EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 161/54

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα: «Προστασία και καλή μεταχείριση των ζώων — επισήμανση»

(2007/C 161/17)

Η γερμανική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, με την επιστολή της τής 28ης Νοεμβρίου 2006, ζήτησε από την ΕΟΚΕ, βάσει του άρθρου 262 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας να εκδώσει διερευνητική γνωμοδότηση με θέμα: «Προστασία και καλή μεταχείριση των ζώων — επισήμανση».

Οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες ανατέθηκαν στο ειδικευμένο τμήμα«Γεωργία, ανάπτυξη της υπαίθρου, περιβάλλον».

Λόγω του κατεπείγοντος του θέματος, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, στη 434η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Μαρτίου 2007 (συνεδρίαση της 15ης Μαρτίου) όρισε ως γενικό εισηγητή τον κ. Leif E. NIELSEN και υιοθέτησε με ψήφους 92 υπέρ, 6 κατά και 2 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Έχοντας υπόψη το αυξανόμενο ενδιαφέρον που εκδηλώνεται στην Ε.Ε. για την προώθηση των μεθόδων παραγωγής και εκτροφής, η καλή μεταχείριση των κατοικίδιων ζώων θα πρέπει να λαμβάνεται πλέον περισσότερο από ποτέ υπόψη. Με βάση τα ανωτέρω, προτείνεται να συμπληρωθούν τα ισχύοντα υποχρεωτικά ελάχιστα πρότυπα για την καλή μεταχείριση των ζώων με μια εθελούσια ρύθμιση επισήμανσης, η οποία θα μπορεί να χρησιμοποιείται ως σύνηθες εμπορικό σήμα αλλά και ως σήμα με έμφαση στην ποιότητα, όπως και ως «ένδειξη ποιότητας (quality schemes)». Η ρύθμιση αυτή θα ενισχύσει τις δυνάμεις της αγοράς και δεν θα επιβαρύνει άσκοπα ούτε το πολιτικό σύστημα της Ε.Ε., ούτε τις εθνικές ελεγκτικές αρχές. Τα σήματα ποιότητας αποτελούν παράμετρο πρωταρχικής σημασίας για τον ανταγωνισμό που υπάρχει στον τομέα των τροφίμων, περιέχουν συχνά διάφορα στοιχεία που συνδέονται με την καλή μεταχείριση των ζώων και λαμβάνονται περισσότερο υπόψη σε σύγκριση με τα στοιχεία που αφορούν τα ισχύοντα υποχρεωτικά ελάχιστα πρότυπα. Είναι όμως δύσκολο για τους καταναλωτές να αντιληφθούν που βασίζεται η επισήμανση και το περιεχόμενο των κανόνων, εφόσον και οι πτυχές αυτών που σχετίζονται με την καλή μεταχείριση των ζώων δεν είναι πάντοτε επιστημονικά τεκμηριωμένες.

1.2 Ένα σύστημα, που θα βασίζεται στην αγορά και σε επιστημονικά κριτήρια για την ποσοτική απεικόνιση της καλής μεταχείρισης των ζώων θα είναι πιο ευέλικτο, αποτελεσματικό και προοδευτικό από τα κριτήρια που καθορίζονται για λόγους πολιτικής και έτσι η μελλοντική ανάπτυξη της παραγωγής θα είναι πιο προσαρμοσμένη και θα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη διαφοροποίηση των συνθηκών παραγωγής, λόγω της διεύρυνσης της ΕΕ, της συνεχιζόμενης εξειδίκευσης και διαφοροποίησης της παραγωγής όπως και εξαιτίας των διαρθρωτικών αλλαγών στο λιανεμπόριο και των συμπράξεων γύρω από την ανάπτυξη προϊόντων και τα επώνυμα προϊόντα.

1.3 Όσον αφορά τις μεθόδους παραγωγής και εκτροφής που μπορούν να ανταποκριθούν περισσότερο στις απαιτήσεις της καλής μεταχείρισης των ζώων, είναι σημαντικό να προωθηθούν μέθοδοι τόσο άμεσα, μέσω της εκπαίδευσης και της διάδοσης των νέων ερευνητικών αποτελεσμάτων, όσον και μέσω των μηνυμάτων της αγοράς, τα οποία λόγω της φύσης τους θα αποτελέσουν συγχρόνως πολύ σημαντική αφετηρία για τον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά την εκπαίδευση, τις επενδύσεις κ.λπ. Με τον τρόπο αυτό, ένα σύστημα επισήμανσης μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία της απαραίτητης συνολικής συνεργίας και στην ορθολογικότερη εκμετάλλευση των πόρων. Οι κτηνοτρόφοι χρειάζονται σταθερότητα, δεδομένου ότι σήμερα μπορεί να υποστούν τις λίγο ως πολύ δικαιολογημένες μεταβολές σε άλλα σημεία της παραγωγικής αλυσίδας, πράγμα που επηρεάζει τον προγραμματισμό και τη στρατηγική επενδύσεων που εφαρμόζουν.

1.4 Έτσι, πρέπει να εφαρμοστεί ένα σύστημα επισήμανσης όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων, το οποίο θα είναι πιο βελτιωμένο σε σύγκριση με τις βασικές απαιτήσεις. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να αποτελεί ευχέρεια που προσφέρεται στους παράγοντες της παραγωγής, του εμπορίου και της βιομηχανίας, και να στοχεύει στο να μπορούν οι ρυθμίσεις της ιδιωτικής επισήμανσης να αναφέρονται σε πρότυπα που βασίζονται σε επιστημονική και πρακτική βάση και προσαρμόζονται στις νέες επιστημονικές ανακαλύψεις. Η συγκεκριμένη διατύπωση μπορεί να είναι μια προσφορά με τη μορφή λογότυπου, σε συνδυασμό με έγχρωμη επισήμανση ή με σύστημα μορίων, που θα συμπληρώνει τα εμπορικά σήματα και θα αποτελεί την αντικειμενική βάση για την εμπορική προβολή που θα συνδυάζεται με κάποια μορφή ιδιωτικού και ανεξάρτητου ελέγχου. Καταρχήν το σύστημα θα μπορεί να χρησιμοποιείται για όλα τα είδη ζώων και τα ζωικά προϊόντα. Το σύστημα αυτό θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιείται, σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ, με τις ίδιες προϋποθέσεις, και για τα εισαγόμενα προϊόντα.

1.5 Η κλασική ρύθμιση στην οποία προβαίνουν οι αρχές πρέπει να συνεχισθεί να χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό των ελάχιστων απαιτήσεων της ΕΕ, όπως συνέβη μέχρι σήμερα για την επισήμανση των μεθόδων παραγωγής για τα αυγά ή τα βιολογικά προϊόντα. Αυτό το είδος ρύθμισης είναι εν τω μεταξύ επαχθές σε πολιτικό και διοικητικό επίπεδο, και ως εκ τούτου δεν είναι κατάλληλο ως κίνητρο για την ανάπτυξη μεθόδων παραγωγής και εκτροφής οι οποίες θα λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την καλή μεταχείριση των ζώων. Συγχρόνως, οι παραγωγοί, η βιομηχανία και το εμπόριο κρίνουν το σύστημα ανελαστικό και γραφειοκρατικό, χωρίς να αντισταθμίζεται από σημαντικότερα πλεονεκτήματα για τους καταναλωτές.

1.6 Η προτεινόμενη ρύθμιση ομοιάζει σημαντικά με τις γενικές ρυθμίσεις βιολογικής επισήμανσης, δηλαδή με τα κοινά σήματα για το περιβάλλον της Ε.Ε. Έτσι, τα βιολογικά σήματα βασίζονται στην εφαρμογή των κοινών αρχών παραγωγής και στην χρησιμοποίηση πολύ διαφορετικών προϊόντων, πράγμα που επιτρέπει την επίτευξη περισσότερων συνεργιών και τη διασφάλιση της ευρείας διάδοσης του σήματος. Εν τω μεταξύ, οι φορείς του τομέα διατροφής δίνουν προτεραιότητα στα δικά τους σήματα ποιότητας, λόγω του μεταξύ τους ανταγωνισμού, πράγμα που δεν καθιστά άμεσα δυνατή τη χρήση του «πρότυπου για το περιβάλλον» όσον αφορά την επισήμανση για την καλή μεταχείριση των ζώων, εφόσον αυτή πρέπει οπωσδήποτε να βασίζεται σε συγκεκριμένη έρευνα και στην δική τους εκτίμηση των δεικτών καλής μεταχείρισης.

1.7 Έτσι, η έρευνα στην Ε.Ε. στον κτηνοτροφικό τομέα είναι καθοριστικής σημασίας για να καταστεί δυνατό, στο μέλλον, να ενσωματωθεί η καλή μεταχείριση των ζώων στη γεωργική αλυσίδα και ακολούθως στην αλυσίδα παραγωγής και εμπορίου με βάση επιστημονικά και αντικειμενικά δεδομένα. Εν τω μεταξύ πρέπει το ταχύτερο δυνατόν να καθοριστούν τα στοιχεία για τη ρύθμιση της επισήμανσης έτσι ώστε, μόλις παρουσιάζονται πορίσματα ερευνών και δείκτες που πρέπει να είναι αντικειμενικά μετρίσιμοι και αναπαραγώγιμοι, να χρησιμοποιούνται για την υλοποίηση στρατηγικών και στο σύστημα επισήμανσης προκειμένου οι σχετικοί παράγοντες να εξοικειωθούν με τη ρύθμιση.

1.8 Πάντως, είναι απαραίτητο να αναληφθούν εκστρατείες ενημέρωσης μεγάλης εμβέλειας με στόχο τους καταναλωτές και το λιανεμπόριο κ.λπ. αλλά και με σκοπό τη διάδοση των υποχρεωτικών βασικών προτύπων της ΕΕ. Συγχρόνως, μπορεί να εξεταστεί η καθιέρωση διαδικτυακής πύλης και βάσης δεδομένων που θα υποστηρίζονται από την ΕΕ, με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια και την τήρηση ανοικτής στάσης στην περίπτωση που η εφαρμογή των κοινών προσανατολισμών προϋποθέτει τη γνωστοποίηση του ακριβούς περιεχομένου. Ακόμη, πρέπει να εξεταστεί η επιβολή αυστηρότερης απαγόρευσης και αυστηρότερου ελέγχου των ανακριβών και ψευδών ισχυρισμών, προκειμένου οι επιχειρήσεις να εκπληρώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις υποσχέσεις που περιέχονται στις δικές τους διαβεβαιώσεις.

2. Ιστορικό

2.1 Σύμφωνα με την αίτηση της γερμανικής Προεδρίας, η γνωμοδότηση αποσκοπεί στην περιγραφή των πιθανών συστημάτων για την επισήμανση της καλής μεταχείρισης των ζώων και τη διαμόρφωσή τους με στόχο την προώθηση των μεθόδων παραγωγής και εκτροφής τους, ώστε να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η καλή μεταχείρισή τους. Τα ανωτέρω πρέπει να συνδυαστούν με το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την καλή μεταχείριση των ζώων στην Ε.Ε., όπου το ζήτημα αυτό όπως και άλλες δεοντολογικές συνθήκες όλο και περισσότερο εντάσσονται ως στοιχεία στο ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο. Οι καταναλωτές προσδοκούν δικαιολογημένα — όπως καταδεικνύουν οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν βάσει των αποτελεσμάτων του ευρωβαρομέτρου — να παράγονται τα ζωικά προϊόντα με τη χρήση συστημάτων που λαμβάνουν υπόψη τους όλους τους υφιστάμενους κανόνες της ΕΕ, και ειδικά εκείνους που αναφέρονται στην καλή μεταχείριση των ζώων, και να υπάρχουν αντικειμενικές και αξιόπιστες δυνατότητες για την επιλογή των τροφίμων τα οποία έχουν παραχθεί με ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων (1). Από πολλές απόψεις, η καλή μεταχείριση των ζώων και η υγεία έχουν σχέση με την εκδήλωση ασθενειών οι οποίες μπορούν να μεταδοθούν στον άνθρωπο.

2.2 Σύμφωνα με τις περισσότερες έρευνες, οι καταναλωτές αντιλαμβάνονται την καλή μεταχείριση των ζώων ως παράμετρο ιδιαίτερης σημασίας για την ποιότητα των προϊόντων. Η αντίληψη αυτή μπορεί ωστόσο να είναι λιγότερο διαδεδομένη σε ορισμένα κράτη μέλη. Η καλή μεταχείριση των ζώων ή ποιότητα ζωής τους μπορεί να ορισθεί ως το σύνολο των θετικών και αρνητικών καταστάσεων στις οποίες εκτίθεται το ζώο κατά τη διάρκεια της ζωής του. Πόνοι, ζωονόσοι, επιθετική ή προβληματική συμπεριφορά και χρόνιο στρες μπορούν να θεωρηθούν ως αρνητικές καταστάσεις για το ζώο, ενώ ανάπαυση, ύπνος, διατροφή, φροντίδα για τα νεογνά και φροντίδες για το δέρμα μπορούν να θεωρηθούν ως θετικές καταστάσεις. Εν τω μεταξύ, δεν έχει αναγνωριστεί ενιαίος ορισμός για την καλή μεταχείριση των ζώων.

2.3 Η Ε.Ε. έχει θεσπίσει, μεταξύ άλλων, με βάση τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης σειρά βασικών προτύπων για την καλή μεταχείριση των ζώων, με τη μορφή κλασικών ρυθμίσεων που επιβάλλονται από τις αρχές. Πολλά από τα πρότυπα αυτά πρέπει να αναθεωρηθούν, σύμφωνα με παλαιότερες αποφάσεις, τα προσεχή χρόνια. Έχουν εξάλλου θεσπισθεί ειδικοί κανόνες για την προαιρετική επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και την υποχρεωτική επισήμανση των μεθόδων παραγωγής για τη διάθεση αυγών στο εμπόριο, καθώς και διάφοροι επικουρικοί κανόνες για τα πουλερικά που εκτρέφονται για την παραγωγή κρέατος και για το βόειο κρέας.

2.4 Η βιομηχανία τροφίμων και το λιανεμπόριο χαρακτηρίζονται όλο και περισσότερο από αύξηση των συγκεντρώσεων και του ανταγωνισμού και χρησιμοποιούν σε μεγαλύτερη ακόμη έκταση ετικέτες ποιότητας, τα οποία στοχεύουν ιδιαίτερα στις διάφορες ποιοτικές ιδιότητες, καθώς και σε διαφορετικό βαθμό στην καλή μεταχείριση των ζώων. Παράλληλα οι οργανώσεις των παραγωγών και των συνεταιρισμών έχουν καθιερώσει ετικέτες ποιότητας με βάση την περιοχή, οι οποίες ενσωματώνουν συχνά την καλή μεταχείριση των ζώων και βιολογικά στοιχεία. Ορισμένες από τις εν λόγω παραγωγές μπορούν να χρησιμοποιήσουν το σύστημα της Ε.Ε. για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και τα παραδοσιακά προϊόντα (2).

2.5 Από χώρα σε χώρα παρατηρούνται σημαντικές διαφορές, π.χ. μπορεί να αναφερθεί ότι η βρετανική αγορά κυριαρχείται από ετικέτες ποιότητας του εμπορίου, ενώ π.χ. στη Γαλλία και στην Ιταλία υπάρχει σημαντικός αριθμός ετικετών ποιότητας με βάση την περιοχή. Η ολλανδική παραγωγή κυριαρχείται παραδοσιακά από τις ετικέτες ποιότητας της βιομηχανίας μεταποίησης, ενώ το λιανικό εμπόριο και οι οργανώσεις των παραγωγών δημιουργούν όλο και περισσότερες ετικέτες. Στη Σουηδία κυριαρχούν οι ετικέτες που ανήκουν στον παραγωγό, όπου σύμφωνα με την παράδοση, όπως άλλωστε και σε πολλές άλλες χώρες, τα εθνικά προϊόντα θεωρούνται υψηλότερης ποιότητας, και λόγω της καλής μεταχείρισης των ζώων.

2.6 Με βάση τις εμπειρίες από τις διάφορες εθελοντικές ρυθμίσεις επισήμανσης η Επιτροπή προτίθεται να προωθήσει τη χρήση ειδικών, αντικειμενικών και μετρήσιμων δεικτών για την καλή μεταχείριση των ζώων στην ισχύουσα και στη μελλοντική κοινοτική νομοθεσία. Οι δείκτες αυτοί θα αποτελέσουν τη βάση της νομοθεσίας για την καθιέρωση συστημάτων παραγωγής, τα οποία χρησιμοποιούν υψηλότερα πρότυπα καλής μεταχείρισης σε σύγκριση με τα βασικά πρότυπα, τα οποία έχουν θεσπισθεί με τις διάφορες ρυθμίσεις (3). Αυτό συνεπάγεται, σύμφωνα με την Επιτροπή, την ταξινόμηση των χρησιμοποιούμενων προτύπων καλής μεταχείρισης με σκοπό την προώθηση της ανάπτυξης μεθόδων παραγωγής και εκτροφής, οι οποίες ανταποκρίνονται όλο και περισσότερο στην καλή μεταχείριση των ζώων και διευκολύνουν τη χρήση των εν λόγω προτύπων στην Ε.Ε. και σε διεθνές επίπεδο. Η Επιτροπή επιθυμεί επίσης να εξετάσει με βάση τα ανωτέρω, τις δυνατότητες της κοινοτικής επισήμανσης.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1 Η ΕΟΚΕ ως αντιπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών είναι φυσικό να συμβάλει και να είναι συνυπεύθυνη για τη διαμόρφωση και την εισαγωγή σημαντικών ρυθμίσεων επισήμανσης με τη μορφή ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος, που θα μπορεί να υποστηρίξει τη βιώσιμη ανάπτυξη στην εσωτερική αγορά και στις εμπορικές συναλλαγές με το λοιπό κόσμο. Η καλή μεταχείριση των ζώων αποτελεί ευρωπαϊκή πολιτιστική κληρονομιά και ανήκει στις ηθικές αξίες της ΕΕ, όπως και η κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, η προστασία του περιβάλλοντος και οι βιολογικές πτυχές, όπως άλλωστε έχει ενσωματωθεί, ως ένα βαθμό στη νομοθεσία της ΕΕ. Εδώ υπάρχει ορισμένη σύμπτωση με τις βιολογικές μεθόδους, οι οποίες ως σύστημα βιώσιμης ανάπτυξης της παραγωγής στη γεωργία, βασίζονται στο σεβασμό του περιβάλλοντος και στην καλή μεταχείριση των ζώων.

3.2 Έτσι, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τις προθέσεις της Επιτροπής που αποσκοπούν στην προβολή της καλής μεταχείρισης των ζώων πάνω σε αντικειμενικές και βιώσιμες βάσεις (4) και φρονεί ότι είναι σκόπιμο καθιερωθεί ένα κοινό σύστημα επισήμανσης των μεθόδων παραγωγής και εκτροφής οι οποίες θα αποσκοπούν στην ακόμη καλύτερη μεταχείριση των ζώων. Στην περίπτωση αυτή, ο στόχος θα είναι πρώτα απ' όλα να λειτουργήσουν οι δυνάμεις της αγοράς και να ακολουθήσουν αντικειμενικά τη σωστή κατεύθυνση. Συγχρόνως είναι σημαντικό να προωθηθούν, μέσω της εκπαίδευσης και της διάδοσης των νέων ερευνητικών αποτελεσμάτων, οι μέθοδοι παραγωγής και εκτροφής οι οποίες λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την καλή μεταχείριση των ζώων. Λόγω της φύσης του θέματος, τα μηνύματα της αγοράς πρέπει να αποτελέσουν συγχρόνως την αφετηρία των προτεραιοτήτων που πρέπει να χορηγηθούν στους τομείς της έρευνας, της εκπαίδευσης των γεωργών, των συμβούλων και των κτηνιάτρων καθώς και στις μελλοντικές επενδύσεις στον τομέα της παραγωγής. Έτσι, το σύστημα επισήμανσης μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη συνεργιών και στην ορθολογική χρήση των πόρων καθώς και στον προγραμματισμό των παραγωγών και στη στρατηγική των επενδύσεων.

3.3 Πάντως, πρόκειται για διεργασία μακρόχρονη η οποία πρέπει οπωσδήποτε να διεξαχθεί παράλληλα με την επιστημονική ανάπτυξη, αντικειμενικών, μετρήσιμων και επαναλήψιμων δεικτών καλής μεταχείρισης και με την καθιέρωση διαφόρων συστημάτων παραγωγής. Πρέπει, όμως από νωρίς να καθιερωθούν τα πλαίσια και οι αρχές για τη διαμόρφωση των κοινών συστημάτων επισήμανσης στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων, έτσι ώστε να είναι δυνατές η προετοιμασία των εργασιών και η προσαρμογή των ενιαίων δεικτών καλής μεταχείρισης με το σύστημα, ενόσω αναπτύσσεται. Γι' αυτό πρέπει, όσο το δυνατόν ταχύτερα, τα συμβαλλόμενα μέρη να κατανοήσουν και να αποδεχθούν τις κατευθυντήριες γραμμές και τη διαμόρφωση του κοινού συστήματος το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλα τα ζωικά προϊόντα, σε εθελοντική και ευέλικτη βάση, όσο είναι δυνατόν.

3.4 Συγχρόνως πρέπει να αναγνωρίσει κανείς ότι η διεργασία δυσχεραίνεται όχι μόνο λόγω έλλειψης γνώσεων για τις πτυχές της καλής μεταχείρισης των ζώων και για τις μεταξύ τους προτεραιότητες, αλλά και λόγω της ποικιλίας των προτιμήσεων των καταναλωτών και της κατάστασης που επικρατεί στην παραγωγή. Δυσκολεύεται, ακόμη, και από την επίδραση που ασκείται για τη διαμόρφωση άποψης μέσω των διαφόρων παραδόσεων και της πληροφόρησης, του ανταγωνισμού στον τομέα των τροφίμων, της πολυπλοκότητας των υφιστάμενων νομοθετικών ρυθμίσεων, της δυσχέρειας για τη σύγκριση του περιεχομένου των ιδιωτικών σημάτων ποιότητας, καθώς και λόγω της έλλειψης αξιοπιστίας όσον αφορά τις ιδιωτικές και δημόσιες λειτουργίες ελέγχου, μεταξύ άλλων για τις εισαγωγές στην Ε.Ε.

3.5 Οπωσδήποτε, η σαφής και ενημερωτική επισήμανση αποτελεί βασικό παράγοντα για την προώθηση των μεθόδων παραγωγής και εκτροφής στις οποίες λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η καλή μεταχείριση των ζώων. Οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν από τα βιολογικά προϊόντα και από τα εναλλακτικά συστήματα παραγωγής αυγών, κατέδειξαν ότι μέσω των κανόνων επισήμανσης είναι δυνατόν να επηρεαστούν τα συστήματα παραγωγής ώστε να βελτιωθεί και άλλο η μεταχείριση των ζώων.

3.6 Οι κανόνες επισήμανσης ανήκουν στην αρμοδιότητα της Ε.Ε. Αποτελούν ακόμη αντικείμενο συζήτησης και συγκρουόμενων συμφερόντων, σκοπός όμως της Επιτροπής είναι η υποβολή πρότασης για την τροποποίηση της οδηγίας για την επισήμανση, στα τέλη του 2007 (5). Η κατάλληλη και κατανοητή επισήμανση είναι συχνά αποτέλεσμα συμβιβασμού ο οποίος δεν είναι δυνατόν να ικανοποιήσει όλες τις επιθυμίες και απαιτήσεις. Αυτό ισχύει και για τα τρόφιμα, για τα οποία δίνεται συχνά η εντύπωση ότι οι απαιτήσεις για την επισήμανση είναι εκτενείς. Οι αρμόδιες αρχές για τα τρόφιμα είναι επίσης επιφυλακτικές όσον αφορά την πρόσθετη επισήμανση, διότι υπάρχει κίνδυνος να επικαλυφθούν βασικές πληροφορίες για τις ιδιότητες των τροφίμων από άλλες πληροφορίες. Οι καταναλωτές διερωτώνται κατά πόσο οι πολλές πληροφορίες για τα τρόφιμα είναι χρήσιμες, ιδίως όσον αφορά την δεοντολογία. Βάσει των ανωτέρω, η επισήμανση για την καλή μεταχείριση των ζώων πρέπει να βασίζεται σ' ένα μικρότερο έγχρωμο λογότυπο, με άστρα ή μόρια, το οποίο θα αποτελεί συμπλήρωμα στην υπάρχουσα επισήμανση.

4. Οι εισαγωγές στην Ε.Ε.

4.1 Περισσότερες νομοθετικές απαιτήσεις και περιορισμοί στην Ε.Ε. εμπεριέχουν τον κίνδυνο να εκτοπισθεί η παραγωγή και το εμπόριο στην Ε.Ε. λόγω των εισαγωγών από χώρες με χαμηλότερα πρότυπα, με αποτέλεσμα την απώλεια μεριδίων της αγοράς σε παγκόσμιο επίπεδο. Μεγαλύτερη εστίαση της προσοχής στην καλή μεταχείριση των ζώων στην εσωτερική αγορά που αποτελείται από 30 ευρωπαϊκές χώρες με 500 εκατ. κατοίκους (6) θα έχει μεταδοτικές συνέπειες στις εξαγωγές των τρίτων χωρών προς την Ε.Ε. Ο «International Finance Corporation» της Διεθνούς Τράπεζας τόνισε το αυξανόμενο ενδιαφέρον, σε παγκόσμιο επίπεδο, για την καλή μεταχείριση των ζώων και ανέφερε ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν προσαρμογές προς την κατεύθυνση αυτή, τόσο στην πρωτογενή παραγωγή όσο και στη βιομηχανική μεταποίηση (7).

4.2 Είναι αυτονόητο ότι τα ζώα τα οποία έχουν εκτραφεί, σφαγεί και τεμαχισθεί στην Ε.Ε., όπως και τα παρασκευασμένα ή μη προϊόντα, πληρούν τα βασικά κριτήρια της Ε.Ε. και συνεπώς η επισήμανση γι' αυτά είναι περιττή. Αντίθετα, προβάλλονται συχνά δικαιολογημένες απαιτήσεις, ότι στα εισαγόμενα προϊόντα πρέπει να αναφέρεται η προέλευση τους, ή να συνάγεται άμεσα ή έμμεσα κατά πόσον το σχετικό προϊόν πληροί τις ελάχιστες απαιτήσεις της Ε.Ε. Όπως αναφέρεται σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, η καλή μεταχείριση των ζώων πρέπει μακροπρόθεσμα να αναγνωρισθεί οπωσδήποτε ως ένα πλήρως δικαιολογημένο πλεονέκτημα στο εμπόριο γεωργικών προϊόντων, έτσι ώστε να είναι δυνατόν να απαιτείται από τις εισαγωγές η ανταπόκρισή τους στις βασικές απαιτήσεις. Κατόπιν των ανωτέρω, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά, αφενός, σε ποιά έκταση η απαίτηση για υποχρεωτική επισήμανση με τη χώρα προέλευσης των εισαγόμενων προϊόντων θα είναι νόμιμη, και, αφετέρου, — εάν δεν είναι βέβαιο ότι πληρούνται οι κανόνες που ανταποκρίνονται στις ελάχιστες απαιτήσεις της Ε.Ε. — κατά πόσον η απαίτηση να αναγράφεται «άγνωστη μέθοδος παραγωγής» είτε κάτι παρεμφερές είναι σύμφωνη με τον νόμο.

4.3 Προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη όλα τα ευρωπαϊκά γεωργικά προϊόντα που ανταποκρίνονται στα ευρωπαϊκά υποχρεωτικά πρότυπα για την καλή μεταχείριση των ζώων και να μπορούν να διακρίνονται από τα μη ευρωπαϊκά προϊόντα που δεν υπόκεινται στους ίδιους κανόνες, κρίνεται σκόπιμο να καθιερωθεί η επισήμανση του τόπου στον οποίο καλλιεργήθηκε η βασική γεωργική πρώτη ύλη που περιέχει το προϊόν ή του τόπου εκτροφής, σύμφωνα με το ακόλουθο σχήμα: — «UE Agriculture», σε περίπτωση που η γεωργική πρώτη ύλη που περιέχει το προϊόν καλλιεργήθηκε ή εκτράφηκε στην ΕΕ· — «non-UE Agriculture»,σε περίπτωση που η γεωργική πρώτη ύλη που περιέχει το προϊόν καλλιεργήθηκε ή εκτράφηκε σε τρίτη χώρα· — «UE/non UE Agriculture», σε περίπτωση που ένα μέρος της γεωργικής πρώτης ύλης που περιέχει το προϊόν καλλιεργήθηκε ή εκτράφηκε στην ΕΕ και ένα μέρος σε τρίτη χώρα. Η ένδειξη «UE» ή «non UE» μπορεί ενδεχομένως να αντικατασταθεί ή να συμπληρωθεί από το κράτος μέλος, σε περίπτωση που όλες οι γεωργικές πρώτες ύλες που περιέχει το προϊόν έχουν καλλιεργηθεί η εκτραφεί σε αυτό το κράτος μέλος.

4.4 Εκτός του ότι αφετηρία και προϋπόθεση για κάθε ρύθμιση πρέπει να είναι οι κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), η Ε.Ε. μπορεί στην περίπτωση που δεν υπάρχει διεθνής κατανόηση, όπως αναφέρεται σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, να αναγκαστεί να αναλάβει μονομερείς δράσεις για να δοθεί η απαιτούμενη προσοχή ότι η προσαρμογή με τον νόμο είναι απαραίτητη. Εν πάση περιπτώσει, οι εισαγωγείς και οι αλυσίδες λιανικού εμπορίου, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη και να εγγυηθούν ότι στις εισαγωγές από τρίτες χώρες οι αντίστοιχες απαιτήσεις πληρούνται με την πιστοποίηση και με παρεμφερείς εγγυήσεις.

5. Τυπική ρύθμιση από τις αρχές

5.1 Στην Ε.Ε. θεσπίστηκε σειρά ελάχιστων προτύπων για την καλή μεταχείριση των ζώων και με παλαιότερες αποφάσεις ανετέθη στην Επιτροπή να υποβάλει πρόταση για αναθεώρηση και προσαρμογές τα αμέσως προσεχή χρόνια (8). Τα ελάχιστα πρότυπα καθορίστηκαν λεπτομερώς με νομικές πράξεις, συχνά μετά από δυσχερείς πολιτικές διαπραγματεύσεις. Στο μέλλον πρέπει να βασίζονται ακόμη περισσότερο στα αποτελέσματα ερευνών και σε αντικειμενική ανάλυση των συνθηκών, πράγμα που υποτίθεται ότι διευκολύνει την πολιτική διεργασία. Έτσι, οι κανόνες πρέπει πάντοτε να βασίζονται σε γνώσεις που είναι προσιτές και έχουν προσδιοριστεί επιστημονικά και επαγγελματικά και να αντανακλούν στην πράξη τις δυνατότητες για μια κατάσταση που λειτουργεί ομαλώς όσον αφορά τη βασική παραγωγή, καθώς και τη μεταφορά, τη νάρκωση και τη σφαγή. Στο μέλλον, πρέπει ακόμη τα ελάχιστα πρότυπα να καθορίζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να χρησιμοποιείται η τυπική ρύθμιση του δημόσιου δικαίου.

5.2 Οι κανόνες εθελοντικής επισήμανσης όσον αφορά, αντίστοιχα, τα βιολογικά προϊόντα και την υποχρεωτική επισήμανση των μεθόδων παραγωγής και εμπορίας των νωπών αυγών καθορίζονται επίσης λεπτομερώς στα νομοθετικά κείμενα της Ε.Ε. Εάν, με άλλα λόγια, χρησιμοποιούνται πιο ακριβείς ενδείξεις στην επισήμανση, τότε θα πρέπει να τηρούνται οι κανόνες της Ε.Ε. Πρέπει να διασφαλίζονται θεμιτές συνθήκες ανταγωνισμού καθώς και ακριβείς πληροφορίες για τους καταναλωτές. Οι εν λόγω μορφές επισήμανσης σε συνδυασμό με λεπτομερείς υποχρεωτικές απαιτήσεις εισήχθησαν όταν η επισήμανση θεωρήθηκε ευκταία από τους καταναλωτές ή ήταν σημαντική για τη λειτουργία της αγοράς, δεδομένου ότι ρυθμίζει τη χρήση εμπορικών επωνυμιών τις οποίες οι καταναλωτές συσχετίζουν με συγκεκριμένες μεθόδους παραγωγής, καθώς θεσπίζει τις ελάχιστες απαιτούμενες νόμιμες προϋποθέσεις για την αποτροπή της απάτης ή της πρόκλησης σύγχυσης στην αγορά. Ακόμη, η πείρα δείχνει ότι η καθιέρωση κριτηρίων είναι δύσκολη και χρονοβόρα. Επιπλέον, αυτό συνεπάγεται την πραγματοποίηση ευρείας έκτασης εργασιών για τους εμπλεκόμενους και για τις εθνικές ελεγκτικές αρχές, με τη μορφή καταχωρήσεων, ισολογισμών και επισκέψεων ελέγχου. Είναι επίσης σκόπιμο να διατηρηθεί η παρούσα μορφή ρυθμίσεων στους εν λόγω τομείς.

5.3 Σύμφωνα με την πρόταση για τις ελάχιστες προδιαγραφές σχετικά με τα κοτόπουλα που προορίζονται για την παραγωγή κρέατος, η Επιτροπή θα παρουσιάσει, το αργότερο δύο χρόνια μετά την έγκριση, έκθεση με θέμα «σχετικά με την πιθανή καθιέρωση ενός συγκεκριμένου εναρμονισμένου συστήματος υποχρεωτικής επισήμανσης σε κοινοτικό επίπεδο για το κρέας κοτόπουλου, τα προϊόντα και τα παρασκευάσματα κρέατος, που θα βασίζεται στη συμμόρφωση προς τα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων» (9). Αυτό θα συντελέσει στην καθιέρωση κανόνων αντίστοιχων με εκείνους που ισχύουν ήδη στην Κοινότητα για τα συστήματα παραγωγής αυγών με κανόνες επισήμανσης οι οποίοι αναφέρονται σε διάφορες μορφές παραγωγής.

5.4 Όμως, το τυπικό πρότυπο ρύθμισης είναι κατάλληλο μόνο στην περίπτωση που θα είναι δυνατό να διακρίνονται με σαφήνεια οι διάφορες μορφές παραγωγής, οι οποίες είναι κατανοητές από τους καταναλωτές. Το ίδιο ισχύει και με το βιολογικό κανονισμό, ο οποίος αφορά κυρίως το περιβάλλον και όχι συγκεκριμένα την καλή μεταχείριση των ζώων. Το πρότυπο μπορεί πιθανόν να χρησιμοποιηθεί και για την εκτροφή κοτόπουλων για την παραγωγή κρέατος, εφόσον οι καταναλωτές θα είναι σε θέση να αντιληφθούν και να ενθυμούνται τους λόγους της επισήμανσης, όμως τα πρότυπα θα καταστούν χαώδη εάν επεκτείνονται σε πολλά ζωικά προϊόντα.

5.5 Όμως, η τυπική ρύθμιση είναι πολύ ανελαστική και πολύπλοκη, λόγω των διαφορετικών συνθηκών παραγωγής που υπάρχουν σε μια διευρυμένη Ε.Ε. και της μελλοντικής ανάπτυξης της αγοράς. Έτσι, υπάρχει κίνδυνος να σταματήσει ή να παρεμποδισθεί η ανάπτυξη λόγω των περίπλοκων διαδικασιών αναθεώρησης και των δυσκολιών προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι φυσικές διαφορές που υπάρχουν στα πρότυπα παραγωγής. Το πρότυπο είναι πολιτικά και διοικητικά απαιτητικό και ανεπαρκώς ελκυστικό για τους εμπλεκόμενους παράγοντες της αγοράς, αλλά περιορίζει και τα κίνητρα για ιδιωτικά σήματα ποιότητας, όταν π.χ. αναφέρεται στην παραγωγή σε μια ορισμένη περιοχή. Επιπλέον η πείρα δείχνει ότι ο έλεγχος γίνεται διοικητικά επαχθής, όταν η επισήμανση από εθελοντική γίνεται κανονιστική ή υποχρεωτική.

5.6 Γι' αυτό δεν είναι σκόπιμη η περαιτέρω διεύρυνση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, του τυπικού προτύπου που ρυθμίζεται από τις αρχές καθώς και η χρήση δημοσίων σημάτων. Το ίδιο ισχύει και σε εθνικό επίπεδο, στην περίπτωση που οι εθνικοί κανόνες επισήμανσης θα είναι αντίθετοι με την εσωτερική αγορά. Ακόμη, η επισήμανση που δείχνει ότι έχουν τηρηθεί οι ελάχιστες κοινοτικές προδιαγραφές δεν έχει νόημα παρά μόνο εάν, όπως συμβαίνει με τα συστήματα παραγωγής αυγών, αποτελεί μέρος επισήμανσης διαφορετικών επιπέδων.

6. «Το βιολογικό πρότυπο»

6.1 Ένα γενικά εθελοντικό σύστημα επισήμανσης, παρόμοιο με τη ρύθμιση για την χορήγηση κοινοτικού βιολογικού σήματος (10) και με τις αντίστοιχες εθνικές ρυθμίσεις, δεν είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για να προωθήσει την ανάπτυξη των μεθόδων παραγωγής και εκτροφής οι οποίες λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την καλή μεταχείριση των ζώων. Η βιομηχανία και το εμπόριο τροφίμων προτιμούν χωρίς αμφιβολία την περαιτέρω ανάπτυξη δικών τους σημάτων ποιότητας. Μολονότι το «περιβαλλοντικό πρότυπο» έχει περισσότερες ομοιότητες με το προτεινόμενο εθελοντικό πρότυπο για τα ζωικά προϊόντα, εν τούτοις θα είναι ακατάλληλο ως βάση για την εισαγωγή αντικειμενικών κριτηρίων σε σχέση με την καλή μεταχείριση των ζώων, όπως ένα πρότυπο παρόμοιο με την περιβαλλοντική ρύθμιση της Ε.Ε. θα είναι πολύ γραφειοκρατικό όσον αφορά την επισήμανση για την καλή μεταχείριση των ζώων.

6.2 Οι σχετικές περιβαλλοντικές επισημάνσεις λειτουργούν κατ' αρχή με τη βοήθεια γραμματείας η οποία συνδράμει τα εμπλεκόμενα μέρη στον καθορισμό περιβαλλοντικών κριτηρίων σε υψηλότερο επίπεδο από εκείνο που καθορίζει ο νόμος. Η ίδια γραμματεία ενημερώνει για την επισήμανση τους χρήστες και τους αγοραστές. Το πλεονέκτημα στην περίπτωση αυτή είναι ότι η επισήμανση μπορεί να χρησιμοποιηθεί κυρίως σε όλα τα προϊόντα και έτσι να επιτευχθεί η μεγαλύτερη χρήση της μέσω συνεργιών και ευρείας γνώσης της ρύθμισης. Τις πληροφορίες εγγυάται ανεξάρτητος τρίτος, πράγμα που αποτελεί αντικειμενική απόδειξη ότι το προϊόν βασίζεται σε μια φιλικότερη προς το περιβάλλον παραγωγή και χρήση του συνολικού κύκλου ζωής.

6.3 Όταν πρόκειται για ζωικά προϊόντα, τα ατομικά κριτήρια για την εκτροφή των διαφόρων ειδών ζώων και οι συνθήκες παραγωγής πρέπει να καθορίζονται απαραίτητα από ειδικούς με βάση τα ερευνητικά αποτελέσματα και την πιο ακριβή αξιολόγηση των συστημάτων παραγωγής. Έτσι, χρειάζονται λεπτομερείς και εξειδικευμένες επαγγελματικές αξιολογήσεις. Όμως η σαφής και αξιόπιστη ένδειξη του «περιβαλλοντικού προτύπου» για τους καταναλωτές, η εθελοντική χρήση και η κοινή επισήμανση που βασίζεται στην αγορά, η οποία δείχνει (η κοινή επισήμανση) την εκπλήρωση των ιδιαίτερων δεοντολογικών κριτηρίων σε υψηλότερο επίπεδο, σε σύγκριση με τις ελάχιστες νομοθετικές απαιτήσεις, πρέπει να χρησιμοποιούνται ισότιμα για την προώθηση της ανάπτυξης μεθόδων παραγωγής και εκτροφής οι οποίες λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την καλή μεταχείριση των ζώων

7. Ιδιωτικά σήματα ποιότητας

7.1 Τα ιδιωτικά σήματα ποιότητας λειτουργούν με βάση τις αρχές της αγοράς και μέσα σε νομοθετικά πλαίσια, απαγορεύουν μάλιστα την παραπλάνηση κ.λπ., χωρίς μάλιστα να απαιτείται ιδιαίτερη παρέμβαση της δημόσιας διοίκησης. Πρόκειται για ευέλικτα συστήματα τα οποία είναι συνεχώς σε θέση να προσαρμόζονται στην εξέλιξη. Παρόλα αυτά η επισήμανση δεν είναι βέλτιστη όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων. Η αυξανόμενη προσφορά προϊόντων δεν διευκολύνει τον καταναλωτή στην εξέταση και τη σύγκριση των ισχυρισμών για τους οποίους αιτιολογείται η χρήση των διάφορων σημάτων. Η εμπορική προβολή μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητική εικόνα των συνθηκών παραγωγής και οι εκτιθέμενες ιδιότητες δεν βασίζονται απαραίτητα σε αντικειμενικά κριτήρια, κυρίως διότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς αντικειμενικές γνώσεις για να χρησιμοποιηθούν ως βάση. Αυτό συνεπάγεται υπονόευση της αξιοπιστίας και στρέβλωση του ανταγωνισμού εις βάρος προϊόντων και συνθηκών παραγωγής. Οι βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις μπορεί επίσης να είναι διατεθειμένες να αλλάξουν απαιτήσεις λόγω του ανταγωνισμού με τρόπο που δεν είναι πάντοτε αιτιολογημένος και συνεπάγεται δυσκολίες για τους εκτροφείς ζώων εκμετάλλευσης.

7.2 Για τους παραπάνω λόγους πρέπει να καθοριστούν αντικειμενικά κριτήρια παραγωγής. Η Επιτροπή πρότεινε σχετικά την ίδρυση ενός κέντρου ή ενός εργαστηρίου, το οποίο μεταξύ άλλων θα αποσκοπεί στην ανάπτυξη αντικειμενικών δεικτών καλής μεταχείρισης (11)· η Επιτροπή προβλέπει ακόμη ότι η περαιτέρω χρήση μετρήσιμων δεικτών για την καλή μεταχείριση των ζώων στην κοινοτική νομοθεσία μπορεί να πραγματοποιηθεί με βάση τα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος «Welfare Quality Project», το οποίο λήγει το 2009. Είναι συγχρόνως σημαντικό να χρησιμοποιούνται οι έρευνες και οι εξελίξεις που πραγματοποιούνται στα κράτη μέλη.

7.3 Οι μελλοντικές δράσεις για την ανάπτυξη συγκεκριμένων μεθόδων παραγωγής, οι οποίες θα λαμβάνουν περισσότερο υπόψη την καλή μεταχείριση των ζώων σε σχέση με αξιόπιστους επιστημονικούς δείκτες, πρέπει να καθιερωθούν κατ' ανάγκη ως συμπλήρωμα των ιδιωτικών σημάτων ποιότητας. Πρόκειται για την καλύτερη λύση. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να καθιερώσουν και να αναπτύξουν περαιτέρω δικά τους σήματα, και με τον τρόπο αυτό να διαφοροποιηθούν επίσης σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους με βάση πραγματικά και αντικειμενικά κριτήρια, ενώ και οι καταναλωτές θα μπορούν να προβαίνουν στη δική τους επιλογή ανάλογα, με βάση τις αντικειμενικές πεποιθήσεις και προτιμήσεις τους και αληθείς πληροφορίες. Το σύστημα μπορεί έτσι να λειτουργήσει με τις αρχές της αγοράς χωρίς την παρέμβαση της δημόσιας διοίκησης. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί με την ένδειξη ότι το προϊόν πληροί τα πρότυπα της Ε.Ε. τα οποία υποβάλλονται σε ένα είδος ανεξάρτητου ελέγχου.

8. Πρόταση για την επισήμανση της «καλής μεταχείρισης των ζώων»

8.1 Είναι σημαντικό να καθοριστούν το πλαίσιο και οι αρχές για το σχεδιασμό των κοινών συστημάτων επισήμανσης, ώστε να καταστεί δυνατή η προετοιμασία των εργασιών και της ένταξης στα συστήματα των ενοποιημένων δεικτών της καλής μεταχείρισης των ζώων, εφόσον επιτευχθούν επαρκή μερικά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων από το πρόγραμμα «Welfare Quality». Αυτό θα επιτρέψει στους ειδικούς καθώς και στο προτεινόμενο κέντρο για την καλή μεταχείριση των ζώων, να εκπονήσουν αν χρειαστεί, τα αναγκαία αντικειμενικά κριτήρια. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να αλληλοδιασυνδεθούν διάφοροι δείκτες καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του ζώου, οι οποίοι θα πρέπει να εφαρμοσθούν στην πράξη και σε πραγματικές συνθήκες παραγωγής, ώστε να ευνοηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η συνεργία μεταξύ έρευνας, ανάπτυξης και χρήσης των νέων τεχνολογιών (12).

8.2 Τα σχετικά αποτελέσματα μπορούν να εφαρμοστούν, με την εξουσιοδότηση του σχετικού κέντρου, ως πρότυπα για όλα τα είδη των ζώων εκμετάλλευσης και για τα κυριότερα ζωικά προϊόντα, και να χρησιμοποιηθούν για την προτεινόμενη ρύθμιση επισήμανσης, με τον καθορισμό ιδίως των απαιτήσεων όσον αφορά τη μέτρηση και τον εκ των υστέρων έλεγχο των διαφόρων δεικτών. Η επισήμανση με αναφορές στην καλή μεταχείριση των ζώων θα μπορεί έτσι να βασίζεται, όσο το δυνατό περισσότερο σε μετρήσιμους δείκτες καλής μεταχείρισης οι οποίοι θα μπορούν να αναπαράγονται, και όχι μόνο στα χρησιμοποιούμενα συστήματα παραγωγής.

8.3 Εν συνεχεία το εμπόριο και βιομηχανία θα μπορούν σε εθελοντική βάση να τοποθετούν στα ζωικά προϊόντα ένα αναγνωρισμένο, σε κοινοτικό επίπεδο, λογότυπο, που θα εγγυάται την τήρηση υψηλότερου προτύπου, σε σύγκριση με τα ελάχιστα πρότυπα της Ε.Ε. Τα υψηλότερα πρότυπα θα πρέπει οπωσδήποτε να βασίζονται σε νόμο, εκτός αν θα είναι νομικά δυνατή η άμεση παραπομπή στα κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα. Τα πρότυπα θα μπορούν, π.χ. με την επιλογή τριών υψηλότερων επιπέδων ως σημείου αφετηρίας, να ορισθούν στο 20, 40 και 60 % υπεράνω των ελαχίστων προτύπων που μπορούν να θεωρηθούν ως σχετικά για τα συγκεκριμένα είδη ζώων και προϊόντα. Η εγγύηση για την τήρηση των συγκεκριμένων απαιτήσεων και του ελέγχου για τη χρησιμοποίηση του σήματος μπορεί να βασισθεί στον έλεγχο που πραγματοποιούν οι ίδιες οι επιχειρήσεις, σε συνεργασία με έναν ανεξάρτητο ελεγκτή, ένα ίδρυμα ή οργανισμό, ή ακόμη και ένας ειδικός οργανισμός πιστοποίησης, που λειτουργεί σύμφωνα με τα σχετικά ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα ISO σε EN — ISO — 17000 ή που είναι διαπιστευμένος ως οργανισμός πιστοποίησης, βάσει του EN — ISO — 45011. Αντίθετα, δεν θα τίθεται θέμα έγκρισης ή άδειας για τη χρησιμοποίηση του σχετικού λογότυπου, σε περίπτωση που χρειάζεται διοικητική παρέμβαση και έλεγχος από τις δημόσιες αρχές.

8.4 Το σχετικό λογότυπο μπορεί να συνδυασθεί με ένα σύστημα χρωμάτων, άστρων ή μορίων τα οποία θα τοποθετούνται στα υπάρχοντα εμπορικά σήματα, εφόσον δεν θα υπάρχει αντίφαση μεταξύ της κοινής ρύθμισης επισήμανσης και των υπαρχόντων εμπορικών σημάτων. Το σύστημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με τις ίδιες προϋποθέσεις και για τα εισαγόμενα προϊόντα οπότε δεν θα δημιουργούνται προβλήματα και με τους κανόνες του ΠΟΕ.

9. Συμπληρωματικά μέτρα

9.1 Μπορεί να εξετασθεί η καθιέρωση ιστοσελίδας και βάσης δεδομένων, που θα ενισχύονται από την Ε.Ε., όπου θα καταχωρούνται, η περιγραφή της προτεινόμενης ρύθμισης για την επισήμανση καθώς και διάφορες επισημάνσεις καλής μεταχείρισης και επισημάνσεις, από τους αρμόδιους για τα σχετικά σήματα. Οι επιχειρήσεις θα μπορούν να δίνουν πληροφορίες για τα προϊόντα και με τον τρόπο αυτό να δείχνουν ότι είναι υπεύθυνες για τον δεοντολογικό τομέα. Οι ίδιες πληροφορίες μπορεί π.χ. να είναι επίσης προσιτές στα καταστήματα. Η βάση θα μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την περαιτέρω ανάπτυξη του τομέα. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας και ο κίνδυνος άσκησης κριτικής και αποκάλυψης δόλιων και παραπλανητικών χειρισμών μπορεί να έχει ως συνέπεια ορισμένη αυτοπειθαρχία και εσωτερικό έλεγχο.

9.2 Επιπλέον, θα μπορούσε να εξεταστεί η αυστηρότερη εφαρμογή των κανόνων για τους αναληθείς και παραπλανητικούς ισχυρισμούς, προκειμένου να επιβληθούν αυστηρότερες κυρώσεις σε περίπτωση κατάχρησης, έχοντας υπόψη ότι δεν πρόκειται για ένα σύστημα έγκρισης σε συνδυασμό με έλεγχο των εθνικών αρχών. Οι επιχειρήσεις λόγω της φύσης του θέματος μπορούν να χρησιμοποιούν νόμιμα ισχυρισμούς που δεν παραπλανούν τους καταναλωτές, είναι όμως απολύτως σαφές ότι μόνο οι επιχειρήσεις είναι υπεύθυνες ότι οι ισχυρισμοί σχετικά με τα προϊόντα — είτε έχουν ελεγχθεί από ανεξάρτητο τρίτο είτε όχι — ανταποκρίνονται στις εν λόγω απαιτήσεις.

9.3 Είναι επίσης δυνατόν — είναι άλλωστε και το πιο απλό — να υποστηριχθεί μόνο η συνέχιση της ανάπτυξης των ιδιωτικών ρυθμίσεων επισήμανσης, μέσω εκστρατειών πληροφόρησης των καταναλωτών και του λιανικού εμπορίου, χωρίς τη λήψη περαιτέρω μέτρων. Όμως, όπως συνάγεται από τα ανωτέρω, η μέθοδος αυτή θα ήταν ανεπαρκής. Ανεξαρτήτως της επιλογής των ρυθμίσεων επισήμανσης ή άλλων μέτρων θα πρέπει εντωμεταξύ να πραγματοποιηθούν οπωσδήποτε εκτεταμένες εκστρατείες πληροφόρησης όταν θα έχει καθοριστεί η σχετική βάση. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω συνεδρίων για την διαμόρφωση γνώμης καθώς και μέσω της τηλεόρασης και άρθρων στις εφημερίδες. Η Επιτροπή και οι αντίστοιχες εθνικές αρχές θα πρέπει να αναλάβουν από κοινού, π.χ. με τις οργανώσεις των αγροτών, των καταναλωτών και προστασίας των ζώων κ.λπ. την εκπλήρωση ενός σημαντικού καθήκοντος.

9.4 Πολλές φορές εκφράζεται η επιθυμία να καταστεί υποχρεωτική η επισήμανση της εθνικής προέλευσης, διότι υπάρχει μια γενική προτίμηση για τα εθνικά προϊόντα. Παρά τους ισχυρισμούς του κλάδου σχετικά με τους κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού, μέχρι σήμερα ίσχυε μια θεμελιώδης αρχή ότι σε εθνικό επίπεδο μπορεί να καθιερωθούν πιο αυστηροί κανόνες για την καλή μεταχείριση των ζώων από εκείνους που καθορίζονται στις ελάχιστες προδιαγραφές της Ε.Ε. Εάν με την εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας επιτραπεί σε κάθε κράτος μέλος να αναπτύξει τα δικά του συστήματα επισήμανσης για την καλή μεταχείριση των ζώων, τα οποία θα εξαρτώνται από τις συνθήκες παραγωγής και τα ενδιαφέροντα των καταναλωτών, τότε θα είναι εύκολο να δημιουργηθεί μια μονομερώς ευνοϊκή κατάσταση για τα εθνικά προϊόντα η οποία, όπως και κάθε μορφή υποχρεωτικής εθνικής επισήμανσης, θα είναι βασικά αντίθετη με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς και του ανταγωνισμού στην Ε.Ε. Τα κράτη μέλη τα οποία εισάγουν υψηλότερες υποχρεωτικές ελάχιστες προδιαγραφές για ένα ή περισσότερους τομείς της παραγωγής έχουν στην περίπτωση αυτή τη δυνατότητα να τις εντάξουν στο προτεινόμενο σύστημα επισήμανσης.

Βρυξέλλες 15 Μαρτίου 2007. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Δημήτρης ΔΗΜΗΤΡΙΆΔΗΣ

(1) Σύμφωνα με την έρευνα με τον τίτλο «Attitudes of consumers towards the welfare of farmed animals» ( «σκέψεις των καταναλωτών για την καλή μεταχείριση των ζώων στα εκτροφεία» ), Ευροβαρόμετρο ειδική έκδοση Ιούνιος 2005, το 43 % των καταναλωτών στην Ε.Ε έχουν επίγνωση του προβλήματος της καλής μεταχείρισης των ζώων όταν αγοράζουν κρέας, και το 74 % των ερωτηθέντων φρονούν ότι θα μπορούν με τον τρόπο που αγοράζουν να ασκήσουν επιρροή στην καλή μεταχείριση των ζώων. Συγχρόνως σειρά επιστημονικών μελετών δείχνουν πάντως ότι οι ψυχολογικοί και συγκινησιακοί παράγοντες που επηρεάζουν τους καταναλωτές όταν τους απευθύνεται έκκληση για ηθικές και δεοντολογικές αξίες καθώς και η οργανωμένη παρουσίαση και η επισήμανση από το λιανικό εμπόριο τους δημιουργούν μεγάλες δυσκολίες. Υπάρχει βασικά μια διαφορά μεταξύ επιβεβαιωμένων πεποιθήσεων και πράξεων και το να λάβει κανείς σωστή πολιτικά θέση σε σχέση με μια επισήμανση που περικλείει δεοντολογικές ανησυχίες δεν μεταφράζεται αναγκαία σε αγορές προϊόντων επειδή παρήχθησαν κάτω από συνθήκες τήρησης των δεοντολογικών απαιτήσεων · οι αποφάσεις για την αγορά προϊόντος εξαρτώνται περισσότερο από την τιμή, τη διαθεσιμότητα, την υγιεινή κατάσταση του, και τη νοστιμιά. Ο κόσμος αντιδρά όμως πολύ έντονα, όταν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αναφέρονται σε θέματα μη ικανοποιητικών συνθηκών στα εκτροφεία παραγωγής ή στα πειραματόζωα.

(2) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 509/2006 του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2006, για τα γεωργικά προϊόντα και τα τρόφιμα που χαρακτηρίζονται ως εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα και Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 510/2006 του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2006, για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων, ΕΕ L 93, 31.3.2006.

(3) Βλ. ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα κοινοτικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 2006-2010 (COM(2006) 13 της 23.1.2006), στο οποίο ανακοινώνονται οι πρωτοβουλίες σχετικά με τον ΠΟΕ, μια έκθεση για το 2009 για την υποχρεωτική επισήμανση του κρέατος των πουλερικών και των προϊόντων που προέρχονται από το ίδιο κρέας, μια έκθεση για το 2009 για την περαιτέρω εφαρμογή μετρήσιμων δεικτών καθώς και την καθιέρωση, ενδεχομένως, ευρωπαϊκού προτύπου ποιότητας για τα προϊόντα που προέρχονται από συστήματα παραγωγής στα οποία εφαρμόζονται αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την καλή μεταχείριση των ζώων και τη δημιουργία ενός ειδικού τεχνικού και χρηματοδοτικού συστήματος που θα αποσκοπεί στην προώθηση αυστηρότερων προτύπων εντός και εκτός Ευρώπης.

(4) Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ CESE 1356/2006 της 26.10.2006 για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για ένα κοινοτικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 2006-2010» και CESE 1246/2005, ΕΕ C 28 της 3.2.2006, για την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου (COM(2005) 221 σχετικά με τον καθορισμό ελάχιστων κανόνων για την προστασία των κοτόπουλων που εκτρέφονται για την παραγωγή κρέατος».

(5) Το Welfare Quality® είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από την Ε.Ε., στο οποίο συμμετέχουν 39 ιδρύματα και πανεπιστήμια που διαθέτουν ειδική εμπειρία στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων. Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει στην καθιέρωση προτύπων για την καλή μεταχείριση των ζώων και στη χάραξη συγκεκριμένων στρατηγικών που θα βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, με σκοπό την ένταξη της καλής μεταχείρισης των ζώων στην αλυσίδα που εκτείνεται από την καλλιέργεια του προϊόντος και τις φάσεις παραγωγής και εμπορίου μέχρι την πώληση του, η τελευταία θα συνοδεύεται με πληροφορίες για τους καταναλωτές.

(6) Συμπεριλαμβάνονται η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάϊν διότι εφόσον ανήκουν στον ΕΟΧ συμμετέχουν στην εσωτερική αγορά της Ε.Ε.

(7) «Creating Business Opportunity through Improved Animal Welfare» (Δημιουργία εμπορικών δυνατοτήτων χάρη στη βελτίωση της καλής μεταχείρισης των ζώων), Διεθνής Οργανισμός Χρηματοδότησης (ΔΟΧ — International Finance Corporation — IFC), όμιλος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Απρίλιος 2006. Ο ΔΟΧ αριθμεί 178 χώρες μέλη και η προτροπή αυτή αφορά κυρίως τις επενδύσεις στις αναπτυσσόμενες χώρες με σκοπό τις εξαγωγές τους προς τις αναπτυγμένες χώρες. Εξάλλου, πολλές χώρες χωρίς συγκεκριμένη νομοθεσία, έχουν παράδοση σχετικά με τον κώδικα συμπεριφοράς στον τομέα της καλής μεταχείρισης των ζώων. Πρόκειται π.χ. για την Ελβετία, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, την Αργεντινή και τη Βραζιλία.

(8) Ανακοίνωση της Επιτροπής για ένα κοινοτικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την καλή μεταχείριση των ζώων 2006-2010 (COM(2006) 13.

(9) COM (2005) 221 τελικό της 30.5.2005 σχετικά με τον καθορισμό ελάχιστων κανόνων για την προστασία των κοτόπουλων που εκτρέφονται για την παραγωγή κρέατος.

(10) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1980/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Ιουλίου 2000, περί αναθεωρημένου κοινοτικού συστήματος απονομής βιολογικού σήματος, ΕΕ L 237 21.9.2000.

(11) Όπως αυτό προτείνεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το σχέδιο δράσης, το σχετικό εργαστήριο ή το υπό εξέταση κέντρο πρέπει να ιδρυθεί σε διεθνές επίπεδο σε συνεργασία με τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Ε.Ε. με στόχο τη διεθνή αναγνώριση των μεθόδων που θα αναπτύσσει.

(12) Υποτίθεται ότι οι σχετικοί δείκτες περιλαμβάνουν όλα τα στοιχεία που είναι θεμελιώδους σημασίας για το υπό εξέταση είδος, δηλαδή τους παράγοντες της αναπαραγωγής, τις συνθήκες χώρου και σταυλίσματος την καθημερινή φροντίδα, τις ζωονόσους και την υγιεινομική κατάσταση, τον απογαλακτισμό, τις χειρουργικές επεμβάσεις, καθώς και τη μεταφορά στα σφαγεία και τις συνθήκες νάρκωσης και σφαγής.