[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 20.7.2010

COM(2010) 400 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Βουλγαρίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

{SEC(2010) 948}

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την πρόοδο της Βουλγαρίας στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου

1. Εισαγωγη

Σκοπός του μηχανισμού συνεργασίας και ελέγχου (ΜΣΕ)[1], ο οποίος δημιουργήθηκε κατά την προσχώρηση της Βουλγαρίας στην ΕΕ, είναι η συμβολή στη θέσπιση ενός αμερόληπτου και αποτελεσματικού δικαστικού και διοικητικού συστήματος κατάλληλα εξοπλισμένου ώστε να είναι σε θέση, μεταξύ άλλων, να καταπολεμά τη διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα. Προς τον σκοπό αυτό, πρέπει να πραγματοποιηθούν θεμελιώδεις αλλαγές, για τις οποίες απαιτείται χρόνος καθώς και ευρεία πολιτική υποστήριξη από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, αλλά και από την ευρύτερη κοινωνία. Συγχρόνως, οι αλλαγές αυτές αποτελούν απαραίτητη επένδυση για το μέλλον της Βουλγαρίας – ένα αποτελεσματικό διοικητικό και δικαστικό σύστημα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εξασφάλιση υγιών δημόσιων οικονομικών και μιας εύρωστης κοινωνικο-οικονομικής ανάπτυξης. Είναι επίσης αναγκαίες προκειμένου να μπορέσει η Βουλγαρία να διαδραματίσει πλήρως τον ρόλο της ως μέλους της ΕΕ σε τομείς όπως η δικαιοσύνη και οι εσωτερικές υποθέσεις.

Η παρούσα ετήσια έκθεση είναι η τέταρτη κατά σειρά αφότου θεσπίστηκε ο ΜΣΕ[2]. Παρουσιάζει τις εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο της διαδικασίας μεταρρυθμίσεων και προβαίνει σε συστάσεις σχετικά με το τι πρέπει να γίνει στο εξής προκειμένου να συνεχιστούν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ΜΣΕ είναι χρήσιμος:

- για τη Βουλγαρία, καθώς παρέχει αντικειμενικές αξιολογήσεις και συστάσεις σχετικά με τους τομείς στους οποίους πρέπει να αναληφθεί δράση·

- για τα υπόλοιπα κράτη μέλη, καθώς τους επιτρέπει να παρακολουθούν την πρόοδο που πραγματοποιεί η Βουλγαρία και να της παρέχουν την κατάλληλη υποστήριξη.

Στην εφετινή έκθεση, η Επιτροπή τονίζει τη σημαντική δυναμική που επικρατεί όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στη Βουλγαρία αφότου εκδόθηκε η τελευταία ετήσια έκθεση της Επιτροπής, τον Ιούλιο του 2009 . Η νέα στρατηγική για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος αποδεικνύει την ύπαρξη ισχυρής πολιτικής βούλησης στη Βουλγαρία για την πραγματοποίηση μιας βαθιάς και μακροπρόθεσμης τομής στη δικαιοσύνη. Η έκθεση συνιστά επίσης στη Βουλγαρία να βελτιώσει τις δικαστικές πρακτικές της, ώστε να επιτρέψει στο δικαστικό σώμα να δρα περισσότερο προδραστικά και να επιδεικνύει ένα ισχυρότερο αίσθημα ευθύνης.

2. Η κατασταση οσον αφορα τη διαδικασιασ μεταρρυθμισεων στη Βουλγαρια

Επιτεύγματα

Από τον Ιούλιο του 2009, η Βουλγαρία πραγματοποίησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις στις ποινικές της διαδικασίες. Βρίσκονται υπό συζήτηση νομοσχέδια για την ενίσχυση της κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων και για την προστασία από την σύγκρουση συμφερόντων. Ενισχύθηκε η διάρθρωση των εισαγγελικών αρχών ώστε να μπορούν να αντιμετωπίζουν την απάτη και το οργανωμένο έγκλημα, το οποίο για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται ενεργώς αφότου θεσπίστηκε ο ΜΣΕ. Τον Ιούνιο, η Κυβέρνηση ενέκρινε μια φιλόδοξη στρατηγική ευρείας εμβέλειας η οποία περιλαμβάνει σχέδιο για μια συνολική, μακροπρόθεσμη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης. Βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση με την Κυβέρνηση οι πλέον επείγουσες μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, της υποχρέωσης λογοδοσίας και της συνεκτικότητας της δικαστικής διαδικασίας μέσω τροπολογιών στον νόμο περί δικαστικού συστήματος.

Η έντονη μεταρρυθμιστική προσπάθεια της Κυβέρνησης σημειώνει μερικά αποτελέσματα στο δικαστικό σύστημα. Στις καταγγελίες που υποβλήθηκαν εφέτος τον Απρίλιο για διαφθορά στο δικαστικό σώμα υπάρχει αυστηρότερη πειθαρχική και ποινική ανταπόκριση από ό,τι στο παρελθόν. Αυξήθηκε ο αριθμός των κατηγοριών που απαγγέλθηκαν κατά του οργανωμένου εγκλήματος, ενώ τον Απρίλιο και τον Ιούνιο εκδόθηκαν (αλλά δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί) αρκετές καταδικαστικές αποφάσεις σε υπόθεση απάτης ευρείας κλίμακας που αφορά κονδύλια της ΕΕ.

Συγχρόνως, από την ανάλυση της Επιτροπής προκύπτει ότι εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικές ανεπάρκειες στη δικαστική πρακτική, τόσο σε επίπεδο εισαγγελιών όσο και σε επίπεδο δικαστηρίων. Η δικαστική διαδικασία στη Βουλγαρία στερείται πνεύματος πρωτοβουλίας και επαγγελματικών ικανοτήτων. Σε περίπλοκες έρευνες παρατηρείται απουσία κατεύθυνσης και σκοπού, οι διαδικασίες χαρακτηρίζονται από τυπολατρία, είναι χρονοβόρες και συχνά αποτυγχάνουν στο δικαστήριο.

Από την ανάλυση της Επιτροπής προκύπτει επίσης ότι παραμένουν ανεπάρκειες σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς και την προστασία από τη σύγκρουση συμφερόντων. Δεν έχει ακόμα αρχίσει η αποτελεσματική θέση σε εφαρμογή της νέας εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της απάτης, που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2009. Η εφαρμογή του νόμου περί σύγκρουσης συμφερόντων δεν είναι αρκετά αποτελεσματική. Οι ανεπάρκειες στην εφαρμογή των διαδικασιών στις δημόσιες συμβάσεις αποτελούν συχνό φαινόμενο. Για την ενίσχυση της πρόληψης της διαφθοράς και της σύγκρουσης συμφερόντων, η Βουλγαρία οφείλει να συνεχίσει την εφαρμογή των σχεδίων της για τη δημιουργία μιας ειδικής και ανεξάρτητης επιτροπής για την προστασία από τη σύγκρουση συμφερόντων, να επιταχύνει την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για την εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και να ενισχύσει τη νομοθεσία της περί κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων.

Η μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης

Μέσω τροποποιήσεων του κώδικα ποινικής δικονομίας, οι οποίες εγκρίθηκαν στα τέλη Μαΐου, η Βουλγαρία θέτει σε εφαρμογή συστάσεις που έχουν διατυπώσει εδώ και χρόνια εμπειρογνώμονες και το δικαστικό σώμα για τη μείωση σημαντικών διαδικαστικών περιορισμών προκειμένου να βελτιωθούν οι δικαστικές διαδικασίες. Με ορισμένες εξαιρέσεις, ο τροποποιημένος κώδικας ποινικής δικονομίας επιτρέπει πλέον στους αστυνομικούς να καταθέτουν ως μάρτυρες στα δικαστήρια και προβλέπει την προστασία της ταυτότητας των μαρτύρων. Εφεδρικοί συνήγοροι υπεράσπισης μπορεί πλέον να ορίζονται με απόφαση του δικαστηρίου, ώστε να προλαμβάνονται απόπειρες των εναγομένων να καθυστερήσουν την ακροαματική διαδικασία για αβάσιμους λόγους. Βελτιώθηκαν οι διαδικαστικοί κανόνες για τη χρήση από το δικαστήριο καταθέσεων μαρτύρων οι οποίες λήφθηκαν κατά την ανακριτική διαδικασία, και μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά στοιχεία πληροφορίες που παρέχει η OLAF. Οι τροποποιήσεις που θέσπισε η Βουλγαρία αντιμετωπίζουν ορισμένα από τα συχνότερα διαδικαστικά εμπόδια που εμφανίζονται στη χώρα αυτή και μπορούν, επομένως, να θεωρηθούν σημαντικό βήμα προόδου.

Ωστόσο, για να επιτύχει τα αναμενόμενα οφέλη από την αύξηση της ευελιξίας στις ποινικές διαδικασίες όσον αφορά την αύξηση του αριθμού των κατηγοριών που απαγγέλλονται, την επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών και την επιβολή αποτρεπτικών ποινών, η Βουλγαρία πρέπει να επενδύσει στη βελτίωση των δικαστικών πρακτικών.

Μολονότι η νομοθεσία απαιτεί από τους δικαστές να αναλαμβάνουν δράση για την προάσπιση της δικαιοσύνης ευθύς μόλις υποπέσει στην προσοχή τους κάποια ένδειξη για διάπραξη εγκληματικής ενέργειας, το καθήκον αυτό σπανίως επιτελείται ουσιαστικά. Στην πράξη, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εισαγγελικές αρχές δείχνουν απροθυμία να κινούν έρευνες βάσει σαφών ενδείξεων και επικεντρώνονται σε περίπλοκες και χρονοβόρες έρευνες. Για παράδειγμα, σπανίως εφαρμόζεται η αιφνιδιαστική εκτέλεση ενταλμάτων έρευνας, η οποία αποτελεί συνήθη εισαγγελική πρακτική σε περίπτωση ενδείξεων σοβαρής απάτης. Αυτή η έλλειψη πρωτοβουλίας των εισαγγελικών αρχών προστίθεται σε μια πρακτική στα δικαστήρια, στο πλαίσιο της οποίας, εφόσον τα αποδεικτικά στοιχεία κριθούν αποδεκτά, συχνά φαίνεται να δίνεται περισσότερη έμφαση στην τήρηση των τυπικών και ακόμα περιοριστικών κριτηρίων από ό,τι στην ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων.

Εξακολουθούν να παρατηρούνται ανεπάρκειες όσον αφορά την υποχρέωση λογοδοσίας στη δικαιοσύνη. Από τον Ιούλιο του 2009, η βουλγαρική δικαιοσύνη αντιμετώπισε μια σειρά κατηγοριών για διαφθορά, αθέμιτη άσκηση επιρροής έναντι ανταλλάγματος και κακοδιαχείριση, οι οποίες έπληξαν τη δημόσια εικόνα της. Στην ενδιάμεση έκθεση του Μαρτίου 2010, η Επιτροπή υπογράμμισε την ανάγκη πλήρους πειθαρχικής και ποινικής εξέτασης των εν λόγω κατηγοριών. Όσον αφορά τις κατηγορίες για διαφθορά σε σχέση με τον διορισμό υψηλόβαθμων δικαστικών κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2009, τρεις δικαστές παύθηκαν και επιβλήθηκαν 15 άλλες πειθαρχικές κυρώσεις. Δύο μέλη του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου (ΑΔΣ) παραιτήθηκαν, αν και διατήρησαν το δικαστικό τους αξίωμα. Εκκρεμούν ακόμα πειθαρχικές διαδικασίες που κινήθηκαν κατά ενός από αυτούς. Μετά από την πλέον πρόσφατη υπόθεση, του Απριλίου 2010, η οποία αφορούσε τη μεταβίβαση ακινήτων μεγάλης αξίας σε τιμή κατώτερη της αγοραίας σε συγγενείς υψηλόβαθμων δικαστικών, το ΑΔΣ και οι εισαγγελικές αρχές κίνησαν πειθαρχικές και ποινικές έρευνες καθ' όλων των εμπλεκομένων δικαστικών. Οι έρευνες αυτές δεν έχουν ακόμη καταλήξει. Για την προστασία της καλής φήμης του δικαστικού σώματος, η Βουλγαρία οφείλει να ενισχύσει περαιτέρω την υποχρέωση λογοδοσίας στη δικαιοσύνη μέσω της αυστηρής εφαρμογής κάθε νόμιμου και πειθαρχικού μέσου για την πάταξη της διαφθοράς.

Για τη βελτίωση της δικαστικής πρακτικής απαιτούνται ευρείες μεταρρυθμίσεις. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές καλύπτουν τη βελτίωση των διδακτικών προγραμμάτων των νομικών σπουδών και της κατάρτισης, το σύστημα αξιολόγησης, προκειμένου να δημιουργηθούν κίνητρα σταδιοδρομίας για τους προδραστικούς υπαλλήλους, καθώς και βελτιώσεις στις διαδικασίες επιλογής και διορισμών. Η νέα στρατηγική της Βουλγαρίας για τη μεταρρύθμιση στη δικαιοσύνη επικεντρώνεται στην ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων στον τομέα αυτόν και αντιμετωπίζει πολλές από αυτές τις αδυναμίες. Τροπολογίες στον νόμο περί του δικαστικού συστήματος, με τις οποίες εισάγονται ορισμένες σημαντικές βελτιώσεις στον τομέα αυτόν, βρίσκονται στο στάδιο των διαβουλεύσεων με την Κυβέρνηση.

Με τις τροπολογίες στον νόμο περί του δικαστικού συστήματος αναμένεται ότι θα ενισχυθούν σημαντικά ο ρόλος και οι αρμοδιότητες του ΑΔΣ. Εάν εγκριθούν οι τροπολογίες αυτές, ο νόμος θα απαιτεί από το ΑΔΣ να καταρτίζει ετήσια ανάλυση του φόρτου εργασίας και θα το εξουσιοδοτεί να προβαίνει σε αναδιάταξη του προσωπικού και να θέτει σε λειτουργία ή να καταργεί δικαστήρια αναλόγως των δεδομένων που συλλέγονται για τον φόρτο εργασίας. Με τις τροπολογίες αυτές θα αυξηθεί επίσης η διαφάνεια των αποφάσεων περί των διορισμών και θα καταστεί αυστηρότερη η υποχρέωση λογοδοσίας μέσω, αφενός, της θέσπισης ανοικτής ψηφοφορίας και λεπτομερούς αιτιολόγησης των αποφάσεων και, αφετέρου, της συγκέντρωσης όλων των πειθαρχικών εξουσιών στο ΑΔΣ. Επιπλέον, θα απαγορεύεται πλέον ρητώς στα μέλη του ΑΔΣ να ψηφίζουν σε περιπτώσεις κατά τις οποίες ενδέχεται να υπάρξει σύγκρουση συμφερόντων.

Από τον Ιούλιο του 2009, η Επιθεώρηση του ΑΔΣ συνέχισε να εντοπίζει αδυναμίες στη δικαστική διαδικασία. Οι αδυναμίες αυτές τίθενται υπόψη των προέδρων των δικαστηρίων με τη μορφή συστάσεων και η αντιμετώπισή τους παρακολουθείται κατά τις επόμενες επιθεωρήσεις. Εκτός από την περιφέρεια του Εφετείου της Σόφιας, οι τακτικοί έλεγχοι που διενεργεί η Επιθεώρηση του ΑΔΣ καλύπτουν πλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, ολόκληρο το βουλγαρικό δικαστικό σύστημα. Σε συνδυασμό με την παρακολούθηση υποθέσεων υψηλού επιπέδου που έχει αναλάβει το ίδιο, το ΑΔΣ διαθέτει πλέον μια καλή βάση για τη συλλογή πληροφοριών όσον αφορά τις αδυναμίες διαρθρωτικής, πειθαρχικής και πρακτικής φύσης. Το ΑΔΣ θα πρέπει να αξιοποιήσει τον ισχυρότερο ρόλο που του ανατίθεται με την έγκριση των προσεχών τροπολογιών στον νόμο περί του δικαστικού συστήματος, ώστε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, τη συνέπεια της δικαστικής πρακτικής και την υποχρέωση λογοδοσίας του δικαστικού σώματος. Στην επόμενη έκθεση της, η Επιτροπή θα παρακολουθήσει την πρόοδο που θα πραγματοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.

Η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος

Κατόπιν συστάσεως της Επιτροπής, η Βουλγαρία δημιούργησε μόνιμες μικτές ομάδες για υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος υπό την ηγεσία της εισαγγελίας. Οι ομάδες αυτές απαρτίζονται από αξιωματικούς της αστυνομίας, ανακριτές και μέλη του προσωπικού της κρατικής υπηρεσίας εθνικής ασφάλειας (SANS). Επί του παρόντος, οι ομάδες αυτές έχουν αναλάβει μικρό αριθμό ιδιαίτερα προβεβλημένων υποθέσεων, οι οποίες τους έχουν ανατεθεί σε συμφωνία με τον Γενικό Εισαγγελέα, το Υπουργείο Εσωτερικών και τον διευθυντή της SANS. Πρέπει να εξεταστεί τόσο η επέκταση αυτής της ελπιδοφόρας οργανωτικής δομής ώστε να καλύπτει όλες τις υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος, όσο και η δυνατότητα να συμμετέχουν σε αυτή, ήδη κατά τις πρώτες φάσεις των ερευνών, μέλη της επιτροπής για τη δέσμευση και κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων που αποτελούν προϊόντα εγκλήματος (CEPACA).

Η Βουλγαρία ενέτεινε επίσης τις προσπάθειές της με τη διενέργεια μιας σειράς αστυνομικών εφόδων κατά συμμοριών του οργανωμένου εγκλήματος, αν και από τις πληροφορίες που υπέβαλε δεν φαίνεται να δόθηκε ιδιαίτερα σημαντική δικαστική συνέχεια στις εφόδους αυτές.

Από τον Ιούλιο του 2009, η Βουλγαρία έχει να επιδείξει αυξημένο αριθμό απαγγελιών καταγγελιών σε υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος. Ωστόσο, σε επίπεδο δικαστηρίων, είναι περιορισμένες οι εξελίξεις σε σημαντικές υποθέσεις. Έως σήμερα, η συντριπτική πλειονότητα των καταδικαστικών αποφάσεων εκδίδεται με δικαστική διαπραγμάτευση και ταχεία διαδικασία, συχνά κάτω του ελαχίστου της ποινής που προβλέπει η νομοθεσία, κατόπιν ομολογίας του εναγομένου. Η βουλγαρική δικαιοσύνη πρέπει να αποδείξει ότι είναι επίσης ικανή να επιβάλλει αποτρεπτικές κυρώσεις σε υποθέσεις σοβαρών εγκλημάτων.

Παρόλο που τα δεδομένα για το 2009 εξακολουθούν να παρουσιάζουν θετικό απολογισμό όσον αφορά τη δέσμευση και τη δήμευση προϊόντων εγκλήματος από την CEPACA, ο αριθμός επιβεβαιωμένων δικαστικών αποφάσεων δήμευσης παραμένει ιδιαίτερα χαμηλός. Δύο τελεσίδικες αποφάσεις εκδόθηκαν μετά τον Μάιο του 2009, δύο υποθέσεις απορρίφθηκαν, ενώ 206 αγωγές παραμένουν εκκρεμείς ενώπιον δικαστηρίων. Δεδομένου ότι η δέσμευση και η δήμευση θεωρούμενων προϊόντων εγκλήματος συνιστούν αποτελεσματική κύρωση και έχουν έντονα αποτρεπτικό αποτέλεσμα στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, η Βουλγαρία θα πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω αυτό το αποτελεσματικό μέσο.

Η καταπολέμηση της διαφθοράς

Η Βουλγαρία ενέτεινε τις προσπάθειές της για την καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Από τον Ιούλιο του 2009, απαγγέλθηκαν κατηγορίες κατά δύο μελών του κοινοβουλίου, τριών πρώην υπουργών, τριών πρώην υφυπουργών, καθώς επίσης, για πρώτη φορά, κατά υπουργού εν ενεργεία. Επιπλέον, κατηγορίες για διαφθορά υψηλού επιπέδου απαγγέλθηκαν επίσης κατά αρκετών υψηλόβαθμων αξιωματούχων και δημάρχων. Η Βουλγαρία ενίσχυσε το δυναμικό της μικτής ομάδας που είναι αρμόδια για τις απάτες κατά της ΕΕ. Επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης σε υψηλόβαθμο αξιωματούχο για απάτη με κονδύλια της ΕΕ. Εκδόθηκαν επίσης καταδικαστικές αποφάσεις σε δύο ιδιαίτερα προβεβλημένες υποθέσεις απάτης με κονδύλια της ΕΕ και νομιμοποίησης παρανόμων εσόδων. Εκδόθηκαν αυστηρές ποινές φυλάκισης 10 και 12 ετών κατά του κύριου εναγομένου, αλλά το δικαστήριο δεν εξέδωσε εντάλματα κράτησης.

Η ανάλυση της Επιτροπής σχετικά με τις δικαστικές πρακτικές στον τομέα αυτό καταδεικνύει μια σειρά αδυναμιών οι οποίες πρέπει να διορθωθούν. Η εισαγγελία πρέπει να χαράξει μια συνολική και προδραστική στρατηγική κατά τη διερεύνηση υποθέσεων απάτης που αφορούν κονδύλια της ΕΕ. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να οδηγήσει στη συστηματική διερεύνηση των κοινών σημείων μεταξύ συνδεόμενων υποθέσεων, των πτυχών του οργανωμένου (οικονομικού) εγκλήματος και της διαπλοκής μεταξύ συστημάτων απάτης και διοικητικών αρχών. Προκειμένου να ενταθεί η καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου, η Βουλγαρία πρέπει επίσης να αναζητήσει τρόπους για την αποτελεσματικότερη προστασία των μαρτύρων σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη.

Από τα δεδομένα που υπέβαλε η Βουλγαρία σχετικά με το πρώτο έτος της εφαρμογής του νόμου για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων, ο οποίος θεσπίστηκε στα τέλη του 2008, προκύπτει ότι ακόμη σε λίγες υποθέσεις σύγκρουσης συμφερόντων απαγγέλθηκαν κατηγορίες ή επιβλήθηκαν ποινές, και λίγα σήματα για διαφθορά διαβιβάστηκαν στις εισαγγελικές αρχές. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά την κεντρική διοίκηση, οι επιθεωρήσεις έγιναν συχνότερες και σε έναν αριθμό υποθέσεων είχαν ως αποτέλεσμα πειθαρχικές κυρώσεις ή παραπομπή στις εισαγγελικές αρχές για την άσκηση δίωξης[3]. Η βουλγαρική κυβέρνηση θα πρέπει να ενισχύσει το συντομότερο τη νομοθεσία για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων, προκειμένου να συσταθεί ανεξάρτητη κεντρική επιτροπή αρμόδια για την εφαρμογή της νομοθεσίας.

Τον Νοέμβριο του 2009, η Βουλγαρία ενέκρινε την εθνική στρατηγική κατά της διαφθοράς και σχέδιο δράσης για την εφαρμογή αυτής της στρατηγικής. Το σχέδιο δράσης προβλέπει φιλόδοξες δραστηριότητες πρόληψης στο σύνολο του δημόσιου τομέα με βοήθεια από το εξωτερικό. Ωστόσο, η εφαρμογή του δεν έχει ακόμα αρχίσει. Η Βουλγαρία δεν έχει ακόμα αναλάβει δράση σύμφωνα τις συστάσεις της Επιτροπής σχετικά με την ενίσχυση των Επιθεωρήσεων ούτε είναι σε θέση να αναφέρει αποτελέσματα όσον αφορά την ενίσχυση των περιφερειακών συμβουλίων κατά της διαφθοράς.

Η εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων στη Βουλγαρία παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες. Η Βουλγαρία κίνησε ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές της από τους οποίους διαπιστώθηκε ποσοστό παρατυπιών ύψους 60% κατά μέσον όρο στους δημόσιους διαγωνισμούς που ελέγχθηκαν. Tο ποσοστό αυτό προσεγγίζει το 100% για τα μεγάλα δημόσια σχέδια υποδομών για τα οποία οι αρχές έχουν την υποχρέωση να διενεργούν εκ των προτέρων ελέγχους.

Συγχρόνως, οι διοικητικές και δικαστικές αρχές δεν είναι σε θέση να προστατεύουν αποτελεσματικά τις δημόσιες συμβάσεις από συγκρούσεις συμφερόντων λόγω αρκετών διαρθρωτικών και διαδικαστικών αδυναμιών. Η δυνατότητα των διοικητικών αρχών να παρέχουν συμβουλές στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων και να διενεργούν ελέγχους είναι περιορισμένη. . Οι δυνατότητες της Δημόσιας Υπηρεσίας Χρηματοοικονομικής Επιθεώρησης μειώθηκαν σημαντικά, και, ως εκ τούτου, το 2009 η Υπηρεσία διενήργησε εκ των υστέρων ελέγχους μόλις επί του 12% όλων των δημόσιων διαγωνισμών. Συγχρόνως, οι εκ των υστέρων διοικητικοί έλεγχοι δεν διενεργούνται βάσει της ενδεδειγμένης αξιολόγησης κινδύνου. Η καθιέρωση του συστήματος του εκ των προτέρων ελέγχου θα βοηθήσει στην απάλειψη των ανεπαρκειών στις διαδικασίες για τα μεγάλα δομικά έργα. Ωστόσο, η Υπηρεσία Δημοσίων Συμβάσεων δεν διαθέτει επαρκείς δυνατότητες για να ελέγχει τη νομιμότητα των διαγωνισμών μέσω εκ των προτέρων ελέγχων και για να παρακολουθεί κατά πόσον τηρούνται οι συστάσεις της

Οι διοικητικές αρχές που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των διαφόρων πτυχών της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων, παρέχοντας καθοδήγηση, υποβάλλοντας νομοθετικές προτάσεις, εξετάζοντας τις καταγγελίες και διενεργώντας ελέγχους για τους δημόσιους διαγωνισμούς, δεν συνεργάζονται συστηματικά για την καλύτερη δυνατή εφαρμογή της νομοθεσίας. Οι προβλεπόμενες διοικητικές κυρώσεις δεν λειτουργούν επαρκώς αποτρεπτικά στις περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων ή διαφθοράς. Επιπλέον, οι εσωτερικές διαδικασίες δεν επιτρέπουν να ανιχνεύονται αποτελεσματικά οι περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων που θα μπορούσαν να κοινοποιούνται στις εισαγγελικές αρχές. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί να δίνεται με τρόπο συστηματικό συνέχεια στις παρατυπίες μέσω πειθαρχικών ή ποινικών κυρώσεων.

3. Συμπερασματα

Από τον Ιούλιο του 2009, η Βουλγαρία δημιούργησε μια ισχυρή δυναμική στον τομέα των μεταρρυθμίσεων. Η Βουλγαρία επέφερε βελτιώσεις στις ποινικές της διαδικασίες και μπορεί να επιδείξει αύξηση στις απαγγελίες κατηγοριών σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου και οργανωμένου εγκλήματος. Ακόμη ελάχιστες υποθέσεις τελεσιδικούν. Χρειάζεται να πραγματοποιηθούν βελτιώσεις στην επαγγελματική πρακτική εντός των αστυνομικών, των εισαγγελικών και των δικαστικών αρχών. Προς τον σκοπό αυτό θα χρειαστεί εξωτερική αρωγή. Οι δικαστικές αρχές πρέπει να αναλαμβάνουν συχνότερα πρωτοβουλίες και να επιδεικνύουν ισχυρότερο αίσθημα ευθύνης. Οι δημόσιοι πόροι πρέπει να προστατεύονται αποτελεσματικότερα από την απάτη και τις συγκρούσεις συμφερόντων.

Η νέα στρατηγική της Βουλγαρίας για τη δικαστική μεταρρύθμιση, την οποία ενέκρινε η Κυβέρνηση στις 23 Ιουνίου, διαπνέεται από πολιτική αποφασιστικότητα για την επίτευξη βαθιών τομών στη δικαιοσύνη. Η στρατηγική αυτή θεωρεί τις υφιστάμενες ανεπάρκειες τις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίσει η Βουλγαρία ως εθνική προτεραιότητα με συντονισμένες προσπάθειες του πολιτικού κόσμου, της δικαιοσύνης και της βουλγαρικής κοινωνίας.

Για να ευοδωθούν οι προσπάθειες αυτές θα χρειαστεί η σταθερή δέσμευση της Βουλγαρίας, της Επιτροπής και άλλων κρατών μελών.

Η Βουλγαρία δημιούργησε μια νέα εταιρική σχέση με την Επιτροπή και βελτίωσε την ποιότητα των εκθέσεων που υποβάλλει για την πρόοδο που πραγματοποιεί στο πλαίσιο του ΜΣΕ. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να υποστηρίζει τη Βουλγαρία ώστε να επιτύχει περαιτέρω πρόοδο στο πλαίσιο του ΜΣΕ. Θα εκδώσει την επόμενη έκθεση αξιολόγησης το καλοκαίρι του 2011.

4. συστασεις

Υπό το φως της αξιολόγησης που πραγματοποίησε σχετικά με την πρόοδο την οποία σημείωσε η Βουλγαρία στην υλοποίηση των στόχων αναφοράς που καθορίστηκαν στο πλαίσιο του ΜΣΕ, η Επιτροπή καλεί τη Βουλγαρία να αναλάβει άμεση δράση στους ακόλουθους τομείς:

Συστάσεις σχετικά με τη μεταρρύθμιση στη δικαιοσύνη

Η Επιτροπή υπενθυμίζει τις μη υλοποιηθείσες συστάσεις που απηύθυνε τον Ιούλιο του 2009, ιδίως όσον αφορά την απαίτηση να δημοσιεύουν όλα τα δικαστήρια τις αποφάσεις τους στο Διαδίκτυο, και καλεί τη Βουλγαρία να αναλάβει άμεση δράση στους ακόλουθους τομείς:

1. Εφαρμογή της νέας στρατηγικής για το δικαστικό σύστημα με σκοπό να επιτευχθεί μια σε βάθος μεταρρύθμιση στη δικαιοσύνη. Έγκριση και θέση σε εφαρμογή τροποποιήσεων στον νόμο περί του δικαστικού συστήματος με σκοπό, αφενός, τη βελτίωση της κατάρτισης, της αξιολόγησης και των διορισμών στο δικαστικό σώμα και, αφετέρου, την ενίσχυση της υποχρέωσης λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου. Ενίσχυση της υποχρέωσης λογοδοσίας στο δικαστικό σώμα μέσω της αυστηρής εφαρμογής κάθε νομικού και πειθαρχικού μέσου για την πάταξη της διαφθοράς και της αθέμιτης άσκησης επιρροής έναντι ανταλλάγματος.

2. Βελτίωση της δικαστικής πρακτικής στις εισαγγελίες και τα δικαστήρια μέσω εμπεριστατωμένης ανάλυσης των ανεπαρκειών, σε συνεργασία με εμπειρογνώμονες από το εξωτερικό. Εκπόνηση εγχειριδίων ορθών πρακτικών, προγραμμάτων κατάρτισης και ατομικής καθοδήγησης για συγκεκριμένες υποθέσεις, καθώς και θέσπιση συστηματικής εποπτείας της διαχείρισης στα δικαστήρια και τις εισαγγελίες. Προώθηση της εξειδικευμένης κατάρτισης και της εξειδίκευσης στις αστυνομικές, τις εισαγγελικές και τις δικαστικές υπηρεσίες ώστε να αυξηθεί η τεχνογνωσία και η αποτελεσματικότητά τους κατά την εξέταση περίπλοκων υποθέσεων, ιδίως όσον αφορά το οικονομικό και δημοσιονομικό έγκλημα και το οργανωμένο έγκλημα.

3. Συνέχιση των εργασιών για την εκπόνηση νέου ποινικού κώδικα υπό το φως της νέας έννοιας ποινικής πολιτικής που εγκρίθηκε από την Κυβέρνηση στις 23 Ιουνίου 2010, και ο οποίος θα συμβάλει στην αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, π.χ. μέσω της αποποινικοποίησης πταισμάτων ή παραβάσεων που έχουν καταστεί άνευ αντικειμένου. Συνέχιση της παρακολούθησης της εφαρμογής των νέων δικονομικών κωδίκων και αναζήτηση νέων βελτιώσεων σε αυτούς. Συνέχιση των εργασιών για τη σύσταση υπηρεσίας ιατρικών επιθεωρήσεων με σκοπό να βελτιωθεί η ποιότητα και να αυξηθεί η ταχύτητα έκδοσης των ιατρικών πιστοποιητικών που ζητούν τα δικαστήρια.

Συστάσεις σχετικά με την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος

Η Επιτροπή υπενθυμίζει τις μη υλοποιηθείσες συστάσεις που απηύθυνε τον Ιούλιο του 2009, ιδίως όσον αφορά την εξειδίκευση στη δικαιοσύνη, και καλεί τη Βουλγαρία να αναλάβει άμεση δράση στους ακόλουθους τομείς:

4. Ενίσχυση του δυναμικού των μικτών ομάδων για το οργανωμένο έγκλημα, διεύρυνση των αρμοδιοτήτων τους ώστε να καλύπτουν όλες τις υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος και συνεργασία με την επιτροπή για τη δέσμευση και κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων που αποτελούν προϊόντα εγκλήματος (CEPACA), ώστε να εξασφαλίζεται η δέσμευση και η δήμευση των σχετικών περιουσιακών στοιχείων ήδη κατά τη φάση της ανακριτικής διαδικασίας αναλόγως των επιχειρησιακών απαιτήσεων.

5. Συνέχιση της μεταρρύθμισης στην αστυνομία ώστε να δημιουργηθεί μια αποτελεσματική αστυνομική υπηρεσία, ικανή να εφαρμόζει τις βέλτιστες πρακτικές που ακολουθούν άλλα κράτη μέλη.

6. Περαιτέρω ενίσχυση της νομοθεσίας περί δήμευσης περιουσιακών στοιχείων βάσει της αρχής της «δήμευσης αστικού δικαίου ανεξαρτήτως καταδίκης» και των συστάσεων της Επιτροπής της Βενετίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, ιδίως προκειμένου να εξασφαλιστεί η εφαρμογή της νομοθεσίας με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες. Εξέταση της δυνατότητας να δοθεί στην CEPACA το δικαίωμα να κινεί αυτεπαγγέλτως διαδικασίες για τη δέσμευση και τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων. Θέσπιση κανόνων για τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων κατά τα πρώτα στάδια της ανακριτικής διαδικασίας σε συνεργασία με τις εισαγγελικές αρχές και για τη διεύρυνση της ομάδας των συνδεομένων ατόμων με στόχο την καλύτερη στόχευση της εγκληματικής δραστηριότητας μέσω της δήμευσης.

Συστάσεις σχετικά με την πάταξη της διαφθοράς

Η Επιτροπή υπενθυμίζει τις μη υλοποιηθείσες συστάσεις που απηύθυνε τον Ιούλιο του 2009, ιδίως όσον αφορά την προώθηση των αυτεπάγγελτων ερευνών όταν υπάρχουν καταγγελίες διαφθοράς και σύγκρουσης συμφερόντων στις διοικητικές αρχές, την περαιτέρω ενίσχυση των επιθεωρήσεων και των περιφερειακών συμβουλίων κατά της διαφθοράς, καθώς και για την προστασία των καταγγελλόντων, και καλεί τη Βουλγαρία να αναλάβει άμεση δράση στους ακόλουθους τομείς:

7. Βελτίωση της δικαστικής πρακτικής σε υποθέσεις απάτης υψηλού επιπέδου και διαφθοράς σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που ακολουθούν άλλα κράτη μέλη. Εφαρμογή συνολικής και προδραστικής ανακριτικής στρατηγικής, στο πλαίσιο της οποίας ερευνώνται συστηματικά τα κοινά σημεία μεταξύ συνδεομένων υποθέσεων, οι πτυχές του οργανωμένου εγκλήματος και η διαπλοκή με τις διοικητικές αρχές. Για να επιταχυνθεί η καταπολέμηση της διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο, η βουλγαρική νομοθεσία πρέπει να καταστεί αυστηρότερη όσον αφορά τις δυνατότητες κράτησης σε σοβαρές υποθέσεις και να βελτιώσει την προστασία των μαρτύρων σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη.

8. Ενίσχυση της νομοθεσίας για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων, ιδίως μέσω μιας αρχής με προδραστική εντολή, αρμόδιας για τον εντοπισμό και την πάταξη της σύγκρουσης συμφερόντων. Επιτάχυνση της εφαρμογής του σχεδίου δράσης για την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής κατά της απάτης.

9. Διενέργεια αξιολόγησης κινδύνου σε διαρκή βάση όσον αφορά την εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων και αντιμετώπιση στο πλαίσιο αυτό των δραστηριοτήτων πρόληψης και ελέγχου κατά τρόπο προδραστικό και προσανατολισμένο στην επίτευξη αποτελεσμάτων. Ενίσχυση του δυναμικού, αφενός, των αρμόδιων διοικητικών αρχών για τη διενέργεια εκ των προτέρων και εκ των υστέρων ελέγχων και, αφετέρου, του γραφείου υποστήριξης (helpdesk) των εν λόγω αρχών από το οποίο μπορούν να ζητούν συμβουλές οι αναθέτουσες αρχές. Λήψη μέτρων για την εφαρμογή στο ακέραιο όλων των κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων των πειθαρχικών μέτρων, που έχουν επιβληθεί κατά ιδιωτών για παραβάσεις των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων, ώστε να ενισχυθεί η αποτρεπτική τους λειτουργία.

10. Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών που είναι αρμόδιες για τις δημόσιες συμβάσεις ώστε να μπορούν να ομαδοποιούν προσκλήσεις υποβολής προσφορών κατά τρόπο που να τους επιτρέπει να συγκεντρώνουν την υφιστάμενη εμπειρογνωμοσύνη και να εξασφαλίζουν οικονομίες κλίμακας. Ενίσχυση των προγραμμάτων κατάρτισης των υπαλλήλων των αρμόδιων αρχών ώστε να εντοπίζονται και να προλαμβάνονται οι συγκρούσεις συμφερόντων και άλλες σημαντικές παρατυπίες στις δημόσιες συμβάσεις. Ανάπτυξη και εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών συστηματικής συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων διοικητικών και δικαστικών αρχών.

[1] Απόφαση 2006/929/EK της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2006, για τη θέσπιση μηχανισμού για τη συνεργασία και τον έλεγχο της προόδου στη Βουλγαρία όσον αφορά την επίτευξη των ειδικών στόχων αναφοράς στους τομείς της δικαστικής μεταρρύθμισης και της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος (ΕΕ L 354 της 14.12.2006, s. 58).

[2] Η έκθεση βασίζεται στο υλικό που υποβάλλουν τακτικά οι βουλγαρικές αρχές, ιδίως σε απάντηση στα λεπτομερή ερωτηματολόγια της Επιτροπής. Η Επιτροπή επικουρείται στο έργο της από ομάδα εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου από τα κράτη μέλη, ενώ παράλληλα συμβουλεύεται διάφορα έγγραφα και υλικό από άλλες πηγές. Στο συνοδευτικό έγγραφο εργασίας εκτίθεται λεπτομερέστερα η αξιολόγηση της Επιτροπής σχετικά με την πρόοδο που επιτεύχθηκε σε κάθε στόχο αναφοράς που τέθηκε στην απόφαση για τη θέσπιση του ΜΣΕ.

[3] Κατά την περίοδο Αυγούστου 2009 – Μαΐου 2010, η Βουλγαρία αναφέρει ότι, στο πλαίσιο της κεντρικής διοίκησης, επισημάνθηκαν 185 περιπτώσεις που εμπίπτουν στις διατάξεις του νόμου για την πρόληψη και ανίχνευση της σύγκρουσης συμφερόντων και πραγματοποιήθηκαν 198 επιθεωρήσεις. Σε 33 υποθέσεις επιβλήθηκαν πειθαρχικές κυρώσεις και ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά 7 ατόμων.