Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών»

(96/C 182/03)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ:

- Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής της 21ης Νοεμβρίου 1995 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών 7

- Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής των Περιφερειών της 18ης Ιουλίου με την οποία ανατέθηκε η επεξεργασία της γνωμοδότησης στην επιτροπή 5 7

- Έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (COM(95) 511 τελικό) 7

- Έχοντας υπόψη, τη γνωμοδότηση της επιτροπής 5 της οποίας εισηγήτρια είναι η κ. Paulina Haijanen (Fi) (CdR 3/96/fin),

υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση κατά την 12η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίασης της 21ης Μαρτίου 1996).

1. Ιστορικό

Το Συμβούλιο των Υπουργών της Ευρώπης στις 25 Φεβρουαρίου 1992 () και στις 6 Μαΐου 1994 () προέβη στην έγκριση ψηφισμάτων σχετικά με τη χάραξη κοινοτικής πολιτικής για τις παράκτιες ζώνες. Στα ψηφίσματα αυτά προβάλλεται η αρχή της επικουρικότητας και λαμβάνεται υπόψη η απαίτηση για τη χάραξη στρατηγικής σε κοινοτικό επίπεδο προκειμένου να συντονιστεί η διεύθυνση και η διαχείριση των παράκτιων ζωνών.

Στο 5ο πρόγραμμα για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, σημείο 5.6, τίθενται οι στόχοι για την αειφόρο ανάπτυξη των παράκτιων ζωνών και των πόρων τους. Στο πρόγραμμα προβάλλεται η απαίτηση ανάπτυξης στρατηγικής για τις παράκτιες ζώνες.

Στην έκθεση που εκπόνησε το 1995 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος για την αναθεώρηση του 5ου προγράμματος για το περιβάλλον διαπιστώνεται ότι στις μελλοντικές πολιτικές της ΕΕ και των κρατών μελών πρέπει να λαμβάνεται ολοένα και περισσότερο υπόψη η συντονισμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών.

Στην έκθεση Ευρώπη 2000+ που αφορά τη συνεργασία για την ανάπτυξη των περιφερειών της Ευρώπης προβάλλεται η ανάγκη ολοκληρωμένης προσέγγισης των παράκτιων ζωνών. Στην έκθεση επισημαίνεται ο καθοριστικός ρόλος του περιφερειακού χωροταξικού σχεδιασμού κατά τον μελλοντικό προσδιορισμό των ευρωπαϊκών παράκτιων ζωνών.

2. Εισαγωγή

Η Επιτροπή υιοθέτησε στις 31 Οκτωβρίου 1995 την ανακοίνωση σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών.

Το Συμβούλιο των Υπουργών εξέδωσε πόρισμα για την ανακοίνωση στις 18. 12. 1995.

Στόχος της ανακοίνωσης είναι η βιώσιμη ανάπτυξη των παράκτιων περιφερειών. Στην ανακοίνωση εξετάζονται τα προβλήματα των περιοχών αυτών. Σύμφωνα με την ανακοίνωση ο ελλιπής συντονισμός κατά τη λήψη των αποφάσεων δυσχεραίνει την επίλυση των προβλημάτων.

Σκοπός της ανακοίνωσης είναι η θέση σε εφαρμογή προγράμματος επίδειξης, με το οποίο να ελέγχεται η ολοκληρωμένη διαχείριση των κατάλληλων υποδειγμάτων συντονισμού και το οποίο στη συνέχεια θα παρέχει τη βάση των συζητήσεων μεταξύ της ΕΕ και των άλλων πλευρών για την ανάπτυξη των παράκτιων ζωνών. Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα επίδειξης πρέπει να εκπροσωπούν όλα τα επίπεδα τα οποία ενέχονται στη διαχείριση των παράκτιων ζωνών.

Για τη χρηματοδότηση του προγράμματος επίδειξης είναι σημαντική η ρύθμιση με βάση τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα και προγράμματα της Ένωσης.

