ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 02.07.1997 
COM(97) 332 τελικό 
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, 
ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ 
ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ 
(1995/96) 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 
1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1 Αντικείμενο της έκθεσης 
1.2 Γενική επισκόπηση 
2. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 
ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ 
2.1 Βελτίωση της ελευθερίας κίνησης των τουριστών 
2.2 Εξασφάλιση της προστασίας των τουριστών ως καταναλωτών 
2.3 Διευκόλυνση της πρόσβασης στον τουρισμό για ορισμένες ομάδες του 
πληθυσμού 
2.4 Ενθάρρυνση της ευθύνης - παιδεραστικός τουρισμός 
3. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ 
3.1 Ενίσχυση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τουριστικές επιχειρήσεις 
3.2 Ενίσχυση του εκσυγχρονισμού της τουριστικής βιομηχανίας 
3.3 Ενίσχυση της τουριστικής ανάπτυξης σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές 
3.4 Ενθάρρυνση της τουριστικής ανάπτυξης σε τρίτες χώρες-εταίρους 
4. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ 
ΠΟΡΩΝ 
4.1 Ενίσχυση της αεις)όρου ανάπτυξης του τουρισμού 
4.2 Ενίσχυση της εταιρικής σχέσης μεταξύ τουρισμού και πολιτισμού 
5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
1. Ο τουρισμός στο ισοζύγιο πληρωμών των χωρών του ΕΟΧ 
2. Δυναμικότητα ξενοδοχείων και παρόμοιων εγκαταστάσεων 
3. Χρήση ξενοδοχείων και παρόμοιων εγκαταστάσεων 
4. Πόροι του προϋπολογισμού της ΕΕ που διατίθενται για τον τουρισμό σε 
Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού και Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης 
(Διαρθρωτικά ταμεία 1994-1999). 
1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1.1 Αντικείμενο της έκθεσης 
Η παρούσα έκθεση, που παρουσιάζει μια γενική επισκόπηση των κοινοτικών 
μέτρων που επηρεάζουν τον τουρισμό τα οποία θεσπίστηκαν το 1995/96, 
υποβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 5 της απόφασης 92/421/ΕΟΚ του Συμβουλίου 
της 13 Ιουλίου 1992 σχετικά με κοινοτικές δράσεις υπέρ του τουρισμού1. 
Οι περισσότερες από τις δράσεις που περιγράφονται στην έκθεση υλοποιήθηκαν 
στο πλαίσιο ενός ευρέως φάσματος κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων τα 
οποία, αν και δεν ήταν σχεδιασμένα ειδικά για την κάλυψη στόχων σχετικών με τον 
τουρισμό, επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη της τουριστικής βιομηχανίας, τα 
συμφέροντα των τουρισμών, και την εκμετάλλευση και διαφύλαξη των πόρων που 
χρησιμοποιεί ο τουρισμός. 
Για να προσφέρει τη σαφέστερη δυνατή άποψη των συνεπειών των μέτρων για τις 
κύριες συνιστώσες του τουρισμού, και συγκεκριμένα τον τουρίστα, την τουριστική 
βιομηχανία και τους τουριστικούς πόρους, η διάρθρωση της έκθεσης ακολουθεί την 
εξής τυπολογία. Πάντως, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι αυτές οι συνιστώσες 
καθώς και τα σχετικά μέτρα είναι άμεσα αλληλοσυνδεδεμένα. Οι καθορισμένοι 
στόχοι, οι χρηματοοικονομικές επιπτώσεις, οι αποδέκτες, καθώς και οι μετρήσιμες 
παραγωγές και οι πρόοδοι που έχουν επιτευχθεί, περιγράφονται σε συνάρτηση με 
κάθε κύριο τομέα κοινοτικής δραστηριότητας που αφορά τον τουρισμό. Ένας πιο 
διεξοδικός κατάλογος πληροφοριών για τα ζητήματα αυτά παρουσιάζεται σε ένα 
Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Επιτροπής. 
Η Επιτροπή διαβίβασε ήδη στο Συμβούλιο Υπουργών και στο Ευρωπαϊκό 
Κοινοβούλιο μια έκθεση2 για την αξιολόγηση του Κοινοτικού Προγράμματος 
Δράσης υπέρ του Τουρισμού (1993-1995), σχετικά με τις δράσεις που ξεκίνησαν 
κατά τα δύο πρώτα έτη (1993 και 1994). Όσον αφορά το 1995, πολλά από τα σχέδια 
που ξεκίνησαν κατά το έτος αυτό δεν θα ολοκληρωθούν πριν από τον Ιούνιο του 
1997 και μια από τις πιο σημαντικές πιλοτικές δράσεις που ξεκίνησε υπό το 
Πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί το 1998. Επομένως, η αξιολόγηση των μέτρων αυτών 
θα πραγματοποιηθεί αργότερα. Λόγω της φύσης αυτού του εγγράφου, τα ζητήματα 
που αφορούν τις οικονομικές και διαχειριστικές πλώρες της εφαρμογής του 
Προγράμματος Δράσης δεν εξετάζονται σε αυτή την έκθεση και θα παρουσιασθούν 
από την Επιτροπή σε μια ξεχωριστή ' Εκθεση προς το Ελεγκτικό Συνέδριο. 
Η αποτελεσματική αξιολόγηση του μεγάλου αριθμού των δράσεων που επηρεάζουν 
τον τουρισμό, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν υπό άλλες πολιτικές και 
προγράμματα της Κοινότητας (έμμεσα μέτρα) θέτει διάφορα ζητήματα όσον αφορά 
τη μεθοδολογία, την επιλεκτικότητα, την αποτελεσματικότητα ως προς το κόστος 
κτλ. Εξάλλου, ορισμένες από τις δράσεις που θα πρέπει να αξιολογηθούν σε μια 
τουριστική προοπτική, όσον αφορά τα διαρθρωτικά ταμεία, για παράδειγμα, θα 
μπορούσαν να αξιολογηθούν με βάση του στόχους που είχαν οριστεί για τις 
σχετικές πολιτικές. Τα ζητήματα που τίθενται θα αποτελέσουν αντικείμενο μιας 
συνεχιζόμενης ανασκόπησης εκ μέρους των αρμοδίων υπηρεσιών· φυσικά, η πιο 
αποτελεσματική συνεργασία είναι ουσιαστική προϋπόθεση για την αξιολόγηση των 
προτεραιοτήτων για σκοπούς αξιολόγησης των έμμεσων μέτρων που αφορούν τον 
τουρισμό. 
1 ΕΕ L 231 της 13. 08. 1992, σ. 28. 
2 COM(96) 166 τελικό της 30.04.1996 
1.2 Γενική επισκόπηση 
Ο τουρισμός είναι ένα φαινόμενο που αφορά την πλειονότητα των πολιτών της 
Ευρώπης, ως χρηστών και παροχών υπηρεσιών σχετικών με τον τουρισμό, στα 
κράτη μέλη και σε ένα ευρύ φάσμα τρίτων χωρών-εταίρων. 
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να διατηρεί την ηγετική θέση της στον 
παγκόσμιο τουρισμό με ρυθμό ανάπτυξης 4.2% το 1996 από άποψη διεθνών 
αφίξεων και 4,5% από άποψη εσόδων. Παρά τη μείωση του μεριδίου της Ευρώπης 
στην παγκόσμια αγορά - μεταξύ 1990 και 1996 μειώθηκε κατά 7% από άποψη 
εσόδων και κατά 4% από άποψη αφίξεων - είναι η κύρια περιοχή εκκίνησης καθώς 
και ο κύριος προορισμός διεθνών ροών τουριστών από άποψη 
αφίξεων/αναχωρήσεων, εσόδων και διεθνών εμπορικών ανταλλαγών. Τα κράτη 
μέλη της ΕΕ περιλαμβάνουν 12 από τους 40 κυριότερους προορισμούς τουριστών 
στον κόσμο και, το 1996, κάλυπταν το 40% των αφίξεων, το 38% των εσόδων και 
το 42% των δαπανών του διεθνούς παγκοσμίου τουρισμού. Οι τουριστικές 
δραστηριότητες απασχολούν άμεσα 9 εκατομμύρια άτομα, που αντιπροσωπεύουν 
6% της συνολικής απασχόλησης. Έχει σημαντικό έμμεσο αποτέλεσμα για την 
απασχόληση σε συναφείς υπηρεσίες, και σε εντατικά τουριστικές οικονομίες η 
συμβολή του τουρισμού από άποψη θέσεων απασχόλησης είναι σημαντικά 
υψηλότερη από το μέσο όρο. Εκτιμάται ότι, κατά τα τέλη της επόμενης δεκαετίας, 
οι θέσεις απασχόλησης οι σχετικές με τα ταξίδια και τον τουρισμό θα έχουν αυξηθεί 
κατά 2 εκατομμύρια περίπου, και θα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 9% της 
συνολικής απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.3 
Το 1995/96 αντιπροσωπεύει μια σημαντική περίοδο στη σταδιακή δραστηριοποίηση 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσον αφορά την παροχή βοήθειας στο τουρισμό, που 
αφορά τόσο τα άμεσα όσο και τα έμμεσα κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον 
τουρισμό. Τα έμμεσα μέτρα περιλαμβάνουν προγράμματα και μέτρα πολιτικής που 
επηρεάζουν τον τουρισμό αλλά δεν αναπτύσσονται ή εκτελούνται για να επιτύχουν 
συγκεκριμένους στόχους στον τομέα του τουρισμού. Από την άλλη πλευρά, τα 
άμεσα μέτρα έχουν συγκεκριμένους τουριστικούς στόχους και περιλαμβάνουν στο 
μεγαλύτερο μέρος τους πιλοτικές ή διερευνητικές δράσεις σχεδιασμένες για να 
δείξουν τι μπορεί να επιτευχθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα. 
Από θεσμική άποψη, η έναρξη ευρείας διαβούλευσης με βάση την Πράσινη Βίβλο 
της Επιτροπής4 τον Απρίλιο του 1995 για τον ρόλο της Ένωσης στον τομέα του 
τουρισμού, που κατέληξε στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ για τον Τουρισμό που 
διοργανώθηκε από την Επιτροπή το Δεκέμβριο του 1995, αντιπροσώπευε μια 
σημαντική προσπάθεια για την αξιολόγηση των αναγκών και του πεδίου εφαρμογής 
των κοινοτικών δράσεων. Τα αποτελέσματα προσέφεραν άμεση συμβολή στις 
εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, η οποία εντούτοις δεν έλαβε απόφαση 
σχετικά με το εαν η υφιστάμενη αναφορά στον τουρισμό στη Συνθήκη πρέπει να 
γίνει πιο ειδική. 
Από λειτουργική άποψη, η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από την οριστικοποίηση 
ορισμένων προγραμμάτων, την αξιολόγηση της υλοποίησης τους, και τον ορισμό 
και την έναρξη νέων πρωτοβουλιών και προτάσεων όπως η πρόταση της Επιτροπής 
3 WTTC, Travel and tourism - Jobs for the millennium, Λονδίνο, 1997 
4 COM(95)97 τελικό της 4.4.1995 
για ένα πρώτο ΙΙολυετές Ιΐρόγραμμα υπέρ του Ευρωπαϊκού Τουρισμού, 
"Philoxenia" (1997-2000)5. 
Τα μέτρα τα σχετικά με τον τουρισμό που θέσπισε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 
1995/96 συνέχισαν να αντανακλούν τον πολλαπλό και οριζόντιο χαρακτήρα των 
τουριστικών δραστηριοτήτων, με πλήρη σεβασμό των αρμοδιοτήτων που έχουν 
ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα αυτό, και χωρίς να συγκρούονται με 
την άμεση ευθύνη των κρατών μελών για θέματα τουρισμού. 
Τα μέτρα αυτά επηρεάστηκαν από τους συγκεκριμένους στόχους που ορίζονται υπό 
το Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης (1993/95) υπέρ του τουρισμού6, την εντολή της 
Συμβουλευτικής Επιτροπής για τον Τουρισμό7 που αποτελείται από εκπροσώπους 
από τα κράτη μέλη, και από τους στόχους που ορίζονται για τους σκοπούς άλλων 
κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον 
τουρισμό (περιφερειακές πολιτικές, περιβάλλον, μεταφορές, καταναλωτές, 
εκπαίδευση, κατάρτιση, πολιτιστικά ζητήματα, προγράμματα κ.λπ.). 
Κατά την υλοποίηση αυτού του Κοινοτικού προγράμματος δράσης το 1995/96, 
δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στα εξής: 
• Απόκτηση και βελτίωση γνώσεων για τον ευρωπαϊκό τουρισμό· 
• Προώθηση της διεθνικής συνεργασίας για την ενίσχυση της ποιότητας των 
τουριστικών υπηρεσιών· 
• Ενίσχυση της συνεργασίας και των διαβουλεύσεων με σχετικούς δημόσιους και 
ιδιωτικούς φορείς και οργανισμούς, και βελτίωση του εσωτερικού συντονισμού 
στην Επιτροπή. 
Κατά την ίδια περίοδο, σχετικά μέτρα που θεσπίστηκαν στο πλαίσιο άλλων 
κοινοτικών προγραμμάτων και πολιτικών συνέβαλαν στα εξής: 
• διευκόλυνση της κινητικότητας και της πρόσβασης των πολιτών στον τουρισμό, 
καθώς και βελτίωση της προστασίας των τουριστών ως καταναλωτών· 
• βελτίωση του οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη 
τουριστικών δραστηριοτήτων· 
• δημιουργία μιας υγιούς σχέσης μεταξύ τουριστικών δραστηριοτήτων και 
φυσικών, ανθρωπογενών και πολιτιστικών πόρων, προς όφελος της 
ισορροπημένης και αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού. 
Οι κύριες συνιστώσες του τουρισμού, και συγκεκριμένα ο τουρίστας, η τουριστική 
βιομηχανία και οι φυσικοί και πολιτιστικοί πόροι, επηρεάστηκαν από δράσεις που 
πραγματοποιήθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο το 1995/96. 
Για λόγους που έχουν γίνει ευρέως γνωστοί8, πολλές από τις δράσεις που 
πραγματοποιήθηκαν στα αρχικά στάδια του Προγράμματος Δράσης για τον 
COM(96) 168 τελικό της 30.4.1996 και COM(96) 635 τελικό της 
4. 12. 1996. 
ΕΕ L 231 της 13. 8. 1992, σ. 28 
ΕΕ L 384 της 31. 12. 1986, σ. 52 
Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου 3/96 για την τουριστική πολιτική 
και την προώθηση του τουρισμού, καθώς και οι απαντήσεις της 
Επιτροπής, ΕΕ C 17 της 16.1.1997, σ. 1· και COM(96) 166 
τελικό της 30.04.1996 
4 
Τουρισμό (1993/95) αποδείχθηκαν προβληματικές. Η Επιτροπή επανεξετάζει 
διεξοδικά όλες τις ολοκληρωμένες δράσεις που ανελήφθησαν στα πλαίσια του 
Προγράμματος Δράσης για τον Τουρισμό τα περασμένα έτη και θα εκδόσει εντολές 
επιστροφής χρημάτων και θα επιδιώξει δικαστική διερεύνηση όπου διαπιστωθούν 
ανωμαλίες. Τα απογοητευτικά αποτελέσματα του Προγράμματος 
αντιπροσωπεύουν μια χαμένη ευκαιρία από άποψη τόσο της επισήμανσης 
προβλημάτων και ευκαιριών για τον τουρισμό στην Ευρώπη όσο και της 
προσφοράς πολύτιμων εμπειριών και πληροφοριών στους διαχειριστές άλλων 
κοινοτικών πολιτικών και προγραμμάτων. Πάντως, στο πλαίσιο του 
Προγράμματος ξεκίνησαν ορισμένα αξιόλογα σχέδια, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία 
έτη, και η εμπειρία που αποκτήθηκε θα είναι ανεκτίμητη για τη διαχείριση των 
μελλοντικών δράσεων. 
2. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ 
ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ 
Οι πρόσφατες αναλύσεις δείχνουν ότι η διεθνοποίηση των τουριστικών ροών 
αναπτύσσεται ταχύτερα από τον εγχώριο τουρισμό. Στο εσωτερικό της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης ο αριθμός διανυκτερεύσεων στο εξωτερικό από μη μονίμους 
κατοίκους αυξήθηκε κατά 4,5%, ενώ ο εγχώριος τουρισμός αυξήθηκε κατά 1,9% 
κατά τα δύο τελευταία έτη9. Στα κράτη μέλη το 1996 σημειώθηκαν10 239 
εκατομμύρια διεθνείς αφίξεις τουριστών (40,3% της παγκόσμιας αγοράς) και, 
σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού καταγράφηκαν έσοδα 
αντίστοιχα με 165 δισεκατομμύρια δολλάρια (39% της παγκόσμιας αγοράς). 
Η τάση των Ευρωπαίων να πραγματοποιούν πιο σύντομα αλλά πιο συχνά ταξίδια 
διακοπών κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς και το ανανεωμένο ενδιαφέρον στις 
Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιαπωνία για επισκέψεις σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, 
συμβάλλουν στην επέκταση της ευρωπαϊκής αγοράς τουρισμού. Αυτό είναι επίσης 
ένα από τα άμεσα αποτελέσματα της σταδιακής εγκαθίδρυσης της Ενιαίας Αγοράς 
και, ως ένα βαθμό, της ανάπτυξης της πολιτικής για τους καταναλωτές, παράγοντες 
που τείνουν να ενισχύουν την εμπιστοσύνη των τουριστών που μετακινούνται έξω 
από τη χώρα διαμονής τους. 
Επίσης, η σταδιακή απελευθέρωση των κανονισμών για τις αερομεταφορές και το 
χαμηλότερο κόστος των εισιτηρίων ενίσχυσαν τα ταξίδια μεγάλων αποστάσεων και 
ενθάρρυναν τη σημαντική αύξηση των ροών τουριστών, ιδιαίτερα από τις νότιες 
προς τις βόρειες χώρες της Ευρώπης, και γενικότερα από την ΕΕ προς χώρες του 
εξωτερικού. Επιπλέον, η επιθυμία για μεγαλύτερη κινητικότητα τόσο στους νέους 
όσο και ηλικιωμένους αλλά και τους αναπήρους οδήγησε σε μεγαλύτερη προσοχή 
στις ιδιαίτερες ανάγκες τους από την άποψη των απαιτούμενων υπηρεσιών σχετικά 
με τον τουρισμό. 
Η βελτίωση των διευθετήσεων για την εξασφάλιση της ελεύθερης κίνησης των 
ατόμων στο εσωτερικό της Ένωσης, η προστασία των δικαιωμάτων των 
καταναλωτών και η διευκόλυνση της ένταξης των αναπήρων, περιλαμβάνονταν στα 
ζητήματα προτεραιότητας σε επίπεδο Κοινότητας στο πλαίσιο της ενθάρρυνσης 
των τουριστικών δραστηριοτήτων. Η έμφαση στα ζητήματα αυτά αποτελεί 
πρακτικό παράδειγμα των προσπαθειών που καταβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή 
για να τοποθετήσει τον πολίτη στο κέντρο της οικοδόμησης της Ευρώπης. 
9 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο τουρισμός στην Ευρώπη - βασικά αριθμητικά 
στοιχεία 1995-96, ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1997 
10 Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού, Περιφερειακή Έκθεση - Ευρώπη, 
Μαδρίτη, 1997 
2.1 Βελτίωση της ελευθερίας κίνησης των τουριστών 
Το δικαίωμα του πολίτη της ΕΕ να επισκέπτεται ελεύθερα οποιοδήποτε κράτος 
μέλος χωρίς περιορισμούς ήταν ένα από τα πρώτα και πιο εμφανή επιτεύγματα της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η κατάργηση των ελέγχων στα σύνορα μεταξύ των 
χωρών της ΕΕ, κεντρικό στοιχείο του προγράμματος της ενιαίας αγοράς, 
αντιπροσωπεύει μια περαιτέρω δέσμευση της Ένωσης υπέρ της αύξησης της 
κινητικότητας των ατόμων στο εσωτερικό της Ευρώπης και της εξασφάλισης της 
ελευθερίας τους να ταξιδεύουν σε ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας χωρίς 
εμπόδια. 
Πάντως, η τελική υλοποίηση της αρχής αυτής δεν προχώρησε τόσο γρήγορα όσο 
αναμενόταν, σύμφωνα με το άρθρο 7Α της Συνθήκης. Η κατάργηση των ελέγχων 
στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ έχει υλοποιηθεί πλήρως μόνο όσον αφορά τα 
τελωνεία - για τις αποσκευές των ταξιδιωτών - και, όσον αφορά τα άτομα, μόνο 
στις χώρες που έχουν εφαρμόσει τη συμφωνία του Σένγκεν (Βέλγιο, Γερμανία, 
Ισπανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία). 
Με σκοπό την ενθάρρυνση της εγκαθίδρυσης μιας περιοχής χωρίς "φραγμούς" 
εξασφαλίζοντας την κατάργηση των ελέγχων των ατόμων στα σύνορα των κρατών μελών 
και τη διευκόλυνση των ατόμων από τρίτες χώρες όσον αφορά την εξασφάλιση βίζας για 
την Ευρωπαϊκή Ένωση για σκοπούς ταξιδιού στο έδαφος της, η Επιτροπή πρότεινε το 
1995 δύο συμπληρωματικές οδηγίες, που αναθεωρήθηκαν βάσει της γνωμοδότησης του 
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Οκτώβριο του 199611. Η υλοποίηση, από το 1996, δύο 
κανονισμών του Συμβουλίου12 με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους τουρίστες από τρίτες 
χώρες, και συγκεκριμένα ενός που αφορά ένα ενιαίο πρότυπο βίζας στην ΕΕ και του 
δεύτερου που αναφέρει τρίτες χώρες προέλευσης για τις οποίες απαιτείται βίζα για είσοδο 
στο έδαφος της ΕΕ, θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της εικόνας της Ευρώπης ως ενιαίου 
τουριστικού προορισμού. 
Παράλληλα, στο επίπεδο της διακυβερνητικής συνεργασίας, η υλοποίηση της συμφωνίας 
του Σένγκεν μεταξύ επτά ευρωπαϊκών χωρών (Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, 
Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία) από το 1995, και η περαιτέρω διεύρυνση της 
σε τρεις άλλες χώρες (Ιταλία, Ελλάδα και Αυστρία) που προβλέπεται για το 1997, θα δείξει 
τα σαφή πλεονεκτήματα που προσφέρει στους τουρίστες η κατάργηση των ελέγχων των 
ατόμων στα εσωτερικά σύνορα. 
2.2 Εξασφάλιση της προστασίας των τουριστών ως καταναλωτών 
Οι δράσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τα δύο τελευταία έτη εξασφάλισαν, 
συγκεκριμένα, τα εξής: 
βελτίωση της πληροφόρησης των τουριστών για να αυξηθεί η 
συνειδητοποίηση των δικαιωμάτων τους σύμφωνα με την ισχύουσα 
κοινοτική νομοθεσία· 
αξιολόγηση συγκεκριμένων προβλημάτων που θεωρούνται γενικής σημασίας 
και επηρεάζουν τα οικονομικά συμφέροντα και την ασφάλεια των 
τουριστών-
12 COM(95) 346 και COM (95) 347 της 12.7.1995 όπως αναθεωρήθηκαν από 
το COM (97) 106 της 20.3.1997 
ΕΕΕΚ αριθ. "L164 της 14. 7. 95, σ. 1- ΕΕΕΚ αριθ. L 234 της 3. 10. 95, 
ο. 1. 6 
ενοποίηση των νομικών μέσων που βελτιώνουν την προστασία των 
καταναλωτών σε επίπεδο Κοινότητας και που παρέχουν οφέλη για τους 
τουρίστες· 
καθορισμό ενός νέου προγράμματος δράσης13 που επισημαίνει στόχους 
προτεραιότητας στην πολιτική για τους καταναλωτές κατά την περίοδο 
1996-1998· ακόμη και αν το πρόγραμμα δεν αναφέρει ειδικά τους τουρίστες 
ως κατηγορία προτεραιότητας, η υλοποίηση του θα εξασφαλίσει πιο 
αποτελεσματική προστασία των τουριστών, εφόσον η υλοποίηση του θα 
επηρεάσει ζητήματα που είναι σημαντικά για τους τουρίστες. 
Όσον αφορά την πληροφόρηση, το 1996 οριστικοποιήθηκαν τρία συμπληρωματικά μέσα. 
Στο πλαίσιο του Κοινοτικού Προγράμματος Δράσης υπέρ του τουρισμού, ένας 
ηλεκτρονικός οδηγός σχετικά με τις ευκολίες που διατίθενται για τους τουρίστες στην 
Ευρώπη διανεμήθηκε σε πολλές σχετικές ενώσεις και επιχειρήσβις. Σε συνέχεια της 
πρωτοβουλίας "πρώτα οι πολίτες" που ξεκίνησε το 1996, με σκοπό την καλύτερη 
πληροφόρηση των πολιτών της Ευρώπης για τα δικαιώματα τους υπό την ενιαία αγορά, 
ένα φιλικό προς το χρήστη φυλλάδιο ας^ιερωμένο στα "ταξίδια σε άλλες χώρες της 
Ευρωπαϊκής Ένωσης" θα διατεθεί σε όλες τις επίσημες γλώσσες και θα διανεμηθεί ευρέως 
το 1997. Στο πλαίσιο του δεύτερου προγράμματος της Πολιτικής για τους Καταναλωτές, 
δημοσιεύθηκε μια νέα έκδοση του οδηγού για τους καταναλωτές, που περιλαμβάνει ένα 
συγκεκριμένο κεφάλαιο για τα δικαιώματα των τουριστών- μια ενημερωμένη έκδοση του 
οδηγού θα κυκλοφορήσει το 1997. 
Όσον αφορά την αξιολόγηση των προβλημάτων που αφορούν τα συμφέροντα των 
τουριστών, η Επιτροπή αξιολογεί τα αποτελέσματα των μελετών που πραγματοποιήθηκαν 
για την υλοποίηση της οδηγίας για τα οργανωμένα ταξίδια, για την πυρασφάλεια σε 
ξενοδοχεία και παρόμοια ιδρύματα, καθώς και για τις υπερβολικές κρατήσεις σε 
ξενοδοχεία, η οποία διενεργήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης για τον 
Τουρισμό. 
Στη σχετική νομοθεσία που θεσπίστηκε στο πλαίσιο της πολιτικής για τους καταναλωτές 
και η οποία παρουσιάζει ενδιαφέρον για τους τουρίστες, περιλαμβάνονται μέτρα για 
βελτίωση της πληροφόρησης που πρέπει να παρέχεται στην περίπτωση συμβολαίων 
"πωλήσεων εξ αποστάσεως" - σε συνέχεια της οδηγίας που εγκρίθηκε τελικά το 199714 για 
αυτήν την συγκεκριμένη μορφή πωλήσεων - και διατάξεις για απλούστευση των 
διαδικασιών πρόσβασης στην δικαιοσύνη και διευθέτησης των ατομικών διαφορών των 
καταναλωτών μέσω συνδιαλλαγής. 
Η γενική δέσμευση της Επιτροπής να εξασφαλίσει την καλύτερη ένταξη της 
πολιτικής για τους καταναλωτές στις άλλες κοινοτικές πολιτικές, καθώς και η 
αναγνώριση της ανάγκης για βελτίωση του εσωτερικού συντονισμού όσον αφορά τα 
κοινοτικά μέτρα που επηρεάζουν τον τουρισμό, θα συμβάλει στην πιο 
αποτελεσματική προστασία των τουριστών στην Ευρώπη και των Ευρωπαίων 
πολιτών που ταξιδεύουν στο εξωτερικό. 
2.3 Διευκόλυνση της πρόσβασης στον τουρισμό για ορισμένες ομάδες του 
πληθυσμού 
Τα ψυχολογικά και τα φτυσικά εμπόδια, που καθιστούν δύσκολο το ταξίδι και τις 
διακοπές για τα σχετικά άτομα, είναι παράγοντες που μπορούν να εμποδίσουν την 
πλήρη ένταξη και συμμετοχή αυτών των πολιτών. Οι ανάπηροι και οι ηλικιωμένοι, 
που πάσχουν συχνά από μειωμένη κινητικότητα, και που αντιπροσωπεύουν ένα 
13 COM (95) 519 της 31.10.1995 
14 Οδηγία 97/7/EC του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 
20. 1. 1997. 
7 
σημαντικό μέρος τόσο του πληθυσμού της ΕΕ όσο και των επισκεπτών από τρίτες 
χώρες, περιλαμβάνονται στην κατηγορία αυτή. Τα άτομα με κάποιο είδους 
αναπηρίας στην ΕΕ υπολογίζονται ότι αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 10% 
του πληθυσμού15, και αντιπροσωπεύουν δυνητική ζήτηση για καταλύματα σχετικά 
με τον εμπορικό τουρισμό που εκτιμάται σε 350 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις16. Το 
ποσοστό του πληθυσμού με ηλικία μεγαλύτερη των 65 ετών αυξάνεται με ταχύ 
ρυθμό και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον τουρισμό από την άποψη του 
διαθέσιμου ελεύθερου χρόνου σε όλη τη διάρκεια του έτους· η κατηγορία αυτή 
αντιπροσωπεύει 16% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ και αναμένεται ότι θα 
αυξηθεί κατά 5% ή 61 εκατομμύρια επιπλέον μέχρι το 200017. 
Με βάση αυτά τα στοιχεία και έχοντας υπόψη τη σημασία των διαφόρων τμημάτων 
της τουριστικής ζήτησης, η Επιτροπή ολοκλήρωσε το 1996 μία αξιολόγηση των 
βασικών απαιτήσείον και των καλύτερων πρακτικών όσον αφορά την παραγωγή, 
την πώληση και την παροχή τουριστικών υπηρεσιών σε άτομα με αναπηρίες και σε 
ηλικιωμένους. Η εργασία που πραγματοποιήθηκε από κοινού από τις αρμόδιες 
υπηρεσίες της Επιτροπής βοήθησε στην ανάπτυξη της απαραίτητης συνεργίας κατά 
την εφαρμογή των διαθέσιμων κοινοτικών μέσων· η άμεση συμμετοχή των 
δημοσίων αρχών, και των κυριότερων ευρωπαϊκών και εθνικών ενώσεων που 
ασκούν δραστηριότητα στους σχετικούς τομείς, βοήθησε στην παγίωση της 
διαδικασίας συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, απέτρεψε την αλληλοεπικάλυψη 
των πρωτοβουλιών και βοήθησε στην επισήμανση των καλύτερων πρακτικών προς 
όφελος των τουριστών. 
Οι κύριες δράσεις που οριστικοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Κοινοτικού Προγράμματος 
Δράσης υπέρ του τουρισμού, περιλαμβάνουν δύο οδηγούς, από τους οποίους ο πρώτος 
αφορά την ειδική βοήθεια και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες που προση;έρονται για τους 
τουρίστες με αναπηρίες στις χώρες της ΕΕ και της ΕΖΕΣ18, και ο δεύτερος αφορά τις 
καλύτερες πρακτικές που θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους οι τουριστικές επιχειρήσεις 
για την κάλυψη των βασικών απαιτήσεων των αναπήρων κατά την οργάνωση και 
πραγματοποίηση των διακοπών τους19. Όσον αφορά τους ηλικιωμένους, μια έκθεση που 
υποστηρίχθηκε από την Επιτροπή και διατίθεται στους ενδιαφερομένους20 αναπτύσσει μια 
ανάλυση των τάσεων, των αναγκών και της συμπεριφοράς των ατόμων της κατηγορίας 
αυτής. 
Στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής μεταφορών, οι δράσεις που 
πραγματοποιήθηκαν προς όφελος των τουριστών με αναπηρίες επέτρεψαν, αφενός να 
διερευνηθεί το ζήτημα των μέτρων κατάρτισης για επαγγελματίες του τουρισμού και των 
ειδικών καταλυμάτων και, αφετέρου, να προοδεύσουν οι εργασίες του ορισμού των 
τεχνικών απαιτήσεων για τη διευκόλυνση της προσπελασιμότητας σε διάφορα μέσα 
μεταφοράς. 
Η ευρεία διάδοση των αποτελεσμάτων των εργασιών που έχουν πραγματοποιηθεί 
θα συμβάλει στην αύξηση της συνειδητοποίησης των ειδικών αναγκών των 
ηλικιωμένων και των τουριστών με αναπηρίες. Η αυξημένη συνειδητοποίηση των 
ζητημάτων αυτών εκ μέρους της τουριστικής βιομηχανίας, συμπληρωμένη από την 
μεγαλύτερη προσοχή που θα δοθεί για τα ζητήματα αυτά σε εθνικό και σε τοπικό 
15 Eurostat, Statistics in Focus, Disabled persons: statistical data, 
1995/10, Λουξεμβούργο. 
16 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για να γίνει η Ευρώπη προσπελάσιμη στους 
τουρίστες με αναπηρίες, ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1996 
17 Eurostat, Επετηρίδα 1996, ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1996. 
18 
19 
20 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οδηγοί ταξιδιών για ανάπηρους ταξιδιώτες (θα 
κυκλοφορήσει το 1997). 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για να γίνει η Ευρώπη προσπελάσιμη για του 
τουρίστες με αναπηρίες, ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1996 
AIT-FIA, La mobilité et les personnes âgées, Βρυξέλλες, 1995 
επίπεδο, θα συμβάλει στην επίτευξη μιας κατάστασης ισότητας των ευκαιριών για 
άτομα τα οποία στο παρελθόν δεν είχαν πρόσβαση σε τουριστικές εγκαταστάσεις. 
2.4 Ενθάρρυνση της ευθύνης - καταπολέμηση του παιδεραστικού τουρισμού 
Το 1996 ήταν ένα έτος κατά το οποίο η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, και ιδιαίτερα οι 
τουρίστες και η τουριστική βιομηχανία, συνειδητοποίησαν το πρόβλημα του 
παιδεραστικού τουρισμού. Αναγνωρίζοντας τις πολλές διαστάσεις του 
προβλήματος και το γεγονός ότι πρέπει να αναληφθεί συντονισμένη δράση για να 
αποθαρρυνθεί το φαινόμενο αυτό, η Επιτροπή ενέκρινε το Νοέμβριο του 1996 μια 
ανακοίνωση για την καταπολέμηση του παιδεραστικού τουρισμού21. Η ανακοίνωση 
περιλαμβάνει ένα πλαίσιο αναφοράς για κοινοτική δράση στον τομέα αυτό, 
θέτοντας το σε μεσομακροπρόθεσμη προοπτική, με έμφαση σε ένα περιορισμένο 
αριθμό επιλεγμένων στόχων. Το περιεκτικό σύνολο προτάσεων για δράση που 
περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση είναι σχεδιασμένο για να συμβάλει στην 
αποθάρρυνση και την τιμωρία των παιδεραστών, στη διακοπή της ροής 
σεξοτουριστών από την Ευρώπη, στη βοήθεια για την καταπολέμηση του 
σεξοτουρισμού σε τρίτες χώρες και στην ενθάρρυνση τα>ν κρατών μελών να 
αναλάβουν μια κοινή στάση κατά του παιδεραστικού τουρισμού. Η προσέγγιση που 
παρουσιάζεται βασίζεται στην ενίσχυση της διαβούλευσης και του συντονισμού, με 
τη συμμετοχή των κρατών μελών, της τουριστικής βιομηχανίας και των σχετικών 
μη κυβερνητικών οργανισμών. 
3. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ 
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ 
Οι γρήγορες μεταβολές του παγκόσμιου οικονομικού περιβάλλοντος και η 
μεγαλύτερη διεθνοποίηση τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς υπηρεσιών 
έχουν σημαντικές συνέπειες για τις δραστηριότητες τις σχετικές με τον τουρισμό, 
ιδιαίτερα στην Ευρώπη, που εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει την κύρια δύναμη του 
τουρισμού σε παγκόσμια επίπεδα. Πάντως, η παραδοσιακή ηγετική θέση του 
ευρωπαϊκού τουρισμού, που βασίζεται κυρίως στην ποικιλία των επιχειρηματικών 
δραστηριοτήτων της και στον πλούτο των θέλγητρων της, δεν μπορεί να θεωρείται 
δεδομένη. 
Ο συνδυασμός των όλο και μεγαλύτερων προκλήσεων με τη μορφή του 
αυξανόμενου ανταγωνισμού μεταξύ των τουριστικών προορισμών, των ευκαιριοον 
που προσφέρονται από επεκτεινόμενα τμήματα της ζήτησης, από κοινού με τις 
μεγαλύτερες προσδοκίες εκ μέρους των πελατών, απαιτεί αναπροσαρμογές των 
στρατηγικών για την ανάπτυξη του τουρισμού όσον αφορά τη διαμόρφωση, την 
παραγωγή, την εμπορία και την παροχή τουριστικών υπηρεσιών. Η 
αποτελεσματικότητα των αναπροσαρμογών αυτών εξαρτάται από το δυναμισμό 
και την αποτελεσματικότητα των τουριστικών επιχειρήσεων, καθώς και από ένα 
ευρύ φάσμα άλλων δραστηριοτήτων που έχουν άμεσες συνέπειες για την επιτυχία 
της τουριστικής βιομηχανίας, χωρίς απαραίτητα να αποτελούν μέρος της 
βιομηχανίας αυτής. 
Έχοντας υπόψη τη σημαντική συμβολή των τουριστικών δραστηριοτήτων στην 
οικονομία της ΕΕ από άποψη ΑΕΠ (5.5%), απασχόλησης (6% της συνολικής 
21 COM(96) 547 τελικό της 27.11.1996 
απασχόλησης) και εξωτερικού εμπορίου (περίπου 1/3 του εμπορίου υπηρεσιών), 
υπάρχει διαρκής ανάγκη για προώθηση των συνθηκών για ένα ευνοϊκό οικονομικό 
περιβάλλον στο οποίο ο ευρωπαϊκός τουρισμός θα μπορεί να αναπτυχθεί. 
Στο πλαίσιο των κοινοτικών προγραμμάτων και πολιτικών, τέσσερα κύρια 
ζητήματα θεωρούνται κεντρικής σημασίας για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας 
της ευρωπαϊκής τουριστικής βιομηχανίας και την εξασφάλιση της ανάπτυξης της. 
θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων· 
εκσυγχρονισμός της τουριστικής βιομηχανίας, και βελτίωση της ποιότητας 
των τουριστικών υπηρεσιών μέσω της κατάρτισης και των προσόντων του 
εργατικού δυναμικού 
τουριστική ανάπτυξη στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της Ένωσης· 
ενθάρρυνση τουριστικών πολιτικοΥν ωθούμενων από την ποιότητα σε τρίτες 
χώρες-εταίρους. 
3.1 Ενίσχυση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τις τουριστικές επιχειρήσεις 
Η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού της αγοράς τουρισμού εξαρτάται από την 
εφαρμογή της ενιαίας αγοράς, την τήρηση της πολιτικής ανταγωνισμού, και την 
καλύτερη γνώση της διάρθρωσης και της εξέλιξης της αγοράς· γενικότερα, 
ουσιαστική επίσης σημασία έχει ένα "φιλικό προς τις επιχειρήσεις" νομοθετικό 
περιβάλλον. 
Η τουριστική βιομηχανία, λόγω των διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της και της 
δημογραφίας της, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην πλήρη εφαρμογή των απαιτήσεων 
της ενιαίας αγοράς και της πολιτικής ανταγωνισμού. Η τουριστική βιομηχανία 
αφορά ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων και πολλούς και διαφορετικούς κλάδους, 
καλύπτει επιχειρήσεις που περιλαμβάνουν έναν περιορισμένο αριθμό πολύ 
μεγάλων πολυεθνικών εταιριών από κοινού με έναν πολύ μεγάλο αριθμό 
μικρομεσαίων επιχειρήσεων (MME)· όλα τα μέλη της βιομηχανίας πρέπει να 
γνωρίζουν τα διάφορα τμήματα της γρήγορα εξελισσόμενης ζήτησης, που 
επηρεάζεται από διάφορους εξωτερικούς και απρόβλεπτους παράγοντες. Η ανάγκη 
για αξιόπιστες πληροφορίες εξηγεί την ιδιαίτερη προσοχή που δίνει η Κοινότητα 
στην ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού στατιστικού συστήματος για τον τουρισμό, που 
μπορεί να βοηθήσει τους αρμόδιους για τη λήψη των αποφάσεων να ορίζουν 
καλύτερα τις στρατηγικές τους για την αγορά και να αξιολογούν τις επιδόσεις 
τους. 
Η κυρίαρχη θέση των MME στον τουρισμό είναι προφανής. Στην περίπτωση του 
τομέα "HoReCa - ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφενεία", για παράδειγμα, (που 
καλύπτει τα ξενοδοχεία και λοιπά καταλύματα, τα εστιατόρια, τα κυλικεία και τις 
επιχειρήσεις τροφοδοσίας), που καλύπτει περισσότερες από 1,3 εκατομμύρια 
επιχειρήσεις στην ΕΕ (περίπου 8,5% του συνόλου) και δημιουργεί το 5,2% της 
συνολικής απασχόλησης καθώς και κύκλο εργασιών 269 δισεκατομμυρίων Ecu, τα 
μισά από τα 5,3 εκατομμύρια άτομα που απασχολούνται εργάζονται σε μικρές 
επιχειρήσεις (με έναν έως εννέα απασχολουμένους), άλλα 15% είναι επιχειρήσεις 
του ενός ατόμου, και περίπου 10% των ατόμων που απασχολούνται εργάζονται σε 
μεγάλες επιχειρήσεις (με περισσότερους από 250 απασχολουμένους)22. Η σημασία 
των μεγάλων επιχειρήσεων HoReCa για την απασχόληση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε 
ορισμένες χώρες, για παράδειγμα διπλάσια στην περίπτωση της Γαλλίας και 
τριπλάσια στην περίπτωση της Φινλανδίας, από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής 
22 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη - τέταρτη έκθεση, 
ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1996 
10 
Ένωσης· σε άλλα κράτη μέλη (Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία) η σημασία των μεγάλων 
επιχειρήσεων είναι κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ. 
Όσον αφορά τις διεθνείς υπηρεσίες, στην περίπτωση των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας η 
διαδικασία αναδιάρθρωσης, που ενισχύεται βέβαια από ένα πιο ευνοϊκό 
επιχειρηματικό περιβάλλον, πραγματοποιήθηκε νωρίτερα από ότι στην Ευρώπη· 
στις περιπτώσεις αυτές, η σημασία των μικρών επιχειρήσεων από άποψη 
απασχόλησης είναι κατά μέσο όρο τέσσερις φορές μικρότερη στην Ιαπωνία και 
περίπου τρεις φορές μικρότερη στις ΗΠΑ σε σχέση με την Ευρώπη. 
Μια ανάλυση της δημιουργίας νέων επιχειρήσεων23, αν και δεν είναι διεξοδική από 
άποψη κάλυψης όλων των κρατών μελών, επιβεβαιώνει τις δυνατότητες και το 
δυναμισμό των επιχειρήσεων των σχετικών με τον τουρισμό: οι μισές από το ένα 
εκατομμύριο νεοϊδρυθείσες επιχειρήσεις στο 1992 ανήκαν στους τομείς του 
εμπορίου και των HoReCa. Σε χώρες όπως η Γαλλία και οι Κάτω Χώρες, το 
ποσοστό επιβίωσης μετά από πέντε έτη δραστηριότητας στον τομέα HoReCa είναι 
42% και 68% αντιστοίχως, που είναι αρκετά χαρακτηριστικό των μικρών 
επιχειρήσεων γενικότερα. 
Οι πρόσφατες αναλύσεις επιβεβαιώνουν ότι η πλήρης αξιοποίηση των κοινοτικών 
μέσων έχει θετικές επιπτώσεις για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, την 
απασχόληση και την οικονομία γενικότερα24. Αντίθετα, μια συντηρητική 
προσέγγιση όσον αφορά τη διατήρηση των φραγμών για τις επιχειρήσεις μη 
μονίμων κατοίκων και τα αδικαιολόγητα μέτρα προστατευτισμού τείνει να 
καταπνίγει τις νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες και να αποτελεί τροχοπέδη για 
το δυναμισμό των επιχειρήσεων. 
Παράλληλα με τη βελτιωμένη εφαρμογή της ενιαίας αγοράς και των κανόνων 
ανταγωνισμού, μπορούν να αναμένονται θετικά αποτελέσματα για τις τουριστικές 
επιχειρήσεις μετά από την έναρξη, σε επίπεδο Κοινότητας, ενός φάσματος δράσεων 
που είναι αφιερωμένες στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών 
επιχειρήσεων. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν η απλούστευση των 
διοικητικών διαδικασιών και της νομοθεσίας, οι διευθετήσεις για παροχή βοήθειας 
σε επιχειρήσεις να αξιοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερο τις ευκαιρίες, όπως το 
δίκτυο των "ΕΚΠ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ", ή για την ενίσχυση 
της συνεργασίας των επιχειρήσεων και της διεθνοποίησης (όπως τα "BC-NET" και 
"BRE"). Τα μέσα αυτά χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο (για παράδειγμα, 
575 χαρακτηριστικά εταιρειών μόνο για τον τομέα HoReCa κυκλοφόρησαν μέσω 
του δικτύου BRE το 1995-96 με σκοπό την αναζήτηση εταίρου), και η υλοποίηση 
του Τρίτου Πολυετούς Προγράμματος για τις MME25 που εκδόθηκε το 1996 και 
καλύπτει την περίοδο 1997-2000 θα προσφέρει και άλλες ευκαιρίες για τις MME 
που βασίζονται στον τουρισμό. 
Οι μεταφορές είναι ένας σημαντικός τομέας δραστηριοτήτων που επηρεάζει την 
ανάπτυξη του τουρισμού και την ανταγωνιστικότητα στον τουρισμό. Το 1995/96 
πραγματοποιήθηκε σημαντική πρόοδος σε επίπεδο Κοινότητας όσον αφορά την 
υλοποίηση σημαντικών στόχων στον τομέα αυτό. Παρά το γεγονός ότι η 
πλειονότητα των τουριστών εξακολουθεί να προτιμά το ιδιωτικό αυτοκίνητο ως 
κύριο μέσο μεταφοράς, η αυξανόμενη σημασία των αεροπορικών μεταφορών, 
ιδιαίτερα για τους διεθνείς τουρίστες, επηρεάστηκε άμεσα από τη σταδιακή 
υλοποίηση των μέτρων ελευθέρωσης που εφαρμόζονται από την Κοινότητα, και 
23 ΣΤΟ ίδιο 
24 Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το 
Συμβούλιο για τις επιπτώσεις και την αποτελεσματικότητα της 
Ενιαίας Αγοράς. COM(96) 520 τελικό της 30.10.1996 
ΕΕ L 6 της 10. 1. 1997, σ. 25 
11 25 
που εισήλθαν στην τελική φάση τους από την 1η Απριλίου 1997. Η ελευθέρωση έχει 
ήδη δημιουργήσει αυξημένες ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους ταξιδιώτες από 
άποψη καλύτερων ανταποκρίσεων, μεγαλύτερης επιλογής και χαμηλότερων 
ναύλων. Για παράδειγμα το παραγωγικό δυναμικό της κοινοτικής αγοράς εναέριας 
κυκλοφορίας (προσφερόμενες θέσεις ανά χιλιόμετρο) έφθασε τα 370 
δισεκατομμύρια το 1995, από τα οποία περισσότερα από τα μισά (56%) τα 
διαχειρίζονται εταιρείες έκτακτων πτήσεων (τσάρτερ)26. Η αναλογία των επιβατών 
που ταξιδεύουν με εισιτήριο μειωμένης τιμής σε τακτικές πτήσεις αυξήθηκε από 
60.5% το 1985 σε 70.9% το 1995· αν συμπεριληφθούν και οι επιβάτες των τσάρτερ, 
το μερίδιο που αντιπροσωπεύουν οι μειωμένες τιμές είναι μεταξύ 90% και 95% του 
συνόλου της αγοράς. Το πρόβλημα της συμφόρησης και των καθυστερήσεων της 
εναέριας κυκλοφορίας27, που ήταν το αντικείμενο μιας Λευκής Βίβλου τον Μάρτιο 
του 1996, βλάπτει την αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος 
αερομεταφορών και προκαλεί σοβαρές δυσκολίες για τους τουρίστες· η 
αναθεώρηση των διατάξεων που διέπουν τον Κώδικα Συμπεριφοράς για τα 
συστήματα κρατήσεων με υπολογιστή (ΣΚΥ) θα βοηθήσει στην επίτευξη 
μεγαλύτερης διαφάνειας και αποτελεσματικότητας των συστημάτων μέσω των 
οποίων γίνονται οι περισσότερες κρατήσεις για αεροπορικά ταξίδια. Τα ΣΚΥ 
διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στην τουριστική βιομηχανία και, με τη διάδοση 
υπηρεσιών και εφαρμογών βασισμένων στο Internet (π.χ. World Wide Web), η 
βιομηχανία αυτή υφίσταται σήμερα ριζικές μεταβολές. Μέχρι το 2005 αναμένεται 
ότι το 30% των πληροφοριών των σχετικών με τον τουρισμό και το 20% του 
εμπορίου θα περνούν μέσα από το Internet. 
Η θέσπιση κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για την ανάπτυξη των 
Διευρωπαϊκοί Δικτύων και ορισμένων μέτρων που αφορούν τη βελτίωση της 
ασφάλειας σε διάφορα μέσα μεταφοράς, θα συμβάλουν σε ένα ασφαλέστερο και πιο 
περιεκτικό σύστημα κινητικότητας στην Ευρώπη, και θα καταστήσουν πολλούς 
ευρωπαϊκούς τουριστικού προορισμούς προσιτούς σε μεγαλύτερους αριθμούς 
ανθρώπων. 
Λόγω του σημαντικού όγκου διασυνοριακών εμπορικών συναλλαγών και 
πληρωμών για τουριστικές υπηρεσίες, η τουριστική βιομηχανία έχει ιδιαίτερο 
συμφέρον να επιτευχθεί πρόοδος στις προετοιμασίες για τη μετάβαση στο 
Ευρωπαϊκό Ενιαίο Νόμισμα (ΕΥΡΩ). Η τουριστική βιομηχανία και οι τουρίστες 
είναι σημαντικοί στόχοι της γενικής εκστρατείας που ξεκίνησε η Επιτροπή με 
σκοπό την αύξηση της συνειδητοποίησης των επιχειρήσεων και των πολιτών 
σχετικά με τις πρακτικές πλευρές της εισαγωγής του ΕΥΡΩ. Εκπρόσωποι των 
κυριότερων τομέων των σχετικών με τον τουρισμό συμμετέχουν στη συζήτηση 
Στρογγυλής Τραπέζης που διοργάνωσε η Επιτροπή για το σκοπό αυτό. Επιπλέον, η 
Επιτροπή προτίθεται να αρχίσει μια μελέτη για τις συγκεκριμένες πλευρές του 
τουρισμού το 1997. 
Οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν κατά τα τελευταία έτη για τη βελτίωση των 
στατιστικών πληροφοριών σχετικά με τον τουρισμό παγιώθηκαν με την έγκριση της 
οδηγίας 95/57/ΕΚ για τις στατιστικές του τουρισμού28 από το Συμβούλιο. Η υλοποίηση της 
άρχισε ήδη το 1996, με τη βοήθεια οικονομικής ενίσχυσης από την Επιτροπή. Τα 
προκαταρκτικά αποτελέσματα διατέθηκαν στις τουριστικές επιχειρήσεις το 1996 και το 
1997 με νέες δημοσιεύσεις που παρουσιάζουν βασικά στοιχεία για τον ευρωπαϊκό 
26 Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το 
Συμβούλιο για τις επιπτώσεις του τρίτου πακέτου μέτρων 
ελευθέρωσης των αεροπορικών μεταφορών, COM(95) 514 τελικό της 
23. 10. 1996. 
27 COM(95) 318 και Λευκή Βίβλος για τη διαχείριση της εναέριας 
κυκλοφορίας "απελευθέρωση του εναέριου χώρου της Ευρώπης" της 
6. 3. 1996. 
28 ΕΕ L 291 της 6. 12. 1995, σ. 32 
12 
τουρισμό. Παρέχεται επίσης βοήθεια σε τρίτες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής 
Ευρώπης και της περιφέρειας της Μεσογείου με σκοπό την επέκταση του ευρωπαϊκού 
συστήματος και σ' αυτές. Η βελτίωση των γνώσεων για τον τουρισμό ήταν επίσης στόχος 
ειδικών μελετούν που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης για τον 
Τουρισμό, ιδιαίτερα για τον επιχειρηματικό και τον συνεδριακό τουρισμό και τη 
διαχείριση της απόδοσης της MME του τουριστικού τομέα. Η διάδοση των αποτελεσμάτων 
άρχισε το 1996, κυρίως στο πλαίσιο συναντήσεων και συνεδρίων με τη συμμετοχή 
εκπροσώπων της βιομηχανίας. 
Στο πλαίσιο των εργασιών της για την παρακολούθηση της υλοποίησης της ενιαίας 
αγοράς, η Επιτροπή αντιμετώπισε το ζήτημα των επαγγελμάτων των ξεναγών και των 
διαχειριστών οργανωμένων ταξιδιών· εξετάστηκε επίσης ο σεβασμός του δικαιώματος 
εγκατάστασης των διευθυντών ξενοδοχείων και απευθύνθηκε μια αιτιολογημένη γνώμη σε 
ένα κράτος μέλος που εθεωρείτο ότι είχε παραβιάσει τους κανόνες. Όσον αφορά την 
πολιτική ανταγωνισμού, η Επιτροπή εξέτασε και αποδέχθηκε ορισμένες περιπτώσεις που 
αφορούσαν δραστηριότητες σχετικές με τον τουρισμό, στο πλαίσιο του καθεστώτος 
κρατικών ενισχύσεων και του ελέγχου συγχωνεύσεων και εξαγορών επιχειρήσεων. 
Όσον aqx^a την άμεση φορολογία, υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια και 
συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, ιδίως όσον αφορά τις υπηρεσίες τις σχετικές με τον 
τουρισμό, που συχνά αντιμετωπίζονται διαφορετικά σε εθνικό επίπεδο. Η ανάπτυξη ενός 
γενικού φορολογικού πλαισίου που εξετάζεται από την Επιτροπή στην έκθεση της για το 
1996, η οποία εξετάζει τα φορολογικά συστήματα των κρατών μελών, μπορεί να οδηγήσει 
σε ευκαιρίες για την ανάπτυξη της δημιουργίας επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης 
στον τουρισμό. Όσον αφορά την άμεση φορολογία, ο ΦΠΑ που εφαρμόζεται σε υπηρεσίες 
σχετικές με τον τουρισμό, καθώς και το μέλλον των πωλήσεων αφορολόγητων ειδών είναι 
τα κύρια ζητήματα για τα οποία έχουν εκφραστεί ανησυχίες από την τουριστική 
βιομηχανία. Όσον αφορά τις πωλήσεις αφορολόγητων ειδών που δεν είναι συμβατές με τις 
αρχές της Ενιαίας Αγοράς, τόσο η Επιτροπή όσο και το Συμβούλιο επιβεβαίωσαν την 
προθεσμία του 1999 για το τέλος της μεταβατικής περιόδου, αποφεύγοντας έτσι την 
περαιτέρω στρέβλωση του ανταγωνισμού όσον αφορά τις επιχειρήσεις που πουλούν 
φορολογημένα αγαθά, καθώς και μεταξύ των διαφόρων μέσων μεταφοράς. Για τον ΦΠΑ, 
στο πλαίσιο της συνέχειας του προγράμματος που είχε δημιουργήσει η Επιτροπή το 1996 
για ένα κοινό σύστημα ΦΠΑ και ένα χρονοδιάγραμμα για τη διατύπωση επίσημων 
προτάσεων για την εισαγωγή του συστήματος αυτού, θα υπάρξουν συγκεκριμένες ευκαιρίες 
για να εκφράσει η τουριστική βιομηχανία τη γνώμη της. Η απόφαση του Συμβουλίου του 
1996 για τον πρότυπο συντελεστή ΦΠΑ θα βοηθήσει στη μείωση των σημερινών 
ανισοτήτων όσον αφορά την αντιμετώπιση των τουριστικών υπηρεσιών. 
Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη 
συνειδητοποίησης των επιχειρήσεων σε σχέση με τις ευκαιρίες της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας που προσφέρονται σε επίπεδο Κοινότητας, και δεν υπάρχει αρκετή 
συνεργασία και διαβουλεύσεις μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών σε τοπικό, 
περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η πρόταση της Επιτροπής, τον 
Απρίλιο του 1996, για το Πρώτο Πολυετές Πρόγραμμα υπέρ του Ευρωπαϊκού 
Τουρισμού "Philoxenia", που ακόμη εξετάζεται από το Συμβούλιο, προβλέπει ένα 
συνεκτικό πλαίσιο εντός του οποίου μπορούν να ληφθούν μέτρα για να 
αντιμετωπιστεί η κατάσταση αυτή. Εν τω μεταξύ, θα συνεχιστούν οι προσπάθειες 
για την ενθάρρυνση της δημιουργίας ενός καλύτερου περιβάλλοντος για τον 
τουρισμό, με την επισήμανση ορισμένα)ν από τα πιο σημαντικά προβλήματα και τις 
πιο σημαντικές ευκαιρίες που θα αντιμετωπίσει η τουριστική βιομηχανία. 
3.2 Ενθάρρυνση του εκσυγχρονισμού της τουριστικής βιομηχανίας 
Η αναβάθμιση των ανθρώπινων πόρων και των τεχνικών καθώς και η βελτίωση 
των διευθυντικών ικανοτήτων είναι βασικές προϋποθέσεις για την επιτάχυνση της 
διαδικασίας εκσυγχρονισμού της τουριστικής βιομηχανίας στην Ευρώπη· αυτό 
είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί αναγνωρίζεται ότι ο τουρισμός περιλαμβάνεται 
13 
στους τομείς που προσφέρουν τις καλύτερες προοπτικές για ανάπτυξη και 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης29. 
Η διαδικασία αυτή, που ήδη έχει προχωρήσει αρκετά στις κυριότερες τουριστικές 
αγορές ανταγωνίστριες της ΕΕ, υλοποιείται πιο σταδιακά στην Ευρώπη· πολλές 
τουριστικές επιχειρήσεις, και ιδιαίτερα MME, αντιμετωπίζουν δυσκολίες όσον 
αφορά την αντιμετώπιση διαρθρωτικών ανεπαρκειών σχετικών με εκπαίδευση και 
επαγγελματική κατάρτιση αφενός, και με τεχνολογική καινοτομία αφετέρου. 
Οι δραστηριότητες οι σχετικές με τον τουρισμό, που γενικά θεωρούνται ως ικανές 
για συστηματική ανάπτυξη και για υψηλά επίπεδα απασχόλησης, επιβεβαιώνουν 
αυτές τις δυνατότητες τους εδώ και πολλά χρόνια. Πάντως, τα προσόντα του 
εργατικού δυναμικού θα πρέπει να βελτιωθούν. Στην περίπτωση των 
δραστηριοτήτων των σχετικών με τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια και την 
τροφοδοσία, όπου τα επίπεδα εκπαίδευσης είναι σημαντικά χαμηλότερα από το 
μέσο όρο σε όλα τα κράτη μέλη, 54% των απασχολουμένων το 1995 δεν είχαν 
προχωρήσει μετά τη στοιχειώδη εκπαίδευση· μόνο 7% είχαν πανεπιστημιακά πτυχία 
ή αντίστοιχα. Ο τομέας αυτός σημείωσε τα μεγαλύτερα ποσοστά ανεργίας και 
μακροχρόνιας ανεργίας για γυναίκες (18%) και τα δεύτερα σε μέγεθος για τους 
άνδρες (15%)3(). Η αντίθεση ανάμεσα στους θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης του τομέα 
και το υψηλό ποσοστό ανεργίας που σημειώνεται μπορεί να εξηγηθεί από τον 
υψηλό ρυθμό αντικατάσταση των ατόμων που απασχολούνται στον τομέα HoReCa. 
Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι ο τομέας αυτός θεωρείται συχνά ως 
μεταβατικός από αυτούς που αναζητούν απασχόληση και το γεγονός ότι πολλές 
δραστηριότητες σχετικές με τον τουρισμό είναι εποχιακές. Λόγω των 
διαρθρωτικών συνθηκών του, ο τουρισμός ήταν από τους πρώτους τομείς που 
πειραματίστηκαν με διάφορες μορφές ευελιξίας στην αγορά εργασίας· πάντως, 
αποδείχθηκε πολύ δύσκολο να μειωθεί η ανασφάλεια της απασχόλησης ή να 
περιοριστούν οι συνέπειες της εποχικότητας για τις επαγγελματικές σταδιοδρομίες 
των απασχολουμένου. 
Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίστηκαν από εκπροσώπους των εργοδοτών και των 
απασχολουμένων του τομέα HoReCa τόσο στο πλαίσιο της πλατφόρμας 
κοινωνικού διαλόγου όσο και μέσω διαφόρων σχεδίων που υποβλήθηκαν από 
τουριστικές επιχειρήσεις και υποστηρίχθηκαν από την Επιτροπή το 1995 και το 
1996 στο πλαίσιο των βελτιωμένων κοινοτικών μέτρων για την ενθάρρυνση της 
απασχόλησης και της ανάπτυξης των ανθρώπινων πόρων. Η κύρια αρχή στην 
οποία βασίζονται πολλά από τα σχετικά σχέδια είναι η ανάπτυξη της διεθνικής 
συνεργασίας μεταξύ των δημοσίων αρχών, της βιομηχανίας, και των εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων και ιδρυμάτων επαγγελματικής κατάρτισης. Η προσέγγιση αυτή θα 
πρέπει να διευκολύνει την ανταλλαγή και την ανάπτυξη καλύτερων πρακτικών, 
βοηθώντας έτσι να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις γνώσεων και εμπειρίας για 
διάφορες πλευρές των τουριστικών δραστηριοτήτων. 
Ως παράδειγμα του τι μπορεί να επιτευχθεί, έχουν σημειωθεί ενθαρρυντικά 
αποτελέσματα από τη σταδιακή χρήση, εκ μέρους των τουριστικών επιχειρήσεων, 
των Ευρωπαϊκών Υπηρεσιών Απασχόλησης (European Employment Services -
EURES), που δημιουργήθηκαν από την Επιτροπή σε συνεργασία με τις δημόσιες 
υπηρεσίες απασχόλησης του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, ενόψει της 
διευκόλυνσης της κινητικότητας των εργαζομένων μεταξύ των χωρών που 
συμμετέχουν. 
2 9 
30 CSE(96) 6 τελικό της 27 Νοεμβρίου 1996, ανακοίνωση της Επιτροπής 
προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, "Αξιοποίηση των υπηρεσιών"· WTTC, 
Travel and tourism - Jobs for the millennium, Λονδίνο, 1997. 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η απασχόληση στην Ευρώπη - 1996, ΥΕΕΚ, 
Λουξεμβούργο, 1996 14 
Η εφαρμογή της τεχνολογικής ανάπτυξης στις τουριστικές υπηρεσίες - που είναι 
προσανατολισμένες προς τις πληροφορίες λόγω της φύσης των δραστηριοτήτων 
τους - είναι επίσης σημαντικός τομέας δραστηριότητας. Η κατάσταση στην 
Ευρώπη, αν και βελτιώνεται, υστερεί σε σχέση με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε 
άλλες σημαντικές αγορές, όπως η Ηνωμένες Πολιτείες. Η πώληση ταξιδιωτικών 
υπηρεσιών on-line θεωρείται ως μεγάλη επιτυχία στην αγορά των ΗΠΑ, όπου οι 
πωλήσεις αυτές καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ του ηλεκτρονικού 
εμπορίου31 και ο κύκλος εργασιών τους επεκτάθηκε από 142 εκατομμύρια δολάρια 
το 1994 σε 600 εκατομμύρια το 1996· εκτιμάται ότι ο κύκλος εργασιών θα ανέρχεται 
σε τρία δισεκατομμύρια δολάρια το έτος 200032. Στις ΗΠΑ περισσότερο από το 
70% των κρατήσεων σε ξενοδοχεία πραγματοποιείται μέσω ενός κεντρικού 
συστήματος κρατήσεων με το οποίο το ξενοδοχείο είναι συνδεδεμένο· αντίθετα, 
στην περίπτωση της Γαλλίας, που έχει ηγετική θέση στην Ευρώπη στον τομέα αυτό, 
οι μεγαλύτεροι όμιλοι ξενοδοχείων που συνδέονται με ένα διεθνές σύστημα 
κρατήσεων προσελκύουν μόνο 8 έως 10% του συνόλου των κρατήσεων τους μέσω 
του συστήματος αυτού33. Στην αγορά εμφανίζονται ολοκληρωμένα συστήματα 
πληροφοριών για ταξιδιώτες, βασισμένα στο Internet, που συνδυάζουν 
πληροφορίες για τον τουρισμό, τον πολιτισμό και τον ελεύθερο χρόνο με στοιχεία 
πληροφόρησης σχετικά με τα ταξίδια και την κινητικότητα. Αυτά τα ανοικτά 
συστήματα μπορούν να υποστηρίξουν μια καλύτερη προσέγγιση στην κινητικότητα 
και μια πιο ορθολογική χρήση τουριστικών πόρων. Στο πλαίσιο αυτό θα 
εμφανισθούν επίσης νέες προκλήσεις και ευκαιρίες για την ευρωπαϊκή τουριστική 
βιομηχανία, και ιδιαίτερα για τις MME. Οι περιφερειακοί και λιγότερο γνωστοί 
τουριστικοί προορισμοί μπορούν τώρα να υπολογίζουν σε ένα νέο σύμμαχο για τη 
βελτίωση της πώλησης και της διαχείρισης τουριστικών υπηρεσιών. Η καθυστέρηση 
στην εκμετάλλευση των σύγχρονων τεχνολογικών δυνατοτήτων θα στερήσει από τις 
ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τις ευκαιρίες για νέα επέκταση των αγορών και, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, θα βλάψει και τις υπάρχουσες αγορές. Εξακολουθεί να 
υπάρχει ανάγκη για έρευνα σε διάφορους επιστημονικούς τομείς (π.χ. πολύγλωσσα 
ζητήματα, μέθοδοι έρευνας, διασύνδεσμος χρήστη, επιχειρηματικές διαδικασίες). Οι 
MME, που έχουν περιορισμένες δυνατότητες για επενδύσεις σε καινοτομίες, θα 
χρειαστούν μαθήματα κατάρτισης, υποστήριξη για να μαθαίνουν την καλύτερη 
επιχειρηματική πρακτική στο νέο ηλεκτρονικό περιβάλλον, μεταφορά γνώσεων για 
ευκαιρίες τηλεπληροφορικής, ανάπτυξη κοινών διαδικασιών και πρωτοκόλλων. 
Αυτό είναι ένα ζήτημα που λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή κατά την ανάπτυξη 
σχετικών κοινοτικών προγραμμάτων. 
Έχοντας συνείδηση της στρατηγικής επιλογής των νέων τεχνολογιών για την 
ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής τουριστικής βιομηχανίας, μεταξύ του 1994 και 
του 1996 διατέθηκαν περίπου 31,8 εκατομμύρια Ecu για νέες τεχνολογικές 
εφαρμογές για τουριστικές υπηρεσίες, υπό το Τέταρτο Πρόγραμμα-Πλαίσιο 
Έρευνας, τεχνολογικής Ανάπτυξης και επίδειξης, ιδιαίτερα υπό τα προγράμματα 
"IMPACT Π" και "Telematics". Τα περισσότερα από τα επιλεγμένα σχέδια, που 
αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τουριστικές επιχειρήσεις και 
εξειδικευμένες επιχειρήσεις σε πολλά κράτη μέλη, εστιάστηκαν στην ανάπτυξη 
εργαλείων πληροφόρησης για MME και για τουρίστες με δυνατότητα εκτίμησης και 
προώθησης φυσικών, πολιτιστικών και άλλων θέλγητρων για τουρίστες, και με 
δυνατότητα διευκόλυνσης της αειφόρου χρήσης των τουριστικών εγκαταστάσεων 
και των φυσικών πόρων. 
31 Forrester Research consultants. 
32 "Les nouvelles technologies", στο Cahier Espaces αριθ. 50, 
σελ. 51, Παρίσι, 1997 
33 στο ίδιο, σελ. 10. 
15 
Οι διαβουλεύσεις και ο συντονισμός μεταξύ των κοινωνικών εταίρων που 
αντιπροσωπεύουν τον τομέα HoReCa σε επίπεδο Κοινότητας έχουν προχωρήσει στο 
πλαίσιο της Επιτροπής Κοινωνικού Διαλόγου, εστιάζοντας ιδιαίτερα στα προβλήματα που 
συνδέονται με τα επαγγελματικά χαρακτηριστικά, την κινητικότητα των εργαζομένων και 
τις συνθήκες εργασίας. 
Για τους σκοπούς της υλοποίησης της κοινοτικής πρωτοβουλίας "απασχόληση και 
ανάπτυξη ανθρώπινων πόρων" (1994-1999), ο αγροτοτουρισμός ως πηγή απασχόλησης 
εξετάστηκε σε ένα από τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν για τοπικές δράσεις ανάπτυξης της 
απασχόλησης. Υπό το πρόγραμμα των Ευρωπαϊκών Υπηρεσιών Απασχόλησης (EURES), 
ένα δίκτυο 450 συμβούλων προσφέρει βοήθεια και καθοδήγηση στους εργαζόμενους 
σχετικά με τη διαθεσιμότητα εργασίας και τα δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης. Το ειδικό 
τμήμα για τα στοιχεία κενών θέσεων απασχόλησης σχετικά με τον τουρισμό, που αποτελεί 
μέρος του προγράμματος, χρησιμοποιήθηκε συχνά για την αναζήτηση εργαζομένων στον 
τομέα HoReCa και σε σημαντικά τουριστικά θεματικά πάρκα. Αλλο σχετικό παράδειγμα 
είναι το σχέδιο εποχιακής απασχόλησης για ξενοδοχεία και ξενώνες στις περιφέρειες της 
Νότιας Βαυαρίας και της Βάδης-Βυρτεμβέργης, που συντονίζεται από το EURES και την 
γερμανική Bundesanstalt for Arbeit, που δημιουργεί την ευκαιρία εξεύρεσης εργασίας για 
260 Ιρλανδούς εργαζομένους κάθε χρόνο. 
Στο πλαίσιο των ανανεωμένων κοινοτικών προγραμμάτων Socrates34 και Leonardo35 
(1995-1999), κατά τα δύο πρώτα έτη υλοποίησης διατέθηκε υποστήριξη για 16 σχέδια στον 
τομέα του τουρισμού, της τροφοδοσίας και της διαχείρισης ξενοδοχείων με στόχο την 
ανάπτυξη περιεχομένου σπουδών και την κινητικότητα των διδασκόντων και των 
σπουδαστών, και για 40 σχέδια που αφορούν την ανάλυση για την ανάπτυξη μεθόδων και 
δραστηριοτήτων επαγγελματικής κατάρτισης σε τουριστικά επαγγέλματα καθώς και την 
ανταλλαγή μαθητευομένων. 
Υπό το πρόγραμμα ESPRIT III, όπου υποστηρίχτηκε η ανάπτυξη εργαλείων 
προσανατολισμένων προς τον τουρισμό που βασίζονται στους υπολογιστές και τα 
πολυμέσα, και στο πλαίσιο των διαφόρων τομεακών εφαρμογών του 
ΤΕΕΕΜΑΤ^,υποστηρίχθηκαν επίσης σχέδια σχετικά με την παροχή πληροφοριών για 
τουριστικές εγκαταστάσεις, και για πολιτιστικές εκδηλώσεις. 
Η έμφαση, σε κοινοτικό επίπεδο, στην ανάπτυξη μέσων για την αποτελεσματική 
παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών για την απασχόληση και την αγορά 
εργασίας και για το χαρακτηρισμό της απασχόλησης και της καινοτομίας ως 
βασικών προτεραιοτήτων για την Ευρώπη θα έχει ιδιαίτερη σημασία για την 
τουριστική βιομηχανία. Η Επιτροπή θα υποστηρίξει τη δραστηριότητα των 
κοινωνικών εταίρων που συναντώνται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κοινωνικού 
διαλόγου έτσι ώστε να συντελέσει στο να ληφθεί υπόψη ο ανθρώπινος παράγοντας, 
που είναι στοιχείο απαραίτητο για την ανάπτυξη του τουρισμού. 
3.3. Ενίσχυση της τουριστικής ανάπτυξης σε λιγ τερο ανεπτυγμένες περιοχές 
Η αναγνώριση της συμβολής του τουρισμού στην οικονομική ανάπτυξη και την 
απασχόληση αντανακλάται στο αυξημένο ενδιαφέρον των κρατών μελών και της 
Κοινότητας για την καλύτερη εκμετάλλευση του δυναμικού του, ιδιαίτερα στις 
λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές. Η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων έχει 
ουσιαστική σημασία για να εξασφαλισθεί η ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη και να 
ενθαρρυνθούν οι αλλαγές που απαιτούνται σε όλη την Κοινότητα για να υπάρξει 
προσαρμογή με τις απαιτήσεις για επιτυχή συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά. Οι 
ευρωπαϊκές διαρθρωτικές πολιτικές είναι βασικό μέσο στη διαδικασία αυτή και ο 
34 Απόφαση αρχθ. 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου. ΕΕ αριθ. L 87 της 20. 4. 1995, σελ. 10 
35 Απόφαση αριθ. 94/819/ ΕΚ του Συμβουλίου. ΕΕ αριθ. L 340 της 
29. 12. 1994, σελ. 8 
16 
τουρισμός είναι μια δραστηριότητα που καλύπτεται από τα περισσότερα 
επιχειρησιακά προγράμματα των κρατών μελών. 
Η διασύνδεση μεταξύ του τουρισμού και της περιφερειακής ανάπτυξης φαίνεται 
από τον αριθμό μέτρων (περίπου 300 μέχρι το 1996) που υποστηρίζονται από τα 
προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων και τις Κοινοτικές Πρωτοβουλίες που 
επισημαίνουν συγκεκριμένα τον τουρισμό ως τομέα δράσης. Τα περισσότερα μέτρα 
αφορούν υποδομή, ανθρώπινους πόρους και παραγωγικές επενδύσεις. Τα 
Διαρθρωτικά Ταμεία συμβάλλουν επίσης στην ανάπτυξη του τουρισμού υπό την 
ευρύτερη έννοια. Σε αγροτικές περιοχές, για παράδειγμα, συμβάλλουν στη 
διαφύλαξη της υπαίθρου, στη διατήρηση των τοπικών πολιτιστικών παραδόσεων 
και δεξιοτήπον, στην ανάπλαση των χωριών - που είναι πολύ σημαντικοί 
παράγοντες για την αύξηση της ελκυστικότητας των αγροτικών περιοχών της 
Ευρώπης για τους επισκέπτες - καθώς και στην ανάπτυξη νεότερων αγορών 
αγροτικού τουρισμού όπως ο "οικοτουρισμός", ο "αθλητικός τουρισμός", κτλ. Οι 
κύριοι στόχοι των διαρθρωτικών προγραμμάτων που δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο 
εταιρικής σχέσης μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής αποσκοπούν στα 
εξής: 
• βελτίωση των τουριστικών καταλυμάτων και εγκαταστάσεων και των 
παραγόντων προσέλκυσης τουριστών· 
• ανάπτυξη επιχειρήσεων σχετικών με τον τουρισμό· 
• αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και των διοικητικών πόρων 
στον τουρισμό· 
• ενίσχυση της ανάπτυξης των τουριστικών προϊόντων και της τουριστικής 
αγοράς. 
Αναλυτικά, τα κατ' εκτίμηση ποσά που διατέθηκαν από την Κοινότητα για μέτρα 
σχετικά με τον τουρισμό υπό τα διαρθρωτικά ταμεία είναι ως εξής 
• 5850 εκατομμύρια Ecu, για την περίοδο 1994-1999, διατίθενται για περιφέρειες 
των οποίων η ανάπτυξη καθυστερεί (στόχος 1) και για περιφέρειες της της 
Βόρειας Ευρώπης με αραιούς πληθυσμούς (στόχος 6)· 
• 600 εκατομμύρια Ecu, κυρίως για την περίοδο 1994-1996, διατίθενται για μέτρα 
σε περιφέρειες που πλήττονται περισσότερο από βιομηχανική παρακμή (στόχος 
2)· 
• 800 εκατομμύρια Ecu, για την περίοδο 1994-1997, διατίθενται για μέτρα σε 
χαρακτηρισμένες αγροτικές περιοχές (στόχος 5β). 
Η συνολική προσπάθεια είναι μεγαλύτερη από αυτήν που φαίνεται από τα 
προαναφερθέντα ποσά, δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνουν μέτρα τα οποία στην 
παρούσα φάση δεν μπορούν να επισημανθούν άμεσα ως μέτρα που αφορούν τον 
τουρισμό. Αυτό ισχύει επίσης για τη βοήθεια που μπορεί να παρέχεται σε αγρότες 
για διαφοροποίηση προς την κατεύθυνση του τομέα του τουρισμού υπό τον στόχο 
5α· και, γενικότερα, για τους πρόσθετους πόρους από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές 
οι οποίοι συμπληρώνουν την κοινοτική συνεισφορά στις περισσότερες 
περιπτώσεις. 
Επίσης, υποστηρίχθηκαν σχέδια σχετικά με τον τουρισμό από τα Διαρθρωτικά 
Ταμεία στο πλαίσιο των Κοινοτικών Πρωτοβουλιών που ξεκίνησε η Επιτροπή στο 
πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τα κράτη μέλη· σ' αυτές περιλαμβάνονται δράσεις 
σχεδιασμένες για να ενθαρρύνουν την τοπική ανάπτυξη σε συγκεκριμένες περιοχές 
της Κοινότητας, όπως αγροτικές περιοχές υπό το LEADER Π, υπό την 
17 
Πρωτοβουλία MME, καθώς και μέτρα σχεδιασμένα για την ενθάρρυνση της 
διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας. 
Τα σχέδια τα σχετικά με τον τουρισμό που υποστηρίζονται στο πλαίσιο Κοινοτικών 
Πρωτοβουλιών, αφορούν τα εξής: 
τοπική ανάπτυξη σε αγροτικές περιοχές ("LEADER II"), όπου όλα σχεδόν τα 98 
προγράμματα που υπήρχαν μέχρι το 1996 περιλαμβάνουν μέτρα για την 
υποβοήθηση τουριστικών δραστηριοτήτων- εκτιμάται ότι περίπου 40% της 
διαθέσιμης χρηματοδότησης (Κοινοτική συνεισφορά 1.755 δισεκατομμύρια ECU 
για την περίοδο 1994-1999) θα διατεθούν για δράσεις σχετικές με την ανάπτυξη 
αγροτικού τουρισμού· 
διασυνοριακή και διαπεριφερειακή συνεργασία ("INTERREG II"), για παράδειγμα 
πέντε σχέδια προγραμματισμένα προς τον τουρισμό που αφορούν την Γερμανία, τη 
Δανία, το Λουξεμβούργο και την Ελλάδα, και για τα οποία διατέθηκαν 68,7 
εκατομμύρια Ecu-
τις οικονομίες των απομακρυσμένων περιφερειών, οι περισσότερες από τις οποίες 
εξαρτώνται από τουριστικές δραστηριότητες, για να ενισχυθεί η ενοποίηση τους με 
την υπόλοιπη Ένωση. Ένα τέτοιο σχέδιο με χρηματοδότηση ύψους 29,5 εκατ. Ecu, 
αφορά τις Κανάριες Νήσους-
τοπική ανάπτυξη σε περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία ("PESCA"), που 
συμβάλλει στην μετατροπή του ανθρώπινου δυναμικού, και τη 
διαφοροποίηση/μετατροπή των δραστηριοτήτων σε παράκτιες ζώνες, προς την 
κατεύθυνση άλλων τομέων, περιλαμβανομένων του τουρισμού· Για την περίοδο 
1994-99, περίπου 50 εκατ. ECU συνολικά (συνεισφορά ΕΚ) διατέθηκαν για σχέδια 
σχετικά με τον τουρισμό36. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία 
διέθεσαν 5 εκατ. ECU η κάθε μια για τουριστικά σχέδια, ενώ άλλες χώρες μπορεί να 
επωφεληθούν από ένα γενικότερο μέτρο PESCA που αφορά "μετατροπή σε άλλες 
δραστηριότητες". Στο πλαίσιο αυτό υποστηρίχθηκε ένα σχέδιο διεθνικής 
συνεργασίας (δίκτυο "σπιτιών της θάλασσας") στο οποίο συμμετείχαν η 
Πορτογαλία, η Δανία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία, η Ελλάδα, η 
Σουηδία και η Ισπανία-
εναλλακτικές επενδύσεις και απασχόληση σε περιοχές που πλήττονται από την 
παρακμή του αμυντικού τομέα ("KONVER II"), όπου εγκρίθηκαν έξι σχέδια για τον 
τουρισμό που υποβλήθηκαν από τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Δανία και το Βέλγιο, 
με χρηματοδότηση ύψους 8,1 εκατ. Ecu- η αναλογία της διαθέσιμης χρηματοδότησης 
που χρησιμοποιείται για τουριστικά σχέδια είναι ιδιαίτερα υψηλή στην περίπτωση 
της περιφέρειας της Βαλονίας στο Βέλγιο (61%)· της Νότιας Νορμανδίας στη 
Γαλλία (87%) και του Ζάαρλαντ στη Γερμανία (62%)· 
οικονομική μετατροπή περιοχών εξόρυξης άνθρακα ("RECHAR II"), όπου 
εγκρίθηκαν οκτώ σχέδια σχετικά με τον τουρισμό που υποβλήθηκαν από τη 
Γερμανία το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, με συνολική χρηματοδότηση 15,9 
εκατ. Ecu· επίσης, οικονομική μετατροπή σε περιοχές που πλήττονται από την 
παρακμή της βιομηχανίας χάλυβα (RESIDER II"), όπου εγκρίθηκαν έξι τέτοια 
σχέδια που αφορούν τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και ορισμένες περιφέρειες της 
Γερμανίας, με χρηματοδότηση ύψους 6,8 εκατ. Ecu· 
η διαδικασία ειρήνης και συμφιλίωσης στη Βόρεια Ιρλανδία ("PEACE"), το ειδικό 
πρόγραμμα στήριξης που συμφωνήθηκε το 1995 περιλαμβάνει ένα τουριστικό 
σχέδιο με τη συνεργασία της Ιρλανδίας, με χρηματοδότησης ύψους 49.9 εκατ. Ecu. 
36 Στο πλαίσιο των 13 προγραμμάτων των παράκτιων κρατών μελών. 
18 
Η Επιτροπή εξέδωσε τον Ιούνιο του 199537 την Ανακοίνωση της σχετικά με "μια 
ευρωπαϊκή στρατηγική ενθάρρυνσης τα)ν τοπικών πρωτοβουλιών για την ανάπτυξη 
και την απασχόληση", παρουσιάζοντας τόσο τις δυνατότητες του τοπικού επιπέδου 
για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης όσο και τα διαρθρωτικά εμπόδια που 
θα πρέπει να αρθούν για να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη τους. Ο τομέας του 
τουρισμού επισημάνθηκε ως ένας από τους 17 τομείς που παρουσιάζουν 
ανεκμετάλλευτο δυναμικό δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. 
Από τότε, το ζήτημα της τοπικής ανάπτυξης της απασχόλησης έγινε σημαντικός 
τομέας της δράσης της Κοινότητας που αποτέλεσε αντικείμενο πολλών 
πρωτοβουλιών τόσο στο πολιτικό επίπεδο όσο και στο πλαίσιο της δράσης των 
διαρθρωτικών ταμείων της Κοινότητας38. 
Μετά από πρωτοβουλία του Προέδρου της Επιτροπής με σκοπό την θέσπιση ενός 
ευρωπαϊκού συμφώνου απασχόλησης, η διάσκεψη κορυφής των αρχηγών κρατών 
και κυβερνήσεων της Φλωρεντίας (Ιούνιος 1996) απάντησε ευνοϊκά στην πρόταση 
της Επιτροπής για την πειραματική έναρξη 60 τοπικών συμφώνων απασχόλησης, 
που αφορούν και τον τουρισμό, των οποίων η χρηματοδότηση θα προέλθει κατά 
ένα μέρος μέσω των περιθωρίων ελιγμών που διατίθενται στο πλαίσιο των 
διαρθρωτικών πολιτικών. 
Μια πλήρης ανάλυση της προόδου που έχει πραγματοποιηθεί προς την κατεύθυνση 
της επίτευξης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και του τρόπου με τον οποίο τα 
διάφορα μέσα, που προσφέρονται σε επίπεδο Κοινότητας συνέβαλαν προς στο 
στόχο αυτό, αναπτύσσεται στην Πρώτη Έκθεση για την Οικονομική και Κοινωνική 
Συνοχή που εγκρίθηκε από την Επιτροπή το 199639. Στο πλαίσιο αυτό 
παρουσιάζονται παραδείγματα δραστηριοτήτων σχετικών με τον τουρισμό που 
χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα. Ενώ μπορεί να υποστηριχθεί με βεβαιότητα 
ότι τα κοινοτικά μέτρα τα σχεδιασμένα για την ενθάρρυνση του τουρισμού 
συνέβαλλαν σημαντικά στην οικονομική και κοινωνική συνοχή, είναι δύσκολο να 
καθορισθούν πιο ακριβείς ενδείξεις για τις συνέπειες των μέτρων αυτών. 
Υπάρχουν οπωσδήποτε σημαντικές δυσκολίες όσον αφορά την ακριβή αξιολόγηση 
των συνεπειών των διαρθρωτικών πολιτικών, ιδιαίτερα για σχετικά μικρό χρονικό 
διάστημα. Μια αξιολόγηση των μέτρων από την άποψη του τουρισμού είναι ακόμη 
πιο προβληματική, με την έννοια ότι ο τουρισμός περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα 
οικονομικών δραστηριοτήτων και σε διαφορετικούς βαθμούς. 
Η βελτίοοση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη και του εσωτερικού συντονισμού 
στο εσωτερικό της Επιτροπής έχει ουσιαστική σημασία για τη σωστή αξιολόγηση 
τα)ν μέτραιν των Διαρθρωτικών Ταμείων, που αντιπροσωπεύουν την κύρια πηγή 
βοηθείας για την ανάπτυξη του τουρισμού που διατίθεται σε επίπεδο Κοινότητας. 
Χρειάζονται οπωσδήποτε κι άλλες πρωτοβουλίες, όπως παραδέχεται η Επιτροπή 
και επιβεβαίωσε το Ελεγκτικό Συνέδριο στην ειδική έκθεση του για τον τουρισμό 
που εγκρίθηκε το 199640, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών, σε ψηφίσματα και γνωμοδοτήσεις που 
εκδόθηκαν το 1995 και το 1996 41. 
37 COM(95) 273 τελικό της 13.06.1995. 
38 COM(96) 109 της 20.3.1996, κοινοτικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις 
και απασχόληση. 
39 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πρώτη Έκθεση για την Οικονομική και Κοινωνική 
Συνοχή, ΥΕΕΚ, Λουξεμβούργο, 1996 
40 ΕΕ C17 της 16. 1. 1997 σελ. 1 
41 ΕΕ C347 της 18. 11. 1996, ΕΕ C30 της 30. 01. 1997, ΕΕ C42 της 
10. 2. 1997 
19 
3.4 Ενθάρρυνση της τουριστικής ανάπτυξης σε τρίτες χώρες-εταίρους 
Αναγνωρίζοντας το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο τουρισμός στην 
οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των εταίρων μας και στην ενίσχυση των 
σχέσεων με τα κράτη μέλη, ο τουρισμός περιλαμβάνεται στους τομείς συνεργασίας 
στις περισσότερες διμερείς και περιφερειακές συμφωνίες που ισχύουν, καθώς, και 
στη συνθήκη του Λομέ, την οποία έχουν υπογράψει μέχρι τώρα 70 χώρες της 
Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού. 
Η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας έλαβε διάφορες μορφές και αφορούσε 
τη διάθεση χρηματοδότησης σημαντικού ύψους σύμφωνα με τις προτεραιότητες 
που έχουν ορίσει οι αποδέκτριες χώρες και έχει αποδεχθεί η Ένωση. Ως 
παραδείγματα των δράσεων που υποστηρίχθηκαν από την Επιτροπή στον τομέα 
αυτό, μπορούν να αναφερθούν η ανταλλαγή τεχνογνωσίας, ο σχεδιασμός της 
τουριστικής ανάπτυξης, η ενίσχυση των συστημάτων κατάρτισης και εκπαίδευσης 
και η ανάπτυξη εργαλείων προώθησης στην αγορά. 
Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και οι χώρες της 
Μεσογείου είναι περιοχές που δέχθηκαν ιδιαίτερη προσοχή στο πλαίσιο της 
ενίσχυσης της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. 
Η πρόοδος της προενταξιακής στρατηγικής ενόψει της διεύρυνσης της Ένωσης 
στην περίπτωση των δέκα συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης και της 
Κύπρου είναι σημαντικός στόχος. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τις σχετικές 
εθνικές αρχές, αξιολογεί τις χρηματοοικονομικές και νομοθετικές συνέπειες της 
κοινοτικής δραστηριότητας στον τομέα του τουρισμού. Στις συνεχιζόμενες διμερείς 
συναντήσεις με τουριστικές αρχές των χωρών αυτών επιβεβαιώθηκε το ιδιαίτερο 
ενδιαφέρον τους για τις κοινοτικές δράσεις σχετικά με τον τουρισμό. Έχει επίσης 
προχωρήσει η υλοποίηση ειδικών σχεδίων για τον τουρισμό που εγκρίθηκαν υπό το 
κοινοτικό πρόγραμμα "Phare"· διατέθηκε συνολικά χρηματοδότηση της ΕΕ ύψους 
38,9 εκατ. Ecu για την περίοδο 1991 ως 1995. Προσφέρθηκε υποστήριξη στο 
πλαίσιο του προγράμματος δράσης για τη Ρωσία 1995, με σκοπό την ενίσχυση της 
κατάρτισης και της διαχείρισης για ειδικότητες σχετικές με τον τουρισμό. 
Μετά την έγκριση της Δήλωσης της Βαρκελώνης το Δεκέμβριο του 1995 και του 
ψηφίσματος του Συμβουλίου της 13ης Μαΐου 1996 για την Ευρωμεσογειακή 
συνεργασία στον τομέα του τουρισμού, η Επιτροπή προώθησε τη συνεργασία στον 
τομέα των τουριστικών στατιστικών, που είναι ένας από τους τομείς 
προτεραιότητας που προβλέπονται από το Συμβούλιο και από τους εταίρους μας. 
Δεν κατέστη δυνατό να ληφθούν μέτρα στους δύο άλλους τομείς, δηλαδή στην 
κατάρτιση και στην προώθηση στον τομέα του τουρισμού, αλλά τα στοιχεία για ένα 
συνεκτικό πρόγραμμα εργασιών για τη συνεργασία στον τουρισμό, όπου θα 
περιλαμβάνεται η κατάρτιση και η προώθηση, θα διερευνηθούν το 1997. Η 
Επιτροπή θα εξετάσει και θα ενθαρρύνει περαιτέρω τη συμβολή που μπορεί να 
προσφέρει ο τουρισμός και οι επαγγελματίες της Ευρώπης στο πλαίσιο δύο των 
κυρίων αξόνων Ευρωμεσογειακής συνεργασίας, δηλαδή από οικονομικής, 
κοινωνικής, και πολιτιστικής άποψης, λαμβάνοντας υπόψη τη θέση που εξέφρασε 
το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Ψήφισμα του σχετικά με τη συνέχεια της 
Διάσκεψης της Βαρκελώνης42. 
Σχετικά με τη συνθήκη του Λομέ, με σκοπό να εξασφαλισθεί περισσότερη 
αποτελεσματικότητα στην υλοποίηση του όγδοου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης 
(ΕΤΑ) και να οριστεί μία πιο συνεκτική στρατηγική συνεργασία στον τομέα του 
42 ΕΚ, Ψήφισμα για την κοινή έκθεση της Προεδρίας του Συμβουλίου και 
της Επιτροπής σχετικά με τη μεσογειακή πολιτική (ΕΚ. 257. 133 της 
13. 3. 1997). 
20 
τουρισμού, θα πρέπει να οριστικοποιηθεί μέχρι το τέλος του 1997 μια ανάλυση των 
επιτευγμάτων και των αναγκών για μελλοντική δράση. 
Όσον αφορά τις άλλες περιφέρειες, η Επιτροπή σημείωσε το ενδιαφέρον που έχει 
εκφραστεί από ορισμένες χώρες της Κεντρικής και της Αατινικής Αμερικής και της 
Ασίας όσον αιρορά την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα του τουρισμού, που 
μπορεί να έχει αμοιβαία οφέλη για τις επιχειρήσεις στην ΕΕ και στις αποδέκτριες 
χώρες. 
Εν συνεπεία με τη σταδιακή ελευθέρωση του εμπορίου για υπηρεσίες σχετικές με 
τον τουρισμό, η επιβολή της Γενικής Συμφωνίας για το Εμπόριο Υπηρεσιών 
(GATS) που τέθηκε σε ισχύ το 1995 ισχύει και για τον τουρισμό. Ένας μεγάλος 
αριθμός μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου έχει δεσμευθεί βάσει αυτής 
της Συμφωνίας· αυτό μπορεί να οδηγήσει στο άνοιγμα νέων ευκαιριών για τις 
ευρωπαϊκές τουριστικές επιχειρήσεις όσον αφορά την προσφορά υπηρεσιών σε μια 
παγκόσμια αγορά, στην εγκαθίδρυση μιας εμπορικής παρουσίας στο εξωτερικό, και 
στην παροχή υπηρεσιών σε άλλες χώρες. Διενεργείται εξέταση με σκοπό την 
αξιολόγηση της υλοποίησης της GATS όσον αφορά τον τουρισμό και τις συνέπειες 
της για την ευρωπαϊκή τουριστική βιομηχανία. 
Στο πλαίσιο του προγράμματος Phare, τα ειδικά σχέδια που αφορούν τον τουρισμό 
καλύπτουν αρκετά έτη και αφορούν την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Εσθονία, τη Αετονία, 
τη Αιθουανία, τη Ρουμανία και τη Σλοβενία· εστιάζονται ιδιαίτερα στα εξής: 
παροχή τεχνικής βοήθειας για τη δημιουργία ενός νομικού και θεσμικού πλαισίου 
για τον τουρισμό· 
δραστηριότητες κατάρτισης για επαγγελματίες του τουρισμού· 
βελτίωση/δημιουργία γραφείων πληροφόρησης τουριστών και εργαλείων 
προώθησης· 
πιστωτικά μέσα για επιχειρήσεις που επενδύουν στον τομέα αυτό. 
Σχέδια διασυνοριακής συνεργασίας για τον τουρισμό υποστηρίχθηκαν από το πρόγραμμα 
Phare το 1995 και περιλαμβάνουν τα εξής: 
συνεργασία μεταξύ παραθαλάσσιων παραμεθόριων περιοχών της Εσθονίας, της 
Αετονίας, της Αιθουανίας, της Πολωνίας, της Γερμανίας, της Δανίας, της 
Σουηδίας, και της Φινλανδίας (1,4 εκατομμύρια)· 
συνεργασία μεταξύ παραμεθόριων περιφερειών της Ουγγαρίας και της Αυστρίας 
(1,2 εκατομμύρια Ecu)· 
ανάπτυξη μιας τουριστικής παραμεθόριας ζώνης μεταξύ περιφερειών της 
Σλοβενίας και της Αυστρίας (0.45 εκατομμύρια Ecu). 
Υπό το πρόγραμμα δράσης για τον τουρισμό υποστηρίχθηκαν το 1995 έξι 
συμπληρωματικά σχέδια για την ενθάρρυνση της διεθνικής συνεργασίας όσον αφορά την 
ανάπτυξη και την καλλιέργεια προϊόντων τουρισμού όπου συμμετέχουν ορισμένα κράτη 
μέλη της ΕΕ, οι ΧΑΚΕ, οι χώρες του Μαγκρέμπ, η Κύπρος και η Μάλτα- τα σχέδια αυτά 
θα ολοκληρωθούν το 1997 (0,8 εκατομμύρια Ecu). 
Υπό το χρηματοδοτικό μέσο για την Ευρωμεσογειακή συνεργασία ("MEDA"43), για το 
σχέδιο συνεργασίας για τις τουριστικές στατιστικές για την περίοδο 1997-1999 θα 
διατεθούν 2,8 εκατομμύρια Ecu. Στο πλαίσιο του προγράμματος "διαδικασία ειρήνης" στη 
Μέση Ανατολή, χρηματοδοτήθηκαν δύο σχέδια το 1995/96. Τα σχέδια αυτά αφορούν την 
ίδρυση ενός "πανεπιστημίου τουρισμού και πολιτισμού για την ειρήνη", με τη συμμετοχή 
της Παλαιστινιακής Αρχής, του Ισραήλ, του Μαρόκου, της Αλγερίας, της Τυνησίας και της 
Γαλλίας (1,2 εκατομμύρια Ecu)· και τη δημιουργία, στην Ευρώπη, ενός παραρτήματος της 
43 Κανονισμός 1488/96 του Συμβουλίου της 23.7.1996 (ΕΕ L189 της 
30. 7. 1996) 
21 
"Middle East and Mediterranean Travel Agency and Tourism Association" (0.2 εκατομμύρια 
Ecu). 
Στο πλαίσιο της συνθήκης του Λομέ και, με βάση χρηματοδότηση που διατέθηκε για το έκτο 
και το έβδομο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), χρηματοδοτήθηκαν 27 σχέδια σχετικά 
με το τουρισμό το 1995/96, με συνολικό ποσό 8,3 εκατ. Ecu, ανεβάζοντας σε 69 εκατ. Ecu τη 
χρηματοδότηση που διατέθηκε για τουριστικά προγράμματα κατά την περίοδο 1990-1996. 
Τα σχέδια καλύπτουν διάφορα μέτρα παροχής βοήθειας όπως η προώθηση τουριστικών 
προορισμών, η κατάρτιση, ο προγραμματισμός του τουρισμού και η ανάπτυξη προϊόντων. 
Το φάσμα των μέσων συνεργασίας που διατίθενται σε επίπεδο Κοινότητας, με 
πλήρη σεβασμό των αναγκών των τρίτων χωρών-εταίρων μας και προς το αμοιβαίο 
συμφέρον και των δύο μερών, μπορεί να βοηθήσει τους αρμόδιους για τη λήψη 
αποφάσεων να αντιμετωπίζουν ευκαιρίες και προκλήσεις στις εξελισσόμενες 
αγορές του τουρισμού προς όφελος της ενθάρρυνσης της ανάπτυξης και της 
απασχόλησης. Η αποτελεσματικότητα τους θα εξαρτάται από τη σωστή διαχείριση 
των διαθέσιμων πόρων, από την αποτελεσματικότητα των σχετικών επιχειρήσεων 
και από τη δράση των δημοσίων αρχών στις αποδέκτριες χώρες όσον αφορά την 
υλοποίηση μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής ανάπτυξης του τουρισμού που θα 
είναι ισορροπημένη και αειφόρος. 
4. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ 
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ 
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, υπάρχει αυξημένη συνειδητοποίηση της σημασίας 
της υπεύθυνης χρήσης των μη ανανεώσιμων πόρων και της ανάγκης εξασφάλισης 
της μεταβίβασης τους στις μελλοντικές γενιές. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας 
έρευνας του Ευρωβαρομέτρου το 1996, το 98% του πληθυσμού της Ευρώπης 
πιστεύει ότι η προστασία του περιβάλλοντος και η καταπολέμηση της ρύπανσης 
είναι προτεραιότητα για την Ένωση, και οι περισσότεροι (82%) θεωρούν ότι το 
πρόβλημα είναι άμεσο και απαιτεί επείγουσα παρέμβαση44. Αυτή η ευαισθησία για 
το περιβάλλον αντανακλάται και στην προσέγγιση του κοινού όσον αφορά τον 
προγραμματισμό των διακοπών· σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό η ποιότητα, όπου 
περιλαμβάνονται οι περιβαλλοντικές συνθήκες, είναι ο παράγοντας που επηρεάζει 
την επιλογή του προορισμού των τουριστών. Όλοι οι κλάδοι της τουριστικής 
βιομηχανίας και οι δημόσιες αρχές στους κύριους τόπους προορισμού πρέπει να 
δώσουν προσοχή στα προβλήματα που συνδέονται με τις επιπτώσεις των 
τουριστικών δραστηριοτήτων για τους πόρους· και, από τη θετική πλευρά, τίθεται 
το ζήτημα του τι μπορεί να προσφέρει ο τουρισμός ως συμβολή στη διαφύλαξη του 
πλούτου των ανθρωπογενών, των φυσικών και των πολιτιστικών πόρων. 
Αυτή η άμεση σύνδεση μεταξύ τουρισμού, πολιτιστικής κληρονομιάς και 
περιβάλλοντος είναι ευρέως αναγνωρισμένη. Δεδομένου ότι ο τουρισμός εξαρτάται 
από αυτούς τους πόρους και τους θεωρεί ως ουσιαστικούς παράγοντες για την 
παραγωγή και την εμπορία ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων αντιπροσωπεύει ένα 
ιδανικό πεδίο δοκιμών για την παρακολούθηση της υλοποίησης της αρχής της 
αειφόρου ανάπτυξης. Ο κύριος στόχος της δραστηριότητας της Κοινότητας στον 
τομέα αυτό είναι να ενθαρρυνθεί ένας "ενάρετος κύκλος" που θα βοηθά στην 
καθοδήγηση της σχέσης οικονομίας και περιβάλλοντος στον τουρισμό προς την 
κατεύθυνση της μακροπρόθεσμης αειφορίας. 
Παρά τις αξιέπαινες προσπάθειες που έχουν καταβληθεί από μέρη της τουριστικής 
βιομηχανίας και από διάφορους δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς και άτομα 
44 Ευρωβαρόμετρο, αριθ. 43. 1 α, Ιούνιος 1996 
υπέρ του προγραμματισμού και της διαχείρισης του τουρισμού, υπάρχει περιθώριο 
για συντονισμένες δράσεις που θα επιτρέπουν στα εμπλεκόμενα μέρη να 
διερευνήσουν πιο συστηματικά τα μέτρα που εφαρμόζονται σε διάφορα κράτη μέλη 
και περιφέρειες με σκοπό την επισήμανση και τη διάδοση τα)ν καλύτερων 
πρακτικών. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί μέριμνα για την παροχή πληροφοριών 
στους τουρίστες και τις τουριστικές επιχειρήσεις σχετικά με την κατάσταση του 
περιβάλλοντος και των πολιτιστικών χώρων στους τουριστικούς προορισμούς, και 
για την ενθάρρυνση τους να συμβάλλουν στη φιλική προς το περιβάλλον χρήση των 
ευαίσθητων πόρων. 
4.1 Ενίσχυση της αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού 
Η ενίσχυση της ποιότητας του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος έχει 
κεντρική σημασία για την επιτυχία τουριστικών προορισμών και επιχειρήσεων και 
είναι ουσιαστική προϋπόθεση για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης του 
τουρισμού. 
Η υλοποίηση των σχετικών κοινοτικών πολιτικών και δράσεων το 1995/96 
περιλάμβανε διαρκείς προσπάθειες για την ένταξη της αρχής της αειφορίας στις 
στρατηγικές και τις πρακτικές για την ανάπτυξη του τουρισμού. Θα πρέπει vex 
τονιστεί ότι ο τουρισμός είναι ένας από τους πέντε βασικούς τομείς που επεσήμανε 
η Επιτροπή για την ένταξη της αρχής αυτής σε άλλες πολιτικές. Μετά από μια 
αξιολόγηση της πολιτικής αυτής45, η δραστηριότητα της Κοινότητας εστιάστηκε 
στην ενοποίηση των υφισταμένων μέτρων και στην έναρξη επιλεκτικών νέων 
νομοθετικών και χρηματοδοτικών μέσανν που αφορούν ιδιαίτερα την ανάπτυξη του 
τουρισμού. Η παράταση των μέσων "LIFE" από το 1996 στο 1999 εξασφάλισε τα 
απαραίτητα χρηματοδοτικά μέσα για την υποστήριξη πιλοτικα')ν σχεδίων για την 
αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού. 
Στο πλαίσιο του πέμπτου κοινοτικού προγράμματος για το περιβάλλον, που 
αναθεωρήθηκε το 1996, οι παράκτιες ζώνες αποτέλεσαν αντικείμενο ιδιαίτερης 
προσοχής. Στόχος είναι τα πιο αποτελεσματικά συστήματα ολοκληρωμένης 
διαχείρισης περιοχών που συχνά αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα τα οποία 
δημιουργούνται από ροές τουριστών, ιδιαίτερα όταν είναι συγκεντρωμένες 
χρονικά και στο χώρο46. Όσον αφορά τις αστικές περιοχές, μια ομάδα 
εμπειρογνωμόνων που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή έχει πραγματοποιήσει 
σημαντικές προόδους όσον αφορά τον ορισμό επιλογών και προσανατολισμών 
πολιτικής για τοπική ανάπτυξη· στόχος είναι ο συνδυασμός των θετικών 
αποτελεσμάτων των τουριστικών δραστηριοτήτων στις πόλεις με τη διαφύλαξη των 
ανθρώπινων, πολιτιστικών και περιβαλλοντικών θετικών στοιχείων τους. 
Αλλα μέτρα, νομοθετικού περισσότερο χαρακτήρα, αφορούν τα εξής: 
πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας του Συμβουλίου για την Αξιολόγηση 
Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων47, στο πεδίο εφαρμογής της οποίας 
περιλαμβάνονται τουριστικές εγκαταστάσεις και θέρετρα· 
κατάρτιση ενός καταλόγου χώρων κοινοτικής σημασίας και δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού δικτύου προστατευομένων περιοχών ("Natura 2000"), στις 
45 Βλέπε έκθεση προόδου της Επιτροπής COM(95) 624 τελικό της 
10. 01. 1996. 
46 Βλέπε COM (95) 511 της 31.10.95 και τα συμπεράσματα του 
Συμβουλίου για την ολοκληρωμένη διαχείριση παρακτίων ζωνών που 
εγκρίθηκαν στις 18. 12. 95. 
47 Κοινή θέση του Συμβουλίου της 25. 7. 1996 για μια πρόταση οδηγίας 
για την τροποποίηση της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ. 
23 
οποίες θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή μια μορφή "ήπιου τουρισμού", που 
θα συμβάλει στην προστασία και τη διαχείριση των χώρων αυτών. 
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα διαρθρωτικά ταμεία μπορούν επίσης να συμβάλουν 
θετικά στην ανάπτυξη περιβαλλοντικά αειφόρων μορφών τουρισμού, για 
παράδειγμα σε αγροτικές περιοχές στις οποίες το φυσικό περιβάλλον υψηλής 
ποιότητας είναι ένα από τα βασικά θέλγητρα για τουρίστες- διάφορα προγράμματα 
υπό το στόχο 5(β) και την Κοινοτική Πρωτοβουλία LEADER Π προωθούν δράσεις 
που αναπτύσσουν τον τουρισμό σε αγροτικές περιοχές, τα οποία βασίζονται στη 
μάθηση σχετικά με το φυσικό περιβάλλον και στη διαφύλαξη του. 
Τα συμπληρωματικά μέτρα που υλοποιήθηκαν το 1995-96 στο πλαίσιο του 
Προγράμματος Δράσης υπέρ του τουρισμού εστιάστηκαν στην αύξηση της 
συνειδητοποίησης των τουριστικών επιχειρήσεων όσον αφορά τα περιβαλλοντικά 
ζητήματα, και στην ενθάρρυνση της διάδοσης καλύτερων πρακτικών που 
συνδυάζουν την ανάπτυξη του τουρισμού με την αειφορία. Το "Ευρωπαϊκό 
Βραβείο για τον Τουρισμό και το Περιβάλλον" δόθηκε για πρώτη φορά το 1995 
μετά από ένα διαγωνισμό μεταξύ 269 τουριστικών προορισμών στα κράτη μέλη του 
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Αυτό επέτρεψε την επισήμανση για την 
αναγνώριση πολλών περιφερειών και προορισμών για τις σημαντικές προσπάθειες 
τους στο σχεδιασμό, την ανάπτυξη και τη διαχείριση "αειφόρου τουρισμού". 
Υπάρχει ευρύ ενδιαφέρον για την επανάληψη της πρωτοβουλίας αυτής, όπως 
επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα της ειδικής αξιολόγησης που διενεργήθηκε 
για κάθε φάση του Βραβείου. Στο πλαίσιο του Προγράμματος Δράσης για τον 
Τουρισμό, ξεκίνησαν το 1995 οκτώ σχέδια επίδειξης που εστιάζουν στη διαχείριση 
της κυκλοφορίας και των επισκεπτών και στην ανάπτυξη ενός δικτύου τουρισμού 
και περιβάλλοντος όπου συμμετέχουν οι κυριότεροι παράγοντες του τομέα. Τα 
αποτελέσματα θα είναι διαθέσιμα το 1997. 
4.2. Ενίσχυση της εταιρικής σχέσης μεταξύ τουρισμού και πολιτισμού 
Η ευρωπαϊκή κληρονομιά, και γενικότερα ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, θεωρείται 
δικαίως ως ένας από τους παλαιότερους και πιο σημαντικούς παράγοντες 
δημιουργίας τουρισμού· εξακολουθεί να συμβάλλει στην ελκυστικότητα των 
ευρωπαϊκών πόλεων και περιφερειών για επισκέπτες από όλο τον κόσμο, και 
τονίζει τη συνείδηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. 
Σύμφωνα με μια έρευνα που διενεργήθηκε σε σημαντικούς πολιτιστικούς χώρους 
στην Ευρώπη, 60% των επισκεπτών που ρωτήθηκαν είναι διεθνείς τουρίστες από το 
εξωτερικό της Ευρώπης και άλλοι 25% είναι εγχώριοι τουρίστες48. Η 
ελκυστικότητα της κληρονομιάς ήταν σημαντικός παράγοντας για την επέκταση του 
τουρισμού σε ορισμένους ευρωπαϊκούς προορισμούς και επηρέασε την υλοποίηση 
πιο αποτελεσματικών πολιτικών μάρκετινγκ, προστατεύοντας παράλληλα τους 
πολιτιστικούς χώρους. 
Οι κοινοτικές δράσεις για τον πολιτισμό, που πραγματοποιήθηκαν το 1995/96 
σύμφωνα με το άρθρο 128 της Συνθήκης, συμβάλλουν στη διαδικασία αυτή49. 
Αναμένοντας την επικείμενη έγκριση της πρότασης της Επιτροπής για ένα 
G. Richards- C.Bonink, Marketing cultural tourism in Europe, στο 
"Journal of vacation marketing", τόμος 1, αριθ. 2, 1995. 
Για την αξιολόγηση όλων των κοινοτικών δράσεων που ενδιαφέρουν 
τον πολιτισμό, βλέπε "Πρώτη έκθεση για την εξέταση της 
πολιτιστικής πλευράς στη δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής", COM 
(96)160 τελικό της 17.04.1996. 
24 
πολυετές πρόγραμμα που θα ονομάζεται "Raphael"50, υποστηρίχθηκαν το 1995-96 
περισσότερα από 300 πιλοτικά σχέδια σχετικά με τη διαφύλαξη της ευρωπαϊκής 
αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, με τη χορήγηση 17,5 εκατ. Ecu μέσω κοινοτικής 
χρηματοδότησης. Όσον αφορά το σύγχρονο πολιτισμό, η Κοινότητα συνέχισε να 
υποστηρίζει τις πρωτοβουλίες για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και 
τον Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Μήνα και, στο πλαίσιο του προγράμματος 
Kaleidoscope51, ξεκίνησε ένα φάσμα πιλοτικίόν σχεδίων βασισμένο σε διεθνικές 
εταιρικές σχέσεις για τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων- αυτές συμβάλλουν 
στην προσέλκυση μεγαλύτερων αριθμών τουριστών. 
Στο Κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης (1993/95) υπέρ του τουρισμού, δίνεται έμφαση 
στις τεχνικές διαχείρισης επισκεπτών για πολιτιστικούς χώρους. Τα αποτελέσματα 
σχεδίων που υποστηρίχθηκαν τα προηγούμενα χρόνια διαδόθηκαν και συζητήθηκαν 
σε ειδικές συναντήσεις που διοργανώθηκαν το 1996. Επίσης, με την ίδια ευκαιρία, 
ως αποτέλεσμα της κοινής συνεργασίας που εξασφαλίστηκε με άλλους διεθνείς 
οργανισμούς, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Unesco, υπογραμμίστηκε η 
ανάγκη για ενισχυμένη εταιρική σχέση μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων και 
πολιτιστικών συμφερόντων, και είναι προφανής η αξία της πλήρους συμμετοχής 
της Κοινότητας στη διαδικασία αυτή. 
Όσον αφορά το ζήτημα της πιο υπεύθυνης χρήσης της ενέργειας στις τουριστικές 
δραστηριότητες, υποστηρίχθηκαν στο πλαίσιο της κοινοτικής πολιτικής για την 
ενέργεια52 ορισμένες πιλοτικές δράσεις που ενθαρρύνουν τη χρήση ανανεώσιμης 
ενέργειας και αποτελεσματικής κατανάλωσης ενέργειας σε τουριστικές 
εγκαταστάσεις και θέρετρα. 
5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Η ανασκόπηση των κοινοτικών δράσεων που επηρεάζουν τον τουρισμό το 1995/96 
δείχνει ότι η μεγάλη πλειονότητα των κοινοτικών προγραμμάτων και πολιτικών 
είτε περιλαμβάνουν σήμερα μια τουριστική διάσταση είτε έχουν σημαντικές 
επιπτώσεις για τις δραστηριότητες τις σχετικές .«,ε τον τουρισμό. Έτσι, οι 
κοινοτικές πολιτικές επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τους Ευρωπαίους πολίτες, τις 
δημόσιες αρχές σε διάφορα διοικητικά επίπεδα, τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και, σε 
ορισμένες περιπτώσεις, τα τουριστικά συμφέροντα σε τρίτες χώρες. Οι σταδιακές 
επιπτώσεις των κοινοτικών δράσεων αντανακλούν την αναγνώριση της δυνητικής 
συμβολής του τουρισμού για την επίτευξη των γενικών στόχων της Ένωσης (όπως 
επιβεβαιώνεται από το άρθρο 3τ της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωσης) και την 
προστιθέμενη αξία που προσφέρουν οι κοινοτικές δράσεις από την άποψη της 
ισόρροπης και αειφόρου ανάπτυξης του τουρισμού. 
Παρά την έλλειψη ειδικής νομικής βάσης για τον τουρισμό στη Συνθήκη, η 
Κοινότητα κατόρθωσε να θεσπίσει ένα ευρύ φάσμα μέτρων σχετικών με τον 
τουρισμό με βάση τις γενικές διατάξεις της Συνθήκης ή/και τις διατάξεις που 
αφορούν τομεακές πολιτικές. Πάντως, όπως αναφέρεται από την Επιτροπή στην 
έκθεση της προς το Συμβούλιο για την πολιτική άμυνα, τον τουρισμό και την 
ενέργεια, η συνέχεια και η συνεκτικότητα της κοινοτικής δράσης στον τομέα αυτό 
50 COM (95)110 τελικό της 29.3.1995 
51 Μετά την υλοποίηση προγραμμάτων εργασιών σε ετήσια βάση, μετά από 
πρόταση της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο 
ενέκριναν το πολυετές πρόγραμμα "Kaleidoscope 2000" στις 
29. 3. 1996· ΕΕ L 99 της 20. 04. 1996. 
52 Βλέπε συγκεκριμένα τα κοινοτικά προγράμματα THERMIE (στο ΕΕ L 185 
της 17.7.1990), SAVE (στο ΕΕ L 307 της 8.11.1991) και ALTENER 
(στο ΕΕ L 235 της 18.9.1993). 
25 
θα μπορούσε να διευκολυνθεί με την εισαγωγή στη Συνθήκη διατάξεων που θα 
καθιστούν τη δράση αυτή πιο αποτελεσματική και πιο εμφανή53. 
Από την τουριστική προοπτική, οι συνέπειες της σημαντικής συνολικής 
προσπάθειας μπορούν να βελτιωθούν περισσότερο αν οι στόχοι και τα μέσα των 
μέτρων για τον τουρισμό θα λαμβάνονται πληρέστερα υπόψη κατά τον ορισμό και 
την υλοποίηση των άλλων κοινοτικών πολιτικών· η βελτίωση της συνεργασίας και 
οι κοινές δράσεις μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής για βασικά ζητήματα 
σχετικά με την ανάπτυξη του δυναμικού του τουρισμού που θα συμβάλουν επίσης 
στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης θα βοηθήσουν στη διαδικασία αυτή. 
Συνοπτικά, η βελτίωση του συντονισμού και των διαβουλεύσεων με τα κράτη μέλη 
και τους οργανισμούς που αντιπροσωπεύουν τους διαφόρους κλάδους του 
τουρισμού είναι ουσιαστική προϋπόθεση για την πρακτική υλοποίηση της 
προσέγγισης αυτής και, μέσα στα όρια του σημερινού πλαισίου και των πόρων που 
μπορούν να διατεθούν για τον τουρισμό, αναπτύσσεται όσο το δυνατόν 
περισσότερο. 
Με βάση την εμπειρία των τελευταίων ετών, όπου περιλαμβάνονται τα 
συμπεράσματα τόσο του ελεγκτικού συνεδρίου όσο και της αξιολόγησης των 
κοινοτικών δράσεων υπέρ του τουρισμού54, και της ευρείας διαβούλευσης που 
άρχισε μετά την Πράσινη Βίβλο για το ρόλο της Ένωσης στον τομέα του 
τουρισμού, τα βασικά ζητήματα που αφορούν το μέλλον της κοινοτικής πολιτικής 
για τον τουρισμό αντιμετωπίστηκαν ολοκληρωμένα από την Επιτροπή το 
1995/1996. Η Κοινότητα χρειάζεται ένα ποιοτικό άλμα στις δραστηριότητες της 
στον τομέα του τουρισμού το οποίο, αξιοποιώντας πλήρως τις νέες εξελίξεις και 
ευκαιρίες που της προσφέρονται ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την "κοινωνία των 
πληροφοριών", θα κάνει την τουριστική βιομηχανία περισσότερο δυναμική και 
ικανή να δημιουργήσει νέες και καλύτερες θέσεις εργασίας. 
Μια πιο δημιουργική προσέγγιση των Κοινοτικών μέτρων που επηρεάζουν τον 
τουρισμό, εστιασμένη σε πραγματικές προτεραιότητες και εφικτούς στόχους, 
μπορεί να βοηθήσει την Ευρώπη ώστε να διατηρήσει την ηγετική της θέση στην 
παγκόσμια τουριστική αγορά και μπορεί να προσθέσει αξία στις προσπάθειες των 
Κρατών Μελών και των περιφερειών οι οποίες θα συνεχίσουν να έχουν την 
πρωταρχική ευθύνη σε αυτό τον τομέα. 
Με την πρόταση της για το Πρώτο Πολυετές Πρόγραμμα υπέρ του Ευρωπαϊκού 
Τουρισμού - "Philoxenia" 1997-2000 η Επιτροπή πρότεινε ένα πλαίσιο που θα 
προσφέρει μια σωστή βάση για δράση για να ενθαρρυνθεί μια πιο ανταγωνιστική 
βιομηχανία και να βελτιωθεί η ποιότητα του τουρισμού στην Ευρώπη. Η πρόταση 
υποβλήθηκε στο Συμβούλιο Υπουργών στις 13 Μαΐου 1996 και αποτέλεσε 
αντικείμενο ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου55, και γνωμοδοτήσεων 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής56 και της Επιτροπής των 
Περιφερειών57. Το Συμβούλιο δεν έχει ακόμη λάβει απόφαση σχετικά με την 
πρόταση. 
53 Βλέπε SEC(96) 496 τελικό της 03.04.1996, σελ. 6. 
54 COM(96) 166 τελικό της 30.04.1996. 
55 ΕΕ C347 της 18. 11. 1996 
56 ΕΕ C30 της 30. 1. 1997 
57 ΕΕ C42 της 10. 2. 1997 
26 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 
27 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
Τουρισμός στο ισοζύγιο πληρωμώνΤΪ996 
Χιλιόμετρα 
D ΧΡΕΩΣΗ (έξοδα) [ ] ΠΙΣΤΩΣΗ (έσοδα) 
2% 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
Δυναμικότητα ξενοδοχείων και παρόμοιων εγκαταστάσεων -1996 
Ρ ; V 
ϊ,ΛηίΛ 
\ 
^ 
PV"; **" 
1 £^ ν Γ 
y-7 
ISr \ 
Γ V ,/' ,4 
.1/ "V. 1800000 
1600000 4-
1400000 \-
1200000 
1000000 
800000 + 
600000 
400000 
200000 
0 -I 
V V 
hs f-0 / <2> 
•"3 
500 • ^ ο ,— .1 
D 
Χιλιόμετρα 
• Αριθμός κλινών 
25 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 
Πραγματοποιημένες διανυκτερεύσεις από τουρίστες σε όλους τους 
τύπους των κατεγραμμένων τουριστικών καταλυιιατων 
i 
cD 
Χιλιόμετρα t^~^^ 
g • Πραγματοποιημένες διανυκτερεύσεις 
Πραγματοποιημένες διανυ- «*° μΐ μονίμους κατοίκους 
κτερεύσεις από μονίμους κατοίκους 
Πόροι του προϋπολογισμού της ΕΕ που διατίθενται για τον 
τουρισμό σε Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού και Κοινοτικά 
Πλαίσια Στήριξης ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4α 
UK 
s 
FIN 
A 
NL 
L 
F 
DK 
Β J20 Π4.8 
16 
P12 16,8 
Hfi D68.8 
39 
1 17.6 
42 
J14.7 
Γι ι 
137 
D tj 83 
EL 
Ε 
IRL • 45.2 3156.1 
154 [288 
M 6 (1994- 1999) 
D 5b (1994- 1997) 
• 2 (1994- 1996) 
H 1 (1994- 1999) Στόχος 
106 • 150 1265.9 
. , , I 1 1 
50 100 150 200 250 300 
x.000.000 ECU 
800 
733 
1099 
mnmnnnnni 
SZlue, 
ftunni 466 
Πιΐΐ^πιππιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιιπιιιιιιιιιιΐΗΗΐιιιιΐΗΐιιιιιιιιιιιιιιιιιπιΐΜ 
|llllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllljlllllllllffll 657 
500 1000 1500 
x.000.000 ECU 2000 
Σύνολο 
8% 11% 1 (1994 · 1999) 
2 (1994 - 19961 
Ç>b (1994 - 1 997) ΙτΟχος 
81% 
7,1 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4β 
Πόροι του προϋπολογισμού της ΕΕ που όιατίθενται για τον τουρισμό σε Ενιαία 
Έγγραφα Προγραμματισμού και Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης 
(Διαρθρωτικά ταμεία 1994 -1999) 
^ 
χ .^ 
Ψ 
art- ? 1800 -Γ 
1600 
1400 
1200 4-
iooo f MECU 
800 4-
Χιλιόμετρα 
32, 

ISSN 0254-1483 
COM(97) 332 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 οι 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-97-327-GR-C 
ISBN 92-78-21849-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο