ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ - Αξιολόγηση και μελλοντικός προσανατολισμός του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1292/96 του Συμβουλίου σχετικά με την πολιτική και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας και των ειδικών δράσεων στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια

Περιεχόμενα

1. Εισαγωγη

2. Αξιολογηση του κανονισμου

2.1 Γενική επισκόπηση

2.2. Αποτελέσματα και συστάσεις της αξιολόγησης

2.3. Η απάντηση της Επιτροπής στην αξιολόγηση

3. Μελλοντικη εφαρμογη του κανονισμου

3.1. Ιστορικό

3.2. Η αλλαγή του πλαισίου ανάπτυξης

3.3. Ρόλος του κανονισμού και σχέση με άλλα κοινοτικά μέσα

3.4. Εφαρμογή του κανονισμού και μέσα

3.5. Προγραμματισμός και διαχείριση προγράμματος

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΡΙΘ. 1292/96

ΠΑΡΆΡΤΗΜΑ 2: ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ 1292/96 (1993-1999)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3: ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4: ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ (ΔΑΣ)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5: ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

1. Εισαγωγη

Σύμφωνα με το άρθρο 32 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1292/96 σχετικά με την πολιτική και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας και των ειδικών δράσεων στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια [1], η Επιτροπή άρχισε τη γενική αξιολόγηση [2] των δράσεων που χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα στα πλαίσια αυτού του κανονισμού. Η παρούσα ανακοίνωση εκθέτει τα αποτελέσματα αυτής της αξιολόγησης και διατυπώνει προτάσεις για το μέλλον του κανονισμού.

[1] ΕΕ L 166/1, 5.7.1999

[2] Αξιολόγηση της επισιτιστικής βοήθειας, της πολιτικής επισιτιστικής ασφάλειας, της διαχείρισης της επισιτιστικής βοήθειας και των προγραμμάτων για τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας της ΕΚ, συνοπτική έκθεση, Δεκέμβριος 2000, Natural Resources Institute, Αγγλία, Netherlands Economic Institute, Κάτω Χώρες.

Με βάση την αξιολόγηση, η Επιτροπή καταλήγει ότι δεν είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί το περιεχόμενο του κανονισμού. Ωστόσο, πρέπει να αποσαφηνιστεί ο ρόλος του κανονισμού στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων που καθορίζονται στην αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας [3] και να προωθηθεί η ανάπτυξη ενός εκτενούς πλαισίου για τη μείωση της φτώχειας. Η παρούσα ανακοίνωση θα αποσαφηνίσει:

[3] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, «Η αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας», COM (2000) 212, 26 Απριλίου 2000.

- το ρόλο του κανονισμού και τη συνοχή του με άλλες πολιτικές και μέσα της Επιτροπής.

- τους ειδικούς στόχους και τις εφαρμογές των διαφόρων μέσων στα πλαίσια του κανονισμού.

- τα μέτρα που απαιτούνται για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας διαχείρισης του προγράμματος σε όλα τα στάδια του κύκλου προγραμματισμού και σχεδιασμού.

2. Αξιολογηση του κανονισμου

2.1 Γενική επισκόπηση

Ο κανονισμός αριθ. 1292/96 επιτρέπει στην Επιτροπή να παρέχει βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να αντιμετωπίσουν τις προσωρινές ελλείψεις τροφίμων, να διαχειρίζονται την αποκατάσταση και την ανάκτηση μετά από κατάσταση κρίσης, και να αντιμετωπίζουν προβλήματα μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ανασφάλειας (παράρτημα 1). Η προσέγγιση για την εφαρμογή του κανονισμού τονίζει ότι (i) η επισιτιστική ασφάλεια και ανασφάλεια πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο μιας γενικής αναπτυξιακής πολιτικής, και (ii) ότι η ευθύνη για τον προγραμματισμό της επισιτιστικής ασφάλειας και ανασφάλειας ανήκει στις κυβερνήσεις των δικαιούχων χωρών, ενώ η ΕΚ κατέχει ενισχυτικό ρόλο.

Ο κανονισμός προβλέπει τρία είδη ενίσχυσης:

- Επισιτιστική βοήθεια. Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο του κανονισμού, αλλά μειώθηκε από 90% των χορηγήσεων το 1993 σε περίπου 40% το 1999. Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος μειώνεται σταδιακά και αντικαθίσταται από χρηματοδοτική βοήθεια για τη στήριξη των δράσεων επισιτιστικής ασφάλειας.

- Δράσεις στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια. Αυτή η στήριξη καλύπτει ένα ευρύ φάσμα προγραμμάτων και έργων (συμπεριλαμβανομένης της τεχνικής βοήθειας) που αποσκοπούν στην ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας. Οι δράσεις αυτές απορρόφησαν το 57% των χορηγήσεων το 1999.

- Συστήματα έγκαιρου συναγερμού και προγράμματα αποθεματοποίησης. Επειδή πολλά από αυτά τα προγράμματα υπάγονταν από παλιά σε άλλα μέσα, οι χορηγήσεις σ'αυτό το στοιχείο είναι περιορισμένες και αντιπροσωπεύουν μόλις το 2% της συνολικής χρηματοδότησης.

Για καθένα από αυτά τα μέσα υπάρχουν δύο τρόποι εφαρμογής του προγράμματος: η άμεση βοήθεια, την οποία διαχειρίζεται η δικαιούχος κυβέρνηση, η οποία μπορεί να συμμετάσχει σε εταιρική σχέση με άλλους τοπικούς φορείς (ΜΚΟ και ιδιωτικό τομέα) ως μέρος συμφωνηθείσας στρατηγικής για την ενίσχυση της χώρας. και η έμμεση βοήθεια, που παρέχεται με σύμβαση μεταξύ της ΕΚ και των οργανώσεων εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών των ΗΕ και των ΜΚΟ.

Τα τελευταία έτη, οι χρηματοδοτήσεις αυξήθηκαν υπέρ της άμεσης βοήθειας, η οποία αυξήθηκε από 25% σε περίπου 60% των συνολικών χορηγήσεων μεταξύ 1993 και 1999. Η αλλαγή αυτή εκφράζει την ενίσχυση της σημασίας των εθνικών αναπτυξιακών στρατηγικών και στρατηγικών για την επισιτιστική ασφάλεια καθώς και των στρατηγικών στήριξης χώρας (ΣΣΧ) της ΕΚ ως βάση για το σχεδιασμό των προγραμμάτων επισιτιστικής ασφάλειας.

Το παράρτημα 2 συνοψίζει τα χρηματοδοτικά κονδύλια για την περίοδο του 1993-2000 σύμφωνα με το είδος του μέσου και τους τρόπους χρηματοδότησης.

2.2. Αποτελέσματα και συστάσεις της αξιολόγησης

Τον Νοέμβριο του 1999 άρχισε μια εξωτερική αξιολόγηση του κανονισμού η οποία διήρκησε περίπου ένα έτος. Οι σύμβουλοι υπέβαλαν την έκθεσή τους στην Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2000. Η αξιολόγηση περιελάμβανε εκτενείς μελέτες εγγράφων και επιτόπου έρευνες [4].

[4] Σε έξι χώρες: Μπαγκλαντές, Βολιβία, Αϊτή, Κιργιζιστάν, Λιβερία και Μοζαμβίκη. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν το 24 τοις εκατό των συνολικών αναλήψεων υποχρεώσεων στα πλαίσια του κανονισμού.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση οι στόχοι του κανονισμού αντικατοπτρίζουν τη στενή σχέση μεταξύ επισιτιστικής ανασφάλειας και φτώχειας. Οι αξιολογητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «η επίπτωση [του προγράμματος] είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, διότι το πρόγραμμα είναι σχετικά πρόσφατο και πολλές δραστηριότητες αποσκοπούν στη θέσπιση μακροπρόθεσμων, διαρθρωτικών λύσεων για την επισιτιστική ανασφάλεια. Η χάραξη της πολιτικής και του προγράμματος θεωρούνται δυνητικά κατάλληλα για την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων. Ωστόσο υπάρχει ενδεχομένως ο κίνδυνος των επιπτώσεων των επιχειρησιακών προβλημάτων που δεν έχουν επιλυθεί».

Τα κυριότερα αποτελέσματα της αξιολόγησης παρατίθενται στο παράρτημα 3, και οι κυριότερες συστάσεις αναφέρονται στην επόμενη σελίδα.

Συστάσεις της αξιολόγησης

Η έκθεση αξιολόγησης συνιστά στην Επιτροπή:

1. Να διατηρήσει τον κανονισμό, ο οποίος είναι κατάλληλος για τη μείωση της φτώχειας.

2. Να πραγματοποιήσει άλλη μια αξιολόγηση σε 2-3 έτη όταν η εφαρμογή του κανονισμού του 1996 θα έχει προχωρήσει αρκετά ώστε να υπάρχουν αποτελέσματα.

3. Να δημιουργήσει ειδικά κριτήρια και επαληθεύσιμους δείκτες για όλα τα έργα και προγράμματα. Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση πρέπει να διεξάγονται συστηματικά επιτόπου, ούτως ώστε να υπάρχουν πληροφορίες για την αξιολόγηση του έργου και του προγράμματος.

4. Να βεβαιωθεί ότι η καταλληλότητα των διαδικασιών εφαρμογής και της ικανότητας της ΕΚ και των δικαιούχων χωρών να απορροφήσουν τους πόρους ανταποκρίνονται στους διαθέσιμους πόρους και στις αναλήψεις υποχρεώσεων. Έως τότε, δεν είναι απαραίτητο να αυξηθούν οι αναλήψεις υποχρεώσεων.

5. Να βεβαιωθεί ότι οι στρατηγικές χώρας, όπου δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί, θα καλύπτουν όλα τα μέσα (όχι μόνο την επισιτιστική βοήθεια) για μια ειδική χώρα με συνεπή και συμπληρωματικό τρόπο.

6. Να τονώσει τις τοπικές αγορές και τις τριγωνικές συναλλαγές.

7. Να περιορίσει την αλυσίδα παραγγελιών από τις Βρυξέλλες στο τοπικό επίπεδο.

8. Να καθορίσει λεπτομερέστερες αρμοδιότητες για το RESAL σε επίπεδο χώρας.

9. Να ενισχύσει το ρόλο της επιτροπής επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας με την επικέντρωσή της περισσότερο σε στρατηγικά και τομεακά θέματα.

10. Να προβλέψει βοήθεια του προϋπολογισμού για τη στήριξη των στόχων επισιτιστικής βοήθειας αφενός ως αντάλλαγμα για τη στήριξη με συνάλλαγμα σε περίπτωση έλλειψης τροφίμων, αφετέρου ως ανεξάρτητο μέσο για τη στήριξη τομεακών προγραμμάτων.

2.3. Η απάντηση της Επιτροπής στην αξιολόγηση

Αναγνωρίζοντας ότι είναι περιορισμένοι οι χρηματοδοτικοί πόροι και ο χρόνος που αφιερώνεται στο ευρύτατο και πολύπλοκο έργο, η Επιτροπή πιστεύει ότι η έκθεση που έλαβε είναι αποδεκτή. Αν και η αξιολόγηση δεν κατορθώνει να εκτιμήσει σε βάθος το ευρύτερο εννοιολογικό και στρατηγικό πλαίσιο στο οποίο παρέχεται η στήριξη της Επιτροπής στην επισιτιστική βοήθεια και επισιτιστική ασφάλεια, ωστόσο συμβάλλει θετικά στις συνεχείς προσπάθειες για την ενίσχυση της συνοχής της πολιτικής και για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος στο πλαίσιο μιας γενικής στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας. Εξάλλου, η Επιτροπή συμφωνεί με την άποψη ότι τρία έτη μετά την έναρξη εφαρμογής του, είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθεί πλήρως η επίπτωση και η αποτελεσματικότητα του κανονισμού.

Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει ότι ο κανονισμός έχει σαφή και ειδικά χαρακτηριστικά εξαιρετικά ενδεδειγμένα για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ασφάλειας ως βασικής διάστασης της φτώχειας σε χώρες ιδιαίτερα ευπαθείς και στις οποίες υπάρχει επισιτιστική ανασφάλεια, αλλά ότι χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση και μελέτη ώστε να ενταχθούν πλήρως και να ενωθούν ο στόχος και το μέσο της επισιτιστικής ασφάλειας στο γενικό σύστημα ανάπτυξης της Επιτροπής.

Ωστόσο, είναι άμεση ανάγκη να καθοριστεί σαφέστερα ο ρόλος του κανονισμού και των διαφόρων μέσων του, ώστε να εξασφαλιστεί συνοχή και συμπληρωματικότητα με άλλες κοινοτικές πολιτικές και προγράμματα. Επίσης, πρέπει να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα και η ποιότητα της διαχείρισης του προγράμματος σε όλα τα στάδια του κύκλου προγραμματισμού και σχεδιασμού.

Ως απάντηση στα αποτελέσματα και τις συστάσεις της αξιολόγησης, παρατίθενται κατωτέρω στο τμήμα 3 οι προτάσεις της Επιτροπής για τη μελλοντική εφαρμογή του κανονισμού.

3. Μελλοντικη εφαρμογη του κανονισμου

3.1. Ιστορικό

Η πολιτική επισιτιστικής βοήθειας της Κοινότητας αποτέλεσε θέμα έντονων συζητήσεων με την έκδοση του σχεδίου Pisani το 1986. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις στρατηγικές επισιτιστικής ασφάλειας και για πρώτη φορά διαχώρισε την επισιτιστική βοήθεια από τη διαχείριση των ευρωπαϊκών γεωργικών πλεονασμάτων, και τις συνέδεσε σταθερότερα με τα προβλήματα ανάπτυξης.

Τον Νοέμβριο του 1994, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα για την επισιτιστική ασφάλεια, το οποίο τόνισε την ανάγκη:

- να υιοθετηθεί μακροπρόθεσμη προσέγγιση που θα συνδέει την επισιτιστική ασφάλεια με τους ευρείς αναπτυξιακούς στόχους.

- να ενισχυθεί γενικά η συνοχή μεταξύ των κοινοτικών πολιτικών και στρατηγικών και, ιδίως, να καλυφθεί η διαφορά μεταξύ βοήθειας αρωγής και αναπτυξιακής βοήθειας.

Η ευθύνη για την εφαρμογή των δράσεων επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας εξετάστηκε περαιτέρω σε απόφαση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η απόφαση για την εφαρμογή του προγράμματος πρέπει να μοιραστεί μεταξύ της ΓΔ DEV (αναπτυξιακές δράσεις) και της ECHO (δράσεις έκτακτης ανάγκης) [5].

[5] Απόφαση της Επιτροπής του Δεκεμβρίου 1994 SEC(94)2164

Η διαδικασία μεταρρύθμισης ολοκληρώθηκε νομικά τον Ιούνιο του 1996 με την έκδοση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1292/96 του Συμβουλίου σχετικά με την πολιτική και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας και των ειδικών δράσεων στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια. Η νέα πολιτική συνιστά ισχυρό μέσο που επιτρέπει την παροχή βοήθειας σε 25 περίπου χώρες προτεραιότητας ανά τη Γη για την αντιμετώπιση προβλημάτων προσωρινής έλλειψης τροφίμων, για τη διαχείριση καταστάσεων μετά από κρίση και την επισιτιστική ανάκτηση, και τέλος για την αντιμετώπιση διαρθρωτικών προβλημάτων επισιτιστικής ασφάλειας.

Ως μέρος της διαδικασίας μεταρρύθμισης, το 1998, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ καθόρισαν και συμφώνησαν σχετικά με ορισμένες βασικές αρχές όσον αφορά τη χρησιμοποίηση της επισιτιστικής βοήθειας σε είδος [6]. Τα βασικά στοιχεία του λεγόμενου «κώδικα συμπεριφοράς για την επισιτιστική βοήθεια» έχουν συμπεριληφθεί στη νέα σύμβαση επισιτιστικής βοήθειας (παράρτημα 5), η οποία αποτελεί μέρος της διεθνούς συμφωνίας για τα σιτηρά [7].

[6] Πρόταση της ομάδας επισιτιστικής βοήθειας του Συμβουλίου για ένα κώδικα συμπεριφοράς της ΕΕ για την επισιτιστική βοήθεια

[7] Διεθνής συμφωνία για τα σιτηρά 1995 που αποτελείται από 2 ξεχωριστά νομικά μέσα, τη σύμβαση εμπορίας σιτηρών και τη σύμβαση για την επισιτιστική βοήθεια.

3.2. Η αλλαγή του πλαισίου ανάπτυξης

Πρόσφατες αλλαγές στον προβληματισμό για την ανάπτυξη

Από το 1996, έχουν σημειωθεί βασικές αλλαγές στον προβληματισμό για την ανάπτυξη σε όλη την κοινότητα χορηγών βοήθειας. Τα κυριότερα σημεία είναι:

- επικέντρωση στη φτώχεια και στους διεθνείς αναπτυξιακούς στόχους (ΔΑΣ) ως γενικούς στόχους της συνεργασίας για την ανάπτυξη (βλέπε παράρτημα 4).

- η κατάρτιση από πολλές αναπτυσσόμενες χώρες εγγράφων στρατηγικής μείωσης της φτώχειας (ΕΣΜΦ), τα οποία αναλύουν λεπτομερώς τη φύση της φτώχειας σε κάθε χώρα και καθορίζουν τους στόχους και τις πολιτικές δράσεις που απαιτούνται για τη μείωση της φτώχειας.

- μεγαλύτερη έμφαση στην παροχή περισσότερων δυνατοτήτων στο περιβάλλον και την πολιτική και θεσμική μεταχείριση για την επίτευξη σταθερής οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας.

- σαφέστερος καθορισμός του δημόσιου και ιδιωτικού ρόλου στις διαδικασίες ανάπτυξης.

- έμφαση στη συνεργασία και στην τοπική ιδιοκτησία κατά τον καθορισμό των προτεραιοτήτων ανάπτυξης.

- παγκοσμιοποίηση και μεγαλύτερη ολοκλήρωση των διεθνών αγορών όσον αφορά την τεχνολογία, τις ειδικότητες, το κεφάλαιο και τα αγαθά (συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων).

- πίεση για μεταρρύθμιση των εμπορικών καθεστώτων, ώστε οι φτωχές χώρες να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στις αγορές για τα προϊόντα στα οποία έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα και των οποίων η προώθηση ευνοεί τα σχέδια ανάπτυξης για τις φτωχές χώρες.

Σ' αυτό το πλαίσιο, η επισιτιστική ασφάλεια εξελίχθηκε σε πολύ ευρύτερη έννοια: η επισιτιστική ανασφάλεια σε εθνικό επίπεδο αποτελεί γενικά πρόβλημα ασταθούς ανάπτυξης και αδύναμη θέση κατά τις συναλλαγές. Σε επίπεδο νοικοκυριών, η επισιτιστική ανασφάλεια είναι ουσιαστικά αποτέλεσμα της φτώχειας. Συνεπώς, οι στόχοι επισιτιστικής ασφάλειας επιτυγχάνονται καλύτερα εάν ενταχθούν σε μακροπρόθεσμες πολιτικές/στρατηγικές για την εξάλειψη της φτώχειας σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

Αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ

Ο γενικός στόχος της αναπτυξιακής πολιτικής της Κοινότητας είναι να ενθαρρύνει τη σταθερή ανάπτυξη που οδηγεί στη μείωση της φτώχειας των αναπτυσσόμενων χωρών. Αναγνωρίζοντας ότι τα αίτια της φτώχειας είναι πολύπλοκα, η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ συνιστά ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων,:

- στήριξη για τη βοήθεια προς τις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να καταπολεμήσουν μόνες τους τη φτώχεια.

- συνδυασμένο διάλογο σε θέματα πολιτικής, συνεργασία στον τομέα της ανάπτυξης και εμπορικές συναλλαγές.

- την ανάπτυξη πολιτικής για την επισιτιστική ασφάλεια, την πρόληψη των συγκρούσεων και τη διαχείριση των κρίσεων, καθώς και την αντιμετώπιση καταστροφών και την ετοιμότητα.

- την επικέντρωση της στήριξης σε περιορισμένο αριθμό βασικών δραστηριοτήτων ανάλογα με την επίπτωσή τους στη μείωση της φτώχειας και τη σταθερή ανάπτυξη, καθώς και την προστιθέμενη αξία και το συγκριτικό πλεονέκτημα της παροχής τους από την ΕΚ.

Σ' αυτό το πλαίσιο, η αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ επιβεβαιώνει την επισιτιστική ασφάλεια ως ένα από τους έξι τομείς προτεραιότητας για την κοινοτική στήριξη προς τους στόχους μείωσης της φτώχειας.

Εκτός από αυτές τις πολιτικές, ο κανονισμός πρέπει επίσης να είναι συνεπής με τις εξωτερικές υποχρεώσεις της ΕΚ, όπως είναι οι υποχρεώσεις στα πλαίσια της σύμβασης για την επισιτιστική ασφάλεια και του σχετικού κώδικα συμπεριφοράς, το συνολικό δίκτυο της Επιτροπής εταιρικών σχέσεων συνεργασίας για την ανάπτυξη και των εμπορικών σχέσεων στα πλαίσια του ΠΟΕ.

3.3. Ρόλος του κανονισμού και σχέση με άλλα κοινοτικά μέσα

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η αναπτυξιακή πολιτική της Επιτροπής επιβεβαιώνει την επισιτιστική ασφάλεια ως τομέα προτεραιότητας για την αναπτυξιακή στήριξη της ΕΚ. Δεδομένου ότι η αναπτυξιακή συνεργασία εντάσσεται ολοένα και περισσότερο στο πλαίσιο των εθνικών στρατηγικών ανάπτυξης, η απάντηση της Επιτροπής πρέπει να είναι συνεπής και ολιστική. Αν και θεωρητικά μπορούν να επιτευχθούν κοινοί στόχοι όπως η επισιτιστική ασφάλεια με τη χρησιμοποίηση συμπληρωματικών μέσων, ωστόσο στην πράξη αυτό αποδείχθηκε δύσκολο. Ως εκ τούτου, για να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερη η συνοχή, η συμπληρωματικότητα και η αποτελεσματικότητα, η Επιτροπή θα εντάξει πλήρως τους στόχους και τις στρατηγικές επισιτιστικής ασφάλειας στο πλαίσιο αναπτυξιακής συνεργασίας αφενός σε συνολικό πολιτικό επίπεδο, αφετέρου σε ειδικό επίπεδο στρατηγικής ανά χώρα (έγγραφα εθνικής στρατηγικής της ΕΚ). Εξάλλου, η Επιτροπή θα εξετάσει όλες τις δυνατότητες που υπάρχουν να συγχωνευθεί το μέσο επισιτιστικής ασφάλειας με τα κυριότερα μέσα μακροπρόθεσμης περιφερειακής ανάπτυξης.

Εν τω μεταξύ, πρέπει να καθοριστεί σαφέστερα ο ρόλος του κανονισμού και των διαφόρων μέσων του, και να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα και η ποιότητα της διαχείρισης του προγράμματος σε όλα τα στάδια του κύκλου του έργου.

Ρόλος του κανονισμού

Η περίπτωση να διατηρηθεί η επικέντρωση ειδικά στην επισιτιστική ασφάλεια μέσω του κανονισμού 1292/96 αυτή τη στιγμή δικαιολογείται από:

- την ανάγκη για ειδικό αναπτυξιακό μέσο που θα στηρίξει τις προσπάθειες της ΕΚ να αντιμετωπίσει: (i) τη διαρθρωτική επισιτιστική ανασφάλεια ως πρώτο βήμα για τη μακροπρόθεσμη μείωση της φτώχειας σε ορισμένες χώρες, (ii) τις κρίσιμες καταστάσεις που συνδέονται με την προμήθεια τροφίμων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, και (iii) τα ειδικά διατροφικά προβλήματα.

- την ανάγκη να καλυφθούν οι διαφορές μεταξύ αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης.

- τις υποχρεώσεις της ΕΚ στα πλαίσια διεθνών συμφωνιών και πολυμερών πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη θέσπιση στρατηγικών πλαισίων για την αντιμετώπιση της φτώχειας. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι η στήριξη για την επίτευξη των διεθνών αναπτυξιακών στόχων (ΔΑΣ) και η σύμβαση για την επισιτιστική ασφάλεια (παραρτήματα 4 και 5).

Σχέση με άλλα κοινοτικά μέσα

Πρέπει να αποσαφηνιστεί η κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ του μέσου επισιτιστικής ασφάλειας και των κοινοτικών μέσων μακροπρόθεσμης ανάπτυξης (ΕΤΑ, ΑΛΑ, MEDA, TACIS μακροοικονομικού δανεισμού) και μεταξύ του μέσου επισιτιστικής βοήθειας που διαχειρίζεται η DEV/ΑΙDCO και των προγραμμάτων βραχυπρόθεσμης ανθρωπιστικής αρωγής που διαχειρίζεται η ECHO.

Οι παρεμβάσεις επισιτιστικής ασφάλειας αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των βασικών διαρθρωτικών αιτίων επισιτιστικής ανασφάλειας που συνδέονται με τα επόμενα τρία επίπεδα:

1. Ανεπάρκεια διαθέσιμων ειδών διατροφής σε εθνικό επίπεδο.

2. Φτώχεια που απορρέει από την ανεπαρκή πρόσβαση στα είδη διατροφής σε επίπεδο νοικοκυριών.

3. Χρησιμοποίηση των τροφίμων και διατροφική καταλληλότητα σε ατομικό επίπεδο.

Ενώ οι ευρύτερες αναπτυξιακές πολιτικές της Επιτροπής (π.χ. εμπορική πολιτική, μακροοικονομική διαχείριση, ανάπτυξη της υπαίθρου, κοινωνική ανάπτυξη, μεταφορές και έργα υποδομής) διαδραματίζουν σημαντικότερο ρόλο στην επίτευξη μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ασφάλειας και των στόχων μείωσης της φτώχειας, οι παρεμβάσεις επισιτιστικής ασφάλειας γενικά αντιμετωπίζουν τη διαρθρωτική επισιτιστική ανασφάλεια ως σημείο αφετηρίας για τη μακροπρόθεσμη και σταθερή μείωση της φτώχειας σε πολλές ιδιαίτερα ευπαθείς χώρες.

Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος που παρέχεται στο πλαίσιο του κανονισμού επισιτιστικής βοήθειας/επισιτιστικής ασφάλειας και που χορηγείται κυρίως μέσω άμεσων κυβερνητικών προγραμμάτων, EuronAid/ΜΚΟ και ΠΕΠ πρέπει να χρησιμοποιείται στις επόμενες καταστάσεις:

1. Συμπληρωματικά με την ECHO, για να παρέχει αρωγή σε περιπτώσεις μεγάλων κρίσεων [8].

[8] Την επισιτιστική βοήθεια σε είδος για επείγουσες παρεμβάσεις θα προγραμματίζει και θα καθορίζει τους στόχους της συστηματικά η DEV/AIDCO σε στενή συνεργασία με την ECHO.

2. Ως συνεισφορά σε στρατηγικά αποθέματα και δίκτυα ασφάλειας.

3. Για το σύνδεσμο αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης.

Αντίθετα, τα προγράμματα επισιτιστικής βοήθειας της ECHO αποτελούν κυρίως άμεση αντιμετώπιση επείγουσας ανθρωπιστικής ανάγκης.

3.4. Εφαρμογή του κανονισμού και μέσα

Κατευθυντήριες γραμμές

Η εφαρμογή του κανονισμού και των μέσων του θα βασίζεται στις επόμενες γενικές αρχές:

- οι παρεμβάσεις επισιτιστικής ασφάλειας θα σχεδιάζονται και θα εφαρμόζονται κατά τρόπο συνεπή με την αναπτυξιακή πολιτική της ΕΚ και των στρατηγικών στήριξης των χωρών και των περιφερειών (έγγραφα εθνικής και περιφερειακής στρατηγικής).

- στο μέτρο του δυνατού, η στήριξη για την επισιτιστική ασφάλεια και την επισιτιστική βοήθεια θα λαμβάνει μορφή εταιρικής σχέσης και θα σχεδιάζεται στο πλαίσιο εθνικών στρατηγικών για τη μείωση της φτώχειας.

- τα προγράμματα επισιτιστικής ασφάλειας θα στηρίζουν τις αλλαγές στο ευρύτερο πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον που είναι απαραίτητο για να επιτευχθεί σταθερή οικονομική ανάπτυξη και μείωση της φτώχειας.

- όλες οι παρεμβάσεις θα αξιολογηθούν όσον αφορά τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις τους στα εισοδήματα των φτωχών.

- σε καταστάσεις μετά από κρίση η στήριξη προς την επισιτιστική ασφάλεια θα επικεντρώνεται στη σύνδεση της ανθρωπιστικής βοήθειας και της βοήθειας αρωγής με τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

- οι παρεμβάσεις επισιτιστικής βοήθειας θα είναι συνεπείς με τον κώδικα συμπεριφοράς για την επισιτιστική βοήθεια που έχουν συμφωνήσει η ΕΕ και τα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα:

- τα επιχειρήματα υπέρ ή κατά της χρησιμοποίησης της επισιτιστικής βοήθειας θα διατυπώνονται με βάση την αποτελεσματικότητά της ως μέσου για την αντιμετώπιση διατροφικών προβλημάτων και για την αύξηση της πρόσβασης στα είδη διατροφής.

- θα παρέχεται προτεραιότητα στις τοπικές και περιφερειακές αγορές για την αντιμετώπιση των αναγκών επισιτιστικής βοήθειας.

- Η εφαρμογή του κανονισμού θα βασίζεται στις υφιστάμενες κοινοτικές δυνατότητες και στα συγκριτικά πλεονεκτήματα, καθώς και σ' αυτά των εταίρων εφαρμογής. Ο στενός συντονισμός σε όλα τα στάδια του προγραμματισμού και του κύκλου του έργου με τα κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους σημαντικούς χορηγούς βοήθειας θα εξασφαλίζει τη συμπληρωματικότητα.

Ειδικά μέσα του κανονισμού

Η Επιτροπή θα διατηρήσει την ποικιλία άμεσων και έμμεσων μέσων επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας προκειμένου να ανταποκρίνεται με ευελιξία στα διάφορα προβλήματα και καταστάσεις επισιτιστικής ασφάλειας των αναπτυσσόμενων χωρών σε οικογενειακό, τοπικό, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, και προκειμένου να λαμβάνει υπόψη τα διάφορα εθνικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά πλαίσια. Γενικά, η τάση υπέρ της άμεσης και διαρθρωτικής βοήθειας αναμένεται ότι θα συνεχιστεί.

Στήριξη των εθνικών πολιτικών και στρατηγικών

Πρόγραμμα βοήθειας

Το πρόγραμμα βοήθειας (διάθεσης συναλλάγματος [9]) προβλέπει χρηματοδοτική βοήθεια μέσω του εθνικού προϋπολογισμού για τη στήριξη των εξής τεσσάρων στόχων:

[9] Η διάθεση συναλλάγματος προβλέπεται στο άρθρο 12 του κανονισμού 1292/96 για την επισιτιστική βοήθεια/επισιτιστική ασφάλεια. Το άρθρο 2 σημείο 5 διευκρινίζει ότι σε περίπτωση χωρών που προβαίνουν σε διαρθρωτική προσαρμογή, και σύμφωνα προς τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου, τα ανταλλαγματικά κεφάλαια σε τοπικό νόμισμα που αποφέρουν τα διάφορα μέσα αναπτυξιακής βοήθειας συνιστούν πόρους των οποίων η διαχείριση γίνεται ως μέρος μιας συνεπούς δημοσιονομικής πολιτικής στο πλαίσιο ενός συμφωνηθέντος προγράμματος εθνικών μεταρρυθμίσεων. Επίσης, τα κεφάλαια αυτά θα χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις πολιτικές και τα προγράμματα για την επισιτιστική ασφάλεια. Ωστόσο, ο κανονισμός προβλέπει επίσης τη δυνατότητα μετακίνησης από τα ανταλλαγματικά κεφάλαια προς μια γενικότερη χορήγηση κεφαλαίων στον προϋπολογισμό. Αυτό συνεπάγεται αντί των ανταλλαγματικών κεφαλαίων, να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον καθορισμό και την εκπλήρωση των δεικτών απόδοσης που συνδέονται με την επισιτιστική ασφάλεια. Για λόγους αποτελεσματικότητας, τα ανταλλαγματικά κεφάλαια θα δημιουργούνται με την παροχή συναλλάγματος και όχι με την πώληση επισιτιστικής βοήθειας.

- στήριξη της πολιτικής και θεσμικής μεταρρύθμισης για την επισιτιστική ασφάλεια.

- διευκόλυνση της εισαγωγής τροφίμων από τον ιδιωτικό τομέα.

- προώθηση της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης και εισοδήματος ώστε να βελτιωθεί η πρόσβαση στα είδη διατροφής.

- παροχή στήριξης στα δίκτυα ασφάλειας.

Αυτή η μορφή βοήθειας αντικαθιστά σταδιακά τη βοήθεια προς τα έργα και την παραδοσιακή επισιτιστική βοήθεια σε είδος διότι προσφέρει πολλά σημαντικά πλεονεκτήματα εφόσον:

- ενισχύει το ρόλο της ΕΚ στον μακροοικονομικό διάλογο διευρύνοντας το πεδίο των σχετικών θεμάτων (όπως η επισιτιστική ασφάλεια, η απασχόληση και το εισόδημα, καθώς και η υγεία και η εκπαίδευση) πέρα από αυτά που έχουν σχέση με την οικονομική απόδοση.

- εκφράζει τις προθέσεις που καθορίζονται στην αναπτυξιακή πολιτική της Επιτροπής υπέρ της οικονομικής ενίσχυσης.

- διευκολύνει την κυριότητα των χωρών εταίρων.

- επιτρέπει εστιασμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας ανάλογα με τη χώρα.

- έχει θετικά αποτελέσματα για τις τοπικές αγορές τροφίμων αντίθετα με την επισιτιστική βοήθεια σε είδος.

- μεταφέρει την ευθύνη για τις τοπικές αγορές τροφίμων από τους διεθνείς οργανισμούς στους τοπικούς φορείς, αυξάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματικότητα και προωθώντας την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.

- ενθαρρύνει το πολυμερές εμπόριο τροφίμων, και συγχρόνως τις περιφερειακές εμπορικές σχέσεις και την οικονομική ολοκλήρωση.

Αν και η αξιολόγηση επιβεβαιώνει τα θετικά αποτελέσματα της χρηματοδοτικής βοήθειας αυτού του είδους, ωστόσο υπογραμμίζει την ανάγκη να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα βοήθειας μόνο σε ειδικές καταστάσεις και υπό σαφώς καθορισμένους όρους, όπως:

- χαμηλό εισόδημα και λιγότερο αναπτυγμένες χώρες.

- χώρες με ισχυρό μακροοικονομικό πλαίσιο που δείχνει φορολογική σταθερότητα.

- χώρες με καλή διοίκηση που περιλαμβάνει ισχυρή δημοσιονομική διαχείριση και αποτελεσματικό δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.

- ύπαρξη πολιτικών και προγραμμάτων που είναι προφανώς υπέρ της προώθησης της επισιτιστικής ασφάλειας και της μείωσης της φτώχειας.

Η μελλοντική εφαρμογή του μέσου θα περιλαμβάνει επίσης μέτρα για τη βελτίωση της παρακολούθησης και της αξιολόγησης της απόδοσης του προγράμματος.

Στήριξη έργου

Η Επιτροπή θα διατηρήσει τη στήριξη των έργων υπό όρους, εφόσον η περιβαλλοντική πολιτική δεν επιτρέπει δημοσιονομική βοήθεια, και γενικότερα προκειμένου:

- να διασφαλίσει τη χορήγηση της χρηματοδοτικής στήριξης σε ευπαθείς ομάδες που υφίστανται επισιτιστική ανασφάλεια.

- να διασφαλίσει τη χρηστή διαχείριση της αναπτυξιακής βοήθειας σε περίπτωση απαράδεκτα αδύναμης διαχείρισης του δημόσιου τομέα και έλλειψης ρεαλιστικών προοπτικών βελτίωσης.

- να δοκιμάσει πιλοτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας.

- να εφαρμόσει ειδικές δραστηριότητες που αντιμετωπίζουν βασικά προβλήματα όσον αφορά τη διάθεση τροφίμων και την πρόσβαση στα τρόφιμα.

- να διασφαλίσει δραστικότερη συμμετοχή των δικαιούχων στο σχεδιασμό και την εφαρμογή του έργου.

Επίσης, τα έργα για την επισιτιστική ασφάλεια μπορούν να στηριχθούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα σε καταστάσεις μετάβασης από την αρωγή στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη ή σε περίπτωση διαρθρωτικής επισιτιστικής ανασφάλειας. Ο στόχος πρέπει να είναι η βελτίωση της πρόσβασης στα τρόφιμα με τη στήριξη των συστημάτων παραγωγής, άλλες δραστηριότητες που παράγουν εισόδημα και δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας.

Επισιτιστική βοήθεια σε είδος

Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος δεν αποτελεί κατάλληλο μέσο για τη δημιουργία μακροπρόθεσμης επισιτιστικής ασφάλειας. Ωστόσο, σε ορισμένες καταστάσεις έλλειψης τροφίμων κατά τη μετάβαση από την αρωγή στην αποκατάσταση και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, η επισιτιστική βοήθεια παραμένει βασικό μέσο για στρατηγικές δικτύων ασφάλειας για ορισμένα ευαίσθητα τμήματα του πληθυσμού. Η βοήθεια πρέπει να είναι σύμφωνη προς τις κατευθύνσεις του κώδικα συμπεριφοράς για την επισιτιστική βοήθεια, και πρέπει να απευθύνεται στις ευπαθείς ομάδες και να σέβεται τις διατροφικές ανάγκες τους και συνήθειες.

Δημιουργία υποδομής

Ένας από τους βασικούς περιορισμούς κατά τη διατύπωση και εφαρμογή αποτελεσματικών εθνικών στρατηγικών και προγραμμάτων για την αντιμετώπιση της επισιτιστικής ανασφάλειας και της φτώχειας είναι η αδυναμία της τοπικής διοικητικής και τεχνικής ικανότητας. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ότι η ικανότητα απορρόφησης παραμένει μικρή και οι εθνικές και τοπικές διοικήσεις δεν είναι σε θέση να έχουν την πλήρη κυριότητα των προγραμμάτων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα καταβάλλει περισσότερες προσπάθειες για τη δημιουργία τοπικής υποδομής με την στήριξη της τεχνικής βοήθειας και με προγράμματα εθνικής κατάρτισης και διοικητικής μεταρρύθμισης. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στη δημιουργία τοπικής υποδομής για την ανάλυση και την παρακολούθηση των καταστάσεων επισιτιστικής ασφάλειας των χωρών και περιφερειών και για τη χάραξη πολιτικών, στρατηγικών και προγραμμάτων για την επισιτιστική ασφάλεια και την καταπολέμηση της φτώχειας.

Μη κυβερνητικοί φορείς παροχής βοήθειας

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (ΠΕΠ) αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο μεμονωμένο μη κυβερνητικό εταίρο για την παροχή βοήθειας. Οι ΜΚΟ αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία αυτής της ομάδας εταίρων. Με βάση τα αντίστοιχα συγκριτικά πλεονεκτήματα, αυτοί οι φορείς παροχής βοήθειας θα χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες και τις απαιτήσεις. Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος για ανθρωπιστικές και επείγουσες παρεμβάσεις θα προγραμματίζεται/επικεντρώνεται συστηματικά από κοινού με την DEV/AIDCO σε στενή συνεργασία με την ECHO.

Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα

Οι συνεισφορές στο ΠΕΠ θα συνεχίσουν να παρέχονται ως επισιτιστική βοήθεια σε είδος και θα επικεντρώνονται στις επείγουσες δράσεις και στις δράσεις για τους πρόσφυγες στο πλαίσιο σοβαρών καταστάσεων κρίσης και μετά από κρίσεις. Οι δράσεις του ΠΕΠ θα προγραμματίζονται και θα εφαρμόζονται κατά τρόπο ώστε να είναι συνεπείς και συμπληρωματικές προς τις λοιπές κοινοτικές παρεμβάσεις στην ίδια χώρα.

ΜΚΟ

Επί του παρόντος τα έργα ΜΚΟ στηρίζονται είτε με επισιτιστική βοήθεια σε είδος είτε με χρηματική βοήθεια είτε με συνδυασμό των δύο:

- Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος για ΜΚΟ παρέχεται μόνο μέσω της EuronAid, η οποία οργανώνει (i) τη μεταφορά προς και μέσα στη δικαιούχο χώρα και (ii) τις τοπικές αγορές.

- Η χρηματική βοήθεια παρέχεται σε ΜΚΟ με βάση μια ετήσια «πρόσκληση υποβολής προσφορών» [10]. Οι προτάσεις έργων θα αξιολογούνται ανάλογα με σαφώς καθορισμένες στρατηγικές για μια χώρα ή περιφέρεια.

[10] Σύμφωνα με τον οδηγό για τη διαχείριση των επιδοτήσεων που συμφωνήθηκε τον Ιούλιο του 1999 σκοπός του οποίου είναι να εναρμονίσει τις διαδικασίες μεταξύ της Επιτροπής και των επιχειρησιακών εταίρων της.

Στην πράξη, ήταν δύσκολο να συνδυαστούν αυτά τα δύο μέσα σε ένα ενιαίο έργο λόγω της δυσκολίας συγχρονισμού των δύο φορέων παράδοσης. Αυτό περιορίζει (i) την ικανότητα ανταπόκρισης στις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού και (ii) τη δυνατότητα σύνδεσης της αρωγής, αποκατάστασης και ανάπτυξης. Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα, η Επιτροπή προτίθεται να ενισχύσει περισσότερο τη χρηματική βοήθεια, αφήνοντας στις ΜΚΟ την επιλογή να αγοράζουν τα τρόφιμα επιτόπου είτε οι ίδιες είτε χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες της EuronAid.

Για την προώθηση έργων που αντιμετωπίζουν μακροπρόθεσμους στόχους επισιτιστικής ασφάλειας, προτείνεται να αυξηθεί σε πάνω από το παρόν όριο των τριών ετών η μεγίστη διάρκεια των έργων ΜΚΟ.

3.5. Προγραμματισμός και διαχείριση προγράμματος

Γενικός προγραμματισμός των πόρων

Προκειμένου να παράσχει δυναμικότερο και αποτελεσματικότερο πλαίσιο για τον προγραμματισμό, η Επιτροπή προτείνει:

- Να ενημερωθεί ο κατάλογος των επιλέξιμων χωρών σύμφωνα με τον κατάλογο αναπτυσσόμενων χωρών του ΟΟΣΑ/ΕΑΒ.

- Στο πλαίσιο του καταλόγου των επιλέξιμων χωρών η Επιτροπή θα συνεχίσει να εντοπίζει τις χώρες προτεραιότητας προκειμένου να αποφύγει το διασκορπισμό των πόρων, και να παρέχει επαρκείς πόρους προκειμένου να επιτύχει ουσιαστικά αποτελέσματα στην επισιτιστική ασφάλεια. Η επιλογή των χωρών προτεραιότητας θα βασίζεται στα επόμενα κριτήρια:

- χώρες με σοβαρή επιβάρυνση φτώχειας, με διαστάσεις επισιτιστικής ασφάλειας που υπολογίζονται με δείκτες κατανάλωσης και διατροφής.

- η δικαιούχος χώρα έχει μακροπρόθεσμη πολιτική επισιτιστικής ασφάλειας και υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την αποτελεσματική χρησιμοποίηση των κοινοτικών πόρων.

- η επισιτιστική ανασφάλεια αντιμετωπίζεται στην κοινοτική στρατηγική εθνικής στήριξης.

- χώρες όπου η Κοινότητα έχει πείρα και συγκριτικό πλεονέκτημα να παρέμβει.

Επίσης, μπορεί να δοθεί προτεραιότητα σε οποιαδήποτε επιλέξιμη χώρα [11] αντιμετωπίζει σοβαρές επισιτιστικές κρίσεις ή καταστάσεις μετά από κρίση.

[11] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1292/96 του Συμβουλίου του Ιουνίου 1996, κατάλογος των επιλέξιμων χωρών LLDC, LIC, LMIC

- Να εφαρμοστεί η αρχή του πολυετούς προγραμματισμού επισιτιστικής ασφάλειας σε όλες τις δικαιούχους χώρες, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί πιο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και δίκαιη κατανομή των διαθέσιμων πόρων, με εξαίρεση τις περιπτώσεις κρίσεων.

- Να παραταθεί η περίοδος για την εφαρμογή του προγράμματος για όλα τα μέσα μέχρι πέντε έτη.

Προγραμματισμός εθνικού επιπέδου

Οι στόχοι επισιτιστικής ασφάλειας πρέπει να ενταχθούν σε ένα ενιαίο κοινοτικό στρατηγικό πλαίσιο - τα κοινοτικά έγγραφα εθνικής στρατηγικής. Σ' αυτό το επίπεδο οι προτεραιότητες και οι προβληματισμοί της ΕΚ συνδέονται με αυτούς της κυβέρνησης εταίρου, των κρατών μελών της ΕΕ και άλλων διεθνών φορέων, και οι τομείς συμφωνίας και διαφορών μπορούν να εντοπιστούν και να ρυθμισθούν.

Για την παροχή στήριξης από το κονδύλιο του προϋπολογισμού για την επισιτιστική βοήθεια και την επισιτιστική ασφάλεια, τα έγγραφα εθνικής στρατηγικής πρέπει να βασίζονται σε ορισμένες αρχές:

- συμβιβασμός της δικαιούχου κυβέρνησης και των κοινοτικών προτεραιοτήτων για τη μείωση της φτώχειας και τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας. Αυτή η προσέγγιση πρέπει να επικεντρώνεται στο εθνικό έγγραφο στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας που καταρτίζει η κυβέρνηση.

- διάλογος με την κυβέρνηση εταίρο και την κοινωνία των πολιτών για τις μεταρρυθμίσεις της πολιτικής υπέρ των φτωχών και για τις δημόσιες προτεραιότητες δαπανών.

- συντονισμός με τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους άλλους χορηγούς βοήθειας για τις εθνικές στρατηγικές, προκειμένου να μειωθούν στο ελάχιστο οι επιβαρύνσεις για τις κυβερνήσεις εταίρους.

Σχεδιασμός των προγραμμάτων, αξιολόγηση και εφαρμογή

Όσον αφορά τον σχεδιασμό των προγραμμάτων, η Επιτροπή προτείνει τα μελλοντικά προγράμματα που εφαρμόζονται βάσει του κανονισμού:

- να βασίζονται ολοένα και περισσότερο σε εθνικές ή περιφερειακές στρατηγικές προκειμένου να αντιμετωπίζουν θέματα συνοχής και συμπληρωματικότητας με άλλα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ΕΚ, κράτη μέλη της ΕΕ και άλλους χορηγούς βοήθειας.

- να επικεντρώνονται στα σημαντικότερα προβλήματα επισιτιστικής ασφάλειας, να αντιμετωπίζουν τα βασικά αίτια αυτών των προβλημάτων, καθώς και τα θέματα προσανατολισμού, και να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις μελέτες αναφοράς, στις σχέσεις των δύο φύλων, στις περιβαλλοντικές πτυχές και τους δείκτες παρακολούθησης.

- οι προτάσεις χρηματοδότησης θα βασίζονται συστηματικά σε ένα λογικό πλαίσιο σύμφωνα με τις αρχές της διαχείρισης του κύκλου των έργων που εφαρμόζονται σε όλα τα έργα της ΕΚ.

Όσο η ικανότητα προγραμματισμού των εθνικών διοικήσεων είναι ανεπαρκής, η τεχνική βοήθεια θα συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία των προγραμμάτων. Με τη λήξη των συμβάσεων του Ευρωπαϊκού Δικτύου Επισιτιστικής Ασφάλειας (ΕΔΕΑ) [12], νέες ρυθμίσεις που θα παρέχουν συνεχή αναλυτική και συμβουλευτική ικανότητα θα χρηματοδοτούνται από το κονδύλιο του προϋπολογισμού Β7-20 και θα εφαρμοστούν μέσω:

[12] Ευρωπαϊκό δίκτυο επισιτιστικής ασφάλειας που δημιουργήθηκε το 1998 και χρηματοδοτείται από το κονδύλιο του προϋπολογισμού Β-7-20. Μέλη υπεύθυνα για την εφαρμογή: ADE, DRN, GOPA, IRAM-AEDES, MTL, SOLAGRAL και TRANSTEC.

- της ενσωμάτωσης του κύριου προσωπικού του ΕΔΕΑ στο γραφείο συνεργασίας EuropAid (AIDCO) και σε αντιπροσωπείες.

- της σταδιακής κινητοποίησης εθνικών και περιφερειακών εμπειρογνωμόνων υψηλού επιπέδου μέσω περιφερειακών κέντρων διαφόρων χορηγών [13].

[13] Περιφερειακά γνωστικά/συμβουλευτικά κέντρα με ενίσχυση διαφόρων χορηγών τα οποία παρέχουν συντονισμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου στις κυβερνήσεις και στους περιφερειακούς οργανισμούς σχετικά με τις πολιτικές και τις στρατηγικές για την αγροτική ανάπτυξη και την επισιτιστική ασφάλεια.

- οι τοπικές μονάδες επισιτιστικής ασφάλειας θα μεταφερθούν σταδιακά και θα ενταχθούν σε εθνικούς φορείς.

Είναι γνωστό ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη στιγμή της ανάληψης των κεφαλαίων και της έναρξης εφαρμογής του έργου, που οφείλεται κυρίως στην έλλειψη εμβάθυνσης κατά τη διαδικασία αξιολόγησης. Μετά την έγκριση του προγράμματος/έργου απαιτείται κανονικά σημαντική περαιτέρω εργασία για την επεξεργασία των θεμάτων σύλληψης, των θεμάτων πολιτικής και των προϋποθέσεων, καθώς και των διατάξεων εφαρμογής. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος προτείνονται τα εξής:

- η διαδικασία προγραμματισμού να ολοκληρώνεται εννέα μήνες πριν από ένα δεδομένο οικονομικό έτος.

- η διαδικασία για τον καθορισμό και την αξιολόγηση να αρχίζει αμέσως μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας προγραμματισμού, ούτως ώστε να υπάρχει αρκετός χρόνος για τις εργασίες ανάλυσης, σχεδιασμού και αξιολόγησης των προγραμμάτων και έργων.

- να αυξάνεται σταδιακά ο πολυετής προγραμματισμός.

Διαδικασία έγκρισης των προγραμμάτων

Για να βελτιωθεί η συνοχή και η συμπληρωματικότητα με τα προγράμματα των κρατών μελών της ΕΕ προτείνεται η επιτροπή επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στα στρατηγικά θέματα και στον πολυετή προγραμματισμό, σύμφωνα με τις αποφάσεις των επιτροπών ανάπτυξης της Επιτροπής (ΕΤΑ, ΑΛA, MEDA, TACIS).

Τέλος, τα καθήκοντα της υφιστάμενης επιτροπής επισιτιστικής βοήθειας θα πρέπει να ανατεθούν στις περιφερειακές επιτροπές της Επιτροπής, ούτως ώστε να αυξηθεί η πολιτική συνοχή και να εξορθολογιστεί η επιτροπολογία.

Παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιπτώσεων

Ο έλεγχος θα εισαχθεί συστηματικά για όλα τα σχέδια και προγράμματα επισιτιστικής ασφάλειας τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα και στο τέλος του έργου. Τα έργα των ΜΚΟ θα συνεχίσουν να υπόκεινται σε ετήσιο λογιστικό έλεγχο σύμφωνα με τις διαδικασίες διαχείρισης των επιχορηγήσεων.

Η Επιτροπή προτίθεται να εισαγάγει τη συστηματική παρακολούθηση των έργων επισιτιστικής ασφάλειας, προκειμένου να αξιολογεί τα αποτελέσματά τους και τον προσανατολισμό τους. Αν και είναι δύσκολο να υπολογιστεί άμεσα η επισιτιστική ασφάλεια, οι δείκτες φτώχειας και διατροφής είναι ανάλογοι με το πρόβλημα σε διάφορα επίπεδα που αρχίζουν από το ατομικό έως τη χώρα ως σύνολο. Κατά την παρακολούθηση των προγραμμάτων η Επιτροπή θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει το συντονισμό με τις δραστηριότητες των άλλων χορηγών και την παρακολούθηση της διαδικασίας της στρατηγικής για τη μείωση της φτώχειας. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα στηρίξει τη δημιουργία υποδομής για βιώσιμα εθνικά συστήματα παρακολούθησης της φτώχειας και της επισιτιστικής ασφάλειας.

Η Επιτροπή θα ενισχύσει την αξιολόγησή της σχετικά με το πρόγραμμα επισιτιστικής ασφάλειας προκειμένου να αξιολογήσει τα άμεσα μέσα βοήθειας σε ετήσια βάση. Λόγω του αριθμού και της ποικιλίας των έμμεσων μέσων βοήθειας, οι περιοδικές αξιολογήσεις θα βασίζονται σε αντιπροσωπευτικό δείγμα των έργων.

*

Το 2003-2004 θα πραγματοποιηθεί μια δεύτερη πλήρης αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1292/96 σχετικά με την πολιτική και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας και των ειδικών δράσεων στήριξης για την επισιτιστική ασφάλεια.

Η αξιολόγηση αυτή θα μελετήσει σε βάθος το ευρύτερο πλαίσιο σύλληψης και στρατηγικής ανάπτυξης στο οποίο παρέχεται η στήριξη της Επιτροπής προς την επισιτιστική βοήθεια και την επισιτιστική ασφάλεια και θα εξετάσει το θέμα της συνοχής πολιτικής. Θα αναλύσει ιδιαίτερα τις δυνατότητες πλήρους ένταξης ή συνένωσης του στόχου και του μέσου επισιτιστικής ασφάλειας στη γενική διάταξη της Επιτροπής για την ανάπτυξη. Θα προσπαθήσει επίσης να καθορίσει σαφέστερα τον τρόπο κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ DEV/AIDCO και ECHO όσον αφορά τον προγραμματισμό, τον καθορισμό στόχων και τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας σε είδος.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΑΡΙΘ. 1292/96

Ιστορικό του κανονισμού 1292/96

Η ευρωπαϊκή επισιτιστική βοήθεια σε σιτηρά άρχισε το 1967, στα πλαίσια της διεθνούς σύμβασης για τα σιτηρά.

Στο αρχικό στάδιο, η ευρωπαϊκή επισιτιστική βοήθεια εξηρτάτο σε μεγάλο βαθμό από τη διαχείριση των κοινοτικών αποθεμάτων. Πέρασε αρκετός καιρός έως ότου τεθούν περιορισμοί σ' αυτήν την πολιτική που βασιζόταν στην προμήθεια. Στο πλαίσιο των συμφωνιών του Γιαουντέ και στη συνέχεια του Λομέ, σκοπός αυτής της πολιτικής ήταν να προωθεί την «επισιτιστική αυτάρκεια», με βάση την επισιτιστική βοήθεια και την τεχνική και οικονομική στήριξη.

Καθώς τα σχέδια για την ανάπτυξη άρχισαν να επικεντρώνονται περισσότερο σε έννοιες όπως η «επισιτιστική ασφάλεια», η κοινοτική πολιτική στράφηκε προς ένα μέσο σύμφωνα με το οποίο η επισιτιστική βοήθεια αποτελεί μέρος της βελτίωσης της επισιτιστικής ασφάλειας μέσα σε ένα ευρύ πλαίσιο ανάπτυξης.

Κατά τη δεκαετία του '80, το πλαίσιο αναπτυξιακής πολιτικής που υποστήριζε το σχέδιο Pisani οδήγησε στην υιοθέτηση των επόμενων αρχών:

- χρηματοδοτική συγκέντρωση σε όλες τις πτυχές της επισιτιστικής ασφάλειας.

- καθορισμός και εφαρμογή των πολιτικών από κοινού με τις χώρες ΑΚΕ.

- μεγαλύτερη ενσωμάτωση των διαφόρων ειδών βοήθειας.

- μεγαλύτερος συντονισμός μεταξύ των χορηγών.

- διαχωρισμός της επισιτιστικής βοήθειας από τη διαχείριση των πλεονασμάτων των αποθεμάτων τροφίμων της ΕΚ.

- ενθάρρυνση της σταδιακής χρησιμοποίησης τριγωνικών και τοπικών αγορών.

Αυτές οι αρχές εντάχθηκαν σε επάλληλες αποφάσεις του Συμβουλίου των Υπουργών:

- αύξηση της κάλυψης σε είδη διατροφής των δικαιούχων πληθυσμών (1982).

- παροχή βοήθειας σε επείγουσες περιπτώσεις (1982).

- συμβολή στην ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη (1982).

- μείωση των ελλειμμάτων του ισοζυγίου πληρωμών (1983).

- προώθηση της επισιτιστικής ασφάλειας στις δικαιούχους χώρες και περιφέρειες (1986).

- στήριξη για την αύξηση της τοπικής παραγωγής τροφίμων (1986).

- πολιτική ανθρωπιστικής βοήθειας και δημιουργία της ECHO (1992).

Μετά την επισιτιστική κρίση του 1991-92, η Επιτροπή πραγματοποίησε μια εξωτερική αξιολόγηση των πολιτικών και μέσων της. Η αξιολόγηση αυτή πρόβαλε τους περιορισμούς της επισιτιστικής βοήθειας (υψηλό κόστος, βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα), το γεγονός ότι η επισιτιστική ανασφάλεια έχει αποβεί ο βασικός δείκτης της υπανάπτυξης, και την ανάγκη να επικεντρωθεί η προσοχή περισσότερο στα διαρθρωτικά αίτια της επισιτιστικής ανασφάλειας.

Πιο πρόσφατα, οι δράσεις με την επισιτιστική βοήθεια και την επισιτιστική ασφάλεια κατέλαβαν σταδιακά σημαντική θέση στα πλαίσια της καταπολέμησης της φτώχειας. Η επισιτιστική ασφάλεια, ως πρωταρχική προτεραιότητα για τη μείωση της φτώχειας, αποτέλεσε το αντικείμενο ψηφίσματος του Συμβουλίου των Υπουργών τον Νοέμβριο του 1994 - ψηφίσματος που τόνιζε τη σημασία της χάραξης μακροπρόθεσμης πολιτικής για την επισιτιστική ασφάλεια σε περιφερειακό, εθνικό και οικογενειακό επίπεδο.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1292/96 του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1996 θέτει την επισιτιστική ασφάλεια στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής της ΕΚ και ιδιαίτερα στο πλαίσιο της καταπολέμησης της φτώχειας.

Στόχοι του κανονισμού 1292/96

Οι στόχοι των δράσεων για τη στήριξη της επισιτιστικής βοήθειας και της επισιτιστικής ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης συναλλάγματος, αναφέρονται στο άρθρο 1 σημείο 3 του κανονισμού.

Οι στόχοι αυτοί είναι:

- να προωθήσουν την επισιτιστική ασφάλεια, ιδίως των φτωχών, υπέρ του πληθυσμού των αναπτυσσόμενων χωρών και περιοχών, σε οικογενειακό, τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

- να ανυψώσουν το επίπεδο διατροφής των δικαιούχων πληθυσμών και να ευνοήσουν την πρόσβασή τους σε μια ισορροπημένη διατροφή.

- να λάβουν υπόψη την ανάγκη να εξασφαλιστεί ο ανεφοδιασμός του πληθυσμού σε πόσιμο νερό.

- να προωθήσουν τη διαθεσιμότητα των τροφίμων και την εύκολη πρόσβαση των πληθυσμών σ' αυτά.

- να συμβάλουν στην ισορροπημένη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των δικαιούχων χωρών στον αγροτικό και αστικό χώρο, προσδίδοντας όλως ιδιαίτερη προσοχή στο σχετικό ρόλο των γυναικών και των ανδρών για την οικογενειακή οικονομία και την κοινωνική δομή. Οι δράσεις κοινοτικής βοήθειας έχουν ως τελικό στόχο να μετατραπούν οι δικαιούχοι σε ενεργούς παράγοντες της ανάπτυξής τους.

- να υποστηρίξουν τις προσπάθειες των δικαιούχων χωρών προκειμένου να βελτιωθεί η παραγωγή τους σε είδη διατροφής, σε περιφερειακό, εθνικό, τοπικό και οικογενειακό επίπεδο.

- να μειώσουν την εξάρτησή τους από την επισιτιστική βοήθεια.

- να προωθήσουν την επισιτιστική τους ανεξαρτησία, είτε με την αύξηση της παραγωγής είτε με τη βελτίωση και την αύξηση της αγοραστικής τους δύναμης.

- να συμβάλουν στις προσπάθειες καταπολέμησης της φτώχειας με αναπτυξιακή προοπτική.

ΠΑΡΆΡΤΗΜΑ 2: ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΚΟΝΔΥΛΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ 1292/96 (1993-1999)

Πηγή: «Αξιολόγηση της κοινοτικής επισιτιστικής βοήθειας, της πολιτικής για την επισιτιστική ασφάλεια, της διαχείρισης της επισιτιστικής βοήθειας και των προγραμμάτων για τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας», συνοπτική έκθεση NRI και NEI, Νοέμβριος 2000.

Κονδύλια ανά μέσο

, 1993-1999 (εκατομμύρια ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Κονδύλια ανά φορέα

, 1993-1999 (εκατομμύρια ευρώ)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Σημείωση: Όλα τα στοιχεία αναφέρονται μόνο στα κονδύλια. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τις σημερινές αναλήψεις υποχρεώσεων και εκταμιεύσεις. Ωστόσο, η εξωτερική αξιολόγηση διαπίστωσε ότι τα επίπεδα εκταμίευσης είναι πολύ χαμηλότερα από τα αναμενόμενα, με αποτέλεσμα να είναι υψηλά τα επίπεδα των μη διατεθέντων ποσών.

Η Επιτροπή χρησιμοποιεί τα επόμενα κονδύλια του προϋπολογισμού για να χρηματοδοτεί την εφαρμογή του κανονισμού:

- B7-200: για τα προϊόντα που πρέπει να συγκεντρωθούν βάσει της σύμβασης για την επισιτιστική βοήθεια (υποχρεωτικό και συνδεδεμένο με τις διεθνείς υποχρεώσεις της ΕΚ),

- B7-201: για παρεμβάσεις σχετικές με προγράμματα επισιτιστικής ασφάλειας,

- B7-202: για δαπάνες που συνδέονται με τη μεταφορά, τη διανομή, τη διοικητική διαχείριση, την παρακολούθηση και αξιολόγηση.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3: ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Στόχοι της πολιτικής

- Ο κανονισμός εκφράζει τις πρόσφατες έννοιες σχετικά με τα αίτια της επισιτιστικής ανασφάλειας, και αποτελεί σημαντική έκφραση της πολιτικής της ΕΚ για την επισιτιστική βοήθεια και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι στόχοι του κανονισμού αντικατοπτρίζουν τη στενή σχέση μεταξύ επισιτιστικής ανασφάλειας και φτώχειας.

- Ο καθορισμός της πολιτικής υφίσταται μεταβολές και έχει μετατοπιστεί από την έννοια της επισιτιστικής ανασφάλειας ως έλλειψης διαθέσιμων τροφίμων (κυρίως σε εθνικό επίπεδο) σε διάσταση φτώχειας (κυρίως σε οικογενειακό επίπεδο). Ωστόσο, σε εθνικό επίπεδο, οι πολιτικές για την επισιτιστική ασφάλεια επικεντρώνονται κυρίως στη γεωργική παραγωγή και την οικονομική ανάπτυξη, ενώ οι πτυχές της δημιουργίας εισοδήματος και των κοινωνικών θεμάτων συχνά εξετάζονται λιγότερο.

- Ο κανονισμός είναι συνεπής με τα προηγούμενα μέσα επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας τα οποία αντικαθιστά. Είναι επίσης συνεπής όσον αφορά τους διάφορους κανονισμούς για τη συνεργασία στον τομέα της ανάπτυξης. Λιγότερο συνεπής ωστόσο είναι όσον αφορά τους κανονισμούς για τις εμπορικές συναλλαγές και ορισμένους κανονισμούς προμηθειών.

- Είναι απαραίτητη μια πλήρης στρατηγική της ΕΚ σε εθνικό επίπεδο η οποία να καλύπτει όλα τα κοινοτικά μέσα.

- Η επισιτιστική βοήθεια σε είδος αποτελεί δαπανηρό μέσο, αλλά δικαιολογείται σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις, όπως οι καταστάσεις επείγουσας ανάγκης, όπου δεν υπάρχει αποτελεσματική διακυβέρνηση, ή σε περιπτώσεις στις οποίες η βοήθεια σε είδος έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλα είδη βοήθειας διότι απευθύνεται σε ειδικές ευαίσθητες ομάδες.

- Η αλλαγή από τη βοήθεια σε είδος σε διάθεση συναλλάγματος και δράσεις για τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας είναι λογική, διότι επιτρέπει να αποφευχθούν οι υψηλές δαπάνες και παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία στα προγράμματα ώστε να ανταποκριθούν στις πραγματικές ανάγκες και προσδοκίες των δικαιούχων.

- Τα περισσότερα έγγραφα σχετικά με τα έργα δεν περιέχουν ειδική αναφορά στα θέματα των δύο φύλων, και είναι ελάχιστα τα στοιχεία των μελετών των επιπτώσεων ή οι βασικές μελέτες που επιτρέπουν να συναχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις επιπτώσεις για τα δύο φύλα.

Δράσεις και διαχειριστικές διαδικασίες

- Ένα βασικό πρόβλημα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα είναι ότι υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις μεταξύ χορήγησης και ανάληψης υποχρεώσεων. Επίσης, είναι πολύ μεγάλες οι καθυστερήσεις στις εκταμιεύσεις και τις συμβάσεις εφαρμογής. Η περιορισμένη θεσμική και διαχειριστική ικανότητα συχνά καταλήγει σε επιπλέον καθυστερήσεις των έργων και της εφαρμογής των προγραμμάτων.

- Μια βασική διαπίστωση αποτελεί το ότι οι ικανότητες εφαρμογής και απορρόφησης της Επιτροπής και των δικαιούχων χωρών έχουν υπερεκτιμηθεί. Το προσωπικό των μονάδων επισιτιστικής ασφάλειας σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο δεν επαρκεί για την έγκαιρη κατάρτιση προτάσεων και την ορθή παρακολούθηση των εφαρμοζόμενων προγραμμάτων.

- Σχετικά με την έγκριση έργων και τις προθεσμίες εκταμίευσης όσον αφορά τις ΜΚΟ αναφέρθηκαν μεγαλύτερα προβλήματα.

- Πολλές ΜΚΟ αναλαμβάνουν δραστηριότητες που αποφέρουν αποτελέσματα μόνο μετά από αρκετά έτη. Η περίοδος που έχει καθορισθεί σε τρία έτη συχνά θεωρείται πολύ μικρή. Στις μελλοντικές συμβάσεις θα πρέπει να είναι δυνατή η διάρκεια μέχρι πέντε έτη.

- Δυσχέρειες αντιμετωπίστηκαν και στο συγχρονισμό της χρηματικής βοήθειας για έργα ΜΚΟ και της επισιτιστικής βοήθειας σε είδος που παρέχεται μέσω της EuronAid.

- Η έλλειψη βασικών μελετών και καλύτερων συστημάτων παρακολούθησης περιορίζει την αποτελεσματική εκτίμηση των επιπτώσεων των προγραμμάτων, και δεν παρέχει καθοδήγηση για νέες πολιτικές και προγράμματα. Ο αριθμός των αξιολογήσεων είναι μικρός.

- Έλλειψη αποκέντρωσης της λήψης των αποφάσεων από τη ΓΔ DEV στις αντιπροσωπείες.

- Η αξιολόγηση διαπίστωσε ότι οι τοπικές αγορές και οι τριγωνικές συναλλαγές μειώθηκαν υπέρ παραδόσεων από την Ευρώπη. Οι κανόνες της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις και την εφαρμογή των υγειονομικών κανόνων της ΕΕ, μαζί με, ενδεχομένως, το μέγεθος των συμβάσεων, εμποδίζουν τους τοπικούς εμπόρους να ανταγωνιστούν τους Ευρωπαίους εμπόρους στην ευρωπαϊκή αγορά. Η διαδικασία για τη συγκέντρωση των διαγωνισμών για την ανάθεση συμβάσεων για την EuronAid κατέληξε στην αύξηση των συμβάσεων στην Ευρώπη.

- Σε συνολικό επίπεδο, το RESAL αρχίζει να αναδεικνύεται σε κατάλληλο μέσο. Ωστόσο, η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας είναι αμφισβητήσιμη.

- Η επιτροπή επισιτιστικής βοήθειας και επισιτιστικής ασφάλειας αποτελεί σημαντικό μέσο για την επίτευξη του συντονισμού, της συνοχής και της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων επισιτιστικής βοήθειας της ΕΚ. Ωστόσο, η εν λόγω επιτροπή διαθέτει πολύ χρόνο στη συζήτηση των διαφόρων έργων που προτείνει η Επιτροπή. Ένα μέρος αυτού του χρόνου θα μπορούσε να αφιερώνεται καλύτερα στην ουσιαστική συζήτηση των στρατηγικών και τομεακών θεμάτων των κοινοτικών προγραμμάτων και των προγραμμάτων των κρατών μελών.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4: ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ (ΔΑΣ)

Οι στόχοι που τέθηκαν το 1996 από την Επιτροπή Αναπτυξιακής Βοήθειας (ΕΑΒ) του ΟΟΣΑ, απαιτούσαν μια παγκόσμια εταιρική σχέση για την εφαρμογή μιας αναπτυξιακής στρατηγικής επικεντρωμένης σε βασικούς αναπτυξιακούς στόχους. Οι υπουργοί Ανάπτυξης και οι διευθυντές των οργανισμών βοήθειας που είναι μέλη της ΕΑΒ δεσμεύτηκαν όσον αφορά τα εξής:

Οικονομική ευημερία

- να μειωθεί, έως το 2015 κατά το ήμισυ το ποσοστό των ατόμων που ζουν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας.

Κοινωνική ανάπτυξη

- καθολική πρωτοβάθμια εκπαίδευση σε όλες τις χώρες έως το 2015.

- αποδεδειγμένη πρόοδο ως προς την ισότητα των δύο φύλων και την παροχή δυνατοτήτων στις γυναίκες με την κατάργηση των διαφορών μεταξύ των δύο φύλων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση έως το 2005.

- μείωση κατά τα δύο τρίτα του ποσοστού θνησιμότητας παιδιών κάτω των 5 ετών και μείωση κατά τα τρία τέταρτα της μητρικής θνησιμότητας, έως το 2015.

- πρόσβαση μέσω του πρωτογενούς συστήματος υγειονομικής περίθαλψης στις υπηρεσίες που αφορούν την υγεία και την αναπαραγωγή για όλα τα άτομα που έχουν την ανάλογη ηλικία το ταχύτερο δυνατόν και όχι αργότερα από το έτος 2015.

Περιβαλλοντική βιωσιμότητα και αναμόρφωση

- η σημερινή εφαρμογή εθνικών στρατηγικών για τη βιώσιμη ανάπτυξη σε όλες τις χώρες έως το 2005, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η σημερινή τάση απώλειας των περιβαλλοντικών πόρων αναστρέφεται πραγματικά τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο έως το 2015.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5: ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία περιλαμβάνονται αφενός η Κοινότητα αφετέρου τα κράτη μέλη της, έχει συνυπογράψει τη σύμβαση επισιτιστικής βοήθειας [14]. Στόχος της σύμβασης, σχετικά με την οποία έγιναν νέες διαπραγματεύσεις το 1999, είναι να συνεισφέρει στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια και να βελτιώσει την ικανότητα της διεθνούς κοινότητας να ανταποκρίνεται σε καταστάσεις επείγουσας επισιτιστικής ανάγκης καθώς και σε άλλες επισιτιστικές ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών. Αυτό επιτυγχάνεται:

[14] Απόφαση του Συμβουλίου 1999/576/ΕΚ της 29ης Ιουνίου 1999 σχετικά με την υπογραφή και την κοινοποίηση της προσωρινής εφαρμογής της σύμβασης του 1999 για την επισιτιστική βοήθεια εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, άρθρο I. (ΕΕ L 222/38, 24.8.1999). Βλ. επίσης απόφαση του Συμβουλίου 2000/421/ΕΚ της 13ης Ιουνίου 2000 σχετικά με τη σύναψη, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, της σύμβασης του 1999 για την επισιτιστική βοήθεια (ΕΕ L 163/37, 4.7.2000).

- με την ικανότητα διάθεσης των ορθών επιπέδων επισιτιστικής βοήθειας σε προβλέψιμη βάση, όπως ορίζεται από τις διατάξεις αυτής της σύμβασης.

- με την ενθάρρυνση των μελών να προβλέψουν ότι η επισιτιστική βοήθεια που παρέχεται αποσκοπεί κυρίως στη μείωση της φτώχειας και της πείνας των πλέον ευαίσθητων ομάδων, και ότι είναι σύμφωνη με την ανάπτυξη της γεωργίας σ' αυτές τις χώρες.

- με την πρόβλεψη αρχών που συμβάλλουν στη μεγιστοποίηση της επίπτωσης, της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της επισιτιστικής βοήθειας που παρέχεται ως μέσο για τη στήριξη της επισιτιστικής ασφάλειας.

- με την πρόβλεψη ενός πλαισίου για τη συνεργασία, το συντονισμό και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των μελών σχετικά με τα θέματα επισιτιστικής βοήθειας, ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα σε όλες τις πτυχές των δράσεων επισιτιστικής βοήθειας και μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ της επισιτιστικής βοήθειας και άλλων μέσων πολιτικής.

Αυτές οι πολιτικές κατευθύνσεις θέτουν την επισιτιστική βοήθεια στο ευρύτερο πλαίσιο της επισιτιστικής ασφάλειας και της μείωσης της φτώχειας και της πείνας.

Άλλες πρόσφατες αλλαγές της σύμβασης προβλέπουν:

- τη διεύρυνση του καταλόγου επιλέξιμων προϊόντων.

- το συστηματικό υπολογισμό των εξόδων μεταφοράς στις παραδόσεις επισιτιστικής βοήθειας.

- τη δυνατότητα των χορηγών να εκφράζουν τις υποχρεώσεις τους σε τόνους, αξία ή συνδυασμό των δύο.

- την υποχρέωση των μελών να προβλέπουν τουλάχιστον το 80% της επισιτιστικής βοήθειας υπό μορφή μη επιστρεπτέας ενίσχυσης.

- την προώθηση των τριγωνικών συναλλαγών και των τοπικών αγορών.

Κώδικας συμπεριφοράς για την επισιτιστική βοήθεια

Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν σχετικά με ορισμένες βασικές αρχές όσον αφορά τη χρησιμοποίηση της επισιτιστικής βοήθειας σε είδος. Οι αρχές αυτές έχουν περιληφθεί σε ένα κώδικα συμπεριφοράς για την επισιτιστική βοήθεια, ο οποίος τώρα περιλαμβάνεται στη σύμβαση επισιτιστικής βοήθειας:

- Η επισιτιστική βοήθεια πρέπει να παρέχεται μόνο εφόσον αποτελεί τον αποτελεσματικότερο και καταλληλότερο τρόπο βοήθειας βάσει αξιολόγησης των αναγκών.

- Η επισιτιστική βοήθεια που παρέχεται δωρεάν πρέπει να προορίζεται για τις ευαίσθητες ομάδες και να ανταποκρίνεται στις διατροφικές ανάγκες και συνήθειες των δικαιούχων.

- Η παροχή επισιτιστικής βοήθειας σε επείγουσες καταστάσεις πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους στόχους μακροπρόθεσμης αποκατάστασης και ανάπτυξης των δικαιούχων χωρών.

- Η επισιτιστική βοήθεια, ιδίως προς τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, θα παρέχεται υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων.

- Η επισιτιστική βοήθεια που προβλέπεται στο πλαίσιο της σύμβασης επισιτιστικής βοήθειας υπό μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 80 τοις εκατό της συνεισφοράς του χορηγού.

- Οι συναλλαγές επισιτιστικής βοήθειας θα πραγματοποιούνται κατά τρόπο ώστε να αποφεύγεται η επιζήμια ανάμειξη με κανονικές μορφές παραγωγής και διεθνών εμπορικών συναλλαγών. Οι πολιτικές για την επισιτιστική βοήθεια πρέπει να είναι συνεπείς με τις αναπτυξιακές πολιτικές και τις πολιτικές σε άλλους τομείς, όπως η γεωργία και το εμπόριο.

- Πρέπει να βρεθεί τρόπος να ενισχυθεί η επισιτιστική βοήθεια με άλλα μέσα (χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια), προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητά της να εξασφαλίσει επισιτιστική ασφάλεια και να αυξηθεί η ικανότητα των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών να αναπτύσσουν στρατηγικές για την επισιτιστική ασφάλεια σε όλα τα επίπεδα (ως μέρος της διαδικασίας ΕΣΜΦ).

- Προκειμένου να αναπτυχθεί η τοπική γεωργία, να ενισχυθούν οι περιφερειακές και τοπικές αγορές και να εξασφαλιστεί σταθερή επισιτιστικής ασφάλεια, θα εξεταστεί η δυνατότητα άμεσης χρησιμοποίησης των συνεισφορών σε χρήμα για την αγορά τροφίμων μέσα στη δικαιούχο χώρα, ή από άλλες αναπτυσσόμενες χώρες.

- Όταν η επισιτιστική βοήθεια πωλείται μέσα στη δικαιούχο χώρα, η πώληση θα πραγματοποιείται, στο μέτρο του δυνατού, μέσω του ιδιωτικού τομέα και θα βασίζεται σε ανάλυση της αγοράς. Το προϊόν αυτών των πωλήσεων θα παρέχεται κατά προτεραιότητα σε έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας των δικαιούχων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Εκτός από τις επείγουσες καταστάσεις, όπως οι πόλεμοι ή οι φυσικές καταστροφές σε ευρεία κλίμακα, όπου η άμεση μέριμνα είναι να εξασφαλιστεί η επιβίωση των ατόμων, τα θέματα της επισιτιστικής ασφάλειας συνήθως εμφανίζονται σε τρία επίπεδα.

- Ύπαρξη διαθέσιμων τροφίμων αποδεκτής ποιότητας. Η ύπαρξη διαθέσιμων τροφίμων έχει σχέση με τη συνολική προμήθεια τροφίμων σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο. Παγκοσμίως υπάρχει η ανησυχία ότι η παραγωγή ειδών διατροφής ίσως δεν συμβαδίζει με την αύξηση του πληθυσμού. Σε εθνικό επίπεδο, η διάθεση τροφίμων μπορεί να εξασφαλιστεί με το συνδυασμό της εγχώριας παραγωγής και του περιφερειακού και διεθνούς εμπορίου. Οι χώρες με επιτυχημένες αναπτυσσόμενες οικονομίες, κατάλληλη εξωτερική εμπορική θέση και αγορές που λειτουργούν αποτελεσματικά δεν πρέπει να ανησυχούν για τη γενική διάθεση τροφίμων. Η βοήθεια που ενθαρρύνει την επιτυχή συνολική ανάπτυξη αποτελεί επομένως τον καλύτερο τρόπο προώθησης της ύπαρξης γενικά διαθέσιμων τροφίμων. Πρέπει να τονιστεί ότι σε εθνικό επίπεδο η επισιτιστική ασφάλεια δεν σημαίνει επισιτιστική αυτάρκεια. Η προώθηση της αυτάρκειας ως κύριου στόχου μπορεί να εμποδίσει τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας εάν εμποδίσει τις μελετώμενες πολιτικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις για την ενθάρρυνσης της συνολικής ανάπτυξης, ή εάν αυξήσει τις τιμές των τροφίμων.

- Πρόσβαση των οικογενειών στα τρόφιμα. Η πρόσβαση συνδέεται με τη ζήτηση και την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών αφενός των πόλεων αφετέρου της υπαίθρου. Το νοικοκυριό αποτελεί την οικονομική και κοινωνική μονάδα που σχηματίζουν τα άτομα για να ρυθμίσουν την κατανάλωση τροφίμων. Η έλλειψη πρόσβασης στα τρόφιμα, η οποία μπορεί να είναι είτε προσωρινή είτε χρόνια, αποτελεί ουσιαστικά συνέπεια της φτώχειας. Επομένως, η ανησυχία σχετικά με την επισιτιστική ασφάλεια πρέπει να επικεντρωθεί εκ νέου στο ευρύτερο πλαίσιο των στρατηγικών μείωσης της φτώχειας.

- Χρησιμοποίηση των τροφίμων και επαρκής διατροφή σε ατομικό επίπεδο. Η χρησιμοποίηση των τροφίμων συνδέεται με τα προβλήματα κατανάλωσης και διατροφής και επηρεάζεται από τις συνήθειες διατροφής. Για παράδειγμα, μέσα στα νοικοκυριά η διανομή τροφίμων στις οικογένειες, οι συνήθειες διατροφής μητέρας-παιδιού, και η παρασκευή των τροφίμων επηρεάζουν την ποιότητα. Ορισμένα συγκεκριμένα προγράμματα όπως η εκπαίδευση σε θέματα διατροφής, ή η μεταφορά του εισοδήματος κυρίως στις γυναίκες μπορεί να είναι απαραίτητα για τη συμπλήρωση των ευρύτερων στρατηγικών μείωσης της φτώχειας. Μια άλλη ανησυχία στον τομέα αυτό είναι η ποιότητα και η ασφάλεια των τροφίμων, ιδίως σε συνάρτηση με την επίπτωση της δίαιτας στην υγεία.

Ουσιαστικά, η επισιτιστική ασφάλεια αποτελεί βασική διάσταση της φτώχειας. Κατά συνέπεια, οι μακροπρόθεσμοι στόχοι επισιτιστικής ασφάλειας επιτυγχάνονται καλύτερα εάν ενταχθούν σε πολιτικές μακροπρόθεσμης μείωσης της φτώχειας που προβλέπουν ένα συνεκτικό πλαίσιο για τις εθνικές αναπτυξιακές στρατηγικές.

Πηγή: Integration of Food Security Objectives within a Poverty Reduction Framework, Commission Concept Paper, DEV/A/1/uw D (99) (Ένταξη των στόχων επισιτιστικής ασφάλειας σε ένα πλαίσιο μείωσης της φτώχειας)