3. Γενικές παρατηρήσεις: προϋποθέσεις και βάσεις των κοινοτικών δράσεων για τις παράκτιες ζώνες

3.1. Στην πρόταση της Επιτροπής αιτιολογούνται οι ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν σε κοινοτικό επίπεδο σχετικά με:

- τα πολυάριθμα προβλήματα υπερεθνικού χαρακτήρα των παράκτιων ζωνών 7

- τη δράση και την πολιτική της Ένωσης που επηρεάζει την ανάπτυξη των παράκτιων ζωνών 7

- την ανάγκη ανταλλαγής πληροφοριών και εμπειριών.

3.2. Η Επιτροπή των Περιφερειών συντάσσεται με την άποψη που αναφέρεται στην ανακοίνωση ότι δηλαδή τα προβλήματα των παράκτιων περιφερειών δεν είναι μόνον εθνικά. Η ορθή διαχείριση των περιοχών αυτών μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης. Για την καταπολέμηση αυτών των επιζήμιων φαινομένων απαιτείται η διασυνοριακή συνεργασία των κρατών μελών και των περιφερειών καθώς και η συνεργασία της Ένωσης με τις τρίτες χώρες.

3.3. Παρόλο που οι παράκτιες ζώνες και οι πιέσεις που ασκούνται για τη χρησιμοποίηση του εδάφους είναι πολύ διαφορετικές στα διάφορα τμήματα της Ευρώπης, από τις υφιστάμενες τάσεις προκύπτει γενικά ότι, μεταξύ άλλων, η αύξηση των θαλάσσιων μεταφορών, η αστυφιλία, η προσέλκυση κατοίκων στις ακτές και η ανάπτυξη του τουρισμού αυξάνουν ακόμα περισσότερο τις πιέσεις σε πολλές περιφέρειες. Ταυτόχρονα απειλείται, αφενός, το δικαίωμα των κατοίκων των παράκτιων ζωνών για υγιές περιβάλλον, και αφετέρου, τα μέσα βιοπορισμού τους.

3.4. Η δράση της Ένωσης μέσω, μεταξύ άλλων, της αλιευτικής πολιτικής, των διευρωπαϊκών δικτύων, των διαρθρωτικών ταμείων και άλλων χρηματοδοτικών μέσων επηρεάζει τις παράκτιες ζώνες. Απαιτείται ανάληψη δράσεων και καθορισμός στόχων από την πλευρά της Ένωσης για τη διαχείριση των περιοχών αυτών. Δράσεις απαιτούνται επίσης στις παράκτιες περιφέρειες καθώς και αξιολόγηση των συνεργειών δράσεων σε διάφορους τομείς.

3.5. Η Ένωση έχει επίσης πολλές δυνατότητες να βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων των παράκτιων περιφερειών τα οποία αντιμετωπίζουν σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο τα κράτη μέλη με την υποστήριξη, για παράδειγμα, της ανταλλαγής εμπειριών και με τη διασυνοριακή συνεργασία. Η συνεργασία των παράκτιων ζωνών είναι ιδιαίτερα σημαντική.

3.6. Τα προβλήματα των παράκτιων περιφερειών εμφανίζονται σήμερα συγκεκριμένα σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Τα θέματα που αφορούν τις ακτές είναι κατά βάση τοπικά και περιφερειακά έστω κι αν ορισμένα έχουν εθνική διάσταση ή ακόμα και ευρωπαϊκή. Η ευθύνη των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και περιφερειακής διοίκησης για τη διαχείριση είναι θεμελιώδης στο πλαίσιο της εθνικής νομοθεσίας και των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών.

3.7. Οι κλιματολογικές, περιβαλλοντικές και άλλες συνθήκες των παράκτιων ζωνών διαφέρουν μεταξύ τους. Οι νησιωτικές περιφέρειες και τα δέλτα των ποταμών αποτελούν ξεχωριστές περιπτώσεις. Στις παράκτιες ζώνες ασκούνται διαφορετικές πιέσεις όσον αφορά τη χρησιμοποίηση του εδάφους. Οι παράκτιες ζώνες συναγωνίζονται την αύξηση της αστυφιλίας και τα προβλήματα που δημιουργεί ο τουρισμός. Υπάρχουν επίσης παράκτιες ζώνες οι οποίες απειλούνται από οικονομική ύφεση και τα προβλήματα που αυτή συνεπάγεται. Διαφορετικοί είναι επίσης οι τρόποι επίλυσης των προβλημάτων των εν λόγω περιοχών.

3.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι η ιδιαιτερότητα των παράκτιων ζωνών οφείλεται κατά βάση στις δράσεις που αφορούν τη διαχείριση των ζωνών αυτών. Υπάρχει μεγαλύτερη δυνατότητα επιτυχίας αν κατά την εξέταση της κατάστασης εκ των κάτω προς τα άνω ληφθούν υπόψη οι θέσεις των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

3.9. Για τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών απαιτείται διαχρονική γνώση για τις κλιματολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες καθώς και για τις δράσεις που επηρεάζουν το περιβάλλον. Απαιτείται πάντα η υποστήριξη της Ένωσης για την ανάπτυξη συστήματος πληροφοριών για το περιβάλλον.

4. Ανακοίνωση της Επιτροπής: αξιολόγηση

4.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών διαπιστώνει ότι στην ανακοίνωση της Επιτροπής αποσαφηνίζονται πλήρως οι αιτίες των προβλημάτων που αφορούν τις παράκτιες ζώνες.

4.2. Είναι ορθή η προσέγγιση που αναφέρεται στην πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το πρόγραμμα επίδειξης. Με το πρόγραμμα αυτό ενισχύεται η ανταλλαγή εμπειριών και γνώσεων μεταξύ των διαφόρων περιφερειών.

4.3. Κατά την εξέταση της ποσότητας και του τρόπου εφαρμογής των σχεδίων επίδειξης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές των παράκτιων ζωνών. Τούτο προϋποθέτει την προβολή της άποψης των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Θα μπορούσε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα από την επίδειξη αν γίνει επιλογή παράκτιων ζωνών πολύ διαφορετικών μεταξύ τους. Πρέπει να αυξηθεί ο αριθμός των σχεδίων ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος επίδειξης.

4.4. Ο περιορισμένος αριθμός των σχεδίων και η προτεινόμενη από τη Επιτροπή διαχείριση δεν προωθεί την σε βάθος γνώση των προβλημάτων που αφορούν τις παράκτιες ζώνες.

4.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών υπενθυμίζει ότι το περιεχόμενο του προγράμματος επίδειξης πρέπει να καταστεί ευέλικτο όπως απαιτούν οι διάφορες περιστάσεις. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων και των αρχών ανάλογα με τις περιστάσεις. Προσοχή δεν πρέπει να δοθεί μόνο στις διαφορές των παράκτιων ζωνών, αλλά και στις διαφορές που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων κυβερνητικών συστημάτων των κρατών μελών και των διαφορετικών λειτουργικών επιπέδων. Βασικά πρέπει να πραγματοποιηθεί εξέταση εκ των άνω προς τα κάτω αντί μελέτης εκ των κάτω προς τα άνω. Στο πλαίσιο αυτό, καλό θα ήταν να ληφθούν υπόψη οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν στις ΗΠΑ με την εφαρμογή του νόμου που διέπει τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών.

4.6. Σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο υφίστανται αξιόλογα σχέδια επίδειξης. Γι αυτό αν η συνεργασία για τα σχέδια ξεπεράσει τα σύνορα των κρατών θα καταστεί δυνατή η παροχή εμπειριών και γνώσεων σε άλλες περιφέρειες. Η συνεργασία της Επιτροπής με τους αντιπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών για τη χάραξη των σχεδίων αποφέρει βεβαίως καρπούς.

4.7. Σημαντική είναι επίσης η διασυνοριακή συνεργασία των περιφερειών και δήμων καθώς και η συνεργασία της Ένωσης με τις τρίτες χώρες η οποία πρέπει να προωθηθεί. Παρόμοια συνεργασία πρέπει να αναπτυχθεί σε πολλές περιφέρειες, όπως για παράδειγμα στην περιφέρεια της Μεσογείου, της Βόρειας Θάλασσας και της Βαλτικής Θάλασσας. Η διάδοση εμπειριών και γνώσεων ενδέχεται να είναι το κύριο αποτέλεσμα του σχεδίου.

