ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
COM(93) 388 τελικό 
Βρυξέλλες, 01 Σεπτεμβρίου 1993 
ΓΝΟΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΚΑΙΗ ΑΜΟΙΒΗ 
- 2 -
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
1. Το άρθρο 118 της Συνθήκης της Ρώμης ορίζει ότι η Επιτροπή "έχει ως 
αποστολή να προωθήσει τη στενή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στον 
κοινωνικό τομέα και ιδίως σε θέματα που αφορούν ... το εργατικό δίκαιο 
και τους όρους εργασίας ...Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή ενεργεί σε στενή 
επαφή με τα κράτη μέλη, εκπονώντας μελέτες, διατυπώνοντας γνώμες και 
διοργανώνοντας διαβουλεύσεις, τόσο για τα προβλήματα που τίθενται σε 
εθνικό επίπεδο, όσο και γι'αυτά που ενδιαφέρουν τους διεθνείς 
οργανισμούς". 
2. Η επισυναπτόμενη γνώμη της Επιτροπής σχετικά με την καθιέρωση μιας 
δίκαιης αμοιβής από τα κράτη μέλη, διατυπώθηκε κατόπιν διαβούλευσης με 
την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 118 της 
Συνθήκης και το δεύτερο μέρος του Προγράμματος Δράσης της σχετικά με την 
εφαρμογή του Κοινοτικού Χάρτη των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των 
Εργαζομένων. Η Γνώμη της Επιτροπής λαμβάνει υπόψη τις γνώμες της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής^*) και του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου^)f στα οποία όργανα εστάλη προς ενημέρωση το σχέδιο 
Γνώμης. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του Κοινοτικού Χάρτη η Επιτροπή έχει 
ήδη παρουσιάσει ένα σχέδιο σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τα κοινά 
κριτήρια που αφορούν την επάρκεια πόρων και κοινωνικών παροχών στα 
συστήματα κοινωνικής προστασίας (COM(91) 161 τελικό)(3). Εντούτοις, 
πρέπει να γίνει σαφής διάκριση, μεταξύ του εγγράφου εκείνου, το οποίο 
αφορά ουσιαστικά την εγγύηση ενός ελάχιστου εισοδήματος από όλες τις 
πηγές και του παρόντος εγγράφου, το οποίο αφορά μια δίκαιη αμοιβή για 
την εργασία που εκτελείται, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ιδιαίτερα 
ευάλωτες κατηγορίες εργαζομένων. 
3. Ο Χάρτης των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων θεσπίζει την αρχή της 
δίκαιης αμοιβής κάθε απασχόλησης, αναφέροντας ότι "σύμφωνα με 
διακανονισμούς που ισχύουν σε κάθε χώρα θα εξασφαλίζεται για τους 
εργαζομένους δίκαιη αμοιβή, δηλαδή αμοιβή επαρκής για την εξασφάλιση σε 
αυτούς αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου". Για την εφαρμογή του παραπάνω 
χάρτη και για τον πλήρη σεβασμό της αρχής της επικουρικότητας, η 
Επιτροπή δεν προτίθεται να νομοθετήσει ούτε να προτείνει δεσμευτικές 
πράξεις σχετικά με την αμοιβή ούτε να θεσπίσει λειτουργικούς ορισμούς, 
διότι οι ορισμοί αυτοί μπορούν να θεσπιστούν καλύτερα σε εθνικό, 
περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο. Εντούτοις κρίνει σκόπιμο να χαραχθούν 
ορισμένες βασικές αρχές σχετικά με τη δίκαιη αμοιβή, λαμβάνοντας υπόψη 
την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα και χρησιμοποιώντας τα 
συνήθη μέσα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής και, κυρίως, αυτά που 
προορίζονται για την αύξηση της παραγωγικότητας και την ενίσχυση της 
οικονομικής ανάπτυξης, την καταπολέμηση των διακρίσεων και τη διασφάλιση 
της αλληλεγγύης μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων. Στο έργο αυτό, 
όλοι οι εταίροι μέσα στην κοινωνία έχουν κάποιο ρόλο να παίξουν. 
4. Για τη σύνταξη της παρούσας γνώμης η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις διάφορες 
διεθνείς επίσημες πράξεις που αφορούν το θέμα αυτό και κυρίως το άρθρο 
23 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τον Κοινωνικό 
Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και τις συμβάσεις και συστάσεις 
της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας. Περαιτέρω, πριν από την κατάρτιση αυτού 
του σχεδίου γνώμης, η Επιτροπή ανέλαβε ευρείας κλίμακας διαβουλεύσεις με 
τα κράτη μέλη και τους κοινωνικούς εταίρους (βλ. παράρτημα). 
(1) ΕΕ C 223 της 31.08.92, σ.57. 
(2) ΕΕ ... 
(3) Η σύσταση αυτή εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 24.6. 1992, ΕΕ L 245 της 
26.08.92, σ. 46 
- 3 -
ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΜΙΣΘΩΝ, ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ 
5. Οι διαφορές στα επίπεδα μέσου εισοδήματος από απασχόληση, μεταξύ των 
οικονομιών, χαρακτηρίζονται ευρέως από διαφορές στην παραγωγικότητα. 
Μακροπρόθεσμα, η σύγκλιση των επιπέδων αυτών σε κοινοτική κλίμακα θα 
προκύψει κυρίως από τη βελτίωση της παραγωγικότητας των χαμηλά 
αμειβόμενων κλάδων της Κοινότητας σε σχέση με τους υψηλά αμειβόμενους 
κλάδους. 
6. Οι βελτιώσεις της παραγωγικότητας προκύπτουν βασικά από αυξημένες 
επενδύσεις κεφαλαίου, αυξημένες επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό μέσω 
κατάρτισης και εκπαίδευσης και καλύτερη οργάνωση επιχειρήσεων, καθώς και 
από την καταβολή μεγαλύτερης προσπάθειας εκ μέρους των εργαζομένων και 
την εκμάθηση στην πράξη. Αυτές είναι οι κύριες πηγές αύξησης των μισθών -
οι δυνατότητες να αυξηθούν οι μισθοί μειώνοντας τα περιθώρια κέρδους 
είναι πάντοτε περιορισμένες. Εντούτοις, η πορεία είναι μάλλον δυναμική 
παρά στατική. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, η αύξηση των μισθών τείνει να 
συμβαδίζει με την αύξηση των κερδών όταν βελτιώνονται οι επιδόσεις των 
επιχειρήσεων. 
7. Οι βελτιώσεις της παραγωγικότητας θα ευνοηθούν από την ολοκλήρωση της 
εσωτερικής αγοράς και το χώρο χωρίς σύνορα που ενθαρρύνει την 
εκμετάλλευση οικονομιών κλίμακας μέσα στην Κοινότητα, λαμβάνοντας υπόψη 
την ανάγκη ενδυνάμωσης της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής της. Οι 
βελτιώσεις αυτές μπορούν επίσης να προωθηθούν με την ενθάρρυνση των 
εταιρειών να αντικαταστήσουν τη χαμηλά αμειβόμενη - χαμηλής 
παραγωγικότητας απασχόληση με υψηλά αμειβόμενη - υψηλής παραγωγικότητας 
απασχόληση. 
8. Οι μακροπρόθεσμες βελτιώσεις, τόσο σε επίπεδο εισοδημάτων όσο και σε 
επίπεδο απασχόλησης, εξαρτώνται από την ισορροπία που θα επιτευχθεί με το 
πέρασμα του χρόνου μεταξύ των επενδύσεων κεφαλαίου και των μισθολογικών 
αυξήσεων. Οι μισθολογικές αυξήσεις δεν μπορούν να προπορεύονται επί πολύ 
των αυξήσεων στην παραγωγικότητα, διαφορετικά θα οδηγήσουν σε μείωση της 
απασχόλησης. Επίσης, εάν οι μισθοί διατηρηθούν σε χαμηλά επίπεδα μέσω 
ανεπαρκών επενδύσεων σε εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και σε κεφάλαια, 
η οικονομία θα καταδικαστεί να βασίζεται σε απασχόληση χαμηλού επιπέδου 
και θα απειλείται όλο και περισσότερο από πιο αποτελεσματικούς 
ανταγωνιστές στην παγκόσμια οικονομία. 
9. Εντούτοις, ό,τι ισχύει για την οικονομία στο σύνολο της δεν ισχύει 
απαραίτητα στα πλαίσια επιχειρήσεων ή μεταξύ διαφόρων δραστηριοτήτων. Τα 
επίπεδα των σχετικών μισθών δεν αντικατοπτρίζουν συστηματικά τα σχετικά 
επίπεδα παραγωγικότητας. Σε μια οικονομία, οι σχετικοί μισθοί εξαρτώνται 
από πολλές δυνάμεις - κοινωνικές, πολιτιστικές και ιστορικές, καθώς και 
οικονομικές. 
10. Ενώ οι σχετικοί μισθοί αντικατοπτρίζουν σε κάποιο βαθμό την προσφορά και 
τΠ ζήτ1σΠ# οεν υπάρχει οικονομικός νόμος που να καθορίζει τις "δίκαιες" 
μισθολογικές αποκλίσεις ή την αναλογία μεταξύ υψηλότερων και χαμηλότερων 
επιπέδων αμοιβής ή το ότι οι ενδιαφέρουσες και ικανοποιητικές εργασίες 
(που ενδέχεται να μην αμείβονται καλά διότι προσφέρουν άλλου είδους 
ικανοποιήσεις) θα πρέπει, κατά κανόνα να αμείβονται καλά. 
11. Επιπλέον, πολλές εργασίες αμείβονται ανεξάρτητα από κάθε μηχανισμό της 
αγοράς, τόσο στο δημόσιο ιομέα όσο και σε επαγγέλματα υπό ειδικό 
καθεστώς. Πράγματι, οι αμοιβές συνδέονται συχνά, φαινομενικά, με 
ορισμένες αρχές που αντικατοπτρίζουν έννοιες κάποιας μορφής δικαιοσύνης 
(π.χ. ότι θα πρέπει να αμείβονται καλύτερα οι πιο ειδικευμένοι σε σχέση 
με τους ανειδίκευτους ή οι αρχαιότεροι εργαζόμενοι σε σχέση με τους 
νεώτερους), καθώς και με οικονομικά κριτήρια. 
- 4 -
12. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις κατά τις οποίες - λόγω ανισορροπιών 
στην αγορά εργασίας ή λόγω κοινωνικών διακρίσεων - εργαζόμενοι με ειδικά 
προσόντα ή που εκτελούν ειδικές εργασίες ή εργαζόμενοι σε συγκριμένους 
τομείς ή τύπους εταιρειών δεν λαμβάνουν μισθούς ισοδύναμους με αυτούς που 
λαμβάνουν άλλοι για παρόμοια εργασία. 
13. Μπορεί να υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους οι εργαζόμενοι 
ενδέχεται να λαμβάνουν διαφορετική αμοιβή για την ίδια εργασία. Σε 
ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να θεωρηθεί κοινωνικά αποδεκτό το να γίνεται 
διάκριση μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών εργαζομένων, για παράδειγμα να 
αμείβονται οι νέοι λιγότερο απ' ό,τι οι πιο ηλικιωμένοι εργαζόμενοι για 
την ίδια εργασία. Σε άλλες περιπτώσεις, οι διακρίσεις δεν είναι δυνατόν 
να είναι ανεκτές. Για παράδειγμα, μετανάστες που λαμβάνουν συχνά 
χαμηλότερες αμοιβές από άλλους εργαζομένους για την ίδια εργασία. Ενας 
άλλος τύπος πιο έμμεσης διάκρισης προκύπτει από το γεγονός ότι ορισμένες 
κατηγορίες εργαζομένων και κυρίως οι γυναίκες είναι συχνά συγκεντρωμένες 
σε χαμηλά αμειβόμενες εργασίες. 
ΜΙΣΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ 
14. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στα μισθολογικά επίπεδα, τόσο μέσα στα κράτη 
μέλη όσο και μεταξύ αυτών, που αντικατοπτρίζουν τους διάφορους παράγοντες 
που εξετάστηκαν παραπάνω. Μια σύγκριση των σχετικών μισθολογικών επιπέδων 
σ' ολόκληρη την Κοινότητα δείχνει ότι υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές μεταξύ 
των πλουσιότερων και περισσότερο αναπτυγμένων κρατών μελών αφενός και των 
φτωχότερων και λιγότερο αναπτυγμένων αφετέρου. Για παράδειγμα, τον 
Απρίλιο του 1991 το μέσο μεικτό ωρομίσθιο των εργατών στη μεταποίηση, 
κυμαινόταν από άνω των 12 ECU περίπου στη Δανία και 10 ECU στη Γερμανία, 
έως 2 ECU περίπου στην Πορτογαλία και λίγο περισσότερο των 3 ECU στην 
Ελλάδα. Εάν ληφθούν υπόψη οι διαφορές στα επίπεδα τιμών και στις 
καταναλωτικές συνήθειες από χώρα σε χώρα, η διαφορά των μισθών μεταξύ 
κρατών μελών μειώνεται αισθητά. Πράγματι η διαφορά μεταξύ Δανίας και 
Πορτογαλίας μειώνεται έτσι περίπου στο μισό. Η μείωση των ανισοτήτων 
αυτών θα απαιτούσε σύγκλιση των οικονομιών τους και προσέγγιση των τρόπων 
βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής 
ολοκλήρωσης. 
15. Η άποψη αυτή, χωρίς να παραβλέπει τα διαρθρωτικά αυτά προβλήματα, 
εστιάζεται στην ύπαρξη χαμηλών αμοιβών, ειδικά εκείνων που προκύπτουν από 
διακρίσεις μέσα από κάθε κράτος μέλος, διαφορετικές στο καθένα από αυτά. 
16. Η τεκμηρίωση όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ των μισθολογικών επιπέδων 
εντός των χωρών είναι ελλιπέστερη. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δημιούργησε 
μια ομάδα εργασίας εμπειρογνωμόνων, για να τη βοηθήσει να μελετήσει τα 
ζητήματα αυτά και ιδιαίτερα το ζήτημα των χαμηλών αμοιβών. Η ομάδα 
εργασίας εντόπισε διάφορες κατηγορίες εργαζομένων, που βρίσκονται στη 
χαμηλότερη βαθμίδα της μισθολογικής κλίμακας και κυρίως γυναίκες, νέοι 
και άτομα σε ορισμένους τομείς, όπως γεωργία, κλωστοϋφαντουργία, 
ιματισμός, δερμάτινα είδη, υποδηματοποιία, λιανική πώληση, ξενοδοχεία και 
τροφοδοσία καθώς και προσωπικές υπηρεσίες. Αν και υπάρχουν ελλιπή 
στατιστικά στοιχεία σχετικά με άλλες χαμηλά αμειβόμενες κατηγορίες, είναι 
σχεδόν βέβαιο ότι αυτές περιλαμβάνουν εργαζομένους με ελάχιστα προσόντα, 
άτομα που εργάζονται στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, καθώς και σε 
περιθωριακά επαγγέλματα, τους μετανάστες και άτομα με ειδικές ανάγκες. 
ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 
17. Στα κράτη μέλη έχουν γίνει ήδη σημαντικά βήματα, χρησιμοποιώντας τα 
συνήθη πολιτικά μέσα - νομοθεσία, διοικητικά μέτρα, συναίνεση - για την 
αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούνται από τους χαμηλούς μισθούς 
και τις διακρίσεις. Για να μπορέσει να κατευθύνει την ευρωπαϊκή 
οικονομία προς την ανάπτυξη της απασχόλησης και την επίτευξη 
- 5 -
ικανοποιητικών επιπέδων αμοιβής, η κοινοτική δράση πρέπει να ποικίλλει 
και να επικουρεί την κύρια δράση στα κράτη μέλη. 
18. Η δράση αυτή των κρατών μελών πρέπει να αναπτυχθεί στα πλαίσια των 
ακόλουθων στόχων: 
να αναζητηθούν κατάλληλα επίπεδα δίκαιης αμοιβής· 
να προωθηθεί ο στόχος μιας οικονομικής στηριζόμενης στην απασχόληση 
υψηλής ποιότητας και μεγάλης παραγωγικότητας· 
να τονιστεί ιδιαίτερα η αύξηση των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την 
κατάρτιση· 
να ενθαρρυνθεί μια επανεκτίμηση της στάσης απέναντι στις εκ παραδόσεως 
χαμηλά αμειβόμενες ομάδες και η ενίσχυση των μέτρων καταπολέμησης των 
διακρίσεων. 
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΔΡΑΣΗ 
19. Η Επιτροπή κρίν€4 ότι οι αρχές αυτές μπορούν να εφαρμοστούν καλύτερα με 
την ανάληψη δράσης στους εξής τομείς. 
Βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς εργασίας 
20. Η βελτίωση των συστημάτων συλλογής και διάδοσης πληροφοριών σχετικά με τη 
διάρθρωση των μισθών σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο θα επέτρεπε 
την καλύτερη γνώση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας, την ανάπτυξη 
αποτελεσματικότερων πολιτικών και κατά συνέπεια την εξάλειψη ορισμένων 
αιτιών αδικίας, κυρίως στο πλαίσιο της Εσωτερικής Αγοράς. 
21. Επιπλέον, η Επιτροπή κρίνει σημαντικό να διασφαλισθεί, σε επίπεδο κάθε 
κράτους μέλους ή σε περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο, μια ευρεία διάδοση 
διατάξεων και πρακτικών σχετικά με τους υφιστάμενους μισθούς αναφοράς. Η 
Επιτροπή δεν επιθυμεί να υποδείξει συγκεκριμένο πρότυπο αλλά προτείνει να 
στηριχθούν οι σχετικοί φορείς, που βρίσκονται στα κατάλληλα επίπεδα κάθε 
κράτους μέλους, στις εθνικές πρακτικές (συμβάσεις, νομικές διατάξεις, 
κ.τ.λ.), προκειμένου να καθιερωθούν σημεία αναφοράς, τα οποία θα είναι 
όσο γίνεται καλύτερα προσαρμοσμένα στο εθνικό πλαίσιο. 
Δράση που αποβλέπει στη διασφάλιση του δικαιώματος δίκαιης αμοιβής 
22. Ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων στην αγορά εργασίας είναι ιδιαίτερα 
ευάλωτες και κινδυνεύουν να πέσουν θύματα διακρίσεων, θα μπορούσε να 
εξασφαλιστεί προστασία από τις διακρίσεις αυτές με ένα συνδυασμό 
νομοθετικών διατάξεων, ιδιαίτερα με την αυστηρή εφαρμογή των κοινοτικών 
οδηγιών για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, διοικητικών 
ρυθμίσεων, συλλογικών διαπραγματεύσεων, με τη δημιουργία κωδίκων 
δεοντολογίας και βελτιώσεις σε επίπεδο πληροφόρησης σχετικά με την αγορά 
εργασίας. Ταυτόχρονα, χρειάζεται προσοχή για να μη στραφούν οι 
χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι στην άτυπη οικονομία. 
23. Ακόμη και αν έχει συμφωνηθεί με τους εργαζομένους μια δίκαιη αμοιβή, δεν 
την λαμβάνουν πάντα. Κατά συνέπεια, πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να 
διασφαλιστεί ότι οι μισθοί μπορεί να παρακρατούνται, κατάσχονται ή 
μεταβιβάζονται, μόνο σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις. Επίσης χρειάζονται 
ρυθμίσεις για να εξασφαλιστεί η κανονική πληρωμή των εργαζομένων κατά τη 
διάρκεια των περιόδων αδείας ή ασθενείας. 
- 6 -
Ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού 
24. Εχει ήδη τονισθεί η στενή σχέση μεταξύ παραγωγικότητας και αμοιβής. 
Είναι σκόπιμο να ενισχυθούν τα μέτρα που εφαρμόζονται ήδη για την αύξηση 
της παραγωγικότητας και επομένως των δυνατοτήτων κέρδους του εργατικού 
δυναμικού, ιδιαίτερα σε σχέση με τις επενδύσεις στην ανάπτυξη του 
ανθρώπινου δυναμικού σε όλα τα επίπεδα: δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια 
εκπαίδευση, αρχική κατάρτιση, εκ νέου κατάρτιση, συνεχή κατάρτιση και 
προσωπική ανάπτυξη. Η Επιτροπή θα συμβάλει σε μια καλύτερη εναρμόνιση 
των κανονισμών επαγγελματικής κατάρτισης προς τις αυξανόμενες ανάγκες 
τόσο των εργαζομένων όσο και των επιχειρήσεων για επαγγελματικά προσόντα 
και εκ νέου κατάρτιση, διασφαλίζοντας τη συλλογή και τη διάδοση εμπειριών 
στον τομέα αυτό και ενθαρρύνοντας την συνεργασία μεταξύ των 
ενδιαφερομένων. 
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ 
25. Οι κοινωνικοί εταίροι σε όλα τα επίπεδα - κοινοτικό, εθνικό, περιφερειακό 
και τοπικό - θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή μιας 
επιτυχούς πολιτικής για την εξασφάλιση δίκαιης αμοιβής για όλους τους 
εργαζομένους. Η Επιτροπή αναμένει ότι οι κοινωνικοί εταίροι θα 
συμμετέχουν πλήρως στο πλαίσιο των κρατών μελών και, από την πλευρά της, 
θα υποστηρίξει την πραγματοποίηση συζητήσεων σχετικά με το θέμα αυτό σε 
κοινοτικό επίπεδο στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου, σύμφωνα με τις 
συστάσεις τις Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού 
Κοινοβουλίου. Οι κοινωνικοί εταίροι θα κληθούν επίσης να συνεργαστούν 
στις μελέτες τις οποίες προτίθεται να αναλάβει η Επιτροπή με σκοπό να 
προωθήσει τη σύγκλιση των πολιτικών των κρατών μελών για τη δίκαιη 
αμοιβή. 
- 7 -
ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΚΑΙΗ ΑΜΟΙΒΗ 
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Εχοντας υπόψη: 
τη συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το 
άρθρο 118, 
τη γνώμη της οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής^), 
τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου^) t 
Εκτιμώντας; 
ότι για την ενίσχυση της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής στα πλαίσια της 
Κοινότητας απαιτείται η τήρηση των αρχών ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης, 
ότι η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς συνιστά φορέα παροχής δυναμισμού και 
ευκαιριών απασχόλησης και συμβάλλει στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας 
και ότι από την αύξηση αυτή του πλούτου πρέπει να επωφεληθούν όλοι οι υπήκοοι 
της Κοινότητας, 
ότι η ανάπτυξη αυτή επιτρέπει στις επιχειρήσεις της Κοινότητας να εδραιώσουν 
τη θέση τους στους τομείς εκείνους της αγοράς που διαθέτουν δυναμικό υψηλής 
προστιθέμενης αξίας και ανάπτυξης, 
ότι η ποιότητα, οι επιδόσεις και οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί από το 
ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό αποτελούν θεμελιώδη πλεονεκτήματα στον παγκόσμιο 
ανταγωνισμό, 
ότι η διατήρηση πολύ χαμηλών μισθολογικών επιπέδων δημιουργεί προβλήματα 
ισότητας και κοινωνικής συνοχής, που μακροπρόθεσμα ενδέχεται να ζημιώσουν την 
αποτελεσματικότητα της οικονομ ίας, 
ότι ο Κοινοτικός Χάρτης των θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων 
επισημαίνει, στο σημείο 5, την αρχή της δίκαιης αμοιβής για κάθε απασχόληση, 
ότι η Επιτροπή, στο Πρόγραμμα Δράσης σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω 
Χάρτη, αναγνωρίζει ότι ο καθορισμός των μισθών εναπόκειται στα κράτη μέλη και 
στους κοινωνικούς εταίρους· ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχει την ευθύνη να 
υποστηρίζει τις απόψεις της σχετικά με τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει 
σημαντικός αριθμός εργαζομένων, 
ότι στις 24 Ιουνίου 1992, το Συμβούλιο ενέκρινε τη σύσταση 92/441/EOK<3) 
σχετικά με τα κοινά κριτήρια που αφορούν την επάρκεια πόρων και παροχών στα 
συστήματα κοινωνικής προστασίας· ότι η παρούσα γνώμη συμπληρώνει τη σύσταση 
αυτή, 
ότι από την έκθεση μιας ομάδας εργασίας εμπειρογνωμόνων διαπιστώθηκε, παρά 
τους μηχανισμούς που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, η ύπαρξη του προβλήματος 
των χαμηλών μισ#ών σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, 
(1> ΕΕ C 223, 31.68.1*92, σ. 57 
(2) ΕΕ ... 
(3) BE L 243, 26.8.1992, σ. 46 
- 8 -
ότι υπενθυμίζεται ότι η κοινοτική νομοθεσία απαγορεύει, όσον αφορά την 
αμοιβή, τις διακρίσεις λόγω φύλου<4) ή ιθαγένειας. 
ΔΙΑΤΥΠΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΓΝΩΜΗ: 
1. Πρέπει να επιβεβαιώνεται το δικαίωμα όλων των εργαζομένων να λαμβάνουν 
δίκαιη αμοιβή, όπως αναφέρεται στον Κοινοτικό Χάρτη των θεμελιωδών 
Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή 
στις πλέον ευάλωτες κατηγορίες εργαζομένων· η έννοια της "δίκαιης 
αμοιβής" σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι πρέπει να λαμβάνουν αμοιβή για 
την εργασία που εκτελούν, η οποία, ανάλογα με το κοινωνικό πλαίσιο στο 
οποίο ζουν και εργάζονται, είναι δίκαιη και επαρκής ώστε να τους 
εξασφαλίζει ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο. 
2. Παρότι οι λειτουργικοί ορισμοί μπορούν να θεσπιστούν καλύτερα σε εθνικό, 
περιφερειακό ή τομεακό επίπεδο, το εν λόγω δικαίωμα μπορεί να 
διασφαλιστεί καλύτερα, όσον αφορά το κοινοτικό επίπεδο, εφόσον τηρηθούν 
οι εξής αρχές: 
- το μέλλον της Κοινότητας στην παγκόσμια οικονομία στηρίζεται στην 
επίτευξη υψηλής παραγωγικότητας και απασχόλησης υψηλής ποιότητας. Ο 
στόχος αυτός πρέπει να επιδιωχθεί σ' ολόκληρη την Κοινότητα όχι μόνο 
με την αύξηση του ποσοστού των επενδύσεων σε εξοπλισμό, αλλά και με 
την αύξηση των επενδύσεων στον τομέα της εκπαίδευσης και της 
κατάρτισης, για να καλυφθούν ιδίως οι αυξανόμενες ανάγκες εκ μέρους 
των επιχειρήσεων και των εργαζομένων ως προς τα επαγγελματικά 
προσόντα, καθώς και με την προώθηση καλών εργασιακών σχέσεων, 
- η επιδίωξη δίκαιων μισθών πρέπει να θεωρηθεί ως μέρος της διαδικασίας 
επίτευξης των βασικών στόχων της Κοινότητας που συνίστανται σε 
μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική συνοχή και αρμονικότερη ανάπτυξη, 
στο πλαίσιο μιας όλο και πλέον ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής οικονομίας, 
οι μισθοί καθορίζονται τόσο από κοινωνικούς όσο και από οικονομικούς 
παράγοντες. Μολονότι οι μισθολογικές προσαρμογές αντικατοπτρίζουν 
διαρθρωτικές αλλαγές της ζήτησης και της προσφοράς σε βιομηχανικούς 
κλάδους, περιφέρειες και επαγγελματικά προσόντα, η αυξανόμενη 
ολοκλήρωση της κοινοτικής αγοράς εργασίας ενδέχεται να επηρεάσει τις 
κοινωνικές προτιμήσεις που διαμορφώνουν τις εθνικές μισθολογικές 
ιεραρχίες. Η Κοινότητα πρέπει, κατά συνέπεια, να αναζήτησε ι τρόπους 
εξάλειψης των μισθολογικών πρακτικών που συνεπάγονται διακρίσεις, ως 
μέρος των ευρύτερων κοινωνικών και οικονομικών στόχων της, 
- πρέπει να επανεκτιμηθεί η στάση πέναντι των εκ παραδόσεως χαμηλά 
αμειβομένων ομάδων. Πρέπει να καταπολεμηθούν οι διακρίσεις και να 
προωθηθεί η ισότητα ευκαιριών με διάφορους τρόπους, όπως νομοθεσία, 
φορολογία και διοικητικές ρυθμίσεις ή συναίνεση και συλλογικές 
δ ιαπραγματ εύσ ε ις. 
3. Για το σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη πρέπει: 
να υλοποιήσουν την υποχρέωση τους, που απορρέει από τον Κοινωνικό Χάρτη, 
προς διασφάλιση του δικαιώματος όλων των εργαζομένων για δίκαιη αμοιβή 
ανεξαρτήτως φύλου, μειονεξίας, φυλής, θρησκείας, εθνικής προέλευσης ή 
ιθαγένειας, 
(4) Ειδικότερα, άρθρο 119 της Συνθήκης ΕΟΚ και οδηγίες του Συμβουλίου 
75/117/ΕΟΚ για την ίση αμοιβή ανδρών και γυναικών, 76/207/ΕΟΚ για την ίση 
μεταχείριση ανδρών και γυναικών ως προς την πρόσβαση στην απασχόληση, και 
79/7/ΕΟΚ για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, ως προς την 
κοινωνική ασφάλιση. 
- 9 -
να λαμβάνουν υπόψη τις αρχές που περιγράφονται ανωτέρω στην ανάπτυξη της 
οικονομικής και κοινωνικής τους πολιτικής, 
να αναλάβουν την ακόλουθη δράση για την εφαρμογή των αρχών αυτών: 
Ενέργειες προς βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς εργασίας όσον αφορά τους 
μισθούς 
Πρέπει να αναληφθεί δράση σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να βελτιωθεί η 
λειτουργία της αγοράς εργασίας, μέσω ιδίως: 
της βελτίωσης της διαφάνειας της αγοράς εργασίας με την καλύτερη συλλογή 
και διάδοση συγκρίσιμων στατιστικών πληροφοριών, σχετικά με τη διάρθρωση 
των μισθών σε κοινοτικό, εθνικό και τοπικό επίπεδο, προκειμένου να 
επιτραπεί η χάραξη αποτελεσματικότερων πολιτικών και, κατά συνέπεια, η 
εξάλειψη ορισμένων αιτίων διακρίσεων από αυτή την άποψη, ο ρόλος των 
υπηρεσιών απασχόλησης είναι ιδιαίτερα σημαντικός, 
της διάδοσης σε ευρεία κλίμακα των διαθέσιμων πληροφοριών σχετικά με 
δίκαιες αμοιβές αναφοράς. 
Δράση που αποσκοπεί στη διασφάλιση του σεβασμού του δικαιώματος για δίκαιη 
αμοιβή. 
Τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προς διασφάλιση της 
προστασίας του δικαιώματος δίκαιης αμοιβής, μέσω ιδίως της επανεκτίμησης της 
επάρκειας των υφιστάμενων ρυθμίσεων για την προστασία του δικαιώματος δίκαιης 
αμοιβής, και προβλέποντας κυρίως τα εξής: 
- πρόσθετα νομοθετικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των νομοθετικών μέτρων 
σχετικά με τις διακρίσεις λόγω φύλου, φυλής, εθνικής προέλευσης ή 
θρησκείας, 
μέσα εξασφάλισης δίκαιης μεταχείρισης για εργαζόμενους όλων των ομάδων 
ηλικιών και για τους κατ' οίκον εργαζόμενους, 
μηχανισμούς για τον κατόπιν διαπραγματεύσεων καθορισμό των ελάχιστων 
μισθών και την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς και για να 
εξασφαλιστεί η κανονική πληρωμή των εργαζομένων κατά τη διάρκεια των 
περιόδων αδείας ή ασθενείας. 
Οι ρυθμίσεις αυτές μπορούν να συμπληρωθούν με: 
την κατάρτιση κωδίκων δεοντολογίας όσον αφορά τη μεταχείριση των 
ασθενέστερων ομάδων εργαζομένων στην αγορά εργασίας, που λαμβάνουν 
χαμηλούς μισθούς, 
τη βελτίωση των συστημάτων παροχής πληροφοριών σχετικά με την αγορά 
εργασίας, ιδίως όσον αφορά τις αμοιβές, αποφεύγοντας συγχρόνως την 
επιβολή υπερβολικών επιβαρύνσεων σε μικρού και μέσου μεγέθους 
επιχειρήσεις, 
την πληροφόρηση σχετικά με πρακτικές διακρίσεων. 
Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται να μην στρέφουν τους 
χαμηλά αμειβόμενους εργαζομένους στην "μαύρη αγορά" και να μην ενθαρρύνουν 
την προσφυγή σε αθέμιτες πρακτικές απασχόλησης. 
- 10 -
Τα κράτη - μέλη οφείλουν επίσης να διασφαλίζουν ότι τα προβλεπόμενα μέτρα δεν 
έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη δημιουργία θέσεων εργασίας. 
Τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα, ώστε οι μισθοί που 
συμφωνούνται στις στο πλαίσιο των συμβατικών εργασιακών σχέσεων να 
καταβάλλονται πράγματι και στο σύνολο τους. 
Δράση υπέρ της ανάπτυξης του έμψυχου υλικού 
Τα κράτη μέλη πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για τη βελτίωση της 
μακροπρόθεσμης παραγωγικότητας και των μισθολογικών δυνατοτήτων του εργατικού 
δυναμικού. Στα μέτρα αυτά εντάσσεται καταβολή σημαντικής προσπάθειας προς 
αύξηση των επενδύσεων σε έμψυχο δυναμικό, σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις 
φάσεις εξέλιξης, συμπεριλαμβανομένης της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, της αρχικής κατάρτισης, της εκ νέου κατάρτισης, της συνεχούς 
κατάρτισης και της ατομικής επαγγελματικής ανάπτυξης. 
4. Καλούνται οι κοινωνικοί εταίροι: 
να ασχοληθούν με όλα τα ζητήματα που θέτει η παρούσα γνώμη σε κοινοτικό, 
εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και ιδιαίτερα να εξετάσουν τη 
συμβολή που μπορούν να έχουν για την εξασφάλιση του δικαιώματος κάθε 
εργαζομένου σε δίκαιη αμοιβή. 
5. Η Επιτροπή θεωρεί από την πλιυρά της, σκόπιμο: 
να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για τη βελτίωση της ποιότητας των διαθέσιμων 
πληροφοριών στην Κοινότητα ιδίως όσον αφορά τη διάρθρωση των μισθών. Για 
το σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει νέα και αναθεωρημένη έρευνα σχετικά 
με τη διάρθρωση των εισοδημάτων που επιτρέπει την ταχύτερη παροχή 
πληροφοριών και την προσαρμογή των υφιστάμενων στατιστικών εργαλείων. Οι 
πληροφορίες που συλλέγονται με τον τρόπο αυτό διαδίδονται ευρέως και 
μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για συζήτηση σε εθνικό και κοινοτικό 
επίπεδο, 
να συμβάλλει στην καλύτερη εναρμόνιση των συστημάτων επαγγελματικής 
κατάρτισης με τις εξελισσόμενες ανάγκες εκ μέρους, τόσο των εργαζομένων 
όσο και των επιχειρήσεων για επαγγελματικά προσόντα και εκ νέου 
κατάρτιση, διασφαλίζοντας τη συλλογή και τη διάδοση εμπειριών στον τομέα 
αυτό και ενθαρρύνοντας τη συνεργασία μεταξύ των ενδιαφερομένων, 
να ενθαρρύνει την ανάπτυξη ανταλλαγών πληροφοριών σε ευρωπαϊκό επίπεδο 
σχετικά με τις πρακτικές που ισχύουν στις επιχειρήσεις όσον αφορά τις 
αμοιβές, 
να αναλάβει τη διεξαγωγή περαιτέρω μελετών, σε συνεργασία με τα κράτη 
μέλη και τους κοινωνικούς ειαίρους, ώστε να προωθηθεί η σύγκλιση των 
πολιτικών των κρατών μελών γκ» ι η δίκαιη αμοιβή, 
6. Η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση στο Συμβούλιο, στην Οικονομική και 
Κοινωνική Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατόπιν διαβουλεύσεων με 
τους κοινωνικούς εταίρους, σε προθεσμία τριών ετών από την έκδοση της 
παρούσας γνώμης και, με βάση τις πληροφορίες που ζητούνται από τα κράτη 
μέλη σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτελεσθεί και τα εμπόδια που 
συναντώνται. Στη συνέχεια, η επιτελούμενη πρόοδος παρακολουθείται ανά 
διετ ία. 
Βρυξέλλες, Για την Επιτροπή 
- 11 -
ISSN 0254-1483 
COM(93)388 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR os 
Αρι*. καταλόγου : CB-CO-93-418-GR-C 
ISBN 92-77-58467-Χ 
Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L·2985 Luxembourg