΕΕ. Η Ε-πιτρο-πή θα -πρέ-πει, ε-πίσης, 
vα συνεχίσει τις -προσ-πάθειες · συνΤονισμού σε άλλα φόρα ό-πως το Ειδικό 
Πρόγραμμα Βοήθειας -προς την Αφρική (SPA) -που χρηματοδοτείται α-πό τη Διεθνή 
Τρά-πεtα, ο Παγκόσμιος Σvvασ-πισμός για την Αφρική (GCA), rι DAC (Ε-πιτρο-πή 
Ανα-πΤνξιακής Βοήθειας) και rι UNCTAD (Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το 
Εμ-πόριο και Την Ανά-πτνξη). 
ΣΤο -πλαίσιο εντολής α-πό τον Παγκόσμιο Συνασ-πισμό για rην Αφρική, rι 
Ε-πιΤρο-πή ανέλαβε -πρωτοβουλία για τη διαμόρφωση συστάσεων σχετικών με την 
ορθολογική οργάνωση και την ενίσχυση των θεσμικών οργάνων -περιφερειακής 
ολοκλήρωσης στην Αφρική. Είναι σκό-πιμο να αναληφθούν -παρεμφερείς 
-πρωΤοβονλίες σε άλλα μέρη του ανα-πτνσσόμενον κόσμου. 
Οσον αφορά Το συντονισμό των χορηγών βοήθειας, η ΕΕ συνέβαλε στην 
αvά-πτνξη μιας νεωτεριστικής -προσέγγισης έναντι της Αφρικής. Τα κράτη μέλη της 
ΕΕ -που ενδιαφέρονΤαι ουσιαστικά για το εν λόγω θέμα και οι -πολυμερείς οργανώσεις 
σννέσΤησαν διενθύνονσες ε-πιτρο-πές α-πό κοινού με την Ε-πιτρο-πή (-π.χ. στην 
-περί-πτωση Της UEMOA). Η σύσταση αυτών των ε-πιτρο-πών α-ποτελεί ένα μέσο 
20 
ε-πίτενξης τον συντονισμού των -πολιηκώv -που -προβλέ-πεται στη συνθήκη τον 
Μάαστριχτ. Πράγματι, η ΕΕ έχει αναλάβει τη δέσμευση να εξασφαλίσει το 
συντονισμό της -πολιτικής αvα-πτνξιακής συνεργασίας των κρατών μελών και της 
Εvωσης, καθώς και της γενικότερης συνοχής των -πολιτικών της ΕΕ · με τους στόχους 
της αvα-πτυξιακής συνεργασίας. Η -προσ-πάθεια αυτού τον συντονισμού αφορά όλες 
τις -πλευρές της -πολιτικής ανα-πτνξιακής συνεργασίας, σνμ-περιλαμβαvομέvωv των 
-πρωτοβουλιών για τη στήριξη της -περιφερειακής ολοκλήρωσης και της συνεργασίας. 
Είναι ε-πίσης σκό-πιμο vα συσταθεί μηχανισμός για την ενημέρωση των κρατών 
μελών της ΕΕ συλλογικά, μέσω ετήσιας έκθεσης -που συντάσσεται α-πό την 
Ε-πιτρο-πή. Η έκθεση αυτή θα έχει το ε-πι-πλέον -πλέονέκrημα ότι θα κρατεί το κοινό 
ενήμερο σχετικά με τις εξελίξεις και τα α-ποτελέσμαrα της στήριξης της ΕΚ ν-πέρ 
των -προσ-παθειώv ολοκλήρωσης στις αvα-πrνσσόμεvες χώρες. 
21 
Πpοσόψrημα Α 
ΕΙΠΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΡΙ!ΗΣ ΤΗΣ ΕΚ 
ΓΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΙΙΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΙΙΡΩΣΗΣ 
ΜΕΤΑ!Υ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ 
Η Ενρω-παϊκή Ενωση έχει -παράσχει στήριξη σε -περιφερειακές -πρωτοβουλίες και 
δράσεις -παντός είδους, χωρίς να κάνει διακρίσεις μεταξύ της στήριξης ν-πέρ της 
-περιφερειακής συνεργασίας ή της 'Πέpιφερειακής ολοκλήρωσης. Ωστόσο, σύμφωνα 
με το αντικείμενο της ανακοίνωσης, το -παρόν -προσάρτημα αφορά τη στήριξη της ΕΕ 
για ενέργειες -περιφερειακής ολοκλήρωσης και όχι -περιφερειακής συνεργασίας με 
την ευρύτερη έννοια.· Εμφαση δίνεται σε -πρόσφατες -πρωτοβουλίες -που είναι σχετικές 
για τη διατύ-πωση συστάσεων όσον αφορά την αύξηση της α-ποτελεσματικότητας της 
εξωτερικής στήριξης για την -περιφερειακή ολοκλήρωση. 
α. Λατινική Αμερική 
Η Λατινική Αμερική α-ποτε.λεί την ανα-πτνσσόμενη -περιφέρεια -που έχει 
-παραδοσιακά λάβει το μεγαλύτερο -ποσοστό ανα-πτνξιακής βοήθειας α-πό την ΕΚ 
ν-πό μορφή τεχνικής και χρηματοδοτικής βοήθειας για -περιφερειακές -πρωτοβουλίες. 
Υ-πάρχοvν δύο λόγοι γι' αυτή τηυ κατάσταση. Καταρχήν, στη Λατινική Αμερική, 
η έννοια της -περιφερειακής ολοκλήρωσης έχει σημαντικές -πολιτιστικές και 
-πολιτικές σννέ-πειες. Κατά δεύτερο λόγο, η Λατινική Αμερική είναι, ε-πίσης, μία 
-περιοχή -που έχει εκδηλώσει μεγάλο ενδιαφέρον για τη λήψη βοήθειας για 
-περιφερειακές -πρωτοβουλίες αντίθεΤα με τις εθνικές δράσεις. Η στήριξη για τις 
-περιφερειακές -πρωτοβουλίες ε-πικενrρώθηκε σε τρεις -περιφερειακές ομάδες: το 
Σύστημα Ολοκλήρωσης _της Κεντρικής Αμερικής (SICA), το Σύμφωνο των Ανδεων 
και τη Mercosur. 
C>σον αφορά την Κοινή Αγορά Της Κεντρικής Αμερικής, το εμφανέστερο τμήμα 
της SICA, η ΕΚ ήταν ο βασικότερος εξωτερικός -πρωταγωνιστής στις -προσ-πάθειες 
ανανέωσής της, μετά την -παραλίγο κατάρρευσή της, ως σvνέ-πεια του -πολέμου και 
της κρίσης χρέους της -περιοχής. Ενα μεγάλο μέρος της στήριξης -παρεσχέθη v-πό 
μορφή -πολιτικού και οικονομικού διαλόγου με την -περιοχή (διάλογος του Σαν Χοσέ) 
-που βασιζ°όΤαν σε εΤήσιες υ-ποvργικές διασκέψεις και σvχνότ.ερες συνεδριάσεις σε 
τεχνικό ε-πί-πεδο. Η σύναψη συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της ΕΚ και των χωρών 
της Κεντρικής Αμερικής διευκόλυνε, ε-πίσης, την εvρω-παϊκή συνεργασία και 
συνέβαλε στην ενίσχυση των -περιφερειακών -προσ-παθειών. Εκτός α-πό την -πολιτική 
στήριξη, στις οφχές της δεκαετίας του 1990, η στήριξη έλαβε τη μορφή 
χρηματοδόΤησης για την ε-πανέναρξη λειτουργίας του μηχανισμού εκκαθάρισης τωυ 
-πληρωμών. Προϋ-πόθεση αυτής Της χρηματοδότησης ήΤαν η κατάργηση των 
ενδο-περιφερειακών φραγμών στο εμ-πόριο. Οταν έ-παυσε να ν-πάρχει ανάγκη 
λειτουργίας αυτού του μηχανισμού, τα ν-πόλοι-πα -ποσά μετατρά-πηκαν εκ νέου και 
χρησιμο1rοιήθηκαν για ένα -πρόγραμμα ενθάρρυνσης των ενδο και δια-περιφερειακών 
εξαγωγών Των ασθενέστερων μελών. Κατευθύνοντας Τη διαχείριση ενός αριθμού 
22 
.... 
1Γεpιφερειακώ v δράσεων σε οργανισμούς rον SICA και σrηρίfΌvrας το Κοινοβούλιο της 
Κεντρικής Αμερικής, η ΕΚ συνέβαλε, ε1Γίσης, στη θεσμική εvίσχύση της ομάδας. 
Στον τομέα τον εμ1Γορίον η ΕΚ χορήγησε, στα μέσα της δεκαετίας τον 1980, στην 
Κοινή Αγορά της Κεvrρικής Αμερικής, τη δυνατότητα 1Γεριφερειακής σώρευσης των 
κανόνων καταγωγής 1Γαpέχοvτας καr" αυτό rov τpό1Γο κίvηrρα εvοο1Γεριφερειακής 
1Γαpαγωγής και εμ1Γορίον. Παρεμφερής στήριξη της διαδικασίας ολοκλήρωσης 
7Γpοέρχεται α7Γό το γεγονός όη όλα τα μέλη τον SICA λαμβάνουν την ίδια ειδική 
1Γρονομιακή μεταχείριση στο 7Γλαίσ~ο τον συστήματος γεvικενμέvωv δασμολογικών 
7Γpοημήσεωv (ΣΓΠ) της ΕΕ. 
Εδώ και 1Γολλά χρόνια, η ΕΚ στηρίfει σε σημαvnκό βαθμό το Σύμφωνο των 
Ανδεων. Το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας 7Γαpέχεται ν1Γό μορφή θεσμικής 
στήριξης, κυρίως της Junta del Acuerdo de Cartagena (Ε7Γι τpο1Γή τον Σνμφώ νου της 
Καρθαγένης-JUΝΑC), 1Γον α1Γοτελεί το εκτελεστικό όργανο της ομάδας: 85 % της 
χρηματοδότησης 1Γον λαμβάνεται α1Γό αυτή rην ομάδα 7Γpοέρχεται α1Γό την ΕΚ. Η 
χρηματQοότηση αυτή έλαβε τη μορφή τεχνικής βοήθειας και χρηματοδότησης 
1Γεpιφερειακώv δράσεων 1Γον διαχειρίfεται η εv λόγω ε1Γιτρο1Γή. Ενώ ορισμένες α1Γό 
αυτές τις οράσεις ε1Γικεντρώθηκαv στην 1Γεριφερειακή συνεργασία, με τηv ευρύτερη 
έννοια, ή σνvέβαλαv στην ενίσχυση τον γενικού οικονομικού ιστού της 7Γεpιφέρειας, 
άλλες ε1Γικεvτρώθηκαν στην αvά1Γτνξrι 7Γαpαγωγικών και εμ1Γορικώv δεσμών εντός της 
1Γεpιφέρειας. Οι δράσεις 1Γον βρίσκονται στο στάδιο 7Γpοετοιμασίας αφορούν την 
εναρμόνιση τωv 1Γpοτύ1Γωv τωv Αvδεωv και τηv 1Γαροχή βοήθειας για την νλο1Γοίηση 
τον κοινού εξωτερικού δασμολογίου των Ανδεων. 
01Γως και στην 1Γεpί1Γτωσrι της 1Γεpιφέρειας rης Κεντρικής Αμερικής, η ΕΚ 
διατηρεί συμφωνία συνεργασίας με το Σύμφωνο των Αvδεων, και όχι με κάθε χώρα 
χωριστά, συμβάλλοντας κατ" αυτό τοv τpό1Γο στην ενίσχυση της 1Γεριφερειακής 
ταυτότητας και των 1Γεριφερειακώ v θεσμικών οργάνων. Ε1Γίσης, στο σύμφωνο των 
Αvδεων 1Γαρεσχέθrι η δυνατότητα 1Γεριφερειακή ς σώρευσης των καvόvωv καταγωγής. 
Σε α1Γάντηση των αιτημάτων της 1Γεριφέρειας για τrιv α1rοφυγή τυχόν αρνητικών 
ε1Γιοράσεων στις 1Γpοσ1Γάθειες ολοκλήρωσης, rι ΕΚ 7Γαpέσχε στη Βενεfονέλα ( 1Γαρά 
το σχετικά υψηλό κατά κεφαλή εισόδημα) την ειδική 1Γpοτιμησιακή μεταχείριση 1Γον 
λαμβάνουν τα λοι1Γά κράτη μέλη στο 7Γλαiσιο τον ΣΓΠ. 
Η στήριξη 1Γpος τη Mercosur α1Γοτελεί τηv 7Γλέον 1Γpόσφατrι 1Γεριφερειακή 
1Γαpέμβαση της ΕΚ στη Λατινική Αμερική. Μέχρι 1Γpότινος, το μεγαλύτερο μέρος 
της στήριξης 1Γpος αυτή την ομάδα ήταν 1Γολιτικού χαρακτήρα και υψηλού 
ε1Γι1Γέδον, κατό1Γιv ε1Γιλογής τόσο της Mercosur όσο και της Ενρω1Γαϊκής Ενωσης. 
Η Mercosur έκανε την 1Γpώτη ε1Γίσημη εμφάνιση στη διεθνή σκηνή, στις Βρυξέλλες, 
όταν οι ν1Γονργοί εξωτερικών των τεσσάρων χωρών μελών της 1Γpαγματο1Γοίησαν 
ε1Γίσκεψη στην Ενρω1Γαϊκή Ε1Γιτρο1Γή και το Συμβούλιο, το.11 Α7Γpίλιο τον 1991 και 
fήτησαν την 1Γαροχή τεχνικής βοήθειας εκ μέρους της ΕΚ για την ενίσχυση της 
ανα1Γτνσσόμενης 1Γεpιφερειακής 1Γpωiοβονλίας των εν λόγω χωρών. Α7Γό τότε η ΕΚ 
έχει αναλάβει τη δέσμευση να στηρίf ει την 1Γρωτοβονλία αυτή ολοκλήρωσης, η 
01Γοία 1Γαρά τις 7Γολλές αντιξοότητες κατήργησε σε χρόνο ρεκόρ τα 1Γερισσότερα 
εμ1Γόδια στο ενοο1Γεpιφερειακό εμ7Γόpιο. 
23 
-
Αν και η ΕΚ έχει ν1rογράψει συμφωνίες συνεργασίας με εκάστη των χωρών μελών 
της MERCOSUR, μία ξεχωριστή διοργανικfι συμφωνία ν1rεγράφη μεταξύ της 
Ε1rιrροη7ς και της Mercosur, καrό1rιν αιτήσεως της τελευταίας 1rροκειμένον να 
1rροεrοιμασθεί το έδαφος για τη χρηματοδότηση ενεργειών κατάρτισης και τεχνικής 
βοήθειας εκ μέρους της Ενρω1rαϊκής Κοινότητας σε τομείς 1rροrεραιόrηrας της 
1rεριφερειακής ολοκλήρωσης καθώς και ενός μηχανισμού διαβουλεύσεων. Σήμερα, 
η ΕΚ 1rαρέχει στήριξη στη MERCOSUR σε τρεις βασικούς τομείς: το συντονισμό 
ορισμένων σημαντικών 1rrνχών rης γεωργικής 1rολιτικής, την τελωνειακή διαχείριση 
και την εναρμόνιση των τεχνικών 1rροrύ1rων. Η ΕΕ 1rαρέσχε, ε1rίσης, χρηματοδοτική 
στήριξη για την ενίσχυση ορισμένων θεσμικών οργάνων της Mercosur ν1rό μορφή 
τεχνικής βοήθειας για τη χάραξη 1rολιrικής, τη διαχείριση τον ανθρώπινου 
δυvαμικού και rηv αξιολόγηση των αvαγκών διοικητικής στήριξης. 
Η ΕΕ βρίσκεται στο στάδιο 1rεραιrέρω εvίσχνσης rωv σχέσεών της με τη Mercosur 
μέσω της σύναψης δια1rεριφερειακής συμφωνίας εμ1rορικfις και οικονομικής 
συνεργασίας 1rον 1rροβλέ1rει rηv εμβάθυνση τον 1ρέχοvrος 1rολιrικού διαλόγου, την 
ε1rέκrαση της συνεργασίας της ΕΕ με την 1rεριφέρεια σε στρατηγικούς τομείς κοινού 
εvδιαφέρονrος, τη σύσταση μηχανισμού διαβουλεύσεων σε θέματα εμ1rορίου και την 
1rροεrοιμασία αμοιβαίας εμ 1rορικfις α1rελενθέρωσης. Η τρέχουσα στρατηγική έναντι 
της Mercosur, η 01rοία έχει ήδη εγκριθεί α1rό την Ενρω1rαϊκή Ε1rιτρο1rή και 
σνrηrείrαι α1rό το Συμβούλιο 1rροβλέ1rει, μακρο1rρόθεσμα, τη δυνατότητα 
δημιουργίας rώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur. 
β. Λεκάνη rης Μεσογείου (σνμ1rεριλαμ,βα11ομέ11ης -της Μέσης Ανατολής) 
Ενώ ένας μεγάλος αριθμός 1rαραγό11rωv (ισΤορικών και 1rολιrισrικώ11) καθιστούν 
δυνατή τη θεώρηση της Λεκάνης της Μεσογείου ως ομογενούς 1rεριοχfις, 
χ.αρακrηρίrεται, ωστόσο, από χαμηλό επίπεδο οικονομικής αλληλεξάρτησης μεταξύ 
Των χωρών 1rον την α1rοτελούν. Αναμφισβήτητα, έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες, 
1rολιrικού και οικονομικού χαρακτήρα, για την ανrιμεrώηση της κατάστασης. Οι 
χώρες της Βορειο-δνrικfις Αφρικής με την Αραβική Ενωση Μαγκρέμπ (MAU) καθώς 
και η 1rεριοχή τον Κόλπον με το Συμβούλιο Συνεργασίας τον Κόλπον (GCC) και 
πλέον 1rρόσφαrα ένας αριθμός μη αραβικών μουσουλμανικών κραrών στη Δυτική και 
Κεντρική Ασία καrέβαλαν προσ1rάθειες για τη θέσπιση περιφερειακώ 11 ομάδων. 
Σε μία πρόσφατη ανακοίνωση στην οποία προ-τείνεται η καθιέρωση εταιρικής 
σχέσης μεταξύ της Ευρώπης και των Μεσογειακών χωρών, η Ε1rιrροπή έδωσε 
έμφαση σrην ενθάρρυνση της 1rεριφερειακή ς ολοκλήρωσης και συνεργασίας σε όλη 
την 1rεριοχή. Η Επιrρο1rή προβλέπει να καταστεί η περιοχή χώρος ειρήνης και 
σταθερότητας, με βάση οικονομικές ρυθμίσεις που περιλαμβάνουν τη δημιουργία 
Ζώνης Ελεύθερων Σνναλλαγώ ν (ΖΕΣ) και την καθιέρωση ευρείας οικονομικής 
συνεργασίας μεταξύ της ΕΚ και των μεσογειακών χωρών εταίρων της. 
Η ΖΕΣ, η οποία θα 1rρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως το 2010 περί1rον, προβλέ.1rει 
rηv ελεύθερη κυκλοφορία βιομηχανικών προϊόντων, την 1rροοδενrική α1rελενθέρωση 
τον εμ1rορίον γεωργικών 1rροϊόντων 1rον ενδιαφέρουν και rα δύο μέρη, την 
α1rελενθέρωση τον δικαιώματος εγκαrάσrασης εταιρειών, την 1rαροχή διασυνοριακών 
24 
.. .. 
ν-πηρεσιώv και την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων. Προβλέ-πεται βασικά, η θέσ-πιση 
ταυτόσημων κανόνων καταγωγής μεταξύ των μερών, αμοιβαία αναγνώριση . των 
-προτύ-πων, υψηλό ε-πί-πεδο -προστασίας των δικαιωμάτων -πνευματικής ιδιοκτησίας και 
διατάξεις -που αφορούν τους κανόνες α.νταγωνισμού. 
Το -πρώτο στάδιο αυτής της διαδικασίας βρίσκεται ήδη στο στάδιο νλο-ποίησης 
δεδομένον ότι έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί οι δια-πραγματεύσεις με -πολλές χώρες. Οι 
δια-πραγματεύσεις με άλλες χώρες -πρόκειται να αρχίσουν σύντομα. Μόλις 
ολοκληρωθούν, η ΕΕ ελ-πίtει ότι θα αρχίσει η δια-πραγμάτευση -παρόμοιων συμφωνιών 
ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των ίδιων Μεσογειακών Χωρών καθώς και μεταξύ 
αυτών και των ενρω-παϊκών χωρών -που δεν είναι μέλη της ΕΕ. 
Η διαδικασία -προς την κατεύθυνση των ελεύθερων συναλλαγών -πρόκειται να 
σνμ-πληρωθεί με ουσιαστική -προσ-πάθεια συνεργασίας α-πό την -πλευρά της ΕΚ ν-πέρ 
αυτών των χωρών, σνμ-περιλαμβανομένης της βοήθειας για τον εκσυγχρονισμό τον 
ιδιωτικού τομέα και την άμβλυνση των κοινωνικών ε-πι-πτώσεων της μετάβασης σε 
-περισσόΤερο ανοικτές οικονομίες, καθώς και για Τη βελτίωση των -περιφερειακών 
ν-ποδομών. 
Η -περιφερειακή ολοκλήρωση και η συνεργασία καταλαμβάνει σημαντικό μέρος 
της σνμμεrοχής rης ΕΕ σΤην ειρηνευτική διαδικασία της Μέσης Ανατολής. Η ΕΚ 
στηρίtει rην ενδεχόμενη δημιουργία tώvης ελεύθερων συναλλαγών μεrαξύ τον 
Ισραήλ, της Ιορδανίας, της Αιγύ-πταν και των -παλαισηνιακώ ν εδαφών -προκειμένου 
να ε-πωφεληθεί α1rό τα σνμ 7Γ ληρωματικά γνωρίσματα της 1rεριφέρειας και να τα 
χρησιμο-ποιήσει ως μέσο σταθερότητας και ανά1rτνξης. 
Οσον αφορά το Συμβούλιο. Συνεργασίας τον Κόλ-πον (GCC), η ΕΚ ν1rοστήριξε 
1rάντοτε σθεναρά τη διαδικασία 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης. Η στήριξη αυτή 
αντικατο1rτρί tει την οικονομική σημασία και τη στρατηγική σ1rονδαιότητα rης 
-περιφέρειας τον Κόλ 1rον. Ενα ισχνρόrερο και 1rερισσόrερο ολοκληρωμένο GCC θα 
συνέβαλε σΤη σταθερο1rοίηση της 1rεριοχής τον Κόλπον και στην εξασφάλιση 
θεσμικού 1rλαισίον για τη συνεργασία με την ΕΕ σrονς τομείς rης οικονομίας, της 
ενέργειας και της ασφάλειας. Η στήριξη rης ΕΕ για την -πρωτοβουλία 
1Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης τον GCC έχει μέχρι στιγμής νλο1Γοιηθεί με τη σύναψη 
συμφωνίας συνεργασίας με κάθε 1rεριφέρεια, το 1989, και τη δρομολόγηση ενός 
αριθμού δραστηριοτήτων συνεργασίας -που α1rοσκο1rούν στην ενίσχυση της 
1Γεpιφερειακής ολοκλήρωσης της GCC, σνμ1rεριλαμβανομένης τεχνικής βοήθειας για 
την αvά1rτνξη της τελωνειακής ένωσης της GCC. Ε1rι1rλέον, διεξάγονται 
δια1rραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ των 
δύο -περιφερειών. 
Η σχέση της ΕΚ με την Οργάνωση Οικονομικής Συνεργασίας (ECO), ομάδα 
σχεδόν εν αδρανεία μέχρι -προσφάτως, βρίσκεται ακόμη σε νη1rιακό στάδιο. Ωστόσο, 
η ΕΕ έχει συμφέρον να -παρακολουθεί α-πό κοντά την εξέλιξη αυτής της ομάδας η 
ο-ποία είναι δυνατόν να συμβάλει στη σταθερο-ποίηση της· ασταθούς α-πό 
γεω-πολιτικής α-πόψεως -περιοχής και ε-πέδειξε -προθυμία να βοηθήσει την ανά-πrvξη 
25 
-
των οργανισμών της 1Γεριφέ.ρειας και να 1Γαpάσχ,ει τεχνική βοήθεια για την 1Γpοώθηση 
της οικονομικής ολοκλήρωσης. 
γ. Ασία 
Μεταξύ όλων των ανα1Γτυσσομέvων 1Γεριοχώv, η Ασία είναι αυτή η 01Γοία μέχρι 
σήμερα έχει \δείξει το μικρότερο ενδιαφέ.ρον για την 1Γεριφερειακή ολοκλήρωση. Οι 
υφιστάμενες ομάδες ό1Γως η SAARC (Νοτιοασιατική Ενωση Περιφερειακής 
Συνεργασίας) και ο ASEAN α1Γ0Τελούν εν γένει χαλαρές μορφές συνεργασίας και 
όχι 1Γpοσ1Γάθειες ολοκλήρωσης. Σε ορισμένες 7Γεpι 1Γτώ σεις, αυτό οφείλεται στο 
σχετικά οικονομικό μέγεθος ορισμένων α1Γό τις χώρες 1Γου α1Γαρτί fΌvν αυτή την 
7Γεpιφέρεια, 1Γου δεν χρειά!Έrαι την 1Γεpιφερειακή ολοκλήρωση για την αξιο1Γοίηση 
των οικονομιών κλίμακος. Δεδομένης της προόδου που επιτνγχάνε.ται σε. ό,τι αφορά 
την ε.θνική ανά1Γτυξη, κυρίως στην 1Γε.ριφέ.ρεια ASEAN, και της αυξανόμενης 
αναγκαιότητας ανά1Γτυξης των αγορών στην 1Γεριφέρεια, τα κίνητρα 1Γερ-ιφερειακής 
ολοκλήρωσης αυξήθηκαν 1Γpοσφάτως. Σημειώνονται τώρα 1Γpοσ1Γάθειες προς την 
κατεύθυνση αυστηρότερων μορφών ολοκλήρωσης. Στο 7Γλαίσιο της 1Γpόσφατης 
στρατηγικής για την Ασία, η Ε1ΓLτpο1Γή τόνισε τη θέλησή της να στηρίξει αvτέ.ς τις 
1Γpοσ1Γάθειες όταν 1Γαραστεί ανάγκη. 
Η Νοτιοασιατικ:6 Ενωση Περιφερειακ'ός Συνεργασίας (SAARC) εξέφρασε 
1Γpοσφάτως την 1Γpόθεσή της να καταστεί η ίδια tώνη προτιμησιακών συναλλαγών. 
Κατά σvνέ1Γεια, αν και ορισμένα βασικά λειτουργικά θέματα χρειάζΈται ακόμη να 
α1Γοφασισθούν, τα κράτη μέλη αυτής της Ενωσης υ1Γέγραψαν συμφωνία για το 
σκο1Γό αυτό, το 1993, με την ονομασία SARTA (Συμφωνία Προτιμησιακών 
Συναλλαγών Νοτίου Ασίας). Οι πρώτες επίσημες ε1Γαφές της SAARC με την ΕΕ 
άρχισαν μόλις το 1994. Α7Γοτέλεσμα αυτών των ε1Γαφών ήταν η εκδήλωση 1Γpόθεσης 
εκ μέρους της Εvρω1Γαϊκής Ε1ΓLτρο1Γής να συμβάλει στην ενίσχυση των οργανισμών 
της SAARC μέσω της τεχνικής βοήθειας και της κατάρτισης των αξιωματούχων. 
Ο Σύνδεσμος των Κρατών της Νοτιοανατολικ:ός Ασίας (ASEAN) ιδρύθηκε το 1967 
για την ενθάρρυνση της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών τον, 
καθώς και για την 1Γpοώθηση της ειρήνης και σταθερότητας στην 1Γεpιοχή. Εκτός 
α1Γό την ενίσχυση των 1Γολιτικών, κοινωνικών 1Γολιτιστικών και γενικότερα οικονομικών 
δεσμών μεταξύ των κράτών μελών τον, ο ASEAN ιδρύθηκε ως tώνη 1Γpοτιμησιακών 
συναλλαγών. Η συμφωνία για την 1Γpοώθηση της εμ1Γοpικής αυτής οργάνωσης σε 
tώνη Ελευθέρων Συναλλαγών ASEAN (AFTA) ε1Γιτεύχθη το 1992. Ενώ ως αρχικά 
1Γpοβλε1Γόμενη ημερομηνίΘl για τη δημιουργία της ΑΡΤ Α είχε τεθεί το έτος 2008, η 
ολοκλήρωση τον γύρου της Ουρουγουάης τη μετέθεσε νωρίτερα για το έτος 2003. 
Η ε1Γίσημη βάση για τις σχέσεις τον ASEAN με την ΕΚ παρέχεται μέσω 
συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της ομάδας χωρών τον ASEAN. Οι 
γενικότερες 1Γολιτικές και οικονομικές σχέσεις ρνθμίtονται σε ε1Γί1Γεδο υπουργών 
εξωτερικών κάθε δύο χρόνια. Η ΕΕ συμμετέχει, επίσης, μαζι με άλλους "εταίρους 
1Γον συμμετέχουν στο διάλογο" στη διάσκεψη μετά την ν1Γονργική σύνοδο και στο 
1Γpοσφάτως συσταθέν 1Γεριφερειακό φόρουμ ASEAN το 01Γοίο ασχολείται με θέματα 
ασφαλείας. Οι τακτικές αυτές συνεδριάσεις σε συνδυασμό με τις δράσεις των μεικτών 
26 
v1rοε1rιτρο1rών. 1rov συστάθηκαν στο 1rλαίσιο της συμφωνίας συνεργασίας συνέβαλαν 
στην ενίσχυση του συντονισμού στο εσωτερικό του ASEAN σε ορισμένες α1rό αυτές 
τις 1rεριοχές. Ε1rι1rροσθέτως, χορηγείται ε1rί του 1rαρόντος στη Γραμματεία του 
ASEAN χρηματοδοτική βοήθεια για θεσμική στήριξη, ενισχύοντας κατ' αυτό τον 
τρό1rο τη διάρθρωσή του και θεσ1rίrοvτας δεσμούς με την ΕΚ και 1rολλούς άλλους 
ε1rικεφαλής διεθνείς οργανισμqύς. Ε1rίσης, η ΕΚ έχει ήδη 1rαράσχει βοήθεια και 
εξετάζει ε1rί του 1rαρόντος, 1rρόταση έργου 1rρος v1rοστήριξη του σχεδίου 
ολοκλήρωσης της AFTA. Τέλος, στον εμ1rορικό τομέα, οι χώρες του ASEAN 
α1rολαύοvν, ε1rίσης, του ευεργετήματος της 1rεριφερειακής σώρευσης κατά την 
εφαρμογή των κανόνων καταγωγής στο 1rλαίσιο του ΣΓΠ. 
δ. Αφρική νοτίως της Σαχάρας (SSA) 
Η Αφρική νοτίως της Σαχάρας έχει μακρά 1rαράδοση 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης και συνεργασίας. Α1rό το 1960 έχει συσταθεί ένας μεγάλος αριθμός 
1rεριφερειακών οργανισμών για τον σκο1rό αυτό. Υφίσταται ε1rίσης τάση 
1rαναφρικανικής 1rροσέγγισης, 1rαράδειγμα της 01rοίας είναι η υ1rογραφή το 1991 
της συνθήκης της Abuja για τη δημιουργία Παναφρικανικής Οικονομικής 
Κοινότητας. Η δημιουργία της Παναφρικανικής Κοινότητας μ1rορεί να θεωρηθεί ως 
μακρο1rρόθεσμος στόχος 1rου α1rαιτεί καταρχήν 1rρόοδο 1rρος την κατεύθυνση της 
ολοκλήρωσης σε ε1rί1rεδο καΤώτερο τον 1rεριφερειακού. Η ΕΕ διαθέτει μακρά εμ1rειρία 
στήριξης για 1rεριφερειακές 1rρωτοβονλίες στο 1rλαίσιο της SSA μέσω των διατάξεων 
1rεριφερειακής συνεργασίας της Σύμβασης Λομέ. θσον αφορά τα έργα συντονισμού, 
η 1rροσοχή ε1rικεντρώθηκε στη διασυνοριακή ν1rοδομή, στην εκ1rαίδεvση και στην 
κατα1rολέμηση των ενδημικών ασθενειών βοοειδών. 
Παρά την έμφαση 1rov δόθηκε στις 1rροσ1rάθειες 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης στο 
1rλαίσιο της SSA, η μέχρι σήμερα 1rρόοδος ήταν 1rεριορισμένη και α1rογοητεvτική. 
Ο Παγκόσμιος Σννασ1rισμός για την Αφρική (GCA), α1rό τη στιγμή της σύστασής 
τον το 1991 ε1rαναλάμβανε την αναγκαιότητα 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης ως 
βασικής συνιστώσας στρατηγικής για την εξάλειψη των 1rεριορισμών 1rου 
αντιμετω1rί r ονν οι οικονομίες της Αφρικής. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, 
η Ε1ΓLτρο1rή συνεργάσθηκε με το GCA για τον καθορισμό των μέσων βελτίωσης της 
α1rοτελεσματικότητας της 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης στην Αφρική. Η συνεργασία 
αυτή αναφέρεται στη σννο1rτική ε1rισκό1rηση 1rον ακολουθεί. 
Οι 1rροσ1rάθειες 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης στην Ανατολική και Νότιο Αφρική 
και στον Ινδικό Ωκεανό είχαν κυρίως αναληφθεί α1rό τέσσερις οργανώσεις: Τη Ζώνη 
Προτιμησιακών Συναλλαγών της Ανατολικής και Μεσημβόινής Αφρικής (ΡΤΑ), την 
Κοινότητα για την Ανά1rτνξη της Μεσημβρινής Αφρικής (SADC), την Τελωνειακή 
Ενωση της Μεσημβρινής Αφρικής (SACU) και την E1rιτρo1rfJ του Ινδικού Ωκεανού 
(IOC}. Ε1rίσης, έχουν ληφθεί μέτρα για την ανασύσταση της 1rρώην Κοινότήτας της 
Ανατολικής Αφρικής (EAC}. Η ΡΤΑ μετατρά1rηκε 1rροσφάτως σε Κοιν:6 Αγορά της 
Ανατολικής και Μεσημβριν:όc Αφρικής (COMESA}. 
Η στήριξη της ΕΚ 1rρος τις 1rροσ1rάθειες ολοκλήρωσης σε αυτή την ε1rιμέρους 
1rεριφέρε.ια έλαβε διάφορες μορφές. Α1rό τις 1rροαναφε.ρθείσε.ς οργανώσεις η 
27 
COMESA ήΤαν η 1rpώT1J 1rον καθόρισε συγκεκριμένη "ατtέντα" ολοκλήρωσης. Η ΕΕ 
στήριξε ενέργειες στους τομείς των εμ1rορικών 1rροrιμήσεων, μη δασμολογικών 
φραγμών, τεκμηρίωσης στους τομεiς μεταφορών και ασφάλειας και της 1rεριφερειακής 
εκκαθάρισης 1rληρωμών μέdω μελετών και τεχνικής βοήθειας. 
Μέχρι το 1992, η στήριξη της ΕΚ ν1rέρ της SADC ε1rικεντρώθηκε σε θέματα 
τομεακής συνεργασίας, σνμ1rεριλαμβανομένης κυρίως της ν1rοδομής μεταφορών. Η 
SADC 1rροσαναΤολίtεται, σήμερα, στην κατάρτιση και νλο1rοίηση "ατtέvτας" 
ολοκλήρωσης αγοράς. Μέχρι σήμερα, η στήριξη της ΕΕ για τις δράσεις 
ολοκλήρωσης της SADC δεν ήταν σ_ημαντική. Ωστόσο, 1rρόθεση της Ε1rιτροπής είναι 
να την θέσει ως 1rροτεραιότητα μελλοντικά (σύμφωνα με τη Δήλωση τον Βερολίνου 
1rον ν1rεγράφη τον Σε1rτέμβριο τον 1994 α1rό τη SADC και την ΕΕ) .. Ε1rίσης, είναι 
δυνατόν να 1rαρασχεθεί στήριξη για τη διευκόλυνση της αναδιάρθρωσης της SACU. 
CJσov αφορά την IOC, τα μέλη της συμφώνησαν ότι μία α1rό τις κύριι ς 
1rροτεραιότητές τους για τη δεκαετία του l 990 θα είναι η προώθηση του εμπορίου στο 
1rλαίσιο της περιφερειακής ολοκλήρωσης. Μία σημαντική δράση βρίσκεται στο 
στάδιο 1rροετοιμασίας (PRIDE) 1rροκειμένοv να καταστεί δυνατή η αναδιάρθρωση του 
ιδιωτικού τομέα και η προώθηση της ανταγωνιστικότητάς του σε περιφερειακές και 
διεθνείς αγορές. 
Ε1ΓL1rροσθέτως, α1rό το 1992, η στήριξη της ΕΚ για την 1rεριφερειακή 
ολοκλήρωση σε αυτή την ε1rιμέρονς 1rεριφέρεια έχει ε1rικεντρωθεί σε μία ευρεία 
πρωτοβουλία για την 1rροώθηση τον 1rεριφερειακού εμπορίου, των ε1rενδύσεων και των 
1rληρωμών στην Ανατολική και Μεσημβρινή Αφρική και στον Ινδικό Ωκεανό με την 
ονομασία ΔιασννοριακΏ Πρωτοβουλία CBI. Η πρωτοβουλία αυτή απευθύνεται σε 
μέλη των οργανώσεων COMESA, SADC και/ή IOC. Α1rοσκοπεί στην 1rροώθηση της 
περιφερειακής ολοκλήρωσης κατά νεωτεριστικό και ρεαλιστικό τρό1rο και στην 
αντιμετώ1rιση της 1rεριφερειακής διάστασης της προσαρμογής. Η πρωτοβουλία 
συγχρηματοδοτείται α1rό την Τράπεtα Ανά1rτvξης της Αφρικής, το Διεθνές 
Νομισματικό Ταμείο και τη Διεθνή Τρά1rεtα. Στον προβληματισμό σχετικά με την 
ανά1rτυξη αυτής της 1rρωτοβονλίας συμμετείχαν διάφορες 1rεριφερειακέ.ς και 
νποπεριφερειακές οργανώσεις στην Αφρική. 
Ζητήθηκε α1rό τις συμμετέχουσες χώρες να συστήσουν τεχνικές ομάδες εργασίας 
που θα αποτελούνται α1rό εκ1rροσώ1rους τον ιδιωτικού και δημοσίου τομέα. Οι ομάδες 
αυτές κατέγραψαν τα σημαντικότερα εμ1rόδια στις διασυνοριακές οικονομικές 
δραστηριότητες. Διατύ1rωσαν, επίσης, συστάσεις σχετικά με τον τρόπο εξάλειψης 
αυτών των εμ1rο~ίων. Εμφαση δόθηκε στον 1rροσδιορισμό των εμ1rοδίων ρυθμιστικού 
χαρακτήρα 1rον αυξάνουν το κόστος των διασυνοριακών ε1Γιχειρήσεων τον ιδιωτικού 
τομέα. Παραδείγματα αυτών των εμ1rοδίων είναι η ν1rοχρέωση έκδοσης αδειών και 
η ε1Γιβολή δασμών για τις εισαγωγές, οι πολύπλοκες διαδικασίες για την κατανομή 
τον συναλλάγματος και οι χρονοβόρες διαδικασίες για την έγκριση ε1rενδύσεων. Οι 
συστάσεις σε ε1rί1rεδο χώρας συγκεντρώθηκαν σε κοινό 1rρόγραμμα δράσης 1rον στη 
συνέχεια εγκρίθηκε σε υ1rονργική διάσκεψη τον Αύγουστο τον 1993, στην Καμ1rάλα 
της Ουγκάντα. 
28 
Πολλές από τις συστάσεις για την εξάλειψη των εμποδίων στην ανάπτυξη των 
διασυνοριακών επιχειρήσεων αφορούσαν θέματα που περιλαμβάνονταν ήδη στην 
"ατtέντα" των προαναφερομένων οργανώσεων. Ωστόσο, στην πράξη, η υλοποίηση 
παρουσίασε καθυστέρηση. Συνεπώς η CBI ενισχύει τις εν λόγω οργανώσΗς κατά την 
εκτέλεση τον προγράμματος εργασίας. Η έμφαση που δίνεται στην εξάλειψη των. 
εμποδίων ρυθμιστικού χαρακτήρα δεν σημαίνει την υποβάθμιση της σημασίας μείωσης 
των φυσικών εμποδίων (π.χ. σΤον τομέα Των υποδομών μεΤαφορών και ε1rικοινωvιών). 
Πρόοδος θα 1rρέπει να επιτυγχάνεται και στους δύο τομείς. Ωστόσο, η εξάλειψη των 
εμποδίων ρυθμιστικού χαρακτήρα μπορεί να οδηγήσει σε πολύ γρήγορα 
αποτελέσματα με χαμηλό δημ(?σιοvομικό κόστος και ως εκ τούτον δεν θα πρέπει να 
αναβληθεί. Η ΕπιΤροπή προτίθεΤαι να διατηρήσει την προτεραιότητα εξάλειψης των 
φυσικών εμποδίων στις διασυνοριακές οικονομικές δραστηριότητες, στο πλαίσιο των 
προγραμμάΤωv 1rεριφερειακής συνεργασίας. 
Οι σνγχρηματοδότες της CBI, συμπεριλαμβανομένης Της ΕΕ, εξέφρασαν τη 
βούλησή τους να στηρίξουν την εν λόγω 1rρωτοβουλία συμβάλλοντας στην κάλυψη , 
τον βραχυπρόθεσμου μεταβατικού κόσΤονς που μ1rορεί · να 1rροκληθεί σε επίπεδο 
χώρας από την υλοποίησή της. Η στήριξη αυτή θα λάβει τη μορφή ενίσχυσης τον 
ισοtνγίου πληρωμών. Επιπλέον, προεΤοιμάtεΤαι η κατάρτιση συμπληρωμαrικών 
δράσεων σΤήριξης με nς περιφtpειακές οργανώσεις. Ορισμένες από αυτές rις 
δράσεις αποσκοπούν στη διευκόλυνση Της αναδιάρθρωσης τον ιδιωτικού τομέα ενόψει 
των ευρύτερων περιφερειακών και 1rαγκόσμιων αγορών. Αλλες δράσεις αποσκοπούν 
στη διευκόλυνση των πληρωμών μέσω της σύστασης συστήματος πιστωτικών 
εγγυήσεων Των εξαγωγών. Τέλος, έχουν καταρτισθεί δράσεις για την ενίσχυση ή την 
ανάπτυξη θεσμικών ικανοτήτων για την αvτιμετώ1rιση θεμάτων περιφερειακής 
ολοκλήρωσης, κυρίως σε επίπεδο περιφερειακών οργανώσεων. 
Η αναγνώριση εκ μέρους της Περιφέρειας της Δυτικής Αφρικής της 
αναγκαιότητας εις βάθος 1rεριφερειακής ολοκλήρωσης ώθησε τα επτά κράτη μέλη 
της Νομισματικής Ενωσης της Δυτικής Αφρικής (UMOA) να μετατρέψουν τη 
vομισμαrική τους ένωση σε 1rλήρως ανεπτυγμένη Οικονομική και Νομισματική Ενωση 
(UEMOA), το 1990. Οι βασικοί άξονες είναι : η προώθηση της σύγκλισης των 
μακροοικονομικών πολιτικών, η θέσπιση μηχανισμού μακροοικονομικής εποπτείας, η 
εναρμόνιση τον νομικού και κανονιστικού πλαισίου, η δημιουργία ενιαίας αγοράς και 
η υιοθέτηση κοινών τομεακών πολιτικών. Η εξωτερική στήριξη για την 1rρωτοβονλία 
παρέχεται α1rό την ΕΕ καθώς και από τη Γαλλία, το ΔΝΤ και τη Διεθνή Τράπεtα. 
Η πρωτοβουλία αυτή προβλέπει την προοδευτική υλοποίηση τον εν λόγω σχεδίου 
ολοκλήρωσης με βάση τον υφιστάμενο 1rυρήνα της νομισματικής ένωσης. Είναι 
ανοικτή και σε άλλες χώρες στην περιφέ.ρεια και είναι συμβατή με τις προσπάθειες 
ολοκλήρωσης που αναλαμβάνονται από την Οικοvομ,ικiι Κοιvότnτα των Κρατών T1JC 
Δυτικής Αφρικής (ECOW AS). 
Πέραν της ολοκλήρωσης που επιτυγχάνεται με 1Ό άνοιγμα των οικονομιών 
μεταξύ τους, το πλέον νεωτεριστικό στοιχείο αυτών των μεταρρυθμίσεων είναι ο 
περιφερειακός 1rολυμερής μηχανισμός παρακολούθησης που θα καταστήσει δυναrό 
το συντονισμό και την εναρμόνιση της οικονομικής πολιτικής. Η Επιτροπή UEMOA 
29 
-
'ΠΟV συστάθηκε στις αρχές τον 1995, θα 1rρέ1rει να λαμβάνει ταχέως α1rοφά σεις 'ΠΟV 
συνδέονται με την νλο1rοίηση των 1rρογραμματιrόμενων μεταρρυθμίσεων, κυρίως στον 
τομέα της 1rολνμερούς 1rαρακολούθησης και της θέσ1rισης τελωνειακής ένωσης. 
Στο 1rλαίσιο τον Περιφερειακού Ενδεικτικού Προγράμματος της Λομέ IV, !l 
Κεντροαφρικανική Περιφέρεια α1rεφά σισε να δώσει έμφαση . στη διαδικασία 
οικονομικής ολοκλήρωσης με τη συνέχιση της υφιστάμενης 1rεριφερειακής 
1rρωτοβοvλίας, της Τελωνειακής και Οικονομικής Ενωσης της Κεντρικής Αφρικής 
(UDEAC). Η UDEAC είχε ήδη ιδρυθεί το 1964 και α1rήλανε εξαρχής ενιαίου 
νομίσματος (τον φράγκου CFA). Ωστόσο, οι εθνικές 1rολιτικές 1rου αιωλονθούντο α1rό 
τα μέλη της Ενωσης την α1rοδννάμωσαν σταδιακά και οδήγησαν στην κατάτμηση Της 
'Περιφερειακής αγοράς. Οι αρνητικές σννέ1rειες έγιναν αισθητές στις ε1rιχειρήσεις 
και έθιξαν τα δημόσια οικονομικά, τα ε1rί1rεδα α1rασχόλησης και ε1rενδύσεωv και την 
ε1rίσημη οικονομία εν γένει. Ενόψει αυτής της κατάστασης, οι έξι αρχηγοί κρατών 
της UDEAC ενέκριναν, Το 1990, Περιφερειακό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων (ΠΠΠ), 
ΤΟ 01rοίο στήριξαν α1rό κοινού η ΕΚ, η Γαλλία, η Διεθνής Τρά1rεrα και ΤΟ ΔΝΤ. 
Στόχος αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν κυρίως, η α1rοκαrάσrαση Τελωνειακής 
Εvωσης, με κοινό εξωτερικό δασμολόγιο καθώς και η εναρμόνιση της εσωτερικής 
έμμεσης φορολογίας. Εvας άλλος τομέας μεταρρυθμίσεων, 'ΠΟV ν1rοστηρίrετο άμεσα 
α1rό την ΕΕ ήταν οι διακρατικές διαμετακομιστικές μεταφορές. 
Μετά την ν1rοτίμηση τον φράγκον CFA, στις αρχές τον 1994, τα μέλη της 
UDEAC εξέφρασαν την ε1rιθνμία τους να θεσ1rίσονν ένα 1rερισσότερο φιλόδοξο 
1rλαίσιο οικονομικής ολοκλήρωσης και ν1rέγραψαν συνθήκη για τη δημιουργία ΠΚ 
Οικονομικής και Νομισματικής Κοινότητας της Κεντρικής Αφρικής (CEMAC). Η 
CEMAC βρίσκειrαι ακόμη σε εμβρυακό στάδιο αλλά α1rοσκο1rεί στη δημιουργία 
1rλήρως ανε-ιrτνγμέvης οικονομικής και νομισματικής ένωσης στην 1rεριοχή. 
ε. Η Περιφέρεια της Καραϊβικής 
Η -ιrεριφέρεια της Καραϊβικής χαρακτηρίfΈται α-ιrό σημαντικές διαφορές στην 
ιστορική και εθνική 1rροέλενση τον -ιrληθνσμού. Πολλές -ιrρωτοβονλίες 1rεριφερειακής 
ολοκλήρωσης νλο1rοιήθηκαv στην εν λόγω -ιrεριφέρεια. Η οργάνωση των Κρατών της 
Ανατολικής Καραϊβικής (OECS) συγκεντρώνει τα μικρότερα και λιγότερο 
αvε1rτνγμέvα κράτη της Καραϊβικής, τα 01rοία έχουν όλα κοινό νόμισμα. Σχεδόν 
το σύνολο των μελών της OECS είναι ε1rίσης, μέλη της Κοινής Αγοράς της 
Καραϊβικής (CARICOM), 1rον 1rεριλαμβάνει τα 1rερισσότερα από τα ν1rόλοι1rα 
αγγλόφωνα κράτη της Καραϊβικής. Η Ενωση των Κρατών της Καραϊβικής (ACS) 
ιδρύθηκε 1rρόσφατα, το 1994, και συγκεντρώνει όλες τις χώρες της η-ιrειρωτικής 
Καραϊβικής και της ακτής της Κεντρικής Αμερικής και της Λατινικής Αφρικής 
στην Καραϊβική θάλασσα. 
Το CARIFORUM α1rοτελεί ομάδα των κρατών ΑΚΕ της Καραϊβικής, ήτοι των 
κρατών της CARICOM, της Δομινικανής Δημοκρατίας και Της Αϊτής. Λειτουργεί, 
κυρίως, ως συντονιστικό όργανο της 1rεριφερειακής συνεργασίας στο 1rλαίσιο της 
σύμβασης της Λομέ. Α1rό το 1992, μία σημαντική συνιστώσα της συνεργασίας rης 
ΕΕ με τα κράτη της Καραϊβικής 1rον α1rοτελούν μέλη της Λομέ είναι η 
30 
-
1Γεpιφερειακή ολοκλήρωση. Τα ε.1Γιχε.ιρησιακά προγράμματα εδράrονται σ-rο 
περιφερειακό εμ1rόριο και στην ανάπτυξη του τουρισμού. 
Οι δννατότητε.ς περιφερειακής ολοκλήρωσης στο πλαίσιο της CARICOM 
περιορίrονται α1rό το μικρό μέγεθος rης αγοράς πον αντιστοιχεί σε πληθυσμό 
1rερίποv πέντε εκαrομμvρίων. Ωστόσο, έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, 
συμπεριλαμβανομένης Της ενίσχυσης rον κύρους των κρατών της Καραϊβικής σΤα 
διεθνή φόρα, την από κοινού προώθηση των εξαγωγών με τη στήριξη της ΕΕ και την 
προσέλκυση επενδύσεων μέσω της Τράπεrας Ανάπτυξης της Καραϊβικής. Η ΕΕ 
βρίσκεται στο στάδιο προετοιμασίας περαιτέρω δραστηριοτήτων σχετικών με rην 
ανάπτυξη τον εμπορίου στο ευρύτερο πλαίσιο τον CARIFORUM. 
στ. Η 'Περιφέρεια τον Νοτίου Ειρηνικού 
Η περιφέρεια του Νοτίου Ειρηνικού χαρακτηρίrεται από μεγάλο βαθμό 
διαφοροποίησης και σημαντικές α1Γοσrάσεις σε σύγκριση με σχεδόν οποιαδήποτε 
άλλη 'Περιφέρεια. Το γεγονός αυτό εξηγεί, πιθανώς, την απουσία πλαισίου 
ολοκλήρωσης. Ωστόσο, υφίστανται ορισμένες χαλαρές 'Περιφερειακές ομάδες οι 
οποίες έχουν κυρίως ως στόχο rην ανά1rτvξη συνεργασίας. Το Φόρουμ του Νοτίου 
Ειρηνικού (SPF), σνγκε.ντρώνει τα περισσότερα από τα κράτη rης περιφέρειας και 
διαδραματίrει σημαντικό ρόλο για -rην υλοποίηση της περιφερειακής συνεργασίας 
της Λομέ. Μία άλλη ομάδα είναι η Επικεφαλής Ομάδα της Μελανησίας. Η 
δυνατότητα ανάπτυξης περιφερειακής οικονομικής ολοκλήρωσης στην 'Περιφέρεια 
τον Νοτίου Ειρηνικού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμδ από τις προσπάθειες πον 
καταβάλλονται στην Αυστραλία και στην Νέα Ζηλανδία. 
31 \ 
Appendix Β 
LIST OF MAJOR ECONOMIC INTEGRATION GROUPINGS 
INVOLVING DEVELOPING COUNTRIES AND THEIR l\1EMBERSHIP 
Α. AFRICA 
Arab Maghreb Union (UMA) 
Algeήa, Libyan Arab Jamahirίya, Mauritania, Morocco, Tunisia 
Economic Community of West African states (ECOWAS) 
Βeηίη, Burkina Faso, Cape Verde, Cδte d'lvoίre, Gambia, Ghana, Guinea, Guίnea-Bissau, 
Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nίgeria, Senegal, Sίerra Leone, Togo 
West African Economic Community (CEAO) 
Benin, Burkina Faso, Cδte d'Ivoire, Mali, Mauritanίa, Nίger, Senegal 
Preferential Trade Area f or Eastern and Southern African States (ΡΤ Α) 
Angola, Burundi, Comoros, Djibouti, Eritrea, Ethiopίa, Kenya, Lesotho, Madagascar~ Malawi, 
Mauritius, Mozambique, Namibia, Rwanda, Seychelles, Somalia, Sudan, Swaziland, Uganda, -­
Tanzania, Zambia, Zimbabwe 
Southern African Development Community (SADC) 
Angola, ?otswana, Lesotho, Malawi, Mozanιbique, Namibia, South Africa, Swazil,ιnd, 
Tanzani'a: Zambia, Zimbabwe 
Southern African Customs Union (SACU) 
Botswana, Lesotho, Namibia, Swaziland, South Africa 
Indian Ocean Commission (IOC) 
Comoros, Madagascar, Mauritius, Reunion, Seychelles 
Β. ASIA AND ΤΗΕ PACIFIC 
Cooperation Council for the Arab States of the Gulf (GCC) 
Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, United Arab Emirates 
Economic Cooperation Organization (ECO) 
Afghanistan, Azerbaijan, Islamic Republic of Iran, Kazakhastan, Kyrgystan, Pakistan, 
Tajikistan, Turkm~nistan, Turkey, Uzbekistan 
South Asian Assocίation of Regional Cooperation (SAARC) 
Banghladesh, Bhutan, India, Maldives, Nepal, Pakistan, Sri Lanka 
Assocίation of South East Asian Nations (ASEAN) 
Brunei Darussalam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thailand 
Melanesian Spearhead Group (MSG) 
Papua New Guinea, Solomon Islands, Vanuatu 
C. LATIN AMERICA AND ΤΗΕ CARIBBEAN 
Latin American Integration Association (ALADI) 
Argentina, Bolivia, Brazil, Chile, Colombιa, Ecuador, Mexico, Paraguay, Peru, Uruguay, 
Venezuela 
Central American Integration ·system (S[CA) 
Costίι Rίcίι, ΕΙ Sίllνίιdor, Gιιίιterηalίl, Honduras, Nicaraguίι, Ρίιηarηίι 
Central Amerίcan Common Market (CACM) 
Costa Rica, ΕΙ Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua 
Andean Group 
Bolivia, Colombia, Ecuador, Peru, V enezuela 
Southern Cone Common Market (l\ιfERCOSUR) 
Argentina, Brazil, Paraguay, Uruguay 
Caribbean Community (CARICOM) 
Antigua and Barbuda, Bahamas, Barbados, Belize, Dominica, Grenada, Guyana, Jamaica, 
Montserrc!t, St. Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Trίnidad and 
Τοbaσο·--
σ 
Organization of Eastern Caribbean States (OECS) 
Antigua and Barbuda, Dominίca, Grenada, Montserrat, Saint. Kitts and Nevis, Saint Lucia, . 
Saint Vincent and the Grenadines 
D. OTHER GROUPINGS 
Asia Pacific Economίc Cooperation (APEC) 
Australίa, Brunei Darussalam, Canada, China, Hong Kong, Indonesia, Republίc of Korea, 
Japan, Malaysia, Mexico, New Zealand, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, Taiwan, 
Province of China, Thailand, United States of America 
North American Free Trade Area (NAFT Α) 
Canada, Mexico, United States of America 
South Pacific Forum (SPF) 
Australia, Cook Islands, Federated States of Micronesia, Fiji, Kirib,ιti, Mars\1aH [s\,ιnιls, 
Nauru, New Zealand, Niue Island, Papua New Guinea, Western Samoa, Solomon Islιιnds, 
Tonga, Tuvalu, Vanuatu 

ISSN 0254-1483 
COM(95) 219 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 11 
Αριθ. καταλόγου : CB-C0-95-246-GR-C 
ISBN 92-77-89329-Χ 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουζεμβούργο