ΣΥΝΟΨΗ

I. Στο πλαίσιο της ΚΓΠ, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει δύο παρεμφερή μέσα που έχουν ως στόχο τα παιδιά:

- Το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", το οποίο, από το 1977, επιδοτεί τη διάθεση γαλακτοκομικών προϊόντων στα σχολεία σε μειωμένες τιμές.

- Το πρόγραμμα "Φρούτα στα σχολεία", το οποίο, από το σχολικό έτος 2009/2010, συγχρηματοδοτεί τη διανομή οπωροκηπευτικών στα σχολεία.

II. Ερειδόμενα επί της αυτής βασικής αρχής (διάθεση του προϊόντος στα σχολεία), τα δύο αυτά προγράμματα επιδιώκουν τον ίδιο διπλό στόχο:

α) να συμβάλουν στη σταθεροποίηση της αγοράς (στόχος "αγορά")·

β) να προωθήσουν την υγιεινή διατροφή (στόχος "διατροφή και υγεία").

Συγκεκριμένα, όσον αφορά το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", το οποίο αρχικά είχε προβλεφθεί ως μέσο "διάθεσης πλεονασμάτων", η Επιτροπή παρουσίασε σταδιακά τη διατροφική διάστασή του ως τον κύριο στόχο του.

III. Τα δύο προγράμματα φιλοδοξούν επίσης να επιφέρουν αποτελέσματα σε δύο επίπεδα:

α) βραχυπρόθεσμα, να αυξήσουν ή να στηρίξουν την κατανάλωση αυτών των προϊόντων από τους νέους χάρις στη διάθεσή τους στα σχολεία·

β) μακροπρόθεσμα, να διαδραματίσουν εκπαιδευτικό ρόλο στο πλαίσιο της διαμόρφωσης των διατροφικών συνηθειών.

IV. Το Συνέδριο διενήργησε κοινό έλεγχο σχετικά με την αποτελεσματικότητα και των δύο αυτών προγραμμάτων. Λαμβανομένης υπόψη της εξαιρετικά πρόσφατης έναρξης των διανομών φρούτων, ο εν λόγω έλεγχος επικεντρώθηκε κυρίως στο πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" και συμπληρωματικά περιέλαβε συγκριτική εξέταση του συστήματος που δημιουργείται επί του παρόντος για τα φρούτα.

V. Σήμερα, τα δύο προγράμματα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην παραδοχή ότι υπάρχει θετική σχέση μεταξύ της κατανάλωσης των επιδοτούμενων προϊόντων και της δημόσιας υγείας. Η εξέταση αυτής της παραδοχής δεν συμπεριελήφθη στον έλεγχο, καθώς δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητες του Συνεδρίου. Ωστόσο, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι η παραδοχή αυτή δεν έχει εξασφαλίσει συναίνεση.

VI. Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, δέκα χρόνια μετά την επιλογή του Συμβουλίου να διατηρήσει το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", παρά μια πολύ αρνητική αξιολόγηση και μια εισήγηση κατάργησής του εκ μέρους της Επιτροπής, το πρόγραμμα δεν υποβλήθηκε σε ριζική αναθεώρηση και η αποτελεσματικότητά του παραμένει, στην καλύτερη περίπτωση, εξαιρετικά περιορισμένη:

α) Όσον αφορά τον αναμενόμενο βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο (διάθεση στα σχολεία), το Συνέδριο διαπιστώνει ότι τα συγκεκριμένα επιτεύγματα του προγράμματος για το γάλα είναι εξαιρετικά περιορισμένα:

i) Εξαιτίας κυρίως του χαμηλού ύψους της επιδότησης, το πρόγραμμα εξακολουθεί να είναι σχετικά ελάχιστα ελκυστικό, περιοριζόμενο, κατά συνέπεια, σε μεγάλο βαθμό σε φαινόμενα αδράνειας. Ουσιαστικά, τα επιδοτούμενα προϊόντα είτε θα περιλαμβάνονταν ούτως ή άλλως στα γεύματα των σχολικών εστιατορίων είτε πιθανότατα θα αγοράζονταν από τους δικαιούχους ακόμη και εάν δεν υπήρχε η επιδότηση.

ii) Ο έλεγχος κατέδειξε ότι η οργάνωση δωρεάν διανομών σε ορισμένα κράτη μέλη έχει ικανοποιητικότερο αντίκτυπο, ωστόσο, αυτές οι δωρεάν διανομές καλύπτονται επί του παρόντος από δαπανηρά εθνικά προγράμματα, στα οποία η συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ είναι απλώς οριακή.

β) Όσον αφορά τον αναμενόμενο μακροπρόθεσμο αντίκτυπο (διαπαιδαγώγηση), το Συνέδριο διαπιστώνει ότι οι προβαλλόμενες εκπαιδευτικές φιλοδοξίες δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από το ισχύον καθεστώς. Ιδιαίτερα, η προβολή των διανομών δεν εξασφαλίζεται πάντοτε και δεν εφαρμόζεται κανένα άλλο συγκεκριμένο παιδαγωγικό εργαλείο.

VII. Αντιθέτως, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι η πλειονότητα των αδυναμιών που είχαν διαπιστωθεί σχετικά με το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" επισημάνθηκαν και, τουλάχιστον εν μέρει, ελήφθησαν υπόψη από την Επιτροπή κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος "Φρούτα στα σχολεία". Η σκέψη αυτή οδήγησε συγκεκριμένα στην υιοθέτηση ενιαίου μοντέλου δωρεάν διανομής εκτός σχολικών εστιατορίων, με παράλληλη εφαρμογή ειδικών εργαλείων για την ικανοποίηση των φιλοδοξιών διαπαιδαγώγησης. Εντούτοις, οι απαντήσεις αυτές συνεπάγονται σημαντικό κόστος, μεγάλο μέρος του οποίου βαρύνει εθνικούς ή τοπικούς προϋπολογισμούς. Μολονότι είναι ακόμη πολύ νωρίς να αντληθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τη πραγματική αποτελεσματικότητά του, το νέο πρόγραμμα φαίνεται ότι έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να συμβάλει αποτελεσματικά στην επίτευξη τόσο των βραχυπρόθεσμων όσο και των μακροπρόθεσμων στόχων του, παρέχοντας, από αυτή την άποψη, πιθανές ιδέες για βελτίωση του προγράμματος για το γάλα.

VIII. Οι σημαντικότερες συστάσεις του Συνεδρίου είναι οι ακόλουθες:

α) Λαμβανομένης υπόψη της άκρως περιορισμένης αποτελεσματικότητας του προγράμματος για το γάλα, το ζήτημα της διατήρησής του πρέπει να εξαρτηθεί από τη δυνατότητα ριζικής αναμόρφωσής του, ώστε να αρθούν οι διαπιστωθείσες αδυναμίες. Συγκεκριμένα, η επιλογή αυτή πρέπει να λάβει υπόψη τη διατροφική αξία που αποδίδεται στο προϊόν σε σχέση με τους στόχους που αφορούν τη δημόσια υγεία. Εάν επιχειρείτο ριζική μεταρρύθμιση, θα έπρεπε να εξεταστούν τα ακόλουθα σημεία.

β) Προκειμένου το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" να έχει πραγματικό αντίκτυπο στις ποσότητες γάλακτος που καταναλώνονται στα σχολεία, το ύψος της επιδότησης ανά χιλιόγραμμο θα έπρεπε να αυξηθεί κατά πολύ, μέχρι του επιπέδου εκείνου που θα καθιστούσε δυνατή τη δωρεάν διανομή. Η σύσταση αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει αύξηση των δαπανών της ΕΕ για το πρόγραμμα αυτό, αλλά αντιθέτως θα συνεπαγόταν την επικέντρωση των πόρων προς όφελος περισσότερο περιορισμένων πληθυσμών-στόχων. Αυτό θα μπορούσε επίσης να συμβάλει αποτελεσματικά στην επίλυση του προβλήματος του φαινομένου αδράνειας. Ο πληθυσμός-στόχος θα καθοριζόταν ανάλογα με τις διαπιστωνόμενες διατροφικές ανάγκες.

γ) Για το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό του φαινομένου αδράνειας που αφορά συγκεκριμένα τα σχολικά εστιατόρια, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη βέλτιστη προβολή του καθεστώτος.

δ) Ως προς τους εκπαιδευτικούς στόχους, πρέπει να υιοθετηθεί μια συνεκτικότερη προσέγγιση μεταξύ των δύο προγραμμάτων όσον αφορά τον ρόλο και τη σημασία των συνοδευτικών μέτρων. Εάν η σημασία τους επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να επανεξεταστεί η σκοπιμότητα να καταστούν επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση από την ΕΕ.

ε) Γενικότερα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνολική συνεκτικότητα της διατροφικής προσέγγισης και να βελτιστοποιηθεί η διαχείριση των δύο προγραμμάτων, πρέπει να ενισχυθούν ο συντονισμός τους και οι μεταξύ τους συνεργίες.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: http://ec.europa.eu/agriculture/tasty-bunch/index_el.htm

ΔΥΟ ΠΑΡΕΜΦΕΡΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

1. "Τρέφεται σωστά και αθλείται": Το 2009-2010 η Επιτροπή πραγματοποίησε εκστρατεία ενημέρωσης υπέρ της υγιεινής διατροφής των παιδιών της ΕΕ. Η εκστρατεία αυτή χρηματοδοτήθηκε από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τη γεωργία και είχε ως στόχο να παροτρύνει τα παιδιά να υιοθετήσουν καλύτερες διατροφικές συνήθειες. Εκκινώντας με τη διοργάνωση περιοδεύουσας έκθεσης, η εκστρατεία "της παρέας της γεύσης" βασίστηκε κατά κύριο λόγο στα ακόλουθα δύο προγράμματα διάθεσης προϊόντων διατροφής στα σχολεία:

α) Το πρόγραμμα για τη διάθεση γάλακτος και ορισμένων γαλακτοκομικών προϊόντων στους μαθητές (εφεξής πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία") [1] επιδοτεί από το 1977 τη διάθεση γαλακτοκομικών προϊόντων στους μαθητές σε μειωμένες τιμές.

β) Το σχέδιο προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία (εφεξής πρόγραμμα "Φρούτα στα σχολεία") [2] άρχισε να εφαρμόζεται από το σχολικό έτος 2009/2010. Συγχρηματοδοτεί τις δαπάνες που συνδέονται με τη διανομή οπωροκηπευτικών στα σχολεία.

2. Επομένως, η Επιτροπή διαθέτει πλέον, και μάλιστα από το 2009, δύο παρεμφερή μέσα, ένα για τα γαλακτοκομικά προϊόντα και ένα για τα οπωροκηπευτικά (συγκριτικός πίνακας των δύο μέσων παρουσιάζεται στο παράρτημα I), τα οποία, κατ’ ουσίαν, επιδιώκουν τον ίδιο στόχο, με παρόμοιο όγκο προβλεπόμενων δαπανών (βλέπε γράφημα 1).

3. Τα δύο προγράμματα επιδιώκουν τον ίδιο διπλό στόχο:

α) να συμβάλουν στη σταθεροποίηση της αγοράς (στόχος "αγορά") [3]·

β) να προωθήσουν την υγιεινή διατροφή (στόχος "διατροφή και υγεία") [4].

Συγκεκριμένα, όσον αφορά το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", το οποίο αρχικά είχε προβλεφθεί ως μέσο "διάθεσης πλεονασμάτων", η Επιτροπή παρουσίασε σταδιακά τη διατροφική διάστασή του ως τον κύριο στόχο του (βλέπε πλαίσιο 1).

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΔΑΠΆΝΕΣ ΤΗΣ ΕΕ [5] ΣΤΟ ΠΛΑΊΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ "ΓΆΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΊΑ" ΚΑΙ "ΦΡΟΎΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΊΑ" (ΣΕ ΕΚΑΤΟΜΜΎΡΙΑ ΕΥΡΏ)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Προϋπολογισμός της ΕΕ.

4. Ερειδόμενα επί της αυτής βασικής αρχής, τα δύο προγράμματα φιλοδοξούν να επιφέρουν αποτελέσματα σε δύο επίπεδα:

α) βραχυπρόθεσμα, να αυξήσουν ή να στηρίξουν την κατανάλωση αυτών των προϊόντων από τους νέους χάρις στη διάθεσή τους στα σχολεία·

β) μακροπρόθεσμα, να διαδραματίσουν εκπαιδευτικό ρόλο στο πλαίσιο της διαμόρφωσης των διατροφικών συνηθειών [6].

+++++ TIFF +++++

+++++ TIFF +++++

Πηγή: http://ec.europa.eu/agriculture/index_fr.htm

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ

"Το καθεστώς ενισχύσεων για το σχολικό γάλα δεν σχεδιάστηκε ως μέσο διάθεσης των πλεονασμάτων γαλακτοκομικών προϊόντων […]. Πρόκειται για πραγματική εκπαιδευτική δράση, η οποία αποσκοπεί πρωτίστως στη διατήρηση ή στην προαγωγή στα σχολεία της συνήθειας κατανάλωσης γάλακτος ή γαλακτοκομικών προϊόντων. Επιπλέον, το πρόγραμμα έχει διατροφικό χαρακτήρα, στον βαθμό που τα διανεμόμενα γαλακτοκομικά προϊόντα καθιστούν δυνατή τη συμπλήρωση μιας ελλιπούς ή μη ισορροπημένης διατροφής. Βέβαια, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το παράπλευρο αποτέλεσμα της εξασφάλισης της πρόσθετης κατανάλωσης σημαντικής ποσότητας γαλακτοκομικών προϊόντων, τα οποία, σε διαφορετική περίπτωση, θα προστίθεντο στο πλεόνασμα γάλακτος το οποίο θα έπρεπε να διατεθεί στο πλαίσιο άλλων μέτρων".

Πηγή: Επιτροπή – 1990.

"Το πρόγραμμα για τη διανομή γάλακτος στα σχολεία έχει τόσο διατροφικό όσο και εκπαιδευτικό χαρακτήρα, συμβάλλει στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας και προσφέρει βασικά στοιχεία για την ανάπτυξη και την υγεία των παιδιών".

Πηγή: Ανακοίνωση Τύπου της Επιτρόπου κυρίας Fischer Boel – 2008.

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

5. Οι δύο ενισχύσεις καταβάλλονται είτε άμεσα στο σχολικό ίδρυμα είτε σε άλλον αιτούντα, ο οποίος μπορεί να είναι μια εποπτεύουσα αρχή (συνήθως η δημοτική αρχή), ο προμηθευτής ή ακόμη ενδιάμεσος φορέας συγκροτούμενος ειδικά για τον σκοπό αυτό [7]. Αυτοί οι διάφοροι αιτούντες, εφόσον λάβουν τη σχετική άδεια, φέρουν την επιχειρησιακή ευθύνη των διανομών (αγορά, αποθήκευση, διανομή και διοικητική διαχείριση).

ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΆ ΠΡΟΪΌΝΤΑ

6. Η ενίσχυση λαμβάνει τη μορφή κατ' αποκοπήν επιδότησης από την ΕΕ ύψους 18,15 ευρώ για 100 kg γάλακτος [8], χωρίς υποχρέωση συμπληρωματικής χρηματοδότησης εκ μέρους των κρατών μελών.

7. Κάθε φορέας αποφασίζει για τη συμμετοχή του και οι δαπάνες της ΕΕ προκύπτουν από τη σώρευση των υποβαλλόμενων επιλέξιμων αιτήσεων. Πράγματι, ο κανονισμός δεν καθορίζει μεν ανώτατο όριο για τις σχετικές δαπάνες του προϋπολογισμού, προβλέπει, ωστόσο, μέγιστη επιδοτούμενη ποσότητα 0,25 λίτρων ανά σχολική ημέρα και ανά μαθητή ο οποίος φοιτά τακτικά στο σχολικό ίδρυμα [9], όριο το οποίο, κατά κανόνα, δεν καλύπτεται από τους αιτούντες.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΓΑΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ – ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕΡΙΔΙΟ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη.

8. Το πρόγραμμα μπορεί να λάβει πολύ διαφορετικές μορφές, ωστόσο, από τις επισκέψεις στα κράτη μέλη προκύπτουν τρία βασικά μοντέλα (βλέπε γράφημα 2 και πλαίσιο 2):

α) επιδότηση των γαλακτοκομικών προϊόντων που συμπεριλαμβάνονται στα γεύματα των σχολικών εστιατορίων [10](κυρίως στη Γαλλία, την Ιταλία και τη Σουηδία)·

β) πώληση γάλακτος σε μειωμένη τιμή εκτός σχολικών εστιατορίων (στη Γερμανία, την Πολωνία (δευτεροβάθμια εκπαίδευση) και το Ηνωμένο Βασίλειο (παιδιά άνω των 5 ετών))·

γ) δωρεάν διανομές γάλακτος εκτός σχολικών εστιατορίων [11](κυρίως στην Πολωνία (πρωτοβάθμια εκπαίδευση) και το Ηνωμένο Βασίλειο (παιδιά έως 5 ετών)).

ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΑ

9. Οι ενισχύσεις από την ΕΕ καλύπτουν μεταξύ του 50 % και 75 % [12] του κόστους των διανεμόμενων οπωροκηπευτικών, καθώς και ορισμένων συναφών εξόδων, ενώ το υπόλοιπο χρηματοδοτείται συνήθως από τα κράτη μέλη.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΠΙΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΔΙΑΠΙΣΤΩΘΗΚΑΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

Γαλλία: μερίδα τυριού ή γιαουρτιού ως επιδορπίου (σχολικό εστιατόριο).

Ιταλία: παρμεζάνα σε πιάτο ζυμαρικών ή μοτσαρέλα σε σαλάτα (σχολικό εστιατόριο).

Σουηδία: μηχάνημα αυτόματης διανομής φρέσκου γάλακτος κατά τη διάρκεια του γεύματος (σχολικό εστιατόριο).

Ηνωμένο Βασίλειο και Πολωνία: χάρτινες συσκευασίες γάλακτος πωλούμενου σε μειωμένη τιμή ή διανεμόμενου δωρεάν σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες, κυρίως χάρις στην υποστήριξη του κρατικού προϋπολογισμού.

Γερμανία: χάρτινες συσκευασίες αρωματισμένου γάλακτος πωλούμενου σε μειωμένη τιμή σε καταστήματα εντός του σχολικού ιδρύματος.

10. Ο κανονισμός ορίζει ως συνολικό ανώτατο όριο για τις δαπάνες τα 90 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία κατανέμονται στα κράτη μέλη που υποβάλλουν σχετικό αίτημα. Η κατανομή των εθνικών κονδυλίων μεταξύ των δυνητικών αιτούντων επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια κάθε κράτους μέλους, στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής του.

11. Η ενίσχυση για τα φρούτα εξαρτάται από την έγκριση συνοδευτικών μέτρων παιδαγωγικού χαρακτήρα τα οποία εξασφαλίζουν την επιτυχία του προγράμματος. Τα μέτρα αυτά, μολονότι δεν είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση από την ΕΕ, θεωρούνται ως καθοριστικής σημασίας στοιχείο του προγράμματος.

12. Όλες οι διανομές φρούτων που καταγράφηκαν κατά τον έλεγχο πραγματοποιούνταν δωρεάν και διοργανώνονταν εκτός γευμάτων.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

ΚΟΙΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ, ΜΕ ΑΞΟΝΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ…

13. Ο διενεργηθείς έλεγχος αφορούσε κυρίως την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων "Γάλα στα σχολεία" και "Φρούτα στα σχολεία". Η έναρξη, το 2009, του νέου προγράμματος για τα φρούτα βάσει μοντέλου παρόμοιου με εκείνο που εφαρμοζόταν για το γάλα κρίθηκε ως η κατάλληλη στιγμή για την πραγματοποίηση τέτοιου είδους ανάλυσης. Λαμβανομένου υπόψη αυτού του χρονολογίου, ο έλεγχος επικεντρώθηκε στο πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" και συμπληρωματικά περιέλαβε συγκριτική εξέταση του συστήματος που δημιουργείται επί του παρόντος για τα φρούτα.

14. Τα ερωτήματα του ελέγχου όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων ήταν τα εξής:

α) Ενθαρρύνεται επαρκώς η συμμετοχή (ανάλυση των αντικινήτρων για τη συμμετοχή) και είναι αυτή αρκετή για την επίτευξη των στόχων;

β) Έχουν οι πραγματοποιούμενες δαπάνες άμεσο αντίκτυπο στην κατανάλωση των προϊόντων από τους δικαιούχους; (Φαινόμενο αδράνειας: θα καταναλώνονταν τα προϊόντα ακόμα και αν δεν υπήρχε η ενίσχυση;)

γ) Έχουν πιθανότητες τα προγράμματα να εκπληρώσουν την εκπαιδευτική αποστολή τους και να επηρεάσουν τις μελλοντικές διατροφικές συνήθειες;

ΓΡΑΦΗΜΑ 3

ΓΑΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ – ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΤΟ 2009 ΚΑΤΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

15. Σήμερα, τα δύο προγράμματα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην παραδοχή ότι υπάρχει θετική σχέση μεταξύ της κατανάλωσης των επιδοτούμενων προϊόντων και της δημόσιας υγείας [13]. Η εξέταση αυτής της παραδοχής δεν συμπεριελήφθη στον έλεγχο, καθώς δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητες του Συνεδρίου. Ωστόσο, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι η παραδοχή αυτή δεν έχει εξασφαλίσει συναίνεση.

16. Ο έλεγχος αφορούσε τα σχολικά έτη 2008/2009 και 2009/2010, περιλάμβανε, ωστόσο, και εξέταση της προπαρασκευαστικής διαδικασίας των δύο κανονισμών που ισχύουν επί του παρόντος και, όσον αφορά το γάλα, ανάλυση των αποτελεσμάτων των τελευταίων διαθέσιμων αξιολογήσεων.

17. Ο έλεγχος διενεργήθηκε στις υπηρεσίες της Επιτροπής, καθώς και στη Γερμανία [14], τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτά τα έξι κράτη μέλη (εκ των οποίων τα δύο τελευταία συμμετείχαν μόνο στο πρόγραμμα για το γάλα) αντιπροσωπεύουν το 75 % των πληρωμών του 2009 στο πλαίσιο του προγράμματος για το γάλα και το 63 % του προϋπολογισμού που προβλέπεται για το πρώτο έτος του προγράμματος για τα φρούτα (βλέπε γραφήματα 3 και 4).

ΓΡΑΦΗΜΑ 4

ΦΡΟΥΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ – ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 2009/2010 ΚΑΤΑ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

18. Οι ελεγκτές ανέλυσαν τις διαδικασίες που είχαν καθιερώσει η Επιτροπή και τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη, για την εφαρμογή και την παρακολούθηση των προγραμμάτων. Οι εργασίες περιέλαβαν επίσης επίσκεψη σε 31 αιτούντες οι οποίοι εισέπρατταν ενίσχυση για λογαριασμό άνω των 40000 σχολικών ιδρυμάτων και 2 εκατομμυρίων παιδιών. Επιτόπια επίσκεψη πραγματοποιήθηκε επίσης σε 56 ιδρύματα τα οποία συμμετείχαν σε τουλάχιστον ένα από τα δύο προγράμματα και στα οποία ήταν εγγεγραμμένα άνω των 16000 παιδιών.

…Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΕΡΙΕΛΑΒΕ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

19. Στον έλεγχο περιελήφθη επίσης εξέταση της κανονικότητας, η οποία περιορίστηκε στα σημαντικότερα ζητήματα τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν αμεσότερα τους δικαιούχους και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής. Στα διάφορα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη διαπιστώθηκαν προβλήματα, ιδίως όσον αφορά την ερμηνεία των ισχυόντων κανόνων. Τα προβλήματα αυτά αποτέλεσαν αντικείμενο ανακοίνωσης προς την Επιτροπή και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Για περισσότερες πληροφορίες, τα στοιχεία αυτά συνοψίζονται στο παράρτημα II.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: http://agriculture.gouv.fr/un-fruit-pour-la-recre

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ ΕΠΙΚΡΙΘΗΚΕ ΔΡΙΜΥΤΑΤΑ ΣΕ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ 1999, ΕΚΤΟΤΕ ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΞΕΥΡΕΘΕΙ ΚΑΜΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΛΥΣΗ

20. Το 1999, το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" αποτέλεσε αντικείμενο εξωτερικής αξιολόγησης σε κοινοτικό επίπεδο [15]. Απολογισμός αυτής της αξιολόγησης ήταν η δριμύτατη κριτική η οποία ασκήθηκε εις βάρος του προγράμματος και η εισήγηση κατάργησης του μέτρου λόγω της ελάχιστης αποτελεσματικότητάς του και της προβληματικής σχέσης κόστους-οφέλους (βλέπε πλαίσιο 3).

21. Επί αυτής της βάσης, η Επιτροπή πρότεινε την κατάργηση του προγράμματος, το Συμβούλιο ωστόσο απέρριψε αυτή την πρόταση. Δεδομένης αυτής της πολιτικής επιλογής, η Επιτροπή παρουσίασε στη συνέχεια προτάσεις για τη μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης του προγράμματος, μέρος μόνον των οποίων έγινε δεκτό (βλέπε πλαίσιο 4).

ΠΛΑΙΣΙΟ 3

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ 1999 – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ

"[…] Κρινόμενο αποκλειστικά επί τη βάσει των τρεχόντων, επίσημων και δεδηλωμένων στόχων του (διατήρηση ή αύξηση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων), ο αντίκτυπος του μέτρου μόνον οριακά χαρακτηρίζεται θετικός, ενώ η σχέση κόστους-οφέλους είναι προβληματική. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει σοβαρά την απόσυρση αυτού του μέτρου. Η κύρια συνέπεια αυτού θα ήταν οι κυβερνήσεις των κρατών μελών να αναλάβουν την ευθύνη της συνέχισης οποιασδήποτε μορφής προμήθειας επιδοτούμενου γάλακτος στα σχολεία. Μολονότι το αποτέλεσμα αυτής της ενέργειας είναι δύσκολο να προβλεφθεί, είναι βέβαιο ότι θα επιφέρει τελικά τη μείωση της διαθεσιμότητας και της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων στα σχολεία. Εντούτοις, τα στοιχεία τα οποία παρατίθενται στην παρούσα έκθεση υποδηλώνουν ότι ο αντίκτυπος θα ήταν μάλλον εξαιρετικά περιορισμένος.

[…] Καθώς οι σημαντικότερες συστάσεις που διατυπώνονται ανωτέρω εστιάζουν στην κατάργηση του μέτρου και τη διάθεση των σχετικών πόρων σε άλλα αποτελεσματικότερα μέτρα, δεν διατυπώνεται καμία περαιτέρω σύσταση η οποία να αποβλέπει στη βελτίωση της αποδοτικότητας του υπάρχοντος μέτρου. Οι συντάκτες της έκθεσης αξιολόγησης φρονούν ότι οποιαδήποτε μεταβολή πρέπει να αποσκοπεί στην άρση των θεμελιωδών αδυναμιών του μέτρου, οι οποίες παρεμποδίζουν την επίτευξη των στόχων του. Εάν μπορούσαν να διατυπωθούν συστάσεις για τη βελτίωση της αποδοτικότητας του μέτρου, όπως αυτό ισχύει σήμερα, αυτές δεν θα επηρέαζαν σημαντικά τα προβλήματα τα οποία ευθύνονται για την εξαιρετικά περιορισμένη αποτελεσματικότητά του."

22. Μία άλλη αξιολόγηση, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2005 στο Ηνωμένο Βασίλειο [16], αφορούσε τόσο την ενίσχυση της ΕΕ όσο και ένα συμπλήρωμα από τον εθνικό προϋπολογισμό (βλέπε σημείο 8, στοιχείο β)). Τα συμπεράσματα στα οποία κατέληγε περιγράφουν ένα μέτρο αναποτελεσματικό και δαπανηρό και τονίζουν κυρίως το δυσανάλογα υψηλό κόστος διαχείρισής του και τη χαμηλή προστιθέμενη αξία του. Η αξιολόγηση συνιστούσε στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου "να εξετάσει το ενδεχόμενο να μελετήσει, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ιδέα να θέσει τέλος στο πρόγραμμα SMSS της ΕΕ".

23. Παράλληλα, από το 1999, η Επιτροπή εργάζεται σε τακτική βάση επί των όρων εφαρμογής του καθεστώτος (απλούστευση, αναπροσαρμογή της κατάστασης των προϊόντων και των ποσών ενίσχυσης κατά κατηγορία κ.λπ.) με στόχο τη βελτίωσή του. Οι εξελίξεις αυτές, ωστόσο, παρέμειναν "περιθωριακές", στον βαθμό που δεν μετέβαλαν τη λογική του προγράμματος ούτε τα κύρια χαρακτηριστικά του. Ως εκ τούτου, οι μεταβολές αυτές, μολονότι γενικώς αναγνωρίζονται ως θετικές, δεν έδωσαν απάντηση στις πραγματικές επικρίσεις που αφορούσαν την ίδια την ουσία του προγράμματος.

ΠΛΑΙΣΙΟ 4

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ 1999

"Βάσει αυτής της σύστασης, η Επιτροπή εξέτασε κατ’ αρχάς το ενδεχόμενο να προτείνει την κατάργηση του καθεστώτος και παρουσίασε το προσχέδιο προϋπολογισμού της για το 2000 συναρτήσει αυτής της υπόθεσης […] καθώς όλοι οι συμμετέχοντες τάσσονταν υπέρ της διατήρησης της επιδότησης της ΕΕ, κυρίως λόγω των πλεονεκτημάτων της σε διατροφικό επίπεδο […] Υπό το πρίσμα αυτής της συζήτησης, η Επιτροπή επανεξέτασε την αρχική πρότασή της προτείνοντας τώρα την ισότιμη συγχρηματοδότηση του προγράμματος διανομής γάλακτος στα σχολεία. […] Εξαιτίας του περιορισμένου δημοσιονομικού πλαισίου και της μη ικανοποιητικής σχέσης κόστους-οφέλους που παρουσιάζει το εν λόγω μέτρο, το κονδύλιο του προϋπολογισμού που αφορά τη διανομή γάλακτος στα σχολεία δεν μπορεί να διατηρηθεί στο τρέχον επίπεδο […] Για την υπεράσπιση του προγράμματος διανομής γάλακτος στα σχολεία χρησιμοποιούνται πολύ συχνά ευρύτεροι υγειονομικοί, διατροφικοί ή ακόμη και κοινωνικοί στόχοι. Μολονότι αναγνωρίζω πλήρως το βάσιμο αυτού του επιχειρήματος, […] οι στόχοι αυτοί είναι υπερβολικά φιλόδοξοι για καθεστώς εντασσόμενο στην ΚΟΑ στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων. Εξάλλου, […] όταν τα κράτη μέλη προβάλλουν αυτούς τους στόχους, οφείλουν να δέχονται να επιμερίζονται την ευθύνη των δαπανών που συνεπάγεται το εν λόγω καθεστώς".

Πηγή: Σημείωμα της ΓΔ VI προς το ιδιαίτερο γραφείο του επιτρόπου που είναι αρμόδιος για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη – Μάρτιος 2000.

ΟΙ ΧΑΜΗΛΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ

ΑΠΟΥΣΙΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΔΟΣΕΩΝ

24. Οι στόχοι των δύο προγραμμάτων, τόσο αυτοί που αφορούν την "αγορά" όσο και αυτοί που αφορούν τη "διατροφή και υγεία", καθορίζονται με ποιοτικούς όρους και κατά τρόπο εξαιρετικά γενικό (βλέπε πλαίσιο 5). Δεν προσδιορίστηκαν ποσοτικά, πολύ λιγότερο δε εκφράστηκαν κατά τρόπο "SMART" [17] .

25. Όσον αφορά το γάλα, απουσία συγκεκριμένων δεικτών έναντι των οποίων να μπορεί να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής, οι διαθέσιμοι δείκτες (κατά κατηγορία διανεμόμενες ποσότητες, εκτιμώμενος αριθμός συμμετεχόντων μαθητών) συνιστούν δείκτες δραστηριότητας οι οποίοι δεν μετρούν τα αποτελέσματα ή τον αντίκτυπο της πολιτικής [18]. Επιπλέον, ο έλεγχος κατέδειξε την αναξιοπιστία των συλλεγόμενων στοιχείων, ιδίως όσον αφορά τον εκτιμώμενο αριθμό των συμμετεχόντων μαθητών [19].

ΠΛΑΙΣΙΟ 5

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ

"[...] για να εξισορροπηθεί η αγορά γάλακτος και να σταθεροποιηθούν οι αγοραίες τιμές" (αιτιολογική σκέψη 43 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου).

"[...] μπορεί επίσης να διαδραματίσει ένα ρόλο εντός του πλαισίου των στόχων της ευρύτερης εν γένει πολιτικής, της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής στον τομέα της υγείας και της διατροφής" (πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1255/1999, αιτιολογική έκθεση).

"[...] έχει εκπαιδευτικό ρόλο, καθώς υποστηρίζει την ανάπτυξη καλών συνηθειών φαγητού και διατροφής που θα κρατήσουν μια ζωή" (διαδικτυακός τόπος της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης).

"Το πρόγραμμα για τη διανομή γάλακτος στα σχολεία έχει τόσο διατροφικό όσο και εκπαιδευτικό χαρακτήρα, συμβάλλει στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας […]." (δελτίο Τύπου εκδοθέν από την επίτροπο κυρία Fischer Boel την 11η Ιουλίου 2008).

26. Όσον αφορά τα φρούτα, δεν προβλέπεται κανένας δείκτης. Εντούτοις, αυτό το νέο πρόγραμμα εισάγει ορισμένες διατάξεις οι οποίες διευκολύνουν την παρακολούθηση των επιδόσεων, από την αρχική χάραξη σχετικής στρατηγικής έως την υποχρέωση περιοδικών αξιολογήσεων σε κάθε κράτος μέλος. Ωστόσο, είναι ακόμη εξαιρετικά νωρίς να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων, τα οποία χρήζουν περαιτέρω ανάπτυξης.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΑΜΗΛΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΣΤΟΧΟΣ "ΑΓΟΡΑ"

27. Κατά τις συζητήσεις που προηγήθηκαν της εφαρμογής του προγράμματος για τα φρούτα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε προτείνει προϋπολογισμό 500 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Τελικά, μετά από πρόταση της Επιτροπής, συμφωνήθηκε ανώτατο όριο 90 εκατομμυρίων ευρώ. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θεωρούσε ότι, προτού εξεταστεί το ενδεχόμενο μεγαλύτερου προϋπολογισμού, το μέτρο έπρεπε πρώτα να αποδείξει την αξία του σε αυτή την κλίμακα.

28. Εξάλλου, η ιδιαίτερα βραδεία εκκίνηση του προγράμματος (βλέπε παράρτημα IV) δικαίωσε την προσέγγιση της Επιτροπής. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη αυτής της επιλογής, ακόμη και εάν συνυπολογιστούν οι εθνικές συγχρηματοδοτήσεις [20], το καθοριζόμενο από τον κανονισμό ανώτατο δημοσιονομικό όριο αντιστοιχεί στο 0,3 % περίπου της αξίας της παραγωγής οπωροκηπευτικών της ΕΕ. Της αυτής τάξης είναι και το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" το οποίο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα αριθμητικά στοιχεία, το σχολικό έτος 2008/2009, κατέστησε δυνατή τη διανομή ποσοτήτων που αντιστοιχούσαν σε κατά τι λιγότερο από το 0,28 % της συνολικής παραγωγής της ΕΕ.

29. Και στις δύο περιπτώσεις, τα εν λόγω ποσά, ακόμη και εάν υποτεθεί ότι δαπανώνται κατά τρόπο αποτελεσματικό, αντιστοιχούν σε ποσότητες οι οποίες δεν είναι δυνατόν να έχουν σημαντικό άμεσο αντίκτυπο [21] στην ισορροπία της αγοράς.

30. Όσον αφορά το γάλα, η διαπίστωση αυτή είχε ήδη διατυπωθεί στην αξιολόγηση του 1999 [22].

ΣΤΟΧΟΣ "ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ"

31. Οι δαπάνες οι οποίες βρίσκονται σήμερα εγγεγραμμένες στον προϋπολογισμό για κάθε πρόγραμμα, διαιρούμενες διά του αριθμού των παιδιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιστοιχούν σε 50 έως 80 λεπτά για κάθε παιδί ετησίως. Με αυτά τα μεγέθη δύσκολα προκύπτει σημαντική επίσης επίδραση στις διατροφικές συνήθειες του πληθυσμού-στόχου ως συνόλου.

32. Στην πράξη, οι δαπάνες αποβαίνουν προς όφελος μικρότερου αριθμού παιδιών [23] και, ως εκ τούτου, ο δυνητικός αντίκτυπος σε κάθε δικαιούχο είναι μεγαλύτερος. Αντίστροφα, η συνολική αποτελεσματικότητα των καθεστώτων αυτών όσον αφορά τον στόχο "διατροφή και υγεία" εξαρτάται εν πολλοίς από την "επιλογή" του δικαιούχου υποπληθυσμού.

ΑΠΟΥΣΙΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

33. Η διανομή γάλακτος σε παιδί το οποίο καταναλώνει ποσότητες πολύ χαμηλότερες του μέσου όρου ή των συνιστώμενων από διατροφική άποψη δόσεων [24] έχει μεγαλύτερη αξία από ό,τι η παροχή της ίδιας ποσότητας γάλακτος σε παιδί το οποίο καταναλώνει ήδη γαλακτομικά προϊόντα σε ποσότητες που υπερβαίνουν τον μέσο όρο ή τις συνιστώμενες δόσεις. Επομένως, ο στόχος "διατροφή και υγεία" των δύο προγραμμάτων συνεπάγεται την επικέντρωσή τους κατά προτεραιότητα στις κατηγορίες (περιοχές, κράτη μέλη, κοινωνικές ομάδες κ.λπ.) των οποίων η κατανάλωση κρίνεται ανεπαρκής ή κατώτερη του μέσου όρου. Πράγματι, πρωταρχικός στόχος δεν είναι τόσο η αύξηση της μέσης κατανάλωσης όσο η εξασφάλιση πρόσβασης στην ελάχιστη αναγκαία κατανάλωση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου αριθμού μαθητών.

34. Ως προς το γάλα, ορισμένα κράτη μέλη έχουν αρχίσει ήδη να προβληματίζονται σχετικά. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, από την αξιολόγηση του 2005 προέκυπτε ότι μεγάλη μερίδα του πληθυσμού-στόχου κατανάλωνε ήδη επαρκή ποσότητα γαλακτοκομικών προϊόντων [25], ενώ συνιστάτο η επικέντρωση σε ορισμένες κατηγορίες οι οποίες θεωρούνταν πρωταρχικής σημασίας. Στη Γαλλία, οι αρχές επέλεξαν να επικεντρώσουν το συμπλήρωμα που διέθεταν από τον εθνικό προϋπολογισμό στις μειονεκτικές περιοχές, οι οποίες κρίνονταν ότι έπρεπε να έχουν προτεραιότητα από την άποψη της ικανοποίησης των διατροφικών αναγκών [26]. Αυτός ο τρόπος καθορισμού στόχων θα μπορούσε να λάβει πολυάριθμες άλλες μορφές, μολονότι ορισμένες από αυτές θα μπορούσαν να συνεπάγονται πρόσθετες δαπάνες.

35. Αντιθέτως, κανένα από τα δύο καθεστώτα της ΕΕ δεν προβλέπει μηχανισμό διάθεσης των πόρων βάσει ανάλυσης των διατροφικών αναγκών.

36. Όσον αφορά τα φρούτα, ο κανονισμός αναγνωρίζει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να αποφασίζουν εάν θα εντάξουν αυτή την προσέγγιση στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής τους, μέχρι στιγμής, ωστόσο, κανένα από αυτά δεν έκανε χρήση αυτής της επιλογής [27].

37. Ως προς το γάλα, δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός. Η ανάλυση κατά κράτος μέλος καταδεικνύει ότι όχι μόνο το καθεστώς δεν διαθέτει τους πόρους κατά προτεραιότητα στους τομείς όπου οι ανάγκες φαίνονται να είναι περισσότερο οξυμμένες, αλλά και ότι οι βασικοί δικαιούχοι του προγράμματος είναι περισσότερο τα κράτη μέλη με την μεγαλύτερη ήδη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και, επομένως, με τις λιγότερο επιτακτικές ή επείγουσες ανάγκες (βλέπε πλαίσιο 6).

ΠΛΑΙΣΙΟ 6

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΒΛΗΘΗΚΑΝ ΤΟ 2009 ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

Τα δύο κράτη μέλη με την υψηλότερη ήδη κατά κεφαλήν κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων είναι επίσης οι δύο δικαιούχοι που λαμβάνουν την υψηλότερη κατά κεφαλήν ενίσχυση.

Τα έξι κράτη μέλη με την υψηλότερη ήδη κατά κεφαλήν κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων λαμβάνουν κατά μέσο όρο 3,5 φορές υψηλότερη κατά κεφαλήν ενίσχυση από την ΕΕ σε σχέση με τα δέκα κράτη μέλη με τη χαμηλότερη κατανάλωση.

Τα έξι κράτη μέλη που λαμβάνουν την υψηλότερη κατά κεφαλήν ενίσχυση έχουν ήδη όλα κατά κεφαλήν κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων μεγαλύτερη του μέσου όρου.

Τα δέκα κράτη μέλη με την χαμηλότερη κατά κεφαλήν κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων λαμβάνουν μόλις το 20 % της συνολικής ενίσχυσης. Εννέα από αυτά λαμβάνουν κατά κεφαλήν ενίσχυση δύο έως πέντε φορές χαμηλότερη του μέσου όρου ή δεν συμμετέχουν καθόλου στο πρόγραμμα.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΣΟΒΑΡΑ ΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ, ΩΣΤΟΣΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΛΥΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΛΚΥΣΤΙΚΟ

38. Όσον αφορά το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", το ύψος των δαπανών δεν καθορίζεται άμεσα από την Επιτροπή, αλλά προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους επιλογών των αιτούντων και των δυνητικών δικαιούχων. Ωστόσο, τα 74 εκατομμύρια ευρώ που δαπανήθηκαν το 2009 αντιστοιχούν σε λιγότερο του 10 % των μέγιστων δυνητικών δαπανών του προγράμματος [28]. Επομένως, αυτό το ποσοστό χρησιμοποίησης της ενίσχυσης κρίνεται χαμηλό και η σχετική πολιτική όχι ιδιαίτερα ελκυστική (βλέπε πλαίσια 7 και 8), σε βαθμό που προσεγγίζει, άλλωστε, εκείνον που είχε ήδη διαπιστωθεί κατά το παρελθόν [29].

39. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι αυτή η έλλειψη ελκυστικότητας του προγράμματος οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο χαμηλό επίπεδο της ενίσχυσης σε συνδυασμό με συγκριτικά υπερβολικό φόρτο διαχείρισης.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΕΚΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ

40. Λαμβανομένου υπόψη του τρέχοντος ύψους της ενίσχυσης, η επιδότηση της ΕΕ καλύπτει μικρό μόνο μέρος του κόστους των διανεμόμενων προϊόντων [30]. Συνεπώς, ελλείψει άλλων, πολύ ουσιαστικότερων, πόρων χρηματοδότησης (βλέπε σημείο 60 και επόμενα), ο μηχανισμός της ΕΕ δεν επιτρέπει τη δωρεάν διανομή, αλλά μόνο την πώληση σε μειωμένη τιμή.

ΠΛΑΙΣΙΟ 7

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΗ ΕΛΚΥΣΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΟΥ

Στη Γερμανία, από μελέτη προκύπτει ότι από το 56 % των σχολικών ιδρυμάτων που προσφέρουν γάλα ή γαλακτοκομικά προϊόντα στους μαθητές τους, μόλις το 21 % ζητούν να τους καταβληθεί ενίσχυση.

Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας της Βαυαρίας.

41. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση της ΕΕ αντιστοιχεί μόλις στο ένα τέταρτο του άμεσου κόστους του γάλακτος στην Πολωνία και στο 10 έως 15 % στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Έτσι, επιτρέπει, παραδείγματος χάριν, την πώληση χάρτινων συσκευασιών αρωματισμένου γάλακτος στην τιμή των 35 λεπτών αντί των 40 λεπτών στη Γερμανία. Για τον δυνητικό δικαιούχο, μια τέτοια μείωση είναι κατά κανόνα υπερβολικά ασήμαντη για να αποτελέσει κίνητρο αγοράς του προϊόντος, πόσω μάλλον που οι διαθέσιμες αναλύσεις καταδεικνύουν μικρή ελαστικότητα της ζήτησης ως προς την τιμή [31].

42. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο το σχολικό ίδρυμα επιλέγει να μην συμμετέχει. Πράγματι, η εφαρμογή του προγράμματος σε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα επαφίεται συνήθως στην καλή θέληση των συμμετεχόντων. Ωστόσο, η οργάνωση των πωλήσεων σε μειωμένη τιμή συνεπάγεται συχνά σημαντικό φόρτο εργασίας (αγορά, αποθήκευση, διανομή αλλά και συλλογή των χρημάτων από τους δικαιούχους), γεγονός το οποίο συνιστά πραγματικό αντικίνητρο για τη συμμετοχή [32].

43. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το γεγονός ότι οι πωλήσεις σε μειωμένη τιμή δεν επιφέρουν παρά περιορισμένη ζήτηση εκ μέρους των οικογενειών ή ότι, μερικές φορές, το υπεύθυνο προσωπικό δεν έχει πειστεί το ίδιο για το όφελος του προγράμματος από άποψη υγείας μειώνει την προθυμία όσων είναι υπεύθυνοι για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων να αποδεχτούν τον φόρτο που συνεπάγεται το πρόγραμμα.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΓΕΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ

44. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες καταβάλλεται επιδότηση για προϊόντα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των γευμάτων που προσφέρονται στα σχολικά εστιατόρια, το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων διαχείρισης παύει να υφίσταται, δεδομένου ότι το πρόγραμμα εντάσσεται στη συνήθη διαχείριση του σχολικού εστιατορίου. Ανεξάρτητα από την αρνητική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της επιδότησης στην περίπτωση αυτή (βλέπε σημεία 47 έως 50), η διαπίστωση αυτή σημαίνει ότι το μόνο συνεπαγόμενο κόστος είναι ο χρόνος που απαιτείται για την κατάρτιση και υποβολή της αίτησης επιδότησης. Παραδόξως, η μόνη αυτή διοικητική επιβάρυνση εξακολουθεί να μη γίνεται εύκολα δεκτή, μάλιστα δε μπορεί να αποδειχθεί απαγορευτική.

45. Ο λόγος για τον οποίο οι διατυπώσεις αυτές είναι δυσανάλογα επαχθείς για την πλειονότητα των αιτούντων, και ιδίως για τους μικρότερους, δεν είναι τόσο η πολυπλοκότητά τους, όσο το χαμηλό ύψος της καταβαλλόμενης ενίσχυσης (βλέπε πλαίσιο 8), η οποία, ως απόλυτη αξία, θεωρείται ακόμα περισσότερο ασήμαντη συγκρινόμενη όχι πλέον με την τιμή των γαλακτοκομικών προϊόντων, αλλά με τον συνολικό προϋπολογισμό, του οποίου αποτελεί εξαιρετικά μικρό μέρος (λιγότερο από 1 % για τα σχολικά εστιατόρια και πολύ λιγότερο ακόμα συγκρινόμενη με τον συνολικό προϋπολογισμό ενός ανεξάρτητου ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου ή ενός βρεφονηπιακού σταθμού).

Ο ΑΜΕΣΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΤΟΝΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ [33]

46. Όποια μορφή και εάν λάβει η διανομή, η επιδότηση για το γάλα μπορεί να καταβληθεί για κάθε επιλέξιμο προϊόν, χωρίς να υπάρχει κανένας μηχανισμός ο οποίος να περιορίζει όσες πληρωμές αντιστοιχούν σε ποσότητες οι οποίες ούτως ή άλλως θα καταναλώνονταν από τους δικαιούχους και χωρίς την ενίσχυση. Από τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι αυτό το φαινόμενο αδράνειας εμφανίζεται με διάφορους τρόπους ανάλογα με την επιλεγόμενη μορφή διανομής.

ΠΛΑΙΣΙΟ 8

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΜΗ ΕΛΚΥΣΤΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ

Στη Γαλλία, το 70 % των 11000 αιτούντων λαμβάνουν κατά μέσο όρο περί τα 300 ευρώ ετησίως.

Μεγάλος αριθμός των συνομιλητών μας κατά τις συζητήσεις μας υπογράμμισαν ότι μια ενίσχυση αυτής της τάξης δεν αρκούσε για να τους παρακινήσει να αλλάξουν συνήθειες. Παραδείγματος χάριν ένας από τους διευθυντές εκπαιδευτικού ιδρύματος με τον οποίο μιλήσαμε μας δήλωσε: "Ακούστε, εισπράττω μόλις 200 ευρώ το χρόνο. Δεν πιστεύετε, βέβαια, ότι για ένα τέτοιο ποσό θα χάνω τον χρόνο μου διαβάζοντας εγκυκλίους".

Μολονότι κάθε σχολικό εστιατόριο χρησιμοποιεί ορισμένα επιλέξιμα γαλακτοκομικά προϊόντα για τα οποία θα μπορούσε να εισπράξει την ελάχιστη ενίσχυση χωρίς άλλη προσπάθεια πέρα από την υποβολή αίτησης, μόνο το 60 % των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων υποβάλλουν αίτηση για την καταβολή ενίσχυσης στη Γαλλία και μετά βίας το 15 % στην Ιταλία.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΓΕΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ

47. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι η καταβολή ενίσχυσης για τα προϊόντα που περιλαμβάνονται στα γεύματα των σχολικών εστιατορίων δημιουργεί συστηματικά φαινόμενο αδράνειας. Συγκεκριμένα:

α) γνωρίζοντας ότι ένα φυσιολογικό γεύμα περιλαμβάνει συχνά γαλακτοκομικά προϊόντα (μάλιστα αυτό μπορεί και να είναι υποχρεωτικό), δεν υπάρχει επί του παρόντος κανένας τρόπος να αποτραπεί η είσπραξη ενίσχυσης από τα σχολικά εστιατόρια για προϊόντα που θα χρησιμοποιούσαν ούτως ή άλλως·

β) δεν βρέθηκε κανένα στοιχείο το οποίο να αποδεικνύει οποιαδήποτε επίδραση της ενίσχυσης στην ποσότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων που περιλαμβάνονται στα προγράμματα σίτισης·

γ) σχεδόν όλοι οι υπεύθυνοι τους οποίους συναντήσαμε επί τόπου παραδέχτηκαν ρητά ότι η ενίσχυση δεν επηρέαζε με κανέναν τρόπο την ποσότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων που σερβίρονταν στους μαθητές (βλέπε πλαίσιο 9).

ΠΛΑΙΣΙΟ 9

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΣΥΝΟΜΙΛΗΣΑΜΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ

"Η σύνθεση των γευμάτων μας δεν επηρεάζεται από την ενίσχυση της ΕΕ. […] Αυτό δεν αποτελεί προσωπική άποψη, είναι γεγονός" (Ιταλία, υπεύθυνος της εταιρείας εστίασης η οποία είχε αναλάβει τα σχολικά εστιατόρια σε μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας).

"Δεν σκέφτηκα ποτέ το πρόγραμμα για το γάλα της ΕΕ κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων σίτισης" (Σουηδία, εκπρόσωπος μιας εταιρείας εστίασης η οποία λάμβανε ενίσχυση για πολλά σχολεία της πόλης).

"Η ύπαρξη της ενίσχυσης της ΕΕ δεν επηρεάζει καθόλου τα προγράμματα σίτισης" (Ιταλία, εκπρόσωπος εκπαιδευτικού ιδρύματος που λάμβανε άμεση ενίσχυση).

Στη Γαλλία, οι υπεύθυνοι ενός βρεφονηπιακού σταθμού υπό έγκριση δήλωσαν ότι ήθελαν να πάρουν πίσω τα χρήματα τα οποία δικαιούνταν βάσει των συνήθων πρακτικών τους, ήτοι για προϊόντα που αγόραζαν ήδη, προτού μάλιστα πληροφορηθούν την ύπαρξη της ενίσχυσης.

Στην περίπτωση ενός άλλου αιτούντος, ο υπεύθυνος κατάρτισης του προγράμματος σίτισης του σχολικού εστιατορίου δεν γνώριζε καν την ύπαρξη της ενίσχυσης η οποία καταβαλλόταν επί χρόνια στην εταιρεία του.

48. Συνεπώς, τα σχολικά εστιατόρια εισπράττουν ενίσχυση για γαλακτοκομικά προϊόντα που θα χρησιμοποιούσαν ούτως ή άλλως και η ενίσχυση αυτή δεν αποτελεί κίνητρο για τη χρήση περισσότερων γαλακτοκομικών προϊόντων από όσα θα χρησιμοποιούσαν εάν αυτή δεν υπήρχε. Ακόμα και στη Σουηδία, όπου η κατάσταση φαίνεται να είναι περισσότερο θετική [34], το επιδοτούμενο καθεστώς (κυρίως μηχανήματα αυτόματης διανομής φρέσκου γάλακτος στα σχολικά εστιατόρια) υπήρχε αρκετό καιρό πριν από την καθιέρωση της ενίσχυσης της ΕΕ. Η μεγάλη κατανάλωση γάλακτος οφείλεται σε προϋπάρχουσες πολιτισμικές συνήθειες και, επομένως, δεν αποδίδεται στο πρόγραμμα της ΕΕ, το οποίο απλώς συμβάλλει οικονομικώς σε πρακτικές στη διαμόρφωση των οποίων δεν είχε καμία επίδραση.

49. Επομένως, όπως έχει σήμερα η κατάσταση, η ενίσχυση η οποία καταβάλλεται στα σχολικά εστιατόρια καθίσταται δύσκολα αντιληπτή ή, στην καλύτερη περίπτωση, βάσει των διαπιστώσεων από τις επιτόπιες επισκέψεις, έχει ελάχιστη επίδραση στην ποσότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων που καταναλώνουν οι δικαιούχοι. Εξάλλου, παρά τις σχετικές κανονιστικές διατάξεις, ο δυνητικός αντίκτυπός της στην τιμή που καταβάλλουν οι οικογένειες είναι συχνά μη επαληθεύσιμος (βλέπε παράρτημα II) και, ούτως ή άλλως, θα ήταν μάλλον ασήμαντος.

50. Η αυτή διαπίστωση ισχύει και για τους βρεφονηπιακούς σταθμούς, αφού όσο μικρότερης ηλικίας είναι τα παιδιά τόσο πιθανότερο είναι η κανονική διατροφή τους να περιλαμβάνει γαλακτοκομικά προϊόντα. Αυτό ισχύει, παραδείγματος χάριν, για τους βρεφονηπιακούς σταθμούς στη Γαλλία (παιδιά από 0 έως 3 ετών) όπου τα γαλακτοκομικά προϊόντα που περιλαμβάνονται στη διατροφή θεωρούνται ούτως ή άλλως υποχρεωτικά.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΕΚΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ

51. Λαμβάνοντας υπόψη το ισχύον χαμηλό ύψος της ενίσχυσης, ο θετικός αντίκτυπός της φαίνεται εξαιρετικά περιορισμένος. Πράγματι, η μικρή μείωση της τιμής πώλησης η οποία επιτυγχάνεται χάρις στην ενίσχυση της ΕΕ (βλέπε σημεία 40 και 41) έχει ως συνέπεια όχι μόνο τη χαμηλή συμμετοχή, αλλά και το ότι ωφελεί πρωταρχικά δικαιούχους οι οποίοι, ακόμα και χωρίς ενίσχυση, θα λάμβαναν τις ίδιες αποφάσεις. Δεδομένου ότι η ενίσχυση είναι υπερβολικά χαμηλή για να επηρεάσει σημαντικά τις αποφάσεις αγοράς [35] (βλέπε επίσης πλαίσιο 10), οι μαθητές που ωφελούνται από αυτή είναι πρωτίστως εκείνοι οι οποίοι πιθανότατα θα είχαν αγοράσει το γάλα ακόμα και σε μη επιδοτούμενη τιμή.

52. Επιπλέον, αυτοί οι δικαιούχοι είναι εξ ορισμού και εκείνοι που πιθανότατα θα κατανάλωναν τα σχετικά προϊόντα εκτός σχολείου. Όπως η ανάλυση κατά κράτος μέλος καταδεικνύει ότι η ενίσχυση κατευθύνεται περισσότερο εκεί όπου υπάρχει η μικρότερη ανάγκη (βλέπε σημείο 37), έτσι και στην περίπτωση πώλησης σε μειωμένη τιμή, η ενίσχυση ωφελεί κυρίως τα παιδιά τα οποία έχουν ήδη τις περισσότερες πιθανότητες να καταναλώσουν τις μεγαλύτερες ποσότητες γαλακτοκομικών προϊόντων.

ΠΛΑΙΣΙΟ 10

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΟΥΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ

Αξιολόγηση του 2005 στο Ηνωμένο Βασίλειο: "Από τη μελέτη μας επί των μαθητών ελάχιστα ήταν τα στοιχεία που μαρτυρούσαν ότι το γάλα που καταναλωνόταν στο σχολείο ερχόταν να προστεθεί σε αυτό που καταναλωνόταν αλλού […]. Επιπλέον, ορισμένα παιδιά έπιναν ελάχιστο γάλα, είτε επρόκειτο για σχολεία που συμμετείχαν είτε για σχολεία που δεν συμμετείχαν στο πρόγραμμα SMSS (πρόγραμμα επιδότησης της διάθεσης γάλακτος στα σχολεία). […] Η έρευνά μας δεν απέδωσε επαρκή στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν ότι η συμμετοχή των σχολείων στο πρόγραμμα SMSS της ΕΕ επηρέαζε τη συνολική κατανάλωση γάλακτος από τα παιδιά. […] Τόσο στα σχολεία που συμμετείχαν στο πρόγραμμα όσο και σε αυτά που δεν συμμετείχαν, λίγοι ήταν οι μαθητές που έπιναν ελάχιστο γάλα. Τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι η κατανάλωση γάλακτος λόγω της συμμετοχής των σχολείων στο πρόγραμμα SMSS αυξήθηκε κυρίως για τα παιδιά που θα κατανάλωναν σημαντική ποσότητα γάλακτος ακόμα και εάν το σχολείο τους δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα.

[…] Η εμπειρία από την παροχή στους μαθητές διατροφής υψηλής ποιότητας είναι ότι πολλοί γονείς, οι οποίοι δεν επιθυμούσαν να αγοράζουν αυτό το είδος τροφίμων στις υπεραγορές, ομοίως δεν επιθυμούσαν να πληρώνουν για αυτά στο σχολείο. Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει και για το γάλα το οποίο τα σχολεία διαθέτουν προς αγορά από τους γονείς στο πλαίσιο του εθνικού συμπληρώματος."

Αξιολόγηση του 1999: "Πολύ λίγα είναι τα στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν τον αντίκτυπο του καθεστώτος στη διαθεσιμότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων. […] Ενώ οι βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν την εφαρμογή του είναι εξωγενείς, το καθεαυτό καθεστώς ελάχιστα συμβάλλει στην αύξηση της προσφοράς του προϊόντος."

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ (ΦΡΟΥΤΑ) ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ (ΓΑΛΑ) ΚΑΘΙΕΡΩΣΑΝ ΗΔΗ ΛΥΣΕΙΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΔΩΣΕ ΗΔΗ ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΦΡΟΥΤΑ

53. Κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος για τα φρούτα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη, τουλάχιστον εν μέρει, τον μη ελκυστικό χαρακτήρα του προγράμματος για το γάλα και τον κίνδυνο να ανακύψει φαινόμενο αδράνειας.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ

54. Δεδομένου ότι η Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι η επιδότηση των φρούτων που διανέμονταν ταυτόχρονα με τα συνήθη σχολικά γεύματα υπονόμευε την προστιθέμενη αξία του προγράμματος [36], επέβαλε τέτοιους περιορισμούς σε αυτό τον τρόπο διανομής, ώστε στην πράξη τον απέκλεισε. Πράγματι, κανένα κράτος μέλος δεν περιέλαβε αυτή τη δυνατότητα στην στρατηγική του, με αποτέλεσμα όλες οι διανομές φρούτων που πραγματοποιήθηκαν να έχουν διοργανωθεί εκτός σχολικών εστιατορίων.

ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

55. Το ποσοστό της συγχρηματοδότησης από την ΕΕ του προγράμματος για τα φρούτα κυμαίνεται, ανάλογα με το κράτος μέλος, από 50 % έως 75 %, τιμή η οποία είναι μακράν ανώτερη από το αντίστοιχο ποσοστό της ενίσχυσης για το γάλα.

56. Βάσει των ανωτέρω, η δωρεάν διανομή επελέγη ως το μοναδικό μοντέλο για το πρόγραμμα "Φρούτα στο σχολείο" (εξάλλου, ο κανονισμός για τα φρούτα χρησιμοποιεί τον όρο "διανομή" στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο κανονισμός για το γάλα χρησιμοποιεί τον όρο "διάθεση").

57. Συνεπώς, όλες οι διανομές φρούτων στα παιδιά είναι δωρεάν, κάτι που συνεπάγεται τη σχεδόν συστηματική συμμετοχή αυτών στους οποίους απευθύνεται η διανομή. Αυτός ο δωρεάν χαρακτήρας καθιστά δυνατή την ελαχιστοποίηση της σχετικής σημασίας του φαινομένου αδράνειας, δεδομένου ότι ο κατάλογος των δικαιούχων διευρύνεται και δεν περιλαμβάνει πλέον μόνο τα παιδιά που θα ήταν πρόθυμα να αγοράσουν το προϊόν και χωρίς επιδότηση. Επίσης, ο δωρεάν χαρακτήρας απλουστεύει κατά πολύ τον ρόλο των σχολείων, δεδομένου ότι αυτά δεν έχουν την υποχρέωση να συλλέγουν χρήματα από τις οικογένειες.

58. Στα περισσότερα κράτη μέλη, οι διανομές πραγματοποιούνται δωρεάν και στα σχολεία, αφού η συγχρηματοδότηση της ΕΕ συμπληρώνεται από εθνικό προϋπολογισμό, ο οποίος καταβάλλεται απευθείας στον προμηθευτή. Έτσι, το σχολείο παραλαμβάνει τις προμήθειες δωρεάν, χωρίς να υποβάλλεται σε έξοδα, ούτε χρειάζεται να πληρώσει προκαταβολή από το ταμείο του. Στην Ιταλία μάλιστα, ένα σύστημα ανάθεσης με διαγωνισμό του τύπου "όλα εντός τιμής" (το οποίο περιλάμβανε τη φυσική διανομή στις τάξεις και τη διοργάνωση συνοδευτικών μέτρων) κατήργησε κάθε διαχειριστικό καθήκον των σχολείων. Ως εκ τούτου, η συμμετοχή των σχολικών ιδρυμάτων περιορίζεται μόνο από το μέγεθος του διαθέσιμου προϋπολογισμού.

59. Αντιθέτως, στη Γαλλία, δεν προβλέπεται καμία εθνική συμμετοχή και, κατά συνέπεια, η συμμετοχή των ιδρυμάτων εξαρτάται από την ικανότητά τους να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση σε τοπικό επίπεδο. Στην πράξη, η προϋπόθεση αυτή πληρούται πολύ σπάνια με συνέπεια, μέχρι σήμερα, ο αριθμός των αιτούντων να είναι εξαιρετικά μικρός (βλέπε παράρτημα IV).

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΥΙΟΘΕΤΟΥΝ ΠΛΕΟΝ ΜΟΝΤΕΛΟ ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΕΚΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ

60. Στη Γαλλία, μολονότι το μεγαλύτερο μέρος της ενίσχυσης της ΕΕ καταβάλλεται στα σχολικά εστιατόρια, οι αρμόδιες αρχές επέλεξαν να διαθέσουν το συμπλήρωμα από τον εθνικό προϋπολογισμό στη δωρεάν διανομή εκτός σχολικών εστιατορίων. Το επιχείρημα που προβλήθηκε σχετικά ήταν η ανάγκη εξασφάλισης του πραγματικού αντικτύπου αυτού του συμπληρώματος από τον εθνικό προϋπολογισμό, τον οποίο δεν θεωρείται ότι εξασφαλίζει η επιδότηση των σχολικών εστιατορίων.

61. Στην Πολωνία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ενίσχυση της ΕΕ συνδυάζεται με εθνικούς προϋπολογισμούς, καθιστώντας κατ’ αυτό τον τρόπο δυνατή την αντικατάσταση της διάθεσης σε μειωμένη τιμή από δωρεάν διανομές εκτός σχολικών εστιατορίων για ακόμα μεγαλύτερο αριθμό δικαιούχων (δημοτικά σχολεία στην Πολωνία, παιδιά μικρότερα των 5 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο).

62. Το μοντέλο αυτό, μακράν ελκυστικότερο από τη διάθεση σε μειωμένη τιμή, εξασφαλίζει πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή (βλέπε πλαίσιο 11). Κατ’ αυτό τον τρόπο, περιορίζεται σημαντικά το πρόβλημα του φαινομένου αδράνειας που συνδέεται με πωλήσεις γάλακτος σε μειωμένη τιμή, δεδομένου ότι επηρεάζεται το σύνολο σχεδόν των παιδιών στα οποία απευθύνεται η διανομή και όχι πλέον μόνο αυτά που θα ήταν πρόθυμα να αγοράσουν γάλα ακόμα και χωρίς την επιδότηση.

ΠΛΑΙΣΙΟ 11

ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

Από μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο προκύπτει εξαιρετικά σαφής πτώση της συμμετοχής των μαθητών από τη στιγμή που η διανομή παύει να είναι δωρεάν (πηγή: μεγαλύτερος αιτών στο πλαίσιο του προγράμματος στο Ηνωμένο Βασίλειο για τα σχολεία της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης). Κατά τον έλεγχο συναντήσαμε την περίπτωση εκπαιδευτικού ιδρύματος το οποίο είχε εξαιρετικά μεγάλη συμμετοχή στο δωρεάν εθνικό πρόγραμμα "Nursery Milk Scheme (NMS)" (πρόγραμμα διανομής γάλακτος απευθυνόμενο σε παιδιά μέχρι 5 ετών), αλλά κανένα παιδί δεν δεχόταν να συμμετέχει πέραν αυτού του ηλικιακού ορίου. Παρατηρήθηκε, επίσης, ότι ορισμένα σχολικά ιδρύματα αρνούνταν να διαχειριστούν διανομή επί πληρωμή και περιόριζαν τη συμμετοχή τους μόνο στις ηλικιακές ομάδες οι οποίες δικαιούνταν δωρεάν διανομή.

Στην Πολωνία, η μετάβαση, το σχολικό έτος 2007/2008, σε σύστημα δωρεάν διανομής στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση υπερδιπλασίασε τον αριθμό των συμμετεχόντων ιδρυμάτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και υπερτετραπλασίασε τον αριθμό των συμμετεχόντων παιδιών.

Από μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Γερμανία διαπιστώνεται ότι ακόμα και σημαντικές διαφορές στην τιμή πώλησης (30/35 λεπτά αντί για 15 λεπτά) έχουν περιορισμένο αντίκτυπο στη συμμετοχή. Μόνον η δωρεάν διανομή μεταβάλλει πραγματικά τα αποτελέσματα (βλέπε γράφημα 5).

ΓΡΑΦΗΜΑ 5

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΙΜΗ ΠΩΛΗΣΗΣ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Αρχές της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας.

63. Ωστόσο, τόσο στην Πολωνία όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δωρεάν διανομές βασίζονται σε ιδιαίτερα σημαντικούς εθνικούς προϋπολογισμούς (βλέπε γράφημα 6), ενώ η επιδότηση της ΕΕ καλύπτει πολύ μικρό τμήμα του συνολικού κόστους [37]. Λαμβανομένου υπόψη του τρέχοντος ύψους της ενίσχυσης της ΕΕ, η δωρεάν διανομή δεν μπορεί να θεωρηθεί σήμερα ως άμεση απόρροια του προγράμματος της ΕΕ [38]. Αντιθέτως, το παράδειγμα αυτών των δύο κρατών μελών καταδεικνύει πόσο σημαντικοί πόροι απαιτούνται για την εφαρμογή ενός μοντέλου δωρεάν διανομής.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6

ΕΘΝΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΟΥ ΔΙΑΤΕΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΔΥΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΝ ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΝΟΜΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ (ΣΕ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΥΡΩ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2008/2009)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Δημοσιονομικά στοιχεία των κρατών μελών.

ΆΛΛΕΣ ΟΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΝΤΟΠΙΣΤΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ

64. Με τον έλεγχο εντοπίστηκαν επίσης παράγοντες ή επιλογές σε τοπικό επίπεδο που καθιστούσαν δυνατή τη μείωση του κόστους διαχείρισης και μπορούσαν να ενισχύσουν τόσο τη συμμετοχή στο πρόγραμμα όσο και την αποτελεσματικότητά του. Συγκεκριμένα:

α) η αξιοποίηση κάθε δυνατότητας που παρέχει η νομοθεσία για την απλούστευση της κατάρτισης και του ελέγχου της αίτησης ενίσχυσης (ιδίως τη δυνατότητα χρησιμοποίησης στους υπολογισμούς ορισμένων κατ’ αποκοπήν συντελεστών)·

β) η επικέντρωση του προγράμματος σε αιτούντες με κρίσιμο μέγεθος (αυτό καθιστά τον διοικητικό φόρτο περισσότερο αποδεκτό αναλογικά, καθιστώντας μάλιστα εφικτές σημαντικές οικονομίες κλίμακας)·

γ) η συμμετοχή ιδιωτικών φορέων οι οποίοι μπορούν να αναλάβουν το σύνολο ή μέρος των διοικητικών ή υλικοτεχνικών καθηκόντων [39] και συγχρόνως έχουν άμεσο συμφέρον στην ενίσχυση της συμμετοχής.

ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΓΙΩΘΟΥΝ

65. Πέρα από το άμεσο αποτέλεσμα των πραγματοποιούμενων διανομών, τα δύο προγράμματα έχουν την ίδια φιλοδοξία διαπαιδαγώγησης, αυτή της συμβολής στη διαμόρφωση των διατροφικών συνηθειών σε μακροπρόθεσμη βάση. Ωστόσο, η φιλοδοξία αυτή αντιμετωπίζεται με αρκετά διαφορετικό τρόπο από τα δύο προγράμματα και είναι ανάγκη να παγιωθεί.

ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΛΑ, ΟΙ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΥΠΟΨΗ, ΜΕ ΣΥΝΕΠΕΙΑ Ο ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΑΠΙΘΑΝΟΣ

ΤΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΔΟΤΟΥΜΕΝΗ ΔΙΑΝΟΜΗ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΒΟΛΗ Η ΟΠΟΙΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΚΟΜΑ

66. Κατ’ αρχήν, η επιδοτούμενη διανομή, από την ύπαρξή της και μόνο, μπορεί να συμβάλει στη διάδοση μηνύματος όσον αφορά την αξία που αποδίδεται στο σχετικό προϊόν. Ωστόσο, ένας τέτοιος μηχανισμός προϋποθέτει την προβολή των διανομών.

67. Αυτή η προϋπόθεση επιβεβαιώθηκε στις περισσότερες περιπτώσεις διανομής γάλακτος εκτός σχολικών εστιατορίων και διασφαλίζεται επίσης από τη χρήση μηχανημάτων αυτόματης διανομής φρέσκου γάλακτος στα σχολικά εστιατόρια στη Σουηδία. Αντιθέτως, σε άλλες περιπτώσεις, η επιδότηση και το διανεμόμενο προϊόν δεν προβάλλονταν δεόντως.

68. Έτσι, το γάλα που πωλείται στα καταστήματα (Γερμανία) δεν προβάλλεται με ιδιαίτερο τρόπο και επηρεάζεται αρνητικά από το γεγονός ότι βρίσκεται κοντά σε άλλα προϊόντα (αεριούχα ποτά, πατατάκια, γλυκίσματα) μαζί με τα οποία πωλείται. Επομένως, δεν χαίρει της προβολής που θα του εξασφάλιζε η διανομή του ως μοναδικού προϊόντος.

69. Ομοίως, όταν η επιδότηση αφορά γαλακτοκομικά προϊόντα που περιλαμβάνονται στα γεύματα του σχολικού εστιατορίου, η ιδέα της διανομής δεν υπάρχει πλέον και η παιδαγωγική διάσταση υποχωρεί. Αυτή η αδυναμία αναγνωρίζεται ρητά από την Επιτροπή, η οποία, για τον λόγο αυτό, επιδίωξε να περιορίσει τη χρήση της ενίσχυσης στα σχολικά εστιατόρια [40]. Αυτός ο περιορισμός, μολονότι θετικός, δεν αποδείχθηκε αρκετός προκειμένου να εξασφαλιστεί στην πράξη η παιδαγωγική αξία της ενίσχυσης.

Μενού με"ζυμαρικά με βούτυρο" (σάλτσα παρμεζάνας), επιδοτούμενο στο πλαίσιο του προγράμματος για το γάλα.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Σχολικό εστιατόριο στην Ιταλία.

70. Αφενός, το προϊόν αυτό καθεαυτό δεν προβάλλεται και, εξ ορισμού, αξιοποιείται λιγότερο από ό,τι εάν διανεμόταν χωριστά [41]. Αφετέρου, οι δικαιούχοι δεν αντιλαμβάνονται συνήθως την ύπαρξη του προγράμματος [42] και, κατά συνέπεια, την ιδιαίτερη αξία που αποδίδεται στο προϊόν. Στη Γαλλία και την Ιταλία, ακόμα και ορισμένοι διευθυντές σχολικών ιδρυμάτων με τους οποίους συνομιλήσαμε δεν γνώριζαν ότι το εστιατόριο του σχολείου τους λάμβανε επιδότηση.

ΈΛΛΕΙΨΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΩΝ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ

71. Ακόμα και όταν πληρούται η προϋπόθεση της προβολής, ο μηχανισμός της διανομής δεν θεωρείται από μόνος του επαρκής για την επίτευξη του παιδαγωγικού στόχου κατά τρόπο ικανοποιητικό.

72. Η αξιολόγηση του 1999 υπογράμμιζε ήδη την εκπαιδευτική αδυναμία ενός προγράμματος το οποίο περιοριζόταν στη μεταβλητή της τιμής, χωρίς να περιλαμβάνει κανένα παιδαγωγικό μέτρο ή άλλο μέτρο προώθησης [43]. Το ίδιο αναφέρει και η βρετανική αξιολόγηση του 2005 [44]. Πολλοί από τους ανθρώπους με τους οποίους συνομιλήσαμε στο πλαίσιο του ελέγχου επιβεβαίωσαν αυτή την ανάλυση, υπογραμμίζοντας συγκεκριμένα ότι η κύρια αιτία περιορισμού της κατανάλωσης γάλακτος (τουλάχιστον ως ποτού) από την εφηβεία και μετά είναι ένα πρόβλημα εικόνας, το οποίο δεν λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος.

73. Παρ’ όλες αυτές τις διαπιστώσεις, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008 περιορίζεται στη διάθεση των προϊόντων, χωρίς να προβλέπει καμία υποχρέωση ή ενθάρρυνση υπέρ συνοδευτικών μέτρων. Από την άποψη αυτή, κανένα από τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε ο έλεγχος δεν είχε καθιερώσει τέτοιου είδους υποχρέωση και κανένα από τα σχολικά ιδρύματα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν εφάρμοζε ούτε εντασσόταν σε συνοδευτικό μέτρο.

74. Βέβαια, δράσεις προώθησης υπάρχουν εκτός του προγράμματος "Γάλα στα σχολεία". Έτσι, πέραν της εκστρατείας "Η παρέα της γεύσης" [45] η οποία προαναφέρθηκε, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3/2008 του Συμβουλίου [46], η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί μέσα προώθησης, ορισμένα από τα οποία αφορούν τα γαλακτοκομικά προϊόντα και έχουν ως στόχο τα παιδιά [47]. Στα διάφορα κράτη μέλη διαπιστώθηκαν και άλλες αδιαμφισβήτητα θετικές δράσεις. Ωστόσο, δεδομένου ότι τέτοιου είδους δράσεις ούτε απαιτούνται ούτε ενθαρρύνονται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 657/2008, είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητες του προγράμματος "Γάλα στα σχολεία" και δεν μπορούν να περιληφθούν στις επιτυχίες του.

ΚΑΝΕΝΑ ΣΗΜΑΔΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΥ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΣΤΙΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

75. Απουσία ειδικών εργαλείων, μετά από πολλές δεκαετίες εφαρμογής, δεν υπάρχει σήμερα κανένα στοιχείο το οποίο να μαρτυρά μακροπρόθεσμο αντίκτυπο του προγράμματος για το γάλα στις διατροφικές συνήθειες των δικαιούχων του. Όπως το είχε ήδη εκφράσει η βρετανική αξιολόγηση του 2005, δεν προκύπτει σαφώς ότι το πρόγραμμα για το γάλα μπορεί να δημιουργήσει σταθερές συνήθειες κατανάλωσης γάλακτος.

76. Αντιθέτως, στα κράτη μέλη όπου υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, παρατηρείται ότι, εάν υποτεθεί ότι όλες οι άλλες παράμετροι είναι ίδιες, η συμμετοχή στο καθεστώς μειώνεται δραματικά με την ηλικία. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, το καθεστώς δεν έχει επαρκή μεσοπρόθεσμο αντίκτυπο ώστε να εξασφαλίζεται ικανοποιητική συμμετοχή τα επόμενα χρόνια. Κατά μείζονα λόγο, ένα καθεστώς που δεν καταφέρνει να αποκτήσει πιστούς δικαιούχους μεσοπρόθεσμα είναι πολύ πιθανόν να μην είναι σε θέση να επηρεάσει σημαντικά τις συνήθειές τους μακροπρόθεσμα.

+++++ TIFF +++++

Πηγή: www.drinkitup.europa.eu

ΟΙ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗΣ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΥΠΟΨΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΦΡΟΥΤΩΝ

77. Μονονότι είναι ακόμη πολύ νωρίς να κρίνουμε τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα αυτών των διατάξεων, το πρόγραμμα για τα φρούτα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη συνέπεια μεταξύ της προβαλλόμενης φιλοδοξίας διαπαιδαγώγησης και της επιλεγείσας προσέγγισης.

78. Εξάλλου, από τις περιπτώσεις διανομής φρούτων που μελετήθηκαν κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι όλες έχαιραν μεγάλης προβολής και για τον λόγο αυτό το πιθανότερο ήταν να έχουν παιδαγωγικό αντίκτυπο. Πέραν του ενθουσιασμού που οφειλόταν στον καινοφανή χαρακτήρα του προγράμματος, η προβολή εξασφαλιζόταν από το γεγονός ότι οι διανομές διοργανώνονταν ad hoc και εκτός σχολικών εστιατορίων (βλέπε σημείο 54).

79. Επιπλέον, αντίθετα με το πρόγραμμα για το γάλα, το πρόγραμμα "Φρούτα στα σχολεία" περιλάμβανε, από το σχεδιασμό του, την επιδιωκόμενη παιδαγωγική διάσταση, με την εφαρμογή συγκεκριμένου εργαλείου. Έτσι, ο κανονισμός της Επιτροπής ορίζει ότι "τα σχέδια προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία απαιτούν τη λήψη συνοδευτικών μέτρων για να είναι αποτελεσματικά" [48] και, μολονότι δεν προβλέπει τη χρηματοδότησή τους, καθιστά την εφαρμογή τέτοιου είδους μέτρων προϋπόθεση της καταβολής της ενίσχυσης.

ΠΛΑΙΣΙΟ 12

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ

Περιοδεύουσα έκθεση απευθυνόμενη στους μαθητές σχετικά με τα οπωροκηπευτικά.

Διαδραστική ενημερωτική στήλη στον διάδρομο του σχολικού κτηρίου.

Συζητήσεις των γονέων με γιατρούς και διατροφολόγους.

Καλλιέργεια λαχανόκηπου στον χώρο του σχολείου.

Παιδαγωγικό υλικό υποστήριξης για τους εκπαιδευτικούς.

80. Με την ίδια λογική, οι ενέργειες προώθησης που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3/2008 εξασφαλίζουν συνεργίες χάρις στη δυνατότητα πρόσθετης χρηματοδότησης [49] η οποία δεν υπάρχει όσον αφορά το γάλα.

81. Ωστόσο, ο έλεγχος κατέδειξε ότι, λαμβανομένου υπόψη του κόστους που μπορεί να συνεπάγεται η εφαρμογή συνοδευτικού μηχανισμού, η έλλειψη συγκεκριμένης χρηματοδότησης και η δυσκολία προσδιορισμού του όρου "επαρκές συνοδευτικό μέτρο" μεταφράζονται σε μηχανισμούς με διαφορετικές φιλοδοξίες (βλέπε πλαίσιο 13). Απομένει, επομένως, να επιβεβαιωθεί στο μέλλον η αποτελεσματικότητα του παιδαγωγικού μηχανισμού που διαμορφώνεται σήμερα.

ΠΛΑΙΣΙΟ 13

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΝ ΗΔΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

Στην Ιταλία, από τον πρώτο χρόνο, δημιουργήθηκε ένα φιλόδοξο σύστημα, στο πλαίσιο του οποίου τα συνοδευτικά μέτρα αναλαμβάνουν, σε περιφερειακό επίπεδο, οι οργανώσεις των παραγωγών που είναι υπεύθυνες για τη διανομή.

Στη Γερμανία και τη Γαλλία, τα σχολικά ιδρύματα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη είχαν οργανώσει εκπαιδευτικές δραστηριότητες που αφορούσαν τα οπωροκηπευτικά και τη διατροφή γενικότερα. Ωστόσο, ιδίως απουσία συστήματος ελέγχου, οι δραστηριότητες αυτές επαφίονταν κυρίως, στο στάδιο αυτό, στην καλή θέληση σε ατομικό ή τοπικό επίπεδο.

Στην Πολωνία, τα σχολικά ιδρύματα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν είχαν δρομολογήσει ακόμη καμία συνοδευτική παιδαγωγική δραστηριότητα, ούτε και σχεδίαζαν κάτι τέτοιο (σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του κανονισμού, τα μέτρα αυτά ήταν προαιρετικά κατά το πρώτο έτος εφαρμογής του καθεστώτος, οι εθνικές αρχές, ωστόσο, είχαν δεσμευτεί να αρχίσουν την εφαρμογή των μέτρων ήδη σε εκείνο το στάδιο).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

82. Κατόπιν εξωτερικής αξιολόγησης η οποία κατέληγε σε άκρως επικριτικά συμπεράσματα, το Συμβούλιο, αντίθετα με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, έλαβε, το 1999, την απόφαση να διατηρήσει το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" (βλέπε σημεία 20 έως 23). Το Συνέδριο διαπίστωσε ότι, δέκα χρόνια μετά από αυτή την επιλογή και παρά τις κάποιες βελτιώσεις, καμία πραγματική λύση δεν έχει εξευρεθεί για την άρση των ουσιαστικών αδυναμιών οι οποίες διαπιστώνονταν τότε.

83. Το πρόγραμμα για το γάλα παραμένει έως σήμερα ελάχιστα αποτελεσματικό:

α) Όσον αφορά τον αναμενόμενο βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο (διάθεση στα σχολεία), το Συνέδριο διαπιστώνει ότι τα συγκεκριμένα επιτεύγματα του προγράμματος για το γάλα είναι εξαιρετικά περιορισμένα:

i) Εξαιτίας κυρίως του χαμηλού ύψους της επιδότησης, το πρόγραμμα εξακολουθεί να είναι σχετικά ελάχιστα ελκυστικό, περιοριζόμενο, κατά συνέπεια, σε μεγάλο βαθμό σε φαινόμενα αδράνειας. Ουσιαστικά, τα επιδοτούμενα προϊόντα είτε θα περιλαμβάνονταν ούτως ή άλλως στα γεύματα των σχολικών εστιατορίων είτε πιθανότατα θα αγοράζονταν από τους δικαιούχους ακόμη και εάν δεν υπήρχε η επιδότηση (βλέπε σημεία 38 έως 52).

ii) Ο έλεγχος κατέδειξε ότι η οργάνωση δωρεάν διανομών σε ορισμένα κράτη μέλη έχει ικανοποιητικότερο αντίκτυπο, ωστόσο, αυτές οι δωρεάν διανομές καλύπτονται επί του παρόντος από δαπανηρά εθνικά προγράμματα, στα οποία η συμβολή του προϋπολογισμού της ΕΕ είναι απλώς οριακή (βλέπε σημεία 60 έως 63).

β) Όσον αφορά τον αναμενόμενο μακροπρόθεσμο αντίκτυπο (διαπαιδαγώγηση), το Συνέδριο διαπιστώνει ότι οι προβαλλόμενες εκπαιδευτικές φιλοδοξίες δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από το ισχύον καθεστώς. Ιδιαίτερα, η προβολή των διανομών δεν εξασφαλίζεται πάντοτε και δεν εφαρμόζεται κανένα άλλο συγκεκριμένο παιδαγωγικό εργαλείο (βλέπε σημεία 66 έως 75).

84. Αντιθέτως, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι η πλειονότητα των αδυναμιών που είχαν διαπιστωθεί σχετικά με το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" επισημάνθηκαν και, τουλάχιστον εν μέρει, ελήφθησαν υπόψη από την Επιτροπή κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος "Φρούτα στα σχολεία". Συγκεκριμένα, όσον αφορά το νέο πρόγραμμα υιοθετήθηκε το ενιαίο μοντέλο της δωρεάν διανομής εκτός σχολικών εστιατορίων (βλέπε σημεία 53 έως 59) με παράλληλη εφαρμογή ειδικών εργαλείων για την ικανοποίηση των φιλοδοξιών διαπαιδαγώγησης (βλέπε σημεία 77 έως 81). Εντούτοις, οι απαντήσεις αυτές συνεπάγονται σημαντικό κόστος, μεγάλο μέρος του οποίου βαρύνει εθνικούς ή τοπικούς προϋπολογισμούς. Μολονότι είναι ακόμη πολύ νωρίς να αντληθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητά του, το νέο πρόγραμμα φαίνεται ότι έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να συμβάλει αποτελεσματικά στην επίτευξη τόσο των βραχυπρόθεσμων όσο και των μακροπρόθεσμων στόχων του, παρέχοντας, από αυτή την άποψη, πιθανές ιδέες για βελτίωση του προγράμματος για το γάλα.

85. Εντούτοις, το Συνέδριο διαπιστώνει ότι, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, το σημερινό ύψος των δαπανών των δύο προγραμμάτων μπορεί να αποφέρει μόνο περιορισμένο αντίκτυπο, πολλώ μάλλον δε που κανένα από τα δύο δεν διαθέτει μηχανισμό ο οποίος να καθιστά δυνατή την επικέντρωση της ενίσχυσης στις πρωταρχικές ανάγκες (βλέπε σημεία 27 έως 37). Όσον αφορά το πρόγραμμα "Φρούτα στα σχολεία", αρχικά είχε προταθεί ως ανώτατο όριο για τις δαπάνες τα 500 εκατομμύρια ευρώ έναντι των 90 εκατομμυρίων ευρώ που συμφωνήθηκαν τελικά, η Επιτροπή όμως θεωρούσε ότι το πρόγραμμα έπρεπε πρώτα να αποδείξει την αξία του. Επομένως, είναι ακόμη πολύ νωρίς να επαναξιολογηθεί αυτή η πτυχή, δεδομένου ότι το πρόγραμμα βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της εκκίνησης (βλέπε παράρτημα IV).

86. Στο πλαίσιο αυτό, οι σημαντικότερες συστάσεις που διατυπώνει το Συνέδριο είναι οι ακόλουθες:

α) Λαμβανομένης υπόψη της άκρως περιορισμένης αποτελεσματικότητας του προγράμματος για το γάλα, το ζήτημα της διατήρησής του πρέπει να εξαρτηθεί από τη δυνατότητα ριζικής αναμόρφωσής του, ώστε να αρθούν οι διαπιστωθείσες αδυναμίες. Συγκεκριμένα, η επιλογή αυτή πρέπει να λάβει υπόψη τη διατροφική αξία που αποδίδεται στο προϊόν σε σχέση με τους στόχους που αφορούν τη δημόσια υγεία. Εάν επιχειρείτο ριζική μεταρρύθμιση, θα έπρεπε να εξεταστούν τα ακόλουθα σημεία.

β) Προκειμένου το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία" να έχει πραγματικό αντίκτυπο στις ποσότητες γάλακτος που καταναλώνονται στα σχολεία, το ύψος της επιδότησης ανά χιλιόγραμμο θα έπρεπε να αυξηθεί κατά πολύ, μέχρι του επιπέδου εκείνου που θα καθιστούσε δυνατή τη δωρεάν διανομή [50]. Η σύσταση αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει την αύξηση των δαπανών της ΕΕ για το πρόγραμμα αυτό, αλλά αντιθέτως θα συνεπαγόταν την επικέντρωση των πόρων προς όφελος περισσότερο περιορισμένων πληθυσμών-στόχων. Αυτό θα μπορούσε επίσης να συμβάλει αποτελεσματικά στην επίλυση του προβλήματος του φαινομένου αδράνειας. Ο πληθυσμός-στόχος θα καθοριζόταν ανάλογα με τις διαπιστωνόμενες διατροφικές ανάγκες.

γ) Για το πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία", πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό του φαινομένου αδράνειας που αφορά συγκεκριμένα τα σχολικά εστιατόρια, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη βέλτιστη προβολή του καθεστώτος.

δ) Ως προς τους εκπαιδευτικούς στόχους, πρέπει να υιοθετηθεί μια συνεκτικότερη προσέγγιση μεταξύ των δύο προγραμμάτων όσον αφορά τον ρόλο και τη σημασία των συνοδευτικών μέτρων. Εάν η σημασία τους επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να επανεξεταστεί η σκοπιμότητα να καταστούν επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση από την ΕΕ.

ε) Προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνολική συνεκτικότητα της διατροφικής προσέγγισης και να βελτιστοποιηθεί η διαχείριση των δύο προγραμμάτων, πρέπει να ενισχυθούν ο συντονισμός τους και οι μεταξύ τους συνεργίες.

87. Επιπλέον, το Συνέδριο διατυπώνει, επίσης, τις ακόλουθες συστάσεις:

α) Δεδομένου ότι τα δύο προγράμματα δεν διαθέτουν ικανοποιητικό σύστημα μέτρησης των επιδόσεων (βλέπε σημεία 24 έως 26), το σύστημα παρακολούθησης των επιδόσεων πρέπει να βελτιωθεί, προκειμένου να ληφθούν καλύτερα υπόψη οι διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού.

β) Πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες απλούστευσης και να ενθαρρυνθούν οι ορθές πρακτικές που διευκολύνουν την εφαρμογή των προγραμμάτων.

γ) Με αυτή τη λογική της απλούστευσης και με ιδιαίτερη προσοχή στη σχέση κόστους-οφέλους των ελέγχων, θα μπορούσαν να επιλυθούν, κατά το δυνατόν, τα διάφορα προβλήματα που διαπιστώθηκαν σε σχέση με την κανονικότητα των δαπανών (βλέπε παράρτημα II).

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα I, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Olavi ALA-NISSILÄ, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 13ης Ιουλίου 2011.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008 της Επιτροπής, της 10ης Ιουλίου 2008, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου όσον αφορά τη χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης για τη διάθεση γάλακτος και ορισμένων γαλακτοκομικών προϊόντων στους μαθητές των σχολικών ιδρυμάτων (ΕΕ L 183 της 11.7.2008, σ. 17).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 13/2009 του Συμβουλίου (ΕΕ L 5 της 9.1.2009, σ. 1) και κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 288/2009 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2009, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου όσον αφορά τη χορήγηση κοινοτικής ενίσχυσης για την προμήθεια οπωροκηπευτικών, μεταποιημένων οπωροκηπευτικών και προϊόντων μπανάνας στα παιδιά σε εκπαιδευτικά ιδρύματα στο πλαίσιο σχεδίου προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία (ΕΕ L 94 της 8.4.2009, σ. 38).

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2007, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα ("Ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ") (ΕΕ L 299 της 16.11.2007, σ. 1), αιτιολογική σκέψη 43: "Για να εξισορροπηθεί η αγορά γάλακτος και να σταθεροποιηθούν οι αγοραίες τιμές για το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα". Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 13/2009, αιτιολογική σκέψη 2: "το σχέδιο προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία θα επιτύχει τους στόχους της ΚΓΠ, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης των εισοδημάτων της γεωργίας, της σταθεροποίησης των αγορών και της διαθεσιμότητας τόσο τρεχουσών όσο και μελλοντικών προμηθειών".

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008, αιτιολογική σκέψη 2: "Στο πλαίσιο των προσπαθειών καταπολέμησης της παχυσαρκίας και προκειμένου να εξασφαλιστεί η παροχή υγιεινών γαλακτοκομικών προϊόντων στα παιδιά". Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 13/2009, αιτιολογική σκέψη 4: "Τα προφανή οφέλη για την υγεία που παρέχει ένα σχέδιο προώθησης της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία".

[5] Πραγματικές δαπάνες για τα έτη 2008, 2009 και 2010, δαπάνες προβλεπόμενες στο σχέδιο γενικού προϋπολογισμού για το 2011. Για το πρόγραμμα "Φρούτα στα σχολεία", βλέπε παράρτημα IV με επικαιροποιημένες προβλέψεις.

[6] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008, αιτιολογική σκέψη 4: "των εκπαιδευτικών στόχων του εν λόγω καθεστώτος ενίσχυσης". Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 13/2009, αιτιολογική σκέψη 2: "με τη μόνιμη αύξηση του μεριδίου των οπωροκηπευτικών στο διαιτολόγιο των παιδιών στο στάδιο κατά το οποίο διαμορφώνονται οι διατροφικές συνήθειές τους. […] θα κάνει τους νεαρούς καταναλωτές να εκτιμήσουν τα οπωροκηπευτικά και με αυτό τον τρόπο θα βελτιώσει τη μελλοντική κατανάλωση".

[7] Ορισμένα κράτη μέλη αποφάσισαν να περιορίσουν τα είδη των επιλέξιμων αιτούντων, με αποτέλεσμα εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους τρόπους οργάνωσης: για το γάλα, άνω των 11000 σχολείων ή δημοτικών αρχών έχουν λάβει άδεια στη Γαλλία, έναντι σαράντα περίπου προμηθευτών στην Ισπανία ή, για τα φρούτα, μόνο τεσσάρων οργανώσεων παραγωγών στην Ιταλία.

[8] Το ύψος της επιδότησης καθορίζεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 657/2008. Για τα επιλέξιμα γαλακτοκομικά προϊόντα εκτός του γάλακτος (τυρί, γιαούρτι κ.λπ.), ο κανονισμός προβλέπει κλίμακα κατά κατηγορία και μετατροπή των ποσοτήτων σε ισοδύναμα χιλιόγραμμα γάλακτος.

[9] Άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 657/2008.

[10] "Η ενίσχυση […] δύναται να καλύπτει […] τα γαλακτοκομικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται, χωρίς να υποστούν θερμική επεξεργασία, για την παρασκευή γευμάτων εντός των εγκαταστάσεων του σχολικού ιδρύματος" (άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 657/2008).

[11] Δεδομένου ότι η ενίσχυση της ΕΕ καλύπτει μικρό μόνο μέρος των εξόδων, αυτές οι δωρεάν διανομές εξαρτώνται κυρίως από τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Βλέπε σημεία 61 και 63.

[12] Διαφορετικό ποσοστό ανάλογα με το κράτος μέλος, λαμβανομένου υπόψη υψηλότερου ποσοστού για τις περιφέρειες που εμπίπτουν στον στόχο σύγκλισης και τις εξόχως απόκεντρες περιοχές.

[13] Βλέπε σημείο 3, στοιχείο β), και πλαίσιο 1.

[14] Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και Βαυαρία.

[15] "Evaluation of the School Milk Measure" ("Αξιολόγηση του μέτρου διανομής γάλακτος στα σχολεία"). Η αξιολόγηση ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 1999 από τη CEAS Consultants (Wye) Ltd (Centre for European Agricultural Studies) και το Institute for the Management of Dairy Companies – Technische Universität München. Διατίθεται στον ιστότοπο της Επιτροπής: http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/schoolmilk/.

[16] "Evaluation of the National Top-Up to the EU School Milk Subsidy in England" ("Αξιολόγηση του εθνικού συμπληρώματος της επιδότησης της ΕΕ για τη διανομή γάλακτος στα σχολεία στην Αγγλία"). Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Θεμάτων (Defra) από τη London Economics σε συνεργασία με τη Δρα Susan New. Βλέπε αποσπάσματα και σύνδεσμο στο παράρτημα III.

[17] Το άρθρο 27, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1605/2002 του Συμβουλίου (ΕΕ L 248 της 16.9.2002, σ. 1) ορίζει ότι "Τίθενται στόχοι ειδικοί, μετρήσιμοι, εφικτοί, σχετικοί και προσδιορισμένοι χρονικά [στα αγγλικά "SMART"] για όλους τους τομείς δραστηριοτήτων που καλύπτει ο προϋπολογισμός".

[18] Έτσι, ήδη τον Απρίλιο του 1996, εσωτερικό σημείωμα της Επιτροπής υπογράμμιζε: "το βασικό στοιχείο της ανάλυσης της αποτελεσματικότητας ήταν ο αντίκτυπος του μέτρου στην εικόνα του γάλακτος και στο επίπεδο της κατανάλωσής του και ότι ήταν αδύνατον για τις υπηρεσίες της ΓΔ VI να προβούν σε ανάλυση αυτών των στοιχείων καθώς και των συμπεριφορών των καταναλωτών".

[19] Για παράδειγμα, στη Γαλλία καταμετρήθηκε άνω του ενός τρίτου των συμμετεχόντων, ήτοι 7,3 εκατομμύρια παιδιά. Ωστόσο, τα παιδιά αυτά ήταν οι εγγεγραμμένοι στα συμμετέχοντα σχολικά ιδρύματα μαθητές, ενώ, κανονικά, στο πρόγραμμα συμμετέχουν πραγματικά μόνον όσοι σιτίζονται στα σχολικά εστιατόρια. Επομένως, για το οικείο κράτος μέλος, ο αριθμός των δικαιούχων είχε υπερεκτιμηθεί κατά 3 εκατομμύρια.

[20] Συνυπολογιζόμενης της μέσης χρηματοδότησης από την ΕΕ κατά 58 % περίπου, τα 90 εκατομμύρια ευρώ του ισχύοντος ανώτατου δημοσιονομικού ορίου αντιστοιχούν σε συνολικές δαπάνες (Επιτροπή και κράτη μέλη) της τάξης των 155 εκατομμυρίων ευρώ.

[21] Τα δύο προγράμματα φιλοδοξούν να έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο σημαντικότερο από τον άμεσο αντίκτυπο των διανεμόμενων ποσοτήτων, μέσω ενός εκπαιδευτικού αποτελέσματος και της επίδρασης στις διατροφικές συνήθειες. Η διάσταση αυτή αναλύεται στα σημεία 66 και επόμενα.

[22] "Ο όγκος του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων που διανέμονται στο πλαίσιο του καθεστώτος είναι εξαιρετικά μικρός σε σχέση με το μέγεθος της αγοράς της ΕΕ (0,3 % της συνολικής ποσότητας που παραδόθηκε στα γαλακτοκομεία της ΕΕ το σχολικό έτος 1996/1997). Μειώνεται επίσης και από άποψη σχετικής σημασίας. […] Στην καλύτερη περίπτωση, ο αντίκτυπος του καθεστώτος ήταν εξαιρετικά περιορισμένος σε σχέση με το σύνολο της αγοράς και τον πρωταρχικό στόχο του καθεστώτος. […] Σχεδιασμένο ως "μέτρο που αποσκοπεί στη διεύρυνση της αγοράς των γαλακτοκομικών προϊόντων" και ως "μηχανισμός διάθεσης των πλεονασμάτων", το καθεστώς δεν διακρίθηκε για την ικανοποιητική σχέση κόστους-οφέλους".

[23] Ως προς το γάλα, σύμφωνα με εκτίμηση της Επιτροπής (η οποία, ωστόσο, όπως απεδείχθη από τον έλεγχο, ήταν μάλλον αναξιόπιστη) οι δικαιούχοι του προγράμματος ανέρχονται σε 21 εκατομμύρια, ήτοι στο 20 % του συνολικού πληθυσμού-στόχου. Ως προς τα φρούτα και για το πρώτο έτος εφαρμογής του προγράμματος, τα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη είχαν επιλέξει να επικεντρώσουν την εφαρμογή του στα δημοτικά σχολεία.

[24] Μολονότι δεν υπάρχει συναίνεση ως προς την ακριβή τιμή, η έννοια της συνιστώμενης ποσότητας χρησιμοποιείται ευρέως στις διάφορες χώρες.

[25] "Οι μαθητές οι οποίοι δεν συμμετείχαν στο πρόγραμμα επιδότησης της διάθεσης γάλακτος στα σχολεία (School Milk Subsidy Scheme, SMSS) κατανάλωσαν κατά μέσο όρο ποσότητα γάλακτος επαρκή για να καλύψει τις συνιστώμενες ημερήσιες δόσεις σε ασβέστιο. Η διαπίστωση αυτή συμπίπτει με την πλέον πρόσφατη έρευνα σε εθνικό επίπεδο σχετικά με τη διατροφή, από την οποία προκύπτει ότι η μέση κατανάλωση ασβεστίου ήταν επαρκής για την ηλικιακή ομάδα 4-10 ετών".

[26] Παράλληλα, στη Γαλλία, η ενίσχυση της ΕΕ διατίθεται κατά κύριο λόγο στα σχολικά εστιατόρια, η χρήση των οποίων από τις μειονεκτικές κοινωνικές κατηγορίες είναι αναλογικά μικρότερη. Επομένως, στατιστικά, η ενίσχυση της ΕΕ απευθύνεται λιγότερο στην ομάδα την οποία οι εθνικές αρχές θεωρούν ως πρωταρχικό στόχο.

[27] Σημειωτέον ότι, μολονότι ο κανονισμός για τα φρούτα προβλέπει υψηλότερο ποσοστό συγχρηματοδότησης για τις περιφέρειες που εμπίπτουν στον στόχο της σύγκλισης καθώς και για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, αφενός, αυτή η επιλογή δεν βασίζεται σε ανάλυση των διατροφικών αναγκών και, αφετέρου, τα κονδύλια της ΕΕ εξακολουθούν να διαμοιράζονται βάσει ενός κριτηρίου, αυτού του αριθμού των παιδιών που ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 6-10 ετών.

[28] Δεδομένου ότι ο κανονισμός δεν καθορίζει ανώτατο όριο δαπανών, το ύψος των μέγιστων δυνητικών δαπανών (περί τα 900 εκατομμύρια ευρώ) υπολογίστηκε βάσει συμμετοχής του συνολικού αριθμού των παιδιών που φοιτούν στο σύνολο των σχολικών ιδρυμάτων με πρόβλεψη 25 cl γάλακτος ανά σχολική ημέρα (ημερήσιο ανώτατο όριο ανά παιδί βάσει του κανονισμού).

[29] Αξιολόγηση του 1999: "Ο βαθμός εφαρμογής του προγράμματος σε όλη την επικράτεια της ΕΕ το σχολικό έτος 1996/1997 ανερχόταν μόλις στο 12 % του μέγιστου συνολικού ύψους των δικαιωμάτων ενίσχυσης και στο 19 % για το 1992/1993. Η διαπίστωση αυτή υποδηλώνει σχετικά χαμηλό βαθμό αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας όσον αφορά την απήχηση στους πληθυσμούς-στόχους […]".

[30] Πολλώ μάλλον που στόχος του προγράμματος δεν είναι μόνον η επιδότηση ενός προϊόντος, αλλά μιας πλήρους υπηρεσίας, κάτι που συνεπάγεται συγκεκριμένα έξοδα συσκευασίας (χάρτινη συσκευασία) ή υλικοτεχνικής υποστήριξης (παραδείγματος χάριν, φρέσκο γάλα που κυριολεκτικά διανέμεται κάθε πρωί στο Ηνωμένο Βασίλειο).

[31] Απόσπασμα από την αξιολόγηση του 1999 σχετικά με τον περιορισμένο αντίκτυπο του παράγοντα της τιμής: "Η τιμή δεν φαίνεται να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων από τους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των μαθητών. […] Αυτό υποδηλώνει ότι ο βασικός μηχανισμός εφαρμογής του μέτρου της διανομής γάλακτος στα σχολεία (σε επιδοτούμενη τιμή) έχει ως άξονα παράγοντα ο οποίος επιδρά ελάχιστα στον καθορισμό του επιπέδου της κατανάλωσης γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων. Αυτό σημαίνει ότι ο καθαρός αντίκτυπός του στην κατανάλωση είναι προφανώς εξαιρετικά περιορισμένος".

[32] Αποσπάσματα από τις αξιολογήσεις του 1999 και του 2005 τα οποία καταδεικνύουν τον διαχειριστικό φόρτο που συνεπάγεται η διανομή επί πληρωμή: "Διαπιστώνουμε επίσης ότι το πρόγραμμα της ΕΕ που αφορά την επιδότηση της διάθεσης γάλακτος στα σχολεία (School Milk Subsidy Scheme, SMSS) είναι αναποτελεσματικό. Το πρόγραμμα αυτό από κοινού με το συμπλήρωμα από τον εθνικό προϋπολογισμό αντιστοιχούν σε ετήσιες δαπάνες της τάξης των 7,2 εκατομμυρίων λιρών στην Αγγλία και έχουν συνεπιφέρει διοικητικά έξοδα υπολογιζόμενα σε 5 εκατομμύρια λίρες για τα σχολεία, άνω των 831000 λιρών για τις αρμόδιες για την εκπαίδευση τοπικές αρχές (Local Educational Authorities, LEA) και για τον οργανισμό γεωργικών πληρωμών (Rural Payments Agency, RPA). […] Συνιστούμε τα προγράμματα αυτά να προβλέπουν τη δωρεάν διανομή γάλακτος, αντί της πώλησης σε μειωμένη τιμή, δεδομένου ότι θα κόστιζε πιθανώς πολύ φθηνότερα εάν η διαχείριση αφορούσε προγράμματα που δεν υποχρεώνουν τους εκπαιδευτικούς να ελέγχουν τις πληρωμές των γονέων"."[…] οι διοικητικές και οικονομικές υποχρεώσεις του προγράμματος θεωρούνται από ορισμένους ότι αποτελούν αντικίνητρο για την εφαρμογή του στα σχολεία. Αυτό οφείλεται κυρίως στην επένδυση χρόνου που απαιτείται για την εφαρμογή και τη διαχείριση του προγράμματος που αφορά τη διάθεση γάλακτος στα σχολεία."

[33] Φαινόμενο αδράνειας εμφανίζεται όταν ένα μέτρο ενίσχυσης ωφελεί έναν δικαιούχο ο οποίος, χωρίς την ενίσχυση, θα λάμβανε την ίδια απόφαση. Στην περίπτωση αυτή, το επερχόμενο αποτέλεσμα δεν μπορεί να πιστωθεί στη σχετική πολιτική και η καταβληθείσα σε αυτό τον δικαιούχο ενίσχυση δεν αποφέρει κανένα αποτέλεσμα. Επομένως, το τμήμα των δαπανών που δημιουργεί φαινόμενο αδράνειας είναι εκ φύσεως αναποτελεσματικό, αφού δεν συμβάλλει στην επίτευξη των καθορισθέντων στόχων. Το φαινόμενο αδράνειας είναι από τη φύση του πολύ δύσκολο να μετρηθεί επακριβώς, δεδομένου ότι προϋποθέτει την εκτίμηση μιας υποθετικής κατάστασης, χωρίς την ύπαρξη δημόσιας ενίσχυσης.

[34] Άνω του 90 % των σχολείων λαμβάνουν ενίσχυση, το ύψος της οποίας αντιστοιχεί σε σχεδόν 120 cl ημερησίως για κάθε εγγεγραμμένο μαθητή.

[35] Η μείωση του ύψους της επιδότησης μετά την αξιολόγηση του 1999 επιδείνωσε την αναποτελεσματικότητα που είχε διαπιστωθεί τότε, μειώνοντας ακόμη περαιτέρω την ικανότητα του προγράμματος να καθορίζει τις επιλογές των αιτούντων και πιθανών δικαιούχων.

[36] "Προκειμένου να διασφαλιστεί η προστιθέμενη αξία των σχεδίων […] τα κράτη μέλη οφείλουν να εξηγήσουν στη στρατηγική τους τον τρόπο με τον οποίο θα εγγυώνται την προστιθέμενη αξία του σχεδίου τους, ιδίως όταν τα συνήθη σχολικά γεύματα καταναλώνονται ταυτόχρονα με τα προϊόντα που χρηματοδοτούνται στο πλαίσιο του σχεδίου τους για την προώθηση της κατανάλωσης φρούτων στα σχολεία." (αιτιολογική σκέψη 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 288/2009).

[37] Το ίδιο ισχύει και για τις δωρεάν διανομές στη Γαλλία, ωστόσο, δεδομένου ότι πραγματοποιούνται σε πολύ μικρότερη κλίμακα, η απόλυτη αξία του αντίστοιχου εθνικού προϋπολογισμού είναι μακράν χαμηλότερη.

[38] Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μέχρι το 2008 οι δωρεάν διανομές (NMS) χρηματοδοτούνταν εξ ολοκλήρου από το βρετανικό Υπουργείο Υγείας. Μόλις από το 2008, με απόφαση των βρετανικών αρχών, η ενίσχυση της ΕΕ καλύπτει μέρος του κόστους αυτής της εθνικής πολιτικής.

[39] Η ανάθεση σε διοργανώτρια εταιρεία δεν καταργεί τα έξοδα διαχείρισης, απλώς τα μετακυλά σε τρίτο. Έτσι, στην περίπτωση αυτή, οι βρετανικές αρχές δέχονται η εξωτερική εταιρεία να χρεώνει με περιθώριο διπλάσιο του ποσού της ενίσχυσης της ΕΕ. Εντούτοις, αυτή η ανάθεση σε τρίτο i) εξασφαλίζει πιθανότατα σημαντικές οικονομίες κλίμακας στα έξοδα διαχείρισης και ii) απαλλάσσει τους υπευθύνους για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων από ένα καθήκον που θα μπορούσε να αποτρέψει τη συμμετοχή του σχολικού ιδρύματός τους.

[40] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008, αιτιολογική σκέψη 4: "[...] αυτός δεν είναι πολύ αποτελεσματικός τρόπος για την επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων του εν λόγω καθεστώτος ενίσχυσης. Επομένως, είναι σκόπιμο να επιβληθούν οι κατάλληλοι περιορισμοί στη χρησιμοποίηση των υπόψη προϊόντων για την παρασκευή γευμάτων". Έτσι, το άρθρο 5, παράγραφος 4, του ίδιου κανονισμού απαγορεύει τη θερμική επεξεργασία, προκειμένου το γαλακτοκομικό προϊόν να παραμένει εμφανές και αναγνωρίσιμο από το παιδί.

[41] Η αξιολόγηση του 1999 ανέφερε επ’ αυτού ότι, όταν το γάλα καταναλώνεται ως συμπληρωματικό προϊόν, η αποτελεσματικότητα του καθεστώτος επιδότησης μειώνεται περαιτέρω.

[42] Οι κανονισμοί της Επιτροπής (γάλα και φρούτα) απαιτούν πλέον την ανάρτηση αφίσας στην είσοδο κάθε συμμετέχοντος σχολικού ιδρύματος. Δεν αμφισβητείται η θετική συμβολή αυτής της διάταξης, ο αντίκτυπός της, ωστόσο, εξακολουθεί να είναι περιορισμένος.

[43] "[...] το μέτρο άσκησε προφανώς αμελητέα επίδραση στη βελτίωση των γνώσεων που αφορούν τις θρεπτικές ιδιότητες των γαλακτοκομικών προϊόντων. Ωστόσο, αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι το μέτρο της διανομής γάλακτος στα σχολεία δεν περιλαμβάνει καμία διάταξη η οποία να προβλέπει τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων προώθησης, αποτελώντας στην ουσία μέτρο επιδότησης των τιμών."

[44] "Το πρόγραμμα SMSS θα μπορούσε να παράσχει χρήσιμες πληροφορίες στους γονείς και στα παιδιά. Ωστόσο, η καθημερινή αποστολή φορτηγών με προμήθειες στα σχολεία και η επιβολή στους εκπαιδευτικούς της υποχρέωσης να ελέγχουν τις πληρωμές των γονέων φαίνεται να συνιστά επαχθή μέθοδο παροχής πληροφοριών".

[45] Βλέπε τον ιστότοπο: http://ec.europa.eu/agriculture/tasty-bunch/about/index_el.htm όπου υπάρχει σύνδεσμος που οδηγεί στον ιστότοπο που είναι αφιερωμένος στο πρόγραμμα για το γάλα "Η δύναμη του γάλακτος – Drink it up": (http://ec.europa.eu/agriculture/drinkitup/for_adults_el.htm).

[46] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 3/2008 του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με ενέργειες ενημέρωσης και προώθησης υπέρ των γεωργικών προϊόντων στην εσωτερική αγορά και στις τρίτες χώρες (ΕΕ L 3 της 5.1.2008, σ. 1) (κονδύλιο του προϋπολογισμού 05 02 10 01).

[47] Διαπιστώσαμε ορισμένα σπάνια παραδείγματα όπου υπήρχε ρητή αναφορά στο πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία". Παρ’ όλα αυτά, οι εξαιρέσεις αυτές συνιστούν πρόοδο, δεδομένου ότι η αξιολόγηση του 1999 διαπίστωνε παντελή απουσία συνεργίας: "Τα κύρια αποτελέσματα της μελέτης οδηγούν στο συμπέρασμα ότι σε καμία σχεδόν εκστρατεία προώθησης γαλακτοκομικών προϊόντων στην ΕΕ δεν γίνεται αναφορά στο πρόγραμμα "Γάλα στα σχολεία"".

[48] Αιτιολογική σκέψη 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 288/2009.

[49] "Όσον αφορά την προώθηση των νωπών οπωροκηπευτικών, αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις ενέργειες προώθησης που απευθύνονται στα παιδιά στα εκπαιδευτικά ιδρύματα." (άρθρο 5, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3/2008), "Το αναφερόμενο στο πρώτο εδάφιο ποσοστό είναι 60 % για τις ενέργειες προώθησης των οπωροκηπευτικών που προορίζονται ειδικά για τα παιδιά στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Κοινότητας." (άρθρο 13, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3/2008).

[50] Για να καταστεί δυνατή η δωρεάν διανομή, θα μπορούσε να προβλεφθεί η συγχρηματοδότηση από τα κράτη μέλη ή ακόμη και από τον αντίστοιχο βιομηχανικό κλάδο.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ "ΓΑΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ" ΚΑΙ "ΦΡΟΥΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ"

| Γάλα στα σχολεία | Φρούτα στα σχολεία |

Επιλέξιμα προϊόντα | Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα τα οποία απαριθμεί ο κανονισμός (γάλα, αρωματισμένο γάλα, γιαούρτι, τυρί κ.λπ.). | Οπωροκηπευτικά (συμπεριλαμβανομένων των μεταποιημένων, εκτός εκείνων με προσθήκη ζάχαρης, λιπαρών ουσιών, άλατος ή γλυκαντικών ουσιών). |

Στόχοι | Αγορά | Ενίσχυση της σταθερότητας της αγοράς/των γενικών στόχων της ΚΓΠ. |

Διατροφή και υγεία | Βραχυπρόθεσμα: ένταξη των υγιεινών προϊόντων στη διατροφή των παιδιών. Μακροπρόθεσμα: εκπαιδευτικό αποτέλεσμα, ενθάρρυνση της ανάπτυξης ορθών διατροφικών συνηθειών στο μέλλον. |

Αρχή του προγράμματος | Επιδότηση προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάθεση σε μειωμένη τιμή (γάλα) ή η διανομή (φρούτα) στα σχολεία. |

Δικαιούχος-στόχος | Μαθητές που φοιτούν κανονικά σε σχολικό ίδρυμα. |

Η ενίσχυση καταβάλλεται σε | Σχολικό ίδρυμα, προμηθευτή, εκπαιδευτική αρχή ή ενδιάμεσο οργανισμό συσταθέντα για τον σκοπό αυτό. Οι αιτούντες αυτοί πρέπει προηγουμένως να έχουν λάβει σχετική έγκριση από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. |

Προβολή | Αφίσα αναρτώμενη στην κύρια είσοδο του σχολείου. |

Ύψος της ενίσχυσης/ Επιλέξιμες δαπάνες | Καθορισμένη κλίμακα κατά κατηγορία προϊόντος (βάση αναφοράς: 18,15 ευρώ/100 kg γάλακτος). | Συγχρηματοδότηση (50 % έως 75 %) του κόστους των διανεμόμενων προϊόντων (+ ορισμένα συναφή έξοδα). |

Οικονομική συμβολή των δικαιούχων; | Το ύψος της ενίσχυσης της ΕΕ καθιστά δυνατή μόνο την πώληση σε μειωμένη τιμή. Οι περιπτώσεις δωρεάν διανομής στηρίζονται σε πρόσθετη χρηματοδότηση. | Ο κανονισμός προτείνει τη δωρεάν διανομή, χωρίς να την επιβάλλει ρητά. Δεν διαπιστώθηκε καμία περίπτωση διανομής επί πληρωμή, μολονότι μερικές φορές οι γονείς χρηματοδοτούν έμμεσα μέρος των εξόδων. |

Τρόπος διάθεσης των προϊόντων | Πώληση σε μειωμένη τιμή στην τάξη ή σε κατάστημα εντός του σχολείου. Δωρεάν διανομή στην τάξη. Γαλακτοκομικά προϊόντα περιλαμβανόμενα στα γεύματα των σχολικών εστιατορίων. | Διανομές δωρεάν και εκτός των γευμάτων (η διανομή στο σχολικό εστιατόριο επιτρέπεται μόνον εάν το κράτος μέλος αποδείξει την προστιθέμενη αξία αυτής της μεθόδου. Στην πράξη, δεν έχει δηλωθεί τέτοια περίπτωση). |

Ανώτατο όριο του προϋπολογισμού | Δεν ορίζεται ανώτατο όριο για τις σχετικές δαπάνες του προϋπολογισμού. Ωστόσο, το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 657/2008 προβλέπει μέγιστη επιδοτούμενη ποσότητα 0,25 λίτρων ανά σχολική ημέρα και ανά μαθητή ο οποίος φοιτά τακτικά στο σχολικό ίδρυμα, όριο το οποίο, κατά κανόνα, δεν καλύπτεται από τους αιτούντες. | 90 εκατομμύρια ευρώ. |

Προϋπόθεση για τη συμμετοχή του σχολείου | Όχι | Εθνική στρατηγική που παρουσιάζει το κράτος μέλος. |

Συνοδευτικά μέτρα | Όχι | Υποχρεωτικά και χαρακτηριζόμενα ως καθοριστικά. Η οργάνωση και η χρηματοδότηση δεν καλύπτονται από το πρόγραμμα. |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΓΑΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ

1. Επιλεξιμότητα των νηπιαγωγείων: Λόγω των διαφορών στη μετάφραση και ερμηνεία του κανονισμού στις διάφορες γλώσσες, τα νηπιαγωγεία κατέστησαν επιλέξιμα στη Γαλλία μόλις από το 2008 [1], ενώ εξακολουθούν να αποκλείονται από το καθεστώς στην Ιταλία και την Πολωνία, αλλά είναι επιλέξιμα στη Γερμανία, τη Σουηδία ή το Ηνωμένο Βασίλειο [2].

Μολονότι προβλέπεται ρητά από ορισμένες γλωσσικές εκδοχές, η επιλεξιμότητα των νηπιαγωγείων έρχεται σε αντίφαση με το γεγονός ότι το υπόλοιπο του κειμένου ορίζει ως δικαιούχους τους "μαθητές" που φοιτούν στα "σχολικά ιδρύματα". Στις χώρες τις οποίες επισκεφθήκαμε, τα νηπιαγωγεία δεν ανταποκρίνονται συνήθως σε αυτά τα κριτήρια.

2. Έγκριση των δήμων ως εκπαιδευτικών αρχών: Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 657/2008 ορίζει τέσσερις κατηγορίες επιλέξιμων αιτούντων. Μεταξύ αυτών, οι δήμοι, απαραίτητος πυλώνας του καθεστώτος σε πολλά κράτη μέλη, λαμβάνουν έγκριση στο πλαίσιο της κατηγορίας β. Μολονότι η γαλλική και η ιταλική μετάφραση του προηγούμενου κανονισμού έδιναν πολύ ευρύτερο ορισμό ("le pouvoir organisateur effectuant la demande d'aide", "l'amministrazione responsabile"), ο ορισμός αυτής της κατηγορίας απέκτησε ομοιογένεια χάρις στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 657/2008 ("une instance chargée de l’enseignement" (εκπαιδευτική αρχή)). Αυτός ο εναρμονισμένος ορισμός θέτει σήμερα το ερώτημα εάν οι αρχές της τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να θεωρηθούν σε όλα τα κράτη μέλη ως "εκπαιδευτικές αρχές" από νομική άποψη.

3. Αντανάκλαση του ύψους της ενίσχυσης στα σχολικά εστιατόρια: Ο κανονισμός προβλέπει ότι τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι "το ποσό της ενίσχυσης αντανακλάται δεόντως στην τιμή που πληρώνεται από το δικαιούχο" [3]. Η διάταξη αυτή κρίνεται καθοριστική προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η ενίσχυση ωφελεί πραγματικά τους δικαιούχους-στόχο που αφορά. Ωστόσο, στην περίπτωση των σχολικών εστιατορίων και των νηπιαγωγείων για τα οποία οι δικαιούχοι καταβάλλουν συνολικό κατ’ αποκοπήν τίμημα, στην πράξη η υποχρέωση αυτή δεν ελέγχεται συγκεκριμένα και, σε πολλές περιπτώσεις, δεν μπορεί να ελεγχθεί.

4. Οργάνωση των επιτόπιων ελέγχων από τα κράτη μέλη: Επί του παρόντος βρίσκεται σε εξέλιξη νομική διαδικασία μεταξύ της Επιτροπής και ενός κράτους μέλους σχετικά με την ερμηνεία των κανονιστικών απαιτήσεων που αφορούν τους επιτόπιους ελέγχους (συγκεκριμένα τους προληπτικούς και τους κατασταλτικούς ελέγχους). Ωστόσο, από τον έλεγχο του Συνεδρίου διαπιστώθηκε ότι το ζήτημα αυτό δεν ερμηνεύεται με ομοιόμορφο τρόπο από τα άλλα κράτη μέλη. Συνεπώς, προς εξασφάλιση ομοιογενούς προσέγγισης, κρίνεται αναγκαίο να υπάρξει διαβούλευση με τη συμμετοχή όλων των μερών.Λαμβανομένων υπόψη των ομοιοτήτων μεταξύ των δύο κανονισμών ως προς το ζήτημα αυτό, το ίδιο ζήτημα τίθεται επίσης όσον αφορά τα φρούτα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

5. Τα σημεία που ακολουθούν αποτελούν παραδείγματα προβλημάτων που διαπιστώθηκαν στα διάφορα κράτη μέλη:

α) Ο έλεγχος κατέδειξε την ύπαρξη αδυναμιών στο σύστημα εσωτερικού ελέγχου ενός κράτους μέλους. Για ορισμένους ελέγχους δεν υπήρχε καμία τεκμηρίωση, ενώ, σε άλλες περιπτώσεις, το έργο των επιθεωρητών δεν επέτρεπε τον λεπτομερή έλεγχο των δηλούμενων ποσοτήτων. Από τον έλεγχο του Συνεδρίου εντοπίστηκε περίπτωση κατά την οποία οι δηλωθείσες ποσότητες δεν αιτιολογούνταν.

β) Σε άλλο κράτος μέλος, οι νομικές βάσεις για την έγκριση του βασικότερου αιτούντος χρειάζονταν επιβεβαίωση, διότι αυτός δεν πληρούσε άμεσα τις τυπικές προϋποθέσεις που προβλέπονται από τον κανονισμό.

γ) Σε ένα τρίτο κράτος μέλος, οι αιτήσεις ενίσχυσης που υπέβαλλαν τα σχολικά ιδρύματα και οι δήμοι συχνά καταρτίζονταν βάσει στατιστικών στοιχείων αγοράς, τα οποία συνήθως δεν επαληθεύονταν από τους ελεγκτές. Επιπλέον, μερικές φορές, οι ποσότητες που καταναλώνονταν από μη επιλέξιμους δικαιούχους αφαιρούνταν κατά τρόπο υποκειμενικό και δύσκολα επαληθεύσιμο.

δ) Σε ένα άλλο κράτος μέλος, επτά από τα εννέα σχολικά ιδρύματα στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν είχαν μεριμνήσει για την ανάρτηση της ενημερωτικής αφίσας η οποία απαιτείται από τον κανονισμό.

ΦΟΡΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣ

6. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το εφαρμοζόμενο σύστημα αντιπροσωπεύει, τόσο για τη διοίκηση όσο και για τους αιτούντες, σημαντικό φόρτο εργασίας σε σχέση με τα συχνά πολύ μικρά διεκδικούμενα ποσά (βλέπε ιδίως σημεία 42 έως 45 και πλαίσιο 8).

7. Επομένως, τα προβλήματα που διαπιστώθηκαν πρέπει να επιλύονται λαμβάνοντας υπόψη τη σχέση κόστους-οφέλους των ελέγχων και απαιτήσεων που ορίζει ο κανονισμός.

ΦΡΟΥΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

8. Όσον αφορά τα φρούτα, δεδομένου ότι οι πρώτες πληρωμές στα κράτη μέλη πραγματοποιήθηκαν μόλις στις αρχές του 2010, είναι ακόμη πολύ νωρίς να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα του συστήματος παρακολούθησης και ελέγχου. Εντοπίστηκαν, ωστόσο, ορισμένα ειδικά προβλήματα ερμηνείας του κανονισμού, τα οποία περιγράφονται στα σημεία 9 έως 11 κατωτέρω.

9. Χρηματοδότηση των συνοδευτικών μέτρων όταν αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σύμβασης προμήθειας των φρούτων: Σε ένα κράτος μέλος, το πρόγραμμα αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιου διαγωνισμού, ο οποίος συμπεριλάμβανε τα συνοδευτικά μέτρα. Μολονότι, βάσει του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 288/2009, τα μέτρα αυτά δεν είναι επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση από την ΕΕ, ο έλεγχος κατέδειξε ότι τα μέτρα αυτά αντιστοιχούσαν σε σημαντικό τμήμα της αξίας της σύμβασης.

10. Δυσκολία στον καθορισμό του επαρκούς χαρακτήρα των συνοδευτικών μέτρων που απαιτεί ο κανονισμός, τόσο σε ποσοτικό όσο και σε ποιοτικό επίπεδο: Κανένα από τα τρία άλλα κράτη μέλη στα οποία πραγματοποιήθηκε επίσκεψη δεν είχε ακόμη αποσαφηνίσει αυτό το ζήτημα, ούτε είχε καθορίσει τις λεπτομέρειες του συστήματος ελέγχου και κυρώσεων που πρέπει να δημιουργηθεί σχετικά.

11. Έννοια της συγχρηματοδότησης "εξόδων": Ο κανονισμός προβλέπει τη συγχρηματοδότηση του κόστους των προϊόντων που παραδίδονται στα σχολικά ιδρύματα. Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται άμεσα όταν η ενίσχυση καταβάλλεται στον αγοραστή (σχολείο ή δήμο· το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται στη Γαλλία). Αντιθέτως, όταν η ενίσχυση καταβάλλεται στον προμηθευτή (Γερμανία, Ιταλία και Πολωνία), η έννοια του κόστους, όπως προβλέπεται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 288/2009, δεν εφαρμόζεται άμεσα, δεδομένου ότι η ενίσχυση δεν μπορεί να υπολογιστεί σε συνάρτηση με μια τιμή πώλησης η οποία αναγκαστικά περιλαμβάνει περιθώριο κέρδους.

[1] Στη γαλλική μετάφραση του κανονισμού, ο όρος "écoles maternelles" που χρησιμοποιούνταν μέχρι τότε (άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο α), του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2707/2000 της Επιτροπής (ΕΕ L 311 της 12.12.2000, σ. 37)) αντικαταστάθηκε από τον όρο "crèches ou autres établissements d’éducation préscolaire" (άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 657/2008).

[2] Στις διάφορες αντίστοιχες γλωσσικές εκδοχές, ο χρησιμοποιούμενος όρος παραμένει αμετάβλητος από τον έναν κανονισμό στον άλλο —"nursery" (αγγλικά), "scuole materne" (ιταλικά), "przedszkola" (πολωνικά), "Kindergarten" (γερμανικά), "förskolor" (σουηδικά)—, ωστόσο, διαφορές στο νόημα του χρησιμοποιούμενου όρου έχουν ως συνέπεια διαφορετικές εφαρμογές/ερμηνείες.

[3] Άρθρο 14, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 657/2008.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΤΟ 2005 ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΑΙ ΦΕΡΕΙ ΤΟΝ ΤΙΤΛΟ "EVALUATION OF THE NATIONAL TOP-UP TO THE EU SCHOOL MILK SUBSIDY IN ENGLAND"

1. Το 2005, το Ηνωμένο Βασίλειο προέβη σε αξιολόγηση του εθνικού συμπληρώματος της επιδότησης της ΕΕ για τη διανομή γάλακτος στα σχολεία στην Αγγλία. Το πεδίο αναφοράς της εν λόγω αξιολόγησης περιοριζόταν στις πωλήσεις γάλακτος σε μειωμένη τιμή και δεν περιλάμβανε το εθνικό πρόγραμμα δωρεάν διανομής γάλακτος σε παιδιά κάτω των 5 ετών (βλέπε σημεία 8 και 61).

2. Τα συμπεράσματα της εν λόγω έκθεσης ήταν πολύ επικριτικά όσον αφορά αυτό το μέτρο, το οποίο κρίθηκε αναποδοτικό και αναποτελεσματικό. Συγκεκριμένα, η αξιολόγηση κατέδειξε τη χαμηλή προστιθέμενη αξία και το υψηλό κόστος διαχείρισης του προγράμματος, καθώς και το γεγονός ότι το επιδοτούμενο γάλα κοστίζει στους μαθητές περισσότερο από ό,τι αυτό που πωλείται στις υπεραγορές.

3. Η έκθεση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το εθνικό συμπλήρωμα ήταν ελάχιστα αποδοτικό ως δαπάνη και συνιστούσε στην κυβέρνηση την παύση της καταβολής του:

"1) Δεδομένου ότι το εθνικό συμπλήρωμα δημιουργεί υψηλά διοικητικά έξοδα και το μέτρο προσφέρει προφανώς μικρά οφέλη για την υγεία των παιδιών, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο της κατάργησής του. […]

2) Λαμβανομένων υπόψη των εξόδων και των πλεονεκτημάτων του προγράμματος SMSS της ΕΕ, καθώς και της ανεπάρκειας των αρχών που αιτιολογούν ένα πρόγραμμα που αποσκοπεί στη διάθεση επιδοτούμενου γάλακτος στα σχολεία, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να μελετήσει, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ιδέα να θέσει τέλος στο πρόγραμμα SMSS της ΕΕ.

[…] Εάν το εθνικό συμπλήρωμα και το πρόγραμμα SMSS έπαυαν να υπάρχουν, η κυβέρνηση θα μπορούσε να διερευνήσει άλλες δράσεις προκειμένου να ενθαρρύνει την κατανάλωση γάλακτος από τους νέους. Θεωρούμε ότι τα μεγάλης κλίμακας προγράμματα για το γάλα δεν εξασφαλίζουν λελογισμένη χρήση των δημόσιων πόρων και ότι αιτιολογούνται τα προγράμματα με στενό φάσμα στόχων. Συνιστούμε τα προγράμματα αυτά να στηρίζουν τη δωρεάν διανομή γάλακτος, αντί την πώλησή του σε μειωμένη τιμή, στον βαθμό που πιθανότατα είναι πολύ λιγότερο δαπανηρή η διαχείριση προγραμμάτων που δεν υποχρεώνουν τους εκπαιδευτικούς να ελέγχουν τις πληρωμές των γονέων."

4. Το πλήρες κείμενο της έκθεσης με τίτλο "Evaluation of the National Top-Up to the EU School Milk Subsidy in England, For the Department for Environment, Food and Rural Affairs (Defra)", η οποία καταρτίστηκε στο Λονδίνο από τη London Economics σε συνεργασία με τη Δρα Susan New διατίθεται στον ιστότοπο:

http://archive.defra.gov.uk/evidence/economics/foodfarm/evaluation/schoolmilk/fullreport.pdf.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV

ΑΡΓΗ ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΦΡΟΥΤΑ

ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΡΓΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΗ…

1. Συγκρινόμενες με τα 90 εκατομμύρια ευρώ που προβλέπονταν αρχικά από το πρώτο σχολικό έτος [1], οι πραγματικές δαπάνες για το σχολικό έτος 2009/2010 υπολογίζονται σε μόλις 33 εκατομμύρια ευρώ. Από τα κράτη μέλη που κατά κύριο λόγο αφορούσε το πρόγραμμα, μόνο η Ιταλία ήταν σε θέση να το εφαρμόσει όπως το είχε εξαγγείλει στη στρατηγική της (βλέπε γράφημα).

Σύγκρισημεταξύ του ποσού που είχε εγγραφεί στον προϋπολογισμό και των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν κατά το σχολικό έτος 2009/2010 (σε εκατομμύρια ευρώ)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

2. Έτσι, υπό το πρίσμα αυτού του πρώτου απολογισμού, προκύπτει, αφενός, ότι η Επιτροπή επέδειξε ρεαλισμό εισηγούμενη τον περιορισμό του προϋπολογισμού που πρότεινε το Κοινοβούλιο [2] και, αφετέρου, ότι οι υποθέσεις της σχετικά με την εκκίνηση του προγράμματος ήταν υπερβολικά αισιόδοξες.

3. Στις χώρες στις οποίες πραγματοποιήθηκε επίσκεψη:

α) Στην Πολωνία, οι καθυστερήσεις οφείλονται στις διοικητικές προθεσμίες και στο γεγονός ότι οι αρχικοί εθνικοί κανόνες εφαρμογής δεν επέτρεψαν να εξευρεθούν αρκετοί προμηθευτές πρόθυμοι να πραγματοποιούν παραδόσεις φρούτων.

β) Στη Γερμανία, η εκκίνηση του προγράμματος καθυστέρησε εξαιτίας των συζητήσεων μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και των ομόσπονδων κρατών (Länder) σχετικά με τη συγχρηματοδότηση.

γ) Οι δυσκολίες εξασφάλισης της συγχρηματοδότησης ευθύνονται για την εξαιρετικά αργή εκκίνηση του προγράμματος και στη Γαλλία. Ελλείψει εθνικής συγχρηματοδότησης, η συμμετοχή κάθε σχολικού ιδρύματος εξαρτάται από χρηματοδότηση σε τοπικό επίπεδο (συνήθως από τον δήμο). Προς το παρόν, η εξασφάλιση αυτού του τοπικού συμπληρώματος αποδεικνύεται προβληματική.

…Η ΟΠΟΙΑ, ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ ΣΤΑΔΙΟ, ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΘΕΤΕΙ ΕΚ ΝΕΟΥ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

4. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κύρια αιτία για τη μη συμμετοχή είναι ότι υπάρχει και εφαρμόζεται ήδη μακράν περισσότερο φιλόδοξο εθνικό πρόγραμμα δωρεάν διανομής (44 εκατομμύρια λίρες ετησίως για την Αγγλία).

5. Οι μεγάλες καθυστερήσεις που σημειώθηκαν σε όλες σχεδόν τις χώρες φαίνεται να οφ