Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης, του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος δράσης για την εφαρμογή της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την επαγγελματική κατάρτιση (94/C 148/03)

Στις 21 Φεβρουαρίου 1994, το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αποφάσισε να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 127 της Συνθήκης ΕΟΚ, τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων εξέδωσε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαρτίου 1994. Εισηγητής ήταν ο κ. Nierhaus.

Κατά τη διάρκεια της 314ης συνόδου ολομελείας (συνεδρίαση της 23ης Μαρτίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Γενικές παρατηρήσεις

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί, κατά πρώτον, ότι με την πρόταση που κατέθεσε η Επιτροπή με βάση το άρθρο 127 της Συνθήκης για την ΕΕ για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος δράσης για την εφαρμογή της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την επαγγελματική κατάρτιση (Πρόγραμμα Leonardo) θα επιτευχθούν δύο κύριοι στόχοι: αφενός, η κοινοτική πολιτική κατάρτισης τίθεται (σε συνδυασμό με το πρόγραμμα Σωκράτης) - σύμφωνα με τα άρθρα 126 και 127 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση - σε νέα ομοιογενή βάση από πλευράς σχεδιασμού και, αφετέρου, συνδέεται άμεσα με τα ήδη υφιστάμενα προγράμματα που είχαν αναγνωρισμένη επιτυχία, όπως το Comett, το Eurotecnet, το Force, το Petra κτλ, προκειμένου να επωφεληθεί από τα αποτελέσματά τους και να συνεχίσει την επιδίωξη των στόχων τους.

1.2. Τελικά, αποφασιστικής σημασίας για την αξιολόγηση και την προτεραιότητα των προτάσεων της Επιτροπής είναι η ουσιαστική συμβολή τους στην ανάπτυξη μιας ποιοτικής κατάρτισης (άρθρο 126 ΕΕ) και ενός υψηλού επιπέδου προσόντων (άρθρο 127 ΕΕ) στα κράτη μέλη, προκειμένου να προωθηθεί η αρμονική ανάπτυξη της Ένωσης ως συνόλου.

1.3. Σε αυτό το πλαίσιο η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τονίζει ότι θεωρεί ότι το άρθρο 127 της Συνθήκης για την ΕΕ αποτελεί την πλέον κατάλληλη νομική βάση για την υλοποίηση του προγράμματος δράσης.

1.4. Η ΟΚΕ εκφράζει επιπλέον την ικανοποίησή της για την πρωτοβουλία της Επιτροπής για δύο βασικούς λόγους:

- διότι έτσι πραγματοποιούνται, σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, ευρείες συζητήσεις για το νέο, μετά το Μάαστριχτ, πλαίσιο δράσης της Κοινότητας στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και,

- συγκεντρώνονται, εφεξής, οι βασικές ενέργειες της Κοινότητας στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης σε ένα μεγάλο ενιαίο πρόγραμμα και αυξάνει συνολικά η διαφάνεια των διαφόρων σχεδίων και των μεταξύ τους σχέσεων.

1.5. Με την πλήρη επιφύλαξη της ευθύνης των κρατών μελών για το περιεχόμενο και την οργάνωση της επαγγελματικής κατάρτισης, ο κύριος στόχος της κοινοτικής πολιτικής πρέπει να είναι να εξασφαλιστεί για όλους και να αναπτυχθεί μια ποιοτική κατάρτιση στα κράτη μέλη της Κοινότητας. Ισότιμους στόχους αποτελούν, αφενός, το δικαίωμα του ατόμου να ακολουθεί κατάρτιση αντίστοιχη με τις ικανότητες και τις προσδοκίες του και, αφετέρου, να διαφυλαχθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας των κρατών μελών και, συνεπώς, και η οικονομική ευημερία της Κοινότητας. Στο πλαίσιο αυτό, η κύρια συμβολή της Κοινότητας πρέπει να είναι η προώθηση της συνεργασίας των κρατών μελών ενόψει της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής διάστασης.

1.6. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, οι συγκεκριμένες ενέργειες της Κοινότητας μπορούν μόνο να δώσουν ωθήσεις στις εθνικές πολιτικές για την κατάρτιση που, από την πλευρά τους, πρέπει να αναλάβουν τις απαιτούμενες δραστηριότητες.

1.6.1. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ απευθύνει έκκληση στα κράτη μέλη ώστε, στην παρούσα περίοδο οικονομικών, συγκυριακών και διαρθρωτικών προβλημάτων που συνδέονται με μια τρομακτική άνοδο της ανεργίας, να επενδύσουν στη γενική εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, διότι αποτελούν προϋπόθεση απαραίτητη για την εξασφάλιση, τόσο μεσοπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας στην παγκόσμια αγορά και για την πολιτική σταθερότητα των κρατών μελών.

1.7. Τα προγράμματα δράσης και προώθησης που πραγματοποιεί η Κοινότητα δεν επιδρούν με διαρκή τρόπο στα κράτη μέλη εάν οι εθνικές πολιτικές κατάρτισης υπόκεινται σε βραχυπρόθεσμες δημοσιονομικές εκτιμήσεις και περιορισμούς. Αυτό ισχύει, σε μεγάλο βαθμό, - και όχι μόνο λόγω της απαιτούμενης συμπληρωματικής χρηματοδότησης - για το προαναφερθέν πρόγραμμα δράσης.

1.8. Οι κοινωνικοί εταίροι οφείλουν να αναλάβουν την ευθύνη τους όσον αφορά την επαγγελματική εξειδίκευση προκειμένου να συμβάλουν κατά τρόπο οργανωμένο στην ενίσχυση των απαιτούμενων δραστηριοτήτων των κυβερνήσεων των κρατών μελών σύμφωνα με τις συνήθεις σε αυτά μεθόδους και, συνεπώς, να συνεχίσουν τον κοινωνικό διάλογο σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, πρέπει οι κοινωνικοί εταίροι να συμπεριληφθούν στο δυναμικό προώθησης των δυνατοτήτων με την ιδιότητά τους ως φορέων μέτρων επαγγελματικής εξειδίκευσης.

1.9. Η ΟΚΕ θεωρεί ακόμη απαραίτητο το συντονισμό της πολιτικής προώθησης που ασκείται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου με τους στόχους που ορίζονται στο άρθρο 127 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση διότι μόνο με αυτά τα χρηματοδοτικά μέσα, σημαντικά σε σχέση με εκείνα που διατίθενται στο υπό εξέταση πρόγραμμα, θα καταστεί δυνατή η εφαρμογή μιας αποτελεσματικής πολιτικής για την επαγγελματική κατάρτιση σε όλη την Κοινότητα.

1.10. Αν και η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος με 141 εκατομμύρια Ecu για το 1995, είναι καλύτερη από εκείνη του προηγούμενου προγράμματος, προτείνει όπως στη συνέχεια, επανεξετασθεί και αυξηθεί το κονδύλιο, πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό όταν θα διευρυνθεί το δικαίωμα συμμετοχής στην προώθηση του προγράμματος.

1.11. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να φροντίσει ώστε να διατεθούν για το προτεινόμενο πρόγραμμα οι ίδιοι πόροι που διατίθενται και για τη χρηματοδότηση του προγράμματος για τη γενική και ανώτατη εκπαίδευση.

1.12. Τέλος, η ΟΚΕ παροτρύνει να γίνει χρήση των δυνατοτήτων του διαρθρωτικού ταμείου, του ταμείου περιφερειακής ανάπτυξης και του ταμείου συνοχής για την υλοποίηση του προγράμματος δράσης.

2. Ειδικές παρατηρήσεις

2.1. Κατά τη θέσπιση μιας κοινής σειράς στόχων για την κοινοτική πολιτική επαγγελματικής κατάρτισης (άρθρο 1) πρέπει να υπογραμμιστούν οι ακόλουθοι γενικοί στόχοι, οι οποίοι ορίζουν το πεδίο δράσης της κοινοτικής πολιτικής και, σε επίπεδο εθνικών πολιτικών, χαράσσουν τις κατευθυντήριες γραμμές που επιτρέπουν την ανάπτυξη μιας ομοιογενούς πολιτικής. Η ΟΚΕ θεωρεί εξίσου σημαντικούς και τους δύο κύριους στόχους μιας κοινοτικής πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης, δηλαδή:

- να δοθεί σε όλους τους νέους που το επιθυμούν, η δυνατότητα πρόσβασης σε μια αρχική επαγγελματική κατάρτιση που παρέχει ειδίκευση,

- να εξασφαλιστεί σε όλους τους εργαζόμενους το δικαίωμα και οι δυνατότητες πρόσβασης στη συνεχή επαγγελματική κατάρτιση μέσω της δημιουργίας μιας ποιοτικά και ποσοτικά συγκρίσιμης προσφοράς σε όλα τα κράτη μέλη της Κοινότητας.

2.1.1. Για το λόγο αυτό πρέπει να εξασφαλιστεί η δυνατότητα εύκολης μετάβασης από την αρχική επαγγελματική κατάρτιση στη συνεχή κατάρτιση διότι αυτό αποτελεί προϋπόθεση απαραίτητη για τη «συνεχή κατάρτιση» σε όλους τους τομείς.

2.1.2. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ επιθυμεί να επισύρει την προσοχή στην εξαιρετική σημασία που έχει η υψηλή ποιότητα καθοδήγησης του επαγγελματικού προσανατολισμού πριν από την έναρξη της επαγγελματικής δραστηριότητας διότι κατ'αυτόν τον τρόπο

- θα καλυφθούν με ορθολογικό τρόπο οι ανάγκες των επιχειρήσεων,

- αποφεύγεται η λανθασμένη επένδυση χρόνου των ενδιαφερομένων στην επαγγελματική τους κατάρτιση,

- προωθείται ουσιαστικά η ανάπτυξη επαγγελματικής επιμόρφωσης προσαρμοσμένης στις εκάστοτε ανάγκες.

2.1.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η αρχική επαγγελματική κατάρτιση που παρέχει ειδίκευση πρέπει στο μέλλον τόσο να ενισχύει τη μετάδοση όσο το δυνατόν ευρύτερων επαγγελματικών γνώσεων, όσο και να λαμβάνει υπόψη την «ευρωπαϊκή διάσταση».

2.1.4. Τέλος, πρέπει, μεταξύ άλλων, να παρέχονται επαρκείς γνώσεις άλλων γλωσσών της Κοινότητας εκτός από τη μητρική. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι μόνο στο Μέρος ΙΙΙ των κοινοτικών μέτρων υπάρχει αναφορά στις γνώσεις ξένων γλωσσών. Η επαρκής γνώση μίας ή περισσοτέρων ξένων γλωσσών είναι εξαιρετικά σημαντική και για την ποιότητα της επαγγελματικής κατάρτισης. Επειδή σύμφωνα με το σχέδιο που κατέθεσε η Επιτροπή για το πρόγραμμα Σωκράτης, φαίνεται αδύνατο να προωθηθεί η ενθάρρυνση της εκμάθησης ξένων γλωσσών στην επαγγελματική κατάρτιση, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να συμπεριλάβει ρητά στο πρόγραμμα Leonardo την ενθάρρυνση της εκμάθησης ξένων γλωσσών στα πλαίσια της επαγγελματικής κατάρτισης.

2.1.5. Πρέπει, για το λόγο αυτό, να επιδιωχθεί ο συσχετισμός των δύο προγραμμάτων προκειμένου να ενισχυθούν στις ανώτερες σχολές εκείνα τα στοιχεία επαγγελματικής κατάρτισης, τα οποία η Επιτροπή συνδέει με τη γενική εκπαίδευση.

2.1.6. Σε γενικές γραμμές, η συνεχής επαγγελματική κατάρτιση πρέπει, με διαφορετικές προτεραιότητες και βαρύτητα, να εκπληροί τις ακόλουθες λειτουργίες:

- εξακολούθηση και εμβάθυνση της επαγγελματικής και της προσωπικής διαμόρφωσης του ατόμου με το τέλος της σχολικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, γεγονός το οποίο ενισχύει προπαντός την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων,

- κάλυψη των κενών της κατάρτισης, τα οποία οφείλονται σε προηγούμενες φάσεις της κατάρτισης (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αρχική επαγγελματική κατάρτιση),

- διασφάλιση των θέσεων απασχόλησης και βελτίωση των ευκαιριών επαγγελματικής προόδου μέσω της εξειδίκευσης και προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις ειδικεύσεων (π.χ. λόγω της μεταβολής των τεχνολογικών μεθόδων),

- επαναπροσανατολισμός σε νέους τομείς δραστηριοτήτων με προοπτικές,

- επανένταξη των ανέργων στις διεργασίες του ενεργού βίου,

- επανένταξη στον ενεργό βίο (ανδρών και γυναικών) ύστερα από διακοπή για οικογενειακούς λόγους,

- επανένταξη των απασχολουμένων, οι οποίοι, λόγω ασθενείας, απεκόπησαν για μεγάλο διάστημα από τον ενεργό βίο,

- ενίσχυση της κλαδικής, κάθετης και περιφερειακής κινητικότητας των εργαζομένων προκειμένου να βελτιωθεί η ισότητα επαγγελματικών ευκαιριών.

2.1.7. Οι στόχοι αυτοί, για τους οποίους θα έπρεπε να υπάρχει κατ'αρχήν ομοφωνία μεταξύ των κρατών μελών, απαιτούν, ωστόσο, τη συνεχή βελτίωση των προϋποθέσεων στα κράτη μέλη, η οποία μπορεί να ενισχυθεί μόνο από το πρόγραμμα δράσης.

2.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει και εκφράζει την ικανοποίησή της για τις προσπάθειες της Επιτροπής προκειμένου να θέσει σαφείς ορισμούς (άρθρο 2), οι οποίοι θα συμβάλλουν στη βελτίωση της κατανόησης μεταξύ των εμπειρογνωμόνων από τα διαφορετικά εθνικά συστήματα κατάρτισης.

2.3. Λόγω της θεμελιώδους σημασίας των ορισμών αυτών, οι οποίοι υπερβαίνουν τα όρια του παρόντος προγράμματος, πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι:

- η έννοια «εργαζόμενος», για τον οποίο υπάρχουν αντίστοιχοι σε όλες της γλώσσες της Κοινότητας και είναι ευρέως κατανοητός, δεν πρέπει να επεκταθεί στους «εργαζόμενους για ίδιο λογαριασμό» διότι αυτό προκαλεί ασάφεια. Στο βαθμό που και οι εργαζόμενοι για ίδιο λογαριασμό περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα δράσης - και, κατά την άποψη της ΟΚΕ αυτό προκύπτει από πολλά σημεία του εγγράφου - θα πρέπει για λόγους σαφήνειας να γίνεται ιδιαίτερη αναφορά σε αυτούς,

- οι αυτόνομοι οικονομικοί οργανισμοί όπως τα εμπορικά και βιομηχανικά επιμελητήρια, δεν είναι φορείς κατάρτισης. Επομένως, το άρθρο 2στ θα πρέπει να συνταχθεί ως εξής: «Η έννοια καλύπτει και τους οργανισμούς κατάρτισης και τις εργασίες στον τομέα της κατάρτισης των αυτόνομων οικονομικών οργανισμών, των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των επαγγελματικών συνδέσμων...»,

- ο όρος «ανοιχτή και εξ αποστάσεως μαθητεία και κατάρτιση» δεν περιλαμβάνει την «παραδοσιακή εξ αποστάσεως διδασκαλία», η οποία συνίσταται σε συνδυασμό γραπτού υλικού εργασίας, υπηρεσιών διόρθωσης και, εάν χρειάζεται, απευθείας διδασκαλίας. Τούτο δεν φαίνεται σωστό για τον πρόσθετο λόγο ότι τα άρθρα της Συνθήκης ΕΟΚ δεν προβλέπουν αυτό τον περιορισμό.

2.4. Επιπλέον, η ΟΚΕ σημειώνει ότι θα πρέπει να επανεξετασθεί η συστηματική ταξινόμηση ορισμένων μερών των παραρτημάτων Ι και ΙΙ. Τούτο ισχύει π.χ. για τα «προγράμματα τοποθέτησης και ανταλλαγών», τα οποία θα ήταν καλύτερο να περιλαμβάνονται στο μέρος ΙΙ ενώ «τα σχέδια στον τομέα της συμβατικής πολιτικής» θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο μέρος Ι.

2.5. Τα άρθρα 126 και 127 βασίζονται στον πλήρη σεβασμό της ευθύνης των κρατών μελών ως προς το περιεχόμενο και την οργάνωση της επαγγελματικής κατάρτισης και αποκλείουν κάθε εναρμόνιση των νομικών και κανονιστικών διατάξεων μέσω κοινοτικών ρυθμίσεων. Αυτό σημαίνει ότι θα είναι ολοένα και πιο σημαντικό να αναπτυχθούν οι ανταλλαγές πληροφοριών και εμπειριών σχετικά με τα συστήματα και τους μηχανισμούς κατάρτισης, τις δυνατότητες επαγγελματικού προσανατολισμού και σχετικά με τα συστήματα εξειδίκευσης και πιστοποίησης, ενόψει της ελεύθερης κυκλοφορίας και της κινητικότητας των εργαζομένων, δεδομένου ότι προχωρεί συνεχώς η ενοποίηση των κρατών μελών της Κοινότητας (παράρτημα 1.5). Το στόχο αυτό μπορούν να εξυπηρετήσουν και οι ανταλλαγές πληροφοριών για την επαγγελματική κατάρτιση μέσω π.χ. προγραμμάτων ενημερωτικών επισκέψεων και ανταλλαγών εμπειρογνωμόνων.

2.6. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η ελεύθερη κυκλοφορία αποτελεί πραγματικότητα, απαιτείται όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διαφάνεια στα συστήματα εξειδίκευσης, ώστε το περιεχόμενο και το επίπεδο εξειδίκευσης ενός εργαζομένου ή ενός εργαζομένου για ίδιο λογαριασμό που επιθυμεί να απασχοληθεί σε άλλο κράτος μέλος να μπορεί να αποδεικνύεται στους πιθανούς εργοδότες σε όλα τα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του Cedefop είναι ουσιαστικής σημασίας για την υλοποίηση του προγράμματος δράσης, γεγονός το οποίο θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την προκείμενη αναδιάρθρωση του Cedefop.

2.7. Ένα μέσο για την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας θα μπορούσε να είναι ένα ευρωπαϊκό διαβατήριο κατάρτισης, στο οποίο θα αναφέρονται, με τυποποιημένο τρόπο, τα διάφορα μαθήματα αρχικής κατάρτισης που παρακολούθησε ο κάτοχος (προϋποθέσεις πρόσβασης, τρόπος οργάνωσης, διάρκεια και περιεχόμενο) καθώς και η επαγγελματική εμπειρία και η συμμετοχή σε επιμορφωτικές δραστηριότητες. Η ΟΚΕ προτείνει την εντατικοποίηση των εργασιών για την επίτευξη ενός τέτοιου μέσου, σε συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές και με τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων.

2.8. Τέλος, η ΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό να συνοδεύονται οι πρώτες ευρωπαϊκές προσπάθειες στον τομέα της συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης από ένα διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους (σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 6.4 του εγγράφου της Επιτροπής), τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στόχος αυτού του συνεχούς διαλόγου σε όλα τα επίπεδα πρέπει να είναι η επισκόπηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται σε κάθε φάση εκτέλεσης του προγράμματος δράσης.

2.9. Επομένως, η ΟΚΕ εκφράζει ιδιαίτερη ικανοποίηση για τη συμμετοχή των εκπροσώπων των κοινωνικών εταίρων στις εργασίες της συμβουλευτικής επιτροπής που προβλέπει το άρθρο 5, η οποία πρέπει να διαθέτει εκτός από την καθαρά συμβουλευτική αρμοδιότητα και τη δυνατότητα της από κοινού διαμόρφωσης και διοίκησης (κατόπιν εισηγήσεως) (βλ. επίσης άρθρο 6.4). Ωστόσο, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να διαθέτουν ισομερή εκπροσώπηση (δηλαδή ένας εργαζόμενος και ένας εργοδότης από κάθε κράτος μέλος) με εκείνη των εκπροσώπων των κυβερνήσεων (πιθανώς, όπως ισχύει και για άλλους οργανισμούς της Επιτροπής, όπως η Συμβουλευτική Επιτροπή για την Κατάρτιση). Δεδομένου του βασικού ρόλου των κοινωνικών εταίρων στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης σε πολλά κράτη μέλη, το καθεστώς του απλού παρατηρητή που τους παραχωρείται δεν είναι ανάλογο με την αποστολή και τη σημασία τους όσον αφορά τη διαμόρφωση της πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να τους αναγνωριστεί το δικαίωμα ψήφου.

Βρυξέλλες, 23 Μαρτίου 1994.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN