ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠHΣ Σχετικά με το "Σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών 1999-2001" και το "Γενικό πλαίσιο για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών 1999-2003"

1. Εισαγωγη

Έχοντας φτάσει στο δεύτερο ήμισυ του τρέχοντος σχεδίου δράσης, είναι καιρός να εξετάσουμε την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής. Η παρούσα ενδιάμεση έκθεση παρέχει μια ανασκόπηση της κατάστασης εφαρμογής σε καθένα από τους γενικούς τομείς πολιτικής που προσδιορίστηκαν στο σχέδιο δράσης. Ωστόσο, πριν από την ανασκόπηση αυτή προηγείται ένα τμήμα που ανακαλεί διάφορους παράγοντες που είτε είχαν αισθητή επίδραση στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης ή πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την εξέταση των απαραίτητων διευθετήσεων για το υπόλοιπο διάστημα του σχεδίου δράσης.

Παράλληλα, σύμφωνα με το άρθρο 13 της απόφασης 283/1999/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η παρούσα έκθεση και ιδίως τα παραρτήματα 1 και 2 καλύπτουν την εκτέλεση κατά το 1999 και το 2000 του γενικού πλαισίου για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών σύμφωνα με τους τρεις στόχους πολιτικής όπως καθορίζονται στο σχέδιο δράσης πολιτικής υπέρ των καταναλωτών.

Το δημοσιονομικό πλαίσιο για την εκτέλεση της νομικής βάσης της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών για την περίοδο 1999-2003 καθορίστηκε σε 112,5 εκατομμύρια EUR. Οι συνολικές πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων για το έτος 1999 ανήλθαν σε 22,350 εκατομμύρια EUR και για το έτος 2000 [1]) σε 22,905 εκατομμύρια EUR. Το 1999 χρησιμοποιήθηκε το 100% των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων και το 98% των πιστώσεων πληρωμών. Το 2000 χρησιμοποιήθηκε το 90% των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων και το 75% των πιστώσεων πληρωμών. Το παράρτημα 1 παρουσιάζει αναλυτικά ποιες δραστηριότητες χρηματοδοτήθηκαν από κάθε στόχο πολιτικής το 1999 και το 2000. Το παράρτημα 2 παρουσιάζει τα ποσά που διατέθηκαν ως οικονομική ενίσχυση σε ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών και μεμονωμένα προγράμματα με τη βοήθεια της συμβουλευτικής επιτροπής εκπροσώπων των κρατών μελών το 1999 και το 2000.

[1] ) Το ποσό που διατέθηκε το έτος 2000 περιλαμβάνει τις ετήσιες συνεισφορές ύψους 1,8 % ή 405.000 EUR από τα κράτη ΕΖΕΣ/ΕΟΧ (Ισλανδία, Νορβηγία και Λιχτενστάιν) που συμμετέχουν στις δραστηριότητες σύμφωνα με την οδηγία 283/1999/EΚ.

Κατά το διάστημα που καλύπτεται από την παρούσα έκθεση, πραγματοποιήθηκαν ορισμένες οργανωτικές αλλαγές που επηρέασαν τις υπηρεσίες που είναι υπεύθυνες για τον τομέα της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών. Εξαιτίας των αλλαγών αυτών δεν έχει νόημα να γίνει σύγκριση ανά έτος, πάντως τον Απρίλιο του 2001 το προσωπικό της γενικής διεύθυνσης που είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών ήταν 67 άτομα συνολικά. [2])

[2] ) Ο συνολικός αυτός αριθμός περιελάμβανε 36 υπαλλήλους της κατηγορίας "A", 12 της κατηγορίας "B" και 19 της κατηγορίας "C".

2. Η πολιτικη υπερ των καταναλωτων σε ενα μεταβαλλομενο κοσμο

"Κατά την επόμενη τριετία θα ενηλικιωθεί η πολιτική υπέρ των καταναλωτών καθώς τα συμφέροντα των καταναλωτών και άλλα ζητήματα τα οποία επηρεάζουν άμεσα τον καθημερινό πολίτη, θα αποκτήσουν ιδιαίτερο βάρος". Η πρόταση αυτή με την οποία ξεκινούσε το "Σχέδιο δράσης πολιτικής υπέρ των καταναλωτών 1999-2001" επιβεβαιώθηκε από αρκετά γεγονότα κατά την τελευταία διετία, που επηρέασαν ιδίως την υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών. Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, συνετέλεσαν στο να έρθουν στο προσκήνιο ζητήματα που αφορούν τους καταναλωτές. Έγινε αντιληπτό με καθυστέρηση, τόσο σε επίπεδο ΕΚ όσο και σε εθνικό επίπεδο, ότι η πολιτική υπέρ των καταναλωτών δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά μάλλον βασικό στοιχείο της συνολικής χάραξης πολιτικής της ΕΕ.

Εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΚ, η πολιτική υπέρ των καταναλωτών απόκτησε πολύ μεγαλύτερη σημασία και αυτό αντικατοπτρίστηκε στο ψήφισμα του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 1999 για την "κοινοτική πολιτική 1999-2001" [3]), και τις γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [4]), της Επιτροπής των Περιφερειών [5]) και της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής [6]). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε υπόψη τα σημεία που εκφράστηκαν σε αυτές τις γνώμες κατά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης.

[3] ) Επίσημη Εφημερίδα C 206 της 21.7.99.

[4] ) Επίσημη Εφημερίδα C 279 της 1.10.99.

[5] ) CdR 181/99 fin.

[6] ) Επίσημη Εφημερίδα C 209 της 22.7.99.

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναδιαρθρώθηκαν για να εξασφαλιστεί μια πιο αποτελεσματική και συντονισμένη προσέγγιση των συμφερόντων των καταναλωτών. Επιπλέον, η ενσωμάτωση της διάστασης του καταναλωτή σε άλλες πολιτικές της ΕΚ αρχίζει να γίνεται συχνότερη και συνηθισμένη.

Ένα σημαντικό στοιχείο της αναδιάρθρωσης στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν η συγκέντρωση των θεμάτων που αφορούν την υγεία και την προστασία των καταναλωτών σε μία μόνο γενική διεύθυνση, υπό την ευθύνη ενός μόνο επιτρόπου. Η σημαντικότερη άποψη αυτής της αλλαγής ήταν ότι κατέστησε υπεύθυνη τη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Προστασίας των Καταναλωτών για την ασφάλεια των τροφίμων σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, από "το αλέτρι ως το πιάτο".

Την οργανωτική αυτή αλλαγή ακολούθησε πολύ σύντομα η έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 12 Ιανουαρίου 2000, του Λευκού βιβλίου για την ασφάλεια των τροφίμων [7]). Το Λευκό Βιβλίο σκοπεύει να επιτύχει τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας των τροφίμων και εκθέτει ένα ριζοσπαστικό μεταρρυθμιστικό σχέδιο. Περιέχει προτάσεις για ένα μείζον πρόγραμμα νομοθετικής μεταρρύθμισης που περιλαμβάνει την καθιέρωση μιας νέας ευρωπαϊκής υπηρεσίας τροφίμων. Αυτή η ριζικώς αναθεωρημένη πολιτική αντικαθιστά τα τμήματα του σχεδίου δράσης 1999-2001 που αφορούσαν την ασφάλεια των τροφίμων και επομένως, η παρούσα ενδιάμεση έκθεση δεν θα καλύψει την εφαρμογή των στοιχείων αυτών ούτε το έργο του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων. [8])

[7] ) "Λευκό βιβλίο για την ασφάλεια των τροφίμων" : COM (1999) 719 τελικό (12 Ιανουαρίου 2000)

[8] ) Βλέπε την ετήσια έκθεση του 1999 του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ) (http://europa.eu.int/comm/food/fs/inspections/policy_papers/vi_pol07_en.pdf

Οι διευθετήσεις αυτές αποτελούν σαφή ένδειξη ανάγκης να διατηρηθεί μια ευέλικτη προσέγγιση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης.

3. Προοδοσ στην εφαρμογη του σχεδίου δράσης

3.1. Στοχος πολιτικης: "Ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών σε όλη την ΕΕ"

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά που διακρίνουν τους καταναλωτές, ως συμμετέχοντες στη σύγχρονη οικονομία της αγοράς, από τις επιχειρήσεις, είναι ο σχετικός τους κατακερματισμός. O κατακερματισμός αυτός πηγάζει από δύο παράγοντες: το πολύ ευρύ φάσμα αγορών στο οποίο πρέπει να δράσουν οι καταναλωτές για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους, και η προφανής απροθυμία τους να θεωρήσουν τις συλλογικές ενέργειες ως φυσικό τρόπο για να αυξήσουν, ή να ασκήσουν, την επίδρασή τους στην αγορά.

Σε επίπεδο ΕΚ, αυτό οδήγησε στη γενική παραδοχή ότι χρειάζονται μέτρα για να ενισχύσουν τη θέση του καταναλωτή στην αγορά και ότι η προώθηση της "ενίσχυσης της φωνής των καταναλωτών σε όλη την ΕΕ" θα μπορούσε να συνεισφέρει σημαντικά στο σκοπό αυτό. Ο στόχος αυτός υπογραμμίζει την ανάγκη, αφενός να αποκτήσουν οι καταναλωτές μεγαλύτερη επίγνωση της σημασίας του ρόλου τους στην αγορά και αφετέρου να βελτιωθούν οι μέθοδοι διαβίβασης των αναγκών των καταναλωτών στις επιχειρήσεις και στα άτομα που χαράσσουν πολιτική. Ενέργειες για να ενισχυθεί η θέση του καταναλωτή ως συμμέτοχος στην αγορά μπορούν να αναληφθούν από διάφορους ενδιαφερομένους, και κυρίως από τους ίδιους τους καταναλωτές είτε μεμονωμένα είτε μέσω ενώσεων καταναλωτών.

Όσον αφορά την εκτέλεση του προϋπολογισμού, το μεγαλύτερο μέρος των πιστώσεων, δηλαδή περίπου 12,5 εκατομμύρια EUR το 1999 και 10 εκατομμύρια EUR το 2000, χρησιμοποιήθηκαν για την επιδίωξη αυτού του στόχου πολιτικής.

* Τομεας δρασης: Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των ενώσεων καταναλωτών

Στα ζητήματα των καταναλωτών, όπως και σε πολλούς άλλους τομείς ανθρώπινης δραστηριότητας, οι συλλογικές ενέργειες συχνά μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές από τις ενέργειες μεμονωμένων ατόμων. Οι ενώσεις των καταναλωτών μπορούν να ενισχύσουν τη θέση του καταναλωτή στην αγορά συγκεντρώνοντας πληροφορίες, μειώνοντας το κόστος πρόσβασης σε συμβουλές εμπειρογνωμόνων και παρέχοντας μια πιο σταθερή βάση για διάλογο με τις επιχειρήσεις και για πολιτική δράση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολούθησε να υποστηρίζει τις ενώσεις των καταναλωτών με δύο τρόπους:

* προσφέροντας οικονομική ενίσχυση και

* προσφέροντας λειτουργική υποστήριξη για διεθνείς συναντήσεις.

Όσον αφορά την οικονομική ενίσχυση των ενώσεων καταναλωτών στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολούθησε τις απαιτήσεις που καθορίζονται στην "απόφαση για τη θέσπιση ενός γενικού πλαισίου για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών". [9]) Δημοσιεύθηκαν προσκλήσεις υποβολής αιτήσεων για οικονομική ενίσχυση από τον προϋπολογισμό του 1999, 2000 και 2001.

[9] ) Απόφαση 283/1999/EΚ

Προκειμένου να βελτιωθεί ο συνολικός αντίκτυπος αυτού του είδους χρηματοδότησης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή γενικά προσπάθησε να συγκεντρώσει τα περιορισμένα ποσά διαθέσιμων πόρων σε λιγότερα σχέδια ενώ ταυτόχρονα ενεθάρρυνε τις οργανώσεις των καταναλωτών να ενώσουν τις δυνάμεις τους σε σχέδια κοινού ενδιαφέροντος. Ως ανταπόκριση στην πρόσκληση υποβολής σχεδίων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρατηρήθηκε σταδιακή μείωση του αριθμού των προτάσεων που υποβλήθηκαν από το 1998: 378 προτάσεις το 1998, 210 το 1999 και 178 το 2000. Αυτό οφείλεται κυρίως στον καλύτερο προσδιορισμό των ενεργειών που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν στην πρόσκληση υποβολής σχεδίων. Άλλος ένας λόγος μπορεί να είναι η απαίτηση, σύμφωνα με τη νομική βάση, οι οργανώσεις των καταναλωτών να συνεισφέρουν κατά κανόνα τουλάχιστον το 50% των συνολικών δαπανών του σχεδίου. Αυτός ο νέος κανόνας εφαρμόστηκε συστηματικά με λίγες εξαιρέσεις.

Το παράρτημα 2 παρουσιάζει τα ποσά που διατέθηκαν ως οικονομική ενίσχυση σε ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών και μεμονωμένα σχέδια το 1999 και το 2000. Οι αποφάσεις σχετικά με τις πιστώσεις λαμβάνονται με τη βοήθεια της συμβουλευτικής επιτροπής για τις κοινοτικές δραστηριότητες υπέρ των καταναλωτών που αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών. Η πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής έγινε στις 18 Μαρτίου 1999. Ο εσωτερικός κανονισμός και οι τρόπος εργασίας της επιτροπής έχουν πλέον καθιερωθεί. Έχουν πραγματοποιηθεί πέντε συνεδριάσεις από το Μάρτιο του 1999 και υπάρχει τακτική επαφή μέσω του δικτύου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που διευκολύνει τη συνεργασία και τη μετάδοση πληροφοριών.

H συμβουλευτική επιτροπή έχει εκδώσει γνωμοδοτήσεις σχετικά με σχέδια μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αφορούν τα κριτήρια επιλογής των οργανώσεων και των σχεδίων σύμφωνα με τα άρθρα 2 β) και γ) καθώς και την επιλογή των δικαιούχων βάσει της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σύμφωνα με τη νομική βάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρείχε στη συμβουλευτική επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες που επρόκειτο να χρηματοδοτηθούν καθώς και τα αποτελέσματα των αποφάσεων σχετικά με τις δαπάνες.

Το 1999 η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για οικονομική ενίσχυση για ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών καθώς και για μεμονωμένα σχέδια έληξε στις 30 Νοεμβρίου 1998. Αν και η απόφαση 283/1999/EΚ τέθηκε σε ισχύ μόλις το Φεβρουάριο του 1999, οι όροι και τα κριτήρια χρηματοδότησης είχαν ήδη προβλεφθεί στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων. Η οικονομική ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν τα έξοδα λειτουργίας τεσσάρων ευρωπαϊκών οργανώσεων των καταναλωτών ανήλθε σε 1,42 εκατομμύρια EUR το 1999.

Το 2000 η προθεσμία υποβολής αιτήσεων για οικονομική ενίσχυση για ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών καθώς και για μεμονωμένα σχέδια έληγε στις 15 Οκτωβρίου 1999. Η οικονομική ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν τα έξοδα λειτουργίας ευρωπαϊκών οργανώσεων των καταναλωτών ανήλθε συνολικά σε περίπου 1,6 εκατομμύρια EUR το 2000. Εκτός από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ενώσεων Καταναλωτών (BEUC), την Ευρωπαϊκή Ένωση για το συντονισμό της αντιπροσώπευσης των καταναλωτών στην τυποποίηση (ANEC), την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Συνεταιρισμών Καταναλωτών (Euro Coop) και τη Συνομοσπονδία των Οικογενειακών Οργανώσεων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (Coface) χρηματοδοτήθηκε επίσης μια νέα οργάνωση, η Ευρωπαϊκή Ένωση Καταναλωτών (AEC), που ιδρύθηκε την άνοιξη του 2000, για να καλύψει ένα μέρος των εξόδων λειτουργίας της.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε επίσης τις αιτήσεις για οικονομική ενίσχυση των ευρωπαϊκών οργανώσεων των καταναλωτών για το έτος 2001. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να διακόψει την οικονομική ενίσχυση της Euro Coop και της Coface.

Προκειμένου να προσφέρει μια έγκυρη βάση για να κριθεί η αποτελεσματικότητα της οικονομικής ενίσχυσης προς τις ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών τα τελευταία έτη ανατέθηκε μια εξωτερική αξιολόγηση και η έκθεση θα είναι διαθέσιμη τον Οκτώβριο του 2001.

Η ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τις οργανώσεις των καταναλωτών συμπεριέλαβε επίσης συναντήσεις σε επίπεδο ΕΚ, είτε σε βάση ad hoc είτε στο πλαίσιο μιας συνεχούς διαδικασίας. Η παρουσία τόσο του προέδρου κ. Prodi όσο και του επιτρόπου κ. Byrne στην ετήσια συνέλευση των οργανώσεων των καταναλωτών το Νοέμβριο του 2000 αποτέλεσε σαφή ένδειξη του γεγονότος ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει μεγαλύτερη σημασία στη διάσταση των καταναλωτών στις πολιτικές της ΕΕ.

Το έτος 2000 πραγματοποιήθηκε επίσης η εναρκτήρια συνεδρίαση της αναδιοργανωμένης επιτροπής καταναλωτών [10]). Η νέα επιτροπή καταναλωτών αποτελείται από 20 τακτικά μέλη και 20 αναπληρωτές που διορίζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με ανανεώσιμη τριετή θητεία (1 ανά κράτος μέλος συν 5 εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών ενώσεων καταναλωτών: AEC, ANEC, BEUC, COFACE, EURO-COOP). Προορίζεται να αναλάβει πιο προορατικό ρόλο από την προκάτοχό της στην εκπλήρωση της συμβουλευτικού της ρόλου της απέναντι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

[10] Απόφαση της Επιτροπής της 4ης Μαΐου 2000 περί σύστασης επιτροπής καταναλωτών (2000/323/ΕΚ)

Η ανάγκη να ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα των καταναλωτών κατά τη χάραξη πολιτικής δεν σταματά στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει αρκετά βήματα για να επιτύχει την καλύτερη εκπροσώπηση των καταναλωτών σε διεθνές επίπεδο.

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τον υπερατλαντικό διάλογο καταναλωτών (TACD) παρέχοντάς του οικονομική ενίσχυση και συντονισμό. Αυτό το σημαντικό φόρουμ οργανώσεων των καταναλωτών των ΗΠΑ και της ΕΕ έχει στόχο την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών στη χάραξη πολιτικής στην ΕΕ και τις ΗΠΑ. Οι συστάσεις που εκπόνησαν οι ομάδες εργασίας του TACD αφορούν παγκόσμιες ανησυχίες των καταναλωτών όπως τα τρόφιμα, το ηλεκτρονικό εμπόριο και άλλα ζητήματα που συνδέονται με το εμπόριο και την υγεία. Απευθύνονται στις κυβερνήσεις της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις αρχές των ΗΠΑ και αποσκοπούν στην αύξηση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην υπερατλαντική χάραξη πολιτικής. O TACD επιδιώκει να συνεισφέρει στη διαδικασία της διατλαντικής οικονομικής εταιρικής σχέσης παρακολουθώντας προσεκτικά την ημερήσια διάταξη διαφόρων επιτροπών της και αντιδρά στα θέματα που αφορούν άμεσα τους καταναλωτές. Παρακολουθεί επίσης στενά και άλλες διαδικασίες χάραξης πολιτικής, όπως εκείνες στον ΟΟΣΑ ή τον ΠΟΕ. Ο TACD κλήθηκε να παρακολουθήσει τη διάσκεψη κορυφής ΗΠΑ-ΕΕ στην Ουάσινγκτον στις 18 Δεκεμβρίου 2000, όπου οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν με τους αρχηγούς κρατών της διάσκεψης σημαντικά θέματα της πολιτικής ατζέντας των ΗΠΑ-EΕ που έχουν αντίκτυπο στους καταναλωτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε επίσης επαφές με την Αυστραλία και την Ιαπωνία προκειμένου να αναπτυχθεί διμερής συνεργασία σε καταναλωτικά θέματα.

* Τομεας δρασης: Καλύτερη εξυπηρέτηση των καταναλωτών της ΕΕ μέσω των ευρωθυρίδων

Ύστερα από την αξιολόγηση της λειτουργίας του δικτύου από την έναρξή της το 1991, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να επαναπροσδιορίσει την αποστολή των ευρωθυρίδων του καταναλωτή επεκτείνοντας τα καθήκοντά τους προκειμένου να συμπεριλάβουν εκτός από τα ζητήματα που προκύπτουν από διασυνοριακές συναλλαγές των καταναλωτών και το γενικότερο στόχο της ενημέρωσης των καταναλωτών σχετικά με τα δικαιώματά τους κατά την καθημερινή ζωή τα οποία απορρέουν από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το δίκτυο θα αυξηθεί περαιτέρω σε σημείο που οκτώ κράτη μέλη έχουν ήδη αποφασίσει ή σκέφτονται να χρησιμοποιήσουν την ευρωθυρίδα ως το κέντρο διαλογής τους για το ευρωπαϊκό εξωδικαστικό δίκτυο (ΕΕΔ).

Κατά συνέπεια, ορισμένα από τα κέντρα που είχαν ανοίξει ήδη κοντά σε χερσαία σύνορα μεταφέρθηκαν στην πρωτεύουσα ή σε άλλη κεντρική περιοχή από όπου μπορεί να εξυπηρετηθεί καλά ένα ολόκληρο κράτος μέλος. Επί του παρόντος λειτουργούν 11 κέντρα σε 9 κράτη μέλη [11]). Στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να ιδρύσει τουλάχιστον από ένα κέντρο σε κάθε χώρα πριν τη λήξη του τρέχοντος σχεδίου δράσης (τέλος του 2001). Η οικονομική ενίσχυση που προσφέρεται στις ευρωθυρίδες ήταν περίπου 2 εκατομμύρια EUR τόσο το 1999 όσο και το 2000.

[11] ) Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία (2), Λουξεμβούργο, Γερμανία (2), Φινλανδία και Αυστρία

Οι διευθετήσεις αυτές παρέχουν σαφή εικόνα των δυσχερειών που μπορεί να προκύψουν όταν οι ενέργειες δρομολογούνται σε βάση ad hoc χωρίς να εξετάζονται οι στρατηγικές τους συνέπειες, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής συνδυασμένης δράσης με άλλες ενέργειες.

* Τομεας δρασης: Αποτελεσματικός διάλογος καταναλωτών και επιχειρήσεων

Δεδομένης της έμφασης που δίνεται στις ανταγωνιστικές αγορές ως σημαντικό όργανο για την προώθηση της ευημερίας των καταναλωτών, η προσοχή στρέφεται όλο και περισσότερο στη σχέση ανάμεσα στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις και αναζητείται τρόπος βελτίωσής της προς αμοιβαίο όφελος. Από την άποψη της πολιτικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενδιαφέρεται κυρίως για το βαθμό στον οποίο ο διάλογος καταναλωτών και επιχειρήσεων μπορεί να οδηγήσει σε σύμφωνες λύσεις που θα μειώσουν την ανάγκη για νομοθεσία, θα συμπληρώσουν τη νομοθεσία ή θα προσθέσουν αξία στη νομοθεσία.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε μια μελέτη των "μη υποχρεωτικών κανόνων", για να αναλύσει σε ποιο βαθμό η ορθή πρακτική σε εθνικό επίπεδο μπορεί να εφαρμοστεί και να επαυξηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν περίμενε την ολοκλήρωση της μελέτης πριν αρχίσει να διερευνά τις δυνατότητες χρήσης του διαλόγου καταναλωτών και επιχειρήσεων σε πρακτικές περιπτώσεις.

Διεξήχθη διάλογος ανάμεσα σε εκπροσώπους των καταναλωτών και του τραπεζικού τομέα σχετικά με την κτηματική πίστη για να συζητηθεί ένας κώδικας σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες που χορηγούνται για στεγαστικά δάνεια. Ύστερα από αρκετούς γύρους συζητήσεων επετεύχθη συμφωνία σχετικά με το περιεχόμενο του κώδικα αυτού το Νοέμβριο του 2000. Μεσολάβησε ένα διάστημα προκειμένου να επικυρωθεί από τις αρμόδιες αρχές των μερών της διαπραγμάτευσης και η συμφωνία υπεγράφη στις 5 Μαρτίου 2001. Την 1η Μαρτίου 2001 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε σύσταση που επικυρώνει τον κώδικα και καλεί τον κλάδο κτηματικής πίστης να συμμορφωθεί με τις διατάξεις της. [12].

[12] Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις προσυμβατικές πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές από πιστωτές που χορηγούν στεγαστικά δάνεια, Ε(2001) 477 τελικό.

Ένας άλλος τομέας στον οποίο ο διάλογος έχει παίξει σημαντικό ρόλο είναι το ηλεκτρονικό εμπόριο. Από συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, κατέστη σαφές ότι ήταν απαραίτητες ενέργειες για να διευκρινίσουν την κατάσταση όσον αφορά κώδικες χρήσης και σχετικά προγράμματα "σήματος αξιοπιστίας" προκειμένου να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Ο πολλαπλασιασμός των ανταγωνιζομένων κωδίκων και σημάτων αξιοπιστίας θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση στους καταναλωτές και έτσι να κλονίσει, αντί να ενισχύσει, την εμπιστοσύνη τους. Παρομοίως, οι επιχειρήσεις ενδεχομένως να δυσκολεύονταν να αποφασίσουν ποιον κώδικα να ακολουθήσουν. Επομένως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε συζητήσεις με μια αντιπροσωπευτική ομάδα από οργανώσεις των καταναλωτών και των επιχειρήσεων σχετικά με το αν είναι εφικτό να αναπτυχθεί ένα σαφές και έγκυρο πλαίσιο πιστοποίησης (σε επίπεδο ΕΕ) και επαλήθευσης (πιθανόν σε εθνικό επίπεδο). Οι εργασίες για την καθιέρωση ενός συνόλου αρχών ως σημείο αναφοράς με το οποίο θα συγκρίνονται όλοι οι γενικοί κώδικες έχουν ήδη προχωρήσει αρκετά. Όταν συμφωνούνται τέτοιοι κώδικες ή παρόμοια προγράμματα ανάμεσα σε επιχειρήσεις, θα πρέπει φυσικά να συμμορφώνονται με τους κανόνες του ανταγωνισμού.

* Τομεας δρασης: Νέα προσέγγιση των εκστρατειών ενημέρωσης

Η ασφάλεια των τροφίμων απασχολεί όλο και περισσότερο όλους τους καταναλωτές. Μια μελέτη του Ευρωβαρομέτρου, που διεξήχθη το 1997, ανακάλυψε ότι σχεδόν το 68% των Ευρωπαίων πολιτών ανησυχούσε για την ασφάλεια των τροφίμων και ζητούσε καλύτερη ενημέρωση σχετικά με το θέμα. Εκτός από το ότι νιώθουν πως απειλούνται, πολλοί καταναλωτές αισθάνονται προδομένοι και πιστεύουν ότι οι μέθοδοι εντατικής παραγωγής που αρχικά αναπτύχθηκαν με στόχο να παράγουν αρκετά τρόφιμα για όλους υπερέβησαν κάθε λογικό όριο.

Στην προσπάθειά της να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Για την ενημερωτική εκστρατεία που κάλυπτε τα έτη 1998-1999, οι εργολήπτες ενθαρρύνθηκαν να επικεντρώσουν στο θέμα της επισήμανσης των τροφίμων (ιδίως τους αριθμούς E και άλλα στοιχεία που αφορούν την ασφάλεια), τη δυνατότητα εξακρίβωσης της προέλευσης των τροφίμων και τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Καθώς η ασφάλεια των τροφίμων παρέμεινε η κύρια ανησυχία του κοινού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίχθηκε στην επιτυχία της προηγούμενης εκστρατείας όταν ξεκίνησε την "Εκστρατεία εκπαίδευσης στην ασφάλεια των τροφίμων" (2000-2001). Αν και το θέμα (η ασφάλεια των τροφίμων) παρέμεινε το ίδιο, ζητήθηκε από τους εργολήπτες που επιλέχθηκαν να αναπτύξουν εκπαιδευτικό (παρά ενημερωτικό) υλικό και να προσδιορίσουν τις ομάδες στόχους με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Οι στόχοι της εκστρατείας περιλαμβάνουν:

* Την εκπαίδευση σαφώς προσδιορισμένων ομάδων καταναλωτών στις γενικές αρχές και σε απλά πρακτικά θέματα της ασφάλειας των τροφίμων.

* Την προώθηση του ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν οι οργανώσεις των καταναλωτών με την παροχή συμβουλών σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων.

* Την έναρξη συνεχούς διαλόγου των ενδιαφερομένων μερών: οργανώσεων των καταναλωτών, εθνικών αρχών και επαγγελματικών φορέων σχετικά με την ασφάλεια των τροφίμων.

* Την υποκίνηση του ενδιαφέροντος των μέσων μαζικής ενημέρωσης για την ασφάλεια των τροφίμων.

Εκτός από αυτές τις εκστρατείες ενημέρωσης, οι καταναλωτές μπορούν επίσης να ενημερωθούν σχετικά με τα δικαιώματά τους στην εσωτερική αγορά μέσω της πρωτοβουλίας "Διάλογος με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις". Στο πλαίσιο αυτής της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το 2000 ένα οδηγό με τίτλο "Διεκδικώντας τα δικαιώματά σας στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά" που περιελάμβανε ένα τμήμα "μέσα προσφυγής των καταναλωτών". Επίσης ενημερώνεται ο οδηγός "Αγορά αγαθών και υπηρεσιών στο πλαίσιο της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς".

* Τομεας δρασης: Στενή συνεργασία με τα κράτη μέλη στην εκπαίδευση των καταναλωτών

Τα τελευταία έτη, ιδίως στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ενιαίας αγοράς η ανάγκη εκπαίδευσης των καταναλωτών γινόταν όλο και πιο έκδηλη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με τη συνθήκη του Άμστερνταμ, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1999, η κοινοτική αρμοδιότητα στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των καταναλωτών επιβεβαιώθηκε. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε προτεραιότητα στην υποκίνηση της ανταλλαγής εμπειρίας και ορθής πρακτικής ανάμεσα στα κράτη μέλη. Στη δράση αυτή συμμετείχαν δύο είδη οργανισμών: δημόσιες αρχές και οργανώσεις των καταναλωτών.

Όσον αφορά τις σχέσεις με τις δημόσιες αρχές, η "Ομάδα εργασίας εθνικών εμπειρογνωμόνων στην εκπαίδευση των καταναλωτών" συνεδρίασε στις 15 Σεπτεμβρίου 2000. Η ομάδα αυτή θα αποτελέσει το κύριο φόρουμ ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειρίας με τα κράτη μέλη. Το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τις οργανώσεις των καταναλωτών είχε ως γενικό στόχο να ενθαρρύνει τη συνεργασία δύο συμπληρωματικών δικτύων, που το ένα καλύπτει τα κράτη μέλη του Βορρά και το άλλο καλύπτει τις περισσότερες χώρες του Νότου. Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέδωσε τις πληροφορίες και την εμπειρία που αποκτήθηκαν από τρία πρότυπα σχέδια (που κάλυπταν την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία) που σχεδιάστηκαν με στόχο να ενσωματώσουν την εκπαίδευση των καταναλωτών στο κανονικό σχολικό πρόγραμμα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρείχε επίσης οικονομική ενίσχυση για την ίδρυση ενός Ευρωπαϊκού Σχολείου Καταναλωτών στην Καντάβρια της Ισπανίας, και σε ένα σχέδιο στο Ηνωμένο Βασίλειο, που έχει σκοπό να εκπαιδεύσει νέους ενήλικες σε οικονομικά θέματα.

Εκτός από τις παραπάνω εξελίξεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολούθησε να υποστηρίζει τον "Διαγωνισμό νέου καταναλωτή", που προσελκύει διαρκώς μεγαλύτερο αριθμό νέων. Ο αριθμός των ομάδων που συμμετείχαν στο διαγωνισμό του 1999-2000 με θέμα "Ο καταναλωτής τον 21ο αιώνα", ξεπέρασε τις 1.200, δημιουργώντας νέο ρεκόρ [13]). Συμβαδίζοντας με το ζωηρό δημόσιο ενδιαφέρον για την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, το 2000-2001 ο διαγωνισμός είχε θέμα "Η διατροφή - προώθηση ισορροπημένου διαιτολογίου".

[13] ) Από τότε που ξεκίνησε ο διαγωνισμός, ο αριθμός των δηλώσεων συμμετοχής ήταν 222 (1993/94), 505 (1994/95), 551 (1995/96), 613 (1996/97), 1160 (1998/99) και 1213 (1999/00). Το 1997/98 δεν διοργανώθηκε διαγωνισμός.

3.2. Στοχος πολιτικης: "Υψηλό επίπεδο υγείας και ασφάλειας για τους καταναλωτές της ΕΕ"

* Τομεας δρασης: Χάραξη πολιτικής με βάση επιστημονικά δεδομένα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι η απόκτηση επιστημονικών συμβουλών υψηλής ποιότητας, όταν ενδείκνυται για την ανάπτυξη πολιτικής που αφορά την προστασία των καταναλωτών γενικά και την υγεία των καταναλωτών ειδικότερα, έχει ύψιστη σημασία. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ολόκληρο το σύστημα επιστημονικών συμβουλών αναμορφώθηκε ανάμεσα στον Ιούνιο και τον Οκτώβριο του 1997 προκειμένου να αντανακλά τις αρχές της αρτιότητας, της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας. Υπάρχει τώρα μια επιστημονική συντονιστική επιτροπή και οκτώ νέες επιστημονικές επιτροπές. [14]) Πέντε από αυτές τις επιστημονικές επιτροπές είναι αφιερωμένες στην ασφάλεια των τροφίμων και οι άλλες τρεις είναι:

[14] ) Απόφαση 97/404/ΕΚ της Επιτροπής της 10ης Ιουνίου 1997 (Επίσημη Εφημερίδα L 169 της 27.06.97) και Απόφαση 97/579/ΕΚ της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 1997 (Επίσημη Εφημερίδα L 237 της 28.8.97).

* Η επιστημονική επιτροπή καλλυντικών και μη εδώδιμων προϊόντων που προορίζονται για καταναλωτές.

* Η επιστημονική επιτροπή φαρμακευτικών προϊόντων και ιατροτεχνολογικών προϊόντων. και

* Η επιστημονική επιτροπή για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον

Παρά τις σχετικά πρόσφατες αλλαγές στη δομή των επιστημονικών επιτροπών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ξεκινήσει μια ανασκόπηση των μεθόδων εργασίας των επιστημονικών επιτροπών. Ανταποκρινόμενη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε εντολή σε τρεις διαπρεπείς καθηγητές, μέλη των επιστημονικών επιτροπών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, να εξετάσουν το ισχύον σύστημα παροχής επιστημονικών συμβουλών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό το φως του τρόπου λειτουργίας του στο πλαίσιο της νέας δομής. Για τη διευκόλυνση της αποστολής τους διοργανώθηκε δημόσια ακρόαση στις 4 και 5 Νοεμβρίου 1999. Η έκθεση ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 1999 [15]).

[15] ) Η έκθεση διατίθεται στο διαδίκτυο (http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/future_food_en.html)

Το 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε τη διαδικασία για να ανανεώσει την εντολή της επιστημονικής συντονιστικής επιτροπής (ΕΣΕ) και των οκτώ εξειδικευμένων επιστημονικών επιτροπών. Από ένα κατάλογο 483 υποψηφίων που απάντησαν σε ανοικτή πρόσκληση έκφρασης ενδιαφέροντος, διορίστηκαν μέλη των επιστημονικών επιτροπών συνολικά 151 ανεξάρτητοι επιστήμονες.

Τα νέα μέλη κατ' αρχήν διορίζονται για τριετή περίοδο, αλλά η θητεία τους μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα με την πρόοδο που θα πραγματοποιηθεί όσον αφορά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Τροφίμων. Μόλις αρχίσει να λειτουργεί η υπηρεσία θα αναλάβει εκείνη την ευθύνη για τις επιστημονικές συμβουλές στον τομέα της ασφάλειας των τροφίμων.

Οι δαπάνες στο πλαίσιο αυτού του στόχου πολιτικής ανήλθαν σε 4,8 εκατομμύρια EUR το 1999 και σε 4,6 εκατομμύρια EUR το 2000.

Τομεας δρασης: Πιο ασφαλή προϊόντα και υπηρεσίες (εκτός των τροφίμων)

Απώτατος σκοπός αυτής της πτυχής της πολιτικής της ΕΕ υπέρ των καταναλωτών είναι να διατίθενται στην αγορά μόνον ασφαλή προϊόντα και υπηρεσίες. Αυτός ο στόχος πολιτικής έχει σχεδιαστεί με στόχο να εξυπηρετεί διπλό σκοπό, εξασφαλίζοντας τόσο ένα υψηλό και συνεπές επίπεδο προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των καταναλωτών σε ολόκληρη την Ευρώπη όσο και τη σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Μεγάλο μέρος του έργου στον τομέα αυτό αφορά τη νομοθεσία ή άλλες ενέργειες που έχουν άμεσο αντίκτυπο στη συμπεριφορά της αγοράς, όπως είναι η τυποποίηση ή οι αυτοπροαίρετοι κώδικες. Κατά το διάστημα που καλύπτει η παρούσα έκθεση, ολοκληρώθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη οι εξής ιδιαίτερα σημαντικές ενέργειες:

* Το Μάρτιο του 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση [16]) ανασύνταξης της ισχύουσας οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων. Σκοπός της ήταν να εξασφαλίσει τη διάθεση στην αγορά ασφαλών προϊόντων και μόνο εισάγοντας αυστηρότερες υποχρεώσεις για τους παραγωγούς και τους διανομείς, καλύτερο ορισμό των κριτηρίων ασφαλείας των προϊόντων, πιο αποτελεσματική παρακολούθηση της αγοράς, πιο συστηματική συνεργασία των αρχών των κρατών μελών που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή της νομοθεσίας, πιο αποτελεσματικά μέτρα έκτακτης ανάγκης σε κοινοτικό επίπεδο και ευκολότερη πρόσβαση των καταναλωτών σε πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους που παρουσιάζουν τα προϊόντα.

[16] ) Επίσημη Εφημερίδα C 337E της 28.11.00.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε απόφαση [17]) περί έγκρισης μέτρων που απαγορεύουν τη διάθεση στην αγορά παιχνιδιών και προϊόντων παιδικής φροντίδας κατασκευασμένων από μαλακό PVC που περιέχουν ορισμένες φθαλικές ενώσεις τα οποία κατά τη χρήση μπαίνουν στο στόμα παιδιών ηλικίας μικρότερης από 3 ετών. Η απόφαση αυτή παρατάθηκε τέσσερις φορές το 2000. Το Νοέμβριο του 2000 εγκρίθηκε πρόταση της Επιτροπής [18]) για την τροποποίηση της οδηγίας σχετικά με τους περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων [19]) και της οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την ασφάλεια των παιχνιδιών [20]), και η πρόταση αυτή συζητείται τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.

[17] ) Απόφαση 1999/815/ΕΚ (Επίσημη Εφημερίδα L 315 της 9.12.99).

[18] ) Επίσημη Εφημερίδα C 116E της 26.4.00.

[19] ) 76/769/EΟΚ της 27ης Ιουλίου 1976

[20] ) Οδηγία 88/378/EEC της 3ης Μαΐου 1988

* Έχουν ξεκινήσει οι προπαρασκευαστικές ενέργειες και οι διαβουλεύσεις για την εκπόνηση ανακοίνωσης σχετικά με την ανάγκη ενδεχόμενης πρωτοβουλίας στον τομέα της ασφάλειας των υπηρεσιών που παρέχονται στους καταναλωτές.

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε τροποποιημένη πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για τις απαιτήσεις ασφαλείας και τη βεβαίωση επαγγελματικής επάρκειας των πληρωμάτων θαλάμου στην πολιτική αεροπορία [21]).

[21] ) COM (1999) 68 τελικό

* Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε την αξιολόγηση της εφαρμογής της σύστασης του Συμβουλίου 86/666/ΕΟΚ που αφορά την πυρασφάλεια στα υπάρχοντα ξενοδοχεία [22]), προκειμένου να εκσυγχρονίσει και να ενισχύσει τις απαιτήσεις που θεσπίζει.

[22] ) Επίσημη Εφημερίδα L 384 της 31.12.86

Οι ρυθμιστικές ενέργειες χρειάζονται την ενίσχυση άλλων ειδών δράσης, όπως είναι η παρακολούθηση, η συλλογή στοιχείων και η ευαισθητοποίηση. Η πραγματοποίηση παρόμοιων συνοδευτικών ενεργειών συμπεριέλαβε, ιδίως,

* Μια μελέτη για την εφαρμογή της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων που αποτέλεσε τη βάση της έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο [23]) και της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανασύνταξη της οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων [24]).

[23] ) Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της 29ης Μαρτίου 2000 σχετικά με την εμπειρία που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή της οδηγίας 92/59/ΕΟΚ για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων [COM(2000)140 τελικό].

[24] ) COM(2000)139 τελικό της 29.3.2000

* Τη βελτίωση και αναβάθμιση των "συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης", με βάση τα αποτελέσματα επισκέψεων και συζητήσεων στα κράτη μέλη: αποκτήθηκε τεχνογνωσία για την τεχνική αξιολόγηση των προϊόντων που κοινοποιούνται στο σύστημα και για την τεχνική ανάπτυξη ενός συστήματος που να βασίζεται στο διαδίκτυο.

* Την έκδοση εντολών που ζητούν από τον κατάλληλο φορέα τυποποίησης να αναπτύξει νέα ή βελτιωμένα πρότυπα ασφαλείας που αφορούν μεταξύ άλλων, τα προϊόντα παιδικής φροντίδας, τον εξοπλισμό των λούνα παρκ και τους αναπτήρες.

3.3. Στοχος πολιτικης: Απόλυτος σεβασμός των οικονομικών συμφερόντων των καταναλωτών της ΕΕ

Η εσωτερική αγορά έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών της ΕΕ, π.χ. υποκινώντας ανταγωνιστικές τιμές, αυξάνοντας την ποιότητα των υπηρεσιών και προσφέροντας μεγαλύτερη ποικιλία. Οι καταναλωτές θα πρέπει να θεωρούνται αδιάσπαστο τμήμα αυτής της αγοράς. Είναι εξίσου σημαντικό για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς να εξασφαλιστεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στις αγορές τους στο εξωτερικό όσο είναι και η διευκόλυνση του διασυνοριακού εμπορίου για τις επιχειρήσεις. Προκειμένου να πραγματοποιηθεί αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει την απομάκρυνση των εμποδίων που τίθενται στη διασυνοριακή ζήτηση, έτσι ώστε η διάσταση του καταναλωτή να μπορέσει να αναπτυχθεί παράλληλα με τη διάσταση των επιχειρήσεων της εσωτερικής αγοράς.

Ωστόσο, επαρκές επίπεδο εμπιστοσύνης θα επιτευχθεί μόνον εάν υπάρξει απόλυτος σεβασμός των οικονομικών συμφερόντων του καταναλωτή. Παρά την έμφαση που δίνεται συχνά στη βελτίωση της αποδοτικότητας της αγοράς ως μέσο διαφύλαξης της ευημερίας, η νομοθεσία διαδραματίζει ακόμα πολύ σημαντικό ρόλο όσον αφορά την προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών. Ωστόσο, η νομοθεσία αυτή θα είναι πλήρως αποτελεσματική μόνον εάν οι σχετικές αρχές παρέχουν τη σωστή παρακολούθηση και εφαρμογή.

Οι δαπάνες που υπάγονται σε αυτό το στόχο πολιτικής αυξήθηκαν κατά λίγο περισσότερο από 1 εκατομμύριο EUR από το 1999 ως το 2000, και ανέρχονται συνολικά σε περίπου 5,6 εκατομμύρια EUR. Αυτό αντανακλά την αύξηση των ενεργειών που σχετίζονται με την εισαγωγή του ευρώ.

* Τομεας δρασης: Ανάπτυξη φιλικής προς τον καταναλωτή εσωτερικής αγοράς στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών

Η ανάπτυξη του τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών τα τελευταία έτη χαρακτηρίζεται από την διαρκώς μεγαλύτερη σημασία του για την οικονομία γενικότερα, την μεγαλύτερη ποικιλία και αυξανόμενη πολυπλοκότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, την ταχεία ανάπτυξη ηλεκτρονικών υπηρεσιών και την ανάπτυξη των διασυνοριακών συναλλαγών. Η κατάσταση αυτή περιπλέκεται περαιτέρω με τις διαφορές μεταξύ των κρατών μελών που συνδέονται με κοινωνικούς, πολιτιστικούς, νομικούς και θεσμικούς παράγοντες.

Το πλαίσιο αυτό δικαιολογεί σαφώς την πολιτική για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε επίπεδο ΕΚ και αποτελεί ένδειξη της δυσκολίας να αναπτυχθεί μια παρόμοια πολιτική. Προκειμένου να ανταποκριθεί στην πρόκληση αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το 1997 ανακοίνωση για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες [25]) που περιγράφει τις ενέργειες που ενσωματώθηκαν στο σχέδιο δράσης για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών.

[25] ) COM (97) 309

Η πρόταση οδηγίας σχετικά με την εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προς τους καταναλωτές [26]) εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 19 Νοεμβρίου 1998 και υποβλήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Ύστερα από συζητήσεις με το Συμβούλιο, συντάχθηκε κατάλογος των εθνικών υποχρεώσεων προηγούμενης ενημέρωσης. Ο κατάλογος αυτός ολοκληρώθηκε κατά τα μέσα Ιουλίου 2000. Αν και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας το Μάρτιο του 2000 προέτρεψε το Συμβούλιο να καταλήξει σε κοινή θέση πριν το τέλος του έτους 2000, οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται ακόμα.

[26] ) COM(1998) 468 (ΕΕ C 385, 11.12.1998)

Η πρώτη νομοθεσία της ΕΚ στον τομέα αυτόν ήταν η οδηγία [27]) για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που διέπουν την καταναλωτική πίστη. Η οδηγία αυτή τροποποιήθηκε μεταγενέστερα το 1990 και το 1998. Ωστόσο, ο ταχύς ρυθμός καινοτομίας στον τομέα αυτό δημιούργησε νέα προβλήματα και ζητήματα που επηρεάζουν τους καταναλωτές και απαιτούν δράση. Συντάχθηκε ένα "έγγραφο εργασίας" που καλύπτει αυτές τις ανησυχίες και απεστάλη στους εθνικούς εμπειρογνώμονες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για διαβουλεύσεις πριν την σύνταξη επίσημης πρότασης για νέα οδηγία.

[27] ) Οδηγία 87/102/ΕΟΚ της 22ας Δεκεμβρίου 1986

Τον Ιούλιο του 1997, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε σύσταση για τα μέσα ηλεκτρονικής πληρωμής [28]) που εκσυγχρόνισε μια προηγούμενη σύσταση του 1988 για τις κάρτες πληρωμής. Τα μέσα που καλύπτονται από τη σύσταση είναι τα εξής:

[28] ) Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις συναλλαγές που γίνονται με μέσα ηλεκτρονικής πληρωμής (εκδότης-κάτοχος) 97/489/ΕΚ -30.07.97

* προϊόντα "πρόσβασης σε τραπεζικό λογαριασμό": μέσα που παρέχουν πρόσβαση εξ αποστάσεως σε λογαριασμούς που διατηρούνται σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, συνήθως σε τράπεζες. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει τις τραπεζικές εργασίες μέσω τηλεφώνου ή κατ' οίκον καθώς και τις κάρτες πληρωμής.

* προϊόντα "ηλεκτρονικού χρήματος": μέσα στα οποία αποθηκεύεται ηλεκτρονική αξία είτε σε κάρτες με μαγνητική λωρίδα ή με μικροκύκλωμα, είτε σε μνήμες ηλεκτρονικού υπολογιστή (προϊόντα "ηλεκτρονικού χρήματος" ή "κυβερνοχρήματος").

Η σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορούσε τις συναλλαγές που πραγματοποιούνται με παρόμοια μέσα και εξέθετε τους κύριους κανόνες που διέπουν τη σχέση μεταξύ εκδότη και κατόχου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε μια μελέτη προκειμένου να αξιολογήσει το βαθμό εφαρμογής της σύστασης αυτής και η τελική έκθεση της μελέτης αυτής αναμένεται να ολοκληρωθεί το Μάρτιο του 2001.

Όσον αφορά τον ίδιο τον κανονισμό για το ηλεκτρονικό χρήμα, στις 18 Σεπτεμβρίου 2000 εκδόθηκε "οδηγία για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος" [29]). Η οδηγία αυτή διευκρινίζει ιδίως τη θέση των ιδρυμάτων ηλεκτρονικού χρήματος σε σχέση με τις τραπεζικές οδηγίες, καθορίζει τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας (για το αρχικό και το μόνιμο κεφάλαιο, τα όρια των επιτρεπόμενων επενδύσεων, κτλ.) και καθορίζει κανόνες σχετικά με τη δυνατότητα εξαργύρωσης.

[29] ) Οδηγία 2000/46/ΕΚ της 18ης Σεπτεμβρίου 2000

Το σχέδιο δράσης για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες υπογράμμισε την επείγουσα ανάγκη για τη δημιουργία μιας πραγματικά ενοποιημένης αγοράς λιανικού εμπορίου στην οποία θα προστατεύονται δεόντως τα συμφέροντα των καταναλωτών και των παρεχόντων υπηρεσίες και υπέδειξε τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές ως τον τομέα όπου απαιτείται δράση κατά προτεραιότητα. Είναι απαραίτητο να υπάρχει μια σαφής και κοινή προσέγγιση των κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές ώστε να εξασφαλιστεί η ελεύθερη διασυνοριακή παροχή των ασφαλιστικών υπηρεσιών και να διατηρηθεί η προστασία των ασφαλιζομένων σε υψηλό επίπεδο. Η πρόταση οδηγίας σχετικά με την ασφαλιστική διαμεσολάβηση [30]), που σχεδιάστηκε με σκοπό να εκσυγχρονίσει τους ισχύοντες κοινοτικούς κανόνες που θεσπίστηκαν το 1976, εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 25 Σεπτεμβρίου 2000.

[30] ) COM (2000) 511

Τον Απρίλιο του 2000 διεξήχθη συζήτηση στο Συμβούλιο Κατανάλωσης σχετικά με την "υπερχρέωση". Ως επακόλουθο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε δύο μελέτες. Η πρώτη είχε σκοπό να συλλέξει στατιστικά στοιχεία σχετικά με το βαθμό διασυνοριακής οφειλής, ενώ η δεύτερη σχεδιάστηκε για να εξετάσει τη νομοθεσία των κρατών μελών σχετικά με τις οφειλές. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών θα αποτελέσουν χρήσιμη συνεισφορά στο έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει τα μέσα της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Ιδίως οι τροποποιήσεις της οδηγίας για την καταναλωτική πίστη έχουν σκοπό να οδηγήσουν σε πιο συνειδητοποιημένες και συνετές πρακτικές δανεισμού.

Το Φεβρουάριο του 2001, η Επιτροπή ίδρυσε ένα διασυνοριακό δίκτυο εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, που ονομάζεται FIN-NET, μαζί με 40 περίπου εθνικά συστήματα επίλυσης διαφορών από την ΕΕ και τις χώρες του ΕΟΧ. Αυτό το δίκτυο συνεργασίας έχει σκοπό να προσφέρει στους καταναλωτές εύκολη και συνειδητοποιημένη πρόσβαση σε εξωδικαστική επίλυση διαφορών σχετικά με ζητήματα διασυνοριακών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, να εξασφαλίσει την ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στα διάφορα συστήματα, έτσι ώστε οι διασυνοριακές διαφορές να επιλύονται όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, αποτελεσματικά και με επαγγελματισμό, και να εξασφαλίσει ότι τα εξωδικαστικά συστήματα επίλυσης διαφορών των διαφόρων κρατών μελών συμμορφώνονται με ένα κοινό σύνολο ελαχίστων εγγυήσεων. Η Επιτροπή θα εκδώσει έναν οδηγό του καταναλωτή για την εξωδικαστική επίλυση διασυνοριακών διαφορών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στο τέλος του 2001.

* Τομεας δρασης: Ένα ενιαίο νόμισμα για τους καταναλωτές

Στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, οι προετοιμασίες για την εισαγωγή του ευρώ απασχολούν αυτή την εποχή τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους καταναλωτές. Η διαδικασία εξοικείωσης με το ευρώ είναι δύσκολη για τους περισσότερους καταναλωτές καθώς τα χρήματα προσφέρουν ένα πλαίσιο αξιών που επηρεάζει τη σκέψη και τη συμπεριφορά των ατόμων και δεν αλλάζει εύκολα. Το θέμα αυτό δεν αφορά μόνον τους καταναλωτές που ενδιαφέρονται περισσότερο για τα ευρωπαϊκά ζητήματα ή τους πιο δραστήριους, αλλά όλους τους πολίτες της ζώνης του ευρώ σε όλο το ηλικιακό φάσμα.

Αν και κυρίως υπεύθυνα για την εξασφάλιση της ομαλής μετάβασης στο ευρώ είναι τα κράτη μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεισέφερε επίσης σημαντικά στις προσπάθειες που αποσκοπούν να εξοικειώσουν τους καταναλωτές περισσότερο με το νέο νόμισμα. Αυτές περιλαμβάνουν την ανάπτυξη εργαλείων ενημέρωσης και κατάρτισης (η έννοια και το δίκτυο του "ευρώ χωρίς δυσκολία") και την χρηματοδότηση ειδικών συνεδριάσεων για εκπαιδευτές από ενώσεις των καταναλωτών και άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις που φροντίζουν ειδικά για άτομα που ενδεχομένως να έχουν δυσκολίες προσαρμογής στο νέο νόμισμα (π.χ. οι τυφλοί, οι κωφοί, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με νοητική καθυστέρηση).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει επίσης διάφορες ενέργειες (ετήσιες μελέτες και δημοσκοπήσεις) με στόχο να ενθαρρύνει την ορθή πρακτική στις επιχειρήσεις. Οι ενέργειες αυτές αφορούσαν, κυρίως, την παρακολούθηση της αντίδρασης των επιχειρήσεων στις τρεις συστάσεις σχετικά με το ευρώ, που καλύπτουν:

* Τη διπλή αναγραφή των τιμών και τα τοπικά παρατηρητήρια.

* Τα τραπεζικά έξοδα. και

* Την ενημέρωση των καταναλωτών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί τις διάφορες ενέργειες που πραγματοποιούνται ήδη καθώς και τις αντιδράσεις των καταναλωτών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκοπεύει να εκδώσει, τον Οκτώβριο του 2001, μια νέα σύσταση σχετικά με πρακτικά θέματα που αφορούν την εισαγωγή του ευρώ, που θα περιλαμβάνει ένα τμήμα με ζητήματα που είναι σημαντικά για τους καταναλωτές.

Οι πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων που υπάγονται σε αυτόν τον τομέα δράσης ανήλθαν συνολικά σε 2,7 εκατομμύρια EUR το 2000.

* Τομεας δρασης: Διατήρηση ενός εκσυγχρονισμένου ρυθμιστικού πλαισίου

Η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από γρήγορο ρυθμό αλλαγών σε πολλούς τομείς. Επομένως, ασκείται διαρκής πίεση στους δημόσιους φορείς προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο παραμένει συναφές. Η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων της ισχύουσας νομοθεσίας καθώς και την εξέταση της ανάγκης για νέα νομοθεσία ως αποτέλεσμα, π.χ. των μεταβαλλόμενων τεχνικών του μάρκετινγκ ή λόγω της καινοτομίας των προϊόντων. Στον τομέα αυτό, όταν εξετάζει συγκεκριμένους τομείς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταφεύγει συχνά σε μεμονωμένες μελέτες από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες. [31])

[31] ) Για παράδειγμα διεξήχθη μια μελέτη για το πώς μπορεί να τροποποιηθεί η οδηγία σχετικά με την παραπλανητική διαφήμιση προκειμένου να καλύπτει τους παραπλανητικούς ισχυρισμούς για την υγεία και μια άλλη σχετικά με το αν η ισχύουσα νομοθεσία της ΕΚ υπέρ των καταναλωτών χρειάζεται να εκσυγχρονιστεί εξαιτίας των νέων συνθηκών που δημιούργησε η κοινωνία της πληροφορίας

Γενικότερα, ευρύτερος στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να απλοποιήσει το νομοθετικό πλαίσιο όπου αυτό είναι δυνατόν. Επομένως, τα σημεία που αφορούν την αναθεώρηση των οδηγιών για την παραπλανητική διαφήμιση και την πώληση κατ' οίκον, που συμπεριλήφθηκαν στο αρχικό σχέδιο δράσης, αναβλήθηκαν καθώς θα εξεταστούν στο πλαίσιο της προσεχούς εκτενούς πράσινης βίβλου για το μέλλον της προστασίας των καταναλωτών. Αυτό αποτελεί παράδειγμα του οφέλους που μπορεί να προκύψει όταν εφαρμόζεται ευέλικτη προσέγγιση στην εκτέλεση του σχεδίου δράσης με στόχο την επίτευξη συνεπέστερης στρατηγικής προσέγγισης ενός συγκεκριμένου ζητήματος.

* Τομεας δρασης: Καλύτερη εφαρμογή και παρακολούθηση της ισχύουσας νομοθεσίας

Η νομοθετική διαδικασία της ΕΚ χαρακτηρίζεται από τη συμμετοχή αρκετών ειδών οργάνων σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλές ευκαιρίες για διαφορετικές ερμηνείες των νομικών απαιτήσεων και διαφορετικά επίπεδα εφαρμογής στην πράξη. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε ένα φάσμα ενεργειών που έχουν σχεδιαστεί προκειμένου να βελτιώσουν τη διαδικασία εφαρμογής και παρακολούθησης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρησιμοποίησε τον άτυπο διάλογο με τα κράτη μέλη πριν τη μεταφορά στην εθνική νομοθεσία ως μέσο βελτίωσης της εθνικής νομοθεσίας εφαρμογής. Πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με την 'τιμή ανά μονάδα μετρήσεως' (τον Ιανουάριο του 1999), τις 'πωλήσεις εξ αποστάσεως' (τον Οκτώβριο του 1999), και τη 'συγκριτική διαφήμιση' και τις 'αγωγές παραλείψεως' (το Νοέμβριο του 1999). Προγραμματίζονται περαιτέρω συναντήσεις με θέμα την οδηγία σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών. Παρόμοιες συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης μετά την μεταφορά στην εθνική νομοθεσία προκειμένου να εξεταστούν τυχόν προβλήματα που προκύπτουν.

Το έργο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν τελειώνει μόλις θεσπιστεί και τεθεί σε ισχύ η νομοθεσία, καθώς πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση μήπως προκύψουν τυχόν προβλήματα. Για παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέταξε εκθέσεις για την εφαρμογή της οδηγίας 93/13/EΚ σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές [32]) και τις καταγγελίες των καταναλωτών σε σχέση με τις εξ αποστάσεως πωλήσεις και τη συγκριτική διαφήμιση [33]).

[32] ) COM(2000)248 τελικό της 27.04.2000

[33] ) COM(2000)127 τελικό της 10.03.2000

Ωστόσο, το μεγαλύτερο βάρος της παρακολούθησης και της εφαρμογής το αναλαμβάνουν οι αρχές ελέγχου κάθε κράτους μέλους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεθάρρυνε τα ευρωπαϊκά μέλη του διεθνούς δικτύου εποπτείας της εμπορίας (IMSN) να βελτιώσουν τις συνθήκες συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των μελών σε άτυπη βάση. Συναντήσεις του "Ευρωπαϊκού IMSN" πραγματοποιήθηκαν το Σεπτέμβριο του 1999, το Μάρτιο και τον Οκτώβριο του 2000 και το Μάρτιο του 2001. [34]) Αναπτύσσονται τεχνικά εργαλεία που θα επιτρέψουν στα μέλη της υποομάδας να βελτιστοποιήσουν τις ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών (είτε για συγκεκριμένα προβλήματα είτε για ορθές πρακτικές).

[34] ) Η Επιτροπή συμμετέχει στις συνεδριάσεις αυτής της υποομάδας, αλλά δεν αναλαμβάνει την προεδρία ούτε καθορίζει την ημερήσια διάταξη. Η συνεισφορά της Ευρωπαϊκή Επιτροπής περιορίζεται στην ανάληψη του ρόλου της γραμματείας και την παροχή αίθουσας συνεδριάσεων και διερμηνείας όταν αναλαμβάνει την προεδρία του IMSN μη ευρωπαϊκό μέλος και επομένως οι συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού IMSN διεξάγονται στις Βρυξέλλες.

Παρά τις πρωτοβουλίες αυτές, η εμπειρία έχει αποδείξει ότι είναι δύσκολο να αναπτυχθεί αποτελεσματική διοικητική συνεργασία σε άτυπη, ad hoc βάση. Η υπάρχουσα άτυπη συνεργασία δεν ασχολείται καθόλου με ζητήματα για τα οποία απαιτείται η συνεργασία των εθνικών διοικήσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Χρειάζεται ένα πιο επίσημο σύστημα που θα:

* Παρακολουθεί συστηματικά τις εξελίξεις προκειμένου να εντοπίζει και να αντιμετωπίζει προβλήματα.

* Δίνει κοινοτική διάσταση στην πρακτική εφαρμογή της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών.

* Παρέχει το απαραίτητο πλαίσιο για την ανάληψη του νέου ρόλου που ανέθεσε η συνθήκη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την παρακολούθηση των εθνικών πολιτικών υπέρ των καταναλωτών.

* Παρέχει μια πλατφόρμα συνεργασίας σε μη νομοθετικές πρωτοβουλίες.

* Παρέχει το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι διοικήσεις των υποψήφιων χωρών μπορούν να βελτιώσουν τους μηχανισμούς εφαρμογής τους έως την προσχώρησή τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκπονήσει σύντομα πράσινη βίβλο σχετικά με το μέλλον της προστασίας των καταναλωτών που, μεταξύ άλλων, θα εξετάσει την επιλογή της σύνταξης οδηγίας πλαισίου σχετικά με τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα κράτη μέλη.

* Τομεας δρασης: Υπηρεσίες κοινής ωφελείας

Το 1996 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια πρώτη ανακοίνωση για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη [35]). Η ανακοίνωση αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του ρόλου των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών κοινής ωφελείας ως σημαντικής άποψης του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Πιο πρόσφατα, το Σεπτέμβριο του 2000, μια νέα ανακοίνωση για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη [36]) διευκρίνισε περαιτέρω την πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα αυτό. Η νέα ανακοίνωση επαναλαμβάνει ότι ο κύριος στόχος δράσης πρέπει να είναι να εξυπηρετούνται με τον καλύτερο τρόπο τα συμφέροντα του κοινού προσφέροντας πρόσβαση σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας με προσιτές τιμές.

[35] ) Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη': 26.9.1996; COM(96) 443

[36] ) Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας στην Ευρώπη':15.9.2000; COM(2000) 580

Η ουσιώδης φύση των υπηρεσιών κοινής ωφελείας οδήγησε επίσης στη δημιουργία διαφόρων επιπέδων διαλόγου. Το Δεκέμβριο του 1999 η Επιτροπή καταναλωτών ενέκρινε τις αρχές που θεωρήθηκε ότι πρέπει να τηρηθούν κατά την ανάπτυξη της έννοιας της καθολικής υπηρεσίας. Πραγματοποιήθηκαν επίσης αρκετές συζητήσεις σε διάφορα συμβούλια κατανάλωσης, που κατέληξαν στην υιοθέτηση μιας διακήρυξης για τις υπηρεσίες κοινής ωφελείας από το συμβούλιο εσωτερικής αγοράς/κατανάλωσης στις 30 Νοεμβρίου 2000.

Συνεχίστηκαν επίσης οι εργασίες για την ανάπτυξη της διάστασης του καταναλωτή σε συγκεκριμένους τομείς. Το 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια νέα δέσμη νομοθετικών μέτρων για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών που περιελάμβανε μια πρόταση οδηγίας για τις καθολικές υπηρεσίες και τα δικαιώματα του χρήστη. Η πρόταση τροποποίησης της οδηγίας για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες προβλέπει επίσης την ανάπτυξη υψηλότερου επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την προστασία των επιβατών αεροπορικών μεταφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση [37]) τον Ιούνιο του 2000.

[37] ) Ανακοίνωση για την 'Προστασία των επιβατών αεροπορικών μεταφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση'. 21.6.2000. COM(2000) 365

Τέλος, στο πλαίσιο της σειράς δημοσκοπήσεων της κοινής γνώμης με το Ευρωβαρόμετρο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε, από τον Απρίλιο ως το Μάιο του 2000, μια ειδική δημοσκόπηση με τίτλο "Ευρωπαίοι και υπηρεσίες κοινής ωφελείας" [38]). Η ικανοποίηση των καταναλωτών από την πρόσβαση, την τιμή, την ποιότητα, τις διαθέσιμες πληροφορίες, τους όρους των συμβάσεων, τη διαχείριση των καταγγελιών, μετρήθηκε για ένα συγκεκριμένο καλάθι υπηρεσιών, που περιελάμβανε την κινητή και σταθερή τηλεφωνία, την παροχή ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και ύδατος, τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, τις αστικές μεταφορές και τις υπεραστικές σιδηροδρομικές υπηρεσίες.

[38] ) Ευρωβαρόμετρο N° 53 - Οκτώβριος 2000 - Τα αποτελέσματα και η περίληψη διατίθενται στη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/consumers/policy/developments/serv_gen_int/

* Τομεας δρασης: Καλύτερη ενσωμάτωση των οικονομικών συμφερόντων του καταναλωτή σε άλλες πολιτικές της ΕΕ

Εξ ορισμού, οι καταναλωτές λειτουργούν σε ένα περιβάλλον αγοράς που υπόκειται στις κοινωνικές, οικονομικές, νομικές, πολιτικές και θεσμικές δυνάμεις του εκάστοτε τομέα. Επομένως, η πολιτική υπέρ των καταναλωτών, σε οποιοδήποτε επίπεδο, δεν μπορεί να αναπτυχθεί μεμονωμένα αλλά πρέπει να προωθεί τα συμφέροντα των καταναλωτών σε ένα πλαίσιο όπου διακυβεύονται και άλλα συμφέροντα. Αυτός είναι ο λόγος που η έννοια της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών θεωρείται όλο και περισσότερο ότι εξασφαλίζει την ενσωμάτωση των συμφερόντων των καταναλωτών στην ανάπτυξη όλων των άλλων συναφών τομέων πολιτικής.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε επίπεδο ΕΚ και την τελευταία διετία, επιχειρήθηκε η ενσωμάτωση των συμφερόντων των καταναλωτών με ενθαρρυντικά αποτελέσματα στους παρακάτω τομείς:

Εσωτερική αγορά, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού εμπορίου & των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών // Πολιτική για την κοινωνία της πληροφορίας, συμπεριλαμβανομένων των τηλεπικοινωνιών

// Πολιτική για τις μεταφορές συμπεριλαμβανομένων των αερομεταφορών

Πολιτική για τον ανταγωνισμό // Οπτικοακουστική πολιτική

Εισαγωγή του ευρώ // Ενεργειακή πολιτική

Γεωργική πολιτική // Αλιευτική πολιτική

Εφαρμογή του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου //

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής, η σημερινή προσέγγιση τείνει να είναι λίγο ad hoc και απαιτείται μια πιο σταθερή και πιο συστηματική βάση για την ενσωμάτωση των συμφερόντων των καταναλωτών σε όλες τις σχετικές πολιτικές της ΕΚ προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος που καθορίζεται στο άρθρο 153 της συνθήκης. Αυτό θα πρέπει να το θυμόμαστε κατά την ανάπτυξη του επόμενου σχεδίου δράσης.

4. Μαθηματα που πηραμε απο το τρεχον σχέδιο δράσης

Το τρέχον σχέδιο δράσης θα λήξει στο τέλος του 2001 και, επομένως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αρχίσει σύντομα τη διαδικασία κατάρτισης νέου σχεδίου δράσης. Κατά τη διαδικασία της προετοιμασίας του επόμενου σχεδίου δράσης θα ληφθεί υπόψη η εμπειρία που αποκτήθηκε την τελευταία διετία και, ιδίως, τρία κύρια μαθήματα:

* Τα πλεονεκτήματα της ευελιξίας κατά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης.

* Η ανάγκη να υιοθετηθεί μια πιο στρατηγική προσέγγιση της πολιτικής της ΕΕ υπέρ των καταναλωτών.

* Η σημασία της αποτελεσματικής ενσωμάτωσης της διάστασης του καταναλωτή σε όλες τις συναφείς πολιτικές της ΕΕ.

Ευελιξία κατά την εφαρμογή

Αν και το σχέδιο δράσης καταρτίστηκε για μια τριετία, αυτό το χρονικό όριο δεν πρέπει να αποτελεί "καλούπι" που αποκλείει κάθε δυνατότητα προσαρμογής. Αντίθετα, το σχέδιο δράσης πρέπει να θεωρείται ως βάση μιας δυναμικής διαδικασίας που, ενώ παρέχει επαρκώς σταθερά θεμέλια για τον προγραμματισμό των πόρων, είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Για παράδειγμα, το τρέχον σχέδιο δράσης χρειάστηκε να προσαρμοστεί προκειμένου να ληφθούν υπόψη, κυρίως:

* Η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η ασφάλεια των τροφίμων ως θέμα πρωταρχικής σημασίας, και

* Η ταχεία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Μια πιο στρατηγική προσέγγιση

Αν και η διατήρηση αυτής της ευελιξίας προσφέρει σαφή πλεονεκτήματα, προσαρμογές πρέπει να γίνονται μόνον εντός των ορίων του συμφωνηθέντος πλαισίου πολιτικής. Πράγματι, μια από τις επικρίσεις που ακούστηκαν για το τρέχον σχέδιο δράσης ήταν ότι αποτελεί σε μεγάλο βαθμό ένα "συνονθύλευμα" πολυάριθμων μεμονωμένων ενεργειών χωρίς καλά δομημένη υποκείμενη στρατηγική, μέσω της οποίας να μπορεί να αναπτυχθεί συνδυασμένη δράση ανάμεσα στους διάφορους στόχους και ενέργειες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κάποια έλλειψη συνοχής, π.χ. με τη συμπερίληψη συγκεκριμένων ενεργειών χωρίς να υπάρχει ένας υποκείμενος πολιτικός στόχος.

Αν και υπάρχουν ιστορικοί λόγοι για αυτή την προσέγγιση, η πρόσφατη αναγνώριση της σημασίας της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών δικαιολογεί τη στροφή προς μια πιο συστηματική και στρατηγική προσέγγιση που θα παρέχει μια ισχυρή βάση για μία πιο συνεκτική πολιτική. Αυτή η διαφορετική προσέγγιση θα απαιτήσει ενέργειες σε δύο κύριους τομείς:

* Την ανάπτυξη μιας "βάσης γνώσεων" [39]);

[39] ) Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενέργειας που θα συνεισφέρει στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού ερευνητικού χώρου.

* Tην εισαγωγή τεχνικών εκτίμησης του αντικτύπου.

Tο τρέχον σχέδιο δράσης, όπως και οι προκάτοχοί του, παρεμποδίστηκε, ως ένα βαθμό, από την περιορισμένη διαθεσιμότητα στοιχείων που είναι απαραίτητα για να αποκτήσουμε συνειδητοποιημένη γνώμη. Πράγματι, την τελευταία δεκαετία σημαντικός αριθμός ενεργειών που αφορούν τους καταναλωτές που πραγματοποιήθηκαν με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έγιναν σε δοκιμαστική βάση ακριβώς για να ξεπεραστεί αυτή η έλλειψη πληροφοριών. Ωστόσο, στην εξελισσόμενη εποχή της πληροφορίας, χρειάζεται μια πιο συστηματική και ολοκληρωμένη προσπάθεια για να αναπτυχθεί η κατάλληλη "βάση γνώσεων" ως απαραίτητο εργαλείο που θα βοηθήσει στην ανάπτυξη πολιτικής.

Ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή έγινε με την προετοιμασία έκδοσης με τίτλο "Γεγονότα και αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τους Ευρωπαίους καταναλωτές". Συγκεντρώνοντας τα πιο συναφή και χρήσιμα δεδομένα στον τομέα αυτό, η έκδοση αυτή θα βελτιώσει τη διαθεσιμότητα της βασικής τεκμηριωμένης πληροφόρησης, που αποτελεί την απαραίτητη βάση για την αξιολόγηση και ανάπτυξη πολιτικής υπέρ των καταναλωτών. Το υλικό αυτό θα περιέχει στοιχεία από διάφορες πηγές που περιλαμβάνουν τη στατιστική υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, άλλες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθώς και εξωτερικές έρευνες και μελέτες. Ήδη ξεκίνησε το έργο της συλλογής των σχετικών στοιχείων και η τελική έκδοση αναμένεται να γίνει προς το τέλος του 2001.

Το υλικό αυτό θα είναι πολύ χρήσιμο για την αξιολόγηση και ανάπτυξη πολιτικής υπέρ των καταναλωτών και θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των καταναλωτών γενικότερα. Η έκθεση αυτή απευθύνεται όχι μόνο στα άτομα που χαράσσουν πολιτική, αλλά και στις οργανώσεις των καταναλωτών και το ευρύ κοινό.

H συνέπεια της στρατηγικής υπέρ των καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των συναφών ενεργειών θα μπορούσαν να βελτιωθούν με μια πιο συστηματική προσφυγή σε τεχνικές αξιολόγησης των αποτελεσμάτων. Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε οποιοδήποτε στάδιο του προγράμματος. Μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από την εφαρμογή του προγράμματος ή της πολιτικής (δηλαδή ex ante), οπότε αξιολογείται ο πιθανός αντίκτυπος μιας προγραμματισμένης πολιτικής επέμβασης. Μπορεί επίσης να πραγματοποιηθεί αφού τελειώσει το πρόγραμμα ή η πολιτική (δηλαδή ex post), οπότε εκτιμάται ο αντίκτυπός τους.

Οι τεχνικές αυτές θα βοηθήσουν:

* να αποφασιστεί, ex ante, ποιες πολιτικές και ενέργειες είναι οι πιο κατάλληλες για την επίτευξη των στόχων που έχουν προσδιοριστεί. και επίσης

* να εξακριβωθεί, ex post, εάν επιτεύχθηκε στην πράξη ο αναμενόμενος αντίκτυπος.

Πραγματοποιήθηκαν ήδη οι ακόλουθες αξιολογήσεις δραστηριοτήτων μέσω συμβάσεων με εξωτερικές εταιρίες:

- τα πρότυπα σχέδια για τη βιώσιμη κατανάλωση, για τα οποία η έκθεση παρελήφθη στις 11.9.2000.

- το σχέδιο "Consumerland" (ένας εικονικός κόσμος για τους καταναλωτές που βασίζεται στην πληροφορική), για το οποίο η αξιολόγηση παρελήφθη στις 22.12.2000.

- η εκστρατεία για την ασφάλεια των τροφίμων, για την οποία η έκθεση παρελήφθη στις 30.3.2001.

Επιπλέον, βρίσκεται υπό εξέλιξη η αξιολόγηση της οικονομικής ενίσχυσης που παρέχεται στις ευρωπαϊκές οργανώσεις των καταναλωτών και η έκθεση αναμένεται να παρουσιαστεί το Σεπτέμβριο του 2001.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκοπεύει να ζητήσει εξωτερική αξιολόγηση σχετικά με το κατά πόσο υλοποιήθηκαν οι δεσμεύσεις που ανέλαβε στο τρέχον σχέδιο δράσης. Η αξιολόγηση αυτή θα συνεισφέρει στη γενική αξιολόγηση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης. Ωστόσο, προκειμένου να αποτελέσει έγκυρη βάση για μια πιο πλήρη και διαφανή εκτίμηση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας με την οποία διεξάγεται η πολιτική υπέρ των καταναλωτών, θα καταβληθεί κάθε προσπάθεια για τη βελτίωση της ικανότητας των υπηρεσιών της Επιτροπής να πραγματοποιούν αξιολογήσεις τόσο ex ante όσο και ex post.

Αποτελεσματική ενσωμάτωση

Το άρθρο 153 παράγραφος 2 της συνθήκης του Άμστερνταμ αναφέρει ότι "οι απαιτήσεις προστασίας του καταναλωτή λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή άλλων κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων ." Όπως προαναφέρθηκε, οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν για να εξασφαλιστεί ότι οι πολιτικές πρωτοβουλίες της EΚ λαμβάνουν πλήρως υπόψη τα συμφέροντα των καταναλωτών ήταν όλο και πιο επιτυχημένες. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές καταβλήθηκαν σε μεγάλο βαθμό σε βάση ad hoc. Επιπλέον, καθώς δεν τηρήθηκε συστηματικά το αρχείο αυτού του έργου, δεν πρόκειται να αναγνωριστεί σύντομα η έκταση της τυχόν επιτυχίας. Στο πλαίσιο αυτό είναι σαφές ότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες για να επιτευχθεί αποτελεσματική ενσωμάτωση. Κύριος στόχος πρέπει να είναι να εξασφαλιστεί ότι το θέμα της διάστασης του καταναλωτή θα αποτελεί ευθύς εξαρχής αδιάσπαστο τμήμα της ανάπτυξης όλων των συναφών πολιτικών και ενεργειών της ΕΚ, καθώς άλλες συναφείς πολιτικές θα ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της πολιτικής για την προστασία των καταναλωτών.

Οι προσπάθειες που καταβάλλονται ήδη για να εξασφαλιστεί ότι η διάσταση του καταναλωτή περιλαμβάνεται σε όλες τις σχετικές πολιτικές και δραστηριότητες της EΚ, συμπεριλαμβανομένης της εποικοδομητικής συμμετοχής σε διυπηρεσιακές διαδικασίες διαβούλευσης και της προοδευτικής ανάπτυξης ενός δικτύου ειδικών επαφών, θα συνεχιστούν και όπου είναι δυνατόν θα ενταθούν. Ωστόσο, οι επαφές αυτές πρέπει να συμπληρωθούν με την εισαγωγή ενός συστηματικού συντονιστικού μηχανισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επομένως, θα θεσπίσει μια μόνιμη "διυπηρεσιακή ομάδα για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών". Η ομάδα αυτή που θα συνεδριάζει σε τακτική βάση, θα βοηθήσει στον εντοπισμό των τομέων προτεραιότητας για την ενσωμάτωση και θα διευκολύνει μια πιο προορατική προσέγγιση για να εξασφαλιστεί ότι τα συμφέροντα των καταναλωτών λαμβάνονται υπόψη σε όλες τις πολιτικές και δραστηριότητες της ΕΚ.

Η ευρύτερη χρήση αξιολογήσεων και εκτιμήσεων του αντικτύπου της πολιτικής, όπως αναφέρθηκε στο προηγούμενο τμήμα, θα συνεισφέρει επίσης στην εγγύηση ότι οι ανησυχίες του καταναλωτή λαμβάνονται υπόψη κατάλληλα σε όλους τους σχετικούς τομείς πολιτικής της ΕΚ. Όσο καλύτερη είναι η δυνατότητα αξιολόγησης του αντικτύπου της πολιτικής, τόσο πιο πειστικά θα γίνουν τα επιχειρήματα, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα να πείσουν όχι μόνο τους εκπροσώπους των καταναλωτών, αλλά και τις επιχειρήσεις και άλλους ενδιαφερομένους καθώς και το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Συμπληρωματικές ενέργειες

Για να επιτευχθεί η πρόκληση της χάραξης της κατάλληλης πολιτικής που να αντανακλά τις ανάγκες των πολιτών και των καταναλωτών δεν επαρκεί η αλλαγή συμπεριφοράς στο εσωτερικό ενός και μόνο οργανισμού. Απαιτείται επίσης μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το ευρύ κοινό κατά τη συζήτηση των θεμάτων πολιτικής και η ανάπτυξη αποτελεσματικών μέσων κοινοποίησης στους σχετικούς οργανισμούς των ομόφωνων απόψεων που προκύπτουν.

Από την άποψη αυτή, η αναδιοργανωμένη επιτροπή καταναλωτών [40]) θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εξασφάλιση καλύτερης ενσωμάτωσης της πολιτικής. Στην εναρκτήρια συνεδρίαση της επιτροπής που πραγματοποιήθηκε στις 7.11.2000, ζητήθηκε από την επιτροπή καταναλωτών "να ενεργεί ως αποτελεσματικός συνήγορος των συμφερόντων των καταναλωτών μέσω της ενεργού συμμετοχής της και της συνεισφοράς της στις εξελίξεις στην πολιτική υπέρ των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρέπει επίσης να συνεργάζεται εποικοδομητικά με άλλους ενδιαφερομένους στην προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών. Επιπλέον, πρέπει να δημιουργεί επαφές με άλλα κοινοτικά θεσμικά όργανα και ιδίως το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο". [41])

[40] ) Βλέπε το τμήμα "Ενίσχυση της φωνής των καταναλωτών σε όλη την ΕΕ"

[41] ) Ομιλία του επιτρόπου κ. Byrne προς την Επιτροπή Καταναλωτών (7.11.2000)

Προκειμένου να βοηθήσει την επιτροπή καταναλωτών να εκπληρώσει την εντολή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προσπαθήσει όσο μπορεί να ενημερώνει την επιτροπή, σε όσο το δυνατόν πιο πρώιμο στάδιο, σχετικά με ζητήματα που αφορούν τους καταναλωτές τα οποία εξετάζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος πρέπει να είναι να εξασφαλίζεται ότι τα συμφέροντα των καταναλωτών λαμβάνονται υπόψη ήδη από το εννοιολογικό στάδιο οποιασδήποτε σχετικής πολιτικής πρωτοβουλίας.

Ως συμπλήρωμα των παραδοσιακών οδών που χρησιμοποιούν ήδη οι οργανώσεις των καταναλωτών για να εντοπίσουν τα θέματα που απασχολούν τους καταναλωτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διερευνά επίσης τη δυνατότητα χρήσης του διαδικτύου προκειμένου να βελτιωθεί η διακυβέρνηση με διαδραστικότητα. Ο στόχος αυτός προτείνεται να επιδιωχθεί αρχικά με την ανάπτυξη δύο ειδών ενεργειών:

* Συλλογή αυθόρμητων αντιδράσεων μέσω ενδιαμέσων - Σε αντίθεση με τις δημοσκοπήσεις ή τις διαβουλεύσεις (που ασχολούνται με ένα συγκεκριμένο θέμα μια συγκεκριμένη στιγμή), ένας μηχανισμός ανάδρασης είναι ουδέτερος και μπορεί να μεταβιβάζει διαρκώς τις αντιδράσεις της αγοράς, παρέχοντας έτσι μια ενημερωμένη άποψη των προβληματικών τομέων σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.

* Διαβουλεύσεις για συγκεκριμένα θέματα - Παρόμοιοι μηχανισμοί του διαδικτύου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

- ζητήματα που μπορούν να απαντηθούν ψηφίζοντας ναι ή όχι, ή διαλέγοντας μία επιλογή από περιορισμένο αριθμό δυνατοτήτων, ή

- πιο πολύπλοκα θέματα (όπως νέες πολιτικές ή νομοσχέδια), όπου οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής πρέπει να συνδυάζονται με τη δυνατότητα απάντησης με κείμενο ελεύθερης μορφής.

Οι συζητήσεις για αυτή την πρωτοβουλία διαλογικής χάραξης πολιτικών [42]) συνεχίζονται και ένας από τους τομείς που θα περιλαμβάνει ο μηχανισμός αυτός επιδιώκεται να είναι τα θέματα που αφορούν τους καταναλωτές. Τόσο η υπηρεσία προσανατολισμού, που ασχολείται με τα ερωτήματα των πολιτών συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τα δικαιώματά τους ως καταναλωτές στην εσωτερική αγορά, και τα ευρωπαϊκά κέντρα πληροφόρησης καταναλωτών (ευρωθυρίδες) θα παρέχουν αρχικά ανάδρομη ενημέρωση στον τομέα της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών. Η ανάλυση των στοιχείων αυτών που αφορούν τις εμπειρίες των καταναλωτών θα βοηθήσει την Επιτροπή να αξιολογήσει τον αντίκτυπο της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών.

[42] ) Βλέπε IP/01/519

Άλλα ζητήματα που σχετίζονται με τη μελλοντική χάραξη πολιτικής

Καθώς διευρύνεται σταδιακά η κάλυψη από τη νομοθεσία της EΚ για την προστασία των καταναλωτών, η προσοχή θα απομακρυνθεί σταδιακά από την ανάγκη επέκτασης της νομοθεσίας προκειμένου να καλυφθούν οι προβληματικοί τομείς που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα και θα στραφεί στα συνοδευτικά μέτρα που είναι απαραίτητα για να εξασφαλιστεί ότι η ισχύουσα νομοθεσία εφαρμόζεται στην πράξη. Η ατελέσφορη επιβολή υπονομεύει τους στόχους της νομοθεσίας της EΚ. Είναι επομένως, απαραίτητο τόσο να μεταφερθεί σωστά η ισχύουσα νομοθεσία στην εθνική νομοθεσία όσο και, αφού τεθεί σε ισχύ, να εφαρμοσθεί με αποτελεσματικό και συστηματικό τρόπο από τις αρμόδιες αρχές εφαρμογής σε κάθε κράτος μέλος. Η συνεργασία των αρμόδιων αρχών είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί ότι τα συλλογικά δικαιώματα των καταναλωτών δεν υπονομεύονται και πρέπει να εξεταστεί πώς μπορεί να ενισχυθεί αυτό. Επιπλέον, για να έχουν πρακτική αξία τα μεμονωμένα δικαιώματα των καταναλωτών, πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί που να εξασφαλίζουν τη δυνατότητα αποτελεσματικής άσκησής τους. Ιδίως η πρόσβαση στη δικαιοσύνη απαιτεί απλές, αποτελεσματικές και αποδοτικές λύσεις που θα προσφέρουν στους καταναλωτές ρεαλιστικές ευκαιρίες να ζητήσουν αποζημίωση όταν υπόκεινται ζημία.

Ένας άλλος τομέας πολιτικής που είναι ευνόητο ότι θα αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική σημασία στο επόμενο έγγραφο πολιτικής είναι τα πρακτικά αποτελέσματα της διεύρυνσης. Για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η κοινοτική προστασία των καταναλωτών στις υποψήφιες χώρες, η προσοχή θα πρέπει να επικεντρωθεί σε τρεις κυρίως τομείς. Πρώτον, να εξασφαλιστεί ότι οι απαιτήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών ικανοποιούνται πλήρως από τις υποψήφιες χώρες. Δεύτερον, να εξασφαλιστεί ένα αποτελεσματικό σύστημα παρακολούθησης και εφαρμογής στις χώρες αυτές για τη θέση σε ισχύ των κανόνων προστασίας των καταναλωτών. Τρίτον, να προβλεφθεί υποστήριξη προκειμένου να ενισχυθούν οι οργανώσεις των καταναλωτών στις υποψήφιες χώρες, έτσι ώστε οι καταναλωτές να συνειδητοποιήσουν τα δικαιώματά τους και να τα ασκούν αποτελεσματικά. Προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, θα πρέπει να ενσωματωθούν οι κατάλληλες διατάξεις στην επόμενη νομική βάση.

5. Συμπερασματα

Την τελευταία διετία συνέβησαν πολλές αλλαγές, πολιτικές, οργανωτικές και λειτουργικές που επηρέασαν την ανάπτυξη της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ωστόσο, όπως φαίνεται από την παρούσα ενδιάμεση έκθεση, οι αλλαγές αυτές γενικά δεν είχαν επιζήμιες επιπτώσεις στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Πράγματι, η γενική κατάσταση δείχνει ότι όχι μόνο έχει επιτευχθεί πρόοδος στους παραδοσιακούς τομείς της πολιτικής υπέρ των καταναλωτών, αλλά και ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δραστηριοποιήθηκε επίσης στην προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών σε νέους τομείς όπως το διαδίκτυο γενικά και το ηλεκτρονικό εμπόριο ειδικότερα.

Γενικά, τα τελευταία έτη διανύουμε ασφαλώς μια μεταβατική περίοδο, κατά την οποία έχει έλθει στο προσκήνιο η πολιτική υπέρ των καταναλωτών. Η αυξημένη πολιτική προτεραιότητα που δίνεται στα ζητήματα των καταναλωτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο σημαίνει, ωστόσο, ότι η προσοχή του κοινού θα επικεντρώνεται περισσότερο στη διαδικασία ανάπτυξης πολιτικής. Επομένως, η προσοχή πρέπει να στραφεί περισσότερο στην παγίωση της πρόσφατης αναβάθμισης της πολιτικής της ΕΚ υπέρ των καταναλωτών.

Εν αναμονή του επόμενου σχεδίου δράσης, υπονοείται ότι κύριος στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να είναι να εξασφαλίσει ότι οι μελλοντικές προτάσεις για την πολιτική υπέρ των καταναλωτών και οι σχετικές δραστηριότητες βασίζονται σε γερά θεμέλια, απορρέουν από ένα συνεπές στρατηγικό πλαίσιο, επωφελούνται από διαφανείς και ευρείας κλίμακας διαδικασίες διαβούλευσης και υπόκεινται σε ένα αυστηρό σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης του αντικτύπου.

Παράρτημα 1

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Παράρτημα 2

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>