Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα "Τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Αστικό Έλεγχο"

(2001/C 253/04)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον "Αστικό Έλεγχο"·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Προς ένα πρόγραμμα για το αστικό περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση" (COM(97) 197 τελικό)·

έχοντας υπόψη το έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής "Αειφόρος αστική ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Πλαίσιο δράσης" και το Φόρουμ για τις Αστικές Περιοχές που πραγματοποιήθηκε το 1998 στη Βιέννη, στη διάρκεια του οποίου εγκρίθηκε μια δράση για τη "Βελτίωση των συγκριτικών πληροφοριών για τις αστικές συνθήκες"·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της της 11ης Απριλίου 2000 να προβεί, σύμφωνα με την πέμπτη παράγραφο του άρθρου 265 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, στην έκδοση γνωμοδότησης με θέμα "Τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον Αστικό Έλεγχο" και να αναθέσει την κατάρτισή της στην επιτροπή 4·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 190/2000 rev. 2) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 9 Φεβρουαρίου 2001 (εισηγητής: ο κ. Keith Whitmore, UK, ELDR).

Εκτιμώντας:

ότι η δημοσίευση του Αστικού Ελέγχου επιτρέπει στα κράτη μέλη να εξετάσουν συγκριτικά δεδομένα, όπου είναι διαθέσιμα, για 58 μεγάλες πόλεις της Ένωσης·

ότι η επικείμενη δημοσίευση της "Δεύτερης έκθεσης για την οικονομική και κοινωνική ανταγωνιστικότητα και συνοχή στην Ευρώπη" θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να συζητήσουν τον ρόλο της αστικής πολιτικής στην ανάπτυξη της κοινοτικής επικράτειας·

κατά την 38η σύνοδο ολομέλειάς της της 4ης και 5ης Απριλίου 2001 (συνεδρίαση της 4ης Απριλίου), υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών για τον Αστικό Έλεγχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

1.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη δημοσίευση της δοκιμαστικής φάσης του Αστικού Ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον θεωρεί πολύτιμη προσθήκη στο αυξανόμενο σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων σχετικά με την ποιότητα ζωής σε αστικές περιοχές ανά την Ευρώπη.

1.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών είναι της γνώμης ότι ένα από τα δυνατά σημεία του Αστικού Ελέγχου είναι το εύρος του και το πεδίο που καλύπτει. Παρουσιάζει δεδομένα από μια ποικιλία οικονομικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πεδίων αντί να λαμβάνει μια πιο περιορισμένη και τομεακή άποψη, η οποία ενδέχεται να αποτελεί αδυναμία άλλων στατιστικών για τις αστικές συνθήκες.

1.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη συμμετοχή της επίσημης κοινοτικής στατιστικής υπηρεσίας, της Εurostat, στη μελλοντική συμπλήρωση και επαλήθευση ορισμένων από τα δεδομένα του Αστικού Ελέγχου. Η ΕΤΠ πληροφορείται, επίσης, ότι το δίκτυο "Εurocities" συμμετέχει στην ανάπτυξη των δεικτών και θεωρεί αυτό το γεγονός πολύ ευπρόσδεκτο από την άποψη του επιτόπιου πειραματισμού της μεθοδολογίας.

1.4. Ωστόσο, παρότι επικροτεί την ποιοτική προσέγγιση που ακολουθείται στον Αστικό Έλεγχο (σε αντιδιαστολή προς μια καθαρά ποσοτική προσέγγιση), η ΕΤΠ έχει επιφυλάξεις όσον αφορά την πραγματική συγκρισιμότητα των δεδομένων, καθώς μεγάλο μέρος της έννοιας του όρου "ποιότητα ζωής" στις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης εξαρτάται από το συγκεκριμένο πλαίσιο - επηρεάζεται, δηλαδή, από τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές στάσεις, αντιλήψεις και παραδόσεις.

1.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών έχει, επίσης, επιφυλάξεις όσον αφορά την αρτιότητα των πληροφοριών, δεδομένου ότι ο Αστικός Έλεγχος περιέχει πολλά κενά σε βασικά κύτταρα δεδομένων. Η ΕΤΠ έχει, συνεπώς, ορισμένες αμφιβολίες σε σχέση με τη δυνητική ερμηνεία των δεδομένων και με τα συμπεράσματα που ενδέχεται να εξαχθούν βάσει αυτής της ερμηνείας στο επίπεδο της πολιτικής.

1.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών θα είχε σοβαρές επιφυλάξεις, αν ο Αστικός Έλεγχος επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για τον μελλοντικό καθορισμό των προτεραιοτήτων πολιτικής και τον καταμερισμό των πόρων χωρίς να γίνουν γενικές βελτιώσεις της μεθοδολογίας, της αρτιότητας των δεδομένων, και της ερμηνείας των πληροφοριών που έχουν συλλεχθεί.

1.7. Επιπλέον, η Επιτροπή των Περιφερειών βρίσκει ότι ο Αστικός Έλεγχος πρέπει να ιδωθεί ως μία μόνο συμβολή στην ευρύτερη συζήτηση για τα αστικά θέματα, η οποία θα επηρεαστεί ουκ ολίγον και από το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου, από την επικείμενη "Δεύτερη έκθεση για την οικονομική και κοινωνική συνοχή" και από το Φόρουμ για τη Συνοχή, που έχει προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2001.

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τον Αστικό Έλεγχο

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο Αστικός Έλεγχος συμβάλλει στην κατανόηση των μεταβαλλόμενων συνθηκών των ευρωπαϊκών πόλεων και θα θεωρούσε ευπρόσδεκτη μια σειρά ερμηνευτικών εκθέσεων σχετικά με τα κυριότερα πορίσματα του Ελέγχου, για να φωτιστούν περισσότερο οι υποδηλώσεις τους για την εφαρμοστέα πολιτική.

2.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση των αστικών θεμάτων από όλες τις Γενικές της Διευθύνσεις, επειδή το αστικό είναι ένα οριζόντιο ζήτημα που απαιτεί εκτενή συντονισμό.

2.3. Η συμμετοχή της Εurostat θα αυξήσει την εγκυρότητα των δεδομένων και η Επιτροπή των Περιφερειών χαίρεται που μαθαίνει ότι η Εurostat ενδέχεται να ενσωματώσει ορισμένους από τους σημαντικότερους δείκτες του Ελέγχου στο επίσημο σώμα των στατιστικών γνώσεων ευρωπαϊκού επιπέδου.

2.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών προειδοποιεί ότι ο Αστικός Έλεγχος δεν πρέπει να είναι το μόνο μέσο που θα χρησιμοποιείται για τη χάραξη και την αξιολόγηση της μελλοντικής αστικής πολιτικής.

2.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί τη συμμετοχή του δικτύου "Εurocities" στην πειραματική δοκιμή της μεθοδολογίας και στην ανάπτυξη των δεικτών και συνιστά την πλήρη συμμετοχή και των τοπικών και περιφερειακών διοικήσεων στη συνέχεια του Ελέγχου. Θα επιτευχθεί έτσι μια οπτική "από τη βάση προς τα πάνω" στον καθορισμό των κυριότερων θεμάτων αντί για μια υπερβολικά "άνωθεν" προσέγγιση.

2.6. Παρόμοιος Έλεγχος, με μάλλον λιγότερους, αλλά πιο έγκυρους και πιο επαληθεύσιμους δείκτες, θα πρέπει να επεκταθεί σε εύθετο χρόνο και στα υπό ένταξη κράτη. Στην παρούσα φάση, ο Έλεγχος περιορίζεται στα σημερινά 15 κράτη μέλη.

2.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί τα κράτη μέλη να εξετάσουν τους δικούς τους δείκτες σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, για να διασφαλίσουν ότι θα οικοδομηθεί μια εσωτερικά συνεπής εικόνα εντός κάθε κράτους μέλους· έτσι, θα βελτιωθεί τελικά και η συγκρισιμότητα των κρατών μελών σε οποιοδήποτε επίπεδο.

2.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι, όσο σημαντικοί και αν είναι οι αριθμοί και τα δεδομένα, συμπληρωματικές πληροφορίες σαν εκείνες που συγκεντρώνονται με υποκειμενικές κοινωνικές έρευνες θα βοηθούσαν να οικοδομηθεί μια σαφής εικόνα της ποιότητας ζωής, η οποία, σε πολλούς τομείς, είναι θέμα αντίληψης.

2.9. Κατά την αξιολόγηση της συμμετοχής στον δημόσιο βίο θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σημαντικές έννοιες όπως η ιδιότητα του πολίτη.

2.10. Η Επιτροπή των Περιφερειών επισημαίνει ότι πολλές από τις στατιστικές, που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν αντικειμενικές και συγκρίσιμες, στην πραγματικότητα εξαρτώνται έντονα από το συγκεκριμένο πλαίσιο, είναι δηλαδή βαθιά συνδεδεμένες με τα ιδιαίτερα πλαίσια πολιτικής του κράτους μέλους τους και τα πλαίσια αυτά, όπως και οι μέθοδοι αξιολόγησης των επιπέδων ανεργίας, ενδέχεται να παρουσιάζουν τεράστιες διαφορές από τη μία χώρα στην άλλη.

2.11. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει πως όπου υπάρχουν κοινά μέτρα σύγκρισης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για όλη την Ευρώπη (π.χ., ο ορισμός της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την ανεργία ή η Διεθνής Έρευνα για τα Θύματα Εγκλημάτων), ο Αστικός Έλεγχος θα πρέπει να τα συμπεριλάβει ως εξωτερικό δείκτη αντικειμενικού "ελέγχου".

2.12. Η Επιτροπή των Περιφερειών επικροτεί την ταξινόμηση των πόλεων σε "μικρές, μεσαίες και μεγάλες", "βόρειες και νότιες", "κεντρικές και περιφερειακές" και "πρωτεύουσες και μη πρωτεύουσες" ως έγκυρο πλαίσιο για την ανάλυση. Ωστόσο, καθώς δεν αναλύεται καθόλου ποιος συγκεκριμένος παράγοντας ή συνδυασμός παραγόντων επηρεάζει ποια συγκεκριμένη ιδιότητα των δεικτών της ποιότητας ζωής στο εσωτερικό ή στο σύνολο κάθε κατηγορίας, περιορίζεται η χρησιμότητα της ταξινόμησης, γι' αυτό και η ΕΤΠ ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να πραγματοποιήσει το απαραίτητο επόμενο βήμα της αξιολόγησης του αντίκτυπου αυτών των παραγόντων στην ποιότητα ζωής.

2.13. Οι πόλεις που επιθυμούν να ενταχθούν στην πρωτοβουλία του Αστικού Ελέγχου στο μέλλον θα πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν πληροφορίες για όλους τους τομείς για τους οποίους υπάρχουν δεδομένα, δηλαδή δεν θα επιτρέπεται σε καμία συγκεκριμένη πόλη να αποκρύπτει πληροφορίες που θεωρεί ευαίσθητες, διότι θα μειωνόταν έτσι η ποιότητα του συνολικού τελικού προϊόντος.

2.14. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το άμεσο μέλλον να επικεντρωθεί καλύτερα στη συγκέντρωση εξαντλητικών πληροφοριών από τις 58 αρχικές συμμετέχουσες πόλεις παρά να επιδιώξει στην παρούσα φάση να επεκτείνει τη συμμετοχή πολύ περαιτέρω. Η ΕΤΠ αντιλαμβάνεται ότι ο Έλεγχος ήταν ένα πολύπλοκο εγχείρημα (αξιολόγηση 21 πεδίων της ποιότητας ζωής σε 58 πόλεις, 3 χρονικά σημεία και 3 διαφορετικά χωρικά επίπεδα), αλλά σημειώνει ότι μόνο μία πόλη κατάφερε να παράσχει πλήρεις πληροφορίες για όλα τα πεδία και για τα τρία έτη συγκριτικής αξιολόγησης. Τα κενά των πληροφοριών θα πρέπει να καλυφθούν.

2.15. Κατ' εξαίρεση, το Λονδίνο και το Παρίσι θα πρέπει να προσκληθούν να συμμετάσχουν στον Έλεγχο όσο το δυνατόν συντομότερα. Έστω και αν είναι σημαντικά μεγαλύτερα σε κλίμακα από τις 58 πόλεις που έχουν ελεγχθεί μέχρι στιγμής, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να αξιολογηθεί η ποιότητα ζωής τους με τους δικούς τους όρους. Πράγματι, η μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Λονδίνο του 1997, η οποία τώρα απαιτεί ενημέρωση, υπέδειξε ορισμένα νεοεμφανιζόμενα ζητήματα όπως ο αυξανόμενος κατατεμαχισμός στο εσωτερικό της πόλης, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν να εμπλουτισθεί η ερμηνεία ορισμένων πορισμάτων του Ελέγχου.

2.16. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να στηριχθεί και να αξιοποιήσει περισσότερο τη μελέτη της ΕΤΠ του 1999 "Αξιολόγηση της ποιότητας ζωής στις περιφέρειες και τις πόλεις της Ευρώπης - Θεωρητικές έννοιες, κλασικοί και καινοτόμοι δείκτες", η οποία υπέδειξε ορισμένα νεοεμφανιζόμενα ζητήματα που οι δείκτες, μόνοι τους, δεν μπορούν να τα καλύψουν.

2.17. Έχει προβληθεί πολύ η ιδέα ενός "ευρωπαϊκού προτύπου" αστικής ζωής - δηλαδή μιας πόλης σχετικά συμπαγούς από άποψη εδαφικής εξάπλωσης και με πληθυσμό που περιορίζεται σε 10 εκατομμύρια το πολύ, σε αντιδιαστολή προς τις "μεγαλουπόλεις" των 25 εκατομμυρίων και άνω που προβλέπονται για τις πόλεις της Νότιας Αμερικής. Θα ήταν ενδιαφέρον να συγκριθούν αυτά τα αντιδιαστελλόμενα πρότυπα από άποψη βιωσιμότητας και ποιότητας ζωής και η ΕΤΠ πιστεύει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει κάποτε στο μέλλον να προβεί σ' αυτή τη σύγκριση.

2.18. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο ευρωπαϊκός Αστικός Έλεγχος θα πρέπει να επεκταθεί εν ευθέτω χρόνω, έτσι ώστε να καλύψει και τις μικρές και μεσαίου μεγέθους πόλεις, όπου ζει η πλειοψηφία των κατοίκων πόλεων της Ευρώπης.

2.19. Χρήσιμη ανάλυση θα παρείχε η σύγκριση των κύριων πορισμάτων του Αστικού Ελέγχου με τα πορίσματα των σχετικών τμημάτων της "Δεύτερης έκθεσης για την οικονομική και κοινωνική συνοχή", που προβλέπεται να δημοσιευθεί στις αρχές του 2001.

2.20. Η Επιτροπή των Περιφερειών συνιστά να αξιοποιηθεί η σημαντική ευκαιρία που παρέχει το προτεινόμενο Φόρουμ για τη Συνοχή, που έχει προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2001, για να συζητηθεί σε βάθος το μέλλον της αστικής πολιτικής, οι σχετικές οριζόντιες και τομεακές δράσεις και τα κατάλληλα χωροταξικά πλαίσια με την προοπτική της ισόρροπης ανάπτυξης της ευρωπαϊκής επικράτειας.

3. Συμπέρασμα

3.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο Αστικός Έλεγχος θα είναι χρήσιμος στους υπευθύνους για τη χάραξη πολιτικής και στους εταίρους που εργάζονται για την ανάπτυξη των πόλεων σε κάθε κράτος μέλος και ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξίζει συγχαρητηρίων. Η ελάχιστη συνεισφορά του Ελέγχου είναι ότι παρέχει μια σημαντική ποσότητα επαληθεύσιμων πληροφοριών για 58 από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης. Στο επίπεδο της Ένωσης, ο Έλεγχος μπορεί να βοηθήσει να σφυρηλατηθούν δεσμοί μεταξύ των ευρωπαϊκών πόλεων σε διμερή ή δικτυακή βάση, προκειμένου να επιδιωχθούν αποτελέσματα κοινού ενδιαφέροντος.

3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών φρονεί ότι ο Αστικός Έλεγχος θα αποτελέσει χρήσιμο τμήμα οποιουδήποτε παρατηρητηρίου ή ομάδας προβληματισμού συσταθεί στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ), της κοινοτικής πρωτοβουλίας Ιnterreg και της κοινοτικής πρωτοβουλίας Urban, καθένα από τα οποία έχει στη διάθεσή του ειδικά κονδύλια για ανταλλαγή πληροφοριών και ορθών πρακτικών, και συνιστά εντόνως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προσπαθήσει να συντονίσει αυτές τις διαφορετικές, αλλά συνδεόμενες πρωτοβουλίες.

3.3. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ιδιαίτερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να επωφεληθεί από τη σαφώς ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση για να αποτρέψει τον κατακερματισμό και να ενθαρρύνει την καλύτερη συλλογική εργασία των υπηρεσιών των Γενικών της Διευθύνσεων που μοιράζονται τις αρμοδιότητες των αστικών θεμάτων.

3.4. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι ο Έλεγχος μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση, αν οι πληροφορίες που περιέχει συμπληρωθούν με πληροφορίες τοπικού επιπέδου, αφενός, όπως οι έρευνες αντιλήψεων, και ευρωπαϊκού επιπέδου, αφετέρου, με τη χρήση αντικειμενικών, πανευρωπαϊκών προτύπων (όπως οι στατιστικές της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την απασχόληση).

3.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει ότι, ακόμη και ορθά ερμηνευόμενοι, οι δείκτες μόνοι τους δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την αξιολόγηση και τη χάραξη πολιτικής, ο δε Αστικός Έλεγχος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί απομονωμένα για τον προσδιορισμό της μελλοντικής αστικής πολιτικής και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό του μελλοντικού καταμερισμού της κοινοτικής βοήθειας. Ωστόσο, ο έλεγχος αυτός αποτελεί μέσο που βέβαια παρουσιάζει ενδιαφέρον προκειμένου να προσανατολιστεί η πολιτική αυτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να θεσπιστούν ειδικά προγράμματα για την αναζωογόνηση της συλλογικής ζωής, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Αστικού Φόρουμ που οργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη Βιέννη το Νοέμβριο του 1998.

3.6. Η Επιτροπή των Περιφερειών πιστεύει, επομένως, ότι μακροπρόθεσμα ο Έλεγχος θα υλοποιήσει το πλήρες δυναμικό του για τα κράτη μέλη, μόνο όταν υπάρξει συντονισμένη προσπάθεια να ερμηνευθούν τα βασικά δεδομένα του κατά τρόπο που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους υπευθύνους για τη χάραξη πολιτικής. Η ερμηνεία αυτή συμπεριλαμβάνει την κατάδειξη, όπου είναι δυνατό, της λογικής αιτιατής σχέσης μεταξύ της απουσίας ή της παρουσίας συγκεκριμένων βασικών κοινωνικοοικονομικών, περιβαλλοντικών και πολιτιστικών παραγόντων και της συνακόλουθης αντίληψης της ποιότητας ζωής.

Βρυξέλλες, 4 Απριλίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Jos Chabert