Γνωμοδότηση για την «Ευρώπη 2000+, Ευρωπαϊκή συνεργασία για τη χωροταξία»

(95/C 301/04)

Στις 30 Μαρτίου 1995, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφοι 2 και 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση για την «Ευρώπη 2000+, Ευρωπαϊκή συνεργασία για τη χωροταξία».

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του, κατά πλειοψηφία και 1 αποχή στις 25 Ιουλίου 1995, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Muller.

Κατά την 328η σύνοδο ολομέλειας της 13ης και 14ης Σεπτεμβρίου 1995 (συνεδρίαση της 13ης Σεπτεμβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφοι 2 και 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή - Η ευρωπαϊκή διάσταση της ανάπτυξης του χώρου

1.1. «Ένα κοινό ευρωπαϊκό όραμα για τη χωροταξία ...»: η φράση αυτή αναφέρεται πολύ συχνά και επαναλήφθηκε πρόσφατα στα συμπεράσματα της άτυπης συνόδου των υπουργών Χωροταξίας στο Στρασβούργο, στις 30 και 31 Μαρτίου 1995. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικά οράματα τόσο για το μέλλον της Ευρώπης, όσο για μια ενισχυμένη συνοχή στο εσωτερικό των κρατών μελών και σε όλη την Ένωση. Πρόκειται για ένα όραμα ρεαλιστικό διότι συνδέεται με τις πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και γεωγραφικές εξελίξεις 7 ένα όραμα που απαιτεί έντονο προβληματισμό και συγκεκριμένη δράση.

1.2. Η Επιτροπή ανέλαβε σχετική πρωτοβουλία βασιζόμενη στη θέσπιση, το 1989, νέων ρυθμίσεων στον κανονισμό του ΕΤΠΑ (άρθ. 10) οι οποίες επέτρεψαν την κατάρτιση μελετών και αναλύσεων. Έτσι, το 1991, δημοσιεύθηκε ανακοίνωση με τίτλο «Ευρώπη 2000 - προοπτικές ανάπτυξης της ευρωπαϊκής επικράτειας» για την οποία η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε δύο γνωμοδοτήσεις ().

1.3. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκαν διακρατικές μελέτες προοπτικών () που οδήγησαν σε αυξημένη αντίληψη των χωροταξικών επιπτώσεων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που επιτυγχάνεται από την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και σε άμεση επίγνωση της σημασίας της χωροταξίας για τη διαδικασία βιώσιμης ανάπτυξης. Είναι αλήθεια ότι τούτο εκφράστηκε πάντοτε κατά τρόπο θεωρητικό τόσο με την κατάρτιση ελεγχόμενων αναπτυξιακών σεναρίων τα οποία βασίζονται στις διάφορες τάσεις όσο και με τις ενδείξεις που περιλαμβάνονται στο Λευκό Βιβλίο του 1993 για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση.

1.4. Παράλληλα, συστάθηκε η Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης (CDS) και, σε επίπεδο κυβερνήσεων, πραγματοποιήθηκαν τακτικές σύνοδοι του άτυπου Συμβουλίου υπουργών αρμόδιων για θέματα χωροταξίας και περιφερειακής πολιτικής. Τα Συμβούλια αυτά, αν και γνωρίζουν τη σημασία των δράσεων που πρέπει να αναληφθούν στον τομέα της χωροταξίας, αναλώνονται ενίοτε σε συζητήσεις περί αρμοδιοτήτων, συντονισμού και χρηματοδότησης, τη στιγμή που οι εργασίες που έχουν ήδη αναληφθεί, και οι αναζητήσεις που λαμβάνουν χώρα σε διάφορα επίπεδα, καταδεικνύουν ολοένα και σαφέστερα την ανάγκη να αναληφθούν προσπάθειες, οι οποίες να εντάσσονται σε ένα συνεκτικό, ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς και να καταλήγουν σε συγκεκριμένα μέτρα.

1.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκτιμά ότι η υπό εξέταση ανακοίνωση, λόγω του γεγονότος ότι προβαίνει σε διερεύνηση των προοπτικών, δίνει τη δυνατότητα στις αρμόδιες αρχές και στο ενδιαφερόμενο κοινό να κατανοήσουν καλύτερα τόσο τα προβλήματα όσο και τα στοιχεία που ευνοούν την ενίσχυση της χωροταξίας στην Ευρώπη. Επίσης, παρουσιάζει το πλεονέκτημα ότι προσφέρει νέες προοπτικές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάληψη συγκεκριμένης δράσης η οποία ανταποκρίνεται στις επιταγές μιας βιώσιμης ανάπτυξης σε ευρωπαϊκή διάσταση.

1.6. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, στις 29 Μαρτίου 1995, εξέδωσε για το ίδιο θέμα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η οποία τέθηκε υπόψη των αρμόδιων υπουργών που συνεδρίαζαν στα πλαίσια του άτυπου Συμβουλίου του Στρασβούργου της 30ής και 31ης Μαρτίου 1995.

2. Συνεργασία: στοιχείο μιας στρατηγικής για τη χωροταξία σε ευρωπαϊκή κλίμακα

2.1. Βασικές εκτιμήσεις

2.1.1. Μια ευρωπαϊκή στρατηγική χωροταξίας αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν οι προσπάθειες για τη χάραξη μιας τέτοιας στρατηγικής.

Η διαφόρων μορφών συνεργασία, σε διαφορετικά επίπεδα και τομείς (πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό), καθώς και όπως παρουσιάζεται, κατά τρόπο περισσότερο ή λιγότερο σαφή, στα διάφορα κεφάλαια της ανακοίνωσης, πρέπει να αποτελέσει ένα εξαιρετικά χρήσιμο επιχειρησιακό στοιχείο και ένα καίριο και αποτελεσματικό μέσο της εν λόγω στρατηγικής, την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αποκτήσει όσο το δυνατόν ταχύτερα και, κατ`αυτόν τον τρόπο, να αποδείξει ότι προτίθεται και μπορεί να ελέγξει το μέλλον της.

2.1.2. Το πρώτο έγγραφο «Ευρώπη 2000» δημοσιεύθηκε το 1991 και αφορούσε κυρίως τις αναπτυξιακές προοπτικές της ευρωπαϊκής επικράτειας. Με την περιγραφή των παραγόντων που συνηγορούν υπέρ μιας συνολικότερης ευρωπαϊκής προσέγγισης της χωροταξίας, επιδιώκεται να παρασχεθεί στις εθνικές και περιφερειακές αρχές ένα συνεκτικό πλαίσιο αναφοράς για τα προγράμματα και τις δράσεις τους στον τομέα αυτό.

2.1.3. Ακολουθώντας μία νέα προσέγγιση, το δεύτερο έγγραφο «Ευρώπη 2000+», επιδιώκει ουσιαστικά τη συνεργασία στον τομέα της χωροταξίας. Είναι ευνόητο ότι τα μέτρα που αφορούν τη συνεργασία και τον συντονισμό επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την εφαρμογή των κοινοτικών και των εθνικών πολιτικών που αναμένεται να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη σύγκλιση και συνεκτικότητα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.1.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το υποβληθέν έγγραφο πρέπει να θεωρηθεί ως πηγή έμπνευσης και δράσης και πρέπει να τεθεί υπόψη όχι μόνο των ειδικών και των κρατικών αρμόδιων, αλλά και μεγάλων μερίδων πολιτών. Πρέπει, λοιπόν, να υπάρξει φροντίδα προκειμένου να πραγματοποιηθούν ενέργειες πληροφόρησης και διαβούλευσης, τη διαχείριση των οποίων θα αναλάβουν, είτε η Επιτροπή, είτε τα κράτη μέλη, είτε από κοινού. Οι ενέργειες θα πρέπει να απευθύνονται στους κοινωνικούς και οικονομικούς κύκλους των κρατών μελών και των περιφερειών.

2.1.5. Μεταξύ των βασικών στόχων που πρέπει να επιδιωχθούν, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να προβάλει το στόχο της ποιότητας ζωής των πολιτών, δηλαδή της γενικής ευημερίας των πολιτών εντός του χωρικού τους περιβάλλοντος, ο οποίος δεν τονίζεται επαρκώς στην ανακοίνωση, προφανώς διότι η σημασία του είναι ευνόητη. Ακόμη, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η ποιότητα ζωής πρέπει να θεωρηθεί όχι μόνο ως κύριος στόχος, αλλά και ως κύριο κριτήριο στην προσπάθεια ευρωπαϊκής χωροταξικής ανάπτυξης και στην εξεύρεση των απαραίτητων λύσεων.

2.1.6. Σε διάφορες εκθέσεις σχετικά με τις επιδράσεις των παρεμβάσεων των διαρθρωτικών ταμείων και τις οικονομικές εξελίξεις στα κράτη μέλη, αποκαλύπτεται ότι εξακολουθούν να υφίστανται μεγάλες διαφορές οικονομικής και κοινωνικής υφής στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι λόγοι ποικίλλουν.

2.1.7. Όμως, παρακολουθώντας τις διάφορες περιγραφές και αναλύσεις και, συγκεκριμένα, αυτές που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση, και οι οποίες αφορούν τις εξελίξεις και την κατάσταση στις περιφέρειες που βρίσκονται στο εσωτερικό ή στη μεθόριο των κρατών μελών, διαπιστώνουμε ότι οι παράγοντες που ευνοούν ή εμποδίζουν την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη έχουν, σε γενικές γραμμές, άμεση σχέση αιτίαςαποτελέσματος με την πραγματική ή δυνατή ανάπτυξη στον τομέα της χωροταξίας. Συνεπώς, γίνεται σαφής η αλληλεξάρτηση της χωροταξικής συνοχής, αφενός, και της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, αφετέρου.

2.1.8. Επομένως, πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή προγράμματα που επιδιώκουν καλύτερη χωροταξική συνοχή και περιλαμβάνουν ενέργειες συνεργασίας, οι οποίες συμβάλλουν στην καταπολέμηση των διαφορών και των ανισορροπιών μεταξύ των περιφερειών.

2.1.9. Αυτή η προσέγγιση της χωροταξικής συνοχής, ως σημαντική προϋπόθεση της βιώσιμης ανάπτυξης, δεν μπορεί να εξετασθεί αποκλειστικά σύμφωνα με την προοπτική των μεγάλων διασυνοριακών και διακρατικών προκλήσεων, αλλά θα πρέπει να εφαρμοσθεί, επίσης, σε διαπεριφερειακό επίπεδο (αστικές, αγροτικές, βιομηχανικές περιοχές, ζώνες πράσινου, κ.τλ.), με σεβασμό προς τα συγκεκριμένα μέσα και ανάγκες των περιφερειών. Οι μορφές συνεργασίας που θα προκύψουν στην πράξη θα μπορέσουν να χρησιμεύσουν ως πρότυπο και κίνητρο σε άλλες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απόπειρα αυτή, της οποίας οι πρωτοβουλίες τοπικής ανάπτυξης ενδέχεται να αποδειχθούν ενδιαφέρουσες και να αποτελέσουν κίνητρο, θα απαιτήσει, ως συνδετικό στοιχείο που να διασφαλίζει τη χωροταξική συνοχή, τη σωστή πληροφόρηση του ενδιαφερόμενου κοινού σχετικά με τις κατάλληλες οδούς διαβούλευσης, και τη δυνατότητα των αρμόδιων αρχών να οργανώσουν συστηματικό συντονισμό και συνεχή συνεργασία.

2.1.10. Προκειμένου να υπογραμμιστεί - συνολικά - η σημασία της χωροταξικής ανάπτυξης σε όλα τα επίπεδα και η ενσωμάτωσή της στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης με κατάλληλα μέτρα συνεργασίας, μπορεί να εξετασθούν ορισμένες πτυχές όπως ο ανταγωνισμός μεταξύ περιοχών ή η γενική ανταγωνιστικότητα μιας περιοχής στο πλαίσιο της χωροταξίας.

2.1.11. Η ανταγωνιστικότητα των περιοχών, δηλαδή η ικανότητά τους να προσελκύσουν και να διατηρήσουν δραστηριότητες και να δημιουργήσουν ένα μεγάλο ποσοστό θέσεων απασχόλησης, δεν εξαρτάται μόνο από την υποδομή ή το σημαντικό εξοπλισμό που διαθέτουν ή ακόμη από την αποτελεσματικότητα των συστημάτων μεταφοράς και την αποδοτικότητα των τηλεπικοινωνιακών δικτύων και ιδίως του συστήματος επικοινωνίας σε μεγάλες αποστάσεις. Εξαρτάται από τις δυνατότητες δράσης και από τον βαθμό αποφασιστικότητας των αρχών που καλούνται να επιδοθούν συστηματικά στην ενίσχυσή της και, επίσης, από την ικανότητα κοινής δράσης των οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων της περιφέρειας. Ακόμη, εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την ποιότητα του χώρου και του περιβάλλοντος, την ισορροπία των αστικών δομών, αλλά και από την ικανότητα των πληθυσμών να επιτύχουν τη συνύπαρξη του σύγχρονου και των παραδόσεων οι οποίες διαμόρφωσαν τις διάφορες πολιτιστικές ταυτότητες. Για το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι η ιδιαίτερη ζωτικότητα και ελκυστικότητα των περιοχών μπορεί επίσης να αναδείξει τόσο την ανταγωνιστικότητα όσο και την συμπληρωματικότητά τους.

Η προώθηση της ανταγωνιστικότητας και της συμπληρωματικότητας των περιοχών συνεπάγεται το σεβασμό ορισμένων αρχών, ιδίως εκείνων που σχετίζονται με τη μακροπρόθεσμη διατήρηση των εσωτερικών ισορροπιών. Οι αρχές αυτές πρέπει να αντιστοιχούν στην ποικιλία των περιφερειακών συνθηκών, δεδομένου ότι η φυσική διαμόρφωση των περιοχών, από την οποία θα εξαρτηθεί η χωροταξία, διαφέρει από τη μια περιφέρεια στην άλλη. Χωρίς αμφιβολία, η βασική συμβολή των κοινοτικών ή διακρατικών προσπαθειών στον τομέα της χωροταξίας θα είναι η κατάρτιση μιας σειράς αρχών χωροταξίας, η δεοντολογική αξία των οποίων θα επιβληθεί στο σύνολο των διαφόρων συντελεστών στα διάφορα επίπεδα.

Η επεξεργασία των αρχών αυτών, και ακόμη περισσότερο η εφαρμογή τους στο πλαίσιο της επικουρικότητας, θα αναδείξει την έννοια της εταιρικής σχέσης μεταξύ των διαφόρων επιπέδων και τομέων λήψεως αποφάσεων. Η βελτίωση της ποιότητας και, συνεπώς, της ανταγωνιστικότητας των περιοχών θα αποτελεί ολοένα και περισσότερο αντικείμενο κοινού έργου. Το πνεύμα αυτό θα πρέπει να διαπνέει το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΑΚΧ), του οποίου η κατάρτιση έχει ήδη ξεκινήσει υπό την αιγίδα της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ΟΚΕ επιθυμεί, εξάλλου, όπως είχε ήδη αναφέρει στη γνωμοδότησή της του Μαρτίου 1995 (), να γίνει αποδεκτό το ΣΑΚΧ (στο οποίο ορίζονται οι προτεραιότητες και οι στόχοι), από όλα τα ενεχόμενα μέρη και να χρησιμεύσει ως βάση για όλες τις δράσεις συνεργασίας που αναλαμβάνονται σε κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

2.2. Οι κυριότερες προκλήσεις της χωροταξικής ανάπτυξης

2.2.1. Η υπό εξέταση ανακοίνωση περιγράφει με τρόπο ορθό ορισμένους προβληματισμούς που μπορούν να θεωρηθούν σημαντικές προκλήσεις της χωροταξικής ανάπτυξης. Συνεπώς, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι έτοιμη να ακολουθήσει και να υποστηρίξει την προσπάθεια της Επιτροπής.

2.2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εκπόνηση του ΣΑΚΧ απαιτεί προβληματισμό ως προς τη μεθοδολογία και τις διαδικασίες κατάρτισης ενός τέτοιου σχεδίου. Πράγματι, αυτή η πρώτη φάση, προκαταρκτική για τη σχεδιαζόμενη εργασία, δεν έχει ακόμη διασαφηνιστεί και επισημοποιηθεί από τις αρμόδιες αρχές. Συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί τις εν λόγω αρχές, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής, να καταβάλουν προσπάθειες για το θέμα αυτό.

Προτείνει, επίσης, οι σχετικές εργασίες να διέπονται από τις ακόλουθες αρχές:

- πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι τάσεις, το δυναμικό και τα ίδια προβλήματα των περιφερειών και να επιλέγονται τα επίπεδα όπου διακρίνονται σαφέστερα οι αναφερθείσες αλληλεξαρτήσεις και αλληλεπιδράσεις. Αρμόζει, πράγματι, να διαχωρισθούν τα στοιχεία προόδου και οπισθοδρόμησης, να εντοπισθούν και να αποκαλυφθούν οι επιδράσεις τους και να προσδιορισθούν οι ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν από τις πραγματικά αρμόδιες αρχές και εταίρους 7

- πρέπει να διασφαλίζεται η γεωγραφική, κοινωνική, οικονομική, και πολιτιστική ποικιλία που διαφαίνεται στην χωροταξική οργάνωση. Λόγω των γενικότερων προκλήσεων, είναι απαραίτητο να υπάρξει ένα ενιαίο σύνολο αρχών και κριτηρίων για τη χωροταξία σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Ωστόσο, για την αντιμετώπιση των προκλήσεων θα πρέπει να συνεκτιμηθούν οι ιδιαιτερότητες και να αναζητηθούν οι συγκεκριμένες κατάλληλες λύσεις και, κυρίως, να εξετασθούν οι προοπτικές των κοινωνιών στο γεωγραφικό τους πλαίσιο 7

- πρέπει να υφίσταται η δυνατότητα συντονισμού της λήψης αποφάσεων στο πλαίσιο των διάφορων τομεακών πολιτικών, αλλά και στο σημείο συνεπαφής των πρωτοβουλιών που προέρχονται από τη βάση (ιδίως τοπική ανάπτυξη) και την κορυφή (κοινοτικές και εθνικές πολιτικές). Αποφασιστική σημασία κατέχει ο συντονισμός πολιτικών που σχετίζονται με το χώρο, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής για τον ανταγωνισμό. Η τήρηση της αρχής της επικουρικότητας μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη σύγκλιση της προσέγγισης από τη «βάση προς την κορυφή» με την προσέγγιση από την «κορυφή προς τη βάση».

Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω και τονίζοντας τον πολύπλοκο χαρακτήρα και το εύρος της προβληματικής, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η εκπόνηση του ΣΑΚΧ πρέπει να εκληφθεί κατ`αρχάς ως δράση και διαδικασία εταιρικής σχέσης που λειτουργεί στην κατάλληλη κλίμακα, εξασφαλίζει τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων κύκλων και επιτρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά συγκεκριμένο τρόπο όχι μόνο οι διάφορες αλληλοεπιρροές κατά την αναπτυξιακή διαδικασία, αλλά και η αλληλεπίδραση και η συνέργεια των υπεύθυνων για τη λήψη αποφάσεων και των παραγόντων χωροταξικής ανάπτυξης. Η πτυχή της διαβούλευσης με τους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους και ο ρόλος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής θα εξετασθούν στο κεφάλαιο 3.

2.2.3. Ενόψει του ΣΑΚΧ, του οποίου η κατάρτιση αποφασίστηκε στο άτυπο Συμβούλιο της Λιέγης το 1993 και στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε, η ΟΚΕ επιθυμεί να υπενθυμίσει τη θέση που έχει ήδη εκφράσει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις, με την οποία υπογραμμίζει ότι μια ολοκληρωμένη χωροταξική πολιτική αιτιολογείται, κατά μεγάλο μέρος, από την εφαρμογή των κοινοτικών τομεακών πολιτικών και από τις επιπτώσεις τους στον ευρωπαϊκό τοπικό, περιφερειακό και εθνικό χώρο. Εφεξής, στις χωροταξικές δράσεις και στις προσπάθειες ενισχυμένης συνεργασίας, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο σημαντικός παράγων των αλληλεπιδράσεων και αλληλεξαρτήσεων των εν λόγω πολιτικών.

2.2.4. Σε γενικές γραμμές, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι οι σημερινές και οι μελλοντικές κοινωνίες έχουν διαφορετικά προσδιοριστικά στοιχεία από εκείνες του παρελθόντος και, συνεπώς, η αντίληψη των σχέσεων μεταξύ της διαμόρφωσης και της εξέλιξης του χώρου, αφενός, και του τρόπου ζωής, εργασίας και ψυχαγωγίας, αφετέρου, θα είναι διαφορετική. Ο δυναμισμός και η φαντασία των υπεύθυνων χωροταξίας θα πρέπει, επομένως, να επικεντρωθεί στην ποιοτική διάσταση της χωροταξικής εξέλιξης.

2.2.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι οι εργασίες για την εκπόνηση του ΣΑΚΧ, βασιζόμενες στα δεδομένα της ανακοίνωσης, θα πρέπει να επηρεαστούν από αυτού του είδους τους συλλογισμούς για την αντιμετώπιση των προβλημάτων και των προκλήσεων που παρουσιάζονται σε ορισμένους τομείς, οι οποίοι, ενδεχομένως, απαιτούν μέτρα κοινοτικής κλίμακας. Στη συνέχεια, η ΟΚΕ υπογραμμίζει ιδιαίτερα τα μέτρα αυτά.

2.2.6. Λόγω του υψηλού βαθμού εξαστισμού της, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στα προβλήματα και τις τάσεις που εκδηλώνονται στους αστικούς χώρους. Η ανακοίνωση πραγματοποιεί μια ανάλυση η οποία βρίσκει την ΟΚΕ σύμφωνη σε γενικές γραμμές και παρέχει αξιόλογες ενδείξεις σχετικά με τις καταστάσεις και τις τάσεις και συνηγορεί υπέρ ενός ισορροπημένου αστικού συστήματος στις περιφέρειες, τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

2.2.6.1. Η στάση αυτή δικαιολογείται εάν ληφθούν υπόψη οι δραστικές αλλαγές που επήλθαν στον οικονομικό, κοινωνικό, περιβαλλοντικό, πολιτιστικό και διαρθρωτικό τομέα και οι οποίες επηρέασαν έντονα την ανάπτυξη των αστικών χώρων και δεν είναι δυνατόν να αποσπασθούν από το πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής των περιφερειών και των κρατών μελών. Λόγω του υψηλού βαθμού αλληλεπίδρασης της αστικής και της χωροταξικής ανάπτυξης, θα πρέπει να αναζητηθούν κατάλληλα συστήματα συνεργασίας καθώς και μηχανισμοί συντονισμού, ιδίως όσον αφορά τη χωροταξία, ώστε να υλοποιηθεί αυτή η ολοκληρωμένη προσπάθεια για μια βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία πρέπει να αναλαμβάνεται πλέον σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

2.2.6.2. Στο κεφάλαιο με τίτλο «Συμπεράσματα για τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν», το έγγραφο της Επιτροπής απαριθμεί τα μέτρα που θα μπορούσαν να ευνοήσουν την ανάπτυξη των μκρών και μεσαίων πόλεων προκειμένου να μπορέσουν να διαδραματίσουν το ρόλο που τους αντιστοιχεί, η κάθε μία στην περιφέρειά της. Διευκρινίζεται δικαίως ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να συμβάλουν στην εξασφάλιση καλύτερης χωροταξικής ισορροπίας μεταξύ πληθυσμού και απασχόλησης, γεγονός που υπογραμμίζει το στενό δεσμό και τη σύγκλιση στόχων των προβλημάτων των οποίων η λύση θα έχει καθοριστική σημασία για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των πόλεων διαφόρων μεγεθών σύμφωνα με το ρόλο και τις λειτουργίες που τους έχουν ανατεθεί στην περιφέρεια ή τη ζώνη τους από τις αρμόδιες αρχές και τους ενεχόμενους εταίρους, προκειμένου να ανταποκριθούν καλύτερα στη βελτίωση των συνολικών συνθηκών ζωής, εργασίας και ανάπτυξης των πολιτών.

