Αριθ. C 343/28 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 12. 84 
Γνωμοδότηση για τους εργαζόμενους μετανάστες 
(84/C 343/07) 
Η ΟΚΕ αποφάσισε, στις 26 και 27 Ιανουαρίου 1983, σύμφωνα με το άρθρο 20 παράγραφος 4 
του εσωτερικού κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τους εργαζό­
μενους μετανάστες. 
Το τμήμα «κοινωνικών υποθέσεων» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των εργασιών για 
το θέμα αυτό υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 11 Οκτωβρίου 1984. Εισηγητής ήταν ο κ. 
Ντάσης. 
Η ΟΚΕ, κατά τη διάρκεια της 220ής συνόδου ολομέλειας της (συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 
1984) υιοθέτησε με 56 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 23 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση: 
1. Εισαγωγή 
Σε μια Ευρωπαϊκή Κοινότητα με 272 εκατομμύρια κατοί­
κους, ένας εργαζόμενος στους 20 είναι εργαζόμενος μετα­
νάστης. Οι περισσότεροι από τους εργαζόμενους αυτούς 
προέρχονται από τρίτες χώρες, αν και το ένα τέταρτο 
(δηλαδή ένας εργαζόμενος στους 80) είναι εργαζόμενοι 
κοινοτικής καταγωγής. Εξάλλου, οι εργαζόμενοι μετανά­
στες αποτελούν το 4 ο/ο του συνολικού εργατικού δυναμι­
κού (6 εκατομμύρια, και, αν προστεθούν και τα μέλη των 
οικογενειών τους, ο συνολικός αριθμός των μεταναστών 
στις χώρες της ΕΟΚ ανέρχεται στα 17 εκατομμύρια περί­
που). 
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων η ΟΚΕ εξέ­
δωσε αρκετές γνωμοδοτήσεις πάνω στις βασικές αρχές 
στις οποίες πρέπει να στηρίζεται η μεταναστευτική πολι­
τική. Έχοντας όμως γνώση της σοβαρότητας των σημερι­
νών προβλημάτων των μεταναστών μέσα στην παγκό­
σμια οικονομική κρίση που διανύουμε και της οποίας μία 
συνέπεια είναι η σταθεροποίηση της μετανάστευσης, και 
λαμβάνοντας υπόψη ότι ο αριθμός των παράνομων μετα­
ναστών έχει αυξηθεί, έκανε χρήση του δικαιώματος πρω­
τοβουλίας για να επεξεργασθεί την παρούσα γνωμοδό­
τηση. 
Η ΟΚΕ έχει υπόψη της ότι τα θεσμικά κοινοτικά όργανα 
δεν είναι άμεσα αρμόδια για πολλά από τα θέματα που 
αναφέρονται σ' αυτή τη γνωμοδότηση. Όμως, μέσα στα 
πλαίσια μιας σφαιρικής προσέγγισης της προβληματικής 
των εργαζόμενων μεταναστών και λαβαίνοντας υπόψη το 
ρόλο που αντιστοιχεί στην Κοινότητα με σκοπό την 
προώθηση μιας στενότερης συνεργασίας σ' αυτόν τον 
τομέα, θεωρεί ότι τα θέματα αυτά πρέπει να εξετάζονται. 
Σε γενικές γραμμές η ΟΚΕ σημειώνει την αναζωπύρωση 
της προσοχής που εκδηλώνεται σε κοινοτικό επίπεδο για 
την κατάσταση των εργαζόμενων μεταναστών (μνημόνιο 
της ιταλικής κυβέρνησης, προοπτικές κατάρτισης ενός 
προγράμματος δράσης για τους εργαζόμενους μετανά­
στες, έκθεση για την εφαρμογή της οδηγίας περί σχολικής 
φοίτησης των παιδιών των εργαζόμενων μεταναστών 
κλπ.) και θεωρεί ότι αυτό θα οδηγήσει στην απεμπλοκή των φακέλων που εκκρεμούν από μεγάλο χρονικό διά­
στημα, και σε μια αυστηρή εφαρμογή των κοινοτικών 
διατάξεων που ήδη έχουν θεσπισθεί. 
Εξάλλου η ΟΚΕ δεν αγνοεί ότι ορισμένα κράτη μέλη 
καταβάλλουν προσπάθειες προς την κατεύθυνση των προ­
τάσεων που υπάρχουν σ' αυτήν τη γνωμοδότηση. 
2. Σημερινά προβλήματα 
Μεριμνώντας για την κάλυψη των αναγκών σε εργατικά 
χέρια, πολλές χώρες προσέλαβαν αλλοδαπούς εργαζομέ­
νους χωρίς να ενδιαφερθούν αρκετά για τα προβλήματα 
που θα μπορούσαν να προκύψουν αργότερα. 
