[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 17.3.2010

COM(2010)101 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Συνοδευτικά μέτρα στον τομέα της μπανάνας: στήριξη της βιώσιμης προσαρμογής των κυριότερων χωρών ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες στα νέα εμπορικά δεδομένα

Οι μπανάνες [1] αποτελούν καθοριστικό πόρο βιοπορισμού για εκατομμύρια ανθρώπους, καθώς και μία από τις κυριότερες πηγές εσόδων από τις εξαγωγές για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες[2]. Για ορισμένες από τις χώρες αυτές, η παραγωγή μπανανών που προορίζονται για εξαγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) αποτελεί σημαντική οικονομική δραστηριότητα με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για την υπόλοιπη οικονομία.

Οι χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) που εξάγουν μπανάνες τυγχάνουν κατά παράδοση προτιμησιακής πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ. Η προτιμησιακή μεταχείριση των χωρών ΑΚΕ έχει αμφισβητηθεί από άλλα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και το δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο του ΠΟΕ έχει καταδικάσει επανειλημμένως την Κοινή Οργάνωση Αγοράς (ΚΟΑ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τελευταία, τον Δεκέμβριο του 2008, το εν λόγω όργανο αποφάσισε ότι η ΕΕ είναι υποχρεωμένη να επανασταθμίσει τον δασμολογικό συντελεστή που εφαρμόζει στις μπανάνες.

Τον Δεκέμβριο του 2009, η ΕΕ μονογράφησε συμφωνία για τις μπανάνες με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής που εξάγουν μπανάνες, καθορίζοντας χρονοδιάγραμμα για τη μείωση του δασμού του Μάλλον Ευνοουμένου Κράτους (ΜΕΚ) που εφαρμόζει η ΕΕ στις μπανάνες. Οι δασμοί ΜΕΚ θα μειωθούν από το σημερινό ποσό των 176 ευρώ ανά τόνο σε 114 ευρώ εντός επτά έως εννέα ετών.

Οι χώρες της ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες θα εξακολουθήσουν να τυγχάνουν πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ χωρίς δασμούς και χωρίς ποσοστώσεις (ΧΔΧΠ). Ωστόσο, λόγω της μεταβολής των εμπορικών ρυθμίσεων, και συγκεκριμένα της ελευθέρωσης του καθεστώτος ΜΕΚ, το προτιμησιακό περιθώριο υπέρ των χωρών ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες θα μειωθεί γρηγορότερα απ’ ό,τι προβλεπόταν. Πρόκειται, επομένως, για ένα ζήτημα που απαιτεί τη δέουσα προσοχή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύεται να διευκολύνει τις χώρες ΑΚΕ να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις που συνεπάγονται οι αλλαγές του καθεστώτος εισαγωγών της ΕΕ. Η ενσωμάτωση όλων των αναπτυσσόμενων χωρών στο πολυμερές εμπορικό σύστημα και στην παγκόσμια οικονομία αποτελεί βασικό αναπτυξιακό στόχο της ΕΕ. Επομένως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να παρασχεθεί βοήθεια στις κυριότερες χώρες ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες για να αντεπεξέλθουν στα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν με τη θέσπιση των συνοδευτικών μέτρων στον τομέα της μπανάνας. Για τα μέτρα αυτά προτείνεται μέγιστη διάρκεια τεσσάρων ετών (2010-2013) με προϋπολογισμό 190 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή θα εξετάσει, από κοινού με την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, τη δυνατότητα αύξησης του ποσού αυτού κατά 10 εκατ. ευρώ επιπλέον, εφόσον είναι διαθέσιμες οι αντίστοιχες πιστώσεις στο πλαίσιο των ετήσιων διαδικασιών για τον ετήσιο προϋπολογισμό.

Ιστορικό

Εμπορικό καθεστώς της ΕΕ

Οι χώρες ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες τυγχάνουν κατά παράδοση προτιμησιακής πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ. Η κατάσταση αυτή αμφισβητείται από διάφορες άλλες συμβαλλόμενες χώρες της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (GATT), καθώς και στο πλαίσιο του μηχανισμού επίλυσης διαφορών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), από τη στιγμή που συνεστήθη η ΚΟΑ για τις μπανάνες, και συγκεκριμένα το 1993.

Ύστερα από πολλές διαφορές στο πλαίσιο του ΠΟΕ και μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις του εμπορικού καθεστώτος της στον τομέα της μπανάνας, η ΕΚ, την 1η Ιανουαρίου 2006, θέσπισε καθεστώς που στηρίζεται αποκλειστικά στους δασμούς, με εφαρμοστέο δασμό 176 ευρώ ανά τόνο, σε συνδυασμό με δασμολογική ποσόστωση μηδενικού δασμού 775 000 τόνων για τις μπανάνες καταγωγής ΑΚΕ. Ωστόσο, οι χώρες ΜΕΚ δεν θεώρησαν ικανοποιητική την κατάσταση αυτή και το δευτεροβάθμιο δικαιοδοτικό όργανο του ΠΟΕ καταδίκασε την ΚΟΑ της ΕΚ, την τελευταία φορά τον Δεκέμβριο του 2008.

Επομένως, λόγω των διαπραγματεύσεων στον τομέα του διεθνούς εμπορίου και της εκκρεμούσας διαφοράς στο πλαίσιο του ΠΟΕ, η ΕΕ αναγκάστηκε να επανασταθμίσει τον δασμό MEK κάτω από το σημερινό επίπεδο των 176 ευρώ ανά τόνο εισαγόμενων μπανανών. Τον Δεκέμβριο του 2009, μετά από μακροσκελείς και δύσκολες διαπραγματεύσεις, η ΕΕ μονογράφησε συμφωνία για τις μπανάνες με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής που εξάγουν μπανάνες, καθορίζοντας χρονοδιάγραμμα για τη μείωση του δασμού ΜΕΚ που εφαρμόζει η ΕΕ στις μπανάνες.

Με τη συμφωνία αυτή διευθετούνται όλες οι εκκρεμούσες ενώπιον του ΠΟΕ διαφορές και αποφασίζεται η μείωση του δασμού ΜΕΚ από το σημερινό ποσό των 176 ευρώ ανά τόνο σε 114 ευρώ σε διάστημα επτά έως εννέα ετών. Οι χώρες ΑΚΕ θα εξακολουθήσουν να τυγχάνουν πρόσβασης στην αγορά της ΕΕ, χωρίς δασμούς και χωρίς ποσοστώσεις, στο πλαίσιο των συμφωνιών οικονομικής εταιρικής σχέσης (ΣΟΕΣ) που έχουν συναφθεί μεταξύ των περιοχών ΑΚΕ και της ΕΕ από τον Ιανουάριο του 2008.

Η αλλαγή του δασμολογικού καθεστώτος της ΕΕ συνεπάγεται μείωση του προτιμησιακού περιθωρίου ΑΚΕ. Για να βοηθήσει τις χώρες ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανάνες στις διαδικασίες προσαρμογής τους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να θεσπιστούν ειδικά για κάθε χώρα συνοδευτικά μέτρα για τις κυριότερες χώρες ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες. Τα μέτρα αυτά θα βασιστούν στις διαδικασίες προσαρμογής που δρομολογήθηκαν με το ειδικό σύστημα βοήθειας (Special System of Assistance – SSA) και το ειδικό πλαίσιο συνδρομής για τις παραδοσιακές χώρες ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανάνες ΑΚΕ (βλ. σημείο 1.3 παρακάτω).

Εμπόριο μεταξύ των χωρών ΑΚΕ και της ΕΕ στον τομέα της μπανάνας

Από το 1999, εμφανίστηκαν δέκα κύριες χώρες ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες, καθεμία από τις οποίες προμηθεύει κατά μέσο όρο ετησίως πάνω από 10 000 τόνους μπανανών στην ΕΕ (παράρτημα 1). Στην Αφρική, οι χώρες αυτές είναι το Καμερούν, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Γκάνα ενώ στην Καραϊβική είναι το Μπελίζ, η Ντομίνικα, η Δομινικανή Δημοκρατία, η Τζαμάικα, η Αγία Λουκία, ο Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες, και το Σουρινάμ. Τα γραφήματα 1 και 2 απεικονίζουν την εξέλιξη των εισαγωγών της ΕΚ από τις χώρες αυτές, μεταξύ του 1999 και του 2008.