4.8. Ο περιφερειακός σχεδιασμός συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της βιώσιμης ανάπτυξης και στο συντονισμό των μέσων για τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. Ο συντονισμός σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο μπορεί να συμβάλλει στην εκτίμηση των επιπτώσεων της χρησιμοποίησης του εδάφους στο περιβάλλον, στην οικονομία, στην κοινωνία και στον πολιτισμό. Η συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία αυτή είναι θεμελιώδης. Απαραίτητη είναι επίσης η συμμετοχή των αρχών και των εμπειρογνωμόνων που δρούν στις παράκτιες ζώνες. Κατά την επιλογή των σχεδίων επίδειξης η προσοχή πρέπει να επικεντρωθεί στη σπουδαιότητα του σχεδιασμού των παράκτιων ζωνών.

4.9. Μια σύντομη δοκιμαστική περίοδος προϋποθέτει ότι στις περιφέρειες που έχουν επιλεγεί για το πρόγραμμα επίδειξης πρέπει να υπάρχει μεταξύ άλλων και το κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό. Πρέπει να αιτιολογείται επαρκώς η επιλογή για την επίδειξη σε περιφέρειες που διαθέτουν ορθά συντονισμένη διαχείριση. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να υπάρξει ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνογνωσίας καθώς και εμπειριών σε περιφέρειες όπου ασκείται δραστηριότητα σε έναν μόνο τομέα.

4.10. Η πρόταση της Επιτροπής για τη χρηματοδότηση του προγράμματος επίδειξης μέσω των ήδη υφιστάμενων χρηματοδοτικών μέσων είναι αφ`εαυτής ευέλικτη και θεμελιωμένη. Τα προβλήματα μπορεί να οφείλονται στο διαφορετικό χρονοδιάγραμμα και σύστημα λήψεως αποφάσεων των χρηματοδοτικών μέσων.

5. Συμπεράσματα

Η Επιτροπή των Περιφερειών:

5.1. διαπιστώνει ότι απαιτείται κοινοτική δράση για την υποστήριξη των τοπικών και περιφερειακών αρχών στην επίλυση των προβλημάτων των παράκτιων ζωνών. Η δράση της Κοινότητας πρέπει να βασίζεται στην αρχή της επικουρικότητας και στην αναγνώριση των διαφορών που χαρακτηρίζουν τις παράκτιες ζώνες 7

5.2. επισημαίνει τη σημασία που έχει ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την επίλυση των προβλημάτων που αφορούν τις ακτές 7

5.3. θεωρεί σημαντική την υποστήριξη της ΕΕ για τη συνεργασία των τοπικών και περιφερειακών αρχών σε θέματα που αφορούν τις ακτές. Πρέπει επίσης να υποστηριχθεί η διασυνοριακή συνεργασία των κρατών μελών καθώς και της ΕΕ με τις τρίτες χώρες 7

5.4. θεωρεί επιτυχή την πρόταση της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος επίδειξης 7

5.5. εκτιμά ότι κατά την εφαρμογή του προγράμματος επίδειξης πρέπει να προβληθεί η προσέγγιση εκ των κάτω προς τα άνω σύμφωνα με το πνεύμα και τη μέθοδο της Agenda 21, και να τονιστεί η σημασία, σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, της ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών. Τούτο προϋποθέτει ότι δεν πρέπει να ορίζεται εκ των προτέρων το περιεχόμενο του προγράμματος και οι διάφορες προς ανάληψη δράσεις, αλλά τούτο να γίνεται κατά την κατάρτιση των σχεδίων ανάλογα με την κατάσταση που παρουσιάζεται στις περιοχές αυτές 7

5.6. προτείνει ότι πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στις διαφορές και ιδιαιτερότητες των περιφερειών καθώς και στην καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση των υφιστάμενων μεθόδων εφαρμογής κατά την επιλογή των προγραμμάτων επίδειξης 7

5.7. παρατηρεί ότι η χρηματοδότηση του προγράμματος επίδειξης πρέπει να δρομολογηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να υποστηρίζονται οι στόχοι της επίδειξης και να μην τίθενται άσκοποι περιορισμοί στην επιλογή σχεδίων που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Η συνεργασία με τους εκπροσώπους των τοπικών και περιφερειακών αρχών είναι απαραίτητη για την επιλογή των σχεδίων επίδειξης.

Βρυξέλλες, 21 Μαρτίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ αριθ. C 59 της 6. 3. 1992, σ. 1.

() ΕΕ αριθ. C 135 της 18. 5. 1994, σ. 2.