Οι συνέπειες της ανεπάρκειας των διαφόρων μεταναστευ­
τικών πολιτικών που αφορούν τους εργαζόμενους μετα­
νάστες είναι σήμερα έκδηλες. Αναφέρουμε ενδεικτικά 
ορισμένες απ' αυτές: 
— συγκέντρωση των μεταναστών σε ορισμένες εργα­
σίες και τομείς οικονομικής δραστηριότητας που 
έχουν εγκαταλειφθεί από τα ντόπια εργατικά χέρια 
και που συχνά χαρακτηρίζονται βαριά και ανθυγι­
εινά επαγγέλματα' 
— πολιτική και κοινωνική περιθωριοποίηση των μετα­
ναστών που κατέληξαν να ζουν σε μία κοινωνία 
χωρίς ν' αποτελούν πραγματικά μέρος της' 
— οι βιομηχανικές χώρες, έχοντας στη διάθεση τους 
ένα υπέρογκο ξένο εργατικό δυναμικό, πρόθυμο να 
εργασθεί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, δεν απέδωσαν 
την αρμόζουσα σημασία — τουλάχιστον σε ορισμέ­
νους κλάδους δραστηριότητας — στη βελτίωση των 
συνθηκών εργασίας και παραγωγικότητας που συν­
δέονται άμεσα με την εισαγωγή και ανάπτυξη νέων 
τεχνολογιών 
— μεγάλος αριθμός προπαντός ανειδίκευτων μετανα­
στών ώριμης ηλικίας έχασαν την απασχόληση τους 
και οι ελπίδες να βρουν κάποια άλλη είναι μηδαμι-
24. 12. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 343/29 
νές, ενώ άλλοι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν τον κίν­
δυνο να βρεθούν στην ίδια κατάσταση' 
— οξύτατα προβλήματα στέγασης και συνωστισμός 
των μεταναστών σ' ορισμένες συνοικίες των ευρω­
παϊκών μεγαλουπόλεων που έχουν εγκαταλειφθεί 
από τους γηγενείς" 
— άνοδος κλίματος ξενοφοβίας, ρατσισμού και ανα­
σφάλειας για τους εργαζόμενους μετανάστες' 
— μεγάλα ποσοστά αποτυχίας των παιδιών της δεύτε­
ρης γενιάς στη βασική εκπαίδευση" 
— αύξηση των παράνομων εργαζόμενων μεταναστών. 
3. Προτάσεις κοινής πολιτικής 
3.1.1. Μια κοινή δράση αποτελεί τον καλύτερο τρόπο 
επίλυσης κοινών προβλημάτων. Οι δυσκολίες που αντιμε­
τωπίζουν οι εργαζόμενοι μετανάστες στα κράτη μέλη και 
τα προβλήματα που δημιουργούν απαιτούν μια κοινοτική 
αντίδραση, της οποίας ένα από τα κύρια στοιχεία θα 
έπρεπε να είναι το σύνολο των προτάσεων που διατυπώ­
νονται σ' αυτήν τη γνωμοδότηση. 
3.1.2. Ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων που προέρ­
χονται από τα κράτη μέλη 
Η άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης διακίνησης 
των εργαζομένων (και η ισότητα μεταχείρισης) που κατο­
χυρώνεται από τη Συνθήκη της Ρώμης, θα μπορούσε να 
βελτιωθεί με τα εξής μέτρα: 
— ολοκληρωτική εφαρμογή από όλα τα κράτη μέλη 
όλων των κανονισμών ΕΟΚ και σεβασμός των απο­
φάσεων του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτή­
των 
— αμοιβαία αναγνώριση των επαγγελματικών και 
πανεπιστημιακών ειδικοτήτων στο σύνολο της Ευρω­
παϊκής Κοινότητας (σ' αυτό το σημείο η ΟΚΕ τονίζει 
την υποστήριξη του στην πρόταση απόφασης του 
Συμβουλίου σχετικά με «την αντιστοιχία των ειδι­
κεύσεων επαγγελματικής κατάρτισης μεταξύ των 
κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας») (*)' 
— μεγαλύτερη ελαστικότητα που να επιτρέπει στους 
άνεργους υπηκόους των κρατών μελών να αναζητούν 
για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα εργασία σε 
άλλο κράτος μέλος χωρίς να χάνουν το δικαίωμα 
στα κανονικά επιδόματα κοινωνικής ασφάλισης' 
— ίσα δικαιώματα για τους άνεργους νέους που είναι 
υπήκοοι των κρατών μελών και δεν έχουν εργασθεί 
ποτέ" 
(ΐ) _ Έγγρ. COM: ΕΕ αριθ. C 264 της 4.10.1983, σ. 5. 
— Γνωμοδότηση ΟΚΕ: Δεκέμβριος 1983 (ΕΕ αριθ. C35 
της 9. 2.1984, σ. 12). — επιτάχυνση της διαδικασίας εισαγωγής του ευρωπαϊ­
κού διαβατηρίου καθώς και πλήρη εφαρμογή των 
μέτρων που προβλέπουν ευρωπαϊκή άδεια οδήγησης' 
— απλοποίηση κι εναρμόνιση των διοικητικών υποδο­
χής μεταναστών που να συνοδεύονται από επεξηγη­
ματικές σημειώσεις κατανοητές για το μεγάλο κοινό. 
Θα πρέπει να προσθέσουμε ακόμα ότι η ΟΚΕ έχει επιση­
μάνει κατά το παρελθόν ότι η κοινοτική πολιτική σχε­
τικά με την ελεύθερη διακίνηση δεν μπορεί να έχει επιτυ­
χία αν δε συνοδεύεται από μια ενεργό πολιτική στον 
τομέα της απασχόλησης που να επιτρέπει, με τη βοήθεια 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, την καλύτερη προ­
σαρμογή των επαγγελματικών ειδικοτήτων των εργαζο­
μένων στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. 
3.1.3. Μετανάστευση από τρίτες χώρες 
Η κατάσταση της απασχόλησης στις χώρες μέλη της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας επιβάλλει τον αυστηρό περιορι­
σμό της μετανάστευσης από τρίτες χώρες στη συγκέ­
ντρωση των οικογενειών των μεταναστών που είναι ήδη 
εγκατεστημένοι σε μια από τις χώρες μέλη. 
Παράλληλα, θα πρέπει να ληφθούν σύντομα δρακόντεια 
μέτρα, σε κοινοτικό επίπεδο, για να καταπολεμηθεί η 
παράνομη απασχόληση και διακίνηση αλλοδαπού εργα­
τικού δυναμικού με τέτοιο τρόπο ώστε να σταματήσει η 
παράνομη μετανάστευση. Εδώ θα πρέπει να υπενθυμί­
σουμε μια πρόσφατη μελέτη της ΟΚΕ για τους «Διακι­
νούμενους εργαζομένους και τις οικογένειες τους που 
κατάγονται από χώρες ΑΚΕ και διαμένουν στην ΕΟΚ» 
και να υπομνήσουμε τα εξής σημεία: 
πρέπει το Συμβούλιο να εξετάσει την πρόταση οδηγίας 
του Νοέμβρη 1976, που αναθεωρήθηκε τον Απρίλη 1978 
και αφορά τη λήψη μέτρων ενάντια στην παράνομη μετα­
νάστευση και απασχόληση' 
— είναι αναγκαίο να προωθηθεί ο συντονισμός των 
μεταναστευτικών πολιτικών των κρατών μελών απέ­
ναντι στις τρίτες χώρες με μακροπρόθεσμο στόχο τη 
σύναψη συμφωνιών σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτές οι 
συμφωνίες θα πρέπει να καλύπτουν όλα fa θέματα 
που αφορούν την άφιξη, την εγκατάσταση και την 
κοινωνική ασφάλιση των εργαζόμενων μεταναστών 
εκτός από την ελεύθερη διακίνηση αυτών των εργα­
ζομένων στην επικράτεια της ΕΟΚ. 
Δεν μπορούμε να αποφύγουμε να αναφέρουμε εδώ την 
ανάγκη να επιλυθούν τα προβλήματα που έχουν τεθεί 
από τη συμφωνία ΕΟΚ — Τουρκίας, που υπογράφηκε το 
1961, μια διάταξη της οποίας προβλέπει την ελεύθερη 
κυκλοφορία των τούρκων εργαζομένων από το Δεκέμβριο 
του 1986. Στην πραγματικότητα η ΟΚΕ θεωρεί ότι κάτω 
Αριθ. C 343/30 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 12. 84 
από τις παρούσες προϋποθέσεις η ρήτρα αυτή δεν μπορεί 
να εφαρμοσθεί γιατί θα είχε ως συνέπεια την κατακό­
ρυφη άνοδο του αριθμού των ανέργων στην ΕΟΚ και την 
επιδείνωση των συνθηκών παραμονής των εργαζόμενων 
μεταναστών που έχουν νόμιμα εγκατασταθεί στα κράτη 
μέλη της ΕΟΚ. 
Οι οικονομικές ανισότητες μεταξύ εθνών ή μεταξύ περιο­
χών, που είναι η βασική αιτία της παράνομης ή αναγκα­
στικής μετανάστευσης, πρέπει να καταπολεμηθούν πιο 
δραστήρια και αποφασιστικά. Η ΟΚΕ έχει ήδη δηλώσει 
ότι η μετανάστευση εργαζομένων δεν θα πρέπει να έχει 
οικονομικά αίτια. Οι θέσεις απασχόλησης θα πρέπει να 
δημιουργούνται καταρχήν εκεί που ζουν οι διαθέσιμοι 
εργαζόμενοι. Πρέπει λοιπόν να καταβληθούν προσπά­
θειες ώστε να ελέγχονται τα ρεύματα της μετανάστευσης 
με την ανάπτυξη κατάλληλων κοινοτικών ενεργειών στα 
πλαίσια της βιομηχανικής, γεωργικής και κοινωνικής 
πολιτικής καθώς και της πολιτικής στον τομέα της ανα­
πτυξιακής βοήθειας. 
Είναι προφανές ότι απαιτείται κοινή κοινοτική πολιτική 
σχετικά με το καθεστώς διαμονής των διακινούμενων 
εργαζομένων τρίτων χωρών. Η πολιτική αυτή θα πρέπει 
— όπως αναφέρεται και στη σχετική γνωμοδότηση της 
ΟΚΕ — να διασφαλίζει ότι «κάθε εργαζόμενος που προ­
έρχεται από τρίτη χώρα και εργάζεται στην Κοινότητα 
για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα θα πρέπει να έχει τη 
δυνατότητα να παραμείνει στη χώρα υποδοχής» ('). Το 
δικαίωμα αυτό θα πρέπει να διασφαλίζεται ανεξάρτητα 
από την τελική κατάσταση του ενδιαφερόμενου εργαζο­
μένου όσον αφορά την απασχόληση. Θα πρέπει να προω­
θηθεί αποφασιστικότερα η σύναψη διμερών συμφωνιών 
μεταξύ της ΕΟΚ και των κυβερνήσεων τρίτων χωρών για 
τη διευκόλυνση της έκδοσης αδειών εργασίας για εργαζό­
μενους μετανάστες που είναι ήδη νόμιμα εγκατεστημένοι. 
3.1.4. Σχετικά με τις ειδικές κατηγορίες μεταναστών θα 
πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για την 
παρακολούθηση και την επίλυση των ειδικών προβλημά­
των των μεθοριακών εργαζομένων. Η ΟΚΕ επικροτεί την 
απόφαση που πήρε το Συμβούλιο σχετικά με πρόταση της 
Επιτροπής που αποσκοπεί στην αποφυγή της διπλής 
φορολόγησης, που έχει ήδη υποστηρίξει η ΟΚΕ (2). 
Ο χαρακτήρας της εποχιακής εργασίας των μεταναστών 
δεν μπορεί να υποστηριχθεί στο βαθμό που ασκούνται 
συχνά διακρίσεις σε βάρος αυτής της κατηγορίας εργαζο-
(') Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την εξέλιξη της κοινωνικής 
κατάστασης στην Κοινότητα το 1981 (ΕΕ αριθ. C 252 της 
27.9.1984, σ. 39). 
(2) _ Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, Δεκέμβριος 1976 (ΕΕ αριθ. C 
56 της 7. 3.1977, σ. 70). 
— Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, Οκτώβριος 1980 (ΕΕ αριθ. C 
331 της 17.12.1980, σ. 15). μένων όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση και ορισμέ­
νες φορές όσον αφορά επίσης τις συνθήκες εργασίας. 