2.2.6.3. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η πολιτική στον τομέα των αστικών χώρων αποτελεί κατά προτεραιότητα αρμοδιότητα των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών αρχών. Ωστόσο, η διακρατική διάσταση είναι ολοένα και περισσότερο εμφανής. Σχετικά, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σημειώνει ότι έχουν τεθεί σε εφαρμογή διάφορα κοινοτικά προγράμματα. Πρέπει να επισημανθεί, ωστόσο, ότι εξακολουθεί να υπολείπεται μια ευρωπαϊκή στρατηγική εξισορρόπησης της αστικής δομής. Η ΟΚΕ εκφράζει την ευχή οι μελέτες που, είτε πραγματοποιήθηκαν, είτε έχουν ξεκινήσει σχετικά με το περίπλοκο αυτό θέμα, να ληφθούν υπόψη στο ΣΑΚΧ, το οποίο, με βάση τις γενικές τάσεις που διαπιστώνονται, καθώς και μία τυπολογία των πόλεων, η οποία θα πρέπει να καταρτισθεί, θα πρέπει να προσδιορίσει, με τη μορφή συγκεκριμένων προτάσεων προς τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Ένωση, μια στρατηγική που επιπλέον δεν θα μπορεί να παραμερίσει τα προβλήματα που σχετίζονται με το σημερινό και το μελλοντικό σύστημα χρηματοδότησης και λειτουργίας των διαρθρωτικών ταμείων.

2.2.6.4. Με την προοπτική της επανεξισορρόπισης της ευρωπαϊκής αστικής δομής, θα πρέπει να εντοπισθούν όσο το δυνατόν καλύτερα οι παράγοντες που ευνοούν δυσμενείς εξελίξεις όπως η δημιουργία μεγαλουπόλεων, η δημιουργία προαστίων, ο μαρασμός των αστικών κέντρων γενικά και στις παλαιές βιομηχανικές περιοχές ειδικότερα, και η καθυστέρηση πολλών μικρών και μεσαίων πόλεων που βρίσκονται σε περιφερειακές αγροτικές ζώνες ή θύλακες.

Επίσης, προκειμένου να διασαφηνισθούν τα πεδία δράσης και η κατανομή των αρμοδιοτήτων παρέμβασης, το ΣΑΚΧ θα πρέπει να συμπεριλάβει ενδείξεις που να επιτρέπουν τον εντοπισμό ενδεχόμενων μέτρων κοινοτικού ενδιαφέροντος που επιδιώκουν την αποκέντρωση της ανάπτυξης από περιοχές μεγάλης συγκέντρωσης, την οικονομική διαφοροποίηση των πόλεων σε συνάρτηση με τις περιφερειακές ανάγκες, την αξιοποίηση των αστικών πόλων ανάπτυξης στις μειονεκτούσες περιοχές, την τόνωση και την ανάπτυξη πολυκεντρικών αστικών δικτύων, τον έλεγχο του αστικού διασκορπισμού και την προώθηση μιας νέας εταιρικής σχέσης μεταξύ αστικού και αγροτικού κόσμου.

Η ΟΚΕ έχει ήδη ασχοληθεί με την κατάσταση των αγροτικών ζωνών () και θεωρεί ότι θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της χωροταξικής συνοχής και της γενικής εξισορρόπησης των περιοχών.

2.2.7. Το ΣΑΚΧ θα πρέπει, επίσης, να ασχοληθεί με την εξουδετέρωση ορισμένων ενδεχόμενων νοσηρών επιπτώσεων που μπορούν να προκύψουν από την εφαρμογή μεγάλων διευρωπαϊκών δικτύων και νέων τεχνολογιών μεταφορών και επικοινωνιών όσον αφορά τη σχετική προσπελασιμότητα των διαφόρων περιοχών.

Στην ουσία, οι τομεακές πολιτικές δεν πρέπει να αντιτίθενται στο στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ή να ευνοούν υπέρμετρα την ανάπτυξη μεγαλουπόλεων, να αδιαφορούν για τις ζώνες στις οποίες οι επενδύσεις προσφέρουν περιορισμένη αποδοτικότητα, και να δημιουργούν, κατ`αυτόν τον τρόπο, σημαντικές τοπικές διαφορές όσον αφορά την δυνατότητα προσέλκυσης. Μια ανάπτυξη των δευτερευόντων δικτύων η οποία καθιστά δυνατή τη διάδoση σε διαπεριφερειακό επίπεδο των οφελημάτων των μεγάλων δικτύων, κατά την άποψη της ΟΚΕ, κατέχει ουσιαστική σημασία για το μέλλον των περιοχών της Ένωσης.

Θα πρέπει, λοιπόν, να εντοπισθούν τα μέτρα με τα οποία θα μπορέσουν να καταπολεμηθούν οι επιβλαβείς συμφορήσεις και να περιοριστούν οι ροές προς τις ζώνες συμφόρησης, ιδίως με την προώθηση των πολλαπλών μέσων μεταφοράς ή με την πρόβλεψη εναλλακτικών διαδρομών. Επίσης, θα πρέπει να προβλεφθούν και άλλα μέτρα για τη βελτίωση της συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης στις λιγότερο προσπελάσιμες ζώνες, τα οποία να περιλαμβάνουν τις τρίτες μεσογειακές χώρες και τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και να επιτρέπουν τη δημιουργία πυκνών περιφερειακών δικτύων και εγκάρσιων δικτύων παράλληλα με τη εγκατάσταση των μεγάλων δικτύων.

2.2.8. Η ανακοίνωση αναδεικνύει σαφέστερα το μεγάλο και πολύπλοκο πρόβλημα της αντιστοιχίας μεταξύ της σημερινής περιορισμένης κινητικότητας του ενεργού πληθυσμού και της αυξανόμενης γεωγραφικής διασποράς της απασχόλησης. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, η προοδευτική εξάλειψη των συνεπαγόμενων δυσλειτουργιών, κυρίως όσον αφορά την εμφάνιση και την σταθερότητα θυλάκων ανεργίας, θα πρέπει να αναζητηθεί, αφενός, με μια μεγαλύτερη γεωγραφική παγίωση της απασχόλησης διαμέσου οικονομικών πολιτικών που κινητοποιούν το ενδογενές δυναμικό και προσφέρουν στις επιχειρήσεις ένα περιβάλλον ποιότητας, ιδίως όσον αφορά τις υπηρεσίες και τις υποδομές και, αφετέρου, με μια πιο αποτελεσματική εκμετάλλευση της τάσης κινητικότητας του πληθυσμού, η οποία μπορεί να συμβάλει στην τόνωση ορισμένων πόλεων μεσαίου μεγέθους ή αγροτικών περιοχών.

Εξάλλου, η προαγωγή των νέων δραστηριοτήτων και της δημιουργίας μικρών επιχειρήσεων, εάν στηρίζεται σε ορθές βάσεις, μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για μια βιώσιμη ανάτπυξη στα αστικά συγκροτήματα και στις αγροτικές ζώνες. Για τις τελευταίες θα ήταν ευκταία η προώθηση των μικρών επιχειρήσεων.

2.2.9. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η αναζήτηση μιας πιο αποτελεσματικής προστασίας της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, (η οποία αποτελεί εγγύηση της διατήρησης των βασικών ισορροπιών, της ποιότητας ζωής και της ταυτότητας) θα πρέπει επίσης να καταλήξει σε εντοπισμό συγκεκριμένων μέτρων.

Κατ`αυτόν τον τρόπο, το ΣΑΚΧ θα μπορέσει να θεσπίσει πρότυπα που να επιτρέπουν τον έλεγχο των πιέσεων στους κυριότερους φυσικούς χώρους, την πρακτική εφαρμογή της οικολογιστικής, η οποία να συνεκτιμά το περιβαλλοντικό κόστος, το σεβασμό των ιδιαίτερων ευαίσθητων χαρακτηριστικών των ενεχόμενων περιοχών, την επανόρθωση του τοπίου κατά την εγκατάσταση παραγωγικών δραστηριοτήτων και υποδομών και την ενσωμάτωση, στα προγράμματα περιφερειακής ανάπτυξης, της πολιτικής για τη διατήρηση της κληρονομιάς.

