Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "XXIXη Έκθεση της πολιτικής ανταγωνισμού (1999)"

(2001/C 123/02)

Στις 5 Μαΐου 2000, και σύμφωνα με τις διατάξεις του Άρθρου 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "XXIXη Έκθεση της πολιτικής ανταγωνισμού (1999)".

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Δεκεμβρίου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Pezzini.

Κατά την 378η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 24ης Ιανουαρίου 2001), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την παρούσα γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή: Οι θεματικές ενότητες της XXIXης Έκθεσης

1.1. Στην αρχή του Προλόγου του ο καθηγητής κ. Mario Monti, Επίτροπος αρμόδιος για την Πολιτική Ανταγωνισμού, στην XXIX Έκθεση της Πολιτικής Ανταγωνισμού, που αναφέρεται στη δραστηριότητα κατά το 1999, δίδει έμφαση στην "ανάγκη εκσυγχρονισμού του δικαίου του ανταγωνισμού". Το εν λόγω θέμα επανέρχεται και εν συνεχεία στον Πρόλογο, ενώ αναπτύσσεται περαιτέρω στο κείμενο της Έκθεσης αυτής καθ' εαυτής(1).

1.1.1. Η έμφαση που δίδεται στον "εκσυγχρονισμό" απορρέει από το γεγονός ότι κατά το 1999 συνεχίσθηκε η μεταρρυθμιστική διαδικασία του νομικού πλαισίου που διέπει την κοινοτική πολιτική επί θεμάτων ανταγωνισμού και τέθηκαν οι απαιτούμενες βάσεις για την πλήρη υλοποίησή της, με αποτέλεσμα να επέλθει μια μη ανατρέψιμη καμπή.

1.1.2. Ένα άλλο θέμα μείζονος σημασίας που περιλαμβάνεται στην XXIXη Έκθεση αφορά την εστίαση της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού στους πολίτες. Πράγματι, τόσο στον Πρόλογο όσο και στην Έκθεση, περιγράφεται ανάγλυφα ένα νέο πρόγραμμα δράσης το οποίο αποσκοπεί στο να τεθούν οι πολίτες, με την ιδιότητά τους ως καταναλωτών, στο επίκεντρο της εν λόγω πολιτικής, όχι μόνον ως αποδέκτες αλλά και ως υποστηρικτές της(2). Σύμφωνα με την ΟΚΕ, τούτο είναι ιδιαίτερα ενδεικτικό της βούλησης να προβληθεί η σημασία της παροχής της δυνατότητας στους καταναλωτές και στις ενώσεις(3) τους να ενισχύουν και να προωθούν την κοινοτική δράση στον τομέα του ανταγωνισμού, η οποία θα μπορέσει κατ' αυτόν τον τρόπο να καταστεί αποτελεσματικότερη, ισχυρότερη και ευχερέστερη.

1.2. Επιπροσθέτως, κύριο θέμα της XXIXης Έκθεσης συνιστά και η περιγραφή της δραστηριότητας που ανελήφθη από την Επιτροπή το 1999 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, η οποία εκτίθεται αναλυτικά και συνοδεύεται τόσο από ειδικές παρατηρήσεις όσο και από εκτενή παράθεση διαφόρων περιπτώσεων(4). Η ΟΚΕ εκτιμά ότι, το 1999, η Επιτροπή πραγματοποίησε σημαντικές επιτυχίες στον εν λόγω τομέα της δραστηριότητάς της που επιβεβαιώνουν την αυξανόμενη σημασία του. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του ιδίου έτους, αντιμετωπίσθηκαν θέματα ακόμη πιο πολυσύνθετα από ό,τι κατά τα προηγούμενα έτη που οδήγησαν στην εξαγωγή συμπερασμάτων τα οποία είναι ενδεχομένως ακριβή από οικονομικής πλευράς, αλλά θέτουν ένα σύνολο ερωτημάτων στα οποία απαιτείται να δοθεί απάντηση από αρμόδιο δικαστήριο και εντός σύντομου χρονικού διαστήματος.

1.2.1. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό θέμα ως προς τη δραστηριότητα του ελέγχου των συγκεντρώσεων το οποίο αναφέρεται εκτενώς στην Έκθεση αφορά τομείς που προκύπτουν από τη σύγκλιση τεχνολογιών σε διαφόρους τομείς και εμφανίζουν υψηλό ποσοστό καινοτομίας. Για την ανάπτυξη νέων αγορών - οι οποίες προκύπτουν από νέες τεχνολογίες, καθώς και από τη σύγκλιση τεχνολογιών σε διαφόρους τομείς - είναι κεφαλαιώδες, εντός των αγορών αυτών, να μην προσκρούει η επιχειρηματική πρωτοβουλία και ο ανταγωνισμός στο παραμικρό μη αντικειμενικά αιτιολογημένο εμπόδιο. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ θεωρεί εξαιρετικά αξιόλογη την προσπάθεια της Επιτροπής να συμβιβάσει, αφενός, τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να υλοποιούν όποιες πρωτοβουλίες μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία των εν λόγω νέων αγορών και, αφετέρου, την ανάγκη να μην παρεμποδισθεί η μεταγενέστερη είσοδος νέων επιχειρήσεων στις ίδιες αγορές εξαιτίας των θέσεων που προκύπτουν από τις προαναφερθείσες πρωτοβουλίες. Ωστόσο, επιβάλλεται να επισημανθεί ο κίνδυνος - ο οποίος πιθανώς επιβεβαιώνεται από όσα αναφέρονται στην Έκθεση σχετικά με τη συγκέντρωση μεταξύ της Telia και της Telenor - οι προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ διαφόρων απαιτήσεων να οδηγήσουν στη λήψη μέτρων τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να επιφέρουν μείωση του κέρδους που ωθεί τις επιχειρήσεις σε δραστηριότητες με προφανή σημασία για την ανάπτυξη των κοινοτικών πολιτικών. Η συγκέντρωση μεταξύ της Telia και της Telenor - η οποία, όπως αναφέρεται στην Έκθεση, εγκαταλείφθηκε έπειτα από την απόφαση της Επιτροπής που έθετε ως προϋπόθεση για την έγκρισή της την εκτεταμένη τροποποίηση του αρχικού σχεδίου - θα συνένωνε τη δραστηριότητα των δημόσιων οργανισμών δύο διαφορετικών κρατών μελών και, συνεπώς, θα είχε αξιοσημείωτο αντίκτυπο τόσο στη διαδικασία κοινοτικής ολοκλήρωσης όσο και στην ανάπτυξη νέων αγορών επιταχύνοντας και άλλα εγχειρήματα που θα ήταν αδιανόητα πριν από μερικά χρόνια. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα λάβει μελλοντικά υπόψη της το εν λόγω προηγούμενο, καθώς και ότι θα υιοθετήσει - εάν τούτο θεωρείται αναγκαίο σε κάποιες περιπτώσεις - ελαστικότερη στάση, ακόμη και χωρίς συνακόλουθη ριζική εξάλειψη όλων των θεωρητικά δυνητικών κινδύνων έναντι του ανταγωνισμού.

1.2.2. Ένα άλλο άκρως ενδιαφέρον θέμα που πραγματεύεται η Έκθεση έγκειται στην ολοένα και μεγαλύτερη χρήση του ελέγχου των συγκεντρώσεων για την καταπολέμηση της δημιουργίας συλλογικών δεσποζουσών θέσεων. Η ΟΚΕ συμφωνεί ότι είναι σκόπιμη η χρήση της έννοιας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης προκειμένου να καταπολεμηθεί πραγματικά, μέσω του ελέγχου των συγκεντρώσεων, το ενδεχόμενο μεγαλύτερου κινδύνου σε θέματα ανταγωνισμού. Εντούτοις, απαιτείται να επισημανθούν οι κίνδυνοι που εγκυμονεί η υπερβολική διόγκωση της έννοιας της συλλογικής επικράτησης, ελλείψει επακριβών ορισμών που θα διαφοροποιούσαν την προαναφερθείσα έννοια από άλλους περιορισμούς της διάρθρωσης των αγορών οι οποίοι δεν προξενούν ανησυχίες για τον ανταγωνισμό, ενώ μάλιστα ενδέχεται να έχουν και ανταγωνιστική επίδραση και επιπλέον ανταποκρίνονται σε μία διόλου αμελητέα απαίτηση της σύγχρονης οικονομίας. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να επιδείξει μελλοντικά η Επιτροπή τη δέουσα σύνεση προς την κατεύθυνση που υπέδειξε το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο με τις αντίστοιχες αποφάσεις τους στην υπόθεση Kali und Salz και στην υπόθεση Gencor-Lohro και να υιοθετήσει σε σύντομο χρονικό διάστημα τις κατευθυντήριες γραμμές που αναμένονται από καιρό όσον αφορά τον ορισμό της ολιγοπωλιακής επικράτησης, κατά τρόπο ώστε να εξαλειφθούν οι κίνδυνοι αυτοί και να περιορισθεί το ενδεχόμενο υπερβολικά διακριτικής αξιολόγησης(5).

1.2.3. Ο ολοένα και σημαντικότερος ρόλος του ελέγχου των συγκεντρώσεων οφείλεται κατά κύριο λόγο στην εκθετική αύξηση - τόσο αριθμητικά όσο και από άποψη διαστάσεων - των διασυνοριακών συγκεντρώσεων. Η αύξηση αυτή αιτιολογείται με τη σειρά της λόγω των διαδικασιών παγκοσμιοποίησης, καθώς και λόγω της ανάπτυξης της νέας οικονομίας. Εξαιτίας του καταιγισμού των συντελούμενων μεταβολών, οι διαστάσεις και οι δυνατότητες των επιχειρήσεων - οι οποίες μόλις προ ολίγων ετών έδειχναν βέλτιστες - συχνά δεν θεωρούνται πλέον επαρκείς από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, παρατηρείται ένα αυξανόμενο κύμα συγκεντρώσεων - οι οποίες έχουν συχνά ως αντικείμενο τις επιχειρήσεις που πρωτοστάτησαν κατά τα προγενέστερα στάδια - το οποίο δημιουργεί ένα σπειροειδές φαινόμενο που οδηγεί σε ριζική μεταβολή των προηγούμενων υποθετικών σεναρίων στον τομέα του ανταγωνισμού.

1.2.4. Η σημασία της κοινοτικής δράσης απορρέει, επίσης, από την αξιοσημείωτη εμπειρία που αποκόμισε επί μία δεκαετία η Επιτροπή στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων. Ως προς τούτο, αξιοσημείωτες είναι οι λύσεις που προτείνονται στην XXIXη Έκθεση και επελέγησαν για πολυσύνθετες ενέργειες, πολλές εκ των οποίων έχουν σημαντικό αντίκτυπο από βιομηχανικής και οικονομικής πλευράς. Πράγματι, η Επιτροπή επιδιώκει ολοένα και περισσότερο να συμβιβάσει την αυστηρότητα που επιβάλλει η αύξηση των φαινομένων ατομικής ή ολιγοπωλιακής ισχύος στην αγορά με τη βούληση να μην παρεμποδισθεί η ελεύθερη ανάληψη δραστηριότητας εκ μέρους των επιχειρήσεων προκειμένου να αρθούν στο ύψος των νέων προκλήσεων και των νέων στόχων. Από την Έκθεση προκύπτει, συνεπώς, ότι η Επιτροπή κατέστη ένας από τους πρωταγωνιστές των διαδικασιών συγκέντρωσης σε παγκόσμια κλίμακα διαδραματίζοντας όλο και πιο αναπόδραστο και επιτακτικό ρόλο.

1.2.5. Η αυξανόμενη σημασία του κοινοτικού ελέγχου των συγκεντρώσεων προκύπτει πιθανώς από τις νέες εξουσίες που ανατέθηκαν στην Επιτροπή στο πλαίσιο της πρόσφατης μεταρρύθμισης(6), οι πρώτες ενδείξεις της οποίας περιγράφονται εκτενώς στην Έκθεση. Τούτο κρίνεται εξαιρετικά σημαντικό, λαμβανομένου υπόψη ότι αναμένεται περαιτέρω εξέλιξη της νομοθεσίας με στόχο, μεταξύ άλλων, να συνεχισθεί η πορεία που χάραξε η προηγούμενη μεταρρύθμιση(7).

1.3. Άλλο αξιοσημείωτο στοιχείο που επισημαίνεται στην Έκθεση σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων έγκειται στην προώθηση της διεθνούς συνεργασίας. Είναι γεγονός ότι το 1999 διευρύνθηκε σημαντικά η συνεργασία με τις αμερικανικές αντιμονοπωλιακές αρχές, με τις οποίες εξετάσθηκαν από κοινού ορισμένες εξαιρετικά δύσκολες υποθέσεις. Κατά τη διάρκεια του ιδίου έτους συνεχίσθηκε, επίσης, με επιτυχία η συνεργασία με τις αντιμονοπωλιακές αρχές και άλλων χωρών. Όσον αφορά τις ΧΚΑΕ, εξακολούθησε η παροχή βοήθειας και η ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα του νομοθεσίας περί ανταγωνισμού(8).

1.3.1. Η συνεργασία με τις αρχές των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι μείζονος σημασίας εξαιτίας και των δυνητικών κινδύνων για τον ανταγωνισμό λόγω της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης που βρίσκεται εν εξελίξει στις χώρες αυτές, στο πλαίσιο της οποίας ενδέχεται να εμφανισθούν ιδιωτικές δεσπόζουσες θέσεις που θα μπορούσαν - ελλείψει αποτελεσματικών παρεμβάσεων - να προκαλέσουν μελλοντικά σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνιστικού ιστού της Κοινότητας. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η συνεργασία αυτή θα ευνοήσει ήδη τη διαμόρφωση αποτελεσματικών παρεμβάσεων, πριν από την εμφάνιση μη ανατρέψιμων επιπτώσεων. Εν πάση περιπτώσει, κατά το 1999, επιβεβαιώθηκε το γεγονός ότι - πέραν των ιδιαίτερων προβλημάτων όσον αφορά τις σχέσεις με τις ΧΚΑΕ - η διεθνής συνεργασία είναι εφεξής απολύτως αναγκαία για την γεωγραφική εξάπλωση των αλλαγών που επιφέρουν οι συγκεντρώσεις. Πράγματι, οι επιπτώσεις των συγκεντρώσεων είναι δύσκολο να περιορισθούν εφεξής μόνο σε μία περιοχή και, συνεπώς, οι συγκεντρώσεις εμπίπτουν όλο και συχνότερα στη δικαιοδοσία αυξανόμενου αριθμού αντιμονοπωλιακών αρχών, με όλες τις επιβαρύνσεις και τους κινδύνους που συνεπάγεται κάτι τέτοιο(9).

1.3.2. Εντούτοις, η διμερής συνεργασία δεν επαρκεί πλέον για τον περιορισμό των επιβαρύνσεων και των κινδύνων που προαναφέρθηκαν, παρότι αποτελεί μέσο το οποίο θα απαιτηθεί να χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα στο μέλλον. Ως εκ τούτου, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίσθηκαν έως τώρα, κρίνεται αναγκαίο να επιλεχθούν μορφές πολυεθνικής συνεργασίας, όπως υπεδείχθη στην Εισαγωγή της XXVΙΙΙης Έκθεσης την οποία η ΟΚΕ επιδοκίμασε πλήρως στη γνωμοδότησή της επί του θέματος(10).

1.4. Η σημαντική δέσμευση της Επιτροπής τόσο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας όσο και για την ενίσχυση της κοινοτικής δράσης επί θεμάτων ανταγωνισμού έγινε αισθητή και στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Πρωταρχικός επιζητούμενος στόχος υπήρξε και εφέτος η μείωση του συνολικού αριθμού των ενισχύσεων που παραμένει υπερβολικά υψηλός. Ειδικότερα, η Επιτροπή επεδίωξε να συμβιβάσει την ανάγκη να επιδειχθεί αυστηρότητα έναντι των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού με την ανάγκη να μην θιγούν πρωτοβουλίες που δύνανται να ευνοήσουν τον ανταγωνισμό και που χρήζουν υποστήριξης(11).

1.4.1. Για την υλοποίηση των στόχων αυτών κατά τη διάρκεια του υπό εξέταση έτους υιοθετήθηκαν επίσης νέοι κανόνες - τόσο επί της ουσίας όσο και επί της διαδικασίας - προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η διαφάνεια των ενισχύσεων και να περιορισθούν οι περιττές διαδικαστικές επιβαρύνσεις, ιδίως στην περίπτωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, και να καταστεί, συνεπώς, δυνατή η παροχή περισσότερων πόρων σε ενισχύσεις που εμπεριέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο(12). Η ΟΚΕ εκτιμά ότι οι προσπάθειες που καταβάλλονται προς αυτήν την κατεύθυνση πρέπει μεν να επικροτηθούν, αλλά ταυτόχρονα απαιτείται να δοκιμασθούν έμπρακτα και άλλες οδοί για την καταπολέμηση των μυστικών και μη καταγγελθεισών ενισχύσεων. Ενδεικτικά προτείνεται να προβλεφθεί επί τούτου η δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ των αρχών των κρατών μελών και παντός ενδιαφερομένου με στόχο την καθιέρωση συστήματος ελέγχου σε ολόκληρη την κοινοτική επικράτεια κατ' αναλογία με όσα προβλέπονται για τις συμφωνίες.

1.5. Κατά το 1999, η Επιτροπή συνέχισε τη δράση της επί θεμάτων ανταγωνισμού και σε άλλους τομείς, ακολουθώντας εν γένει την οδό που χάραξαν οι προηγούμενες Εκθέσεις, με αποτέλεσμα να επιτύχει πρόσθετα αξιόλογα αποτελέσματα(13).

1.6. Κάθε ενέργεια, δραστηριότητα και σκέψη πρέπει να τύχει αναγνώρισης. Εντούτοις, στη συνέχεια της παρούσας γνωμοδότησης, κρίνεται σκόπιμο να εξετασθεί εκτενέστερα το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του νομικού πλαισίου, κατά τρόπο ώστε να επισημανθούν εν γένει τα προβλήματα στην επίλυση των οποίων αποσκοπεί, καθώς και η δυνητική σημασία του εν λόγω νομικού πλαισίου έναντι των λοιπών θεμάτων που προαναφέρθηκαν. Η επιτυχία της προσπάθειας εκσυγχρονισμού του νομικού πλαισίου αναφοράς συνιστά πράγματι βασικό προαπαιτούμενο για την επίλυση οποιουδήποτε προβλήματος στον τομέα του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού.

1.6.1. Παραδείγματος χάρη, κατά την άποψη της ΟΚΕ, η XXIXη Έκθεση συνδυάζει ορθώς τη δυνατότητα ανάθεσης πρωταγωνιστικού ρόλου στους πολίτες-καταναλωτές με την αποκέντρωση αυτή καθ' εαυτή, γεγονός το οποίο θα αποτελέσει βασική συνιστώσα της μεταρρύθμισης ενόψει του εκσυγχρονισμού.

1.6.2. Υφίσταται, ωστόσο, στενή σχέση μεταξύ των άλλων προαναφερθέντων θεμάτων και της μεταρρύθμισης, η οποία επιβεβαιώνει τον προεξεταστέο χαρακτήρα τους. Λόγου χάρη, η επέκταση του ελέγχου των συγκεντρώσεων προϋποθέτει αύξηση των πόρων που διατίθενται επί του παρόντος προς το σκοπό αυτό. Η ΟΚΕ τονίζει ότι τούτο, εν συνεχεία, συνεπάγεται να απαλλαχθεί η Επιτροπή από όλες τις υποχρεώσεις που επιβαρύνουν ασκόπως τη δραστηριότητά της, γεγονός το οποίο συνιστά άλλον έναν από τους στόχους του εκσυγχρονισμού. Ανάλογη είναι και η σχέση μεταξύ εκσυγχρονισμού και δράσεων που αναλαμβάνονται στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Η δε αναθεώρηση του νομοθετικών κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις αποτελεί μία από τις συνιστώσες της πολιτικής περί εκσυγχρονισμού και, συνεπώς, χρήζει εξέτασης στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής(14).

2. Ο "εκσυγχρονισμός" των νομοθετικών κανόνων

2.1. Στη γνωμοδότησή της σχετικά με την XXVΙΙΙη Έκθεση(15), η ΟΚΕ επεσήμαινε τα εξής: "Οι λέξεις 'κλειδιά' της παρούσας έκθεσης είναι δύο: 'εκσυγχρονισμός' και 'συνεργασία', λέξεις οι οποίες αντιστοιχούν στους δύο κύριους άξονες της προοπτικής που εκλαμβάνει ως υπόθεση η Επιτροπή για μια νέα πολιτική ανταγωνισμού".

2.1.1. Τούτο ισχύει και στην περίπτωση της Έκθεσης του 1999. Πολυάριθμα σχέδια που ξεκίνησαν ή προβλέφθηκαν για πρώτη φορά το 1998 υλοποιήθηκαν ή έλαβαν την οριστική τους μορφή κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους. Επιπλέον, το 1999, τέθηκαν οι βάσεις για νέα σχέδια τα οποία ακολουθούν - και μάλιστα υπερβαίνουν - την ίδια πορεία με τα προηγούμενα, γεγονός το οποίο καταδεικνύει την αμετάκλητη βούληση να πραγματοποιηθούν εφεξής πιο ρηξικέλευθες καινοτομίες από ό,τι κατά το παρελθόν.

2.1.2. Το 1999 ολοκληρώθηκε η κανονιστική διαδικασία στον τομέα των Κάθετων Συμφωνιών - η οποία είχε ανακοινωθεί στο Πράσινο Βιβλίο του 1997 και προσδιορισθεί ως προς τους γενικούς προσανατολισμούς της κατά το επόμενο έτος - διαδικασία που έτυχε ευρείας αποδοχής εκ μέρους της ΟΚΕ, παρά τη διατύπωση ορισμένων επικρίσεων(16).

2.1.3. Κατά το 1999 ανελήφθη, επίσης, μία ακόμη πιο μακρόπνοη μεταρρύθμιση: η μεταρρύθμιση για τον "εκσυγχρονισμό" του συστήματος εφαρμογής των Άρθρων 81 και 82. Η μεταρρύθμιση εδράζεται στην αποκέντρωση της εφαρμογής των σχετικών κανόνων δια της ανάθεσής της στα δικαστικά και διοικητικά όργανα των κρατών μελών, στα οποία παρέχονται εξουσίες και αρμοδιότητες τις οποίες στο παρελθόν διέθετε σχεδόν κατ' αποκλειστικότητα η Επιτροπή. Ως εκ τούτου, πιστεύεται ότι η εν λόγω μεταρρύθμιση προβάλλει κατά τον καλύτερο τρόπο τη σημασία και την έκταση της μεταστροφής και, επομένως, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης, παρότι η ΟΚΕ έχει ήδη εκφέρει γνώμη επί της εφαρμογής της και θα πρέπει, επίσης, να λάβει θέση σχετικά με τη συνέχεια που θα δοθεί σε αυτήν.

2.2. Η ΟΚΕ επιδοκίμασε εν γένει το σχέδιο εκσυγχρονισμού, τονίζοντας, ωστόσο, ότι αυτή η θετική άποψη επιβάλλεται να συνεκτιμηθεί με τις ανησυχίες και τις παρατηρήσεις που θεωρήθηκε αναγκαίο να επισημανθούν στην ίδια γνωμοδότηση. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ υπογράμμισε την ανάγκη να ληφθούν προκαταρκτικά, προπαρασκευαστικά και συνοδευτικά μέτρα ενόψει της θέσπισης και της εφαρμογής των νέων κανόνων, πιστεύοντας ότι τούτο συνιστά βασική προϋπόθεση για την εκπλήρωση των προσδοκιών που εναποτέθηκαν στη μεταρρύθμιση. Αυτή η πτυχή της γνωμοδότησης παραμένει ζωτικής σημασίας και, συνεπώς, κρίνεται σκόπιμο να υπενθυμισθεί ποιοι ήταν οι λόγοι που ώθησαν την ΟΚΕ να καταλήξει στα συμπεράσματα αυτά.

2.2.1. Το σχέδιο εκσυγχρονισμού προκάλεσε διαφορετικές αντιδράσεις στις ενδιαφερόμενες πλευρές, οι οποίες συμμερίζονται στο σύνολό τους τη σκοπιμότητα και τον επείγοντα χαρακτήρα μιας αλλαγής προς αυτή την κατεύθυνση και συμφωνούν επί της αρχής με τους στόχους της Λευκής Βίβλου. Ωστόσο, οι ενδιαφερόμενοι θεωρούν ότι μια τόσο ριζική μεταρρύθμιση σαν την προβλεπόμενη, αφενός, έχει υψηλό κόστος και προϋποθέτει την υπέρβαση σημαντικών δυσκολιών και, αφετέρου, επιβάλλει την εις βάθος εξέταση πολυάριθμων βασικών συνιστωσών της, ενώ εκτιμούν ότι δεν είναι δυνατόν η επιτυχία ή η αποτυχία της μεταρρύθμισης να εξαρτηθεί αποκλειστικά από τις προσπάθειες που καταβάλλει η Επιτροπή.

2.2.2. Οι παρατηρήσεις αυτές οφείλονται σε πολλούς και διαφόρους λόγους και φαίνεται ότι παραμένουν απολύτως εύστοχες. Μια μεταρρύθμιση με ανάλογους στόχους προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, την προσαρμογή των νομικών, δικαστικών και διοικητικών δομών, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, σε ορισμένα κράτη μέλη η μεταρρύθμιση αυτή δεν αποκλείεται να καταστήσει αναγκαία την αναθεώρηση του Συντάγματος ή, εν καιρώ, ακόμη και την τροποποίηση ορισμένων διατάξεων των Συνθηκών της Κοινότητας. Σε πολλές χώρες θα χρειασθεί, επίσης, να αναθεωρηθούν τα προγράμματα για την προετοιμασία και την επιλογή των δικαστών, ενώ στα κράτη μέλη που δεν διαθέτουν σχετική νομοθεσία θα πρέπει να θεσπισθούν ειδικές διατάξεις για την ανάθεση της εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού στις αρμόδιες αρχές. Εξάλλου, απαιτείται να εξετασθεί το ζήτημα τόσο των σχέσεων μεταξύ των δικαστικών και των διοικητικών αρχών των διαφόρων χωρών όσο και του συντονισμού των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους και, πιθανότατα, ο συντονισμός των αρμοδιοτήτων των εν λόγω αρχών στο εσωτερικό κάθε κράτους μέλους. Μείζον πρόβλημα θα αποτελέσει η διασφάλιση της ομοιογένειας του αποκεντρωμένου συστήματος και η ανάθεση αρμοδιοτήτων στα δικαστήρια και στις εθνικές αρχές κατά τρόπον ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο ούτε η ομοιομορφία του συστήματος ούτε η υπερίσχυση του κοινοτικού δικαίου. Ως εκ τούτου, κρίνεται αναγκαίο να κατοχυρωθεί στο μέτρο του δυνατού ότι η ερμηνεία την οποία υιοθετεί μία αρχή ή ένα δικαστήριο ενός κράτους μέλους δεν θα διαφέρει από την ερμηνεία που επιλέγεται από ένα δικαστήριο ή από μία αρχή κάποιου άλλου κράτους μέλους. Επιπροσθέτως, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να αποφευχθεί η εξαγωγή διαφορετικών συμπερασμάτων εκ μέρους των δικαστηρίων και των αρχών διαφορετικών κρατών που αποφαίνονται επί της ιδίας συμφωνίας.

2.2.3. Επίσης, θα απαιτηθεί να διαμορφωθούν νέα μέσα για την εξασφάλιση της πληρέστερης δυνατής γνώσεως του συνόλου της νομολογίας και των διοικητικών πρακτικών που υιοθετούνται έναντι των ιδίων κανόνων σε ολόκληρη την κοινοτική επικράτεια, η οποία είναι απολύτως αναγκαία για οποιονδήποτε καλείται να αποφανθεί επί του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού.

2.2.4. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας τόσο των θεμάτων που προαναφέρθηκαν όσο και των υπολοίπων θεμάτων που εξετάζονται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, θεωρείται εξαιρετικά πιθανό να απαιτηθεί η διενέργεια μελετών εις βάθος, με τη συμμετοχή - πέραν των εκπροσώπων της νομοθετικής εξουσίας των κρατών μελών - των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και των ενδιαφερομένων επαγγελματικών ενώσεων. Συνεπώς, η επιτυχία της μεταρρύθμισης προϋποθέτει την συνεργασία των πάντων - κοινοτικών οργάνων, εθνικών κρατών και κάθε άλλης ενδιαφερομένης πλευράς - και τη συμβολή τους ανάλογα με τις εκάστοτε αρμοδιότητές τους. Λόγω του πολυσύνθετου χαρακτήρα και των δυσκολιών που παρουσιάζουν τα θέματα αυτά, είναι αδιανόητο λοιπόν να φαντασθεί κανείς ότι η υλοποίηση τόσο ριζικών αλλαγών - όπως εκείνες που προβλέπονται από το σχέδιο εκσυγχρονισμού -μπορεί να συντελεσθεί εν ριπή οφθαλμού.

2.3. Προκειμένου να λάβει θέση επί της Λευκής Βίβλου, η ΟΚΕ συνυπολόγισε όλα τα επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ του αναγκαίου και επείγοντος χαρακτήρα της μεταρρύθμισης, καθώς και εκείνα που προεικονίζουν τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την επίλυση των διαπιστωθέντων προβλημάτων. Έπειτα από τη διενέργεια διεξοδικής συζήτησης, η ΟΚΕ θέλησε να δώσει ταυτοχρόνως έμφαση στην αναγκαιότητα της μεταρρύθμισης, αλλά και στην επιβεβλημένη δέουσα αντιμετώπιση των προβλημάτων που θέτει η εν λόγω μεταρρύθμιση.

2.3.1. Ωστόσο, δεδομένης της ποικιλομορφίας των προς επίλυση προβλημάτων και των (ενίοτε) εκτεταμένων χρονικών διαστημάτων που απαιτούνται προς το σκοπό αυτό, η ΟΚΕ δεν θέλησε να συνδέσει τη μεταρρύθμιση με την υιοθέτηση όλων των "αναγκαίων" μέτρων ή με την ανάληψη οποιασδήποτε "ενδεδειγμένης" δράσης σε κοινοτική κλίμακα και σε επίπεδο κρατών μελών. Εντούτοις, η ΟΚΕ θεωρεί κεφαλαιώδους σημασίας την ταυτόχρονη υιοθέτηση εκ μέρους των κοινοτικών οργάνων του συνόλου των κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους, πριν από την πραγματοποίηση της αποκέντρωσης.

2.3.2. Επιπλέον, εξίσου σημαντικό κρίνεται να στηριχθεί η αποκέντρωση σε μία ομαδική προσπάθεια σε κοινοτικό επίπεδο, με στόχο την ταχύτερη δυνατή εφαρμογή του νέου γενικού πλαισίου που επιβάλλει η μεταρρύθμιση, προσπάθεια η οποία απαιτείται να καταβληθεί δίχως την παραμικρή καθυστέρηση. Συνεπώς, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή οφείλει, αφενός, να αναλάβει τάχιστα την πρωτοβουλία να ενθαρρύνει την ενεργό συνεργασία των κρατών μελών - καθώς και παντός άλλου τυχόν ενδιαφερομένου - και, αφετέρου, να θέσει σε εφαρμογή κάθε δυνατή δράση και πρωτοβουλία με στόχο να διασφαλισθεί η συγκροτημένη και συνεκτική ανάπτυξη του νέου γενικού πλαισίου αναφοράς. Εξάλλου, η Επιτροπή πρέπει να μεριμνήσει, από κοινού με τα κράτη μέλη, για τη διαμόρφωση όλων των μέτρων που αποσκοπούν στην προετοιμασία των δικαστών και των αρχών ελέγχου.

2.4. Κλείνοντας αυτή την αναγκαία παρένθεση, απαιτείται να επισημανθεί ότι στον Πρόλογο της XXIXης Έκθεσης, ο Επίτροπος υπογραμμίζει την ανάγκη "εκσυγχρονισμού του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού τόσο στον τομέα των συμπράξεων, όπου οι ενέργειες των επιχειρήσεων μπορούν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό, όσο και στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, όπου οι ενέργειες των κρατών μελών μπορούν να έχουν ανάλογα αποτελέσματα".

2.4.1. Ο ρόλος που διαδραματίζει ο εκσυγχρονισμός στο παρόν στάδιο της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού καταδεικνύεται άλλωστε και από την αποφασιστικότητα που επιδεικνύει εφέτος η Επιτροπή έναντι της διαδικασίας μεταρρύθμισης. Πράγματι, στις 24 Μαΐου 2000, η Επιτροπή υιοθέτησε τις Κατευθυντήριες Γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 της Συνθήκης στους κάθετους περιορισμούς, με τις οποίες ολοκληρώνεται η μεταρρύθμιση στον εν λόγω τομέα. Επιπλέον, συνεχίζεται ο διάλογος επί της Λευκής Βίβλου για τον εκσυγχρονισμό και αναμένονται σημαντικές εξελίξεις επί του θέματος στο εγγύς μέλλον, ενώ έχει ανακοινωθεί και μια πρωτοβουλία της Επιτροπής με στόχο να αρχίσει η υλοποίηση του σχεδίου μεταρρύθμισης, επί της οποίας η ΟΚΕ θα πρέπει να λάβει θέση σε ξεχωριστή γνωμοδότηση. Επίσης, στις 27 Απριλίου 2000, δημοσιεύθηκε σχέδιο μεταρρύθμισης σχετικά με τις "οριζόντιες συμφωνίες"(17), το οποίο εμπίπτει στο ίδιο πλαίσιο με τις υπόλοιπες μεταρρυθμίσεις και, συνεπώς, αναμένεται - υπό την προϋπόθεση ότι θα υλοποιηθεί κατά τον ενδεδειγμένο τρόπο - να συμβάλει στην επιζητούμενη ανανέωση του ρυθμιστικού πλαισίου αναφοράς.

3. Υπέρβαση του συστήματος κεντρικής διαχείρισης της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού εκ μέρους της Επιτροπής

3.1. Στο αναληφθέν πρόγραμμα μεταρρύθμισης προβάλλεται μια βασική συνιστώσα του νέου πλαισίου αναφοράς της μελλοντικής κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, ήτοι η καταβολή ομαδικής προσπάθειας για την εφαρμογή του συνόλου του νέου κοινοτικού συστήματος στον τομέα του ανταγωνισμού. Σύμφωνα με τη μεταρρύθμιση που προβλέπεται από τη Λευκή Βίβλο για τον εκσυγχρονισμό, ανατίθεται και στα δικαστήρια και στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού η αρμοδιότητα για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3, το οποίο συνιστά μία από τις σημαντικότερες διατάξεις στον τομέα του ανταγωνισμού.

3.1.1. Βάσει του νέου συστήματος, η δυνατότητα μη εφαρμογής της απαγόρευσης των περιοριστικών συμφωνιών που προβλέπεται στην πρώτη παράγραφο του προαναφερθέντος άρθρου δεν θα εξαρτάται πλέον από μια διοικητική πράξη (την εξαίρεση από την απαγόρευση), η οποία εμπίπτει επί του παρόντος στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής. Έπειτα από τη μεταρρύθμιση περί εκσυγχρονισμού, η απαγόρευση που ορίζεται στην πρώτη παράγραφο του ιδίου άρθρου δεν θα είναι πλέον εφαρμοστέα, υπό την προϋπόθεση ότι - αποκλειστικά κατά τη γνώμη του ερμηνευτού - πληρούνται οι οικονομικοί όροι που προβλέπονται στην τρίτη παράγραφο του εν λόγω άρθρου.

3.1.2. Κατά συνέπεια, αρμόδιες για την εφαρμογή της απαγόρευσης - η οποία συνιστά έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού - θα είναι μελλοντικά, πέραν της Επιτροπής, οι διοικητικές αρχές και τα δικαστήρια κάθε κράτους μέλους στο οποίο, δια της εξαίρεσης, αμφισβητείται από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις η επιβολή της απαγόρευσης που ορίζεται στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 81.

3.1.3. Επομένως, πρώτιστη επίπτωση του εκσυγχρονισμού θα αποτελέσει το γεγονός ότι η εφαρμογή της απαγόρευσης των συμφωνιών παύει να τυγχάνει κεντρικής διαχείρισης και εμπίπτει εφεξής στην αρμοδιότητα διαφόρων οργάνων τα οποία, αφενός, δεν έχουν συνηθίσει να συνεργάζονται μεταξύ τους και, αφετέρου, διακρίνονται από διαφορετικές συνήθειες και αξίες και διαθέτουν άλλον τρόπο σκέψεως. Ως εκ τούτου, η θέσπιση των κανόνων οι οποίοι θα διέπουν την επιβεβλημένη συνεργασία μεταξύ των οργάνων που θα επωμισθούν την έως τώρα αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής, συνιστά ένα από τα δυσχερέστερα - αλλά αναπόφευκτα - προβλήματα που απαιτείται να επιλυθούν στο πλαίσιο της εφαρμοστέας νομοθεσίας για την υλοποίηση του σχεδίου της Λευκής Βίβλου.

3.1.4. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της συνολικής διαδικασίας εκσυγχρονισμού του νομικού πλαισίου αναφοράς, ο όρος "συνεργασία" είναι καθοριστικής σημασίας και κατά την ανάγνωση της XXIXης Έκθεσης. Ένα από τα βαθύτερα αίτια που συνηγορούν υπέρ της προβλεπόμενης αλλαγής έγκειται στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει πια την πολυτέλεια να ασκεί μια πολιτική ανταγωνισμού "εκ των άνω" σύμφωνα με την οποία όλα τα άλλα όργανα, πέραν της Επιτροπής, αναλαμβάνουν μόνον περιορισμένες ευθύνες. Εξάλλου, η άσκηση μιας τέτοιας πολιτικής δεν είναι πλέον ούτε αναγκαία ούτε εφικτή, λόγω της σημαντικής εξέλιξης του κοινοτικού πλαισίου που καταδεικνύεται έμπρακτα από τις μεταρρυθμίσεις.

3.2. Η κεντρική χροιά που λαμβάνει η παράμετρος της συνεργασίας εντός του νέου πλαισίου της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού επιβεβαιώνεται και από άλλα επιχειρήματα τα οποία προβάλλονται στο σχέδιο εκσυγχρονισμού που σκιαγραφείται στην XXIXη Έκθεση.

3.2.1. Από τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν όσον αφορά την ανάγκη ομαδικής συμμετοχής για τη δημιουργία των βασικών προϋποθέσεων ενόψει της μεταρρύθμισης προκύπτει ότι η συνεργασία μεταξύ του συνόλου των οργάνων και των θεσμών των κρατών μελών - υπό την αιγίδα και την καθοδήγηση της Επιτροπής - συνιστά μείζον προαπαιτούμενο για την υλοποίηση της μεταρρύθμισης.

3.2.2. Η συνεργασία αποτελεί πλέον ένα μέσο με το οποίο θα πρέπει να πραγματοποιηθεί η εφαρμογή της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, ακόμη και ανεξάρτητα από το σχέδιο εκσυγχρονισμού. Παραδείγματος χάρη, ο ενεργός ρόλος ο οποίος - σύμφωνα με την Έκθεση - πρέπει να ανατεθεί στους καταναλωτές και στις ενώσεις τους συνιστά μεν δικαίωμα που τους αναγνωρίζεται λόγω της ιδιότητάς τους ως πολιτών, αλλά ταυτόχρονα και υποχρέωση συνεργασίας η οποία τους επιβάλλεται για την αποτελεσματικότερη δυνατή προάσπιση των συμφερόντων τους. Άλλωστε και η υλοποίηση της πολιτικής που προεικονίζει η Έκθεση στον τομέα των ενισχύσεων θα ήταν ανέφικτη χωρίς την έμπρακτη και ενεργό συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και παντός άλλου ενδιαφερομένου. Επιπλέον, ακόμη και οι διαδικασίες ελευθέρωσης της αγοράς - που βρίσκονται και αυτές στο επίκεντρο της υφιστάμενης κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού και στις οποίες γίνεται επίσης αναφορά - προϋποθέτουν εκτεταμένη συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών και των αρμοδίων επί θεμάτων ανταγωνισμού και των κανονιστικών εθνικών αρχών, συνεργασία χωρίς την οποία θα εξανεμίζονταν ακόμη και οι ήδη συντελεσθείσες επιτυχίες.

3.2.3. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι για να καταστεί εποικοδομητική η εν λόγω επιβεβλημένη συνεργασία, εκτός από την απλή αναγνώριση της σκοπιμότητάς της, απαιτείται να διευκρινίζεται και η πρόοδος που σημειώθηκε ως προς κάθε θέμα.

4. Η σημασία των στόχων του σχεδίου εκσυγχρονισμού

4.1. Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν μέχρι στιγμής, η ΟΚΕ επικροτεί πλήρως τους στόχους που επιδιώκονται στο πλαίσιο των αναφερθέντων σχεδίων.

4.2. Το σχέδιο εκσυγχρονισμού αναμένεται ότι θα συμβάλει, πρωτίστως, σε πολύ αυστηρότερη εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού έναντι του παρελθόντος, δια της διεύρυνσης και της βελτίωσης των δυνατοτήτων παρέμβασης της Επιτροπής. Η Επιτροπή, η οποία απαλλάσσεται πλέον από περιττές επιβαρύνσεις, θα δύναται εφεξής να αφιερώνει περισσότερους πόρους και μεγαλύτερη προσοχή σε αρμοδιότητες που δεν μπορεί να εκχωρήσει και από τις οποίες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η επιτυχία της πολιτικής ανταγωνισμού της. Ειδικότερα, όπως αναγνωρίζεται στην Έκθεση, απαιτείται να διατεθούν περισσότεροι πόροι για την καταπολέμηση των συμπράξεων (καρτέλ) και των καταχρήσεων, καθώς και για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων.

4.2.1. Επιπλέον, η Επιτροπή, απαλλαγμένη από άλλα καθήκοντα, θα διαθέτει το χρόνο και τους πόρους που απαιτούνται για τη διαρκή - και όχι πια σποραδική - αξιολόγηση της "επίδοσης" των εφαρμοζόμενων κανονιστικών ρυθμίσεων. Με τη βοήθεια των μέσων αυτών, η Επιτροπή θα είναι επίσης σε θέση να γνωρίζει εγκαίρως ποιές απαιτήσεις δεν καλύπτονται ακόμη από την υφιστάμενη νομοθεσία και, άρα, να αξιολογεί τη σκοπιμότητα νέων παρεμβάσεων ή προσαρμογών και να προβαίνει στην ταχεία υλοποίησή τους, όποτε το θεωρεί αναγκαίο. Χάρη στην ελάφρυνση των προγενέστερων επιβαρύνσεών της, η Επιτροπή θα έχει, εξάλλου, τη δυνατότητα να διαδραματίζει αποτελεσματικά το ρόλο της όσον αφορά την υποστήριξη και την καθοδήγηση όλων όσοι συνεργάζονται μαζί της για την υλοποίηση των στόχων της πολιτικής ανταγωνισμού.

4.2.2. Εντούτοις, η ΟΚΕ εκτιμά ότι η μεταρρύθμιση δεν πρόκειται να επιτύχει αυτομάτως όλα όσα προαναφέρθηκαν, δεδομένου ότι θα απαιτηθεί ούτως ή άλλως προσαρμογή τόσο των εσωτερικών διαρθρώσεων της Επιτροπής όσο και των μεθόδων και των μέσων που χρησιμοποιεί για την εκπλήρωση του καθοδηγητικού και συντονιστικού ρόλου της. Ενδέχεται, λόγου χάρη, να καταστεί αναγκαία η εις βάθος αναδιοργάνωση των διαρθρώσεων, των μέσων και των διαδικασιών που δύνανται να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της μεταρρύθμισης.

4.2.3. Ως εκ τούτου, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να την ενημερώνει σχετικά τόσο με τις πρωτοβουλίες που προτίθεται να αναλάβει επί των εν λόγω θεμάτων όσο με τα ήδη επιτευχθέντα αποτελέσματα.

4.3. Η ανάθεση των νέων αρμοδιοτήτων που προβλέπει η Λευκή Βίβλος στα δικαστήρια και στις εθνικές αρχές θα καταστήσει, εξάλλου, ευρύτερα δυνατή την εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού από ό,τι στο παρελθόν και, ταυτόχρονα, θα την επεκτείνει σε περιπτώσεις οι οποίες επί του παρόντος εκφεύγουν του ελέγχου της Επιτροπής. Πιο συγκεκριμένα, η δυνατότητα πλήρους εφαρμογής του άρθρου 81 εκ μέρους των εθνικών δικαστηρίων πιστεύεται ότι θα οδηγήσει στον πολλαπλασιασμό της άσκησης αστικών ενδίκων μέσων, των προσφυγών για την εκδίκαση αποζημίωσης και τόκων, καθώς και των αιτήσεων για την κήρυξη της ακυρότητας συμβάσεων που μόνον τα εθνικά δικαστήρια δύνανται να επιβάλλουν.

4.3.1. Τα ανωτέρω αναμένεται μεν ότι θα συμβάλουν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και στην ενδυνάμωση του συστήματος, αλλά αποτελούν μία από τις "ευπαθέστερες" παραμέτρους της μεταρρύθμισης. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ κρίνει σκόπιμο να επαναλάβει πόσο σημαντική είναι η προσεκτική διενέργεια αναλύσεων και η ενδεδειγμένη προετοιμασία, κατόπιν παροτρύνσεως της Επιτροπής, αλλά με συλλογική συμμετοχή.

4.3.2. Όλες οι ενδιαφερόμενες δικαιοδοσίες χρήζουν εξέτασης, παραδείγματος χάρη, προκειμένου να εξακριβωθεί ότι εκάστη εξ αυτών δύναται να ανταποκριθεί στις ελάχιστες προϋποθέσεις που απαιτούνται για την υλοποίηση της μεταρρύθμισης και να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εποικοδομητική εκπλήρωση των εν λόγω προϋποθέσεων. Θα πρέπει, επίσης, να αρχίσει ήδη να εξετάζεται ποια μέτρα θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη διαφάνεια, τον έλεγχο και την κατά το δυνατόν απρόσκοπτη λειτουργία του συστήματος.

4.3.3. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας του θέματος, η ΟΚΕ κρίνει αναγκαία τη διάθεση πληροφοριών εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με τα συλλεχθέντα στοιχεία, καθώς και με την επιτελεσθείσα πρόοδο προς αυτήν την κατεύθυνση. Ενδεικτικά - πριν από αυτήν καθ' εαυτήν τη συλλογή νομικών κανόνων, αλλά και πριν από την κατάρτιση κοινής νομολογίας μετά την έναρξη της μεταρρύθμισης - θα πρέπει, ήδη από την επόμενη Έκθεση ή και με ξεχωριστά έγγραφα, να παρασχεθούν πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση εφαρμογής του δικαίου του ανταγωνισμού ή των διατάξεων που θεσπίσθηκαν επί των ιδίων αρχών στα μεμονωμένα κράτη μέλη, καθώς και σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίσθηκαν σε αυτό το πλαίσιο(18).

4.4. Αλλά και οι υπόλοιπες μεταρρυθμίσεις, με τις οποίες επιτυγχάνεται ο εκσυγχρονισμός του συστήματος, μπορούν αναμφίβολα να συμβάλουν εν γένει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κοινοτικού συστήματος στον τομέα του ανταγωνισμού.

4.4.1. Ο νέος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2790/1999 περί απαλλαγής των κάθετων συμφωνιών διέπει πολύ μεγαλύτερο αριθμό συμφωνιών από ό,τι οι προηγούμενοι κανονισμοί περί απαλλαγής. Κατά συνέπεια, ο εν λόγω κανονισμός θα καταστήσει δυνατή την εκ προοιμίου εξάλειψη οιασδήποτε διαφοράς επί της νομιμότητας συμφωνιών οι οποίες αντικειμενικά δεν ενέχουν τον παραμικρό κίνδυνο, γεγονός το οποίο επιβαρύνει αδικαιολόγητα το σύστημα. Το ίδιο αποτέλεσμα αναμένεται και από τη νέα οικονομική προσέγγιση που επελέγη για την ερμηνεία της απαγόρευσης των περιοριστικών συμφωνιών και απορρέει άμεσα από τη μεταρρύθμιση περί εκσυγχρονισμού - προσέγγιση, η οποία αποτελεί βασική συνιστώσα της μεταρρύθμισης στον τομέα των κάθετων περιορισμών αλλά πρόκειται να υιοθετηθεί και για τις οριζόντιες συμφωνίες.

4.4.2. Επιπλέον, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η ενδυνάμωση του συστήματος συναρτώνται άμεσα με την επίτευξη και ενός άλλου στόχου ο οποίος είναι κοινός στα διάφορα σχέδια μεταρρύθμισης και έγκειται στην καθιέρωση απλούστερων, διαφανέστερων, κατανοητότερων και, κυρίως, ευρύτερα γνωστών κανόνων ανταγωνισμού. Η σημασία της εν λόγω παραμέτρου αναγνωρίζεται στον Πρόλογο της Έκθεσης, όπου αναφέρονται τα εξής: "είναι εξαιρετικά σημαντικό οι κανόνες ανταγωνισμού να είναι σαφείς, διαφανείς και να εφαρμόζονται αποτελεσματικά. Αλλά οι κανόνες ανταγωνισμού πρέπει επίσης να συμβαδίζουν με την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη του 21ου αιώνα".

4.4.3. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η συχνή χρήση των κατευθυντηρίων γραμμών συνάδει με την επιδίωξη να προσδοθεί μεγαλύτερη διαφάνεια στο σύστημα του ανταγωνισμού. Αυτό το νέο μέσο διαφέρει, ωστόσο, από τους κανονισμούς περί απαλλαγής διότι δεν παρέχει τη βεβαιότητα ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, δεν θα επιβληθεί απαγόρευση σε κάποιες συγκεκριμένες συμφωνίες. Κατά συνέπεια, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να εκληφθούν ως εναλλακτική δυνατότητα έναντι των κανονισμών στους οποίους απαιτείται, αντίθετα, να ανατρέχει κανείς όποτε τούτο κρίνεται δυνατό και σκόπιμο, σύμφωνα με όσα προβλέπονται από τη Λευκή Βίβλο. Εντούτοις, οι κατευθυντήριες γραμμές δύνανται επίσης να διαδραματίσουν χρήσιμο ρόλο: ούτως ή άλλως, προσδίδουν μεγαλύτερη διαφάνεια στο σκεπτικό της Επιτροπής και, άρα, μπορούν να επιτελέσουν αναντικατάστατο έργο συνδράμοντας τις επιχειρήσεις να επωμισθούν τις νέες τους ευθύνες όσον αφορά την αξιολόγηση των συμφωνιών που συνάπτουν. Δεδομένης της σημασίας του μέσου αυτού, η ΟΚΕ πιστεύει ότι οι προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο περιοδικής ενημέρωσης εκ μέρους της Επιτροπής, ούτως ώστε οι επιχειρήσεις να έχουν πάντοτε ένα ενημερωμένο πλαίσιο επί του οποίου να βασίζουν τις αξιολογήσεις τους.

4.4.4. Ο ρόλος της διαφάνειας είναι εξίσου αναπόδραστος για την προαγωγή της αποτελεσματικότητας ολόκληρου του συστήματος που αποτελεί αντικείμενο της διαδικασίας εκσυγχρονισμού, συμπεριλαμβανομένων και των κρατικών ενισχύσεων. Πράγματι, στον Πρόλογο της XXIXης Έκθεσης, επισημαίνεται ότι "η αύξηση της διαφάνειας είναι επίσης αναγκαία για τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των κρατών μελών όσον αφορά την ανάγκη αυστηρού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων", καθώς και ότι "Η παροχή περισσότερων πληροφοριών στο κοινό θα ενθαρρύνει, επιπλέον, την άσκηση ανάλογης πίεσης στα κράτη μέλη για τη μείωση του όγκου των κρατικών ενισχύσεων"(19).

4.4.5. Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας του στόχου της διαφάνειας ολόκληρου του συστήματος, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η διαφάνεια θα καταστεί γενική αρχή η οποία θα διέπει ακόμη και πτυχές που δεν εξετάζονται στην Έκθεση. Πράγματι, η συνεργασία μεταξύ των διαφόρων οργάνων και αρχών θα πρέπει επίσης να διακρίνεται από τη μέγιστη δυνατή διαφάνεια έναντι των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, κατά τρόπον ώστε να τους παρέχεται η δυνατότητα να προασπίζουν αποτελεσματικά τα συμφέροντά τους. Για τους ίδιους λόγους, το ζήτημα της διαφάνειας είναι αναγκαίο να συνεκτιμάται σε όλες τις διαδικασίες, στο πλαίσιο των οποίων ενδέχεται να επικληθεί το εν λόγω δικαίωμα.

4.5. Η εν εξελίξει διαδικασία μεταρρύθμισης θα προβλέπει επιπλέον και την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού κατά τρόπο πιο δίκαιο και με μεγαλύτερη αντιστοιχία προς τους επιδιωκόμενους στόχους, γεγονός το οποίο θα αποβεί προς όφελος όλων των επιχειρήσεων, ιδίως δε των μικρομεσαίων.

4.5.1. Στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων και στον τομέα των ενισχύσεων, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν θα υποβάλλονται πλέον σε υποχρεώσεις που θεωρούνται αδικαιολόγητες στην περίπτωσή τους, αλλά ούτε και σε αξιολογήσεις οι οποίες τις έθεταν συχνά σε μειονεκτική θέση. Σύμφωνα με τη νέα οικονομική προσέγγιση πρωταρχικό ρόλο κατά την ανάλυση επί θεμάτων ανταγωνισμού θα διαδραματίζουν οι περιοριστικές επιπτώσεις των υπό εξέταση συμφωνιών, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ισχύ της επιχείρησης που τις συνάπτει στην αγορά, ισχύ την οποία ωστόσο είναι δύσκολο να αποκτήσουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, μια συμφωνία με περιοριστικούς όρους που συνάπτεται από μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν θα αξιολογείται πλέον με βάση τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για τις περιοριστικές συμφωνίες στις οποίες προβαίνουν επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά. Βάσει της μεταρρύθμισης που προβλέπεται από τη Λευκή Βίβλο, ο κανόνας που εφαρμόζεται για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις επιτρέπει όλους τους περιοριστικούς όρους, εκτός από όσους απαγορεύονται ρητώς, ενώ για τις επιχειρήσεις που κατέχουν ισχυρή θέση στην αγορά καθίσταται δυσκολότερο από ό,τι κατά το παρελθόν να επωφελούνται των περιοριστικών όρων.

4.5.2. Εντούτοις, η νέα ερμηνευτική προσέγγιση δεν αναμένεται να θίξει τα συμφέροντα των μεγάλων επιχειρήσεων, εφόσον οι συμφωνίες που συνάπτουν δεν έχουν άμεση και ακαριαία επίπτωση στην αγορά, όπως επιβεβαιώνεται και από το σχέδιο Κατευθυντηρίων γραμμών για τις συμφωνίες συνεργασίας. Η βασική έρευνα, ακόμη και όταν διενεργείται από μεγάλες ανταγωνιζόμενες επιχειρήσεις, δεν θα υπόκειται κατά πάσα πιθανότητα σε περιορισμούς, ούτε επί της ουσίας ούτε επί της διαδικασίας. Επίσης, θα επιτρέπεται κατ' αρχήν η σύναψη συμφωνιών αναδιάρθρωσης και εξορθολογισμού της παραγωγής, με μικρότερο κίνδυνο από ό,τι παλαιότερα να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού. Συνεπώς, οι μεγάλες επιχειρήσεις θα διαθέτουν εν γένει μεγαλύτερη ευχέρεια να διενεργούν ανεξάρτητες εκτιμήσεις στον τομέα του ανταγωνισμού και να επωφελούνται των νέων μέσων που προβλέπονται ήδη με στόχο τη μεγιστοποίηση της διαφάνειας και την προσαρμογή του νέου συστήματος έτσι ώστε να ανταποκρίνεται ικανοποιητικά στις απαιτήσεις των επιχειρήσεων.

5. Τα συμφέροντα των πολιτών-καταναλωτών στο επίκεντρο της νέας πολιτικής ανταγωνισμού

5.1. Όπως προαναφέρθηκε, η κατάταξη των συμφερόντων των πολιτών-καταναλωτών μεταξύ των προτεραιοτήτων της πολιτικής ανταγωνισμού αποτελεί μία από τις βασικές συνιστώσες της XXIXης Έκθεσης.

5.1.1. Τούτο καθίσταται εμφανές ήδη από τον Πρόλογο, ο οποίος ξεκινά ως εξής: "Η πολιτική ανταγωνισμού αφορά όχι μόνο τους επιχειρηματίες και τους συμβούλους τους, αλλά και τους πολίτες της Ευρώπης, που πρέπει να έχουν μια συνολική εικόνα για το πώς εφαρμόζεται η πολιτική ανταγωνισμού και πώς μπορεί στην πράξη να βελτιώσει την καθημερινή τους ζωή. Μια από τις βασικές λειτουργίες του ανταγωνισμού είναι η προώθηση της καινοτομίας και η εξασφάλιση όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερης παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών, ούτως ώστε οι καταναλωτές να αποκομίζουν οφέλη (...)".

5.1.2. Ο ρόλος που πρέπει να διαδραματίζουν οι πολίτες-καταναλωτές διευκρινίζεται εν συνεχεία και σε άλλα σημεία τόσο του Προλόγου όσο και της Έκθεσης. Παραδείγματος χάρη στον Πρόλογο - στο κεφάλαιο όπου εκτίθενται οι στόχοι της μεταρρύθμισης περί εκσυγχρονισμού - υποδεικνύεται ως βασικός στόχος "η προσέγγιση των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων"(20). Στην Έκθεση, δε, επισημαίνεται ότι: "... Πολλοί πολίτες δεν συνειδητοποιούν ότι η πολιτική ανταγωνισμού είναι ένα ισχυρό και αποτελεσματικό μέσο για την προστασία των συμφερόντων τους σαν καταναλωτών, χρηστών υπηρεσιών, εργαζόμενων και φορολογούμενων. Εάν είχαν επίγνωση όλων αυτών, είναι πιθανόν να παρείχαν στην Επιτροπή ισχυρή πολιτική υποστήριξη στον τομέα αυτό. (...) Για κάθε συγκεκριμένη απόφαση που λαμβάνει [η Επιτροπή] στον πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού θα πρέπει να εξετάζει κατά πόσο μπορεί να έχει ειδικά πλεονεκτήματα για τους πολίτες, και ιδιαίτερα για τους καταναλωτές. (...) Η Επιτροπή προτίθεται να αντιμετωπίζει τους καταναλωτές όχι απλά σαν επωφελούμενους από την πολιτική ανταγωνισμού αλλά και σαν υποστηρικτές της(21)".

5.2. Η αναλυτική παράθεση αποσπασμάτων της Ετήσιας Έκθεσης κρίθηκε σκόπιμη προκειμένου να καταδειχθεί η βούληση της ΟΚΕ να υποστηρίξει το σκεπτικό και τις θέσεις της Επιτροπής. Ειδικότερα, η ΟΚΕ συμφωνεί πλήρως με την έμφαση που δίδει η Επιτροπή στην προσέγγιση των πολιτών-καταναλωτών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων επί θεμάτων ανταγωνισμού και, συνεπώς, επικροτεί κάθε πρωτοβουλία - μία εκ των οποίων έχει ήδη αναληφθεί(22) - που αποσκοπεί στη μεγαλύτερη εξοικείωση των πολιτών-καταναλωτών με την πολιτική ανταγωνισμού.

5.2.1. Κατά την ΟΚΕ, όλες οι πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στην προαγωγή και στην ενίσχυση του ρόλου των πολιτών για την προώθηση του ανταγωνισμού θεωρούνται εν δυνάμει εξαιρετικά σημαντικές, διότι μπορούν να ενισχύσουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα της καταστολής - καταγγέλλοντας καταχρήσεις και σοβαρές παραβάσεις οι οποίες διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητες - και, συνεπώς, να συμβάλουν στη βελτίωση της λειτουργίας του συστήματος.

5.3. Ως προς τα θέματα που επισημάνθηκαν μέχρι στιγμής, η ΟΚΕ είναι απολύτως σύμφωνη με την Επιτροπή όσον αφορά την αναγνώριση πρωταγωνιστικού ρόλου στους πολίτες-καταναλωτές, στο πλαίσιο της πολιτικής ανταγωνισμού, υπό την προϋπόθεση να μην διαταραχθεί η ισορροπία μεταξύ των διακυβευομένων συμφερόντων, ισορροπία η οποία επιζητείται από τη Συνθήκη (π.χ. στο άρθρο 81.3) και διασφαλίζεται ανέκαθεν από την Επιτροπή. Είναι γεγονός ότι στην Έκθεση - η οποία επικεντρώνεται στις προαναφερθείσες "συμμετοχικές" παραμέτρους και όχι στην ερμηνεία των κανόνων που έχουν παγιωθεί επί σειρά ετών έπειτα από εφαρμογή και νομολογία - δεν διαφαίνεται η παραμικρή βούληση να διαταραχθεί η τρέχουσα ισορροπία.

6. Η κοινοτική πρακτική σε θέματα "όρων και επιβαρύνσεων" (undertakings) η οποία επιβάλλεται για τη λήψη αποφάσεως περί συμβατότητας μιας ενέργειας στα πλαίσια του ελέγχου των συγκεντρώσεων

6.1. Δεδομένης της αυξανόμενης σημασίας του κοινοτικού ελέγχου των συγκεντρώσεων, του οποίου εφέτος εορτάστηκε η δεκάτη επέτειος, κρίνεται απαραίτητο να γίνουν ορισμένα σχόλια επί του θέματος αυτού.

6.2. Μια παράμετρος που καθίσταται εμφανής από την Έκθεση αφορά την σταθερότητα που επέδειξε η Επιτροπή σε πολλές περιπτώσεις στις οποίες τα διακυβευόμενα συμφέροντα ήταν σημαντικά, σταθερότητα η οποία σύμφωνα με την ΟΚΕ θα πρέπει να αναγνωριστεί δεόντως. Η σταθερότητα αυτή επιβεβαιώνεται και από τον αυξανόμενο αριθμό ενεργειών οι οποίες εγκαταλείφθηκαν προκειμένου να μην διατρέξουν το βέβαιο κίνδυνο να απαγορευτούν.

6.2.1. Άλλη παράμετρος που προβάλλει από την Έκθεση είναι η ελαστικότητα των εξευρεθεισών λύσεων προκειμένου να συμβιβαστούν, αφενός η προστασία των βιομηχανικών πτυχών των συγκεντρώσεων που συνεπάγονται ανταγωνιστικούς κινδύνους και αφετέρου η εξάλειψη αυτών των κινδύνων. Αυτό συνήθως καθίσταται δυνατό με την εκμετάλλευση της δυνατότητας να εξαρτώνται οι αποφάσεις που υιοθετούνται περί κοινοτικής συμβατότητας, στο τέλος είτε του πρώτου είτε του δεύτερου σταδίου, από δεσμεύσεις και επιβαρύνσεις που προτείνονται από τα ενδιαφερόμενα μέρη και θεωρούνται από την Επιτροπή κατάλληλες για την υπέρβαση των προβλημάτων που αναφύονται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Ο συμβιβασμός αυτών των δύο αντικρουόμενων απαιτήσεων επέτρεψε πράγματι το 1999 την υλοποίηση σημαντικών ενεργειών από οικονομικής και βιομηχανικής πλευράς, οι οποίες θα έπρεπε να είχαν απαγορευτεί λόγω των προκαλούμενων προβλημάτων στον τομέα του ανταγωνισμού.

6.2.2. Μεγάλη σημασία έχει και ο υψηλός αριθμός των πράξεων που ολοκληρώθηκαν με την ανάληψη επιβαρύνσεων και την πραγματοποίηση τροποποιήσεων ήδη από το "πρώτο στάδιο". Πράγματι, ο αριθμός αυτός επιβεβαιώνει ότι η μεταρρύθμιση του κανονισμού που επέτρεψε την πρόβλεψη αυτών των μέτρων ανταποκρινόταν σε μια πραγματική ανάγκη. Ο εν λόγω υψηλός αριθμός επιβεβαιώνει επίσης την πλούσια εμπειρία που απέκτησε η ειδική επιχειρησιακή ομάδα (task force) που της επιτρέπει να λαμβάνει, ακόμη και σε πολύ σύντομα χρονικά διαστήματα, αποφάσεις για τα μέτρα αυτά, των οποίων το περιεχόμενο μπορεί να είναι ιδιαίτερα περίπλοκο όπως διευκρινίζεται στην Έκθεση.

6.2.3. Λόγω της αυξανόμενης προσφυγής σε αυτές τις επιβαρύνσεις και τους όρους, η ΟΚΕ θεωρεί επείγουσα την εξεύρεση ικανοποιητικών λύσεων για ορισμένα προβλήματα που ανακύπτουν από την εξάρτηση μιας αποφάσεως περί συμβατότητας από επιβαρύνσεις που συχνά συνίστανται ακόμη και σε ιδιαίτερα σημαντικές αποεπενδύσεις δραστηριοτήτων, και μερικές φορές και σε άλλα μέτρα, και έχουν ιδιαίτερα διαρθρωμένο περιεχόμενο. Η σπουδαιότητα των εν λόγω προβλημάτων αυξάνει, πράγματι, με τον αριθμό των ενεργειών που ολοκληρώνονται με τα μέτρα αυτά.

6.2.4. Ένα από τα προβλήματα αφορά την προθεσμία εντός της οποίας οι επιχειρήσεις πρέπει να υποβάλουν τις προτάσεις τους επί του περιεχομένου των πιθανών τους δεσμεύσεων οι οποίες πρέπει να εξεταστούν στην τελική απόφαση. Πράγματι, κατά τη διάρκεια των διαδικασιών ελέγχου, η προθεσμία αυτή αποτελεί συχνά αντικείμενο θυελλωδών συζητήσεων μεταξύ της Επιτροπής (που έχει κάθε συμφέρον να συντομεύσει την υποβολή των υποχρεώσεων προκειμένου να διαθέτει τον απαραίτητο χρόνο για να αξιολογήσει την καταλληλότητα και το εφικτό των προτεινόμενων δεσμεύσεων) και των επιχειρήσεων (που αντιθέτως έχουν κάθε συμφέρον να μεταθέσουν την προθεσμία όσο το δυνατόν περισσότερο προκειμένου να υπερασπιστούν μέχρι τελευταίας στιγμής τις ενέργειες τους). Η δριμύτητα των διαφορών αυτών συχνά διαφαίνεται από τις δηλώσεις των επιχειρήσεων που είχαν προγραμματίσει την πραγματοποίηση μιας ενέργειας την οποία είχε απαγορεύσει η Επιτροπή και οι οποίες, μετά από την ολοκλήρωση της διαδικασίας, συχνά παραπονούνται επειδή η Επιτροπή δεν θέλησε να λάβει υπόψη τις προτάσεις που υπέβαλαν μόλις πριν από τη λήξη της διαδικασίας και οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν διασώσει την ενέργεια η οποία τελικώς απαγορεύτηκε.

6.2.5. Στο θέμα των προθεσμιών αφιερώνεται, λόγω της σπουδαιότητάς του, συγκεκριμένο άρθρο του κανονισμού της Επιτροπής για την εφαρμογή του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων(23) που καθορίζει ποιοι είναι οι όροι για την υποβολή των προτάσεων κατά το πρώτο και το δεύτερο στάδιο. Οι δύο προθεσμίες είναι αναπόδραστες και υποδεικνύεται ρητώς ότι η προθεσμία που προβλέπεται για το δεύτερο στάδιο μπορεί να τροποποιηθεί μόνο σε "εξαιρετικές περιστάσεις". Η ανάγκη για την αυστηρή τήρηση των προθεσμιών αυτών επαναλαμβάνεται στην έκθεση που αφιερώνει ειδικό ένθετο στις νόμιμες προθεσμίες για την ανάληψη δεσμεύσεων σε υποθέσεις εξεταζόμενες κατά το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας.

6.2.6. Θα πρέπει οπωσδήποτε να γίνουν αποδεκτοί οι λόγοι που προβάλλει η Επιτροπή για να δικαιολογήσει τη θέση της, δεδομένου ότι η Επιτροπή προτού αποδεχτεί τις δεσμεύσεις πρέπει να προβεί σε όλες τις απαραίτητες επαληθεύσεις και να διαβουλευθεί με τα κράτη μέλη. Ωστόσο, η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να υποτιμηθούν οι λόγοι που προβάλλουν οι επιχειρήσεις για να μεταθέσουν όσο το δυνατόν περισσότερο την υποβολή των δεσμεύσεών τους. Για το λόγο αυτό, η ΟΚΕ υποστηρίζει ότι κατά την τρέχουσα αναθεώρηση της νομοθεσίας θα πρέπει να εισαχθούν τροποποιήσεις που θα δίνουν όχι μόνο τη δυνατότητα αλλά και το δικαίωμα στις επιχειρήσεις να ζητήσουν από την Επιτροπή να πραγματοποιήσει πριν από την προβλεπόμενη προθεσμία για την επίσημη κοινοποίηση, την εξέταση και τη συζήτηση των πτυχών των πράξεών τους που μπορεί να απαιτούν ειδικές αναλύσεις. Με τον τρόπο αυτό θα εξοικονομείτο χρόνος για να εξεταστούν οι επιβαρύνσεις και οι δεσμεύσεις που θα πρέπει να τεθούν προκειμένου να διασωθούν οι πράξεις και να εξασφαλιστεί μια εκ των προτέρων κατάλληλη υπεράσπιση, γεγονός που ανταποκρίνεται σε μια σημαντική ανάγκη.

6.2.7. Το θέμα των όρων και των επιβαρύνσεων αναπτύχθηκε επαρκώς το 1999 με την κατάρτιση, εκ μέρους της Επιτροπής ενός σχεδίου "ανακοινώσεως" για τα μέτρα αυτά που αποτέλεσε αντικείμενο ευρείας συζήτησης. Το κείμενο του σχεδίου ήδη περιέχει σημαντικές διευκρινίσεις για τις προϋποθέσεις που καθιστούν αναγκαία τα εν λόγω μέτρα, για το χρόνο επιβολής τους και για το πιθανό περιεχόμενό τους σε διάφορες υποθετικές περιπτώσεις. Προς τούτο, η ΟΚΕ εύχεται όπως η ανακοίνωση αυτή υιοθετηθεί το ταχύτερο και όπως η Επιτροπή συνεχίσει τις προσπάθειές της για να καταστήσει διαφανή τον τρόπο συμπεριφοράς της και για τη συνέχιση του διαλόγου με τις επιχειρήσεις που ορθώς αποδίδουν αυξανόμενη σημασία στο θέμα αυτό.

6.2.8. Παραμένουν ωστόσο σημαντικά ερωτήματα στα οποία θα είναι δύσκολο να δώσει μια απάντηση η ανακοίνωση και οι ενδεχόμενες περαιτέρω τροποποιήσεις του σημερινού νομοθετικού πλαισίου. Μεταξύ άλλων, παραμένει ανοικτό το θέμα (που ήδη υπεδείχθη στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ επί της XXVΙΙΙης Έκθεσης του προηγούμενου έτους) για την αποτελεσματικότητα και την πραγματική ικανότητα των μέτρων αυτών να επιλύσουν τα προβλήματα που αναφέρονται στις αποφάσεις. Το θέμα είναι σημαντικό. Πράγματι, η ΟΚΕ δεν γνωρίζει τα αποτελέσματα των μελετών που έγιναν όσον αφορά την "απόδοση" των μέτρων αυτών με τα οποία αξιολογήθηκε "εκ των υστέρων" η αξία των λύσεων που εξευρέθησαν και οι πραγματικές επιπτώσεις των αποφάσεων της Επιτροπής επί μίας πραγματικότητας που λαμβάνει όλο και μεγαλύτερη σημασία.

6.2.9. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται τη δυσκολία της αποστολής αυτής, αλλά έχει την πεποίθηση ότι, δεδομένης της συνεχώς αυξανόμενης σημασίας των "μέτρων" σε ό,τι αφορά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, το κενό αυτό θα καλυφθεί συντόμως· είναι γεγονός ότι η Ετήσια Έκθεση 1999 παραμένει, ακόμη και σε ό,τι αφορά το θέμα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, μια έκθεση γεμάτη κίνητρα που καταδεικνύει ότι έχει αναληφθεί εξέχουσα δραστηριότητα.

Βρυξέλλες, 24 Ιανουαρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Το θέμα του "Εκσυγχρονισμού των νομοθετικών και ερμηνευτικών κανόνων" εξετάζεται στο Κεφάλαιο Ι, Α της Έκθεσης.

(2) Η σημασία που αποδίδει η Επιτροπή στην έκφραση "Υποστηρικτές του ανταγωνισμού" επεξηγείται στο Ένθετο 1 το οποίο τιτλοφορείται "Πολίτες της ΕΕ και πολιτική ανταγωνισμού" και παρατίθεται στο τέλος της Εισαγωγής της Έκθεσης.

(3) Οι σχέσεις με τις οργανώσεις των καταναλωτών αποτελούν αντικείμενο του Ένθετου 3 που περιλαμβάνεται στο τέλος του τμήματος Β του Κεφαλαίου Ι της Έκθεσης.

(4) Πρβλ. Κεφάλαιο ΙΙ τηςΈκθεσης.

(5) Στην Έκθεση προβάλλονται και άλλα θέματα σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων τα οποία χρήζουν προσοχής. Στο Ένθετο 7 περιγράφεται το νέο θέμα που αφορά την Εκτίμηση δυνητικής δεσπόζουσας θέσης το οποίο μπορεί επίσης να συμβάλει ουσιαστικά σε μεταγενέστερη επέκταση της δυνατότητας παρέμβασης της Επιτροπής στον τομέα των συγκεντρώσεων. Το θέμα αυτό ανέκυψε σε δύο αποφάσεις του 1999 όπου θεωρήθηκε ότι η ισχύς των υπό εξέταση επιχειρήσεων στην αγορά ήταν σαφώς μεγαλύτερη από εκείνη που υποδήλωνε το μερίδιο αγοράς τους, λόγω των ιδιαίτερων πλεονεκτημάτων τους έναντι των ανταγωνιστών τους. Ως προς το θέμα που σχετίζεται με τη δυνατότητα καταπολέμησης δυνητικών καταστάσεων ισχύος στην αγορά μέσω του ελέγχου των συγκεντρώσεων - έστω και ελλείψει ουσιαστικών τροποποιήσεων του επιπέδου συγκέντρωσης στην αγορά - σημειώθηκαν εξελίξεις κατά το 2000 με την απόφαση Αir Liquide/BOC της 18ης Ιανουαρίου. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή έκρινε ότι απαιτείται να καταπολεμηθούν και συγκεντρώσεις οι οποίες επιφέρουν μείωση ή εξάλειψη του δυνητικού ανταγωνισμού, ακόμη και εάν η κατάσταση στην αγορά παραμένει ως είχε πριν από την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης αυτής καθ' εαυτής.

(6) Βλέπε κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1310/97 του Συμβουλίου της 30ής Ιουνίου 1997 που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων. Με την τροποποίηση του κανονισμού αριθ. 4064, η Επιτροπή δύναται επί του παρόντος να επιβάλει όρους και υποχρεώσεις σε όλες της τις αποφάσεις περί συμβατότητας. Η δυνατότητα παρέμβασης της Επιτροπής ενισχύθηκε, επίσης, δια της ενσωμάτωσης στο πλαίσιο του εν λόγω κανονισμού των "αυτοδικαίως" κοινών επιχειρήσεων οι οποίες - πέραν της επίδρασής τους στη διάρθρωση της αγοράς των συγκεντρώσεων - επηρεάζουν και το συντονισμό των δραστηριοτήτων των μητρικών εταιρειών οι οποίες ενδέχεται να εμπίπτουν στο πλαίσιο εφαρμογής του Αρθρου 81 της Συνθήκης.

(7) Σχετικά με τις περαιτέρω δυνητικές τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89, βλέπε την Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των ορίων του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, Βρυξέλλες 28.6.2000 (COM 2000) 399 τελικό. Θεωρείται, ωστόσο, πιθανό οι προτάσεις τροποποίησης να προβλέπουν και άλλες τροποποιήσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και περαιτέρω διεύρυνση των αρμοδιοτήτων που ανατέθηκαν στην Επιτροπή με τη μεταρρύθμιση του 1997όσον αφορά τις κοινές επιχειρήσεις με αντίκτυπο επί του συντονισμού. Πράγματι, η προαναφερθείσα διεύρυνση αρμοδιοτήτων συνιστά μία από τις μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται από τη Λευκή Βίβλο για τον εκσυγχρονισμό, στην οποία προτείνεται να υπόκεινται στον έλεγχο των συγκεντρώσεων οι κοινές επιχειρήσεις που σχετίζονται με την παραγωγή, οι οποίες δεν είχαν προβλεφθεί κατά τη προηγούμενη μεταρρύθμιση.

(8) Το θέμα της διεθνούς συνεργασίας εξετάζεται στο Κεφάλαιο ΙV της Έκθεσης που τιτλοφορείται Διεθνείς δραστηριότητες. Στο τμήμα Α του κεφαλαίου αυτού παρουσιάζεται η δραστηριότητα που ανελήφθη για τη συνεργασία στον τομέα του ανταγωνισμού με τις συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑΕ). Το τμήμα Β του ιδίου κεφαλαίου αναφέρεται στη Διμερή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά των μονοπωλίων. Το 1999 συνήφθη, επίσης, συμφωνία συνεργασίας στον τομέα του ανταγωνισμού μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του Καναδά. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του 1999, συνεχίσθηκαν οι επαφές και οι συζητήσεις για την επίτευξη εποικοδομητικής συνεργασίας επί θεμάτων ανταγωνισμού και με άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ιαπωνία με την οποία εξετάσθηκε για πρώτη φορά το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνιών ανάλογων προς εκείνων που υφίστανται ήδη μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας. Επίσης, συνεχίσθηκαν οι συζητήσεις με την Ιαπωνία για την περαιτέρω απελευθέρωση των αγορών και για το άνοιγμά τους στον ανταγωνισμό.

(9) Επί του παρόντος, πλέον των 60 χωρών έχουν υιοθετήσει ένα σύστημα ελέγχου των συγκεντρώσεων, το οποίο μπορεί να εφαρμοσθεί ακόμη και στην περίπτωση ενεργειών που εξετάζονται από τις αρχές άλλης χώρας, με συνακόλουθη αύξηση των επιβαρύνσεων για τις επιχειρήσεις, καθώς και με ολοένα και λιγότερο ελεγχόμενο κίνδυνο αντιφατικών αποφάσεων.

(10) Tο θέμα της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα του ανταγωνισμού αναπτύχθηκε στον Πρόλογο του Επιτρόπου Van Miert στην XXVΙΙΙη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού που περιελάμβανε εκτενή περιγραφή των πρωτοβουλιών που έπρεπε να αναληφθούν για τη σταδιακή επίτευξη ευρύτερων και πιο θεσμοθετημένων μορφών συνεργασίας. Στο θέμα αυτό εστιάσθηκαν, επιπλέον, πολλές παρεμβάσεις και ομιλίες του Επιτρόπου Monti σχετικά τόσο με την πολιτική ανταγωνισμού εν γένει όσο και με το συγκεκριμένο ζήτημα του ελέγχου των συγκεντρώσεων. Σημαντική πρόοδο επί του θέματος αυτού απετέλεσε η αναγνώριση - κατά το 2000 και εκ μέρους υψηλά ιστάμενων εκπροσώπων των αμερικανικών αντιμονοπωλιακών αρχών, οι οποίοι κατά το παρελθόν υποστήριζαν την αποκλειστική χρήση της διμερούς συνεργασίας - της ανάγκης να δοκιμασθούν, με τη δέουσα προσοχή, και άλλες μορφές συνεργασίας πέραν της διμερούς.

(11) Στις κρατικές ενισχύσεις αφιερώνεται το Κεφάλαιο ΙΙΙ της XXIXης Έκθεσης της πολιτικής ανταγωνισμού.

(12) Η νομοθετική δράση στον τομέα των ενισχύσεων εκτίθεται στο τμήμα Α1 του Κεφαλαίου ΙΙΙ της XXIXης Έκθεσης που τιτλοφορείται "Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων", όπου αναφέρονται τα εξής: "Η Επιτροπή, με τη στήριξη του Συμβουλίου, εφαρμόζει εδώ και δύο περίπου χρόνια διάφορα μέτρα που αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό των όρων ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Ένας γενικός μηχανισμός, συνεκτικός και αποτελεσματικός, θέτει στη διάθεση της Επιτροπής το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο που της παρέχει τη δυνατότητα να επικεντρώνει τις δραστηριότητές της στις υποθέσεις που έχουν πραγματικά επιπτώσεις στην κοινή αγορά και το οποίο μειώνει το φόρτο των διοικητικών υποχρεώσεων των επιχειρήσεων εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια του δικαίου και ενισχύοντας τη διαφάνεια. Ο διαδικαστικός κανονισμός (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου της 22ας Μαρτίου 1999) τέθηκε σε ισχύ στις 16 Απριλίου 1999 ... Μία άλλη πτυχή του εκσυγχρονισμού του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων εισάγεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 994/98 της 7ης Μαΐου 1998, ο οποίος επιτρέπει στην Επιτροπή να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορίες στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων ... Στις 28 Ιουλίου, η Επιτροπή εξέδωσε τρία σχέδια κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες για κρατικές ενισχύσεις υπέρ μικρομεσαίων επιχειρήσεων, για ενισχύσεις κατάρτισης και για τον κανόνα de minimis. Βασικός στόχος της Επιτροπής είναι να αποδεσμεύσει πόρους από την εκτίμηση πολλών τυποποιημένων υποθέσεων που κατά κανόνα δεν παρουσιάζουν προβλήματα συμβιβάσιμου με τους κανόνες της ΕΕ".

(13) Η δράση η οποία ανελήφθη από διοικητικής πλευράς όσον αφορά την εφαρμογή των Αρθρων 81και 82 της Συνθήκης, και η οποία στέφθηκε επίσης από αξιοσημείωτες επιτυχίες κατά το 1999, περιγράφεται στο τμήμα Β ("Εδραίωση της Ενιαίας Αγοράς") και Γ ("Τομεακές πολιτικές") του Κεφαλαίου Ι της XXIXης Έκθεσης.

(14) Η νομοθετική δράση στον τομέα των ενισχύσεων εκτίθεται στο τμήμα Α1 του Κεφαλαίου ΙΙΙ της XXIXης Έκθεσης που τιτλοφορείται "Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων", όπου αναφέρονται τα εξής: "Η Επιτροπή, με τη στήριξη του Συμβουλίου, εφαρμόζει εδώ και δύο περίπου χρόνια διάφορα μέτρα που αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό των όρων ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Ένας γενικός μηχανισμός, συνεκτικός και αποτελεσματικός, θέτει στη διάθεση της Επιτροπής το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο που της παρέχει τη δυνατότητα να επικεντρώνει τις δραστηριότητές της στις υποθέσεις που έχουν πραγματικά επιπτώσεις στην κοινή αγορά και το οποίο μειώνει το φόρτο των διοικητικών υποχρεώσεων των επιχειρήσεων εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια του δικαίου και ενισχύοντας τη διαφάνεια. Ο διαδικαστικός κανονισμός (Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου της 22ας Μαρτίου 1999) τέθηκε σε ισχύ στις 16 Απριλίου 1999 ... Μία άλλη πτυχή του εκσυγχρονισμού του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων εισάγεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 994/98 της 7ης Μαΐου 1998, ο οποίος επιτρέπει στην Επιτροπή να εκδίδει κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορίες στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων ... Στις 28 Ιουλίου, η Επιτροπή εξέδωσε τρία σχέδια κανονισμών απαλλαγής κατά κατηγορίες για κρατικές ενισχύσεις υπέρ μικρομεσαίων επιχειρήσεων, για ενισχύσεις κατάρτισης και για τον κανόνα de minimis. Βασικός στόχος της Επιτροπής είναι να αποδεσμεύσει πόρους από την εκτίμηση πολλών τυποποιημένων υποθέσεων που κατά κανόνα δεν παρουσιάζουν προβλήματα συμβιβάσιμου με τους κανόνες της ΕΕ".

(15) EΕ C 51 της 23.2.2000, σ. 1 (Εισηγητής: ο κ. Bagliano).

(16) ΕΕ C 116 της 28.4.1999, σ. 22 (Εισηγητής: ο κ. Regaldo).

(17) Βλ. "Κανόνες ανταγωνισμού σχετικά με οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας - Ανακοίνωση σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2821/71 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1971, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της Συνθήκης, στις κατηγορίες συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2743/72" που δημοσιεύθηκε στην ΕΕ C 118 της 27.4.2000 και συνοδεύεται από δύο σχέδια κανονισμών για την "εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της Συνθήκης των ΕΚ στις συμφωνίες έρευνας και ανάπτυξης και τις συμφωνίες εξειδίκευσης", καθώς και από σχέδιο κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με την "εφαρμογή του άρθρου 81 σε οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας".

(18) Η δραστηριότητα που ανελήφθη σε εθνικό επίπεδο κατ' εφαρμογήν των κοινοτικών αρχών ανταγωνισμού αναφέρεται και στην XXIXη Έκθεση, το Ένθετο 2 της οποίας αφιερώνεται στηΣυνεργασία με τις εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια. Εντούτοις, η ΟΚΕ εκτιμά ότι το σύστημα προς το οποίο προσανατολιζόμαστε και το οποίο εστιάζεται στην αποκέντρωση και στη διαφάνεια απαιτεί συστηματικότερη και ενδελεχέστερη ενημέρωση, η οποία θα πρέπει, και αυτή με τη σειρά της, να αποτελέσει στο μέτρο του δυνατού απόρροια των νέων σχέσεων συνεργασίας που επιβάλλεται να καθιερωθούν.

(19) Στον Πρόλογο εξετάζεται, επιπλέον, "η δυνατότητα δημιουργίας ενός μητρώου κρατικών ενισχύσεων με σχετικό πίνακα αποτελεσμάτων" και διευκρινίζεται ότι "το μητρώο θα περιέχει πραγματολογικά στοιχεία για όλες τις αποφάσεις κρατικών ενισχύσεων, ενώ στον πίνακα αποτελεσμάτων θα δίνονται οδηγίες στα κράτη μέλη για να αξιολογούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις συνέπειες των πολιτικών τους στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων από άποψη κόστους/ωφέλειας. Επίσης, η ετήσια επισκόπηση των κρατικών ενισχύσεων στην ΕΕ θα συνεχίσει να βελτιώνεται και θα περιέχει μια λεπτομερέστερη αξιολόγηση των δαπανών για τις κρατικές ενισχύσεις".

(20) Στις επεξηγήσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και τα εξής: "Σε μια Κοινότητα 15 κρατών μελών με υψηλό βαθμό ολοκλήρωσης των οικονομιών τους, η εφαρμογή όλου του φάσματος των κανόνων ανταγωνισμού δεν θα πρέπει πλέον να περιορίζεται σε ένα φορέα, όχι μόνο για τους προαναφερθέντες λόγους που συνδέονται με την αποτελεσματικότητα, αλλά και για να εξασφαλισθεί η εκ μέρους των πολιτών της Ευρώπης θετική αντιμετώπιση της πολιτικής ανταγωνισμού και η αναγνώριση του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζει στην καθημερινή τους ζωή. Η προστασία των συμφερόντων των καταναλωτών, και κατά συνέπεια των ευρωπαίων πολιτών, αποτελεί την ουσία της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, αλλά αυτό δεν γίνεται πάντοτε αντιληπτό από το κοινό. Το να δοθεί στους καταναλωτές η δυνατότητα να προσφεύγουν στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια που έχουν αρμοδιότητα εφαρμογής όλου του φάσματος των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, θα αποτελέσει ένα μεγάλο βήμα για τη βελτίωση της αντίληψης που έχουν οι ευρωπαίοι πολίτες όσον αφορά την πολιτική ανταγωνισμού και τα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν".

(21) Το κείμενο της Έκθεσης συνεχίζει ως εξής: 'οι καταναλωτές και οι οργανώσεις τους μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στον εντοπισμό αντιανταγωνιστικών πρακτικών (...). Η περίπτωση Volkswagen εξακολουθεί να είναι μεμονωμένη. Η Επιτροπή προτίθεται να αναπτύξει τις σχέσεις της με οργανώσεις καταναλωτών και γενικότερα με τους πολίτες της Ένωσης. Η Επιτροπή μελετά κατά πόσον είναι σκόπιμη η διοργάνωση διαφόρων ειδών συναντήσεων με τους καταναλωτές'.

(22) Πρβλ. το έγγραφο που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούνιο του 2000, με τίτλο: "Η πολιτική ανταγωνισμού στην Ευρώπη και οι πολίτες".

(23) Άρθρο 18 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 447/98 της Επιτροπής της 1ης Μαρτίου 1998 σχετικά "με τις κοινοποιήσεις, τις προθεσμίες και τις ακροάσεις που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ 4064/89 του Συμβουλίου σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων".