Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινη Βίβλο για την Καινοτομία»

(96/C 212/12)

Στις 12 Ιανουαρίου 1996 και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινη Βίβλο για την καινοτομία».

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Mαΐου 1996 με βάση την έκθεση της κ. Ulla Sirkeinen, εισηγήτριας και της κ. Ursula Konitzer, συνεισηγήτριας.

Κατά την 336η σύνοδο ολομέλειάς της, της 29ης και 30ής Μαΐου 1996, (συνεδρίαση της 30ής Μαΐου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 127 ψήφους υπέρ, 5 κατά και 3 αποχές.

1. Εισαγωγή

1.1. Η καινοτομία αποτελεί τη βάση για την αειφόρο οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική και οικολογική ανάπτυξη και την αυξάνουσα ευημερία. Με τη βοήθεια των νέων και βελτιωμένων υπηρεσιών, μεθόδων και προϊόντων ικανοποιούνται καλύτερα τόσο οι ατομικές όσο και οι κοινωνικές ανάγκες. Εκτός από τα νέα προϊόντα, η καινοτομία είναι επίσης απαραίτητη, παραδείγματος χάριν, για καλύτερες υπηρεσίες κοινής ωφελείας, για καλύτερες συνθήκες εργασίας, για τη βελτίωση του ανταγωνισμού στους παραδοσιακούς τομείς της παραγωγής για την προστασία του περιβάλλοντος και για την καλύτερη αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου.

1.2. Καινοτομία και απασχόληση χαρακτηρίζονται από θετική αμοιβαιότητα. Βραχυπρόθεσμα οι αλλαγές μπορεί να δημιουργήσουν κοινωνικά προβλήματα τα οποία πρέπει να αντιμετωπιστούν καταλλήλως και να επιδιωχθεί η επίλυσή τους με τη βοήθεια μηχανισμών συμμετοχής και διαπραγμάτευσης. Οι συνολικές συνέπειες είναι ωστόσο θετικές και αναγκαίες για την ανάπτυξη της κοινωνίας.

1.3. Η καινοτομία είναι μια διαδικασία πολυδιάστατη. Πέρα από την τεχνολογική ανάπτυξη και έρευνα απαιτούνται πολλοί άλλοι παράγοντες και κατάλληλες συνθήκες και μόνο από την παράλληλη επίδρασή τους θα υπάρξουν αποτελέσματα. Η καινοτομία είναι κατά βάθος κοινωνική διαδικασία και στόχος της είναι, αφενός, η ανάπτυξη, o ανταγωνισμός και η θετική συμπεριφορά απέναντι στις αλλαγές και τους κινδύνους, και, αφετέρου, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η αύξηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και της ευημερίας.

1.4. Από διάφορες μετρήσεις προκύπτει σαφώς ότι στην Ευρώπη η ικανότητα για καινοτομία είναι πιο περιορισμένη από ό,τι σε άλλες οικονομικά αναπτυγμένες ζώνες.

1.5. Στο άρθρο 130, παράγραφος 1, 4η παύλα της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρεται ότι στόχος της δράσης της Κοινότητας και των κρατών μελών για την εξασφάλιση των αναγκαίων προϋποθέσεων για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας είναι: «να βελτιώσει την εκμετάλλευση του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών στους τομείς της καινοτομίας, της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης».

1.6. Στο Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση, έχει διαπιστωθεί ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση είναι η ικανότητα των επιχειρήσεων για καινοτομία. Η ικανότητα για καινοτομία θεωρείται επίσης βασική στην ανακοίνωση του 1994 της ΕΕ σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας (An Industrial Competitiveness Policy for the European Union) καθώς και στις εκθέσεις της συμβουλευτικής ομάδας για την ανταγωνιστικότητα (Competitiveness Advisory Group).

1.7. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει παρουσιάσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις τις απόψεις της οι οποίες καλύπτουν το σύνολο των θεμάτων που συνδέονται με την καινοτομία. Μεταξύ αυτών αναφέρουμε κυρίως τη γνωμοδότηση για την εφαρμογή του 4ου προγράμματος πλαισίου σχετικά με την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη () και τη γνωμοδότηση για το συντονισμό των πολιτικών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (). Η γνωμοδότηση αυτή στηρίζεται κυρίως στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, αλλά για λόγους πρακτικής και ανάγνωσης δεν θα γίνουν αναφορές σε αυτές.

1.8. Το επίπεδο της ερευνητικής δραστηριότητας των κρατών μελών της ΕΕ, σε ακαδημαϊκούς όρους, είναι συγκρίσιμο με το επίπεδο του κύριου ανταγωνιστή της που είναι οι ΗΠΑ και προηγείται της Ιαπωνίας. Ωστόσο, όπως είναι γνωστό, η συνολική χρηματοδότηση της έρευνας στις χώρες αυτές είναι αισθητά χαμηλότερη. Το κυριότερο όμως πρόβλημα και η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ των χωρών αυτών είναι η εμφανής αδυναμία στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων ερευνών σε καινοτομίες που δεν έχουν στεφθεί με επιτυχία στην αγορά και κατά συνέπεια στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση.

1.9. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της Ευρώπης, οι οποίες δημιουργούν τις περισσότερες θέσεις απασχόλησης, στηρίζονται σπανίως σε πρωτότυπες ιδέες και καινοτομίες. Για το λόγο αυτό λίγες τέτοιες επιχειρήσεις γεννιούνται και ανθούν, και κατά συνέπεια ελάχιστες είναι οι θέσεις απασχόλησης που δημιουργούνται. Σε πολλές εκθέσεις διαπιστώνεται ότι τα προβλήματα δημιουργούνται κυρίως κατά τη διάθεση και προώθηση του προϊόντος.

1.10. Ο κύριος όγκος των καινοτομιών δημιουργείται στην αγορά. Οι επιχειρήσεις αποτελούν καθοριστικό παράγοντα, και συχνά βασικό στοιχείο για την προώθηση της καινοτομίας στις δημόσιες υπηρεσίες είναι η δημιουργία καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στις επιχειρήσεις. Καθήκον των δημόσιων φορέων είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την καινοτομία. Οι δημόσιοι φορείς χρειάζονται οι ίδιοι την καινοτομία επειδή πρέπει να ανταποκριθούν στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών.

1.11. Από τους δημόσιους φορείς απαιτείται πριν απ`όλα χάραξη πολιτικών και συντονισμός σε όλα τα επίπεδα για την προώθηση της καινοτομίας. Απαιτείται στενή συνεργασία των δημόσιων φορέων με τους επιχειρηματικούς και ερευνητικούς κύκλους, ανοιχτός διάλογος με τους πολίτες ώστε να αμβλυνθούν οι ενδεχόμενες αντίθετες απόψεις που θα προκύψουν.

1.12. H παρέμβαση των δημόσιων φορέων στις δραστηριότητες της αγοράς αιτιολογείται μόνον όταν στην αγορά σημειώνονται σαφείς δυσλειτουργίες. Από πλευράς καινοτομίας, οι κυριότερες δυσλειτουργίες της αγοράς συνίστανται στην έλλειψη ισχυρών κινήτρων για τις επιχειρήσεις προκειμένου να αποδέχονται τους εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με την παραγματοποίηση επενδύσεων κατά την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της Ε& Α, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αρχικές δαπάνες δεν είναι δυνατόν να καλυφθούν επί ορισμένα έτη, και στις ανεπαρκείς ενδείξεις της ζήτησης, συχνά όσον αφορά την παροχή δημόσιων υπηρεσιών σε σημαντικούς τομείς όπως το περιβάλλον, η υγεία, και οι δημόσιες μεταφορές.

2. Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

2.1. Στην Πράσινη Βίβλο της η Επιτροπή επιδιώκει να εντοπίσει τα διάφορα θετικά ή αρνητικά στοιχεία από τα οποία εξαρτάται η καινοτομία στην Ευρώπη και να προτείνει δράσεις που θα καταστήσουν δυνατή την ενίσχυση της ικανότητας για καινοτομία της Ένωσης. Ο όρος καινοτομία είναι συνώνυμος της επιτυχούς δημιουργίας, αφομοίωσης και αξιοποίησης, κάτι καινούργιου, σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.

2.2. Στην Πράσινη Βίβλο το θέμα αυτό διαρθρώνεται ως ακολούθως:

2.2.1. Στην εισαγωγή τονίζεται η σημασία της καινοτομίας και ο ρόλος των διαφόρων κοινωνικών τομέων, ιδιαίτερα δε του επιχειρηματικού κόσμου και των δημόσιων φορέων για τη δημιουργία και την αξιοποίηση της καινοτομίας.

2.2.2. Στο κεφάλαιο ΙΙ αναλύονται λεπτομερέστερα οι παράγοντες και οι συνθήκες που ευνοούν την καινοτομία καθώς και οι συνέπειες της καινοτομίας στην οικονομία και την ευημερία. Στην ανάλυση εξετάζονται λεπτομερώς οι κανόνες με την εφαρμογή των οποίων θα προωθηθεί η καινοτομία: αποτελεσματικός ανταγωνισμός και υποστήριξη της καινοτομίας, καθώς και αποτελεσματική νομική προστασία.

2.2.3. Στο κεφάλαιο ΙΙΙ εξετάζεται η κατάσταση στην Ευρώπη όσον αφορά την καινοτομία. Σε αυτό διαπιστώνονται οι μεγάλες αντιθέσεις που υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων χωρών, περιφερειών, επιχειρήσεων και τομέων. Αναφέρονται επίσης οι πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η ΕΕ για την προώθηση της καινοτομίας και την αύξηση της σύγκλισης.

2.2.4. Στο κεφάλαιο IV αναφέρονται τα σημαντικότερα εμπόδια στα οποία προσκρούει η καινοτομία στην Ευρώπη. Τούτα συνίστανται στη δυσχερή χρηματοδότηση, στην ανάγκη ανάπτυξης κατάλληλου νομικού και κανονιστικού πλαισίου, στην έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, καθώς και στη δυσκολία προσανατολισμού της έρευνας προς την καινοτομία.

2.2.5. Στο κεφάλαιο V διατυπώνονται προτάσεις για τον καθορισμό αξόνων δράσης. Κύριοι στόχοι των προτάσεων αυτών είναι οι εξής:

2.2.5.1. Καλύτερος προσανατολισμός της έρευνας προς την καινοτομία. Για την επίτευξη τούτου απαιτείται:

- ανάπτυξη της τεχνολογικής παρακολούθησης και της μελέτης τεχνολογικών προοπτικών (στόχος 1) και ανάπτυξη των δράσεων συστηματικής οικονομικής πληροφόρησης (άξονας δράσης 11).

- ανάπτυξη και συντονισμός των προσπαθειών που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις στον τομέα της έρευνας (σύμφωνα με την task force για την έρευνα στη βιομηχανία). Η αξιολόγηση των προγραμμάτων και των σχεδίων θα πρέπει να πραγματοποιείται βάσει των στοιχείων που έχουν σημασία για την καινοτομία (άξονας δράσης 2).

- προώθηση της ευρύτερης συνειδητοποίησης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας (άξονας δράσης 5).

2.2.5.2. Ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού για την καινοτομία. Γι αυτό απαιτούνται οι ακόλουθες δράσεις:

- ανάπτυξη της αρχικής και συνεχούς κατάρτισης. Διαρκής εκπαίδευση στο πλαίσιο των επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ, αναγνώριση των βασικών τίτλων, στενή συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων (άξονας δράσης 3) 7

- διευκόλυνση της κινητικότητας των φοιτητών και των ερευνητών στο εσωτερικό της Κοινότητας, στο εσωτερικό κάθε χώρας επίσης, μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων (άξονας δράσης 4).

2.2.5.3. Για τη βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας απαιτούνται τα εξής:

- διάθεση ιδιωτικών κεφαλαίων στις επιχειρήσεις υπέρ της καινοτομίας και ειδικότερα υπέρ νέων επιχειρήσεων προηγμένης τεχνολογίας (άξονας δράσης 6) 7

- ανάλυση των υφιστάμενων μέσων των κρατών μελών για τη θέσπιση φορολογικών συστημάτων υπέρ της καινοτομίας (άξονας δράσης 7).

2.2.5.4. Δημιουργία ενός νομικού και κανονιστικού πλαισίου που να ευνοεί την καινοτομία. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται τροποποίηση των ισχυουσών διατάξεων (απλούστευση των διοικητικών διατυπώσεων, συνεργασία για νομικά ζητήματα). Σε άλλες τίθεται αποκλειστικά το θέμα γνώσης των κανόνων και των δυνατοτήτων που παρέχουν (πρότυπα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, ανταγωνισμός) και η χρήση τους (άξονες δράσης 8, 9 και 10).

2.2.5.5. Η ανάπτυξη των θέσεων και των πρότυπων δράσεων των δημόσιων φορέων υπέρ της καινοτομίας απαιτεί:

- ενίσχυση των δράσεων των ΜΜΕ για την προώθηση της καινοτομίας και της χρήσης νέων τεχνολογιών. Θα πρέπει να ενισχυθεί η περιφερειακή διάσταση της καινοτομίας (άξονας δράσης 12) 7

- σαφείς προσπάθειες για την απλούστευση και την ελάφρυνση των διοικητικών διατυπώσεων (άξονας δράσης 9) 7

- συντονισμό και συνεκτικότητα των δράσεων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, στήριξη του διαλόγου, διαμόρφωση της κοινής γνώμης και καλύτερη διάδοση των υφιστάμενων πρακτικών (άξονας δράσης 13).

2.3. Τέσσερα παραρτήματα συμπληρώνουν την Πράσινη Βίβλο. Στο παράρτημα 1 περιλαμβάνονται περιγραφικά δελτία των επτά Task Force της Επιτροπής. Στο παράρτημα 2 περιλαμβάνεται κατάλογος των κέντρων αναδιανομής του προγράμματος «Καινοτομία». Στο παράρτημα 3 περιλαμβάνεται η απλουστευμένη σύμβαση έρευνας για το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο. Στο παράρτημα 4 περιλαμβάνονται πίνακες και στατιστικά στοιχεία.

2.4. Στόχος της Πράσινης Βίβλου είναι να πραγματοποιηθεί ευρύς διάλογος μεταξύ των ιδιωτικών και των δημόσιων φορέων, μεταξύ των περιφερειών και των κρατών μελών. Σκοπός είναι η αποσαφήνιση της κατάστασης, ο καθορισμός προτεραιοτήτων, η επιλογή και η επέκταση των προτεινόμενων δράσεων. Με το πέρας των διαπραγματεύσεων η Επιτροπή θα προβεί στην υποβολή προτάσεων δράσης που θα υποβάλει στα υπόλοιπα θεσμικά όργανα. Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι οι άξονες δράσης δεν θα δημιουργήσουν πρόσθετες ανάγκες χρηματοδότησης.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η σφαιρική προσέγγιση της Επιτροπής, με την οποία επιδιώκεται η κάλυψη όλων των παραγόντων που επηρεάζουν τη δημιουργία της καινοτομίας, δηλαδή ολόκληρο το σύστημα καινοτομιών, αν και αποτελεί μεγάλη πρόκληση, είναι ορθή και αποδεκτή. Απαιτούνται άμεσες δράσεις λόγω των προβλημάτων που υπάρχουν στον τομέα της απασχόλησης, του ανταγωνισμού, του περιβάλλοντος καθώς και άλλων κοινωνικών προκλήσεων.

3.2. Στην Πράσινη Βίβλο περιλαμβάνονται πολλές απόψεις τις οποίες η Επιτροπή έχει ήδη εκφράσει σε διάφορες ευκαιρίες. Συχνά το θέμα και η ανάλυσή του διέπονται από την κοντόφθαλμη αντιμετώπιση των άμεσα ενδιαφερομένων. Η ευρεία προσέγγιση της Πράσινης Βίβλου δίνει τη δυνατότητα να εξεταστούν τα θέματα υπό ευρεία οπτική γωνία και τούτο αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση. Η οριζόντια και ολοκληρωμένη προσέγγιση αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία της πολιτικής για την καινοτομία. Η προώθηση της καινοτομίας πρέπει να είναι ο κύριος στόχος των κέντρων λήψεως πολιτικών αποφάσεων, διότι διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της ανταγωνιστικής ικανότητας, στην απασχόληση, και στην ανάπτυξη της ευημερίας. Βάσει αυτών των προτεραιοτήτων πρέπει να εξεταστούν όλες οι πολιτικές αποφάσεις που επηρεάζουν τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για καινοτομία. Παράλληλα με τη λήψη των αποφάσεων θα πρέπει να αποσαφηνιστούν οι ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειές τους στην καινοτομία. Για παράδειγμα η αλλαγή του φορολογικού συστήματος είναι σαφές ότι θα οδηγήσει σε αποδυνάμωση και όχι σε βελτίωση των ικανοτήτων ανάληψης κινδύνων από την πλευρά των επιχειρήσεων.

3.3. Για την προώθηση της καινοτομίας απαιτείται η ανάπτυξη κατ`εξοχήν ευρωπαϊκού προτύπου. Για να είναι ανταγωνιστικοί σε παγκόσμια κλίμακα οι ευρωπαίοι πρέπει, παρά την ανομοιογένεια που χαρακτηρίζει την ήπειρο, να χαράξουν κοινή δράση και να δημιουργήσουν πανευρωπαϊκά δίκτυα. Η κατανομή έργου και η συνεργασία σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο, δηλαδή η αρχή της επικουρικότητας, είναι όλως ιδιαιτέρως σημαντική, διότι από τη φύση της η καινοτομία είναι δράση διάσπαρτη. Η καινοτομία είναι καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική και κοινωνική συνοχή. Στην Ευρώπη δεν μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα πρότυπα δράσεων άλλων, αλλά είναι απαραίτητη η γνώση από τις εμπειρίες των άλλων μέσω της ανάλυσης των μέσων που χρησιμοποίησαν και των αποτελεσμάτων που προέκυψαν.

3.4. Οι καθοριστικοί τομείς του συστήματος καινοτομιών μπορούν να ταξινομηθούν ως ακολούθως:

3.4.1. Ορθός προσανατολισμός ολόκληρου του σύστηματος έρευνας και των διαθέσιμων πόρων. Είναι γνωστό ότι η έρευνα που απορρέει από την περιέργεια (curiosity oriented research) είναι πράγματι απαραίτητη για την καλλιέργεια της φαντασίας των ανθρώπων και την ανάπτυξη νέων ιδεών. Tο βασικό ερώτημα συνίσταται ωστόσο στο πώς μπορεί να αρχικά προσανατολιστεί η έρευνα στους ενδεδειγμένους τομείς που παρέχουν δυνατότητες εκμετάλλευσης στο πλαίσιο των κοινωνικών δραστηριοτήτων.

3.4.1.1. Η πρόβλεψη της τεχνολογικής ανάπτυξης (Technology Foresight) και εκείνης της αγοράς αποτελεί καθοριστικό τομέα.

3.4.1.2. Είναι σημαντική η προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω και η σύνδεση των πιθανών χρηστών για τον προσανατολισμό των πόρων της έρευνας. Τούτο προϋποθέτει σύγκλιση του προγράμματος πλαισίου της ΕΕ και έρευνας στον τομέα του ανταγωνισμού. Τα θέματα αυτά αναλύονται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με το συντονισμό των πολιτικών έρευνας όπου προτείνονται επίσης βιομηχανικά σχέδια σύνδεσης.

3.4.1.3. Η Επιτροπή εφιστά ιδιαιτέρως την προσοχή στη μεταφορά των αποτελεσμάτων της έρευνας στις επιχειρήσεις και στους άλλους φορείς εκμετάλλευσης. Το ζήτημα αυτό θα απλουστευθεί αν εξευρεθεί λύση στο πρόβλημα προσανατολισμού της έρευνας.

3.4.2. Αλληλεπίδραση μεταξύ ερευνητών και φορέων εκμετάλλευσης. Υφίστανται διάφοροι φραγμοί τόσο σε επίπεδο διατυπώσεων όσο και σε επίπεδο ιδεών καθώς και πολιτισμικές διαφορές. Η ικανότητα αξιοποίησης του παραλήπτη, δηλαδή των επιχειρήσεων κατά πρώτο λόγο, πρέπει να είναι η κατάλληλη, πράγμα που προκύπτει μόνο από την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η κατάρτιση.

3.4.3. Οι παράγοντες του εμπορίου. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η ευκολία ίδρυσης επιχειρήσεων, η πρόσβαση σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, η προστασία των βιομηχανικών δικαιωμάτων, το άνοιγμα των αγορών και ο ελεύθερος ανταγωνισμός.

3.5. Στις χώρες μέλη της ΕΕ διατίθενται συνολικά λιγότεροι πόροι για την έρευνα και την ανάπτυξη από ό,τι στις πιο σημαντικές ανταγωνιστικές βιομηχανικές χώρες. Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός καθιστά ενονότερες τις πιέσεις για το ποιος θα διαθέσει πρώτος στην αγορά ένα καινούργιο προϊόν, πράγμα που προϋποθέτει αύξηση των πόρων για την ανάπτυξη.

3.6. Σημαντικότερη από την επάρκεια των πόρων είναι η αποτελεσματική τους χρήση. Από αυτή την άποψη η κατάσταση στην Ευρώπη χωλαίνει. Η κατάσταση επιδεινώνεται επίσης από τη χαμηλή απόδοση - από άποψη καινοτομίας - των πόρων που προορίζονται στην «προανταγωνιστική» έρευνα, επειδή πολύ συχνά οι πόροι αυτοί διατίθενται σε τομείς και σχέδια με περιορισμένη δυνατότητα αξιοποίησης, όπως φαίνεται από τα πραγματικά αποτελέσματα που σημειώνονται στην Ευρώπη.

3.7. Η διάθεση αυτών των περιορισμένων πόρων πρέπει να επικεντρωθεί σε τομείς και σχέδια ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη της Ευρώπης. Με την αύξηση της αλληλεπίδρασης των διαφόρων οργανισμών επιτυγχάνεται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Για το λόγο αυτό είναι ευπρόσδεκτο το πείραμα της Επιτροπής στο πλαίσιο των Task Force. Υπάρχουν ωστόσο περιθώρια ανάπτυξης τόσο στο πεδίο επιλογής των τομέων στόχων όσο και σε εκείνο των διαδικασιών. Στόχος πρέπει να είναι κοινά ευρωπαϊκά σχέδια και όχι σχέδια του τάδε ή δείνα κράτους μέλους.

3.8. Από έρευνες προέκυψε ότι ευνοϊκές συνθήκες για την εμφάνιση καινοτομιών δημιουργούνται από τις τοπικές επιχειρήσεις και την ολοκλήρωση των άλλων παραγόντων η οποία πρέπει να είναι επαρκώς ευρεία προκειμένου να δημιουργηθεί η αποκαλούμενη «κρίσιμη μάζα». Επιτυχή παραδείγματα αυτών των δικτύων καινοτομίας αποτελούν τα τεχνολογικά πάρκα και τα επιστημονικά κέντρα. Τούτο αποτελεί σαφές πεδίο δράσεως για την ΕΕ και τα διαρθρωτικά ταμεία της. Οι επιτυχείς πρότυπες δράσεις και οι εμπειρίες των περιφερειών πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο εμετάλλευσης.

3.9. Οι ΜΜΕ έχουν μεγάλες δυνατότητες για καινοτομία, αλλά συχνά έχουν ελλείψεις ως προς τους πόρους και η τεχνογνωσία τους περιορίζεται σε ελάχιστους τομείς. Στο πλαίσιο της πολιτικής για την καινοτομία πρέπει να βελτιωθούν οι δυνατότητες του ασθενέστερων επιχειρήσεων προκειμένου να συμμετάσχουν στα δίκτυα της καινοτομίας.

3.10. Ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιχείρησης ή άλλης μονάδας είναι απαραίτητες η συμβολή και η συμμετοχή στη διαδικασία της καινοτομίας όλων των εργαζομένων. Καθοριστικοί παράγοντες είναι η συνεχής εκπαίδευση και το κλίμα διαφάνειας και συνεργασίας, καθώς επίσης η ελαστικότητα και η παροχή κινήτρων.

3.11. Η Επιτροπή στο εκτενές κείμενό της περιγράφει τους παράγοντες που ευνοούν την καινοτομία. Η ΟΚΕ εφιστά ωστόσο την προσοχή σε τρία θέματα:

3.11.1. Συστηματική αξιολόγηση του κανονιστικού πλαισίου. Οι διαφορετικές νομοθεσίες, κυρίως δε κανονιστικού χαρακτήρα, επηρεάζουν τις συνθήκες για τη δημιουργία καινοτομιών. Κάθε νέο θεσμικό σχέδιο θα πρέπει να εκτιμάται ανάλογα με τις συνέπειες που έχει.

3.11.2. Δημιουργία ενεργού ζήτησης σε σημαντικούς κοινωνικούς τομείς, σε τομείς όπου η ζήτηση δεν δημιουργείται αυθόρμητα από την αγορά. Παρόμοιοι τομείς είναι το περιβάλλον, οι δημόσιες μεταφορές και η υγεία. Το θέμα αυτό αναφέρεται αλλά χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στους τομείς αυτούς θα πρέπει να χαραχθεί κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική και να εφαρμοσθούν οι πρότυπες δράσεις Task Force του 4ου προγράμματος πλαισίου.

3.11.3. Δυσκαμψία της αγοράς. Σημαντικοί φραγμοί για τη δυναμική θέση σε λειτουργία νέων υπηρεσιών και προϊόντων εξακολουθούν να είναι μεταξύ άλλων οι τομείς που προστατεύονται από τον ανταγωνισμό, οι διάφοροι περιορισμοί στον ανταγωνισμό και οι ελλείψεις στην εσωτερική αγορά. Η ΟΚΕ έχει εξετάσει σε βάθος το πρόβλημα της εσωτερικής αγοράς σε πολλές γνωμοδοτήσεις της και συνεχίζει να παρακολουθεί το θέμα αυτό.

3.12. Είναι σημαντική η διατήρηση ως συστήματος αναφοράς ενός ευρέος και πολυσύνθετου συστήματος καινοτομιών. Κατά την κατάρτιση του προγράμματος δράσης, όμως, πρέπει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πρακτική εφαρμογή του και προτεραιότητα στους στόχους. Κατά την ΟΚΕ η επιλογή θα πρέπει να βασίζεται στον σημαντικό και επείγοντα χαρακτήρα του προβλήματος. Εξάλλου, το πρόγραμμα της ΕΕ θα πρέπει κατά πρώτο λόγο να αφορά θέματα που να άπτονται της αρμοδιότητας των δημόσιων φορέων και για τα οποία οι δράσεις που αναλαμβάνονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα πρέπει να είναι περισσότερο αποτελεσματικές.

3.13. Η ΟΚΕ θεωρεί ως σημαντικότερους τομείς δράσης τον προσανατολισμό της έρευνας με βάση τις τεχνολογικές προοπτικές, την κατάρτιση, τη χρηματοδότηση, τη φορολογία, το άνοιγμα των αγορών καθώς και τη διάδοση της καινοτομίας στις ΜΜΕ.

3.14. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την εκτίμηση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία για την υλοποίηση του προγράμματος δράσης το οποίο προτείνεται στην Πράσινη Βίβλο δεν θα χρειαστεί κατ`ανάγκη συμπληρωματική χρηματοδότηση. Γι` αυτό, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο, προέχει ο εκ νέου προσανατολισμός των υφιστάμενων δράσεων, ο καθορισμός προτεραιοτήτων και ο συντονισμός, και δεν χρειάζονται νέα προγράμματα δράσης ή νέα μέτρα. Αντιθέτως η ΟΚΕ εκτιμά αναγκαία τη διάθεση της συμπληρωματικής χρηματοδότησης στη διάδοση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων των δράσεων έρευνας και ανάπτυξης εντός του 4ου προγράμματος-πλαίσιο.

3.15. Η ΟΚΕ κρίνει αναγκαία τη δράση της Επιτροπής για κατάλληλη οργάνωση ώστε να επιτευχθεί η απαραίτητη συνεργία μεταξύ έρευνας, βιομηχανίας και άλλων πολιτικών τομέων για τον καθορισμό και τη λήψη μέτρων που να προωθούν την καινοτομία.

3.16. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι στο Πράσινο Βιβλίο τονίζεται η συνεργασία ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, πράγμα που θεωρεί ορθό. Ωστόσο, παραλείπονται ορισμένα σημαντικά θέματα.

3.16.1. Έτσι, η συνεργασία των διαφόρων τμημάτων μιας επιχείρησης έχει μεγάλη σημασία για τη δυνατότητά της να εισάγει καινοτομίες. Για παράδειγμα, καθοριστική σημασία έχει η συνεργασία του τμήματος παραγωγής με το τμήμα πωλήσεων.

3.16.2. Η δυνατότητα μιας επιχείρησης να καινοτομεί αυξάνεται αναλόγως με τη σημασία που δίνεται στη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας. Η συμβατική κατοχύρωση των επιμορφωτικών δυνατοτήτων και των ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων των εργαζόμενων, αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις που συμβάλλουν στην αύξηση των δυνατοτήτων που έχουν οι επιχειρήσεις να καινοτομούν.

3.16.2.1. Στην πολιτική των επιχειρήσεων για το προσωπικό, που πρέπει να περιλαμβάνει το σχεδιασμό, την εξέλιξη και την προαγωγή του προσωπικού, αποδίδεται, σε σχέση με την ικανότητα καινοτομίας, μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον από ό,τι στο παρελθόν.

3.16.3. Στο Πράσινο Βιβλίο αναφέρεται ότι η κινητικότητα προάγει την καινοτομία. Από την άποψη αυτή, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι πρέπει να γίνει μια διάκριση μεταξύ εσωτερικής και εξωτερικής κινητικότητας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η εσωτερική κινητικότητα έχει σχετικά μεγάλη σημασία σε συνάρτηση, για παράδειγμα, με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Η εσωτερική κινητικότητα είναι, αντιθέτως, ιδιαίτερα χαμηλή. Η υπερβολική εξωτερική κινητικότητα επιδρά ανασταλτικά επί των επενδύσεων σε προσωπικό και, κατ`αυτόν τον τρόπο, στις δυνατότητες των επιχειρήσεων να καινοτομούν. Για το λόγο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας, έτσι ώστε να μειωθεί η ανάγκη να αναζητούν οι εργαζόμενοι απασχόληση σε άλλες επιχειρήσεις.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Σε γενικές γραμμές η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή ως προς την περιγραφή και την ανάλυση των κεφαλαίων Ι-IV της Πράσινης Βίβλου. Συνεπώς η ΟΚΕ υποστηρίζει την ευρεία προσέγγιση της Επιτροπής και θεωρεί επιτυχή τον τρόπο παρουσίασης της Πράσινης Βίβλου, η οποία, παρά τη συνοπτική της μορφή, διατηρεί με συνέπεια την πολυμορφία και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της καινοτομίας. Τα παραδείγματα που δίνονται διαφωτίζουν πλήρως την κατάσταση.

4.2. Η ΟΚΕ στις ειδικές παρατηρήσεις επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στο κεφάλαιο V, άξονες δράσης, προκειμένου να αποφύγει τις επαναλήψεις. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν αφορούν επίσης, μεταξύ άλλων, και σημεία που βρίσκονται σε άλλα κεφάλαια.

4.3. Άξονας δράσης 1 (Τεχνολογικές προοπτικές)

- Τα θέματα που εξετάζονται εν προκειμένω περιλαμβάνονται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ () που αφορά το συντονισμό των πολιτικών έρευνας και ανάπτυξης.

- Όσον αφορά τις τεχνολογικές προοπτικές πρέπει να επισημανθεί ότι παράλληλα με τη δραστηριότητα του Ινστιτούτου Μελέτης των Τεχνολογικών Προοπτικών τις Σεβίλλης (IPTS) η ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνει το έργο των υψηλού επιπέδου μονάδων που δρουν στα κράτη μέλη και να συμβάλει στη μεταξύ τους συνεργασία. Η Επιτροπή πρέπει να προβεί στη δημιουργία φόρουμ για την ανταλλαγή πληροφοριών και για τη συνεργασία μεταξύ των μονάδων αυτών.

4.4. Άξονας δράσης 2 (Προσανατολισμός της έρευνας)

- Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει τις απόψεις που διατυπώνονται στα σημεία 3.4.1, 3.5 και 3.6, σύμφωνα με τις οποίες ο προσανατολισμός της έρευνας είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα του συστήματος της καινοτομίας. Οι προτάσεις της Επιτροπής πρέπει να τύχουν υποστήριξης τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ.

- Για τον προσανατολισμό της ερευνητικής δραστηριότητας απαιτείται η συνεργασία διαφόρων φορέων. Η ΟΚΕ προσδοκά ότι η πρόταση της, για τα μεγάλα κοινά σχέδια βιομηχανικού ενδιαφέροντος, η οποία περιλαμβάνεται στη γνωμοδότηση για το συντονισμό των πολιτικών έρευνας θα ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή κατά την περαιτέρω ανάπτυξη προτύπων για τη σύνδεση των φορέων εκμετάλλευσης με τον προσανατολισμό και την εκτέλεση της έρευνας.

- Η ΟΚΕ θα ήθελε να επαναλάβει την ιδέα που υπάρχει στο σημείο 3.11.2 σύμφωνα με την οποία οι δημόσιοι φορείς δικαιούνται και πρέπει να συμμετέχουν στον προσανατολισμό της έρευνας κυρίως δε σε σημαντικούς κοινωνικούς τομείς, όπου η ζήτηση δεν δημιουργείται από την αγορά, όπως είναι για παράδειγμα το περιβάλλον, οι δημόσιες μεταφορές και η υγεία. Στους τομείς αυτούς θα πρέπει να προβλεφθεί ανάληψη δράσεων του τύπου task force.

- Για να καταστεί αποτελεσματικότερη η προετοιμασία και ο προσανατολισμός του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα στην ΕΕ και να επιτευχθεί η αναγκαία ελαστικότητα πρέπει να προβλεφθεί μεταρρύθμιση της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων. Για να διευκολυνθεί η συμμετοχή στα προγράμματα - κυρίως δε η συμμετοχή των ΜΜΕ - και να βελτιωθεί η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων απαιτείται απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών. Η ΟΚΕ είχε αναφερθεί στο θέμα αυτό στη γνωμοδότησή της () για τα ειδικά προγράμματα με τα οποία τίθεται σε εφαρμογή το 4ο πρόγραμμα-πλαίσιο όσον αφορά τις ενέργειες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης.

4.5. Άξονας δράσης 3 (Αρχική και συνεχής κατάρτιση)

- Η ΟΚΕ υπενθυμίζει τη διαπίστωση που κάνει στο σημείο 1.3 ότι η καινοτομία είναι κατ`εξοχήν κοινωνική διαδικασία και επισημαίνει ότι η καινοτομία δεν βασίζεται μόνο στην τεχνολογία και την οργάνωση αλλά και στον ανθρώπινο παράγοντα. Για το λόγο αυτό η καινοτομία πρέπει να προωθηθεί και στον τομέα της κατάρτισης. Πρέπει να δοθεί έμφαση στην αποδοχή του νεωτερισμού, στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας καθώς και στην κατανόηση της σημασίας της στρατηγικής της καινοτομίας. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην εκμάθηση των εφαρμοσμένων επισκευών.

- Η βασική πρόκληση της κατάρτισης συνίσταται στο κατά πόσον αυξανόμενος αριθμός προσώπων μπορεί να αφομοιώσει επαρκώς και γρήγορα τις νέες γνώσεις και τις ικανότητες που απαιτεί η αλλαγή των καθηκόντων όταν οι ανάγκες σε τεχνογνωσία δεν μπορούν να προβλεφθούν μακροπρόθεσμα.

- Η δομή και ο τρόπος άσκησης των επαγγελμάτων σημειώνουν ταχεία εξέλιξη πράγμα που απαιτεί μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής. Ολοένα και περισσότερα άτομα πρέπει να είναι ικανά και να μπορούν να συμμετέχουν στην συνεχή κατάρτιση μετά την αρχική κατάρτιση.

- Η καινοτομία προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων σε όλα τα επίπεδα. Καθοριστικής σημασίας θέματα είναι ο νεωτερισμός, η συμμετοχή των εργατικών σωμματείων και η ανάπτυξη της δημιουργικότητας των εργαζομένων. Απώτερος στόχος πρέπει να είναι η συνεχής βελτίωση του επιχειρηματικού πνεύματος.

- Επειδή αυξάνεται η ποικιλία των μεθόδων εκμάθησης καθίσταται αναγκαία η σύσταση ανεξάρτητων ιδρυμάτων κατάρτισης. Η Επιτροπή θα πρέπει να επικεντρώσει την προσοχή της στη σύγκριση μεταξύ των κρατών μελών και να προτείνει φόρουμ συνεργασίας στους αρμόδιους εθνικούς φορείς ανάπτυξης.

- Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή η εμπειρία των «Knowledge Resource Centres» που προτείνει η Συμβουλευτική Ομάδα για την Ανταγωνιστικότητα και που στόχος τους είναι η σύνδεση προσφοράς και ζήτησης πληροφοριών στον εν λόγω κλάδο κατάρτισης. Η Επιτροπή θα μπορούσε να υποστηρίξει οικονομικά το σχέδιο αυτό στην πειραματική του φάση.

- Με την ανάπτυξη και την εκτέλεση προγραμμάτων κατάρτισης που απευθύνονται ιδιαίτερα στις ΜΜΕ, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες που θα προκύψουν από τις προαναφερθείσες αλλαγές των καθηκόντων. Με την κατάρτιση βελτιώνεται επίσης η ικανότητα του εργαζομένου για αλλαγή θέσης στο εσωτερικό της επιχείρησης και μειώνεται γενικά η δυνατότητα κινητικότητας του εργαζομένου.

4.6. Άξονας δράσης 4 (Ενίσχυση της κινητικότητας των φοιτητών και των ερευνητών)

- Υπάρχει περιορισμένη κινητικότητα ιδιαίτερα μεταξύ των διαφόρων τομέων - για παράδειγμα, μεταξύ των πανεπιστημίων και των επιχειρήσεων, καθώς και μεταξύ των διαφόρων κλάδων - αλλά και στο εσωτερικό των χωρών. Εν προκειμένω το πρόβλημα οφείλεται κυρίως στις εσωτερικές δομές και στις παραδόσεις των κρατών μελών, τις οποίες όμως η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη της, τουλάχιστον κατά την εκπόνηση των προγραμμάτων της.

- Απαιτείται άλλου είδους σύστημα για την αναγνώριση της τεχνογνωσίας.

- Η ΟΚΕ δεν είναι πεπεισμένη ότι τιμητικοί τίτλοι όπως ο «ερευνητής του έτους» μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρα για τους σύγχρονους ερευνητές, μπορούν ωστόσο να συμβάλουν στην προώθηση της εικόνας της έρευνας και στη βελτίωση του κύρους της.

4.7. Άξονας δράσης 5 (Προώθηση των ευεργετικών αποτελεσμάτων της καινοτομίας)

- Η ΟΚΕ υποστηρίζει γενικά τις προτάσεις της Επιτροπής. Οι παραδόσεις και ο πολιτισμός των διαφόρων κρατών μελών διαφέρουν, όπως διαφέρουν άλλωστε και τα σημεία αναφοράς. Σε μερικές χώρες και περιφέρειες, η αναγνώριση της νέας τεχνολογίας υπήρξε ομαλή και η εισαγωγή των καινοτομιών στην αγορά ταχεία, σε άλλες όχι. Ενδεχόμενες εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού θα πρέπει να βασίζονται στη γενική κατανόηση των παραγόντων που ενέχονται στο θέμα αυτό.

4.8. Άξονας δράσης 6 (Βελτίωση της χρηματοδότησης της καινοτομίας)

- Η ΟΚΕ κρίνει ότι η χρηματοδότηση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την προώθηση της καινοτομίας. Όσο πλησιέτερα στα τελικά προϊόντα και τις υφιστάμενες διαδικασίες βρίσκεται η ανάπτυξη της καινοτομίας, τόσο περισσότερο καθίσταται σαφές ότι η χρηματοδότηση πραγματοποιείται στον ιδιωτικό ταμέα, σύμφωνα με τους κανόνες που αυτός υπαγορεύει για την αποφυγή στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Τότε οι δημόσιοι φορείς, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής, πρέπει να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο που να ευνοεί γενικά την καινοτομία. Η χορήγηση άμεσων και έμμεσων ενισχύσεων από τους δημόσιους φορείς είναι προαπαιτούμενη αν οι δυνάμεις της αγοράς δεν έχουν φροντίσει να ληφθεί μέριμνα για το κοινωνικό σύνολο. Επειδή οι μικρότερες κυρίως επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες χρηματοδότησης στην Ευρώπη, πρέπει να προβλεφθούν διάφορα μέσα ώστε οι ΜΜΕ να έχουν τις ίδιες δυνατότητες χρηματοδότησης με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτάσεις της Επιτροπής για το θέμα αυτό.

- Βασικές προϋποθέσεις για τη βελτίωση των δυνατοτήτων χρηματοδότησης των καινοτόμων επιχειρήσεων είναι η ανάπτυξη συστημάτων αξιολόγησης των κινδύνων από άυλες επενδύσεις, καθώς και η ανάπτυξη μηχανισμών ανάληψης και κατανομής μεταξύ των επενδυτών των κινδύνων που συνεπάγονται αυτές οι επενδύσεις.

- Σε ό,τι αφορά τις προτεινόμενες δράσεις, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι όλα τα επίπεδα είναι απαραίτητα - σε μια νεοσυσταθείσα μικρή επιχείρηση ενδείκνυται η παροχή ενίσχυσης σε τοπικό επίπεδο βάσει του κανονισμού ΕΕ. Πρέπει να διευκολυνθεί η δημιουργία συνδέσεων και δικτύων μεταξύ των διαφόρων κλάδων και επιπέδων.

4.9. Άξονας δράσης 7 (Φορολογικά συστήματα που ευνοούν την καινοτομία)

- Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι απαιτείται προσεκτική μελέτη των μέτρων που πιθανόν ληφθούν. Επί πλέον η ΟΚΕ επιθυμεί εν προκειμένω να τονίσει ιδιαιτέρως την ανάγκη που αναφέρεται στο σημείο 3.2 - για τη λήψη πολιτικής απόφασης, όπως π.χ. η τροποποίηση του φορολογικού συστήματος - να διευκρινίζονται οι ενδεχόμενες αρνητικές συνέπειες των αποφάσεων στην καινοτομία.

- Πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι η αύξηση του κεφαλαίου των επιχειρήσεων και η επαρκής και αποτελεσματική χρηματοδότηση, διότι μια ιδιαίτερα χρεωμένη επιχείρηση δεν μπορεί να επενδύσει σε μακροπρόθεσμα και ριψοκίνδυνα σχέδια όπως αυτά που αφορούν την καινοτομία. Επωφελές σύστημα τόσο για την εφορία όσο και για την επιχείρηση θα ήταν η αύξηση των δυνατοτήτων για τη δημιουργία αποθεματικών, οπότε δεν θα επρόκειτο για φορολογική ελάφρυνση αλλά για παράταση προθεσμίας.

4.10. Άξονας δράσης 8 (Προώθηση της βιομηχανικής ιδιοκτησίας)

- Θα πρέπει να επικυρώνεται η γνησιότητα των ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, επειδή στην Ευρώπη το κόστος τους είναι υψηλότερο από ό,τι στους ανταγωνιστές της. Να καθορίζονται οι όροι που διέπουν μεταξύ άλλων βλ. μεταφραστικά δικαιώματα, ούτως ώστε να παρέχονται οικονομικά πλεονεκτήματα στους χρήστες εφαρμόζοντας για παράδειγμα πρότυπα που χρησιμοποιούνται κατά τη διεξαγωγή δημόσιων συμβάσεων και η κανονιστική υφή του συστήματος καινοτομιών να είναι σαφής και να εμπνέει εμπιστοσύνη.

- Από πλευράς αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας, υπάρχει η έκδηλη ανάγκη εξεύρεσης αρμονικής λύσης για τον τρόπο μεταφοράς των δικαιωμάτων.

4.11. Άξονας δράσης 9 (Απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών)

- Το θέμα αυτό έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων, προγραμμάτων και πολιτικών υποσχέσεων. Είναι πλέον καιρός να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

- Η ΟΚΕ εξέτασε στο σημείο 4.4 την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών του προγράμματος πλαισίου για την έρευνα.

4.12. Άξονας δράσης 10 (Νομικό και κανονιστικό πλαίσιο που ευνοεί την καινοτομία)

- Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να λάβει περισσότερο υπόψη τις ανάγκες για καινοτομία στην πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ. Από πλευράς καινοτομίας πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στον ανταγωνισμό και στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, καθώς και στις απαιτήσεις της παγκόσμιας αγοράς.

- Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει δημόσιες συμβάσεις για την προώθηση της καινοτομίας.

- Οι ελάχιστες απαιτήσεις για την υγεία, την κοινωνική ασφάλιση και το περιβάλλον πρέπει να είναι αυστηρές και δεσμευτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ως προς αυτό η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όταν διαπιστώνει ότι η προτεινόμενη κατεύθυνση - της οποίας ορισμένα μέρη, η οικειοθελής τυποποίηση, οι οικειοθελείς συμφωνίες και η εξασφάλιση της ποιότητας, συνιστούν μια «νέα προσέγγιση»- ευνοεί την καινοτομία σχετικά με τους λεπτομερείς ελέγχους και τους κανονισμούς.

4.13. Άξονας δράσης 11 (Ανάπτυξη δράσεων συστηματικής και οικονομικής πληροφόρησης)

- Το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό όσον αφορά την επαγγελματική αρμοδιότητα των επιχειρήσεων και των κατάλληλων ανθρώπων, και έτσι η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι το καθήκον των δημόσιων φορέων συνίσταται κυρίως στην παροχή καλύτερης εκπαίδευσης.

4.14. Άξονας δράσης 12 (Ενθάρρυνση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις και ιδιαίτερα στις ΜΜΕ, και ενίσχυση της περιφερειακής διάστασης της καινοτομίας)

- Το θέμα αυτό αποτελεί τον πυρήνα της ορθής λειτουργίας του συστήματος της καινοτομίας και η ΟΚΕ έχει αναφερθεί επανειλημμένα σε αυτό στις γενικές παρατηρήσεις της. Απαιτείται η άμεση υλοποίηση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ως κεντρικού στόχου της ΕΕ και της επικουρικότητας ως αρχής λειτουργίας.

- Η ΟΚΕ υποστηρίζει τα μέτρα που προτείνει η Επιτροπή.

- Η ΟΚΕ επιθυμεί επίσης να τονίσει ότι το κύριο πρόβλημα των ΜΜΕ είναι η έλλειψη πόρων για την προώθηση των προϊόντων. Η μεταφορά τεχνολογίας, δηλαδή η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων ανάπτυξης σε άλλες περιοχές, είναι απαραίτητη και χρήσιμη για τις περισσότερες ΜΜΕ. Οι δημόσιοι φορείς οφείλουν να προωθούν τη μεταφορά τεχνολογίας, για παράδειγμα, με την παροχή υπηρεσιών στις επιχειρήσεις για την εκτίμηση των αναγκών τους σε τοπικό επίπεδο και για την εξεύρεση λύσεων.

- Η συνεργασία μικρών με μεγαλύτερες επιχειρήσεις δεν ενέχει μόνο κινδύνους αλλά παρέχει και δυνατότητες κάλυψης των ελλείψεων αυτών, ιδιαίτερα δε κατά την προώθηση των προϊόντων.

4.15. Άξονας δράσης 13 (Ανανέωση και εκσυγχρονισμός της δράσης των δημόσιων φορέων υπέρ της καινοτομίας)

- Η Επιτροπή σε αυτό το τμήμα επαναλαμβάνει δράσεις που προτείνονται σε άλλους τομείς, γι αυτό και η ΟΚΕ παραπέμπει σε σχόλια που έχει διατυπώσει σε άλλα σημεία.

- Γενικά διαπιστώνεται ότι στη σύγχρονη Ευρώπη ο ρόλος των αρχών δεν έχει καταργηθεί, έχει μεταβληθεί και γι`αυτό θα πρέπει να μεταβληθούν αντιστοίχως και οι δράσεις των αρχών. Αντί για την τυποποίηση και τον έλεγχο, οι δράσεις πρέπει να βασίζονται κυρίως στη συνεργασία των διαφόρων κοινωνικών ομάδων.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική τη δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου, διότι:

- η καινοτομία αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της συνεργασίας, για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη καθώς και για την ευημερία,

- η καινοτομία δημιουργεί βάσεις για την προώθηση της συνοχής, και

- η καινοτομία είναι από τη φύση της δράση εκτενής και διάσπαρτη, διαδικασία με πολλούς συντελεστές, που είναι η βάση για την επικουρικότητα αλλά και για το συντονισμό.

5.2. Η καινοτομία είναι κατ`εξοχήν κοινωνική διαδικασία, η οποία αποτελεί τη βάση για τη δημιουργικότητα και τη γνώση των ανθρώπων όπως και για τον ανταγωνισμό και η οποία προϋποθέτει τη συμμετοχή όλων. Καθοριστικοί τομείς είναι η εκπαίδευση στον τομέα της καινοτομίας και η οργάνωση εργασίας.

5.3. Η εφαρμογή της καινοτομίας είναι καίριας σημασίας για τις επιχειρήσεις. Η δημιουργία της καινοτομίας επηρρεάζει πολλούς φορείς και διάφορες πτυχές του πολιτικού βίου. Πρώτιστο μέλημα των δημοσίων φορέων είναι η δημιουργία θετικού κλίματος για την καινοτομία και η στήριξη των ικανοτήτων για τη δημιουργία καινοτομίας όταν στην αγορά παρατηρούνται δυσλειτουργίες. Εκεί όπου μπορούν να δημιουργηθούν θετικές συνθήκες για την καινοτομία, οι κυβερνήσεις και η Επιτροπή πρέπει να θέσουν ως πρώτιστη προτεραιότητα την καινοτομία και από αυτή την άποψη η αξιολόγηση, η λήψη και ο συντονισμός των αποφάσεων πρέπει να προωθεί την ικανότητα για καινοτομία και όχι να την αποδυναμώνει.

5.4. Σύμφωνα με την ΟΚΕ τα σημαντικότερα θέματα του συστήματος καινοτομίας είναι:

- ο πρασανατολισμός της έρευνας σε τομείς και σχέδια που επιδέχονται καινοτομία,

- η βελτίωση των συνθηκών λειτουργίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων ούτως ώστε να μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στα δίκτυα της αγοράς και της καινοτομίας καθώς και να εφαρμόζουν τα αποτελέσματα της έρευνας, πράγμα που είναι ιδιαίτερα σημαντικό θέμα για την προώθηση και την αύξηση της συνοχής,

- η συστηματική αξιολόγηση των κανονισμών πλαισίων που διέπουν την καινοτομία,

- η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, και τέλος

- η κατάρτιση, με βάση τα ανωτέρω, καθώς και η χρηματοδότηση και η φορολόγηση.

5.5. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλάβει δράση για τη χάραξη των βασικών κατευθυντήριων γραμμών. Πρέπει να υπάρξει αναπροσανατολισμός της δράσης και των πόρων ούτως ώστε να ευνοείται το ευρωπαϊκό σύστημα και δίκτυο καινοτομιών. Άμεση προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στα περισσότερα από τα προτεινόμενα μέτρα: και σε αυτά που είναι επείγοντα αλλά και σε εκείνα για την υλοποίηση των οποίων απαιτείται η συμβολή της Επιτροπής και των δημόσιων φορέων. Για να σημειωθούν αποτελέσματα απαιτείται η συνεργασία της Επιτροπής με διάφορους πολιτικούς φορείς.

Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() EE αριθ. C 393 της 31. 12. 1994, σ. 117 7 EE αριθ. C 388 της 31. 12. 1994, σ. 29 7 EE αριθ. C 295 της 25. 10. 1994, σ. 74, 77 και 80.

() EE αριθ. C 18 της 22. 1. 1996 σ. 54.

() EE αριθ. C 18 της 22. 1. 1996 σ. 54 .

() EE αριθ. C 393 της 31. 12. 1994, σ. 117 7 EE αριθ. C 388 της 31. 12. 1994, σ. 29 7 EE αριθ. C 295 της 22. 10. 1994, σ. 71, 74 και 80.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία που κατατέθηκε με βάση τη γνωμοδότηση του τμήματος απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια της συζήτησης:

Σελίδα 6, παράγραφος 3.4.1.2

Να διαγραφεί η πρώτη περίοδος και να παρεμβληθεί το ακόλουθο κείμενο:

«Κατά την κατανομή των ερευνητικών πόρων, θα πρέπει να διασφαλισθεί ότι τα οφέλη τους καρπούνται οι δυνητικοί χρήστες ή πελάτες. Επίσης, θα πρέπει να αναγνωρισθούν τα δυνητικά οφέλη των παραγωγών ή παρόχων υπηρεσιών όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα.»

Αιτιολογία

Προκειμένου να τονισθεί ο προσανατολισμός προς τους πελάτες αλλά και για να αναγνωρίσουν τα κίνητρα όσον αφορά τους παραγωγούς και τους παρόχους υπηρεσιών.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ 23, ψήφοι κατά 48, αποχές 10.