ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟΣ - Το διάστημα: νέοι ευρωπαϊκοί ορίζοντες για μια διευρυνόμενη Ένωση - Σχέδιο δράσης για εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής {SEK(2003) 1249}

(υποβάλλεται από την Επιτροπή)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΛΕΥΚΗ ΒΙΒΛΟΣ Το διάστημα: νέοι ευρωπαϊκοί ορίζοντες για μια διευρυνόμενη Ένωση Σχέδιο δράσης για εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής

Πρόλογος

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Μια νέα προσέγγιση στη διαστημική πολιτική στην Ευρώπη

2. Η συμβολή του διαστήματος στην αντιμετώπιση πολιτικών προκλήσεων

3. Διαστημικές δράσεις για στήριξη της διευρυμένης Ένωσης

3.1. Ανάπτυξη ευρωπαϊκού στρατηγικού κεφαλαίου στη δορυφορική πλοήγηση και στον προσδιορισμό χρόνου και θέσης

3.2. Παγκόσμια παρακολούθηση για το περιβάλλον και την ασφάλεια (GMES)

3.3. Γεφύρωση του "ψηφιακού χάσματος"

3.4. Το διάστημα ως συμβολή στην ΚΕΠΠΑ, την ΕΠΑΑ και την πρόβλεψη και παρακολούθηση ανθρωπιστικών κρίσεων.

3.5. Ανάπτυξη διεθνών εταιρικών σχέσεων

4. Επεκταση και ενδυναμωση της Διαστημικησ πολιτικησ: τα κλειδια για την επιτυχια

4.1. Διασφάλιση στρατηγικής ανεξαρτησίας και κοινού στρατηγικού κεφαλαίου για κοινές δράσεις

4.1.1. Διασφάλιση ανεξάρτητης πρόσβασης στο διάστημα

4.1.2. Ενίσχυση της διαστημικής τεχνολογίας για την αντιμετώπιση μελλοντικών αναγκών

4.1.3. Προώθηση της εξερεύνησης του διαστήματος

4.1.4. Ενθάρρυνση των νέων για επιστημονική και τεχνολογική σταδιοδρομία

4.2. Ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής αριστείας στη διαστημική επιστήμη

4.2.1. Ενίσχυση των προσπαθειών στις επιστήμες του Σύμπαντος

4.2.2. Προαγωγή των επιστημών της γης

4.2.3. Στήριξη των επιστημών της ζωής και των φυσικών επιστημών στο διάστημα

4.2.4. Διευκόλυνση της εκμετάλλευσης επιστημονικών δεδομένων

4.3. Δημιουργία του σωστού περιβάλλοντος για καινοτομία και ανταγωνιστικότητα

5. Διακυβέρνηση και πόροι

5.1. Καθιέρωση νέας προσέγγισης στη διακυβέρνηση των διαστημικών δραστηριοτήτων

5.2. Αντιστοίχιση φιλοδοξιών και πόρων

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (πλαισιώνει το σχέδιο δράσης της Λευκής Βίβλου) Πρώτο σκαρίφημα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΡΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΒΙΒΛΟ: ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Το διάστημα: νέοι ευρωπαϊκοί ορίζοντες για μια διευρυνόμενη Ένωση

Σύνοψη

Στηριζόμενη στον επιτυχημένο διάλογο της Πράσινης Βίβλου σχετικά με επιλογές για ευρωπαϊκές δραστηριότητες στο διάστημα, η Επιτροπή προτείνει στην παρούσα Λευκή Βίβλο την εφαρμογή μιας σφαιρικής ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής για προώθηση της επίτευξης στόχων πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναπτύσσονται οι ακόλουθες απόψεις:

Η Ευρώπη χρειάζεται μια σφαιρική διαστημική πολιτική με οδηγό τη ζήτηση, ικανή να εκμεταλλευτεί τα ιδιαίτερα οφέλη που μπορούν να παράσχουν οι διαστημικές τεχνολογίες για στήριξη των πολιτικών και των αντικειμενικών στόχων της Ένωσης: ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη, δημιουργία θέσεων εργασίας και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, διεύρυνση και συνοχή, αειφόρος ανάπτυξη, ασφάλεια και άμυνα.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (EYΔ), τα κράτη μέλη, οι διαστημικοί τους οργανισμοί και τα ερευνητικά τους κέντρα, καθώς και ο κλάδος αξίζουν όλοι συγχαρητηρίων για την καθιέρωση της Ευρώπης ως βασικού παράγοντα στον τομέα του διαστήματος. Η παρούσα Λευκή Βίβλος είναι μια πρόσκληση για δράση προς τους εν λόγω εταίρους, καθώς και προς το διαστημικό κλάδο, να κινητοποιηθούν με νέους στόχους και να αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις.

Η ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική θα εφαρμοστεί στα πλαίσια ενός πολυετούς ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος, το οποίο θα είναι ο μηχανισμός για τον προσδιορισμό προτεραιοτήτων, τον καθορισμό στόχων, την κατανομή ρόλων και ευθυνών και τη σύνταξη ετήσιων προϋπολογισμών. Το πεδίο δράσης του πρέπει να περιλαμβάνει Ε&Α, ανάπτυξη υποδομής, υπηρεσίες και τεχνολογία ενώ θα πρέπει τακτικά να υποβάλλεται σε ανασκόπηση και να επικαιροποιείται.

Η πολιτική θα απαιτήσει αύξηση των συνολικών δαπανών για την ανάπτυξη και εγκατάσταση/διάδοση εφαρμογών και τη στήριξη της έρευνας και ανάπτυξης, της τεχνολογίας και των υποδομών. Στα πλαίσια των μελλοντικών της δημοσιονομικών προοπτικών, η Ένωση θα πρέπει να εξετάσει τη διάθεση πρόσθετων πόρων για κάλυψη των αναγκών των πολιτικών της ΕΕ.

Εάν η Ευρώπη δεν υιοθετήσει την προτεινόμενη νέα προσέγγιση στη διαστημική πολιτική, θα παρακμάσει ως 'διαστημική δύναμη' λόγω αδυναμίας της να αναπτύξει νέες τεχνολογίες και να συντηρήσει εφαρμογές με σοβαρές επακόλουθες ζημιές στην όλη της ανταγωνιστικότητα.

Η Ευρώπη κατέχει ήδη πολλές από τις ικανότητες που χρειάζονται για την ανάπτυξη των υπηρεσιών και εφαρμογών που θα στηρίξουν τις πολιτικές της ΕΕ. Έχει εγκαταστήσει λειτουργικά επικοινωνιακά και μετεωρολογικά συστήματα και έχει υιοθετήσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα στο πεδίο της δορυφορικής πλοήγησης και του προσδιορισμού χρόνου και θέσης (GALILEO) ενώ, τον Ιανουάριο του 2004, θα παρουσιάσει το σχέδιό της για εφαρμογή συστήματος παγκόσμιας παρακολούθησης και γεωεπισκόπησης (Global Monitoring for the Environment and Security: GMES). Πέραν της υποστήριξης μιας μεγάλης σειράς πολιτικών στο μη στρατιωτικό τομέα, τα διαστημικά συστήματα μπορούν επίσης να συμβάλουν άμεσα στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της Ένωσης και στην Ευρωπαϊκή Πολιτική για την Ασφάλεια και την Άμυνα.

Η διεθνής συνεργασία προσφέρει θαυμάσιες ευκαιρίες ισχυροποίησης της Ευρώπης στις διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές μέσω εταιρικών σχέσεων με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και νεοαναδυόμενα 'διαστημικά έθνη´.

Η εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής θα γίνει σε δύο φάσεις: η πρώτη (2004-2007) θα έχει ως αντικείμενο την προώθηση των δραστηριοτήτων που καλύπτονται από την προσφάτως συναφθείσα συμφωνία πλαίσιο μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και EYΔ ενώ η δεύτερη (από το 2007 και μετά) θα ξεκινήσει με τη θέση σε ισχύ της ευρωπαϊκής συνταγματικής συνθήκης, η οποία αναμένεται να αναγνωρίσει το διάστημα ως πεδίο κοινής δράσης της Ένωσης και των κρατών μελών.

Προλογοσ

Πρόκειται για μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της Ευρώπης: Με την υπό διαπραγμάτευση σήμερα μελλοντική συνταγματική συνθήκη, η Ένωση θα εισέλθει σε μια νέα και περισσότερο πολιτική φάση με στόχο τη στενότερη σχέση με τους πολίτες της.

Είναι επίσης και μια σημαντική στιγμή στην ιστορία των δραστηριοτήτων της Ευρώπης στο διάστημα. Ήλθε ο καιρός να τις εντάξουμε στο πολιτικό θεματολόγιο της Ένωση, στον πυρήνα της πορείας της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, θέτοντας τις διαστημικές εφαρμογές που συνδέονται με εμπνευσμένους στόχους στην υπηρεσία της διευρυμένης Ευρώπης και των πολιτών της.

Έπειτα από 40 χρόνια σταθερής επιτυχημένης ευρωπαϊκής πορείας στην ανάπτυξη των διαστημικών επιστημών, τεχνολογιών και εφαρμογών, η Επιτροπή προτείνει με την παρούσα Λευκή Βίβλο ένα ποιοτικό άλμα προς τα μπροστά στις φιλοδοξίες της ηπείρου για τον καίριο αυτό τομέα και την οργάνωσή του.

Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη για την ουσιαστική στήριξη που μπορούν να προσφέρουν οι διαστημικές τεχνολογίες στις πολιτικές και τους αντικειμενικούς στόχους της Ένωσης καθώς και για τις τεράστιες κοινωνικές, οικονομικές και εμπορικές δυνατότητές τους. Προτείνει: (i) να καταβληθούν πρόσθετες προσπάθειες σε μια σειρά διαστημικών υποδομών και εφαρμογών, οι οποίες θα συμβάλουν με μοναδικό τρόπο στην ικανοποίηση των αναγκών των πολιτών και στην εκπλήρωση των πολιτικών στόχων της Ένωσης, (ii) να παγιωθεί η υφιστάμενη επιστημονική και τεχνική βάση των διαστημικών δραστηριοτήτων. Προτρέπει επίσης σε αλλαγή του καθιερωμένου τρόπου διακυβέρνησης έτσι ώστε να δοθούν νέες ευθύνες στην Ένωση για καθοδήγηση, χρηματοδότηση και συντονισμό δραστηριοτήτων στα πλαίσια μιας ανεπτυγμένης διαστημικής πολιτικής.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (EYΔ), τα κράτη μέλη και οι εθνικοί διαστημικοί οργανισμοί τους, τα ερευνητικά τους κέντρα, μαζί με τον κλάδο, αξίζουν όλοι τους συγχαρητήρια για την καθιέρωση της Ευρώπης ως καίριου παράγοντα στον τομέα του διαστήματος. Η Λευκή Βίβλος είναι μια πρόσκληση για δράση προς τα ανωτέρω εμπλεκόμενα μέρη ώστε να κινητοποιηθούν προς την κατεύθυνση νέων φιλόδοξων στόχων. Επιδιώκει επίσης να παρακινήσει τον ευρωπαϊκό διαστημικό κλάδο να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις. Αντικείμενο της πολιτικής είναι ένα πιο ασφαλές και προβλέψιμο πλαίσιο που θα βοηθήσει τις εταιρίες στον τομέα του σχεδιασμού και των επενδύσεων και στην κατάκτηση μεγαλύτερου μεριδίου στην εμπορική και θεσμική αγορά.

Οι προτάσεις αυτές, οι οποίες βασίζονται σε λεπτομερή ανάλυση, λαμβάνουν υπόψη τους τα αποτελέσματα του εντατικού διαλόγου που διεξήχθη πάνω στα θέματα που τέθηκαν από την Πράσινη Βίβλο για τη διαστημική πολιτική, η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2003. Οργανώθηκαν ξεχωριστά σε δέκα ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διασκέψεις και συναντήσεις εργασίας και η Επιτροπή ευχαριστεί όλους όσοι έστειλαν τα εκατοντάδες ληφθέντα σχόλια.

Υπάρχει ισχυρή βούληση στην Ευρώπη να θέσουμε τα επιστημονικά μας ταλέντα, τις τεχνολογίες μας και τις επιχειρηματικές μας δεξιότητες στο διαστημικό τομέα στην υπηρεσία της Ευρώπης και των πολιτών της. Η παρούσα Λευκή Βίβλος εξηγεί γιατί και πώς πρέπει να το κάνουμε. Για ορισμένα από τα θιγόμενα θέματα δεν μπορούν ακόμη να βγουν ακριβή συμπεράσματα, τίθενται όμως μηχανισμοί και ενδιάμεσοι στόχοι για την επίτευξή τους.

Η Λευκή Βίβλος στοχεύει να καταστεί σημείο αναφοράς: παρέχει σχέδιο δράσης ("ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα"), στο οποίο περιλαμβάνεται κατάλογος προτεινόμενων δράσεων για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής. Η επιτυχία του θα μετρηθεί με βάση τα οφέλη που θα αποκομίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πολίτες της και ο διαστημικός τομέας από το εγχείρημα αυτό.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Μια νεα προσεγγιση στη διαστημικη πολιτικη στην ευρωπη

Το διάστημα μπορεί να στηρίξει τους καίριους στόχους των πολιτικών της Ένωσης

Τα τελευταία 40 χρόνια, η Ευρώπη ανέπτυξε ως διαστημική δύναμη ευρύ φάσμα ικανοτήτων στην εκτόξευση πυραύλων, στις δορυφορικές τεχνολογίες, στις διαστημικές επιστήμες και εφαρμογές και στις υπηρεσίες προς τους χρήστες, ένα εντυπωσιακό ομολογουμένως επίτευγμα.

Μολονότι για κοινή πολιτική της ΕΕ για το διάστημα θα πρέπει να υπάρξει τροποποίηση της Συνθήκης, η παρούσα Λευκή Βίβλος θεωρεί ότι, προτού τεθεί σε ισχύ η συνταγματική συνθήκη η οποία, με την παραδοχή ότι η Διακυβερνητική Διάσκεψη δεν θα τροποποιήσει τα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης, θα περιλάβει τη διαστημική πολιτική μεταξύ των αρμοδιοτήτων τις οποίες θα μοιράζεται η Ένωση με τα κράτη μέλη της, πρέπει να εφαρμοστούν σε επίπεδο Ένωσης ορισμένα καίρια στοιχεία μιας ανεπτυγμένης διαστημικής πολιτικής. Yπάρχει ήδη σειρά νομικών βάσεων που παρέχουν τη δυνατότητα σε υφιστάμενες πολιτικές της ΕΕ να στραφούν στο διάστημα ως κατάλληλο τεχνολογικό πεδίο για τη στήριξη της εφαρμογής τους. [1]

[1] Βλ. άρθρα 70, 154, 157, 163 έως 173 της Συνθήκης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Μέχρι τώρα, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες προσέβλεπαν στους εθνικούς τους στόχους, επωφελούμενες ταυτόχρονα και από μία ευρωπαϊκή διάσταση προερχόμενη από την συγκέντρωση του μεγαλύτερου μέρους των προσπαθειών τους στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (EYΔ).

Η παρούσα Λευκή Βίβλος επιδιώκει να στηριχθεί σε επιτυχίες του παρελθόντος και σε υφιστάμενες δυνατότητες σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να επιτευχθεί ακόμα αποδοτικότερη στήριξη των πολιτικών και των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω των διαστημικών τεχνολογιών, υποδομών και υπηρεσιών. Το πολιτικό πλαίσιο της Ένωσης είναι το μόνο πρόσφορο να παράσχει τις κατάλληλες συνθήκες για την αποκόμιση των οφελών μιας σφαιρικής πολιτικής.

Τα οφέλη αυτά θα προέλθουν από την πολύτιμη συνεισφορά των διαστημικών τεχνολογιών και εφαρμογών:

* στην οικονομική ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα

* στην επιτυχία της διεύρυνσης της Ένωσης

* στην επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης

* στην επίτευξη καλύτερης ασφάλειας και άμυνας για όλους

* στην καταπολέμηση της φτώχειας και την υποβοήθηση της ανάπτυξης

Οι συστάσεις της Επιτροπής απαιτούν όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να εργαστούν και να συνδυαστούν επιτυχημένα με ένα κοινό όραμα. Ένα από τα συστατικά του στοιχεία θα πρέπει να είναι η πίστη ότι η εφαρμογή μιας σφαιρικής διαστημικής πολιτικής θα βοηθήσει την Ευρώπη να είναι καλύτερος γείτονας και σεβαστός παγκόσμιος εταίρος. Η Ένωση θα μπορεί να υπερασπίζεται καλύτερα τις βασικές της αξίες της δημοκρατίας, του σεβασμού του κράτους δικαίου, της αειφόρου ανάπτυξης και της διατήρησης της ειρήνης και της τάξεως μέσω του διαλόγου και της διπλωματίας.

Επιπλέον, η Ένωση θα είναι ισχυρότερα εξοπλισμένη ως παγκόσμιος ηγέτης στην πολιτική, οικονομική και επιστημονική σφαίρα.. Επενδύοντας σε σωστά πεδία και σε αποτελεσματικά προγράμματα, μια ανεπτυγμένη διαστημική πολιτική θα βοηθήσει στην ισχυροποίηση της πολιτικής θέσης της Ένωσης στον κόσμο, στη βελτίωση της οικονομικής της ανταγωνιστικότητας και στην ενίσχυση της καλής φήμης της στην επιστημονική αριστεία. Η ενθουσιώδης τοποθέτηση της Ευρώπης υπέρ της διεθνούς συνεργασίας σε διαστημικές δραστηριότητες σημαίνει ότι για πολλά από τα οφέλη της διαστημικής πολιτικής μπορεί να υπάρξει κοινοκτημοσύνη με την ανθρωπότητα εν γένει.

Τέλος, σε οποιοδήποτε όραμα για το μέλλον της Ένωσης, προεξάρχουσα θέση πρέπει να κατέχει η ικανή πρόοδος στην οικονομική, κοινωνική και επιστημονική ανάπτυξη των νέων κρατών μελών. Μια ανεπτυγμένη διαστημική πολιτική μπορεί να επιταχύνει την αναρρίχησή τους σε υψηλότερα επίπεδα ευμάρειας και κοινωνικών και πολιτιστικών επιτευγμάτων.

Η ακινησία δεν αποτελεί επιλογή

Η παρούσα Λευκή Βίβλος δεν αναφέρεται σε προσπάθεια κτισίματος της Ευρώπης σε νέα θεμέλια. Πραγματεύεται την ανάγκη να διασφαλιστούν νέες υποδομές και υπηρεσίες και να διανοιχτούν νέες ευκαιρίες. Οι φιλοδοξίες της είναι πρακτικές και ρεαλιστικές και οι δαπάνες πρέπει να συμβαδίζουν με τις φιλοδοξίες. Μια ευρύτερη, αποδοτικότερη διαστημική πολιτική θα απαιτήσει αύξηση των συνολικών δαπανών σε μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. Η ανακατανομή των σημερινών προϋπολογισμών δεν θα μας ωθήσει προς τα εμπρός. Δεν πρόκειται για μια πρόταση σταθερής αναρρίχησης προς τα επίπεδα δαπανών των Ηνωμένων Πολιτειών - πάνω από επτά φορές υψηλότερα κατά κεφαλή απ' ότι στην Ευρώπη - αλλά για ανάπτυξη συγκεκριμένων δράσεων σχεδιασμένων να ανταποκριθούν σε συγκεκριμένες ανάγκες και να παράσχουν γνήσια οφέλη, με προοδευτική αύξηση του κατάλληλου προϋπολογισμού.

Αν δεν γίνει κάτι στο θέμα αυτό, τότε η Ευρώπη θα παραμείνει έκθετη σε δύο πραγματικούς κινδύνους:

* συρρίκνωση της ισχύος της ως "διαστημικής δύναμης", εάν η οικονομική της ανάπτυξη δεν συμβαδίζει με την παγκόσμια εξέλιξη στο διαστημικό τομέα. Η ικανότητά της για ανάπτυξη και συντήρηση νέων τεχνολογιών και εφαρμογών μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο.

* παρακμή των μεγάλων διαστημικών εταιριών της λόγω αδύναμων εμπορικών αγορών και έλλειψης δημόσιων επενδύσεων σε νέα προγράμματα.

Στην παρούσα Λευκή Βίβλο ....

Η ενότητα 2 προβαίνει σε μια ευρεία ανάλυση των εφαρμογών και τεχνολογιών που μπορούν να αντιμετωπίσουν κατάλληλα τις κύριες προκλήσεις της πολιτικής της Ένωσης. Η ενότητα 3 περιγράφει συγκεκριμένες δραστηριότητες που είναι υπό ανάπτυξη για στήριξη καίριων πολιτικών και αντικειμενικών στόχων της ΕΕ. Η ενότητα 4 προτείνει λεπτομερείς δράσεις για τη διασφάλιση και ανάπτυξη τρεχουσών επιστημονικών και τεχνολογικών ικανοτήτων της Ευρώπης και την ενίσχυση της διαστημικής της βιομηχανίας, προϋποθέσεις απαραίτητες για να πραγματωθούν εφαρμογές στήριξης στόχων πολιτικών της ΕΕ. Η ενότητα 5 περιγράφει ορισμένες αναγκαίες αλλαγές στη διακυβέρνηση και χρηματοδότηση των διαστημικών δραστηριοτήτων της Ευρώπης.

Στο παράρτημα 1 δίνεται μία πρώτη περιγραφή ενός δυνατού ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος και ένας χάρτης πέραιτέρω πορείας, που προέκυψαν από τις προτάσεις που αναπτύσσονται λεπτομερώς στην παρούσα Λευκή Βίβλο. Στο παράρτημα 2 παρέχεται μια πρώτη ανάλυση των πόρων που απαιτούνται για την εφαρμογή του. Στο παράρτημα 3 συνοψίζονται τα βασικά συμπεράσματα του διαλόγου ενώ στο παράρτημα 4 υπάρχει ένα γλωσσάριο.

2. Η Συμβολη του διαστηματος στην αντιμετωπιση πολιτικων προκλησεων

Το διάστημα στην εργαλειοθήκη των πολιτικών της Ευρώπης

Εάν η Ευρώπη αφιερώσει περισσότερους πόρους στο διάστημα και οργανώσει τις προσπάθειές της με σωστό τρόπο, αυτό μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των πολιτών της και να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η σχετική με τις διαστημικές εφαρμογές αγορά εκτιμάται να φθάσει μέχρι το 2010 στα 350 δις EUR. [2]

[2] Euroconsult 2002

Ωστόσο, τα πραγματικά και δυνητικά οφέλη από τις διαστημικές τεχνολογίες δεν μπορούν να διασφαλιστούν πλήρως με τις σημερινές θεσμικές και δημοσιονομικές ρυθμίσεις. Οι ρυθμίσεις αυτές εστιάζονται κυρίως στην Ε&Α και δεν προσφέρονται για βέλτιστη εκμετάλλευση του διαστημικού ενεργητικού.

Η οποιαδήποτε αποτυχία προσπορισμού των οφελών αυτών θα έχει σημαντικές συνέπειες για την οικονομία της Ευρώπης και το ρόλο της στον κόσμο. Ως οριζόντια πολιτική, το διάστημα προσφέρεται ιδιαίτερα για στήριξη των οικονομικών προοπτικών της Ευρώπης, στόχων γεωργικής πολιτικής, των επιπέδων απασχόλησης, της διαχείρισης από αυτήν του περιβάλλοντος και της εξωτερικής πολιτικής της και πολιτικής ασφάλειας.

Οι διαστημικές τεχνολογίες προσφέρονται ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση θεμάτων που είναι μεγάλης κλίμακας και παγκόσμιου χαρακτήρα. Το διάστημα δεν είναι η απάντηση σε κάθε πρόβλημα, θα πρέπει όμως να καταλάβει μια σημαντική θέση στην εργαλειοθήκη των πολιτικών. Ποικίλες προκλήσεις πολιτικής υφής στους τομείς των μεταφορών και της γεωργίας αντιμετωπίζονται ήδη με τη βοήθεια διαστημικών τεχνολογιών.

Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένες άλλες προκλήσεις πολιτικής υφής που έχουν καταστεί αντικειμενικοί στόχοι της Ένωσης έπειτα από την επικύρωσή τους από Ευρωπαϊκά Συμβούλια. Η σφαιρική διαστημική πολιτική θα προσφέρει πολύτιμη συνεισφορά σε πολλές από αυτές, σε προσιτό κόστος και με μεγαλύτερη απόδοση.

Πολιτικές προκλήσεις: Επένδυση στην οικονομία της γνώσης για προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της ανταγωνιστικότητας (στρατηγική της Λισαβόνας) και επιτυχία της διεύρυνσης με στήριξη της συνοχής και της οικονομικής, βιομηχανικής και τεχνολογικής ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη.

Διαστημικά εργαλεία: Οι δορυφορικές τηλεπικοινωνίες είναι μέρος μιας δέσμης τεχνολογιών που μπορούν να παράσχουν πρόσβαση ευρείας ζώνης στο 20% του πληθυσμού της ΕΕ όπου κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει μεσοπρόθεσμα. Μπορούν να συμβάλουν στην εξάλειψη του "ψηφιακού χάσματος" με τα νέα κράτη μέλη και πέραν αυτών συμπληρώνοντας επίγειες λύσεις.

* Πολιτική πρόκληση: Επίτευξη αειφόρων αναπτυξιακών στόχων

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Γκέτεμποργκ υιοθέτησε, τον Ιούνιο του 2001, μια στρατηγική για αειφόρο ανάπτυξη. Το Συμβούλιο τόνισε ότι οι αντικειμενικοί της στόχοι είχαν "τη δυνατότητα να απελευθερώσουν ένα νέο κύμα τεχνολογικής καινοτομίας και επενδύσεων, δημιουργώντας ανάπτυξη και απασχόληση." Το Συμβούλιο ζήτησε, μέχρι το 2008, η Ευρώπη να έχει αποκτήσει τη δυνατότητα παγκόσμιας παρακολούθησης για σκοπούς περιβάλλοντος και ασφάλειας.

Διαστημικά εργαλεία: Η γεωεπισκόπηση από το διάστημα βοηθά στην ορθή διαχείριση και προστασία του περιβάλλοντος παρέχοντας βασικές ομοιογενείς παρατηρήσεις με απαράμιλλη κάλυψη όσον αφορά το κλίμα και τον καιρό, τους ωκεανούς, την αλιεία, τη γη και τη βλάστηση. Το διάστημα έχει παράσχει τη δυνατότητα πρόβλεψης του καιρού για 5 ημέρες. Οφέλη από τη χρήση εργαλείων γεωεπισκόπησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν και προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης ενός αειφόρου γεωργικού μοντέλου. Επίσης, για τον έλεγχο των εφαρμογών του πρωτοκόλλου του Κυότο, θα απαιτηθεί η ύπαρξη ανεξάρτητων ευρωπαϊκών διαστημικών δυνατοτήτων.

* Πολιτική πρόκληση: Η Ένωση αναλαμβάνει ευρύτερο ρόλο στον κόσμο μέσω μιας ισχυρότερης κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) υποστηριζόμενης από μια ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια και την άμυνα (ΕΠΑΑ).

Τα επόμενα χρόνια, η Ένωση θα πρέπει να πετύχει τους στόχους του Ελσίνκι, που περιλαμβάνουν την ύπαρξη ικανοτήτων όπως η παρέμβαση με δυνάμεις ταχείας ανάπτυξης και η συλλογή πληροφοριών σε παγκόσμια βάση.

Διαστημικά εργαλεία: Για να είναι αξιόπιστη και αποτελεσματική, οποιαδήποτε ΚΕΠΠΑ και ΕΠΑΑ πρέπει να βασίζεται σε αυτόνομη πρόσβαση σε αξιόπιστη παγκόσμια πληροφόρηση έτσι ώστε να προωθηθεί μια στηριζόμενη στην ενημέρωση διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Οι διαστημικές τεχνολογίες και υποδομές διασφαλίζουν πρόσβαση σε γνώση, πληροφορίες και στρατιωτικές ικανότητες στο έδαφος που μπορούν να υπάρξουν μόνον μέσω της ύπαρξης ικανοτήτων εκτόξευσης, ανάπτυξης και λειτουργίας δορυφόρων που προσφέρουν παγκόσμια επικοινωνία και συστήματα εντοπισμού θέσεως και παρατήρησης. Ταυτόχρονα, συστήματα που έχουν ως βάση το διάστημα μπορούν να παράσχουν ένα υψηλότερο επίπεδο ασφαλείας στους πολίτες επιτρέποντας, π.χ., την καλύτερη άσκηση μεθοριακού και παράκτιου ελέγχου και εντοπισμό ανθρωπιστικών κρίσεων στα πρώιμα στάδιά τους.

* Πολιτική πρόκληση: Βελτίωση των βιομηχανικών επιδόσεων μέσω αναβάθμισης της Ε&Α και τεχνολογικής καινοτομίας, με ταυτόχρονο ορισμό προτεραιοτήτων των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών (TEN - T).

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει θέσει στόχο την αύξηση των συνολικών δαπανών Ε&Α στην Ένωση από 1,8% σε 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος μέχρι το 2010. Η προώθηση των TEN-T είναι βέβαιο ότι θα αναζωπυρώσει την οικονομική ανάπτυξη. Η υλοποίηση των προτεραιοτήτων των TEN-T προβλέπεται να αποφέρει κέρδη στην οικονομία της Ένωσης και την κοινωνία, κέρδη εκτιμώμενα μακροπρόθεσμα σε αύξηση 0,23% του ΑΕγχΠ.

Διαστημικά εργαλεία:

Η διαστημική Ε&Α και η ανάπτυξη TEN-T αποτελούν μέρος και μιας μεγαλύτερης αξιακής αλυσίδας που τονώνει την Ε&Α και σε άλλους τομείς και οδηγεί σε εμπορικές εφαρμογές, όπως το πρόγραμμα GALILEO, με εν δυνάμει δυνατότητες πολύ μεγάλων απολαβών και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Κάθε ευρώ που επενδύεται σε διαστημικές εφαρμογές δημιουργεί ένα κύκλο εργασιών 7-8 EUR χάρη στην ανάπτυξη υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας. [3]

[3] Euroconsult 2002

* Πολιτική πρόκληση: Καταπολέμηση της φτώχειας και αναπτυξιακή βοήθεια

Διαστημικά εργαλεία: Η Ένωση είναι ο μεγαλύτερος πάροχος αναπτυξιακής βοήθειας στον κόσμο. Οι διαστημικές τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν τις αναπτυξιακές της προσπάθειες και να βοηθήσουν άλλες χώρες να αναπτύξουν πρόσβαση στην πληροφόρηση, να ανεβάσουν τα επίπεδα των δεξιοτήτων τους και να διαχειριστούν καλύτερα τους πόρους τους.

Πέραν της υποστήριξης δημιουργίας υποδομών εμπορικών επικοινωνιών, διαστημικές τεχνολογίες όπως τα συστήματα γεωεπισκόπησης και παγκόσμιου εντοπισμού θέσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διάφορα έργα στα οποία περιλαμβάνονται: η προστασία εδαφών και η διαχείριση υδάτινων πόρων, η παρακολούθηση της ανάπτυξης καλλιεργειών και η πρόβλεψη παραγωγής τροφίμων, η παροχή έγκαιρης προειδοποίησης για κινδύνους πλημμυρών και πυρκαϊών, η παρακολούθηση των τροπικών δασών, η πρόληψη κινδύνων μετακίνησης εδαφών, η διασφάλιση παράκτιας και θαλάσσιας παρακολούθησης και η πρόβλεψη, πρόληψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών.

3. Διαστημικεσ δρασεις για στηριξη της διευρυμενησ Ενωσης

Το προηγούμενο κεφάλαιο κατέδειξε πώς τα διαστημικά εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν την Ένωση να πραγματώσει αντικειμενικούς στόχους των πολιτικών της. Στις σελίδες που ακολουθούν, παρουσιάζονται οι εμβληματικές πρωτοβουλίες της σφαιρικής διαστημικής πολιτικής. Θα χρειαστεί χρηματοδοτική στήριξη από την Ένωση, την EYΔ και τα κράτη μέλη σε στενή συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα

Κάθε μία πρωτοβουλία, άμεσα ή έμμεσα, θα βελτιώσει τη ζωή των ανθρώπων. Μπορούν επίσης να συνεισφέρουν στην ασφάλεια της Ευρώπης και στην ικανότητά της για ενδυνάμωση του θετικού της ρόλου στη διεθνή συνεργασία. Η ανάπτυξη των τριών εφαρμογών που παρατίθενται κατωτέρω είναι ένα καίριο στοιχείο του στόχου της Eυρωπαϊκής πρωτοβουλίας οικονομικής ανάπτυξης (European Growth Initiative) για προώθηση επενδύσεων σε δίκτυα και στη γνώση.

3.1. Ανάπτυξη ευρωπαϊκού στρατηγικού κεφαλαίου στη δορυφορική πλοήγηση και στον προσδιορισμό χρόνου και θέσης

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να διασφαλιστεί παγκοσμίως ανταγωνιστική, ανεξάρτητη, βασιζόμενη στη δορυφορική τεχνολογία ευρωπαϊκή επάρκεια στην πλοήγηση, προσδιορισμό χρόνου και εντοπισμό θέσης που θα είναι οικονομικώς βιώσιμη μακροπρόθεσμα.

Η ευκαιρία

Να αποκτήσει η Ευρώπη μια εναλλακτική λύση πλοήγησης και εντοπισμού θέσεως με μεγάλες εμπορικές προοπτικές και προοπτικές δημιουργίας θέσεων εργασίας, η οποία να προσφέρει υπηρεσίες άμεσου οφέλους στους πολίτες και στις πολιτικές της ΕΕ.

Μια καινοτόμος και απαραίτητη λύση

Το διεθνές πρόγραμμα GALILEO για ραδιοπλοήγηση μέσω δορυφόρων, το οποίο προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 1999, είναι το πρώτο μεγάλο έργο που χρηματοδοτείται από κοινού από την Ένωση και την EYΔ. Τον Μάιο του 2003, οι δύο οργανισμοί ξεκαθάρισαν τον τρόπο εφαρμογής της αναπτυξιακής φάσης του προγράμματος GALILEO.

Το GALILEO είναι ένα σημαντικό στοιχείο της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής καθώς και μια καινοτόμος λύση της απαραίτητης για την Ευρώπη απαίτησης για πλοήγηση, προσδιορισμό χρόνου και εντοπισμό θέσεως. Συμβάλλει άμεσα στον καθορισμό ενός νέου παγκόσμιου προτύπου και έχει διάφορα καινοφανή χαρακτηριστικά. Είναι:

- το πρώτο μεγάλο διαστημικό έργο που ξεκίνησε υπό την αιγίδα της ΕΕ,

- η πρώτη φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ελέγχει ένα τέτοιο στρατηγικό κεφάλαιο που θα είναι καίριο στοιχείο του στρατηγικού έργου της ΕΕ για τις υποδομές των μεταφορών,

- ένα νέο παράδειγμα εταιρικής σχέσης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: τη διαχείριση της αναπτυξιακής του φάσης έχει μια κοινή επιχείρηση που αποτελείται από αντιπροσώπους των επενδυτών. Αργότερα, τη λειτουργία και διαχείριση του συστήματος θα αναλάβουν ιδιωτικές εταιρίες στα πλαίσια ενός σχήματος παραχώρησης.

Η δέσμη των 30 δορυφόρων του GALILEO και των συνδεόμενων επίγειων σταθμών σχεδιάζεται να παρέχει μια σειρά υπηρεσιών σε παγκόσμια βάση μέχρι το 2008. Οι προβλέψεις για την αγορά είναι ελπιδοφόρες: η ζήτηση για δορυφορικές υπηρεσίες πλοήγησης και παράγωγα προϊόντα σε όλο τον κόσμο αναπτύσσεται με ταχύ ρυθμό 25% το χρόνο και μπορεί να φθάσει τα 275 δις EUR μέχρι το 2020, με δημιουργία καθ' οδόν 100.000 εξειδικευμένων θέσεων εργασίας. Στις υπό ένταξη χώρες θα προσφερθεί η δυνατότητα συμμετοχής στη διαχειριστική του δομή.

Η χρήση σημάτων του GALILEO από το διάστημα μπορεί να συνδυάζεται με άλλα συστήματα παγκόσμιου εντοπισμού θέσης για την παροχή ανθεκτικότερων υπηρεσιών, έχει δε εντοπιστεί μεγάλη σειρά κατηγοριών εφαρμογών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μεγάλη ποικιλία εμπορικών υπηρεσιών. Καλύπτουν διάφορους τομείς όπως μεταφορές, ενέργεια, οικονομικά, ασφάλειες, αλιεία, γεωργία, περιβάλλον, γεωλογία, επιστήμη και δημόσια έργα. Το σύστημα θα προσφέρει επίσης ανέσεις και σε άτομα με ειδικές ανάγκες - οι πλοηγικές του διευκολύνσεις θα βοηθήσουν τους έχοντες προβλήματα οράσεως και τα άτομα που είναι στα αρχικά στάδια της νόσου του Αλτσχάιμερ.

Συνιστώμενες δράσεις

- επιλογή αναδόχου για τη διαχείριση της επόμενης φάσης του προγράμματος με διαδικασία υποβολής ανταγωνιστικών προσφορών, τη διαχείριση της οποίας θα αναλάβει η κοινή επιχείρηση Galileo,

- διαπραγμάτευση με τον ιδιωτικό τομέα, μετά από διαδικασία υποβολής ανταγωνιστικών προσφορών, μιας συνολικής συμφωνίας για ανάληψη περαιτέρω ερευνητικών δραστηριοτήτων για καινοτόμες εφαρμογές,

- διασφάλιση ύπαρξης κανονιστικών διαδικασιών και διαδικασιών πιστοποίησης καθώς και μηχανισμών είσπραξης εσόδων.

3.2. Παγκόσμια παρακολούθηση για το περιβάλλον και την ασφάλεια (GMES)

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να μεγιστοποιηθεί η χρήση διαστημικών δεδομένων για τη στήριξη αειφόρων αναπτυξιακών πολιτικών με ιδιαίτερη προσοχή στην προστασία του περιβάλλοντος, τη διαχείριση πόρων και την ποιότητα ζωής και ασφάλεια των πολιτών.

Η ευκαιρία

Η λήψη μιας ευρείας σειράς υπηρεσιών για στήριξη καίριων περιβαλλοντικών πολιτικών και στόχων εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας.

Ένα πολύπλευρο εργαλείο για ευρεία στήριξη πολιτικών

Στη σύνοδο κορυφής του Γκέτεμποργκ, τον Ιούνιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε, έως το 2008, η Ευρώπη να έχει αποκτήσει τη δυνατότητα παγκόσμιας παρακολούθησης για το περιβάλλον και την ασφάλεια. Ως σχετική σε τούτο απόκριση, δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος το πρόγραμμα Global Monitoring for the Environment and Security (GMES) ως μία πρωτοβουλία για την παροχή ανεξάρτητων, λειτουργικών και σχετικών πληροφοριών στήριξης μιας σειράς πολιτικών που υπηρετούν αειφόρους αντικειμενικούς στόχους όπως το περιβάλλον, η γεωργία, η αλιεία, οι μεταφορές και η περιφερειακή ανάπτυξη. Θα στηρίξει επίσης στόχους συνδεόμενους με την εφαρμογή μιας Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας καθώς και με την έγκαιρη προειδοποίηση και ταχεία εκτίμηση ζημιών σε φυσικές καταστροφές.

Το GMES διασφαλίζει το ενδιαφέρον της Ευρώπης στο να είναι πρωταγωνιστής στην παγκόσμια σκηνή, στηριζόμενη σε ανεξάρτητα μέσα συλλογής δεδομένων και πληροφοριών. Απαντά ταυτόχρονα στο αναγνωρισμένο γεγονός ότι ο σχεδιασμός, εκτέλεση και αξιολόγηση των πολιτικών πρέπει να βασίζεται σε κατάλληλη γνώση.

Τη στιγμή αυτή αξιολογείται η δυνητική του αξία σε σχέση με τις απαιτήσεις της κοινής Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ασφάλεια και την Άμυνα.

Η σπουδαιότητα των διαστημικών δεδομένων

Τα τελευταία 10-15 χρόνια, έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος στην παροχή δεδομένων από δορυφόρους. Η παρατήρηση από τροχιακούς δορυφόρους παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα στον τομέα της παρακολούθησης, καθώς είναι παγκόσμια εργαλεία που μπορούν να παρατηρούν επανειλημμένα κάθε γωνιά της γης και να παρέχουν παγκόσμιες εκτιμήσεις καθώς και λεπτομερείς εικόνες συγκεκριμένων τοποθεσιών.

Οι εγκατεστημένες στο διάστημα τεχνολογίες γεωεπισκόπησης συμβάλλουν στους στρατηγικούς στόχους του GMES, παράλληλα με επιτόπιες εγκαταστάσεις παρακολούθησης, με τις οποίες ολοκληρώνονται μέσω τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας.

Εφαρμογή του GMES

Το GMES έχει ως αποστολή την παροχή αειφόρων υπηρεσιών υποστηριζόμενων από συστήματα παρατήρησης τα οποία μπορεί να είναι στο διάστημα, στο έδαφος, στη θάλασσα ή αερομεταφερόμενα. Το δυναμικό και η εμβέλειά του μπορούν να αυξηθούν σημαντικά μέσω συνδυασμού με συστήματα εντοπισμού θέσεως και επικοινωνιακούς δορυφόρους.

Η εφαρμογή του GMES θα περιλάβει διαρθρωμένο διάλογο με τους χρήστες και δόμηση μιας πανευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης που θα διασυνδέσει ιδιοκτήτες και φορείς εκμετάλλευσης υφιστάμενων ή σχεδιαζόμενων συστημάτων παρατήρησης με κατάλληλους μηχανισμούς ανταλλαγής δεδομένων και πληροφοριών. Σε πρώτη φάση, το GMES θα φέρει κοντά υφιστάμενους και μελλοντικούς χρήστες που χρειάζονται δεδομένα για το περιβάλλον και την ασφάλεια, όπως οργανισμούς περιβάλλοντος και αρχές πολιτικής προστασίας. Το πλαίσιο του GMES θα χρησιμεύσει στην ομαδοποίηση των απαιτήσεων των χρηστών σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη δημιουργία επαρκούς κρίσιμης μάζας και την καλύτερη χρήση υφιστάμενων υποδομών και συστημάτων.

Σχετικές προπαρασκευαστικές δράσεις έχουν αναληφθεί αντίστοιχα από την Επιτροπή, μέσω του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα, και από την EYΔ στα πλαίσια του προγράμματος GMES Services Element. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει ζητήσει από την Επιτροπή και την EYΔ να υποβάλουν σχετική έκθεση με το πέρας της αρχικής περιόδου (2001-2003). Στηριζόμενη σε διδάγματα από την εμπειρία αυτή, η Επιτροπή θα παρουσιάσει σύντομα ένα σχέδιο δράσης για την περίοδο της εφαρμογής (2004-2008), φέρνοντας την ΕΕ, την EYΔ, τα κράτη μέλη, την EUMETSAT και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη σε μια γενικότερη προσέγγιση.

Το GMES έχει δυνατότητες να καλύψει μια ευρεία γκάμα πολιτικών. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτικές προτεραιότητες και την κατάσταση της ανάπτυξης των υποδομών, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη υπηρεσιών υποστήριξης των εξής τομέων:

Διαχείριση γης για τη στήριξη τομέων όπως γεωργικές πολιτικές, αειφόρο ανάπτυξη καλλιεργειών, έγκαιρη προειδοποίηση για λόγους επισιτιστικής ασφάλειας, προστασία εδαφών, διαχείριση φυσικών πόρων, παρακολούθηση της βιοποικιλότητας και αστικός χωροταξικός σχεδιασμός.

Παρακολούθηση των ωκεανών για βελτίωση της κατανόησης της κλιματικής αλλαγής και στήριξη της αειφόρου διαχείρισης πόρων π.χ. αλιευμάτων. Οι θαλάσσιες μεταφορές απαιτούν κατάλληλη επαγρύπνηση για αυξημένη ασφάλεια και προστασία του περιβάλλοντος.

Παρακολούθηση της ατμόσφαιρας για συμβολή στην κατανόηση της κλιματικής αλλαγής, ανάλυση καιρικών συμβάντων και μέτρηση ρύπων που δρουν επιζήμια στην ανθρώπινη υγεία. Οι υπηρεσίες θα παρέχουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο για την ατμοσφαιρική χημεία, τη ρύπανση, τα αερολύματα και το όζον.

Η διαχείριση των υδάτινων πόρων, όπως αυτή παρουσιάστηκε στην παγκόσμια διάσκεψη κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ για την αειφόρο ανάπτυξη το 2002, είναι ένα θέμα για τις επόμενες δεκαετίες. Οι υπηρεσίες μπορούν να στηρίξουν την ανθρώπινη και γεωργική πρόσβαση σε καθαρό νερό.

Στην περίπτωση φυσικών και βιομηχανικών κινδύνων που απειλούν τη ζωή ανθρώπων και προκαλούν σημαντικές ζημιές στις υποδομές, απαιτείται διαχείριση κινδύνων. Στις υπηρεσίες θα περιλαμβάνεται η παροχή πληροφοριών για βιομηχανικούς κινδύνους, πλημμύρες, σεισμούς, θύελλες, δασικές πυρκαϊές, κατολισθήσεις εδαφών και ξηρασίες.

Οι πολιτικές για την ανθρωπιστική βοήθεια και την ασφάλεια χρειάζονται εργαλεία στήριξης μέσω χαρτογράφησης και στήριξης λήψης αποφάσεων για βοήθεια και ανασυγκρότηση, απομάκρυνση ναρκών και ανάπτυξη εργαλείων για διαχείριση κρίσεων και πρόληψη συγκρούσεων.

Οι ποικίλες αυτές υπηρεσίες μπορεί να απαιτούν τη χρήση ειδικών συστημάτων της γης, ειδικότερα τεχνολογίες με αισθητήρες όπως αναλύσεις υψηλής και μέσης αναλυτικής ικανότητας, οπτικά συστήματα απεικόνισης και απεικόνισης με ραντάρ για την παρακολούθηση της επιφάνειας της ξηράς, της παράκτιας ζώνης και των ωκεανών, προηγμένους οπτικούς αισθητήρες και αισθητήρες μικροκυμάτων για μετρήσεις της ατμοσφαιρικής συστάσεως και προηγμένα ενεργά και παθητικά όργανα μικροκυμάτων για παρακολούθηση των ωκεανών.

Τα συστήματα αυτά θα συμπληρώνουν τα αναγκαία επίγεια, θαλάσσια και αερομεταφερόμενα συστήματα παρατήρησης, ενώ θα απαιτούν και επιτόπια όργανα για σκοπούς επικύρωσης δεδομένων. Για την εκμετάλλευση συνεπώς των ικανοτήτων του GMES θα απαιτηθεί συνεπώς η προώθηση και ανάπτυξη διαλειτουργικών επιτόπιων στοιχείων και συνδέσμων τους με υποδομές συλλογής και διαχείρισης δεδομένων και επικοινωνιακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των δορυφορικών επικοινωνιών. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προώθηση διαλειτουργικότητας μεταξύ υφιστάμενων συστημάτων.

Η αποδοτική χρήση δεδομένων που συλλέγονται με διαστημικά, επίγεια, θαλάσσια και αερομεταφερόμενα συστήματα και η ολοκλήρωσή τους με κοινωνικοοικονομικές πληροφορίες θα εξαρτηθεί επίσης από την ύπαρξη συντονισμένων πολιτικών δεδομένων και κατάλληλων υποδομών διαστημικών δεδομένων. Αυτό θα επιτρέψει την παροχή υπηρεσιών για ανεύρεση, πρόσβαση, ανταλλαγή και εμπορία δεδομένων και πληροφοριών χωρίς άσκοπους περιορισμούς.

Συνιστώμενες δράσεις

* Στα πλαίσια της συμφωνίας πλαίσιο ΕΚ/EYΔ, η Επιτροπή και η EYΔ θα ετοιμάσουν μια ειδική ρύθμιση για διαμόρφωση:

- μιας διαχειριστικής δομής στην οποία θα συμμετέχουν τα διάφορα εμπλεκόμενα στο GMES μέρη,

- ενός χάρτη πορείας για την ανάπτυξη και εξάπλωση διαλειτουργικών συστημάτων παρατήρησης GMES, υποδομών διαστημικών δεδομένων και υπηρεσιών,

- ενός κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου εργασιών έρευνας και ανάπτυξης, που θα συμπεριλαμβάνει σενάρια για έργα επίδειξης στα πλαίσια του προγράμματος πλαισίου.

* Η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει σενάρια διεπαφής μεταξύ πολιτικής χρήσης και χρήσης για την ασφάλεια.

3.3. Γεφύρωση του "ψηφιακού χάσματος"

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να επιτευχθούν οι στόχοι που τίθενται στο σχέδιο δράσης eEurope 2005 και να διασφαλιστεί ευρεία, υψηλής ταχύτητας, διαθεσιμότητα του Internet και χρήση του σε ολόκληρη τη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ευκαιρία

Να χρησιμοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες που προσφέρονται από όλες τις διαθέσιμες τεχνολογίες ευρείας ζώνης (συμπεριλαμβανομένων των δορυφορικών επικοινωνιών) για γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος.

Οι δορυφορικές τεχνολογίες δεν επιτρέπουν μόνο την επίτευξη των στόχων των δημόσιων πολιτικών που παρουσιάστηκαν στις δύο προηγούμενες ενότητες αλλά αποτελούν και υποδομή για την παροχή ηλεκτρονικών επικοινωνιακών υπηρεσιών. Η αγορά αυτή είναι μια εμπορική αγορά που χαρακτηρίζεται από έντονο ανταγωνισμό μεταξύ φορέων εκμετάλλευσης και τεχνολογιών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι υποδομές και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών υπάγονται στο νέο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο βασίζεται σε μια τεχνολογικώς ουδέτερη προσέγγιση.

Μέσω του σχεδίου της δράσης eEurope 2005, [4] που επικυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλλης τον Ιούνιο του 2002, η Ένωση έθεσε ως στόχο της να παράσχει ένα ευνοϊκό περιβάλλον για ιδιωτικές επενδύσεις και για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, να προωθήσει την παραγωγικότητα, να εκσυγχρονίσει τις δημόσιες υπηρεσίες και να δώσει στον καθένα την ευκαιρία να συμμετάσχει στην παγκόσμια κοινωνία της πληροφορίας. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, χρειάζεται να επιτευχθεί ευρεία διάθεση και χρήση διαδικτύου ευρείας ζώνης και υψηλής ταχύτητας σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

[4] COM (2002) 263: eEurope 2005: Κοινωνία της πληροφορίας για όλους

Μεγάλος αριθμός ευρωπαϊκών νοικοκυριών που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές - φθάνουν τα 14 εκατ. - δεν διαθέτουν ακόμα ρεαλιστικές προοπτικές να επιτύχουν πρόσβαση σε υψηλής ταχύτητας internet προτού περάσουν πολλά χρόνια. Αυτό συνιστά σοβαρό εμπόδιο στην παροχή των οφελών της κοινωνίας της πληροφορίας σε όλους τους πολίτες και εταιρίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ανησυχητικές είναι επίσης οι προοπτικές για πολλούς από τους λιγότερο ανεπτυγμένους εταίρους της ΕΕ, ιδίως στην Αφρική. Η γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος σε παγκόσμιο επίπεδο ώστε να διασφαλιστεί ότι όλα τα μέρη της γης μπορούν να δρέψουν τους καρπούς της κοινωνίας της πληροφορίας είναι στο κέντρο του ενδιαφέροντος της παγκόσμιας διάσκεψης κορυφής για την κοινωνία της πληροφορίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Γενεύη τον Δεκέμβριο του 2003 και στην Τύνιδα το 2005.

Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν εθνικές στρατηγικές ευρείας ζώνης μέχρι τα τέλη του 2003. Σε ορισμένα, υπάρχει μια δυναμική αναδυόμενη αγορά για την παροχή ευρείας ζώνης πρόσβασης σε απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές. Ωστόσο, η εικόνα παραμένει κατατμημένη και μπορεί να είναι δύσκολο σε τοπικές ή περιφερειακές κοινότητες σε διάφορες χώρες να εξετάσουν την εφαρμογή δικών τους λύσεων σφαιρικότερης κάλυψης που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ευρύτερες οικονομίες κλίμακας. Θα πρέπει, συνεπώς, να ενθαρρυνθούν να συγκρίνουν τις ανάγκες τους για να δουν αν μπορούν να εφαρμόσουν κοινές λύσεις.

Οι δορυφορικές τεχνολογίες μπορεί να αποτελέσουν κατάλληλες λύσεις, ιδίως για αγροτικές, περιφερειακές και νησιωτικές περιοχές, η υιοθέτησή τους όμως θα πρέπει να είναι οικονομικά αποτελεσματική. Η διεύρυνση της Ένωσης θέτει αυτές τις ευκαιρίες σε μια νέα προοπτική.

Η ευρυζωνική πρόσβαση μπορεί να παρασχεθεί μέσω διαφόρων δικτύων και πλατφορμών όπως το xDSL που προσφέρεται σε τηλεφωνικές γραμμές, ο καλωδιακός διαποδιαμορφωτής σε καλωδιακά δίκτυα, οπτικές ίνες, δορυφόροι, ασύρματες λύσεις και επικοινωνία μέσω γραμμών μεταφοράς ενέργειας. Οι τεχνολογίες αυτές μπορεί να αλληλοϋποκαθίστανται, να είναι ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους, αλλά και να συμπληρώνουν, ολοκληρώνουν και να συνυπάρχουν μεταξύ τους, ανάλογα με τις τοπικές γεωγραφικές ανάγκες.

Στις περιοχές εκείνες όπου οι δυνάμεις της αγοράς δεν αρκούν από μόνες τους, μπορεί να υπάρξει δημόσια χρηματοδότηση προερχόμενη είτε από την Κοινότητα μέσω των διαρθρωτικών ταμείων είτε από πηγές των κρατών μελών, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται ορισμένες συνθήκες. Αυτές περιγράφονται στις κατευθυντήριες γραμμές για τη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων προς στήριξη της ανάπτυξης της πρόσβασης ευρείας ζώνης, τις οποίες δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2003. [5]

[5] SEC (2003) 895: Κατευθυντήριες γραμμές για κριτήρια και τρόπους εφαρμογής διαρθρωτικών ταμείων για στήριξη ηλεκτρονικών επικοινωνιών

Η τελική τεχνολογική επιλογή θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις τοπικές συνθήκες και τις αναγκαίες επενδύσεις (π.χ. ορισμένα σχολεία μπορεί να απαιτούν μόνον χρηματοδότηση για τις συνδέσεις με τον τελικό χρήστη, άλλα μπορεί να τη χρειάζονται ακόμη και για οπισθόζευξη).

Συνιστώμενες δράσεις

Στα πλαίσια της μεσοπρόθεσμης ανασκόπησης του σχεδίου δράσης eEurope 2005 στις αρχές του 2004, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει τη δημιουργία φόρουμ για το ψηφιακό χάσμα. Στο εν λόγω φόρουμ θα συμμετέχουν όλα τα εμπλεκόμενα μέρη στον τομέα της κοινωνίας της πληροφορίας και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένου του κόσμου των δορυφορικών μέσων και της EYΔ, σε αυτό δε θα αναλυθούν οι τρόποι γεφύρωσης του ψηφιακού χάσματος. Η εν λόγω δράση θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

- τον καθορισμό των δημόσιων αναγκών και των αναγκών των χρηστών για την αντιμετώπισή τους στα πλαίσια πρωτοβουλίας για το ψηφιακό χάσμα που θα καλύπτει τη διευρυμένη Ένωση,

- αναλύσεις κόστους/οφέλους των διαφόρων τεχνολογικών επιλογών, συμπεριλαμβανομένων και των διαστημικών τεχνολογιών,

- αξιολόγηση του πώς οι διάφορες επιλογές μπορούν να ενταχθούν στις εθνικές στρατηγικές των κρατών μελών της ΕΕ μέχρι τα τέλη του 2003,

- άντληση διδαγμάτων και εντοπισμός βέλτιστης πρακτικής σε εν εξελίξει πρωτοβουλίες.

Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση για τα αποτελέσματα του φόρουμ το καλοκαίρι του 2004.

Σε συμφωνία με τις εργασίες του φόρουμ, η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει την προώθηση καινοτόμων, πανευρωπαϊκών, μεγάλης κλίμακας πιλοτικών έργων.

3.4. Το διάστημα ως συμβολή στην ΚΕΠΠΑ, την ΕΠΑΑ και την πρόβλεψη και παρακολούθηση ανθρωπιστικών κρίσεων.

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να ενεργοποιηθεί διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ για ενδυνάμωση των διαστημικών τεχνολογιών για τη στήριξη απαιτήσεων πολιτικής ασφάλειας και άμυνας.

Η ευκαιρία

Να συμπληρωθούν οι υφιστάμενες διαστημικές ικανότητες στην Ευρώπη και να εξεταστούν νέες που χρειάζονται για τη δόμηση αξιόπιστης επάρκειας ασφάλειας με υψηλή προστιθέμενη αξία ΕΕ.

Το διάστημα έχει μια διάσταση ασφάλειας και η ασφάλεια μια διάσταση διαστήματος

Η διαστημική τεχνολογία, υποδομή και υπηρεσίες αποτελούν ουσιαστικό στήριγμα μιας από τις ταχύτερα εξελισσόμενες πολιτικές της ΕΕ - της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής πολιτικής για την άμυνα και την ασφάλεια (ΕΠΑΑ). Τα περισσότερα διαστημικά συστήματα μπορούν εκ φύσεως να χρησιμοποιηθούν πολλαπλώς και η αξιοπιστία των ανωτέρω πολιτικών θα ενισχυθεί σημαντικά με καλύτερη εκμετάλλευση των διαστημικών εφαρμογών.

Η ΕΠΑΑ χρειάζεται πρόσβαση σε κατάλληλα διαστημικά συστήματα και υπηρεσίες, τόσο λόγω των στρατηγικών τους ικανοτήτων όσο και λόγω του ότι προσφέρουν τη δυνατότητα για αυτόνομη λήψη αποφάσεων. Στις μέρες μας, οι περισσότερες από τις πληροφορίες που χρησιμοποιούνται σε επίπεδο ΕΕ προέρχονται από δορυφόρους που λειτουργούν σε εθνικά ή διμερή ή διακυβερνητικά πλαίσια. Είναι βασικό να διασφαλιστεί πρόσβαση σε μακροπρόθεσμη βάση σε στρατηγικές πληροφορίες για συλλογική χρήση από κράτη μέλη της ΕΕ με τη στήριξη διαστημικών υποδομών.

Τα στηριζόμενα στο διάστημα συστήματα μπορούν να παράσχουν ένα υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας για τους πολίτες, ιδίως σε μια διευρυμένη Ένωση. Οι δυνατότητές τους από πλευράς επιτήρησης επιτρέπουν την καλύτερη εφαρμογή μεθοριακών και παράκτιων περιορισμών και, συνεπώς, αποτελεσματικότερους ελέγχους όσον αφορά την παράνομη μετανάστευση και διακίνηση. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στην πρόληψη συγκρούσεων με τη στενή παρακολούθηση δυνητικών απειλών για την ασφάλεια και τον εντοπισμό ανθρωπιστικών κρίσεων στα πρώιμα στάδιά τους.

Η στρατιωτική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει δηλώσει σαφώς ότι τα διαστημικά συστήματα μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματικά εργαλεία σε δράσεις διαχείρισης κρίσεων. Από την πλευρά της, η επιτροπή πολιτικής και ασφάλειας έχει συστήσει να εξεταστεί περαιτέρω το πώς μπορεί να διασφαλιστεί ώστε οι πτυχές της ασφάλειας και της άμυνας να λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό της διαστημικής πολιτικής της ΕΕ και των προγραμμάτων της.

Είναι προφανές ότι οι χρήστες στον τομέα της ασφάλειας και οι στρατιωτικοί χρήστες έχουν ειδικές απαιτήσεις και θα πρέπει να συντάσσονται πρωτόκολλα που να συμβιβάζουν την πολιτική και στρατιωτική χρήση μέσων πολλαπλής χρήσεως. Προς τούτο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, π.χ., η στρατιωτική απαίτηση της διατήρησης ελέγχου στην αποκλειστική πρόσβαση σε ορισμένες κατηγορίες πληροφοριών, με ικανότητα αντίδρασης σε πραγματικό χρόνο.

Κανένα μεμονωμένο κράτος μέλος δεν θα έχει ποτέ τα μέσα να αναπτύξει και να υποστηρίξει την πλήρη σειρά των αναγκαίων ικανοτήτων και να επιτύχει την απόδοση που μπορεί να επιτευχθεί με τις διάφορες μορφές συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ. Θα πρέπει να αναπτυχθούν προσεγγίσεις για να διασφαλιστεί διττή χρήση διαστημικών μέσων συναρτήσει των απαιτήσεων των χρηστών που ορίζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εκτός από τους τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους και τους δορυφόρους παρατήρησης που χρησιμοποιούνται ήδη για σκοπούς ασφάλειας, απαιτείται περαιτέρω εξέλιξη στο πεδίο της παγκόσμιας παρακολούθησης, προσδιορισμού θέσεως, πλοήγησης και χρονισμού και επικοινωνιών, σηματικών πληροφοριών, έγκαιρης προειδοποίησης και διαστημικής επιτήρησης, για την κάλυψη των στόχων ασφαλείας της ΕΕ και των κρατών μελών της.

Σε σχέση με την παγκόσμια παρακολούθηση, μεγάλο μέρος των απαιτήσεων παρατήρησης που απορρέουν από ανάγκες ασφάλειας και άμυνας σχεδιάζεται να καλυφθούν από τις υπηρεσίες που θα παρέχει το GMES. Τα προσδοκώμενα οφέλη είναι η ανάπτυξη εργαλείων για στήριξη:

- της παρακολούθησης της συμμόρφωσης με τις Συνθήκες,

- της επιτήρησης των συνόρων,

- της επιτήρησης κρίσιμων τόπων και εγκαταστάσεων,

- της πρόβλεψης και παρακολούθησης ανθρωπιστικών κρίσεων.

Η ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσει την αναγκαία οργάνωση προκειμένου οι υπηρεσίες του GMES να πληρούν τις συλλογικές απαιτήσεις της Ένωσης για απεικόνιση και χαρτογράφηση για σκοπούς ασφάλειας, λαμβάνοντας υπόψη τις υφιστάμενες δομές.

Γενικά, το GMES μπορεί να συνεισφέρει σε ανθρωπιστικά έργα και έργα διασώσεως, διατήρησης της ειρήνης και υποστήριξης μάχιμων δυνάμεων σε έργα διαχείρισης κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της ειρήνης.

Η πολυεθνική στρατιωτική πρωτοβουλία "Κοινές λειτουργικές απαιτήσεις για ένα ευρωπαϊκό παγκόσμιο δορυφορικό σύστημα" στο οποίο έχουν δηλώσει συμμετοχή έξι χώρες της ΕΕ, περιγράφει τις κοινές λειτουργικές προδιαγραφές που χρειάζονται για την ανάπτυξη ενός στρατιωτικού συστήματος παγκόσμιας δορυφορικής παρατήρησης. Η συμφωνία αυτή, η οποία χρειάζεται να επεκταθεί και στα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ, αντιπροσωπεύει ένα χρήσιμο μέσο για τον ορισμό μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης ως προς το επίγει σκέλος και την υποδομή.

Σε σχέση με τις σηματικές πληροφορίες, την έγκαιρη προειδοποίηση και τη δορυφορική επιτήρηση, και για να κτιστεί μακροπρόθεσμα μια περιεκτική διαστημική ικανότητα ασφάλειας της ΕΕ, η Ευρώπη θα χρειαστεί επίσης ανάπτυξη συστημάτων και υπηρεσιών στους τομείς:

- της μέσω σημάτων λήψης πληροφοριών που απαιτούνται για την παρακολούθηση ηλεκτρομαγνητικών δραστηριοτήτων,

- της έγκαιρης ανίχνευσης δραστηριοτήτων σχετικών με πολλαπλασιασμό πυραυλικών όπλων,

- της επιτήρησης του διαστήματος, ώστε η ΕΕ να αποκτήσει αυτόνομη ικανότητα ανίχνευσης και εντοπισμού διαστημικών αντικειμένων.

Ιδιαίτερες προσπάθειες μπορεί επίσης να χρειαστούν για να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη έχει την ικανότητα να προμηθεύει στους διάφορους χρήστες κρίσιμες πληροφορίες για ηλιακές εκρήξεις, αντικείμενα κοντά στη γη, διαστημικά σκουπίδια (πρόβλεψη "διαστημικού καιρού").

Μεγάλος αριθμός αξιολογήσεων χρειάζεται ακόμη σχετικά με τις ικανότητες και το ρόλο της διαστημικής πολιτικής στη στήριξη της άμυνας και της ασφάλειας. Η Επιτροπή είναι από την πλαευρά της έτοιμη να συμβάλει σε μια συνολική αξιολόγηση υφιστάμενων ικανοτήτων και μελλοντικών απαιτήσεων και προσδιορισμό των πρόσθετων επενδύσεων που χρειάζονται για την ανάπτυξη μιας περιεκτικής ικανότητας άμυνας και ασφάλειας της ΕΕ με βάση το διάστημα.

Συνιστώμενες δράσεις

* Προτείνεται, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συντάξουν έκθεση, μέσω ειδικής ομάδας εργασίας της ΕΕ αποτελούμενης από ικανούς αντιπροσώπους προερχόμενους από την ΕΕ, τα κράτη μέλη, την EYΔ και διαστημικούς οργανισμούς στους οποίους συμμετέχουν πολιτικοί και στρατιωτικοί χρήστες του διαστήματος, στα τέλη του 2004 για:

- τις τρέχουσες ανάγκες της ΕΕ από πλευράς ικανοτήτων πολλαπλών χρήσεων,

- τη σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία έρευνας και δυνατοτήτων εξοπλισμών (υπό διαμόρφωση επί του παρόντος),

- την οργάνωση πρόσβασης σε σύστημα απεικόνισης λαμβάνοντας υπόψη καθ' οδόν εργασίες στο σχέδιο δράσης για την ευρωπαϊκή ικανότητα,

- το δυνητικό ρόλο του Δορυφορικού Κέντρου της ΕΕ και το ρόλο της EYΔ.

* Η Επιτροπή να διασφαλίσει την έναρξη της προκαταρκτικής της δράσης για έρευνα στον τομέα της ασφάλειας μέσα στις αρχές του 2004

3.5. Ανάπτυξη διεθνών εταιρικών σχέσεων

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να σφυρηλατηθούν διεθνείς εταιρικές σχέσεις που θα εξυπηρετήσουν τους αντικειμενικούς στόχους της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής για στήριξη των πολιτικών της ΕΕ σε ένα ευρύ φάσμα.

Η ευκαιρία

Να σταθμιστούν, στα πλαίσια των υφιστάμενων πολιτικών συμφωνιών, τα οφέλη της εγκαθίδρυσης μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τη Ρωσία, της διατήρησης και ανάπτυξης της μακροχρόνιας εταιρικής σχέσης της Ευρώπης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, και της εκμετάλλευσης άλλων αναδυόμενων δυνατοτήτων συνεργασίας με νέες "διαστημικές δυνάμεις" όπως η Βραζιλία, η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Ουκρανία.

Βασικοί προσανατολισμοί

Το διάστημα είναι ένα προνομιακό μέσο για την ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών. Η εξερεύνηση και χρήση του διαστήματος είναι, εκ φύσεως, παγκόσμια εγχειρήματα. Πολυάριθμες συνεργασίες έχουν οικοδομηθεί σε πολλούς τομείς των διαστημικών δραστηριοτήτων. Η ύπαρξη στιβαρών ευρωπαϊκών ικανοτήτων στις τεχνολογίες και εφαρμογές του διαστήματος είναι ουσιώδης προϋπόθεση για τη διασφάλιση ισόρροπων και επιτυχών διεθνών εταιρικών σχέσεων.

Η διεθνής συνεργασία στα πλαίσια μιας ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής δεν είναι ένα απλό θέμα επιστημονικής συνεργασίας πάνω σε τεχνολογίες και εφαρμογές. Θα πρέπει να βαίνει παράλληλα με την εξυπηρέτηση του ευρύτερου δυνατού φάσματος των αντικειμενικών στόχων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, της προστασίας του περιβάλλοντος, της εκπαίδευσης, της υγείας, της επιστήμης, της τεχνολογίας και της ασφάλειας.

Τομείς για συνεργασία

Υφιστάμενοι τομείς συνεργασίας όπως οι επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις, η εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος, οι διαστημικές και οι γήινες επιστήμες μπορούν να επεκταθούν σε νέα πεδία εφαρμογών για βελτίωση υποδομών, κοινωνική ανάπτυξη και ασφάλεια στην ευρύτερη έννοιά τους. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται οι δορυφορικές τηλεπικοινωνίες, η γεωεπισκόπηση και η πλοήγηση. Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας της Πράσινης Βίβλου, αρκετές χώρες εξέφρασαν σχετικό ενδιαφέρον.

Εταιρικές σχέσεις

Οι εταιρικές σχέσεις βασίζονται σε κοινές αξίες για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων. Μπορεί να παίξουν ουσιώδη ρόλο για την επίτευξη στόχων πολιτικής υφής. Μπορούν να επιδιωχθούν τρεις βασικοί κλάδοι συνεργασίας:

* Συνεργασία με "διαστημικές δυνάμεις", ιδίως σε τομείς όπου η Ευρώπη εμφανίζεται απίθανο να μπορέσει να επιτύχει το στόχο της μόνη της. Οι συνεργασίες αυτές θα πρέπει να είναι συνεπείς με τις διμερείς δραστηριότητες των κρατών μελών της ΕΕ και της EYΔ με τρίτους.

Η από μακρού χρόνου υφιστάμενη διαστημική εταιρική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια πολύτιμη σχέση. Αν και η διαστημική πολιτική των ΗΠΑ στοχεύει στην εγκαθίδρυση διαστημικής κυριαρχίας των ΗΠΑ, η εν λόγω εταιρική σχέση θα μπορούσε να εμβαθυνθεί περαιτέρω σε έναν αριθμό τομέων, συμπεριλαμβανομένης της διαστημικής επιστήμης, των επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων και της αειφόρου ανάπτυξης. Ωστόσο, οι δυνατότητες μπορεί να αλλάξουν εντελώς από την εν εξελίξει αναθεώρηση της διαστημικής πολιτικής των ΗΠΑ που περιλαμβάνει θεμελιώδη ερωτήματα που έχουν να κάνουν με το μέλλον των συστημάτων πρόσβασης στο διάστημα και των επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων. Πολλά από τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να απαντηθούν μέχρι τα τέλη του 2003.

Αναγνωρίζοντας την εξέχουσα εμπειρία και ικανότητες της Ρωσίας στον διαστημικό τομέα, η Ευρώπη θα πρέπει να επεκτείνει τους τρέχοντες τομείς συνεργασίας, στους οποίους περιλαμβάνεται η κοινή έρευνα και ανάπτυξη στο πεδίο της τεχνολογίας των πυραύλων εκτόξευσης, και να αναπτύξει μια νέα στρατηγική και ευρείας εμβέλειας εταιρική σχέση με τη Ρωσική Ομοσπονδία. Η σχέση αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε σαφείς μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις και να κτιστεί στο πλαίσιο της υφιστάμενης συμφωνίας εταιρικής σχέσης και συνεργασίας.

Ο πλέον πρόσφατος καρπός της συνεργασίας στο διάστημα της Ευρώπης με την Ρωσία είναι η συμφωνία που θα φέρει το μεσαίας κλάσεως πυραυλικό σύστημα εκτόξευσης Σογιούζ στο Διαστημικό Κέντρο της Γουϊάνας από το 2006. Το κέντρο, που στήθηκε και συντηρείται από κοινού από την EYΔ και τη γαλλική κυβέρνηση, φιλοξενεί ήδη την υποδομή του Ariane 5 (ιδιοκτησίας της EYΔ) και περιλαμβάνει εγκαταστάσεις και συστήματα πεδίου εκτόξευσης που χρηματοδοτούνται από τον γαλλικό οργανισμό διαστήματος, CNES. Δεδομένου ότι το Σογιούζ είναι κρίσιμο στοιχείο για τη συνεργασία με τη Ρωσία, μπορεί να σκόπιμο για την Ένωση να καλύψει ένα μέρος του σχετικού κόστους του διαστημικού κέντρου.

Ένα καίριο στοιχείο στην πολιτική της Ευρώπης χρειάζεται να είναι η εφαρμογή μιας διαφοροποιημένης προσέγγισης στη συνεργασία έτσι ώστε να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη και να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι. Υποψήφιοι για συνεργασία, μεταξύ άλλων, καθιερωμένων ή αναδυόμενων διαστημικών δυνάμεων είναι η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η Ινδία και η Ιαπωνία. Ιδιαίτερη προσοχή αξίζει να δοθεί στην Ουκρανία ως χώρας με αναγνωρισμένο διαστημικό τομέα που καλύπτεται από την πολιτική πρωτοβουλία "Wider Europe" (ευρύτερη Ευρώπη) της ΕΕ.

Η Κίνα, ειδικότερα, θα αναδυθεί ως μεγάλος διαστημικός παράγοντας, κατέχοντας το πλήρες φάσμα των διαστημικών τεχνολογιών και είναι πιθανόν να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζήτηση στον κόσμο για διαστημικές υποδομές, πράγμα το οποίο εξηγεί εν μέρει την πρόσφατη δέσμευσή της στο πρόγραμμα GALILEO. Επιπλέον, ο αριθμός των εθνών που χρησιμοποιούν δορυφόρους για ειρηνικούς σκοπούς αυξάνει και η διαστημική συνεργασία θα πρέπει να είναι στην ημερήσια διάταξη των διμερών συζητήσεων μεταξύ αυτών και της Ένωσης.

* Σύνδεση νέων κρατών μελών και γειτονικών περιοχών

Η συνεργασία αυτή πρέπει να αγκαλιάζει βάσει προτεραιότητας τις χώρες εκείνες που πρόκειται να ενταχθούν στην Ένωση και εκείνες με τις οποίες η Ένωση προωθεί μια σειρά πολιτικών γειτονίας, κυρίως την προσέγγιση «Wider Europe» στις σχέσεις με ανατολικούς και νότιους γείτονές της και την σχετική πρωτοβουλία της Βαρκελώνης με χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Και τα δύο πλαίσια προσφέρουν πεδίο για χρήση διαστημικών εφαρμογών για στήριξη της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος.

* Συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες

Τα οφέλη από το διάστημα θα πρέπει να γίνονται κτήμα και των αναπτυσσόμενων χωρών. Εφαρμογές όπως η γεωεπισκόπηση και οι τηλεπικοινωνίες μπορεί να τις βοηθήσουν στην πορεία προς μια αειφόρο οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Στα πλαίσια αυτά, η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει δυνητικά πλαίσια συνεργασίας με διεθνείς τράπεζες αναπτύξεως και οργανισμούς των ΗΕ για τον εντοπισμό των πτυχών εκείνων όπου το διαστημικό ενεργητικό μπορεί να υποστηρίξει καλύτερα τις αναπτυξιακές στρατηγικές μιας αναπτυσσόμενης χώρας και να εφαρμόσει τέτοιες πρωτοβουλίες με έναν παγκοσμίως περιεκτικό και αποδοτικό τρόπο. Η Αφρική θα πρέπει να θεωρηθεί ως μία από τις γεωγραφικές προτεραιότητες στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης του Γιοχάνεσμπουργκ.

Δράση στην ευρύτερη διεθνή διάσταση

Το επίπεδο των ικανοτήτων της Ευρώπης της παρέχει ολοένα και περισσότερο τη δυνατότητα να δρα ως καίριος διαστημικός συντελεστής σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ΕΕ θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη να ορίσει και να αντιπροσωπεύει την εξωτερική διάσταση του ευρωπαϊκού διαστημικού προγράμματος.

Στη διάσκεψη κορυφής για την γεωεπισκόπηση στην Ουάσιγκτον, τον Ιούλιο του 2003, η Ευρώπη προσφέρθηκε να συνεργαστεί με συμμετέχοντα κράτη και διεθνείς οργανισμούς για την ανάπτυξη μιας δεκαετούς στρατηγικής για βελτίωση και συντήρηση των παγκόσμιων συστημάτων γεωεπισκόπησης. Τη διάσκεψη αυτή ακολούθησε η διάσκεψη κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ το 2002 και η διάσκεψη κορυφής της G-8 στο Εβιάν το 2003, η οποία αναγνώρισε το ρόλο της γεωεπισκόπησης και της χρήσης δορυφορικής τεχνολογίας για την παρακολούθηση της ατμόσφαιρας, της ξηράς και των ωκεανών στη λήψη υψηλής ποιότητας δεδομένων για διάχυση σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η στρατηγική για την γεωεπισκόπηση που ορίζεται από την πρωτοβουλία GMES θα πρέπει να χρησιμεύσει ως βάση για συνεργασία προς στήριξη των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ευρώπη στα παγκόσμια αυτά φόρα. Περαιτέρω, η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στα συστήματα παρατήρησης του πλανητικού κλίματος στα οποία το διάστημα αντιπροσωπεύει μια νευραλγική τεχνολογία.

Τέλος, μέσω της ιδιότητάς της ως μέλους διεθνών οργανισμών όπως τα Ηνωμένα Έθνη, η ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχει σε πρωτοβουλίες σχετικές με τους διαστημικούς αντικειμενικούς της στόχους και να συνεισφέρει κατάλληλα στην ανάπτυξη νέων παγκόσμιων κανόνων και προτύπων.

Συνιστώμενες δράσεις

- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξει, επωφελούμενη από τη συνεργασία της με την EYΔ, μια στρατηγική για διεθνή διαστημική συνεργασία για την επόμενη δεκαετία με ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη της ΚΕΠΠΑ της ΕΕ και στρατηγικών αειφόρου ανάπτυξης. Πριν από το τέλος του 2004, θα πρέπει να οργανωθεί μια διεθνής διάσκεψη για το διάστημα.

- Η ΕΕ θα πρέπει να διατηρήσει και να αναπτύξει την από μακρού υφιστάμενη εταιρική σχέση της με τις ΗΠΑ και να δομήσει μια στρατηγική εταιρική σχέση με τη Ρωσική Ομοσπονδία (συμπεριλαμβανομένης της παροχής στήριξης για το Σογιούζ στο Διαστημικό Κέντρο της Γουϊάνας). Θα πρέπει επίσης να συνεισφέρει στην παροχή καλύτερης πληροφόρησης σε φορείς χάραξης πολιτικών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

4. Επεκταση και ενδυναμωση της Διαστημικησ πολιτικησ: τα κλειδια για την επιτυχια

Διασφάλιση του μέλλοντος

Τα επιτεύγματα της Ευρώπης στις διαστημικές επιστήμες και εφαρμογές, επιτεύγματα που πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό μέσω συνεργασίας με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος καθώς και μέσω εθνικών προσπαθειών, καθιέρωσαν την ήπειρο ως ένα ανταγωνιστικό συντελεστή σε πολλές δημόσιες και εμπορικές αγορές.

Η Ευρώπη έχει τα μέσα να προωθήσει τις δικές της διαστημικές δραστηριότητες στον τομέα των εκτοξεύσεων, των δορυφόρων, των διαστημικών επιστημών και εφαρμογών. Επιπλέον, έχει αναπτύξει λειτουργικά επικοινωνιακά συστήματα, έχει υιοθετήσει φιλόδοξα προγράμματα για δορυφορική πλοήγηση, προσδιορισμό χρόνου και εντοπισμό θέσεως καθώς και για γεωεπισκόπηση και παγκόσμια παρακολούθηση. Η βάση αυτή εξαρτάται σήμερα από δημόσιες επενδύσεις, κυρίως από τους εθνικούς προϋπολογισμούς Ε&Α, και εμπορικούς πόρους προερχόμενους από πωλήσεις υπηρεσιών εκτόξευσης και τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων.

Η διαστημική πολιτική όμως πρέπει να κοιτάζει προς τα μπρος και όχι προς τα πίσω. Νέοι ανταγωνιστές στοχεύουν στην κατάληψη στρατηγικών θέσεων στο διάστημα: η Κίνα είναι ήδη μια δύναμη στις εκτοξεύσεις δορυφόρων ενώ πρόσφατα πραγματοποίησε με επιτυχία την πρώτη της επανδρωμένη πτήση. Η Βραζιλία και η Ινδία είναι στα πρόθυρα της εισόδου τους στην αγορά εκτοξεύσεων. Επιπλέον, η εμπορική αγορά είναι πολύ κάτω από τα προηγούμενα επίπεδα και ολοένα και περισσότερο ανταγωνιστική.

Η διεύρυνση της ΕΕ και η πορεία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης δημιουργούν νέες ανάγκες και απαιτήσεις για διαστημικά συστήματα. Η Ευρώπη πρέπει συνεπώς να εδραιώσει τα θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία εξαρτάται μια διαστημική πολιτική για την εφαρμογή της: πρόσβαση στο διάστημα, την επιστημονική και τεχνολογική βάση και βιομηχανικές ικανότητες. Το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει ειδικές συστάσεις για επίτευξη του εν λόγω στόχου.

Μεγάλο μέρος της δυνητικής ανάπτυξης του ευρωπαϊκού διαστημικού κλάδου εξαρτάται από την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ. Η ανάγκη για ανάπτυξη και εκμετάλλευση νέων διαστημικών υποδομών και εκμετάλλευση υφιστάμενων και νέων διαστημικών συστημάτων θα ωφελήσει την όλη ευρωπαϊκή διαστημική κοινότητα και θα στρώσει το δρόμο στην ανάπτυξη ενός ανταγωνιστικού και προηγμένου κλάδου, ικανού να προμηθεύσει τις εφαρμογές και υπηρεσίες για να βοηθήσει στην επίτευξη πολλών από τις κορυφαίες πολιτικές προτεραιότητες της Ένωσης και να δραστηριοποιηθεί με επιτυχία στις εμπορικές αγορές.

4.1. Διασφάλιση στρατηγικής ανεξαρτησίας και κοινού στρατηγικού κεφαλαίου για κοινές δράσεις

4.1.1. Διασφάλιση ανεξάρτητης πρόσβασης στο διάστημα

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να διασφαλιστεί ανεξάρτητη πρόσβαση στο διάστημα σε οικονομικώς προσιτή βάση.

Η ευκαιρία

Διαστημικά προγράμματα και υπηρεσίες που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα των πολιτικών της ΕΕ και βελτιώνουν τις οικονομικές επιδόσεις και την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Βιώσιμη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στο διάστημα

Στρατηγικό προαπαιτούμενο για την εφαρμογή οποιασδήποτε διαστημικής πολιτικής στην Ένωση είναι ότι η ΕΕ πρέπει να έχει και να διατηρεί τη δυνατότητα ανεξάρτητης πρόσβασης στο διάστημα.

Η ανεξαρτησία αυτή πρέπει να διατηρείται σε οικονομικώς προσιτή βάση αφού οι επενδύσεις στον τομέα αυτό έχουν μακρούς χρόνους απόδοσης. Ένα ουσιαστικό κεφάλαιο υποκατάστασης της δημόσιας χρηματοδότησης είναι η με ανταγωνιστικό και επικερδή τρόπο δραστηριοποίηση των ευρωπαίων κατασκευαστών πυραύλων εκτόξευσης στις εμπορικές αγορές, τόσο λόγω του περιορισμένου όγκου των θεσμικών εκτοξεύσεων όσο και της ανάγκης ύπαρξης ικανού ρυθμού παραγωγής για διατήρηση αξιόπιστων επιπέδων απόδοσης.

Η ευρωπαϊκή οικογένεια πυραύλων Ariane έχει στο ενεργητικό της ένα καλό ιστορικό στην ανταγωνιστική και με επιτυχία λειτουργία τους υπό ευνοϊκές συνθήκες αγοράς. Ωστόσο, η έλλειψη θεσμικής ζήτησης και η πρόσφατη, σοβαρή κάμψη στην εμπορική ζήτηση, σε συνδυασμό με την εξαιρετικά επιθετική τιμολογιακή πολιτική των ανταγωνιστών του, έχει θέσει υπό τεράστια πίεση το σύστημα Ariane, καταδεικνύοντας την ιδιαίτερα υψηλή του εξάρτηση από καθαρώς εμπορικές επιχειρήσεις.

Αντίθετα, οι αμερικανοί ανταγωνιστές, στηρίζονται σταθερά από μια μεγάλη θεσμική αγορά και μια αυστηρά προτιμησιακή πολιτική ανάθεσης κρατικών πτητικών αποστολών μόνον σε αμερικανούς κατασκευαστές πυραύλων. Η διαφορά αυτή προσέγγισης είναι ένα πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές αρχές.

Το πρόγραμμα ευρωπαϊκής εγγυημένης πρόσβασης στο διάστημα (European Guaranteed Access to Space - EGAS) 2005-2009, το οποίο υιοθετήθηκε πρόσφατα, τον Μάιο του 2003, από κράτη μέλη της EYΔ, είναι ένα κατ' εξαίρεση μέτρο για βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη της Arianespace και μεσοπρόθεσμη στήριξη, για να μπορέσει η ευρωπαϊκή βιομηχανία πυραύλων να είναι ανταγωνιστική με το τέλος του προγράμματος. Προβάλλει τις συνθήκες που πρέπει να πληρούνται για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα του στρατηγικού αυτού ευρωπαϊκού κεφαλαίου.

Για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανεξάρτητη πρόσβαση της Ευρώπης στο διάστημα, απαιτούνται διατηρούμενη κρατική δέσμευση και χρηματοδότηση για τα κατωτέρω:

* Σχεδιασμός και ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων εκτόξευσης

Η EYΔ είναι ο κορυφαίος οργανισμός για ανάπτυξη οχημάτων εκτόξευσης και υποδομής με παροχή τεχνικής υποστήριξης από εθνικούς διαστημικούς οργανισμούς. Ο πύραυλος Ariane-5, μεγάλης ωστικής ισχύος, ικανός για τις πλέον απαιτητικές θεσμικές και εμπορικές αποστολές και στηριζόμενος σε ευρωπαϊκή τεχνολογία, είναι η πλατφόρμα για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας της Ευρώπης όσον αφορά την πρόσβαση στο διάστημα.

Η πυραυλική ανάπτυξη δεν είναι ποτέ στατική και η επιχείρηση έχει αρκετούς κινδύνους. Για να παραμείνει ως ανταγωνιστική παρουσία στις παγκόσμιες αγορές πυραυλικών συστημάτων, ο Ariane-5 χρειάζεται σταθερή βελτίωση στις επιδόσεις, αξιοπιστία και κόστος μέσω μιας σταθερής διεργασίας εξέλιξης και τεχνικής αναβάθμισης. Η προσπάθεια αυτή είναι επίσης ζωτική για τη διατήρηση ενός κρίσιμου επιπέδου εμπειρογνωμοσύνης στη βιομηχανία.

Το φάσμα των πυραυλικών προϊόντων της Ευρώπης ενισχύεται τη στιγμή αυτή με την ανάπτυξη των μικρής κλάσεως πυραύλων Vega και από μια πρόσφατη συμφωνία που θα φέρει τον μεσαίας κλάσεως, ρωσικής κατασκευής Σογιούζ, στο Διαστημικό Κέντρο της Γουϊάνας (CSG) από το 2006. Και στις δύο περιπτώσεις, οι πυραυλικές υπηρεσίες της Ευρώπης θα προικιστούν με μεγαλύτερη ευελιξία και ικανότητα απόκρισης, ιδιαίτερα για μικρότερες θεσμικές αποστολές.

* Διατήρηση και συντήρηση υποδομής

Όπως εξηγήθηκε παραπάνω στο κεφάλαιο 3.5, η ευρωπαϊκή βάση εκτόξευσης στη Γαλλική Γουϊάνα στήθηκε και διατηρείται από κοινού από την EYΔ και τη γαλλική κυβέρνηση. Ως κράτος εκτόξευσης, η Γαλλία αναλαμβάνει και τις σχετικές διεθνείς ευθύνες.

Ενώ το συγκρότημα του πεδίου εκτοξεύσεων EYΔ-CNES χρηματοδοτείται σταθερά από τις πρώτες ημέρες του προγράμματος Ariane, για τις ίδιες τις εγκαταστάσεις παραγωγής του πυραύλου Ariane-5 η χρηματοδοτική στήριξη είναι λιγότερο ομαλή. Το πρόγραμμα EGAS συνιστά προσπάθεια διατήρησης καίριων δυνατοτήτων του Ariane-5, τόσο στη Γαλλική Γουϊάνα όσο και στην ηπειρωτική Ευρώπη, μέσω επιλεγμένης χρηματοδότησης πάγιων δαπανών σε μεσοπρόθεσμη βάση (2005-2009). Η μορφή αυτή κυβερνητικής δέσμευσης για ανάληψη πάγιων δαπανών χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ και στη Ρωσία εδώ και τέσσερις τουλάχιστον δεκαετίες και είναι πιθανόν να συνεχιστεί.

Η διατήρηση και συντήρηση τόσο των εγκαταστάσεων παραγωγής του Ariane-5 όσο και του Διαστημικού Κέντρου της Γουϊάνας είναι κρίσιμα στοιχεία για να διασφαλιστεί η ευρωπαϊκή πρόσβαση στο διάστημα. Οι υποδομές αυτές πρέπει να θεωρηθούν ως έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και να χρηματοδοτούνται αντίστοιχα.

* Έρευνα και ανάπτυξη πυραυλικής τεχνολογίας

Το προπαρασκευαστικό πρόγραμμα μελλοντικών πυραυλικών συστημάτων της EYΔ προετοιμάζει τις μεσοπρόθεσμες εξελίξεις υφιστάμενων πυραυλικών συστημάτων και μια απόφαση γύρω στο 2010 για την επόμενη γενιά ευρωπαϊκών πυραύλων. Δεν καλύπτει, ωστόσο, βασική έρευνα για πυραύλους, επαναχρησιμοποιήσιμα πυραυλικά οχήματα και τεχνολογία πρόωσης, η οποία παραμένει διεσπαρμένη μεταξύ εθνικών προγραμμάτων και προγραμμάτων της EYΔ και δεν χρηματοδοτείται καταλλήλως. Ο περισσότερα υποσχόμενος και οικονομικά πιο προσιτός τρόπος για διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας και αξιοπιστίας της ευρωπαϊκής πρόσβασης στο διάστημα είναι να εφαρμοστεί μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση και να καταβληθούν κατάλληλες προσπάθειες για την κατασκευή ενός νέας γενιάς πυραυλικού οχήματος.

Συνιστώμενες δράσεις

- Η ΕΕ να εκφράσει τη σταθερή της δέσμευση για ανεξάρτητη, αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στο διάστημα και να καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές για ενθάρρυνση της χρήσης ευρωπαϊκών πυραύλων από ευρωπαίους θεσμικούς πελάτες .

- Η ΕΕ να αναπτύξει και να διαπραγματευθεί ένα παγκοσμίως εναρμονισμένο κανονιστικό πλαίσιο που θα διέπει τις προμήθειες και τον ανταγωνισμό.

- Η EYΔ να διατηρήσει τη φυσιογνωμία της ως ηγετικός οργανισμός στην ανάπτυξη πυραύλων ενώ η ΕΕ να δεσμευτεί ότι θα χρηματοδοτήσει τη διατήρηση επιχειρησιακών επίγειων υποδομών ως τομέα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ολοκληρώνοντας μια συνεκτική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τους πυραύλους (κυρίως εν όψει μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης με τη Ρωσία).

4.1.2. Ενίσχυση της διαστημικής τεχνολογίας για την αντιμετώπιση μελλοντικών αναγκών

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να βελτιστοποιηθεί και να συντονιστεί η χρήση πόρων Ε&Α για να κλείσουν τεχνολογικά κενά που θέτουν σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της Ευρώπης και την σε παγκόσμιο επίπεδο ανταγωνιστικότητά της.

Η ευκαιρία

Μεγάλη βελτίωση στην εκμετάλλευση ευρωπαϊκών πόρων διαστημικών τεχνολογιών για στήριξη πολιτικών της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας).

Η Ευρώπη χρειάζεται να εξοπλιστεί καλύτερα

Η Ευρώπη χρειάζεται μια ευρεία τεχνολογική βάση για να μπορεί να δρα ανεξάρτητα στο διάστημα και να συντηρήσει μια διαστημική βιομηχανία ανταγωνιστική στις παγκόσμιες αγορές. Η παροχή δημόσιας στήριξης για Ε&Α στις διαστημικές τεχνολογίες είναι επιτακτική ανάγκη λόγω του υψηλού κόστους και των εμπερικλειόμενων κινδύνων, καθώς και των συγκριτικά χαμηλών αποδόσεων από τις εμπορικές και θεσμικές αγορές.

Χάρη στις επενδύσεις των κρατών μελών μέσω EYΔ, στην ΕΕ και εθνικούς και ερευνητικούς οργανισμούς, η Ευρώπη έχει πρόσβαση σε μια στέρεη τεχνολογική και βιομηχανική βάση, η οποία καλύπτει τις περισσότερες από τις κρίσιμες τεχνολογίες.

Ωστόσο, οι μηχανισμοί που καθοδηγούν την τεχνολογία προς την κατεύθυνση της στήριξης μιας βραχυπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας είναι διαφορετικοί από εκείνους που την οδηγούν προς την κατεύθυνση της στρατηγικής ανεξαρτησίας και μιας πλέον μακροπρόθεσμης προπαρασκευής. Η Ευρώπη δεν είναι τόσο καλά εξοπλισμένη γι' αυτό όσο χρειάζεται να είναι:

- Η Ευρώπη εξαρτάται από άλλους για ορισμένα κρίσιμα διαστημικά εξαρτήματα (π.χ. ανθεκτικά στην ακτινοβολία εξαρτήματα κλπ.). Είναι στο έλεος των αυστηρών ελεγκτικών εξαγωγικών κανονισμών των ΗΠΑ..

- Υπάρχουν κενά στην ανάπτυξη από αυτήν μελλοντικών τεχνολογιών, τα οποία προκαλούνται κυρίως από ανεπαρκή χρηματοδότηση. Πρέπει να υπάρξει εστίαση σε ορισμένες τεχνολογικές καινοτομίες, όπως νέες τεχνικές πρόωσης - οι οποίες μπορεί να επιφέρουν ριζικές αλλαγές στα συστήματα διαστημικών μεταφορών - και νανοτεχνολογίες.

- Η περιορισμένη δέσμευση της Ευρώπης σε σχετιζόμενες με την άμυνα διαστημικές δραστηριότητες οδηγεί σε τεχνολογικές αδυναμίες λόγω ανεπαρκών επενδύσεων σε ορισμένους τομείς.

Η τεχνολογική εξάρτηση μπορεί να περιορίσει την ικανότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις που εμφανίζει εγγενώς η στήριξη ευρωπαϊκών πολιτικών και ο ανταγωνισμός σε εμπορικές αγορές, ιδιαίτερα στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.

Η αυτονομία και η ανεξαρτησία μπορεί να καλυφθούν με μια κοινή προσπάθεια μεταξύ ΕΕ, EYΔ, εθνικών οργανισμών και του κλάδου. Στον ορισμό και την ανάπτυξή τους, οι διαστημικές τεχνολογίες πρέπει να προλαμβάνουν μελλοντικές ανάγκες προκειμένου να παρέχουν εγκαίρως εφαρμογές και υπηρεσίες για την Ένωση και για την αγορά.

Η έγκαιρη παροχή απαιτεί συνεχή διάλογο και συντονισμό μεταξύ παρόχων και χρηστών τεχνολογίας και πλήρη εκμετάλλευση του διττού χρηστικού χαρακτήρα της διαστημικής τεχνολογίας μέσω Ε&Α κοινής πολιτικής και αμυντικής τεχνολογίας προς όφελος μιας διευρυνόμενης θεσμικής αγοράς.

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και τη διασφάλιση της συνοχής συνεχιζόμενων επενδύσεων, η Ευρώπη καθιέρωσε πρόσφατα μια σειρά διεργασιών τεχνολογικών προβλέψεων και εναρμόνισης για το συντονισμό όλων των συντελεστών - της EYΔ, της ΕΕ, των εθνικών οργανισμών, ερευνητικών οργανισμών καθώς και του κλάδου.

Οι δραστηριότητες αυτές οργανώνονται στα πλαίσια του ρυθμιστικού σχεδίου ευρωπαϊκής διαστημικής τεχνολογίας (European Space Technology Master Plan - ESTMP). Προσδιορίζουν τις απαιτήσεις για τη διαστημική τεχνολογία επόμενης γενιάς, τα σχετικά κενά και ανεπιθύμητες επικαλύψεις στο τρέχον ενεργητικό, καθορίζουν προτεραιότητες για τις δράσεις που χρειάζονται καθώς και κατευθύνσεις για δέσμευση των συντελεστών στην ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών.

Το ESTMP θα επιτρέψει επίσης στα νέα κράτη μέλη να σχεδιάσουν και να αναπτύξουν τις ικανότητές τους και να συμμετέχουν, με θεσμική στήριξη, σε κοινές ερευνητικές δραστηριότητες.

Οι ευρωπαϊκοί πόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποδοτικότερα και οι συνεργίες να μεγιστοποιηθούν σε όλη την έκταση της αλυσίδας αξιών, εφόσον η διεργασία αυτή ανοιχθεί στη διεθνή συνεργασία, επεκταθεί στη σχετιζόμενη τόσο με τον πολιτικό όσο και τον αμυντικό τομέα Ε&Α και εφόσον περιληφθούν συνδέσεις με εφαρμογές και υπηρεσίες. Η προώθηση της μεταφοράς τεχνολογίας θα δώσει περαιτέρω ώθηση σε επενδύσεις στην διαστημική Ε&Α.

Πάντως, τα ανωτέρω από μόνα τους, δεν μπορούν να αποτελέσουν επαρκή απόκριση στους αυξημένους προϋπολογισμούς που διαθέτουν άλλα διαστημικά έθνη ούτε στην αύξηση των ανταγωνιστικών πιέσεων.

Συνιστώμενες δράσεις

- Η ΕΕ θα πρέπει να αυξήσει τις συνολικές δημόσιες δαπάνες για την τεχνολογία σύμφωνα με το βασικό σχέδιο ευρωπαϊκής διαστημικής τεχνολογίας με ιδιαίτερη προσοχή σε εφαρμογές και πολλαπλής χρήσεως τεχνολογίες.

- Η Επιτροπή και η EYΔ θα πρέπει να προωθήσουν τη μεταφορά τεχνολογιών

- Τα νέα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχουν στις γενικές δράσεις εναρμόνισης.

4.1.3. Προώθηση της εξερεύνησης του διαστήματος

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να υπάρξει διεύρυνση των συνόρων των ανθρώπινων ικανοτήτων, να εξερευνηθεί ο χώρος που εκτείνεται πέρα από τα όρια της σημερινής γνώσεως και να εμπνευστεί η ερχόμενη γενιά.

Η ευκαιρία

Να ετοιμαστεί η Ευρώπη για μια πιθανή συνεισφορά σε μελλοντική εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος που θα εκτελεστεί σε διεθνές πλαίσιο.

Εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος: Ποιο σενάριο;

Η εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος και οι επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις κεντρίζουν το ενδιαφέρον του κοινού. Οι αστροναύτες είναι αντικείμενα θαυμασμού και γοητείας επειδή είναι τα θαρραλέα σύμβολα της βαθιά ριζωμένης στο ανθρώπινο γένος επιθυμίας για επέκταση των συνόρων της γνώσης και της εμπειρίας.

Οι επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις και η εξερεύνηση του διαστήματος ανεφύησαν ως ένα ειδικό θέμα κατά τον διάλογο για την Πράσινη Βίβλο. Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Πράσινη Βίβλο ήταν επίσης σε μεγάλο βαθμό θετική. Υπάρχουν ισοσταθμισμένα επιχειρήματα για το αν η Ευρώπη θα πρέπει να συνεισφέρει στην εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος με δικές της ικανότητες επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων ή αν θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην αυτοματοποιημένη εξερεύνηση.

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη χρειάζεται να αναλάβουν την πρωτοβουλία να οργανώσουν διάλογο σε υψηλό επίπεδο με καίριους παράγοντες διαφόρων ειδικοτήτων για την ανάπτυξη ενός σεναρίου ικανού να διεγείρει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και να υποστηριχθεί κατάλληλα το μακροπρόθεσμο όραμα που είναι μέχρι σήμερα υπό ορισμό από την EYΔ για την εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος.

Ο ρόλος του διεθνούς διαστημικού σταθμού

Η Ευρώπη στέλνει αστροναύτες στο διάστημα εδώ και μερικά χρόνια, όχι όμως με δικούς της πυραύλους. Υπάρχει ένα σύνολο έργου και επιτευγμάτων στα οποία θα μπορούσε να βασιστεί αν επέλεγε το επανδρωμένο πρόγραμμα. Η Ευρώπη έχει το δικό της σώμα αστροναυτών, που δημιουργήθηκε από την EYΔ, και ορισμένα από τα μέλη του έχουν ταξιδέψει στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ΔΔΣ), που είναι μια τροχιακή προκεχωρημένη θέση.

Ο ΔΔΣ είναι η πρώτη μεγάλη συνεργατική επιχείρηση (με συμμετοχή των ΗΠΑ, της Ρωσίας, της Ευρώπης, του Καναδά και της Ιαπωνίας) από τη λήξη του ψυχρού πολέμου, βασιζόμενη σε επιχειρησιακά κοινά επιστημονικά προγράμματα και ανταλλαγή τεχνολογιών. Ακόμη κι αν το έργο είναι πίσω από το χρονοδιάγραμμα και δεν έχει ακόμη εκπληρώσει όλες τις προσδοκίες, η Ευρώπη είναι στρατηγικώς δεσμευμένη στον ΔΔΣ σύμφωνα με μια απόφαση της Υπουργικής Επιτροπής της EYΔ το 1995.

Η συμβολή στον ΔΔΣ επιτρέπει την ανάπτυξη ικανοτήτων ελέγχου αποστολών και μηχανικής συστημάτων στο διάστημα, προσφέροντας ταυτόχρονα επίσης εμπειρίες μακράς παραμονής στο διάστημα και ευκαιρίες εξουδετέρωσης της εξουθενωτικής της επίδρασης στους ανθρώπους. Έτσι, ο ΔΔΣ είναι και ένας πρόδρομος στη μελλοντική εξερεύνηση του ηλιακού μας συστήματος, πιθανόν της Σελήνης και του Άρη. Είναι ένα στοιχείο ενεργητικού για την Ευρώπη, ιδίως ο ευρωπαϊκός εργαστηριακός θαλαμίσκος Columbus, η χρήση του οποίου θα πρέπει να ανοιχθεί σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Ωστόσο, η Ευρώπη εξαρτάται δραματικά από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία για την πλήρη εκμετάλλευση και χρήση του ΔΔΣ, και ιδίως για τη μεταφορά αστροναυτών προς και από τον σταθμό. Στον τομέα των επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων, το προς μελλοντική εγκατάσταση στο Ευρωπαϊκό Διαστημικό Κέντρο πυραυλικό σύστημα Σογιούζ μπορεί να παράσχει δυνητικές πρόσθετες ικανότητες στους Ευρωπαίους. Τα επόμενα 10 χρόνια, μια σειρά ευρωπαϊκού σχεδιασμού και κατασκευής αυτόματων οχημάτων μεταφοράς θα εκτοξευθούν με τον Ariane 5 για μεταφορά υλικών στον ΔΔΣ.

Συνιστώμενες δράσεις

- Η Επιτροπή να ζητήσει από ομάδα σοφών να διαμορφώσουν σε διάστημα 12 μηνών αντίληψη και άποψη για την εξερεύνηση του διαστήματος που θα χρησιμεύσει ως βάση για την EYΔ για να εξετάσει την εν δυνάμει σκοπιμότητα και κόστος και τις δυνητικές ευκαιρίες για συμμετοχή της Ευρώπης στην εξερεύνηση του ηλιακού συστήματος από το ανθρώπινο γένος

- Βάσει των αποτελεσμάτων της προηγούμενης σύστασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση μαζί με την EYΔ να αξιολογήσει και να διασφαλίσει τη διάθεση βασικών ικανοτήτων και τεχνογνωσίας στην Ευρώπη, στοιχεία απαραίτητα για την προετοιμασία δραστηριοτήτων επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων και εξερεύνησης. Να συνεχιστεί η εκμετάλλευση του ΔΔΣ ως κοινής υποδομής, ει δυνατόν και μέσω του 6ου προγράμματος πλαισίου.

4.1.4. Ενθάρρυνση των νέων για επιστημονική και τεχνολογική σταδιοδρομία

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να ανανεωθεί ο γηράσκων επιστημονικός πληθυσμός με αύξηση της εισροής νέων επιστημόνων και μηχανικών στο διαστημικό τομέα.

Η ευκαιρία

Να χρησιμοποιηθεί η διαστημική πολιτική προκειμένου να συμβάλει αποτελεσματικά σε τρέχουσες προσπάθειες αύξησης της συμμετοχής σε τεχνική και επιστημονική κατάρτιση (μέρος της στρατηγικής του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας).

Χρειάζονται νέα ταλέντα

Το κατάλληλο ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την επίτευξη των φιλοδοξιών της Ευρώπης στο διάστημα. Η ανεύρεσή του όμως απέχει πολύ από το να είναι εξασφαλισμένη δεδομένου του φθίνοντος ενδιαφέροντος για επιστημονικές σπουδές στην ευρωπαϊκή ήπειρο, πράγμα το οποίο, στην περίπτωση του τομέα του διαστήματος, απολήγει σε μια γηράσκουσα κοινότητα επιστημόνων και έλλειψη νέων ταλέντων. Η με ισχυρά κίνητρα γενιά, η οποία ξεκίνησε την καριέρα της στο διάστημα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '60, τη στιγμή αυτή αποσύρεται, ενώ ο αριθμός των ηλικίας κάτω των 30 ετών ατόμων στην επιστημονική και τεχνική κοινότητα της Ευρώπης φθίνει ταχέως. Υπάρχει αυτή τη στιγμή σοβαρός κίνδυνος απώλειας πολύτιμων ικανοτήτων και τεχνογνωσίας. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αυτή τη στιγμή παρόμοια προβλήματα και αυτό οδήγησε τη NASA να δαπανά περίπου 160 εκατ. $ το χρόνο για εκπαιδευτικά προγράμματα.

Η έλλειψη ερευνητών στην επιστήμη και την τεχνολογία αποτελεί μια σοβαρή πρόκληση για την Ένωση. Σε πρόσφατες ανακοινώσεις, η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη αύξησης της συμμετοχής στην τεχνική και επιστημονική κατάρτιση ως ένα σπουδαίο στοιχείο της στρατηγικής της για το κτίσιμο ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ).

Το διάστημα, ως εκ της φύσεώς του, προσφέρει ένα διεθνές περιβάλλον εργασίας και χρειάζεται ευκίνητο εργατικό δυναμικό για να διασφαλιστεί η τροφοδοσία του σε επιστήμονες και μηχανικούς. Στη στρατηγική της εφαρμογής του ΕΧΕ, η ΕΕ πρότεινε μια μεγάλη σειρά μέτρων με στόχο τη διευκόλυνση της κινητικότητας των ερευνητών και αύξηση της επιπλέον ελκυστικότητας της επιστημονικής σταδιοδρομίας που χρειάζεται να εφαρμοστεί σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Συνιστώμενες δράσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την τεχνική υποστήριξη της EYΔ, θα πρέπει να αναπτύξει εκπαιδευτική και διαφημιστική δράση για νεαρούς ευρωπαίους και σπουδαστές συνιστάμενη σε:

- δράσεις για ένταξη διαστημικών μαθημάτων στις σχολικές και πανεπιστημιακές σπουδές,

- μια συνολική προώθηση της σταδιοδρομίας νέων στη διαστημική επιστήμη,

- μέτρα για τη βέλτιστη χρήση προγραμμάτων κινητικότητας (π.χ. Marie Curie),

- στοχοθετημένες εκστρατείες μέσω των ΜΜΕ για βελτίωση της κατανόησης του διαστήματος από τον κόσμο.

4.2. Ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής αριστείας στη διαστημική επιστήμη

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να ενισχυθεί το ηγετικό πρόσωπο της Ευρώπης στις διαστημικές επιστήμες και η ικανότητά της για ανάπτυξη ικανοτήτων στήριξης των πολιτικών της ΕΕ.

Η ευκαιρία

Να ενισχυθεί η κοινωνία της γνώσης της Ευρώπης μέσω έρευνας αιχμής για το Σύμπαν, τα γήινα συστήματα και τις φυσικές επιστήμες και επιστήμες του βίου.

Διασφάλιση αριστείας

Η διαστημική έρευνα είναι μια επιστήμη που ασκείται εντός, επί και από το διάστημα. Δεν προσφέρει μόνο βαθιά γνωστική διείσδυση στη δομή του σύμπαντος, βελτιωμένη κατανόηση του πλανήτη Γη και μια νέα προσέγγιση της ζωής και των φυσικών επιστημών, αποτελεί και ισχυρή κινητήρια δύναμη για νέες τεχνολογικές εξελίξεις με πολλές συνακόλουθες εφαρμογές ωφέλιμες για την κοινωνία και το περιβάλλον.

Η διαστημική έρευνα έχει καταδείξει ικανότητα προσέλκυσης νέων ανθρώπων σε επαγγελματικές κατευθύνσεις που ενισχύουν τις τεχνολογικές ικανότητες της Ευρώπης στο όλο θέμα. Έχει σημαντικό προβάδισμα στον τομέα της διεθνούς διαστημικής συνεργασίας και παίζει ουσιαστικό ρόλο στην ανάδειξη της ταυτότητας της Ευρώπης και του ηγετικού της χαρακτήρα ως κοινωνίας βασιζόμενης στη γνώση.

Η EYΔ είναι ο ηγετικός οργανισμός στην Ευρώπη για τον καθορισμό προγραμμάτων διαστημικής έρευνας, στην ανάπτυξη τεχνολογιών και συστημάτων και σε λειτουργίες σχετικές με αντικείμενα σε τροχιά. Μαζί με εθνικούς οργανισμούς, επιστημονικά ινστιτούτα και τη βιομηχανία, αγωνίζεται να επιτύχει αποτελεσματικότητα και ανταγωνιστικότητα στα στενά όρια ενός συνολικού προϋπολογισμού για επιστήμες έρευνας του διαστήματος που είναι το ένα έκτο μόλις του αντίστοιχου των ΗΠΑ.

Μεγάλες επιτυχημένες αποστολές διαστημικής έρευνας υπό ευρωπαϊκή ηγεσία ανέδειξαν την ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα και βιομηχανία στην πρώτη γραμμή, τοποθετώντας την σε ένα ισχυρό βάθρο από το οποίο μπορεί να διαπραγματεύεται συλλογικά σχέδια με διεθνείς εταίρους. Επειδή όμως είναι αντιμέτωπη με την πρόκληση της απόκρισης σε μια αυξημένη ζήτηση εφαρμογών, χρειάζεται να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για ενδυνάμωση της επιστημονικής γνώσης και ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών.

4.2.1. Ενίσχυση των προσπαθειών στις επιστήμες του Σύμπαντος

Η φήμη της Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή στις επιστήμες του Σύμπαντος διαμορφώθηκε μέσω της αυστηρής προσήλωσής της στην επιστημονική αξία για την επιλογή έργων, του προσεκτικού σχεδιασμού της EYΔ και της ανάλογα με το ΑΕΠ σχετικής χρηματοδότησης από τα κράτη μέλη της. Ωστόσο, η χρηματοδότηση αυτή διαβρώνεται συνεχώς την τελευταία δεκαετία. Επιπλέον, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερες δυσκολίες στη χρηματοδότηση σε εθνική βάση περισσότερων και πολυπλοκότερων επιστημονικών έργων.

Η δημοσιονομική αυτή πίεση έχει φθάσει πλέον σε σημείο που να αρχίζει να χάνεται η προσεκτική ισορροπία μεταξύ επιστημονικών κλάδων και αποστολών διαφορετικού μεγέθους. Μια προοδευτική αύξηση της χρηματοδότησης θα αποφέρει υψηλή επενδυτική ανταποδοτικότητα με τη βελτιστοποίηση του βιομηχανικού κόστους ανάπτυξης μελλοντικών μεγάλης κλίμακας δορυφόρων, παρέχοντας ταυτόχρονα την απαιτούμενη βραχυπρόθεσμη ευελιξία για νέες μικρές αποστολές και δορυφόρους. Χρειάζεται επειγόντως μια διορθωτική δράση προς την κατεύθυνση αυτή.

4.2.2. Προαγωγή των επιστημών της γης

Η γεωεπισκόπηση από το διάστημα είναι ένα κτυπητό παράδειγμα της συνεχούς σύνδεσης και ισχυρής συνεργίας που υπάρχει μεταξύ ανάντη ερευνητικών αποστολών και λειτουργικών εφαρμογών. Όπως φαίνεται σαφώς από τον EUMETSAT στην περίπτωση της διαστημικής μετεωρολογίας, νέου σχεδιασμού όργανα πρέπει να δοκιμάζονται πειραματικά σε τροχιά πριν από την ενσωμάτωσή τους σε μια μελλοντική λειτουργική εφαρμογή. Ταυτόχρονα, η ερευνητική κοινότητα των επιστημών της γης εξαρτάται άμεσα από λειτουργικά συστήματα για συνεχή και ομοιογενή πρόσβαση σε δεδομένα.

Το πρόγραμμα Envelope της EYΔ, που αποσκοπεί στη βασική κατανόηση των διεργασιών της γης μέσω μιας ομάδας εξερευνητικών δορυφόρων, συνιστά μια καλή προσπάθεια διάρθρωσης της έρευνας στον τομέα αυτό. Ωστόσο, η χρηματοδότησή του παραμένει περιορισμένη και μπορεί να στηρίξει μόνον την σε πρώιμα στάδια επιστημονική χρήση δεδομένων γεωεπισκόπησης. Το γεγονός αυτό θέτει σε κίνδυνο την ύπαρξη μελλοντικών ευρωπαϊκών λειτουργικών ικανοτήτων, χωρίς τις οποίες η βάση για λήψη αποφάσεων σχετικών με περιβαλλοντικές πολιτικές θα είναι αδύναμη εκτός κι αν αυξηθεί η εξάρτηση από τις ικανότητες των ΗΠΑ.

Η Ευρώπη χρειάζεται ένα αειφόρο ευρωπαϊκό πρόγραμμα μελέτης της γης από το διάστημα, με κατάλληλα επίπεδα χρηματοδότησης και μακροπρόθεσμη σταθερότητα, που θα παρέχει τη δυνατότητα σωστής εκμετάλλευσης των διαστημικών δεδομένων από την επιστημονική κοινότητα.

4.2.3. Στήριξη των επιστημών της ζωής και των φυσικών επιστημών στο διάστημα

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα διαστημικών ερευνών στις επιστήμες του βίου και τις φυσικές επιστήμες, το οποίο εκτελείται κατ' εξοχή στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ΔΔΣ), εξετάζει θεμελιώδη ζητήματα και έχει τη δυνατότητα να προσφέρει χρήσιμες εφαρμογές στη γη, θέτοντας ταυτόχρονα τα θεμέλια για μελλοντική εξερεύνηση του πλανήτη από τον άνθρωπο.

Ωστόσο, υπόκειται σε δύο περιορισμούς: λείπει η κατάλληλη στήριξη για τις επίγειες δραστηριότητες που συμπληρώνουν τα διαστημικά πειράματα, από προκαταρκτική έρευνα μέχρι κατάντη εφαρμογές, η δε εφαρμογή του προγράμματος στον ΔΔΣ περιορίζεται αυστηρά από το μικρό μερίδιό του (5%) στους πόρους του ΔΔΣ και περιορισμούς στις λειτουργίες του ΔΔΣ βάσει των τρεχόντων σχεδίων της NASA.

4.2.4. Διευκόλυνση της εκμετάλλευσης επιστημονικών δεδομένων

Τα διαστημικά επιστημονικά δεδομένα αντιπροσωπεύουν μια σημαντική μακροπρόθεσμη επένδυση. Πρέπει να παραμένουν οικονομικώς προσιτά και προσβάσιμα για χρονικό διάστημα που να υπερβαίνει κατά πολύ τον ονομαστικό χρόνο ζωής των αποστολών. Είναι ανάγκη να αναπτυχθούν και να διατηρηθούν νέες υποδομές - θεματικά κέντρα και δίκτυα - για μακροπρόθεσμη φύλαξη στα αρχεία και διανομή ευρωπαϊκών διαστημικών δεδομένων. Οι υποδομές αυτές θα πρέπει να επιτρέπουν την ολοκλήρωση αρχείων διαστημικών και μη διαστημικών δεδομένων, ένα καίριο ζήτημα στην περίπτωση εργασιών με συμμετοχή πολλών επιστημονικών κλάδων.

Συνιστώμενες δράσεις

Προοδευτική αύξηση της χρηματοδότησης της EYΔ και των εθνικών χρηματοδοτήσεων για διαστημική έρευνα: Η ΕΕ, η EYΔ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να επανεξετάσουν μαζί το στρατηγικό σχέδιο και τους πόρους για ευρωπαϊκές διαστημικές επιστήμες ΕΕ με στόχο, ιδίως:

- την ενίσχυση της ανάντη Ε&Α,

- την ανάπτυξη υποστηρικτικής υποδομής για απόκτηση δεδομένων, μακροπρόθεσμη φύλαξη σε αρχεία και διασπορά,

- τη στήριξη της λειτουργικής εκμετάλλευσης δεδομένων γεωεπισκόπησης,

- τη στήριξη της χρήσης του ΔΔΣ και την προώθηση μεταφοράς τεχνολογίας σε μη διαστημικές εφαρμογές.

4.3. Δημιουργία του σωστού περιβάλλοντος για καινοτομία και ανταγωνιστικότητα

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να στηθεί η βάση για μια παγκοσμίως ανταγωνιστική και λειτουργική διαστημική βιομηχανία στην Ευρώπη.

Η ευκαιρία

Μια αξιόπιστη διαστημική πολιτική που θα θέσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία στην ίδια βάση με τους ανταγωνιστές της και θα προσελκύσει νέες επενδύσεις στον τομέα, έτσι ώστε να ενθαρρυνθεί η ενοποίηση με τρόπο που να εξυπηρετεί τη ζήτηση σύμφωνα με τις θεσμικές ανάγκες και τις ανάγκες της αγοράς.

Οι διαστημικές δραστηριότητες συμβάλλουν στην απασχόληση και ανταγωνιστικότητα σε πολλούς τομείς της οικονομίας. Ωστόσο, τα οφέλη αυτά εξαρτώνται από την ύπαρξη ενός καινοτόμου και ανταγωνιστικού ευρωπαϊκού διαστημικού κλάδου.

Στα πλαίσια της πρόσκλησής του για μια ολοκληρωμένη στρατηγική για ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο [6] ζήτησε να προωθηθούν πολιτικές που να συνεισφέρουν άμεσα στο στόχο της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και του κλάδου.

[6] Συνάντηση της 16-17 Οκτωβρίου 2003

Αν και η βιομηχανική πολιτική έχει οριζόντιο χαρακτήρα και στοχεύει στη διασφάλιση γενικών συνθηκών που να ευνοούν τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψη και οι ειδικές ανάγκες και χαρακτηριστικά επιμέρους τομέων [7].

[7] COM (2002) 714: Ανακοίνωση για τη βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ευρώπη

Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή στον αεροδιαστημικό τομέα, στη μελλοντική ανταγωνιστικότητα του τομέα παίζει ουσιώδη ρόλο η εφαρμογή μιας ευρωπαϊκής πολιτικής που να ασχολείται με όλες τις πτυχές του διαστημικού επιχειρείν [8] και να εκμεταλλεύεται πλήρως τις ειδικές ικανότητες όλων των εμπλεκόμενων θεσμών.

[8] COM (2003) 600, Ένα συνεκτικό πλαίσιο για την αεροδιαστημική βιομηχανία - απάντηση στην έκθεση STAR 21

Μέσω προηγούμενων θεσμικών προγραμμάτων και προσπαθειών των εταιριών του τομέα, η Ευρώπη ανέπτυξε ηγετικές διαστημικές ικανότητες και μια παγκοσμίου κλάσεως βιομηχανική επάρκεια στους πυραύλους εκτόξευσης και τους δορυφόρους. Ωστόσο, η θέση της αυτή σήμερα απειλείται από την οξεία και διαρκή κάμψη στην εμπορική αγορά, η παρελθούσα ανάπτυξη της οποίας είχε επιτρέψει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία να επιτύχει την κρίσιμη μάζα που χρειάζονταν για διατήρηση και διεύρυνση ικανοτήτων και τον διεθνή ανταγωνισμό με ξένες εταιρίες οι οποίες επωφελούνταν από πολύ μεγαλύτερες, προστατευόμενες, θεσμικές αγορές.

Για να υπερπηδήσει αυτές τις δυσκολίες και να διατηρήσει μιαν ανταγωνιστική ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία και την ελευθερία δράσης που παρέχει το γεγονός αυτό, η Ευρώπη χρειάζεται μια ενιαία βιομηχανική και θεσμική προσέγγιση των σχετιζόμενων με το διάστημα δραστηριοτήτων σύμφωνα με την πρόσφατη ανακοίνωση [9] της Επιτροπής σχετικά με ένα συνεκτικό πλαίσιο για τον αεροδιαστημικό τομέα. Σε αυτό περιλαμβάνεται η αποδοτική κατανομή πόρων και εξάλειψη αναχρονιστικών εθνικών περιορισμών στις στηριζόμενες στο διάστημα υπηρεσίες και μια κατάλληλα προσαρμοσμένη πολιτική για το ραδιοφάσμα.

[9] COM (2003) 600 τελικό

Παρουσιάζοντας μια περιεκτική ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική που λαμβάνει υπόψη τον στρατηγικό χαρακτήρα του τομέα και παρέχει ένα κοινό πλαίσιο εντός του οποίου η ευρωπαϊκή βιομηχανία και οι διάφοροι εμπλεκόμενοι εθνικοί και διακυβερνητικοί οργανισμοί μπορούν να βελτιστοποιήσουν τις δραστηριότητές τους, στην παρούσα Λευκή Βίβλο προσδιορίζονται πολλά από τα βήματα που απαιτούνται για τη δημιουργία του πλέον ευνοϊκού δυνατού περιβάλλοντος προκειμένου ο κλάδος να διατηρήσει και να αναπτύξει περαιτέρω τις ικανότητές του.

Τα βήματα αυτά θα πρέπει να συμπληρωθούν από μια περιεκτική προσέγγιση πολιτικής, εσωτερικά και εξωτερικά, για να δημιουργηθεί ένα προβλέψιμο και ορθολογικό περιβάλλον για καινοτομία και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Βιομηχανική προσαρμογή και προσέλκυση επενδύσεων

Η κάμψη στην εμπορική αγορά πιέζει το διαστημικό κλάδο να αναδιαρθρώσει τις λειτουργίες του. Αφού η ευρωπαϊκή διαστημική βιομηχανία εξαρτάται περισσότερο από άλλες από την εμπορική αγορά, είναι βασικό να μην υπάρχουν άσκοπα εμπόδια στην Ευρώπη στην ορθολογικοποίηση και ανασχηματισμό που απαιτούνται για την καλύτερη προσαρμογή της βιομηχανικής δομής στις απαιτήσεις της αγοράς. Έτσι, στην εφαρμογή της πολιτικής του ανταγωνισμού, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε μεμονωμένες περιπτώσεις τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του διαστημικού κλάδου, όπως η διττή χρηστική φύση του.

Για να μπορέσει ο κλάδος να προσελκύσει τις αναγκαίες επενδύσεις για το μέλλον, θα χρειαστεί επίσης μια σταθερή ροή δραστηριοτήτων προερχόμενη από μια ισχυρή θεσμική αγορά. Αυτό σημαίνει κατάργηση της κατάτμησης που επικρατεί στην Ευρώπη όσον αφορά τα αμυντικά προγράμματα και καλύτερο συντονισμό των πολιτικών και αμυντικών δραστηριοτήτων.

Ωστόσο, είναι σαφές ότι ειδικά στο τρέχον οικονομικό κλίμα, ακόμη και η πιο αισιόδοξη πλευρά της πιθανής εξέλιξης των δημόσιων προϋπολογισμών για το διάστημα σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές εταιρίες δεν πρόκειται να τύχουν του ίδιου επιπέδου στήριξης από θεσμικές αγορές με εκείνο των ομολόγων τους των ΗΠΑ.

Για να αναπτυχθεί μια ισχυρότερη θεσμική αγορά στην Ευρώπη επιβάλλεται πιθανόν περαιτέρω προσφυγή στη σύναψη εταιρικών σχέσεων δημοσίου/ιδιωτικού τομέα. Στα πλαίσια αυτά, η εφαρμογή του GALILEO παίζει καίριο ρόλο ως η πρώτη μεγάλη συνεργασία δημόσιου/ιδιωτικού τομέα που αναλαμβάνεται σε επίπεδο ΕΕ. Τα διδάγματα από το GALILEO θα βοηθήσουν σημαντικά στον προσδιορισμό της βέλτιστης προσέγγισης από πλευράς χρηματοδότησης δημοσίου/ιδιωτικού τομέα για μελλοντικά διαστημικά έργα.

Οι διακυμάνσεις της ζήτησης στην παγκόσμια διαστημική αγορά δημιουργούν ιδιαίτερα προβλήματα στις μικρότερες εταιρίες. Οι μικρές και μεσαίες εταιρίες προσφέρουν όμως δημιουργικότητα και καινοτομία στη διαστημική βιομηχανία. Κατά συνέπεια, η ΕΕ και η EYΔ θα πρέπει να συνεχίσουν να αναπτύσσουν τα προγράμματά τους για εκκολαπτήρια τεχνολογίας και βιομηχανικές ημερίδες για προαγωγή του ρόλου των ΜΜΕ στη διαστημική βιομηχανία. Οι εταιρίες αυτές, οι οποίες κατά βάση δραστηριοποιούνται σε μικρές εξειδικευμένες αγορές, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη από τις πρώτες στη γενική τους στρατηγική. Με τον τρόπο αυτό, θα αποφευχθεί άσκοπη διπλή δουλειά στον τομέα της Ε&Α και θα καταστεί δυνατή η διάχυση των οφελών και αποδοτικότητα των επενδύσεων σε όλη την Ευρώπη. Tα "διαστημικά εκκολαπτήρια" είναι ένας μηχανισμός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ενθάρρυνση της καινοτομίας και της συμμετοχής ΜΜΕ, παρέχοντας την αναγκαία βοήθεια σε επιχειρηματικές προσπάθειες που βασίζονται στην τεχνολογία ώστε να επιτύχουν εμπορικά.

Αποτελεσματικότερη χρήση των προμηθειών

Αναμφίβολα, ο κλάδος θα ωφεληθεί από την παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στην προσέγγιση της Ευρώπης στις διαστημικές προμήθειες. Η αρχή της γεωγραφικής ανταπόδοσης των πόρων (juste retour) - άνευ αντικειμένου στο πλαίσιο της ΕΕ που στοχεύει στη βελτιστοποίηση των συλλογικών συμφερόντων - ενθαρρύνει γενικά τις εθνικές επενδύσεις. Κατευθύνει μεγάλο αριθμό προμηθειών της EYΔ, μπορεί όμως να αξιοποιηθεί καλύτερα αν χρησιμοποιηθεί με μεγαλύτερη ευελιξία αλλά και βασιζόμενη σε ευρύτερο ορισμό του ανταποδοτικού οφέλους, καθώς και με δημιουργικότερο τρόπο, ώστε να μην αποθαρρύνονται εταιρίες να πραγματοποιούν περισσότερες διασυνοριακές επενδύσεις, ιδίως στα νέα κράτη μέλη αποφεύγοντας, ωστόσο, άσκοπη αλληλεπικάλυψη προσπαθειών. Επιπλέον, κατά τη σύναψη συμβάσεων στόχος πρέπει να είναι η διασφάλιση ότι η στρατηγική τεχνολογία παραμένει στη διάθεση της Ευρώπης.

Διασφάλιση ενός πεδίου με ίσους όρους παιχνιδιού και πιο ισόρροπους κανονισμούς

Δεδομένου ότι πολλές χώρες στον κόσμο βλέπουν τη διαστημική τεχνολογία και βιομηχανία ως στρατηγικό ενεργητικό, ενδιαφέρονται συχνά να αναπτύξουν διαστημικές ικανότητες και να εισέλθουν στην παγκόσμια διαστημική αγορά. Το γεγονός αυτό έχει συνεπώς ως αποτέλεσμα την παροχή δημόσιας στήριξης από πολιτικούς και αμυντικούς προϋπολογισμούς για έργα τα οποία υπηρετούν και την εμπορική αγορά. Η ΕΕ θα πρέπει να συνεργαστεί και με άλλες χώρες που δραστηριοποιούνται στο διάστημα για την εξάλειψη των στρεβλώσεων αυτών της εμπορικής διαστημικής αγοράς με στόχο τη δημιουργία ενός πεδίου με ίσους όρους παιγνιδιού. Αυτό σημαίνει ενθάρρυνση των περαιτέρω προσπαθειών που χρειάζονται για την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών και δυσμενών επιδράσεων που ανακύπτουν από τους τρέχοντες εξαγωγικούς ελέγχους των ΗΠΑ, οι οποίοι περιορίζουν την επέκταση της παγκόσμιας εμπορικής διαστημικής αγοράς.

Ταυτόχρονα, πρέπει να αναγνωριστεί ότι ο ανταγωνισμός διεθνοποιείται ολοένα και περισσότερο και η Ευρώπη μπορεί να επωφεληθεί από κοινοπραξίες και άλλες μορφές συνεργασίας που εκμεταλλεύονται καλύτερα τις διάφορες βιομηχανικές ικανότητες όπως η τεχνολογική πρωτοπορία, η τεχνολογία των επανδρωμένων διαστημικών πτήσεων ή το χαμηλότερο κατασκευαστικό κόστος σε διάφορες χώρες. Η ΕΕ θα πρέπει να προωθήσει μια τέτοια διεθνή βιομηχανική συνεργασία που μπορεί να αποδειχθεί αμοιβαίως επωφελής αν ενισχύσει τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας, προωθήσει την κυριαρχική γνώση βασικών τεχνολογιών ή ενθαρρύνει την ανάπτυξη ελκυστικών προγραμμάτων.

Συνιστώμενες δράσεις

- Η Επιτροπή να επιδιώξει την επίτευξη ταχύτερης προόδου προς την κατεύθυνση της εναρμόνισης της αγοράς διαστημικών υπηρεσιών στην ΕΕ μέσω καλύτερου συντονισμού στην πολιτική ραδιοφάσματος όπως προβλέπεται από την νέα απόφαση για το ραδιοφάσμα [10].

[10] Απόφαση 676/2002/ΕΚ σχετικά με ένα κανονιστικό πλαίσιο για την πολιτική του ραδιοφάσματος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα

- Η Επιτροπή και η EYΔ να διασφαλίσουν ότι οι ΜΜΕ έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν και να καινοτομούν στο διαστημικό τομέα π.χ. μέσω των διαστημικών εκκολαπτήρων.

- Η Επιτροπή να χρησιμοποιήσει τα διδάγματα από το GALILEO για την κατάρτιση χρήσιμων κατευθυντήριων γραμμών για μελλοντικές χρηματοδοτικές πρωτοβουλίες δημόσιου/ιδιωτικού τομέα με εμπορικές δυνατότητες.

-

5. Διακυβερνηση και ποροι

Υπάρχει ένας αριθμός παραγόντων που συνηγορούν υπέρ της ανεύρεσης νέων τρόπων ορισμού και εφαρμογής μιας διαστημικής πολιτικής στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της προσεχούς διεύρυνσης της ΕΕ και της μελλοντικής υιοθέτησης της συνταγματικής συνθήκης, πιέσεων από το διαστημικό κλάδο (συμπεριλαμβανομένων κατασκευαστών, φορέων εκμετάλλευσης και παρόχων υπηρεσιών) για αναδιάρθρωση και μιας γενικής επαναξιολόγησης των πολιτικών τους από άλλες διαστημικές δυνάμεις, κυριότερα τις ΗΠΑ.

5.1. Καθιέρωση νέας προσέγγισης στη διακυβέρνηση των διαστημικών δραστηριοτήτων

Ο δρόμος μπροστά μας

Η πρόκληση

Να προσδιοριστεί και να ενθαρρυνθεί η αποτελεσματικότερη δυνατή κατανομή καθηκόντων και ευθυνών μεταξύ ΕΕ, EYΔ, κρατών μελών, εθνικών οργανισμών και του κλάδου για προσδιορισμό και συνεχή προσφορά των οφελών του διαστήματος στην Ένωση και τους πολίτες της.

Η ευκαιρία

Να δοθεί στους θεσμούς της Ένωσης, όταν εργάζονται σε συνεργασία με την EYΔ, άλλους ευρωπαϊκούς οργανισμούς και τα κράτη μέλη, ένα προβάδισμα στην προώθηση υπηρεσιών και εφαρμογών για στήριξη πολιτικών και προτεραιοτήτων της ΕΕ.

Αλλαγή διακυβέρνησης

Οι αντικειμενικοί στόχοι πρέπει να είναι φιλόδοξοι και οι οργανωτικές ρυθμίσεις πρέπει να είναι συνεπείς με τους εν λόγω στόχους.

Η ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική που περιγράφεται στις προηγούμενες σελίδες υπόσχεται ουσιαστικά οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη για την Ένωση και τους πολίτες της. Η πολιτική θα φέρει επίσης νέα χαρακτηριστικά στις εξωτερικές δράσεις της Ένωσης, ιδίως στην άμυνα, ασφάλεια, περιβάλλον και ανάπτυξη. Ωστόσο, δεν μπορεί να υπάρξει εγγύηση επιτυχούς παροχής αυτών των οφελών εκτός αν προσαρμοστούν οι ρόλοι και οι ευθύνες των σχετικών παραγόντων.

Με τη σειρά της, η επιτυχής εφαρμογή απαιτεί ένα σύστημα διακυβέρνησης στο οποίο οι ρόλοι των συντελεστών να είναι σαφώς κατανοητοί, τα εργαλεία για προσεκτικό συντονισμό να έχουν παρασχεθεί σωστά και να υπάρχουν διεργασίες ανάληψης ευθύνης. Η αλληλεπικάλυψη εργασιών και δομών πρέπει προφανώς να αποφεύγεται. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να επιτάσσει τη συναίνεση και στήριξη όλων των εμπλεκόμενων μερών, να τηρεί τους στόχους της αποστολής τους και τη συμπληρωματικότητα, καθώς και να συμβαδίζει με την αρχή της επικουρικότητας.

Η θέση σε ισχύ της νέας συνταγματικής συνθήκης θα ανοίξει μια μακροπρόθεσμη προοπτική στην οποία η Ένωση καθίσταται το φυσικό σημείο αναφοράς για μια ευρωπαϊκή διαστημική πολιτική καθοδηγούμενη από τη ζήτηση, μια άποψη η οποία υποστηρίζεται ζωηρά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε μια πρόσφατη έκθεση. [11]

[11] Έκθεση A5/2002/294

Ως καίριο συστατικό τμήμα της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής, η EYΔ πρέπει τελικά να θεσμοποιηθεί στο πλαίσιο της ΕΕ. Οι κινήσεις προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να γίνουν με πραγματιστικό και εξελικτικό τρόπο και να υπόκεινται σε τακτική επανεξέταση έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι τα εμπλεκόμενα μέρη θα μπορούν να προσαρμόσουν προοδευτικά τις δομές και διαδικασίες τους.

Μια διφασική προσέγγιση

Η παρούσα Λευκή Βίβλος προσδιορίζει τα μέτρα που χρειάζονται για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής, τα οποία θα πρέπει να εφαρμοστούν σε δύο φάσεις:

(1) Η πρώτη φάση (2004-2007) θα συνίσταται ειδικότερα στην προώθηση των θεμάτων που καλύπτονται από την προσφάτως συναφθείσα συμφωνία πλαίσιο μεταξύ Ευρωπαϊκής Κοινότητας και EYΔ. Θα παράσχει τη δυνατότητα στους δύο οργανισμούς να θέσουν κοινούς στόχους και να προωθήσουν κοινές πρωτοβουλίες, διατηρώντας τους αντίστοιχους κανόνες τους. Η EYΔ θα πρέπει να είναι η εκτελεστική υπηρεσία της Ένωσης για τα διαστημικά θέματα.

(2) Η δεύτερη φάση (2007-εφεξής) θα αρχίσει με τη θέση σε ισχύ της προτεινόμενης ευρωπαϊκής συνταγματικής συνθήκης, η οποία καθιερώνει το διάστημα ως πεδίο κοινής αρμοδιότητας μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, εφόσον ακολουθηθεί το σχέδιο συνθήκης της Συνέλευσης για το μέλλον της Ευρώπης. Η EYΔ θα πρέπει τότε να ενταχθεί στο πλαίσιο της ΕΕ και η σύμβασή του να τροποποιηθεί αναλόγως.

Μερικά χρόνια μετά τη θέση σε ισχύ της νέας συνθήκης, θα πρέπει