ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2

Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΣΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ» 2

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 4

ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΣΑ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 5

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 6

ΟΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 12

ΤΑ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ 14

ΤΑ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 22

ΟΙ ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 23

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ 25

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η απόφαση[1] του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης Σεπτεμβρίου 2007, η οποία θεσπίζει το ειδικό πρόγραμμα «Αστική δικαιοσύνη», προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο, το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 2011, έκθεση ενδιάμεσης αξιολόγησης σχετικά με τα επιτευχθέντα αποτελέσματα και τις ποιοτικές και ποσοτικές πτυχές της υλοποίησης του προγράμματος.

Η παρούσα έκθεση ανταποκρίνεται στην υποχρέωση αυτή. Περιγράφει την πρόοδο του προγράμματος από τη θέσπισή του τον Σεπτέμβριο 2007, προβαίνοντας σε σύνθεση των βασικών του επιτευγμάτων.

Οι πρώτες δραστηριότητες που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα ξεκίνησαν μόλις πριν από τρία χρόνια. Μόνον κάποιες από αυτές έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Ως εκ τούτου, η έκθεση θα εστιαστεί κυρίως στη δομή και διαχείριση του προγράμματος.

Η έκθεση εξετάζει επίσης ορισμένα ζητήματα που θα αποτελέσουν το επίκεντρο της προετοιμασίας της επόμενης περιόδου οικονομικού προγραμματισμού.

Η προτεινόμενη αξιολόγηση βασίζεται ιδίως:

- στα στατιστικά και δημοσιονομικά στοιχεία που κατέχει η Επιτροπή, καθώς και στην κτηθείσα εμπειρία από τη δρομολόγηση του προηγούμενου προγράμματος χρηματοδότησης,

- στα στατιστικά και δημοσιονομικά στοιχεία, καθώς και στις εντυπώσεις ως προς την αποτελεσματικότητα του προγράμματος για τη στήριξη των πολιτικών δραστηριοτήτων της Επιτροπής,

- στην ανάλυση της λειτουργίας του προγράμματος,

- σε ανταλλαγή ιδεών επ’ευκαιρία άτυπης συνεδρίασης με τους περισσότερους εκπροσώπους των κρατών μελών στο πλαίσιο της επιτροπής του προγράμματος, η οποία αφιερώθηκε πλήρως στην αξιολόγηση αυτή. Η εν λόγω συνεδρίαση διεξήχθη στις Βρυξέλλες στις 11 Ιανουαρίου 2011.

Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014, τελική έκθεση αξιολόγησης του προγράμματος στην οποία, με βάση δείκτες αποδοτικότητας, θα προσδιορίζει κατά πόσον έχουν επιτευχθεί οι στόχοι της.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Το πρ όγραμμα αποτελεί συνέχεια των προγενέστερων προγραμμάτων Grotius (1996 – 2000), Grotius-αστικές υποθέσεις (2001), Schuman (1999 – 2001), και για την περίοδο 2002-2006, του γενικού κοινοτικού πλαισίου δραστηριοτήτων που θεσπίστηκε για τη διευκόλυνση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις.

Στόχος του προγράμματος Grotius ήταν η διευκόλυνση της δικαστικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, μέσω της προώθησης της αμοιβαίας γνώσης των νομικών και δικαστικών συστημάτων. Προοριζόταν για τους ασκούντες νομικά επαγγέλματα και παρείχε χρηματοδότηση για κατάρτιση, ανταλλαγές και περιόδους πρακτικής άσκησης, καθώς και για την οργάνωση συναντήσεων, μελέτες και έρευνα και τη διάδοση πληροφοριών.

Η δράση Robert Schuman υλοποιήθηκε την περίοδο 1999 - 2001, για την προώθηση και τη στήριξη πρωτοβουλιών με σκοπό την ευαισθητοποίηση στο κοινοτικό δίκαιο των ασκούντων νομικά επαγγέλματα στα κράτη μέλη. Ο γενικός της στόχος ήταν η προοδευτική βελτίωση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου στο σύνολο της Ένωσης.

Η Επιτροπή πρότεινε στη συνέχεια τη δημιουργία ενός νέου προγράμματος πλαισίου σχετικά με τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις για την περίοδο 2002-2006. Το νέο αυτό πρόγραμμα εγκρίθηκε από το Συμβούλιο την άνοιξη του 2002. Εστιάστηκε ιδίως σε ενέργειες που στοχεύουν σε πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα, καθώς και στην αναγκαιότητα στενότερης σύνδεσης με τους στόχους του προγράμματος και τις προτεραιότητες που περιλαμβάνονται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε. Βασική καινοτομία του προγράμματος υπήρξε η δυνατότητα χρηματοδότησης των δραστηριοτήτων ΜΚΟ και ενεργειών που διεξάγονται με πρωτοβουλία της Επιτροπής.

Στις 6 Απριλίου 2005, η Επιτροπή δημοσίευσε ανακοίνωση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο ενόψει της θέσπισης του προγράμματος-πλαισίου «Θεμελιώδη δικαιώματα και δικαιοσύνη» για την περίοδο 2007- 2013. Επρόκειτο για τέσσερις προτάσεις αποφάσεων, μεταξύ των οποίων πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος για την ποινική δικαιοσύνη και απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση προγράμματος για την αστική δικαιοσύνη.

Τα δύο αυτά προγράμματα στοχεύουν στην εγκαθίδρυση ενός ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης, βασισμένου στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων, στη συνεργασία μεταξύ των δικαστικών αρχών στον τομέα των αστικών και ποινικών υποθέσεων, και στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης. Στοχεύουν επίσης στη διευκόλυνση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και, ως εκ τούτου, στη διευκόλυνση της ζωής των ευρωπαίων, καθώς και στη συνεργασία των «ενδιαφερομένων μερών» και της κοινωνίας των πολιτών για την ανάπτυξη προβληματισμού στον τομέα της δικαιοσύνης.

Τα προγράμματα «ποινική δικαιοσύνη» και «αστική δικαιοσύνη» διαφοροποιούνται ιδίως κατά το ότι βασίζονται σε διαφορετικές νομικές βάσεις (άρθρα 31 της συνθήκης ΕΕ και 61 της συνθήκης ΕΚ αντιστοίχως), αλλά οι μέθοδοι διαχείρισής τους είναι παρόμοιες, πράγμα που επιτρέπει να διατηρείται, σε γενικές γραμμές, η δέουσα συνοχή.

Το πρόγραμμα «αστική δικαιοσύνη» θεσπίστηκε καθυστερημένα με διαδικασία συναπόφασης, στα τέλη Σεπτεμβρίου 2007, πράγμα που προκάλεσε καθυστερήσεις στη δημοσίευση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και στην επιλογή των προγραμμάτων, οι οποίες έχουν πλέον καλυφθεί πλήρως.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Οι βασικοί στόχοι του προγράμματος συνίστανται στη χρηματοδότηση ενεργειών που προορίζονται για την προώθηση της δικαστικής συνεργασίας, συμβάλλοντας έτσι στην εγκαθίδρυση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης για τις αστικές υποθέσεις. Πιο συγκεκριμένα, εστιάζονται:

- στην προώθηση της δικαστικής συνεργασίας για την εγκαθίδρυση ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης για τις αστικές υποθέσεις,

- στην προώθηση της εξάλειψης των εμποδίων στην ομαλή διεξαγωγή των διασυνοριακών αστικών διαδικασιών στα κράτη μέλη,

- στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των ατόμων και των επιχειρήσεων, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να διεκδικούν τα δικαιώματά τους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως μέσω της καλύτερης πρόσβασης στη δικαιοσύνη·

- στη βελτίωση των επαφών, την ανταλλαγή πληροφοριών και τη δικτύωση μεταξύ των δικαστικών και διοικητικών αρχών και των ασκούντων νομικά επαγγέλματα, ενθαρρύνοντας ιδίως τις ενέργειες κατάρτισης των δικαστικών, ώστε να βελτιωθεί η αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των συγκεκριμένων αρχών και επαγγελματιών.

Κάθε έτος δημοσιεύεται ένα νέο πρόγραμμα εργασίας, καθώς και νέες προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Το πρόγραμμα εργασίας και οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων αναφέρουν λεπτομερώς τις προτεραιότητες του έτους όσον αφορά τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, καθώς και όλα τα στάδια της διαδικασίας επιλογής:

- Πάντως, το 2007, δεν ορίστηκε καμία ειδική προτεραιότητα.

- Το 2008 και το 2009, η γενική προτεραιότητα του προγράμματος επιδοτήσεων ήταν η ηλεκτρονική δικαιοσύνη (e-justice).

- Το 2010, η γενική προτεραιότητα ήταν και πάλι η ηλεκτρονική δικαιοσύνη, καθώς και η κατάρτιση των ασκούντων νομικά επαγγέλματα.

- Το 2011, εγκρίθηκαν πολλές προτεραιότητες.

Ο καθορισμός συγκεκριμένων προτεραιοτήτων ασφαλώς θα καταστήσει το πρόγραμμα αποτελεσματικότερο. Ωστόσο, οι προτεραιότητες είναι απλώς ενδεικτικές: τα ετήσια προγράμματα εργασίας προβλέπουν ότι τα καινοτόμα προγράμματα που δεν εντάσσονται στους τομείς προτεραιότητας δεν θα θιγούν. Με άλλα λόγια, οι προτεραιότητες είναι μάλλον θεωρητικές.

Τα ετήσια προγράμματα εργασίας καθορίζουν επίσης τα ποσοστά της κοινοτικής συγχρηματοδότησης, καθώς και τα ελάχιστα και μέγιστα όρια που διέπουν αυτή τη χρηματοδότηση.

Κάθε έτος το ποσοστό συγχρηματοδότησης ορίζεται στο 80% των επιλέξιμων δαπανών, ενώ κατά το προηγούμενο πρόγραμμα περιοριζόταν στο 60%. Αντίθετα, από το 2009, τα όρια των 50.000 και 200.000 ευρώ αυξήθηκαν αντίστοιχα σε 75.000 και 500.000 ευρώ.

Το πρόγραμμα απευθύνεται, μεταξύ άλλων, στους ασκούντες νομικά επαγγέλματα, στις εθνικές αρχές και στους πολίτες της Ένωσης εν γένει.

Είναι ανοικτό στα θεσμικά όργανα και στους δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς, περιλαμβανομένων των επαγγελματικών οργανώσεων, των πανεπιστημίων, των ερευνητικών ιδρυμάτων και των ινστιτούτων που παρέχουν κατάρτιση στον νομικό και τον δικαστικό τομέα, στους ασκούντες νομικά επαγγέλματα, καθώς και στους διεθνείς οργανισμούς και στις μη κυβερνητικές οργανώσεις των κρατών μελών.

Το πρόγραμμα αυτό είναι ανοικτό στα κράτη μέλη, με εξαίρεση τη Δανία. Οι υπό προσχώρηση και υποψήφιες χώρες, καθώς και οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που συμμετέχουν στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης μπορούν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα υπό ορισμένους όρους.

ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΣΑ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Το πρόγραμμα προβλέπει διάφορα μέσα δράσης, μεταξύ των οποίων:

- Ενέργειες με πρωτοβουλία της Επιτροπής

Πρόκειται για ειδικά σχέδια που αναλαμβάνονται με πρωτοβουλία της Επιτροπής, όπως μελέτες και έρευνα, δημοσκοπήσεις και έρευνες κοινής γνώμης, διαμόρφωση δεικτών και κοινών μεθοδολογιών, συλλογή, επεξεργασία και διάδοση δεδομένων και στατιστικών, σεμινάρια, συνέδρια και συσκέψεις εμπειρογνωμόνων, διοργάνωση δημόσιων εκστρατειών και εκδηλώσεων, σχεδιασμός και επιμέλεια δικτυακών τόπων, επεξεργασία και διάδοση πληροφοριακού υλικού, υποστήριξη και διαχείριση δικτύων εθνικών εμπειρογνωμόνων, δραστηριότητες ανάλυσης, παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Η Επιτροπή ενεργεί μέσω δημοσίων συμβάσεων.

- Ειδικά σχέδια

Πρόκειται για ειδικά διακρατικά σχέδια κοινοτικού ενδιαφέροντος που υποβάλλονται από αρχή ή άλλο φορέα κράτους μέλους ή από διεθνή οργανισμό ή μη κυβερνητική οργάνωση και στα οποία συμμετέχουν τουλάχιστον δύο κράτη μέλη ή ένα κράτος μέλος και ένα άλλο κράτος το οποίο μπορεί να είναι υπό προσχώρηση ή υποψήφια χώρα.

Οι χώρες που μπορούν να συμμετέχουν στις ενέργειες του προγράμματος είναι οι ακόλουθες: οι υπό προσχώρηση χώρες, οι υποψήφιες χώρες, καθώς και οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που περιλαμβάνονται στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στις συμφωνίες σύνδεσης ή στα πρόσθετα πρωτόκολλά τους για συμμετοχή σε κοινοτικά προγράμματα, όπως έχουν συναφθεί ή πρόκειται να συναφθούν με τις χώρες αυτές. Τη στιγμή που υποβλήθηκε η παρούσα έκθεση, καμία τρίτη χώρα δεν πληρούσε τους αναγκαίους όρους για συμμετοχή στο πρόγραμμα.

Σημείωση: Κάθε έτος, ένα ποσό ύψους 800.000 ευρώ προορίζεται για τη χρηματοδότηση ειδικών σχεδίων που συνδέονται με την κατάρτιση ασκούντων νομικά επαγγέλματα στον τομέα του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού. Η δραστηριότητα αυτή αποτελεί αντικείμενο χωριστών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

- Οι επιδοτήσεις λειτουργίας

Το πρόγραμμα μπορεί να χρηματοδοτήσει τις δραστηριότητες μη κυβερνητικών οργανώσεων ή άλλων φορέων οι οποίοι επιδιώκουν σκοπούς γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος που συνάδουν με τους γενικούς στόχους του προγράμματος, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στα ετήσια προγράμματα εργασίας.

Θα διαπιστώσουμε παρακάτω ότι η κάπως σιβυλλική διατύπωση της διάταξης αυτής προκάλεσε ορισμένες δυσχέρειες.

- Οι οργανισμοί που αναφέρονται στη νομική βάση

Το πρόγραμμα προβλέπει επιδοτήσεις λειτουργίας για τη συγχρηματοδότηση των δαπανών στο πλαίσιο του μόνιμου προγράμματος εργασίας του ευρωπαϊκού δικτύου των Ανωτάτων Συμβουλίων του δικαστικού σώματος και του δικτύου των Προέδρων των Ανώτατων Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο μέτρο που επιδιώκουν την επίτευξη στόχου γενικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

- Το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο

Το πρόγραμμα προορίζεται επίσης για τη διευκόλυνση της λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Δικαστικού Δικτύου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, που θεσπίστηκε με την απόφαση 2001/470/ΕΚ του Συμβουλίου.

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

- Οι δημοσιονομικοί πόροι

Ο οικονομικός προγραμματισμός, εκφρασμένος σε εκατομμύρια ευρώ, είναι ο ακόλουθος:

|2007 |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 |2013 |Σύνολο | |Αστική δικαιοσύνη |14,4 |14,7 |15,3 |15,8 |16,0 |16,5 |17,1 |109,3 | |Η σχετική γραμμή του προϋπολογισμού είναι 18 06 07.

Το πρόγραμμα «Αστική δικαιοσύνη» λαμβάνει πολύ μεγαλύτερους χρηματοδοτικούς πόρους σε σχέση με το προηγούμενο πρόγραμμα. Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει τη διαφορά των χρηματοδοτικών πόρων ανάμεσα στο πρόγραμμα δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις (5 έτη) και το ισχύον πρόγραμμα (5 πρώτα έτη). Πάντως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το τρέχον πρόγραμμα περιλαμβάνει δαπάνες που συνδέονται με τη λειτουργία του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου και ειδικών δράσεων στον τομέα του ανταγωνισμού (800.000 ευρώ ετησίως) που διαχειρίζεται η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού.

[pic]

Πράσινο: Αστική δικαιοσύνη 2007/2011

Ερυθρό: Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις 2002/2006

Η γραφική απεικόνιση που παρουσιάζεται στην επόμενη σελίδα δείχνει την κατανομή του διαθέσιμου προϋπολογισμού μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων που προβλέπονται από το πρόγραμμα, ανά έτος.

Μπορούμε να παρατηρήσουμε το πολύ χαμηλό ποσό των πιστώσεων που προορίζονται για επιδοτήσεις ενεργειών (ειδικά διακρατικά σχέδια) που αποτελούν τον πυρήνα του προγράμματος.

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

[pic]

Κυανό: Ενέργειες με πρωτοβουλίες της Επιτροπής

Ερυθρό: Επιδοτήσεις ενεργειών

Πράσινο: Επιδοτήσεις ενεργειών: ανταγωνισμός

Ιώδες: Επιδοτήσεις λειτουργίας

Κυανό ανοικτό: Επιδοτήσεις λειτουργίας που αναφέρονται στη νομική βάση

Πορτοκαλί: Δίκτυο

- Ο κύκλος ζωής ενός σχεδίου

Όπως πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα, το πρόγραμμα «αστική δικαιοσύνη» υλοποιείται σύμφωνα με ένα καθορισμένο κύκλο, τουλάχιστον όσον αφορά το τμήμα «ειδικών σχεδίων» το οποίο είναι πολυετές. Ο κύκλος αρχίζει, το πρώτο έτος, με ένα ετήσιο πρόγραμμα εργασίας.

Αυτό το πρόγραμμα εργασίας θεσπίζεται από την Επιτροπή, η οποία επικουρείται από την επιτροπή του προγράμματος, σύμφωνα με τη διαδικασία διαχείρισης. Επ’ευκαιρία της άτυπης συνεδρίασης που διεξήχθη στις 11 Ιανουαρίου 2011, όλοι οι εκπρόσωποι των κρατών μελών εξέφρασαν την επιθυμία να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στη λήψη της απόφασης σχετικά με το πρόγραμμα εργασίας, η οποία ισοδυναμεί με απόφαση χρηματοδότησης, καθώς και στην επιλογή των σχεδίων, έστω και εάν εκεί η επιτροπή αποφαίνεται μόνο στο πλαίσιο της συμβουλευτικής διαδικασίας.

Το πρόγραμμα εργασίας ακολουθείται από προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, από την επιλογή των καταλληλότερων σχεδίων, την υπογραφή των συμβάσεων και τις πρώτες εκταμιεύσεις. Το δεύτερο έτος εκτελούνται τα έργα. Μετά το πέρας της περιόδου δραστηριοτήτων τους (κατ’ανώτατο όριο 2 έτη), οι ανάδοχοι των έργων διαθέτουν ακόμη τρεις μήνες για την υποβολή της τελικής έκθεσης και των λογαριασμών. Ήτοι, για μία πρόσκληση υποβολής προτάσεων που προκηρύχθηκε το έτος n, οι τελικές πληρωμές πραγματοποιούνται το έτος n+2 ή n+3.

Το περιεχόμενο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων προσαρμόζεται κάθε έτος ώστε να λαμβάνονται υπόψη, αφενός, οι νέες προτεραιότητες που αναφέρονται στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας (που συνδέονται με την προώθηση των κοινοτικών εργασιών στον τομέα της αστικής δικαιοσύνης) και αφετέρου, οι εμπειρίες των προηγούμενων ετών.

Τα διάφορα στάδια της διαδικασίας επιλογής που μπορεί να φαίνεται μακροχρόνια, εφόσον απαιτούνται περίπου 8 μήνες μεταξύ της δημοσίευσης της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων και της υπογραφής των συμβάσεων επιχορηγήσεων, είναι τα ακόλουθα:

Η παραλαβή των υποψηφιοτήτων πρέπει να γίνει το αργότερο έως την ημερομηνία που αναφέρεται στην πρόσκληση υποβολής προτάσεων. Από το 2008, οι υποψήφιοι καλούνται να συμπληρώνουν το σχετικό έντυπο και να επισυνάπτουν όλα τα αναγκαία δικαιολογητικά με τη βοήθεια ενός συστήματος πληροφορικής που καλείται Priamos.

Η χρήση του συστήματος αυτού επιτρέπει ιδίως να αποφεύγεται ο χειρισμός εγγράφων σε χαρτί (παραδείγματος χάρη, μπορούν να εργάζονται συγχρόνως πολλοί αξιολογητές), να αποτρέπεται η απώλεια των εγγράφων και να αποφεύγονται αμφισβητήσεις ως προς την ημερομηνία παραλαβής.

Μια εσωτερική επιτροπή επιλογής, αποτελούμενη από υπαλλήλους της Επιτροπής, εξετάζει τις προτάσεις, ελέγχοντας:

- Τα κριτήρια αποκλεισμού και επιλεξιμότητας

- Τα κριτήρια επιλογής

- Τα κριτήρια ανάθεσης (τελική αξιολόγηση)

Τα ποικίλα αυτά κριτήρια αναφέρονται λεπτομερώς στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, παράδειγμα των οποίων περιλαμβάνεται στο παράρτημα αριθ. 2 (πρόγραμμα εργασίας και πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2010).

Εάν οι προτάσεις πληρούν τους όρους επιλεξιμότητας και επιλογής, η επιτροπή τις αξιολογεί και τις βαθμολογεί σε συνάρτηση με τα διάφορα κριτήρια ανάθεσης.

Η επιτροπή ταξινομεί τις επιλέξιμες προτάσεις σε συνάρτηση με την επιτευχθείσα βαθμολόγηση και, εντός των ορίων του διαθέσιμου προϋπολογισμού, υποδεικνύει εκείνες που συνιστά προς επιλογή.

Η συμβουλευτική επιτροπή που προβλέπεται από τη βασική απόφαση συνεδριάζει για να συζητήσει τις προαναφερθείσες προτάσεις. Μέχρι στιγμής, η επιτροπή έχει εκδώσει ευνοϊκή γνώμη με ομοφωνία σχετικά με τις προτάσεις που της υποβλήθηκαν όσον αφορά τις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για το 2007, 2008, 2009 και 2010.

Είναι δυνατόν επίσης οι συνεδριάσεις να αντικατασταθούν από γραπτή διαδικασία.

Η Επιτροπή εκδίδει τον κατάλογο των προτάσεων που εγκρίθηκαν για συγχρηματοδότηση («Award decision»). Ο κατάλογος αυτός συνοδεύεται από τα μέγιστα ποσά που αντιστοιχούν σε κάθε επιδότηση. Τα ποσά αυτά δύνανται να αναθεωρηθούν εάν οι υποβληθέντες εκ μέρους των υποψηφίων προϋπολογισμοί δεν είναι πλήρως επιλέξιμοι ή δεν έχουν υποβληθεί ορθά.

Μόλις διαβιβαστεί στην Επιτροπή ένας πλήρως επιλέξιμος προϋπολογισμός, δεσμεύονται οι αναγκαίες πιστώσεις και παρουσιάζεται στον δυνητικό δικαιούχο σύμβαση επιδότησης. Μετά την υπογραφή της σύμβασης αυτής και από τα δύο μέρη, το σχέδιο μπορεί να ξεκινήσει. Τότε καταβάλλεται η πρώτη δόση της χρηματοδότησης, που αυτή τη στιγμή ανέρχεται σε 70%.

Οι δράσεις έχουν κατά κανόνα διάρκεια 12 έως 24 μήνες που υπολογίζονται από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης επιδότησης από το τελευταίο από τα δύο μέρη ή ενδεχομένως, μια εναλλακτική ημερομηνία που επιλέγεται από τον δικαιούχο.

Καθόλη τη διάρκεια της περιόδου των δραστηριοτήτων, το σχέδιο παρακολουθείται από έναν υπάλληλο της Επιτροπής που διεκπεραιώνει όλα τα προβλήματα που θέτει ο δικαιούχος.

Τα περισσότερα από τα προβλήματα που θέτουν οι δικαιούχοι κατά την υλοποίηση του σχεδίου τους συνδέονται με τον προϋπολογισμό (αύξηση ορισμένων δαπανών ή τοποθέτησή τους μεταξύ των διαφόρων γραμμών του προϋπολογισμού).

Συμβαίνει συχνά να επιθυμούν οι δικαιούχοι να παρατείνουν τη διάρκεια του σχεδίου, είτε διότι δεν επέτυχαν να υλοποιήσουν όλες τις προβλεφθείσες ενέργειες, είτε διότι δυσκολεύτηκαν να οργανώσουν τις διασκέψεις/σεμινάρια ή να συγκεντρώσουν όλους τους συμμετέχοντες/παρεμβαίνοντες κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία.

Ορισμένες φορές, ένας από τους εταίρους που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποφασίζει να αποσυρθεί και θέτει σε κίνδυνο την υλοποίηση του προγράμματος.

Η αλλαγή προσωπικού (λόγω ασθενείας, άδειας μητρότητας κλπ.) είναι ένα ακόμη πρόβλημα που αντιμετωπίζουν συχνά οι υπεύθυνοι του έργου.

Στη συνέχεια, η τελική έκθεση (που αφορά τις τεχνικές και χρηματοοικονομικές πλευρές) πρέπει να διαβιβαστεί από τον δικαιούχο στην Επιτροπή εντός 3 μηνών από την ολοκλήρωση του σχεδίου, μαζί με την αίτηση της τελικής πληρωμής.

Η πληρωμή του υπολοίπου πραγματοποιείται εντός 45 ημερών από την έγκριση των εγγράφων αυτών από την Επιτροπή.

Ο έλεγχος των σχεδίων διενεργείται σε πολλά στάδια:

Κατά τη διαδικασία επιλογής: οι δημοσιονομικές υπηρεσίες της Επιτροπής επαληθεύουν εάν οι προϋπολογισμοί είναι επιλέξιμοι και έχουν υποβληθεί σωστά. Εφόσον οι όροι αυτοί δεν πληρούνται, έρχονται σε επαφή με τους υποβάλλοντες την αίτηση, προκειμένου οι τελευταίοι να διορθώσουν τα σφάλματα αυτά. Η σύμβαση επιδότησης συνάπτεται μόνον εφόσον υπάρξει συμφωνία επί των δημοσιονομικών πτυχών.

Κατά την υλοποίηση των σχεδίων, ένας υπάλληλος της Επιτροπής συμμετέχει συχνά στις δραστηριότητες, όπως οι διασκέψεις και τα σεμινάρια. Αντίθετα, δεν έχει προβλεφθεί ενδιάμεση έκθεση.

Κατά το πέρας των σχεδίων, η καταβολή του υπολοίπου στον δικαιούχο πραγματοποιείται μόνον αφού εγκριθεί η τελική έκθεση από την Επιτροπή, είτε πρόκειται για τις ουσιαστικές είτε για τις δημοσιονομικές πτυχές.

Ειδικότερα, τα δικαιολογητικά (αποδείξεις κλπ.) που συνοδεύουν την έκθεση αναλύονται από τις δημοσιονομικές υπηρεσίες, σύμφωνα με την τεχνική της δειγματοληπτικής εξέτασης.

ΟΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, πραγματοποιήθηκαν οι ακόλουθες ενέργειες με πρωτοβουλία της Επιτροπής:

- Η διατήρηση δικτυακού τόπου και βάσεων δεδομένων που είχαν ήδη συσταθεί βάσει του προηγούμενου προγράμματος:

Ο ευρωπαϊκός δικαστικός Άτλας είναι ένα μέσο πληροφορικής, που παρουσιάζεται με τη μορφή βάσης δεδομένων προσβάσιμης μέσω του Διαδικτύου και διαθέσιμης σε όλες τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο στόχος της είναι να εξασφαλίζει φιλική πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούν τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις.

Ο Άτλας επιτρέπει στους επαγγελματίες και στους πολίτες να προσδιορίζουν εύκολα σε ποιες αρμόδιες αρχές πρέπει να απευθυνθούν, και είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για:

- την έρευνα της αρμοδιότητας των δικαστηρίων,

- την κοινοποίηση και επίδοση εγγράφων,

- τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων,

- την εκτέλεση αποφάσεων και

- άλλα ζητήματα.

Εξάλλου, οι αντίστοιχες διαδικασίες θα διευκολυνθούν, στο μέτρο του δυνατού, προσφέροντας στον χρήστη πρόσβαση σε ένα μέσο πληροφορικής βασισμένο σε διάφορα ηλεκτρονικά έντυπα που πρέπει να συμπληρωθούν στο πλαίσιο της εφαρμογής διαφόρων νομικών πράξεων.

Η JURE είναι μια βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και των δικαστηρίων των κρατών μελών και αφορά την ερμηνεία του κανονισμού αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου (ΕΚ) της 22ας Δεκεμβρίου 2000, καθώς και τη δικαιοδοσία, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σχετικά με αστικές και εμπορικές υποθέσεις και την ερμηνεία της σύμβασης των Βρυξελλών του 1968 και της σύμβασης του Λουγκάνο του 1988.

Πρόκειται για ένα ισχυρό εργαλείο έρευνας που αποσκοπεί κατά κύριο λόγο στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε λεπτομερείς πληροφορίες και ενημερώνεται τακτικά. Οι πληροφορίες αυτές είναι δωρεάν προσβάσιμες σε όλους, περιλαμβανομένων των ασκούντων νομικά επαγγέλματα σε ολόκληρη την Ένωση.

Οι περιλήψεις αποφάσεων αυτής της βάσης δεδομένων είναι διαθέσιμες στη γερμανική, αγγλική και γαλλική γλώσσα, καθώς και στη γλώσσα του πρωτοτύπου της απόφασης.

Η βάση JURE ενημερώνεται συνεχώς βάσει των συνεισφορών των ασκούντων νομικά επαγγέλματα και αναθεωρείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

- Μελέτες

Η Επιτροπή χρηματοδότησε σειρά μελετών μέσω του προγράμματος για την αστική δικαιοσύνη, μεταξύ των οποίων:

Μελέτη που ανατέθηκε στο ελβετικό ινστιτούτο συγκριτικού δικαίου, σχετικά με την εφαρμογή του αλλοδαπού δικαίου από τα δικαστήρια και τις εξωδικαστικές αρχές. Η μελέτη αυτή πρέπει να διαπιστώσει εάν είναι επιθυμητή μια κοινή προσέγγιση στη θεματική αυτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εάν ναι, ποιες δράσεις μπορούν να αναληφθούν.

Μελέτη σχετικά με την υιοθεσία συγκεντρώνει τις νομοθετικές διατάξεις, τις διαδικασίες και τις πρακτικές που αφορούν το θέμα αυτό στα 27 κράτη μέλη, καθώς και τις δυσχέρειες που ενδεχομένως αντιμετωπίζουν οι ευρωπαίοι πολίτες που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν διεθνή υιοθεσία. Η μελέτη αυτή θα εξετάσει τη δυνατότητα υιοθέτησης ευρωπαϊκής διαδικασίας που θα εφαρμόζεται σε αυτές περιπτώσεις.

Οι συντάκτες μελέτης σχετικά με τη δικαστική συνδρομή θα ασχοληθούν με την εφαρμογή της σχετικής οδηγίας του 2003, καθώς και με τη σύμβαση της Χάγης του 1980.

Μία άλλη διενεργούμενη μελέτη προορίζεται για την προετοιμασία της έκθεσης της Επιτροπής, η οποία προβλέπεται από τις διατάξεις του κανονισμού «Ρώμη I» σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε συμβατικές ενοχές.

Τέλος, μόλις διαβιβάστηκε στην Επιτροπή μελέτη σχετικά με την είσπραξη των διασυνοριακών οφειλών, η οποία προορίζεται για την προετοιμασία της πρότασης της Επιτροπής σχετικά με τη δημιουργία «ευρωπαϊκής απόφασης δέσμευσης» («European freezing order»).

- Δραστηριότητες προώθησης και ενημέρωσης

Η «ευρωπαϊκή ημέρα αστικής δικαιοσύνης», που οργανώνεται στις 25 Οκτωβρίου κάθε έτους σε συνεργασία με το Συμβούλιο της Ευρώπης, επιτρέπει στο κοινό να εξοικειωθεί με τη λειτουργία της αστικής δικαιοσύνης και, ως εκ τούτου, διευκολύνει την πρόσβασή του στα δικαστήρια. Από το 2007, η πρωτοβουλία αυτή συμβαδίζει με το βραβείο «Κρυστάλλινη πλάστιγγα της δικαιοσύνης».

- Διασκέψεις

Ενδεικτικά αναφέρεται η κοινή διάσκεψη που διοργάνωσαν, τον Ιανουάριο του 2009, η Επιτροπή και η διάσκεψη της Χάγης για το ιδιωτικό διεθνές δίκαιο στον τομέα του οικογενειακού δικαίου.

ΤΑ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

Από το 2007 έως το 2010, υποβλήθηκαν 158 προτάσεις ειδικών διακρατικών σχεδίων, μεταξύ των οποίων επιλέχθηκαν 86 και απορρίφθηκαν 72.

[pic]

Κυανό: Επιλεγείσες προτάσεις

Ερυθρό: Απορριφθείσες προτάσεις

Τα σχέδια αυτά καλύπτουν ευρύ φάσμα διαφόρων θεμάτων, που επέτρεψαν να εξεταστούν περίπου όλοι οι τομείς της αστικής δικαιοσύνης. Τα θέματα που επανέρχονται συχνότερα είναι η διαμεσολάβηση και η ηλεκτρονική δικαιοσύνη (e-justice).

- Κατανομή ανά κατηγορία δικαιούχων:

Ο πίνακας που ακολουθεί κατανέμει τα επιλεγέντα σχέδια ανά κατηγορία δικαιούχων

[pic]

Κυανό: Διοίκηση

Ερυθρό: Πανεπιστήμια

Πράσινο: Ενώσεις

- Γεωγραφική κατανομή

Οργανώσεις 19 από τα 26 κράτη μέλη που συμμετέχουν στο πρόγραμμα (η Δανία δεν συμμετέχει), υπέβαλαν προτάσεις ειδικών σχεδίων και από αυτές επιλέχθηκε τουλάχιστον μία πρόταση ανά κράτος μέλος.

Όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση τη Δανία και την Κύπρο, συμμετείχαν έστω και μία φορά σε ένα σχέδιο, είτε με την ιδιότητα του «υπεύθυνου του έργου» είτε με την ιδιότητα του εταίρου.

Πάντως, η εν λόγω γεωγραφική ισορροπία πρέπει να αποσαφηνιστεί: οι οργανώσεις πέντε μόνο χωρών (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Βέλγιο και Γαλλία) υπέβαλαν άνω των δύο τρίτων των προτάσεων που ελήφθησαν μετά το 2007 και των επιλεγέντων σχεδίων. Οι οργανώσεις των χωρών αυτών είναι επίσης συχνότερα εταίροι στο πλαίσιο σχεδίων άλλων.

Από την έναρξη του προγράμματος, οι γερμανικές οργανώσεις εκπροσωπήθηκαν καλύτερα σε όλα τα επίπεδα συμμετοχής. Βάσει του προηγούμενου προγράμματος, οι ιταλικές οργανώσεις είχαν την καλύτερη εκπροσώπηση.

Ας σημειωθεί επίσης ότι οι οργανώσεις ορισμένων χωρών όπως η Αυστρία, η Εσθονία, οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία ή η Ρουμανία συμμετέχουν συχνά με την ιδιότητα του εταίρου.

Κατά μέσο όρο, ένα σχέδιο συγκεντρώνει λίγο πάνω από τρεις εταίρους από διαφορετικές χώρες, περιλαμβανομένου του «υπεύθυνου του έργου» («project leader»).

[pic]

Οι πίνακες που ακολουθούν απεικονίζουν τη γεωγραφική κατανομή των επιλεγέντων σχεδίων:

[pic]

[pic]

Κυανό: Προτάσεις

Ερυθρό: Υπεύθυνος του έργου

Στήλες (κράτη μέλη): BE BG CZ DA DE EE IE GR ES FR IT CY LV LT LU HU MT NL AT PL PT RO SI SK FI SE UK

[pic]

Κυανό: Υπεύθυνος του έργου

Ερυθρό: Εταίρος

Πράσινο: Συμμετοχή

Στήλες (κράτη μέλη) : BE BG CZ DA DE EE IE GR ES FR IT CY LV LT LU HU MT NL AT PL PT RO SI SK FI SE UK

- Κατανομή ανά προϋπολογισμό

Ο πίνακας που ακολουθεί απεικονίζει την κατανομή των επιλεγέντων σχεδίων ανάλογα με την αξία της χορηγηθείσας συγχρηματοδότησης. Η υπερεκπροσώπηση σχεδίων των οποίων η ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση κυμαίνεται μεταξύ 101.000 και 200.000 ευρώ ερμηνεύεται από το γεγονός ότι τα προγράμματα εργασίας των δύο πρώτων ετών προέβλεπαν ανώτατο όριο 200.000 ευρώ.

[pic]

Τίτλος: Κοινοτική χρηματοδότηση

Κυανό: Επιλεγείσες προτάσεις

Στήλες: κάτω των 100.000 ευρώ, από 101 έως 200.000 ευρώ, από 201 έως 300.000 ευρώ, από 301 έως 400.000 ευρώ, από 401 έως 500.000 ευρώ

ΤΑ ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Τα ετήσια προγράμματα εργασίας προβλέπουν ότι, κάθε έτος, προϋπολογισμός ύψους 800.000 ευρώ προορίζεται για τη συγχρηματοδότηση ειδικών σχεδίων στον τομέα της εφαρμογής του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού.

Τα επιλεγέντα σχέδια αφορούν τη δικαστική συνεργασία μεταξύ των εθνικών δικαστών, καθώς και την κατάρτισή τους σε διάφορες πτυχές του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού και ιδίως στους κανόνες που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις και στις κρατικές ενισχύσεις.

Ο μεγαλύτερος αριθμός σχεδίων αφορά δραστηριότητες κατάρτισης, είτε πρόκειται για διασκέψεις και συνέδρια είτε για μαθήματα κατάρτισης με τη στενή έννοια του όρου.

Ο πίνακας που ακολουθεί περιλαμβάνει τον κατάλογο των δικαιούχων επιδοτήσεων κατά τη διάρκεια των τριών αυτών ετών:

[pic]

Τίτλος: Δικαιούχοι 2007-2009

Η Ακαδημία Ευρωπαϊκού Δικαίου στην πράξη εξασφάλισε τις μισές συγχρηματοδοτούμενες δράσεις κατάρτισης (13 από τις 29).

Δικαστές όλων των εθνικοτήτων της Ένωσης επωφελήθηκαν από το μέτρο.

Από το 2007, οπότε το δίκαιο ανταγωνισμού προστέθηκε στο πρόγραμμα αστικής δικαιοσύνης, αυξανόμενος αριθμός δικαστών (καθώς και εισαγγελέων και άλλων επαγγελματιών της δικαιοσύνης) επωφελήθηκε από τα μέτρα κατάρτισης: 499 το 2007, 678 το 2008, 747 το 2009.

ΟΙ ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΙΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

- Επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν μετά από πρόσκληση υποβολής προτάσεων

Η δυνατότητα συγχρηματοδότησης του προγράμματος εργασίας ορισμένων ΜΚΟ κατά τα τρία πρώτα έτη, οδήγησε σε λίγες υποψηφιότητες (19), από τις οποίες ορισμένες επιλέχθηκαν (6 διαφορετικές οργανώσεις επιλέχθηκαν κατά τα τρία πρώτα έτη, εκ των οποίων μία τρεις φορές και μία άλλη δύο φορές).

Οι πιστώσεις που προορίζονταν για αυτού του είδους τις ενέργειες δεν δεσμεύτηκαν ικανοποιητικά (περίπου 30, 50 και 60% των διαθέσιμων πιστώσεων κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών του προγράμματος), πράγμα που οδήγησε την Επιτροπή στο να μειώσει σε μεγάλο βαθμό την ενδεικτική αυτή χρηματοδότηση από το 2011 (150.000 ευρώ αντί για 500.000 ευρώ).

Στα συμπεράσματα της έκθεσης θα επανέλθουμε στους λόγους αυτής της έλλειψης ενδιαφέροντος και τις σχετικές συνέπειες.

[pic]

Πράσινο: Προτάσεις

Ιώδες: Επιλογές

- Επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν σε οργανισμούς που αναφέρονται στη βασική απόφαση

Το άρθρο 4 στοιχείο δ) της απόφασης της 25ης Σεπτεμβρίου 2007 προβλέπει τη δυνατότητα χορήγησης επιδότησης λειτουργίας σε δύο ευρωπαϊκά δίκτυα που αναφέρονται ονομαστικά: εκείνο των Προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκείνο των Ανωτάτων Συμβουλίων του δικαστικού σώματος της ΕΕ. Η διάταξη αυτή σημαίνει απλώς ότι οι οργανώσεις αυτές δεν υπόκεινται σε ανταγωνισμό στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προτάσεων. Αντιθέτως, οφείλουν να υποβάλουν πρόγραμμα εργασίας στις αρχές του έτους και τελική έκθεση, τα οποία εξετάζονται από την Επιτροπή πριν από την καταβολή της προχρηματοδότησης και του υπολοίπου.

Οι Πρόεδροι των Ανωτάτων Δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέφρασαν την επιθυμία να συνεδριάζουν στο πλαίσιο μιας Ένωσης, της οποίας η συστατική συνέλευση διεξήχθη στις 10 Μαρτίου 2004 στο γαλλικό Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο (Cour de cassation) με την οικονομική στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (πρόγραμμα AGIS).

Το Δίκτυο των Προέδρων προσφέρει στα ευρωπαϊκά όργανα τη δυνατότητα να συμβουλεύονται τα ανώτατα δικαστήρια και σε αυτά τα τελευταία τους όρους μιας προσέγγισης που ευνοεί τον προβληματισμό και τη συζήτηση. Τα μέλη του δικτύου συγκεντρώνονται στο πλαίσιο συνεδρίων για να συζητήσουν θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Οργανώνονται σεμινάρια για τα μέλη των Ανωτάτων Δικαστηρίων στο πλαίσιο του προγράμματος ανταλλαγών των ευρωπαϊκών δικαστικών αρχών, σε συνδυασμό με το ευρωπαϊκό δίκτυο κατάρτισης δικαστικών.

Από το 2006, το δίκτυο εκπονεί, με την οικονομική στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σχέδιο ανάπτυξης κοινής δικτυακής πύλης νομολογίας, που θα επιτρέπει στα μέλη του να συμβουλεύονται όλες τις βάσεις δεδομένων εθνικής νομολογίας.

Οι δραστηριότητες του δικτύου είναι ιδιαίτερα σημαντικές στο πεδίο που καλύπτει το πρόγραμμα για την αστική δικαιοσύνη, ιδίως η δικτυακή πύλη νομολογίας.

Η επιδότηση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Δικαστικών Συμβουλίων του επέτρεψε να συσταθεί ως ένωση το 2008 και να ξεκινήσει τις δραστηριότητές του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

- Συμπεράσματα

Το πρόγραμμα δρομολογήθηκε λίγο περισσότερο από τρία χρόνια πριν και λίγες από τις ενέργειες που έτυχαν χρηματοδότησης έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Ως εκ τούτου, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί η επίπτωση και τα αποτελέσματα του προγράμματος.

Αντίθετα, μπορεί ήδη να διαπιστωθεί ότι οι χρηματοδοτούμενες δράσεις, είτε πρόκειται για εκείνες που αναλήφθηκαν με πρωτοβουλία της Επιτροπής είτε για ειδικά σχέδια, εντάσσονται στη συνέχεια των στόχων του προγράμματος και, γενικότερα, στην επιθυμία της Επιτροπής να ενισχύσει τη γνώση και την ορθή εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου στον τομέα της αστικής δικαιοσύνης.

Οι βασικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής που έχουν ήδη δρομολογηθεί (ευρωπαϊκός δικαστικός Άτλας, βάση δεδομένων, ενέργειες ενημέρωσης, διασκέψεις και μελέτες) στοχεύουν, με ποικίλα και συμπληρωματικά μέσα, στην ενημέρωση των ασκούντων νομικά επαγγέλματα, ή και του ευρύτερου κοινού, σχετικά με τις πρόσφατες εξελίξεις του ευρωπαϊκού δικαίου στον τομέα των αστικών υποθέσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρακτική και άμεσα χρησιμοποιήσιμη ενημέρωση, ιδίως μέσω της προσφυγής στις νέες τεχνολογίες επικοινωνιών.

Με μικρότερο τμήμα του προϋπολογισμού, η δυνατότητα συγχρηματοδότησης του προγράμματος εργασίας ορισμένων ΜΚΟ είχε ως αποτέλεσμα, κατά τα τρία πρώτα έτη, να υποβληθούν περιορισμένες υποψηφιότητες, εκ των οποίων ορισμένες μόνον επελέγησαν (μόνον 6 διαφορετικές οργανώσεις κατά τα τρία πρώτα έτη)

Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν αμφιβολίες ως προς την καταλληλότητα των στόχων του προγράμματος «αστική δικαιοσύνη», που εντάσσονται στη συνέχεια της νομοθετικής δραστηριότητας της Επιτροπής ή ορισμένες φορές προηγούνται αυτής. Όπως και προηγούμενα προγράμματα, το πρόγραμμα «αστική δικαιοσύνη» διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της δικαιοσύνης. Οι χρηματοδοτούμενες δραστηριότητες με μάλλον ισχνές επιδοτήσεις επιτρέπουν την αποτελεσματική συμμετοχή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών, καθώς και των κρατών μελών στη δημιουργία και την αρμονική εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου.

Εξάλλου, η διαχείριση του προγράμματος, ακόμη και με περιορισμένους ανθρώπινους πόρους, είναι αποτελεσματική και οι εταίροι της Επιτροπής κατά κανόνα συμφωνούν.

- Συστάσεις

Μπορούν ακόμη να διατυπωθούν ορισμένες συστάσεις ούτως ώστε να καταστεί το πρόγραμμα αποτελεσματικότερο.

- Πώς θα καταστεί το πρόγραμμα ελκυστικότερο;

Παρότι η ποιότητα των χρηματοδοτούμενων ενεργειών δεν φαίνεται να έχει αμφισβητηθεί, πρέπει να παραδεχθούμε ότι ο αριθμός των υποβληθεισών προτάσεων δεν είναι πολύ υψηλός, ούτε και η ποικιλομορφία της γεωγραφικής τους προέλευσης (βλέπε τις ανωτέρω γραφικές παραστάσεις). Έτσι, σε τέσσερα έτη, η Επιτροπή έλαβε μόλις λίγο περισσότερες από 150 προτάσεις, ενώ ανέμενε μεταξύ 100 και 150 κατά το πρώτο έτος (ο αριθμός αυτός, που αναφέρεται στα προγράμματα εργασίας στο σημείο «αναμενόμενα αποτελέσματα», αναθεωρήθηκε προς τα κάτω μετά από 3 έτη).

Υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για την κατάσταση αυτή, οι βασικότερες από τις οποίες είναι:

- Η ιδιαίτερα τεχνική φύση των θεμάτων που καλύπτει το πρόγραμμα (πολύ περισσότερο από ό,τι για τα προγράμματα Daphne III, Θεμελιώδη Δικαιώματα και Ιθαγένεια, Ποινική Δικαιοσύνη) που σημαίνει ότι μόνο οι «μυημένοι» υποβάλλουν προτάσεις.

- Η δυσχέρεια για τις μικρές οργανώσεις να βρουν εταίρους και πηγές προσωπικής συγχρηματοδότησης.

- Η έλλειψη γνώσης του προγράμματος πέραν του πρώτου κύκλου «πελατών»

- Ο φόβος των δυνητικών υποψηφίων για την πολυπλοκότητα των διαδικασιών.

Εάν η πρώτη από τις δυσχέρειες αυτές αποτελεί τμήμα της ίδιας της φύσης του προγράμματος, είναι δυνατόν να παρέμβουμε στις τρεις άλλες κατά δύο τρόπους:

- Αφενός, εξασφαλίζοντας τη μεγαλύτερη δημοσιότητα του προγράμματος, ιδίως μέσω παρουσιάσεων στα κράτη μέλη, οι οποίες θα επιτρέψουν να ενημερωθούν καλύτερα οι τοπικές οργανώσεις, να τους εξηγηθεί πώς θα υποβάλουν υποψηφιότητα, πώς θα εκπονήσουν ένα καλό σχέδιο και πώς θα βρουν εταίρους. Η Επιτροπή συνεργάζεται με τις αρχές της ενδιαφερόμενης χώρας, οι οποίες αναλαμβάνουν να συγκεντρώσουν τις ενδιαφερόμενες οργανώσεις. Τέτοιου είδους επισκέψεις σε πολλά κράτη μέλη, μετά το 2008, επέτρεψαν την αύξηση της συμμετοχής τους.

- Αφετέρου, απλουστεύοντας τις διαδικασίες. Κοινή επιθυμία όλων των ενδιαφερομένων, η απλούστευση αποτελεί ενέργεια που πρέπει να συνδυαστεί με απαιτήσεις διαφάνειας, ορθής χρηματοπιστωτικής διαχείρισης και ίσης μεταχείρισης των ενδιαφερομένων εταίρων. Οι ισχύουσες διαδικασίες οδηγούν σε υπερβολικές καθυστερήσεις ανάμεσα στη δημοσίευση των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και την εκκίνηση των ενεργειών, πράγμα που εξηγείται από την πολλαπλότητα των σταδίων, που φαίνεται δυσανάλογη σε συνάρτηση με τα ποσά που διακυβεύονται (προθεσμία υποβολής υποψηφιοτήτων, εσωτερικές διαδικασίες της Επιτροπής, συζήτηση των προϋπολογισμών με τους δικαιούχους, διαδικασίες επιτροπολογίας)

- Προτεραιότητες καλύτερα καθορισμένες και περισσότερο ευθυγραμμισμένες με τις πολιτικές προτεραιότητες της Επιτροπής

Ο καθορισμός προτεραιοτήτων θα έπρεπε να εστιάζεται περισσότερο στις πολιτικές δραστηριότητες και να ευνοούντα τα σχέδια που άπτονται των προτεραιοτήτων αυτών.

Εξάλλου, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη διάδοση των αποτελεσμάτων των σχεδίων, για να εξασφαλιστεί η μεγαλύτερη προβολή τους, καθώς και η προβολή του προγράμματος στο σύνολό του.

- Περισσότερη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία

Οι χρηματοπιστωτικές προσπάθειες θα πρέπει να επικεντρωθούν σε σχέδια με αληθινή ευρωπαϊκή διάσταση και με σημαντική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία. Για την πλήρωση του στόχου αυτού, πρέπει να χρηματοδοτούνται πιο σημαντικά σχέδια. Για τον σκοπό αυτό, οι απαραίτητες διατάξεις θα πρέπει να ενσωματωθούν στα ετήσια προγράμματα εργασίας και στην προσεχή βασική απόφαση.

Η πρόταση βασικής απόφασης της Επιτροπής για το ισχύον πρόγραμμα προέβλεπε ήδη τη συμμετοχή τουλάχιστον τριών κρατών, ενώ το τελικό κείμενο προβλέπει μόνο δύο (βάσει του προγράμματος «ποινική δικαιοσύνη», μπορούν να γίνουν δεκτά ακόμη και «εθνικά» σχέδια).

- Οι επιδοτήσεις λειτουργίας

Όπως υπογραμμίστηκε παραπάνω, η πτυχή «επιδοτήσεις λειτουργίας» του προγράμματος έχει μέχρι στιγμής αποφέρει απογοητευτικά αποτελέσματα, που μπορούν να αποδοθούν σε σχετική έλλειψη ενδιαφέροντος για αυτό το είδος επιδότησης, αλλά και από το γεγονός ότι οι περισσότερες από τις υποβληθείσες προτάσεις συχνά προσεγγίζουν περισσότερο ένα ειδικό σχέδιο δράσης παρά ένα ετήσιο πρόγραμμα εργασίας. Επίσης, είναι πολύ δύσκολο να περιοριστεί η ευρωπαϊκή διάσταση γι’αυτό το είδος δραστηριότητας (αν δεχτούμε τα πραγματικά ευρωπαϊκά δίκτυα, που ήταν στο επίκεντρο της πρότασης της Επιτροπής).

Λαμβανομένου υπόψη του φόρτου εργασίας που προκλήθηκε από την ετήσια δημοσίευση πρόσκλησης υποβολής προτάσεων σχετικά με τις επιδοτήσεις λειτουργίας και των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων, η Επιτροπή θα έπρεπε να προβλέψει να μην ανανεώσει την εμπειρία αυτή το 2014.

- Οι σχέσεις μεταξύ των προγραμμάτων: προς συγχώνευση;

Ενόψει της προσεχούς περιόδου χρηματοδοτικού προγραμματισμού που θα ξεκινήσει το 2014, θα μπορούν να προβλεφθούν διάφορες δυνατότητες μεταρρύθμισης του προγράμματος, μεταξύ των οποίων η συγχώνευση με το δίδυμο πρόγραμμα «ποινική δικαιοσύνη». Τα προγράμματα είχαν διαφοροποιηθεί το 2007 λόγω της διαφορετικής τους νομικής βάσης, πράγμα που συνεπαγόταν μία επίσης διαφορετική διαδικασία θέσπισης, αλλά το πρόβλημα αυτό δεν τίθεται πλέον μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα μπορούσε να προβλέψει τη δυνατότητα να προτείνει ένα πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» που θα συγκεντρώνει τα ισχύοντα προγράμματα «Αστική δικαιοσύνη» και «Ποινική δικαιοσύνη».

[1] Αριθ. 1149/2007/ΕΚ, ΕΕ L 257 της 3.10.2007, σ. 16.