Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αξιολόγηση και τη διαχείριση του περιβαλλοντικού θορύβου"

(2001/C 116/10)

Στις 10 Οκτωβρίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 17 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω πρόταση.

Το Τμήμα Γεωργίας, Ανάπτυξης της Υπαίθρου και Περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 15 Νοεμβρίου 2000 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Gafo Fernández.

Στην 377η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 110 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η παρούσα πρόταση οδηγίας επιχειρεί να δημιουργήσει ένα εναρμονισμένο σύστημα μέτρησης, αξιολόγησης και ενημέρωσης του πληθυσμού στα διάφορα κράτη μέλη, σχετικά με τον επονομαζόμενο "περιβαλλοντικό θόρυβο", δηλαδή με το θόρυβο που είναι αισθητός από τους πολίτες στους συνήθεις τόπους διαμονής και δεν αντιστοιχεί σε προσδιορισμένη εστία θορύβου, αλλά στο σύνολο των εστιών εκπομπής θορύβου που βρίσκονται στον περίγυρο.

1.2. Έως σήμερα, η κανονιστική προσέγγιση για τον έλεγχο του θορύβου επικεντρωνόταν στον προσδιορισμό των μέγιστων επιπέδων εκπομπής θορύβου από μια σειρά βιομηχανικών προϊόντων (όπως είναι τα αυτοκίνητα, οι μοτοσυκλέτες, τα αεροπλάνα, οι μηχανές κήπου ή τα μηχανήματα δημοσίων έργων), πράγμα που ανταποκρινόταν τόσο στα κριτήρια της εσωτερικής αγοράς (εναρμόνιση για την αποφυγή εμποδίων στο εμπόριο) όσο και στην προσπάθεια συνειδητής καταπολέμησης προκειμένου να περιοριστούν οι επιζήμιες επιπτώσεις στους πολίτες και τους εργαζομένους.

1.3. Στο Πράσινο Βιβλίο του 1996 για την πολιτική καταπολέμησης του θορύβου επισημάνθηκε ότι η κατάσταση δεν είναι ικανοποιητική και για το λόγο αυτό με τη σημερινή πρόταση επιχειρείται να αναληφθεί δράση σε τρεις πολύ σαφείς άξονες:

- Εναρμόνιση στο κοινοτικό πλαίσιο, των δεικτών θορύβου και των μεθόδων αξιολόγησης του αντίκτυπού του στο περιβάλλον.

- Κατάρτιση, βάσει των προηγούμενων στοιχείων, "χαρτών θορύβου" που θα εναρμονιστούν καταλλήλως όσον αφορά την μεθοδολογία τους

- Προσδιορισμό κριτηρίων ενημέρωσης του κοινού.

1.4. Για το λόγο αυτό, μολονότι η πρόταση οδηγίας δεν επιχειρεί να προσδιορίσει ενιαίες ή εναρμονισμένες προδιαγραφές θορύβου, δεδομένου ότι στα περισσότερα κράτη μέλη έχουν προσδιοριστεί ήδη εθνικά επίπεδα, θα επιτρέψει ωστόσο την παροχή στον κοινοτικό πολίτη μιας συγκριτικής ενημέρωσης.

1.5. Η προσέγγιση που έχει υιοθετηθεί επικεντρώνεται για το λόγο αυτό στον προσδιορισμό εγκεκριμένων μεθόδων για τον καθορισμό των μετρήσεων και μέσω αυτών για την κατάρτιση των χαρτών θορύβου, με διαφοροποίηση των ηχητικών επιπέδων θορύβου σε συνάρτηση με τις διαφορετικές ώρες της ημέρας - και ως εκ τούτου με το διαρθρωτικό αντίκτυπό τους στον πολίτη. Επιπλέον επικεντρώνεται σε τρεις τομείς που θεωρούνται ειδικά σημαντικοί από την άποψη του κόστους αποτελεσματικότητας: οικιστικές περιοχές άνω των 250000 κατοίκων· οδικές ή σιδηροδρομικές αρτηρίες με κυκλοφορία που ξεπερνά αντιστοίχως τα 3 εκατομμύρια οχήματα/χρόνο ή τις 30000 αμαξοστοιχίες/χρόνο· και αεροδρόμια με αεροπορική κυκλοφορία που ξεπερνά τις 50000 απογειώσεις και προσγειώσεις το χρόνο.

1.6. Πριν από τις 30 Ιουνίου του 2003, τα κράτη μέλη θα πρέπει να γνωστοποιήσουν στην Επιτροπή τις μεγάλες οδικές αρτηρίες, τις μεγάλες σιδηροδρομικές αρτηρίες, τα μεγάλα αεροδρόμια και τις οικιστικές περιοχές με πληθυσμό άνω των 250000 κατοίκων που υπάρχουν στην επικράτειά τους και πριν από τις 31 Δεκεμβρίου του 2004 οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να καταρτίσουν και εγκρίνουν τους αντίστοιχους χάρτες θορύβου. Επίσης στην πρόταση καθορίζεται ότι το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2009 θα πρέπει να έχουν καταρτισθεί οι χάρτες θορύβου για τις οικιστικές περιοχές με πληθυσμό άνω των 100000 κατοίκων.

1.7. Βάσει αυτών των χαρτών θορύβου των μεγάλων οικιστικών περιοχών, των οδικών και σιδηροδρομικών αρτηριών και των μεγάλων αεροδρομίων, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει πριν από τις 31 Δεκεμβρίου του 2005 (31 Δεκεμβρίου του 2010 για τις οικιστικές περιοχές με πληθυσμό μεταξύ 100000 και 250000 κατοίκων) να προετοιμάσουν σχέδια δράσης που θα περιλαμβάνουν διάγνωση της καταστάσεως, προσδιορισμό των πιο σημαντικών προβλημάτων και κατάλογο των διορθωτικών μέτρων που προτίθενται να λάβουν. Αυτοί οι χάρτες θορύβου και τα σχέδια δράσης θα πρέπει να εφαρμοστούν κατ' ανώτατο όριο μετά από χρονικό διάστημα μεταξύ τριών και πέντε ετών.

1.8. Τόσο οι χάρτες θορύβου όσο και τα σχέδια δράσης θα αποτελέσουν αντικείμενο ενημέρωσης του κοινού. Ως μία από τις δυνατότητες που θα διευκολύνουν τη διάδοσή τους, όπου αυτό είναι δυνατό, θα χρησιμοποιηθεί το Διαδίκτυο. Παράλληλα, θα γνωστοποιηθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

1.9. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την υποβολή, πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2007, έκθεσης για την εφαρμογής της οδηγίας αυτής, στην οποία θα αξιολογηθεί βάσει της επιστημονικής και τεχνικής προόδου που θα έχει στο μεταξύ σημειωθεί, η σκοπιμότητα θέσπισης ποιοτικών στόχων σε κοινοτική κλίμακα που θα περιλαμβάνουν τόσο την μείωση του αριθμού των ατόμων που πλήττονται, όσο και τα μέτρα που είναι απαραίτητα για την επίτευξη των στόχων αυτών, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει στην υποβολή πρότασης αναθεώρησης της παρούσας οδηγίας.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚ δέχεται την παρουσίαση της πρότασης αυτής με την ίδια ικανοποίηση που την αντίστοιχη περίοδο δέχτηκε την πρόθεση της υλοποίησης του σχεδίου αυτού(1) που επεδίωκε να πετύχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση τόσο για τα προβλήματα που ο αποκαλούμενος "περιβαλλοντικός θόρυβος" δημιουργεί για την υγεία των ανθρώπων, όσο και για μια ορισμένη υποβάθμιση της συμβίωσης και της ικανότητας επικοινωνίας. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός ότι μεταδίδεται στις μελλοντικές γενιές μια ολέθρια "νοοτροπία θορύβου" καθώς αυτός μετατρέπεται σε συνήθη παράγοντα της καθημερινής ζωής και για το λόγο αυτό μπορεί να αφομοιωθεί τέλεια.

2.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στο γεγονός ότι ο θόρυβος είναι κεντρικό στοιχείο μίας ευρύτερης έννοιας, της ηχητικής δηλαδή ρύπανσης, και επιπλέον ότι ο θόρυβος παρουσιάζει διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά, καθώς θα πρέπει να διαφοροποιηθούν οι επιπτώσεις του από την σκοπιά του μέσου ύψους του, της διάρκειάς του στο χρόνο και του μέγιστου ύψους (που σε πολλές περιπτώσεις αντιστοιχεί σε περιόδους μικρής διάρκειας). Οι χάρτες θορύβου, αυτοί καθ' εαυτοί, αναφέρονται σε μέσες τιμές θορύβου, που λαμβάνουν υπόψη την χρονική διάρκεια πολλών μεμονωμένων θορύβων. Αυτό δεν πρέπει να αποτρέψει την εφαρμογή, μέσω κατάλληλης εποπτείας και ελέγχων, όσον αφορά θορύβους υψηλής έντασης και μικρής διάρκειας.

2.3. Η ΟΚ έχει επίγνωση του γεγονότος ότι με την διατύπωση των προτάσεων αυτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποχρεώθηκε να λάβει υπόψη τη λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ της προστασίας της υγείας των ανθρώπων και της προστασίας του περιβάλλοντος και της τήρησης της αρχής της επικουρικότητας, όπως νοείται μέσα από τη διαφορετική πολιτισμική αντίληψη του παράγοντα του θορύβου.

2.4. Ωστόσο, η ΟΚΕ επιθυμεί να διατυπώσει ορισμένες εποικοδομητικές παρατηρήσεις, που θα αναπτυχθούν στις ειδικές παρατηρήσεις. Οι παρατηρήσεις αυτές αναφέρονται ειδικότερα στις ακόλουθες πτυχές:

- Στην ενδεχόμενη παράβαση της αρχής της επικουρικότητας κατά την θέσπιση τόσο λεπτομερών διατάξεων στα σχέδια δράσης.

- Στην δυσκολία καθορισμού συγκρίσιμων συνθηκών ημερήσιου μέσου θορύβου (Lden) και νυκτερινού θορύβου (Lnight) σε όλες τις χώρες της Κοινότητας, ειδικότερα όσον αφορά τις διαφορετικές εποχές του χρόνου.

- Στην πλήρη έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στην αναγκαιότητα εξασφάλισης, με σταθερότητα και πριν ακόμα από την κατάρτιση των χαρτών θορύβου της εφαρμογής των επιμέρους κανόνων εκπομπής θορύβων στις κατηγορίες που αποτελούν αντικείμενο κοινοτικής εφαρμογής.

- Στην πλήρη έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στα κριτήρια χωροταξικής διάρθρωσης, ειδικότερα στις περιπτώσεις γειτνίασης με οδικές ή σιδηροδρομικές αρτηρίες ή αεροδρόμια.

- Στην έλλειψη αντιμετώπισης των δονήσεων χωρίς καμία δικαιολογία, που γενικώς συνδέονται με τη νομοθεσία στα θέματα του θορύβου.

2.5. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι η πρόταση της Επιτροπής επιδιώκει να θεσπίσει ένα συντονισμένο πλαίσιο μέτρησης του θορύβου και ενημέρωσης του πληθυσμού, και ότι σε συνδυασμό με τα επιμέρους όρια μέγιστου θορύβου που έχουν θεσπιστεί στο άρθρο 5 για τις οδικές και σιδηροδρομικές αρτηρίες, τα μεγάλα αεροδρόμια και τον βιομηχανικό θόρυβο, επιδιώκει να πετύχει μια εκ των υστέρων εναρμόνιση των εν λόγω επιπέδων στο κοινοτικό επίπεδο. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να διατυπώσει μια νέα αιτιολογική σκέψη που θα προσδιορίζει με ακρίβεια αυτόν τον μεσοπρόθεσμο στόχο και θα ανοίξει τη συζήτηση σχετικά με τη σκοπιμότητα του μέτρου αυτού - που η ΟΚΕ κρίνει αναγκαίο και σκόπιμο - και των πρακτικών διαδικασιών εφαρμογής του, που ενδεχομένως προϋποθέτουν τη θέσπιση κοινοτικής εναρμόνισης που θα βασίζεται σε ένα ελάχιστο επίπεδο, και η οποία θα επιτρέψει στα κράτη μέλη που το επιθυμούν να υιοθετούν πιο αυστηρά επίπεδα προστασίας (όπως προβλέπεται στο άρθρο 176 της Συνθήκης). Επίσης, μια άλλη αιτιολογική σκέψη θα πρέπει να προσανατολίσει τους αρμοδίους ως προς την αναγκαιότητα να λαμβάνονται υπόψη κατά το χωροταξικό σχεδιασμό οι υπάρχοντες χάρτες θορύβου και να πραγματοποιείται ο σχεδιασμός νέων οικιστικών πυρήνων με γνώμονα την εξασφάλιση σε μόνιμη βάση περιορισμένων επιπέδων ακουστικής ρύπανσης.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στο άρθρο 1, μαζί με την αναφορά στις δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, θα πρέπει να γίνει ρητή αναφορά και στις επιπτώσεις στη συλλογική συμβίωση (δυσχέρειες στη δυνατότητα επικοινωνίας σε ανοιχτές και εκτεθειμένες στο θόρυβο ζώνες) καθώς και στο περιβάλλον γενικότερα (για παράδειγμα, επιπτώσεις στην πανίδα και, ενδεχομένως, μολονότι δεν υφίστανται επαρκείς εμπειρικές μελέτες, στη χλωρίδα).

3.2. Στο άρθρο 3: Ορισμοί

3.2.1. Στο εδάφιο α), να προστεθούν οι λέξεις "κάθε τύπου μηχανικού εξοπλισμού" στις πηγές θορύβου που αναφέρονται

3.2.2. Στο εδάφιο γ) να προστεθούν μετά τις λέξεις "στην ανθρώπινη υγεία" οι λέξεις "στην κοινωνική συμβίωση και στο περιβάλλον γενικότερα". Αυτό είναι σύμφωνο με τις αιτιολογήσεις που γίνονται κατόπιν στο εδάφιο αυτό.

3.2.3. Στο εδάφιο ι): "οικιστική περιοχή" - Στον ορισμό της θα πρέπει να συμπεριληφθεί ως κριτήριο για τον ορισμό της, η ύπαρξη μιας ενιαίας αρμόδιας αρχής, στην περιοχή αυτή, με ικανότητα εφαρμογής των χαρτών θορύβου και ειδικότερα εφαρμογής των σχεδίων δράσης. Αυτό θα επιτρέψει να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να υπάρχουν σε μία οικιστική περιοχή δύο αρμόδιες αρχές, η κάθε μία υπεύθυνη για την αξιολόγηση και την εφαρμογή των σχεδίων δράσης κατά του θορύβου σε ένα τμήμα της οικιστικής περιοχής, που σύμφωνα με την οδηγία θεωρείται αδιαίρετη.

3.2.4. Στο εδάφιο ια) να αντικατασταθούν οι λέξεις "αρμόδια τοπική αρχή" με τις λέξεις "τοπική αρχή". Επιπλέον η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ανώτερη τιμή του Lden δεν θα πρέπει να καθορίζεται στο επίπεδο του Κράτους Μέλους αλλά στο επίπεδο της αρμόδιας κατά περίπτωση.

3.2.5. Στο εδάφιο ιβ). Να διαγραφεί κάθε αναφορά σε εθνική ή τοπική αρχή.

3.2.6. Στο εδάφιο ιγ). Να προστεθεί στο τέλος "ή με κυκλοφορία βαρέων οχημάτων που ξεπερνά το όριο που κρίνεται σκόπιμο να θεσπιστεί" (έτσι ώστε να επιδιωχθεί ισορροπία μεταξύ κυκλοφορίας ελαφρών και βαρέων οχημάτων). Παρόμοιος προβληματισμός πρέπει να υπάρξει και στην περίπτωση των σιδηροδρομικών μεταφορών ως προς τον τύπο των αμαξοστοιχιών που κυκλοφορούν στο εν λόγω σημείο.

3.2.7. Ως σημεία παραγωγής θορύβου θα πρέπει να θεωρηθούν ή τουλάχιστον να ληφθούν υπόψη στα πλαίσια της οδηγίας αυτής (κυρίως στα άρθρα 4, 7, 8 και 11 όπως και στα παραρτήματα) οι μεγάλοι θαλάσσιοι λιμένες με όγκο κυκλοφορίας επιβατών και εμπορευμάτων που θα κριθεί σκόπιμο να καθοριστεί.

3.3. Στο άρθρο 7 παράγραφος 5: Να προστεθούν στο τέλος "... ή όταν έχουν συντελεστεί σημαντικές αλλαγές που καθιστούν σκόπιμη την υλοποίηση με μεγαλύτερη ταχύτητα. Εναλλακτικώς, όταν η αρμόδια αρχή αιτιολογεί επαρκώς ότι οι συνθήκες θορύβου, που έχει αποδειχθεί ότι υφίστανται μέσω της μίας ή της άλλης μεθόδου επαλήθευσης, δεν έχουν αλλάξει, μπορεί να ζητήσει παρέκκλιση για πρόσθετη μέγιστη περίοδο 5 ετών από την εφαρμογή των εν λόγω χαρτών θορύβου".

3.4. Παράρτημα 1: Δείκτες θορύβου: Στο εισαγωγικό σημείωμα της πρότασης δεν δικαιολογείται με κανέναν τρόπο η προσθήκη 5 ντεσιμπέλ στο Levening και 10 ντεσιμπέλ στο Lnight. Η ΟΚΕ δεν μπορεί να αποφανθεί για το λόγο αυτό για την αιτιολόγηση των κριτηρίων αυτών, ωστόσο θεωρεί ότι αυτά τα 5 πρόσθετα ντεσιμπέλ στο Levening θα υπερφορτώσουν χωρίς λόγο τους χάρτες θορύβου των χωρών του Νότου της ΕΕ, δεδομένου ότι στις χώρες αυτές ο χρόνος συλλογής είναι πολύ μικρότερος από τον αντίστοιχο των χωρών του Βορρά. Μια ενδεχόμενη λύση θα ήταν η αναφορά σε "περιόδους δραστηριότητας" και όχι σε προκαθορισμένες δέσμες ωρών για όλα τα κράτη μέλη, πράγμα που θα οδηγήσει στην κατάργηση της αναφοράς στον αντίστοιχο δείκτη της περιόδου Levening. Ο ορισμός εξάλλου, του "μέσου μετεωρολογικού έτους" μπορεί να καταστήσει δυσχερέστερη την κατάρτιση (ή την μεταγενέστερη ανανέωση) των χαρτών θορύβου στις προβλεπόμενες προθεσμίες. Η ΟΚΕ, αντιθέτως, θεωρεί πλήρως επιβεβλημένη την ενσωμάτωση ειδικών δεικτών θορύβου.

3.5. Παράρτημα 5: Στο πέμπτο εδάφιο να προστεθούν οι λέξεις "οριακές τιμές στις οικιστικές περιοχές σύμφωνα με το άρθρο 5".

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τη "Μελλοντική πολιτική καταπολέμησης του θορύβου - Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής", ΕΕ C 206 της 7.7.1997.