[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 7.6.2006

COM(2006) 275 τελικόΤόμος I

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Προς μια μελλοντική θαλάσσια πολιτική για την Ένωση: Ένα ευρωπαϊκό όραμα για τους ωκεανούς και τις θάλασσες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Προς μια μελλοντική θαλάσσια πολιτική για την Ένωση: Ένα ευρωπαϊκό όραμα για τους ωκεανούς και τις θάλασσες

Στους στρατηγικούς της στόχους για την περίοδο 2005-2009, η Επιτροπή επεσήμανε την «αδήριτη ανάγκη μιας συνολικής θαλάσσιας πολιτικής με στόχο την ανάπτυξη ενός ακμάζοντα θαλάσσιου τομέα και του πλήρους δυναμικού των θαλάσσιων δραστηριοτήτων με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η οικολογική αειφορία.» Με βάση την ανακοίνωση της 2ας Μαρτίου 2005, αποφασίστηκε ότι μια Πράσινη Βίβλος σχετικά με μια μελλοντική θαλάσσια πολιτική της ΕΕ, την οποία θα εξέδιδε η Επιτροπή εντός του πρώτου εξαμήνου του 2006, θα αποτελούσε ένα πρώτο βήμα προς την θέσπιση μιας τέτοιας συνολικής θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ.

Βάσει των παραπάνω αποφάσεων, η Επιτροπή ενέκρινε μια Πράσινη Βίβλο. Το κείμενο που προορίζεται για δημόσια διαβούλευση επισυνάπτεται στο παρόν έγγραφο. Η Πράσινη Βίβλος πρέπει να θεωρηθεί ότι εντάσσεται στο πλαίσιο της πολιτικής της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη, της οποίας αποτελεί μία εφαρμογή. Επιδιώκει να τονώσει στον ευρύτερο θαλάσσιο τομέα την ανάπτυξη και την απασχόληση στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας κατά έναν αειφόρο τρόπο που να εξασφαλίζει την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος. Με τον τρόπο αυτό, αναγνωρίζει τον ζωτικό ρόλο των ωκεανών για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του συνεχώς αυξανόμενου αριθμού των πολιτών της ΕΕ, οι οποίοι ζουν, εργάζονται και περνούν τις διακοπές τους σε παράκτιες περιοχές.

Τα στοιχεία αυτά συνδέονται μεταξύ τους με τις θάλασσες και τους ωκεανούς που περιβάλλουν την ήπειρό μας και τις πλέον απομακρυσμένες μας περιοχές , ενώ καλύπτουν πολυάριθμες λειτουργίες. Πέρα από την αυτοτελή τους αξία, εξασφαλίζουν επίσης τους πόρους για όλες τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη θάλασσα. Η Πράσινη Βίβλος αποτελεί απάντηση στην αποστολή που ανατέθηκε στην ομάδα εργασίας θαλασσίων υποθέσεων υπό την καθοδήγηση της συντονιστικής ομάδας επιτρόπων, για την εξέταση των οικονομικών δραστηριοτήτων των Ευρωπαίων, οι οποίες έχουν σχέση ή επηρεάζουν τους ωκεανούς και τις θάλασσες καθώς και των πολιτικών που τις καλύπτουν, με στόχο την εξεύρεση καλύτερων τρόπων με τους οποίους οι Ευρωπαίοι θα μπορέσουν να αποκομίσουν μεγαλύτερο – και αειφόρο – όφελος από τους ωκεανούς.

Η Πράσινη Βίβλος αναμένεται να δώσει το έναυσμα για έναν ευρύ ανοικτό διάλογο μεταξύ των ενδιαφερομένων φορέων σε όλα τα επίπεδα διαχείρισης. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει και θα βοηθήσει την οργάνωση αυτού του διαλόγου.

Γενική περιγραφή της Πράσινης Βίβλου

Στην γενική εισαγωγή, περιγράφεται η υφιστάμενη κατάσταση και το σκεπτικό στα οποία στηρίζεται η Πράσινη Βίβλος. Μέχρι σήμερα, οι πολιτικές μας στους τομείς των θαλάσσιων μεταφορών, της βιομηχανίας, των παράκτιων περιοχών, της ενέργειας από εγκαταστάσεις ανοικτής θαλάσσης, της αλιείας, του θαλασσίου περιβάλλοντος, της κοινωνικοοικονομικής συνοχής και σε άλλους συναφείς τομείς αναπτύχθηκαν ανεξάρτητα καθώς κανείς δεν παρακολουθούσε συστηματικά τις σχέσεις μεταξύ τους από θαλάσσιας σκοπιάς. Κανείς δεν εξέταζε τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές αυτές θα μπορούσαν να συνδυαστούν προκειμένου να αλληλοενισχυθούν. Συνεπώς, έχει πλέον ωριμάσει ο καιρός να συνδυαστούν όλα αυτά τα στοιχεία και να σφυρηλατηθεί ένα νέο όραμα για τον τρόπο διαχείρισης της σχέσης μας με τους ωκεανούς.

Στόχος συνεπώς της Πράσινης Βίβλου είναι να δρομολογήσει ένα διάλογο για την μελλοντική θαλάσσια πολιτική της ΕΕ που θα αντιμετωπίζει τους ωκεανούς και τις θάλασσες κατά ολιστικό τρόπο.

Στην εισαγωγή αναγνωρίζεται ότι η θαλάσσια πολιτική πρέπει να ενταχθεί στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβόνας, ενώ θα αντικατοπτρίζει τις αρχές της διαχείρισης που στηρίζεται στο οικοσύστημα, και τονίζει ότι απαιτείται δράση της ΕΕ μόνον όπου αυτή παρέχει προστιθέμενη αξία στις δράσεις που αναλαμβάνονται σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.

Κεφάλαιο 2: Διατήρηση της ηγετικής θέσης της Ευρώπης στην αειφόρο ανάπτυξη των θαλασσών

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην οικονομική σημασία της θαλάσσιας οικονομίας και τις αναπτυξιακές της προοπτικές και προσδιορίζει τις πηγές της ανταγωνιστικότητάς της. Αναλύει τους πόρους τους οποίους διαθέτει από πλευράς του ίδιου του θαλάσσιου περιβάλλοντος, της γνώσης των ωκεανών, της δημιουργικότητας των εταιρειών και της εμπειρογνωμοσύνης όσων εργάζονται στους διάφορους τομείς και εξετάζει τρόπους με τους οποίους οι δημόσιες αρχές μπορούν να βοηθήσουν στη μεγιστοποίηση των εν λόγω πόρων. Στη συνέχεια, εξετάζονται οι αλληλοσυσχετίσεις μεταξύ των οικονομικών κλάδων καθώς και το κανονιστικό πλαίσιο.

Στο κεφάλαιο αυτό προσδιορίζεται η ανάγκη, σε έναν κόσμο ταχείας παγκοσμιοποίησης, να συνεχίσουν οι θαλάσσιοι κλάδοι να στηρίζουν την ανάπτυξή τους σε καινοτόμα προϊόντα. Με βάση τα παραπάνω, το κεφάλαιο αναφέρει τα υφιστάμενα κοινοτικά προγράμματα προώθησης της έρευνας και της καινοτομίας και προτείνει ιδέες για μια πιο ενοποιημένη προσέγγιση που θα περιλαμβάνει και τις δραστηριότητες των κρατών μελών.

Τονίζεται ο ουσιαστικός ρόλος της Θεματικής Θαλάσσιας Στρατηγικής για την εξασφάλιση της περιβαλλοντικής αειφορίας καθώς και της νομοθεσίας για την Ασφάλεια της Ναυσιπλοΐας.

Αναλύεται το τι μπορεί να γίνει για να αναστραφεί η σημερινή τάση μείωσης του αριθμού των Ευρωπαίων που ακολουθούν τα θαλάσσια επαγγέλματα και για να βελτιωθεί η ποιότητα εργασίας.

Υποστηρίζεται επίσης η ανάπτυξη μιας περισσότερο ενιαίας προσέγγισης, την οποία ήδη υιοθετεί ο ιδιωτικός τομέας (ομαδοποίηση) και προτείνονται τρόποι ανάπτυξης του κανονιστικού περιβάλλοντος στους ναυτιλιακούς τομείς. Στο κεφάλαιο αυτό, προτείνεται μια συζήτηση με στόχο την απλοποίηση, με βάση τις αναφορές των εμπλεκόμενων φορέων για τη νομοθεσία η οποία καταρτίζεται για τις ανάγκες και τους στόχους μιας πολιτικής και η οποία μπορεί να έχει ανεπιθύμητες και αντιφατικές επιπτώσεις όσον αφορά άλλους θαλάσσιους στόχους. Περιλαμβάνεται επίσης ανάλυση των διλημμάτων που σχετίζονται με την πιθανή δράση της ΕΕ όσον αφορά τα νηολόγια και τη συγκρότηση προαιρετικού νηολογίου της ΕΕ.

Το κεφάλαιο αναφέρεται στην ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι νέες προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζει ο κόσμος της ναυτιλίας, αναλύει τις επιπτώσεις των παγκόσμιων κλιματικών αλλαγών, περιγράφει μερικές ελπιδοφόρες εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα και αναγνωρίζει το σημαντικό δυναμικό της γαλάζιας βιοτεχνολογίας.

Κεφάλαιο 3: Μεγιστοποίηση της ποιότητας ζωής στις παράκτιες περιοχές

Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζεται ο ιδιαίτερος ρόλος των παράκτιων περιοχών για τις θαλάσσιες υποθέσεις. Αναλύεται η σημασία ενός υγιούς θαλάσσιου περιβάλλοντος για την ποιότητα της ζωής όλο και περισσότερων πολιτών. Εξετάζονται οι διάφορες απειλές για τις ακτές και τους κατοίκους τους, οι τρόποι αντιμετώπισής τους και πως μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες. Εξετάζεται επίσης ο ζωτικός ρόλος που παίζει ο θαλάσσιος τουρισμός για τις τοπικές οικονομίες και πως μπορεί να εξασφαλιστεί καλύτερα η υγεία του σε συνεχή βάση. Τέλος, εξετάζονται οι καλύτεροι τρόποι διαχείρισης των αλληλοσυσχετίσεων μεταξύ των δραστηριοτήτων στη θάλασσα και στην ξηρά έτσι ώστε να αλληλοενισχύονται.

Κεφάλαιο 4: Εξασφάλιση των εργαλείων για τη διαχείριση της σχέσης μας με τους ωκεανούς

Στο κεφάλαιο αυτό αναλύονται ορισμένα σημαντικά εργαλεία για την ενίσχυση της αειφόρου διαχείρισης της σχέσης μας με τους ωκεανούς και τις θάλασσες.

Εξετάζεται ο τύπος των δεδομένων που απαιτούνται, τόσο για τους ίδιους τους ωκεανούς και τις θάλασσες όσο και για τις συναφείς ανθρώπινες δραστηριότητες και προσδιορίζεται η ανάγκη συγκρότησης εμπεριστατωμένου δικτύου της ΕΕ για τα θαλάσσια δεδομένα και η περαιτέρω ενοποίηση και ανάπτυξη των υφιστάμενων δικτύων με στόχο τον προσδιορισμό των κινήσεων των σκαφών στα παράκτια ύδατα της ΕΕ.

Διατυπώνεται έκκληση για συστήματα χωροταξίας έτσι ώστε να ρυθμιστούν οι οικονομικές δραστηριότητες στα παράκτια ύδατα με βάση την προσέγγιση διαχείρισης που στηρίζεται στο οικοσύστημα, η οποία προτάθηκε στη Θεματική Θαλάσσια Στρατηγική. Τέλος, αναλύεται ο σημαντικός ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει για τις παράκτιες περιοχές η κοινοτική οικονομική συνδρομή, ιδίως μέσω των διαρθρωτικών ταμείων (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης – ETΠA, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο – EKT) και του Ταμείου Συνοχής.

Κεφάλαιο 5: Διαχείριση

Εντός της ΕΕ

Η νέα κατανόηση των ωκεανών και των θαλασσών αντιπαραβάλλεται με τις παραδοσιακές, τομεακά και γεωγραφικά περιορισμένες, προσεγγίσεις και υποστηρίζεται μια πιο ενοποιημένη μορφή διαμόρφωσης πολιτικής με βάση την αρχή της επικουρικότητας. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης και της παρακολούθησης και της επιτήρησης των θαλασσών, έχουν καταστήσει δυνατή την ενοποίηση ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε έκταση που ήταν αδιανόητη στο παρελθόν. Οι οικονομίες κλίμακας με βάση την τεχνολογία επιτυγχάνονται καλύτερα μέσω ενιαίων πολιτικών. Η επιβολή του νόμου στη θάλασσα οργανώνεται καλύτερα μέσω της συντονισμένης χρήσης δυσεύρετων και πολυδάπανων πόρων που διαθέτουν τα Κράτη Μέλη. Στο κεφάλαιο αυτό, αναλύονται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια οι επιπτώσεις της ανάπτυξης μιας ενιαίας θαλάσσιας πολιτικής και καθορίζονται ορισμένες γενικές αρχές για τη διαμόρφωση της θαλάσσιας πολιτικής. Προτείνεται επίσης ο πιθανός τρόπος κατανομής των δραστηριοτήτων μεταξύ της ΕΚ και των Κρατών Μελών κατά την εφαρμογή της χωροταξίας.

Η θαλάσσια διαχείριση πρέπει να αξιοποιήσει την εμπειρία που αποκτήθηκε από την περιφερειακή πολιτική στους τομείς του συντονισμού των τομεακών πολιτικών, της συνεργασίας σε παραδείγματα ορθής πρακτικής και της εταιρικής σχέσης μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Στο κεφάλαιο αυτό υπογραμμίζεται επίσης ο χαμηλός βαθμός ενοποίησης των διαφόρων δραστηριοτήτων ανοικτής θαλάσσης πολλών Κρατών Μελών στα παράκτια ύδατα. Διατυπώνεται η υπόδειξη ότι η επέκταση του συντονισμού και της εναρμόνισης μεταξύ δραστηριοτήτων και Κρατών Μελών μπορεί να αποβεί επωφελής.

Αναφέρεται επίσης η επέκταση του Κοινού Θαλάσσιου Χώρου της ΕΕ σε επιπλέον δραστηριότητες (συμπεριλαμβανομένης και της ακτοπλοΐας μεταξύ Κρατών Μελών) καθώς και η ιδέα της συγκρότησης Ακτοφυλακής της ΕΕ. Η ανάπτυξη διάφορων παράνομων δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του εμπορίου ανθρώπων και της τρομοκρατίας, εντοπίζεται ως παράγοντας που καθιστά πιο επείγουσα την ανάγκη καλύτερου συντονισμού των υφιστάμενων εθνικών πόρων και της κοινής εξεύρεσης νέων. Υπογραμμίζεται η αυξανόμενη εμπλοκή του πολεμικού ναυτικού των Κρατών Μελών σε μη στρατιωτικές δραστηριότητες.

Στη διεθνή σκηνή

Στο κεφάλαιο αυτό υποστηρίζεται ότι η θαλάσσια πολιτική πρέπει να διαθέτει εξωτερική διάσταση, δεδομένου ότι οι ωκεανοί της γης διασυνδέονται και η διαμόρφωση νομοθετικών κανόνων γίνεται συχνά σε παγκόσμιο επίπεδο. Πράγματι, μεγάλο μέρος της θαλάσσιας πολιτικής, από την ίδια της τη φύση, υπερβαίνει τα όρια της Ευρώπης, ενώ ζητήματα, όπως οι κλιματικές αλλαγές, το θαλάσσιο περιβάλλον και η προστασία της βιοποικιλότητας, η ναυτιλία και η αλιεία ρυθμίζονται καλύτερα βάσει διεθνών κανόνων. Έτσι, όταν η ΕΕ αναπτύσσει νέες ιδέες στον τομέα της θαλάσσιας πολιτικής, θέλει να τις μοιραστεί με την διεθνή κοινότητα. Όπου διαπιστώνει την ανάγκη νέων διεθνών κανόνων, επιθυμεί να ασκήσει πιέσεις για την καθιέρωσή τους συμμετέχοντας στη διαμόρφωσή τους. Ωστόσο, στις περιπτώσεις που η δράση στο διεθνές επίπεδο αποτυγχάνει, η ΕΕ οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της και να εξετάσει τις εναλλακτικές της επιλογές για δράση στο πλαίσιο της συνθήκης. Στις περιπτώσεις που ορισμένες τρίτες χώρες δεν διαθέτουν ικανότητες ή αποτελεσματική διαχείριση για την εφαρμογή διεθνώς συμφωνημένων κανόνων, η ΕΕ επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τα μέσα της εξωτερικής της πολιτικής προκειμένου να υποστηρίξει βελτιώσεις. Τέλος, στο κεφάλαιο αυτό αναφέρεται σαφώς ότι, παρόλο που για μια ευρωπαϊκή θαλάσσια πολιτική απαιτείται ένα γενικό πλαίσιο, η εφαρμογή της πρέπει να λάβει υπόψη την πραγματικότητα και την ποικιλομορφία της γεωγραφικής κατάστασης της Ευρώπης.

Κεφάλαιο 6: Ανάκτηση της θαλάσσιας κληρονομιάς της Ευρώπης και επιβεβαίωση της θαλάσσιας της ταυτότητας

Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται οι τρόποι τόνωσης της θαλάσσιας κληρονομιάς σε συνδυασμό με άλλους θαλάσσιους τομείς και οι τρόποι με τους οποίους η εκπαίδευση μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη ενός κοινού οράματος όσον αφορά το ρόλο των ωκεανών στη ζωή μας. Μπορεί επίσης να συμβάλλει στη βελτίωση της εικόνας των θαλάσσιων επαγγελμάτων και στην αύξηση των επιδόσεων των θαλάσσιων κλάδων.

Κεφάλαιο 7: Μελλοντική πορεία – διαδικασία διαβούλευσης

Στο κεφάλαιο αυτό υπογραμμίζεται η δέσμευση της Επιτροπής να ακούσει τους ενδιαφερόμενους εμπλεκόμενους φορείς κατά την περίοδο διαβούλευσης μέχρι το τέλος Ιουνίου 2007. Πριν από το τέλος του 2007, η Επιτροπή θα απευθύνει ανακοίνωση στο Συμβούλιο και στο Κοινοβούλιο, στην οποία θα συνοψίζονται τα αποτελέσματα της διαδικασίας διαβούλευσης και θα προτείνεται η μελλοντική πορεία.