ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡ ΩΠΑΪΚ ΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
Βρυξέλλες , 13.2.2002
COM(2002) 81 τελικό
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜ ΒΟΥΛΙΟ , ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
ΚΟΙΝΟΒ ΟΥΛΙΟ , ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟ ΜΙ ΚΗ ΚΑΙ Κ ΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΕΠΙΤ ΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡ ΕΙΩΝ
Αντιµετώ πιση των προκλήσε ων της παγκοσµιοποίησ ης : Μια µελέτη για
το διεθνές νοµισµατικό κα ι χρηµατοοικονοµι κό σύστηµα και για τη χρηµατοδότηση της
ανάπτυξης
[ SEC (2002) 185]
2ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜ ΒΟΥΛΙΟ , ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
ΚΟΙΝΟΒ ΟΥΛΙΟ , ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟ ΜΙ ΚΗ ΚΑΙ Κ ΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΕΠΙΤ ΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡ ΕΙΩΝ
Αντιµετώ πιση των προκλήσε ων της παγκοσµιοποίησ ης : Μια µελέτη για
το διεθνές νοµισµατικό κα ι χρηµατοοικονοµι κό σύστηµα και για τη χρηµατοδότηση της
ανάπτυξης
Η παρούσα έκθεση ανταπ οκρίνεται στο αίτηµα που διατύπωσαν οι Υπ ουργ οί Οικ ον οµικών
στις16 Οκτωβρίου , για µια µελέτη αναφερ όµε νη στην αντιµετώπιση των πρ οκλήσεων της
παγκοσµιοπ οίησης . Ακολ ουθώ ντας την εντ ολήπ ου της ε δ όθη , η Επιτρ οπήασχολή θηκε µε
δύ ο κυρίως ζητήµατα : τη συ ζήτηση γύρω από τη µεταρρύθµιση τω ν διεθνών ν οµισµατικών
και χρηµατοοικ ον οµικών δ οµώ ν ω ς µέσ ο αντιµετώπισης των διεθνών χρηµατ ο οικον ο µικών
κρίσεων και το ζήτηµα της χρηµα τ ο δ ότησης και της πρ οώθησης της ανάπτυξης ως µέσ ου για
τη µείωση των α νισοτήτων . Ενώ δε η έκθεση α ναφέρεται σε ορισµένα από τα οικο ν οµικά
περιστατι κά και χαρακτ ηριστι κά της εν εξελίξει διαδικασίας παγκοσµιοποίησης , δε ν εξετάζει
πολλές άλλες σηµαντικές πλευρές της παγκ οσµιοπο ίησης , στ ους τ οµείς της υγείας , της
κοινωνικής π ολιτικής και του περιβάλλοντ ος . Τα ζητήµατα αυτά εξετάζ ο νται στην
ανακοίνωση της Επιτροπής « Προς µια παγκόσµια εταιρικήσχέση για τη βιώσιµη ανάπτυξη »,
η οπ οία θέτει τις παραµέτρ ους για µια περιεκτικήκαι ισορροπηµένη πρ οσέγγιση εκ µ έρ ουςτης ΕΕ κατά την επιδίωξη µιας παγκόσ µιας ρύθµισης
.
Λόγω τ ου περιορισµέ ν ου διαθέσιµου χρ όν ου και το υ εκτεταµέν ου πεδί ου της ανατεθείσαςστην Επιτροπήεντ ολή ς
, η παρ ούσα έκθεση δεν περιλαµβάνει κάποια πρωτότυπη έρε υνα ,
αλλά βασίσθη κε στην ήδη υπάρχουσα βιβλιογραφία . Επιχειρεί δε να απο δώσει µερικές απ ό
τις εν εξελίξει συζητήσεις µεταξύ πανεπιστηµιακών , υπευθύ νων πολιτικού σχεδιασµ ού και µη
κυβερνητικών οργανώ σεων , µε στ όχ ο να τρ οφ οδ οτήσει µια π ολιτική συζήτηση σε επίπεδ ο
Επιτροπής και Συµβ ουλίου .
Παγκοσµιοποίηση : Πού βρισκόµαστε ;
Η παγκοσµιοπ οίηση είναι µια διαδικασία που συνεχίζεται , α ν και όχι γραµµικά , εδ ώ και
πολλά χρό νια . Η µεταπολεµικήπαγκοσ µιοπ οίηση έχει πολλές όψεις . Από οικ ον οµικήκαι
χρηµατο οικον ο µικήάποψη , η οπ οία και αποτελεί το αντικείµενο της παρ ούσας ανακ οίνωσης ,
χαρακτηρίσθη κε από έντ ο νη επέκταση τ ου ε µπορίο υ αγαθών και υπηρεσιών και , πιο
πρόσφατα , από έντ ονη επέκταση των ρ οώ ν κεφαλαίου . Πίσω από την επεκτατικήαυτή
πορεία βρίσκονται διάφ ορ οι παράγο ντες , όπως η τεχν ολ ογικήπρ όοδο ς, η οπ οία οδηγεί σε
εντυπωσιακήµείωση των µεταφ ορικών εξό δων και σε µια χωρίς πρ οηγ ούµε ν ο αύξηση τω ν
δυνατ οτήτων επεξεργασίας των πληροφ οριών , καθώς και µέτρα κρατικής πολιτικής , όπως η
µείωση των π οσ οτικών και των δασµ ολ ογικών περι ορισµών το υ εµπ ορί ου και η
απελευθέρωση της διακίνησης κεφαλαίων .
Η πορεία της παγκοσµι οποίησης κατά τα τελευταία πενήντα έτη συ ν οδεύτηκε απ ό τ ο νεξαπλασ ιασµό της α π ό δ οσης της παγκόσµιας οικ ον οµίας
, ενώ ο πληθυσµ ός της γης αυξήθηκε
κατά δυ όµισι περίπου φ ορέ ς . Τ ούτ ο µεταφράζεται σε σηµα ντικήβελτίωση του εισ οδή µατ ος
σηµαντικού µέρ ους το υ πληθυσµ ού της γης και σε αύξηση τω ν π όρων για την αντιµετώπιση
των π ολιτικών προκλήσεων . Κατά τα πενήντα τελευταία έτη σηµειώθηκαν και
3σηµαντικότατες βελτιώσεις σε άλλους δείκτες της ευηµερίας και της π οι ότητας ζωής σε
πολλές χώρες , µαζί µε τη σηµαντικήαύξηση το υ πρ οσδ όκιµ ου ζωή ς κατά τη γέν νηση .
Αν και η συσχέτιση δεν σ υνεπάγεται και αιτιώδη σχέση , είναι σχεδό ν βέβαιο ότι οι
σηµαντικές αυξήσεις του παγκόσµι ου κατά κεφαλή εισο δήµατος π ου έχο υν επιτευχθεί δε ν θα
ήσαν εφικτές χωρίς τη σ υνεχή πρ ό οδ ο πρ ος µια βαθύτερη οικ ον οµική ολ οκλήρωση .
Πρόσφατες µελέτες της Παγκόσµιας Τράπεζας επιβεβαιώνουν ότι οι αναπτυσσ όµενε ς χώρεςπου άν οιξαν τις οικο ν οµίες τ ους κατά τα είκοσι τελευταία έτη σηµείωσαν ανάπτυξη
µεγαλύτερη από εκείνη τω ν χωρώ ν π ου δε ν επιδίωξαν την ενσωµάτωσήτ ους στην παγκ όσµια
οικο ν οµία
.
Ωστόσ ο, και παρά τη συν ολικήαύξηση των εισο δηµάτων και της ευηµερίας , τ ο χάσµα
µεταξύ πλουσι ότερων και φτωχότερω ν χωρώ ν , καθώς και µεταξύ πλ ουσι ότερων και
φτωχότερων τµηµάτων τ ου πληθυσµ ο ύ κάθε χώρας , µάλλ ον διευρύ νθηκε . Πι ο σ υγκεκριµένα ,
θα πρέπει να αναγνωρισθεί ότι , ε νώ η παγκοσµι οποίηση φαίνεται να ωφελεί εκείνες τις χώρε ς
που είναι σε θέση να ενταχθ ού ν σ ’ αυτήν, δηµιο υργεί προβλήµατα σε ορισµέ νες κατηγ ορίες
πληθυσµού . Έ να σχετικό παράδειγµα είναι ο συ νδυασµ ό ς µειωµέ νων σχετικών αµ οιβών και
ευκαιριών απασχόλησης πο υ έπληξε τ ους ε ργαζ όµεν ου ς µε χαµηλήεξειδίκευση στις
βιοµηχανικές χώρες . Οι δηµ όσιοι φ ορείς πρέπει να διαδραµατίσου ν σηµαντικ ό ρ όλ ο στην
αντιµετώπιση των δυσχερειών όσων είναι πιθανό να χάσ ου ν απ ό την παγκοσµι οπ οίηση ,
εξασφαλίζοντας παράλληλα στις χώρες πο υ ε ντάσσο νται στην παγκ όσµια οικο ν οµία τηναπολαβήτων συ ν ολικών οφελών
.
Εξακολ ουθεί δε να υπάρχει και µια οµάδα χωρών , κυρίως πολύ φτωχών , οι οποίες είναι
λιγότερο ενταγµένε ς στην παγκόσµια οικ ον οµία και συνεχίζ ου ν να µη µετέχο υν στα οφέλη
της παγκοσµι οποίησης . Η Ν ότια Ασία και η Υποσαχάρια Αφρ ικήυπολείπονται κατά πολύ
περιοχών όπως είναι η ΑνατολικήΑσία κα ι οι χώρες τ ου Ειρηνικού . Τ ο µερίδι ό τ ο υς στ ο
παγκόσµιο εµπ όριο έχει µειωθεί , οι συ νθήκες τω ν εµπ ορικών συναλλαγών τ ου ς έχ ου ν
επιδεινωθεί , ενώ σ υνεχίζ ουν να αδυ νατο ύν να πρ οσελκύσ ου ν ξένα κεφάλαια . Η βελτίωση του
βιοτικού επιπέδ ου και της οικον ο µικής κατάστασης των χωρώ ν αυτών απ οτελεί µια από
µείζονε ς πρ οκλήσεις της παγκό σµιας οικο ν οµίας .
Επιπλέον δε , η παγκοσ µιοπ οίηση συν δέεται και µε άλλες πρ οκλήσεις , όπως είναι οι
µεταδοτικές ασθέ νειες , οι κλιµατικές αλλαγές , η απώλεια βιοποικιλότητας και η διεθνής
ασφάλεια . Η αντιµετώπιση των πρ οκλήσεων αυτών – δηλαδήη παροχήστη ν ανθρ ωπότητα
παγκόσµιων δηµ όσιων αγαθών – µπ ορεί να θεωρηθεί ω ς µέρ ος µιας στρατηγικής πο υ
αποσκοπεί στη µεγιστοπ οίηση των οφελών της παγκοσ µιοπ οίησης και στην ελαχιστοπ οίηση
των αρνητικών επιπτώσεών της . Αυτά τα παγκόσ µια δηµ όσια αγαθά ωφελ ούν τ όσ ο τις
αναπτυσσόµε νες όσ ο και τις βιοµηχανικές χώρες . Αποτελ ούν δε ένα πρ όσθετ ο καθήκον για
τον περιορισµ ό της φτώχειας , και θα πρέπει να διερευ νηθεί η χρηµατ οδ ότησήτ ου ς .
Η λόγω της παγκοσ µιοπ οίησης αυξαν όµε νη διεθν οπ οίηση της οικ ον οµικής δραστηριότηταςθέτει ζητήµατα σχετικά µε το εν δεδειγµέν ο επίπεδο χάραξης της οικο ν οµικής π ολιτικής και
την ικανότητα τω ν εθ νικών κυβερνήσεων να θεσπίζο υν κα ν όνες και πρότυπα
. Σ’ αυτ ό τ ο
πλαίσ ιο, η παρο ύσα έκθεση επισηµαίνει ότι κατά το ν 20 ό αιώνα ο ρ όλ ος τ ο υ κράτ ους στην
οικο ν οµικήδραστηριότητα αυξή θηκε σηµα ντικά σε πολλές ανεπτυγµένε ς χώρες . Τ ούτ ο
οφειλότα ν εν µέρει στη µεταπολεµικήανάπτυξη των συστηµάτων κ οινωνική ς πρ οστασίας καιπρόν οιας
, τα οπ οία θεωρ ούνται ω ς σηµαντικ οί παράγοντε ς για τη µείωση τω ν κινδ ύνω ν π ου
διατρέχουν οι κ οινωνίες π ου είναι εκτεθειµένες στο ν διεθνήανταγωνισµ ό .
4Η παρούσα έκθεση τ ονίζει τ ο γεγο ν ός ότι , µετά τ ο τέλο ς τ ου ∆εύτερ ου Παγκόσµι ου
Πολέµ ου, σηµειώθηκε σηµαντικ ότατη πρ όοδο ς σ τ η δηµι ουργία µιας σειράς από διεθνείς και
περιφερειακούς θεσµ ούς και φ ορείς πρ οβληµατισµού , οι οπ οίοι συµµετέχ ου ν στη διεθνή
οικο ν οµικήκαι χρηµατο οικο ν οµικήδιακυβέρνηση . Οι ισχύ ουσες σήµερα θε σµικές ρυθµίσεις
θεωρείται ότι συγκρ οτο ύν ένα πι ο στιβαρό , σε σύγκριση µε ό , τι υπήρχε κατά τ ο πρ οηγ ούµε ν ο
κύµα παγκοσµι οποίησης , σύ ν ολο θεσµώ ν και φ ορέω ν πρ οβληµατισµού ικανών να
αντιµετωπίζουν τις παγκόσµιες πολιτικές προκλήσεις . Πάντως, ορισµένες
πρωτοεµφανιζ όµε νες προκλήσεις ανα δεικνύ ουν τις ανεπάρκειες τ ου συστήµατο ς , αυτήδε τη
στιγµήδιεξάγονται συζητή σεις γύρω από πρ οτάσεις µεταρρύθµισης διαφό ρων πλευρών
αυτού τ ου σ υστήµατο ς διακυβέρνησης .
Το διεθνές νοµισµατικό και χρηµατοοικονοµικό σύστηµα σ ’ έναν παγκοσµιοποιηµένο
πλανήτη
Η µελέτη της Επιτροπής εξετάζει λεπτο µερέστερα την εξέλιξη και τη λειτουργία του διεθν ού ς
νο µισµατικού και χρηµατ ο οικον οµικ ού συστήµατο ς , καταλήγει δε στ ο συ µπέρασµα ότι ,
συν ολικά , τ ο σύστηµα λειτούργησε καλά κατά την πρ οηγο ύµενη πεντηκο νταετία . Αποτέλεσε
το σ υµπλήρωµα της έντ ο νης αύξησης τ ο υ εµπ ορίο υ αγαθών και υπηρεσιών , κατευθύν ο ντας
τις αποταµιεύσεις σε παραγωγικές επενδ ύσεις σε ολ όκληρ ο τ ο ν κ όσµ ο , και τ ούτ ο µέσω
ανοικτών και εύρ υθµων χρηµατ ο οικον ο µικών αγ ορών , καθώς και παρέχοντας
αποτελεσµατικά συστήµατα λογιστικών εκκαθαρίσεων και διακανο νισµών . Έτσι σ υνέβαλε
στην παγκόσµια οικο ν οµικήανάπτυξη και επέτρεψε στις χώρες π ου εφάρµ οσαν ορθ ολ ογικές
πολιτικές να βελτιώσουν τ ο βιοτικ ό επίπεδ ο τω ν κατ οίκων τ ους . Ακόµη, τ ο σύστηµα αυτ ό
µπόρεσε να αντεπεξέλθει και σε περιό δ ους αστάθειας των ισ οζ υγίων πληρωµών και
εξασφάλισε τη νοµισµατικήσταθερότητα σε καιρού ς χρηµατ ο οικο ν οµικών πιέσεων .
Ωστόσ ο, η εµπειρία των τελευταίων χρ όνω ν ανέ δειξε ο ρισµένες πραγµατικές ήδυνητικές
αδυναµίες τ ου συστήµατ ος , θέτ οντας παράλληλα νέες πρ οκλήσεις σε όσ ους χαράσσ ουν
πολιτική. Αν και η ολ οκλήρωση των χρηµατο οικ ον οµικών αγορ ών και των θεσµικών και
ρυθµιστικών πλαισίων τους αποτέλεσε το ερέθισµα για οικο ν οµικήανάπτυξη , τ ο διεθνές
νο µισµατικό και χρηµατο οικ ον οµικ ό σύστηµα συνέχισε να είναι επιρρεπές σε κρίσεις . Με
εξαίρεση την κρίση του ΜΣΙ τ ο 1993, οι κρίσεις πο υ σηµειώθηκαν κατά τη δεκαετία τ ου
1990 επηρέασαν κυρίως τις α ναδυ όµε νες αγ ορές και , στις περισσ ότερες περιπτώσεις , είχαν
σηµαντικές συνέπειες απ ό την άποψη της απώλειας οικ ον οµικής απ όδ οσης και ευηµερίας και
της επιδείνωσης των κ οινωνικών σ υνθηκών και της ανεργίας . Επιπλέον δε , τ ο µεταβληθέν
διεθνές χρηµατ ο οικο ν οµικό περιβάλλον θεωρήθηκε ότι επέτρεπε καταχρήσεις όπως η
νο µιµοπ οίηση εσ όδ ων απ ό παράνο µες δραστηριότητες , η χρηµατ οδ ότηση παράν ο µων
δραστηριοτήτων και η φ ορ οδιαφυγή .
Κατ ά τα τελευταία έτη , διατυπώθηκαν πολλές προτάσεις σχετικά µε τ ον τρ όπ ο καλύτερης
προσαρµ ογής τ ο υ διεθν ούς ν οµισµατικού και χρηµατο οικο ν οµικο ύ συστήµατ ος στις
µεταβολές και στις πρ οκλήσεις µιας παγκοσµι οπ οιηµένης οικο ν οµίας . Η παρ ούσα έκθεση
επισκοπεί τις τρέχουσες π ολιτικές συζητήσεις και παρέχει µια σύντο µη ανάλυση τω ν υπέρ
και των κατά των κυρι ότερων µεταρρυθµιστικών πρ οτάσεων και της π ολιτικής και πρακτι κής
σκοπιµότητάς το υς , καθώς και µιαν εκτίµηση των αναγκαίων όρω ν της επιτυχίας . Οι
µεταρρυθµιστικές προτάσεις έχ ουν οµαδ οπ οιηθεί σε τέσσερις κατηγορίες : τρ όπ οι πρ όληψης
και διαχείρ ισης των κρίσεων , πρωτ οβο υλίες για µείωση των καταχρήσεων τ ου διεθν ούς
νο µισµατικού και χρηµατ ο οικον οµικ ού συστήµατο ς , περιφερειακήκαι πλανητι κή
συνεργασία , και µεταρρύθµιση τ ου θεσµικο ύ πλαισίου .
5Τρόποι πρόληψης και διαχείρι σης των κρί σεων
Οι προτειν όµενες λύσεις είναι π ολλές : κυµαίν ο νται από τις πολύ συγκρατηµένες , όπως είναι
η αύξηση και βελτίωση της ροής πληρ οφ οριών προ ς τ ου ς παράγο ντες της αγ οράς , µέχρι τις
πολύ φιλ όδ οξες , όπως είναι η δηµι ουργία εν ό ς ενιαίο υ παγκόσ µιου ν ο µίσµατος . Μερικές
πρωτοβο υλίες βρίσκονται ήδη στο στάδι ο της υλ οπ οίησης , αντανακλώντας ένα υψηλό βαθµ ό
συναίνεσης στ ους κ όλπο υς της διεθν ού ς χρηµατ ο οικο ν οµικής κοιν ότητας . Άλλες πάλι δεν
έχουν πρ ος τ ο παρ όν επαρκήπ ολιτικήυποστή ριξη , ήθα οδηγ ούσαν σε υπερβολικά µεγάλες
κρατικές παρεµβάσε ις στην αγ ορά . Ενώ δε οι περισσότερε ς απ ό τις πρ οτειν όµε νες αλλαγές θα
µπορ ούσα ν να επέλθο υν ε ντ ός τ ο υ υ φιστάµενο υ πλαισίου , µερικές απ ό τις πλέον φιλό δ οξες
θα απαιτούσαν τη δηµι ουργία εν ός νέ ου θεσµ ού ήτην πραγµατοπ οίηση µιας π ολύ βαθύτερης
µεταρρύθµισης των διεθνώ ν χρηµατ ο οικον ο µικών δ ο µών .
Όσον αφ ορά την πρ όληψη των κρίσεων , στις ε υρείας απο δ οχής πρ οτάσεις για περαιτέρω
πρό οδ ο συµπεριλαµβάνεται η αύξηση της διαφάνειας κατά τη χάραξη και την εφαρµ ογήτων
πολιτικών , η βελτίωση της ρ οής πληροφ οριών πρ ος τ ου ς παράγο ντες της αγ οράς , η ανάπτυξη
και εµβάθυνση των χρηµατ ο οικο ν οµικών αγ ορών και η εν δυνά µωση των εγχώριων
χρηµατο οικον ο µικών συστηµάτων , έτσι ώστε οι χώρες να γίνο υν λιγότερ ο ευάλωτες στις
κρίσεις· ακόµη, η ε νίσχυση των συναλλαγµατικών αποθεµάτω ν τω ν χωρώ ν µε αναδυ ό µενες
οικο ν οµίες της αγοράς . Η εφαρµ ογήτω ν πρ οτάσεων αυτών από π ολλές χώρες έχει ή δη
αρχίσει να συµβάλλει στο να καταστεί το σ ύστηµα περισσ ότερ ο πρ οβλέψιµο και ανθεκτικό
στις κρίσεις .
Πρό οδ ο ς σηµειώνεται και σε άλλα µέτωπα , αλλά µε βραδύτερ ου ς ρυθ µ ούς , διότι οι σχετικές
προτάσεις είτε δε ν διαθέτου ν επαρκήσυ ναίνεση είτε είναι περισσότερ ο δύσκ ολ ο να
εφαρµοσθ ο ύν στην πράξη . Οι πρ οτάσεις αυτές περιλαµβάνουν την ανάπτυξη συστηµάτων
έγκαιρης προειδ οποίησης , την καθιέρωση ρητρώ ν συλλ ογικής δράσης κατά τις νέες εκδ όσεις
οµ ολ όγων αναδ υ όµενω ν οικ ον οµιών της αγ οράς , τη δηµιο υργία Λεσχών Πιστωτών , την
ανάπτυξη και χρήση , εκ µέρ ους των αναδυ ό µενω ν ο ικο ν οµιών της αγ οράς , χρηµατο δ οτικών
µέσων π ου να µπορ ο ύν να χρησιµ οπ οιού νται ως πρώτη γραµµήάµυ νας σε περίπτωση κρίσης
και, τέλος, την ανάγκη εξασφάλισης µιας εύρυθµης και καλά προγραµµατισµένης
διαδικασίας απελευθέρωσης των πράξεων κεφαλαίου .
Τέλος, υπάρχου ν ορισµέ νες πρ οτάσεις π ου δεν έχ ουν ακ όµη εξασφαλίσει επαρκήυποστή ριξη
από τ ους υπεύθ υν ους π ολιτικής και συνήθως συ νεπάγονται σηµαντικές θεσµικές αλλαγές ,
ενώ τα πρ οτερήµατά τ ους θα πρέπει να σταθµισθού ν πρ οσεκτικά . Μεταξύ των πλέο ν
προβεβληµένων πρ οτάσεων βρίσκεται η σύσταση εν ός διεθν ούς οργανισµ ού ασφάλισης των
χρεών, η δηµι ουργία εν ός διεθν ο ύς οργα νισµο ύ επο πτείας των συστηµάτων κοινω νικής
ασφάλισης και η καθιέρωση φόρ ου επί των σ υναλλαγµατικών πράξεων .
Αν και δεν διατείνεται ότι εξαντλεί τ ο θέ µα , η παρο ύσα έκθεση απ οδίδει ιδιαίτερη προσ οχή
στη χρήση το υ φ όρ ο υ επί των συναλλαγµατικών πράξεων ως εργαλείου για τη
σταθεροπ οίηση των σ υναλλαγµατικών αγορώ ν . Οι υπ οστηρικτές της πρ ότασης για την
επιβολήφόρ ου επί των διεθνώ ν συ ναλλαγµατικών πράξεων αναφέρ ουν ότι ο φόρο ς α υ τό ς θ α
συνέβαλλε στη σταθεροπ οίηση των συναλλαγµατικών ισοτιµιών µέσω της µείωσης της
κερδοσκ οπίας και των στιγµιαίων αγοραπωλησιών (arbitrage). Ωστ όσ ο, από τη σχετική
βιβ λιογραφία προκύπτει ότι έ νας τέτ οι ος φόρο ς είναι δυνατ όν να α υξήσει την κινητικότητα
των κεφαλαίων (volatility), καθώς είναι πιθανό να µειωθεί σηµαντικά ο όγκ ος των
συναλλαγών µετά την καθιέρωσήτ ου .
6Όσον αφ ορά την επίλυση των κρίσεων , έ να ζήτηµα υψηλής πρ οτεραιότητας στις διεθνείς
συζητήσεις είναι ή εξεύρεση της κατάλληλης ισορροπίας µεταξύ αναπροσαρ µ ογής εκ µέρ ους
της χώρας - οφειλέτη, κρατικής χρηµατο δ ότησης και ιδιωτικής χρηµατοδ ότησης . Αυτήη
προσπάθεια εξισορρ όπησης έχει καταστεί πολύ περισσότερ ο περίπλοκη απ ’ ό, τι20 χρ όνια
πριν. Ακόµη, τίθεται το ερώτηµα κατά πόσ ο , και σε ποια έκταση , η επιδιωκόµε νη ισ ορρ οπία
θα πρέπει να ακολ ουθεί τα ιδιαίτερα χαρακτηρισ τικά κάθε χώρας . Τ ούτ ο α ναδεικνύει τη
σπου δαιότητα της περαιτέρω απ οσαφήνισης και επεξεργασίας των αρχών της εµπλ οκής τ ου
ιδιωτικού τ οµέα , τ όσ ο στην πρ όληψη όσ ο και στην επίλυση των κρίσεων . Η διεθνής
κοιν ότητα αναγνώρισε πρ όσφατα και την ανάγκη να α ναλυθεί ο τρ όπ ος µε τ ο ν οπ οίο ένα
σαφέστερο και στιβαρότερο ν οµικ ό πλαίσιο για την αναστολήεξυπηρέτησης των χρεών , την
αναδιάρθρωση και τη µείωσήτ ους θα συ νέβαλλε στη διευκόλυ νση της εύρυθµη ς επίλυσης
των κρίσεων . Και εδώ επίσης , ορισµένε ς απ ό τις πρ οτάσεις συ νεπάγο νται σηµαντικότερες
θεσµικές αλλαγές .
Μείωση των καταχρήσεων του διεθνούς χρηµατοοικονοµικού συ στήµατος
Η χρησιµοπ οίηση εν ός διεθν ού ς χρηµατ ο οικον ο µικού συστήµατ ος για παράν οµ ο υς σκ οπ ούς
έχει καταστεί µείζων πηγήανησυχίας . Λ όγω τ ου υψηλο ύ βαθµ ού απελευθέρωσης και
αποκέντρωσης π ου παρ ουσιάζει , τ ο σύστηµα αυτ ό χρησιµ οπ οιείται για εγκληµατ ικές
δραστηριότητες , όπως είναι η ν οµιµ οποίηση εσ ό δων από παράν οµες δραστηριότητες και η
χρηµατοδ ότηση της τρ οµ οκρατίας , για φ ορ οδιαφυγήκαι για την καταστρατή γηση
κανονιστικών ρ υθµίσεων . Σε ορισµέ νες περιπτώσεις ιδρύ ονται εταιρείες ειδικά για του ς
σκοπ ούς αυτ ούς . Τ ο πρ όβληµα της κατάχρησης επιδεινώνεται λόγω της ύπαρξης ο ρισµένων
χωρών και περιοχών δικαστικής αρµο διότητας , οι ο π οίες θεωρ ο ύν ως σ υγκριτικό
πλεονέκτηµα τη δηµιο υργία ευν οϊκών φ ορ ολογικών και κανο νιστικών πλαισίων για τους
αλλοδαπο ύς κεφαλαιούχ ο υς . Οι χρηµατο οικ ον οµικές καταχρήσεις µπ ορ ούν να απειλήσουν
την αξιοπιστία και να υπο ν οµεύσ ου ν την ακεραιότητα τ ου διεθν ού ς χρηµατ ο οικον ο µικού
συστήµατος , καθώς και να επηρεάσ ουν τις εµπλεκό µενες χώρες σε οπ οιο δήποτε στάδι ο
ανάπτυξης .
Για την αντιµετώπιση των πρ οκλήσεων αυτώ ν , η διεθνής σ υνεργασία εντάθηκε , µέσω τω ν
υπαρχόντων φ ορέω ν πρ οβληµατισµού και οργανισµώ ν , όπως είναι η οµάδα G7 των
Υπουργών Οικο ν οµικών , ο ΟΟΣΑ και οι εργασίες τ ου για τις επιβλαβε ίς φορ ολ ογικές
πρακτικές , καθώς και η ο µάδα µε ειδικά καθήκοντα (Financial Action Task Force) για τ ο
ξέπλυµα χρήµατος και τη χρηµατ οδ ότηση της τρ οµ οκρατίας . Τ ο Φ όρ ουµ για τη
Χρηµατο οικον ο µικήΣταθερότητα (Financial Stability Forum), το οπ οί ο σ υστάθηκε τ ο 1999,
ασχολήθηκε µε µια π οικιλία θεµάτων , όπως µε τις δ ραστηριότητες των ιδρυµάτων
συγκέντρωσης υψηλών δανειακών κεφαλαίων και των υπεράκτιων χρηµατ ο οικον ο µικών
κέντρων. Κατά της χρηµατοδ ότησης της τρ οµ οκρατίας έχ ουν ληφθεί συγκεκριµένα µέτρα .
Έτσι, σύµφ ωνα και µε τα ψηφίσµατα το υ Συµβ ουλί ου Ασφαλείας του ΟΗΕ , πάγωσαν τα
περιουσιακά στοιχεία συγκεκριµένων πρ οσώπω ν και οργανώσεω ν συ νδε όµε νων µε το υς
Ταλιµπάν . Η µεγαλύτερη διαφάνεια στις επιχειρήσεις και η καλύτερη ολοκλήρωση τω ν
συστηµάτων επ οπτείας θεωρ ούνται ως αναγκαίοι ό ρ οι για την παρεµπό διση της χρήσης
εταιρικών σχηµατισµών για παράνοµ ους σκ οπο ύς .
Μια πρόκληση κοινήστις περισσ ότερες από τις εξετασθείσες προτάσεις είναι το ζή τηµα τ ου
πώς να εξασφαλισθεί η συµµ όρ φωση και των µη συ µβεβληµένων τρίτων εταίρων . Μερικές
φορές υπ οστηρίζεται ότι καλύτερη σ υµµ όρφωση µε τ ο υς διεθνείς καν όνε ς και πρακτικές θα
µπορ ούσε να προκύψει απ ό τη βελτίωση του συντο νισµ ο ύ µεταξύ τω ν φ ο ρέων πο υ
εµπλέκονται σε σ υναφήσχέ δια Ακόµη , η καταπολέµηση τω ν έκ ν οµων πρακτικών θα πρέπει
7να ενταχθεί στ ο ευ ρύτερ ο πλαίσιο µιας συνεπ ούς και διατηρήσιµης προσέγγισης της
ανάπτυξης .
Περιφερειακή και παγκό σµια συνερ γασία
Η µελέτη εξετάζει και τις πρωτοβ ουλίες για την ε νίσχυση της σταθερ ότητας τ ο υ διεθν ούς
νο µισµατικού σ υστήµατος µέσω της ε ντατικοποίησης τ ου µακρ ο οικο ν οµικο ύ συ ντ ονισµ ού
στο πλαίσιο περιφερειακών οµα δ οποιήσεων και µεταξύ των τριών κυρι οτέρων ν ο µισµατικών
περιοχών (G3). Η περιφερειακήµακρο οικ ον οµικήκαι ν οµισµατική συνεργασία θεωρείται
συχνά ως ένας τρόπ ος ενίσχυση της οικο ν οµικής ολ οκλήρωσης , της ανάπτυξης και της
σταθερότητας . Η εισαγωγήτ ου ε υρώ απ οτελεί ένα παράδειγµα επιτυχο ύς περιφερειακή ς
ολ οκλήρωσης , η οπ οία όχι µ όν ο ωφέλησε την Ευρώπη αλλά είναι πιθαν ό να συµβάλει και
στη σταθερότητα τ ου διεθν ο ύς ν οµισµατικού και χρηµατ ο οικο ν οµικού συστήµατ ος . Αν και η
ευρωπαϊκήεµπειρία δεν µπορεί να αντιγραφεί απευθείας , απ οτελεί παράδειγµα για τις άλλες
περιοχές τ ου πλανήτη . Ε νώ δε οι οικ ον οµίες της Ασίας έχου ν σηµειώσει πρ ο όδ ου ς στην
προαγωγή της χρηµατ ο οικο ν οµικής και ν οµισµατικής συνεργασίας σε περιφερειακό επίπεδ ο ,
ο ρ όλο ς της πολιτικής για ν οµισµατική συνεργασία υπήρξε µέχρι σήµερα είτε αν ύπαρκτοςείτε αµελητέος για τ ον σχεδιασµ ό τω ν περιφερειακών συστηµάτων οικο ν οµικής
ολ οκλήρωσης στη Β όρεια και στη Ν ότια Αµερική
. Το ύτ ο εγείρει ερωτήµατα ως προς τη
συµβατότητα διαφ ορετικών συστηµάτω ν συ ναλλαγµατικών ισοτιµιών µε τ ον στ όχ ο της
οικο ν οµικής ολ οκλήρωσης .
Με δεδ οµέ νη την αυξαν όµενη οικον οµικήκαι χρηµατ ο οικον οµική αλληλεξάρτηση και τηνπιθανότητα περισσότερ ο αιφνίδιων και εκτεταµένων διαχύσεων των κρίσεων µεταξύ τω ν
τριών κυριότερω ν ν οµισµατικών περιοχών
, ορισµέν ες πρ οτάσεις επιχειρηµατολογ ο ύν υπέρ
µιας µο ρφής σ υντ ονισµ ού ως προ ς τις σ υναλλαγµατικές ισοτιµίες µεταξύ των περιοχών G3.
Οι προτείν οντες υπ οστηρίζο υν ότι η επιδίωξη συγκεκριµένων σ υναλλαγµατικών ισοτιµιώνµεταξύ των ν οµισµάτων
G3 θα αύξανε τη συ ν ολικήσταθερότητα τ ου διεθν ού ς ν ο µισµατικού
και χρηµατοοικ ον οµικ ού σ υστήµατο ς , µε απ οτέλεσµα τη µικρότερη σ υχν ότητα των κρίσεων
και την υψηλότερη ανάπτυξη , τ όσ ο για τις κυρι ότερες ν οµισµατικές περιοχές όσ ο και για τις
αναδυ όµενε ς οικο ν οµίες και τις αναπτυσσ όµε νες χώρε ς . Άλλοι πάλι υποστηρίζου ν ότι κάτι
τέτοιο θα ο δηγο ύσε τις ν οµισµατικές αρχές σε σηµαντικήαπώλεια ικανότητας ανεξάρτητης
αντίδρασης στις εξωτερικές κρίσεις και στις εσωτερικές πολιτικές προτεραι ότητες .
Προς µια βελτιωµένη διακυβέρνηση του διεθνούς νοµισµατικού και χρ ηµατοοικονοµικούσυστήµατος
Οι συζητήσεις για τη βελτίωση της διακυβέρνησης τ ου διεθν ούς ν οµισµατικού και
χρηµατο οικον ο µικού συστήµατ ος συχνά εστιάζο νται στ ο ∆ιεθνές Ν οµισµατικό Ταµείο
( ∆ΝΤ), στ ο οπ οί ο έχ ου ν παραχωρηθεί σηµαντικές εξ ουσίες ως πρ ος τη λήψη των απ οφάσεων
που αναφέρ ονται στ ο διεθνές ν οµισµατικό και χρηµατο οικο ν οµικό σύστηµα . Κατά τα
πενήντα τελευταία έτη , ο φ ορέας αυτ ός κατόρθ ωσε να εξασφαλίσει σηµαντικήαύξηση τόσ ο
των µελών τ ου , καθιστάµεν ος σχε δ όν παγκόσµιας εµβέλειας , όσ ο και το υ πεδί ου άσκησης
των αρµ οδι οτήτων τ ου . Ωστ όσ ο, πρό σφατα διατυπώθηκαν εκκλήσεις από αναδυ όµε νες
οικο ν οµίες της αγοράς , ΜΚΟ και εθνικά κοιν οβο ύλια για περισσότερη ν οµιµ οπ οίηση ,
µεγαλύτερη ανάληψη ευθυνών και καλύτερη διακυβέρνηση εκ µέρ ου ς τ ου φ ορέα αυτ ο ύ .
Στην αντιµετώπιση των µεληµάτων αυτών έχει σηµειωθεί πρ όοδο ς, µέσω, µεταξύ άλλων , της
µεγαλύτερης διαφάνειας στη διαδικασία λήψης των απ οφάσεων τ ου ∆Ν Τ , της δη µιουργίας ,
εκτός ∆Ν Τ , οµάδω ν όπως τ ο Φ όρ ουµ για τη Χρηµατο οικ ον οµικήΣταθερ ότητα (Financial
Stability Forum) και η οµάδα G20, καθώς και µέσω τ ου ς µετασχηµατισµ ού της Πρ οσωρινής
8Επιτροπής (Interim Committee) στη, µ ο νιµ ότερη , ∆ιεθνήΝ οµισµατική και
Χρηµατο οικον ο µικήΕπιτροπή (Monetary and Financial Committee). Ωστ όσ ο, πρ οτάσεις µε
µεγαλύτερο θε σµικό περιεχόµεν ο , όπως εκείνη για τ ον µετασχηµατισµό της ως άνω
επιτροπής σε Συ µβούλι ο µε αρµ οδι ότητες λήψης απ οφάσεων , καθώς και για την
ανακατανοµή τω ν αρµ ο διοτήτων λήψης απο φάσεων στ ο υς κ όλπο υς τ ου ∆ΝΤ σηµείωσαν
µικρήπρό οδ ο ήβρίσκο νται ακόµη υπό εξέταση .
Η παρούσα έκθεση εξετάζει και τις προτάσεις για τη δηµιο υργία νέων , ε υρείας αρµ οδι ότητας
φορέω ν, όπως µιας οµάδας παγκ όσµιας διακυβέρνησης (Global Governance Group) και τ ου
Συµβουλίο υ Οικο ν οµικής Ασφάλειας (Economic Security Council) του ΟΗΕ . Για να
δρ οµ ολογηθ ο ύν τέτ οιες πρωτοβ ουλίες θα απαιτηθεί ευρεία πολιτικήυποστή ριξη .
Προώθηση και χρηµατοδότηση της ανάπτυξ ης
Ορισµένες φτωχές χώρες δεν µπ όρεσαν , σε µεγάλο βαθµό , να επωφεληθ ούν από την
παγκοσµιοπ οίηση . Είναι παγιδευµένες σε µια κατάσταση χαµηλού εισο δήµατ ος και φτώχειας ,
χαµηλού επιπέδ ου εκπαίδευσης και επενδύσεω ν , µερικές δε φ ορές και υψηλού χρέ ους . Για τις
χώρες αυτές , η διεθνής σ υνδρ ο µή είναι κεφαλαιώδου ς σηµασίας . Η έκθεση εξετάζει τέσσερα
υφιστάµενα αναπτυξιακά µέσα : την επίσηµη αναπτυξιακήβοή θεια , τη µείωση τ ο υ χρέ ους , τα
µέτρα εµπορί ου και την πρ οώθηση τω ν ξένω ν άµεσ ων επε νδύσεω ν . Επιπλέο ν δ ε , εξετάζει και
ορισµένες εναλλακτικές πηγές χρηµατο δ ότησης της α νάπτυξης , µαζί µε τις πρ οτάσεις για τη
διεθνήφ ορ ολ ογία .
Επίσηµη αναπτυξιακή βοήθεια
Συν ολικά , η π ορεία της επίσηµης αναπτυξιακής βοήθειας (Official Development Αssistance -
ODA) υπήρξε απογοητευτική . Η χ ορηγηθείσα από τις µεγαλύτερο υς δωρητές β οήθεια αυτ ού
του είδ ους µειώθηκε , ω ς π οσ οστ ό τ ου ΑΕΠ τ ους , απ ό0,33% το1990 σε0,22% το2000
(0,33% για την ΕΕ ), οπ ότε αποµακρύ νθηκε ακ όµη περισσ ότερ ο απ ό τ ον στ όχ ο τ ου 0,7%, ο
οπ οίο ς είχε αρχικά τεθεί στην Έκθεση Pearson, το1969. Ο τρ όπ ος υπ ολογισµ ού της β οήθειας
αυτής έχει και αυτός επικριθεί , ως οδηγώ ν σε υπερεκτίµηση το υ πραγµατικού ύψ ους της
βοήθειας σε σύγκριση µε εκείν ο π ου θα πρ οέκυπτε αν εφαρµ οζ όταν αυστηρά ο αρχικός
ορισµ ός της . Η Παγκόσ µια Τράπεζα εκτίµησε πρ όσφατα ότι τ ο σηµεριν ό ύψ ος της β οήθειας
αυτής θα πρέπει να διπλασιασθεί , έτσι ώστε να βοηθηθ ο ύν οι χώρες χαµηλ ού εισ οδήµατ ος να
επιτύχουν τ ο υς στ όχ ου ς της χιλιετί ας , δηλαδήτη µείωση της φτώχειας στ ο ή µισυ µεταξύ
1990 και2015.
Πέρα από τις ανησυχίες π ου α ναφέρ ονται στ ο ύψος της β οήθειας ODA, υπάρχει ανάγκη να
εξασφαλισθεί η αποδοτική χρήση τω ν διαθέσιµων για τη βοήθεια αυτή π όρων . Η συζήτηση
γύρω από την απο δ οτικότητα και την π οιότητα της β οήθειας ο δήγησε στ ον εντ οπισµ ό
ορισµένω ν σηµα ντικών στ οιχείων , όπως είναι ο καθ ορισµ ός πρ οτεραιοτήτω ν , ο συ ντ ονισµ ός ,
οι όρ οι χ ορήγησης της βοήθειας και η κυρι ότητα των π ολιτικών , η συ νεκτικότητα των
πολιτικών και η « απεξ άρτηση » της βοήθειας , στ οιχεία που ολ οένα και περισσ ότερ ο
λαµβάνονται υπ όψη από την ΕΕ και άλλους δωρητές , διµερών ήπ ολυµερώ ν πρ ογραµµάτων .
Ένα παράδειγµα αφ ορά τη συζήτηση γύρω από τ ους όρ ους χ ορήγησης και την κυρι ότητα τωνπολιτικών
, συζήτηση η οπ οία συν δέεται µε την παρατήρηση ότι οι οικ ον οµικές
µεταρρυθµίσεις µπορ ο ύν να υποστηριχθ ούν αλλά όχι και να « αγορασθο ύν ». Τού το
συνεπάγεται ότι η θέση όρων για το ν δανεισµ ό µε σκ οπό την πραγµατοπ οίησηαναπροσαρµ ογών θα τ ο νώσει τις µεταρρυθµίσεις καλύτερα εφ όσ ο ν αυτές συµβαδίζ ου ν µε τ ο
9πρόγραµµα της εκάστοτε κυβέρνησης . Ως εκ τ ούτο υ , οι δωρητές διµερών και π ολυµερώ ν
προγραµµάτων δίδ ου ν τώρα έµφαση στη σύναψη εταιρικών σχέσεων µεταξύ κυβερνήσεω ν ,
υπηρεσιών αναπτυξιακής συνεργασίας , της κ οινω νίας των πολιτών και του ιδιωτικού τ οµέα ,
έτσι ώστε να τ ο νίζεται ότι η διαδικασία ανήκει στην εκάστοτε χώρα . Υπάρχει ακό µη και η
τάση να επαναπροσα νατολίζεται η β οήθεια προ ς χώρες « καλής πολιτικής – µεγάλης
φτώχειας», όπο υ η απ οδ οτικ ότητα της β οήθειας θεωρείται η υψηλότερη δυ νατή .
Η συζήτηση περί απο δ οτικότητας εστιάζεται και στην απαίτηση που εγείρο υν ο ρισµένεςχώρες
- δωρητές, οι χώρες απο δέκτες να αναθέτ ου ν δη µ όσιες συµβάσεις σε επιχειρήσεις της
χώρας- δωρητή. Από µελέτες τ ου ΟΟΣΑ προκύπτει ότι η εξάρτηση της χ ορήγησης β οήθειας
από όρ ου ς αυξάνει στην χώρα - απ οδέκτη τ ο κ όστ ος π ολλών αγαθών και υπηρεσιών κατά 15
έως30%. Ως εκ τ ούτ ου , υπάρχου ν ισχυρά επιχειρήµατα υπέρ της « απεξάρτησης » της
βοήθειας, τα δε επιχειρήµατα αυτά προωθήθηκαν περαιτέρω όταν , τ ο ν Μάιο τ ου 2000, οι
δωρητές συ µφώνησαν επί µιας σύστασης της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας
(Development Assistance Committee - DAC), να απεξαρτήσου ν απ ό όρ ου ς τη β οήθεια ODA
προς τις λιγότερες ανεπτυγµένες χώρες , και τ ούτ ο απ ό 1 η ς Ια ν ουαρίου 2002.
Ο κατακερµατισµός της β οήθειας και ο χαµηλ ού επιπέδ ου συντ ο νισµό ς έχ ου ν συχ νάαποτελέσει εµπό διο στην απο δ οτικότητα της β οήθειας
. Η υλ οπ οίηση των στρατηγικών
µέτρων µείωσης της φτώχειας π ου λαµβάνο νται από τις χώρες - απ οδέκτες θα πρέπει να
προσφέρει έ να κ οιν ό έ δαφ ος βελτίωσης των ενεργειών των δωρητών σε επίπεδ ο χώρας -
αποδέκτη σε πολλές από τις φτωχ ότερες χώρες . Στις χώρες - δ ωρητές, η πρ οώθηση της
συνεκτικότητας µεταξύ α ναπτυξιακών πολιτικών και πολιτικών στο υς τ ο µείς τ ου ε µπορί ου ,
της ασφάλειας , των επενδύσε ων , της κ οινω νικής αντίληψης και του περιβάλλοντ ος
εξακολουθεί να απ οτελεί µείζ ονα πρ όκληση .
Μείωση του χρέ ους
Η έκθεση διαπιστώνει πρ όοδο ω ς π ρο ς τ η µείωση τ ου χρέο υς τω ν α ναπτυσσό µενων χωρών ,
οι οπ οίες είδαν τ ο χρέ ος τ ους ως π οσ οστ ό τ ου ΑΕΠ τ ου ς να διπλασιάζεται µεταξύ 1981 και
1998, µε µικρήυπ οχώρηση κατά τα επ όµενα έτη . Μετά απ ό επανειληµµένες µειώσεις τ ους
χρέους εκ µέρ ο υς ιδιωτών πιστωτών ήπιστωτών το υ δηµ όσι ου τ οµέα στ ο πλαίσιο διµερών
προγραµµάτων , η πρωτοβ ουλία HIPC, η οπ οία ανελήφθη τ ο 1996 υπέρ των φτωχών
υπερχρεωµένων χωρών , ασχ ολήθηκε για πρώτη φο ρά µε τ ο χρέ ος έναντι π ολυµερώ ν φ ορέων .
Η πρωτοβ ουλία αυτήενισχύθηκε κατά τ ο 1999, για να παράσχει βαθύτερη , ευρύτερη και
ταχύτερη ανακούφιση απ ό τ ο χρέ ος , αναγνωρίζεται δε εν γένει ότι αποτελεί ένα σηµαντικό
βήµα προς τη σωστή κατεύθυ νση της µείωσης της φ τώχειας .
Εκτός από τ ο θέ µα της εξασφάλισης ταχείας πραγµάτωσης της πρωτ οβο υλίας αυτής ,
διεξάγεται κα ι µια συνεχής συ ζήτηση ως πρ ος τ ο αν η ε νέργεια αυτή είναι επαρκής για την
εξασφάλιση β ιώσιµης ανάπτυξης και µείωσης της φτώχειας , αν και η ευθύ νη τω ν χωρώ ν -
αποδεκτών ως προ ς την εφαρµ ογήτω ν σωστώ ν π ολιτικών εξακολ ουθεί να αποτελεί τ ο κλειδίτης επίτευξης εν ός α νθεκτικού στ ο ν χ ρόνο α π οτελέσµατο ς
. ∆ιεξάγεται ακόµη και µια
συζήτηση ως πρ ος τ ο α ν η ως άν ω πρωτ οβο υλία καλύπτει ικανό αριθµό χωρών . Για τις
εµπόλεµες φτωχές χώρες , ο οπ οίες είναι κατ ’ αρχήν επιλέξιµες χωρίς όµω ς να έχ ουν ακό µη
επιλεγεί, η οµάδα G7 έχει αναλάβει δράση για την ε νίσχυση τ ου π ολιτικού διαλόγ ου .
Προτάσεις έχ ουν γίνει και για την επέκταση της πρωτ οβ ουλίας και σε άλλες χώρες πέραν των
42 της πρωτ οβο υλίας HIPC, υπάρχου ν ό µως ω ς προ ς αυτ ό σηµαντικά χρηµατ οδ οτικά
εµπόδια.
10Μέτρα εµπορίου
Όπως προκύπτει απ ό διάφορες µελέτες π ου µ νηµ ονεύ ο νται στην παρ ούσα έκθεση , η
απελευθέρωση του εµπ ορίο υ είναι συ νθήκη αναγκαία , αν και όχι επαρκής , για την
οικο ν οµικήανάπτυξη και , συ νακόλ ουθα , για τη µείωση της φτώχειας . Η πρ ό οδ ος στ ον τ οµέα
αυτόν εξαρτάται από τις κατάλληλες υποστηρικτικές πολιτικές , µέσω της δηµι ουργίας
εµπορικών δυνατ οτήτων και της περαιτέρω απελευθέρωσης τ ου εµπ ορίο υ απ ό όλες τις χώρες ,
ακόµη και τις ίδιες τις α ναπτυσσό µενες .
Αν και ορισµένες α ναπτυσσό µενες χώρες έχ ο υν ε νσωµατωθεί περισσ ότερ ο στην παγκόσµια
οικο ν οµία κατά τα τελευταία έτη , π ολύ σ υχνά µει ονεκτ ού ν ω ς πρ ος την πρ όσβαση στις
αγορές. Τα µεταποιηµένα αγρ οτικά προϊό ντα και τα πρ οϊό ντα έντασης εργασίας ( όπως είναι
τα υφαντ ουργικά ), όπ ου συχνά εντ οπίζεται και το συγκριτικό πλε ονέκτηµα των
αναπτυσσόµε νων χωρών , συ νήθως έχ ο υν να αντιµετωπίσο υν το υς υψηλότερ ους εµπ ορικο ύς
φραγµού ς στις ανεπτυγ µένες και αναπτυσσό µενες αγορέ ς , αν και η επίδραση τω ν
δασµ ολογικών φραγµών αυτ ού τ ο υ είδ ους αντισταθµίζεται ως ένα ν βαθµ ό απ ό τη ν
προτιµησιακήπρόσβαση στις ανεπτυγµένε ς οικο νο µίες . Πρωτ οβο υλίες όπως εκείνη µε τ ον
τίτλο« Οτιδήποτε εκτός από όπλα » (‘Everything But Arms’) της Ε Ε, η οπ οία ανελήφθη στις
αρχές το υ 2001, συ µβάλλουν στις εξάλειψη των στρεβλώσεων π ου υφίστανται οι λιγότερ ο
ανεπτυγµένες χώρε ς (Least Developed Countries - LDC) κατά τις εξαγωγές το υς πρ ος την
ΕΕ. Η α νάληψη τέτοιων πρωτ οβ ουλιών και απ ό τις κυρι ότερες ανεπτυγµένες χώρες , βάσει
και των δεσµε ύσεων πο υ ανελήφθησαν στ ο πλαίσιο της 3 ης ∆ιάσκεψης για τις χώρες LDC το
2001, θα µπορ ο ύσε να απο φέρει περαιτέρω οφέλη για τις χώρες αυτέ ς .
Σε πολυµερέ ρες επίπεδ ο , η Υπο υργική∆ιάσκεψη του ∆ΟΕ πο υ πραγµατ οποιή θηκε τ ον
Νοέµβριο τ ου 2001 στην Ντόχα εγκαινίασε ένα φιλό δ οξο πρ όγραµµα διαπραγµατεύσεων για
την απελευθέρωση τ ου εµπ ορίου , βασιζ όµεν ο σε αυστηρ ού ς και διαφανείς π ολυµερείς
κανόνε ς – βλέπεDoha Development Agenda –, τ ο ο π οίο πρ οσφέρει την πρ ο οπτική
σηµαντικών οφελών για όλα τα µέλη τ ου ∆ΟΕ , µε ιδιαίτερο βάρος στις ανάγκες των
αναπτυσσόµε νων χωρών . Σε περιφερειακό επίπεδο , οι περιφερειακές εµπ ορικές συµ φωνίες
µπορ ού ν να παράσχου ν σηµα ντικό κέ ντρισµα για την ε νσωµάτωση στην παγκόσµια
οικο ν οµία και να ε νισχύσο υν τη συνεργασία σε καν ονιστικά ζητήµατα , εµπεδώ ν οντας τις
µεταρρυθµίσεις και παρέχοντας έ να σαφές και συνεκτικό πλαίσιο για το υς επίδ οξ ους
επενδυτές . Η σ υνεργασία σε καν ο νιστικά ζητήµατα θα πρέπει , όπο υ είναι δ υνατ όν , να
βασίζεται σε πολυµερήπρ ότυπα , ενώ θα πρέπει να δίδεται προσ οχήστα πιθανά πρό σθετα
διοικητικά έξοδα για τις αναπτυσσ όµε νες χώρες και στην παροχήτης κατάλληλης τεχνική ς
συνδρ οµής .
Προώθηση των ξένων άµεσων επενδύσ εων
Κατ ά το πρ όσφατ ο παρελθόν , οι ξέ νες άµεσε ς επεν δύσεις (Foreign Direct Investment - FDI)
συγκέντρωσαν αυξαν όµε ν ο ε νδιαφέρ ον από τ ους πολιτικούς υπεύθυ ν ους , και τ ούτ ο λόγω της
αυξανόµε νης σηµασίας τ ου ς τ όσ ο για τις ανεπτυγµένες όσ ο και για τις αναπτυσσ όµε νες
χώρες. Οι ρ οές άµεσων επεν δύσεων πρ ος τις αναπτυσσ όµενες χώρες επταπλασιάσθηκ αν
µεταξύ1990 και2000, αν και συγκεντρώθηκαν σε µεγάλο βαθµό σε περι ορισµέν ο αριθµ ό
χωρών( οι χώρε ς µεσαί ου εισ οδήµατος καλύπτου ν τ ο 93%), καλύπτοντας λιγότερ ο απ ό τ ο
ένα πέµπτο των παγκόσµιων ρ οών . Οι επε νδύσεις FDI έχο υν τη δυ νατ ότητα να
διαδραµατίσουν σηµαντικό ρ όλ ο για την οικον ο µικήανάπτυξη και , συνακ όλ ουθα , για τη
µείωση της φτώχειας , µέ σω της δηµι ουργίας θέσεω ν εργασίας , της µεταφ οράς τεχν ολογίας ,
της αύξησης της παραγωγικότητας και της ε νίσχυσης τ ου εξαγωγικού δυναµικ ού . Ωστ όσ ο,
11και σύµφωνα µε τις εξετασθείσες µελέτες , χρειάζον ται ορισµένες συγκεκριµένες σ υνθήκες
για να αξιοποιηθ ούν οι δ υνατ ότητες αυτές . Ανακύπτει δε και η έ νν οια της « απορρ οφητικής
ικανότητας », καθώς έχει απο δειχθεί ότι απαιτείται ένα ελάχιστο επίπεδο γ νώσεων για την
απορρ όφηση της ξένης τεχν ολ ογίας . Οµ οίως, και για να αποφε ύγεται η µ ον οπωλιακή
συµπεριφορά τω ν ισχυρών π ολυεθνικών επιχειρήσεων , µπ ορεί να φανεί χρήσιµη η
κατάλλη λη εφαρµογήπ ολιτικών ανταγωνισµ ού και η αποτελεσµατικήεπιβολή το υς . Τέλ ος,
το απελευθερωµέ ν ο ε µπόρι ο απ οτελεί συµπληρωµατικό εργαλείο για τη µεγιστ οπ οίηση τηςαποτελεσµατικότητας και την πλήρη αξιοπ οίηση το υ δυναµικ ού τω ν επεν δύσεω ν
FDI για την
ενίσχυση το υ εξαγωγικού δυ ναµικού της χώρας - απο δέκτη .
Όσον αφ ορά τη δραστηριοπ οίηση των κυβερνήσεων στην πρ οώθηση των επε νδύσε ων , δε ν
είναι απόλυτα σαφές α ν κάτι τέτοι ο είναι ευκταίο . Οι επενδύ σεις FDI πρ οσδι ορίζ ονται
πρωτίστως από εξωγενείς παράγοντες , όπω ς είναι η γεωγραφικήθέση , τ ο µέγεθ ο ς της αγοράς
και οι διαθέσιµοι φυσικοί π όρ οι . Πέρα απ ό τ ους παράγο ντες αυτ ού ς , οι αναγκαίες συνθήκες
περιλαµβάνουν τα θε µελιώδη οικο ν οµικά , π ολιτικά και κανονιστικά µεγέθη ( όπως είναι η
ένν οµη τάξη ) πο υ εξασφαλίζου ν στ ο υς ξέν ο υς επεν δυτές ένα σταθερό περιβάλλον . Οι
παράγοντες αυτ οί ε µπίπτουν κυρίως στην αρµ οδι ότητα των εκάστοτε κυβερνήσεων . Ο κύριο ς
ρόλ ος και πρόκληση για τ ους διεθνείς φ ορείς έγκειται στη δηµιουργία µηχανισµώ ν π ου να
διευκολύν ο υν τις επενδ ύσεις FDI συ ν ολικότερα . Πολλ οί υπ οστηρίζ ουν και ότι οι
αναπτυσσόµε νες χώρε ς θα µπορ ο ύσαν να επωφεληθ ούν απ ό ένα πολ υµερές πλαίσιο
επενδυτικών καν ό νων , τ ο οπ οί ο να είναι απο δ οτικό , διαφανές, σταθερό και χωρίς διακρίσεις .
Εναλλακτικά χρηµατοδοτικά µέ σα
Η έκθεση εξετάζει και ορισµένε ς ε ναλλακτικές πηγές χρηµατοδ ότησης π ου έχ ουν προταθεί ,
όπως είναι οι διεθνείς φ όρ οι , ο φ όρ ος «De-tax» και η χορήγηση Ειδικών Τραβηκτικών
∆ικαιωµάτων ( ΕΤ∆). Πέρα απ ό τη ν εξασφάλιση χρηµατοδ ότησης για την ανάπτυξη , οι
διεθνείς φ όρ οι συ ζητο ύνται και ως τρ όπ ος συµβ ολής στην παροχή παγκόσµιων δηµ όσιων
αγαθών. Οι φ όρ οι π ου εξετάζ ονται στην έκθεση είναι ο φ όρ ος επί των διεθνώ ν
συναλλαγµατικών πράξεων , ο φόρο ς ε π ί τ ω ν ε κ π οµπών δι οξειδίου το υ άνθ ρακα , ο φ όρ ος επί
των καυσίµων αεροσκαφώ ν και ο φ όρ ος επί τω ν εξαγωγών όπλων .
Όλες οι πρ οτάσεις π ου αναφέρ ονται σε διεθνείς φ όρ ους και εξετάζονται στην έκθεσηεπιδιώκουν έ ναν διττό στ όχ ο
. Εν ώ απ οσκοπ ού ν στη ν αύξηση τω ν εσ ό δων ως µέσ ου για τη
χρηµατοδ ότηση της ανάπτυξης και / ήτης παρ οχή ς παγκόσ µιων δηµ όσιων αγαθών , έχ ου ν ω ς
στόχ ο και τη δρ οµ ολ όγηση αλλαγών στη σ υµπεριφορά , µέσω της τρ οπ οπ οίησης των
σχετικών τιµών , σ υνακ όλο υθα δε τη διόρθωση των διεθνώ ν οικ ον οµικών στρεβλώσεων και
τη συµβολήστην επίτευξη παγκόσµιων π ολιτικών στόχων , όπως είναι η χρηµατ ο οικο ν οµική
σταθερότητα , η πρ οστασία του παγκόσµι ου περιβάλλοντο ς και η πρ όληψη των έ ν οπλων
συγκρούσεω ν .
Ενώ ως πηγήπρ όσθετων εσ όδ ων ο φ όρ ος επί των συναλλαγµατικών πράξεων µπ ορεί ναφαίνεται δελεαστικός
, τ ο εφικτό της εφαρµ ογής τ ου δεν έχει απο δειχθεί . Σχετικά έχουν
διατυπωθεί διάφορες προτάσεις , αλλά, ακόµη και εάν εφαρµ οσ θ ούν στ ο σύστηµα
διακανονισµώ ν , θα πρέπει να αντιµετωπισθ ούν ζητήµατα όπως η επιβολή τ ου φ όρ ου και η
διασφάλιση της φορ ολ ογικής βάσης . Για να έχει δε χρ ονικήδιάρκεια , ένας τέτ οιος φ όρ ος θα
απαιτήσε ι πιθανότητα µιαν π ολυµερή πρ οσέγγιση , µα ζί µε τη συµµ όρ φωση των κυρι ότερων
διεθνών χρηµατ ο οικο ν οµικών κέ ντρων .
12Ένας διεθνής φ όρ ο ς επί των εκπο µπών διοξειδί ου τ ο υ άνθρακα καθώς και ένας φ όρ ος επί τω ν
καυσίµων αερ οσκαφών σ υζητήθηκαν ως µέσα σ υγκράτησης στ ο εσωτερικ ό των αρνητικών
περιβαλ λοντικών επιπτώσεων των εκπ οµπών διοξειδί ου το υ άνθρακα και άλλων ρ υπαντών ,
µέσω της αύξησης το υ κ όστ ους των εκπο µπών1. Από την άποψη τω ν δυνητικών ε σ όδων , έ νας
παγκόσµιος φ όρ ος επί των εκπ οµπών δι οξειδίου το υ άνθρακα είναι µάλλο ν ο πλέο ν
ενδιαφέρων . Σε διεθνές επίπεδ ο , ωστ όσ ο, η π ολιτικήπροτίµηση έχει στραφεί πρ ος µη
φορ ολ ογικά οικον ο µικά µέσα , όπως είναι η ανταλλαγήποσ οστώ ν ρ ύπανσης .
Κατ ά κοινήπαραδ οχή , η διεθνής διάδ οση των όπλων έχει σηµαντικές αρνητικές σ υνέπειες
για τη διεθνήασφάλεια , οπ ότε η φ ο ρ ολόγηση τ ο υ εµπ ορί ου όπλων έχει πρ οταθεί ως µέσ ο
περιορισµού τ ου εµπ ορίου αυτ ού . Ενώ δε, κατ’ αρχήν, η φ ορ ολ ογικήβάση ( παραγωγήκαι
εµπορία) είναι δ υνατ όν να πρ οσ διορισθεί , στην πράξη υπάρχ ουν π ολλές πρ οκλήσεις και
προσκ όµµατα , όπως η έλλειψη διαφάνειας στο διεθνές εµπό ριο όπλων και ο µη
καταναγκαστι κός χαρακτήρας των ισχυό ντων διεθνώ ν καν ονιστικών πλαισίων . Εάν ληφθεί
υπόψη ο αβέβαιος χαρακτήρας των στ οιχείων για τη διεθνή αγ ορά των όπλων , τα δυνητικά
έσο δα εν ός φ όρ ου επί τ ου ε µπορί ου όπλων αναµέ νεται ότι θα είναι περιορισµένα .
Οι διεθνείς φ όρ οι χρειάζο νται διαχείριση . Η είσπραξήτους σε εθ νικό επίπεδο θα απαιτεί πολύ
υψηλό βαθµ ό σ υντ ονισµ ού µεταξύ χωρώ ν , ενώ η σύσταση ε ν ός νέ ου διεθν ού ς φ ορέα θέτει
ένα πλήθος πρ όσθετα πρ οβλήµατα , όπως εκείνα πο υ συ νδέ ονται µε τ ον δηµ οκρατικό έλεγχο
και τη διαφάνεια .
Αν και χρειάζετα ι επιπλέον επεξεργασία για την επισηµοποίηση αυτώ ν των πρ οσωρινώνσυµπερασµάτων γύρω από τ ους διεθνείς φ όρ ους
, φαίνεται ότι η κάλυψη των αναγκών για
µεγαλύτερη χρηµατοδ ότηση της ανάπτυξης και για παροχήπαγκ όσµιων δηµ όσιων αγαθών
στο άµε σ ο και στ ο πρ οσεχές µέλλο ν θα απαιτήσει ουσιαστικότερες συ νεισφο ρές απ ό τ ου ς
κρατικούς πρ οϋπ ολογισµ ού ς και περαιτέρω αύξηση της απ οδ οτικότητας των π όρω ν σε
σύγκριση µε τη σηµερινήκατάσταση .
Προτειν όµεν ο ως εναλλακτικήεπιλογήέναντι της υπ οχρεωτική ς χρηµατ οδ ότησης µέσωφορ ολ όγησης
, τ ο φ ορ ολ ογικ ό σύστηµα “1% De-tax”, τ ο οποί ο υποστηρίζεται από την
κυβέρνηση της Ιταλίας , βασίζεται στην οικειοθελήαπ όφαση καταναλωτών και εµπ όρων να
αφιερώνσου ν τ ο 1% των λιανικών πωλήσεων σε διεθνή αναπτυξιακά προγράµµατα . Η
εκάστοτε κυβέρνηση θα µπ ορ ούσε να απαλλάσσει (“de-tax”) τη συνεισφ ορά αυτήαπ ό το ν
Φ Π Α κ α ι α π ό τ ον φόρο τ ω ν επιχειρήσεων . Αν και αυτήη πηγήπρ όσθετων και οικειοθελών
συνεισφο ρών στερείται της προβλεψιµότητας τω ν φ ορ ολ ογικών εσ ό δων , έχει τ ο πλεονέκτηµα
ότι µπ ορεί να καθιερωθεί µο ν οµερώς .
Ως µέσ ο εξασφάλισης πρ όσθετης χρηµατ οδ ότησης για την ανάπτυξη έχει πρ οταθεί και ηχορήγηση Ε Τ∆
( είτε επιλεκτική , µε αποδέκτες τις φτωχές χώρες , είτε γενικευµένη , όπ ου οι
βιοµηχανικές χώρες θα σ υγκεντρών ου ν τα νέα τ ους ΕΤ∆ και θα τα διαθέτο υν στις
αναπτυσσόµε νες χώρε ς ). Τελικά, όµ ως, τα Ε Τ∆ δεν είναι δωρεάν . Αποτελ ούν τ ο δικαίωµα
µιας χώρας να λαµβάνει , µε σ υγκεκριµένο επιτόκιο , βραχυπρ όθεσµες πιστώσεις από µιαν
άλλη χώρα , από την οπ οία αγ οράζει συνάλλαγµα . Όµως, τα ΕΤ∆ επιν οήθηκαν κατά τη
1Η Ευρωπαϊκή Έν ωσ η ευνοεί µια διεθν ή πρ ωτοβουλία για τ η φορολόγηση τ ων κ αυσί µ ων α εροσκαφ ών
στο πλαίσιο του ∆ιεθνού ς Ορ γανισ µού Πολιτικής Α εροπορίας (ICAO). Ω στόσο, η σ ηµ ερινή πολιτική
τουICAO έγκ ειται στο ότι σ υνιστ ά τ ην αµοιβαία απαλλαγ ή από όλους τους φόρους , τ ων καυ σίµ ων µ ε
τα οποία εφοδιάζεται έ να αεροσκάφος που ε µπλέκε ται σε διεθ νείς α εροπορικές υπη ρε σίες .
13δεκαετία του ’60 ως µέσ ο αντιµετώπισης της επικρατούσας τ ότε έλλειψης διεθν ού ς
ρευστότητας , σε παγκόσµι ο επίπεδ ο , η δε χρήση της κατανο µής ΕΤ∆ για τη χ ορήγηση µη
επιδοτ ούµε νων µακροπρ όθεσ µων πιστώσεων στις αναπτυσσ όµε νες χώρε ς δεν φαίνεται να
αποτελεί κατάλληλη προσέγγιση .