3.1.5. Στο μέτρο που οι χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας παρέχουν για ανθρωπιστικούς λόγους άσυλο 
στους πρόσφυγες που διώκονται στη χώρα τους εξαιτίας 
των πολιτικών ή φιλοσοφικών πεποιθήσεων τους, είναι 
αναγκαίο να επιταχυνθούν οι διαδικασίες αναγνώρισης 
της ιδιότητας του πολιτικού πρόσφυγα, πράγμα που θα 
διευκόλυνε την πρόσβαση των προσφύγων αυτών στην 
αγορά της εργασίας. 
3.2. Η ενσωμάτωση των αλλοδαπών εργαζομένων 
3.2.1. Στην αρχή η ίδρυση και ανάπτυξη ειδικών 
κέντρων υποδοχής των μεταναστών και των οικογενειών 
τους είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προώθηση της 
ενσωμάτωσης τους στην κοινωνία όπου ζουν και εργάζο­
νται. Η αποστολή αυτών των κέντρων υποδοχής είναι 
ανάμεσα στα άλλα: 
— η μύηση τους στη γλώσσα επικοινωνίας της χώρας' 
— να ενημερώνουν τους μετανάστες για τα δικαιώματα 
τους, να τους κατατοπίζουν για το σύστημα κοινωνι­
κής ασφάλισης, την εκπαίδευση, τις δυνατότητες να 
βρουν κατοικία... 
— να τους επιτρέπουν να συμμετέχουν και να εντάσσο­
νται στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας 
υποδοχής, παρέχοντας τους ταυτόχρονα τη δυνατό­
τητα να διατηρήσουν τη δική τους πολιτιστική ταυ­
τότητα' 
— να τους προσφέρουν βοήθεια στις ενέργειες τους 
προς τη δημόσια διοίκηση. 
3.2.2. Οι συνθήκες απασχόλησης και εργασίας των 
μεταναστών και η ενσωμάτωση τους στις επιχειρήσεις θα 
μπορούσαν να βελτιωθούν διαμέσου: 
— της επικύρωσης από όλα τα κράτη μέλη και της 
ουσιαστικής εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Σύμβασης 
σχετικά με το νομικό καθεστώς των εργαζόμενων 
μεταναστών και των συμβάσεων 97 και 143 της Διε­
θνούς Οργάνωσης Εργασίας' καθώς και της εφαρμο­
γής το συντομότερο του κοινοτικού κοινωνικού σχε­
δίου δράσης υπέρ των εργαζόμενων μεταναστών 
— της βελτίωσης της πρόσβασης στην ενημέρωση, που 
μπορεί να γίνει με το να συμπεριληφθούν στο προ­
σωπικό υποδοχής και άτομα που έχουν την ίδια 
εθνική καταγωγή με τους μετανάστες ή μιλούν τη 
μητρική τους γλώσσα' 
— της λήψης μέτρων κατά των διακρίσεων μέσα στην 
επιχείρηση' 
24. 12. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 343/31 
— της πλήρους άσκησης των συνδικαλιστικών δικαιω­
μάτων στα οποία συμπεριλαμβάνεται και το δικαί­
ωμα του «εκλέγειν» και «εκλέγεσθαι» στα διάφορα 
όργανα που εκπροσωπούν τους εργαζόμενους' 
— της βελτίωσης της προστασίας των μεθοριακών εργα­
ζομένων που απασχολούνται μέσα από πρακτορεία 
προσωρινής εργασίας' 
— της λήψης πιο αυστηρών μέτρων ενάντια στην εκμε­
τάλλευση των εργαζόμενων μεταναστών από κυκλώ­
ματα παράνομης εργασίας. 
3.2.3. Στον τομέα της στέγασης, η ενσωμάτωση των 
μεταναστών και ιδίως των καταγόμενων από τρίτες 
χώρες, θα μπορούσε να διευκολυνθεί με τα ακόλουθα 
μέτρα: 
— εξάλειψη κάθε διάκρισης σ' ό,τι αφορά την πρό­
σβαση στις «εργατικές κατοικίες»' 
— δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Στεγαστικού Ταμείου 
(ΕΣΤ) που η λειτουργία του θα είναι ανάλογη μ' αυτή 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και που θα 
έχει σαν στόχο την επιδότηση, κάτω από ορισμένες 
προϋποθέσεις που θα πρέπει να καθορισθούν, έργων 
ανακαίνισης συνοικιών που κατοικούνται σχεδόν 
αποκλειστικά από μετανάστες και χαρακτηρίζονται 
σαν «γκέττο». Παράλληλα πρέπει να δημιουργηθούν 
σ' όλες τις χώρες εθνικά στεγαστικά ταμεία των 
οποίων οι σκοποί θα πρέπει να είναι οι εξής: 
α) η επιδότηση έργων για τη βελτίωση ατομικών κατοι­
κιών 
β) η χορήγηση δανείων με χαμηλά επιτόκια για τον ίδιο 
σκοπό" 
γ) η ανάληψη, σε συνεργασία με τους δήμους, τα αρμό­
δια υπουργεία και το ΕΣΤ, έργων για την ανακαίνιση 
των συνοικιών που τείνουν να εγκαταλειφθούν από 
τους γηγενείς, με προσοχή όμως ώστε τα έργα αυτά 
να μην οδηγήσουν στη μετακόμιση του πληθυσμού 
που κατοικούσε σ' αυτές τις συνοικίες προηγουμέ­
νως. 
Όλα αυτά τα μέτρα αφορούν τόσο τους εργαζόμενους 
μετανάστες όσο και τους εργάτες της χώρας υποδοχής 
που βιώνουν την ίδια κοινωνική πραγματικότητα. 
3.2.4. Τα μέτρα που στοχεύουν στη βελτίωση της κατάρ­
τισης και της εκπαίδευσης των εργαζόμενων μεταναστών 
θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνουν: 
— την προώθηση μιας μεγαλύτερης εναρμόνισης στον 
τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και ειδίκευ­
σης στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, 
ώστε να μπορέσουν να μειωθούν οι διαφορές μεταξύ 
των εθνικών συστημάτων κατάρτισης, εκπαίδευσης 
και ειδίκευσης. Η ύπαρξη αυτών των διαφορών είχε 
σαν συνέπεια το 1980, να καλυφθεί λιγότερο από το 
10 ο/ο των 25 000 θέσεων απασχόλησης που προσφέρ­
θηκαν σε κοινοτικό επίπεδο διαμέσου του συστήμα­
τος Sedoc, παρά το γεγονός ότι 18 000 άτομα ήταν 
υποψήφια για την κάλυψη αυτών των θέσεων" — την καταβολή ιδιαίτερης προσπάθειας όσον αφορά 
την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στις νέες 
τεχνολογίες και τις αλλαγές στην απασχόληση στους 
τομείς που βρίσκονται σε κάμψη' 
— τη διοργάνωση δωρεάν μαθημάτων για την εκμά­
θηση της γλώσσας επικοινωνίας του τόπου διαμονής 
και εργασίας των μεταναστών. Τα μαθήματα αυτά 
πρέπει να διοργανωθούν μεθοδικά (στους τόπους 
εργασίας, σε νυχτερινά σχολεία, στην τηλεόραση 
κλπ.) ώστε όλοι οι μετανάστες να αποκτήσουν τις 
γνώσεις που απαιτούνται για έναν ενδεχόμενο επαγ­
γελματικό επαναπροσανατολισμό. Η επιτυχία 
τέτοιων προγραμμάτων εξαρτάται και από το επί­
πεδο ειδίκευσης του διδακτικού προσωπικού το 
οποίο, πέρα από την επαγγελματική ικανότητα, πρέ­
πει να είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένο στα προ­
βλήματα των εργαζόμενων μεταναστών. Το προσω­
πικό αυτό θα μπορούσε επίσης να επιλεγεί από τους 
κύκλους των μεταναστών και ανάμεσα σε άτομα των 
οποίων η βασική εκπαίδευση επιτρέπει την ανάληψη 
καθηκόντων εκπαιδευτικού. 
3.2.5. Εκτός από τα γενικά προβλήματα της ευρωπαϊκής 
νεολαίας, οι νεαροί μετανάστες κάτω των 25 ετών που 
αποτελούν το 40—50 °/ο του συνολικού αλλοδαπού πλη­
θυσμού έχουν να αντιμετωπίσουν το πρόσθετο πρόβλημα 
της αναζήτησης της πολιτιστικής τους ταυτότητας, καθώς 
είναι διχασμένη ανάμεσα στην πολιτιστική ταυτότητα 
των γονέων τους — που συχνά αγνοείται ή περιφρονείται 
από το σχολείο — και το πολιτιστικό πλαίσιο του κοινω­
νικού χώρου στον οποίο ζουν. Εκτός από τη μορφή αντι­
παράθεσης μεταξύ γενεών που μπορεί να λάβει αυτή η 
εσωτερική σύγκρουση, μπορεί επίσης να οδηγήσει σε 
ανομία. 
Για να βελτιωθεί η κατάσταση των μεταναστών της δεύ­
τερης γενιάς και για να τους εξασφαλισθεί ισότητα 
ευκαιριών, επείγει να ληφθούν τα εξής μέτρα: 
— λήψη από τα διάφορα κράτη μέλη των μέτρων που 
είναι απαραίτητα για την εφαρμογή της οδηγίας 77/ 
486/ΕΟΚ που αφορά τη σχολική φοίτηση των παι­
διών των εργαζόμενων μεταναστών και την επέ­
κταση της στα παιδιά των εργαζόμενων μεταναστών 
από τρίτες χώρες' 
— εφαρμογή της ειδικής προσχολικής εκπαίδευσης για 
τους νεαρούς μετανάστες με σκοπό να αποφευχθεί 
κατ' αυτόν τον τρόπο η αποτυχία στο τέλος των 
σπουδών που πλήττει 100 000 παιδιά μεταναστών 
ετησίως" 
— διοργάνωση ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων 
για τους μετανάστες παρόμοιων μ'αυτά που έχουν 
ήδη εφαρμοσθεί υπό την αιγίδα του ΕΚΤ και με τη 
συμβολή του EKEK (CEDEFOP)" αυτά τα προγράμ­
ματα θα μπορούσαν να προβλέπουν ανάμεσα στα 
άλλα τάξεις υποδοχής και φροντιστηριακές τάξεις" 
Αριθ. C 343/32 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 12. 84 
— εξάλειψη κάθε διάκρισης στους επίσημους οργανι­
σμούς ευρέσεως εργασίας και αύξηση, σ' αυτούς τους 
οργανισμούς, του αριθμού των αρμοδίων που είναι 
εξοικειωμένοι με τα προβλήματα των μεταναστών 
— αύξηση, στους οργανισμούς κοινής ωφελείας του 
αριθμού των κοινωνικών λειτουργών που η κατάρ­
τιση τους τους επιτρέπει να παρέχουν στους μετανά­
στες την κατάλληλη ενημέρωση στον τομέα του 
εργατικού δικαίου και των κοινωνικών ασφαλίσεων 
— καθιέρωση δύο συστημάτων διδασκαλίας της μητρι­
κής γλώσσας για τα παιδιά της δεύτερης γενιάς 
1) ένταξη της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας 
στα κανονικά σχολικά προγράμματα" 
2) διοργάνωση ειδικών μαθημάτων της μητρικής 
γλώσσας των μεταναστών έξω από τα πλαίσια 
των κανονικών σχολικών προγραμμάτων. 
Σχετικά μ' αυτά, θα ήταν σκόπιμο να προβλεφθούν ειδικά 
μαθήματα ξένων γλωσσών για όλους τους μαθητές, αφού 
ληφθούν, εννοείται, υπόψη οι ιδιαιτερότητες της κάθε 
χώρας. 
Αν ληφθεί υπόψη ότι ένας όχι ασήμαντος αριθμός μετα­
ναστών σχεδιάζουν να επιστρέψουν οριστικά στη χώρα 
τους, θα έπρεπε να προβλεφθούν εκπαιδευτικά προγράμ­
ματα στα πλαίσια των οποίων, εκτός από μαθήματα 
μητρικής γλώσσας, θα διδάσκονται και μαθήματα που 
αφορούν αποκλειστικά τη χώρα καταγωγής των μετανα­
στών. Η συστηματική παράλληλη λειτουργία αυτών των 
εκπαιδευτικών προγραμμάτων θα επιτρέψει στο μετανά­
στη να κάνει την επιλογή του ανάλογα με το αν σκοπεύει 
να μείνει οριστικά στη χώρα υποδοχής ή όχι. 
Όμως, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι τα προαναφερόμενα 
μαθήματα δεν θα έπρεπε σε καμιά περίπτωση να αντικα­
ταστήσουν το σύνολο των μαθημάτων που διδάσκονται 
μέσα στα πλαίσια των κανονικών σχολικών προγραμμά­
των της χώρας υποδοχής αλλά θα πρέπει να συνεχισθούν 
στο σύνολο αυτό χωρίς να υπερβαρύνονται οι μαθητές. 
Επιπλέον, οι εκπαιδευτικοί που είναι υπεύθυνοι γι' αυτά 
τα μαθήματα, ακόμη κι όταν πληρώνονται από τη χώρα 
καταγωγής, θα πρέπει να εξαρτώνται από μία μεικτή επι­
τροπή που θα αποτελείται από εκπροσώπους της χώρας 
καταγωγής και της χώρας υποδοχής. Μ' αυτό τον τρόπο 
θα αποφευχθεί η περίπτωση να βρίσκονται τα μαθήματα 
που διδάσκονται από εκπαιδευτικούς της χώρας καταγω­
γής σε αντίθεση με το Σύνταγμα και τους δημοκρατικούς 
θεσμούς της χώρας υποδοχής. 
3.2.6. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και στα προ­
βλήματα των αλλοδαπών γυναικών που εγκαταστάθηκαν 
στις χώρες της ΕΟΚ είτε γιατί ακολούθησαν το μετανά­
στη σύζυγο τους είτε γιατί μετανάστευσαν με δική τους 
πρωτοβουλία. 
Σημαντικές προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν ιδίως: 
— στον τομέα της προεπαγγελματικής και επαγγελμα­
τικής κατάρτισης, καθώς και της εφαρμογής της ίσης μεταχείρισης στην απασχόληση και στον τόπο εργα­
σίας' 
— για τη δημιουργία, στα κέντρα οικογενειακού προ­
γραμματισμού, υπηρεσιών που να ανταποκρίνονται 
στις ανάγκες των αλλοδαπών γυναικών 
— για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των αλλοδαπών 
γυναικών στις πολιτιστικές δραστηριότητες που 
διοργανώνονται στη χώρα υποδοχής και αφορούν 
τόσο αυτή τη χώρα όσο και τη χώρα καταγωγής 
τους. 
3.2.7. Όσον αφορά τις πολιτιστικές παραδόσεις των 
χωρών καταγωγής των μεταναστών, οι χώρες υποδοχής 
θα πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα της διατήρησης 
τους. Αυτό βέβαια δεν πρέπει να γίνει σε βάρος των προ­
σπαθειών που πρέπει να καταβληθούν για να εξοικειω­
θούν οι μετανάστες με τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής 
της χώρας υποδοχής. Παράλληλα, για να γίνει δυνατή μια 
αμοιβαία κατανόηση, είναι σκόπιμο να γνωρίσουν οι 
γηγενείς τις πολιτιστικές παραδόσεις των μεταναστών. 
Έτσι θα είναι δυνατό να υπάρξει στην πράξη ένα είδος 
πολιτιστικών ανταλλαγών που θα έχει σαν αποτέλεσμα 
τον πολιτιστικό εμπλουτισμό τόσο των μεταναστών όσο 
και των γηγενών. Από τα μαζικά μέσα ενημέρωσης, το 
ραδιόφωνο και η τηλεόραση μπορούν να παίξουν ένα 
σημαντικό ρόλο σ' αυτόν τον τομέα, πραγματοποιώντας 
εκπομπές πολιτιστικού περιεχομένου που να απευθύνο­
νται συγχρόνως στους γηγενείς και στους μετανάστες. 
3.2.8. Οι κοινοτικοί κανόνες στον τομέα των κοινωνι­
κών ασφαλίσεων αποτελούν ένα τεράστιο και πολύπλοκο 
σύνολο. Αν λάβουμε υπόψη και τις διμερείς συμφωνίες 
που το κάθε κράτος μέλος έχει συνάψει με τρίτες χώρες, 
τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι μετα­
νάστες που κατάγονται από αυτές τις τρίτες χώρες είναι 
ακόμα σοβαρότερα. 
Σ' ένα πρώτο στάδιο, θα ήταν σκόπιμο να ληφθούν κοινο­
τικές πρωτοβουλίες που να στοχεύουν στην προσέγγιση 
και στη βελτίωση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλι­
σης στους ακόλουθους τομείς: 
— καταβολή οικογενειακών επιδομάτων 
— χορήγηση επιδομάτων ανεργίας" 
— κανονισμοί συνταξιοδότησης και υπολογισμού της 
σύνταξης" 
— προσμέτρηση των περιόδων κοινωνικής ασφάλισης 
στα κράτη μέλη και στις χώρες καταγωγής καθώς 
και εξαγωγή των παροχών προς αυτές τις τελευταίες' 
— κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων που παρέ­
χουν ανεξάρτητες υπηρεσίες' 
— δυνατότητες επανενσωμάτωσης στη χώρα καταγω­
γής (βλ. σημείο 3.3). 
Σ' ένα δεύτερο στάδιο, στις διμερείς συμφωνίες που συνά­
πτουν ή που αναθεωρούν τα κράτη μέλη με τρίτες χώρες, 
θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες ώστε να επιτευ­
χθεί ένα ευρωπαϊκό πρότυπο διμερούς συμφωνίας στον 
τομέα της κοινωνικής ασφάλισης. 
24. 12. 84 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 343/33 
Τέλος, πρέπει να καταβληθούν ειδικές προσπάθειες για να 
αποκτήσουν οι διοικητικές υπηρεσίες, σε εθνικό και 
τοπικό επίπεδο, μια καλύτερη γνώση των εθνικών και 
κοινοτικών διατάξεων που αφορούν την κοινωνική 
ασφάλιση των εργαζόμενων μεταναστών. 
3.2.9. Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στα 
πολιτικά και αστικά δικαιώματα των μεταναστών. Είναι 
γεγονός ότι, αν οι μετανάστες δεν έχουν τα δημοκρατικά 
δικαιώματα του πολίτη, οποιαδήποτε υπεύθυνη συμμε­
τοχή και ενσωμάτωση τους στη χώρα υποδοχής γίνεται 
δύσκολη αν όχι αδύνατη. 
Για να μπορεί όμως ένας πολίτης να εκφράζεται ελεύθερα 
σε μια κοινωνία που θέλει να λέγεται δημοκρατική, δεν 
πρέπει να είναι αντικείμενο καμιάς απειλής, έστω και 
υποθετικής. Mta μεγαλύτερη δέσμευση της Κοινότητας 
και των διαφόρων κρατών μελών είναι αναγκαία για να 
απαλειφθούν οι πράξεις ρατσισμού και ξενοφοβίας. Μια 
παρόμοια δέσμευση θα μπορούσε να εκφρασθεί με ενημε­
ρωτική δράση και εκστρατεία ιδιαίτερα από το ραδιό­
φωνο και την τηλεόραση και με τη δημιουργία ενός κοι­
νοτικού δικτύου «γραφείων παραπόνων». Γι' αυτό, πριν 
απ' όλα πρέπει να διασφαλισθεί το δικαίωμα παραμονής 
των μεταναστών, και των οικογενειών τους, που είναι 
νόμιμα εγκατεστημένοι σε ένα κράτος μέλος. 
Στη συνέχεια, επείγει να μελετηθούν τα ερωτήματα που 
ακολουθούν, ώστε να μπορέσει προοδευτικά να καθιερω­
θεί σε κοινοτικό επίπεδο μια και μοναδική διαδικασία 
απόκτησης πολιτικών και αστικών δικαιωμάτων ανάλο­
γων μ' αυτά των υπηκόων της χώρας υποδοχής: 
— μετά από πόσα χρόνια παραμονής οι μετανάστες 
πρέπει να αποκτούν την μόνιμη άδεια παραμονής; 
— μετά από πόσα χρόνια παραμονής οι μετανάστες 
πρέπει να αποκτούν το δικαίωμα του εκλέγειν και 
εκλέγεσθαι σε νομαρχιακό και δημοτικό επίπεδο; 
— ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια για την απόκτηση 
από το μετανάστη της υπηκοότητας της χώρας υπο­
δοχής; 
Δεν πρέπει όμως να διευκολυνθεί η απόκτηση της υπηκο­
ότητας από τους μετανάστες της δεύτερης γενιάς; 
Ωστόσο, αυτό το σχήμα δεν μπορεί να έχει δεσμευτικό 
χαρακτήρα. 
Λόγω του επείγοντα χαρακτήρα του προβλήματος, και με 
την προοπτική μιας ενδεχόμενης εναρμόνισης των 
τομέων αυτών στην ΕΟΚ η ΟΚΕ θεωρεί με βάση τις νομι­
κές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί και τις πολυάριθ­
μες συνεδριάσεις που έχουν αφιερωθεί στο θέμα αυτό, ότι 
μια περίοδος 5 ετών για την απόκτηση των δικαιωμάτων 
αυτών θα μπορούσε να προταθεί στα κράτη μέλη. Ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν να 
συσταθεί σε κάθε κράτος μέλος να χορηγήσει το δικαί­
ωμα ψήφου στους μετανάστες που είναι υπήκοοι ενός 
κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Έτσι θα 
μπορούσε να εξασφαλιστεί σε κάθε ευρωπαίο πολίτη η 
άσκηση του δικαιώματος ψήφου στις εθνικές εκλογές 
προοδευτικά αφού γίνει έναρξη με το δικαίωμα ψήφου 
στις δημοτικές εκλογές. 
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις ευρωπαϊκές εκλογές τα 
κράτη μέλη μπορούν να συμφωνήσουν ότι οι κοινοτικοί 
μετανάστες θα μπορούν να ψηφίζουν στις εκλογές για το 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις χώρες όπου διαβιούν. 
3.3. Δυνατότητες επανενσωμάτωσης στη χώρα καταγω­
γής 
Κάθε πολιτική που στοχεύει στην παλιννόστηση των 
μεταναστών και την επανενσωμάτωσή τους στη χώρα 
καταγωγής τους πρέπει να βασίζεται στην αρχή της ελεύ­
θερης επιλογής των μεταναστών. Κατά συνέπεια, κάθε 
μορφή πίεσης που θα μπορούσε να ασκηθεί στους μετα­
νάστες προς αυτήν την κατεύθυνση θα ήταν απαράδεκτη. 
Ακόμα, για να μπορέσει ο μετανάστης να κάνει την επι­
λογή αυτή, χρειάζεται προηγουμένως να έχει μια πλήρη 
και σωστή ενημέρωση ώστε να μπορέσει να εκτιμήσει τις 
συνέπειες που θάχει μια τέτοια απόφαση του. 
Μια πολιτική επανενσωμάτωσης των εργαζόμενων μετα­
ναστών στη χώρα καταγωγής τους πρέπει να στηρίζεται 
στα εξής βασικά σημεία: 
— συνεργασία των ενδιαφερόμενων κρατών σε διμερή 
ή πολυμερή βάση" 
— αναγνώριση των διπλωμάτων των τρίτων χωρών 
— κοινοτική δράση, πχ. με τη μορφή επιδότησης προ­
γραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης ενόψει της 
παλιννόστησης" 
— προγράμματα αναπτυξιακής βοήθειας που προβλέ­
πουν επενδύσεις που θα δημιουργήσουν θέσεις απα­
σχόλησης στις χώρες καταγωγής των μεταναστών* 
— χορήγηση τεχνικής και οικονομικής βοήθειας σε 
ομάδες μεταναστών που επιθυμούν να δημιουργή­
σουν επιχειρήσεις ή συνεταιρισμούς στη χώρα τους* 
— επεξεργασία και εφαρμογή προγραμμάτων επαγγελ­
ματικής κατάρτισης στις χώρες υποδοχής, σε συνάρ­
τηση με τις κοινωνικοοικονομικές ανάγκες των 
χωρών καταγωγής των μεταναστών — και σε συνερ­
γασία μ' αυτές' 
— διατήρηση και μεταφορά των κεκτημένων δικαιωμά­
των στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης' 
— παραχώρηση του δικαιώματος επιστροφής στη χώρα 
μετανάστευσης κατά το έτος που ακολουθεί μετά την 
ημερομηνία αναχώρησης. 
Αριθ. C 343/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 24. 12. 84 
Τέλος, η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι καμιά πολιτική στον 
τομέα της επανενσωμάτωσης στη χώρα καταγωγής δεν 
μπορεί να έχει πλήρη επιτυχία αν δεν μειωθούν οι κραυ­
γαλέες ανισότητες μεταξύ των βιομηχανικών χωρών και 
των χωρών καταγωγής των μεταναστών. 
Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1984. 
1. Γενικές παρατηρήσεις 
1.1. Με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων που ακολου­
θούν, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις δύο προτάσεις οδηγίας που 
επεξεργάσθηκε η Επιτροπή σχετικά με την προστασία 
των καταναλωτών όσον αφορά την ένδειξη των τιμών 
των τροφίμων και των μη εδώδιμων προϊόντων. 
1.2. Διαπιστώνει ότι η Επιτροπή προτείνει με αυτό τον 
τρόπο την εφαρμογή των αρχών που έχουν διατυπωθεί 
στο πρώτο και δεύτερο πρόγραμμα για μια πολιτική προ­
στασίας και ενημέρωσης του καταναλωτή. 
(ΐ) ΕΕ αριθ. C 8 της 13.1.1984. 
(2) ΕΕ αριθ. C 53 της 24. 2.1984. Σε κοινοτικό επίπεδο, μια πολιτική στον τομέα της επα­
νενσωμάτωσης πρέπει να συνοδεύεται από μια συντονι­
σμένη περιφερειακή πολιτική για την οποία να διατεθούν 
πολύ πιο ουσιαστικά χρηματοδοτικά μέσα ώστε να επέλ­
θει μια ισορροπία μεταξύ των διαφόρων περιοχών της 
Κοινότητας. 
1.3. Αναγνωρίζει ότι είναι χρήσιμο να θεσπισθούν κανο­
νιστικές διατάξεις σχετικά με το θέμα αυτό: 
— για να εξασφαλιστεί καλύτερη προστασία των κατα­
ναλωτών, με την παροχή σ' αυτούς της δυνατότητας 
να κάνουν, κατά τη στιγμή που αποφασίζουν να 
αγοράσουν ένα προϊόν, συγκρίσεις ποσότητας/τιμής" 
— για να αυξηθεί η διαφάνεια των αγορών. 
1.4. Η ΟΚΕ επιβεβαιώνει ως προς το θέμα αυτό τη γνω­
μοδότηση που είχε εκδώσει το 1978 για το σχέδιο οδη­
γίας σχετικά με την προστασία των καταναλωτών όσον 
αφορά την ένδειξη των τιμών των τροφίμων, στα πλαίσια 
της οποίας ζητούσε από την Επιτροπή να αρχίζει όσο το 
δυνατό γρηγορότερα τις προπαρασκευαστικές εργασίες 
για την εφαρμογή της αρχής της ένδειξης της τιμής της Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής 
Gerd MUHR 
Γνωμοδότηση για την 
— πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά την 
ένδειξη των τιμών των μη εδώδιμων προϊόντων (*) 
και την 
— πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που τροποποιεί την οδηγία 79/581/ΕΟΚ σχετικά με την 
προστασία των καταναλωτών, όσον αφορά την ένδειξη των τιμών ορισμένων τροφίμων (2) 
(84/C 343/08) 
Στις 17 Ιανουαρίου και στις 10 Φεβρουαρίου 1984, το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με τις 
διατάξεις του άρθρου 100 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότη­
τας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρό­
ταση οδηγίας του Συμβουλίου για την προστασία των καταναλωτών όσον αφορά την ένδειξη 
των τιμών των μη εδώδιμων προϊόντων» και για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που 
τροποποιεί την οδηγία 79/581/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία των καταναλωτών, όσον 
αφορά την ένδειξη των τιμών ορισμένων τροφίμων». 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοι­
μασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 2 Οκτωβρίου 1984, με βάση 
την εισηγητική έκθεση του κ. Ramaekers. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, κατά την 220ή σύνοδο ολομέλειας της, συνεδρίαση 
της 25ης Οκτωβρίου 1984 υιοθέτησε με 60 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 13 αποχές την ακόλουθη 
γνωμοδότηση: