EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 237/32

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέματα «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Ένα ισορροπημένο σύστημα επιβολής των ΔΔΙ που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις»

[COM(2017) 707 final]

και

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με ορισμένες πτυχές της οδηγίας 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας»

[COM(2017) 708 final]

και

«Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή — Καθορισμός της προσέγγισης της ΕΕ όσον αφορά τα ουσιώδη για τη λειτουργία προτύπων διπλώματα ευρεσιτεχνίας»

[COM(2017) 712 final]

(2018/C 237/05)

Εισηγήτρια: η κ. Franca SALIS-MADINIER

Αίτηση γνωμοδότησης Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 18.1.2018 Νομική βάση Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αρμόδιο τμήμα Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Υιοθετήθηκε από το τμήμα 9.3.2018 Υιοθετήθηκε από την ολομέλεια 14.3.2018 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 533 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 180/0/3

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1. Η Ένωση Καινοτομίας αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Ο στόχος αυτός απαιτεί την προώθηση της ευρωπαϊκής διαδικασίας καινοτομίας, με βάση τη στήριξη των επιχειρήσεων που έχουν τις ρίζες τους στα κράτη μέλη.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) συμμερίζεται τους στόχους της Επιτροπής όσον αφορά την εναρμόνιση των νομικών συστημάτων και της ερμηνείας της οδηγίας του 2004 σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας («οδηγία ΟΕΔΔΙ») ( 1 ) , με στόχο την επιβολή των μέτρων, των διαδικασιών και των μέτρων αποκατάστασης που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) στο αστικό δίκαιο και τον καθορισμό του τρόπου υπολογισμού της ζημίας για την αποζημίωση των δικαιούχων ΔΔΙ στα κράτη μέλη.

1.3. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της διαφύλαξης του γενικού συμφέροντος της κοινωνίας στο σύνολό της μέσω της δίκαιης κατανομής της παραγόμενης αξίας μεταξύ των διαφόρων φορέων διανοητικής ιδιοκτησίας, προκειμένου να διασφαλιστεί η ευημερία στην Ευρώπη, ο σεβασμός του δικαιώματος των δικαιούχων ΔΔΙ, καθώς και η υγεία και η ασφάλεια των καταναλωτών.

1.4. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις αρχές FRAND (Fair, reasonable and non-discriminatory — όροι δίκαιοι και λογικοί, που δεν εισάγουν διακρίσεις) οι οποίες συνδέονται με τα ουσιώδη για τη λειτουργία προτύπων διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι συναφείς αρχές πρέπει να μεταφερθούν και να εφαρμόζονται επίσης, τηρουμένων των αναλογιών, στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα, στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, στα εμπορικά σήματα, στα σχέδια και υποδείγματα κ.λπ.

1.5. Η ΕΟΚΕ συνιστά οι αρχές που διέπουν τα τεχνικά πρότυπα να συμπληρωθούν με κοινωνικά «πρότυπα», ώστε να εξασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ των ιδιωτικών φορέων και των δημόσιων επενδυτών που ενεργούν προς το γενικό συμφέρον.

1.6. Ειδικότερα, η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της εξεύρεσης ισορροπίας ανάμεσα στη δίκαιη αναγνώριση των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και στην ανάπτυξη των καινοτομιών που μπορούν να αποφέρουν πραγματικό όφελος για την κοινωνία στο σύνολό της. Χωρίς να επιδιώκει τον περιορισμό του θεμελιώδους δικαιώματος επιβολής των ατομικών δικαιωμάτων μέσω του νομικού συστήματος, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι, όταν τα ατομικά συμφέροντα έρχονται σε αντίθεση με το γενικό συμφέρον, θα πρέπει να προκρίνεται η προάσπιση του γενικού συμφέροντος.

1.7. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ μιας ρύθμισης που θα προτρέπει τους νέους ερευνητές να χρησιμοποιούν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους για την έναρξη νέων επιχειρηματικών σχεδίων. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να υιοθετήσουν μέτρα όπως π.χ. η θέσπιση προσιτών τιμών, ώστε οι νέοι επιχειρηματίες να μπορούν να αναπτύξουν καινοτόμα επιχειρηματικά σχέδια.

1.9. Για την καταπολέμηση της παραποίησης/απομίμησης, απαιτείται η ευαισθητοποίηση του καταναλωτή ώστε να υιοθετήσει μια ισχυρότερη πρακτική κοινωνικής ευθύνης όσον αφορά την «άυλη» ιδιοκτησία, ανάλογη με εκείνη που υφίσταται γενικά όσον αφορά την «υλική» ιδιοκτησία, χωρίς τα δικαιώματα του δημιουργού να θίγουν το δικαίωμα αντιγραφής για ιδιωτική χρήση. Η ΕΟΚΕ εκτιμά ιδιαιτέρως τις εκστρατείες ΜΜΕ που διοργάνωσαν το EUIPO και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο παραβίασης των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις παραβιάσεις των ΔΔΙ, και θα στηρίξει στο μέλλον προτάσεις ενίσχυσης και επανάληψης αυτών των εκστρατειών.

1.10. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αρχή του «ανοικτού κώδικα» («open source») πρέπει να εφαρμόζεται σωστά στο πεδίο της δημόσιας έρευνας. Η έννοια και η αρχή του ανοικτού κώδικα συνιστούν μια πραγματικότητα που εφαρμόζεται στα ακαδημαϊκά ερευνητικά κέντρα και αξίζουν ένα κατάλληλο νομικό πλαίσιο.

1.11. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τη διεύρυνση του ρόλου του Γραφείου διανοητικής ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO).

1.12. Για να βελτιωθεί η διευθέτηση διαφορών, ΕΟΚΕ συνιστά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου διαμεσολάβησης, που θα λειτουργεί στο ίδιο πνεύμα με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1.13. Για τον καλύτερο σεβασμό των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, η ΕΟΚΕ συμφωνεί με όλες τις συστάσεις της Επιτροπής που επιχειρούν να βελτιώσουν τον μηχανισμό του νομικού φόρουμ.

2. Η πρόταση της Επιτροπής

2.1. επιχειρήσεις , τους δημιουργούς και τους εφευρέτες να επιτυγχάνουν αποδόσεις από τις επενδύσεις τους στη γνώση και τη δημιουργία . Σύμφωνα με μελέτες, εκτιμάται ότι οι κλάδοι που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) παράγουν περίπου το 42 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ (δηλ. περίπου 5,7 τρισ. ευρώ ετησίως), αντιπροσωπεύουν το 38 % του συνόλου των θέσεων εργασίας και συμβάλλουν έως και κατά 90 % στις εξαγωγές της ΕΕ Τα συστήματα προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας αποτελούν θεμελιώδες μέσο καινοτομίας και ανάπτυξης, επιτρέποντας στις, τουςκαι τουςνα. Σύμφωνα με μελέτες, εκτιμάται ότι οι κλάδοι που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (ΔΔΙ) παράγουν περίπου το 42 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ (δηλ. περίπου 5,7 τρισ. ευρώ ετησίως), αντιπροσωπεύουν το 38 % του συνόλου των θέσεων εργασίας και συμβάλλουν έως και κατά 90 % στις εξαγωγές της ΕΕ ( 6 )

2.2. Η ψηφιακή επανάσταση έχει δημιουργήσει πληθώρα νέων ευκαιριών, όμως έχει επίσης εκθέσει τα ΔΔΙ της ΕΕ σε νέους και μεγαλύτερους κινδύνους διευκολύνοντας την ηλεκτρονική κυκλοφορία προϊόντων και περιεχομένου παραποίησης/απομίμησης, δημιουργώντας σύγχυση στους καταναλωτές για το τι είναι πλαστό και τι πρωτότυπο και νόμιμο, αλλά και καθιστώντας δυσκολότερο τον εντοπισμό εγκληματιών . Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα τη γενικευμένη αύξηση των παραβιάσεων σε θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

2.3. Τα πλαστά ή πειρατικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν πλέον το 2,5 % του παγκόσμιου εμπορίου, η δε βιομηχανία της ΕΕ πλήττεται ιδιαίτερα πρωτοπορούν παγκοσμίως . αντιπροσωπεύουν πλέον το 2,5 % του παγκόσμιου εμπορίου, η δε βιομηχανία της ΕΕ πλήττεται ιδιαίτερα ( 7 ) , ιδίως σε τομείς στους οποίους οι επιχειρήσεις της ΕΕ

2.4. Η υπό εξέταση δέσμη μέτρων της Επιτροπής αποσκοπεί στην περαιτέρω βελτίωση της εφαρμογής και της επιβολής των ΔΔΙ στα κράτη μέλη της ΕΕ, στα σύνορά μας και διεθνώς. Η δέσμη περιλαμβάνει: — ανακοίνωση με θέμα «Ένα ισορροπημένο σύστημα επιβολής των ΔΔΙ που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις» [COM(2017) 707 final], — ανακοίνωση με κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας («οδηγία ΟΕΔΔΙ») [COM(2017) 708 final], — έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που περιλαμβάνει αξιολόγηση της οδηγίας ΟΕΔΔΙ [SWD(2017) 431 final και SWD(2017) 432 final]· — ανακοίνωση σχετικά με τα ουσιώδη για τη λειτουργία προτύπων διπλώματα ευρεσιτεχνίας [COM(2017) 712 final], — έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής για την αξιολόγηση του μνημονίου συμφωνίας για την πώληση προϊόντων παραποίησης/απομίμησης μέσω του διαδικτύου [SWD(2017) 430 final].

2.5. Η δέσμη περιλαμβάνει μέτρα που οργανώνονται με βάση τέσσερα κύρια μέρη: 1) μέτρα τα οποία διευκολύνουν τα ενδιαφερόμενα ως προς τα ΔΔΙ μέρη να επωφεληθούν από ένα πιο ομοιογενές, δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα δικαστικής επιβολής στην ΕΕ· 2) δράσεις υποστήριξης πρωτοβουλιών της βιομηχανίας για την καταπολέμηση των προσβολών ΔΔΙ· 3) πρωτοβουλίες ενίσχυσης των ικανοτήτων των τελωνειακών και άλλων αρχών ως προς την επιβολή των ΔΔΙ· 4) μέτρα για την ενίσχυση των προσπαθειών καταπολέμησης των προσβολών ΔΔΙ σε παγκόσμιο επίπεδο, με την προώθηση βέλτιστων πρακτικών και την αναβάθμιση της συνεργασίας με τρίτες χώρες.

3. Γενικές παρατηρήσεις της ΕΟΚΕ

3.1. Τα κείμενα που προτείνει η Επιτροπή είναι εύστοχα και πραγματεύονται πολλές πτυχές που συνδέονται με το δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας. Στόχος των προτάσεων της ΕΟΚΕ είναι να καθοριστούν δράσεις και συστάσεις που θα ενισχύουν την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας υπό το φως της θεσμικής αποστολής της ΕΟΚΕ, που επικεντρώνεται πρωτίστως σε κοινωνικές και οικονομικές σκοπιές.

3.2. Τα τρία έγγραφα της Επιτροπής πρέπει να εξετάζονται από κοινού και να καλύπτουν όλες τις πτυχές του δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας. Ελλοχεύει ο κίνδυνος η παρούσα διαβούλευση να περιοριστεί στις καινοτομίες στον ψηφιακό κόσμο, καθώς δίνει έμφαση στο «Μνημόνιο συμφωνίας» και στη μάλλον στενή ερμηνεία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που είναι ουσιώδη για τη λειτουργία προτύπων, καθώς και των αρχών FRAND. Ωστόσο, οι παρατηρήσεις και οι συστάσεις της ΕΟΚΕ εφιστούν την προσοχή σε όλες τις πτυχές του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας.

3.3. Η ΕΟΚΕ συμμερίζεται μεν τις ανησυχίες της Επιτροπής σχετικά με τις συνέπειες της ψηφιοποίησης για τους κινδύνους που απειλούν το δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας, προτείνει όμως το ζήτημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, της δημιουργικότητας και της καινοτομίας να προσεγγισθούν από νομική αλλά και από κοινωνική σκοπιά, ώστε τα δικαιώματα αυτά να προστατεύονται καλύτερα.

3.4. Με τις υπό εξέταση προτάσεις για τα ΔΔΙ, η Επιτροπή επιθυμεί να ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη και να αυξήσει την απασχόληση στην Ευρώπη. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τους στόχους αυτούς, θεωρώντας παράλληλα ότι βάση της κάθε καινοτομίας και δημιουργίας είναι η προσωπική δημιουργικότητα και η δημιουργικότητα της ομάδας στην οποία ανήκει ο δημιουργός ή ο εφευρέτης. Η δημιουργικότητα συνιστά εγγενή ανθρώπινη ικανότητα και προϋπόθεση για την καινοτομία.

3.5. Επί του προκειμένου, η ΕΟΚΕ συνιστά ένα σαφέστερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μεταβίβαση δικαιωμάτων μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών. Βάσει των υφιστάμενων εθνικών και ευρωπαϊκών ρυθμίσεων, η διαβούλευση ΟΕΔΔΙ δεν έχει αρμοδιότητα να ορίσει συγκεκριμένα τους «δικαιούχους» (π.χ. δημιουργούς, επιχειρήσεις, ενδιάμεσους ή εκδότες), καθώς αυτοί ορίζονται στο ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο για τα ΔΔΙ και όχι στην οδηγία ΟΕΔΔΙ.

3.5.1. Η νομοθεσία για την πνευματική ιδιοκτησία καλύπτει ευρύ φάσμα οπτικών (δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εμπορικά σήματα, βιομηχανικά σχέδια, γεωγραφικές ενδείξεις κλπ.). Εάν επιθυμούμε εν τέλει την επίτευξη μίας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, πρέπει να προχωρήσουμε στην κατεύθυνση κοινής κατανόησης και να δώσουμε έμφαση στον ακριβέστερο ορισμό του «κατόχου του δικαιώματος» δημιουργώντας τις συνθήκες που θα επιτρέψουν σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να συζητήσουν και να διευθετήσουν τα συμφέροντα και τις διαφορές τους. Η ΕΟΚΕ συνιστά τον καλύτερο συντονισμό του εθνικού και του περιφερειακού επιπέδου ώστε να αποφευχθούν συγκρούσεις ή αμφισημίες.

3.6. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι, μολονότι η οδηγία δεν μπορεί να παράσχει ενιαίο πλαίσιο για την Ευρώπη στο σύνολό της, μπορεί να ενθαρρύνει περαιτέρω τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν μια βάση αρχών εναρμόνισης, π.χ. καταρτίζοντας ειδικούς και εξατομικευμένους «κώδικες» για κάθε επιμέρους δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ένθερμα την εφαρμογή στο δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας των δεοντολογικών αρχών όπως η ευθυκρισία, η αναλογικότητα και η απουσία διακρίσεων.

3.7. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προσβασιμότητα των δεδομένων. Είναι σαφές ότι μια ευρωπαϊκή προσέγγιση του δικαίου της διανοητικής ιδιοκτησίας αντιπροσωπεύει σημαντική οικονομία κλίμακας και, ως εκ τούτου, προσφέρει νέες ευκαιρίες για την οικονομία όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης.

3.8. Η οικονομική διαδικασία αναπτύσσεται μεταξύ του ατόμου που δημιουργεί και του καταναλωτή που αγοράζει προϊόντα. Μεταξύ τους, υφίσταται ολόκληρη σειρά οικονομικών δραστηριοτήτων όπου διαφορετικά συμφέροντα αναζητούν τη θέση τους. Ο καταναλωτής βρίσκεται στο τέλος της διαδικασίας. Ο καταναλωτής πολύ συχνά είναι θύμα παραποίησης/απομίμησης και πειρατείας, καθώς πληρώνει υπερβολικά υψηλές τιμές για προϊόντα παραποίησης.

3.8.1. Πολλές καινοτομίες λαμβάνουν χώρα κατά την ανάπτυξη ψηφιακών διαδικασιών. Στον ψηφιακό κόσμο, η ταχύτητα της καινοτομίας είναι εξαιρετικά υψηλή. Η κατάσταση αυτή εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια και την εμπιστευτικότητα και καθιστά την προστασία της «διανοητικής ιδιοκτησίας» πολύ δυσκολότερη, αλλά όχι αδύνατη. Όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ιδίως όσα έχουν διαδικτυακή παρουσία, πρέπει να ταυτοποιούνται δεόντως ώστε να αποκαλύπτονται ψευδείς λογαριασμοί που εμπορεύονται με αθέμιτους όρους.

3.8.2. Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με την αδειοδότηση και με την επιβολή των δικαιωμάτων. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι, στις προτάσεις για τον έλεγχο των συγκρούσεων συμφερόντων, η Επιτροπή περιορίζεται στις διαφορές (Ενιαίο Δικαστήριο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας) και δεν προτείνει συγκεκριμένους μηχανισμούς, όπως ένα κέντρο διαμεσολάβησης μέσω του οποίου τα ίδια τα ενδιαφερόμενα μέρη να διαχειρίζονται μεταξύ τους τις διαφορές τους όσον αφορά τις γενικές νομικές ρυθμίσεις και να συμμετέχουν σε αμοιβαίο διάλογο πριν να προσφύγουν στα δικαστήρια.

3.8.3. Η ΕΟΚΕ προέβη στη σχετική ανάλυση και φρονεί ότι μια ειδική πλατφόρμα θα έχει σημαντική προστιθέμενη αξία. Ένα κατάλληλο μέσο όπως μια «πλατφόρμα ΔΔΙ», κατά προτίμηση με θεσμικά αναγνωρισμένο καθεστώς, μπορεί να οργανώσει και να συντονίσει τον εξωδικαστικό διάλογο μεταξύ των εν λόγω ενδιαφερομένων μερών με στόχο τη διαμεσολάβηση, τη διαιτησία και τη συμφιλίωση. Αυτή η πλατφόρμα θα καλύψει τις ανάγκες μέσω της συγκέντρωσης όλων των ενδιαφερομένων φορέων για να αντιπαραβάλλουν τους προβληματισμούς και τις απόψεις τους και να προτείνουν κατάλληλους κώδικες δεοντολογίας προς υιοθέτηση.

3.8.4. Η πλατφόρμα αυτή θα συλλέγει βέλτιστες πρακτικές που ήδη εφαρμόζονται στην Ευρώπη και θα τις παρουσιάζει σαν βάση για τους άλλους. Η ίδια η ΕΟΚΕ εκπροσωπεί την κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της, όπου ο διάλογος διεξάγεται στην Ευρώπη και στα κράτη μέλη, ωστόσο αυτό παραμένει μάλλον γενικό και θα έπρεπε να είναι δυνατή η στενότερη σύνδεση με συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες, όπως οι συγγραφείς, οι δημοσιογράφοι και οι εκδότες, και η σύνδεση των ερευνητών και των ιδρυμάτων, ώστε να εξασφαλίζεται η ορθή κατανομή των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και να αποφεύγονται οι διαφορές.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η καινοτομία στην Ευρώπη

4.1.1. Η καινοτομία βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Πρέπει να διαφυλαχθεί και να προωθηθεί η καινοτομία των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στην Ευρώπη. Πολλά καινοτόμα έργα αναπτύσσονται στις νεοφυείς και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ). Συχνά, δεν έχουν στέρεες οικονομικές βάσεις και γίνονται εύκολη λεία για εξαγορές από μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες, μακροπρόθεσμα, μετεγκαθιστούν τη δραστηριότητα σε άλλες ηπείρους. Ως εκ τούτου, δεν καρπώνεται η Ευρώπη την οικονομική προστιθέμενη αξία τους και τα οφέλη σε όρους απασχόλησης.

4.1.2. Σήμερα, οι ΜΜΕ επεκτείνονται στην Ευρώπη, σε βάρος των παραδοσιακών μεγάλων εταιρειών. Μερικές φορές, παραδοσιακές επιχειρήσεις εξαφανίζονται καθώς αρχίζουν να αναπτύσσονται νέα επιχειρηματικά έργα. Στις επιχειρήσεις αυτές, το κλειδί για την καινοτομία έγκειται στις διαδικασίες μετάβασης. Ιδιαίτερη προσοχή κατά τη διαδικασία αυτή πρέπει να δοθεί στους εργαζομένους, ώστε να μπορούν να παραμείνουν παρόντες χάρη σε κατάλληλους και προληπτικούς μηχανισμούς επαγγελματικής κατάρτισης.

4.2. Δεοντολογικές αρχές

4.2.1. Κατ’ αναλογία προς τις αρχές FRAND που προτείνει η Επιτροπή σε σχέση με τα ουσιώδη για τη λειτουργία προτύπων διπλώματα ευρεσιτεχνίας, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την εφαρμογή αρχών και προτύπων δικαιοσύνης, τηρουμένων των αναλογιών, και στα άλλα πεδία του δικαίου περί διανοητικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, οι αρχές FRAND αφορούν αυστηρά έναν νομικό περιορισμό του δικαίου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Αυτές οι αρχές δεν μπορούν απλά να υιοθετηθούν σε άλλους τομείς, αλλά πρέπει να εξετάζονται και να συζητούνται ανά περίπτωση ( 8 )

4.2.2. Ομοίως, η αρχή του λογισμικού ανοιχτού κώδικα πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς να ζημιώνεται η δημόσια έρευνα. Τα δημόσια ιδρύματα συχνά χρηματοδοτούν την επιστημονική έρευνα. Τα σχετικά άρθρα, προτού δημοσιευτούν στα εξειδικευμένα περιοδικά, υποβάλλονται σε αξιολόγηση από ομοτίμους («peer review»), οι οποίοι ελέγχουν το έργο των ερευνητών. Τα περιοδικά αυτά είναι διαθέσιμα στα κέντρα πανεπιστημιακής έρευνας μέσω παγκοσμιοποιημένων ψηφιακών δικτύων, όπως το «web of science». Για την πρόσβαση στα δίκτυα αυτά, το πανεπιστήμιο καλείται να καταβάλει υψηλό τίμημα, ενώ θα έπρεπε να είναι δυνατή η πρόσβαση στο περιεχόμενό τους σε λογικές τιμές. Τα πανεπιστήμια δεν θα έπρεπε να πληρώνουν ξανά για να μπορούν να προσφέρουν στους φοιτητές τους το πλεονέκτημα να διαβάζουν τα κείμενα προγενέστερων ερευνών. Αυτή η διπλή χρήση δημόσιων πόρων δεν φαίνεται αποτελεσματική και έρχεται σε αντίθεση με τις αξίες της δικαιοσύνης και της λογικής.

4.3. Κοινωνική προστασία

4.3.1. Το 85 % των εφευρέσεων οφείλονται σε μισθωτούς. Πρόκειται για μια σημαντική πρόκληση για την Επιτροπή, η οποία θεσπίζει ένα ισορροπημένο σύστημα επιβολής των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, που θα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνιακές προκλήσεις ( 9 ) . Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η κοινωνική προστασία του δημιουργικού εργαζομένου αποτελεί επίσης μέρος αυτής της ισορροπίας. Θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά το καθεστώς των καλλιτεχνών και των ερευνητών.

5. Εργαλεία για καλύτερη διαφύλαξη και έλεγχο των συμφερόντων των ενδιαφερομένων μερών

5.1. Οργάνωση των ενδιαφερομένων μερών (10)

5.1.1. Χάρη σε μια διακλαδική προσέγγιση, οι ορθές πρακτικές μπορούν να μεταφερθούν σε άλλους κλάδους: για παράδειγμα, οι αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των δημοσιογράφων μπορούν να διαπραγματευτούν με την επαγγελματική οργάνωση των εκδοτών τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας τους με αντάλλαγμα δίκαιους μισθούς, όπως εξάλλου και τη μεταγενέστερη χρήση των κειμένων τους σε άλλες (ψηφιακές) εφαρμογές. Οι δημοσιογράφοι μπορούν επίσης να συνάψουν συμφωνίες σχετικά με τις αρχές της ελευθερίας του Τύπου, την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, τους κώδικες που αφορούν το απόρρητο των δεδομένων, τα πνευματικά δικαιώματα των αναγνωστών.

5.1.2. Για να αναπτυχθεί ένα αξιόπιστο πλαίσιο πέραν των προβλεπόμενων από τον νόμο, όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να οργανώσουν μια διαβούλευση ώστε να συμφωνήσουν σχετικά με διαδικασίες μεταφοράς δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και να εφαρμόσουν κατάλληλους και βιώσιμους κώδικες συμπεριφοράς ή κλαδικές συμφωνίες, πρόσφορους για την ειδική κατάσταση και σε σχέση με τις ιδιαιτερότητες του εκάστοτε κλάδου και του συγκεκριμένου νομικού πεδίου.

5.1.3. Μια πλατφόρμα ΔΔΙ διαβουλεύσεων και διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών θα μπορούσε να αποφασίζει σχετικά με την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής των συμφωνιών που θα προκύπτουν από τις διαπραγματεύσεις. Η ΕΕ έχει μακρά παράδοση διαβούλευσης για την επίτευξη ισορροπημένου συνδυασμού των εθνικών και των ευρωπαϊκών συμφερόντων. Το προτεινόμενο φόρουμ διαβουλεύσεων θα μπορούσε να αναλάβει επίσης ρόλο διαμεσολάβησης, οργανώνοντας τους φορείς που εκπροσωπούν δημιουργούς, ερευνητές, καλλιτέχνες, μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), κοινωνικούς εταίρους (συνδικάτα και εργοδότες), πανεπιστήμια, επαγγελματικές οργανώσεις, ενδιαμέσους και δημόσιους φορείς, προκειμένου να συμμετέχουν στη λειτουργία του νομικού φόρουμ, σε συνεργασία με την Επιτροπή και με τους ευρωπαϊκούς φορείς: το EUIPO και το Παρατηρητήριο.

5.2. Οργάνωση και ευαισθητοποίηση των καταναλωτών

5.2.1. Η καταπολέμηση της παραποίησης προϋποθέτει επίσης την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών, μέσω εκστρατειών στα μέσα ενημέρωσης, για τον καλύτερο σεβασμό των δικαιωμάτων άυλης ιδιοκτησίας, χωρίς τα δικαιώματα του δημιουργού να θίγουν το δικαίωμα αντιγραφής για ιδιωτική χρήση. Επιπλέον, οι εκστρατείες αυτές θα πρέπει να ευαισθητοποιούν τους καταναλωτές στους κινδύνους που εγκυμονεί για την υγεία και την ασφάλειά τους η χρήση συγκεκριμένων προϊόντων παραποίησης/απομίμησης.

5.3. Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων δικαστικής επιβολής

5.3.1. Προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα των συστημάτων δικαστικής επιβολής, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής ( 11 ) όσον αφορά την έκκλησή της προς τα κράτη μέλη «να δημοσιεύουν συστηματικά τις δικαστικές αποφάσεις» και την πρόθεσή της να αποδίδει σημαντικό ρόλο στο EUIPO και στο Παρατηρητήριο. Εναπόκειται στην Επιτροπή να αποφασίσει για το ποιο κατάλληλο όργανο για τη διοργάνωση του διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερόμενων φορέων εντός μιας «Πλατφόρμας ΔΔΙ», εφόσον αυτό καταστήσει την πολιτική ΔΔΙ στην Ευρώπη πιο συνεπή και κατάλληλη για την Ενιαία Αγορά. Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης ότι είναι σκόπιμο να εξεταστεί η ανάπτυξη περαιτέρω εργαλείων εναλλακτικής επίλυσης διαφορών προκειμένου να προστατευτεί η αρχή της δικαιοσύνης.

5.3.2. Με την επιφύλαξη της ποινικής προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, την οποία η Επιτροπή δεν επανεξέτασε σε επίπεδο ΕΕ, η ΕΟΚΕ συμμερίζεται το έργο της Επιτροπής για τη βελτίωση του σεβασμού των ΔΔΙ ανά τον κόσμο. Επί του προκειμένου, είναι σκόπιμο να ενισχυθεί το συντονιστικό έργο μεταξύ του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (ΠΟΔΙ) και του EUIPO.

6. Αξιολόγηση της ανακοίνωσης της Επιτροπής

6.1. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι οι συστάσεις της Επιτροπής αφορούν κυρίως τον νομικό τομέα.

6.2. Με την επιφύλαξη των διαδικασιών απόδοσης δικαιοσύνης, θα ήταν επιθυμητό να δημιουργηθεί ένα ισχυρότερο πλαίσιο νομικής διαμεσολάβησης μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών, ώστε να διαμορφώνονται προτάσεις συμβιβασμού. Αυτή η διαδικασία συμφιλίωσης μπορεί να επιτρέψει την επίλυση διαφορών μεταξύ των διαφόρων μερών και να αποτρέψει πολύπλοκες, δαπανηρές και χρονοβόρες νομικές διαδικασίες. Η αρχή αυτή εφαρμόζεται ήδη στο Σύστημα του Ενιαίου Διπλώματος Ευρεσιτεχνίας, που διαθέτει κέντρο διαιτησίας και διαμεσολάβησης. Η ΕΟΚΕ στηρίζει τις προσπάθειες της Επιτροπής για την περαιτέρω εξέταση του ζητήματος σε συνεργασία με το EUIPO και επιδοκιμάζει και υποστηρίζει την ιδέα σε άλλους τομείς των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

6.3. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την έκκληση της Επιτροπής προς τη βιομηχανία να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα δέουσας επιμέλειας για την καταπολέμηση των προσβολών ΔΔΙ. Ωστόσο, προηγουμένως είναι επιθυμητό να παρασχεθούν συγκεκριμένα θεσμικά μέσα ώστε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να οργανώνονται και να συναντώνται προκειμένου να ανοίγουν και (όπου υφίσταται ήδη, π.χ. με μορφή Μνημονίου Συμφωνίας) να συνεχίζουν το διάλογο και να αποδίδουν το ΔΔΙ στον νόμιμο δικαιούχο. Πρέπει να προωθηθούν και να αναπτυχθούν εθελοντικές συμφωνίες στις οποίες θα συμμετέχουν δικαιούχοι δικαιωμάτων, διαδικτυακές πλατφόρμες, διαδικτυακές διαφημιστικές εταιρείες, πάροχοι υπηρεσιών διανομής και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.

Βρυξέλλες, 14 Μαρτίου 2018. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Γιώργος ΝΤΆΣΗΣ

(1) ΕΕ L 195 της 2.6.2004, σ. 16.

(2) COM(2017) 707 final, σ. 3, σημείο 1: «μέτρα τα οποία διευκολύνουν τα ενδιαφερόμενα ως προς τα ΔΔΙ μέρη να επωφεληθούν από ένα πιο ομοιογενές, δίκαιο και αποτελεσματικό σύστημα δικαστικής επιβολής στην ΕΕ».

(3) COM(2017) 708 final, εισαγωγή, δεύτερη φράση της τέταρτης παραγράφου: «Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι […] η οδηγία προβαίνει σε ελάχιστη εναρμόνιση (π.χ. το άρθρο 2 ρητά επιτρέπει στις εθνικές νομοθεσίες να προβλέπουν μέσα ευνοϊκότερα για τους δικαιούχους)».

(4) COM(2017) 712 final, σ. 1, δεύτερη φράση της πρώτης παραγράφου.

(5) COM(2017) 707 final, σ. 4, προτελευταία παράγραφος της εισαγωγής: «ενώ παράλληλα θα εξασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ανταμείβονται για τις επενδύσεις τους στην έρευνα, την ανάπτυξη και την τυποποίηση, και ως εκ τούτου ότι έχουν κίνητρο να προσφέρουν τις καλύτερες τεχνολογίες που διαθέτουν προς συμπερίληψή τους στα πρότυπα».

(6) Γραφείο διανοητικής ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), «Intellectual property rights intensive industries and economic performance in the European Union» (Κλάδοι που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και οικονομικά αποτελέσματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση), 2016.

(7) Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, το 5 % όλων των εισαγωγών στην ΕΕ αντιστοιχεί σε εμπορεύματα παραποίησης/απομίμησης και πειρατικά εμπορεύματα, ανερχόμενο κατά προσέγγιση σε 85 δισ. ευρώ παράνομου εμπορίου.

(8) Βλέπε σημείο 1.6.

(9) COM(2017) 707 final.

(10) Βλ. σημείο 3.8.1.

(11) COM(2017) 707 final, σ. 8.