EL    EL  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ  ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ  
Βρυξέλλες , 16.7.2004 
COM(2004) 508 τελικό  
  
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ  ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ  ΣΤΟ  ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ , ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ  
ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ , ΤΗΝ  ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ  ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ  ΚΑΙ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ  
ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΚΑΙ  ΤΗΝ  ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΤΩΝ  ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ  
Πρώτη  ετήσια  έκθεση  για την µετανάστευση  και την ένταξη  
. 
 
EL 2   EL ΠΙΝΑΚΑΣ  ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ  
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ .................................................................................................................. 3 
2. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ  ΤΑΣΕΙΣ  ΣΤΗΝ  ΕΕ-25.......................................................... 3 
3. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ  ΤΩΝ  ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ  ΣΤΗΝ  ΑΓΟΡΑ  ΕΡΓΑΣΙΑΣ  ΚΑΙ ΤΑ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ  ΟΦΕΛΗ  ΑΠΟ  ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ........................................... 3 
4. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ  ΣΤΙΣ  ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ  ΕΙΣ∆ΟΧΗΣ ............................................................. 5 
5. T ΑΣΕΙΣ  ΣΤΙΣ  ΕΘΝΙΚΕΣ  ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ  ΕΝΤΑΞΗΣ .................................................. 5 
6. ΠΡΟΟ∆ΟΣ  ΣΤΗΝ  ΑΝΑΠΤΥΞΗ  ΤΗΣ  ΚΟΙΝΗΣ  ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ  
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ................................................................................................................ 7 
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ .................................................................................................. 10 
Παράρτη µα:  
Παράρτη µα στην  πρώτη  ετήσια  έκθεση  για τη µετανάστευση  και την ένταξη . 
 
EL 3   EL 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ   
Στην  ανακοίνωσή  της για την µετανάστευση , ένταξη  και απασχόληση1, η Ευρωπαϊκή  
Επιτροπή  ανακοίνωσε  ότι «θα υποβάλει  ετήσια  έκθεση  για την πρόοδο  που σηµειώνεται  όσον  
αφορά  την ανάπτυξη  της κοινής  µεταναστευτικής  πολιτικής ». Τον Ιούνιο  του 2003 το 
Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της Θεσσαλονίκης  κάλεσε  την Επιτροπή  «να υποβάλει  µια ετήσια  
έκθεση  για τη µετανάστευση  και την ένταξη  στην Ευρώπη , ώστε  να χαρτογραφηθούν  για 
ολόκληρη  την ΕΕ τα δεδοµένα των µεταναστευτικών  κινήσεων  και των πολιτικών  και 
πρακτικών  µετανάστευσης  και ένταξης . Η έκθεση  αυτή, η οποία  θα πρέπει  να περιέχει  ακριβή  
και αντικει µενική  ανάλυση  των προαναφερο µένων  θεµάτων , θα βοηθήσει  στην ανάπτυξη  και 
προώθηση  πρωτοβουλιών  πολιτικής  για αποτελεσ µατικότερη  διαχείριση  των µεταναστευτικών  
κινήσεων  στην Ευρώπη ». Με την παρούσα  ανακοίνωση  ξεκινάει  η διαδικασία  υποβολής  
εκθέσεων .  
Η πρώτη  ετήσια  έκθεση  παρουσιάζει  επισκόπηση  των µεταναστευτικών  τάσεων  στην  
Ευρώπη , αναλύει  τις αλλαγές  στη µετανάστευση  και περιγράφει  ενέργειες  που έχουν  
αναληφθεί  σχετικά  µε την εισδοχή  και την ένταξη  των µεταναστών  σε εθνικό  και ευρωπαϊκό  
επίπεδο . Η έκθεση  αποτελεί  ένα νέο µέσο για τη µελέτη  των εξελίξεων  στην  κοινή  
µεταναστευτική  πολιτική . 
2. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ  ΤΑΣΕΙΣ  ΣΤΗΝ  ΕΕ-25 
Η διεθνής  µετανάστευση  διαδρα µατίζει  σηµαντικό  ρόλο  στην  αύξηση  του πληθυσ µού. Η 
δηλω µένη µετανάστευση  παρουσίασε  ετήσια  αύξηση  στα περισσότερα  από τα κράτη  µέλη 
της ΕΕ-15 κατά  την περίοδο  1999-2001 και παρέ µεινε σταθερή  ή µειώθηκε  στα περισσότερα  
από τα νέα κράτη  µέλη. Χωρίς  τη θετική  καθαρή  µετανάστευση  ο πληθυσ µός θα είχε µειωθεί  
σε ορισµένες χώρες .  
Κατά  την περίοδο  1990-2002, σε ορισµένα από τα νέα κράτη  µέλη παρατηρήθηκε  σηµαντική  
αλλαγή  των µεταναστευτικών  τάσεων . Τα κράτη  αυτά  από χώρες  καταγωγής  µεταναστών  
έχουν  καταστεί  χώρες  υποδοχής  µεταναστών , ενώ παρατηρούνται  σηµαντικά  ρεύµατα 
εισόδου  και εξόδου  οικονο µικών  µεταναστών . Η καθαρή  µετανάστευση  είναι  ακόµη σχετικά  
περιορισ µένη, αλλά  καθίσταται  προοδευτικά  θετική  στην  πλειονότητα  των νέων  κρατών  
µελών . 
Μια πιο αναλυτική  επισκόπηση  των µεταναστευτικών  τάσεων  παρουσιάζεται  στο τµήµα 1 
του παραρτή µατος. 
3. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ  ΤΩΝ  ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ  ΣΤΗΝ  ΑΓΟΡΑ  ΕΡΓΑΣΙΑΣ  ΚΑΙ  ΤΑ 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ  ΟΦΕΛΗ  ΑΠΟ  ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ  
Η κατάσταση  των µεταναστών  στην  αγορά  εργασίας  
Tο ποσοστό  των υπηκόων  τρίτων  χωρών  στη συνολική  απασχόληση  ανήλθε  σε 3,6% στην  
ΕΕ-15 το 2002, και κατά  την περίοδο  1997-2002 η κατηγορία  αυτή  συνέβαλε  κατά  ποσοστό  
22% στην  αύξηση  της απασχόλησης . Όσον  αφορά  τους υπηκόους  της ΕΕ, η µεγαλύτερη  
                                                 
1 COM(2003) 336 τελικό  
 
EL 4   EL αύξηση  του ποσοστού  απασχόλησης  κατά  την ίδια περίοδο  παρατηρήθηκε  στους  µετανάστες  
µέσης  και υψηλής  ειδίκευσης . Λόγω  των ιδιαίτερα  υψηλών  επιπέδων  απασχόλησης  που έχουν  
ήδη επιτευχθεί  για τους υπηκόους  της ΕΕ, οι εργαζό µενοι από τις τρίτες  χώρες  
αντιµετωπίζονται  όλο και περισσότερο  ως ένα ιδιαίτερα  σηµαντικό  δυνα µικό το οποίο  µπορεί  
να αξιοποιηθεί  για να αντιµετωπισθούν , τόσο  η συνεχιζό µενη ζήτηση  για δυνα µικό χαµηλής  
ειδίκευσης  όσο και η αυξανό µενη ζήτηση  για ειδικευ µένο εργατικό  δυνα µικό. 
Παράλληλα  υπάρχουν  ενδείξεις  για µη αξιοποιη µένο δυνα µικό µεταξύ  των υπηκόων  τρίτων  
χωρών2. Οι υπήκοοι  τρίτων  χωρών , περιλα µβανο µένων  και εκείνων  µε υψηλή  ειδίκευση , 
παρουσιάζουν  πολύ  χαµηλότερα  ποσοστά  απασχόλησης  απ’ ό,τι οι υπήκοοι  της ΕΕ ενώ η 
διαφορά  είναι  εντονότερη  µεταξύ  των γυναικών  απ’ ό,τι µεταξύ  των ανδρών . Κατά  τα 
τελευταία  δέκα  έτη, η ανεργία  στην  κατηγορία  αυτή  εξακολούθησε  να είναι  υπερδιπλάσια  της 
αντίστοιχης  των υπηκόων  της ΕΕ στην  πλειονότητα  των κρατών  µελών . 
Οι διαθέσι µες πληροφορίες  όσον  αφορά  τα νέα κράτη  µέλη αφορούν  την κατάσταση  πριν την 
προσχώρηση  και επιβεβαιώνουν  ότι, όπως  και στα παλαιότερα  κράτη  µέλη της ΕΕ, το 
µεταναστευτικό  εργατικό  δυνα µικό – το οποίο  στη συγκεκρι µένη περίπτωση  προήλθε  κυρίως  
από γειτονικές  χώρες , περιλα µβανο µένης της πρώην  ΕΕΣ∆  και των Βαλκανίων  – συµβάλλει  
στην  κάλυψη  των ελλείψεων  σε εργατικό  δυνα µικό και σε ειδικεύσεις . Το τµήµα 2 του 
παραρτή µατος παρουσιάζει  µια πιο πλήρη  εικόνα  της κατάστασης  των µεταναστών  στην  
αγορά  εργασίας . 
Οικονο µικές και δηµοσιονο µικές πτυχές  της µετανάστευσης3 
Βάσει  της οικονο µικής θεωρίας  υπάρχει  σχετική  αισιοδοξία  όσον  αφορά  τις επιπτώσεις  της 
µετανάστευσης  η οποία  θεωρείται  ότι συµβάλλει  γενικότερα  στην  ευηµερία. Παρόλο  που οι 
ίδιοι οι µετανάστες  καρπούνται  το µεγαλύτερο  µέρος των κερδών , σύµφωνα  µε τις 
περισσότερες  µελέτες  ένα µικρό πλεόνασ µα µένει στον  αυτόχθονα  πληθυσ µό. Η επίπτωση  
της µετανάστευσης  στα δηµόσια οικονο µικά αποτέλεσε  το αντικεί µενο εκτετα µένου 
διαλόγου . Οι µετανάστες  αντιµετωπίζονται  συχνά  ως επιβάρυνση  για το κράτος  πρόνοιας , 
καθόσον  έχουν  συνήθως  ως συνέπεια  πρόσθετες  δαπάνες  που δεν αντισταθ µίζονται  από τους 
φόρους  που καταβάλλουν . Μέρος  της αυξανό µενης αυτής  εξάρτησης  από την κοινωνική  
βοήθεια  αποδίδεται  στον  υψηλότερο  αριθµό των αιτούντων  άσυλο  στους  οποίους  δεν 
επιτρέπεται  να εργαστούν  ή επιτρέπεται  µόνο υπό περιοριστικούς  όρους . 
Είναι  δυστυχώς  αρκετά  δύσκολο  να διατυπωθεί  αξιόπιστη  εκτίµηση για την καθαρή  
φορολογική  συνδρο µή των µεταναστών . Η ηλικιακή  τους σύνθεση  τείνει  να είναι  ευνοϊκή  για 
τα δηµόσια οικονο µικά. Οι µετανάστες  είναι  κατά  µέσο όρο σχετικά  νέοι και σε ηλικία  
απασχόλησης , µε περισσότερες  από το µέσο πληθυσ µό πιθανότητες  να υπερβαίνουν  οι 
φορολογικές  τους πληρω µές τις µεµονωµένες δηµόσιες  µεταφορές  κεφαλαίων  και υπηρεσίες . 
Ωστόσο , το σχετικά  χαµηλό ποσοστό  απασχόλησής  τους ενδέχεται  να εξουδετερώνει  εν µέρει 
ή εξ ολοκλήρου  τις ευεργετικές  δηµοσιονο µικές επιπτώσεις  της ηλικιακής  τους σύνθεσης . 
Μια καθαρά  θετική  φορολογική  επίπτωση  της µετανάστευσης  είναι  πιθανή  σε εκείνα  τα 
κράτη  µέλη στα οποία  το ποσοστό  απασχόλησης  των µεταναστών  είναι  υψηλότερο  από 
εκείνο  του µόνιµου πληθυσ µού. Συνεπώς  η καλύτερη  ένταξη  των µεταναστών  θα βελτιώσει  
                                                 
2 Βλ. «Απασχόληση  στην  Ευρώπη  2003» και τµήµα 2 του παραρτή µατος για αναλυτικές  πληροφορίες  
3 Το τµήµα αυτό  βασίζεται  στο έγγραφο  «Οικονο µικές πτυχές  της µετανάστευσης » ECFIN/361/03, 
Επιτροπή  Οικονο µικής Πολιτικής  
 
EL 5   EL τα δηµόσια οικονο µικά. Σε γενικές  γραµµές θα ήταν  δίκαιο  να επιση µανθεί  ότι η καθαρή  
δηµοσιονο µική επίπτωση  φαίνεται  να είναι  αρκετά  περιορισ µένη. 
4. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ  ΣΤΙΣ  ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ  ΕΙΣ∆ΟΧΗΣ  
Από την πρόσφατη  µελέτη  της Επιτροπής  για τις σχέσεις  µεταξύ  νόµιµης και παράνο µης 
µετανάστευσης4 προκύπτει  ότι όλα τα κράτη  µέλη διαθέτουν  διαύλους  για την εισδοχή  
οικονο µικών  µεταναστών , ιδίως  για υπηκόους  τρίτων  χωρών  µε συγκεκρι µένες δεξιότητες  ή 
για εργαζό µενους  που προορίζονται  για συγκεκρι µένους  τοµείς. Ωστόσο  δεν υπάρχει  ζήτηση  
µόνο για εργατικό  δυνα µικό υψηλής  ειδίκευσης  καθώς  ορισµένες χώρες , ιδίως  της Νοτίου  
Ευρώπης  ή πρόσφατες  χώρες  υποδοχής  µεταναστών , έχουν  ανάγκες  για δυνα µικό χαµηλής  
ειδίκευσης . Η εισδοχή  τέτοιων  εργαζο µένων  διέπεται  συχνά  από διµερείς  συµφωνίες  µε 
γειτονικές  ή επιλεγ µένες τρίτες  χώρες , για τις οποίες  το κίνητρο  µπορεί  να είναι  όχι µόνο η 
κάλυψη  των αναγκών  της αγοράς  εργασίας  αλλά  και οι σχέσεις  µε τρίτες  χώρες , οι ιστορικοί  
δεσµοί και οι πολιτιστικές  ανταλλαγές  καθώς  και η καταπολέ µηση της παράνο µης 
µετανάστευσης . Το µεγαλύτερο  µέρος των εισδοχών  αυτών  συνδέεται , µε αιτήµατα 
επανένωσης  οικογενειών  ή µε τη χορήγηση  κάποιας  µορφής  ανθρωπιστικής  προστασίας . 
Οι προτάσεις  να βασιστούν  εκ νέου οι µεταναστευτικές  πολιτικές  σε µια πιο επιλεκτική  
προσέγγιση  βασισ µένη στην  απασχόληση  συγκέντρωσαν  πρόσφατα  και πάλι το ενδιαφέρον . 
Βέβαια , ένα ευέλικτο  σύστη µα εισδοχής  που επιτρέπει  την προσέλκυση  ξένου  εργατικού  
δυνα µικού µε συγκεκρι µένα χαρακτηριστικά  µπορεί  να διευκολύνει  σηµαντικά  την 
αποσυ µφόρηση  στην  αγορά  εργασίας . Το πέρασ µα σε πιο επιλεκτικές  µεταναστευτικές  
πολιτικές  θα διευκολυνθεί  αν τα κράτη  µέλη και η Κοινότητα  προσδιορίσουν  σαφέστερα  τις 
µελλοντικές  τους ανάγκες  σε δεξιότητες  και επαγγελ µατικά  προσόντα , καθώς  και τις 
ενδεχό µενες ελλείψεις  τους σε5 εργατικό  δυνα µικό. Ωστόσο , η εκπόνηση  επακριβών  
προβλέψεων  φαίνεται  ότι παρα µένει µια ψευδαίσθηση  και συνεπώς  είναι  περιορισ µένες οι 
δυνατότητες  στο πλαίσιο  των µεταναστευτικών  πολιτικών  να προσδιοριστούν  επακριβώς  οι 
ελλείψεις  σε ειδικεύσεις  των µεταναστευτικών  πολιτικών . Σε ένα πλαίσιο  επιτάχυνσης  της 
οικονο µικής αναδιάρθρωσης  και της παγκοσ µιοποίησης , οι µετανάστες  µε τις περισσότερες  
πιθανότητες  να συµβάλουν  στην  εξισορρόπηση  της προσφοράς  και της ζήτησης  είναι  εκείνοι  
των οποίων  τα διευρυ µένα προσόντα , η εµπειρία  και οι ατοµικές ικανότητες  διασφαλίζουν  τη 
δυνατότητα  προσαρ µογής τους σε ένα πιο σύνθετο  και µεταβαλλό µενο επαγγελ µατικό  βίο. Οι 
πολιτικές  στον  τοµέα της µετανάστευσης  θα έπρεπε  συνεπώς  να επιδιώκουν  να διατηρηθεί  
µεσοπρόθεσ µα σταθερή  η εισδοχή  ξένων  εργαζο µένων  και να αποφευχθούν  οι πολιτικές  
παλινδρο µήσεις . 
5. T ΑΣΕΙΣ  ΣΤΙΣ  ΕΘΝΙΚΕΣ  ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ  ΕΝΤΑΞΗΣ   
Η ανάπτυξη  σφαιρικών  πολιτικών  ένταξης  όπως  ζητεί  η Επιτροπή6 απαιτεί  να τεθούν  
αποτελεσ µατικά  τα θέµατα της µετανάστευσης  στο επίκεντρο  του ενδιαφέροντός  µας σε 
όλους  τους τοµείς της πολιτικής  και να αναληφθούν  ενέργειες  για την καταπολέ µηση των 
διακρίσεων , ενώ παράλληλα  να γίνει επεξεργασία  ειδικών  µέτρων  και µέσων  για την 
αντιµετώπιση  των αναγκών  των µεταναστών . 
                                                 
4 COM(2004) 412. 
5 Βλ. επίσης  Task Force για την απασχόληση  «Jobs, jobs, jobs – Creating more employment in Europe», 
Noέµβριος  2003. 
6 COM(2003) 336 τελικό . 
 
EL 6   EL Οι πληροφορίες  που παρέχονται  στο κεφάλαιο  αυτό  έχουν  βασισθεί  στις εκθέσεις  που 
εκπονήθηκαν  από τα εθνικά  σηµεία επαφής  για την ένταξη7 καθώς  και στα εθνικά  σχέδια  
δράσης  για την απασχόληση8 και στα εθνικά  σχέδια  δράσης  για την κοινωνική  ένταξη9. Το 
τµήµα 3 του παραρτή µατος παρουσιάζει  επισκόπηση  των εθνικών  πολιτικών  για την ένταξη . 
Η αδυνα µία πρόσβασης  στην  απασχόληση  έχει επιση µανθεί  ως το µεγαλύτερο  εµπόδιο  για 
την ένταξη  και αποτελεί  κατά  συνέπεια  τη σηµαντικότερη  πολιτική  προτεραιότητα  για τις 
εθνικές  πολιτικές  ένταξης . Η έλλειψη  γλωσσικών  δεξιοτήτων  και οι δυσκολίες  όσον  αφορά  
την αναγνώριση  των επαγγελ µατικών  δεξιοτήτων  και προσόντων  αποτελούν  επίσης  
σηµαντικούς  φραγ µούς και όλο και περισσότερα  κράτη  µέλη λαµβάνουν  µέτρα για την 
βελτίωση  της κατάστασης  αυτής . Καταβάλλονται  ειδικές  προσπάθειες  για τη βελτίωση  του 
επαγγελ µατικού  προσανατολισ µού και την παροχή  συµβουλών  για τα επαγγελ µατικά  θέµατα 
στους  µετανάστες . Επίσης  αναγνωρίζονται  όλο και περισσότερο  οι δυνατότητες  των 
µεταναστών  να γίνουν  επιχειρη µατίες . Η συµµετοχή  και η δέσµευση  των κοινωνικών  εταίρων  
στον  τοµέα αυτό  είναι  όλο και µεγαλύτερη , αλλά  παρα µένει περιορισ µένη. Σπανίως  
αξιολογείται  η αποτελεσ µατικότητα  των πολιτικών . Τέλος , σε πολλές  δραστηριότητες  δεν 
παρέχεται  δυνατότητα  πρόσβασης  σε υπηκόους  τρίτων  χωρών  λόγω  της υπηκοότητάς  τους. 
Άλλες  σηµαντικές  προκλήσεις  που αναδεικνύονται  είναι  οι γλωσσικές  δεξιότητες  και η 
βελτίωση  του µορφωτικού  επιπέδου . Τα κράτη  µέλη φαίνεται  να εστιάζουν  περισσότερο  
την προσοχή  τους στις γλωσσικές  ικανότητες  των µεταναστών  και ένας αυξανό µενος αριθµός 
χωρών  παρέχει  ειδική  γλωσσική  κατάρτιση  στους  νεοαφικνού µενους  µετανάστες  και 
πρόσφυγες . 
Τα κράτη  µέλη δίνουν  όλο και µεγαλύτερη  έµφαση  στην  αγωγή  του πολίτη  ή στον  
προσανατολισ µό των νέων  µεταναστών , παρέχοντας  πληροφορίες  σχετικά  µε τα θεµελιώδη  
δικαιώ µατα και υποχρεώσεις , περιλα µβανο µένης της ισότητας  ανδρών  και γυναικών , καθώς  
και για τους κλασικούς  κανόνες  και τις αξίες  που διέπουν  την κοινωνία  υποδοχής . 
Η συµµετοχή  στην  πολιτική  διαδικασία  λήψεως  αποφάσεων  αποτελεί  σηµαντικό  επίση µο 
βήµα για την παροχή  στους  ξένους  υπηκόους  των ίδιων  δικαιω µάτων  και υποχρεώσεων  µε 
τους υπηκόους  της ΕΕ και τα περισσότερα  από τα 25 κράτη  µέλη έχουν  ήδη παραχωρήσει  
ορισµένα εκλογικά  δικαιώ µατα σε µετανάστες  στο τοπικό  επίπεδο . 
Ενώ τα κράτη  µέλη περιλα µβάνουν  τους µετανάστες  µεταξύ  των ατόµων που εκτίθενται  
περισσότερο  στον  κίνδυνο  φτώχειας  και κοινωνικού  αποκλεισ µού, πολλές  χώρες  δεν 
έχουν  ακόµη αναλύσει  εις βάθος  τους παράγοντες  που οδηγούν  στην  κατάσταση  αυτή . 
Ορισ µένα κράτη  µέλη καταβάλλουν  επίσης  προσπάθεια  να παράσχουν  οικονο µικά προσιτή  
στέγη  και να αντιµετωπίσουν  τις αρνητικές  συνέπειες  π προκύπτουν  από το φυλετικό  
διαχωρισ µό και τις υποβαθ µισµένες αστικές  ζώνες  στις οποίες  υπερτερούν  σε αριθµό οι 
µετανάστες . 
Η καταπολέ µηση των διακρίσεων  και του ρατσισ µού έχει καταστεί  ακόµη πιο περίπλοκη  
στο τρέχον  πολιτικό  κλίµα µε τα αρνητικά  στερεότυπα  για τους µετανάστες  που 
                                                 
7 Βλ MIGRAPOL-integration 21. 
8 Κοινή  Έκθεση  για την Απασχόληση  
http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_strategy/index_en.htm  
9 Κοινή  Έκθεση  για την ένταξη  
http://europa.eu.int/comm/employment_social/news/2001/jun/napsincl2001_en.html  
 
EL 7   EL προβάλλονται  ορισµένες φορές  στα µέσα ενηµέρωσης  και την αυξη µένη στήριξη  προς  
πολιτικά  κόµµατα της άκρας  δεξιάς  που παρατηρείται  σε ορισµένα κράτη  µέλη. Οι πολιτικές  
για την καταπολέ µηση των διακρίσεων  και του ρατσισ µού δεν συνδέονται  πάντα  µε τις 
στρατηγικές  ένταξης  που εφαρ µόζονται  από τα κράτη  µέλη. Κανείς  δεν αµφιβάλλει  ωστόσο  
για την ανάγκη  να αναληφθεί  δράση .  
Συνολικά , είναι  δύσκολο  να εκτιµηθεί εάν έχει σηµειωθεί  πρόοδος  στην  ανάπτυξη  
ολοκληρω µένων  στρατηγικών  ένταξης  σε εθνικό  επίπεδο . Ωστόσο , ορισµένα κράτη  µέλη 
έχουν  ξεκινήσει  την επεξεργασία  ειδικών  µαθηµάτων  ένταξης  ή προγρα µµάτων  που 
προορίζονται  για µετανάστες  και πρόσφυγες , ενώ όλο και περισσότερο  γίνεται  συνείδηση  η 
ανάγκη  να ενσω µατωθούν  πτυχές  της µετανάστευσης  σε όλες τις πολιτικές  και να 
κινητοποιηθούν  τα ενδιαφερό µενα µέρη µέσω της προώθησης  της συνεργασίας  µεταξύ  
εθνικών , περιφερειακών  και τοπικών  αρχών , καθώς  και µε την κοινωνία  των πολιτών . Τα 
περισσότερα  κράτη  µέλη δεν φαίνεται  να λαµβάνουν  συστη µατικά  υπόψη  τα θέµατα φύλου  
σε σχέση  µε τη µετανάστευση , τόσο  στο επίπεδο  των πολιτικών  όσο και των δεδοµένων . 
6. ΠΡΟΟ∆ΟΣ  ΣΤΗΝ  ΑΝΑΠΤΥΞΗ  ΤΗΣ  ΚΟΙΝΗΣ  ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ  
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ   
6.1. Ενοποίηση  του νοµοθετικού  πλαισίου  της ΕΕ  
Από το 1999, η Επιτροπή  εξέδωσε  σηµαντικό  αριθµό οδηγιών  µε σκοπό  να θεσπιστούν  
ισότι µοι κανόνες  µεταξύ  των κρατών  µελών  και να σηµειωθεί  πρόοδος  προς  µια κοινή  
µεταναστευτική  πολιτική . Η οδηγία  σχετικά  µε το δικαίω µα οικογενειακής  επανένωσης10, η 
οδηγία  για τους επί µακρόν  διαµένοντες11 και η οδηγία  για τον τίτλο  παρα µονής που 
χορηγείται  στα θύµατα της λαθρο µετανάστευσης  και της διακίνησης  ανθρώπων  έχουν  ήδη 
εκδοθεί .12 Στις 30 Μαρτίου  2004 επιτεύχθηκε  πολιτική  συµφωνία  σχετικά  µε την οδηγία  για 
την εισδοχή  σπουδαστών . Προετοι µάζονται  άλλες  προτάσεις  µεταξύ  των οποίων  η οδηγία  για 
την εισδοχή  υπηκόων  τρίτων  χωρών  για τη διεξαγωγή  επιστη µονικής  έρευνας  και δύο 
προτάσεις  για συστάσεις  του Συµβουλίου  που αποσκοπούν  στη διευκόλυνση  της εισδοχής  
ερευνητών13. Έχει επίσης  σηµειωθεί  πρόοδος  στον  τοµέα της κοινωνικής  ασφάλισης  για τα 
άτοµα που εγκαθίστανται  στην  ΕΕ: ένας νέος κανονισ µός τέθηκε  σε εφαρ µογή τον Ιούνιο  
του 2003.14  
To Συµβούλιο  δεν κατέληξε  σε συµφωνία  σχετικά  µε την οδηγία  για την εισδοχή  των 
υπηκόων  τρίτων  χωρών  για λόγους  απασχόλησης  η οποία  υποβλήθηκε  το 2002. Λαµβάνοντας  
υπόψη  το αδιέξοδο  που δηµιουργήθηκε , η Επιτροπή  προγρα µµατίζει  την έναρξη  ευρείας  
διαδικασίας  διαβουλεύσεων  για τους οικονο µικούς  µετανάστες  κατά  το δεύτερο  εξάµηνο του 
2004.  
Όσον  αφορά  τις οδηγίες  για την καταπολέ µηση των διακρίσεων  που εκδόθηκαν  το 2000, 
παρουσιάστηκαν  καθυστερήσεις  στη µεταφορά  τους σε πολλά  κράτη  µέλη. Η Επιτροπή  
εξετάζει  επί του παρόντος  την πρόοδο  που έχει σηµειωθεί  και θα ενεργήσει  αναλόγως .  
                                                 
10 Οδηγία  του Συµβουλίου  2003/86/E Κ της 22.9.2003. 
11 Οδηγία  του Συµβουλίου  2003/109/E Κ της 25.11.2003. 
12 Βλ. COM(2002) 71 της 30.4.2004.  
13 COM(2004) 178 της 16.3.2004. 
14 Αριθ . 859/2003  
 
EL 8   EL 6.2. Συντονισ µός των πολιτικών  της ΕΕ και ανταλλαγή  εµπειριών  
6.2.1. Τα εθνικά  σηµεία επαφής  για την ένταξη   
Τον Ιούνιο  του 2003, το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της Θεσσαλονίκης  υπογρά µµισε τη σηµασία 
που έχει η ανάπτυξη  συνεργασίας  και η ανταλλαγή  πληροφοριών  στο πλαίσιο  του δικτύου  
εθνικών  σηµείων επαφής  για την ένταξη  προκει µένου να ενισχυθεί  ο συντονισ µός των 
αντίστοιχων  πολιτικών  σε εθνικό  και ευρωπαϊκό  επίπεδο . 
Προκει µένου να δηµιουργηθεί  µια δοµή για την ανταλλαγή  πληροφοριών , τα εθνικά  σηµεία 
επαφής  αποφάσισαν  να συντάξουν  εγχειρίδιο  για την ένταξη , προς  χρήση  των επαγγελ µατιών  
και των υπεύθυνων  για την χάραξη  πολιτικής  στον  εν λόγω  τοµέα. Το εγχειρίδιο  αυτό  
βρίσκεται  στο στάδιο  της προετοι µασίας · τα κράτη  µέλη έχουν  οργανώσει  µια σειρά  από 
τεχνικά  σεµινάρια  για το σκοπό  αυτό  στα οποία  γίνεται  ανταλλαγή  βέλτιστων  πρακτικών  και 
πληροφοριών  µε πανεπιστη µιακούς  και εκπροσώπους  της κοινωνίας  των πολιτών . Το 
εγχειρίδιο  θα παρουσιάζει  ορισµένες γενικές  αρχές  και συστάσεις  σχετικά  µε την πολιτική  
της ένταξης  που θα επεξηγούνται  µε κατάλληλα  παραδείγ µατα. Η πρώτη  έκδοση  προβλέπεται  
για το φθινόπωρο  του 2004. 
6.2.2. Η Ευρωπαϊκή  στρατηγική  για την απασχόληση  και η στρατηγική  για την κοινωνική  
ένταξη  
Επίτευξη  προόδου  διαπιστώνεται  επίσης  όσον  αφορά  την ευρωπαϊκή  στρατηγική  για την 
απασχόληση . Τον Ιούλιο  του 2003 εκδόθηκαν  οι αναθεωρη µένες κατευθυντήριες  γραµµές για 
την απασχόληση  στις οποίες  γίνεται  έκκληση  για την ανάληψη  δράσης  προκει µένου να 
βελτιωθεί  η ένταξη  των µεταναστών  στην  αγορά  εργασίας , ενώ επίσης  προσδιορίζεται  ως 
στόχος  η µείωση  του χάσµατος στην  απασχόληση  µεταξύ  των υπηκόων  της ΕΕ και εκείνων  
των τρίτων  χωρών . Στις εν λόγω  κατευθυντήριες  γραµµές αναγνωρίζεται  ο ρόλος  της 
µετανάστευσης  στην  κάλυψη  των τρεχουσών  και των µελλοντικών  ελλείψεων  στην  αγορά  
εργασίας  και δίδεται  έµφαση  στην  ανάληψη  δράσης  για τη µετατροπή  της λαθραίας  εργασίας  
σε κανονικές  θέσεις  απασχόλησης . ∆ηµιουργήθηκε  ευρωπαϊκή  πύλη  για την επαγγελ µατική  
κινητικότητα15 µε σκοπό  την παροχή  πληροφοριών  για τις διαθέσι µες θέσεις  απασχόλησης , 
καθώς  και για τις συνθήκες  διαβίωσης  και εργασίας  στην  ΕΕ. Η Επιτροπή  προτίθεται  να 
ενισχύσει  την αµοιβαία  µάθηση  µεταξύ  κρατών  µελών , περιλα µβανο µένων  πτυχών  σχετικών  
µε την µετανάστευση , µε βάση  το τρέχον  σύστη µα των αξιολογήσεων . 
Στο πλαίσιο  της στρατηγικής  για την κοινωνική  ένταξη , η κοινή  έκθεση  για την ένταξη  του 
2003 τονίζει  την ανάγκη  να χαρακτηρισθεί  η µείωση  της φτώχειας  και του κοινωνικού  
αποκλεισ µού µεταξύ  των µεταναστών  και των εθνικών  µειονοτήτων  ως µια από τις έξι 
απόλυτες  προτεραιότητες . Τα κράτη  µέλη θα προβούν  σε απολογισ µό σχετικά  µε το θέµα 
αυτό  στο προσεχές  εθνικό  πρόγρα µµα δράσης  για την κοινωνική  ένταξη . 
Η ανακοίνωση  για τη µετανάστευση , την ένταξη  και την απασχόληση  συζητήθηκε  στο 
πλαίσιο  της Επιτροπής  Απασχόλησης  και της Επιτροπής  Κοινωνικής  Προστασίας  οι οποίες  
                                                 
15 Βλ. http://europa.eu.int/eures  
 
EL 9   EL εξέδωσαν  γνώµες επί του θέµατος16. Οι κοινές  εκθέσεις  για την απασχόληση  και για την 
ένταξη  πρέπει  να αξιοποιηθούν  για την παρακολούθηση  της προόδου  στο επίπεδο  της ΕΕ. 
6.2.3. Συνεργασία  για την εκπαίδευση  σε επίπεδο  ΕΕ 
Στο πλαίσιο  της ανοικτής  µεθόδου  συντονισ µού που εφαρ µόστηκε  στον  τοµέα της 
εκπαίδευσης  και της κατάρτισης , τα πρώτα  αποτελέσ µατα από τις οµάδες εργασίας  που 
συστάθηκαν  το 2002/2003 για την ανταλλαγή  βέλτιστων  πρακτικών , τον προσδιορισ µό 
δεικτών  και σηµείων αναφοράς  και τη διοργάνωση  επισκέψεων  µελέτης , επεσή µαναν  
εµπόδια  που στερούν  από τους µετανάστες  την πρόσβαση  στις ευκαιρίες  της δια βίου 
µάθησης . ∆ιατυπώθηκαν  επίσης  ορισµένοι πιο συγκεκρι µένοι στόχοι  που συνδέονται  µε την 
επιτυχή  ένταξη  των µεταναστών  στην  οικονο µία και την κοινωνία  της γνώσης . Κατά  τις 
προσεχείς  εργασίες  θα δοθεί  προτεραιότητα  στην  αναλυτικότερη  εξέταση  των εµποδίων  που 
αντιµετωπίζουν  οι µετανάστες  στους  τοµείς της εκπαίδευσης  και της κατάρτισης . Το θέµα 
αυτό  θα περιληφθεί  στην  ενδιά µεση κοινή  έκθεση  για το 2004 σχετικά  µε την εφαρ µογή της 
στρατηγικής  της Λισσαβόνας . 
6.2.4.Βελτίωση  της ενηµέρωσης  για το φαινό µενο της µετανάστευσης  
Μετά  το σχέδιο  δράσης  για τη συλλογή  και ανάλυση  κοινοτικών  στατιστικών  στον  τοµέα της 
µετανάστευσης17, η Επιτροπή  ετοιµάζει σήµερα οδηγία  για την εναρ µόνιση  της συλλογής  
δεδοµένων  και στατιστικών . Η πρώτη  ετήσια  έκθεση  για τη µετανάστευση  και το άσυλο  
δηµοσιεύτηκε  τον περασ µένο Απρίλιο18.  
6.3. Χρηµατοοικονο µική στήριξη  από τα µέσα της ΕΕ 
Πολλά  χρηµατοπιστωτικά  µέσα της ΕΕ συµβάλλουν  στις προσπάθειες  ένταξης  που 
καταβάλλουν  τα κράτη  µέλη. Η ενίσχυση  χορηγείται  µέσω των ∆ιαρθρωτικών  Ταµείων και 
ιδίως  του Ευρωπαϊκού  Κοινωνικού  Ταµείου (ΕΚΤ ) της πρωτοβουλίας  EQUAL και των 
ευρωπαϊκών  προγρα µµάτων  δράσης  στους  τοµείς της εκπαίδευσης , της απασχόλησης , της 
καταπολέ µησης  του κοινωνικού  αποκλεισ µού και των διακρίσεων . Όσον  αφορά  τα µέσα που 
προορίζονται  ειδικά  για τους µετανάστες , το κύριο  µέσο της Κοινότητας  είναι  το Ευρωπαϊκό  
Ταµείο για τους πρόσφυγες  ενώ ένα νέο πιλοτικό  σχέδιο  για την ένταξη  (ΙΝΤΙ ) τέθηκε  σε 
εφαρ µογή το 2003 ειδικά  για τη στήριξη  των πολιτικών  που αποσκοπούν  στην  ένταξη  των 
µεταναστών . Για µια πιο αναλυτική  επισκόπηση  των χρηµατοπιστωτικών  µέσων  της ΕΕ και 
για τη χρηµατοδότηση  της ένταξης  ανατρέξατε  στο τµήµα 5 του παραρτή µατος. 
Η Επιτροπή , στο πλαίσιο  των προσεχών  δηµοσιονο µικών  προοπτικών  που καλύπτουν  την 
περίοδο  2007-2013, προτείνει , στο πλαίσιο  της εξασφάλισης  πλήρους  περιεχο µένου για την 
έννοια  της ιδιότητας  του ευρωπαίου  πολίτη  και στο πλαίσιο  του χώρου  ελευθερίας , 
ασφάλειας  και δικαιοσύνης , να ενισχυθεί  χρηµατοδοτικά  µια κοινή  πολιτική  για τη 
µετανάστευση  µε σκοπό  την αποτελεσ µατική  διαχείριση  των διαρκών  ροών  µετανάστευσης  
που χρειάζονται  για να αντιµετωπισθούν  οι ανάγκες  της αγοράς  εργασίας . Για το σκοπό  αυτό , 
η Ένωση  πρέπει  να εφαρ µόσει µέτρα στον  εν λόγω  τοµέα πολιτικής , να παράσχει  κίνητρα  και 
                                                 
16 Βλ. γνώµες της Επιτροπής  Απασχόλησης  ( http://europa.eu.int/comm/employment_social/  
employment_strategy/opinions2003_en.htm ) and Social Protection Committee 
(http://europa.eu.int/comm/employment_social/soc ial_protection_commitee/spc_opinions_en.htm ) 
17 COM(2003)179 τελικό  
18 Βλ. ετήσια  Έκθεση  για τη µετανάστευση  και το άσυλο  
http://europa.eu.int/comm/justice_home/index.htm   
 
EL 10   EL ενίσχυση  για τη δράση  των κρατών  µελών  µε στόχο  την προώθηση  της ένταξης  των υπηκόων  
τρίτων  χωρών  που διαµένουν  σε αυτά . Στην  τρίτη  έκθεση  για την οικονο µική και κοινωνική  
συνοχή  όπου  προτείνεται  µια «νέα εταιρική  σχέση  για τη συνοχή », η Επιτροπή  επιβεβαίωσε  
την ανάγκη  να αυξηθεί  µέσω του ΕΚΤ  το δυνα µικό απασχόλησης  των ατόµων που 
αντιµετωπίζουν  τις µεγαλύτερες  δυσκολίες  για την πρόσβαση  στην  αγορά  εργασίας  όπως  οι 
µετανάστες . Απαιτείται  περισσότερη  αλληλεγγύη  προκει µένου να στηριχθούν  οι προσπάθειες  
των κρατών  µελών  να δώσουν  τη δυνατότητα  σε υπηκόους  τρίτων  χωρών  µε διαφορετικό  
πολιτιστικό , θρησκευτικό , γλωσσικό  και εθνικό  υπόβαθρο  να ενταχθούν  και να λάβουν  
ενεργό  µέρος σε όλες τις πτυχές  των ευρωπαϊκών  κοινωνιών . 
6.4. ∆ιάλογος  µε τις τρίτες  χώρες  και σε διεθνές  επίπεδο  
Όσον  αφορά  την ανάπτυξη  στενότερων  σχέσεων  µε τις χώρες  καταγωγής  των µεταναστών , 
έχουν  καταβληθεί  προσπάθειες  για την ενσω µάτωση  των θεµάτων  της µετανάστευσης  στις 
εξωτερικές  σχέσεις  της ΕΕ και στις αναπτυξιακές  πολιτικές .19 Τα µεταναστευτικά  θέµατα 
περιλα µβάνονται  συστη µατικά  στο διάλογο  µεταξύ  της ΕΚ και πολλών  χωρών  καταγωγής  και 
διέλευσης , ενώ έχει αναπτυχθεί  πρόγρα µµα χρηµατοοικονο µικής συνεργασίας20. Τούτο  
πρέπει  να εξετασθεί  σε ένα ευρύτερο  πλαίσιο  στο οποίο  εντάσσεται  η αυξανό µενη σηµασία 
των θεµάτων  της µετανάστευσης  στη διεθνή  ατζέντα , περιλα µβανο µένης της ∆ΟΕ  (ILO) και 
της Παγκόσ µιας Επιτροπής  των Ηνωµένων  Εθνών  για τη µετανάστευση . 
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ  
Η έκθεση  αυτή  επιβεβαιώνει  ότι η µετανάστευση  συνεχίζει  να διαδρα µατίζει  σηµαντικό  ρόλο  
στην  οικονο µική και κοινωνική  ανάπτυξη  της Ευρωπαϊκής  Ένωσης . Στο πλαίσιο  της 
δηµογραφικής  γήρανσης  και της µείωσης  του πληθυσ µού σε ηλικία  εργασίας , η αύξηση  των 
µεταναστευτικών  ροών  είναι  µια πιθανή  και όλο πιο αναγκαία  λύση  για να αντιµετωπισθούν  
οι ανάγκες  της διευρυ µένης Ένωσης . Η Ευρώπη  πρέπει  να προετοι µασθεί  για το γεγονός  
αυτό . 
Για το σκοπό  αυτό , πρέπει  να δηµιουργηθούν  ισότι µοι κανόνες  σε όλη την ΕΕ όσον  αφορά  τις 
πολιτικές  εισδοχής  των οικονο µικών  µεταναστών  προκει µένου να µπορού µε να 
αντιµετωπίσου µε επιτυχώς  και µε διαφανή  και συνεκτικό  τρόπο  της ανάγκες  σε εργατικό  
δυνα µικό. Η Επιτροπή , χωρίς  να ξεχνάει  την αποτυχία  του Συµβουλίου  να καταλήξει  σε 
συµφωνία  σχετικά  µε την οδηγία  για τους οικονο µικούς  µετανάστες , ελπίζει  ότι η προσεχής  
έκδοση  Πράσινης  Βίβλου  θα προετοι µάσει το έδαφος  για ένα νέο ευρωπαϊκό  νοµοθετικό  
µέσο στον  εν λόγω  τοµέα. 
Οι πολιτικές  εισδοχής  και ένταξης  είναι  αδιάσπαστες  και πρέπει  να ενισχύονται  αµοιβαία . 
Όσον  αφορά  την ένταξη  στην  αγορά  εργασίας , είναι  σηµαντικό  να εξετασθούν  περαιτέρω  σε 
επίπεδο  κρατών  µελών  οι υπάρχουσες  δοµές και όργανα , ιδίως  όσον  αφορά  τις ικανότητες  
της επισή µανσης  ελλείψεων  σε δεξιότητες  και εργατικό  δυνα µικό και να διασφαλιστεί  
µεγαλύτερη  συµµετοχή  των µεταναστών  στην  αγορά  εργασίας . Η Επιτροπή  θα ενισχύσει  
την ανταλλαγή  εµπειριών  στα εν λόγω  θέµατα στο πλαίσιο  της ευρωπαϊκής  στρατηγικής  για 
την απασχόληση . Για το σκοπό  αυτό , η Επιτροπή  πρότεινε  ένα νέο και φιλόδοξο  πρόγρα µµα 
ανταλλαγής  εµπειριών  στο πλαίσιο  της Επιτροπής  για την απασχόληση , µε το οποίο  µπορούν  
να αντιµετωπισθούν  τα εν λόγω  ζητήµατα. Το κοινοτικό  πρόγρα µµα για µέτρα ενθάρρυνσης  
                                                 
19 Βλ. COM(2002) 703. 
20  Βλ. επίσης  SEC(2003) 815 της 9.7.2003. 
 
EL 11   EL της απασχόλησης  θα χρησι µοποιηθεί  και για την βελτίωση  των γνώσεων  που διαθέτου µε για 
την ένταξη  στην  αγορά  εργασίας . Με την παρούσα  έκθεση  αποδεικνύεται  ότι η αξιολόγηση  
των δεξιοτήτων  και των επαγγελ µατικών  προσόντων  των µεταναστών  εξακολουθεί  να 
είναι  σηµαντική  για την πλήρη  αξιοποίηση  του δυνα µικού τους. Ένα σηµαντικό  βήµα θα ήταν  
να διευκολυνθεί  η αναγνώριση  των προσόντων  των µεταναστών  µέσω της εφαρ µογής σε 
αυτούς  των ιδίων  κριτηρίων  για την αναγνώριση  των αλλοδαπών  προσόντων  µε εκείνα  που 
εφαρ µόζονται  για τους υπηκόους  του κράτους . 
Παράλληλα , τα κράτη  µέλη ασχολούνται  όλο και περισσότερο  µε την ένταξη  των 
νεοαφικνού µενων , φροντίζοντας  ιδίως  να διασφαλίσουν  ότι οι µετανάστες  κατανοούν  και 
σέβονται  τους θεµελιώδεις  κανόνες  και τις αξίες  της κοινωνίας  που τους υποδέχεται , καθώς  
και µε τις γλωσσικές  δεξιότητες  που αποτελούν  ένα από τα σηµαντικότερα  εµπόδια  για την 
ένταξη . Αναπόφευκτα , τα κράτη  µέλη θα είναι  απρόθυ µα να ανοιχθούν  περισσότερο  στους  
οικονο µικούς  µετανάστες , εκτός  εάν είναι  σε θέση  να εντάξουν  ικανοποιητικά  τους 
νεοαφικνού µενους  σε όλες τις πτυχές  της κοινωνίας . Η ανάγκη  πρόβλεψης  ειδικών  µέτρων  
για την ένταξη  αποτελεί  επίσης  θέµα που τίθεται  από τις τρίτες  χώρες  κατά  τη συζήτηση  των 
µεταναστευτικών  θεµάτων . Αυτό  υποδηλώνει  την ανάγκη  να ενισχυθούν  και να αναπτυχθούν  
µέσα πολιτικής  για την αντιµετώπιση  της ένταξης  των υπηκόων  τρίτων  χωρών  σε συνδυασ µό 
µε την επίτευξη  προόδου  στις πολιτικές  για την εισδοχή . Οι προπαρασκευαστικές  ενέργειες  
του σχεδίου  για την προώθηση  της ενσω µάτωσης  των πολιτών  τρίτων  χωρών  στην  Ένωση  
(ΙΝΤΙ ) αποτελούν  περαιτέρω  βήµα για την προώθηση  ειδικών  µέτρων  ένταξης  για υπηκόους  
τρίτων  χωρών , µε την υποβολή  νέων  ιδεών  και την ανταλλαγή  βέλτιστων  πρακτικών  και τον 
καθορισ µό προτεραιοτήτων . 
Απαιτούνται  προσπάθειες  για την προώθηση  της ένταξης  των υπαρχόντων  µεταναστών . Για 
το σκοπό  αυτό  πρέπει  να εκπονηθούν  ολοκληρω µένες πολιτικές  ένταξης  που συνδυάζουν  τη 
λήψη  υπόψη  της διάστασης  της ένταξης  µε ειδικά  προγρά µµατα. Η λήψη  υπόψη  της 
διάστασης  της µετανάστευσης  σηµαίνει  να λαµβάνονται  ενεργά  και ανοικτά  υπόψη  τα 
θέµατα της µετανάστευσης  σε όλες τις σχετικές  πολιτικές  και µέτρα, στο επίπεδο  της ΕΕ και 
στο εθνικό  επίπεδο . Ένας  από τους στόχους  της ετήσιας  έκθεσης  για τη µετανάστευση  και 
την ένταξη  είναι  να διασφαλίσει  ότι οι ανάγκες  των µεταναστών  λαµβάνονται  κανονικά  
υπόψη  σε όλες τις πολιτικές  της ΕΕ που τους επηρεάζουν , και να ενηµερώσει  το Συµβούλιο  
για την πρόοδο  που έχει σηµειωθεί  στο θέµα αυτό . Από την πρώτη  αυτή  έκθεση  προκύπτει  
ότι σε ορισµένους  κεντρικούς  τοµείς πολιτικής  η λήψη  υπόψη  των µεταναστευτικών  θεµάτων  
πραγ µατοποιείται  µε αργό  ρυθµό και ότι χρειάζονται  περαιτέρω  προσπάθειες  για την 
ανάπτυξη  αποτελεσ µατικών  πολιτικών . 
Ωστόσο , µετά την έκδοση  της ανακοίνωσης  για τη µετανάστευση , την ένταξη  και την 
απασχόληση , έχουν  αναληφθεί  σε επίπεδο  ΕΕ ορισµένες δεσµεύσεις  στο πλαίσιο  ειδικότερα  
της ευρωπαϊκής  στρατηγικής  για την απασχόληση  και της διαδικασίας  για την κοινωνική  
ένταξη , ενώ επιση µαίνονται  ορισµένες θετικές  τάσεις  σε εθνικό  επίπεδο . Οι περισσότερες  
βέβαια  δεσµεύσεις  υπολείπεται  ακόµη να γίνουν  πράξη · ο καθορισ µός στόχων  γίνεται  σε 
περιορισ µένο βαθµό και είναι  σηµαντικό  να αναπτυχθεί  µια πιο συστη µατική  και συγκρίσι µη 
βάση  για τη συλλογή  πληροφοριών  και δεδοµένων  σε κοινοτικό  επίπεδο  που θα επιτρέψει  την 
καλύτερη  παρακολούθηση  των επιπτώσεων  που έχουν  οι πολιτικές  στους  πρόσφυγες . Η 
Επιτροπή  θα παρακολουθήσει  ιδιαίτερα  τις προόδους  που έχουν  σηµειωθεί  από τα κράτη  
µέλη στα προσεχή  εθνικά  σχέδια  δράσης  για την απασχόληση  και σε εκείνα  για την 
κοινωνική  ένταξη . Επιπλέον , η ανταλλαγή  εµπειριών  µεταξύ  των εθνικών  σηµείων επαφής  
για την ένταξη  θα συµβάλει  επίσης  στο να ληφθούν  αποτελεσ µατικά  υπόψη  τα θέµατα της 
µετανάστευσης  στο εθνικό  επίπεδο  και στο επίπεδο  της ΕΕ, καθώς  και στην  επεξεργασία  
βέλτιστων  πρακτικών  προσαρ µοσµένων  στις ιδιαιτερότητες  των οµάδων  στόχων . 
Λαµβανο µένης υπόψη  της αυξανό µενης σηµασίας  της ένταξης  των µεταναστών  και της 
 
EL 12   EL προτεραιότητας  που δίδεται  στο θέµα αυτό  στο πλαίσιο  της κοινοτικής  χρηµατοδότησης , 
είναι  σηµαντικό  να βελτιωθεί  η ενηµέρωση  σχετικά  µε τη χρήση  των κονδυλίων  αυτών  για 
την προώθηση  της ένταξης  των µεταναστών .  
Προκει µένου να σηµειωθεί  πρόοδος , είναι  σηµαντικό  να ενισχυθεί  ο διάλογος  µε τις 
οργανώσεις  των µεταναστών . Η ανάπτυξη  διαλόγου  που βασίζεται  στην  αµοιβαία  
εµπιστοσύνη  µεταξύ  των διαφόρων  κοινοτήτων  αποτελεί  βασική  προϋπόθεση  για την 
προώθηση  της ένταξης  των µεταναστών  και τη διατήρηση  της κοινωνικής  συνοχής . Στο 
επίπεδο  της ΕΕ, η Επιτροπή  ενθαρρύνει  τους µετανάστες  να λαµβάνουν  ενεργά  µέρος στο 
διάλογο . Από την έκθεση  αυτή  προκύπτει  ότι οι πολιτικές  ένταξης  και τα θρησκευτικά  και 
πολιτικά  θέµατα συνεχίζουν  να αποτελούν  βασικές  προκλήσεις  στα περισσότερα  κράτη  µέλη. 
Η Επιτροπή  προκει µένου να ενθαρρύνει  το διάλογο  µε τις οργανώσεις  των µεταναστών  και 
µε σκοπό  να ξεπεραστούν  οι προκαταλήψεις , η άγνοια  και η µισαλλοδοξία  καθώς  και ο 
θρησκευτικός  εξτρε µισµός στην  ΕΕ, θα δώσει  προτεραιότητα  στην  ίδρυση  δικτύων  και στην  
ανάπτυξη  συνεργασίας  στο πλαίσιο  των προπαρασκευαστικών  ενεργειών  ΙΝΤΙ  για το 2005. 
Ένα άλλο  κύριο  θέµα είναι  η αυξανό µενη ποικιλο µορφία  των πληθυσ µών στις ευρωπαϊκές  
πόλεις  που εξακολουθεί  να αποτελεί  µια πρόκληση  που αντιµετωπίζουν  πολλά  κράτη  µέλη. 
Είναι  σηµαντικό  να ενισχυθούν  οι προσπάθειες  για την ανταλλαγή  εµπειριών  και βέλτιστων  
πρακτικών  σε επίπεδο  ΕΕ, ιδίως  στο πλαίσιο  της στρατηγικής  για την κοινωνική  ένταξη . Η 
Επιτροπή  θα προτείνει  επίσης  στα εθνικά  σηµεία επαφής  για την ένταξη  να περιλάβουν  το 
θέµα αυτό  στο πρόγρα µµα εργασίας  τους.  
Η θέσπιση  κοινού  νοµοθετικού  πλαισίου  που καθορίζει  τα δικαιώ µατα και τις υποχρεώσεις  
των υπηκόων  τρίτων  χωρών  αποτελεί  τη βάση  της κοινοτικής  προσέγγισης  όσον  αφορά  την 
ένταξη  των µεταναστών . Οι πρώτες  οδηγίες  της ΕΕ έχουν  ήδη εκδοθεί , και η Επιτροπή  θα 
παρακολουθήσει  εκ του σύνεγγυς  την µεταφορά  τους στην  εθνική  νοµοθεσία . Η Επιτροπή  θα 
εξετάσει  επίσης  το επίπεδο  των πολιτικών  δικαιω µάτων  που παρέχονται  σε υπηκόους  τρίτων  
χωρών  στο πλαίσιο  της διαδικασίας  αυτής .  
Tο νοµοθετικό  πλαίσιο  και τα µέσα άσκησης  πολιτικής  που περιγράφονται  ανωτέρω  
συνιστούν  σηµαντικά  συστατικά  στοιχεία  για την πρακτική  εφαρ µογή των µέτρων  ένταξης . 
Πρέπει  ωστόσο  να εξασφαλισθεί  µεγαλύτερη  συνοχή  όσον  αφορά  τους στόχους  που 
επιδιώκουν  να επιτύχουν  τα εν λόγω  µέτρα. Επιπλέον , το Ευρωπαϊκό  Συµβούλιο  της 
Θεσσαλονίκης  υπογρά µµισε την ανάγκη  θέσπισης  ενός κοινού  ευρωπαϊκού  πλαισίου  εντός  
του οποίου  πρόκειται  να αναπτυχθούν  οι εθνικές  πολιτικές  και προέβλεψε  τον καθορισ µό 
κοινών  βασικών  αρχών  προκει µένου να προωθηθεί  η ανάπτυξη  ενός τέτοιου  πλαισίου . Η 
Επιτροπή  θα υποβάλει  τις απαραίτητες  προτάσεις  για τον καθορισ µό µιας δέσµης κοινών  
αρχών  που θα µπορούσαν  να αποτελέσουν  τη βάση  για την έκδοση  συγκεκρι µένων  µέτρων  
προς  επίτευξη  στους  διαφόρους  τοµείς πολιτικής . 
Τα εθνικά  σηµεία επαφής  για την ένταξη  µπορούν  να διαδρα µατίσουν  σηµαντικό  ρόλο  στη 
διαδικασία  αυτή . Μπορούν  να συµβάλουν  µε ουσιαστικό  τρόπο  στην  παρακολούθηση  της 
προόδου  που σηµειώνεται  στους  τοµείς πολιτικής  και να διασφαλίσουν  ότι οι προσπάθειες  
που καταβάλλονται  στο εθνικό  και στο κοινωνικό  επίπεδο  ενισχύονται  αµοιβαία . 
Αξιοποιώντας  την εµπειρία  που απέκτησαν  στην  εκπόνηση  του εγχειριδίου  για την ένταξη  
πρέπει  να επιση µάνουν  ορισµένους  τοµείς προτεραιότητας  και να διατυπώσουν  συστάσεις  για 
περαιτέρω  συνεργασία  µεταξύ  κρατών  µελών . Με βάση  τις εξελίξεις  αυτές , και προκει µένου  
να ενισχυθεί  το ευρωπαϊκό  πλαίσιο  για την ένταξη  πριν τεθεί  σε ισχύ η νέα συνταγ µατική  
συνθήκη , η Επιτροπή  θα εξετάσει  εάν χρειάζεται  να θεσπιστεί  µια πιο επίση µη βάση  στο 
πλαίσιο  της οποίας  θα πραγ µατοποιούνται  στο µέλλον  οι ανταλλαγές  πληροφοριών  για την 
ένταξη  χωρίς  να επηρεάζονται  οι ευρωπαϊκές  στρατηγικές  για την απασχόληση  και την 
ένταξη . 
 
EL 13   EL ANNEX  
1. M IGRATION TRENDS IN EU-25 
In 2002 only Latvia, Lithuania and Poland sh owed a negative crude net migration rate21. 
Especially in countries like Germany, Greece,  Italy, Slovenia and Slovak Republic, which are 
experiencing negative natural growth, migr ation makes an important contribution to 
population increase. Despite a positive migrat ion rate, the Czech Republic, Estonia and 
Hungary are experiencing a population declin e due to high negative natural increases. 
In 2002, the annual crude net migration rate wa s 2.8 per 1 000 population in EU-25. Estimates 
show that during the period 1990-2002, these rate s were generally positive in the EU-15 and 
often negative in some of the new Member Stat es. These estimates, which give an indication 
of the role of migra tion in population change, show that , on the whole, there were more 
immigrants coming into the EU-15 than emigrant s going out and that th e reverse was true for 
most of the acceding countries.  
To get a full understanding of migration trends  it would be interestin g to look at the total 
number of third-country nationals recorded as legally residing in EU-25. The total number of 
third-country nationals livin g in the 15 Member States22 in 2001 was estimated to be 14.3 
million, the equivalent of 3.8% of the total population . Unfortunately figure s for third-country 
nationals living in all 25 countries are not available. However the total number of non-
nationals23 living in the 25 countries is known alt hough there is no data for 2001 for France, 
Ireland, United Kingdom, Cyprus, Estonia, Malta , Poland and the Slovak Republic and this is 
why the number of non-nationals only amounts to  15 million, which is equivalent of 5.0% of 
the total population. Belgium, Germany and Au stria have sizeable non-national populations 
(around 9%). Next come Greece and Sweden  with respectively about 7.0% and 5.5%. 
Luxembourg is an unusual case with non-nationals accounting for just over one-third and a quarter of the population. It shou ld be noted that differences between countries in terms of 
non-national populations partly refl ect differences in national legislation on the acquisition of 
citizenship.  
Among the non-nationals, around one-third are citi zens of another EU-25 Member State and 
the remaining two-thirds (9 million people)  are third country nationals. Belgium and 
Luxembourg are the only countries where othe r EU-25 nationals outnumber third country 
nationals. In 2001 the largest group of third count ry nationals living in the Union was Turkish 
citizens (around 2.4 million of whom 2.0 million in Germany). 
                                                
 
21 Comparable immigration and emigration data are not  available for all countries, meaning that it is 
impossible to calculate net migration directly by  subtracting emigration from immigration. Net 
migration is instead estimated here as the change in population that cannot be attributed to natural 
change (births minus deaths). Net migration figures give an indication of the importance of migration as a component of population change, but do not provide clear information about the size of the separate 
immigration and emigration flows. For example, low positive net migration could indicate high 
emigration but even higher immigration, or equally, zero emigration and low immigration. 
22 Source:Eurostat (data from UK are estimates from previously published UK figure). 
23 Non-nationals includes both third country nationals and other EU-country nationals living in another 
EU Member State. 
 
EL 14   EL Sweden, The Netherlands and Denmark have th e highest ratio of non- nationals acquiring 
citizenship24. Luxembourg and Greece show the lowest relative numbers. In these countries 
there were fewer than 5 cases of newly acqui red citizenship per 1,000  non-nationals in the 
country. Compared with 1990, in almost every country the ratio of the number of people 
acquiring citizenship to the non-na tional population has increased. 
During 2001, excluding seasonal employment, the ma jority of residence permits in the EU-
countries who supplied data, were granted for the purposes of family formation, employment 
or study. Within these categor ies, the reasons for granting residence permits can vary 
dramatically between Member States, some granting the majority of permits for reasons of family formation, whilst others almost excl usively for employment pur poses. For instance in 
Sweden, over 70% of residence permits were granted for purposes of family 
formation/reunification. In Belgium and Denmar k this was the reason in over 50% of cases 
and in Austria, Finland, France and Italy it applied to between 20% and 30% of cases. In 
Germany and Spain, a residence permit was grante d for employment purposes in over 80% of 
cases and in Italy, in over 50% of cases. Lo oking at the EU overall, nearly 40% of all 
residence permits were granted for the purpose of employment whereas 30% were granted for 
the purpose of family reunion.  
A lack of complete and comparable data hamper s the analysis of migra tion and caution should 
be taken. Being foreign born is not  necessary an indica tor of being an immigrant from another 
country. The statistics on net immigrant flows most likely unde restimate the re al level of 
migration due to movements of illegal or clandestine immigrants. Illegal immigration flows are obviously not included in official statisti cs and can only be estimated with difficulty. 
Furthermore, emigration flows are not well reco rded and there are no data on outflows of 
immigrants from the labour market in most c ountries and on changes of “category”, such as 
the number of immigrants or of third coun try nationals who stop working, retire, are 
naturalised or return to their country of origin. 
In the context of the enlarged EU, it is importa nt not to confuse immigration by third-country 
nationals and internal mobility of EU citizen s, including those from the new Member States. 
While the income gap between the new Member St ates and the EU-15 is likely to diminish to 
some extent over the transition pe riod, the basic incentives to mi grate will – in all likelihood – 
not be fundamentally different from now. Ther efore, the economic rationale for maintaining 
restrictions on the free move ment of workers after accession may be weaker than often 
assumed
25. Applying temporary curbs on labour mobility  from the new Member States will 
only distribute inflows over a l onger period of time, delay th e overall movement of workers 
and may introduce “biased” destin ation patterns of flows into the EU-15, with the risk of 
distorting mobility on a more  permanent basis. A study26 for the Commission came to a 
similar conclusion concerning th e transition periods and confir med previous research that 
flows of workers following enlargement will be fairly moderate. The enlargement of the Union is therefore not expected to have a ma jor impact on the future need for immigration. 
                                                
 
24 Eurostat, Statistics in Focus, Population and Living Conditions, Theme 3 – 3-2004.  
25 Virtually all old Member States have maintained re strictions on access to their labour market, at least 
for the first two years following accession.  
26 German Institute for Economic Research, Potential Migration from Central and Eastern Europe in the 
EU 15 – An Update; DG EMPL, October 2003. 
 
EL 15   EL 2. MIGRANTS IN THE LABOUR MARKET AND ECONOMIC AND PUBLIC FINANCE ASPECTS 
OF IMMIGRATION  
Migration helps to sustain employment growth  
Between 1997 and 2002 the number of people employed27 in the EU-15 increased by about 
12 million, out of which 9.5 million were EU-n ationals and more than 2.5 million, third-
country nationals. While the share of third-coun try nationals in total employment was 3,6% in 
2002, they contributed to empl oyment growth by 22%. In 1997, the employment rates of 
EU-nationals already stood at 79% for the medi um skilled and at 87.5% for the high skilled in 
2002 they had further risen to 81.6% and 89 % respectively, and ther eby reaching levels 
difficult to increase any further. A similar development is seen among third-country nationals. The number of medium skilled increased by 50% and that of  high skilled doubled, amounting 
to more than 60% of the total increase in th eir employment. This refl ects not only the well 
know fact that migrant labour strongly reacts to  cyclical variations in economic activity but 
also migrants labours over proportional contribu tion is sustaining employment over a 5-year 
period, which is characterised predominan tly by solid economic and strong employment 
growth. The situation for the low skilled is some what different, with more modest increases in 
both groups but still stronger for third-c ountry nationals than for EU-nationals. 
Given the extremely high levels of employment  already reached by skilled EU-nationals, third 
countries' labour is increasingly appearing as  a major potential, wh ich can be tapped to 
respond to the growing demand for skilled labo ur while continuing to respond to the demand 
for low skilled labour. 
An unused employment potential among third-country nationals
28 
Over the last decade third-country nationals' unemployment has remained higher than 
EU-nationals', more than twic e as high in a majority of Member States. Third-country 
nationals have also much lower employment rate s than EU-nationals (by 14 percentage points 
lower in 2002), in particular in the prime-age group (by 20 pe rcentage points lower) and for 
the high skilled. The gap is on average wider fo r women than for men, within all working age 
groups.  
Migrants workers are not only concentrated in a few sectors, but within them, in the lower 
skilled segments. “Education”, “care” and “health ” progressively emerge  as new sectors of 
employment, notably for newly arrived migrants  while young people of fo reign origin tend to 
be increasingly working in jobs with a “national profile”29. Whether these changes mean a 
better starting point for migrants' longer term in tegration in the labour market is questionable 
as they still tend to remain concentrated in low quality service jobs offering little room in 
terms of adaptability and mobility. 
Educational attainments remain lower also for the younger generations. In 2002, at 35%, the 
share of the 18-24 year olds havi ng lower secondary edu cation or less and be ing not in further 
education and training was twice as high for th ird-country nationals th an for EU nationals. 
                                                 
27 Defined as the number of people employed in the working age population (15-64) in the Community 
Labour Force Survey. 
28 This section highlight the key findings form ”Employment in Europe 2003”, where the Commission 
analysed this important issue in detail. 
29 OECD, "Trends in international migrations" , 2003, part I 
 
EL 16   EL More than 60% of third-country nationals aged  15-24, were low skilled and 5% highly skilled 
compared with 46% and 8.5% for EU-nationals. Improving migrants' integration in the labour 
market requires breaking the vicious circle of a low skill level giving access to sectors and jobs, which in turn, offer poor chances of improving their skills.  
Although newly arrived third country migrants tend on average to have  a higher skill level 
than those established for several years in th e EU, their activity rates are lower and their 
unemployment rates higher than for longer esta blished immigrants. At 45%, the employment 
rate of immigrants who arrived in 2001 was n early 20 points below that of those who arrived 
10 years before. 
Differences in employment performances of th ird country nationals seem to be strongly 
related to the country of origin, for women in particular 
The employment rate of migrants from African  countries and Turkey is dramatically lower 
than for EU-nationals whatever the skill level and the gap is more marked for women. This is 
not the case for migrants from Balkan count ries, whose employment rates are at or over 
EU-nationals' levels both for men and women. Differences appear however less marked when 
considering country of birth instead of nati onality as shown by result of recent research 
conducted for the Commission. 
The situation of migrants in the labour  market in the new Member States  
Community Labour Force Survey data are no t robust enough to provide a comprehensive 
picture of migrants' employment in the ne w Member States. Available information for 
Slovenia, the Czech Republic, Poland and Slovakia
30 relates to the situation before accession 
and considers both EU and third country nationa ls workers as migrant workers and it only 
allows for rough estimates based on the numb er of work permits and trade licenses 
delivered31. In the new Member States, the great ma jority of migrant workers come from 
neighbouring countries, including the former USSR  and the Balkans. In Slovenia, 93% of the 
foreign workers come from former Yugoslavia. Foreign workers from Ukraine, Belarus and 
the Russian Federation represent the majority in Poland and between 27 and 36% in the Czech 
Republic. Both countries have also a sizeable share of migrant workers from Asian countries, 
notably Vietnam. 
Migration trends are cha nging in the new Member States and,  as in old EU countries, migrant 
labour plays a part in adjusting for labour and skill shortages provided the immigrants are integrated in the labour market. In Cyprus, labour market adjustments rely heavily on 
migrants employed on a temporary basis, in part icular in "hotels and restaurants" and in 
"private households" who represented 10.2% of the employed workforce in 2002
32. In Central 
and Eastern European new Member States, migr ants from EU-15 represent a marginal share 
                                                 
30 "Migration Trends  in selected EU Applicant Countries" , International Organisation for Migration, 
Vienna, 2004. 
31 In Poland the number of work permits fluctuated between 15,300 and 17,800 per year between 1997 
and workers can be estimated  at around 167,600 in 2001. In Slovakia around 9,000 non national citizens 
were officially working in 2002. 
32 Supporting document SEC (2003)1361 to Commission Communication "Progress in implementing the 
Joint 2002, in Slovenia between 34,000 and 40,000. In  the Czech Republic, the total number of work 
permits declined from 130,767 in 1997 to 103,652 in 2001, but adding trade licenses the number of 
migrant assessment Papers on employment policies in acceding countries"  COM(2003) 663 final. 
 
EL 17   EL of migrant workers (around 2.5% in the Cz ech Republic, for example) but helped by 
responding to the demand for new skills led by the economic transformation. They are generally high skilled, employed in managerial  and professional occu pations on a temporary 
basis and concentrated in big cities. Migran ts from Central and Eastern Europe and the 
Balkans, on the other hand, wo rk mainly in industry (texti le and food in particular), 
construction and agriculture in manual, unskilled  jobs or, in the case of women, as domestic 
helpers, carers for children and elderly people. Traditionally, mi grants from Asia have been 
mainly entrepreneurs, running small family bus inesses, notably in th e retail and textile 
industries. 
Economic and public finance aspects of immigration
33 
Economic theory is relatively optimistic with re spect to the economic impact of immigration, 
suggesting overall welfare gains. Immigrant work ers can improve the allocation of workers to 
firms and may ease labour shortages in areas in  which natives do not want to work. As they 
tend to be more responsive than local wo rkers to labour market conditions, immigrant 
workers may help to smooth the adjustment of  labour markets to regional differences or 
shocks. Moreover, the increase in human capital from immigration contributes to long-term 
growth, in addition to the pur ely quantitative impact of in creases in the labour force. 
A large part of the gains accrue to the immigr ants themselves (and to their families in the 
source countries receiving remittances), but most  studies find a small “immigration surplus” 
for the native population as well. However, the di stributional impact tends to be significant, as 
costs and benefits are not even ly distributed among the reside nt population. Studies typically 
show complementarities between skilled domes tic workers and unskilled migrants and some, 
although weak, substitution between unskilled migrants and domestic workers. In cases of a rapid increase in labour supply not matched by an increase in the capital stock, additional 
migration could thus lead to income redist ribution from native work ers to capital-owners, 
with unskilled labour probably having to shoulde r a major share of the burden. Thus, a shift 
towards a better balanced skill-mix of migr ants should be conducive to alleviating 
distributional concerns. More over, additional migration may well be accompanied by 
additional capital investment over the medium te rm, particularly if migration reduces supply 
barriers to economic activity such as labour or skill shortages.  
The Communication on immigration,  integration and em ployment concluded that while using 
immigration to fully compensate for the imp act of demographic ageing on the labour market 
is not a realistic option, in creased immigration flows are not  only likely but necessary. The 
existing literature confirms that migration can  contribute to mitigating the ageing process 
significantly if migration rates remain at their historical le vels or increase further, without 
being a solution to ageing populatio ns. In fact, the leve l of net migration required in order to 
maintain the old-age dependency ratio at its 2000 level would entail enormous increases of 
inflows relative to current levels. The EUROST AT demographic scenario used as a basis for 
the projections of public expend iture on pensions and health ca re already assumes significant 
net in-migration of some 30 million in tota l until 2050. Thus even somewhat higher net 
immigration would not dispense policy makers from implementing the EU’s internal structural reform agenda to cope with the impa ct of ageing populations. In particular, in all 
Member States timely preparati ons to tackle the budgetary impli cations of ageing will have to 
                                                
 
33 This section is largely based on a note prepared by Commission services for the Economic Policy 
Committee, “Economic aspects of immigration” , ECFIN/361/03 en. 
 
EL 18   EL rely on the three-pronged strategy of raising employment rates, reducing public debt, and 
reforming pension systems34. 
An important element in the public debate ove r immigration has been the impact on public 
finances. Indeed, several recen t studies have shown that we lfare dependency ratios of 
migrants have increased in some countries in absolute terms and relative to the native 
population35. Basically, the higher probability of migrant households relative to native 
households to depend on social welfare progra mmes is a result of their human capital and 
other socio-economic characterist ics, with lower education, a lo wer age of the household head 
and a higher number of children being the prime factors. Typically, afte r controlling for these 
“observable” characteristics, there remains only a small part of “resi dual” welfare dependency 
of migrants over and above those of natives. Moreover, these studies find somewhat stronger 
tendencies for migrants to stop depending on welf are assistance than in the US. Welfare usage 
of non-humanitarian migrants seems to be at  least in some cases well below that of 
humanitarian migrants, and non-humanitarian migrants tend to stop depending on welfare 
more rapidly than other migrants. Thus, part  of the increase in welfare dependency of 
migrants can be traced back to  higher numbers of asylum seekers and refugees, who are not, 
or only under restrictive c onditions, permitted to work. 
3. OVERVIEW  AND  BROAD  TRENDS  IN NATIONAL  POLICIES  ON  
INTEGRATION   
The definition and content of integration policie s differ widely in terms of scope, target 
groups and actors. Some Member States are co mbining both actions targeted specifically on 
migrants and a mainstreaming approach; others have a less comprehensive, more fragmented 
strategy, which is often project-based. For long-term reside nt immigrants, ethnic or national 
minorities and asylum seekers, the policies carr ied out differ significantly from one Member 
State to another36. For newly arrived immigrants and re fugees, policies are more similar and 
are generally based on national introduc tion programmes consisting of three main 
components: language tuition, civic orientation an d education, and professional labour market 
training.  
The actors involved in developing integration policies vary a lo t across Member States. When 
a mainstream approach prevails, public actors  responsible for integration policies are less 
identifiable, with an overall res ponsibility often given to the Mini stry for Home Affairs and/or 
for Social Affairs. Authorities in  charge of policies for specific target groups are more visible. 
Integration strategies are defined at national level but often implemented by regional and local 
authorities. Some countries try to involve social  partners while others  rely mainly on NGOs.  
The diversity of approaches a nd actors reflects differe nt policy priorities, as well as the 
specific history and patterns of migration fl ows within each country. As several Member 
States have recently changed from being emig ration countries to immi gration countries, the 
need for comprehensive integration strategies has increasingly been recognised. This is, for 
instance, the case of many new Member Stat es, where emphasis has long been put on 
addressing minority issues, rather than on integrating newcomers.  
                                                 
34 Joint Report on pensions. 
35 A number of studies focus on Germany; some recent  evidence is available for Sweden, the Netherlands 
and Denmark. 
36 See European Commission, COM(2003) 336 Annex 1 Synthesis report on national integration policies. 
 
EL 19   EL Member States have committed themselves to significantly reduce the unemployment gaps 
between non-EU and EU nationals.  
Lacking a job is often perceived as the most important barrier to integration and promoting 
immigrant participation in the labour market is identified as a central policy priority. This is 
echoed by the vast majority of the National Contact  Points on Integration who identify lack of 
access to employment as being the greatest barrie r to integration and thus the most important 
political priority within national integratio n policies. Under the European Employment 
Strategy, Member States are called upon to promote the integration of and combat 
discrimination against immigrants and ethnic minor ities in the labour market. In particular, 
Member States are committed to significantly reduce the unemployment gaps between non-
EU and EU nationals by 2010, according to nationa l targets. Skills gaps and discrimination 
certainly play a role. Lack of language skil ls and difficulties regarding recognition of 
professional skills and qualifications are also important barriers. The analysis of the National Action Plans for Employment for 2003/2004 show s some promising policy developments. A 
growing number of Member Stat es (BE, DK, FR, PT, SE) are ta king measures to improve the 
recognition of qualifications and competences of migrants obta ined outside the EU. Special 
efforts are being carried out to improve job guidance and job counselling for migrants. For 
instance, the French public employment servi ce has nominated official s in charge of the 
coordination of the reception of  migrants in order to facilitate their access to employment 
services. In Belgium, regional public employment  service also provides information about the 
rights of job seekers when c onfronted with discrimination. The potential of migrants to 
establish themselves as entrepreneurs is also increasingly recognised. In Germany, for 
example, several measures are developed to at tract more foreign workers to start their own 
business by better counselling, improved informati on and targeted public relation measures.  
However, little progress is seen in a number of other policy areas. Targets reflecting the one 
agreed at EU level have not been set at national level, except for the Netherlands, France, 
Denmark and Ireland. The Netherlands for example has committed itself to raising the employment rate of ethnic minorities to 54%  by 2005 whereas Denmark has set a target of 
having a minimum of 3.5% of people from a migrant origin in th e public sector. Although 
anti-discrimination measures in the workplace ar e considered crucial, not all Member States 
seem to give the necessary importance to this issue. The involvement and the commitment of 
the social partners are increasing but still lim ited. The evaluation of the effectiveness of 
policies is scarce. A counter-example is Swed en, which has recently appointed officials to 
review the effectiveness of reception and indu ction schemes for immigrants and refugees. 
Finally, many occupations remain inaccessible for non-EU nationals on the ground of nationality shifted recently its policy by aut horising non-EU nationals to access occupations 
in the civil service.  
Language tuition for newly arrived immigrants is gaining in importance 
Some immigrants are highly educated and alre ady speak the language of their host country. 
Immigrants bring with them a language resource  which the EU needs to capitalise on and their 
language  and intercultural  skills may well be better than th ose of their hosts. Language skills  
and the  improvement of the educational  attainment are, however, id entified as ke y challenges, 
not just to ensure integration in the labour market , but to integrate into society at large. Poor 
language skills are not only influenced by learning abilities and the lack of interaction with 
 
EL 20   EL the host society, but are perhaps also a re sult of shortage of financial resources37. Generally 
Member States seem to be focussing more on immigrant’ language abilities and an increasing number of countries are providi ng specific language tuition for newly arrived immigrants and 
refugees. Germany for instance is proposin g 600 hours of language training in their 
anticipated national integration programme. At the same time the focus has increased in some 
countries on the responsibility of the immigrant to integrate a nd learn the language of the host 
society. In the Netherlands an increased responsibility on the newcomers for his or her integration is envisaged by pl acing the cost of the introduction programme on the newcomer 
and requiring an integration exam. 
The provision of civic education to new immigrants is growing 
Confusion and ignorance surrounding immigration, social and cultural i ssues is widespread, 
as highlighted by the on-going di scussions in several Member States on the wearing of 
cultural and religious symbols. These difficult ies are also echoed by Member States which 
have highlighted the increasing need for provi ding civic education or  orientation to new 
immigrants, such as information about fundament al rights and obligations, including equality 
of men and women, basic norms and the core values  of the host society. Such efforts could be 
seen as an increased recognition of the n eed for developing and implementing a holistic 
approach to integration, whic h should include measures to facilitate civic, cultural and 
political participation. Member St ates still have difficulty in achieving the delicate balance 
between on the one hand the adaptation from migrants and on the other hand the changes 
required in society. 
Some progress in granting political ri ghts to immigrants at local level 
Participation in the political de cision-making process is certainl y an important formal step to 
granting foreigners similar rights and obligations  as EU-nationals. Participation in political 
life has been and is currently  under discussion in some Member States. Belgium and 
Luxembourg for example have recently adopted ne w legislation granting the right to vote to 
foreign residents under certain conditions. The ma jority of both new and old Member States 
have now granted some level of electoral rights  to immigrant at the local level and with the 
forthcoming transposition of th e Directive concerning the status  of third-country nationals 
who are long-term residents
38, there will be an opportunity for the remaining Member States 
to consider granting more political rights to immigrants. The European Parliament considers 
that Member States should ensure the right to  vote in local and European elections, but has 
emphasised that civic citizenship  implies more than that, including ensuring that citizenship 
requirements are non-discriminatory39. 
                                                 
37 Currently there are no specific Community measures to fund language courses for individual migrants 
as the responsibility for the organisation of educatio n and training systems rests with Member States. 
There are however projects under the Socrates and Leonardo da Vinci, which seek to encourage sharing 
of experiences and good practice in the teaching of immigrants. 
38 Council Directive 2003/109/EC of 25 November 2003. Deadline for transposition into national law is 
23 January 2006 cf. art. 26. 
39 Report on the Communication from the Commission on immigration, integration and employment from 
the European Parliament, 1 December 2003, A5-0445/2003. 
 
EL 21   EL Making a drive to reduce the risks of poverty  and social exclusion is a critical challenge 
Under the European common objectives to combat  poverty  and social exclusion adopted in 
December 2002 emphasis was placed on the need  to tackle the specific social risks 
experienced by immigrants. An analysis of the National Action Plans for Social Inclusion for 
2003-200540 shows that a more determined action is  needed. While Member States identify 
immigrants among those particularly at risk of  poverty and social excl usion, many countries 
still fail to provide in-depth analysis of the fact ors leading to this situat ion. Little attention is 
given to promoting access to resources, rights, g oods and services, in par ticular to appropriate 
healthcare.  
… and access to affordable housing is a particular problem  
The urban settlement and housing  of immigrants, in particular,  are still causing difficulties. A 
number of Member States are struggling to provide affordab le housing and to address the 
negative consequences of  segregation and deprived urban areas, where immigrants tend to be 
over-represented. Some Member States are in troducing new approaches to overcome this 
problem by linking admission and housing policie s. Italy, for example, has decided to 
introduce a new system where the employer ha s to guarantee housing under a “contract of 
stay for work”.  
Fighting discrimination must be stepped-up 
The fight against discrimination and racism has been rendered even more complex in the 
recent political climate, with the sometimes negative stereotypi ng of immigrants in the media 
and the rise in support for far-ri ght political parties in some Member States. Specific actions 
to promote the integration of immigrants mu st be complemented by measures to tackle 
discriminatory barriers. Policies to  combat  discrimination and racism are not always 
connected to the integration strategies pursue d by the Member States. There is, however, a 
clear recognition of the need to act. Most EU  citizens acknowledge that members of ethnic 
minorities would stand less chance of getting a j ob or training, even with the same level of 
qualifications as other candidates,  and more than 80% of EU ci tizens believe that it is wrong 
to treat people differently on the basis of their racial or ethnic origin41. The transposition of 
the 2000 EU legislation banning discrimination on grounds of racial or  ethnic origin in 
employment and beyond42 has acted as a catalyst for pr ogress by forbidding discriminatory 
attitudes, behaviour and practi ces and establishing in  each Member Stat e specialised bodies 
responsible for promoting equality and comb ating racial discrimination, which are now 
becoming operational.  
                                                 
40 See 2003 Joint Inclusion Report, as well as national action plans for social inclusion on 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/news/2001/jun/napsincl2001_en.html  
41 See Eurobarometer survey on Discrimination in Europe  published by the Commission in June 2003. 
42 Council Directive 2000/43/EC. 
 
EL 22   EL 4. O VERVIEW OF FINANCIAL INSTRUMENT S AND THEIR CONTRIBUTION TO 
INTEGRATION OF IMMIGRANTS  
Several EU financial instruments and initiative s contribute to the integration efforts of the 
Member States. Financial suppo rt is available through the St ructural Funds, and from the 
European Social Fund (ESF) in particular. Some  of the activities supported under the five ESF 
priorities have relevance for the integration of immigrants although it is difficult to quantify 
their contribution as such at EU level since the ESF programmes do not have a target group 
approach and legally resident third-country nationals are elig ible for ESF funding on the same 
footing as EU nationals. Over 2000-2006, the ESF will spend some € 12.5 billion (20 % of the 
budget for the period) under the po licy field addressed at promo ting equal opportunities for all 
in accessing the labour market. As an example43 of support for immigrants, projects and 
measures have been identified in the programming documents of a number of Member States 
(BE, LU, FR, ES, EL, NL) amounting to € 26 0 million. The activities include counselling, 
training, guidance, employment support and measures  to facilitate labour  market integration. 
Another example is the Objective 3 Commun ity Support framework for UK, with an ESF 
allocation of more than € 4 billon, under whic h ethnic minorities and refugees represent 28% 
of the beneficiaries of active labour market measures. 
The European action programmes in the field of education also have relevance for the 
integration of immigrants. The Grundtvig ac tions, under the Socrates  programme, aiming at 
making lifelong learning opportunities more widely  available to citizens in Europe, have 
supported a number of projects addressing the learning needs of immigrant communities so as 
to secure their fuller participation in civil society and more effective access to, and progress 
within, the labour market. In 2003, 28% of the pr ojects supported by Gru ndtvig related to the 
education of migrants (as primary or indirect beneficiaries) and ref ugees. Migrants’ children 
is also an overall priority for Comenius. 17% of the projects in the period 2000-2003 
supported at Community level wher e targeted specifically at mi grants children. The Leonardo 
da Vinci programme, implementing the EU’s vocational training policy, also supported in 
2001 and 2002 a number of projects, which ha ve migrants and refugees among their 
beneficiaries.  
Across the EU, transnational exchanges have de veloped within the framework of the EQUAL 
initiative and of the European action programmes in the field of employment, to combat social 
exclusion and to combat discrimination, which all include activities of relevance to the 
integration of immigrants. Under the EQUAL44 initiative an amount of € 225 million supports 
partnership projects related to  the integration of disadvantaged groups in the labour market. 
The beneficiaries include certain categories of migrants and a nu mber of projects are 
dedicated to asylum-seekers. Under the various programmes,  several studies and "peer 
review" activities are planned or  on-going, for instance on the c ontribution of immigration to 
labour supply and the impact of  different immigration patterns on employment and growth, on 
the integration of immigrants into the labour ma rket, on policies to involve  social partners in 
                                                 
43 The following examples only illustrate the type of support provided by ESF to third country nationals. 
A more global and accurate overvi ew of the support could only be  provided after requesting and 
obtaining from Member States more detailed information of their respective Programmes. 
44 See http://europa.eu.int/comm/employment_social/equal/index_en.html ; 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/incentive_measures/index_en.htm ; 
http://europa.eu.int/comm/ employment _social/soc-prot/soc-incl/ex_prog_en.htm ; 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/fundamental_rights/index_en.htm . 
 
EL 23   EL the integration of migrants, on urban issues and access to h ousing by immigrants and ethnic 
minorities.   
Due to the significant impact of immigration on entrepreneurship and the importance of 
business creation by immigrants as a means to integration, the Entrep reneurship Action Plan45 
has targeted support for immigr ant entrepreneurs as one of  its key actions for 2004. The 
action aims to facilitate exch ange of good practices between Member States in accordance 
with the open method of co-ordination.  
With respect to specific instruments targeted towards immigrants the European Refugee Fund 
is the European Community’s main instrume nt supporting the implementation of a common 
asylum policy. In 2003, Member States alloca ted 25% of their appropriation under the 
European Refugee Fund to support the integratio n of refugees covering activities at national 
level in particular to provide social assistan ce in areas such as housing, means of subsistence 
and health care or to enable beneficiaries to ad just to the society of the Member State or to 
provide for themselves. A number of important  projects have been implemented aiming at 
empowering refugees through community-based so cial support, family support, and support 
for the maintenance of the native culture of re fugees. Projects are also being implemented to 
promote pathways to socio-economic integr ation through language teaching, vocational 
orientation and training, job searches and job creation. In  February 2004, the Commission 
presented a proposal for the establishment of th e second phase of the European Refugee Fund 
for the period 2005-2010. 
A new pilot project on integrati on (INTI) was launched in 2003 w ith a view to specifically 
support networks and the transferral of in formation and good practices between Member 
States, regional and local authorities and other stakeholders on policies for the integration of 
immigrants. Fourteen projects involving the esta blishment of networks, conferences, research 
and the development of innovative approaches have been selected for funding and are now 
being implemented. 
In addition, the Council adopted in December 2 003 a proposal from the Commission for the 
establishment of a cooperation programme (A RENEAS) with third countries aiming at 
providing specific and complementary assistance to  them in order to s upport their efforts in 
better managing migratory flows in  all their dimensions. It provi des for a global envelope of 
€ 250 million for the period 2004-2008. 
                                                 
45 COM(2004) 70 final.