[pic] |

Βρυξέλλες, 22.3.2011

COM(2011) 140 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η εισαγωγή του ευρώ στην Εσθονία

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Η εισαγωγή του ευρώ στην Εσθονία

Εισαγωγή

Το Συμβούλιο αποφάσισε στις 13 Ιουλίου 2010 ότι η Εσθονία πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ[1] και ότι η παρέκκλιση της χώρας αυτής από τη συμμετοχή στο ενιαίο νόμισμα επρόκειτο να καταργηθεί με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2011.

Όπως όλα τα κράτη μέλη που υιοθέτησαν το ευρώ μετά το πρώτο κύμα μετάβασης στο ευρώ κατά την περίοδο 1999-2002, η Εσθονία εισήγαγε το ευρώ χρησιμοποιώντας τη λεγόμενη μέθοδο «Big bang», στην οποία η υιοθέτηση του ευρώ και η μετάβαση στα νέα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ πραγματοποιούνται ταυτόχρονα. Μία περίοδος διπλής κυκλοφορίας δύο εβδομάδων, κατά την οποία τόσο τα μετρητά σε ευρώ όσο και τα μετρητά σε κορώνες είχαν την ιδιότητα του νομίμου υποχρεωτικού μέσου πληρωμής, επέτρεψε τη σταδιακή κατάργηση των τραπεζογραμματίων και κερμάτων του προηγούμενου εθνικού νομίσματος. Η επιτυχής μετάβαση επιβεβαίωσε εκ νέου ότι αρκεί μια σύντομη περίοδος διπλής κυκλοφορίας εφόσον η μετάβαση είναι καλά προετοιμασμένη[2]. Η συντριπτική πλειοψηφία των Εσθονών (87%) θεώρησε ότι η μετάβαση ήταν ομαλή και αποτελεσματική [3].

Η παρούσα ανακοίνωση καλύπτει τις σημαντικότερες πτυχές της διαδικασίας μετάβασης, και ιδίως τις προετοιμασίες για τη μετάβαση στο ευρώ όσον αφορά τα μετρητά, την περίοδο διπλής κυκλοφορίας, τα μέτρα που λήφθηκαν για την πρόληψη καταχρηστικών τιμολογιακών πρακτικών και εσφαλμένων εντυπώσεων σχετικά με τις τιμές, τις τάσεις εξέλιξης των τιμών και τις εντυπώσεις για την εξέλιξη των τιμών και την επικοινωνία σχετικά με το ευρώ. Όπου ενδείκνυται, συνάγονται συμπεράσματα τα οποία μπορεί να είναι χρήσιμα για μελλοντικές μεταβάσεις στο ευρώ.

Η μετάβαση

Προετοιμασίες για τη μετάβαση στο ευρώ στον τομέα των μετρητών

Η διαδικασία μετάβασης όσον αφορά τα μετρητά αποτελεί πιθανότατα το πιο ορατό στοιχείο της αλλαγής του νομίσματος δεδομένου ότι συμμετέχουν όλα σχεδόν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες. Η αποτελεσματική ολοκλήρωση της φάσης αυτής εξαρτάται από τον κατάλληλο εφοδιασμό μετρητών ευρώ σε όλα τα μέρη και από τη σωστή προετοιμασία των τραπεζών και των επιχειρήσεων για τον σημαντικό πρόσθετο όγκο εργασίας.

Προκειμένου να αντικαταστήσει τα μετρητά σε εσθονικές κορώνες που ήταν σε κυκλοφορία και να εξασφαλίσει τα απαιτούμενα αποθέματα εφοδιασμού, η Κεντρική Τράπεζα της Εσθονίας (Eesti Pank) δανείστηκε περίπου 45 εκατομμύρια σε τραπεζογραμμάτια ευρώ από το ευρωσύστημα και παρήγγειλε περίπου 194 εκατομμύρια τεμάχια κερμάτων ευρώ (με την εσθονική εθνική όψη) από το Νομισματοκοπείο της Φινλανδίας, μετά από δημόσιο διαγωνισμό.

Η Eesti Pank άρχισε τον προεφοδιασμό (δηλαδή τον εφοδιασμό των πιστωτικών ιδρυμάτων με μετρητά ευρώ πριν από τη μετάβαση) κερμάτων ευρώ στα μέσα Σεπτεμβρίου και τραπεζογραμματίων ευρώ στα μέσα Νοεμβρίου. Όλες οι μεταφορές προεφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών κερμάτων και του εφοδιασμού των ΑΤΜ, έγιναν με αστυνομική συνοδεία, πράγμα που εξασφάλισε υψηλό επίπεδο ασφάλειας. Ποσά συνολικής αξίας 187 εκατ. ευρώ σε τραπεζογραμμάτια (10,5 εκατομμύρια τεμάχια) και 28 εκατ. Ευρώ σε κέρματα (85 εκατομμύρια τεμάχια) δόθηκαν στις 10 εμπορικές τράπεζες που είχαν υπογράψει συμβάσεις προεφοδιασμού με την Eesti Pank, που αντιστοιχούν με περίπου 23% του όγκου των τραπεζογραμματίων που δανείστηκε η Eesti Pank από το ευρωσύστημα και με το 44% των κερμάτων που είχαν παραγγελθεί. Η συνολική αξία των τραπεζογραμματίων ευρώ που διατέθηκαν στο πλαίσιο του προεφοδιασμού μέχρι το τέλος του έτους ανήλθε στο 34% της συνολικής αξίας των τραπεζογραμματίων σε κορώνες που ήταν σε κυκλοφορία στα τέλη του Οκτωβρίου του 2010, ενώ η συνολική αξία των κερμάτων προεφοδιασμού ανήλθε σχεδόν στο τριπλάσιο της αξίας των κερμάτων σε κορώνες που ήταν σε κυκλοφορία. Το υψηλό ποσοστό προεφοδιασμού σε κέρματα αντικατοπτρίζει τη μεταβολή της σχέσης μεταξύ τραπεζογραμματίων και κερμάτων μετά την εισαγωγή του ευρώ (κέρματα σε κορώνες δεν χρησιμοποιούνταν πολύ σε σύγκριση με τα κέρματα ευρώ).

Ο υποπροεφοδιασμός (δηλαδή η παροχή μετρητών ευρώ από τα πιστωτικά ιδρύματα στις επιχειρήσεις και τους πολίτες πριν από τη μετάβαση) κερμάτων ευρώ άρχισε στις 15 Σεπτεμβρίου και τραπεζογραμματίων ευρώ την 1η Δεκεμβρίου. Περίπου 5 300 επιχειρήσεις υπέγραψαν συμβάσεις υποπροεφοδιασμού με τράπεζες και εφοδιάστηκαν με το 9 % σχεδόν της αξίας (18 % του όγκου) των τραπεζογραμματίων και με το 52 % της αξίας (51 % του όγκου) των κερμάτων που αποτέλεσαν αντικείμενο προεφοδιασμού. Συνολικά, το 14,4% της αξίας των μετρητών που διατέθηκαν στο πλαίσιο του προεφοδιασμού διανεμήθηκε στις επιχειρήσεις πριν από την ημέρα μετάβασης, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό σε σύγκριση με τις περισσότερες από τις μεταβάσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά το 2002. Στη Σλοβενία, ο υποπροεφοδιασμός αντιπροσώπευε μόλις 2,4% της αξίας των μετρητών που αποτέλεσαν αντικείμενο προεφοδιασμού, ενώ τόσο στην Κύπρο όσο και στη Μάλτα το ποσοστό αυτό ήταν μόνο 1% περίπου. Αντίθετα, στη Σλοβακία, συνολικά 27,8% των μετρητών που διατέθηκαν στο πλαίσιο του προεφοδιασμού δόθηκαν ως υποπροεφοδιασμός.

Ο υποπροεφοδιασμός περιλάμβανε επίσης 86 000 συσκευασίες για λιανοπωλητές[4] με κέρματα ευρώ που προετοιμάστηκαν από τη μεγαλύτερη εταιρεία χρηματαποστολών και διανεμήθηκαν σε επαγγελματίες πελάτες, είτε απευθείας είτε μέσω των τραπεζών. Σε σύγκριση με τις μεταβάσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά το 2002, πρόκειται για το μεγαλύτερο αριθμό που πωλήθηκε μέχρι τώρα σε απόλυτους αριθμούς και το δεύτερο σε μέγεθος σε σχέση με τον πληθυσμό. Η παροχή επαρκούς αριθμού συσκευασιών για λιανοπωλητές είναι σημαντική, προκειμένου να βοηθήσει τους λιανοπωλητές να δίνουν ρέστα μόνο σε ευρώ κατά τη μετάβαση.

Το συγκριτικά υψηλό επίπεδο υποπροεφοδιασμού επιτεύχθηκε παρά το γεγονός ότι οι εσθονικές τράπεζες δεν χρησιμοποίησαν τους νέους απλουστευμένους κανόνες της ΕΚΤ για τον υποπροεφοδιασμό που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2008[5]. Σύμφωνα με την Eesti Pank και τις εμπορικές τράπεζες, αυτό οφείλεται σε διάφορους παράγοντες: α) Για λόγους που σχετίζονται με την εσθονική νομοθεσία, οι τράπεζες δεν θεωρούν ότι τα χρήματα που έχουν δεσμευτεί στο λογαριασμό ενός πελάτη είναι επαρκώς ασφαλής εμπράγματη ασφάλεια (σε περίπτωση αφερεγγυότητας)· β) Οι τράπεζες θεώρησαν ευκολότερη τη χρήση των ίδιων κανόνων για όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους, δεδομένου ότι ήταν δυνατόν να προβούν σε υποπροεφοδιασμό και των μικρών επιχειρήσεων σύμφωνα με τους συνήθεις κανόνες και αυτό θεωρήθηκε επίσης πιο ευέλικτο, δεδομένου ότι η απλουστευμένη διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο κατά τις πέντε τελευταίες ημερολογιακές ημέρες πριν από τη μετάβαση στο ευρώ· γ) Τέλος, κρίθηκε πιο εύκολο από άποψη πληροφόρησης και επικοινωνίας να υπάρχει μόνο ένα είδος συμφωνίας.

Επιπλέον, οι εμπορικές τράπεζες πρόβλεψαν την ανταλλαγή κορωνών με ευρώ για τους ιδιώτες με την ισχύουσα ισοτιμία και χωρίς καμία επιπλέον χρέωση, ούτε κανένα όριο[6] για το ποσό προς ανταλλαγή, σε όλα τα καταστήματα που παρείχαν υπηρεσίες μετρητών από την 1η Δεκεμβρίου 2010. Η υπηρεσία αυτή θα συνεχιστεί μέχρι το τέλος Ιουνίου 2011 και στη συνέχεια μέσα σε ένα πιο περιορισμένο δίκτυο καταστημάτων μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου 2011.

Οι εσθονικές αρχές είχαν παραγγείλει αρχικά 600 000 μικροσυσκευασίες με κέρματα ευρώ (42 κέρματα ονομαστικής αξίας 12,79 ευρώ)[7], δηλαδή περίπου μια ανά νοικοκυριό, οι οποίες άρχισαν να πωλούνται στις τράπεζες και τα ταχυδρομεία από την 1η Δεκεμβρίου. Οι μικροσυσκευασίες είναι σημαντικές για πολλούς λόγους: α) βοηθούν τους πολίτες να εξοικειωθούν με το νέο τους νόμισμα· β) αποτελούν σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας, και: γ) μειώνουν την ανάγκη να δίνουν ρέστα οι λιανοπωλητές τις πρώτες ημέρες μετά τη μετάβαση. Οι μικροσυσκευασίες είχαν μεγάλη επιτυχία και πουλήθηκαν 247 000 μόνο τις τρεις πρώτες ημέρες. Παραγγέλθηκαν επιπλέον 100 000 μικροσυσκευασίες στη συνέχεια, αλλά εκ των υστέρων αυτό δεν φαίνεται να ήταν απαραίτητο, δεδομένου ότι ως τις 31 Δεκεμβρίου είχαν πουληθεί 510 000 μικροσυσκευασίες, δηλαδή αριθμός μικρότερος από αυτόν που είχε παραγγελθεί αρχικά. Αυτό επιβεβαιώνει την τυποποιημένη σύσταση ότι, ως πρακτικός κανόνας, πρέπει να παραγγέλνεται περίπου μία μικροσυσκευασία ανά νοικοκυριό για να ικανοποιείται η ζήτηση.

Σύμφωνα με έρευνα της Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε δύο ημέρες πριν από τη μετάβαση στο ευρώ[8], μια μεγάλη μερίδα Εσθονών πολιτών είχε ήδη στην κατοχή της μετρητά ευρώ: 50 % είχε τραπεζογραμμάτια ευρώ (62 % από ταξίδια στο εξωτερικό, 35% από αλλαγή νομίσματος σε τράπεζα στην Εσθονία) και 62 % είχαν κέρματα ευρώ (63% από ταξίδια στο εξωτερικό και 38 % από μικροσυσκευασίες).

Ο προεφοδιασμός των τραπεζών και o υποπροεφοδιασμός των επιχειρήσεων και των πολιτών στην Εσθονία προετοιμάστηκαν και οργανώθηκαν σωστά. Οι λιανοπωλητές στην Εσθονία ήταν καλά εφοδιασμένοι με μετρητά ευρώ πριν από την ημέρα μετάβασης στο ευρώ. Ο εφοδιασμός περιλάμβανε τη διανομή μεγάλου αριθμού συσκευασιών για λιανοπωλητές με κέρματα ευρώ σε επαγγελματίες πελάτες, που αποτελεί ορθή πρακτική, γιατί βοηθά τους λιανοπωλητές να δίνουν ρέστα μόνο σε ευρώ κατά τη διάρκεια της μετάβασης στο ευρώ. Οι πολίτες επίσης ήταν καλά εφοδιασμένοι με μετρητά ευρώ πριν από τη μετάβαση. Η ανταλλαγή χωρίς επιβάρυνση σε εμπορικές τράπεζες, πριν από τη μετάβαση στο ευρώ ήταν μια σημαντική πρωτοβουλία στο θέμα αυτό και μια ορθή πρακτική. Επιπλέον, ένας αρκετά μεγάλος αριθμός μικροσυσκευασιών κερμάτων ευρώ παρήχθη και διανεμήθηκε μέσω των τραπεζών και των ταχυδρομείων, πράγμα που είναι σημαντικό γιατί βοήθησε τους πολίτες να εξοικειωθούν με το νέο τους νόμισμα πριν από τη μετάβαση στο ευρώ, ως μέσο επικοινωνίας για τη μετάβαση και επίσης επειδή μείωσε την ανάγκη να δίνουν ρέστα οι λιανοπωλητές τις πρώτες ημέρες μετά τη μετάβαση. |

Η περίοδος διπλής κυκλοφορίας

Η Εσθονία επέλεξε περίοδο διπλής κυκλοφορίας δύο εβδομάδων (1–14 Ιανουαρίου).

Η μετατροπή των 867 ATM (μηχανών διανομής μετρητών) στη χώρα διεξήχθη ομαλά και σχεδόν όλοι τους είχαν αρχίσει τη διανομή τραπεζογραμματίων ευρώ από την πρώτη ώρα της 1ης Ιανουαρίου. Διένειμαν κυρίως τραπεζογραμμάτια χαμηλότερης ονομαστικής αξίας (τραπεζογραμμάτια 5, 10 και 20 ευρώ), εκτός από τα ΑΤΜ με ιστορικό υψηλού κύκλου εργασιών, όπου χρησιμοποιήθηκαν επίσης τραπεζογραμμάτια 50 ευρώ. Η γενικευμένη χρήση τραπεζογραμματίων χαμηλότερης ονομαστικής αξίας από τα ΑΤΜ ήταν σημαντική, προκειμένου να μην εξαντληθούν τα μετρητά που διέθεταν οι λιανοπωλητές για να δίνουν ρέστα. Τα τερματικά σε σημεία πώλησης για πληρωμές με κάρτα σε καταστήματα είχαν μετατραπεί με επιτυχία εγκαίρως σε ευρώ για το άνοιγμα των καταστημάτων την 1η Ιανουαρίου και το ίδιο ισχύει για τα συστήματα ΤΠ γενικότερα. Οι διατραπεζικές πληρωμές σε ευρώ λειτουργούσαν ομαλά από την πρώτη ημέρα διεξαγωγής τραπεζικών συναλλαγών του έτους.

Τα περισσότερα υποκαταστήματα τραπεζών ήταν ανοικτά για την παροχή υπηρεσιών μετρητών το Σάββατο 1 και την Κυριακή 2 Ιανουαρίου και τα ταχυδρομεία ήταν ανοικτά επτά ημέρες την εβδομάδα κατά τη διάρκεια της περιόδου διπλής κυκλοφορίας. Η δυνατότητα ανταλλαγής μετρητών σε κορώνες με ευρώ, χωρίς χρέωση, σε πάνω από 180 ταχυδρομικά γραφεία σε όλη τη χώρα μεταξύ της 1ης και της 15ης Ιανουαρίου ήταν ένα σημαντικό μέτρο το οποίο διευκόλυνε την πρόσβαση στην ανταλλαγή μετρητών για τον πληθυσμό, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές.

Οι μεταφορές μετρητών λειτούργησαν σύμφωνα με το σχέδιο σε στενή συνεργασία με την αστυνομία, πράγμα που εξασφάλισε υψηλό επίπεδο ασφαλείας.

Ο αριθμός των πελατών που πήγαν στις τράπεζες ήταν μέτριος κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου της 1ης-2ης Ιανουαρίου, αλλά από την Δευτέρα 3 Ιανουαρίου και καθ 'όλη την περίοδο διπλής κυκλοφορίας ο αριθμός των συνήθων συναλλαγών ήταν περίπου 3-5 φορές υψηλότερος από το συνηθισμένο, και τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν τις δύο πρώτες εργάσιμες ημέρες του νέου έτους. Ο αριθμός των συνήθων συναλλαγών στα ταχυδρομικά γραφεία κορυφώθηκε επίσης τις δύο πρώτες ημέρες της εβδομάδας, στις 3-4 Ιανουαρίου.

Χάρη στις προσεκτικές προετοιμασίες, οι τράπεζες και τα ταχυδρομεία αντιμετώπισαν ικανοποιητικά τον επιπλέον φόρτο εργασίας κατά την περίοδο διπλής κυκλοφορίας, αν και αναπόφευκτα δημιουργήθηκαν μερικές ουρές κατά την πρώτη εργάσιμη ημέρα του νέου έτους. Σύμφωνα με έρευνα της Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 16 και 20 Ιανουαρίου[9], το 95% των ερωτηθέντων δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα κατά την ανταλλαγή μετρητών σε κορώνες ή την ανάληψη μετρητών ευρώ σε τράπεζες κατά την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου. Πρόκειται για πολύ καλό αποτέλεσμα σε σύγκριση με τις περισσότερες από τις πρόσφατες μεταβάσεις[10].

Το διάγραμμα 1 κατωτέρω παρουσιάζει την εξέλιξη των πληρωμών με μετρητά αποκλειστικά σε ευρώ κατά τη διάρκεια της περιόδου διπλής κυκλοφορίας στην Εσθονία σε σύγκριση επίσης με τη Σλοβακία και τη Σλοβενία.

[pic]

Ένα σχετικά μεγάλο μέρος του κοινού (20 %) που πλήρωνε με μετρητά[11], πλήρωνε αποκλειστικά με μετρητά ευρώ ήδη από την 1η Ιανουαρίου (ημέρα που οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ ήταν ανοικτές). Στις 5 Ιανουαρίου, η πλειονότητα (54%) πλήρωνε αποκλειστικά με μετρητά ευρώ και στη συνέχεια το ποσοστό των πληρωμών αποκλειστικά με μετρητά ευρώ αυξανόταν συνεχώς μέχρι το τέλος της περιόδου διπλής κυκλοφορίας. Εκτός από την ταχύτερη έναρξη, η εξέλιξη των πληρωμών αποκλειστικά με μετρητά ευρώ ακολούθησε περίπου την ίδια πορεία με την προηγούμενη μετάβαση στο ευρώ στη Σλοβακία, αλλά ήταν πιο αργή από τη Σλοβενία (καθώς και τη Μάλτα και την Κύπρο, παρά την περίοδο διπλής κυκλοφορίας ενός μήνα στις χώρες αυτές).

Ο τομέας του λιανικού εμπορίου, επίσης, αντιμετώπισε ικανοποιητικά τις προκλήσεις της διαδικασίας μετάβασης και το χειρισμό δύο νομισμάτων ταυτόχρονα. Οι λιανοπωλητές ήταν καλά εφοδιασμένοι με μετρητά ευρώ και δεν αναφέρθηκε σημαντικό πρόβλημα με ουρές. Όπως φαίνεται από το παρακάτω διάγραμμα 2, ήδη από την 1η Ιανουαρίου, στο 75% του συνόλου των συναλλαγών σε μετρητά οι λιανοπωλητές έδιναν ρέστα αποκλειστικά σε ευρώ. Αυτό γρήγορα αυξήθηκε σε 92% την Κυριακή 2 Ιανουαρίου (όταν πολλά μεγάλα εμπορικά καταστήματα ήταν ανοιχτά). Την Δευτέρα 3 Ιανουαρίου, το ποσοστό αυτό μειώθηκε ελαφρά στο 88%, αλλά ανέκαμψε γρήγορα την επόμενη ημέρα. Ο λόγος για αυτή την προσωρινή μείωση δεν είναι γνωστός, αλλά μπορεί να οφείλεται σε μικρά ή/και απομακρυσμένα καταστήματα που άνοιξαν μετά το Σαββατοκύριακο και τα οποία ήταν λιγότερο καλά εφοδιασμένα με μετρητά ευρώ.

[pic]

Η έρευνα της Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά το τέλος της περιόδου διπλής κυκλοφορίας δείχνει ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Εσθονών (87%) θεώρησε ότι η μετάβαση ήταν ομαλή και αποτελεσματική.

Απόσυρση του παλαιού εθνικού νομίσματος

Ένα σημαντικό μέρος των μετρητών σε εσθονικές κορώνες που κυκλοφορούσε αποσύρθηκε από την κυκλοφορία πριν από τη μετάβαση στο ευρώ. Μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου 2010 η αξία των κορωνών σε κυκλοφορία μειώθηκε κατά 40% περίπου σε σύγκριση με το Δεκέμβριο του 2009 (από 9,7 δισ. σε 5,8 δισ. EEK). Άλλα 4,1 δισ. κορώνες αποσύρθηκαν τον Ιανουάριο του 2011, έτσι ώστε η αξία των εναπομενόντων παλαιών εθνικών τραπεζογραμματίων και κερμάτων μειώθηκε σε 1,7 δισ. EEK (περίπου 340 εκατομμύρια τεμάχια κερμάτων και 35 εκατομμύρια τεμάχια τραπεζογραμματίων) ή 18% της αξίας που ήταν σε κυκλοφορία τον Δεκέμβριο του 2009. Τα παλαιά εθνικά τραπεζογραμμάτια καταστρέφονται (τεμαχίζονται) και τα παλαιά εθνικά κέρματα αχρηστεύονται και πωλούνται ως απορρίμματα μετάλλων.

Η διαδικασία μετάβασης στην Εσθονία είχε προετοιμαστεί καλά και πραγματοποιήθηκε ομαλά. Οι μετατροπές στα ATM και τα τερματικά σε σημεία πωλήσεων πραγματοποιήθηκαν εγκαίρως και οι τράπεζες και τα ταχυδρομεία αντιμετώπισαν ικανοποιητικά τον πρόσθετο φόρτο εργασίας κατά την περίοδο διπλής κυκλοφορίας. Οι λιανοπωλητές αντιμετώπισαν ικανοποιητικά τις προκλήσεις της διαδικασίας μετάβασης και το χειρισμό δύο νομισμάτων ταυτόχρονα. Ήταν επίσης καλά εφοδιασμένοι με μετρητά ευρώ και η μεγάλη πλειονότητα έδιναν ρέστα αποκλειστικά σε ευρώ ήδη από την πρώτη ημέρα της αλλαγής νομίσματος. Η σημασία του να δίνουν οι λιανοπωλητές ρέστα αποκλειστικά σε ευρώ, ώστε να αποσυρθεί το παλαιό εθνικό νόμισμα από την κυκλοφορία το συντομότερο δυνατό, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τις μελλοντικές μεταβάσεις. Η εσθονική μετάβαση επιβεβαιώνει την εμπειρία από τις προηγούμενες μεταβάσεις μετά το 2002, ότι περίοδος διπλής κυκλοφορίας δύο εβδομάδων είναι επαρκής, αν είναι καλά προετοιμασμένη. |

Πρόληψη των καταχρηστικών τιμολογιακών πρακτικών και του σχηματισμού λανθασμένων εντυπώσεων σχετικά με τις τιμές

Το εσθονικό Συμβούλιο Προστασίας των Καταναλωτών (ΣΠΚ) παρακολούθησε την ορθή εφαρμογή της διπλής αναγραφής των τιμών, τους κανόνες στρογγυλοποίησης και τη Συμφωνία Δίκαιης Τιμολόγησης.

Η υποχρεωτική διπλή αναγραφή των τιμών σε εσθονικές κορώνες και σε ευρώ άρχισε την 1η Ιουλίου 2010 και θα διαρκέσει έως τις 30 Ιουνίου 2011. Κατά τους έξι μήνες του 2010, οι 25 επιθεωρητές του ΣΠΚ έλεγξαν περίπου 4 250 επιχειρήσεις και επέβαλαν πρόστιμα σε 288 περιπτώσεις (συνολικής αξίας σχεδόν 12 000 ευρώ). Η πιο συχνή έλλειψη που διαπιστώθηκε ήταν η μαθηματικά λανθασμένη στρογγυλοποίηση, αν και αυτό τις περισσότερες φορές αφορούσε μόνο ένα λεπτό του ευρώ. Η δεύτερη πιο συχνή παράλειψη ήταν η μερική απουσία των τιμών σε ευρώ, ακολουθούμενη από τη χρήση εσφαλμένων συναλλαγματικών ισοτιμιών και την πλήρη απουσία των τιμών σε ευρώ. Τα αποτελέσματα των ελέγχων βελτιώθηκαν σταδιακά από ποσοστό 47% των ελεγχόμενων επιχειρήσεων με κάποιες ελλείψεις τον Ιούλιο σε 11% το Δεκέμβριο.

Επιπλέον, το ΣΠΚ είχε συνάψει συμβάσεις με ΜΚΟ (κυρίως συνταξιούχους) καθώς και με την τοπική αυτοδιοίκηση στο Ταλίν για την παρακολούθηση της εφαρμογής της διπλής αναγραφής των τιμών. Οι ΜΚΟ έλεγξαν συνολικά 980 επιχειρήσεις και εντόπισαν ελλείψεις σε 283 περιπτώσεις το Σεπτέμβριο και το Δεκέμβριο του 2010.

Τα ονόματα των επιχειρήσεων που δεν εφαρμόζουν σωστά τη διπλή αναγραφή τιμών δημοσιεύονται κάθε εβδομάδα στην ιστοσελίδα του ΣΠΚ.

Οι Εσθονοί γενικά θεώρησαν ότι η διπλή αναγραφή των τιμών ήταν ένα χρήσιμο εργαλείο για να διευκολύνονται οι συγκρίσεις των τιμών και να συνηθίσουν να σκέφτονται με το νέο τους νόμισμα. Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε η Επιτροπή τον Ιανουάριο[12], σχεδόν 9 στους 10 (88%) θεωρούσαν ότι η διπλή αναγραφή των τιμών ήταν πολύ ή αρκετά χρήσιμη. Επιπλέον, πάνω από το 80% θεωρούσε ότι πάντα (34%) ή ως επί το πλείστον (49%) εφαρμοζόταν σωστά, πράγμα που είναι σύμφωνο με τα αποτελέσματα των πρόσφατων μεταβάσεων.

Όταν ερωτήθηκαν για τις μετατροπές των τιμών, το 59% των Εσθονών είχαν την αίσθηση ότι η μετατροπή των τιμών σε ευρώ ορισμένες φορές (38%), συχνά (13%) ή πολύ συχνά (8%) δεν ήταν δίκαιη. Το αποτέλεσμα αυτό είναι κάπου μεταξύ των αποτελεσμάτων των προηγούμενων μεταβάσεων, όπου πιο επικριτικοί ήταν οι Σλοβένοι και οι Κύπριοι και λιγότερο επικριτικοί οι Μαλτέζοι (ενώ οι Σλοβάκοι είχαν την τάση να είναι περισσότερο διαιρεμένοι από τους Εσθονούς - είτε περισσότερο επικριτικοί είτε περισσότερο θετικοί).

Το ΣΠΚ παρακολουθεί επίσης την εφαρμογή της συμφωνίας δίκαιης τιμολόγησης που ξεκίνησε στις 28 Αυγούστου και στην οποία ηγετικό ρόλο έχει το Εσθονικό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο. Η συμφωνία ακολουθεί τις κατευθύνσεις των εθελοντικών πρωτοβουλιών που εφαρμόστηκαν επιτυχώς στις προηγούμενες μεταβάσεις. Οι υπογράφοντες τη συμφωνία (π.χ. λιανοπωλητές, χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, καταστήματα Διαδικτύου κ.λπ.) δεσμεύονται να μην αυξήσουν τις τιμές τους χωρίς αιτιολόγηση κατά τη διάρκεια της μετάβασης στο ευρώ και να τηρήσουν τους κανόνες της μετάβασης. Αυτοί που έχουν υπογράψει τη συμφωνία έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν μια αυτοκόλλητη ετικέτα με ειδικό λογότυπο.

Ως το τέλος Δεκεμβρίου, 526 φορείς συμπεριλαμβανομένων 16 οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης είχαν υπογράψει τη συμφωνία και ο λογότυπος ήταν σε χρήση σε περισσότερα από 2 800 σημεία πωλήσεων ή δραστηριότητας των υπογραφόντων, καθώς και στη διαφήμισή τους. Σύμφωνα με το Εσθονικό Εμπορικό Επιμελητήριο, πρόκειται για τη μεγαλύτερη εθελοντική συμφωνία στην Εσθονία μέχρι σήμερα όσον αφορά την προσχώρηση νομικών προσώπων. Η συμφωνία δίκαιης τιμολόγησης είναι μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία, προκειμένου να αποφεύγονται ενδεχόμενες καταχρηστικές πρακτικές όσον αφορά τις τιμές και να αντιμετωπίζονται οι λανθασμένες εντυπώσεις σχετικά με αυτές. Σε σύγκριση με τον αριθμό των καταχωρισμένων σημείων πώλησης στην Εσθονία (περίπου 28 000) και με την εμπειρία των πρόσφατων μεταβάσεων, φαίνεται πάντως ότι υπήρχε περιθώριο για περαιτέρω επέκταση της κάλυψης του συστήματος[13].

Ως το τέλος Ιανουαρίου, το ΣΠΚ είχε λάβει 10 καταγγελίες για πιθανές παραβάσεις από εταιρείες που είχαν πράγματι υπογράψει τη συμφωνία. Σε 4 περιπτώσεις δεν διαπιστώθηκαν παραβάσεις, ενώ 6 περιπτώσεις εκκρεμούν.

Η Εσθονία εφάρμοσε διπλή αναγραφή των τιμών και μια συμφωνία δίκαιης τιμολόγησης, σύμφωνα με τις συστάσεις της Επιτροπής[14]. Οι αρχές πρέπει να συνεχίσουν να βεβαιώνονται ότι όλες οι καταγγελίες πολιτών διερευνώνται δεόντως και να συνεχίσουν να παρακολουθούν την ορθή εφαρμογή της συμφωνίας δίκαιης τιμολόγησης, όσο αυτή είναι σε ισχύ.

Τάσεις εξέλιξης των τιμών και εντυπώσεις για την εξέλιξη των τιμών

Τάσεις εξέλιξης των τιμών

Πριν από τη μετάβαση στο ευρώ είχε υπάρξει μια περίοδος αύξησης του πληθωρισμού στην Εσθονία. Συγκεκριμένα, οι τιμές της ενέργειας και των τροφίμων αυξήθηκαν σημαντικά το 2010 και οι διαφορές με τις γειτονικές χώρες ή τα συγκεντρωτικά μεγέθη της ζώνης του ευρώ μόνο εν μέρει μπορούν να εξηγηθούν από τις αλλαγές της φορολογίας και την ισχυρή οικονομική ανάκαμψη.

Όσον αφορά την εξέλιξη των τιμών μετά τη μετάβαση στο ευρώ, οι προκαταρκτικές ενδείξεις δείχνουν ότι η μετάβαση είχε μάλλον μέτρια επίπτωση στις τιμές καταναλωτή τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία της Εσθονίας, ο εγχώριος δείκτης τιμών καταναλωτή παρέμεινε αμετάβλητος τον Ιανουάριο, από το Δεκέμβριο του 2010. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, της θερμικής ενέργειας, των καυσίμων και των ειδών ένδυσης και υπόδησης είχαν το πιο σημαντικό αποτέλεσμα συγκράτησης, εν μέρει λόγω εποχικών παραγόντων. Ωστόσο, σύμφωνα με την Τράπεζα της Εσθονίας, οι τιμές των ψυχαγωγικών και αθλητικών δραστηριοτήτων, των εστιατορίων και των οικιακών υπηρεσιών σημείωσαν σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση σε σχέση με τον Ιανουάριο των προηγούμενων ετών. Η περαιτέρω ανάλυση των εξελίξεων των τιμών που συνδέονται με τη μετάβαση θα καταστεί δυνατή μετά την κυκλοφορία των δεδομένων ΕνΔΤΚ για τους πρώτους μήνες του 2011.

Εντυπώσεις για την εξέλιξη των τιμών

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Επιτροπής (Ιανουάριος 2011)[15], η πλειοψηφία των Εσθονών (55 %) θεωρούσε ότι το ευρώ θα προκαλούσε αύξηση του πληθωρισμού στη χώρα τους (έναντι ποσοστού 66% των Κυπρίων, 52% των Σλοβένων, 37% των Μαλτέζων και 19 % των Σλοβάκων αμέσως μετά τις αντίστοιχες μεταβάσεις τους), ενώ μόνο 21 % πίστευε ότι η είσοδος στη ζώνη του ευρώ θα βοηθούσε την Εσθοονία να διατηρήσει τη σταθερότητα των τιμών.

Η μετάβαση στο ευρώ έγινε σε μια εποχή που ο υποκειμενικός πληθωρισμός αυξανόταν σταθερά από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο που είχε φθάσει το 2009. Οι εντυπώσεις για τον πληθωρισμό συμβαδίζουν συνήθως στενά με τον πληθωρισμό βάσει του ΕνΔΤΚ στην Εσθονία, αλλά ο πληθωρισμός σύμφωνα με τις εντυπώσεις φαίνεται ότι αυξήθηκε ταχύτερα από τον πραγματικό πληθωρισμό κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2010 (βλ. παρακάτω διάγραμμα). Στοιχεία του Ιανουαρίου από την Κοινή Έρευνα Καταναλωτών δείχνουν ότι ο υποκειμενικός πληθωρισμός παρέμεινε σε ανοδική πορεία και, σε εποχικά διορθωμένους όρους, έφτασε τις 63,6 εκατοστιαίες μονάδες τον Ιανουάριο, από 59,6 ε.μ. το Δεκέμβριο (η μη εποχικά διορθωμένη μέτρηση μειώθηκε από 61,1 σε 59,6). Στα πλαίσια της αύξησης του πληθωρισμού βάσει του ΕνΔΤΚ, είναι δύσκολο να προσδιοριστούν οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της μετάβασης στο ευρώ για τον υποκειμενικό πληθωρισμό.

[pic]

Επικοινωνία σχετικά με το ευρώ

Η τελική μορφή της «επικοινωνιακής στρατηγικής για την εισαγωγή του ευρώ στην Εσθονία», που επικυρώθηκε από την εθνική επιτροπή μετάβασης στο ευρώ στις 15 Μαρτίου 2010, καθόρισε τις κατευθυντήριες γραμμές για την εκστρατεία πληροφόρησης για την εισαγωγή του ευρώ. Οι ποσοτικοί στόχοι της ήταν να εξασφαλιστεί ότι το 90% του συνόλου των κατοίκων της Εσθονίας θα ήταν καλά ενημερωμένοι για τις πρακτικές πτυχές της μετάβασης στο ευρώ και ότι το 65% θα την υποστήριζαν.

Οι αρχές της Εσθονίας προγραμμάτισαν την έναρξη της συντριπτικής πλειοψηφίας των μεγάλων επικοινωνιακών δράσεων μετά την επίσημη απόφαση του Συμβουλίου ECOFIN στις 13 Ιουλίου 2010. Οι εξαιρέσεις ήταν ένας δικτυακός τόπος για το ευρώ και ένας ορισμένος αριθμός παρουσιάσεων και επαφών με τον τύπο. Οι δραστηριότητες επιταχύνθηκαν μετά το καλοκαίρι, όταν οι αρχές της Εσθονίας εφάρμοσαν τάχιστα τα σχέδια επικοινωνίας, που αφορούσαν έναν ισορροπημένο συνδυασμό άμεσων επαφών με τους κατοίκους (π.χ. απευθείας ταχυδρομική αποστολή, σεμινάρια, εκθέσεις) και χρήση των μέσων μαζικής επικοινωνίας (διαφημίσεις στον τύπο, στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση) και έδιναν έμφαση στις πρακτικές πτυχές της επικείμενης μετάβασης. Οι αρχές της Εσθονίας ακολούθησαν τη συμβουλή της Επιτροπής να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις ευάλωτες ομάδες, τις μειονότητες και τις επιχειρήσεις. Ο αριθμητικός στόχος για το επίπεδο των πληροφοριών που σχετίζονται με τη μετάβαση είχε επιτευχθεί πολύ πριν από την πραγματική ημερομηνία μετάβασης στο ευρώ. Ο αριθμητικός στόχος για τη στήριξη της μετάβασης στο ευρώ στην Εσθονία επιτεύχθηκε τον Ιανουάριο του 2011. Οι εσθονικές αρχές συνεργάστηκαν στενά με τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι εσθονικές αρχές είχαν υπογράψει συμφωνία εταιρικής σχέσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2005, με στόχο την ενίσχυση και τον εξορθολογισμό της συνεργασίας. Η συμφωνία παρατάθηκε πολλές φορές και τελικά θα λήξει στο τέλος του 2011.

Η Επιτροπή συνέβαλε με την εμπειρογνωμοσύνη της στον τομέα αυτόν ήδη από τις αρχικές προθέσεις για την εισαγωγή του ευρώ. Μέσω μιας συμφωνίας επιχορήγησης, που υπογράφηκε μεταξύ της Επιτροπής και του Υπουργείου Οικονομικών της Εσθονίας στις 13 Ιουλίου 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στήριξε έως το 50% των επιλέξιμων δαπανών για τους μισθούς των εμπειρογνωμόνων σε θέματα επικοινωνίας, τις εκστρατείες μέσω των ΜΜΕ, τις εθνικές δημοσκοπήσεις, σεμινάρια και δραστηριότητες κατάρτισης και την απευθείας ταχυδρομική αποστολή σε νοικοκυριά. Η Επιτροπή χρηματοδότησε επίσης μια περιοδεύουσα έκθεση για το ευρώ σε τέσσερις μεγάλες πόλεις της Εσθονίας (Ταλίν, Narva, Tartu και Rakvere). Η έκθεση προσέλκυσε πάνω από 65 000 επισκέπτες στις τέσσερις πόλεις. Η Επιτροπή οργάνωσε επίσης σεμινάρια για δημοσιογράφους και δημοσίευσε έντυπα.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υποστήριξε την εθνική προσπάθεια πληροφόρησης με τη διάθεση εντύπων, τη διοργάνωση εκθέσεων και άλλων εκδηλώσεων δημοσίων σχέσεων και την παροχή σημαντικής βοήθειας για την εκστρατεία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας.

Η ενημερωτική εκστρατεία στην Εσθονία συνέβαλε στην εξασφάλιση της ομαλής μετάβασης στο ευρώ. Παρά την κάπως καθυστερημένη έναρξη, η εκστρατεία κάλυψε όλες τις κύριες πρακτικές πτυχές της εισαγωγής του ευρώ με έγκαιρο τρόπο. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις επιχειρήσεις, τις μειονότητες και τις ευάλωτες ομάδες. Οι εσθονικές αρχές πρέπει να εξετάσουν αν θα πρέπει να συνεχίσουν να παρακολουθούν τις εντυπώσεις για διάφορες πτυχές που σχετίζονται με το ευρώ και να αντιδράσουν με δραστηριότητες πληροφόρησης, αν χρειαστεί.

[1] Απόφαση (2010/416/ΕΕ) του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2010, σύμφωνα με το άρθρο 140 παράγραφος 2 της συνθήκης, για την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος από την Εσθονία από την 1η Ιανουαρίου 2011, ΕΕ L 196 της 28.7.2010, σ. 24.

[2] Η Σλοβακία και η Σλοβενία είχαν επίσης περίοδο διπλής κυκλοφορίας δύο εβδομάδων, ενώ στη Μάλτα και στην Κύπρο η περίοδος ήταν ένας μήνας. Τα κράτη μέλη του πρώτου κύματος υιοθέτησαν το ευρώ σύμφωνα με το «σενάριο της Μαδρίτης», που περιλάμβανε μεταβατική περίοδο τριών ετών (ενός έτους για την Ελλάδα).

[3] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 309, επιτόπια έρευνα τον Ιανουάριο του 2011, διατίθεται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm

[4] Υπήρχαν δύο τύποι, ένας αξίας 111 ευρώ (8 κύλινδροι κερμάτων) και ένας 198 ευρώ (15 κύλινδροι κερμάτων).

[5] Κατευθυντήρια γραμμή της ΕΚΤ (ΕΚΤ/2008/4), της 19ης Ιουνίου 2008, που τροποποιεί την κατευθυντήρια γραμμή ΕΚΤ/2006/9 σχετικά με ορισμένες προπαρασκευαστικές εργασίες ενόψει της μετάβασης στο ευρώ σε φυσική μορφή και με τον προεφοδιασμό και υποπροεφοδιασμό με τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ εκτός της ζώνης του ευρώ.

[6] Για πρακτικούς λόγους, ίσως χρειαζόταν έγκαιρη προειδοποίηση για την ανταλλαγή μεγάλων ποσών μετρητών.

[7] Οι μικροσυσκευασίες πουλήθηκαν με μικρή έκπτωση: 200 κορώνες αντί για 200,12 κορώνες.

[8] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 308, 30 Δεκεμβρίου 2010, διατίθεται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm

[9] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 309, διατίθεται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm

[10] Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 90% στη Σλοβακία, 88% στην Κύπρο, 85% στη Μάλτα και 96% στη Σλοβενία.

[11] Περίπου ¾ των πελατών πλήρωναν με μετρητά και ¼ με κάρτες, σύμφωνα με την έρευνα που αναφέρεται ανωτέρω.

[12] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 309.

[13] Περίπου 7 600 επιχειρήσεις καλύπτονταν από το αντίστοιχο σύστημα στην Κύπρο, περίπου 7 900 στη Μάλτα και περίπου 20 000 σημεία πώλησης καλύπτονταν στη Σλοβακία.

[14] Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με μέτρα για τη διευκόλυνση της μετάβασης στο ευρώ στο μέλλον, ΕΕ L 23 σ. 30 της 26ης Ιανουαρίου 2008, σ. 30. Ωστόσο, η υποχρεωτική αναγραφή των τιμών θα πρέπει να αρχίζει μόνο μετά τον καθορισμό της αμετάκλητης ισοτιμίας από το Συμβούλιο και όχι νωρίτερα.

[15] Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 309.