2.2.10. Στη γνωμοδότηση της 29ης Μαρτίου 1995, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έθιξε το ζήτημα των ελάχιστων κανόνων συντονισμού. Οι ενέργειες συντονισμού θα καταστούν δυνατές και αποτελεσματικές μόνο εάν οι μηχανισμοί συντονισμού καθορισθούν και μπορούν να λειτουργήσουν στην πράξη. Άραγε είναι απαραίτητο να υπογραμμιστούν οι προσπάθειες που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να επιτευχθεί καλύτερος συντονισμός στον τομέα των διαρθρωτικών ταμείων των οποίων η λειτουργία βασίζεται, ωστόσο, σε ένα σχετικά συγκεντρωτικό σύστημα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης; Στον τομέα της χωροταξίας, όπου η σύλληψη θα πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο κρατών μελών, περιφερειών και τοπικών κοινοτήτων και σε διασυνοριακό επίπεδο, είναι προφανές ότι ο συντονισμός θα παρουσιάσει περισσότερες δυσκολίες δεδομένου ότι η εξέλιξη των διαφόρων περιφερειών επηρεάζεται έντονα από τις τομεακές πολιτικές της Κοινότητας. Συνεπώς, θα πρέπει να προσδιορισθούν, σε επαρκώς ευρεία βάση, ορισμένοι κανόνες συντονισμού που θα πρέπει να τηρούνται από τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων και από τους φορείς, με τη βοήθεια των διαθέσιμων μέσων, κάθε φορά που χρειάζεται να σχεδιασθούν, να χρηματοδοτηθούν και να τεθούν σε εφαρμογή επιχειρήσεις διεθνούς, διασυνοριακής και κοινοτικής συνεργασίας. Τέτοιοι κανόνες και μηχανισμοί συντονισμού δεν θα απαιτήσουν μόνο απλό προσδιορισμό των ευθυνών αλλά θα συμβάλουν επίσης στην επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας και καλύτερης αποδοχής των ενεργειών στους ενδιαφερόμενους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης (ενδεχομένως διευρυμένη) θα μπορούσε να εξετασθεί η συμβολή του σχεδιαζόμενου «Παρατηρητηρίου».

Εν πάση περιπτώσει, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συνιστά να δοθεί ιδιαίτερη φροντίδα, ώστε κατά την εκπόνηση του ΣΑΚΧ, να καταρτισθεί ένα είδος κώδικα συμπεριφοράς όσον αφορά το συντονισμό. Πρέπει να προσδιορισθεί ότι ο εν λόγω μηχανισμός δεν θα πρέπει να οδηγήσει στη θέσπιση ενός νέου συντονιστικού οργανισμού αλλά, αντίθετα, στο σαφέστερο προσδιορισμό του ρόλου και των αρμοδιοτήτων των ενεχομένων μερών.

2.3. Ιδιαίτερα προβλήματα συγκεκριμένων περιοχών

2.3.1. Παράλληλα με τις γενικότερες προκλήσεις που περιγράφονται ανωτέρω, πρέπει να υπογραμμιστούν ορισμένα προβλήματα που αφορούν συγκεκριμένες περιοχές ή περιφέρειες και απαιτούν την ανάληψη ή την υποστήριξη δράσεων συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

2.3.2. Η εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας οδήγησε σε προσέγγιση των συμφερόντων και, ταυτόχρονα, δημιούργησε νέες θέσεις όσον αφορά το χωροταξικό ρόλο των κρατών μελών:

- το άνοιγμα των εσωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης τροποποιεί τις δυνατότητες ανάπτυξης των περιφερειών που πριν ήταν παραμεθόριες ή περιφερειακές 7 εφεξής, οι περιφέρειες πρέπει να αναλάβουν διασυνοριακές ενέργειες συνεργασίας 7

- μετά τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, νέα κράτη μέλη και νέες περιφέρειες θεωρούνται περιφερειακές σε κοινοτικό επίπεδο, παραμένουν όμως μεθοριακές σε σύγκριση με γειτονικές χώρες μη μέλη και, για το λόγο αυτό, θα αποτελέσουν συνδετικό κρίκο σε πολλούς τομείς που σχετίζονται άμεσα με τη χωροταξία τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Θα πρέπει να θεσπισθούν σχέσεις συνεργασίας ώστε να εξυπηρετήσουν τη σταθερή ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

- οι πολιτικές αλλαγές που οδήγησαν σε μετατόπιση ορισμένων εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκάλεσαν, όπως, π.χ. στη Γερμανία, ετερογενείς καταστάσεις στο οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο και απαιτούν νέες πρωτοβουλίες στον τομέα της χωροταξίας, οι οποίες αφορούν και την Ευρωπαϊκή Ένωση 7

- άλλες περιφέρειες (Μεσόγειος, Ατλαντική Αψίδα) απετέλεσαν πρόσφατα αντικείμενο γνωμοδοτήσεων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Οι γνωμοδοτήσεις αυτές καταλήγουν στη διαπίστωση ότι τα χωροταξικά προβλήματα πρέπει να περιλαμβάνονται στις αναπτυξιακές προοπτικές ().

2.3.3. Ενόψει μιας επικράτειας «περισσότερο αλληλέγγυας, οργανωμένης κατά τρόπο περισσότερο δίκαιο και σεβόμενης την οικονομική και κοινωνική συνοχή», η ανακοίνωση τονίζει τη σημασία των μεταβιβαστικών και εξισωτικών μηχανισμών και υπογραμμίζει την ανάγκη ευρέως και έντονου προβληματισμού. Στη συνέχεια, προκειμένου να εξασφαλιστεί η χωροταξική επανεξισορρόπηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προτείνει τη θέση σε εφαρμογή σειράς μέτρων που, κατά την άποψη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, θα έχουν κοινοτικό χαρακτήρα και θα μπορούν, σύμφωνα με την ανακοίνωση, να καλύψουν τέσσερεις κατευθύνσεις: την ανάπτυξη διασυνοριακής συνεργασίας, τον απεγκλωβισμό των περιφερειακών περιοχών, την επανεξισορρόπηση των αστικών δομών, τη διαφύλαξη του πλούτου του αγροτικού χώρου.

2.3.4. Στο πλαίσιο αυτό, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι θα απαιτηθούν πολυμερείς και κοινοτικές ενέργειες συνεργασίας και σε άλλους τομείς. Σημειώνει ότι η ανακοίνωση περιλαμβάνει, στο Μέρος Β, αξιόλογες πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη συγκεκριμένων χώρων και εξετάζει κύρια προβλήματα σχετικά με τους αστικούς χώρους, τους αγροτικούς χώρους και τις παραμεθόριες περιφέρειες. Ακόμη, ιδιαίτερο κεφάλαιο αφιερώνεται στην προστασία των υπαίθριων χώρων και των υδάτινων πόρων. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δεν έχει να διατυπώσει συγκεκριμένες παρατηρήσεις σχετικά με τα εν λόγω θέματα τα οποία, βεβαίως, απαιτούν σοβαρή εξέταση στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής χωροταξικής πολιτικής.

2.3.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι, εκτός από τους προαναφερθέντες χώρους, πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι περιοχές και οι ζώνες που παρουσιάζουν ιδιομορφίες. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ιδιαίτερη κατάσταση των ορεινών περιοχών και παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση που έχει εκδώσει για αυτό το θέμα ().

3. Αναζήτηση μιας ολοκληρωμένης χωροταξικής πολιτικής: ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές στρατηγικής

3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, ιδίως μέσω του ΣΑΚΧ, η χωροταξική ανάπτυξη κατέχει ουσιαστικό ρόλο στην αναζήτηση μιας ισόρροπης και βιώσιμης ανάπτυξης της ευρωπαϊκής επικράτειας.

3.2. Με αφετηρία τις προκλήσεις που περιγράφονται ανωτέρω, η ΟΚΕ θεωρεί ότι χρειάζεται να καθορισθούν οι τρόποι συνεργασίας και συντονισμού των δράσεων λόγω της σημασίας της αλληλεξάρτησης των κοινοτικών πολιτικών, αφενός, και των εθνικών και κοινοτικών πολιτικών, αφετέρου.

3.2.1. Για παράδειγμα, η διαμόρφωση των δικτύων μεταφορών επηρεάζει έντονα την εξέλιξη των αστικών δομών και, συνεπώς, το βαθμό της πίεσης που ασκεί η εξάπλωση των αστικών περιοχών εις βάρος των φυσικών χώρων. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα ότι δεν μπορούν να διασφαλιστούν μακροπρόθεσμα η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα μιας περιοχής παρά μόνο με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της χωροταξίας σε μια κλίμακα που να επιτρέπει τη συνεκτίμηση των αλληλεπιδράσεων. Συνεπώς, τίθεται το ζήτημα, αφενός, του επιπέδου αρμοδιότητας και, αφετέρου, των διαδικασιών σχεδιασμού και εφαρμογής των σχεδίων.

3.2.2. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί, επίσης, στην κατάσταση των διακρατικών χώρων που υπόκεινται σε έντονες τάσεις ολοκλήρωσης 7 όσον αφορά τους εν λόγω χώρους, στις προαναφερθείσες πτυχές προστίθενται εκείνες που προκύπτουν από τις διασυνοριακές διαφορές, τις ασυνέχειες, και τον ανταγωνισμό καθώς και εκείνες που προέρχονται από την έλλειψη δομών και διαδικασιών σχεδιασμού στην κλίμακα όπου λαμβάνουν χώρα οι υπό εξέταση διαδικασίες ολοκλήρωσης.

3.2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα επίπεδα συνεργασίας και συντονισμού - τα οποία πρέπει να προσδιορισθούν - θα επιτρέψουν την υιοθέτηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης χωροταξίας όπου να συνεκτιμούνται οι αλληλεπιδράσεις.

Αυτός ο τρόπος θεώρησης θα βοηθήσει δίχως άλλο να εξευρεθεί, σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στη Συνθήκη, μία επικερδής ισορροπία μεταξύ των κοινοτικών δράσεων που διευκολύνουν τη διεργασία της ολοκλήρωσης και εκείνων που αποσκοπούν στη συνεργασία ή το συντονισμό των κρατών μελών.

Όσον αφορά την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή καθόρισε τη στάση της στη γνωμοδότηση της 2ας Ιουνίου 1992 (). Αυτή η θέση αρχής εξακολουθεί να ισχύει.

Ωστόσο, η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται τις δυσκολίες που μπορούν να προκύψουν στην πράξη όταν θα χρειαστεί να πραγματοποιηθεί σαφής και ικανοποιητική κατανομή των αρμοδιοτήτων, των ενεργειών και των ευθυνών, μεταξύ των διαφόρων επιπέδων που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων. Για την καλύτερη αντιμετώπιση του προβλήματος, δηλαδή προκειμένου να επιτευχθεί ένα ικανοποιητικό επιχειρησιακό επίπεδο, είναι απαραίτητο να υπάρξει συμφωνία σχετικά με τους πραγματικά ευρωπαϊκούς στόχους. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να συμπεριληφθεί στην κατάρτιση του ΣΑΚΧ και μπορεί να διευκολυνθεί και να καταστεί πιο διαφανής και αποτελεσματική εάν εξευρεθούν κατάλληλες μέθοδοι πληροφόρησης, διαβούλευσης και συμμετοχής.

3.3. Η ΟΚΕ συστήνει, όπως έχει ήδη πράξει σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της, τη χάραξη μιας διακρατικής προσέγγισης, η οποία δεν θα περιορίζεται σε διασυνοριακές δράσεις όπως ισχύει με την πρωτοβουλία Interreg.

Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητη αυτή τη μορφή προσέγγισης. Πράγματι, διαπιστώνεται η εμφάνιση νέων μεγάλων γεωγραφικών ζωνών αλληλεγγύης - Μεσόγειος, Τόξο του Ατλαντικού, Βαλτική -, οι οποίες έχουν ανάγκη συνέχειας στη χωροταξία και οργάνωσης της συνεργασίας σε επίπεδο διαπεριφερειακών συνόλων, τα οποία επί το πλείστον υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα. Πρόκειται, λοιπόν, για μια κλίμακα πολύ σημαντικότερη από εκείνη της παραδοσιακής διασυνοριακής συνεργασίας.

3.4. Το ζήτημα της εταιρικής σχέσης, που αναφέρθηκε ήδη στο σημείο 2.2.2, πρέπει να εξετασθεί στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης πολιτικής: αυτή η εταιρική σχέση πρέπει να βασίζεται στις ίδιες κατευθυντήριες αρχές χωροταξίας, οι οποίες θα πρέπει να προσδιορισθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η οργάνωση της εταιρικής σχέσης θα μπορούσε να βασιστεί στις αρχές που περιλαμβάνονται στο άρθρο 4 του κανονισμού πλαίσιο για τα διαρθρωτικά ταμεία, θέμα για το οποίο η ΟΚΕ έχει ήδη εκδώσει γνωμοδότηση ().

3.5. Ενόψει μιας εποικοδομητικής συμμετοχής των πολιτών σε ένα τομέα που αφορά κυρίως το μέλλον του πλαισίου διαβίωσής τους, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει έντονα ότι επείγει να αναζητηθούν καλύτερες μέθοδοι συμμετοχής του κοινού και ιδίως των κοινωνικών και οικονομικών κύκλων που ενέχονται άμεσα στη διαδικασία προσαρμογής και αλλαγής, διότι η συμμετοχή αυτή έχει καταστεί πλέον αναπόφευκτη. Για το ζήτημα αυτό, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή και το Συμβούλιο και, μέσω αυτών των θεσμικών οργάνων, από την Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης να λάβουν υπόψη τις ακόλουθες εκτιμήσεις:

- πρέπει να επικροτηθεί η προσπάθεια που έχει αναλάβει εδώ και αρκετό καιρό το Συμβούλιο της Ευρώπης στον τομέα της χωροταξίας και να σημειωθούν οι εργασίες που έχει πραγματοποιήσει. Τον Απρίλιο 1995 το Συμβούλιο της Ευρώπης, το βρετανικό Υπουργείο Περιβάλλοντος και η επιθεώρηση σχεδιασμού οργάνωσαν συνέδριο με θέμα «Συμμετοχή του κοινού στη χωροταξία σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες». Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, η οποία εκπροσωπήθηκε στο συνέδριο, συνιστά στις αρχές της ΕΕ, εκτός των άλλων εργασιών του Συμβουλίου της Ευρώπης για θέματα χωροταξίας, να λάβουν γνώση των εκθέσεων και των συμπερασμάτων του συνεδρίου, τα οποία θα υποβληθούν στην προσεχή Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Υπουργών αρμόδιων για τη χωροταξία (Cemat) 7

- είναι βέβαιο ότι το πρόβλημα της πληροφόρησης, της διαβούλευσης, και της συμμετοχής των οικονομικών και κοινωνικών κύκλων, που αποτελεί βασική αρχή, θέτει περίπλοκα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν κυρίως σε τοπικό, περιφερειακό, και εθνικό επίπεδο σύμφωνα με τα ιδιαίτερα συστήματα των κρατών μελών. Συγκριτικές μελέτες στον τομέα αυτό θα επιδράσουν ως παρότρυνση και προσαρμογή. Έτσι, η σύνοψη των χωροταξικών συστημάτων θα πρέπει να περιλαμβάνει και την πτυχή της συμμετοχής του κοινού. Ωστόσο, πρέπει να προβλεφθεί η δημιουργία νέων μορφών διαβούλευσης. Το ερώτημα είναι εάν το «Παρατηρητήριο» για τη χωροταξία μπορεί να συμμετάσχει εποικοδομητικά στην αναζήτηση αυτή 7

- ως συμβουλευτικό όργανο της ΕΕ, το οποίο διαθέτει συνολική άποψη για τις διάφορες πτυχές όλων των κοινοτικών πολιτικών και των αλληλεπιδράσεών τους, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή μπορεί χωρίς αμφιβολία να λειτουργήσει ως μέσο πληροφόρησης, ακρόασης και διαβούλευσης για τις κατ`ηγορίες του πληθυσμού που εκπροσωπεί και να συμβάλει κατ`αυτόν τον τρόπο στον καλύτερο προσδιορισμό των γενικών προσανατολισμών που σχετίζονται με την οικοδόμηση μιας ολοκληρωμένης χωροταξικής πολιτικής της ΕΕ. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η εφαρμογή μιας ενδεδειγμένης μορφής διαβούλευσης είναι, συνεπώς, επιβεβλημένη.

3.6. Η σύλληψη μιας στρατηγικής για την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης κοινοτικής χωροταξικής πολιτικής θα πρέπει να λάβει υπόψη, στο μέτρο του δυνατού και με βάση τις μελέτες προοπτικής, τη γενική εξέλιξη της ευρωπαϊκής ηπείρου, λαμβανομένων υπόψη των πρόσφατων πολιτικών αλλαγών στην Ανατολή και της ανάπτυξης στις νοτιοανατολικές χώρες της ΕΕ.

Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να εξετασθούν καλύτερα οι πτυχές που συνδέονται με την ευρωπαϊκή χωροταξία, είτε ως προς τις αιτίες, είτε ως προς τα αποτελέσματά τους. Μεταξύ των πτυχών που πρέπει να εξετασθούν είναι:

- οι τάσεις της δημογραφικής εξέλιξης, κυρίως ως προς το ρυθμό αύξησης και γήρανσης του πληθυσμού 7

- οι μεταναστευτικές ροές στο πλαίσιο των οικονομικών και κοινωνικών μεταβολών, των περιφερειακών διαφορών και της κατάστασης της απασχόλησης.

4. Ενδεχόμενη δράση - διαδικασίες, μηχανισμοί και μέσα εφαρμογής

4.1. Είναι γεγονός ότι η Επιτροπή, μέσω των διαφόρων κεφαλαίων της υπό εξέταση πρότασης, επιδιώκει να υπογραμμίσει την ανάγκη μιας ευρωπαϊκής χωροταξικής συνεργασίας και να υποδείξει με έμμεσο τρόπο τις οδούς και τα μέσα για την επίτευξή της. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην σημειωθεί υπερβολική καθυστέρηση στον καθορισμό των πολιτικών αρχών, των κριτηρίων διαδικασίας ή των πιθανών προοπτικών ανάπτυξης. Εφεξής, οι προσπάθειες θα πρέπει μάλλον να επικεντρωθούν στην εγκαθίδρυση επιχειρησιακών μηχανισμών και συγκεκριμένων μέσων δράσης.

4.2. Στη γνωμοδότηση της 29ης Μαρτίου 1995, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παρουσίασε δώδεκα προτάσεις που επιδιώκουν τη μετάβαση από το στάδιο των περιγραφών και των αναλύσεων σε μια διαδικασία συγκεκριμένων δράσεων. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι τα συμπεράσματα του άτυπου Συμβουλίου του Στρασβούργου ανταποκρίνονται μερικώς στις προτάσεις αυτές και μπορούν να δώσουν την εντύπωση ότι οι αρμόδιες δημόσιες αρχές υιοθετούν διστακτική στάση έναντι μιας δυναμικότερης προσέγγισης.

4.3. Παραπέμποντας στην προαναφερόμενη γνωμοδότησή της της 29ης Μαρτίου 1995, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επαναλαμβάνει την ανησυχία της όσον αφορά τη θέση της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης στο πλαίσιο των κοινοτικών οργανισμών διαβούλευσης και τον καθορισμό των καθηκόντων της ανάλογα με τη σύνθεση και τη λειτουργία της.

Παρόλο που επικροτεί κατ`αρχήν τη σύστασή της, η ΟΚΕ οφείλει να υπογραμμίσει ότι η Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης συστάθηκε από άτυπο Συμβούλιο και ότι, εκτός αποδείξεως του εναντίου, λειτουργεί αυτόνομα από τους εκπροσώπους των ενδιαφερόμενων περιφερειακών και τοπικών αρχών και οικονομικών και κοινωνικών εταίρων. Η κατάσταση αυτή είναι εκ φύσεως επιζήμια για όλα τα ενεχόμενα μέρη και αντιστρατεύεται τους στόχους της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ οφείλει να επιμείνει στην επείγουσα ανάγκη να επανεξετασθεί το σημερινό καθεστώς της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης και εκφράζει την ευχή να εξετασθεί χωρίς καθυστέρηση η δυνατότητα στενότερης σύνδεσής της, στην παρούσα φάση, με την επεξεργασία του ΣΑΚΧ, ενδεχομένως μέσω μιας ακρόασης που θα διοργανωθεί επιμελώς με τους οικονομικούς και κοινωνικούς κύκλους και με τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, οι οποίες σήμερα αναφέρουν ένα έλλειμμα ενημέρωσης και συμμετοχής στο αναπτυσσόμενο εγχείρημα της εκπόνησης του ΣΑΚΧ.

Εξάλλου, βάσει αυτής ακριβώς της οπτικής της ανοιχτότερης λειτουργίας της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης, η ΟΚΕ θεώρησε χρήσιμο να τονίσει, στην προαναφερόμενη γνωμοδότησή της, την ανάγκη να καταρτισθεί στο επίπεδο της ΕΕ μια ευρωπαϊκή χωροταξική πολιτική, η οποία θα σέβεται τα συστήματα κατανομής των αρμοδιοτήτων που ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη, αλλά θα βρίσκει στο εξής τη στήριξη και τους προσανατολισμούς της σε διάφορα άρθρα της Συνθήκης και άλλες θεμελιώδεις εκτιμήσεις.

Ξεκινώντας από αυτή τη διαπίστωση και με την επιφύλαξη των ανωτέρω παρατηρήσεων, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ζητεί να δοθεί στην Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης θέση συμβουλευτικής επιτροπής, όταν θα αναγνωρισθεί η χωροταξική πολιτική από τη νέα Συνθήκη και, επομένως, τα Συμβούλια των Υπουργών Χωροταξίας παύσουν να είναι άτυπα Συμβούλια.

Πραγματικά, η ευρύτητα και η σπουδαιότητα της προβληματικής απαιτεί σαφείς και ακριβείς μορφές αρμοδιοτήτων, διαβούλευσης και ευθύνης.

4.4. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 29ης Μαρτίου 1995 περιλαμβάνει παρατηρήσεις σχετικά με τη λειτουργία του παρατηρητηρίου (σημείο 2.4). Είναι απαραίτητο να εξετασθούν οι δυνατότητες συμβολής του παρατηρητηρίου (δίκτυο ειδικευμένων ιδρυμάτων) στην εκπόνηση του ΣΑΚΧ όσον αφορά ορισμένες πτυχές που πρέπει να συνεκτιμηθούν. Επίσης, τίθεται το ζήτημα εάν και κατά πόσον θα μπορέσει το παρατηρητήριο να συμβάλει στην υλοποίηση μιας εταιρικής σχέσης στον τομέα αυτό.

4.5. Στη γνωμοδότηση της 29ης Μαρτίου 1995, η οποία διαβιβάστηκε στο άτυπο Συμβούλιο του Στρασβούργου, η ΟΚΕ υπογράμμιζε την ανάγκη να υπάρξει πρόβλεψη για τα μέσα που θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν τη διαδικασία συνεργασίας στα σχέδια ευρωπαϊκής χωροταξίας.

Το Συμβούλιο του Στρασβούργου συμφώνησε ότι μπορούν, με πρωτοβουλία της Επιτροπής, να αρχίσουν σύντομα οι δοκιμαστικές προσπάθειες για μια διακρατική προσέγγιση της ευρωπαϊκής χωροταξίας, ότι οι ενέργειες αυτές μπορούν να χρηματοδοτηθούν βάσει του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ και ότι οι κοινές δράσεις διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας μπορούν να χρηματοδοτηθούν από την τρίτη φάση της πρωτοβουλίας Interreg (βλ. σημείο 3.3).

Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να υποβάλει σχετικές προτάσεις.

4.6. Στο πλαίσιο αυτό τίθεται το ζήτημα του ρόλου των διαρθρωτικών ταμείων, των πιθανών επιδράσεών τους στην ενίσχυση του πνεύματος και της πρακτικής εφαρμογής των ενεργειών συντονισμού, συνεργασίας και ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Επίσης, τίθεται το ζήτημα του συντονισμού των κοινοτικών ενεργειών και των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων.

4.7. Το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Χωροταξίας που συνήλθε στη Λειψία (Σεπτέμβριος 1994) συμφώνησε με την πρωτοβουλία «ευρωπαϊκών ζωνών δράσης για μια ολοκληρωμένη χωροταξία» (ή «ευρωπαϊκά έργα χωροταξίας»). Η ΟΚΕ εύχεται να γενικευθεί η εν λόγω πρωτοβουλία μέσω συγκεκριμένων ενεργειών που πρέπει να αναληφθούν αμέσως, για παράδειγμα, εξέταση των διαφόρων προοπτικών, μελέτη των χωροταξικών επιπτώσεων των κοινοτικών πολιτικών ή εφαρμογή πειραματικών δράσεων χωροταξίας.

Ενόψει μιας ενισχυμένης συνεργασίας, η ΟΚΕ εύχεται να αναλάβει σύντομα η Επιτροπή την πραγματοποίηση μελετών και πειραματικών δράσεων, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του άτυπου Συμβουλίου του Στρασβούργου. Οι δράσεις αυτές, κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να αφορούν κατά προτεραιότητα τα πιθανά χωροταξικά έργα κάθε είδους και ιδίως στους χώρους διακρατικής σημασίας που υπόκεινται σε έντονες τάσεις ολοκλήρωσης και στους χώρους που λαμβάνουν σημαντική χρηματοδότηση από τα κοινοτικά ταμεία. Τέτοια έργα μπορούν, για παράδειγμα, να αναληφθούν για τους έντονα αστικοποιημένους διακρατικούς χώρους, για τους διαδρόμους όπου προβλέπονται σημαντικά σχέδια υποδομής, για τις περιφερειακές ζώνες ή τους θύλακες όπου χρειάζεται να ενισχυθεί η χωροταξική συνοχή, για τις ζώνες όπου η οικονομική αναγέννηση απαιτεί γεωγραφική επέκταση της παρέμβασης (σύνδεση των κέντρων απασχόλησης, δικτύωση των αστικών κέντρων κ.λπ.), για τις αγροτικές ζώνες που απειλούνται από μείωση του πληθυσμού ή τις ζώνες που απαιτούν ιδιαίτερη προστασία και αναζωογόνηση του περιβάλλοντος (παράκτιες ζώνες ή εκβολές ποταμών, δασικές ζώνες, ορεινές περιοχές κ.λπ.) καθώς και ενισχυμένη πρόληψη των φυσικών καταστροφών (πλημμύρες, σεισμογενείς ζώνες κ.λπ.). Με την προοπτική αυτή, οι εκτεταμένοι χώροι στους οποίους έχει ήδη ξεκινήσει η συνεργασία (Τόξο του Ατλαντικού, Μεσόγειος, Άλπεις, Βαλτική, παραμεθόριες περιοχές) θα πρέπει να εξετασθούν κατά προτεραιότητα.

4.8. Τέλος, η ΟΚΕ εύχεται να αναληφθούν στο πλαίσιο αυτό δράσεις παιδαγωγικού τύπου τόσο όσον αφορά τις χωροταξικές στρατηγικές όσο και τις διαδικασίες εφαρμογής. Οι πρωτοβουλίες που έχουν λάβει ορισμένα κράτη μέλη, όπως οι «Raumordnungskonferenzen» («χωροταξικές διασκέψεις») στη Γερμανία, θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως υποδείγματα προς τελειοποίηση και προσαρμογή σε άλλες περιφέρειες και ζώνες.

Η ΟΚΕ είναι, εξάλλου, της γνώμης ότι η κατάρτιση χωροταξικού σχεδίου σε συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα μέρη θα πρέπει να καταστεί προϋπόθεση για τη χορήγηση χρηματοδοτικών ενισχύσεων που προβλέπονται από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.

5. Συμπεράσματα

5.1. Οι ανωτέρω παρατηρήσεις καταδεικνύουν ότι η εφαρμογή μιας χωροταξικής πολιτικής ευρωπαϊκού επιπέδου αποτελεί μια αναγκαιότητα, η οποία απορρέει τόσο από την εξεταζόμενη ανακοίνωση, όσο και από διάφορα άρθρα της Συνθήκης και διάφορα κεφάλαια του Λευκού Βιβλίου «Ανάπτυξη, Ανταγωνιστικότητα, Απασχόληση».

5.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει τους στενούς δεσμούς του θέματος με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές, την αλληλεξάρτησή τους και την άμεση σχέση της χωρικής συνοχής με την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

5.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η χάραξη μιας χωροταξικής πολιτικής ευρωπαϊκού επιπέδου θα πρέπει να γίνει με σεβασμό σε ορισμένες αρχές και σύμφωνα με διαδικασίες που εξασφαλίζουν αποτελεσματικότητα και διαφάνεια.

5.4. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αποσκοπεί στην προαγωγή της συνεργασίας για την ευρωπαϊκή χωροταξία και οι υπουργοί Χωροταξίας, που συνήλθαν σε διάφορα άτυπα Συμβούλια, ανέθεσαν στην Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης (CDS) το έργο της επεξεργασίας ενός Σχεδίου Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου (ΣΚΑΧ).

Η ΟΚΕ πιστεύει ότι το ΣΚΑΧ πρέπει να λάβει υπόψη το ιδιαίτερο δυναμικό και τις ιδιαίτερες δυνατότητες κάθε περιφέρειας, να σέβεται τη γεωγραφική, κοινωνικοοικονομική και πολιτιστική ποικιλομορφία των περιφερειών, να εξασφαλίζει το συντονισμό στη λήψη αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα (εν ανάγκη μέσω ενός κώδικα ορθής συμπεριφοράς), να σέβεται την αρχή της επικουρικότητας και να στηρίζεται σε μια διαδικασία εταιρικής σχέσης, στην οποία θα συμμετέχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς και η οποία θα επιτρέπει το συνυπολογισμό της ποιοτικής διάστασης της χωρικής ανάπτυξης.

5.5. Αν και συμφωνεί με τη σκοπιμότητα της σύστασης της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης, η ΟΚΕ επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι η επιτροπή αυτή είναι ένα όργανο διακυβερνητικού τύπου, το οποίο συστάθηκε από άτυπο Συμβούλιο, και ότι, ως εκ τούτου, διεξάγει τις εργασίες της χωρίς να τηρεί τις αρχές της ενημέρωσης και της διαβούλευσης με τους ποικίλους ενδιαφερόμενους φορείς, το σεβασμό των οποίων ανέκαθεν διακήρυσσε η ΟΚΕ, εν ονόματι της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας.

5.6. Η ΟΚΕ φρονεί, κατά συνέπεια, ότι πρέπει να ξεπεραστεί το διακυβερνητικό στάδιο και να δοθεί στην Επιτροπή Χωροταξικής Ανάπτυξης θέση συμβουλευτικής επιτροπής, η οποία θα επεξεργασθεί το ΣΑΚΧ κατόπιν διαβουλεύσεων με τις ενδιαφερόμενες περιφερειακές και τοπικές αρχές και τους οικονομικούς και κοινωνικούς εταίρους. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει σχετικά ότι επιθυμεί να συνδεθεί στενά με τις εργασίες της Επιτροπής Χωροταξικής Ανάπτυξης, σύμφωνα με μία διαδικασία που θα προσδιορισθεί (ακρόαση κ.ά.). Υπενθυμίζει, ακόμη, ότι το Παρατηρητήριο θα μπορούσε, επίσης, να προσφέρει μια θετική συμβολή σ`αυτές τις εργασίες.

5.7. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να βελτιώσει το συντονισμό των σχετικών Γενικών Διευθύνσεων με συμμετοχή της ΓΔ «Ανταγωνισμού». Εξάλλου, η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να αναλάβει σύντομα, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του άτυπου Συμβουλίου του Στρασβούργου, μελέτες και πειραματικές ενέργειες, που να αφορούν κατά πρώτο λόγο τα πιθανά χωροταξικά έργα.

5.8. Ενόψει όλων των ανωτέρω παρατηρήσεων, η ΟΚΕ φρονεί ότι η χωροταξική πολιτική πρέπει να αποκτήσει τη θέση που της αρμόζει στο κοινοτικό επίπεδο. Η ΟΚΕ ζητεί, συνεπώς, από τις αρμόδιες αρχές να προβλέψουν την εγγραφή αυτής της πολιτικής στη Συνθήκη, επ`ευκαιρία της προσεχούς διακυβερνητικής διάσκεψης του 1996.

Βρυξέλλες, 13 Σεπτεμβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 339 της 31. 12. 1991 7 ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() Μπορούμε να αναφέρουμε, ως παράδειγμα: την τελική έκθεση «Επιπτώσεις στην περιφερειακή ανάπτυξη και την κοινοτική χωροταξία των χωρών της Νότιας και της Ανατολικής Μεσογείου», Επιτροπή, ΓΔ XVI, Δεκέμβριος 1992 7 την τελική έκθεση «Προοπτικές εξέλιξης των περιφερειών της Δυτικής Μεσογείου», Επιτροπή, ΓΔ XVI, Ιούνιος 1993 7 την τελική έκθεση «Προοπτική μελέτη των περιφερειών του Αλπικού και Περιαλπικού Τόξου», Επιτροπή, ΓΔ XVI, Ιούνιος 1993.

() ΕΕ αριθ. C 133 της 31. 5. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 161 της 14. 6. 1993.

() ΕΕ αριθ. C 133 της 31. 5. 1995 (Μεσόγειος). ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994 (Τόξο του Ατλαντικού).

() ΕΕ αριθ. C 175 της 4. 7. 1988.

() ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994 7 ΕΕ αριθ. C 127 της 7. 5. 1994.