Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής 'Επενδύοντας στην έρευνα: το πρόγραμμα δράσης για την Ευρώπη'"

(2004/C 73/13)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής "Επενδύοντας στην έρευνα: το πρόγραμμα δράσης για την Ευρώπη" (COM(2003) 226 τελικό)·

έχοντας υπόψη την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 30ής Απριλίου 2003 να ζητήσει τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το εν λόγω θέμα, σύμφωνα με το άρθρο 256, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας·

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της στις 19 Μαρτίου 2003 να αναθέσει την κατάρτιση γνωμοδότησης επί του θέματος στην επιτροπή "Πολιτισμός και Παιδεία"·

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής "Ερευνητές στον Ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: Ένα επάγγελμα, πληθώρα σταδιοδρομιών" (COM(2003) 436 τελικό)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: "Η περιφερειακή διάσταση του Ευρωπαϊκού Χώρου της Έρευνας" (COM(2001) 549 τελικό) (CdR 442/2001 fin)(1)·

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση της Επιτροπής "Περισσότερη έρευνα για την Ευρώπη - Στόχος: 3 % του Α.Εγχ.Π" (COM(2002) 499 τελικό) και την ανακοίνωση της Επιτροπής "Μια νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας: Ενίσχυση, αναπροσανατολισμός, άνοιγμα νέων προοπτικών" (COM(2002) 565 τελικό) (CdR 328/2002 fin)(2)·

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησής της CdR 246/2003 rev. που υιοθετήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2003 από την επιτροπή "Πολιτισμός και Παιδεία" (εισηγητής: ο κ. Lars Nordström, μέλος του περιφερειακού συμβουλίου της περιφέρειας Västra Götaland (SE/ELDR)·

εκτιμώντας ότι:

1) η Επιτροπή παρουσίασε το Μάρτιο του 2003, κατόπιν αίτησης του Συμβουλίου, πρόγραμμα δράσης για τις επενδύσεις έρευνας προκειμένου να καταστεί δυνατή η επίτευξη του στόχου του 3 % του ΑΕγχΠ έως το 2010. Προκειμένου να επιτευχθεί ο εν λόγω στόχος του 3 %, εκ του οποίου τα 2/3 πρέπει να προέλθουν από τις επιχειρήσεις, το ερευνητικό προσωπικό στην Ευρώπη πρέπει να αυξηθεί κατά περίπου 1,2 εκατομμύρια άτομα·

2) στόχος του προγράμματος δράσης είναι να διασφαλιστεί ότι οι απαιτούμενες πρωτοβουλίες στα διάφορα πολιτικά επίπεδα θα είναι βιώσιμες, ότι θα χαρακτηρίζονται από αμοιβαία συνοχή και ότι θα μπορούν να οδηγήσουν σε ριζικές βελτιώσεις. Πάνω από το 80 % των δημοσίων επενδύσεων έρευνας στην ΕΕ πραγματοποιείται σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο·

3) οι αδύναμοι κρίκοι του ερευνητικού συστήματος κινδυνεύουν να αποθαρρύνουν τις επενδύσεις. Το πρόβλημα της σταδιοδρομίας στο χώρο της έρευνας μπορεί να οδηγήσει διακεκριμένους ειδικούς του τομέα να μετακινηθούν από την έρευνα ή να εγκαταλείψουν την Ευρώπη. Άριστες έρευνες που χαρακτηρίζονται από υπερβολικό κατακερματισμό είναι λιγότερο διαφανείς. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση για τα σχέδιά τους. Οι ερευνητές και τα διαχειριστικά όργανα της έρευνας δεν έχουν επαρκείς γνώσεις σχετικά με την προστασία και τη διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας·

4) πριν από το τέλος του έτους, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων θα υποβάλει πρόταση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας (ΕΧΕ)·

5) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέλαβε μια νέα πρωτοβουλία για τις περιφέρειες της γνώσης (KnowREG) της οποίας η χρηματοδότηση δεν θα προέλθει από τα Διαρθρωτικά Ταμεία ούτε από τα προγράμματα πλαίσια. Η πρωτοβουλία αφορά τη στήριξη στρατηγικών δραστηριοτήτων στον τομέα της πολιτικής έρευνας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο·

6) το δίκτυο ΕRRIN (European Regions Research & Innovation Network) που αποτελείται από 100 γραφεία των περιφερειών της ΕΕ στις Βρυξέλλες (σε σύνολο 240) διατηρεί τις επαφές μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των τοπικών και περιφερειακών αρχών και μπορεί να συμβάλει στην υλοποίηση της πρότασης της Επιτροπής για το πρόγραμμα δράσης.

υιοθέτησε ομόφωνα, κατά την 52η σύνοδο ολομέλειάς της, που πραγματοποιήθηκε στις 19 και 20 Νοεμβρίου 2003 (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Απόψεις και συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Για την τόνωση της ανάπτυξης των περιφερειακών στρατηγικών για τις επενδύσεις έρευνας με πνεύμα συνοχής

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.1. χαιρετίζει την πρόταση της Επιτροπής για ένα πρόγραμμα δράσης με στόχο την αύξηση των επενδύσεων έρευνας προκειμένου να αποκτήσει η Ευρώπη ισχυρότερες βάσεις δημόσιας έρευνας και να αυξηθεί η ελκυστικότητά της για τις ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία·

1.2. τονίζει ότι οι επιχειρήσεις θα μπορούν να επενδύουν στην έρευνα μόνο αν μπορούν να επιτύχουν βιώσιμα αποτελέσματα. Στον τομέα της βασικής έρευνας ή της καινοτομίας απαιτούνται μεγαλύτερες περίοδοι για την ανάπτυξη ανταγωνιστικών προϊόντων ή υπηρεσιών. Στον τομέα αυτόν, πρέπει να ενθαρρυνθεί ιδίως η αύξηση των σημερινών ενισχύσεων της ΕΕ·

1.3. εκτιμά ότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις της ΕΕ πρέπει να οδηγήσουν σε απλοποίηση για την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. Προκειμένου να τονωθούν οι ιδιωτικές επενδύσεις, είναι επίσης σημαντικό να καθοριστεί η διαχωριστική γραμμή μεταξύ έρευνας και ανάπτυξης, ιδίως λαμβανομένης υπόψη της μελλοντικής ανάπτυξης της ανταγωνιστικότητα.

Διαμόρφωση κοινών αντιλήψεων για την ανάπτυξη και την εξάπλωση των τεχνολογιών καίριας σημασίας

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.4. επιθυμεί να εκφέρει γνώμη επί της πρότασης που αφορά το τοπικό και το περιφερειακό επίπεδο κατά τη συγκρότηση των ευρωπαϊκών τεχνολογικών πλατφορμών.

Παροχή σε όλες τις περιφέρειες της δυνατότητας να αποκομίσουν ευεργετικούς καρπούς από τις αυξημένες επενδύσεις έρευνας

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.5. συμφωνεί με την εκτίμηση της Επιτροπής ότι όλες οι περιφέρειες θα πρέπει να ωφεληθούν από τη συστηματικότερη αμοιβαία μάθηση για τον καθορισμό των στρατηγικών τους έρευνας και καινοτομίας και ότι η ίδια στρατηγική μπορεί να εφαρμοστεί ως απόρροια του στόχου του 3 % για τη διάθεση ειδικευμένων ανθρώπινων πόρων στο πλαίσιο της έρευνας και της ανάπτυξης. Στην προκειμένη περίπτωση, τα απαιτούμενα μέτρα θα πρέπει κάθε φορά να προσαρμόζονται στις επιμέρους αρχικές περιφερειακές και τοπικές συνθήκες.

1.6. εκτιμά ότι η πρόταση της Επιτροπής για την ανάπτυξη μιας τυπολογίας περιφερειών και μιας μεθοδολογίας για τη συγκριτική αξιολόγηση των περιφερειακών επιδόσεων πρέπει να προωθεί τόσο την κοινωνική, οικονομική, τεχνολογική, περιβαλλοντική και οργανωτική προοπτική σε περιφερειακό επίπεδο όσο και τη συζήτηση για την τρίτη έκθεση συνοχής της Επιτροπής, ως βάση για το σχεδιασμό του προγράμματος-πλαίσιο και του προγράμματος των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 2007-2013.

Επιλογή του κατάλληλου συνδυασμού μέσων πολιτικής

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.7. χαιρετίζει το γεγονός ότι θα αξιοποιηθούν τα Διαρθρωτικά Ταμεία για να αντιμετωπιστούν οι περιφερειακές ανισότητες στους τομείς των υποδομών, των εκπαιδευτικών ευκαιριών, της έρευνας και της καινοτομίας. Ωστόσο, στόχος των διαρθρωτικών ταμείων δεν είναι η ενίσχυση της έρευνας και πρέπει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ τους. Για τις ενισχύσεις στον τομέα της έρευνας καθοριστικός παράγοντας πρέπει να είναι η επιστημονική ποιότητα. Στο πλαίσιο των Διαρθρωτικών Ταμείων απαιτείται διαρθρωτική βοήθεια προκειμένου να επιτευχθεί συντονισμός. Η ΕΤΠ έχει αναφερθεί στο θέμα αυτό στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της(3).

1.8. συμφωνεί με την πρόταση ότι η κατάλληλη χρήση διαφόρων μέσων πολιτικής και η αλληλεπίδραση μεταξύ των στρατηγικών πρέπει να συζητούνται πριν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάθε έτους, βάσει των πληροφοριών και εμπειριών που έχουν αποκτηθεί.

1.9. εκτιμά επίσης ότι τα νέα κράτη μέλη πρέπει να ενσωματωθούν στο πρόγραμμα δράσης για τις επενδύσεις έρευνας, ιδίως μέσω της στήριξης της ανάπτυξης και της επέκτασης της διαπεριφερειακής συνεργασίας στον τομέα της έρευνας με τον κατάλληλο συνδυασμό μέσων πολιτικής κάθετης ολοκλήρωσης (βάσει συμπληρωματικών χρονικών περιόδων) καθώς και οριζόντιας ολοκλήρωσης (μέσω διεπιστημονικών ερευνητικών δράσεων).

1.10. συνιστά να δοθούν περισσότερες δυνατότητες στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στις διαδικασίες δημοσίων προμηθειών. Αυτό μπορεί να γίνει λ.χ. με τη δημιουργία ερευνητικών δικτύων μεταξύ πολλών ΜΜΕ.

Προσέλκυση μεγαλύτερου αριθμού σπουδαστών στην έρευνα

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.11. εκτιμά ότι η δημογραφική ανάπτυξη απαιτεί προσεκτική εποπτεία σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο ούτως ώστε να μην απειληθεί η ευημερία από την έλλειψη τεχνολογίας ή ερευνητών, μέσω της συνεργασίας με τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και της παροχής αναλυτικών στοιχείων όσον αφορά τις υφιστάμενες ευκαιρίες·

1.12. προτείνει στην Επιτροπή να ζητήσει από τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες, σε σχέση με το τρίτο επίπεδο της διαδικασίας της Μπολόνια (διδακτορικό επίπεδο), να παρουσιάσουν τις εμπειρίες τους από τις νέες δομές σταδιοδρομίας για τους ερευνητές, τις νέες μορφές συνεργασίας των ερευνητικών ιδρυμάτων, καθώς και άλλων μορφών συνεργασίας που μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ της εκπαίδευσης και του επαγγέλματος του ερευνητή.

Αύξηση των βάσεων των δημόσιων ερευνών και των δεσμών τους με τη βιομηχανία στις περιφέρειες

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.13. συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής ότι η ΕΕ πρέπει να διαμορφώσει κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση και την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και την παραχώρηση αδειών που να είναι απόρροια των ερευνών που χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους.

Συνδυασμός των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ με τις εθνικές έρευνες σε περιφερειακό επίπεδο

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.14. προτίθεται να ζητήσει επιμόνως από την Επιτροπή να διασφαλίσει τη δυνατότητα συμμετοχής όλων των περιφερειών στις προετοιμασίες των προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων της επόμενης γενιάς - ιδίως όσον αφορά τις περιφέρειες των νέων κρατών μελών.

Προώθηση καίριου όγκου ερευνών σε περιφερειακό επίπεδο μέσω άμεσων μέτρων με προορισμό την έρευνα και την καινοτομία

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.15. εκτιμά ότι η ενοποίηση των ερευνητικών πόρων πρέπει επίσης να πραγματοποιηθεί σε σχέση με διάφορες τομεακές προοπτικές προκειμένου να καταστεί δυνατή η συγκρότηση πόλων και δικτύων αριστείας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Η διαχείριση των τομεακών επενδύσεων, οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες, η διάδοση των γνώσεων κτλ. πρέπει να στηριχτούν μέσω διαφόρων μορφών προγραμμάτων παροχής εγγυήσεων που να μπορούν να συμβάλουν στον επιμερισμό του κινδύνου μεταξύ των διαφόρων πρωταγωνιστικών φορέων.

Υποστήριξη των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου για τις ΜΜΕ υψηλής έντασης ερευνών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.16. εκτιμά ότι το ζήτημα των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου για τις ΜΜΕ υψηλής έντασης ερευνών πρέπει να συζητηθεί σε συνδυασμό με τις διαπραγματεύσεις για τα εθνικά προγράμματα δράσης των κρατών μελών σύμφωνα με τη διαδικασία του Λουξεμβούργου, σε συνδυασμό με την ενδιάμεση αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, καθώς και σε συνδυασμό με τις προετοιμασίες για τα προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων της επομένης γενιάς.

Μεγαλύτερη συμβολή της οικονομικής πολιτικής στην ανάπτυξη και την ποιότητα των δημοσίων επενδύσεων

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.17. συνιστά στην Επιτροπή να συμβάλει ούτως ώστε οι διαπραγματεύσεις για τα εθνικά προγράμματα δράσης σύμφωνα με τη διαδικασία του Λουξεμβούργου να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή, κατά την εξέταση των προτάσεων των εθνικών προγραμμάτων δράσης, σε τρόπους "αναπροσανατολισμού" των δημοσίων δαπανών προς την έρευνα και την καινοτομία.

Επισκόπηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις στην έρευνα πριν από το 2006

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.18. δεν συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής για την παράταση έως το 2005 των υφιστάμενων κοινοτικών πλαισίων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων για τους σκοπούς της Ε& Α(4), αντίθετα τονίζει για άλλη μία φορά ότι οι ισχύουσες διατάξεις για τις ενισχύσεις αυτές δεν είναι σε θέση να βελτιώσουν το κλίμα στον τομέα της επιστημονικής καινοτομίας, και ιδίως όσον αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις(5).

Προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο των ερευνητικών διαδικασιών και των μεμονωμένων τεχνολογικών τομέων

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.19. υποστηρίζει τις προτάσεις μέτρων που πρέπει να ληφθούν σε επίπεδο ΕΕ τόσο για την αύξηση της ευαισθητοποίησης όσο και για την παροχή καλύτερης εκπαίδευσης στους ερευνητές και τους σπουδαστές όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, στο βαθμό που το μέτρο αυτό μπορεί να υλοποιηθεί μέσω της προαιρετικής προσφοράς συμπληρωματικών μαθημάτων.

Αύξηση της διαφάνειας όσον αφορά την κοινοποίηση των επενδύσεων έρευνας των εταιρειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών

1.20. προτείνει να εξεταστεί το θέμα της εφαρμογής των υφιστάμενων κατευθυντηρίων γραμμών σε διεθνές επίπεδο όσον αφορά την αξιολόγηση και την κοινοποίηση των επενδύσεων έρευνας των εταιρειών σε συνδυασμό με το θέμα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και αυτή η χρήση να αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεταβολών (EMCC) που λειτουργεί υπό την αιγίδα του ιδρύματος του Δουβλίνου για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Επιτροπής των Περιφερειών

Albert Bore

(1) ΕΕ C 278 της 14.11.2002, σ. 1.

(2) ΕΕ C 244 της 10.10.2003, σ. 10.

(3) CdR 442/2001 fin για το COM(2001) 549 τελικό: "Η περιφερειακή διάσταση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας".

(4) CdR 328/2002 fin, παράγραφος 16, σελίδα 6.

(5) CdR 328/2002 fin, παράγραφος 13, σελίδα 5.