Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ένα πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο"

(2002/C 48/06)

Στις 28 Φεβρουαρίου 2001, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 23 του Εσωτερικού Κανονισμού της, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω θέμα.

Το τμήμα "Μεταφορές, ενέργεια, υποδομές, κοινωνία των πληροφοριών", στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες της ΟΚΕ επί του θέματος, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 6 Νοεμβρίου με βάση εισηγητική έκθεση της κας Davison.

Κατά την 386η σύνοδο ολομελείας της 28ης και 29ης Νοεμβρίου 2001 (συνεδρίαση της 28ης Νοεμβρίου) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε 112 ψήφους υπέρ και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έχει εκδώσει πολυάριθμες γνωμοδοτήσεις με θέμα την ανάγκη προστασίας των παιδιών στο Διαδίκτυο. Από τότε που υιοθετήθηκε η πρώτη, το 1997, με εισηγήτρια την Dame Jocelyn Barrow, η χρήση του Διαδικτύου σε πολλές χώρες της Ευρώπης έχει αναπτυχθεί σε τεράστιο βαθμό έτσι ώστε σήμερα 100 εκατομμύρια άτομα περίπου να είναι συνδεδεμένα με το Διαδίκτυο(1). Η δυνατότητα έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο αυξάνεται παράλληλα με τα προφανή οφέλη του Διαδικτύου. Εκτός από την παράνομη χρήση του Διαδικτύου για τη διανομή παιδικής πορνογραφίας, η Ευρώπη αρχίζει να ακολουθεί τις ΗΠΑ εξετάζοντας τις περιπτώσεις απόπειρας απαγωγής ή απαγωγής παιδιών στην Ευρώπη από παιδεραστές που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο για να τα πλησιάσουν.

1.2. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ καλεί όλους τους παράγοντες, τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο Διαδίκτυο, τις εκπαιδευτικές αρχές, τους παρόχους περιεχομένου, τις ενώσεις γονέων, και τις ομάδες χρηστών που εργάζονται με γονείς, να καταβάλουν τις έντονες προσπάθειές που απαιτούνται για την διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας των παιδιών και την παροχή θετικών ιστοθέσεων για τα παιδιά. Το προτεινόμενο πρόγραμμά της για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο στόχο έχει να συμπληρώσει και να ενισχύσει το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για το Διαδίκτυο και για να προβάλει την δράση αυτή στις Ομάδες που την απαρτίζουν, δηλαδή τις κοινωνικοοικονομικές ομάδες συμφερόντων.

1.3. Το Διαδίκτυο προσφέρει μεγάλα οφέλη στα παιδιά τα οποία το χρησιμοποιούν για επικοινωνία, διασκέδαση, εκπαίδευση, και πληροφόρηση. Όμως, καθώς εξαπλώνονται, τα προβλήματα που συναντώνται στις ΗΠΑ αρχίζουν να εμφανίζονται σε όλη την Ευρώπη. Χάρη στην ανωνυμία του Διαδικτύου, παιδεραστές οι οποίοι παρίσταναν τα παιδιά κατόρθωσαν να κλείσουν μαζί τους συναντήσεις που πολλές φορές κατέληξαν σε βιασμό. Ένα μέσο που χρησιμοποιούν για να τα πλησιάσουν είναι η συνομιλία σε απευθείας σύνδεση (chat rooms) του Διαδικτύου. Χάρη στις πρόσφατες διώξεις μελών σπείρας παιδικής πορνογραφίας σε όλη την Ευρώπη, στις οποίες η Σουηδία διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο, τονίστηκαν οι νέες ευκαιρίες κακοποίησης των παιδιών που υπάρχουν. Η αστυνομία αναφέρει χιλιάδες παιδιά υφίστανται κακοποιήσεις για την παραγωγή φωτογραφιών και βιντεοταινιών που προβάλλονται στο Διαδίκτυο και εκτός από εγκληματικές δραστηριότητες, έρευνες που διεξήχθησαν μεταξύ των παιδιών αποκαλύπτουν την εύκολη πρόσβαση σε επιβλαβές περιεχόμενο. Πράγματι, ακόμη και λίγων λεπτών τυχαία "περιήγηση" αρκεί(2).

1.4. Πορνογραφία: υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό 30 % των επισκέψεων σε ιστοσελίδες και 50-60000 ιστοθέσεις σχετίζονται με την πορνογραφία. Οι διανομείς ήπιας πορνογραφίας συχνά δεν επιθυμούν να στοχεύσουν τα παιδιά - πράγματι, τα παιδιά δεν είναι καλοί πελάτες επειδή δεν μπορούν να πληρώσουν. Ωστόσο, η πρόσβαση είναι εξαιρετικά εύκολη.

1.4.1. Ορισμένοι πορνογραφικοί κόμβοι χρεώνουν ακριβότερα τέλη και περιλαμβάνουν προειδοποιήσεις που πιθανόν τα παιδιά να αγνοούν. Σε ορισμένες χώρες, όχι όμως σε όλες, οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών γράφουν στους συνδρομητές προειδοποιώντας τους για τους παχείς λογαριασμούς. Ακόμη και τότε, οι λογαριασμοί μπορεί να έχουν ήδη υπερβεί τα 200 EUR.

1.5. Τυχερά παιχνίδια: Υπάρχουν λίγα στοιχεία τα οποία υποδεικνύουν ότι τα τυχερά παιχνίδια στο Διαδίκτυο ρυθμίζονται, μολονότι ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία, δεν επιτρέπουν στους πολίτες να παίζουν τυχερά παιχνίδια με χρήματα στο Διαδίκτυο. Πολλοί κόμβοι δεν έχουν περιορισμούς ηλικίας και προσφέρουν τυχερά παιχνίδια είτε για διασκέδαση είτε για κέρδος. Όταν ο "περιηγητής" επισκέπτεται κόμβους με τυχερά παιχνίδια, τότε εμφανίζονται στην οθόνη επιγραφές με ανάλογες διαφημίσεις. Μια έρευνα στην Ελλάδα αποκάλυψε ότι παιδιά παίζουν τυχερά παιχνίδια με τις πιστωτικές κάρτες των γονέων τους και έρευνες στην Αυστρία και το ΗΒ αποκάλυψαν ότι τα τυχερά παιχνίδια στο Διαδίκτυο αποτελούν ανησυχητικό φαινόμενο και για τα παιδιά επίσης(3).

1.6. Βία: δύο έγκυρες αμερικανικές εκθέσεις έχουν εξετάσει χίλια δείγματα ερευνών κατά τη διάρκεια 30 ετών και έχουν καταλήξει ότι τα παιδιά επηρεάζονται δυσμενώς από τη βία που προβάλλεται στα μαζικά μέσα ενημέρωσης. Ειδικότερα, επηρεάζονται η επιθετικότητά τους, η απευαισθητοποίησή τους, και η ανάπτυξη αισθήματος φοβίας. Η πλειοψηφία των εν λόγω μελετών καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα, ως αναφέρουν οι εκθέσεις, δηλαδή ότι η βία των μαζικών μέσων ενημέρωσης οδηγεί στον πραγματικό κόσμο της βίας(4). Για το ρατσισμό και την ξενοφοβία, βλέπε γνωμοδότηση για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο(5).

1.6.1. Ωστόσο, μέσω του Διαδικτύου, τα παιδιά μπορούν να έχουν πρόσβαση σε βίαια ηλεκτρονικά παιχνίδια και βιντεοταινίες χωρίς να το αντιλαμβάνονται οι γονείς τους. Ένας κόμβος του Διαδικτύου δείχνει φωτογραφίες πραγματικών δολοφονιών και θύματα αυτοκτονιών. Αυτό κρίθηκε απόλυτα νόμιμο από τα φινλανδικά δικαστήρια. Ένας κόμβος λευκών ρατσιστών προσφέρει μία ιστοσελίδα για τα παιδιά και ένας κόμβος για τους ταραχοποιούς του ποδοσφαίρου οργανώνει ευκαιρίες για βίαιες συγκρούσεις.

1.7. Υπάρχουν, επίσης, ορισμένα προβλήματα με την προώθηση της πώλησης του καπνού και των οινοπνευματωδών ποτών στα παιδιά μέσω του Διαδικτύου.

2. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ

2.1. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την ευρύτερη δυνατή χρήση του Διαδικτύου και την κατάρτιση σχετικά με τη χρήση του. Στη γνωμοδότησή της για την Ηλεκτρονική Ευρώπη 2002: Κοινωνία πληροφοριών για όλους, της 24ης Ιανουαρίου 2001(6), η ΟΚΕ κατέληγε ότι δεν πρέπει "να υπάρξει ευρωπαίος πολίτης οποιουδήποτε μορφωτικού επιπέδου, ή επιχείρηση οποιουδήποτε μεγέθους, που θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι δεν είχε την ευκαιρία ή τη δυνατότητα εξοικείωσης με την κοινωνία της πληροφορίας". Στη γνωμοδότησή της, η ΟΚΕ απηύθυνε έκκληση για εκσυγχρονισμό των σχολείων προκειμένου να μπορέσουν να υιοθετήσουν το νέο αυτό μέσο και στήριξη των περιφερειών που υστερούν.

2.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η ρύθμιση του Διαδικτύου πρέπει να είναι ευαίσθητη, αναλογική, να μην εισάγει διακρίσεις, και να προσκρούει όσο το δυνατόν λιγότερο προς τις αρχές της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας του λόγου. Ωστόσο, φρονεί ότι απαιτείται μια ορισμένη ρύθμιση λόγω της ανάγκης προστασίας των ανηλίκων, των γυναικών, των εθνικών μειονοτήτων και για τον πρακτικό λόγο ότι πολυάριθμες έρευνες κατέδειξαν πως ανησυχίες σχετικά με το επιβλαβές και παράνομο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο αποθαρρύνουν τη χρήση του από τους καταναλωτές. Στη γνωμοδότησή της, το 1998, σχετικά με την "Προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης"(7) η ΟΚΕ εξέφρασε την ανησυχία ότι "εξαιτίας της έλλειψης προστασίας έναντι του παρανόμου και επιβλαβούς περιεχομένου" αποθαρρύνεται η χρήση του Διαδικτύου(8).

2.3. Στη γνωμοδότησή της το 1997 σχετικά με το "Πράσινο Βιβλίο για την προστασία των ανηλίκων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο πλαίσιο των οπτικοακουστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών πληροφόρησης"(9) η ΟΚΕ πρότεινε "να συσταθεί κάποιο είδος πανευρωπαϊκού οργανισμού αυτορρύθμισης ο οποίος θα εποπτεύεται/διοικείται από μια διεθνή αρχή. Αυτός ο οργανισμός αυτορρύθμισης θα εξετάζει τυχόν προσφυγές για τη μετάδοση παράνομου ή επιβλαβούς περιεχομένου και θα εντοπίζει τους παραβάτες. Επίσης, θα είναι υπεύθυνος για την προβολή απαιτήσεων για την αφαίρεση παράνομου περιεχομένου, και σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, θα αναλαμβάνει δράση κατά των παραβατών".

2.4. Το 1998, η ΟΚΕ ζητούσε:

- τη χρήση συστημάτων κατάταξης και λογισμικών φιλτραρίσματος·

- εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης·

- ένα ευρωπαϊκό (ή ακόμα διεθνές αποδεκτό) πλαίσιο κωδίκων συμπεριφοράς, κατευθυντηρίων γραμμών, και μέτρα σε επίπεδο βασικών οργανώσεων όπως, π.χ., "θερμές γραμμές" και υπεύθυνους για την προστασία των ανηλίκων.

2.5. Μετά τις γνωμοδοτήσεις αυτές, η ΕΕ υιοθέτησε ένα πρόγραμμα δράσης για ένα ασφαλέστερο Διαδίκτυο. Ωστόσο, πρόσφατα, στη γνωμοδότησή της σχετικά με τις αρχές και τις κατευθυντήριες γραμμές της κοινοτικής πολιτικής στον οπτικοακουστικό τομέα στην ψηφιακή εποχή(10), η ΟΚΕ τόνισε ότι η προστασία των ανηλίκων γίνεται όλο και πιο δύσκολη στην ψηφιακή εποχή και, για το λόγο αυτό, πρέπει να υιοθετηθεί μια αυστηρότερη προσέγγιση όσον αφορά τα πρότυπα και μηχανισμούς, για παράδειγμα:

- θα μπορούσαν να τοποθετηθούν στις τηλεοπτικές συσκευές και στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές μηχανισμοί προστασίας των παιδιών ώστε να διασφαλίζεται το υψηλότερο δυνατό επίπεδο προστασίας. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα αφαίρεσης ή περιορισμού της χρήσης των μηχανισμών προστασίας ανάλογα με τις προσωπικές ανάγκες κάθε ατόμου·

- η πληροφόρηση για την παιδική/ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα συστήματα προστασίας και αξιολόγησης πρέπει να διατίθενται στις σελίδες του Διαδικτύου, σε φυλλάδια, και μπροσούρες σε σημεία πώλησης·

- η αξιολόγηση προγραμμάτων και περιεχομένου θα πρέπει να γίνει υποχρεωτική·

- η χρήση ονομάτων τομέα πρέπει να επεκτείνει το σύστημα αξιολόγησης των ταινιών στο Διαδίκτυο·

- θα μπορούσαν να αναληφθούν ενεργές και δυναμικές πρωτοβουλίες για την κατάρτιση ποιοτικών και ελκυστικών προγραμμάτων όπως, π.χ., το γερμανικό "Παιδικό Κανάλι".

2.6. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο(11) τάσσεται κατά της ανωνυμίας στο Διαδίκτυο και απηύθυνε έκκληση για τη σύσταση διεθνούς φορέα διαχείρισης του Διαδικτύου με εκτεταμένη συμμετοχή των δημοσίων αρχών.

3. Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για ένα ασφαλέστερο Διαδίκτυο(12)

3.1. Στις 25 Ιανουαρίου 1999, η Επιτροπή υιοθέτησε ένα πολυετές κοινοτικό πρόγραμμα δράσης που αποσκοπεί στην προώθηση της ασφαλέστερης χρήσης του Διαδικτύου για την καταπολέμηση του παράνομου και επιβλαβούς περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα, εν μέρει αποκρινόμενη στις εργασίες της ΟΚΕ.

3.2. Το πρόγραμμα δράσης για ένα ασφαλέστερο Διαδίκτυο διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις γραμμές δράσης:

- Δημιουργία ενός ασφαλέστερου περιβάλλοντος

- Δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου "θερμών γραμμών" για να αναφέρουν οι καταναλωτές τις υποψίες τους για παιδική πορνογραφία(13).

- Ενθάρρυνση της αυτορρύθμισης και των κωδίκων συμπεριφοράς.

- Ανάπτυξη συστημάτων φιλτραρίσματος και κατάταξης

- Επίδειξη των οφελών των εθελοντικών συστημάτων φιλτραρίσματος και κατάταξης όπως, π.χ., το ΙCRA.

- Διευκόλυνση της διεθνούς συμφωνίας για τα συστήματα κατάταξης.

- Ενθάρρυνση δράσεων ευαισθητοποίησης

- Προετοιμασία του πεδίου για δράσεις ευαισθητοποίησης.

- Ενθάρρυνση της εκτέλεσης δράσεων ευαισθητοποίησης ευρείας κλίμακας.

- Δράσεις στήριξης

- Εκτίμηση των νομικών συνεπειών.

- Συντονισμός με συναφείς διεθνείς δράσεις.

- Αξιολόγηση του αντίκτυπου των κοινοτικών μέτρων.

3.3. Η ευρεία αυτή προσέγγιση προσυπογράφθηκε από σημαντική μελέτη πανεπιστημιακών εμπειρογνωμόνων που εκπονήθηκε από το ίδρυμα Bertelsmann.

Το πρόγραμμα δράσης για το Διαδίκτυο απέφερε καρπούς. Γα παράδειγμα, οι "θερμές γραμμές" του συνέβαλαν ώστε να αποκαλυφθεί ένα δίκτυο παιδεραστών. "Θερμές γραμμές", στις οποίες οι χρήστες του Διαδικτύου ενθαρρύνονται να αναφέρουν περιστατικά παιδικής πορνογραφίας, υπάρχουν σε όλα τα κράτη μέλη εκτός της Ελλάδας και της Πορτογαλίας.

3.4. Δράσεις ευαισθητοποίησης, τα οποία στηρίζονται από το πρόγραμμα δράσης για ένα ασφαλέστερο Διαδίκτυο, για την εκπαίδευση γονέων και παιδιών, όπως, π.χ., κώδικες οι οποίοι προειδοποιούν γονείς και παιδιά ώστε να μην συναντούν τα παιδιά άγνωστους από το Διαδίκτυο και μηχανισμοί φιλτραρίσματος και κατάταξης, όπως το υπόδειγμα της Ένωσης για την Κατάταξη του Περιεχομένου του Διαδικτύου (ICRA), διατίθενται δωρεάν στους καταναλωτές.

3.5. Το πρόγραμμα ενθαρρύνει ένα φάσμα συστημάτων φιλτραρίσματος. Το ΙCRA βασίζεται στους εκδότες των ιστοσελίδων για την κατάταξή τους από αυτούς τους ίδιους σύμφωνα με κριτήρια όπως, π.χ., το σεξ, η γυμνότητα, τα τυχερά παιχνίδια. Τα κριτήρια στηρίζονται σε γενικότερες εργασίες του οργανισμού για την επιλογή περιεχομένου του Διαδικτύου, Platform for Internet Content Selection (PIC).

3.6. Οι καταναλωτές αποφασίζουν οι ίδιοι ποια είδη ιστοθέσεων θέλουν να αποφύγουν όταν εγκαθιστούν το σύστημα στον υπολογιστή τους. Ο φυλλομετρητής, ή άλλο λογισμικό, διαβάζει τους τίτλους και εμποδίζει την πρόσβαση στις ιστοθέσεις αυτές εκτός και εάν πληκτρολογηθεί ένας κωδικός διέλευσης. Οι πάροχοι συστημάτων εκμετάλλευσης και προγραμμάτων σύνδεσης με το Διαδίκτυο πρέπει να ενθαρρυνθούν να αναπτύξουν ταχέως και να ενσωματώσουν στα προγράμματά τους εξυπνότερα συστήματα αναγνώρισης κειμένου και φιλτραρίσματος, τα οποία να μην εμποδίζουν χωρίς να χρειάζεται την πρόσβαση σε ορισμένες επιστημονικές ή εγκυκλοπαιδικές ιστοθέσεις που αφορούν, για παράδειγμα, θέματα βιολογίας ή σεξουαλικής αγωγής.

3.7. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν και άλλα συστήματα. Ο χρήστης μπορεί να αγοράσει ένα λογισμικό ή μια δέσμη παρόχου υπηρεσιών Διαδικτύου που κατατάσσει τις ιστοθέσεις κατά κατηγορίες και χρησιμοποιεί λέξεις ελέγχου ή εικόνες για να αναλύσει δυναμικά το περιεχόμενο των ιστοθέσεων. Λογισμικά μπορούν να καταγράφουν τις δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των συνομιλιών σε απευθείας σύνδεση, να ελέγχουν τον κατάλογο ηλεκτρονικών διευθύνσεων των παιδιών, και να αποτρέπουν την αποστολή ορισμένων πληροφοριών όπως, π.χ., τον αριθμό των πιστωτικών καρτών.

3.8. Το πλεονέκτημα του συστήματος ΙCRA είναι ότι, χάρη στο πρόγραμμα δράσης για το Διαδίκτυο, διατίθεται στους καταναλωτές δωρεάν και έχει ήδη εγκατασταθεί σε πολλούς φυλλομετρητές.

3.9. Κανένα από τα εν λόγω προγράμματα μπορεί πράγματι να εμποδίσει την εμφάνιση υλικού στο Διαδίκτυο. Αυτό που κάνουν είναι ότι δίδουν τη δυνατότητα στον τελικό χρήστη να επιλέγει τι εμφανίζεται και τι δεν μπορεί να εμφανίζεται στην οθόνη του ή στην οθόνη των παιδιών του.

4. Προτάσεις της ΟΚΕ για ένα πρόγραμμα προστασίας των παιδιών στο Διαδίκτυο

4.1. Η σχεδόν παγκόσμια και αξιέπαινη αποδοχή της "Σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού"(14) αναφέρεται στην ανάγκη "ενθάρρυνσης της ανάπτυξης κατάλληλων κατευθυντηρίων γραμμών για την προστασία του παιδιού από πληροφορίες και υλικό που μπορούν να βλάψουν για την ευημερία του".

4.2. Παράνομες δραστηριότητες

4.2.1. Η δίωξη των υπευθύνων της παιδικής πορνογραφίας είναι χρονοβόρος. Η αστυνομία κατορθώνει να εντοπίσει ένα ελάχιστο ποσοστό από τις χιλιάδες των παιδιών οι φωτογραφίες των οποίων προβάλλονται στο Διαδίκτυο. Η αστυνομία χρειάζεται επαρκές προσωπικό, κατάλληλη εκπαίδευση για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, και αποτελεσματική διεθνή συνεργασία. Πρέπει να ενισχυθούν τόσο η Ιντερπόλ όσο και η Ευρωπόλ. Πρέπει να δημιουργηθούν "θερμές γραμμές" σε όλα τα κράτη μέλη και να τους διατεθούν πιστώσεις για διαφήμιση ανάλογες προς το ζωτικό τους ρόλο. Οι ειδικές αστυνομικές δυνάμεις πρέπει να διαθέτουν εξοπλισμό και λογισμικά προσαρμοσμένα στις έρευνές τους και από τα πλέον σύγχρονα, ώστε να αγωνίζονται με τα ίδια όπλα.

4.2.2. Η διάκριση μεταξύ της ιδιωτικότητας (π.χ., το δικαίωμα περιορισμού της χρήσης των οικονομικών στοιχείων ενός ατόμου) και της ανιχνευσιμότητας πιθανόν να επαναπροσδιορισθεί μετά τα τρομοκρατικά πλήγματα εναντίον των ΗΠΑ ώστε να βελτιωθεί δυνατότητα πρόσβασης (δεόντως εξουσιοδοτημένων) αστυνομικών οργάνων σε ενδεχομένως ύποπτο υλικό στον κυβερνοχώρο. Οι πάροχοι περιεχομένου πρέπει να έχουν πραγματικές διευθύνσεις και πρέπει να επανεξεταστεί η φραγή της ταυτότητας του καλούντος.

4.2.3. Πρέπει να διασαφηνιστούν και να εκσυγχρονιστούν οι ισχύοντες νόμοι έτσι ώστε να προβλέπουν και τα εγκλήματα του δελεασμού ή της παραπλάνησης παιδιών με σκοπό την προσωπική συνάντηση. Σχετικά, η ΟΚΕ επικροτεί την ίδρυση του ευρωπαϊκού φόρουμ για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο και προτείνει την δημιουργία ενός παρόμοιου φόρουμ ή ειδικής ομάδας για την εξέταση των κυριότερων προβλημάτων που συνδέονται με τα παιδιά στο Διαδίκτυο (συμπεριλαμβανομένου του επιβλαβούς περιεχομένου) και της αντιμετώπισής τους ολοκληρωμένα με το έργο που επιτελείται για την εγκληματικότητα στον κυβερνοχώρο.

4.2.4. Το Διαδίκτυο δεν μπορεί να διαφεύγει των κανόνων δικαίου. Οι ποινικές παραβάσεις και οι κυρώσεις πρέπει να είναι ακριβείς και ο ορισμός τους να αποτελεί αντικείμενο κοινής αποδοχής σε ευρωπαϊκό και, ει δυνατόν, σε παγκόσμιο επίπεδο, με σεβασμό στην αρχή ότι ο νόμος επιτρέπει οτιδήποτε δεν απαγορεύει ρητώς. Το αναντικατάστατο αυτό εργαλείο επικοινωνίας ανθρώπων και πολιτισμών, κατάρτισης και εκπαίδευσης, ψυχαγωγίας και οικονομικών συναλλαγών, πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί χώρο ελεύθερης έκφρασης και γνώμης, ελεύθερου εμπορίου και βιομηχανίας, σεβασμού του απορρήτου της αλληλογραφίας και της ιδιωτικής ζωής. Οποιοδήποτε μέτρο τείνει να περιορίσει τις θεμελιώδεις ελευθερίες πρέπει να είναι αυστηρά αναλογικό και να δικαιολογείται για σκοπούς προστασίας σημαντικών συμφερόντων της κοινωνίας, όπως η αναζήτηση και η σύλληψη φυσικών ή νομικών προσώπων που ευθύνονται για αδικήματα ή εγκλήματα αναγνωρισμένα από το ποινικό δίκαιο.

4.3. Ευαισθητοποίηση του κοινού

4.3.1. Μέρος της λύσης θα ήταν να γνωρίζουν οι γονείς τις ιστοθέσεις που επισκέπτονται τα παιδιά τους στο Διαδίκτυο και να θέτουν εύλογους κανόνες. Κυρίως υπεύθυνοι για τα παιδιά είναι οι γονείς τους. Ωστόσο, δεν είναι πολύ ασύνηθες τα παιδιά να γνωρίζουν για ένα θέμα περισσότερο από ό,τι οι γονείς τους (ή ακόμη και οι καθηγητές τους) και οι πρακτικές συνέπειες της γνώσης αυτής είναι σημαντικές. Για το λόγο αυτό, το έργο της εκπαίδευσης των γονέων και των εκπαιδευτικών πρέπει να ληφθεί υπόψη σοβαρά. Εξάλλου, οι πάροχοι περιεχομένου πρέπει να αντιληφθούν ότι τα παιδιά συνήθως είναι μόνα τους όταν χρησιμοποιούν του Διαδίκτυο και γι' αυτό πρέπει να επιδείξουν μεγαλύτερη υπευθυνότητα.

4.3.2. Οι πτυχές ευαισθητοποίησης του κοινού του προγράμματος δράσης προστασίας των παιδιών στο Διαδίκτυο είναι πολύ σημαντικές. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να τις συμπεριλάβει στο σχεδιασμό της δια βίου μάθησης, π.χ., τις πρωτοβουλίες e-Europe και ηλεκτρονική εκπαίδευση. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ενημερώνονται αμοιβαία σχετικά με τις ορθές πρακτικές. Για παράδειγμα, η Πορτογαλία έχει ένα πειραματικό πρόγραμμα με μικρά λεωφορεία εξοπλισμένα με υπολογιστές τα οποία επισκέπτονται τα σχολεία ώστε οι γονείς να μπορούν να διδάσκονται τη χρήση του Διαδικτύου από τα παιδιά τους.

4.3.3. Οι επιχειρήσεις, οι εργατικές ενώσεις, οι ενώσεις καταναλωτών, και οι οικογενειακές ενώσεις μπορούν να συμβάλουν στην εκπαίδευση των παιδιών και των γονέων. Η ΟΚΕ παροτρύνει τους γονείς και το εκπαιδευτικό προσωπικό να επιδεικνύουν εμφανώς δίπλα στους υπολογιστές τους κανόνες που αναφέρονται παραπάνω. Οι εν λόγω κανόνες πρέπει να εμφανίζονται με έντονα στοιχεία στην πρώτη σελίδα των παρόχων υπηρεσιών Διαδικτύου (ISP) και να επαναλαμβάνονται στο "χαλάκι" του ποντικιού. Εξαιτίας των παιδεραστών που δρουν στο Διαδικτύου, είναι εξαιρετικά σημαντικό να μάθουν τα παιδιά να μη συναντούν κανένα που γνώρισαν μέσω του Διαδικτύου εκτός και εάν συμφωνούν οι γονείς τους και τα συνοδεύουν στη συνάντηση που θα πραγματοποιείται σε δημόσιο χώρο.

4.4. Επιβλαβές περιεχόμενο

4.4.1. Δεδομένου ότι, π.χ., είναι πολύ ευκολότερο για ένα παιδί έξι χρονών να δει πορνογραφικές σκηνές, είναι ακόμη σημαντικότερο να ορισθεί το επιβλαβές περιεχόμενο και να παρασχεθεί προστασία(15).

4.4.2. Ορισμένα περιεχόμενα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα για το κοινό εάν ενθαρρύνουν τη βία ή το σεξουαλικό ή φυλετικό μίσος. Για παράδειγμα, όλες οι ιστοθέσεις λευκών ρατσιστών έχουν ειδικές ιστοσελίδες για παιδιά και έχει αναφερθεί η περίπτωση παροχής συμβουλών σε απευθείας σύνδεση για την κατασκευή βομβών ή για επίδοξους αυτόχειρες. Η ΟΚΕ προτείνει την επέκταση του φάσματος του επιβλαβούς περιεχομένου. Για παράδειγμα, η Γαλλία έχει απαγορεύσει τις ρατσιστικές ιστοθέσεις. Στη γνωμοδότησή της για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, η ΟΚΕ απηύθυνε έκκληση για εναρμόνιση της νομοθεσίας και των κυρώσεων σχετικά με την καταπολέμηση των αιρέσεων, των ρατσιστικών θεωριών και, γενικότερα, της προώθησης της πορνογραφίας και της βίας.

4.4.3. Η πρόκληση είναι η εφαρμογή των κανόνων σε ιστοθέσεις από την άλλη άκρη του πλανήτη και ιδιαίτερα στις ανώνυμες ιστοθέσεις. Η γαλλική απαγόρευση έχει προσβληθεί στα αμερικανικά δικαστήρια. Απαιτείται διεθνής σύμβαση ή συμφωνία περί ισχύος του νόμου της χώρας του χρήστη. Σχετικά με το σημείο αυτό, η ΟΚΕ επικροτεί τις εργασίες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

4.4.4. Σχετικά με το επιβλαβές, αλλά όχι παράνομο, περιεχόμενο, η ΟΚΕ υποστηρίζει μια πολιτική "λήψης υπό σημείωση και καταγραφής" σε συνδυασμό με μια αποτελεσματική χρήση των προγραμμάτων επισήμανσης και φιλτραρίσματος. Ένας φορέας προτύπων θα δέχεται παράπονα σχετικά με ιστοθέσεις και σε περίπτωση που τα παράπονα αυτά θα γίνονται δεκτά, θα ζητά τους παρόχους υπηρεσιών Διαδικτύου και τις μηχανές αναζήτησης να απαγορεύουν την πρόσβαση κατά το ίδιο τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι προσβλητικές διαφημίσεις σε ορισμένα κράτη μέλη.

4.4.5. Η ΟΚΕ εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το μικρό ποσοστό περιεχομένου στο Διαδίκτυο που έχει επισημανθεί. Οι εθελοντικές δεν ήσαν αρκετές και υπάρχει πλέον ανάγκη οι κυβερνήσεις να επέμβουν με μια προσέγγιση "επιβράβευσης και τιμωρίας" για να διασφαλιστεί ταχεία ανάπτυξη της κατάταξης.

4.4.6. Η ΕΕ πρέπει να καταβάλει μία συνεχή και δημόσια προσπάθεια ώστε όλοι οι πάροχοι περιεχομένου να επισημάνουν το περιεχόμενό τους, πράγμα που θα αποτελεί μια ελάχιστη απαίτηση βάσει των κανόνων του ΙCRA. Όσοι δεν το επισημάνουν θα αποκλειστούν από την αγορά επειδή δεν θα επιλέγονται από τα συστήματα φιλτραρίσματος. Όλοι οι υπολογιστές που πωλούνται στην εγχώρια αγορά θα πρέπει να έχουν προεγκαταστημένο λογισμικό για την ασφάλεια των παιδιών και να διαθέτουν εξαρχής υψηλό επίπεδο ασφάλειας που ο χρήστης μπορεί να μειώσει ή να απεγκαταστήσει. Θα πρέπει να συνοδεύονται από ενημερωτικό υλικό που θα γίνεται εύκολα αντιληπτό το οποίο θα εξηγεί τους βασικούς κανόνες ασφάλειας της άμεσης σύνδεσης και τους κανόνες για το φιλτράρισμα και την κατάταξη σε κατηγορίες. Στους ιδιοκτήτες παλαιότερων υπολογιστών πρέπει να προσφερθεί ένας φτηνός και εύκολος τρόπος για την υιοθέτηση παρόμοιων συστημάτων. Προγράμματα για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο Διαδίκτυο πρέπει να ζητούν από τα μέλη τους να κατατάσσουν τις ιστοθέσεις τους.

4.4.7. Μολονότι μπορεί να κατανοηθεί η φύση της σύγχρονης οικογένειας, οι γονείς οφείλουν να επιβλέπουν την περιήγηση των παιδιών τους στο Διαδίκτυο όταν μπορούν. Ιδιαίτερα, πρέπει να τους παρέχεται βοήθεια για να κατανοούν τις τεχνικές επιλογές που υπάρχουν για την προστασία των παιδιών τόσο από το επιβλαβές περιεχόμενο όσο και από την παραπλάνηση. Στις επιλογές αυτές περιλαμβάνονται οι "ασφαλείς κήποι" (κατάλογοι με κόμβους που μπορούν να επισκέπτονται τα παιδιά), μαύροι κατάλογοι, που σκοπό έχουν να εμποδίσουν την πρόσβαση χειρότερων παραβατών στο Διαδίκτυο, και συστήματα κατάταξης που θα επιτρέπουν στους γονείς να επιβάλουν τις δικές τους προτιμήσεις. Στις έρευνες εμφανίζονται οι αδυναμίες των σημερινών συστημάτων και απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες για να καταστούν τα συστήματα αυτά αποτελεσματικότερα και πιο εύχρηστα. Στη νέα ψηφιακή εποχή, πρέπει να διατηρηθεί στην ΕΕ παράδοση της δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των εκπομπών.

4.4.8. Εκτός από τους λίγους αυτούς παρόχους υπηρεσιών Διαδικτύου που εξειδικεύονται για μια ενήλικη πελατεία, οι πάροχοι υπηρεσιών Διαδικτύου θα πρέπει να διαφημίζουν φιλικές μηχανές αναζήτησης για τα παιδιά και να παρέχουν χώρους που προβλέπονται ειδικά για τα παιδιά. Οι ορθές πρακτικές πρέπει να μεταφέρονται.

4.5. Γραμμές με ακριβά τέλη

Βίαια παιχνίδια και βίαιο υλικό θα μπορούν να επιτρέπονται μόνον όταν υπάρχει αποδεδειγμένα εντολή από ενήλικο και τηλεφορτώνονται από γραμμές με ακριβά τέλη και να αποτρέπονται εκτός και εάν υπάρχει επιβεβαίωση ενηλίκου. Η αμερικανική πρακτική της επιβεβαίωσης από ενήλικο της αγοράς η οποία έχει γίνει σε απευθείας σύνδεση πρέπει να υιοθετηθεί. Οι επιχειρήσεις τηλεφωνίας θα πρέπει, όπως γίνεται στη Γαλλία, να προειδοποιούν αμέσως τους συνδρομητές τους, με επιστολή ή με τηλεφωνικό μήνυμα, όταν εμφανίζονται στον λογαριασμό τους χρεώσεις ασυνήθιστου ποσού.

4.6. Συνομιλία σε απευθείας σύνδεση

4.6.1. Οι πάροχοι υπηρεσιών Διαδικτύου που επιτρέπουν τα παιδιά στα δίκτυά τους, και την πρόσβασή τους συνομιλία σε απευθείας σύνδεση ή σε άλλους διαύλους συνομιλίας, θα πρέπει να παρέχουν και να προωθούν ελεγχόμενη συνομιλία σε απευθείας σύνδεση ειδικά για τα παιδιά. Μηνύματα για την προστασία της συνομιλίας σε απευθείας σύνδεση πρέπει να εμφανίζονται έντονα πλησίον ή στους χώρους συνομιλίας και πρέπει ακόμη να προβλέπονται μηχανισμοί που θα επισημαίνουν τις ύποπτες συμπεριφορές έναντι των παιδιών Οι συμπεριφορές αυτές θα πρέπει να αναφέρονται και να εξετάζονται χωρίς καθυστέρηση. Πρέπει να υπάρχει ένα σύστημα χορήγησης αδειών για τους συντονιστές όπως και για τους λοιπούς ενήλικους που επιτηρούν παιδιά.

4.6.2. Οι σημερινές διαδικασίες των παρόχων υπηρεσιών Διαδικτύου πρέπει να επανεξεταστούν ώστε να συμπεριλαμβάνουν όταν είναι δυνατόν την καταγραφή και την αποθήκευση των συζητήσεων που διεξάγονται σε απευθείας σύνδεση, όπως ήδη εφαρμόζονται στις τηλεφωνικές υπηρεσίες με ακριβά τέλη, που συνδέονται με την ταυτότητα των συμμετεχόντων. Το κόστος μπορεί να διατηρηθεί σε χαμηλά επίπεδα με τη χρήση λογισμικού συμπίεσης για την αύξηση της ικανότητας/του χώρου αποθήκευσης.

4.7. Διαφήμιση

Η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι η προώθηση των πωλήσεων μέσω του Διαδικτύου δεν εκμεταλλεύεται την παρορμητικότητα και την απειρία των παιδιών. Εξάλλου, πρέπει να υπάρξει η δέουσα τήρηση των περιορισμών αναφορικά με τη διαφήμιση των προϊόντων καπνού και των οινοπνευματωδών μέσω του Διαδικτύου.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει τα οφέλη του Διαδικτύου για τα παιδιά και την ανάγκη μεταφοράς της αρχής της δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στα νέα μέσα προκειμένου πολλαπλασιαστεί το κατάλληλο περιεχόμενο που προσφέρεται στα παιδιά. Παράλληλα, πρέπει να καταπολεμηθεί με νέα ώθηση το διαδεδομένο επιβλαβές περιεχόμενο.

5.2. Η ΟΚΕ ανησυχεί για το γεγονός ότι η αστυνομία δεν είναι ικανή να εντοπίσει την πλειονότητα των παιδιών που υφίστανται κακοποίηση για την παραγωγή πορνογραφίας που προβάλλεται στο Διαδίκτυο. Επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να ενισχύσει τη συνεργασία στον τομέα αυτό. Ειδικότερα, πρέπει να εστιαστούν η Ιντερπόλ και η Ευρωπόλ.

5.3. Η ΟΚΕ επικροτεί το πρόγραμμα δράσης για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο και ζητά να διατεθούν σ' αυτό περισσότεροι πόροι. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρόγραμμα πρέπει να στηριχθεί από τη νομοθεσία και νέους θεσμούς και με την ενεργό δράση των κυβερνήσεων, των παρόχων υπηρεσιών Διαδικτύου, και των ομάδων κοινωνικοοικονομικών συμφερόντων.

Βρυξέλλες, 28 Νοεμβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) (NUA) Ένωση των χρηστών του Διαδικτύου, έρευνες σχετικά με το Διαδίκτυο (http://www.nua/ie).

(2) Για παράδειγμα, τον Ιούλιο του 1999, ένα στα πέντε παιδιά ανέφερε ότι βρήκε τυχαίως προκλητική πληροφόρηση, δεν το είπε, όμως, σε κανένα διότι δεν ήθελε να στερηθεί την πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

(3) Έρευνα στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος δράσης για το Διαδίκτυο που διενήργησαν το Ίδρυμα Ευρωπαϊκών Ερευνών για Θέματα Κατανάλωσης στο ΗΒ, το Ε.Κ.Α.Τ.Ο στην Ελλάδα, και το Ίδρυμα Εκπαίδευσης στα Μέσα Ενημέρωσης της Ακαδημίας της Κάτω Αυστρίας (βλέπε παράρτημα 3).

(4) Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία, Αμερικανική Ένωση Ψυχιάτρων, Αμερικανική Ένωση Ψυχολόγων, Αμερικανικός Ιατρικός Σύλλογος, Αμερικανική Ακαδημία Παιδοψυχιατρικής και Ψυχιατρικής Εφήβων: Κοινή δήλωση σχετικά με την επίδραση της "ψυχαγωγικής βίας" στα παιδιά, διάσκεψη κορυφής του Κογκρέσου για τη δημόσια υγεία, 26 Ιουλίου 2000. "Παιδιά, βία, και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης": έκθεση της επιτροπής της Γερουσίας για το δικαστικό σώμα για τους γονείς και τους υπεύθυνους για τη χάραξη της πολιτικής, πρόεδρος: ο γερουσιαστής Orrin G. Hatch; Utah, 14 Σεπτεμβρίου 1999.

(5) EE C 311 της 7.11.2001.

(6) ΕΕ C 123 της 25.4.2001, σ. 36.

(7) ΕΕ C 214 της 10.7.1998 σ. 25.

(8) Βρετανική έρευνα αποκάλυψε ότι το ενδεχόμενο να δουν τα παιδιά τους ανεπιθύμητο περιεχόμενο στο Διαδίκτυο προκάλεσε φρίκη στο 70 % των γονέων, Νational Οpinion Ροll, Ιούλιος 2000.

(9) ΕΕ C 287 της 22.9.1997 σ. 11.

(10) ΕΕ C 116 της 20.4.2001, σ. 30.

(11) EE C 311 της 7.11.2001.

(12) http://europa.eu.int/ISPO/iap/index.html.

(13) Αναφορές μπορούν να υποβληθούν στις ακόλουθες διευθύνσεις: melding@stopline.at στην Αυστρία, gpj@gpj.be στο Βέλγιο, redbarnet@redbarnet.dk στη Δανία, contact@afa-france.com στη Γαλλία, hotline@jugendschutz.net ή hotline@fsm.de στη Γερμανία, report@hotline.ie στην Ιρλανδία, crimino@unige.it στην Ιταλία, meldpunt@meldpunt.org στις Κάτω Χώρες, acpi@eresmas.net στην Ισπανία, rb-hotline@telia.com ή minor@press.rb.se στη Σουηδία και report@iwf.org.uk στην Βρετανία. Στην Πορτογαλία υπάρχει η εξής ιστοθέση: www.pgr.pt/english/index.htm.

(14) "Τα συμβαλλόμενα μέρη αναγνωρίζουν το δικαίωμα του παιδιού για προστασία από την οικονομική εκμετάλλευση και την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας η οποία μπορεί να είναι επικίνδυνη ή να εμποδίσει την εκπαίδευσή του ή να είναι επικίνδυνη για την υγεία του ή τη σωματική, πνευματική, ηθική ή κοινωνική του ανάπτυξη". Σύμβαση των ΗΕ για τα δικαιώματα του παιδιού, 1989, άρθρο 32, παράγραφος 1.

(15) http:europa.eu.int/ISPO/iap/index.html.