EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 181/55

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ»

COM(2011) 594 final — 2011/0261 CNS

2012/C 181/11

Εισηγητής: ο κ. PALMIERI

Στις 19 Οκτωβρίου 2011, και σύμφωνα με το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα:

Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ

COM(2011) 594 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Οικονομική και νομισματική ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή» στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαρτίου 2012.

Κατά την 479η σύνοδο ολομέλειάς της, της 28ης και 29ης Μαρτίου 2012 (συνεδρίαση της 29ης Μαρτίου), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 164 ψήφους υπέρ, 73 κατά και 12 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) προσυπογράφει τη θέση που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (1) και επιδοκιμάζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καθιέρωση φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ), η οποία συνάδει πλήρως με τις θέσεις που έχει εκφράσει ήδη στις γνωμοδοτήσεις της (2).

1.2 Η ΕΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της (3) είχε ήδη τονίσει πόσο σημαντικό είναι να εξασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), όπως προβλεπόταν αρχικά στο άρθρο 201 της Συνθήκης της Ρώμης. Και εντός αυτού του πλαισίου ο ΦΧΣ θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει –για την ΕΟΚΕ– ένα από τα βασικά στοιχεία του νέου συστήματος ιδίων πόρων της Ένωσης. Ένα εργαλείο που μπορεί να εξασφαλίσει την απαραίτητη χρηματοπιστωτική αυτάρκεια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2014-2020.

1.3 Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την ανάγκη να επιτευχθεί παγκόσμια εφαρμογή του ΦΧΣ, ωστόσο, όπως αναφέρεται ήδη στη γνωμοδότηση της 15ης Ιουλίου 2010 (βλ. υποσημείωση 2), υποστηρίζει ότι ο καλύτερος τρόπος για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος μπορεί να είναι η καθιέρωση του ΦΧΣ στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Η ΕΟΚΕ –σύμφωνα με τη θέση του Επιτρόπου Algirdas Šemeta και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου– πιστεύει ότι, όπως συνέβη με πολλές πολιτικές καθολικού χαρακτήρα (για παράδειγμα, με την πολιτική για την κλιματική αλλαγή), η ΕΕ μπορεί και οφείλει να ασκήσει ηγετικό ρόλο και να πρωτοπορήσει στον εν λόγω τομέα (4). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου η καθιέρωση του φόρου να γίνει σε παγκόσμιο επίπεδο.

1.3.1 H EOKE πιστεύει ότι στην κατεύθυνση αυτή πρέπει να ενταχθεί η επιστολή που απέστειλαν οι υπουργοί Οικονομικών εννέα κρατών μελών της ΕΕ (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Βέλγιο, Φινλανδία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία) στη Δανική Προεδρία της ΕΕ· μια επιστολή η οποία χαιρετίζει την απόφαση της Προεδρίας να επισπεύσει την ανάλυση και τις διαπραγματεύσεις για την καθιέρωση του ΦΧΣ.

1.4 Για την ΕΟΚΕ, η καθιέρωση του ΦΧΣ εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία –την οποία εκκίνησε η Επιτροπή– μέσω της αναθεώρησης των βασικών οδηγιών για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (COM(2011) 656 final· COM(2011) 652 final) με στόχο να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των αγορών αυτών. Επιπλέον, όπως έχει ήδη τονίσει σε προηγούμενη γνωμοδότησή της, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα και, συνεπώς, ο περιορισμός της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων, καθώς και η δημιουργία των σωστών κινήτρων για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζονται με κατάλληλες ρυθμίσεις και εποπτεία.

1.5 Η EOKE πιστεύει ότι, για να εκλείψει ή τουλάχιστον να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μετεγκατάστασης των οικονομικών δραστηριοτήτων, είναι αναγκαίο να συνδεθεί η αρχή της έδρας (ή της εδαφικότητας), που προτάθηκε από την Επιτροπή, με την αρχή της έκδοσης (issuance principle), που προτάθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πρόκειται για μια αρχή με βάση την οποία ο φόρος επιβάλλεται (όπως ο φόρος χαρτοσήμου «stamp duties») στις συναλλαγές που αφορούν όλα τα χρηματοπιστωτικά μέσα που εκδίδονται από νομικά πρόσωπα τα οποία εδρεύουν στην ΕΕ, με ποινή σε περίπτωση μη συμμόρφωσης τη μη εφαρμογή των συμβάσεων αγοράς ή πώλησης (5).

1.6 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η καθιέρωση του ΦΣΧ θα διασφαλίσει μια πιο δίκαιη συνεισφορά του χρηματοπιστωτικού τομέα: στον δημόσιο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών.

1.7 Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι μέσω της καθιέρωσης του ΦΧΣ θα καταστεί δυνατή η τροποποίηση του συστήματος πλεονεκτημάτων των χρηματοπιστωτικών φορέων, μειώνοντας τις πράξεις υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης (high frequency and low latency trading). Πρόκειται για πράξεις άκρως κερδοσκοπικές, πηγές αστάθειας των χρηματοπιστωτικών αγορών, οι οποίες καμία σχέση δεν έχουν με την ομαλή λειτουργία της πραγματικής οικονομίας. Επομένως, μέσω του ΦΧΣ θα καταστεί δυνατή η σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών, αυξάνοντας την ευκολία παροχής των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων χρηματοπιστωτικών κονδυλίων έτσι ώστε να διοχετευτούν στον επιχειρηματικό κόσμο.

1.7.1 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η μικρότερη ταχύτητα των άκρως κερδοσκοπικών συναλλαγών, που θα προκύψει από την καθιέρωση του ΦΧΣ, θα αποτελέσει σημαντικό σταθεροποιητικό παράγοντα των διακυμάνσεων τιμών που παρατηρούνται στις χρηματοπιστωτικές αγορές, ώστε να επιτρέψει στις επιχειρήσεις που λειτουργούν στην πραγματική οικονομία να έχουν σταθερότερα σενάρια για τις επενδύσεις τους (6).

1.8 Για την ΕΟΚΕ ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της καθιέρωσης του ΦΧΣ θα είναι η βελτίωση της κατάστασης των δημοσίων χρεών. Η κρίση των κρατικών ομολόγων γίνεται πιο έντονη σε περιόδους μεγάλης χρηματοπιστωτικής αστάθειας. Η αύξηση των εσόδων που θα προκύψει από την καθιέρωση του ΦΧΣ θα συμβάλει στη βελτίωση της δημοσιονομικής κατάστασης, ανακόπτοντας την ανάγκη για περαιτέρω δανεισμό. Το αποτέλεσμα αυτό θα είναι άμεσο ως προς τους πόρους που εισρέουν στα κράτη μέλη και έμμεσο ως προς τους πόρους που θα εισρεύσουν στον προϋπολογισμό της ΕΕ, προς αντικατάσταση των εισφορών των κρατών μελών.

1.9 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η καθιέρωση του ΦΧΣ, μέσω της συμβολής του στη φορολογική εναρμόνιση, θα διασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, επιτρέποντας με τον τρόπο αυτόν την αποφυγή στρεβλώσεων σε έναν τομέα όπου ήδη αυτήν τη στιγμή τουλάχιστον δέκα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν καθιερώσει διαφόρων μορφών ΦΧΣ.

1.10 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει την ανάγκη προσεκτικού ελέγχου των αρνητικών μακροοικονομικών και μικροοικονομικών συνεπειών που προκύπτουν από την νομοθετική εφαρμογή του ΦΧΣ, εξουδετερώνοντας ή τουλάχιστον περιορίζοντας τους κινδύνους και το σχετικό κόστος. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι σημαντικότερες αρνητικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η εφαρμογή του ΦΧΣ στην πραγματική οικονομία, θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης κατάλληλων αντισταθμιστικών μηχανισμών.

1.10.1 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η παρακολούθηση και η μετέπειτα αξιολόγηση των συνεπειών που συνδέονται με την εφαρμογή του ΦΧΣ –μέσω έκθεσης που θα υποβάλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο– θα πρέπει να παρέχονται σε ετήσια βάση και όχι στο τέλος του τρίτου έτους μετά την επιβολή του ΦΧΣ (7).

1.11 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι ο αντίκτυπος της εφαρμογής του ΦΧΣ θα πρέπει να αξιολογείται συνδυάζοντας τα αποτελέσματα της μακροπρόθεσμης μείωσης του ΑΕγχΠ (όπως εκτιμάται από την εκτίμηση του αντίκτυπου που εκπονήθηκε από την Επιτροπή) με τα συνολικά αποτελέσματα όσον αφορά τη συμβολή: i) στην καλύτερη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης σταθερότητας· ii) στην ανακατανομή των επενδύσεων στην πραγματική οικονομία· iii) σε ρυθμιστικές πολιτικές που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη διαφάνεια των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών· iv) στη δημοσιονομική σταθεροποίηση των κρατών μελών που προκύπτει από τη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα των πόρων· v) στις αποταμιεύσεις και επενδύσεις των νοικοκυριών. Πρόκειται για ένα σύνολο αποτελεσμάτων το οποίο –σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις– θα οδηγούσε ακόμα και σε θετική αύξηση του μακροπρόθεσμου ΑΕγχΠ κατά 0,25 % (8).

1.12 Η ΕΟΚΕ εκφράζει επιφυλάξεις για την εκτίμηση των επιπτώσεων από την εφαρμογή του ΦΧΣ που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής, πιστεύει μάλιστα ότι δεν λαμβάνει υπόψη της μια σειρά αποτελεσμάτων –μερικά από τα οποία παρατίθενται στην παρούσα γνωμοδότηση– με κίνδυνο να αποδυναμωθεί ολόκληρη η αξιολόγηση της πρότασης. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να προβεί –σε σύντομο χρονικό διάστημα– σε συμπληρωματική, πιο λεπτομερή εκτίμηση.

1.13 Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει την επιλογή της Επιτροπής να προτείνει την καθιέρωση ΦΧΣ αντί φόρου χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων (ΦΧΔ), καθώς ο τελευταίος –παρότι είναι σε θέση να ρυθμίσει πιο αποτελεσματικά τις διανεμητικές πλευρές (λόγω καλύτερου συσχετισμού με τα αποτελέσματα που προκύπτουν στα έσοδα από τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες)– παρουσιάζει ωστόσο σοβαρούς κινδύνους μετακύλησης στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις, έχοντας πιο περιορισμένη επίδραση στη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

1.14 Η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να υπενθυμίσει ότι, πλέον, από το φθινόπωρο του 2010 το ποσοστό των ευρωπαίων πολιτών –που ρωτήθηκαν από το ευρωβαρόμετρο– οι οποίοι υποστηρίζουν την καθιέρωση ΦΧΣ δεν υποχωρεί κάτω από το όριο του 60 %. Το φθινόπωρο του 2010: 61 %· την άνοιξη του 2011: 65 %· Το φθινόπωρο του 2011: 64 % (9). Για τον λόγο αυτόν, η καθιέρωση του ΦΧΣ μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα που θα επιτρέψει την αποκατάσταση της απαραίτητης εμπιστοσύνης των ευρωπαίων πολιτών στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

1.15 Η ΕΟΚΕ, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της ως συμβουλευτικού οργάνου της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αναλαμβάνει την υποχρέωση να επιδοθεί σε συνεχή έλεγχο της διαδικασίας μέσω της οποίας θα μεταφραστεί με νομικούς όρους η πρόταση της Επιτροπής για καθιέρωση του ΦΧΣ.

2. Η πρόταση της Επιτροπής για οδηγία του Συμβουλίου που θα θεσπίζει κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών

2.1 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από το 2009, στις διασκέψεις κορυφής της ομάδας G20 (Πίτσμπουργκ, Τορόντο, Κάννες), έχει συνειδητοποιήσει την ανάγκη επιβολής φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών σε παγκόσμιο επίπεδο. Προς την κατεύθυνση αυτήν, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 7 Οκτωβρίου 2010, ανακοίνωση με θέμα τη φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα (COM(2010) 549 final).

2.2 Σήμερα η Επιτροπή, μέσα σε ένα πιο συστηματικό πλαίσιο, προτείνει εκ νέου τη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (ΦΧΣ). Ουσιαστικά, η πρόταση εντάσσεται στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2014-2020 που παρουσίασε η Επιτροπή, με στόχο την εξασφάλιση –μέσω ενός συστήματος που θα στηρίζεται και θα χρησιμοποιεί ιδίους πόρους– μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής αυτονομίας για τον πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (10).

2.3 Η επιβολή του φόρου αφορά τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές στις οποίες συμμετέχουν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, εκτός από εκείνες που αφορούν: πολίτες και επιχειρήσεις (σύναψη ασφαλιστικών συμβάσεων, ενυπόθηκα δάνεια, καταναλωτικά δάνεια ή υπηρεσίες πληρωμών), συναλλαγές στην πρωτογενή αγορά (εκτός από την έκδοση και την εξαγορά των μετοχών και των μερισμάτων οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες) –ΟΣΕΚΑ– και οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων – ΟΕΕ) και άμεσες (spot) συναλλαγές (όχι παράγωγα σε συνάλλαγμα).

2.4 Εμπλεκόμενοι στην καταβολή του ΦΧΣ είναι οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί που συμμετέχουν σε χρηματοπιστωτικές συναλλαγές «είτε για ίδιο λογαριασμό είτε για λογαριασμό άλλων προσώπων, ή τα οποία ενεργούν εξ ονόματος συμβαλλομένου στη συναλλαγή». Εξαιρούνται οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες. Οι κεντρικοί αντισυμβαλλόμενοι (CC), τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων (DCT) και τα διεθνή κεντρικά αποθετήρια τίτλων (DCIT), εκτός από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό χρηματοπιστωτικής σταθερότητας (SESF), «στον βαθμό που εκτελούν λειτουργίες οι οποίες δεν θεωρούνται ότι συνιστούν καθαυτό δραστηριότητα διαπραγμάτευσης».

2.5 Για την άμβλυνση του κινδύνου μετεγκατάστασης που προφανώς θα παρουσιαστεί, εφαρμόζεται η αρχή της έδρας (ή της εδαφικότητας), σύμφωνα με την οποία δεν έχει σημασία η τοποθεσία στην οποία λαμβάνει χώρα η συναλλαγή, αλλά το κράτος μέλος στο οποίο έχουν την έδρα τους οι εμπλεκόμενοι οικονομικοί παράγοντες. Η συναλλαγή υπόκειται σε φορολόγηση εάν τουλάχιστον ένα από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που συμμετέχουν σε αυτήν έχουν την έδρα τους στην ΕΕ.

2.5.1 Σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας, οι χρηματοπιστωτικοί φορείς έχουν την έδρα τους στην επικράτεια κάποιου κράτους μέλους, εάν ισχύει τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

— έχουν εξουσιοδοτηθεί από τις αρχές του εν λόγω κράτους μέλους να ενεργούν με την εν λόγω ιδιότητα αναφορικά με συναλλαγές που προβλέπονται από την εξουσιοδότηση·

— έχουν νόμιμη έδρα στο εν λόγω κράτος μέλος·

— έχουν μόνιμη διεύθυνση και συνήθη διαμονή στο εν λόγω κράτος μέλος·

— έχουν υποκατάστημα στο εν λόγω κράτος μέλος·

— ενεργούν για λογαριασμό τους, για λογαριασμό άλλων προσώπων ή για λογαριασμό ενός από τους συμβαλλόμενους σε κάποια χρηματοπιστωτική συναλλαγή με άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα στο εν λόγω κράτος μέλος ή με κάποιο συμβαλλόμενο που είναι εγκατεστημένος στην επικράτεια του εν λόγω κράτους μέλους και δεν αποτελεί χρηματοπιστωτικό φορέα (11).

2.6 Ο ΦΧΣ επιβάλλεται κατά την εκτέλεση της χρηματοπιστωτικής συναλλαγής. Λόγω του ποικιλόμορφου χαρακτήρα των συναλλαγών, προβλέπονται δύο διαφορετικές φορολογικές βάσεις. Η πρώτη αφορά συναλλαγές που σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων, για τις οποίες η φορολογική βάση αντιστοιχεί στο ποσό που καταβάλλει ή οφείλει να καταβάλει ο συμβαλλόμενος σε τρίτο. Εάν το ποσό είναι μικρότερο από την τιμή της αγοράς ή δεν προβλέπεται, τότε η φορολογική βάση θα υπολογίζεται σύμφωνα με την τιμή της αγοράς. Η δεύτερη βάση αφορά την περίπτωση χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που αφορούν συμβάσεις παραγώγων, όπου η φορολογική βάση θα συμπέσει με το γνωστό συνολικό ύψος της σύμβασης παραγώγων τη στιγμή που λαμβάνει χώρα η συναλλαγή.

2.6.1 Οι κατώτατοι συντελεστές που οφείλουν τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν στη φορολογική βάση χωρίζονται σε:

i) 0,1 % για χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που δεν σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων·

ii) 0,01 % για χρηματοπιστωτικές συναλλαγές που σχετίζονται με συμβάσεις παραγώγων.

Για κάθε κατηγορία συναλλαγών τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλουν έναν μόνο συντελεστή. Ωστόσο, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιβάλουν υψηλότερους από τους καθιερωμένους κατώτατους συντελεστές.

2.7 Υπεύθυνος για την καταβολή του φόρου είναι κάθε χρηματοπιστωτικός οργανισμός που εμπλέκεται στη συναλλαγή ως συμβαλλόμενο μέρος, για λογαριασμό άλλων προσώπων, για λογαριασμό του συμμετέχοντος στη συναλλαγή ή εφόσον η συναλλαγή έγινε στο όνομά του, ωστόσο τα λοιπά συναλλασσόμενα μέρη φέρουν κοινή ευθύνη υπό δεδομένες προϋποθέσεις. Ωστόσο, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προσδιορίσουν περαιτέρω πιθανές επιβαρύνσεις και υποχρεώσεις καταχώρισης, λογιστικής, υποβολής εκθέσεων και άλλων δεδομένων που διασφαλίζουν την αποτελεσματική καταβολή του φόρου.

2.8 Στην περίπτωση ηλεκτρονικών συναλλαγών, η καταβολή του φόρου γίνεται άμεσα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει μέγιστο χρονικό όριο τριών εργάσιμων ημερών.

2.9 Εναπόκειται στα κράτη μέλη η εφαρμογή προληπτικών μέτρων κατά της φοροδιαφυγής, φοροαποφυγής και κατάχρησης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή μπορεί να προτείνει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις έπειτα από διαβούλευση με το Συμβούλιο.

2.10 Η επιβολή του ΦΧΣ προϋποθέτει την κατάργηση και τη μη επιβολή άλλων φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών σε επίπεδο μεμονωμένων κρατών μελών.

2.11 Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, η έγκριση ενός κοινού ελάχιστου φόρου –ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2014– θα οδηγήσει σε εναρμόνιση των πρωτοβουλιών σχετικά με τον ΦΧΣ που έχουν ήδη αναλάβει τα κράτη μέλη, εξασφαλίζοντας την ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

2.12 Η απόφαση για την επιβολή φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών ελήφθη έπειτα από εκτίμηση των επιπτώσεων, η οποία έλαβε υπόψη της, ως πιθανή εναλλακτική λύση, την επιβολή φόρου στις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες (IAF), κρίνοντας ωστόσο προτιμότερη την επιβολή του ΦΧΣ. Με βάση την εν λόγω εκτίμηση των επιπτώσεων, εκτιμάται ότι τα ετήσια έσοδα από την επιβολή του ΦΧΣ θα ανέλθουν σε 57 εκατομμύρια ευρώ (37 εκατομμύρια προορίζονται για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ενώ τα υπόλοιπα 20 εκατομμύρια για τους προϋπολογισμούς των επιμέρους κρατών μελών) (12).

2.13 Η Επιτροπή αναμένεται να υποβάλει στο Συμβούλιο περιοδικές εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας και με ενδεχόμενες προτεινόμενες τροποποιήσεις. Η πρώτη έκθεση έχει προγραμματιστεί για τις 31 Δεκεμβρίου 2016, ενώ οι επόμενες θα υποβάλλονται ανά πενταετία.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Με την παρούσα γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ προτίθεται να προβεί σε αξιολόγηση της πρότασης που υπέβαλε η Επιτροπή για την προώθηση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την καθιέρωση κοινού συστήματος φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών (COM (2011) 594 final (13) ).

3.2 Η παρούσα γνωμοδότηση θα συνεχιστεί στο πλαίσιο που περιγράφεται προηγουμένως από τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, σχετικά με την καθιέρωση φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, της 15ης Ιουλίου 2010, και από τη γνωμοδότηση της 15ης Ιουνίου 2011 (βλ. υποσημείωση 2), σχετικά με την ανακοίνωση που αφορά τη φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα (COM(2010) 549 final).

3.3 Στο επίκεντρο της πρότασης για την επιβολή ΦΧΣ βρίσκεται η συνειδητοποίηση ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές, μετά την ανάπτυξη της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών, έχουν επιδείξει –κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες– εκθετική αύξηση του όγκου των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και της μεταβλητότητας των σχετικών τιμών, γεγονός που είχε αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία (14).

3.3.1 Οι χρηματοπιστωτικές αγορές, μέσα από «εργαλεία» εξεύρεσης οικονομικών πόρων για την πραγματική οικονομία, ανέλαβαν σταδιακά κεντρικό ρόλο «τακτοποίησης», «πλήττοντας» ουσιαστικά την πραγματική οικονομία. Ενόψει μιας τέτοιας κατάστασης, η ΕΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο οι εν λόγω αγορές να υπόκεινται σε μηχανισμούς που είναι σε θέση να διασφαλίσουν την αποδοτικότητα, μέσω του ρυθμιστικού τους χαρακτήρα, και την αποτελεσματικότητα, μέσω της διαφάνειας, διασφαλίζοντας επιπλέον ότι θα συμβάλλουν με ισότιμο τρόπο –όπως και άλλοι παράγοντες της παραγωγής– στην προετοιμασία των προϋπολογισμών της Ένωσης και των κρατών μελών (15).

3.3.2 Η ΕΟΚΕ, επαναλαμβάνοντας ότι η σημερινή κρίση οφείλεται σε μια χρηματοπιστωτική κρίση που προκλήθηκε το 2007 και από το 2008 άρχισε να εξαπλώνεται στην πραγματική οικονομία (16), πιστεύει ότι ο τομέας που ευθύνεται περισσότερο για την εν λόγω κρίση –δηλαδή ο χρηματοπιστωτικός– οφείλει να συμβάλει εξίσου στην ανάκαμψή του. Μέχρι σήμερα, «η δέσμευση για στήριξη του χρηματοπιστωτικού τομέα (όσον αφορά χρηματοδοτήσεις και εγγυήσεις) εκ μέρους των κρατών μελών της ΕΕ ανέρχεται σε 4.600 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή στο 39 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 για το 2009». Μια συνεισφορά που έχει επιδεινώσει σε επικίνδυνο βαθμό τα δημόσια οικονομικά ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ, προκαλώντας σοβαρή κρίση στη ζώνη του ευρώ (17).

3.4 Στο πλαίσιο αυτό, η προτεινόμενη φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών αποτελεί μέρος μιας διαδικασίας που εκκίνησε η Επιτροπή, μέσα από την αναθεώρηση των βασικών οδηγιών του τομέα των κινητών αξιών, με στόχο τη διασφάλιση καλύτερης ρύθμισης και διαφάνειας των χρηματοπιστωτικών αγορών (18) που συχνά βοηθούν την ΕΟΚΕ στο έργο της.

3.5 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη προβεί, σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις, σε ευνοϊκή γνωμοδότηση σχετικά με την καθιέρωση φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, τόσο με τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της 15/7/2010 (βλ. υποσημείωση 2), όσο και με τη γνωμοδότηση της 15/6/2011 (βλ. υποσημείωση 2).

3.5.1 Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η πρόταση της Επιτροπής COM(2011) 594 final καθιερώνει ένα ευρωπαϊκό σύστημα επιβολής φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που συνάδει με τις γενικές γραμμές των προτάσεων που εξετάζονται στις δύο προαναφερθείσες γνωμοδοτήσεις.

3.6 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την εγκυρότητα των βασικών λόγων που οδήγησαν την Επιτροπή να προτείνει την καθιέρωση ενός ΦΧΣ σε ευρωπαϊκό επίπεδο:

— αύξηση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο μιας πιο δίκαιης συνεισφοράς των εν λόγω δραστηριοτήτων στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στους προϋπολογισμούς των κρατών μελών·

— αλλαγή της συμπεριφοράς των χρηματοπιστωτικών φορέων, μειώνοντας τον όγκο των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης (high frequency and low latency trading)·

— εναρμόνιση του ΦΧΣ στα επιμέρους κράτη μέλη μέσω του προσδιορισμού δύο κατώτατων συντελεστών (0,1 % για ομόλογα και μετοχές· 0,01 % για τα παράγωγα).

3.6.1 Όσον αφορά τη συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Ένωσης και των κρατών μελών, η οικονομική κρίση και η πρόσφατη κρίση δημόσιου χρέους απαιτούν πολιτικές που θα δώσουν ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη σε ένα πλαίσιο όλο και πιο αυστηρών δημοσιονομικών περιορισμών. Η καθιέρωση του ΦΧΣ, συμβάλλοντας στο νέο σύστημα ιδίων πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ, θα οδηγήσει σε σημαντική μείωση της συνεισφοράς των κρατών μελών και θα δώσει τη δυνατότητα εξυγίανσης των εθνικών προϋπολογισμών. Η Επιτροπή έχει υπολογίσει ότι, το 2020, οι νέοι ίδιοι πόροι θα αποτελούν περίπου το ήμισυ του προϋπολογισμού της ΕΕ και η συνεισφορά των κρατών μελών στο εθνικό ακαθάριστο προϊόν θα μειωθεί κατά το ένα τρίτο σε σχέση με το σημερινό μερίδιο που ξεπερνά τα τρία τέταρτα.

3.6.1.1 Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η καθιέρωση ενός ΦΧΣ θα συμβάλει επίσης στη δημιουργία συνθηκών ισότητας. Τα τελευταία χρόνια, το χρηματοπιστωτικό σύστημα απολαμβάνει μειωμένη φορολόγηση, λόγω του φορολογικού προνομίου των περίπου 18 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως που προκύπτουν από το γεγονός ότι οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες εξαιρούνται από την καταβολή ΦΠΑ.

3.6.1.2 Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφραστεί θετικά όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση του συστήματος φορολόγησης σχετικά με την αύξηση της σχετικής συνεισφοράς του χρηματοπιστωτικού τομέα. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η πρόταση της Επιτροπής κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

3.6.2 Όσον αφορά τη δυνατότητα, μέσω ενός ΦΧΣ, να μειωθεί ο όγκος των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλού κινδύνου και υψηλής αστάθειας, αξίζει να εξεταστεί η κατηγορία των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που θα πληγούν περισσότερο από την πρόταση. Οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές υψηλής συχνότητας και χαμηλού χρόνου απόκρισης, μέσω της χρήσης εξαιρετικά προηγμένων τεχνολογιών πληροφορικής, χρησιμοποιούν πολύπλοκους μαθηματικούς αλγόριθμους που είναι σε θέση να αναλύουν –μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου– τα δεδομένα της αγοράς μέσω των σχετικών στρατηγικών παρέμβασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές (ποσότητα, τιμή, συντονισμός, τοποθεσία των χρηματιστών, εντολές αγοράς/πώλησης) και μειώνοντας, έτσι, το χρόνο καθυστέρησης (που υπολογίζεται σε μικροδευτερόλεπτα– «εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου»). Μέσω των εν λόγω συναλλαγών, ο φορέας είναι σε θέση να παράσχει μια «πρόωρη» απάντηση στις αγορές, δημιουργώντας συναλλαγές αγοράς και πώλησης οι οποίες ολοκληρώνονται μέσα λίγα δέκατα του δευτερολέπτου. Όσον αφορά την εν λόγω κατηγορία συναλλαγών, έχουμε φτάσει πλέον να μιλάμε για «ηλεκτρονική εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών» (19).

3.6.2.1 Οι εν λόγω συναλλαγές αντιστοιχούν σε μερίδιο των συνολικών συναλλαγών, σε διάφορες χρηματοπιστωτικές αγορές της ΕΕ, που κυμαίνεται από 13 % έως 40 %. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε διάστημα μόλις 4 ετών (από το 2004 έως το 2009), εκτιμάται ότι ο όγκος των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής συχνότητας ανήλθε από 30 % σε 70 % (20).

3.6.2.2 Οι λειτουργίες αυτές αντιπροσωπεύουν συναλλαγές εντελώς διαφορετικές από την ομαλή λειτουργία της οικονομίας, οι οποίες είναι σε θέση, μεταξύ άλλων, να αφαιρέσουν τη ρευστότητα από ολόκληρο το οικονομικό σύστημα, αποδυναμώνοντας με τον τρόπο αυτόν την προσαρμοστικότητά του, δηλαδή την ικανότητα ενός συστήματος να αντιστέκεται σε πιέσεις που δημιουργούνται σε περιόδους κρίσης (21).

3.6.2.3 Η καθιέρωση ενός ΦΧΣ –ως επακόλουθο της αύξησης του κόστους– θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στις συναλλακτικές δραστηριότητες υψηλής συχνότητας λόγω των σωρευτικών επιπτώσεων που θα έχει η καθιέρωση του φόρου. Η μείωση του όγκου των συναλλαγών υψηλής συχνότητας θα ευνοήσει το έργο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με γνώμονα τις παραδοσιακές χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες της διαμεσολάβησης πιστώσεων, με σαφή πλεονεκτήματα για φορείς –όπως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις– που προς το παρόν υφίστανται σοβαρή κρίση ρευστότητας.

3.6.2.4 Τα συστήματα φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που ισχύουν ήδη έχουν αποδείξει την ικανότητά τους να μειώνουν τον όγκο των συναλλαγών και τη μεταβλητότητα των τιμών των τίτλων, καθιστώντας δυνατή τη μείωση των ασφάλιστρων κινδύνου· ως εκ τούτου, είναι λογικό η καθιέρωση ενός ΦΧΣ σε ευρωπαϊκό επίπεδο να οδηγήσει σε σημαντική μείωση ακόμα και στην κατηγορία των «αντιπαραγωγικών» συναλλαγών.

3.6.3 Όσον αφορά τον στόχο της φορολογικής εναρμόνισης, επί του παρόντος δέκα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ήδη καθιερώσει διάφορες μορφές φόρων επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων και συναλλαγών (Βέλγιο, Κύπρος, Γαλλία, Φινλανδία, Ελλάδα, Ιρλανδία Ιταλία, Ρουμανία, Πολωνία και Ηνωμένο Βασίλειο). Οι χώρες αυτές θα χρειαστεί να εναρμονίσουν την εθνική τους νομοθεσία με εκείνη της ΕΕ (με άλλα λόγια, μέσω των εξής προϋποθέσεων: εφαρμογή του κατώτατου συντελεστή και εναρμόνιση της φορολογικής βάσης με τη βάση των διατάξεων της ΕΕ). Με στόχο την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, η καθιέρωση ενός ΦΧΣ θα ωφελήσει τις πιο αποτελεσματικές χρηματοπιστωτικές αγορές, αποτρέποντας στρεβλώσεις που προκαλούνται από φορολογικούς κανόνες οι οποίοι επιβάλλονται μονομερώς από τα κράτη μέλη.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1 Η Επιτροπή εκπόνησε εκτίμηση των επιπτώσεων που θα έχει η καθιέρωση του ΦΧΣ στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) μεταξύ – 0,17 % (με συντελεστή 0,01 %) και – 1,76 % (με συντελεστή 0,1 %), στο πλαίσιο ενός σεναρίου ιδιαιτέρως σοβαρού στο οποίο δεν ελήφθησαν υπόψη ορισμένοι παράγοντες άμβλυνσης, όπως –για παράδειγμα– ο αποκλεισμός της πρωτογενούς αγοράς, ο αποκλεισμός των συναλλαγών στις οποίες συμμετέχει τουλάχιστον ένας μη χρηματοπιστωτικός φορέας και οι επιπτώσεις στις λοιπές μακροοικονομικές μεταβλητές. Για την Επιτροπή, αν λαμβάνονταν υπόψη και οι παράγοντες άμβλυνσης, ο αντίκτυπος επί του ΑΕγχΠ θα μεταβαλλόταν από – 1,76 % σε – 0,53 %. Όσον αφορά τις επιπτώσεις στην απασχόληση, εκτιμάται ότι θα κυμαίνονταν μεταξύ – 0,03 % (με συντελεστή 0,01 %) και – 0,20 % (με συντελεστή 0,1 %).

4.2 Στην πραγματικότητα, εάν στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα έχει στο ΑΕγχΠ η καθιέρωση του ΦΧΣ προστίθεντο επιπτώσεις που σχετίζονται με: την καλύτερη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης σταθερότητας· τον προσανατολισμό των επενδύσεων προς την πραγματική οικονομία· τις ρυθμιστικές πολιτικές που βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα, την αποδοτικότητα και τη διαφάνεια των αγορών· τη δημοσιονομική προσαρμογή των κρατών μελών που προκύπτει από μεγαλύτερη διαθεσιμότητα πόρων· θα μπορούσε να προκύψει ένα συνολικό θετικό αποτέλεσμα ως προς τις διακυμάνσεις του ΑΕγχΠ, που εκτιμάται στο 0,25 % (22).

4.3 Η ΕΟΚΕ θεωρεί ανεπαρκή την εκτίμηση των επιπτώσεων που συνοδεύει την πρόταση της Επιτροπής και, για τον λόγο αυτόν, θεωρεί σκόπιμο να υποβάλει η Επιτροπή συμπληρωματική έρευνα για την εν λόγω εκτίμηση ώστε να παρουσιαστεί με πιο λεπτομερή τρόπο ο αντίκτυπος της πρότασης αυτής.

4.3.1 ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη: ορισμένες επιπτώσεις που έχουμε αναφέρει στην εν λόγω γνωμοδότηση και οι οποίες δεν εξετάζονται στην εκτίμηση των επιπτώσεων που εκπόνησε η Επιτροπή· ορισμένες επεξηγήσεις επί των υποθέσεων που υιοθετήθηκαν στην εκτίμηση των επιπτώσεων που εκπόνησε η Επιτροπή (όπως, για παράδειγμα, η ελαστικότητα της ζήτησης χρηματοπιστωτικών προϊόντων που καλύπτονται από τον ΦΧΣ)· οι επιπτώσεις των πιθανών μετακυλήσεων στους καταναλωτές και στις εταιρείες· και οι επιπτώσεις της καθιέρωσης του ΦΧΣ για την απασχόληση στον χρηματοπιστωτικό τομέα στα κράτη μέλη και στην ΕΕ.

4.4 Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η καθιέρωση ενός ΦΧΣ οφείλει να πραγματοποιηθεί με κατάλληλο τρόπο, ώστε να εκλείψουν ή τουλάχιστον να μειωθούν οι κίνδυνοι και το σχετικό κόστος. Μεταξύ των κινδύνων τους οποίους η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη περιλαμβάνονται: η πιθανή μετακύληση του φόρου στο κόστος πίστωσης για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές· η μείωση των αποδόσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων· η μετεγκατάσταση των χρηματοοικονομικών επενδύσεων· η αύξηση του κόστους που επωμίζονται οι επιχειρήσεις από τις πράξεις αντιστάθμισης κινδύνου (ασφάλιση έναντι των διακυμάνσεων των τιμών των εμπορευμάτων και του συναλλάγματος)· οι επιπτώσεις της επιβολής φόρου στα κέρδη του χρηματοπιστωτικού τομέα και στα κράτη μέλη στα οποία ο τομέας αυτός διαδραματίζει σημαντικό ρόλο: οι επιπτώσεις στην οικονομία, δεδομένου ότι η επιβολή του φόρου μπορεί να συμβεί σε μια οικονομική φάση στην οποία επικρατούν παράγοντες ύφεσης.

4.5 Η ΕΟΚΕ πιστεύει, όμως, ότι οι εν λόγω κίνδυνοι δημιουργούν πολύ μεγαλύτερες ευκαιρίες και οφέλη. Εφόσον ο ΦΧΣ επιβληθεί σε βραχυπρόθεσμες επενδύσεις, θα οδηγήσει σε αύξηση της ζήτησης των μακροπρόθεσμων επενδύσεων, απαραίτητων για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και κρατών. Όλα αυτά θα οδηγήσουν σε μεγάλη αύξηση της ρευστότητας για τις αγορές και, με τον τρόπο αυτό, θα συμβάλουν στη βελτίωση της κατάστασης των επιχειρήσεων, των οικογενειών και των δημόσιων χρεών. Ιδιαιτέρως σημαντική θα είναι η σταθερότητα στις αγορές των παραγώγων. Ο χαρακτηρισμός των προϊόντων αυτών είναι, ουσιαστικά, τέτοιος ώστε θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στον αριθμό των συναλλαγών, με συνεπακόλουθο περιορισμό στην εξάπλωση των προϊόντων που φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη για την κρίση των χρηματοπιστωτικών αγορών και της παγκόσμιας οικονομίας τα τελευταία χρόνια.

4.6 Η δυνατότητα επιβολής συμπληρωματικού τέλους στα συνταξιοδοτικά ταμεία, ως αποτέλεσμα της επιβολής του ΦΧΣ, θα είναι περιορισμένη λόγω του τρόπου και του είδους των επενδύσεων· επιπλέον, η δυνατότητα αναπροσαρμογής του ενεργητικού των συνταξιοδοτικών ταμείων (λιγότερο ασταθείς επενδύσεις) μπορεί να αντισταθμίσει και να υπερκεράσει τυχόν μειώσεις των αποδόσεων λόγω της επιβολής του φόρου. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι, προκειμένου να εκλείψουν ή να περιοριστούν οι επιπτώσεις στα συνταξιοδοτικά ταμεία, μπορεί να εκτιμηθεί το ενδεχόμενο μείωσης των συντελεστών ή καθιέρωσης κάποιων απαλλαγών για τον εν λόγω τομέα.

4.7 Το πεδίο εφαρμογής και οι συντελεστές του ΦΧΣ καθορίζονται με βάση τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων που προκύπτουν εξαιτίας της μετεγκατάστασης –εκτός των συνόρων της ΕΕ– των επενδύσεων και των χρηματοδοτικών κεφαλαίων. Η ανάγκη αυτή είχε ήδη τονιστεί και από την ΕΟΚΕ σε ένα πλαίσιο όχι παγκόσμιας καθιέρωσης του φόρου.

4.7.1 Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ, η υιοθέτηση της αρχής της έδρας (ή της εδαφικότητας) σημαίνει ότι και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τρίτων χωρών που έχουν έδρα στην ΕΕ υπόκεινται στον φόρο, γεγονός που συνεπάγεται ευρύ φάσμα εφαρμογής. Ο ίδιος ο ορισμός της εδαφικότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, προκειμένου να προσδιοριστεί το κράτος μέλος που επιβάλλει τον φόρο, δημιουργεί μεγάλο περιθώριο ελαχιστοποίησης των περιπτώσεων φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής.

4.7.2 Για την περαιτέρω αντιμετώπιση των επιπτώσεων της μετεγκατάστασης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την καθιέρωση της αρχής της έκδοσης (issuance principle) σύμφωνα με την οποία ο φόρος να εφαρμόζεται (όπως ο φόρος χαρτοσήμου «stamp duty») σε όλες τις συναλλαγές που αφορούν χρηματοπιστωτικά μέσα που εκδίδονται από νομικά πρόσωπα με έδρα στην ΕΕ (23).

4.7.3 Όσον αφορά την καθιέρωση συντελεστών, η ΕΟΚΕ, ενώ υπενθυμίζει ότι στη γνωμοδότηση που υιοθέτησε το 2011 (βλ. υποσημ. 2) είχε επισημάνει την εφαρμογή ενιαίου συντελεστή 0,05 %, συμφωνεί ότι η εφαρμογή δύο συντελεστών –όπως προτάθηκε από την Επιτροπή– τείνει να μειώσει τον κίνδυνο μετεγκατάστασης των αγορών και εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για τους προϋπολογισμούς της Ένωσης και των κρατών μελών.

4.7.4 Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι, ενώ κατά την εφαρμογή του ΦΧΣ δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στη διαχείρισή του, στη φορολογική βάση και στην καθιέρωση συντελεστών, έχουν προκύψει θετικά αποτελέσματα ως προς τα έσοδα χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η οικονομική ανάπτυξη, όπως συνέβη στις εξής χώρες: Νότια Κορέα, Χονγκ Κονγκ, Ινδία, Βραζιλία, Ταϊβάν, Νότια Αφρική (24).

4.8 Η εξαίρεση της πρωτογενούς αγοράς από την επιβολή φορολογίας ελαχιστοποιεί τις επιπτώσεις του ΦΧΣ στο κόστος χρηματοδότησης των πραγματικών δραστηριοτήτων, περιορίζοντάς τες στις έμμεσες επιπτώσεις που οφείλονται στην πιθανότητα μικρότερης ρευστότητας που επιφέρει ένας τέτοιος φόρος στους τίτλους που τίθενται προς διαπραγμάτευση από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

4.9 Ο φόρος που επιβάλλεται και σε παράγωγα σε συνάλλαγμα, όχι όμως σε συναλλαγές σποτ σε συνάλλαγμα θα δώσει τη δυνατότητα παρέμβασης σε μεγάλο μέρος των κερδοσκοπικών συναλλαγών που επηρεάζουν τις αγορές συναλλάγματος (25). Η πιθανή ένταξη των συναλλαγών σποτ σε συνάλλαγμα στο πεδίο εφαρμογής του ΦΧΣ δεν συνιστά ούτε αποτελεσματικό περιορισμό της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων (λαμβανομένων υπόψη των προβλεπομένων συντελεστών) ούτε παραβίαση των σχετικών τμημάτων της Συνθήκης της Λισαβόνας (Leading Group on Innovating Financing for Development, Παρίσι, Ιούνιος 2010).

4.10 Όπως έχει επισημάνει ήδη η ΕΟΚΕ (γνωμοδότηση του 2011 βλ. υποσημ. 2), ο ΦΧΣ και ο ΦΧΔ δεν αποτελούν εναλλακτικά φορολογικά συστήματα. Ο ΦΧΣ επηρεάζει σημαντικά τις βραχυπρόθεσμες συναλλαγές, ενώ ο ΦΧΔ επηρεάζει το σύνολο των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων (άρα και όσες εκτελούνται στην πρωτογενή αγορά). Η καθιέρωση του ΦΧΣ δεν εμποδίζει την εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού συστήματος ΦΧΔ, ιδίως εάν πρωταρχικός στόχος είναι «μια δίκαιη και ουσιαστική συνεισφορά του χρηματοπιστωτικού τομέα στα δημόσια οικονομικά» (γνωμοδότηση του 2011 βλ. υποσημ. 2) καθώς και η εναρμόνιση του φόρου επί των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων με στόχο την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Επιπλέον, η εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού συστήματος φορολόγησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών ενισχύει από μόνη της την ανάγκη για μεγαλύτερη ομοιομορφία των συστημάτων φορολόγησης των επιμέρους κρατών μελών στον τομέα των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων γενικά.

4.10.1 Ο ΦΧΣ έχει προοδευτικές επιπτώσεις στην κατανομή, τόσο αναφορικά με τη μεγαλύτερη αξιοποίηση των υπηρεσιών που προσφέρει ο χρηματοπιστωτικός τομέας σε άτομα με υψηλό εισόδημα όσο και αναφορικά με την απουσία άμεσων δαπανών στα νοικοκυριά και στις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις λόγω της μη εφαρμογής τους στις σχετικές δραστηριότητες σύναψης και χορήγησης δανείων. Οι συναλλαγές αυτές θα επιβαρύνονται μόνο από τις έμμεσες δαπάνες που προκύπτουν από τη μικρότερη ρευστότητα των δραστηριοτήτων που εκτελούνται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

4.11 Το σύστημα είσπραξης του φόρου είναι απλό και έχει πολύ χαμηλό κόστος για τις συναλλαγές που λαμβάνουν χώρα στις αγορές και, γενικά, για τις καταχωρημένες συναλλαγές. Το γεγονός αυτό συνηγορεί υπέρ της ανάγκης να επεκταθούν οι υποχρεώσεις καταχώρησης των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων των εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών, οι οποίες αφορούν μη τυποποιημένα προϊόντα τα οποία αποτελούν αντικείμενο διμερών διαπραγματεύσεων στις λεγόμενες εξωχρηματιστηριακές αγορές παραγώγων.

Βρυξέλλες, 29 Μαρτίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «τάσσεται υπέρ της επιβολής φόρου στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, ο οποίος θα βελτίωνε τη λειτουργία της αγοράς μειώνοντας την κερδοσκοπία και συμβάλλοντας στη χρηματοδότηση των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών και στη μείωση των δημόσιων ελλειμμάτων».

Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, 2010/2105 (INI) κείμενο που εγκρίθηκε στις 08.03.2011.

(2) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα Φόρος επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών που υιοθετήθηκε στις 15.7.2010.

(ΕΕ C 44/14 της 11.2.2011, σελ. 81). Γνωμοδότηση με θέμα την ανακοίνωση Φορολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα που υιοθετήθηκε στις 15.6.2011 [COM(2010) 549 final - ΕΕ C 248/11 της 25.8.2011, σελ. 64]

(3) Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση με θέμα «Η επανεξέταση του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (EE C 248 της 25.8.2011 σ. 75).

(4) Šemeta Algirdas, Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος σε θέματα Φορολογίας, Τελωνειακής Ένωσης, Λογιστικού Ελέγχου και Καταπολέμησης της Απάτης, 17/2/2012, ομιλία με τίτλο EU tax coordination and the financial sector («Ο φορολογικός συντονισμός στην ΕΕ και ο χρηματοοικονομικός τομέας»), Speech/12/109, Λονδίνο.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ψήφισμα σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο [P7_TA-PROV(2011)0080].

(5) Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχέδιο έκθεσης για την πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου σχετικά με ένα κοινό σύστημα φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροπολογία της οδηγίας 2008/7/ΕΚ. Εισηγήτρια ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ (10.02.2012).

(6) Schulmeister, S., 2011, Implementation of a General Financial Transaction Tax. Österreichische Institut für irtschaftsforschung. κατόπιν παραγγελίας του Ομοσπονδιακού Επιμελητηρίου Εργασίας.Griffith Jones, S., Persaud, A., 2012 Financial Transaction Taxes, http://www.europarl.europa.eu/document/activities/cont/201202/20120208ATT37596/20120208ATT37596EN.pdf.

(7) Όπως επισημαίνεται από την εκτίμηση του αντίκτυπου που εκπονήθηκε από την Επιτροπή: SEC(2011) 1103 τελικό.

(8) Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(9) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2011, Ευρωβαρόμετρο 76 – Public opinion in the European Union – First Results («Κοινή γνώμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Πρώτα αποτελέσματα»). Επιτόπια έρευνα: Νοέμβριος 2011. Έκδοση: Δεκέμβριος 2011.

(10) Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου με την οποία καθορίζεται το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για την περίοδο 2014-2020 [COM(2011) 398 τελικό] και η οποία αποτελεί νομοθετική εφαρμογή της ανακοίνωσης της Επιτροπής με τίτλο Ένας προϋπολογισμός για την «Ευρώπη 2020», της 29.06.2011 [COM(2011) 500 final].

(11) Σε περίπτωση που συντρέχουν περισσότερες προϋποθέσεις, ο προσδιορισμός της χώρας προέλευσης θα καθοριστεί με βάση την πρώτη προϋπόθεση που παρατίθεται στον κατάλογο.

(12) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2011, SEC(2011) 1103 τελικό, Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Συνοπτική παρουσίαση της εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει το έγγραφο «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ».

(13) Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ [COM(2011) 594 final].

(14) Οι νομισματικές συναλλαγές είναι τουλάχιστον 70 φορές περισσότερες σε σχέση με τις συναλλαγές στους τομείς των αγαθών και των υπηρεσιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 2006, οι συναλλαγές στις αγορές παραγώγων στην Ευρώπη ήταν 84 φορές υψηλότερες σε σχέση με το ΑΕγχΠ, ενώ οι συναλλαγές στην αγορά spot (αγορές ή πωλήσεις συναλλάγματος ή συμβάσεις σε τιμές που καθορίζονται επί τόπου) ήταν μόνο 12 φορές υψηλότερες από το ονομαστικό ΑΕγχΠ της ΕΕ.

Schulmeister, S., Schratzenstaller, M., Picek, O, 2008, A General Financial Transaction Tax – Motives, Revenues, Feasibility and Effects, μελέτη που διεξήγαγε το Österreichische Institut für Wirtschaftsforschung – WIFO (Αυστριακό Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών) κατόπιν παραγγελίας του Κοινωνικοοικονομικού Φόρουμ Αυστρίας, σε συγχρηματοδότηση του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικών και Εργασίας, Μάρτιος 2008.

(15) Haug, J., Lamassoure, A., Verhofstadt, G., Gros, D., De Grauwe, P., Ricard-Nihoul, G., Rubio, E., 2011, Europe for Growth – For a Radical Change in Financing the EU.

Έκθεση της ομάδας του Larosière (ΕΕ C 318 της 23.12.2009).

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 15 Ιουνίου 2010, έκθεση σχετικά με τη χρηματοπιστωτική, οικονομική και κοινωνική κρίση: συστάσεις για τα ενδεικνυόμενα μέτρα και πρωτοβουλίες (2010/2242 (INI)), εισηγήτρια: PERVENCHE BERES.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8 Μαρτίου 2010, ψήφισμα σχετικά με την επιβολή φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών,. [2009/2750 (RSP)].

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 8 Μαρτίου 2011, ψήφισμα σχετικά με την καινοτόμο χρηματοδότηση σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο, [2010/2105(INI)], εισηγήτρια: ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ.

(16) Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ενίσχυση του συντονισμού των οικονομικών πολιτικών για τη σταθερότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση – Εργαλεία για ισχυρότερη οικονομική διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», (ΕΕ C 107 της 06.04.2011).

(17) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βρυξέλλες, 28 Σεπτεμβρίου 2011, SEC(2011) 1103 final, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής - Συνοπτική παρουσίαση της εκτίμησης των επιπτώσεων που συνοδεύει το έγγραφο «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για ένα κοινό σύστημα φόρου επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/7/ΕΚ».

(18) Βρυξέλλες, 20.10.2011 COM(2011) 656 final, «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/39/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου».

Βρυξέλλες, 20.10.2011, COM(2011) 652 final, «Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων και για την τροποποίηση του κανονισμού (EMIR) για τα εξωχρηματιστηριακά παράγωγα, τους κεντρικούς αντισυμβαλλόμενους και τα αρχεία καταγραφής συναλλαγών».

(19) Schulmeister, S., (2011), ό.π.

The New York Times, 23.07.2011, «Stock Traders Find Speed Pays in Milliseconds». Duhigg, C.

(20) Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 08.12.2010, δημόσια διαβούλευση με θέμα – Review of the Markets in Financial Instrument Directive (MiFID) [«Αναθεώρηση της οδηγίας για τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων – (MiFID)»], Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 20.10.2010, SEC(2011) 1226 τελικό, έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής. Impact Assessment Accompanying the document Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Markets in financial instruments [Recast] and the Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on Markets in financial instruments.

WIFO (Αυστριακό Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών), 2011, ό.π..

(21) Persaud, A., 14.10.2011, «La Tobin Tax? Si può fare», http://www.lavoce.info/articoli/-finanza/pagina1002600.html.

(22) Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(23) Σε περίπτωση που δεν καταβληθεί από τους συμβαλλόμενους το χαρτόσημο, η συμφωνία αγοράς ή πώλησης θα καταστεί μη εφαρμόσιμη.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σχέδιο έκθεσης για την πρόταση οδηγίας του Κοινοβουλίου σχετικά με ένα κοινό σύστημα φόρων επί των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών και για την τροπολογία της οδηγίας 2008/7/ΕΚ. Εισηγήτρια ΑΝΝΥ ΠΟΔΗΜΑΤΑ (10.02.2012).

(24) Griffith-Jones, S., Persaud, A., 2012, ό.π.

(25) Οι συναλλαγές σε συνάλλαγμα είναι ακριβώς το είδος των συναλλαγών για τις οποίες προβλέφθηκε αυτός ο φόρος, του J. Tobin, J., 1978, A Proposal for International Monetary Reform. Prof. Tobin’s Presidential Address at 1978 Conference of Eastern Economic Association. Wash. D.C., Cowles Foundation Paper – Reprinted for Eastern Economic Journal, 4(3-4) Ιούλιος-Οκτώβριος 1978.