217 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κ-Οΐνοτήτων Αριθ.^1^2^ 
^90^ι^Ρ2^ 
Την Ρη,Φεβρουαρίουι990 και σύμφωνα με το άρθρο 20, παράγραφος^του εσωτερικού της 
κανονισμού,η(^ικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότη 
ση και ενημερωτική έκθεση για τις σχέσεις Ε^Ε^Ε^. 
Τοτμήμαεξωτερικώνσχέσεων,εμπορικήςκαι αναπτυξιακής πολιτικήςστο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση και την 
ενημερωτική έκθεση στις1^^αΐουι990 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ.ν^^ο^Ι. 
Ι^^ικονομική και κοινωνική Επιτροπή κατά την 277η σύνοδο ολομέλειας της, συνεδρίαση 
της ^0ής^αΐουΙ990,υιοθέτησε ομόφωνα πλην έξι αποχών την ακόλουθη γνωμοδότησης 
Ρ ^π^φ^τες εξελίξεις των ^χέ^εωνΕ^-^Ε^ 
ΡΡ ^ι σχέσεις μεταξύΕ^ και Ευρωπαϊκής ^ώνης 
Ελεύθερων συναλλαγών έως τις αρχές του Ρ9^4περιορί 
σθηκαν στις συμφωνίες ελεύθερων ανταλλαγών που 
απέβλεπαν στην εξασφάλιση της κυκλοφορίας των 
προϊόντων μεταξύ των δύο συγκροτημάτων χωρίς 
δασμολογικά εμπόδια και ποσοτικούς περιορισμούς 
ΤονΑπρίλιοτου Ρ9^4,οιυπουργοίτης Ευρωπαϊκής 
κοινότητας και της Ευρωπαϊκής ^ώνης Ελεύθερων 
συναλλαγών υιοθέτησαν μια κοινή δήλωση — τη 
ΑήλωσητουΑουξεμβούργου — στην οποία εξέφραζαν 
την ικανοποίησήτους για τις προόδους που συντελέ 
σθηκαν και ανελάμβαναν τη δέσμευση να ενισχύσουν 
τη συνεργασία τους με στόχο τη δημιουργία ενός 
δυναμικού Ευρωπαϊκού δικονομικού ^ώρου προς 
όφελος των χωρών τους. 
ϋσυνεργασίαμεταξύΕ^ και Ε^Ε^ αναπτύχθηκε σε 
πραγματιστική βάση με τη συγκρότηση 2^ ομάδων 
μελέτης αποτελούμενων από μέλη των υπηρεσιών της 
Επιτροπής και εμπειρογνώμονες των χωρώνΕ^Ε^ οι 
οποίοι και επέτυχαν θετικά αποτελέσματα όσον αφορά 
τους κανόνες προέλευσης,την εξάλειψη των περιορι^ 
σμώνκατάτιςεξαγωγές,τη συμμετοχή των χωρών της 
Ε^Ε^ στα κοινοτικά προγράμματα και κυρίως στον 
τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης 
Ρ2. ϋαρά τις προόδους όμως που συντελέσθηκαν 
βάσειτης συνεργασίας μετην Ε^Ε^, κατέστη πολύ 
περισσότερο αισθητήηδιαφορά που υφίσταται μεταξύ 
τηςδυναμικής των σχέσεων τωνδύο συγκροτημάτων 
και της εσωτερικής δυναμικής που εμφανίσθηκε στους 
κόλπους της Ευρωπαϊκής κοινότητας με τη διαδικασία 
τηςυλοποίησηςτηςεσωτερικήςαγοράς, τροποποιώ 
νταςέτσιτους κανόνες εργασίας καιτην προσέγγιση 
της αναφορικά με τα προβλήματα ολοκλήρωσης. 
ϋράγματι, στο εσωτερικό επίπεδο οι διαδικασίες 
λήξεως αποφάσεων μεταβλήθηκαν όμως οι αλλαγές 
αυτές δεν συνοδεύθηκαν από την αναθεώρηση του 
πλαισίου σχέσεων με την Ε^Ε^ οι οποίες σχέσεις 
εξακολουθούν να εμπίπτουν στα πλαίσια της προσεγγί 
σεως που υιοθετήθηκε με τη Αήλωση του Αουξεμβούρ 
γου και περιορίζονται στα βιομηχανικά προϊόντα που 
σημειώνουν κάμ^η στις διεθνείς συναλλαγές. 
Ρ^. ^το λόγο που εξεφώνησε ενώπιον του Ευρωπαϊ 
κού κοινοβουλίου τον Ιανουάριο του ι9^9οϋρόεδρος της Επιτροπής κ. Ιο^ο^ υπογράμμισε ότι είναι απαραΡ 
τητηησύνα^η πιο διαρθρωμένων και σφαιρικότερων 
σχέσεων με τις χώρες της Ε^Ε^. ^ι αρχηγοί των 
κυβερνήσεων της Ε^Ε^ ανταποκρίθηκαν ευνοϊκά στην 
πρόταση αυτή με τη δήλωση του^σλο που υιοθετήθη^ 
κε στις ι^^αρτίου και δήλωσαν ότι είναι πρόθυμοι να 
εξετάσουν τη δυνατότητα διεξαγωγής διαπραγματεύ 
σεων με σκοπό τη δημιουργία ενός δυναμικού και 
ομοιογενούς ^ικονομικούΕυρωπαϊκού^ώρου. 
^ι αρχηγοί των κυβερνήσεων επιβεβαίωσαν εκ νέου τη 
βούληση τους να εξετάσουν όλες τις πτυχές που 
συνδέονται με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευ 
μάτων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των προσώ 
πων και να ενταντικοποιήσουν τη συνεργασία στο 
πλαίσιο των πολιτικών για την έρευνα, την εκπαίδευση 
και το περιβάλλον και να προωθήσουν τις διαβουλεύ^ 
σεις για τη νομισματική και οικονομική πολιτική. 
Ρ4. ^ε το πέρας της κοινής υπουργικής συνεδρία 
σης της 20ής^ν1αρτίου,συγκροτήθηκαν πέντε ομάδες 
μελέτης στις οποίες ανατέθηκε η διερεύνηση των 
τομέων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο 
συναίνεσης καθώς καιτων τομέων εκείνων εντός των 
οποίωνείναι δυνατόν να υπάρξουν αποκλίσεις όσον 
αφορά την ελεύθερη κυκλοφορίας—των εμπόρευμα^ 
των,2 — των υπηρεσιών και των κεφαλαίων,^— των 
προσώπων καθώς καιηεξέταση,4 — των οριζόντιων 
και συνοδευτικών πολιτικών και^ — των νομικών και 
θεσμικών προβλημάτων 
ΕΙ κατευθυντήρια ομάδα υψηλού επιπέδου έκρινε στην 
τελική της έκθεση της 20ής Οκτωβρίου 19^9 ότι με τις 
οργανωμένεςσυναντήσεις,προσδιορί^ονταν επαρκώς 
οι αντίστοιχες θέσεις των δύο εταίρων ως προς το 
περιεχόμενο και τη μορφή της ενδεχόμενης μελλοντι 
κής συμφωνίας. 
ΕΙ Επιτροπή στην ανακοίνωση της προς το συμβούλιο 
της 22ας Νοεμβρίου θεωρούσε ότι είχαν ήδη εξετασθεί 
αρκετά θέματα κοινού ενδιαφέροντος για να καταστεί 
εφικτή ηέναρξη σφαιρικώνδιαπραγματεύσεωναλλά 
πρότεινε εντούτοις τη διεξαγωγήδιερευνητικώνσυ^η^ 
τήσεωνγιαναεξετασθούνσε βάθοςταεκκρεμή θέματα, 
^ι σφαιρικές διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να 
αρχίσουν εφόσονηέκβαση των συζητήσεων θα ήταν 
θετική και αφού εγκριθεί από το ^υμβούλιοηεντολή 
διαπραγματεύσεων που θα προτείνειηΕπιτροπή. 
Αριθ. C 182/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 7. 90 
1.5. Οι υπουργοί της ΕΚ και της ΕΖΕΣ αποφάσισαν 
κατά την κοινή τους συνεδρίαση της 19ης Δεκεμβρίου 
1989 ότι οι επίσημες διαπραγματεύσεις θα μπαρούσαν 
να αρχίσουν κατά το πρώτο εξάμηνο του 1990 και να 
ολοκληρωθούν το συντομότερο δυνατό. 
Οι διερευνητικές συνομιλίες που διεξήχθησαν έως τα 
τέλη του Μαρτίου 1990 δεν επέφεραν αισθητή μεταβολή 
των αντιστοίχων θέσεων των δύο εταίρων και έτσι η 
Επιτροπή πρότεινε μια εντολή διαπραγματεύσεων που 
θα πρέπει να εξετασθεί και να εγκριθεί από το 
Συμβούλιο κατά τον Ιούνιο, πράγμα που θα καταστήσει 
δυνατή την έναρξη των επισήμων διαπραγματεύσεων 
εντός του πρώτου εξαμήνου του 1990. 
2. Η έννοια του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου 
2.1. Το 1984 όταν η υπουργική συνεδρίαση του 
Λουξεμβούργου υιοθέτησε την κοινή Δήλωση, η έννοια 
του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου περιοριζόταν 
ουσιαστικά στη δημιουργία των απαραίτητων προϋπο­
θέσεων για τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας 
βιομηχανικών προϊόντων. 
Η Δήλωση του Λουξεμβούργου υπήρξε και η πρώτη 
απόπειρα διευρύνσεως του πλαισίου συνεργασίας ώστε 
να συμπεριληφθούν και τομείς στους οποίους γινόταν 
αισθητή η ανάγκη νέας προσεγγίσεως όπως για 
παράδειγμα η εναρμόνιση των προδιαγραφών και των 
τεχνικών διατάξεων, η εξάλειψη των τεχνικών εμπο­
δίων, η απλοποίηση των τελωνειακών ελέγχων και των 
κανόνων προέλευσης, η απάλειψη αθέμιτων εμπορικών 
πρακτικών και των δημοσίων ενισχύσεων που επιφέ­
ρουν στρέβλωση του ανταγωνισμού καθώς και η 
κατάργηση των διακριτικών πρακτικών όσον αφορά τις 
δημόσιες αγορές. 
Στη Δήλωση αυτή υπογραμμιζόταν επίσης και η 
σκοπιμότητα ενισχύσεως της συνεργασίας στον τομέα 
της έρευνας και της ανάπτυξης καθώς και η εντατικο­
ποίηση των διαβουλεύσεων στους τομείς των μεταφο­
ρών, της γεωργίας, της αλιείας και της ενέργειας καθώς 
και στους τομείς ανταλλαγής πληροφοριών όσον αφορά 
τους όρους εργασίας, την κοινωνική προστασία, τον 
πολιτισμό, την προστασία των καταναλωτών και την 
πνευματική ιδιοκτησία. 
2.2. Η έννοια του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου 
όπως ορίζεται στη κοινή δήλωση που υιοθετήθηκε το 
Δεκέμβριο του 1989 χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη 
εμβέλεια, διότι σκοπός της είναι να παράσχει στις 
σχέσεις των δύο συγκροτημάτων «μια νέα διάσταση 
εντός της κοινής ευρωπαϊκής προοπτικής» ούτως ώστε 
να καθορισθεί από κοινού ένα πιο διαρθρωμένο πλαίσιο 
για τη συνεργασία μεταξύ της Κοινότητας και του 
συνόλου των χωρών της ΕΖΕΣ προκειμένου να επιτευ­
χθούν οι ακόλουθοι στόχοι: 
«—να επιτευχθεί η ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευ­
μάτων, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων 
βάσει του ορθού κοινοτικού κεκτημένου, που θα 
επισημανθεί από κοινού- οι ενδεχόμενες εξαιρέ­
σεις που δικαιολογούνται από την περιφρούρη­
ση των θεμελιωδών συμφερόντων καθώς και οι μεταβατικές διατάξεις μπορούν να αποτελέσουν 
το αντικείμενο διαπραγματεύσεων επίσης θα 
πρέπει να εξασφαλισθεί και η ισότητα των όρων 
ανταγωνισμού" 
—να ενισχυθεί και διευρυνθεί η συνεργασία στο 
πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων σε τομείς όπως 
η έρευνα και η ανάπτυξη, το περιβάλλον, η 
εκπαίδευση, οι συνθήκες εργασίες, η κοινωνική 
προστασία, η προστασία των καταναλωτών, τα 
προγράμματα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, 
ο τουρισμός-
—να μειωθούν οι οικονομικές και κοινωνικές 
ανισότητες μεταξύ των περιοχών τους». 
2.3. Διαπιστώνεται λοιπόν ότι η έννοια του Ευρωπαϊ­
κού Οικονομιικού Χώρου εξελίχθηκε και τούτο διότι 
ήταν απαραίτητο να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις από 
την πραγματοποίηση της εσωτερικής αγοράς στις 
χώρες της ΕΖΕΣ. 
Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος δεν πρέπει ωστόσο 
να συγχέεται με μία διεύρυνση της ΕΚ προς τα κράτη 
μέλη της ΕΖΕΣ. Στο στάδιο που βρίσκεται σήμερα η 
σχετική διαδικασία, η επιτυχία των διαπραγματεύσεων 
για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου 
έχει αποφασιστική σημασία για την ΕΚ προκειμένου να 
υλοποιήσει τους βασικούς στόχους της όπως ορίζονται 
στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. 
Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος που περιλαμβάνει 
18 χώρες δεν είναι δυνατόν πλέον να συγχέεται με το 
σχέδιο της Εσωτερικής Αγοράς. Αυτό το κοινοτικό 
σχέδιο βασίζεται σε μία σειρά πτυχών τις οποίες 
ορισμένες χώρες της ΕΖΕΣ δεν μπορούν ή δεν θέλουν να 
λάβουν υπόψη δηλαδή την τελωνειακή ένωση, την 
κοινή εμπορική πολιτική, την κοινή γεωργική πολιτι­
κή, την κοινή αλιευτική πολιτική, την προσέγγιση των 
εμμέσεων φορολογιών, την ελεύθερη διακίνηση εργα­
ζομένων και προσώπων, την ελεύθερη κυκλοφορία 
κεφαλαίων και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. 
2.4. Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος θα πρέπει να 
αποτελέσει μία SUI GENERIS δημιουργία από την 
οποία ήδη αναμένονται πολλά: η θέσπιση των τεσσά­
ρων ελευθεριών, (βλέπε σημείο 6 της παρούσας) θα 
πρέπει να βασισθεί στο ορθό κοινοτικό κεκτημένο 
πλαισιωμένο από συνοδευτικές πολιτικές· αναγνωρί­
σθηκε η σημασία της μειώσεως των οικονομικών και 
κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των περιοχών και οι 
χώρες ΕΖΕΣ έχουν δηλώσει ήδη ότι είναι πρόθυμες να 
αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τους σχετικούς τομείς 
συνεργασίας· το κατάλληλο νομικό μέσο θα ήταν μια 
συνθήκη η οποία θα καθορίζει τόσο το περιεχόμενο όσο 
και τις νομικές και θεσμικές πτυχές του Ευρωπαϊκού 
Οικονομικού Χώρου που θα προβλέπει τη δημιουργία 
των απαραίτητων δομών διαχείρισης και επόπτευσης. 
Έγινε επίσης αποδεκτή και η ανάγκη θεσπίσεως κοινών 
κανόνων που θα εξασφαλίζουν ισότητα στους όρους 
ανταγωνισμού στα πλαίσια όλου του Ευρωπαϊκού 
Οικονομικού Χώρου. 
Η επέκταση σημαντικού τμήματος του κοινοτικού 
προγράμματος για την εσωτερική αγορά στις χώρες 
ΕΖΕΣ θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί βάσει διαπραγ­
ματεύσεων μεταξύ των δύο μερών, που θα συντρέχουν 
23. 7. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 182/35 
παράλληλα με τις αποφάσεις που η Κοινότητα θα 
συνεχίσει να λαμβάνει βάσει της αυτονομίας της και 
σύμφωνα με το θεσπισμένο χρονοδιάγραμμα. Συνεπώς, 
όπως αποδεικνύουν τα συμπεράσματα της Διάσκεψης 
του Δουβλίνου στο τέλος Απριλίου 1990 η Ευρωπαϊκή 
Κοινότητα θα συνεχίσει να πραγματοποιεί τη διεργα­
σία για την οικονομική, νομισματική και πολιτική 
ολοκλήρωση. 
3. Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου 
3.1. Θεωρείται ότι η πραγματοποίηση της εσωτερι­
κής αγοράς από την άποψη της οικονομικής ολοκλήρω­
σης των Δώδεκα, θα χαρακτηρίζεται κατά κύριο λόγο 
από ολοένα και μεγαλύτερη ειδίκευση της παραγωγής 
χάρη στα συγκριτικά πλεονεκτήματα, από μεγαλύτερη 
αποτελεσματικότητα που θα προκύψει από τις οικονο­
μίες κλίμακος και από αυξημένη ανταγωνιστικότητα 
χάρη στην άρση των εμποδίων κατά τις συναλλαγές. 
Όσο για τις σφαιρικές της επιπτώσεις, προβλέπεται ότι 
θα υπάρξει σαφώς αύξηση των ενδοκοινοτικών συναλ­
λαγών. Παράλληλα, και προκειμένου να αποφευχθεί η 
επίταση των περιφερειακών ανισοτήτων, ο στόχος της 
ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής 
εντάχθηκε στα πλαίσια της Ενιαίας Πράξης και 
ολοκληρώθηκε με επιτυχία η μεταρρύθμιση των διαρ­
θρωτικών ταμείων. 
3.2. Στα πλαίσια της υλοποίησης της εσωτερικής 
αγοράς, οι χώρες της ΕΖΕΣ θα ζημιωθούν κατά πολύ εάν 
παραμείνουν εκτός της διαδικασίας. Απεναντίας θα 
καρπωθούν μεγάλα οφέλη εάν συμμετάσχουν πλήρως. 
Πράγματι, η ΕΚ είναι ο κύριος εμπορικός εταίρος τους 
και η σταδιακή εξάλειψη των εμποδίων που τίθενται 
στις ενδοικονοτικές συναλλαγές παράλληλα με τις 
επιπτώσεις των οικονομιών κλίμακος θα επιφέρουν 
αυξημένη συγκέντρωση των επενδύσεων της μεταποιη­
τικής βιομηχανίας στο έδαφος της Κοινότητας πράγμα 
που θα θέσει σε αμφισβήτηση τη σημερινή τους 
ανταγωνιστικότητα (όπως ακριβώς συνέβη και με το 
ποσοστό τους στις διεθνείς και ενδοευρωπαϊκές συναλ­
λαγές). 
3.3. Θα πρέπει όμως να ληφθούν υπόψη και τα οφέλη 
που μπορεί να αποκομίσει η ΕΚ από τη δημιουργία ενός 
ευρωπαϊκού ατομικού χώρου. Παρά το μέγεθος των 
αντίστοιχων οικονομιών τους, οι χώρες της ΕΖΕΣ στο 
σύνολο τους αποτελούν τον πρώτο εμπορικό εταίρο της 
ΕΚ. Επιπλέον, η διεύρυνση της εσωτερικής αγοράς σε 
18 χώρες θα δώσει τη δυνατότητα να μειωθούν οι 
κίνδυνοι των στρεβλώσεων που απορρέουν από τη 
διαδικασία ελευθέρωσης. Στο πολιτικό και οικονομικό 
πλαίσιο ακόμη, η δημιουργία ενός διευρυμένου ευρω­
παϊκού οικονομικού χώρου θα τονώσει την ανταγωνι­
στικότητα και τη διαπραγματευτική δύναμη της Ευρώ­
πης απέναντι στις υπόλοιπες χώρες του κόσμου. 
3.4. Οι σημαντικές μεταβολές που σημειώθηκαν και 
οι οποίες ακόμη πραγματοποιούνται στις χώρες της 
Κεντρικής Ασίας και Ανατολικής Ευρώπης προδιαγρά­
φουν μια ταχεία εξέλιξη του συστήματος των σχέσεων 
μεταξύ της ΕΚ και των χωρών αυτών, στο σύνολο τους 
και ως επιμέρους κυρίαρχες χώρες, τόσο από πολιτική άποψη όσο, κυρίως, από οικονομική και από πλευράς 
συναλλαγών. 
Χωρίς αυτό να συνεπάγεται υποχρεωτικά — τουλάχι­
στον προς το παρόν — ουσιαστικές μεταβολές ως προς 
την προοπτική για τη σχεδιαζόμενη δημιουργία του 
Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου ΕΟΚ-ΕΖΕΣ, θα 
πρέπει ωστόσο να ληφθεί ήδη από τώρα υπόψη η 
μεταβολή των ισορροπιών και της διάρθρωσης των 
αγορών και των συναλλαγών στην Ευρώπη. 
3.5. Ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος δεν έχει 
ακόμα προσδιορισθεί με σαφήνεια. Οι διαπραγματεύ­
σεις που θα καθορίσουν τα όρια του δεν έχουν 
καταλήξει σε κανένα αποτέλεσμα. 
Η ΟΚΕ προτίθεται να προβεί στην ανάλυση των 
αποτελεσμάτων αυτών των διαπραγματεύσεων για να 
εξακριβώσει αν έχουν ληφθεί δεόντως υπόψη τα θέματα 
που ενδιαφέρουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Με την 
ευκαιρία αυτή η ΟΚΕ θα εξάγει τα συμπεράσματα της 
για την έκταση αυτής της διεργασίας για τη δημιουργία 
ενός Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου κυρίως για ό,τι 
αφορά τη δίκαιη ισορροπία μεταξύ των πλεονεκτημά­
των και των υποχρεώσεων για τους συμμετέχοντες. 
Η ΟΚΕ εκτιμά ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να 
γίνει δεκτό ορισμένα από τα κράτη να μπορούν 
προφανώς να επωφεληθούν από αυτή τη διεργασία 
χωρίς να προβούν στην αναγκαία ανταπόδοση στο 
πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. 
4. Ζητήματα θεσμικής τάξεως 
4.1. Η φάση των διαπραγματεύσεων έχει ως στόχο να 
προσδιορίσει τους όρους μιας συνθήκης που θα 
καλύπτει το περιεχόμενο και τις καθοριστικές νομικές 
και θεσμικές πτυχές για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού 
Οικονομικού Χώρου. 
Η συνθήκη θα καλύψει τα ζητήματα σχετικά με το 
αντίστοιχο κοινοτικό «κεκτημένο», που έχει από τώρα 
ήδη καθορισθεί κατά μεγάλο μέρος, και θα καθορίσει 
επίσης τη διαδικασία κατάρτισης και εφαρμογής της 
νέας νομοθεσίας που εμπίπτει στην ΕΕΕ. 
Όσον αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της 
Κοινότητας, αυτή δεν μπορεί να περιλαμβάνει τις χώρες 
ΕΖΕΣ με τα ίδια κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τα 
κράτη μέλη, για προφανείς λόγους αρχής και όχι λόγω 
χρόνου ή αποτελεσματικότητας. Η δέσμευση που 
μπορεί να προβλεφθεί συνίσταται στην ορθή ενημέρω­
ση και την εξέταση ενδεχόμενων αντιδράσεων. 
4.2. Οι χώρες ΕΖΕΣ από την πλευρά τους δήλωσαν 
ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων αποτελεί καθορι­
στικό στοιχείο των μελλοντικών σχέσεων μεταξύ των 
δύο πλευρών και συνεπώς αξίζει να αντιμετωπισθεί 
κατά προτεραιότητα. 
Λόγω της γενικότερης αρχής για την οποία συμφωνούν 
τα δύο μέρη, δηλαδή την ισορροπία δικαιωμάτων και 
υποχρεώσεων, τη διαδικασία κατάρτισης της ανα­
γκαίας νέας νομοθεσίας θα πρέπει να εξασφαλίζει και 
από τις δύο πλευρές την έγκαιρη ενημέρωση ως προς τα 
Αριθ^Ι^ο Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών κοινοτήτων ^ 7 ^ 
αντίστοιχα προγράμματα καθώς καιτην συνεκτίμηση 
τωνθέσεωνπου υποστηρίζονται από κάθεεταίρο^ χωρίς 
ναθίγουν την αυτονομίατηςλήι^ης αποφάσεων ούτε 
την μελλοντική επικύρωση των νόμων από το όργανο 
που πρόκειται να δημιουργηθεί 
Αόγω της σχετικής βραδύτητας της κοινοτικής διαδι 
κασίαςλήι^ηςαποφάσεων^είναι πιο εύκολο να ε^ασφα 
λισθεί στους εταίρους της ΕΖΕΣηέγκαιρη ενημέρωση 
σε ό^τι αφορά τα προγράμματα. 1Η συνεκτίμηση των 
αντίστοιχων θέσεων μπορεί να εξασφαλισθεί σε πολλά 
επίπεδα^Ο^Ε και Ε^ γιαπαράδειγμακαιαπευθείας 
από την Επιτροπή^.Τοίδιοθα έπρεπε να διασφαλισθεί 
στις περιπτώσεις πουηπρωτο^ουλίανέωνρυθμίσεων 
γιατονΕΟ^εναπόκειταιστηνΕΖΕΣ. 
Ετσι θα καθιερωθεί ένα σύστημα επεξεργασίας της 
νομοθεσίας που θα επιτρέι^ειτην όσμωση σε διάφορα 
επίπεδα^χωρίςωστόσονα θέτει σε αμφισβήτηση την 
αναγκαιότητα διαδικασιών για τη λήι^η αποφάσεων 
που θα ε^ασφαλί^ου^ την υποχρέωση άμεσης εφαρμο^ 
γης και την προτεραιότητα των αποφάσεων που 
λαμ^άνονταιστα πλαίσια της ΕΕΕ 
^ 11 οικοδόμηση της Ε^ εξελίχθηκε και κατέληγε 
αισίως στα σημερινά αποτελέσματα και θαπροχωρήσει 
στο μέλλον ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για κλασικό 
διεθνή οργανισμό διακυβερνητικού τύπου. 11 Ε1^ 
αποτελεί θεσμικόοργανισμόε^ελικτικού τύπου που την 
καθιστά ομοσπονδία εν πορεία 
ϋσυμφωνία που προβλέπεται με τηνΕΖΕΣπρέπεινα 
διασφαλίζει μία διαδικασία εποπτείας που θα συνδέεται 
με ένα δικαστικό μηχανισμό ερειδόμενο στο Αικαστή 
ριοτουΑου^εμ^ούργουστονοποίοθασυμμετέχουνκαι 
δικαστές από τις χώρες ΕΖΕΣ. 
^ ^^λ^ςτων^οινωνη^ώνετο^ων 
^.Ρ Οι κοινές συνεδριάσεις της Οικονομικής και 
κοινωνικής Επιτροπής τωνΕυρωπαϊκών^οινοτήτων 
και της Συμβουλευτικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής 
Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών^πουπραγματοποιήθη^ 
κανμετάτο 1^7^ βοήθησαν τους κοινωνικούς εταίρους 
των Ι^^ωρών νααποκτήσουνεπίγνωση των κοινών 
προρΕλημάτωνπουθέτειηδημιουργία ενός Ευρωπαϊκού 
Οικονομικού^ώρου. 
11 συνεργασία μεταξύ των δύοεπιτροπών^πουεκπροσω 
πουν τους κοινωνικούς εταίρους^αναπτύχθηκε σε μία 
πραγματική ρ^άση και πέρασε τα τελευταία χρόνια από 
μία απλή ανταλλαγή πληροφοριών σε κοινήε^έταση 
θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος και στην υιοθέτηση 
κοινών συμπερασμάτων καιυποδεί^εων. 
Οι δύο επιτροπές διαδραμάτισαν έτσι σημαντικό ρόλο 
στηνέα δυναμική που δημιουργήθηκε μεταξύ της Ε^ 
και της ΕΖΕΣ. εκφράςοντας σαφώς τη θέληση των 
οικονομικώ^καικοινωνικώνεταίρωννα εξασφαλίσουν 
την ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων^υπηρεσιών^ 
κεφαλαίων και προσώπων^ την ενίσχυση και την 
διεύρυνση τηςσυνεργασίας^στουςτομείςτηςΕ^Α^ του 
περι|3άλλοντος^τηςεκπαίδευσης^των συνθηκών έργα 
σίας^ της κοινωνικής προστασίας^της προστασίας των καταναλωτών^των προγραμμάτων υπέρ των μικρών και 
μεσαίων επιχειρήσεων^ καιτουτουρισμού^όπωςκαι 
της μείωσηςτωνοικονομικών και κοινωνικών ανισοτή 
των μεταξύ των περιφερειών 
^ ιίαρά την ευρύτατη ομοφωνία πουυπάρχει ως 
προς τους ορισθέντες στόχους^ εμφανίσθηκαν κατά τη 
διάρκεια των διαπραγματεύσεων διαφορές απόψεων 
μεταξύ των μελών των δύο επιτροπών. 
Αυτό εν μέρει οφείλεται στην ύπαρξη διαφορών μεταξύ 
των δύο επιτροπώνσεό^τι αφορά τοντρόπο λειτουργίας 
τους^τονφόρτοεργασίαςκαιτοναριθμότωνμελών 
τους^ χωρίς να υπολογίζονται οι διαφορές θεσμικής 
τάξεως 
Ενώδηλαδή απότηνΟ^Ε ζητείται υποχρεωτικά εκ 
μέρους του Συμ^ουλίου^πουργώνκαιτης Επιτροπής 
να γνωμοδοτήσειστις περιπτώσεις που προβλέπονται 
από τις συνθήκες^ηΟ^Οδρά μόνο κατόπιν πρωτο^ου 
λίαςκαιοεσωτερικός κανονισμός τηςδεν προβλέπει 
ψηφοφορία 
^ Εχει πρωταρχική σημασία να προβλεφθούν 
στην εντολή για τις προσεχείς διαπραγματεύσεις οι 
αναγκαίες διατάζεις για να μπορέσουν οι δύο επιτροπές 
ναπαρουσιάσουν στην ομάδα διαπραγματεύσεων τις 
προτάσεις τους για τα θέματα της συνεργασίας μεταξύ 
των κοινωνικοεπαγγελματικών κύκλων της ΕΖΕΣ και 
τηςΕ^ 
απορούμε από τώρα να προ^λέι^ομε μήπως στο 
μελλοντικό θεσμικό πλαίσιο^ που φαίνεται να είναι 
ιδιαίτερα πολυσύνθετο^ησυμμετοχή των εταίρων της 
ΕΖΕΣ στη διαδικασία διαμόρφωσης των αποφάσεων 
παρουσιάζει τις ίδιες δυσκολίες όπως καιηενδεχόμενη 
συμμετοχή τους στη διαδικασία λήι^ης αποφάσεων 
11 ΟΚΕ συμμετέχεις με τρόπο συμβουλευτικό στην 
φάση της διαμόρφωσης των αποφάσεων αλλά δεν 
λαμβάνει μέρος στη λήι^η αποφάσεων απορεί να 
προ^λέι^ει τη δυνατότητα να προσκαλούνται να πάρα 
βρεθούν στις εργασίες της^όσοναφορά τον Ευρωπαϊκό 
Οικονομικό ^ώρο^ εκείνα τα μέλη της Συμβουλευτικής 
Επιτροπής της ΕΖΕΣ που ενδιαφέρονταιγια το θέμα 
Αυτήηδιαδικασία θα επιτρέπει στα μέλη τηςΟ^Ε να 
λάβουν υπόι^η τους ειδικά συμφέροντα των εταίρων 
τους της ΕΖΕΣχωρίςωστόσονα καθυστερήσουν την 
κοινοτική διαδικασία λήι^ηςαποφάσεων. 
11 ΟΙ^Ε εύχεται όπως η ΣΕ της ΕΖΕΣ επιτύχει το 
ταχύτερο δυνατό και προκαταρκτικά μια νομική θέση 
ισοδύναμη προς εκείνη της Ο^Ε για να της επιτραπεί 
ναεκδίδειγνωμοδοτήσεις^γιαθέματατηςΕΖΕΣκαι 
ιδιαίτερα για τηνπροτεινόμενη συνθήκη περίδημιουρ 
γίαςενόςΕΟ^ 
Το γεγονός της συμμετοχής τους στη φάση των 
διαβουλεύσεων καθώς και της δυνατότητας τους να 
ενημερωθούν πλήρως για τις πρωτοβουλίες που λαμ^ά 
νονται σε κοινοτικό επίπεδο παρουσιά^ειγια τα μέλη 
της 0^0 το πλεονέκτημα ότι θα συμβάλουν στη 
δημιουργία μιας οσμωτικής διαδικασίας διαμόρφωσης 
των αποφάσεων που αφορούν την μελλοντική ΕΕΕ και 
θα διευκολύνει τη μελλοντική επίσημη υιοθέτηση τους 
23. 7. 90 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 182/37 
στο επίπεδο των δύο κορμών που αποτελούν η ΕΚ και η 
ΕΖΕΣ. 
5.4. Η συνθήκη για την δημιουργία ενός ΕΟΧ μεταξύ 
της Κοινότητας και της ΕΖΕΣ επιβάλλεται να περιλαμ­
βάνει διάταξη για ένα συμβουλευτικό όργανο που θα 
συγκροτείται από Εκπροσώπους της ΟΚΕ και της 
Συμβουλευτικής Επιτροπής ΕΖΕΣ με δικαίωμα πρωτο­
βουλίας. 
6. Οι τέσσερις ελευθερίες 
6.1. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, 
υπηρεσιών και ατόμων, αποτελούν σκοπούς που αναφέ­
ρονται ήδη στη Συνθήκη της Ρώμης. Όπως το Λευκό 
Βιβλίο αναφέρει οι σκοποί αυτοί δεν είναι δυνατό να 
εξασφαλισθούν μόνο με την εμβάθυνση αυτού που θα 
μπορούσε να ορισθεί ως «παλαιά προσέγγιση» και 
συνίσταται σε λεπτομερείς κοινοτικές ρυθμίσεις που 
προκύπτουν μετά από κοπιώδεις διαπραγματεύσεις με 
τους εκπροσώπους των 12 κρατών μελών, και συχνά 
προβλέπει εξαιρέσεις και μεταβατικές περιόδους για τις 
οικονομίες που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσχέ­
ρειες. 
Η «νέα προσέγγιση», στηρίζεται πάνω απ' όλα στην 
αμοιβαία αναγνώριση των τεχνικών κανόνων και 
ρυθμίσεων, το άνοιγμα των αγορών, και το δικαίωμα 
εγκατάστασης. Αυτό στην πράξη, εμποδίζει τα κράτη 
μέλη να προστρέχουν στις «παλαιές μεθόδους» που 
είναι τα «μη δασμολογικά εμπόδια» στις διακοινοτικές 
συναλλαγές. 
Η νέα προσέγγιση δεν έγινε, όμως, δυνατή παρά χάρη 
στη νομολογία του Δικαστηρίου των ΕΚ. Αν δεν 
επεκταθεί η αρμοδιότητα του ώστε να αφορά και τον 
Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η σχετική ενέργεια δεν 
θα έχει αίσια κατάληξη. 
Η δυναμική της εσωτερικής αγοράς εντάσσεται σε μία 
περισσότερο σφαιρική διαδικασία περιορισμού των 
ρυθμιστικών κανόνων και ελευθέρωσης των εθνικών 
οικονομιών, που υλοποιούνται μερικώς με τη μεταφορά 
των εθνικών αρμοδιοτήτων στα κοινοτικά όργανα 
λήψης αποφάσεων. 
6.2. Η δυναμική που δημιουργήθηκε με αυτό τον 
τρόπο σε κοινοτικό επίπεδο στα πλαίσια της σφαιρικής 
προσέγγισης που εφαρμόζεται τώρα δεν είχε θετικό 
αντίκτυπο στους εταίρους διαπραγμάτευσης της ΕΖΕΣ. 
Η θέση των χωρών της ΕΖΕΣ χαρακτηρίζεται από την 
άρνηση να εγκαταλείψουν την εθνική τους δικαιοδοσία 
(εφόσον δεν εξασφαλισθούν οι δυνάμεις εξισορρόπη­
σης που απαιτούνται για ένα δημοκρατικό έλεγχο). 
Οι χώρες της ΕΖΕΣ αναπτύσσουν έντονη δραστηριότη­
τα στις διεθνείς αγορές ιδιαίτερα στην κοινοτική. Οι 
οικονομίες τους είναι ανοικτές προς το εξωτερικό και οι 
βιομηχανικοί τομείς της ΕΖΕΣ είναι σταθερά εγκατε­
στημένοι στην ΕΚ. Επιπλέον οι χώρες της ΕΖΕΣ 
συνεχίζουν να διευκολύνουν την πρόσβαση κοινοτικών 
προϊόντων και υπηρεσιών στις αγορές τους καίτοι 
δυσχεραίνουν την εγκατάσταση επιχειρήσεων της ΕΚ. 
Η κατάσταση αυτή χρειάζεται να εξελιχθεί το ταχύτερο δυνατό με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνει σεβαστή η δίκαιη 
ισορροπία μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων βάσει 
των διαπραγματεύσεων για τη συνθήκη. 
6.3. Είναι ευπρόσδεκτο το γεγονός ότι οι χώρες 
ΕΖΕΣ αναγνώρισαν ότι ήταν επίσης προς συμφέρον 
τους να περιορίσουν τις εξαιρέσεις στο ελάχιστο και 
συμφώνησαν για την άμεση εφαρμογή της κοινής 
νομοθεσίας καθώς επίσης και για μια κοινή δικαστική 
διαδικασία και για την καλή λειτουργία της συνθήκης. 
Με βάση το κοινοτικό κεκτημένο οι εξαιρέσεις θα 
καθορίζονται πάντοτε μέσω του διαπραγματευτικού 
μηχανισμού που θα εγκαθιδρυθεί. Η διαδικασία δεν θα 
είναι εύκολη επειδή κάθε μέλος της ΕΖΕΣ θα προτείνει 
τις δικές του εξαιρέσεις. 
7. Οι συνοδευτικές πολιτικές 
7.1. Το σύνολο των μέτρων που αποβλέπουν στην 
υλοποίηση της ενιαίας αγοράς αποτέλεσαν αντικείμενο 
μιας πολύπλοκης κοινοτικής διαπραγμάτευσης που 
περιλαμβάνει παράλληλες αποφάσεις όσον αφορά τις 
συνοδευτικές πολιτικές, την οικονομική και κοινωνική 
συνοχή, τα θέματα προϋπολογισμού, την μεταρρύθμιση 
της κοινής γεωργικής πολιτικής και τις αλλαγές που 
έχουν επέλθει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην 
Κοινότητα με την Ενιαία Πράξη. 
Στα πλαίσια της αποτελεσματικής εφαρμογής των 
τεσσάρων ελευθεριών στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό 
Χώρο, θα πρέπει να ληφθεί πρόνοια για την εξασφάλι­
ση μιας δίκαιης ισορροπίας μεταξύ των δικαιωμάτων 
και υποχρεώσεων, πράγμα που σημαίνει την διαπραγ­
μάτευση σειράς μέτρων όπου θα λαμβάνονται υπόψη οι 
επιπτώσεις του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου στο 
περιφερειακό επίπεδο. 
Η οικονομική συνοχή και η κοινωνική διάσταση 
πρέπει να αποτελέσουν ουσιαστικές πτυχές της συνθή­
κης για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Οικονομικού 
Χώρου. 
7.2. Οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν όσον 
αφορά τις συνοδευτικές πολιτικές και τα άλλα οριζό­
ντια θέματα είχαν ως σημείο εκκίνησης τη βούληση που 
εξεδήλωσαν οι χώρες ΕΖΕΣ να αναπτύξουν τη συνεργα­
σία στον τομέα του περιβάλλοντος, της προστασίας των 
καταναλωτών, της εκπαίδευσης, της προστασίας των 
πολιτών, της έρευνας και ανάπτυξης καθώς και του 
τουρισμού από την μία πλευρά, και από την άλλη 
πλευρά, να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στα προγράμ­
ματα ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας, κατά τον καθορισμό 
των οποίων επιθυμούν να έχουν τον λόγο. 
7.3. Όσον αφορά την αναγνώριση της ανάγκης να 
μειωθούν οι οικονομικές και κοινωνικές διαφορές, δεν 
έχουν διατυπωθεί μέχρι τώρα συγκεκριμένες προτάσεις 
για να καθορισθούν οι σχετικές μορφές. 
Οι χώρες ΕΖΕΣ αναγνωρίζουν ότι πρέπει να συμβάλουν 
με θετικό τρόπο στην προσπάθεια που έχει αναληφθεί 
για οικονομική και κοινωνική συνοχή, έως τώρα, όμως, 
οι διερευνητικές συζητήσεις δεν κατέστησαν δυνατή 
μια εμπεριστατωμένη μελέτη αυτού του θέματος, το 
Αριθ. C 182/38 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 23. 7. 90 
οποίο είναι αποφασιστικής σημασίας για όλες τις 
περιοχές της ΕΚ που παρουσιάζουν καθυστέρηση στην 
ανάπτυξη. 
Όσον αφορά την περιφερειακή πολιτική, οι χώρες 
ΕΖΕΣ είναι σε θέση να συμμετάσχουν στην προσπάθεια 
που θα αναληφθεί υπέρ των λιγότερο αναπτυγμένων 
περιοχών (όπως εξάλλου στην περίπτωση της προσπά­
θειας που συνεχίζει να καταβάλεται στα πλαίσια του 
Ταμείου ΕΖΕΣ για την εκβιομηχάνηση της Πορτογα­
λίας η οποία ξεκίνησε το 1975). Δεδομένου ότι το 
ΕΤΠΑ δεν μπορεί να τροποποιηθεί, θα πρέπει να 
μελετηθεί η δυνατότητα να συγκροτηθεί ένα ταμείο που 
θα προβλέπεται στη μελλοντική Συνθήκη και θα 
λειτουργεί στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Οικονομικού 
Χώρου για να καλυφθούν οι καθυστερήσεις της 
ανάπτυξης στις διάφορες περιοχές κυρίως αυτές που 
θίγονται περισσότερο από τη δημιουργία του Ευρωπαϊ­
κού Οικονομικού Χώρου. 
7.4. Όσον αφορά την κοινωνική διάσταση, διαπι­
στώθηκε ήδη κατά τις προπαρασκευαστικές εργασίες 
ότι οι εκπρόσωποι των οικονομικών και κοινωνικών 
κύκλων, είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι σχετικά 
με το πρόβλημα, για την κοινή συνεδρίαση του Ιουνίου 
1990. 
Οι χώρες ΕΖΕΣ, στις οποίες σε μερικές περιπτώσεις η 
κοινωνική προστασία είναι καλύτερη και οι κανόνες 
προστασίας του περιβάλλοντος ευρίσκονται σε υψηλό­
τερο επίπεδο, δύνανται να συμβάλουν ώστε και η 
Συνθήκη να αντανακλά τη σημασία της πολιτικής 
απασχόλησης, των προγραμμάτων εκπαίδευσης και 
κατάρτισης, του κοινωνικού διαλόγου, των κοινωνικών 
θεμάτων γενικά και της ελεύθερης κυκλοφορίας των 
εργαζομένων, ιδιαίτερα. 8. Συμπεράσματα 
Η έννοια του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου όπως 
προσδιορίζεται στην κοινή δήλωση που υιοθετήθηκε το 
Δεκέμβριο 1989 είναι διφορούμενη. Στις προσεχείς 
συνεδριάσεις για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΚ 
και της ΕΖΕΣ, για τις οποίες η Επιτροπή έχει ήδη 
προετοιμάσει μία εντολή που θα υποβληθεί στο 
Συμβούλιο των Υπουργών, θα χρειασθεί να διευκρινι­
σθούν οι στόχοι που πιθανόν να φαίνονται αντιφατικοί. 
Είναι σαφές ότι οι χώρες της ΕΖΕΣ θα πρέπει καταρχήν 
να επιτύχουν ομοφωνία προκειμένου να εκφράζονται με 
τρόπο ενιαίο και να αποδεχθούν το κοινοτικό κεκτημέ­
νο. 
Η ΟΚΕ θεωρεί πάντως ότι υφίσταται κίνδυνος η νέα 
ιδέα για τον ΕΟΧ να έχει σαν συνέπεια την επιβράδυν­
ση της διαδικασίας αποδοχής την υποψηφιοτήτων για 
προσχώρηση που έχουν κατατεθεί ή θα κατατεθούν εκ 
μέρους χωρών της ΕΖΕΣ των οποίων δεν είναι δυνατό να 
αμφισβητηθεί η θέση στην Ευρώπη ή ο δημοκρατικός 
χαρακτήρας του πολιτεύματος τους. 
Η ΟΚΕ έχει επίγνωση των δυσχερειών για την 
πραγματοποίηση του ΕΟΧ αλλά εύχεται όπως υπάρξει 
συντονισμός των πολιτικών στο χώρο αυτό ώστε να 
ενισχυθεί ο ρόλος τους σε σχέση με τους κυρίους 
ανταγωνιστές της Ευρώπης. 
Βρυξέλλες, 30 Μαΐου 1990. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alberto MASPRONE 
Γνωμοδότηση για το κοινοτικό πρόγραμμα πρωτοβουλίας υπέρ των ιδιαίτερα απομακρυσμέ­
νων περιφερειών (REGIS) 
(90/C 182/13) 
Στις 4 Απριλίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της συνθήκης περί ιδρύσεως της 
Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το κοινοτικό πρόγραμμα πρωτοβουλίας 
υπέρ των ιδιαίτερα απομακρυσμένων περιφερειών (REGIS). 
Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας στο οποίο ανατέθηκε η 
προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότηση του στις 22 Μαΐου 
1990 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Delia Croce. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά τη 277η σύνοδο ολομέλειας της, συνεδρίαση 
της 30ής Μαΐου 1990, υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση: