ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με την κατάσταση εφαρμογής της οδηγίας για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ή μιας διαδικασίας σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας με σκοπό να ενημερώνονται οι εργαζόμενοι και να ζητείται η γνώμη τους (οδηγία 94/45/ΕΚ του Συμβουλίου της 22ας Σεπτεμβρίου 1994)

1. Εισαγωγή

Η οδηγία 94/45/ΕΚ για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ή μιας διαδικασίας σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας με σκοπό να ενημερώνονται οι εργαζόμενοι και να ζητείται η γνώμη τους εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 22 Σεπτεμβρίου 1994. Η νομική βάση αυτής της οδηγίας είναι το άρθρο 2, παράγραφος 2, της συμφωνίας για την κοινωνική πολιτική που είναι προσαρτημένη στο πρωτόκολλο 14 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Η οδηγία εφαρμόζεται συνεπώς σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας.

Στις 15 Δεκεμβρίου 1997 εγκρίθηκε η οδηγία του Συμβουλίου 97/74/EK. Αυτό το κείμενο επεκτείνει την εφαρμογή της οδηγίας 94/45/ΕΚ στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας.

Η οδηγία 94/45/EK έπρεπε να μεταφερθεί από τα κράτη μέλη στο εθνικό τους δίκαιο, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας, το αργότερο έως τις 22 Σεπτεμβρίου 1996, ενώ η οδηγία 97/74/ΕΚ πρέπει να μεταφερθεί από το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας, καθώς και από όλα τα κράτη μέλη, το αργότερο έως τις 15 Δεκεμβρίου 1999.

Κατά συνέπεια, η παρούσα έκθεση αφορά αποκλειστικά την κατάσταση μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας 94/45/EK. Μια άλλη έκθεση σχετικά με την κατάσταση μεταφοράς της οδηγίας 97/74/EK θα υποβληθεί σε εύθετο χρόνο.

Το μέρος της έκθεσης στο οποίο αναλύονται τα νομικά μέτρα εφαρμογής ακολουθεί τη λογική και τη σειρά του κειμένου της οδηγίας.

2. Μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο και αξιολόγηση της πρακτικής εφαρμογής

Πρέπει να επισημανθεί η προσπάθεια που κατέβαλε η μεγάλη πλειονότητα των κρατών μελών όχι μόνο για να τηρηθεί η προθεσμία της μεταφοράς, η οποία έληγε στις 22 Σεπτεμβρίου 1996, αλλά και για να ενσωματωθεί με συνέπεια η οδηγία στο εθνικό δίκαιο.

Η ορισθείσα προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας τηρήθηκε από 5 κράτη (Δανία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Σουηδία, εν μέρει από το Βέλγιο) [1] που εξέδωσαν διατάξεις για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο, οι οποίες τέθηκαν σε ισχύ στις 22 Σεπτεμβρίου 1996.

[1] Οι συντομογραφίες που χρησιμοποιούνται στην παρούσα έκθεση για τις χώρες είναι οι ακόλουθες: A: Αυστρία, B: Βέλγιο, D: Γερμανία, DK: Δανία, EL: Ελλάδα, E: Ισπανία, FΙΝ: Φινλανδία, F: Γαλλία, IRL: Ιρλανδία, I: Ιταλία, L: Λουξεμβούργο, NL: Κάτω Χώρες, P: Πορτογαλία, S: Σουηδία.

3/4στερα από μικρό χρονικό διάστημα ακολούθησαν η Αυστρία (17 Οκτωβρίου 1996), η Ιταλία (μερική μεταφορά στις 6 Νοεμβρίου 1996), η Γαλλία (12 Νοεμβρίου 1996) και η Γερμανία (1 Νοεμβρίου 1996). Η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των Κάτω Χωρών (5 Φεβρουαρίου 1997), της Ελλάδας (01 Μαρτίου 1997) και της Ισπανίας (24 Απριλίου 1997) έγινε λίγο αργότερα.

Η Πορτογαλία εξέδωσε νόμο μεταφοράς με σημαντική καθυστέρηση (νόμος που δημοσιεύθηκε στις 9 Ιουνίου 1999 και τέθηκε σε ισχύ στις 9 Ιουλίου 1999).

Στο Λουξεμβούργο η διαδικασία μεταφοράς δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη.

Στην Ιταλία η μεταφορά έχει γίνει εν μέρει, με την υπογραφή, στις 6 Νοεμβρίου 1996, μιας διασυνομοσπονδιακής συμφωνίας που πρέπει να συμπληρωθεί με νόμο που επεκτείνει erga omnes τις συμβατικές διατάξεις, και θα θεσπίζει μεταξύ άλλων διατάξεις σχετικά με τις κυρώσεις και τη δικαιοδοσία. Η διασυνομοσπονδιακή συμφωνία είναι μια ατελής μεταφορά λόγω του περιορισμένου περιεχομένου και του πεδίου εφαρμογής της (δεν καλύπτονται όλοι οι επαγγελματικοί κλάδοι).

Στο Βέλγιο η συλλογική σύμβαση συμπληρώθηκε με δύο νομοθετικά κείμενα.

Ο τρόπος μεταφοράς που επιλέγει κάθε κράτος εξαρτάται από την έννομη τάξη του. Η μεταφορά γίνεται συνήθως με την ψήφιση σχετικού νόμου από το Κοινοβούλιο. Ο τρόπος μεταφοράς στην Ιταλία και στο Βέλγιο ήταν η συλλογική σύμβαση, η οποία στην περίπτωση του Βελγίου συμπληρώνεται με διαδικασία επέκτασης .

Οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν συχνά, τυπικά ή άτυπα, στην επεξεργασία της μεταφοράς.

2.1. Αξιολόγηση της μεταφοράς στις εθνικές νομοθεσίες

Η αξιολόγηση της ποιότητας της μεταφοράς, παρόλο που έγινε πολύ σύντομα ύστερα από τη θέση σε εφαρμογή της οδηγίας, είναι πολύ θετική.

Πρέπει να τονισθεί ο -νέος και ουσιαστικός- ρόλος που διαδραμάτισαν οι ομάδες των εμπειρογνωμόνων οι οποίοι, με συντονισμό της επιτροπής, ανέλαβαν το καθήκον της μεταφοράς της οδηγίας. Αυτή η μέθοδος παρακολούθησης των εργασιών μεταφοράς πρέπει να γενικευθεί λόγω των θετικών αποτελεσμάτων κατά την εφαρμογή αυτής της οδηγίας, η οποία είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη εξαιτίας της διακρατικής φύσης της και της κοινής χρησιμοποίησης κοινοτικών εννοιών και κανόνων του διεθνούς ιδιωτικού δικαίου.

Ωστόσο, για το τελικό αποτέλεσμα πρέπει να ολοκληρώσουν όλες οι χώρες τις εργασίες μεταφοράς (Λουξεμβούργο και Ιταλία).

Έχουν κινηθεί οι διαδικασίες λόγω παράβασης κατά του Λουξεμβούργου και της Πορτογαλίας επειδή δεν μετέφεραν την οδηγία. Σε ό,τι αφορά την Πορτογαλία, η Επιτροπή απέσυρε την αίτησή της λόγω της θέσης σε ισχύ του νόμου για τη μεταφορά της οδηγίας.

Η Επιτροπή θα κινήσει διαδικασία λόγω παράβασης κατά της Ιταλίας για ελλιπή μεταφορά, εάν αυτό το κράτος μέλος δεν συμπληρώσει με τα κατάλληλα μέσα τη διασυνομοσπονδιακή συμφωνία που συνάφθηκε το 1996.

Η παρούσα έκθεση υπογραμμίζει ορισμένα μικρής σημασίας σημεία στα οποία υπάρχουν αποκλίσεις μεταξύ του κειμένου της οδηγίας και των νόμων μεταφοράς (τρόπος υπολογισμού των μισθωτών που εργάζονται με μερική απασχόληση, αριθμός των εκπροσώπων της ΕΔΟ (Ειδική διαπραγματευτική ομάδα) ανώτερος από το όριο που προβλέπει η οδηγία κτλ.) ή έλλειψη ακριβών στοιχείων (για παράδειγμα σχετικά με τις προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις). Εν πάση περιπτώσει, αυτές οι αποκλίσεις πρέπει να ερμηνευτούν σύμφωνα με το πνεύμα της οδηγίας.

Η ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία έγινε χωρίς προβλήματα, αφενός διότι η οδηγία παραπέμπει πολύ συχνά στους εσωτερικούς μηχανισμούς του κάθε κράτους και αφετέρου, διότι η οδηγία βασίζεται στην αρχή της συλλογικής αυτονομίας στην οποία βασίζεται το εργατικό δίκαιο πολλών κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμα και σε μια χώρα όπως η Ιρλανδία στην οποία οι μηχανισμοί εκπροσώπησης είναι εθελοντικοί, η ενσωμάτωση της οδηγίας έγινε χωρίς δυσκολία.

Επισημαίνεται ότι ανεξάρτητα από την ποιότητα της μεταφοράς εξακολουθούν να υπάρχουν σημεία ερμηνείας της οδηγίας τα οποία έχουν ήδη εντοπισθεί και αφορούν κυρίως:

- την έννοια της ελέγχουσας επιχείρησης

- τα γεωγραφικά κριτήρια και τα κριτήρια αναλογικότητας

- τις προϋποθέσεις για την ανανέωση των ισχυουσών συμφωνιών (άρθρο 13),

- τις αλλαγές στη δομή του ομίλου,

- την ίδια την έννοια του εμπειρογνώμονα.

Σε πολλές περιπτώσεις τα ζητήματα αυτά έχουν επιλυθεί ή πρόκειται να επιλυθούν από τα ενδιαφερόμενα μέρη. Σε άλλες, πολύ ειδικές περιπτώσεις, οι δυσκολίες όσον αφορά την ερμηνεία δεν μπορούν να επιλυθούν παρά μόνο ξεχωριστά για την κάθε περίπτωση από το δικαστή.

Σε ό,τι αφορά τη νομική ανάλυση, τίθεται το πρόβλημα του καθορισμού της νομικής προσωπικότητας της επιτροπής σε πολυάριθμες χώρες, του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου για τις συμφωνίες και βεβαίως της νομικής φύσης αυτών των συμφωνιών, πράγμα που έχει άμεση συνέπεια στους κανόνες της διεθνούς δικαιοδοσίας.

2.2. Αξιολόγηση της πρακτικής εφαρμογής της οδηγίας και προοπτικές

2.2.1. Γενικές παρατηρήσεις

Είναι προφανώς πολύ δύσκολο να γίνει πραγματική ανακεφαλαίωση της πρακτικής εφαρμογής της οδηγίας, διότι η εφαρμογή της είναι πολύ πρόσφατη και το παράρτημά της, στο οποίο θεσπίζονται οι διατάξεις περί επικουρικών υποχρεώσεων, δεν έχει εφαρμοσθεί έως σήμερα. Ωστόσο, βάσει της έως σήμερα εμπειρίας, είναι δυνατό να διατυπωθούν ορισμένες γενικές παρατηρήσεις.

1/4πως τονίστηκε ήδη, η ενσωμάτωση στο σύστημα εργασιακών σχέσεων των διαφόρων χωρών έχει γίνει έως σήμερα χωρίς δυσκολίες διότι χρησιμοποιήθηκαν οι υφιστάμενοι μηχανισμοί εκπροσώπησης σε κάθε κράτος μέλος.

Η επιδίωξη αρμονικής σύνδεσης μεταξύ της εκπροσώπησης των εργαζομένων σε εθνικό και σε διακρατικό επίπεδο ήταν ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα των νομοθετών στο πλαίσιο της μεταφοράς της οδηγίας. Στις περισσότερες χώρες ανατέθηκε στις συνδικαλιστικές οργανώσεις ο πρώτος ή ο δεύτερος ρόλος, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν τη θέση τους στις εθνικές σχέσεις.

Το διακρατικό όργανο εκπροσώπησης επιδιώκει εύλογα καλή συνεργασία στις διάφορες χώρες με τις υφιστάμενες δομές εκπροσώπησης των εργαζομένων, ωστόσο πρέπει να υπογραμμιστεί ότι από τη δημιουργία ενός διακρατικού οργάνου προκύπτουν όχι μόνο θετικά αποτελέσματα, αλλά και ορισμένα προβλήματα: μπορεί βεβαίως να ελπίζει κανείς ότι η ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης θα αυξήσει το δυναμισμό της διαβούλευσης και ότι θα καθιερωθεί νέος διάλογος μεταξύ των εκλεγμένων, συνδικαλιστικών και "ευρωπαϊκών" οργάνων. Υπάρχει επίσης ο φόβος, στο πλαίσιο των συγκρούσεων με διακρατικές συνέπειες, όπως το κλείσιμο επιχειρήσεων, να δημιουργηθούν συγκρούσεις συμφερόντων μεταξύ των εκπροσώπων των εργαζομένων σε "εσωτερικό" και σε "ευρωπαϊκό" επίπεδο.

Μερικές χώρες επιδίωξαν να ενισχύσουν το ρόλο των κοινωνικών φορέων: κυρίως η διάταξη της οδηγίας που επιτρέπει το διορισμό ενός εμπειρογνώμονα για να βοηθά την ΕΔΟ και την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης διευκόλυνε τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στη διαδικασία.

Επιπλέον, σε ό,τι αφορά τη συνοχή και τη διαβούλευση, επισημαίνεται η πρακτική σημασία των εθνικών μέτρων που επιβάλλουν να γνωστοποιούνται οι πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση της ΕΔΟ και της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης σε όλα τα αποκεντρωμένα όργανα του ομίλου, τοπικές διευθύνσεις και εκπροσώπους των εργαζομένων σε εθνικό επίπεδο.

Συχνά τονίζεται η σημασία του ανοίγματος στις διακρατικές εργασιακές σχέσεις, τόσο στον τομέα της εκπροσώπησης των εργαζομένων όσο και σε εκείνον της συλλογικής διαπραγμάτευσης.

Σε καθαρά θεωρητικό επίπεδο είναι επίσης σημαντικό να τονισθεί ότι τα ενδιαφερόμενα κράτη συμφώνησαν να σεβαστούν τις -μερικές φορές νέες- έννοιες που υιοθετεί η οδηγία. Η ακρίβεια είναι σημαντική στον τομέα της εκπροσώπησης των εργαζομένων ο οποίος είναι πάντα πολύ ευαίσθητος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σε ό,τι αφορά τις κοινές αρχές, μπορεί να επιβεβαιωθεί ότι η οδηγία και τα νομοθετικά κείμενα μεταφοράς της επιτρέπουν να θεσπιστεί στις ευρωπαϊκές εργασιακές σχέσεις υποχρέωση καλής πίστης στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, η οποία βασίζεται σε πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των μερών.

Στο πλαίσιο της οικοδόμησης της Ευρώπης είναι προφανής η σημασία των ανταλλαγών γνώσεων, της αμοιβαίας επιρροής, των στρατηγικών, καθώς και της συνέργειας των συμφερόντων των εργαζομένων που ανήκουν στην ίδια ομάδα.

Η διακρατική πληροφόρηση και η διακρατική εκπροσώπηση των εργαζομένων είναι μια νέα, απαραίτητη λύση για την αντιμετώπιση των συνεπειών της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας στην Ευρώπη.

Σε πρακτικό επίπεδο έχει ήδη αρχίσει η εφαρμογή της διακρατικής εκπροσώπησης, εφόσον περίπου 600 όμιλοι κοινοτικής κλίμακας, μεταξύ των πιο σημαντικών, υπέγραψαν πριν από τις 22 Σεπτεμβρίου 1996 συμφωνίες που είχαν ήδη συναφθεί ή συνήψαν συμφωνία βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας.

Την υπογραφή αυτών των συμφωνιών που είχαν ήδη συναφθεί διευκόλυνε το άρθρο 13 της οδηγίας το οποίο επιτρέπει την επικύρωσή τους. αυτή η διάταξη επέτρεψε στους κοινωνικούς εταίρους και στις διακρατικές εταιρείες να αναλάβουν την ευθύνη για τις διαπραγματεύσεις τους. Οι ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές οργανώσεις διαδραμάτισαν εξάλλου ουσιαστικό ρόλο σε αυτή την πρώτη φάση των διαπραγματεύσεων των συμφωνιών. Σήμερα οι διαφορές σχετικά με αυτές τις συμφωνίες είναι πολύ μικρής σημασίας.

2.2.2. Ειδικές παρατηρήσεις

Υπενθυμίζεται ότι μια μεγάλη διάσκεψη με τίτλο "Ευρωπαϊκές επιτροπές επιχείρησης: πρακτική και ανάπτυξη" οργανώθηκε από τους κοινωνικούς εταίρους CES, UNICE και CEEP, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στις Βρυξέλλες από τις 28 έως τις 30 Απριλίου 1999. Αυτό το γεγονός ήταν μια μοναδική ευκαιρία για 650 περίπου συμμετέχοντες (εκπρόσωπους επιχειρήσεων που δημιούργησαν ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης, μέλη μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, εκπροσώπους οργανώσεων των εργοδοτών και των εργαζομένων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και εκπροσώπους των κρατών μελών) για να αξιολογήσουν τις διάφορες εμπειρίες κατά την εφαρμογή της οδηγίας.

Παρόλο που δεν ζητήθηκε άμεση αναθεώρηση της οδηγίας, ούτε από την UNICE ούτε από την CEEP, ούτε από την CES, στις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν επισημάνθηκαν ορισμένα προβλήματα που αφορούν την εφαρμογή της οδηγίας, τόσο από νομική όσο και από πρακτική άποψη. Πρέπει να τονισθεί ότι ο κατάλογος των προβλημάτων που παρατίθεται κατωτέρω δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί εξαντλητικός :

α) Η οδηγία βασίζεται στην αρχή της σχεδόν απόλυτης προτεραιότητας και της ελευθερίας των κοινωνικών εταίρων να διαπραγματεύονται τις κατάλληλες συμφωνίες. Αυτή η προσέγγιση αποδείχθηκε αποτελεσματική και κατέστησε δυνατή την υπογραφή ενός τόσο σημαντικού αριθμού συμφωνιών έως σήμερα. Ωστόσο ορισμένες συναφθείσες συμφωνίες φαίνεται ότι εγγυώνται διακρατική πληροφόρηση και διαβούλευση σε πολύ μικρό βαθμό.

β) 3/4στερα από μια συγχώνευση επιχειρήσεων ή ομίλων επιχειρήσεων μπορεί να υπάρχουν δύο ή περισσότερες ευρωπαϊκές επιτροπές επιχείρησης στη νέα επιχείρηση ή στο νέο όμιλο. Η οδηγία δεν προβλέπει σήμερα ότι οι υφιστάμενες συμφωνίες πρέπει να περιέχουν ρήτρα προσαρμογής όταν εξακριβώνεται ότι αλλάζει το μέγεθος της επιχείρησης ή του ομίλου. Ωστόσο, σύμφωνα με το πνεύμα της οδηγίας, οι συμφωνίες πρέπει να καλύπτουν οποιαδήποτε στιγμή το σύνολο των εργαζομένων. Εξάλλου πρέπει να επισημανθεί ότι ορισμένα κράτη μέλη έχουν ήδη προβλέψει την προσθήκη ρήτρας προσαρμογής στις υφιστάμενες συμφωνίες.

γ) Κατά τη διάρκεια της περιόδου από την έγκριση της οδηγίας στις 22 Σεπτεμβρίου 1994 έως την ημερομηνία μεταφοράς της οδηγίας στις 22 Σεπτεμβρίου 1996 συνάφθηκαν περίπου 450 συμφωνίες που προηγήθηκαν της θέσης σε ισχύ της οδηγίας. Μετά τις 22 Σεπτεμβρίου 1996 μειώθηκε σημαντικά η συχνότητα και ο αριθμός των συμφωνιών που συνάφθηκαν. Η επιτυχία των εν λόγω συμφωνιών εξηγείται αναμφίβολα από την έντονη συμμετοχή των ευρωπαϊκών συνδικαλιστικών οργανώσεων στη διαδικασία διαπραγμάτευσης των περισσότερων από αυτές τις συμφωνίες, πράγμα που δεν συμβαίνει στο πλαίσιο των συμφωνιών των οποίων η διαπραγμάτευση βασίστηκε στα άρθρα 5 και 6 της οδηγίας.

Ένας άλλος λόγος που εξηγεί τη μείωση του αριθμού των διαπραγματεύσεων και των συμφωνιών μπορεί να είναι το γεγονός ότι οι περισσότερες από τις μεγάλες επιχειρήσεις έχουν ήδη υπογράψει συμφωνία και ότι πρέπει τώρα οι μικρές και μεσαίες πολυεθνικές να θεσπίσουν ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης. Οι εν λόγω επιχειρήσεις έχουν ειδικά χαρακτηριστικά και απαιτήσεις και παρουσιάζουν συχνά πολύ μικρό βαθμό συνδικαλισμού.

δ) Παρόλο που είναι λίγες οι αντιρρήσεις σχετικά με την οδηγία για τις ευρωπαϊκές επιτροπές επιχείρησης, λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι νέο στοιχείο οι διακρατικές διατάξεις για τη θέσπιση διακρατικού συστήματος πληροφόρησης και διαβούλευσης, ένα ιδιαίτερο γεγονός έφερε στην επιφάνεια το πρόβλημα του εάν το σημερινό κείμενο είναι αρκετά σαφές για να εγγυηθεί ότι η πληροφόρηση και η διαβούλευση πραγματοποιούνται "μέσα σε εύλογες προθεσμίες" και εν πάση περιπτώσει πριν από τη λήψη της απόφασης.

ε) Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων σχετικά με την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας, αναφέρθηκε επανειλημμένα η σημασία της κατάρτισης για τα μέλη της ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας και της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης. Το σοβαρότερο επιχείρημα που διατυπώθηκε ήταν ότι η οδηγία σχετικά με την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης αποτελεί ένα μέσο διακρατικής εκπροσώπησης το οποίο ανοίγει νέες δυνατότητες για την εκπροσώπηση των συμφερόντων και για τη διακρατική επικοινωνία. Κατά συνέπεια, τα μέλη της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης πρέπει να έχουν ένα ορισμένο επίπεδο γνώσεων.

στ) Ένα άλλο πρόβλημα που αναφέρεται συχνά κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για την πρακτική εφαρμογή της οδηγίας αφορά την αποτελεσματικότητα της ροής της πληροφορίας μεταξύ των διαφόρων επιπέδων εκπροσώπησης των εργαζομένων. Για την ανταλλαγή πληροφοριών και την αποτελεσματική διαβούλευση σε κοινοτικό επίπεδο, είναι απαραίτητο να υπάρχουν σε εθνικό επίπεδο καλά συστήματα πληροφόρησης και διαβούλευσης και να συνδέονται μεταξύ τους τα διάφορα επίπεδα εκπροσώπησης των εργαζομένων στις επιχειρήσεις ή στους ομίλους επιχειρήσεων.

Το άρθρο 15 της οδηγίας 94/45/EK για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ή μιας διαδικασίας σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας με σκοπό να ενημερώνονται οι εργαζόμενοι και να ζητείται η γνώμη τους, ορίζει ότι:

"Το αργότερο έως τις 22 Σεπτεμβρίου 1999, η Επιτροπή επανεξετάζει, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τις λεπτομέρειες εφαρμογής της παρούσας οδηγίας και εξετάζει, ειδικότερα, εάν τα κατώτατα αριθμητικά όρια για το προσωπικό είναι ενδεδειγμένα, ούτως ώστε να προτείνει το Συμβούλιο, εάν χρειάζεται, τις αναγκαίες τροποποιήσεις."

Προκειμένου να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του άρθρου αυτού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε διαβουλεύσεις με τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας θα συνεχιστεί σε σχέση με τις παρούσες συζητήσεις στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους φακέλους που συνδέονται στενά με αυτήν (Πρόταση οδηγίας που καθορίζει το γενικό πλαίσιο όσον αφορά την πληροφόρηση και την γνωμοδότηση των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (COM (1998) 612 τελικό της 11.11.1998), Σχέδιο οδηγίας που αφορά την συμμετοχή των εργαζομένων στην ευρωπαϊκή κοινωνία).

Ενόψει των συμπερασμάτων της αξιολόγησης αυτής, καθώς και της εξέλιξης των άλλων φακέλων της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αποφασίσει σε εύθετο χρόνο σχετικά με την ενδεχόμενη τροποποίηση της οδηγίας.

3. Ανάλυση των νομικών μέτρων εφαρμογής

3.1. Πεδίο εφαρμογής

3.1.1. Υλικό και γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής

α) 1/4λα τα κράτη μέλη προβλέπουν ότι το εδαφικό πεδίο εφαρμογής είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο ΕΟΧ. Επειδή ορισμένα από αυτά εξαιρούν ρητά το Ηνωμένο Βασίλειο, αυτές οι διατάξεις πρέπει να τροποποιηθούν πριν από τις 15 Δεκεμβρίου 1999 αφού η οδηγία 94/45/EK επεκτείνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο με την οδηγία 97/74 /EK της 15 Δεκεμβρίου 1997.

β) Η εμπορική ναυτιλία περιλαμβάνεται σε ορισμένες χώρες ρητά ή σιωπηρά στο πεδίο εφαρμογής του κειμένου της μεταφοράς (B, E, IRL, FIN, S, D, A, P), ενώ άλλες (GR, I) δεν δίνουν αυτό το δικαίωμα στον εν λόγω τομέα. Στη Δανία και στις Κάτω Χώρες οι εργαζόμενοι στην εμπορική ναυτιλία δεν εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του κειμένου μεταφοράς αλλά δεν μπορούν να εκλεγούν ή να διοριστούν μέλη της ειδικής διαπραγματευτικής ομάδας και της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης.

γ) 1/4λες οι χώρες τηρούν το υλικό πεδίο εφαρμογής που καθορίζει η οδηγία, τόσο σε ό,τι αφορά τον αριθμό των μισθωτών που πρέπει να έχουν οι επιχειρήσεις ή οι όμιλοι επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας (1.000 συνολικά και τουλάχιστον 150 σε δύο θυγατρικές ή εγκαταστάσεις) όσο και την απαίτηση να υπάρχουν μονάδες σε δύο τουλάχιστον κράτη μέλη.

δ) Για τον υπολογισμό του προσωπικού, όλα τα κράτη βασίζονται στον ορισμό του μισθωτού στο εθνικό δίκαιο, σύμφωνα με τη διαδικασία lege fori που προβλέπει η οδηγία. Τα κριτήρια που εφαρμόζονται για το χαρακτηρισμό της σχέσης μεταξύ εργαζόμενου και εργοδότη αφορούν κυρίως την απαίτηση αμοιβής και την ιεραρχική σχέση μεταξύ εργαζόμενου και εργοδότη.

Κατά τον υπολογισμό του προσωπικού, η αναφορά γίνεται άμεσα ή έμμεσα σε περίοδο δύο ετών.

Υπάρχουν διαφορές σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται υπόψη οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση: στο Βέλγιο έχει επιλεγεί ένας τρόπος υπολογισμού ο οποίος αποκλίνει λίγο από τον κανόνα του prorata temporis [2]. Στην Ιρλανδία, εάν οι εργαζόμενοι εργάζονται λιγότερο από 8 ώρες την εβδομάδα για διάστημα μικρότερο από τις τελευταίες 13 εβδομάδες, δεν λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του προσωπικού. Στην Ισπανία οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση υπολογίζονται ή δεν υπολογίζονται, ανάλογα με τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας τους [3]. Οι μισθωτοί υπολογίζονται ως εργαζόμενοι με πλήρη απασχόληση σε 7 χώρες (A, D, EL, F, FIN, NL, P), ενώ άλλού ισχύει η χρονική αναλογία (prorata temporis) (I).

[2] Εάν οι μισθωτοί εργάζονται τα 3/4 του πλήρους χρόνου εργασίας, συνυπολογίζονται πλήρως, διαφορετικά για το ήμισυ.

[3] Οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση που έχουν συμβάσεις απεριόριστου χρόνου ή χρόνου ανώτερου από δύο έτη, περιλαμβάνονται στο σταθερό προσωπικό της επιχείρησης. Οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου διάρκειας μικρότερης από δύο έτη λαμβάνονται υπόψη ανάλογα με τον αριθμό των δεδουλευμένων ημερών κατά τη διάρκεια των 2 ετών που προηγούνται της ημερομηνίας έναρξης της διαδικασίας διαβούλευσης. Υπολογίζεται ένας επιπλέον εργαζόμενος για 400 δεδουλευμένες ημέρες ή τμήματα δεδουλευμένων ημερών.

Εξαιρούνται ορισμένες κατηγορίες, όπως οι μαθητευόμενοι (I, IRL), οι κατ' οίκον εργαζόμενοι (I), οι εποχιακοί ή περιστασιακοί εργαζόμενοι (FIN), ή το διευθυντικό προσωπικό (A, D, IRL).

ε) 1/4λες οι χώρες εκτός από τη Γαλλία, τη Φινλανδία, τη Δανία, τις Κάτω Χώρες και τη Σουηδία προβλέπουν στα κείμενα μεταφοράς ότι οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών επιτροπών επιχείρησης καθώς και το εύρος των διαδικασιών πληροφόρησης και διαβούλευσης των εργαζομένων αφορούν, στην περίπτωση μιας επιχείρησης κοινοτικής κλίμακας, όλες τις εγκαταστάσεις που βρίσκονται στα κράτη μέλη και, στην περίπτωση ομίλου επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας, όλες τις επιχειρήσεις που είναι μέλη του ομίλου και οι οποίες βρίσκονται στα κράτη μέλη. ωστόσο μπορεί να προβλεφθεί ευρύτερο πεδίο εφαρμογής με τη συμφωνία που προβλέπεται στο άρθρο 6 της οδηγίας.

3.1.2. Έννοια της επιχείρησης ή του ομίλου επιχειρήσεων

α) Η έννοια της επιχείρησης δεν ορίζεται σε πολλές χώρες, οι οποίες βασίζονται ρητά (EL, IRL, I) ή σιωπηρά στον ορισμό του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Η έννοια της εγκατάστασης ορίζεται στην Ιρλανδία βάσει κριτηρίου γεωγραφικού διαχωρισμού. Στο Βέλγιο ο όρος "εγκατάσταση" ορίζει ένα μέρος της επιχείρησης το οποίο δεν έχει νομική προσωπικότητα. Στην Αυστρία η μεταφορά βασίζεται στην παράγραφο 34 του νόμου περί οργάνωσης της εργασίας.

Μόνο τα κείμενα μεταφοράς της Ισπανία και της Σουηδίας αναφέρουν ρητά την περίπτωση δημόσιων επιχειρήσεων. Στην Ιταλία και στο Βέλγιο, όπου η οδηγία μεταφέρθηκε στην εθνική νομοθεσία μέσω συλλογικών συμβάσεων (στην περίπτωση του Βελγίου συμπληρώθηκε με βασιλικό διάταγμα επέκτασης το οποίο δεν καλύπτει τις δημόσιες επιχειρήσεις), δεν καλύπτονται οι δημόσιες επιχειρήσεις. Αυτό το κενό πρέπει να καλυφθεί.

β) Η έννοια της ελέγχουσας επιχείρησης αναπτύσσεται επαρκώς στο κείμενο της οδηγίας με αποτέλεσμα να μην επιδιώκεται τροποποίησή της στα κείμενα μεταφοράς: το κείμενο μεταφέρθηκε αυτούσιο στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στη Σουηδία, στην Ιρλανδία, στο Βέλγιο, στην Αυστρία, στη Δανία και στην Πορτογαλία, ή με διαφορετική διατύπωση που σέβεται τις προϋποθέσεις που ορίζει η οδηγία και τη σειρά τους, στην Ιρλανδία, στη Γερμανία και στην Ισπανία, και με ορισμένες επιπλέον διευκρινίσεις στη Γαλλία.

Οι νόμοι για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο περιέχουν επίσης συχνά αναφορά στο κοινό δίκαιο των εταιρειών, είτε για να προσδιορίσουν είτε για να κάνουν προσθήκες στους γενικούς μηχανισμούς της οδηγίας.

Έτσι στις Κάτω Χώρες διατηρούνται τα κριτήρια της οδηγίας καθώς και η σειρά τους, αλλά σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση του κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου εξαιρούνται καταστάσεις κατά τις οποίες μία επιχείρηση κρατεί κεφάλαιο και δικαιώματα ψήφου για λογαριασμό μιας άλλης επιχείρησης (έμμεση συμμετοχή). Εξάλλου, οι ενεχυριασθείσες μετοχές καταλογίζονται στους πιστωτές.

Στη Φινλανδία η παραπομπή στο εταιρικό δίκαιο φαίνεται να επισημαίνει ότι επιλέγονται επίσης οι προϋποθέσεις που θέτει η οδηγία, όπως και το κριτήριο του «controlling interest» για το χαρακτηρισμό του ελέγχου των θυγατρικών.

Το προτέρημα του ιρλανδικού κειμένου είναι ότι αντιμετωπίζει τη δυσκολία που δημιουργείται με τη σύνδεση των κοινών επιχειρήσεων (που ανήκουν σε ποσοστό 50/50%).

3.2. Αίτηση για διαπραγμάτευση

1/4λες οι χώρες τηρούν τις υποχρεώσεις που προβλέπει η οδηγία, τόσο σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις που βαρύνουν την κεντρική διεύθυνση όσο και εκείνες που αφορούν τον καθορισμό των νόμιμων φορέων που μπορούν να αναλάβουν την πρωτοβουλία για την έναρξη των διαβουλεύσεων (100 μισθωτοί ή εκπρόσωποί τους σε 2 τουλάχιστον κράτη μέλη).

Οι ιταλικές διατάξεις προβλέπουν επίσης ότι οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που υπογράφουν τη συλλογική σύμβαση μπορούν να ζητήσουν τη θέσπιση ειδικής ομάδας διαβούλευσης.

Οι υποχρεώσεις που επιβάλλει η κεντρική διεύθυνση προσδιορίζονται στη Σουηδία και περιλαμβάνουν στις Κάτω Χώρες, τη Γερμανία και την Αυστρία τη διάδοση των πληροφοριών στην τοπική διεύθυνση και στις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Στην Αυστρία οι αιτούντες έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν από την κεντρική διεύθυνση ή από την τοπική διεύθυνση να γνωστοποιήσει τον αριθμό των εργαζομένων της επιχείρησης ή της εγκατάστασης. Αυτές οι διευκρινίσεις είναι πολύ ενδιαφέρουσες εφόσον γνωστοποιούνται σε όλους τους συμμετέχοντες στον όμιλο κοινοτικής κλίμακας οι πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία μιας ΕΔΟ.

3.3. Ειδική διαπραγματευτική ομάδα (ΕΔΟ)

3.3.1. Γεωγραφικό κριτήριο και κριτήριο αναλογικότητας

1/4λες οι χώρες εφαρμόζουν τις διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τη γεωγραφική κατανομή των μελών της ΕΔΟ (1 ανά χώρα) και την αναλογική κατανομή των αναπληρωματικών μελών ανάλογα με το προσωπικό που εργάζεται σε κάθε χώρα. Πολλές χώρες επεξεργάστηκαν ακόμη περισσότερο το σύστημα και όρισαν κατηγορίες προσωπικού, και η Δανία προβλέπει ελάχιστο αριθμό για επιπλέον μέλη (2.000 και κατόπιν 5.000). Ωστόσο σε όλες τις περιπτώσεις φαίνεται ότι τηρείται η αρχή της αναλογικότητας.

3.3.2. Αριθμός εκπροσώπων

Συχνά επισημαίνεται ρητά (DK, EL, FIN, I, IRL, NL) ο αριθμός των εκπροσώπων στην ΕΔΟ (3-17), αλλά μερικές φορές παραλείπεται (B, D, E, S, A, P). Σε ορισμένες περιπτώσεις ο τρόπος κατανομής των μελών δεν ανταποκρίνεται στο ανώτατο όριο των 17 μελών που ορίζει η οδηγία (A, D, E, F) αλλά ο όμιλος πρέπει να είναι εγκατεστημένος σε περισσότερες από 14 χώρες για να ξεπεραστεί το όριο των 17 μελών.

3.3.3. Τροποποίηση της δομής της ομάδας κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης

Η πλειονότητα των κρατών μελών δεν προβλέπει καμία τροποποίηση της σύνθεσης της ΕΔΟ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων (A, F, FIN, I). Ωστόσο στην Ισπανία, στις Κάτω Χώρες, στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα προστέθηκαν ειδικές διατάξεις για την περίπτωση αλλαγής της δομής της επιχείρησης ή του ομίλου επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας.

3.3.4. Εκπρόσωποι τρίτων χωρών

Η πλειονότητα των κρατών μελών προβλέπει τη δυνατότητα ενσωμάτωσης εκπροσώπων τρίτων χωρών αλλά με διαφορετικούς τρόπους: είτε ως παρατηρητές χωρίς δικαίωμα ψήφου (EL, E, F, NL, P), είτε εγκρίνοντας την εκλογή τους ή το διορισμό τους βάσει του εθνικού τους δικαίου ως πλήρη μέλη (DK), είτε προβλέποντας ότι οι όροι του διορισμού τους και του καθεστώτος τους θα ορίζονται σε συμφωνία που υπογράφεται από την κεντρική διεύθυνση και την ΕΔΟ (Α, D, EL). Στην Πορτογαλία η κεντρική διεύθυνση δεν είναι υποχρεωμένη να αναλαμβάνει τα έξοδα που αφορούν τους εν λόγω παρατηρητές.

Η Φινλανδία, η Δανία και το Βέλγιο δεν πρόβλεψαν καμία διάταξη σχετικά με τις τρίτες χώρες στην ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης..

3.3.5. Ενημέρωση σχετικά με τη σύνθεση της ΕΔΟ

Τα περισσότερα κράτη μέλη προβλέπουν ότι η κεντρική διεύθυνση πρέπει να ενημερώνεται για τη σύνθεση της ΕΔΟ, αλλά ορισμένες χώρες, όπως η Φινλανδία, προβλέπουν επέκταση αυτής της υποχρέωσης πληροφόρησης σε όλο το προσωπικό, στις συνδικαλιστικές οργανώσεις (I) και στις τοπικές διευθύνσεις (A). Επίσης στη Γερμανία μια κεντρική διεύθυνση πρέπει να πληροφορεί τις τοπικές διευθύνσεις, τους εκπροσώπους των εργαζομένων, εφόσον αυτοί υπάρχουν, καθώς και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που υπάρχουν στις εγκαταστάσεις που βρίσκονται στη Γερμανία.

3.3.6. Σύνθεση της ΕΔΟ

Ο διορισμός των εκπροσώπων των ΕΔΟ οργανώθηκε σε κάθε χώρα ανάλογα με τις δομές εκπροσώπησης που υπάρχουν στη χώρα και σε συνεργασία με αυτές.

Βέλγιο: εκλογή από τα μέλη του συμβουλίου της επιχείρησης ή, εφόσον αυτό δεν υπάρχει, από την επιτροπή που είναι αρμόδια για την υγεία και την ασφάλεια. Εάν δεν υπάρχει τέτοια επιτροπή, η επιτροπή εκπροσώπησης μπορεί να επιτρέψει στη συνδικαλιστική αντιπροσωπεία να επιλέξει τα μέλη της ΕΔΟ για το Βέλγιο.

Δανία: εκλογή από τους εκπροσώπους της συντονιστικής επιτροπής, ή από τους "shop stewards" ή από τους μισθωτούς.

Γερμανία: ορισμός από τις υφιστάμενες δομές με την ακόλουθη σειρά: επιτροπή της ομάδας, κεντρικό συμβούλιο της επιχείρησης, συμβούλιο της επιχείρησης, επιτροπή της εγκατάστασης.

Ελλάδα: εκλογή με την ακόλουθη σειρά: από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. εάν δεν υπάρχουν, από την επιτροπή επιχείρησης. από τους εργαζόμενους.

Ισπανία: ορισμός με κοινή συμφωνία μεταξύ των συνδικαλιστικών εκπροσώπων οι οποίοι στο σύνολό τους αποτελούν την πλειοψηφία των μελών της (των) επιτροπής (-ών) της επιχείρησης ή, ενδεχομένως, των εκπροσώπων του προσωπικού, ή με συμφωνία μεταξύ της πλειοψηφίας των μελών αυτών των επιτροπών και των εκπροσώπων.

Γαλλία: ορισμός από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις μεταξύ των εκλεγμένων μελών της επιτροπής επιχείρησης ή εγκατάστασης ή μεταξύ των συνδικαλιστικών εκπροσώπων στον όμιλο. Εάν δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση στον όμιλο στη Γαλλία, εκλογή από τους μισθωτούς.

Ιρλανδία: ορισμός ή εκλογή από τους μισθωτούς, δυνατότητα συμφωνίας μεταξύ της κεντρικής διεύθυνσης και των μισθωτών.

Ιταλία: ορισμός από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που υπέγραψαν τη συλλογική σύμβαση. Εάν δεν υπάρχουν αυτές, συμφωνία μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων και της κεντρικής διεύθυνσης σχετικά με τον ορισμό των μελών.

Κάτω Χώρες: εκλογή από την επιτροπή που συγκροτείται στο υψηλότερο επίπεδο: επιτροπή του ομίλου, κεντρική επιτροπή, επιτροπή επιχείρησης. εάν όλες οι επιτροπές επιχείρησης δεν εκπροσωπούνται στις άλλες επιτροπές, ο ορισμός πρέπει να γίνει από κοινού από αυτές τις μη εκπροσωπούμενες επιτροπές και την επιτροπή του ομίλου.εάν ένα μέρος των εργαζομένων δεν εκπροσωπείται στην επιτροπή επιχείρησης, πρέπει να εξηγήσουν αυτές την επιλογή των μελών της ΕΔΟ. Εάν δεν υπάρχει επιτροπή επιχείρησης, εκλογή από τους μισθωτούς.

Αυστρία: ορισμός από τις υπάρχουσες δομές με την ακόλουθη σειρά: επιτροπή ομίλου, συμβούλιο επιχείρησης, επιτροπή εγκατάστασης. οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι μπορούν να οριστούν ως μέλη της ΕΔΟ ακόμη και αν δεν είναι μέλη επιτροπής επιχείρησης.

Πορτογαλία : ορισμός με κοινή συμφωνία μεταξύ, διαδοχικά, των εκλεγμένων οργάνων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων, μεταξύ των εκλεγμένων οργάνων εάν δεν υπάρχουν συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι στην επιχείρηση ή την εγκατάσταση, μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων που εκπροσωπούν τουλάχιστον τα 2/3 των εργαζομένων, μεταξύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων που εκπροσωπούν τουλάχιστον το 5% των εργαζομένων. εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, εάν δεν γίνει ο ορισμός, εάν δεν υπάρχει εκλεγμένο όργανο και συνδικαλιστική οργάνωση, και ύστερα από αίτηση τουλάχιστον του 1/3 των εργαζομένων, οι εκπρόσωποι στην ΕΔΟ εκλέγονται με άμεση και μυστική ψηφοφορία βάσει των καταλόγων που υποβάλλονται από τουλάχιστον 100 εργαζόμενους ή το 10% των εργαζομένων.

Φινλανδία: οργάνωση εκλογής με συμφωνία. εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, η εκλογή πρέπει να οργανωθεί από τους υπευθύνους για την υγεία και την ασφάλεια και από τους εκπροσώπους του προσωπικού που εκπροσωπούν τον μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων.

Σουηδία: εκλογή από τη συνδικαλιστική οργάνωση που υπέγραψε τη συλλογική σύμβαση με την ελέγχουσα επιχείρηση. εάν υπάρχουν περισσότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις, πρέπει αυτές να διαπραγματευθούν μια συμφωνία για την οργάνωση εκλογής. εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, η αντιπροσωπευτικότερη συνδικαλιστική οργάνωση προβαίνει στον ορισμό.

Επομένως σε όλες τις χώρες στις οποίες η επιτροπή επιχείρησης ή οι εκπρόσωποι του προσωπικού στο εσωτερικό της επιχείρησης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εκπροσώπηση των εργαζομένων, κυρίως σε ό,τι αφορά την πληροφόρηση και τη διαβούλευση με τους εργαζόμενους (ή τη συναπόφαση), ο ορισμός των μελών της ΕΔΟ πραγματοποιείται από αυτούς. Ο κεντρικός ρόλος ανατίθεται συνεπώς στην επιτροπή επιχείρησης (ή στην κεντρική επιτροπή επιχείρησης ή στην επιτροπή του ομίλου) στη Γερμανία, στην Αυστρία, στη Φινλανδία, στη Γαλλία, στις Κάτω Χώρες, στο Βέλγιο, και βοηθητικός ρόλος ανατίθεται στους εκπροσώπους του προσωπικού ή στους shop stewards στη Δανία και στο Βέλγιο.

Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον ορισμό των μελών της ΕΔΟ, από κοινού με την επιτροπή επιχείρησης, στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία.

Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν ωστόσο έμμεση επιρροή, είτε διότι καταρτίζουν τους καταλόγους των εκλεγμένων αντιπροσώπων (F, S), είτε διότι διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στη συγκρότηση των επιτροπών επιχείρησης ή ομίλου, είτε διότι τα μέλη της ΕΔΟ πρέπει να έχουν εκλεγεί υποχρεωτικά βάσει των καταλόγων που καταρτίζουν οι συνδικαλιστικές οργανώσεις (F) ή έχουν ορισθεί ως αναπληρωματικά μέλη (B).

Στη Σουηδία η εκλογή μεταξύ των εκπροσώπων των συνδικαλιστικών οργανώσεων που έχουν υπογράψει τη συλλογική σύμβαση, επιτρέπει επίσης στις συνδικαλιστικές οργανώσεις να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.

Το σύστημα εκλογής στην Ιρλανδία δεν είναι δυνατό να βασιστεί στην ήδη υπάρχουσα εκπροσώπηση λόγω του εθελοντικού χαρακτήρα της εκπροσώπησης σε αυτή τη χώρα. Η εκλογή από όλους τους μισθωτούς μπορεί επίσης να αντικατασταθεί από συμφωνία που υπογράφεται από τους μισθωτούς και τη διεύθυνση κάθε επιχείρησης την οποία αφορά η διακρατική εκπροσώπηση.

Εάν δεν υπάρχει όργανο αρμόδιο αποκλειστικά για τον ορισμό ή την εκλογή των μελών της ΕΔΟ, τα κράτη μέλη εφαρμόζουν διάφορα συστήματα: είτε αυτός ο ορισμός ανατίθεται στους εκπροσώπους του προσωπικού (B, DK) ή στους υπεύθυνους για την υγεία και την ασφάλεια (B, FIN), είτε τα μέλη διορίζονται με συμφωνία μεταξύ της κεντρικής διεύθυνσης και των συνδικαλιστικών οργανώσεων (I) ή των μισθωτών (IRL), είτε οργανώνεται εκλογή από όλους τους μισθωτούς (F, NL, P). Στη Σουηδία η τοπική οργάνωση εργαζομένων που εκπροσωπεί τους περισσότερους μισθωτούς αναλαμβάνει επικουρικά να ορίσει τα μέλη της ΕΔΟ εφόσον δεν υπάρχει συνδικαλιστική οργάνωση συνδεόμενη μέσω συλλογικής σύμβασης με την ελέγχουσα επιχείρηση.

Μόνο τρία κράτη μέλη δεν έχουν προβλέψει επικουρικούς μηχανισμούς : η Ισπανία, η Γερμανία και η Αυστρία. Σε αυτές τις χώρες οι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα να συγκροτήσουν αντιπροσωπεία των εργαζομένων και είναι υπεύθυνοι οι ίδιοι εάν δεν δημιουργηθεί επιτροπή επιχείρησης. Εξάλλου το κατώτατο όριο για τη συγκρότηση αυτών των επιτροπών είναι χαμηλό (5 μισθωτοί στην Αυστρία και στη Γερμανία, 6 στην Ισπανία).

Τέλος, πρέπει να τονισθεί ότι όλα τα κράτη μέλη κατέβαλαν προσπάθειες για να εξασφαλισθεί η εκπροσώπηση των εργαζομένων και να θεσπιστεί σύστημα ορισμού μελών της ΕΔΟ εναρμονισμένο με τις εσωτερικές δομές εκπροσώπησης και το οποίο θα λαμβάνει υπόψη το ρόλο που ανατίθεται στις συνδικαλιστικές οργανώσεις σε κάθε χώρα.

3.4. Συμφωνίες - άρθρο 6

Τα περισσότερα κράτη μέλη τηρούν τις διατάξεις της οδηγίας σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της συμφωνίας που προκύπτει από τη διαπραγμάτευση μεταξύ της κεντρικής διεύθυνσης και της ΕΔΟ. Ωστόσο πολλά από αυτά έχουν προσθέσει στα εθνικά κείμενα μεταφοράς της οδηγίας ορισμένες διατάξεις που δεν προβλέπει η οδηγία :

- στην ισπανική, φινλανδική, γαλλική, ιρλανδική και ιταλική νομοθεσία προβλέπονται διατάξεις σχετικά με την επιλογή των εκπροσώπων των εργαζομένων για τις διαδικασίες διαπραγμάτευσης και για τη θέσπιση της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης.

- σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της συμφωνίας για τη θέσπιση της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, η ισπανική και ελληνική νομοθεσία απαιτούν να είναι τα ίδια μέρη που συνάπτουν τη σύμβαση. η ιταλική διασυνομοσπονδιακή συμφωνία απαιτεί να ορίζεται στη συμφωνία το περιεχόμενο της πληροφόρησης και της διαβούλευσης. ο ιρλανδικός νόμος απαιτεί να καθορίζει η συμφωνία αφενός, τον τρόπο της γνωστοποίησης στους μισθωτούς του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους των πληροφοριών που γνωστοποιήθηκαν στους εκπροσώπους των μισθωτών και αφετέρου, τον τρόπο καταγραφής της γνώμης των μισθωτών σχετικά με τις πληροφορίες που γνωστοποιούνται. Η πορτογαλική νομοθεσία προβλέπει ότι τα μέρη έχουν τη δυνατότητα να καθορίσουν το εφαρμοστέο δίκαιο όσον αφορά τη συμφωνία, καθώς και τα θέματα που πρέπει να θεωρούνται εμπιστευτικά.

- σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της συμφωνίας που θεσπίζει τις διαδικασίες πληροφόρησης και διαβούλευσης, οι νόμοι της Γαλλίας, της Ιρλανδίας και των Κάτω Χωρών απαιτούν να προβλέπει η συμφωνία τις εγκαταστάσεις στις οποίες εφαρμόζεται η διαδικασία, τον τρόπο πληροφόρησης και διαβούλευσης των εργαζομένων ή των εκπροσώπων τους σχετικά με τα διακρατικά θέματα που επηρεάζουν σημαντικά τα συμφέροντα των εργαζομένων, τα οικονομικά και υλικά μέσα που διατίθενται για την εκτέλεση της διαδικασίας, τη διάρκεια της συμφωνίας και τη διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσής της. Η αυστριακή νομοθεσία απαιτεί να ορίζονται μέσα στην ίδια τη συμφωνία οι επιπτώσεις της αλλαγής της επιχειρησιακής δομής για την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης.

Η πλειονότητα των κειμένων μεταφοράς επισημαίνει την αρχή της συλλογικής αυτονομίας. Τα άλλα κείμενα βασίζονται σιωπηρά σε αυτήν. Συνεπώς, σε όλες τις χώρες η συμφωνία ορίζει όλες τις προϋποθέσεις για τη θέσπιση και τη λειτουργία του διακρατικού οργάνου εκπροσώπησης που επελέγη.

Πολλά κείμενα καθορίζουν κατ' αρχήν την υποχρέωση διεξαγωγής διαπραγματεύσεων με πνεύμα καλής πίστης και σε κλίμα συνεργασίας [4]. Στην Ισπανία προβλέπεται συγκεκριμένα ότι οι διαπραγματεύσεις είναι δυνατό να διακοπούν όταν υπάρχει κακή πίστη από ένα μέρος, πράγμα που εξομοιώνεται με άρνηση διαπραγματεύσεων.

[4] Η Φινλανδία, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες και η Σουηδία παραλείπουν στα κείμενά τους για τη μεταφορά της οδηγίας τη διαπραγμάτευση σε κλίμα συνεργασίας. Ωστόσο σε ορισμένα κράτη, όπως οι Κάτω Χώρες, η αρχή της διαπραγμάτευσης σε πνεύμα καλής πίστης είναι μια γενική αρχή του αστικού δικαίου. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη τη νομική ισχύ των αιτιολογικών σκέψεων καθώς και τη σχετική εθνική νομολογία, η απουσία αυτής της έννοιας σε ορισμένα κείμενα μεταφοράς δεν περιορίζει τη νομική ισχύ της.

Το Βέλγιο έχει προβλέψει, εκτός από τα υποχρεωτικά στοιχεία που επιβάλλει η οδηγία, την επεξεργασία πρωτοκόλλου που ορίζει όλα τα συγκεκριμένα μέτρα λειτουργίας της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, τα οποία ρυθμίζονται λεπτομερώς στις άλλες χώρες από τον εσωτερικό κανονισμό της επιτροπής.

Σε ό,τι αφορά τη λειτουργίας της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης και τη διαδικασία πληροφόρησης και διαβούλευσης στο πλαίσιο των σχέσεων των εργαζομένων με την κεντρική διεύθυνση, δεν υπάρχει σύμφωνα με το δανικό, γαλλικό, φινλανδικό και το ολλανδικό κείμενο ρητή υποχρέωση διαπραγματεύσεων σε πνεύμα συνεργασίας με σεβασμό των αμοιβαίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεών τους.

Η πλειοψηφία των 2/3 για να αποφασιστεί να μην ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις ή για να ακυρωθούν οι υπό εξέλιξη διαπραγματεύσεις απαιτείται στις περισσότερες χώρες (A, D, F, I, E, P). Αυτό το σημείο δεν προσδιορίζεται ρητά στις διατάξεις μεταφοράς των άλλων κρατών μελών.

3.5. Επικουρικές υποχρεώσεις

1/4λα τα κράτη μέλη τηρούν τους όρους εφαρμογής των διατάξεων περί επικουρικών υποχρεώσεων (άρνηση έναρξης διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια 6 μηνών ή μη επίτευξη συμφωνίας ύστερα από 3 έτη), μερικές φορές με ορισμένες αλλαγές :

Η Φινλανδία, η Ιταλία και η Σουηδία προβλέπουν την εφαρμογή διατάξεων περί επικουρικών υποχρεώσεων όταν μια συμφωνία που υπήρχε πριν από την οδηγία και έληξε δεν ανανεώθηκε εντός 6 μηνών μετά την καταγγελία (FIN) ή τη λήξη της (S).

Η Ισπανία και η Σουηδία προβλέπουν την εφαρμογή των διατάξεων περί επικουρικών υποχρεώσεων όταν μια συμφωνία που συνάφθηκε μετά τη θέση σε ισχύ της οδηγίας δεν ανανεώθηκε εντός 6 μηνών μετά τη λήξη της ισχύος της.

3.5.1. Σύνθεση της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης

1/4λα τα κράτη μέλη θεσπίζουν ρυθμίσεις για τον ορισμό των μελών της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ίδιους με εκείνους που εφαρμόζονται για τη σύνθεση της ΕΔΟ.

Οι ρυθμίσεις για τη γεωγραφική κατανομή είναι επίσης ίδιοι με εκείνους της ΕΔΟ (1 μέλος ανά χώρα). Το ίδιο ισχύει για την αναλογική κατανομή των μελών βάσει με τον αριθμό των εργαζομένων.

Η δυνατότητα θέσπισης επιτροπής περιορισμένης σύνθεσης με τρία μέλη προβλέπεται σε όλα τα κράτη μέλη. Σε ορισμένα κράτη μέλη (B, E, IRL), υπάρχει η δυνατότητα να διευρύνεται αυτή η επιτροπή σε εξαιρετικές περιστάσεις.

Η πλειονότητα των κρατών μελών προβλέπει ρητά ελάχιστον αριθμό τριών και ανώτατο αριθμό 30 μελών για την επιτροπή (δεν διευκρινίζεται στο B, NL και P).

Η Αυστρία και η Δανία επιτρέπουν την παρουσία μόνιμων συνδικαλιστικών εκπροσώπων εάν είναι ήδη μέλη μιας εθνικής επιτροπής επιχείρησης.

3.5.2. Πληροφόρηση και διαβουλεύσεις

1/4λα τα κράτη μέλη προβλέπουν πληροφόρηση και διαβούλευση με τους εργαζόμενους κατά την έννοια της οδηγίας, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος γνωμοδότησης όταν το απαιτούν έκτακτες περιστάσεις στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Ισπανία, στην Ελλάδα, στην Αυστρία και στην Πορτογαλία. Στις Κάτω Χώρες υπάρχει η δυνατότητα διατύπωσης γνώμης εντός εύλογης προθεσμίας μετά τη συνεδρίαση.

Ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. η IRL) καθορίζουν ότι η πληροφόρηση και η διαβούλευση της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης πρέπει να γίνεται με καλή πίστη. Ακόμη και εάν τα κείμενα δεν περιλαμβάνουν ρητά την ανάγκη να υπάρχει αυτό το πνεύμα συνεργασίας, αυτό μπορεί να θεωρηθεί σιωπηρά ως υποχρέωση που προκύπτει είτε από το πνεύμα του κειμένου είτε από τις γενικές υπηρεσίες του δικαίου.

Η Αυστρία και η Γερμανία εξαιρούν εν μέρει από τη διαδικασία πληροφόρησης και διαβούλευσης της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης τις επιχειρήσεις με συγκεκριμένο ιδεολογικό προσανατολισμό. Η Σουηδία τις αποκλείει απλώς για ό,τι αφορά τους στόχους και τον προσανατολισμό των δραστηριοτήτων τους.

3.5.3. Αρμοδιότητα της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης

Οι προβλεπόμενες στην οδηγία αρμοδιότητες της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, τόσο όσον αφορά την ετήσια συνεδρίαση όσο και τις έκτακτες περιστάσεις, υιοθετήθηκαν με μεγάλη συνέπεια από όλα τα κράτη μέλη. Σε ό,τι αφορά τη διακρατική διάσταση των εξεταζόμενων θεμάτων, η διατύπωση των εθνικών διατάξεων είναι μερικές φορές διαφορετική από εκείνη της οδηγίας.

1/4σον αφορά την ετήσια συνεδρίαση, εκτός από την απαίτηση να υποβληθεί προηγουμένως ενημερωτική έκθεση, η γενική αρμοδιότητα περιέχεται σχεδόν κατά λέξη στα κείμενα όλων των κρατών μελών. Η Ιταλία προσθέτει την ισότητα των ευκαιριών και οι Κάτω Χώρες το περιβάλλον. 1/4πως και στην οδηγία, ο κατάλογος των θεμάτων δεν είναι εξαντλητικός.

Οι έκτακτες περιστάσεις, κατά την έννοια της οδηγίας (ή με παρεμφερείς όρους, όπως στην Ιταλία όπου αναφέρονται ως σημαντικές επιπτώσεις στα συμφέροντα των εργαζομένων), έχουν ως συνέπεια σε όλα τα κράτη μέλη τη διεξαγωγή έκτακτων συνεδριάσεων.

Τέλος, τονίζεται ότι προβλέπονται ρητά σε ορισμένες εθνικές διατάξεις (A, B, IRL, P) προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στην ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης να συνεδριάζει πριν από τη συνάντηση με την κεντρική διεύθυνση. Παρόλο που η οδηγία προβλέπει ρητά αυτές τις προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις, στα άλλα κράτη μέλη δεν υπάρχει καμία διάταξη σχετικά με αυτή τη δυνατότητα. Ωστόσο η έλλειψη διάταξης δεν σημαίνει ότι η κεντρική διεύθυνση μπορεί να αρνηθεί αυτές τις συνεδριάσεις ή οποιοδήποτε άλλο μέτρο το οποίο είναι αναγκαίο για την καλή λειτουργία της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης .

3.5.4. Χρονική οργάνωση της πληροφόρησης και της διαβούλευσης

Η διατύπωση που χρησιμοποιείται σε ό,τι αφορά την πρόβλεψη της στιγμής της διαβούλευσης σε περίπτωση έκτακτων περιστάσεων είναι διαφορετική σε μερικές χώρες, αλλά όλα τα κείμενα βασίζονται στην αρχή της εκτέλεσης των υποχρεώσεων «σε εύθετο χρόνο » την οποία καθορίζει το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων: η διαβούλευση πρέπει να πραγματοποιείται όσο το δυνατό νωρίτερα (IRL, FIN, NL, P) ή αρκετά έγκαιρα ώστε να είναι χρήσιμη (E).

Η έλλειψη ρητής διάταξης δεν σημαίνει ότι η κεντρική διεύθυνση δεν πρέπει να εκτελεί την υποχρέωσή της σχετικά με την πληροφόρηση και τη διαβούλευση σε "εύθετο χρόνο", εφόσον αυτό προκύπτει από την ερμηνεία που δίνει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην υποχρέωση να εξασφαλισθεί πρακτική αποτελεσματικότητα στις κοινοτικές διατάξεις. Οι εθνικοί δικαστές επιβάλλουν αυτή την ερμηνεία.

Πολλά κράτη μέλη (A, I, F, NL, P) προβλέπουν επίσης ότι εντός προθεσμίας 4 ετών από την εφαρμογή των διατάξεων περί επικουρικών υποχρεώσεων πρέπει να επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις. Στη Γερμανία και στην Αυστρία η ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης πρέπει να λάβει απόφαση για την επανάληψη των διαπραγματεύσεων βάσει του άρθρου 6 της οδηγίας.

3.5.5. Αλλαγή της δομής του ομίλου

Η προσαρμογή της σύνθεσης της επιτροπής προβλέπεται :

στη Δανία, στη Γερμανία και στην Πορτογαλία, ανάλογα με τον αριθμό των μισθωτών που εργάζονται στις διάφορες χώρες.

στη Γαλλία, κατά την ανανέωση της επιτροπής (κάθε δύο χρόνια).

στις Κάτω Χώρες, όταν αυτό αιτιολογείται από αλλαγές (ενσωμάτωση επιπλέον μελών).

3.5.6. Προεδρία της επιτροπής

Σε ορισμένα κράτη μέλη θεσπίστηκαν ειδικές διατάξεις για τον καθορισμό του τρόπου επιλογής του προέδρου της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης: είτε διορίζεται κατόπιν συμφωνίας μεταξύ της κεντρικής διεύθυνσης και της επιτροπής (EL, E, IRL), είτε προβλέπεται διαδοχική προεδρία διεύθυνσης και επιτροπής (NL), είτε πρέπει να προβλέπεται αυτό στο πρωτόκολλο εγκατάστασης (B), είτε εκλέγονται μέλη μεταξύ των μελών της επιτροπής (A, D), ή ανατίθεται η προεδρία στον διευθυντή της επιχείρησης που ασκεί τον έλεγχο (F).

3.6. Ισχύουσες συμφωνίες (άρθρο 13)

1/4λα τα κράτη μέλη συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του άρθρου 13 της οδηγίας για την επικύρωση αυτών των ισχυουσών συμφωνιών. Σε πολλές χώρες μεσολαβεί ένα διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας αναφοράς που προβλέπει η οδηγία (22/09/1996) και της ημερομηνίας θέσης σε ισχύ των κειμένων μεταφοράς που επικυρώνουν αυτές τις συμφωνίες (D, F). Στην Αυστρία ο νόμος έχει αναδρομική ισχύ που επικυρώνει τις συμφωνίες για την ημερομηνία που προβλέπει η οδηγία. Η Ιταλία και οι Κάτω Χώρες προβλέπουν την επικύρωση των συμφωνιών που έχουν υπογραφεί μετά τις 22 Σεπτεμβρίου 1996: στην Ιταλία επικυρώθηκαν οι συμφωνίες που έχουν υπογραφεί έως το Νοέμβριο του 1996 και στις Κάτω Χώρες εκείνες που έχουν υπογραφεί έως το Φεβρουάριο του 1997.

Ο πορτογαλικός νόμος αναγνωρίζει ρητά τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί σε τρίτη χώρα, εφόσον τηρούν τους όρους που καθορίζονται σε αυτήν και όταν εφαρμόζεται ο νόμος της αντίστοιχης χώρας.

Οι όροι που περιέχονται στο άρθρο είναι ρητοί στο Βέλγιο όπου προβλέπονται οι καταστάσεις στις οποίες επικυρώνονται οι συμφωνίες με την υπογραφή τους [5], στη Γερμανία και στις Κάτω Χώρες όπου απαιτείται κατάλληλη συμμετοχή των εργαζομένων, και στην Ισπανία όπου ασκείται έλεγχος της νομιμότητας των υπογραφόντων [6].

[5] Υπογραφή από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις που υπέγραψαν τη συλλογική σύμβαση και εκπροσωπούνται στον όμιλο, από την πλειοψηφία των εκπροσώπων του προσωπικού της αντίστοιχης χώρας, από την πλειοψηφία των μισθωτών, από ευρωπαϊκή οργάνωση που έχει λάβει εντολή από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις της επιχείρησης. Αυτές οι προϋποθέσεις επικύρωσης ανάλογα με τους υπογράφοντες ισχύουν επίσης στη Γερμανία, στη Γαλλία, και στην Ιταλία.

[6] Αυτός ο έλεγχος της νομιμότητας των υπογραφόντων προβλέπεται επίσης στη Φινλανδία και στις Κάτω Χώρες.

Εξάλλου ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν επιπλέον κριτήρια εκτός από εκείνα που προβλέπει το άρθρο 13 της οδηγίας, ως προϋπόθεση επικύρωσης αυτών των ισχυουσών συμφωνιών. Στην Ιρλανδία τη συμφωνία πρέπει να έχει αποδεχθεί η πλειοψηφία των εργαζομένων στους οποίους εφαρμόζεται. Στην Αυστρία η προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων εφαρμόζεται "ex lege" και στην περίπτωση των συμφωνιών βάσει του άρθρου 13, και το σύνολο των οργάνων εκπροσώπησης του προσωπικού πρέπει να πληροφορείται το κείμενο της συμφωνίας. Στη Δανία η συμφωνία πρέπει να αφορά την πληροφόρηση και τη διαβούλευση σχετικά με θέματα που αφορούν τις επιχειρήσεις ή τις εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε πολλά κράτη μέλη.

Ορισμένα κράτη μέλη (A, B, D, FIN) έδωσαν τη δυνατότητα να αναθεωρηθούν οι συμφωνίες εντός 6 μηνών από τις 22/09/1996, κατά τρόπον ώστε να συμμορφώνονται στις απαιτήσεις του άρθρου 13.

Στην Ελλάδα και στο Βέλγιο προστέθηκαν προϋποθέσεις σχετικά με τη γραπτή μορφή των συμφωνιών, η εκπλήρωση των οποίων είναι αναγκαία για την επικύρωσή τους.

Η δυνατότητα ανανέωσης αυτών των συμφωνιών προβλέπεται στην Ιρλανδία, στην Αυστρία, στη Γαλλία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ισπανία και στις Κάτω Χώρες. Υπάρχουν διάφορες διατάξεις ανάλογα με το εάν οι συμφωνίες έχουν συναφθεί για ορισμένη διάρκεια ή όχι.

Τέλος, ορισμένα κράτη μέλη προβλέπουν να ενσωματωθούν οι αλλαγές στη δομή του ομίλου στο σύστημα που θεσπίζουν οι ισχύουσες συμφωνίες (NL ύστερα από 5 χρόνια).

3.7. Οι εμπειρογνώμονες

Σε όλες τις χώρες προβλέπονται διατάξεις που επιτρέπουν στην ΕΔΟ και στην ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης να συμβουλεύονται εμπειρογνώμονες. Οι περισσότερες χώρες απαιτούν να επιβάλλεται να ζητείται η συμβουλή εμπειρογνωμόνων (EL, DK, FIN, S) και/ή να αναλαμβάνονται οι δαπάνες από την κεντρική διεύθυνση μόνο για έναν εμπειρογνώμονα (A, B, D, EL, F, IRL, NL, P). Στις Κάτω Χώρες διευκρινίζεται ότι πρόκειται για έναν εμπειρογνώμονα ανά θέμα της ημερήσιας διάταξης. Το δικαίωμα να ζητείται η συμβουλή περισσότερων εμπειρογνωμόνων ακόμη και αν η κεντρική διεύθυνση αναλαμβάνει το κόστος για ένα υπηρεσιακό ταξίδι, επιτρέπει στις ΕΔΟ και στην ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης να ζητήσουν τη βοήθεια συνδικαλιστικών εκπροσώπων που ανήκουν σε εθνικές ή ευρωπαϊκές ομοσπονδίες έχοντας παράλληλα τη δυνατότητα να ζητήσουν τη συμβουλή ενός "τεχνικού" εμπειρογνώμονα.

Στις συμφωνίες που συνάπτονται σύμφωνα με το άρθρο 6 είναι σαφές ότι η προσφυγή σε εμπειρογνώμονες καθώς και οι συγκεκριμένοι όροι ανάληψης των δαπανών πρέπει να διαπραγματεύονται.

3.8. Άλλες διατάξεις σχετικά με τη λειτουργία της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης

3.8.1. Υλικά και οικονομικά μέσα

1/4λες οι χώρες προβλέπουν ότι η κεντρική διεύθυνση είναι υποχρεωμένη να αναλαμβάνει τα έξοδα λειτουργίας του διακρατικού οργάνου εκπροσώπησης.

Σε ό,τι αφορά την ΕΔΟ, διευκρινίζεται γενικά ότι αυτή η ανάληψη δαπανών αφορά τα υλικά και οικονομικά μέσα που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των καθηκόντων του (DK, FIN, P, Α). Ακόμη και αν δεν διευκρινίζεται η σκοπιμότητα, είναι σαφές ότι ο καθορισμός των εξόδων που πρέπει να αναλάβει η γενική διεύθυνση γίνεται συγκεκριμένα, με βάση τις αντικειμενικές ανάγκες λειτουργίας.

Μερικές φορές αυτές οι δαπάνες καθορίζονται λεπτομερώς (I, IRL, P, Α): συνεδριάσεις, υλικό, ταξίδια, μεταφράσεις, διαμονή, εμπειρογνώμονες. Στη Σουηδία και στην Ισπανία αναφέρονται επίσης τα έξοδα για το διορισμό των μελών της ΕΔΟ.

Σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή επιτροπή επιχείρησης, η οποία θεσπίζεται βάσει των διατάξεων περί επικουρικών υποχρεώσεων, ισχύει πάλι η ίδια γενική αρχή: η κεντρική διεύθυνση πρέπει να αναλάβει τα αναγκαία έξοδα για τη λειτουργία της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης. Αυτά τα έξοδα προσδιορίζονται σχεδόν πάντα: ταξίδια, μεταφράσεις, έξοδα οργάνωσης, συνεδριάσεων, διαμονή, υλικό (χωρίς περισσότερα στοιχεία για τα έξοδα φαξ, τηλεφώνου, Η/Υ). στη Γερμανία υπάρχει υποχρέωση διάθεσης χώρων.

Σε όλες τις χώρες είναι δυνατό να προβλεφθούν διαφορές σχετικά με τον αναγκαστικό ή/και εύλογο χαρακτήρα των δαπανών της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, για τις οποίες αποφασίζουν οι εθνικοί δικαστές ανάλογα με την αντικειμενική χρησιμότητα αυτών των δαπανών λειτουργίας στο πλαίσιο μιας διακρατικής εκπροσώπησης.

3.8.2. Μέσα που παρέχονται στους εκπροσώπους

Σε όλες τις χώρες οι εκπρόσωποι έχουν το δικαίωμα σε άδεια μετ' αποδοχών κατά τη διάρκεια της απουσίας τους για την εκπλήρωση των καθηκόντων τους. Ωστόσο οι ώρες που χορηγούνται ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό: 20 ώρες το μήνα στη Γαλλία, 8 ώρες το τετράμηνο στην Ιταλία, 2 ώρες την εβδομάδα την Ελλάδα, 60 ώρες το χρόνο στην Ισπανία, δυνατότητα απουσίας στην Αυστρία όταν αυτό είναι αναγκαίο, δυνατότητα εύλογης απουσίας στην Ιρλανδία, γενικό δικαίωμα το οποίο δεν προσδιορίζεται στις Κάτω Χώρες, ή δικαίωμα το οποίο πρέπει να καθορισθεί με συμφωνία μεταξύ του εργοδότη και της οργάνωσης εκπροσώπησης των εργαζομένων στη Σουηδία.

3.9. Εμπιστευτικότητα

3.9.1. Γενική υποχρέωση εμπιστευτικότητας

Με εξαίρεση το Βέλγιο που προβλέπει την υποχρέωση εμπιστευτικότητας μόνο σε ένα συνοδευτικό κείμενο του νόμου για τη μεταφορά της οδηγίας, όλες οι χώρες επιβάλλουν στο κείμενο μεταφοράς στους εκπροσώπους της ΕΔΟ και της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης, καθώς και στους εμπειρογνώμονες, υποχρέωση εμπιστευτικότητας.

Η υποχρέωση είναι γενική και συνεχής, συνήθως χωρίς περιορισμό διάρκειας, μερικές φορές συνδέεται με μια προθεσμία (λήξη όλων των εντολών στην Ιρλανδία, 3 έτη στην Ιταλία). Η υποχρέωση εμπιστευτικότητας διέπει βεβαίως τις σχέσεις μεταξύ εκπροσώπων και εμπειρογνωμόνων με τρίτους, αλλά στη Σουηδία και στην Αυστρία προσδιορίζεται επίσης ότι η υποχρέωση δεν επιβάλλεται σε ό,τι αφορά τους εκπροσώπους μεταξύ τους, έτσι ώστε να αποφεύγονται οι διαφορές σχετικά με τη ροή της πληροφορίας εντός της ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης.

3.9.2. Δικαίωμα να τηρηθούν απόρρητες ορισμένες πληροφορίες

Το δικαίωμα της κεντρικής διεύθυνσης να τηρήσει απόρρητες ορισμένες πληροφορίες τις οποίες κρίνει εμπιστευτικές (άρθρο 8 παράγραφος 2 της οδηγίας) θεσπίστηκε στη Δανία, στη Σουηδία, στην Ιταλία, στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Ισπανία, στις Κάτω Χώρες και στην Πορτογαλία.

Η Γαλλία και η Αυστρία δεν χρησιμοποίησαν αυτή τη δυνατότητα, και η Γερμανία δεν τη χρησιμοποίησε για την ΕΔΟ.

Ο εμπιστευτικός χαρακτήρας της πληροφορίας πρέπει να είναι δυνατό να εκτιμηθεί βάσει αντικειμενικών κριτηρίων: εκτός από τις διαδικασίες του κοινού δικαίου, προβλέπονται μερικές φορές ειδικές διαδικασίες στην Ελλάδα, στο Βέλγιο και στην Πορτογαλία, και θεσπίστηκε η προσφυγή στη διαιτησία στη Φινλανδία.

3.9.3. Κυρώσεις που προβλέπονται για την παράβαση της υποχρέωσης εμπιστευτικότητας

1/4λες οι χώρες προβλέπουν κυρώσεις, αλλά η φύση τους διαφέρει ανάλογα με τη χώρα: αστικές κυρώσεις (F, P), συχνότερα ποινικές: Ιρλανδία ("offence"), Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία (για το κατασκευαστικό απόρρητο).

Δεν υπάρχουν ειδικές κυρώσεις στην Ισπανία και στην Ελλάδα. Στη Δανία οι κυρώσεις δεν ρυθμίζονται στο νόμο μεταφοράς της οδηγίας αλλά σε άλλο κείμενο.

Πολλές χώρες έχουν ειδικές διαδικασίες (συχνά έκτακτης ανάγκης) για τις διαφορές σχετικά με την παράβαση του κατασκευαστικού απόρρητου (κυρίως στη Γαλλία, στη Γερμανία και στο Βέλγιο).

3.10. Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων

Σε όλες τις χώρες προστατεύεται η άσκηση των καθηκόντων εκπροσώπησης των εργαζομένων.

Η αρχή της ίσης μεταχείρισης υπενθυμίζεται ρητά σε ορισμένες χώρες (D, EL, IRL) ως βασική εγγύηση για την άσκηση των καθηκόντων.

Αυτή η προστασία οργανώνεται σε κάθε χώρα με βάση τους δικούς της κανόνες εκπροσώπησης των εργαζομένων. Σε ορισμένες χώρες αυτή η προστασία προκύπτει από τη συλλογική σύμβαση (DK), αλλά συχνότερα το κείμενο μεταφοράς της οδηγίας παραπέμπει στον γενικό κανονισμό της υπηρεσιακής κατάστασης των εκπροσώπων της χώρας, των shop stewards ή των συνδικαλιστικών εκπροσώπων (B, E, F, I, NL, S, A, P).

Για την απόλυση αυτών των εκπροσώπων απαιτείται είτε σοβαρός λόγος, ανεξάρτητος από τη δραστηριότητα, είτε σοβαρό λάθος (FIN, F). Οι λόγοι τους οποίους δεν είναι δυνατό να προβάλει ο εργοδότης προσδιορίζονται στη Φινλανδία (ασθένεια, απεργία, θρησκευτικές πεποιθήσεις).

Στη Γαλλία, στη Γερμανία και στη Φινλανδία υπάρχουν ειδικές διαδικασίες προηγούμενης έγκρισης για την απόλυση.

3.11. Κυρώσεις

1/4λες οι χώρες έχουν προβλέψει σύστημα επιβολής κυρώσεων το οποίο εφαρμόζεται σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων που θεσπίζει η οδηγία τόσο σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις για τη θέσπιση οργάνου διαπραγμάτευσης (ΕΔΟ) όσο και την τήρηση των υποχρεώσεων σχετικά με τη λειτουργία του οργάνου διακρατικής εκπροσώπησης.

Υπάρχουν διάφορα συστήματα: οι κυρώσεις προκύπτουν είτε από τις ρυθμίσεις σχετικά με την παράβαση των συλλογικών συμβάσεων (DK, S), είτε από τους γενικούς μηχανισμούς του εργατικού δικαίου.

Ορισμένες χώρες προβλέπουν κυρώσεις υπό μορφή διαφόρων ειδών προστίμων: DK ("compensatory fine"), FIN ("conditionnal fine"), ή γενικότερα ποινικές κυρώσεις που επιτρέπουν ενδεχομένως στο δικαστή να επιβάλλει διάφορες ποινές : IRL ("offence"), EL, E (διοικητική παράβαση-infraction administrative), B (διοικητικό πρόστιμο-amendes administratives), A και D (infraction administrative), F (dιlit d'entrave-αδικήματα παρεμπόδισης), P (οιονεί αδικήματα).

Δεν υπάρχουν σε όλες τις χώρες διευκρινίσεις σχετικά με την εφαρμογή αυτών των κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων όταν προκύπτουν αυτές από ισχύουσα συμφωνία, πράγμα που σημαίνει ότι οι κυρώσεις ισχύουν και σε αυτή την περίπτωση, εκτός από τη Δανία και τη Σουηδία όπου οι ισχύουσες συμφωνίες δεν καλύπτονται από το σύστημα κυρώσεων.

Σχεδόν πάντοτε οι κυρώσεις αυτές αποφασίζονται από τακτικά δικαστήρια. Στην Ελλάδα πρόκειται για νομαρχιακά δικαστήρια. Εξάλλου, στην Ελλάδα επίσης, τα πρόστιμα καταβάλλονται σε ένα εργατικό ταμείο αρωγής.

3.12. Ένδικα μέσα

Τα αρμόδια δικαστήρια είναι σε όλες τις χώρες εκείνα που ρυθμίζουν τις διαφορές που αφορούν την εκπροσώπηση των εργαζομένων.

Συνήθως είναι (A, B, D, E, EL, F, I, S, NL και P) εργατικά δικαστήρια (για ατομικές διαφορές) και/ή τα τακτικά δικαστήρια (DK, FIN, F - για συλλογικές διαφορές), ή ακόμη δικαστήρια που εκδικάζουν υποθέσεις σχετικά με το δίκαιο των εταιρειών (NL).

Στην Ιρλανδία η επιλογή της διαιτησίας και πρέπει να τονισθεί λαμβάνοντας υπόψη τη διακρατική φύση των διαφορών (δυνατότητα εφέσεων μόνον εφόσον τίθενται νομικά ζητήματα).

Τέλος, διαπιστώνονται ορισμένες ιδιαιτερότητες: στη Φινλανδία έχει ανατεθεί στο Υπουργείο Εργασίας καθήκον επίβλεψης, στην Ιταλία η διασυνομοσπονδιακή συμφωνία προτείνει τη δημιουργία ειδικής επιτροπής για τη ρύθμιση των ζητημάτων που αφορούν αποκλειστικά το διακρατικό όργανο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Εθνικές διατάξεις για τη μεταφορά της οδηγίας 94/45/EK σχετικά με τις ευρωπαϊκές επιτροπές επιχείρησης

- Οδηγία 94/45/EK του Συμβουλίου της 22ας Σεπτεμβρίου 1994 για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ή μιας διαδικασίας σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας με σκοπό να ενημερώνονται οι εργαζόμενοι και να ζητείται η γνώμη τους - Δημοσίευση : Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 254/64 της 30.9.1994

- Οδηγία 97/74/EK του Συμβουλίου της 15 Δεκεμβρίου 1997 για την επέκταση στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας της οδηγίας 94/45/EK για τη θέσπιση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής επιχείρησης ή μιας διαδικασίας σε επιχειρήσεις και ομίλους επιχειρήσεων κοινοτικής κλίμακας με σκοπό να ενημερώνονται οι εργαζόμενοι και να ζητείται η γνώμη τους - Δημοσίευση : Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 10/23 της 16.01.1998

Βέλγιο

- Arrκtι royal du 22.03.1996 rendant obligatoire la convention collective de travail n° 62, conclue le 6 fιvrier 1996 au sein du Conseil national du Travail, concernant l'institution d'un comitι d'entreprise europιen ou d'une procιdure dans les entreprises de dimension communautaire et les groupes d'entreprises de dimension communautaire en vue d'informer et de consulter les travailleurs. Δημοσίευση : Moniteur Belge du 11.04.1996, p. 8465.

- Arrκtι royal du 27.11.1998 rendant obligatoire la convention collective de travail n° 62bis du 6 octobre 1998 modifiant la convention collective de travail n° 62 du 6 fιvrier 1996, conclue au sein du Conseil national du Travail, concernant l'institution d'un comitι d'entreprise europιen ou d'une procιdure dans les entreprises de dimension communautaire et les groupes d'entreprises de dimension communautaire en vue d'informer et de consulter les travailleurs. Δημοσίευση : Moniteur Belge du 16.12.1998, p. 935.

- Arrκtι royal portant exιcution de l'article 8 de la loi du 23 avril 1998 portant des mesures d'accompagnement en ce qui concerne l'institution d'un comitι d'entreprise europιen ou d'une procιdure dans les entreprises de dimension communautaire et les groupes d'entreprises de dimension communautaire en vue d'informer et de consulter les travailleurs. Δημοσίευση: Moniteur Belge du 17.10.1998, 1252.

- Loi du 23 avril 1998 portant des mesures d'accompagnement en ce qui concerne l'institution d'un comitι d'entreprise europιen ou d'une procιdure dans les entreprises de dimension communautaire et les groupes d'entreprises de dimension communautaire en vue d'informer et de consulter les travailleurs - Δημοσίευση: Moniteur Belge du 21.05.1998, p. 2192.

- Loi du 23 avril 1998 portant des dispositions diverses en ce qui concerne l'institution d'un comitι d'entreprise europιen ou d'une procιdure dans les entreprises de dimension communautaire et les groupes d'entreprises de dimension communautaire en vue d'informer et de consulter les travailleurs - Δημοσίευση: Moniteur Belge du 21.05.1998, p. 2192.

Δανία

Lov N. 371 af 22.05.1996 om europζiske samarbejdsudvalg - Δημοσίευση : Ministerialtidende , j.nr.1996-534-8

Γερμανία

Gesetz όber Europδische Betriebsrδte (EBRG) vom 28.10.1996 - Δημοσίευση : Bundesgesetzblatt Teil I vom 31.10.1996, S.1548

Ελλάδα

Προεδρικό διάταγμα αρ. 40/97 της 18.3.1997 - Δημοσίευση : ΦΕΚ A αρ. 39 της 20.3.1997, σελ. 599

Ισπανία

Ley 10/1997, de 24 de abril, sobre derechos de informaciσn y consulta de los trabajadores en las empresas y grupos de empresas de dimensiσn comunitaria N 10/97; 24.4.1997 - Δημοσίευση : Boletνn oficial del Estado N 99; 25.4.1997 ; p 13258

Γαλλία

Loi N.96-985 du 12.11.1996 relative ΰ l'information et ΰ la consultation des salariιs dans les entreprises et les groupes d'entreprises de dimension communautaire, ainsi qu'au dιveloppement de la nιgociation collective - Δημοσίευση : Journal Officiel de la Rιpublique Franηaise; 13.11.1996 ; p 16527

Intιgration au Code du Travail sous les articles L 439-1 modifiι, L 439-6 ΰ L 439-24, L 483-1-2

Iρλανδία

Transnational Information and Consultation of Employees Act of 1996; Transnational Information and Consultation of Employees Act of 1996 (Commencement) Order of 1996; 3.7.1996 - Δημοσίευση: Statutory Instruments n°20 of 1996; Statutory Instruments n°276 of 1996

Ιταλία

Accordo Interconfederale per il Recepimento della direttiva 94/45 CE del 22.9.1994; 06.11.1996

Κάτω Χώρες

Wet van 23.1.1997 op de Europese ondernemingsraden tot uitvoering van richtlijn nr. 94/45/EG - Δημοσίευση : Staatsblad 1997/32 pp1-15; 4.2.1997

Πορτογαλία

Lei n° 40/99 de 9 de Junho que assegura a informaηγo e consulta dos trabalhadores em empresas ou grupos de empresas transnacionais e regula a instituiηγo de conselhos de empresa europeus ou de procedimentos simplificados de informaηγo e consulta em empresas e grupos de empresas de dimensγo comunitαria. DR n° 133 de 9 de Junho de 1999, p. 3237 e ss. Entrιe en vigueur : 9 de Julho de 1999.

Αυστρία

Bundesgesetz vom 17. Oktober 1996, mit dem das Arbeitsverfassungsgesetz, das Arbeits- und Sozialgerichtsgesetzes und das Bundesgesetz όber die Post-Betriebsverfassung geδndert werden - Δημοσίευση : Bundesgesetzblatt fόr die Republik Φsterreich Nr. 601/96, 31.10.1996

Φινλανδία

Laki yhteistoiminnasta yrityksissδ annetun lain muuttamisesta 614/96; 9.8.1996

Σουηδία

Lag (1996:359) om europeiska fφretagsrεd ; utfδrdad den 9 maj 1996

Λουξεμβούργο

Η μεταφορά στην εθνική νομοθεσία έχει καθυστερήσει.