Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ο ρόλος των ενωσιακών πολιτικών στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων στην ενίσχυση των οικονομικών επιδόσεων της ΕΕ»

(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2020/C 47/06)

Εισηγητής: ο κ. Jonathan PEEL

Εισηγήτρια: η κ. Tanja BUZEK

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 24.1.2019 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του εσωτερικού κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο τμήμα REX Υιοθετήθηκε από το τμήμα 3.10.2019 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 30.10.2019 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 547 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 155/4/5

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Το εμπόριο και οι επενδύσεις έχουν θεμελιώδη σημασία για την ΕΕ και της παρέχουν κυρίως τη δυνατότητα να βελτιώσει «κατ’ οίκον» τις δικές της οικονομικές επιδόσεις εντός της επικράτειάς της. Δεδομένου, αφενός, ότι μία στις επτά θέσεις εργασίας στην ΕΕ εξαρτάται από το εξωτερικό εμπόριο και, αφετέρου, ότι το 90 % της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης κατά τα επόμενα 10 έως 15 έτη αναμένεται να σημειωθεί εκτός Ευρώπης, η ΕΕ οφείλει να επιδιώξει ενεργά τη βέλτιστη δυνατή αξιοποίηση των εν λόγω ευκαιριών και να μην βρεθεί ασκόπως σε μειονεκτική θέση έναντι των ανταγωνιστών από τρίτες χώρες.

1.1.1. Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων υπόκειται σε έλεγχο και πολιτική ανάλυση περισσότερο από ποτέ άλλοτε. Μείζονες πολιτικές εξελίξεις, όπως η άνοδος του λαϊκισμού, οι εμπορικές επιπτώσεις της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ (Brexit) και τα μέτρα που επιβλήθηκαν στις εμπορικές ανταλλαγές βιομηχανικών προϊόντων από τη σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ, έφεραν στο φως ανησυχίες σχετικά με αθέμιτες εμπορικές συμφωνίες και προκάλεσαν περαιτέρω πολιτική αβεβαιότητα. Στην παρούσα γνωμοδότηση εξετάζεται τι πρέπει να πράξει η ΕΕ «κατ’ οίκον» προκειμένου να εξασφαλίσει ότι ένα δίκαιο εμπόριο προωθεί τη δίκαιη κατανομή των ωφελημάτων του. Η ΕΕ οφείλει να επιτύχει επαρκή συναίνεση στο εσωτερικό της ώστε να είναι σε θέση να συνεχίσει να διαπραγματεύεται επωφελείς και δυναμικές εμπορικές συμφωνίες ανά τον κόσμο. Προς τον σκοπό αυτό, η ΕΕ χρειάζεται να προωθήσει ένα προοδευτικό εμπορικό θεματολόγιο βασισμένο στην προάσπιση των θεμελιωδών προτύπων και δικαιωμάτων όσον αφορά το περιβάλλον, την κοινωνία και τους καταναλωτές.

1.1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υπενθυμίζει στη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τις συστάσεις που διατύπωσε σε μια σειρά πρόσφατων σημαντικών γνωμοδοτήσεών της σχετικά με τις πολιτικές της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων ( 1 ) και ζητεί την ενσωμάτωσή τους σε κάθε νέα εμπορική στρατηγική. Στόχος της παρούσας γνωμοδότησης είναι η επικέντρωση σε όσα πρέπει να κάνει η ΕΕ για να βάλει τάξη στα του οίκου της, αντιμετωπίζοντας συγχρόνως τις υφιστάμενες εμπορικές αντιπαραθέσεις και παρέχοντας τις αναγκαίες διασφαλίσεις.

1.2. Κατ’ αρχάς, η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να διασφαλίσει η ΕΕ την ομαλή και δίκαιη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και της ζώνης του ευρώ. Το ένα πέμπτο του συνόλου των θέσεων εργασίας που συνδέονται με τις εξαγωγές στην ΕΕ ( 2 ) βρίσκονται σε διαφορετικό κράτος μέλος από εκείνο του εξαγωγέα, κυρίως λόγω της ανάπτυξης των αλυσίδων εφοδιασμού, της λεγόμενης «δευτερογενούς επίδρασης» (spill-over effect).

1.2.1. Ο στόχος αυτός χρειάζεται να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα επιμέρους πολιτικών σε τομείς που εκτείνονται από τις μεταφορές και την ενέργεια έως την καλύτερη ενσωμάτωση των υπηρεσιών και την εξασφάλιση νομικά ισχυρού πλαισίου κοινωνικής προστασίας για την εξέλιξη της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνει αμερόληπτες κανονιστικές ρυθμίσεις και πολιτικές της ΕΕ οι οποίες θα προωθούν συνθήκες που βοηθούν τις επιχειρήσεις να αναλάβουν προεξάρχοντα ρόλο στην ανάπτυξη και εφαρμογή νέων τεχνολογιών οι οποίες συμβάλλουν στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας, με παράλληλη διασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης και της αξιοπρεπούς απασχόλησης στο πλαίσιο μιας δίκαιης μετάβασης.

1.2.2. Η επιτυχημένη έρευνα και καινοτομία είναι καίριας σημασίας για την ενίσχυση της θέσης της ΕΕ στον κόσμο. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ καλεί τη νέα Επιτροπή να καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να διασφαλίσει ότι το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα καταστεί αποτελεσματική, ανθεκτική και αξιόπιστη συνέχεια του προγράμματος «Ορίζων 2020». Επιπλέον, θα απαιτηθούν σημαντικές προσπάθειες, ιδίως εκ μέρους των κρατών μελών και με την πλήρη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, για τη διασφάλιση υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης και πρόσβασης στην επαγγελματική και την ευρύτερη κατάρτιση.

1.2.3. Η ενθάρρυνση και η ανάπτυξη των ανθρώπινων δεξιοτήτων είναι επίσης θεμελιώδους σημασίας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην άμεση προσαρμογή των ατομικών δεξιοτήτων μέσω της διά βίου μάθησης, της επίδειξης μεγαλύτερης προσοχής στην πολυγλωσσία και της προώθησης ευχερώς προσαρμόσιμων προγραμμάτων κατάρτισης, κατ’ αντιδιαστολή προς τις ανεπιτυχείς προσπάθειες μετατροπής των ανθρώπων σε καλύτερους υπολογιστές.

1.3. Οι ανάγκες και οι δυνατότητες των ΜΜΕ πρέπει να περιλαμβάνονται σε κάθε τομέα πολιτικής, προκειμένου να διασφαλίζεται η πρόσβασή τους στη χρηματοδότηση και σε άλλους πόρους, με παράλληλη υποστήριξη της ικανότητάς τους να εξελίσσονται. Όπως επισημάνθηκε στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2015 με τίτλο «Εμπόριο για όλους» ( 3 ) , περισσότερες από 600 000 ΜΜΕ, οι οποίες απασχολούν πάνω από 6 εκατομμύρια εργαζομένους, αντιπροσωπεύουν απευθείας το ένα τρίτο των εξαγωγών της ΕΕ.

1.4. Όσον αφορά τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας του εμπορίου, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προκειμένου η ΕΕ —στο πλαίσιο της υποστήριξης που παρέχει στον ΠΟΕ— να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο παγκοσμίως για την προαγωγή μιας προοδευτικής, δίκαιης και βιώσιμης εμπορικής πολιτικής. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με άλλους φορείς για τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ, ιδίως με σκοπό τη θέσπιση κανόνων που θα διασφαλίζουν την τήρηση και την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) εκ μέρους των διαφόρων χωρών. Εν προκειμένω, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους για την άσκηση επιρροής και την ανάληψη δράσης στο σύνολο των διαφόρων δομών των επιτροπών του ΠΟΕ, ιδίως όσον αφορά τους νέους τομείς όπως το εμπόριο και η αξιοπρεπής εργασία. Ένα ανοικτό και βασισμένο σε κανόνες διεθνές εμπορικό σύστημα, το οποίο θα εγγυάται υψηλά πρότυπα για το περιβάλλον, την ασφάλεια και την εργασία, είναι θεμελιώδες τόσο για την ενίσχυση των επιχειρηματικών ευκαιριών όσο και για την εξασφάλιση δίκαιων συνθηκών εμπορικών συναλλαγών στις επιχειρήσεις της ΕΕ έναντι των επιχειρήσεων των ανταγωνιστών τους.

1.5. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ζωτικής σημασίας να καλύπτει η πολιτική της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων όλες τις σημαντικές συνέπειες του ανοίγματος της αγοράς και να περιορίζει τις αρνητικές επιπτώσεις, στο μέτρο του δυνατού, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών δαπανών και του κόστους μετάβασης. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (ΕΤΠ) πρέπει, στο πλαίσιο οποιουδήποτε πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, να παρέχει επαρκή χρηματοδότηση για την κάλυψη των αρνητικών εμπορικών επιπτώσεων· απαιτείται δε η επανεξέταση τυχόν περιοριστικών όρων και κριτηρίων που οριοθετούν την εφαρμογή του.

1.5.1. Οι εκτενέστερες εμπορικές διαπραγματεύσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να προκαλέσουν συγκρούσεις σε ευαίσθητους τομείς. Τυχόν συναφείς αντιπαραθέσεις χρήζουν αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Μεταξύ αυτών ενδέχεται να περιλαμβάνεται η αμφισβήτηση των προτύπων υψηλού επιπέδου, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, την προστασία των καταναλωτών, τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, την προστασία των δημόσιων υπηρεσιών ή την επιβολή των δικαιωμάτων στο πλαίσιο του βιώσιμου εμπορίου, που καλύπτονται ενδελεχώς σε ορισμένες παλαιότερες γνωμοδοτήσεις. Η ΕΟΚΕ τονίζει εκ νέου ότι κανένα στοιχείο μιας εμπορικής συμφωνίας δεν πρέπει να περιορίζει τα περιθώρια άσκησης δημόσιας πολιτικής εκ μέρους των κυβερνήσεων, κατά το δοκούν.

1.5.2. Επιπλέον, η ΕΟΚΕ καλεί τη νέα Επιτροπή να επαναβεβαιώσει τις οριζόντιες διατάξεις της για τις διασυνοριακές ροές δεδομένων και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες της ΕΕ.

1.5.3. Η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια· η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει κανόνες της ΕΕ στον εν λόγω τομέα και επαναλαμβάνει, ως εκ τούτου, την πεποίθησή της ότι η εφαρμογή υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής είναι σημαντική τόσο για την ενίσχυση της παγκόσμιας εμπορικής θέσης της ΕΕ όσο και για την προώθηση της βιωσιμότητας, κυρίως μέσω της ενθάρρυνσης των επιχειρήσεων να αναλάβουν την ευθύνη για τον αντίκτυπό τους στην κοινωνία. Επίσης, η ΕΟΚΕ ζητεί οι εμπορικές συμφωνίες να επιβάλλουν στις κυβερνήσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, να επωμίζονται πλήρως τον ρόλο τους.

1.5.4. Η ΕΟΚΕ είναι της γνώμης ότι μια πιο εμπεριστατωμένη πολιτική συζήτηση σχετικά με τον ρόλο του εμπορίου και των επενδύσεων είναι θεμελιώδους σημασίας για την καλύτερη κατανόηση τόσο των κινητήριων δυνάμεων όσο και οικονομικών επιπτώσεών τους. Η πολιτική αξιολόγησης της ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην αξιολόγηση των ποιοτικών στοιχείων των εμπορικών συμφωνιών, με την πλήρη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και της ΕΟΚΕ. Απαιτείται ένα ευρύτερο σύνολο δεικτών για τη διερεύνηση εναλλακτικών μοντέλων με προοδευτικό πνεύμα και οι αξιολογήσεις αντίκτυπου πρέπει να ολοκληρώνονται πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Επίσης, ανά ενδεδειγμένα χρονικά διαστήματα, κρίνεται σκόπιμη η εκπόνηση μιας περισσότερο ολιστικής μελέτης σχετικά με τις παγκόσμιες επιπτώσεις του εμπορίου.

1.5.5. Η ΕΟΚΕ προτρέπει εκ νέου την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) να προσανατολιστεί περισσότερο στο εμπόριο. Το εμπόριο αποτελεί ολοένα και σημαντικότερο στοιχείο, τόσο από γεωπολιτική άποψη όσο και στο πλαίσιο της οικονομικής διπλωματίας, αλλά η κάλυψη εμπορικών θεμάτων απουσίαζε αισθητά από την πρόσφατη κοινή ανακοίνωση σχετικά με τη συνδεσιμότητα ΕΕ-Ασίας ( 4 ) . Επίσης, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει το αίτημά της για στενότερη, συνεκτικότερη και διαφανέστερη αμοιβαία συνεργασία μεταξύ της ΓΔ Εμπορίου και άλλων Γενικών Διευθύνσεων, και ιδίως της ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης (DEVCO) και της ΓΔ Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Κοινωνικής Ένταξης (EMPL).

1.6. Η ΕΟΚΕ ζητεί την περαιτέρω εντατικοποίηση του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών όσον αφορά την πολιτική στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την περάτωση των διαπραγματεύσεων, καθώς και την ενίσχυση του εποπτικού του ρόλου. Ο διάλογος αυτός πρέπει να αναπτυχθεί με βάση την επιδίωξη μεγαλύτερης διαφάνειας και συνεχούς βελτίωσης, καθώς οι διαπραγματεύσεις και οι συμφωνίες καθίστανται ολοένα και πιο πολυσύνθετες, κυρίως λόγω των ΣΒΑ, της συμφωνίας του Παρισιού και της πραγματοποίησης βημάτων προς την κατεύθυνση μιας κυκλικής οικονομίας.

1.7. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει επίσης την παλαιότερη σύστασή της, σύμφωνα με την οποία όχι μόνον η πολυμερής προσέγγιση για τη γεωργία χρειάζεται να επανεξεταστεί και να αναζωογονηθεί, αλλά και η ΕΕ είναι απολύτως σε θέση να διαδραματίσει ηγετικό και ενεργό ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση, προωθώντας παράλληλα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και ευρύτερα πρότυπα της στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης, σε συμφωνία με τους ΣΒΑ. Η ΕΕ πρέπει επίσης να αποφύγει να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις στον τομέα της γεωργίας που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την παραγωγή εντός της επικράτειάς της.

1.8. Η ΕΟΚΕ ήταν από τους πρώτους που επιδοκίμασαν την ιδιαίτερη έμφαση που δόθηκε στο «Εμπόριο για όλους» στη βιώσιμη ανάπτυξη, ειδικότερα στον τομέα των ανθρωπίνων και των κοινωνικών δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος, καθώς και τη συμπερίληψη κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) σε όλες τις εμπορικές συμφωνίες της «νέας γενιάς». Πρόκειται για στοιχεία τα οποία πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο της προώθησης της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων. Η αποτελεσματική εκτελεστότητα είναι πλέον καθοριστικής σημασίας για την υλοποίηση των εν λόγω δεσμεύσεων, ιδίως με σκοπό την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στο εξωτερικό.

1.8.1. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόσφατη εξαγγελία της νέας προέδρου της Επιτροπής σχετικά με την πρόταση διορισμού νέου επικεφαλής εντεταλμένου εμπορίου (Chief Trade Enforcement Officer), υπαγόμενου απευθείας στον αρμόδιο για θέματα εμπορίου Επίτροπο, «για την παρακολούθηση και τη βελτίωση της συμμόρφωσης των εμπορικών μας συμφωνιών» ( 5 ) . Ζητούμε μετ’ επιτάσεως να παρασχεθεί ευρύ φάσμα εξουσιών σε αυτόν τον νέο καίριο εντεταλμένο προκειμένου να καλύπτει, με την ίδια βαρύτητα και την ίδια αποτελεσματικότητα, όλες τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των Συμφωνιών Ελεύθερων Συναλλαγών (ΣΕΣ), ιδίως εκείνων που σχετίζονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε αυτό το πλαίσιο απαιτείται να προβλεφθεί μια αντικειμενική διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία θα πρέπει να βασίζεται σε έγκαιρη και αποτελεσματική διενέργεια ερευνών, να υποστηρίζεται από επαρκείς πόρους και να περιλαμβάνει την ανάληψη σαφούς ρόλου από τους αναγνωρισμένους ενδιαφερόμενους φορείς, τόσο για την υποβολή καταγγελιών όσο και για τη συμμετοχή τους σε τυχόν επακόλουθες δημόσιες ακροάσεις. Εκτός από την υποβολή εμπεριστατωμένων εκθέσεων προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, απαιτείται επίσης η αναγνώριση οριστικού ρόλου στην ΕΟΚΕ και στις αντίστοιχες εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες (ΕΣΟ), καθώς και η αδιάλειπτη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών».

1.8.2. Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει, κατά το παρελθόν, να συμπεριληφθεί μια ειδική ρήτρα για την προώθησή των ΣΒΑ σε όλες τις μελλοντικές εντολές για τα κεφάλαια ΕΒΑ, καθώς και —έπειτα από τη συμφωνία του Παρισιού— να αποτελέσει η καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη αναπόσπαστο τμήμα των αξιών της ΕΕ. Η μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα πρέπει, με τη σειρά της, να αποτελέσει έναν ακόμη βασικό παράγοντα που θα αντικατοπτρίζεται σε κάθε διαπραγματευτική εντολή της ΕΕ.

1.8.3. Αυτή καθεαυτή η μετάβαση προς την επίτευξη μιας ενωσιακής οικονομίας με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου άνθρακα έως το 2050 θα αποδειχθεί σημαντική πρόκληση, η οποία θα έχει ισχυρό αντίκτυπο στην ανάπτυξη της εμπορικής πολιτικής, ενώ οι αποφάσεις που θα ληφθούν σχετικά με το εμπόριο θα επηρεάσουν με τη σειρά τους σημαντικά τον λεπτομερή τρόπο επίτευξης αυτής της μετάβασης, τόσο στην ΕΕ όσο και παγκοσμίως. Η διασφάλιση μιας δίκαιης μετάβασης πρέπει, και σε αυτήν την περίπτωση, να τεθεί στο επίκεντρο όλων των μελλοντικών εμπορικών πολιτικών, πρακτικών και διαπραγματεύσεων.

1.8.4. Η αύξηση των εμπορικών ροών συνεπάγεται περαιτέρω αύξηση των μεταφορών, στις οποίες οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι ήδη εξαιρετικά υψηλές. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ ζητεί, αφενός, να καταστούν όλοι οι τρόποι μεταφοράς τμήμα μιας ενισχυμένης βιώσιμης και δίκαιης πολιτικής μεταφορών και, αφετέρου, να καθιερωθεί μια σαφής σχέση πολιτικής μεταξύ του εμπορίου και των μεταφορών, ιδίως όσον αφορά την εκπλήρωση των συναφών δεσμεύσεων έναντι των ΣΒΑ.

1.8.5. Τέλος, η ΕΟΚΕ προτρέπει την ΕΕ, κατά την πορεία της προς την κατεύθυνση μιας κυκλικής οικονομίας, να μεριμνήσει για την προσεκτική συνεκτίμηση των θεμάτων που επηρεάζουν τις βιομηχανίες υψηλής έντασης πόρων και ενέργειας της ΕΕ, για την αποτροπή της διαρροής άνθρακα και επενδύσεων, καθώς και για την ενδελεχή διερεύνηση των —συμβατών με τον ΠΟΕ— ανακουφιστικών μέτρων συνοριακής προσαρμογής.

2. Ιστορικό

2.1. Το εμπόριο και οι επενδύσεις έχουν θεμελιώδη σημασία για την ΕΕ, και της παρέχουν τη δυνατότητα να βελτιώσει τις δικές της οικονομικές επιδόσεις «κατ’ οίκον». Στην ανακοίνωση με τίτλο «Εμπόριο για όλους» ( 6 ) επισημαίνεται ότι περισσότερες από 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας —μία στις επτά— υποστηρίζονται πλέον από εξαγωγές εκτός της ΕΕ και ότι το 90 % της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης κατά τα επόμενα 15 έτη αναμένεται να προέλθει από χώρες εκτός Ευρώπης. Ενώ αναγνωρίζει τη σημασία της ενίσχυσης των δικών της οικονομικών επιδόσεων μέσω του εμπορίου, η ΕΕ δεν πρέπει να διακινδυνεύσει να στηριχθεί σε ένα μοντέλο βασισμένο αποκλειστικά στις εξαγωγές. Ίση σημασία πρέπει να δοθεί στην ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης μέσω τόσο δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων όσο και της κατανάλωσης.

2.1.1. Η ΕΕ, η οποία αντιπροσωπεύει το ένα έκτο των παγκόσμιων εισαγωγών και εξαγωγών, είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μεταποιημένων προϊόντων και υπηρεσιών παγκοσμίως και αποτελεί με τη σειρά της τη μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά για περίπου 80 χώρες. Η βιομηχανία, ως ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, αντιπροσωπεύει το 80 % των εξαγωγών της ΕΕ, εξασφαλίζοντας σημαντικές ιδιωτικές καινοτομίες και θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Όπως·επισημαίνεται στην ανακοίνωση με τίτλο «Εμπόριο για όλους», «το μερίδιο των εισαγωγών στις εξαγωγές της ΕΕ έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 50 % σε σχέση με το 1995», πράγμα το οποίο προβάλλει περαιτέρω τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι επιχειρήσεις και η βιομηχανία, καθώς και μια δυναμική και προορατική εμπορική πολιτική.

2.1.2. Ο αριθμός των εξαρτώμενων από τις εξαγωγές της ΕΕ θέσεων εργασίας ανέρχεται επί του παρόντος σε 36 εκατομμύρια θέσεις εντός της ενωσιακής επικράτειας ( 7 ) , σημειώνοντας αύξηση κατά δύο τρίτα και κατά 1,5 τρισεκατ. ευρώ από το 2000, ενώ η ΕΕ διατηρεί το «μερίδιό της στις παγκόσμιες εξαγωγές αγαθών» (στο 15 %), σε σύγκριση με την άνοδο της Κίνας και την αντίστοιχη μείωση του παγκόσμιου μεριδίου τόσο των ΗΠΑ όσο και της Ιαπωνίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι οι θέσεις εργασίας που συνδέονται με εξαγωγικές δραστηριότητες «αμείβονται καλύτερα από τον μέσο όρο» και αντιπροσωπεύουν «σημαντικό» ποσοστό της απασχόλησης σε κάθε κράτος μέλος.

2.1.3. Σε αντίθεση με το εμπόριο αγαθών, οι συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών αφήνουν μεγαλύτερα περιθώρια για την άσκηση πτωτικής πίεσης επί των μισθών. Σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ ( 8 ) επισημαίνεται ότι τα καθήκοντα παροχής υπηρεσιών αποτελούν σημαντικό τμήμα του μεταποιητικού τομέα και το μερίδιο των παρεχόμενων υπηρεσιών που προέρχονται από το εξωτερικό αυξάνεται. Οι εταιρείες εξετάζουν ολοένα και περισσότερο εάν θα παρέχουν οι ίδιες τις δικές τους υπηρεσίες ή εάν θα τις αγοράζουν από εξωτερικούς προμηθευτές. Σε περίπτωση μετεγκατάστασης σε χώρες με χαμηλότερο κόστος εργασίας, το ζήτημα της μετατόπισης θέσεων εργασίας καθίσταται ιδιαίτερα οξύ.

2.1.4. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ υπάρχει κίνδυνος να εξελιχθεί σε καθοριστικό παράγοντα για το μέλλον των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ και για τη συνέχιση των εμπορικών ροών χωρίς δασμούς και φραγμούς. Η έξοδος μιας σημαντικής εμπορικής χώρας από την ενιαία αγορά θα μπορούσε να επηρεάσει την ισορροπία που έχει επιτευχθεί στην εμπορική πολιτική της ΕΕ, αλλά και να αποτελέσει αξιοσημείωτη πρόκληση εάν συνοδευτεί από ισχυρή στροφή του Ηνωμένου Βασιλείου προς την απορρύθμιση, συμπεριλαμβανομένης επίσης της υποβάθμισης των προτύπων και των δικαιωμάτων. Είναι ζωτικής σημασίας να καταβάλει η ΕΕ κάθε δυνατή προσπάθεια για την αποτροπή οποιαδήποτε απόπειρας του Ηνωμένου Βασιλείου για την άσκηση αθέμιτου ανταγωνισμού. Μια συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία θα συνεχίζει να πληροί υψηλά πρότυπα και δικαιώματα είναι θεμελιώδους σημασίας.

2.2. Πολλοί παράγοντες συνδυάζονται για τη δημιουργία εκθετικής παγκόσμιας ζήτησης όσον αφορά το εμπόριο αγαθών και, ολοένα και περισσότερο, τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών. Ο παγκόσμιος πληθυσμός προβλέπεται να φθάσει τα 9-10 δισεκατομμύρια έως τα μέσα του αιώνα. Λόγω της ταχείας εκβιομηχάνισης και αστικοποίησης, περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ζει πλέον για πρώτη φορά σε μικρές και μεγάλες πόλεις, στις οποίες οι άνθρωποι είναι περισσότερο αλληλεξαρτώμενοι απ’ ό,τι στην ύπαιθρο όπου η κοινωνία βασίζεται περισσότερο στη στοιχειώδη διαβίωση.

2.2.1. Εκτιμάται επίσης ότι, έως το 2030, τα άτομα μεσαίου εισοδήματος ενδέχεται να αριθμούν έως και 2 δισεκατομμύρια, ιδίως σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Κένυα, η Χιλή και η Ινδονησία, τα οποία θα απαιτούν και θα είναι σε θέση να πληρώσουν (πολλά εκ των οποίων για πρώτη φορά στη ζωή τους) ένα πολύ ευρύτερο και ποικιλόμορφο φάσμα επιλογών όσον αφορά τη διατροφή και την ένδυσή τους, τα προϊόντα που χρησιμοποιούν, τα οχήματα που οδηγούν ή οτιδήποτε άλλο καταναλώνουν.

2.2.2. Εντούτοις, η επέκταση των αγορών δεν αποτελεί τον μοναδικό λόγο στον οποίο οφείλεται η αύξηση των εμπορικών ροών. Στον σημερινό κόσμο, οι δραστηριότητες των πολυεθνικών εταιρειών οργανώνονται ολοένα και περισσότερο κατά μήκος των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας. Κατά την ανάλυση των στρατηγικών αυτών, ο ΟΟΣΑ ( 9 ) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι φορολογικές στρατηγικές, η κλίμακα (η συγκέντρωση επιχειρήσεων βρίσκεται σε άνοδο), η τεχνολογική εμπειρογνωσία και η διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων αποτελούν βασικές κινητήριες δυνάμεις του παγκόσμιου εμπορίου. Η ψηφιοποίηση της οικονομίας καθιστά επίσης συγκεχυμένα τα παραδοσιακά όρια. Επιπλέον, οι πολυεθνικές εταιρείες βασίζονται διαρκώς περισσότερο σε μη ισότιμες σχέσεις (στρατηγικές εταιρικές σχέσεις, εξωτερική ανάθεση δραστηριοτήτων). Επομένως, οι δομές των ομίλων είναι πιο πολυσύνθετες από ποτέ άλλοτε και οι επιχειρηματικές πρακτικές μεταβάλλονται. Κατά συνέπεια, οι πολιτικές στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων ενδέχεται να χρειάζονται προσαρμογή.

2.3. Σημαντική ευκαιρία για τους εξαγωγείς της ΕΕ αποτελούν τα ενωσιακά ισχυρά σημεία, ιδίως όσον αφορά τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας ή την κατοχή κυρίαρχης θέσης στον τομέα της εμπορίας αγαθών και υπηρεσιών, σε συνδυασμό με περίπου 70 προτιμησιακές εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ που εφαρμόζονται ήδη και καλύπτουν πέντε ηπείρους, καθώς και με άλλες σημαντικές εν εξελίξει διαπραγματεύσεις. Εναλλακτικά, οι εξαγωγείς της ΕΕ μπορούν να παραμείνουν απλοί θεατές της αρπαγής των εν λόγω ευκαιριών από ανταγωνιστές-εξαγωγείς, είτε εγκατεστημένους σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες είτε —ιδίως— προερχόμενους από ταχέως αναδυόμενες οικονομίες. Στις πρόσφατες σημαντικές εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα περιλαμβάνεται τόσο η αναθεωρημένη Εταιρική Σχέση του Ειρηνικού (TPP) όσο και άλλες μείζονος σημασίας εμπορικές διαπραγματεύσεις στην ευρύτερη περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού.

3. Βασικά στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της στήριξης της ευημερίας που συνδέεται με το εμπόριο στην ΕΕ

3.1. Η σημασία της ενιαίας αγοράς για το εμπόριο της ΕΕ καταδεικνύεται από τη λεγόμενη «δευτερογενή επίδραση» ("spill-over effect"), στο πλαίσιο της οποίας το ένα πέμπτο των θέσεων εργασίας που υποστηρίζονται από εξαγωγές βρίσκονται σε κάποιο άλλο κράτος μέλος. Οι γερμανικές εξαγωγές, παραδείγματος χάρη, αντιπροσωπεύουν 6,8 εκατομμύρια θέσεις εργασίας εντός της Γερμανίας, αλλά και 1,6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας σε διαφορετικά σημεία της ενωσιακής επικράτειας. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται πρωτίστως στην ανάπτυξη «μακροσκελών» αλυσίδων εφοδιασμού, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, εντός των οποίων τα ημιτελή προϊόντα μπορούν να διασχίζουν πολλές φορές τα σύνορα, κυρίως στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ ανέδειξε ιδιαίτερα αυτήν την πτυχή: 650 000 θέσεις εργασίας με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο συνδέονται με εξαγωγές εκτός της ΕΕ προερχόμενες από άλλα κράτη μέλη. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ( 10 ) , οι χώρες που επωφελούνται περισσότερο είναι η Τσεχική Δημοκρατία, η Σλοβακία και η Πολωνία.

3.1.1. Ως εκ τούτου, η ομαλή και δίκαιη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και της ζώνης του ευρώ αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για τη διατήρηση και την τόνωση των θέσεων εργασίας που συνδέονται με τις εξαγωγές. Η συνεχής ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και της ζώνης του ευρώ παραμένει υψίστης σημασίας σε τομείς μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η ενέργεια και η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος μεταφορών, με παράλληλη διευκόλυνση της κινητικότητας των εργαζομένων.

3.1.2. Ζωτικής σημασίας είναι επίσης η καλύτερη ενσωμάτωση των υπηρεσιών και των ροών δεδομένων, στο πλαίσιο του πλήρους σεβασμού των κανόνων της ΕΕ περί προστασίας του απορρήτου των δεδομένων για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, ιδίως επειδή η ενιαία αγορά γίνεται ολοένα και περισσότερο ψηφιακή. Ένα υγιές ψηφιακό οικοσύστημα χρειάζεται επίσης πολιτικές, στο πλαίσιο των οποίων τα δεδομένα μπορούν να εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και να παρέχουν ευκαιρίες για την ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών προσανατολισμένων στο δημόσιο συμφέρον.

3.1.3. Μεταρρύθμιση του ΠΟΕ , η ΕΟΚΕ ζήτησε «κάθε μελλοντική πολυμερής πρωτοβουλία σχετική με τις ροές δεδομένων να συμμορφώνεται πλήρως με τις οριζόντιες διατάξεις της ΕΕ για τις διασυνοριακές ροές δεδομένων και την προστασία των δεδομένων στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες της ΕΕ» Στη γνωμοδότησή της με θέμα τη, η ΕΟΚΕ ζήτησε «κάθε μελλοντική πολυμερής πρωτοβουλία σχετική με τις ροές δεδομένων να συμμορφώνεται πλήρως με τις οριζόντιες διατάξεις της ΕΕ για τις διασυνοριακές ροές δεδομένων και την προστασία των δεδομένων στις εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες της ΕΕ» ( 11 ) και κάλεσε τη νέα Επιτροπή να επανεπιβεβαιώσει ότι η εν λόγω βασική δέσμευση είναι μη διαπραγματεύσιμη.

3.2. Η ταχεία εξέλιξη της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), σε συνδυασμό με τις δημογραφικές αλλαγές και τη μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, θα μεταβάλουν ριζικά την κοινωνία. Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν προεξάρχοντα ρόλο στην προσφορά καινοτομίας και νέων τεχνολογιών, ενώ ο ρόλος των κυβερνήσεων έγκειται στην παροχή του απαιτούμενου νομοθετικού πλαισίου για μια δίκαιη μετάβαση και στον καθορισμό των αρχών που διέπουν τους κανόνες δεοντολογίας στον τομέα της ΤΝ.

3.2.1. Η έρευνα και η καινοτομία, καθοδηγούμενες από τη βιομηχανία και υποστηριζόμενες από εκπαίδευση και επιχειρηματικότητα υψηλής ποιότητας, είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της ΕΕ στην πρώτη γραμμή της προόδου. Κορυφαία προτεραιότητα για τη νέα σύνθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να είναι η διασφάλιση του γεγονότος ότι το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα αποτελέσει αποτελεσματική και ισχυρή συνέχεια του προγράμματος «Ορίζων 2020». Η ΕΕ πρέπει επίσης να εστιάσει στην παροχή βοήθειας προς τις επιχειρήσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους, τόσο εντός της επικράτειάς της όσο και διεθνώς, καθώς και στην ανάπτυξη και την εφαρμογή νέων τεχνολογιών. Η καινοτομία προάγεται επίσης με τη βοήθεια δοκιμαστικών σχεδίων και μέσω της συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και της ακαδημαϊκής κοινότητας

3.2.2. Οι τεχνολογικές αλλαγές και εξελίξεις απαιτούν την ταχεία διαφοροποίηση των δεξιοτήτων, όπου εμφανίζονται κενά γρήγορα και απροσδόκητα, αλλά συχνότερα σε τεχνικούς τομείς και ιδίως στους τομείς ΕΤΜΜ (Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανολογία, Μαθηματικά).

3.2.3. Η ενθάρρυνση και η ανάπτυξη των ανθρώπινων δεξιοτήτων, καθώς και η διάδοση της πολυγλωσσίας, είναι εξίσου σημαντικές με την παροχή μεγαλύτερης έμφασης στην πρόσβαση στην επαγγελματική κατάρτιση, την επανεκπαίδευση και τη διά βίου μάθηση.

3.2.4. Για τη γεφύρωση του χάσματος δεξιοτήτων, τα συστήματα κατάρτισης θα χρειαστεί να καταστούν επαρκώς ευέλικτα και να είναι άμεσα σε θέση να ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες, πράγμα το οποίο θα απαιτήσει ασφαλώς σημαντικές προσπάθειες από τα κράτη μέλη, ενώ οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο εν προκειμένω.

3.3. Καθώς κάνουν την εμφάνισή τους διαφορετικές και καινούριες μορφές εργασίας, είναι καθοριστικής σημασίας να ενισχυθεί η ομαλή μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία, μεταξύ θέσεων εργασίας και συναφών καθηκόντων, αλλά και να εξασφαλιστούν ευνοϊκές συνθήκες για την τόνωση της αυτοαπασχόλησης και της επιχειρηματικότητας. Οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας πρέπει να συνοδεύονται από κοινωνικά προστατευόμενες, ευέλικτες και εύρυθμα λειτουργούσες αγορές εργασίας, καθώς και από κοινωνικό διάλογο προσανατολισμένο στα αποτελέσματα.

3.4. Ο ανταγωνισμός αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη που προωθεί την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Οι πολιτικές και οι κανονιστικές ρυθμίσεις της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου, εντός των ορίων που θέτει το πεδίο εφαρμογής τους, πρέπει να εξασφαλίζουν στις επιχειρήσεις πρόσφορες συνθήκες για την προώθηση αξιοπρεπών θέσεων εργασίας με υψηλά εργασιακά πρότυπα στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με χώρες εκτός της ΕΕ. Οι εν λόγω ρυθμίσεις πρέπει να ανταποκρίνονται δεόντως στον σκοπό τους και να ενθαρρύνουν την καλλιέργεια θετικού επιχειρηματικού πνεύματος και νοοτροπίας, κατά τρόπο εξίσου ελκυστικό για τους νέους και ιδιαίτερα για τις γυναίκες.

3.4.1. Η ΕΟΚΕ λαμβάνει υπό σημείωση τις εκθέσεις του ΟΟΣΑ ( 12 ) και του ΔΝΤ, όπου επισημαίνεται η αυξημένη συγκέντρωση βιομηχανιών τόσο για τις μεταποιητικές όσο και για τις μη χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την κατανόηση των κινητήριων δυνάμεων που επιφέρουν την εν λόγω συγκέντρωση της αγοράς, πράγμα το οποίο ενδέχεται να απαιτήσει τη θεώρηση των πολιτικών που διέπουν τον ανταγωνισμό και το διεθνές εμπόριο υπό μια νέα οπτική γωνία. Ειδικότερα στην προκειμένη περίπτωση, το εμπορικό θεματολόγιο δεν πρέπει να αποτελέσει τροχοπέδη για τις πολιτικές που αποσκοπούν στη βελτίωση των δυνατοτήτων εισόδου των ΜΜΕ στις αγορές, μεταξύ άλλων μέσω φιλόδοξων ευρωπαϊκών βιομηχανικών πολιτικών, ιδίως στον ψηφιακό τομέα.

3.4.2. Επιπλέον, η ΕΕ οφείλει να διαμορφώσει ένα περιβάλλον το οποίο θα στηρίζει τις ιδιωτικές και τις δημόσιες επενδύσεις. Πρόκειται για εγχείρημα το οποίο απαιτεί σταθερότητα και προβλεψιμότητα, σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον, ισχυρή προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) και δημοσιονομική ευθύνη. Το φορολογικό σύστημα πρέπει να είναι δίκαιο και να συμβάλλει, συγχρόνως, στην ενθάρρυνση της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας, της οικονομικής ανάπτυξης και της δημιουργίας θέσεων εργασίας.

3.4.3. Ταυτόχρονα, οι πολιτικές της ΕΕ για το εμπόριο και τις επενδύσεις πρέπει να εξακολουθήσουν να επαγρυπνούν για οποιαδήποτε επένδυση που ενδέχεται να απορρέει από απάτη ή φοροαποφυγή.

3.4.4. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις (ΑΞΕ) είναι σημαντικές όταν οι εταιρείες εγκαθιστούν ολοένα και περισσότερο την παραγωγή τους κοντά στην τελική αγορά τους, πράγμα το οποίο μπορεί μεταξύ άλλων να τις βοηθήσει να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης επιδοκιμάσει ( 13 ) τη νομοθεσία της ΕΕ για την εμπορική άμυνα σχετικά με τις πρόσφατες ενέργειες για την εποπτεία των εισερχόμενων επενδύσεων στην ΕΕ.

3.4.5. Ωστόσο, στην ετήσια έκθεση του ΟΟΣΑ για το 2018 σχετικά με τις στατιστικές για τις ΑΞΕ επισημάνθηκε μείωση κατά 27 % των παγκόσμιων ΑΞΕ μετά τη φορολογική μεταρρύθμιση των ΗΠΑ. Σε ορισμένες χώρες της ΕΕ (Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες), η μείωση υπήρξε θεαματική. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πραγματοποίηση διάκρισης μεταξύ των ΑΞΕ που συνδέονται με την πραγματική οικονομία, κατ’ αντιδιαστολή προς τις ΑΞΕ που εξυπηρετούν δόλιους σκοπούς και επιδιώκουν τη φοροδιαφυγή. Πρόκειται για φαινόμενο το οποίο πρέπει να καταπολεμηθεί από την ΕΕ σε κάθε επίπεδο.

3.5. Εμπόριο για όλους », «περισσότερες από 600.000 ΜΜΕ, οι οποίες απασχολούν πάνω από 6 εκατ. εργαζομένους, πραγματοποιούν απευθείας εξαγωγές αγαθών εκτός της ΕΕ, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των εξαγωγών της ΕΕ» Όπως επισημάνθηκε στην ανακοίνωση με τίτλο «», «περισσότερες από 600.000 ΜΜΕ, οι οποίες απασχολούν πάνω από 6 εκατ. εργαζομένους, πραγματοποιούν απευθείας εξαγωγές αγαθών εκτός της ΕΕ, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο των εξαγωγών της ΕΕ» ( 14 ) , ενώ «πολλές ακόμη εξάγουν υπηρεσίες» ή είναι προμηθευτές άλλων μεγαλύτερων εταιρειών.

3.5.1. Η TTIP και ο αντίκτυπός της στις ΜΜΕ » είναι επίσης σημαντική και στην προκειμένη περίπτωση. Η ΕΟΚΕ εξέφρασε ειδικότερα την ικανοποίησή της για «τη δέσμευση που αναλαμβάνεται έναντι των μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες προσκρούουν σε μεγαλύτερα εμπόδια όταν στρέφονται σε νέες αγορές». Δόθηκαν υποσχέσεις για τη συμπερίληψη ειδικών διατάξεων σχετικά τις ΜΜΕ σε όλες τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, καθώς και για «τακτικές έρευνες σχετικά με τα εμπόδια» που αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ σε συγκεκριμένες αγορές. Η γνωμοδότηση ( 15 ) της ΕΟΚΕ με θέμα «» είναι επίσης σημαντική και στην προκειμένη περίπτωση.

3.5.2. Οι δυνατότητες και οι ανάγκες των ΜΜΕ πρέπει να περιλαμβάνονται σε κάθε τομέα πολιτικής, προκειμένου να διασφαλίζεται η πρόσβασή τους στη χρηματοδότηση, σε άλλους πόρους και σε άλλες αγορές, και συγχρόνως να υποστηρίζεται η ικανότητά τους να εξελίσσονται, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες των διαφόρων ειδών επιχειρήσεων και τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες δραστηριοποιούνται οι ΜΜΕ (συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών και των απομακρυσμένων περιοχών).

4. Διευθέτηση εμπορικών διαφορών

4.1. Η Συνθήκη της Λισαβόνας ανέθεσε στην ΕΕ νέες αρμοδιότητες στον τομέα των επενδύσεων και την υποχρέωσε να συνδέσει το έργο της τόσο για το εμπόριο όσο και για τις επενδύσεις με άλλους βασικούς τομείς, ιδίως δε με την ανάπτυξη. Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή διασταυρωμένα στοιχεία όσον αφορά τις εμπορικές επιπτώσεις μεταξύ των διαφόρων ΓΔ της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων των ΓΔ Διεθνούς Συνεργασίας και Ανάπτυξης (DEVCO) και Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Κοινωνικής Ένταξης (EMPL), εξακολουθεί να προξενεί ανησυχία.

4.2. Πέραν της «νέας γενιάς» εμπορικών συμφωνιών, αρχής γενομένης από την Κορέα, η Επιτροπή επεδίωξε επίσης να διαπραγματευτεί πιο εκτενείς Συμφωνίες Ελεύθερων Συναλλαγών (ΣΕΣ), τόσο με τις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης όσο και με περισσότερο προηγμένους εμπορικούς εταίρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η Ιαπωνία και, κυρίως, η Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία (ΣΟΕΣ-CETA) με τον Καναδά, η οποία υπερβαίνει την απλή κατάργηση των δασμών και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών πτυχών, όπως οι κανόνες για τις υπηρεσίες, η εξάλειψη των μη δασμολογικών φραγμών στο εμπόριο και άλλες πτυχές που συνδέονται με το εμπόριο, όπως οι επενδύσεις και ο ανταγωνισμός ή η κανονιστική συνεργασία.

4.2.1. Κατόπιν αυτής της εξέλιξης, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η έκκληση για συνεχή ανάπτυξη ενός μακρόπνοου προοδευτικού εμπορικού θεματολογίου καθίσταται επιτακτικότερη από ποτέ άλλοτε. Οι εν λόγω εκτενείς εμπορικές διαπραγματεύσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να προκαλέσουν συγκρούσεις σε ευαίσθητους τομείς, όπως η διατήρηση προτύπων υψηλού επιπέδου, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, την προστασία των καταναλωτών και τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, η προστασία των δημόσιων υπηρεσιών ή η επιβολή των δικαιωμάτων στο πλαίσιο ενός βιώσιμου εμπορικού θεματολογίου.

4.2.2. Δεδομένου ότι οι συμφωνίες «νέας γενιάς» υπερβαίνουν κατά πολύ την παραδοσιακή μείωση των δασμών και εκτείνονται έως τη θέσπιση κανόνων για κυβερνητικά μέτρα που δεν επηρεάζουν το εμπόριο, εγείρονται ανησυχίες για το ενδεχόμενο περιορισμού των περιθωρίων άσκησης των δημόσιων πολιτικών. Τα κράτη έχουν όχι μόνο δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση, θέσπισης ρυθμίσεων κατά το δοκούν, προς όφελος του γενικού δημόσιου συμφέροντος. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι αυτό είναι κάτι το οποίο δεν πρέπει να παρεμποδίζεται από κανένα στοιχείο μιας εμπορικής συμφωνίας.

4.2.3. Η ΕΟΚΕ έχει δηλώσει ( 16 ) ότι η εμπορική πολιτική της ΕΕ «θα κριθεί με βάση το εάν και κατά πόσον η Επιτροπή θα είναι σε θέση να αποδείξει ότι οι εμπορικές συμφωνίες δεν υποβαθμίζουν το επίπεδο των περιβαλλοντικών, των εργασιακών και των λοιπών προτύπων. Αντίθετα, οι εν λόγω συμφωνίες θα πρέπει να στοχεύουν στη βελτίωση των συγκεκριμένων προτύπων».

4.3. Το ανοικτό και βασισμένο σε κανόνες διεθνές εμπόριο είναι θεμελιώδες τόσο για την ενίσχυση των επιχειρηματικών ευκαιριών όσο και για τη διασφάλιση δίκαιων όρων στις επιχειρήσεις έναντι των αλλοδαπών ανταγωνιστών τους. Η ΕΕ οφείλει να υποστηρίξει τους κανόνες του ΠΟΕ που προωθούν το δίκαιο εμπόριο, το οποίο διασφαλίζει την τήρηση των ΣΒΑ και διαδραματίζει ηγετικό ρόλο παγκοσμίως τόσο για την αντιμετώπιση του προστατευτισμού και των διαταράξεων όσο και για την προαγωγή μιας προοδευτικής και βιώσιμης εμπορικής πολιτικής. Εν προκειμένω, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους για την άσκηση επιρροής και την ανάληψη δράσης στο σύνολο των διαφόρων δομών των επιτροπών του ΠΟΕ, ιδίως όσον αφορά τους νέους τομείς όπως το εμπόριο και η αξιοπρεπής εργασία.

4.4. Το εμπόριο είναι μια από τις πλέον αξιολογούμενες διαδικασίες πολιτικής στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, προκειμένου να καταστεί δυνατή μια ευρύτερη πολιτική συζήτηση σχετικά με τον ρόλο του εμπορίου και των επενδύσεων, απαιτείται περαιτέρω ανάλυση για την καλύτερη κατανόηση των κινητήριων δυνάμεων και των οικονομικών επιπτώσεων του εμπορίου, καθώς και της δυνητικής συμβολής του στους ΣΒΑ.

4.4.1. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πολιτική αξιολόγησης της ΕΕ οφείλει να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Η ΓΔ Εμπορίου αξιολογεί τις επιπτώσεις των κυριότερων εμπορικών πρωτοβουλιών, με τη χρήση διαφόρων μέσων: εκτιμήσεις επιπτώσεων και αξιολογήσεις αντίκτυπου στη βιωσιμότητα, οικονομική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των διαπραγματεύσεων και εκ των υστέρων αξιολογήσεις.

4.4.2. Τα ζητήματα που άπτονται της μεθοδολογίας και του χρονοδιαγράμματος είναι ζωτικής σημασίας και χρήζουν επανεξέτασης. Το χρησιμοποιούμενο Υπολογιστικό Υπόδειγμα Γενικής Ισορροπίας (ΥΥΓΙ) θα πρέπει να επαναξιολογηθεί βάσει εναλλακτικών μοντέλων και να συμπεριλάβει ένα ευρύτερο σύνολο δεικτών για τη μέτρηση των επιπτώσεων όσον αφορά τα ανθρώπινα και τα εργασιακά δικαιώματα, την κλιματική αλλαγή, τη βιοποικιλότητα, τους καταναλωτές και τις ΑΞΕ. Ωστόσο, η απλή σύγκριση της κατάστασης με ή χωρίς εμπορική συμφωνία υστερεί έναντι της ποιοτικής αξιολόγησης των διαπραγματευτικών επιλογών, ιδίως στην περίπτωση του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης (ΕΒΑ). Οι εκτιμήσεις επιπτώσεων και οι αξιολογήσεις αντίκτυπου στη βιωσιμότητα πρέπει να ολοκληρώνονται εγκαίρως για την παροχή καθοδήγησης στους διαπραγματευτές και να λαμβάνονται υπόψη πριν από και κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, και όχι να υποβάλλονται μετά την περάτωση των διαπραγματεύσεων.

4.4.3. Ο κεντρικός ρόλος του εμπορίου και των επενδύσεων στην υλοποίηση και την εφαρμογή των ΣΒΑ Η συμβολή στην υλοποίηση των ΣΒΑ, όπως προτάθηκε παλαιότερα από την ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα ( 17 ) , θα πρέπει να τεθεί στο επίκεντρο της αξιολόγησης της εμπορικής πολιτικής της ΕΕ.

4.4.4. Η ΕΟΚΕ θεωρεί πολύτιμη τη συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στη διαβούλευση σχετικά με τις αξιολογήσεις αντίκτυπου στη βιωσιμότητα για τις ΕΑΑ και συνιστά την επέκτασή της στην προετοιμασία της διαδικασίας καθορισμού των όρων αναφοράς. Το έργο της επιφορτισμένης με την αξιολόγηση διευθύνουσας ομάδας της Επιτροπής θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω με τη συμμετοχή επίσης και της κοινωνίας των πολιτών. Οι σύμβουλοι έχουν ανάγκη από επαρκή ανεξαρτησία και εμπειρογνωμοσύνη, ιδίως όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

4.4.5. Όσον αφορά τις αγορές εργασίας, απαιτείται διεξοδικότερη ανάλυση σχετικά με τις δυνητικές επιπτώσεις των μετατοπίσεων, την εξέλιξη των μισθών και την ασφάλεια των θέσεων εργασίας. Όσον αφορά τον οικονομικό αντίκτυπο, θα πρέπει να επιδειχθεί προσοχή όχι μόνο στην ΕΕ, αλλά και στον βαθμό στον οποίο το εμπόριο και οι επενδύσεις βοηθούν τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες να αυξήσουν την παραγωγικότητα και την καινοτομία τους. Εξάλλου, κρίνεται σκόπιμη η εκπόνηση μιας ολιστικής μελέτης σχετικά με τις παγκόσμιες επιπτώσεις του εμπορίου, ανά ενδεδειγμένα χρονικά διαστήματα.

4.4.6. Το εμπόριο αποτελεί ολοένα και σημαντικότερο στοιχείο, τόσο από γεωπολιτική άποψη όσο και στο πλαίσιο της οικονομικής διπλωματίας. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΥΕΔ πρέπει να ασχοληθεί περισσότερο με το εμπόριο, δεδομένου ότι η κάλυψη εμπορικών θεμάτων απουσίαζε αισθητά από την πρόσφατη κοινή ανακοίνωση σχετικά με τη συνδεσιμότητα ΕΕ-Ασίας ( 18 )

4.5. Κατά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας Διατλαντικής Εμπορικής και Επενδυτικής Εταιρικής Σχέσης (TTIP) με τις Ηνωμένες Πολιτείες επισημάνθηκαν πρωτίστως πολυάριθμες ανησυχίες του ευρύτερου κοινού και της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες είναι όμως γενικού χαρακτήρα. Παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες στο πλαίσιο των εμπορικών διαπραγματεύσεων για την ανάληψη πολιτικών δεσμεύσεων με σκοπό είτε την αποτροπή της ενθάρρυνσης του εμπορίου ή των επενδύσεων μέσω της αποδυνάμωσης των επιπέδων προστασίας είτε την παροχή εγγυήσεων, όπως συγκεκριμένες εξαιρέσεις και επιφυλάξεις, ειδικές ρήτρες για τα κρατικά μονοπώλια ή έγκαιρη απόρριψη επουσιωδών απαιτήσεων επενδυτών, η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει και εξακολουθεί να ζητεί περαιτέρω διευκρινίσεις και εγγυήσεις σχετικά με διάφορα εξαιρετικά ευαίσθητα σημεία.

4.5.1. Το ενδεχόμενο να αφεθούν οι δημόσιες υπηρεσίες εκτεθειμένες στο πλαίσιο μιας εμπορικής συμφωνίας μέσω της ελευθέρωσης της αγοράς και ειδικών ρητρών (διατήρησης της ισχύουσας κατάστασης και μη αναστρεψιμότητας), οι οποίες διαμορφώνουν τα μελλοντικά περιθώρια ελιγμών των μερών όσον αφορά την επιβολή περιορισμών πρόσβασης στην αγορά και μέτρων που εισάγουν διακρίσεις, θεωρείται ότι αποτελεί καίριο ζήτημα. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επιδοκιμάσει «τη δηλωθείσα πρόθεση της Επιτροπής, σε συμφωνία με τις θέσεις της ΕΟΚΕ, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών, να προστατεύσει τις δημόσιες υπηρεσίες στις ΣΕΣ», τονίζοντας, ωστόσο, «ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα με τη χρήση θετικού καταλόγου όσον αφορά τόσο την πρόσβαση στην αγορά όσο και την εθνική μεταχείριση» ( 19 )

4.5.2. Λόγω της συνεχούς πιθανότητας αλλαγής κυβέρνησης και επακόλουθης διαφοροποίησης της πολιτικής έναντι των δημόσιων υπηρεσιών, οποιοδήποτε προηγούμενο άνοιγμα στο πλαίσιο μιας εμπορικής συμφωνίας θα παρέμενε «κλειδωμένο». Δεν μπορεί να υπάρξει οπισθοδρόμηση. Ως εκ τούτου, οι ρήτρες διατήρησης της ισχύουσας κατάστασης και μη αναστρεψιμότητας μπορούν να καταστούν απειλή, ιδίως για τις δημόσιες υπηρεσίες, λόγω του στενού και διφορούμενου ορισμού του πεδίου εφαρμογής τους.

4.5.3. Η διαφύλαξη των περιθωρίων άσκησης των δημόσιων πολιτικών καθίσταται επίσης ζωτικής σημασίας στο πλαίσιο της συμπερίληψης των δημόσιων συμβάσεων στις εμπορικές συμφωνίες. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ έκρινε σημαντικό να ζητήσει «οι αναθέτοντες φορείς [να] διατηρούν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν περιβαλλοντικά, κοινωνικά και εργασιακά κριτήρια στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών, όπως η υποχρέωση συμμόρφωσης και τήρησης των συλλογικών συμβάσεων» ( 20 )

4.6. Πολυμερές επενδυτικό δικαστήριο , η ΕΟΚΕ διατύπωσε την άποψη «ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιτευχθεί αρκούντως μόνο με τη συμπερίληψη δυνατότητας εξαίρεσης για λόγους δημόσιου συμφέροντος», σε συνδυασμό με «τις δέουσες εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξει κατάχρησή τους για λόγους προστατευτισμού». Στο ευρύτερο πλαίσιο της γνωμοδότησής της με τίτλο Συγκεκριμένα βασικά θέματα της TTIP η ΕΟΚΕ ζήτησε «να αναφέρεται ρητά στις συλλογικές συμβάσεις —συμπεριλαμβανομένων των τριμερών συμβάσεων και/ή των γενικών συμβάσεων (δηλαδή των συμβάσεων που παράγουν αποτελέσματα για όλους [“ erga omnes ”])— προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να αποτελέσουν οι εν λόγω συμβάσεις αντικείμενο ερμηνείας ως αθέτηση των θεμιτών προσδοκιών των επενδυτών» Στο πλαίσιο της προστασίας των επενδύσεων, η ΕΟΚΕ ζήτησε «να θεσπιστούν διαδικαστικές εγγυήσεις έναντι απαιτήσεων που στοχεύουν στην εγχώρια νομοθεσία περί δημοσίου συμφέροντος ώστε να διασφαλίζεται το δικαίωμα ενός συμβαλλόμενου μέρους να ρυθμίζει, προς το δημόσιο συμφέρον και όπως κρίνεται σκόπιμο, σε βάρος της προστασίας του επενδυτή» ( 21 ) . Στη γνωμοδότησή της με θέμα, η ΕΟΚΕ διατύπωσε την άποψη «ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιτευχθεί αρκούντως μόνο με τη συμπερίληψη δυνατότητας εξαίρεσης για λόγους δημόσιου συμφέροντος», σε συνδυασμό με «τις δέουσες εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξει κατάχρησή τους για λόγους προστατευτισμού». Στο ευρύτερο πλαίσιο της γνωμοδότησής της με τίτλοη ΕΟΚΕ ζήτησε «να αναφέρεται ρητά στις συλλογικές συμβάσεις —συμπεριλαμβανομένων των τριμερών συμβάσεων και/ή των γενικών συμβάσεων (δηλαδή των συμβάσεων που παράγουν αποτελέσματα για όλους [“”])— προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να αποτελέσουν οι εν λόγω συμβάσεις αντικείμενο ερμηνείας ως αθέτηση των θεμιτών προσδοκιών των επενδυτών» ( 22 )

4.7. Παρότι η ΕΕ είναι αρμόδια για τη γεωργία και το εμπόριο επί 40 και πλέον χρόνια, έχει παρατηρηθεί κατά καιρούς έλλειψη επικοινωνίας ή και «συντονισμένου» προβληματισμού μεταξύ αυτών των καίριων συμφερόντων. Η ΕΕ πρέπει επίσης να αποφύγει να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις στον τομέα της γεωργίας που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την παραγωγή εντός της επικράτειάς της.

4.7.1. Η γεωργία στις εμπορικές διαπραγματεύσεις Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της με θέμα ( 23 ) , επεσήμανε ότι οι διμερείς συμφωνίες πρέπει να αποσκοπούν στην εξάλειψη της εφαρμογής δύο μέτρων και σταθμών, ιδίως στον τομέα της γεωργίας και κυρίως σε σχέση με τις συμφωνίες ΥΦΠ και ΤΕΕ στις χώρες εταίρους. Η ΕΕ θα θέλει επίσης να προαγάγει τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και ευρύτερα πρότυπά της στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης, σε συμφωνία με τους ΣΒΑ. Η ΕΕ (και άλλοι) πρέπει, μεταξύ άλλων, να αναλάβουν τη δέσμευση για τη δημιουργία ικανοτήτων ώστε να βοηθήσουν λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να ανταποκριθούν στις προδιαγραφές αυτές, παρέχοντάς τους, παραδείγματος χάρη, βοήθεια για να αναπτύξουν αποδεκτό σύστημα κτηνιατρικής πιστοποίησης, δεδομένης της ύψιστης σημασίας των προτύπων ασφάλειας των τροφίμων.

4.7.2. Η πολυμερής προσέγγιση για τη γεωργία χρειάζεται να επανεξεταστεί και να αναζωογονηθεί. Η «Ντόχα» ως ιδέα του ΠΟΕ για τον εμπορικό διάλογο ανάμεσα στις ανεπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες πρέπει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί, με σεβασμό της αρχής της επισιτιστικής κυριαρχίας για όλους. Στην ίδια γνωμοδότηση επισημάνθηκε ότι η ΕΕ ευρίσκεται σε καλή θέση για να διαδραματίσει ηγετικό και ενεργό ρόλο προς την κατεύθυνση της προαγωγής μιας νέας, ισορροπημένης προσέγγισης, ιδίως δε λόγω της αποτυχίας ορισμένων ταχέως αναδυόμενων οικονομιών να συνεισφέρουν ουσιαστικά στην παροχή βοήθειας προς άλλες που συνεχίζουν να είναι λιγότερο ανεπτυγμένες.

4.8. Μεταρρύθμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) , η ΕΟΚΕ θεώρησε «ζωτικής σημασίας η αρχή της προφύλαξης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στις Συνθήκες της ΕΕ, να προστατεύεται επαρκώς και σε πολυμερές επίπεδο και να αποκτήσει πλήρη νομική αναγνώριση, προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα υψηλότερο επίπεδο προστασίας μέσω προληπτικών αποφάσεων σε περιπτώσεις εμφάνισης κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον. Λαμβανομένης υπόψη της σπουδαιότητας της εν λόγω αρχής, η ΕΕ θα πρέπει να την ενσωματώσει ως «μείζον συμφέρον» σε όλες τις εμπορικές της διαπραγματεύσεις» Στη γνωμοδότησή της με θέμα, η ΕΟΚΕ θεώρησε «ζωτικής σημασίας η αρχή της προφύλαξης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στις Συνθήκες της ΕΕ, να προστατεύεται επαρκώς και σε πολυμερές επίπεδο και να αποκτήσει πλήρη νομική αναγνώριση, προκειμένου να εξασφαλιστεί ένα υψηλότερο επίπεδο προστασίας μέσω προληπτικών αποφάσεων σε περιπτώσεις εμφάνισης κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον. Λαμβανομένης υπόψη της σπουδαιότητας της εν λόγω αρχής, η ΕΕ θα πρέπει να την ενσωματώσει ως «μείζον συμφέρον» σε όλες τις εμπορικές της διαπραγματεύσεις» ( 24 )

4.9. Κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ — ζήτησε «την προσθήκη ειδικού κεφαλαίου σχετικού με τους καταναλωτές στα εν λόγω κεφάλαια, στο οποίο θα ενσωματώνονται τα σχετικά διεθνή πρότυπα για τους καταναλωτές και θα ενισχύεται η συνεργασία όσον αφορά την επιβολή των δικαιωμάτων των καταναλωτών» Ενώ η στρατηγική «Εμπόριο για όλους» δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην εμπιστοσύνη των καταναλωτών σε ασφαλή προϊόντα, οι «Κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών για την προστασία των καταναλωτών» χαρακτηρίζονται από μια πολύ ευρύτερη αντίληψη, στην οποία συμπεριλαμβάνεται η προστασία της ιδιωτικής ζωής των καταναλωτών, τα δικαιώματά τους στο ηλεκτρονικό εμπόριο και το δικαίωμα αποτελεσματικής επιβολής των δικαιωμάτων των καταναλωτών. Λόγω της επίδρασης που ασκεί η ελευθέρωση του εμπορίου στους καταναλωτές, η ΕΟΚΕ —στη γνωμοδότησή της με θέμα— ζήτησε «την προσθήκη ειδικού κεφαλαίου σχετικού με τους καταναλωτές στα εν λόγω κεφάλαια, στο οποίο θα ενσωματώνονται τα σχετικά διεθνή πρότυπα για τους καταναλωτές και θα ενισχύεται η συνεργασία όσον αφορά την επιβολή των δικαιωμάτων των καταναλωτών» ( 25 )

4.10. Στο έγγραφο προβληματισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του 2017, με θέμα την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης προσδιορίζονται ορισμένες συνέπειες της ανεξέλεγκτης παγκοσμιοποίησης και, ιδίως, οι αυξανόμενες ανισότητες. Τα οφέλη του εμπορίου δεν κατανέμονται ποτέ ομοιόμορφα. Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων πρέπει να καλύπτει όλες τις σημαντικές συνέπειες του ανοίγματος της αγοράς και να περιορίζει τις αρνητικές επιπτώσεις, στο μέτρο του δυνατού, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών δαπανών και του κόστους μετάβασης.

4.10.1. Η ανακοίνωση με τίτλο «Εμπόριο για όλους» ήταν η πρώτη που αναγνώρισε ότι το εμπόριο «μπορεί να συνεπάγεται προσωρινές ανατρεπτικές επιπτώσεις για ορισμένες περιφέρειες και για κάποιους εργαζομένους, εάν ο νέος ανταγωνισμός αποδεικνύεται πάρα πολύ έντονος για μερικές επιχειρήσεις» και τόνισε ότι «για τα άμεσα θιγόμενα άτομα, μια τέτοια αλλαγή δεν είναι αμελητέα». Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση (ΕΤΠ) έχει ιδιαίτερη σημασία στην προκειμένη περίπτωση. Το ΕΤΠ βοήθησε πάνω από 27.600 εργαζόμενους κατά την περίοδο 2013-2014 ( 26 ) . Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντικό το μελλοντικό πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) να προβλέψει επαρκή χρηματοδότηση, άμεσα συνδεδεμένη με τις επιπτώσεις του εμπορίου και να επανεξετάσει τυχόν περιοριστικούς όρους και κριτήρια που οριοθετούν την εφαρμογή του. Για την καλύτερη προετοιμασία και πλαισίωση των αλλαγών που σχετίζονται με την αναδιάρθρωση, η εξασφάλιση ουσιαστικών δικαιωμάτων στους εργαζομένους όσον αφορά την ενημέρωση, τη διαβούλευση και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις είναι εν προκειμένω θεμελιώδους σημασίας για την επίτευξη δίκαιων μεταβάσεων.

4.11. Η ΕΟΚΕ ζητεί επίσης να ενισχυθούν περαιτέρω τα μέσα προστασίας των ευαίσθητων τομέων από τον αθέμιτο εμπορικό ανταγωνισμό, με τη συμπερίληψη των προτύπων της ΔΟΕ στα κριτήρια αξιολόγησής τους. Σε πρόσφατη γνωμοδότησή της σχετικά με τη μεθοδολογία των μέσων εμπορικής άμυνας ( 27 ) , η ΕΟΚΕ ζήτησε ισότιμους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων και των μη Ευρωπαίων εξαγωγέων παραγωγών. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επιδοκίμασε την πρόθεση της Επιτροπής να χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα κριτήρια προκειμένου να διαπιστώνεται εάν υπάρχουν σημαντικές στρεβλώσεις στην κατάσταση της αγοράς, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι η τήρηση των προτύπων της ΔΟΕ και των πολυμερών συμφωνιών για το περιβάλλον θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη.

4.12. Όσον αφορά την ισχυρή δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενισχύσει τις διατάξεις περί εργασίας, η ΕΟΚΕ κάλεσε τις χώρες-εταίροι «να επιδεικνύουν πλήρη συμμόρφωση με τα οκτώ βασικά εργασιακά πρότυπα της ΔΟΕ πριν από τη σύναψη μιας εμπορικής συμφωνίας. Εάν μια χώρα-εταίρος είτε δεν έχει επικυρώσει ή εφαρμόσει σωστά τις εν λόγω συμβάσεις είτε δεν έχει να επιδείξει ισοδύναμο επίπεδο κατοχύρωσης, η ΕΟΚΕ προτείνει να επιδιώκεται η εκπόνηση δεσμευτικού χάρτη πορείας, ο οποίος θα συμπεριλαμβάνεται στο κεφάλαιο ΕΒΑ έτσι ώστε να διασφαλίζεται η έγκαιρη επίτευξή του» ( 28 ) . Η ΕΕ οφείλει επίσης να προωθήσει την εφαρμογή και την επιβολή επικαιροποιημένων προτύπων της ΔΟΕ προκειμένου να διασφαλιστούν πραγματικά ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στο εξωτερικό και να υποστηριχθεί ο ΣΒΑ 8 όσον αφορά την αξιοπρεπή εργασία.

4.13. Η εμπορική πολιτική πρέπει επίσης να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Οι εταιρείες πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη σε όλα τα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού. Αυτό, με τη σειρά του, θα πρέπει να ενισχύσει την «άδεια λειτουργίας» των επιχειρήσεων, με ταυτόχρονη μεγιστοποίηση τόσο της καινοτομίας όσο και της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Η συνεπής εφαρμογή υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς είναι σημαντική τόσο για την ενίσχυση της παγκόσμιας εμπορικής θέσης της ΕΕ όσο και για την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ). Σε όλες τις ΣΕΣ, η ΕΕ θα πρέπει να επιμένει ώστε κάθε συμβαλλόμενο μέρος να ενθαρρύνει ενεργά τη συμμόρφωση των εταιρειών με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις ( 29 ) . Αναγνωρίζοντας τη σημασία της επιβολής των κανόνων που διέπουν την αγορά εργασίας εκ μέρους των κυβερνήσεων, μεταξύ άλλων μέσω επιθεωρήσεων, η ΕΟΚΕ ζητεί οι εμπορικές συμφωνίες να επιβάλλουν στις κυβερνήσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, να επωμίζονται πλήρως τον ρόλο τους.

4.13.1. Περισσότερες κυβερνήσεις θεσπίζουν πλέον τους δικούς τους νόμους και τα αντίστοιχα μέσα, με πιο πρόσφατα παραδείγματα τον γαλλικό νόμο σχετικά με το «καθήκον επαγρύπνησης» και το ολλανδικό νομοσχέδιο για τη δέουσα επιμέλεια σε σχέση με την παιδική εργασία. Ο Καναδάς ενίσχυσε τη στρατηγική του για την εταιρική κοινωνική ευθύνη, με ιδιαίτερη εστίαση στη συμπεριφορά των καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, και προέβη στη σύσταση πολυμερούς οργάνου παροχής συμβουλών. Τον Απρίλιο του 2019 διορίστηκε ο πρώτος Καναδός διαμεσολαβητής για υπεύθυνες επιχειρήσεις, ο οποίος επιφορτίστηκε με τον έλεγχο και τη δημοσιοποίηση εικαζόμενων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, στους τομείς της εξόρυξης, του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ένδυσης, καθώς και με τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με εμπορικά μέτρα για τις εταιρείες.

4.14. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, ιδίως υπό το πρίσμα των διευρυνόμενων παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και αξίας. Τα εθελοντικά και δεσμευτικά μέτρα δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ έλαβε υπό σημείωση τις εργασίες σχετικά με τη λεγόμενη δεσμευτική συνθήκη του ΟΗΕ, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση από τα μέλη του ΟΗΕ και αποσκοπεί στην κωδικοποίηση των νομικά δεσμευτικών διεθνών υποχρεώσεων που ισχύουν στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τις δραστηριότητες των διεθνικών εταιρειών, και χαιρετίζει τις τρέχουσες εργασίες της ΕΟΚΕ για την κατάρτιση της γνωμοδότηση πρωτοβουλίας REX/518. Κατά το παράδειγμα ορισμένων κρατών μελών που έχουν ήδη θεσπίσει νομοθεσία σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, η ΕΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να προτείνει κανόνες της ΕΕ στον εν λόγω τομέα.

5. Εμπόριο και βιώσιμη ανάπτυξη: ανάγκη υλοποίησης των ΣΒΑ/της συμφωνίας του Παρισιού

5.1. Εμπόριο για όλους Κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ) στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ Στη γνωμοδότησή της με θέμα ( 30 ) , η ΕΟΚΕ επιδοκίμασε πρωτίστως την ιδιαίτερη εστίαση της ΕΕ στην εκτενή κάλυψη της βιώσιμης ανάπτυξης, ειδικότερα στον τομέα των ανθρωπίνων και των κοινωνικών δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος. Στη γνωμοδότησή της με θέμαστις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών της ΕΕ ( 31 ) , η ΕΟΚΕ προέτρεψε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να επιδείξει περισσότερη φιλοδοξία, ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση της αποτελεσματικής εκτελεστότητας της δέσμευσης στα κεφάλαια ΕΒΑ, κάτι το οποίο έχει ζωτική σημασία για την ΕΟΚΕ. Στα δε εν λόγω κεφάλαια πρέπει να δοθεί η ίδια έμφαση με αυτήν των κεφαλαίων που αφορούν εμπορικά, τεχνικά ή δασμολογικά ζητήματα».

5.1.1. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την πρόσφατη εξαγγελία της νέας Προέδρου της Επιτροπής σχετικά με τον επικείμενο διορισμό νέου επικεφαλής εντεταλμένου εμπορίου (Chief Trade Enforcement Officer), επιφορτισμένου με «την παρακολούθηση και τη βελτίωση της συμμόρφωσης των εμπορικών μας συμφωνιών», χωρίς να θίγεται η γενική ευθύνη του αρμόδιου για θέματα εμπορίου Επιτρόπου. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίνεται ζωτικής σημασίας να παρασχεθεί ευρύ φάσμα εξουσιών για την κάλυψη, με την ίδια βαρύτητα και την ίδια αποτελεσματικότητα, όλων των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο των Συμφωνιών Ελεύθερων Συναλλαγών (ΣΕΣ), ιδίως εκείνων που σχετίζονται με τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς και των κοινωνικών και των περιβαλλοντικών ανησυχιών που ανακύπτουν όσον αφορά άλλα κεφάλαια των εμπορικών και των επενδυτικών συμφωνιών. Η θέση αυτή απαιτείται επίσης να εμπεριέχει μια αντικειμενική διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία θα πρέπει να βασίζεται σε έγκαιρη και αποτελεσματική διενέργεια ερευνών, να υποστηρίζεται από επαρκείς πόρους και να περιλαμβάνει την ανάληψη σαφούς ρόλου από τους αναγνωρισμένους ενδιαφερόμενους φορείς, τόσο για την υποβολή καταγγελιών όσο και για τη συμμετοχή τους σε τυχόν επακόλουθες δημόσιες ακροάσεις. Εκτός από την υποβολή εμπεριστατωμένων εκθέσεων προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, απαιτείται επίσης η αναγνώριση οριστικού ρόλου στην ΕΟΚΕ και στις αντίστοιχες εσωτερικές συμβουλευτικές ομάδες (ΕΣΟ), καθώς και η αδιάλειπτη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών».

5.2. Σε κάθε μία από τις συμφωνίες που η ΕΕ αποκαλεί ΣΕΣ «νέας γενιάς» για την περίοδο μετά το 2010 έχει συμπεριληφθεί ένα ειδικό κεφάλαιο για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη (ΕΒΑ), στο οποίο προβλέπεται ένας ενεργός ρόλος παρακολούθησης για την κοινωνία των πολιτών κάθε συμβαλλόμενου μέρους.

5.2.1. Ο ρόλος των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων (ΕΣΟ) Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι ο εποικοδομητικός διάλογος με την κοινωνία των πολιτών όσον αφορά την πολιτική στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων αποτελεί ουσιώδες στοιχείο και επαναλαμβάνει την έκκλησή της για την περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου του. Στη γνωμοδότησή της με θέμα ( 32 ) , η ΕΟΚΕ τόνισε την εν λόγω συμμετοχή και ζήτησε την επέκτασή της σε όλες τις πτυχές μιας εμπορικής συμφωνίας, με κατά προτεραιότητα εστίαση στον αντίκτυπό τους στις δεσμεύσεις σχετικά με το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

5.2.2. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προτείνει να συμπεριληφθεί όχι μόνο μια ειδική ρήτρα για την προώθησή των ΣΒΑ σε όλες τις μελλοντικές εντολές για τα κεφάλαια ΕΒΑ ( 33 ) , αλλά και —έπειτα από τη συμφωνία του Παρισιού— η καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

5.3. Τόσο οι 17 ΣΒΑ, οι οποίοι συνιστούν τον ακρογωνιαίο λίθο του ολοκληρωμένου Θεματολογίου των Ηνωμένων Εθνών για τη βιώσιμη ανάπτυξη με ορίζοντα το 2030, όσο και η συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή ( 34 ) πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν παγκόσμιες προτεραιότητες. Εν προκειμένω, το εμπόριο και οι επενδύσεις οφείλουν να διαδραματίσουν βασικό υποστηρικτικό ρόλο. Ωστόσο, η επίτευξη μιας ενωσιακής οικονομίας με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου άνθρακα έως το 2050 θα αποδειχθεί σημαντική πρόκληση.

5.3.1. Όλα αυτά τα στοιχεία θα έχουν βαθιές επιπτώσεις στο εμπόριο, δεδομένου οι εμπορικές ροές θα τα επηρεάσουν και αυτές με τη σειρά τους, τόσο στην ΕΕ όσο και σε παγκόσμια κλίμακα. Τα θεματολόγια που σχετίζονται με τη συμφωνία του Παρισιού και τους ΣΒΑ πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο όλων των μελλοντικών εμπορικών πολιτικών, πρακτικών και διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξης (ΔΗΕΕΑ) ( 35 ) , θα απαιτηθούν ακόμη 7 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για την επίτευξη των ΣΒΑ, εκ των οποίων τουλάχιστον το ένα τρίτο θα πρέπει να προέλθει από τον ιδιωτικό τομέα. Επιπλέον, οι δημόσιοι πόροι θα είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση των ΣΒΑ. Όπως δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΕ, οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας (ΑΣΧ) έχουν ήδη καταδείξει το «μετασχηματιστικό δυναμικό που διαθέτει το εμπόριο» ( 36 )

5.3.2. Πολυμερές επενδυτικό δικαστήριο , ζήτησε μια ρήτρα ιεράρχησης, η οποία να διασφαλίζει ότι —σε περίπτωση τυχόν ασυνέπειας μεταξύ μιας διεθνούς επενδυτικής συμφωνίας και οιασδήποτε διεθνούς περιβαλλοντικής ή κοινωνικής συμφωνίας ή συμφωνίας περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δεσμεύει το ένα μέρος σε μια διαφορά— υπερισχύει η διεθνής περιβαλλοντική ή κοινωνική συμφωνία ή η συμφωνία περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να δοθεί προτεραιότητα στις συμφωνίες των επενδυτών Κατόπιν, με τη σειρά τους, θα απαιτηθούν σημαντικές κανονιστικές αλλαγές ενόψει μιας επιτυχημένης ενεργειακής μετάβασης και της απαιτούμενης ελευθερίας για την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού. Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της με θέμα, ζήτησε μια ρήτρα ιεράρχησης, η οποία να διασφαλίζει ότι —σε περίπτωση τυχόν ασυνέπειας μεταξύ μιας διεθνούς επενδυτικής συμφωνίας και οιασδήποτε διεθνούς περιβαλλοντικής ή κοινωνικής συμφωνίας ή συμφωνίας περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δεσμεύει το ένα μέρος σε μια διαφορά— υπερισχύει η διεθνής περιβαλλοντική ή κοινωνική συμφωνία ή η συμφωνία περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να δοθεί προτεραιότητα στις συμφωνίες των επενδυτών ( 37 )

5.4. Η ΕΟΚΕ έχει, κατά το παρελθόν, καταλήξει στο συμπέρασμα ( 38 ) ότι η ΕΕ «βρίσκεται σε μοναδική θέση ώστε να προωθήσει την υλοποίηση των ΣΒΑ» διότι «διαθέτει την αξιοπιστία να διαδραματίσει αποτελεσματικό ρόλο στη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών». Ζήτησε, ωστόσο, «να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πλήρη ενσωμάτωση των ΣΒΑ «στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής και τις τρέχουσες προτεραιότητες της Επιτροπής», σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, όπου αυτό είναι απαραίτητο».

5.4.1. Σύνδεση της Ευρώπης και της Ασίας «Belt and Road Initiative » -BRI) και των ΣΒΑ, απαριθμώντας και πάλι τους εννέα σημαντικότερους ΣΒΑ. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει ότι το εμπόριο γεωργικών προϊόντων ( 39 ) θα διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην επίτευξη έντεκα εκ των εν λόγω στόχων. Σε μια πιο πρόσφατη γνωμοδότηση με θέμα ( 40 ) , η ΕΟΚΕ τόνισε ότι «θεωρεί καθοριστικής σημασίας να θεσπιστεί μια επίσημη σύνδεση μεταξύ της [κινεζικής] πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», (» -BRI) και των ΣΒΑ, απαριθμώντας και πάλι τους εννέα σημαντικότερους ΣΒΑ.

5.5. Τουλάχιστον 13 ΣΒΑ κάνουν μνεία στην κλιματική αλλαγή. Η συμφωνία του Παρισιού είναι, με τη σειρά της, η πρώτη στον κόσμο συνολική συμφωνία για το κλίμα. Εάν οι ΣΒΑ αποτελούν σχέδιο στρατηγικής για την επόμενη γενιά, τότε η εν λόγω συμφωνία αποτελεί σχέδιο στρατηγικής για το μέλλον του πλανήτη. Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη άνω των 2 °C σε σχέση με από τα προβιομηχανικά επίπεδα θα είχε καταστροφικές συνέπειες. Οι χώρες που είναι πιθανότερο να επηρεαστούν θα είναι ταυτόχρονα και αυτές που θα έχουν λιγότερο τη δυνατότητα να διαχειριστούν τις απαιτούμενες αλλαγές.

5.5.1. Η αύξηση των εμπορικών ροών συνεπάγεται εκ φύσεως περαιτέρω αύξηση των μεταφορών, οι οποίες ευθύνονται ήδη για ιδιαίτερα υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι μεταφορές αντιπροσωπεύουν το 24 % των παγκόσμιων εκπομπών CO 2 και είναι ο μόνος τομέας στον οποίο οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, με ποσοστό που εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 40 % των συνολικών εκπομπών έως το 2030. Δεδομένου ότι οι διεθνείς αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές δεν περιλαμβάνονται άμεσα στη συμφωνία του Παρισιού, υπάρχει επιτακτική ανάγκη αντιμετώπισης όλων των τρόπων μεταφοράς στο πλαίσιο μιας ενισχυμένης δίκαιης και βιώσιμης πολιτικής μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων και άλλων φορέων της αλυσίδας εφοδιασμού, όπως οι παραγωγοί ενέργειας και οι κατασκευαστές αρχικού εξοπλισμού (ΚΑΕ).

5.5.2. Ρόλο των μεταφορών , η ΕΟΚΕ επεσήμανε ότι «πρέπει να δοθούν λύσεις σε πολλά ζητήματα ως προς τους ΣΒΑ, όπως η ανάγκη περιορισμού των κλιματικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, αναβάθμισης των συστημάτων μεταφορών και της ασφάλειας της κυκλοφορίας, καθώς και διασκέδασης των ανησυχιών που αφορούν την απασχόληση και την αξιοπρεπή εργασία» Σε μια ξεχωριστή γνωμοδότηση σχετικά με τον, η ΕΟΚΕ επεσήμανε ότι «πρέπει να δοθούν λύσεις σε πολλά ζητήματα ως προς τους ΣΒΑ, όπως η ανάγκη περιορισμού των κλιματικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, αναβάθμισης των συστημάτων μεταφορών και της ασφάλειας της κυκλοφορίας, καθώς και διασκέδασης των ανησυχιών που αφορούν την απασχόληση και την αξιοπρεπή εργασία» ( 41 ) . Τώρα, η ΕΟΚΕ ζητεί να επιδιωχθεί επίσης μια σύνδεση των πολιτικών στον τομέα του εμπορίου και των επενδύσεων.

5.6. Αυτή η γενική ανησυχία οδήγησε στην ανάπτυξη της έννοιας της «κυκλικής οικονομίας», η οποία περιγράφεται ως ένα οικονομικό σύστημα που αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων και στη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των πόρων. Στόχος της κυκλικής οικονομίας είναι η ελαχιστοποίηση τόσο της κατανάλωσης πόρων όσο και των αποβλήτων, των εκπομπών και της διαρροής ενέργειας. Πρόκειται για στόχο που μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας αναζωογονητικής προσέγγισης βασισμένης στον μακροχρόνιο σχεδιασμό, τη συντήρηση, την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακατασκευή, την ανάπλαση και την ανακύκλωση.

5.6.1. Πολλοί πιστεύουν ότι ένας βιώσιμος κόσμος δεν θα πρέπει να συνεπάγεται υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των καταναλωτών, μπορεί να επιτευχθεί χωρίς απώλεια εσόδων ή επιπλέον κόστος, καθώς και ότι τα κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα μπορούν να αποδειχθούν εξίσου κερδοφόρα με τα γραμμικά μοντέλα.

5.6.2. Ωστόσο, ανακύπτουν ορισμένα συναφή ζητήματα, ιδίως όσον αφορά τις βιομηχανίες υψηλής έντασης πόρων και ενέργειας (ΒΥΕΠΕ) οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με εγγενείς δυσκολίες. Οι ΒΥΕΠΕ διαδραματίζουν σημαντικό στρατηγικό ρόλο στις αξιακές αλυσίδες της βιομηχανίας της ΕΕ. Ενώ ο στόχος της πολιτικής για την κλιματική αλλαγή έγκειται στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (που προέρχονται τόσο από την καύση ορυκτών καυσίμων όσο και από βιομηχανικές διεργασίες) —ο σημερινός στόχος της ΕΕ συνίσταται στην επίτευξη ουδέτερου ισοζυγίου διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050— το ενεργειακό κόστος των ΒΥΕΠΕ αντιπροσωπεύει ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό του συνολικού κόστους τους: 25 % για τον χάλυβα, 22-29 % για το αλουμίνιο ( 42 ) , 25-32 % για το γυαλί ( 43 ) . Το πρόβλημα αυτό εξετάζεται διεξοδικότερα σε ξεχωριστή γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ ( 44 )

5.6.3. Ως εκ τούτου, διαρροή άνθρακα και επενδύσεων προκύπτει όταν η υψηλότερη τιμή οδηγεί σε απώλεια του μεριδίου αγοράς και των συναφών θέσεων εργασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μεταφέρονται απλώς από τους παραγωγούς της ΕΕ σε παραγωγούς άλλων χωρών (οι οποίοι συχνά είναι λιγότερο αποδοτικοί ενεργειακά), με καμία επίδραση (στην καλύτερη περίπτωση) επί των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

5.6.4. Τα ανακουφιστικά μέτρα συνοριακής προσαρμογής (Border Adjustment Measures - BAM), στο πλαίσιο των οποίων οι χώρες μπορούν να επιβάλουν φόρο επί των εισαγόμενων αγαθών και να θεσπίσουν επιστροφή φόρου για τα εξαγόμενα αγαθά, είναι εφικτά και γίνονται δεκτά ως νόμιμα από τον ΠΟΕ, υπό τον όρο ότι πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις.

Βρυξέλλες, 30 Οκτωβρίου 2019. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Luca JAHIER

(1) Όπως αναφέρεται στις περισσότερες υποσημειώσεις από την υποσημείωση αριθ. 9 και μετά.

(2) Δημοσίευση της ΓΔ Εμπορίου, Νοέμβριος 2018.

(3) COM(2015) 497 final.

(4) JOIN(2018) 31 final.

(5) Επιστολή ανάθεσης καθηκόντων της εκλεγείσας προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen προς τον ορισθέντα Επίτροπο για θέματα εμπορίου Phil Hogan, με ημερομηνία 10 Σεπτεμβρίου 2019.

(6) Βλέπε υποσημείωση 3.

(7) Και σε άλλα 20 εκατομμύρια εκτός Ευρώπης.

(8) Έγγραφα του ΟΟΣΑ σχετικά με την εμπορική πολιτική (OECD Trade Policy Papers), αριθ. 226 (2019), Offshoring of services functions and labour market readjustments (Μετεγκατάσταση των καθηκόντων παροχής υπηρεσιών και προσαρμογές της αγοράς εργασίας), Παρίσι.

(9) Έγγραφα του ΟΟΣΑ σχετικά με την εμπορική πολιτική, αριθ. 227 (2019), Micro-Evidence on Corporate Relationships in Global Value Chains: The Role of Trade, FDI and Strategic Partnerships (Μικροοικονομικά στοιχεία σχετικά με τις εταιρικές σχέσεις στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας: ο ρόλος του εμπορίου, των ΑΞΑ και των στρατηγικών συμπράξεων), Παρίσι.

(10) Βλέπε υποσημείωση 2.

(11) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 15.

(12) Έγγραφα του ΟΟΣΑ σχετικά με την παραγωγικότητα, αριθ. 18 (2019), Industry Concentration in Europe and North America (Συγκέντρωση της βιομηχανίας στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική), Παρίσι· World Economic Outlook Report (Έκθεση σχετικά με την παγκόσμια οικονομική συγκυρία), Απρίλιος 2019.

(13) ΕΕ C 262 της 25.7. 2018, σ. 94.

(14) Βλέπε υποσημείωση 3.

(15) ΕΕ C 383 της 17.11. 2015, σ. 34.

(16) ΕΕ C 264 της 20.7. 2016, σ. 123.

(17) ΕΕ C 129 της 11.4. 2018, σ. 27.

(18) Βλέπε υποσημείωση 4.

(19) ΕΕ C 264 της 20.7. 2016, σ. 123.

(20) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 15.

(21) ΕΕ C 110 της 22.3. 2019, σ. 145.

(22) ΕΕ C 487 της 28.12. 2016, σ. 30.

(23) ΕΕ C 173 της 31.5. 2017, σ. 20.

(24) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 15.

(25) ΕΕ C 227 της 28.6. 2018, σ. 27.

(26) Δελτίο Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ιούλιος του 2015.

(27) ΕΕ C 209 της 30.6. 2017, σ. 66.

(28) ΕΕ C 227 της 28.6. 2018, σ. 27.

(29) Κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις, 2011.

(30) Βλέπε υποσημείωση 16.

(31) ΕΕ C 227 της 28.6. 2018, σ. 27.

(32) ΕΕ C 159 της 10.5.2019, σ. 28.

(33) Βλέπε υποσημείωση 16.

(34) Διάσκεψη των Συμβαλλόμενων μερών της σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή στο Παρίσι (UNFCCC COP21).

(35) Δελτίο Τύπου ΔΗΕΕΑ WIF, Γενεύη 14.10.2014, έκτοτε επαναλαμβάνεται τακτικά.

(36) Ομιλία στα Ηνωμένα Έθνη, 21.9.2016.

(37) ΕΕ C 110 της 22.3. 2019, σ. 145.

(38) Βλέπε υποσημείωση 17.

(39) Βλέπε υποσημείωση 23.

(40) ΕΕ C 228 της 5.7. 2019, σ. 95.

(41) ΕΕ C 367 της 10.10. 2018, σ. 9.

(42) Α. Marcu, W. Stoefs: Study on composition and drivers of energy prices and costs in selected energy-intensive industries (Μελέτη σχετικά με τη σύνθεση και τους παράγοντες διαμόρφωσης των τιμών και του κόστους της ενέργειας σε επιλεγμένες ενεργοβόρες βιομηχανίες), Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), 2016· διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/20355.

(43) C. Egenhofer, L. Schrefler: Study on composition and drivers of energy prices and costs in energy-intensive industries. The case of the flat glass industry (Μελέτη σχετικά με τη σύνθεση και τους παράγοντες διαμόρφωσης των τιμών και του κόστους της ενέργειας στις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Η περίπτωση της βιομηχανίας επίπεδης υάλου), Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), 2014.

(44) ΕΕ C 353 της 18.10. 2019, σ. 59.