ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σχετικά με την εφαρμογή κατά τη διάρκεια του 2002 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Την 30η Μαΐου 2001, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής [1]. Ο κανονισμός αυτός, που εφαρμόζει το νέο άρθρο 255 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, εντάσσεται σε γενικότερο πλαίσιο πολιτικής διαφάνειας και ενημέρωσης, και αποτελεί κεντρικό σημείο του πλαισίου αυτού.

[1] ΕΕ L 145 της 31.5.2001

Η πολιτική διαφάνειας, από την πλευρά της, αντιπροσωπεύει ένα από τους άξονες της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης [2], ιδιαίτερα όσον αφορά τις αρχές της διαφάνειας, της συμμετοχής και της λογοδότησης. Στο πλαίσιο της διαφάνειας, της ενημέρωσης και των σχέσεων με τους πολίτες αναλήφθηκαν και άλλες πρωτοβουλίες. Η Επιτροπή ενέκρινε ελάχιστες προδιαγραφές όσον αφορά τη διαβούλευση με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών [3]. Επίσης, η Επιτροπή συνέχισε τις προσπάθειές της για την απλούστευση και βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος [4] και πρότεινε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο νέα στρατηγική πληροφόρησης και επικοινωνίας [5].

[2] Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση COM(2001) 428 . Έκθεση της Επιτροπής για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση COM(2002) 705.

[3] Προς ενίσχυση της διαβούλευσης και του διαλόγου - Γενικές αρχές και ελάχιστες προδιαγραφές για τη διαβούλευση των ενδιαφερομένων μερών από την Επιτροπή COM(2002) 704. Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη συγκέντρωση και χρήση εμπειρογνωσίας από την Επιτροπή : αρχές και κατευθυντήριες γραμμές - « Βελτίωση της βάσης γνώσεων για καλύτερες πολιτικές» COM(2002) 713.

[4] Ευρωπαϊκή διακυβέρνηση : Βελτίωση της νομοθεσίας, COM(2002) 275. Σχέδιο δράσης : Απλούστευση και βελτίωση του ρυθμιστικού περιβάλλοντος COM(2002) 278 . Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αξιολόγηση του αντίκτυπου COM(2002) 276.

[5] Στρατηγική πληροφόρησης και επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης COM(2002) 350.

Ο κανονισμός αριθ. 1049/2001 άρχισε να εφαρμόζεται την 3η Δεκεμβρίου 2001 και αντικαθιστά από την ημερομηνία αυτή τους κανόνες πρόσβασης που τα τρία όργανα είχαν θεσπίσει προηγουμένως [6]. Ορίζει στο άρθρο 17, παράγραφος 1 ότι «κάθε θεσμικό όργανο δημοσιεύει ετησίως έκθεση για το προηγούμενο έτος, που περιλαμβάνει τον αριθμό των περιπτώσεων στις οποίες το θεσμικό όργανο αρνήθηκε την πρόσβαση σε έγγραφα, καθώς και τους λόγους για τις αρνήσεις αυτές και τον αριθμό των ευαίσθητων εγγράφων που δεν καταχωρήθηκαν στο μητρώο».

[6] Απόφαση 93/731 του Συμβουλίου, απόφαση 94/90 της Επιτροπής, απόφαση 97/632 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το παρόν έγγραφο αποτελεί την πρώτη ετήσια έκθεση αυτού του είδους που καταρτίζεται από την Επιτροπή. Η έκθεση αυτή είναι τεκμηριωμένη και περιγράφει τον τρόπο εφαρμογής του κανονισμού κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους υλοποίησής του από όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής, συμπεριλαμβανόμενης και της OLAF.

Η Επιτροπή θα συντάξει μέχρι τον Ιανουάριο του 2004 έκθεση αξιολόγησης της εφαρμογής των αρχών του κανονισμού, που προβλέπεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2 με βάση τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση καθώς και σε ανάλογες εκθέσεις που καταρτίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Η έκθεση αποτελείται από τρία μέρη :

-A σύνοψη των μέτρων που ελήφθησαν για την εφαρμογή του κανονισμού.

-Β ανάλυση της πρακτικής εφαρμογής του κανονισμού.

-Γ αριθμητικά στοιχεία για την εφαρμογή του κανονισμού.

Για να διαπιστωθεί η εξέλιξη των αιτήσεων πρόσβασης στα έγγραφα της Επιτροπής, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης τα στατιστικά στοιχεία των τριών τελευταίων ετών εφαρμογής του κώδικα συμπεριφοράς που εφαρμόστηκε με την απόφαση 94/90. Η παρουσίαση των δεδομένων επιτρέπει κατ' αυτόν τον τρόπο τη σύγκριση της πρακτικής της διαφάνειας προς το κοινό κατά τη διάρκεια τεσσάρων ετών.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι οι πολυάριθμες αιτήσεις ενημέρωσης και οι αιτήσεις που αφορούν δημοσιευθέντα έγγραφα δεν καταχωρίζονται ως αιτήσεις πρόσβασης στα έγγραφα στο πλαίσιο του κανονισμού αριθ. 1049/2001 και επομένως δεν συνυπολογίζονται στα αριθμητικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στο μέρος Γ της παρούσας έκθεσης.

A. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ

Ο κανονισμός προέβλεψε ορισμένα ειδικά μέτρα για να διασφαλίσει στο κοινό την πλήρη άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης, που εγγυάται το άρθρο 255 της συνθήκης. Η Επιτροπή ανέλαβε διάφορες πρωτοβουλίες οι οποίες αποσκοπούν στην υλοποίηση των αρχών που διατυπώνονται στον κανονισμό. Πρόκειται κυρίως για συνοδευτικά μέτρα που αφορούν την ενημέρωση των πολιτών και τις καλές διοικητικές πρακτικές.

1. ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΔΗΛΩΣΗ [7]

[7] Κοινή δήλωση σχετικά με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1049/2001, ΕΕ L 173 της 27.6.2001.

1.1. Προσαρμογή του εσωτερικού κανονισμού

Το άρθρο 255 της συνθήκης ΕΚ προβλέπει την εφαρμογή του δικαιώματος πρόσβασης σε δύο επίπεδα :

-ένα νομικό πλαίσιο, που καθορίζει, για τα τρία όργανα, τις γενικές αρχές και τα όρια αυτού του δικαιώματος πρόσβασης.

-ειδικές διατάξεις που θα ενσωματωθούν στον εσωτερικό κανονισμό κάθε οργάνου.

Ο κανονισμός αριθ. 1049/2001 καθορίζει το γενικό νομικό πλαίσιο.

Επιπλέον, προβλέπει στο άρθρο 18, παράγραφος 1 ότι κάθε όργανο προσαρμόζει τον εσωτερικό κανονισμό του στις διατάξεις του. Η Επιτροπή εξέδωσε την 5η Δεκεμβρίου 2001 απόφαση που προσθέτει ως παράρτημα στον εσωτερικό της κανονισμό τις διατάξεις που αφορούν την εφαρμογή του κανονισμού [8].

[8] Απόφαση της Επιτροπής της 5ης Δεκεμβρίου 2001 (2001/937/ΕΚ, ΕΚΑΧ, Ευρατόμ) για την τροποποίηση του εσωτερικού της κανονισμού, ΕΕ L 345 της 29/12/2001, σ.94 - 98.

Η απόφαση 2001/937 διευρύνει το δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα της Επιτροπής σε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά του, τον τόπο κατοικίας ή την έδρα του. Επίσης, θεσπίζει τις πρακτικές λεπτομέρειες εφαρμογής του κανονισμού, ειδικά όσον αφορά :

(1) την οργάνωση της επεξεργασίας των αιτήσεων σε δύο επίπεδα για τη διασφάλιση της εσωτερικής διοικητικής προσφυγής : κατά αυτό τον τρόπο η επεξεργασία των αρχικών αιτήσεων γίνεται από τις Γενικές Διευθύνσεις στις οποίες έχουν συνταχθεί ή κατατεθεί τα έγγραφα και η επεξεργασία των επιβεβαιωτικών αιτήσεων από το Γενικό Γραμματέα, ο οποίος ενεργεί κατόπιν εξουσιοδότησης από το Σώμα των Επιτρόπων. όταν η επιβεβαιωτική αίτηση αφορά έγγραφο σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας της OLAF, αποφασίζει ο Γενικός Διευθυντής της OLAF κατόπιν εξουσιοδότησης από την Επιτροπή .

(2) τη διαβούλευση με τους τρίτους που είναι συντάκτες των εγγράφων. ζητείται η γνώμη των τελευταίων όταν η Επιτροπή προβλέπει τη δημοσιοποίηση εγγράφου που προέρχεται από τρίτο και το οποίο δεν έχει ακόμα δημοσιοποιηθεί νομίμως, εκτός εάν η δημοσιοποίησή του δεν θίγει εμφανώς ένα από τα συμφέροντα που προστατεύονται από τον κανονισμό.

(3) τον καθορισμό των κατηγοριών εγγράφων στα οποία το κοινό έχει άμεση πρόσβαση : πρόκειται κυρίως για τις ημερήσιες διατάξεις και τα συνήθη πρακτικά των συνεδριάσεων της Επιτροπής καθώς και τα κείμενα που εγκρίνονται από την Επιτροπή και προορίζονται να δημοσιευθούν. επιπλέον τα προπαρασκευαστικά έγγραφα των κειμένων που εγκρίνονται από την Επιτροπή δημοσιεύονται αυτομάτως εφόσον είναι σαφές ότι δεν εφαρμόζεται σε αυτά καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στον κανονισμό.

1.2. Δημιουργία της διοργανικής επιτροπής

Καθώς τα τρία όργανα εφαρμόζουν το ίδιο καθεστώς πρόσβασης στα έγγραφά τους, ο κανονισμός προβλέπει στο άρθρο 15, παράγραφος 2 ότι «τα θεσμικά όργανα συγκροτούν διοργανική επιτροπή με στόχο τη διερεύνηση της βέλτιστης πρακτικής, την εξέταση ενδεχόμενων διαφορών και τη συζήτηση των μελλοντικών εξελίξεων περί την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα».

Κατά τη διάρκεια τριμερούς συζήτησης των τριών Προέδρων, την 28η Νοεμβρίου 2991, συμφωνήθηκε η συγκρότηση διοργανικής επιτροπής σε πολιτικό επίπεδο, ενώ ανατέθηκε στους τρεις Γενικούς Γραμματείς η προετοιμασία των εργασιών της και η διασφάλιση της λειτουργικής της συνέχειας.

Η διοργανική επιτροπή πραγματοποίησε την εναρκτήρια συνεδρίασή της την 13η Μαρτίου 2002 στο Στρασβούργο, παρουσία του Προέδρου του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, κ. COX, του ασκούντος την Προεδρία του Συμβουλίου κ. PIQUE και της Αντιπροέδρου της Επιτροπής κας PALACIO. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνεδρίασης, συμφωνήθηκε ότι οι Πρόεδροι θα διορίζουν αντιπρόσωπο του οργάνου τους στο πλαίσιο της επιτροπής και ότι οι συνεδριάσεις της θα οργανώνονται και θα προεδρεύονται διαδοχικά από κάθε όργανο με τη σειρά αναφοράς στη συνθήκη. Επίσης, η επιτροπή αποφάσισε ότι οι συνεδριάσεις της θα προετοιμάζονται από τους Γενικούς Γραμματείς οι οποίοι θα καταρτίζουν τις ημερήσιες διατάξεις και ότι το όργανο που θα οργανώνει τη συνεδρίαση θα συντάσσει τα πρακτικά της.

Η διοργανική επιτροπή, κατά τη δεύτερη συνεδρίασή της που πραγματοποιήθηκε στο Στρασβούργο την 10η Απριλίου 2002, ασχολήθηκε ιδίως με τα ακόλουθα σημεία :

(1) την ενημέρωση των πολιτών : αποφασίστηκε η κατάρτιση κοινού ενημερωτικού φυλλαδίου για το κοινό (βλέπε παρακάτω σημείο 2.2) .

(2) την άμεση πρόσβαση στα νομοθετικά έγγραφα (βλέπε σημείο 2.3) .

(3) την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού στους οργανισμούς (βλέπε σημείο 1.6).

Η τρίτη συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε την 9η Ιουλίου 2002 στις Βρυξέλλες, κατά τη διάρκεια της οποίας η επιτροπή :

(1) εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη δημιουργία, την 3η Ιουνίου 2002, των δημοσίων μητρώων του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής (βλέπε σημείο 1.3). [9]

[9] Το Συμβούλιο διαθέτει δημόσιο μητρώο εγγράφων από την 1.1.1999.

(2) σημείωσε την κατάσταση προόδου του κοινού ενημερωτικού φυλλαδίου.

(3) ενέκρινε την υπογραφή υπομνήματος για την αμοιβαία διαβούλευση των οργάνων.

(4) αντάλλαξε απόψεις για τον τρόπο επεξεργασίας των ογκωδών ή καταχρηστικών αιτήσεων.

Των συνεδριάσεων αυτών προηγήθηκαν προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις ανωτέρων υπαλλήλων που είναι υπεύθυνοι στο πλαίσιο των τριών οργάνων [10]. Επιπλέον, σε τεχνικό και διοικητικό επίπεδο, οι υπάλληλοι που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του κανονισμού στα τρία όργανα έχουν τακτικές επαφές για να διασφαλίσουν την συνεκτική εφαρμογή, να ανταλλάξουν εμπειρίες και να καθορίσουν τις καλύτερες πρακτικές.

[10] Η Επιτροπή αντιπροσωπεύεται από τον κ. Moavero Milanesi, αναπληρωτή Γενικό Γραμματέα.

1.3. Μητρώο εγγράφων

Ο κανονισμός προβλέπει στο άρθρο 11 ότι κάθε όργανο λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την πρόσβαση με ηλεκτρονική μορφή σε μητρώο εγγράφων προκειμένου να πραγματωθούν τα δικαιώματα των πολιτών, που τους παρέχονται με τον κανονισμό αυτό.

Πριν την έκδοση του κανονισμού, η Επιτροπή παρείχε πρόσβαση για το κοινό σε μητρώο στο Διαδίκτυο, το οποίο περιείχε αναφορές στην αλληλογραφία που απευθύνεται στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [11] καθώς και αναφορές στις απαντήσεις στην αλληλογραφία αυτή και στις επιστολές που απέστειλε ο Πρόεδρος κατόπιν δικής του πρωτοβουλίας. Την 31η Δεκεμβρίου 2002, στο μητρώο αυτό περιλαμβάνονταν αναφορές σε 34.383 έγγραφα.

[11] Το μητρώο αυτό δημιουργήθηκε κατόπιν προσωπικής πρωτοβουλίας του Προέδρου για τη βελτίωση της διαφάνειας, σύμφωνα με τη δέσμευση που ανέλαβε ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την 14η Σεπτεμβρίου 1999 και δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 91 της 30ής Μαρτίου 2000.

Αφετέρου, η Επιτροπή για να βελτιώσει την ενημέρωση του κοινού σχετικά με την υπό προετοιμασία νομοθεσία, δημιούργησε μια βάση δεδομένων, στην οποία καταχωρίζονται όλα τα έγγραφα που αποτελούν μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων μεταξύ της Επιτροπής και των άλλων οργάνων. Αυτή η βάση παρέχει πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση προόδου της διαδικασίας και επιτρέπει την άμεση πρόσβαση στα ηλεκτρονικά κείμενα των διαθέσιμων προπαρασκευαστικών πράξεων [12].

[12] Βάση δεδομένων PreLex

Η Επιτροπή συμπλήρωσε αυτές τις δύο εφαρμογές με νέο μητρώο εσωτερικών και προπαρασκευαστικών εγγράφων, στο οποίο το κοινό έχει πρόσβαση από την 3η Ιουνίου 2002. Λαμβανομένης υπόψη της προτεραιότητας που ο κανονισμός προσδίδει στα νομοθετικά έγγραφα, όπως ορίζονται στο άρθρο 12, παράγραφος 2, η Επιτροπή αποφάσισε, κατ' αρχήν την καταχώριση στο μητρώο των εγγράφων με την ένδειξη COM, C και SEC από την 1η Ιανουαρίου 2001.

Η σειρά COM καλύπτει όλες τις προτάσεις και ανακοινώσεις που η Επιτροπή απευθύνει στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η σειρά C συγκεντρώνει τις νομικές πράξεις που εγκρίνονται από την Επιτροπή δυνάμει των ιδίων αρμοδιοτήτών της ή κατόπιν εξουσιοδότησης. Αυτές οι δύο σειρές καλύπτουν με αυτόν τον τρόπο τη νομοθετική λειτουργία της Επιτροπής. Τέλος, η σειρά SEC αντιστοιχεί σε εσωτερικά κείμενα που συνδέονται με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και τη γενική λειτουργία των υπηρεσιών της Επιτροπής.

Η πρόσβαση στο μητρώο γίνεται μέσω του Διαδικτύου [13]. Για τη διευκόλυνση της έρευνας, αυτό το μητρώο έχει ενταχθεί μαζί με άλλες ηλεκτρονικές πηγές πληροφοριών σε κοινό δικτυακό τόπο. Μια σελίδα βοηθείας ενημερώνει το κοινό για τη χρήση του. Υπάρχει άμεση πρόσβαση στα δημοσιευθέντα κείμενα χάρη σε ηλεκτρονικό σύνδεσμο με ολόκληρο το κείμενο στο σύστημα Eur-Lex [14]. Την 31η Δεκεμβρίου 2002, το μητρώο περιείχε αναφορές σε 24.942 έγγραφα.

[13] http://europa.eu.int/comm/ secretariat_general/sgc/acc_doc/index_fr.htm

[14] http://europa.eu.int/ eur-lex

Η Επιτροπή προτίθεται να επεκτείνει σταδιακά το πεδίο του μητρώου. Για αυτό το σκοπό, προβλέπονται διάφορες αλλαγές κατά τη διάρκεια του 2003 σε συνδυασμό με τις εργασίες για τον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης των εγγράφων και την ηλεκτρονική τους αρχειοθέτηση.

Το μητρώο έχει ως στόχο να αποτελέσει εργαλείο βοήθειας για την έρευνα των εγγράφων. Η παρουσία στοιχείων αναφοράς ενός εγγράφου στο μητρώο δεν συνεπάγεται τη δυνατότητα πρόσβασης σε αυτό.

Ο κανονισμός προβλέπει στο άρθρο 9 ειδική επεξεργασία των «ευαίσθητων εγγράφων» [15]. Τα έγγραφα αυτά αποτελούν ειδική κατηγορία των «διαβαθμισμένων εγγράφων». Δυνάμει των νέων κανόνων ασφαλείας που εφαρμόζονται από την 1η Δεκεμβρίου 2001 [16], τα εσωτερικά μητρώα που περιλαμβάνουν τα διαβαθμισμένα έγγραφα δημιουργούνται σταδιακά. Μόλις γίνουν πλήρως λειτουργικά, αυτά τα εσωτερικά μητρώα θα επιτρέπουν τον εντοπισμό κάθε εγγράφου με τη διαβάθμιση τουλάχιστον «εμπιστευτικό». Στην πράξη, η Επιτροπή παράγει και λαμβάνει περιορισμένο αριθμό εγγράφων που φέρουν μία από τις διαβαθμίσεις αυτές, εκ των οποίων μόνο ένα μέρος αντιστοιχεί στον ορισμό των «ευαίσθητων εγγράφων». Οι τρεις κατηγορίες εγγράφων που καλύπτονται προς το παρόν από το μητρώο (οι σειρές COM, C και SEC του 2001 και του 2002) δεν περιλαμβάνουν ευαίσθητα έγγραφα κατά την έννοια του άρθρου 9 του κανονισμού.

[15] Είναι τα έγγραφα που προέρχονται από τα θεσμικά όργανα ή τους οργανισμούς που ιδρύουν, από τα κράτη μέλη, τις τρίτες χώρες, ή διεθνείς οργανισμούς, τα οποία διαβαθμίζονται ως «TRES SECRET/TOP SECREΤ», «SECRET» ή «CONFIDENTIEL» σύμφωνα με τους κανόνες των σχετικών οργάνων οι οποίοι προστατεύουν βασικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών της στους τομείς που προβλέπονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α), και κυρίως στους τομείς της δημόσιας ασφάλειας, της άμυνας και των στρατιωτικών υποθέσεων.

[16] Απόφαση της Επιτροπής της 29ης Νοεμβρίου 2001 (2001/844) για την τροποποίηση του εσωτερικού κανονισμού της. ΕΕ L 317 της 3.12.2001, σ. 1.

1.4. Η προσαρμογή του κανονισμού για την πρόσβαση του κοινού στα ιστορικά αρχεία

Ο κοινοτικός νομοθέτης, με την έγκριση του κανονισμού αριθ. 1049/2001, θέλησε να διασφαλίσει ότι οι προϋπάρχοντες κανόνες στον τομέα της πρόσβασης στα έγγραφα της Επιτροπής συνάδουν με τις αρχές του νέου κανονισμού. Συνεπώς, το άρθρο 18 παράγραφος 2 προβλέπει ότι «η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον ο κανονισμός (ΕΟΚ, Ευρατόμ) αριθ. 354/83 του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1983 σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα ιστορικά αρχεία της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας είναι σύμφωνος προς τον παρόντα κανονισμό, προκειμένου να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή διατήρηση και αρχειοθέτηση των εγγράφων. »

Οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφοι 1(β), 1(γ) και 2 του κανονισμού αριθ. 354/83 αποκλείουν ορισμένες κατηγορίες εγγράφων από την πρόσβαση του κοινού. Όμως, δυνάμει του κανονισμού αριθ. 1049/2001, τα έγγραφα αυτά καλύπτονται από το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού και η δημοσιοποίησή τους μπορεί να απαγορευθεί μόνο σύμφωνα με τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 4 και τις διατάξεις για τα ευαίσθητα έγγραφα του άρθρου 9. Επίσης, το άρθρο 4, παράγραφος 7 ορίζει ότι μόνο τρεις εξαιρέσεις του δικαιώματος πρόσβασης, μπορούν, εάν είναι απαραίτητο να εξακολουθήσουν και μετά την περίοδο των 30 ετών : η προστασία της ιδιωτικής ζωής, η προστασία των εμπορικών συμφερόντων και οι ειδικές διατάξεις που αφορούν τα ευαίσθητα έγγραφα.

Η Επιτροπή εξέδωσε, την 19η Αυγούστου 2002, πρόταση κανονισμού που τροποποιεί τον κανονισμό αριθ. 354/83 [17] για τη συμμόρφωση με τον κανονισμό αριθ. 1049/2001. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε γνώμη κατά τη διάρκεια της συνόδου ολομέλειας του Μαρτίου 2003 [18].

[17] COM(2002) 462.

[18] PE 319.253

1.5. Εξέταση των ειδικών κανόνων της κοινοτικής νομοθεσίας για την εμπιστευτικότητα

Η μέριμνα για τη συμμόρφωση της υφιστάμενης νομοθεσίας με τις αρχές του κανονισμού αριθ. 1049/2001 αντανακλάται με πιο γενικό τρόπο στην παράγραφο 3 του άρθρου 18 του κανονισμού, που προβλέπει ότι η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσον οι υπάρχοντες κανόνες σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα είναι σύμφωνοι με τον κανονισμό αυτό. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι εν λόγω ειδικοί κανόνες δεν προβλέπουν επιπλέον εξαιρέσεις από αυτές που προβλέπονται από τον κανονισμό.

Προς τούτο, η Επιτροπή εξέτασε περισσότερες από 120 ειδικές διατάξεις που περιλαμβάνονται στην υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία και αφορούν τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες μπορούν να ανακοινωθούν μερικά έγγραφα ή μερικές πληροφορίες. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι διατάξεις αυτές δεν αφορούν μόνο την πρόσβαση στα έγγραφα αλλά συχνά και την πρόσβαση στην ενημέρωση.

Από την ανάλυση των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι αυτές μπορούν να ενταχθούν σε δύο κατηγορίες.

Oρισμένοι ειδικοί κανόνες στον τομέα της πρόσβασης στα έγγραφα, ή ενδεχομένως στην ενημέρωση θεωρούνται ως ιδιαίτερες περιπτώσεις που υπάγονται σε μία από τις γενικές εξαιρέσεις οι οποίες διατυπώνονται στο άρθρο 4 του κανονισμού αριθ. 1049/2001. Πρόκειται συχνότερα για την προστασία εμπορικών συμφερόντων, προσωπικών δεδομένων ή του σκοπού έρευνας.

Η εξέταση αυτών των κανόνων δεν κατέδειξε ασυμφωνία με τις αρχές του κανονισμού αριθ. 1049/2001. Πρέπει να σημειωθεί ότι η επεξεργασία κάθε αίτησης πρόσβασης γίνεται βάσει του κανονισμού αριθ. 1049/2001 και ότι κάθε απόφαση σχετικά με τη δημοσιοποίηση εγγράφου λαμβάνεται κατ' εφαρμογή του άρθρου 4 του κανονισμού.

Άλλες ρήτρες χορηγούν στα μέρη, που ενδιαφέρονται για συγκεκριμένη διαδικασία, δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες ή σε έγγραφα εμπιστευτικού χαρακτήρα, η δημοσιοποίηση των οποίων στο κοινό θα έπληττε ένα από τα συμφέροντα που προστατεύονται από το άρθρο 4 του κανονισμού αριθ. 1049/2001. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρόκειται για ειδικά δικαιώματα που χορηγούνται σε ορισμένα άτομα και υπερβαίνουν το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού. Ανάλογες ρήτρες υπάρχουν κυρίως στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού.

1.6. Επέκταση της δυνατότητας εφαρμογής του κανονισμού στους οργανισμούς

Σύμφωνα με τη διατύπωση του άρθρου 255 της συνθήκης ΕΚ, ο κανονισμός εφαρμόζεται μόνο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή. Οι κοινοτικοί οργανισμοί και οι παρεμφερείς υπηρεσίες που δημιουργήθηκαν από τον κοινοτικό νομοθέτη διαθέτουν νομική προσωπικότητα και επομένως δεν μπορούν να εξομοιωθούν με ένα από τα όργανα που καλύπτονται από τον κανονισμό. Για αυτό το λόγο, κατά την έκδοση του κανονισμού, τα τρία όργανα δήλωσαν ότι οι οργανισμοί και οι παρεμφερείς υπηρεσίες που δημιουργήθηκαν από το νομοθέτη πρέπει να έχουν κανόνες σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφά τους, οι οποίοι να είναι σύμφωνοι με τον παρόντα κανονισμό [19]. Προς τούτο, εναπόκειται στην Επιτροπή να προτείνει τις απαιτούμενες τροποποιήσεις των ιδρυτικών πράξεων των οργανισμών.

[19] Κοινή δήλωση σχετικά με τον κανονισμό αριθ. 1049/2001, ΕΕ L 173 της 27.6.2001.

Από την έκδοση του κανονισμού αριθ. 1049/2001, η προσοχή των οργανισμών εφιστάται στο γεγονός ότι στο μέλλον θα εφαρμόζεται και σε αυτά ο κανονισμός ενώ υπάρχει ενδεχομένως ανάγκη προσαρμογής των κανόνων εκούσιας πρόσβασης που εφαρμόζουν επί του παρόντος.

Προκειμένου να επιτευχθεί η «καλύτερη νομοθεσία», οι τροποποιήσεις σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 1049/2001 συμπεριλήφθηκαν σε «δέσμη» τροποποιήσεων των ιδρυτικών πράξεων των οργανισμών που απορρέουν από το νέο δημοσιονομικό κανονισμό. Η Επιτροπή ενέκρινε την πρόταση τροποποίησης των κοινοτικών οργανισμών την 17η Ιουλίου 2002 [20]. Προς το παρόν ο φάκελος αυτός εξετάζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

[20] COM(2002) 406 τελικό.

Η τροποποίηση έγκειται στην εισαγωγή σε καθένα από τους βασικούς κανονισμούς ρήτρας για την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1049/2001 στα έγγραφα που κατέχουν οι οργανισμοί και στην επιφόρτιση του διοικητικού συμβουλίου τους με τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής.

Επιπλέον, θα εισαχθεί ρήτρα σχετική με τις οδούς προσφυγής, τον Διαμεσολαβητή και το Δικαστήριο, για τους οργανισμούς των οποίων οι ιδρυτικές πράξεις δεν περιλαμβάνουν γενική ρήτρα δικαιοδοσίας.

2. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΛΕΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Εκτός από τα ειδικά μέτρα που αφορούν την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1049/2001 και τα οποία αναφέρθηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο, ο κανονισμός αυτός διατυπώνει ορισμένες συστάσεις στον τομέα της ενημέρωσης και των καλών διοικητικών πρακτικών. Η Επιτροπή ανέλαβε διάφορες πρωτοβουλίες για να εφαρμόσει στην πράξη τις συστάσεις αυτές.

2.1. Ο δικτυακός τόπος « Διαφάνεια και Πρόσβαση στα έγγραφα » στο Διαδίκτυο

Ο κανονισμός προβλέπει ότι τα όργανα ενημερώνουν το κοινό για το δικαίωμα πρόσβασης που διαθέτει (άρθρο 14 παράγραφος 1) και διευκολύνουν την άσκηση του δικαιώματος αυτού (άρθρο 15 παράγραφος 1).

Προς τούτο, η Επιτροπή ανέπτυξε και εκσυγχρόνισε τον ειδικό δικτυακό τόπο «πρόσβαση στα έγγραφα» του εξυπηρετητή EUROPA, που δημιούργησε για την ενημέρωση του κοινού για τον κώδικα συμπεριφοράς σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφά του. Αυτός ο δικτυακός τόπος [21] συγκεντρώνει μια σειρά χρήσιμων πληροφοριών που επιτρέπουν στον πολίτη να γνωρίσει καλύτερα τα δικαιώματά του και να τα επικαλείται.

[21] http://europa.eu.int/comm/ secretariat_general/sgc/acc_doc/index_fr.htm

Σημαντικό στοιχείο του δικτυακού τόπο αποτελεί ο οδηγός του πολίτη για την πρόσβαση στα έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο οδηγός αυτός που διατίθεται σε όλες τις κοινοτικές γλώσσες, επεξηγεί λεπτομερειακά τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί για την αίτηση πρόσβασης στα έγγραφα της Επιτροπής. Ειδικότερα σημειώνει τον τρόπο εφοδιασμού των δημοσιευθέντων εγγράφων ή των εγγράφων στα οποία το κοινό έχει πρόσβαση, κυρίως στους δικτυακούς τόπους του Διαδικτύου, και αναφέρει επίσης τα ειδικά σημεία επαφής για τις γενικές αιτήσεις ενημέρωσης.

Ο δικτυακός τόπος για να διευκολύνει τις έρευνες, παρέχει πρόσβαση στο προαναφερθέν μητρώο εσωτερικών και προπαρασκευαστικών εγγράφων (σημείο 1.3), στο μητρώο αλληλογραφίας του Προέδρου καθώς και σε διάφορες άλλες πηγές ενημέρωσης που αφορούν τις δραστηριότητες της Επιτροπής όπως :

-τις βάσεις δεδομένων που καλύπτουν τη διοργανική νομοθετική διαδικασία και το ισχύον κοινοτικό δίκαιο.

-τις στατιστικές πληροφορίες για την κατάσταση εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου.

-τη βάση δεδομένων για τα ιστορικά αρχεία.

Από την ίδια οθόνη, ο χρήσης έχει άμεση πρόσβαση σε ορισμένες κατηγορίες εγγράφων :

-τις ημερήσιες διατάξεις και τα συνήθη πρακτικά των συνεδριάσεων της Επιτροπής.

-τα δελτία τύπου.

-τα κείμενα που δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα.

-το Δελτίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη Γενική Έκθεση.

Μια άλλη οθόνη επιτρέπει την ανάγνωση των οργανογραμμάτων των Γενικών Διευθύνσεων και των Υπηρεσιών της Επιτροπής. Τέλος, ο δικτυακός τόπος προτείνει συνδέσμους προς αντίστοιχους δικτυακούς τόπους των άλλων οργάνων και περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τις νομοθεσίες των κρατών μελών όσον αφορά την πρόσβαση στα έγγραφα.

Η επιτυχία του δικτυακού τόπου για την «πρόσβαση στα έγγραφα» αντανακλάται από τον αριθμό των διαβουλεύσεων που υπερβαίνει τις 30.000 συνδέσεις ανά μήνα.

2.2. Το διοργανικό φυλλάδιο

Τα τρία όργανα δημοσίευσαν κοινό φυλλάδιο σε όλες τις κοινοτικές γλώσσες [22] για να προσφέρουν στον πολίτη γενική ενημέρωση για τα μέσα πρόσβασης στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής.

[22] Αριθμός καταλόγου : KA-41-01-187-FR-C - ISBN 92-894-1904-0

Αυτό το φυλλάδιο εκδόθηκε κατόπιν απόφασης της διοργανικής επιτροπής, η οποία αναφέρεται στο σημείο 1.2. Το φυλλάδιο διατίθεται στις αντιπροσωπείες, κέντρα και δίκτυα.

2.3. Η άμεση πρόσβαση στα δίκτυα

Ο κανονισμός περιλαμβάνει, στο άρθρο 12, συστάσεις για την άμεση διάθεση των εγγράφων, ιδιαίτερα εκείνων που αφορούν την κοινοτική νομοθετική διαδικασία. Το άρθρο 13, που αφορά τα έγγραφα που δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα, επιβεβαιώνει την ήδη υπάρχουσα πρακτική.

Οι κατηγορίες των εγγράφων που διατίθενται άμεσα στο κοινό διευκρινίζονται στο άρθρο 9 των κανόνων εφαρμογής [23].

[23] ΕΕ L 345 της 29.12.2001, σ.94 - 98 .

Δυνάμει των διατάξεων αυτών, υπάρχει άμεση πρόσβαση στις ημερήσιες διατάξεις και τα συνήθη πρακτικά των συνεδριάσεων της Επιτροπής στο δικτυακό τόπο για την «πρόσβαση στα έγγραφα» που αναφέρεται παραπάνω [24]. Υπάρχει πρόσβαση στα κείμενα που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή και προορίζονται να δημοσιευθούν στην Επίσημη Εφημερίδα μέσω του συστήματος Eur-Lex [25] τις μέρες που έπονται της έγκρισής τους.

[24] http://europa.eu.int/comm/ secretariat_general/sgc/acc_doc/index_fr.htm

[25] http://europa.eu.int/eur-lex/

Τα κείμενα που έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί κατόπιν προγενέστερης αίτησης ή τα προερχόμενα από τρίτους έγγραφα που έχουν ήδη δοθεί στη δημοσιότητα από το συντάκτη τους ή με τη συγκατάθεσή του διατίθενται κατόπιν απλής αίτησης.

Εκτός από τα έγγραφα στα οποία υπάρχει άμεση πρόσβαση δυνάμει των διατάξεων για την εφαρμογή του κανονισμού, οι Γενικές Διευθύνσεις και οι άλλες Υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσιοποιούν στον εξυπηρετητή EUROPA πολλά έγγραφα και δίνουν πρόσβαση σε περίπου πενήντα βάσεις δεδομένων. Αυτός ο εξυπηρετητής αποτελεί την κατ' εξοχή πηγή πρόσβασης στην ενημέρωση για τις δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το 2002, περίπου 500 εκατομμύρια έγγραφα μελετήθηκαν ή τηλεφορτώθηκαν στο δικτυακό τόπο EUROPA.

2.4. Ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και κατάρτιση του προσωπικού

Το νέο καθεστώς πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί χωρίς την κατάρτιση του σχετικού προσωπικού. Ειδικά έπρεπε να ευαισθητοποιηθούν οι υπάλληλοι όσον αφορά τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 15, παράγραφος 1 του κανονισμού, που προβλέπει ότι τα όργανα αναπτύσσουν ορθές διοικητικές πρακτικές προκειμένου να διευκολυνθεί η άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στα έγγραφα, που εγγυάται ο κανονισμός.

Ο νέος κανονισμός διατήρησε την αποκεντρωμένη επεξεργασία των αιτήσεων πρόσβασης στα έγγραφα. Η πρώτη προσπάθεια κατάρτισης αφορούσε τα μέλη του δικτύου των υπαλλήλων που είναι υπεύθυνοι για το σύστημα στις διάφορες Γενικές Διευθύνσεις. Αυτό το δίκτυο, που είχε ήδη δημιουργηθεί ενόψει της εφαρμογής του κώδικα συμπεριφοράς, αποτελεί μέσο ανταλλαγών πληροφοριών, εμπειριών και ορθών πρακτικών. Τα μέλη του δικτύου αυτού λειτουργούν επίσης και ως φορείς ενημέρωσης των αντίστοιχων Γενικών τους Διευθύνσεων και Υπηρεσιών. Με αυτό τον τρόπο κάλυψαν την κατάρτιση των συναδέλφων τους και ευαισθητοποίησαν τους υπαλλήλους των Γενικών τους Διευθύνσεων ως προς τις συνέπειες του νέου κανονισμού.

Ένας πρακτικός οδηγός τέθηκε στη διάθεση των υπαλλήλων, για να τους βοηθήσει κατά την επεξεργασία των αιτήσεων πρόσβασης στα έγγραφα. Στον εσωτερικό δικτυακό τόπο της Επιτροπής υπάρχει πρόσβαση στον οδηγό αυτό. το προσωπικό άλλων κοινοτικών οργάνων μπορεί να συμβουλευθεί τον οδηγό αυτό.

Τέλος, ένα ειδικό μάθημα για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα ενσωματώθηκε στα μαθήματα κατάρτισης των νεοπροσληφθέντων υπαλλήλων της Επιτροπής.

B. ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΤΟ 2002 [26]

[26] Μόνο οι αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα που δεν έχουν δημοσιευθεί ή δεν εμπίπτουν στο δημόσιο τομέα θεωρούνται ως αιτήσεις πρόσβασης στα πλαίσια του κανονισμού αριθ. 1049/2001.

1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΑΣΥΛΟΥ

Το 2002 σηματοδοτεί σαφώς μεγάλη εξέλιξη στην πολιτική πρόσβασης στα έγγραφα της Επιτροπής. Πράγματι, ο αριθμός των αρχικών αιτήσεων, που ήταν σχετικά σταθερός κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών εφαρμογής του κώδικα συμπεριφοράς, υπερδιπλασιάστηκε κατά το πρώτο έτος εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 1049/2001 (ανήλθε από 450 το 2001 σε 991 το 2002). Επίσης, σχεδόν διπλασιάστηκε και ο αριθμός των επιβεβαιωτικών αιτήσεων.

Μολονότι δεν υπάρχουν αντικειμενικά στοιχεία που να επιτρέπουν τον εντοπισμό των αιτίων αυτής της θεαματικής αύξησης, αυτή μπορεί να αποδοθεί χωρίς αμφιβολία σε μεγάλο βαθμό στην έγκριση του κανονισμού και στη δημοσιότητα που δόθηκε καθώς και στη δημιουργία του δημόσιου μητρώου.

Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους εξελίχθηκαν επίσης ο χαρακτήρας και η προέλευση των αιτήσεων πρόσβασης. Πρέπει να τονιστούν ορισμένες τάσεις :

*Η αύξηση είναι ιδιαίτερα αισθητή στους τομείς του ανταγωνισμού καθώς και της τελωνειακής πολιτικής και της φορολογίας. πράγματι σε αυτούς τους τομείς μπορεί να διαπιστωθεί διπλασιασμός του ποσοστού των αιτήσεων, που αντιστοιχεί σε απόλυτους αριθμούς σε τέσσερες φορές περισσότερες αιτήσεις σε σχέση με το 2001. Αντίθετα το ποσοστό των αιτήσεων σχετικά με την εσωτερική αγορά έμεινε σταθερό (ωστόσο, σε απόλυτους αριθμούς αντιστοιχεί σε διπλασιασμό των αιτήσεων) και σχετικά με την πολιτική περιβάλλοντος μειώθηκε κατά περισσότερο από το ήμισυ (παρόλα αυτά ο αριθμός των αιτήσεων διατηρείται περίπου στο ίδιο επίπεδο). Πρέπει να σημειωθεί ότι η επεξεργασία του 40% περίπου του συνόλου των αιτήσεων γίνεται από 4 Γενικές Διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για αυτούς τους τομείς, ενώ στη Γενική Γραμματεία εναπόκειται η επεξεργασία του 15% του συνόλου των αιτήσεων που απευθύνονται στην Επιτροπή.

*Η αναλογία αιτήσεων που προέρχονται από πολίτες ή πρόσωπα που δεν ενεργούν ρητά εξ ονόματος μιας οργάνωσης αυξήθηκε αισθητά, και ανήλθε από 10% κατά μέσο όρο σε περισσότερο από 30%. Αυτό εξηγείται εν μέρει από το σημαντικό αριθμό των αιτήσεων που υποβλήθηκαν με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, όπου φαίνεται μόνο το όνομα του αιτούντα.

*Επιβεβαιώνεται το ενδιαφέρον των δικηγορικών γραφείων και διατηρείται περίπου στο 22-23 %. Ωστόσο, αυτό το σταθερό ποσοστό αντιστοιχεί στην πράξη σε διπλασιασμό σε απόλυτους αριθμούς.

*Οι αιτήσεις που προέρχονται από τον ακαδημαϊκό χώρο παρουσιάζουν σχετική σαφή μείωση από το 22 στο 12%, που αντιστοιχεί ωστόσο σε ελαφρά αύξηση σε απόλυτους αριθμούς.

*Πολλές αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα που απευθύνονται στην Επιτροπή είναι πολύ μεγάλες και ασαφείς. Oρισμένες αιτήσεις αφορούν την πρόσβαση στο σύνολο των κειμένων σχετικά με ένα συγκεκριμένο θέμα. Αυτές οι αιτήσεις μπορούν να καλύπτουν εκατοντάδες κείμενα. Αυτού του είδους οι αιτήσεις προέρχονται ιδίως από ερευνητές και σπουδαστές καθώς και από δικηγορικά γραφεία.

2. ΟΙ ΑΡΧΙΚΕΣ ΑΙΤΗΣΕΙΣ

Ο αριθμός των αιτήσεων υπερδιπλασιάσθηκε και ανήλθε από 450 το 2001 σε 991 το 2002. Ο αριθμός των προσδιορισθέντων εγγράφων που ελήφθησαν υπόψη για όλες τις αιτήσεις σχεδόν τετραπλασιάστηκε.

Το ποσοστό των αρνητικών απαντήσεων για τις αρχικές αιτήσεις αυξήθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων ετών. Ανερχόταν περίπου σε 20% το 1999, σε 25 % το 2000, σε 30 % το 2001και σε 33 % το 2002.

Διάφοροι παράγοντες επιτρέπουν την επεξήγηση της σχετικής αύξησης του αριθμού των αρνητικών απαντήσεων :

(1) ο αυξανόμενος αριθμός των αιτήσεων σχετικά με τις διαδικασίες παράβασης και με υποθέσεις στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού. πρέπει να σημειωθεί ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των περιπτώσεων αρνητικών απαντήσεων (35,9 %) βασίζεται στην προστασία του σκοπού επιθεώρησης, έρευνας και οικονομικού ελέγχου. πρόκειται ιδίως για αιτήσεις που υποβάλλονται από δικηγορικά γραφεία. αυτή η τάση επιβεβαιώνεται σαφώς με τις δικαστικές προσφυγές (βλέπε σημείο 4.1).

(2) η επέκταση του πεδίου εφαρμογής στα έγγραφα που προέρχονται από τρίτους.

(3) η σημαντική αύξηση των εγγράφων της Επιτροπής που δημοσιεύονται ή στα οποία υπάρχει άμεση πρόσβαση, ιδίως στο δικτυακό τόπο EUROPA, ενώ η αίτηση αφορά όλο και περισσότερο έγγραφα που δεν μπορούν να ανακοινωθούν.

3. ΟΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΤΙΚΕΣ ΑΙΤΗΣΕΙΣ

Ο αριθμός των επιβεβαιωτικών αιτήσεων αυξήθηκε ανάλογα με την αύξηση των αρχικών αιτήσεων και ανήλθε από 52 το 2001 σε 96 το 2002. Το ποσοστό των επιβεβαιωτικών αιτήσεων σε σχέση με τον αριθμό των αρνητικών απαντήσεων για την πρόσβαση παραμένει σχετικά σταθερό και ανέρχεται περίπου στο ένα τρίτο. Η αύξηση, παρόλο που είναι μικρή, του αριθμού των αρνητικών απαντήσεων στις αρχικές αιτήσεις δεν οδήγησε επομένως σε άνοδο του αριθμού των επιβεβαιωτικών αιτήσεων.

Ο αριθμός των αποφάσεων που επιβεβαιώνουν την αρχική άρνηση ανέρχεται ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο με το 2001, δηλαδή περίπου στα δύο τρίτα των περιπτώσεων έναντι τριών τετάρτων το 1999 και το 2000. Στο 10% περίπου των περιπτώσεων ο Γενικός Γραμματέας χορήγησε μερική πρόσβαση στα έγγραφα, στις οποία αρχικά είχε δοθεί αρνητική απάντηση. Αυτό το ποσοστό αποδεικνύει την αυξημένη διαφάνεια που απορρέει από τη νέα αυτή διάταξη, η οποία προβλέπεται από τον κανονισμό. Τέλος, σε μία περίπτωση περίπου ανά τέσσερες, η επανεξέταση της αίτησης πρόσβασης καταλήγει σε θετική απάντηση.

Ο πιο σημαντικός λόγος άρνησης παραμένει η προστασία του σκοπού επιθεώρησης, έρευνας και οικονομικού ελέγχου, που αφορά το 30% των αρνητικών απαντήσεων που επιβεβαιώθηκαν. Πρέπει να σημειωθεί ότι περίπου στις μισές αρνητικές αποφάσεις που ελήφθησαν μετά από επιβεβαιωτική αίτηση, η άρνηση βασίζεται σε περισσότερες εξαιρέσεις του δικαιώματος πρόσβασης.

Μετά το τέλος της διαδικασίας επεξεργασίας των αιτήσεων, το συνολικό ποσοστό των θετικών απαντήσεων που δόθηκε στο σύνολο των αιτήσεων ανέρχεται περίπου στο 70%.

4. ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

4.1 Οι δικαστικές προσφυγές

Η μόνη υπόθεση για την οποία εκδόθηκε απόφαση του Πρωτοδικείου κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς είναι η British American Tobacco (Investments) Ltd κατά Επιτροπής (Τ-311/00, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-2781). Στην υπόθεση αυτή, που αφορά την εφαρμογή της απόφασης 94/90, το Πρωτοδικείου επιβεβαιώνει ότι το δικαίωμα πρόσβασης ισχύει μόνο για τα έγγραφα που υπάρχουν.

Κατατέθηκαν ακυρωτικές προσφυγές ενώπιον του Πρωτοδικείου των ΕΚ κατά πέντε αρνητικών αποφάσεων για την πρόσβαση που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια του 2002, δυνάμει του κανονισμού αριθ. 1049/2001. Αυτές οι υποθέσεις εκκρεμούν.

Υπόθεση T-76/02 Messina κατά Επιτροπής [27]

[27] EE C 109 της 04.05.2002, σ. 68.

Η αιτούσα προσβάλει την έμμεση άρνηση να της δοθεί πρόσβαση στην αλληλογραφία της Επιτροπής με τις αρχές κράτους μέλους σχετικά με καθεστώς κρατικής ενίσχυσης που κοινοποιήθηκε και για το οποίο η Επιτροπή είχε αποφασίσει να μην προβάλλει αντιρρήσεις.

Αρχικά είχε δοθεί αρνητική απάντηση στην πρόσβαση στα έγγραφα με βάση την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση του κανονισμού (προστασία του σκοπού έρευνας). Οι εθνικές αρχές, με τις οποίες έγινε διαβούλευση επ' ευκαιρία της επιβεβαιωτικής αίτησης, εξέφρασαν την αντίθεσή τους στη δημοσιοποίηση των εγγράφων που είχαν απευθύνει στην Επιτροπή στο πλαίσιο αυτής της ενίσχυσης. Ωστόσο, καθώς η διαδικασία διαβούλευσης δεν επέτρεψε να δοθεί απάντηση εντός της προθεσμίας που προβλέπεται από τον κανονισμό, η αιτούσα κατέθεσε προσφυγή ακύρωσης αυτής της έμμεσης άρνησης.

Υπόθεση T 68/05, T-159/02 Masdar (ΗΒ) κατά Επιτροπής [28]

[28] EE C 131 της 01.06.2002, σ. 21 α και EE C 202 της 24.08.2002, σ. 29.

Η προσφυγή αυτή αφορά την άρνηση δημοσιοποίησης των εκθέσεων οικονομικού ελέγχου προκειμένου να προστατευθεί η έρευνα (άρθρο 4, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση) και επικουρικά, τα εμπορικά συμφέροντα της ελεγχθείσας εταιρείας (άρθρο 4, παράγραφος 2, δεύτερη περίπτωση).

Υπόθεση T-168/02 Internationaler Tierschutz-Fonds (IFAW) GmbH κατά Επιτροπής [29]

[29] EE C 202 της 24.08.2002, σ. 30.

Η διαφορά σχετίζεται με την άρνηση πρόσβασης σε έγγραφα που προέρχονται από κράτος μέλος όταν αυτό δεν επιθυμεί τη δημοσιοποίησή τους, κατ' εφαρμογή του άρθρου 4 παράγραφος 5 του κανονισμού. Η αίτηση αμφισβητεί την ερμηνεία που δόθηκε από την Επιτροπή σε αυτή την διάταξη και εκτιμά ότι η αντίθεση ενός κράτους δεν επαρκεί για να δικαιολογηθεί η άρνηση πρόσβασης.

Υπόθεση T-237/02 Technische Glaswerke Ilmenau GmbH κατά Επιτροπής [30]

[30] EE C 233 της 28.09.2002, σ. 35.

Αυτή η προσφυγή αφορά την εφαρμογή εξαιρέσεων για την προστασία του σκοπού έρευνας στο πλαίσιο καθεστώτος ενίσχυσης (άρθρο 4, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση) καθώς και για την προστασία των εμπορικών συμφερόντων (ίδιο άρθρο, πρώτη περίπτωση). Η αιτούσα εκτιμά ότι η Επιτροπή εφάρμοσε τις εξαιρέσεις αυτές συνοπτικά χωρίς να αποδείξει συγκεκριμένα τη ζημία που θα απέρρεε από τη δημοσιοποίηση των αιτηθέντων εγγράφων. Επίσης, αμφισβητεί την εφαρμογή στις περιπτώσεις κρατικών ενισχύσεων της νομολογίας που αφορά τις διαδικασίες παράβασης.

Υπόθεση T-2/03 Verein fόr Konsumenteninformation (VKI) κατά Επιτροπής [31]

[31] EE C 55 της 08.03.2003, σ. 37.

Η προσφυγή, που κατατέθηκε την 7.1.2003, αφορά απόφαση της 18.12.2002, με την οποία η Επιτροπή αρνείται την πρόσβαση σε φάκελο σχετικό με υπόθεση σύμπραξης (καρτέλ). Η άρνηση βασίζεται στην εξαίρεση του «σκοπού έρευνας» (άρθρο 4, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση), καθώς και στην ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, της τρέχουσας δικαστικής διαδικασίας καθώς και της ακεραιότητας των ιδιωτών που αναφέρονται στο φάκελο της υπόθεσης. Η Επιτροπή, βασιζόμενη στην αρχή της αναλογικότητας, η οποία έχει αναγνωριστεί από το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο σε πολλές αποφάσεις, έκρινε ότι το διοικητικό βάρος, που συνεπάγεται η εξέταση κάθε εγγράφου χωριστά για να εξαχθούν τα μέρη που μπορούν να δημοσιοποιηθούν, θα ήταν υπερβολικά δυσανάλογο.

4.2 Οι καταγγελίες ενώπιον του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Μόνο οι καταγγελίες που αφορούν κυρίως αίτηση πρόσβασης σε έγγραφα λαμβάνονται υπόψη στην παρούσα έκθεση.

Καταγγελία 1128/2001/IJH του κ. Hoedeman (εξ ονόματος της Corporate Europe Observatory) της 21.7.200 (περατώθηκε)

Η καταγγελία αφορά την άρνηση πρόσβασης σε ενημερωτικά σημειώματα, που συντάχθηκαν από την Επιτροπή και το Γενικό Διευθυντή στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του Διατλαντικού Επιχειρηματικού Διαλόγου. Πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα άλλα αιτηθέντα έγγραφα διατίθενται στο Διαδίκτυο ή δημοσιοποιήθηκαν.

Η επεξεργασία της αίτησης έγινε με το καθεστώς του κώδικα συμπεριφοράς. Ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την Επιτροπή να αναθεωρήσει την απόφασή της σύμφωνα με τον κανονισμό, που άρχισε να ισχύει εν τω μεταξύ. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε την άρνηση με βάση δύο εξαιρέσεις : την προστασία της διαπραγματευτικής θέσης της Επιτροπής (και επομένως της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο) και τη προστασία των διεθνών σχέσεων (άρθρο 4, παράγραφος 1, εδάφιο α).

Αρχικά, ο Διαμεσολαβητής απεφάνθη ότι η Επιτροπή δεν είχε λάβει αρκετά υπόψη της το δημόσιο συμφέρον της δημοσιοποίησης των αιτηθέντων εγγράφων. Σε σχέδιο σύστασής του, ζητούσε από την Επιτροπή να δημοσιοποιήσει τα έγγραφα εκτός εάν υπήρχαν σοβαροί λόγοι για την άρνηση πρόσβασης. Η Επιτροπή του εξέθεσε λεπτομερέστερα τα επιχειρήματά της τα οποία και έγιναν δεκτά από το Διαμεσολαβητή. Η υπόθεση περατώθηκε την 09.12.2002.

Καταγγελία 1184/2002/PB του κ. Jens -Peter Bonde (Μέλους του ΕΚ) της 29.5.2002 (περατώθηκε)

Πρόκειται για σειρά πολύ εκτεταμένων αιτήσεων, που υπερβαίνουν από ορισμένες απόψεις το πλαίσιο του κανονισμού, ενώ μερικά από τα αιτηθέντα έγγραφα δεν υπάρχουν. Σε αυτές τις διάφορες αιτήσεις, η Επιτροπή απάντησε ως εξής :

-όσον αφορά τον πλήρη κατάλογο όλων των επιτροπών και ομάδων εργασίας με τα ονόματα των μελών τους : ο καταγγέλλων παρέλαβε τον κατάλογο των επιτροπών και των ομάδων εργασίας. δεν υπάρχουν κατάλογοι των μελών καθώς η συμμετοχή ποικίλλει ανάλογα με το θέμα.

-όσον αφορά τον πλήρη κατάλογο των προσώπων που έχουν τύχει επιστροφής των εξόδων ταξιδίου και διαμονής : δεν υπάρχει παρόμοιος κατάλογος.

-όσον αφορά τον κατάλογο όλων των εγγράφων στα οποία μπορεί να δοθεί αρνητική απάντηση πρόσβασης έστω και εν μέρει : δεν υπάρχει παρόμοιος κατάλογος και δεν είναι δυνατή η κατάρτισή του.

-όσον αφορά όλες τις γνωμοδοτήσεις της Νομικής Υπηρεσίας σχετικά με το κοινοτικό κεκτημένο: αυτή η αίτηση είναι υπερβολικά εκτεταμένη. λόγω της προστασίας που τυγχάνουν οι γνωμοδοτήσεις της Νομικής Υπηρεσίας (άρθρο 4, παρ. 2, 2η περίπτωση), η δυνατότητα δημοσιοποίησης πρέπει να εξετάζεται ανάλογα με την περίπτωση και σε συγκεκριμένα έγγραφα.

-όσον αφορά τις εκθέσεις αναλυτικής εξέτασης του κεκτημένου (screening) για τη Μάλτα : τα έγγραφα αυτά δεν προέρχονται από την Επιτροπή. πρέπει να υπάρξει διαβούλευση με τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στο Διαμεσολαβητή την 1.8.2002. Ο Διαμεσολαβητής έκλεισε την υπόθεση την 11.3.2003 καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακή διαχείριση εκ μέρους της Επιτροπής.

Καταγγελία 1437/2002/IJH της 31.7.2002

Ο καταγγέλλων είναι ένας από τους ιδιώτες επενδυτές στην αγορά ασφαλειών του οίκου Lloyd's (« Names ») που καταστράφηκαν από τις απώλειες που υπέστη ο Lloyd's στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τα σημαντικά ποσά που κατέβαλε ως αποζημίωση στα θύματα του αμιάντου. Κατέθεσε καταγγελία κατά των βρετανικών αρχών για μη εφαρμογή της οδηγίας για την ανάληψη δραστηριότητας πρωτασφαλίσεως εκτός από την ασφάλεια ζωής (73/239/ΕΟΚ).

Ο καταγγέλλων ζήτησε να του χορηγηθεί αντίγραφο της προειδοποιητικής επιστολής. Η άρνηση της Γενικής Διεύθυνσης Εσωτερικής Αγοράς επιβεβαιώθηκε από το Γενικό Γραμματέα. Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της στο Διαμεσολαβητή την 24.10.2002. Η υπόθεση εκκρεμεί.

Καταγγελία 1753/2002/GG της 7.10.2002

Ο καταγγέλων αμφισβητεί την άρνηση πρόσβασης σε έγγραφα που προέρχονται από ένα κράτος μέλος. Πράγματι, οι εθνικές αρχές, μετά από διαβούλευση με την Επιτροπή, αντιτάχθηκαν στη δημοσιοποίηση. Η Γενική Διεύθυνση Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης αρνήθηκε να ανακοινώσει τα έγγραφα αυτά δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 5 του κανονισμού. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώθηκε κατόπιν από το Γενικό Γραμματέα.

Ο καταγγέλλων αμφισβητεί ιδιαίτερα τη διαβούλευση της Επιτροπής με τις εθνικές αρχές. Εκτιμά ότι δυνάμει των κανόνων εφαρμογής του κανονισμού, η Επιτροπή όφειλε να του χορηγήσει πρόσβαση στα αιτούμενα έγγραφα χωρίς να διαβουλευθεί με τις εθνικές αρχές.

Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της στο Διαμεσολαβητή την 09.01.2003. Η υπόθεση εκκρεμεί.

Γ. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ

Υπενθυμίζεται ότι τα στατιστικά αυτά στοιχεία αφορούν μόνο τις αιτήσεις σχετικά με τα μη δημοσιευθέντα έγγραφα. Επομένως δεν περιλαμβάνουν τις πολυάριθμες αιτήσεις ενημέρωσης και τις ολοένα και περισσότερες αιτήσεις που αφορούν δημοσιευθέντα έγγραφα, η επεξεργασία των οποίων γίνεται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

1. ΑΡΧΙΚΕΣ ΑΙΤΗΣΕΙΣ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

2. ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΤΙΚΕΣ ΑΙΤΗΣΕΙΣ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Κατανομή των αρνητικών απαντήσεων στην πρόσβαση που επιβεβαιώθηκαν ανάλογα με την επικληθείσα εξαίρεση (σε %) // 2002

Προστασία του δημόσιου συμφέροντος (δημόσια ασφάλεια) // -

Προστασία του δημόσιου συμφέροντος (άμυνα και στρατιωτικές υποθέσεις) // -

Προστασία του δημόσιου συμφέροντος (διεθνείς σχέσεις) // 7,2

Προστασία του δημόσιου συμφέροντος (δημοσιονομική, νομισματική ή οικονομική πολιτική) // -

Προστασία των δικαστικών διαδικασιών και της παροχής νομικών συμβουλών // 4,4

Προστασία του σκοπού επιθεώρησης, έρευνας και οικονομικού ελέγχου // 29,4

Προστασία των εμπορικών συμφερόντων συμπεριλαμβανομένης της πνευματικής ιδιοκτησίας // 3,3

Προστασία της ιδιωτικής ζωής και της ακεραιότητας του ατόμου // 0,6

Προστασία της διαδικασίας λήψης αποφάσεων // 1,6

Απόρρητο που ζητήθηκε από κράτος μέλος // 4,4

Περισσότερες εξαιρέσεις // 48,9

3. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΑΙΤΗΣΕΩΝ

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

* σε αυτό το ποσοστό συμπεριλαμβάνεται το 8,3 % των περιπτώσεων όπου χορηγήθηκε μερική πρόσβαση

Κατανομή των αιτήσεων

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>