Σχέδιο Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση 2001 [SEC (2001) 1398]

(που υποβλήθηκε από την Επιτροπή)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στον Τίτλο VIII της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας καθορίζονται οι αρχές και οι διαδικασίες για την ανάπτυξη μιας συντονισμένης στρατηγικής απασχόλησης. Ειδικότερα στο άρθρο 128 περιγράφονται αναλυτικά τα βήματα που οδηγούν στη διατύπωση αυτού του είδους στρατηγικής μεταξύ των οποίων είναι, σε ετήσια βάση, οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση, οι συστάσεις προς τα κράτη μέλη και μια κοινή έκθεση από το Συμβούλιο και την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση της απασχόλησης στην Κοινότητα και με την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών. Κάθε κράτος μέλος πρέπει να υποβάλλει στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή ετήσια έκθεση σχετικά με τα κυριότερα μέτρα που λήφθηκαν για την εφαρμογή της πολιτικής απασχόλησης στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση. Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση η οποία αναπτύχθηκε σύμφωνα με το προαναφερόμενο θεσμικό πλαίσιο αποτελεί σημαντική συμβολή στην ευρύτερη πολιτική ατζέντα που ορίστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση στη σύνοδο κορυφής της Λισσαβώνας την άνοιξη του 2000 και στη συνέχεια επικυρώθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Νίκαιας και της Στοκχόλμης.

Στην παρούσα Κοινή Έκθεση για την Απασχόληση παρουσιάζεται μια επισκόπηση της κατάστασης στον τομέα της απασχόλησης και μια πολιτική εκτίμηση της προόδου που σημειώθηκε στα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών 2001 [1], και τονίζονται οι υπόλοιπες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη.

[1] Απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές απασχόλησης των κρατών μελών για το έτος 2001 (2001/63/EΚ); ΕΕ ΕΕ L 22 της 22.01.2001.

Περιέχει τόσο την ανάλυση της προόδου σε ολόκληρη την ΕΕ με βάση τους κυριότερους από κοινού συμφωνηθέντες στόχους και κατευθυντήριες γραμμές και μια σύντομη ανασκόπηση για κάθε χώρα. Κοινοί θεμελιώδεις δείκτες αποτελούν το υπόβαθρο της ανάλυσης και περιγράφονται συνοπτικά στα παραρτήματα.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στο πλαίσιο κάθε κατευθυντήριας γραμμής και για κάθε κράτος μέλος αναλύονται σε ένα βοηθητικό έγγραφο των υπηρεσιών της Επιτροπής [2].

[2] SEC (2001) 1398

Αμφότερες οι εκθέσεις στηρίζουν τα άλλα δύο στοιχεία του πακέτου για την απασχόληση, τα οποία είναι οι "Συστάσεις" και οι "Κατευθυντήριες Γραμμές για το 2002" [3].

[3] COM (2001) 512 τελικό και COM (2001)511 τελικό

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΊΛΗΨΗ

1. ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

2. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΟ 2001: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

2.1. Tο γενικό πλαίσιο της πολιτικής αντικατοπτρίζει τους οριζόντιους στόχους των κατευθυντήριων γραμμών για το 2001

2.2. Αξιολόγηση της προόδου που επιτεύχθηκε στους τέσσερις άξονες των κατευθυντηρίων γραμμών για το 2001

2.2.1. Απασχολησιμότητα

2.2.2. Ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος

2.2.3. Προσαρμοστικότητα

2.2.4. Ίσες ευκαιρίες

3. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ 2001: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΏΝ ΑΝΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

ΒΕΛΓΙΟ

Δ Α Ν Ι Α

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

ΕΛΛΑΔΑ

ΙΣΠΑΝΙΑ

ΓΑΛΛΙΑ

ΙΡΛΑΝΔΙΑ

ΙΤΑΛΙΑ.

ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ

ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ

ΑΥΣΤΡΙΑ

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ

ΣΟΥΗΔΙΑ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

4. Η πορεια προς το μελλον

Παραρτημα 1: Επισκοπηση των βασικων δεικτων του 2000

Παραρτημα 2: Επισκοπηση των από κοινου συμφωνηθεντων δεικτων για την προληψη και την ενεργοποιηση 2000

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΊΛΗΨΗ

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση αποτελεί μεγάλη συμβολή στην ευρύτερη πολιτική ατζέντα που ορίστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση στη σύνοδο κορυφής της Λισσαβώνας την άνοιξη του 2000 για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη συνέχεια επικυρώθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια της Νίκαιας και της Στοκχόλμης. Τόσο οι γενικές οικονομικές επιδόσεις όσο και οι επιδόσεις στον τομέα της απασχόλησης ήταν εξαιρετικές στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2000. Η μεγέθυνση του ΑΕγχΠ κατά 3,3% και της παραγωγικότητας της εργασίας κατά 1,6% συνοδεύτηκαν από τη δημιουργία 3 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας και τη μείωση της ανεργίας κατά 8,3%, ένα επίπεδο που πλησιάζει αυτό που είχε επιτευχθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ταυτόχρονα, τα αποτελέσματα των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας γίνονται εμφανή ιδίως όσον αφορά την αυξανόμενη εντατικότητα απασχόλησης στην οικονομική μεγέθυνση, την μεγαλύτερη δημιουργία θέσεων εργασίας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και υψηλού επιπέδου γνώσεων - αντικατοπτρίζοντας έτσι τη μετάβαση σε μια οικονομία της γνώσης - και μια έντονη εισροή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες εξακολουθούν να υπάρχουν, ωστόσο, ιδίως όσον αφορά τα ακόμη πολύ υψηλά επίπεδα ανεργίας που πλήττουν κυρίως τους νέους, τις σημαντικές διαφορές που εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των φύλων και το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας. Μολονότι έχει σημειωθεί πρόοδος στην επίτευξη των στόχων για την απασχόληση της Λισσαβώνας και της Στοκχόλμης, είναι σαφές ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και οι μακροοικονομικές πολιτικές που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής (ΓΠΟΠ) πρέπει να συνεχισθούν, ιδίως εν όψει των λιγότερο ευνοϊκών προοπτικών στον τομέα της οικονομίας και απασχόλησης.

Η βελτιωμένη ποιότητα των Εθνικών Σχεδίων Δράσης για την απασχόληση και η εμπλοκή αυξανόμενου αριθμού εταίρων στην εκπόνηση και στην υλοποίησή τους αποτελούν απόδειξη της ώθησης που δημιουργήθηκε από την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση.

Παρ' όλη την ενθαρρυντική αυτή πρόοδο, οι οριζόντιοι στόχοι που περιλαμβάνονται στις κατευθυντήριες γραμμές για το 2001 δεν έχουν ενσωματωθεί ακόμη πλήρως στις εθνικές πολιτικές απασχόλησης. Λίγα κράτη μέλη παρουσιάζουν μια σφαιρική προσέγγιση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο σκοπεύουν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων για την απασχόληση της Λισσαβώνας και της Στοκχόλμης και μόνον αυτά που βρίσκονται ήδη πλησιέστερα ή υπεράνω των ευρωπαϊκών στόχων έχουν καθορίσει εθνικούς στόχους στο πεδίο αυτό. Ο στόχος που αφορά την αύξηση της ποιότητας επιδιώκεται κυρίως σε σχέση με την προσφορά εργασίας, ενώ η ποιότητα στην εργασία λαμβάνεται υπόψη με περιορισμένο τρόπο [4]. Εμφανής πρόοδος έχει επιτευχθεί όσον αφορά την ανάπτυξη της διά βίου μάθησης, η οποία αποτελεί τώρα αναγνωρισμένη πολιτική προτεραιότητα σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ολοκληρωμένες στρατηγικές διά βίου μάθησης έχουν πλέον καθιερωθεί στα μισά σχεδόν κράτη μέλη, όμως αυτές οι στρατηγικές εξακολουθούν να βρίσκονται σε ένα πρώιμο στάδιο εφαρμογής. Επιπλέον, στην πλειονότητα των κρατών μελών υπάρχουν ανεπαρκείς αποδείξεις συντονισμού και συνέργιας μεταξύ των αρμοδίων υπουργείων. Επίσης λίγα κράτη μέλη καθόρισαν στόχους για την αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους ή τη συμμετοχή σε περαιτέρω μάθηση. Σε σχέση με την εκπόνηση των ΕΣΔ έχουν αναπτυχθεί εταιρικές σχέσεις μεταξύ των δημοσίων αρχών και των κοινωνικών εταίρων. Ωστόσο, οι ειδικές συνεισφορές των κοινωνικών εταίρων είναι δύσκολο να εντοπιστούν λόγω της έλλειψης διαθέσιμων πληροφοριών.

[4] Οι σχετικές πτυχές της ποιότητας στην εργασία διατυπώνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής COM(2001)313, 20.06.2001

Η μετάβαση στην κοινωνία της γνώσης - στην οποία στηρίζεται ολόκληρη η στρατηγική της Λισσαβώνας- αντικατοπτρίζεται σε πολλές πτυχές των ΕΣΔ, ιδίως σε σχέση με τα θέματα της διά βίου μάθησης και της ενίσχυσης του επιχειρηματικού πνεύματος. Όσον αφορά τους τέσσερις άξονες, ο συνδυασμός πολιτικών [5] εξακολουθεί να κλίνει προς το μέρος των ενεργειών για τον άξονα της απασχολησιμότητας και σε δεύτερη μοίρα έπεται ο άξονας της ενίσχυσης του επιχειρηματικού πνεύματος. Οι ενέργειες για τους άξονες προσαρμοστικότητας και ίσων ευκαιριών εξακολουθούν να είναι σχετικά ισχνές. Η περιφερειακή και τοπική διάσταση της στρατηγικής προβάλλεται πιο έντονα αλλά οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν σοβαρό πρόβλημα σε ορισμένα κράτη μέλη. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί όσον αφορά τον ορισμό των κοινών δεικτών αλλά χρειάζεται τώρα μια πιο αποτελεσματική και εναρμονισμένη χρήση. Στο πλαίσιο του άξονα της απασχολησιμότητας τα κράτη μέλη γενικά καταβάλλουν και συντονίζουν τις προσπάθειές τους για την πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας. Όσον αφορά το στόχο σύμφωνα με το οποίο τουλάχιστον ένα ποσοστό 20% των ανέργων θα πρέπει να επωφελείται από τα ενεργά μέτρα της αγοράς εργασίας, ένα μόνον κράτος μέλος δεν συμμορφώνεται στο στόχο αυτό. Με το συνεχιζόμενο εκσυγχρονισμό των δημοσίων υπηρεσιών απασχόλησης υποστηρίζεται τόσο η προληπτική προσέγγιση όσο και τα πιο προσαρμοσμένα στις ανάγκες μέτρα υπέρ της επανένταξης των μακροχρόνια ανέργων. Περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη διά βίου μάθηση, με την επιδίωξη ισχυρότερης κάλυψης στην επιμόρφωση ενηλίκων παρά στην αρχική εκπαίδευση. Η ανάπτυξη των βασικών δεξιοτήτων αποτελεί θέμα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Οι κοινοί στόχοι της ηλεκτρονικής μάθησης (e-learning) σχετικά με τη διαδικτυακή κάλυψη των σχολείων και την κατάρτιση των δασκάλων στην τεχνολογία πληροφόρησης και επικοινωνίας (ΤΠΕ) φαίνονται γενικά εφικτοί. Διάφορες πολιτικές απαντήσεις - με έμφαση κυρίως στην επαγγελματική κινητικότητα - έχουν δοθεί από τα κράτη μέλη στις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, οι οποίες περιορίζονται ακόμη σε μεγάλο βαθμό σε ορισμένα επαγγέλματα/τομείς, εκτός επίσης από έναν μικρό αριθμό κρατών μελών που αντιμετώπισαν γενικά δυσκολίες πρόσληψης το 2000.

[5] Στο πλαίσιο της υλοποίησης των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση, ο όρος "συνδυασμός πολιτικών" αναφέρεται στην ισορροπία μεταξύ των τεσσάρων αξόνων των κατευθυντήριων γραμμών

Εξάλλου, σοβαρές αμφιβολίες εξακολουθούν να υπάρχουν σχετικά με την ικανότητα πέντε κρατών μελών να συμμορφωθούν με το στόχο 2002 για την πλήρη εφαρμογή της προληπτικής προσέγγισης που καθορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές προσφέροντας τη δυνατότητα νέας αρχής για όλους τους ανέργους νέους και ενήλικες πριν περιπέσουν στην μακροχρόνια ανεργία. Η παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των ενεργητικών μέτρων είναι γενικά ανεπαρκής. Η πρόοδος στη μεταρρύθμιση των συστημάτων για τις κοινωνικές παροχές και των δομών για την παροχή κινήτρων φαίνονται να είναι συχνά ανεπαρκής για την προώθηση της συμμετοχής και η αλληλεπίδραση μεταξύ των συστημάτων φορολογίας και παροχών απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση απέναντι στις πολιτικές για την παράταση του επαγγελματικού βίου λείπει στα περισσότερα κράτη μέλη και τα μέτρα που λήφθηκαν παραμένουν περιορισμένα από άποψη πεδίου εφαρμογής και αντίκτυπου. Στα ΕΣΔ δεν προσφέρεται μια πλήρη εικόνα των μέτρων που έχουν ληφθεί για την προώθηση της ενσωμάτωσης μειονεκτούντων ομάδων στην αγορά εργασίας και για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Τα μισά μόνον κράτη μέλη έθεσαν εθνικούς στόχους για την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες και μόνον η Δανία και οι Κάτω Χώρες καθόρισαν στόχους για εθνοτικές μειονότητες. Περισσότερες προσπάθειες σε όλα αυτά τα θέματα είναι αναγκαίες προκειμένου να συμβάλουν στην ποιότητα της κρατικής πολιτικής και στην εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών.

Στο πλαίσιο του άξονα για την ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος, τα κράτη μέλη έδωσαν μεγάλη έμφαση στην απλοποίηση του νομοθετικού και διοικητικού πλαισίου για τη δημιουργία και ανάπτυξη επιχειρήσεων. Οι νέες τεχνολογίες πληροφόρησης χρησιμοποιούνται σε μεγάλο βαθμό για να μειώσουν τις επιβαρύνσεις των επιχειρήσεων ιδίως στη φάση της εκκίνησής τους. Ορισμένα κράτη μέλη ενέτειναν τα μέτρα για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας. Η γεωγραφική διάσταση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση εξελίχθηκε σημαντικά, με ισχυρές τοπικές εταιρικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων και των Τοπικών και Περιφερειακών Σχεδίων Δράσης για την Απασχόληση. Η κοινωνική οικονομία φαίνεται να αναπτύσσεται πιο ραγδαία από το 1999 και μετά, μολονότι το δυναμικό της θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καλύτερα. Πολλά κράτη μέλη σημειώνουν πρόοδο στην παροχή φορολογικών συστημάτων πιο φιλικών προς την απασχόληση. Η πρόοδος που σημειώθηκε στη μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων στον τομέα της μισθωτής εργασίας είναι σχετικά αργή συνολικά αλλά πιο ουσιαστική όσον αφορά το χαμηλόμισθο και ελάχιστα ειδικευμένο εργατικό δυναμικό.

Η απροθυμία των κρατών μελών να απλοποιήσουν τη νομοθεσία για την πρόσληψη νέου προσωπικού εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο στη δημιουργία θέσεων εργασίας, το οποίο δεν αντισταθμίζεται από τις προσπάθειες που παρουσιάζονται στα ΕΣΔ για τη χαλάρωση των διατάξεων κοινωνικής ασφάλισης ή φορολογίας. Με κύριο στόχο την απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, φαίνεται ότι δεν έχει τεθεί αρκετή έμφαση στη δημιουργία επιχειρηματικής κουλτούρας, η οποία απαιτεί μια πιο ολοκληρωμένη και στρατηγική προσέγγιση καλύπτοντας ορισμένες αλληλοσυσχετιζόμενες ενέργειες πολιτικής.

Στο πλαίσιο του άξονα για την προσαρμοστικότητα, πολλές πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί σε σχέση με θέματα όπως το ωράριο εργασίας και οι ελαστικές μορφές απασχόλησης τόσο από τις δημόσιες αρχές όσο και από τους κοινωνικούς εταίρους. Στον τομέα της υγείας και ασφάλειας στην εργασία έχει δοθεί μεγαλύτερη προσοχή και έχουν ληφθεί ορισμένα καινοτόμα μέτρα. Οι κοινωνικοί εταίροι έχουν εμπλακεί σε ορισμένες πρωτοβουλίες και συμφωνίες σχετικά με την κατάρτιση και τη διά βίου μάθηση αλλά λείπει η αξιολόγηση του αντίκτυπου.

