[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 16.10.2006

COM(2006) 593 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την προώθηση από τα κράτη μέλη της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς ιστών και κυττάρων

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την προώθηση από τα κράτη μέλη της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς ιστών και κυττάρων

1. Εισαγωγή

Σύμφωνα με το άρθρο 12 της οδηγίας 2004/23/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, για τη θέσπιση προτύπων ποιότητας και ασφάλειας για τη δωρεά, την προμήθεια, τον έλεγχο, την επεξεργασία, τη συντήρηση, την αποθήκευση και τη διανομή ανθρώπινων ιστών και κυττάρων[1], η παρούσα έκθεση συνοψίζει τα μέτρα που λήφθηκαν από τα κράτη μέλη[2] προκειμένου να προσπαθήσουν να διασφαλίσουν τις εθελοντικές και μη αμειβόμενες δωρεές ιστών και κυττάρων και προσδιορίζει τα μέτρα που προτίθεται να λάβει η Επιτροπή σε κοινοτικό επίπεδο. Οι επιμέρους εθνικές εκθέσεις είναι διαθέσιμες στο δικτυακό τόπο της SANCO:

http://ec.europa.eu/health/ph_threats/human_substance/blood_tissues_organs_en.htm.

Η παρούσα έκθεση καλύπτει τη δωρεά ιστών και κυττάρων γενικά. Η δωρεά αναπαραγωγικών κυττάρων, ειδικότερα, αποτέλεσε αντικείμενο ξεχωριστής έκθεσης[3]. Οι πληροφορίες που λήφθηκαν από τα κράτη μέλη σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν προκειμένου να προσπαθήσουν να διασφαλίσουν τις εθελοντικές και μη αμειβόμενες δωρεές ιστών και κυττάρων συμπληρώθηκαν, κατά περίπτωση, με τα πορίσματα της έκθεσης σχετικά με τα αναπαραγωγικά κύτταρα.

2. Η αρχη της εθελοντικησ και μη αμειβομενησ δωρεασ

Η αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς ιστών και κυττάρων αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά στην Ισπανία το 1979 και στο Λουξεμβούργο, στο Βέλγιο και στη Φινλανδία στις αρχές της δεκαετίας του 80. Μολονότι η αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης αιμοδοσίας αποτελούσε αποδεκτή πρακτική για διάστημα μεγαλύτερο των 50 ετών σε πολλά κράτη μέλη[4], τα περισσότερα κράτη μέλη αναγνώρισαν την αντίστοιχη αρχή για τους ιστούς και τα κύτταρα μόλις από τη δεκαετία του 90 ή από το 2000.

Από το 2006, η εν λόγω αρχή αναγνωρίστηκε νομικά και από τα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν εκθέσεις. Τα δύο κράτη μέλη (Κύπρος και Μάλτα) που δεν διέθεταν νομοθεσία η οποία να διέπει την αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς ιστών και κυττάρων την εισήγαγαν στη νομοθεσία τους κατά τη μεταφορά της οδηγίας για τους ιστούς και τα κύτταρα στο εθνικό τους δίκαιο. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία εισήγαγαν ήδη την εν λόγω αρχή στη νομοθεσία τους, ενώ κατά το παρελθόν αποτελούσε αντικείμενο κατευθυντήριων γραμμών (βλέπε διαγράμματα 1 και 2[5]).

Κανένα κράτος μέλος δεν γνωρίζει περιπτώσεις στις οποίες οι δότες αμείφθηκαν για τη δωρεά ιστών και κυττάρων.

[pic][pic]

3. Αποζημιωση για τη δωρεα ιστων και κυτταρων

Σύμφωνα με την αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς ιστών και κυττάρων, οι δότες δεν μπορούν να αμείβονται, αλλά μπορούν να λαμβάνουν αποζημίωση η οποία περιορίζεται αυστηρά στην αντιστάθμιση των δαπανών και της αναστάτωσης που σχετίζονται με τη δωρεά. Τα κράτη μέλη ορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να χορηγείται αποζημίωση[6].

Δεκαπέντε κράτη μέλη επιτρέπουν σήμερα την παροχή αποζημίωσης στους δότες, αλλά εννέα κράτη μέλη δεν την επιτρέπουν (Αυστρία, Εσθονία[7], Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβακία και Κάτω Χώρες). Από τις χώρες που επιτρέπουν την αποζημίωση των δοτών, η πλειονότητα έχει καθορίσει τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση αποζημίωσης με σχετική νομοθεσία ή κρατικούς κανόνες. Η Δανία, η Ιρλανδία και η Σουηδία δηλώνουν ότι δεν έχουν καθορίσει τέτοιες προϋποθέσεις, διάγραμμα 3[8].

[pic]Ορισμένες χώρες επιτρέπουν μόνο την αντιστάθμιση των δαπανών και της αναστάτωσης που σχετίζονται με τη δωρεά ορισμένων τύπων ιστών ή κυττάρων. Στην Εσθονία, μόνο οι δότες γαμετών μπορούν να αποζημιωθούν για τις δαπάνες τους. Το Ηνωμένο Βασίλειο επιτρέπει μόνο την αποζημίωση σε ορισμένες περιορισμένες περιπτώσεις ζώντων δοτών, όπως στην περίπτωση της δωρεάς μυελού των οστών.

Το είδος των δαπανών που αντισταθμίζονται διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Τα κράτη μέλη μερικές φορές διευκρινίζουν ότι μόνο οι δαπάνες που δεν αποζημιώνονται από την κοινωνική αφάλιση μπορούν να αντισταθμιστούν (Ουγγαρία). Ορισμένα κράτη μέλη διευκρινίζουν ότι μπορούν να αντισταθμιστούν οι δαπάνες μόνο εάν τεκμηριωθούν και μόνο στο πραγματικό τους κόστος (Κύπρος, Δανία, Ουγγαρία, Ιταλία).

3.1. Έξοδα ταξιδίου

Και τα 15 κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση επιστρέφουν τα έξοδα ταξιδίου.

Η Τσεχική Δημοκρατία επιστρέφει μόνο τα έξοδα ταξιδίου για τα δημόσια μεταφορικά μέσα, ενώ η Φιλανδία επιτρέπει την επιστροφή των εξόδων ταξιδίου όταν σχετίζονται με ασθένεια ή με ανάρρωση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αποζημίωση για τη δωρεά μητρικών αιματοποιητικών κυττάρων καλύπτει επίσης τα έξοδα ταξιδίου για ένα μέλος της οικογένειας ή φίλο που συνοδεύει το δότη. Η Γαλλία έχει παρόμοιο σύστημα επιστροφής των δαπανών διαμονής για τα άτομα που συνοδεύουν το δότη.

3.2. Απώλεια αποδοχών

Το δεύτερο είδος αποζημίωσης που επιτρέπεται συνήθως είναι η αντιστάθμιση της απώλειας αποδοχών (βλέπε διάγραμμα 4)[9]. Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες καταβάλλεται η εν λόγω αποζημίωση διαφέρουν. Στην Τσεχική Δημοκρατία η απώλεια αποδοχών επιστρέφεται με ανωτέρω όριο 92 ωρών. Στη Φιλανδία, ο δότης οργάνου ή ιστού ο οποίος υφίσταται απώλεια εισοδήματος για τουλάχιστον μία ολόκληρη ημέρα λόγω της αφαίρεσης οργάνου ή ιστού προκειμένου να καλύψει ζωτική ανάγκη μεταμόσχευσης[10] και δεν λαμβάνει κατ’ άλλον τρόπο αποζημίωση για την περίοδο αυτή δικαιούται ημερήσια αποζημίωση. Η Ισπανία παρέχει αποζημίωση μόνο για την απώλεια αποδοχών στην περίπτωση αυτοαπασχολούμενων ατόμων οι οποίοι δεν έχουν βασικό μισθό.

[pic]

3.3. Άδεια από την εργασία

Η άδεια από την εργασία δίνεται στα μισά περίπου των κρατών μελών τα οποία επιτρέπουν την αποζημίωση (βλέπε διάγραμμα 5)[11]. Εντούτοις, η ρύθμιση αυτή πρέπει να συνεκτιμηθεί με τα πορίσματα σχετικά με την αποζημίωση για την απώλεια αποδοχών. Στις περισσότερες περιπτώσεις παρέχεται το ένα ή το άλλο[12].

Η παροχή άδειας από την εργασία εξαρτάται από τη συγκεκριμένη περίπτωση και από την ιατρική γνώμη του γιατρού (Φιλανδία, Γερμανία, Σλοβενία και Ισπανία). Η Γαλλία παρέχει άδεια από την εργασία για τους δότες κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στο νοσοκομείο, η οποία είναι 2 έως 6 εβδομάδες για τη δωρεά νεφρού και λίγες ημέρες για τη δωρεά μητρικών αιματοποιητικών κυττάρων. Η παροχή άδειας από την εργασία θεωρείται αποδεκτή στη Γαλλία, αλλά η περίπτωση αυτή σπάνια προκύπτει, επειδή πολλοί δότες είναι ήδη ασθενείς του νοσοκομείου, νεκροί δότες ή σπουδαστές.

[pic]

3.4. Αποζημίωση για την αναστάτωση

Μόνο ένα κράτος μέλος, η Δανία, δηλώνει ότι η αποζημίωση για την αναστάτωση κατά τη διάρκεια της δωρεάς ιστών και κυττάρων μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτή (βλέπε διάγραμμα 6[13]). Εντούτοις, το εθνικό συμβούλιο υγείας της Δανίας δεν γνωρίζει ότι η πρακτική αυτή γενικώς χρησιμοποιείται, εκτός από την περίπτωση των αναπαραγωγικών κυττάρων. Από τις πληροφορίες που λήφθηκαν για την έκθεση σχετικά με τη δωρεά αναπαραγωγικών κυττάρων, προκύπτει ότι η Τσεχική Δημοκρατία επίσης λαμβάνει υπόψη την αναστάτωση κατά τη διάρκεια της δωρεάς αναπαραγωγικών κυττάρων.

Η Σουηδία ισχυρίζεται ότι δεν πρέπει να παρέχεται αποζημίωση για την αναστάτωση, δεδομένου ότι η αποζημίωση αυτή είναι παρεμφερής με την περίπτωση των αμειβόμενων δοτών.

[pic]

3.5. Άλλα είδη αποζημίωσης

Διάφορα κράτη μέλη δηλώνουν ότι οι ιατρικές δαπάνες της δωρεάς καλύπτονται από την κοινωνική ασφάλιση (Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία και Πολωνία).

Άλλα είδη αποζημίωσης περιλαμβάνουν τη διαμονή (Κύπρος, Γαλλία, Ουγγαρία, Ιρλανδία και Ισπανία), αναψυκτικά (Τσεχική Δημοκρατία, Δανία, Ιρλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο), μια επίσημη επιστολή που δίνεται στους δότες κυττάρων ή στους εργοδότες τους (Τσεχική Δημοκρατία), αποζημίωση για ιατρικό ατύχημα που συνδέεται με τη δωρεά στη Γαλλία, ή βεβαιώσεις, όπως τίτλους. Στους Πολωνούς δότες μυελού των οστών ή άλλων αναδημιουργικών ιστών ή κυττάρων δίνεται, για παράδειγμα, ο τίτλος του «δότη μοσχεύματος» ή «αξιέπαινου δότη μοσχεύματος», εάν υπήρξαν δότες περισσότερες από μία φορές, μαζί με μια κάρτα μέλους και ένα ειδικό σήμα. Οι δότες αυτοί έχουν επίσης το προνόμιο να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες εξωτερικών ιατρείων του συστήματος δημόσιας υγείας χωρίς ραντεβού.

4. Προωθηση της εθελοντικησ και μη αμειβομενησ δωρεασ ιστων και κυτταρων

4.1. Προώθηση της δωρεάς ιστών και κυττάρων

Τα περισσότερα κράτη μέλη αναλαμβάνουν δραστηριότητες για την προώθηση της δωρεάς ιστών και κυττάρων (βλέπε διάγραμμα 7)[14]. Τα μέτρα ποικίλλουν από ενημερωτικές εκστρατείες, με τη χρήση διαφημίσεων, συνεδρίων, αφισών, ραδιοτηλεοπτικών μηνυμάτων, ενημερωτικών τηλεφωνημάτων και δικτυακών τόπων μέχρι την παραγωγή φυλλαδίων, τη χρηματοδότηση μητρώων εθελοντών ή τη διοργάνωση προγραμμάτων ενημέρωσης των σπουδαστών ή ημερίδων για τους δότες. Οι αρχές διοργανώνουν επίσης προγράμματα κατάρτισης για τους συντονιστές μεταμοσχεύσεων και συνεργάζονται με τις ενώσεις ασθενών για την ενίσχυση της ενημέρωσης. Χρησιμοποιούν τόσο τα μέσα μαζικής επικοινωνίας για την ευρεία διάδοση μηνυμάτων όσο και τις τοπικές πρωτοβουλίες για την αύξηση των δωρεών. Ορισμένα μέτρα προώθησης απευθύνονται σε ειδικούς υποπληθυσμούς όπως οι εθνικές ομάδες[15], οι σπουδαστές, οι δικαστές ή οι μειονοτικές ομάδες. Η δυνατότητα να δηλώνουν οι ενδιαφερόμενοι σε on-line σύνδεση την πρόθεσή τους να γίνουν δότες χρησιμοποιείται επίσης ως τρόπος ενθάρρυνσης της δωρεάς.

Στην Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία και την Πορτογαλία, τα μέτρα προώθησης φαίνεται ότι επικεντρώνονται στη δωρεά μυελού των οστών, ενώ σε άλλες χώρες (Λιθουανία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο), η προώθηση της δωρεάς συνδέεται γενικά με τη δωρεά οργάνων, και όχι τόσο με τη δωρεά ιστών ή κυττάρων. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης διοργανώσει ειδική εκστρατεία για την προώθηση της δωρεάς γαμετών προκειμένου να προετοιμάσει το έδαφος για την άρση της ανωνυμίας.

[pic]

4.2. Προώθηση του μη αμειβόμενου χαρακτήρα της δωρεάς

Τα περισσότερα κράτη μέλη αναλαμβάνουν δραστηριότητες για την προώθηση της δωρεάς ιστών και κυττάρων, αλλά δεν διοργανώνουν δραστηριότητες προκειμένου να διαφημίσουν ειδικότερα το μη αμειβόμενο χαρακτήρα της δωρεάς (βλέπε διάγραμμα 8)[16]. Ένας ιδιαίτερος λόγος γι’ αυτό είναι το γεγονός ότι ο μη αμειβόμενος χαρακτήρα της δωρεάς είναι καθορισμένος με νομοθεσία (Φινλανδία). Το Ηνωμένο Βασίλειο, από την άλλη πλευρά, βλέπει τη νομοθεσία ως ένα πρόσθετο πλεονέκτημα στις εκστρατείες του προκειμένου να διευκρινίσει πλήρως ότι η δωρεά πρέπει να είναι μη αμειβόμενη.

Ο μη αμειβόμενος χαρακτήρα της δωρεάς προωθείται με μέσα παρόμοια με εκείνα που αναφέρθηκαν για την προώθηση της δωρεάς αυτής καθαυτής.

[pic]

4.3. Προώθηση της μη κερδοσκοπικής προμήθειας ιστών και κυττάρων

Τα περισσότερα κράτη μέλη λαμβάνουν επίσης μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι οι οργανισμοί και οι ομάδες προμήθειας εργάζονται σε μη κερδοσκοπική βάση (διάγραμμα 9[17]). Η Δανία, η Ιταλία, η Λετονία, η Λιθουανία και η Σλοβακία αναφέρονται μόνο στη νομοθεσία τους η οποία απαγορεύει την κερδοσκοπική προμήθεια, ως μέτρα τα οποία έχουν λάβει. Αντίθετα, το Βέλγιο, η Κύπρος, η Τσεχική Δημοκρατία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Σλοβενία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο εφαρμόζουν ένα ευρύτερο φάσμα μέτρων. Ορισμένα κράτη μέλη επικεντρώνονται στην ετήσια υποβολή οικονομικών εκθέσεων των οργανισμών προμήθειας προς τις αρχές και στις οικονομικές (Βέλγιο) ή γενικές (Γαλλία) επιθεωρήσεις, ενώ σε άλλα κράτη μέλη το γεγονός ότι η προμήθεια πραγματοποιείται από ιδρύματα που αποτελούν μέρος του εθνικού συστήματος υγείας ή από ιδρύματα που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση εξασφαλίζει ότι η προμήθεια ιστών και κυττάρων πραγματοποιείται σε μη κερδοσκοπική βάση (Τσεχική Δημοκρατία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σουηδία).

Η Εσθονία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα και οι Κάτω Χώρες δεν έχουν λάβει μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η προμήθεια ιστών και κυττάρων πραγματοποιείται σε μη κερδοσκοπική βάση.

[pic]

5. ADVERTISINGΔιαφήμιση

Πριν από τη μεταφορά της οδηγίας για τους ιστούς και τα κύτταρα στο εθνικό δίκαιο, τα μισά από τα κράτη μέλη (βλέπε διάγραμμα 10[18]) είχαν σε ισχύ νομοθεσία η οποία περιόριζε ή απαγόρευε τη διαφήμιση της ανάγκης ή της διαθεσιμότητας ανθρώπινων ιστών και κυττάρων με σκοπό την προσφορά ή την επιδίωξη οικονομικού κέρδους ή ανάλογου ανταλλάγματος.

[pic]

Η Αυστρία, η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Μάλτα, η Σλοβακία και τι Ηνωμένο Βασίλειο έχουν εισαγάγει ή θα εισαγάγουν σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις για τη μεταφορά της οδηγίας για τους ιστούς και τα κύτταρα στο εθνικό δίκαιο (βλέπε διάγραμμα 11[19]). Η Δανία, η Φινλανδία, η Λετονία και η Πορτογαλία δεν έχουν προβεί ακόμη σε τέτοιες νομοθετικές ρυθμίσεις.

[pic]

Η Δανία δηλώνει ότι, μολονότι δεν έχει ειδική νομοθεσία που να επιβάλει περιορισμούς ή απαγορεύσεις όσον αφορά τη διαφήμιση σχετικά με τους ιστούς και τα κύτταρα, η νομοθεσία της σχετικά με την εμπορία υπηρεσιών υγείας απαγορεύει την εμπορία υπηρεσιών υγείας στην τηλεόραση, τον κινηματογράφο, σε βιντεοταινίες κ.λπ. Επίσης, η γενική νομοθεσία για την απαγόρευση της κερδοσκοπικής προμήθειας πιθανότατα ισχύει[20]. Η Εσθονία έχει μόνο ειδική νομοθεσία σχετικά με τη διαφήμιση για την τεχνητή γονιμοποίηση, ενώ για τις υπόλοιπες δραστηριότητες ισχύει η γενική νομοθεσία σχετικά με τη διαφήμιση των υπηρεσιών υγείας. Το Λουξεμβούργο[21] και η Λιθουανία[22] αναφέρονται στη γενική αρχή της ελεύθερης δωρεάς και στην απαγόρευση των εμπορικών συναλλαγών σχετικά με τους ιστούς και τα κύτταρα η οποία περιλαμβάνεται στη νομοθεσία τους.

Οι απαγορεύσεις μπορεί να έχουν γενικό ή ειδικότερο χαρακτήρα. Ποικίλλουν από την απαγόρευση οποιασδήποτε διαφήμισης σχετικά με όργανα, ιστούς και κύτταρα, εκτός από τη γενική προώθηση της δωρεάς, μέχρι την απαγόρευση της διαφήμισης υπέρ ενός συγκεκριμένου ατόμου ή ιδρύματος ή της διαφήμισης με σκοπό την προσφορά ή την επιδίωξη οικονομικού κέρδους ή ανάλογου ανταλλάγματος.

6. Συμπερασματα

Μολονότι η αρχή της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεας αναγνωρίζεται από τα κράτη μέλη, η συγκεκριμένη ερμηνεία της αρχής αυτής διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. Τα περισσότερα κράτη μέλη (62,5%) επιτρέπουν την παροχή αποζημίωσης στους δότες ιστών και κυττάρων. Από τις χώρες αυτές, οι περισσότερες επιτρέπουν μόνο την αντιστάθμιση των δαπανών. Μολονότι η οδηγία για τους ιστούς και τα κυτταρα επιτρέπει την παροχή αποζημίωσης για την αναστάτωση, μόνο ένα κράτος μέλος δηλώνει, για τη δωρεά ιστών και κυττάρων γενικά,[23] ότι αυτή μπορεί επίσης να θεωρηθεί αποδεκτή, Το ερώτημα φαίνεται να είναι κατά πόσο η παροχή αποζημίωσης για την αναστάτωση που σχετίζεται με τη δωρεά πρέπει να θεωρείται κίνητρο ή όχι. Επίσης, είναι δυσκολότερο να ποσοτικοποιηθεί η αποζημίωση για την αναστάτωση αντικειμενικά από ό,τι η αποζημίωση για τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες.

Διάφορα κράτη μέλη αναφέρουν την ανάγκη αιτιολόγησης των δαπανών για τις οποίες ζητείται αποζημίωση. Οι δαπάνες πρέπει να τεκμηριώνονται, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι δεν πρέπει να πραγματοποιείται επιστροφή κατ’ αποκοπήν.

Πολύ λίγες πληροφορίες δίνονται σχετικά με τα πραγματικά επιστρεφόμενα ποσά[24], επειδή το ποσό της αποζημίωσης το οποίο καταβάλλεται εξαρτάται από τις ιδιαίτερες συνθήκες του δότη: αριθμός φορών τις οποίες πρέπει ο δότης να επισκεφθεί το νοσοκομείο, διάρκεια της παραμονής στο νοσοκομείο, απόσταση από την οικεία του δότη μέχρι το νοσοκομείο, αγωγή η οποία πρέπει να του χορηγηθεί, επιπτώσεις της δωρεάς στην ικανότητα εργασίας κτλ. Οι πρακτικές μπορεί επίσης να διαφέρουν ανάλογα με τη συγκεκριμένη κλινική.

Υπάρχουν διάφορες πρωτοβουλίες για την προώθηση της αρχής της εθελοντικής και μη αμειβόμενης δωρεάς, οι οποίες χρησιμοποιούν διάφορες τεχνικές όπως η διαφήμιση, προγράμματα ενημέρωσης των φοιτητών και ημερίδες δοτών. Τα μέτρα που λαμβάνονται δεν καλύπτουν πάντα τόσο τη δωρεά αυτή καθαυτή όσο και το μη αμειβόμενο χαρακτήρα της δωρεάς. Δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στην ανάγκη να αυξηθεί η δωρεά ιστών και κυττάρων παρά στην προώθηση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα της δωρεάς.

Δεν έχουν όλα τα κράτη μέλη νομοθεσία που να επιβάλλει περιορισμούς ή απαγορεύσεις σχετικά με τη διαφήμιση των ιστών και κυττάρων με σκοπό την προσφορά ή την επιδίωξη οικονομικού κέρδους ή ανάλογου ανταλλάγματος. Οι περιορισμοί ή οι απαγορεύσεις που ισχύουν ποικίλλουν επίσης όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής τους.

7. Σχέδιο δράσης

Η Επιτροπή προτείνει τις ακόλουθες ενέργειες:

1. Τα κράτη μέλη πρέπει να συλλέξουν λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με την καθημερινή πρακτική αποζημίωσης σε διάφορα νοσοκομεία ή οργανισμούς προμήθειας, τις οποίες μπορούν να ανακοινώσουν στην Επιτροπή.

2. Με βάση τις πληροφορίες που θα συλλεγούν, η Επιτροπή θα εξετάσει μαζί με τα κράτη μέλη την ανάγκη έκδοσης κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή της αρχής της μη αμειβόμενης δωρεάς. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές μπορούν να αφορούν, για τα κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση, την ανάγκη διαφάνειας όσον αφορά το είδος της παρεχόμενης αποζημίωσης και τη σύνθεση του καταβαλλόμενου ποσού, ή την ανάγκη τεκμηρίωσης των επιστρεφόμενων δαπανών.

3. Με βάση τις πληροφορίες που θα συλλεγούν, η Επιτροπή θα εξετάσει μαζί με τα κράτη μέλη την ανάγκη έκδοσης κατευθυντήριων γραμμών για την ερμηνεία της απαίτησης του άρθρου 12 παράγραφος 2 της οδηγίας για τους ιστούς και τα κύτταρα να υπάρχουν κατάλληλοι περιορισμοί ή απαγορεύσεις της διαφήμισης της ανάγκης ή της διαθεσιμότητας ανθρώπινων ιστών και κυττάρων με σκοπό την προσφορά ή την επιδίωξη οικονομικού κέρδους ή ανάλογου ανταλλάγματος.

[1] ΕΕ L102 της 7.4.2004. σ. 48.

[2] Εικοσιτέσσερα κράτη μέλη υπέβαλαν εθνική έκθεση, ενώ η Ελλάδα δεν το έχει πράξει ακόμη.

[3] Έκθεση σχετικά με τη ρύθμιση της δωρεάς αναπαραγωγικών κυττάρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, http://ec.europa.eu/health/ph_threats/human_substance/tissues_en.htm.

[4] Έκθεση σχετικά με την εθελοντική και μη αμειβόμενη αιμοδοσία:http://ec.europa.eu/health/ph_threats/human_substance/keydo_blood_en.htm.

[5] Διαγράμματα 1 και 2: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση.

[6] Άρθρο 12 της οδηγίας 2004/23/ΕΚ.

[7] Μπορεί να παρέχεται αποζημίωση μόνο για τη δωρεά γαμετών.

[8] Διάγραμμα 3: το 100% αναφέρεται στα 15 κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση.

[9] Διάγραμμα 4: το 100% αναφέρεται στα 15 κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση. Το Βέλγιο, η Κύπρος, η Τσεχική Δημοκρατία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Ουγγαρία, το Λουξεμβούργο και το Ηνωμένο Βασίλειο παρέχουν αποζημίωση για την απώλεια αποδοχών. Η Ιταλία δεν παρέχει.

[10] Ή για σημαντικές σχετικές δοκιμές και εξετάσεις.

[11] Διάγραμμα 5: το 100% αναφέρεται στα 15 κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση. Η Δανία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία η Ιταλία, η Σλοβενία, η Ισπανία και η Σουηδία παρέχουν άδεια από την εργασία. Η Ουγγαρία δεν παρέχει.

[12] Μόνο η Ιρλανδία δεν έδωσε σχετικές πληροφορίες.

[13] Διάγραμμα 6: το 100% αναφέρεται στα 15 κράτη μέλη που επιτρέπουν την αποζημίωση.

[14] Διάγραμμα 7: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση. Η Εσθονία, η Ιρλανδία, η Λετονία, το Λουξεμβούργο και η Σλοβακία δεν έχουν λάβει μέτρα για την προώθηση της δωρεάς. Στην Αυστρία, η προώθηση της δωρεάς είναι υπό συζήτηση.

[15] Για τη βελτίωση της διαθεσιμότητας διαφόρων τύπων HLA (ανθρώπινου λευκοκυτταρικού αντιγόνου), είναι σημαντικό να γίνεται προσφυγή σε εθνικές ομάδες, επειδή έχουν διαφορετικούς τύπους HLA.

[16] Διάγραμμα 8: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπάβαλαν έκθεση. Η Δανία, η Φινλανδία και η Μάλτα έχουν λάβει μέτρα για την προώθηση της δωρεάς αλλά όχι ειδικότερα για την προώθηση της μη αμειβόμενης δωρεάς.

[17] Διάγραμμα 9: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση.

[18] Διάγραμμα 10: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση.

[19] Διάγραμμα 11: το 100% αναφέρεται στα 24 κράτη μέλη που υπέβαλαν έκθεση.

[20] Νομοθετική πράξη της Δανίας για την υγεία, § 268(2).

[21] Νόμος της 25 Νοεμβρίου 1982 για τη ρύθμιση της λήψης ουσιών ανθρώπινης προέλευσης.

[22] Νόμος της 25ης Μαρτίου 2004 σχετικά με την τροποποίηση των ανθρώπινων ιστών και κυττάρων και τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων.

[23] Δύο κράτη μέλη επιτρέπουν την αποζημίωση για την αναστάτωση κατά τη δωρεά αναπαραγωγικών κυττάρων.

[24] Για τη δωρεά αναπαραγωγικών κυττάρων, ορισμένα κράτη μέλη έχουν ανώτατα όρια επιστροφής (Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ άλλα αναφέρουν τα όρια εντός των οποίων μπορεί να καταβάλλεται αποζημίωση. Έκθεση σχετικά με τη νομοθετική ρύθμιση της δωρεάς αναπαραγωγικών κυττάρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, http://ec.europa.eu/health/ph_threats/human_substance/tissues_en.htm.