Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των εμποροπανηγύρεων και των εκθέσεων (98/C 143/02)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι εμποροπανηγύρεις και οι εκθέσεις ευρωπαϊκή παράδοση αιώνων και οικονομική πρακτική, η ανάπτυξη της οποίας συνεχίζεται αδιάλειπτα κατά τα τελευταία έτη, αποτελούν για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα τομέα με αξιοσημείωτη οικονομική δραστηριότητα. Αρκούν ορισμένα στοιχεία για να καταδείξουν τη σημασία αυτή. Τριακόσιες μεγάλες πόλεις υποδέχονται τρεις χιλιάδες πεντακόσιες εμποροπανηγύρεις ή εκθέσεις ετησίως. Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου τετρακόσιες πενήντα χιλιάδες άμεσοι εκθέτες και εξήντα τρία εκατομμύρια επισκέπτες. Όσον αφορά την απασχόληση, υπολογίζεται ότι οι πλήρως απασχολούμενοι ανέρχονται σε εβδομήντα χιλιάδες, ενώ το σύνολο των θέσεων εργασίας του εν λόγω τομέα υπερβαίνει τις οκτακόσιες χιλιάδες. Τέλος, είναι επίσης δυνατό να υπολογίσει κανείς πόσες εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις εκτιμούν πράγματι οι επιχειρήσεις ότι παίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομική τους ανάπτυξη, μέσω του προϋπολογισμού που διαθέτουν γι' αυτές, ο οποίος υπολογίζεται μεταξύ του 10 και 20 % των δαπανών προώθησης στην αγορά.

Πράγματι, ο ρόλος των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων είναι πολλαπλός.

Με τη συγκέντρωση της προσφοράς και της ζήτησης σε έναν ορισμένο γεωγραφικό χώρο, για περιορισμένο χρονικό διάστημα και ενίοτε περιοδικά, οι εμποροπανηγύρεις και οι εκθέσεις αποτελούν υλοποίηση της έννοιας της αγοράς.

Πρώτον, αποτελούν μέσο προώθησης των πωλήσεων, που συμπληρώνει τη διαφήμιση, αλλά διακρίνεται σαφώς από αυτήν, προσεγγίζοντας την προσφορά και τη ζήτηση εκτιθέμενων προϊόντων και υπηρεσιών σε ένα περιβάλλον ευνοϊκό για τους ενδιαφερόμενους.

Επιπλέον, τονίζουν τις σχέσεις μεταξύ των φορέων που δρουν από κοινού στην αγορά και επιτρέπουν την αξιοποίηση του βιομηχανικού και τεχνολογικού δυναμικού τους. Οι εμποροπανηγύρεις και οι εκθέσεις παρέχουν επίσης στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να βελτιώσουν τις γνώσεις τους στο χώρο της αγοράς, να καθορίσουν τις νέες τάσεις, να αξιολογήσουν την κατάσταση των ανταγωνιστών ή να πραγματοποιήσουν επαφές. Η ανάπτυξή τους συνδέεται με τις εξελίξεις μιας οικονομίας ολοένα και πιο σύνθετης, ανοικτής, διαφοροποιημένης, εντός της οποίας επιβεβαιώνεται η αυξανόμενη ανάγκη μιας διαδικασίας επικοινωνίας και πληροφόρησης που να επιτρέπει τη βελτιστοποίηση των επιλογών του καταναλωτή.

Μολονότι κάθε κράτος μέλος είναι αρμόδιο να καθορίσει τις προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για τη διοργάνωση εμποροπανηγύρεων ή εκθέσεων, καθώς και τους όρους για τη συμμετοχή των εκθετών σε αυτές, τα εθνικά μέτρα τα οποία υιοθετούνται για τον καθορισμό των εν λόγω απαιτήσεων πρέπει, ωστόσο, να συμβιβάζονται με τις αρχές που διέπουν το κοινοτικό δίκαιο, κυρίως στον τομέα λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Πλην όμως, η τήρηση των αρχών αυτών δεν είναι δεδομένη, όπως αποδεικνύουν πολλές περιπτώσεις, οι οποίες έχουν απασχολήσει την Επιτροπή. Σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η Επιτροπή δεν εξετάζει το ενδεχόμενο να προτείνει νομοθετικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτόν. Από την άλλη πλευρά, μετά τις διάφορες επαφές με τους φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων και κατόπιν σχετικού αιτήματός τους, θεωρεί αναγκαίο να υπενθυμίσει και να διασαφηνίσει την κατάσταση του ισχύοντος κοινοτικού δικαίου, όπως προκύπτει από τη συνθήκη ΕΚ και τη νομολογία του Δικαστηρίου. Η Επιτροπή επιφορτίζεται, εξάλλου, σύμφωνα με τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες που της έχουν ανατεθεί από τη συνθήκη της Ρώμης (άρθρο 155), να μεριμνά ούτως ώστε να γίνει πραγματικότητα η εξάλειψη των εμποδίων που αφορούν την οργάνωση της οικονομικής αυτής δραστηριότητας στην υπηρεσία της Ευρώπης των πολιτών.

Είναι ευνόητο ότι η παρούσα ανακοίνωση δεν αφορά τα εθνικά μέτρα καθαρά ιδιωτικού χαρακτήρα που λαμβάνονται από τους οικονομικούς φορείς ή τις ενώσεις τους που παίζουν ενεργό ρόλο στον τομέα των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων. Προφανώς τα μέτρα αυτά μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο μιας ανάλυσης, εφ' όσον είναι αναγκαίο, από την άποψη των κανόνων ανταγωνισμού της συνθήκης (άρθρο 85 και επόμενα) (1).

Με τη δημοσίευση της παρούσας ανακοίνωσης, η Επιτροπή πραγματοποιεί μία άσκηση διαφάνειας και αποσαφήνισης των κοινοτικών κανόνων, την τήρηση των οποίων έχει καθήκον να διασφαλίζει. Προτείνει σε όλους τους ενδιαφερόμενους, τις εθνικές διοικήσεις και τους οικονομικούς φορείς, μία βάση αναφοράς που καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο για την εξασφάλιση της άσκησης των θεμελιωδών ελευθεριών που παρέχουν οι κανόνες της εσωτερικής αγοράς στους οικονομικούς φορείς του συγκεκριμένου τομέα.

Η παρούσα ανακοίνωση θα καθορίσει σε ένα πρώτο κεφάλαιο το πεδίο το οποίο εξετάζει, διότι ο τομέας των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων χαρακτηρίζεται από ποικιλία και πολλαπλότητα εκδηλώσεων (Ι). Εν συνεχεία, θα εκτεθεί η ουσία των νομικών αρχών της εσωτερικής αγοράς που διέπουν τις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις στις διάφορες πτυχές τους (ΙΙ). Το τρίτο κεφάλαιο θα είναι αφιερωμένο στις συγκεκριμένες επιπτώσεις που προκαλούν οι αρχές αυτές όσον αφορά τις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις (ΙΙΙ), δηλαδή, το καθεστώς διοργάνωσης και έγκρισης των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων (Α), την πρόσβαση των εκθετών στις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις (Β) και τις προϋποθέσεις για την έκθεση εμπορευμάτων και την παροχή υπηρεσιών (Γ).

Ι. ΟΙ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΕΙ Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

1. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει τις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις που αποτελούν εκδηλώσεις εμπορικής σκοπιμότητας, κατά την οποία μία ένωση οικονομικών φορέων εκθέτει, κατά τρόπο συλλογικό και προσωρινό, αγαθά ή παρέχει υπηρεσίες που αποτελούν περιστασιακά μόνο το αντικείμενο άμεσης πώλησης, με την παραλαβή του εμπορεύματος ή τη σύναψη της σύμβασης υπηρεσιών.

Σε γενικές γραμμές, οι εμποροπανηγύρεις έχουν περιοδικό χαρακτήρα, ενώ οι εκθέσεις έχουν περιστασιακό χαρακτήρα.

Μεταξύ αυτών των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων, διακρίνονται κυρίως οι ακόλουθες εκδηλώσεις, λαμβανομένου υπόψη του ιδιαίτερου χαρακτήρα τους.

α) οι μεγάλες εμποροπανηγύρεις: εκθέσεις γενικού χαρακτήρα, που δεν περιορίζονται σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων και είναι γενικά ανοικτές στο κοινό 7

β) τα σαλόνια ή εξειδικευμένες εκθέσεις λόγω των εκτιθέμενων προϊόντων, που απευθύνονται κατά κανόνα σε ειδικό κοινό ή επαγγελματίες 7

γ) οι εκθέσεις μικρότερης σημασίας, κυρίως λόγω του αριθμού των εκθετών, της γεωγραφικής κλίμακας, του φάσματος των προϊόντων, της απουσίας περιοδικότητας, και οι οποίες ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντα μιας ομάδας οικονομικών φορέων, οι οποίοι αποφασίζουν να εκθέσουν τα προϊόντα τους σε καθορισμένο χώρο και χρόνο και εκτός του κύκλου των μεγάλων εμποροπανηγύρεων ή διεθνών σαλονιών (εκθέσεις «open house» . . .).

2. Πρέπει, ωστόσο, να αποκλειστούν από το πεδίο της παρούσας ανακοίνωσης:

α) οι διεθνείς και παγκόσμιες εκθέσεις που διέπονται από τη σύμβαση των Παρισίων της 22ας Νοεμβρίου 1928 7

β) οι εκπαιδευτικές, επιστημονικές και πληροφοριακές εκθέσεις που δεν περιλαμβάνουν καμία εμπορική λειτουργία, καθώς και οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις 7

γ) οι αγορές που καλύπτονται από την οδηγία 75/369/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί των μέτρων που προορίζονται να διευκολύνουν την πραγματική άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τις δραστηριότητες που ασκούνται κατά πλανόδιο τρόπο (2).

ΙΙ. ΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΙΣ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ: ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1. Οι θεμελιώδεις κανόνες κοινοτικού δικαίου που αφορούν συγκεκριμένα το θέμα αυτό: το δικαίωμα εγκαταστάσεως, η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων.

Στο πλαίσιο της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα, η ρύθμιση και διεξαγωγή των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων στο εσωτερικό των κρατών μελών θέτουν ερωτήματα όσον αφορά κυρίως τρεις θεμελιώδεις ελευθερίες που προβλέπονται από τη συνθήκη της Ρώμης: την ελευθερία εγκαταστάσεως, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων. Τα άρθρα 52, 59 και 30 της συνθήκης (3), όπως έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο των Ερωπαϊκών Κοινοτήτων, εξασφαλίζουν αντίστοιχα την προστασία των τριών αυτών ελευθεριών μέσω της άρσης των εθνικών περιορισμών που ενδέχεται να τις περιορίσουν και κυρίως των άμεσων ή έμμεσων διακρίσεων, λόγω της ιθαγένειας. Πριν εισέλθουμε στις νομικές ιδιαιτερότητες και τις πρακτικές συνέπειες της εφαρμογής των τριών αυτών ελευθεριών στον τομέα των εμποροπανηγύρεων, πρέπει αρχικά να διατυπώσουμε τις κοινές βασικές αρχές τους σύμφωνα με τη νομολογία, και να καθορίσουμε τα προβλεπόμενα μέτρα.

2. Το είδος των καλυπτόμενων εθνικών μέτρων

Όσον αφορά τα μέτρα που μπορούν να εκτιμηθούν ως προς τα άρθρα 52, 59 και 30 της συνθήκης ΕΚ, πρέπει να σημειωθεί ότι τα εν λόγω άρθρα της συνθήκης της Ρώμης εφαρμόζονται σε εθνικά μέτρα που ερμηνεύονται διασταλτικά (4), δηλαδή:

- στις πράξεις αρχών του δημοσίου ή οργανισμών, οι οποίοι, μολονότι προσλαμβάνουν ιδιωτική νομική μορφή, υφίστανται την καθοριστική επίδραση των δημοσίων αρχών στη λειτουργία τους μέσω, λόγου χάριν, της ύπαρξης εκπροσώπων των δημοσίων αρχών, του διορισμού διοικητικών μελών, της χρηματοδότησης του οργανισμου, κ.τ.λ. (5) 7

- στις διοικητικές πρακτικές που απορέουν από τις εθνικές αρχές 7 αυτές ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν μέτρα απαγορευμένα από το κοινοτικό δίκαιο, καθόσον ανταποκρίνονται σε μία ενιαία συμπεριφορά, η οποία ακολουθείται τακτικά από τις εν λόγω αρχές 7

- σε κίνητρα που παρέχει μία δημόσια (6) αρχή, τα οποία, μολονότι δεν δεσμεύουν τους αποδέκτες τους, εντούτοις αποτελούν μέτρα που υπόκεινται ενδεχομένως στην απαγόρευση των άρθρων 52, 59 και 30. Ομοίως, οι πράξεις που στερούνται υποχρεωτικού χαρακτήρα δύνανται πράγματι να αντιβαίνουν στα εν λόγω άρθρα, στο βαθμό που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των οικονομικών φορέων χρησιμοποιώντας τη διάκριση βάσει της προέλευσης των εμπορευμάτων ή των υπηρεσιών.

Πρέπει να προστεθεί ότι τα άρθρα 52, 59 και 30 της Συνθήκης εφαρμόζονται σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης: κεντρική, περιφερειακή, επαρχιακή ή τοπική.

3. Οι εξαιρέσεις που επιτρέπονται στους θεμελιώδεις κανόνες του κοινοτικού δικαίου: αναγκαιότητα και αναλογικότητα

Ορισμένα εθνικά μέτρα, μολονότι ενδέχεται να αποτελέσουν εμπόδιο σε ένα ή περισσότερα από τα τρία θεμελιώδη δικαιώματα που προβλέπονται από τα άρθρα 52, 59 και 30 της συνθήκης ΕΚ, δύνανται ωστόσο να δικαιολογηθούν, εφ' όσον ανταποκρίνονται στα κριτήρια αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Εξάλλου, οι ακόλουθες παρατηρήσεις ισχύουν με την επιφύλαξη του ειδικού χαρακτήρα της έννοιας του δικαιώματος εγκαταστάσεως η ερμηνεία του οποίου δεν μπορεί να ευθυγραμμίζεται απλούστατα με εκείνη του άρθρου 59 της συνθήκης ΕΚ.

α) Αναγκαιότητα

Κατ' αρχάς, τα εν λόγω περιοριστικά εθνικά μέτρα πρέπει να ανταποκρίνονται στην ανάγκη προστασίας των νομίμων συμφερόντων που προβλέπονται στην ίδια συνθήκη (7) που είναι κυρίως η δημόσια τάξη, η δημόσια ασφάλεια ή η δημόσια υγεία.

Άλλα νόμιμα συμφέροντα έχουν αναγνωριστεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είτε στο πλαίσιο των «επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος», όσον αφορά τις υπηρεσίες (8) και, ενδεχομένως, την εγκατάσταση (9), ή «αναγκαίων απαιτήσεων», όσον αφορά τα εμπορεύματα (10). Η προστασία των καταναλωτών αντιπροσωπεύει κλασικό παράδειγμα των δύο κατηγοριών (11).

Μπορεί επίσης να αναφερθούν, προς υπόμνηση, η προστασία του περιβάλλοντος και η εντιμότητα κατά τις συναλλαγές, όσον αφορά τα εμπορεύματα.

β) Αναλογικότητα

Τα ίδια αυτά μέτρα πρέπει, εξάλλου, να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας.

Τα ενδεχόμενα περιοριστικά αποτελέσματα των μέτρων που μπορεί να παρεμποδίσουν την άσκηση του δικαιώματος εγκαταστάσεως, τις παροχές υπηρεσιών, καθώς και το εμπόριο σε ενδοκοινοτικό επίπεδο πρέπει όχι απλώς να είναι αναγκαία για την πραγματοποιήση του επιδιωκόμενου στόχου, αλλά επίσης όχι υπερβολικά σε σχέση με το θεμιτό επιδιωκόμενο στόχο. Έτσι, ένα μέτρο θα μπορούσε, επί παραδείγματι, να αποδειχθεί δυσανάλογο, αν ο επιδιωκόμενος στόχος ήταν δυνατό να επιτευχθεί με άλλο μέτρο λιγότερο περιοριστικό ως προς τις προαναφερθείσες κοινοτικές ελευθερίες (12).

4. Το άμεσο αποτέλεσμα και η υπεροχή

Τα άρθρα 52, 59 και 30 της συνθήκης ΕΚ έχουν άμεσο αποτέλεσμα (13). Αυτό σημαίνει ότι οι οικονομικοί φορείς δύνανται να τα επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαιοδοτικών αρχών. Εξάλλου, η κονοτική έννομη τάξη υπερέχει των εθνικών. Κατά συνέπεια τα εθνικά δικαστήρια υποχρεούνται, σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία και την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να παρακάμπτουν εν ανάγκη τους νομοθετικούς κανόνες ή τις διοικητικές πρακτικές των κρατών μελών που θα ήταν αντίθετοι προς το κοινοτικό δίκαιο. Οι αρχές αυτές της υπεροχής και του άμεσου αποτελέσματος συνιστούν ασφαλή εγγύηση της διαφύλαξης των δικαιωμάτων που παρέχει η κοινοτική έννομη τάξη στους ιδιώτες και που οι εθνικές δικαιοδοτικές αρχές οφείλουν να διασφαλίζουν.

5. Οι διαδικαστές εγγυήσεις

Οι κοινοτικοί οικονομικοί φορείς απολαμβάνουν, τόσο στον τομέα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και του δικαιώματος εγκαταστάσεως όσο και ως προς την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, ορισμένες εγγυήσεις διαδικασίας στις σχέσεις τους με τις αρχές. Έτσι, θα ήταν αντίθετη με το κοινοτικό δίκαιο η καθιέρωση, λόγου χάριν, διαδικασιών χορήγησης άδειας που δεν είναι εύκολα προσιτές, ταχείες και με λογικό κόστος για τον οικονομικό φορέα και οι οποίες δεν εγγυώνται στον ίδιο αυτόν φορέα ότι θα ληφθεί απόφαση σχετικά με την αίτησή του, δεόντως αιτιολογημένη, η οποία υπόκειται σε ένδικα μέσα (14).

Πρέπει, εξάλλου, να αποδειχθεί ότι οι κυρώσεις που επιβάλλονται στους κοινοτικούς φορείς, περί μη τηρήσεως των εθνικών κανόνων, δεν περικλείουν καμία διάκριση και, εν πάση περιπτώσει, δεν είναι υπερβολικές σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο (15).

III. ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΥΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΕΩΝ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΩΝ

Α. ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΕΩΝ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΩΝ

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Οι κοινοτικοί φορείς πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να οργανώνουν εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις σε όλη την επικράτεια της Κοινότητας.

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Σε γενικές γραμμές, η άσκηση μιας ανεξάρτητης οικονομικής δραστηριότητας σε διασυνοριακό επίπεδο διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 52 και 59 της συνθήκης ΕΚ αντίστοιχα, αναλόγως εάν η διασυνοριακή δραστηριότητα έχει μόνιμο χαρακτήρα (δικαίωμα εγκαταστάσεως) ή απλώς προσωρινό ή/και περιστασιακό (ελεύθερη παροχή υπηρεσιών).

Η εφαρμογή των αρχών αυτών στον τομέα των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων σημαίνει ότι ένας κοινοτικός φορέας έχει το δικαίωμα είτε να οργανώνει σε τακτική βάση εκδηλώσεις αυτού του είδους σε μια άλλη χώρα, λόγου χάρη εγκαθιστάμενος προσωπικά ή μέσω μιας λειτουργικής δομής, είτε να περιορίζεται στην περιστασιακή δράση σε κάποια άλλη χώρα στο πλαίσιο μιας ή περισσότερων ειδικών ανοικτών εκδηλώσεων.

Κατά συνέπεια, ορισμένα μέτρα που διέπουν την οργάνωση μιας εκδήλωσης αυτού του τύπου θα ήταν δυνατόν, ανεξάρτητα από την προέλευση των εκθετών, των αγαθών που πρόκειται ενδεχομένως να εκτεθούν ή των υπηρεσιών που θα παρασχεθούν επ' ευκαιρία μιας εμποροπανηγύρεως, να αποδειχθούν ανάλογα με την περίπτωση, ασυμβίβαστα με τις διατάξεις του άρθρου 52 ή/και του άρθρου 59 της συνθήκης ΕΚ (16).

Πρέπει, επομένως, να υπογραμμιστούν ορισμένες συνέπειες της εφαρμογής των προαναφερθεισών γενικών αρχών όσον αφορά την οργάνωση εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων:

Α.1. Κατάργηση κάθε μορφής διακρίσεως (άμεσης ή έμμεσης) που ασκείται έναντι ενός οργανωτή ανοικτών εκδηλώσεων λόγω ιθαγένειας ή διαμονής

Κατ' αρχάς, η δυνατότητα και οι προϋποθέσεις άσκησης των δραστηριοτήτων που συνδέονται με την οργάνωση ανοικτών εκδηλώσεων δεν μπορούν να υποβάλλονται από τη χώρα υποδοχής σε όρους που επιβάλλουν διακρίσεις έναντι του οργανωτή λόγω της ιθαγένειας ή του τόπου διαμονής του.

Αυτή η βασική νομική εγγύηση εκτείνεται, επίσης, δυνάμει του άρθρου 58 της Συνθήκης (17), σε κάθε εταιρεία που έχει συσταθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία ενός άλλου κράτους μέλους, με σκοπό τη διασυνοριακή άσκηση της δραστηριότητάς της μέσω ενός πρακτορείου, ενός υποκαταστήματος ή μιας θυγατρικής.

Το κράτος μέλος υποδοχής πρέπει, επομένως, να χορηγήσει το ευεργέτημα της εθνικής μεταχείρισης, λόγου χάρη κατά τη στιγμή της έκδοσης μιας άδειας, σε κάθε κοινοτική εταιρεία, η οποία έχει τη δευτερεύουσα εγκατάστασή της 7 το να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν διαφορετική μεταχείριση, επειδή απλώς η έδρα μιας εταιρείας βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος, θα καθιστούσε κενό περιεχομένου το άρθρο 58, το οποίο εξασφαλίζει τη δυνατότητα να διατηρεί κανείς περισσότερα του ενός κέντρα οικονομικών δραστηριοτήτων εντός της Κοινότητας.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου όσον αφορά το δικαίωμα εγκαταστάσεως και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, ο κανόνας της ίσης μεταχείρισης απαγορεύει όχι μόνον τις εμφανείς διακρίσεις λόγω της ιθαγένειας, αλλά όλες τις συγκεκαλυμμένες μορφές διάκρισης, οι οποίες, με την εφαρμογή άλλων κριτηρίων διαχωρισμού φαινομενικά ουδέτερων, καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα.

Α.2. Δικαίωμα οργάνωσης εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων ιδιωτικού χαρακτήρα: το απαράδεκτο των εθνικών κανονιστικών διατάξεων που περιορίζουν τις εν λόγω δραστηριότητες σε ορισμένους φορείς

Κάθε κοινοτικός φορέας, που διαθέτει τα απαραίτητα επαγγελματικά προσόντα, πρέπει να είναι σε θέση να ασκεί το εν λόγω δικαίωμα σε κάθε κράτος της Ένωσης.

Κατά συνέπεια, δεν θα επιτρέπονται, κατά γενικό κανόνα, εθνικές κανονιστικές διατάξεις, οι οποίες προβλέπουν γενική απαγόρευση οργάνωσης και πραγματοποίησης εμπορικών εκδηλώσεων και οι οποίες επιφυλάσσουν αυτό το προνόμιο για ορισμένους φορείς και κυρίως μόνον για επίσημους οργανισμούς ή οργανισμούς οι οποίοι ελέγχονται υπό τις δημόσιες αρχές ή για εκείνους των οποίων τα όργανα (διαχείρισης ή ελέγχου) θα αποτελούνται, θα ορίζονται ή θα είναι αποδεκτά, έστω και εν μέρει, από τις δημόσιες αρχές.

Ομοίως, δεν θα ήταν θεμιτό να οριστεί ότι η εν λόγω δραστηριότητα μπορεί να πραγματοποιείται αποκλειστικά από μη κερδοσκοπικούς φορείς ή από επιχειρήσεις που έχουν ως αποκλειστικό σκοπό την οργάνωση εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων, διότι ένας περιορισμός αυτού του είδους δεν θα ανταποκρινόταν στα κριτήρια αναγκαιότητας και αναλογικότητας.

Ένα άλλου είδους εμπόδιο ασυμβίβαστο με τις υπό εξέταση θεμελιώδεις ελευθερίες θα μπορούσε να προκύψει συνήθως από κανόνες, οι οποίοι αποδίδουν τις ονομασίες «εμποροπανήγυρις» ή/και «έκθεση» μόνο σε εκδηλώσεις επίσημου χαρακτήρα, χωρίς να επιπτρέπουν τη χρήση τους για εκείνες, οι οποίες στερούνται επισήμου χαρακτήρα.

Εντούτοις, αν πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα να χρησιμοποιούνται αδιακρίτως οι γενικές ονομασίες «εμποροπανήγυρις» ή «έκθεση» για όλες τις εκδηλώσεις και δραστηριότητες της ίδιας μορφής, ανεξαρτήτως αν έχουν χαρακτήρα δημόσιο ή ιδιωτικό, η απόδοση του όρου «επίσημη» μόνον σε ορισμένες διοργανώσεις δεν είναι καθαυτό αντίθετη με το κοινοτικό δίκαιο.

Ομοίως, οι αρμόδιες αρχές θα ήταν δυνατό να θέσουν ορισμένες ειδικές προϋποθέσεις, οι οποίες προφανώς δεν περικλείουν διάκριση, στις επίσημες εμπορικές εκδηλώσεις που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους, με την κατάρτιση, λόγου χάρη, ενός τομεακού προγραμματισμού σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο ή ενός χρονοδιαγράμματος επισήμων εκδηλώσεων και με την απαγόρευση της ταυτόχρονης πραγματοποίησης πολλών εμποροπανηγύρεων αυτού του είδους, ή ακόμη με τη συγκρότηση οργάνων ή επιτροπών γι' αυτό το σκοπό.

Ωστόσο, κατά κανόνα, στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να διατηρείται ταυτόχρονα η πλήρης άνευ διακρίσεων δυνατότητα οργάνωσης εμποροπανηγύρεων ιδιωτικού χαρακτήρα, δηλαδή χωρίς να ευνοείται καμία εκδήλωση σε σχέση με κάποια άλλη, όσον αφορά κυρίως τις προϋποθέσεις οργάνωσης και προώθησης της εκδήλωσης, καθώς και της πρόσβασης και συμμετοχής εκθετών και επισκεπτών.

Το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα των αρχών να καταρτίζουν χρονοδιάγραμμα επισήμων εκδηλώσεων δεν θα έπρεπε, κατά συνέπεια, να αποκλείει αυτομάτως τη δυνατότητα οργάνωσης μιας ιδιωτικής εμποροπανηγύρεως ή εκθέσεως, απλώς και μόνο επειδή θα πλησίαζε χρονικά κάποια άλλη. Η μέριμνα αξιολόγησης της καταλληλότητας ανήκει πράγματι στους διοργανωτές, χωρίς να είναι αναγκαίο να επιβάλλεται αυτόματα η άποψη των διοικητικών αρχών. Εξάλλου, η αγορά θα δράσει ως καθαυτό ρυθμιστικός μηχανισμός.

Δεν θα ήταν τέλος αποδεκτό η έγκριση διεξαγωγής μιας εμποροπανηγύρεως να υπόκειται στην αποκλειστική προϋπόθεση ότι το υλικό που χρησιμοποιείται συμφωνεί αυστηρά με την εθνική κανονιστική νομοθεσία, πράγμα που θα ήταν αντίθετο με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Α.3. Διατυπώσεις και διαδικαστικά θέματα που αφορούν την οργάνωση εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων αναγκαιότητα ενός ευνοϊκού εθνικού ρυθμιστικού πλαισίου

Προκειμένου να μπορούν οι φορείς να επωφεληθούν αποτελεσματικά από τις ελευθερίες αυτές σε διασυνοριακό επίπεδο, πρέπει το επίσημο δίκαιο οργάνωσης των εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων να συμπληρώνεται μέσω ενός εθνικού νομοθετικού πλαισίου προσιτού και αμερόληπτου από πλευράς διατυπώσεων και διαδικασίας.

Υπενθυμίζοντας τη νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία η άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος που παρέχεται ευθέως από τη συνθήκη δεν δύναται να υπόκειται στη διακριτική ευχέρεια μιας εθνικής διοίκησης (18), φαίνεται, κατ' αρχάς, θεμιτό να προβλέπεται ότι η οργάνωση μιας εμποροπανηγύρεως ή εκθέσεως υπόκειται σε διαδικασία χορήγησης άδειας που αποσκοπεί στην αντικειμενική διακρίβωση της ύπαρξης των ουσιωδών απαιτήσεων, λόγου χάρη της φερεγγυότητας, της εντιμότητας και του επαγγελματισμού, εκ μέρους του διοργανωτή, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αναγκαία ποιότητα της προσφερόμενης υπηρεσίας, καθώς και η ασφάλεια προσώπων και αγαθών που συμμετέχουν στην εκδήλωση.

Εντούτοις, η άδεια αυτή πρέπει να χορηγείται από τις αρμόδιες αρχές της χώρας που υποδέχεται την εμπορική εκδήλωση ακολουθώντας διαδικασία σύμφωνη με τις εγυήσεις που απολαμβάνουν οι οικονομικοί φορείς κατά το κοινοτικό δίκαιο.

Αυτό συνεπάγεται, κατ' αρχάς, ότι η εν λόγω διαδικασία θα είναι προσιτή στους ενδιαφερόμενους φορείς και κυρίως ότι αυτοί θα είναι σε θέση να εντοπίζουν με ευκολία τις αρχές στις οποίες απευθύνονται.

Εν συνεχεία, κατά την απόφαση έκδοσης της σχετικής άδειας, πρέπει να παρεμβαίνουν μόνο τα όργανα που προστατεύουν και αντιπροσωπεύουν τα γενικά συμφέροντα, με πλήρη αμεροληψία.

Θα ήταν δυνατόν να ανακύψουν αμφιβολίες ως προς τη συμφωνία με τη συνθήκη όσον αφορά, λόγου χάρη, έναν κρατικό ή τοπικό νόμο που προβλέπει όρους έκδοσης άδειας, οι οποίοι δεν θα εγγυώνται την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του οργάνου, το οποίο αποφασίζει.

Είναι πράγματι σημαντικό να διασφαλιστεί ο αμερόληπτος χαρακτήρας της σύνθεσης και της απόφασης κάθε αρχής, η οποία καλείται να παρέμβει σχετικά, προκειμένου να μην καταστεί άνευ ουσίας η άσκηση ενός από αυτά τα δικαιώματα, τα οποία παρέχονται ευθέως από τη συνθήκη.

Επίσης, δεν φαίνεται κατ' αρχάς δικαιολογημένη, στο πλαίσιο της διαδικασίας χορήγησης άδειας, η επιβολή στους οργανωτές εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων της κοινοποίησης προς τις αρμόδιες αρχές πληροφοριών εμπιστευτικού χαρακτήρια, οι οποίες δεν είναι αναγκαίες για το διοικητικό έλεγχο.

Είναι ακόμη αναγκαίο να αιτιολογείται επαρκώς κάθε απόφαση άρνησης της έκδοσης της άδειας, κατά τρόπον ώστε ο ενδιαφερόμενος να λαμβάνει γνώση του σκεπτικού της ληφθείσας απόφασης που τον αφορά, ούτως ώστε αυτή να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ενδίκου προσφυγής που θα επιτρέπει τη διακρίβωση της νομιμότητάς της σε σχέση με το κοινοτικό δίκαιο. Οι κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση μη τήρησης εκ μέρους ενός κοινοτικού φορέα ορισμένων συναφών εθνικών κανόνων πρέπει, εξάλλου, να αποδεικνύεται ότι δεν περικλείουν διάκριση και δεν είναι υπερβολικές σε σχέση με τη σοβαρότητα της παράβασης, κατά τρόπον ώστε να μην αποτελούν εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία εντός της εσωτερικής αγοράς.

Τέλος, η διαδικασία αυτή ενώπιον των αρμοδίων αρχών του κράτους υποδοχής θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαφορές μεταξύ ενός φορέα, ο οποίος επιθυμεί να εγκατασταθεί και να δράσει κατά τρόπο μόνιμο στο χώρο οργάνωσης των εμποροπανηγύρεων αφενός και ενός φορέα εγκατεστημένου σε άλλο κράτος μέλος, ο οποίος επιθυμεί να περιοριστεί σε ευκαιριακές ή προσωρινές δραστηριότητες αφετέρου. Αυτός ο δεύτερος φορέας θα μπορεί να υπόκειται μόνο σε απλοποιημένες διατυπώσεις και σε απαιτήσεις νομικά και οικονομικά συμβιβάσιμες με ένα καθεστώς απλής παροχής υπηρεσιών.

Α.4. Ειδικά θέματα που αφορούν την οργάνωση εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών

Οι αρχές της χώρας υποδοχής μιας υπηρεσίας μπορούν να επιβάλλουν σε ένα φορέα παροχής υπηρεσιών εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος, μόνον τις εθνικές διατάξεις, οι οποίες, μολονότι είναι αδιακρίτως εφαρμόσιμες, θα δικαιολογούνταν μόνο από επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος (λόγου χάρη, την ασφάλεια των εκθετών ή των επισκεπτών ή την προστασία των καταναλωτών), ούτως ώστε ο περιορισμός ο οποίος προκύπτει, να παρουσιάζει αναλογία (δηλαδή να μην είναι υπερβολικός ούτε να δύναται να αντικατασταθεί από ένα εναλλακτικό μέσο λιγότερο αναγκαστικό) και στο βαθμό που το ίδιο γενικό συμφέρον δεν προστατεύεται ήδη κατά τρόπον επαρκή ή ισοδύναμο από τη νομοθεσία που εφαρμόζεται έναντι του φορέα στο κράτος εγκατάστασής του (19).

Πρέπει επίσης να υπομνηστεί ότι το κοινοτικό δίκαιο δεν θέτει εμπόδια στους οικονομικούς φορείς να μετακινούνται μαζί με τους εργαζομένους τους προκειμένου να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε άλλο κράτος μέλος. Στο πλαίσιο αυτό, η οδηγία 96/71/ΕΟΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996 (20), η προθεσμία μεταφοράς της οποίας εκπνέει στις 16 Δεκεμβρίου 1999, προβλέπει την εφαρμογή για τον παρέχοντα υπηρεσίες ο οποίος αποσπά τους εργαζόμενους στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους, ενός «πυρήνα» ελάχιστων υποχρεωτικών διατάξεων σχετικών με τους όρους εργασίας και απασχόλησης, όπως ισχύουν στο κράτος μέλος υποδοχής.

Ως εκ τούτου, στον τομέα εμποροπανηγύρεων και εκθέσεων θα ήταν, λόγου χάρη, δυνατό να θεωρηθούν εμπόδια:

α) η εφαρμογή μιας νομοθεσίας, η οποία, στο πλαίσιο της διαδικασίας χορήγησης άδειας για την οργάνωση μιας εμποροπανηγύρεως ή εκθέσεως, επιβάλλει στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλο κράτος μέλος να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις που ορίζει η νομοθεσία της χώρας προορισμού χωρίς να λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι έλεγχοι και οι εξακριβώσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί, καθώς και οι υποχρεώσεις που έχουν ήδη τηρηθεί στο κράτος μέλος κατάργησης. Δεν θα πρέπει, επομένως, να απαιτείται εκ νέου από τους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών να πληρούν τις προϋποθέσεις που έχουν ήδη τηρηθεί στα αντίστοιχα κράτη εγκατάστασης 7

β) μία κανονιστική διάταξη της χώρας υποδοχής, η οποία θα περιορίζει την εν λόγω δραστηριότητα μόνο σε δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς, οι οποίοι έχουν λάβει επίσημη άδεια ή αναγνώριση σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο 7

γ) το να τίθεται ως προϋπόθεση κάθε είδους παροχής η εγκατάσταση του φορέα, δηλαδή η διατήρηση της έδρας του ή εν πάση περιπτώσει μιας μόνιμης δομής, στη χώρα όπου λογίζεται ότι πραγματοποιείται η παροχή. Αυτή η απαίτηση εγκατάστασης θα συνιστούσε, πράγματι, την καθαυτό άρνηση της ελευθερίας που προβλέπεται στο άρθρο 59, δεδομένου ότι αυτή η θεμελιώδης διάταξη της συνθήκης, η οποία έχει ακριβώς ως ειδικό αντικείμενο να άρει τους περιορισμούς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τα πρόσωπα που είναι εγκατεστημένα σε χώρα άλλη από εκείνη του αποδέκτη της παροχής (21).

Δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη τα επιχειρήματα διοικητικής φύσεως, τα οποία επικαλείται μία δημόσια αρχή προκειμένου να θέσει ως προαπαίτηση για την παροχή μιας καθορισμένης υπηρεσίας την εγκατάσταση του φορέα στο κράτος όπου πραγματοποιείται η παροχή 7 δυνάμει της πάγιας νομολογίας του Δικαστηρίου (22), οι εκτιμήσεις διοικητικής φύσεως, οι οποίες δεν μπορούν να δικαιολογήσουν κατ' αρχάς μία παρέκκλιση των κανόνων του κοινοτικού δικαίου, δεν θα πρέπει πολύ περισσότερο να αποκλείουν την άσκηση μιας από τις θεμελιώδεις ελευθερίες που εγγυάται η συνθήκη.

Β. ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΤΩΝ ΕΚΘΕΤΩΝ ΣΤΙΣ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Οι εκθέτες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος πρέπει να μπορούν να έχουν πρόσβαση στις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις που οργανώνονται σε ολόκληρη την Κοινότητα, χωρίς να αποτελούν αντικείμενο περιοριστικών ή αδικαιολόγητων διακρίσεων.

>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Οι κοινοτικοί οικονομικοί φορείς που επιθυμούν να εκθέτουν τα προϊόντα τους και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε μία εμποροπανήγυρη ή έκθεση οργανωμένη σε άλλο κράτος μέλος ευεργετούνται από τον κανόνα της άνευ διακρίσεων μεταχείρισης σε σχέση με τους υπηκόους κάθε άλλου κράτους μέλους, και μάλιστα διττά 7 αφενός, ως οικονομικοί φορείς (έμποροι ή φορείς παροχής υπηρεσιών) και αφετέρου, ως αποδέκτες παρεχόμενων υπηρεσιών στο κράτος υποδοχής, στο πλαίσιο της οργάνωσης και της πραγματοποίησης των εκδηλώσεων αυτού του είδους (23).

Η αρχή αυτή συνεπάγεται τις ακόλουθες επιπτώσεις:

- νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις, οι οποίες περιορίζουν αυτομάτως τη συμμετοχή σε όλες τις εμποροπανηγύρεις ή/και εκθέσεις σε ορισμένες μόνο κατηγορίες οικονομικών φορέων (λόγου χάρη, μόνο για τους παραγωγούς), και αποκλείουν επίσης δια μιας κάθε άλλον οικονομικό παράγοντα, θα ήταν αντίθετες με τους κανόνες της συνθήκης. Μέτρα αυτού του είδους θα είχαν πράγματι ως συνέπεια να απομακρύνουν εντελώς τη δυνατότητα της πρόσβασης στις εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις και άλλων κατηγοριών οικονομικών φορέων που ενδέχεται να ενδιαφέρονται γι' αυτό το είδος εκδηλώσεων, προορισμός των οποίων είναι κυρίως η προώθηση προϊόντων (λόγου χάρη, οι φορείς του τουριστικού τομέα ή εκείνοι του εμπορικού χώρου) 7

- μία εθνική νομοθεσία δεν θα μπορούσε ενδεχομένως να περιορίσει ή να εμποδίσει τη συμμετοχή των εκθετών σε μία εμποροπανήγυρη παρά μόνο για λόγους δεόντως δικαιολογημένους που θα σχετίζονταν, λόγου χάρη, με την ιδιομορφία του τομέα που αποτελεί αντικείμενο ανάλυγης εκδήλωσης (ορισμένες εμποροπανηγύρεις ή εκθέσεις προϋποθέτουν πράγματι, ένεκα της ιδιομορφίας τους, τη συμμετοχή πολύ ειδικών κατηγοριών οικονομικών φορέων) 7

- η συμμετοχή του εκθέτη στο δίκτυο επίσημης διανομής του προϊόντος, το οποίο επιθυμεί να εκθέσει, δεν μπορεί να συνιστά προϋπόθεση αποδοχής σε μία εμποροπανήγυρη ή έκθεση 7

- η πλήρης και γενική απαγόρευση της δυνατότητας πραγματοποίησης κάθε είδους πωλήσεων αγαθών ή υπηρεσιών επ' ευκαιρία εμποροπανηγύρεων θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί εξαιρετικά περιοριστική και αποτρεπτική ως προς τη συμμετοχή ορισμένων φορέων, οι οποίοι επιθυμούν να συνδυάσουν τη διαφημιστική λειτουργία με την καθαυτό εμπορική 7

Η Επιτροπή, εξάλλου, κρίνει ότι μία νομοθεσία η οποία παραχωρεί στους οργανωτές μιας εκδήλωσης τη δυνατότητα να περιορίζουν κατά βούληση, ή βάσει μη καθορισμένων κριτηρίων, την πρόσβαση στις εμποροπανηγύρεις ορισμένων κατηγοριών εκθετών, δημιουργεί αβεβαιότητα όσον αφορά τις προϋποθέσεις και το δικαίωμα συμμετοχής των φορέων. Η αβεβαιότητα αυτή δεν είναι ικανή να εξασφαλίσει ικανοποιητικό επίπεδο ασφάλειας του δικαίου και προστασίας των δικαιωμάτων, τα οποία απορρέουν από τη συνθήκη της Ρώμης.

Εν πάση περιπτώσει, κάθε απόφαση μη αποδοχής ή αποκλεισμού ενός κοινοτικού φορέα από μία εμπορική εκδήλωση πρέπει να είναι αιτιολογημένη και να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ενδίκων μέσων.

Γ. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

>ΑΡΧΗ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Η έκθεση, κατά τη διάρκεια μιας εμπορικής εκδήλωσης, των αγαθών ή/και των υπηρεσιών που παράγονται νόμιμα σε ένα κράτος μέλος δεν θα πρέπει να υπόκειται στην τήρηση των κανόνων που ισχύουν στο κράτος υποδοχής ούτε σε αδικαιολόγητες διατυπώσεις>ΤΕΛΟΣ ΓΡΑΦΗΚΟΥ>

Οι θεμελιώδεις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών εντός της Κοινότητας συνεπάγονται σημαντικά αποτελέσματα και ως προς τις προϋποθέσεις έκθεσης α) σε εμποροπανηγύρεις ή εκθέσεις των εμπορευμάτων και β) της προσφοράς υπηρεσιών.

α) προϋποθέσεις έκθεσης των αγαθών

1. Μη απαίτηση συμμόρφωσης των εκτιθέμενων προϊόντων προς τη νομοθεσία της χώρας όπου λαμβάνει χώρα η έκθεση

Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι κάθε προϊόν το οποίο έχει κατασκευασθεί νομίμως ή/και έχει κυκλοφορήσει στην αγορά ενός κράτους μέλους και το οποίο παρέχει επίπεδα προστασίας ισοδύναμα με εκείνα που ορίζει η νομοθεσία του κράτους μέλους, πρέπει να μπορεί να πωληθεί με τον ίδιο τρόπο και τις ίδιες προϋποθέσεις όπως και τα (εθνικά) προϊόντα, τα οποία έχουν παραχθεί σύμφωνα με τους εθνικούς κανόνες, και αυτό χωρίς κανένα περιορισμό (24). Η αρχή αυτή εφαρμόζεται σε προϊόντα που εκτίθενται προς πώληση. Κατά μείζονα λόγο, θα ήταν δυσανάλογο να απαιτείται για προϊόντα, τα οποία εκτίθενται χωρίς να προορίζονται προς πώληση, να συμμορφώνονται συστηματικά με την εθνική νομοθεσία της χώρας στην οποία εκτίθενται.

2. Μη απαίτηση έγκρισης ή πιστοποίησης ισοδυναμίας κατά τη φάση της έκθεσης

Ελλείψει εναρμόνισης σε κοινοτικό επίπεδο, το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι πριν από την πρώτη θέση σε κυκλοφορία ενός προϊόντος που προέρχεται από άλλο κράτος μέλος όπου έχει νομίμως κατασκευασθεί ή/και διατεθεί στο εμπόριο (25) ή της παροχής μιας υπηρεσίας νομίμως παρεχόμενης σε άλλο κράτος μέλος, ένα κράτος μέλος είναι ελεύθερο να υποβάλει ένα προϊόν που έχει ήδη αποτελέσει το αντικείμενο έγκρισης τύπου σε μια νέα διαδικασία ελέγχου και έγκρισης. Ορίζει, ωστόσο, ότι το κράτος μέλος υποχρεούται να απλουστεύσει τους πραγματοποιούμενους ελέγχους.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, εφόσον το προϊόν προορίζεται απλώς για να εκτεθεί στο πλαίσιο μιας εμποροπανηγύρεως, η οποία δεν προβλέπει άμεση πώληση, δεν φαίνεται δυνατή η επίκληση νομίμων συμφερόντων όπως η προστασία της υγείας και της ασφάλειας, η προστασία του καταναλωτή, κ.λπ., προκειμένου να δικαιολογηθεί μία νέα διαδικασία ελέγχου ή έγκρισης.

Όσον αφορά προϊόντα που παρουσιάζονται σε μια εμποροπανήγυρη, το να απαιτείται, έγκριση τύπου, πιστοποίηση ισοδυναμίας ή απλή έγκριση, θα αποτελούσε πηγή αδικαιολόγητων εξόδων και καθυστερήσεων, διότι ενδέχεται τα εκτιθέμενα προϊόντα να μη διατεθούν ποτέ στο εμπόριο.

Εν πάση περιπτώσει, τα προϊόντα θα παρουσιάζουν περιορισμένο μόνον ενδιαφέρον για τους δυνητικούς πελάτες, αν ο εκθέτης δεν είναι σε θέση, στην περίπτωση που το προϊόν δεν θα έχει ήδη εγκριθεί ή δεν θα έχει ήδη αποτελέσει το αντικείμενο μιας πιστοποίησης ισοδυναμίας, να εγγυηθεί μία έγκριση τύπου ή μία πιστοποίηση ισοδυναμίας κατά την πώληση. Γι' αυτόν το λόγο, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να παρέχεται στους φορείς η επιλογή να προβαίνουν ή όχι στην έγκριση των προϊόντων τους πριν από την παρουσίασή τους σε εμποροπανηγύρεις ή εκθέσεις. Αντιθέτως, η επιβολή μιας τέτοιου είδους απαίτησης θα πρέπει να θεωρείται υπερβολική.

3. Απαγόρευση μέτρων που θα είχαν ενδεχομένως ως αποτέλεσμα να θεωρήσει το κοινό ως υποδεέστερο κάποιο προϊόν από άλλο κράτος μέλος

Κάθε μέτρο που οδηγεί στην υποτίμηση των προϊόντων άλλων κρατών μελών εκ μέρους των καταναλωτών είναι αντίθετο με το άρθρο 30 (26).

Η υποχρέωση επικόλλησης πινακίδας που να αναφέρει τη μη συμμόρφωση των προϊόντων με τις εθνικές διατάξεις του κράτους μέλους όπου λαμβάνει χώρα η εκδήλωση ενδέχεται να συνιστά τέτοιο μέτρο.

Αν το εκτιθέμενο προϊόν δεν συμμορφούται με καμία εθνική νομοθεσία, ή δεν συμμορφούται, σε ένα εναρμονισμένο πεδίο, με τις κοινοτικές διατάξεις και εάν οι εν λόγω διατάξεις προβλέπουν τη σχετική ενημέρωση του δυνητικού καταναλωτή (πρόκειται για την περίπτωση ορισμένων οδηγιών που ονομάζονται «νέα προσέγγιση», όπως η οδηγία 93/42/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1993, (ιατρικές συσκευές) (27), η οδηγία 89/392/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1989 (Μηχανές) (28), η οδηγία 89/686/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989 (εξοπλισμοί ατομικής προστασίας) (29) κ.λπ. . . .), η υποχρέωση επικόλλησης πινακίδας πρέπει να κριθεί ότι συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο. Αντιθέτως, αν το εκτιθέμενο προϊόν συμμορφούται με τη νομοθεσία ενός κράτους μέλους, η εν λόγω υποχρέωση φαίνεται αδικαιολόγητη και υπερβολική σε σχέση με τις διατάξεις της συνθήκης.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει σχετικά ότι οι διατάξεις αυτού του είδους, μολονότι φαίνεται ότι εφαρμόζονται αδιακρίτως, ενδέχεται να επηρεάσουν σε μεγαλύτερο βαθμό τα προϊόντα που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη. Πράγματι, τα προϊόντα που κατασκευάζονται στο κράτος όπου λαμβάνει χώρα η έκθεση πληρούν, κατ' αρχάς, τη νομοθεσία η οποία ισχύει εκεί και επομένως υπάρχει μικρότερη πιθανότητα να υποβληθούν σε μέτρα αυτού του είδους. Αντιθέτως, τα προϊόντα τα οποία προέρχονται από άλλα κράτη μέλη θα έχουν, σε γενικές γραμμές, κατασκευαστεί σύμφωνα με κανόνες διαφορετικούς από εκείνους της χώρας προορισμού, και γι' αυτό το λόγο ενδέχεται να υποβληθούν στις εν λόγω διατάξεις.

Επιπλέον, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι μια εμποροπανήγυρις ή μια έκθεση έχουν ως σκοπό να ευνοήσουν την προώθηση των προϊόντων και να εκτιμήσουν την αντίδραση των δυνητικών αγοραστών, πριν από την τελική τους διάθεση στην αγορά. Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ζητήσει από τον εκθέτη όλες τις χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το εκτιθέμενο προϊόν, όπου περιλαμβάνονται και εκείνες που αναφέρονται στη συμμόρφωσή του με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία.

4. Η επισήμανση και η συσκευασία του προϊόντος

Τα εκτιθέμενα προϊόντα δεν πρέπει κατ' αρχάς να υποβάλλονται στην υποχρέωση επισήμανσης σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, εφόσον η διάθεση του προϊόντος στο εμπόριο εμφανίζεται σε μεταγενέστερη φάση. Επομένως, δεν υπάρχει κίνδυνος εξαπάτησης ή επηρεασμού του κοινού από το προϊόν. Ομοίως, δεν θα πρέπει να απαιτείται η παρουσίαση του προϊόντος στην οριστική του συσκευασία παρά μόνο κατά την τελική του διάθεση στο εμπόριο.

5. Απαγόρευση των περιορισμών λόγω της καταγωγής του εμπορεύματος

Κάθε νομοθεσία ή πρακτική δημόσιας αρχής η οποία επιφυλάσσει μόνο για τα εθνικά προϊόντα την πρόσβαση σε όλες ή ορισμένες εμποροπανηγύρεις, αποτελεί δυσμενή διάκριση που αντιτίθεται ενδεχομένως στους κανόνες της συνθήκης και δημιουργεί κατακερματισμό στην εσωτερική αγορά.

Είναι δυνατή η διοργάνωση εκδηλώσεων τοπικού, περιφερειακού ή εθνικού χαρακτήρα. Εντούτοις, ο κανονισμός αναφοράς ή άλλα κρατικά μέτρα που σχετίζονται με τις εκδηλώσεις αυτές δεν πρέπει να αποκλείουν εκ των προτέρων προϊόντα ή εκθέτες που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη.

Ομοίως, ένα καθεστώς που θα εκδήλωνε προτίμηση ή θα ευνοούσε εθνικά προϊόντα σε σχέση με προϊόντα που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, ακόμη και αν αδικούσε εξίσου ορισμένα εθνικά προϊόντα, θα αποτελούσε επίσης μέτρο αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο.

Ωστόσο, αν μπορεί κανείς να επικαλεσθεί τον ιδιαίτερο χαρακτήρα ή την εγγενή ποιότητα των εκτιθέμενων προϊόντων ως κριτήρια διάκρισης ή περιορισμού όσον αφορά την πρόσβασή τους σε μία εκδήλωση, η εθνική, περιφερειακή, επαρχιακή ή τοπική τους προέλευση μπορεί να λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο μόνο αν η γεωγραφική ένδειξη ή η ονομασία προέλευσης προστατεύεται δυνάμει του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2081/92 του Συμβουλίου για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων (30).

6. Απαγόρευση των περιορισμών στις παράλληλες εισαγωγές

Στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, η καταδίκη εκ μέρους του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων των περιορισμών στις παράλληλες (31) εισαγωγές καθιστά προφανές το ασυμβίβαστο προς το κοινοτικό δίκαιο ενδεχόμενων απαγορεύσεων έκθεσης προϊόντων προερχόμενων από παράλληλες εισαγωγές, δηλαδή εκτός του επισήμου κύκλου διανομής ενός προϊόντος.

Ανάλογοι περιορισμοί δεν θα δικαιολογούνταν στο πλαίσιο του δικαίου εμπορικών σημάτων. Πράγματι, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ανέφερε ότι η εμπορική ιδιοκτησία έχει ως κύριο στόχο τη διασφάλιση του αποκλειστικού δικαιώματος του δικαιούχου ενός εμπορικού σήματος να χρησιμοποιεί αυτό το σήμα για την πρώτη διάθεση ενός προϊόντος στο εμπόριο, προστατεύοντάς το επίσης έναντι των ανταγωνιστών οι οποίοι θα επιθυμούσαν να εκμεταλλευτούν τη θέση της επιχείρησης ή τη φήμη ενός εμπορικού σήματος χρησιμοποιώντας το καταχρηστικά (32).

Εν συνεχεία, άπαξ και ένα προϊόν, το οποίο προστατεύεται δυνάμει του δικαίου ιδιοκτησίας εμπορικών σημάτων, κυκλοφορήσει νομίμως στην αγορά εντός της Κοινότητας από τον δικαιούχο ή με συγκατάθεσή του, το δικαίωμα αναλώνεται. Ως εκ τούτου, δεν θα έπρεπε, όπως συμβαίνει και στην εθνική αγορά, να παρεμποδίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία του. Το γεγονός αυτό δεν θα μπορούσε, ωστόσο, να εμποδίσει την εφαρμογή των κυρώσεων, οι οποίες ισχύουν σε περίπτωση παραβίασης του δικαιώματος των εμπορικών σημάτων, όπως ορίζει από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

β) Προϋποθέσεις παροχής υπηρεσιών

Οι αρχές, οι οποίες μόλις διατυπώθηκαν, όσον αφορά την έκθεση αγαθών, εφαρμόζονται ομοίως, κατ' αναλογίαν όταν πρόκειται για υπηρεσίες οι οποίες εκτίθενται, προωθούνται ή προσφέρονται επ' ευκαιρία εμποροπανηγύρεων ή εκθέσεων.

Συγκεκριμένα, ο θεμελιώδης κανόνας της αμοιβαίας αναγνώρισης συνεπάγεται ότι μία υπηρεσία νομίμως παρεχόμενη σε ένα κράτος μέλος πρέπει κατ' αρχήν να μπορεί να παρέχεται και, κατά μείζονα λόγο να εκτίθεται σε άλλο κράτος, εκτός αν είναι δικαιολογημένο ένα ανάλογο περιοριστικο μέτρο λόγω της αναγκαιότητας προστασίας ενός εννόμου συμφέροντος που δεν διαφυλάσσεται κατά τρόπο ισοδύναμο στο κράτος προέλευσης.

Συνοπτικά, η αμοιβαία αναγνώριση δεν επιτρέπει σε κρατική νομοθεσία να παρεμποδίζει την ελεύθερη προσφορά μιας υπηρεσίας νομίμως παρεχόμενης σε άλλο κράτος μέλος, απλώς και μόνο επειδή οι προϋποθέσεις παροχής είναι διαφορετικές στη χώρα όπου είναι εγκατεστημένος ο προμηθευτής. Εφόσον οι προϋποθέσεις οι οποίες προβλέπονται από το κράτος μέλος προορισμού δεν είναι δυνατό να επικαλύπτουν τις νόμιμες ισοδύναμες απαιτήσεις που ήδη πληρούνται στη χώρα εγκατάστασης, η αρμόδια αρχή της χώρας προορισμού πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους ελέγχους και τις εξακριβώσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στο κράτος μέλος εγκατάστασης του φορέα παροχής (βλέπε σημείο ΙΙΙ.Α.4).

Κατ' αναλογίαν πάντοτε με όσα έχουν τονιστεί ως προς τις προϋποθέσεις έκθεσης αγαθών, πρέπει να προστεθει ότι η υποχρέωση έγκρισης και οι άλλες απαιτήσεις και διατυπώσεις που επιβάλλονται γενικά από τη χώρα υποδοχής στις υπηρεσίες που παρουσιάζονται στο κοινό στις εμποροπανηγύρεις θα αποδεικνύονταν λιγότερο αποδεκτές στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης χωρίς πώληση ή άμεση παροχή όσον αφορά το κοινό ή μιας έκθεσης, οι επισκέπτες της οποίας θα ήταν έμπειροι επαγγελματίες.

(1) Πράγματι, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει ήδη εκδώσει πολλές επίσημες αποφάσεις σχετικά κατ' εφαρμογήν του άρθρου 85 της συνθήκης. Μπορούν να αναφερθούν ενδεικτικά οι ακόλουθες αποφάσεις: απόφαση 88/477/ΕΟΚ της 11ης Ιουλίου 1988, υπόθεση British Dental Trade Association - BDTA, (EE L 233 της 23.8.1988, σ. 15), απόφαση 87/509/ΕΟΚ της 18ης Σεπτεμβρίου 1987, υπόθεση Internationale Dentalschau, (EE L 293 της 16.10.1987, σ. 58) και απόφαση 86/499/ΕΟΚ της 30ής Σεπτεμβρίου 1986, υπόθεση VIFKA (EE L 291 της 15.10.1986, σ. 46).

Πρέπει, επίσης, να προστεθεί ότι η απαγόρευση των διακρίσεων βάσει της εθνικότητας επιβάλλεται, όσον αφορά τις ελευθερίες της εσωτερικής αγοράς, όχι μόνο στη δράση των αρχών, αλλά επεκτείνεται και στις ρυθμίσεις που προέρχονται από ενώσεις ή οργανισμούς που δεν εμπίπτουν στο δημόσιο δίκαιο, και έχουν σκοπό να ρυθμίσουν συλλογικά την άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων και ότι η αρχή αυτή γεννά δικαιώματα υπέρ των διαδίκων, τα οποία υποχρεούνται να διαφυλάξουν τα εθνικά δικαστήρια (βλέπε, σχετικά, τις αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 1974 στην υπόθεση 36/74, Walrave, Συλλογή 1974, σ. 1405, και της 15ης Δεκεμβρίου 1995 στην υπόθεση C-415/93, Bosman, Συλλογή 1995, σ. Ι-4921).

(2) ΕΕ L 167 της 10.3.1975, σ. 29. Βάσει του άρθρου 2, η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, στην άσκηση κατά πλανόδιο τρόπο των δραστηριοτήτων αγοράς και πώλησης εμπορευμάτων «στις στεγασμένες αγορές εκτός των μονίμων στο έδαφος εγκατεστημένων και στις υπαίθριες αγορές».

(3) Άρθρο 52: Στο πλαίσιο των κατωτέρω διατάξεων, οι περιορισμοί της ελευθερίας εγκαταστάσεως των υπηκόων ενός κράτους μέλους στην επικράτεια ενός άλλου κράτους μέλους καταργούνται προοδευτικώς κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου. Η προοδευτική αυτή κατάργηση εκτείνεται επίσης στους περιορισμούς για την ίδρυση πρακτορείων, υποκαταστημάτων ή θυγατρικών εταιρειών, από τους υπηκόους ενός κράτους μέλους που είναι εγκατεστημένοι στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους.

Η ελευθερία εγκαταστάσεως περιλαμβάνει την ανάληψη και την άσκηση μη μισθωτών δραστηριοτήτων, καθώς και τη σύσταση και τη διαχείριση επιχειρήσεων, και ιδίως εταιρειών, κατά την έννοια του άρθρου 58 παράγραφος 2, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που ορίζονται από τη νομοθεσία της χώρας εγκαταστάσεως για τους δικούς της υπηκόους, με την επιφύλαξη των διατάξεων του κεφαλαίου της παρούσας συνθήκης που αναφέρονται στην κυκλοφορία κεφαλαίων.

Άρθρο 59: Στο πλαίσιο των κατωτέρω διατάξεων, οι περιορισμοί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας καταργούνται προοδευτικώς κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, όσον αφορά τους υπηκόους των κρατών μελών που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος της Κοινότητας άλλο από εκείνο του αποδεκτη της παροχής.

Το Συμβούλιο, προτάσει της Επιτροπής, δύναται με ειδική πλειοψηφία να επεκτείνει το ευεργέτημα των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου και σε υπηκόους τρίτου κράτους που παρέχουν υπηρεσίες και είναι εγκατεστημένοι στο εσωτερικό της Κοινότητας.

Άρθρο 30: Οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών, καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος, απαγορεύονται μεταξύ των κρατών μελών, με την επιφύλαξη των ακολούθων διατάξεων.

(4) Απόφαση της 9ης Μαΐου 1985 στην υπόθεση 21/84, «Επιτροπή κατά Γαλλίας», Συλλογή 1985, σ. 1355 - Απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1982, στην υπόθεση 249/81, Buy Irish, Συλλογή 1982, σ. 4005 - Απόφαση της 27ης Ιουλίου 1991 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 1/90 και 176/90, Διαφημίσεις οινοπνευματωδών ποτών, Συλλογή 1991, σ. Ι-4151.

(5) Οι πράξεις αυτές μπορούν επίσης να εξετασθούν δυνάμει του άρθρου 85 ΕΚ - Απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 1985 στην υπόθεση 123/83, BNIC/CLAIR, Συλλογή 1985, σ. 391.

(6) Απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1982, υπόθεση 249/81 βλέπε υποσημείωση 4.

(7) Άρθρο 56, παράγραφος 1: οι διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου και τα μέτρα που λαμβάνονται δυνάμει αυτών δεν εμποδίζουν τη δυνατότητα εφαρμογής των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που προβλέπουν ειδικό καθεστώς για τους αλλοδαπούς υπηκόους και δικαιολογούνται από λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας.

Άρθρο 36: οι διατάξεις των άρθρων 30 έως και 34 δεν αντιτίθενται στις απαγορεύσεις ή στους περιορισμούς εισαγωγών, εξαγωγών ή διαμετακομίσεων που δικαιολογούνται από λόγους δημοσίας ηθικής, δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας, προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων και των ζώων ή προφυλάξεις των φυτών, προστασίας των εθνικών θησαυρών που έχουν καλλιτεχνική, ιστορική ή αρχαιολογική αξία, ή προστασία της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας. Οι απαγορεύσεις ή περιορισμοί αυτοί δεν δύνανται πάντως να αποτελούν ούτε μέσο αυθαιρέτων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.

(8) Απόφαση της 25ης Ιουλίου 1991 στην υπόθεση C-76/90, Dennemeyer, Συλλογή 1991, σ. Ι-4221.

(9) Απόφαση της 31ης Μαρτίου 1993 στην υπόθεση C-19/92, Kraus, Συλλογή 1993, σ. Ι-1663 και απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 1995 στην υπόθεση C-55/94, Gebhard, Συλλογή 1995, σ. Ι-4165.

(10) Απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 120/78, Rewe, Συλλογή 1979, σ. 649. Απόφαση της 6ης Μαΐου 1986 στην υπόθεση 304/84, Muller, Συλλογή 1986, σ. 1511.

(11) Απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1986 στην υπόθεση 252/83, Επιτροπή κατά Δανίας, Συλλογή 1986, σ. 3713.

(12) Βλέπε υποσημείωση 9 αντίστοιχα τις αναφερθείσες υποθέσεις Kraus και Rewe.

(13) Απόφαση της 21ης Ιουνίου 1974 στην υπόθεση 2/74, Reyners, Συλλογή 1974, σ. 631 - Απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 1974 στη υπόθεση 33/74, Van Binsbergen, Συλλογή 1974, σ. 1299 - Απόφαση της 22ας Μαρτίου 1977 στην υπόθεση 74/76, Janneli και Volpi, Συλλογή 1977, σ. 557.

(14) Απόφαση της 14ης Ιουλίου 1983 στην υπόθεση 174/82, Sandoz, Συλλογή 1983, σ. 2445 - Απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση 222/86, Heylens, Συλλογή 1987, σ. 4097.

(15) Απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1981 στην υπόθεση 203/80, Casati, Συλλογή 1981, σ. 2595.

(16) Βλέπε την ερμηνευτική ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη διασυνοριακή ελευθερία κυκλοφορίας υπηρεσιών της 9ης Δεκεμβρίου 1993 (ΕΕ C 334 της 9.12.1993, σ. 3).

(17) Άρθρο 58: Οι εταιρείες που έχουν συσταθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία ενός κράτους μέλους και οι οποίες έχουν την καταστατική τους έδρα, την κεντρική τους διοίκηση ή την κύρια εγκατάστασή τους εντός της Κοινότητας, εξομοιώνονται, για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος κεφαλαίου, προς τα φυσικά πρόσωπα που είναι υπήκοοι των κρατών μελών. Ως εταιρείες νοούνται οι εταιρείες αστικού ή εμπορικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των συνεταιρισμών και των άλλων νομικών προσώπων δημοσίου ή ιδιωτικόυ δικαίου, με εξαίρεση εκείνων που δεν επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό.

(18) Απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 1984 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 286/82 και 26/83, Luisi και Carbone, Συλλογή 1984, σ. 377.

(19) Απόφαση της 18ης Μαρτίου 1980 στην υπόθεση 52/79, Debauve, Συλλογή 1980, σ. 833 - Απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1986 στην υπόθεση 205/84, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1986, σ. 3755.

(20) ΕΕ L 18 της 21.1.1997, σ. 1.

(21) Απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 1975 στην υπόθεση 39/75, Couen και λοιποί, Συλλογή 1975, σ. 1547 - Απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 1982 στην υπόθεση 76/81, Transporoute, Συλλογή 1982, σ. 417.

(22) Απόφαση της 3ης Φεβρουαρίου 1983 στην υπόθεση 29/82, Van Luipen, Συλλογή 1983, σ. 151.

(23) Απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 1984 στην συνεκδικασθείσες υποθέσεις 286/82, και 26183, βλ. υποσ. 18 - Απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 1989 στην υπόθεση 186/87, Cowan, Συλλογή 1989, σ. 195 - Απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 1993 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 92/92 και 326/92, Phil Collins, Συλλογή 1993, σ. Ι-5145.

(24) Απόφαση της 20ής Φεβρουαρίου 1979 στην υπόθεση 120/78, Cassis de Dijon, Συλλογή 1979, σ. 649.

(25) Απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 1986 στην υπόθεση 188/84, έγκριση τύπου μηχανών επεξεργασίας ξύλου, Συλλογή 1986, σ. 419.

(26) Απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 1983 στην υπόθεση 222/82, Συμβούλιο Ανάπτυξης Μήλων και Αχλαδιών, Συλλογή 1983, σ. 4083.

(27) ΕΕ L 169 της 12.7.1993, σ. 1.

(28) ΕΕ L 183 της 29.6.1989, σ. 9.

(29) ΕΕ L 399 της 30.12.1989, σ. 18.

(30) ΕΕ L 208 της 24.7.1992, σ. 1.

(31) Απόφαση της 20ής Μαΐου 1976 στην υπόθεση 104/75, De Peijper, Συλλογή 1976, σ. 613.

(32) Απόφαση της 31ης Οκτωβρίου 1974 στην υπόθεση 16/74, Centrafarm/Winthrop, Συλλογή 1974,. σ. 1183.