19. 12. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 341/43 
Γνωμοδότηση για την εφαρμογή δράσεων χου έχουν σχέση με το περιβάλλον και δημιουργούν 
θέσεις αχασχόλησης 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά τη 202α σύνοδο της ολομελείας της που πραγμα­
τοποιήθηκε στις 24 και 25 Νοεμβρίου 1982 αποφάσισε, ύστερα από πρόταση του Προεδρείου 
της, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20 εδάφιο 4 του εσωτερικού κανονισμού της, να 
καταρτίσει γνωμοδότηση για το παραπάνω θέμα. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε τη γνωμοδότηση της για το παραπάνω θέμα 
κατά τη 210η σύνοδο ολομελείας της, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 28 και 29 
Σεπτεμβρίου 1983. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, 
Έχοντας υπόψη: 
την απόφαση της συνόδου ολομέλειας της 25ης Νοεμ­
βρίου 1982 να αναθέσει στο τμήμα περιβάλλοντος, δημό­
σιας υγείας και κατανάλωσης την επεξεργασία γνωμοδό­
τησης για την εφαρμογή δράσεων που έχουν σχέση με το 
περιβάλλον και δημιουργούν θέσεις απασχόλησης, 
την ενημερωτική έκθεση που υιοθέτησε το τμήμα αυτό 
κατά την 70ή συνεδρίαση του που πραγματοποιήθηκε 
στις 17 Σεπτεμβρίου 1982, 
τη γνωμοδότηση που υιοθέτησε το τμήμα αυτό κατά την 
76η συνεδρίαση του της 12ης Ιουλίου 1983, 
την προφορική έκθεση του εισηγητή κ. De Grave, 
της συζητήσεις της κατά τη 210η σύνοδο ολομελείας της, 
της 28ης και 29ης Σεπτεμβρίου 1983 (συνεδρίαση της 29ης 
Σεπτεμβρίου 1983), 
ΥΙΟΘΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ 
με 41 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 8 αποχές: 
1. Εισαγωγή: Κατάσταση της απασχόλησης 
1.1. Το Φεβρουάριο 1983 το ποσοστό της ανεργίας στην 
Κοινότητα είχε ανέλθει σε 10,9 °/ο. Σε 12 χρόνια το ποσο­
στό της ανεργίας αυξήθηκε από 2 ο/ο σε 11,1 °/ο (χωρίς να 
συμπεριλαμβάνεται η Ελλάδα). Το ποσοστό των νέων 
κάτω των 25 χρονών στο σύνολο αυτό το Δεκέμβριο 1982 
ανέρχονταν σε 38,9 °/ο (χωρίς να συμπεριλαμβάνεται η 
Ελλάδα). 1.2. Το φαινόμενο αυτό, που πήρε μια έκταση άγνωστη 
στο πρόσφατο παρελθόν, έπληξε σε διαφορετικούς βαθ­
μούς όλες τις περιοχές της Κοινότητας (στοιχεία που 
αντιστοιχούν στους επίσημους και καμιά φορά ετερογε­
νείς ορισμούς κάθε κράτους μέλους — Φεβρουάριος 
1983). 
Ιρλανδία 
Κάτω Χώρες 
Βέλγιο 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Ιταλία 
Δανία 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία 
Γαλλία 
Ελλάδα 
Λουξεμβούργο της Γερμανίας 15,1 
14,5 
14,1 
12,4 
12,0 
10,7 
9,6 
9,2 
2,5 
1,6 
1.3. Η ύπαρξη υψηλών και συνεχώς αυξανόμενων ποσο­
στών ανεργίας δημιουργεί ένα καινούργιο πολιτικό δεδο­
μένο σε κοινοτικό επίπεδο. 
Από τα μέσα του 1979 ως τα τέλη του 1982, η ανεργία 
αυξήθηκε ως εξής: 
Ελλάδα 
Κάτω Χώρες 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της 
Γερμανίας 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Δανία 
Λουξεμβούργο 
Ιρλανδία 
Βέλγιο 
Γαλλία 
Ιταλία 133 ο/ο 
132θ/ο 
122θ/ο 
1210/0 
105θ/ο 
104 0/0 
64θ/ο 
53θ/ο 
49θ/ο 
33θ/ο 
1.4. Διαπιστώνεται ότι οι δυνατότητες για τη διάθεση 
των προϊόντων και υπηρεσιών (κατανάλωση, ενδιάμεσα 
αγαθά, υπηρεσίες) στο εσωτερικό και το εξωτερικό δεν 
μπόρεσαν να ανέλθουν στο επίπεδο που είναι απαραίτητο 
Αριθ. C 341/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 12. 83 
για να δημιουργηθεί ένας μεγαλύτερος αριθμός θέσεων 
απασχόλησης. Εξάλλου ο τομέας των υπηρεσιών που 
απορροφούσε κατά παράδοση την καθαρή μείωση της 
απασχόλησης των άλλων τομέων (όπως η γεωργία κατά το 19ο αιώνα αποδέσμευσε μεγάλο αριθμό εργατι­
κού δυναμικού που απορροφήθηκε από τη βιομηχανία) δε 
φαίνεται αυτή τη στιγμή να είναι πια σε θέση να το 
κάνει, τουλάχιστον όχι στην ίδια έκταση όπως πρώτα. 
(Ποσοστό του ενεργού πληθυσμού) 
Κράτος 
Ομοσπονδιακή Δημοκρατία 
της Γερμανίας 
Ηνωμένο Βασίλειο 
Σουηδία 
Ιαπωνία 
ΗΠΑ 
Γαλλία Βιομηχανία 
1955 
60 
49 
42 
24 
35 
37 1975 
45 
42 
37 
35 
28 
38 Υπηρεσίες 
1955 
35 
46 
43 
35 
54 
35 1975 
46 
55 
56 
50 
70 
50 
1.5. Κατά συνέπεια, όπως αναφέρεται και στο έγγραφο 
«Fast» (σ. 138), ο όρος «κρίση» δικαιολογείται για τις 
κοινωνίες των οποίων διακυβεύεται το ίδιο το μέλλον και 
η αξιοπιστία τους γιατί στηρίζονται στην πλήρη απασχό­
ληση την οποία και δεν εξασφαλίζουν πλέον: η κρίση της 
απασχόλησης χωρίς αμφιβολία θα σφραγίσει τη δεκαετία 
του 1980 και θα επισκιάσει σε μεγάλο βαθμό την ενεργει­
ακή «κρίση» ('). Περισσότερο απ' ό,τι στο παρελθόν, τα 
προβλήματα της απασχόλησης και της εργασίας θα 
γίνουν το επίκεντρο της προσοχής κατά τη χάραξη της 
πολιτικής των χωρών της Κοινότητας στα προσεχή χρό­
νια ... Πολλές αναλύσεις, γενικές ή σε επιμέρους τομείς, 
που πραγματοποίησαν διάφορα ευρωπαϊκά κέντρα ερευ­
νών, προβλέπουν ομόφωνα τη διατήρηση, και συχνά την 
επιδείνωση της ανεργίας, μεσοπρόθεσμα και μακροπρό­
θεσμα» (2). 
1.6. Ωστόσο, είναι ακόμα τόσες οι ανάγκες που πρέπει 
να εκπληρωθούν στον τομέα του περιβάλλοντος και της 
βελτίωσης της ποιότητας ζωής, ώστε επιβάλλεται να εξε­
ταστεί αυτή η κατάσταση σε συνδυασμό με την κατά­
σταση της απασχόλησης. 
2. Απασχόληση και πολιτική στον τομέα του περιβάλλο­
ντος 
2.1. Το ερώτημα που θέτει η γνωμοδότηση αυτή είναι το 
ακόλουθο: σε μια οικονομία όπου συνυπάρχουν πολυά­
ριθμες ανάγκες που πρέπει να εκπληρωθούν με υψηλό 
ποσοστό ανεργίας πώς μπορεί μια πολιτική στον τομέα 
του περιβάλλοντος να αποτελέσει συντελεστή οικονομι­
κής ανάπτυξης και δημιουργίας απασχόλησης; 
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η πολιτική του περιβάλλο­
ντος πρέπει να εξαρτάται από την πολιτική της απασχό­
λησης ή το αντίστροφο, γιατί κάθε πολιτική επιδιώκει 
(') Η κρίση της απασχόλησης δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μετεν­
σάρκωση της ενεργειακής «κρίσης». Οι μηχανισμοί, οι πρω­
ταγωνιστές, οι κοινωνικές εποχές ε,ίναι ουσιαστικά διαφορε­
τικοί, και η αύξηση της τιμής της ενέργειας δεν αποτελεί 
οπωσδήποτε, στο μακροπρόθεσμο διάστημα, πρωταρχική 
αιτία της ανεργίας ή του πληθωρισμού. 
(2) Πρόγραμμα Fast — «Αποτελέσματα και εισηγήσεις» 
(Τόμος 1), Δεκέμβριος 1982. τους δικούς της αντικειμενικούς στόχους. Όμως αξίζει να 
δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα μέτρα που εξυπηρετούν 
διπλό σκοπό τα οποία και θα πρέπει να συμπεριληφθούν 
στις κατά προτεραιότητα δράσεις. 
2.2. Σ' αυτό το θέμα πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από 
τα όρια της πολιτικής του περιβάλλοντος, που εξάλλου 
λαμβάνεται με την ευρύτερη της έννοια και όχι μόνο με 
τη σημασία της καταπολέμησης της ρύπανσης. Υπολείπο­
νται ακόμη πολυάριθμες ανάγκες που πρέπει να εκπληρω­
θούν στον τομέα της βελτίωσης της ποιότητας ζωής (συν­
δρομή και μέριμνα για τους ηλικιωμένους, τους νέους, 
τους μετανάστες, βελτίωση των συνθηκών κατοικίας, 
χωροταξία, πολιτική αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου, 
κλπ.). Στο παρελθόν, η ιστορία κατέδειξε επανειλημμένα 
ότι το παραγωγικό σύστημα και οι ανάγκες διαφοροποι­
ούνται (διαδοχική ανάπτυξη του πρωτογενούς, δευτερο­
γενούς και τριτογενούς τομέα) καθώς η πρόοδος της 
παραγωγικότητας οδηγεί στην αποδέσμευση εργατικού 
δυναμικού στους υπάρχοντες τομείς. Εκτός από ορισμέ­
νους τομείς, κυρίως όσους συνδέονται με την αύξηση του 
ελεύθερου χρόνου (ψυχαγωγία, ερασιτεχνικό «μαστό­
ρεμα») οι νέες ανάγκες που συχνά είναι δύσκολο να 
καλυφθούν οικονομικά, δημιουργούν για τα κράτη δυσε­
πίλυτα προβλήματα χρηματοδότησης. Οι προϋπολογισμοί 
δεν μπορούν να χρηματοδοτούν όλα τα μέτρα που πιθα­
νόν να θεωρούνται σκόπιμα από ανθρώπινη και κοινω­
νική άποψη (είτε πρόκειται για κοινοτικούς, για εθνικούς 
ή περιφερειακούς προϋπολογισμούς, είτε πρόκειται για 
προϋπολογισμούς οργάνων τοπικής αυτοδιοίκησης). 
2.3. Μια πολιτική αναθέρμανσης της απασχόλησης 
στον τομέα του περιβάλλοντος και της ποιότητας της 
ζωής πρέπει βέβαια να λάβει υπόψη τη διάρθρωση της 
ανεργίας. Εξάλλου το κόστος της ανεργίας πλήττει άμεσα 
όχι μόνο τους εργαζόμενους αλλά και τον προϋπολογι­
σμό των κρατών. Ένας άνεργος συχνά αποτελεί για το 
κράτος μια άμεση και έμμεση επιβάρυνση, σχεδόν ίση με 
τις αποδοχές ενός εργαζομένου. 
2.4. Εξάλλου πρέπει να λαμβάνεται ολοένα και περισσό­
τερο υπόψη το εκτός προϋπολογισμού κόστος της ανερ­
γίας: το ανθρώπινο, κοινωνικό και πολιτικό κόστος. 
19. 12. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 341/45 
2.5. Δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι, πέρα 
από τις ανθρώπινες και κοινωνικές πτυχές της, μια πολι­
τική που αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας ζωής 
θεωρείται συχνά ως επένδυση που έχει θετική επίδραση 
από οικονομική άποψη: 
— μείωση της τάσης των εργαζομένων να απουσιάζουν 
αδικαιολόγητα από την εργασία, των ψυχονευρικών 
και επαγγελματικών ασθενειών και των ατυχημά­
των, 
— αύξηση της ικανοποίησης από την εργασία και επο­
μένως των κινήτρων επαγγελματικής προσαρμογής, 
— μείωση των δαπανών και ζημιών που προκαλεί η 
ρύπανση σε ορισμένες επιχειρήσεις, στα κτίρια, στην 
υγεία και σε άλλους τομείς (ανάγκη καθαρισμού των 
υδάτων που δεν είναι πλέον πόσιμα, όξινη βροχή, 
διοξείδιο του θείου, αναπνευστικές ασθένειες, καθα­
ρισμός των παράλιων που έχουν ρυπανθεί από υδρο­
γονάνθρακες, ζημίες στην ιχθυοκαλλιέργεια, στον 
τουρισμό, κλπ.), 
— προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, 
— μείωση του επιπλέον κόστους που επιφέρει η έλλειψη 
κοινωνικής προσαρμογής («περιθωριοποίηση» σε 
όλες τις μορφές της, αλκοολισμός, ναρκωτικά, ανι­
κανότητα προσαρμογής στην εργασία, κλπ.), 
— μείωση των δαπανών όσον αφορά την ασφάλιση 
(ατυχήματα, ασφάλιστρα). 
Θα ήταν λοιπόν λάθος να θεωρηθεί μια πολιτική η οποία 
αποβλέπει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ως πολυτέ­
λεια που θα μπορούσε να περάσει σε δεύτερη μοίρα σε 
μια περίοδο κρίσης. 
2.6. Όπως συμβαίνει με την εκπαίδευση ή τις επενδύσεις 
σε κεφαλαιουχικά αγαθά, οι δαπάνες στον τομέα της βελ­
τίωσης της ποιότητας ζωής είναι οικονομικά αποδοτικές 
μονό μακροπρόθεσμα, και από μακροοικονομική άποψη, 
πράγμα που επιδεινώνει το βραχυπρόθεσμο πρόβλημα της 
χρηματοδότησης τους. 
2.6.α Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» ή η υιοθέτηση 
μέτρων τα οποία περιορίζουν τις ρυπαίνουσες απορρίψεις 
θα μπορούσαν να προκαλέσουν τη μετατόπιση οικονομι­
κών δραστηριοτήτων προς ορισμένες τρίτες χώρες. Η 
ΟΚΕ δεν μπορεί να αρκεστεί στην απλή γεωγραφική 
μετατόπιση της πηγής ρύπανσης η οποία συνεπάγεται 
απώλεια θέσεων απασχόλησης και αύξηση των εισαγω­
γών από τρίτες χώρες. Το πρόβλημα αυτό μοιάζει με ένα 
ήδη πολύ γνωστό φαινόμενο, το φαινόμενο του κοινωνι­
κού ντάμπινγκ. Η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να εξετά­
σει τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να απο­
φευχθούν αυτές οι αρνητικές επιπτώσεις. 
2.7. Μία πολιτική βελτίωσης του περιβάλλοντος ως 
συντελεστή ανάπτυξης θα πρέπει να ενταχθεί στην ανα­ζήτηση μιας νέας μορφής προσφοράς και ζήτησης που θα 
μπορεί να εξασφαλίζει αύξηση της απασχόλησης και της 
ευημερίας, χωρίς όμως να προκαλεί επιτάχυνση του πλη­
θωρισμού. Σε μια οικονομία υπηρεσιών, στην οποία δεν 
φαίνεται να μπορεί η ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου να 
ικανοποιήσει αυτές τις προσδοκίες, θα πρέπει να μελετη­
θούν όλες οι προϋποθέσεις της ανάπτυξης, ιδιαίτερα τα 
μοντέλα ανάπτυξης που βασίζονται περισσότερο στις 
τοπικές δυνατότητες και λαμβάνουν, υπόψη περισσότερο 
τα ποιοτικά στοιχεία που είναι λιγότερο προσανατολι­
σμένα προς την ταχεία αύξηση της κατανάλωσης υλικών 
αγαθών για τα οποία απαιτούνται σε μεγάλο βαθμό πρώ­
τες ύλες εισαγωγές και περισσότερο προς την ανάπτυξη 
παραγωγικών υπηρεσιών οικονομικά και κοινωνικά χρή­
σιμων. Η γενικευμένη αποδοχή αυτού του είδους ανάπτυ­
ξης απαιτεί μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ των διαφόρων 
περιφερειών και πρόσβαση των λιγότερο προνομιούχων 
σε ένα απόθεμα ελάχιστων απαιτούμενων υλικών αγα­
θών αυτό βέβαια προϋποθέτει βελτίωση της ποιότητας 
ζωής σε ορισμένες περιοχές και σε ορισμένες ομάδες του 
πληθυσμού. Αλλωστε οι κοινωνικές ομάδες υψηλού εισο­
δήματος φαίνονται να επιθυμούν να πραγματοποιηθεί 
στο μέλλον η πρόσθετη ανάπτυξη περισσότερο σε ποιο­
τικό επίπεδο. 
2.8. Πολλά κράτη μέλη και τρίτες χώρες τροποποίησαν 
τη νομοθεσία τους για να ληφθεί υπόψη η νέα αυτή οικο­
νομική κατάσταση. 
2.9. Στο διεθνές επίπεδο η UICN (Διεθνής Ένωση για 
την Προστασία της Φύσης και των Φυσικών Πόρων), μη 
κρατική οργάνωση που δημιουργήθηκε το 1948 υπό την 
αιγίδα της UNESCO, παρουσίασε ένα πρόγραμμα προ­
στασίας του οποίου η έκταση και οι αξιώσεις δεν έχουν 
προηγούμενο. Περίπου 450 κυβερνητικοί φορείς και 
οργανισμοί προστασίας σε περισσότερες από εκατό 
χώρες έχουν κληθεί να συμβάλουν στην κατάρτιση του 
προγράμματος. «Η Παγκόσμια Στρατηγική Προστασίας 
του Περιβάλλοντος», γιατί αυτό είναι το όνομα του προ­
γράμματος, χαράχτηκε στα πλαίσια του προγράμματος 
των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον το οποίο και 
του παρέχει οικονομική υποστήριξη. Το πρόγραμμα αυτό 
το υποστηρίζουν επίσης η Οργάνωση Τροφίμων και 
Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), καθώς και η 
UNESCO. 
2.10. Η στρατηγική θέτει ως στόχο να αντικρούσει την 
άποψη σύμφωνα με την οποία θα ήταν αρκετό για την 
προστασία του περιβάλλοντος να καταβληθούν οι απα­
ραίτητες προσπάθειες για την προστασία της φύσης και 
του εδάφους και απορρίπτει τη θεωρία ότι η προστασία 
αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο για την οικο­
νομική ανάπτυξη. Αντίθετα η στρατηγική αναπτύσσεται 
γύρω από το θέμα της αδυναμίας να επιτευχθεί ανάπτυξη 
στις χώρες οι οποίες δεν θα προστάτευαν ταυτόχρονα 
τους φυσικούς τους πόρους. Επίσης η στρατηγική αυτή 
τονίζει την ανάγκη μιας πολιτικής που να συμβιβάζει τα 
προγράμματα προστασίας με τα προγράμματα ανάπτυξης 
χωρίς να περιμένει να δημιουργηθεί πρώτα κίνδυνος για 
το περιβάλλον. 
Αριθ. C 341/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 12. 83 
3. Η κατάσταση στην Κοινότητα 
3.1. Η Κοινότητα έχει σημειώσει κάποια καθυστέρηση, 
αλλά πρέπει ωστόσο να υπογραμμισθούν τρία σημεία της 
δράσης της: 
α) Μια μελέτη της Επιτροπής (') έχει στα πλαίσια αυτά 
ιδιαίτερη σημασία, η οποία εξάλλου οφείλεται σε μια 
σειρά εμπειριών σε εθνικό επίπεδο, πλούσιων σε 
διδάγματα. Η μελέτη αυτή προτείνει να εφαρμο­
στούν προγράμματα βελτίωσης του περιβάλλοντος 
από τον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, προγράμματα 
τα οποία να έχουν επιλεγεί με τέτοιο τρόπο ώστε να 
λαμβάνονται υπόψη η κατά τόπους κατάσταση της 
απασχόλησης και οι όροι πραγματοποίησης τους που 
συνεπάγονται σε σημαντικό βαθμό έμμεσες δραστη­
ριότητες. 
Θα μπορούσαν να προκύψουν τα εξής αποτελέ­
σματα: 
— άμεσα αποτελέσματα, απασχόληση μόνιμου 
προσωπικού, 
— έμμεσα αποτελέσματα επακόλουθα διακλαδι-
κών μεταβιβάσεων, 
— συνέπειες που προκύπτουν από την αύξηση των 
καταναλωτικών δαπανών λόγω χρησιμοποίησης 
επιπλέον εργατικού δυναμικού, 
— καλύτερη ανταπόκριση στις ανάγκες της παρα­
γωγής. 
Η μελέτη προτείνει έναν αριθμό προγραμμάτων που 
θα μπορούσαν να καταρτιστούν: 
— από τον ιδιωτικό τομέα (προσανατολισμός των 
νέων τεχνικών μεθόδων και των επενδύσεων 
προς την προστασία του περιβάλλοντος και την 
προώθηση της απασχόλησης), 
— από ανεξάρτητους ιδιωτικούς οργανισμούς 
(κυρίως μικρά προγράμματα), 
— από το δημόσιο τομέα μέσω μέτρων για την 
προώθηση της απασχόλησης και μεγάλων δημό­
σιων προγραμμάτων. 
Σύμφωνα με τη μελέτη της Επιτροπής, το επιπλέον 
κόστος που συνεπάγονται τα προγράμματα αυτά θα 
έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες όσον αφορά την 
απασχόληση αλλά η χρηματοδότηση κανονικά δεν 
θα πρέπει να έχει πληθωριστικά αποτελέσματα. 
Οι ανεξάρτητες πρωτοβουλίες θα αφορούσαν ιδίως 
τα προγράμματα που συνεπάγονται την απασχόληση 
των νέων σε δραστηριότητες μικρής έντασης κεφα­
λαίου και περιορισμένων τεχνικών απαιτήσεων 
(διευθέτηση πράσινων χώρων, δημόσιων και ιδιωτι­κών). Τα δημόσια προγράμματα που θα διαδραμάτι­
ζαν καθοριστικό ρόλο αποτελούν μέρος αγορών που 
ανήκουν στη σφαίρα των ιδιωτικών επιχειρήσεων. 
Θα είχαν πολλαπλασιαστικές συνέπειες για την απα­
σχόληση. 
Η μελέτη της Επιτροπής προβλέπει τα εξής προγράμ­
ματα: 
— βελτίωση των συστημάτων διανομής και βιολο­
γικού καθαρισμού των υδάτων, των υδροφραγ-
μάτων και των υδραγωγείων των διατηρητέων 
φυσικών περιοχών, πράσινων χώρων, δασών, 
κλπ., 
— αξιοποίηση των οικολογικά νεκρών χώρων 
(πόλεων, βιομηχανικών ζωνών), 
— κατάργηση της ανεξέλεγκτης απόρριψης απο­
βλήτων, 
— ανακαίνιση τοποθεσιών και αναστήλωση ιστο­
ρικών μνημείων, 
— συλλογή και επεξεργασία οικολογικών στοι­
χείων. 
β) Μια πρόταση κανονισμού (ΕΟΚ) του Συμβουλίου 
σχετικά με τις κοινοτικές ενέργειες για το περιβάλ­
λον (ΚΕΠ) που υποβλήθηκε πρόσφατα στο Συμβού­
λιο. 
Η Επιτροπή, ύστερα από την πρωτοβουλία που έλαβε 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγγράψει στον προϋ­
πολογισμό των Κοινοτήτων πιστώσεις με σκοπό να 
χρηματοδοτηθεί στο μέλλον ένα ταμείο για το περι­
βάλλον, και για να ανταποκριθεί στους στόχους των 
κοινοτικών προγραμμάτων στον τομέα του περιβάλ­
λοντος, προτείνει να υποστηριχθούν οικονομικά ορι­
σμένες ειδικές ενέργειες στον τομέα αυτό. 
Πρόκειται, συγκεκριμένα, για ενέργειες που αποσκο­
πούν από το ένα μέρος στην ανάπτυξη «καθαρών» 
τεχνολογιών —δηλαδή τεχνολογιών με τις οποίες θα 
μπορούσε να μειωθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση και η 
χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων— και από το 
άλλο μέρος στην προστασία του φυσικού περιβάλλο­
ντος σε περιοχές που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για 
την Κοινότητα. 
Η ΟΚΕ παραπέμπει για το θέμα αυτό στη γνωμοδό­
τηση της της 27ης Απριλίου 1983 (2). 
γ) Πρότυπα προγράμματα και μελέτες για την καταπο­
λέμηση της φτώχειας και της ανεργίας. 
Τα κράτη μέλη ενέκριναν μια σειρά από προγράμ­
ματα με στόχο την ανάπτυξη της επαγγελματικής 
κατάρτισης, της επιμόρφωσης των εργαζομένων, της 
επαγγελματικής εμπειρίας και της κινητικότητας του 
εργατικού δυναμικού, την ενθάρρυνση της πρόωρης 
(·) Τα στατιστικά δεδομένα ενός κοινοτικού προγράμματος για 
το περιβάλλον με επιπτώσεις στην απασχόληση (1978). (2) ΕΕ αριθ. C 176 της 4.7.1983, σ. 1. 
19. 12. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 341/47 
συνταξιοδότησης και τη δημιουργία νέων θέσεων 
απασχόλησης που έχουν κοινωνική χρησιμότητα. Η 
Κοινότητα συνεργάζεται με τα κράτη μέλη διαμέσου 
των διάφορων χρηματοδοτικών οργάνων. 
Το ύφος του ποσοστού ανεργίας στην Ευρώπη και το 
γεγονός ότι πολλοί από τους άνεργους νέους δεν 
έχουν εργαστεί ποτέ, είναι κοινωνικά προβλήματα 
που ενδέχεται να έχουν σωρευτικά επιβλαβείς επι­
πτώσεις μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, σε όλα τα κράτη 
μέλη υπάρχει μια μειοψηφία ατόμων που δεν καλύ­
πτονται από τον τομέα της κοινωνικής προστασίας. 
Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους εφαρμόστηκε 
το πρόγραμμα για την καταπολέμηση της φτώχειας. 
Για το πρόγραμμα αυτό εγκρίθηκαν 20 εκατομμύρια 
ECU στο διάστημα 1976 μέχρι 1980. 
Στις 15 Δεκεμβρίου 1979, δημοσιεύτηκε μια τελική 
έκθεση. Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη ενέκριναν 
και χρηματοδότησαν ένα σύνολο από πρότυπα προ­
γράμματα. 
Η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου στην Κοινότητα 
(άρθρο 2 της συνθήκης της Ρώμης) πρέπει να είναι 
συγχρόνως ποιοτική και ποσοτική. Ορισμένες πτυχές 
αυτού του προγράμματος (η ανακαίνιση των κατοι­
κιών, για παράδειγμα) έχουν άμεση σχέση με το 
περιβάλλον και μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις 
απασχόλησης. 
Ορισμένα προγράμματα εντάσσονται στην προο­
πτική της κοινοτικής ανάπτυξης με την εκμετάλ­
λευση ή τη δημιουργία μιας σειράς από πρωτοβου­
λίες των τοπικών αρχών, πχ. στον τομέα της κατοι­
κίας και του περιβάλλοντος. Σε πολλά προγράμματα 
προβλέφθηκε η κατασκευή νέων κατοικιών και σε 
άλλα η βελτίωση των συνθηκών κατοικίας και του 
περιβάλλοντος. Το όλο πρόγραμμα δημιούργησε 
300-400 θέσεις απασχόλησης, που ισοδυναμούν με 
ετήσιο κόστος 10 000 ECU κατά θέση απασχόλησης. 
4. Συμπεράσματα: Δραστηριότητες χσυ χρέχει να ανα­
πτύξει η Κοινότητα 
Η ΟΚΕ επιθυμεί να κάνει στην Επιτροπή ορισμένες υπο­
δείξεις οι οποίες αποτελούν περισσότερο προσανατολι­
σμούς που πρέπει να εξετασθούν, να συζητηθούν και να 
αποσαφηνισθούν παρά οριστικές προτάσεις. Αυτό βέβαια 
δεν σημαίνει καθόλου ότι η εξέταση τους δεν έχει επείγο­
ντα χαρακτήρα. Το αντίθετο μάλιστα. 
Στόχος της οικονομίας είναι η ικανοποίηση των ανα­
γκών. Όμως η έκταση των αναγκών που πρέπει να καλυ­
φθούν στον τομέα της βελτίωσης του περιβάλλοντος και 
των συνθηκών ζωής με περιορισμένα οικονομικά μέσα 
και οι προοπτικές της αγοράς εργασίας που γίνονται ολο­
ένα και πιο απαισιόδοξες απαιτούν εκ μέρους της Επιτρο­
πής ιδιαίτερη προσοχή και σκέψη. Η Επιτροπή θα πρέπει να αρχίσει στενό διάλογο πάνω σ' 
αυτό το θέμα με τους κοινωνικούς εταίρους —με την 
ευρύτερη έννοια του όρου— καθώς και με τις ομοσπον­
δίες για την οργάνωση της προστασίας του περιβάλλο­
ντος. 
Ο λόγος για τον οποίο η ΟΚΕ προτείνει παρακάτω ορι­
σμένες κατευθύνσεις περισσότερο συγκεκριμένα από ό,τι 
άλλες είναι ότι δεν ήταν πάντα δυνατό να εξεταστούν 
όλες οι προεκτάσεις μιας σειράς συγκεκριμένων μέτρων. 
Είναι θέμα της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει επαρκές 
προσωπικό και ερευνητικά μέσα που να επιτρέπουν να 
διαβιβάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα προς τις 
κυβερνήσεις των κρατών μελών οι απαραίτητες πρακτικές 
προτάσεις για την ανάληψη δράσεων με τις οποίες να 
προεξοφλούνται ευνοϊκά αποτελέσματα τόσο για το περι­
βάλλον όσο και για την απασχόληση. 
Σχετικά με το θέμα αυτό πρέπει να καταβληθούν οι απα­
ραίτητες προσπάθειες ώστε οι ενέργειες που θα αναλη­
φθούν: 
— να αφορούν κατά προτεραιότητα τις προβληματικές 
κατηγορίες της αγοράς εργασίας, 
— να χρηματοδοτηθούν τελικά με τέτοιο τρόπο ώστε 
να μην προκύψουν αρνητικές επιπτώσεις για άλλες 
απασχολήσεις, 
— να παραβληθούν με τις άλλες υποχρεώσεις προτεραι­
ότητας της Κοινότητας ώστε οι διάφοροι στόχοι να 
μην επιδιωχθούν με μέσα που υπάρχει κίνδυνος να 
έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους, αλλά αντίθετα, 
στο μέτρο του δυνατού, με μέτρα που υποστηρίζο­
νται μεταξύ τους. 
Πρέπει τα προγραμματιζόμενα μέτρα να εκτιμώνται με 
προσοχή όσον αφορά τις επιπτώσεις τους και να υποβάλ­
λονται σε ένα μεταγενέστερο έλεγχο επιτυχίας. 
Κάθε πρόταση θα έπρεπε να αποτελέσει, στο μέτρο του 
δυνατού, αντικείμενο μιας εκτίμησης κόστους-ωφέ-
λειας που να μην περιορίζεται σε μια χρηματική μόνο 
ανάλυση. Πάντως πρέπει να σημειωθεί ότι μια τέτοια 
ανάλυση είναι συχνά πολύ δύσκολη. Πχ. πώς μπορεί να 
εκτιμηθεί η αξία της διάσωσης των ειδών του φυτικού ή 
ζωικού βασιλείου, της ευημερίας, της ασφάλειας στα 
μεγάλα οικοδομικά συγκροτήματα, της κοινωνικής ομο­
φωνίας κλπ.; 
Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ η Κοινότητα θα έπρεπε να προ­
σανατολίσει τη δράση της προς πέντε κατευθύνσεις: 
4.1. Υποστήριξη προγραμμάτων για τη βελτίωση της 
ποιότητας ζωής 
Εξάλλου πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις στη ζωή 
των μελλοντικών γενεών. 4.1.1. Η Επιτροπή θα πρέπει, πράγμα που δεν έχει 
ακόμα γίνει, να συγκεντρώσει τους εμπειρογνώμονες των 
Αριθ. C 341/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 12. 83 
κρατών μελών για να εξετάσουν τις πολιτικές που εφαρ­
μόζονται σε εθνικό επίπεδο στις χώρες της Κοινότητας 
για τη βελτίωση συγχρόνως της απασχόλησης και του 
περιβάλλοντος (ατμόσφαιρα, ύδατα, έδαφος, θόρυβος, 
φυτικό και ζωικό βασίλειο, τοπία κλπ.) και της ποιότητας 
ζωής (συνθήκες στέγασης, ψυχολογικός, ιατρικός και 
κοινωνικός τομέας, ειδικά προβλήματα ορισμένων κατη­
γοριών του πληθυσμού, κλπ.). 
Είναι πραγματικά δύσκολο να γίνει διάκριση ανάμεσα σε 
ό,τι αφορά το περιβάλλον με τη στενή έννοια και σε ό,τι 
αφορά την ποιότητα ζωής, με την ευρύτερη έννοια. 
4.1.2. Η συγκριτική αυτή εξέταση θα πρέπει να καταδεί­
ξει τα προτερήματα και τις αδυναμίες των εθνικών εμπει­
ριών και να επιτρέψει τη βελτίωση των ενεργειών που 
γίνονται στα κράτη μέλη. 
4.1.3. Η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να απευθύνει 
προς τα κράτη μέλη που δεν έχουν αναλάβει ακόμα 
τέτοιου είδους δραστηριότητες μια σύσταση με την οποία 
θα τα καλεί να υιοθετήσουν μια πολιτική που θα επιτρέ­
πει την τοποθέτηση ατόμων που ζητούν εργασία σε χρή­
σιμα έργα, μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων του προϋ­
πολογισμού τους. 
4.1.4. Πέρα από την αμοιβαία πληροφόρηση και τη 
σύσταση να αναπτυχθούν οι εθνικές πολιτικές, η Επι­
τροπή θα μπορούσε να διαδραματίσει ένα ρόλο στον 
τομέα της χρηματοδοτικής παρακίνησης. Θα ήταν 
ευπρόσδεκτη ακόμα και μια μέτρια οικονομική συνει­
σφορά με τη μορφή ενίσχυσης των πρότυπων προγραμμά­
των. 
4.1.5. Θα μπορούσαν μάλιστα να χρηματοδοτηθούν 
πρότυπα προγράμματα ανάπτυξης που δημιουργούν 
θέσεις απασχόλησης και σέβονται περισσότερο το τοπίο, 
που στηρίζονται κυρίως στους φυσικούς πόρους του περι­
βάλλοντος (εναλλακτικές καλλιέργειες, βιομάζα, ορεινή 
γεωργία, δάσος) ή που αποσκοπούν στην προστασία του 
περιβάλλοντος, κυρίως στις περιοχές που απειλούνται με 
καταστροφή, διατάραξη της υδρογραφικής ισορροπίας 
κλπ. 
4.1.6. Σημαντικές δυνατότητες υπάρχουν στον τομέα 
της πολεοδομικής ανακαίνισης και της ανακαίνισης των 
αγροτικών περιοχών (ζώνες αξιοποίησης του ελεύθερου 
χρόνου), της εξυγίανσης των εγκαταλειμμένων βιομηχα­
νικών περιοχών, της προστασίας ή της αξιοποίησης των 
μνημείων και αρχαιολογικών χώρων. Ορισμένα έργα 
χωροταξίας (πχ. σηματοδότηση, χώροι περιπάτου, ποδη­
λατοδρόμοι ...) παρουσιάζουν επίσης αξιόλογες δυνατό­
τητες. 
4.1.6. α) Στα πλαίσια της πολιτικής του περιβάλλοντος, 
θα πρέπει να επιδιωχθούν κυρίως οι στόχοι που αποβλέ­
πουν στη βελτίωση και διευθέτηση των φυσικών τοπίων, 
εφόσον τα τοπία αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως 
χώροι αναψυχής για τον πληθυσμό, των τόπων ανάπτυ­
ξης ειδών του φυτικού και ζωικού βασιλείου τα οποία τεί­
νουν να εξαφανιστούν, των οικολογικών χώρων που χρη­σιμεύουν ως αντίβαρο της συμφόρησης που παρατηρείται 
στα αστικά κέντρα. 
4.1.7. Οι ευρωπαϊκοί χρηματοδοτικοί πόροι θα έπρεπε 
να διατίθενται ευκολότερα στους τομείς αυτούς, λόγω 
του σημαντικού τους οικονομικού αντίκτυπου. 
4.2. Ενημέρωση 
4.2.1. Η παροχή και μόνο πληροφοριών σχετικά με το τι 
έχει πραγματοποιηθεί ως τώρα, τόσο σε εθνικό επίπεδο 
όσο και από τις τοπικές αρχές, θα επέτρεπε να υπερνικη­
θούν οι ενδοιασμοί και να πραγματοποιηθούν ευκολό­
τερα ορισμένα πιθανά προγράμματα. Γι' αυτό η ΟΚΕ 
προτρέπει την Επιτροπή να ενθαρρύνει την πληροφόρηση 
του ευρύτερου κοινού και των ενδιαφερομένων αρχών, σε 
συνεργασία ενδεχομένως με τις διεθνείς οργανώσεις που 
έρχονται σ' επαφή με τις τοπικές αρχές. Το τμήμα εκφρά­
ζει την ευχή να βοηθήσει η Επιτροπή τους οργανισμούς 
εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. 
4.2.2. Είναι ιδιαίτερα απαραίτητη η ενημέρωση και 
ευαισθητοποίηση του καταναλωτή ώστε όταν κατευθύνε­
ται προς την αγορά να σκέφτεται εκτός από την τιμή και 
τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η συμπεριφορά του ως 
καταναλωτή στο περιβάλλον. 
4.3. Μεσοπρόθεσμη οικονομική πολιτική 
4.3.1. Η σύγχρονη οικονομική κατάσταση χαρακτηρίζε­
ται κυρίως από υψηλό ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας, 
από την κατάσταση του ισοζυγίου πληρωμών, από το διε­
θνή ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει ιδιαίτερα ένα τμήμα 
της βιομηχανίας, από τη μη ικανοποίηση των επενδύσεων 
και της εσωτερικής ζήτησης, και από την υποτονική εκμε­
τάλλευση της ικανότητας παραγωγής πολλών τομέων. 
4.3.2. Στα πλαίσια της μεσοπρόθεσμης οικονομικής 
πολιτικής, η Κοινότητα οφείλει να διευκολύνει τις διαρ­
θρωτικές αλλαγές που είναι απαραίτητες για να αντιμε­
τωπίσει τα προβλήματα της εποχής μας. 
4.3.2. α) Στα πλαίσια των συνολικών λογαριασμών των 
εθνικών οικονομιών πρέπει να συμπεριλαμβάνονται και 
οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της οικονομικής δραστη­
ριότητας στην κοινωνική ζωή ώστε να γίνονται αντιλη­
πτές τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές επιπτώσεις της 
στο περιβάλλον, καθώς και στο ΑΕΠ. 
Η αρχή αυτή πρέπει να εφαρμόζεται με συνέπεια ιδιαί­
τερα διαμέσου της επιβολής φόρων στις δραστηριότητες 
που βλάπτουν το περιβάλλον. 
4.3.3. Η ορθολογικότερη διαχείριση των φυσικών 
πόρων θα έπρεπε να αποτελέσει ουσιαστικό στοιχείο 
μιας πολιτικής για την ανάπτυξη. Σημασία έχει να επανα-
19. 12.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 341/49 
προσανατολιστούν τα κυκλώματα και οι τρόποι χρησιμο­
ποίησης των πρώτων υλών και της ενέργειας, η επαγγελ­
ματική επιμόρφωση, η χρησιμοποίηση των αποβλήτων, η 
διάρκεια ζωηης των αγαθών, κλπ. 
4.3.4. Θα έπρεπε λοιπόν, για παράδειγμα, να δοκιμαστεί 
ο γενικός αντίκτυπος στην οικονομία μιας βελτίωσης της 
ποιότητας και μιας παράτασης της διάρκειας ζωής των 
προϊόντων, ιδιαίτερα μιας πολιτικής που θα έτεινε προς 
την επιδιόρθωση ή την ανακαίνιση (κατοικιών, αυτοκινή­
των κλπ.) και όχι προς την απόρριψη ή την καταστροφή 
και αντικατάσταση (αντίκτυπος στη μείωση των εισαγω­
γών και του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου, στην 
απασχόληση σε τομείς υψηλής έντασης εργασίας, οι 
οποίοι αντιμετωπίζουν λιγότερο το διεθνή ανταγωνισμό 
απ' ό,τι οι υπηρεσίες και ο τομέας των κατασκευών, στη 
μείωση των αποβλήτων και του κόστους απόρριψης τους, 
στην εξοικονόμηση συναλλάγματος και πρώτων υλών, 
κλπ.). Αν τα οικονομικά πρότυπα και οι εθνικές εμπειρίες 
επιτρέπουν να ελπίζονται ευνοϊκά αποτελέσματα, θα πρέ­
πει να βρεθεί ποια μέσα είναι περισσότερο κατάλληλα 
για την επίτευξη αυτών των στόχων, και να προταθεί η 
χρησιμοποίηση τους. 
Αν δεν υπάρχει καμία συγκριτική ανάλυση, είναι πράγ­
ματι δύσκολο να διαπιστωθεί αν οι πολιτικές που ακο­
λουθούνται είναι οι πιο ενδεδειγμένες. Οπωσδήποτε η 
ανακαίνιση των παλαιών κτιρίων, χώρων, κλπ., προσφέ­
ρουν σχεδόν απεριόριστες δυνατότητες απασχόλησης. 
Όσον αφορά την ανακαίνιση που γίνεται από Μ Μ Ε, οι 
οποίες είναι αναγκαστικά τοπικά εγκατεστημένες, αγα­
θών μέσης χρονικής διάρκειας, όπως τα αυτοκίνητα, που 
μερικά μόνο κατασκευάζονται στην Κοινότητα (με ολο­
ένα και λιγότερα εργατικά χέρια), θα μπορούσε επίσης να 
επιτρέψει τη δημιουργία πολλών θέσεων απασχόλησης 
καταμερισμένων σε όλες τις περιφέρειες. 
4.3.5. Θα μπορούσαν ν' αναπτυχθούν και άλλες δραστη­
ριότητες για τη βελτίωση του περιβάλλοντος των αστικών 
και αγροτικών περιοχών: 
— χρησιμοποίηση των πόρων «καθαρής τεχνολογίας», 
— χρησιμοποίηση των προϊόντων και θέσπιση πολιτι­
κής για τα απόβλητα; 
— περισυλλογή και ανακύκλωση των αποβλήτων, 
— τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα, 
— μείωση του όγκου των αποβλήτων και επομένως 
του κόστους κατεργασίας τους. 
— εξάλειψη των σκουπιδότοπων. 
4.3.6. Στον τομέα της ενέργειας, θα πρέπει να δημιουρ­
γηθούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για την ΟΧΕ (ορθολογική 
χρήση της ενέργειας) με τη χάραξη πολιτικών στους 
τομείς της βιομηχανίας, των μεταφορών, της πολεοδο­
μίας, της οικοδομικής, της χωροταξίας, κλπ. 4.4. Αξιοποίηση της βιομηχανίας του περιβάλλοντος 
4.4.1. Σύμφωνα με το έγγραφο της ομάδας Fast (σ. 13), η 
βιομηχανία του περιβάλλοντος αντιπροσωπεύει πιθανόν 
το 1,25 °/ο του ΑΕΠ και προσφέρει 1,3 εκατομμύρια θέσεις 
απασχόλησης. 
4.4.2. Σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, «το ετήσιο κόστος 
της δραστηριότητας αυτής είναι χαμηλότερο από το 
κόστος των ζημιών που θα προκαλούσε η ρύπανση την 
οποία εξαλείφει. Μπορούμε κατά συνέπεια να θεωρή­
σουμε ότι δικαιολογείται η ύπαρξη της τόσο από οικολο­
γική όσο και από οικονομική άποψη. Η πραγματικότητα 
αυτή δεν αντανακλάται επαρκώς στις περιβαλλοντολογι­
κές πολιτικές των ευρωπαϊκών χωρών» ('). 
4.4.3. θα ήταν σκόπιμο να ενισχυθεί η θέση της Ευρώ­
πης στον τομέα αυτό στον οποίο ήδη είναι σημαντικός 
εξαγωγέας. 
4.4.4. Από την άποψη αυτή, θα πρέπει να σημειωθεί ότι 
τα κράτη μέλη έχουν γίνει σημαντικοί εξαγωγείς στους 
τομείς όπου η πολιτική της καταπολέμησης της ρύπανσης 
έχει θεσπισθεί από καιρό και έχει εδραιωθεί (πχ. βιολογι­
κός καθαρισμός των υδάτων στη Γαλλία), ενώ παρέμει­
ναν εισαγωγείς σε τομείς όπου οι αυστηρότερες νομοθε­
σίες των τρίτων χωρών ανάγκασαν τα άλλα κράτη να 
αναπτύξουν δικές τους μεθόδους, πχ. αποθείωση των 
εκπομπών καπνού στις ΗΠΑ και έλεγχος με όργανα της 
ρύπανσης, καθώς και έλεγχος της πληροφόρησης (μικροε­
πεξεργαστές) στην Ιαπωνία. 
4.4.5. Η καταπολέμηση της ρύπανσης μπορεί, κατά 
συνέπεια, να γίνει πηγή τεχνολογικών καινοτομιών. Οι 
εξαγωγές των ευρωπαϊκών τεχνολογικών συστημάτων θα 
μπορούσαν να βοηθήσουν στη δημιουργία πολλών 
θέσεων απασχόλησης. 
4.5. Εισαγωγή προβληματισμών σχετικών με το περι­
βάλλον και την απασχόληση στις διάφορες κοινοτι­
κές πολιτικές 
4.5.1. Η κοινή γεωργική πολιτική, η πολιτική στον 
τομέα της έρευνας, η πολιτική στον τομέα των μεταφο­
ρών, η κοινωνική πολιτική, η ενεργειακή πολιτική, η 
οικονομική πολιτική κ.ά. είναι δυνατόν να έχουν επιπτώ­
σεις στην απασχόληση και στο περιβάλλον. 
4.5.2. Οι δράσεις στον τομέα της γεωργίας και ορισμένα 
έργα υποδομής συνδέονται άμεσα με μια πολιτική προ­
στασίας του περιβάλλοντος (μελέτη των επιπτώσεων). 
4.5.3. Σε διάφορες προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της η 
ΟΚΕ είχε εκφράσει τη λύπη της γιατί δεν υπάρχει μια 
(·) Πρόγραμμα Fast — «Les 36 recherches en bref» (τόμος 2), 
Δεκέμβριος 1982. 
Αριθ. C 341/50 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 19. 12. 83 
δασική πολιτική τη στιγμή που η Κοινότητα εμφανίζει σ' 
αυτό τον τομέα σημαντικό εμπορικό έλλειμμα, το μεγα­
λύτερο μετά το έλλειμμα στο ισοζύγιο των πετρελαϊκών 
προϊόντων, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν θέσεις απα­
σχόλησης τόσο στο δασικό τομέα όσο και στον τομέα 
της μεταποίησης. 
4.5.4. Καθώς θα προσπαθούν να επιτύχουν τους στό­
χους τους, οι διάφορες κοινοτικές πολιτικές και οι διάφο­
ροι χρηματοδοτικοί οργανισμοί της ΕΟΚ θα μπορούσαν, 
περισσότερο απ' ό,τι στο παρελθόν, να συμβάλουν στην 
επιδίωξη των στόχων που περιγράφονται στην παρούσα 
εισηγητική έκθεση. 
4.5.5. Έτσι, ανάμεσα στα κριτήρια για την εφαρμογή 
των προγραμμάτων (ΕΤΠΑ, ΕΤΑ κλπ.) θα πρέπει να περι­
λαμβάνεται μια αξιολόγηση σε σχέση με το περιβάλλον 
και την απασχόληση. Θα μπορούσε ίσως, για παρά­
δειγμα, να αποφευχθεί η χορήγηση ενισχύσεων για την 
αποψίλωση δασών όταν υπάρχει το ενδεχόμενο να ζητη­
θεί ύστερα από μερικά χρόνια ενίσχυση για την αναδά­
σωση, όπως συνέβη πρόσφατα στην περίπτωση των σχέ­
σεων της Κοινότητας με μια από τις χώρες ΑΚΕ. 
4.5.6. Τέλος, η πολιτική έρευνας και ανάπτυξης πρέπει 
να αποσκοπεί στη βελτίωση της θέσης της Κοινότητας 
στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών και των νέων υλι­
κών (πχ. απορρόφηση του ατμοσφαιρικού αζώτου από τα φυτά, υλικά που περιορίζουν τη διάδοση του ήχου στο 
αστικό περιβάλλον. Ήδη η Κοινότητα είναι ο μεγαλύτε­
ρος εισαγωγέας υλικού υψηλής τεχνολογίας στον τομέα 
της απορρύπανσης (σταθμοί καθαρισμού, φίλτρα για τη 
διήθηση του αέρα, μονωτικά υλικά, εργαλεία μέτρησης, 
αφαίρεση της σκόνης από τις εκπομπές καπνού, επεξερ­
γασία καταλοίπων...). 
5. Η ΟΚΕ είναι βέβαιη ότι η Επιτροπή θα εξετάσει τις 
διάφορες αυτές προτάσεις και ότι θα καταβάλει κάθε 
προσπάθεια για να αποδοθεί η κατάλληλη σημασία στη 
συνδρομή που μπορεί να έχει η πολιτική του περιβάλλο­
ντος στην ανάπτυξη. Η βελτίωση των συνθηκών διαβίω­
σης και εργασίας (εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον) 
μπορεί και πρέπει, όπως όλες οι κοινοτικές πολιτικές, να 
συμβάλει στην επίλυση του τεράστιου προβλήματος της 
ανεργίας. 
6. Ενώ απευθύνει αυτή τη γνωμοδότηση στο Συμβούλιο 
και στην Επιτροπή, η ΟΚΕ κάνει επίσημη έκκληση στην 
Επιτροπή και στις κυβερνήσεις των κρατών μελών: 
να συνεργαστούν με σκοπό να εφαρμοστούν 
σύντομα συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωση του 
περιβάλλοντος και της απασχόλησης, 
να καθορίσουν τους μεσομακροπρόθεσμους στόχους 
για την εξουδετέρωση των κινδύνων που απειλούν 
τώρα την κοινωνία μας. 
Βρυξέλλες, 29 Σεπτεμβρίου 1983. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Francis CEYRAC 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 
της γνβκοοοτηοης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Τροπολογία που απορρίφθηκε 
Η παρακάτω τροπολογία απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων: 
Σελίδα 16 
Να τροποποιηθεί το σημείο 4.1.3 ως εξής: 
«Η Επιτροπή θα πρέπει να προτείνει στα κράτη μέλη να καταρτίσουν —αν δεν το έχουν ήδη κάνει— 
μεσοπρόθεσμα προγράμματα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Τα προγράμ­
ματα αυτά θα πρέπει να καθορίζουν, για τους επιμέρους τομείς, συγκεκριμένους στόχους τόσο όσον 
αφορά το περιεχόμενο τους όσο και το χρόνο εφαρμογής τους. θα πρέπει, επίσης, να δίνουν προσανα­
τολισμούς στους οικονομικούς κύκλους για τις μελλοντικές επενδύσεις τους και στα κράτη μέλη για τα 
εθνικά τους μέτρα που αποσκοπούν στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και γενικά για τα σχέδια του 
δημόσιου τομέα. Η Επιτροπή θα μπορούσε, επίσης, να συστήσει στα κράτη μέλη που δεν έχουν αναλά-
19. 12. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 341/51 
βει ακόμα τέτοιου είδους δραστηριότητες να προσλαμβάνουν για την εφαρμογή των προγραμμάτων 
αυτών, στα πλαίσια των δυνατοτήτων του προϋπολογισμού τους, άτομα που ζητούν εργασία* φυσικά 
στο βαθμό που δεν τίθενται σε κίνδυνο οι υπάρχουσες θέσεις απασχόλησης (πχ. συλλογή χρησιμοποιη­
μένων υλικών κατά είδος, συντήρηση και περιποίηση χώρων πρασίνου, πάρκων, παιδικών χαρών, δια­
τηρητέων φυσικών τοπίων, επαναφορά ρευμάτων και ποταμών στη φυσική τους κοίτη, προγράμματα 
επανακαλλιέργειας, διενέργεια συστηματικών και εκτεταμένων μετρήσεων της επιβάρυνσης της ατμό­
σφαιρας, του νερού και του εδάφους από βλαβερές ουσίες, φροντίδα ανθρώπων που έχουν ανάγκη από 
βοήθεια, συμμετοχή στην προστασία μνημείων κ.ά.).» 
Αιτιολογία 
Νομίζω ότι είναι σκόπιμο να δοθούν ορισμένοι προσανατολισμοί στον ιδιωτικό τομέα αλλά και στις κρατι­
κές υπηρεσίες με τη μορφή συγκεκριμένων στόχων για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και της ποιότητας 
ζωής. 
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 3, ψήφοι κατά: 36, αποχές: 7. 
Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο επί των διαρθρώσεων και 
των διαδικασιών της κοινής πολιτικής στον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας στην 
οποία περιλαμβάνονται σχέδια απόφασης του Συμβουλίου 
Ι. περί τον διαρθρώσεων και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στον τομέα της επιστήμης 
και της τεχνολογίας 
II. περί των διαρθρώσεων και των διαδικασιών διαχείρισης και συντονισμού των κοινοτικών 
δραστηριοτήτων έρευνας, ανάπτυξης και επίδειξης 
Το κείμενο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αριθ. C 113 της 27ης Απριλίου 1983, σελίδες 4 και 5. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Το Συμβούλιο αποφάσισε, στις 7 Απριλίου 1983, να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 198 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμο­
δότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ανωτέρω θέμα. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε τη γνωμοδότηση της για το ανωτέρω θέμα 
κατά τη 210η σύνοδο της ολομελείας της, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 28 και 
29 Σεπτεμβρίου 1983. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, 
Έχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής 
Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 198, την αίτηση γνωμοδότησης του Συμβουλίου των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων της 7ης Απριλίου 1983 για τα σχέδια 
απόφασης του Συμβουλίου περί των διαρθρώσεων και 
των διαδικασιών λήψης αποφάσεων στον τομέα της επι­
στήμης και της τεχνολογίας και περί των διαρθρώσεων 
και των διαδικασιών διαχείρισης και συντονισμού των