EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 271/61

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την προστασία των επιχειρήσεων από τις παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ και την εξασφάλιση αποτελεσματικής εφαρμογής του νόμου — Αναθεώρηση της οδηγίας 2006/114/ΕΚ για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση»

COM(2012) 702 final

2013/C 271/11

Εισηγητής: ο κ. Jorge PEGADO LIZ

Στις 19 Φεβρουαρίου 2013, και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών για την προστασία των επιχειρήσεων από τις παραπλανητικές πρακτικές μάρκετινγκ και την εξασφάλιση αποτελεσματικής εφαρμογής του νόμου Αναθεώρηση της οδηγίας 2006/114/ΕΚ για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση

COM(2012) 702 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 29 Απριλίου 2013.

Κατά την 490ή σύνοδο ολομέλειας, της 22ας και 23ης Μαΐου 2013 (συνεδρίαση της 22ας Μαΐου ), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση με 129 ψήφους υπέρ και 8 αποχές.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει την εν λόγω ανακοίνωση και τις προτάσεις της και κρίνει ότι αξίζει ιδιαίτερης προσοχής και προβληματισμού.

1.2 Η ΕΟΚΕ στηρίζει την Επιτροπή προς την κατεύθυνση αυστηρότερης ρύθμισης με στόχο την αποτελεσματική απαγόρευση και την παραδειγματική και αποτρεπτική τιμωρία ορισμένων επιθετικών πρακτικών πωλήσεων τις οποίες ακολουθούν οι εταιρίες έκδοσης καταλόγων.

1.3 Δεδομένης της εμφανώς επείγουσας ανάγκης άμεσης τοποθέτησης επί του ζητήματος, καθώς και της εκτιμώμενης σημασίας και σοβαρότητας των εν λόγω πρακτικών από οικονομική σκοπιά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΟΚΕ αποδέχεται την άμεση ανάληψη δράσης από την Επιτροπή με νομοθετική πρόταση που θα επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτό το ζήτημα και θα βασίζεται σε μελέτη αντικτύπου.

1.4 Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως προς τούτο θα πρέπει να υιοθετηθεί κανονισμός-πλαίσιο, που να αναπτυχθεί ενδεχομένως περαιτέρω μέσω κατ' εξουσιοδότηση πράξεων, πράγμα που θα αποτελέσει εγγύηση πιο ομοιόμορφης και αποτελεσματικής εφαρμογής στο επίπεδο των κρατών μελών.

1.5 Δεδομένης της φύσης του ζητήματος, η ΕΟΚΕ εκτιμά πως η νομική βάση δεν μπορεί να περιορίζεται στις διατάξεις της Συνθήκης που αφορούν την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς - ούτε να τις εξαιρεί - και πως το πεδίο εφαρμογής δεν πρέπει να περιορίζεται στις διασυνοριακές συναλλαγές.

1.6 Παράλληλα, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη να ληφθεί υπόψη ο διευρωπαϊκός χαρακτήρας πολλών τέτοιων πρακτικών και να ζητηθεί συντονισμένη δράση σε διεθνές επίπεδο.

1.7 Ωστόσο, η ΕΟΚΕ φρονεί πως ο καλύτερος τρόπος επίτευξης μιας συνεπούς και συνεκτικής ρύθμισης για την απαγόρευση των παραπλανητικών τεχνικών μάρκετινγκ θα ήταν η ταυτόχρονη αναθεώρηση των οδηγιών 2006/114/ΕΚ και 2005/29/ΕΚ, τόσο για σχέσεις B2B (μεταξύ επιχειρήσεων) όσο και B2C (επιχειρήσεων-πελατών), με προστασία των ιδιαιτεροτήτων κάθε είδους σχέσης σε ένα κοινό πρότυπο. Συνεπώς, η ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να δρομολογήσει άμεσα μια τέτοια διαδικασία.

1.8 Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει την Επιτροπή να αναπτύξει και να εφαρμόσει τα συμπληρωματικά μέτρα που αφορούν την καλύτερη ενημέρωση και διαφήμιση, την καλύτερη συνεργασία μεταξύ των διοικητικών αρχών, τις πλατφόρμες δημοσίου-ιδιωτικού τομέα και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των φορέων και την τελειοποίηση των μηχανισμών άμεσης ανταπόκρισης για τον τερματισμό των πρακτικών και την αποζημίωση των βλαβών που προκάλεσαν, καθώς και την άμεση θέσπιση ευρωπαϊκού δικαστικού συστήματος συλλογικών αγωγών, η οποία έχει ανακοινωθεί εδώ και πάνω από 30 χρόνια και συνεχώς αναβάλλεται.

1.9 Η ΕΟΚΕ δηλώνει πρόθυμη να συμβάλει με μέλη της στις μελλοντικές σχετικές εργασίες, στις οποίες εκτιμά πως μπορεί να συνεισφέρει χάρη στην εμπειρία των μελών της που εκπροσωπούν την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και διαθέτουν ειδική εμπειρογνωσία από τις τρεις ομάδες συμφερόντων που τη συνθέτουν.

2. Ιστορικό και κοινωνικοοικονομικές πτυχές της πρότασης

2.1 Στον τομέα της εμπορικής επικοινωνίας μεταξύ επιχειρήσεων, υφίστανται θεμελιώδεις κανόνες που πρέπει να τηρούνται οπωσδήποτε για την αποτροπή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη λειτουργία της αγοράς. Εάν αυτοί δεν τηρούνται εθελοντικά πρέπει να διατάσσεται και να επιβάλλεται η τήρησή τους.

2.2 Δια της παρούσας ανακοίνωσης, η Επιτροπή σχεδίασε σύνολο μέτρων που αποσκοπούν στην καταπολέμηση ορισμένων παραπλανητικών τεχνικών μάρκετινγκ των διαφημιστικών εταιριών και συγκεκριμένα των εταιριών έκδοσης καταλόγων.

2.3 Στόχος είναι η εξασφάλιση καλύτερης προστασίας των επιχειρήσεων, ιδίως δε των ΜμΕ, σε σχέση με την πρακτική που συνίσταται στο αίτημα εισαγωγής ή επικαιροποίησης των στοιχείων μιας εταιρίας σε κατάλογο (χωρίς σχετική επιθυμία ή αίτηση της εταιρίας), φαινομενικά δωρεάν, και τη μεταγενέστερη επιβολή ετησίων τελών που δεν είχαν συζητηθεί ή συμφωνηθεί μέχρι τότε.

2.4 Η Επιτροπή, κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης, ανακοινώνει την πρόθεσή της να ενισχύσει την Οδηγία 2006/114/ΕΚ σχετικά με την παραπλανητική και συγκριτική διαφήμιση, απαγορεύοντας ρητά πρακτικές όπως η απόκρυψη της εμπορικής πρόθεσης μιας διαφημιστικής ανακοίνωσης και, παράλληλα, ενισχύοντας την εφαρμογή των κανονισμών σε διασυνοριακές υποθέσεις.

2.5 Σύμφωνα με την ανακοίνωση, διαπιστώνεται επίσης: α) απουσία κατάλληλων εκστρατειών ενημέρωσης σχετικά με αυτές τις πρακτικές· β) έλλειψη γνώσεων σχετικά με τους κατάλληλους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών, οι οποίοι σήμερα είναι αναποτελεσματικοί, χρονοβόροι και δαπανηροί και δεν εγγυώνται την κατάλληλη και έγκαιρη αποζημίωση για την προκληθείσα βλάβη· γ) απουσία κεντρικού δικτύου συνεργασίας μεταξύ των διοικητικών αρχών που να επιβλέπει τις καταγγελίες των επαγγελματιών.

2.6 Κατά την Επιτροπή, η οικονομική βλάβη που προκαλείται από αυτήν την κατάσταση κυμαίνεται μεταξύ 1 000 και 5 000 ευρώ ανά έτος και ανά θιγείσα επιχείρηση.

3. Παρατηρήσεις επί της ανακοίνωσης

3.1 Ουσιαστικές πτυχές

3.1.1 Όπως έχει αναφερθεί σε παλαιότερη γνωμοδότηση, η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η εμπορική επικοινωνία εν γένει και η διαφήμιση ειδικότερα, σε όλες τις μορφές της, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, τον οποίο συνοψίζει εύστοχα η Διεθνής Ένωση Διαφημιστών (International Advertising Association – IAA), και όπου ξεχωρίζουν, κυρίως, τα εξής στοιχεία: διάδοση της καινοτομίας, πρόκληση της δημιουργικότητας και προσφορά ψυχαγωγίας, κίνητρο για ανταγωνισμό, αύξηση των δυνατοτήτων επιλογής (1).

3.1.1.1 Ωστόσο, παρότι όντως ορισμένες διαφημιστικές εταιρίες χρησιμοποιούν υπεκφυγές κατά την παρουσίαση των προϊόντων και την προσέλκυση πελατών, είναι σημαντικό η Επιτροπή να συνειδητοποιήσει πως, παρά το γεγονός ότι πολλές καταγγελίες για παραπλανητικές πρακτικές αφορούν εταιρίες αυτού του κλάδου, τούτο δεν σημαίνει ότι, ακόμα και στην περίπτωση των καταλόγων, δεν πρόκειται για νόμιμη δραστηριότητα ουσιαστικής σημασίας για την οικονομική ζωή των επιχειρήσεων που τη χρησιμοποιούν για να προβάλλουν τη δραστηριότητά τους.

3.1.2 Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία και τη σκοπιμότητα της παρούσας ανακοίνωσης, παρότι αυτή επικεντρώνεται πρωτίστως στα προβλήματα της προσέλκυσης πελατών από εταιρίες έκδοσης καταλόγων.

3.1.3 Επισημαίνει την ορθή προσέγγιση της Επιτροπής, η οποία τονίζει το διασυνοριακό χαρακτήρα του προβλήματος και επιδιώκει να εξασφαλίσει όχι μόνο την κατάλληλη ρύθμιση αλλά και την αποτελεσματική εφαρμογή της, με παρακολούθηση, έλεγχο και κυρώσεις για τις πρακτικές αυτές.

3.1.4 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το ότι δεν προηγήθηκε της γνωμοδότησης πραγματική μελέτη αντικτύπου που να επιτρέπει τη στιβαρότερη αιτιολόγηση των προτεινόμενων λύσεων, το κόστος και τα οφέλη των οποίων δεν προσδιορίζονται και δεν αποτιμώνται με σαφήνεια.

3.1.4.1 Η μελέτη αντικτύπου που προανήγγειλε η Επιτροπή στη συνεδρίασή της με τα ενδιαφερόμενα μέρη την 1η Μαρτίου 2013 φαίνεται να αποτελεί καθυστερημένη και, παρότι δεν είναι ακόμη γνωστό το εύρος και το πλήρες περιεχόμενό της, ανεπαρκή βάση για τεκμηριωμένη επιλογή.

3.1.5 Από καθαρά ερμηνευτική νομική σκοπιά, αλλά και υπό το πρίσμα της αποδοτικότερης και αποτελεσματικότερης προστασίας, η ΕΟΚΕ διατηρεί αμφιβολίες ως προς την ορθή πλαισίωση του φαινομένου που απασχολεί πρωτίστως την Επιτροπή στην υπό επανεξέταση οδηγία.

3.1.5.1 Η αναλυθείσα πρακτική, που αποτελεί εμπορική επικοινωνία με την ευρύτερη έννοια, δεν αποτελεί διαφημιστική πρακτική, αλλά μια επιθετική και παραπλανητική πρακτική πωλήσεων, που εντάσσεται μάλλον στο ευρύτερο πλαίσιο των αθέμιτων ή καταχρηστικών εμπορικών πρακτικών και άπτεται του ποινικού δικαίου.

3.1.5.2 Πράγματι, η έννοια της διαφήμισης εξαιρεί από το εύρος της κάθε είδος επικοινωνίας όπου δεν υφίσταται ή δεν προκύπτει σκοπός προώθησης συγκεκριμένων αγαθών ή υπηρεσιών, καθώς και κάθε επικοινωνία στο πλαίσιο εμπορικής σχέσης που δεν αποσκοπεί στην παροχή νέων αγαθών ή υπηρεσιών.

3.1.5.3 Παράλληλα, σύμφωνα με την Οδηγία 2005/29/ΕΚ, μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι επομένως αναληθής ή, όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι, αντικειμενικά, ορθές όσον αφορά ένα ή περισσότερα στοιχεία και, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει σε απόφαση συναλλαγής την οποία, διαφορετικά, δεν θα ελάμβανε. Με άλλα λόγια, η παραπλανητική εμπορική πρακτική δεν περιορίζεται στην προώθηση προϊόντων, αλλά μπορεί να αφορά περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει σκοπός προώθησης προϊόντος ή επικοινωνία στο πλαίσιο εμπορικής σχέσης.

3.1.6 Επίσης, στην Πράσινη βίβλο για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στην αλυσίδα εφοδιασμού από επιχείρηση σε επιχείρηση τροφίμων και άλλων καταναλωτικών προϊόντων στην Ευρώπη (2), η Επιτροπή προειδοποιεί, ορθώς, για τον κίνδυνο αντικρουόμενων και αλληλεπικαλυπτόμενων δράσεων της ΕΕ, με τους ίδιους αποδέκτες και ασυνάρτητα μεταξύ τους συστήματα, πράγμα που θα δημιουργήσει μεγαλύτερη σύγχυση κατά τη μεταφορά σχετικών νομικών πράξεων στο δίκαιο των κρατών μελών (3).

3.1.7 Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη υποβάλει προς συζήτηση τις διάφορες δυνητικές επιλογές, οι οποίες δεν αποτέλεσαν ούτε καν αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης, καθώς επελέγη αντ' αυτού μια λύση που μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο επωφελής για τις επιχειρήσεις, και συγκεκριμένα τις ΜμΕ. Καθώς η Επιτροπή φέρεται να έχει ήδη αποφασίσει ποια επιλογή θα προκρίνει τον προσεχή Οκτώβριο, όπως ανακοινώθηκε, φαίνεται κάπως ανώφελη η υποβολή μελέτης αντικτύπου με 5 επιλογές, καθότι η επιλογή έχει ήδη γίνει εξαρχής.

3.1.8 Δεδομένης της εμφανώς επείγουσας ανάγκης για άμεση τοποθέτηση επί του κεντρικού ζητήματος των καταλόγων, όπως έχει εκφραστεί σε παλαιότερες μελέτες και ψηφίσματα του ΕΚ, καθώς και της εκτιμώμενης σημασίας και σοβαρότητας των εν λόγω πρακτικών από οικονομική σκοπιά σε ευρωπαϊκό επίπεδο (4), η ΕΟΚΕ αποδέχεται την άμεση ανάληψη δράσης από την Επιτροπή με νομοθετική πρόταση που θα επικεντρώνεται αποκλειστικά σε αυτό το ζήτημα, προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα επιχειρήσεων που υφίστανται συνεχή ψυχολογική παρενόχληση λόγω της απειλής δικαστικής προσφυγής σε δικαιοδοσία άλλου κράτους, με αυξανόμενα «διοικητικά έξοδα» και συνεχή τηλεφωνική όχληση από εισπρακτικές εταιρίες, που λαμβάνει σχεδόν τη μορφή απειλών.

3.1.8.1 Εξ άλλου, στο φάσμα της ρύθμισης δεν πρέπει να υπάγονται μόνο οι ΜμΕ αλλά και οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι βιβλιοθήκες και τα ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, ακόμα και ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες που έχουν πέσει θύματα αυτών των πρακτικών. Προς τούτο, θα πρέπει να διευρυνθεί η έννοια του «εμπόρου» προκειμένου να περιλαμβάνει όλους όσοι ενδέχεται να πέσουν θύματα τέτοιων πρακτικών και οι οποίοι δεν καλύπτονται από άλλα νομοθετικά μέσα.

3.1.9 Ωστόσο, η ΕΟΚΕ εκτιμά πως η συνεπέστερη προσέγγιση θα συνίστατο στην επέκταση του φάσματος της έννοιας των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, όσον αφορά τις παραπλανητικές και επιθετικές πρακτικές, καθώς και τον αντίστοιχο «Μαύρο κατάλογο» που παρατίθεται στην Οδηγία 2005/29/ΕΚ, ώστε να περιλαμβάνει τις σχέσεις μεταξύ εταιριών.

3.1.10 Η επέκταση του πεδίου της οδηγίας θα συνέβαλε και στη διασφάλιση μεγαλύτερης εναρμόνισης, καθώς τα κράτη μέλη δεν θα αναγκασθούν να θεσπίσουν νέα μέτρα ή νομικές πράξεις για τη μεταφορά της οδηγίας στο δίκαιό τους, περιοριζόμενα απλά στην επέκταση του πεδίου εφαρμογής των υφιστάμενων δικών τους πράξεων αναφορικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, πράγμα που θα εξασφάλιζε τη σωστή εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ (5).

3.1.11 Εξάλλου, η απλή τροποποίηση της Οδηγίας 2006/114/ΕΚ με τον ασαφή τρόπο που προτείνεται από την Επιτροπή δεν εγγυάται την προστασία των ΜμΕ στις περιπτώσεις που καλύπτει η ανακοίνωση. Πράγματι, εκτός του ότι αυτές οι πρακτικές συνιστούν επιθετικές και όχι παραπλανητικές ενέργειες, σύμφωνα με τους ορισμούς της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ, πηγάζουν από πρότερη εμπορική σχέση και, επομένως, δεν εντάσσονται στο πλαίσιο της διαφήμισης.

3.1.12 Υπό αυτή την έννοια, και με την επιφύλαξη όσων αναφέρονται στο σημείο 3.1.8, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πως η Επιτροπή θα πρέπει, στο άμεσο μέλλον, να μεριμνήσει για μια οριζόντια προσέγγιση που να επιτυγχάνει μεγαλύτερη συνοχή των κανόνων περί θεμιτού ανταγωνισμού και πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, και θα εγγυάται την ομοιόμορφη προστασία όλων των εμπορικών πρακτικών, είτε στο λιανεμπόριο είτε στο σύνολο των συμβατικών σχέσεων μεταξύ των επαγγελματιών, υπό το πρίσμα του Ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για μια αποδοτικότερη και πιο δίκαιη αγορά λιανικού εμπορίου.

3.1.13 Τονίζει την ανάγκη μεγαλύτερου συντονισμού μεταξύ των ΓΔ JUST, COMP, MARKT και ENTR όσον αφορά τις προς ανάληψη δράσεις στο πλαίσιο των μελλοντικών πολιτικών και νομοθετικών προτάσεων, όπως αυτές διαμορφώνονται βάσει των πολιτικών προτεραιοτήτων της Small Business Act.

3.1.14 Με την επιφύλαξη όσων προαναφέρθηκαν και της διαφορετικής απόφασης της Επιτροπής, η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη συγκεκριμένου ορισμού της έννοιας των «σοβαρότερων» εμπορικών πρακτικών και κατάλληλης διευκρίνισης του περιεχομένου της προκειμένου να καταστεί σαφές ποιες είναι οι εμπορικές πρακτικές που με αυτό το σκεπτικό χρήζουν μεγαλύτερης προστασίας από ό,τι οι υπόλοιπες.

3.1.15 Ομοίως, η ΕΟΚΕ θα εκτιμούσε την παροχή από την Επιτροπή ακριβέστερης ένδειξης του συνόλου των περιπτώσεων που πρέπει να συμπεριληφθούν στον «μαύρο κατάλογο», με την ύπαρξη του οποίου συμφωνεί πλήρως, στον βαθμό που ο κατάλογος των πρακτικών που πρέπει να θεωρούνται απολύτως παράνομες είναι κατά το δυνατόν ακριβής και εξαντλητικός (6) και για την κατάρτισή του η Επιτροπή έτυχε σημαντικής στήριξης μέσω των απαντήσεων στην έρευνά της και των παρεμβάσεων διαφόρων ενδιαφερόμενων φορέων κατά τη συνάντηση της 1ης Μαρτίου 2013.

3.1.16 Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να εξετάσει τη σκοπιμότητα της κατάρτισης «γκρίζου καταλόγου» πρακτικών που θα θεωρούνται παράνομες υπό συγκεκριμένες συνθήκες που θα αποφασίζονται κατά περίπτωση από τον δικαστή.

3.1.17 Παράλληλα, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι, πέραν των καταλόγων, είναι αναγκαία η ενίσχυση και διευκρίνιση των εννοιών της παραπλανητικής διαφήμισης ή της παράνομης συγκριτικής διαφήμισης προκειμένου να επιτευχθεί η ομοιόμορφη μεταχείρισή τους σε ευρύ νομικό πλαίσιο που θα εγγυάται ότι τυχόν νέες αθέμιτες πρακτικές θα καλύπτονται από την αναθεωρημένη νομοθεσία.

3.1.18 Η ΕΟΚΕ, με την επιφύλαξη όσων αναφέρθηκαν στο σημείο 3.1.8., είναι της γνώμης ότι το νομικό πλαίσιο της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ θα πρέπει να διευρυνθεί, ιδίως όσον αφορά την εξομοίωση ή την επέκταση, την οποία προκρίνει της υφιστάμενης προστασίας των καταναλωτών σε ορισμένες πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, υπό ακριβείς και αυστηρούς όρους, εφόσον πρόκειται για παρόμοια περίπτωση, όπως συμβαίνει ήδη στο νομικό πλαίσιο ορισμένων κρατών μελών και όπως ζητείται δικαίως από τις ενώσεις και τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις αυτών των εταιριών (7).

3.1.19 Η ΕΟΚΕ εκτιμά πως πρόκειται για δύο διαφορετικές πτυχές της ίδιας κοινής πραγματικότητας, και πως είναι καθ' όλα σκόπιμη η ταυτόχρονη και παράλληλη αναθεώρηση των Οδηγιών 2005/29/ΕΚ και 2006/114/ΕΚ, δεδομένης της διασύνδεσης και της συμπληρωματικότητάς τους (8), με βάση την πρόσφατη αξιολόγηση της τελευταίας (9).

3.1.20 Η φύση αυτών των πρακτικών και ο τρόπος λειτουργίας των καταχρηστικών εταιριών αναδεικνύουν την ανάγκη δικαστικού μηχανισμού για τις συλλογικές αγωγές ο οποίος να είναι σε θέση να εγγυηθεί την κατάλληλη αντίδραση και την αυξημένη προστασία των επαγγελματιών στην επίλυση των διαφορών που ανακύπτουν, όχι μόνο για την αποτροπή αυτών των πρακτικών (10) αλλά και για την εξασφάλιση ικανής αποζημίωσης για τη βλάβη που προκλήθηκε.

3.2 Τυπικές πτυχές

3.2.1 Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η Επιτροπή πρέπει να διευκρινίσει τη νομική βάση στην οποία θεμελιώνονται τα προς υιοθέτηση μέτρα και ειδικότερα κατά πόσο αποσκοπούν αποκλειστικά στη στήριξη της υλοποίησης της εσωτερικής αγοράς ή και αλλού.

3.2.2 Ομοίως, η ΕΟΚΕ εκτιμά πως το καταλληλότερο νομικό μέσο προς τούτο είναι ο κανονισμός, προκειμένου να διασφαλιστεί μεγαλύτερη νομική ασφάλεια και αποτελεσματικότερη εναρμόνιση.

4. Ανάλυση της μεθοδολογίας

4.1 Όσον αφορά το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα, η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τα στάδια που όρισε η Επιτροπή, και συγκεκριμένα την άμεση συγκρότηση ενός ad hoc δικτύου αρχών για την ενίσχυση της εφαρμογής της Οδηγίας για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση και για την ανταλλαγή πληροφοριών.

4.2 Επικροτεί επίσης τη θέσπιση διαδικασίας συνεργασίας για την επιβολή του νόμου, στα πρότυπα όσων προβλέπονται στον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Οκτωβρίου 2004 σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών, και την εισαγωγή κατ' αυτόν τον τρόπο υποχρεώσεων αμοιβαίας συνδρομής μεταξύ των κρατών μελών για το ζήτημα, καθώς και μέτρων προσδιορισμού των αρμόδιων αρχών για την εκτέλεση της νομοθεσίας, υπό την επιφύλαξη λύσεων με πλατφόρμες δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, στα πρότυπα όσων λαμβάνουν χώρα στις Κάτω Χώρες, και της διεύρυνσης της συνεργασίας με τις αντιπροσωπευτικές οργανώσεις των φορέων.

4.3 Προτείνει επίσης, όπως και στο πλαίσιο της προστασίας των καταναλωτών (11) και της επίλυσης διαφορών, τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου στήριξης των ΜμΕ για την επίλυση διασυνοριακών διαφορών, το οποίο θα κατευθύνει προς στους καταλληλότερους νομικούς μηχανισμούς τις επιχειρήσεις που έπεσαν θύματα απάτης.

4.4 Φρονεί δε πως πρέπει να προωθηθούν δράσεις κατάρτισης και ενημέρωσης, καθώς και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, για όλες τις επιχειρήσεις προκειμένου να γνωρίζουν τους σχετικούς κινδύνους.

4.5 Παράλληλα, δεδομένου ότι η πλειονότητα των παραπλανητικών πρακτικών λαμβάνει χώρα σε ψηφιακό περιβάλλον, η ΕΟΚΕ κρίνει αναγκαία την προώθηση στιβαρότερου και καταλληλότερου πλαισίου προστασίας των ΜμΕ, λαμβανομένων υπόψη των πρακτικών που υιοθετήθηκαν από τους ενδιάμεσους διαδικτυακούς παρόχους και των συμβατικών σχέσεων σε πλατφόρμες όπως το e-bay ή πλατφόρμες που αφορούν ειδικά εμπορικές συναλλαγές μεταξύ επαγγελματιών.

4.6 Τονίζει πως η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη τη διεθνή διάσταση αυτών των πρακτικών στο πλαίσιο της εκπροσώπησής της στον ΟΟΣΑ (12). Η ΕΕ και τα κράτη μέλη καλούνται να συζητήσουν με τον ΟΟΣΑ το θέμα της επέκτασης των «Κατευθυντήριων γραμμών για την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές διασυνοριακού χαρακτήρα», ώστε να συμπεριληφθούν στο B2B. Η ΕΟΚΕ προτείνει να οργανωθεί από την EUROPOL ένα πρόγραμμα έρευνας για την εμπορική απάτη μέσω ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην ΕΕ: η διάσταση των οικονομικών ζημιών και ο αριθμός των θυμάτων, ο ρόλος των ισχυρότερων διασυνοριακών φορέων και η πιθανή χρησιμοποίηση των κερδών για τη χρηματοδότηση άλλων μη νόμιμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή πράξεων.

4.7 Τέλος, η ΕΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην ανάγκη η Επιτροπή να εξασφαλίσει τα κονδύλια που απαιτούνται για την υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων.

4.8 Όσον αφορά τις μελλοντικές εργασίες, η ΕΟΚΕ δηλώνει ρητά πρόθυμη να συμβάλει με μέλη της σε αυτές, εκτιμώντας πως μπορεί να συνεισφέρει με την εμπειρία των μελών της που εκπροσωπούν την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και διαθέτουν ιδιαίτερη εμπειρογνωσία από τις τρεις ομάδες συμφερόντων που τη συνθέτουν.

Βρυξέλλες, 22 Μαΐου 2013. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) ΕΕ C 351 της 15.11.2012, σ. 6.

(2) COM(2013) 37 final.

(3) Υπενθυμίζονται επίσης τα προβλήματα που προέκυψαν κατά τη μεταφορά της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ, τα οποία αναγνώρισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (βλ. State of play of the Implementation of the provisions on advertising in the unfair comercial practices legislation, IP/A/IMCO/ST/2010-04, ΕΚ 440.288).

(4) Βλ. τα στοιχεία που παρείχε η Πλατφόρμα Fraude Helpdesk.nl των Κάτω Χωρών.

(5) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη αναφέρει, στο Ψήφισμά του για τις Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και την παραπλανητική διαφήμιση, πως έχει παρατηρήσει με ανησυχία πως διάφορα κράτη μέλη έχουν εξαιρέσει τον Μαύρο κατάλογο του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ από τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό τους δίκαιο, πράγμα που προκαλεί μεγαλύτερη σύγχυση στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

(6) Εν είδει παραδείγματος, αναφέρονται οι ακόλουθες πρακτικές:

α) Πρακτικές στο πλαίσιο των διαδικτυακών συναλλαγών όπου οι πληροφορίες για τη συναλλαγή δεν διαβιβάζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ενδιαφερομένους, πράγμα που οδηγεί σε διακριτική μεταχείριση ορισμένων εξ αυτών.

β) Πρακτικές στο πλαίσιο διαδικτυακών δημοπρασιών και πωλήσεων (e-bay). Έχει επανειλημμένα παρατηρηθεί πως σε αυτό το πλαίσιο συχνά ενδείκνυται η εγγραφή των καταναλωτών, καθώς έτσι εξασφαλίζουν καλύτερο πλαίσιο εγγυήσεων.

γ) Πρακτικές που αφορούν την παρουσίαση πιστοποιημένων προϊόντων που δεν διαθέτουν καμία πιστοποίηση·

δ) Πρακτικές όπου οι επιχειρήσεις ισχυρίζονται πως ανήκουν σε δημόσια αρχή, υποχρεώνοντας τον επαγγελματία να εγγραφεί σε συγκεκριμένη υπηρεσία ή να αποκτήσει συγκεκριμένο προϊόν, προκειμένου να πληροί υποτιθέμενους φορολογικούς κανόνες ή κανόνες ασφαλείας.

ε) Πρακτικές που περιλαμβάνουν την αγορά αγαθών στη διασυνοριακή αγορά και την εκ των υστέρων ενημέρωση του αγοραστή ότι η εξυπηρέτηση μετά την πώληση παρέχεται μόνο στη χώρα προέλευσης του προϊόντος.

στ) Πρακτικές που περιλαμβάνουν τη δημιουργία ιστοτόπων σύγκρισης που αποσκοπούν, ουσιαστικά, στο να κατευθύνουν τον επαγγελματία να αγοράσει συγκεκριμένο προϊόν, παρουσιάζοντάς το ως το καταλληλότερο προϊόν για το εμπορικό του προφίλ. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένες από αυτές τις υπηρεσίες σύγκρισης, ιδίως στον χρηματοπιστωτικό τομέα, δεν παρέχεται καμία ενημέρωση σχετικά με τη φύση του ιστοτόπου και το μοντέλο χρηματοδότησής του.

ζ) Πρακτικές «κεκαλυμμένης διαφήμισης» στο ψηφιακό πλαίσιο και συγκεκριμένα μέσω σχολίων σε ιστοτόπους κοινωνικής δικτύωσης από καταναλωτές/επιχειρήσεις (συνήθως από συνεργάτες της εταιρίας που αμείβονται από αυτήν) προκειμένου να προσελκύσουν επαγγελματίες στην εν λόγω εταιρία.

η) Πρακτικές που αφορούν την εκμετάλλευση συγκριτικών δοκιμών οι οποίες είτε είναι παρωχημένες είτε δεν υφίστανται καν.

θ) Πρακτικές που περιλαμβάνουν τη σιωπηρή συγκατάθεση του επαγγελματία στην απόκτηση συγκεκριμένου προϊόντος ή την εγγραφή σε συγκεκριμένη υπηρεσία.

(7) Αυτή η λύση συνάδει με την Επιλογή 5 της υπό κατάρτιση μελέτης αντικτύπου.

(8) Η Αυστρία αποτελεί παράδειγμα ευθυγράμμισης των οδηγιών 2006/114/ΕΚ και 2005/29/ΕΚ, καθώς κατά τη μεταφορά τους αντικατέστησε την έκφραση «καταναλωτής» από την έκφραση «αποδέκτης των εμπορικών πρακτικών», εξασφαλίζοντας έτσι με σαφήνεια την εφαρμογή των διατάξεων της Οδηγίας 2005/29/ΕΚ στις σχέσεις μεταξύ επαγγελματιών (βλ. IP/A/IMCO/ST/2010-04, PE 440.288 που αναφέρθηκε στην ανωτέρω υποσημείωση 3).

(9) COM(2013) 138 final της 14.3.2013.

(10) Για αυτό, είναι απολύτως απαραίτητη η προσθήκη του μελλοντικού νομοθετικού μέσου στον κατάλογο του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας 2009/22/ΕΚ.

(11) http://ec.europa.eu/consumers/ecc/contact_en.htm

(12) Η διεθνής διάσταση εμφαίνεται από τη Διεθνή ομάδα εργασίας για την εμπορική απάτη μέσω ηλεκτρονικών επικοινωνιών (IMMFWG), ανεξάρτητο δίκτυο αποτελούμενο από οργανισμούς επιβολής του νόμου, ρυθμίσεως και προστασίας των καταναλωτών από επτά χώρες (Αυστραλία, Βέλγιο, Καναδά, Ολλανδία, Νιγηρία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένες Πολιτείες), καθώς και από την Ευρωπόλ. Επιδιώκει να διευκολύνει την πολυεθνική ανταλλαγή πληροφοριών και στοιχείων, τον συντονισμό των διασυνοριακών εμπορικών συναλλαγών για τον εντοπισμό, την αποδιοργάνωση και τη σύλληψη όσων επιδίδονται σε εμπορική απάτη μέσω ηλεκτρονικών επικοινωνιών, την ευαισθητοποίηση του κοινού και την υιοθέτηση κατάλληλων μέτρων για την ενημέρωσή τους σχετικά με τα συστήματα εμπορικής απάτης μέσω ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Βλ. «Mass-marketing fraud: a threat assessment», IMMFWG, Ιούνιος 2010.