ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΔ : Απλουστευμένη διαδικασία

ΑΕγχΠ : Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν

ΑΣΠ : Αμοιβαία συμφωνημένος προγραμματισμός

(Γ)ΚΑΚ : (Γενικός) κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία

Ε&Α(&Κ) : Έρευνα, Ανάπτυξη (και Καινοτομία)

ΚΒΠ : Κώδικας βέλτιστων πρακτικών

ΜΜΕ : Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

ΣΔΚΕ : Σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις

ΣΕΚ : Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

ΣΛΕΕ : Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

CP : "Cas presumé" (προκαταρκτική εξέταση κατόπιν είτε καταγγελίας είτε αυτεπάγγελτης έρευνας)

Ex officio (λατινικά) : Εκ του αξιώματος ή της θέσης, αυτεπαγγέλτως. Χρησιμοποιείται σε σχέση με έρευνες ιδία πρωτοβουλία, όταν η ΓΔ COMP αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να εξετάσει ή/και αποφασίζει να κινήσει διαδικασία έρευνας όσον αφορά εικαζόμενες παράνομες ενισχύσεις.

PETRA : Πιλοτική εφαρμογή πειραματικής καταγραφής του χρόνου (Pilot Experiment Time Reporting Application)

PN : Προκοινοποίηση (Pre-Notification)

REQ : Αίτημα παροχής πληροφοριών (Request for information)

SANI : Διαδραστικό σύστημα κοινοποίησης κρατικών ενισχύσεων (State Aid Notification Interactive), λογισμικό που χρησιμοποιείται για την κοινοποίηση κρατικών ενισχύσεων

ΣΥΝΟΨΗ

I. Τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να κοινοποιούν κάθε σχεδιαζόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης στην Επιτροπή και να εξασφαλίζουν την έγκρισή της πριν από την υλοποίηση τέτοιων μέτρων. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων σε όλους τους κλάδους, εξαιρουμένης της γεωργίας και της αλιείας, εμπίπτει στο πεδίο αρμοδιότητας της ΓΔ Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

II. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσο οι διαδικασίες της Επιτροπής διασφαλίζουν την αποτελεσματική διαχείριση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, αξιολογώντας συγκεκριμένα εάν:

i) το σύστημα που βασίζεται σε κοινοποιήσεις, καταγγελίες και αυτεπάγγελτες έρευνες διασφαλίζει την εξέταση από την Επιτροπή όλων των αξιόλογων υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων·

ii) η Επιτροπή διαθέτει κατάλληλες δομές και διαδικασίες διαχείρισης για τον αποτελεσματικό χειρισμό των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών·

iii) η Επιτροπή παρακολουθεί τον αντίκτυπο του ελέγχου που ασκεί επί των κρατικών ενισχύσεων.

III. Οι διαπιστώσεις του Συνεδρίου συνδέονται με έλεγχο που διενεργήθηκε στις υπηρεσίες της Επιτροπής και σε οκτώ κράτη μέλη που επελέγησαν για τον έλεγχο. Το Συνέδριο διαπίστωσε τα εξής:

- Η Επιτροπή έχει καταβάλει προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίσει τον χειρισμό όλων των αξιόλογων υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων, ωστόσο τα συστήματά της δεν εγγυώνται τον εντοπισμό όλων των ενισχύσεων.

- Οι διαδικασίες χειρισμού των κρατικών ενισχύσεων που κοινοποιούνται έχουν μεγάλη διάρκεια.

- Η διαδικασία εξέτασης των καταγγελιών εξακολουθεί να έχει μεγάλη διάρκεια και δεν είναι διαφανής.

- Η Επιτροπή αντέδρασε χωρίς καθυστέρηση στη χρηματοπιστωτική κρίση.

- Η Επιτροπή δεν αξιολογεί διεξοδικά τον εκ των υστέρων αντίκτυπο του ελέγχου που ασκεί επί των κρατικών ενισχύσεων.

IV. Βάσει των παρατηρήσεων αυτών, το Συνέδριο συνιστά στην Επιτροπή:

- να επανεξετάσει την κατανομή των πόρων που διαθέτει για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες για την καλύτερη ενημέρωση των κρατών μελών για τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, να ενισχύσει τις δραστηριότητες παρακολούθησης και να οργανώσει τις αυτεπάγγελτες έρευνές της κατά συστηματικότερο και πιο στοχευμένο τρόπο, με σκοπό τον εντοπισμό παράνομων ενισχύσεων·

- να ενισχύσει τη διαφάνεια των διαδικασιών που εφαρμόζει κατά τον χειρισμό των υποθέσεων, ενημερώνοντας τακτικότερα τους ενδιαφερόμενους για την πρόοδο της υπόθεσης και κινώντας ταχύτερα επίσημες διαδικασίες έρευνας·

- να μειώσει τη διάρκεια των διαδικασιών, π.χ. μέσω του περιορισμού του αριθμού των αιτημάτων παροχής πληροφοριών προς τα κράτη μέλη και της ταχείας αντιμετώπισης των αβάσιμων καταγγελιών·

- να εφαρμόσει βελτιωμένο σύστημα καταγραφής του χρόνου εργασίας και υποβολής στοιχείων σχετικά με τη διαχείριση, με σκοπό τη βελτιστοποίηση της κατανομής των διαθέσιμων πόρων·

- να εκτιμά τακτικά τον εκ των υστέρων αντίκτυπο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στις εταιρείες, τις αγορές και την οικονομία συνολικά.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει τη συνολική ευθύνη για τη διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Η ΓΔ Ανταγωνισμού έχει την κύρια ευθύνη για τη διαχείριση της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ. Η ΓΔ Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης και η ΓΔ Θαλάσσιας Πολιτικής και Αλιείας είναι αρμόδιες για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων στους τομείς της γεωργίας και της αλιείας. Η ΓΔ Ανταγωνισμού είναι αρμόδια για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων σε όλους τους άλλους τομείς της οικονομίας.

2. Η νομική βάση για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων από την Επιτροπή παρέχεται στα άρθρα 107 έως 108 της ΣΛΕΕ (βλέπε σημεία 3 και 8, καθώς και το παράρτημα). Ένας κανονισμός του Συμβουλίου (ο διαδικαστικός κανονισμός [1]) και ένας της Επιτροπής (ο κανονισμός εφαρμογής [2]) ορίζουν λεπτομερώς τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής. Η Επιτροπή εκδίδει ανακοινώσεις και κατευθυντήριες οδηγίες που αποσκοπούν στην περαιτέρω αποσαφήνιση της εφαρμογής των κανόνων στην πράξη.

3. Στο άρθρο 107, παράγραφος 1, της ΣΛΕΕ οι κρατικές ενισχύσεις ορίζονται ως "ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές". Προκειμένου ένα μέτρο ενίσχυσης να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να πληρούνται σωρευτικώς τέσσερα κριτήρια:

να συνεπάγεται μεταβίβαση κρατικών πόρων,

να παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα σε επιχειρήσεις,

να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό μέσω της επιλεκτικής ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων δικαιούχων, και

να μπορεί να έχει επίδραση στο εμπόριο μεταξύ των χωρών της Ένωσης.

Επομένως, κατά κανόνα, δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις επιδοτήσεις χορηγούμενες σε μεμονωμένα πρόσωπα ή γενικά μέτρα που απευθύνονται στο σύνολο των επιχειρήσεων. Στόχος των κανόνων της Επιτροπής είναι να διασφαλίζεται ότι οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούν τα κράτη μέλη είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά.

4. Οι κρατικές ενισχύσεις λαμβάνουν διάφορες μορφές. Οι συνηθέστερες είναι οι επιχορηγήσεις και οι απαλλαγές από το φόρο. Άλλα μέσα είναι τα δάνεια με ευνοϊκούς όρους, οι εγγυήσεις, η αναβολή καταβολής φόρου και η συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο. Κρατικές ενισχύσεις είναι δυνατό να χορηγούνται από εθνικές/ομοσπονδιακές κυβερνήσεις, περιφερειακές ή τοπικές αρχές, καθώς και από κρατικούς φορείς.

5. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβόνας τον Μάρτιο του 2000 έθεσε ως στόχο "λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις". Οι κρατικές ενισχύσεις [3] προς τους κλάδους της βιομηχανίας και των υπηρεσιών (εξαιρουμένων των σιδηροδρόμων, των μεταφορών γενικώς, της γεωργίας και της αλιείας) κυμαίνονταν γύρω στο 0,5 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 έως την εμφάνιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης το δεύτερο εξάμηνο του 2008, αλλά αυξήθηκαν στο 3,5 % του ΑΕγχΠ, ήτοι σε 410 δισεκατομμύρια ευρώ το 2009, στο υψηλότερο επίπεδο από το 1990, οπότε η Επιτροπή άρχισε να δημοσιεύει εκθέσεις για τις κρατικές ενισχύσεις (βλέπε γράφημα 1). Οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα συνεπεία της χρηματοπιστωτικής κρίσης ανήλθαν σε 351,7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2009, ήτοι σε 2,98 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27, και επομένως ευθύνονται για τη μερίδα του λέοντος της αύξησης των κρατικών ενισχύσεων την περίοδο 2008-2009 [4].

ΓΡΑΦΗΜΑ 1

ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΚΛΑΔΟΥΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΕ (ΩΣ ΠΟΣΟΣΤΟ ΤΟΥ ΑΕΓΧΠ ΤΗΣ ΕΕ ΤΩΝ 27)

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

6. Το 2005 η Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (ΣΔΚΕ) [5] με σκοπό οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων να συμβάλλουν καλύτερα στη διατηρήσιμη ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την κοινωνική και περιφερειακή συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος. Το ΣΔΚΕ βασίστηκε στις ακόλουθες αρχές: λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες ενισχύσεις, εμπεριστατωμένη οικονομική προσέγγιση, αποτελεσματικότερες διαδικασίες, βελτίωση της εφαρμογής, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και διαφάνεια, καθώς και συνυπευθυνότητα της Επιτροπής και των κρατών μελών. Το ΣΔΚΕ εφαρμόστηκε σταδιακά από το 2005 έως το 2009.

7. Στο ΣΔΚΕ επισημάνθηκε ιδιαίτερα η ανάγκη για καλύτερα στοχευμένη εφαρμογή και παρακολούθηση όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη και τονίστηκε ότι με την προσφυγή ιδιωτών ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων θα μπορούσε να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη πειθαρχία στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Τον Απρίλιο του 2009 η Επιτροπή εξέδωσε νέα ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από τα εθνικά δικαστήρια, στην οποία παρείχε διεξοδική καθοδήγηση και ενημέρωνε για την εναλλακτική αυτή δυνατότητα έννομης προστασίας, συμπληρωματικά προς την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ωστόσο, η προσφυγή ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων δεν είναι ακόμη διαδεδομένη [6].

8. Το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ (βλέπε παράρτημα) προβλέπει ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ οφείλουν να κοινοποιούν κάθε σχεδιαζόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης στην Επιτροπή και να λαμβάνουν την έγκρισή της πριν από την εφαρμογή των μέτρων αυτών (εξαιρουμένων των μέτρων που η Επιτροπή έχει εξαιρέσει από την υποχρέωση κοινοποίησης) (βλέπε σημεία 19 έως 25). Η Επιτροπή είναι η μόνη αρχή που μπορεί να κηρύξει ένα μέτρο κρατικής ενίσχυσης συμβιβάσιμο με τη Συνθήκη και η διακριτική ευχέρεια που διαθέτει στον τομέα αυτό είναι ευρεία.

9. Η Επιτροπή μπορεί είτε να αποφασίσει ότι το μέτρο δεν αποτελεί ενίσχυση, είτε να το εγκρίνει, είτε να κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας. Όλες οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται εντός δύο μηνών από την παραλαβή της πλήρους κοινοποίησης [7]. Ανταγωνιστές ή άλλοι ενδιαφερόμενοι οι οποίοι θεωρούν ότι ορισμένο μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση μπορούν να υποβάλλουν καταγγελία στην Επιτροπή. Η Επιτροπή δύναται επίσης να κινεί με δική της πρωτοβουλία έρευνα (ex officio) σε σχέση με συγκεκριμένα εικαζόμενα μέτρα κρατικών ενισχύσεων.

10. Η εξέταση κοινοποιήσεων και καταγγελιών περιλαμβάνει δύο στάδια (βλέπε γραφήματα 2 και 3). Το πρώτο στάδιο περιλαμβάνει προκαταρκτική εξέταση προκειμένου να προσδιοριστεί εάν το κοινοποιηθέν μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση και, εάν ναι, εάν αποτελεί συμβιβάσιμη κρατική ενίσχυση [8]. Σε περίπτωση που η Επιτροπή, μετά από προκαταρκτική εξέταση, διαπιστώσει ότι εγείρονται αμφιβολίες όσον αφορά το συμβιβάσιμο του κοινοποιηθέντος μέτρου με την κοινή αγορά, αποφασίζει να κινήσει επίσημη διαδικασία έρευνας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, το κοινοποιούν κράτος μέλος δύναται να επιφέρει τροποποιήσεις στο κοινοποιηθέν μέτρο προκειμένου να το καταστήσει συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά.

11. Μολονότι στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας εμπλέκονται κυρίως η Επιτροπή και το κράτος μέλος, στο δεύτερο στάδιο υπάρχει μεγαλύτερος βαθμός διαφάνειας, καθώς η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δημοσιεύεται και όλοι οι ενδιαφερόμενοι (συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων της ενίσχυσης και των ανταγωνιστών τους) έχουν δικαίωμα να υποβάλλουν παρατηρήσεις.

ΓΡΑΦΗΜΑ 2

ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ

+++++ TIFF +++++

ΓΡΑΦΗΜΑ 3

ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ

+++++ TIFF +++++

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

12. Ο γενικός στόχος ήταν να αξιολογηθεί κατά πόσο οι διαδικασίες της Επιτροπής διασφαλίζουν την αποτελεσματική διαχείριση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Το κύριο ερώτημα του ελέγχου αναλύθηκε στα ακόλουθα τρία επιμέρους ερωτήματα:

α) Διασφαλίζει το σύστημα που βασίζεται σε κοινοποιήσεις, καταγγελίες και αυτεπάγγελτες έρευνες τον χειρισμό από την Επιτροπή όλων των αξιόλογων υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων;

β) Διαθέτει η Επιτροπή κατάλληλες δομές και διαδικασίες διαχείρισης για τον αποτελεσματικό χειρισμό των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών;

γ) Παρακολουθεί η Επιτροπή τον αντίκτυπο του ελέγχου που ασκεί επί των κρατικών ενισχύσεων;

13. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε στην οργάνωση, καθώς και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και παρακολούθησης της Επιτροπής κατά τη χρονική περίοδο 2008-2010, χωρίς, ωστόσο, να συμπεριλάβει αξιολόγηση της ορθότητας των αποφάσεων της Επιτροπής. Ο έλεγχος κάλυψε τους τομείς του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων για τους οποίους είναι αρμόδια η ΓΔ Ανταγωνισμού. Οι τομείς αυτοί αντιστοιχούν στο 96 % του συνόλου των κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν το 2009 (εξαιρουμένου του τομέα των σιδηροδρόμων) [9], λόγω του ειδικά μεγάλου όγκου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

14. Οι ελεγκτικές εργασίες στο επίπεδο της Επιτροπής συμπεριέλαβαν:

την εξέταση δείγματος 50 (προ-)κοινοποιήσεων, 30 καταγγελιών, 40 υποθέσεων παρακολούθησης και 10 υποθέσεων ανάκτησης·

συνεντεύξεις με αρμόδιους για τον χειρισμό υποθέσεων και με υπευθύνους υποθέσεων σε 10 διαφορετικές μονάδες της ΓΔ Ανταγωνισμού, με υπαλλήλους σε καίριες θέσεις στις οριζόντιες μονάδες της ΓΔ Ανταγωνισμού, καθώς και με υπαλλήλους της νομικής υπηρεσίας και της γενικής γραμματείας της Επιτροπής·

εξέταση βασικών εγγράφων διαχείρισης·

αναλυτικές δοκιμές.

15. Μολονότι το Συνέδριο δεν προέβη σε έλεγχο των συστημάτων σε επίπεδο κρατών μελών, πραγματοποίησε ενημερωτικές επισκέψεις σε 44 ενδιαφερόμενους φορείς του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα σε οκτώ κράτη μέλη [10]. Οι απόψεις των εν λόγω ενδιαφερομένων χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσθετη πηγή πληροφόρησης μόνον εφόσον τις συμμερίζονταν πολλοί εξ αυτών.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

16. Βάσει της Συνθήκης, τα κράτη μέλη οφείλουν να κοινοποιούν κάθε σχεδιαζόμενο μέτρο κρατικής ενίσχυσης στην Επιτροπή. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσο το ισχύον σύστημα που βασίζεται σε κοινοποιήσεις, καταγγελίες και αυτεπάγγελτες έρευνες παρέχει επαρκή διασφάλιση ότι η Επιτροπή επιλαμβάνεται όλων των σημαντικών υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων. Στα σημεία 17 έως 33 εξετάζεται κατά πόσο οι ενέργειες της Επιτροπής διασφαλίζουν ότι τα κράτη μέλη πληρούν τις υποχρεώσεις που υπέχουν βάσει των κανόνων περί των κρατικών ενισχύσεων και είναι επαρκώς ενήμερα σχετικά με την υποχρέωσή τους να κοινοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΤΕΙ Η ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΙ ΠΛΗΡΩΣ ΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

17. Η Επιτροπή δεν διαθέτει συγκεκριμένη νομική βάση ώστε να απαιτεί από τα κράτη μέλη να της παρέχουν πληροφορίες προκειμένου να εντοπίζει τις αρχές που κυρίως χορηγούν ενισχύσεις, την εσωτερική οργάνωση σε επίπεδο κρατών μελών ή τις εφαρμοστέες διαδικασίες κοινοποίησης και ελέγχου στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή δεν διαθέτει ούτε συγκεκριμένη νομική βάση ώστε να πραγματοποιεί έρευνες ανά τομέα ή ανά κράτος μέλος για τον εντοπισμό δυνητικά παράνομων κρατικών ενισχύσεων. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει χρησιμοποιήσει πλήρως τις δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες με στόχο την εκτίμηση του κινδύνου μη κοινοποίησης ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, δεν έχει προσδιορίσει κατηγορίες μέτρων ενισχύσεων που παρουσιάζουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο μη κοινοποίησης, είτε λόγω του εγγενούς κινδύνου που παρουσιάζουν τα μέτρα είτε λόγω αδυναμιών των συστημάτων ελέγχου που έχει θεσπίσει το κράτος μέλος.

18. Ο κίνδυνος μη κοινοποίησης είναι ιδιαιτέρως υψηλός όσον αφορά τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση, τα φορολογικά μέτρα και την πώληση γης σε τιμές κατώτερες των αγοραίων, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αρκετές καταγγελίες. Επίσης, ο κίνδυνος είναι υψηλότερος όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγούνται από περιφερειακές και τοπικές αρχές, οι οποίες χορηγούν μόνο περιστασιακά κρατικές ενισχύσεις και επομένως δεν είναι επαρκώς εξοικειωμένες με τους κανόνες που τις διέπουν.

H ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ

19. Το 1998 το Συμβούλιο παρέσχε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εγκρίνει τους λεγόμενους κανονισμούς απαλλαγής κατά κατηγορία (ΚΑΚ) σε κρατικές ενισχύσεις [11]. Μέσω των εν λόγω κανονισμών, η Επιτροπή μπορεί να κηρύσσει συγκεκριμένες κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων συμβιβάσιμες με τη Συνθήκη, εφόσον πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις, εξαιρώντας τες κατά τον τρόπο αυτό από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης και έγκρισης από την Επιτροπή.

20. Η Επιτροπή θέσπισε απαλλαγές κατά κατηγορία σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των κρατικών ενισχύσεων στους τομείς της επιμόρφωσης, της απασχόλησης, της Ε & Α και της προστασίας του περιβάλλοντος. Το 2008, οι εν λόγω απαλλαγές κατά κατηγορία ομαδοποιήθηκαν σε έναν γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία (ΓΚΑΚ) [12]. Σύμφωνα με τις βασικές αρχές που παρουσιάζονται στο σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (ΣΔΚΕ) (βλέπε σημείο 6), ο ΓΚΑΚ διεύρυνε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής των ΚΑΚ, τόσο από την άποψη του είδους των ενισχύσεων όσο και από την άποψη του μέγιστου ύψους αυτών. Από το 2007 ο αριθμός των μέτρων που απαλλάσσονται κατά κατηγορία υπερβαίνει τον αριθμό των κοινοποιήσεων (βλέπε γράφημα 4).

ΓΡΑΦΗΜΑ 4

Η ΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΑΠΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

21. Η Επιτροπή αναγνώρισε την αυξανόμενη σημασία της εκ των υστέρων παρακολούθησης, καθώς ολοένα περισσότερα μέτρα εξαιρούνται από την υποχρέωση εκ των προτέρων κοινοποίησης [13]. Ωστόσο, οι δραστηριότητες παρακολούθησής της περιορίζονται στην ετήσια εξέταση βάσει εγγράφων 15 καθεστώτων ενισχύσεων που έχουν εγκριθεί και 15 μέτρων που απαλλάσσονται κατά κατηγορία, τα οποία επιλέγονται κατά κρίση. Η πρακτική αυτή δίνει απλώς μια γενική εικόνα της συμμόρφωσης με τις προϋποθέσεις που ορίζονται στον ΓΚΑΚ και στις αποφάσεις της Επιτροπής για την έγκριση καθεστώτων ενίσχυσης [14].

22. Το 2008 η Επιτροπή, στο πλαίσιο της παρακολούθησης που διενήργησε, διαπίστωσε σημαντικά προβλήματα σε 3 από τις 30 υποθέσεις που εξέτασε. Επιπλέον, η χρησιμότητα της εν λόγω διαδικασίας υπήρξε περιορισμένη καθώς η Επιτροπή δεν μπόρεσε να εξετάσει τις επιμέρους επιχορηγήσεις στο πλαίσιο ορισμένων από τα επιλεγέντα καθεστώτα, επειδή δεν είχαν χορηγηθεί ακόμη ενισχύσεις. Αντιμετώπισε επίσης δυσκολίες στη συγκέντρωση των πληροφοριών που ζητήθηκαν από τα κράτη μέλη.

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕ ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΟΡΙΟ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΗΣΣΟΝΟΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ

23. Ο κανονισμός για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας [15] θέσπισε το ανώτατο όριο των 200000 ευρώ, μέχρι του οποίου μια ενίσχυση θεωρείται ότι δεν επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών ή δεν νοθεύει τον ανταγωνισμό και, επομένως, δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση. Τα κράτη μέλη επιδοκίμασαν και σταδιακά αύξησαν τη χρήση των κανόνων περί των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας, που καθιστούν δυνατή την ταχύτερη εφαρμογή μέτρων ενίσχυσης.

24. Τα κράτη μέλη, όταν χορηγούν ενίσχυση ήσσονος σημασίας, οφείλουν να ενημερώνουν την ενδιαφερόμενη επιχείρηση ότι πρόκειται για ενίσχυση ήσσονος σημασίας, να ζητούν από την επιχείρηση πλήρη στοιχεία σχετικά με άλλες ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που τυχόν έλαβε εντός της τελευταίας τριετίας και να ελέγχουν προσεκτικά ότι δεν υπήρξε υπέρβαση του ανώτατου ορίου. Η τήρηση του ανώτατου ορίου μπορεί επίσης να διασφαλίζεται μέσω κεντρικού μητρώου, το οποίο όμως διαθέτουν ελάχιστα κράτη μέλη.

25. Μολονότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να καταγράφουν και να συγκεντρώνουν όλες τις πληροφορίες που αφορούν την εφαρμογή του κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας και να διαβιβάζουν τις εν λόγω πληροφορίες στην Επιτροπή κατόπιν γραπτού αιτήματος, στην πράξη η Επιτροπή δεν παρακολουθεί τη συμμόρφωση με τις προϋποθέσεις χορήγησης ενισχύσεων ήσσονος σημασίας. Αρκετοί χορηγοί ενισχύσεων δήλωσαν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχθεί η τήρηση του ορίου των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας και ότι δεν διαθέτουν σαφή εικόνα σχετικά με την τήρηση ή μη σε γενικές γραμμές του ανώτατου ορίου.

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΚΑΤΑΒΑΛΛΕΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ ΜΗ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΕΝΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

26. Ο εντοπισμός μέτρων κρατικών ενισχύσεων που θα έπρεπε να έχουν κοινοποιήσει τα κράτη μέλη αλλά δεν το έπραξαν γίνεται κατά κύριο λόγο μέσω καταγγελιών και αυτεπάγγελτων ερευνών (βλέπε σημείο 9). Η Επιτροπή μόλις πρόσφατα άρχισε να καταχωρίζει τις υποθέσεις αυτεπάγγελτης έρευνας χωριστά από τις καταγγελίες. Ο αριθμός των υποθέσεων αυτεπάγγελτης έρευνας (35 το 2009 και 18 το 2010) είναι πολύ μικρότερος από τον αριθμό των καταγγελιών (περίπου 400 το 2009).

27. Μολονότι ορισμένες πιθανές νέες περιπτώσεις κρατικών ενισχύσεων επιλέγονται μέσω επισκόπησης του Τύπου, με αποτέλεσμα αυτεπάγγελτες έρευνες, η πρακτική αυτή δεν καθιερώθηκε. Στην πράξη, η περιορισμένη παρακολούθηση που ασκεί η Επιτροπή επί καθεστώτων ενίσχυσης και μέτρων απαλλαγής κατά κατηγορία (βλέπε σημεία 19 έως 22) αποτελεί τη μοναδική συστηματική αυτεπάγγελτη δραστηριότητά της στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε ότι, προκειμένου να διασφαλίζει την πλήρη συμμόρφωση των κρατών μελών με την υποχρέωσή τους να κοινοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις, δεν αρκεί να βασίζεται σε καταγγελίες και δικαστικές προσφυγές σε εθνικό επίπεδο, καθώς και ότι τυχόν περαιτέρω βήματα για τη μείωση του αριθμού των κοινοποιήσεων θα πρέπει να αντισταθμιστούν από άλλους μηχανισμούς ελέγχου.

28. Η πολυπλοκότητα της έννοιας των κρατικών ενισχύσεων δυσχεραίνει την απόφαση των κρατών μελών σχετικά με το εάν ένα μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση και, επομένως, πρέπει να κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Ιδιαιτέρως δυσχερές είναι να προσδιοριστεί εάν ορισμένα φορολογικά μέτρα αποτελούν κρατικές ενισχύσεις. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το 5 % περίπου των κοινοποιήσεων πραγματοποιείται μόνο για λόγους ασφάλειας δικαίου [16]. Δεδομένης της ευρείας ερμηνείας της έννοιας των κρατικών ενισχύσεων από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή φρονεί ότι διαθέτει ελάχιστο περιθώριο να αποφασίσει ότι ένα μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.

29. Εάν η Επιτροπή, κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπάγγελτης έρευνας, αποφανθεί ότι το μέτρο συνιστά συμβιβάσιμη ενίσχυση, η έλλειψη κοινοποίησης (ή η καθυστερημένη κοινοποίηση) δεν έχει επιπτώσεις για το κράτος μέλος ή τους δικαιούχους. Εάν η Επιτροπή αποφανθεί ότι χορηγήθηκε μη συμβιβάσιμη ενίσχυση, οι δικαιούχοι οφείλουν να επιστρέψουν εντόκως το ποσό της ενίσχυσης, ως εάν είχαν λάβει δάνειο (βλέπε σημείο 68).

30. Η Επιτροπή δεν ελέγχει εάν τα μέτρα ενίσχυσης, η κοινοποίηση των οποίων ανακλήθηκε, αλλά τα οποία εκ πρώτης όψεως συνιστούν κρατική ενίσχυση, εγκαταλείφθηκαν ή υλοποιήθηκαν χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Στην τελευταία περίπτωση, το μέτρο θα αποτελούσε παράνομη κρατική ενίσχυση, για την οποία η Επιτροπή θα μπορούσε να κινήσει διαδικασία αυτεπάγγελτης έρευνας. Το ίδιο ισχύει για τα κοινοποιηθέντα μέτρα ενίσχυσης για τα οποία η Επιτροπή εξέδωσε αρνητική απόφαση.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΠΑΡΚΕΙΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΝΑ ΚΟΙΝΟΠΟΙΟΥΝ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

H ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΕΠΑΦΗΣ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΗΡΞΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ

31. Το 2006, η ΓΔ Ανταγωνισμού αποφάσισε να δημιουργήσει εθνικά σημεία επαφής εντός της Επιτροπής. Οι υπάλληλοι αυτοί (ένας ανά χώρα) αποτελούν το πρώτο "σημείο εισόδου" στη ΓΔ Ανταγωνισμού. Η αποστολή τους περιορίζεται στην παροχή άτυπης, μη δεσμευτικής, πρακτικής καθοδήγησης στα κράτη μέλη εκτός του πλαισίου εκκρεμών υποθέσεων. Ωστόσο, οι περισσότερες αρχές των κρατών μελών, οι οποίες χορηγούν κρατικές ενισχύσεις ουδέποτε επικοινώνησαν με το αντίστοιχο εθνικό σημείο επαφής, είτε διότι αγνοούν την ύπαρξή του είτε διότι δεν έκριναν ότι το χρειάζονται.

H ΠΛΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΘΑ ΕΠΙΔΟΚΙΜΑΖΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΩΝ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΑΠΟ ΠΛΕΥΡΑΣ ΤΗΣ EΠΙΤΡΟΠΗΣ

32. Οι ενδιαφερόμενοι σε επτά από τα οκτώ κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις δήλωσαν ότι θα επιδοκίμαζαν μεγαλύτερο βαθμό πρωτοβουλίας από πλευράς της Επιτροπής σε έναν ή περισσότερους από τους ακόλουθους τομείς, με τους οποίους πρέπει να ασχοληθεί περαιτέρω η Επιτροπή:

ενημέρωση πιθανών χορηγών ενισχύσεων σχετικά με την υποχρέωση κοινοποίησης,

προαγωγή βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τον σχεδιασμό αποτελεσματικών μέτρων ενίσχυσης, συμβιβάσιμων με τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ,

περισσότερη καθοδήγηση σχετικά με τα συγκεκριμένα πληροφοριακά στοιχεία που χρειάζεται η Επιτροπή σε σχέση με τα διάφορα είδη κοινοποιήσεων, προκειμένου να αποφανθεί ότι η κοινοποίηση είναι πλήρης (η τυποποίηση του εντύπου κοινοποίησης στο ηλεκτρονικό σύστημα SANI έλυσε εν μέρει μόνο το πρόβλημα αυτό),

δημοσίευση χωριστής ενότητας συχνά υποβαλλόμενων ερωτήσεων (FAQ), με τακτική ενημέρωση, στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα ανταγωνισμού,

υπηρεσία υποστήριξης για την παροχή πληροφοριών σχετικά με την ερμηνεία των κατευθυντήριων οδηγιών.

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΥΣ, ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ EΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΠΟΛΥΠΛΟΚΕΣ

33. Κατά γενικό κανόνα, οι ενδιαφερόμενοι επιδοκιμάζουν τις κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής. Μολονότι οι εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες βελτίωσαν την προβλεψιμότητα των αποφάσεων της Επιτροπής σε θέματα κρατικών ενισχύσεων, ορισμένοι ενδιαφερόμενοι θεωρούν ότι είναι υπερβολικά πολύπλοκες, ανεπαρκώς σαφείς και αφήνουν υπερβολικά μεγάλα περιθώρια ερμηνείας, προκαλώντας αβεβαιότητα περί το δίκαιο.

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

34. Οι κανόνες που διέπουν τον χειρισμό κοινοποιήσεων, καταγγελιών και υποθέσεων ανάκτησης περιέχονται στον διαδικαστικό κανονισμό, τον κώδικα βέλτιστων πρακτικών (βλέπε πλαίσιο 1) και το εσωτερικό εγχειρίδιο διαδικασιών της ΓΔ Ανταγωνισμού. Το Συνέδριο εξέτασε κατά πόσο η Επιτροπή διαθέτει κατάλληλες δομές και διαδικασίες διαχείρισης για τον αποτελεσματικό χειρισμό των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΒΕΛΤΙΣΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΕΓΚΡΙΘΗΚΕ ΤΟ 2009

Στην περίπτωση υποθέσεων με νέα χαρακτηριστικά, τεχνικά πολύπλοκων, ευαίσθητων ή επειγουσών, η Επιτροπή προτείνει στο κοινοποιούν κράτος μέλος αμοιβαία συμφωνημένο προγραμματισμό.

Η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για την ομαδοποίηση των αιτημάτων παροχής πληροφοριών κατά τη διάρκεια του σταδίου της προκαταρκτικής εξέτασης. Κατ’ αρχήν, αποστέλλεται ένα μόνον διεξοδικό αίτημα παροχής πληροφοριών, συνήθως εντός 4-6 εβδομάδων από την ημερομηνία κοινοποίησης.

Η απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας δημοσιεύεται εντός δύο εβδομάδων.

Αυστηρότερη τήρηση των προθεσμιών που τίθενται στα κράτη μέλη και στους ενδιαφερόμενους για την υποβολή παρατηρήσεων.

Η Επιτροπή καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διερεύνηση μιας καταγγελίας εντός ενδεικτικού χρονοδιαγράμματος 12 μηνών από την παραλαβή της.

Τα κράτη μέλη και οι καταγγέλλοντες τηρούνται συστηματικά ενήμεροι για την περάτωση της εξέτασης ή άλλα στάδια της διεκπεραίωσης μιας καταγγελίας.

ΕΜΠΟΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ Η ΕΛΛΕΙΨΗ ΑΞΙΟΠΙΣΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΦΥΣΗΣ

OΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΓΔ AΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΙΚΩΣ ΣΑΦΕΙΣ ΚΑΙ ΤΗΡΟΥΝΤΑΙ

35. Το εγχειρίδιο διαδικασιών αποτελεί το κύριο έγγραφο αναφοράς σχετικά με τις διαδικασίες για τον χειρισμό των υποθέσεων και είναι διαθέσιμο στο ενδοδίκτυο της ΓΔ Ανταγωνισμού. Επικαιροποιείται τακτικά και οι υπάλληλοι ενημερώνονται για τις επικαιροποιήσεις μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Καλύπτει την πλειονότητα των βασικών δραστηριοτήτων, παρέχοντας σαφή καθοδήγηση, καθώς και τυποποιημένα υποδείγματα. Οι αρμόδιοι για τον χειρισμό υποθέσεων σε γενικές γραμμές τηρούν τα προβλεπόμενα στο εγχειρίδιο, με ελάχιστες εξαιρέσεις που αφορούν την τήρηση διαδικαστικών προθεσμιών (βλέπε σημείο 48) και την τηλεφόρτωση εγγράφων στο ISIS (βλέπε σημείο 41).

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ, Η ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

36. Οι υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων απαιτούν προσεκτική και λεπτομερή ανάλυση των προτάσεων ενίσχυσης, οι οποίες συχνά είναι πολύπλοκες και μεγάλης οικονομικής αξίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζονται με πολύπλοκα ζητήματα, όπως αεροναυπηγικά έργα μεγάλης κλίμακας ή αναδιαρθρώσεις στον τραπεζικό κλάδο. Κατά μέσο όρο, κάθε υπάλληλος χειρίζεται επτά υποθέσεις ως αρμόδιος υπόθεσης και άλλες επτά ως βοηθός. Κατά συνέπεια, οι διαθέσιμοι πόροι για άλλες δραστηριότητες, όπως αυτεπάγγελτες έρευνες, δραστηριότητες παρακολούθησης, πρωτοβουλίες για την αύξηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών κ.λπ. είναι περιορισμένοι.

37. Ένας από τους στόχους της αναδιοργάνωσης της ΓΔ Ανταγωνισμού το 2007 ήταν η αύξηση της ικανότητας της ΓΔ να αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τους πόρους της μέσω της περισσότερο ευέλικτης κατανομής των ανθρώπινων πόρων της σε μονάδες και διευθύνσεις, ώστε να καταστεί δυνατή η συμμετοχή στην ομάδα χειρισμού μιας υπόθεσης, αρμόδιου ή βοηθού από διαφορετική μονάδα. Ωστόσο, εξαιρουμένων των αρχικών σταδίων της χρηματοπιστωτικής κρίσης, ο χρόνος που δαπανούν οι αρμόδιοι για τον χειρισμό υποθέσεων σε υποθέσεις που χειρίζονται άλλες μονάδες εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε ένα μικρό ποσοστό του συνολικού χρόνου εργασίας τους.

38. Από τον Δεκέμβριο του 2009 οι νέες υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων κατανέμονται σε δύο κατηγορίες διαβαθμισμένης προτεραιότητας βάσει δύο κύριων κριτηρίων, της δυνατότητας της υπόθεσης να χρησιμεύσει ως προηγούμενο και της προτεραιότητας εφαρμογής:

υποθέσεις κατηγορίας προτεραιότητας 1 είναι εκείνες που θεωρούνται σημαντικές για τη διασφάλιση του αποτελεσματικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων,

υποθέσεις κατηγορίας προτεραιότητας 2 είναι όλες όσες δεν κατατάσσονται στην κατηγορία προτεραιότητας 1.

39. Το γεγονός ότι στις υποθέσεις κατηγορίας προτεραιότητας 1 διατίθενται περισσότεροι πόροι καθώς και μεγαλύτερη προσοχή, δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι οι υποθέσεις αυτές διευθετούνται ταχύτερα, καθώς πρόκειται συνήθως για τις πολυπλοκότερες υποθέσεις. Δεδομένου ότι αρμόδιοι για τον χειρισμό υποθέσεων χειρίζονται ταυτόχρονα περισσότερες υποθέσεις και είναι υποχρεωμένοι να τηρούν τις νόμιμες προθεσμίες σε σχέση με όλες τις κοινοποιήσεις, ορισμένες φορές απαιτείται να επιλαμβάνονται μιας κοινοποίησης χαμηλότερης προτεραιότητας, αφήνοντας κατά μέρος μια υπόθεση κατηγορίας προτεραιότητας 1. Οι αρμόδιοι για τον χειρισμό υποθέσεων θεωρούν ότι χρειάζονται περαιτέρω καθοδήγηση όσον αφορά τον καταμερισμό του χρόνου εργασίας τους μεταξύ των υποθέσεων κατηγορίας προτεραιότητας 2, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του φόρτου εργασίας [17].

40. Προκειμένου να διασφαλιστεί η βέλτιστη κατανομή των πόρων, η διοίκηση χρειάζεται ακριβή πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με τους διαθέσιμους πόρους και τον φόρτο εργασίας στο σύνολο της υπηρεσίας. Για τον λόγο αυτό, το 2009 η ΓΔ Ανταγωνισμού δρομολόγησε ένα πιλοτικό σχέδιο καταγραφής του χρόνου, που ονομάζεται PETRA. Το εργαλείο αυτό παρέχει τη δυνατότητα στους αρμόδιους για τον χειρισμό υποθέσεων να χρεώνουν τον χρόνο εργασίας τους στις διάφορες υποθέσεις με τις οποίες ασχολούνται. Η συμμετοχή είναι εθελοντική και μερική, γεγονός που σημαίνει ότι, επί του παρόντος, τα στοιχεία που βασίζονται στην εφαρμογή PETRA είναι απλώς ενδεικτικά και η ΓΔ Ανταγωνισμού εξακολουθεί να μη διαθέτει κάποιο εργαλείο το οποίο να αποτυπώνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης.

ΣΕ ΓΕΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ

41. Το ISIS χρησιμοποιείται για τη διαχείριση και την παρακολούθηση του συνόλου των υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων. Πρόκειται για ένα χρήσιμο εργαλείο για την αποθήκευση των πληροφοριακών στοιχείων που απαιτούνται για τους σκοπούς της λήψης αποφάσεων, καθώς και για την παρακολούθηση των προθεσμιών και τον προγραμματισμό των εργασιών. Το σύστημα αυτό παράγει σειρά αναφορών, όπως για παράδειγμα κατάσταση των εκκρεμών υποθέσεων, στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια κ.λπ. Ωστόσο, εμφανίζει ορισμένες αδυναμίες:

Έως τον Νοέμβριο του 2010, η διαδικασία εξέτασης μιας κοινοποίησης ή μιας καταγγελίας διαιρούνταν συχνά σε περισσότερες διαδικασίες (βλέπε γραφήματα 2 και 3), καθεμία εκ των οποίων είχε διαφορετικό αριθμό μητρώου, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατος ο υπολογισμός της συνολικής διάρκειας του χειρισμού μιας κοινοποίησης ή μιας καταγγελίας.

Οι συναφείς διαδικασίες δεν επισημαίνονταν πάντοτε σαφώς στο ISIS, με αποτέλεσμα να είναι χρονοβόρο και δύσκολο να αποκτήσει κανείς σαφή και πλήρη εικόνα της υπόθεσης.

Επιπλέον, στο 30 % των υποθέσεων που εξέτασε το Συνέδριο, απουσίαζαν από το ISIS ή/και δεν είχαν καταχωριστεί εγκαίρως ορισμένα βασικά έγγραφα, όπως πρακτικά συνεδριάσεων, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, αρχεία τηλεφωνικών συνδιαλέξεων ή τηλεδιασκέψεων.

ΟΙ ΝΕΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΔΕΝ ΕΠΕΛΥΣΑΝ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΜΠΡΟΘΕΣΜΗΣ ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΥΣΚΙΝΗΣΙΑΣ

42. Το 2009, η Επιτροπή δημοσίευσε μια "δέσμη μέτρων απλούστευσης", η οποία περιλάμβανε μια απλουστευμένη διαδικασία [18] (βλέπε σημεία 59 έως 60) και έναν κώδικα βέλτιστων πρακτικών (ΚΒΠ) (βλέπε σημείο 34 και πλαίσιο 1) για τη διεκπεραίωση των διαδικασιών ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Πρωταρχικός στόχος του ΚΒΠ ήταν "η παροχή καθοδήγησης για την καθημερινή διεξαγωγή των διαδικασιών κρατικών ενισχύσεων, καλλιεργώντας με τον τρόπο αυτόν ένα πνεύμα καλύτερης συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ της Επιτροπής, των αρχών των κρατών μελών και των νομικών και επιχειρηματικών κύκλων".

43. Όπως προβλέπεται στον ΚΒΠ, η Επιτροπή ενθάρρυνε επίσης τα κράτη μέλη να ξεκινούν το νωρίτερο δυνατό τις επαφές που προηγούνται της κοινοποίησης, εκτός της απλουστευμένης διαδικασίας. Στόχος των εν λόγω επαφών είναι η βελτίωση της ποιότητας των κοινοποιήσεων, μέσω της αποσαφήνισης τυχόν εναπομενόντων ερωτημάτων ή των πληροφοριακών στοιχείων που χρειάζεται η Επιτροπή προκειμένου να λάβει απόφαση. Μολονότι ορισμένοι χορηγοί ενισχύσεων αμφισβητούν τη χρησιμότητά τους, ο αριθμός των προκοινοποιήσεων αυξήθηκε σημαντικά κατά την περίοδο 2009-2010 (βλέπε γράφημα 5).

H ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΟΛΛΩΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΕΧΕΙ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

44. Τα πληροφοριακά στοιχεία που παρέχει το κράτος μέλος στην κοινοποίηση πρέπει να είναι επαρκώς πλήρη ώστε να παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να λάβει απόφαση χωρίς να χρειάζεται περαιτέρω πληροφορίες. Σε περίπτωση ελλιπούς κοινοποίησης, η ΓΔ Ανταγωνισμού αποστέλλει αίτημα παροχής συμπληρωματικών πληροφοριών, με το οποίο ζητά από το κράτος μέλος να απαντήσει εντός 20 εργάσιμων ημερών. Το κράτος μέλος έχει δικαίωμα να ζητήσει παράταση της προθεσμίας αυτής.

ΓΡΑΦΗΜΑ 5

Η ΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

45. Ο μέσος χρόνος έως τη λήψη απόφασης αυξήθηκε μεταξύ του 2005 και του 2008 [19]. Κατά την περίοδο 2007-2008, στην περίπτωση του 40 % των κοινοποιήσεων για τη λήψη απόφασης χρειάστηκαν έξι ή περισσότεροι μήνες. Το ποσοστό αυτό μειώθηκε σημαντικά το 2009, γεγονός που εξηγείται εν μέρει από τις υποθέσεις που συνδέονται με τη χρηματοπιστωτική κρίση, οι οποίες διεκπεραιώθηκαν ιδιαιτέρως γρήγορα, λόγω του επείγοντος χαρακτήρα τους.

46. Η διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τρία στοιχεία:

τον αριθμό των αιτημάτων παροχής πληροφοριών (REQ) που αποστέλλει η Επιτροπή στο κράτος μέλος,

τον χρόνο που χρειάζεται το κράτος μέλος για να απαντήσει στο REQ,

τον χρόνο που χρειάζεται η Επιτροπή είτε για να λάβει απόφαση είτε για να αποστείλει νέο REQ (δύο μήνες κατ’ ανώτατο όριο).

Στην περίπτωση του ενός τρίτου των κοινοποιήσεων του δείγματος, η Επιτροπή αποστέλλει δύο ή περισσότερα αιτήματα παροχής πληροφοριών

47. Όπως αναφέρεται στο εγχειρίδιο διαδικασιών, η ομάδα της υπόθεσης πρέπει να επιχειρεί να ομαδοποιεί τα αιτήματα παροχής πληροφοριών κατά τη διάρκεια του σταδίου της προκαταρκτικής εξέτασης. Κατ’ αρχήν, πρέπει να αποστέλλεται ένα μόνον διεξοδικό αίτημα παροχής πληροφοριών κατά τη διάρκεια του σταδίου της προκαταρκτικής εξέτασης, συνήθως εντός 4-6 εβδομάδων από την ημερομηνία κοινοποίησης. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, οι οποίες αιτιολογούνται δεόντως, μπορεί να αποστέλλεται ακόμη ένα αίτημα. Ωστόσο, στο 28 % των υποθέσεων του δείγματος για τις οποίες η Επιτροπή ζήτησε επισήμως περαιτέρω πληροφορίες, απεστάλησαν τρία ή και περισσότερα REQ.

Αιτήματα για παροχή πληροφοριών συχνά αποστέλλονται λίγο πριν από την εκπνοή της νόμιμης προθεσμίας

48. Η Επιτροπή απέστειλε τα REQ κατά μέσο όρο 50 ημέρες μετά την κοινοποίηση ή την πλέον πρόσφατη υποβολή πληροφοριών από το κράτος μέλος. Δεδομένου ότι πολλά REQ χρήζουν μετάφρασης και ότι οι αρμόδιοι για τον χειρισμό υποθέσεων διαχειρίζονται ταυτοχρόνως τις προθεσμίες περισσότερων υποθέσεων, ορισμένα REQ αποστέλλονται μόλις πριν από τη λήξη της προθεσμίας των δύο μηνών. Σε 4 από τις 43 κοινοποιηθείσες ενισχύσεις οι οποίες εξετάστηκαν, υπήρξε υπέρβαση της νόμιμης προθεσμίας των δύο μηνών που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή προκειμένου να αποστείλει αίτημα για παροχή πληροφοριών ή να λάβει απόφαση (είτε για την έγκριση της ενίσχυσης είτε για την κίνηση επίσημης έρευνας).

Τα κράτη μέλη συχνά δεν απαντούν ενός της προθεσμίας που θέτει η Επιτροπή

49. Για τα κράτη μέλη αποτελεί πρόκληση η προθεσμία των είκοσι εργάσιμων ημερών εντός της οποίας πρέπει να απαντήσουν, δεδομένου του μεγάλου όγκου, της πολυπλοκότητας και του βαθμού λεπτομέρειας των ερωτημάτων που αποστέλλει η Επιτροπή. Η διοικητική δομή ενός κράτους μέλους μπορεί επίσης να καθυστερήσει περαιτέρω την απάντηση στην Επιτροπή. Παραδείγματος χάριν, τα κράτη μέλη με αποκεντρωμένη διοίκηση διαθέτουν δομή που περιλαμβάνει περισσότερα επίπεδα ιεραρχίας από τα οποία πρέπει να εγκριθούν διαδοχικά οι απαντήσεις.

50. Βάσει του δείγματος κοινοποιήσεων που εξέτασε το Συνέδριο, ο μέσος χρόνος που χρειάστηκαν τα κράτη μέλη για να παράσχουν τις αιτηθείσες πληροφορίες ήταν 33 εργάσιμες ημέρες. Στο 40 % των κοινοποιηθεισών ενισχύσεων του δείγματος, τα κράτη μέλη δεν παρείχαν εγκαίρως τα πληροφοριακά στοιχεία που ζητήθηκαν, ούτε εντός των 20 εργάσιμων ημερών ούτε εντός του συμφωνηθέντος με την Επιτροπή αναθεωρημένου χρονοδιαγράμματος.

H ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΧΕΙ ΕΠΙΣΗΣ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

51. Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να κινεί επίσημη διαδικασία έρευνας όποτε έχει σοβαρές αμφιβολίες ή αντιμετωπίζει σοβαρές δυσχέρειες όσον αφορά το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά ή/και δυσχέρειες διαδικαστικού χαρακτήρα σε σχέση με την απόκτηση των αναγκαίων πληροφοριακών στοιχείων. Στην περίπτωση άνω του ημίσεος των ενισχύσεων που κοινοποιήθηκαν κατά την περίοδο 2005-2008 χρειάστηκε διάστημα μεγαλύτερο του εξαμήνου προκειμένου να ληφθεί η απόφαση κίνησης επίσημης διαδικασίας [20].

52. Η Επιτροπή οφείλει στο μέτρο του δυνατού να λαμβάνει απόφαση για τις κοινοποιηθείσες υποθέσεις εντός 18 μηνών από την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας [21]. Το ποσοστό των υποθέσεων στις οποίες υπήρξε υπέρβαση της συνιστώμενης διάρκειας των 18 μηνών είναι 38 % (9/24) για τις επίσημες διαδικασίες έρευνας που κινήθηκαν το 2005, 13 % (4/31) το 2006, 33 % (9/27) το 2007 και 18 % (3/17) το 2008. Εάν συνεκτιμηθεί το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης, το συνολικό διάστημα από την κοινοποίηση έως την απόφαση της Επιτροπής στις περιπτώσεις αυτές υπερέβη τα δύο έτη.

53. Οι ενδιαφερόμενοι σε όλα τα κράτη μέλη όπου πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις ανέφεραν ότι οι διαδικασίες διεκπεραίωσης των υποθέσεων είναι εξαιρετικά χρονοβόρες. Ιδιαιτέρως προβληματικά είναι τα σχέδια ατομικών ενισχύσεων, ιδίως δε εκείνα τα οποία η Επιτροπή υποβάλλει σε διεξοδική οικονομική αξιολόγηση (βλέπε σημεία 55 έως 56). Αυτό μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στα κράτη μέλη, όπως καθυστερήσεις στην εθνική νομοθετική διαδικασία ή κίνδυνο απώλειας πιθανών επενδυτών. Συχνά επέρχονται αλλαγές στη σύνθεση των ομάδων που χειρίζονται τις υποθέσεις στους κόλπους της Επιτροπής, γεγονός που ενδέχεται να καθυστερεί περαιτέρω τις διαδικασίες.

H ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΣΥΜΦΩΝΗΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΞΕ, ΜΕΧΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ, ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ

54. Τον Σεπτέμβριο του 2009, ο κώδικας βέλτιστων πρακτικών καθιέρωσε τον αμοιβαία συμφωνημένο προγραμματισμό (ΑΣΠ). Το κράτος μέλος και η Επιτροπή μπορούν να αποφασίζουν από κοινού σχετικά με την κατά προτεραιότητα εξέταση της υπόθεσης, τα πληροφοριακά στοιχεία που πρέπει να παράσχει το κράτος μέλος, την πιθανή μορφή και τη διάρκεια της αξιολόγησης της Επιτροπής. Σε αντάλλαγμα για τις προσπάθειες του κράτους μέλους να παράσχει εγκαίρως όλα τα αναγκαία πληροφοριακά στοιχεία, η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες να τηρήσει το αμοιβαία συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα κατά την εξέταση της υπόθεσης. Σε καμία από τις υποθέσεις που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του ελέγχου δεν εντοπίστηκαν ενδείξεις ΑΣΠ.

OΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΙ ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΟΥΝ ΕΠΑΡΚΩΣ ΣΑΦΗ ΤΗ ΝΕΑ ΕΜΠΕΡΙΣΤΑΤΩΜΕΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

55. Η νέα αρχιτεκτονική που προβλέπεται στο ΣΔΚΕ του 2005 (βλέπε σημείο 6) βασίζεται σε ένα "σύστημα τριών επιπέδων": απαλλαγή κατά κατηγορία, πάγια αξιολόγηση και λεπτομερής αξιολόγηση. Κατ’ αρχήν, τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που κοινοποιούνται στην Επιτροπή εξετάζονται βάσει πάγιας αξιολόγησης. Λεπτομερής αξιολόγηση πραγματοποιείται για μικρό αριθμό ειδικών περιπτώσεων (π.χ. για ορισμένα μεγάλα επενδυτικά έργα).

56. Αυτή η λεπτομερής αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει εμπεριστατωμένη οικονομική ανάλυση [22], η οποία σχεδιάστηκε για να παράσχει στην Επιτροπή μια αξιόπιστη ανάλυση του πιθανού οικονομικού αντικτύπου μιας κρατικής ενίσχυσης. Επικεντρώνεται σε μια "στάθμιση των συμφερόντων". "Η αξιολόγηση του συμβιβάσιμου μιας ενίσχυσης αφορά κυρίως την εξισορρόπηση των αρνητικών της επιπτώσεων με τις θετικές της επιπτώσεις που απορρέουν από τη συμβολή της στην επίτευξη σαφώς καθορισμένων στόχων κοινού ενδιαφέροντος." [23]

57. Ωστόσο, οι ενδιαφερόμενοι, οι απόψεις των οποίων σχετικά με την αποτελεσματικότητα της εμπεριστατωμένης οικονομικής προσέγγισης της Επιτροπής ποικίλλουν, εξέφρασαν την ανησυχία τους για τις νέες αυτές ρυθμίσεις. Ορισμένοι εξέφρασαν την άποψη ότι απλώς παρατείνει τη διαδικασία έγκρισης και προκαλεί μεγαλύτερη αβεβαιότητα ενώ άλλοι ότι αποτελεί έναν ευπρόσδεκτο τρόπο εξέτασης του πραγματικού αντικτύπου του προτεινόμενου μέτρου και εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν την χρησιμοποιεί σε μεγαλύτερο βαθμό.

58. Η Επιτροπή διοργάνωσε δημόσια διαβούλευση επί του ζητήματος αυτού το 2009, της οποίας τα αποτελέσματα δημοσίευσε στις αρχές του 2011. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη απαντήσει στις ανησυχίες σχετικά με την εμπεριστατωμένη οικονομική προσέγγιση, οι οποίες διατυπώθηκαν κατά την εν λόγω διαβούλευση. Για την επιτυχή λειτουργία του καθεστώτος των κρατικών ενισχύσεων απαιτείται μεγάλος βαθμός αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ της Επιτροπής και των ενδιαφερομένων στα κράτη μέλη.

H ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΘΕΣΠΙΣΤΗΚΕ ΤΟ 2009 ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ

59. Η απλουστευμένη διαδικασία (ΑΔ) θεσπίστηκε προκειμένου η Επιτροπή "να εξετάζει σε σύντομο χρονικό διάστημα ορισμένα είδη μέτρων στήριξης εκ μέρους των κρατών μελών για τα οποία απαιτείται από την Επιτροπή μόνο να επαληθεύσει ότι τα μέτρα είναι σύμφωνα με τους υφιστάμενους κανόνες και πρακτικές χωρίς να ασκήσει διακριτική εξουσία". Αν και η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη, είναι δύσκολο να κριθεί η αποτελεσματικότητά της λόγω του ότι η απλουστευμένη διαδικασία έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα μέχρι στιγμής.

60. Το 2010, η ΑΔ χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο 21 υποθέσεων. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε ποσοστό μικρότερο του 4 % του συνολικού αριθμού των κοινοποιήσεων που ελήφθησαν. Η περιορισμένη χρήση της μπορεί να αποδοθεί στους ακόλουθους παράγοντες:

Η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα να επανέλθει στην κανονική διαδικασία εάν έχει εφαρμογή κάποια από τις διασφαλίσεις ή εξαιρέσεις που προβλέπονται στην ανακοίνωση σχετικά με την απλουστευμένη διαδικασία.

Τα κράτη μέλη είναι απρόθυμα να χρησιμοποιήσουν την ΑΔ επειδή, σε αντίθεση με τα ισχύοντα για τις συνήθεις κοινοποιήσεις, περίληψη της κοινοποίησης δημοσιεύεται στον ιστότοπο της Επιτροπής, παρέχοντας στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να υποβάλλουν παρατηρήσεις.

Στις αυστηρές προϋποθέσεις που ισχύουν για την εφαρμογή της ΑΔ.

Η ΑΔ εφαρμόζεται μόνον σε απλές υποθέσεις κοινοποιήσεων, οι οποίες ούτως ή άλλως συνήθως εγκρίνονται εντός έξι μηνών βάσει της κανονικής διαδικασίας.

Της ΑΔ πρέπει να προηγούνται υποχρεωτικές επαφές προ της κοινοποίησης (PN).

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΦΑΝΗΣ

61. Ανταγωνιστές ή άλλοι ενδιαφερόμενοι οι οποίοι θεωρούν ότι ένα συγκεκριμένο μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση μπορούν να υποβάλλουν καταγγελία στην Επιτροπή. Στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διατίθεται έντυπο καταγγελίας το οποίο μπορεί είτε να συμπληρωθεί σε απευθείας σύνδεση είτε να αποσταλεί ταχυδρομικώς, διευκολύνοντας την υποβολή μιας καταγγελίας. Αρκετές καταγγελίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιότητας της ΓΔ Ανταγωνισμού και είτε η εξέτασή τους περατώνεται έπειτα από περιορισμένη εξέταση της καταγγελίας είτε διαβιβάζονται σε άλλη ΓΔ, όπως η ΓΔ Φορολογίας και Τελωνειακής ένωσης. Ορισμένες καταγγελίες τις οποίες λαμβάνει και χειρίζεται η ΓΔ Ανταγωνισμού δεν σχετίζονται με ανησυχίες σχετικά με πιθανή στρέβλωση του ανταγωνισμού, αλλά π.χ. με ανησυχίες για το περιβάλλον.

62. Τόσο ο αριθμός των λαμβανόμενων καταγγελιών όσο και ο όγκος των εκκρεμών καταγγελιών σημείωσαν σταθερή αύξηση κατά τη χρονική περίοδο 2006-2010 (βλέπε γράφημα 6). Το ήμισυ αυτών εκκρεμούσε για περισσότερο από ένα έτος [24], το ένα τέταρτο σχεδόν για περισσότερα από δύο έτη και ένας μικρός αριθμός για περισσότερα από πέντε έτη. Ο όγκος των εκκρεμών υποθέσεων είναι ιδιαιτέρως μεγάλος στον τομέα των μεταφορών. Η ΓΔ Ανταγωνισμού ανέλαβε τον τομέα αυτό από τη ΓΔ Ενέργειας και Μεταφορών στις αρχές του 2010, κατόπιν της αναδιοργάνωσης των χαρτοφυλακίων των Επιτρόπων.

63. Ενώ για τον χειρισμό των κοινοποιήσεων ισχύουν αυστηρές προθεσμίες, δεν υφίστανται νομικά δεσμευτικές προθεσμίες για τον χειρισμό των καταγγελιών. Ωστόσο, το άρθρο 10 του διαδικαστικού κανονισμού υποχρεώνει την Επιτροπή να εξετάζει "αμελλητί" τις καταγγελίες.

64. Οι καταγγελίες που δεν έχουν χαρακτήρα προτεραιότητας συχνά εξετάζονται όταν ο υπεύθυνος για τον χειρισμό τους δεν έχει πιο επείγουσες ασχολίες. Ως εκ τούτου, τόσο το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης όσο και η επίσημη εξέταση μπορεί να έχουν μεγάλη διάρκεια. Σε σχέση με δέκα υποθέσεις [25] επί συνόλου 30 καταγγελιών που εξέτασε το Συνέδριο δεν είχε ληφθεί απόφαση ή η εξέτασή τους δεν είχε περατωθεί εντός δύο ετών. Σε αρκετές περιπτώσεις καμία ενέργεια δεν είχε γίνει έναν χρόνο μετά την καταγγελία. Στο ήμισυ των υποθέσεων CP δεν είχε ληφθεί απόφαση εντός ενός έτους [26] και η πλειονότητα των διαδικασιών επίσημης έρευνας επίσης διαρκεί περισσότερο από ένα έτος. Οι καταγγέλλοντες δύνανται να ασκήσουν προσφυγή κατά παραλείψεως ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 265 της ΣΛΕΕ), αυτό όμως έχει συμβεί σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις.

ΓΡΑΦΗΜΑ 6

ΑΥΞΑΝΟΜΕΝΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

65. Σε έξι περιπτώσεις επί των 30 καταγγελιών του δείγματος του Συνεδρίου, η Επιτροπή δεν διαβίβασε την καταγγελία εντός δύο μηνών στο κράτος μέλος με αίτημα παροχής πληροφοριών. Σε έντεκα περιπτώσεις, το κράτος μέλος ή/και ο καταγγέλλων δεν ενημερώθηκε/-αν σχετικά με την πρόοδο της υπόθεσης για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Σε έξι περιπτώσεις το κράτος μέλος ή/και ο καταγγέλλων δεν ενημερώθηκε/-αν για την περάτωση της εξέτασης της υπόθεσης, με αποτέλεσμα αβεβαιότητα περί το δίκαιο καθώς τα κράτη μέλη δεν γνωρίζουν εάν επιτρέπεται ή όχι να προχωρήσουν στη χορήγηση της ενίσχυσης.

66. Η καθυστερημένη κίνηση ή η μη κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας περιορίζει επίσης τη διαφάνεια της διαδικασίας, καθώς οι τρίτοι ενημερώνονται για την υπόθεση και έχουν την ευκαιρία να υποβάλλουν παρατηρήσεις μόνον μετά τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της απόφασης για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας (δύο έως έξι μήνες μετά τη λήψη της απόφασης). Η δημοσίευση συχνά καθυστερεί εξαιτίας της υποχρέωσης μετάφρασης της απόφασης σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ και της ανάγκης σύνταξης μιας μη εμπιστευτικής έκδοσης της απόφασης.

67. Η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για το κλείσιμο των αβάσιμων υποθέσεων καταγγελιών χωρίς τη λήψη επίσημης απόφασης της Επιτροπής από το σώμα των Επιτρόπων. Σε περίπτωση που η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να στοιχειοθετούν την ύπαρξη παράνομης ενίσχυσης, αποστέλλεται επιστολή στον καταγγέλλοντα. Ο καταγγέλων μπορεί επί της βάσης αυτής να αποφασίσει να μη δώσει συνέχεια στην καταγγελία του, η οποία στη συνέχεια θα θεωρηθεί ότι αποσύρθηκε. Μόνον στην περίπτωση μικρού αριθμού καταγγελιών εστάλη τέτοια επιστολή εντός δώδεκα μηνών από την υποβολή της καταγγελίας.

ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ

68. "Η ανάκτηση των παράνομων κρατικών ενισχύσεων δεν θεωρείται ποινή, αλλά μέσο για την επαναφορά στην πριν από τη χορήγηση παράνομης ή αθέμιτης ενίσχυσης κατάσταση" [27]. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται όταν ο αποδέκτης ο οποίος επωφελήθηκε έναντι των ανταγωνιστών του στην αγορά επιστρέφει (εντόκως) το ποσό της ενίσχυσης. Το κράτος μέλος οφείλει να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση του ποσού της ενίσχυσης από τον δικαιούχο σύμφωνα με τις εθνικές διαδικασίες του.

69. Η αποτελεσματική εφαρμογή των αποφάσεων ανάκτησης κρατικών ενισχύσεων είναι αναγκαία για την αξιοπιστία της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων της Επιτροπής και θεωρείται προτεραιότητα στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (ΣΔΚΕ) (βλέπε σημείο 6).

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΜΕΙΩΣΕ ΣΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΩΝ ΕΚΚΡΕΜΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 2005

70. Από το 2003 η παρακολούθηση των αποφάσεων ανάκτησης έχει ανατεθεί σε εξειδικευμένη ομάδα. Η Επιτροπή κατόρθωσε να μειώσει τον αριθμό των ενεργών εκκρεμών υποθέσεων ανάκτησης από 94 στο τέλος του 2005 σε 41 στο τέλος του 2010 (βλέπε γράφημα 7).

71. Ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων ανάκτησης συνέχισε να εμφανίζει καθοδική τάση κατά την περίοδο 2008-2010, αν και με βραδύτερο ρυθμό. Αυτό οφείλεται στο "προσωρινό κλείσιμο" 13 υποθέσεων ανάκτησης [28].

ΓΡΑΦΗΜΑ 7

Η ΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΕΚΚΡΕΜΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ

+++++ TIFF +++++

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

H ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΠΟΛΛΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΕΧΕΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

72. Ελάχιστες αποφάσεις ανάκτησης της Επιτροπής εκτελούνται εντός της προθεσμίας των τεσσάρων μηνών που έχει θέσει η Επιτροπή. Οι περισσότερες αποφάσεις ανάκτησης παραπέμπονται στο Δικαστήριο από το κράτος μέλος ή/και από τον δικαιούχο (προσφυγή ακύρωσης) ή/και από την Επιτροπή (προσφυγή λόγω μη εκτέλεσης απόφασης της Επιτροπής). Από το 2005, η Επιτροπή έχει προσφύγει ενώπιον του Δικαστηρίου κατά αρκετών κρατών μελών λόγω μη εκτέλεσης απόφασης ανάκτησης. Από το 2009, η Επιτροπή έχει επίσης κινήσει έξι διαδικασίες επί παραβάσει [29] κατά κρατών μελών που δεν έλαβαν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με την απόφαση του δικαστηρίου, ζητώντας του να επιβάλει πρόστιμο ή χρηματική ποινή.

73. Ορισμένες παλαιές υποθέσεις ανάκτησης εκκρεμούν επί 10 έως 20 έτη, λόγω της μεγάλης διάρκειας των διαδικασιών ενώπιον τόσο των εθνικών δικαστηρίων (κράτος μέλος κατά δικαιούχου) όσο και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Επιτροπή κατά κράτους μέλους). Η μέση ηλικία των 41 εκκρεμών υποθέσεων ανάκτησης τον Ιούλιο του 2010 ήταν σχεδόν πέντε έτη. Δεκατέσσερις εξ αυτών εκκρεμούν εδώ και τουλάχιστον δέκα έτη. Αρκετές άλλες υποθέσεις που έχουν κλείσει προσωρινά έχουν επίσης ηλικία άνω των δέκα ετών. Ο στόχος της Επιτροπή όσον αφορά την εκτέλεση, ο οποίος είναι το κλείσιμο της υπόθεσης ή η προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου εντός δύο ετών, επετεύχθη κατά την περίοδο 2008-2010 μόνον στο ήμισυ περίπου των υποθέσεων. Η σχετική τάση βελτιώθηκε κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου (από 28 % το πρώτο εξάμηνο του 2008 πέρασε σε 57 % το δεύτερο εξάμηνο του 2010).

74. Η μεγάλη διάρκεια των διαδικασιών ανάκτησης οφείλεται επίσης στη δυσχέρεια εντοπισμού όλων των δικαιούχων των καθεστώτων ενίσχυσης και προσδιορισμού του ακριβούς ποσού της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί. Η Επιτροπή δεν υποχρεούται εκ του νόμου να ορίζει το ακριβές ποσό που πρέπει να ανακτηθεί. Ωστόσο, συνήθως προσδιορίζει την μέθοδο που πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα κράτη μέλη για τον υπολογισμό των προς ανάκτηση ποσών. Ορισμένα κράτη μέλη θα εκτιμούσαν περισσότερη βοήθεια από πλευράς της Επιτροπής για τον προσδιορισμό του προς ανάκτηση ποσού.

ΆΜΕΣΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΗΝ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΓΚΡΙΣΗΣ ΗΤΑΝ ΤΑΧΕΙΑ

75. Οι επείγουσες υποθέσεις που συνδέονταν με την κρίση διεκπεραιώθηκαν πολύ ταχύτερα από τις υποθέσεις που δεν συνδέονταν με την κρίση. Αυτό επιτεύχθηκε μέσω λιγότερο επίσημης αλληλογραφίας με τα κράτη μέλη και πιο άτυπων ανταλλαγών πληροφοριών μέσω τηλεφώνου και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Πολλά κράτη μέλη δέχθηκαν επίσης να λαμβάνουν αλληλογραφία και αποφάσεις στην αγγλική γλώσσα (παραίτηση από το δικαίωμα μετάφρασης) προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία, στην οποία οι δικαιούχοι ενεπλάκησαν σε μεγαλύτερο βαθμό. Αρκετές υποθέσεις διευθετήθηκαν εντός λίγων ημερών.

76. Μολονότι ο πρόσθετος φόρτος εργασίας αρχικώς απορροφήθηκε μέσω υπερωριών, η ΓΔ Ανταγωνισμού κατόρθωσε να υπερδιπλασιάσει τον αριθμό των αρμόδιων για τον χειρισμό υποθέσεων που ασχολούνταν με ενισχύσεις προς τον χρηματοπιστωτικό κλάδο το 2009, μέσω της δημιουργίας της ειδικής ομάδας για την χρηματοπιστωτική κρίση (Financial Crisis Task Force).

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΔΩΣΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

77. Ανταποκρινόμενη στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης, η Επιτροπή ενέκρινε γρήγορα ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για τις κρατικές ενισχύσεις προς τον χρηματοπιστωτικό τομέα [30], οι οποίες συμπλήρωναν τις υφιστάμενες κατευθυντήριες οδηγίες διάσωσης και αναδιάρθρωσης [31]. Τα κράτη μέλη επιδοκίμασαν τις εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες, αν και δεν έλειψαν τα επικριτικά σχόλια όσον αφορά τα περιθώρια ερμηνείας ορισμένων προϋποθέσεων.

78. Η ταχεία αντίδραση και η ρεαλιστική στάση της Επιτροπής συνέβαλαν στην αποφυγή της πτώχευσης οποιουδήποτε από τα σημαντικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που εδρεύουν στην ΕΕ. Το σύστημα της προσωρινής έγκρισης της ενίσχυσης για διάστημα έξι μηνών κατέστησε δυνατή την ταχεία και νόμιμη χορήγηση ενίσχυσης, με επιφύλαξη του δικαιώματος λεπτομερέστερης εξέτασης της υπόθεσης σε μεταγενέστερο στάδιο.

H EΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΕΔΙΩΞΕ ΝΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕΙ ΙΣΟΤΙΜΟΥΣ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

79. Προκειμένου να αποφευχθεί η χρήση της ενίσχυσης από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την ενίσχυση της θέσης τους στην αγορά σε βάρος των ανταγωνιστών τους, η Επιτροπή έπρεπε να διερευνήσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η ενίσχυση χορηγείτο στις τράπεζες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό οδήγησε σε εκχώρηση ορισμένων δραστηριοτήτων ή/και τη διακοπή ορισμένων πρακτικών (για παράδειγμα απαγόρευση πρωτοβουλίας στον καθορισμό των τιμών). Τα κράτη μέλη και οι δικαιούχοι ενισχύσεων οφείλουν να υποβάλλουν περιοδικές εκθέσεις εφαρμογής (συνήθως τριμηνιαίες ή εξαμηνιαίες).

80. Η ειδική ομάδα για τη χρηματοπιστωτική κρίση της ΓΔ Ανταγωνισμού παρακολουθεί στενά τη συνέχεια που δίνεται στις αποφάσεις στις κύριες υποθέσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Σε ορισμένες από τις υποθέσεις αυτές παρατηρήθηκε βραδεία ή ανεπαρκής εκτέλεση των όρων ή των δεσμεύσεων, αλλά οι εν λόγω ανωμαλίες τέθηκαν υπόψη του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και οι υπηρεσίες της ΓΔ Ανταγωνισμού παρακολούθησαν την εξέλιξη της υπόθεσης.

TΟ ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΣΕ ΣΤΗ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΕΙΧΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

81. Τον Ιανουάριο του 2009, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδίου για την ανάκαμψη της οικονομίας, η Επιτροπή ενέκρινε προσωρινό πλαίσιο (ΠΠ) [32] (βλέπε πλαίσιο 2) προκειμένου να παράσχει στα κράτη μέλη πρόσθετες δυνατότητες να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις των πιστωτικών περιορισμών στην πραγματική οικονομία και να εξασφαλίσουν τη συνέχεια της πρόσβασης των εταιρειών σε χρηματοδότηση. Με την εξαίρεση της δυνατότητας χορήγησης περιορισμένων ποσών ύψους έως 500000 ευρώ ως συμβιβάσιμη ενίσχυση [33], η οποία επιδοκιμάστηκε από την πλειονότητα των κρατών μελών, και ενισχύσεων υπό μορφή εγγυήσεων, η επιτυχία του ΠΠ υπήρξε περιορισμένη.

82. Οι περισσότερες από τις δυνατότητες που παρείχε το ΠΠ χρησιμοποιήθηκαν από μια μειοψηφία κρατών μελών. Επιπλέον, τα κράτη μέλη χορήγησαν το 2009 μόλις το 2,7 % του εγκεκριμένου όγκου των καθεστώτων του ΠΠ. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στην εξαιρετικά σύντομη διάρκεια του ΠΠ (λιγότερο από δύο έτη, έως το τέλος Δεκεμβρίου του 2010), η οποία δεν έδωσε στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να σχεδιάσουν, να εγκρίνουν και να υλοποιήσουν μέτρα ενίσχυσης στο πλαίσιο του ΠΠ.

83. Την 1η Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή παρέτεινε τη διάρκεια του ΠΠ έως την 31η Δεκεμβρίου 2011, αλλά προέβλεψε αυστηρότερους όρους και την σταδιακή κατάργησή του. Από την 1η Ιανουαρίου 2011 κάθε τράπεζα που επιζητεί κρατική στήριξη (υπό τη μορφή είτε κεφαλαίων είτε μέτρων αντιμετώπισης των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων) οφείλει να υποβάλλει σχέδιο αναδιάρθρωσης στην Επιτροπή.

ΠΛΑΙΣΙΟ 2

ΤΟ ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Όπως είχε ανακοινώσει στο ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη της οικονομίας, η Επιτροπή θέσπισε σειρά προσωρινών μέτρων προκειμένου να δώσει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις εξαιρετικές δυσχέρειες των εταιρειών να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση. Το ΠΠ παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και έως το τέλος του 2010:

α) επιχορηγήσεις περιορισμένου ύψους, έως 500000 ευρώ ανά εταιρεία, για διάστημα τριών ετών·

β) κρατικές εγγυήσεις για δάνεια με μειωμένη πριμοδότηση·

γ) επιδοτούμενα δάνεια, συγκεκριμένα για την παραγωγή πράσινων προϊόντων·

δ) κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου έως 2,5 εκατομμυρίων ευρώ ανά ΜΜΕ ετησίως.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

84. Η Επιτροπή δημοσιεύει ετησίως πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις, ο οποίος περιέχει αξιολόγηση της προόδου που έχει σημειωθεί προς την κατεύθυνση της επίτευξης των στόχων της Λισαβόνας για λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις, και αξιολογεί σε ad hoc βάση τον αντίκτυπο του ελέγχου που ασκεί επί των κρατικών ενισχύσεων. Στα σημεία 85 έως 95 εξετάζεται κατά πόσο τα στοιχεία που συγκεντρώνει η Επιτροπή είναι αξιόπιστα και πλήρη, καθώς και εάν επαρκεί η εκτίμηση αντικτύπου που διενεργεί η Επιτροπή.

ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΟΥΝ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΙΠΗ ΚΑΙ ΑΝΕΠΑΡΚΩΣ ΑΞΙΟΠΙΣΤΑ

YΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΚΡΑΤΗ ΜΕΛΗ

85. Το πρώτο τρίμηνο του έτους η Επιτροπή αποστέλλει στα κράτη μέλη λογιστικό φύλλο στο οποίο πρέπει να συμπληρώσουν τα στοιχεία σχετικά με τις τρέχουσες δαπάνες για κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο καθενός από τα μέτρα που απαριθμούνται, που χορηγήθηκαν κατά το έτος που προηγήθηκε. Η ποιότητα των στοιχείων που λαμβάνει η Επιτροπή από τα κράτη μέλη ποικίλλει και η ομάδα του πίνακα αποτελεσμάτων (βλέπε σημείο 90) δαπανά πολύ χρόνο για τον έλεγχο των στοιχείων και τη συμπλήρωση των ποσών που απουσιάζουν. Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι θεωρούν τη διαδικασία του πίνακα αποτελεσμάτων που εφαρμόζεται σήμερα ιδιαιτέρως υψηλής έντασης πόρων.

86. Αρκετοί ενδιαφερόμενοι ανέφεραν προβλήματα στη συγκέντρωση των στοιχείων από περιφερειακές και τοπικές αρχές, δεδομένου ότι στα περισσότερα κράτη μέλη ο φορέας συντονισμού των κρατικών ενισχύσεων στο αρμόδιο εθνικό ή ομοσπονδιακό υπουργείο δεν έχει εξουσία ελέγχου ή εποπτείας των περιφερειακών ή τοπικών αρχών. Ως εκ τούτου, τα στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις που παρέχουν τα κράτη μέλη και χρησιμοποιεί η Επιτροπή είναι πιθανό να είναι ελλιπή, αλλά ο πίνακας αποτελεσμάτων της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις δεν περιέχει επιφυλάξεις.

87. Πολλά κράτη μέλη καθυστερούν να παράσχουν τα στοιχεία, αλλά επί του παρόντος έχει κινηθεί μόνο μία διαδικασία επί παραβάσει λόγω μη συμμόρφωσης με την προθεσμία [34]. Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι η κεντρική μονάδα συντονισμού των κρατικών ενισχύσεων (εφόσον υπάρχει) δεν διαθέτει αποδοτικό κεντρικό σύστημα το οποίο να καθιστά δυνατή την άμεση παραγωγή των δεδομένων που ζητεί η Επιτροπή, αλλά πρέπει να τα συγκεντρώσει από έναν μεγάλο αριθμό αρχών που χορηγούν ενισχύσεις.

AΡΚΕΤΑ ΕΙΔΗ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΑΠΟΚΛΕΙΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ

88. Ο πίνακας αποτελεσμάτων καλύπτει τις κρατικές ενισχύσεις όπως ορίζονται στο άρθρο 107, παράγραφος 1, της ΣΛΕΕ, οι οποίες χορηγούνται από τα κράτη μέλη κατά τη διάρκεια του έτους αναφοράς (βλέπε σημεία 3 έως 4). Ο ορισμός αυτός είναι στενότερος από τον ορισμό που χρησιμοποιούν τα περισσότερα κράτη μέλη στις εθνικές εκθέσεις τους.

89. Αποκλείονται οι ενισχύσεις στον κλάδο των σιδηροδρόμων, μολονότι ολοένα και περισσότερες σιδηροδρομικές αγορές ανοίγουν στον ανταγωνισμό. Δεδομένου ότι αποκλείεται ένας από τους σημαντικότερους κλάδους που λαμβάνουν ενισχύσεις, τα στοιχεία για τις κρατικές ενισχύσεις που λαμβάνει και δημοσιεύει η Επιτροπή δεν μπορούν να θεωρούνται πλήρη. Στον πίνακα αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις του φθινοπώρου του 2010 αναφέρεται για πρώτη φορά ότι τα κράτη μέλη κοινοποίησαν ενισχύσεις στον κλάδο των σιδηροδρόμων, οι οποίες ανέρχονται σε 33,1 δισεκατομμύρια ευρώ ήτοι στο 0,3 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ των 27 το 2009. Ωστόσο λόγω έλλειψης συγκρίσιμων δεδομένων, οι ενισχύσεις στον κλάδο των σιδηροδρόμων δεν περιλαμβάνονται στα συνολικά ποσά [35].

H ΜΕΘΟΔΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΙΜΗ

90. Αφού λάβει τα συμπληρωμένα λογιστικά φύλλα από τα κράτη μέλη, η ομάδα του πίνακα αποτελεσμάτων της ΓΔ Ανταγωνισμού διενεργεί σειρά ελέγχων προκειμένου να διαπιστώσει πιθανές ανωμαλίες, συμπεριλαμβανομένης σύγκρισης των στοιχείων που κοινοποιούν τα κράτη μέλη με τον εγκριθέντα προϋπολογισμό και τα ποσά προηγουμένων ετών.

91. Ωστόσο, τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην παροχή στην Επιτροπή αξιόπιστων δημοσιονομικών προβλέψεων στην κοινοποίηση SANI. Σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορεί να προβλεφθεί ο βαθμός επιτυχίας του μέτρου. Ορισμένοι χορηγοί ενισχύσεων καταχωρίζουν συστηματικά τις αναμενόμενες δαπάνες μόνο για το πρώτο έτος, αντί του προϋπολογισμού ολόκληρης της περιόδου, όπως ζητά η Επιτροπή.

92. Η μέθοδος που χρησιμοποιεί η Επιτροπή για τον υπολογισμό της αξίας ορισμένων ειδών ενισχύσεων, ιδίως των ενισχύσεων προς τον χρηματοπιστωτικό κλάδο, είναι μάλλον αυθαίρετη. Όσον αφορά τα φορολογικά μέτρα, τα κράτη μέλη παρέχουν συχνά δημοσιονομικές προβλέψεις, δεδομένου ότι δεν είναι εφικτός ο υπολογισμός του πραγματικού ποσού λόγω της πολυπλοκότητας των νομοθετικού πλαισίου και του μεγάλου αριθμού δικαιούχων.

OΡΙΣΜΕΝΕΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΔΥΣΧΕΡΑΙΝΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΣΥΓΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

93. Η συγκρισιμότητα των στοιχείων των διαφόρων ετών επηρεάζεται από τις τροποποιήσεις της νομοθεσίας και του τρόπου παρουσίασης των αριθμητικών στοιχείων. Παραδείγματος χάρη, η αυξανόμενη σημασία και οι αυξήσεις του ανώτατου ορίου [36] των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας προκάλεσαν αρνητική μεροληψία στην εξέλιξη των αριθμητικών στοιχείων για τις κρατικές ενισχύσεις που κοινοποιούν τα κράτη μέλη, δυσχεραίνοντας την πραγματοποίηση συγκρίσεων μεταξύ διαδοχικών ετών.

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ ΥΠΗΡΞΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

94. Στις κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής προβλέπεται εκ των προτέρων αξιολόγηση σε σχέση με τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες της Επιτροπής και με εκείνες με τον ευρύτερο αντίκτυπο. Στο τέλος του 2010 είχαν δρομολογηθεί αρκετές και είχαν ολοκληρωθεί δύο [37].

95. Στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης της ΓΔ Ανταγωνισμού το 2007 δημιουργήθηκε μονάδα αξιολόγησης, η οποία ωστόσο διαλύθηκε ένα χρόνο αργότερα χωρίς να έχει να επιδείξει σημαντικό έργο στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Το 2010 η ΓΔ Ανταγωνισμού δρομολόγησε σχέδιο για την ανάπτυξη μιας λειτουργίας "εκ των υστέρων αξιολόγησης" με σκοπό την αξιολόγηση του πραγματικού αντικτύπου των πολιτικών που εφαρμόζει η ΓΔ Ανταγωνισμού στις σχετικές αγορές και την άντληση διδαγμάτων από προηγούμενες εμπειρίες. Στο τέλος του 2010 η εκ των υστέρων αξιολόγηση δεν είχε αρχίσει ακόμη να εφαρμόζεται.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΠΑΡΕΧΕΙ ΕΠΑΡΚΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΟΤΙ ΕΠΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

96. Τα συστήματα των περισσοτέρων κρατών μελών δεν παρέχουν επαρκή διασφάλιση ότι τηρείται η υποχρέωση κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων. Μολονότι η Επιτροπή έχει λάβει μέτρα για την ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη όσον αφορά την υποχρέωση κοινοποίησης που υπέχουν, αυτά δεν έχουν αποδειχθεί επαρκή. Περιστασιακά διενεργούνται αυτεπάγγελτες έρευνες, αλλά οι ενέργειες της Επιτροπής δεν αρκούν για τον εντοπισμό υποθέσεων που θα έπρεπε να είχαν κοινοποιηθεί, καθώς βασίζεται κυρίως σε καταγγελίες τρίτων. Από νομική άποψη δεν μπορεί να εξετάζει συστηματικά τις διαδικασίες που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη προκειμένου να βεβαιώνεται για την αξιοπιστία τους και οι δραστηριότητες παρακολούθησής της είναι περιορισμένες. Ως αποτέλεσμα, υπάρχει κίνδυνος μη εντοπισμού κρατικών ενισχύσεων.

ΣΥΣΤΑΣΗ 1

Η Επιτροπή οφείλει να επανεξετάσει τον τρόπο κατανομής και χρήσης των πόρων που διαθέτει για τη διαχείριση των κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου:

α) να επιδείξει μεγαλύτερο βαθμό πρωτοβουλίας στη σχέση της με τα κράτη μέλη και να καταβάλει προσπάθειες για την καλύτερη ενημέρωσή τους σχετικά με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, μέσω της διάδοσης βέλτιστων πρακτικών και της παροχής πιο πρακτικής καθοδήγησης,

β) να ενισχύσει τις δραστηριότητες παρακολούθησής της, τόσο από την άποψη του μεγέθους του δείγματος όσο και από την άποψη της εμβέλειας, και

γ) να οργανώσει τις αυτεπάγγελτες έρευνές της κατά πιο συστηματικό και στοχευμένο τρόπο, με σκοπό τον εντοπισμό παράνομων ενισχύσεων.

ΟΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ, ΙΔΙΩΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑΣ, ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΕΠΑΡΚΩΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΣ

97. Μολονότι πολλά από τα λειτουργικά στοιχεία του χειρισμού υποθέσεων τυγχάνουν ορθής διαχείρισης και παρά τον ταχύ χειρισμό των υποθέσεων που συνδέονταν με τη χρηματοπιστωτική κρίση, η διαδικασία έγκρισης πολλών μέτρων κρατικών ενισχύσεων που κοινοποιούνται εξακολουθεί να έχει πολύ μεγάλη διάρκεια. Ιδιαίτερα προβλήματα παρουσιάζει ο χειρισμός των καταγγελιών. Ο συνδυασμός του αυξανόμενου αριθμού καταγγελιών, της μεγάλης διάρκειας των διαδικασιών και της χαμηλής προτεραιότητας που αποδίδεται σε πολλές καταγγελίες έχει οδηγήσει σε έναν αυξανόμενο όγκο εκκρεμών υποθέσεων.

98. Η μεγάλη διάρκεια των διαδικασιών έρευνας της Επιτροπής και η ανεπαρκής ενημέρωση των ενδιαφερομένων σχετικά με την πρόοδο της υπόθεσης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οδηγούν σε αβεβαιότητα περί το δίκαιο.

ΣΥΣΤΑΣΗ 2

Η Επιτροπή οφείλει:

α) προκειμένου να ενισχύσει τη διαφάνεια και να επιταχύνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, να δεσμευθεί να περατώνει το στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης είτε με τη λήψη απόφασης είτε με την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας εντός ενός έτους από τη λήψη της αρχικής κοινοποίησης,

β) να ελαχιστοποιήσει τον αριθμό των αιτημάτων παροχής πληροφοριών που αποστέλλει στα κράτη μέλη και να τα περιορίσει στα απολύτως αναγκαία για τη λήψη της απόφασής της,

γ) προκειμένου να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου για το σύνολο των ενδιαφερομένων, να αντιμετωπίζει με ταχύτητα τις αβάσιμες καταγγελίες,

δ) να ενημερώνει κατά περιόδους τον καταγγέλλοντα, το κράτος μέλος και τον δικαιούχο για την πρόοδο που έχει (ή δεν έχει) σημειωθεί σε σχέση με κάθε υπόθεση, καθώς και με το αποτέλεσμα της έρευνας,

ε) να εξετάσει εάν μπορεί να αντλήσει διδάγματα από τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε το ζήτημα της χρηματοπιστωτικής κρίσης προκειμένου να βελτιώσει τις συνήθεις μεθόδους εργασίας της,

στ) να εφαρμόσει βελτιωμένο σύστημα καταγραφής του χρόνου εργασίας και υποβολής στοιχείων για τη διαχείριση για την αποτελεσματική παρακολούθηση του χρόνου που δαπανάται σε κάθε υπόθεση και του φόρτου εργασίας κάθε αρμόδιου για τον χειρισμό υποθέσεων, με σκοπό τη βελτιστοποίηση της χρήσης των διαθέσιμων πόρων.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙ ΔΙΕΞΟΔΙΚΑ ΤΟΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΥ ΑΣΚΕΙ ΕΠΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ

99. Οι προσπάθειες της Επιτροπής για παρακολούθηση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων δυσχεραίνονται από την έλλειψη αξιόπιστων στοιχείων. Το κύριο εργαλείο υποβολής στοιχείων που διαθέτει, ο πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις που δημοσιεύεται σε εξαμηνιαία βάση, παρουσιάζει αρκετές αδυναμίες: έλλειψη πληρότητας, ανεπαρκή αξιοπιστία και συγκρισιμότητα, καθώς και καθυστερήσεις στην παροχή των στοιχείων.

Επιπλέον, εξαιρουμένων ορισμένων ειδικών μελετών, η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει ακόμη τον εκ των υστέρων αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή οικονομία των δραστηριοτήτων της στον τομέα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

ΣΥΣΤΑΣΗ 3

α) Η Επιτροπή οφείλει να βελτιώσει την αποδοτικότητα και την αξιοπιστία της διαδικασίας συγκέντρωσης στοιχείων που εφαρμόζει.

β) Η Επιτροπή οφείλει να αξιολογεί τακτικά τον εκ των υστέρων αντίκτυπο των κρατικών ενισχύσεων και του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στις εταιρείες, τις αγορές και την οικονομία συνολικά.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα IV, του οποίου προεδρεύει ο κύριος Igors LUDBORŽS, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 25ης Οκτωβρίου 2011.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 108 ΣΛΕΕ) (ΕΕ L 83 της 27.3.1999, σ. 1).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (ΕΕ L 140 της 30.4.2004, σ. 1).

[3] Όπως ορίζονται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, της ΣΛΕΕ. Βλέπε ακόμη σημεία 88 και 89 σε σχέση με τα είδη ενισχύσεων που δεν περιλαμβάνονται στα στατιστικά στοιχεία της Επιτροπής.

[4] Πηγή: COM(2010) 701 τελικό, της 1ης Δεκεμβρίου 2010 — Πίνακας αποτελεσμάτων για τις κρατικές ενισχύσεις — Έκθεση για τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ — Επικαιροποίηση φθινοπώρου 2010.

[5] COM(2005) 107 τελικό, της 7ης Ιουνίου 2005 — Σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις — Λιγότερες και καλύτερα στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις: οδικός χάρτης για τη μεταρρύθμιση των κρατικών ενισχύσεων 2005-2009 (Έγγραφο διαβούλευσης).

[6] Αρκετοί ενδιαφερόμενοι αναφέρθηκαν στις δυσχέρειες στις οποίες προσκρούουν οι προσφυγές ιδιωτών για την εφαρμογή της νομοθεσίας περί κρατικών ενισχύσεων, δεδομένου ότι οι ανταγωνιστές αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην τεκμηρίωση του ισχυρισμού τους περί ασυμβίβαστης ενίσχυσης και ότι η διαδικασία αυτή είναι περισσότερο δαπανηρή σε σχέση με την υποβολή καταγγελίας στην Επιτροπή.

[7] Βλέπε άρθρο 4, παράγραφος 5, του διαδικαστικού κανονισμού. Η κοινοποίηση θεωρείται πλήρης εάν, εντός δύο μηνών από την παραλαβή της ή από την παραλαβή οποιασδήποτε πρόσθετης πληροφορίας που ζητήθηκε, η Επιτροπή δεν ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες. Σε περίπτωση που η Επιτροπή ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες (αποστέλλοντας αίτημα παροχής πληροφοριών, REQ), νέα προθεσμία δύο μηνών ξεκινά όταν το κράτος μέλος υποβάλει τις πληροφορίες που ζητήθηκαν.

[8] Άρθρο 4, παράγραφοι 2 έως 4, του διαδικαστικού κανονισμού.

[9] COM(2010) 701 τελικό.

[10] Δανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Κύπρος, Ουγγαρία, Σλοβενία και Ηνωμένο Βασίλειο.

[11] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 994/98 του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 1998, για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ L 142 της 14.5.1998, σ. 1).

[12] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής, της 6ης Αυγούστου 2008, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την κοινή αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης (γενικός κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία) (ΕΕ L 214 της 9.8.2008, σ. 3).

[13] Βλέπε Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2009, Ευρωπαϊκή Επιτροπή (http://ec.europa.eu/competition/publications/annual_report/2009/el.pdf).

[14] Για λόγους σύγκρισης, το 2009 σχεδόν 1000 μέτρα απαλλαγής κατά κατηγορία κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή εκ των υστέρων και περισσότερα από 200 καθεστώτα κοινοποιήθηκαν εκ των προτέρων.

[15] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1998/2006, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (ΕΕ L 379 της 28.12.2006, σ. 5).

[16] Το κράτος μέλος πιστεύει, χωρίς ωστόσο απόλυτη βεβαιότητα, ότι ένα σχεδιαζόμενο μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, και προτιμά να αποφασίσει επ’ αυτού η Επιτροπή.

[17] Σύμφωνα με τους δείκτες της ΓΔ Ανταγωνισμού για τις κρατικές ενισχύσεις, λιγότερο από το 6 % των νέων υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2010 είναι υποθέσεις κατηγορίας προτεραιότητας 1, ενώ το 82 % είναι υποθέσεις κατηγορίας προτεραιότητας 2.

[18] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με απλουστευμένη διαδικασία για την εξέταση ορισμένων κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ C 136 της 16.6.2009, σ. 3).

[19] Πηγή: ΓΔ Ανταγωνισμού, Δείκτες κρατικών ενισχύσεων, ενότητα IV.10.b. Οι δείκτες εμπρόθεσμης διεκπεραίωσης της ΓΔ Ανταγωνισμού αποτυπώνουν τον χρόνο που μεσολαβεί μεταξύ της κίνησης και της περάτωσης της εξέτασης των υποθέσεων επί των οποίων έχει ληφθεί απόφαση ανά έτος κίνησης. Επομένως, εμφανίζουν μια εξιδανικευμένη εικόνα των τελευταίων ετών, καθώς αποκλείονται οι εκκρεμείς υποθέσεις η εξέταση των οποίων εξ ορισμού διαρκεί περισσότερο.

[20] Όσον αφορά τα έτη 2008 και 2009 δεν μπορεί να συναχθεί συμπέρασμα από τα αριθμητικά στοιχεία, καθώς πολλές υποθέσεις εκκρεμούν.

[21] Άρθρο 7, παράγραφος 6, του διαδικαστικού κανονισμού.

[22] Στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής "Κοινές αρχές για την οικονομική αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 87, παράγραφος 3", της 6ης Μαΐου 2009, παρουσιάζεται η μεθοδολογία που εφαρμόζει η Επιτροπή στην εξέταση υποθέσεων που υποβάλλονται σε εμπεριστατωμένη οικονομική ανάλυση (http://ec.europa.eu/competition/state_aid/reform/reform.html).

[23] Σημείο 9 των κοινών αρχών για την οικονομική αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 87, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ.

[24] Σε σύγκριση με 192 την 1η Ιανουαρίου 2008, 233 την 1η Ιανουαρίου 2009 και 270 στις 30 Οκτωβρίου 2010, γεγονός που καταδεικνύει συνεχή αύξηση.

[25] Ο αριθμός αυτός ενδέχεται να αυξηθεί περαιτέρω, δεδομένου ότι ορισμένες υποθέσεις εκκρεμούν ακόμη.

[26] Πηγή: Δείκτες της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις. Τα εν λόγω στατιστικά στοιχεία στην πραγματικότητα υποεκτιμούν τον χρόνο που απαιτείται για την εξέταση μιας καταγγελίας, καθώς η εξέταση ορισμένων υποθέσεων CP περατώνεται είτε με τη διαβίβαση της υπόθεσης σε άλλη ΓΔ είτε με την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις η περάτωση της εξέτασης της υπόθεσης CP δεν σηματοδοτεί το τέλος της διαδικασίας από την άποψη του καταγγέλλοντα.

[27] COM(2010) 282 τελικό, της 3ης Ιουνίου 2010: Έκθεση της Επιτροπής — Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2009, SEC(2010) 666.

[28] Από τον Ιούλιο του 2008, η Επιτροπή κλείνει προσωρινά υποθέσεις ανάκτησης σε σχέση με τις οποίες το κράτος μέλος έχει εγκρίνει όλα τα αναγκαία μέτρα που προβλέπει το εθνικό σύστημά του, αν και η ανάκτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει ολοκληρωθεί. Υποθέσεις ανάκτησης οι οποίες έχουν κλείσει προσωρινά είναι δυνατό να ανοίξουν εκ νέου, ιδίως σε περίπτωση ακύρωσης της δικαστικής απόφασης στην οποία βασίστηκε το προσωρινό κλείσιμο της υπόθεσης.

[29] Ορισμένες από τις εν λόγω διαδικασίες περιλαμβάνουν περισσότερες από μία υποθέσεις προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου.

[30] Ανακοινώσεις της Επιτροπής με τίτλο:

- Εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα που λήφθηκαν για τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στο πλαίσιο της τρέχουσας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης (ΕΕ C 270 της 25.10.2008, σ. 8)·

- H ανακεφαλαιοποίηση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης: περιορισμός των ενισχύσεων στο ελάχιστο απαραίτητο και διασφαλίσεις έναντι αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού (ΕΕ C 10 της 15.1.2009, σ. 2)·

- Αντιμετώπιση των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων στον κοινοτικό τραπεζικό τομέα (ΕΕ C 72 της 26.3.2009, σ. 1)·

- Αποκατάσταση της βιωσιμότητας και αξιολόγηση των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων (ΕΕ C 195 της 19.8.2009, σ. 9).

[31] Ανακοίνωση της Επιτροπής — Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 244 της 1.10.2004, σ. 2).

[32] Προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (ΕΕ C 83 της 7.4.2009, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε στη συνέχεια (ΕΕ C 261 της 31.10.2009, σ. 2, και ΕΕ C 303 της 15.12.2009, σ. 6).

[33] Η οποία δεν περιλαμβάνεται στα στατιστικά στοιχεία, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις ήσσονος σημασίας δεν θεωρούνται ενισχύσεις σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 107, παράγραφος 1, της ΣΛΕΕ.

[34] Ορίζεται στον κανονισμό εφαρμογής αριθ. 794/2004.

[35] COM(2010) 701 τελικό.

[36] Αρχικά είχε οριστεί στο ποσό των 100000 ευρώ με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (ΕΕ L 10 της 13.1.2001, σ. 30) και στη συνέχεια αυξήθηκε σε 200000 ευρώ από το 2007 (με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 της Επιτροπής, βλέπε ανωτέρω). Οι ενισχύσεις ήσσονος σημασίας δεν θεωρούνται κρατικές ενισχύσεις και τα περισσότερα κράτη μέλη δεν συγκεντρώνουν στοιχεία σχετικά με αυτές.

[37] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής — Εκτίμηση του αντικτύπου που συνοδεύει την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν τις δημόσιες υπηρεσίες ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων, SEC(2009) 893 και Σύνοψη SEC(2009) 892.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΆΡΘΡΟ 107 ΣΛΕΕ (ΠΡΩΗΝ ΑΡΘΡΟ 87 ΣΕΚ)

1. Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.

2. Συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά:

α) οι ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρος προς μεμονωμένους καταναλωτές, υπό τον όρο ότι χορηγούνται χωρίς διάκριση προελεύσεως των προϊόντων·

β) οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα·

γ) οι ενισχύσεις προς την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, οι οποίες θίγονται από τη διαίρεση της Γερμανίας, κατά το μέτρο που είναι αναγκαίες για την αντιστάθμιση των οικονομικών μειονεκτημάτων που προκαλούνται από τη διαίρεση αυτή. Μετά την παρέλευση πενταετίας από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας, το Συμβούλιο, μετά από πρόταση της Επιτροπής, δύναται να εκδώσει απόφαση για την κατάργηση του παρόντος σημείου.

3. Δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά:

α) οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών, στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, καθώς και των περιοχών που αναφέρονται στο άρθρο 349, λαμβάνοντας υπόψη τη διαρθρωτική, οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση·

β) οι ενισχύσεις για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους·

γ) οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον·

δ) οι ενισχύσεις για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους συναλλαγών και ανταγωνισμού στην Ένωση σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον·

ε) άλλες κατηγορίες ενισχύσεων που καθορίζονται από το Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει προτάσει της Επιτροπής.

ΆΡΘΡΟ 108 ΣΛΕΕ (ΠΡΩΗΝ ΑΡΘΡΟ 88 ΣΕΚ)

1. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, εξετάζει διαρκώς τα καθεστώτα ενισχύσεων που υφίστανται στα κράτη αυτά. Τους προτείνει τα κατάλληλα μέτρα που απαιτεί η προοδευτική ανάπτυξη και η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

2. Αν η Επιτροπή διαπιστώσει, αφού τάξει προηγουμένως στους ενδιαφερομένους προθεσμία για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, ότι ενίσχυση που χορηγείται από ένα κράτος ή με κρατικούς πόρους δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά κατά το άρθρο 107, ότι η ενίσχυση αυτή εφαρμόζεται καταχρηστικώς, αποφασίζει ότι το εν λόγω κράτος οφείλει να την καταργήσει ή να την τροποποιήσει εντός προθεσμίας που η ίδια καθορίζει.

Αν το εν λόγω κράτος δεν συμμορφωθεί προς την απόφαση αυτή εντός της ταχθείσας προθεσμίας, η Επιτροπή ή οποιοδήποτε άλλο ενδιαφερόμενο κράτος δύναται να προσφύγει απευθείας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά παρέκκλιση των άρθρων 258 και 259.

Κατόπιν αιτήσεως κράτους μέλους, το Συμβούλιο δύναται να αποφασίσει ομοφώνως ότι ενίσχυση που έχει θεσπισθεί ή που πρόκειται να θεσπισθεί από το κράτος αυτό θεωρείται συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, κατά παρέκκλιση των διατάξεων του άρθρου 107 ή των προβλεπομένων από το άρθρο 109 κανονισμών, αν εξαιρετικές περιστάσεις δικαιολογούν μια τέτοια απόφαση. Αν η Επιτροπή έχει κινήσει, ως προς την ενίσχυση αυτή, τη διαδικασία που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο της παρούσας παραγράφου, η αίτηση του ενδιαφερομένου κράτους προς το Συμβούλιο έχει ως αποτέλεσμα την αναστολή της σχετικής διαδικασίας μέχρις ότου αποφανθεί το Συμβούλιο.

Αν το Συμβούλιο δεν αποφανθεί εντός τριών μηνών από την υποβολή της αιτήσεως, αποφασίζει η Επιτροπή.

3. Η Επιτροπή ενημερώνεται εγκαίρως περί των σχεδίων που αποβλέπουν να θεσπίσουν ή να τροποποιήσουν τις ενισχύσεις, ώστε να δύναται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Αν κρίνει ότι σχέδιο ενισχύσεως δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, κατά το άρθρο 107, κινεί αμελλητί τη διαδικασία που προβλέπεται από την προηγούμενη παράγραφο. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν δύναται να εφαρμόσει τα σχεδιαζόμενα μέτρα πριν η Επιτροπή καταλήξει σε τελική απόφαση.

4. Η Επιτροπή μπορεί να εκδίδει κανονισμούς σχετικά με τις κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων για τις οποίες το Συμβούλιο έχει ορίσει, σύμφωνα με το άρθρο 109, ότι μπορούν να μην υπόκεινται στη διαδικασία της παραγράφου 3 του παρόντος άρθρου.

--------------------------------------------------