ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στις Κάτω Χώρες - Εφαρμογή του άρθρου 104 παράγραφος 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Στις 7 Απριλίου 2004 η Επιτροπή δημοσίευσε τις εαρινές της προβλέψεις 2004 [1]. Σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτές, στις οποίες λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία που διαβίβασαν οι ολλανδικές αρχές στις 31 Μαρτίου 2004, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 3,2% του ΑΕΠ το 2003, δηλαδή υπερέβη την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη και αυξήθηκε σημαντικά σε σχέση με το έλλειμμα του 2002 (1,9% του ΑΕΠ). Βάσει των πρώτων αυτών στοιχείων, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος έναντι των Κάτω Χωρών και στο πλαίσιο αυτό ενέκρινε στις 28 Απριλίου 2004 την έκθεση του άρθρου 104 παράγραφος 3 της συνθήκης [2].

[1] Οι εαρινές προβλέψεις 2004 της Επιτροπής βρίσκονται στον ακόλουθο δικτυακό τόπο:

[2] Το πλήρες κείμενο αυτής της έκθεσης βρίσκεται στον ακόλουθο δικτυακό τόπο:

Η εφαρμογή της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 104 της συνθήκης και τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1467/97 του Συμβουλίου «για την επιτάχυνση και τη διασαφήνιση της εφαρμογής της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος», που αποτελεί μέρος του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης [3].

[3] ΕΕ L 209, 2.8.1997.

Η έκθεση της Επιτροπής που καταρτίστηκε βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 3 της συνθήκης συμπεραίνει ότι το γεγονός ότι το έλλειμμα των Κάτω Χωρών διογκώθηκε το 2003 πάνω από την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ (ανήλθε σε 3,2%) δεν ήταν, κατά την έννοια του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης, αποτέλεσμα έκτακτων περιστάσεων μη ελεγχόμενων από τις ολλανδικές αρχές ούτε ήταν επακόλουθο κάποιας σοβαρής οικονομικής ύφεσης, την οποία το Σύμφωνο ορίζει ως ετήσια μείωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά τουλάχιστον 2%. Πάντως, η υπέρβαση αυτή σημειώθηκε σε ένα πλαίσιο ιδιαίτερα αρνητικής ανάπτυξης, με ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ -0.7% το 2003 και εμφάνιση αρνητικού κενού παραγωγής της τάξης του 2% περίπου του ΑΕΠ. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιδείνωση του αποτελέσματος της γενικής κυβέρνησης, το οποίο επιβάρυνε περαιτέρω η μεγαλύτερη σε σχέση με την αναμενόμενη μείωση των εσόδων και η εντονότερη σε σχέση με την προβλεπόμενη διόγκωση των ελλειμμάτων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ την ίδια στιγμή συνολικά επιτεύχθηκαν οι στόχοι σχετικά με τις δαπάνες. Όσον αφορά το 2004, σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής αναμένεται το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης να διαμορφωθεί στο 3,5% του ΑΕΠ. Μετά τη δημοσίευση των προβλέψεων αυτών, η ολλανδική κυβέρνηση έλαβε στις 16 Απριλίου 2004 πρόσθετα μέτρα εξοικονόμησης πόρων ύψους 0,6 % του ΑΕΠ με στόχο την επαναφορά του ελλείμματος σε επίπεδο κατώτερο του 3% του ΑΕΠ το 2004, δηλαδή στο επίπεδο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής, η επίτευξη αυτού του στόχου εξαρτάται από το εάν τα εν λόγω μέτρα αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα χωρίς παράλληλα να έχουν δευτερογενείς επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και στη δημοσιονομική κατάσταση. Επομένως, το 2004 το έλλειμμα είναι πιθανό να παραμείνει ίσο με ή ελαφρώς ανώτερο από την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ.

Η έκθεση που συνέταξε η Επιτροπή βάσει των εαρινών της προβλέψεων κατέληγε επίσης στο συμπέρασμα ότι ο δείκτης δημοσίου χρέους ανήλθε στο 54,8% του ΑΕΠ το 2003, δηλαδή σε επίπεδο κατώτερο από την τιμή αναφοράς του 60 % του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη. Στην έκθεση σημειωνόταν εξάλλου ότι σύμφωνα με τις προβλέψεις της Επιτροπής ο δείκτης χρέους θα ανέλθει στο 56,3% του ΑΕΠ το 2004, ποσοστό το οποίο είναι υψηλότερο από το 54,5 % του ΑΕΠ που προέβλεπαν οι ολλανδικές αρχές στην επικαιροποίηση 2003 του προγράμματος σταθερότητας, αλλά θα παραμείνει κατώτερος της τιμής αναφοράς του 60% του ΑΕΠ.

Το άρθρο 104 παράγραφος 4 της συνθήκης αναφέρει ότι «η επιτροπή του άρθρου 114 (δηλαδή η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή - ΟΔΕ) διατυπώνει γνώμη για την έκθεση της Επιτροπής». Η επιτροπή εξέδωσε τη γνώμη της στις 12 Μαΐου 2004, με την οποία συμφωνεί με την αξιολόγηση που γίνεται στην έκθεση της Επιτροπής. Ειδικότερα, η ΟΔΕ κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το 2003 οι Κάτω Χώρες δεν τήρησαν τη δημοσιονομική πειθαρχία σχετικά με το έλλειμμα, όπως ορίζεται στο άρθρο 104 της συνθήκης, γεγονός που υποδηλώνει ότι στις Κάτω Χώρες υφίσταται υπερβολικό έλλειμμα.

Η ΟΔΕ έκρινε επίσης ότι και το 2004 το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ενδέχεται να παραμείνει ίσο με ή να υπερβεί ελαφρώς την τιμή αναφοράς που αναφέρεται στη Συνθήκη, και αυτό παρά τα έκτακτα μέτρα που αποφάσισαν οι ολλανδικές αρχές, ενώ ο δείκτης δημοσίου χρέους αναμένεται ότι θα παραμείνει το 2004 σε επίπεδο κατώτερο της τιμής αναφοράς του 60% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη.

Η Επιτροπή, αφού εξέτασε όλους τους συναφείς παράγοντες που έλαβε υπόψη στην έκθεσή της και συνεκτιμώντας τη γνώμη της ΟΔΕ, διατυπώνει τη γνώμη ότι στις Κάτω Χώρες υφίσταται υπερβολικό έλλειμμα. Η γνώμη αυτή, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 19 Μαΐου 2004, απεστάλη στο Συμβούλιο βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 5 της συνθήκης. Η Επιτροπή συνιστά στο Συμβούλιο να λάβει σχετική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 6. Επιπλέον, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο σύσταση για σύσταση του Συμβουλίου με αποδέκτη τις Κάτω Χώρες προκειμένου να τερματιστεί η κατάσταση υπερβολικού ελλείμματος, σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 7 της συνθήκης.

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος στις Κάτω Χώρες - Εφαρμογή του άρθρου 104 παράγραφος 5 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Σύμφωνα με το άρθρο 104 της συνθήκης, τα κράτη μέλη αποφεύγουν τα υπερβολικά δημοσιονομικά ελλείμματα. Οι αποφάσεις για την ύπαρξη υπερβολικού ελλείμματος διέπονται από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (ΔΕΥ) η οποία καθορίζεται λεπτομερώς στο άρθρο 104 της συνθήκης και στον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1467/97 «για την επιτάχυνση και τη διασαφήνιση της εφαρμογής της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος», που αποτελεί μέρος του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης.

Το άρθρο 104 παράγραφος 2 της συνθήκης ορίζει ότι η Επιτροπή παρακολουθεί την εξέλιξη της δημοσιονομικής κατάστασης και το ύψος του δημοσίου χρέους στα κράτη μέλη προκειμένου να εντοπίζει τις μεγάλες αποκλίσεις. Ειδικότερα, η Επιτροπή εξετάζει την τήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας βάσει δύο κριτηρίων, από τα οποία το ένα αφορά τον λόγο του προβλεπόμενου ή πραγματικού δημοσιονομικού ελλείμματος προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) και το άλλο τον δείκτη του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ. Τα στατιστικά στοιχεία για αυτές τις μεταβλητές παρέχει η Επιτροπή με βάση τα στοιχεία που της διαβιβάζουν τα κράτη μέλη [4].

[4] Τα στοιχεία για τους λογαριασμούς του δημοσίου πρέπει να γνωστοποιούνται πριν από την 1η Μαρτίου και την 1η Σεπτεμβρίου εκάστου έτους, σύμφωνα με τον κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 3605/1993, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό του Συμβουλίου (EΚ) αριθ. 475/2000 και από τον κανονισμό της Επιτροπής (EΚ) αριθ. 351/2002.

Σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 3 της συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει να συντάσσει έκθεση σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος δεν εκπληρώνει τους όρους ενός ή αμφοτέρων των κριτηρίων του άρθρου 104 παράγραφος 2 ή εάν, μολονότι εκπληρώνονται οι όροι των κριτηρίων, η Επιτροπή θεωρεί ότι υφίσταται κίνδυνος υπερβολικού ελλείμματος σε ένα κράτος μέλος. Σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 3 της συνθήκης, στην έκθεση της η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το κατά πόσον το δημόσιο έλλειμμα υπερβαίνει τις δαπάνες δημοσίων επενδύσεων, καθώς και όλους τους άλλους σχετικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και τη μεσοπρόθεσμη οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση του κράτους μέλους. Με βάση τα στοιχεία που διαβίβασαν για το 2003 οι ολλανδικές αρχές και τα οποία ενσωματώθηκαν στις εαρινές προβλέψεις, η Επιτροπή ενέκρινε στις 28 Απριλίου 2004 μια τέτοια έκθεση για τις Κάτω Χώρες.

Στη συνέχεια, και σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 4, η Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή διατύπωσε στις 12 Μαΐου 2004 γνώμη για την έκθεση της Επιτροπής.

Το άρθρο 104 παράγραφος 5 της συνθήκης ορίζει ότι η Επιτροπή απευθύνει γνώμη στο Συμβούλιο σε περίπτωση που κρίνει ότι υπάρχει ή ότι μπορεί να εμφανιστεί υπερβολικό έλλειμμα. Για να καταλήξει σε συμπέρασμα περί της ύπαρξης ή μη υπερβολικού ελλείμματος ή της πιθανότητας εμφάνισής του, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να λάβει υπόψη: (i) τα συμπεράσματα διαπιστώσεις της δικής της έκθεσης, και συγκεκριμένα εάν πληρούνται οι όροι ενός ή αμφοτέρων των κριτηρίων που προβλέπει το άρθρο 104 παράγραφος 2 της συνθήκης, καθώς και όλους τους άλλους σχετικούς παράγοντες που αναφέρονται στο άρθρο 104 παράγραφος 3, και (ii) τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής σχετικά με την έκθεση της Επιτροπής. Βάσει αυτών των στοιχείων, η Επιτροπή διατύπωσε ορισμένες παρατηρήσεις για τις Κάτω Χώρες.

ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ

1. Το πραγματικό έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 3,2 % του ΑΕΠ το 2003. επομένως υπερέβη την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η συνθήκη και αυξήθηκε σημαντικά σε σχέση με το έλλειμμα του 2002 (1,9% του ΑΕΠ).

2. Η διόγκωση του ελλείμματος πάνω από την τιμή αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ το 2003 δεν είναι, κατά την έννοια του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης, αποτέλεσμα έκτακτων περιστάσεων μη ελεγχόμενων από τις ολλανδικές αρχές ούτε επακόλουθο κάποιας σοβαρής οικονομικής ύφεσης, την οποία το Σύμφωνο ορίζει ως ετήσια μείωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά τουλάχιστον 2%. Πάντως, η υπέρβαση αυτή σημειώθηκε σε ένα πλαίσιο ιδιαίτερα αρνητικής ανάπτυξης, με ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ -0.7% το 2003 και εμφάνιση αρνητικού κενού παραγωγής της τάξης του 2% περίπου του ΑΕΠ. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την επιδείνωση του αποτελέσματος της γενικής κυβέρνησης, το οποίο επιβάρυνε περαιτέρω η μεγαλύτερη σε σχέση με την αναμενόμενη μείωση των εσόδων και η εντονότερη σε σχέση με την προβλεπόμενη διόγκωση των ελλειμμάτων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ την ίδια στιγμή συνολικά επιτεύχθηκαν οι στόχοι σχετικά με τις δαπάνες.

3. Το 2003, το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης υπερέβη κατά 2,7 εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ την αντίστοιχη πρόβλεψη που διατυπώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2003 κατά την έγκριση του προϋπολογισμού 2003. Η αύξηση του ελλείμματος (από 1,9% του ΑΕΠ το 2002 σε 3,2% του ΑΕΠ το 2003) σημειώθηκε παρά τα σημαντικά μέτρα εξοικονόμησης πόρων ύψους περίπου 1,2 εκατοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ και τα οποία επέτρεψαν να βελτιωθεί το κυκλικά προσαρμοσμένο αποτέλεσμα κατά 0,6 εκατοστιαία μονάδα σε σύγκριση με το 2002. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει την εφαρμογή μιας σαφώς πιο περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής το 2003.

4. Όσον αφορά το έλλειμμα για το 2003, η υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 3% του ΑΕΠ οφείλεται στην παρατεταμένη οικονομική επιβράδυνση που άρχισε το 2001 σε συνδυασμό με το γεγονός ότι τα δημόσια οικονομικά της Ολλανδίας βρίσκονταν τότε σε κατάσταση πιο ευάλωτη από εκείνη που περιέγραφαν οι σχετικές εκτιμήσεις. Μετά την επιδείνωση του κυκλικά προσαρμοσμένου ελλείμματος το 2001 και το 2002, το επόμενο έτος (2003) εφαρμόστηκε μια πιο περιοριστική πολιτική. Ωστόσο, λόγω της σημαντικής επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας, η πολιτική αυτή δεν ανέκοψε την έντονα αυξητική πορεία του ονομαστικού ελλείμματος.

5. Οι ακαθάριστες δημόσιες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου ως προς το ΑΕΠ ανήλθαν στο 3,2% του ΑΕΠ το 2002 και στο 3,5% του ΑΕΠ το 2003 ενώ το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 3,2% του ΑΕΠ. Επομένως, πρέπει να σημειωθεί ότι ο δείκτης δημόσιες επενδύσεις/ΑΕΠ δεν υποχώρησε κατά τη φάση επιβράδυνσης και ότι παρέμεινε υψηλότερος από τον δείκτη ονομαστικό έλλειμμα/ΑΕΠ έως το 2003.

6. Στις εαρινές της προβλέψεις 2004 οι οποίες βασίζονται σε σενάριο αμετάβλητης πολιτικής, η Επιτροπή προβλέπει ότι το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης στις Κάτω Χώρες θα ανέλθει στο 3,5% του ΑΕΠ το 2004. Στις προβλέψεις της Επιτροπής δεν λαμβάνονται υπόψη τα πρόσθετα μέτρα εξοικονόμησης πόρων που αντιστοιχούν στο 0,6% του ΑΕΠ και τα οποία αποφάσισε η ολλανδική κυβέρνηση στις 16 Απριλίου 2003 με σκοπό την επαναφορά του ελλείμματος σε επίπεδο κατώτερο του 3% του ΑΕΠ το 2004, δηλαδή στο επίπεδο των προηγούμενων ετών. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής, η επίτευξη αυτού του στόχου εξαρτάται από το εάν τα εν λόγω μέτρα αποδώσουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα χωρίς παράλληλα να έχουν δευτερογενείς επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και στη δημοσιονομική κατάσταση. Επομένως, το 2004 το έλλειμμα είναι πιθανό να παραμείνει ίσο με ή ελαφρώς ανώτερο από την τιμή αναφοράς του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η Συνθήκη.

7. Ο δείκτης ακαθάριστο δημόσιο χρέος/ΑΕΠ ανήλθε σε 52,6% του ΑΕΠ το 2002 και αυξήθηκε σε 54,8% το 2003, αλλά παρέμεινε χαμηλότερος από την τιμή αναφοράς του 60%. Στις εαρινές της προβλέψεις 2004, η Επιτροπή προβλέπει ότι στις Κάτω Χώρες ο δείκτης αυτός θα διαμορφωθεί στο 56,3% του ΑΕΠ το 2004. Επομένως, ακόμη και βάσει ενός σεναρίου αμετάβλητης πολιτικής, στα δύο αυτά έτη δεν πρόκειται να σημειωθεί υπέρβαση της τιμής αναφοράς του 60% που ορίζει η Συνθήκη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η παρακολούθηση της δημοσιονομικής κατάστασης των Κάτω Χωρών και ιδίως η εξέταση της συμμόρφωσης της χώρας αυτής με τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο 104 παράγραφος 2 οδήγησαν την Επιτροπή στο να συντάξει έκθεση βάσει του άρθρου 104 παράγραφος 3 της συνθήκης. Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τους σχετικούς παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη στην έκθεση αυτή και αφού έλαβε υπόψη τη γνώμη της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στις Κάτω Χώρες υφίσταται υπερβολικό δημοσιονομικό έλλειμμα.