[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 6.7.2007

COM(2007) 390 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων – Καταπολέμηση της απάτης – Ετήσια έκθεση 2006 [SEC(2007) 930][SEC(2007) 938]

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 4

1. Αποτελέσματα της καταπολέμησης της απάτης: στατιστικά στοιχεία με τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες 5

1.1. Στατιστικά στοιχεία που αφορούν τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη, το 2006. 5

1.1.1. Παραδοσιακοί ίδιοι πόροι 6

1.1.2. Γεωργικές δαπάνες (ΕΓΤΠΕ – Τμήμα Εγγυήσεων) 7

1.1.3. Διαρθρωτικά μέτρα 8

1.1.4. Προενταξιακό ταμείο 9

1.2. Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη δραστηριότητα της OLAF 10

2. Πρόληψη της απάτης 11

2.1. Ανάλυση και διαχείριση του κινδύνου, συστήματα ελέγχου 11

2.1.1. Τα ληφθέντα στον τομέα των δαπανών μέτρα 11

2.1.2. Στον τελωνειακό τομέα 13

2.2. Οι βάσεις δεδομένων αποκλεισμού, συναγερμού ή αξιοπιστίας 14

2.2.1. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο 14

2.2.2. Στα κράτη μέλη 15

2.3. Για μια μεγαλύτερη διαφάνεια στη δημοσιονομική διαχείριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο 18

2.4. Βελτίωση των κανόνων λογιστικού και χρηματοοικονομικού ελέγχου για τη θετική δήλωση αξιοπιστίας 19

2.5. Το πρόγραμμα Hercule για την προώθηση δράσεων στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων 20

3. Καταπολέμηση της απάτης 21

3.1. Ανίχνευση της απάτης: Οι μηχανισμοί συναγερμού μέσω εσωτερικών πληροφοριοδοτών («whistleblowing») 21

3.1.1. Ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα 21

3.1.2. Κράτη μέλη 22

3.2. Μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) 24

3.3. Ανάπτυξη της αμοιβαίας συνδρομής 24

3.4. Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων 25

3.5. Προστασία του ευρώ 26

3.6. Μέτρα ληφθέντα από ορισμένα κράτη μέλη το 2006 26

4. Η ανάκτηση 27

4.1. Γεωργία 27

4.1.1. Οι εργασίες της Ειδικής Ομάδας Ανάκτησης 27

4.1.2. Δημοσιονομικές διορθώσεις 28

4.2. Διαρθρωτικά ταμεία 29

4.3. Ίδιοι πόροι 30

4.4. Ανάκτηση μετά από έρευνα της OLAF 30

4.5. Οι εθνικές διατάξεις σχετικά με την ανάκτηση των ευρωπαϊκών πόρων 31

Εισαγωγή

Η προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων και η καταπολέμηση της απάτης αποτελούν έναν τομέα αρμοδιότητας καταμεριζόμενης μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών. Η Επιτροπή συντάσσει κάθε χρόνο, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, μια έκθεση όπου παρουσιάζει τα νέα μέτρα που έχει λάβει προς εκπλήρωση των υποχρεώσεων που προβλέπει το άρθρο 280 της συνθήκης ΕΚ. Η έκθεση αυτή απευθύνεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και δημοσιεύεται.

Εκτός από μια γενική επισκόπηση των μέτρων που έχουν ληφθεί στους διάφορους τομείς, έχει συμφωνηθεί με τα κράτη μέλη να παρουσιάζονται τέσσερα ειδικά θέματα: Η ανάλυση και διαχείριση του κινδύνου, οι βάσεις δεδομένων αποκλεισμού και συναγερμού, οι μηχανισμοί συναγερμού με εσωτερικό πληροφοριοδότη και οι μηχανισμοί ανάκτησης μέσω αντιστάθμισης.

Στο πρώτο μέρος της έκθεσης συνοψίζονται τα αποτελέσματα των στατιστικών στοιχείων που αφορούν περιπτώσεις παρατυπιών που ανακοινώνουν τα κράτη μέλη βάσει των τομεακών κανονισμών και παρουσιάζονται ορισμένα αριθμητικά στοιχεία που αφορούν την επιχειρησιακή δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

Το δεύτερο μέρος αφορά τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή για την καταπολέμηση της απάτης και άλλων παρατυπιών. Στο μέρος αυτό περιλαμβάνεται επίσης το θεματικό αντικείμενο της ανάλυσης και της διαχείρισης του κινδύνου, και οι βάσεις δεδομένων αποκλεισμού και συναγερμού .

Στο τρίτο μέρος συνοψίζονται τα μέτρα που λαμβάνονται για την καταπολέμηση της απάτης . Στο μέρος αυτό περιλαμβάνεται επίσης ένα κεφάλαιο για τους μηχανισμούς συναγερμού μέσω εσωτερικού πληροφοριοδότη .

Στο τέταρτο μέρος παρουσιάζονται τα μέτρα που λαμβάνονται για τη βελτίωση της ανάκτησης των μη εισπραχθέντων ή αδικαιολόγητα καταβληθέντων ποσών. Το σημείο αυτό περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο για τους μηχανισμούς ανάκτησης μέσω αντιστάθμισης που προβλέπουν τα εθνικά δίκαια.

Στην παρούσα έκθεση συνοψίζονται απλώς τα ληφθέντα μέτρα και τα επιτευχθέντα αποτελέσματα. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή δημοσιεύει δύο έγγραφα εργασίας στο ένα εκ των οποίων περιλαμβάνεται απογραφή των συνεισφορών των κρατών μελών[1], στο δε άλλο παρουσιάζονται τα στατιστικά στοιχεία των παρατυπιών που έχουν κοινοποιήσει τα κράτη μέλη[2].

Οι εκθέσεις των προηγούμενων ετών υπάρχουν στο δικτυακό ιστότοπο της OLAF[3].

1. Αποτελέσματα της καταπολέμησης της απάτης: στατιστικά στοιχεία με τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες

1.1. Στατιστικά στοιχεία που αφορούν τις περιπτώσεις απάτης και τις άλλες παρατυπίες που κοινοποίησαν τα κράτη μέλη, το 2006.

Η προστασία των οικονομικών συμφερόντων αποτελεί τομέα καταμεριζόμενης αρμοδιότητας. Στους τομείς όπου τα κράτη μέλη εκτελούν τον προϋπολογισμό (γεωργική πολιτική, διαρθρωτικά ταμεία, προενταξιακά ταμεία) και όσον αφορά τη συγκέντρωση των κοινοτικών ιδίων πόρων, η κοινοτική νομοθεσία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να κοινοποιούν τις υπόνοιες απάτης και άλλων παρατυπιών που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα. Τα ποσά για δαπάνες που διαχειρίζονται τα κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Το έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής «Στατιστική αξιολόγηση των παρατυπιών», που δημοσιεύεται ταυτόχρονα με την παρούσα έκθεση, παρουσιάζει εμπεριστατωμένη ανάλυση των στατιστικών στοιχείων που έχουν προκύψει από τις ληφθείσες αυτές κοινοποιήσεις. Η παρούσα έκθεση δεν περιλαμβάνει στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις παρατυπίες που έχουν ανιχνευθεί στον τομέα των ποσών για δαπάνες τα οποία διαχειρίζονται άμεσα οι Κοινότητες, η Επιτροπή έχει ωστόσο λάβει τα αναγκαία μέτρα ώστε αυτά να παρουσιάζονται από τούδε και στο εξής.

Στον πίνακα 1 συνοψίζεται ο αριθμός των κοινοποιηθεισών παρατυπιών, καθώς και των σχετικών ποσών για κάθε τομέα.

Πίνακας 1 – Αριθμός παρατυπιών και ποσά – έτος 2006

ΣΥΝΟΛΟ 2006 |

Τομέας | Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών | Συνολικές οικονομικές κατ’ εκτίμηση επιπτώσεις των παρατυπιών, συμπεριλαμβανομένων και των υπονοιών απάτης (ποσά σε εκατομμύρια €) | Κατ’ εκτίμηση οικονομικές επιπτώσεις μόνον των υπονοιών απάτης (ποσά σε εκατ. € ) |

Ίδιοι πόροι | 5 243 | 353 | 134,39 (~0,94 % συνολικό ποσό των ιδίων πόρων, το 2006[4]) |

ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων | 3 249 | 87 | 29,8 (~0,06 % του συνόλου των εγκριθέντων πόρων) |

Διαρθρωτικά ταμεία και Ταμείο Συνοχής | 3 216 | 703 | 157.56 (~0,41 % του συνόλου των εγκριθέντων πόρων) |

Προενταξιακό Ταμείο | 384 | 12,32 | 1,57 (~0,03 % των εγκριθέντων πόρων[5]) |

Σύνολο | 12 092 | 1 155,32 | 323,32(~0,94% του ποσού των ιδίων πόρων και ~0.2% του συνολικού ποσού των δαπανών στους τρεις τομείς[6]) |

1.1.1. Παραδοσιακοί ίδιοι πόροι

Ο αριθμός διαπιστωθεισών περιπτώσεων απάτης και παρατυπιών που έχει κοινοποιηθεί (περιπτώσεις ποσού άνω των 10 000 €) μειώθηκε το 2006 κατά 12 %, σε σχέση με το 2005 (από 5943 σε 5243), αλλά το σχετικό ποσό των παρατυπιών αυξήθηκε κατά 7 % (από 328 εκατ. € σε 353 εκατ. €[7]). Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσωπεύουν περίπου το 22 % των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων παρατυπιών (οι κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις ανέρχονται περίπου σε 134,39 εκατ. €, δηλαδή, περίπου 0,94 % των ιδίων πόρων, το 2006, έναντι 105,3 εκατ. €, ήτοι περίπου 0,85% των ιδίων πόρων, το 2005). Η γραφική παράσταση 1 δείχνει τις τάσεις του αριθμού κοινοποιηθεισών παρατυπιών κατά τη διάρκεια των πέντε τελευταίων ετών, καθώς και τις κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές τους επιπτώσεις.

Το υψηλότερο απ’ ό,τι το 2003 βασικό επίπεδο του αριθμού περιπτώσεων, μπορεί να ερμηνευθεί από το μεγαλύτερο αριθμό κοινοποιήσεων περιπτώσεων από μέρους των κρατών μελών, από την εγγραφή των περιπτώσεων για πράξεις διαμετακόμισης οι οποίες εκκαθαρίστηκαν καθυστερημένα και από την προσχώρηση των νέων κρατών μελών. Ο αριθμός και η αναλογία των καθυστερημένα εκκαθαρισθεισών πράξεων διαμετακόμισης μειώθηκε σε σχέση με το 2005 (κατά περισσότερο από το ένα τρίτο)[8].

Τα προϊόντα για τα οποία πραγματοποιήθηκαν οι περισσότερες παρατυπίες το 2006 είναι, όπως και κατά προηγούμενα έτη, ο καπνός και οι συσκευές τηλεόρασης. Η σημασία του τομέα της ζάχαρης μειώθηκε σε σχέση με το 2005, καθώς και του τομέα των αλιευτικών προϊόντων, της υάλου και των έργων υαλουργίας, των οπτικών εργαλείων, ενώ ο τομέας του κρέατος, των κινητήρων και των ανταλλακτικών, των ανόργανων προϊόντων, των ελαίων και των λιπαρών ουσιών σημείωσαν αύξηση. Ο τομέας της κλωστοϋφαντουργίας παρέμεινε σχετικά σταθερός, στα 10,3 εκατ. € δασμών.

Γραφική παράσταση 1: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις στον τομέα των παραδοσιακών ιδίων πόρων -έτη 2002 -2006 (ποσά σε εκατ. €)

[pic]

1.1.2. Γεωργικές δαπάνες (ΕΓΤΠΕ – Τμήμα Εγγυήσεων)

Το 2006, ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών αυξήθηκε κατά 3 % σε σχέση με το προηγούμενο έτος (3 249 περιπτώσεις, το 2006). Το συνολικό σχετικό ποσό το 2006 (87 εκατ. €) μειώθηκε κατά 15 %, δηλαδή σχεδόν κατά 0,17 % του συνόλου των πιστώσεων που προορίζονταν για το ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Εγγυήσεων (49.742 εκατ. € για το 2006). Οι υπόνοιες απάτης αφορούν σχεδόν το 10 % των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων παρατυπιών (29,8 εκατ. €, δηλαδή σχεδόν 0,06 % του συνόλου των πιστώσεων έναντι 21,5 εκατ. €, ήτοι 0,05%, το 2005).

Ο μεγαλύτερος αριθμός κοινοποιηθεισών περιπτώσεων αφορά την αγροτική ανάπτυξη, τον τομέα του βοείου κρέατος, καθώς και εκείνον των οπωροκηπευτικών. Οι τρεις αυτοί τομείς αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% του συνολικού αριθμού κοινοποιηθεισών παρατυπιών και περίπου το 70 % του σχετικού συνολικού ποσού.

Στον τομέα των γεωργικών δαπανών, ένας κανονισμός που εξέδωσε η Επιτροπή το 2006[9], απλουστεύει τις διαδικασίες κοινοποίησης των παρατυπιών από το 2007 και μετά. Το όριο πλέον μετά το οποίο τα κράτη μέλη πρέπει να ανακοινώνουν τις παρατυπίες στην Επιτροπή ευθυγραμμίζεται με εκείνο των διαρθρωτικών ταμείων (10.000 €).

Γραφική παράσταση 2: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις στον τομέα των γεωργικών δαπανών - έτη 2002-2006 (ποσά σε εκατ. €)

[pic]

1.1.3. Διαρθρωτικά μέτρα

Στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν σειρά κανονισμών για τη νέα περίοδο προγραμματισμού 2007-2013. Οι κανόνες σχετικά με την υποχρέωση ανακοίνωσης των παρατυπιών στην Επιτροπή διατηρήθηκαν. Οι παλαιοί κανονισμοί εφαρμόζονται πάντα όταν πρόκειται για παλαιές περιόδους προγραμματισμού.

Το 2006, ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών (3.216 περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων για το Ταμείο Συνοχής) μειώθηκε κατά 10%, σε σχέση με το προηγούμενο έτος (3.750 περιπτώσεις), ενώ οι δημοσιονομικές τους επιπτώσεις (703 εκατ. €) αυξήθηκαν κατά 17 %. Οι κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις των κοινοποιηθεισών παρατυπιών, το 2006, αντιπροσωπεύει περίπου το 1,83 % των πιστώσεων που προορίζονται για τα διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμείο Συνοχής (38,430 δισεκατ. €) για το 2006, οι υπόνοιες απάτης αντιστοιχούν σε περίπου 16,6 % των δημοσιονομικών επιπτώσεων των ανακοινωθεισών παρατυπιών (157,56 εκατ. €, ήτοι περίπου το 0,41 % του συνόλου των εγκριθεισών πιστώσεων, έναντι 205 εκατ. €, ήτοι 0,53% , το 2005). Οι τελικές επιπτώσεις δεν θα είναι γνωστές όσο δεν έχουν ολοκληρωθεί τα προγράμματα.

Όπως και τα προηγούμενα έτη, ο μεγαλύτερος αριθμός παρατυπιών ανακοινώθηκε για το FEDER και το ΕΚΤ (περίπου 75 % των παρατυπιών). Ο αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών για το ΕΓΤΠΕ-τμήμα προσανατολισμού αυξήθηκε κατά 38 %, ενώ εκείνος των τομέων του Ταμείου Συνοχής και του ΧΜΠΑ παρέμεινε σταθερός.

Γραφική παράσταση 3: Κοινοποιηθείσες παρατυπίες και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις στον τομέα των διαρθρωτικών ενεργειών - έτη 2002 - 2006 (ποσά σε εκατ. €)

[pic]

1.1.4. Προενταξιακό ταμείο

Ο συνολικός αριθμός παρατυπιών σχετικά με τους πόρους PHARE, SAPARD και ISPA για το 2006, αυξήθηκε κατά 13,6 % (384 έναντι 338, το 2005). Οι υποτιθέμενες δημοσιονομικές επιπτώσεις των παρατυπιών αυξήθηκαν για το PHARE και το SAPARD, ενώ μειώθηκαν για το ISPA (από 6,9 εκατ. €, το 2005, σε 1,2 εκατ. €, το 2006). Για το 2006, ο συνολικός αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών αυξήθηκε κατά 26 % (12,318 εκατ. €, έναντι 16,7 εκατ., το 2005), πράγμα που αντιστοιχεί περίπου στο 2,8 % των συνολικών επιλέξιμων ποσών και για τα τρία ταμεία. Οι υπόνοιες απάτης αντιπροσώπευσαν περίπου το 14,63 % των κοινοποιηθέντων παράτυπων ποσών. Η κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις ανέρχονται σε 1,57 εκατ. €. Οι κοινοποιηθείσες δημοσιονομικές επιπτώσεις περιπτώσεων απάτης για την περίοδο 2000-2006 αντιστοιχεί στο 0,03 % του συνόλου των εγκριθέντων και για τα τρία ταμεία πόρων, κατά την εν λόγω περίοδο.

Το συνηθέστερο είδος παρατυπίας για κάθε ένα από τα προενταξιακά ταμεία ήταν οι «μη επιλέξιμες δαπάνες»[10]. Όσον αφορά το PHARE, το δεύτερο είδος συχνότερης παρατυπίας ήταν οι «αδικαιολόγητες δαπάνες»[11].

Γραφική παράσταση 4: Αριθμός κοινοποιηθεισών παρατυπιών και κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις στον τομέα των προενταξιακών ταμείων - έτη 2002-2006 (ποσά σε χιλιάδες €)

[pic]

1.2. Στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη δραστηριότητα της OLAF

Ο αριθμός ερευνών που ξεκίνησε η OLAF μετά από αξιολόγηση των ληφθεισών πληροφοριών μειώθηκε (195 ανοιχθέντες φάκελοι, το 2006, έναντι 214, το 2005). Η απόφαση κίνησης έρευνας βασίζεται σε προηγούμενη αξιολόγηση.

Γραφική παράσταση 5: Ανοιχθέντες φάκελοι μετά από την αξιολόγηση των ληφθεισών πληροφοριών

[pic]

Συνολικά, στις 31 Δεκεμβρίου 2006, υπήρχαν 430 έρευνες υπό διεξαγωγή, αριθμός ανάλογος του 2005 (452 έρευνες υπό διεξαγωγή, στις 31 Δεκεμβρίου 2005).

Πίνακας 2: Φάκελοι ανά τομέα ανοιχτοί στις 31 Δεκεμβρίου 2006 και δημοσιονομικές τους επιπτώσεις

Τομέας | Φάκελοι ανοιχτοί στις 31 Δεκεμβρίου 2006 | Κατ’ εκτίμηση δημοσιονομικές επιπτώσεις (σε εκατ. €) |

Γεωργία | 65 | 202,7 |

Διαρθρωτικά ταμεία | 46 | 192,9 |

Τελωνεία | 111 | 748,9 |

Άμεσες δαπάνες | 118 | 293,4 |

Εσωτερικές έρευνες | 91 | 301 |

Σύνολο | 431 | 1.738,8 |

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις έρευνες της OLAF και σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, βλέπε έκθεση της OLAF[12].

2. Πρόληψη της απάτης

2.1. Ανάλυση και διαχείριση του κινδύνου, συστήματα ελέγχου

Μια κατάλληλη αξιολόγηση και διαχείριση του κινδύνου, ως στοιχείο ενός υγιούς συστήματος ελέγχου, συμβάλλουν ώστε τα χρήματα των φορολογουμένων να δαπανώνται αποτελεσματικά. Ο τομέας αυτός βρίσκεται σήμερα υπό ανάπτυξη τόσο στο πλαίσιο της Επιτροπής, όσο και στα κράτη μέλη, με σκοπό την προληπτική προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων, την πρόληψη και τις δράσεις με συγκεκριμένο στόχο.

2.1.1. Τα ληφθέντα στον τομέα των δαπανών μέτρα

Η διαχείριση του κινδύνου εφαρμόζεται εδώ και πολλά χρόνια στην Επιτροπή, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο από τον στενό τομέα των δαπανών. Μετά από την αναγνώριση της ανάγκης θέσπισης μια κοινής μεθόδου διαχείρισης του κινδύνου[13], η Επιτροπή έλαβε ορισμένα μέτρα από το 2006 και μετά[14]. Στόχος είναι η βελτίωση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, η αύξηση της αποτελεσματικότητας και η ενίσχυση της αξιοπιστίας των διαχειριστικών συστημάτων. Στο πλαίσιο αυτό, οι υπηρεσίες διαθέτουν μια κοινή μέθοδο ανάλυσης του κινδύνου και επιλογής του κατάλληλου τρόπου αντιμετώπισης. Μια δομή με στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης του κινδύνου που αφορά περισσότερες υπηρεσίες και μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αποτελεσματικότερης διαχείρισης από ομάδα υπηρεσιών εφαρμόστηκε πειραματικά κατά τα τέλη του 2006 και θα καταστεί μόνιμη το 2007.

Σε εθνικό επίπεδο, όλα τα κράτη μέλη έχουν προβλέψει κανόνες, όσον αφορά τις δημοσιονομικές τους διαδικασίες, με στόχο να βοηθήσουν τους διαχειριστές να αξιολογήσουν και να διαχειριστούν τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους που συνδέονται με τη χορήγηση ενίσχυσης ή την κατακύρωση δημόσιας σύμβασης, ιδίως δε να εξακριβώσουν την αξιοπιστία των ενδεχόμενων δικαιούχων[15].

Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες που εκδόθηκαν το 2006[16] προβλέπουν ότι οι εθνικές διοικήσεις θεσπίζουν αποτελεσματικά εσωτερικά συστήματα ελέγχου και προβαίνουν στους απαιτούμενους ελέγχους όσον αφορά τους πόρους της ΕΕ που διαχειρίζονται. Τούτο περιλαμβάνει απαιτήσεις ενημέρωσης και υποβολής ετήσιας έκθεσης σχετικά με τους χρηματοοικονομικούς και λογιστικούς ελέγχους.

Τα μισά περίπου κράτη μέλη προβλέπουν γενικές εθνικές κατευθύνσεις (οδηγίες ή ορθές πρακτικές)[17] ή κανόνες για την αξιολόγηση και τη διαχείριση του κινδύνου σε ειδικούς τομείς[18].

Εννέα κράτη μέλη διαθέτουν ειδικά μέσα σχετικά με την αξιολόγηση του κινδύνου που παρουσιάζουν οι νέοι δικαιούχοι δημοσίων πόρων. Π.χ. στην Ιρλανδία , μπορούν να ζητηθούν επιπλέον πληροφορίες που δεν είναι ακόμα διαθέσιμες, για τους νέους υποψήφιους στο στάδιο της αξιολόγησης για την έγκριση επιχορηγήσεων. Στην Πολωνία , στους δικαιούχους για πρώτη φορά πόρων βάσει της ΚΓΠ μπορούν να ενταλθούν επιτόπου έλεγχοι.

Ο προσδιορισμός ενός δικαιούχου ως επισφαλούς δικαιούχου μπορεί να οδηγήσει σε διεξοδικότερους ελέγχους από μέρους της διαχειριστικής αρχής[19] ή στη συστηματική απαίτηση ειδικών εγγυήσεων [20].

Όταν μία επιχορήγηση ή μία δημόσια σύμβαση (σε εθνικό κοινοτικό επίπεδο, εγκρίνεται, οι διαχειριστικές αρχές επιβάλλουν στους υποψήφιους να υποβάλλουν τα σχετικά έγγραφα δηλώνοντας ότι πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι διαχειριστικές αρχές έχουν (άμεση ή έμμεση) πρόσβαση σε ειδικές βάσεις δεδομένων ώστε να διαπιστώνουν την ακρίβεια των δηλώσεων των υποψηφίων. Πρόκειται ιδίως για βάσεις φορολογικών δεδομένων (στις οποίες έχουν πρόσβαση περισσότερα από τα μισά κράτη[21]), βάσεις για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα[22] και για τα πρόσωπα και τις επιχειρήσεις στις οποίες έχουν επιβληθεί διοικητικές[23] ή ποινικές κυρώσεις[24]. Στην Ουγγαρία με νόμο του 2006 θεσπίστηκε ένα νέο μητρώο προστασίας των πιστωτών, που έχει ως στόχο να παράσχει πλήρεις και ενημερωμένες πληροφορίες σχετικά με τη φερεγγυότητα και τα μέτρα που έχει λάβει ένα δικαστήριο κατά εγγεγραμμένης στο μητρώο εταιρείας.

2.1.2. Στον τελωνειακό τομέα

Οι εθνικές τελωνειακές αρχές χρησιμοποιούν από καιρό την ανάλυση του κινδύνου για να προσδιορίσουν τις ενδεχόμενες παράνομες δραστηριότητες και για να προσανατολίσουν καλύτερα τους ελέγχους. Κατά τη διάρκεια των ετών, η αποτελεσματικότητα της δράσης των εθνικών αρχών μπόρεσε να αυξηθεί χάρη σε ένα συντονισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της απάτης που θίγει το καθεστώς διαμετακόμισης, η Επιτροπή υπέβαλε το 1997 ένα «σχέδιο δράσης για τη διαμετακόμιση στην Ευρώπη»[25] και το 2001 καθόρισε ένα αναθεωρημένο κανονιστικό πλαίσιο το οποίο περιελάμβανε κυρίως τη εγκατάσταση ενός νέου ηλεκτρονικού συστήματος διαμετακόμισης (NSTI). Ως συνέχεια, στην ειδική έκθεση αριθ. 11/2006 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η Επιτροπή έλαβε τα απαιτούμενα μέτρα ώστε από το 2007 και μετά να μπορεί να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες του NSTI που αφορούν ευαίσθητα αγαθά, με σκοπό την ανάλυση του κινδύνου, ώστε να μπορεί να προωθήσει στρατηγικές επιτόπου ελέγχων με συγκεκριμένο στόχο των εμπορευμάτων υπό διαμετακόμιση.

Η Επιτροπή συνέχισε επίσης να βελτιώνει το σύστημα «ConTraffic», το οποίο επιτρέπει μια σφαιρική αντίληψη της διακίνησης των εμπορευμάτων σε εμπορευματοκιβώτια. Το σύστημα αυτό παρέχει τη δυνατότητα παρακολούθησης του δρομολογίου ενός εμπορευματοκιβωτίου, ώστε να μπορούν να προσδιοριστούν οι ενδεχόμενες αφίξεις ύποπτου εμπορεύματος. Χάρη σε μια νέα διεπαφή web, που άρχισε να λειτουργεί το 2006, και μια βάση δεδομένων που περιλαμβάνει πλέον περισσότερα από 220 εκατ. εγγραφές για περισσότερα από 4,4 εκατ. εμπορευματοκιβώτια, το σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιτυχώς από τις εθνικές αρχές για να καταπολεμήσουν αποτελεσματικότερα την απάτη, ιδίως στο πλαίσιο των κοινών τελωνειακών επιχειρήσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2006.

Τον Δεκέμβριο 2006, η Επιτροπή εξέδωσε έναν κανονισμό[26] για την τροποποίηση ορισμένων εκτελεστικών διατάξεων του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα. Ο κανονισμός προβλέπει την εφαρμογή κοινών κριτηρίων κινδύνου, τομείς κατά προτεραιότητα ελέγχου, καθώς και κανόνες για την εναρμονισμένη εφαρμογή των τελωνειακών ελέγχων σε ειδικές περιπτώσεις.

2.2. Οι βάσεις δεδομένων αποκλεισμού, συναγερμού ή αξιοπιστίας

2.2.1. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Το 2006, η Επιτροπή επιθεώρησε τα συστήματα συναγερμού και αποκλεισμού[27], με σκοπό την αποτελεσματικότερη διαχείριση ορισμένων κινδύνων που συνδέονται ιδίως με τη λειτουργία των δημοσίων συμβάσεων και την αποτελεσματικότερη προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων. Στο πλαίσιο αυτό, η OLAF και η Transparency International (TI) διοργάνωσε μια στρογγυλή τράπεζα, τον Ιανουάριο 2006, σχετικά με τα μέσα προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ από τα συστήματα αποκλεισμού[28].

Το άρθρο 95 του δημοσιονομικού κανονισμού, όπως τροποποιήθηκε το 2006, προβλέπει την εγκαθίδρυση μιας κεντρικής βάσης δεδομένων, κοινής για τα όργανα, τα εκτελεστικά γραφεία και τους οργανισμούς που προβλέπει το άρθρο 185 του δημοσιονομικού κανονισμού, των οργανισμών που έχουν αποκλειστεί από τις συμβάσεις και τις επιχορηγήσεις που χρηματοδοτούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Η βάση αυτή θα περιλαμβάνει όλες τις σχετικές πληροφορίες για τους φορείς που έχουν καταδικαστεί για απάτη ή διαφθορά στα κράτη μέλη και τις τρίτες χώρες που συμμετέχουν στην εφαρμογή των προγραμμάτων της ΕΕ. Θα τροφοδοτείται με πληροφορίες προερχόμενες από εταίρους και θα μπορούν να τη συμβουλευθούν επίσης οι αρχές των κρατών μελών που συμμετέχουν στην εκτέλεση του κοινοτικού προϋπολογισμού[29].

Η Επιτροπή διαθέτει ήδη μια εσωτερική βάση δεδομένων έγκαιρου συναγερμού (EWS – Early Warning System), που περιέχει πληροφορίες σχετικά με πόρους τους οποίους διαχειρίζεται άμεσα η Επιτροπή, τηρουμένων των κανόνων που αφορούν την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Η Επιτροπή διαχειρίζεται επίσης μια βάση δεδομένων που προσδιορίζει τους επισφαλείς οικονομικούς παράγοντες στον ειδικό τομέα του ΕΓΤΠΕ-τμήμα εγγυήσεων, η οποία τροφοδοτείται από τα κράτη μέλη. Στη δεύτερη έκθεση για την εφαρμογή του κανονισμού με τον οποίο θεσπίζεται το σύστημα αυτό[30], η Επιτροπή παρουσιάζει τα προβλήματα που αντιμετώπισε κατά την εφαρμογή του κανονισμού, όπως ο περιορισμένος αριθμός δηλωθεισών παρατυπιών, τα προβλήματα ερμηνείας των νομικών εννοιών, ή ακόμα ο φόβος των κρατών μελών να εκτεθούν σε εθνική δικαστική δίωξη από μέρους των οικονομικών παραγόντων.

Παράλληλα με τις βάσεις δεδομένων αποκλεισμού, υπάρχουν επίσης βάσεις δεδομένων που συμβάλλουν στην καλύτερη αξιολόγηση του κινδύνου. Έτσι, ο κανονισμός που τροποποιεί τις εκτελεστικές διατάξεις του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα[31] προβλέπει την απονομή του καθεστώτος του εγκεκριμένου οικονομικού παράγοντα στους φερέγγυους οικονομικούς παράγοντες που πληρούν ορισμένα κριτήρια και απολαύουν κατά συνέπεια απλουστεύσεων που προβλέπει η τελωνειακή νομοθεσία ή/και διευκολύνσεων όσον αφορά τους τελωνειακούς ελέγχους.

2.2.2. Στα κράτη μέλη

Οι δύο οδηγίες «περί δημοσίων συμβάσεων» του 2004[32] προβλέπουν την υποχρέωση για τα κράτη μέλη να αποκλείουν τους οικονομικούς παράγοντες που έχουν καταδικαστεί λόγω συμμετοχής σε οργάνωση εγκλήματος, διαφθοράς ή απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων των ΕΚ ή νομιμοποίησης παρανόμων εσόδων, εφόσον έχει εκδοθεί εις βάρος τους τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση. Οι οδηγίες προβλέπουν επίσης τη δυνατότητα αποκλεισμού ενός οικονομικού παράγοντα σε πτώχευση, υπό εκκαθάριση, σε παύση δραστηριοτήτων ή υπό δικαστικό διακανονισμό, κατά του οποίου έχει εκδοθεί απόφαση για αδίκημα που επηρεάζει το επαγγελματικό του ήθος, έχει υποπέσει σε σοβαρό επαγγελματικό παράπτωμα, ή δεν έχει καταβάλει τις εισφορές στην κοινωνική ασφάλιση ή τους φόρους του.

Σε σχέση με τις πρόσφατες εξελίξεις των συστημάτων έγκαιρου συναγερμού και αποκλεισμού («μαυροπινάκων»), τα κράτη μέλη κλήθηκαν να επισημάνουν τις βάσεις δεδομένων τους για τους επισφαλείς δικαιούχους (εφόσον διαθέτουν τέτοιες βάσεις) και να περιγράψουν λεπτομερέστερα μια από αυτές. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι το γεγονός ότι τα μισά κράτη μέλη[33] δεν διέθεταν ακόμη τέτοιες βάσεις δεδομένων δεν σημαίνει ότι δεν έχουν προβλέψει ισχύοντα μέτρα ή κανόνες που να τους επιτρέπουν να προσδιορίζουν τους επισφαλείς δικαιούχους (βλ. σημείο 2.1.1.).

Όλες σχεδόν οι περιγραφείσες βάσεις δεδομένων έχουν στόχο την πρόληψη (σύστημα έγκαιρου συναγερμού)[34]. Το γεγονός ότι ένας οικονομικός παράγοντας είναι εγγεγραμμένος στη βάση δεδομένων συνεπάγεται π.χ. την απαίτηση ειδικών εγγυήσεων ή την επιβολή διεξοδικότερων ελέγχων. Επτά από τις εν λόγω βάσεις δεδομένων[35] αφορούν επίσης (ή και μόνον) τις κυρώσεις δηλαδή η εγγραφή στη βάση συνεπάγεται, ή μπορεί να συνεπαχθεί, π.χ. τον αποκλεισμό από τις διαδικασίες κατακύρωσης δημοσίων συμβάσεων ή έγκρισης δημοσίων επιχορηγήσεων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Όλες οι βάσεις δεδομένων περιέχουν πληροφορίες για το νομικό πρόσωπο που είναι υπεύθυνο για τη συγκεκριμένη παρατυπία, οι δε περισσότερες βάσεις περιέχουν επίσης πληροφορίες για τα ενεχόμενα φυσικά πρόσωπα (π.χ. το πρόσωπο που διέπραξε την παρατυπία ή τον διευθύνοντα της επιχείρησης)[36]. Έξι βάσεις περιέχουν επίσης πληροφορίες για τα νομικά πρόσωπα που συνδέονται με το αρμόδιο για την παρατυπία νομικό πρόσωπο (εταιρεία χαρτοφυλακίου, θυγατρική, κ.λπ.)[37].

Για όλες τις βάσεις δεδομένων στον τομέα της φορολογίας [38] , το γεγονός ότι ο δικαιούχος δεν έχει τακτοποιήσει τις οφειλές τους προς την εφορία ή τις κοινωνικές ασφαλίσεις είναι λόγος εγγραφής στη βάση. Σε ορισμένες βάσεις καταγράφονται επίσης οι χρεωμένοι δικαιούχοι[39], εκείνοι κατά των οποίων έχει κινηθεί διαδικασία επιβολής διοικητικών κυρώσεων[40] ή εκείνοι στους οποίους έχει επιβληθεί διοικητική κύρωση[41], εκείνοι οι οποίοι διώκονται για οικονομικά αδικήματα[42] ή έχουν κηρυχθεί ένοχοι για οικονομικά αδικήματα (από πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο δικαστήριο)[43]. Στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι η φορολογική αρχή εκείνη η οποία αποφασίζει να εγγράψει ή να διαγράψει έναν δικαιούχο στη βάση δεδομένων.[44]

Όσον αφορά τις βάσεις δεδομένων στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων [45], στην Αυστρία, οι δικαιούχοι εγγράφονται στη βάση εάν τους έχουν επιβληθεί διοικητικές κυρώσεις. Στη Γερμανία, οι δικαιούχοι εγγράφονται στο «μητρώο διαφθοράς» όταν τους έχουν επιβληθεί διοικητικές κυρώσεις ή όταν έχουν κηρυχθεί ένοχοι για οικονομικά αδικήματα τελευταίου βαθμό δικαιοδοσίας. Η πιο ογκώδης βάση δεδομένων φαίνεται να είναι εκείνη που αφορά τα δημόσια έργα στην Ιταλία, όπου καθεμία από τις προαναφθερθείσες περιπτώσεις αποτελεί λόγο εγγραφής. Οι δικαιούχοι εγγράφονται επίσης στη βάση εάν δεν έχουν τηρήσει τις υποχρεώσεις τους κατά την έγκριση επιχορήγησης ή κατακύρωση δημόσιας σύμβασης.

Ο κύριος λόγος για τον οποίο ένας δικαιούχος εγγράφεται στις βάσεις δεδομένων που αφορούν τις χρηματοδοτικές ενισχύσεις [46] είναι η μη τήρηση των υποχρεώσεών του κατά την έγκριση της επιχορήγησης[47]. Μεταξύ των άλλων λόγων, αναφέρονται η δίωξη για οικονομικά αδικήματα[48] ή η οριστική καταδίκη για οικονομικό αδίκημα[49].

Οι κύριοι λόγοι που δικαιολογούν τη διαγραφή ενός δικαιούχου από τη βάση δεδομένων μπορεί να είναι: η εκπνοή της προθεσμίας[50], η αλλαγή σε σχέση με την αρχική κατάσταση[51] ή διαπίστωση, κατόπιν έρευνας, ότι δεν υπήρξε παρατυπία[52]. Και στις δύο περιπτώσεις δεν είναι δυνατή η διαγραφή από τη βάση δεδομένων[53].

Όσον αφορά το δικαίωμα άμυνας , σε έξι κράτη μέλη, οι δικαιούχοι ενημερώνονται για την εγγραφή τους στη βάση δεδομένων[54]. Μερικές φορές είναι δυνατόν να ασκηθεί προσφυγή όσον αφορά την εγγραφή αυτή[55]. Οι διαδικασίες της προσφυγής μπορεί να είναι διοικητικές[56] ή δικαστικές[57].

Οι περισσότερες βάσεις δεδομένων είναι συγκεντρωμένες [58], οι υπόλοιπες αποτελούν αντικείμενο τοπικής διαχείρισης . Σε τέσσερις βάσεις έχουν πρόσβαση αρχές άλλες εκτός από εκείνες που τις διαχειρίζονται[59]. Σε τρία κράτη μέλη, στη βάση δεδομένων έχουν επίσης πρόσβαση οι αρχές άλλων κρατών μελών, τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμοί που πληρούν αντίστοιχους κανόνες όσον αφορά την προστασία των δεδομένων και ζητούν την πρόσβαση αυτή[60]. Δεν υπάρχει πρόσβαση του κοινού στις βάσεις δεδομένων παρά μόνο στη Σουηδία.

Περισσότερα από τα μισά κράτη μέλη[61] επεσήμαναν ότι θα πρέπει να συμμορφώνονται προς τους κανόνες για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και όχι μόνο προς τις σχετικές κοινοτικές διατάξεις (π.χ. προς τις συνταγματικές εγγυήσεις).

Τα κράτη μέλη ανέφεραν πολλά προβλήματα που αντιμετώπισαν κατά την εφαρμογή ή τη λειτουργία των βάσεων δεδομένων, π.χ. ακατάλληλη νομική βάση[62], ανάγκη αιτιολόγησης της ύπαρξης βάσης δεδομένων μέσω ενός συγκεκριμένου νομικού στόχου[63], αμφιβολίες όσον αφορά τα δεδομένα για τα νομικά και φυσικά πρόσωπα που μπορούν να εισαχθούν στο σύστημα[64], τεχνικά προβλήματα για τη σύνδεση της βάσης με άλλες βάσεις δεδομένων[65], προβλήματα προσδιορισμού μιας επιχείρησης όταν αυτή τροποποιεί τη νομική της μορφή[66], και αναζήτηση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών προς αντιμετώπιση της πολύπλοκης αξιολόγησης των κινδύνων[67]. Τα επισημανθέντα προβλήματα είναι συναφή με εκείνα που περιγράφονται στη δεύτερη έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή του κανονισμού με τον οποίο θεσπίζεται σύστημα προσδιορισμού των επισφαλών οικονομικών παραγόντων στον τομέα του ΕΓΤΠΕ τμήμα εγγυήσεων[68].