Σε άλλες πτυχές που έχουν σχέση με την οργάνωση της εργασίας και την ποιότητα στην εργασία έχει δοθεί λιγότερη προσοχή. Οι εταιρικές σχέσεις ανάμεσα σε κυβερνήσεις και κοινωνικούς εταίρους έχουν γενικά βελτιωθεί αλλά υπάρχουν λίγα στοιχεία σχετικά με τις ενέργειες των κοινωνικών εταίρων για την υλοποίηση των μέτρων που έχουν σχέση με την οργάνωση της εργασίας, ιδίως επειδή δεν εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία αυτόνομης κοινοποίησης που προσέφεραν οι κατευθυντήριες γραμμές. Στα ΕΣΔ λίγες απαντήσεις βρέθηκαν για παράδειγμα από τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με το στόχο για την παροχή σε κάθε εργαζόμενο της ευκαιρίας να αποκτήσει στοιχειώδη μόρφωση στην κοινωνία της πληροφορίας έως το 2003.

Από τις ενέργειες στο πλαίσιο του άξονα Ίσων Ευκαιριών, πρόοδος μπορεί να σημειωθεί στην ένταξη της διάστασης της ισότητας των φύλων στους μηχανισμούς συνεργασίας και στην αξιολόγηση του αντίκτυπου που είχαν τα μέτρα για την ισότητα μεταξύ των φύλων. Το θέμα για τη μείωση του διαχωρισμού μεταξύ των φύλων εξετάστηκε σε διάφορα κράτη μέλη και υπάρχουν μερικά καλά παραδείγματα καινοτόμων προσεγγίσεων για τη μείωση του ανοίγματος της ψαλίδας στις αμοιβές. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες για το συνδυασμό της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής.

Ωστόσο, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ένταξη της διάστασης της ισότητας σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές είναι ανύπαρκτη στα περισσότερα κράτη μέλη και τα περισσότερα από αυτά παρέλειψαν να ορίσουν εθνικούς στόχους για τη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Λισσαβώνας. Τα μέτρα για τη μείωση του επίμονα μεγάλου ανοίγματος της ψαλίδας στις αμοιβές μεταξύ των φύλων είναι περιορισμένα και υπάρχουν ελάχιστες πρωτοβουλίες για την προώθηση των γυναικών στη λήψη αποφάσεων. Οι υπηρεσίες φύλαξης παιδιών εξακολουθούν να είναι ανεπαρκείς σε κάθε κράτος μέλος και δεν υπάρχει σαφής προσέγγιση ακόμη σχετικά με το θέμα της παροχής φροντίδας στους ηλικιωμένους ή σε άλλα εξαρτώμενα άτομα. Γενικά, φαίνεται ότι πολλά κράτη μέλη έχουν λάβει μια στάση αναμονής των εξελίξεων απέναντι στις πρωτοβουλίες που είχαν λάβει στο πλαίσιο προγενέστερων κατευθυντήριων γραμμών.

Η προαναφερόμενη αξιολόγηση των επιδόσεων στην απασχόληση και της προόδου που επιτεύχθηκε κατά την υλοποίηση των κατευθυντήριων γραμμών για το 2001 σε συνδυασμό με λιγότερο ευνοϊκές οικονομικές προοπτικές, απέδειξε ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας πρέπει να συνεχιστούν χωρίς επανάπαυση. Ιδίως, ένας σωστός συνδυασμός πολιτικών με βάση και τους τέσσερις άξονες της στρατηγικής πρέπει να καθοριστεί με στόχο την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης. Με τις ενέργειες πρέπει να λαμβάνεται καλύτερα υπόψη ο στόχος για την προώθηση της ποιότητας στην εργασία ως παράγοντας της προώθησης της συμμετοχής στην αγορά εργασίας καθώς και για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Πιο ισχυρές πολιτικές χρειάζονται για την αντιμετώπιση της ψαλίδας μεταξύ των φύλων στην αγορά εργασίας, και ιδίως το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ των φύλων στο θέμα των αποδοχών. Με πιο ολοκληρωμένες προσεγγίσεις πρέπει να επιτευχθεί η καλύτερη αξιοποίηση του δυναμικού των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας έτσι ώστε να αποφευχθεί η πρόωρη αποχώρησή τους από την αγορά εργασίας.

Η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη προτεραιότητα για τη μετάβαση στην οικονομία της γνώσης και ιδίως για την αντιμετώπιση των εμφανιζόμενων ελλείψεων εργατικού δυναμικού και εξειδικεύσεων. Η συνεισφορά της στρατηγικής για την απασχόληση στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού πρέπει να καθοριστεί σαφέστερα. Οι περιφερειακές ανισότητες πρέπει να εξεταστούν και πρέπει να γίνει μεγαλύτερη χρήση των διαρθρωτικών ταμείων, ιδίως του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, για την υποστήριξη της στρατηγικής για την απασχόληση. Τέλος, η συμβολή των κοινωνικών εταίρων, η οποία αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την επιτυχία της στρατηγικής, πρέπει να ενταχθεί καλύτερα στη διαδικασία και να αξιολογηθεί καλύτερα. Η εργασία σχετικά με την ανάπτυξη και τη χρήση συγκεκριμένων και συγκριτικών δεικτών πρέπει να συνεχιστεί. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τους δείκτες που μπορούν να προβάλουν καλύτερα την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών.

1. ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής ατζέντας που καθορίστηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας την άνοιξη του 2000. Στη Λισσαβώνα καθορίστηκε ως στόχος το να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση η πιο δυναμική και ανταγωνιστική οικονομία της γνώσης στον κόσμο, με βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Επίσης συμφωνήθηκε ο στόχος για την επίτευξη ενός ποσοστού απασχόλησης όσο το δυνατό πλησιέστερα στο 70% συνολικά και άνω του 60% για τις γυναίκες κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2010. Στο πλαίσιο αυτό ορίστηκε μια συνολική στρατηγική που αποσκοπεί στην προετοιμασία της μετάβασης σε μια οικονομία της γνώσης, στον εκσυγχρονισμό του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και στη διατήρηση υγιών οικονομικών προοπτικών και ευνοϊκών προβλέψεων για την οικονομική μεγέθυνση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Gφteborg τον Ιούνιο του 2001 συμπλήρωσε την προαναφερόμενη πολιτική δέσμευση με μια βιώσιμη στρατηγική ανάπτυξης και προσέθεσε τη διάσταση του περιβάλλοντος στη στρατηγική της Λισσαβώνας, αναγνωρίζοντας τη σύνδεση μεταξύ του περιβάλλοντος, της οικονομικής μεγέθυνσης και της απασχόλησης.

Επικυρώνοντας τη δέσμευση της ΕΕ και των κρατών μελών στο στόχο της πλήρους απασχόλησης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης το Μάρτιο του 2001 καθόρισε ενδιάμεσους στόχους για την απασχόληση κατά 67% συνολικά και κατά 57% για τις γυναίκες έως το 2005, καθώς και το στόχο επίτευξης του ποσοστού απασχόλησης 50% για τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας (ηλικίας 55 έως 64) έως το 2010.

Καλές επιδόσεις στην απασχόληση...

Tο έτος 2000 σημειώθηκε η ισχυρότερη μεγέθυνση της απασχόλησης για μια περίοδο δέκα ετών, με τη δημιουργία 3 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας. Το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε έτσι από 62,3% το 1999 έως 63,3% το 2000, φέρνοντας την ΕΕ πιο κοντά στο στόχο της Λισσαβώνας.

Το 2000 είναι το τρίτο κατά σειρά έτος, κατά το οποίο δημιουργήθηκαν περισσότερες θέσεις εργασίας με πλήρες ωράριο παρά με μειωμένο ωράριο. Οι θέσεις εργασίας με πλήρες ωράριο ανέρχονται σχεδόν στο 70% του καθαρού αριθμού θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν, ενώ το 1999 ανέρχονταν στο 60% και το 1998 στο 54%.

Το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε από 9,1% στο 8,2% το 2000 και ο αριθμός των ανέργων μειώθηκε κατά 1,5 εκατομμύρια - η μεγαλύτερη μείωση για μια δεκαετία - ελαττώνοντας έτσι το συνολικό αριθμό των ανέργων σε 14,2 εκατομμύρια. Η μακροχρόνια ανεργία μειώθηκε ακόμη πιο γρήγορα από τη συνολική ανεργία με ποσοστό 3,6%.

...συνοδευόμενες από ένα συνολικά ευνοϊκό οικονομικό πλαίσιο το 2000

Οι πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά τις επιδόσεις απασχόλησης στην ΕΕ πρέπει να κατανοηθούν σε συνάρτηση με τις γενικά βελτιωμένες οικονομικές επιδόσεις το 2000. Στο τέταρτο έτος της ανάκαμψής της η ΕΕ διανύει την πιο ευνοϊκή οικονομική κατάσταση μετά από πολλά χρόνια. Η αύξηση του ΑΕγχΠ ανήλθε στο 3,3%. Τα ποσοστά μεγέθυνσης κυμαίνονται μεταξύ 10,7% (Iρλανδία) και 2,9% (Δανία και Ιταλία). Τα δημόσια οικονομικά συνέχισαν να βελτιώνονται στα περισσότερα κράτη μέλη. Μόνον ο πληθωρισμός εξελίχθηκε αρνητικά και αυξήθηκε κατά 2,1% σε σύγκριση με το 1,2% το 1999.

Ορισμένες αβεβαιότητες σχετικά με τις οικονομικές εξελίξεις στο εγγύς μέλλον

Ωστόσο, ο ρυθμός της αύξηση του ΑΕγχΠ προβλέπεται να γίνει πιο αργός το 2001 και 2002 και η οικονομία της ΕΕ ενδέχεται να μην προσφέρει το ίδιο περιβάλλον στήριξης για βελτιώσεις στο μέτωπο της απασχόλησης.

Σημάδια διαρθρωτικών αλλαγών στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας

Πέρα από τις γενικές βελτιώσεις του παρελθόντος στις επιδόσεις απασχόλησης μια διεξοδικότερη ανάλυση αποκαλύπτει τις διαρθρωτικές αλλαγές τις οποίες υφίστανται οι ευρωπαϊκές αγορές εργασίας.

Ένα έντονο χαρακτηριστικό των πρόσφατων εξελίξεων είναι η παράλληλη αύξηση στην απασχόληση και την παραγωγικότητα της εργασίας. Η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 1,6% το 2000. Σε ορισμένα κράτη μέλη, σε αντίθεση με τη δεκαετία του 1980, υπάρχουν αποδείξεις ότι κατά την τελευταία δεκαετία η μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας συνοδεύεται από μεγάλη αύξηση της απασχόλησης. Αυτό ενδέχεται να αποτελεί συνέπεια της συνεχιζόμενης ισχυρής δημιουργίας θέσεων εργασίας στους οικονομικούς τομείς υψηλής τεχνολογίας και υψηλού επιπέδου γνώσεων. Πράγματι, το σχήμα δημιουργίας θέσεων εργασίας αντικατοπτρίζει την μετακίνηση προς την οικονομία της γνώσης. Οι τομείς υψηλής τεχνολογίας και υψηλού επιπέδου γνώσεων αποτελούν τον κινητήρα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, συμβάλλοντας με ποσοστό μεγαλύτερου του 60% στη συνολική δημιουργία θέσεων εργασίας μεταξύ του 1995 και του 2000. Από αυτό δεν επωφελούνται μόνον οι εργαζόμενοι με υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης αλλά επίσης οι εργαζόμενοι στους τομείς αυτούς με χαμηλό ή μεσαίο επίπεδο εξειδίκευσης.

Άνω από 1,6 εκατομμύρια νέων θέσεων εργασίας καλύφθηκαν από γυναίκες, των οποίων το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε από 52,8% το 1999 σε 54% το 2000.

Εξακολουθούν να υπάρχουν διαρθρωτικές αδυναμίες

Οι βελτιώσεις στην αγορά εργασίας της ΕΕ δεν έχουν ωστόσο εξαλείψει τις διαρθρωτικές αδυναμίες.

Πρώτον, το επίπεδο ανεργίας παραμένει υψηλό, δύο φορές υψηλότερο από αυτό των ΗΠΑ για παράδειγμα. Η υψηλή ανεργία των νέων, ειδικά, παραμένει χαρακτηριστικό της ΕΕ, εκπροσωπώντας το 16,3% των νέων σε ηλικία εργασίας - ή των 7,8% όλων των νέων ηλικίας 15 έως 24 ετών.

Το χαμηλό ποσοστό απασχόλησης των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας αποτελεί σοβαρό λόγο ανησυχίας, εφόσον ο μέσος όρος της ΕΕ ανέρχεται σε 37,7% για τα άτομα ηλικίας 55 έως 64 ετών και απέχει έτσι ακόμη πολύ από το στόχο της Στοκχόλμης.

Τελικά, σημαντικές διαφορές μεταξύ των φύλων εξακολουθούν να υπάρχουν τόσο από άποψη απασχόλησης, ανεργίας όσο και επαγγελματικού διαχωρισμού.

Διάγραμμα 1: Επισκόπηση των επιδόσεων απασχόλησης και ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 1996 και 2000

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Στο τμήμα 3 παρουσιάζονται σε γραφήματα ρόμβου οι δείκτες απασχόλησης ανά κράτος μέλος.

1.

2. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΟ 2001: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Οι κατευθυντήριες γραμμές 2001 έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά σε σύγκριση με προηγούμενες σειρές κατευθυντήριων γραμμών, ως αποτέλεσμα τόσο της ενδιάμεσης αξιολόγησης που πραγματοποιήθηκε το 2000 όσο και της νέας πολιτικής ατζέντας που αποφασίστηκε από τη σύνοδο κορυφής της Λισσαβώνας. Ορισμένοι οριζόντιοι στόχοι που αποτελούν το υπόβαθρο της γενικής στρατηγικής για την απασχόληση διατυπώθηκαν σαφέστερα. Επιπλέον ορισμένες νέες οδηγίες προστέθηκαν και οι υφιστάμενες κατευθυντήριες γραμμές τροποποιήθηκαν για να τονιστούν ορισμένες προτεραιότητες, για παράδειγμα οι στενώσεις στην αγορά εργασίας, οι διακρίσεις, η αδήλωτη εργασία, ο κοινός στόχος να αποκτήσουν οι εργαζόμενοι στοιχειώδεις γνώσεις στην ΤΠΕ έως το 2003 και οι εθνικοί στόχοι για την αύξηση της απασχόλησης των γυναικών και των δυνατοτήτων φροντίδας.

Tα εθνικά σχέδια δράσης (ΕΣΔ) για την απασχόληση του 2001 παρέχουν μια πιο σαφή και πιο συνεκτική παρουσίαση των πολιτικών απασχόλησης των κρατών μελών από τα προηγούμενα έτη. Αυτό φαίνεται να αντικατοπτρίζει όχι μόνον τη συνεχή δέσμευση των κρατών μελών στον ευρωπαϊκό συντονισμό των εθνικών πολιτικών απασχόλησης αλλά επίσης την ενίσχυση της διαδικασίας εκπόνησης σε εθνικό επίπεδο. Στην εκπόνηση των ΕΣΔ συμβάλλουν ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός συντελεστών από διάφορα επίπεδα - εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό - και από διάφορους τομείς - από διάφορα υπουργεία αλλά και από τους κοινωνικούς εταίρους - με μια ισχυρή εταιρική προσέγγιση. Αυτή η τάση αποτελεί έναν θετικό παράγοντα για την καλύτερη ενσωμάτωση των πολιτικών απασχόλησης σε άλλες συναφείς πολιτικές.

Από μια ενδελεχή εξέταση των ΕΣΔ διαφαίνεται μια κίνηση στη σωστή κατεύθυνση σε πολλούς τομείς που καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές. Αυτό φαίνεται στο διάγραμμα 1, το οποίο καθιστά εμφανές ότι η ΕΕ συνολικά σε όλους τους θεμελιώδεις δείκτες πλησιάζει τις μονάδες αναφοράς που ισχύουν για όλη την ΕΕ. Ωστόσο η επιθυμητή δύναμη και συνοχή των προσεγγίσεων συχνά φαίνεται να απουσιάζει από πολλούς ζωτικής σημασίας τομείς όπως είναι - για παράδειγμα - οι ενέργειες με στόχο την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης σε συνδυασμό με τη μετάβαση προς την κοινωνία της γνώσης, την προώθηση της παράτασης του επαγγελματικού βίου και της ισότητας ευκαιριών ή τη μεταρρύθμιση των συστημάτων φορολογίας-παροχών. Η ενίσχυση αυτών των προσπαθειών φαίνεται να είναι ακόμη πιο ζωτική τώρα που η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει περισσότερες αβεβαιότητες από αυτές του έτους 2000.

Η μετάβαση προς την κοινωνία της γνώσης - στην οποία στηρίζεται όλη η στρατηγική της Λισσαβώνας - αντικατοπτρίζεται από πολλές πλευρές στα ΕΣΔ. Αυτό συμβαίνει ειδικά σε σχέση με τα θέματα της δια βίου μάθησης - στα οποία τίθεται ειδική έμφαση στις ηλεκτρονικές δεξιότητες και στην ηλεκτρονική μάθηση - και στο επιχειρηματικό πνεύμα - όπου η ΤΠΕ χρησιμοποιείται ως μέσο για την απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Ωστόσο, μια σαφής περιγραφή του τρόπου με τον οποίο οι εθνικές στρατηγικές της κοινωνίας της πληροφορίας συμβάλλουν στη διαδικασία του Λουξεμβούργου, δεν υπάρχει συχνά.

2.1. Tο γενικό πλαίσιο της πολιτικής που αντικατοπτρίζει τους οριζόντιους στόχους των κατευθυντήριων γραμμών για το 2001

Οι νέοι οριζόντιοι στόχοι που αναφέρονται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2001 καθορίζουν το γενικό πολιτικό πλαίσιο για την υλοποίηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, αντικατοπτρίζοντας τη φιλοδοξία της συνόδου κορυφής της Λισσαβώνας για την επίτευξη πλήρους απασχόλησης σε μια κοινωνία της γνώσης.

Τα κράτη μέλη ανταποκρίνονται με διαφορετικούς τρόπους στο Στόχο A όσον αφορά τον τρόπο μεγιστοποίησης των ποσοστών απασχόλησης σύμφωνα με τους στόχους της Λισσαβώνας σε ένα συνολικό ποσοστό 70% και το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών σε 60% έως το 2010. Στην αξιολόγηση της προόδου πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι ενδιάμεσοι στόχοι που καθορίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Στοκχόλμης την άνοιξη του 2001 για την επίτευξη ποσοστού 57% για τις γυναίκες και συνολικού ποσοστού 67% έως το 2005 και 50% για τα άτομα ηλικίας 55-64 ετών το 2010 [6].

[6] Για τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας βλέπε τμήμα 2.2.1.

Tα στοιχεία σχετικά με τα ποσοστά απασχόλησης (βλέπε πίνακα 1)

* Tο συνολικό ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ αυξήθηκε το 2000 σε 63,3% και για τις γυναίκες σε 54%. Όπως και το 1999, η αύξηση του ποσοστού απασχόλησης έφθασε σε 1% συνολικά και σε 1,2% για τις γυναίκες. Οι χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις, με ποσοστά απασχόλησης άνω του 70% ήταν, όπως και κατά το προηγούμενο έτος, η Δανία, η Σουηδία, οι Κάτω Χώρες και το ΗΒ. Η Ισπανία, η Ελλάδα και η Ιταλία βρίσκονταν στη χαμηλότερη βαθμίδα της κλίμακας (κάθε μία γύρω στα 55%).

* Τα ποσοστά απασχόλησης αυξήθηκαν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες το 2000, φθάνοντας ένα ποσοστό 40,3% στην ηλικιακή ομάδα των 15-24 ετών, 76,6% στην ηλικιακή ομάδα των 25-54 ετών και 37,7% στην ηλικιακή ομάδα των 55-64 ετών. Ενώ οι διαφορές σε όλα τα κράτη μέλη μικραίνουν στη μεσαία ηλικιακή ομάδα, οι διαφορές για τους νέους και για τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούν να υπάρχουν ή αυξάνονται. Τα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης των νέων αντανακλούν μια αύξηση στο ποσοστό των νέων που φοιτούν στη δευτεροβάθμια ή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αλλά τα χαμηλά ποσοστά απασχόλησης για τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας προκαλούν περισσότερες ανησυχίες.

Πίνακας 1: στόχοι για τα ποσοστά απασχόλησης

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Λίγα κράτη μέλη παρουσιάζουν μια συνολική προσέγγιση στον τρόπο με τον οποίο συμβάλλουν σ' αυτούς τους γενικούς στόχους. Ενώ στις κατευθυντήριες γραμμές καλούνται τα κράτη μέλη να προσπαθήσουν να ορίσουν εθνικούς στόχους για την απασχόληση, αυτά τα κράτη μέλη που καθόρισαν αρκετά φιλόδοξους μακροπρόθεσμους στόχους [7], όπως είναι η Δανία, η Σουηδία, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ήδη ποσοστά απασχόλησης που υπερβαίνουν τους στόχους της Λισσαβώνας. Άλλα κράτη μέλη είτε δεν καθορίζουν κανένα στόχο (μολονότι μερικές φορές αναφέρονται ή συγκατατίθενται στους στόχους της Λισσαβώνας) ή ορίζουν λιγότερο συγκεκριμένους, λιγότερο φιλόδοξους ή πιο βραχυπρόθεσμους στόχους.

[7] Αυτά μερικές φορές αναφέρονται σε ιδιαίτερες ομάδες ηλικίας ή στη συμμετοχή παρά στα ποσοστά απασχόλησης

Ο παράλληλος στόχος για καλύτερης ποιότητας θέσεις εργασίας που καθορίζεται επίσης στο πλαίσιο του Στόχου A αντικατοπτρίζεται ως ένας εγκάρσιος προβληματισμός σε ορισμένα ΕΣΔ (Πορτογαλία, Βέλγιο, Δανία, Ιρλανδία και Γαλλία) ή αναφέρεται σε συνάρτηση με ιδιαίτερες κατευθυντήριες γραμμές. Μια κοινή επιδίωξη είναι η βελτίωση της προσφοράς εργασίας, σε συνδυασμό με τη διά βίου μάθηση, τις προληπτικές/ενεργητικές πολιτικές αγοράς εργασίας και την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας. Αντίθετα, μολονότι αναφέρονται λίγες πρωτοβουλίες, το θέμα της ποιότητας της ίδιας της απασχόλησης δεν αναπτύσσεται αναλυτικά.

Στο πλαίσιο του Στόχου B και σύμφωνα με τις σχετικές συστάσεις που απευθύνθηκαν το προηγούμενο έτος στα δύο τρίτα περίπου των κρατών μελών, σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος στη διά βίου μάθηση, ενώ δόθηκαν σημαντικά μεγάλες διαστάσεις στα θέματα αυτά στα ΕΣΔ για το 2001. Ωστόσο, υπάρχει γενικά έλλειψη αποδείξεων για τη συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων υπουργείων. Ο συνημμένος πίνακας δείχνει ότι το ήμισυ των κρατών μελών έχουν τώρα ολοκληρωμένες και συναφείς στρατηγικές (Δανία, Κάτω Χώρες, Φινλανδία, Σουηδία, ΗΒ, Γαλλία και Γερμανία, από τα οποία τα δύο τελευταία βρίσκονται στη διαδικασία τελειοποίησης ορισμένων στοιχείων στο τελικό στάδιο ). Ο πίνακας 2 περιέχει ορισμένα γενικά κριτήρια για τέτοιου είδους στρατηγικές καθώς και αξιολογήσεις της σημερινής κατάστασης σε κάθε κράτος μέλος. Όσον αφορά το πεδίο κάλυψης των στρατηγικών, τα κράτη μέλη προσπαθούν να καλύψουν με το βέλτιστο τρόπο τους τομείς της τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ενσωματώνοντας μερικές φορές την αναγνώριση της άτυπης μάθησης. Αλλά εάν τα κράτη μέλη επιθυμούν να επιτύχουν την κινητοποίηση περισσότερων των ατόμων που δεν συμμετάσχουν στη μάθηση, την καλύτερη προώθηση και εκμετάλλευση της άτυπης μάθησης, συμπεριλαμβανομένης και της μάθησης στο χώρο εργασίας, χρειάζονται, τόσο συγκεκριμένα μέτρα για μειονεκτούσες ομάδες όσο και μεγαλύτερη προσοχή στο θέμα των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένων και των επιμέρους συστημάτων χρηματοδότησης. Περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε μέτρα όπως οι υπηρεσίες συμβουλευτικής και επαγγελματικού προσανατολισμού και οι διακλαδικές κατευθύνσεις μάθησης που βελτιώνουν τη συνολική συνοχή της διαθέσιμης μάθησης. Η αξιολόγηση του αντίκτυπου των μέτρων που έχουν ληφθεί είναι γενικά πρόωρη εφόσον τα κράτη μέλη βρίσκονται στη φάση ανάπτυξης ή στην αρχή της εφαρμογής. Η επένδυση στους ανθρώπινους πόρους είναι σημαντική για την επιτυχία της στρατηγικής απασχόλησης και αναγκαία για την εφαρμογή των διαφόρων κατευθυντήριων γραμμών, κυρίως για την προώθηση της απασχολησιμότητας και της προσαρμοστικότητας του εργατικού δυναμικού. Ωστόσο, λίγα μόνον κράτη μέλη καθόρισαν στόχους για την αύξηση των επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό (το Βέλγιο στην ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση) ή για τη συμμετοχή στην επιμόρφωση (Κάτω Χώρες, Γαλλία, Βέλγιο (Φλαμανδία), Πορτογαλία και Γερμανία), γεγονός που δημιουργεί αμφιβολίες όσον αφορά την παρακολούθηση της προόδου στα άλλα κράτη μέλη.

Πίνακας 2: Οι τοποθετήσεις των κρατών μελών στην ανάπτυξη στρατηγικών για τη διά βίου μάθηση [8]

[8] Η αξιολόγηση είναι ενδεικτική βασιζόμενη κυρίως στα ΕΣΔ του 2001, αλλά επίσης σε άλλες διαθέσιμες σχετικές πληροφορίες. Περισσότερες εξηγήσεις υπάρχουν στο βοηθητικό έγγραφο της κοινής έκθεσης για την απασχόληση των υπηρεσιών της Επιτροπής

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημειώσεις:

Ε = Επαρκώς. 'Επαρκώς' σημαίνει ότι ένα ιδιαίτερο κριτήριο έχει τη δέουσα προτεραιότητα τόσο στη στρατηγική των κρατών μελών όσο και στις συγκεκριμένες ενέργειες.

Μ = Μερικώς. 'Μερικώς' σημαίνει ότι στο κριτήριο δίνεται κάποια προσοχή τόσο στη στρατηγική όσο και στις ενέργειες ή ότι δίνεται η δέουσα προτεραιότητα στο ένα ή στο άλλο.

Α = Ανεπαρκώς. Το 'ανεπαρκώς' αναφέρεται όταν το ιδιαίτερο κριτήριο λείπει τόσο από τη στρατηγική όσο και από τις ενέργειες ή όταν δίνεται κάποια προσοχή στο ένα ή στο άλλο.

Όλα τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν τον καίριο ρόλο των κοινωνικών εταίρων στη διά βίου μάθηση, μολονότι ο χαρακτήρας/ο βαθμός της εμπλοκής τους ποικίλλει και υπάρχουν λίγες πληροφορίες όσον αφορά τις αυτόνομες πρωτοβουλίες τους. Ενώ αναφέρονται περιορισμένες εργασίες από/με τις δημόσιες αρχές, η εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών φαίνεται σχετικώς ασήμαντη. Πράγματι, πρέπει να αναπτυχθεί καλύτερη διασύνδεση μεταξύ των συντελεστών και των επιπέδων παρέμβασης.

Στο Στόχο Γ καλούνται οι κοινωνικοί εταίροι να διαδραματίσουν ένα ρόλο κλειδί στις πολιτικές ανάπτυξης και εφαρμογής πολιτικών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Γενικά, στα ΕΣΔ αντικατοπτρίζεται μια τάση προς την επιθυμητή ενίσχυση της συνεργασίας αλλά στο σύνολο οι συμβολές των κοινωνικών εταίρων έχουν ακόμη έλλειψη προβολής και ορθότητας τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις ειδικές, αποκεντρωμένες και επίσης διαφορετικές καταστάσεις των κοινωνικών εταίρων σε ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο, πράγμα που φαίνεται να δυσχεραίνει τις προσπάθειές τους για να προβάλλουν καλύτερα το ρόλο τους εντός του ΕΟΧ, συμμετέχοντας στη διαδικασία την οποία υποστηρίζουν βασικά αλλά ταυτόχρονα προσπαθώντας να διατηρήσουν την αυτονομία και την ανεξαρτησία τους.

Στο εθνικό επίπεδο οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν καλύτερα σε πολλές περιπτώσεις στην εκπόνηση των ΕΣΔ, κυρίως στο πλαίσιο των τριμερών οργάνων (Γερμανία, Σουηδία, Ιρλανδία, Bέλγιο, Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία). Ωστόσο, μια ολοκληρωμένη συμβολή των κοινωνικών εταίρων σε εθνικό επίπεδο σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας του Λουξεμβούργου και σε όλους τους τομείς που τους αφορούν άμεσα δεν έχει αναπτυχθεί με πειστικό τρόπο. Σε λίγα μόνον κράτη μέλη, όπως είναι το Βέλγιο, οι κοινωνικοί εταίροι φαίνεται να έχουν δημιουργήσει μηχανισμούς για την αξιολόγηση των ενεργειών τους.

Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου, οι κοινωνικοί εταίροι συνέβαλαν τόσο σε διαβιομηχανικό όσο και σε τομεακό επίπεδο. Σε διαβιομηχανικό επίπεδο οι διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν στα πρακτορεία εξεύρεσης προσωρινής εργασίας και στην τηλεργασία. Σε κλαδικό επίπεδο πρόοδος σημειώθηκε στη βιομηχανία τηλεπικοινωνιών, στον εμπορικό τομέα, στην πολιτική αεροπορία, τη γεωργία και τις δομικές κατασκευές και στη βιομηχανία βυρσοδεψίας. Αυτές οι δραστηριότητες συνοδεύονται από μια πρώτη προσπάθεια να συνεισφέρουν στη διαδικασία κοινοποίησης και αξιολόγησης εντός του ΕΟΧ.

Ο συνδυασμός πολιτικών στο πλαίσιο των ΕΣΔ (Στόχος Δ) πρέπει να αντανακλά το πως ο υπερέχων στόχος για τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας επιδιώκεται ανάλογα με τις εθνικές συνθήκες. Όπως και προγενέστερα, στα ΕΣΔ συνεχίζεται γενικά να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στους άξονες της απασχολησιμότητας και, σε μικρότερο βαθμό, της ενίσχυσης του επιχειρηματικού πνεύματος. Μολονότι σημειώθηκε πρόοδος σε ό,τι αφορά την εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων τουλάχιστον στην εκπόνηση των ΕΣΔ, ο άξονας της προσαρμοστικότητας εξακολουθεί να είναι ο λιγότερο αναπτυγμένος λόγω των ανεπαρκών πληροφοριών σχετικά με τα σημερινά επιτεύγματα των κοινωνικών εταίρων και τον αντίκτυπό τους στην απασχόληση. Λιγότερη έμφαση έθεσαν τα κράτη μέλη στον άξονα της ισότητας ευκαιριών σε σύγκριση με το 2000, ιδίως αυτά τα κράτη μέλη στα οποία η ισότητα μεταξύ των φύλων υπήρξε ασθενέστερη.

Όσον αφορά τις περιφερειακές πτυχές του Στόχου D, οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν ένα σοβαρό πρόβλημα σε πολλά κράτη μέλη (βλέπε διάγραμμα 2). Οι ανισότητες στην ανεργία συνεχίζουν να είναι πιο σοβαρές στην Ιταλία, Ισπανία, Γερμανία και Βέλγιο και χειροτερεύουν ακόμη περισσότερο στις δύο τελευταίες χώρες. Η μείωση των ανισοτήτων στη Φινλανδία και στις Κάτω Χώρες αποδεικνύουν ωστόσο ότι είναι δυνατόν να επιτευχθούν βελτιώσεις.

Σχεδιάγραμμα 2: Ποσοστά ανεργίας σε περιφέρειες NUTS2 [9] το 2000 [10]

[9] Αναφέρεται στις εδαφικές ενότητες της ευρωπαϊκής στατιστικής, την ονοματολογία εδαφικών στατιστικών ενοτήτων

[10] Οι ανισότητες στην απασχόληση μετρούνται με το συντελεστή διακύμανσης, ο οποίος προκύπτει από τη διαίρεση της τυπικής απόκλισης με τη μέση τιμή σταθμισμένου μέσου όρου (σταθμισμένος μέσος όρος του ποσοστού απασχόλησης/ανεργίας σε μία χώρα).

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπολογισμοί με βάση την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας.

Για την αντιμετώπιση των επίμονων περιφερειακών ανισοτήτων, τα κράτη μέλη λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την περιφερειακή διάσταση των πολιτικών απασχόλησης, ενώ οι περιφερειακές αρχές τείνουν να μετατρέψουν το περιορισμένο μέχρι τώρα ρόλο τους στην εφαρμογή των πολιτικών σε μια πιο ενεργητική εμπλοκή στην ανάπτυξη πολιτικών και δράσης για την απασχόληση ή την ευρύτερη ανάπτυξη. Πράγματι, ορισμένα κράτη μέλη (Φινλανδία, Πορτογαλία, Ηνωμένο Βασίλειο) αναπτύσσουν περιφερειακά σχέδια δράσης (ΠΣΔ) με βάση τον ΕΟΧ τα οποία ενδέχεται να μετατραπούν σε τοπικά σχέδια δράσης (ΤΣΔ). Επιπλέον, τα εθνικά προγράμματα σχεδιάζονται συνεχώς περισσότερο με τέτοιο τρόπο ώστε να καθιστούν δυνατή την ελαστική εφαρμογή τους σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο, ενώ μερικές φορές υπάρχουν παράλληλα ξεχωριστά περιφερειακά προγράμματα που συμπληρώνουν τα μέτρα που λαμβάνονται και/ή τις προδιαγραφές χρηματοδότησης που εκδίδονται σε εθνικό επίπεδο. Tα Διαρθρωτικά Ταμεία της Eυρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στα δύο επίπεδα και έτσι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη αυτής της ανάπτυξης, καθώς και, μέσω των εθνικών/περιφερειακών στόχων που καθορίζονται στα προγράμματα, στην προσφορά μιας ειδάλλως σπάνια ποσοτικοποιημένης διάστασης για την παρακολούθηση της προόδου.

Από τη στενή συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ομάδας δεικτών της επιτροπής για την απασχόληση προέκυψαν περίπου 20 νέοι δείκτες που χρησιμεύουν στην παρακολούθηση των κατευθυντήριων γραμμών (Στόχος E), ειδικά σε σχέση με τη διά βίου μάθηση, την προσαρμοστικότητα και την οργάνωση εργασίας, τη φορολογία και τα συστήματα φορολογίας/παροχών, τις περιφερειακές ανισότητες, τον αποκλεισμό και τις διακρίσεις. Μετά τη Σύνοδο Κορυφής της Στοκχόλμης, οι τομείς προτεραιότητας για την περαιτέρω ανάπτυξη των δεικτών είναι η ποιότητα της εργασίας και η ισότητα ευκαιριών (ψαλίδα των αποδοχών μεταξύ των φύλλων και υπηρεσίες φροντίδας παιδιών/άλλων εξαρτώμενων ατόμων).

2.2. Αξιολόγηση της προόδου που επιτεύχθηκε στους τέσσερις άξονες των κατευθυντηρίων γραμμών για το 2001

2.2.1. Απασχολησιμότητα

Ο κύριος στόχος αυτού του άξονα είναι η βελτίωση της απασχολησιμότητας των εργαζομένων και των ανέργων προκειμένου να επιτευχθεί η πρόληψη και η μείωση της ανεργίας και να υποστηριχθεί ο γενικός στόχος για την αύξηση των συνολικών ποσοστών απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο άξονας καλύπτει την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και την πρόληψη της μακροπρόθεσμης ανεργίας, την προώθηση ενεργητικών πολιτικών στην αγορά εργασίας για τους ανέργους και τους ανενεργούς, τη μεταρρύθμιση των συστημάτων φορολόγησης και παροχών και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων για τη νέα αγορά εργασίας στο πλαίσιο της διά βίου μάθησης. Από το περασμένο έτος προστέθηκαν δύο κατευθυντήριες γραμμές: μία για την ανάπτυξη πολιτικών για την παράταση του ενεργού βίου και μία δεύτερη για τις ενεργητικές πολιτικές με στόχο την ανάπτυξη της προσφοράς θέσεων εργασίας και την πρόληψη και καταπολέμηση των εμφανιζόμενων στενώσεων στην αγορά εργασίας.

Ενοποίηση των προσεγγίσεων για την πρόληψη της μακροχρόνιας ανεργίας και ισχυρότερη προσήλωση στην αποδοτικότητα

Tα στοιχεία σχετικά με τη μακροχρόνια ανεργία

* Το 2000, η μακροχρόνια ανεργία μειώθηκε τόσο για τους νέους όσο και για τους ενηλίκους. Η μείωση της μακροχρόνιας ανεργίας ήταν ελαφρώς υψηλότερη από την πτώση της συνολικής ανεργίας.

* Ωστόσο, 1,7 εκατομμύρια νέων ανθρώπων, δηλαδή το 51,6% των ανέργων ηλικίας 15-24 ετών, ήταν άνεργοι επί έξι μήνες ή περισσότερο.

* Περίπου 5 εκατομμύρια ενηλίκων, δηλαδή το 50% των ενηλίκων ανέργων, ήταν άνεργοι επί 12 μήνες ή περισσότερο.

* Tα ποσοστά εισροής στη μακροχρόνια ανεργία διαφέρουν πολύ ανάμεσα στα κράτη μέλη, και κυμαίνονται από 1% περίπου (Σουηδία και Αυστρία) έως άνω του 40% (Bέλγιο για τους νέους).

Το 2000, δεν έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στο γενικό σχεδιασμό των προληπτικών προσεγγίσεων. Εκτός από την περαιτέρω επέκτασή τους σε ορισμένα κράτη μέλη, οι προσπάθειες γενικά επικεντρώθηκαν στη βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας της πρόληψης. Οι κύριες γραμμές δράσης σχετικά μ' αυτό συνίστατο στην επίσπευση της παρέμβασης (Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο), στην ενίσχυση της εξατομίκευσης των υπηρεσιών (Γερμανία, Ισπανία και Βέλγιο), στην εντατικοποίηση της παρέμβασης κατά τη διάρκεια των πρώτων σταδίων και στην υποστήριξη για την αναζήτηση εργασίας (Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο) και στην καλύτερη προσαρμογή των μέτρων απασχολησιμότητας που προσφέρονται στους ανέργους, ιδίως των μέτρων κατάρτισης, στις ανάγκες της αγοράς εργασίας (Φινλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Πορτογαλία).

Μεγαλύτερη πρόοδος στην υλοποίηση αλλά μικρές αλλαγές όσον αφορά τη συμμόρφωση με τους στόχους για την πρόληψη σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση [11]

[11] Κατευθυντήρια γραμμή 1: Έως το 2002 τα κράτη μέλη θα εξασφαλίσουν την προσφορά μιας νέας αρχής πριν την συμπλήρωση έξι μηνών ανεργίας για κάθε άνεργο νέο και δώδεκα μηνών ανεργίας για κάθε άνεργο ενήλικα

Μολονότι σημειώθηκε πρόοδος το 2000, η Πορτογαλία είναι το μοναδικό νέο κράτος μέλος το οποίο μπορεί να συγκαταλεχθεί στην τελευταία ομάδα των πέντε χωρών (Aυστρία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Λουξεμβούργο και Φινλανδία) που θεωρούνται ότι βρίσκονται πλησιέστερα στη συμμόρφωση με το γενικό στόχο της ΕΕ για την αναχαίτιση της εισροής των νέων και ενηλίκων στην μακροχρόνια ανεργία. Εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ικανότητα να επιτευχθεί ο στόχος έως το 2002 από πέντε κράτη μέλη, είτε λόγω των ανεπαρκών ποσοτικών αποδείξεων (Κάτω Χώρες) ή λόγω των αβεβαιοτήτων και καθυστερήσεων στην ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού των ΔΥΑ (Γερμανία, Iταλία και Ελλάδα) ή στην εφαρμογή σε πλήρη κλίμακα της προληπτικής προσέγγισης (Bέλγιο). Οι βελτιώσεις χρειάζονται όσον αφορά τα συστήματα παρακολούθησης και ιδίως την παροχή κοινών δεικτών. Μολονότι όλα σχεδόν τα κράτη μέλη παρέχουν δεδομένα σχετικά με τους δείκτες, δεν καθιστούν πάντα δυνατή την αξιολόγηση των προσπαθειών και των αποτελεσμάτων για την πιο πρόσφατη περίοδο και γενικά δεν είναι σε θέση να δώσουν πληροφορίες όσον αφορά την αποτελεσματική ενσωμάτωση.

Οκτώ κράτη μέλη έλαβαν μια σύσταση σχετικά με τις προληπτικές τους πολιτικές και/ή το σύστημά τους παρακολούθησης, και μάλιστα τα περισσότερα από αυτά για δεύτερη φορά. Οι απαντήσεις είναι ενθαρρυντικές, εφόσον έχουν ληφθεί περαιτέρω μέτρα είτε για τη βελτίωση ή για την επιτάχυνση της εφαρμογής προληπτικών προσεγγίσεων ή για την ανάπτυξη ενός κατάλληλου συστήματος παρακολούθησης. Ωστόσο, όσον αφορά την πρόληψη τα αποτελέσματα παρουσιάζουν ελάχιστα σημαντική πρόοδο προς τη συμμόρφωση με την κατευθυντήρια γραμμή και τα συστήματα παρακολούθησης χρειάζονται ακόμη περαιτέρω ανάπτυξη.

Ο εκσυγχρονισμός των ΔΥΑ προχωρά αλλά η παρακολούθηση και η προσαρμογή του προσωπικού πρέπει να βελτιωθεί

Ο εκσυγχρονισμός των Δημοσίων Υπηρεσιών Απασχόλησης (ΔΥΑ) σημειώνει πρόοδο σε όλα τα κράτη μέλη και έτσι επιβεβαιώνεται ο καίριος ρόλος των ΔΥΑ για την αποτελεσματική παροχή πολιτικών απασχολησιμότητας, ιδίως για την ενεργοποίηση και την πρόληψη. Τα σχέδια εκσυγχρονισμού αντανακλούν επίσης την μεταβαλλόμενη κατάσταση στην αγορά εργασίας έχοντας ως επίκεντρο τη μεγαλύτερη έμφαση στην υποστήριξη κατά την αναζήτηση θέσεων εργασίας στην ανοικτή αγορά εργασίας, τη βελτίωση των δεξιοτήτων που κατέχουν οι αναζητούντες θέσεις εργασίας σύμφωνα με τη ζήτηση και την αύξηση της ευελιξίας στην παροχή υπηρεσιών. Στα περισσότερα κράτη μέλη, η διάδοση των σύγχρονων μέσων ΤΠΕ, καθώς και η εντατική συνεργασία με άλλους συντελεστές της αγοράς αποτελούν σημαντική υποστήριξη στο νέο πρότυπο υπηρεσιών που παρέχονται από τις ΔΥΑ. Πολλά κράτη μέλη (ιδίως η Γαλλία και η Γερμανία) παρέχουν πλήρεις πληροφορίες σχετικά με την στρατηγική και τις ενέργειές τους προκειμένου να προσαρμοστούν η οργάνωση και οι μέθοδοι εργασίας των ΔΥΑ τους στις νέες απαιτήσεις καθώς και σχετικά με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για τη διαδικασία τους εκσυγχρονισμού αλλά δεν ενημερώνουν σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν για την προσαρμογή του προσωπικού και για την εξασφάλιση της παρακολούθησης της προόδου.

Συνεχής έμφαση στην ενεργοποίηση

Το 2000, σε δεκατέσσερα κράτη μέλη επιτεύχθηκε ένα ποσοστό ενεργοποίησης άνω του στόχου των 20% [12]. Στο Ηνωμένο Βασίλειο μόνον επιτεύχθηκε ένα ποσοστό ελαφρώς υψηλότερο των 12%. Ο μέσος όρος στα τρία πιο προηγμένα κράτη μέλη (Σουηδία, Κάτω Χώρες και Ιρλανδία) ανήλθε σε 44%. Στα περισσότερα κράτη μέλη το ποσοστό ενεργοποίησης αυξήθηκε, τόσο λόγω της αυξανόμενης έμφασης στα ενεργητικά μέτρα αγοράς εργασίας όσο και λογω του φθίνοντος αριθμού δηλωμένων ανέργων. Ο αριθμός των συμμετεχόντων στα μέτρα ενεργοποίησης αυξήθηκε επίσης, κυρίως όσον αφορά τους διαφόρους τύπους των προγραμμάτων κατάρτισης, μολονότι σε μερικές χώρες παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στα ποσοστά συμμετοχής. Οι δαπάνες για τα ενεργητικά προγράμματα αγοράς εργασίας αυξήθηκαν ελαφρώς. Η διαφοροποίηση και η στοχοθέτηση των μέτρων ενεργοποίησης συνεχίστηκε και τα προγράμματα κατάρτισης σε σχέση με την εργασία, οι πρωτοβουλίες για νέες επιχειρήσεις και άλλα παρόμοια αυξήθηκαν στον αριθμό. Σε ορισμένες χώρες η κατάρτιση στις ΤΠΕ άρχισε να γίνεται σε μεγαλύτερο βαθμό ενδοεπιχειρησιακή. Υπάρχει επίσης μεγαλύτερη συνεργασία με εργοδότες για το σχεδιασμό των ενεργητικών μέτρων.

[12] Βλέπε επισκόπηση στο Παράρτημα 2

Ανεπαρκής παρακολούθηση της αποδοτικότητας των ενεργητικών μέτρων

Όσον αφορά την αποτελεσματική ενσωμάτωση στην αγορά εργασίας, λίγα μόνον κράτη μέλη (Σουηδία, Δανία και Φινλανδία και σε κάποιο βαθμό η Γερμανία, Αυστρία, Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο) παρείχαν αριθμητικά στοιχεία. Φαίνεται ότι τα κίνητρα δημιουργίας νέων επιχειρήσεων και διάφορες μορφές επαγγελματικής κατάρτισης είναι πιο αποτελεσματικές από την παραδοσιακή κατάρτιση για την αγορά εργασίας και την επιδότηση των μισθών ιδίως στο δημόσιο τομέα. Γενικά, οι γυναίκες έχουν την τάση να εντάσσονται στην απασχόληση καλύτερα από τους άνδρες. Το έργο για τη βελτίωση των δεικτών σχετικά την επαγγελματική ενσωμάτωση πρέπει να συνεχιστεί στα περισσότερα κράτη μέλη. Υπάρχουν ελάχιστες μόνον πληροφορίες σχετικά με την έκβαση, τα αποτελέσματα και τα μέτρα κόστους-αποδοτικότητας. Χρειάζεται να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την τακτική αξιολόγηση της αποδοτικότητας των ενεργητικών προγραμμάτων αγοράς εργασίας. Μια κριτική παρατήρηση είναι ότι στα περισσότερα κράτη μέλη η κάλυψη των ανενεργών ατόμων από τα μέτρα ενεργοποίησης είναι ανεπαρκής.

Οι προσπάθειες επικεντρώνονται κυρίως στη μεταρρύθμιση των φορολογικών συστημάτων και πολύ λιγότερο στα συστήματα παροχών

Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις επικεντρώνονται περισσότερο στο να καταστεί το φορολογικό σύστημα πιο φιλικό στην απασχόληση παρά στη μεταρρύθμιση του συστήματος παροχών. Η πρόοδος στη μεταρρύθμιση των συστημάτων κοινωνικών παροχών είναι ανεπαρκής με τα διάφορα μέτρα που έχουν ληφθεί με μια αμεθόδευτη προσέγγιση και μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζονται με αργό ρυθμό. Λίγα κράτη μέλη προσπαθούν να μεταρρυθμίσουν τα συστήματα παροχών μέσω της βελτίωσης των δομών τους παροχής κινήτρων, της ενίσχυσης των συστημάτων ελέγχου και του περιορισμού των όρων επιλεξιμότητας (Δανία, Κάτω Χώρες και Ηνωμένο Βασίλειο). Η Γαλλία έλαβε επίσης μέτρα για τη μείωση του ελάχιστα αποτελεσματικού ποσοστού φορολόγησης. Άλλα επικεντρώνονται στην ανάπτυξη της αλληλεπίδρασης μεταξύ του φορολογικού συστήματος και τους συστήματος παροχών, κυρίως με την αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεργίας και της παγίδας της φτώχειας και με την προώθηση των γενικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ιδίως μέσω της αντιμετώπισης της επίμονης και υψηλής διαρθρωτικής ανεργίας (ιδίως το Βέλγιο, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο).

Περισσότερη προσοχή χρειάζεται στην αντιμετώπιση του προβλήματος σχετικά με τη μείωση του ακόμη πολύ υψηλού αριθμού των ατόμων που λαμβάνουν παροχές και την πιο αποτελεσματική επίλυση του προβλήματος των παροχών αναπηρίας, κυρίως για να διευκολυνθεί η επανένταξη στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν υπόψη τον αντίκτυπο που έχουν στην ισότητα των φύλων οι μεταρρυθμίσεις φορολογίας-παροχών και να αποφύγουν τα αρνητικά κίνητρα που ενδέχεται να αποθαρρύνουν τη συμμετοχή των γυναικών. Ένα θετικό βήμα προς την αύξηση των κινήτρων για εργασία και την αντιμετώπιση του προβλήματος των "φτωχών εργαζόμενων" είναι η τάση να καθιερωθούν ή να αυξηθούν οι παροχές για την εξεύρεση εργασίας ή που προϋποθέτουν απασχόληση, όπως είναι τα προγράμματα για την επιστροφή στην εργασία και οι πριμοδοτήσεις για την απασχόληση ή οι πιστώσεις φόρου στις αποδοχές.

Έλλειψη ολοκληρωμένων προσεγγίσεων για την παράταση του ενεργού βίου

Η συνάφεια με τη νέα κατευθυντήρια γραμμή 3 σχετικά με την παράταση του ενεργού βίου τονίστηκε στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής της Στοκχόλμης με τον καθορισμό του στόχου για την αύξηση του μέσου ποσοστού απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση των ατόμων ηλικίας 55-64 ετών στα 50% έως το 2010.

Tα στοιχεία σχετικά με τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας

* Τα ποσοστά απασχόλησης το 2000 για την ομάδα ηλικίας 55-64 ετών παραμένουν χαμηλά και ποικίλλουν σημαντικά γύρω από το μέσο όρο των 37,7% της ΕΕ, κυμαινόμενα από 66.4% στη Σουηδία έως λιγότερο από 30% στο Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ιταλία, Aυστρία και Γαλλία. Μόνον μια ελάχιστη αύξηση μπορεί να παρατηρηθεί από το επίπεδο των 36% το 1995.

* Λόγω των συνεχών αλλαγών στις πολιτικές απασχόλησης για εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας, έντονη ζήτηση εργασίας και περιφερειακές αναντιστοιχίες που έχουν σχέση με συγκεκριμένες δεξιότητες, τα τρέχοντα υψηλά ποσοστά απασχόλησης για τα άτομα ηλικίας 45-54 ετών (μέσος όρος στην ΕΕ 73,7% για το 2000) θα μπορούσαν απλώς να μεταφραστούν σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης για την επόμενη ηλικιακή ομάδα μετά από μια δεκαετία (βλέπε διάγραμμα 3).

Διάγραμμα 3: Ποσοστά απασχόλησης των εργαζομένων ηλικίας 55 έως 64 ετών (σε σύγκριση με τους εργαζόμενους ηλικίας 45 έως 54 ετών)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Eurostat, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού.

Ορισμένα κράτη μέλη αντέδρασαν στο πρόβλημα της δημογραφικής πρόκλησης. Στα μέτρα αυτά συμπεριλαμβάνονται η μεταρρύθμιση των συστημάτων παροχών και συνταξιοδότησης, η προώθηση της διαρκούς συμμετοχής και η μείωση των κινήτρων για πρόωρη συνταξιοδότηση προκειμένου να αυξηθεί η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης, η οποία σήμερα είναι σημαντικά χαμηλότερη από την νομικά καθιερωμένη ηλικία συνταξιοδότησης στα περισσότερα κράτη μέλη. Ωστόσο, ολοκληρωμένες προσεγγίσεις στις πολιτικές παράτασης του επαγγελματικού βίου λείπουν γενικά, εφόσον τα περισσότερα κράτη μέλη συνεχίζουν να μεταχειρίζονται τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας ως μια άλλη 'μειονεκτούσα ομάδα' στην αγορά εργασίας και δεν κατορθώνουν να αντιμετωπίσουν τα θέματα αρκετά έγκαιρα στις σταδιοδρομίες των ατόμων. Δύο μόνον κράτη ανταποκρίνονται στην πρόκληση αυτή με στρατηγικούς στόχους (π.χ. οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία) ή με επαρκή προσοχή στις πολιτικές για την αύξηση των ικανοτήτων στους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας όπως η ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση και εξέλιξη, συμπεριλαμβάνοντας τους ανέργους και τους ανενεργούς (π.χ. Δανία και Ηνωμένο Βασίλειο). Τα περισσότερα κράτη μέλη υιοθετούν μια αποσπασματική προσέγγιση στη μεταρρύθμιση των παροχών με ελάχιστη παρακολούθηση της προόδου και γενικά οι κοινωνικοί εταίροι δεν αναλαμβάνουν δεσμεύσεις για δράση.

Η υλοποίηση της διά βίου μάθησης βελτιώνεται αλλά η πρόοδος στην ηλεκτρονική μάθηση ποικίλλει

Tα στοιχεία σχετικά με τη διά βίου μάθηση

* Εκπαιδευτικό επίπεδο: άνω του 60% των ατόμων ηλικίας 25-64 ετών στην ΕΕ είχε επιτύχει την ολοκλήρωση του ανώτερου επιπέδου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης το 2000. Οι σημαντικές ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών μειώνονται λόγω της προόδου αλλεπάλληλων ομάδων νέων. το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων ποσοστών στα άτομα ηλικίας 25-34 ετών μειώθηκε από 40,4% έως 30,4% για την περίοδο 1995 έως 2000.

* Η συμμετοχή στην εκπαίδευση και κατάρτιση εξακολουθεί να είναι χαμηλή. Το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 25-64 ετών στην ΕΕ αυξήθηκε μόνον οριακά το 2000 στο 8% από 7,8% το 1999 σε σύγκριση με το 6,7% το 1997. Η συμμετοχή των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας είναι περιορισμένη ενώ η πιθανότητα συμμετοχής των γυναικών και ακόμη περισσότερο των νέων είναι μεγαλύτερη.

* Πρόωρη αποχώρηση από το σχολείο: το 2000, 18,5% των ατόμων ηλικίας 18-24 ετών αποχώρησε πρόωρα από το εκπαιδευτικό σύστημα, ολοκληρώνοντας ως επί το πλείστον μόνον το χαμηλότερο επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης - σε ορισμένα κράτη μέλη το ποσοστό αυτό ανέρχεται σχεδόν στο 30% ή χειρότερα. Το ποσοστό πρόωρης αποχώρησης από το σχολείο είναι σημαντικό υψηλότερο ανάμεσα στα άτομα αρσενικού γένους και ανάμεσα στους ανέργους ή ανενεργούς.

Τα κράτη μέλη επέστησαν περισσότερο την προσοχή τους στη διά βίου μάθηση, ενεργοποιώντας μια ευρεία σειρά μέτρων, συνεχώς περισσότερο στο πλαίσιο ολοκληρωμένων στρατηγικών για έναν αυξανόμενο αριθμό κρατών μελών. Γενικά, η αρχική εκπαίδευση και κατάρτιση δεν καλύπτεται τόσο καλά όσο η μάθηση ενηλίκων αλλά τα κράτη μέλη άρχισαν τώρα να εκφράζουν την ευρύτερη ανησυχία τους σχετικά με τις βασικές δεξιότητες στα ΕΣΔ τους. Τα περισσότερα κράτη προωθούν τη βασική εκπαίδευση ενηλίκων (στοιχειώδεις γνώσεις ανάγνωσης και αριθμητικής και μερικές φορές στις ΤΠΕ και κοινωνικές γνώσεις), συμπεριλαμβανομένων και των άτυπων μορφών μάθησης. Όλα τα κράτη μέλη αποβλέπουν στο να ενθαρρύνουν περισσότερους νέους να παραμείνουν στη διαδικασία της μάθησης. Όταν τα ποσοστά πρόωρης αποχώρησης από το σχολείο είναι υψηλά, τα κράτη μέλη προωθούν ελαστικά αναλυτικά προγράμματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και "σχολεία δεύτερης ευκαιρίας". Ένα πιο ενθαρρυντικό γεγονός είναι ότι οι ανισότητες στο μορφωτικό επίπεδο στην ΕΕ μειώνονται γενικά, λόγω της ιδιαίτερης προόδου που παρατηρείται στους νέους.

Τα κράτη μέλη συχνά τονίζουν την ανάγκη να αυξήσουν τα ποσοστά συμμετοχής στη μάθηση ενηλίκων αλλά δεν προσπαθούν να καθορίσουν γενικούς στόχους για την αύξησή τους. Περισσότερη προσοχή χρειάζεται στο να εξασφαλιστεί ότι τα ΕΣΔ θα παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε στην επίτευξη των γενικών ή πιο ειδικών στόχων που καθορίστηκαν κατά τα προηγούμενα έτη. Συνεχώς περισσότερα κοινά μέτρα που έχουν ως επίκεντρο τα άτομα (π.χ. λογαριασμοί/κουπόνια μάθησης) θα συμβάλλουν στην αύξηση των ποσοστών συμμετοχής. Ωστόσο, μεγαλύτερη έμφαση στο να καταστεί η μάθηση ενηλίκων πολυποίκιλη, προσιτή και ελκυστική, καθώς και η παροχή υπηρεσιών πληροφσρησης, συμβουλών και επαγγελματικού προσανατολισμού και τα τοπικά κέντρα μάθησης, μπορούσαν να συμβάλουν στο να κινηθεί το ενδιαφέρον περισσότερων μη συμμετεχόντων στη μάθηση και να εξασφαλιστεί η πρόοδος στην περαιτέρω μάθηση. Τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν περισσότερο τη μη τυπική και άτυπη μάθηση μεταξύ άλλων μέσω της αναγνώρισης προγενέστερης μάθησης και να δώσουν προσοχή στη διάσταση της ισότητας των φύλων. Η εμπλοκή των κοινωνικών εταίρων στην πολιτική και στα μέτρα διά βίου μάθησης έχει ενισχυθεί στα περισσότερα κράτη μέλη, συνήθως σε σχέση με την πρόσβαση και τη χρηματοδότηση. Ωστόσο, υπάρχει μια συνεχής έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τις αυτόνομες πρωτοβουλίες τους, ιδίως σε επίπεδο επιχειρήσεων.

Τα περισσότερα κράτη μέλη παρέχουν στοιχεία σχετικά με μέτρα για την προώθηση των δεξιοτήτων ΤΠΕ, δίνοντας συχνά προτεραιότητα στις μειονεκτούσες ομάδες και ως τμήμα μιας εγκάρσιας πολιτικής για την ηλεκτρονική μάθηση. Πολλά κράτη μέλη δίνουν επίσης προτεραιότητα στην ανάπτυξη του περιεχομένου της ηλεκτρονικής μάθησης. Από τη συνάθροιση όλων των στοιχείων, προκύπτει ένας ευρύτερος τριών ειδών διαχωρισμός μεταξύ των πιο προηγμένων κρατών μελών (Δανία, Κάτω Χώρες, Σουηδία, Φινλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο), αυτών που έχουν δρομολογήσει σωστά διάφορα μέτρα (Bέλγιο, Iρλανδία, Γερμανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο και Αυστρία) και αυτών που πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειες (Ισπανία, Ελλάδα, Iταλία και Πορτογαλία). Όσον αφορά τους κοινούς στόχους ηλεκτρονικής μάθησης, σχεδόν όλα τα κράτη μέλη μπορούν να αναμένουν ότι θα επιτύχουν την 100% διαδικτυακή κάλυψη των σχολείων έως το τέλος του 2001. Ωστόσο, ο πιο αργός ρυθμός προόδου σε ορισμένα κράτη μέλη απαιτεί το διπλασιασμό των προσπαθειών καθώς και αυτών των ενεργειών που τονίζονται στις διαστάσεις της ηλεκτρονικής μάθησης και ηλεκτρονικής εργασίας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας eEurope 2002. Η πρόοδος που αναφέρεται σχετικά με τον εφοδιασμό όλων των δασκάλων με τις αναγκαίες δεξιότητες ΤΠΕ έως το τέλος του 2002 είναι ενθαρρυντική αλλά τα ανεπαρκή δεδομένα εμποδίζουν την αποκόμιση σταθερών συμπερασμάτων.

Η εμφανιζόμενες ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων οδηγεί σε διαφοροποιημένες πολιτικής ανταποκρίσεις

Τα περισσότερα κράτη μέλη λαμβάνουν προληπτικά μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος των στενώσεων στην αγορά εργασίας που πρόκειται να γίνουν πιο σοβαρές στο εγγύς και στο άμεσο μέλλον, βάσει του συνδυασμού των οικονομικών και δημογραφικών προβλέψεων. Ορισμένα κράτη μέλη θεωρούν αυτή την εξέλιξη ως κίνδυνο για τις επιδόσεις στον τομέα της οικονομίας και της αγοράς εργασίας άλλα και ως ευκαιρία για τη διευκόλυνση της επανένταξης ορισμένων κατηγοριών εργαζομένων στην αγορά εργασίας. Προς το παρόν, στα περισσότερα κράτη μέλη τα προβλήματα περιορίζονται σε λίγα επαγγέλματα/τομείς (π.χ. στον τομέα της ΤΠΕ, της βιομηχανίας δομικών κατασκευών, της περίθαλψης της υγείας, της εκπαίδευσης και των κοινωνικών υπηρεσιών, στους τομείς ξενοδοχείων και επισιτισμού και υψηλής τεχνικής εξειδίκευσης). Ορισμένα κράτη μέλη, ωστόσο, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια πολύ στενή αγορά εργασίας, που παρουσιάζει ελλείψεις τόσο ειδικών δεξιοτήτων όσο και γενικά εργατικού δυναμικού (σε επαγγέλματα τόσο υψηλής όσο και χαμηλής εξειδίκευσης). Εκτός από τα γενικά μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωση της ανεργίας, την αύξηση της συμμετοχής του εργατικού δυναμικού και την αύξηση της απασχολησιμότητας και των δεξιοτήτων, ορισμένες ειδικές πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν για την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων και για τη διευκόλυνση της μετάβασης στην οικονομία της γνώσης. Σ' αυτές τις πρωτοβουλίες περιλαμβάνονται η παρακολούθηση, η επαγγελματική κινητικότητα, συνταίριασμα των ατόμων με τις θέσεις εργασίας, γεωγραφική κινητικότητα και εταιρικές σχέσεις.

Tα στοιχεία σχετικά με την κινητικότητα

* Ενώ η γεωγραφική κινητικότητα ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ παραμένει σχετικά χαμηλή - με 225.000 μόνον άτομα που άλλαξαν τον τόπο κατοικίας μεταξύ δύο κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2000 - η γεωγραφική κινητικότητα ανάμεσα σε περιφέρειες και οι μετακινήσεις μεταξύ τόπου κατοικίας και εργασίας έχουν ήδη σημαντικό μέγεθος και αυξάνονται. Σχεδόν το 1,2% του πληθυσμού της ΕΕ άλλαξε κατοικία σε άλλη περιοχή εντός ενός κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 1999. Σχεδόν 600.000 άτομα εργάζονται σε μια χώρα διαφορετική από τη χώρα της κύριας κατοικίας.

* Ενώ η επαγγελματική κινητικότητα και and η εναλλαγή του προσωπικού στις θέσεις εργασίας στην ΕΕ παραμένει σαφώς χαμηλότερη από αυτή των ΗΠΑ, τουλάχιστον στην ομάδα των εργαζομένων με υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης, η κινητικότητα από μια θέση εργασίας στην άλλη έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Μεταξύ του έτους 1998 και 1999, περίπου 10% όλων των εργαζομένων με υψηλό επίπεδο εξειδίκευσης άλλαξε θέση εργασίας, με μια διακύμανση από 12% ή περισσότερο στο ΗΒ, τη Δανία, τη Φινλανδία και την Ισπανία έως κάτω του 5% στην Ιταλία.

Η διασύνδεση μεταξύ της διαδικασίας απασχόλησης και της νέας διαδικασίας κοινωνικής ένταξης χρειάζεται περισσότερη προσοχή

Μολονότι η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να καλύψουν τα μέτρα που έχουν σχέση με την αγορά εργασίας με στόχο την κοινωνική ένταξη στα ΕΣΔ για την απασχόληση, αυτό δεν είναι αρκετά εμφανές στα περισσότερα κράτη μέλη. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται στις διαφορές προσέγγισης μεταξύ των κρατών μελών: ορισμένα τονίζουν ότι η πολιτική απασχόλησης είναι το καλύτερο μέσο για την επίτευξη της κοινωνικής ένταξης, ενώ άλλα κάνουν μια σαφή διάκριση μεταξύ των δύο πολιτικών. Ορισμένα κράτη μέλη αντιλαμβάνονται (γενικά) την πολιτική αγοράς εργασίας ως ένα θεμελιώδες εργαλείο για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης. Άλλα τονίζουν τις ειδικές ανάγκες των κοινωνικά αποκλεισμένων ατόμων και το ότι οι διάφορες ομάδες στόχοι ενδέχεται να χρειάζονται κατάλληλα μέτρα, π. χ. Γαλλία, Φινλανδία, Κάτω Χώρες και Ιταλία. Η πλειονότητα των κρατών μελών θέτουν, όπως και πέρυσι, μεγαλύτερη έμφαση στην ενσωμάτωση από ότι στα μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων. Ωστόσο, ορισμένα κράτη μέλη προσπαθούν να εφαρμόσουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση. Ο αντίκτυπος του πακέτου ενεργειών για την καταπολέμηση των διακρίσεων σύμφωνα με το άρθρο 13 που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 2000 είναι εμφανής και αναφέρεται ρητώς μερικές φορές.

Όσον αφορά τις εθνοτικές μειονότητες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, μόνον το ήμισυ των κρατών μελών (Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Aυστρία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ιρλανδία) καθορίζουν εθνικούς στόχους για την αύξηση των επιπέδων απασχόλησης των ομάδων αυτών, ενώ μόνον η Δανία και οι Κάτω Χώρες καθορίζουν στόχους για τις προαναφερόμενες ομάδες.

Μια βασική συνεισφορά των ΕΣΔ στην καταπολέμηση του αποκλεισμού έχει σχέση με τα μέτρα για την προώθηση της επανένταξης των μακροχρόνια ανέργων στην αγορά εργασίας. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη αρχίσει ή αρχίζουν να εισαγάγουν προσωποποιημένες και εξατομικευμένες προσεγγίσεις παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται για την πρόληψη, ενώ άλλα αναθεωρούν τα υφιστάμενα προγράμματα και μέτρα απασχόλησης για να τα καταστήσουν πιο αποδοτικά στην παροχή υποστήριξης για την επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων. Ενώ η επανένταξη των μακροχρόνια ανέργων στην εργασία θεωρείται σπάνια ως μέσο για την επίλυση του προβλήματος των στενώσεων στην αγορά εργασίας, αποτελεί όμως ένα σημαντικό στοιχείο της γενικής στρατηγικής για την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, ιδίως σ' αυτά τα κράτη μέλη που έχουν χαμηλά επίπεδα ανεργίας και στα οποία η μακροπρόθεσμη ανεργία έχει την τάση να θίγει κυρίως ειδικές ομάδες που είναι δύσκολο να επανενταχθούν.

1.1.1.

2.2.2. Ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος

Ο άξονας αυτός παρέχει σήμερα συνθήκες που ευνοούν τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Ο στόχος του είναι η διευκόλυνση της δημιουργίας ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την εκκίνηση επιχειρήσεων, την επιχειρηματική ανάπτυξη και συνεπώς τη δημιουργία απασχόλησης. Αυτό επιδιώκεται ιδίως με τη μείωση του κόστους για τη συμμόρφωση με διοικητικές προδιαγραφές και των φορολογικών επιβαρύνσεων. Αποσκοπεί στην αποτελεσματική εκμετάλλευση του δυναμικού της κοινωνίας της γνώσης και του τομέα παροχής υπηρεσιών. Επίσης στόχος του είναι η παρότρυνση δράσης για την απασχόληση σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Στα λίγα νέα στοιχεία του τρέχοντος έτους περιλαμβάνονται η ενθάρρυνση της καταπολέμησης της αδήλωτης εργασίας, η προώθηση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης και η προώθηση της αξιολόγησης του αντίκτυπου των νέων κανονισμών στις επιχειρήσεις. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η επισκόπηση των κύριων μέτρων που αναφέρθηκαν στα ΕΣΔ του 2001.

Πίνακας 3: Σημαντικά μέτρα που λήφθηκαν στα ΕΣΔ του 2001 για την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Tα στοιχεία σχετικά με τη δημιουργία θέσεων εργασίας

* Το 2000, στους τομείς υψηλής τεχνολογίας και υψηλού επιπέδου γνώσεων δημιουργήθηκαν 1,5 εκατομμύρια καθαρών θέσεων εργασίας στην ΕΕ. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, η αύξηση της απασχόλησης γενικά συνέχισε να είναι ισχυρότερη στον τομέα παροχής υπηρεσιών και στις υψηλά εξειδικευμένες μη χειρωνακτικές επαγγελματικές ομάδες. Tο ποσοστό απασχόλησης στον τομέα παροχής υπηρεσιών συνέχισε να αυξάνεται και σχεδόν ένα εκατομμύριο νέων θέσεων εργασίας δημιουργήθηκαν στη βιομηχανία. Οι απώλειες θέσεων εργασίας συνέχισαν να σημειώνονται στον γεωργικό τομέα.

* Οι τομείς με την ισχυρότερη σήμερα αύξηση απασχόλησης σε επίπεδο ΕΕ χαρακτηρίζονται όλοι είτε από θέσεις εργασίας στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας και από υψηλά ποσοστά θέσεων εργασίας που σχετίζονται με την ΤΠΕ ("τομείς υψηλής τεχνολογίας") ή από υψηλού επιπεδου γνώσεων όπως αντικατοπτρίζεται στα υψηλά εκπαιδευτικά επίπεδα του εργατικού δυναμικού ("τομείς υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου"), ή και από τα δύο. Η αύξηση της απασχόλησης στους τομείς αυτούς επίσης συνεχίζεται, ωστόσο, για τους εργαζόμενους με χαμηλότερο επίπεδο δεξιοτήτων παραμένει στάσιμη ή ακόμη μειώνεται για την υποομάδα αυτή σε άλλους τομείς της οικονομίας.

* Ενώ η Ιρλανδία, η Φινλανδία, η Ισπανία και οι Κάτω Χώρες παρουσιάζουν ανάπτυξη στην απασχόληση σε όλους τους τομείς της οικονομίας, μολονότι είναι η ισχυρότερη ανάπτυξη παρατηρείται στους τομείς υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, σε άλλες χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία και η Σουηδία, η ανάπτυξη της απασχόλησης υπήρξε θετική μόνον στους τομείς ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ υπήρξε μάλλον αρνητική στους άλλους τομείς.

* Αυτό αποτελεί περαιτέρω απόδειξη ότι η δυναμική της απασχόλησης στους τομείς υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου συμβάλλει αποφασιστικά στη συνολική δυναμική απασχόλησης των ευρωπαϊκών αγορών εργασίας.

Χρήση των νέων τεχνολογιών για τη μείωση των επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις

Πολλά κράτη μέλη αναφέρουν ότι η χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων για την απ' ευθείας καταχώρηση και την παροχή πληροφοριών είναι ένας συνηθισμένος τρόπος για να απλουστευθεί περισσότερο η συμμόρφωση με τις τυπικές διαδικασίες. Ωστόσο, η απ' ευθείας διάθεση εγγράφων και πληροφοριών δεν αποτελεί καθαυτού απλοποίηση και πρέπει να συμπληρωθεί με μια σαφή στρατηγική για την απλοποίηση των διαφόρων διαδικασιών που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στις επαφές με τις κυβερνήσεις (όπως για τη διαβίβαση πληροφοριών εντός των διαφόρων αλλαγών των κυβερνήσεων, απλούστερα έντυπα), και των κανονισμών στους οποίους βασίζονται. Σημεία ενιαίας εξυπηρέτησης (""one-stop-shops") αποδεικνύονται πολύ χρήσιμα για την παροχή καλύτερων πληροφοριών, βοήθειας και συμβουλών στο στάδιο πριν από την εκκίνηση των επιχειρήσεων.

Η Αυστρία, Γερμανία, Ισπανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Σουηδία, Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν καταβάλλει σημαντικές προσπάθειες για να εξασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις (και ιδίως οι μικρές εταιρείες) ενσωματώνουν τις ΤΠΕ στις καθημερινές τους λειτουργίες και ότι ενθαρρύνουν τον ευρύτερο ιστό της οικονομίας να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης.

Aτελής προσέγγιση στη διευκόλυνση της πρόσληψης νέου προσωπικού

Η απροθυμία των κρατών μελών να απλοποιήσουν τους κανόνες για την πρόσληψη νέου προσωπικού αποτελεί εμπόδιο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας, το οποίο δεν αντισταθμίζεται πλήρως από τις προσπάθειες που παρουσιάζονται στα σχέδια για τη χαλάρωση των διατάξεων κοινωνικής ασφάλισης ή φορολογίας. Πράγματι, εάν χαμηλωθεί το κόστος του προσωπικού για μικρές επιχειρήσεις θα ενισχυθεί η προθυμία των μη μισθωτών να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας, η απλοποίηση των κανόνων για την πρόσληψη νέου προσωπικού θα επιτρέψει μια μικρή επιχείρηση να μεγαλώσει πιο γρήγορα και να δημιουργήσει απασχόληση σε ιδιαίτερα κρίσιμους τομείς.

Πρόοδος στη δημιουργία επιχειρηματικής κουλτούρας

Τα κράτη μέλη δίνουν την εντύπωση ότι δίνουν γνήσια προτεραιότητα στις πρωτοβουλίες για τη διδασκαλία του επιχειρηματικού πνεύματος. Δεν υπάρχει συνολικά απόδειξη σχετικά με τον αντίκτυπο αυτών των μέτρων στην εικόνα της μη μισθωτής απασχόλησης η οποία, εκτός από ορισμένα επαγγέλματα, παραμένει αρνητική σε μεγάλο βαθμό. Συνεπώς οι τάσεις μη μισθωτής απασχόλησης παραμένουν μάλλον στατικές, ενώ θα μπορούσε να αναμένεται μια σημαντική γενική αύξηση της μη μισθωτής απασχόλησης ιδιαίτερα στον τομέα παροχής υπηρεσιών. Εκτός από την κατάρτιση για την ανάπτυξη του επιχειρηματικού πνεύματος, διαβήματα για την αύξηση της κοινωνικής αναγνώρισης των επιχειρηματιών είναι λιγότερο εμφανή ή ανύπαρκτα. Η αναγνώριση αυτού του είδους μπορεί να συνεπάγεται περισσότερα βραβεία για επιτυχημένους επιχειρηματίες και συνεπώς μεγαλύτερη εμπλοκή των νέων σε τέτοιου είδους δραστηριότητες.

Ενώ τα κράτη μέλη έχουν λάβει ορισμένα μέτρα για την προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος των γυναικών, συγκεκριμένα δεδομένα για τον αντίκτυπό τους δεν υπάρχουν ακόμη.

Τα στοιχεία σχετικά με τις ΜΜΕ και τη μη μισθωτή απασχόληση

* Tο ποσοστό απασχόλησης στις επιχειρήσεις με λιγότερο από 50 εργαζόμενους υπήρξε σταθερό κατά τα λίγα τελευταία έτη με περίπου 27%;

* Το μέσο ποσοστό της μη μισθωτής απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε από 14,7% στο 14,1% συνολικά μεταξύ των ετών 1998 και 2000;

* Η μη μισθωτή απασχόληση είναι δύο φορές πιο υψηλή στους άνδρες σε σύγκριση με στις γυναίκες, με ποσοστό 17,9% και 9% αντιστοίχως το 2000.

Καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας

Ο αγώνας κατά της αδήλωτης εργασίας μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες για θέσεις εργασίας με υψηλότερη ποιότητα και πιο υγιή ανταγωνισμό ανάμεσα στις επιχειρήσεις. Αυτό το θέμα δημιουργεί τεράστιες ανησυχίες και υπάρχει μια πολλά υποσχόμενη δέσμευση στα ΕΣΔ των έντεκα κρατών μελών (Aυστρία, Bέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο). Τα περισσότερα από αυτά επικεντρώνονται σε απλοποιημένες διαδικασίες για τη δήλωση νέων θέσεων εργασίας, περισσότερες επιθεωρήσεις και κυρώσεις για παραβάτες. Άλλα ενισχύουν τις προσπάθειες των εφορειών για την πρόληψη της έκθεσης των επιχειρήσεων σε βλαβερό ανταγωνισμό από αυτούς που χρησιμοποιούν παράνομα εργαζόμενους. Ένα κράτος μέλος αντιδρά πιο αυστηρά αρνούμενο τη χορήγηση παροχών και την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων σε επιχειρήσεις που έχουν διωχθεί δικαστικώς για αδήλωτη εργασία. Είναι μάλλον νωρίς να αναμένεται η αναφορά αποτελεσμάτων από όλες τις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί.

Περισσότερη έμφαση στην περιφερειακή και τοπική ανάπτυξη

Η γεωγραφική διάσταση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση αναπτύχθηκε σημαντικά. Παρατηρείται ενισχυμένη διαπεριφερειακή συνεργασία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στοιχεία από την ανοικτή μέθοδο συντονισμού χρησιμοποιήθηκαν στις σχέσεις μεταξύ εθνικών και περιφερειακών αρχών. διαπιστώνεται επίσης περισσότερος "επαγγελματισμός" της περιφερειακής-τοπικής διοίκησης. Οι μορφές συνεργασίας παρουσιάζουν αρκετά μεγάλη ποικιλία ανάλογα με τα διάφορα θεσμικά πλαίσια. Γενικά, η γεωγραφική διάσταση εξακολουθεί να αφορά πιο πολύ το περιφερειακό επίπεδο, όπου η πρόοδος είναι περισσότερο εμφανής, αλλά και το τοπικό επίπεδο αναπτύσσεται επίσης θετικά. Οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης αναπτύσσουν σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό μια διαφοροποιημένη γεωγραφική διάσταση των δραστηριοτήτων και συμμετέχουν ενεργά σε τοπικές και περιφερειακές συμπράξεις. Προκειμένου να καλυφθούν καλύτερα οι ιδιαίτερες ανάγκες των τοπικών και περιφερειακών αγορών εργασίας, οι δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης λειτούργησαν περισσότερο ευέλικτα σε ό,τι αφορά την παροχή υπηρεσιών και την υλοποίηση ενεργών πολιτικών προγραμμάτων για την αγορά εργασίας. Η ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας είναι ακόμη αργή αλλά επιταχύνθηκε από το 1999 και μετά τα περισσότερα κράτη μέλη παρέχουν ειδική υποστήριξη σε ό,τι αφορά την παροχή συμβουλών ή τη χρηματοδότηση. Ιδιαίτερα σημαντικά βήματα έγιναν ως προς την ίση μεταχείριση οργανώσεων που ανήκουν στην κοινωνική οικονομία και άλλων επιχειρήσεων, σε ό,τι αφορά π.χ. τη φορολογία ή την πρόσβαση στα χρηματοδοτικά μέσα της οικονομικής πολιτικής.

Σχετική πρόοδος στη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας, ιδίως για το χαμηλόμισθο / με μικρή ειδίκευση εργατικό δυναμικό

Τα στοιχεία σχετικά με τη συνολική φορολογία και τη φορολογία της εργασίας

* Το συνολικό φορολογικό βάρος [13] αυξήθηκε από 42,4 σε 43,3% την περίοδο 1996-1999 με τάσεις σταθεροποίησης το 2000 (43,1%). Σε αρκετά κράτη μέλη συμπεριλαμβανομένου του Βελγίου, της Δανίας, της Γαλλίας, του Λουξεμβούργου, των Κάτω Χωρών, της Φινλανδίας και της Σουηδίας το συνολικό ποσοστό της φορολογικής επιβάρυνσης ως ποσοστό του ΑΕγχΠ είναι ακόμη υψηλό και υπερβαίνει το 45%.(βλέπε διάγραμμα 4).

[13] Μετρήθηκε ως ποσοστό του ΑΕγχΠ

* Η φορολογική επιβάρυνση της εργασίας [14] στην ΕΕ μειώθηκε κατά 0,8% την περίοδο 1996-2000 και έφθασε το 40,6% αλλά συνεχίζει να είναι υψηλή σε αρκετά κράτη μέλη. Οι μειώσεις των φόρων για το χαμηλόμισθο εργατικό δυναμικό ήταν ουσιαστικότερες. Τέτοιες μειώσεις παρατηρούνται σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη (εκτός του Λουξεμβούργου και των Κάτω Χωρών): υπερβαίνοντας κατά μέσο όρο τις 2 ποσοστιαίες μονάδες στην περίοδο 1996-2000 για ένα μόνο πρόσωπο που κερδίζει το 50% ή το 67% των μέσων αποδοχών, μειώνονται στο 35,2% και 39,2% αντίστοιχα το 2000 [15].

[14] Υποδεικνύει τη μέση πραγματική φορολογική επιβάρυνση στο εισόδημα που προέρχεται από εργασία και υπολογίζεται ως ποσοστό της συνολικής αντιστάθμισης που χορηγείται στους εργαζομένους συν τους φόρους μισθωτών υπηρεσιών

[15] Δεδομένα που βασίζονται στους φορολογικούς δείκτες που δημιουργήθηκαν για υποτιθέμενα νοικοκυριά

Οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις τα τρία τελευταία χρόνια διαφέρουν από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, τόσο σε ό,τι αφορά το εύρος τους όσο και το βάθος. Τα περισσότερα κράτη μέλη αποβλέπουν στη μείωση του συνολικού φορολογικού βάρους κυρίως μέσω μειώσεων της έμμεσης φορολογίας του ατομικού και εταιρικού εισοδήματος ή των φόρων επί του κεφαλαίου ώστε να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και να προαχθεί η οικονομική μεγέθυνση και απασχόληση, παρ' όλο που μόνο τέσσερα κράτη μέλη (Αυστρία, Φινλανδία, Γερμανία, Κάτω Χώρες) έθεσαν εθνικούς στόχους για τη μείωση του φορολογικού βάρους.

Διάγραμμα 4: Ποσοστό συνολικών φορολογικών εσόδων (% του ΑΕγχΠ)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπηρεσίες της ΓΔ TAXUD της Επιτροπής .

Όλο και περισσότερα κράτη μέλη καταβάλλουν μεγάλες προσπάθειες για την επίτευξη του στόχου μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας. Από τις αντιδράσεις στις συστάσεις που απευθύνθηκαν στα 2/3 των κρατών μελών πέρυσι φάνηκε κάποια πρόοδος, η οποία ποικίλλει μεταξύ των κρατών μελών, σε ό,τι αφορά τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της μισθωτής εργασίας. Το διάγραμμα 5 δείχνει ότι η πρόοδος είναι ουσιαστικότερη για το χαμηλόμισθο εργατικό δυναμικό(καλά παραδείγματα είναι το Βέλγιο, η Γαλλία, Ιρλανδία και Ιταλία). Οι προσπάθειες πρέπει να συνεχισθούν ώστε να επιτευχθούν καλύτερα αποτελέσματα. Ωστόσο, κανένα κράτος μέλος δεν έχει θέσει ποσοτικό στόχο [16] για τη μείωση, όπως επιτάσσουν οι κατευθυντήριες γραμμές. Μια σταδιακή μείωση της φορολογίας της μισθωτής εργασίας είναι εμφανέστερη για το χαμηλόμισθο / με μικρή ειδίκευση εργατικό δυναμικό. Η σημαντικότερη συνιστώσα του φορολογικού βάρους παραμένουν οι εισφορές της κοινωνικής ασφάλισης και άλλες επιβαρύνσεις (π.χ. φόροι μισθωτών υπηρεσιών που καταβάλλουν οι εργοδότες), που ανέρχονται κατά μέσο όρο σε πάνω από το ήμισυ αυτών των φόρων. Σε ορισμένα κράτη μέλη η μείωση της φορολογίας της μισθωτής εργασίας συνοδεύεται από μεταρρυθμίσεις της φορολογίας υπέρ του περιβάλλοντος ενώ, είναι περιορισμένα τα φορολογικά κίνητρα για άτομα και επιχειρήσεις με σκοπό την αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό.

[16] Εντούτοις η Γερμανία θέτει ένα μερικό στόχο για τη μείωση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης σε 40% των ακαθάριστων αποδοχών (σήμερα εκτιμάται ότι ανέρχονται στο 41% περίπου).

Διάγραμμα 5: Μέσος φορολογικός συντελεστής για χαμηλόμισθο εργαζόμενο που κερδίζει το κύριο εισόδημα της οικογένειας [17]

[17] Ο μέσος όρος της ΕΕ είναι ο σταθμισμένος μέσος όρος (που σταθμίζεται από τον αριθμό των εργαζομένων στον τομέα βιομηχανικών κατασκευών σε κάθε κράτος μέλος)

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Υπηρεσίες της ΓΔ TAXUD της Επιτροπής, βάσει της βάσης δεδομένων του ΟΟΣΑ.

2.2.3. Προσαρμοστικότητα

Στο πλαίσιο του άξονα "προσαρμοστικότητα" οι κοινωνικοί εταίροι και οι κυβερνήσεις καλούνται να βελτιώσουν, μέσω της προσέγγισης των συμπράξεων, το επίπεδο και την ποιότητα της απασχόλησης και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας ώστε να διευκολυνθεί η δημιουργία θέσεων εργασίας. Οι προσπάθειες επικεντρώνονται στον προσδιορισμό μιας υγιούς ισορροπίας μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας, η οποία απαιτείται για τη συμφιλίωση των αναγκών εργαζομένων και επιχειρήσεων. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 2001 εισήγαν μερικές νέες πτυχές για την κοινωνία της πληροφορίας που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2003. επιπλέον οι κοινωνικοί εταίροι έχουν κληθεί να υποβάλουν ετήσια έκθεση για τις δικές τους δραστηριότητες.

Μεγάλη έμφαση σε θέματα που αφορούν το χρόνο εργασίας ...

Οι πολιτικές είναι ακόμα σε μεγάλο βαθμό επικεντρωμένες σε ζητήματα του χρόνου εργασίας. Τόσο οι κυβερνήσεις όσο και οι κοινωνικοί εταίροι δίνουν σαφώς προτεραιότητα σε αυτή την πτυχή των εργασιακών μεταρρυθμίσεων. Αλλά η προϋπάρχουσα τάση να εστιάζεται το ενδιαφέρον στη μείωση του χρόνου εργασίας, συμπληρώνεται σε μεγάλο βαθμό από ρυθμίσεις που καθιστούν δυνατή την ευελιξία. Οι περισσότερες καινοτομίες που σημειώθηκαν αφορούν την υλοποίηση περισσότερο ευέλικτων συστημάτων του χρόνου εργασίας. Οι πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα αυτό επικεντρώνονται σε δύο πτυχές: διάρκεια και ευελιξία π.χ. με την επέκταση των περιόδων αναφοράς ή με την εισαγωγή μακροχρόνιων "λογαριασμών" εργασιακού χρόνου. Η εργασία μερικής απασχόλησης, η σημαντικότερη μορφή ευέλικτης εργασίας στην ΕΕ, απετέλεσε το αντικείμενο νομοθεσίας ή / και συμφωνιών.

Διάγραμμα 6: Ποσοστό της εργασίας μερικής απασχόλησης στο σύνολο της απασχόλησης, 1995-2000

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της Eurostat

...και τις ευέλικτες μορφές εργασίας

Υπάρχει μια γενικότερη τάση για νέες και ευέλικτες μορφές εργασίας διευκολύνοντας την εισαγωγή και τη χρήση των εργασιακών συμβάσεων ορισμένου χρόνου, της προσωρινής εργασίας και της μερικής απασχόλησης (βλέπε το ανωτέρω διάγραμμα) μέσα από τις συλλογικές συμβάσεις. Οι κυβερνήσεις, συχνά συνεργαζόμενες με τους κοινωνικούς εταίρους, αντιδρούν επίσης στην τάση αυτή και αναπτύσσουν -ή προσαρμόζουν- αναλόγως το νομικό τους πλαίσιο. Η προσωρινή εργασία μέσω πρακτορείων διέπεται τώρα από κανονιστικές ρυθμίσεις σε όλα τα κράτη μέλη, μέσω νομοθεσίας η οποία εφαρμόζεται συνήθως με συμφωνίες των κοινωνικών εταίρων. Το ίδιο ισχύει και για τις περισσότερες πρωτοβουλίες που αφορούν τις εργασιακές συμβάσεις ορισμένου χρόνου. ο αριθμός τους αυξάνεται σε επίπεδα ΕΕ αλλά η κατάσταση ανάμεσα στα κράτη μέλη διαφέρει σημαντικά. Μόνο σε λίγα κράτη μέλη (Αυστρία, Δανία, Ιρλανδία, Γερμανία και Σουηδία) απετέλεσε η τηλεργασία το αντικείμενο συγκεκριμένων ενεργειών ή συλλογικών συμβάσεων.

Η ευελιξία της εργασίας και του χρόνου εργασίας

* Η μη κανονική απασχόληση [18] συνηθίζεται όλο και πιο πολύ και αντιστοιχεί σήμερα στο 29,8% όλων των συμβάσεων (αύξηση από 29,0% το 1999). τα μεγαλύτερα ποσοστά παρατηρούνται στις Κάτω Χώρες (54,3%), τη Σουηδία (35,5%), την Ισπανία (33,7%) και τη Γαλλία (32,2%), ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ελλάδα (12,3%), στο Λουξεμβούργο (14,4%), στην Ιταλία (16,1%) και στην Αυστρία (23,8%). ο αριθμός των ατόμων που απασχολούνται προσωρινά με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου παρέμεινε σταθερά κάτω από το 3%.

[18] Η μη κανονική απασχόληση περιλαμβάνει τη μερική απασχόληση (βάσει αυτοαξιολόγησης) και την απασχόληση ορισμένου χρόνου (η οποία εξ ορισμού περιλαμβάνει την εποχιακή εργασία, την προσωρινή εργασία μέσω πρακτορείων και την περιστασιακή εργασία).

* Στα περισσότερα κράτη μέλη η μερική απασχόληση είναι η πλέον συνηθισμένη μορφή μη κανονικής εργασίας, με εξαίρεση τη Φινλανδία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία όπου κυριαρχεί η απασχόληση ορισμένου χρόνου.

* Τα τελευταία 5 χρόνια η αναλογία των θέσεων εργασίας μερικής απασχόλησης στο συνολικό ποσοστό απασχόληση αυξήθηκε σταθερά και έφθασε το 18%. Ωστόσο, για τρίτο συνεχές έτος δημιουργήθηκαν περισσότερες θέσεις πλήρους απασχόλησης (πάνω από 2 εκατ.) από ό,τι θέσεις μερικής απασχόλησης (περίπου 1 εκατ.). Οι θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης ανήλθαν σχεδόν στο 70% όλων των καθαρών θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν έναντι μόνο 54% το 1998 και 60% το 1999. Το 1/3 όλων των απασχολούμενων γυναικών και το 6% όλων των απασχολούμενων ανδρών κατέχουν θέσεις εργασίας προσωρινής απασχόλησης.

* Ο μέσος εβδομαδιαίος αριθμός δεδουλευμένων ωρών παρέμεινε σταθερός μεταξύ 1995 (36,6 ώρες) και 1999 (36,5) αλλά μειώθηκε στις 36,2 ώρες το 2000. Η διαφορά μεταξύ των εβδομαδιαίων ωρών εργασίας για άνδρες και γυναίκες παρέμεινε σταθερή στις 7,7ώρες.

Περιορισμένη προσέγγιση για την οργάνωση της εργασίας και μικρή έμφαση στην ποιότητα της εργασίας...

Ως αποτέλεσμα ίσως της επικέντρωσης σε θέματα εργασιακού χρόνου και σε νομικά ζητήματα (ιδίως με σκοπό περισσότερο ευέλικτα είδη εργασιακών συμβάσεων), δεν δόθηκε μεγάλη προσοχή σε άλλες πτυχές της οργάνωσης της εργασίας, π.χ. δεν καλύπτονται συστηματικά από τα ΕΣΔ η σχέση μεταξύ της εισαγωγής νέων τεχνολογιών και της ανάγκης προσαρμογής της οργάνωσης μιας επιχείρησης, οι νέες τεχνικές διαχείρισης, η συλλογική εργασία, η εξασθένιση των ιεραρχιών, η μεγαλύτερη ανάμειξη των εργαζομένων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων ή συμμετοχής τους στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων κλπ..

Επιπλέον λίγες πρωτοβουλίες σχετικά ειδικότερα με το στόχο της βελτίωσης της ποιότητας της απασχόλησης εισήχθησαν φέτος στον άξονα "προσαρμοστικότητα".

...εξαιρουμένης της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία

Στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στο χώρο εργασίας πολλά κράτη μέλη (η Αυστρία, η Δανία, η Ιρλανδία και η Ισπανία) ανέπτυξαν νέες προσεγγίσεις προκειμένου να εξασφαλίσουν την καλύτερη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και να προωθήσουν μέτρα για τη μείωση των επαγγελματικών ατυχημάτων και ασθενειών. Το κατ' εξοχήν μέσο για την προσέγγιση αυτή είναι η επέκταση των μηχανισμών επαγγελματικού προσανατολισμού. Οι προσπάθειες αυτές αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας, ένα ζήτημα που διαφορετικά δεν έλαβε ιδιαίτερη προσοχή στον άξονα "προσαρμοστικότητα". Σε ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. τη Δανία, τις Κάτω Χώρες και την Πορτογαλία) οι κοινωνικοί εταίροι διαφοροποιούνται άμεσα ή έμμεσα στα όργανα που είναι αρμόδια για την ανάπτυξη, την υλοποίηση και την παρακολούθηση των κανονισμών σε εθνικό, περιφερειακό και επιχειρησιακό επίπεδο.

Δεν αντιμετωπίστηκαν ικανοποιητικά οι προκλήσεις για την κατάρτιση και τη διά βίου μάθηση

Η δέσμευση των κοινωνικών εταίρων σε ό,τι αφορά τη διά βίου μάθηση έχει αυξηθεί. Παρά το γεγονός ότι τα κράτη μέλη αναφέρουν τις διαβουλεύσεις με τους κοινωνικούς εταίρους ή τη συμμετοχή αυτών στη χάραξη στρατηγικών για τη διά βίου μάθηση, τα ποιοτικά δεδομένα που παρέχονται στα ΕΣΔ και οι εκτιμήσεις των κοινωνικών εταίρων για τις δικές τους δραστηριότητες δεν επαρκούν για τη διατύπωση γενικών συμπερασμάτων σε ό,τι αφορά το εύρος και τον βαθμό αυτής της συμμετοχής, ιδίως στη φάση της υλοποίησης. Οι κοινωνικοί εταίροι τόνισαν ωστόσο ότι η δέσμευση τους μέσα από συλλογικές συμβάσεις ή άλλες από κοινού πρωτοβουλίες αυξήθηκαν από πέρυσι. Όσον αφορά την προαγωγή της κατάρτισης στις ΜΜΕ, δίνονται μόνο πενιχρά στοιχεία. Οι περισσότερες ενέργειες βασίζονται σε συμφωνίες και σε κοινές ή τριμερείς πρωτοβουλίες και επικεντρώνονται στην ατομική πρόσβαση των εργαζομένων στην κατάρτιση, στα ταμεία κατάρτισης και στην κατάρτιση ομάδων που διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο. Τολμηρές πρωτοβουλίες συνδέουν τον χρόνο εργασίας με την κατάρτιση μέσω εργαλείων όπως οι μακροχρόνιοι "λογαριασμοί" εργασιακού χρόνου. Ο στόχος να δοθεί σε κάθε εργαζόμενο η δυνατότητα να αποκτήσει έως το 2003 εφόδια για την κοινωνία της πληροφορίας δεν εθίγη σχεδόν καθόλου στα ΕΣΔ το 2001.

Οι κοινωνικοί εταίροι συμμετέχουν περισσότερο αλλά η συμβολή τους δεν είναι ακόμα εμφανής και συγκεκριμένοι

Γενικά -και σε συμφωνία με αρκετές από τις περσινές συστάσεις για την απασχόληση- η ανάμειξη των κοινωνικών εταίρων στη χάραξη και υλοποίηση των εθνικών στρατηγικών για την απασχόληση βελτιώθηκε σαφώς. Ωστόσο, η προβολή της συμβολής τους δεν είναι ακόμη ικανοποιητική. Οι κοινωνικοί εταίροι δεν αξιοποίησαν την ευκαιρία που τους δόθηκε στην κατευθυντήρια γραμμή 13 σύμφωνα με την οποία καλούνται να αναφέρουν κάθε χρόνο την πρόοδο σε θέματα εκσυγχρονισμού της οργάνωσης της εργασίας. Τέτοιου είδους διαδικασία δεν δρομολογήθηκε σε κανένα από τα κράτη μέλη.

2.2.4. Ίσες ευκαιρίες

Σκοπός του άξονα αυτού είναι να ενισχυθούν οι πολιτικές για τις ίσες ευκαιρίες γυναικών και ανδρών στη αγορά εργασίας προκειμένου να ενισχυθεί ο αντίκτυπος της πολιτικής στους άλλους τρεις άξονες. Αυτό επιδιώκεται με την προσέγγιση ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου και στους τέσσερις άξονες, με τη μείωση των διαφορών μεταξύ των φύλων (σε ό,τι αφορά την ανεργία, την απασχόληση, το διαχωρισμό της αγοράς εργασίας λόγω φύλου και τις αμοιβές) και με πολιτικές που προσανατολίζονται στο συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Νέα στοιχεία στον τέταρτο άξονα φέτος αφορούν την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου, συγκεκριμένα: πρέπει να αναπτυχθούν συστήματα διαβούλευσης με τους φορείς που είναι αρμόδιοι για θέματα ισότητας των φύλων, να εφαρμοστούν διαδικασίες για την αξιολόγηση του αντίκτυπου και να καταρτιστούν δείκτες για την ισότητα των φύλων για κάθε κατευθυντήρια γραμμή. Επιπλέον η πρόσβαση των γυναικών στη διά βίου μάθηση και η κατάρτιση στις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας πρέπει να διευκολύνεται και να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθορισμού εθνικών στόχων για το ποσοστό γυναικείας απασχόλησης και τη δημιουργία υπηρεσιών μέριμνας για τα παιδιά και άλλα εξαρτωμένα πρόσωπα.

Η ισότητα των φύλων είναι ασθενής συνιστώσα στο συνδυασμό πολιτικών

Ενώ τα προηγούμενα χρόνια διαπιστώθηκε μια θετική τάση στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη αντιμετώπιζαν τα ζητήματα των φύλων, το 2001 δόθηκε λιγότερη έμφαση στον άξονα "Ίσες ευκαιρίες", ιδίως σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Αυτό ισχύει ειδικότερα για εκείνα τα κράτη μέλη όπου ο τομέας της ισότητας των φύλων ήταν ιδιαίτερα αδύναμος και η πρόκληση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας είναι μεγαλύτερη. Είναι απολύτως απαραίτητη μια επανεξισορρόπηση των πολιτικών ώστε να ενθαρρυνθεί δραστικά η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, όχι μόνο σε ό,τι αφορά την είσοδό τους σε αυτή, αλλά και στα μέσα της σταδιοδρομίας, ώστε να μπορέσουν οι γυναίκες να παραμείνουν στην αγορά εργασίας το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Θεμελιώδη σημασία από την άποψη αυτή έχουν τα ζητήματα της ίσης αμοιβής, των κατάλληλων υποδομών παιδικής μέριμνας σε συνδυασμό με τον συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και η διά βίου μάθηση. Οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για τη βελτίωση των ίσων ευκαιριών.

Άνιση η ανταπόκριση στις συστάσεις για την ισότητα των φύλων

Τα ΕΣΔ για το 2001 αποτελούν τη δεύτερη ευκαιρία για τα κράτη μέλη, ανάλογα με την περίπτωση, προκειμένου αυτά να ανταποκριθούν στις συστάσεις του Συμβουλίου για πολιτικές στον τομέα της ισότητας των φύλων. Οι απαντήσεις ήταν άνισες. Η Ιρλανδία, η Δανία, η Φινλανδία, η Σουηδία και το ΗΒ δρομολόγησαν μερικές ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες. Ωστόσο καθόσον μερικές από αυτές βρίσκονται ακόμα στο πρώιμο στάδιο της υλοποίησης, τα αποτελέσματα πρέπει να παρακολουθούνται με προσοχή και η αξιολόγηση του αντίκτυπου της πολιτικής είναι πρόωρη. Η Γερμανία, η Αυστρία, η Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο ανταποκρίθηκαν μόνο μερικώς στο αίτημα. Η Ιταλία, η Ισπανία και η Ελλάδα προχώρησαν σε ορισμένες ενέργειες αλλά δεδομένου ότι ήταν δύσκολο το σημείο αφετηρίας τους και η έκταση των προκλήσεων, οι πολιτικές πρέπει να ενισχυθούν.

Αύξηση της συμμετοχής των γυναικών - ολιγάριθμοι στόχοι

Τα στοιχεία σχετικά με το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ των φύλων σε ό,τι αφορά την απασχόληση και την ανεργία

* Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, οι γυναίκες ήταν αυτές που ωφελήθηκαν κυρίως από τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ως αποτέλεσμα το 2000 η ψαλίδα μεταξύ των φύλων στον τομέα της απασχόλησης στην ΕΕ μειώθηκε ελαφρά σε 18,5 ποσοστιαίες μονάδες. Ωστόσο υπάρχουν διαφορές μεταξύ των χωρών με τη Σουηδία στο ένα άκρο (3,8 μονάδες), και την Ελλάδα και την Ισπανία στο άλλο άκρο (περίπου 30 μονάδες). Το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ των φύλων σε ό,τι αφορά το ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης στην ΕΕ το 2000 είναι 25,7 ποσοστιαίες μονάδες.

* Από τις 1,6 εκατ. θέσεις εργασίας και πλέον που κατέλαβαν οι γυναίκες το 2000 οι περισσότερες ήταν θέσεις μερικής απασχόλησης. Την περίοδο 1995-2000, η αναλογία των θέσεων μερικής απασχόλησης στη συνολική απασχόληση αυξήθηκε σε 18%, καλύπτοντας το 1/3 όλων των απασχολουμένων γυναικών και το 6% όλων των απασχολούμενων ανδρών.

* Τα ποσοστά ανεργίας μειώθηκαν και για τους άνδρες και για τις γυναίκες το 2000, με αποτέλεσμα το μέσο ποσοστό της γυναικείας ανεργίας στην ΕΕ να είναι μικρότερο του 10%. Ωστόσο με μέση ανεργία των ανδρών στην ΕΕ στο 7% σήμερα, η ψαλίδα των φύλων στον τομέα της ανεργίας, μειώθηκε μόνο κατά 0,2 σε 2,7 ποσοστιαίες μονάδες. Η Ισπανία εξακολουθεί να έχει τη μεγαλύτερη ψαλίδα μεταξύ των φύλων ως προς την ανεργία στην ΕΕ. Άλλες χώρες που εμφανίζουν μεγάλο άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ ανδρών και γυναικών σε ό,τι αφορά τα ποσοστά ανεργίας είναι η Ελλάδα, η Ιταλία, η Γαλλία και το Βέλγιο.

Η επίτευξη του στόχου της πλήρους απασχόλησης σε μακροπρόθεσμο επίπεδο που τέθηκε στη σύνοδο κορυφής στη Λισσαβώνα εξαρτάται από την περαιτέρω ενσωμάτωση των γυναικών στην αγορά εργασίας. Παρόλο που τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών αυξήθηκαν από το 1999, υφίσταται ακόμα σημαντική ψαλίδα μεταξύ των φύλων πάνω από 18 ποσοστιαίες μονάδες. Τα μέτρα για την προώθηση της ισότητας των φύλων είναι πολλά αλλά πρόκειται κυρίως για μεμονωμένα μέτρα που δεν έχουν ισχυρό αντίκτυπο στη συνολική κατάσταση. Οι περισσότερες πρωτοβουλίες αφορούν τη διευκόλυνση της επανένταξης των άνεργων και ανενεργών γυναικών στην αγορά εργασίας, την αύξηση των ευκαιριών για κατάρτιση και εκπαίδευση, την επανεξέταση των συστημάτων φόρων και παροχών και μέτρα για το συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Οι κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση για το 2001 ζητούσαν από τα κράτη μέλη να εξετάσουν τη δυνατότητα καθορισμού στόχων για την αύξηση της απασχόλησης των γυναικών αλλά, με εξαίρεση τη Γαλλία, την Πορτογαλία και τις Κάτω Χώρες, τα κράτη μέλη δεν έθεσαν τέτοιους εθνικούς στόχους. Πρέπει να σημειωθεί ειδικότερα ότι οι χώρες με χαμηλά ποσοστά απασχόλησης των γυναικών δεν έθεσαν εθνικούς στόχους και εισήγαγαν μόνο περιορισμένα μέτρα για τη βελτίωση της τρέχουσας κατάστασης της απασχόλησης των γυναικών (Ιταλία, Ισπανία και Ελλάδα).

Πρόοδος σε ό,τι αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου αλλά έλλειψη συνεκτικής προσέγγισης

Σημειώθηκε κάποια πρόοδος σε ό,τι αφορά την υλοποίηση της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου στους μηχανισμούς συνεργασίας και στα μέσα αξιολόγησης αντίκτυπου αλλά απουσιάζει ακόμη μια συνεκτική προσέγγιση στα περισσότερα κράτη μέλη [19] . Γενικά τα κράτη μέλη δεν πραγματοποίησαν αξιολόγηση του αντίκτυπου για κάθε κατευθυντήρια γραμμή και δεν ανέπτυξαν τους κατάλληλους δείκτες για τη μέτρηση της προόδου. Ωστόσο οι χώρες που πρόσφατα ενστερνίσθηκαν το στόχο της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου συνεχίζουν να σημειώνουν πρόοδο, π.χ. επεκτείνοντας πολιτικές σε περιφερειακό επίπεδο και εισάγοντας μέτρα που αφορούν την κατάρτιση σε θέματα ισότητας των φύλων για το προσωπικό της δημόσιας διοίκησης (π.χ. η Γαλλία και η Ιρλανδία). Οι σκανδιναβικές χώρες επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους σε ό,τι αφορά την ενσωμάτωση της διάστασης της ισότητας των φύλων. Από την άλλη πλευρά ορισμένες χώρες στις οποίες απευθύνθηκε σύσταση για την ανάγκη προώθησης της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου ή της συνέχισης των προσπαθειών στον τομέα αυτό (Ελλάδα, Γερμανία, Ισπανία και Λουξεμβούργο) δεν προέβησαν σε αποφασιστικές ενέργειες για τη βελτίωση της κατάστασης.

[19] Ο όρος συνεκτικός αφορά εδώ μέτρα που καλύπτουν συστήματα διαβούλευσης με τους φορείς που είναι αρμόδιοι για ζητήματα ισότητας των φύλων, συμπεριλαμβανομένου του περιφερειακού επιπέδου, διαδικασίες αξιολόγησης του αντίκτυπου στα φύλα για τη νέα νομοθεσία, κατάρτιση δεικτών και παροχή στατιστικών δεδομένων, αύξηση της ευαισθητοποίησης με την ενημέρωση, την κατάρτιση την πραγματοποίηση μελετών και άλλες καινοτομικές προσεγγίσεις.

Οι στόχοι σχετικά με την ισότητα των φύλων δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί ικανοποιητικά στις πολιτικές για την απασχόληση στο πλαίσιο των τριών άλλων αξόνων. Λίγη προσοχή δόθηκε στα ζητήματα ισότητας των φύλων στο πλαίσιο των πολιτικών που αποβλέπουν στη βελτίωση των δεξιοτήτων στον τομέα των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας και στην επίτευξη μιας κοινωνίας βασισμένης στη γνώση. Πολύ λίγες είναι οι πρωτοβουλίες για τη μείωση του αρνητικού αντίκτυπου των συστημάτων φόρων και παροχών.

Μεγάλη παραμένει η διαφορά στις αμοιβές μεταξύ ανδρών και γυναικών

Τα στοιχεία σχετικά με τις διαφορές στις αμοιβές μεταξύ των φύλων (βλέπε επίσης διάγραμμα 7)

* Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα δεδομένα σε επίπεδο ΕΕ (πηγή: Έρευνα "πάνελ νοικοκυριών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας", ωριαίες αποδοχές για τους μισθωτούς που εργάζονται για 15 ώρες ή περισσότερο) η ψαλίδα των αμοιβών μεταξύ των φύλων μειώθηκε κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 1996 και 1997, αλλά βρίσκεται ακόμη περίπου στο 14%.

* Η κατάσταση ήταν χειρότερη στον ιδιωτικό τομέα όπου οι διαφορές στις αποδοχές έφθαναν και τις 19 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τις 10 ποσοστιαίες μονάδες στο δημόσιο τομέα. Το άνοιγμα της ψαλίδας των αμοιβών μεταξύ των φύλων μειώθηκε ή παρέμεινε σταθερό σε όλα τα κράτη μέλη, εκτός της Ισπανίας και της Αυστρίας, όπου σημειώνεται μικρή αύξηση.

Διάγραμμα 7: Άνοιγμα της ψαλίδας των αμοιβών μεταξύ των φύλων το 1997: συνολικά, δημόσιος και ιδιωτικός τομέας

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Πηγή: Eurostat, "Πάνελ νοικοκυριών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας" (ECHP).

Παρά την ιδιαίτερη έμφαση που δόθηκε στο ζήτημα της ψαλίδας των αμοιβών μεταξύ των φύλων στη σύνοδο κορυφής της Στοκχόλμης, είναι περιορισμένα τα μέτρα για τη μείωση της ψαλίδας των αμοιβών και τη μείωση των διαφορών των εισοδημάτων ανδρών και γυναικών. Οι πρωτοβουλίες αφορούν κυρίως επανεξέταση των συστημάτων ταξινόμησης των επαγγελμάτων, ποικίλα νομοθετικά μέτρα, εκθέσεις μελέτης. Όταν λαμβάνονται νέες πρωτοβουλίες, αυτές βρίσκονται στο πρώιμο στάδιο της υλοποίησης και απουσιάζουν συχνά οι συγκεκριμένες ενέργειες. Περισσότερες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού από τα κράτη μέλη. Ακόμη σημαντικότερος είναι ο ρόλος και η αρμοδιότητα των κοινωνικών εταίρων. Δεν έχουν αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό ειδικά, ιδίως σε αγορές εργασίας όπου η ζήτηση είναι υψηλή, πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με τις δημόσιες δηλώσεις τους και τις δεδηλωμένες θέσεις τους. Παρόλα αυτά υπάρχουν ορισμένα καλά παραδείγματα καινοτομικών προσεγγίσεων, π.χ. η αύξηση της διαφάνειας των αποδοχών και η διευκόλυνση για την παραπομπή στο δικαστήριο περιπτώσεων άνισης αμοιβής στη Δανία και η εισαγωγή της νομικής υποχρέωσης για τους εργοδότες στη Σουηδία να εξετάζουν σε ετήσια βάση τις αποδοχές ώστε να εντοπίζονται οι διαφορές στις αμοιβές .

Ορισμένες θετικές ενέργειες για την αντιμετώπιση του διαχωρισμού της αγοράς εργασίας με βάση το φύλο

Τα στοιχεία σχετικά με τον διαχωρισμό της αγοράς εργασίας βάσει του φύλου

* Η απασχόληση στους διάφορους τομείς της οικονομίας εξακολουθεί να εμφανίζει μεγάλες διαφορές ανάλογα με το φύλο: οι άνδρες υπερεκπροσωπούνται στη γεωργία, τη βιομηχανία και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ενώ οι γυναίκες υπερεκπροσωπούνται σε τομείς παροχής άλλων υπηρεσιών όπως η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και τα ιδιωτικά νοικοκυριά. Την περίοδο 1995-2000, ο διαχωρισμός αυτός μειώθηκε μόνο σε λίγους τομείς, όπως ο τομέας της χονδρικής και λιανικής πώλησης και της χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης. Η απασχόληση στους τομείς υψηλής τεχνολογίας που αναπτύσσονται διαρκώς παρουσιάζει την τάση επιρροής από το φύλο, συγκεκριμένα δε στους άνδρες αναλογούν σχεδόν τα δύο τρίτα της συνολικής απασχόλησης.

* Ο διαχωρισμός των φύλων σε τομείς και σε επαγγέλματα παραμένει σταθερός από πέρυσι (17,8% σε ό,τι αφορά τους τομείς και 25,2% σε ό,τι αφορά τα επαγγέλματα [20]). Στη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Δανία παρατηρείται ο μεγαλύτερος διαχωρισμός με βάση το επάγγελμα που κυμαίνεται από 28% έως 30%. Στη Φινλανδία, τη Σουηδία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Αυστρία παρατηρείται ο μεγαλύτερος διαχωρισμός ανά τομέα της οικονομίας σε ποσοστό που υπερβαίνει το 20%.

[20] Η μέτρηση του διαχωρισμού των φύλων γίνεται εφαρμόζοντας το εθνικό ποσοστό απασχόλησης για τις γυναίκες και τους άνδρες σε κάθε τομέα / επάγγελμα. Οι διαφορές προστίθενται για να εξαχθεί η συνολική τιμή της μη ισόρροπης κατανομής των φύλων στην αγορά εργασίας. Ο αριθμός αυτός παρουσιάζεται ύστερα ως ποσοστό σε σχέση με τη συνολική απασχόληση

Ο διαχωρισμός των φύλων έχει αρνητικές συνέπειες για την απόδοση και τη λειτουργία της αγοράς εργασίας. Το ζήτημα αυτό απασχόλησε τις περισσότερες χώρες που έχουν υψηλά ποσοστά διαχωρισμού ανά επάγγελμα και ανά τομέα της οικονομίας και στις οποίες απευθύνθηκε σύσταση πολιτικής στον τομέα αυτό. Στις πρωτοβουλίες που ελήφθησαν περιλαμβάνεται η αλλαγή των εκπαιδευτικών επιλογών, ο καθορισμός ποσοτικών στόχων για τις προσλήψεις σε επαγγέλματα που οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται και για την κατάρτιση των γυναικών στο επιχειρηματικό πνεύμα. Ωστόσο, οι αλλαγές που σημειώνονται στο διαχωρισμό των φύλων είναι αργές και συνδέονται στενά με διαρθρωτικές αλλαγές της οικονομίας. Υπάρχουν μερικές νέες - αν και ακόμα πολύ δειλές -πρωτοβουλίες για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στη λήψη αποφάσεων.

Η έλλειψη υποδομής για την παιδική μέριμνα περιορίζει τη συμμετοχή

Τα στοιχεία σχετικά με τον αντίκτυπο που έχει η γονική ιδιότητα στην απασχόληση

* Η παρουσία παιδιών επηρεάζει την πλήρη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Το 2000 στα 11 κράτη μέλη για τα οποία υπάρχουν σχετικά δεδομένα, εργαζόταν το 72% των γυναικών ηλικίας 20-50 ετών χωρίς παιδιά, σε αντίθεση με το 59% μόνον των γυναικών με παιδιά ηλικίας κάτω των 6 ετών. Αντιθέτως υπάρχει η τάση να αυξάνεται η συμμετοχή των ανδρών στην απασχόληση λόγω της παρουσίας ενός μικρού παιδιού. Το 94% των ανδρών ηλικίας 20-50 ετών με παιδιά εργάζονται σε σύγκριση με το 89% χωρίς παιδιά.

Φέτος αναλαμβάνονται πολλές πρωτοβουλίες για να βοηθήσουν τους εργαζόμενους γονείς και αφορούν περισσότερο ευέλικτους τρόπους οργάνωσης της εργασίας, καλύτερες και περισσότερο ευέλικτες υπηρεσίες παιδικής μέριμνας και μεταρρυθμίσεις των συστημάτων φόρων και παροχών.

Σημειώνονται επίσης πολλές θετικές πρωτοβουλίες στα ΕΣΔ για την ενθάρρυνση των γυναικώ