Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ετήσια έκθεση του Ταμείου Συνοχής (1997)"

(1999/C 116/03)

Στις 5 Νοεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ετήσια έκθεση του Ταμείου Συνοχής (1997)".

Το τμήμα οικονομικής και νομισματικής ένωσης και οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε γνωμοδότηση στις 8 Φεβρουαρίου 1999, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. P. Barros Vale.

Κατά την 361η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Φεβρουαρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 74 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 7 αποχές την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Για άλλη μία φορά, ζητήθηκε η γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την Έκθεση της Επιτροπής για τις αποφάσεις που ελήφθησαν κατά το 1997 στα πλαίσια του Ταμείου Συνοχής, με δικαιούχους τα κράτη μέλη Ισπανία, Ελλάδα, Ιρλανδία και Πορτογαλία. Το Ταμείο αυτό, που θεσπίστηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, μέσω της δημοσιονομικής στήριξης προς τις χώρες αυτές για την υλοποίηση έργων στους τομείς του περιβάλλοντος και των υποδομών των μεταφορών, διαθέτει προϋπολογισμό ύψους 15 150 εκατομμυρίων Ecu(1) για το διάστημα από το 1993 έως το 1999.

1.2. Το προαναφερόμενο ποσόν καλύπτει όχι μόνο την περίοδο ισχύος του Ταμείου Συνοχής (1994-1999), αλλά και το Χρηματοδοτικό Μέσο Συνοχής που προηγήθηκε, και που ίσχυσε από την 1η Απριλίου 1993 έως τις 26 Μαΐου 1994.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι ζητήθηκε εκ νέου η γνώμη της για την έκθεση του Ταμείου Συνοχής. Εντούτοις, εφιστά και πάλι την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι η Έκθεση υπεβλήθη με μεγάλη καθυστέρηση, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η έγκαιρη παρέμβαση για τη διόρθωση ενδεχόμενων προβλημάτων.

2.2. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, θα έπρεπε να παρέχονται λεπτομερέστερα στοιχεία, κυρίως ως προς τις τροποποιήσεις που έχουν επέλθει στο καθένα από τα έργα που παρουσιάζονται, για τις οποίες δεν υπάρχει καμία πληροφορία και, επομένως, δεν είναι δυνατή η ανάλυση των παραγόντων που επέβαλαν τις τροποποιήσεις αυτές, ούτε βέβαια και των λύσεων που εδόθησαν.

2.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει, επίσης, την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι ελήφθησαν υπόψη ορισμένες από τις συστάσεις που διατύπωσε σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις και διαπιστώνει συνολικά μια ουσιαστική βελτίωση της έκθεσης.

2.4. Για μία ακόμη φορά, διαπιστώνεται η εδραίωση των νομικών και διοικητικών ρυθμίσεων και διαδικασιών από πλευράς διαχείρισης, λειτουργίας, αξιολόγησης και παρακολούθησης προγραμμάτων, με θετικά αποτελέσματα για την εφαρμογή του Ταμείου Συνοχής, που είναι εμφανή στην έκθεση.

2.5. Με την επιφύλαξη της ανάλυσης που παρατίθεται στη συνέχεια, η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της γιατί, σε πολλές περιπτώσεις, επετεύχθησαν οι στόχοι στο επίπεδο της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, είτε ως προς τις πιστώσεις προς έγκριση, είτε ως προς τις πιστώσεις προς πληρωμή.

2.6. Σημειώνεται ότι, από την έναρξη των δραστηριοτήτων, το 1993, έως τα τέλη του 1997, ενεκρίθησαν ήδη περίπου τα 2/3 των πιστώσεων του προϋπολογισμού που είχαν ορισθεί για την περίοδο 1993-1999.

2.7. Ως προς την αξιολόγηση, και με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων που ακολουθούν, είναι ήδη γνωστά τα αποτελέσματα της μελέτης που πραγματοποίησε το London School of Economics (LSE) και παρουσιάστηκαν δημοσίως τον περασμένο Ιούνιο και η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τα αποτελέσματα αυτά, καθόσον φανερώνουν τη θετική επίδραση, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, για τις περιφέρειες που περιλαμβάνονται και για τις δικαιούχους χώρες, κυρίως στους τομείς της απασχόλησης, της σχέσης μεταξύ δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων, καθώς επίσης και των σχέσεων μεταξύ των δικαιούχων κρατών μελών και των γειτόνων τους.

2.8. Η μελέτη του LSE, παρά την ποιότητά της, είναι πολύ τεχνική, γεγονός που δυσχεραίνει την ανάγνωση των αποτελεσμάτων και τη συνολική κατανόηση της βελτίωσης που επήλθε στα δικαιούχα κράτη μέλη. Η ΟΚΕ προτείνει, σε παρόμοιες πρωτοβουλίες στο μέλλον, να παρατίθεται περιληπτική έκθεση, εύκολα αναγνώσιμη, για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων, έτσι ώστε η μελέτη να καθίσταται πιο προσιτή και να συνιστά ένα πραγματικό μέσο εργασίας.

2.9. Τα προγράμματα της εκ των υστέρων αξιολόγησης των έργων ικανοποιούν επίσης την ΟΚΕ, γιατί αποδεικνύουν το ενδιαφέρον της Επιτροπής για την αξιολόγηση των έργων. Το γεγονός ότι τα προγράμματα αυτά ανατέθηκαν σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες ικανοποιεί ιδιαίτερα την ΟΚΕ, δεδομένου ότι μια ανεξάρτητη άποψη παρουσιάζει μεγάλα πλεονεκτήματα έναντι της εσωτερικής αξιολόγησης.

2.10. Η ΟΚΕ διαπιστώνει επίσης με ικανοποίηση τη βελτίωση στη διαδικασία παρακολούθησης και επιθεώρησης των έργων, είτε μέσω της αύξησης του αριθμού των πραγματοποιούμενων επισκέψεων, είτε μέσω του ελέγχου όλων των διενεργούμενων προγραμμάτων.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Στην παράγραφο 2 του άρθρου 10 του κανονισμού του Ταμείου Συνοχής, προβλέπεται, σχετικά με την κατανομή των κονδυλίων του Ταμείου, ότι "Διασφαλίζεται η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των έργων στον τομέα του περιβάλλοντος και εκείνων που αφορούν την υποδομή των μεταφορών". Σύμφωνα με τις συστάσεις της ΟΚΕ και την απόφαση της Επιτροπής του 1995, η εφαρμογή της αρχής αυτής πρέπει να εξετάζεται για περίοδο μεγαλύτερη από ένα ημερολογιακό έτος.

3.1.1.

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Για το σύνολο της περιόδου, προκύπτει, λοιπόν, ποσοστό 49,1 % για τον τομέα του περιβάλλοντος και 50,8 % για τις μεταφορές.

3.1.2. Κατανομή ανά τομέα και ανά κράτος μέλος για το 1997

Πιστώσεις για ανάληψη υποχρεώσεων

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Πιστώσεις για πληρωμές

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3.1.3. Από την ανάλυση των πινάκων αυτών διαπιστώνεται ότι οι πιστώσεις για πληρωμές στον τομέα του περιβάλλοντος ήταν αισθητά χαμηλότερες από τις πιστώσεις για ανάληψη υποχρεώσεων, και τούτο για όλες τις χώρες (38,2 % έναντι 54,6 %), ενώ το αντίθετο συμβαίνει για τις μεταφορές (61,7 % έναντι 45,4 %), και συνεπώς ότι πρέπει στο μέλλον να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο ζήτημα αυτό, και από την Επιτροπή και από τα κράτη μέλη.

3.1.4. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση την αύξηση των επενδύσεων στον τομέα του περιβάλλοντος οι οποίες, το 1997, ήσαν ανώτερες των επενδύσεων στον τομέα των μεταφορών σε όλες τις χώρες εκτός της Ελλάδας. Τούτο συμβάλλει αποφασιστικά στην ανάκτηση της επιδιωκόμενης ισορροπίας, ωστόσο, η τάση αυτή πρέπει να διατηρηθεί.

3.1.5. Η ΟΚΕ είναι, επίσης, ικανοποιημένη διότι επετεύχθησαν για μία ακόμη φορά τα ενδεικτικά ποσοστά κατανομής των πόρων του Ταμείου Συνοχής για τα δικαιούχα κράτη μέλη.

3.2. Κατανομή στον τομέα των μεταφορών

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

3.2.1. Η ΟΚΕ οφείλει να συστήσει για μία ακόμη φορά την καλύτερη κατανομή των πόρων του Ταμείου Συνοχής μεταξύ των διαφόρων μέσων μεταφοράς. Κατά το 1997 παρατηρείται και πάλι μια υπεροχή των έργων που αφορούν το οδικό δίκτυο, με την οποία συνεχίζεται η τάση που ισχύει από την έναρξη του Ταμείου Συνοχής, αν και είναι αξιέπαινη η αύξηση των επενδύσεων στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών, που ανήλθαν το 1997 περίπου στο 32,6 % του συνόλου.

3.2.2. Η ΟΚΕ δεν μπορεί να μην αναφερθεί στις εξαιρετικά περιορισμένες επενδύσεις σε λιμένες καθ'όλη τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, οι οποίες ανέρχονται μόλις στο 2,9 % του συνόλου των επενδύσεων και πραγματοποιήθηκαν, κατά μεγάλο μέρος, στην Ελλάδα. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη πρέπει να καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες για την αύξηση των επενδύσεων σε έργα λιμενικών υποδομών, θαλασσίων και εσωτερικών λιμένων, και για την ενίσχυση και ανάπτυξη του κλάδου, πράγμα που θα συμβάλει σημαντικά στην εξέλιξη των στοχευόμενων περιφερειών όπου τα σχετικά έργα παρουσιάζουν προβλήματα αποδοτικότητας.

3.2.3. Η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι ένα σημαντικό μέρος από τον προϋπολογισμό του τμήματος των μεταφορών αφιερώθηκε σε ενοποιημένα έργα για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, σύμφωνα με την τάση που εκδηλώθηκε ήδη κατά τα προηγούμενα έτη, και η οποία θα πρέπει να ενταθεί στο μέλλον.

3.3. Όσον αφορά την κατανομή στο πεδίο του περιβάλλοντος, η ΟΚΕ οφείλει, ακόμη μία φορά, να αναφερθεί στις περιορισμένες επενδύσεις για την προστασία της φύσης και τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος που συνιστούν παράγοντες με αυξανόμενη σημασία στις μέρες μας οι οποίοι είναι καθοριστικοί για τη διατήρηση της ποιότητας ζωής στις χώρες. Παρατηρείται, ωστόσο, ορισμένη αύξηση των επενδύσεων στον τομέα αυτό. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για την ανυπαρξία, στην έκθεση της Επιτροπής, ενός συγκριτικού πλαισίου των δαπανών στον τομέα του περιβάλλοντος, όπως συνέβη και κατά τα προηγούμενα έτη.

3.4. Οι επενδύσεις για αναδάσωση πρέπει, επίσης, να προσελκύσουν την κατάλληλη προσοχή όσον αφορά τα έργα με κύριο στόχο την καταπολέμηση της απερήμωσης και άλλων διαταραχών της ισορροπίας του περιβάλλοντος. Μόλις το 1997 η Ισπανία υπέβαλε σχέδια στον τομέα αυτό, που περιλαμβάνουν και τις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες.

3.5. Όσον αφορά την κατανομή πάντα, η ΟΚΕ συνιστά για μια ακόμη φορά να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στον τόπο εκτέλεσης των έργων καθότι συνεχίζουν να επικεντρώνονται στις γεωγραφικές περιοχές που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πληθυσμού. Αντίθετα, οι επενδύσεις στις ιδιαίτερα απομακρυσμένες περιφέρειες δεν υπήρξαν σημαντικές, και αυτό θα πρέπει να απασχολήσει περισσότερο τα κράτη μέλη και την Επιτροπή.

3.6. Από πλευράς απασχόλησης που δημιούργησαν τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο, η ΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης που προέκυψαν άμεσα ή έμμεσα από τις χρηματοδοτηθείσες υποδομές. Βραχυπρόθεσμα, διαπιστώνεται αύξηση των άμεσων και έμμεσων θέσεων απασχόλησης, ενώ οι πλέον μόνιμες θέσεις απασχόλησης, μακροπρόθεσμα, είναι οι έμμεσες. Σύμφωνα με την εκτίμηση της Επιτροπής, δημιουργήθηκαν 20 άμεσες θέσεις απασχόλησης ανά εκατομμύριο Ecu χρηματοδοτικής ενίσχυσης για έργα στον τομέα των μεταφορών και 25 στον τομέα του περιβάλλοντος.

3.7. Ως προς την παρουσίαση της έκθεσης, η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για τις σημαντικές βελτιώσεις που διαπίστωσε, ιδίως όσον αφορά τη συστηματοποίηση και τη σύνθεσή της, που επιτρέπουν την ευχερέστερη ανάγνωση και ανάλυση.

3.8. Η ΟΚΕ χαιρετίζει τη βελτίωση που διαπιστώνεται στο επίπεδο της παρακολούθησης των έργων και διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι, κατά τη διάρκεια του έτους, πραγματοποιήθηκαν δύο συνεδριάσεις στις Βρυξέλλες μεταξύ της Επιτροπής και των κοινωνικών εταίρων, κυρίως εκείνων που εκπροσωπούν τις δικαιούχους χώρες.

3.9. Η ΟΚΕ διαπιστώνει την αύξηση του αριθμού έργων δημόσιας πρωτοβουλίας η διαχείριση των οποίων ανατίθεται σε ιδιώτες, κυρίως αεροδρόμια, γέφυρες, λιμένες ή εγκαταστάσεις αποτέφρωσης αποβλήτων και ευελπιστεί ότι με τον τρόπο αυτό οι υπηρεσίες που παρέχονται στην Kοινότητα θα καταστούν αποτελεσματικότερες και δυναμικότερες ενώ η ποιότητά τους θα βελτιωθεί.

3.10. Ως προς τις υποψήφιες για στήριξη από το Ταμείο Συνοχής αρχές, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι πρόκειται κυρίως για κεντρικές κυβερνήσεις, όπως ορίζει ο κανονισμός για την ίδρυση του Ταμείου Συνοχής, ακόμη και αν μέρος των πρωτοβουλιών προέρχονται από τοπικές ή περιφερειακές αρχές. Η ΟΚΕ συνιστά, λοιπόν, μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή της αρχής αυτής και ένα άνοιγμα της Επιτροπής προς τις ενδιάμεσες αρχές, με τη διευκόλυνση του διαλόγου, χάρη στην οποία θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να αξιοποιηθούν έργα υψηλής δυναμικότητας που, διαφορετικά, δεν θα έφθαναν έως την Επιτροπή.

3.11. Όσον αφορά τα μέτρα που θα πρέπει να λάβουν τα δικαιούχα κράτη μέλη για την προβολή των χρηματοδοτούμενων έργων, η ΟΚΕ κατανοεί το γεγονός ότι είναι περιορισμένα και με σχεδόν ανύπαρκτο αντίκτυπο και περιορίζονται στον τόπο των χρηματοδοτούμενων παρεμβάσεων, χωρίς πρόσβαση στα μέσα ευρείας ενημέρωσης, όπως τηλεόραση και εφημερίδες, με αποτέλεσμα να μην γίνεται αντιληπτή από τον απλό πολίτη η συμμετοχή και η συμβολή της ΕΕ στις πραγματοποιούμενες επενδύσεις. Θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο χορήγησης πρόσθετων κονδυλίων για το σκοπό αυτό, ούτως ώστε οι δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό των χωρών να είναι περισσότερο εμφανείς, τόσο στα δικαιούχα κράτη μέλη όσο και στα χρηματοδοτούντα.

3.12. Η ΟΚΕ διαπιστώνει, ακόμη μια φορά, με ικανοποίηση τον ορθό συντονισμό του Ταμείου Συνοχής με τις υπόλοιπες κοινοτικές πολιτικές, κυρίως δε όσον αφορά την πολιτική του ανταγωνισμού (για τη διατήρηση της οποίας κατέβαλε προσπάθειες η Επιτροπή) και τις δημόσιες συμβάσεις (η Επιτροπή τονίζει την αυξανόμενη συνεργασία των εθνικών αρχών για την εφαρμογή των κοινοτικών διαδικασιών).

3.13. Η υπό εξέταση έκθεση αναφέρεται στη θετική αντιμετώπιση της Επιτροπής ως προς τη συνέχιση του Ταμείου Συνοχής για την επταετή περίοδο 2000-2006 (την οποία η ΟΚΕ έχει ήδη υποστηρίξει σε πολλές γνωμοδοτήσεις της), σύμφωνα με την οποία τα σημερινά δικαιούχα κράτη μέλη θα μπορέσουν να συνεχίσουν να εντάσσονται στο Ταμείο Συνοχής, ανεξάρτητα από το εάν θα προχωρήσουν στην τρίτη φάση της ΟΝΕ, εάν το ΑΕγχΠ ανά κάτοικο είναι κατώτερο από το 90 % του μέσου όρου της Ένωσης. Η ΟΚΕ προτείνει να καθιερωθούν διαφορετικά κριτήρια για τις χώρες της ΟΝΕ, αφενός, και για την Ελλάδα και τις χώρες που θα προσχωρήσουν στο μέλλον, αφετέρου. Μετά από την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση των υποψήφιων χωρών, ορισμένες από τις οποίες θα υπαχθούν στο Ταμείο Συνοχής, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ενίσχυση του Ταμείου και όχι ανακατανομή, δεδομένου ότι, με τον περιορισμό του προϋπολογισμού του Ταμείου, θα υποβαθμιζόταν ο κύριος στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής με αρνητικές συνέπειες για τον αριθμό και την ποιότητα των εγκρινόμενων έργων.

3.14. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επαναλάβει ακόμη μία φορά την ικανοποίησή της για τη συνέχιση του Ταμείου Συνοχής, έτσι όπως την προτείνει η Επιτροπή, δηλαδή με τη διατήρηση του προϋπολογισμού στα 3 δισεκατομμύρια Ecu ετησίως για τις 4 σημερινές δικαιούχους χώρες. Για τις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, θα πρέπει να υπάρξει ανεξάρτητος προϋπολογισμός ύψους ενός δισεκατομμυρίου Ecu κατ'έτος για την περίοδο 2000-2006, ως προενταξιακή βοήθεια στα πλαίσια του προενταξιακού διαρθρωτικού μέσου, που θεσπίσθηκε κατ'αναλογίαν προς το Ταμείο Συνοχής. Αναφέρει, επίσης, η Επιτροπή ότι οι χώρες που θα προχωρήσουν στην τρίτη φάση της ΟΝΕ θα πρέπει να τηρήσουν το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης και, επομένως, η Αρχή της υπό όρους χορήγησης των ενισχύσεων πρέπει να εξακολουθήσει να εφαρμόζεται για όλες τις χώρες.

3.15. Η ΟΚΕ διαπιστώνει για μία ακόμη φορά με ικανοποίηση ότι δεν υπήρξαν περιπτώσεις απάτης και επιμένει στην αναγκαιότητα της παροχής πληροφοριών σχετικά με παραλείψεις ή παρατυπίες κατά τη διαχείριση των ενισχύσεων.

3.16. Η ΟΚΕ επικροτεί επίσης την εντατικοποίηση των επισκέψεων ελέγχου και επιθεώρησης των επιτροπών παρακολούθησης των τεσσάρων χωρών, κυρίως για τα πιο πολύπλοκα έργα.

Βρυξέλλες, 24 Φεβρουαρίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Σε τιμές 1992.