[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 18.11.2008

COM(2008) 765 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Ο αντίκτυπος της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕΈκθεση σχετικά με την πρώτη φάση (1η Ιανουαρίου 2007 - 31 Δεκεμβρίου 2008) των μεταβατικών ρυθμίσεων που καθορίζονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2005 και όπως απαιτείται σύμφωνα με τη μεταβατική ρύθμιση που καθορίζεται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003

1. Εισαγωγή

1.1. Σκοπός της έκθεσης

Η παρούσα έκθεση έχει διπλό σκοπό:

- να χρησιμεύσει ως βάση για την επισκόπηση από το Συμβούλιο των πρώτων δύο ετών των μεταβατικών ρυθμίσεων για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, σύμφωνα με την παράγραφο 3 των παραρτημάτων VI και VII της Συνθήκης Προσχώρησης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας του 2005,και

- να παρέχει μια βάση για την περαιτέρω επισκόπηση[1] από το Συμβούλιο των μεταβατικών ρυθμίσεων της Συνθήκης Προσχώρησης του 2003, σύμφωνα με την παράγραφο 4 των παραρτημάτων V, VI, VIII, ΙΧ, Χ, ΧΙΙ, ΧΙΙΙ, XIV, ύστερα από το αίτημα της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας (που υποβλήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2008) και της Ουγγαρίας (που υποβλήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2008)[2].

Συνοψίζει το στατιστικό και αναλυτικό υλικό που παρουσιάζεται στην έκθεση για την απασχόληση στην Ευρώπη το 2008, στην οποία περιέχονται περαιτέρω λεπτομερείς αναφορές, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας που αναφέρεται στην παρούσα έκθεση[3].

1.2. Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων ως θεμελιώδη ελευθερία

Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων είναι μία από τις θεμελιώδεις ελευθερίες που εγγυάται το δίκαιο της ΕΚ. Περιλαμβάνει το δικαίωμα των υπηκόων της ΕΕ να μετακινούνται ελεύθερα προς ένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ για να εργαστούν και να κατοικήσουν εκεί με τα μέλη της οικογενείας τους[4]. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων εμποδίζει τα κράτη μέλη να κάνουν άμεσες ή έμμεσες διακρίσεις εις βάρος εργαζομένων της ΕΕ και των οικογενειών τους βάσει της υπηκοότητας, σε θέματα σχετικά με την απασχόληση. Εξασφαλίζει επίσης ίση μεταχείριση όσον αφορά τα κρατικά στεγαστικά προγράμματα και τα φορολογικά και κοινωνικά πλεονεκτήματα.

1.3. Μεταβατικές ρυθμίσεις για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων

Οι συνθήκες προσχώρησης του 2003 και του 2005 επιτρέπουν στα κράτη μέλη να περιορίσουν προσωρινά την ελεύθερη πρόσβαση εργαζομένων στις αγορές εργασίας τους από τα κράτη μέλη που εντάχθηκαν το 2004 (με εξαίρεση τη Μάλτα και την Κύπρο) και το 2007[5]. Αυτές οι αποκαλούμενες μεταβατικές ρυθμίσεις μπορούν να εφαρμοστούν μόνον στους εργαζομένους αλλά όχι στους αυτοαπασχολούμενους ή σε οποιαδήποτε άλλη κατηγορία πολιτών της ΕΕ[6]. Παρά τους περιορισμούς, ένα κράτος μέλος πρέπει πάντα να δίνει προτεραιότητα σε εργαζομένους από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία και της ΕΕ-8, έναντι εργαζομένων που είναι υπήκοοι χωρών μη μελών της ΕΕ, όσον αφορά την πρώτη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Οι μεταβατικές ρυθμίσεις των συνθηκών προσχώρησης του 2003 και του 2005 είναι ουσιαστικά ίδιες όσον αφορά τη δομή και τους μηχανισμούς. Η γενική μεταβατική περίοδος επτά ετών, κατ’ ανώτατο όριο, διαιρείται σε τρεις διακριτές φάσεις (τύπος «2-συν-3-συν-2»). Κατά τη διάρκεια κάθε φάσης ισχύουν διαφορετικοί όροι:

- Για μια αρχική περίοδο 2 ετών, η εθνική νομοθεσία των άλλων κρατών μελών ρυθμίζει την πρόσβαση των εργαζομένων από την ΕΕ-8 και την ΕΕ-2. Στο τέλος αυτής της πρώτης φάσης, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει έκθεση που θα επιτρέψει στο Συμβούλιο να εξετάσει αυτήν την πρώτη φάση των μεταβατικών ρυθμίσεων.

- Τα κράτη μέλη μπορούν να επεκτείνουν τα εθνικά τους μέτρα για μια δεύτερη φάση άλλων 3ών ετών, ύστερα από κοινοποίηση στην Επιτροπή, πριν από το τέλος της πρώτης φάσης· διαφορετικά ισχύει το δίκαιο της ΕΚ για τη χορήγηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

- Οι περιορισμοί πρέπει, κατ’ αρχήν, να λήγουν με τη δεύτερη φάση. Ωστόσο, ένα κράτος μέλος που διατηρεί τα εθνικά μέτρα στο τέλος της δεύτερης φάσης, μπορεί, σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας του ή απειλής για παρόμοια διαταραχή και ύστερα από κοινοποίηση στην Επιτροπή, να συνεχίσει να εφαρμόζει τα μέτρα αυτά έως τη λήξη της επταετούς περιόδου μετά την ημερομηνία προσχώρησης.

Οι μεταβατικές ρυθμίσεις θα τελειώσουν οριστικά για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία στις 31 Δεκεμβρίου 2013 και για την ΕΕ-8 στις 30 Απριλίου 2011[7].

1.4. Βουλγαρία και Ρουμανία

15 κράτη μέλη εφαρμόζουν περιορισμούς για εργαζομένους από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, ενώ 10 κράτη μέλη έχουν ανοίξει τις αγορές εργασίας τους[8]. Μεταξύ αυτών των 15 κρατών μελών, τα διαφορετικά εθνικά μέτρα οδηγούν σε διαφορετικά νομικά καθεστώτα για την πρόσβαση στις αγορές εργασίας. 7 από τα 15 κράτη μέλη εφαρμόζουν απλουστεύσεις, που κυμαίνονται από τις επιταχυνόμενες ή απλουστευμένες διαδικασίες (Βέλγιο, Λουξεμβούργο) έως την εξαίρεση από την απαίτηση εξέτασης των αναγκών της αγοράς εργασίας κατά την έκδοση αδειών εργασίας (Γαλλία, Ουγγαρία, Γερμανία) και την εξαίρεση από την απαίτηση αδειών εργασίας για επαγγέλματα σε ορισμένους τομείς ή υπό ορισμένους όρους (Δανία, Ουγγαρία, Ιταλία).

Από την 1η Ιανουαρίου 2009, αρχίζει η δεύτερη φάση της μεταβατικής περιόδου. Τα κράτη μέλη της ΕΕ-25 που αποφασίζουν να άρουν τους περιορισμούς θα είναι σε θέση, σε όλο το υπόλοιπο της μεταβατικής περιόδου, να επανεισαγάγουν τους περιορισμούς, χρησιμοποιώντας τη διαδικασία διασφάλισης που καθορίζεται στη συνθήκη προσχώρησης, εάν αντιμετωπίζουν ή προβλέπουν ότι θα αντιμετωπίσουν διαταραχές στις αγορές εργασίας τους. Εκείνα τα κράτη μέλη της ΕΕ-25 που επιθυμούν να συνεχίσουν να εφαρμόζουν περιορισμούς πρέπει να το κοινοποιήσουν στην Επιτροπή πριν από το τέλος της πρώτης φάσης στις 31 Δεκεμβρίου 2008.

1.5. Κράτη μέλη της ΕΕ-8

11 από τα 15 κράτη μέλη έχουν ανοίξει τις αγορές εργασίας τους για τους εργαζομένους από τα κράτη μέλη της ΕΕ-8·από τα υπόλοιπα τέσσερα κράτη μέλη, η Αυστρία εφαρμόζει απλουστευμένες διαδικασίες για 65 επαγγέλματα καθώς και εξαιρέσεις από την απαίτηση άδειας εργασίας και από την απαίτηση εξέτασης των αναγκών της αγοράς εργασίας για 3 ακόμη επαγγέλματα. Το Βέλγιο έχει εισαγάγει μια ταχύτερη διαδικασία για την απασχόληση σε επαγγέλματα για τα οποία υπάρχει έλλειψη εργατικού δυναμικού, η Δανία δεν απαιτεί άδεια εργασίας για απασχόληση που καλύπτεται από συλλογική σύμβαση εργασίας, και η Γερμανία εξαιρεί ορισμένους ειδικευμένους μηχανικούς από την εξέταση των αναγκών της αγοράς εργασίας. Η Ουγγαρία εφαρμόζει αμοιβαία μέτρα, που περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας της για τους εργαζομένους από οποιοδήποτε κράτος μέλος της ΕΕ-15 το οποίο περιορίζει την πρόσβαση ούγγρων εργαζομένων, όμως εξαιρεί τους ειδικευμένους εργαζομένους από την απαίτηση άδειας εργασίας και ορισμένους ανειδίκευτους εργαζομένους από την εξέταση των αναγκών της αγοράς εργασίας.

Οι περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων από την ΕΕ-8 πρέπει να λήξουν στις 30 Απριλίου 2009. Τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν ακόμη περιορισμούς μπορούν να τους διατηρήσουν μετά από τις 30 Απριλίου 2009 σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας ή σχετικής απειλής και ύστερα από την κοινοποίηση στην Επιτροπή πριν από την 1η Μαΐου 2009.

Με τον προσωρινό περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, οι μεταβατικές ρυθμίσεις παρεκκλίνουν από μια θεμελιώδη ελευθερία του δικαίου της ΕΚ. Όπως επανειλημμένα έχει αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, οι παρεκκλίσεις από θεμελιώδεις ελευθερίες πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρά. Αυστηρή ερμηνεία ισχύει επίσης για τους όρους υπό τους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να εξακολουθήσουν να περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας στην τρίτη φάση.

Πίνακας 1: Πολιτικές των κρατών μελών έναντι των εργαζομένων από τα νέα κράτη μέλη

Κράτος μέλος | Εργαζόμενοι από την ΕΕ-8/ΕU-15 | Εργαζόμενοι από BG και RO/ΕΕ-25 |

ΕΕ-15 | Bέλγιο (BE) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Δανία (DK) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Γερμανία (DE) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις * | Περιορισμοί με απλουστεύσεις * |

Ιρλανδία (IE) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2004) | Περιορισμοί |

Ελλάδα (EL) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2006) | Περιορισμοί |

Ισπανία (ES) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2006) | Περιορισμοί |

Γαλλία (FR) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2008) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Ιταλία (IT) | Ελεύθερη πρόσβαση (27 Ιουλίου 2006) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Λουξεμβούργο (LU) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Νοεμβρίου 2007) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Κάτω Χώρες (NL) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2007) | Περιορισμοί |

Aυστρία (AT) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις * | Περιορισμοί με απλουστεύσεις * |

Πορτογαλία (PT) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2006) | Περιορισμοί |

Φινλανδία (FI) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2006) | Ελεύθερη πρόσβαση, μετέπειτα εγγραφή για λόγους ελέγχου |

Σουηδία (SE) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2004) | Ελεύθερη πρόσβαση |

Ηνωμένο Βασίλειο (UK) | Ελεύθερη πρόσβαση (1η Μαΐου 2004), σύστημα υποχρεωτικής εγγραφής εργαζομένων για λόγους ελέγχου | Περιορισμοί |

ΕΕ-10 | Τσεχική Δημοκρατία (CZ) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο | Ελεύθερη πρόσβαση |

Εσθονία (ΕΕ) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο | Ελεύθερη πρόσβαση |

Κύπρος (CY) | - | Ελεύθερη πρόσβαση, μετέπειτα εγγραφή για λόγους ελέγχου |

Λετονία (LV) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο | Ελεύθερη πρόσβαση |

Λιθουανία (LT) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο | Ελεύθερη πρόσβαση |

Ουγγαρία (HU) | Αμοιβαία μέτρα (απλουστεύσεις από την 1η Ιανουαρίου 2008) | Περιορισμοί με απλουστεύσεις |

Μάλτα (MT) | - | Περιορισμοί |

Πολωνία (PL) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο (17 Ιανουαρίου 2007) | Ελεύθερη πρόσβαση |

Σλοβενία (SI) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο (25 Μαΐου 2006) | Ελεύθερη πρόσβαση, μετέπειτα εγγραφή για λόγους ελέγχου |

Σλοβακία (SK) | Κανένα αμοιβαίο μέτρο | Ελεύθερη πρόσβαση |

ΕΕ-2 | Βουλγαρία (BG) | - | Κανένα αμοιβαίο μέτρο |

Ρουμανία (RO) | - | Κανένα αμοιβαίο μέτρο |

Πηγή : ΓΔ EMPL. Σημείωση: * Περιορισμοί επίσης στην απόσπαση εργαζομένων σε ορισμένους τομείς

2. Εκταση της κινητικότητας εντός ΕΕ μετά τη διεύρυνση

2.1. Βούλγαροι και ρουμάνοι πολίτες που κατοικούν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ

Το ακριβές μέγεθος των ροών κινητικότητας μετά τη διεύρυνση είναι δύσκολο να καθοριστεί λόγω των ελλείψεων στα υπάρχοντα στοιχεία και των εν γένει ανοικτών συνόρων μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, οι διαθέσιμες δημογραφικές στατιστικές και τα στοιχεία από την έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΕ δείχνουν ότι ο αριθμός βούλγαρων και ρουμάνων πολιτών που κατοικούν στην ΕΕ-25 αυξήθηκε από περίπου 690.000 στο τέλος του 2003 σε περίπου 1,8 εκατομμύρια στο τέλος του 2007, διαδικασία που είχε αρχίσει πολύ πριν από την προσχώρηση των δύο χωρών στην ΕΕ τον Ιανουάριο του 2007 (βλ. πίνακα Α1). Υπάρχει λοιπόν μια μέση καθαρή αύξηση περίπου 290.000 ατόμων ετησίως. Οι Ρουμάνοι ανέρχονταν περίπου στο 19% όλων των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός της ΕΕ που μετοίκησαν σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 4 ετών, οι βούλγαροι πολίτες περίπου στο 4% (διάγραμμα 1).

Διάγραμμα 1: Υπηκοότητα των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός της ΕΕ (ομάδα ηλικίας 15-64 ετών), 2007 (% όλων των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός της ΕΕ)

[pic]

Πηγή: EUROSTAT, έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΕ, ετήσια στοιχεία 2007.

Σημείωση: Πρόσφατα μετακινηθέντες εντός της ΕΕ, οριζόμενοι ως τα άτομα που κατοικούν τέσσερα ή λιγότερα χρόνια σε ένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ.

Η κύρια χώρα προορισμού της ΕΕ τους είναι η Ισπανία, η οποία υποδέχτηκε το 50% και άνω των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός της ΕΕ από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Η δεύτερη πλέον σημαντική χώρα υποδοχής για τους πρόσφατα μετακινηθέντες από τη Ρουμανία είναι η Ιταλία (περίπου 25%), ενώ οι ροές προς άλλα κράτη μέλη είναι πολύ μικρότερες και σε καμία δεν υπερβαίνουν το 2% του συνόλου. Για τους πρόσφατα μετακινηθέντες από τη Βουλγαρία, η δεύτερη κύρια χώρα υποδοχής στην ΕΕ είναι η Γερμανία (15%), με την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, το UK και την Κύπρο να υποδέχονται τους υπόλοιπους σε γενικά ίσες αναλογίες (πίνακας 2).

Πίνακας 2: Κύριες χώρες προορισμού των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός ΕΕ (ομάδα ηλικίας 15-64 ετών), 2007

[pic]Πηγή: EUROSTAT, έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΕ, ετήσια στοιχεία 2007.

Ενώ είναι σημαντικός σε απόλυτους όρους, ο αριθμός βούλγαρων και ρουμάνων πολιτών εμφανίζεται μέτριος σε σχέση με το γενικό πληθυσμό στις χώρες υποδοχής. Από το 2003 έως το 2007, το πληθυσμιακό ποσοστό Βουλγάρων και Ρουμάνων στην ΕΕ-15 αυξήθηκε από 0,2% σε 0,45%, αν και με σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών (πίνακας Α1 και διάγραμμα Α1). Το 2007, η Ισπανία και η Ιταλία κατέγραψαν το υψηλότερο πληθυσμιακό ποσοστό ρουμάνων και βούλγαρων πολιτών, με 1,6% και 0,7% αντίστοιχα (διάγραμμα A2).

Από όλα τα κράτη μέλη, η Ισπανία και η Ιταλία παρουσιάζουν επίσης το υψηλότερο ποσοστό νεοαφιχθέντων βούλγαρων και ρουμάνων εργαζομένων. Ωστόσο, το μερίδιο εργατικού δυναμικού των νεοαφιχθέντων εργαζομένων από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν σημαντικά υψηλότερο (πίνακας A3).

2.2. Πολίτες της ΕΕ-10[9] που κατοικούν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ

Από τη διεύρυνση του 2004 και μετά, ο αριθμός των πολιτών της ΕΕ-10 που κατοικούν στην ΕΕ-15 έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,1 εκατομμύρια. Όντας συνολικά πάνω από 900.000 το 2003, σήμερα ανέρχεται σε περίπου 2 εκατομμύρια (με τους αριθμούς των πολιτών της ΕΕ-2/10 που ζουν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ-2/10 να είναι γενικά αμελητέοι) (πίνακας A2).

Το μέσο πληθυσμιακό ποσοστό μη υπηκόων της ΕΕ και άλλων πολιτών της ΕΕ-15 που κατοικούν στην ΕΕ-15 παραμένει αρκετά υψηλότερο από το πληθυσμιακό ποσοστό των υπηκόων της ΕΕ-10 και της ΕΕ-2, ακόμη και τέσσερα έτη μετά τη διεύρυνση του 2004.

Σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη ο αριθμός των πρόσφατων αφίξεων από χώρες εκτός ΕΕ υπερβαίνει τον αριθμό των νεοαφιχθέντων από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι μόνες εξαιρέσεις είναι η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο. Επιπλέον, στα περισσότερα κράτη μέλη η εισροή άλλων υπηκόων της ΕΕ-15 ήταν μεγαλύτερη από τον αριθμό των πρόσφατων αφίξεων από την ΕΕ-10 και την ΕΕ-2.

Η Ιρλανδία ήταν μακράν η κυριότερη χώρα υποδοχής υπηκόων της ΕΕ-10, σε σχέση με το μέγεθος του πληθυσμού της, με περίπου 5% του σημερινού ενεργού πληθυσμού της να προέρχεται από την ΕΕ-10, ακολουθούμενη από το ΗΒ (1,2%). Στην Αυστρία και στο Λουξεμβούργο αναλογεί επίσης ένα σημαντικό ποσοστό των πρόσφατων αφίξεων από την ΕΕ-10, αν και πολύ λιγότερο απ’ ό,τι στο ΗΒ και στην Ιρλανδία. Σε όλα τα άλλα κράτη μέλη το πληθυσμιακό ποσοστό των πρόσφατων αφίξεων από την ΕΕ-10 είναι πολύ μικρό, ακόμη και στη Σουηδία, η οποία δεν εφάρμοσε ποτέ περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, και σε εκείνα τα κράτη μέλη που έχουν ανοίξει τις αγορές εργασίας τους από το 2006.

2.3. Ροές κινητικότητας από την πλευρά των χωρών αποστολής

Από μια εξέταση στις χώρες αποστολής διαπιστώνεται επίσης μια πολύ διαφοροποιημένη εικόνα, με χώρες «υψηλής κινητικότητας» και «χαμηλής κινητικότητας» μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ-2 και ΕΕ-10.

Η πρόσφατη εκροή ρουμάνων πολιτών σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ κατά τη διάρκεια των προηγούμενων τεσσάρων ετών ανέρχεται σε περίπου 2,5% του ρουμανικού ενεργού πληθυσμού (διάγραμμα 2). Στη Βουλγαρία, το αντίστοιχο ποσοστό κινητικότητας ήταν 1,7%. Το υψηλότερο πρόσφατο ποσοστό κινητικότητας απ’ όλα τα κράτη μέλη εντοπίζεται στη Λιθουανία, με 3,1% των Λιθουανών να έχουν μετακινηθεί προς άλλα κράτη μέλη της ΕΕ κατά τη διάρκεια των προηγούμενων τεσσάρων ετών, ακολουθούμενη από την Κύπρο (3%), την Πολωνία (2%) και τη Σλοβακία (2%). Αν και παραμένουν ουσιώδη, τα ποσοστά κινητικότητας εντός της ΕΕ για τη Λετονία και την Εσθονία είναι αισθητά χαμηλότερα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι η Πορτογαλία έχει επίσης ένα σημαντικό ποσοστό πρόσφατης κινητικότητας εντός της ΕΕ της τάξης του 1,2%, όπως και σε κάποια μικρότερη έκταση επίσης η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες.

Αφετέρου, η Τσεχία και η Ουγγαρία έχουν μάλλον χαμηλά ποσοστά κινητικότητας εντός της ΕΕ, τα οποία είναι μικρότερα ή ίσα με πολλά από αυτά των κρατών μελών της ΕΕ-15. Για τη Σλοβενία, τη Μάλτα και το Λουξεμβούργο οι αριθμοί που περιλαμβάνονται είναι πάρα πολύ μικροί για να είναι στατιστικά αξιόπιστοι.

Σε μακροπρόθεσμη βάση και συμπεριλαμβανομένων επίσης των μεταναστών που άφησαν την πατρίδα τους πριν από 4 έτη και πάνω, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό πολιτών που ζουν σε ένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ (9% και 8,2% αντίστοιχα).

Διάγραμμα 2: Ποσοστά κινητικότητας από τη χώρα αποστολής -- μετακινούμενοι πολίτες της ΕΕ που ζουν σε ένα άλλο κράτος μέλος της ΕΕ ανά έτη κατοικίας (ομάδα ηλικίας 15-64 ετών), 2007 (% του πληθυσμού σε εργάσιμη ηλικία της χώρας υπηκοότητας)

[pic]

Πηγή: EUROSTAT, ΕΕ ΕΕΔ· ετήσια στοιχεία.

Σημείωση: Οι αριθμοί δεν περιλαμβάνουν τους πολίτες που γεννήθηκαν σε ένα άλλο κράτος μέλος και συνεχίζουν να ζουν εκεί. Οι αριθμοί για το LU, τη ΜΑ και τη SI είναι πολύ μικροί για να είναι αξιόπιστοι.

2.4. Προσωρινές ροές κινητικότητας και αποσπάσεις

Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της κινητικότητας μετά τη διεύρυνση (και της πρόσφατης κινητικότητας εντός της ΕΕ γενικά) είναι ότι ένα μεγάλο μέρος αυτής εμφανίζεται να είναι προσωρινό. Τα στοιχεία από μερικά κράτη μέλη δείχνουν ότι πολλοί μετακινούμενοι εργαζόμενοι μεταβαίνουν σε ένα άλλο κράτος μέλος για μερικούς μήνες ή έτη αλλά δεν σκοπεύουν να μείνουν για πάντα. Για παράδειγμα, τα στοιχεία για το UK δείχνουν ότι περίπου οι μισοί από τους πολίτες της ΕΕ-8 που έχουν έρθει για να εργαστούν στο UK από το 2004 και μετά μπορεί να έχουν εγκαταλείψει ήδη πάλι τη χώρα, ενώ παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και η Ιρλανδία[10].

Η προσωρινή απόσπαση των εργαζομένων αποτελεί επίσης ένα σημαντικό στοιχείο της ευρωπαϊκής κινητικότητας, με έναν σημαντικό αριθμό αποσπασμένων εργαζομένων που προέρχονται όχι μόνο από τα νέα αλλά και από τα κράτη μέλη της ΕΕ-15 και της ΕΕ-25 (διαγράμματα A3/4).

2.5. Τάσεις στις ροές κινητικότητας

Περαιτέρω διόγκωση της κινητικότητας εργατικού δυναμικού από τα νέα κράτη μέλη φαίνεται απίθανη. Οι ροές κινητικότητας από την ΕΕ-10 προς το ΗΒ και την Ιρλανδία εμφανίζονται να κορυφώθηκαν το 2006 και έχουν μειωθεί σημαντικά το 2007 και το πρώτο τρίμηνο του 2008 (διαγράμματα A5/6). Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις αυξανόμενου επαναπατρισμού των ανθρώπων που ζουν στο ΗΒ[11]. Επιπλέον, το άνοιγμα των αγορών εργασίας στους εργαζομένους της ΕΕ-8 στις περισσότερες από τις άλλες χώρες της ΕΕ-15 από το 2006 και μετά, μπορεί να οδήγησε σε μια περιορισμένη μεταστροφή των ροών κινητικότητας προς μερικά άλλα κράτη μέλη, αλλά τα πιο πρόσφατα ποσοστά αλλοδαπών (πίνακες Α1 και A2) δείχνουν ότι δεν προκάλεσε ουσιαστική πρόσθετη εισροή εργαζομένων από αυτά τα κράτη μέλη.

Ακόμη και στην περίπτωση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, μεγάλος αριθμός ατόμων έχει ήδη μετακινηθεί από αυτές τις χώρες και εργάζεται στην ΕΕ, κατά τη διάρκεια των προηγούμενων ετών, κάτι που σημαίνει ότι πολλοί από εκείνους που επιθυμούσαν να μετακινηθούν το έχουν ήδη κάνει και ότι το δυναμικό για πρόσθετη αποδημία είναι περιορισμένο. Επιπλέον, όλες οι κύριες χώρες αποστολής της ΕΕ έχουν σημειώσει ταχεία άνοδο των εισοδημάτων και μείωση της ανεργίας κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών (διαγράμματα A7/8). Υπάρχουν κάποια στοιχεία ότι αυτό ήδη αμβλύνει το κίνητρο για μετανάστευση και ενδεχομένως θα συμβάλλει στην περαιτέρω μείωση της παροχής εργατικού δυναμικού από την ΕΕ-2/10[12]. Επιπλέον, λόγω της ουσιώδους συρρίκνωσης της νέας γενιάς, η ομάδα των ενδεχομένων μετακινούμενων εργαζομένων από την ΕΕ-2/10 μειώνεται και είναι πιθανό να λειτουργήσει ως φρένο στη γεωγραφική κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της ΕΕ.

Στο πλαίσιο των σύγχρονων οικονομικών εξελίξεων, είναι πιθανό ότι μια ενδεχόμενη μείωση στη ζήτηση εργατικού δυναμικού θα μειώσει τις ροές εργατικού δυναμικού εντός της ΕΕ. Για παράδειγμα, η πρόσφατη οικονομική επιβράδυνση στην Ιρλανδία και το ΗΒ έχει ήδη οδηγήσει στην ουσιαστική μείωση των νέων αφίξεων και, παράλληλα, σε αύξηση του επαναπατρισμού. Αυτό δείχνει ότι η ελεύθερη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού παρέχει την απαιτούμενη ευελιξία και προς τις δύο κατευθύνσεις: οι εργαζόμενοι έρχονται όταν υπάρχει ζήτηση εργατικού δυναμικού και πολλοί φεύγουν πάλι όταν οι όροι απασχόλησης γίνονται λιγότερο ευνοϊκοί.

Παραδείγματα όπως η Σουηδία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Πορτογαλία (ελεύθερη πρώιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας αλλά χαμηλές εισροές εργατικού δυναμικού) και η Γερμανία και η Αυστρία (περιορισμένη πρόσβαση αλλά σχετικά υψηλές εισροές) δείχνουν ότι οι περιορισμοί στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας έχουν περιορισμένο μόνον αντίκτυπο στην κατανομή της κινητικότητας εντός της ΕΕ. Τελικά, οι ροές κινητικότητας επηρεάζονται από άλλους παράγοντες, όπως η γενική ζήτηση εργατικού δυναμικού, το φαινόμενο της δικτύωσης μέσω των ήδη εγκατεστημένων αλλοδαπών ή της γλώσσας. Αν μη τι άλλο, οι περιορισμοί στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας απλώς θα καθυστερήσουν τις προσαρμογές της αγοράς εργασίας. Μπορεί ακόμη και να επιδεινώσουν την επίπτωση της αδήλωτης εργασίας, οδηγώντας σε ανεπιθύμητες κοινωνικές συνέπειες, τόσο για τους αδήλωτους εργαζομένους όσο και για το κανονικό εργατικό δυναμικό, εάν δεν συνοδεύονται από την κατάλληλη επιβολή της νομοθεσίας[13].

Η εμπειρία από το 2004 και μετά δείχνει ότι η κατάργηση των περιορισμών στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας μειώνει την πιθανότητα της αδήλωτης εργασίας πολιτών από τα νέα κράτη μέλη. Για παράδειγμα, εκτιμάται ότι έως το 40% των εργαζομένων από την ΕΕ-8 που εγγράφηκαν για το σχέδιο καταχώρισης εργαζομένων το 2004 μπορεί να ήταν ήδη στη χώρα όταν το ΗΒ άνοιξε τις αγορές εργασίας του[14]. Οι εκθέσεις από τις Κάτω Χώρες δείχνουν ότι η επίπτωση της παράνομης απασχόλησης πολιτών από την ΕΕ-8 που εργάζονται χωρίς άδεια μειώθηκε αφότου οι Κάτω Χώρες αποφάσισαν να ανοίξουν την αγορά εργασίας τους το 2007[15].

3. Κύρια χαρακτηριστικά των μετακινούμενων εντόσ της ΕΕ

3.1. Καθεστώς στην αγορά εργασίας

Η μεγάλη πλειονότητα των πρόσφατα μετακινηθέντων από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την ΕΕ-10 έχουν βρει εργασία. Τα στοιχεία για το 2007[16] δείχνουν ότι οι νεοαφιχθέντες από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία έχουν ένα μέσο ποσοστό απασχόλησης που είναι περίπου ίσο με το μέσο ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ-15 και σημαντικά υψηλότερο από το γενικό ποσοστό απασχόλησης της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας (διάγραμμα A9). Το μέσο ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατα μετακινηθέντων εντός της ΕΕ από την ΕΕ-10 είναι επίσης σημαντικά υψηλότερο.

Το μέσο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των εργαζομένων από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία που ήρθαν πρόσφατα στην ΕΕ-15 είναι υψηλότερο από το μέσο όρο της ΕΕ-15 αλλά χαμηλότερο από αυτό μεταξύ των εργαζομένων που ήρθαν πρόσφατα από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μέσο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων από την ΕΕ-10 είναι ελαφρώς μόνον υψηλότερο από το μέσο όρο της ΕΕ-15.

Η μεγάλη πλειονότητα των υπηκόων της ΕΕ-10/2 που μετακινήθηκαν πρόσφατα για λόγους εργασίας είναι μισθωτοί εργαζόμενοι, ενώ λιγότεροι από το 10% αυτών είναι αυτοαπασχολούμενοι.

3.2. Ηλικία και φύλο

Οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι της ΕΕ είναι αρκετά νεώτεροι σε σχέση με το γενικό εργατικό δυναμικό στις χώρες αποστολής και υποδοχής. Σχεδόν 80% των πρόσφατα μετακινηθέντων εργαζομένων από την ΕΕ-10 και σχεδόν 70% από την ΕΕ-2 είναι ηλικίας μικρότερης των 35 ετών.

Όπως φαίνεται, οι γυναίκες, κατά μέσον όρο, υπερεκπροσωπούνται ελαφρώς μεταξύ των πρόσφατα μετακινηθέντων της ΕΕ-2, ενώ η κατανομή ανά φύλο των πρόσφατα μετακινηθέντων της ΕΕ-10 αντιστοιχεί κατά ένα μεγάλο μέρος στην κατανομή του εργατικού δυναμικού των χωρών αποστολής και υποδοχής.

3.3. Επαγγέλματα, δεξιότητες και τομείς

Οι νεοαφιχθέντες από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία τείνουν να εργάζονται κυρίως στη γεωργία, στις κατασκευές, στα ξενοδοχεία, στα εστιατόρια και στα ιδιωτικά νοικοκυριά. Οι νεοαφιχθέντες από την ΕΕ-10 απασχολούνται κυρίως στο μεταποιητικό τομέα, στις κατασκευές, στα ξενοδοχεία, στα εστιατόρια, σε υπηρεσίες σχετικές με επιχειρήσεις και σε ιδιωτικά νοικοκυριά (πίνακας 3).

Πίνακας 3: Απασχόληση ανά οικονομική δραστηριότητα του συνολικού εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15 σε σύγκριση με τους πρόσφατα μετακινηθέντες από την ΕΕ-10/2, 2007 (% της συνολικής απασχόλησης ανά ομάδα)

[pic]

Πηγή: ΕΕ ΕΕΔ, ετήσια στοιχεία.

Σημείωση: Ως πρόσφατα μετακινηθέντες ορίζονται οι υπήκοοι της ΕΕ-10/2 που κατοικούν 4 ή λιγότερα χρόνια σε ένα κράτο μέλος της ΕΕ-15 - «:» - Τα στοιχεία είναι πολύ λίγα για να θεωρηθούν αξιόπιστα. Τα στοιχεία εντός παρενθέσεως είναι περιορισμένης αξιοπιστίας. Για ορισμένες δραστηριότητες (π.χ. γεωργία, κατασκευές, ξενοδοχεία και εστιατόρια) η ΕΕΔ ενδεχομένως να δίνει μικρότερο αριθμό απασχολουμένων λόγω της υποεκτίμησης των εποχιακών εργαζομένων.

Οι περισσότεροι νεοαφιχθέντες από την ΕΕ-10 απασχολούνται σε εργασίες που συνήθως απαιτούν μέσες δεξιότητες και, κυρίως, σε εργασίες χαμηλών δεξιοτήτων, ενώ μάλλον λίγοι απασχολούνται σε επαγγέλματα υψηλών δεξιοτήτων. Το ποσοστό των πρόσφατα μετακινηθέντων εργαζομένων από την ΕΕ-2 στα επαγγέλματα υψηλών δεξιοτήτων είναι ακόμη χαμηλότερο, με έναν σχετικά υψηλό αριθμό να εργάζεται σε χειρονακτικές και στοιχειώδεις εργασίες.

Πίνακας 4: Επαγγέλματα της συνολικής ημεδαπής απασχόλησης σε σύγκριση με τους απασχολούμενους που μετακινήθηκαν πρόσφατα από την ΕΕ-10/2, 2007 (% της συνολικής απασχόλησης ανά ομάδα)

[pic]

Πηγή: ΕΕ ΕΕΔ, ετήσια στοιχεία.

Σημείωση: Ως πρόσφατα μετακινηθέντες ορίζονται οι υπήκοοι της ΕΕ-10/2 που κατοικούν 4 ή λιγότερα χρόνια σε ένα κράτο μέλος της ΕΕ-15 - «:» - Τα στοιχεία είναι πολύ λίγα για να θεωρηθούν αξιόπιστα. Τα στοιχεία εντός παρενθέσεως είναι περιορισμένης αξιοπιστίας. Για ορισμένες δραστηριότητες (π.χ. γεωργία, κατασκευές, ξενοδοχεία και εστιατόρια) η ΕΕΔ ενδεχομένως να δίνει μικρότερο αριθμό των απασχολουμένων λόγω της υποεκτίμησης των εποχιακών εργαζομένων.

Γενικά, οι μετακινούμενοι εργαζόμενοι από την ΕΕ-10/2 έχουν θετική συμβολή στο μίγμα δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15. Το μερίδιο των πρόσφατα μετακινηθέντων από τηνΕΕ-10/2 με πανεπιστημιακή εκπαίδευση εμφανίζεται να είναι ελαφρώς μόνον χαμηλότερο απ’ ό,τι μεταξύ του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15. Επιπλέον, το μερίδιο των πρόσφατων αφίξεων από την ΕΕ-10/2 με μέσο εκπαιδευτικό επίπεδο είναι υψηλότερο απ’ ό,τι μεταξύ του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15, ενώ το μερίδιο των πρόσφατων αφίξεων με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων από την ΕΕ-2 δεν είναι υψηλότερο από αυτό του εργατικού δυναμικού της ΕΕ-15, ενώ είναι σημαντικά χαμηλότερο στην περίπτωση των μετακινούμενων από την ΕΕ-10 (διάγραμμα A9). Ωστόσο, συγκρίνοντας το ποσοστό των εργαζομένων από την ΕΕ10/2 με μέσο και υψηλό επίπεδο δεξιοτήτων με το ποσοστό εκείνων που εργάζονται σε θέσεις εργασίας με μέσο ή χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων, διαπιστώνεται ότι δεν απασχολούνται όλοι σε θέσεις αντίστοιχες με το επίπεδο δεξιοτήτων τους.

Το μερίδιο των ατόμων με υψηλό επίπεδο δεξιοτήτων, μεταξύ των πρόσφατων μεταναστών, είναι κατά μέσον όρο κάπως υψηλότερο απ’ ό,τι μεταξύ του συνολικού εργατικού δυναμικού της πατρίδας τους. Ωστόσο, το ποσοστό των πρόσφατα μετακινηθέντων με μέσο επίπεδο δεξιοτήτων τείνει να είναι χαμηλότερο απ’ ό,τι στο γενικό εργατικό δυναμικό, ενώ το μερίδιο των μετακινούμενων με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων είναι σχετικά υψηλότερο. Γενικά, από τα στοιχεία αυτά δεν προκύπτει δυσανάλογη απώλεια εργαζομένων με υψηλό επίπεδο δεξιοτήτων για τις χώρες της ΕΕ-10/2.

4. Αντίκτυπος στην οικονομία, την αγορά εργασίας και την κοινωνία

4.1. Αντίκτυπος στη μεγέθυνση, στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και στον πληθωρισμό

Η κινητικότητα από την ΕΕ-10/2 είχε σαφώς θετικό αντίκτυπο στην οικονομική μεγέθυνση της ΕΕ. Από μια μελέτη υπολογίζεται ότι η πρόσθετη κινητικότητα από την ΕΕ-8 κατά τη διάρκεια της περιόδου του 2004-07 αύξησε το συνολικό ΑΕΠ της διευρυμένης ΕΕ κατά περίπου 0,17% βραχυπρόθεσμα και 0,28% μακροπρόθεσμα (μόλις προσαρμοστούν οι εγκαταστάσεις παραγωγής στην πρόσθετη προσφορά εργατικού δυναμικού), ενώ η κινητικότητα από την ΕΕ-2 αύξησε το ΑΕΠ της διευρυμένης ΕΕ κατά 0,15% βραχυπρόθεσμα και κατά 0,27% μακροπρόθεσμα κατά την ίδια περίοδο[17]. Η ίδια μελέτη διαπιστώνει έναν σχεδόν ουδέτερο αντίκτυπο στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις χώρες υποδοχής, βραχυπρόθεσμα, και έναν ελαφρώς θετικό αντίκτυπο μακροπρόθεσμα. Άλλες μελέτες τείνουν να επιβεβαιώσουν τη θετική επίδραση στο συνολικό ΑΕΠ και την ήπια επίδραση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ[18].

Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι η κινητικότητα εργατικού δυναμικού από τα νέα κράτη μέλη έχει βοηθήσει στη μείωση των πληθωριστικών πιέσεων στις περισσότερες χώρες υποδοχής, αν και συμβάλλει σε μια (προσωρινή) αύξηση του πληθωρισμού στις κύριες χώρες αποστολής[19].

4.2. Αντίκτυπος στα δημόσια οικονομικά, στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και στις δημόσιες υπηρεσίες

Αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις διάφορες λειτουργίες του κράτους κοινωνικής πρόνοιας και τα κυβερνητικά επίπεδα, ο αντίκτυπος των ροών πρόσφατης μετανάστευσης και κινητικότητας στα δημόσια οικονομικά και στο κράτος κοινωνικής πρόνοιας (συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησής του) είναι αμελητέος ή θετικός σε εθνικό επίπεδο. Για παράδειγμα, τα στοιχεία για το ΗΒ δείχνουν ότι μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός υπηκόων της ΕΕ-8 ζητεί παροχές χρηματοδοτούμενες από φορολογικά έσοδα ή στεγαστικό επίδομα[20]. Οι ροές μετανάστευσης και κινητικότητας έχουν δημιουργήσει σε μερικές περιπτώσεις πίεση στην παροχή υπηρεσιών εκπαίδευσης, κατοικίας και υγειονομικής περίθαλψης σε τοπικό επίπεδο[21].

4.3. Αντίκτυπος στους μισθούς και την απασχόληση

Ουσιαστικά, από όλες τις διαθέσιμες έρευνες, διαπιστώνεται ότι ο αντίκτυπος της κινητικότητας εργατικού δυναμικού μετά τη διεύρυνση στους μισθούς και στην απασχόληση των τοπικών εργαζομένων είναι μικρός και ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις για σοβαρές ανισορροπίες στην αγορά εργασίας λόγω της κινητικότητας εντός της ΕΕ, ακόμη και σε εκείνα τα κράτη μέλη με τις μεγαλύτερες εισροές.

Παραδείγματος χάριν, σε μια μελέτη διαπιστώνεται ότι οι εν λόγω μισθοί στην ΕΕ-15 είναι κατά μέσον όρο μόνον 0,08% χαμηλότεροι, βραχυπρόθεσμα, απ’ ό,τι θα ήταν χωρίς πρόσθετη κινητικότητα από την ΕΕ-8 και χωρίς κανέναν αντίκτυπο μακροπρόθεσμα. Διαπιστώθηκε ότι ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος στην ανεργία είναι επίσης πολύ μικρός, με μια κατ’ εκτίμηση αύξηση του μέσου ποσοστού ανεργίας στην ΕΕ-15 μόνον κατά 0,04 ποσοστιαίες μονάδες, βραχυπρόθεσμα, και με ουδέτερη επίδραση μακροπρόθεσμα, λόγω της εισροής εργαζομένων από την ΕΕ-8, και με παρόμοια μέτρια επίδραση όσον αφορά την κινητικότητα από την ΕΕ-2[22]. Ακόμη και εάν ληφθούν υπόψη οι διαφορές στα προσόντα των εργαζομένων, ο αντίκτυπος τείνει να είναι μέτριος στις διάφορες ομάδες δεξιοτήτων. Ο μέτριος αντίκτυπος στους μισθούς και στην απασχόληση επιβεβαιώνεται από μια σειρά πρόσφατων μελετών[23].

Πρέπει να τονιστεί ότι αυτά είναι τα απομονωμένα αποτελέσματα της κινητικότητας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη άλλοι παράγοντες που έχουν αντίκτυπο στους μισθούς και την απασχόληση. Τα στοιχεία για τις κύριες ευρωπαϊκές χώρες προορισμού δείχνουν ότι οι ονομαστικοί ακαθάριστοι μισθοί και αμοιβές συνέχισαν σε γενικές γραμμές να αυξάνονται και η ανεργία κυρίως να μειώνεται ακόμη και σε τομείς της αγοράς εργασίας με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων και σε τομείς όπου σημειώθηκε σχετικά μεγάλη εισροή εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη (διαγράμματα A10/11/12 και υποσημείωση 3).

4.4. Εμβάσματα

Τα εμβάσματα από τους εργαζομένους που ζουν στο εξωτερικό μπορούν να αποτελέσουν μια ουσιαστική πηγή εισοδήματος στη χώρα αποστολής και να συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη με την υποστήριξη της συνολικής ζήτησης και τη χρηματοδότηση της επένδυσης στην εκπαίδευση ή τη σύσταση επιχειρήσεων έντασης κεφαλαίου. Από τα στοιχεία σχετικά με τα εμβάσματα διαπιστώνεται ότι έχουν μια σημαντική συμβολή στο ΑΕΠ σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ, ειδικότερα στην Πολωνία, τα κράτη της Βαλτικής, και κυρίως στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία (διάγραμμα A13).

4.5. Διαρροή εγκεφάλων και ελλείψεις εργατικού δυναμικού στις χώρες αποστολής

Σε διάφορες χώρες, η αποδημία κυρίως νεώτερων εργαζομένων έχει εντείνει τις ανησυχίες σχετικά με τη διαρροή εγκεφάλων και τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Διάφορες εκθέσεις πράγματι δείχνουν ότι η αποδημία έχει συμβάλει στις ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε μερικές χώρες, π.χ. στα κράτη της Βαλτικής και την Πολωνία.

Ωστόσο, σε πολλές χώρες οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού έχουν επιδεινωθεί από παράγοντες εκτός από την αποδημία, όπως η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, η σχετικά χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας, ειδικότερα των νεώτερων και των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας, και η χαμηλή εσωτερική κινητικότητα. Επιπλέον, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού έχουν επιπτώσεις κυρίως σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας (π.χ. κατασκευές, ξενοδοχεία και εστιατόρια) και συγκεκριμένα επαγγέλματα (π.χ. υγειονομική περίθαλψη). Επιπλέον, οι διαφορές στο μίγμα δεξιοτήτων μεταξύ των μεταναστών και του εργατικού δυναμικού των χωρών αποστολής φαίνονται να είναι σχετικά μέτριες, και κατά συνέπεια μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η γενική διαρροή εγκεφάλων μπορεί να περιοριστεί. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι τα ποσοστά εγγραφής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην ΕΕ-10/2 έχουν αυξηθεί σημαντικά κατά τα προηγούμενα έτη, κάτι που μπορεί να αρχίσει να περιορίζει την εκροή ειδικευμένου εργατικού δυναμικού[24].

4.6. Κοινωνικός αντίκτυπος

Υπάρχουν στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη διαφορών μεταξύ των συνθηκών διαβίωσης των νεοαφιχθέντων και των υπηκόων των χωρών υποδοχής (συμπεριλαμβανομένων του υψηλότερου κινδύνου φτώχειας, του χαμηλότερου εκπαιδευτικού επιπέδου των παιδιών τους, των δυσκολιών στην πρόσβαση στέγασης, στην υγειονομική περίθαλψη και σε άλλες κοινωνικές υπηρεσίες), όμως ακόμη δεν υπάρχει διαθέσιμη εκτενής αξιολόγηση του εισοδήματος και των συνθηκών διαβίωσης των εργαζομένων, ιδίως από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, που κινήθηκαν προς άλλες χώρες της ΕΕ μετά από την 1η Ιανουαρίου 2007. Υπάρχουν εκθέσεις από ορισμένες χώρες αποστολής σχετικά με τις αρνητικές επιδράσεις στην οικογενειακή συνοχή και λόγω του ότι ένας ή και οι δύο γονείς εργάζονται στο εξωτερικό[25].

5. Συμπεράσματα και συστάσεις

Οι εργαζόμενοι από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τα κράτη μέλη της ΕΕ-10 συνέβαλαν στην ικανοποίηση της υψηλότερης ζήτησης εργατικού δυναμικού στις χώρες υποδοχής και, έτσι, συνέβαλαν σημαντικά συμβολή στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ενδοκοινοτική κινητικότητα μετά τη διεύρυνση δεν οδήγησε - και είναι απίθανο να οδηγήσει - σε σοβαρές διαταραχές της αγοράς εργασίας.

Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ροές κινητικότητας από την ΕΕ-2 και την ΕΕ-8 ίσως να έφτασαν ήδη στο υψηλότερό τους επίπεδο και ότι ένα μεγάλο μέρος της πρόσφατης ενδοκοινοτικής κινητικότητας ήταν προσωρινής φύσης. Τα ταχέως αυξανόμενα εισοδηματικά επίπεδα και η ζήτηση εργατικού δυναμικού στις χώρες αποστολής, σε συνδυασμό με τη μείωση του αριθμού νέων που τείνουν να μεταναστεύσουν, δείχνουν να μειώνουν τις ροές εργατικού δυναμικού και είναι πιθανόν να οδηγήσουν σε μια περαιτέρω μείωση της προσφοράς εργατικού δυναμικού εκ των έσω της ΕΕ.

Επιπλέον, ο όγκος και η κατεύθυνση των ροών κινητικότητας καθορίζονται μάλλον από τη γενική προσφορά και ζήτηση εργατικού δυναμικού και άλλους παράγοντες παρά από περιορισμούς στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Συν τοις άλλοις, οι περιορισμοί μπορεί να καθυστερήσουν τις προσαρμογές της αγοράς εργασίας ακόμη και να επιδεινώσουν το φαινόμενο της αδήλωτης εργασίας. Οι εναλλακτικές λύσεις μπορούν να είναι ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος για την αντιμετώπιση των ανησυχιών ότι το άνοιγμα των αγορών εργασίας δημιουργεί χαμένους στο γηγενή πληθυσμό, π.χ. εφαρμογή πολιτικών στην αγορά εργασίας για την επιστροφή των ανέργων στην εργασία (ειδικά εργαζομένων με χαμηλό επίπεδο δεξιοτήτων).

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε κανένα οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι αντί του περιορισμού της πρόσβασης στην αγορά εργασίας για τους υπηκόους της ΕΕ, οι εναλλακτικές λύσεις είναι ένας καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί αυτό το κόστος. Ειδικότερα, πρέπει βεβαίως να αντιμετωπιστούν οποιεσδήποτε αρνητικές επιδράσεις στις δημόσιες υπηρεσίες, στη στέγαση, την κοινωνική συνοχή, την εκμετάλλευση ή την αδήλωτη εργασία. Η ύπαρξη δυσμενών όρων για την ένταξη των μετακινούμενων εργαζομένων στην κοινωνία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κοινωνικών δυσκολιών και την απώλεια των οικονομικών οφελών της κινητικότητας. Η Επιτροπή συστήνει στα κράτη μέλη να αναπτύξουν πολιτικές ένταξης και κοινωνικής ενσωμάτωσης για τους μετακινούμενους εργαζομένους και τις οικογένειές τους, χρησιμοποιώντας τα υπάρχοντα μέτρα και τους μηχανισμούς της ΕΕ, π.χ. στις πολιτιστικές, γλωσσικές και εκπαιδευτικές πολιτικές και στην πολιτική κατά των διακρίσεων και για την αναγνώριση δεξιοτήτων.

Τα προβλήματα για τις χώρες αποστολής που προκύπτουν από τη διαρροή εγκεφάλων και τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού μπορούν να αντιμετωπιστούν με, παραδείγματος χάριν, μέτρα για την αύξηση της γενικής συμμετοχής στην αγορά εργασίας, περαιτέρω βελτιώσεις στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, καλούς όρους για τους εργαζομένους του δημόσιου τομέα, κίνητρα για τον επαναπατρισμό ή τη διευκόλυνση τόσο της εσωτερικής κινητικότητας εργατικού δυναμικού όσο και της μετανάστευσης από χώρες εκτός ΕΕ.

Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο γενικός αντίκτυπος της κινητικότητας μετά τη διεύρυνση είναι θετικός. Πιστεύει ότι η παρούσα ανακοίνωση και τα συνοδευτικά έγγραφα θα δώσουν στα κράτη μέλη τις απαραίτητες πληροφορίες για να αναθεωρήσουν τις θέσεις τους για τη δεύτερη περίοδο των μεταβατικών ρυθμίσεων όσον αφορά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

Επιπλέον, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι μια από τις θεμελιώδεις ελευθερίες στο πλαίσιο της συνθήκης ΕΚ. Έχει μια θετική συμβολή στις αγορές εργασίας σε όλη την Ευρώπη και, υπό αυτήν τη μορφή, αντιπροσωπεύει ένα βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής απασχόλησης την οποία όλα τα κράτη μέλη έχουν προσυπογράψει. Συγχρόνως, αντιπροσωπεύει ένα ισχυρό και θετικό σύμβολο για το τι σημαίνει η Ευρώπη για κάθε πολίτη της ΕΕ.

Με αυτή την έννοια τα κράτη μέλη δήλωσαν, όταν υπέγραψαν τις συνθήκες προσχώρησης, ότι θα προχωρούσαν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στην πλήρη εφαρμογή του κεκτημένου σε αυτόν τον τομέα. Όποια απόφαση και αν λάβουν σε αυτή τη φάση, τα κράτη μέλη πρέπει να προετοιμαστούν να ανοίξουν τις αγορές εργασίας τους, ώστε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο των συνθηκών.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι επιδίωξη της πλήρους ελεύθερης μετακίνησης των εργαζομένων στην ΕΕ αποτελεί ισχυρό πολιτικό μήνυμα, ιδίως με την ευκαιρία της πέμπτης επετείου της διεύρυνσης του 2004. Επομένως, η Επιτροπή ζητεί από τα κράτη μέλη να εξετάσουν εάν πρέπει να συνεχίσουν να εφαρμόζουν περιορισμούς λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση των αγορών εργασίας τους, παρά τα δικαιώματά τους που καθορίζονται στις συνθήκες προσχώρησης σχετικά με τις μεταβατικές ρυθμίσεις. Συνιστά επίσης την πλήρη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην προετοιμασία των αποφάσεων αυτών.

Λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες οικονομικές εξελίξεις και τον πιθανό αντίκτυπό τους στην κατάσταση των αγορών εργασίας, η εμπειρία δείχνει ότι η διασυνοριακή κινητικότητα εργατικού δυναμικού τείνει να αυτορυθμίζεται και να μειώνεται σε εποχές οικονομικής ύφεσης. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι συνθήκες προσχώρησης περιέχουν μια ρήτρα διασφάλισης που επιτρέπει στα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΚ, σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων να υποβάλουν αργότερα αίτηση για την επανεισαγωγή των περιορισμών, εάν αντιμετωπίζουν ή προβλέπουν να αντιμετωπίσουν διαταραχές στις αγορές εργασίας τους.

Επιπλέον, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τη συνθήκη προσχώρησης, ένα κράτος μέλος που διατηρεί εθνικά μέτρα που περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων κατά τη λήξη της πενταετούς περιόδου μετά την ημερομηνία προσχώρησης, μπορεί, σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής της αγοράς εργασίας ή σχετικού κινδύνου, να συνεχίσει να εφαρμόζει τα εν λόγω μέτρα έως τη λήξη της επταετούς περιόδου, μετά την ίδια ημερομηνία, ύστερα από κοινοποίηση στην Επιτροπή. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα ασκήσει το καθήκον της ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία που θα υποβληθούν από τα κράτη μέλη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: Στατιστικό παράρτημα

Table A1: Share of foreign nationals resident in the EU-27 by broad group of citizenship, 2003 – 07 (% of total population)

[pic]

Sources: Eurostat EU LFS, Eurostat population statistics, national data sources, DG Employment estimates. “:” figures too small to be reliable or not available.

Note: Choice of data sources according to data availability for individual countries. — For population statistics end of year data, for LFS 4th quarter data. — Figures not fully comparable between Member States due to the use of different sources. — Data from the LFS should be treated with some caution due to limitations of the survey with regard to foreign populations, in particular concerning coverage of very recent migrants and collective households, relative levels of non-response and small sample sizes. — 1) EU LFS quarterly data, 4th quarter. — 2) National and Eurostat population statistics. — 3) Eurostat population statistics, 2007 DG Employment estimate. — 4) CSO Ireland, Quarterly national household survey, 4th quarter; for 2003 3rd quarter 2004; Nationals from BG and RO included under non-EU-27 nationals until 2006 and under EU-10 nationals in 2007. — 5) EU LFS quarterly data, 4th quarter. EU-10 and EU-2 nationals included under non-EU-27. — 6) EU totals and sub-totals are only of an indicative nature as they are the sum of country values that stem from different sources; EU totals and sub-totals include country data which are not shown individually due to small sample size.

Table A2: Number of foreign nationals resident in the EU-27 by broad group of citizenship, 2003 – 07 (in 1 000)

[pic]

Sources: Eurostat EU LFS, Eurostat population statistics, national data sources, DG Employment estimates. “:” figures too small to be reliable or not available.

Note: Choice of data sources according to data availability for individual countries. — For population statistics end of year data, for LFS 4th quarter data. — Figures not fully comparable between Member States due to the use of different sources. — Data from the LFS should be treated with some caution due to limitations of the survey with regard to foreign populations, in particular concerning coverage of very recent migrants and collective households, relative levels of non-response and small sample sizes. — 1) EU LFS quarterly data, 4th quarter. — 2) National and Eurostat population statistics. — 3) Eurostat population statistics, 2007 DG Employment estimate. — 4) CSO Ireland, Quarterly national household survey, 4th quarter; for 2003 3rd quarter 2004; Nationals from BG and RO included under non-EU-27 nationals until 2006 and under EU-10 nationals in 2007. — 5) EU LFS quarterly data, 4th quarter. EU-10 and EU-2 nationals included under non-EU-27. — 6) EU totals and sub-totals are only of an indicative nature as they are the sum of country values that stem from different sources; EU totals and sub-totals include country data which are not shown individually due to small sample size.

Chart A1: Foreign residents in the EU, 2003 – 07 (in % of total resident population)

[pic]

Sources: Eurostat EU LFS, Eurostat population statistics, national data sources, DG Employment estimates.

Note: see note to Table A1

Chart A2: Population share of EU citizens resident in another Member State by broad group of citizenship, 2007 (% of resident population)

[pic]Sources: Eurostat EU LFS, Eurostat population statistics, national data sources, DG Employment estimates.

Note: Luxembourg off scale. — Empty cells: figures too small to be reliable or not available. — For further notes see Table A1.

Table A3: Share of recently arrived foreign nationals among the total labour force (age group 15-64), 2007

[pic]

Sources: Eurostat EU LFS, annual data 2007.

Note: ":" – figures too small to be reliable. Any possible discrepancies with population data shown in tables A1 and A2 due to differences in data sources (e.g. age coverage, reference date, activity status).

Chart A3: Posted workers by sending country, 2006 (in 1 000)

[pic]

Chart A4: Posted workers from the EU-15 and EU-10 by receiving country, 2006 (in 1 000)

[pic]

Chart A5: Inflow of EU-8 labour migrants to the UK

[pic]

Source: UK Home Office, Accession Monitoring Reports. Approved applicants to the workers registration scheme.

Chart A6: Inflows from EU-10 and BG/RO to Ireland

[pic]

Source: Irish Department of Social and Family Affairs, number of issued Personal Public Service Numbers.

Chart A7: Convergence of GNI per capita in PPS, 2000–07

[pic]

Chart A8: Unemployment rates in the EU, 2000 and 2007

[pic]

Chart A9: Socio-economic breakdown of recent movers from the EU-2/10to the EU-15 (age group 15-64), 2007 (% of total per variable and group)

[pic]

Source: Eurostat, EU LFS, annual data.

Note: Recent movers defined as persons resident 4 years or less in their EU-15 host country. Data on professional status, gender, age and educational attainment refer to active population aged 15-64, data on labour market status refer to total population aged 15-64. Data for the UK on educational attainment not included in the calculation due to problems with UK data concerning this variable.

Chart A10: Development of hourly gross wages and salaries in industry and services (excluding public administration) in major receiving countries, 2000 to 2008 (2000 = 100)

[pic]

Chart A11: Overall unemployment rates in the main EU-15 receiving countries, 2000-2008

[pic]

Chart A12: Overall employment rates in the main EU-15 receiving countries, 2000-2008

[pic]

Chart A13: Workers’ remittances (incl. compensation of employees) as a share of GDP, 2006 (%)

[pic]

Παράρτημα 2: Παραπομπές

Baas, T., H. Brücker and E. Hönekopp (2007), EU-Osterweiterung, Beachtliche Gewinne für die deutsche Volkswirtschaft , IAB Kurzbericht Nr. 6.

Barrell, R., J. Fitz Gerald and R. Riley (2007), EU enlargement and migration: assessing the macroeconomic impacts, NIESR Discussion Paper No 292.

Blanchflower, D., Saleheen, J., Shadforth, C. (2007), The Impact of the Recent Migration from Eastern Europe on the UK Economy , IZA Discussion Paper, No 2615.

BMWI (2007), Auswirkung der EU-Erweiterung auf Wachstum und Beschäftigung in Deutschland und ausgewählte Mitgliedstaaten. Bisherige Erfahrungen und künftige Entwicklungen unter besonderer Berücksichtigung der EU-Beitritte Bulgariens und Rumäniens. Untersuchung im Auftrag des Bundesministeriums für Wirtschaft und Technologie (BMWI), Projekt 33/05.

Brücker, H. et al. (2008), Labour mobility within the EU in the context of enlargement and the functioning of the transitional arrangements , forthcoming.

Doyle, N., G. Hughes and E. Wadensjö (2006), Freedom of movement for workers from Central and Eastern Europe: experiences in Ireland and Sweden , SIEPS 2006:5.

European Commission (2008): Geographic Mobility in the context of EU enlargement , in: Employment in Europe 2008 report, Chapter3.

European Commission (2006), Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions, Report on the functioning of the transitional arrangements set out in the 2003 Accession Treaty (period 1 May 2004–30 April 2006), Luxembourg, COM(2006) 48 final.

Longhi, S., Nijkamp, P. and Poot, J (2004), A Meta-Analytic Assessment of the Effect of Immigration on Wages, Tinbergen Institute Discussion Paper, TI 2004-134/3.

Lemos, S. and J. Portes (2008), The impact of migration from the new European Union Member States on native workers .

Longhi, S., Nijkamp, P. and Poot, J (2006), The Impact of Immigration on the Employment of Natives in Regional Labour Markets: A Meta-Analysis , IZA Discussion Paper No 2044.

Ministry of Social Affairs and Employment of the Netherlands (2007), More than 100.000 people from Central and Eastern Europe employed in the Netherlands , press release 27 November.

Pajares, M. (2007), Inmigración y mercado de trabajo. Informe 2007. Análisis de datos de España y Cataluña . Documentos del Observatorio Permanente de Inmigración, No 14.

Pollard, N., Lattorre, M. and Sriskandarajah, D. (2008), Floodgates or turnstiles? Post enlargement migration flows to (and from) the UK , Institute for Public Policy Research (ippr).

Prettner, K. and A. Stiglbauer (2007), Auswirkungen der vollständige Öffnung des österreichischen Arbeitsmarktes gegenüber den EU-8-Staaten . Geldpolitik & Wirtschaft Q4.

UK Home Office (2008), Accession Monitoring Report May 2004 — March 2008, A8 Countries .

UK Home Office (2004), Accession Monitoring Report May 2004 — December 2004.

- [1] Για την έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τα πρώτα δύο έτη των μεταβατικών ρυθμίσεων βλ. COM(2006) 48.

- [2] Η παρούσα έκθεση δεν εξετάζει τη μετανάστευση μη υπηκόων της ΕΈ.

- [3] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Η απασχόληση στην Ευρώπη 2008, κεφάλαιο 3: Γεωγραφική κινητικότητα του εργατικού δυναμικού στο πλαίσιο της διεύρυνσης της ΕΕ. Η έκθεση θα είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=119&langId=en.

- [4] Πρέπει να γίνεται νομική διάκριση ανάμεσα στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων (άρθρο 39 ΕΚ), στην ελευθερία εγκατάστασης για την άσκηση μη μισθωτών δραστηριοτήτων (άρθρο 43 ΕΚ) και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (άρθρο 49 ΕΚ). Η οδηγία για την απόσπαση των εργαζομένων αφορά την τελευταία από τις εν λόγω ελευθερίες και δεν υπόκειται στις μεταβατικές ρυθμίσεις, αν και επετράπη στη Γερμανία και την Αυστρία να εφαρμόσουν περιορισμούς στις διασυνοριακές παροχές υπηρεσιών σε ορισμένους ευαίσθητους τομείς που περιλαμβάνουν την προσωρινή απόσπαση των εργαζομένων όπως καθορίζεται στην παράγραφο 13 των μεταβατικών ρυθμίσεων των ειδικών ανά χώρα παραρτημάτων των Πράξεων Προσχώρησης του 2003 και του 2005.

- [5] Ο όρος «ΕΕ-15» αναφέρεται σε όλα τα κράτη μέλη που αποτελούσαν την ΕΕ πριν από την 1η Μαΐου 2004.

- Ο όρος «ΕΕ-10» αναφέρεται σε όλες τις χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ την 1η Μαϊ'ου 2004.

- Ο όρος «ΕΕ-8» αναφέρεται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ-10, εκτός της Μάλτας και της Κύπρου.

- Ο όρος «ΕΕ-25» αναφέρεται σε όλα τα κράτη μέλη που αποτελούσαν την ΕΕ πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007.

- Ο όρος «ΕΕ-2» αναφέρεται στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

- [6] Βλ. όμως τις διατάξεις σχετικά με τη Γερμανία και την Αυστρία που αναφέρονται στην υποσημείωση 4.

- [7] Για περισσότερες πληροφορίες για τις μεταβατικές ρυθμίσεις βλ.: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=466&langId=en.

- [8] Για πιό λεπτομερή επισκόπηση των πολιτικών των κρατών μελών βλ. το συνοπτικό πίνακα στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=466&langId=en.

- [9] Στα περισσότερα στοιχεία ομαδοποιούνται η Μάλτα και η Κύπρος με τα κράτη μέλη της ΕΕ-8 ώστε να εξασφαλίζεται η εκτενής κάλυψη των εξελίξεων μετά τη διεύρυνση. Λόγω των μικρών αριθμών που περιλαμβάνονται, αυτό έχει μικρό αντίκτυπο στα αποτελέσματα.

- [10] Βλ. υποσημείωση 3 και Pollard et al. (2008).

- [11] Βλ. Pollard et al. (2008).

- [12] Στο ίδιο.

- [13] Βλ. «Ενίσχυση της καταπολέμησης της αδήλωτης εργασίας» COM(2007)628 της 24.10.2007.

- [14] UK Home Office (2004).

- [15] Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και Απασχόλησης των Κάτω Χωρών (2007).

- [16] Σημειώνεται ότι οι οικονομικές συνθήκες σε μια σειρά κρατών μελών (π.χ. Ισπανία και Ιρλανδία) έχουν επιδεινωθεί πρόσφατα, με πιθανές αρνητικές επιδράσεις όσον αφορά την επίδοση της αγοράς εργασίας, τόσο για τους ημεδαπούς όσο και για τους ξένους εργαζομένους.

- [17] Βλ. Brücker et al. (2008).

- [18] Βλ. π.χ. Barrel et al. (2007).

- [19] Βλ. π.χ. Barrel et al. (2007) και Blanchflower et al. (2007).

- [20] Βλ. UK Home Office (2008).

- [21] Για μια σύντομη επισκόπηση βλ. υποσημείωση 3.

- [22] Βλ. υποσημείωση 17.

- [23] Βλ. π.χ. Longhi et al. (2004 και 2008), Lemos and Portes (2008), Blanchflower et al. (2008), Doyle et al. (2006), Pajares (2007), Baas et al. (2007), BMWI (2007), Prettner and Stiglbauer (2007).

- [24] Βλ. υποσημείωση 3 και Brücker et al. (2008).

- [25] Για μια σύντομη επισκόπηση βλ. υποσημείωση 3.