[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 19.9.2007

SEC(2007) 1180

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συνοδευτικό έγγραφο στην

νομοθετική δέσμη για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου Σύνοψη της αξιολόγησης του αντίκτυπου

{ COM(2007) 528 τελικό}{COM(2007) 529 τελικό}{COM(2007) 530 τελικό}{COM(2007) 531 τελικό}{COM(2007) 532 τελικό}{SEC(2007) 1179}

Εκτίμηση των επιπτώσεων της νομοθετικής δέσμης για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου

Στις 10 Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή υπέβαλε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ανακοίνωση με τίτλο «Ενεργειακή πολιτική για την Ευρώπη». Το έγγραφο καταλήγει στη διαπίστωση ότι καταναλωτές και επιχειρήσεις ζημιώνονται, λόγω της αναποτελεσματικότητας και της ακρίβειας των αγορών αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η Επιτροπή αναφέρει ότι θα θα συνεχίσει με τη λήψη μέτρων σε μεμονωμένες περιπτώσεις βάσει των κανόνων του ανταγωνισμού και ότι θα βελτιώσει το ισχύον πλαίσιο.

Διαδικαστικα θεματα και διαβουλευσεισ με τα ενδιαφερομενα μερη

Στις αρχές του 2007 πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις με ρυθμιστικές αρχές, διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, ενώσεις επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου, ενώσεις ανεξάρτητων παραγωγών, ενώσεις καταναλωτών, ενώσεις χρηστών βιομηχανικής ενέργειας , εμπόρους και νεοεισερχόμενους φορείς, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ΜΚΟ . Συνεισέφεραν την άποψή τους σχεδόν 150 ενδιαφερόμενοι.

Ορισμοσ του προβληματοσ και σεναριο αναφορασ

Τα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν είναι τα εξής: συγκέντρωση της αγοράς και ισχύς στην αγορά· κάθετη στεγανοποίηση της αγοράς· απουσία ολοκληρωμένης αγοράς· έλλειψη διαφάνειας· μηχανισμοί διαμόρφωσης των τιμών· αγορές επόμενων σταδίων για το αέριο· αγορές εξισορρόπησης και αγορές για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Πολλά από τα ζητήματα αυτά συνδέονται με την ύπαρξη κάθετα ολοκληρωμένων εταιρειών και με την ανεπάρκεια των αρμοδιοτήτων πολλών ρυθμιστικών αρχών. Δεν υπάρχει επαρκής συντονισμός των εθνικών δικτύων ενέργειας.

Παρότι είχαν θετικό αντίκτυπο, τα μέτρα που εφαρμόστηκαν μέχρι τώρα για τον μετριασμό των προβλημάτων αυτών αποδείχθηκαν ανεπαρκή. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησαν από την Επιτροπή να προτείνει νέα νομοθετικά μέτρα για τη βελτίωση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.

Στοχοι

Το 2007, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναφέρθηκαν και πάλι στην αναγκαιότητα μιας ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου. Σκοπός των προτεινόμενων μέτρων είναι να συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου αυτού. Μια λειτουργική εσωτερική αγορά ενέργειας θα διευκολύνει την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής της Λισαβόνας, από την άποψη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και της αειφορίας. Υπάρχει επίσης σχέση με άλλες πολιτικές, όπως η επανεξέταση του συστήματος εμπορίας εκπομπών ή η μείωση των εκπομπών CO2. Η Επιτροπή μπορεί να συμβάλει ώστε να επωφεληθούν όλοι οι πολίτες της ΕΕ από τη διαδικασία ελευθέρωσης. Μια σειρά από δευτερεύοντες στόχους θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη συνολική στρατηγική.

Βελτίωση του ανταγωνισμού με βελτίωση της νομοθεσίας, διαχωρισμό των δραστηριοτήτων και περιορισμό της ασύμμετρης πληροφόρησης

Η ύπαρξη διαφορετικών βαθμών διαχωρισμού στα διάφορα κράτη μέλη στρεβλώνει τον ανταγωνισμό μεταξύ των παραγόντων της αγοράς. Οι κάθετα ολοκληρωμένες εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου διατήρησαν σε μεγάλο βαθμό τη δεσπόζουσα θέση τους στις παραδοσιακές αγορές τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλά κράτη μέλη να εξακολουθούν να ασκούν αυστηρό έλεγχο στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και του αερίου που χρεώνονται στους τελικούς χρήστες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τον ανταγωνισμό και δεν εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των πελατών.

Βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού με την παροχή μεγαλύτερων κινήτρων για επαρκείς επενδύσεις σε δυναμικότητα μεταφοράς και διανομής

Συντονισμός των επενδύσεων μεταξύ των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς (ΔΣΜ)

Ασφάλεια εφοδιασμού και διάλογος για την ενέργεια με τους κύριους προμηθευτές μας σε φυσικό αέριο

Προώθηση της τεχνολογικής προόδου

Βελτίωση της προστασίας των καταναλωτών και πρόληψη της ενεργειακής πενίας

Η βελτίωση των συνθηκών του ανταγωνισμού και της ασφάλειας του εφοδιασμού είναι προς το συμφέρον όλων των καταναλωτών. Όλες οι σχετικές επιλογές συμβάλλουν στην προστασία των καταναλωτών.

Επιλογεσ πολιτικησ και αναλυση επιπτωσεων

- Διαχωρισμός στους ΔΣΜ

Η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης βασίζεται στην ισχύουσα νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένου του νομικού και λειτουργικού διαχωρισμού στους ΔΣΜ. Εξετάστηκαν δύο επιλογές για τον περαιτέρω διαχωρισμό των δραστηριοτήτων μεταφοράς. Στην περίπτωση του διαχωρισμού της ιδιοκτησίας, ο ΔΣΜ είναι ιδιοκτήτης των περιουσιακών στοιχείων της μεταφοράς, εκμεταλλεύεται το δίκτυο και είναι ιδιοκτησιακά ανεξάρτητος. Στην περίπτωση του ανεξάρτητου διαχειριστή συστήματος (ΑΔΣ), την εκμετάλλευση και την ανάπτυξη του δικτύου μεταφοράς αναλαμβάνει ένας τρίτος, ο οποίος είναι πλήρως ανεξάρτητος από τις κάθετα ολοκληρωμένες εταιρείες. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που συνήλθε τον Μάρτιο παρουσιάστηκε μία ακόμη επιλογή, ο «ρυθμισμένος διαχωρισμός», βάσει του οποίου παραχωρούνται περισσότερες αρμοδιότητες στις ρυθμιστικές αρχές.

Σύμφωνα με το σενάριο αναφοράς, οι βασικές αδυναμίες των υφιστάμενων υποχρεώσεων διαχωρισμού, που περιγράφονται αναλυτικά στην ανακοίνωση της Επιτροπής, θα διατηρηθούν. Από την οικονομική ανάλυση προκύπτει ότι ο πλήρης διαχωρισμός τονώνει τις επενδύσεις, περιορίζει τη συγκέντρωση της αγοράς και μειώνει τις τιμές. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη σχετικά με αρνητικές επιδράσεις στην αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, στις τιμές των μετοχών των εταιρειών ή στις σχέσεις με τους εξωτερικούς προμηθευτές. Γενικά, υπάρχουν λιγότερα εμπειρικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία των ΑΔΣ. Η επιλογή αυτή δεν επηρεάζει αρνητικά παραμέτρους των οικείων εταιρειών, όπως την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας και τις τιμές των μετοχών.

- Ενίσχυση των εθνικών ρυθμιστικών αρχών ενέργειας ώστε να εναρμονιστούν οι αρμοδιότητές τους

Το ισχύον πλαίσιο διεύρυνε την εξουσία των εθνικών ρυθμιστικών αρχών ενέργειας σε κάθε κράτος μέλος και επιδίωξε την εγκαθίδρυση αρχών με συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης το ενδεχόμενο επέκτασης των αρμοδιοτήτων εκ των προτέρων παρέμβασης των ρυθμιστικών αρχών σε ορισμένα πεδία.

Η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης θα υπονομεύσει την αξιοπιστία των ρυθμιστικών αρχών, οι οποίες, κατά τη γνώμη της πλειονότητας των ενδιαφερομένων, δεν διαθέτουν επαρκείς αρμοδιότητες για να διαδραματίσουν τον ρόλο τους. Με την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των ρυθμιστικών αρχών είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις της αγοράς, με αποτέλεσμα ανταγωνιστικότερες αγορές ενέργειας. Ενδέχεται να αυξηθεί κάπως το κόστος της ρύθμισης για το Δημόσιο.

- Συνεργασία μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών ενέργειας της ΕΕ

Οι ρυθμιστικές αρχές συνεργάζονται επί του παρόντος μέσω της ERGEG (Ευρωπαϊκή ομάδα ρυθμιστικών αρχών για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο), η οποία συστάθηκε με απόφαση της Επιτροπής τον Νοέμβριο του 2003. Παρά τη σημαντική ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, εξακολουθεί να υπάρχει κενό ρυθμίσεων όσον αφορά τα διασυνοριακά ζητήματα. Οι εναλλακτικές δυνατότητες για την άρση του αδιεξόδου περιλαμβάνουν τη σταδιακή εξέλιξη της τρέχουσας θεώρησης, ένα ευρωπαϊκό δίκτυο ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών («ERGEG+») και ένα νέο όργανο σε επίπεδο ΕΕ.

Η ανάλυση των απαιτούμενων καθηκόντων οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ο μόνος τρόπος να συμπληρωθεί το κενό ρυθμίσεων είναι η ίδρυση ρυθμιστικού οργανισμού, με αρμοδιότητα έκδοσης ατομικών αποφάσεων που θα είναι νομικά δεσμευτικές για τους τρίτους. Είναι όμως δύσκολο να εκτιμηθούν οι οικονομικές επιπτώσεις. Η μεταβολή της ρυθμιστικής δομής θα προκαλέσει αύξηση των κεντρικών δαπανών για τη ρύθμιση, ενώ οι ρυθμιστικές δαπάνες των κρατών μελών θα μειωθούν.

- Συντονισμός των ΔΣΜ

Οι υφιστάμενες ενώσεις ΔΣΜ (European Transmission System Operators/ETSO [ευρωπαίοι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς] και Gas Transmission Europe/GTE [μεταφορά αερίου στην Ευρώπη]) λειτουργούν σε εθελοντική βάση. Η αύξηση του βαθμού συντονισμού των ΔΣΜ απαιτεί νέο νομοθετικό πλαίσιο. Η επιλογή που εξέτασε η Επιτροπή συνίσταται στην ανάθεση στις ETSO και GTE νέων και πιο επίσημων καθηκόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι προσπάθειες θα μπορούσαν να επικεντρωθούν σε δύο πεδία αρμοδιότητας: τον κοινό προγραμματισμό των επενδύσεων και την κατάρτιση εναρμονισμένων τεχνικών κανόνων.

Κύρια στοιχεία της βελτιωμένης συνεργασίας μεταξύ των ΔΣΜ είναι η ανάπτυξη εμπορικών και τεχνικών κωδίκων, ο συντονισμός της λειτουργίας των δικτύων και ο κοινός προγραμματισμός των επενδύσεων. Έτσι, το αέριο και η ηλεκτρική ενέργεια θα μπορούν να παράγονται και να μεταφέρονται με τρόπο που θα συνάδει πολύ περισσότερο με τις υποκείμενες οικονομικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η συνολική αποδοτικότητα του κλάδου. Η αναγνώριση θεσμικού ρόλου στις υφιστάμενες ενώσεις ΔΣΜ θα είναι επωφελής (λύση «ETSO+\GTE+»).

- Αύξηση της διαφάνειας

Για να είναι αποδοτικές οι αγορές χονδρικής χρειάζεται αξιόπιστη διαμόρφωση των τιμών και η παροχή, στους συμμετέχοντες στην αγορά, επαρκών πληροφοριών σχετικά με αυτήν. Μια επιλογή είναι η θέσπιση δεσμευτικών κατευθυντήριων γραμμών για τη διαφάνεια ή η βελτίωση των απαιτήσεων διαφάνειας για το αέριο. Η διαφάνεια πρέπει να επεκταθεί στην πληροφόρηση σχετικά με τα δίκτυα, όπως και στην πληροφόρηση σχετικά με την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης της αγοράς και τις συναλλαγές. Οι επίσημες συμβουλές της ERGEG του 2006 θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αφετηρία. Το πεδίο εφαρμογής του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου είναι περιορισμένο ως προς τη διαφάνεια.

Οι ισχύουσες απαιτήσεις όσον αφορά τη διαφάνεια επικεντρώνονται κυρίως στη δυναμικότητα των δικτύων. Η αύξηση της διαφάνειας θα αυξήσει την αποδοτικότητα της αλυσίδας προμήθειας, με πολύ χαμηλό κόστος. Το εμπόριο βασικών προϊόντων δεν καλύπτεται επί του παρόντος από άλλες νομικές πράξεις και είναι μάλλον απίθανο να καλυφθεί στο εγγύς μέλλον. Η ηλεκτρική ενέργεια και το αέριο είναι ουσιώδη προϊόντα και διαφέρουν από τα λοιπά εμπορεύματα. Είναι χρήσιμο και εύλογο να μελετηθούν κανόνες για τις συναλλαγές στις αγορές άμεσης παράδοσης και τις προθεσμιακές αγορές αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, στους οποίους θα λαμβάνεται υπόψη η ιδιαιτερότητα των συγκεκριμένων κλάδων.

- Μακροπρόθεσμες συμβάσεις μεταφοράς αερίου, συναφθείσες πριν από την ελευθέρωση

Το ισχύον πλαίσιο δημιούργησε κάποια σύγχυση. Μια δυνατότητα είναι η κατάργηση ή η τροποποίηση των διατάξεων, ώστε να αποσαφηνιστεί ότι η συγκεκριμένη νομοθεσία ισχύει και για τις εν λόγω συμβάσεις, κάτι τέτοιο όμως ενδέχεται να θέσει υπό αμφισβήτηση την ισχύ των συμβάσεων εισαγωγής αερίου στην ΕΕ που συνήφθησαν πριν από την ελευθέρωση.

Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η οδηγία δεν πρέπει να τροποποιηθεί εν προκειμένω. Είναι σαφές ότι όλες οι συμβάσεις που συνήφθησαν πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 2003/55/ΕΚ εξακολουθούν να ισχύουν, εφόσον είναι σύμφωνες με το κοινοτικό δίκαιο περί ανταγωνισμού, και ότι υπόκεινται και αυτες στις διατάξεις του ισχύοντος πλαισίου.

- Ενίσχυση του διαχωρισμού στους ΔΣΔ, που περιλαμβάνει αυξημένο ρυθμιστικό έλεγχο και επανεξέταση του ορίου των 100.000

Μια δυνατότητα είναι ο διαχωρισμός της ιδιοκτησίας για τους ΔΣΔ (διαχειριστές συστημάτων διανομής) που, επί του παρόντος, έχουν το ίδιο νομικό καθεστώς με τους ΔΣΜ. Μια άλλη εναλλακτική λύση είναι η βελτίωση της λειτουργίας των ΔΣΔ όσον αφορά τον διαχωρισμό της διαχείρισης, μέσω κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

Η Επιτροπή εξέτασε το ενδεχόμενο ενίσχυσης των υποχρεώσεων διαχωρισμού για τους ΔΣΔ και επιβολής υποχρέωσης νομικού και λειτουργικού διαχωρισμού σε όλους τους ΔΣΔ. Με βάση την ανάλυση κόστους-οφέλους, η λύση αυτή δεν φαίνεται ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.

- Αποθήκευση αερίου

Ο ανταγωνισμός στον κλάδο του αερίου περιορίζεται από τη διαθεσιμότητα μονάδων αποθήκευσης. Το 2004 συμφωνήθηκαν εθελοντικές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες όμως δεν τηρούνται. Χρειάζονται ενδεχομένως μέτρα για την εξισορρόπηση της ανάγκης αποτελεσματικής πρόσβασης με τη διατήρηση των κινήτρων για την ανάπτυξη νέων μονάδων αποθήκευσης. Για το σκοπό αυτό θα απαιτούνταν ειδικό ρυθμιστικό πλαίσιο.

Η υλοποίηση του νομικού και του λειτουργικού διαχωρισμού στις μονάδες αποθήκευσης αερίου και στις εγκαταστάσεις LNG και η εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών εμφανίζουν θετική σχέση κόστους-οφελών. Οι απαιτήσεις όσον αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης στις μονάδες αποθήκευσης ενδέχεται να πρέπει να επεκταθούν και στους τερματικούς σταθμούς LNG.

- Επιβολή υποχρεώσεων στρατηγικής αποθήκευσης αερίου

Μετά τις κρίσεις στον εφοδιασμό με αέριο του 2006 και του 2007, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσον πρέπει να ενισχυθεί ο ήδη υπάρχων μηχανισμός. Μελετήθηκαν οι εξής τρεις επιλογές: επιβολή στις εταιρείες της υποχρέωσης να διατηρούν στρατηγικά αποθέματα· βελτίωση του υπάρχοντος μηχανισμού· δημιουργία μηχανισμού αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών σε περιφερειακό επίπεδο.

Η επιβολή της υποχρέωσης αποθήκευσης αερίου βελτιώνει τη συνολική ασφάλεια του εφοδιασμού του ευρωπαϊκού συστήματος με αέριο, έχει όμως και αρνητικές επιπτώσεις. Λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος, η Επιτροπή θα δρομολογήσει σύντομα μελέτη με αντικείμενο τα στρατηγικά αποθέματα αερίου.

- Πλαίσιο για νέες επενδύσεις σε υποδομή αερίου

Η ΕΕ οφείλει να συγκεράσει δύο στόχους, δηλ. την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού και τη διασφάλιση μιας ανταγωνιστικής αγοράς αερίου. Η ισχύουσα δυνατότητα εξαίρεσης μεγάλων νέων έργων υποδομής από τις ρυθμίσεις για την πρόσβαση τρίτων έχει αποδειχθεί μερικές φορές δύσκολη στην εφαρμογή. Η δεύτερη επιλογή είναι η βελτίωση της διαδικασίας και η αποσαφήνιση των κριτηρίων έγκρισης εξαιρέσεων.

Το σενάριο αναφοράς θα μεγεθύνει τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς τον χειρισμό των αιτήσεων εξαίρεσης για νέα έργα υποδομής. Ο προσδιορισμός και η αποσαφήνιση του νομοθετικού πλαισίου μέσω ειδικών κατευθυντήριων γραμμών θα περιορίσει τον κίνδυνο αυτό και θα διευκολύνει τη διεκπεραίωση διασυνοριακών αιτήσεων εξαίρεσης. Είναι σκόπιμο να ανατεθεί στον νέο οργανισμό συνεργασίας των ρυθμιστικών αρχών ενέργειας το καθήκον της διεκπεραίωσης των αιτήσεων εξαίρεσης αγωγών που διέρχονται από περισσότερα του ενός κράτη μέλη.

- Προστασία των καταναλωτών και πρόληψη της ενεργειακής πενίας

Οι ισχύουσες οδηγίες απαιτούν διασφαλίσεις για την προστασία των καταναλωτών και περιλαμβάνουν την έννοια της καθολικής υπηρεσίας για την ηλεκτρική ενέργεια. Επιπλέον των μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργίας των ΔΣΔ, εξετάστηκαν οι εξής δύο επιλογές: πρόσθετα νέα νομοθετικά μέτρα ή μη δεσμευτικοί κανόνες (Χάρτης δικαιωμάτων των καταναλωτών ενέργειας).

Η υποχρέωση παροχής πληροφοριών ενδέχεται να συμβάλει στην προστασία των καταναλωτών, στη διεκδικησιμότητα της αγοράς και στην πτώση των τιμών της ενέργειας. Η διάθεση στοιχείων στους καταναλωτές θα έχει θετικό αντίκτυπο σε όλες τις δαπάνες και στην εξοικονόμηση ενέργειας. Το κόστος εγκατάστασης των σχετικών διατάξεων φαίνεται χαμηλό σε σχέση με τα δυνητικά οφέλη.

- Έλεγχος των επενδύσεων τρίτων χωρών σε δίκτυα της ΕΕ

Η Επιτροπή ανέλυσε μέτρα για τον έλεγχο των επενδύσεων εταιρειών τρίτων χωρών στα δίκτυα αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Ο αποτελεσματικός διαχωρισμός στους ΔΣΜ μπορεί να υπονομευθεί από εταιρείες τρίτων χωρών που δραστηριοποιούνται τόσο στην προμήθεια ενέργειας όσο και στην εκμετάλλευση δικτύων και, γενικότερα, ο διαχωρισμός της ιδιοκτησίας θα οδηγήσει σε εκποίηση των ευρωπαϊκών δικτύων. Εξετάστηκε κατά πόσον χρειάζονται πρόσθετοι ρυθμιστικοί κανόνες ή κανόνες ιδιοκτησίας.

Οι επενδύσεις στα δίκτυα αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ είναι ευπρόσδεκτες, οι δε επενδύσεις τρίτων χωρών μπορούν να θεωρηθούν επωφελείς. Εάν η ανάμειξη των εταιρειών τρίτων χωρών υπονομεύει τον αποτελεσματικό διαχωρισμό στους ΔΣΜ ή εάν οι επενδύσεις υπαγορεύονται από άλλα κίνητρα εκτός των οικονομικών, ενδέχεται να εξουδετερωθούν τα ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα του διαχωρισμού και να διακυβευτεί η ασφάλεια του εφοδιασμού. Είναι δυνατές δύο προσεγγίσεις: η επιβολή περιορισμών ιδιοκτησίας για το μερίδιο των εταιρειών τρίτων χωρών σε δίκτυα της ΕΕ ή μια ρυθμιστική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία θα παρακολουθείται σε εθνικό ή/και σε ευρωπαϊκό επίπεδο η ανεξαρτησία ενός υποψηφίου ΔΣΜ.

- Ανάλυση των μακροοικονομικών επιπτώσεων

Οι οικονομετρικές προσομοιώσεις των μακροοικονομικών επιπτώσεων της περαιτέρω ελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας δείχνουν θετικό αντίκτυπο των προτεινόμενων επιλογών στις τιμές και στο ΑΕγχΠ. Οι βελτιώσεις στην αποδοτικότητα των κλάδων της ηλεκτρικής ενέργειας και του αερίου οδηγούν σε χαμηλότερες τιμές ενέργειας, οι οποίες με τη σειρά τους έχουν αντίκτυπο στην υπόλοιπη οικονομία.

- Ανάλυση των επιπτώσεων στην απασχόληση και των κοινωνικών επιπτώσεων

Ο άμεσος κοινωνικός αντίκτυπος όλων των προτεινόμενων μέτρων από πλευράς απασχόλησης στον κλάδο της ενέργειας θα είναι μάλλον πολύ περιορισμένος. Οι περισσότερες εταιρείες του κλάδου είναι ήδη υπό ανασυγκρότηση για να αντιμετωπίσουν την ελευθέρωση, ανεξάρτητα από τη θέσπιση περαιτέρω διαχωρισμού και τη βελτίωση των ρυθμίσεων.

Το ενδεχόμενο ενεργειακής πενίας απασχολεί ορισμένα κράτη μέλη. Η περαιτέρω ελευθέρωση των αγορών ενέργειας προβλέπεται να έχει θετικό αντίκτυπο, καθώς αναμένεται να μειωθούν οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας και του αερίου.

- Ανάλυση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

Οι πρωταρχικοί στόχοι των προτεινόμενων ρυθμιστικών αλλαγών είναι οικονομικοί, χωρίς όμως να μπορεί να αποκλειστεί ο αντίκτυπος στις περιβαλλοντικές επιδόσεις του ενεργειακού συστήματος και της ευρωπαϊκής οικονομίας στο σύνολό της. Η προβλεπόμενη ένταση του ανταγωνισμού αναμένεται γενικά να εξαλείψει τα κέρδη που προκύπτουν από την έλλειψη ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι επιδράσεις του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες, μεταδίδοντας στους καταναλωτές ένα σαφέστερο και λιγότερο στρεβλωμένο μήνυμα για το αντίτιμο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, μέσω των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.

Συμπερασμα: Συγκριση των επιλογων

- Περαιτέρω διαχωρισμός στους ΔΣΜ: ο χωρισμός της ιδιοκτησίας μεταξύ δικτύων μεταφοράς και επιχειρήσεων παραγωγής/προμήθειας (πλήρης διαχωρισμός της ιδιοκτησίας) παρέχει τα βέλτιστα εχέγγυα από την άποψη του ανταγωνισμού. Η επιλογή του ΑΔΣ είναι μια εναλλακτική λύση, υπό τον όρο ότι συνδυάζεται με αυστηρότερη ρύθμιση για την παρακολούθηση της εκεμτάλλευσης του συστήματος μεταφοράς.

- Βελτίωση του ρόλου και του συντονισμού των ρυθμιστικών αρχών: η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης δεν αποτελεί βιώσιμη επιλογή. Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων και της ανεξαρτησίας των ρυθμιστικών αρχών αναμένεται να ωφελήσει ιδιαίτερα τον ανταγωνισμό, διασφαλίζοντας ίσους όρους στις εταιρείες στην Ευρώπη. Το κόστος είναι πολύ περιορισμένο σε σύγκριση με τα αναμενόμενα οφέλη για τη λειτουργία της αγοράς. Η έλλειψη συντονισμού των ρυθμιστικών αρχών μπορεί να αντιμετωπιστεί με την ίδρυση κοινοτικού οργανισμού.

- Συντονισμός των ΔΣΜ: ο επίσημος συντονισμός των ΔΣΜ μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα μέσω της επιλογής «ETSO+/GTE+».

- Αύξηση της διαφάνειας των αγορών χονδρικής: μια ενιαία προσέγγιση για μεγαλύτερη διαφάνεια, βασιζόμενη σε ένα σύνολο πανευρωπαϊκών προτύπων υψηλού επιπέδου για τη γνωστοποίηση στοιχείων σχετικά με το αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη και ευπρόσδεκτη από τους παράγοντες της αγοράς.

- Δράση για τη ρύθμιση των μακροπρόθεσμων συμβάσεων στον κλάδο του αερίου: η ανάλυση κόστους-οφέλους της θέσπισης περαιτέρω νομοθετικών μέτρων για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις στον κλάδο του αερίου δεν κατέληξε σε ασφαλή συμπεράσματα.

- Πρόσβαση σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης αερίου: πρέπει να διερευνηθούν τα οφέλη που μπορούν να αναμένονται από τη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων αερίου σε επίπεδο ΕΕ. Τα σχετικά μέτρα υποστηρίζονται σε περιορισμένο βαθμό από τους ενδιαφερόμενους.

- Αλλαγές στο πλαίσιο των επενδύσεων σε υποδομές εισαγωγής αερίου: το ισχύον πλαίσιο πρέπει να τροποποιηθεί. Η δράση της ΕΕ στο επίπεδο αυτό με στόχο τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για επενδύσεις προσδίδει σαφή προστιθέμενη αξία.

- Διαχωρισμός στους ΔΣΔ: στο παρόν στάδιο, τα οφέλη από τον περαιτέρω διαχωρισμό δεν είναι συντριπτικά μεγαλύτερα από το κόστος. Δεδομένου ότι ο νομικός διαχωρισμός στους ΔΣΔ υλοποιήθηκε μόλις πρόσφατα σε πολλά κράτη μέλη, φαίνεται δυσανάλογο να επιβληθεί τώρα διαχωρισμός ιδιοκτησίας.

- Προστασία των καταναλωτών: ένας χάρτης ενέργειας θα παράσχει κατάλληλο επίπεδο προστασίας σε επίπεδο ΕΕ, ιδίως κατά της ενεργειακής πενίας.

- Έλεγχος των επενδύσεων τρίτων χωρών σε δίκτυα της ΕΕ: θα μπορούσε να εξασφαλιστεί με ρυθμιστικά μέτρα ότι λαμβάνεται υπόψη η σημασία των δικτύων αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ και ότι οι εταιρείες τρίτων χωρών συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις διαχωρισμού.