ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ σχετικά με την αξιολόγηση του πολυετούς κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση ασφαλέστερης χρήσης του Internet και νέων επιγραμμικών τεχνολογιών μέσω της καταπολέμησης του παράνομου και βλαβερού περιεχομένου, κυρίως στο πεδίο της προστασίας των παιδιών και των ανηλίκων (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση αφορά την αξιολόγηση του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet, 1999 - 2002, που αναφέρεται εφεξής ως "το πρόγραμμα".

Ο στόχος του προγράμματος, όπως καθορίστηκε στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου [1], ήταν η προαγωγή ασφαλέστερης χρήσης του Internet και η ενθάρρυνση, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του σχετικού κλάδου.

[1] Απόφαση αριθ. 276/1999/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Ιανουαρίου 1999, για ένα πολυετές κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την προώθηση ασφαλέστερης χρήσης του Internet μέσω της καταπολέμησης του παρανόμου και βλαβερού περιεχομένου στα παγκόσμια δίκτυα (ΕΕ L 33, 6/2/1999, σ.1).

Το πρόγραμμα κάλυψε την τετραετή περίοδο από τον Ιανουάριο του 1999 έως τον Δεκέμβριο του 2002, με προϋπολογισμό αναφοράς 25 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε μέσα από τρεις κύριες γραμμές δράσης:

* Δημιουργία ασφαλέστερου περιβάλλοντος (δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου ανοικτών γραμμών επικοινωνίας και ενθάρρυνση της αυτορρύθμισης και κωδίκων δεοντολογίας).

* Ανάπτυξη συστημάτων φιλτραρίσματος και διαβάθμισης.

* Ενθάρρυνση δράσεων ευαισθητοποίησης.

Κατά τη διάρκεια των ετών 1999 - 2002, συγχρηματοδοτήθηκαν 37 έργα, περιλαμβάνοντας πάνω από 130 διαφορετικούς οργανισμούς. Συνήφθησαν δύο συμβάσεις υπηρεσιών που αφορούσαν συμβουλές σε φορείς αυτορρύθμισης και την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με περιπτώσεις βέλτιστης πρακτικής [2].

[2] βλέπε τους δικτυακούς τόπους www.selfregulation.info και www.saferinternet.org .

Η απόφαση τροποποιήθηκε από την απόφαση αριθ. 1151/2003/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 2003 [3], με την οποία παρατείνεται η διάρκεια του προγράμματος έως την 31η Δεκεμβρίου 2004, αυξάνεται ο ενδεικτικός προϋπολογισμός κατά 13,3 εκατ. ευρώ και πραγματοποιούνται διάφορες αλλαγές όσον αφορά τον τίτλο και το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος και των δράσεων υλοποίησής του.

[3] ΕΕ L162 1.7.2003, σ. 1.

Η τροποποιημένη απόφαση προβλέπει, στο άρθρο 6 παράγραφος 4, ότι κατά το τέλος της τετραετίας, η Επιτροπή θα υποβάλει προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - και αφού εξεταστεί από την επιτροπή του άρθρου 5 - έκθεση αξιολόγησης σχετικά με τα αποτελέσματα που θα έχουν επιτευχθεί κατά την υλοποίηση του προγράμματος δράσης. Με βάση τα εν λόγω αποτελέσματα δύναται η Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις για την προσαρμογή των κατευθύνσεων του προγράμματος δράσης.

Η αξιολόγηση διεξήχθη από την εταιρεία Technopolis Ltd (ΗΒ), με την οποία συνήφθη σύμβαση έπειτα από πρόσκληση δημόσιου διαγωνισμού που εξέδωσε η ΓΔ Κοινωνία της Πληροφορίας, τον Ιούλιο του 2002 [4]. Η αξιολόγηση διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2003. Η έκθεση αξιολόγησης επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση.

[4] OJ S 133-103748 11.07.2002.

Στόχοι της αξιολόγησης

Η αξιολόγηση αποτίμησε τα ακόλουθα επιμέρους θέματα: σπουδαιότητα/συνάφεια των στόχων του προγράμματος, προτεραιότητες και μέσα εφαρμογής, αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος του προγράμματος, απόδοση και σχέση κόστους-αποτελέσματος, χρησιμότητα και βιωσιμότητά του, αιτιώδεις σχέσεις από τους χρησιμοποιηθέντες πόρους έως τις δραστηριότητες και τις προσδοκώμενες επιδράσεις (λογική της παρέμβασης), καθώς και συμπεράσματα/διδάγματα για ενδεχόμενες μελλοντικές παρεμφερείς παρεμβάσεις.

Βασικά πορίσματα της αξιολόγησης

Οι αξιολογητές αναγνώρισαν τον θετικό αντίκτυπο από το τρέχον πρόγραμμα, ιδίως στην ενίσχυση της δικτύωσης και την παροχή πληθώρας πληροφοριών σχετικά με τα προβλήματα που συνεπάγεται η ασφαλέστερη χρήση του Internet, καθώς και σχετικά με τις λύσεις τους.

Στην παράταση του προγράμματος για το 2003 και 2004 λαμβάνονται υπόψη πολλά από τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την αξιολόγηση. Ο αναπροσανατολισμός του προγράμματος δράσης στην εν λόγω παράταση υποστηρίζεται στερεά από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, ιδίως η συγκέντρωση σε πρόσθετες μορφές περιεχομένου, όπως ο ρατσισμός, καθώς και η εισαγωγή δράσεων που στοχεύουν νέες μορφές επικοινωνίας, όπως η διομότιμη και η τεχνολογία κινητών τηλεφώνων τρίτης γενιάς.

Επιμέρους πορίσματα

Ειδικότερα, προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

Οι ενδιαφερόμενοι συμφωνούν ότι παραμένουν ισχυροί οι αρχικοί στόχοι, οι προτεραιότητες και τα μέσα εφαρμογής του προγράμματος, καθώς και ότι οι γραμμές δράσης συνιστούν ενδεδειγμένο μηχανισμό για την εκπλήρωση των στόχων.

Οι αξιολογητές συμπεραίνουν ότι η δικτύωση των ανοικτών γραμμών επικοινωνίας έχει εξαιρετική σημασία. Το πρόγραμμα λειτούργησε σωστά ως προς την παραγωγή σειράς προϊόντων φιλτραρίσματος λογισμικού, μολονότι πρέπει να αυξηθεί η αφομοίωση της διαβάθμισης, ενώ δεν συμφωνούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι ότι το φιλτράρισμα αποτελεί την καλύτερη προσέγγιση για την προστασία των παιδιών. Σημαντικό σημείο εστίασης παραμένει η ευαισθητοποίηση. Οι εξελίξεις σε συναφή κοινωνικά, κανονιστικά και τεχνικά πεδία έχουν συνεκτιμηθεί. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται ενεργά με άλλες κοινοτικές δραστηριότητες, σε επίπεδο πολιτικής.

Σε επίπεδο πολιτικής, το πρόγραμμα προώθησε επιτυχώς τα θέματα της ανάπτυξης ασφαλέστερου Internet στο θεματολόγιο της ΕΕ και των κρατών μελών. Οφείλεται αναγνώριση στην πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τον έγκυρο εντοπισμό των θεμάτων αυτών κατά την ανάπτυξη του Internet.

Σε επίπεδο γραμμών δράσης, η Επιτροπή προώθησε την ανάπτυξη δικτύου ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας στην Ευρώπη, μαζί με συνδεδεμένα μέλη στις ΗΠΑ και την Αυστραλία, χρηματοδότησε έρευνα για την αντιμετώπιση της ευαισθητοποίησης σε διάφορα είδη τελικών χρηστών, τόνωσε την ανάπτυξη του φιλτραρίσματος, έλαβε υπόψη την πολιτιστική και γλωσσική ποικιλομορφία της Ευρώπης, και υποστήριξε την ανάπτυξη διεθνούς συστήματος διαβάθμισης. Για την πλήρη εκτίμηση ορισμένων έργων, ιδίως του φιλτραρίσματος, θα απαιτηθεί ακόμα η παρέλευση ορισμένου χρόνου.

Ο κοινοτικός τύπος έργου συγκεντρώνει ένα φάσμα οργανισμών από διαφορετικά πολιτιστικά και εθνικά πλαίσια και αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμος για προγράμματα αυτού του είδους, παράγοντας αποτελέσματα δικτύωσης και διεύρυνσης των γνώσεων.

Το πρόγραμμα επέτυχε να συνδέσει τους ενδιαφερόμενους για την συγκρότηση μιας "κοινότητας των συντελεστών", μολονότι θα έπρεπε να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή των επιχειρήσεων του κλάδου, καθώς και οργανισμών αυτορρύθμισης και ομάδων καταναλωτών.

Συστάσεις

Στην έκθεση αξιολόγησης διατυπώνεται σειρά συστάσεων, κάτω από τους ακόλουθους τίτλους/θέματα: Σπουδαιότητα-συνάφεια. αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος. απόδοση και αποτελεσματικότητα. χρησιμότητα και βιωσιμότητα. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι αντιδράσεις της Επιτροπής στις κύριες συστάσεις.

Σπουδαιότητα-συνάφεια

1η σύσταση: Περαιτέρω έμφαση/επέκταση των στόχων ώστε να συμπεριληφθούν νέες και αναδυόμενες τεχνολογίες επικοινωνιών που θα επηρεάσουν ιδιαιτέρως τη χρήση του Internet από παιδιά (π.χ. κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς). Ανασκόπηση της Γραμμής Δράσης για το φιλτράρισμα και τη διαβάθμιση. Συνέχιση της κίνησης προς την κατεύθυνση δημιουργίας δικτύων κόμβων για σκοπούς ευαισθητοποίησης στα κράτη μέλη.

Σχόλιο της Επιτροπής: Αντιμετωπίζεται στη δεύτερη φάση του προγράμματος (2003-2004). Συγκεκριμένα, επεκτείνεται η κάλυψη του προγράμματος ώστε να συμπεριληφθούν νέες τεχνολογίες, όπως τα κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς, μετατίθεται η εστίαση της χρηματοδότησης στο πεδίο του φιλτραρίσματος περιεχομένου προς την κατεύθυνση συγκριτικής αξιολόγησης του λογισμικού και υπηρεσιών φιλτραρίσματος, ώστε να παρέχονται στους τελικούς χρήστες αντικειμενικές πληροφορίες, ενώ συγκροτείται ευρωπαϊκό δίκτυο κόμβων για σκοπούς ευαισθητοποίησης.

2η σύσταση: Tα προβλήματα που συνδέονται με την επιδίωξη επίτευξης ασφαλέστερου Internet έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα. Η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται με εξωτερικούς ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση συντελεστές.

Σχόλιο της Επιτροπής: Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει το φόρουμ για ασφαλέστερο Internet στη δεύτερη φάση (2003-2004) του προγράμματος, ως πλατφόρμα για εξωτερικές προς την Ευρωπαϊκή Ένωση επαφές. Μεταξύ των καθηκόντων των συντονιστών δικτύων θα είναι και οι διεθνείς σχέσεις.

Αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος:

3η σύσταση: Το πρόγραμμα θα πρέπει να ενθαρρύνει ευρύτερη συμμετοχή των παροχών υπηρεσιών Internet και άλλων συναφών συντελεστών του κλάδου.

Σχόλιο της Επιτροπής: Η Επιτροπή συμφωνεί. Στις ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας σημειώνεται ήδη μεγάλη συμμετοχή εκ μέρους του κλάδου. Τα εν εξελίξει έργα ευαισθητοποίηση, που χρησιμοποιούν την προσέγγιση του "κόμβου", είχαν επιτυχία στην προσέλκυση υποστήριξης εκ μέρους του κλάδου. Η προσέγγιση αυτή θα γενικευθεί μέσω δικτύωσης των δράσεων ευαισθητοποίησης κατά τον επόμενο γύρω των έργων, το 2003-2004. Στο φόρουμ για ασφαλέστερο Internet θα συμπεριληφθούν μεταξύ των μελών του πάροχοι υπηρεσιών Internet και άλλοι συναφείς συντελεστές του κλάδου.

4η σύσταση: Ο μεγάλος πλούτος πληροφοριών και υλικού που έχει ήδη παραχθεί στο πλαίσιο των έργων θα πρέπει να καταστεί ευρύτερα διαθέσιμος.

Σχόλιο της Επιτροπής: Στον επίσημο δικτυακό τόπο του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet παρέχονται πληροφορίες για το πρόγραμμα και σύνδεσμοι προς τους δικτυακούς τόπους των κύριων έργων. Επίσης, στον δικτυακό τόπο saferinternet.org, παρέχεται ενιαία πρόσβαση στα αποτελέσματα των έργων. Αυτό θα συνεχιστεί, μεταξύ των καθηκόντων του συντονιστή του δικτύου ευαισθητοποίησης.

5η Σύσταση: Θα πρέπει να εξεταστεί η ανασκόπηση των υφιστάμενων μέσων υπό το φως του δυναμικού χαρακτήρα της δημιουργίας ασφαλέστερου Internet.

Σχόλιο της Επιτροπής: Τα περισσότερα σχόλια που έλαβαν οι αξιολογητές ως προς τα τρέχοντα μέσα προέρχονταν από μη κυβερνητικούς οργανισμούς και αφορούσαν τον κανόνα της συγχρηματοδότησης. Η συγχρηματοδότηση απαιτείται και είναι αιτιολογημένη για διάφορους λόγους: αυξάνει τους πόρους του προϋπολογισμού του έργου, αποδεικνύει την ανάληψη δέσμευσης εκ μέρους του αναδόχου και την υποστήριξη που αυτός απολαμβάνει στην τοπική κοινότητα (όπου η χρηματοδότηση προέρχεται από άλλες πηγές, εκτός των ιδίων πόρων του αναδόχου), και αποτελεί τον δείκτη της βιωσιμότητας ενός έργου.

6η σύσταση: Tο πρόγραμμα θα πρέπει να εστιάζει όπου είναι πιθανόν να έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο, δηλαδή στο ευρωπαϊκό/διεθνές επίπεδο, μέσω δικτύωσης και πολλαπλασιαστικών παραγόντων.

Σχόλιο της Επιτροπής: Συμφωνία. πρόκειται για το σκεπτικό στο οποίο βασίζεται η προσέγγιση που αφορά τη φάση 2003-2004 του προγράμματος.

Απόδοση και αποτελεσματικότητα:

7η σύσταση: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προβεί σε ανασκόπηση των διοικητικών διαδικασιών ώστε να εναρμονιστεί η προσέγγιση με τους τύπους των έργων που θα χρηματοδοτηθούν.

Σχόλιο της Επιτροπής: Η Επιτροπή δεσμεύεται να χρησιμοποιήσει τα προβλεπόμενα μέσα και να τα διαχειριστεί σύμφωνα με τη νομική βάση που έχει ορίσει ο κοινοτικός νομοθέτης. Οι διαδικασίες προβλέπονται για να εξασφαλιστεί ορθή και κατάλληλη παρακολούθηση των έργων και χρήση των χρημάτων του ευρωπαίου φορολογούμενου.

8η σύσταση: Tο πρόγραμμα δράσης θα πρέπει να ασχοληθεί με τον τρόπο συμβιβασμού της χρηματοδότησης νέων ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας στις υποψήφιες χώρες καθώς επίσης και των υφιστάμενων, από τον ίδιο προϋπολογισμό.

Σχόλιο της Επιτροπής: Ο προϋπολογισμός για γραμμές επικοινωνίας έχει αυξηθεί όσον αφορά το 2003-2004, κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχιση της χρηματοδότησης των υφιστάμενων και η δρομολόγηση νέων ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας στις υπό ένταξη χώρες.

9η σύσταση: Θα πρέπει να συνεχιστεί η παρακολούθηση της αγοράς σε θέματα συναφή με τη νομοθεσία, την κανονιστική ρύθμιση και τους κώδικες δεοντολογίας.

Σχόλιο της Επιτροπής: Tα θέματα αυτά θα καλυφθούν από το φόρουμ για το ασφαλέστερο Internet.

Χρησιμότητα και βιωσιμότητα

10η σύσταση: Η Επιτροπή θα πρέπει να προβεί σε ουσιαστική ανασκόπηση της υλοποίησης και των προτεινόμενων μηχανισμών υποστήριξης για ανασκόπηση της υλοποίησης και των προτεινόμενων μηχανισμών υποστήριξης για κάθε μελλοντική δράση στο πεδίο. Ειδικότερα, πρέπει το πρόγραμμα δράσης να αντιμετωπίσει θέματα βιωσιμότητας των γραμμών επικοινωνίας και να διαθέτει καταλληλότερο μοντέλο χρηματοδότησής τους, ιδίως ενόψει της διεύρυνσης.

Σχόλιο της Επιτροπής: Η Επιτροπή έχει ιδιαίτερη επίγνωση της ανάγκης να εξασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αναφορικά με ασφαλέστερη χρήση του Internet θα συνεχίσουν να αποδίδουν και ότι θα προκύπτει η μέγιστη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία από κάθε περαιτέρω δράση στο πεδίο αυτό μέσω ενθάρρυνσης και τόνωσης της δικτύωσης πρωτοβουλιών στα κράτη μέλη.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της τα πορίσματα και τις συστάσεις της έκθεσης αξιολόγησης του προγράμματος. Υπό το πρίσμα των απαντήσεων της Επιτροπής, καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών:

(1) Να συνεχίσουν να παρέχουν την υποστήριξή τους για το ρόλο του προγράμματος όσον αφορά την προώθηση ασφαλέστερης χρήσης του Internet και νέων επιγραμμικών τεχνολογιών κατά τη διάρκεια του 2003-2004.

(2) Να συνεχίσει την ενεργό συζήτηση σχετικά με την καταπολέμηση του παράνομου και επιβλαβούς περιεχομένου, κυρίως στο πεδίο της προστασίας των παιδιών και των ανηλίκων.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Τελική Αξιολόγηση

Του προγράμματος δράσης για

ασφαλέστερο Internet

Τελική Έκθεση

για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Technopolis Ltd

Ιούνιος 2003

1. συνοψη [5]:

[5] Ολόκληρη η έκθεση δημοσιεύεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://europa.eu.int/ iap

1.1 Ιστορικό

Tο παρόν έγγραφο αποτελεί την τελική έκθεση της τελικής αξιολόγησης του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet. Η ανάλυση, τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που προτείνουν οι αξιολογητές βασίζονται σε πληροφορίες που συνελέγησαν από έγγραφα αναφοράς του προγράμματος δράσης για το Internet και των έργων του, από τηλεφωνικές συνεντεύξεις με βασικούς ενδιαφερόμενους, από την παρουσία σε σειρά σημαντικών εκδηλώσεων του προγράμματος, καθώς και από έρευνα στους συμμετέχοντες του έργου. Διεξήχθησαν επίσης εννέα περιπτωσιολογικές μελέτες: Κάλυπταν οκτώ έργα (η εντολή αφορούσε έξι, αλλά λόγω της διάρθρωσης των γραμμών επικοινωνίας προέκυψε ότι θα ήταν ενδιαφέρουσα η εξέταση του υπερκείμενου έργου για τις ανοικτές γραμμές επικοινωνίας και, επιπλέον, επιλογή των γραμμών επικοινωνίας που χρηματοδοτήθηκαν βάσει του υπερκείμενου έργου ή συνδέθηκαν με αυτό, καθώς και 3 ανάλογα έργα που δεν είχαν σχέση με το πρόγραμμα.

Τα πορίσματα της αξιολόγησης θα χρησιμοποιηθούν για λόγους ελέγχου, εστιάζοντας στην επίτευξη των στόχων του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet, όπως παρουσιάστηκαν στην απόφαση και στο πρόγραμμα εργασιών 1999-2002, καθώς επίσης και στον αντίκτυπο αλλά και στη σχέση κόστους-αποτελέσματος.

Τα επιμέρους προς αξιολόγηση θέματα παρουσιάστηκαν ως εξής:

Σπουδαιότητα και συνάφεια των στόχων, προτεραιοτήτων και μέσων υλοποίησης του έργου

Αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος της δράσης

Η απόδοση και η σχέση κόστους-αποτελέσματος

Η χρησιμότητα και η βιωσιμότητά της

Αιτιώδεις σχέσεις, από τους πόρους που χρησιμοποιήθηκαν έως τις δραστηριότητες και τον αναμενόμενο αντίκτυπο (λογική της παρέμβασης)

Διδάγματα για πιθανές μελλοντικές παρεμφερείς παρεμβάσεις.

Στόχος της μελέτης ήταν να προκύψουν εύλογα συμπεράσματα ως προς την γενική επίδοση του προγράμματος αναφορικά με όλα τα σχετικά σημεία. Λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πεδίο, στόχευε η μελέτη στην παροχή στέρεων και ρεαλιστικών συστάσεων πολιτικής με βάση τα πορίσματα της αξιόλογης και τη συμβολή όλων των ενδιαφερομένων που συμμετείχαν στο έργο.

1.2 Tο πρόγραμμα δράσης για ασφαλέστερο Internet

Σκοπός του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet ήταν να εξασφαλιστεί η υλοποίηση των διάφορων πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορούν παράνομο ή ακατάλληλο περιεχόμενο στο Internet. Για τον σκοπό αυτό προβλεπόταν η υποστήριξη πρωτοβουλιών μη κανονιστικού χαρακτήρα για την προαγωγή ασφαλέστερης χρήσης του Internet.

Στην απόφαση για την καθιέρωση της δράσης οριζόταν σειρά μέτρων, ομαδοποιημένη σε τέσσερις γραμμές δράσης

1. Δημιουργία ασφαλέστερου περιβάλλοντος

δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας

ενθάρρυνση αυτορρύθμισης και κωδικών δεοντολογίας

2. Ανάπτυξη συστημάτων φιλτραρίσματος και διαβάθμισης

κατάδειξη των οφειλών του φιλτραρίσματος και της διαβάθμισης

διευκόλυνση διεθνών συμφωνιών σε συστήματα διαβάθμισης

3. Ενθάρρυνση δράσεων ευαισθητοποίησης

προετοιμασία του εδάφους για δράσεις ευαισθητοποίησης

ενθάρρυνση της υλοποίησης ευρείας κλίμακας δράσεων ευαισθητοποίησης

4. Δράσεις υποστήριξης

εξέταση των νομικών επιπλοκών

συντονισμός με παρεμφερείς διεθνείς δραστηριότητες

Η συνολική χρηματοδότηση του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet ανήλθε σε 25 εκατ. ευρώ κατά τη χρονική περίοδο 1999-2002.

Στο εσωτερικό των γραμμών δράσεων, το πρόγραμμα διέθετε τρεις κυρίως τύπους δραστηριότητας:

* Υποστήριξη για έργα, εν γένει υπό μορφή χρηματοδοτικής υποστήριξης τμήματος των εξόδων, όπου συνήθως περιλαμβάνονται στοιχεία διεθνούς συνεργασίας. Τα έργα είχαν διαφορετική διάρκεια, κατά κανόνα όμως κυμαίνονταν μεταξύ ενός και δύο ετών.

* Συμβάσεις παροχής υπηρεσιών - χρηματοδότηση δραστηριοτήτων σε ποσοστό 100% για την υποστήριξη του προγράμματος δράσης, σε εξωτερικούς οργανισμούς.

* Δράσεις στήριξης που στόχευαν στους γενικούς στόχους και που κατά κύριο λόγο προωθούνταν ή διεξάγονταν από την Επιτροπή.

Tα έργα αποτελούν, φυσικά, το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet.

1.3 Κύρια συμπεράσματα και συστάσεις

Tα πλήρη αποτελέσματα της αξιολόγησης παρουσιάζονται στο πέμπτο κεφάλαιο της έκθεσης. Στη συνέχεια ακολουθεί επισκόπηση των κύριων συμπερασμάτων και συστάσεων.

Κατά τη διάρκεια της παρούσας αξιολόγησης, εξελίχθηκε και η διαδικασία έγκρισης της επέκτασης του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet. Το πρόγραμμα εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ψηφοφορία στις 11 Mαρτίου 2003) και από το Συμβούλιο (ψηφοφορία στις 26 Μαΐου 2003) [6]. Tο διευρυμένο πρόγραμμα δράσης για ασφαλέστερο Internet περιλαμβάνει μέτρα για την ενθάρρυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και συντονισμού με τους συναφείς συντελεστές και σε εθνικό επίπεδο, ενώ διαθέτει ειδικές διατάξεις για τις χώρες υπό ένταξη. Οι συντελεστές του πεδίου της αυτορρύθμισης θα συγκεντρωθούν στο πλαίσιο του φόρουμ για ασφαλέστερο Internet, το οποίο συγκροτείται με υπόδειγμα το φόρουμ της ΕΕ για τις αξιόποινες πράξεις στον κυβερνοχώρο. Το διευρυμένο πρόγραμμα δράσης καλύπτει πολλούς και διαφορετικούς τύπους παράνομου περιεχομένου ή διαγωγής, συμπεριλαμβανομένου υλικού ρατσιστικού χαρακτήρα, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη νέες δικτυακές τεχνολογίες, όπως κινητό και ευρυζωνικό περιεχόμενο, δικτυακά παιγνίδια, μεταφορά αρχείων μεταξύ ομοτίμων και όλες τις μορφές επικοινωνιών σε πραγματικό χρόνο, όπως chat rooms (δικτυακοί χώροι συζήτησης) και άμεσα μηνύματα. Τα δίκτυα των ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας συνεχίζουν να αποτελούν βασικά εργαλεία του προγράμματος, παράλληλα με τη συγκριτική αξιολόγηση του λογισμικού φιλτραρίσματος και την ανάπτυξη κόμβων ευαισθητοποίησης.

[6] ΕΕ L 162, 1.7.2003, σ. 1

Στην εν λόγω επέκταση του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet συνεκτιμώνται ήδη πολλά από τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την αξιολόγηση, κατά συνέπεια δεν επαναλαμβάνονται στις συστάσεις μας, οι οποίες εστιάζουν περισσότερο σε άλλα θέματα ή σε οποιαδήποτε μελλοντική δράση που θα ακολουθήσει την τρέχουσα επέκταση. Ωστόσο, ο αναπροσανατολισμός του προγράμματος δράσης με την παρούσα επέκταση υποστηρίζεται στέρεα από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, ιδίως η επικέντρωση σε συμπληρωματικές μορφές περιεχομένου, όπως ο ρατσισμός, και η εισαγωγή δράσεων που στοχεύουν σε νέες μορφές επικοινωνίας, όπως η διομότιμη επικοινωνία και οι επικοινωνίες τρίτης γενιάς.

1.3.1 Σπουδαιότητα-συνάφεια

Συμπεράσματα

* Σημειώθηκε εν γένει συναίνεση ενδιαφερομένων και συμμετεχόντων ότι παραμένουν ισχυροί οι αρχικοί στόχοι, οι προτεραιότητες και τα μέσα υλοποίησης της δράσης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σημαντικότερα από ό,τι στην αρχή του προγράμματος δράσης.

Οι γραμμές δράσεις θεωρήθηκαν κατάλληλοι μηχανισμοί για την εκπλήρωση των στόχων.

* Καταγράφηκε ευρύ φάσμα απόψεων ενδιαφερομένων και συμμετεχόντων όσον αφορά τα δέοντα (και τα εφικτά θέματα) που θα πρέπει να περιλαμβάνει το πρόγραμμα δράσης με δεδομένους τους διαθέσιμους πόρους.

* Η ευρωπαϊκή δικτύωση των ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας θεωρήθηκε εξαιρετικά σημαντική από όλους τους ερωτηθέντες.

* Όσον αφορά το λογισμικό φιλτραρίσματος, το πρόγραμμα δράσης χρησίμευσε στην παραγωγή σειράς προϊόντων. Ωστόσο, ορισμένες απόψεις θεωρούν την προσέγγιση αυτή περιορισμένη, σημειώνοντας επίσης ότι δεν εφαρμόστηκε αρκετά, ιδίως όσον αφορά τη διαβάθμιση.

* Ευρεία σύγκλιση σημειώθηκε στο θέμα της ευαισθητοποίησης, που παραμένει σημαντική εστία για το πρόγραμμα δράσης, με την παρατήρηση ότι η εστία των δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης θα πρέπει να είναι η εκπαίδευση.

* Οι εξελίξεις σε συναφή κοινωνικά, κανονιστικά και τεχνικά πεδία ελήφθησαν υπόψη μέσω των έργων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο των γραμμών δράσης.

* Όσον αφορά την συμπληρωματικότητα, το πρόγραμμα ολοκληρώνεται ενεργά με άλλες κοινοτικές δραστηριότητες, σε επίπεδο πολιτικής.

* Οι ενδιαφερόμενοι τονίζουν ότι τα προβλήματα που συνδέονται με την επιδίωξη επίτευξης ασφαλέστερου Ιnternet έχουν παγκόσμιο χαρακτήρα και θα πρέπει να συνεχιστούν οι προσπάθειες συμπερίληψης αγορών/προμηθευτών εκτός Ευρώπης.

Συστάσεις

Συνέχιση της παρακολούθησης και προορατική αντίδραση στο ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Διεύρυνση έμφασης/στόχων ώστε να συμπεριλαμβάνονται νέες και αναδυόμενες τεχνολογίες επικοινωνιών που θα έχουν ιδιαίτερη επίδραση στη χρήση του Internet από παιδιά (π.χ. κινητά τηλέφωνα τρίτης γενιάς).

Αναγνώριση της παγκόσμιας διάστασης των προμηθευτών και των σχετικών προβλημάτων και συνέχιση της συμπερίληψης εξωτερικών συντελεστών ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των υποψήφιων χωρών, της Ρωσίας και της Ουκρανίας.

Ανασκόπηση της γραμμής δράσης ως προς το φιλτράρισμα και τη διαβάθμιση.

Συνέχιση της δικτύωσης κόμβων ευαισθητοποίησης στα κράτη μέλη.

1.3.2 Αποτελεσματικότητα και αντίκτυπος

Συμπεράσματα

Σημειώθηκε συναίνεση των ενδιαφερομένων ότι το πρόγραμμα δράσης για ασφαλέστερο Internet είχε σημαντική συμβολή στο να τεθεί το θέμα στην ημερήσια διάταξη. Με απλά λόγια, υφίσταται πλέον σειρά δράσεων που δεν υπήρχαν στο παρελθόν.

Στα σχόλια υπογραμμίστηκε σειρά επιμέρους επιδράσεων που προέκυψαν ως συνέπεια του προγράμματος δράσης, η πλειοψηφία των οποίων αφορούσε δικτύωση και γνώσεις.

Όσον αφορά την περίπτωση των ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας, μολονότι το δίκτυο είχε ήδη καθιερωθεί κατά το πρόγραμμα Daphne, η διάδοση των νέων γραμμών επετεύχθη σχεδόν σε όλα τα κράτη μέλη (με την εξαίρεση της Πορτογαλίας και, προσωρινά, του Λουξεμβούργου).

Παρόλο που στις ΗΠΑ ήδη λειτουργούσε το φιλτράρισμα, στην Ευρώπη υπήρχαν ελάχιστα παραδείγματα όταν άρχισε το πρόγραμμα δράσης. Σήμερα υφίστανται πολυγλωσσικές, πολυ-πολιτισμικές, ευρωπαϊκές λύσεις φιλτραρίσματος. Όσον αφορά τη διαβάθμιση δεν υπήρξε τυποποιημένη ταξινόμηση, όπως το σύστημα ICRA, το οποίο περιλαμβάνει πάνω από σαράντα διαφορετικές κατηγορίες περιεχομένου.

Η ευρεία διάδοση του φιλτραρίσματος και της διαβάθμισης παραμένει, παρόλα αυτά, ζητούμενο. Το πρόγραμμα δράσης παρήγαγε επιτυχώς σειρά αποτελεσμάτων που πρέπει να μετασχηματιστούν σε συγκεκριμένο αντίκτυπο. Το πεδίο δεν είναι στατικό, ενώ ενδέχεται να βρεθούν μελλοντικά νέες λύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που θέτουν οι νέες τεχνολογίες. Υπάρχει, ωστόσο, πρόβλεψη οι εν λόγω τύποι δραστηριοτήτων να εκτελεστούν μέσω έργων Ε&Α επιμερισμένου κόστους.

Οι ενδεχόμενες αδυναμίες στην υλοποίηση του προγράμματος δράσης αποδίδονταν από τους ενδιαφερόμενους στη συμμετοχή του κλάδου. Επίσης περιορισμένη θεωρήθηκε η επικοινωνία μεταξύ των διαφόρων γραμμών δράσης.

Ο τύπος των κοινοτικών έργων που συγκεντρώνει φάσμα οργανισμών από διάφορα πολιτιστικά και εθνικά πλαίσια είναι ιδιαίτερα χρήσιμος για αυτού του είδους προγράμματος, καθώς επιτρέπει την ανταλλαγή εμπειριών και ορθής πρακτικής, όπως και την υποστήριξη των χωρών με χαμηλή διείσδυση του Internet για την εκ των προτέρων αντιμετώπιση μελλοντικών προβλημάτων και τη σχετική νομοθετική προετοιμασία. Υπάρχει επίσης ανάγκη συμπερίληψης προτύπων αυτορρύθμισης σε κράτη μέλη και σε ομάδες καταναλωτών.

Το πρόγραμμα δράσης για ασφαλέστερο Internet απευθύνθηκε αποτελεσματικά σε ευρύ φάσμα διάφορων ενδιαφερόμενων:

- Σε επίπεδο πολιτικής, το πρόγραμμα δράσης έτυχε να θέσει στέρεα το θέμα της ανάπτυξης ασφαλέστερου Internet στην ημερήσια διάταξη της ΕΕ και των κρατών μελών.

- Στο επίπεδο του κλάδου, το πρόγραμμα δράσης συνέβαλε στην επιτυχή συμμετοχή σειράς παρόχων υπηρεσιών Internet και παρόχων περιεχομένου και στην υπευθυνοποίησή τους προς την κατεύθυνση ασφαλέστερου Internet. Παραμένουν, ωστόσο, χώρες όπου οι πάροχοι υπηρεσιών Internet έχουν μικρή συμμετοχή.

- Στο νομικό και συμβουλευτικό επίπεδο, το πρόγραμμα δράσης συνδέθηκε με τους ενδιαφερόμενους μέσω των έργων καθώς και μέσω των εθνικών επιτροπών. Υπάρχουν πολυάριθμοι ενεργοί σύνδεσμοι με τις εθνικές αστυνομίες καθώς και με υπηρεσίες όπως η Ιnterpol και η Europol.

Στο επίπεδο μεσολάβησης και πολλαπλασιαστικού αποτελέσματος, το πρόγραμμα δράσης πέτυχε να συνδέσει να συνδέσει τους οργανισμούς αυτούς με τους λοιπούς ενδιαφερόμενους για τη συγκρότηση μιας 'κοινότητας συντελεστών'. Παρατηρείται πλέον πολύ ευρύτερη συμβολή στο πρόγραμμα εκ μέρους των ενδιαφερομένων, σε εθνικό επίπεδο από ότι προηγουμένως, στη φάση της ενδιάμεσης αξιολόγησης.

Συστάσεις

Tο πρόγραμμα θα πρέπει να συνεχίσει να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των παρόχων υπηρεσιών Internet και άλλων συναφών κλαδικών συντελεστών, ιδίως σε κράτη μέλη της ΕΕ (και σε υποψήφιες χώρες), όπου η συμμετοχή είναι επί του παρόντος περιορισμένη.

Tο πρόγραμμα θα πρέπει να λάβει υπόψη του τον πλούτο πληροφοριών και υλικού που έχει ήδη παραχθεί στο πλαίσιο των έργων και άλλων δράσεων, και να τον καταστήσει ευρύτερα διαθέσιμο.

Θα πρέπει να εξεταστεί η ανασκόπηση υφιστάμενων μέσων, υπό το πρίσμα του δυναμικού χαρακτήρα που θα έχει η δημιουργία ασφαλέστερου Internet.

Tο πρόγραμμα θα πρέπει να εστιάζει εκεί όπου αναμένεται ο μεγαλύτερος αντίκτυπος, δηλαδή στο ευρωπαϊκό/διεθνές επίπεδο, μέσω δικτύωσης και πολλαπλασιαστικών αποτελεσμάτων.

1.3.3 Απόδοση και αποτελεσματικότητα

Συμπεράσματα

* Tο μοντέλο χρηματοδότησης για τα έργα δεν είναι καλά προσαρμοσμένο στους τύπους των έργων που έχουν χρηματοδοτηθεί βάσει του προγράμματος με βάση για ασφαλέστερο Internet. Οι τρεις κύριες γραμμές δράσης παρουσιάζουν πολύ διακριτούς μηχανισμούς παράδοσης που δεν αρμόζουν στο τυπικό μοντέλο χρηματοδότησης Ε&Α.

* Η αξία της διαδικασίας ανασκόπησης εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από την πλειονότητα των συμμετεχόντων. Υπήρξαν, ωστόσο ενδείξεις εκ μέρους συμμετεχόντων σε έργα ότι οι αξιολογητές δεν ήταν καλά προετοιμασμένοι στην αρχή του προγράμματος - μολονότι ότι στο σημείο αυτό φαίνεται ότι έχει υπάρξει βελτίωση.

* Από τις συνεντεύξεις της περιπτωσιολογικής μελέτης προκύπτει η ύπαρξη ορισμένων θεμάτων αναφορικά με την απόδοση σε περιπτώσεις ομίλων μεγάλων έργων. Τούτο συνδέεται ιδιαίτερα με έργα ευαισθητοποίησης.

* Ωστόσο, η εμπειρία από τα έργα όπου υπήρξαν διεθνείς κοινοπραξίες ήταν εν γένει ευνοϊκή. Πολλοί συνεργάζονται με οργανισμούς που ήδη γνώριζαν, αλλά πραγματοποιήθηκε και σημαντικός αριθμός νέων επαφών. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του προγράμματος δράσης ήταν η επαφή οργανισμών με διαφορετική στόχευση, όπως μη κυβερνητικές οργανώσεις για την προστασία των παιδιών, οίκους ανάπτυξης λογισμικού και παρόχους υπηρεσιών Internet - δηλαδή οργανισμούς δηλαδή με πολύ διαφορετικούς στόχους και νοοτροπία.

* Όσον αφορά την οικονομική απόδοση, από τις συνεντεύξεις με τους ενδιαφερόμενους προκύπτει ότι οι ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας θεωρείται ότι υπήρξαν χρήσιμη επένδυση. Τα έργα φιλτραρίσματος έχουν μικρότερη υποστήριξη - η τελική κρίση μπορεί να γίνει μόνον εφόσον διευκολυνθεί το θέμα της αφομοίωσης, που δεν έχει ακόμα λήξει. Όσον αφορά τα έργα ευαισθητοποίησης, οι κρίσεις είναι περισσότερο κατακερματισμένες και διαφέρουν ανάλογα με την περίπτωση του έργου. Γενικά ευνοϊκή άποψη παρατηρείται στις εξωτερικές αξιολογήσεις των έργων. Και εδώ η πραγματική αξία θα προκύψει προς τον αντίκτυπο, που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Συστάσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να προβεί σε ανασκόπηση των διοικητικών διαδικασιών για την εναρμόνιση της προσέγγισης με τους τύπους των έργων που θα χρηματοδοτηθούν.

Tο πρόγραμμα δράσης θα πρέπει να αντιμετωπίσει τον τρόπο με τον οποίο θα συμβιβάσει τη χρηματοδότηση νέων ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας σε υποψήφιες χώρες, καθώς και υφιστάμενων γραμμών, από τον ίδιο προϋπολογισμό.

Θα πρέπει να συνεχιστεί η παρακολούθηση της αγοράς σε θέματα που αναφέρονται στη νομοθεσία, την κανονιστική ρύθμιση και τους κώδικες δεοντολογίας.

1.3.4 Χρησιμότητα και βιωσιμότητα

Συμπεράσματα

* Tο σκεπτικό βάσει του οποίου στηρίζεται η δράση παραμένει ισχυρό:

- Οι τεχνολογικές εξελίξεις συνεχίζονται στις επικοινωνίες, με νέες πλατφόρμες και περισσότερες μεθόδους ανταλλαγής παράνομων πληροφοριών.

- Οι κυβερνήσεις, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, συνεχίζουν να προωθούν την ευρύτερη αφομοίωση του Internet που αποτελεί κλειδί για την οικονομική μεγέθυνση και για την κοινωνική συμμετοχή. Θα αυξηθεί επομένως η πρόσβαση στο Internet, τόσο ενηλίκων όσο και ανηλίκων.

Δεν υφίσταται ενιαία προσέγγιση για τη δημιουργία ασφαλέστερου Internet σε επίπεδο κρατών μελών, ενώ και ο συντονισμός των δραστηριοτήτων παρουσιάζει τεράστιες διαφορές.

Όπως προκύπτει από ενδείξεις, πολλές από τις ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας θα συνέχιζαν ανεξάρτητα από τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μολονότι η συγκρότησή τους θα ήταν βραδύτερη. Η διεθνής δικτύωση των γραμμών αυτών παραμένει, ωστόσο, καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματικότητά τους.

Θα πρέπει να αναγνωριστεί η προορατικότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά τον έγκαιρο προσδιορισμό των θεμάτων αυτών στην ανάπτυξη του Internet. Προωθήθηκε η ανάπτυξη ενός δικτύου γραμμών επικοινωνίας στην Ευρώπη με συμβαλλόμενα μέλη στις ΗΠΑ και την Αυστραλία, χρηματοδοτήθηκε έρευνα για θέματα ευαισθητοποίησης ποικίλων τελικών χρηστών, ενθαρρύνθηκε η ανάπτυξη φιλτραρίσματος, συνεκτιμώντας την πολιτιστική και γλωσσική διαφοροποίηση της Ευρώπης, και υποστηρίχθηκε η ανάπτυξη διεθνούς συστήματος διαβάθμισης.

Πρέπει να αντιμετωπισθεί το θέμα σε διεθνές επίπεδο, καθώς επίσης και τα κράτη μέλη. Κατά συνέπεια αιτιολογείται πλήρως η συνέχιση της δραστηριότητας που άρχισε στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για ασφαλέστερο Internet. Τούτο δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι πρέπει να χρηματοδοτηθούν τα ίδια χρήματα ή να χρησιμοποιηθούν τα ίδια μέσα.

Συστάσεις

Η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει σε ουσιαστική ανασκόπηση τους προταθέντες μηχανισμούς υλοποίησης και υποστήριξης για κάθε μελλοντική δράση στο εν λόγω πεδίο.

Το πρόγραμμα δράσης πρέπει, ειδικότερα, να αντιμετωπίσει θέματα όσον αφορά τη βιωσιμότητα των ανοιχτών γραμμών επικοινωνίας και να διαθέτει καταλληλότερο μοντέλο χρηματοδότησης για αυτές, ιδίως ενόψει της διεύρυνσης.