Υπάρχουν επίσης μέτρα (πράξεις) που εφαρμόζονται στους αξιόπιστους δικαιούχους, όπως μια ειδική βάση δεδομένων για τους αξιόπιστους δικαιούχους («λευκός πίνακας»), ένα σύστημα πιστοποίησης και μια ποιοτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Στη Γερμανία (Βερολίνο), οι επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει τις τεχνικές ικανότητές τους, την αποτελεσματικότητά τους και την αξιοπιστία τους μπορούν να ζητήσουν να εγγραφούν στο μητρώο αναδόχων και προμηθευτών του οικονομικού τομέα . Οι επιχειρήσεις που έχουν διαπράξει αδικήματα διαγράφονται από το μητρώο για ορισμένο χρονικό διάστημα και μπορεί να αποκλεισθούν από τις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων.

Στην Ιταλία, κάθε επιχείρηση που εκτελεί συμβάσεις δημοσίων έργων αξίας άνω των 150 000 € πρέπει να είναι κάτοχος πιστοποιητικού. Οι «εγκεκριμένες» εταιρείες εγγράφονται σε ένα ηλεκτρονικό μητρώο του «Παρατηρητηρίου δημοσίων έργων». Επίσης απαιτείται ένα πιστοποιητικό (άδεια) βάσει της νομοθεσίας κατά της Μαφίας.

Παρότι το φάσμα των βάσεων δεδομένων που παρουσιάζεται ανωτέρω δεν παρέχει τη δυνατότητα προσδιορισμού ενός κυρίαρχου προτύπου στα κράτη μέλη, από τα παρεχόμενα παραδείγματα εμφαίνονται οι δυνατότητες που υπάρχουν στον τομέα αυτό. Η απογραφή αυτή παρέχει επίσης στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εξετάσει εάν η ευρωπαϊκή πολιτική έγκαιρου συναγερμού και ο «μαυροπίνακας» πρέπει να βελτιωθούν και να δει πώς οι κανόνες και οι διαδικασίες μπορούν να καταστούν σαφέστεροι και διαφανέστεροι.

2.3. Για μια μεγαλύτερη διαφάνεια στη δημοσιονομική διαχείριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Μετά από την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη διαφάνεια[69], το νέο άρθρο 30 παράγραφος 3 του δημοσιονομικού κανονισμού προβλέπει πλέον τη διαφάνεια όσον αφορά τους δικαιούχους των πόρων που προέρχονται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, ανεξαρτήτως του τρόπου διαχείρισης των πόρων αυτών. Οι δικαιούχοι πόρων των διαρθρωτικών ταμείων θα αποτελούν αντικείμενο ετήσιας δημοσίευσης εκ των υστέρων, από το 2008 και μετά. Στον τομέα της κοινής γεωργικής πολιτικής τούτο εφαρμόζεται για τις δαπάνες του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων (ΕΓΤΕ) από το οικονομικό έτος 2008 και μετά και για τις δαπάνες του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ), από την 1η Ιανουαρίου 2007 και μετά. Ορισμένα κράτη μέλη[70] έχουν ήδη θέσει σε εφαρμογή την αρχή της διαφάνειας εκ των προτέρων που προβλέπει η μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού κανονισμού. Η επιτροπή διαθέτει μια κεντρική πύλη web η οποία παραπέμπει σε χρήσιμους ιστότοπους web των κρατών μελών[71]. Η ίδια η Επιτροπή έχει ήδη δημοσιεύσει πληροφορίες για τους δικαιούχους των προγραμμάτων τα οποία διαχειρίζεται άμεσα[72].

Παρέχοντας πρόσβαση στις εν λόγω χρηματοοικονομικές πληροφορίες, παρέχεται στο κοινό η δυνατότητα να ασκήσει έμμεσο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται οι ευρωπαϊκοί πόροι, πράγμα που συμβάλλει στην καλύτερη προστασία των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων..

2.4. Βελτίωση των κανόνων λογιστικού και χρηματοοικονομικού ελέγχου για τη θετική δήλωση αξιοπιστίας

Η Επιτροπή ενέκρινε, τον Ιανουάριο 2006, ένα σχέδιο δράσης για ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου[73], λαμβανομένης υπόψη της γνωμοδότησης αριθ. 2/2004[74] του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το εν λόγω σχέδιο δράσης εντάσσεται στον στόχο της Επιτροπής Barroso να επιτύχει μια θετική δήλωση αξιοπιστίας από το Κοινοβούλιο, όσον αφορά την εκτέλεση του προϋπολογισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση 2005 της Επιτροπής για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και την καταπολέμηση της απάτης[75] είχε συγκεντρώσει ορισμένες πληροφορίες για τα συστήματα πιστοποίησης της ορθής διαχείρισης των δημοσίων δαπανών που ισχύουν στα κράτη μέλη.

Μεταξύ των σημαντικών εξελίξεων που έλαβαν χώρα το 2006 περιλαμβάνονται ιδίως τα ακόλουθα στοιχεία[76].

Ο νέος κανονισμός του Συμβουλίου για τα διαρθρωτικά ταμεία που εκδόθηκε τον Ιούλιο 2006, για την περίοδο 2007-2013, καθώς και ο κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1290/2005[77] για τη χρηματοδότηση της ΚΓΠ, θεσπίζουν πολλές βελτιώσεις με στόχο την απλούστευση και τη διασαφήνιση των κανόνων που εφαρμόζονται στο θέμα αυτό, που θα πρέπει να παράσχουν στην Επιτροπή, στο Ελεγκτικό Συνέδριο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αυξημένη ασφάλεια όσον αφορά την ορθή χρήση των πόρων. Έχει θεσπισθεί μια αξιολόγηση των συνιστωσών του ελέγχου από μέρους των κρατών μελών, καθώς και δείκτες νομιμότητας και παρατυπίας.

Η εποπτεία των οργανισμών πληρωμής με καταμερισμένη διαχείριση έχει ενισχυθεί και έχει προβλεφθεί ένας μηχανισμός συστηματικής αναθεώρησης, τόσο στον τομέα της γεωργίας όσο και σε εκείνον των διαρθρωτικών ταμείων.

Οι αρχές της Ουαλίας και της Αυστρίας υπέγραψαν το 2006 μια «σύμβαση εμπιστοσύνης» με την Επιτροπή. Η «σύμβαση» αυτή αποτελεί μια οικειοθελή διευθέτηση μεταξύ της Επιτροπής και των αρχών του κράτους μέλους ώστε να εξασφαλιστεί η ποιότητα του λογιστικού ελέγχου που πραγματοποιείται στα υπό εκτέλεση προγράμματα βάσει των διαρθρωτικών ταμείων, μέχρι το 2008. Η σύναψη μιας τέτοιας σύμβασης σημαίνει ότι η Επιτροπή έχει επιτύχει διασφαλίσεις όσον αφορά την ορθή λειτουργία του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου, της στρατηγικής λογιστικού ελέγχου και της ποιότητας ετήσιας έκθεσης ελέγχου. Διαπραγματεύσεις που έχουν ως στόχο τη σύναψη άλλων συμβάσεων εμπιστοσύνης βρίσκονται σε προηγμένο στάδιο με άλλα κράτη μέλη.

Κατά την έννοια των προτάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, οι Κάτω Χώρες ανέλαβαν το 2006 μια πρωτοβουλία που αφορά την παράσχεση δήλωσης εθνικής ασφάλειας σε πολιτικό επίπεδο όσον αφορά τους κοινοτικούς πόρους, Η Επιτροπή κρίνει ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για άλλες ανάλογες πρωτοβουλίες.

2.5. Το πρόγραμμα Hercule για την προώθηση δράσεων στον τομέα της προστασίας των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων

Το εν λόγω πρόγραμμα έχει ως στόχο να συμβάλει στην προώθηση δράσεων στον τομέα της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας[78]. Τον Ιούνιο, η Επιτροπή πρότεινε την παράταση και την τροποποίηση του προγράμματος Hercule μέχρι τα τέλη 2013[79].

Το 2006, το πρόγραμμα παρέσχε τη δυνατότητα συγχρηματοδότησης μέσω επιχορηγήσεων 11 σχεδίων στον τομέα της κατάρτισης, 5 σεμιναρίων και μιας μελέτης συγκριτικού δικαίου στο νομοθετικό τομέα, καθώς και 23 σχεδίων στον τομέα της τεχνικής συνδρομής.

Η Επιτροπή πρότεινε να αυξηθεί σε 44 εκατ. € το ποσό χρηματοδότησης του εν λόγω προγράμματος για την περίοδο 2007-2013 (6 εκατ. € για το 2007), πράγμα που θα παράσχει τη δυνατότητα ιδίως χρηματοδότησης δράσεων κατάρτισης και αγοράς εξοπλισμού για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου τσιγάρων στο πλαίσιο της συμφωνίας συνεργασίας που υπεγράφη με τον κατασκευαστή τσιγάρων Philip Morris International.

3. Καταπολέμηση της απάτης

3.1. Ανίχνευση της απάτης: Οι μηχανισμοί συναγερμού μέσω εσωτερικών πληροφοριοδοτών («whistleblowing»)

Οι υπάλληλοι και το λοιπό προσωπικό μιας διοικητικής υπηρεσίας είναι τα πλέον κατάλληλα άτομα για να γνωρίζουν τους κινδύνους και για να προλάβουν και να καταπολεμήσουν την απάτη. Το καθεστώς του εσωτερικού πληροφοριοδότη αναπτύχθηκε σημαντικά κατά τα τελευταία έτη σε ορισμένα κράτη μέλη και στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διαφόρων διεθνών οργανισμών.

3.1.1. Ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα

Το 1999, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θέσπισαν ένα μηχανισμό που υποχρεώνει κάθε μόνιμο ή άλλο υπάλληλο να επισημάνει πάραυτα τις υπόνοιες κατασταλτέων πράξεων που περιπίπτουν στην αντίληψή του, στον προϊστάμενο της υπηρεσίας του ή στον γενικό του διευθυντή ή, εφόσον το κρίνει σκόπιμο, στον γενικό γραμματέα της Επιτροπής ή απευθείας στην OLAF[80].

Το 2004, εισήχθη ένα νέο άρθρο στον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της ΕΕ. Το άρθρο 22α του κανονισμού αυτού επαναλαμβάνει την υποχρέωση που προβλέπεται στην απόφαση του 1999[81].

Εξάλλου, ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης προβλέπει προστασία του πληροφοριοδότη. Προβλέπει επίσης ότι «ο υπάλληλος δεν υφίσταται καμία δυσμενή συνέπεια, για το γεγονός ότι γνωστοποίησε πληροφορίες […], εφόσον ενήργησε λογικά και έντιμα».

Στο πλαίσιο των δράσεων αυτών που αφορούν τη δεοντολογία των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της ΕΕ, η Επιτροπή έχει επίσης καταρτίσει το προσωπικό για την ορθή εκπλήρωση της υποχρέωσής του να διαβιβάζει πληροφορίες που αφορούν ανιχνευθείσες περιπτώσεις απάτης ή άλλων ενδεχόμενων παρατυπιών.

Το 2006, δεν ξεκίνησε καμία έρευνα της OLAF μετά από πληροφορία που λήφθηκε απευθείας από εσωτερικό πληροφοριοδότη.

3.1.2. Κράτη μέλη

Όλα τα κράτη μέλη στις συνεισφορές στην παρούσα έκθεση δήλωσαν ότι είχαν θεσπίσει νομικές διατάξεις ή πρακτικές που δημιουργούσαν δικαίωμα ή επέβαλαν την υποχρέωση σε κάθε μόνιμο ή άλλο υπάλληλο της δημόσιας διοίκησης να διαβιβάζει πληροφορίες τις οποίες είχε ανακαλύψει κατά την άσκηση των καθηκόντων του, όταν υποψιαζόταν το ενδεχόμενο διάπραξης παρατυπίας, απάτης, πράξης διαφθοράς ή κατάχρησης που μπορεί να διαπραχθούν στο πλαίσιο της υπηρεσίας όπου εργάζεται. Οι διατάξεις ή οι πρακτικές συμβάλουν στην προστασία των δημοσίων χώρων, συμπεριλαμβανομένων και των ευρωπαϊκών.

Στα περισσότερα κράτη μέλη[82], πρόκειται καταρχάς για διατάξεις ποινικού δικαίου που υποχρεώνουν κάθε υπάλληλο να επισημαίνει τις παραβάσεις που διαπιστώνει κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Σε τούτο προστίθενται συχνά[83] διατάξεις που προβλέπονται από κώδικες συμπεριφοράς, εγκυκλίους και εγχειρίδια που καθορίζουν τους τρόπους εκπλήρωσης του εν λόγω καθήκοντος πληροφόρησης. Σε 11 κράτη μέλη[84], η υποχρέωση πληροφόρησης των αρχών για παράτυπες καταστάσεις που διαπιστώνονται ή για τις οποίες υπάρχουν υπόνοιες δεν προβλέπεται από το ποινικό δίκαιο, αλλά μόνο από τις πράξεις διοικητικού δικαίου.

Η υποχρέωση πληροφόρησης είναι συχνά γενική και αφορά οποιαδήποτε υπόνοια παρατυπίας. Σε ορισμένες περιστάσεις, περιορίζεται στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, ιδίως στα ποινικά αδικήματα. Ένα κράτος μέλος[85] ανέφερε ότι η υποχρέωση πληροφόρησης έχει αυξηθεί όσον αφορά τις παραβάσεις που θίγουν τα δημόσια οικονομικά και ιδίως τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ..

Σε όλα τα συστήματα πλην δύο[86], όταν ένας υπάλληλος λαμβάνει γνώση γεγονότος που πρέπει να επισημάνει, η πληροφορία πρέπει να κοινοποιηθεί πρώτα στον άμεσα ιεραρχικά ανώτερό του (ή έμμεσα όταν το δικαιολογούν οι περιστάσεις[87]). Αυτός θα πρέπει να διαβιβάσει την πληροφορία στις άλλες αρμόδιες αρχές, εάν είναι αναγκαίο. Ωστόσο, ο υπάλληλος μπορεί επίσης να ανακοινώσει απευθείας τα γεγονότα σε μια ανεξάρτητη εσωτερική υπηρεσία, χωρίς να περάσει από τον ιεραρχικά ανώτερό του, όπως π.χ. η υπηρεσία εσωτερικού λογιστικού ελέγχου[88] ή σε μια εσωτερική εποπτική αρχή[89]. Σε άλλες περιπτώσεις, υπάρχει μια εξωτερική αρχή η οποία μπορεί να ενημερωθεί παράλληλα με τον ιεραρχικά ανώτερο: η αστυνομία[90], η εισαγγελία[91], οι αρχές διαχείρισης πόρων[92], μια εξωτερική εποπτική αρχή[93], κ.λπ.

Η ανακοίνωση της πληροφορίας μπορεί να πραγματοποιηθεί με ποικίλα μέσα: με επιστολή, τηλεφώνημα, ηλεκτρονικό μήνυμα, φαξ. Σε ένα κράτος μέλος, ο πληροφοριοδότης πρέπει να καταθέσει τα στοιχεία του κατά την εκπλήρωση της υποχρέωσής του να καταγγείλει[94]. Σε δύο άλλες χώρες, αντίθετα, η πληροφορία μπορεί να είναι ανώνυμη[95]. Σε πέντε κράτη μέλη, η πληροφορία μπορεί υποχρεωτικά να διαβιβαστεί γραπτώς[96]. Δύο κράτη μέλη διαθέτουν συστήματα ανακοίνωσης μέσω Διαδικτύου[97], μια άλλη ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ειδικά για τους πληροφοριοδότες[98]. Πέντε κράτη μέλη προβλέπουν μια «ειδική τηλεφωνική γραμμή»[99].

Συχνά ένας υπάλληλος που ανακαλύπτει σοβαρή παρατυπία στο πλαίσιο της διοικητικής του υπηρεσίας μπορεί να φοβάται αντίποινα από μέρους των ενεχομένων προσώπων. Προς κατεύναση του φόβου και διευκόλυνση της διαβίβασης της πληροφορίας, προβλέπονται διάφορες προφυλάξεις: προστασία κατά της απόλυσης[100], απαλλαγή από την ευθύνη της οικονομικής ζημίας που θα προκαλέσει η καταγγελία[101], απόκρυψη της ταυτότητας του πληροφοριοδότη[102], παροχή προστασίας στον πληροφοριοδότη τη αιτήσει του[103]. Το κοινό εργατικό δίκαιο μπορεί επίσης να παράσχει κάποια προστασία: υποχρεωτική δικαιολόγηση των δυσμενών αποφάσεων έναντι του εργοδότη[104], υποχρέωση των διοικητικών υπηρεσιών να προστατεύουν το προσωπικό τους κατά κάθε είδους αδικίας ή βίας[105].

Όταν μια δικαστική διαδικασία βρίσκεται υπό διεξαγωγή, ο πληροφοριοδότης μπορεί να κληθεί ως μάρτυρας προστατευόμενος σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος[106], ιδίως όταν διατρέχει σοβαρό κίνδυνο ο ίδιος ή άλλο άτομο. Ένα κράτος μέλος[107] ανέφερε ότι ο πληροφοριοδότης έχει δικαίωμα να ενημερωθεί, εντός εύλογης προθεσμίας, για τη συνέχεια που έχει δοθεί στην ανακοίνωσή του και έχει δικαίωμα προσφυγής ενώπιον ανεξάρτητης αρχής εάν η συνέχεια αυτή δεν τον ικανοποιεί. Πέραν του να ενεργήσει λογικά και καλόπιστα, ορισμένα νομικά συστήματα απαιτούν επιπλέον όρους για την παροχή προστασίας, π.χ. την ύπαρξη πραγματικού κινδύνου προσβολής λόγω της παρατυπίας[108].

3.2. Μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)

Η OLAF, που συστήθηκε το 1999 για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της φήμης των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, αναδιαρθρώθηκε και το 2006, βάσει της κτηθείσας πείρας χάρη στα πρώτα έτη λειτουργίας, ώστε να καταστεί πιο αποτελεσματική.

Η Επιτροπή εξέδωσε τον Μάιο 2006 πρόταση κανονισμών για την τροποποίηση των κανονισμών που αφορούσαν τις έρευνες που πραγματοποιεί η OLAF[109], η οποία αντικαθιστά την πρόταση του Φεβρουαρίου 2004[110]. Στη νέα αυτή πρόταση λαμβάνονται υπόψη συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, και έχει ως στόχο τη βελτίωση της διαχείρισης και της αποτελεσματικότητας της υπηρεσίας και των δικονομικών δικαιωμάτων. Η πρόταση έχει διαβιβαστεί προς εξέταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στο πλαίσιο της διαδικασίας συναπόφασης.

3.3. Ανάπτυξη της αμοιβαίας συνδρομής

Μία πρόταση τροποποίησης του κανονισμού σχετικά με την αμοιβαία συνδρομή στον γεωργικό και στον τελωνειακό τομέα[111], που εξέδωσε η Επιτροπή, τον Δεκέμβριο 2006, προτείνει την επέκταση του συστήματος τελωνειακής πληροφόρησης[112] ώστε να καταστεί δυνατή η χρησιμοποίησή του στα εθνικά συστήματα ανάλυσης για τον προσανατολισμό του ελέγχου των εμπορευμάτων και των δράσεων συντονισμού σε κοινοτικό επίπεδο. Πρόκειται για έναν τομέα του οποίου τα μέσα θα πρέπει να βελτιώνονται ή να ανανεώνονται συνεχώς, ειδάλλως η εγκληματικότητα θα προοδεύει. Στόχος της πρότασης είναι η ενίσχυση της επιχειρησιακής συνεργασίας στον τελωνειακό τομέα και η εξασφάλιση διεπαφής μεταξύ των τελωνειακών αρχών, των περιφερειακών και διεθνών οργανισμών (Ιντερπόλ, ΠΟΤ)[113], Ευρωπόλ, κ.λπ.) και των οργάνων και οι οργανισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προβλέπει τη δημιουργία μια λημματοθήκης προσδιορισμού των φακέλων των τελωνειακών ερευνών[114] και ενός κεντρικού ευρωπαϊκού ευρετηρίου δεδομένων που προέρχονται από τους κύριους παρόχους υπηρεσιών στον τομέα των διεθνών μεταφορών εμπορευμάτων, ιδίως με εμπορευματοκιβώτια[115]. Δημιουργεί τέλος τη νομική βάση για τη διαχείριση μιας μόνιμης υποδομής συντονισμού των κοινών τελωνειακών επιχειρήσεων εποπτείας, που παρέχει τη δυνατότητα να γίνουν δεκτοί στην OLAF εκπρόσωποι ή υπάλληλοι σύνδεσης των κρατών μελών κατά το επιχειρησιακό στάδιο.

Μια τροποποιημένη πρόταση που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο 2006[116] έχει ως στόχο τη θέσπιση ενός νέου πληρέστερου και πολυτομεακού πλαισίου αμοιβαίας συνδρομής με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων κατά της απάτης και κάθε παράνομης δραστηριότητας. Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή συνεργάζονται, συντονίζουν τις δραστηριότητές τους, παρέχουν αμοιβαίως συνδρομή και ανταλλάσσουν πληροφορίες ώστε να διενεργούνται ταχέως έρευνες και να διεξάγεται η κατάλληλη δράση. Η πρόταση αυτή δεν έχει ως στόχο τη μεταβίβαση ερευνητικών εξουσιών που έχει η Επιτροπή, αλλά τη θέση στη διάθεση των κρατών μελών της συνδρομής της (πλατφόρμας υπηρεσιών) για τις περιπτώσεις διασυνοριακής απάτης όπως η σειρά από διαδοχικές απάτες σε σχέση με το ΦΠΑ. Η πρόταση έχει ως στόχο τη βελτιστοποίηση της χρήσης των διαθέσιμων πληροφοριών, π.χ. μέσω της χρησιμοποίησης χρηματοοικονομικών πληροφοριών του τομέα καταπολέμησης της νομιμοποίησης παρανόμων εσόδων με σκοπό την καταπολέμηση της απάτης εις βάρος των κοινοτικών οικονομικών συμφερόντων.

3.4. Καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και της παραποίησης τσιγάρων

Το 2006, έξι ακόμα κράτη μέλη[117] προσυπέγραψαν τη συμφωνία που είχε υπογραφεί το 2004 μεταξύ της Επιτροπής και δέκα κρατών μελών[118] και του κατασκευαστή τσιγάρων Philip Morris International (PMI), και έτσι, τον Δεκέμβριο 2006, ο αριθμός των κρατών μελών που συμμετείχαν στη συμφωνία ανήλθε σε είκοσι τέσσερα[119]. Μέχρι σήμερα, μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει υπογράψει τη συμφωνία. Η συμφωνία αυτή προβλέπει ένα αποτελεσματικό σύστημα καταπολέμησης της λαθρεμπορίας και της παραποίησης τσιγάρων. Βελτιώνει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των συμβαλλομένων μερών όσον αφορά τις κατασχέσεις λαθραίων ή και παραποιημένων τσιγάρων (της μάρκας Philip Morris) και τις συστηματικές επαφές όσον αφορά τις επιχειρήσεις που υπάγονται στη συμφωνία.

Μεταξύ των κύριων στοιχείων της συμφωνία περιλαμβάνονται επίσης τα πρωτόκολλα ελέγχου και παρακολούθησης που έχουν ως στόχο τη συνεργασία μεταξύ της OLAF και των κρατών μελών αφενός, και της PMI αφετέρου. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει την «παρακολούθηση και εντοπισμό» των τσιγάρων, με σκοπό τον προσδιορισμό του σημείου όπου αυτά εγκατέλειψαν τη νόμιμη αλυσίδα προμηθειών και περιήλθαν στα χέρια των λαθρεμπόρων.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας αυτής θα καταβληθούν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και στα δέκα κράτη μέλη που ήταν συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας τον Ιούλιο 2004, περίπου 1 δισεκατ. δολάρια στη διάρκεια δώδεκα ετών. Μεταξύ της υπογραφείσας συμφωνίας και του τέλους του 2006, η PMI έχει καταβάλει περίπου 425 εκατ. δολάρια. Τον Οκτώβριο 2006, τα δέκα αρχικά υπογράψαντα κράτη μέλη και η Επιτροπή, εξ ονόματος της ΕΚ, επιβεβαίωσαν τη συμφωνία όσον αφορά την κατανομή των πληρωμών αυτών. Το καταβληθέν στον κοινοτικό προϋπολογισμό ποσό ανέρχεται σε 9,70 % του ληφθέντος ποσού, το δε υπόλοιπο προέρχεται από τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών.

3.5. Προστασία του ευρώ

Η Επιτροπή συνεχίζει να συντονίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών για την προστασία του ευρώ κατά της παραχάραξης, σε στενή συνεργασία με την Ευρωπόλ και την Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα..

Η OLAF διαχειρίζεται επίσης το πρόγραμμα δράσης Pericles στον τομέα των ανταλλαγών, της συνδρομής και της κατάρτισης για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία[120]. Με το πρόγραμμα αυτό συγχρηματοδοτούνται διεθνικά και πολυτομεακά σχέδια με σκοπό την ευαισθητοποίηση του σχετικού προσωπικού όσον αφορά την κοινοτική διάσταση του ευρώ, την προσέγγιση των δομών και του σχετικού προσωπικού και τη διαμόρφωση ενός κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης, που πρέπει να καταλήξει στη σύγκλιση της δράσης της κατάρτισης των εκπαιδευτών σε υψηλό επίπεδο και της διάδοσης στο ευρύ κοινό των γενικών γνώσεων, ειδικότερα όσον αφορά τη νομοθεσία και τις σχετικές κοινοτικές και διεθνείς πράξεις. Εξάλλου, προωθήθηκαν δώδεκα σχέδια, εννέα εκ των οποίων προτάθηκαν από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών και τρία από την Επιτροπή/από την OLAF.

Λόγω της επιτυχίας του, το πρόγραμμα αυτό παρατάθηκε μέχρι τα τέλη του 2013[121].

3.6. Μέτρα ληφθέντα από ορισμένα κράτη μέλη το 2006

Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν ότι είχαν εκδώσει το 2006 νέους νόμους για την καταπολέμηση της απάτης σε σχέση με τον ΦΠΑ. Στη Δανία, εφαρμόζονται αυστηρότεροι κανόνες για την εκτέλεση των εγγυήσεων και την εκκαθάριση εταιρειών που ενέχονται σε σειρές από διαδοχικές απάτες. Ένας ιταλικός νόμος καθιστά αυστηρότερες τις ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση απάτης σε σχέση με τον ΦΠΑ. Στη Σλοβακία, μπορεί να επιβληθεί ως κύρωση κατά «αφανούς εμπόρου» η αφαίρεση του αριθμού μητρώου ΦΠΑ. Ένας νέος πορτογαλικός νόμος προβλέπει μέτρα για την καταπολέμηση κατά της απάτης σε σχέση με τον ΦΠΑ στον τομέα των αποβλήτων. Πολλά κράτη μέλη ανέφεραν ότι έχουν λάβει μέτρα για την ενίσχυση της αλληλέγγυας ευθύνης σε περίπτωση μη καταβολής του ΦΠΑ[122].

Η τσεχική κυβέρνηση εξέδωσε ψήφισμα για τη στρατηγική καταπολέμησης της διαφθοράς κατά την περίοδο 2006-2011.

Ορισμένα κράτη μέλη επεσήμαναν τη σύναψη διμερών συμφωνιών αμοιβαίας συνδρομής στον τελωνειακό τομέα με άλλα κράτη μέλη ή τρίτες χώρες, το 2006[123].

4. Η ανάκτηση

4.1. Γεωργία

4.1.1. Οι εργασίες της Ειδικής Ομάδας Ανάκτησης

Το 2002, η Επιτροπή ανακοίνωσε τη σύσταση μιας «Ειδικής Ομάδας Ανάκτησης» (ΕΟΑ) με σκοπό την ανάλυση των σημαντικότερων καθυστερημένων φακέλων ανάκτησης στον τομέα ΕΓΤΠΕ-τμήμα εγγυήσεων.

Η κοινή ΕΟΑ της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης και της OLAF είχε αναλάβει 463 φακέλους, το ποσό καθενός από τους οποίους υπερέβαινε τις 500 000 € και 3 227 φακέλους, το ποσό καθενός από τους οποίους ήταν χαμηλότερο των 500 000 €, μετά από παρατυπία που είχε ανακοινωθεί στην Επιτροπή πριν από το 1999. Η κατάσταση των εργασιών της ΕΟΑ, στις 31 Δεκεμβρίου 2006, μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως:

α) Φάκελοι ποσού άνω των 500 000 € ο κάθε ένας.

Στις 3 Οκτωβρίου 2006, λήφθηκε μια πρώτη επίσημη απόφαση της Επιτροπής[124] σχετικά με την οικονομική ευθύνη σε 349 περιπτώσεις μη ανάκτησης που αντιπροσώπευαν συνολικό ποσό περίπου 895 εκατ. €. Στον πίνακα των χρεωστών, με την απόφαση αυτή έκλεισαν οι ακόλουθοι φάκελοι:

- 41 περιπτώσεις, που αντιπροσώπευαν συνολικό ποσό 176 εκατ. €, καταλογιζόμενα στον κοινοτικό προϋπολογισμό, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη είχαν λάβει όλα τα επιβαλλόμενα μέτρα και ότι εκ του γεγονότος αυτού, η μη ανάκτηση δεν μπορούσε να τους καταλογιστεί,

- 164 περιπτώσεις, που αντιπροσώπευαν συνολικά 317 εκατ. €, καταλογιζόμενα στα σχετικά κράτη μέλη λόγω της αμέλειάς τους να ανακτήσουν τα αντίστοιχα ποσά,

- 144 περιπτώσεις, που αντιπροσώπευαν συνολικό ποσό περίπου 402 εκατ. €, διαγράφηκαν από τον πίνακα των χρεωστών, διότι οι φάκελοι είχαν τεθεί στο αρχείο ή ήταν διπλοί.

Για τις 114 υπόλοιπες περιπτώσεις πρέπει ακόμα να πραγματοποιηθεί εκκαθάριση.

- Σε 59 περιπτώσεις, που αφορούν ποσό 111,9 εκατ. €, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι τα σχετικά κράτη μέλη είχαν μεριμνήσει για την ανάκτηση και ότι αυτή βρισκόταν υπό διεξαγωγή.

- Σε 55 περιπτώσεις, που αφορούν συνολικό ποσό 128,6 εκατ. €, η διαδικασία εκκαθάρισης των λογαριασμών βρίσκεται ακόμα υπό διεξαγωγή και θα πρέπει να ολοκληρωθεί το 2007.

Επιπλέον, στις 13 Οκτωβρίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση[125] που αφορούσε 6.653.487 € για 50 περιπτώσεις οι οποίες αφορούσαν το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το ποσό αυτό βάρυνε τον κοινοτικό προϋπολογισμό δεδομένου ότι τα κράτη μέλη είχαν καταβάλει τις απαιτούμενες προσπάθειες ανάκτησης.

β) Φάκελοι ποσού κάτω των 500 000 € καθένας. Με τον κανονισμό (EΚ) 1290/2005 εισήχθη ένας αυτόματος μηχανισμός εκκαθάρισης για τις παράτυπες πληρωμές στις περιπτώσεις που η ανάκτηση δεν είχε πραγματοποιηθεί εντός προθεσμίας τεσσάρων ετών μετά την ημερομηνία της πρώτης πράξης διοικητικής ή δικαστικής διαπίστωσης ή οκτώ έτη, εάν η ανάκτηση αποτελούσε αντικείμενο προσφυγής ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Οι οικονομικές συνέπειες της μη ανάκτησης καταμερίζονται κατά 50% εις βάρος του εκάστοτε κράτους μέλους και κατά 50% εις βάρος του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Ο νέος αυτός μηχανισμός εφαρμόζεται από τις 16 Οκτωβρίου 2006 και καλύπτει όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις μη ανάκτησης κατά την ημερομηνία αυτή, συμπεριλαμβανομένων και των 114 προαναφερθεισών υποθέσεων, καθώς και των υποθέσεων που είχαν κοινοποιήσει τα κράτη μέλη πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1998 και οι οποίες αφορούσαν ποσά κάτω των 500 000 ευρώ η καθεμία. Κατά συνέπεια, όλες οι παρατυπίες με ημερομηνία πριν από το 2003 (ή το 1999 εάν η ανάκτηση έχει αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων για τις οποίες δεν είχαν ακόμα ανακτηθεί τα σχετικά ποσά στις 16 Οκτωβρίου 2006 μπόρεσαν να αποτελέσουν αντικείμενο εκκαθάρισης το 2007 με τον κανόνα ανάκτησης 50%-50%. Η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή τον κανόνα αυτό για πρώτη φορά στην απόφαση εκκαθάρισης των λογαριασμών που εξέδωσε τον Απρίλιο 2007[126].

4.1.2. Δημοσιονομικές διορθώσεις

Η Επιτροπή, σε συμπλήρωση της δραστηριότητας ανάκτησης που περιγράφεται ανωτέρω, έχει επίσης αποκλείσει από τη χρηματοδότηση του ΕΓΤΠΕΕ-τμήμα εγγυήσεων ορισμένες δαπάνες των εγκεκριμένων οργανισμών πληρωμής, λόγω της μη συμμόρφωσής τους προς τους κοινοτικούς κανόνες. Μετά από εξακριβώσεις και διμερείς συνεδριάσεις μεταξύ των αρμοδίων αρχών δεκατριών κρατών μελών, η Επιτροπή, απέκλεισε περίπου 575,5 εκατομμύρια ευρώ δαπανών από την κοινοτική χρηματοδότηση, με τρείς αποφάσεις του 2006[127].

Η Επιτροπή εξαίρεσε επίσης από την κοινοτική χρηματοδότηση περισσότερες από 500 000 ευρώ δαπανών των οργανισμών SAPARD των δύο χωρών[128].

4.2. Διαρθρωτικά ταμεία

Στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων, η ανάκτηση των αδικαιολογήτως καταβληθέντων ποσών μετά από παρατυπία ή απάτη εξασφαλίζεται από τα κράτη μέλη. Η επιστροφή των ποσών αυτών στην Επιτροπή μπορεί να αποτελέσει ιδίως αντικείμενο μείωσης ή κατάργησης της χρηματοδοτικής συμμετοχής, με δυνατότητα ανακατανομής των πόρων αυτών για νέα εγχειρήματα.

Τα συγχρηματοδοτούμενα από τα διαρθρωτικά ταμεία προγράμματα είναι πολυετή και λειτουργούν βάσει ενδιάμεσων πληρωμών. Η ανάκτηση των αδικαιολόγητα καταβληθέντων ποσών μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν ή μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Για την περίοδο προγραμματισμού 1994-99, η προθεσμία για την υποβολή της αίτησης τελικής πληρωμής στην Επιτροπή έληγε στις 31 Μαρτίου 2003. Κατά την περίοδο αυτή, 1 000 περίπου προγράμματα συγχρηματοδοτήθηκαν από την Επιτροπή για συνολικό ποσό περίπου 159 δισεκατ. ευρώ[129]. Οι υπηρεσίες διατάκτες και διαχειριστές της Επιτροπής (ΓΔ REGIO, EMPL, AGRI, FISH), βοηθούμενες από την OLAF, εξασφαλίζουν τη διοικητική και χρηματοοικονομική παρακολούθηση ώστε να ολοκληρωθούν αυτά τα προγράμματα. Η παρακολούθηση αυτή βασίζεται ιδίως στις κοινοποιήσεις παρατυπιών που πραγματοποιούν τα κράτη μέλη βάσει του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1681/94[130] και οι οποίες καταχωρίζονται στη βάση δεδομένων ECR (Μητρώο εξωτερικών κοινοποιήσεων).

Για την περίοδο προγραμματισμού 1994-99, τα κράτη μέλη ανακοίνωσαν 11.573 περιπτώσεις παρατυπιών με οικονομικές επιπτώσεις 1,452 δισεκατ. €[131] επί της κοινοτικής συνεισφοράς

Από τις περιπτώσεις αυτές, 5.488 έκλεισαν οριστικά από πλευράς Επιτροπής, το δε αντίστοιχο ποσό των 600 εκατ. € λήφθηκε υπόψη κατά την τελική πληρωμή. Επιπλέον, σε 2.016 περιπτώσεις με δημοσιονομικές επιπτώσεις 173 εκατ. € που αφορούσαν την ίδια περίοδο, τα κράτη μέλη ανέφεραν στην Επιτροπή ότι οι διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες είχαν ολοκληρωθεί σε εθνικό επίπεδο. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής κίνησαν διαδικασίες συμβιβασμού για να κλείσουν τις υποθέσεις αυτές.

Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, τα κράτη μέλη ανακοίνωσαν μέχρι στιγμής 8.733 περιπτώσεις παρατυπιών με οικονομικές επιπτώσεις 1,156 δισεκατ. ευρώ επί της κοινοτικής συνεισφοράς.

Τα κράτη μέλη ανέφεραν στην Επιτροπή ότι είχαν κινηθεί διοικητικές ή και δικαστικές διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο για 3.686 περιπτώσεις και ότι είχε ανακτηθεί ποσό περίπου 345 εκατ. ευρώ.

Το 2006, οι δημοσιονομικές διορθώσεις για την περίοδο προγραμματισμού 1994-99 και 2000-2006 αφορούσαν αντιστοίχως 502 εκατ. € και 521 εκατ. €. Οι δημοσιονομικές αυτές διορθώσεις πραγματοποιήθηκαν μετά από λογιστικούς ελέγχους της Επιτροπής, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και της διαδικασίας ολοκλήρωσης των προγραμμάτων της περιόδου 1994-99. Περιλαμβάνουν τις επίσημες αποφάσεις δημοσιονομικής διόρθωσης μετά από τη διαπίστωση παρατυπίας, την αποδέσμευση πιστώσεων κατά την ολοκλήρωση ενός προγράμματος που οδηγούν σε μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης δεδομένου ότι το κράτος μέλος δεν έχει δηλώσει επαρκείς επιλέξιμες δαπάνες, και στην επιστροφή των ανακτηθέντων ποσών μετά από ολοκλήρωση δικαστικών διαδικασιών που εκκρεμούσαν τη στιγμή της ολοκλήρωσης των προγραμμάτων. Τα ποσά αυτά δεν περιλαμβάνουν τις δημοσιονομικές διορθώσεις που δεν οδηγούν σε ανάκτηση, π.χ., τις δημοσιονομικές διορθώσεις που πραγματοποιούνται όταν κάποιο κράτος μέλος έχει διαπιστώσει παρατυπία ή έχει δεχθεί την προτεινόμενη από την Επιτροπή δημοσιονομική διόρθωση, το δε παράτυπο ποσό έχει αποτελέσει αντικείμενο νέας χορήγησης σε άλλο σχέδιο.

4.3. Ίδιοι πόροι

Η ανάκτηση των διαπιστωθέντων ποσών που αφορούν περιπτώσεις παρατυπίας που έχει καταχωριστεί στο σύστημα OWNRES βαρύνει τα κράτη μέλη. Στις 30 Μαρτίου 2007, το ποσοστό ανάκτησης των κοινοποιηθεισών περιπτώσεων, το 2006, ανερχόταν σε 32 % (περίπου 113 εκατ. ευρώ).

Για διάφορους λόγους, είναι δυνατόν το αρχικά διαπιστωθέν ποσό να μην μπορεί να ανακτηθεί στο σύνολό του, παρά τις προσπάθειες των κρατών μελών, π.χ. όταν καθίσταται μη ανακτήσιμο λόγω της αφερεγγυότητας του οφειλέτη, ή αν έχει τροποποιηθεί μετά από νέες πληροφορίες ή από δικαστική διαδικασία.

Όταν η μη ανάκτηση διαπιστωθέντος ποσού δεν καταλογίζεται σε κράτος μέλος, αυτό μπορεί να ζητήσει τη διαγραφή από τους λογαριασμούς του μη ανακτήσιμου ποσού. Το 2006, η Επιτροπή αρνήθηκε τη διαγραφή που ζήτησαν ορισμένα κράτη μέλη σε 59 περιπτώσεις, που αντιστοιχούν σε ποσό περίπου 4,6 εκατ. ευρώ, διότι έκρινε ότι η μη ανάκτηση καταλογιζόταν στα κράτη μέλη.

Εξάλλου, ορισμένα κράτη μέλη κρίθηκαν υπεύθυνα για χρηματοδοτήσεις συνολικού ύψους 33,4 εκατ. ευρώ, λόγω του ότι δεν είχαν προβεί στη διαπίστωση τελωνειακών οφειλών ως θα όφειλαν.

4.4. Ανάκτηση μετά από έρευνα της OLAF

Όταν προκύψει από έρευνα της OLAF ότι είναι πιθανό ορισμένα ποσά που έχουν καταβληθεί παράτυπα σε κάποιο δικαιούχο δεν έχουν ανακτηθεί ως θα όφειλε, οι αρμόδιες αρχές, κατά κανόνα οι αρχές των κρατών μελών ή οι σχετικές αρχές των τρίτων χωρών, πρέπει να προβούν στην ανάκτηση των ποσών αυτών. Το 2006, το σύνολο των ανακτηθέντων ποσών μετά από έρευνα της OLAF πλησίαζε τα 114 εκατ. ευρώ.

Πίνακας 4: Ανάκτηση μετά από έρευνα της OLAF

Τομέας | Ανάκτηση 2006 |

Τελωνεία | 0,1 |

Γεωργία | 1,2 |

Διαρθρωτικά ταμεία | 17,2 |

Άμεσες δαπάνες | 93,1 |

Εσωτερικές έρευνες | 2,2 |

Σύνολο | 113,8 |

4.5. Οι εθνικές διατάξεις σχετικά με την ανάκτηση των ευρωπαϊκών πόρων

Η προηγούμενη ετήσια έκθεση παρέσχε μια γενική επισκόπηση των διαδικασιών ανάκτησης που ισχύουν στα κράτη μέλη. Από την ανάλυση των συνεισφορών προκύπτει ότι η ανάκτηση μέσω αντιστάθμισης, που θεωρείται γενικά ως αμοιβαία ακύρωση απαιτήσεων και οφειλών, εφαρμόζεται σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη όσον αφορά τους δημόσιους πόρους. Η αντιστάθμιση αποτελεί ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό μέσο για την ανάκτηση του δημοσίου χρήματος και γι’ αυτόν τον λόγο το ερωτηματολόγιο του 2006 είχε ως στόχο τη διευκρίνηση ορισμένων πτυχών του μηχανισμού αυτού.

Καταρχήν, όλα τα νομικά συστήματα προβλέπουν την αντιστάθμιση μεταξύ οφειλής και απαίτησης που υπάγονται στο ίδιο κοινοτικό ταμείο[132]. Τούτο δεν ισχύει, αντίθετα, όταν η οφειλή και η απαίτηση υπάγονται σε διαφορετικά κοινοτικά ταμεία. Στην περίπτωση αυτή, μόνο τα μισά κράτη μέλη αναφέρουν ότι είναι δυνατή η αντιστάθμιση[133].

Όταν πρόκειται για το ΕΓΤΠΕ-τμήμα εγγυήσεων, η αντιστάθμιση μεταξύ οφειλής και απαίτησης που αφορούν διαφορετικούς γεωργικούς τομείς είναι δυνατή σε όλα σχεδόν τα νομικά συστήματα[134]. Όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμείο Συνοχής, η αντιστάθμιση περιορίζεται γενικά στο πλαίσιο του ιδίου προγράμματος. Μόνο σε δέκα κράτη μέλη[135] είναι δυνατή η αντιστάθμιση μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων. Επίσης, δέκα κράτη μέλη επιτρέπουν την αντιστάθμιση μεταξύ διαφορετικών περιόδων προγραμματισμού[136]. Σε τέσσερα κράτη μέλη είναι δυνατή η αντιστάθμιση, ακόμα και όταν η ανάκτηση και η πληρωμή δεν πραγματοποιούνται από τον ίδιο οργανισμό πληρωμών[137].

Στα περισσότερα κράτη μέλη, είναι δυνατόν να υπάρξει αντιστάθμιση μεταξύ κοινοτικής οφειλής και εθνικής απαίτησης και αντιστρόφως[138].

Ορισμένα κράτη μέλη διαθέτουν στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις πρακτικές ανάκτησης τα οποία έχουν ανακοινώσει στην Επιτροπή στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης. Από τα στατιστικά αυτά στοιχεία προκύπτει ότι ορισμένα κράτη μέλη καταφεύγουν συστηματικά στην αντιστάθμιση. Έτσι π.χ., κατά τα τρία τελευταία έτη, η ανάκτηση μέσω αντιστάθμισης αντιπροσώπευε από 75% έως 90% του συνόλου των ανακτηθέντων δημοσίων πόρων στον γεωργικό τομέα στην Ιρλανδία, από 73% έως 94 % στον τομέα των πριμοδοτήσεων ζώων στη Γαλλία, περίπου το 90% στον γεωργικό τομέα στην Αυστρία, πάνω από το 50% στον γεωργικό τομέα και από 21 έως 93 % για το ευρωπαϊκό κοινωνικό ταμείο στη Σουηδία[139]. Τα αριθμητικά αυτά στοιχεία περιλαμβάνουν τους εθνικούς πόρους, αλλά σημαντικό μέρος αντιστοιχεί στους ανακτηθέντες με αυτόν τον τρόπο ευρωπαϊκούς πόρους.

Η αντιστάθμιση, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως σε ορισμένα κράτη μέλη για την ανάκτηση των κοινοτικών πόρων, εφαρμόζεται πολύ λιγότερο σε άλλα κράτη μέλη, παρότι είναι νομικά δυνατή, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Η Επιτροπή δεν έχει παρά να ενθαρρύνει τη χρησιμοποίηση αυτού του ιδιαίτερα αποτελεσματικού μέσου για την ανάκτηση των ευρωπαϊκών πόρων όπου αυτό είναι δυνατό. Για να καταφεύγουν τα κράτη περισσότερο στην αντιστάθμιση, θα ήταν δυνατόν να επιτραπεί στις αρμόδιες για την ανάκτηση αρχές να έχουν πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων, κυρίως σε εκείνες άλλων οργανισμών πληρωμής ή σε κεντρικές βάσεις δεδομένων, όπως συμβαίνει ήδη σε ορισμένα κράτη μέλη[140].[pic][pic][pic]

[1] «Εφαρμογή του άρθρου 280 της συνθήκης ΕΚ από μέρους των κρατών μελών το 2006 », SEC(2007)930.

[2] «Στατιστική ανάλυση των παρατυπιών», SEC(2007)938.

[3] http://ec.europa.eu/anti_fraud/reports/anti-fraud_en.html.

[4] Tο ποσοστό αυτό έχει υπολογισθεί βάσει της εκτίμησης των παραδοσιακών ιδίων πόρων στον γενικό προϋπολογισμό 2006, και όχι βάσει των λογιστικών στοιχείων.

[5] Ποσοστό υπονοιών απάτης κατά την περίοδο 2000-2006, επί του συνόλου των εγκριθέντων πόρων κατά την αυτή περίοδο.

[6] Για τα προενταξιακά ταμεία, έχει ληφθεί υπόψη το κατ’ αναλογία ποσό της περιόδου 2000-2006.

[7] Τα αριθμητικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στην έκθεση του 2005 έχουν ενημερωθεί.

[8] Το 2005, οι αργά εκκαθαρισθείσες περιπτώσεις διαμετακόμισης ανέρχονταν σε 2313. Το 2006, καταμετρήθηκαν 1381 περιπτώσεις.

[9] Τα ακριβή στοιχεία των κανονισμών που αναφέρονται στο κεφάλαιο αυτό βρίσκονται στο προαναφερθέν έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών «Στατιστική αξιολόγηση των παρατυπιών».

[10] Μια δαπάνη είναι «μη επιλέξιμη» όταν πραγματοποιείται χωρίς να τηρούνται τα κριτήρια που έχουν καθορίσει τα κράτη μέλη ή δεν πραγματοποιείται σύμφωνα με τους κοινοτικούς και εθνικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον συγκεκριμένο τομέα.

[11] Μια δαπάνη είναι «αδικαιολόγητη» όταν είναι μεν επιλέξιμη, λείπουν όμως τα σχετικά δικαιολογητικά ή τα χρήματα έχουν χρησιμοποιηθεί για σκοπούς άλλους από τους επιδοτούμενους.

[12] http://ec.europa.eu/comm/anti_fraud/reports/index_en.html.

[13] Ανακοίνωση σχετικά με τον χάρτη πορείας προς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου, COM(2005)252.

[14] Ανακοίνωση της κυρίας Grybauskaité προς την Επιτροπή, σε συμφωνία με τον Πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο Kallas, προς μια αποτελεσματική και συνεπή διαχείριση του κινδύνου στις υπηρεσίες της Επιτροπής, SEC(2005)1327.

[15] Πρόκειται για κανόνες που έχουν θεσπισθεί εδώ και πολλά χρόνια οι οποίοι όμως εξελίσσονται. Έτσι π.χ. οι ισπανικές αρχές επεσήμαναν ότι ένας νόμος του 2006 για τις επιχορηγήσεις προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής ποινικών κυρώσεων κατά ατόμου που όφειλε να συστήσει ασφάλεια και δεν το έπραξε.

[16] Κανονισμός (EΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 248/1, της 16.9.2002), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ, ΕΥΡΑΤΟΜ) αριθ. 1995/2006 του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2006 (ΕΕ L 390, της 30/12/2006).

[17] Η Τσεχική Δημοκρατία, η Δανία, η Πολωνία, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

[18] Δημόσιες συμβάσεις: Ιρλανδία, Κάτω Χώρες, Πολωνία και Ηνωμένο Βασίλειο. Επιχορηγήσεις και χρηματοδοτική βοήθεια (συμπεριλαμβανομένων και των διαρθρωτικών ταμείων και του Ταμείου Συνοχής, των προενταξιακών προγραμμάτων και της μεταβατικής διευκόλυνσης): Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Πολωνία και Σλοβακία. Γεωργία: Ιρλανδία, Γαλλία και Λουξεμβούργο.

[19] Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[20] Γερμανία και Γαλλία. Βάσει του δικαίου της Μάλτας, οι αρχές μπορούν να απαιτήσουν τη σύσταση ασφάλειας από μέρους προσώπου του οποίου η εγγραφή ΦΠΑ μπορεί να δημιουργήσει ιδιαίτερο κίνδυνο.

[21] Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Πολωνία, Φινλανδία και Σουηδία. Στην Πορτογαλία, ο νόμος για τον προϋπολογισμό 2006 προβλέπει να δημοσιεύονται οι κύριοι οφειλέτες της εφορίας.

[22] Δανία, Ελλάδα (έμμεσα), Γαλλία, Λιθουανία, Κάτω Χώρες, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[23] Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία και Φινλανδία.

[24] Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία και Φινλανδία.

[25] COM(97) 188 τελικό, ΕΕ C 176, της 10.6.1997.

[26] Κανονισμός (EΚ) αριθ.1875/2006 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 2006, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2454/93 για τον καθορισμό ορισμένων διατάξεων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2913/92 του Συμβουλίου, για τη θέσπιση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα, ΕΕ L 360, της 19.12.2006.

[27] Τα συστήματα αποκλεισμού είναι συστήματα διοικητικών κυρώσεων που συνίστανται στον αποκλεισμό ενός οικονομικού παράγοντα που έχει βρεθεί σε μια από τις καταστάσεις που καλύπτονται από τα κριτήρια αποκλεισμού από ορισμένες διαδικασίες ή πλεονεκτήματα, όπως π.χ. τη συμμετοχή σε δημόσια σύμβαση ή την απολαβή επιχορηγήσεων. Οι αποκλειόμενοι οικονομικοί παράγοντες καταχωρίζονται σε μια βάση δεδομένων στην οποία έχουν πρόσβαση οι αρμόδιες αρχές.

[28] Μετά τη συνεδρίαση, η TI διατύπωσε μια σειρά συστάσεων για τη βελτίωση του συστήματος αποκλεισμού στο πλαίσιο της Επιτροπής και για τη θέσπιση ενός συστήματος αποκλεισμού το οποίο θα αποτελεί αντικείμενο κεντρικής διαχείρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για όλες τις κοινοτικές δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων και των πόρων καταμερισμένης διαχείρισης.

[29] Η εν λόγω βάση δεδομένων θα συσταθεί το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 2009.

[30] Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, για την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1469/95 («μαυροπίνακας»), COM(2005) 520, SEC(2005) 1333 της 20.10.2005.

[31] Βλέπε υποσημείωση 26.

[32] Οδηγία 2004/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, και οδηγία 2004/17/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών, ΕΕ L134, της 30.4.2004.

[33] Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Ουγγαρία, Γαλλία, Κύπρος, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[34] Δανία, Σλοβενία και Σλοβακία (βάσεις φορολογικών δεδομένων). Γερμανία, Ιταλία και Αυστρία (βάσεις δεδομένων για τις δημόσιες συμβάσεις). Λιθουανία και Πολωνία (διαρθρωτικά ταμεία και Ταμείο Συνοχής).

[35] Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία, Πολωνία, Σλοβακία και Σουηδία.

[36] Εκτός της Πολωνίας.

[37] Γερμανία, Ιταλία, Λιθουανία, Αυστρία, Σλοβακία και Σουηδία.

[38] Δανία, Σλοβενία, Σλοβακία και Σουηδία.

[39] Σλοβακία και Σουηδία.

[40] Σλοβενία και Σλοβακία.

[41] Δανία, Σλοβενία και Σλοβακία.

[42] Σλοβενία και Σλοβακία.

[43] Δανία και Σλοβακία.

[44] Δανία, Σλοβενία και Σουηδία. Στη Σλοβακία, η εγγραφή και η διαγραφή διενεργούνται αυτόματα.

[45] Γερμανία (Βερολίνο), Ιταλία και Αυστρία.

[46] Διαρθρωτικά ταμεία και Ταμείο Συνοχής: Λιθουανία, Μάλτα και Πολωνία. Γεωργία: Λετονία.

[47] Λετονία, Λιθουανία και Πολωνία.

[48] Πολωνία.

[49] Λετονία.

[50] Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Σλοβενία και Σουηδία.

[51] Γερμανία. Άρθρο 8 παράγραφος 2 του νόμου «περί μητρώου διαφθοράς».

[52] Πολωνία.

[53] Λετονία και Λιθουανία.

[54] Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία και Σουηδία.

[55] Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Λετονία και Σουηδία.

[56] Δανία, Ιταλία και Λετονία.

[57] Γερμανία και Σουηδία.

[58] Δανία, Γερμανία (συγκέντρωση ανά κρατίδιο), Ιταλία, Λιθουανία, Μάλτα, Αυστρία, Πολωνία, Σλοβενία και Σουηδία.

[59] Γερμανία, Μάλτα, Αυστρία και Σουηδία.

[60] Δανία (σε εξαιρετικές περιπτώσεις), Ιταλία και Σουηδία.

[61] Γερμανία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Λετονία, Μάλτα, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία και Σουηδία.

[62] Σλοβακία.

[63] Αυστρία.

[64] Λιθουανία.

[65] Μάλτα.

[66] Αυστρία.

[67] Σλοβακία.

[68] Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, για την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1469/95 («μαυροπίνακας»), COM(2005)520, SEC(2005)1333, της 20.10.2005.

[69] COM(2006) 194 τελικό.

[70] Στην περίπτωση της κοινής γεωργικής πολιτικής, οι πληροφορίες π.χ. για τους δικαιούχους είχαν τεθεί στη διάθεση του κοινού το 2006, στο Βέλγιο, στη Δανία, στην Εσθονία, στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες, στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στη Σλοβενία, στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

[71] http://ec.europa.eu/grants/beneficiaries_fr.htm.

[72] http://ec.europa.eu/public_contracts/beneficiaries_en.htm.

[73] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ελεγκτικό Συνέδριο: Σχέδιο δράσης της Επιτροπής για ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου COM (2006)9 και SEC(2006)49. Ως ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου νοούνται τα επαρκή αναπληρωματικά συστήματα εποπτείας και ελέγχου ώστε να υπάρχει εύλογη εξασφάλιση ότι ο κίνδυνος λάθους αποτελεί αντικείμενο ορθής διαχείρισης σε κάθε επίπεδο εγχειρήματος.

[74] Γνωμοδότηση αριθ. 2/2004 του Ελεγκτικού Συνεδρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με το πρότυπο του «ενιαίου ελέγχου» (single audit), ΕΕ C107, της 30.4.2004.

[75] COM(2006) 378 τελικό.

[76] Βλέπε επίσης την πρώτη Έκθεση προόδου σχετικά με το σχέδιο δράσης COM(2007)86 τελικό.

[77] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ.1290/2005 του Συμβουλίου, της 21ης Ιουνίου 2005, για τη χρηματοδότηση της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΕΕ L 209, της 11.8.2005).

[78] http://ec.europa/anti-fraud/programmes/index_fr.html.

[79] COM(2006)339. Κατά τη στιγμή της ολοκλήρωσης της σύνταξης της παρούσας έκθεσης, η πρόταση εν είχε ακόμα εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.

[80] Άρθρο. 2 της διοργανικής συμφωνίας, της 25ης Μαΐου 1999, μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Επιτροπής, σχετικά με τις εσωτερικές έρευνες που διεξάγει η OLAF, ΕΕ L 149, της 16.6.1999.

[81] «Ο υπάλληλος ο οποίος, κατά την άσκηση των καθηκόντων του ή σε σχέση με αυτά, λαμβάνει γνώση γεγονότων βάσει των οποίων είναι δυνατόν να τεκμαίρεται η ύπαρξη πιθανής παράνομης δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένης απάτης ή δωροδοκίας, επιζήμιας για τα συμφέροντα των Κοινοτήτων, ή συμπεριφοράς που αφορά την εκπλήρωση των επαγγελματικών καθηκόντων και που ενδεχομένως συνιστά σοβαρή παράβαση των υποχρεώσεων των υπαλλήλων των Κοινοτήτων, ενημερώνει αμελλητί τον αμέσως ιεραρχικά ανώτερό του ή τον γενικό διευθυντή του ή, εφόσον το κρίνει χρήσιμο, τον Γενικό Γραμματέα, ή τα πρόσωπα που κατέχουν ισοδύναμες θέσεις ή απευθείας την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF)».

[82] Βέλγιο, Τσεχική Δημοκρατία (όπου ο κώδικας εργασίας περιλαμβάνει επίσης διατάξεις), Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία.

[83] Βέλγιο, Εσθονία, Ισπανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Σλοβενία, Σλοβακία.

[84] Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Μάλτα, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο.

[85] Ισπανία.

[86] Της Ελλάδας και της Σουηδίας.

[87] Λετονία, Κάτω Χώρες, Σλοβενία.

[88] Βέλγιο (Φλάνδρα), Ιρλανδία (στο γεωργικό τομέα) και Μάλτα. Στη Σουηδία, ο υπάλληλος του ανώτατου συνεδρίου λογιστικού ελέγχου πρέπει υποχρεωτικά να δώσει αναφορά στη μονάδα εσωτερικού ελέγχου.

[89] Δανία, Λιθουανία (στον «ελεγκτή παρατυπιών»), Ουγγαρία (στο «αρμόδιο για τις παρατυπίες πρόσωπο στην υπηρεσία»), Αυστρία (σε υπάλληλο αρμόδιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς).

[90] Δανία, Ιταλία.

[91] Γαλλία, Ιταλία, Σλοβακία. Στην Ελλάδα η υπάλληλος που έχει διαπιστώσει αξιόποινη πράξη πρέπει να την καταγγείλει απευθείας στον Εισαγγελέα.

[92] Λετονία, Μάλτα, Πολωνία.

[93] Κάτω Χώρες, Πορτογαλία (πειθαρχική αρχή).

[94] Βέλγιο.

[95] Γερμανία, Σλοβενία.

[96] Ελλάδα, Ιταλία, Κύπρος, Λουξεμβούργο και Μάλτα.

[97] Λιθουανία (για διαρθρωτικά ταμεία και το Ταμείο Συνοχής). Στη Γερμανία, υπάρχει ένα τέτοιο σύστημα στην Κάτω Σαξονία, το Ανόβερο, προβλέπεται δε η προσεχής εγκαθίδρυση ενός συστήματος του είδους αυτού σε εθνικό επίπεδο.

[98] Πολωνία.

[99] Τσεχική Δημοκρατία, Λετονία, Αυστρία, Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[100] Ισπανία, Ιρλανδία.

[101] Ιρλανδία.

[102] Ιρλανδία και Φινλανδία.

[103] Βέλγιο, Κοινότητα Φλάνδρας.

[104] Δανία και Λετονία.

[105] Γαλλία και Αυστρία.

[106] Τσεχική Δημοκρατία, Λουξεμβούργο, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία.

[107] Κάτω Χώρες.

[108] Λετονία και Αυστρία.

[109] Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1073/1999, σχετικά με τις έρευνες που πραγματοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), COM(2006)244 τελικό.

[110] COM(2004) 103 και 104.

[111] COM(2006) 866 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 515/97 του Συμβουλίου, περί της αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των διοικητικών αρχών των κρατών μελών και της συνεργασίας των αρχών αυτών με την Επιτροπή με σκοπό τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής των τελωνειακών και γεωργικών ρυθμίσεων, ΕΕ L 82, της 22.3.1997.

[112] CIS - Customs Information System.

[113] Παγκόσμιος Οργανισμός Τελωνείων.

[114] FIDE – Customs File Identification Database.

[115] EU Container Targeting System (Σύστημα Σήμανσης των Εμπορευματοκιβωτίων στην ΕΕ) .

[116] COM(2006) 473.

[117] Κύπρος, Τσεχική Δημοκρατία, Εσθονία, Λετονία, Ουγγαρία και Σουηδία.

[118] Βέλγιο, Γερμανία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία και Φινλανδία.

[119] Με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, που προσυπέγραψαν τη συμφωνία τον Μάρτιο του 2007, ο αριθμός αυτός ανήλθε σε είκοσι έξι.

[120] http://ec.europa/anti-fraud/programmes/pericles/2006/index_en.html.

[121] Απόφαση 2006/849/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2006, που τροποποιεί και παρατείνει την απόφαση 2001/923/ΕΚ για τη θέσπιση προγράμματος δράσης στον τομέα των ανταλλαγών, της συνδρομής και της κατάρτισης για την προστασία του ευρώ από την παραχάραξη και την κιβδηλεία (πρόγραμμα Pericles).

[122] Το Βέλγιο και η Δανία για την ευθύνη των επιχειρηματιών, η Ισπανία όσον αφορά την αλληλέγγυα ευθύνη ομίλων επιχειρήσεων.

[123] Το Βέλγιο υπέγραψε συμφωνίες με τη Λευκορωσία και το Κονγκό, η Πορτογαλία με την Ισπανία, η Σλοβακία με τη Σλοβενία, την Αλβανία και το Ισραήλ.

[124] Απόφαση 2006/678/EΚ της Επιτροπής της 3ης Οκτωβρίου 2006, ΕΕ L 278, της 10.10.2006, σ. 24.

[125] C(2006)4801.

[126] Απόφαση 2007/327/ΕΚ της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2007, ΕΕ L 122, της 11.5.2007.

[127] Αποφάσεις 2006/334/EΚ, 2006/554/EΚ και 2006/932/EΚ, ΕΕ L124, της 11.5.2006, L218, της 9.8.2006 και L355, της 15.12.2006.

[128] Απόφαση της Επιτροπής C(2005)3702 και C(2006)2405, που δεν έχει δημοσιευθεί στην ΕΕ.

[129] Πρόκειται για πολυετή προγράμματα. Στο ποσό αυτό δεν συμπεριλαμβάνονται τα άμεσα χρηματοδοτούμενα από τα διαρθρωτικά ταμεία σχέδια ούτε τα συγχρηματοδοτούμενα από το Ταμείο Συνοχής.

[130] ΕΕ L 178, της 12.7.1994.

[131] Κατάσταση σύμφωνα με τα δεδομένα της βάσης ECR στις 18.5.2007.

[132] Ορισμένα κράτη μέλη αναφέρουν ωστόσο ότι η αντιστάθμιση περιορίζεται στον γεωργικό τομέα: Τσεχική Δημοκρατία, Ελλάδα, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία και Μάλτα.

[133] Βέλγιο (φλαμανδική κυβέρνηση), Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία (μεταξύ των δύο τμημάτων του ΕΓΤΠΕ, αλλά στην πράξη δεν εφαρμόζεται), Ισπανία, Γαλλία (μεταξύ των δύο τμημάτων του ΕΓΤΠΕ), Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πολωνία (όταν η διαχείριση υπάγεται στον ίδιο οργανισμό), Πορτογαλία, Σλοβακία και Σουηδία.

[134] Με εξαίρεση την Εσθονία, τη Μάλτα και τη Σλοβενία. Στην Αυστρία, η αντιστάθμιση είναι δυνατή μόνο στο πλαίσιο του ιδίου οργανισμού πληρωμών.

[135] Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Πορτογαλία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[136] Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[137] Βέλγιο (Φλάνδρα), Δανία, Γερμανία και Ιταλία.

[138] Τούτο δεν είναι δυνατόν στην Ελλάδα, στη Λετονία, στη Λιθουανία, στη Μάλτα, στις Κάτω Χώρες, στην Αυστρία, στη Φινλανδία, στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε ορισμένα κράτη μέλη, το είδος αυτό αντιστάθμισης περιορίζεται στον γεωργικό τομέα. Στη Σλοβενία και τη Σλοβακία είναι δυνατόν να ανακτηθεί ένα οφειλόμενο στον κοινοτικό προϋπολογισμό ποσό μέσω απαίτησης του εθνικού προϋπολογισμού, όχι όμως και το αντίστροφο.

[139] Για όλα τα κοινοποιηθέντα από τα κράτη μέλη στατιστικά στοιχεία, βλέπε SEC(2007)930.

[140] Βέλγιο (Βαλλονία), Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Εσθονία, Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο.