ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Πίνακας περιεχομένων

Κατάλογος πινάκων

Συντομογραφίες που χρησιμοποιούνται στο κείμενο

1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

3. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

3.1. Στόχος και πεδίο εφαρμογής του ΕνΔΤΚ

3.2. Κάλυψη, συντελεστές στάθμισης και τιμές του ΕνΔΤΚ

3.3. Υπολογισμός του ΕνΔΤΚ

4. ΔιαδοΣΗ ΤΩΝ ενδτκ από την Eurostat

5. ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ

5.1. Σταθμίσεις

5.2. Κάλυψη αγαθών και υπηρεσιών

5.3. Γεωγραφική και πληθυσμιακή κάλυψη

5.4. Ταξινόμηση αγαθών και υπηρεσιών

5.5. Τιμές τιμολογίων

5.6. Ασφαλίσεις

5.6.1. Ασφαλιστικοί συντελεστές στάθμισης

5.6.2. Τιμές ασφάλισης

5.7. Υγεία, εκπαίδευση και υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας

5.8. Κατευθυντήριες γραμμές για εκτελεστικά μέτρα του ΕνΔΤΚ

5.8.1. Κατευθυντήριες γραμμές για αναθεωρήσεις του ΕνΔΤΚ

5.8.2. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση των μειώσεων τιμών στον ΕνΔΤΚ

5.8.3. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση των παρατηρήσεων για απορριφθείσες τιμές

5.8.4. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση του εξοπλισμού επεξεργασίας δεδομένων και κυρίως των προσωπικών υπολογιστών στους ΕνΔΤΚ

6. ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ

6.1. Καταλληλότητα

6.2. Αξιοπιστία

6.2.1. Αντιπροσωπευτικότητα

6.2.2. Ακρίβεια

6.3. Συγκρισιμότητα

6.3.1. Συγκρισιμότητα ως προς τη χρήση διαφορετικών μαθηματικών τύπων

6.3.2. Συγκρισιμότητα μεταξύ των κρατών μελών

6.4. Η λειτουργία των προτύπων του ΕνΔΤΚ

6.4.1. Εννοιολογικά προβλήματα σχετικά με τεχνικώς "δύσκολες" ομάδες ειδών

6.4.2. Νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες

6.4.3. Ποιότητα των συντελεστών στάθμισης

6.4.4. Τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού (ΤΝΚΔΝ)

6.4.5. Μακροοικονομικός μαθηματικός τύπος δείκτη (κοινή περίοδος αναφοράς)

6.4.6. Στοιχειώδη συγκεντρωτικά μεγέθη

6.4.7. Ελάχιστα πρότυπα δειγματοληψίας

6.4.8. Το επίπεδο στο οποίο η μακροοικονομική ομαδοποίηση μετατρέπεται σε στοιχειώδη ομαδοποίηση

6.4.9. Ελάχιστα πρότυπα τιμών και διόρθωσης της ποιότητας

6.4.10. Βάση δεδομένων για τη διόρθωση της ποιότητας

6.4.11. Έμμεσοι δείκτες ποιότητας (ΕΔΠ)

6.4.12. Διαχείριση των ελλιπουσών παρατηρήσεων

6.4.13. Εποχικά είδη

6.4.14. Μέτρηση και επεξεργασία τιμών

α) Τιμές τιμολογίου

β) Μειώσεις τιμών

γ) Χρόνος εισαγωγής των τιμών αγοραστή στον ΕνΔΤΚ

δ) Πολιτική αναθεωρήσεων

6.5. Συνοχή

6.5.1. Ταξινόμηση

6.5.2. Ορισμοί συνεπείς με τους εθνικούς λογαριασμούς (ΕΛ)

6.6. Επικαιρότητα και ακρίβεια

6.7. Δυνατότητα πρόσβασης και σαφήνεια

7. ΕΓΓΥΗΣΗ της ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ενΔΤΚ

7.1. Παρακολούθηση της συμμόρφωσης

7.2. Συμβουλευτικός φορέας

8. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ της εε

8.1. Εισαγωγή

8.2. Στρατηγική εφαρμογής

8.3. Το σχέδιο Phare

8.3.1. Δοκιμαστικό σχέδιο για τις στατιστικές τιμών

8.3.2. Πρόγραμμα κατάρτισης

9. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ της ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

10. ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ από τους ΧΡΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

10.1. Γνώμη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας

10.2. Γνώμη της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

10.3. Η διάθεση του ΕνΔΤΚ στον Τύπο

11. ΔΑΠΑΝΕΣ

12. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

12.1. Μελλοντική συνεργασία με τα κράτη μέλη

παραρτημα I

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III

ΠΙΝΑΚΕΣ

Πίνακας 1 Υποδείκτες πλήρως εφαρμοσμένοι το Δεκέμβριο του 1999

Πίνακας 2 Κύριες ενδεχόμενες πηγές διαφορών που έχουν εντοπιστεί

Πίνακας 3 Νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες έναντι αντικαταστάσεων

Πίνακας 5 Νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες που προτείνει η Eurostat

Πίνακας 6 Μεταβολές στην κάλυψη με το δείκτη Ιανουαρίου 2000

Πίνακας 7 Ετήσια ποσοστά μεταβολής (διαφορά σε ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ του ΕνΔΤΚ που περιλαμβάνει και του ΕνΔΤΚ που εξαιρεί τη διευρυμένη κάλυψη)

Πίνακας 8 Περίοδοι αναφοράς των συντελεστών στάθμισης

Πίνακας 9 Μαθηματικοί τύποι που χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό των στοιχειωδών συγκεντρωτικών μεγεθών

Πίνακας 10 Μέσος όρος των στοιχειωδών συγκεντρωτικών μεγεθών ανά μήνα για τους 12 αμέσως επόμενους μήνες

Πίνακας 11 Παρακολούθηση του μέσου όρου των τιμών ανά στοιχειώδες συγκεντρωτικό μέγεθος όρο ανά μήνα

Πίνακας 12 Ισχύουσα κατάσταση και μελλοντικές εργασίες

Συντομογραφίες ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

A // Αυστρία

B // Βέλγιο

CEIES // Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Επιτροπή Στατιστικής Πληροφόρησης στον Οικονομικό και Κοινωνικό Τομέα

COICOP // Ταξινόμηση της ατομικής κατανάλωσης με βάση το σκοπό

D // Γερμανία

DK // Δανία

EL // Ελλάδα

ES // Ισπανία

F // Γαλλία

FIN // Φινλανδία

I // Ιταλία

IRL // Ιρλανδία

L // Λουξεμβούργο

N // Νορβηγία

NL // Κάτω Χώρες

P // Πορτογαλία

PC // Προσωπικός υπολογιστής

Phare // Σχέδιο δράσης για μια συντονισμένη ενίσχυση στην Πολωνία και την Ουγγαρία (που επεκτάθηκε στη συνέχεια στις υπόλοιπες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης)

S // Σουηδία

SDDS // Ειδικά πρότυπα μετάδοσης δεδομένων

TV // Τηλεόραση

UK // Ηνωμένο Βασίλειο

UNSD // Στατιστική Υπηρεσία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

ΓΜ // Γεωμετρικός μέσος

ΔΚΖ // Δείκτης κόστους ζωής

ΔΝΤ // Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΔΤΚ // Δείκτης τιμών καταναλωτή

ΔΤΚΕΟΧ // Δείκτης τιμών καταναλωτή Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου

ΔΤΚΝΕ // Δείκτης τιμών καταναλωτή της Νομισματικής Ένωσης

ΕΔΠ // Έμμεσοι δείκτες ποιότητας

ΕΕ // Ευρωπαϊκή Ένωση

ΕΕ // Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

ΕΚ // Ευρωπαϊκή Κοινότητα

ΕΚΤ // Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα

ΕΛ // Εθνικός λογαριασμός

ΕΜΥΧΔ // Εμμέσως μετρούμενες υπηρεσίες χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης

ΕνΔΤΚ // Εναρμονισμένοι δείκτες τιμών καταναλωτή

ΕΝΕ // Οικονομικής και Νομισματική Ένωση

ΕΟ // Επιχειρησιακή ομάδα

ΕΟΠ // Έρευνα οικογενειακού προϋπολογισμού

ΕΟΧ // Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος

ΕΠΣ // Ερωτηματολόγιο παρακολούθησης της συμμόρφωσης

ΕΣΚΤ // Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών

ΕΣΛ // Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών

ΕΣΠ // Επιτροπή Στατιστικού Προγράμματος

ΕΣΥ // Εθνική Στατιστική Υπηρεσία

ΕυρΔΤΚ // Ευρωπαϊκός δείκτης τιμών καταναλωτή

ΗΠΑ // Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

ΙΑΔ // Ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης

ΙΔΚ // Ιδιοκατοικούμενες κατοικίες

ΚΜ // Κράτος μέλος

ΛΑΜΤ // Λόγος των αριθμητικών μέσων τιμών

ΜΑΔ // Μονάδες αγοραστικής δύναμης

ΜΚΙΕΝ // Μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά

ΟΕ // Ομάδα εργασίας

ΟΗΕ // Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών

ΟΟΣΑ // Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης

ΠΣΠ // Προοπτική συνολικής ποιότητας

ΣΣΜ // Στοιχειώδη συγκεντρωτικά μεγέθη

ΤΚΔΝ // Τελική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού

ΤΝΚΔΝ // Τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού

ΥΧ // Υποψήφια χώρα

ΩΚΤ // Ώρα Κεντρικής Ευρώπης

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Όπως προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2494/95 του Συμβουλίου [1], οι εναρμονισμένοι δείκτες τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) παράγονται και δημοσιεύονται με κοινή βάση αναφοράς το 1996=100, κοινή κάλυψη των καταναλωτικών αγαθών και υπηρεσιών και κοινή ταξινόμηση από το Μάρτιο του 1997.

[1] ΕΕ L 257 της 27.10.1995, σ. 1.

Το Φεβρουάριο του 1998, η Επιτροπή (Eurostat) υπέβαλε έκθεση στο Συμβούλιο {COM(1998)104 τελικό} (αποκαλούμενη εφεξής: η έκθεση) για τους ΕνΔΤΚ που θεσπίστηκαν, ιδίως δε για την αξιοπιστία τους και για τη συμμόρφωσή τους με τις απαιτήσεις συγκρισιμότητας. Η εν λόγω έκθεση ανέφερε ότι οι δείκτες αυτοί έγιναν αποδεκτοί τόσο από την Επιτροπή όσο και από το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα (ΕΝΙ) ως δείκτες που παρέχουν ικανοποιητικές μετρήσεις για την αξιολόγηση της σύγκλισης. Ωστόσο, η Eurostat και οι κύριοι χρήστες επεδίωκαν περαιτέρω βελτιώσεις της ποιότητας και της συγκρισιμότητας των ΕνΔΤΚ για τη χρήση τους στη νομισματική πολιτική και στην παρακολούθηση του πληθωρισμού στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Η έκθεση διατύπωνε συγκεκριμένα ανησυχίες σχετικά με τις διορθώσεις της ποιότητας, τις μεθόδους δειγματοληψίας και την κάλυψη αγαθών και υπηρεσιών. Κατά τα δύο έτη που πέρασαν από την εν λόγω έκθεση, η Επιτροπή (Eurostat), σε συνεργασία με τις Εθνικές Στατιστικές Υπηρεσίες, επικέντρωσε το ενδιαφέρον της στα θέματα αυτά καθώς και στην παρουσίαση επίκαιρων και περιεκτικών δεικτών στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και σε άλλους χρήστες.

Οι αρχικοί ΕνΔΤΚ, αν και αρκετά περιεκτικοί ως προς την κάλυψη, αποτελούσαν ως επί το πλείστον τον κοινό παρονομαστή των εθνικών δεικτών τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ). Έκτοτε, ύστερα από σημαντική προσπάθεια και με τη συνεργασία των κρατών μελών, η κάλυψη επεκτάθηκε σε όλες σχεδόν τις καταναλωτικές δαπάνες. Ειδικότερα, καλύπτονται πλέον ευρέως οι δύσκολοι τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και των υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας, καθώς και η ασφάλιση και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Οι εν λόγω τομείς και η γεωγραφική και πληθυσμιακή κάλυψη συμπεριλαμβάνονται σύμφωνα με συμφωνηθέντες ορισμούς, γεγονός που διασφαλίζει τη συγκρισιμότητα παρά τις σημαντικές θεσμικές διαφορές.

Άλλες βελτιώσεις ως προς τη συγκρισιμότητα προήλθαν από συμφωνίες για τον τρόπο χειρισμού των τιμολογίων, όπως στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και της τηλεφωνίας, και από τη βούληση των κρατών μελών να αναπροσαρμόσουν τους συντελεστές στάθμισης και να συμπεριλάβουν τιμές νέων αγαθών, όπως η κινητή τηλεφωνία και οι προσωπικοί υπολογιστές. Μολονότι οι κανονισμοί δεν επιβάλλουν ως απαίτηση στα κράτη μέλη την ετήσια πλήρη αναπροσαρμογή των συντελεστών στάθμισης, τρία κράτη μέλη πέρασαν ήδη σε ετήσια αναπροσαρμογή και κάποια άλλα είτε εξετάζουν το θέμα είτε μελετούν το ενδεχόμενο πρόωρης αναπροσαρμογής. Ως αποτέλεσμα, οι ΕνΔΤΚ διαθέτουν πιο ενημερωμένους και πιο κατάλληλους συντελεστές στάθμισης σε σχέση με τους ΔΤΚ πριν από την εναρμόνιση.

Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής συναίνεση ως προς το εάν οι ιδιοκατοικούντες θίγονται από πληθωρισμό που θα έπρεπε να καλύπτεται από τους ΕνΔΤΚ, πέραν αυτού των τιμών επισκευών και συντήρησης. Εξετάσθηκε το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός δείκτη καθαρής δαπάνης απόκτησης ιδιοκατοικούμενων κατοικιών (τιμές αγοράς κατοικιών), το οποίο όμως θεωρήθηκε ότι προσκρούει σε σημαντικές πρακτικές δυσκολίες σε αρκετά κράτη μέλη. Ανάλογα με την οπτική γωνία του καθενός, το ζήτημα των δαπανών στις οποίες υποβάλλονται οι ιδιοκατοικούντες, πέραν των δαπανών σε χρήμα, είτε δεν αποτελεί θέμα πληθωρισμού τιμών καταναλωτή είτε αποτελεί πρόβλημα που δεν επιδέχεται πρακτική επίλυση.

Το πρόβλημα της διόρθωσης της ποιότητας αποδείχτηκε δυσεπίλυτο, γεγονός μάλλον αναμενόμενο. Σημειώθηκε, πάντως, κάποια αργή πρόοδος, όπως η καθιέρωση έμμεσων δεικτών ποιότητας (ΕΔΠ) σε πειραματική βάση ως πρακτικό εργαλείο παρακολούθησης. Οι ανησυχίες ότι οι ΔΤΚ μεροληπτούν προς τα άνω εξαιτίας της αδυναμίας να ληφθεί υπόψη η μεταβολή ποιότητας, ιδίως σε αγαθά υψηλής τεχνολογίας όπως οι προσωπικοί υπολογιστές, εντάθηκαν μετά την έκθεση της 'επιτροπής Boskin' το Δεκέμβριο του 1996 για τον ΔΤΚ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και την έκθεση Hoffmann για τον γερμανικό ΔΤΚ (1998). Η Επιτροπή (Eurostat) εξέτασε λεπτομερέστερα τη σχετική επιχειρηματολογία.

Ωστόσο, αν και η Επιτροπή (Eurostat) αναγνωρίζει ότι η μεταβολή της ποιότητας είναι σημαντικό θέμα, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η θέση περί συστηματικής μεροληψίας κάθε ΔΤΚ δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ελλείψει συμφωνίας ως προς το τι συνιστά μεταβολή της ποιότητας ή ως προς τις κατάλληλες λειτουργικές μεθόδους που πρέπει να εφαρμόζονται προκειμένου να λαμβάνονται υπόψη τέτοιες μεταβολές. Το επιχείρημα της έκθεσης Boskin, που βασίζεται στη θεωρία του δείκτη κόστους ζωής, αν και παρουσιάζει ενδιαφέρον, δεν ισχύει για τον ΕνΔΤΚ, ο οποίος είναι ένας δείκτης τύπου Laspeyres για τη μέτρηση του πληθωρισμού, και οι υποθέσεις που βασίζουν αυτή τη θεωρία δεν ισχύουν γενικά. Η Επιτροπή (Eurostat) παρακολουθεί πάντως στενά τις προσπάθειες του Γραφείου Στατιστικών Εργασίας των ΗΠΑ (BLS) να αναπτύξει διορθώσεις της ποιότητας για προσωπικούς υπολογιστές και άλλα καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες.

Επίσης, εξακολουθεί να επιδιώκει συμφωνία με τα κράτη μέλη ως προς τη λήψη πρακτικών μέτρων για τη βελτίωση των διορθώσεων της ποιότητας. Συγκρίσεις των πραγματικών διορθώσεων μεταξύ των κρατών κατέδειξαν ενίοτε μεγάλες και απαράδεκτες διαφορές σε επίπεδο υποδεικτών, γεγονός για το οποίο ενημερώθηκαν τα κράτη μέλη.

Σε ό,τι αφορά τις μεθόδους δειγματοληψίας, η συνεργασία με τα κράτη μέλη έχει μάλλον σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο, παρά το γεγονός ότι και εδώ υπάρχει έλλειψη κατάλληλου θεωρητικού πλαισίου. Μολονότι η θεωρία της στατιστικής δειγματοληψίας είναι καλά ανεπτυγμένη, η εφαρμογή της σε δείκτες τιμών, όπου η μεταβολή των τιμών πρέπει να μετρηθεί στο πλαίσιο μιας δυναμικής οικονομίας, προσκρούει σε θεωρητικά ζητήματα που δεν έχουν ακόμη επιλυθεί. Εξάλλου, για λόγους οικονομίας, τα περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζουν μεθόδους κατευθυνόμενης και όχι πιθανοστικής δειγματοληψίας. Οι κανονιστικής φύσεως προσπάθειες κατευθύνονται κυρίως προς την κατάλληλη εκπροσώπηση των διαθέσιμων αγαθών και υπηρεσιών. Μερικά κράτη μέλη μελετούν επίσης τα ενδεχόμενα οφέλη από τη βελτίωση της πληροφόρησης επί των τιμών με τη μορφή της 'σάρωσης των δεδομένων' στα ταμεία των πολυκαταστημάτων.

Από την έναρξη του τρίτου σταδίου της OΝΕ τον Ιανουάριο 1999, η έμφαση μετατοπίζεται από τους εθνικούς ΕνΔΤΚ προς τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της Νομισματικής Ένωσης (ΔΤΚΝΕ), ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της ΕΚΤ στο πλαίσιο της αξιολόγησής της όσον αφορά τη σταθερότητα των τιμών στη ευρωζώνη. Η Επιτροπή (Eurostat) δημοσιεύει πλέον το ΔΤΚΝΕ μαζί με τους μηνιαίους ΕνΔΤΚ και ένα ευρύ φάσμα υποδεικτών περίπου 18 ημέρες νωρίτερα από την προθεσμία που ορίζει ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου. Οι δείκτες είναι διαθέσιμοι στη βάση δεδομένων NewCronos της Επιτροπής (Eurostat) και στην ιστοσελίδα της και συνοδεύονται από βοηθητικά στοιχεία που επεξηγούν τις μεθόδους κατάρτισης. Οι υποψήφιες χώρες, χάρη στη βοήθεια εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής (Eurostat) και των κρατών μελών, έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην κατάρτιση δεικτών τιμών καταναλωτή σύμφωνα με τους όρους του ΕνΔΤΚ. Οι εν λόγω δείκτες είναι επίσης διαθέσιμοι.

Η Επιτροπή (Eurostat) φρονεί ότι οι ΕνΔΤΚ αποτελούν σημαντικό επίτευγμα κοινής προσπάθειας που επέφερε σημαντική βελτίωση στις μετρήσεις του πληθωρισμού, όχι μόνο για την πληροφόρηση των υπεύθυνων χάραξης της νομισματικής πολιτικής στη Νομισματική Ένωση, αλλά και για τις κυβερνήσεις των κρατών μελών. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν πολλά ακόμη προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνολική αξιοπιστία, καταλληλότητα και συγκρισιμότητα των δεικτών. Το προβλεπόμενο πρόγραμμα εργασιών με τα κράτη μέλη στοχεύει, επομένως, στην παγίωση και στην ερμηνεία (με πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές) των υφιστάμενων προτύπων και επίσης στην ανάπτυξη των αναγκαίων νέων προτύπων στα θέματα στα οποία εξακολουθεί να υπάρχει πιθανότητα να προκύψουν συστηματικές διαφορές, όπως στο θέμα της διόρθωσης της ποιότητας. Ακόμη, στοχεύει στην ανάπτυξη λειτουργικών συστημάτων παρακολούθησης που να είναι σε θέση να εγγυώνται στους χρήστες ότι όλοι οι ΕνΔΤΚ και ο ΔΤΚΝΕ ανταποκρίνονται στα ισχύοντα πρότυπα και σε εκείνα που πρόκειται να συμφωνηθούν.

2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 23 Οκτωβρίου 1995, το Συμβούλιο Υπουργών εξέδωσε κανονισμό [2] που ορίζει τη νομική βάση για την καθιέρωση μιας εναρμονισμένης μεθόδου για την κατάρτιση των δεικτών τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ) στα κράτη μέλη της ΕΕ.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2494/95 του Συμβουλίου (ΕΕ L 257 της 27.10.1995, σ. 1).

Οι ΕνΔΤΚ λειτούργησαν ως κριτήριο για την είσοδο στην Οικονομικής και Νομισματική Ένωση (ΕΝΕ) και αποτελούν τη βάση για την κατάρτιση του Ευρωπαϊκού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕυρΔΤΚ) και του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της Νομισματικής Ένωσης (ΔΤΚΝΕ), ο οποίος χρησιμοποιείται για την επίσημη μέτρηση του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ. Επομένως, κατά την έναρξη του έργου της εναρμόνισης, η σημαντικότερη χρήση των ΕνΔΤΚ συνίστατο στην εφαρμογή του κριτηρίου σύγκλισης για τη σταθερότητα των τιμών στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το τρίτο στάδιο της ΕΝΕ. Σύμφωνα προς αυτό, η διεργασία εναρμόνισης κατά την εν λόγω περίοδο επικεντρώθηκε σε μέτρα για την εξάλειψη ή τη μείωση σημαντικών μακροπρόθεσμων επιπτώσεων (μη συγκρίσιμες περιπτώσεις), καθώς οι επιπτώσεις αυτές ήταν πολύ πιθανό να διαστρεβλώσουν τις εκτιμήσεις για τη διαρκή σταθερότητα των τιμών. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την οποία "ο πληθωρισμός υπολογίζεται βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή σε συγκρίσιμη βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές των εθνικών ορισμών".

Η 1η Ιανουαρίου 1999 ήταν μια ιστορική ημερομηνία για τη διαδικασία της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης. Το τρίτο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης άρχισε με τη συμμετοχή 11 χωρών στο ενιαίο νόμισμα. Μετά την ημερομηνία αυτή εφαρμόζεται ενιαίο επιτόκιο στη ζώνη του ευρώ, το οποίο καθορίζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Όπως προβλέπεται από τη συνθήκη, η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών είναι ο πρωταρχικός στόχος του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ). Ο Wim Duisenberg, πρόεδρος της ΕΚΤ, ανακοίνωσε τον Οκτώβριο του 1998 [3] ότι θα ισχύσει μια ευέλικτη στρατηγική νομισματικής πολιτικής, η οποία θα διασφαλίζει τη σταθερότητα των τιμών στη ζώνη του ευρώ και θα στηρίζεται σε μια νομισματική αξία αναφοράς και σε ένα σύνολο άλλων δεικτών ("η σταθερότητα των τιμών ορίζεται ως μια ετήσια αύξηση του εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή για τη ζώνη του ευρώ κατώτερη του 2%") [4].

[3] Βλέπε το κείμενο που διανεμήθηκε στη συνέντευξη Τύπου της ΕΚΤ, Φρανκφούρτη, 13.10.1998.

[4] Wim Duisenberg, στη συνέντευξη Τύπου της ΕΚΤ, Φρανκφούρτη, 13.10.1998.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2494/95 του Συμβουλίου για τους εναρμονισμένους δείκτες τιμών καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) (στο εξής θα αναφέρεται ως κανονισμός-πλαίσιο) ορίζει μια κλιμακωτή προσέγγιση, κάθε στάδιο της οποίας προϋποθέτει συγκεκριμένα εκτελεστικά μέτρα που έχουν θεσπισθεί με τη μορφή κανονισμών της Επιτροπής. Όσον αφορά τη διεργασία υλοποίησης των ΕνΔΤΚ, πρέπει να τονιστεί ότι ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου προβλέπει μια διαδικασία βάσει της οποίας η Επιτροπή Στατιστικού Προγράμματος (ΕΣΠ) ενεργεί ως κανονιστική επιτροπή. (Η ΕΣΠ αποτελείται από τους Γενικούς Διευθυντές των Εθνικών Στατιστικών Υπηρεσιών.)

Στο πλαίσιο αυτό, καταρτίστηκαν κανόνες, κατευθυντήριες γραμμές και μη υποχρεωτικού χαρακτήρα δηλώσεις ορθής πρακτικής σε συνεργασία με τα κράτη μέλη για την εκπόνηση των ΕνΔΤΚ. Μέχρι σήμερα, έχουν εγκριθεί δέκα λεπτομερείς κανονισμοί που θεσπίζουν συγκεκριμένα εκτελεστικά μέτρα για την κατάρτιση ΕνΔΤΚ.

Ο πρώτος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής για τα αρχικά εκτελεστικά μέτρα καλύπτει έξι τεχνικούς τομείς: αρχική κάλυψη, νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες, στοιχειώδη συγκεντρωτικά μεγέθη και ελάχιστα πρότυπα για τη διόρθωση της ποιότητας, δειγματοληψία και τιμές. Ο δεύτερος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2214/96 της Επιτροπής αναφέρεται στους ΕνΔΤΚ καθώς και στη διαβίβαση των υποδεικτών τους στην Eurostat και τη διάδοση τους από αυτήν. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2454/97 της Επιτροπής ορίζει ελάχιστα πρότυπα για την ποιότητα των συντελεστών στάθμισης του ΕνΔΤΚ.

Επιπλέον, δύο εκτελεστικοί κανονισμοί του Συμβουλίου (Κανονισμοί (ΕΚ) αριθ. 1687/98 και 1688/98 του Συμβουλίου) επεκτείνουν την κάλυψη του ΕνΔΤΚ έως το Δεκέμβριο του 1999 και το Δεκέμβριο του 2000 αντίστοιχα.

Ο τέταρτος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2646/98 της Επιτροπής ορίζει τα ελάχιστα πρότυπα για τη διαμόρφωση των τιμολογίων και ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1617/1999 της Επιτροπής αφορά τα ελάχιστα πρότυπα για τη ρύθμιση των ασφαλίσεων.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1749/1999 της Επιτροπής αναπροσαρμόζει την ταξινόμηση που ορίζει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2214/96 της Επιτροπής. Ο πιο πρόσφατος κανονισμός, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2166/1999 του Συμβουλίου, ορίζει τα ελάχιστα πρότυπα για την αντιμετώπιση των προϊόντων στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας στον ΕνΔΤΚ. Στη συνεδρίαση της ΕΣΠ τον Μάιο 2000, η ΕΣΠ γνωμοδότησε θετικά για δύο ακόμη σχέδια κανονισμών (το σχέδιο κανονισμού για την αντιμετώπιση των μειωμένων τιμών στον ΕνΔΤΚ και το σχέδιο κανονισμού για το χρονοδιάγραμμα εισαγωγής των τιμών αγοραστή στον ΕνΔΤΚ). Ο πλήρης κατάλογος των νομικών πράξεων που αφορούν τον ΕνΔΤΚ περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι της παρούσας έκθεσης.

Όπως έχει ήδη τονιστεί στην πρώτη έκθεση, η κατάρτιση ενός δείκτη τιμών καταναλωτή είναι ένα πολύπλοκο και λεπτό εγχείρημα. Πολλές από τις απαραίτητες αλλαγές συμφωνήθηκαν κατόπιν μακροχρόνιων συζητήσεων και απαιτήθηκε σημαντική προετοιμασία πριν από την υλοποίησή τους.

Η πρώτη έκθεση αναφερόταν στην κατάσταση των ΕνΔΤΚ ως το τέλος του 1997 ύστερα από την έγκριση των τριών πρώτων εκτελεστικών κανονισμών.

Η παρούσα έκθεση, που στηρίζεται στα ανωτέρω, επικεντρώνεται στις βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν από τότε όσον αφορά το σχεδιασμό του δείκτη, επεξεργάζεται δε περαιτέρω θέματα ποιότητας του δείκτη. Επιπλέον, παρέχει μια γενική επισκόπηση του προβλεπόμενου προγράμματος εργασιών ως το 2002.

3. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

3.1. Στόχος και πεδίο εφαρμογής του ΕνΔΤΚ

Ο ΕνΔΤΚ καταρτίζεται σε κάθε κράτος μέλος βάσει μιας εναρμονισμένης μεθόδου που έχει αναπτυχθεί από στατιστικολόγους που ειδικεύονται στον τομέα των τιμών της ΕΕ υπό την καθοδήγηση της Eurostat. Είναι το κύριο μέτρο της σταθερότητας των τιμών στη ζώνη του ευρώ. Ο ΕνΔΤΚ χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της σύγκλισης στην ΕΕ, οι δε χρηματοπιστωτικές αγορές υποδέχονται ευμενώς τους δείκτες αυτούς, καθώς παρέχουν συγκρίσιμες μετρήσεις για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Σύμφωνα με τη συνθήκη του Μάαστριχτ, ο στόχος του ΕνΔΤΚ είναι ο υπολογισμός του πληθωρισμού για τον οποίο χρησιμοποιείται ο δείκτης τιμών καταναλωτή σε συγκρίσιμη βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές μεταξύ των εθνικών ορισμών. Ωστόσο, δεν λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι δεν υπάρχει ένας γενικά αποδεκτός ορισμός του "πληθωρισμού". Υπάρχουν μόνο γενικοί ορισμοί, από τους οποίους ο ευρύτερα αποδεκτός είναι ενδεχομένως αυτός που ορίζει ότι "ο πληθωρισμός είναι μια σταθερή αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών". Με βάση τον εν λόγω ορισμό, καθώς και τη γνώμη και τις ανάγκες των κύριων χρηστών, αποφασίστηκε ο υπολογισμός του ΕνΔΤΚ ως δείκτη τιμών τύπου Laspeyres ο οποίος βασίζεται στις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών που διατίθενται προς αγορά στην οικονομική επικράτεια του κράτους μέλους με σκοπό την άμεση ικανοποίηση της καταναλωτικής ζήτησης. Με βάση την έννοια αυτή και με αναφορά στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (ΕΣΛ 95), η κάλυψη του ΕνΔΤΚ ορίζεται ως η "τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών", η οποία αναφέρεται τόσο στα αγαθά, τις υπηρεσίες, τον πληθυσμό και τη γεωγραφική έκταση που πρέπει να καλύπτονται όσο και στις τιμές και τους συντελεστές στάθμισης που πρέπει να χρησιμοποιούνται.

Επομένως, ο ΕνΔΤΚ είναι δυνατόν να περιγραφεί ως δείκτης τύπου Laspeyres ή δείκτης "πληθωρισμού τιμών καταναλωτή" ή "καθαρής τιμής" που μετρά τη μέση μεταβολή των τιμών με βάση τη μεταβολή των δαπανών για τη διατήρηση του καταναλωτικού προτύπου των νοικοκυριών και τη σύνθεση του πληθυσμού των καταναλωτών στην περίοδο βάσης ή περίοδο αναφοράς.. "Καθαρή" σημαίνει, κατά κυριολεξία, ότι πρόκειται μόνο για τις μεταβολές τιμών που αντικατοπτρίζονται στη μέτρηση μεταξύ της τρέχουσας περιόδου και της περιόδου βάσης ή περιόδου αναφοράς. Ο ΕνΔΤΚ δεν είναι δείκτης κόστους ζωής. Δεν είναι, δηλαδή, μέτρο της μεταβολής του ελάχιστου κόστους για την επίτευξη του ίδιου "επιπέδου ζωής" (δηλαδή της σταθερής χρησιμότητας) που προκύπτει από δύο διαφορετικά καταναλωτικά πρότυπα τα οποία εφαρμόζονται στις δύο συγκρινόμενες χρονικές περιόδους και στο πλαίσιο των οποίων μπορεί να εντάσσονται στο δείκτη παράγοντες διαφορετικοί από τις μεταβολές της καθαρής τιμής.

3.2. Κάλυψη, συντελεστές στάθμισης και τιμές του ΕνΔΤΚ

Η "κάλυψη" του ΕνΔΤΚ ορίζεται ως τα αγαθά και οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στην τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού. Ταξινομείται με βάση τις τετραψήφιες κατηγορίες και υποκατηγορίες της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ (Ταξινόμηση της ατομικής κατανάλωσης με βάση το σκοπό προσαρμοσμένη στις ανάγκες των ΕνΔΤΚ).

Η "τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού" ορίζεται ως το μέρος της τελικής καταναλωτικής δαπάνης, η οποία πραγματοποιείται:

- από τα νοικοκυριά ανεξαρτήτως εθνικότητας ή καθεστώτος μόνιμης κατοικίας,

- για νομισματικές συναλλαγές,

- στην οικονομική επικράτεια του κράτους μέλους,

- για αγαθά και υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται για την άμεση ικανοποίηση των αναγκών ή των επιθυμιών του ατόμου, και

- σε μία ή και στις δύο συγκρινόμενες χρονικές περιόδους.

Οι "τιμές" που χρησιμοποιούνται στον ΕνΔΤΚ είναι οι τιμές που πληρώνουν τα νοικοκυριά για την αγορά ατομικών αγαθών και υπηρεσιών στο πλαίσιο νομισματικών συναλλαγών. Η τιμή αγοραστή είναι η πραγματική τιμή για τα προϊόντα που πληρώνει ο αγοραστής τη στιγμή της αγοράς. Συμπεριλαμβάνονται τυχόν φόροι, εξαιρουμένων των επιδοτήσεων των προϊόντων, καθώς και οι εκ των υστέρων μειώσεις από τις κανονικές τιμές ή δαπάνες λόγω εκπτώσεων για αγορές σε μεγάλες ποσότητες ή εκτός περιόδων αιχμής. Εξαιρούνται οι δαπάνες για τόκους ή υπηρεσίες που προστίθενται στο πλαίσιο πιστωτικών ρυθμίσεων. Εξαιρούνται τυχόν πρόσθετες δαπάνες που προκύπτουν από την αδυναμία πληρωμής εντός της περιόδου εξόφλησης που ορίζεται κατά το χρόνο πραγματοποίησης των αγορών.

Οι "συντελεστές στάθμισης" του ΕνΔΤΚ είναι οι συγκεντρωτικές δαπάνες των νοικοκυριών για οποιοδήποτε σύνολο αγαθών και υπηρεσιών οι οποίες καλύπτονται από τον ΕνΔΤΚ και εκφράζονται ως ποσοστό της συνολικής δαπάνης για το σύνολο των καλυπτόμενων αγαθών και υπηρεσιών.

3.3. Υπολογισμός του ΕνΔΤΚ

Η σχετική κατανομή των καταναλωτικών δαπανών για επιμέρους προϊόντα ποικίλλει από χώρα σε χώρα. Για το λόγο αυτό, δεν υπάρχει ομοιόμορφο καλάθι που να ισχύει για όλα τα κράτη μέλη. Οι δαπάνες ιδιοκατοικούμενης κατοικίας, οι οποίες εκφράζονται ως τεκμαρτά ενοίκια ή πληρωμές τόκων για στεγαστικά δάνεια, δεν θεωρούνται μέρος της πληθωριστικής διεργασίας και επομένως εξαιρούνται από τους ΕνΔΤΚ.

Οι συντελεστές στάθμισης που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση των ΕνΔΤΚ μπορούν να συνδέονται με μια περίοδο αναφοράς μέχρι επτά ετών πριν από το τρέχον έτος. Ωστόσο, πρέπει να γίνονται αναπροσαρμογές κάθε έτος για ιδιαίτερα μεγάλες μεταβολές των προτύπων των δαπανών, ώστε να ελαχιστοποιούνται τυχόν διαφορές που οφείλονται σε διαφορετικές συχνότητες αναπροσαρμογής.

Προκειμένου οι ΕνΔΤΚ να συμβαδίζουν γενικά μεταξύ τους και να αναπροσαρμόζονται με βάση τις εξελίξεις της αγοράς, πρέπει να ενσωματώνονται σε αυτούς νέα προϊόντα που αποτελούν πλέον σημαντικό μέρος της κατανάλωσης. Οι ΕνΔΤΚ πρέπει να βασίζονται σε πρόσφορες διαδικασίες δειγματοληψίας, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές διαφοροποιήσεις των προϊόντων και των τιμών. Τα δείγματα πρέπει να αναπροσαρμόζονται ορθά, ώστε να αποφεύγεται ιδίως η πρακτική βάσει της οποίας οι ελλίπουσες τιμές θεωρούνται απλώς ίσες με τις τελευταίες παρατηρηθείσες τιμές. Προκειμένου να μετράται η καθαρή μεταβολή της τιμής, οι τιμές που περιλαμβάνονται στους ΕνΔΤΚ θα πρέπει να διορθώνονται ώστε να αντισταθμίζονται οι μεταβολές της ποιότητας. Ορισμένες ακατάλληλες πρακτικές, όπως η αυτόματη σύνδεση, πρέπει να αποκλείονται στο πλαίσιο αυτό.

Επιπλέον, οι ΕνΔΤΚ πρέπει να καταρτίζονται βάση ειδικού μαθηματικού τύπου. Ο ΔΤΚΝΕ υπολογίζεται ως σταθμικός μέσος όρος των ΕνΔΤΚ των 11 χωρών της ζώνης του ευρώ. Ο δείκτης υπολογίζεται ως ετήσιος αλυσωτός δείκτης που επιτρέπει τη μεταβολή των σταθμίσεων των χωρών κατ' έτος. Η στάθμιση ενός κράτους μέλους είναι το ποσοστό που του αναλογεί βάσει της τελικής νομισματικής καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών στο σύνολο της ΕΝΕ. Οι σταθμίσεις των χωρών που χρησιμοποιήθηκαν το 2000 είναι δεδομένα εθνικών λογαριασμών για το 1998 αναπροσαρμοσμένα στις τιμές του Δεκεμβρίου του 1999. Οι σταθμίσεις σε εθνικά νομίσματα μετατρέπονται σε ευρώ με τη χρήση των αμετακλήτως «κλειδωμένων» τιμών μετατροπής.

Ο Ευρωπαϊκός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕυρΔΤΚ) υπολογίζεται ως ετήσιος αλυσωτός δείκτης για τα 15 κράτη μέλη της ΕΕ ως το 1998. Από το 1999, ο ΕυρΔΤΚ υπολογίζεται ως ετήσιος αλυσωτός δείκτης για τη ζώνη του ευρώ, τη Δανία, την Ελλάδα, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΔΤΚΕΟΧ) περιλαμβάνει επίσης την Ισλανδία και τη Νορβηγία. Οι σταθμίσεις των χωρών για τον ΕυρΔΤΚ και το ΔΤΚΕΟΧ προκύπτουν από την αξία της τελικής νομισματικής καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών σε εθνικά νομίσματα που μετατρέπονται σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ). Η στάθμιση μιας χώρας της ζώνης του ευρώ αντικατοπτρίζει το μερίδιό της στο σύνολο της ΕΕ και του ΕΟΧ.

Τεχνικές σημειώσεις για τον ΕνΔΤΚ και το ΔΤΚΝΕ παρέχονται στο δελτίο Τύπου της Eurostat αριθ. 21/97 της 5ης Μαρτίου 1997 καθώς και στα υπομνήματά της αριθ. 8/98 της 4ης Μαΐου 1998 και αριθ. 2/00 της 18ης Φεβρουαρίου 2000 (που περιλαμβάνει πλήρη κατάλογο των κανονισμών για τον ΕνΔΤΚ). Περισσότερες λεπτομέρειες περιέχονται στην έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο για την εναρμόνιση των δεικτών τιμών καταναλωτή, COM(1998)104 τελικό.

4. ΔιαδοΣΗ ΤΩΝ ενδτκ από την Eurostat

Η ανάλυση των πηγών των πληθωριστικών πιέσεων απαιτεί την υποδιαίρεση των ΕνΔΤΚ σε συνιστώσες που αντιστοιχούν σε διαφορετικές ομάδες προϊόντων. Οι 100 ή περίπου υποδείκτες και συντελεστές στάθμισης που δημοσιεύονται από την Eurostat βασίζονται στην ταξινόμηση COICOP/ΕνΔΤΚ, δηλαδή μια έκδοση της διεθνούς ταξινόμησης της ατομικής κατανάλωσης με βάση το σκοπό, προσαρμοσμένης στις ανάγκες των ΕνΔΤΚ.

Η Επιτροπή (Eurostat) δημοσιεύει κάθε μήνα:

- τους ΕνΔΤΚ για το σύνολο των ειδών και για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και για την Ισλανδία και τη Νορβηγία,

- τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕυρΔΤΚ),

- το Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της Νομισματικής Ένωσης (ΔΤΚΝΕ),

- το Δείκτη Τιμών Καταναλωτή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΔΤΚΕΟΧ),

- περίπου 100 υποδείκτες, τους αντίστοιχους συντελεστές στάθμισης και τους σταθμικούς μέσους όρους (ΕυρΔΤΚ, ΔΤΚΝΕ και ΔΤΚΕΟΧ),

- τους συντελεστές στάθμισης των χωρών που αντιστοιχούν στη δαπάνη των νοικοκυριών στο σύνολο της ΕΕ, της ΕΝΕ και του ΕΟΧ.

Επιπλέον, η Επιτροπή (Eurostat) δημοσιεύει ορισμένα μεγέθη που καλούνται "ειδικά συγκεντρωτικά μεγέθη" και έχουν αναπτυχθεί σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων και την ΕΚΤ. Τα μεγέθη αυτά μετρούν τον πληθωρισμό για ομάδες προϊόντων, αγαθών ή υπηρεσιών που συνήθως έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την οικονομική ανάλυση. Τα ειδικά συγκεντρωτικά μεγέθη ενδέχεται να αναπτυχθούν περισσότερο στο μέλλον, ανάλογα με τις ανάγκες των χρηστών. Επί του παρόντος, δημοσιεύονται τα ακόλουθα ειδικά συγκεντρωτικά μεγέθη:

- Αγαθά (όλα τα είδη εκτός από τις υπηρεσίες),

- Βιομηχανικά αγαθά,

- Μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά,

- Μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά, μόνο διαρκή,

- Μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά, μόνο ημιδιαρκή,

- Μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά, μόνο μη διαρκή,

- Ενέργεια,

- Τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων του αλκοόλ και του καπνού,

- Μη μεταποιημένα τρόφιμα,

- Μεταποιημένα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων του αλκοόλ και του καπνού,

- Υπηρεσίες (όλα τα είδη εκτός από τα αγαθά),

- Όλα τα είδη εκτός από την ενέργεια,

- Δείκτης για όλα τα είδη εκτός από την ενέργεια, τα τρόφιμα, το αλκοόλ και τον καπνό,

- Όλα τα είδη εκτός από την ενέργεια και τα μη μεταποιημένα τρόφιμα,

- Εποχικά τρόφιμα,

- Όλα τα είδη εκτός από τα εποχικά τρόφιμα,

- Όλα τα είδη εκτός από την ενέργεια και τα εποχικά τρόφιμα,

- Ενέργεια και εποχικά τρόφιμα,

- Υγρά καύσιμα και καύσιμα και λιπαντικά εξοπλισμού προσωπικής μεταφοράς,

- Όλα τα είδη εκτός από τα υγρά καύσιμα και τα καύσιμα και λιπαντικά εξοπλισμού προσωπικής μεταφοράς,

- Όλα τα είδη εκτός από το αλκοόλ και τον καπνό,

- Ενέργεια και μη μεταποιημένα τρόφιμα,

- Όλα τα είδη εκτός από τα είδη στέγασης και ύδρευσης, το ηλεκτρικό ρεύμα, το φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα,

- Ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο, στερεά καύσιμα και θερμική ενέργεια,

- Εκπαίδευση, υγεία και κοινωνική προστασία,

- Όλα τα είδη εκτός από την εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική προστασία.

Για τους ΕνΔΤΚ και τους υποδείκτες τους διατίθενται οι ακόλουθες πληροφορίες:

- το μηνιαίο επίπεδο των δεικτών,

- το μηνιαίο ποσοστό μεταβολής,

- το ετήσιο ποσοστό μεταβολής,

- ο ετήσιος μέσος δείκτης και

- το ετήσιο μέσο ποσοστό μεταβολής.

Οι πληροφορίες ενημερώνονται σε μηνιαία βάση και διατίθενται σε όλους τους χρήστες μέσω της βάσης δεδομένων της Eurostat "NewCronos". Επιπλέον, η ιστοσελίδα για τους δείκτες ευρώ στην ηλεκτρονική σελίδα της Eurostat περιλαμβάνει τα τρέχοντα ποσοστά μεταβολής. Οι πληροφορίες διατίθενται επίσης από το δίκτυο Data Shop της Eurostat.

5. ΒΕΛΤΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ

Μετά την κατάρτιση της τελευταίας έκθεσης της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, σημειώθηκαν νέες βελτιώσεις στους ακόλουθους τομείς:

5.1. Σταθμίσεις

Ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου απαιτεί την τακτική αναπροσαρμογή των σταθμίσεων του ΕνΔΤΚ ώστε να εξασφαλίζεται η συγκρισιμότητα, πρέπει όμως να αποφεύγεται, για λόγους κόστους, η διενέργεια ερευνών οικογενειακών προϋπολογισμών συχνότερα από μία φορά ανά πενταετία. Επιπλέον, απαιτεί τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για να διατηρηθεί η "αξιοπιστία και η καταλληλότητα" των ΕνΔΤΚ. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2454/97 της Επιτροπής σχετικά με τα ελάχιστα πρότυπα για την ποιότητα των συντελεστών στάθμισης του ΕνΔΤΚ επιδιώκει την ικανοποίηση των εν λόγω απαιτήσεων με την ελάχιστη δυνατή επιβάρυνση των κρατών μελών και τη μέγιστη δυνατή ελευθερία ως προς τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους. Ο κανονισμός στοχεύει στην εξασφάλιση της ελάχιστης εγγύησης της ποιότητας των σταθμίσεων για την κατάρτιση του ΕνΔΤΚ και ελαχιστοποιεί τις διαφορές μεταξύ των ΕνΔΤΚ που οφείλονται στη διαφορετική συχνότητα αναπροσαρμογής.

Οι δείκτες τιμών καταναλωτή δεν επηρεάζονται σημαντικά από τις αλλαγές των συντελεστών στάθμισης. Η επιβολή του κόστους της υψηλής ακρίβειας για το σύνολο των συντελεστών στάθμισης με συχνές και πλήρεις αναπροσαρμογές δεν αποτελεί αποδεκτή λύση για τον κανονισμό που διέπει τις σταθμίσεις. Ωστόσο, ήταν αναγκαίο να δοθεί κάποια εγγύηση ότι οι μεγάλες διαφορές στη συχνότητα των αναπροσαρμογών δεν θα οδηγήσουν σε μη συγκρισιμότητα. Ο κανονισμός ορίζει ένα ελάχιστο πρότυπο σύμφωνα με το οποίο οι χρησιμοποιούμενοι συντελεστές στάθμισης δύνανται να σχετίζονται εν γένει με μια περίοδο αναφοράς μέχρι επτά ετών πριν από το τρέχον έτος. Ωστόσο, πρέπει να πραγματοποιoύνται πιο συχνές αναπροσαρμογές εάν υπάρχουν σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα δαπανών. Είναι, επομένως, επιβεβλημένος ο ετήσιος έλεγχος των συντελεστών στάθμισης που κρίνονται ως οι πιο καίριοι για την αξιοπιστία και την καταλληλότητα και κατ' επέκταση για τη συγκρισιμότητα του συνολικού ΕνΔΤΚ. Πρόκειται πρωτίστως για τους συντελεστές στάθμισης που αφορούν τους υποδείκτες ή τις κύριες συνιστώσες τους εφόσον οι "αποκλίνουσες" μεταβολές τιμών συνοδεύονται από σημαντικές αλλαγές στην αγορά.

Αποκλίνουσες εξελίξεις τιμών είναι εκείνες που διαφέρουν εμφανώς από το συνολικό μέσο όρο, δύνανται δε να ανιχνευτούν μέσω των τιμών που συλλέγονται για το δείκτη. Οι σημαντικές εξελίξεις στην αγορά μπορούν να ανιχνευθούν μέσω της τακτικής συλλογής πληροφοριών, η οποία αποτελεί μέρος της διαδικασίας κατάρτισης του δείκτη. Ο κανονισμός δεν απαιτεί τη διενέργεια νέων ερευνών, αλλά επιδιώκει τη βέλτιστη χρήση των διαθέσιμων από τα κράτη μέλη στατιστικών πληροφοριών. Δεν απαιτεί έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών συχνότερα από μία φορά ανά πενταετία, επιτρέπει όμως στα κράτη μέλη να διεξάγουν μικρές ετήσιες έρευνες με σκοπό τη χρησιμοποίηση των αποτελεσμάτων τους για την αναπροσαρμογή των συντελεστών στάθμισης όποτε υπάρχουν αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν τις μεταβολές. Επιτρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη πληροφορίες που προέρχονται από εθνικούς λογαριασμούς, έρευνες αγοράς και άλλες πηγές. Τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τις εντελώς πρόσφατες εξελίξεις, δηλαδή τις εξελίξεις που συμβαίνουν κατά τη διετία πριν από την αναθεώρηση, μολονότι αυτό θα ήταν επιθυμητό αν είναι γνωστό ότι έχουν σημειωθεί σημαντικές εξελίξεις.

Όταν ένας συντελεστής στάθμισης κρίνεται ανεπαρκής, τα κράτη μέλη θα πρέπει να βελτιώνουν την εκτίμηση και να προβαίνουν στην κατάλληλη αναπροσαρμογή, η οποία, αν υπερβαίνει τη 0,1 ποσοστιαία μονάδα κατά μέσο όρο σε διάστημα ενός έτους σε σχέση με το προηγούμενο έτος, θα ισχύει από το δείκτη του επόμενου Ιανουαρίου. Ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί ότι οι αναπροσαρμοσμένοι συντελεστές στάθμισης αποτελούν τις καλύτερες δυνατές εκτιμήσεις που μπορούν να γίνουν βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών.

Περισσότερες πληροφορίες για την ποιότητα των συντελεστών στάθμισης του ΕνΔΤΚ και για τις κοινές περιόδους αναφοράς των ΕνΔΤΚ παρέχουν οι παράγραφοι 6.4.3 και 6.4.5. Οι πλήρεις κατάλογοι των ειδών και των συντελεστών στάθμισης περιλαμβάνονται αντίστοιχα στα παραρτήματα II και III της παρούσας έκθεσης.

5.2. Κάλυψη αγαθών και υπηρεσιών

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής ορίζει την αρχική κάλυψη των ΕνΔΤΚ από τον Ιανουάριο του 1997. Η αρχική κάλυψη του ΕνΔΤΚ δεν κάλυπτε πλήρως ορισμένες δύσκολες κατηγορίες, όπως είναι οι υπηρεσίες στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης, για τις οποίες υπάρχουν σημαντικές θεσμικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1687/98 του Συμβουλίου τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής όσον αφορά την κάλυψη των αγαθών και υπηρεσιών και θεσπίζει μια σταδιακή διαδικασία για την επέκταση της κάλυψης του ΕνΔΤΚ. Το πρώτο στάδιο επέκτασης της κάλυψης τέθηκε σε ισχύ το Δεκέμβριο του 1999, τα αποτελέσματά της δε επέρχονται αρχής γενομένης από το δείκτη του Ιανουαρίου του 2000. Το επόμενο στάδιο ρυθμίζεται από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2166/1999 της Επιτροπής και θα ολοκληρωθεί με τη δημοσίευση του δείκτη του Ιανουαρίου του 2001. Οι ακόλουθοι υποδείκτες πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή το Δεκέμβριο του 2000, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2166/1999 της Επιτροπής:

(α) Υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας που παρέχονται στην οικία, όπως καθαρισμός οικίας, γεύματα, μεταφορά ατόμων με ειδικές ανάγκες.

(β) Νοσοκομειακές υπηρεσίες (μέρος) (COICOP/ΕνΔΤΚ 06.3).

(γ) Οίκοι ευγηρίας, ιδρύματα για άτομα με ειδικές ανάγκες.

Με την έννοια "τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού" ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1687/98 του Συμβουλίου ορίζει τόσο τα προς κάλυψη αγαθά και υπηρεσίες όσο και τις τιμές που χρησιμοποιούνται στον ΕνΔΤΚ. Οι τιμές πρέπει να είναι αυτές που πληρώνει στην πραγματικότητα ο αγοραστής για ένα προϊόν χωρίς τις επιστροφές, τις επιδοτήσεις και τις εκπτώσεις. Ο κανονισμός βασίζεται στους ορισμούς που περιλαμβάνονται στο ευρωπαϊκό σύστημα λογαριασμών (ΕΣΛ 95).

Ο ακόλουθος πίνακας παρουσιάζει τη σταδιακή διαδικασία επέκτασης της κάλυψης των προϊόντων του ΕνΔΤΚ:

Πίνακας 1 Υποδείκτες πλήρως εφαρμοσμένοι το Δεκέμβριο του 1999

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(συνέχεια)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

5.3. Γεωγραφική και πληθυσμιακή κάλυψη

Ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου ορίζει ότι ο ΕνΔΤΚ θα βασίζεται στις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών που διατίθενται προς αγορά στην οικονομική επικράτεια του κράτους μέλους με σκοπό την άμεση ικανοποίηση της καταναλωτικής ζήτησης. Όσον αφορά την οικονομική επικράτεια και τους ενδιαφερόμενους καταναλωτές, ήταν αναγκαίος ένας εναρμονισμένος ορισμός της γεωγραφικής και πληθυσμιακής κάλυψης του ΕνΔΤΚ, ώστε να επιτευχθεί η συγκρισιμότητα και να αποφευχθούν κενά ή αλληλοεπικαλύψεις κατά την ενσωμάτωση των ΕνΔΤΚ στο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΔΤΚΕΟΧ), στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΕυρΔΤΚ) ή στο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της Νομισματικής Ένωσης (ΔΤΚΝΕ).

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1688/98 του Συμβουλίου ορίζει ότι ο ΕνΔΤΚ πρέπει να καλύπτει όλες τις τελικές νομισματικές καταναλωτικές δαπάνες που πραγματοποιούνται στην οικονομική επικράτεια ενός κράτους μέλους. Ειδικότερα, η κάλυψη του ΕνΔΤΚ πρέπει να περιλαμβάνει τη δαπάνη των αλλοδαπών επισκεπτών ("έννοια εντοπιότητας") και τη δαπάνη των ατόμων που διαμένουν σε ιδρύματα, αλλά να εξαιρεί τη δαπάνη των μόνιμων κατοίκων όταν βρίσκονται στην αλλοδαπή. Η κάλυψη πρέπει να αναφέρεται στη δαπάνη όλων των ιδιωτικών νοικοκυριών ανεξάρτητα από την περιοχή στην οποία διαμένουν -- αστική ή αγροτική -- ή τη θέση τους όσον αφορά στην κατανομή του εισοδήματος. Η δαπάνη που πραγματοποιείται για επιχειρηματικούς σκοπούς πρέπει να εξαιρείται.

Η "έννοια της εντοπιότητας" επιλέχθηκε κυρίως με σκοπό ο ΔΤΚΝΕ να παρέχει ένα μέτρο για τη σταθερότητα των τιμών στη ζώνη του ευρώ. Ο στόχος είναι η μέτρηση των μεταβολών των τιμών στη ζώνη του ευρώ με ενσωμάτωση των μεταβολών των τιμών στο πλαίσιο καθεμιάς από τις επικράτειες των μεμονωμένων κρατών μελών. Οι μεταβολές δαπανών και τιμών που απαιτείται να μετρώνται στην οικονομική επικράτεια ενός κράτους μέλους πρέπει να περιλαμβάνουν τις μεταβολές που επηρεάζουν τους αλλοδαπούς επισκέπτες και να εξαιρούν τις μεταβολές που επηρεάζουν τους μόνιμους κατοίκους όταν βρίσκονται στην αλλοδαπή.

Η κάλυψη του ΕνΔΤΚ ορίζεται ως το σύνολο των αγαθών και των υπηρεσιών που περιλαμβάνονται στην τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού. Εφόσον ο τομέας των νοικοκυριών συμπεριλαμβάνει τα άτομα που διαμένουν σε ιδρύματα, οι συντελεστές στάθμισης του ΕνΔΤΚ θα πρέπει να καλύπτουν τις δαπάνες τους.

Για λόγους συγκρισιμότητας, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1688/98 του Συμβουλίου απαιτεί διορθώσεις όσον αφορά τη γεωγραφική και πληθυσμιακή κάλυψη. Σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό, οι καταρτιζόμενοι ΕνΔΤΚ που χρησιμοποιούν σταθμίσεις υποδεικτών οι οποίοί αντικατοπτρίζουν την τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη ενός υποσυνόλου των νοικοκυριών, και όχι του συνόλου τους, θεωρούνται συγκρίσιμοι εφόσον η διαφορά αυτή είναι στην πράξη μικρότερη του ενός χιλιοστού της συνολικής δαπάνης που καλύπτεται από τον ΕνΔΤΚ.

Οι απαιτήσεις του κανονισμού εφαρμόστηκαν το Δεκέμβριο του 1999.

5.4. Ταξινόμηση αγαθών και υπηρεσιών

Η ταξινόμηση του ΕνΔΤΚ αναπροσαρμόστηκε με τη δημοσίευση του δείκτη του Ιανουαρίου του 2000. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1749/1999 της Επιτροπής ορίζει τη νέα ταξινόμηση COICOP/ΕνΔΤΚ σύμφωνα με την τελική έκδοση της ταξινόμησης COICOP, όπως αυτή ορίστηκε από τον ΟΗΕ το 1999, και αντικαθιστά την ταξινόμηση που περιλαμβάνει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2214/96 της Επιτροπής, η οποία βασιζόταν σε προσωρινή έκδοση της COICOP. Η νέα έκδοση αναπροσάρμοσε τον κατάλογο και τη σύνθεση των υποδεικτών των ΕνΔΤΚ. Όσον αφορά τον ΕνΔΤΚ, ορισμένοι υποδείκτες της COICOP έπρεπε να παραλειφθούν διότι δεν συμπεριλαμβάνονταν στην κάλυψη του ΕνΔΤΚ, π.χ. ναρκωτικές ουσίες ή τεκμαρτά μισθώματα από ιδιοκατοίκηση. Επιπλέον, ορισμένες τάξεις της ταξινόμησης COICOP (τετραψήφιο επίπεδο) συνδυάστηκαν με στόχο να εξασφαλιστεί ότι ο συντελεστής στάθμισης θα είναι άνω του 1 τοις 1000 στα περισσότερα κράτη μέλη.

Οι δείκτες που επηρεάζονται κυρίως από τη μεταβολή στην ταξινόμηση είναι οι ακόλουθοι:

08.2.0 // Εξοπλισμός τηλεφωνίας και τηλεομοιοτυπίας

08.3.0 // Υπηρεσίες τηλεφωνίας και τηλεομοιοτυπίας

09.1 // Οπτικοακουστικός και φωτογραφικός εξοπλισμός και εξοπλισμός επεξεργασίας πληροφοριών

09.1.5 // Επισκευή οπτικοακουστικού και φωτογραφικού εξοπλισμού και εξοπλισμού επεξεργασίας πληροφοριών

09.2 // Άλλα σημαντικά διαρκή αγαθά αναψυχής και πολιτισμού

09.2.1/2 // Σημαντικά διαρκή αγαθά αναψυχής κλειστών και ανοικτών χώρων, συμπεριλαμβανομένων των μουσικών οργάνων

09.2.3 // Συντήρηση και επισκευή άλλων σημαντικών διαρκών αγαθών αναψυχής και πολιτισμού

09.3 // Άλλα είδη και εξοπλισμός αναψυχής, κήποι και οικιακά ζώα συντροφιάς

09.3.1 // Παιχνίδια και χόμπι

09.3.2 // Εξοπλισμός για αθλητισμό, κατασκήνωση και αναψυχή στην ύπαιθρο

09.3.3 // Κήποι, φυτά και λουλούδια

09.3.4/5 // Οικιακά ζώα συντροφιάς και συναφή προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των κτηνιατρικών και άλλων υπηρεσιών για οικιακά ζώα συντροφιάς

09.4 // Ψυχαγωγικές και πολιτιστικές υπηρεσίες

09.4.1 // Ψυχαγωγικές και αθλητικές υπηρεσίες

09.4.2 // Πολιτιστικές υπηρεσίες

09.5.1 // Βιβλία

09.5.2 // Εφημερίδες και περιοδικά

09.5.3/4 // Διάφορα έντυπα και χαρτικά και είδη σχεδίου

12.3.1 // Κοσμήματα και ρολόγια κάθε είδους

12.3.2 // Άλλα προσωπικά είδη

Μολονότι δεν υφίσταται σχετική υποχρέωση, ορισμένα κράτη μέλη ήταν πρόθυμα να παράσχουν στοιχεία για το 1999. Οι αναδρομικές σειρές δεν περιλαμβάνονται στις επίσημες σειρές ΕνΔΤΚ για το 1999, καθώς δεν αποτελούν μέρος της αρχικής κάλυψης. Ωστόσο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό των ετήσιων ποσοστών πληθωρισμού για τις προσφάτως εισαχθείσες διακρίσεις κατά το έτος 2000.

5.5. Τιμές τιμολογίων

Ως τιμολόγιο ορίζεται ένας κατάλογος προκαθορισμένων τιμών και όρων για την αγορά και την κατανάλωση ενός και του αυτού αγαθού ή υπηρεσίας ή παρόμοιων αγαθών και υπηρεσιών που έχουν ορισθεί κεντρικά από έναν προμηθευτή, από το κράτος ή από κάποια συμφωνία με σκοπό να επηρεαστούν τα καταναλωτικά πρότυπα μέσω κατάλληλα διαφοροποιημένων τιμών και όρων σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά των καταναλωτών, το επίπεδο, τη δομή ή το χρόνο της κατανάλωσης. Τα τιμολογημένα αγαθά και οι υπηρεσίες αφορούν σημαντικό μέρος της συνολικής δαπάνης που καλύπτεται από τους ΕνΔΤΚ. Καθώς υπήρχε σημαντικό περιθώριο για διαδικαστικές διαφορές όσον αφορά στην κατάρτιση των δεικτών τιμών τέτοιων αγαθών και υπηρεσιών, η διαμόρφωση των τιμολογίων εκτιμήθηκε ως σημαντική πιθανή πηγή μη συγκρισιμότητας. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2646/98 της Επιτροπής ορίζει τα ελάχιστα πρότυπα για την αντιμετώπιση των τιμολογίων στον ΕνΔΤΚ.

"Τιμολόγια" υφίστανται για είδη όπως τα γραμματόσημα, τα τηλέφωνα, το φυσικό αέριο, το ηλεκτρικό ρεύμα, καθώς και για τις εθνικές ή τοπικές μεταφορές. Διαφέρουν από άλλες τιμές διότι ορίζονται κεντρικά, είναι μη διαπραγματεύσιμα και διαφοροποιημένα. Η δομή των τιμολογίων διακρίνεται από τις διαφορετικές τιμές για διαφορετικούς τύπους καταναλωτών, διαφορετικά επίπεδα και διαφορετικό χρόνο κατανάλωσης. Το κύριο πρόβλημα όσον αφορά την αντιμετώπιση των τιμολογίων στον ΕνΔΤΚ είναι ότι οι προμηθευτές μπορούν να αλλάζουν τη δομή των τιμολογίων ή μιας μόνο τιμής ενός τιμολογίου στο βαθμό που οι καταναλωτές πείθονται ή υποχρεούνται να προβούν σε νέες επιλογές όσον αφορά την κατανάλωσή τους. Για παράδειγμα ένας προμηθευτής τηλεφωνικών υπηρεσιών μπορεί να καθιερώσει χαμηλό τιμολόγιο για το σαββατοκύριακο με σκοπό τη μείωση της συμφόρησης κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας.

Ο κανονισμός ρυθμίζει τη νομική πτυχή της πρόσβασης στα απαιτούμενα στοιχεία, ορισμένα από τα οποία είναι ευαίσθητα από εμπορική άποψη, καθώς και τη στατιστική πτυχή της χρήσης των δεδομένων αυτών για την κατάρτιση των ΕνΔΤΚ:

(α) Διευκρινίζει την υποχρέωση των προμηθευτών να παρέχουν στα κράτη μέλη τα αναγκαία στοιχεία. Η νομική βάση παρέχεται ήδη από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2494/95 του Συμβουλίου.

(β) Ορίζει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείται κατά την κατάρτιση ενός δείκτη τιμών εφόσον υπάρξουν αλλαγές στη δομή του τιμολογίου. Η αρχή που διέπει τη σχετική διαδικασία είναι η έννοια του ορισμένου καλαθιού του Laspeyres με καταναλωτικά πρότυπα που αναπροσαρμόζονται όποτε απαιτείται, ώστε να προσδιορίζεται η άμεση επίπτωση της μεταβολής του τιμολογίου στον πληθυσμό του δείκτη. Ο ΕνΔΤΚ πρέπει να αντικατοπτρίζει τις μεταβολές τιμών με βάση τις μεταβληθείσες δαπάνες για τη διατήρηση του καταναλωτικού προτύπου που επέλεξαν τα νοικοκυριά πριν από τη συγκεκριμένη μεταβολή στο τιμολόγιο. Ο σκοπός της αρχής αυτής είναι να αποφευχθεί η εμφάνιση των μεταβολών στο καταναλωτικό πρότυπο λόγω μεταβολής στο τιμολόγιο.

Ο κανονισμός τέθηκε σε ισχύ το Δεκέμβριο του 1998.

5.6. Ασφαλίσεις

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής, οι ΕνΔΤΚ κάλυπταν μέχρι το Δεκέμβριο του 1999 ασφαλίσεις περιεχομένων σχετικές με την κατοικία και ασφαλίσεις ειδών με κινητήρα. Από το Δεκέμβριο του 1999, με τα αποτελέσματα να επέρχονται από το δείκτη του 2000, οι ΕνΔΤΚ καλύπτουν όλες τις ασφαλίσεις σχετικά με την κατοικία που καταβάλλονται συνήθως από το μισθωτή και όχι μόνο την ασφάλιση περιεχομένου. Επιπλέον, από το Δεκέμβριο του 1999 οι ΕνΔΤΚ καλύπτουν την ιδιωτική ασφάλιση υγείας, την αστική ευθύνη και την ασφάλεια ταξιδιών [εκτεταμένη κάλυψη σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1687/98 του Συμβουλίου]. Η ασφάλιση ζωής εξαιρείται από την κάλυψη του ΕνΔΤΚ.

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2214/96 της Επιτροπής, "οι συντελεστές στάθμισης και οι τιμές για ασφάλιση δεν θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις αποζημιώσεις. Ωστόσο, ένας δείκτης τιμών των ακαθάριστων ασφαλίστρων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προσεγγιστική εκτίμηση για τις αλλαγές στα καθαρά ασφάλιστρα". Καθώς ο εν λόγω ορισμός αφήνει σημαντικό περιθώριο για διαδικαστικές διαφορές, το 1999 εγκρίθηκε ένας πρόσθετος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1617/1999 της Επιτροπής για την εναρμόνιση της αντιμετώπισης των ασφαλίσεων στον ΕνΔΤΚ. Σύμφωνα με την έννοια της ΤΝΚΔΝ, ο κανονισμός διατηρεί την "έννοια της καθαρής καταναλωτικής δαπάνης" στις ασφαλίσεις. Η "έννοια της καθαρής καταναλωτικής δαπάνης" αντικατοπτρίζει τη χρήση του ΕνΔΤΚ ως μέσο μέτρησης του πληθωρισμού των τιμών καταναλωτή για τις τιμές που πραγματικά χρεώνονται. Ο καταναλωτής καταβάλλει με τη σύναψη του ασφαλιστήριου συμβολαίου το χρηματικό ποσό που αντιστοιχεί στην υπηρεσία αναδιανομής του κινδύνου που παρέχει η ασφαλιστική εταιρεία. Ο καταναλωτής καταβάλλει ένα σταθερό ασφάλιστρο για το συμβόλαιο, η δε ασφαλιστική εταιρεία συλλέγει τα ασφάλιστρα από όλα τα ασφαλισμένα νοικοκυριά, κάνει επενδύσεις και αποζημιώνει τους δικαιούχους που έχουν υποστεί ζημία ή απώλεια. Τέτοιες πληρωμές εκ μέρους της ασφαλιστικής εταιρείας για επισκευές ή αντικαταστάσεις καθίστανται μέρος του εισοδήματος του νοικοκυριού.

Οι έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών καλύπτουν όλες τις δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών που χρηματοδοτούνται από αποζημιώσεις. Για το λόγο αυτό, η χρήση της "καθαρής καταναλωτικής δαπάνης" αποτρέπει την πιθανότητα αλληλοεπικαλύψεων ή κενών και εξασφαλίζει ότι ο συνολικός ΕνΔΤΚ μετρά τις μεταβολές των τιμών των υπηρεσιών ασφάλισης και ότι οι άλλοι υποδείκτες, ιδίως όσοι αφορούν την αγορά και την επισκευή οχημάτων, τις μεγάλες οικιακές συσκευές και άλλα διαρκή είδη, μετρούν τις μεταβολές των τιμών για την επισκευή και αντικατάσταση τέτοιων προϊόντων.

5.6.1. Ασφαλιστικοί συντελεστές στάθμισης

Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1617/1999 της Επιτροπής, οι σταθμίσεις πρέπει να αντανακλούν τις αποκαλούμενες "ασφαλιστικές δαπάνες", οι οποίες υπολογίζονται έμμεσα ως εξής:

Ακαθάριστα ασφάλιστρα (χωρίς φόρο ασφάλισης)

+/- Μεταβολές των αναλογιστικών αποθεματικών εκτός από αυτά που αφορούν τους κινδύνους που σχετίζονται με τις ασφάλειες ζωής

= Πραγματικά εισπραχθέντα ασφάλιστρα

+ Προσαυξήσεις ασφαλίστρων

- Οφειλόμενες αποζημιώσεις

+/- Μεταβολές τεχνικών προβλέψεων για την κάλυψη εκκρεμών κινδύνων που σχετίζονται με τις ασφάλειες ζωής

= Σχετική ασφαλιστική δαπάνη (χωρίς φόρο ασφάλισης)

(+ Φόρος ασφάλισης)

= Σχετική ασφαλιστική δαπάνη

Οι προσαυξήσεις ασφαλίστρων λαμβάνουν υπόψη το εισόδημα που προέρχεται από επενδύσεις της ασφαλιστικής εταιρείας. Η ασφαλιστική δαπάνη προκύπτει από την αφαίρεση των αποπληρωμένων αποζημιώσεων και των μεταβολών των αναλογιστικών αποθεματικών από τα ακαθάριστα ασφάλιστρα συν τις προσαυξήσεις. Οι μεταβολές των αναλογιστικών αποθεματικών οφείλονται σε ποσά που διατίθενται από την ασφαλιστική εταιρεία για τη δημιουργία τεχνικών προβλέψεων σχετικά με την κάλυψη εκκρεμών κινδύνων, π.χ. προβλέψεων σχετικά με την ηλικία προκειμένου για την ασφάλιση υγείας. Οι τεχνικές προβλέψεις είναι σημαντικές για ασφάλειες που καλύπτουν σημαντικούς κινδύνους.

Ο κανονισμός ορίζει επιπλέον ότι οι συντελεστές στάθμισης πρέπει να βασίζονται στο μέσο όρο της δαπάνης για περίοδο τριών ετών. Στόχος είναι η χρήση σταθερότερων εκτιμήσεων για τις ασφαλιστικές δαπάνες και η ελαχιστοποίηση του κινδύνου εμφάνισης αρνητικών συντελεστών στάθμισης, καθώς οι μεταβολές στην ποσότητα των επιστροφών και των αποζημιώσεων κατόπιν φυσικών καταστροφών ή σημαντικών ατυχημάτων κατανέμονται συνήθως σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σύμφωνα με το ΕΣΛ 95, οι πληρωμές ως αποτέλεσμα απαιτήσεων θωρούνται τρέχουσες μεταβιβάσεις από τις ασφαλιστικές εταιρείες στους δικαιούχους ασφαλιστηρίων συμβολαίων και άλλα μέρη που συνδέονται με την απαίτηση και, επομένως, εντάσσονται στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1617/1999 της Επιτροπής για την αντιμετώπιση των ασφαλίσεων ορίζει ρητώς ότι οι συντελεστές στάθμισης άλλων υποδεικτών (π.χ. εκείνων που αφορούν την αγορά ή επισκευή οχημάτων, τις μεγάλες οικιακές συσκευές και άλλα διαρκή αγαθά) πρέπει να περιλαμβάνουν όλες τις δαπάνες που χρηματοδοτούνται από αποζημιώσεις, εφόσον αυτές πραγματοποιούνται από ή εκ μέρους του τομέα των νοικοκυριών. Για παράδειγμα, σε περίπτωση επισκευής της βλάβης ενός αυτοκινήτου, η δαπάνη πρέπει να αντικατοπτρίζεται στο συντελεστή στάθμισης της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ 07.2.3 "Συντήρηση και επισκευή". Το ίδιο ισχύει εάν το κόστος της επισκευής καταβάλλεται απευθείας από την ασφαλιστική εταιρεία, δεδομένου ότι η τελευταία θεωρείται ότι ενεργεί υπέρ του ασφαλισμένου.

5.6.2. Τιμές ασφάλισης

Καθώς η "έννοια της καθαρής καταναλωτικής δαπάνης" (δηλαδή η ασφαλιστική δαπάνη) δεν εφαρμόζεται σε ατομικό επίπεδο κατά την τιμολόγηση, δεδομένου ότι οι σχετικές πληροφορίες δεν είναι διαθέσιμες κάθε μήνα, παρακολουθούνται τα ακαθάριστα ασφάλιστρα. Τα ακαθάριστα ασφάλιστρα ή η αξία του ασφαλισμένου αγαθού ενσωματώνονται συχνά στο ΔΤΚ ή σε άλλο δείκτη τιμών ή κόστους, γεγονός που πρέπει να αντικατοπτρίζεται στον ΕνΔΤΚ. Τα ακαθάριστα ασφάλιστρα δεν πρέπει να αναπροσαρμόζονται, με αποτέλεσμα να αποκλείεται η εν λόγω ενσωμάτωση σε κάποιο δείκτη.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1617/1999 της Επιτροπής τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 1999.

Η Eurostat δεν έχει ακόμη ζητήσει από τα κράτη μέλη να υποβάλουν εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού για τις ασφαλίσεις. Η κατάρτιση σχεδίων για συμπληρωματικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ασφαλίσεις τελεί υπό εξέλιξη. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές στοχεύουν στην παροχή πρακτικών οδηγιών σε ορισμένους τομείς που παρουσιάζουν τεχνικές δυσκολίες.

5.7. Υγεία, εκπαίδευση και υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1687/98 του Συμβουλίου, ορίζει ότι η εκτεταμένη κάλυψη στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας πρέπει να εφαρμοστεί το Δεκέμβριο του 1999 και να αρχίσει να ισχύει με το δείκτη του Ιανουαρίου του 2000. Επομένως, οι μεθοδολογικές λεπτομέρειες για την ένταξή τους θα πρέπει να οριστούν σύμφωνα με τη διαδικασία της επιτροπολογίας. Το χρονοδιάγραμμα ένταξης των νοσοκομειακών υπηρεσιών και των υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας που παρέχονται στην οικία, στους οίκους ευγηρίας και στα ιδρύματα για άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να οριστεί σύμφωνα με την ίδια διαδικασία.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2166/1999 του Συμβουλίου ορίζει τις μεθοδολογικές λεπτομέρειες ένταξης και το χρονοδιάγραμμα για τις προαναφερθείσες υπηρεσίες. Ο κανονισμός επαναλαμβάνει ότι οι τιμές αγοραστή των αγαθών και των υπηρεσιών στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας που χρησιμοποιούνται στον ΕνΔΤΚ είναι, σύμφωνα με τα προκαθορισμένα πρότυπα και το ΕΣΛ 95, τα ποσά που καταβάλλουν οι καταναλωτές χωρίς τις επιστροφές. Οι επιστροφές ορίζονται ως "πληρωμές που καταβάλλονται στα νοικοκυριά από κρατικές μονάδες, υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης ή μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που εξυπηρετούν νοικοκυριά (ΜΚΙΕΝ) ως άμεσες συνέπειες αγορών ατομικά ορισμένων αγαθών και υπηρεσιών, που αρχικά πληρώνονται από τα νοικοκυριά. Οι πληρωμές απαιτήσεων από ασφαλιστικές εταιρείες στα νοικοκυριά δεν αποτελούν επιστροφές.".

Οι σχετικοί υποδείκτες του ΕνΔΤΚ υπολογίζονται με τη χρήση μαθηματικού τύπου συνεπούς προς τον τύπο του Laspeyres που χρησιμοποιείται για άλλους υποδείκτες, δηλαδή πρέπει να αντικατοπτρίζουν τη μεταβολή της τιμής με βάση τη μεταβληθείσα δαπάνη διατήρησης του καταναλωτικού προτύπου των νοικοκυριών και τη σύνθεση του πληθυσμού των καταναλωτών κατά τη βασική περίοδο αναφοράς. Σύμφωνα με την αρχή του Laspeyres και τις σχετικές διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2646/98 της Επιτροπής για τις τιμές τιμολογίων, ο κανονισμός ορίζει ότι μεταβολές στις τιμές αγοραστή, οι οποίες αντικατοπτρίζουν τις μεταβολές στους κανόνες που τις καθορίζουν, εκφράζονται ως μεταβολές τιμών στον ΕνΔΤΚ και ότι οι μεταβολές στις τιμές αγοραστή που προκύπτουν από τις μεταβολές στα εισοδήματα των αγοραστών εκφράζονται ως μεταβολές τιμών στον ΕνΔΤΚ (οι οποίες καλούνται "εξαρτημένες από το εισόδημα τιμές").

Τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν διαδικασίες που διαφέρουν από τις περιγραφείσες. Υποχρεούνται να παρέχουν στην Επιτροπή (Eurostat) περιγραφή των διαδικασιών που έχουν επιλέξει πριν τις χρησιμοποιήσουν. Οι παρεχόμενες πληροφορίες πρέπει να είναι επαρκείς για την αξιολόγηση της λειτουργίας των εν λόγω διαδικασιών. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτής περιέχονται στην παρούσα έκθεση (βλέπε παράγραφο 6.4.).

Οι διατάξεις του κανονισμού εφαρμόστηκαν από τα κράτη μέλη το Δεκέμβριο του 1999 και άρχισαν να παράγουν αποτελέσματα από το δείκτη του Ιανουαρίου του 2000, εξαιρουμένων των κατωτέρω, τα οποία πρόκειται να εφαρμοστούν το Δεκέμβριο του 2000 και να ισχύσουν από το δείκτη του Ιανουαρίου του 2001:

(α) νοσοκομειακές υπηρεσίες (μέρος) (COICOP/ΕνΔΤΚ 06.3);

(β) υπηρεσίες κοινωνικής προστασίας που παρέχονται στην οικία, όπως καθαρισμός οικίας, γεύματα, μεταφορά ατόμων με ειδικές ανάγκες (μέρος της COICOP/ΕνΔΤΚ 12.4.0);

(γ) οίκοι ευγηρίας, ιδρύματα για άτομα με ειδικές ανάγκες (μέρος της COICOP/ΕνΔΤΚ 12.4.0).

5.8. Κατευθυντήριες γραμμές για εκτελεστικά μέτρα του ΕνΔΤΚ

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Eurostat και οι Εθνικές Στατιστικές Υπηρεσίες συμφώνησαν να μη καταφεύγουν σε νομοθετικές πράξεις για την εφαρμογή του κανονισμού-πλαισίου του Συμβουλίου για τους ΕνΔΤΚ αλλά να χρησιμοποιούν κατευθυντήριες γραμμές, ως ταχύ, μη γραφειοκρατικό, πρακτικό και ευέλικτο μέσο για τη διατήρηση και βελτίωση της συγκρισιμότητας και της ποιότητας των ΕνΔΤΚ βραχυπρόθεσμα. Επί του παρόντος, υπάρχουν τέσσερις κατευθυντήριες γραμμές για εκτελεστικά μέτρα που αφορούν τους ΕνΔΤΚ. Οι περισσότερες από τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές θεωρούνται σαφώς προπομποί μεταγενέστερων κανονισμών της Επιτροπής.

5.8.1. Κατευθυντήριες γραμμές για αναθεωρήσεις του ΕνΔΤΚ

Οι κατευθυντήριες γραμμές για την αναθεώρηση των σειρών του ΕνΔΤΚ συμφωνήθηκαν από την ΕΣΠ το Δεκέμβριο του 1997, θέτουν δε ορισμένες γενικές αρχές. Επιτεύχθηκε ειδικότερα συναίνεση όσον αφορά τις σημαντικότερες πτυχές:

(α) Αναθεωρησιμότητα: είναι γενικώς αποδεκτό ότι οι επισήμως δημοσιευμένες σειρές ΕνΔΤΚ είναι δυνατόν να αναθεωρηθούν. Η έκταση της αναθεώρησης κάθε σειράς ΕνΔΤΚ συμφωνείται με την Eurostat.

(β) Διόρθωση λαθών: εάν εντοπίζεται λάθος στον υπολογισμό του δείκτη, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος πρέπει αμέσως και με δική του πρωτοβουλία να παρέχει στην Eurostat τις λεπτομερείς πληροφορίες που απαιτούνται για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στην ακρίβεια του ΕνΔΤΚ και να συμφωνεί με την Eurostat όσον αφορά την έκταση και το χρόνο διενέργειας της αναθεώρησης. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος πρέπει να γνωστοποιεί στην Eurostat τις ενέργειες στις οποίες προβαίνει για την αποτροπή της εμφάνισης παρόμοιων περιστατικών στο μέλλον.

(γ) Μεταβολές των εθνικών κανόνων: οι εν λόγω αναθεωρήσεις πρέπει να υλοποιούνται στο βαθμό που τα κράτη μέλη κρίνουν ότι απαιτείται αναθεώρηση λόγω μεταβολών στο σύστημα κανόνων που εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο με στόχο τη βελτίωση της ακρίβειας ενός ΕνΔΤΚ. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος παρέχει στην Eurostat τις λεπτομερείς πληροφορίες που απαιτούνται για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στην ακρίβεια του ΕνΔΤΚ και συμφωνεί με την Eurostat όσον αφορά την έκταση και το χρόνο διενέργειας της αναθεώρησης.

(δ) Νέες ή βελτιωμένες πληροφορίες: οι εν λόγω αναθεωρήσεις πρέπει να υλοποιούνται στο βαθμό που απαιτείται αναθεώρηση λόγω νέων ή βελτιωμένων πληροφοριών με σκοπό τη βελτίωση της ακρίβειας ενός ΕνΔΤΚ. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος παρέχει στην Eurostat τις λεπτομερείς πληροφορίες που απαιτούνται για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στην ακρίβεια του ΕνΔΤΚ και συμφωνεί με την Eurostat όσον αφορά την έκταση και το χρόνο διενέργειας της αναθεώρησης.

(ε) Μεταβολές οφειλόμενες σε διατάξεις των κανονισμών της ΕΕ ή σε κατευθυντήριες γραμμές για τους ΕνΔΤΚ: οι εν λόγω αναθεωρήσεις πρέπει να υλοποιούνται σύμφωνα με τους δεδομένους όρους, στο βαθμό που κρίνονται αναγκαίες οι αναθεωρήσεις των ΕνΔΤΚ, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που θέτουν οι υφιστάμενοι και μελλοντικοί κανονισμοί της ΕΕ και οι συμφωνηθείσες κατευθυντήριες γραμμές που αφορούν την εφαρμογή των ΕνΔΤΚ. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να διατίθενται οι λεπτομερείς πληροφορίες που απαιτούνται προκειμένου να καθίσταται σαφές ότι οι αναθεωρήσεις συνάδουν με τις σχετικές απαιτήσεις.

Εκτός από τις εν λόγω γενικές αρχές, συναίνεση έχει επιτευχθεί και σε πιο τεχνικά ζητήματα, όπως ο χρόνος, η αναγγελία των αναθεωρήσεων, η δημοσιοποίηση των αναθεωρήσεων κ.ά.

Η τροποποίηση των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών τελεί επί του παρόντος υπό συζήτηση, διότι θεωρήθηκε ότι απαιτούνται εναρμονισμένοι κανόνες για τις αναθεωρήσεις, ιδίως όταν πραγματοποιούνται σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τη μέθοδο ή την κάλυψη. Η συζήτηση είχε ως αφετηρία τις εμπειρίες που προέκυψαν από την εφαρμογή των κανονισμών (π.χ. σχετικά με την επέκταση της κάλυψης με το δείκτη του Ιανουαρίου του 2000).

5.8.2. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση των μειώσεων τιμών στον ΕνΔΤΚ

Οι κατευθυντήριες γραμμές περιέχουν δύο "κανονιστικά" άρθρα και ένα άρθρο με πρακτικά παραδείγματα διαφόρων συνδυασμών μείωσης τιμής.

Οι κατευθυντήριες γραμμές καθορίζουν τις μειώσεις τιμών που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι ΕνΔΤΚ. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη (δηλαδή να αφαιρούνται) μειώσεις τιμών σε ατομικά αγαθά και υπηρεσίες που διατίθενται στο σύνολο των πιθανών καταναλωτών χωρίς η διάθεσή τους να πραγματοποιείται με ειδικούς όρους (αμερόληπτες) και είναι απαιτητές (α) κατά το χρόνο της αγοράς ή (β) μέσα σε τέτοιο χρονικό διάστημα από την αγορά ώστε να αναμένεται ότι θα έχουν πιθανώς σημαντική επίδραση στις ποσότητες που οι αγοραστές προτίθενται να αγοράσουν. Ειδικότερα, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον ΕνΔΤΚ μειώσεις στις τιμές ατομικών αγαθών και υπηρεσιών που είναι πιθανό ή αναμενόμενο ότι θα διατεθούν εκ νέου σε κανονικές τιμές ή θα διατεθούν εκ νέου σε άλλες αγορές σε κανονικές τιμές. Σε περίπτωση αλλαγής των προδιαγραφών, οι κατευθυντήριες γραμμές παραπέμπουν στους όρους που αφορούν τη διόρθωση της ποιότητας σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής. Οι όροι αυτοί συμπληρώνονται από περιγραφή του ενδεικνυόμενου τρόπου αντιμετώπισης των κινήτρων.

Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν πρακτικά παραδείγματα και γενικές οδηγίες σχετικά με τον πρόσφορο τρόπο αντιμετώπισης των ειδικών κατηγοριών μείωσης τιμών.

5.8.3. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση των παρατηρήσεων για απορριφθείσες τιμές

Οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις παρατηρήσεις για απορριφθείσες τιμές καθορίζουν τις διαδικασίες που πρέπει να εφαρμόζονται για την επικύρωση και τη διόρθωση των παρατηρήσεων των τιμών. Οι κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν ότι πρέπει να γίνονται γενικά αποδεκτές οι τιμές που αναφέρουν οι συλλέκτες τιμών. Η απόρριψη ή η διόρθωση των αναφερθεισών τιμών, για παράδειγμα η διόρθωση μιας ασυνήθιστα υψηλής ή χαμηλής μεταβολής τιμής, δεν πρέπει να γίνεται με διαδικασίες αυτόματης επικύρωσης, αλλά μόνο με αναφορά σε συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τις παρατηρήσεις μεμονωμένων τιμών, όπως συμβαίνει με μια επαναλαμβανόμενη παρατήρηση. Εάν, ως αποτέλεσμα της διαδικασίας επικύρωσης, η αναφερθείσα τιμή πρέπει να απορριφθεί, εφαρμόζονται οι κανόνες για τις ελλίπουσες τιμές.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, εναπόκειται στα κράτη μέλη η χρήση και διαφορετικών από τις περιγραφείσες μεθόδων. Όταν ένα κράτος μέλος δεν χρησιμοποιεί τις περιγραφείσες μεθόδους, η Eurostat δύναται να ζητήσει από αυτό αποδείξεις ότι ο ΕνΔΤΚ που προκύπτει δεν διαφέρει συστηματικά έναντι των λοιπών ΕνΔΤΚ που καταρτίζονται σύμφωνα με τις περιγραφείσες μεθόδους κατά περισσότερο από 0,1 ποσοστιαία μονάδα κατά μέσο όρο σε διάστημα ενός έτους σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

5.8.4. Κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση του εξοπλισμού επεξεργασίας δεδομένων και κυρίως των προσωπικών υπολογιστών στους ΕνΔΤΚ

Η εμπειρία των τελευταίων ετών καταδεικνύει ότι η εξέλιξη των τιμών για τον εξοπλισμό επεξεργασίας δεδομένων τείνει να διαφέρει πάρα πολύ από την εξέλιξη όλων των άλλων ειδών του ΕνΔΤΚ λόγω της ταυτόχρονης σημαντικής αύξησης της σχετικής σημασίας του εν λόγω εξοπλισμού στη συνολική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών. Λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων αυτών και των σημαντικών εθνικών διαφορών μεταξύ των υφιστάμενων πρακτικών των ΕνΔΤΚ όσον αφορά στην αντιμετώπιση του εξοπλισμού επεξεργασίας δεδομένων, υπήρξε άμεση ανάγκη για τη θέσπιση κοινού πλαισίου σχετικά με τον καθορισμό και την εφαρμογή των εθνικών κανόνων, ώστε να εξασφαλίζεται η συγκρισιμότητα, η αξιοπιστία και η καταλληλότητα των ΕνΔΤΚ.

Οι κατευθυντήριες γραμμές για τον εξοπλισμό επεξεργασίας δεδομένων στοχεύουν στον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο ο εξοπλισμός επεξεργασίας δεδομένων θα πρέπει να εντάσσεται στον ΕνΔΤΚ. Οι ΕνΔΤΚ των κρατών μελών πρέπει να καλύπτουν τους προσωπικούς υπολογιστές και τα συναφή είδη. Εάν οι άμεσοι πωλητές αποτελούν σημαντική πηγή προμήθειας τέτοιου εξοπλισμού, θα πρέπει να καλύπτονται μαζί με τα άλλα σημεία πώλησης. Η συλλογή των τιμών είναι δυνατόν να βασίζεται στους σχετικούς πίνακες των ειδικών περιοδικών ή και στην άμεση παρατήρηση σε σημεία λιανικής πώλησης.

Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2454/97 της Επιτροπής ορίζει την ετήσια αναπροσαρμογή των συντελεστών στάθμισης σε επίπεδο υποδεικτών. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τον εξοπλισμό επεξεργασίας δεδομένων επεκτείνουν τον έλεγχο των συντελεστών στάθμισης στον ειδικό αυτό τομέα στο επίπεδο των κύριων στοιχείων του υποδείκτη για τον εξοπλισμό επεξεργασίας δεδομένων. Αυτά τα κύρια στοιχεία πρέπει να περιλαμβάνονται σε ένα δείκτη κύριων στοιχείων για προσωπικούς υπολογιστές.

6. ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΕΙΚΤΗ

Η ποιότητα μπορεί να θεωρηθεί ως "κατάλληλότητα για τον επιδιωκόμενο σκοπό". Η έννοια αυτή μπορεί να γίνει κατανοητή ως η ικανότητα ενός ΕνΔΤΚ να εξυπηρετεί το σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε, δηλαδή την παροχή κυρίως κατάλληλης και συγκρίσιμης μέτρησης του πληθωρισμού και της σύγκλισης στην ΕΕ, ειδικότερα δε στο πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ. Η καταλληλότητα ή η ικανότητα εξυπηρέτησης του εν λόγω σκοπού καθορίζονται από το σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών του, δηλαδή από τις εφαρμοσμένες έννοιες, μεθόδους, ορισμούς και πρακτικές και τη συνέπειά τους προς τον αντίστοιχο σκοπό.

Δεδομένου ότι οι ΕνΔΤΚ φέρονται να μετρούν τον πληθωρισμό των τιμών καταναλωτή της ΕΕ σε συγκρίσιμη βάση, η συγκρισιμότητα μπορεί να θεωρηθεί καίρια πτυχή της ποιότητας. Πρέπει να τονιστούν επίσης ορισμένες ακόμη σημαντικές πτυχές που συνθέτουν τη συνολική ποιότητα του ΕνΔΤΚ, π.χ. η καταλληλότητα, η αξιοπιστία και η επικαιρότητα του δείκτη.

6.1. Καταλληλότητα

Η καταλληλότητα αναφέρεται στο σκοπό του ΕνΔΤΚ. Όπως σημειώνεται στην ανωτέρω παράγραφο 3.1, σκοπός του ΕνΔΤΚ είναι η μέτρηση του πληθωρισμού ανεξάρτητα από το κόστος ζωής. Δεν πρέπει, επομένως, να ασκείται κριτική στον ΕνΔΤΚ από τη δεύτερη αυτή οπτική γωνία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχει ασκηθεί έντονη κριτική περί της δήθεν μεροληψίας των ΔΤΚ χωρίς να αναγνωρίζεται το γεγονός ότι υπάρχουν όρια ως προς το τι μπορεί να ειπωθεί με οποιονδήποτε βαθμό βεβαιότητας. Αν ο στόχος έχει καθοριστεί με ακρίβεια, είναι αδύνατο να διαπιστωθεί ο βαθμός επίτευξής του. Οι ΔΤΚ είναι συγκρίσιμοι μεταξύ τους, μπορεί δε να υποστηριχθεί ότι πρέπει να εξαλειφθούν ορισμένες διαφορές, όπως έγινε κατά τη διαδικασία της εναρμόνισης. Δεν υπάρχει, όμως, εν χρήσει ορισμός για το μη μεροληπτικό δείκτη βάσει του οποίου πρέπει να κρίνονται όλοι οι άλλοι ΔΤΚ. Κάθε ΔΤΚ διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης χρονικής περιόδου, στο πλαίσιο της οποίας οι υπεύθυνοι για την κατάρτιση του δείκτη μεριμνούσαν για την επίλυση των λειτουργικών προβλημάτων με τη μεγαλύτερη δυνατή συνέπεια και συνοχή. Το σημερινό εννοιολογικό πλαίσιο κάθε ΔΤΚ είναι, επομένως, άμεσα συνυφασμένο με την ιστορία του. Εν τω μεταξύ, έχουν καταβληθεί προσπάθειες για τη σύσταση εναλλακτικών εννοιολογικών πλαισίων, τα οποία θα στηρίζονται στην οικονομική και στη στατιστική θεωρία. Οι ιδέες αυτές επηρέασαν το σχεδιασμό του δείκτη αλλά δεν καθόρισαν, ως επί το πλείστον, τη σημερινή επιχειρησιακή πρακτική.

Τόσο η συνθήκη όσο και ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου ορίζουν τον ΕνΔΤΚ. Η συνθήκη απαιτεί ένα δείκτη πληθωρισμού τιμών καταναλωτή και ο κανονισμός του Συμβουλίου ορίζει ότι πρέπει να είναι ένας δείκτης τύπου Laspeyres που θα μετρά τη μέση μεταβολή των τιμών των αγαθών και υπηρεσιών που διατίθενται προς αγορά στην οικονομική επικράτεια των κρατών μελών. Σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης, ο ορισμός αυτός είναι καρπός συμφωνίας μεταξύ της Eurostat και των κύριων χρηστών και, επομένως, αποτελεί έναν ευρύ λειτουργικό ορισμό του "πληθωρισμού".

Υπάρχουν και θα υπάρχουν πάντοτε, δεδομένης της δυναμικής φύσης των ευρωπαϊκών οικονομιών, πολλά ανεπίλυτα λειτουργικά προβλήματα που προξενούν ανησυχίες όσον αφορά το ενδεχόμενο μεροληψίας και τις πιθανότητες πραγματικής μεροληψίας.

Η μείωση της μεροληψίας μπορεί να επιτευχθεί μόνο με προοδευτική βελτίωση των υφιστάμενων πρακτικών μέσα σε ένα εξελισσόμενο εννοιολογικό πλαίσιο, στη διαμόρφωση του οποίου καλούνται να συνεισφέρουν η οικονομική και η στατιστική θεωρία.

Όπως αναφέρεται στην προηγούμενη έκθεση προς το Συμβούλιο, η έκθεση Boskin [5] για τους ΔΤΚ των ΗΠΑ αμφισβητεί την εν γένει αξιοπιστία των ΔΤΚ σε σχέση με την πιθανότητα μεροληψίας [6]. Η εν λόγω έκθεση υποστηρίζει ότι ο ΔΤΚ των ΗΠΑ χαρακτηρίζεται από αυξημένη μεροληψία, κυρίως διότι θεωρήθηκε αποτυχημένη η προσπάθεια διόρθωσης που καταβλήθηκε λόγω της μεταβολής της ποιότητας σε αγαθά και υπηρεσίες (ιδίως στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας όπου ανήκουν οι προσωπικοί υπολογιστές και οι χειρουργικές επεμβάσεις). Μολονότι απορρίπτει την άποψη περί δυνατότητας προσδιορισμού του μεγέθους ή της κατεύθυνσης της μεροληψίας ως προς το θέμα αυτό χωρίς τον καθορισμό και την κατάρτιση ενός πραγματικού δείκτη, η ομάδα εργασίας για τους ΕνΔΤΚ αναγνωρίζει εξαρχής ότι η αντιμετώπιση της μεταβολής της ποιότητας είναι η πιθανότερη πηγή μεροληψίας και μη συγκρισιμότητας.

[5] Boskin, M. J. et. al., Towards a more accurate measure of the cost of living, Δεκέμβριος 1996.

[6] Βλέπε επίσης την προηγούμενη έκθεση [COM(1998)104 τελικό], σ. 30.

Τίθεται πάντως ένα σημαντικό ζήτημα ορολογίας. Όσον αφορά τους ΕνΔΤΚ, η "μεροληψία εγκυρότητας" στο λεξιλόγιο της Eurostat μπορεί να περιγραφεί ως η συστηματική διαφορά ανάμεσα στην απαίτηση για το δείκτη, όπως αυτή διατυπώνεται στο νομικό πλαίσιο του ΕνΔΤΚ, και στον ορισμό του δείκτη. Είναι η διαφορά μεταξύ "έννοιας" και "ορισμού", π.χ. η διαφορά μεταξύ της ιδανικής "καθαρής τιμής του ΕνΔΤΚ" και των συγκεκριμένων ΕνΔΤΚ όπως ορίζονται από την Eurostat και τα κράτη μέλη. Αντίθετα, η μεροληψία στο λεξιλόγιο της επιτροπής Boskin λαμβάνει ως σημείο αναφοράς το δείκτη κόστους ζωής (ΔΚΖ). Η χρησιμότητα μπορεί να βασίζεται σε δαπάνες στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνονται κατ' ανάγκην δαπάνες ή τιμές αγοραστή που επωμίζονται οι καταναλωτές. Πρόκειται ενδεχομένως για δαπάνες ευκαιρίας ή για φυσική κατανάλωση που αποτιμώνται σε πλασματικές τιμές και που ενδέχεται να μην καταλήξουν ποτέ σε πραγματική δαπάνη. Οι δαπάνες αυτές δεν αφορούν τις νομισματικές συναλλαγές και δεν σχετίζονται με τη μέτρηση του πληθωρισμού που απαιτείται για τη νομισματική πολιτική. Η θεωρία της χρησιμότητας διατυπώνει υποθέσεις σχετικά με τη φύση του καταναλωτή και τους αφανείς μηχανισμούς με τους οποίους διαμορφώνονται οι τιμές. Μολονότι η προσέγγιση που αφορά το δείκτη Laspeyres δεν προβαίνει σε τέτοιες υποθέσεις, είναι, πάντως, αποδεκτό ότι η συμφωνία σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της μεταβολής της ποιότητας συνεπάγεται υποχρεωτικά την εννοιολογική επεξεργασία της καταναλωτικής εκτίμησης σχετικά με τη διαφορά των προϊόντων και τον τρόπο μέτρησής της.

Η καταλληλότητα ενός ΔΤΚ ως πρόσφορου μέσου μέτρησης του πληθωρισμού στο εν λόγω λεξιλόγιο σημαίνει ουσιαστικά την καταλληλότητα ενός ΔΤΚ να προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο ένα μη καθορισμένο ΔΚΖ. Η προσέγγιση αυτή δεν φαίνεται εφαρμόσιμη στους ΕνΔΤΚ καθώς υποδηλώνει, σε αντίθεση με το πνεύμα και το γράμμα του νομικού πλαισίου για τον ΕνΔΤΚ, ότι υπάρχει μεροληψία εγκυρότητας στον ΕνΔΤΚ τόσο ως προς την έννοια όσο και ως προς τον ορισμό.

6.2. Αξιοπιστία

6.2.1. Αντιπροσωπευτικότητα

Σφάλματα και μεροληψίες μπορούν να προκύψουν επίσης από τη διαφορά μεταξύ του ορισμού και του σχεδιασμού του δείκτη ("διαδικαστική μεροληψία"). Αυτό εξαρτάται από το βαθμό στον οποίο οι επιλεγείσες μέθοδοι μπορούν να ανταποκριθούν πρακτικά στον απαιτούμενο ορισμό. Είναι προφανές ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, συγκεκριμένες διαδικασίες καταλήγουν σε αποτελέσματα που από συστηματικής απόψεως διαφέρουν από τα αποτελέσματα εναλλακτικών μεθόδων μέτρησης. Από την άλλη πλευρά, μια συγκεκριμένη διαδικασία ενδέχεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εμφανίσει μεροληπτικά αποτελέσματα, π.χ. η ανά τρίμηνο συλλογή των τιμών ενδέχεται να μειώσει τη μεροληψία έναντι ενός μηνιαίου δείκτη όταν οι τιμές παρουσιάζουν αύξηση.

Η διαφορά ανάμεσα στο σχέδιο του δείκτη και στο δείκτη που καταρτίστηκε και εφαρμόζεται στην πράξη οδηγεί ενδεχομένως σε τυχαία σφάλματα. Τα σφάλματα που προκύπτουν από τη συνεχή αδυναμία τήρησης των προκαθορισμένων διαδικασιών ενδέχεται να οδηγήσουν σε συστηματικά σφάλματα όσον αφορά τον ΕνΔΤΚ. Ωστόσο, τα επιχειρησιακά σφάλματα, από τη φύση τους, είναι πιθανότερο να προκαλέσουν διάφορες αναμενόμενες τυχαίες επιπτώσεις, π.χ. σφάλματα που διαπράττουν οι συλλέκτες τιμών κατά την αντιγραφή ή την καταγραφή.

Η επιτροπή Boskin αναφέρει στην έκθεσή της ως παράδειγμα το γεγονός ότι οι δείκτες που αφορούν τους προσωπικούς υπολογιστές παρουσιάζουν πιθανώς αυξημένη μεροληψία. Είναι όμως εξίσου πιθανό οι δείκτες που αφορούν τα είδη ένδυσης να παρουσιάζουν μειωμένη μεροληψία, παρά το γεγονός ότι ο συντελεστής στάθμισης των ειδών ένδυσης υπερβαίνει κατά πολύ το συντελεστή στάθμισης των προσωπικών υπολογιστών. Η άποψη της Επιτροπής (Eurostat) είναι ότι κάθε ΔΤΚ περιέχει στην πράξη περιπτώσεις μεροληψίας, οι οποίες, όμως, διαφέρουν ως προς το είδος, έχουν διαφορετικές επιπτώσεις ανάλογα με τον τύπο του προϊόντος και είναι απίθανο να έχουν την ίδια κατεύθυνση. Η Επιτροπή (Eurostat) αρνείται συνεπώς να προσδώσει συγκεκριμένη μορφή σε οποιοδήποτε είδος μεροληψίας.

Ο Hill [7] αποπειράθηκε να αποσαφηνίσει τις σχέσεις μεταξύ των ΔΤΚ που στοχεύουν στη μέτρηση του πληθωρισμού τιμών καταναλωτή και εκείνων που στοχεύουν στη μέτρηση των μεταβολών του κόστους ζωής (ΚΖ). Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αμφότεροι οι στόχοι οδηγούν στην πράξη στον ίδιο τύπο δείκτη, αρκεί να ακολουθείται η "βέλτιστη πρακτική". Οι δείκτες που "μεροληπτούν" ως μέσα μέτρησης των δεικτών κόστους ζωής μπορούν να θεωρηθούν εξίσου "μεροληπτικά" μέσα μέτρησης του πληθωρισμού. Εξάλλου, στο δεύτερο μέρος της ομιλίας αποδεικνύεται ότι ενδέχεται να υπάρχουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά την κάλυψη, ή πεδίο, μεταξύ των δεικτών που στοχεύουν στη μέτρηση του πληθωρισμού των τιμών και εκείνων που μετρούν τις μεταβολές του κόστους ζωής, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε αποτελέσματα με σημαντικές αποκλίσεις, ιδίως μακροπρόθεσμα. Δεν είναι ακόμη δυνατή η επίτευξη συναίνεσης ως προς το πεδίο ενός ΔΤΚ. [Ο Diewert [8] κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα σχετικά με το πρόβλημα του τύπου σε ομιλία του στη συνεδρίαση της Ομάδας της Oττάβα το 1999].

[7] Inflation, the Cost of Living and the Domain of a Consumer Price Index, ομιλία του προσκεκλημένου ομιλητή Peter Hill στη ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΛΟΓΩΝ στο πλαίσιο της κοινής συνεδρίασης των ΟΕΕ/ΔΟΕ για τους δείκτες τιμών καταναλωτή, (Γενεύη, 3-5 Νοεμβρίου 1999).

[8] Diewert, Erwin, Τhe consumer price index and index number purpose, ομιλία στο πλαίσιο της πέμπτης συνεδρίασης της διεθνούς ομάδας εργασίας για τους δείκτες τιμών (Ομάδα της Oττάβα), Ρέικιαβικ, Ισλανδία, Αύγουστος 1999, αναθεωρήθηκε το Δεκέμβριο του 1999.

Υπάρχει, πάντως, συμφωνία τόσο ως προς το πεδίο του ΕνΔΤΚ όσο και ως προς τη μορφή του. Το πεδίο εφαρμογής του δείκτη καθορίζεται στον κανονισμό του Συμβουλίου και η παρούσα κάλυψη προσεγγίζει την εν λόγω απαίτηση. Έχουν ληφθεί μέτρα προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα δείγματα των παρατηρήσεων τιμών αντιπροσωπεύουν πλήρως το σύνολο των συναλλαγών στο εσωτερικό της κάλυψης. Το πρότυπο του σταθερού καλαθιού αγαθών και υπηρεσιών έχει γίνει αποδεκτό περισσότερο ως μέσο μέτρησης του πληθωρισμού παρά ως έννοια της σταθερής χρησιμότητας. Ο πληθωρισμός είναι ένα νομισματικό φαινόμενο που αφορά μόνο τις νομισματικές συναλλαγές και τις πραγματικές τιμές αγοραστή.

6.2.2. Ακρίβεια

Η θεωρία δειγματοληψίας παρέχει τη βάση για τον υπολογισμό των σφαλμάτων συγκεκριμένων σχεδίων δειγμάτων. Η τελευταία έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο παρέχει μια επισκόπηση των μεθόδων δειγματοληψίας που χρησιμοποιούνται σε κάθε κράτος μέλος. Η έκθεση αναφέρει ότι τα περισσότερα κράτη μέλη ακολουθούν κάποια μορφή κατευθυνόμενης δειγματοληψίας και όχι μία τυχαία ή πιθανοθεωρητική δειγματοληψία και υπογραμμίζει ότι η θεωρία για τους ΔΤΚ δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, εν μέρει λόγω της δυσκολίας καθορισμού ενός συγκεκριμένου πληθυσμού και εν μέρει διότι κατά κανόνα χρησιμοποιούνται τα σχέδια κατευθυνόμενων δειγμάτων παρά τα πιθανοθεωρητικά δείγματα.

Ωστόσο, τα ελάχιστα πρότυπα δειγματοληψίας για τον ΕνΔΤΚ (άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής) δεν ασχολούνται ρητά με "σφάλματα δειγματοληψίας" κατά την καθιερωμένη έννοια της στατιστικής θεωρίας, δηλαδή με την αβεβαιότητα που οφείλεται σε τυχαία ή σχετική διακύμανση της διαδικασίας δειγματοληψίας.

Τέτοια σφάλματα δειγματοληψίας θεωρούνταν, ιδίως κατά την έναρξη του έργου της εναρμόνισης, δευτερεύουσας σημασίας σε σύγκριση με τις πιθανότητες μεροληψίας λόγω αλλοίωσης της αντιπροσώπευσης. Κατά συνέπεια, το πρότυπο επιτάσσει γενικότερα τα δείγματα-στόχοι του ΕνΔΤΚ να "έχουν επαρκή στοιχειώδη συγκεντρωτικά μεγέθη για να αντιπροσωπεύεται η ποικιλία των ειδών στο εσωτερικό της κατηγορίας και επαρκείς τιμές στο εσωτερικό κάθε στοιχειώδους συγκεντρωτικού μεγέθους για να λαμβάνονται υπόψη οι διακυμάνσεις των κινήσεων των τιμών του πληθυσμού".

Το 1999 συστάθηκε μια ειδική επιχειρησιακή ομάδα (ΕΟ) (Task Force) με σκοπό την ανάλυση των διαφόρων διαδικασιών που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη και την εναρμόνιση των μεθόδων δειγματοληψίας. Η εν λόγω επιχειρησιακή ομάδα υποστηρίζει ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί πιο θετικά η προσομοίωση των σφαλμάτων δειγματοληψίας, ιδίως μετά τις θετικές εμπειρίες στη Γαλλία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χώρες οι οποίες προβαίνουν στην προσέγγιση ή προσομοίωση των δειγματοληπτικών διακυμάνσεων που αφορούν τους εθνικούς τους ΔΤΚ. Το κοινό έδειξε ότι εκτιμά τις ασκήσεις αυτές.

Η επιχειρησιακή ομάδα παρουσίασε ένα πρώτο σχέδιο κανονισμού σχετικά με δειγματοληψίες, το οποίο συζητήθηκε στη συνεδρίαση της ομάδας εργασίας για τους ΕνΔΤΚT την άνοιξη του 2000. Το σχέδιο υποστηρίζει ότι οι αρχές της θεωρίας της δειγματοληψίας πρέπει να αποτελέσουν τη βάση των ελάχιστων προτύπων σχετικά με τη δειγματοληψία των ΕνΔΤΚ. Συνηγορεί ακόμη υπέρ του υπολογισμού των σφαλμάτων δειγματοληψίας. Ωστόσο, δεδομένου ότι τέτοιες εκτιμήσεις χαρακτηρίζονται από έλλειψη εγκυρότητας σε ό,τι αφορά τα σχέδια κατευθυνόμενων δειγμάτων, η Eurostat κρίνει ότι είναι καλύτερο να αναζητηθούν λιγότερο περιεκτικά και δαπανηρά αποδεικτικά στοιχεία για την επίτευξη της ακρίβειας. Κατά συνέπεια, ο στόχος θα προσανατολίζεται στην ικανοποίηση των αιτήσεων για έλεγχο των δεδομένων ενώ ταυτόχρονα θα συνεχίζεται η προσπάθεια εξεύρεσης πιο εξελιγμένων μέτρων ακρίβειας.

Η επιχειρησιακή ομάδα επεξεργάζεται επί του παρόντος την τελική έκθεση που θα υποβάλει στη συνεδρίαση της ομάδας εργασίας τον Οκτώβριο του 2000. Η έκθεση αναμένεται ότι θα επεξεργάζεται περαιτέρω το ζήτημα της ακρίβειας.

6.3. Συγκρισιμότητα

6.3.1. Συγκρισιμότητα ως προς τη χρήση διαφορετικών μαθηματικών τύπων

Σύμφωνα με τον κανονισμό-πλαίσιο του Συμβουλίου, οι ΕνΔΤΚ θα πρέπει να είναι δείκτες τύπου Laspeyres. Μολονότι οι ΕνΔΤΚ και οι ΔΤΚ που παράγονται από τα κράτη μέλη ενδέχεται να διαφέρουν ως προς τις λεπτομέρειες, μπορούν γενικά να χαρακτηριστούν ως δείκτες τύπου Laspeyres. Οι ΕνΔΤΚ που παράγονται από τα κράτη μέλη διαφέρουν ως προς τη συχνότητα αναπροσαρμογής των σταθμίσεων. Όπως αναφέρθηκε ήδη στο κεφάλαιο 5, οι περισσότερες χώρες εφαρμόζουν έναν "τύπο δείκτη σταθερής βάσης", αναπροσαρμόζοντας τις σταθμίσεις ανά διαστήματα τριών έως πέντε ετών. Η Γαλλία, η Ιταλία, η Αυστρία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία βασίζουν τους σχετικούς υπολογισμούς σε ένα δείκτη με ετήσια αναπροσαρμογή των συντελεστών στάθμισης.

Προκειμένου να επιτευχθεί ένα συνεκτικό σύνολο ΕνΔΤΚ με υποδείκτες που λαμβάνουν υπόψη τις ομαδοποιήσεις διαφόρων υποδεικτών, ομάδων χωρών, του συνόλου της ΕΝΕ, της ΕΕ ή του ΕΟΧ, ήταν αναγκαία η παρουσίαση των ΕνΔΤΚ σαν να είχαν όλοι υπολογιστεί με τον ίδιο τρόπο. Για το λόγο αυτό, ήταν αναγκαίο να εφαρμοστεί μια κοινή περίοδος αναφοράς δείκτη και μια κοινή περίοδος αναφοράς συντελεστών στάθμισης. Ο κανονισμός-πλαίσιο του Συμβουλίου ορίζει την περίοδο αναφοράς δείκτη ως 1996=100. Προκειμένου να υπάρξει μια κοινή περίοδος αναφοράς συντελεστών στάθμισης, οι συντελεστές στάθμισης των ειδών για το σύνολο των κρατών μελών πρέπει να εκφράζονται στις ίδιες τιμές. Αυτό πραγματοποιείται με αναπροσαρμογή των συντελεστών στάθμισης ανά τιμή τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους στις τιμές που αναφέρονται στο Δεκέμβριο του προηγούμενου έτους.

Με την εφαρμογή των δύο κανονισμών του Συμβουλίου για την επέκταση της κάλυψης τον Ιανουάριο 2000, οι περίοδοι αναφοράς δείκτη των νέων υποδεικτών που εισήχθηκαν τότε ορίστηκαν στο Δεκέμβριος του 1999=100 σε σύγκριση με την περίοδο αναφοράς δείκτη των ήδη υφιστάμενων υποδεικτών που είναι 1996=100. Για το λόγο αυτό, το διάγραμμα δεικτών που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο 2000 για τους υποδείκτες αυτούς αντικατοπτρίζει τη μεταβολή στα επίπεδα των τιμών μετά το Δεκέμβριο του 1999. Καθώς οι ΕνΔΤΚ ενσωματώθηκαν βάσει ενός τύπου αλυσωτού δείκτη, η διευρυμένη κάλυψη εντάχθηκε στον ΕνΔΤΚ χωρίς να προκύψει κανένα υπολογιστικό πρόβλημα. Οι δείκτες υψηλότερου επιπέδου ενσωματώνονται στο έτος 2000 μέσω σύνδεσης των σταθμικών μέσων όρων των δεικτών κατώτερου επιπέδου από το Δεκέμβριο του 1999 και μετά με το επίπεδο του αντίστοιχου συγκεντρωτικού μεγέθους του Δεκεμβρίου του 1999. Αυτό σημαίνει ότι ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής του δείκτη για όλα τα είδη τον Απρίλιο του 2000, για παράδειγμα, είναι η μεταβολή από τον Απρίλιο του 1999 έως το Δεκέμβριο του 1999 (βάσει της παλαιάς κάλυψης) σε συνδυασμό με τη μεταβολή που επήλθε από το Δεκέμβριο του 1999 έως τον Απρίλιο του 2000 (βάσει της νέας κάλυψης).

6.3.2. Συγκρισιμότητα μεταξύ των κρατών μελών

Η συγκρισιμότητα είναι μια σχετική έννοια, καθώς αφορά τις συστηματικές διαφορές μεταξύ των ΕνΔΤΚ που προκύπτουν από διαφορές ως προς τους ορισμούς, τις μεθόδους και τις πρακτικές, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν μεροληψία όταν η σχετική διαφορά αναφέρεται στο γνωστό ιδεατό ή ορθό ορισμό, μέθοδο ή πρακτική.

Το κανονιστικό πλαίσιο σχεδιάστηκε για να εξασφαλίζει τη συγκρισιμότητα, την αξιοπιστία και την καταλληλότητα των ΕνΔΤΚ μέσω μιας διαδικασίας βάσει της οποίας οι πρακτικές που ακολουθούνται για την κατάρτιση οποιουδήποτε δείκτη κρίνονται συγκρινόμενες με εναλλακτικές πρακτικές που ακολουθούνται για την κατάρτιση των ΕνΔΤΚ γενικά. Προκειμένου οι εν λόγω κρίσεις να μην περιορίζονται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και να μην είναι αυθαίρετες, κατέστη αναγκαία η ύπαρξη μιας διαδικασίας λήψης αποφάσεων που θα εγγυάται σε κάποιο βαθμό τη βελτίωση της ποιότητας των ΕνΔΤΚ. Η διαδικασία αυτή απαιτεί την αξιολόγηση των επιπτώσεων των διαφόρων πρακτικών που αφορούν τον ΕνΔΤΚ, ένα κατώφλι που να καθορίζει πότε είναι αναγκαία η ανάληψη δράσης και μια διαδικασία επιλογής των προτεινόμενων ή αποδεκτών πρακτικών.

Έχει σε μεγάλο βαθμό αποδειχτεί ότι η ομάδα εργασίας για τον ΕνΔΤΚ αποτελεί μια αποτελεσματική πλατφόρμα για την επίτευξη συναίνεσης ως προς τις προτιμητέες πρακτικές και τους λόγους της προτίμησης αυτής ή, όποτε αυτό δεν είναι εφικτό, λαμβάνονται αποφάσεις για τις πρακτικές που πρέπει να χρησιμοποιούνται ως σημεία αναφοράς ("τυποποιημένη πρακτική αναφοράς" ή "ελάχιστα πρότυπα").

Η εν λόγω προσέγγιση προτείνει επίσης έναν τρόπο αξιολόγησης της συμμόρφωσης όχι μόνο σε σχέση με την απαίτηση για συγκρισιμότητα, αλλά, σε κάποιο βαθμό, και με την απαίτηση για αξιοπιστία. Είναι σαφές ότι για λειτουργικούς σκοπούς είναι αναγκαία ή ύπαρξη ορισμένων κριτηρίων, ώστε να καταστεί δυνατή η διάκριση μεταξύ συγκρίσιμων και μη συγκρίσιμων πρακτικών. Ο κανονισμός-πλαίσιο (ΕΚ) αριθ. 2494/95 του Συμβουλίου δεν θεσπίζει τέτοιο κανόνα.

Οι ΕνΔΤΚ πρέπει να είναι αρκούντως ακριβείς, διότι τόσο οι ίδιοι οι δείκτες όσο και οι εναρμονισμένοι ρυθμοί πληθωρισμού που βασίζονται σ' αυτούς εκφράζονται με ακρίβεια ενός δεκαδικού ψηφίου. Το κατώτατο όριο για την αποδοχή μη συγκρίσιμων πρακτικών πρέπει να είναι 0,1% του μέσου ετήσιου ΕνΔΤΚ. Στην πράξη, έχει συμφωνηθεί μια διαφορά 0,1% του ετήσιου ποσοστού μετρηθέντος πληθωρισμού για τη λήψη συγκεκριμένων εκτελεστικών μέτρων που εφαρμόζονται κατά περίπτωση και, σε ό,τι αφορά την κάλυψη, ο κανόνας είναι το ένα τοις χιλίοις για τους συντελεστές στάθμισης του ΕνΔΤΚ. Έχουν αναπτυχθεί ή αναπτύσσονται κατάλληλα στατιστικά μέτρα και δοκιμασίες για τον εντοπισμό των πραγματικών επιπτώσεων των διαφορών στις τρέχουσες πρακτικές που ισχύουν για τους ΕνΔΤΚ, όπως είναι ο έλεγχος των "κρίσιμων συντελεστών στάθμισης" και των "τυποποιημένων δεικτών αναφοράς".

Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι η απουσία ποσοτικών εκτιμήσεων αξιοπιστίας οφείλεται σε εγγενείς σημαντικές δυσκολίες. Δεν υπάρχει τρόπος συνεπούς ενσωμάτωσης των συστηματικών διαφορών που προέρχονται από διαφορετικές πηγές σε ένα μοναδικό πλαίσιο, καθώς τα αποδεικτικά στοιχεία για τη συσχέτιση των εν λόγω επιπτώσεων είτε είναι ανεπαρκή είτε δεν υπάρχουν καθόλου. Το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται η τρέχουσα κατάρτιση δεικτών είναι ελλιπές και δεν εξασφαλίζονται οι σημαντικοί πόροι που απαιτούνται για την υλοποίηση ιδεωδών πρακτικών ελλείψει πραγματικών αποδεικτικών στοιχείων για την ύπαρξη μεροληψίας. Ωστόσο, δεν τίθεται θέμα εφησυχασμού: ακόμη και η ύπαρξη ελάχιστων αποδεικτικών στοιχείων είναι προτιμότερη από την παντελή απουσία τους. Οι ενδελεχείς συγκρίσεις μεταξύ των ΕνΔΤΚ που επιτεύχθηκαν στο πλαίσιο της εναρμόνισης είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος εξεύρεσης των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων. Τυποποιημένες πρακτικές αναφοράς προσδιορίζονται όταν οι υφιστάμενες πρακτικές ενδέχεται να προκαλέσουν επιπτώσεις που υπερβαίνουν το κατώτατο όριο του 0,1%, αυτές δε οι πρακτικές, βάσει συμφωνίας μεταξύ των ειδικών σε θέματα εθνικών ΔΤΚ, χαρακτηρίζονται από ελάχιστη μεροληψία ή είναι οι καλύτερες μεταξύ των διαθέσιμων πρακτικών.

6.4. Η λειτουργία των προτύπων του ΕνΔΤΚ

Κατά την έναρξη του έργου της εναρμόνισης, η προσέγγιση της Eurostat συνίστατο κατ' αρχάς στην κατάρτιση ενός καταλόγου με τις πιθανές διαφορές βάσει των πηγών μη συγκρισιμότητας που είχαν εντοπιστεί. Στον εν λόγω κατάλογο προστέθηκαν και άλλες πηγές μη συγκρισιμότητας που προέκυψαν από τις συνεχιζόμενες συζητήσεις στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας. Βάσει των πηγών αυτών, εγκρίθηκαν αρκετοί κανονισμοί και συμφωνήθηκαν νέες κατευθυντήριες γραμμές.

Ο πίνακας 2 συνοψίζει τις κύριες ενδεχόμενες πηγές διαφορών που έχουν εντοπιστεί.

Το έργο της εναρμόνισης έχει ήδη επικεντρώσει την προσοχή του στα περισσότερα από τα εν λόγω θέματα εντός του καθορισμένου κανονιστικού πλαισίου. Έχει επιτύχει μέχρι στιγμής να αποκλείσει τις πρακτικές που θεωρούνται ως οι πιθανότερες πηγές ενδεχόμενης μεροληψίας.

Στα μέσα 1999, η Eurostat απέστειλε στα κράτη μέλη ένα "ερωτηματολόγιο παρακολούθησης της συμμόρφωσης" (ΕΠΣ). Το εν λόγω ερωτηματολόγιο κάλυπτε όλους τους κανονισμούς που είχαν εγκριθεί έως τότε και ζητούσε από τα κράτη μέλη να παράσχουν λεπτομερείς πληροφορίες ως προς τη συμμόρφωσή τους. Οι ερωτήσεις συνδέονταν άμεσα με τις απαιτήσεις που περιείχαν οι κανονισμοί. Το ερωτηματολόγιο χωριζόταν σε πέντε στάδια λαμβάνοντας υπόψη το φόρτο εργασίας που προκλήθηκε στα κράτη μέλη. Το χρονοδιάγραμμα προγραμματίστηκε για την περίοδο μεταξύ του τέλους του Μαΐου του 1999 και του τέλους του Ιανουαρίου 2000.

Ορισμένες πληροφορίες, όπως π.χ. οι απαντήσεις στις ερωτήσεις για τα "νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες", δεν ήταν αυστηρά συγκρίσιμες για διάφορους λόγους, παρανοήσεις καθώς και λόγω μη διαθεσιμότητας των δεδομένων, και δεν ήταν, επομένως, δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στην παρούσα έκθεση. Εξάλλου, δεν κατέστη δυνατόν να απαντήσουν όλα τα κράτη μέλη εγκαίρως στο ερωτηματολόγιο. Υπολείπονται ακόμη ορισμένες απαντήσεις για το τρίτο στάδιο, οι οποίες έπρεπε να είχαν δοθεί τον Οκτώβριο του 1999. Οι απαντήσεις που θα δοθούν για το σύνολο των σταδίων του ερωτηματολογίου θα χρησιμοποιηθούν για την κατάρτιση στατιστικών δοκιμασιών στο εγγύς μέλλον.

Οι επόμενες παράγραφοι παρέχουν μια επισκόπηση της λειτουργίας των προτύπων στα κράτη μέλη, καθώς και της εν εξελίξει συζήτησης στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας και των ειδικευμένων επιχειρησιακών ομάδων.

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1687/98 του Συμβουλίου για την επέκταση της κάλυψης των προϊόντων και το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1688/98 του Συμβουλίου για την επέκταση της γεωγραφικής και πληθυσμιακής κάλυψης, η Επιτροπή (Eurostat) θα αξιολογήσει τη λειτουργία των εν λόγω διατάξεων και θα υποβάλει έκθεση προς το Συμβούλιο εντός δύο ετών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος των δύο κανονισμών (Αύγουστος του 1998). Η έκθεση θα περιέχει ιδίως αξιολόγηση της λειτουργίας της έννοιας "τελική νομισματική καταναλωτική δαπάνη του νοικοκυριού" σε σχέση με άλλες εναλλακτικές έννοιες. Επιπλέον, η Επιτροπή (Eurostat) θα αξιολογήσει τη λειτουργία των διαδικασιών που ορίζει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2166/1999 του Συμβουλίου σχετικά με την αντιμετώπιση των προϊόντων στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής προστασίας.

Τα αποτελέσματα της εν λόγω αξιολόγησης παρατίθενται στην παράγραφο 6.4.4.

Πίνακας 2 Κύριες ενδεχόμενες πηγές διαφορών που έχουν εντοπιστεί

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

6.4.1. Εννοιολογικά προβλήματα σχετικά με τεχνικώς "δύσκολες" ομάδες ειδών

Ορισμένες δύσκολες κατηγορίες όπως η υγεία και οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες, που παρουσιάζουν σημαντικές θεσμικές διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, θα καλυφθούν πλήρως από τον ΕνΔΤΚ με έναρξη ισχύος από το δείκτη του Ιανουαρίου του 2001 το αργότερο.

Ένας ειδικός κανονισμός της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση των υπηρεσιών ασφάλισης καθιερώνει μια εναρμονισμένη μέθοδο για τις ασφαλίσεις, η οποία είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι οι ΕνΔΤΚ που προκύπτουν ανταποκρίνονται στην απαίτηση για συγκρισιμότητα και ότι η αντιμετώπιση των ασφαλίσεων συμφωνεί με τους ορισμούς του ΕΣΛ 95. Μια επιχειρησιακή ομάδα για τις υπηρεσίες ασφάλισης πρόκειται να υποβάλει στην ομάδα εργασίας πρόταση για κατευθυντήριες γραμμές που θα συμπληρώνουν τον κανονισμό για τις ασφαλίσεις.

Κατόπιν εμπειρικών μελετών που πραγματοποίησαν ειδικευμένες επιχειρησιακές ομάδες για τους ΕνΔΤΚ, καταρτίστηκαν σχέδια κατευθυντήριων γραμμών που αφορούν την αντιμετώπιση των ειδών ένδυσης, των διαρκών καταναλωτικών αγαθών και των αυτοκινήτων. Η περαιτέρω επεξεργασία των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών δεν είναι δυνατή λόγω της έντονης σύνδεσής τους με ζητήματα μεταβολής της ποιότητας, δειγματοληψίας και εποχικότητας. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές εκκρεμούν μέχρι να ρυθμιστούν ικανοποιητικά οι γενικές πτυχές που αφορούν το θέμα αυτό.

Εξαιρώντας εξαρχής ορισμένα είδη που σχετίζονται με τις ιδιοκατοικούμενες κατοικίες (ΙΔΚ), όπως τα τεκμαρτά μισθώματα, τις πληρωμές τόκων για στεγαστικά δάνεια ή τις σημαντικές εργασίες συντήρησης και επισκευής, οι στατιστικολόγοι της ΕΕ απέκλεισαν μια σημαντική πηγή "μη συγκρισιμότητας" μεταξύ των ΕνΔΤΚ. Το ερώτημα που αφορά το εάν και το πώς θα συμπεριληφθεί το είδος αυτό στους ΕνΔΤΚ με βάση τις καθαρές τιμές αγοράς για νέες ιδιοκατοικούμενες κατοικίες εξετάστηκε από μια άλλη επιχειρησιακή ομάδα για τον ΕνΔΤΚ. Η επιχειρησιακή ομάδα για τις ιδιοκατοικούμενες κατοικίες έχει ήδη υποβάλει στην ομάδα εργασίας τις προτάσεις της σχετικά με την αντιμετώπιση των ιδιοκατοικούμενων κατοικιών στον ΕνΔΤΚ και η ΕΣΠ αναμένεται να λάβει εν προκειμένω σχετική απόφαση.

Η μόνη από τις εννοιολογικά και τεχνικά δύσκολες ομάδες ειδών που δεν έχει ακόμη αντιμετωπισθεί αφορά τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες άμεσης χρέωσης. Λόγω των σημαντικών διαφορών στις τραπεζικές πρακτικές, στις μεταβολές των τιμών και στους συντελεστές στάθμισης, η ομάδα εργασίας για τον ΕνΔΤΚ εξετάζει το ενδεχόμενο υιοθέτησης συγκεκριμένων μέτρων υπό τη μορφή σχεδίου κανονισμού της Επιτροπής.

6.4.2. Νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες

Η απαίτηση του κανονισμού-πλαισίου του Συμβουλίου για "διατήρηση της καταλληλότητας των ΕνΔΤΚ" σημαίνει ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα με σκοπό να εξασφαλιστεί ότι οι ΕνΔΤΚ συμβαδίζουν γενικά μεταξύ τους και αναπροσαρμόζονται βάσει των εξελίξεων της αγοράς. Το αντίστοιχο ελάχιστο πρότυπο έχει ως στόχο να εξασφαλίσει ότι τα νέα αγαθά ενσωματώνονται στον ΕνΔΤΚ μόλις επιτύχουν έναν όγκο πωλήσεων ανώτερο από το ένα τοις χιλίοις της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης στο κράτος μέλος. Η Eurostat λειτουργεί ως "ανταλλακτήριο" πληροφοριών, πληροφορεί δε κάθε κράτος μέλος για τα προσφάτως ενταχθέντα στους ΕνΔΤΚ των άλλων χωρών προϊόντα.

Στο πλαίσιο της άσκησης παρακολούθησης της συμμόρφωσης, τα κράτη μέλη υπέβαλαν εκθέσεις σχετικά με τις διαδικασίες που έχουν εφαρμόσει για τη συστηματική επισήμανση νέων σημαντικών αγαθών και υπηρεσιών.

Τις πληροφορίες για τα νέα αγαθά και υπηρεσίες (είτε πρόκειται για πραγματικά νέα προϊόντα είτε για προϊόντα αντικατάστασης) παρέχουν συνήθως οι συλλέκτες τιμών. Τα κεντρικά γραφεία παρατηρούν τις βασικές εξελίξεις της αγοράς και αξιολογούν τις παρατηρήσεις τους από κοινού με τις πληροφορίες που παρέχουν οι συλλέκτες τιμών.

Επιπλέον, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν πληροφορίες προερχόμενες από τους εθνικούς λογαριασμούς, τις έρευνες οικογενειακών προϋπολογισμών ή από άλλες έρευνες, όπως οι έρευνες τροφίμων ή οι στατιστικές εισαγωγών. Ακόμη ελέγχουν τα διάφορα περιοδικά και έντυπα (εμπορικά και καταναλωτικά έντυπα, κατάλογους προϊόντων), τις εφημερίδες και τις τηλεοπτικές διαφημίσεις. Συλλέγουν πληροφορίες από τη βιομηχανία, τους οργανισμούς εμπορίου και από όργανα εμπορικών αντιπροσώπων, θεσμικούς χρήστες, ενώσεις εμπόρων λιανικής πώλησης και ενώσεις παραγωγών και καταναλωτών.

Η έρευνα για νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες βρίσκεται υπό εξέλιξη σε κράτη μέλη με δείκτες σταθερής βάσης. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται πάντως σε κάθε περίοδο μεταβολής της βάσης, στο πλαίσιο της οποίας αναπροσαρμόζονται τα δείγματα-στόχοι και ο ΕνΔΤΚ λαμβάνει υπόψη νέες αντικαταστάσεις ή πρόσθετα είδη. Στη Δανία ελέγχεται κάθε μήνα μία από τις δώδεκα κύριες ομάδες της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ, ώστε μέσα σε ένα χρόνο να έχει ολοκληρωθεί ο έλεγχος όλων των ομάδων. Πρόκειται για τη συστηματικότερη διαδικασία που ακολουθεί κράτος μέλος και συνιστάται η εφαρμογή της.

Ο ορισμός των "νέων σημαντικών αγαθών και υπηρεσιών" αποτέλεσε θέμα συζήτησης, καθώς άφηνε περιθώρια για διάφορες ερμηνείες. Η πρόταση "οι κατ' εκτίμηση δαπάνες των καταναλωτών (για τα εν λόγω αγαθά και υπηρεσίες) έχουν φθάσει τουλάχιστο το ένα τοις χιλίοις των δαπανών που καλύπτονται από τον εν λόγω ΕνΔΤΚ" ερμηνεύθηκε με δύο κυρίως τρόπους:

(α) Κάθε προϊόν που ανέφερε ένα κράτος μέλος αποτελούσε σημαντικό μέρος της κατανάλωσης αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το ένα χιλιοστό της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης στο κράτος μέλος ή

(β) Μια ορισμένη ομάδα προϊόντων αποτελούσε σημαντικό μέρος της κατανάλωσης αντιπροσωπεύοντας περισσότερο από το ένα χιλιοστό της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης, το δε κράτος μέλος ανέφερε ορισμένα νέα αντιπροσωπευτικά είδη.

Ο κατάλογος που δημοσιεύτηκε στην τελευταία έκθεση προς το Συμβούλιο (παράγραφος 12.5, πίνακας 9) αντικατοπτρίζει τον προβληματισμό για την ερμηνεία του προτύπου, περιέχοντας τα αναφερθέντα αγαθά και υπηρεσίες συγκεντρωμένα σε ομάδες προϊόντων.

Ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να αναφέρουν κατά προσέγγιση το συντελεστή στάθμισης των προϊόντων ή ομάδων προϊόντων του καταλόγου που δεν είχαν ρητώς συμπεριλάβει στον ΕνΔΤΚ τους. Μολονότι προστέθηκε έτσι στους ΕνΔΤΚ ένας σημαντικός αριθμός νέων σημαντικών αγαθών και υπηρεσιών, δεν ήταν όλα τα κράτη μέλη σε θέση να παράσχουν τις απαιτούμενες πληροφορίες τόσο για τεχνικούς λόγους όσο και λόγω παρανόησης. Τα αποτελέσματα που δόθηκαν από τα κράτη μέλη δεν ήταν συγκρίσιμα και, επομένως, δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση.

Στο πλαίσιο της άσκησης παρακολούθησης της συμμόρφωσης ζητήθηκε από τα κράτη μέλη να αναπροσαρμόσουν τον κατάλογο των νέων σημαντικών προϊόντων. Ο τελικός συνοπτικός κατάλογος προϊόντων παρουσιάστηκε στα κράτη μέλη το φθινόπωρο του 1999 (βλέπε την οριστική έκδοση στους πίνακες 4 και 5). Η συζήτηση για τον εν λόγω κατάλογο κατέδειξε ότι ο όρος "νέα σημαντικά" ερμηνευόταν γενικά ως "νεοεισαχθέντα στο δείκτη".

Σύμφωνα με τα πρότυπα του ΕνΔΤΚ, υπάρχουν δύο διαφορετικές περιπτώσεις ενσωμάτωσης των νέων προϊόντων στο δείκτη, εφόσον έχουν καταστεί σημαντικό μέρος της κατανάλωσης:

(1) Αντικατάσταση: το νέο προϊόν αντικαθιστά ένα ήδη υπάρχον προϊόν άνευ σημασίας. Με άλλα λόγια, εισάγεται στο δείγμα ένα αναπροσαρμοσμένο προϊόν που αντιπροσωπεύει καλύτερα μια ανάγκη ή ένα σκοπό ο οποίος ήδη καλύπτεται από το δείκτη (π.χ. μια ειδική κατηγορία ελαστικών αυτοκινήτων αντικαθίσταται από μια πιο αντιπροσωπευτική),

(2) Προσθήκη: το νεοεισαχθέν στο δείκτη προϊόν προστίθεται στα ήδη καλυπτόμενα προϊόντα ως αντιπροσωπευτικό μιας νέας σημαντικής ή τροποποιημένης ανάγκης ή σκοπού.

Οι προσθήκες αυτές μπορούν να οφείλονται σε διάφορους λόγους:

α) το νέο προϊόν δεν αντιπροσωπεύεται στο δείκτη και δεν μπορεί να θεωρηθεί κανονικά ως προϊόν αντικατάστασης διότι διαφέρει ριζικά από την υφιστάμενη ποικιλία (π.χ. κινητά τηλέφωνα). Θα πρέπει να προστεθεί ως νέα κατηγορία στο εσωτερικό μιας υφιστάμενης κατηγορίας,

β) το προϊόν είναι διαθέσιμο αλλά δεν αντιπροσωπεύεται σαφώς διότι η κατανάλωσή του είναι πολύ χαμηλή. Η ένταξη δεν σημαίνει αντικατάσταση στο εσωτερικό μιας κατηγορίας αλλά σύσταση νέας κατηγορίας στο εσωτερικό μιας κατηγορίας (π.χ. μακαρόνια σπαγγέτι στη Δανία ή αρνίσιο κρέας στις Κάτω Χώρες).

Στην περίπτωση (1) (αντικατάσταση), δεν πρέπει να μεταβληθεί ο συντελεστής στάθμισης της κατηγορίας της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ στην οποία εντάσσεται η αντικατάσταση.

Στην περίπτωση (2) (προσθήκη), στο πλαίσιο της οποίας η τιμή του νεοσυλλεχθέντος προϊόντος προστίθεται στο ήδη παρατηρηθέν προϊόν, το ελάχιστο πρότυπο του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1749/96 της Επιτροπής προσφέρει μία από τις ακόλουθες αντιμετωπίσεις:

α) αναπροσαρμογή των σταθμίσεων της σχετικής κατηγορίας της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ ή

β) αναπροσαρμογή των σταθμίσεων στο εσωτερικό της σχετικής κατηγορίας της ταξινόμησης COICOP/ΕνΔΤΚ ή

γ) απόδοση μέρους της στάθμισης ειδικώς στο νέο προϊόν [βάσει του τετραψήφιου επιπέδου της ταξινόμησης COICOP].

Οι αντικαταστάσεις δεν επηρεάζονται από το εν λόγω πρότυπο διότι δεν επηρεάζουν τους συντελεστές στάθμισης.

Οι διαφορές μεταξύ νέων σημαντικών προϊόντων και αντικαταστάσεων μπορεί να συνοψιστούν ως εξής:

Πίνακας 3 Νέα σημαντικά αγαθά και υπηρεσίες έναντι αντικαταστάσεων

Προσθήκες (νέα σημαντικά προϊόντα) // Αντικαταστάσεις

Νέος τύπος προϊόντος (που δεν υπάρχει ακόμη ή που καλύπτεται έμμεσα) όχι, όμως, υποχρεωτικά (τεχνικώς) νέος (π.χ. αρνίσιο κρέας) // Ίδιος τύπος υφιστάμενου προϊόντος

Καταναλώνεται για πρώτη φορά σε σημαντικό βαθμό (ένα τοις χιλίοις) // Άνευ αντικειμένου

Μπορεί να αποτελείται από διάφορες παραλλαγές (μάρκες, μοντέλα): εισάγονται ένα ή περισσότερα προϊόντα (που εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό) // Ξεχωριστές ανά περίπτωση αντικαταστάσεις: ένα υφιστάμενο και αντιπροσωπευτικό μιας τιμής προϊόν αντικαθίσταται από ένα πιο αντιπροσωπευτικό προϊόν

Είτε δεν υπάρχει ακόμη συντελεστής στάθμισης είτε πρέπει να αναπροσαρμοστεί, ώστε να ανταποκρίνεται στο νέο σημαντικό προϊόν // Καμιά επίπτωση στους συντελεστές στάθμισης

Ως αποτέλεσμα της συζήτησης, το