EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 120/73

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την «Τετάρτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή»

COM(2007) 273 τελικό

(2008/C 120/17)

Στις 30 Μαΐου 2007, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

«Τετάρτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή».

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 9 Νοεμβρίου 2007 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. DERRUINE.

Κατά την 440ή σύνοδο ολομέλειάς της, της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2007 (συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου 2007), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 88 ψήφους υπέρ, καμία κατά και καμία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1 Σύμφωνα με το άρθρο 159 της Συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει να δημοσιεύει ανά τριετία έκθεση σχετικά με την πορεία της συνοχής, σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, στην Ευρώπη.

1.2 Επειδή η έκθεση δημοσιεύθηκε πριν από την επικαιροποίηση των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών της στρατηγικής της Λισσαβώνας, η ΕΟΚΕ ελπίζει, όπως άλλωστε το ζήτησε ήδη, ότι οι απόψεις της θα ληφθούν υπόψη όχι μόνο κατά την κατάρτιση της προσεχούς περιφερειακής πολιτικής, αλλά ήδη από τη χάραξη των νέων ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών (ΟΚΓ) (1).

1.3 Η νέα μεταρρυθμιστική Συνθήκη καινοτομεί, διότι εισάγει μεταξύ των γενικών στόχων της ΕΕ την εδαφική συνοχή (άρθρο 3), η οποία δεν προβλεπόταν μέχρις ότου προστεθεί από την Συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης και επιβεβαιωθεί από τη Διακυβερνητική Διάσκεψη (ΔΔ) το 2007.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1 Η ανακοίνωση που συνοδεύει την έκθεση πυροδοτεί μια συζήτηση σχετικά με το μέλλον της διαρθρωτικής πολιτικής, θέτοντας μια σειρά ερωτημάτων. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, παραλείπονται δύο μείζονος ενδιαφέροντος ερωτήματα, στα οποία θα πρέπει να δοθεί συγκεκριμένη απάντηση: — Είναι μάταιο να ασχοληθεί κανείς με την πολιτική συνοχής, η οποία αποτελεί σχεδόν το ένα τρίτο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, εάν παράλληλα δεν εξεταστούν τα διαθέσιμα μέσα για την υλοποίησή της. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, όπως εγκρίθηκε στη συμφωνία για τις δημοσιονομικές προοπτικές, είναι ανεπαρκής για να ανταποκριθεί στις φιλοδοξίες της Ευρώπης. Όσον αφορά, πιο συγκεκριμένα, τη διαρθρωτική πολιτική, η διαπίστωση είναι η ίδια: το 0,36 % του ΑΕγχΠ δεν επιτρέπει τη διασφάλιση της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής στην Ευρώπη (2). — Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών: μια ομάδα ερωτημάτων πραγματεύεται επιτυχώς το θέμα της διακυβέρνησης, όμως περιορίζεται στην πολιτική διάσταση με τη στενή έννοια. Απουσιάζει, δυστυχώς, ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων, όπως και ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, που είναι ωστόσο απαραίτητοι για να διασφαλισθεί η προσαρμογή των σχεδίων στις επιτόπιες ανάγκες και η ευρεία υποστήριξη του κοινού και συμβάλλουν στη διαφάνεια όσον αφορά τη χρήση των πόρων.

2.2 Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση μπορούν να παραπλανήσουν τον προσεκτικό αναγνώστη, διότι δεν είναι πάντοτε σαφές εάν αφορούν την ΕΕ των 15, των 25 ή των 27. Επίσης, όταν γίνεται λόγος για τις εξελίξεις, οι ημερομηνίες αναφοράς δημιουργούν ενίοτε απορίες. Συγκεκριμένα, η έκθεση εξετάζει συχνά τη συνοχή της ΕΕ των 27 λαμβάνοντας ως ημερομηνία αναφοράς το 1996, εποχή κατά την οποία τα κράτη μέλη μόλις είχαν γίνει 15. Συνάγεται ότι οι διαγραφόμενες τάσεις δεν αφορούν μόνο την ΕΕ και συμπεριλαμβάνουν χώρες που επηρεάστηκαν ελάχιστα ή καθόλου (δεδομένου του προσανατολισμού των εμπορικών τους σχέσεων) από τις ευρωπαϊκές τομεακές πολιτικές (εσωτερική αγορά, ανταγωνισμός, περιφερειακή πολιτική). Με άλλα λόγια, κατ' αυτόν τον τρόπο δυσχεραίνεται η εξαγωγή σαφών συμπερασμάτων σχετικά με την ειδική συμβολή των διαρθρωτικών πολιτικών στην ενίσχυση της συνοχής, ενώ πρόκειται για μια συμβολή αδιαμφισβήτητη (3).

2.3 Το κριτήριο του 75 % του μέσου κοινοτικού κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, προκειμένου να προσδιοριστεί εάν μια περιφέρεια παρουσιάζει αναπτυξιακή υστέρηση ή όχι, περιπλέχθηκε από το γεγονός ότι το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ μειώθηκε μετά τη διεύρυνση, λόγω της ένταξης χωρών που ήταν πολύ λιγότερο πλούσιες από τα παλαιότερα κράτη μέλη («στατιστικό αποτέλεσμα»). Το ίδιο συνέβη και με την ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει απευθείας σύγκριση της κατάστασης της συνοχής πριν από το 2004 με τη σημερινή κατάσταση. Πρέπει να σχετικοποιηθούν οι επιδόσεις των δώδεκα περιφερειών που υπερέβησαν το κατώφλι αυτό, διότι τίποτα δεν εγγυάται ότι δεν οφείλονται μόνο στο στατιστικό αποτέλεσμα.

2.4 Στην έκθεση αναφέρεται ότι τα εννέα από τα δώδεκα κράτη μέλη που εντάχθηκαν το 2004 και το 2007 θα υπερβούν το κατώφλι του 75 % του ευρωπαϊκού κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ στις αρχές της επόμενης περιόδου προγραμματισμού. Κατά συνέπεια, αυτό το κριτήριο αναφοράς θα χάσει πια τη χρησιμότητά του. Το θέμα αυτό θα πρέπει να μελετηθεί ήδη από τώρα.

2.5 Παρότι η έκθεση είναι πολύ πλούσια και μεστή σε πληροφορίες, είναι κρίμα που αυτές δεν είναι πάντοτε διασταυρωμένες. — Έτσι, για παράδειγμα, η συνδυασμένη ανάγνωση των παραγράφων 2.1.3, 3.2, 2.2.4 (ιδίως του διαγράμματος) και 2.2.6 του Παραρτήματος Ι αποκαλύπτει τη δυσκολία συνδυασμού της οικονομικής ανάπτυξης με την αρμονική (συγκεκριμένα, δημιουργία θέσεων εργασίας προς όφελος όλων των περιφερειών). Πρόκειται ωστόσο για μία πραγματική πρόκληση, ιδίως για ορισμένα νέα κράτη μέλη (Πολωνία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία και Τσεχική Δημοκρατία). — Παρότι είναι αλήθεια ότι η Ιρλανδία, η Ελλάδα και η Ισπανία, πρώην χώρες συνοχής, κάλυψαν πλήρως ή εν μέρει την υστέρησή τους, τι συμβαίνει άραγε με τη βιωσιμότητα της ανάπτυξής τους; Πώς μπορεί να είναι κανείς αισιόδοξος όσον αφορά τις μελλοντικές εξελίξεις όταν η ωριαία παραγωγικότητα αποκλίνει εδώ και δέκα χρόνια σημαντικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ή όταν η ανάπτυξη βασίζεται κατά μεγάλο μέρος στα ακίνητα (Ισπανία); Πώς μπορεί να εξηγήσει κανείς ότι, παρά την ισχυρή ανάπτυξη της Ιρλανδίας, που την προώθησε στη 2η θέση της κατάταξης του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ και της επέτρεψε να επανέλθει στην πλήρη απασχόληση, σχεδόν ένας άνδρας και μία γυναίκα στους πέντε απειλούνται από φτώχεια; — Η διάσταση της ποιότητας της απασχόλησης, που είχε αναγνωριστεί ως κεντρικός στόχος της Λισσαβώνας το 2000, εκπλήσσει με την απουσία της από τη μακροσκελή αυτή έκθεση (4). Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να εξακριβώνει σαφώς εάν οι θέσεις εργασίας που ενισχύθηκαν ή δημιουργήθηκαν χάρη στα διαρθρωτικά ταμεία είναι θέσεις που συνέβαλαν στην ένταξη ατόμων στην αγορά εργασίας με αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και με τον κατάλληλο μισθό.

2.6 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης την απουσία αναφοράς στην κοινωνική οικονομία, στην οποία δραστηριοποιείται το 10 % των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και στον ρόλο που διαδραματίζει στη συνοχή (ιδιαίτερα τη βοήθεια που παρέχει στα πλέον ευάλωτα άτομα στην αγορά εργασίας). Ο τομέας αυτός παράγει ποιοτική απασχόληση και συμβάλλει στην αειφόρο ανάπτυξη, υπό την έννοια ότι σταθεροποιεί την απασχόληση στην περιοχή, προσδίδει δυναμισμό στις αγροτικές ζώνες, δημιουργεί κοινωνικό κεφάλαιο και προβλέπει τις διαδικασίες τομεακής και εδαφικής αναδιάρθρωσης. Θα ήταν, συνεπώς, σκόπιμο να διατίθενται συγκρίσιμες στατιστικές μεταξύ των κρατών μελών, τόσο από άποψη ποσότητας όσο και από άποψη ποιότητας, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα ο τομέας αυτός.

2.7 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι πολλές πτυχές της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής πρέπει να εξεταστούν βαθύτερα ή εκτενέστερα (π.χ. οι ίσες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας).

2.8 Εάν χρειάζεται ακόμη να πεισθεί κανείς για τη χρησιμότητα της πολιτικής για τη συνοχή στην ΕΕ, η έκθεση περιέχει νέα στοιχεία: — Οι δυνάμεις της αγοράς ενισχύουν περισσότερο τις πρωτεύουσες και οι ροές των εργαζομένων και των ανέργων συγκλίνουν σ' αυτές, ενώ το Ελντοράντο που υπόσχονται είναι συχνά απατηλό. Το στοιχείο αυτό δεν πρέπει να υποτιμάται στις συζητήσεις που επιδιώκουν την προώθηση της κινητικότητας για την καταπολέμηση της ανεργίας. — Άλλωστε οι πρωτεύουσες είναι συχνά οι μόνες κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξης. Δεν υπάρχουν δευτερεύοντες πόλοι ανάπτυξης διεθνούς ακτινοβολίας, οι οποίοι να χαρακτηρίζονται από οικονομική βιωσιμότητα, παρά σε τρεις μόνο χώρες. Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί ο μέσος όρος ανάπτυξης στο περιφερειακό επίπεδο κυμαίνεται από 0 % έως 8,6 % (1997-2004). — Εάν μια χώρα στο σύνολό της, επειδή έλκεται από την πρωτεύουσα, φθάσει στο κρίσιμο κατώφλι του 75 %, πολλές περιφέρειες θα χρειαστούν πολύ περισσότερο χρόνο για να το κατορθώσουν. Ήταν, συνεπώς, επείγον να αναγνωρισθεί πλήρως ως γενικός στόχος της ΕΕ η εδαφική συνοχή, η οποία φαίνεται να επιβεβαιώνεται όλο και περισσότερο ως βάση της οικονομικής και της κοινωνικής συνοχής.

2.9 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το νέο φως που ρίχνεται στη συνοχή στην Ευρώπη, μέσω της σύγκρισής της με την κατάσταση που επικρατεί στους ανά τον κόσμο ανταγωνιστές της και της υπογράμμισης του ρόλου των πρωτευουσών, των επιδράσεών της στη βιωσιμότητα της ανάπτυξης (ιδίως έλλειψη ισορροπημένης ανάπτυξης και περιβαλλοντικές πιέσεις) και των περιφερειακών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

2.10 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να πρωτοστατήσει στην καταπολέμηση της αλλαγής του κλίματος. Αν όμως δεν συνταχθούν μαζί της οι τρίτες χώρες, υπάρχει κίνδυνος να πληγεί τόσο η ανταγωνιστικότητά της όσο και η πολιτική της για τη συνοχή. Η στρέβλωση του ανταγωνισμού που θα προκληθεί θα διευκολύνει την επανεγκατάσταση των επιχειρήσεων σε χώρες που δεν εφαρμόζουν πολιτική για την αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος.

2.11 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσοχή που δίνεται εκ νέου στην εδαφική διάσταση της συνοχής, η οποία, παρά την υιοθέτηση του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου το 1999, παρέμενε μέχρι σήμερα περιθωριακή (στρατηγική αστικής ανάπτυξης, εδαφική ατζέντα, χάρτης της Λειψίας και απαρίθμηση των γενικών αρχών της αστικής ανάπτυξης, μητροπολιτικές περιοχές που έχει προβάλει η ΕΟΚΕ, συσπειρώσεις στο πλαίσιο της πολιτικής για τη βιομηχανία και την καινοτομία).

2.12 Το τελευταίο κεφάλαιο, που παρουσιάζει τη σχέση μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και της συνοχής, είναι το λιγότερο πειστικό απ' όλα: απαριθμεί τις δράσεις που ανελήφθησαν στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας, χωρίς να παρέχει πραγματικά και αξιόπιστα στοιχεία για τις συγκεκριμένες επιδράσεις τους στη συνοχή.

3. Συστάσεις

3.1 Χωρίς να προδικάζει τη μελλοντική γνωμοδότηση πρωτοβουλίας που θα καταρτίσει ως απόκριση στη δημόσια διαβούλευση της Επιτροπής για το μέλλον του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ορισμένες από τις παλαιότερες συστάσεις της.

3.1.1 Σήμερα, τα διαρθρωτικά ταμεία περιορίζονται κυρίως στη χορήγηση επιδοτήσεων. Σε παλαιότερη γνωμοδότησή της (5), η ΕΟΚΕ είχε προτείνει να αναδιοργανωθούν οι χρηματοοικονομικές τεχνικές τους, για να διασφαλιστούν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στις παρεμβάσεις τους, χάρη στη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και της ΕΤΕπ. Πρότεινε να μετατραπούν οι επιδοτήσεις αυτές σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα, ώστε να δημιουργηθεί ένα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα: έτσι, ένα ευρώ που διατίθεται ως εγγύηση δανείου για κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει π.χ. πέντε έως δέκα ευρώ επένδυσης μιας ΜΜΕ. Το παράδειγμα του JEREMIE πρέπει να διευρυνθεί (6).

3.1.2 Θα μπορούσαν επίσης να απελευθερωθούν πόροι χωρίς να αυξηθεί η συνεισφορά των κρατών μελών, προκειμένου να διοχετευθούν σε προϊόντα που παρουσιάζουν ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία (ιδίως ελλείποντες κρίκοι των Διευρωπαϊκών Δικτύων και Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση).

3.1.2.1 Η ΕΟΚΕ έχει επικρίνει επανειλημμένως το σύστημα του ΦΠΑ που περιλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό λόγω των δαπανών είσπραξης, διαχείρισης και ελέγχου, που είναι υπερβολικά υψηλές (7). Οι δαπάνες αυτές πρέπει να μειωθούν, αποδεσμεύοντας έτσι πόρους για κοινά προγράμματα.

3.1.2.2 Θα πρέπει να διακοπεί η πρακτική της επιστροφής στα κράτη μέλη των πιστώσεων που δεν εκτελέστηκαν από τον ήδη περιορισμένο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Οι πιστώσεις αυτές δεν αποτελούν παρά ένα ισχνό ποσοστό του ετήσιου προϋπολογισμού. Όμως, για την περίοδο 2000-2005, συμποσούνται σε 45 περίπου δισ., τα οποία θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν παραγωγικά (8).

3.1.2.3 Ενώ όλα τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δημογραφική γήρανση, η οποία συνεπάγεται αύξηση των κοινωνικών δαπανών, ενώ το Σύμφωνο Σταθερότητας τους επιβάλλει δημοσιονομικές υποχρεώσεις, οι συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα θα μπορούσαν να προσφέρουν μία εναλλακτική λύση, εάν οι δημόσιες διοικήσεις (ιδίως σε υποεθνικό επίπεδο) μπορέσουν να διαπραγματευθούν ισορροπημένες συμφωνίες με τον ιδιωτικό τομέα, πράγμα που προϋποθέτει την ενίσχυση των διοικητικών τους ικανοτήτων.

3.2 Οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές που διέπουν την περιφερειακή πολιτική συνάδουν με τη στρατηγική της Λισσαβώνας. Η ΕΟΚΕ συνιστά να λάβει η περιφερειακή πολιτική υπόψη της με πιο ισορροπημένο τρόπο τη στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη, η οποία αποβλέπει κυρίως στη συνοχή με όλες τις πτυχές της, δεδομένου ότι η συμπληρωματική της στρατηγική της Λισσαβώνας επικεντρώνεται στην ανταγωνιστικότητα (9). ΛΙΣΣΑΒΩΝΑ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ορίζοντας 2010 Άνευ προθεσμίας, μακροπρόθεσμη Χώρος Ευρωπαϊκή Ένωση Υπερβαίνει το ευρωπαϊκό πλαίσιο χάρη στην εξωτερική της διάσταση Προτεραιότητες (10) Να βελτιωθεί η ανάπτυξη και η απασχόληση, να εξασφαλιστεί ο δυναμισμός και η εύρυθμη λειτουργία της ζώνης του ευρώ, να καταστεί η Ευρώπη ελκυστικότερος τόπος επενδύσεων και εργασίας, να τεθούν η γνώση και η καινοτομία στην υπηρεσία της ανάπτυξης, προσέλκυση και διατήρηση περισσοτέρων ατόμων στην αγορά εργασίας και εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, βελτίωση της ικανότητας προσαρμογής εργαζομένων και επιχειρήσεων και ευκαμψία των αγορών εργασίας, αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο με τη βελτίωση της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων. Αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος, προαγωγή της ποιοτικής και της δημόσιας υγείας, καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και Αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών, καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων, αύξηση της βιωσιμότητας των μεταφορών, καταπολέμηση της φτώχειας στον πλανήτη και προαγωγή της ανάπτυξης.

3.2.1 Οι ακόλουθοι χάρτες, που εκπονήθηκαν από το Δικτυακό Παρατηρητήριο της Ευρωπαϊκής Χωροταξίας (ORATE, στα αγγλικά ESPON), παρουσιάζουν την πόλωση και την αύξηση της αστικοποίησης με ορίζοντα το 2030, οι οποίες θα έχουν ως αποτέλεσμα την εμβάθυνση της στρατηγικής της Λισσαβώνας με τον σημερινό της προσανατολισμό. Ένα σενάριο επικεντρωμένο περισσότερο στη συνοχή θα επέτρεπε την επέκταση του οικονομικού κέντρου και ιδίως την ανάδειξη και άλλων πόλων ανάπτυξης (περιοχές στη Βαλτική Θάλασσα, ανατολικό τετράγωνο που οριοθετείται από τη Βιέννη, το Βερολίνο, τη Βαρσοβία και τη Βουδαπέστη, Νότια Γαλλία και Καταλονία).

3.2.2 Σχετικά με τα ανωτέρω, η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει (11) τη σημασία που έχει να αναπτυχθεί και να υλοποιηθεί ένας πολυκεντρισμός δύο επιπέδων στο πλαίσιο μιας αρμονικής ανάπτυξης, προκειμένου να αποφευχθούν οι ολέθριες συνέπειες της πόλωσης (12): το πρώτο επίπεδο θα διευκολύνει την ανάδειξη πόλων ανάπτυξης που θα κατανέμονται στον ευρωπαϊκό χώρο, προκειμένου να αποκεντρωθεί η ανάπτυξη και η απασχόληση εκτός του οικονομικού κέντρου (του «πενταγώνου»), ενώ το δεύτερο επίπεδο θα παγιώνει τις σχέσεις και τις συνέργειες μεταξύ των μεγάλων αστικών κέντρων και των υπαίθριων και περιυπαίθριων ζωνών, για να αποφευχθούν ακριβώς τα «εδαφικά χάσματα» ακόμη και εντός της Ονοματολογίας Εδαφικών Στατιστικών Μονάδων (NUTS). Σύγκριση σεναρίων: Χωρική διάρθρωση και ιεράρχηση των αστικών κέντρων το 2030.

3.3 Δεδομένης της αυξανόμενης υπεροχής των πρωτευουσών όσον αφορά τη δημιουργία πλούτου, δραστηριοτήτων και θέσεων απασχόλησης, ιδίως σε ορισμένα από τα νέα κράτη μέλη (13), και της μεγάλης συσχέτισης που υπάρχει μεταξύ του ποσοστού ανάπτυξης του ΑΕγχΠ και του πληθωρισμού, οι κυβερνήσεις και η κοινωνία των πολιτών των χωρών που πρόκειται να ενταχθούν στη ζώνη ευρώ θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις συνέπειες που θα έχει η μετάβασή τους στο ενιαίο νόμισμα για την εσωτερική τους συνοχή, η οποία μπορεί να υποστεί πιέσεις όταν οι διάφορες περιφέρειες της ίδιας χώρας έχουν ανόμοιες δυναμικές. Επομένως και χωρίς να αγνοούνται τα πλεονεκτήματα που παρέχει το ευρώ (14), η πολιτική του ενιαίου επιτοκίου όχι μόνο ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται στις ειδικές ανάγκες της εθνικής τους οικονομίας, αλλά θα γίνει και διαφορετικά αισθητή στα μεγάλα κέντρα δραστηριοτήτων (μεταξύ των οποίων και στην πρωτεύουσα) από ό,τι στις άλλες περιφέρειες. Συμπληρωματικά, θα πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών, ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο αυτό (15).

3.4 Η σημασία των υπηρεσιών κοινής ωφελείας (ΥΚΩ) υπογραμμίζεται και πάλι στην έκθεση. Με το νέο Πρωτόκολλο σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, που υιοθετήθηκε από τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2007, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημα της να καθοριστούν σε κοινοτικό επίπεδο «κοινοί κανόνες οι οποίοι θα πρέπει να ισχύσουν για όλες τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας (οικονομικές και μη οικονομικές), συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών υπηρεσιών, και να συγκεντρωθούν σε μια οδηγία-πλαίσιο, η οποία θα μπορούσε να υιοθετηθεί σύμφωνα με τη διαδικασία της συναπόφασης, με στόχο την καθιέρωση μιας κοινοτικής πλαισίωσης προσαρμοσμένης στις ιδιομορφίες τους» (16).

3.5 Κατά την ΕΟΚΕ (η θέση της οποίας υιοθετήθηκε και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε πρόσφατες εκθέσεις), «η συνοχή δεν μπορεί να εκτιμηθεί με δείκτες σχετικούς με το ΑΕγχΠ. Κρίνει ότι απαιτείται η κατάρτιση “ενός αντιπροσωπευτικότερου δείκτη συνοχής”, ο οποίος “πέραν του ΑΕγχΠ, θα εμπεριέχει και τις παραμέτρους του ποσοστού απασχόλησης, του ποσοστού ανεργίας, της έκτασης της κοινωνικής προστασίας, του βαθμού πρόσβασης στις υπηρεσίες κοινής ωφελείας κλπ.”» (17). Οι δείκτες αυτοί θα πρέπει να συμπληρωθούν περαιτέρω με ένα δείκτη για την άνιση κατανομή των εισοδημάτων (συντελεστής Gini ή λόγος του ανώτατου προς το κατώτατο πεμπτημόριο του πληθυσμού) και ένα δείκτη για τις εκπομπές CO2 (ανά κάτοικο ή εξέλιξη των εκπομπών από το 1990). Γενικότερα, είναι επιτακτικό να παγιωθούν τα ευρωπαϊκά στατιστικά εργαλεία, ιδίως στο επίπεδο της Ονοματολογίας των Εδαφικών Στατιστικών Μονάδων (NUTS), και να ενισχυθούν οι σχέσεις της Eurostat με τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, προκειμένου να αποκτήσουμε το ταχύτερο δυνατό πληρέστερα και ακριβέστερα στοιχεία (18).

3.6 Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί εάν θα ήταν σκοπιμότερο να χρησιμοποιηθεί ως οικονομικός δείκτης, στην προσεχή φάση επιχορηγήσεων από τα διαρθρωτικά ταμεία, το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (ΑΕΕ) αντί για το ΑΕγχΠ, όπως συμβαίνει ήδη στο Ταμείο Συνοχής. Αυτό θα επέτρεπε να λαμβάνονται υπόψη οι εργαζόμενοι που καθημερινώς μετακινούνται προς και από τον τόπο εργασίας τους, οι οικονομικές συνέπειες των οποίων συμβάλλουν στη δημιουργία διαφορών, όπως υπογραμμίζεται σε πλαισιωμένο κείμενο της έκθεσης, ενώ ενθαρρύνεται η κινητικότητα σε όλα τα επίπεδα ή ακόμη και οι ροές των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ), μέρος των εισπράξεων των οποίων επανέρχεται στις χώρες προέλευσης. Έτσι, το ΑΕΕ λαμβάνει υπόψη τις εισερχόμενες και τις εξερχόμενες ροές σε αντίθεση με το ΑΕγχΠ. Η διαφορά αυτή μπορεί να αποδειχθεί μεγάλης σημασίας για ορισμένες χώρες (Λουξεμβούργο, Ιρλανδία, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Κύπρος, Ουγγαρία και σε μικρότερο βαθμό Πολωνία και Ρουμανία), πράγμα που μπορεί να έχει ως συνέπεια τη μη βέλτιστη κατανομή των διαρθρωτικών ταμείων. Πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι τα δεδομένα αυτά δεν διατίθενται σε επίπεδο NUTS, πράγμα που πρέπει να διορθωθεί στο μέτρο του δυνατού.

4. Απαντήσεις σε ορισμένες ερωτήσεις της διαβούλευσης

4.1 Πώς μπορούν να αντιδράσουν οι περιφέρειες στις πιέσεις αναδιάρθρωσης που ασκούνται από δυναμικούς ανταγωνιστές σε τομείς χαμηλής και μεσαίας τεχνολογικής ανάπτυξης;

4.1.1 Όσον αφορά την ποιοτική αναβάθμιση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, αποδεικνύεται ότι η λογική του 7ου Προγράμματος-Πλαισίου Έρευνας και Ανάπτυξης (ΠΠΕΑ) και του Προγράμματος Διαπανεπιστημιακής Συνεργασίας (ΠΔΣ), κοινός στόχος των οποίων είναι η ενθάρρυνση των ΜΜΕ και των περιφερειών της γνώσης, παραμένει υπερβολικά προσανατολισμένη «από την κορυφή προς τη βάση». Πρέπει να προωθηθούν η «ένταξη στα δίκτυα κέντρων επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας», «τα πάρκα υψηλής τεχνολογίας» και οι «οργανωμένες διασυνδέσεις μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου, της βιομηχανίας και της κυβέρνησης». Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω, πρέπει να δοθεί προσοχή στο γεγονός ότι η επιτακτική ανάγκη της καινοτομίας υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει σε νέους κατακερματισμούς, εάν δεν δημιουργηθούν νέες δεξιότητες «που θα προσανατολίσουν τους πολίτες προς τις αλλαγές» (19). Αυτό σημαίνει ότι οφείλουμε να ασχοληθούμε σοβαρότερα με την ποιοτική διάσταση της απασχόλησης, διότι «παράλληλα με την αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, καθώς και των επενδύσεων γενικότερα, ειδικά στους τομείς της εκπαίδευσης και κατάρτισης, εάν ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης και της πληροφορίας, η βελτίωση της ποιότητας ζωής στο χώρο εργασίας αποτελεί παράγοντα-κλειδί για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ικανότητας καινοτομίας των επιχειρήσεων. Αυτό τεκμηριώνουν επιστημονικές μελέτες όσον αφορά τη σύνδεση της ποιότητας της εργασίας με την παραγωγικότητα, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο της “καλής δουλειάς” από τη σκοπιά των ενδιαφερόμενων εργαζομένων σχετικά με τα επαγγελματικά τους κίνητρα και την αποδοτικότητά τους» (20).

4.1.2 Όσον αφορά τη βιομηχανική πολιτική, «η επιδίωξη συνεργειών και η συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων για την επιτυχή υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταλλαγών (…) μπορούν να καταστήσουν δυνατή τη διαχείριση των βιομηχανικών μεταλλαγών με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, όταν διασφαλίζεται η συστηματική συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων στην πρόβλεψη και διαχείριση των αλλαγών και επιδιώκεται με συνέπεια ο διττός στόχος της διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της ελαχιστοποίησης των αρνητικών κοινωνικών συνεπειών» (21).

4.1.3 Στις παραμεθόριες περιφέρειες οι βιομηχανικές μεταλλαγές θα μπορούσαν να διευκολύνονται «κυρίως μέσω της υλοποίησης του προαιρετικού διεθνικού πλαισίου για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, έτσι όπως αυτό προτάθηκε στην κοινωνική ατζέντα 2005-2007» (22).

4.1.4 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως το αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσον αφορά την αξιολόγηση των μετεγκαταστάσεων, την παρακολούθηση του φαινομένου σε εδαφικό επίπεδο (θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν και απωλέσθησαν, μορφή απασχόλησης, αντίκτυπος στην οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή) και τη διατύπωση συγκεκριμένων προτάσεων με τη μορφή περιοδικών εκθέσεων (23).

4.1.5 Ένα άλλο κλάσμα των πιστώσεων θα μπορούσε να αυξήσει τον προϋπολογισμό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (ΕΤΠΠ). Αυτό το νέο μέσο παρέχει προσωρινά και γρήγορα στήριξη στους απολυμένους εργαζομένους που έχουν πέσει «θύματα της παγκοσμιοποίησης». Παράλληλα, χρειάζεται αναθεώρηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας με τη μείωση του αριθμού των απολυμένων εργαζομένων που απαιτείται για την παρέμβαση του Ταμείου, δεδομένου ότι οι ΜΜΕ αποτελούν το 99,8 % των επιχειρήσεων (οι πολύ μικρές επιχειρήσεις το 91,5 %) και το 67,1 % της συνολικής απασχόλησης.

4.1.6 Όπως προβλέπεται από τις γενικές διατάξεις των διαρθρωτικών ταμείων, θα πρέπει να διατηρηθεί η προθεσμία των 7 ετών κατά τα οποία μια επιχείρηση που έλαβε βοήθεια πρέπει να δεσμευθεί να διατηρήσει την εγκατάσταση που δημιούργησε χάρη στη βοήθεια.

4.1.7 Όσον αφορά την πρωτοβουλία JEREMIE, φαίνεται ότι επικεντρώνεται υπερβολικά στους τομείς αιχμής και δεν ευνοεί αρκετά τις ΜΜΕ που δεν δραστηριοποιούνται στους τομείς αυτούς.

4.1.8 Όλες οι ευρωπαϊκές περιφέρειες δεν θα είναι σε θέση να βρίσκονται συνεχώς στην αιχμή της οικονομίας της γνώσης λόγω έλλειψης υποδομής ή ανθρώπινου κεφαλαίου, ιδίως όμως λόγω του μεγέθους τους το οποίο δεν επιτρέπει οικονομίες κλίμακας. Θα πρέπει να αξιοποιήσουν τη θέση τους σε σχέση με τις πλησίον αστικές περιοχές, αναπτύσσοντας οικιστική οικονομία ή αποκτώντας ειδικότητα σε τομείς στους οποίους οι συνέπειες της αστικής συγκέντρωσης είναι λιγότερο σημαντικές ή όπου η κριτική μάζα που απαιτείται είναι λιγότερο υψηλή. Η ΕΟΚΕ απορρίπτει την εξομοίωση των ζωνών της υπαίθρου με τις γεωργικές, χωρίς να εξετάζονται άλλες προοπτικές.

4.1.9 Μία εναλλακτική λύση είναι ο τομέας του τουρισμού και των συναφών δραστηριοτήτων. Αυτό σημαίνει ότι «νέα αγροτικά επαγγέλματα που μπορούν να δημιουργηθούν είναι τα εξής: εμπόριο ειδικευμένο στα τοπικά προϊόντα, βιοτεχνικά προϊόντα διατροφής και παραδοσιακά προϊόντα, υπηρεσίες σε ό,τι αφορά τις αθλητικές δραστηριότητες και τις περιβαλλοντικές ψυχαγωγικές δραστηριότητες, οπτικοακουστικές και εικονικές αίθουσες, πολιτισμική προβολή, βρεφονηπιακοί σταθμοί, κατασκηνώσεις και ξενώνες, φυσική ιατρική, σωματική αισθητική, παραδοσιακές κατασκευές και αποκατάσταση παραδοσιακών επαγγελμάτων, Ίντερνετ καφέ, προώθηση της τοπικής αγοράς ακινήτων, παροχή συμβουλών για τις νέες δραστηριότητες, παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών τρέχουσας κατανάλωσης, ειδικευμένη φροντίδα των ηλικιωμένων» (24). Θα πρέπει να δοθεί η μέγιστη προσοχή και υποστήριξη στον οικοτουρισμό, ο οποίος βασίζεται στη βιολογική διαχείριση. Αποστολή του οικοτουρισμού είναι η εκπαίδευση των πολιτών στον σεβασμό του περιβάλλοντος και στην εξασφάλιση μίας βιώσιμης ανάπτυξης, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην διαταράσσεται η φυσική ισορροπία. Το ΕΚΤ και το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) πρέπει να προσφέρουν τη συμβολή τους.

4.1.10 Ο πολιτιστικός τουρισμός μπορεί να προσφέρει ενδιαφέρουσες ευκαιρίες για πολλές περιφέρειες. Έτσι, «η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προωθήσει τις καλύτερες πρακτικές στον τομέα της διαχείρισης των τουριστικοπολιτιστικών υπηρεσιών, χρησιμοποιώντας ανταγωνιστικά και επιβραβευτικά συστήματα στα προγράμματά της, αρχής γενομένης από το πρόγραμμα “Ευρωπαϊκές πολιτιστικές πρωτεύουσες” και το μελλοντικό πρόγραμμα “Υπέροχοι ευρωπαϊκοί προορισμοί”. Η ΕΕ θα μπορούσε επίσης να παράσχει συμβουλευτικό έργο στις πόλεις και τις περιφέρειες που αποφασίζουν να θέσουν υποψηφιότητα για τα δύο εν λόγω προγράμματα και να προβεί σε σημαντικότερη χρηματοδότηση από ό,τι σήμερα και ίσως να προβλέψει έναν προτιμησιακό διάδρομο για τη χρησιμοποίηση των διαρθρωτικών ταμείων» (25).

4.2 Σε ποιο βαθμό η αλλαγή του κλίματος αποτελεί πρόκληση για την πολιτική συνοχής;

4.2.1 Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη του Δικτυακού Παρατηρητηρίου της Ευρωπαϊκής Χωροταξίας (ORATE) (26), κατά το οποίο οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής θα κυμαίνονται ανάλογα με τις περιφέρειες και θα χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση. Στο οικονομικό κέντρο, ο στόχος θα είναι η διατήρηση της οικονομικής παραγωγικότητας, μειώνοντας τις αρνητικές οικονομίες των πολεοδομικών συγκροτημάτων (ατμοσφαιρική ρύπανση και εκπομπές CO2), προσφεύγοντας σε καινοτόμα και αποτελεσματικά συστήματα μαζικής μεταφοράς και σε μια καλύτερη διαχείριση της γης. Στις περιφέρειες της Νότιας Ευρώπης, αλλά και στα βουνά, η κυριότερη πρόκληση θα είναι ο περιορισμός της χαοτικής χρήσης της γης και της οικοδόμησης. Για τις πιο απομακρυσμένες περιοχές θα χρειαστούν καινοτόμες λύσεις για να βελτιωθεί η προσβασιμότητα τους και λήψη μέτρων που δεν θα παράγουν μακροπρόθεσμα αρνητικές επιπτώσεις.

4.2.2 Η ΕΟΚΕ προτείνει να ενισχυθεί δημοσιονομικά και να συμπληρωθεί το Ταμείο Αλληλεγγύης, που παρέχει σήμερα επείγουσα βοήθεια όταν συμβαίνουν φυσικές καταστροφές. Προκειμένου να καταστεί πιο ορατή η ανησυχία της ΕΕ για την κλιματική αλλαγή, που απαιτεί τη λήψη πιο μακροπρόθεσμων μέτρων, η ΕΟΚΕ προτείνει να συγχρηματοδοτεί στο μέλλον το Ταμείο Αλληλεγγύης και προγράμματα που στοχεύουν στην προληπτική διαχείριση των κινδύνων.

4.2.3 Θα ήταν σκόπιμο να εφαρμόζονται σαφή και διαφανή κριτήρια επιλεξιμότητας για τη χρηματοδότηση σχεδίων με πόρους των διαφόρων προγραμμάτων και θέσεων του προϋπολογισμού. Τα κριτήρια αυτά θα πρέπει, αφενός, να αφορούν την αειφόρο ανάπτυξη και, αφετέρου, να αντικατοπτρίζουν τον αντίκτυπο του σχεδίου στο περιβάλλον, τη δημόσια υγεία, την απασχόληση και την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα (27).

4.3 Πώς μπορεί η πολιτική για τη συνοχή να προωθήσει αποτελεσματικότερα την αρμονική, ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη, λαμβάνοντας υπόψη την πολυμορφία των περιφερειών της ΕΕ, όπως οι λιγότερο ευνοημένες περιφέρειες, τα νησιά, οι αγροτικές και παράκτιες περιφέρειες, αλλά επίσης οι πόλεις, οι παρακμάζουσες βιομηχανικές περιφέρειες και οι άλλες περιφέρειες με ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά;

4.4 Η ΕΟΚΕ έχει εκφραστεί επανειλημμένως υπέρ της εφαρμογής του πολυκεντρισμού στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Η 4η έκθεση υπογραμμίζει την υπεροχή του οικονομικού κέντρου (του «πενταγώνου») και την αυξανόμενη σημασία των πρωτευουσών, αλλά και τις συνακόλουθες κοινωνικές και περιβαλλοντικές δαπάνες. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης υπέρ της ανάπτυξης δευτερευόντων πόλων ανάπτυξης, αστικών περιοχών με παγίωση των συνεργειών και των σχέσεων συμπληρωματικότητας μεταξύ των αστικών κέντρων και των πιο απομακρυσμένων περιοχών. Η υποβολή τακτικής έκθεσης θα συνέβαλλε στην εξέταση της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης των αστικών περιοχών, πράγμα που θα απαιτούσε την ανάπτυξη ενός στατιστικού εργαλείου παρακολούθησης (28). Η ΕΟΚΕ εκτιμά, εξάλλου, ότι για το σκοπό αυτό θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα εδαφικά σύμφωνα ανάπτυξης στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, ιδίως εάν εντάσσονται σε μια μακροπρόθεσμη προσπάθεια συμβολής στην πολιτιστική ανάπτυξη της κοινωνίας και συμμετοχής όλων των πολιτών (29).

4.4.1 Σύμφωνα με την ΕΟΚΕ, θα πρέπει να εφαρμοστεί, ιδίως στο πλαίσιο του αστικού περιβάλλοντος, το πρότυπο μιας «κοινωνικά υπεύθυνης περιοχής», δηλαδή μιας περιοχής η οποία, όπως αναφέρεται στη Συμφωνία του Μπρίστολ (30) (Δεκέμβριος 2005), προσανατολίζει την ανάπτυξή της προς την αειφορία, ενσωματώνοντας στις δυναμικές της την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση, καθώς και τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού. Εν προκειμένω, η συμμετοχή των φορέων της κοινωνίας των πολιτών στον κοινό καθορισμό των προσανατολισμών που πρέπει να ακολουθηθούν, η οποία ενθαρρύνεται από το 6ο Πρόγραμμα-Πλαίσιο Έρευνας και Ανάπτυξης (ΠΠΕΑ), πρέπει οπωσδήποτε να διατηρηθεί και να υποστηριχθεί. Το 7ο ΠΠΕΑ προβλέπει ειδικές δράσεις στον τομέα της ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού και της γήρανσης (31).

4.4.2 Επειδή οι ζώνες που παράγουν απασχόληση και δραστηριότητες ενδέχεται να υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα, θα πρέπει να τους χορηγηθούν περισσότερα μέσα Interreg για να προωθήσουν τις διασυνοριακές συνεργασίες (32).

4.4.3 Όσον αφορά τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες, «η ΕΟΚΕ αντιμετωπίζει ευνοϊκά την πρόθεση της Επιτροπής να θεσπίσει, στα πλαίσια της Σύγκλισης, έναν ειδικό μηχανισμό για την αντιστάθμιση όλων των αδυναμιών των εξόχως απομακρυσμένων περιφερειών, καθώς και εκείνων που παρουσιάζουν μόνιμες διαρθρωτικές αδυναμίες» (33). Παρατηρώντας ότι το 50 % των κεφαλαίων που προορίζονται για την Ε&Α συγκεντρώνεται σε ορισμένες περιφέρειες, η ΕΟΚΕ ζητεί ενίσχυση των κινήτρων για τη μεταφορά τεχνολογίας μεταξύ των περιφερειών. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι «μία ευρωπαϊκή για τις περιφέρειες με μόνιμα μειονεκτήματα πρέπει να στηρίζεται σε τρεις κύριες αρχές», οι οποίες είναι οι εξής: 1) η μονιμότητα (η αναφορά στην έννοια της «ανάκτησης» δεν είναι εύστοχη για τις περιφέρειες αυτές), 2) η θετική διαφοροποίηση, για να καθιερωθεί πραγματική ισότητα με τις άλλες περιφέρειες, και 3) η αναλογικότητα, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η ποικιλία των γεωγραφικών, δημογραφικών και περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών των περιφερειών, καθώς και οι υποχρεώσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Για να αρθεί η ανισότητα, πρέπει να σχεδιαστούν ορισμένα «παρεμβατικά μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα όπως: άμεσες ενισχύσεις προς ορισμένα εμπορικά καταστήματα ή προμηθευτές υπηρεσιών, προτιμησιακές τιμές για τους κατοίκους στις θαλάσσιες και εναέριες μεταφορές, ύπαρξη ποιοτικών δημόσιων υπηρεσιών» κ.ά. (34).

4.4.3.1 Η Επιτροπή ορθώς αναφέρει ότι η δυσκολία πρόσβασης στα νησιά μπορεί να συνοψιστεί στο γεγονός ότι «ο χρόνος ταξιδιού με αυτοκίνητο ή τρένο αυξάνεται κατά τον χρόνο της θαλάσσιας διαδρομής». Η πρόσβαση αποτελεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα νησιά, ενώ η Επιτροπή ορθώς τονίζει επίσης το πρόβλημα του μικρού αριθμού κατοίκων. Πράγματι, τα περισσότερα νησιά δεν μπορούν να βασίζονται στην τοπική τους αγορά. Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλα προβλήματα που είναι επίσης καθοριστικά για τις «μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές» τους, όπως οι περιορισμένοι πόροι, οι φυσικοί κίνδυνοι και το εύθραυστο φυσικό περιβάλλον.

4.4.3.2 Το άρθρο 16 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προβλέπει ότι «(…) τα κράτη μέλη, εντός των πλαισίων των αντιστοίχων αρμοδιοτήτων τους, και εντός του πεδίου εφαρμογής της παρούσας συνθήκης, μεριμνούν ούτως ώστε οι υπηρεσίες αυτές να λειτουργούν βάσει αρχών και προϋποθέσεων οι οποίες να επιτρέπουν την εκπλήρωση του σκοπού τους».

4.4.3.3 Μεταξύ διαφόρων μέσων, μπορούμε να αναφέρουμε ένα ενιαίο υπόδειγμα καθολικής υπηρεσίας για τους τομείς των δημόσιων υπηρεσιών, του οποίου η εφαρμογή στους τομείς αυτούς προβλέπεται στα έγγραφα πολιτικής και στα κανονιστικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην Πράσινη Βίβλο για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (35) δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο εν λόγω μέσο.

4.4.4 Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία της επιβολής κυρώσεων στις επιχειρήσεις που προβαίνουν σε μετεγκατάσταση εντός 7 ετών, μολονότι ευεργετήθηκαν από ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Το δημόσιο χρήμα δεν μπορεί να διασπαθίζεται με πριμοδοτήσεις της κατάργησης θέσεων εργασίας.

4.5 Ποιες είναι οι συνέπειες των προκλήσεων που επισημαίνονται στην έκθεση για βασικά στοιχεία της κοινωνικής συνοχής, όπως η ενσωμάτωση, η ένταξη και οι ευκαιρίες για όλους; Χρειάζονται και άλλες προσπάθειες για την πρόβλεψη και την αντιμετώπιση αυτών των συνεπειών;

4.5.1 Η ισότητα ανδρών και γυναικών περιέχεται ρητώς στους κανονισμούς των διαρθρωτικών ταμείων ως εγκάρσια διάσταση. Όμως, φαίνεται ότι η προσοχή στην αρχή αυτή δόθηκε σχεδόν αποκλειστικά στα θέματα που αφορούν την αγορά εργασίας. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρυνθούν να υιοθετήσουν μια ολοκληρωμένη προσέγγιση (ενδεχομένως μέσω των ολοκληρωμένων κατευθυντήριων γραμμών της Λισσαβώνας, συνοδευόμενες, αν χρειαστεί, από ατομικές συστάσεις). Για να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων, είναι απαραίτητο να διαθέτουμε στοιχεία ανά φύλο.

4.5.2 Για να δημιουργήσουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις ώστε τα ζευγάρια να αποκτούν τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν διάφορα μέτρα, όπως χορήγηση «άμεσων χρηματικών παροχών, προσαρμογές της φορολογίας και την διασφάλιση δημόσιων ή ιδιωτικών υποδομών (π.χ. διάφορες μορφές βρεφονηπιακών σταθμών, συμπεριλαμβανομένων των βρεφονηπιακών σταθμών επιχειρήσεων ή διεπιχειρηματικών συνεργασιών), ολοήμερων σχολείων και υπηρεσιών που είναι σε θέση να καλύψουν τις δαπάνες τους. Συνεπώς, εκείνο που προέχει δεν είναι η ποσότητα αλλά η ποιότητα των εξοπλισμών» (36). Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει εξάλλου ότι, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης (Ιούνιος 2002), «τα κράτη μέλη θα πρέπει (…) να επιδιώξουν έως το 2010, την παροχή βρεφονηπιακής μέριμνας για το 90 % τουλάχιστον των παιδιών μεταξύ της ηλικίας των τριών ετών και της ηλικίας υποχρεωτικής φοίτησης και για το 33 % τουλάχιστον των παιδιών ηλικίας κάτω των τριών ετών». Πρέπει επίσης να καθορισθεί «ένα κατώτατο όριο για τους πόρους που οι εθνικοί προϋπολογισμοί διαθέτουν υπέρ των παιδιών και των οικογενειών — και συνεπώς υπέρ των επενδύσεων στο μέλλον — ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο να απορροφηθούν εξολοκλήρου για την κάλυψη του συλλογικού κόστους που θα έχει η αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων στον πληθυσμό, το οποίο υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθεί ότι έχει προτεραιότητα από ένα εκλογικό σώμα που γηράσκει» (37). Εν προκειμένω, θα είχε ενδιαφέρον να εξετασθεί η ίδρυση ενός δημογραφικού ταμείου με στόχο την υποστήριξη των εθνικών προσπαθειών που αποβλέπουν στην ενίσχυση της γεννητικότητας και στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, επιτρέποντας τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση ευρωπαϊκής προέλευσης των υποδομών υποδοχής για παιδιά και ηλικιωμένους, καθώς και επενδύσεις για την ανακαίνιση/εκσυγχρονισμό των σχολείων, ιδιαίτερα στις περιοχές της υπαίθρου.

4.5.3 Συγχρόνως με την ενίσχυση της δημογραφίας, «πρέπει να διατηρηθεί και να βελτιωθεί η υγεία και η ασφάλεια των παιδιών, να προσφερθεί σε όλους μια ποιοτική εκπαίδευση, να προβλεφθούν συστήματα βοήθειας και στήριξης για τους γονείς για την αντιμετώπιση των αναγκών και δυσκολιών τους. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις οικογένειες και τα παιδιά που ζουν σε κατάσταση μεγάλης φτώχειας, σ' εκείνους που χρειάζονται ιδιαίτερη υποστήριξη και στους μετανάστες. Ωστόσο, παρότι η ΕΟΚΕ δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει τη γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού και παρότι πιστεύει ότι η δημογραφική ανανέωση είναι απολύτως απαραίτητη για την επιβίωση της ηπείρου μας, υπενθυμίζει ότι α) η απορρόφηση της μαζικής ανεργίας, β) η πρόσβαση της ηλικιακής ομάδας 25-35 στη μόνιμη απασχόληση και γ) η πραγματική εξασφάλιση των επαγγελματικών σταδιοδρομιών γενικά αναμένεται ότι θα επιτρέψουν την απρόσκοπτη διαχείριση του χρόνου της συνταξιοδότησης, ενεργού ή μη» (38).Το ΕΚΤ πρέπει να ενισχύσει αδρά το εν λόγω εγχείρημα.

4.5.4 Η ΕΟΚΕ είναι, επίσης, της γνώμης ότι [θα πρέπει να ορισθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο] μία σειρά κοινών στόχων για την πρόσβαση σε στέγη, καθώς και ελάχιστες προδιαγραφές για την ποιότητα της στέγης οι οποίες να προσδιορίζουν τον όρο «αξιοπρεπής στέγη» (39).

4.5.5 Η ΕΟΚΕ «προτείνει να χορηγούν τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δάνεια με πολύ χαμηλά επιτόκια σε ολοκληρωμένα ευρωπαϊκά στεγαστικά προγράμματα υπέρ των νέων, των οικογενειών με παιδιά, των μεταναστών, των ηλικιωμένων, των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, ευνοώντας την επαγγελματική κινητικότητα, την ανάμειξη των κοινωνικών τάξεων και ένα κόστος προσιτό για τους ενοίκους (…). Η ΕΟΚΕ σημειώνει ότι η χρησιμοποίηση του μέσου JESSICA θα προσφέρει τα στοιχεία για τη δημιουργία ενός ταμείου εγγυήσεων για σχέδια κοινωνικών κατοικιών ευρύτερου πεδίου και ζητά κατά την ενδιάμεση αξιολόγηση των Διαρθρωτικών Ταμείων να εξεταστεί το θέμα αυτό» (40).

4.6 Ποιες είναι οι βασικές δεξιότητες που απαιτούνται προκειμένου οι πολίτες μας να αντιμετωπίσουν στο μέλλον τις νέες προκλήσεις;

4.6.1 Τα εδαφικά σύμφωνα για την ανάπτυξη, που αναφέρονται στην απάντηση 2.1, προσφέρουν μία ενδιαφέρουσα προσέγγιση για να αντιμετωπισθεί αυτό το θέμα, στο μέτρο που η ποικιλία των καταστάσεων και των συγκεκριμένων προκλήσεων επιβάλλει την ενεργοποίηση διαφόρων οργάνων και αρμοδιοτήτων (βλ. 1.1). Σε αυτά θα πρέπει να συμμετάσχουν ενεργά και οι κοινωνικοί εταίροι, οι οποίοι από το 2002 υποβάλλουν στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έκθεση για τη συμβολή τους στη διά βίου μάθηση.

4.6.2 Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει ότι ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές και στις κωμοπόλεις της Κοινότητας, η δυνατότητα αξιοποίησης των ΤΠΕ με σκοπό τη διά βίου μάθηση εξαρτάται, κατά κύριο λόγο, από το κατά πόσον η ΕΕ και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών θα υποστηρίξουν την εξασφάλιση ευρυζωνικών συνδέσεων στο Διαδίκτυο (41), οι οποίες παρέχουν πρόσβαση στα εν λόγω ηλεκτρονικά συστήματα μάθησης (…). Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ να αναγνωρίσει ότι η ευρυζωνική πρόσβαση στο Διαδίκτυο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής η οποία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η πρόσβαση στα ηλεκτρονικά μέσα θα αντιμετωπίζεται ως υπηρεσία κοινής ωφέλειας (…). Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός ότι υπάρχει ο κίνδυνος να διανοιχθεί ένα χάσμα γενεών (42).

4.7 Δεδομένης της ανάγκης για αποτελεσματική διαχείριση των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής, ποιος θα ήταν ο βέλτιστος καταμερισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ κοινοτικού, εθνικού και περιφερειακού επιπέδου σε ένα σύστημα διακυβέρνησης πολλαπλών επιπέδων;

4.7.1 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την κάθετη αντίθεσή της σε κάθε απόπειρα επανεθνικοποίησης της πολιτικής για τη συνοχή, η οποία αναμφισβήτητα προσδίδει ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία από την άποψη της αλληλεγγύης, της ανάπτυξης και της απασχόλησης και της οποίας τα συγκεκριμένα αποτελέσματα είναι ορατά για τους ευρωπαίους πολίτες.

4.7.2 Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τη Συνθήκη (άρθρα 2, 158 και 159), όλες οι πολιτικές — κοινοτικές και εθνικές, εγκάρσιες και τομεακές — οφείλουν να συμβάλλουν στην επίτευξη του στόχου της συνοχής. Συνεπώς, κρίνεται σκόπιμος ο συνυπολογισμός της συνοχής, ιδιαίτερα με την εδαφική της διάσταση, στις ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές και τις αναλύσεις του αντίκτυπου (43).

4.7.3 Η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συμπερίληψη από τη Διακυβερνητική Διάσκεψη της εδαφικής συνοχής μεταξύ των στόχων της ΕΕ, καθώς και την πρόθεση της Επιτροπής να δημιουργήσει στη ΓΔ REGIO μία νέα μονάδα για την «Εδαφική συνοχή». Η μονάδα αυτή θα πρέπει να μεριμνά ώστε οι τομεακές πολιτικές να συγκλίνουν όντως στον στόχο της συνοχής. Ειδικότερα, στο μέτρο που τα επιλέξιμα σχέδια για τις ευρωπαϊκές ενισχύσεις απαιτούν συγχρηματοδότηση από τις εθνικές αρχές, θα πρέπει να αναληφθεί προβληματισμός σχετικά με τα δημοσιονομικά κονδύλια που ορίζονται από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης και τις συνέπειές τους στη συγχρηματοδότηση των διευρωπαϊκών δικτύων και, πιο συγκεκριμένα, στα ελλείποντα τμήματά τους. Αξίζει να υπενθυμισθούν ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες είτε ήδη υπήρχαν στις Συνθήκες είτε προστέθηκαν μετά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2007. Σύμφωνα με τις γραμμές αυτές, «κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και των δράσεων [της], η Ένωση: — συνεκτιμά τις απαιτήσεις που συνδέονται με την προαγωγή υψηλού επιπέδου απασχόλησης, με τη διασφάλιση της κατάλληλης κοινωνικής προστασίας, με την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού καθώς και με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, κατάρτισης και προστασίας της ανθρώπινης υγείας» (νέο άρθρο 9 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)· — «επιδιώκει να καταπολεμήσει κάθε διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού» (νέο άρθρο 10 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ)· — εξασφαλίζει την ενσωμάτωση των απαιτήσεων της προστασίας του περιβάλλοντος, ιδίως προκειμένου να προωθηθεί η βιώσιμη ανάπτυξη (άρθρο 6 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, που διατηρείται και στη νέα Συνθήκη). Κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των διαρθρωτικών πολιτικών, πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη οι διατάξεις του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, ο οποίος αναγνωρίζεται από τη Συνθήκη για την ΕΕ (άρθρο 6).

4.7.4 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η παρούσα διαβούλευση δεν ασχολείται με τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό, την επεξεργασία και την εφαρμογή των διαρθρωτικών ταμείων. Η συμμετοχή τους είναι απαραίτητη για την προσαρμογή των συγχρηματοδοτούμενων σχεδίων στις επιτόπου πραγματικότητες και στις ανάγκες τους. στο μέτρο που αυτές εντάσσονται στους στρατηγικούς προσανατολισμούς. «Η ΕΟΚΕ εύχεται να καταρτιστούν στο μέλλον δείκτες σχετικά με τη διαδικασία διαβούλευσης για τα έγγραφα στρατηγικής και προγραμματισμού τα οποία συντάσσονται στα κράτη μέλη (…). Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι τα κράτη μέλη θα έπρεπε να εξηγήσουν πως οργανώνουν την ανάδραση πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της αρχής της εταιρικής σχέσης όσον αφορά τις επιτροπές παρακολούθησης (…). Η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι τα κράτη μέλη, καθώς και οι περιφερειακές αρχές, οφείλουν να αξιοποιήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό το δυναμικό που περικλείουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα ώστε οι εν λόγω οργανώσεις να συμμετάσχουν στη κατάρτιση των σχεδίων προώθησης και να υποστηρίξουν τις πρωτοβουλίες που προέρχονται από τη βάση, διαθέτοντας, για το σκοπό αυτό, επαρκή χρηματοδοτικά μέσα για δράσεις προώθησης και πληροφόρησης σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία (…). Θα ήταν εξίσου σκόπιμο να προωθηθούν, στο πλαίσιο διασυνοριακών ή διαπεριφερειακών προγραμμάτων, κοινές διαβουλεύσεις και κοινωνικο-επαγγελματικές εταιρικές σχέσεις, επίσης διασυνοριακές ή διαπεριφερειακές» (44).

4.7.5 Στο πλαίσιο της εκδήλωσης Open Days και της πρωτοβουλίας «Περιφέρειες για τις οικονομικές αλλαγές», η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα: — τη δημιουργία μίας ευρωπαϊκής υπηρεσίας τουρισμού που θα ασκεί τα καθήκοντα παρατηρητηρίου με σκοπό να προσφέρει στην Κοινότητα, στα κράτη μέλη και στις περιφέρειες αξιόπιστες και συγκρίσιμες πληροφορίες και δεδομένα για τον τουρισμό (45)· — τη θέσπιση Ευρωπαϊκών Βραβείων Πράσινης Πόλης, προκειμένου να βελτιστοποιηθούν οι προσπάθειες και οι συμπεριφορές των τοπικών κοινοτήτων και των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων που τις συγκροτούν (46)· — τη δημιουργία ενός μηχανισμού τεχνικής βοήθειας για τα στεγαστικά σχέδια, σε συνεργασία με τους εκπροσώπους και τα δίκτυα των τοπικών και περιφερειακών αρχών και με την υποστήριξη της Επιτροπής και των κρατών μελών (συγκέντρωση των πρωτοβουλιών και των μεθόδων που πρέπει να ακολουθηθούν για την καλύτερη ενσωμάτωση των στεγαστικών σχεδίων στα προγράμματα για την ανάπλαση των πόλεων) (47). Θα πρέπει ειδικότερα να δοθεί έμφαση στη διάδοση των εμπειριών και των βέλτιστων πρακτικών.

4.8 Ποιες είναι οι νέες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της ΕΕ;

4.8.1 Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η δημιουργία ενός φόρουμ συνάντησης των μητροπολιτικών περιοχών και της Επιτροπής θα μπορούσε να συμβάλει στην προώθηση του πολυκεντρισμού και στη βελτίωση της γνώσης αυτών των περιοχών. Θα ήταν δυνατόν να συσταθεί μία ομάδα εργασίας με σκοπό τον εντοπισμό τους και τη διάδοση των ορθών πρακτικών (48).

4.8.2 Τα νομικά πρόσωπα που ιδρύονται τόσο στο πλαίσιο των ΕΟΔΣ όσο και γενικά των διαρθρωτικών ταμείων θα πρέπει να είναι υπεύθυνα για τον συντονισμό των διαφόρων πηγών χρηματοδότησης που επιτρέπουν τη χάραξη και την υλοποίηση σχεδίων που υποστηρίζουν τη βιομηχανική πολιτική δεδομένης περιφέρειας. Οι εκπρόσωποι των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών των περιφερειών θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σ' αυτή τη χρηματοδότηση. Η ίδρυση τέτοιων νομικών προσώπων θα αποτελέσει κίνητρο για διασυνοριακή συνεργασία, θα ενισχύσει το αίσθημα της αυτενέργειας των εν λόγω περιφερειών και θα τονώσει τη βούλησή τους για εναρμόνιση των νομοθεσιών τους (49).

4.8.3 Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να προωθηθούν οι κοινές διαβουλεύσεις και οι κοινωνικο-επαγγελματικές εταιρικές σχέσεις, ακόμη και σε διασυνοριακό ή διαπεριφερειακό επίπεδο, καθώς επίσης να ενθαρρυνθούν οι πρωτοβουλίες κοινωνικού διαλόγου σε αυτά τα επίπεδα, κυρίως με την υλοποίηση του προαιρετικού διακρατικού πλαισίου για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, που εξαγγέλλεται στην κοινωνική ατζέντα 2005-2010 (50).

4.8.4 Ένας άλλος τομέας όπου η συνεργασία μεταξύ των περιφερειών θα προωθούσε τη συνοχή είναι ο τομέας της ενέργειας, λόγω των επιδράσεών του στο κόστος παραγωγής, στις οικογένειες και στην οικονομική ανάπτυξη. Η συνεργασία αυτή θα μπορούσε να λάβει τη μορφή ανταλλαγών ενέργειας μεταξύ των περιφερειών που κατέχουν μεγαλύτερη ποσότητα ενέργειας σε χαμηλότερο κόστος και των φτωχότερων περιφερειών. Σήμερα αυτό είναι δυνατό με τη χρήση ενός ελεγχόμενου συστήματος δικτύων, το οποίο όμως είναι πιο ευέλικτο και ενεργοποιεί ένα «χρηματιστήριο» του ηλεκτρισμού.

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2007. Ο Πρόεδρος της ΕυρωπαϊκήςΟικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Βλ. § 1.4 της γνωμοδότησης της ΕΟΚΕ με θέμα «Έκθεση για τον αντίκτυπο και τις συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6.

(2) Χωρίς να προδικάζουμε το περιεχόμενο της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας που αφιερώνει στο θέμα αυτό η ΕΟΚΕ, θα επανέλθουμε αργότερα επί ορισμένων προτάσεων που έχουν ήδη διατυπωθεί.

(3) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Έκθεση για τον αντίκτυπο και τις συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93, 27.4.2007, σ. 6.

(4) Υπάρχει σχετική παραπομπή, οι μόνες όμως πληροφορίες που παρέχονται αφορούν την εκπαίδευση/κατάρτιση, ενώ το έγγραφο COM(2003) 728 προσδιόριζε 10 διαστάσεις της ποιότητας της απασχόλησης, τις οποίες ανέλυε μέσω μιας ολόκληρης σειράς δεικτών.

(5) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας, 2007-2013», ΕΕ C 185 της 8.8.2006.

(6) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης — Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας, 2007-2013», ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σ. 52.

(7) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα το «Σύστημα των ιδίων πόρων», ΕΕ C 267 της 27.10.2005, σ. 57.

(8) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα«Αντίκτυπος και συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6.

(9) Επ' ευκαιρία της επανεργοποίησης της στρατηγικής της Λισσαβώνας τον Μάρτιο του 2005, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διευκρίνισε ότι η στρατηγική αυτή εγγράφεται στο ευρύτερο πεδίο της αειφόρου ανάπτυξης, σύμφωνα με την οποία πρέπει να καλύπτονται οι τρέχουσες ανάγκες δίχως να υπονομεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει την προσήλωσή του στην αειφόρο ανάπτυξη ως «πρωταρχικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος (…) διέπει όλες τις πολιτικές και τις δραστηριότητες της Ένωσης» (Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2005).

(10) COM(2005) 141 τελικό «Ολοκληρωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη και την απασχόληση (2005-2008)», COM(2005) 658 τελικό «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την επανεξέταση της στρατηγικής για την αειφόρο ανάπτυξη — Πλαίσιο δράσης: Πλαίσιο δράσης».

(11) Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Μητροπολιτικές περιοχές: Οι κοινωνικοοικονομικές τους συνέπειες για το μέλλον της Ευρώπης», ΕΕ C 168 της 20.7.2007, σ. 10, «Αντίκτυπος και συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6, και «Εδαφική Ατζέντα», ΕΕ C 168 της 20.7.2007, σ. 16.

(12) Βλ. τη σχετική μελέτη της επιτροπής REGI του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «Περιφερειακές ανισότητες και συνοχή: στρατηγικές για το μέλλον», Μάιος 2007.

(13) Το θέμα αυτό θα εξεταστεί σε προσεχή γνωμοδότηση επ' ευκαιρία των 10 χρόνων της ΟΝΕ το 2008.

(14) Το θέμα αυτό θα εξεταστεί σε προσεχή γνωμοδότηση επ' ευκαιρία των 10 χρόνων της ΟΝΕ το 2008.

(15) Επ' ευκαιρία της επανεργοποίησης της στρατηγικής της Λισσαβώνας τον Μάρτιο του 2005, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διευκρίνισε ότι η στρατηγική αυτή εγγράφεται στο ευρύτερο πεδίο της αειφόρου ανάπτυξης, σύμφωνα με την οποία πρέπει να καλύπτονται οι τρέχουσες ανάγκες δίχως να υπονομεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει την προσήλωσή του στην αειφόρο ανάπτυξη ως «πρωταρχικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος (…) διέπει όλες τις πολιτικές και τις δραστηριότητες της Ένωσης» (Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2005).

(16) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Εφαρμογή του κοινοτικού προγράμματος της Λισσαβώνας: κοινωνικές υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 80.

(17) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Αντίκτυπος και συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6, § 1.3.

(18) Επ' ευκαιρία της επανεργοποίησης της στρατηγικής της Λισσαβώνας τον Μάρτιο του 2005, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διευκρίνισε ότι η στρατηγική αυτή εγγράφεται στο ευρύτερο πεδίο της αειφόρου ανάπτυξης, σύμφωνα με την οποία πρέπει να καλύπτονται οι τρέχουσες ανάγκες δίχως να υπονομεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει την προσήλωσή του στην αειφόρο ανάπτυξη ως «πρωταρχικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος (…) διέπει όλες τις πολιτικές και τις δραστηριότητες της Ένωσης» (Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου 2005).

(19) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών: ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και η συμβολή του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 12.

(20) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Ποιότητα της επαγγελματικής ζωής, παραγωγικότητα και απασχόληση ενόψει της παγκοσμιοποίησης και των δημογραφικών μεταβολών», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 157.

(21) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο κοινωνικός διάλογος και η συμμετοχή των εργαζομένων, βασικά στοιχεία για την πρόβλεψη και τη διαχείριση των βιομηχανικών μεταλλαγών», ΕΕ C 24, 31.1.2006, σ. 90.

(22) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης: Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας (2007-2013)», ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σ. 52.

(23) Έκθεση σχετικά με τις μετεγκαταστάσεις στο πλαίσιο της περιφερειακής ανάπτυξης (εισηγητής : ο κ. Hutchinson, 30 Ιανουαρίου 2006).

(24) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή του τουρισμού στην κοινωνικοοικονομική ανάκαμψη των ζωνών σε παρακμή», ΕΕ C 24 της 31.1.2006, σ. 1.

(25) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Τουρισμός και πολιτισμός: δύο δυνάμεις στην υπηρεσία της ανάπτυξης», ΕΕ C 110 της 9.5.2006, σ. 1.

(26) ORATE (ESPON στα αγγλικά): Scenarios on the territorial future of Europe (Σενάρια για το εδαφικό μέλλον της Ευρώπης), Μάιος 2007.

(27) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Ο ρόλος της βιώσιμης ανάπτυξης στο πλαίσιο των προσεχών δημοσιονομικών προοπτικών», ΕΕ C 267 της 27.10.2005, σ. 22.

(28) Βλ. τις δύο γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Μητροπολιτικές περιοχές: Οι κοινωνικοοικονομικές τους συνέπειες για το μέλλον της Ευρώπης», ΕΕ C 302 της 7.12.2004, σ. 101, και ΕΕ C 168 της 20.7.2007, σ. 10.

(29) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η διακυβέρνηση σε τοπικό επίπεδο των βιομηχανικών μεταλλαγών: ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και η συμβολή του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 12.

(30) www.odpm.gov.uk.

(31) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με μια θεματική στρατηγική για το αστικό περιβάλλον», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 86.

(32) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη συγκρότηση Ευρωπαϊκού Ομίλου Διασυνοριακής Συνεργασίας (ΕΟΔΣ)», ΕΕ C 255 της 14.10.2005, σ. 76, § 3.4.

(33) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα την «Τρίτη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή — Μία νέα εταιρική σχέση για τη συνοχή: σύγκλιση, ανταγωνιστκότητα και συνεργασία», ΕΕ C 302 της 7.12.2004, σ. 60.

(34) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η εξασφάλιση καλύτερης ολοκλήρωσης για τις περιφέρειες που παρουσιάζουν μόνιμα φυσικά και διαρθρωτικά μειονεκτήματα», ΕΕ C 221 της 8.9.2005, σ. 141.

(35) COM(2003) 270 τελικό.

(36) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η οικογένεια και οι δημογραφικές εξελίξεις», ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 66.

(37) Όπου προηγουμένως.

(38) Όπου προηγουμένως.

(39) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η στέγαση και η περιφερειακή πολιτική», ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 17.

(40) Όπου προηγουμένως.

(41) Ευρυζωνική πρόσβαση στο Διαδίκτυο: αρτηρία επικοινωνίας υψηλής ταχύτητας η οποία επιτρέπει την ταχεία και εύκολη πρόσβαση σε συστήματα ενημέρωσης και σε ηλεκτρονικά προγράμματα μάθησης (πηγή:

http://www.elearningeuropa.info/).

(42) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η συμβολή της διά βίου μάθησης με χρήση των ΤΠ στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, τις βιομηχανικές μεταλλαγές και την ανάπτυξη κοινωνικού κεφαλαίου», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 20.

(43) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Έκθεση για τον αντίκτυπο και τις συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωση», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6.

(44) Βλ. τις δύο γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ για την Ανακοίνωση της Επιτροπής«Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης: Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας, 2007-2013», ΕΕ C 185 της 8.08.2006, σ. 52, και «Έκθεση για τον αντίκτυπο και τις συνέπειες των διαρθρωτικών πολιτικών όσον αφορά τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 93 της 27.4.2007, σ. 6.

(45) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα«Τουρισμός και πολιτισμός: δύο δυνάμεις στην υπηρεσία της ανάπτυξης», ΕΕ C 110 της 9.5.2006, σ. 1.

(46) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με μια θεματική στρατηγική για το αστικό περιβάλλο», ΕΕ C 318 της 23.12.2006, σ. 86.

(47) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η στέγαση και η περιφερειακή πολιτική», ΕΕ C 161 της 13.7.2007, σ. 17.

(48) Βλ. τις δύο γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Μητροπολιτικές περιοχές: οι κοινωνικοοικονομικές τους συνέπειες για το μέλλον της Ευρώπης», ΕΕ C 302 της 7.12.2004, σ. 101, και ΕΕ C 168 της 20.7.2007, σ. 10.

(49) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Η διαχείριση των βιομηχανικών μεταλλαγών στις διασυνοριακές περιφέρειες μετά τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σ. 24.

(50) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την Ανακοίνωση της Επιτροπής «Πολιτική της συνοχής για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης: Στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας (2007-2013)», ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σ. 52.