Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Πρόταση για την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με θέμα τη μεταρρύθμιση της οδηγίας 86/278/EΟΚ για τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία"

(2001/C 14/26)

Στις 2 Μαρτίου 2000 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, βάσει της τρίτης παραγράφου του άρθρου 23 του Εσωτερικού Κανονισμού, αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση σχετικά με την "Πρόταση για την κατάρτιση γνωμοδότησης πρωτοβουλίας με θέμα τη μεταρρύθμιση της οδηγίας 86/278/EΟΚ για τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία".

Το τμήμα γεωργίας, ανάπτυξης της υπαίθρου και περιβάλλοντος, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών εξέδωσε τη γνωμοδότησή του στις 6 Σεπτεμβρίου 2000 (Εισηγητής: ο κ. Nilsson).

Κατά την 376η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 19ης Οκτωβρίου) η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Περίληψη

Στο παρόν έγγραφο εξετάζεται το αποχετευτικό σύστημα συλλογής λυμάτων και το κατά πόσον είναι δυνατή η χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία. Η ιλύς και άλλα οργανικά απόβλητα περιέχουν θρεπτικές ύλες για τα φυτά, οι οποίες είναι βασικό πόρος για μια βιώσιμη γεωργία και για την κοινωνία. Όμως, στα αστικά λύματα, οι θρεπτικές ύλες είναι αναμεμειγμένες με πολλούς οργανικούς και μεταλλικούς ρύπους. Για να διαφυλαχθεί η υψηλή ποιότητα του εδάφους μια 100 % αύξηση των συγκεντρώσεων σε μέταλλα θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή σε εδάφη που θα παράγουν τρόφιμα κατά τη διάρκεια ενός διαστήματος 10000 ετών. Για να αποφευχθεί η πρόκληση ζημιών στο έδαφος πρέπει να χρησιμοποιούνται σήμερα μόνο οι κατάλληλα πιστοποιημένες μορφές ιλύος στη γεωργία. Η ΟΚΕ συνιστά να τεθούν υπόψη τα εξής, όταν θα τροποποιηθεί η οδηγία 86/278/ΕΟΚ:

- να ορίζεται ως μακροπρόθεσμος στόχος η εκ νέου διοχέτευση στη γεωργία των μη ρυπογόνων θρεπτικών ουσιών·

- να υιοθετηθεί ολιστική προσέγγιση και να ρυθμίζονται όλα τα απόβλητα που προέρχονται από εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών αποβλήτων που δεν καλύπτονται από την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα και άλλα αστικά υγρά απόβλητα·

- να διευκολυνθούν οι επενδύσεις και η λήψη άλλων μέτρων ώστε να βελτιωθεί σημαντικά η ποιότητα της ιλύος καθαρισμού λυμάτων·

- να μειωθούν σημαντικά οι συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ που επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί στη γεωργία·

- να αποδίδεται δεόντως η ευθύνη για περιβαλλοντικές ζημίες που προκλήθηκαν από τη χρησιμοποίηση της ιλύος·

- να θεσπιστούν ελάχιστες κοινοτικές απαιτήσεις για την προστασία του εδάφους.

1. Ιστορικό

1.1. Στην εν λόγω γνωμοδότηση πρωτοβουλίας εκτίθενται οι απόψεις της ΟΚΕ σχετικά με τη χρησιμοποίηση στη γεωργία της ιλύος καθαρισμού λυμάτων έτσι ώστε με την τροποποίηση της οδηγίας (86/278/ΕΟΚ) να σημειωθεί πρόοδος, η οποία θα συνίσταται στο να επιτραπεί στη γεωργία να χρησιμοποιεί για τα φυτά, χωρίς να ρυπαίνει, τις θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στα οργανικά απόβλητα.

1.2. Τα οργανικά απόβλητα που παράγονται από την κοινωνία, προέρχονται κυρίως από τη γεωργική παραγωγή της ίδιας της χώρας ή τις εισαγωγές φυτικών ή ζωικών ουσιών. Τα απόβλητα αυτά περιέχουν βεβαίως θρεπτικές ουσίες που χρειάζονται τα φυτά. Για τη γεωργία οι ουσίες αυτές αποτελούν σημαντική λιπαντική πηγή. Ωστόσο, πρέπει να διασφαλισθεί ότι κατά την επανείσοδό τους στο φυσικό κύκλο δεν θα περιέχουν ρύπους.

1.3. Στα οργανικά λύματα που περιέχουν λιπαντικές ουσίες προστίθενται και τα λύματα οικιακής προέλευσης, δηλαδή τα λύματα από πλύσιμο ρούχων και πιατικών, από τη χρησιμοποίηση χημικών ουσιών, και από τη φθορά οικιακών οργάνων. Και άλλες δραστηριότητες των ανθρώπων παράγουν επίσης μεγάλες ποσότητες διαφόρων χημικών ουσιών. Αυτές δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ούτε στη γεωργία ούτε στη βιομηχανική παραγωγή τροφίμων και θέτουν σε κίνδυνο τη διάρκεια των αγρών και την ποιότητα των τροφίμων. Η ανάμειξη επιθυμητών και ανεπιθύμητων ουσιών δημιουργεί προβλήματα.

1.4. Η σημαντικότερη λειτουργία των σταθμών καθαρισμού είναι ο καθαρισμός των αποβλήτων υδάτων. Οι οργανικές ουσίες μετατρέπονται ή χωνεύονται προκειμένου να μειωθεί ο όγκος της ιλύος και να εξαλειφθούν οι δυσάρεστες οσμές. Οι εγκαταστάσεις καθαρισμού λυμάτων μπορούν να ανακτούν από την ιλύ των λυμάτων το 90 % του φωσφόρου και το 15 % του αζώτου, των ολιγοστοιχείων και των οργανικών ουσιών που περιέχουν τα λύματα. Το νερό το οποίο είναι καθαρισμένο μπορεί πλέον να αποβληθεί. Τα υλικά που παράγονται από τον καθαρισμό αυτό είναι η ιλύς καθαρισμού λυμάτων.

1.5. Κατά τη διαδικασία καθαρισμού ανακτώνται από τα αστικά λύματα όχι μόνο τα υποστάντα καθίζηση θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά και τα οργανικά στοιχεία, αλλά και πολλές ανεπιθύμητες χημικές ουσίες. Η παρουσία αυτών των ανεπιθύμητων ουσιών μειώνει τη δυνατότητα να διασφαλισθεί ευρεία αποδοχή εξ μέρους των γεωργών και των καταναλωτών για τη χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία.

1.6. Οι ερευνητές και οι οργανώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και οι γεωργικές οργανώσεις διερωτώνται κατά πόσον με το σημερινό σύστημα οι εγκαταστάσεις καθαρισμού καθαρίζουν επαρκώς τα ύδατα από τα μέταλλα και από τις επικίνδυνες ουσίες για το περιβάλλον.

1.7. Τα επόμενα χρόνια θα κατασκευαστούν περισσότεροι σταθμοί καθαρισμού και συνεπώς θα αυξηθούν και οι ποσότητες της ιλύος που θα παράγουν. Παράλληλα, έχουν επιβληθεί φόροι και απαγορεύσεις για πολλές περιπτώσεις ώστε να αποτραπεί η εναπόθεση λυμάτων στις χωματερές. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να καταβάλουν οι παραγωγοί αποβλήτων ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες για να πείσουν τη γεωργία να χρησιμοποιεί μεγαλύτερες ποσότητες ιλύος.

1.8. Η προληπτική αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" και η λήψη δραστικών μέτρων αποτελούν τις κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να ακολουθηθούν για την επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στη γεωργία και την επιτυχία του εν λόγω στόχου. Η ΟΚΕ τονίζει ιδιαίτερα τη σημασία που έχει η εφαρμογή της αρχής "ο ρυπαίνων πληρώνει" σχετικά με την απόρριψη και παραγωγή της ιλύος καθαρισμού.

1.9. Πρέπει να θεσπιστούν κανόνες για την προώθηση νέων συστημάτων που θα διευκολύνουν τη χρησιμοποίηση μη ρυπογόνων ειδών ιλύος στη γεωργία και την ανάκτηση αξιοποιήσιμων στοιχείων από τα λύματα και τα λοιπά οργανικά απόβλητα.

1.10. Όπου τα οργανικά απόβλητα χρησιμοποιούνται ως λιπάσματα ο ρόλος του καλλιεργητή συνίσταται στο να επιλέξει, βάσει ποιοτικών κριτηρίων, το είδος της ιλύος που απαιτείται για τη διατήρηση και τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους και των τροφίμων και να συμβάλει την αύξηση της εμπιστοσύνης του καταναλωτή.

2. Οι λιπαντικές ουσίες αποτελούν σημαντικότατη διέξοδο

2.1. Με τον όρο "πρωτογενείς λιπαντικές ουσίες" εννοούμε το φώσφορο, το κάλλιο και το άζωτο. Ο όρος "δευτερογενείς λιπαντικές ουσίες" αναφέρεται στο ασβέστιο, το μαγνήσιο, το νάτριο και το θείο και με τον όρο "ολιγοστοιχεία" το βόριο, το μαγγάνιο, το σίδηρο, το ψευδάργυρο, το χαλκό, το μολυβδαίνιο, το κοβάλτιο, τα οποία έχουν καθοριστική σημασία, σε μικρές ποσότητες, για την ανάπτυξη των φυτών. Οι περισσότερες από τις εν λόγω λιπαντικές ουσίες είναι μεταλλικά ιόντα(1).

2.2. Ο φωσφόρος είναι ένα βασικό στοιχείο της γης που λαμβάνεται από άλατα του ασβεστίου πλούσια σε φωσφόρο. Ο φωσφόρος είναι ένα από τα απαραίτητα βασικά στοιχεία για την καλλιέργεια της γης και γι' αυτό πρέπει να προστίθεται στο έδαφος για να είναι η συγκομιδή πλούσια. Επειδή αναμένεται να αυξηθούν οι ανάγκες σε τρόφιμα τα επόμενα 50 χρόνια θα αυξηθούν αντίστοιχα και οι ανάγκες των καλλιεργειών σε φωσφορούχα λιπάσματα.

2.3. Η ανεύρεση νέων κοιτασμάτων φωσφόρου, το άνοιγμα ορυχείων σε μεγαλύτερο βάθος, η αύξηση των αποστάσεων μεταφοράς έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους του φωσφόρου. Ο φωσφόρος (Ρ) δεν βρίσκεται σε αφθονία ως πρώτη ύλη και γι' αυτό πρέπει να εξοικονομείται και να επαναχρησιμοποιείται, με σκοπό την προώθηση της βιώσιμης γεωργίας και της βιώσιμης κοινωνίας.

2.4. Η χρησιμοποίηση του Ρ ενέχει επίσης και την πλευρά της αλληλεγγύης. Τα κράτη μέλη της ΕΕ, ακόμη και μετά από 50 χρόνια, θα μπορούν να αγοράζουν το Ρ που χρειάζεται. Οι πιο φτωχές όμως χώρες θα πρέπει να αρκούνται σε πιο δεύτερη ποιότητα και σε μικρότερες ποσότητες λόγω της αύξησης του κόστους.

2.5. Δεδομένου ότι ο Ρ είναι βασικό στοιχείο (όπως τα μέταλλα υδράργυρος ή κάδμιο) δεν μπορεί να αλλοιωθεί ή να εξαφανισθεί. Ο Ρ που περιέχεται στα προϊόντα διατροφής του γεωργικού τομέα, εάν δεν επαναδιοχετευθεί στη γεωργία θα καταλήξει τα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα. Με τον τρόπο αυτό υπάρχει κίνδυνος να διοχετευθεί ο Ρ στο περιβάλλον, αντί στις καλλιέργειες, μέσω κάποιας διαρροής, η οποία είχε διαφύγει της προσοχής μας μέχρι σήμερα, και να προκαλέσει ζημιές στο περιβάλλον.

2.6. Τα ίδια επιχειρήματα περί βιωσιμότητας ισχύουν και για το κάλιο και για τις δευτερεύουσες θρεπτικές ουσίες. Τα περισσότερα από τα ολιγοστοιχεία θεωρείται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως λιπάσματα επί μακρό χρονικό διάστημα.

2.7. Το άζωτο υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες στην ατμόσφαιρα. Για να μπορέσουν τα φυτά να το χρησιμοποιήσουν, όπως την κοπριά που διατίθεται στο εμπόριο, χρειάζεται πετρέλαιο, αέριο ή ηλεκτρισμός, 1 λίτρο πετρελαίου αντιστοιχεί σε ένα χιλιόγραμμο αζώτου. Το άζωτο μπορεί επίσης να κάνει ένωση με το άζωτο των φυτών. Αυτή η ένωση χρειάζεται την ίδια ποσότητα ενέργειας με την παραγωγή στο εργοστάσιο και μπορεί να εκφρασθεί με τη σχέση ανάγκες ανά εκτάριο. Η συγκομιδή τριφυλλιών ή τριφυλλιών μηδικής μπορεί εκτός από την κάλυψη των δικών τους αναγκών, να ενώσει 200 κιλά αζώτου ανά εκτάριο που χρησιμοποιείται για τις συγκομιδές ενός ή δύο χρόνων. Αυτό σημαίνει ότι η κατανάλωση ενέργειας από τη γεωργία ή η χρησιμοποίηση των συγκομιδών για την ένωση με το άζωτο μπορεί να μειωθούν εάν το άζωτο ληφθεί από τα οργανικά απόβλητα. Επιπλέον η διαρροή του αζώτου από τις εγκαταστάσεις καθαρισμού υδάτων και από τη γεωργία πρέπει να σταματήσει.

2.8. Για ορισμένα εδάφη που είναι φτωχά σε φυτική γη τα οργανικά στοιχεία είναι επίσης πολύτιμα. Συχνά, η ποσότητα των οργανικών συστατικών που προστίθεται στο έδαφος μέσω της ξηράς ιλύος αντιστοιχεί στην ποσότητα που αποκτάται από τις συγκομιδές ορισμένων ετών.

3. Περιεκτικότητα του εδάφους σε μέταλλα και οργανικά απόβλητα

3.1. Τα μέταλλα εξορύσσονται από συγκεντρώσεις κοιτασμάτων που βρίσκονται στο φλοιό της γης. Χρησιμοποιούνται ευρέως για την κατασκευή οικοδομικών υλικών, σωλήνων, οικιακών συσκευών, ηλεκτρονικών ειδών, αυτοκινήτων, γεφυρών, κ.λπ. Αποβάλλονται με τη μορφή αποβλήτων μετά την επεξεργασία τους για την κατασκευή προϊόντων μέσω οξείδωσης ή εξαιτίας της φθοράς τους λόγω χρήσης ή ακόμη λόγω αποσυναρμολόγησης, απόρριψης ή καύσης. Διασπείρονται μέσω του αέρα και των υδάτων στα ρέοντα ύδατα και στα ύδατα που διεισδύουν στους τόπους εναπόθεσης των απορριμμάτων. Τα αποχετευτικά συστήματα όπου συγκεντρώνονται τα εν λόγω απόβλητα μεταφέρουν τα μέταλλα στις εγκαταστάσεις καθαρισμού υγρών αποβλήτων.

3.2. Στις τεχνικές κατασκευές οι ποσότητες καδμίου, χαλκού και μολύβδου είναι αντίστοιχα 3, 20 και 15 φορές ανώτερες από την ποσότητα που περιέχουν τα καλλιεργούμενα εδάφη. Όταν τα μέταλλα αυτά διαβρωθούν δεν πρέπει να καταλήγουν στα καλλιεργούμενα εδάφη, ακόμη και αν η προσθήκη χαλκού είναι πολλάκις αναγκαία σε περίπτωση έλλειψής του.

3.3. Κατά τα είκοσι τελευταία χρόνια, έξι με επτά μέταλλα υποβλήθηκαν σε τακτικές αναλύσεις βάσει των οδηγιών των αρχών, όπως προβλέπεται από την οδηγία 86/278/ΕΟΚ. Για ιστορικούς λόγους και κυρίως εξαιτίας της εκτεταμένης χρησιμοποίησής τους από τη βιομηχανία τα εν λόγω μέταλλα υποβάλλονται σε έλεγχο. Τις τελευταίες δεκαετίες άρχισε η χρησιμοποίηση πολλών νέων μετάλλων καθώς και άλλων βασικών στοιχείων. Και αυτών η παρουσία πρέπει να ελέγχεται στα οργανικά απόβλητα. Ορισμένες αναλύσεις δείχνουν ότι λόγω της παρουσίας αργύρου στην ιλύ καθαρισμού λυμάτων η περιεκτικότητα σε άργυρο των καλλιεργούμενων εκτάσεων, στις οποίες σκορπίστηκε κανονικά ιλύς, διπλασιάσθηκε κατά τη διάρκεια μιας περιόδου 5 έως 10 ετών. Το περιεχόμενο σε ορισμένα άλλα μέταλλα (βολφράμιο, χρυσό, πλατίνα, ουράνιο) διπλασιάσθηκε εντός δεκαετιών(2).

3.4. Η περιεκτικότητα σε μέταλλα εκφράζεται συχνά στην οδηγία για την ιλύ σε mg/kg ξηράς ουσίας. Αυτός ο τρόπος μέτρησης υποβάλλεται σε πολλούς περιορισμούς:

1. είναι δυνατόν να μειωθεί η περιεκτικότητα σε μέταλλα με την ανάμειξη της ιλύος που προέρχονται από τον καθαρισμό υδάτων, με ασβέστιο, άμμο, τύρφη, κοπριά, κ.λπ· με τον τρόπο αυτό η περιεκτικότητα σε μέταλλα μπορεί να είναι χαμηλότερη της οριακής τιμής σε mg/kg ξηράς ουσίας·

2. ο βαθμός αποσύνθεσης/χώνευσης(3) έχει σημασία· μια χωνευμένη ουσία ή μια ουσία που βρίσκεται στο στάδιο της αποσύνθεσης θα έχει αυξημένη περιεκτικότητα σε μέταλλα ανά kg ξηράς ουσίας·

3. ο εν λόγω τρόπος μέτρησης δεν προσδιορίζει την προέλευση των πρώτων υλών. Είναι π.χ. δυνατόν να έχουν η ιλύς καθαρισμού λυμάτων και η κοπριά την ίδια σχεδόν συγκέντρωση σε μέταλλα. Στην πρώτη περίπτωση, έως και το 95 % των μετάλλων προέρχεται από τον τομέα των κατασκευών, ενώ στη δεύτερη κυρίως από τη χορτονομή και από τα κτήματα του καλλιεργητή.

3.5. Μία συμπληρωματική μέθοδος μέτρησης συνίσταται στο να αναφέρεται η ποσότητα ορισμένων μετάλλων σε σχέση με την ποσότητα φωσφόρου, π.χ. σε mg καδμίου/kg φωσφόρου. Η μέθοδος αυτή μετριάζει τις ανεπάρκειες της μεθόδου mg/kg.

3.6. Για πολλά μέταλλα, παλαιά και νέα, οι γνώσεις μας είναι περιορισμένες όσον αφορά την επίδρασή τους στη χημική σύνθεση του εδάφους ή ποιες είναι οι επιπτώσεις για το έδαφος και τα φυτά όταν αυξάνεται η περιεκτικότητα σε μέταλλα και ειδικότερα για τους μικροοργανισμούς. Η βιοδιαθεσιμότητα διαφόρων μορφών μετάλλων και το γεγονός ότι βασικά τα μέταλλα δεν μπορούν να αφαιρεθούν από το έδαφος αποτελούν σημαντικούς παράγοντες. Πολύ μικρές ποσότητες διαρροών απορροφώνται από τα φυτά. Έχει αποδειχθεί, κατόπιν ερευνών, ότι η υγεία του εδάφους προσβάλλεται εάν η αρχική περιεκτικότητα αυξηθεί 2 έως 5 φορές. Βραχυπρόθεσμα (10-20 χρόνια) μία μόνο διασκόρπιση ιλύος πιθανόν να μη δημιουργεί άμεσο κίνδυνο, μακροπρόθεσμα όμως η χρήση των σημερινών ιδιοτήτων δεν είναι αποδεκτή. Πάντως, δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για πολλά μέταλλα και τις αλληλεπιδράσεις του εδάφους. Γι' αυτό είναι αδύνατο να εκτιμηθεί η σοβαρότητα του κινδύνου. Για τον εν λόγω τομέα χρειάζεται να πραγματοποιηθούν περισσότερες έρευνες.

3.7. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δύο βασικές αρχές προκειμένου να καθοριστεί το αποδεκτό επίπεδο περιεκτικότητας σε μέταλλα των καλλιεργούμενων εδαφών:

1. τα μέταλλα μπορούν, μέχρις ενός ορίου, να διοχετευθούν στη γη· καθορίζεται μία οριακή τιμή για να μην προξενηθούν βλάβες στο έδαφος, τη βλάστηση, ή την υγεία του ανθρώπου. Συχνά το όριο αυτό ερμηνεύεται ως δυνατότητα εξαντλήσεώς του. Όταν τα καλλιεργούμενα εδάφη φθάσουν την οριακή τιμή, τότε η προσθήκη των μετάλλων θα πρέπει να γίνει σε άλλα εδάφη·

2. ο λιπασμός πρέπει να μειωθεί για να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ προσθήκης και απώλειας μετάλλων από τη συγκεκριμένη περιοχή. Η αρχή της προφύλαξης ερμηνεύεται στην περίπτωση αυτή αυστηρότερα· όμως μπορεί να γίνει δεκτή η αύξηση της περιεκτικότητας σε μέταλλα του εδάφους, ίσως δύο φορές (+100 %) για μία περίοδο 10000 ετών(4), δηλαδή αύξηση 1 % κάθε χρόνο για τα πρώτα 10 χρόνια, 0,3 % για τα επόμενα 90 χρόνια, και 0,001 % για τα τελευταία 9900 χρόνια.

3.8. Ο συνδυασμός κατάλοιπα της ατμόσφαιρας, χρήση μετάλλων στα λιπάσματα, πρόσθετες ουσίες, φυτοφάρμακα, και ιλύς έχει ήδη καλύψει μέρος της αύξησης της επιτρεπόμενης περιεκτικότητας σε μέταλλα του εδάφους. Στις περισσότερες περιπτώσεις πάντως δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποια είναι τα όρια.

3.9. Ένας άλλος παράγων που πρέπει να εξετασθεί είναι το βέλτιστο επίπεδο των θρεπτικών ουσιών που πρέπει να περιέχει το έδαφος για τα φυτά. Ο συνήθης λιπασμός προσθέτει τα πρωτεύοντα θρεπτικά στοιχεία· υπάρχει όμως κίνδυνος να μειωθεί η περιεκτικότητα σε δευτερεύοντα θρεπτικά στοιχεία και σε ολιγοστοιχεία σε πολλά άλλα είδη εδαφών. Τα οργανικά απόβλητα περιέχουν όλη τη σειρά των θρεπτικών στοιχείων και ορισμένα επιπρόσθετα ολιγοστοιχεία (μέταλλα) θα μπορούσαν να ήταν πολύ χρήσιμα εάν προσετίθεντο στο έδαφος βάσει ελέγχου.

3.10. Επιπλέον, οι κλιματικές συνθήκες όπως η οξίνωση του εδάφους και η ταχεία αποσύνθεση των οργανικών ουσιών στα θερμότερα κλίματα επιδρούν στη βιοδιαθεσιμότητα τόσο των τοξικών μετάλλων όσο και στις θρεπτικές ουσίες.

4. Επικίνδυνες οργανικές ουσίες

4.1. Οι οργανικές ουσίες που είναι επικίνδυνες για το περιβάλλον βρίσκονται πολύ συχνά στα λιμνάζοντα ύδατα και στην ιλύ καθαρισμού λυμάτων όπως και σε άλλα είδη οργανικών αποβλήτων. Είναι πολύ απλό, οι ουσίες αυτές βρίσκονται είτε στα ρέοντα ύδατα, είτε λόγω φθορών παρασύρονται από τα ύδατα που καταλήγουν στα αποχετευτικά συστήματα. Οι εξής τρεις παράγοντες καθορίζουν τη φύση και την ποσότητα των ουσιών που περιέχονται στην ιλύ:

- το είδος των λυμάτων που συλλέγονται στα αποχετευτικά συστήματα (οικιακά, πλυντηρίων αυτοκινήτων, οδοντιατρείων, κ.λπ)·

- το είδος των υλικών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κτιρίων, εγκαταστάσεων, μηχανημάτων, και υφασμάτων·

- ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα λύματα, π.χ. τι άλλο διοχετεύεται μαζί με τα οικιακά λύματα.

4.2. Μπορούν να αναλυθούν χιλιάδες ουσιών, παρόλα αυτά δεν αντιπροσωπεύουν παρά κλάσμα των 100000 ουσιών που μπορεί να περιέχονται στα λύματα. Μεγάλο μέρος τους αποσυντίθεται κατά τη διάρκεια της χώνευσης που πραγματοποιείται στους σταθμούς καθαρισμού, ενώ συγχρόνως πιθανόν να δημιουργούνται νέες ουσίες.

4.3. Οι περιβαλλοντικές επιδράσεις μόνον ορισμένων ουσιών είναι γνωστές. Αλλά ακόμη και γι' αυτές ο συνδυασμός των επιδράσεων δεν έχει καθορισθεί με σαφήνεια(5). Γι' αυτό η αξιολόγηση του κινδύνου μπορεί να βασιστεί μόνο στις γνώσεις που διαθέτουμε για τις λίγες αυτές ουσίες ατομικά.

4.4. Τα κριτήρια που π.χ. μπορεί να καθοριστούν για τον προσδιορισμό των ανεπιθύμητων οργανικών αποβλήτων είναι τα εξής: μακρά περίοδος αποσύνθεσης το γεγονός ότι οι σχετικές ουσίες συσσωρεύονται στην αλυσίδα διατροφής ή σε ορισμένους οργανισμούς, ή ακόμη το γεγονός ότι οι ουσίες αυτές είναι πολύ τοξικές ή μέσα στο ύδωρ έχουν μια επίδραση που παρομοιάζει με εκείνη των ορμονών στο ανθρώπινο σώμα.

4.5. Για να εξεταστεί η περιεκτικότητα σε ανεπιθύμητες ουσίες μπορούν να επιλεγούν δείκτες που προσδιορίζουν την προέλευση των αποβλήτων που είναι βεβαρημένα με χημικά προϊόντα ή που περιέχουν ποσότητες ορισμένων ανεπιθύμητων ουσιών.

4.6. Μία άλλη λύση συνίσταται στην κατασκευή προτύπων συμπεριφοράς των ανεπιθύμητων ουσιών στη φύση. Μπορούν να αναπτυχθούν μέθοδοι ανάλυσης των ουσιών αυτών και να μετρηθεί η παρουσία τους στην ιλύ καθαρισμού λυμάτων. Με ένα παρόμοιο πρότυπο μπορεί επίσης να προσδιοριστεί, εν μέρει, εάν τα φυτά μπορούν να απορροφήσουν τις ουσίες αυτές.

4.7. Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο μπορεί να υπολογιστεί η πιθανή επίδραση των χημικών προϊόντων είναι η χρησιμοποίηση βιολογικών μεθόδων, π.χ. για να εμφανιστεί η διοξίνη ή οι ορμονικές συνέπειες όλων των ουσιών κατά την εξέταση του δείγματος.

4.8. Μπορεί να προηγηθούν αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων μετάλλων και των οργανικών ουσιών, οι οποίες μπορούν εξίσου να ενισχύσουν ή να μειώσουν μία τοξική επίδραση.

4.9. Ουσίες με επιβλαβείς ιδιότητες δεν πρέπει να βρίσκονται στα οργανικά απόβλητα που χρησιμοποιούνται στα καλλιεργούμενα εδάφη.

4.10. Πρέπει να αναπτυχθούν μέθοδοι ανάλυσης οργανικών και ανόργανων ρυπαντικών ουσιών.

5. Μέτρα που μπορεί να ληφθούν για τα μέταλλα και για τις οργανικές ουσίες που είναι επικίνδυνες για το περιβάλλον

5.1. Προκειμένου να μειωθεί η περιεκτικότητα σε ανεπιθύμητες ουσίες πρέπει τα ύδατα ορισμένης προέλευσης να διοχετευθούν αλλού ή να καθαριστούν πριν να οδηγηθούν στο αποχετευτικό δίκτυο. Ως παράδειγμα, μπορεί να αναφερθούν τα βιομηχανικά απόβλητα, τα όμβρια ύδατα, η διαρροή υδάτων από χώρους απόθεσης απορριμμάτων ή ακόμη από συνεργεία εξυπηρέτησης αυτοκινήτων.

5.2. Ένα άλλο μέτρο που πρέπει να εξεταστεί είναι το να ληφθεί μέριμνα ώστε να μη χρησιμοποιούνται στο οικιακό περιβάλλον και στις βιομηχανικές ουσίες επικίνδυνες για το περιβάλλον, π.χ. με την αύξηση του ποσοστού των προϊόντων που φέρουν ετικέτες ότι είναι φιλικά προς το περιβάλλον και διευκολύνουν έτσι την επιλογή των καταναλωτών. Οι εργασίες της ΕΕ στον τομέα της πολιτικής για τα χημικά προϊόντα και για το νομοθετικό της πλαίσιο πρέπει να επισπευσθούν προκειμένου να τεκμηριώνουν οι κατασκευαστές των προϊόντων, εντός ορισμένης προθεσμίας, όλα τα συστατικά ή να αντικαθιστούν τα ακατάλληλα ή μη τεκμηριωμένα προϊόντα. Προϊόντα που περιέχουν ουσίες επικίνδυνες για την πρόκληση βλαβών στο περιβάλλον, με συνήθη χρήση, πρέπει να αποσύρονται από την κυκλοφορία. Αυτό δεν είναι μόνο σημαντικό για την ποιότητα της ιλύος, αλλά και για τα ύδατα που έχουν αποβληθεί από τις εγκαταστάσεις καθαρισμού υγρών αποβλήτων καθώς και για τα άτομα εκείνα τα οποία χρησιμοποιούν τα εν λόγω προϊόντα διότι δεν είναι ενημερωμένα.

5.3. Ένας τρίτος τρόπος για να μειωθούν οι ρυπογόνοι ουσίες στα ρευστά οργανικά απόβλητα είναι το να εισαχθούν χωριστά συστήματα ώστε να μην αναμειγνύονται οργανικά απόβλητα με άλλα και κάθε σχετική κατηγορία αποβλήτων να υποβάλλεται σε επεξεργασία ανεξάρτητα από τις άλλες.

6. Κίνδυνοι μόλυνσης

6.1. Στα λύματα με ακαθαρσίες και άλλα οργανικά απόβλητα περιέχονται και παθογόνοι οργανισμοί όπως βακτήρια, μικρόβια και παράσιτα. Λόγω της αύξησης των κατοίκων στις αστικές περιοχές, των ζώων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις καθώς και εξαιτίας της αύξησης της κινητικότητας τω ατόμων και των εμπορευμάτων διευκολύνεται η μετάδοση των ασθενειών. Οι κίνδυνοι αφορούν τόσο τα οικοσυστήματα, τα φυτά όσο και τα κατοικίδια ζώα και τους ανθρώπους. Για ορισμένες ασθένειες υπάρχει κίνδυνος μετάδοσής τους π.χ. από τα άγρια στα κατοικίδια ζώα, ή από τα κατοικίδια ζώα στους ανθρώπους.

6.2. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η δέουσα εκτίμηση του κινδύνου, το θέμα της υγιεινής στον τόπο εργασίας πρέπει επίσης να εξεταστεί πιο εμπεριστατωμένα, τόσο για τα άτομα που εργάζονται στους σταθμούς καθαρισμού όσο και για εκείνα που κάνουν χρήση ιλύος.

6.3. Όλα τα οργανικά απόβλητα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά και να υποβάλλονται στην ενδεδειγμένη επεξεργασία για να αποφεύγονται οι μολύνσεις. Οι ανάγκες για λήψη μέτρων και η διενέργεια προληπτικών ελέγχων καθίστανται όλο και πιο έντονες.

6.4. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπιστεί κανόνες για την επεξεργασία των αποβλήτων, τη διάρκεια της περιόδου απομόνωσης (καραντίνα) ή της απαγόρευσης ορισμένων μορφών χρήσης με σκοπό το περιορισμό της έκθεσης του κοινού σε ασθένειες. Τα πρότυπα για την προστασία των ζώων είναι συχνά λιγότερο αυστηρά παρά τη δυνατότητα μετάδοσης ορισμένων μορφών νόσων (ζωονόσων) μεταξύ ζώων και ανθρώπων.

6.5. Ο βαθμός επεξεργασίας των λυμάτων μπορεί να διαφέρει διότι εξαρτάται από τον προορισμό τους. Γενικά, οι γνώσεις μας όσον αφορά την αξιολόγηση του κινδύνου μολύνσεων λόγω της έκθεσης σε οργανικά απόβλητα είναι ακόμα ελλιπείς παρά τις πολλές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί.

6.6. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα λύματα που προέρχονται από τις κατοικίες αγροτικών περιοχών. Συχνά οι επιτόπου εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων αποχωρητηρίων δεν είναι αποτελεσματικές όσον αφορά τη μείωση της παρουσίας παθογόνων ουσιών. Πρέπει να ληφθούν μέτρα, πολύ απλά, για να εξαλειφθούν ή μειωθούν οι σχετικοί κίνδυνοι.

6.7. Η χρησιμοποίηση ή η διάθεση των αστικών αποβλήτων δεν πρέπει να εγκυμονεί κανένα κίνδυνο επιδημιών για τους ανθρώπους και τα ζώα, κατοικίδια και άγρια. Ο γεωργός υφίσταται τεράστια οικονομική ζημία όταν τα ζώα του αρρωσταίνουν. Για να χρησιμοποιηθούν τα αστικά λύματα στη γεωργία πρέπει να είναι ασφαλή από άποψη υγείας κυρίως όσον αφορά την εκμετάλλευση και το Ε.coli O157. Για ορισμένες ασθένειες υποτίθεται επίσης ότι τα λύματα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε καλλιεργούμενες εκτάσεις ή για το λιπασμό της γης και ούτε μπορούν να αποτεθούν σε χώρες απόρριψης εάν ο κίνδυνος της μόλυνσης δεν έχει εξαλειφθεί.

7. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών έναντι της γεωργίας

7.1. Οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να απαιτούν όπως τα προϊόντα διατροφής που διατίθενται στο εμπόριο έχουν παρασκευασθεί σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες για την ασφάλεια τροφίμων. Οι εγγυήσεις αυτές θα έπρεπε να δίνονται από τον παραγωγό και των πωλητή τροφίμων.

7.2. Η εκτίμηση του καταναλωτή σχετικά με την ποιότητα των προϊόντων διατροφής διαδραματίζει σημαντικό ρόλο όσον αφορά την αξία τους και την επιλογή τους από τον καταναλωτή.

7.3. Η αγορά των προϊόντων διατροφής είναι ευαίσθητη στις προειδοποιήσεις όσον αφορά τους διάφορους κινδύνους και για να δημιουργηθεί εμπιστοσύνη πρέπει να δίδονται εγγυήσεις για υψηλές προδιαγραφές όσον αφορά την ασφάλεια των προϊόντων διατροφής. Αυτό επηρεάζει επίσης την επιλογή των μέσων παραγωγής στη γεωργία. Οι γεωργοί πολλών κρατών μελών χρειάζεται συχνά να αποδείξουν στις βιομηχανίες τροφίμων ότι χρησιμοποιούν μόνο ουσίες που έχουν εγκριθεί από τις αρχές και από την αγορά. Πάνω απ' όλα σημασία έχει το πότε άλλες ουσίες προστέθηκαν στα απόβλητα κατά τις διάφορες φάσεις της διαδικασίας επεξεργασίας.

7.4. Κατά πόσον γίνεται αποδεκτή ή όχι η χρησιμοποίηση της ιλύος θα εξαρτηθεί από την ποιότητα των προϊόντων που μπορεί να μετρηθεί, προπάντων όμως θα εξαρτηθεί από την εμπιστοσύνη που θα δείξουν οι καταναλωτές στη χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία και στις δυνατότητες των συστημάτων καθαρισμού λυμάτων να τροφοδοτούν θρεπτικές ύλες που δεν ρυπαίνουν.

7.5. Στα περισσότερα κράτη μέλη διεξάγεται ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων όπως και άλλα οργανικά απόβλητα σε εδάφη των οποίων οι καλλιέργειες προορίζονται για την παραγωγή τροφίμων. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που συντελούν στη μη ευρεία αποδοχή της εν λόγω χρησιμοποίησης. Η ιλύς περιέχει ορισμένα ρυπογόνα στοιχεία. Γενικά οι γνώσεις είναι περιορισμένες όσον αφορά τη λειτουργία των αποχετευτικών συστημάτων, την επιρροή των ατομικών δραστηριοτήτων του ανθρώπου και την ανάγκη επιστροφής στη γεωργία των θρεπτικών ουσιών. Το πρόβλημα των ρυπογόνων ουσιών στην ιλύ και τα θέματα που αφορούν τις μολύνσεις δεν έχουν εξεταστεί επαρκώς από τους παραγωγούς της ιλύος και από τις αρχές. Σήμερα, η διαχείριση του θέματος της ιλύος αφορά περισσότερο τη διάθεσή της παρά τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση των αναγκών των πελατών, όπως αυτές διατυπώνονται από τους γεωργούς, τη βιομηχανία των τροφίμων ή τους καταναλωτές.

7.6. Θα μπορούσε να αναληφθούν οι εξής ενέργειες: (i) προσδιορισμός των προβλημάτων που θα βασίζονται στις γνώσεις που διαθέτει σήμερα η αγορά, (ii) σαφείς στόχοι για τη βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βελτίωση της ποιότητας της ιλύος και των επιδόσεων των συστημάτων, (iii) κατάλληλη διαχείριση όσον αφορά δράσεις για τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων και την ανάπτυξη συστημάτων πιστοποίησης (που θα ελέγχονται από "τρίτο"), και συνεπώς (iv) αύξηση της διαφάνειας σχετικά με τη διαχείριση. Συχνά χρησιμοποιούνται οι όροι "επαναχρησιμοποίηση" ή "ανακύκλωση" της ιλύος. Στην πραγματικότητα μόνο θρεπτικές ουσίες που προέρχονται από φυτά και από οργανικές ουσίες είναι γεωργικής προέλευσης. Η θέσπιση κατάλληλης νομοθεσίας θα μπορούσε να στηρίξει τις μεθόδους για την επίτευξη καθαρότερων οργανικών αποβλήτων και την αύξηση της εμπιστοσύνης για τη χρησιμοποίησή τους στη γεωργία.

7.7. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91(6) του Συμβουλίου περί βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής δεν επιτρέπει τη χρησιμοποίηση της ιλύος από τον καθαρισμό λυμάτων για την παραγωγή γεωργικών προϊόντων με βιολογικό τρόπο. Οικιακά λύματα, ως χωριστή πηγή, επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται αφού υποστούν επεξεργασία. Η γεωργία που χρησιμοποιεί βιολογικές μεθόδους θα επωφεληθεί περισσότερο σε σχέση με τη συμβατική από την επαναχρησιμοποίηση θρεπτικών ουσιών που δεν ρυπαίνουν, οι οποίες προέρχονται από οργανικά απόβλητα. Οι παραγωγοί βιολογικών προϊόντων προσπαθούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των καταναλωτών και γι' αυτό είναι πιο ευαίσθητοι στην αποδοχή του κοινού. Η βιολογική παραγωγή έχει ως αποτέλεσμα και τη βελτίωση της προστασίας του εδάφους.

8. Η ευθύνη των διαφόρων παραγόντων

8.1. Για τη διατήρηση της ποιότητας τω οργανικών αποβλήτων οι διάφοροι παράγοντες έχουν και διαφορετικές ευθύνες. Στο οικιακό περιβάλλον μπορεί να πραγματοποιηθεί επιλεκτική διαλογή και να χρησιμοποιούνται μόνο τα απόνερα του μπάνιου, των πιατικών και του πλυσίματος των ρούχων. Οι καταναλωτές επίσης ευθύνονται για την επιλογή, αγορά και χρησιμοποίηση μόνο χημικών προϊόντων που φέρουν σήμα ότι είναι ακίνδυνα για το περιβάλλον. Η χημική βιομηχανία φέρει την ευθύνη κατασκευής των προϊόντων και οι επιχειρήσεις εμπορίας φέρουν την ευθύνη να προσφέρουν στο καταναλωτικό κοινό προϊόντα αυτού του είδους. Για τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή υδροσωλήνων (χαλκός) οικιακών συσκευών και δεξαμενών ύδατος, την ευθύνη φέρουν ο τομέας των υλικών οικοδομών και η βιομηχανία οικιακών συσκευών.

8.2. Ο διαχωρισμός των διαφόρων χρησιμοποιημένων υδάτων είναι δυνατός ανάλογα με τη στρατηγική που θα ακολουθηθεί για τη διαχείριση των αποβλήτων και των χρησιμοποιούμενων υδάτων. Οι πολεοδόμοι, οι πολιτικοί αρμόδιοι και οι επιχειρήσεις κατασκευών διαδραματίζουν σχετικά αποφασιστικό ρόλο. Οι αστικές περιοχές οφείλουν να επιστρέφουν στη γεωργία καθαρές θρεπτικές ουσίες.

8.3. Οι γεωργοί είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση και τη βελτίωση της ποιότητας της γης και συγχρόνως για την παραγωγή τροφίμων σε επαρκείς ποσότητες και σε λογική τιμή. Η συμβολή τους συνίσταται στο να αποτελέσει η γεωργία το βασικό παράγοντα στην αλυσίδα διατροφής και να προσδιορίσει την ποιότητα που απαιτείται για τη χρησιμοποίηση στη γεωργία των οργανικών αποβλήτων.

8.4. Για να μπορέσουν οι γεωργοί να επωμισθούν την εν λόγω ευθύνη πρέπει να προσδιοριστούν με ακρίβεια η σύνθεση και η προέλευση των οργανικών αποβλήτων. Επιπλέον, πρέπει να αναπτυχθούν συστήματα για την ανίχνευση της χρησιμοποίησης της ιλύος, αξιόπιστοι μέθοδοι ελέγχου και συστήματα διαρκούς παρακολούθησης.

8.5. Η ΟΚΕ εμμένει στη γενίκευση της αρχής "ο ρυπάινων πληρώνει" μέσω της πληροφόρησης των εκούσιων δεσμεύσεων, της επισήμανσης των προϊόντων που είναι φιλικά προς το περιβάλλον και της λήψης οικονομικών μέτρων θα πρέπει να ενσωματωθεί, στην τιμή των προϊόντων, το περιβαλλοντικό κόστος προκειμένου να επιταχυνθεί η εξέλιξη αυτή.

9. Η έκθεση της Επιτροπής για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί λυμάτων(7)

9.1. Η Επιτροπή αναπτύσσει στην έκθεσή της τη νομοθεσία που ισχύει στον τομέα των αποβλήτων και ότι η χρησιμοποίηση της ιλύος στα καλλιεργούμενα εδάφη θεωρείται ως η καλύτερη εναλλακτική λύση, από περιβαλλοντική άποψη, και ότι ποτέ δεν αναφέρθηκε καμία περίπτωση μόλυνσης ανθρώπων, ζώων ή καλλιεργειών λόγω της χρησιμοποίησης της ιλύος στις καλλιέργειες.

9.2. Η ΟΚΕ δεν συμφωνεί με την πρόθεση της Επιτροπής και επικρίνει την εν λόγω υπεραπλουστευμένη προσέγγιση.

9.3. Όπως συνάγεται από τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας είναι καθόλα δυνατή η αμφισβήτηση της χρησιμοποίησης της ιλύος στα καλλιεργούμενα εδάφη, δεδομένης της σημερινής ποιότητας. Μόνο ορισμένα από τα μέταλλα που τη μολύνουν έχουν αναλυθεί. Οι συγκεντρώσεις μετάλλων που επιτρέπεται να περιέχονται στην ιλύ είναι πολύ υψηλές για βιώσιμη χρησιμοποίηση. Η διασπορά ορισμένων ποσοτήτων ιλύος που γίνεται δεκτή από την οδηγία για την ιλύ καθαρισμού λυμάτων προϋποθέτουν ότι διπλασιάζεται η περιεκτικότητα του εδάφους σε μέταλλα μετά από μία ή δύο μόνο διασπορές. Δεν υπάρχουν όμως στοιχεία για όλες τις οργανικές μολύνσεις που προξενούνται από την ανάμειξη με την ιλύ καθαρισμού. Είναι άγνωστοι επίσης οι κίνδυνοι που απειλούν την υγεία. Σε ορισμένες εκθέσεις ερευνητών αμφισβητούνται οι σημερινές οριακές τιμές όσον αφορά π.χ. το κάδμιο στα τρόφιμα και φαίνεται ότι οι κίνδυνοι που απειλούν τον άνθρωπο είναι ανώτεροι από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι ερευνητές. Το ίδιο ισχύει και για τη διοξίνη.

9.4. Εάν η χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία είναι προτιμότερη από όλες τις άλλες διαθέσιμες μεθόδους δείχνει ότι η κοινωνία χρειάζεται σαφείς στόχους και ανάληψη σημαντικών δράσεων για τη βελτίωση της κατάστασης.

9.5. Από την έκθεση φαίνεται ότι δεν υπάρχει αναγνώριση των προβλημάτων και δεν αναγνωρίζεται η ανάγκη για ένα υγιές έδαφος που θα μπορεί να παραγάγει υγιείς τροφές για τα επόμενα χιλιάδες χρόνια.

9.6. Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι αυξάνεται η δυσπιστία έναντι της χρησιμοποίησης της ιλύος, μολονότι αναφέρει ότι η δυσπιστία αυτή εν δικαιολογείται επιστημονικά. Βάσει της αρχής της προφύλαξης πρέπει να ληφθούν μέτρα ακόμη και αν ο κίνδυνος δεν μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά.

9.7. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι η εμπιστοσύνη των καταναλωτών για τις πρώτες ύλες και τα προϊόντα αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα για τους γεωργούς και τη βιομηχανία τροφίμων. Γι' αυτό η ενδεχόμενη χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων στη γεωργία πρέπει να αποφασιστεί από τους γεωργούς και τους καταναλωτές.

10. Ρυθμιστικές πτυχές

10.1. Στις 3 Φεβρουαρίου 2000 η Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωση με θέμα την "Αρχή της προφύλαξης"(8). Η ΟΚΕ επιθυμεί όπως στην υπό εξέταση τροποποίηση της οδηγίας ληφθούν υπόψη οι κατευθυντήριες γραμμές της πρόσφατης ανακοίνωσης. Ο βασικός στόχος της τροποποιηθείσας οδηγίας για την "Ιλύ" θα έπρεπε να είναι η λήψη των ενδεικνυόμενων μέτρων ώστε να πλησιάζει περισσότερο τους στόχους της βιωσιμότητας και της μείωσης της μόλυνσης που έθεσε η Επιτροπή.

10.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να δει αποδείξει για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση καθώς η Επιτροπή, το τελευταίο διάστημα, κατήρτισε πολλά έγγραφα που αναφέρονται σε σειρά αρχών και κατευθυντήριων γραμμών που θα διέπουν στο μέλλον τη νομοθεσία της, που θα εφαρμόζεται και στο υπό εξέταση θέμα. Η ΟΚΕ φρονεί ότι ο τομέας της διαχείρισης αποβλήτων είναι ιδιαίτερα σημαντικός: επιπλέον, θεωρεί ότι η ειδική αυτή νομοθεσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση στην οποία θα ενταχθούν όλες οι πρόσφατες πρωτοβουλίες ώστε να αποδειχθούν η χρησιμότητα και η σημασία τους. Θα ήταν προτιμότερο να συμπεριλαμβάνονται στην τροποποιηθείσα οδηγία για την "Ιλύ" οι διάφορες μορφές των επεξεργασθέντων ρευστών και μη ρευστών οργανικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της ιλύος που προέρχεται από τον καθαρισμό των αστικών λυμάτων, λυμάτων της βιομηχανίας τροφίμων και οικιακών λυμάτων.

10.3. Στους ορισμούς πρέπει να αναφέρεται σαφώς ότι κάθε είδους ρευστά απόβλητα, που προέρχονται από εγκαταστάσεις καθαρισμού υγρών αποβλήτων αλλά και άλλα αστικά ρευστά απόβλητα, διέπονται είτε από την υπό τροποποίηση οδηγία για την ιλύ καθαρισμού λυμάτων, είτε από την επικείμενη οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, είτε από κάποια άλλη οδηγία για τις χωνευμένες οργανικές ουσίες ή αυτές που έχουν αποσυντεθεί, την οποία φαίνεται να έχει η Επιτροπή καθ' οδόν.

10.4. Πάντως για να διασφαλιστεί η καταλληλότερη χρησιμοποίηση των θρεπτικών ουσιών που περιέχονται στα οργανικά απόβλητα, οι προμηθευτές τους θα πρέπει να αναφέρουν με σαφήνεια την προέλευσή τους, τις ουσίες που έχουν προστεθεί και την επεξεργασία που έχουν υποστεί. Εάν από αυτά λαμβάνεται η ιλύς, η επιλογή μεταξύ χώνευσης ή κοπροχώματος έχει μικρότερη σημασία για τους στόχους της οδηγίας (ο παρών ορισμός της ιλύος είναι καθαρά τεχνικός και δεν αφορά την ποιότητα της πρώτης ύλης).

10.5. Στην περίπτωση που εκδοθεί η σχεδιαζόμενη οδηγία με θέμα το "κοπρόχωμα" θα πρέπει να αναφέρεται σε επιλεγμένες πηγές που έχουν αποχωριστεί από τα οργανικά απόβλητα. Η υπό τροποποίηση οδηγία θα πρέπει να ρυθμίζει την ανάμειξη αστικών λυμάτων ή την ιλύ καθαρισμού από παρόμοια ύδατα.

10.6. Προκειμένου να αποφευχθούν νομικές αβεβαιότητες που θα δημιουργηθούν μεταξύ της υπό τροποποίηση οδηγίας για την "Ιλύ" και της έκδοσης της νέας οδηγίας για αποσυνθέσεις και κοπροχώματα, λόγω του χρονικού κενού, η ΟΚΕ προτιμά όπως όλα τα επεξεργασμένα οργανικά απόβλητα υπαχθούν στην υπό τροποποίηση οδηγία για την "Ιλύ" έως ότου θεσπιστεί η σχετική κοινοτική νομοθεσία.

10.7. Το ύδωρ προστατεύεται από την επικείμενη οδηγία πλαίσιο για το ύδωρ. Επιπλέον η ΟΚΕ επισημαίνει την απουσία από οιασδήποτε ελάχιστης κοινοτικής απαίτησης που να διέπει "την προστασία του εδάφους" και ζητεί από την Επιτροπή να δρομολογήσει τις σχετικές διαδικασίες.

10.8. Στις 9 Φεβρουαρίου 2000 η Επιτροπή δημοσίευσε το Λευκό Βιβλίο της για την περιβαλλοντική ευθύνη(9). Στο έγγραφο αυτό και, ιδίως, στο σημείο 4.2.2 η διαχείριση αποβλήτων συγκαταλέγεται μεταξύ των δραστηριοτήτων που ανήκουν στους στόχους που αναφέρονται στην υγεία ή στην πρόκληση βλάβης της περιουσίας και στη μόλυνση τοποθεσιών. Επειδή οι δυνατότητες αυτές θα πρέπει να προσδιοριστούν, θα πρέπει να καθοριστούν και τα μέσα για την ενσωμάτωση των σχεδίων στην τροποποίηση της οδηγίας 86/278/ΕΟΚ· η Επιτροπή πρέπει να προσδιορίσει και να οριοθετήσει την πτυχή αυτή προς όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

10.9. Η ΟΚΕ γνωρίζοντας ότι η ΓΔ Sanco πρόκειται να υποβάλει σύντομα τη δική της νομοθετική πρόταση με θέμα τα ζωικά απόβλητα (σχέδιο κανονισμού), φρονεί ότι η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει και να πληροφορήσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για τα θέματα που θα καλύπτει κάθε πρωτοβουλία. Η ΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να αποφευχθεί η επικάλυψη διότι μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση όσον αφορά την εφαρμογή τους. Σχετικό παράδειγμα για ενδεχόμενη σύγχυση μπορεί να αποτελέσουν τα απόβλητα σφαγείων.

10.10. Η ΟΚΕ έχοντας υπόψη τα στοιχεία που περιέχονται στην "Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας περί αποβλήτων για την περίοδο 1995-1997"(10), επιθυμεί να διατυπώσει της ανησυχίες της όσον αφορά την εφαρμογή της οδηγίας 86/278/ΕΟΚ. Επιθυμεί να δει την Επιτροπή να αναλάβει δράση για τις περιπτώσεις εκείνες που τα κράτη μέλη δεν συμμορφώθηκαν προς τις ισχύουσες διατάξεις και δεν ξεπλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους που καθορίζονται από το άρθρο 17 της υπό τροποποίηση οδηγίας (δηλαδή να συντάσσουν κάθε 3 χρόνια συγκεντρωτική έκθεση για τη χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία). Η ανάληψη παρόμοιων ενεργειών αποτελεί το μόνο αξιόπιστο τρόπο για να διασφαλιστεί η δέουσα εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας.

10.10.1. Εξάλλου, στη "Δέκατη έβδομη ετήσια έκθεση για τον Έλεγχο της Εφαρμογής του Κοινοτικού Δικαίου (1999)"(11) που δημοσίευσε η Επιτροπή, παρά τις αναφορές στη νομοθεσία περί "λυμάτων" δεν περιέχονται στοιχεία για την υπό εξέταση οδηγία, πράγμα που δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την παρούσα κατάσταση και με το επίπεδο επίβλεψης του εν λόγω θέματος από την ΕΕ.

10.11. Μεταξύ των διατάξεων που διέπουν το μελλοντικά καθεστώς, η ΟΚΕ επιθυμεί να προβλεφθούν εποπτικοί μηχανισμοί π.χ. εκτιμήσεις κινδύνου υπό την εποπτεία των υπηρεσιών της Επιτροπής. Τα αποτελέσματα της εποπτείας αυτής θα πρέπει να δημοσιεύονται περιοδικώς (κάθε διετία) και η Επιτροπή θα πρέπει συγχρόνως να αναφέρει τις δράσεις που ανέλαβε ως αποτέλεσμα της παρακολούθησης. Με άλλα λόγια, η ΟΚΕ επιθυμεί να διασφαλιστεί ότι η Επιτροπή θα θεσπίσει τις αναγκαίες διατάξεις για την αποτελεσματική εποπτεία του μελλοντικού καθεστώτος στον τομέα αυτό και ότι συγχρόνως θα διασφαλιστεί και η διαφάνειά του. Ένα σύστημα εποπτείας πρέπει επίσης να επιτρέπει την επανεξέταση των ισχυουσών διατάξεων προκειμένου να προσαρμοστούν στις επιστημονικές εξελίξεις που έχουν εν τω μεταξύ σημειωθεί. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή πρέπει να λάβει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να οριστεί η αρμόδια εθνική αρχή για τη εποπτεία της εφαρμογής των διατάξεων της οδηγίας προκειμένου να γίνει η οδηγία ευρύτερα γνωστή και κατανοητή.

10.12. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής για την καθιέρωση εργασιακών δεσμών με την "Επιτροπή των αντιπροσώπων των κρατών μελών που είναι αρμόδια για την εφαρμογή και την παρακολούθηση της διαχείρισης της ιλύος". Πάντως η ΟΚΕ τονίζει τη σημασία που έχει το να προσδιοριστούν συγκεκριμένοι εργασιακοί δεσμοί της υπό εξέταση επιτροπής και με τους επιστημονικούς φορείς της Επιτροπής προκειμένου να διασφαλιστεί, σε συνολική βάση, η δέουσα αξιολόγηση του κινδύνου πράγμα το οποίο σήμερα δεν γίνεται.

10.13. Η ΟΚΕ θα επιθυμούσε να της υποβληθούν τα δεδομένα που καθιστούν εφικτή την προσήκουσα αξιολόγηση για την αξιοπιστία και τον εκτενή χαρακτήρα των επιστημονικών μελετών που συμβουλεύθηκαν σχετικά τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Η ΟΚΕ επιθυμεί να εκφράσει την ανησυχία της για το γεγονός της μη άμεσης συμμετοχής και θετικής συμβολής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) που εδρεύει στην Κοπεγχάγη.

10.14. Από τις διάφορες χώρες θα πρέπει να συγκεντρωθούν οι κανονικές οριακές τιμές σχετικά με την ποιότητα και τον όγκο των διαφόρων μορφών των ρευστών και των μη ρευστών αποβλήτων (π.χ. ύδατα από τις τουαλέτες, χωνευμένα κατάλοιπα που έχουν επιλεγεί στην πηγή, απόβλητα βιομηχανίας τροφίμων και μείγμα ιλύος από τις εγκαταστάσεις καθαρισμού λυμάτων) προκειμένου να διευκολυνθεί η ποιοτική σύγκριση των αποβλήτων διαφορετικής προέλευσης. Ο ΕΟΠ πρέπει μαζί με τις εθνικές αρχές να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο όσον αφορά την ανάπτυξη ενός ευρέος εποπτικού συστήματος για την ΕΕ και τη συγκέντρωση δεδομένων.

11. Οικονομικές πτυχές

11.1. Οι δαπάνες για το περιβάλλον γίνονται αισθητές όταν η κάλυψή τους ζητείται από τον πληθυσμό για τις περιβαλλοντικές βλάβες που έχουν ήδη προκληθεί καθώς και για τη λήψη προληπτικών μέτρων ή διορθωτικών μέτρων. Μία περιβαλλοντική βλάβη εκτιμάται συχνά σύμφωνα με το κόστος της αποκατάστασής της (π.χ. οι δαπάνες για την απολύμανση ενός εδάφους ή την αποκατάσταση της βιοποικιλίας). Μπορεί να υπάρχουν υποψίες για πολλά απόβλητα, δηλαδή ότι μακροπρόθεσμα μπορεί να βλάψουν το περιβάλλον, ωστόσο γίνονται συχνά δεκτά εφόσον δεν σημειώθηκε καμία καταστροφή. Σε παρόμοιες καταστάσεις πρέπει να εφαρμόζεται η αρχή της προφύλαξης. Για την ενίσχυση της αρχής αυτής χρειάζεται μια σαφή νομοθεσία.

11.2. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες συνδέονται συχνά με τα έργα υποδομής (εγκαταστάσεις παροχής ενέργειας, μεταφορικά δίκτυα και αποχετευτικά συστήματα). Οι συχνές μετατροπές παρόμοιων συστημάτων είναι δαπανηρές δεδομένου ότι η οικονομική διάρκεια της ζωής τους μπορεί να είναι πολύ μεγάλη. Για να καταστεί όμως δυνατή η διαχείριση της τοπικής ανάπτυξης πρέπει να υπάρχουν μακροχρόνιες προοπτικές και οι στόχοι να είναι εύκολο να υπολογιστούν βάσει μιας σταδιακής διαδικασίας.

11.3. Βραχυπρόθεσμα πρέπει να αντιμετωπιστεί το θέμα της παραγόμενης ιλύος. Η χρησιμοποίησή της στη γεωργία αποτελεί τη φθηνότερη εναλλακτική λύση. Άλλες εναλλακτικές λύσεις είναι η χρησιμοποίησή της στη γεωργική παραγωγή, η κάλυψη πόρων, η καύση ή κάποια χημική επεξεργασία όπως η υδρόλυση ή διάσπαση. Εκτός από τη χρησιμοποίησή της στη γεωργική παραγωγή και στην κάλυψη πόρων, οι εναλλακτικές αυτές λύσεις συνεπάγονται αρκετά μεγάλες επενδύσεις και το κόστος για κάθε τόνο μπορεί να τριπλασιαστεί σε σύγκριση με το κόστος της φθηνότερης λύσης. Η χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία προϋποθέτει πάντως τη σε μεγάλο βαθμό μείωση των ποσοτήτων των ρυπαινουσών ουσιών και την υποχρεωτική επεξεργασία της ιλύος ώστε να είναι καθαρή. Και αυτό το λογαριασμό θα τον επωμιστεί ο πληθυσμός της χώρας.

11.4. Μακροπρόθεσμα είναι δυνατόν να κατασκευαστούν αποχετευτικά συστήματα στα οποία δεν θα αναμειγνύονται τα ρινίσματα (ή ροές) που περιέχουν το μεγαλύτερο μέρος των θρεπτικών ουσιών με εκείνα που περιέχουν μέταλλα και επικίνδυνες οργανικές ουσίες για το περιβάλλον. Αυτό το είδος συστημάτων μπορεί να αναπτυχθεί για τις νέες κατασκευές ή τις αναπαλαιώσεις. Με σκοπό τη μείωση του κόστους, αποτελεί πλεονέκτημα όταν ένα νέο σύστημα μπορεί να χρησιμοποιήσει, στο μέτρο του δυνατού, την υπάρχουσα υποδομή του συστήματος αποχέτευσης και καθαρισμού. Παρόμοια συστήματα διαλογής έχουν αναπτυχθεί σε ορισμένα κράτη μέλη για τα ούρα του ανθρώπου ή για τα απόνερα των αποχωρητηρίων.

11.5. Διαπιστώνεται επίσης ότι μια βιώσιμη διαχείριση των ακάθαρτων υδάτων προϋποθέτει τη μείωση της ποσότητας των αποβλήτων, και ότι όσα παράγονται υποβάλλονται σε διαλογή για να καταστεί δυνατή η χωρίς πρόβλημα επαναχρησιμοποίησή τους στο περιβάλλον. Μία παρόμοια μετατροπή των αποχετευτικών συστημάτων είναι ασφαλώς δαπανηρή, ωστόσο ένα σύστημα διαλογής είναι ασφαλώς, μακροπρόθεσμα οικονομικότερο.

11.6. Επειδή ο στόχος της ΕΕ είναι η δημιουργία μίας βιώσιμης κοινωνίας, είναι αναγκαίο να προτείνουν οι πολιτικοί αρμόδιοι των αστικών περιοχών και των περιφερειών βραχυπρόθεσμα προγράμματα διάθεσης της ιλύος που παράγεται σήμερα και, συγχρόνως, να προβλέψουν μακροπρόθεσμα τη μετατροπή των συστημάτων αποχέτευσης ώστε να είναι σε θέση να διοχετεύουν τις θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στα ακάθαρτα ύδατα (από τουαλέτες) στη γεωργία ή τη δασοκομία. (Ως ακάθαρτα ύδατα θεωρούνται τα ανθρώπινα περιττώματα, το χαρτί και το ύδωρ. Στα λύματα αυτά δεν προστίθενται επικίνδυνες ουσίες).

11.7. Η ΟΚΕ φρονεί ότι χρειάζεται να δοθεί υψηλότερη ακόμη προτεραιότητα στο βιώσιμο περιβάλλον. Η Επιτροπή προτείνει να διευκολύνει τις αναπτυξιακές επενδύσεις. Οι περιβαλλοντικές δαπάνες πρέπει να ενσωματωθούν στις τιμές των προϊόντων(12) και να τις επωμιστεί τόσο η αγορά όσο και ο πληθυσμός.

12. Συμπεράσματα

12.1. Οι θρεπτικές ουσίες για τα φυτά μεταφέρονται από τη γεωργία στον πληθυσμό μέσω των τροφίμων. Βρίσκονται στα απόβλητα που προέρχονται από τα προϊόντα διατροφής καθώς και στα απόνερα των αποχωρητηρίων και μπορούν να επιστρέψουν στη γεωργία χωρίς την προσθήκη ρύπων, έτσι ώστε η γεωργία και ο πληθυσμός να είναι βιώσιμοι.

12.2. Για τα επόμενα 10000 χρόνια ο διπλασιασμός της περιεκτικότητας του εδάφους με τα περισσότερα μέταλλα πιθανόν να είναι αποδεκτός. Αυτό σημαίνει ότι η ιλύς μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν οι ποσότητες των μετάλλων που θα διοχετευθούν ως πρόσθετες ουσίες τα επόμενα 10-20 χρόνια δεν θα υπερβούν το 10-15 %, πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα να μειωθούν σχεδόν στο μηδέν για μία γενιά. Μακροπρόθεσμα, οι επικίνδυνες οργανικές ουσίες θα πρέπει όλες να αποφεύγονται. Σήμερα είναι αναγκαίο να καθοριστούν ένα πρότυπο εκτίμησης του κινδύνου και μέθοδοι ανάλυσης των συνεπειών των βασικών χημικών ουσιών στα βιολογικά συστήματα. Η χρήση της ιλύος στη γεωργία δεν πρέπει να αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης της γεωργίας ή γενικότερα του κοινού.

12.3. Οι σημαντικότερες θρεπτικές ουσίες όπως το άζωτο ή το κάλλιο δεν αξιοποιούνται αρκετά. Ωστόσο, το 90 % του φωσφόρου που περιέχεται στα απόνερα συγκεντρώνεται στην ιλύ. Οι κίνδυνοι μόλυνσης κατά τη χρησιμοποίηση της ιλύος δεν έχουν μελετηθεί δεόντως. Ο κόσμος αμφισβητεί την ικανότητα του σημερινού συστήματος αποχέτευσης να καθαρίσει τα απόβλητα και κατά συνέπεια και τη συμβολή του στη βιώσιμη κοινωνία.

12.4. Γι' αυτούς τους λόγους, στις περισσότερες χώρες αμφισβητείται η χρησιμοποίηση της ιλύος στη γεωργία. Συχνά οι παραγωγοί της ιλύος και αρχές δεν δείχνουν αρκετή κατανόηση για το εν λόγω πρόβλημα. Για να μεταβληθεί η κατάσταση πρέπει να προσδιοριστούν τα προβλήματα και να τεθούν οι κατάλληλοι στόχοι και να αναληφθούν οι δέουσες ενέργειες.

12.5. Οι καταναλωτές της ΕΕ δικαιούνται να απαιτούν ασφαλή τρόφιμα και να ασκούν επιρροή όσον αφορά τις μεθόδους και τα μέσα παραγωγής που χρησιμοποιούνται στη γεωργία.

12.6. Πολλοί τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένων της χημικής βιομηχανίας, των καταναλωτών, των παραγωγών ιλύος, των κατασκευαστικών επιχειρήσεων, των πολεοδόμων και των πολιτικών αρμοδίων, ευθύνονται για την εξέλιξη της κοινωνίας που επιτρέπει την επιστροφή των θρεπτικών ουσιών στη γεωργία. Η τελευταία ευθύνεται για τη διατήρηση της ποιότητας των εδαφών και, ειδικότερα, για οτιδήποτε διασκορπίζεται στα καλλιεργούμενα εδάφη.

12.7. Το περιβαλλοντικό κόστος λόγω της χρησιμοποίησης ή διάθεσης ιλύος πρέπει να ενσωματωθεί στο κόστος του ύδατος και των ρυπογόνων προϊόντων.

12.8. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, η γεωργία πρέπει μακροπρόθεσμα να χρησιμοποιεί μόνο θρεπτικές ουσίες από οργανικά απόβλητα που έχουν αποχωριστεί από άλλα μολυσμένα απόβλητα τα οποία αυξάνουν την περιεκτικότητα σε μέταλλα ή εισάγουν επικίνδυνες οργανικές ουσίες.

12.9. Επιπλέον, η χρησιμοποίηση της ιλύος ως λιπάσματος αμφισβητείται εντονότατα και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι σαφώς ανεπιθύμητη εκτός αν η ιλύς και οι εγκαταστάσεις παραγωγής της βελτιωθούν σημαντικά.

13. Συστάσεις

13.1. Η αναθεωρημένη οδηγία πρέπει να αναφέρει σαφώς ότι μακροπρόθεσμα ο τελικός στόχος είναι η επαναδιοχέτευση στη γεωργία των μη μολυσμένων θρεπτικών ουσιών και αποβλήτων.

13.2. Στην οδηγία πρέπει να αναφέρεται ότι η αρχή της προφύλαξης και η αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει" εφαρμόζονται όσον αφορά την εκτίμηση των πηγών που συνδέονται με το αποχετευτικό σύστημα και την παραγωγή και χρησιμοποίηση της ιλύος καθαρισμού λυμάτων.

13.3. Η τροποποιημένη οδηγία για την "Ιλύ" πρέπει να υιοθετήσει μία ολιστική προσέγγιση για όλα τα απόβλητα που προέρχονται από εγκαταστάσεις καθαρισμού υγρών αποβλήτων και άλλα αστικά υγρά απόβλητα. Θα πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα απόβλητα και τα απορρίμματα που δεν καλύπτονται από τη μελλοντική οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα(13).

13.4. Ενώ υπάρχει νομοθεσία για την προστασία των υδάτων, δεν υπάρχουν σήμερα ελάχιστες κοινοτικές απαιτήσεις για την προστασία του εδάφους. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να προβεί στη θέσπιση σχετικής νομοθεσίας.

13.5. Η προέλευση των λυμάτων, οι ουσίες που διοχετεύθηκαν σ' αυτά και η επεξεργασία που υπέστησαν πρέπει να αναφέρονται στις αρχές και στο χρήστη.

13.6. Για την ενίσχυση των μετρήσεων mg/kg θα μπορούσαν να αναφέρονται οι ποσότητες ορισμένων μετάλλων σε σχέση με τον όγκο του φωσφόρου (π.χ. mg καδμίου/kg φωσφόρου). Η μέτρηση αυτή αντισταθμίζει αδυναμίες του κριτηρίου mg/kg.

13.7. Η ευθύνη για περιβαλλοντικές ζημίες που προκλήθηκαν από τη χρησιμοποίηση της ιλύος πρέπει να προσδιορίζεται από την οδηγία.

13.8. Οι εθνικές αρχές πρέπει να συντάσσουν τακτικά εκθέσεις για τη χρησιμοποίηση της ιλύος, της ποιότητά της, και την ποσότητα των άλλων ειδών αποβλήτων προκείμενου να βοηθούνται οι αρχές και οι χρήστες όταν προβαίνουν σε εθνικές και διεθνείς συγκρίσεις. Η ΕΟΠ έχει διαδραματίσει ένα πραγματικό ρόλο όσον αφορά την ταξινόμηση και τη μεταβίβαση των σχετικών πληροφοριών στα κράτη μέλη.

13.9. Πρέπει να αναπτυχθούν συστήματα για την ανίχνευση της χρησιμοποίησης ιλύος, αξιόπιστοι μέθοδοι ελέγχου, και συστήματα διαρκούς παρακολούθησης. Οι τρόποι με τους οποίους τα κράτη μέλη χειρίζονται τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρησιμοποίηση των οργανικών αποβλήτων πρέπει να αναφέρονται και να δημοσιεύονται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

13.10. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να αποκτήσει η επιτροπή για τα απόβλητα στενή επαφή με τις επιστημονικές υπηρεσίες της Επιτροπής προκειμένου να διασφαλιστεί η αντικειμενική εκτίμηση του κινδύνου.

13.11. Εφόσον ένας από τους στόχους της ΕΕ είναι η δημιουργία βιώσιμης κοινωνίας, τότε θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα και πρέπει να ληφθούν μέτρα για να διευκολυνθούν οι επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες που θα μειώνουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων γενικά, και ειδικότερα από τη χρησιμοποίηση των μη μολυσμένων θρεπτικών ουσιών.

13.12. Στην τροποποίηση της οδηγίας περί ιλύος, πρέπει να αναφέρεται ότι η ιλύς μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν οι ποσότητες των μετάλλων που θα διοχετευθούν ως πρόσθετες ουσίες τα επόμενα 10-20 χρόνια δεν θα υπερβούν το 10-15 %, πράγμα που θα έχει ως αποτέλεσμα να μειωθούν σχεδόν στο μηδέν για μία γενιά. Μακροπρόθεσμα, οι επικίνδυνες οργανικές ουσίες θα πρέπει όλες να αποφεύγονται. Σήμερα είναι αναγκαίο να καθοριστούν ένα πρότυπο εκτίμησης του κινδύνου και μέθοδοι ανάλυσης των συνεπειών των βασικών χημικών ουσιών στα βιολογικά συστήματα. Η χρήση της ιλύος στη γεωργία δεν πρέπει να αυξάνει τους κινδύνους μόλυνσης της γεωργίας ή γενικότερα του κοινού.

13.13. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να ζητεί τη γνώμη της για τις μελλοντικές εργασίες σχετικά με την οδηγία για την ιλύ και για τις άλλες ρυθμίσεις που διέπουν την παραγωγή και τη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων.

Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλέπε CΕΝ προδιαγραφές λιπασμάτων ΕΝ 28157.

(2) Σχετ.: Σουηδική ΕΡΑ φθινόπωρο 2000.

(3) Όσο περισσότερο είναι χωνευμένη η ουσία τόσο ο όγκος της θα είναι μικρότερος.

(4) Επιθεώρηση χημείας, Σουηδία, Μάιος 2000.

(5) Επιθεώρηση χημείας, Σουηδία.

(6) ΕΕ L 198 της 22.7.1991, σ. 1-15.

(7) COM(1999) 752 τελικό.

(8) COM(2000) 1 τελικό.

(9) COM(2000) 66 τελικό.

(10) COM(1999) 752 τελικό.

(11) COM(2000) 92 τελικό.

(12) Ο όρος "ενσωμάτωση των δαπανών" χρησιμοποιείται για να υποδείξει ότι σκόπιμα ενσωματώνονται οι περιβαλλοντικές δαπάνες στον υπολογισμό της τιμής ενός προϊόντος. Το κόστος της περιβαλλοντικής βλάβης πρέπει να είναι εύκολο να υπολογιστεί. Το ρήμα "εξομοιώνω" αναφέρεται περισσότερο στην απορρόφηση του κόστους. Αργά ή γρήγορα αυτό θα συμβεί. Συχνά πολύ αργά και με υψηλό κόστος.

(13) COM(97) 49 τελικό.