EL    EL  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ  ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ  
Βρυξέλλες , 29.6.2005 
COM(2005) 290 τελικό  
  
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ  ΣΤΟ  ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ , ΣΤΟ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ  
ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ , ΣΤΗΝ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ  ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ  ΚΑΙ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΚΑΙ  ΣΤΗΝ  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΤΩΝ  ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ  
∆ιάλογος  µεταξύ  των κοινωνιών  των πολιτών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και των 
υποψήφιων  χωρών  
{SEC(2005) 891} 
 
EL 2   EL 1. Γιατί  απαιτείται  «διάλογος  µεταξύ  των κοινωνιών  των πολιτών » της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και των υποψήφιων  χωρών  
1.1. Εισαγωγή  
Η διεύρυνση  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  σε δέκα  νέα κράτη  µέλη, την 1η Μαΐου  2004, ενίσχυσε  
την ενότητα  της ευρωπαϊκής  ηπείρου  και εδραίωσε  την ειρήνη , τη σταθερότητα  και την 
ασφάλεια . Εντούτοις , ένα από τα διδάγ µατα που προέκυψαν  από την προηγού µενη διεύρυνση  
είναι  ότι οι πολίτες  των κρατών  µελών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  δεν ήταν  αρκετά  ενήµεροι 
ούτε προετοι µασµένοι. Στο µέλλον , κάθε  διεύρυνση  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  θα πρέπει  να 
συνοδεύεται  από έναν ενεργό , πλούσιο  και αδιάλειπτο  διάλογο  µεταξύ  των κοινωνιών  των 
υποψήφιων  χωρών  και των κρατών  µελών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , καθώς  και µε τα θεσµικά 
όργανα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Ο διάλογος  αυτός  θα πρέπει  να συµβάλει  στη γεφύρωση  
του χάσµατος πληροφόρησης , στην  εµβάθυνση  της αµοιβαίας  γνωρι µίας και στην  προσέγγιση  
των πολιτών , καθώς  και των διαφορετικών  πολιτισ µών και οικονο µικών  και πολιτικών  
συστη µάτων , διασφαλίζοντας  µε τον τρόπο  αυτό  την καλύτερη  κατανόηση  των ευκαιριών  και 
των προκλήσεων  που θα συνεπάγονται  οι µελλοντικές  προσχωρήσεις . 
1.2. Ο διάλογος  σχετικά  µε τη µελλοντική  διεύρυνση  
Στο πλαίσιο  αυτό , στη σύσταση  της Επιτροπής  του Οκτωβρίου  2004 για την πρόοδο  της 
Τουρκίας  προς  την προσχώρηση1, προτείνεται  να αναπτυχθεί  ένας διάλογος  µεταξύ  των 
κρατών  µελών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Τουρκίας  «όπου  θα µπορούν  να συζητώνται  
ανοικτά  και ειλικρινά  όλες οι ανησυχίες  και οι απόψεις ». Επιση µαίνεται  ότι «στο διάλογο  αυτό, 
τον οποίο  η ΕΕ πρέπει  να διευκολύνει , τον κύριο  ρόλο  θα κληθεί  να διαδρα µατίσει  η κοινωνία  
των πολιτών ».  
Η Επιτροπή  αναγνωρίζει  ότι, στην  περίπτωση  της Τουρκίας , είναι  ιδιαίτερα  αναγκαίος  ένας 
διάλογος  µε στόχο  τη βελτίωση  της αµοιβαίας  γνωρι µίας και την ενθάρρυνση  συζήτησης  για 
τις αντιλήψεις  σχετικά  µε την κοινωνία  και τα πολιτικά  ζητήµατα και στις τις δύο πλευρές . Η 
κοινή  γνώµη στην  Τουρκία  υποστηρίζει  σαφώς  την προσχώρηση  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , 
αλλά  οι πληροφορίες  για την ιστορία , τη λειτουργία , τους κανόνες  και τις πολιτικές  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  παρα µένουν  ανεπαρκείς . Στο εσωτερικό  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , οι 
κοινές  γνώµες διίστανται  και παρατηρούνται  αποκλίνουσες  απόψεις  τόσο  εντός  όσο και 
µεταξύ  των κρατών  µελών . Η έντονη  συζήτηση  που προκάλεσε  το ζήτηµα αυτό  
επικεντρώνεται  σε διάφορα  θέµατα, τα οποία  αφορούν  τόσο  τον πολιτισ µό και τη θρησκεία  
όσο και περισσότερο  πρακτικής  φύσεως  ζητήµατα. Αφενός , προβάλλονται  ισχυρισ µοί ότι το 
τουρκικό  κράτος  και η τουρκική  κοινωνία  έχουν  αξίες  και πρακτικές  ασύµβατες  µε τα 
πρότυπα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Αφετέρου , παρουσιάζεται  η Τουρκία  ως χώρα  µε 
διαφορετικό  πολιτιστικό  υπόβαθρο , η οποία  ασπάζεται  τις δηµοκρατικές  αρχές  µε τον ίδιο 
τρόπο  όπως  τα κράτη  µέλη της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Οι αναµενόµενες επιπτώσεις  της 
                                                 
1 Ανακοίνωση  της Επιτροπής  στο Συµβούλιο  και το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  - σύσταση  της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής  
σχετικά  µε την πρόοδο  της Τουρκίας  προς  την προσχώρηση , COM(2004) 656. Σύµφωνα  µε τα συµπεράσ µατα του 
Ευρωπαϊκού  Συµβουλίου  της 17ης ∆εκε µβρίου  2004, οι διαπραγ µατεύσεις  προσχώρησης  µε την Τουρκία  θα 
αρχίσουν  στις 3 Οκτωβρίου  2005, µόλις υπογράψει  το πρωτόκολλο  για την εφαρ µογή της Συµφωνίας  της Άγκυρας  
και εφόσον  θέσει  σε ισχύ τις έξι νοµοθετικές  πράξεις  που προσδιόρισε  η Επιτροπή  (Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  των 
Βρυξελλών , 16/17 ∆εκε µβρίου  2004. Συµπεράσ µατα της Προεδρίας  17/12/2004 Αριθ .: 16238/1/04 Rev1).  
 
EL 3   EL προσχώρησης  της Τουρκίας , λόγω  του µεγέθους , των εσόδων  και της γεωγραφικής  θέσης  της 
χώρας , αποτελούν  επίσης  αντικεί µενο ευρείας  συζήτησης2.  
Στις 17 ∆εκε µβρίου  2004, το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  ενέκρινε  τη σύσταση  της Ευρωπαϊκής  
Επιτροπής  και επέκτεινε  το εύρος  της, ορίζοντας  τα εξής «Παράλληλα  προς  τις 
διαπραγ µατεύσεις  προσχώρησης , η Ένωση  θα αρχίζει  µε κάθε  υποψήφιο  κράτος  εντατικό  
διάλογο  πολιτικού  και πολιτισ µικού περιεχο µένου3. Με στόχο  την ενίσχυση  της αµοιβαίας  
κατανόησης  µέσω της προσεγγίσεως  των λαών , στον εν λόγω  διάλογο  θα συµµετέχει  επίσης  η 
κοινωνία  των πολιτών ». 
Συνεπώς , ο διάλογος  µε την κοινωνία  των πολιτών4 θα αφορά  και την Κροατία5, αν και στην  
περίπτωση  της χώρας  αυτής  θα διαφέρει  ίσως ελαφρώς  ως προς  τη φύση  του από εκείνον  µε 
την Τουρκία . Ο διάλογος  µε την Κροατία  αποβλέπει  περισσότερο  στην  υποκίνηση  της 
δηµόσιας  συζήτησης  στη συγκεκρι µένη χώρα  για την προσχώρηση  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , 
µε ιδιαίτερο  στόχο  τη βαθύτερη  κατανόηση  και αποδοχή  των αξιών  και των προτύπων  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Εκτός  από τα γενικότερα  πολιτικά  θέµατα, ο διάλογος  αυτός  είναι  
ιδιαίτερα  σηµαντικός  σε ορισµένους  τοµείς του κεκτη µένου της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  όπως , 
για παράδειγ µα, το περιβάλλον , η ασφάλεια  των τροφί µων και η προστασία  των 
καταναλωτών , καθώς  και οι υποχρεώσεις  στον  τοµέα της εξωτερικής  βοήθειας .  
Στο Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της Θεσσαλονίκης , τον Ιούνιο  του 2003, η ΕΕ υπογρά µµισε ότι το 
µέλλον  των ∆υτικών  Βαλκανίων  βρίσκεται  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση . Σε συνάρτηση  µε την 
πρόοδο  της κάθε  χώρας  ως προς  τη συµµόρφωση  µε τα κριτήρια  της Κοπεγχάγης  και τους 
όρους  που τέθηκαν  για τη διαδικασία  σταθεροποίησης  και σύνδεσης , το Ευρωπαϊκό  
Συµβούλιο  δύναται  να αποφασίσει , µε βάση  γνώµη της Ευρωπαϊκής  Επιτροπής , την έναρξη  
ενταξιακών  διαπραγ µατεύσεων . Στο πλαίσιο  αυτό , ορισµένες από τις τρέχουσες  και 
µελλοντικές  δραστηριότητες  που προβλέπονται  για τις σηµερινές  υποψήφιες  χώρες  θα 
µπορούσαν  ενδεχο µένως  να εισαχθούν  και σε άλλες  χώρες  των ∆υτικών  Βαλκανίων . 
Ο κύριος  στόχος  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών  που θα αναπτυχθεί  µε την 
Τουρκία  και την Κροατία  είναι  η καλύτερη  ενηµέρωση  των κοινών  γνωµών της Ευρωπαϊκής  
Ένωσης  και των υποψήφιων  χωρών , µε αξιολόγηση  τόσο  των ευκαιριών  όσο και των 
προκλήσεων  που συνεπάγεται  η µελλοντική  διεύρυνση . Όσον  αφορά  την Τουρκία , ο διάλογος  
θα ενθαρρύνει  τη συζήτηση  για τις αντιλήψεις  σχετικά  µε την πολιτιστική  καθη µερινότητα  
και τις αξίες  που εκφράζουν  τόσο  η κοινωνία  όσο και το κράτος  αµφοτέρων  των πλευρών . 
                                                 
2 Σχετικά  µε το θέµα αυτό , βλέπε  επίσης  το έγγραφο  εργασίας  του προσωπικού  της Επιτροπής  για τα θέµατα που 
ανακύπτουν  από την προοπτική  προσχώρησης  της Τουρκίας , SEC(2004) 1202.  
3 Ένας  πολιτικός  διάλογος  µε την Τουρκία  διεξάγεται  στο πλαίσιο  της τακτικής  παρακολούθησης  των πολιτικών  
κριτηρίων , η οποία  συνίσταται  στη συνεχή  παρακολούθηση  της προόδου  της Τουρκίας  προς  την εκπλήρωση  των 
πολιτικών  κριτηρίων  της Κοπεγχάγης  όσον  αφορά  τη δηµοκρατία  και το κράτος  δικαίου , το σεβασ µό των 
ανθρώπινων  δικαιω µάτων  και των µειονοτήτων . Η Επιτροπή  συναντάται  τακτικά  µε τις τουρκικές  αρχές  σχετικά  
µε το θέµα αυτό . 
4 Η έννοια  του «διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών » που χρησι µοποιείται  στο παρόν  έγγραφο , αποτελούσε  στη 
σύσταση  της Επιτροπής  τον τρίτο  πυλώνα  της πολιτικής  τριών  πυλώνων  έναντι  της Τουρκίας . Ο πρώτος  πυλώνας  
αφορούσε  την ενίσχυση  της διαδικασίας  πολιτικής  µεταρρύθ µισης στην  Τουρκία , ο δεύτερος  τη διεξαγωγή  των 
διαπραγ µατεύσεων  στο πλαίσιο  αναθεωρη µένης µεθοδολογικής  προσέγγισης  και ο τρίτος  το διάλογο  µεταξύ  της 
ΕΕ και της Τουρκίας . 
5 Σε συνέχεια  της απόφασης  του Ευρωπαϊκού  Συµβουλίου  της 17ης και 18ης Ιουνίου  2004 να δεχθεί  την Κροατία  ως 
υποψήφια  χώρα , το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της 16ης και 17ης ∆εκε µβρίου  2004 όρισε  την έναρξη  των ενταξιακών  
διαπραγ µατεύσεων  στις 17 Μαρτίου  2005 υπό τον όρο ότι θα υπάρχει  πλήρης  συνεργασία  µε το ∆ιεθνές  Ποινικό  
∆ικαστήριο  των ΗΕ για την πρώην  Γιουγκοσλαβία  στη Χάγη  (∆Π∆Γ ). Εντούτοις , ελλείψει  πλήρους  συνεργασίας , 
η έναρξη  των διαπραγ µατεύσεων  αναβλήθηκε  από το Συµβούλιο  Γενικών  Υποθέσεων  και Εξωτερικών  Σχέσεων  
της 16ης Μαρτίου  2005 µέχρι να διαπιστώσει  το Συµβούλιο  ότι η Κροατία  συνεργάζεται  πλήρως  µε το ∆Π∆Γ . 
 
EL 4   EL Προκει µένου να επιτευχθούν  οι στόχοι  αυτοί , ο διάλογος  θα αυξήσει  τις διµερείς  ανταλλαγές , 
συµβάλλοντας  έτσι στη µεγαλύτερη  συµµετοχή  της κοινωνίας  των πολιτών  στην  πολιτική , 
πολιτιστική  και οικονο µική ανάπτυξη  των συγκεκρι µένων  υποψήφιων  χωρών . Εποµένως , θα 
υποστηρίξει  την περαιτέρω  ανάπτυξη  µιας ανοικτής  και δυνα µικής κοινωνίας  των πολιτών  
στις υποψήφιες  χώρες , η οποία  είναι  καθοριστικής  σηµασίας  για την εδραίωση  των 
ανθρώπινων  δικαιω µάτων  και της δηµοκρατίας , σύµφωνα  µε τα πολιτικά  κριτήρια  
προσχώρησης . 
Εν συντο µία, οι στόχοι  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών  µπορούν  να συνοψιστούν  
ως εξής: 
– Ενίσχυση  των επαφών  και της αµοιβαίας  ανταλλαγής  εµπειριών  µεταξύ  όλων  των τοµέων 
της κοινωνίας  των πολιτών , στα κράτη  µέλη και στις υποψήφιες  χώρες . 
– ∆ιασφάλιση  της καλύτερης  γνώσης  και κατανόησης  των συγκεκρι µένων  υποψήφιων  
χωρών , στο εσωτερικό  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , συµπεριλα µβανο µένων  της ιστορίας  και 
του πολιτισ µού τους, ώστε  να επιτραπεί  η καλύτερη  συνειδητοποίηση  των ευκαιριών  και 
των προκλήσεων  της µελλοντικής  διεύρυνσης . 
– ∆ιασφάλιση  της καλύτερης  γνώσης  και κατανόησης  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , στο 
εσωτερικό  των υποψήφιων  χωρών , συµπεριλα µβανο µένων  των αξιών  στις οποίες  
στηρίζεται , της λειτουργίας  της και των πολιτικών  της.  
1.3. Ορισ µός της κοινωνίας  των πολιτών  
Αν και υπάρχουν  πολυάριθ µοι ορισµοί της έννοιας  της κοινωνίας  των πολιτών , για το 
διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών6. θα χρησι µοποιηθεί  ο ευρύτερος  δυνατός  και ο πλέον  
περιεκτικός  ορισµός. Ως εκ τούτου , η κοινωνία  των πολιτών  θα πρέπει  να περιλα µβάνει : τους 
παράγοντες  της αγοράς  εργασίας , δηλαδή  τους κοινωνικούς  εταίρους  (συνδικάτα  και 
οµοσπονδίες  εργοδοτών )· τις αντιπροσωπευτικές  οργανώσεις  των κοινωνικών  και 
οικονο µικών  παραγόντων  εν γένει  (π.χ. οργανώσεις  καταναλωτών )· τις µη κυβερνητικές  
οργανώσεις  (ΜΚΟ ) και τις οργανώσεις  µε βάση  τις κοινότητες , δηλαδή  τις οργανώσεις  σε 
επίπεδο  απλού  πολίτη , µέσω των οποίων  οι πολίτες  συµµετέχουν  στην  τοπική  και δηµοτική  
ζωή (π.χ. ενώσεις  νέων  ή οικογενειών )· τις θρησκευτικές  κοινότητες  και τα µέσα 
ενηµέρωσης .  
Όλες  οι δοµές της κοινωνίας , πέραν  της κυβέρνησης  και της δηµόσιας  διοίκησης , είτε 
βασίζονται  σε εθελούσια  είτε σε υποχρεωτική  συµµετοχή  των µελών  (όπως  τα εµπορικά  
επιµελητήρια  σε ορισµένες χώρες , για παράδειγ µα) ενθαρρύνονται  να συµµετάσχουν  στο 
διάλογο . Στο διάλογο  θα πάρουν  µέρος οι τοπικές  κοινότητες  και οι δήµοι, ενώ οι τοµείς της 
εκπαίδευσης , των µέσων  ενηµέρωσης  και του πολιτισ µού αναµένεται  επίσης  να 
διαδρα µατίσουν  βασικό  ρόλο . Τέλος , όπως  εξηγείται  παρακάτω , ο διάλογος  θα περιλα µβάνει  
ανταλλαγές  µεταξύ  παραγόντων  διαµόρφωσης  της κοινής  γνώµης από εθνικά  και ευρωπαϊκά  
θεσµικά όργανα . 
Η παρούσα  ανακοίνωση  ορίζει  ένα πλαίσιο  πολιτικής  για την ανάπτυξη  του διαλόγου  µεταξύ  
των κοινωνιών  των πολιτών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και των υποψήφιων  χωρών . Αρχικά , θα 
                                                 
6 Η Ευρωπαϊκή  Οικονο µική και Κοινωνική  Επιτροπή  (ΕΟΚΕ ) ορίζει  τις οργανώσεις  της κοινωνίας  των πολιτών  ως 
«το σύνολο  των οργανωτικών  δοµών, των οποίων  τα µέλη έχουν  στόχους  και ευθύνες  γενικού  συµφέροντος  και οι 
οποίες  λειτουργούν  ως µεσολαβητές  µεταξύ  των δηµόσιων  αρχών  και των πολιτών ». 
 
EL 5   EL επικεντρωθεί  στην  ενίσχυση  ορισµένων  εν εξελίξει  δραστηριοτήτων , οι οποίες  διεξάγονται  
τόσο  σε εθνικό  επίπεδο  όσο και σε επίπεδο  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Στη συνέχεια , θα 
προτείνει  νέες δραστηριότητες  µε σκοπό  την περαιτέρω  ανάπτυξη  του διαλόγου . 
2. Ενίσχυση  των τρεχουσών  δραστηριοτήτων  
2.1. Κροατία  
Στην  Κροατία , η κοινωνία  των πολιτών  αναπτύχθηκε , ασφαλώς , στο δικό της ιδιαίτερο  
πλαίσιο . Η Ευρωπαϊκή  Ένωση  συνεργάζεται  µε την κροατική  κοινωνία  των πολιτών  στο 
πλαίσιο  της ειδικής  της πολιτικής  για τα ∆υτικά  Βαλκάνια , δηλαδή  της διαδικασίας  
σταθεροποίησης  και σύνδεσης . Ο συγκεκρι µένος διάλογος  µε την κοινωνία  των πολιτών  
αφορά  διάφορους  παράγοντες , όπως  το κοινοβούλιο , τα µέσα ενηµέρωσης , τα εκπαιδευτικά  
ιδρύµατα, οι µειονότητες , οι επαγγελ µατικές  οργανώσεις  και διάφορες  άλλες  ΜΚΟ . Ο 
διάλογος  αυτός  ενισχύθηκε  µετά την έναρξη  ισχύος  της συµφωνίας  σταθεροποίησης  και 
σύνδεσης  ΕΕ-Κροατίας  (ΣΣΣ), την 1η Φεβρουαρίου  2005. Για παράδειγ µα, η πρώτη  
συνεδρίαση  της µικτής  κοινοβουλευτικής  επιτροπής  ΕΕ-Κροατίας  πραγ µατοποιήθηκε  στο 
Ζάγκρε µπ στις 3-4 Μαρτίου  2005.  
Επιπλέον , ο διάλογος  µε την κοινωνία  των πολιτών  εµπλουτίζεται  µε την αυξανό µενη 
συµµετοχή  της Κροατίας  στα κοινοτικά  προγρά µµατα (π.χ. έκτο πρόγρα µµα πλαίσιο  για την 
ΕΤΑ , Νεολαία , Ισότητα  των Φύλων , Tempus, Απασχόληση , Life-Τρίτες  χώρες ), τα οποία  
διευκολύνονται  από τη συµφωνία  σταθεροποίησης  και σύνδεσης  και από την προενταξιακή  
βοήθεια . Εξάλλου , µε την πλήρη  σύνδεση  της Κροατίας  µε το έκτο πρόγρα µµα πλαίσιο  από 
την 1 Ιανουαρίου  2006 (σε συνδυασ µό µε ένα αρχικό  σχέδιο  δράσης ), η Κροατία  θα έχει το 
ίδιο καθεστώς  µε τα κράτη  µέλη στον  τοµέα της Έρευνας  και Τεχνολογικής  Ανάπτυξης . Το 
γεγονός  αυτό  θα αποτελέσει  µοναδική  ευκαιρία  για την ανάπτυξη  της ένταξης  της κροατικής  
επιστη µονικής  κοινωνίας  των πολιτών  στο Χώρο  Έρευνας  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Στο 
πλαίσιο  του προγρά µµατος Tempus, η Επιτροπή  διαθέτει  ετήσιο  προϋπολογισ µό ύψους  4 
εκατ. ευρώ  για να ενθαρρύνει  σχέδια  µεταξύ  ιδρυµάτων  τριτοβάθ µιας εκπαίδευσης  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Κροατίας , τα οποία  έχουν  επίσης  προεκτάσεις  στους  
παράγοντες  της κοινωνίας  των πολιτών . Επιπροσθέτως , ορισµένα κράτη  µέλη αναπτύσσουν  
και προωθούν  διµερείς  πολιτιστικές  και εκπαιδευτικές  επαφές  και δραστηριότητες  καθώς  και 
άλλες  µορφές  συνεργασίας  µε την Κροατία . 
2.2. Τουρκία  
Οι στενοί  πολιτικοί  και οικονο µικοί δεσµοί που συνδέουν  την Τουρκία  µε τα ευρωπαϊκά  
θεσµικά όργανα , ανάγονται  στην  υπογραφή  της συµφωνίας  σύνδεσης  το 1963, η οποία  
οδήγησε , στη συνέχεια , στη θέσπιση  τελωνειακής  ένωσης  το 1995. Η στενή  διµερής 
αλληλεπίδραση , τόσο  σε θεσµικό επίπεδο  όσο και σε επίπεδο  βάσης , αναπτύχθηκε  από τις 
αρχές  της δεκαετίας  του εξήντα  και εντατικοποιήθηκε  µετά την επίση µη αναγνώριση  της 
Τουρκίας  ως υποψήφιας  χώρας  το 1999. Όπως  αναφέρεται  κατωτέρω , τα εθνικά  και 
ευρωπαϊκά  όργανα  ανέπτυξαν  διάφορες  διµερείς  δραστηριότητες  µε την Τουρκία , οι οποίες  
εµπίπτουν  στο πεδίο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών . Οι εν λόγω  δραστηριότητες  
θα πρέπει  να συνεχιστούν , να ενισχυθούν  και, σε ορισµένες περιπτώσεις , να εξορθολογιστούν  
και να προωθηθούν  καλύτερα . 
 
EL 6   EL 2.2.1. Εθνικά  δηµόσια  όργανα  
2.2.1.1. ∆ιµερείς  σχέσεις  
Τα κράτη  µέλη προωθούν  ενεργά  διάφορες  µορφές  αµοιβαίων  ανταλλαγών  υπαλλήλων , όπως  
προγρά µµατα µεταθέσεων , υποτροφίες , ανάπτυξη  των µέσων  ενηµέρωσης , οικονο µική 
ενίσχυση  για την ανάπτυξη  ΜΚΟ , ανταλλαγές  µεταξύ  επαγγελ µατικών  οργανώσεων , 
ανάπτυξη  δεσµών µεταξύ  σχολείων  κ.λπ. Επιπλέον  τα κράτη  µέλη και η Τουρκία  διατηρούν  
ιδιαίτερα  έντονες  πολιτιστικές  σχέσεις , οι οποίες , σε ορισµένες περιπτώσεις , ευνοούνται  από 
την εγκατάσταση  στην  Τουρκία  πολιτιστικών  ιδρυµάτων  που συνδέονται  µε τα κράτη  µέλη. 
Η τουρκική  κυβέρνηση  έχει επίσης  προωθήσει  πολύ  ενεργά  τις πολιτιστικές  εκδηλώσεις , τις 
δραστηριότητες  δηµοσίων  σχέσεων  και τις κοινοβουλευτικές  επαφές . Αναµένεται  ότι, στο 
µέλλον , όλες αυτές  οι δραστηριότητες  θα συνεχιστούν , θα εντατικοποιηθούν  και θα 
διαφοροποιηθούν , εµβαθύνοντας  µε τον τρόπο  αυτό  την ανάπτυξη  του διαλόγου  µε την 
κοινωνία  των πολιτών . 
2.2.1.2. Τουρκικές  κοινότητες  στα κράτη  µέλη 
Τα κράτη  µέλη και οι τουρκικές  αρχές , σε συνεργασία  µε τις ΜΚΟ  και τις οργανώσεις  της 
κοινωνίας  των πολιτών , δραστηριοποιήθηκαν  επίσης  για να διευκολύνουν  την ένταξη  των 
τουρκικών  κοινοτήτων  στις χώρες  υποδοχής  τους. Οι τούρκοι  υπήκοοι  αποτελούν  κατά  πολύ  
τη µεγαλύτερη  οµάδα υπηκόων  τρίτης  χώρας  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και η παρουσία  αυτών  
των κοινοτήτων  συµβάλλει  στη διαµόρφωση  της εικόνας  της Τουρκίας  στην  Ευρωπαϊκή  
Ένωση7. Θα πρέπει  να ενισχυθούν  οι δραστηριότητες  στον  τοµέα αυτό , ώστε  να 
ενθαρρυνθούν  οι τουρκικές  κοινότητες  που ζουν στα κράτη  µέλη να λάβουν  πιο ενεργά  µέρος 
στο διάλογο  ΕΕ-Τουρκίας . Τα κράτη  µέλη θα πρέπει  να εξακολουθήσουν  να ηγούνται  της 
υλοποίησης  σχεδίων , σε συνεργασία  µε ένα ευρύ  φάσµα εταίρων , µεταξύ  των οποίων  
περιλα µβάνονται  τοπικές  ενώσεις , εξέχουσες  προσωπικότητες  τουρκικής  καταγωγής  στις 
χώρες  υποδοχής , ακαδη µαϊκοί  εµπειρογνώ µονες. 
2.2.2. Κοινοβούλια , Ευρωπαϊκή  Οικονο µική και Κοινωνική  Επιτροπή  (ΕΟΚΕ ), 
Επιτροπή  των Περιφερειών  (ΕτΠ ) 
Οι διακοινοβουλευτικές  σχέσεις , οι επαφές  µεταξύ  πολιτικών  κοµµάτων  και οι σταθερές  
προσωπικές  επαφές  µεταξύ  µελών  των κοινοβουλίων  συµβάλλουν  στην  προαγωγή  της 
αµοιβαίας  κατανόησης  και θα αποτελέσουν  βασική  διάσταση  του διαλόγου  µε την κοινωνία  
των πολιτών . Το Ευρωπαϊκό  Κοινοβούλιο  και το τουρκικό  κοινοβούλιο  έχουν  διαδρα µατίσει  
σηµαντικό  ρόλο  στην  ανάπτυξη  του διαλόγου . Ειδικότερα , η κοινή  κοινοβουλευτική  επιτροπή  
ΕΕ-Τουρκίας  πρόσφερε , επί σειρά  ετών , ένα φόρου µ ανταλλαγών  µεταξύ  εκλεγ µένων  µελών  
αµφοτέρων  των πλευρών . Πραγ µατοποιήθηκαν  καρποφόρες  ανταλλαγές  και µεταξύ  εθνικών  
κοινοβουλίων . Αναµένεται  να αυξηθούν  αυτού  του είδους  οι δραστηριότητες . Επιπροσθέτως , 
θα πρέπει  να εξεταστεί  το ενδεχό µενο ενός ενισχυ µένου προγρά µµατος πρακτικής  άσκησης  
τούρκων  κοινοβουλευτικών  βοηθών  στα κοινοβούλια  των κρατών  µελών  και στο Ευρωπαϊκό  
Κοινοβούλιο . Τέλος , θα πρέπει  να ενθαρρυνθούν  οι ανταλλαγές  µεταξύ  των κλάδων  νεολαίας  
και γυναικών  των τουρκικών  και ευρωπαϊκών  πολιτικών  κοµµάτων . 
                                                 
7 Στο έγγραφο  εργασίας  του προσωπικού  της Επιτροπής  σχετικά  µε τα θέµατα που ανακύπτουν  από την προοπτική  
προσχώρησης  της Τουρκίας  αναφέρεται  ότι ένα σύνολο  περίπου  3 εκατο µµυρίων  τούρκων  υπηκόων  ήταν  επίση µα 
καταγρα µµένοι στην  ΕΕ-15 το 2002. Οι κύριες  χώρες  υποδοχής  ήταν  η Γερµανία (77,8% των διακινού µενων  
εργαζο µένων , ήτοι 2,3 εκατο µµύρια άτοµα), η Γαλλία  (7,9%, ήτοι 230.000 άτοµα), η Αυστρία  (4,7%, ήτοι 135.000 
άτοµα) και οι Κάτω  Χώρες  (4,4%, ήτοι 128.000 άτοµα).  
 
EL 7   EL Τα θεσµικά όργανα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , όπως  η Ευρωπαϊκή  Οικονο µική και Κοινωνική  
Επιτροπή  (ΕΟΚΕ ), έχουν  συµβάλει  ενεργά  στη δηµιουργία  δεσµών µε την Τουρκία . Ήδη 
πριν από δέκα  έτη, η ΕΟΚΕ  σύστησε  µικτή συµβουλευτική  επιτροπή  (ΜΣΕ ) µε την Τουρκία , 
µε αντικεί µενο την προώθηση  του διαλόγου  και της συνεργασίας  µεταξύ  οµάδων  
οικονο µικών  και κοινωνικών  συµφερόντων  και από τις δύο πλευρές . Η ΜΣΕ  συµβάλλει  
σαφώς  στο διάλογο  µεταξύ  των κοινωνιών  των πολιτών  και εξετάζει  το ενδεχό µενο να 
διοργανώσει  ειδικές  πρωτοβουλίες  για την περαιτέρω  ανάπτυξή  του. Η Επιτροπή  των 
Περιφερειών  θα πρέπει  να διαδρα µατίσει  παρό µοιο ρόλο , ιδίως  όσον  αφορά  την προώθηση  
του διαλόγου  µεταξύ  των τοπικών  κοινοτήτων  στην  Τουρκία  και στα κράτη  µέλη. 
2.2.3. Τρέχουσες  δραστηριότητες  χρηµατοδοτού µενες από την ΕΕ 
2.2.3.1. Ανάπτυξη  της κοινωνίας  των πολιτών  
Κατά  τα τελευταία  έτη, η κοινωνία  των πολιτών  σηµείωσε  εντυπωσιακή  ανάπτυξη  στην  
Τουρκία . Ακούγεται  όλο και περισσότερο  η φωνή  διαφόρων  ΜΚΟ  που καλύπτουν  ένα ευρύ  
φάσµα τοµέων και αγωνίζονται  για να αυξήσουν  την επιρροή  τους σε κοινωνικό  και πολιτικό  
επίπεδο . Από το 2001, η Ευρωπαϊκή  Ένωση  εφαρ µόζει ένα πρόγρα µµα ανάπτυξης  της 
κοινωνίας  των πολιτών , του οποίου  µια σηµαντική  συνιστώσα  αποσκοπεί  στην  ενίσχυση  της 
ανάπτυξης  των ΜΚΟ  στην  Τουρκία8. Εξάλλου , η Ευρωπαϊκή  Πρωτοβουλία  για τη 
∆ηµοκρατία  και τα ∆ικαιώ µατα του Ανθρώπου  επικεντρώθηκε  στην  Τουρκία  και στη στήριξη  
των ΜΚΟ  µέσω έργων  µικρής  και µεγάλης  κλίµακας . Το πρόγρα µµα προενταξιακής  
χρηµατοδοτικής  βοήθειας  της ΕΕ υπέρ  της Τουρκίας  θα εξακολουθήσει  να δίνει  
προτεραιότητα  στην  ενίσχυση  της ελευθερίας  του συνεταιρίζεσθαι  και στην  ανάπτυξη  της 
κοινωνίας  των πολιτών  κατά  τις µελλοντικές  περιόδους  προγρα µµατισµού. Για το 2005, 
διατέθηκε  πόσο  8 εκατ. ευρώ  για τον τοµέα αυτό . 
2.2.3.2. Κοινωνικός  διάλογος , απασχόληση  και κοινωνικές  υποθέσεις  
Οι κοινωνικοί  εταίροι  και οι κοινωνικές  ΜΚΟ  διαδρα µατίζουν  βασικό  ρόλο  για την 
εκπόνηση  και την εφαρ µογή της νοµοθεσίας  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  στους  τοµείς του 
εργατικού  δικαίου , της υγείας  και της ασφάλειας  στο χώρο  εργασίας , της ισότητας  των φύλων  
και της µη επιβολής  διακρίσεων9. Συµβάλλουν  επίσης  ενεργά  στο σχεδιασ µό, την εφαρ µογή 
και την παρακολούθηση  στρατηγικών  και πολιτικών  στους  τοµείς της απασχόλησης , της 
κοινωνικής  ένταξης  και της κοινωνικής  προστασίας . Ως εκ τούτου , η Επιτροπή  απέδιδε  
πάντοτε  µεγάλη  σηµασία στην  ανάπτυξη  επαφών  µε τους κοινωνικούς  εταίρους  και τις 
οργανώσεις  της κοινωνίας  των πολιτών  που δραστηριοποιούνται  στα κοινωνικά  πεδία  στην  
Τουρκία , ιδίως  µε σκοπό  την προσέγγισή  τους µε τα πρότυπα  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και 
την εξασφάλιση  του πλήρους  σεβασ µού των δικαιω µάτων  των συνδικαλιστικών  
οργανώσεων , όπως  ορίζονται  από τη ∆ιεθνή  Οργάνωση  Εργασίας  (∆ΟΕ ).  
                                                 
8 Στο πλαίσιο  αυτό , παραδείγ µατος χάριν , συστήθηκε  ένα κέντρο  ανάπτυξης  της κοινωνίας  των πολιτών  (CSDC) για 
την παροχή  στήριξης  και βοήθειας  στις ΜΚΟ , και χρηµατοδοτήθηκαν  διάφορα  προγρά µµατα έργων  µικρής  
κλίµακας , όπως  η «Τοπική  πρωτοβουλία  των πολιτών » (Local Civic Initiative) και ο «Ελληνοτουρκικός  διάλογος  
πολιτών ». 
9 Ο κοινωνικός  διάλογος  αποτελεί  αναπόσπαστο  τµήµα του κεκτη µένου της ΕΕ στον  κοινωνικό  τοµέα και οι 
κοινωνικοί  εταίροι  διαδρα µατίζουν  προνο µιακό ρόλο  στη νοµοθετική  διαδικασία  σε επίπεδο  ΕΕ, µέσω της 
διαδικασίας  υποχρεωτικής  διαβούλευσης  που προβλέπεται  στο άρθρο  138 της Συνθήκης  και της δυνατότητας  
σύναψης  συµφωνιών  οι οποίες  µπορούν  να εφαρ µοστούν  µε οδηγίες  του Συµβουλίου . Επιπλέον , οι κοινωνικοί  
εταίροι  και οι οργανώσεις  της κοινωνίας  των πολιτών  είναι  επίσης  βασικοί  παράγοντες  για το συντονισ µό των 
πολιτικών  στους  τοµείς της απασχόλησης , της κοινωνικής  ένταξης  και της κοινωνικής  προστασίας . 
 
EL 8   EL Η Επιτροπή  θα συνεχίσει  την πολιτική  της για τη δηµιουργία  στενών  δεσµών και 
δραστηριοτήτων  δικτύωσης  µε τις εν λόγω  οργανώσεις  στην  Τουρκία . Προτίθεται  επίσης  να 
ενισχύσει  τη συµµετοχή  της Τουρκίας  στα κοινοτικά  προγρά µµατα στον  συγκεκρι µένο τοµέα. 
Η Τουρκία  συµµετέχει  ήδη στα κοινοτικά  προγρά µµατα για την ισότητα  των φύλων , τη µη 
επιβολή  διακρίσεων , την καταπολέ µηση του κοινωνικού  αποκλεισ µού και τα µέτρα που 
αφορούν  την παροχή  κινήτρων  στον  τοµέα της απασχόλησης . Στο πλαίσιο  αυτό , η Τουρκία  
θα πρέπει  να συµµετάσχει  πλήρως  σε όλους  τους τοµείς διακρατικής  συνεργασίας , 
επιτρέποντας  έτσι στις τουρκικές  οντότητες  να ανταποκρίνονται  απευθείας  στις ανοικτές  
προσκλήσεις  για υποβολή  προτάσεων  και ενθαρρύνοντας  τις δυνατότητες  διαλόγου  µε την 
κοινωνία  των πολιτών  που προσφέρουν  τα εν λόγω  προγρά µµατα. Τα προενταξιακά  κονδύλια  
θα πρέπει  να διατεθούν  για την αύξηση  της χρηµατοδοτικής  συνεισφοράς  της Τουρκίας  που 
θα προκύψει  από τη συµµετοχή  αυτή . 
2.2.3.3. Κοινοτικά  προγρά µµατα Socrates, Νεολαία , Leonardo da Vinci 
Οι δράσεις  στον  τοµέα της εκπαίδευσης  και της κατάρτισης  αποτελούν  ίσως το πλέον  
πρόσφορο  έδαφος  για την προσέγγιση  των πολιτών  και τη βελτίωση  της αµοιβαίας  γνωρι µίας 
και της αλληλοκατανόησης . Από τον Απρίλιο  του 2004, η Τουρκία  συµµετέχει  ως πλήρες  
µέλος στα κοινοτικά  προγρά µµατα Socrates , Νεολαία  και Leonardo da Vinci . Το πρόγρα µµα 
Socrates  ενδυνα µώνει την ευρωπαϊκή  διάσταση  στην  εκπαίδευση , µέσω διακρατικών  σχεδίων  
και της προώθησης  της κινητικότητας  του προσωπικού  και των σπουδαστών  σε όλες τις 
συµµετέχουσες  χώρες  και σε όλες τις βαθµίδες της εκπαίδευσης  (σχολεία , τριτοβάθ µια 
εκπαίδευση , ενήλικες ). Το πρόγρα µµα Νεολαία  παρέχει  τη δυνατότητα  σε νέους , διοργανωτές  
δραστηριοτήτων  για νέους  και οργανώσεις  νέων  να αναπτύξουν  διακρατικές  ανταλλαγές  και 
άτυπες  εκπαιδευτικές  δραστηριότητες . Τέλος , το πρόγρα µµα επαγγελ µατικής  κατάρτισης  
Leonardo da Vinci  προωθεί  τη διακρατική  συνεργασία  µεταξύ  των θεσµικών  παραγόντων  της 
επαγγελ µατικής  κατάρτισης , µε σκοπό  να αυξηθεί  η κινητικότητα , να προαχθεί  η καινοτο µία 
και να βελτιωθεί  η ποιότητα  της κατάρτισης .  
Ο σηµαντικός  αριθµός υποψηφιοτήτων  και συµµετεχόντων  που καταγράφηκε  κατά  το πρώτο  
έτος και η αξιοση µείωτη  αύξηση  των υποψηφιοτήτων  σε ανταπόκριση  στις προσκλήσεις  
υποβολής  προτάσεων  για το 2005 καταδεικνύουν  τη µεγάλη  προσδοκία  του κοινού -στόχου  
έναντι  των εν λόγω  προγρα µµάτων . Συνολικά , ο αριθµός δικαιούχων  των τριών  
προγρα µµάτων  στην  Τουρκία  για το πρώτο  έτος συµµετοχής  εκτιµάται σε 9.000 άτοµα. Ο 
τουρκικός  εθνικός  φορέας  αναµένει να διπλασιαστεί  αυτός  ο ετήσιος  αριθµός έως το 2006. 
Τα τρία προγρά µµατα αντιπροσωπεύουν  σηµαντικά  διακυβεύ µατα και δυνατότητες  στη χώρα  
αυτή , η οποία  αριθµεί 17 εκατο µµύρια µαθητές  και σπουδαστές . Επιπλέον , πρέπει  να 
καταβληθούν  ακόµη πολλές  προσπάθειες  για να εξασφαλιστεί  η αµοιβαιότητα , εφόσον  ο 
αριθµός σπουδαστών  από άλλες  χώρες  που µετέβησαν  στην  Τουρκία  παρέ µεινε πολύ  
περιορισ µένος το 2004. Ο συνολικός  προϋπολογισ µός που διατέθηκε  για τη συµµετοχή  της 
Τουρκίας  στα τρία προγρά µµατα ανέρχεται  σε περίπου  30 εκατ. ευρώ  το 2005 (τα 2/3 σχεδόν  
των οποίων  παρασχέθηκαν  ως προενταξιακή  κοινοτική  βοήθεια  και το 1/3 από τον εθνικό  
προϋπολογισ µό της Τουρκίας ). Η Επιτροπή  θα ενθαρρύνει  τη µεγαλύτερη  συµµετοχή  της 
Τουρκίας  στα προγρά µµατα, για παράδειγ µα, εξετάζοντας  τη δυνατότητα  συµπλήρωσης  των 
υποτροφιών  µε τη χορήγηση  συµπληρω µατικής  χρηµατοδότησης  από τα προενταξιακά  
κονδύλια . 
 
EL 9   EL 2.2.3.4. Άλλες  τρέχουσες  δραστηριότητες  στον ακαδη µαϊκό τοµέα 
Το πρόγρα µµα υποτροφιών  Jean Monnet, το οποίο  διαχειρίζεται  η αντιπροσωπία  της 
Επιτροπής  στην  Άγκυρα , χρηµατοδοτεί  µεταπτυχιακές  υποτροφίες  µε σκοπό  τη βελτίωση  της 
εµπειρογνω µοσύνης  των τούρκων  νέων  στον  τοµέα της ευρωπαϊκής  ολοκλήρωσης  και τη 
σύσφιγξη  των δεσµών µεταξύ  των τούρκων  και των ευρωπαίων  πολιτών . Το πρόγρα µµα 
λειτουργεί  εδώ και 15 έτη περίπου  και επέτρεψε  σε αρκετές  εκατοντάδες  τούρκους  
υποτρόφους  να εξοικειωθούν  µε ζητήµατα που αφορούν  την ολοκλήρωση  και τον πολιτισ µό 
της Ευρώπης . Συνέβαλε  επίσης  στη σύσφιγξη  των δεσµών µεταξύ  των ακαδη µαϊκών  
ιδρυµάτων  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Τουρκίας . Στο µέλλον , η Επιτροπή  θα ενισχύσει  
το πρόγρα µµα αυξάνοντας  τον προϋπολογισ µό του. Θα εξεταστούν  και άλλες  σχετικές  
πρωτοβουλίες , όπως  η σύσταση  Ένωσης  Αποφοίτων  Jean Monnet και η επέκταση  του 
προγρά µµατος σε αιτήσεις  από την Ευρωπαϊκή  Ένωση  για σπουδές  στην  Τουρκία . 
Η ∆ράση  Jean Monnet « ∆ιδασκαλία  θεµάτων  ευρωπαϊκής  ολοκλήρωσης  στο πανεπιστή µιο», 
την οποία  διαχειρίζεται  η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  (Γ∆ Εκπαίδευση  και Πολιτισ µός), είναι  µια 
πρωτοβουλία  που απευθύνεται  τόσο  στα κράτη  µέλη όσο και στα κράτη  µη µέλη της 
Κοινότητας . Σκοπός  της είναι  να τονώσει  την ακαδη µαϊκή αριστεία  στον  τοµέα των σπουδών  
µε αντικεί µενο την ευρωπαϊκή  ολοκλήρωση  και να ενθαρρύνει  τον προβλη µατισµό του 
ακαδη µαϊκού  κόσµου γύρω  από τις τρέχουσες  προτεραιότητες  της πολιτικής  για την 
ευρωπαϊκή  ολοκλήρωση . Η πρωτοβουλία  αυτή  υποστηρίζει  τη διοργάνωση  συνεδρίων  και 
θεµατικών  οµάδων  υψηλού  επιπέδου , στο πλαίσιο  των οποίων  συναντώνται  καθηγητές  Jean 
Monnet, υπεύθυνοι  διαµόρφωσης  πολιτικής  και παράγοντες  της κοινωνίας  των πολιτών . 
Σήµερα, υπάρχουν  7 έδρες  Jean Monnet και 26 ενότητες  ή µαθήµατα Jean Monnet σε 
τουρκικά  πανεπιστή µια. Η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  καλεί  τα τουρκικά  πανεπιστή µια να 
ενισχύσουν  τη συµµετοχή  τους στη σχετική  δράση , προκει µένου να εµβαθυνθεί  ο διάλογος  
µεταξύ  του ακαδη µαϊκού  κόσµου της Τουρκίας  και της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  για την 
ευρωπαϊκή  ολοκλήρωση . 
2.2.3.5. Ανθρώπινοι  πόροι  και δράσεις  κινητικότητας  στον τοµέα της έρευνας  (∆ράσεις  Marie 
Curie) 
Στο πλαίσιο  της πλήρους  σύνδεσης  της Τουρκίας  µε τα προγρά µµατα πλαίσια  για την 
Έρευνα , την Τεχνολογική  Ανάπτυξη  και Επίδειξη , οι δράσεις  Marie Curie παρέχουν  ένα 
συνεκτικό  σύνολο  διαρθρω µένων  προγρα µµάτων  κινητικότητας  για ερευνητές , τα οποία  
εστιάζονται  στην  ανάπτυξη  και τη µεταφορά  των ερευνητικών  ικανοτήτων , στην  εδραίωση  
και τη διεύρυνση  των προοπτικών  σταδιοδρο µίας των ερευνητών  σε όλα τα στάδια  και στην  
προαγωγή  της αριστείας  στην  ευρωπαϊκή  έρευνα . 
3. Εισαγωγή  νέων  δραστηριοτήτων  
Οι νέες δραστηριότητες  που περιγράφονται  στη συνέχεια  προορίζονται  να συµπληρώσουν  τις 
τρέχουσες  δραστηριότητες . Εντούτοις , η ανάπτυξη  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των 
πολιτών  αποτελεί  µακρόπνοη  διαδικασία , η οποία  θα συνοδεύει  τις ενταξιακές  
διαπραγ µατεύσεις  στο µέλλον . Κατά  συνέπεια , το ακριβές  εύρος  της δεν µπορεί  να 
προσδιοριστεί  πλήρως  εκ των προτέρων , εφόσον  θα εξελίσσεται  ανάλογα  µε τις ανάγκες  και 
τις προτάσεις  που θα διατυπώνει  η κοινωνία  των πολιτών . 
Σε όλες τις δραστηριότητες , η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  θα διαδρα µατίζει  ένα ρόλο  διευκόλυνσης  
και στήριξης  των σχεδίων  που πραγ µατοποιούνται  στο πλαίσιο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  
 
EL 10   EL των πολιτών . Θα συµβάλλει  και στην  προώθηση  των αποτελεσ µάτων  των σχεδίων . Ωστόσο , 
θα εναπόκειται  στους  παράγοντες  της κοινωνίας  των πολιτών  να αναλα µβάνουν  
πρωτοβουλία , να επιλέγουν  ειδικά  θέµατα προς  ανάπτυξη  και να διαδρα µατίζουν  ενεργό  ρόλο  
στη διεξαγωγή  του διαλόγου . 
3.1. Κροατία  
Ο διάλογος  µε την κοινωνία  των πολιτών  στην  Κροατία  θα εξελιχθεί  σε συνάρτηση  µε µια 
σειρά  παραγόντων , όπως  για παράδειγ µα η εµβάθυνση  των σχέσεων  ΕΕ-Κροατίας , η αύξηση  
της περιφερειακής  συνεργασίας  και η περαιτέρω  ανάπτυξη  της συµφιλίωσης  µε την περιοχή . 
Ορισ µένες από τις τρέχουσες  ή µελλοντικές  δραστηριότητες , που περιγράφονται  ανωτέρω  
λεπτο µερέστερα  για την Τουρκία , θα µπορούσαν , ενδεχο µένως , να εισαχθούν  ή να 
εµβαθυνθούν  στην  Κροατία . Για παράδειγ µα, θα ήταν  ευκταίο  ο διάλογος  µε την κροατική  
κοινωνία  των πολιτών  να αναπτυχθεί  σε τοµείς που συνδέονται  αµεσότερα  µε τον πρακτικό  
αντίκτυπο  της διαδικασίας  προσχώρησης  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση . Αυτό  θα οδηγούσε  στην  
καλύτερη  κατανόηση  των οφελών  και των προκλήσεων  της ευρωπαϊκής  ολοκλήρωσης , ενώ 
θα ενθάρρυνε  τη συζήτηση  για τις θεµελιώδεις  αξίες  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Για το σκοπό  
αυτό , πρέπει  να ενθαρρυνθούν  οι επαφές  µεταξύ  των οικονο µικών  και κοινωνικών  εταίρων , 
των ΜΚΟ , των επαγγελ µατικών  και επιχειρη µατικών  οργανώσεων , των µέσων  ενηµέρωσης , 
στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και στην  Κροατία , καθώς  και η συµµετοχή  άλλων  σηµαντικών  
παραγόντων  της κοινωνίας  των πολιτών , όπως  οι θρησκευτικές  κοινότητες . 
3.2. Τουρκία  
3.2.1. ΜΚΟ , κοινωνικοί  εταίροι  και επαγγελ µατικές  οργανώσεις  
3.2.1.1. Μακροπρόθεσ µες εταιρικές  σχέσεις  
Βασιζό µενη στην  πείρα  που αποκτήθηκε  στο πλαίσιο  της προσπάθειας  για την ανάπτυξη  της 
κοινωνίας  των πολιτών  στην  Τουρκία , η Επιτροπή  θα θεσπίσει  ένα ειδικό  πρόγρα µµα µη 
επιστρεπτέων  ενισχύσεων  για το διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών , το οποίο  θα στοχεύει  
στην  παροχή , στις ΜΚΟ  και σε άλλες  οργανώσεις  της κοινωνίας  των πολιτών , της αναγκαίας  
βοήθειας  για τη συγχρη µατοδότηση  διµερών  ανταλλαγών  µε αντίστοιχες  οργανώσεις  στην  
Ευρωπαϊκή  Ένωση , προκει µένου να βελτιωθεί  η αµοιβαία  γνωρι µία και να εξασφαλιστεί  η 
συνεργασία , ιδίως  µέσω της ανταλλαγής  βέλτιστων  πρακτικών .  
Αυτή  η αυξη µένη διεθνής  διάσταση  αναµένεται  επίσης  να βοηθήσει  τις τουρκικές  ΜΚΟ  να 
ισχυροποιηθούν  και να συµµετάσχουν  πιο ενεργά  στη συζήτηση  για την Ευρωπαϊκή  Ένωση . 
Οι οργανώσεις  που δραστηριοποιούνται  σε κρίσι µους τοµείς, όπως  η νεολαία , η ισότητα  των 
φύλων , το περιβάλλον , τα δικαιώ µατα των καταναλωτών , τα πολιτιστικά , πολιτικά  και 
ανθρώπινα  δικαιώ µατα, καθώς  και η καταπολέ µηση του κοινωνικού  αποκλεισ µού και των 
διακρίσεων  πάσης  φύσεως , θα πρέπει  να ενθαρρυνθούν  ιδιαίτερα  να ξεκινήσουν  ένα διάλογο  
µε τις αντίστοιχες  οργανώσεις  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Θα δοθεί  προτεραιότητα  σε σχέδια  
µε σκοπό  τη δηµιουργία  µακροπρόθεσ µων και βιώσι µων σχέσεων  µεταξύ  των οµάδων  ΜΚΟ  
της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Τουρκίας , ανάλογα  µε την περίπτωση . Επιπλέον , θα 
καταβληθούν  προσπάθειες  ώστε  ο κύκλος  των φορέων  υλοποίησης  και των εταίρων  των 
σχεδίων  να περιλα µβάνει  τις ΜΚΟ  που είναι  εγκατεστη µένες σε αποµακρυσ µένες περιοχές  ή 
µε ελάχιστη  µέχρι σήµερα συµµετοχή  σε σχέδια  χρηµατοδοτού µενα από την ΕΕ. 
Ο διάλογος  µε την κοινωνία  των πολιτών  θα επεκταθεί  στην  επιχειρη µατική  κοινότητα , τις 
επαγγελ µατικές  οργανώσεις  και τους κοινωνικούς  εταίρους  αµφοτέρων  των πλευρών . Από 
 
EL 11   EL την άποψη  αυτή , η Επιτροπή  θα υποστηρίξει  µακροπρόθεσ µες εταιρικές  σχέσεις  µεταξύ  
τουρκικών  οργανώσεων  και αντίστοιχων  οργανώσεων  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση . Θα 
ενθαρρυνθούν  επίσης  οι εταιρικές  σχέσεις  µεταξύ  των τοµεακών  οργανώσεων  και από τις δύο 
πλευρές , καθώς  και µεταξύ  των τουρκικών  εθνικών  οργανώσεων  και των εταίρων  τους που 
είναι  εγκατεστη µένοι στα κράτη  µέλη της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Οι ανταλλαγές  θα πρέπει  να 
αναπτυχθούν  ιδίως  σε τοµείς όπως  η γεωργία , η δικαιοσύνη , το δικηγορικό  επάγγελ µα και τα 
σχετικά  σωµατεία , καθώς  και µε τους φορείς  προώθησης  της ισότητας . 
3.2.1.2. Ισότητα  των φύλων  
Μέσω  της δηµιουργίας  στενών  σχέσεων  µεταξύ  των οργανώσεων  για τα δικαιώ µατα των 
γυναικών  και για τις ίσες ευκαιρίες  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και στην  Τουρκία , ο διάλογος  µε 
την κοινωνία  των πολιτών  θα συµβάλει  στους  στόχους  της ενίσχυσης  της θέσης  και της 
συµµετοχής  των γυναικών  σε όλες τις πτυχές  της τουρκικής  κοινωνίας , καθώς  και στην  
αντιµετώπιση  άλλων  προβλη µάτων , όπως  η οικογενειακή  βία, όπως  επιση µαίνεται  στις 
συστάσεις  της πρόσφατης  έκθεσης  του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  σχετικά  µε το ρόλο  των 
γυναικών  στην  Τουρκία  στην  κοινωνική , οικονο µική και πολιτική  ζωή10. Ιδιαίτερη  προσοχή  
θα πρέπει  να δοθεί  στην  εκπροσώπηση  των γυναικών  στην  αγορά  εργασίας  και στη λήψη  
πολιτικών  αποφάσεων , είτε σε εθνικό  είτε σε περιφερειακό  και τοπικό  επίπεδο . Η Επιτροπή  
θα επιδιώξει  να ενσω µατώσει  τη διάσταση  της ισότητας  των φύλων  και των ίσων  ευκαιριών  
σε όλες τις δραστηριότητες  τις οποίες  καλύπτει  η παρούσα  ανακοίνωση . 
3.2.2. Επιχειρη µατικό  Συµβούλιο  ΕΕ-Τουρκίας  
Κατά  τη διάρκεια  προηγού µενων  διαπραγ µατεύσεων , ο επιχειρη µατικός  τοµέας διαδρα µάτισε  
σηµαντικό  ρόλο , αναπτύσσοντας  διµερείς  εµπορικές  και επενδυτικές  ροές, διευκολύνοντας  
τις ανταλλαγές  και αυξάνοντας  την αµοιβαία  γνωρι µία. Θα διερευνηθεί  η δυνατότητα  
σύστασης  Επιχειρη µατικού  Συµβουλίου  ΕΕ-Τουρκίας , σε σύγκριση  µε παρε µφερή  σχέδια  
που διεξάχθηκαν  επιτυχώς  στις υποψήφιες  χώρες  της Κεντρικής  Ευρώπης  κατά  τις ενταξιακές  
διαπραγ µατεύσεις . Το εν λόγω  Συµβούλιο  θα µπορούσε  να λειτουργήσει  ως φόρου µ των 
κυριότερων  εταιρειών  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  που δραστηριοποιούνται  στην  Τουρκία  και 
των τουρκικών  αντίστοιχων  εταιρειών , µε σκοπό  να ενεργήσει  ως σύνδεσ µος µεταξύ  των 
ευρωπαϊκών  θεσµικών  οργάνων  και των τοπικών  επιχειρη µατικών  ενώσεων  προς  το 
συµφέρον  της περαιτέρω  ανάπτυξης  των συναλλαγών  και των επενδύσεων . 
3.2.3. Τοπικές  κοινότητες  και αδελφοποίηση  πόλεων  
Η διακρατική  συνεργασία  µεταξύ  των τοπικών  κοινοτήτων  αποτελεί  µείζονος  σηµασίας  
παράγοντα  για την εδραίωση  της ειρήνης , της σταθερότητας  και της δηµοκρατίας . Η έννοια  
της αδελφοποίησης  µεταξύ  τοπικών  δήµων και κοινοτήτων  σηµείωσε  έντονη  ανάπτυξη  στην  
Ευρώπη  από το τέλος  του Β’ Παγκόσ µιου Πολέ µου, ως µέσο για την ικανοποιητική  
αντιµετώπιση  παλαιότερων  αιτιάσεων  µεταξύ  γειτονικών  χωρών , την προσέγγιση  των λαών  
και τη σύσφιγξη  των αµοιβαίων  δεσµών. Μέχρι  σήµερα, σχεδόν  13.000 δήµοι και κοινότητες  
στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , συµπεριλα µβανο µένων  των νέων  κρατών  µελών , έχουν  προβεί  σε 
αδελφοποιήσεις .  
Όσον  αφορά  την Τουρκία , αν και έχουν  πραγ µατοποιηθεί  αρκετές  αδελφοποιήσεις  µε πόλεις  
της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  κατά  τα τελευταία  έτη, υπολείπεται  ένα γενικό  πλαίσιο  για την 
                                                 
10 Σχέδιο  έκθεσης  του Ευρωπαϊκού  Κοινοβουλίου  (A6-0175/2005) τελικό . 
 
EL 12   EL τόνωση  των ευκαιριών  περαιτέρω  ανάπτυξης  αυτού  του καρποφόρου  µέσου  συνεργασίας . 
Στο πλαίσιο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών , η Επιτροπή  θα εξετάσει  µε ποιον  
τρόπο  να υποστηρίξει  την αδελφοποίηση  µεταξύ  των ευρωπαϊκών  και τουρκικών  πόλεων , για 
τη βελτίωση  της αµοιβαίας  γνωρι µίας, την ανάπτυξη  κοινών  σχεδίων , τη διοργάνωση  
σεµιναρίων  σχετικά  µε θέµατα κοινού  ενδιαφέροντος  και την ενθάρρυνση  της συµµετοχής  σε 
επίπεδο  απλού  πολίτη . Όσον  αφορά  τις λοιπές  δραστηριότητες  τις οποίες  καλύπτει  η παρούσα  
ανακοίνωση , θα καταβληθούν  ιδιαίτερες  προσπάθειες  για να διασφαλιστεί  η συµµετοχή  
τοπικών  κοινοτήτων  από αποµακρυσ µένες και µειονεκτούσες  περιοχές .  
Ειδικότερα , η Επιτροπή  πρότεινε , για την περίοδο  2007-2013, ένα κοινοτικό  πρόγρα µµα µε 
τίτλο  «Πολίτες  για την Ευρώπη », το οποίο  αποβλέπει  στην  προώθηση  της συµµετοχής  του 
ευρωπαίου  πολίτη  στα κοινά . Το εν λόγω  πρόγρα µµα ενθαρρύνει  τη συνεργασία  µεταξύ  των 
πολιτών  και των οργανώσεων  της κοινωνίας  των πολιτών  από διάφορες  χώρες . Θα δοθεί  
έµφαση  στις διακρατικές  ανταλλαγές , ειδικά  µεταξύ  πολιτών  και οργανώσεων  από τα 
σηµερινά  και τα µελλοντικά  κράτη  µέλη. Περίπου  το 40 % του προγρά µµατος αυτού  θα 
αφιερώνεται  σε σχέδια  αδελφοποίησης  πόλεων  και σχέδια  προς  όφελος  των πολιτών . Η 
Τουρκία  θα µπορούσε  να συµµετάσχει  στο πρόγρα µµα αυτό , σύµφωνα  µε τους γενικούς  
όρους  που προβλέπονται  στη συµφωνία  πλαίσιο  όσον  αφορά  τη συµµετοχή  της στα κοινοτικά  
προγρά µµατα, η οποία  χρηµατοδοτείται  εν µέρει από τους προενταξιακούς  πόρους . 
3.2.4. Ανταλλαγές  µεταξύ  νέων , πανεπιστη µίων και επαγγελ µατιών  
Η Επιτροπή  θα δώσει  έντονη  έµφαση  στην  ανάπτυξη  των εν λόγω  ανταλλαγών  µεταξύ  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και των υποψήφιων  χωρών , ενισχύοντας  τη συµµετοχή  τους στα 
σχετικά  τρέχοντα  προγρά µµατα ανταλλαγών  της ΕΕ, όπως  περιγράφεται  ανωτέρω . Επιπλέον , 
προκει µένου να δροµολογηθούν  νέες πρωτοβουλίες  στον  τοµέα αυτό , η Επιτροπή  θα αρχίσει  
ευρείες  διαβουλεύσεις  µε τους τοµείς των πανεπιστη µίων και της εκπαίδευσης  τόσο  στην  
Ευρωπαϊκή  Ένωση  όσο και στην  Τουρκία . 
Στον  τοµέα της εκπαίδευσης , η Επιτροπή  θα αξιολογήσει  κατά  πόσον  επαρκούν  οι 
υφιστά µενοι µηχανισ µοί ώστε  να καλυφθούν  όλες οι οµάδες-στόχοι . Για παράδειγ µα, µπορεί  
να χορηγηθεί  αυξη µένη ενίσχυση  για να ενθαρρυνθούν  η ανταλλαγή  µαθητών  της 
δευτεροβάθ µιας εκπαίδευσης  ή σχέδια  µε σκοπό  τη βελτίωση  της γνώσης  της αµοιβαίας  
ιστορίας . Θα εξεταστούν  και άλλα  σχέδια , τα οποία  µπορεί  να συµπεριλα µβάνουν  
δραστηριότητες  σε απευθείας  σύνδεση  για µαθητές  ηλικίας  κάτω  των 18 ετών , όπως  η 
συµµετοχή  σε συζητήσεις  σε απευθείας  σύνδεση  για τις ενταξιακές  διαπραγ µατεύσεις  στην  
Ευρωπαϊκή  Ένωση .  
Η Επιτροπή  προτίθεται  να ενθαρρύνει  τη στενότερη  θεσµική συνεργασία  µεταξύ  των 
πανεπιστη µίων που είναι  εγκατεστη µένα στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και στην  Τουρκία , µε 
σκοπό  όχι µόνο την ανταλλαγή  εµπειριών  και την ανάπτυξη  προγρα µµάτων  σπουδών , αλλά  
και τη σύσταση  κοινών  ανεξάρτητων  ακαδη µαϊκών  ιδρυµάτων , ανοικτών  στους  σπουδαστές  
αµφοτέρων  των πλευρών . Τα εν λόγω  ιδρύµατα θα πρέπει  να διεξάγουν  δραστηριότητες  
έρευνας  και διδασκαλίας  σχετικά  µε την ταυτότητα , την ιστορία , την παράδοση  και τον 
πολιτισ µό της Τουρκίας  και της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , και να αναπτύσσουν  προγρά µµατα 
διδασκαλίας  σχετικά  µε την ολοκλήρωση  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Ως προς  το θέµα αυτό , η 
Επιτροπή  µπορεί  να υποστηρίξει  τη σύσταση  τοπικών  παραρτη µάτων  φηµισµένων  
ακαδη µαϊκών  ιδρυµάτων  πτυχιακού  και µεταπτυχιακού  επιπέδου  της Τουρκίας  και της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Εναλλακτικά , η Επιτροπή  ενδέχεται  να υποστηρίξει  την ενίσχυση  των 
δεσµών µεταξύ  ακαδη µαϊκών  ιδρυµάτων  εγκατεστη µένων  στην  Τουρκία  µε εστίαση  στις 
 
EL 13   EL ευρωπαϊκές  σπουδές  µε αντίστοιχα  ιδρύµατα πτυχιακού  και µεταπτυχιακού  επιπέδου  
εγκατεστη µένα στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , για τη δηµιουργία  κοινών  τµηµάτων  ή ινστιτούτων .  
Επιπροσθέτως , η Επιτροπή  θα ενθαρρύνει  την άµεση συνεργασία  µεταξύ  ακαδη µαϊκών  
ιδρυµάτων  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και την Τουρκία , ιδίως  όσον  αφορά  τα γνωστικά  
αντικεί µενα του δικαίου , της οικονο µίας, της κοινωνικής  επιστή µης και της ιστορίας , που 
παρουσιάζουν  συνάφεια  µε το διάλογο  ΕΕ-Τουρκίας . Θα υποστηριχθούν  η ακαδη µαϊκή 
έρευνα  και οι δηµοσιεύσεις  που πραγ µατοποιούνται  από κοινού  από πανεπιστη µιακούς  της 
Τουρκίας  και της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  σε όλους  τους σχετικούς  τοµείς. Θα υποστηριχθεί  και 
η διοργάνωση  εξειδικευ µένων  συζητήσεων , όπως  σεµινάρια , συνέδρια  και εργαστήρια . Οι 
δραστηριότητες  ευαισθητοποίησης  για την ευρεία  διάδοση  των αποτελεσ µάτων  της έρευνας  
θα ενθαρρυνθούν . Τέλος , η Επιτροπή  θα εξετάσει  τη δυνατότητα  ανάπτυξης  προγρά µµατος 
σύντο µων περιόδων  άσκησης  για την ανταλλαγή  νέων  επαγγελ µατιών  σε ποικίλους  τοµείς.  
3.2.5. Πολιτιστικές  ανταλλαγές  
Θα δοθεί  προτεραιότητα  στην  ανάπτυξη  των διαπολιτισ µικών  ανταλλαγών , η οποία  
διαδρα µατίζει  σηµαντικό  ρόλο  για το διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών . Στο πλαίσιο  της 
νέας γενεάς  των προγρα µµάτων  Ευρώπη -Ορίζοντες  και Μωσαϊκό , που έχουν  πλέον  
συγχωνευτεί  για να σχηµατίσουν  ένα ενιαίο  πρόγρα µµα, το οποίο  διαχειρίζεται  η 
αντιπροσωπεία  της Επιτροπής  στην  Άγκυρα , η Επιτροπή  θα επιτρέψει  τη διασυνοριακή  
συνεργασία  µεταξύ  τουρκικών  ΜΚΟ  και των εταίρων  τους στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , που 
δραστηριοποιούνται  στον  πολιτιστικό  και καλλιτεχνικό  τοµέα. Η συνεργασία  αυτή  θα 
περιλα µβάνει , για παράδειγ µα, τη χρηµατοδότηση  κοινών  εργαστηρίων  και πολιτιστικών  
φόρα  σε απευθείας  σύνδεση . Προβλέπονται  δύο είδη δραστηριοτήτων : δραστηριότητες  
προοριζό µενες για τα παιδιά  (όπως  η τουρκοευρωπαϊκή  παιδική  ορχήστρα , που λαµβάνει  ήδη 
ενίσχυση ) και ευρύτερες  δραστηριότητες  απευθυνό µενες σε ενήλικες  σχετικά  µε, µεταξύ  
άλλων , τις εικαστικές  τέχνες , την κατάρτιση  στον  πολιτιστικό  τοµέα, την πολιτιστική  
κληρονο µιά και τη λαϊκή  παράδοση . 
Επιπλέον , η Επιτροπή  θα υποστηρίξει  τακτικές  πολιτιστικές  εκδηλώσεις , όπως  εκθέσεις  
φεστιβάλ , συνέδρια , ανταλλαγές  καλλιτεχνών , προκει µένου να διαδοθεί  η γνώση  για τις 
τουρκικές  τέχνες  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και αντιστρόφως . Επίσης , θα θεσπιστεί  ένα 
ευρωτουρκικό  πολιτιστικό  βραβείο  για τις τέχνες  και θα ενθαρρυνθεί  η συµµετοχή  των 
τουρκικών  πολιτιστικών  τοµέων στα υφιστά µενα βραβεία  της Ευρωπαϊκής  Κοινότητας . 
Τέλος , η Επιτροπή  θα ενθαρρύνει  ενεργά  τις τουρκικές  πολιτιστικές  ΜΚΟ  να έλθουν  σε 
επαφή  µε δίκτυα  και εταίρους  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση , και θα τις ενηµερώνει  για τις 
υφιστά µενες δυνατότητες  διασυνοριακής  συνεργασίας . 
3.2.6. Συµµετοχή  στα κοινοτικά  προγρά µµατα Πολιτισ µός και Media 
Προς  το παρόν , η Τουρκία  δεν συµµετέχει  σε δύο κοινοτικά  προγρά µµατα, τα οποία  θα 
µπορούσαν  να συµβάλουν  καθοριστικά  στην  προώθηση  των αµοιβαίων  σχέσεων  ΕΕ-
Τουρκίας  σε δύο βασικούς  τοµείς: τα προγρά µµατα Πολιτισ µός 2000 και MEDIA Plus. Το 
πρόγρα µµα Πολιτισ µός 2000 χορηγεί  ενισχύσεις  για σχέδια  συνεργασίας  σε όλους  τους 
καλλιτεχνικούς  και πολιτιστικούς  τοµείς (τέχνες  του θεάµατος, πλαστικές  και εικαστικές  
τέχνες , λογοτεχνία , κληρονο µιά, πολιτιστική  ιστορία  κ.λπ.). Το πρόγρα µµα MEDIA Plus 
στοχεύει  στην  ενίσχυση  της ανταγωνιστικότητας  της ευρωπαϊκής  οπτικοακουστικής  
βιοµηχανίας  µε µια σειρά  µέτρων  υποστήριξης , στα οποία  περιλα µβάνονται  πρωτοβουλίες  
κατάρτισης  για τους επαγγελ µατίες  της οπτικοακουστικής  βιοµηχανίας , η ανάπτυξη  σχεδίων  
παραγωγής  (ταινίες  µεγάλου  µήκους , τηλεοπτικές  ταινίες , ντοκι µαντέρ , κινού µενα σχέδια  και 
 
EL 14   EL νέα µέσα ενηµέρωσης ), καθώς  και η διανο µή και η προώθηση  ευρωπαϊκών  
οπτικοακουστικών  έργων .  
Η Επιτροπή  διάκειται  ευνοϊκά  στη συµµετοχή  της Τουρκίας  στο Πολιτισ µός 2000 και στα 
διαδοχικά  προγρά µµατα, ιδίως  µε σκοπό  την τόνωση  του διαπολιτισ µικού διαλόγου  και της 
αµοιβαίας  γνωρι µίας ΕΕ-Τουρκίας . Η Επιτροπή  ενθαρρύνει  επίσης  τη συµµετοχή  της 
Τουρκίας  στο MEDIA Plus, µ ε ιδιαίτερο  στόχο  τη στήριξη  της παραγωγής  τηλεοπτικών  και 
κινηµατογραφικών  προϊόντων  ευρωπαϊκού  περιεχο µένου. Εντούτοις , η συµµετοχή  των 
υποψήφιων  χωρών  στο πρόγρα µµα MEDIA υπόκειται , σύµφωνα  µε τη νοµική του βάση , 
στην  προηγού µενη εξέταση  της συµβατότητας  της εθνικής  νοµοθεσίας  των υποψήφιων  
χωρών  µε το κοινοτικό  κεκτη µένο στον  οπτικοακουστικό  τοµέα. Η Επιτροπή  ενθάρρυνε  τις 
τουρκικές  αρχές  να εναρ µονίσουν  τη νοµοθεσία  τους το συντο µότερο  δυνατό , ώστε  να 
µπορέσει  η χώρα  αυτή  να επωφεληθεί  από τις ευκαιρίες  που προσφέρει  το πρόγρα µµα 
MEDIA.  
3.2.7. Γλωσσική  κατάρτιση  
Ένα µείζον  εµπόδιο  στο οποίο  προσκρούει  η αύξηση  της συνεργασίας  µεταξύ  των τουρκικών  
οργανώσεων  της κοινωνίας  των πολιτών  και των αντίστοιχων  οργανώσεων  της Ευρωπαϊκής  
Ένωσης , ιδίως  στις πλέον  αποµακρυσ µένες τουρκικές  επαρχίες , αποτελεί  η έλλειψη  γνώσης  
ξένων  γλωσσών . Το πρόβλη µα αυτό  αφορά  τις περισσότερες  ΜΚΟ , ιδιαίτερα  στον  τοµέα των 
πολιτιστικών  δραστηριοτήτων , και αφορά  όλους  τους τοµείς που καλύπτει  η παρούσα  
ανακοίνωση . Για το λόγο  αυτό , η Επιτροπή  θα υποστηρίξει  δραστηριότητες  µε σκοπό  την 
εκµάθηση  γλωσσών  και την προώθηση  της διερµηνείας  και της µετάφρασης  από και προς  τα 
τουρκικά . Η Επιτροπή  θα συνεργαστεί  µε τις πολιτιστικές  οργανώσεις  των κρατών  µελών  για 
να προωθήσει  την εκµάθηση  γλωσσών  και να προσδιορίσει  τους τοµείς προτεραιότητας . 
3.2.8. Ενθάρρυνση  των δηµόσιων  συζητήσεων , µεταξύ  άλλων  σε απευθείας  σύνδεση  
Η Επιτροπή  θα καταβάλει  κάθε  δυνατή  προσπάθεια  για να ενθαρρύνει  την έναρξη  ανοικτής  
δηµόσιας  συζήτησης , στην  οποία  θα συµµετάσχουν  οι παράγοντες  αµφοτέρων  των πλευρών  
σχετικά  µε τη διαδικασία  διεύρυνσης , τις προοπτικές  προσχώρησης  της Τουρκίας  και όλα τα 
άλλα  πολιτιστικά , πολιτικά  και θεσµικά θέµατα που συνδέονται  µε το διάλογο  µε την 
κοινωνία  των πολιτών , µε σκοπό  τη βελτίωση  της αµοιβαίας  κατανόησης . Βασικοί  
παράγοντες  διαµόρφωσης  της κοινής  γνώµης, από τις προσχωρούσες  χώρες  και την 
Ευρωπαϊκή  Ένωση , θα προσκληθούν  να πάρουν  µέρος σε πολυ µεσικές  συζητήσεις , οι οποίες  
θα διεξαχθούν  στα κράτη  µέλη της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Στις συζητήσεις  θα πρέπει  να 
συµµετάσχουν  οι ΜΚΟ  και οι απλοί  πολίτες , ώστε  να τονωθούν  το ενδιαφέρον  του 
ευρύτερου  κοινού  και ο διάλογος . 
Θα ενθαρρυνθεί  επίσης  η δηµιουργία  διαδικτυακών  τόπων  για την ανάπτυξη  εικονικής  
συζήτησης  για ζητήµατα που συνδέονται  µε το διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών . Θα 
δηµιουργηθεί  ένας ιστότοπος  στον  οποίο  θα παρέχονται  πληροφορίες  για την Τουρκία  και τη 
διαδικασία  διεύρυνσης , καθώς  και για τις δραστηριότητες  στον  τοµέα του διαλόγου  µε την 
κοινωνία  των πολιτών , µε συνδέσ µους προς  ΜΚΟ , σχολεία , πανεπιστή µια, ερευνητικά  
κέντρα . Θα διοργανώνονται  τακτικές  συζητήσεις  σε απευθείας  σύνδεση  (chats) για ζητήµατα 
σχετικά  µε την προσχώρηση , στις οποίες  θα συµµετέχουν  βασικοί  παράγοντες  και άλλα  
ενδιαφερό µενα µέρη. 
 
EL 15   EL 3.2.9. Μέσα  ενηµέρωσης  
Θα ενισχυθεί  και θα εντατικοποιηθεί  το συνεχές  έργο ενηµέρωσης  και επικοινωνίας  της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης  όσον  αφορά  την Τουρκία , ιδίως  για να αυξηθεί  η ευαισθητοποίηση  
όσον  αφορά  τις δραστηριότητες  υπέρ  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών  που 
διεξάγονται  σε άλλους  τοµείς, µε προτεραιότητα  την οπτικοακουστική  συνιστώσα . Η 
Επιτροπή  θα υποστηρίξει  και θα χρηµατοδοτήσει  εν µέρει τηλεοπτικά  προγρά µµατα, τα οποία  
θα παρουσιάζουν  διάφορες  πτυχές  της ζωής  και της κοινωνίας  στην  Τουρκία  και στα κράτη  
µέλη της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και τα οποία  θα ενηµερώνουν  το τουρκικό  κοινό  για την 
Ευρωπαϊκή  Ένωση , τους κανόνες  και τις πολιτικές  της. Τα εν λόγω  προγρά µµατα θα 
προορίζονται  για το ευρύ  κοινό  τόσο  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  όσο και στην  Τουρκία , και 
ιδίως  για τις κοινότητες  τούρκων  µεταναστών  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση . Ιδιαίτερη  προσοχή  θα 
δοθεί  σε προγρά µµατα που παράγονται  από περιφερειακούς  και τοπικούς  οµίλους  µέσων  
ενηµέρωσης . Θα υποστηρίζονται  επίσης  τα σχέδια  εταιρικών  σχέσεων  µεταξύ  τηλεοπτικών  
εταιρειών  από αµφότερες  τις πλευρές , µε σκοπό  την παραγωγή  κοινών  προγρα µµάτων . 
3.2.10. Ανταλλαγή  και ευαισθητοποίηση  των δηµοσιογράφων  
Θα δηµιουργηθεί  ένα πρόγρα µµα σεµιναρίων  απευθυνό µενων  σε ευρωπαίους  και τούρκους  
δηµοσιογράφους , µε σκοπό  να τους παρασχεθεί  η ευκαιρία  να εµπλουτίσουν  τις γνώσεις  τους 
για θέµατα που συνδέονται  µε την προσχώρηση  της Τουρκίας , να ευνοηθεί  η ανάπτυξη  
βελτιω µένης αλληλοκατανόησης  και να δηµιουργηθούν  ευκαιρίες  για την ανταλλαγή  
βέλτιστων  πρακτικών .  
Το πρόγρα µµα ενδέχεται  να αναπτυχθεί  µε την υποστήριξη  των οργανώσεων  εκπροσώπησης  
δηµοσιογράφων  και άλλων  µη κερδοσκοπικών  οργανώσεων  σε επίπεδο  Ευρωπαϊκής  Ένωσης . 
Ωστόσο , προκει µένου να αυξηθεί  ο αντίκτυπος  του προγρά µµατος κατάρτισης  στα κράτη  
µέλη, η Επιτροπή  θα δώσει  προτεραιότητα  στην  ανάπτυξη  των άµεσων  επαφών  µεταξύ  
επαγγελ µατικών  οργανώσεων  δηµοσιογράφων  από την Τουρκία  και τα κράτη  µέλη της 
Ευρωπαϊκής  Ένωσης , ιδίως  µέσω αµοιβαίων  επισκέψεων  και κοινών  σεµιναρίων . Το 
πρόγρα µµα αυτό  θα µπορεί  να περιλα µβάνει  δύο συνιστώσες , εκ των οποίων  η πρώτη  θα 
απευθύνεται  σε νέους  δηµοσιογράφους  και η δεύτερη  θα επικεντρώνεται  περισσότερο  σε 
υψηλού  επιπέδου  τακτικές  συναντήσεις  διακεκρι µένων  αρθρογράφων  από αµφότερες  τις 
πλευρές  µε εξέχοντες  υπεύθυνους  χάραξης  πολιτικής  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και στα κράτη  
µέλη. 
3.2.11. Θρησκευτικές  κοινότητες  και ενώσεις  
Όπως  αναφέρεται  στη σύσταση  της Επιτροπής  του Οκτωβρίου  2004, ο διάλογος  µε την 
κοινωνία  των πολιτών  θα πρέπει  επίσης  να επικεντρωθεί  στα θρησκευτικά  ζητήµατα. 
Εποµένως , θα ενθαρρυνθεί  ένας ανοικτός , διαφανής  και τακτικός  διάλογος  µε τις εκκλησίες  
και άλλες  θρησκευτικές  ενώσεις  ή κοινότητες  και οργανώσεις , µε πλήρη  σεβασ µό της ειδικής  
τους ταυτότητας  και συµβολής .  
Από τη δεκαετία  του ογδόντα , η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  ενθαρρύνει  το διάλογο  για την 
ευρωπαϊκή  ολοκλήρωση  µεταξύ  των εκκλησιών  και των θρησκειών  στις προσχωρούσες  
χώρες  και στα κράτη  µέλη της Ευρωπαϊκής  Ένωσης , αφενός , και των ευρωπαϊκών  θεσµικών  
οργάνων , αφετέρου . Όλο και περισσότερες  θρησκευτικές  οργανώσεις  έχουν  ήδη διορίσει  
αντιπροσώπους  στις Βρυξέλλες  για τη συµµετοχή  στις σχετικές  προσπάθειες , που θα 
µπορούσαν  να συµβάλουν  αποφασιστικά  στην  ανάπτυξη  της διάστασης  αυτής  του διαλόγου . 
 
EL 16   EL 4. Τρόποι  υλοποίησης  
4.1. Παροχή  συµβουλών  από επιφανείς  προσωπικότητες  
Η Επιτροπή  θα προβαίνει  σε τακτικές  διαβουλεύσεις  µε επιφανείς  προσωπικότητες  από την 
Ευρωπαϊκή  Ένωση  και την Τουρκία , οι οποίες  θα επιλέγονται  σε συνάρτηση  µε την εµπειρία  
τους όσον  αφορά  τις σχέσεις  ΕΕ-Τουρκίας  και την ενεργό  συµµετοχή  τους στην  κοινωνία  των 
πολιτών , µε σκοπό  την αξιοποίηση  των συµβουλών  τους για τη διατύπωση  προτάσεων  
σχετικά  µε την ανάληψη  µελλοντικών  δράσεων . Επιπλέον , οι προσωπικότητες  αυτές  θα 
µπορούσαν  να προσκληθούν  να πάρουν  µέρος άµεσα σε συνέδρια , σεµινάρια  και άλλες  
εκδηλώσεις  στο πλαίσιο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών . 
4.2. Χρηµατοδοτική  ενίσχυση  
Κατ’ αρχήν , οι δραστηριότητες  που προτείνονται  στην  παρούσα  ανακοίνωση  θα 
συγχρη µατοδοτούνται  στο πλαίσιο  του προϋπολογισ µού προενταξιακής  βοήθειας  για τις 
σχετικές  υποψήφιες  χώρες , σύµφωνα  µε τους κανόνες  και τις διαδικασίες  που εφαρ µόζονται  
σήµερα. Επιπλέον , οι εκδηλώσεις  και οι δραστηριότητες  θα µπορούν  να χρηµατοδοτούνται  
από οµίλους  µέσων  ενηµέρωσης , επιχειρη µατικές  ενώσεις  και κοινωνικούς  εταίρους , 
πολιτιστικά  ιδρύµατα, και, γενικότερα , από δηµόσια ή ιδιωτικά  ιδρύµατα. Η Επιτροπή  µπορεί  
να υποστηρίξει  τις εκδηλώσεις  που ανταποκρίνονται  στο στόχο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  
των πολιτών . Στο µέλλον , θα συνεχιστούν  και θα ενισχυθούν  οι διµερείς  και πολυ µερείς  
δραστηριότητες  που αποτελούν  αντικεί µενο χορηγίας  και χρηµατοδότησης  από την 
Ευρωπαϊκή  Ένωση  και τις κυβερνήσεις  των υποψήφιων  χωρών .  
Όσον  αφορά  τις χρηµατοδοτού µενες από την ΕΕ δραστηριότητες  σχετικά  µε την Τουρκία , η 
Ευρωπαϊκή  Ένωση  θα χρησι µοποιήσει  τις χρηµατοδοτικές  πιστώσεις  που διατίθενται  στο 
πλαίσιο  του προγρά µµατος προενταξιακής  βοήθειας  υπέρ  της Τουρκίας , οι οποίες  θα 
αυξηθούν  από 300 εκατ. ευρώ  το 2005 σε 500 εκατ. ευρώ  το 2006. Η Επιτροπή  θα επιδιώξει  
να διαθέσει  την αναγκαία  χρηµατοδότηση  στις προβλεπό µενες δραστηριότητες  του διαλόγου  
µε την κοινωνία  των πολιτών , διευρύνοντας  έτσι το µερίδιο  των δραστηριοτήτων  που 
χρηµατοδοτούνται  σήµερα υπό τον τίτλο  «Πολιτικός  και πολιτιστικός  διάλογος » στο έγγραφο  
σχεδιασ µού της προενταξιακής  χρηµατοδοτικής  βοήθειας . Σύµφωνα  µε τις εκτιµήσεις , η 
χρηµατοδότηση  των δραστηριοτήτων  στο πλαίσιο  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των 
πολιτών , στις οποίες  συµπεριλα µβάνεται  και η συµµετοχή  στα κοινοτικά  προγρά µµατα, θα 
απαιτήσει  το 8 έως το 10% του συνολικού  διαθέσι µου ετήσιου  ποσού . Για την περίοδο  
προγρα µµατισµού 2006, προβλέπεται  συνολικό  ποσό  ύψους  40 εκατ. ευρώ .  
Όσον  αφορά  τα κοινοτικά  προγρά µµατα, οι υποψήφιες  χώρες  συνεισφέρουν  στον  
προϋπολογισ µό. Η συνεισφορά  αυτή  καλύπτεται  εν µέρει από τον εθνικό  προϋπολογισ µό των 
οικείων  χωρών  και εν µέρει από την προενταξιακή  χρηµατοδότηση . Προκει µένου να 
ενισχυθεί  η συµµετοχή  στα τρέχοντα  προγρά µµατα, στο µέλλον , η Επιτροπή  θα διαθέτει  ένα 
κατάλληλο  µερίδιο  της προενταξιακής  βοήθειας  για τη συµµετοχή  των υποψήφιων  χωρών . 
Πιο βραχυπρόθεσ µα, µπορεί  να εξεταστεί  το ενδεχό µενο και άλλων  µορφών  
συµπληρω µατικής  χρηµατοδότησης . Στην  περίπτωση  άλλων  προγρα µµάτων  στα οποία  οι 
υποψήφιες  χώρες  δεν συµµετέχουν  σήµερα, η Επιτροπή  θα ενθαρρύνει  τις εν λόγω  χώρες  να 
πάρουν  µέρος σε αυτά  και, εν ανάγκη , θα παράσχει  υποστήριξη  για να εξασφαλιστεί  η οµαλή 
και αποτελεσ µατική  λειτουργία  των προγρα µµάτων . Για άλλες  συγκεκρι µένες 
δραστηριότητες , η Επιτροπή  µπορεί  ενδεχο µένως  να καταβάλει  και άµεσες ενισχύσεις  σε 
ορισµένους  δικαιούχους , για την επίτευξη  ειδικών  στόχων  στο πλαίσιο  του διαλόγου  µε την 
 
EL 17   EL κοινωνία  των πολιτών  και σύµφωνα  µε τον δηµοσιονο µικό κανονισ µό και τους κανόνες  
εφαρ µογής του.  
Η στρατηγική  επικοινωνίας  για τη διεύρυνση  µοιράζεται  µαζί µε το διάλογο  µε την κοινωνία  
των πολιτών  το στόχο  προώθησης  της δηµόσιας  συζήτησης  για τις µελλοντικές  διευρύνσεις  
στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  και στις υποψήφιες  χώρες . Ως εκ τούτου , θα υποστηρίξει  τον εν 
λόγω  διάλογο  µε διάφορους  τρόπους . Για το σκοπό  αυτό , µπορούν  να χρησι µοποιηθούν  ο 
προϋπολογισ µός που διατίθεται  για την επικοινωνία  και την ενηµέρωση  στις αντιπροσωπείες  
στις υποψήφιες  χώρες , καθώς  και ο προϋπολογισ µός του προγρά µµατος PRINCE για τη 
διεύρυνση , µε στόχο  τη διεξαγωγή  δράσεων  εντός  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . 
Για τη διαχείριση  και την υλοποίηση  των σχεδίων  που συνδέονται  µε το διάλογο  µε την 
κοινωνία  των πολιτών , η Επιτροπή  θα στηρίζεται  στους  υφιστά µενους  µηχανισ µούς και 
πόρους  της, τόσο  στις Βρυξέλλες  όσο και στις αντιπροσωπείες  της στις υποψήφιες  χώρες , 
καθώς  και σε κατάλληλους  φορείς  στις υποψήφιες  χώρες . Το ενδεχό µενο σύστασης  
πρόσθετων  ειδικών  δοµών θα εξετάζεται  µόνον  εφόσον  θα κρίνεται  αναγκαίο  βάσει  των 
µελλοντικών  εξελίξεων . Τα υφιστά µενα ιδρύµατα, που αποσκοπούν  στην  προώθηση  της 
αµοιβαίας  γνωρι µίας και των πολιτιστικών  ανταλλαγών  µεταξύ  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και 
άλλων  περιοχών  του κόσµου µπορούν  να χρησι µεύσουν  ως παραδείγ µατα. 
4.3. Το ζήτη µα των θεωρήσεων  διαβατηρίων  
Οι τούρκοι  πολίτες  υπόκεινται  σήµερα σε υποχρέωση  θεώρησης  των διαβατηρίων , γεγονός  το 
οποίο  µπορεί  να δυσχεράνει  και να περιορίσει  τη συµµετοχή  σε ορισµένες από τις 
δραστηριότητες  που εξετάζονται  στην  παρούσα  ανακοίνωση , ιδίως  εάν υπάρξει  έντονη  
αύξηση  των αιτήσεων  για θεωρήσεις  διαβατηρίων  σε σχετικά  σύντο µη προθεσ µία. Θα ήταν  
εποµένως  ευκταίος  ο περαιτέρω  εξορθολογισ µός των διαδικασιών  θεωρήσεων  διαβατηρίων  
για τους συµµετέχοντες  στο διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών . Προκει µένου να 
διασφαλιστεί  η οµαλή λειτουργία  του διαλόγου  µε την κοινωνία  των πολιτών , θα απαιτηθεί  η 
πλήρης  συνεργασία  των κρατών  µελών  (που είναι  αρµόδια για τη θεώρηση  διαβατηρίων ), 
ώστε  να επιτρέπεται  η έγκαιρη  θεώρηση  των διαβατηρίων  των συµµετεχόντων , χωρίς  να 
απαιτείται  η προσκό µιση υπερβολικού  αριθµού δικαιολογητικών . 
5. Παρακολούθηση  και υποβολή  εκθέσεων  
Η παρούσα  ανακοίνωση  αποτελεί  απλώς  ένα πρώτο  βήµα προς  την ενίσχυση  του διαλόγου  
µεταξύ  των κοινωνιών  των πολιτών  στην  Τουρκία , την Κροατία  και την Ευρωπαϊκή  Ένωση . 
Ενώ ο διάλογος  θα διεξάγεται  παράλληλα  µε τις ενταξιακές  διαπραγ µατεύσεις , οι ανάγκες  και 
οι στόχοι  θα εξελίσσονται  µε την πάροδο  του χρόνου  και είναι  πιθανόν  να απαιτήσουν  
επαναπροσανατολισ µό. 
Η Επιτροπή  θα εξασφαλίζει  την τακτική  παρακολούθηση  των δραστηριοτήτων  και των 
αποτελεσ µάτων  τους. Οι τακτικές  εκθέσεις  για την Τουρκία , που θα δηµοσιεύονται  σε ετήσια  
βάση , θα περιλα µβάνουν  ένα ειδικό  τµήµα για το διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών , ο 
οποίος  θα καλύπτει  τις κυριότερες  δραστηριότητες  και τα κυριότερα  αποτελέσ µατα. Εξάλλου , 
ένα ειδικό  τµήµα της δικτυακής  πύλης  Europa θα αφιερώνεται  στη διάδοση  των 
πληροφοριών  σχετικά  µε τα εν εξελίξει  σχέδια  και τις πρωτοβουλίες  που συνδέονται  µε το 
διάλογο  µε την κοινωνία  των πολιτών .  
 
EL 18   EL Πέραν  από ευρείες  δηµοσκοπήσεις  για τη λαϊκή  στήριξη  στη διεύρυνση  της Ευρωπαϊκής  
Ένωσης , δεν υπάρχουν  τεκµηριω µένες πληροφορίες , ιδίως  όσον  αφορά  τις πολιτιστικές  
σχέσεις  και τις αµοιβαίες  αντιλήψεις  µεταξύ  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Τουρκίας . 
Προκει µένου να γεφυρωθεί  το κενό αυτό , η Επιτροπή  προτίθεται  να θεσπίσει  µια 
αποτελεσ µατικότερη  τακτική  παρακολούθηση  των κοινωνιών  των πολιτών  και των 
αµοιβαίων  στάσεων  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης  και της Τουρκίας , η οποία  θα λειτουργήσει  ως 
καθοδήγηση  για την εξέλιξη  της πολιτικής  του διαλόγου . Μπορεί  να εξεταστεί  και το 
ενδεχό µενο να ανατεθεί  ειδική  µελέτη  για τις αµοιβαίες  αντιλήψεις  µεταξύ  της Ευρωπαϊκής  
Ένωσης  και της Τουρκίας .