ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

ΑΣΧ : Αναπτυξιακός Στόχος της Χιλιετίας

ΑΣΧ1 : Αναπτυξιακός Στόχος της Χιλιετίας αριθ. 1 (Εξάλειψη της έσχατης φτώχειας και πείνας)

ΑΣΧ4 : Αναπτυξιακός Στόχος της Χιλιετίας αριθ. 4 (Μείωση της παιδικής θνησιμότητας)

ΑΣΧ5 : Αναπτυξιακός Στόχος της Χιλιετίας αριθ. 5 (Βελτίωση της υγείας των μητέρων)

ΓΔ AGRI : Γενική Διεύθυνση Γεωργίας

ΓΔ DEVCO : Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης και Συνεργασίας— EuropeAid

ΓΔ ECHO : Γενική Διεύθυνση Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας

ΓΣΠ : Γενική στήριξη του προϋπολογισμού

ΕΕΠ : Εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα

ΕΣΧ : Έγγραφα στρατηγικής ανά χώρα

ΕΤΑ : Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης

Κράτη ΑΚΕ : Κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού

ΜΑΣ : Μηχανισμός για την Αναπτυξιακή Συνεργασία

ΜΚΟ : Μη κυβερνητικός οργανισμός

ΟΟΣΑ : Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΣΑΑΑ : Linking Relief, Rehabilitation and Development (Σύvδεση της αρωγής, της απoκατάστασης και της αvάπτυξης)

ΥΧΕ : Υπερπόντιες χώρες και εδάφη

AGP : Agricultural Growth Programme (Πρόγραμμα γεωργικής ανάπτυξης)

CAADP : Γενικό Πρόγραμμα Γεωργικής Ανάπτυξης της Αφρικής

CBT : Community Based Treatment (Αντιμετώπιση στο πλαίσιο της κοινότητας)

DPRPR : Decentralised Programme for Rural Poverty Reduction (Aποκεντρωμένο πρόγραμμα για τη μείωση της φτώχειας στην ύπαιθρο)

EDPRS : Economic Development and Poverty Reduction Strategy (Στρατηγική για την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας)

FAO : Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας

FIDP : Farm Income Diversification Programme (Πρόγραμμα διαφοροποίησης του γεωργικού εισοδήματος)

FISP : Farm Input Subsidy Programme (Πρόγραμμα επιδοτήσεων των γεωργικών εισροών)

FSBL : Food Security Budget Line (Κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια)

FSTP : Food Security Thematic Programme (Θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια)

GHI : Global Hunger Index (Παγκόσμιος Δείκτης για την Πείνα)

HIV/AIDS : Ιός ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας/Σύνδρομο επίκτητης ανοσοποιητικής ανεπάρκειας

IFPRI : International Food Policy Research Institute (Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για τις Επισιτιστικές Πολιτικές)

INFSSS : Integrated Nutrition and Food Security Surveillance System (Ολοκληρωμένο σύστημα εποπτείας της διατροφής και της επισιτιστικής ασφάλειας)

ODA : Επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (Official Development Assistance)

PASDEP : Plan for Accelerated Sustained Development to End Poverty (Σχέδιο ταχείας και βιώσιμης ανάπτυξης για την εξάλειψη της φτώχειας)

ROM : Results Oriented Monitoring (Παρακολούθηση προσανατολισμένη στα αποτελέσματα)

SBS : Sector Budget Support programme (Τομεακό πρόγραμμα δημοσιονομικής στήριξης)

SNNPR : Southern Nations, Nationalities and People’s Region (Περιφέρεια των Εθνών, Εθνικοτήτων και Λαών του Νότου)

SPTA : Strategic Plan for the Transformation of Agriculture (Στρατηγικό σχέδιο για τη μεταρρύθμιση της γεωργίας)

ΣΥΝΟΨΗ

I. Η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην υποσαχάρια Αφρική, όπου το 30 % του πληθυσμού υποφέρει από πείνα.

II. Το Συνέδριο εξέτασε εάν είναι αποτελεσματική η αναπτυξιακή βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EΕ) που αφορά την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική: κατά πόσον η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια είναι συναφής με τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των χωρών και κατά πόσο είναι αποτελεσματικές οι παρεμβάσεις της ΕΕ. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στην άμεση στήριξη της ΕΕ για την ανάπτυξη όσον αφορά τις τρεις διαστάσεις της επισιτιστικής ασφάλειας, ήτοι τη διαθεσιμότητα τροφίμων, την πρόσβαση στα τρόφιμα και την κατανάλωση τροφίμων. Δεν εξετάστηκε, ωστόσο, κατά πόσον η επισιτιστική ασφάλεια ενσωματώθηκε σε όλους τους άλλους σχετικούς τομείς συνεργασίας της ΕΕ, όπως η υγεία, η εκπαίδευση ή η ύδρευση και η αποχέτευση.

III. Το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική είναι ως επί το πλείστον αποτελεσματική και συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη της επισιτιστικής ασφάλειας. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει περιθώριο σημαντικής βελτίωσης σε πολλούς τομείς.

IV. Στις χώρες στις οποίες η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί τμήμα της στρατηγικής συνεργασίας στο πλαίσιο του ΕΤΑ, η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ είναι ιδιαιτέρως συναφής με τις ανάγκες και τις προτεραιότητες. Η Επιτροπή επικέντρωσε την αναπτυξιακή βοήθειά της στις χώρες με τον υψηλότερο αριθμό υποσιτιζομένων. Ωστόσο, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη το ενδεχόμενο παροχής βοήθειας από την ΕΕ και σε άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν και αυτές χρόνια επισιτιστική ανασφάλεια και έχουν παρεκκλίνει της πορείας ή έχουν καθυστερήσει όσον αφορά την επίτευξη του Αναπτυξιακού Στόχου της Χιλιετίας 1 (Εξάλειψη της έσχατης φτώχιας και πείνας) (ΑΣΧ 1).

V. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ) και το θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια (FSTP) αλληλοσυμπληρώνονται. Εντούτοις, η επισιτιστική διευκόλυνση, η οποία δημιουργήθηκε προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο αντίκτυπος της κρίσης στις τιμές των τροφίμων το 2007-2008, δεν είχε σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση μακροπρόθεσμης αστάθειας στις τιμές των τροφίμων.

VI. Η βοήθεια της ΕΕ ανταποκρίνεται καταλλήλως στις ανάγκες και τις προτεραιότητες των χωρών όσον αφορά τη διαθεσιμότητα των τροφίμων και την πρόσβαση στα τρόφιμα. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έδωσε επαρκή προτεραιότητα στη διατροφή και θα μπορούσε να είχε πράξει περισσότερα προκειμένου να ενθαρρύνει τις χώρες να χαράξουν τις κατάλληλες πολιτικές και τα αναγκαία προγράμματα διατροφής σε προγενέστερο στάδιο. Η Επιτροπή έλαβε πρόσφατα ορισμένες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του εν λόγω προβλήματος.

VII. Οι παρεμβάσεις της ΕΕ είναι ως επί το πλείστον αποτελεσματικές. Ο σχεδιασμός τους είναι άρτιος, βασίζονται σε πολύ καλή γνώση των αναγκών και των προτεραιοτήτων και περιλαμβάνουν στενό διάλογο με τις κυβερνήσεις των χωρών εταίρων και με ενδιαφερομένους ευρέος φάσματος. Ωστόσο, συχνά οι παρεμβάσεις δεν θέτουν αρκούντως σαφείς στόχους. Επίσης, ορισμένες φορές είναι υπερβολικά φιλόδοξοι, ιδίως στις περιπτώσεις σχεδίων μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ). Οι παρεμβάσεις στοχεύουν στην επίτευξη μακροχρόνιων αποτελεσμάτων, παρέχοντας στους τοπικούς πληθυσμούς τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τα αίτια της επισιτιστικής ανασφάλειας, κυρίως αυξάνοντας τη γεωργική παραγωγή και προάγοντας δραστηριότητες που δημιουργούν εισόδημα.

VIII. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παρεμβάσεις βελτιώνουν τη διαθεσιμότητα των τροφίμων για τους δικαιούχους και την πρόσβασή τους σε αυτά. Συμβάλλουν στην αύξηση και τη διαφοροποίηση της γεωργικής παραγωγής και εισοδημάτων και στηρίζουν προγράμματα που αποτελούν "δίχτυ ασφαλείας" για τις πλέον ευάλωτες ομάδες. Οι μισές από τις παρεμβάσεις έχουν εύλογες προοπτικές βιωσιμότητας, ωστόσο η συνέχιση των αποτελεσμάτων είναι λιγότερο σαφής για τις άλλες μισές. Τα μεγάλα κυβερνητικά προγράμματα γεωργίας και κοινωνικών μεταβιβάσεων συνιστούν μεγάλη δημοσιονομική επιβάρυνση και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέχιση της υποστήριξης από χορηγούς βοήθειας.

IX. Προς βελτίωση της αποτελεσματικότητας της αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική, το Συνέδριο διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

α) Για την περίοδο προγραμματισμού μετά το 2013, η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης πρέπει να προβούν σε δομημένη αξιολόγηση της κατάστασης της επισιτιστικής ασφάλειας σε κάθε χώρα και να εξετάσουν συστηματικά το πιθανό πεδίο αναφοράς της βοήθειας της ΕΕ στον τομέα αυτό.

β) Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει, ενδεχομένως σε συνεργασία με άλλους αναπτυξιακούς εταίρους, τη σκοπιμότητα ενός μόνιμου μηχανισμού για τη χρηματοδότηση έκτακτων και συμπληρωματικών μέτρων τα οποία μπορεί να είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση των συνεπειών πιθανών μελλοντικών επισιτιστικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες.

γ) Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης πρέπει να δώσουν την αναγκαία προτεραιότητα στη διατροφή κατά τη χάραξη της στρατηγικής συνεργασίας, τον καθορισμό και τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, καθώς και κατά τον διάλογο πολιτικής με τις κυβερνήσεις εταίρους, ιδίως στο πλαίσιο των προγραμμάτων δημοσιονομικής στήριξης.

δ) Η Επιτροπή πρέπει να καθορίζει για τις παρεμβάσεις στόχους οι οποίοι να είναι αρκούντως επακριβείς και μετρήσιμοι μέσω δεικτών επιδόσεων. Οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι στόχοι είναι εφικτοί προβαίνοντας σε καλύτερη εκτίμηση των κινδύνων και των υποθέσεων εργασίας όσον αφορά την επιτυχή υλοποίηση των παρεμβάσεων.

ε) Η Επιτροπή οφείλει να στηρίζει καλύτερα την οικονομική βιωσιμότητα των προγραμμάτων για τη γεωργία και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις. Για τον σκοπό αυτό πρέπει:

i) να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη αποτελεσματικών υπηρεσιών γεωργικών εφαρμογών, υποδομών για τα μετά τη συγκομιδή στάδια και αγροτικών πιστώσεων,

ii) να μεριμνήσει ώστε τα προγράμματα κοινωνικών μεταβιβάσεων να παρέχουν την κατάλληλη υποστήριξη στην ανάπτυξη ικανοτήτων των δικαιούχων οι οποίες δημιουργούν εισόδημα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

1. Η επισιτιστική ασφάλεια ορίζεται ως η συνθήκη κατά την οποία "όλοι οι άνθρωποι, σε κάθε χρονική στιγμή, έχουν φυσική, κοινωνική και οικονομική πρόσβαση σε επαρκή, ασφαλή και θρεπτική τροφή για να καλύψουν τις διατροφικές τους ανάγκες και προτιμήσεις για μια δραστήρια ζωή γεμάτη υγεία" [1]. Σε γενικές γραμμές, θεωρείται ότι περιλαμβάνει τρεις διαφορετικές διαστάσεις, οι οποίες πρέπει να ικανοποιούνται ταυτόχρονα και με σταθερό τρόπο μέσα στον χρόνο:

α) διαθεσιμότητα τροφίμων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο·

β) φυσική και οικονομική πρόσβαση στα τρόφιμα σε επίπεδο νοικοκυριού· και

γ) διατροφή, ήτοι κατανάλωση τροφίμων σε ατομικό επίπεδο.

Η ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ

2. Η επισιτιστική ασφάλεια αποτελούσε επί μακρόν και εξακολουθεί να αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα, με κατ’ εκτίμηση ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως να υποφέρουν από πείνα [2] (βλέπε γράφημα 1). Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, το εν λόγω αριθμητικό στοιχείο παρουσίασε πτώση και κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’90 οι άνθρωποι που υπέφεραν από πείνα ήταν λίγο περισσότεροι από 800 εκατομμύρια. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο συνολικός αριθμός αυξήθηκε και πάλι, ιδίως μετά την ξαφνική απότομη αύξηση στις τιμές των τροφίμων παγκοσμίως το 2007 και 2008, καθώς και μετά την επακόλουθη οικονομική κρίση του 2008-2009.

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ ΑΠΟ ΠΕΙΝΑ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας.

3. Το πρόβλημα εξακολουθεί να είναι ιδιαιτέρως σοβαρό και διαρκές στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική. Η πλειονότητα των ανθρώπων που υποφέρουν από πείνα ζουν στη Νότια Ασία, όπου πραγματοποιήθηκε, εντούτοις, πρόοδος, ιδίως κατά τη δεκαετία του ’90. Στην υποσαχάρια Αφρική, από την άλλη, υπάρχει περιθώριο για μεγαλύτερη πρόοδο, καθώς στην περιοχή αυτή ο αριθμός των ανθρώπων που υποφέρουν από πείνα είναι υψηλότερος από ό,τι το 1990, φθάνοντας τα 239 εκατομμύρια το 2010, ήτοι το 30 % του συνολικού πληθυσμού (βλέπε χάρτη στο παράρτημα I).

4. Τον Σεπτέμβριο του 2011, κατόπιν ανεπαρκών βροχοπτώσεων για δύο συνεχόμενα έτη, το Κέρας της Αφρικής αντιμετωπίζει τη χειρότερη ξηρασία εδώ και 60 έτη, η οποία έχει ως αποτέλεσμα σοβαρή επισιτιστική κρίση, με συνθήκες που δεν απέχουν πολύ από συνθήκες λιμού σε ορισμένα τμήματα της Κένυας και της Σομαλίας. Ο συνδυασμός των απότομων αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων, της υπερβολικής θνησιμότητας του ζωικού κεφαλαίου, των συγκρούσεων και της περιορισμένης ανθρωπιστικής πρόσβασης επιδείνωσε την κατάσταση της επισιτιστικής ασφάλειας για περισσότερους από 12 εκατομμύρια ανθρώπους και αύξησε τα ποσοστά υποσιτισμού και θνησιμότητας μεταξύ των παιδιών.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΥΠΟΣΙΤΙΣΜΟΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΤΩ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΕΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ: ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ ΤΩΝ ΛΙΠΟΒΑΡΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: ΕΕΣ βάσει στοιχείων του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας.

5. Η υποσαχάρια Αφρική βρίσκεται σε κατάσταση χρόνιου υποσιτισμού με διαρκώς υψηλά ποσοστά, ιδίως όσον αφορά τα παιδιά (βλέπε γράφημα 2 [3]). Σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες έρευνες του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), κατά μέσο όρο το 47 % των παιδιών κάτω των πέντε ετών υποφέρουν από χρόνιο υποσιτισμό (καχεκτικά [4]), το 30 % είναι λιποβαρή [5] και το 9 % των παιδιών πάσχει από οξύ υποσιτισμό πρωτεϊνών-θερμίδων (δυστροφικά [6]), που συνδέεται με υψηλό ποσοστό θνησιμότητας. Οι ενήλικες υποφέρουν επίσης από υποσιτισμό, από τον οποίο πλήττεται κατά μέσο όρο το 12 % των γυναικών. Οι περισσότερο επιβλαβείς συνέπειες του υποσιτισμού συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και κατά τα δύο πρώτα έτη της ζωής. Ο αντίκτυπός τους στη σωματική και γνωστική ανάπτυξη είναι μη αναστρέψιμος και αποτελεί βασική αιτία θνησιμότητας και ασθενειών για μητέρες και παιδιά κάτω των πέντε ετών.

6. Τα παραρτήματα II έως IV παρέχουν επισκόπηση της κατάστασης της επισιτιστικής ασφάλειας στην Αιθιοπία, το Μαλάουι και τη Ρουάντα, χώρες τις οποίες επισκέφθηκε το Συνέδριο στο πλαίσιο του ελέγχου του (βλέπε σημείο 16).

ΚΥΡΙΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

7. Πλήθος παραγόντων, οι οποίοι αποτελούν στο σύνολό τους αιτίες φτώχιας και έλλειψης ανάπτυξης, συμβάλλουν στην επισιτιστική ανασφάλεια:

α) Χαμηλή γεωργική παραγωγικότητα: στην υποσαχάρια Αφρική, ο πληθυσμός είναι αγροτικός σε ποσοστό 70-80 % και επιβιώνει από τη γεωργία αυτοσυντήρησης [7]. Η παραγωγικότητα αυξάνεται ετησίως κατά 1-2 % το μέγιστο, ποσοστό ανεπαρκές εφόσον δεν συμβαδίζει ούτε καν με το ετήσιο ποσοστό αύξησης του πληθυσμού, το οποίο ανέρχεται στο 2,2 % [8]. Το μικρό μέγεθος των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, η υπέρ το δέον εξάρτηση από τη μη αρδευόμενη γεωργία και η ανεπαρκής πρόσβαση σε συντελεστές παραγωγής (σπόρους, λιπάσματα, φυτοφάρμακα) είναι βασικοί λόγοι του προβλήματος.

β) Χαμηλό ποσοστό επενδύσεων και μείωση του μεριδίου που χορηγείται στη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη από τη βοήθεια των χορηγών: οι αναπτυσσόμενες χώρες χορηγούν κατά μέσο όρο το 5 % του εθνικού προϋπολογισμού τους στη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη, ήτοι πολύ μικρότερο από τον στόχο του 10 % που είχε τεθεί στη δήλωση του Μαπούτο (βλέπε σημείο 9) [9]. Στην υποσαχάρια Αφρική, οι χορηγοί βοήθειας έχουν, επίσης, παραμελήσει τον τομέα, ούτως ώστε το 2009 η γεωργία έλαβε μόνο το 8 % της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας σε σύγκριση με το 16 % το 1996 (βλέπε γράφημα 3).

γ) Χαμηλή αγοραστική δύναμη: εξαιτίας της ανεπάρκειας απασχόλησης και ευκαιριών δημιουργίας εισοδήματος, καθώς και της απουσίας μηχανισμών κοινωνικών μεταβιβάσεων, οι φτωχοί συχνά δεν διαθέτουν τα μέσα να αγοράσουν τροφή.

δ) Ανεπαρκείς υποδομές αποθήκευσης, επεξεργασίας και διανομής: οι παράγοντες αυτοί παρακωλύουν τη φυσική πρόσβαση σε τροφή σε επίπεδο νοικοκυριού.

ε) Ανεπαρκής λήψη τροφής και ακατάλληλες διατροφικές πρακτικές: τέτοιου είδους παράγοντες οδηγούν σε υποσιτισμό. Συνδέονται με την έλλειψη εκπαίδευσης σχετικά με τη σωστή διατροφή ή με ανεπαρκή ποικιλία πηγών διατροφής, ανεπαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ανεπαρκή πρόσβαση σε ύδρευση και αποχέτευση ή με τον αναλφαβητισμό μεταξύ των γυναικών.

στ) Παράγοντες που υπερβαίνουν κατά πολύ τον έλεγχο κάθε αναπτυσσόμενης χώρας:

i) ως θύματα φυσικών ή ανθρώπινων καταστροφών αναγκάζονται συχνά να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τις εκμεταλλεύσεις τους και αντιμετωπίζουν την απειλή όχι μόνο της πείνας αλλά της αδιαμφισβήτητης λιμοκτονίας,

ii) οι συνδέσεις μεταξύ των χρηματοοικονομικών αγορών και η κερδοσκοπία στην προθεσμιακή αγορά που αφορά τη γεωργία, καθώς και η ανάπτυξη των βιοκαυσίμων συμβάλλουν στη μη διαθεσιμότητα των τροφίμων και στις αυξήσεις των τιμών. Περιλαμβάνουν, επίσης, τη μεγάλης κλίμακας απόκτηση αρόσιμης γης στην υποσαχάρια Αφρική από αλλοδαπές εταιρείες και κυβερνήσεις [10], γεγονός που δεν εγγυάται οπωσδήποτε τον σεβασμό των αφρικανικών εθνικών συμφερόντων.

ΓΡΑΦΗΜΑ 3

ΕΤΗΣΙΕΣ ΑΝΑΛΗΨΕΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ (ΕΑΒ): ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΡΙΔΙΟ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΕΙΤΑΙ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΡΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

8. Τον Νοέμβριο του 1996, η Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για τον Επισιτισμό που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη ενέκρινε δήλωση και σχέδιο δράσης για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Στην εν λόγω διάσκεψη δόθηκε η υπόσχεση συνέχισης των προσπαθειών για την εξάλειψη της πείνας σε όλες τις χώρες, με στόχο να μειωθεί στο ήμισυ ο αριθμός των υποσιτιζόμενων ανθρώπων μέχρι το 2015. Η υψηλή προτεραιότητα που κατέχει η επισιτιστική ασφάλεια στο πρόγραμμα δράσης για την αναπτυξιακή συνεργασία αναγνωρίστηκε στον Αναπτυξιακό Στόχο της Χιλιετίας αριθ. 1 (ΑΣΧ1), ο οποίος εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2000 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών [11].

9. Στη δεύτερη τακτική συνέλευση της Αφρικανικής Ένωσης τον Ιούλιο του 2003, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Αφρικής επιδοκίμασαν τη Δήλωση του Μαπούτο για τη Γεωργία και την Επισιτιστική Ασφάλεια στην Αφρική. Δεσμεύθηκαν να ενισχύσουν την ανάπτυξη της γεωργίας και συναφών δραστηριοτήτων με προστιθέμενη αξία, την αγροτική ανάπτυξη και την επισιτιστική ασφάλεια σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και να χορηγούν το 10 % του εθνικού προϋπολογισμού τους στον τομέα της γεωργίας έως το 2008. Το Γενικό Πρόγραμμα Γεωργικής Ανάπτυξης της Αφρικής (CAADP) αποσκοπεί στην εξάλειψη της πείνας και τη μείωση της φτώχιας μέσω της γεωργίας και θέτει ως ετήσιο στόχο γεωργικής ανάπτυξης το 6 %.

10. Η Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη για την Ανάπτυξη τον Δεκέμβριο του 2005 [12] (εφεξής "Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη") επέλεξε τη γεωργία, την αγροτική ανάπτυξη και την επισιτιστική ασφάλεια ως έναν από τους τομείς στους οποίους θα επικεντρωθεί η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ. Όσον αφορά τη γεωργία, επίκεντρο αποτελούν η πρόσβαση στους πόρους (γη, νερό και χρηματοδότηση), η ανταγωνιστικότητα σε περιφερειακές και διεθνείς αγορές και η διαχείριση του κινδύνου, καθώς και η γεωργική έρευνα σε παγκόσμιο επίπεδο. Όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια, επίκεντρο αποτελούν η πρόληψη, η ανάπτυξη μηχανισμών που αποτελούν "δίχτυ ασφαλείας", η βελτίωση της πρόσβασης στους πόρους, η ποιότητα της διατροφής και η ανάπτυξη ικανοτήτων.

11. Τον Μάρτιο του 2010, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με ένα πολιτικό πλαίσιο της ΕΕ για την παροχή βοήθειας στις αναπτυσσόμενες χώρες για την αντιμετώπιση της πρόκλησης της επισιτιστικής ασφάλειας [13]. Λαμβάνοντας υπόψη την ανομοιογενή και ανεπαρκή πρόοδο προς την επισιτιστική ασφάλεια και τον ΑΣΧ1, η ανακοίνωση αποσκοπεί στον καθορισμό μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της όσον αφορά την καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχιας και του υποσιτισμού. Οι στόχοι της είναι οι εξής:

α) επίσπευση της γεωργικής ανάπτυξης, με εστίαση σε οικολογικά αποτελεσματική εντατική γεωργική καλλιέργεια για τους κατόχους μικρών γεωργικών εκμεταλλεύσεων και ειδικότερα για τις γυναίκες·

β) βελτίωση της πρόσβασης στα τρόφιμα μέσω της απασχόλησης και βιοποριστικών δραστηριοτήτων·

γ) διαμόρφωση πολιτικών και στρατηγικών για τη διατροφή, καθώς και καθιέρωση μηχανισμών συντονισμού μεταξύ των τομέων της γεωργίας, της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας· και

δ) βελτίωση της πρόληψης και της διαχείρισης κρίσεων, ιδίως καθιερώνοντας, αφενός, στενούς δεσμούς μεταξύ των φορέων που δραστηριοποιούνται στον ανθρωπιστικό και στον αναπτυξιακό τομέα και, αφετέρου, αποτελεσματικά εθνικά ή περιφερειακά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

12. Στην υποσαχάρια Αφρική, η Επιτροπή χρησιμοποίησε από το 1996 τέσσερα βασικά μέσα για τη χρηματοδότηση παρεμβάσεων στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας (βλέπε γράφημα 4):

ΓΡΑΦΗΜΑ 4

Επισκόπηση των βασικών πηγών χρηματοδότησης της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική (περίοδοι αναλήψεων υποχρεώσεων)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

α) ως γεωγραφικός μηχανισμός, το ΕΤΑ [14] αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο συνεργασίας με κάθε υποσαχάρια χώρα. Οι χώρες που λαμβάνουν άμεση στήριξη για την επισιτιστική ασφάλεια είναι εκείνες στις οποίες έχει επιλεγεί η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία ή η αγροτική ανάπτυξη ως κεντρικός τομέας συνεργασίας στο έγγραφο στρατηγικής ανά χώρα [15] και στο εθνικό ενδεικτικό πρόγραμμα (ΕΕΠ). Εκτός των παραπάνω, μπορεί επίσης να χορηγηθεί χρηματοδότηση, μολονότι τα ποσά είναι μικρότερα, στο πλαίσιο, αφενός, των μη κεντρικών τομέων που στηρίζει το ΕΤΑ ή, αφετέρου, του επονομαζόμενου "κονδυλίου Β", το οποίο προορίζεται να καλύπτει απρόβλεπτες ανάγκες·

β) τρεις θεματικοί μηχανισμοί χρηματοδοτούνται μέσω του γενικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ("γενικός προϋπολογισμός"):

i) κατά τη διάρκεια της περιόδου 1996-2006, καθιερώθηκε κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια (FSBL) [16], με σκοπό να χρηματοδοτούνται τρία βασικά είδη παρεμβάσεων σε επίπεδο χώρας:

- η επισιτιστική βοήθεια, της οποίας οι επιχειρήσεις είναι κατά βάση βραχυπρόθεσμες,

- η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική ή τεχνική συνδρομή για την υποστήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας (π.χ. της παροχής σπόρων για σπορά, εργαλείων και άλλων συντελεστών παραγωγής που είναι ουσιαστικής σημασίας για την καλλιέργεια εδώδιμων ειδών),

- συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και συστήματα αποθήκευσης,

+++++ TIFF +++++

ii) το θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια, στο πλαίσιο του μηχανισμού για την αναπτυξιακή συνεργασία [17], καλύπτει την περίοδο 2007-2013. Βασικό χαρακτηριστικό του εν λόγω μηχανισμού είναι ότι επικεντρώνεται σε επίπεδο περιφέρειας, ηπείρου, καθώς και σε παγκόσμιο επίπεδο, με σκοπό να στηρίζει τη γεωργική έρευνα και τεχνολογία, τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και οικοσυστημάτων, να ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ των πληροφοριών/συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια και την ανάπτυξη στρατηγικών αποτελεσματικής ανταπόκρισης, καθώς και να αξιοποιεί το δυναμικό που προσφέρουν για την επισιτιστική ασφάλεια οι προσεγγίσεις σε επίπεδο ηπείρου και περιφέρειας. Είναι, επίσης, δυνατή η παρέμβαση σε επίπεδο χώρας υπό ορισμένες περιστάσεις,

iii) τον Δεκέμβριο του 2008, καθιερώθηκε η επισιτιστική διευκόλυνση [18], για την ταχεία αντιμετώπιση της κρίσης που προκαλεί η αστάθεια των τιμών των τροφίμων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι πρωταρχικοί στόχοι της επισιτιστικής διευκόλυνσης ήταν η αύξηση της γεωργικής παραγωγής, η άμβλυνση των επιπτώσεων της αύξησης των τιμών των τροφίμων στους τοπικούς πληθυσμούς και η ενίσχυση των παραγωγικών δυνατοτήτων και διακυβέρνησης του γεωργικού τομέα με σκοπό την αύξηση της βιωσιμότητας των παρεμβάσεων. Παρέχει στήριξη για τη βελτίωση της πρόσβασης σε γεωργικούς συντελεστές παραγωγής και υπηρεσίες και σε μέτρα στο πλαίσιο μηχανισμών ασφαλείας.

13. Όπως δεικνύεται στο γράφημα 5 κατωτέρω, τα κονδύλια για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική για την περίοδο 2002-2010 στο πλαίσιο των τεσσάρων μηχανισμών που αναφέρονται στο σημείο 12 ανέρχονται σε 3177 εκατομμύρια ευρώ.

ΓΡΑΦΗΜΑ 5

ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2002-2010

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

14. Με τον έλεγχό του, το Συνέδριο επιδίωξε να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα της αναπτυξιακής βοήθειας της ΕΕ όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική, περιοχή στην οποία η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό θέμα (βλέπε σημεία 4 έως 6). Ο έλεγχος επικεντρώθηκε σε δύο βασικά ερωτήματα:

α) Είναι η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια συναφής προς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των χωρών;

β) Είναι αποτελεσματικές οι παρεμβάσεις της ΕΕ;

15. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στην άμεση στήριξη της ΕΕ για την ανάπτυξη όσον αφορά τις τρεις διαστάσεις της επισιτιστικής ασφάλειας, ήτοι τη διαθεσιμότητα τροφίμων, την πρόσβαση στα τρόφιμα και την κατανάλωση τροφίμων κατά την περίοδο 2002-2010. Επικεντρώθηκε σε παρεμβάσεις που αφορούσαν τη στήριξη σε επίπεδο χώρας, στο πλαίσιο των τεσσάρων γεωγραφικών και θεματικών μηχανισμών που αναφέρονται στο σημείο 12. Ο έλεγχος δεν περιλάμβανε εξέταση των κατωτέρω:

α) κατά πόσον η επισιτιστική ασφάλεια ενσωματώθηκε σε παρεμβάσεις σε άλλους τομείς (όπως η υγεία, η εκπαίδευση, η ύδρευση και η αποχέτευση, η ειρήνη και η σταθερότητα ή το εμπόριο)·

β) παρεμβάσεις σε επίπεδο περιφέρειας, ηπείρου, καθώς και σε παγκόσμιο επίπεδο· και

γ) βοήθεια σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης και ανθρωπιστική βοήθεια.

16. Ο έλεγχος διενεργήθηκε μεταξύ του Μαΐου 2010 και του Απριλίου 2011. Περιλάμβανε τα εξής:

α) εξέταση των εγγράφων πολιτικής και συνομιλίες με υπαλλήλους της Επιτροπής στις Βρυξέλλες·

β) εξέταση του σχεδιασμού και της εφαρμογής του θεματικού προγράμματος για την επισιτιστική ασφάλεια και της διευκόλυνσης για την επισιτιστική ασφάλεια [19]·

γ) επισκέψεις σε τρεις χώρες στις οποίες η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία και/ή η αγροτική ανάπτυξη αποτελούσαν κεντρικό τομέα στο πλαίσιο τόσο του ένατου όσο και του δέκατου ΕΤΑ: Αιθιοπία, Μαλάουι και Ρουάντα. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω επισκέψεων, οι ελεγκτές του Συνεδρίου συνομίλησαν με υπαλλήλους των αντιπροσωπειών της ΕΕ, εκπροσώπους των εθνικών αρχών, λοιπούς χορηγούς βοήθειας, ΜΚΟ και δικαιούχους. Επίσης, εξέτασαν 22 παρεμβάσεις με σκοπό να αξιολογήσουν κατά πόσον, αφενός, είναι συναφείς με τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των δικαιούχων και, αφετέρου, είχαν επιτύχει ή ήταν πιθανό να επιτύχουν τους στόχους τους. Οι παρεμβάσεις βαθμολογήθηκαν με βάση τη μεθοδολογία της Επιτροπής για την παρακολούθηση που είναι προσανατολισμένη στα αποτελέσματα (ROM) (βλέπε παράρτημα V)·

δ) εξέταση μέσω εγγράφων των στρατηγικών συνεργασίας της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια σε τρεις άλλες χώρες στις οποίες η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία και/ή η αγροτική ανάπτυξη αποτελούσαν κεντρικό τομέα στο πλαίσιο τόσο του ένατου όσο και του δέκατου ΕΤΑ: Μπουρούντι, Ερυθραία και Νίγηρας·

ε) εξέταση της στήριξης της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια σε δέκα χώρες, οι οποίες αντιμετωπίζουν, επίσης, χρόνια επισιτιστική ανασφάλεια, αλλά στις οποίες η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία και/ή η αγροτική ανάπτυξη δεν αποτελούσαν κεντρικό τομέα στο πλαίσιο τόσο του ένατου όσο και του δέκατου ΕΤΑ: Μποτσουάνα, Καμερούν, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Γκάμπια, Λεσόθο, Λιβερία, Μάλι, Σουαζιλάνδη, Τανζανία και Ζάμπια.

17. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται οι χρηματοδοτήσεις της ΕΕ για την αναπτυξιακή βοήθεια σχετικά με την επισιτιστική ασφάλεια από το 2002 έως το 2010, στο πλαίσιο των τεσσάρων μηχανισμών που αναφέρονται στο σημείο 12 στις 16 χώρες του ελεγκτικού δείγματος.

+++++ TIFF +++++

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2002-2010, ΣΤΙΣ 16 ΧΩΡΕΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

(εκατομμύρια ευρώ) |

Χώρα | 9ο ΕΤΑ | 10ο ΕΤΑ | Κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια | Επισιτιστική διευκόλυνση | Θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια | Λοιπά κονδύλια του προϋπολογισμού | Σύνολο |

Χώρες στις οποίες η στήριξη για την επισιτιστική ασφάλεια πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ενός κεντρικού τομέα σχετικά με το 9ο και 10ο ΕΤΑ

Αιθιοπία | 78,0 | 146,2 | 36,2 | 44,6 | 2,2 | 3,7 | 310,9 |

Μαλάουι | 76,3 | 62,0 | 63,7 | 18,5 | 3,3 | - | 223,8 |

Νίγηρας | 53,1 | 39,4 | 21,8 | 19,6 | - | 4,9 | 138,8 |

Ρουάντα | 64,0 | 40,0 | 4,4 | 15,6 | - | 12,1 | 136,2 |

Μπουρούντι | 74,8 | 6,1 | 9,2 | 14,4 | 9,1 | 3,0 | 116,6 |

Ερυθραία | 7,9 | 4,9 | 20,4 | 13,6 | 6,3 | 13,6 | 66,6 |

Χώρες στις οποίες η στήριξη για την επισιτιστική ασφάλεια δεν πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ενός κεντρικού τομέα σχετικά με το 9ο και 10ο ΕΤΑ

Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό | 34,7 | - | 26,3 | 39,8 | 21,6 | 2,3 | 124,8 |

Ζάμπια | 16,6 | 26,6 | 4,3 | 15,4 | 2,0 | - | 64,9 |

Μάλι | 1,8 | 20,5 | 8,0 | 26,3 | 0,1 | 2,0 | 58,7 |

Λιβερία | - | 22,7 | 5,7 | 14,1 | 8,0 | 2,7 | 53,3 |

Τανζανία | 8,0 | 5,0 | - | 31,7 | - | - | 44,6 |

Καμερούν | 10,4 | 18,7 | - | 2,5 | - | 1,3 | 32,9 |

Σουαζιλάνδη | 25,7 | 0,9 | - | - | - | 3,0 | 29,6 |

Γκάμπια | - | 2,6 | - | 5,5 | - | - | 8,1 |

Λεσόθο | 2,0 | - | - | 5,4 | - | - | 7,4 |

Μποτσουάνα | 4,0 | - | - | - | - | - | 4,0 |

ΣΥΝΟΛΟ | 457,2 | 395,7 | 200,0 | 266,9 | 52,6 | 48,7 | 1421,1 |

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΑΦΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ, ΟΦΕΙΛΕΙ ΩΣΤΟΣΟ ΝΑ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

18. Η ενότητα αυτή πραγματεύεται το ερώτημα κατά πόσον η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια είναι συναφής προς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των χωρών. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον:

α) οι στρατηγικές συνεργασίας στο πλαίσιο του ΕΤΑ λαμβάνουν υπόψη την κατάσταση που επικρατεί στις υπό εξέταση χώρες όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια·

β) η Επιτροπή χρησιμοποιεί το θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια και την επισιτιστική διευκόλυνση συμπληρωματικά προς το ΕΤΑ· και

γ) οι παρεμβάσεις της ΕΕ είναι συναφείς προς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των χωρών.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ, ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΔΕΝ ΕΛΑΒΕ ΕΠΑΡΚΩΣ ΥΠΟΨΗ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΤΑ ΓΙΑ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ

19. Στον πίνακα 2 κατωτέρω παρουσιάζεται η κατάσταση που επικρατεί ως προς την πείνα, καθώς και η εξέλιξη όσον αφορά την επίτευξη του ΑΣΧ1 στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής. Στον πίνακα σημειώνονται επίσης οι χώρες στις οποίες η άμεση αναπτυξιακή βοήθεια υπέρ της επισιτιστικής ασφάλειας παρασχέθηκε από τους κεντρικούς τομείς του ένατου και δέκατου ΕΤΑ, ήτοι της επισιτιστικής ασφάλειας, της γεωργίας και/ή της αγροτικής ανάπτυξης.

20. Για την περίοδο 1996-2006 το κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια προοριζόταν ως το κύριο μέσο που θα είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή προκειμένου να παράσχει τη βοήθεια της ΕΕ στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας και το 80 % περίπου της χρηματοδότησης που παρασχέθηκε στο πλαίσιο του εν λόγω κονδυλίου του προϋπολογισμού διοχετεύθηκε μέσω συμφωνιών χρηματοδότησης οι οποίες συνήφθησαν με τις εθνικές κυβερνήσεις [20]. Παράλληλα, ωστόσο, ορισμένες χώρες δικαιούχοι βοήθειας στο πλαίσιο του εν λόγω κονδυλίου του προϋπολογισμού είχαν επίσης περιλάβει την επισιτιστική ασφάλεια ή κάποιον συναφή τομέα ως κεντρικό τομέα στο εθνικό έγγραφο στρατηγικής και, ως εκ τούτου, έλαβαν επίσης σημαντική χρηματοδότηση από το ΕΤΑ.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΚΕΝΤΡΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΕ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΕΚΑΤΟΥ ΕΤΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ

Χώρα | Υποσιτιζόμενος πληθυσμός | GHI 2010 | Εξέλιξη ως προς τον ΑΣΧ1 | Κεντρικός τομέας 9ο ΕΤΑ | Κεντρικός τομέας 10ο ΕΤΑ |

εκατομμύρια | % |

Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό | 41,9 | 69 | Άκρως ανησυχητική | Εκτός πορείας | Γεωργία | - |

Αιθιοπία | 31,6 | 41 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΕΑ | ΑΑ-ΕΑ |

Τανζανία | 13,7 | 34 | Ανησυχητική | Εκτός πορείας | - | - |

Κένυα | 11,2 | 31 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | ΑΑ | Γεωργία-ΑΑ |

Νιγηρία | 9,2 | 6 | Σοβαρή | Επιτεύχθηκε | - | - |

Σουδάν | 8,8 | 22 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΕΑ | - |

Μοζαμβίκη | 8,1 | 38 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΕΑ-Γεωργία | Γεωργία-ΑΑ |

Αγκόλα | 7,1 | 41 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΕΑ | ΑΑ |

Ουγκάντα | 6,1 | 21 | Σοβαρή | Εκτός πορείας | ΑΑ | ΑΑ |

Ζάμπια | 5,2 | 43 | Ανησυχητική | Εκτός πορείας | - | - |

Μπουρούντι | 4,7 | 62 | Άκρως ανησυχητική | Εκτός πορείας | ΑΑ | Αποκατάσταση-ΑΑ |

Μαδαγασκάρη | 4,5 | 25 | Ανησυχητική | Εκτός πορείας | ΑΑ | ΑΑ-Γεωργία-EΑ |

Καμερούν | 3,9 | 21 | Σοβαρή | Στη σωστή πορεία | - | - |

Μαλάουι | 3,9 | 28 | Σοβαρή | Στη σωστή πορεία | ΑΑ | Γεωρία-ΕΑ |

Τσαντ | 3,8 | 37 | Άκρως ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | - | - |

Ζιμπάμπουε | 3,7 | 30 | Ανησυχητική | Καθυστέρηση | - | - |

Ρουάντα | 3,1 | 34 | Ανησυχητική | Καθυστέρηση | ΑΑ | ΑΑ |

Ερυθραία | 3,0 | 64 | Άκρως ανησυχητική | Καθυστέρηση | - | ΕΑ |

Ακτή Ελεφαντοστού | 2,8 | 14 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | ΑΑ | - |

Νίγηρας | 2,7 | 20 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΑΑ-ΕΑ | ΑΑ |

Σενεγάλη | 2,0 | 17 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | - | - |

Τόγκο | 1,8 | 30 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | - | - |

Σιέρρα Λεόνε | 1,8 | 35 | Ανησυχητική | Καθυστέρηση | - | - |

Κεντροαφρικανική Δημοκρατία | 1,7 | 40 | Ανησυχητική | Καθυστέρηση | - | - |

Γουινέα | 1,6 | 17 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | - | - |

| | | | | | |

| Αύξηση / επιδείνωση / εκτός πορείας | ΕΑ: Επισιτιστική ασφάλεια |

| Μείωση / βελτίωση | ΑΑ: Αγροτική ανάπτυξη |

| Δεν υπήρξε αύξηση | GHI: Global Hunger Index (παγκόσμιος δείκτης για την πείνα ) |

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

ΚΕΝΤΡΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΕ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΕΚΑΤΟΥ ΕΤΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ

Πηγή: Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο βάσει στοιχείων από το έγγραφο "State of Food Insecurity in the World 2010" ("Κατάσταση της επισιτιστικής ανασφάλειας στον κόσμο το 2010"), τον παγκόσμιο δείκτη για την πείνα (Global Hunger index) για το 2010, το έγγραφο "Progress on MDG 1" ("Πρόοδος ως προς τον ΑΣΧ1") του FAO, καθώς και τα ΕΣΧ για το ένατο και το δέκατο ΕΤΑ. http://www.fao.org/fileadmin/templates/es/Hunger_Portal/MDG_Progress_per_country.pdf

Χώρα | Υποσιτιζόμενος πληθυσμός | GHI 2010 | Εξέλιξη ως προς τον ΑΣΧ1 | Κεντρικός τομέας 9ο ΕΤΑ | Κεντρικός τομέας 10ο ΕΤΑ |

εκατομμύρια | % |

Μάλι | 1,5 | 12 | Σοβαρή | Επιτεύχθηκε | - | - |

Γκάνα | 1,2 | 5 | Σοβαρή | Επιτεύχθηκε | ΑΑ | - |

Μπουρκίνα Φάσο | 1,2 | 9 | Ανησυχητική | Στη σωστή πορεία | ΕΑ | - |

Λιβερία | 1,2 | 33 | Ανησυχητική | Εκτός πορείας | - | - |

Μπενίν | 1,0 | 12 | Σοβαρή | Στη σωστή πορεία | - | - |

Μποτσουάνα | 0,5 | 25 | Σοβαρή | Εκτός πορείας | - | - |

Kονγκό | 0,5 | 15 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | - | - |

Ναμίμπια | 0,4 | 19 | Σοβαρή | Στη σωστή πορεία | ΑΑ | ΑΑ |

Λεσόθο | 0,3 | 14 | Σοβαρή | Καθυστέρηση | - | - |

Γκάμπια | 0,3 | 19 | Σοβαρή | Εκτός πορείας | ΑΑ | - |

Σουαζιλάνδη | 0,2 | 18 | Σοβαρή | Εκτός πορείας | - | - |

Μαυριτανία | 0,2 | 7 | Σοβαρή | Στη σωστή πορεία | - | - |

Μαυρίκιος | 0,1 | 5 | Μέτρια | Στη σωστή πορεία | - | - |

Πράσινο Ακρωτήριο | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Κομόρες | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Ανησυχητική | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Τζιμπουτί | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Ανησυχητική | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Ισημερινή Γουινέα | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Γουινέα Μπισσάου | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Ανησυχητική | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Σάο Τομέ και Πρίνσιπε | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Σεϋχέλλες | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Σομαλία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

Νότια Αφρική | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | Δεν υπάρχουν στοιχεία | - | - |

| | | | | | |

| Αύξηση / επιδείνωση / εκτός πορείας | ΕΑ: Επισιτιστική ασφάλεια |

| Μείωση / βελτίωση | ΑΑ: Αγροτική ανάπτυξη |

| Δεν υπήρξε αύξηση | GHI: Global Hunger Index (παγκόσμιος δείκτης για την πείνα ) |

21. Από το 2007, η προσέγγιση που εφαρμόζεται είναι ότι η προερχόμενη από την ΕΕ χρηματοδότηση για την επισιτιστική ασφάλεια σε εθνικό επίπεδο πρέπει να προέρχεται από τα γεωγραφικά μέσα, ήτοι το ΕΤΑ στην περίπτωση των χωρών της υποσαχάριας Αφρικής. Οι χώρες οφείλουν να εντάσσουν τις πολιτικές τους στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας στο συνολικό εθνικό σχέδιο ανάπτυξης, ενώ στόχος της Επιτροπής είναι να κατευθύνει τη στρατηγική παρέμβασής της σε εθνικό επίπεδο μάλλον μέσω ενός εγγράφου σχεδιασμού, ήτοι του ΕΣΧ, παρά με μια σειρά αποσπασματικών μέσων. Η προσέγγιση αυτή απηχεί μια σύσταση η οποία περιλαμβάνεται στην ειδική έκθεση αριθ. 2/2003 του Συνεδρίου σχετικά με την εφαρμογή της πολιτικής της επισιτιστικής ασφάλειας στις αναπτυσσόμενες χώρες που χρηματοδοτείται από τον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης [21].

22. Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, η επισιτιστική ασφάλεια περιλαμβανόταν πάντοτε στη στρατηγική συνεργασίας του ΕΤΑ σε έντεκα χώρες, στο πλαίσιο τόσο του ένατου όσο και του δέκατου ΕΤΑ. Η έμφαση αυτή είναι δικαιολογημένη, δεδομένου ότι οι εν λόγω χώρες συγκαταλέγονται σε αυτές με τον μεγαλύτερο πληθυσμό υποσιτιζομένων, ενώ, βάσει του παγκόσμιου δείκτη για την πείνα, η κατάσταση στις περισσότερες από αυτές χαρακτηρίζεται "ανησυχητική" έως "άκρως ανησυχητική" [22]. Επιπλέον, σχεδόν οι μισές από αυτές έχουν καθυστερήσει ή έχουν παρεκκλίνει της πορείας όσον αφορά την επίτευξη του ΑΣΧ1.

23. Ωστόσο, στον πίνακα αυτό φαίνεται επίσης ότι η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία και η αγροτική ανάπτυξη έχουν επιλεγεί ως κεντρικοί τομείς λιγότερο συχνά στο πλαίσιο του δέκατου ΕΤΑ (12 χώρες) από ό,τι στο πλαίσιο του ένατου (17 χώρες). Η εξέλιξη αυτή δεν συμβαδίζει με την κρίσιμη κατάσταση όσον αφορά τον ΑΣΧ1, ο οποίος συγκαταλέγεται στους ΑΣΧ με τη μεγαλύτερη παρέκκλιση από την πορεία τους, και την αυξημένη προτεραιότητα την οποία όφειλε να αναγνωρίσει το ΕΤΑ στην επισιτιστική ασφάλεια όταν αποφασίστηκε να μην παρέχεται πλέον βοήθεια σε εθνικό επίπεδο από το κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια.

24. Σε ορισμένες χώρες όπως η Δημοκρατία του Κονγκό, το Σουδάν, το Τσαντ, η Ζιμπάμπουε, η Σιέρρα Λεόνε και η Λιβερία, η βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια διοχετεύθηκε κυρίως μέσω του θεματικού προγράμματος για την επισιτιστική ασφάλεια. Οι χώρες αυτές θεωρείται ότι πλήττονται από παρατεταμένη κρίση και σκοπός του θεματικού προγράμματος είναι να υποστηρίζει τη διαδικασία "σύvδεσης της αρωγής, της απoκατάστασης και της αvάπτυξης (ΣΑΑΑ)" ή να παρεμβαίνει σε χώρες όπου το γεωγραφικό μέσο δεν λειτουργεί σωστά λόγω εξαιρετικών περιστάσεων (βλέπε σημεία 29 και 30).

25. Πολλές άλλες χώρες, ωστόσο, οι οποίες δεν βρίσκονται μεν σε αυτή την κατάσταση, αλλά πλήττονται από χρόνια επισιτιστική ανασφάλεια και έχουν παρεκκλίνει της πορείας ή έχουν καθυστερήσει όσον αφορά την επίτευξη του ΑΣΧ1, έλαβαν ελάχιστη ή και καθόλου αναπτυξιακή βοήθεια από την ΕΕ στον τομέα αυτό. Αυτό ισχύει, λόγου χάριν, στην περίπτωση της Τανζανίας, της Ζάμπια, της Μποτσουάνα, του Λεσόθο, της Γκάμπια και της Σουαζιλάνδης. Ο επιμερισμός των καθηκόντων αυτών με άλλους αναπτυξιακούς εταίρους δεν συνιστά ικανή δικαιολογία, καθώς γίνεται ευρέως αποδεκτό [23] ότι η γεωργία και η διατροφή δεν τυγχάνουν επαρκούς προσοχής και χρηματοδότησης από την κοινότητα των χορηγών βοήθειας.

26. Το Συνέδριο αναγνωρίζει ότι η Επιτροπή δεν φέρει την αποκλειστική ευθύνη όσον αφορά τον καθορισμό της στρατηγικής συνεργασίας στο πλαίσιο του ΕΤΑ και την επιλογή των παρεμβάσεων, ενέργειες οι οποίες πρέπει να γίνονται σε συνεργασία με τη χώρα-εταίρο και σε συντονισμό και συμπληρωματικότητα με άλλους αναπτυξιακούς εταίρους. Ωστόσο, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν έδωσε την απαιτούμενη σημασία στην επισιτιστική ασφάλεια κατά τη χάραξη της στρατηγικής συνεργασίας για το ΕΤΑ στις χώρες που αναφέρονται στο σημείο 25, και ιδίως στο πλαίσιο του δέκατου ΕΤΑ. Όπως αναφέρεται στην ειδική έκθεση αριθ. 2/2003 (σημείο 90), το Συνέδριο θεωρεί ότι τα ΕΣΧ πρέπει να περιλαμβάνουν ρητά την έννοια της επισιτιστικής ασφάλειας. Αυτό δεν ισχύει για τα έγγραφα στρατηγικής των προαναφερόμενων χωρών, τα οποία δεν περιέχουν κατάλληλη αξιολόγηση της κατάστασης της επισιτιστικής ανασφάλειας, των αιτίων της και των αναγκών της χώρας όσον αφορά και τις τρεις διαστάσεις της επισιτιστικής ασφάλειας (βλέπε πλαίσιο 1).

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΛΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΣΧ

Από τα δέκα ΕΣΧ που εξετάστηκαν, δύο (Ζάμπια και Δημοκρατία του Κονγκό) δεν αναφέρουν την ανησυχητική και άκρως ανησυχητική κατάσταση στην οποία βρίσκονται αντίστοιχα οι οικείες χώρες από άποψη επισιτιστικής ασφάλειας. Η σημασία της γεωργίας για τα αγροτικά εισοδήματα υπογραμμίζεται σε πολλά ΕΣΧ, χωρίς ωστόσο να γίνεται σύνδεση με την επισιτιστική ασφάλεια, προκειμένου να καθοριστούν τα βασικά στρατηγικά ζητήματα που αφορούν τα προβλήματα της διαθεσιμότητας τροφίμων, ο βαθμός στον οποίο τα νοικοκυριά έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν βασικές επισιτιστικές ανάγκες, καθώς και ο αντίκτυπος της ανεπάρκειας των καλλιεργούμενων εδώδιμων ειδών στη διατροφική κατάσταση. Ενώ όλα τα ΕΣΧ περιέχουν ενότητα με ανάλυση της φτώχιας, μόνο δύο (Λεσόθο και Μάλι) περιέχουν εκτίμηση του αντικτύπου της φτώχιας στην πρόσβαση σε είδη σίτισης. Όσον αφορά τη διατροφή, το ποσοστό των υποσιτιζομένων κάτω των πέντε ετών αναφέρεται μόνο σε τρία ΕΣΧ (Μάλι, Τανζανία και Ζάμπια). Οι ανάγκες και οι προτεραιότητες ως προς την επισιτιστική ασφάλεια αναφέρονται σπάνια, ενώ μόνο δύο ΕΣΧ (Λιβερία και Μάλι) περιγράφουν τις δράσεις που απαιτούνται για τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας της οικείας χώρας.

27. Κατά τη συνάντηση υψηλού επιπέδου στο πλαίσιο της γενικής συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών τον Σεπτέμβριο του 2010, ο πρόεδρος Barroso ανήγγειλε ότι η ΕΕ είχε δρομολογήσει πρωτοβουλία ΑΣΧ, ύψους ενός δισεκατομμυρίου ευρώ, χρηματοδοτούμενη από μη διατεθέντα αποθέματα του ΕΤΑ, προκειμένου να διευκολυνθεί, στις χώρες ΑΚΕ, η πρόοδος εκείνων των ΑΣΧ που απέχουν τα μέγιστα από την επίτευξή τους, συμπεριλαμβανομένου του ΑΣΧ1 [24]. Αυτή η εκ νέου έμφαση στην επισιτιστική ασφάλεια είναι μεν σκόπιμη, επιβεβαιώνει ωστόσο ότι υπήρχε περιθώριο να της αναγνωριστεί μεγαλύτερη προτεραιότητα κατά τον προγραμματισμό του δέκατου ΕΤΑ.

+++++ TIFF +++++

ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΤΟ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΤΟ ΕΤΑ, ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΑΣΤΑΘΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

28. Το πεδίο εφαρμογής που αναγνωρίστηκε στο θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια είναι μικρότερο από ό,τι εκείνο του παλαιότερου κονδυλίου του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια, γεγονός το οποίο βελτιώνει τη συνάφεια μεταξύ των μέσων εξωτερικής βοήθειας που διαθέτει η ΕΕ, ιδίως δε τη συμπληρωματικότητα με το ΕΤΑ. Το κύριο χαρακτηριστικό της νέας προσέγγισης που χρησιμοποιήθηκε για το θεματικό πρόγραμμα ήταν η επικέντρωσή του στο περιφερειακό, ηπειρωτικό και παγκόσμιο επίπεδο.

29. Η βασική εφαρμογή του θεματικού προγράμματος σε επίπεδο χωρών ήταν η υποστήριξη της διαδικασίας "σύνδεσης της αρωγής, της αποκατάστασης και της ανάπτυξης (ΣΑΑΑ)" στις διάφορες χώρες, προκειμένου να συμπληρώνονται οι επιχειρήσεις παροχής βοήθειας της ΓΔ Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας (ΓΔ ECHO) και να δημιουργηθεί γέφυρα για μελλοντικές αναπτυξιακές παρεμβάσεις (λόγου χάριν, Σουδάν, Σιέρρα Λεόνε). Το θεματικό πρόγραμμα συνιστά μια περισσότερο ευέλικτη πηγή χρηματοδότησης σε σύγκριση με τα ΕΣΧ που προβλέπει το ΕΤΑ, τα οποία έχουν μακροπρόθεσμο πλαίσιο προγραμματισμού και συνήθως μικρό περιθώριο αναθεώρησης της στρατηγικής κατά τη διαδικασία της ενδιάμεσης αξιολόγησης.

30. Επιπλέον, το θεματικό πρόγραμμα παρεμβαίνει σε χώρες που επίσης πλήττονται από ιδιαίτερη επισιτιστική ανασφάλεια αλλά στις οποίες, επειδή το ΕΤΑ δεν λειτουργεί σωστά λόγω των πολιτικών συνθηκών, δεν κατέστη δυνατόν να καταρτιστεί ΕΣΧ (παραδείγματος χάριν, Σομαλία και Ζιμπάμπουε), ή στις οποίες, στην πραγματικότητα, η εθνική κυβέρνηση δεν ασκεί εξουσία εφ’ όλης της επικράτειας (λόγου χάριν, Δημοκρατία του Κονγκό).

31. Για την περίοδο εφαρμογής 2011-2013 του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος [25], το θεματικό πρόγραμμα ανέλαβε έναν νέο συμπληρωματικό ρόλο σε επίπεδο χώρας. Χρησιμοποιείται για την παροχή πρόσθετης χρηματοδότησης σε ορισμένες χώρες που πλήττονται μεν από χρόνια επισιτιστική ανασφάλεια αλλά οι οποίες δεν έχουν επιλέξει την επισιτιστική ασφάλεια ως κεντρικό τομέα στο πλαίσιο του δέκατου ΕΤΑ. Η Επιτροπή είναι πλέον έτοιμη να διαθέσει χρηματοδότηση από το θεματικό πρόγραμμα σε τέτοιου είδους χώρες, εάν η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί κυβερνητική προτεραιότητα και έχει πιθανότητες να επιλεγεί ως προτεραιότητα για συνεργασία με την ΕΕ κατά την επόμενη περίοδο προγραμματισμού η οποία αρχίζει το 2014. Η προσέγγιση αυτή απηχεί το γεγονός ότι η επισιτιστική ασφάλεια και/ή οι συναφείς τομείς επελέγησαν λιγότερο συχνά από ό,τι αναμενόταν ως κεντρικός τομέας στο πλαίσιο του δέκατου ΕΤΑ μετά το πέρας της εκτέλεσης του κονδυλίου του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια (βλέπε σημεία 23 και 25).

ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ

32. Σκοπός της επισιτιστικής διευκόλυνσης ήταν να αποτελέσει μέσο άμεσης αντίδρασης στην κρίση που προκλήθηκε το 2007-2008 λόγω της αστάθειας των τιμών των τροφίμων στις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεδομένων του μεγάλου όγκου προπαρασκευαστικών εργασιών που έπρεπε να εκτελέσει η Επιτροπή και των διοργανικών διαδικασιών που απαιτούνταν για τη δημιουργία αυτού του μέσου, η σύσταση της επισιτιστικής διευκόλυνσης εντός δεκαμήνου συνιστά σημαντική επιτυχία της Επιτροπής [26]. Εξάλλου, σε μια κατάσταση διεθνούς κρίσης πολλά μπορούν να αλλάξουν κατά τη διάρκεια ενός δεκαμήνου και οι τιμές των τροφίμων σημείωσαν τελικά κατακόρυφη πτώση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2008, πριν αρχίσει η εφαρμογή της επισιτιστικής διευκόλυνσης (βλέπε γράφημα 6).

33. Επιπλέον, η επισιτιστική διευκόλυνση είχε προγραμματιστεί μόνο για μικρό χρονικό διάστημα (2008-2010), μολονότι γινόταν δεκτό ότι "όλα τα στοιχεία για την προοπτική των αγορών τροφίμων οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η μεγάλη αστάθεια των τιμών των τροφίμων ενδεχομένως θα συνεχιστεί κατά τα προσεχή έτη" [27]. Πράγματι, μολονότι οι τιμές των τροφίμων σημείωσαν κατακόρυφη πτώση κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2008, έκτοτε ακολουθούν και πάλι σταθερά ανοδική πορεία εκτοξευόμενες σε άνευ προηγουμένου επίπεδα τους πρώτους μήνες του 2011 (βλέπε γράφημα 6). Κατ’ αυτό τον τρόπο τίθεται εν αμφιβόλω το κατά πόσον μια ad hoc και άπαξ αντίδραση στην αύξηση των τιμών των τροφίμων ήταν ο κατάλληλος τρόπος για την αντιμετώπιση των αυξήσεων των τιμών, οι οποίες φαίνεται μάλλον ότι δεν συνιστούν βραχυπρόθεσμο πλήγμα, αλλά μέρος μιας σαφούς, μακροπρόθεσμης, ανοδικής τάσης.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6

ΔΕΙΚΤΗΣ ΤΙΜΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΤΟΥ FAO 2002-2011

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Μηνιαίοι δείκτες πραγματικών τιμών τροφίμων του FAO, Ιανουάριος 2002-Σεπτέμβριος 2011.

34. Μολονότι το σκεπτικό για τη σύσταση της επισιτιστικής διευκόλυνσης ήταν αυτή να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα μέσα αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΕ, για την κάλυψη πρωτίστως των αναγκών που ανακύπτουν κατά το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της έκτακτης βοήθειας και της μεσομακροπρόθεσμης αναπτυξιακής συνεργασίας [28], αυτό δεν αποτυπώνεται στο χρονοδιάγραμμα που καθορίστηκε σχετικά. Οι παρεμβάσεις έπρεπε να αρχίσουν να εφαρμόζονται κατά το διάστημα 2009-2010. Όσον αφορά την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ, δημιουργείται ένα κενό τουλάχιστον δύο ετών έως την επόμενη περίοδο προγραμματισμού για την εξασφάλιση περισσότερο μακρόχρονης αναπτυξιακής συνεργασίας βάσει των ΕΣΧ στο πλαίσιο του ΕΤΑ. Λαμβανομένων υπόψη των στόχων της επισιτιστικής διευκόλυνσης θα ήταν ορθότερο η περίοδος υλοποίησης να ήταν μεγαλύτερη.

ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΟΙΚΕΙΩΝ ΧΩΡΩΝ, ΔΕΝ ΔΟΘΗΚΕ Η ΔΕΟΥΣΑ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

35. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσον, στις έξι χώρες οι οποίες εξετάστηκαν και στις οποίες η επισιτιστική ασφάλεια, η γεωργία ή η αγροτική ανάπτυξη ήταν κεντρικός τομέας για τη συνεργασία με την ΕΕ στο πλαίσιο του ένατου και δέκατου ΕΤΑ [29], οι παρεμβάσεις της ΕΕ:

α) ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις προτεραιότητες της εκάστοτε χώρας λαμβανομένων υπόψη των τριών διαστάσεων της επισιτιστικής ασφάλειας· και

β) επικεντρώνονται στις πλέον ευάλωτες ομάδες. Η συνάφεια των 22 παρεμβάσεων που εξετάστηκαν βαθμολογήθηκε βάσει της μεθοδολογίας παρακολούθησης προσανατολισμένης στα αποτελέσματα (ROM) την οποία εφαρμόζει η Επιτροπή (βλέπε παράρτημα V). Η βαθμολογία παρατίθεται στο παράρτημα VI.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

36. Και στις έξι χώρες, οι παρεμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΤΑ και από τον γενικό προϋπολογισμό είναι συναφείς προς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες που καθορίζονται στις εθνικές στρατηγικές για τη μείωση της φτώχιας και στις τομεακές στρατηγικές που αφορούν την επισιτιστική ασφάλεια. Συνολικά, κύριος στόχος ήταν η διαθεσιμότητα τροφίμων και η πρόσβαση σε αυτά. Η προσοχή που δόθηκε στη διατροφή ήταν περιορισμένη.

ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

37. Όσον αφορά τη διαθεσιμότητα, στόχος των παρεμβάσεων είναι η υποστήριξη των εθνικών προσπαθειών για αύξηση της παραγωγής εδώδιμων ειδών μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, ιδίως δε μέσω της αυξημένης και καλύτερης χρήσης των βασικών συντελεστών της γεωργικής παραγωγής (κυρίως βελτιωμένων σπόρων για σπορά και λιπασμάτων), της γεωργικής διαφοροποίησης, των συστημάτων άρδευσης μικρής κλίμακας, της βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων (παραδείγματος χάριν, των υδάτων) και της βελτιωμένης πρόσβασης στις αγροτικές πιστώσεις και στις υπηρεσίες γεωργικών εφαρμογών. Στην Αιθιοπία, το Μαλάουι και τον Νίγηρα, βοήθεια παρεχόταν επίσης στους εθνικούς μηχανισμούς πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων (βλέπε πλαίσιο 2).

38. Οι στρατηγικές συνεργασίας στο πλαίσιο του ένατου και δέκατου ΕΤΑ δεν περιλαμβάνουν τη διάσταση της διαθεσιμότητας τροφίμων στην Αιθιοπία, μολονότι τα ΕΣΧ αναγνωρίζουν ότι η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας και παραγωγής συνιστά έναν από τους πυλώνες της πολιτικής επισιτιστικής ασφάλειας της κυβέρνησης, καθώς και του σχεδίου ταχείας και βιώσιμης ανάπτυξης για την εξάλειψη της φτώχιας (PASDEP), το οποίο έχει ως στόχο την επίτευξη επισιτιστικής ασφάλειας και οικονομικής ανάπτυξης μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, λίγοι χορηγοί βοήθειας υποστηρίζουν το πρόγραμμα γεωργικής ανάπτυξης (AGP) το οποίο αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη χρηματοδότησης. Η Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει ορισμένα έργα προωθούμενα από ΜΚΟ στο πλαίσιο τόσο του κονδυλίου του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια όσο και της επισιτιστικής διευκόλυνσης, αυτά όμως ήταν βραχυπρόθεσμες και μικρής κλίμακας λύσεις, ασύμμετρες προς τις ανάγκες της χώρας.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Οι στρατηγικές προτεραιότητες του Μαλάουι είναι η τόνωση της γεωργικής παραγωγής μέσω της διαφοροποίησης των καλλιεργειών με στόχο ανθεκτικότερα στην ξηρασία είδη, της άρδευσης μικρής κλίμακας και της βελτίωσης της λειτουργίας της εθνικής υπηρεσίας αποθεμάτων σε τρόφιμα. Η ΕΕ και οι λοιποί αναπτυξιακοί εταίροι παρέχουν υποστήριξη στο πρόγραμμα επιδοτήσεων των γεωργικών εισροών (FISP), το οποίο συνιστά το μεγαλύτερο κυβερνητικό πρόγραμμα της χώρας και αντιστοιχεί σχεδόν στο 10 % του εθνικού προϋπολογισμού. Το FISP παρέχει στους ιδιοκτήτες μικρών γεωργικών εκμεταλλεύσεων ή εκμεταλλεύσεων αυτοσυντήρησης, οι οποίοι αποτελούν το 90 % του πληθυσμού, επιδοτούμενα λιπάσματα και βελτιωμένους σπόρους αραβοσίτου. Κατ’ αυτό τον τρόπο, αυξήθηκε η παραγωγή αραβοσίτου και η χώρα κατέστη αυτάρκης ως προς το είδος αυτό τα τελευταία τέσσερα έτη.

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

39. Στόχος των παρεμβάσεων είναι η βελτίωση της οικονομικής, φυσικής και κοινωνικής πρόσβασης στα τρόφιμα. Οι παρεμβάσεις υποστηρίζουν κατά κανόνα την ανάπτυξη δραστηριοτήτων που αποφέρουν γεωργικό και μη γεωργικό εισόδημα, την ανάπτυξη γεωργικών οργανώσεων και τη βελτίωση των αγροτικών υποδομών, ιδίως των δρόμων και των εγκαταστάσεων αγορών. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης τις παρεμβάσεις που λειτουργούν ως "δίχτυ ασφαλείας", όπως τα προγράμματα δημόσιων έργων τα οποία παρέχουν ευκαιρίες προσπορισμού εισοδήματος για νοικοκυριά με ελάχιστη ή και καθόλου γεωργική γη. Για τα πλέον ευάλωτα νοικοκυριά, τα μέλη των οποίων συχνά είναι ανίκανα να εργαστούν, η Επιτροπή υποστηρίζει προγράμματα κοινωνικών μεταβιβάσεων τα οποία εξασφαλίζουν μη ανταποδοτικές μεταβιβάσεις ρευστών διαθεσίμων (λόγου χάριν, στην Αιθιοπία και τη Ρουάντα) (βλέπε πλαίσιο 3).

ΔΙΑΤΡΟΦΗ

40. Σε καμία από τις έξι χώρες οι οποίες εξετάστηκαν η διατροφή δεν περιλαμβάνεται στις στρατηγικές και παρεμβάσεις συνεργασίας στο πλαίσιο του ένατου και του δέκατου ΕΤΑ. Αυτό προβληματίζει ιδιαίτερα στην περίπτωση της Αιθιοπίας, της Ερυθραίας, του Μαλάουι και του Νίγηρα, χώρες οι οποίες έχουν ορίσει στο σύνολό τους την επισιτιστική ασφάλεια ως κεντρικό τομέα για συνεργασία με την ΕΕ [30] και στις οποίες δεν μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος εάν δεν δοθεί η απαιτούμενη προσοχή και στις τρεις διαστάσεις της επισιτιστικής ασφάλειας.

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Στην Αιθιοπία, το παραγωγικό πρόγραμμα που λειτουργεί ως "δίχτυ ασφαλείας" (Productive Safety Net Programme, PSNP) παρέχει προβλέψιμες και σταθερές μεταβιβάσεις ρευστών διαθεσίμων και τρόφιμα σε 8,3 εκατομμύρια δικαιούχους σε περιοχές που υποφέρουν από χρόνια έλλειψη τροφίμων, προκειμένου να βελτιωθεί η πρόσβασή τους σε αυτά και να μειωθεί η εξάρτηση της χώρας από την έκτακτη επισιτιστική βοήθεια. Προϋπόθεση για τις μεταβιβάσεις αυτές είναι οι δικαιούχοι να εργάζονται σε προγράμματα δημόσιων έργων, με εξαίρεση τις ευάλωτες ομάδες για τις οποίες δεν τίθεται καμία προϋπόθεση. Το κόστος του προγράμματος για το διάστημα 2005-2014 ανέρχεται σε 3600 εκατομμύρια δολάρια και χρηματοδοτείται κυρίως από αναπτυξιακούς εταίρους.

Στη Ρουάντα, το τομεακό πρόγραμμα δημοσιονομικής στήριξης για την κοινωνική προστασία, το οποίο χρηματοδοτείται από το δέκατο ΕΤΑ, υποστηρίζει την εφαρμογή της στρατηγικής κοινωνικής προστασίας. Ένας από τους στόχους της εν λόγω στρατηγικής είναι η καθιέρωση ενός συστήματος μη ανταποδοτικών προγραμμάτων μεταβιβάσεων ρευστών διαθεσίμων, τα οποία: α) εξασφαλίζουν ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα σε όλους τους ηλικιωμένους και τα νοικοκυριά τους, β) παρέχουν βασική οικονομική βοήθεια στις πλέον ευάλωτες οικογένειες οι οποίες δεν λαμβάνουν ενίσχυση από άλλα προγράμματα μεταβιβάσεων ρευστών διαθεσίμων και γ) επιτρέπουν στην κυβέρνηση να ανταποκρίνεται γρήγορα και αποτελεσματικά σε έκτακτες ανάγκες.

41. Επιπλέον, εκτός από το Μαλάουι και τον Νίγηρα, λίγες είναι οι παρεμβάσεις που χρηματοδοτήθηκαν από τα θεματικά προγράμματα. Η ελλιπής προσοχή και χρηματοδότηση για τη διατροφή δεν είναι πρόσφατο χαρακτηριστικό της εξωτερικής βοήθειας της ΕΕ. Το ζήτημα αυτό εθίγη ήδη τον Ιούλιο του 2004 στο πλαίσιο της αξιολόγησης του κονδυλίου του προϋπολογισμού για την επισιτιστική ασφάλεια [31], καθώς και τον Σεπτέμβριο του 2009 στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησης του θεματικού προγράμματος για την επισιτιστική ασφάλεια [32]. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί σοβαρό προβληματισμό, δεδομένων των επιβλαβών συνεπειών του υποσιτισμού (βλέπε σημείο 5).

42. Οι κυβερνήσεις των υπό εξέταση έξι χωρών δεν έδωσαν επαρκή προτεραιότητα στην καταπολέμηση του υποσιτισμού, άρχισαν δε να χαράζουν πολιτικές και προγράμματα στον τομέα αυτό μόλις από το 2007-2009 [33]. Η Επιτροπή δεν ανέλαβε πρωτοβουλίες προκειμένου να τις ενθαρρύνει να χαράξουν τέτοιου είδους πολιτικές και προγράμματα νωρίτερα και να αυξήσουν κατ’ αυτό τον τρόπο τις ευκαιρίες για στήριξη από την ΕΕ. Τα ΕΣΧ στο πλαίσιο του ένατου και του δέκατου ΕΤΑ χαρακτηρίζονται συνήθως από αδυναμίες όσον αφορά την αξιολόγηση του χρόνιου υποσιτισμού. Μολονότι ορισμένα ΕΣΧ αναφέρονται στο πρόβλημα, δεν αναλύουν τα αίτια, τις ανάγκες και τις προτεραιότητες που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

43. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν χρησιμοποίησε τον διάλογο πολιτικής προκειμένου να θέσει το πρόβλημα του υποσιτισμού ενώπιον των κυβερνήσεων-εταίρων. Αυτό μπορεί να είναι δυσκολότερο σε ορισμένες χώρες όπου οι πείνα και ο υποσιτισμός είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι τομείς από πολιτική άποψη και όπου οι κυβερνήσεις δεν είναι πρόθυμες να συνεργαστούν με τους αναπτυξιακούς εταίρους για τα ζητήματα αυτά (παραδείγματος χάριν, Ερυθραία και Νίγηρας). Εντούτοις, αυτό θα ήταν δυνατόν σε χώρες όπου ο διάλογος πολιτικής διεξάγεται ικανοποιητικά, ιδίως στις περιπτώσεις κατά τις οποίες έχουν τεθεί κατάλληλα πλαίσια διαλόγου σχετικά με τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης (λόγου χάριν, Ρουάντα).

44. Πρόσφατα, η Επιτροπή έλαβε ορισμένες πρωτοβουλίες προκειμένου να αντιμετωπίσει καλύτερα το ζήτημα της διατροφής. Τον Μάρτιο του 2010, ενέκρινε ανακοίνωση με την οποία καθιερώνει συνολική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του ζητήματος της επισιτιστικής ασφάλειας (βλέπε σημείο 11). Στην ανακοίνωση αυτή υπογραμμίζει την κλίμακα του υποσιτισμού και θέτει ως προτεραιότητα για τη στήριξη από την ΕΕ τη διαμόρφωση πολιτικών και στρατηγικών διατροφής, καθώς και τη δημιουργία μηχανισμών συντονισμού μεταξύ των τομέων της γεωργίας, της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας. Επίσης, η Επιτροπή έχει εκδώσει οδηγίες προς τους υπαλλήλους της, οι οποίες αφορούν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διατροφή κατά τον προγραμματισμό της βοήθειας και τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων [34]. Το 2010, εξάλλου, συγκρότησε εξειδικευμένη ομάδα τεχνικής βοήθειας για την παροχή συμβουλών.

45. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η Επιτροπή υποστηρίζει τη διατροφή, η βοήθεια διοχετεύεται κατά κανόνα είτε μέσω του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών είτε, τις περισσότερες φορές, μέσω έργων προωθούμενων από ΜΚΟ. Οι στόχοι των έργων αφορούν την πρόληψη και τον εντοπισμό του υποσιτισμού σε επίπεδο νοικοκυριών και κοινοτήτων. Τα έργα καλύπτουν δραστηριότητες όπως εκπαιδευτικά σεμινάρια σε θέματα διαφοροποίησης του διαιτολογίου, σεμινάρια μαγειρικής, κοινοτικές κουζίνες και κήποι καλλιέργειας βοτάνων, σχολικοί κήποι, μετρήσεις παιδιών και κοινοτικά κέντρα συμπληρωματικής σίτισης. Ορισμένα έργα προβλέπουν την αντιμετώπιση του υποσιτισμού μέσω της προσέγγισης αντιμετώπισης στο πλαίσιο της κοινότητας (CBT) [35] ή μέσω των υπηρεσιών υγείας. Άλλα αντιμετωπίζουν τον αστικό υποσιτισμό μέσω καινοτόμων προσεγγίσεων όπως η βιοεντατική κηπουρική και η μικρής κλίμακας παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων (βλέπε πλαίσιο 4).

ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΙΣ ΠΛΕΟΝ ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΟΜΑΔΕΣ

46. Σε χώρες στις οποίες η πλειονότητα του πληθυσμού εξαρτάται από τη γεωργία αυτοσυντήρησης και έρχεται αντιμέτωπη με την επισιτιστική ανασφάλεια, η επικέντρωση σε αυτούς που χρειάζονται περισσότερο ενίσχυση συνιστά πρόκληση. Συχνά οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν διαθέτουν αξιόπιστα δημογραφικά και οικονομικά πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τα επιμέρους νοικοκυριά, ούτε έχουν τη διοικητική ικανότητα να εφαρμόσουν διαδικασίες καθορισμού στόχων. Εξάλλου, υπάρχει ο κίνδυνος η διαδικασία καθορισμού στόχων για τα εθνικά προγράμματα να βασίζεται σε κριτήρια που δεν σχετίζονται με τη φτώχια. Ορισμένοι από τους ενδεέστερους μπορεί να αποκλειστούν από πρωτοβουλίες που βασίζονται στην κοινότητα για λόγους όπως η χαμηλή κοινωνική θέση τους εντός αυτής ή επειδή κατοικούν σε απομακρυσμένες περιοχές.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Το έργο "Green health — back yard gardening to increase food production among vulnerable households" ("Πράσινη υγεία — οικιακή κηπουρική για την αύξηση της παραγωγής τροφίμων σε ευάλωτα νοικοκυριά") είναι έργο προωθούμενο από ΜΚΟ το οποίο χρηματοδοτείται από την επισιτιστική διευκόλυνση στις αγροτικές περιοχές της επαρχίας Ζόμπα στο Μαλάουι. Στόχος του είναι 5000 ευπαθή άτομα που πάσχουν από τον ιό HIV/AIDS και τα οποία υποφέρουν όλως ιδιαιτέρως σε περίπτωση ανεπαρκούς σίτισης. Στόχος του είναι η προώθηση της οικιακής κηπουρικής, προκειμένου οι συμμετέχοντες να αυξήσουν την ίδια παραγωγή τροφίμων και να βελτιώσουν τη διατροφική τους κατάσταση και τη γενικότερη υγεία τους. Οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν κατάρτιση σχετικά με απλά, οικονομικά και βιώσιμα συστήματα για την αύξηση της παραγωγής τροφίμων, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και την παροχή κηπευτικών εισροών. Όσον αφορά τη διατροφή, το σχέδιο παρέχει κατάρτιση σχετικά με τον τρόπο καλλιέργειας θρεπτικών και τονωτικών του ανοσοποιητικού συστήματος οπωροκηπευτικών, δένδρων και βοτάνων. Για την προώθηση νέων καλλιεργειών ή νέων τρόπων χρήσης υφιστάμενων καλλιεργειών λειτουργούν κήποι επίδειξης και διοργανώνονται σεμινάρια μαγειρικής.

47. Δεδομένων αυτών των περιορισμών, το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, στις τρεις χώρες τις οποίες επισκέφθηκε στο πλαίσιο του ελέγχου του (Αιθιοπία, Μαλάουι και Ρουάντα), οι μηχανισμοί καθορισμού στόχων ήταν ως επί το πλείστον αποτελεσματικοί (βλέπε πλαίσιο 5). Οι παρεμβάσεις της Επιτροπής επικεντρώνονται στις πλέον επισιτιστικά ανασφαλείς περιοχές και τμήματα του πληθυσμού. Οι γεωργικές παρεμβάσεις επικεντρώνονται ορθά σε φτωχούς ιδιοκτήτες μικρών εκμεταλλεύσεων, οι οποίοι έχουν τη βούληση και τη δυνατότητα να αυξήσουν και να διαφοροποιήσουν την παραγωγή τους. Ορισμένες φορές, ωστόσο, δεν αξιολογείται σωστά κατά πόσον οι δικαιούχοι διαθέτουν την τεχνική και οικονομική ικανότητα να εμπλακούν στις σκοπούμενες γεωργο-επιχειρηματικές δραστηριότητες. Τα "δίχτυα ασφαλείας", τα προγράμματα κοινωνικής προστασίας και οι παρεμβάσεις που αφορούν τη διατροφή έχουν ως στόχο την ικανοποίηση των αναγκών των φτωχότερων και πλέον ευάλωτων ομάδων, λόγου χάριν των γυναικών, των ορφανών, των νοικοκυριών με παιδιά ως αρχηγό της οικογένειας, των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων και των νοικοκυριών που έχουν μολυνθεί ή επηρεάζονται από τον HIV/AIDS.

ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΙΝΑΙ ΩΣ ΕΠΙ ΤΟ ΠΛΕΙΣΤΟΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ, Η ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΣΥΧΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

48. Στην παρούσα ενότητα εξετάζεται κατά πόσον, στις τρεις χώρες στις οποίες πραγματοποιήθηκε επίσκεψη: i) ο σχεδιασμός των παρεμβάσεων της ΕΕ ήταν ορθός· ii) τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα επιτεύχθηκαν· και iii) τα αποτελέσματα είναι ή πιθανώς να είναι βιώσιμα. Ο σχεδιασμός, τα αποτελέσματα και η βιωσιμότητα των 22 παρεμβάσεων που εξετάστηκαν βαθμολογήθηκαν βάσει της μεθοδολογίας παρακολούθησης προσανατολισμένης στα αποτελέσματα (ROM) την οποία εφαρμόζει η Επιτροπή (βλέπε παράρτημα V). Η βαθμολογία παρουσιάζεται στο παράρτημα VI.

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ

Η κυβέρνηση της Ρουάντα επιδιώκει με αποφασιστικότητα τη μείωση της φτώχιας ενισχύοντας την προσήλωση στον στόχο αυτό στο πλαίσιο της στρατηγικής για την οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχιας (EDPRS) την οποία ενέκρινε το 2007. Ο καθορισμός των δικαιούχων στο πλαίσιο του αποκεντρωμένου προγράμματος για τη μείωση της φτώχιας στην ύπαιθρο (DPRPR), το οποίο χρηματοδοτείται από το ένατο ΕΤΑ, ακολουθεί την προσέγγιση που βασίζεται στην κοινότητα ("Ubudehe") και ερείδεται στο παραδοσιακό σύστημα αλληλεγγύης που ισχύει στη χώρα. Ακολουθεί μια συλλογική διαδικασία σε επίπεδο χωριού προκειμένου να κατατάξει τα νοικοκυριά σε επτά επίπεδα φτώχιας και να επιλέξει εκείνα που χρήζουν υποστήριξης κατά προτεραιότητα. Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί πλέον αυτή την προσέγγιση για τα προγράμματα κοινωνικής προστασίας που εφαρμόζει.

ΣΥΝΟΛΙΚΑ, Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΣ, ΜΟΛΟΝΟΤΙ ΣΥΧΝΑ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΣΑΦΕΙΣ Ή ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΑΙΣΙΟΔΟΞΟΙ

49. Όλες σχεδόν οι παρεμβάσεις που εξετάστηκαν βασίζονται σε πολύ καλή γνώση της κατάστασης, των κύριων αιτίων του χρόνιου επισιτιστικού ελλείμματος και του υποσιτισμού, των περισσότερο πληττόμενων και ευπαθών περιοχών και ομάδων του πληθυσμού, καθώς και των σημαντικότερων αναγκών και προτεραιοτήτων που πρέπει να ικανοποιηθούν:

α) οι κρατικές παρεμβάσεις σχεδιάζονται σε στενή συνεργασία των αρμόδιων υπουργείων με την αντιπροσωπεία της ΕΕ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με άλλους χορηγούς βοήθειας·

β) η μακρά επιτόπια πείρα των ΜΚΟ είναι καθοριστικής σημασίας για τον σχεδιασμό των παρεμβάσεών τους, ο οποίος ακολουθεί έντονα συμμετοχική προσέγγιση βασιζόμενη στη ζήτηση και συνεπαγόμενη τη συμμετοχή ευρέος φάσματος ενδιαφερομένων, όπως αποκεντρωμένων δημόσιων υπηρεσιών, τοπικών αρχών και τοπικών κοινοτήτων·

γ) στις περισσότερες περιπτώσεις διοργανώνονται σεμινάρια για την αξιολόγηση των αναγκών, καθώς και για τη συζήτηση και ανάλυση των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων, των ρόλων και των αρμοδιοτήτων των βασικών εταίρων, καθώς και του χρονοδιαγράμματος και των λεπτομερειών της υλοποίησης.

50. Τα προγράμματα της γενικής και της τομεακής δημοσιονομικής στήριξης που χρησιμοποιούνται στη Ρουάντα βασίζονται σε ορθή αξιολόγηση της κυβερνητικής μακροοικονομικής πολιτικής, του προγράμματος μεταρρύθμισης της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, καθώς και των τομεακών πολιτικών και στρατηγικών που αφορούν τη γεωργία και την κοινωνική προστασία. Όσον αφορά το πρόγραμμα γενικής δημοσιονομικής στήριξης στο Μαλάουι, το οποίο χρηματοδοτείται από την επισιτιστική διευκόλυνση, μολονότι υπάρχει ικανοποιητική ανάλυση του πρόσθετου δημοσιονομικού κόστους που συνεπάγεται η αύξηση των τιμών των λιπασμάτων, δεν υπάρχει ανάλυση της κατάστασης όσον αφορά την επισιτιστική ασφάλεια.

51. Η ποιότητα των στόχων, οι οποίοι καθορίζονται κατά το στάδιο του σχεδιασμού των παρεμβάσεων, ποικίλλει. Συχνά αυτοί δεν ανταποκρίνονται σε όλα τα κριτήρια του τύπου στόχων SMART [36], συγκεκριμένα είναι σπάνια μετρήσιμοι λόγω απουσίας δεικτών επιδόσεων οι οποίοι καθορίζουν τους στόχους και/ή μια βασική κατάσταση έναντι της οποίας να μετράται η πρόοδος. Η κατάσταση αυτή αποτελεί πρόσκομμα στην αξιολόγηση της επίτευξής τους. Εντούτοις, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ορισμός τους βελτιώνεται κατά το αρχικό στάδιο της υλοποίησης.

52. Επίσης, μερικές φορές οι στόχοι είναι υπερβολικά αισιόδοξοι, ιδίως στην περίπτωση έργων προωθούμενων από ΜΚΟ, τα οποία έχουν χαμηλούς προϋπολογισμούς και σχετικά βραχεία περίοδο υλοποίησης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για έργα ΜΚΟ τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από την επισιτιστική διευκόλυνση: η περίοδος υλοποίησης ήταν περίπου 20 μήνες, η οποία στην πραγματικότητα μειώθηκε μάλλον σε 15 μήνες, καθώς οι πρώτοι μήνες αναλώθηκαν για τη σύναψη των συμβάσεων και άλλες προπαρασκευαστικές εργασίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι παρεμβάσεις βασίζονται σε παράλογες υποθέσεις σχετικά με τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για την επιτυχή υλοποίηση, όπως για παράδειγμα τις θεσμικές και διαχειριστικές ικανότητες των εθνικών ή τοπικών αρχών, την ποιότητα των αγροτικών υποδομών ή τη διαθεσιμότητα κατάλληλου προσωπικού (λόγου χάριν, διατροφολόγων και ειδικών στις γεωργικές εφαρμογές).

53. Τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης στο Μαλάουι και τη Ρουάντα αναφέρονται στους στόχους των εθνικών στρατηγικών, τομεακών πολιτικών και προγραμμάτων για τη μείωση της φτώχιας. Δεν αναφέρουν με ποιο τρόπο σκοπεύουν να συμβάλουν στους στόχους της κυβέρνησης. Στην ειδική έκθεσή του αριθ. 11/2010 [37], το Συνέδριο συνιστούσε στην Επιτροπή να βελτιώσει τον καθορισμό των στόχων για τα προγράμματα της γενικής δημοσιονομικής στήριξης.

54. Οι δείκτες επιδόσεων που χρησιμοποιούνται για τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης στη Ρουάντα είναι συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι, εφικτοί και χρονικά προσδιορισμένοι. Είναι επίσης συναφείς, ωστόσο υπάρχει αλληλοεπικάλυψη μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων δημοσιονομικής στήριξης, τα οποία επικεντρώνονται όλα σε ένα πρόγραμμα του στρατηγικού σχεδίου για τη μεταρρύθμιση της γεωργίας (SPTA), στο πλαίσιο του οποίου συντελείται σημαντική πρόοδος. Κανένας δείκτης δεν συνδέεται με άλλα κυβερνητικά προγράμματα για τη γεωργία, όπου σημειώνεται καθυστέρηση, ιδίως δε στον τομέα της θεσμικής ανάπτυξης, καθώς και στον τομέα των υποδομών αποθήκευσης, επεξεργασίας και διανομής. Αυτή η ανεπαρκής συμπληρωματικότητα μεταξύ των προγραμμάτων δημοσιονομικής στήριξης δεν συνιστά αποτελεσματική προσέγγιση στο πλαίσιο του διαλόγου πολιτικής.

55. Στο Μαλάουι, η εκταμίευση στο πλαίσιο του προγράμματος γενικής δημοσιονομικής στήριξης προβλεπόταν να πραγματοποιηθεί με μία και μοναδική προκαθορισμένη δόση, χωρίς προϋποθέσεις/δείκτες συνδεόμενους με τις επιδόσεις, ούτε απαιτήσεις για διάλογο πολιτικής σχετικά με την επισιτιστική ασφάλεια. Αυτό περιορίζει τα πιθανά οφέλη από την παροχή βοήθειας μέσω της δημοσιονομικής στήριξης αντί της χρηματοδότησης συγκεκριμένων έργων.

56. Η βιωσιμότητα ενσωματώνεται ικανοποιητικά στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, στόχος των οποίων είναι η επίτευξη μακροχρόνιων αποτελεσμάτων με την παροχή της δυνατότητας στους τοπικούς πληθυσμούς να αντιμετωπίζουν τα αίτια της επισιτιστικής ανασφάλειας, κυρίως αυξάνοντας τη γεωργική παραγωγή και προάγοντας δραστηριότητες που αποφέρουν εισόδημα. Οι παρεμβάσεις ευθυγραμμίζονται με τα εθνικά ή τοπικά αναπτυξιακά σχέδια και, όπως αναφέρεται στο σημείο 49, προβλέπουν τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων σε όλα τα στάδια της υλοποίησης, ενθαρρύνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την οικειοποίησή τους. Οι περισσότερες παρεμβάσεις προβλέπουν στρατηγική εξόδου με την επίσημη μεταβίβαση των στοιχείων ενεργητικού και της ευθύνης για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων σε τοπικές δομές (βλέπε πλαίσιο 6).

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ

ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Ο σχεδιασμός του προγράμματος διαφοροποίησης του γεωργικού εισοδήματος (FIDP) έχει ως στόχο να παράσχει τη δυνατότητα στις τοπικές κοινότητες να βελτιώσουν την κατάστασή τους από άποψη επισιτιστικής ασφάλειας κατά βιώσιμο τρόπο. Η προσέγγιση που εφαρμόζει το FIDP ευνοεί τη βιωσιμότητά του:

η κυβέρνηση του Μαλάουι έχει οικειοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό το σχέδιο που εφαρμόζεται μέσω της αποκεντρωμένης δομής της χώρας·

το FIDP έχει ως γνώμονα τη ζήτηση και προάγει την οικειοποίηση του έργου από τις τοπικές κοινότητες παρέχοντάς τους τις σχετικές ικανότητες. Το FIDP παρέχει εισροές εκκίνησης και βέλτιστες πρακτικές στους γεωργούς οι οποίοι αποδεικνύουν πρώτοι την ικανότητά τους να συστήσουν ενώσεις και την προθυμία τους να αρχίσουν νέες δραστηριότητες προκειμένου να διαφοροποιήσουν το εισόδημά τους·

παρέχεται διευκόλυνση σε διάφορα επίπεδα (επαρχία, εργαζόμενοι στις γεωργικές εφαρμογές, γεωργοί-πρότυπα, υπουργεία και πανεπιστήμια) για την ανάπτυξη ικανοτήτων και το FIDP χρησιμοποιεί γεωργούς-πρότυπα για την επιμόρφωση και την υποστήριξη άλλων γεωργών.

ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Η "προαγωγή της αστικής γεωργίας" είναι έργο με στόχο τη βελτίωση της διατροφής και της κατάστασης της υγείας ανθρώπων που πάσχουν από HIV/AIDS στην Αντίς Αμπέμπα. Σχεδιάστηκε από μια ΜΚΟ και τοπικούς εταίρους που διαθέτουν εμπεριστατωμένες γνώσεις στις δραστηριότητες αστικής γεωργίας. Το έργο βασιζόταν σε λογικές υποθέσεις όσον αφορά την κατάσταση της επισιτιστικής ασφάλειας. Ωστόσο, υποτιμήθηκαν ορισμένοι κίνδυνοι, όπως η δυσκολία εξασφάλισης γεωργικών εισροών και γης από τις τοπικές αρχές. Το πρόβλημα με τη γη αναδείχθηκε σε μείζον εμπόδιο κατά το στάδιο της υλοποίησης, οδηγώντας τελικά σε εγκατάλειψη ή σε σημαντικό περιορισμό ορισμένων δραστηριοτήτων του έργου, όπως η κατασκευή τριών κέντρων παραγωγής λαχανικών για τις ενώσεις των πασχόντων από HIV, οι οποίες αποτελούσαν στόχο του έργου.

ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΟΥΝ ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥΣ

57. Το Συνέδριο δεν μπορεί να εκτιμήσει τον βαθμό στον οποίο τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ που εφαρμόζονται στο Μαλάουι και στη Ρουάντα συνέβαλαν στην επίτευξη των αποτελεσμάτων των κυβερνητικών προγραμμάτων, δεδομένου ότι οι παράγοντες που υπεισέρχονται είναι πολυάριθμοι και περίπλοκοι και δεν υπάρχει ακόμη καθιερωμένη μεθοδολογία αξιολόγησης [38]. Για τους λόγους αυτούς, τα προγράμματα αυτά δεν βαθμολογούνται στο παράρτημα VI. Ωστόσο, σε αυτές τις χώρες με τη μεγάλη εξάρτηση από βοήθεια, τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ παρείχαν καθοριστικής σημασίας χρηματοδότηση στα εθνικά προγράμματα για τη γεωργία και την κοινωνική προστασία.

58. Οι παρεμβάσεις που εξετάστηκαν είναι επιτυχείς κατά κύριο λόγο όσον αφορά τη βελτίωση της διαθεσιμότητας τροφίμων για τους δικαιούχους: στο Μαλάουι και τη Ρουάντα, υποστηρίζουν αποτελεσματικά τα κυβερνητικά προγράμματα επιδότησης των γεωργικών εισροών και τις προσπάθειες διάδοσης νέων και περιβαλλοντικά βιώσιμων γεωργικών πρακτικών και συμβάλλουν στη σημαντική αύξηση και διαφοροποίηση της γεωργικής παραγωγής και των γεωργικών εισοδημάτων.

59. Και στις τρεις χώρες, τα προγράμματα δημόσιων έργων έντασης εργασίας που αφορούν την κατασκευή και συντήρηση υποδομών της υπαίθρου (κυρίως αγροτικούς δρόμους, αγορές και διατήρηση του εδάφους και των υδάτων) αποτελούν πηγή εισοδήματος για τους φτωχούς πληθυσμούς και συμβάλλουν στη βελτίωση της διανομής τροφίμων εντός των χωρών. Στην Αιθιοπία, αυτού του είδους τα προγράμματα εξασφαλίζουν περισσότερο προβλέψιμο εισόδημα για τους δικαιούχους και μειώνουν την εξάρτησή τους από την έκτακτη επισιτιστική βοήθεια. Οι άνευ όρων μεταβιβάσεις ρευστών διαθεσίμων στο πλαίσιο παρεμβάσεων που λειτουργούν ως "δίχτυ ασφαλείας" βελτιώνουν τη διαβίωση των πλέον ευάλωτων και την ικανότητα βιοπορισμού τους.

60. Η μεγαλύτερη πρόσβαση σε περισσότερο διαθέσιμες και διαφοροποιημένες πηγές τροφίμων αποτελεί προαπαιτούμενο για μια καλύτερη διατροφή. Επιπλέον, οι εξαιρετικά λίγες (βλέπε σημεία 40 έως 44) παρεμβάσεις που επικεντρώνονται στη διατροφή υπήρξαν αποτελεσματικές για την ευαισθητοποίηση των μητέρων και όσων ασχολούνται με τη φροντίδα παιδιών σχετικά με τα αίτια του υποσιτισμού και την παροχή γνώσεων ως προς την ορθή φροντίδα των παιδιών και τις ορθές διατροφικές πρακτικές. Στην Αιθιοπία, εκστρατείες διάγνωσης σε εθνική κλίμακα καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση περιπτώσεων σοβαρού υποσιτισμού οξείας μορφής σε παιδιά κάτω των πέντε ετών.

61. Οι κύριοι παράγοντες που επηρέασαν αρνητικά τις επιδόσεις των παρεμβάσεων ήταν:

α) αδυναμίες στον σχεδιασμό των έργων, κυρίως δε υπερβολικά αισιόδοξοι στόχοι, παράλογες υποθέσεις ή ad hoc δομή του έργου η οποία δεν προέβλεπε τη συμμετοχή των τοπικών θεσμών στην υλοποίηση των δράσεων·

β) περιορισμένο κυβερνητικό ενδιαφέρον για ορισμένες δραστηριότητες, όπως λόγου χάριν για τη διατροφική υποστήριξη· και

γ) καθυστερήσεις οι οποίες δεν επέτρεψαν την υλοποίηση όλων των προβλεπόμενων δράσεων (βλέπε πλαίσιο 7).

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ

ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Το αποκεντρωμένο πρόγραμμα για τη μείωση της φτώχιας στην ύπαιθρο (DPRPR) στη Ρουάντα γνώρισε επιτυχία σε ολόκληρη τη χώρα. Πολλά έργα τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το DPRPR, όπως οι αναβαθμίδες, η διανομή σπόρων, λιπασμάτων και ζωικού κεφαλαίου και η κατασκευή δρόμων, γεφυρών και αγορών αύξησαν τη διαθεσιμότητα και τη διαφοροποίηση των τροφίμων. Η πρόσβαση στα τρόφιμα αυξήθηκε επίσης χάριν σε δραστηριότητες που αποφέρουν εισόδημα. Στην ανεξάρτητη αξιολόγηση του έργου επισημαινόταν ότι το 96 % των δικαιούχων θεωρούν ότι είναι λιγότερο φτωχοί κατά το πέρας του έργου σε σύγκριση με πριν και ότι μόνο τo 10 % εξακολουθούν να δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν στις οικογένειές τους τα προς το ζην, έναντι 97 % πριν από το έργο. Μια αξιοσημείωτη συνέπεια του DPRP ήταν η αλλαγή που επέφερε στη νοοτροπία των κατοίκων της υπαίθρου. Με την εμπιστοσύνη που απέκτησαν από την επιτυχία των έργων τους, οι γεωργοί έλαβαν την πρωτοβουλία να δημιουργήσουν νέα έργα τα οποία δεν προβλέπονταν ούτε χρηματοδοτήθηκαν από το DPRPR, όπως οι αγροτικές πιστώσεις, η επαγγελματική κατάρτιση και η κατασκευή κατοικιών για τους πλέον ευάλωτους.

ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Λόγω του ελλιπούς σχεδιασμού του έργου και της ανεπαρκούς οικειοποίησης εκ μέρους της κυβέρνησης, το πρόγραμμα βιώσιμης αποκατάστασης της διατροφής (Sustainable Nutrition Rehabilitation Programme) στο Μαλάουι δεν κατόρθωσε να αυξήσει την ικανότητα των μονάδων αποκατάστασης της διατροφής να συνεχίσουν τη λειτουργία του ολοκληρωμένου συστήματος εποπτείας της διατροφής και της επισιτιστικής ασφάλειας (INFSSS). Το έργο απέφερε εν μέρει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα: κατά τη διάρκεια του έργου δημοσιεύονταν μηνιαία δελτία, μολονότι 7-8 μήνες αργότερα, ενώ τα στοιχεία για τα υποσιτιζόμενα παιδιά συγκεντρώνονταν μόνο από τα μισά παρατηρητήρια. Λίγο μετά το πέρας του έργου, η συλλογή στοιχείων σταμάτησε και το INFSSS έπαυσε να λειτουργεί.

Η ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΧΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

62. Οι προοπτικές βιωσιμότητας είναι καλές για τις μισές παρεμβάσεις, όσον αφορά όμως τις άλλες μισές οι εγγυήσεις για τη συνέχιση των αποτελεσμάτων είναι λιγότερες. Γενικά, η οικειοποίηση των έργων είναι έντονη από τις κυβερνήσεις που επιδεικνύουν σαφή προθυμία να συνεχίσουν να εφαρμόζουν τα προγράμματα μετά το πέρας της παρέμβασης της ΕΕ, καθώς και από τους δικαιούχους που διαπίστωσαν θετική αλλαγή στην κατάστασή τους από άποψη διαβίωσης και επισιτιστικής ασφάλειας και έχουν αποκτήσει την ικανότητα και τα κίνητρα για να διατηρήσουν και να αναπτύξουν περαιτέρω τις δραστηριότητές τους.

63. Τα μεγάλα κυβερνητικά προγράμματα στον τομέα της γεωργίας και των κοινωνικών μεταβιβάσεων συνιστούν μεγάλη δημοσιονομική επιβάρυνση για τις οικείες χώρες [39] και η χρηματοδότησή τους εξαρτάται από τη συνέχιση της σημαντικής υποστήριξης από χορηγούς βοήθειας. Η περιορισμένη πρόσβαση σε αποτελεσματικές υπηρεσίες γεωργικών εφαρμογών, στις μετά τη συγκομιδή διευκολύνσεις (αποθήκευση, επεξεργασία και διάθεση στην αγορά) και σε αγροτικές πιστώσεις εξακολουθούν να μην επιτρέπουν σε πολλούς γεωργούς να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους και να εξασφαλίσουν οικονομική βιωσιμότητα. Έως ότου οι γεωργοί αποκτήσουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράζουν γεωργικές εισροές σε τιμές αγοράς, η σταδιακή μείωση των ισχυουσών υψηλών επιδοτήσεων (λόγου χάριν 50 % στη Ρουάντα) συνιστά επιλογή η οποία δύσκολα μπορεί να ληφθεί υπόψη από τις κυβερνήσεις, προκειμένου να διατηρήσουν το κόστος τέτοιου είδους προγραμμάτων σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Η ανεπαρκής υποστήριξη της προαγωγής των παραγωγικών ικανοτήτων των δικαιούχων αποτελεί έναν από τους λόγους των χαμηλών ποσοστών εξόδου από ορισμένα προγράμματα κοινωνικής προστασίας και, ως εκ τούτου, του υψηλού κόστους αυτών (βλέπε πλαίσιο 8).

+++++ TIFF +++++

64. Η περίοδος υλοποίησης έργων που προωθούνται από ΜΚΟ είναι ενίοτε εξαιρετικά σύντομη ώστε να εξασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι απέκτησαν την ικανότητα να χρησιμοποιούν τις νέες γεωργικές ή διατροφικές πρακτικές που εισήχθησαν. Συχνά υπάρχει επίσης περιορισμένη προθυμία ή ικανότητα εκ μέρους της κυβέρνησης ή των τοπικών φορέων να αναλάβουν τις δραστηριότητες ή να παράσχουν υποστήριξη μετά τη σταδιακή ολοκλήρωση του έργου.

ΠΛΑΙΣΙΟ 8

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Το πρόγραμμα για τη βελτίωση της παραγωγής τροφίμων για το σπίτι και την αγορά στην Arba Minch Zuria Woreda και στην Chencha Woreda στην Περιφέρεια των Εθνών, Εθνικοτήτων και Λαών του Νότου της Αιθιοπίας (Improved food production for home and market in Arba Minch Zuria Woreda and Chencha Woreda in the Southern Nations, Nationalities and People’s Region (SNNPR) of Ethiopia) έχει πολύ καλές προοπτικές βιωσιμότητας, δεδομένου ότι χαρακτηρίζεται από:

α) συμμετοχικό σχεδιασμό του έργου που προάγει την οικειοποίηση μεταξύ των δικαιούχων-στόχων, ήτοι των τοπικών γεωργικών νοικοκυριών και των τοπικών κυβερνήσεων. Οι ανάγκες εντοπίζονται τοπικά και υπογράφεται συμφωνία υλοποίησης με τις περιφερειακές αρχές·

β) σαφώς καθορισμένη στρατηγική εξόδου με ένα σύνολο συγκεκριμένων δραστηριοτήτων που ορίζουν τη μεταβίβαση των πρακτικών και των αποτελεσμάτων·

γ) ένα είδος αυτόνομου καθεστώτος βασιζόμενου σε ανανεώσιμο κεφάλαιο, το οποίο δεν εξαρτάται από μελλοντική χρηματοδότηση, γεγονός το οποίο βοηθά τους γεωργούς να έχουν πρόσβαση στις εισροές με οικονομικότερο τρόπο· και

δ) το γεγονός ότι, από την αρχή του έργου, εξασφαλίζεται θεσμική υποστήριξη και οι δραστηριότητες της δημιουργίας ικανοτήτων παρέχονται στις υπηρεσίες των τοπικών κυβερνήσεων και στα τεχνικά γραφεία της επαρχίας και της συγκεκριμένης ζώνης προς όφελος των συνδικαλιστικών ενώσεων και των μεμονωμένων γεωργών.

ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Μολονότι η κυβέρνηση και οι κοινότητες στην Αιθιοπία έχουν οικειοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό το παραγωγικό πρόγραμμα που λειτουργεί ως "δίχτυ ασφαλείας", η οικονομική βιωσιμότητά του συνιστά μείζον ζήτημα. Λόγω των μη ρεαλιστικών στόχων και της ανεπαρκούς συμπληρωματικής στήριξης για τη δημιουργία εισοδήματος, μόλις τo 6 % των δικαιούχων "αποφοίτησαν" από το πρόγραμμα μέχρι το 2010, ήτοι κέρδιζαν τα προς το ζην και δεν χρειάζονταν πλέον ενίσχυση από το πρόγραμμα. Η συνιστώσα που αφορούσε τη δημιουργία στοιχείων ενεργητικού για τα νοικοκυριά επανασχεδιάστηκε για την επόμενη φάση, αλλά δεν διαθέτει επαρκείς οικονομικούς πόρους.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

65. Το Συνέδριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική είναι ως επί το πλείστον αποτελεσματική.

66. Η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ συμβάλλει σημαντικά στην πρόοδο που πραγματοποιούν οι χώρες-εταίροι προς την κατεύθυνση της επίτευξης επισιτιστικής ασφάλειας:

α) η ΕΕ είναι ένας εξέχων διεθνής παράγοντας από την άποψη της επισιτιστικής ασφάλειας σε αρκετές χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και παρέχει αποτελεσματική υποστήριξη όσον αφορά τη διαθεσιμότητα των τροφίμων και την πρόσβαση σε αυτά·

β) η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ είναι εξαιρετικά συναφής προς τις ανάγκες και τις προτεραιότητες των οικείων χωρών και η συμπληρωματικότητα μεταξύ του ΕΤΑ και του θεματικού προγράμματος για την επισιτιστική ασφάλεια είναι ικανοποιητική·

γ) η επισιτιστική διευκόλυνση δημιουργήθηκε σε εύλογα σύντομο διάστημα και αποτελεί μια σημαντική πρόσθετη δέσμευση της ΕΕ προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της επισιτιστικής ασφάλειας στις αναπτυσσόμενες χώρες·

δ) οι παρεμβάσεις της ΕΕ είναι ως επί το πλείστον σωστά σχεδιασμένες, επιτυγχάνουν τα περισσότερα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματά τους, ενώ οι μισές από αυτές έχουν εύλογες προοπτικές βιωσιμότητας.

67. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει περιθώριο βελτίωσης σε πολλούς τομείς:

α) Δεδομένων της κλίμακας της επισιτιστικής ανασφάλειας στην περιοχή και αυτού που χαρακτηρίζεται συνήθως ως ανεπαρκές επίπεδο χρηματοδότησης της γεωργίας και της διατροφής από την κοινότητα των χορηγών, η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τη δυνατότητα παροχής βοήθειας από την ΕΕ και σε άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν και αυτές χρόνια επισιτιστική ανασφάλεια και έχουν παρεκκλίνει της πορείας ή έχουν καθυστερήσει όσον αφορά την επίτευξη του ΑΣΧ1.

β) Η Επιτροπή δεν έδωσε επαρκή προτεραιότητα στη διατροφή και θα μπορούσε να είχε πράξει περισσότερα προκειμένου να ενθαρρύνει τις χώρες να χαράξουν τις κατάλληλες πολιτικές και τα αναγκαία προγράμματα διατροφής σε προηγούμενο στάδιο.

γ) Η επισιτιστική διευκόλυνση δεν είχε σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση μακροχρόνιας αστάθειας των τιμών των τροφίμων και δεν προσφέρει την επιδιωκόμενη συμπληρωματικότητα με το ΕΤΑ.

δ) Οι στόχοι των παρεμβάσεων είναι συχνά ανεπαρκείς και ενίοτε υπερβολικά αισιόδοξοι.

ε) Παρά την έντονη οικειοποίηση από τις χώρες-εταίρους και τους δικαιούχους, τα μεγάλα κυβερνητικά προγράμματα για τη γεωργία και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις δεν είναι βιώσιμα οικονομικά και εξαρτώνται από τη συνέχιση της σημαντικής υποστήριξης από χορηγούς βοήθειας.

68. Προς βελτίωση της αποτελεσματικότητας της αναπτυξιακής βοήθειας που παρέχει η ΕΕ για την επισιτιστική ασφάλεια στην υποσαχάρια Αφρική το Συνέδριο διατυπώνει τις ακόλουθες συστάσεις:

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Για την περίοδο προγραμματισμού μετά το 2013, η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης πρέπει να προβούν σε συστηματοποιημένη αξιολόγηση της κατάστασης της επισιτιστικής ασφάλειας σε κάθε χώρα και να εξετάσουν συστηματικά το πιθανό πεδίο εφαρμογής της βοήθειας της ΕΕ στον τομέα αυτό.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης οφείλουν να εξετάσουν, ενδεχομένως σε συνεργασία με άλλους αναπτυξιακούς εταίρους, τη σκοπιμότητα ενός μόνιμου μηχανισμού για τη χρηματοδότηση έκτακτων και συμπληρωματικών μέτρων τα οποία μπορεί να είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση των συνεπειών πιθανών μελλοντικών επισιτιστικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες.

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

Η Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης πρέπει να παραχωρήσουν την αναγκαία προτεραιότητα στη διατροφή κατά τη χάραξη της στρατηγικής συνεργασίας, τον καθορισμό και τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, καθώς και κατά τον διάλογο πολιτικής με τις κυβερνήσεις εταίρους, ιδίως στο πλαίσιο των προγραμμάτων δημοσιονομικής στήριξης.

ΣΥΣΤΑΣΗ 4

Η Επιτροπή πρέπει να καθορίζει για τις παρεμβάσεις στόχους οι οποίοι να είναι αρκούντως επακριβείς και μετρήσιμοι μέσω δεικτών επιδόσεων. Οφείλει να εξασφαλίζει ότι οι στόχοι είναι εφικτοί προβαίνοντας σε καλύτερη εκτίμηση των κινδύνων και των υποθέσεων εργασίας όσον αφορά την επιτυχή υλοποίηση των παρεμβάσεων.

ΣΥΣΤΑΣΗ 5

Η Επιτροπή οφείλει να στηρίζει καλύτερα την οικονομική βιωσιμότητα των προγραμμάτων για τη γεωργία και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις. Για τον σκοπό αυτό πρέπει:

α) να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ανάπτυξη αποτελεσματικών υπηρεσιών γεωργικών εφαρμογών, υποδομών για τα μετά τη συγκομιδή στάδια και αγροτικών πιστώσεων·

β) να μεριμνήσει ώστε τα προγράμματα κοινωνικών μεταβιβάσεων να υποστηρίζουν κατάλληλα την ανάπτυξη ικανοτήτων οι οποίες να αποφέρουν εισόδημα στους δικαιούχους.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IΙΙ, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Karel PINXTEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 10ης Ιανουαρίου 2012.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Δήλωση της Ρώμης για την Παγκόσμια Επισιτιστική Ασφάλεια και σχέδιο δράσης της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για τον Επισιτισμό, Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), 1996.

[2] Ο υποσιτισμός ή η χρόνια πείνα είναι η κατάσταση των ατόμων των οποίων η συνήθης πρόσληψη τροφής δεν επαρκεί για την κάλυψη των ελάχιστων ενεργειακών απαιτήσεών τους. Οι μέσες ελάχιστες ενεργειακές απαιτήσεις κατ’ άτομο ανέρχονται περίπου σε 1800 kcal ημερησίως. Οι ακριβείς απαιτήσεις καθορίζονται από την ηλικία του ατόμου, τη σωματική διάπλασή του, καθώς και την περίπτωση εγκυμοσύνης και θηλασμού (Πηγή: FAO, βλέπε www.fao.org/hunger/en).

[3] Τα στοιχεία αφορούν το τελευταίο έτος διεξαγωγής της έρευνας για κάθε χώρα.

[4] Καχεκτικά παιδιά: ο υπολογισμός του ύψους σε σχέση με την ηλικία αποτελεί μέτρο γραμμικής ανάπτυξης και ως εκ τούτου δείκτη μακροπρόθεσμων επιπτώσεων του υποσιτισμού που δεν επηρεάζεται από εποχικές μεταβολές.

[5] Λιποβαρή παιδιά: ο υπολογισμός του βάρους σε σχέση με την ηλικία συνδυάζει πληροφορίες από την καχεξία και τη δυστροφία. Τα παιδιά μπορούν να είναι λιποβαρή επειδή είναι καχεκτικά ή δυστροφικά ή αμφότερα.

[6] Δυστροφικά παιδιά: ο υπολογισμός του ύψους σε σχέση με το βάρος αποτελεί ένδειξη της τρέχουσας διατροφικής κατάστασης ενός παιδιού και αντικατοπτρίζει την πρόσφατη λήψη τροφής και/ή επεισόδια ασθένειας. Η σοβαρή δυστροφία συνδέεται συχνά με οξεία έλλειψη τροφής.

[7] Πηγές: Παγκόσμια Τράπεζα και FAO.

[8] Πηγή: Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό.

[9] Ωστόσο, ορισμένες χώρες επιτυγχάνουν ή και υπερβαίνουν αυτόν τον στόχο, όπως το Μαλάουι και η Αιθιοπία.

[10] Σύμφωνα με τον FAO, μεταξύ του 2004 και τις αρχές του 2009, οι τοπικοί χρήστες έχασαν τουλάχιστον 2,5 εκατομμύρια εκτάρια, τα οποία πέρασαν σε αλλοδαπούς επενδυτές, και τα στοιχεία αυτά αφορούν μόνο πέντε αφρικανικές χώρες (Αιθιοπία, Γκάνα, Μαδαγασκάρη, Μάλι και Σουδάν).

[11] Ο ΑΣΧ1 θέτει ως δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου το ποσοστό εξάπλωσης των λιποβαρών παιδιών κάτω των πέντε ετών και το ποσοστό του πληθυσμού που δεν καταναλώνει το ελάχιστο επίπεδο θερμίδων. Η επισιτιστική ασφάλεια διαδραματίζει, επίσης, σημαντικό ρόλο όσον αφορά τον ΑΣΧ4 (Μείωση του ποσοστού θνησιμότητας των παιδιών κάτω των πέντε ετών στο ένα τρίτο στο διάστημα 1990-2015) και τον ΑΣΧ5 (Μείωση του ποσοστού θνησιμότητας των μητέρων στο ένα τέταρτο στο διάστημα 1990-2015).

[12] Κοινή δήλωση του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, σχετικά με την αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης "Η ευρωπαϊκή κοινή αντίληψη" (ΕΕ C 46 της 24.2.2006, σ. 1).

[13] COM(2010) 127 τελικό της 31ης Μαρτίου 2010.

[14] Το ΕΤΑ αποτελεί το κύριο μέσο της ΕΕ για την παροχή αναπτυξιακής βοήθειας στα κράτη της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (κράτη ΑΚΕ) και στις υπερπόντιες χώρες και εδάφη (ΥΧΕ). Το μέσο χρηματοδοτείται από τα κράτη μέλη. Για περισσότερες λεπτομέρειες όσον αφορά τα ειδικά χαρακτηριστικά του ΕΤΑ βλέπε τα σημεία 2 έως 8 της ετήσιας έκθεσης του Συνεδρίου για το έτος 2010 όσον αφορά τα ΕΤΑ (ΕΕ C 326 της 10.11.2011, σ. 251).

[15] Το έγγραφο στρατηγικής ανά χώρα, το οποίο καταρτίζει το οικείο κράτος ΑΚΕ ή ΥΧΕ και η ΕΕ, καταρτίζεται για κάθε περίοδο προγραμματισμού του ΕΤΑ και ορίζει τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές συνεργασίας. Το ΕΣΧ περιλαμβάνει εκτίμηση της κατάστασης στη χώρα και τη στρατηγική αντιμετώπισης που ακολουθεί η ΕΕ, επιλέγοντας κεντρικούς και μη κεντρικούς τομείς, με τους κεντρικούς τομείς να αντικατοπτρίζουν τους σημαντικότερους τομείς στήριξης.

[16] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1292/96 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1996, σχετικά με την πολιτική και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας και των ειδικών δράσεων στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια (ΕΕ L 166 της 5.7.1996, σ. 1).

[17] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1905/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού χρηματοδότησης της αναπτυξιακής συνεργασίας (ΕΕ L 378 της 27.12.2006, σ. 41).

[18] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 1337/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, για τη θέσπιση διευκόλυνσης για την ταχεία αντιμετώπιση των διογκούμενων τιμών των τροφίμων στις αναπτυσσόμενες χώρες (ΕΕ L 354 της 31.12.2008, σ. 1).

[19] Όσον αφορά το θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια, βλέπε την ειδική έκθεση του Συνεδρίου αριθ. 2/2003 σχετικά με την εφαρμογή της πολιτικής της επισιτιστικής ασφάλειας στις αναπτυσσόμενες χώρες που χρηματοδοτείται από τον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ C 93 της 17.4.2003, σ. 1).

[20] Παράρτημα III του θεματικού εγγράφου στρατηγικής και του πολυετούς ενδεικτικού προγράμματος 2007-2010 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έγγραφο C/2007/1924 της 4ης Μαΐου 2007). Η υπόλοιπη χρηματοδότηση παρασχέθηκε μέσω ΜΚΟ (15 %) και διεθνών οργανώσεων (5 %).

[21] ΕΕ C 93 της 17.4.2003, σ. 1.

[22] Ο παγκόσμιος δείκτης για την πείνα (Global Hunger Index, GHI) αποτελεί πολυδιάστατο στατιστικό εργαλείο το οποίο αναπτύχθηκε από το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για τις Επισιτιστικές Πολιτικές (International Food Policy Research Institute, IFPRI) και χρησιμοποιείται για να περιγράψει την κατάσταση μιας χώρας. Συνδυάζει τρεις εξίσου σταθμισμένους δείκτες: i) την αναλογία των υποσιτιζομένων ως ποσοστό του συνολικού πληθυσμού, ii) το ποσοστό των λιποβαρών παιδιών κάτω των πέντε ετών και iii) το ποσοστό της θνησιμότητας παιδιών κάτω των πέντε ετών. Οι χώρες κατατάσσονται σε κλίμακα 100 βαθμίδων, με το 0 να αποτελεί την καλύτερη βαθμολογία ("δεν υπάρχει πείνα") και το 100 τη χειρότερη, μολονότι στην πραγματικότητα η βαθμολογία δεν φθάνει καμία από τις δύο αυτές ακραίες τιμές. Οι τιμές που είναι κατώτερες του 5,0 αντιστοιχούν σε χαμηλό βαθμό πείνας, οι τιμές μεταξύ 5,0 και 9,9 μέτριο βαθμό, οι τιμές μεταξύ 10,0 και 19,9 υποδηλώνουν την ύπαρξη σοβαρού προβλήματος, οι τιμές μεταξύ 20,0 και 29,9 είναι ανησυχητικές και οι τιμές από το 30,0 και άνω είναι άκρως ανησυχητικές.

[23] Ιδιαίτερα από την Παγκόσμια Τράπεζα, τον FAO, το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης, καθώς και από την Επιτροπή η οποία αναφέρει ότι η μείωση του μεριδίου που λαμβάνει η γεωργία από τις δημόσιες ενισχύσεις για την ανάπτυξη και η χαμηλότερη κατάταξή της στη σειρά των προτεραιοτήτων των αναπτυσσόμενων χωρών συνέβαλαν στην επιδείνωση της κατάστασης ("Food security: understanding and meeting the challenge of poverty" (Επισιτιστική ασφάλεια: κατανόηση και αντιμετώπιση του προβλήματος της φτώχιας, σ. 5, Οκτώβριος 2009).

[24] Η χρηματοδότηση αυτή προορίζεται για τις πλέον συνεπείς χώρες με τις μεγαλύτερες ανάγκες. Η πρωτοβουλία των ΑΣΧ περιλαμβάνει δύο συνιστώσες: μία ύψους 300 εκατομμυρίων ευρώ προοριζόμενη για τις χώρες που παρουσιάζουν "καλές επιδόσεις", βάσει των αποτελεσμάτων της ενδιάμεσης αξιολόγησης των ΕΣΧ στο πλαίσιο του δέκατου ΕΤΑ, και μία δεύτερη ύψους 700 εκατομμυρίων ευρώ ανοικτή σε όλες τις χώρες που εμπίπτουν στο ΕΤΑ.

[25] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έγγραφο C/2010/9263 της 21ης Δεκεμβρίου 2010.

[26] Μετά την ανακοίνωση της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 2008, με τίτλο "Αντιμετώπιση της πρόκλησης από την αύξηση των τιμών των τροφίμων — Κατευθύνσεις για τη δράση της ΕΕ" (COM(2008) 321 τελικό της 20ής Μαΐου 2008) και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Μαΐου 2008 σχετικά με την άνοδο της τιμής των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις αναπτυσσόμενες χώρες (P6_TA(2008)0229), εγκρίθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1337/2008 της 16ης Δεκεμβρίου 2008. Στις 30 Μαρτίου 2009, η Επιτροπή ενέκρινε την απόφαση για την εφαρμογή της επισιτιστικής διευκόλυνσης.

[27] Αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1337/2008.

[28] Αιτιολογική σκέψη 2 και άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1337/2008.

[29] Μπουρούντι, Ερυθραία, Αιθιοπία, Μαλάουι, Νίγηρας και Ρουάντα.

[30] Για το Μπουρούντι και τη Ρουάντα, ως κεντρικός τομέας έχει οριστεί η αγροτική ανάπτυξη.

[31] "Thematic Evaluation of Food Aid Policy and Food Aid Management and Special Operations in Support of Food Security" ("Θεματική αξιολόγηση της πολιτικής και της διαχείρισης στον τομέα της επισιτιστικής βοήθειας και ειδικές δράσεις προς υποστήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας"), Ιούλιος 2004.

[32] "Food Security Thematic Programme, Mid Term Review (2007-2009), Final Report" ("Θεματικό πρόγραμμα για την επισιτιστική ασφάλεια — Ενδιάμεση αξιολόγηση (2007-2009), Τελική έκθεση"), Σεπτέμβριος 2009.

[33] Το Μαλάουι και η Αιθιοπία ενέκριναν την εθνική στρατηγική τους για τη διατροφή το 2007 και το 2008, αντίστοιχα. Στη Ρουάντα, το 2009 θεσπίστηκε εθνικό πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης για την εξάλειψη του υποσιτισμού (National Emergency Programme to Eliminate Malnutrition) και δημιουργήθηκε ειδική ομάδα δράσης για τη διατροφή (Task Force on Nutrition). Από το 2007, ο Νίγηρας διαθέτει εθνικό σχέδιο έκτακτης ανάγκης το οποίο αφορά την πρόληψη κρίσεων στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας και τη διατροφή. Στο Μπουρούντι, με πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (World Food Programme), συστάθηκε πρόσφατα ομάδα εργασίας που σκοπό έχει τη δημιουργία εθνικού φόρουμ για την επισιτιστική ασφάλεια και τη διατροφή. Στην Ερυθραία, η εθνική στρατηγική επισιτιστικής ασφάλειας για το 2004, μολονότι αναγνωρίζει το πρόβλημα του υποσιτισμού, επικεντρώνεται στην πρόσβαση στα τρόφιμα και τη διαθεσιμότητά τους.

[34] Υπόμνημα-πλαίσιο: "Améliorer la contribution de la CE à la lutte contre la malnutrition maternelle et infantile ainsi que ses causes" ("Βελτίωση της συμβολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην καταπολέμηση του υποσιτισμού μητέρων και παιδιών και των αιτίων του"), Ιανουάριος 2009.

[35] Σε κοινή δήλωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, της Μόνιμης Επιτροπής του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών για τη διατροφή και του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά σχετικά με τη διαχείριση στο πλαίσιο της κοινότητας του σοβαρού υποσιτισμού οξείας μορφής, η προσέγγιση αντιμετώπισης στο πλαίσιο της κοινότητας αναλύεται ως εξής: "μεγάλος αριθμός παιδιών που πάσχουν από σοβαρό υποσιτισμό οξείας μορφής μπορούν να λάβουν τη σχετική φροντίδα στις κοινότητές τους, χωρίς να χρειάζεται να εισαχθούν σε νοσηλευτικό ίδρυμα ή σε κέντρο θεραπευτικής σίτισης. Η προσέγγιση αντιμετώπισης στο πλαίσιο της κοινότητας προϋποθέτει τον έγκαιρο εντοπισμό της περίπτωσης σοβαρού υποσιτισμού οξείας μορφής εντός της κοινότητας και τη χορήγηση σε όσους δεν πάσχουν από ιατρικές επιπλοκές έτοιμων προς χρήση θεραπευτικών ή άλλων πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά τροφών κατ’ οίκον".

[36] Συγκεκριμένοι, μετρήσιμοι, εφικτοί, συναφείς και χρονικά προσδιορισμένοι.

[37] Σύσταση 1, στοιχεία γ) και δ), της ειδικής έκθεσης αριθ. 11/2010 — Διαχείριση της γενικής δημοσιονομικής στήριξης από την Επιτροπή στις χώρες ΑΚΕ, καθώς και στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας.

[38] Σημεία 86 και 87 της ειδικής έκθεσης αριθ. 11/2010.

[39] Στο Μαλάουι, το πρόγραμμα επιδότησης των γεωργικών εισροών αντιστοιχούσε στο 10 % του εθνικού προϋπολογισμού για το 2009 και στο 71 % του προϋπολογισμού για τη γεωργία.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΣΑΧΑΡΙΑ ΑΦΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΤΙΑ ΑΣΙΑ

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

Σημείωση: Όσον αφορά τον GHI για το 2010, τα στοιχεία σχετικά με το ποσοστό του υποσιτιζόμενου πληθυσμού αφορούν την περίοδο 2004-2006, τα στοιχεία για τα λιποβαρή παιδιά αφορούν το τελευταίο έτος της περιόδου 2003-2008 για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία και τα στοιχεία για την παιδική θνησιμότητα αφορούν το 2008.

Τα υποδεικνυόμενα όρια και ονόματα, καθώς και οι ονομασίες που χρησιμοποιούνται στον παρόντα χάρτη δεν υπονοούν επίσημη επιδοκιμασία ή αποδοχή από το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για τις Επισιτιστικές Πολιτικές (IFPRI), τους εταίρους και τους συνεργάτες του.

Πηγή: Η προσαρμογή και η αναπαραγωγή του παρόντος χάρτη πραγματοποιήθηκαν κατόπιν άδειας του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για τις Επισιτιστικές Πολιτικές www.ifpri.org. Ο χάρτης βασίζεται σε στοιχεία από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά, έρευνες για τον πληθυσμό και την υγεία (DHS) και την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Η έκθεση από την οποία προκύπτει ο παρών χάρτης είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://www.ifpri.org/publication/2009-global-hunger-index.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΙΘΙΟΠΙΑ

Η επισιτιστική ανασφάλεια αποτελεί χρόνιο πρόβλημα στην Αιθιοπία. Παρά τη συνεχή στήριξη από την κοινότητα των χορηγών βοήθειας τα τελευταία 20 έτη, ο αριθμός των ανθρώπων που χρήζουν επισιτιστικής βοήθειας αυξήθηκε από 6,7 εκατομμύρια το 1994 σε 12,6 εκατομμύρια το 2010 [1]. Οι βασικές αιτίες της επισιτιστικής ανασφάλειας είναι το υψηλό ποσοστό αύξησης του πληθυσμού (ο ετήσιος μέσος όρος ανέρχεται σε δύο εκατομμύρια άτομα), το οποίο, σε συνδυασμό με την εξάρτηση από μικρού μεγέθους μη αρδευόμενες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, έχει ως αποτέλεσμα την άσκηση υπερβολικών πιέσεων στη γη [2] και τη διάβρωση του εδάφους. Το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, μειώνει τη γεωργική παραγωγικότητα και τις σοδειές. Η ανασφάλεια των γεωργών όσον αφορά την έγγειο ιδιοκτησία είναι άλλη σημαντική αιτία της επισιτιστικής ανασφάλειας. Η γη αποτελεί ιδιοκτησία του κράτους και οι γεωργοί διαθέτουν δικαιώματα επικαρπίας, γεγονός που, αφενός, αποθαρρύνει και, αφετέρου, παρεμποδίζει την πρόσβαση στα δάνεια που είναι αναγκαία για την πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων. Η αναποτελεσματικότητα των εσωτερικών αγορών και οι ανεπαρκείς υποδομές μεταφορών προκαλούν αύξηση των τιμών των τροφίμων, στοιχείο που δυσχεραίνει περαιτέρω την πρόσβαση στα τρόφιμα. Πέραν αυτού, καθιστά, επίσης, περισσότερο πολύπλοκη τη φυσική διανομή από περιοχές με πλεονάσματα παραγωγής σε περιοχές με ελλείμματα παραγωγής, αυξάνοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, την ανάγκη για εισαγωγές τροφίμων.

Μολονότι η εθνική γεωργική παραγωγή έχει αυξηθεί τα τελευταία πέντε έτη [3], η Αιθιοπία εξακολουθεί να εξαρτάται από εμπορικές εισαγωγές τροφίμων και επισιτιστική βοήθεια. Παραδείγματος χάρη, οι εισαγωγές επισιτιστικής βοήθειας ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 700000 μετρικούς τόνους κατά την τελευταία δεκαετία [4]. Εντούτοις, δεν υπάρχουν αξιόπιστα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το επισιτιστικό έλλειμμα της χώρας εξαιτίας σημαντικών αποκλίσεων (έως και 40 %) [4] μεταξύ του Υπουργείου Γεωργίας και της κεντρικής στατιστικής υπηρεσίας στα εθνικά στοιχεία που αφορούν τη γεωργική παραγωγή.

Ο πληθυσμός της Αιθιοπίας εκτιμάται, επί του παρόντος, σε 77,5 εκατομμύρια άτομα, εκ των οποίων το 85 % εξαρτάται βιοποριστικά από τη γεωργία. Η συνεισφορά της γεωργίας στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) είναι 45 %, κατά συνέπεια, η ανάπτυξή της είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση της φτώχιας. Από την πρώτη ολοκληρωμένη στρατηγική για τον γεωργικό τομέα [5], η κυβέρνηση της Αιθιοπίας στηρίζει τη γεωργική παραγωγή και παραγωγικότητα ως βασικό μέσο για την επίτευξη επισιτιστικής επάρκειας και προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης.

Η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί προτεραιότητα στο πλαίσιο των εθνικών στρατηγικών για τη μείωση της φτώχιας. Το έγγραφο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχιας (Sustainable Development and Poverty Reduction Paper, PRSP), το οποίο καλύπτει την περίοδο 2002-2005 αναγνώρισε την ανάγκη βελτίωσης της διαθεσιμότητας των τροφίμων και της πρόσβασης σε αυτά. Το έγγραφο αυτό ακολουθήθηκε από το σχέδιο ταχείας και βιώσιμης ανάπτυξης για την εξάλειψη της φτώχιας (PASDEP), το οποίο κάλυπτε την περίοδο 2005-2010 και περιλάμβανε την πολιτική επισιτιστικής ασφάλε