Κατά την τελευταία δεκαετία, είκοσι άλλες χώρες ΑΚΕ προμήθευσαν μπανάνες στην ΕΕ κάποια δεδομένη στιγμή. Ωστόσο, οι ποσότητες αυτές ήταν αμελητέες, με μέσο ετήσιο όρο κάτω των 40 τόνων ανά χώρα.

Γράφημα 1: Εισαγωγές της ΕΕ από τις κυριότερες χώρες ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανάνες, 1999-2008

[pic]

Πηγή: Comext, Eurostat, 2009

Γραφική παράσταση 2: Εισαγωγές της ΕΕ από τις κυριότερες χώρες της Καραϊβικής που προμηθεύουν μπανάνες, 1999-2008

[pic]

Πηγή: Comext, Eurostat, 2009

Προγενέστερα προγράμματα στήριξης

Κατά το παρελθόν, η ΕΕ παρείχε τη στήριξη στους τομείς μπανάνας των χωρών ΑΚΕ, χρηματοδοτώντας:

- το ειδικό σύστημα βοήθειας (SSA)[3], από το 1994 έως το 1999, και

- το ειδικό πλαίσιο βοήθειας (SFA)[4], από το 1999 έως το 2008.

Αμφότερα τα προγράμματα αυτά υποστήριξαν την προσαρμογή των παραδοσιακών χωρών ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες[5] στις αλλαγές του εμπορικού καθεστώτος της ΕΚ στον τομέα της μπανάνας, καθώς και στις πιθανές αλλαγές στους δασμολογικούς πίνακες. Ειδικότερα, βοήθησαν τις δικαιούχους χώρες

- να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους στον τομέα της παραγωγής μπανανών, και/ή

- να διαφοροποιήσουν τις οικονομίες τους σε άλλους τομείς, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τον τομέα της μπανάνας.

Σε γενικές γραμμές, τα αποτελέσματα ήταν θετικά, παρότι εξακολουθούν να υφίστανται ορισμένα προβλήματα, ιδίως στις χώρες στις οποίες η διαφοροποίηση αποτελούσε προτεραιότητα[6]. Τέσσερις χώρες, το Πράσινο Ακρωτήριο, η Γρενάδα, η Μαδαγασκάρη και η Σομαλία – μείωσαν σταδιακά και τελικά διέκοψαν τις εξαγωγές τους προς την ΕΕ. Κατά τα τελευταία χρόνια, δύο μη παραδοσιακές χώρες ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανάνες – η Δομινικανή Δημοκρατία και η Γκάνα – επωφελήθηκαν από την προτιμησιακή πρόσβασή τους στην αγορά της ΕΕ για να εδραιωθούν σ'αυτήν ως χώρες εξαγωγής και έτσι δεν επωφελήθηκαν από το SSA ή το SFA.

Τα νεα συνοδευτικα μετρα στον τομεα της μπανανασ

Στόχοι, δικαιούχοι και τομείς παρέμβασης

Με τα συνοδευτικά μέτρα στον τομέα της μπανάνας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να παρασχεθεί βοήθεια στις δέκα χώρες ΑΚΕ που προμήθευσαν στην αγορά της ΕΕ πάνω από 10 000 τόνους μπανανών κατά μέσο όρο την τελευταία δεκαετία, ώστε να προσαρμοστούν στους νέους συντελεστές ΜΕΚ, οι οποίες είναι: Μπελίζ, Καμερούν, Ακτή Ελεφαντοστού, Ντομίνικα, Δομινικανή Δημοκρατία, Γκάνα, Τζαμάικα, Αγία Λουκία, Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες, και Σουρινάμ.

Τα εν λόγω μέτρα θα συμβάλουν στην εκπλήρωση των στόχων της ΕΕ στον τομέα της συνεργασίας με τις χώρες ΑΚΕ: μείωση της φτώχειας, προαγωγή της διατηρήσιμης ανάπτυξης και διασφάλιση της εύρυθμης ενσωμάτωσης των χωρών αυτών στην παγκόσμια οικονομία. Τα μέτρα αυτά θα διευκολύνουν την διαδικασία προσαρμογής των χωρών ΑΚΕ που εξάγουν μπανάνες, ενώ συγχρόνως θα λαμβάνονται υπόψη οι πολιτικές και στρατηγικές προσαρμογής που εφαρμόζουν οι χώρες αυτές. Ειδικότερα, τα εν λόγω μέτρα εστιάζονται στους ακόλουθους στόχους:

α) Τόνωση της ανταγωνιστικότητας του τομέα. Παροχή βοήθειας στους εξαγωγείς μπανάνας ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητά τους στις χώρες στις οποίες οι παραγωγοί έχουν πολλές δυνατότητες προσαρμογής στις εξελίξεις του διεθνούς εμπορίου μακροπρόθεσμα.

β) Προαγωγή της οικονομικής διαφοροποίησης. Με την παροχή βοήθειας στις περιοχές που εξαρτώνται σήμερα από τις εξαγωγές μπανάνας ώστε να παράγουν έσοδα από άλλες πηγές, μπορεί να μειωθεί ο ευάλωτος χαρακτήρας των περιοχών αυτών, είτε τα νέα αυτά έσοδα συμπληρώνουν είτε αντικαθιστούν τα έσοδα από τις εξαγωγές μπανάνας.

γ) Αντιμετώπιση των ευρύτερων επιπτώσεων της προσαρμογής στην απασχόληση, την εκπαίδευση και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τη χρήση γης και το περιβάλλον. Οι δασμολογικές μειώσεις θα έχουν πιθανότατα κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις στις χώρες ΑΚΕ, ιδίως αν ο κλάδος της μπανάνας περιορίσει το δυναμικό του. Οι στρατηγικές προσαρμογής θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις αυτές και θα πρέπει να μπορέσουν να υποστηριχθούν προς την κατεύθυνση αυτή από την ΕΕ.

Οι ανάγκες προσαρμογής των δικαιούχων χωρών θα ποικίλουν σημαντικά, σε συνάρτηση με τη σημασία του τομέα της μπανάνας στην οικονομία τους, τον όγκο των εξαγωγών τους προς την ΕΕ και την ικανότητα προσαρμογής τους. Αν καταβάλλουν επιπλέον προσπάθειες, ορισμένες χώρες θα μπορέσουν να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους σε μια λιγότερο προστατευμένη αγορά, ενώ άλλες θα πρέπει να προσανατολιστούν προς άλλες λύσεις. Επομένως, τα μέτρα θα πρέπει να είναι ειδικά προσαρμοσμένα για κάθε χώρα και να εντάσσονται στις ευρύτερες στρατηγικές κάθε χώρας στον τομέα της γεωργίας και της ανάπτυξης.

Λεπτομέρειες εφαρμογής

Η κατάρτιση ειδικών για κάθε χώρα στρατηγικών θα διευκολύνει τις χώρες να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες της αγοράς και θα κατευθύνουν την παρεχόμενη βοήθεια της ΕΕ, διασφαλίζοντας την καταλληλότητα και αποτελεσματικότητα των συνοδευτικών μέτρων. Κάθε χώρα θα πρέπει, από κοινού με τα ενδιαφερόμενα μέρη, να χαράξει τη δική της εθνική στρατηγική προσαρμογής στον τομέα της μπανάνας ή, αν υπάρχει ήδη τέτοια στρατηγική, να την αναπροσαρμόσει, σε συμφωνία με της ευρύτερες πολιτικές της στον τομέα της γεωργίας, του περιβάλλοντος και της απασχόλησης, καθώς και με την αναπτυξιακή της στρατηγική. Οι στρατηγικές αυτές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη, ενδεχομένως, την αποκτηθείσα πείρα από την εφαρμογή των παλαιότερων προγραμμάτων στήριξης στον τομέα της μπανάνας, καθώς και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων αυτών, και να βασίζονται σε νέες αξιολογήσεις των προοπτικών που διανοίγονται με τις νέες εμπορικές ρυθμίσεις. Με βάση τις εν λόγω εθνικές στρατηγικές προσαρμογής, η ΕΕ θα υιοθετήσει πολυετή στρατηγική στήριξης, η οποία θα συμβιβάζεται με τα ανά χώρα προγράμματα στήριξης της ΕΕ. Οι στρατηγικές αυτές θα εξεταστούν εν συνεχεία για να αποφασιστεί αν απαιτούνται στρατηγικές περιβαλλοντικές αξιολογήσεις.

Παράρτημα 1: Εισαγωγές στην ΕΕ από τις κυριοτερεσ παραδοσιακεσ χωρεσ ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανανεσ, σε τόνουσ, 1999-2008

|1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |Μέσος όρος 1999-2008 | | Μπελίζ | 55 650 |68 558 |51 609 |38 178 |73 806 |80 292 |74 189 |73 207 |62 357 |82 146 |65 999 | | Καμερούν | 160 638 |204 978 |215 455 |229 913 |293 091 |260 056 |252 912 |252 702 |221 821 |279 530 |237 110 | | Πράσινο Ακρωτήριο | 10 |2 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |1 | | Ακτή Ελεφαντοστού | 192 522 |200 163 |216 699 |210 788 |202 034 |208 948 |183 752 |221 791 |189 438 |216 583 |204 272 | | Ντομίνικα | 27 583 |27 713 |17 516 |17 467 |10 472 |12 167 |12 814 |13 298 |7 291 |10 281 |15 660 | | Δομινικανή Δημοκρατία | 42 217 |59 807 |85 886 |97 331 |109 434 |101 337 |144 683 |176 757 |206 362 |170 464 |119 428 | | Γκάνα | 2 526 |2 972 |3 345 |3 201 |928 |1 788 |4 207 |22 404 |34 134 |45 951 |12 146 | | Γρενάδα | 621 |784 |591 |557 |448 |406 |0 |0 |0 |0 |341 | | Τζαμάικα | 51 635 |40 941 |42 958 |40 600 |41 775 |28 660 |11 654 |31 863 |18 371 |40 |30 850 | | Κένυα | 19 |10 |1 |3 |1 |0 |0 |0 |0 |1 |4 | | Μαδαγασκάρη | 0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | | Αγία Λουκία | 65 532 |72 566 |34 727 |49 313 |32 520 |42 872 |28 243 |36 726 |30 456 |38 512 |43 147 | | Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες | 37 910 |42 923 |30 829 |32 520 |20 911 |23 962 |15 893 |17 239 |13 792 |8 975 |24 495 | | Σουρινάμ | 39 029 |34 234 |28 720 |6 548 |0 |19 387 |35 258 |45 119 |58 788 |65 812 |33 290 | | Τανζανία | 0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | | Πηγή: Comext, Eurostat, 2009

[1] Στην παρούσα ανακοίνωση, ως «μπανάνες» νοούνται οι διεθνώς εμπορεύσιμες μπανάνες με τον κωδικό αναφοράς ΣΟ 08030019. Οι διάφορες ποικιλίες μπανάνας, συμπεριλαμβανομένων των μπανανών του είδους plantain, αποτελούν βασικό προϊόν που συμβάλλει συχνά σε σημαντικό βαθμό στην επισιτιστική ασφάλεια των οικογενειών. Η ποικιλία μπανάνας ως επιδορπίου που καταναλώνεται ως επί το πλείστον στην ευρωπαϊκή αγορά, η ποικιλία Cavendish, είναι το πλέον ευμπορεύσιμο φρούτο στον κόσμο.

[2] Το 2004, η ανακοίνωση «Αλυσίδες Γεωργικών Βασικών Προϊόντων, Εξάρτηση και Φτώχια - Πρόταση για σχέδιο δράσεως της ΕΕ», (COM(2004)89 του Φεβρουαρίου 2004), έθεσε τις βάσεις για την ανανεωμένη δέσμευση της ΕΕ έναντι των βασικών γεωργικών προϊόντων στις αναπτυσσόμενες χώρες και καθόρισε τους στρατηγικούς αναπτυξιακούς προσανατολισμούς.

[3] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 2686/94 του Συμβουλίου, της 31ης Οκτωβρίου 1994.

[4] Κανονισμός (EK) αριθ. 856/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Απριλίου 1999 και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1609/1999 της Επιτροπής.

[5] Μπελίζ, Καμερούν, Πράσινο Ακρωτήριο, Ακτή Ελεφαντοστού, Ντομίνικα, Τζαμάικα, Μαδαγασκάρη, Αγία Λουκία, Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες, Σομαλία και Σουρινάμ.

[6] Βλ. Διετή έκθεση σχετικά με το ειδικό πλαίσιο συνδρομής για τις χώρες ΑΚΕ που προμηθεύουν μπανάνες · COM(2010)xxxx.