Γνωμοδότηση για - την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, κέντρων ερευνών και πανεπιστημίων στα ειδικά προγράμματα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,

- την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τους κανόνες συμμετοχής επιχειρήσεων, κέντρων ερευνών και πανεπιστημίων στα ειδικά προγράμματα έρευνας, και κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, και - την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας που προκύπτουν από τα ειδικά προγράμματα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας(1) (94/C 295/08)

Στις 30 Μαρτίου 1994, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1300 (2) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και του άρθρου 170 της Ιδρυτικής Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα ενέργειας, πυρηνικών θεμάτων και έρευνας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία τωυ σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Mαΐου με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 316η σύνοδο ολομελείας (συνεδρίαση της 1ης Ιουνίου 1994) υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

21.1. Οριστική απόφαση για το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο για κοινοτικές δράσεις έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης ελήφθη στις 26 Απριλίου 1994 (3), (4) .

1.2. Σύμφωνα με το άρθρο 130 Θ, παράγραρος 3 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το γενικό πρόγραμμα τίθεται σε εφαρμογή μέσω ειδικών προγραμμάτων εκπονούμενων στο πλαίσιο κάθε δράσης που αυτό προβλέπει.

1.3. Συμπληρωματικά, το άρθρο 130 Ι της εν λόγω Συνθήκης προβλέπει επίσης ότι για την εφαρμογή του προγράμματος-πλαίσιο το Συμβούλιο καθορίζει:

- τους κανόνες συμμετοχής των επιχειρήσεων, των κέντρων ερευνών και των πανεπιστημίων, καθώς και

- τους κανόνες που εφαρμόζονται στη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

1.4. Δεδομένου ότι ορισμένα από τα ειδικά προγράμματα βασίζονται σε διατάξεις της Συνθήκης Euratom, υποβλήθηκαν από την Επιτροπή δύο διαφορετικές προτάσεις, που προβλέπουν, όμως, κανόνες με μεγάλη αναλογία μεταξύ τους, όσον αφορά τις διατάξεις συμμετοχής.

1.5. Οι διατάξεις της Συνθήκης Euratom δεν υποχρεώνουν εντούτοις, τυπικά, το Συμβούλιο να θεσπίσει παρόμοιους κανό-νες. Ενόψει του γεγονότος αυτού, στόχος είναι, όπως προσδιορίζει η Επιτροπή στο σημείο 6 της αιτιολογικής έκθεσης, να δοθεί η «δυνατότητα στους ενδιαφερόμενους να διαπιστώσουν ότι ακολουθείται κοινή προσέγγιση για τις δραστηριότητες Ε&ΤΑ, ανεξάρτητα από τη νομική βάση της δραστηριότητας».

1.6. Κατά την Επιτροπή, οι προτεινόμενοι κανόνες, σε σχέση με τους προϋπάρχοντες κανόνες, περιέχουν 3 κύρια νέα στοιχεία:

- την παροχή σε «χρήστες τεχνολογίας» που διαθέτουν δικές τους ερευνητικές δομές, της δυνατότητας να συμμετέχουν, υπό ορισμένους όρους, σε δράσεις έρευνας,

- τη συνεκτίμηση της αυξημένης σημασίας που αποδίδεται στη διεθνή συνεργασία στον τομέα της Ε&ΤΑ και σε μία μεγαλύτερη συνεργασία με Τρίτες Χώρες και διεθνείς οργανισμούς, καθώς και της διεύρυνσης του φάσματος τομέων, ανοικτών σε μία παρόμοια συνεργασία,

- τον έλεγχο του κόστους χειρισμού των δράσεων Ε&ΤΑ 7 τον ορθολογισμό και απλοποίηση των διαδικασίων.

1.7. `Οσον αφορά τους κανόνες διάδοσης των αποτελεσμάτων, υποβλήθηκε μόνο μία πρόταση απόφασης από την Επιτροπή, δεδομένου ότι, για τα προγράμματα που διέπονται από τη Συνθήκη Euratom, οι σχετικοί κανόνες καθορίζονται στην εν λόγω Συνθήκη, στα άρθρα από 12 έως 29.

1.8. `Οσον αφορά τα κύρια σημεία της και αντίθετα με τις πολύ λεπτομερείς διατάξεις της Συνθήκης Euratom, η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει μόνο ότι οι ανάδοχοι που πραγματοποιούν τις εργασίες παραμένουν και οι κύριοι των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τα σχέδια έρευνας κοινής δαπάνης. Πρέπει να τα εκμεταλλεύονται και να τα εμπορεύονται σύμφωνα με τα συμφέροντα της Κοινότητας, να χορηγούν άδειες και δικαιώματα χρηστών μεταξύ τους, και να παρέχουν επί πληρωμή ή υπό άλλους όρους, δικαιώματα πρόσβασης σε άλλους ενδιαφερομένους, οι οποίοι ενδέχεται να χρειάζεται να χρησιμοποιήσουν τα αποτελέσματα.

2. Εκτίμηση των προτάσεων της Επιτροπής

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τους στόχους που επιδιώκει η Επιτροπή, βάσει των προτάσεων αυτών και τις αρχές στις οποίες στηρίζονται.

2.2. Πράγματι, φρονεί ότι είναι ιδιαίτερα σκόπιμο να απλουστευθούν και να γίνουν ορθολογικότεροι ιδίως οι γενικοί κανόνες συμμετοχής στα ειδικά προγράμματα, και αυτό, ενόψει της μεγαλύτερης προσπάθειας που καταβάλλεται για τη συνοχή των κοινοτικών δραστηριοτήτων έρευνας, και για διαφάνεια κατά την εφαρμογή τους.

2.3. Η ΟΚΕ εκφράζει επίσης την ικανοποίησή της επειδή οι προτάσεις αυτές έχουν ως στόχο να επιτρέψουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) στα προγράμματα έρευνας, βασιζόμενες στις τρεις αρχές δηλαδή στη διαφάνεια, στη δυνατότητα πρόσβασης και στην ισότητα ευκαιριών.

2.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει πάντως, ότι οι προτεινόμενοι κανόνες δεν συνιστούν παρά γενικές διατάξεις που αφορούν την εφαρμογή όλων των ειδικών προγραμμάτων. Εάν υπάρξει ανάγκη, οι κανόνες αυτοί μπορούν να καθοριστούν και να συμπληρωθούν στο εσωτερικό των διαφόρων αυτών ειδικών προγραμμάτων, σε συνάρτηση με τους στόχους τους και το επιστημονικό και τεχνικό περιεχόμενό τους.

2.5. Η ΟΚΕ, την κατάλληλη στιγμή και εφόσον το κρίνει σκόπιμο, θα έχει την ευκαιρία να γνωμοδοτήσει για τις ενδεχόμενες ειδικές διατάξεις, στον κύκλο της εξέτασης των διάφορων ειδικών προγραμμάτων για τα οποία έχει επίσης επιληφθεί.

2.6. Πάντως, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της διότι η Επιτροπή δεν εκμεταλλεύθηκε την ευκαιρία που συνιστούσε η υποβολή των προτάσεων αυτών, ώστε να προβεί σε μια ουσιαστική βελτίωση του γενικού πλαισίου συμμετοχής στα ειδικά προγράμματα διάδοσης των αποτελεσμάτων των ερευνών, που προκύπτουν από αυτά τα προγράμματα.

2.7. Η ΟΚΕ διαπιστώνει επίσης ότι ο γενικός και ελάχιστα λεπτομερής χαρακτήρας των προτεινόμενων κανόνων, αφήνει στην Επιτροπή σημαντικό περιθώριο ελιγμών και εκτίμησης ως προς το βάσιμο του οποίου η ΟΚΕ διερωτάται.

2.8. Προφανώς, θα έπρεπε να αναζητηθεί μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ της απαιτούμενης ευελιξίας, που δικαιολογείται λόγω της ποικιλίας των ειδικών προγραμμάτων στα οποία εφαρμόζονται οι κανόνες αυτοί, και της ανάγκης που έχουν όσοι ενδεχομένως συμμετέχουν στα προγράμματα αυτά, για ένα επαρκώς καθορισμένο και διαφανές πλαίσιο αναφοράς μέσα στο οποίο να εντάσσονται οι ενέργειές τους για τη συμμετοχή τους σε ερευνητικές δράσεις και/ή στη διάδοση των αποτελεσμάτων τους.

2.8.1. H OKE φρονεί, άλλωστε, ότι η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει και τη δυνατότητα υποβολής προτάσεων με τις οποίες θα ενθαρρύνεται η εμπορική εκμετάλλευση των τεχνολογικών καινοτομιών από τις επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.9. Υπό αυτές τις περιστάσεις, η ΟΚΕ ζητά ένα ειδικό κεφάλαιο της ετήσιας έκθεσης για τις δραστηριότητες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και διάδοσης των αποτελεσμάτων, η εκπόνηση της οποίας προβλέπεται από το άρθρο 130 Ο της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να αφιερώνεται στην υλοποίηση των σχετικών αποφάσεων που θα λαμβάνει το Συμβούλιο.

2.10. Για τους λόγους αυτούς και λαμβάνοντας υπόψη και τις πολυάριθμες παρατηρήσεις, τόσο επί της ουσίας, όσο και επί του τύπου, που διατυπώνονται κατωτέρω, η ΟΚΕ δεν επιδοκιμάζει παρά με επιφύλαξη τις διατάξεις που προτείνει η Επιτροπή.

3. Κανόνες συμμετοχής στα προγράμματα έρευνας

3.1. Γενικές παρατηρήσεις

3.1.1. Η ΟΚΕ τονίζει το γεγονός, ότι η δυνατότητα, όπως προβλέπεται στις προτάσεις της Επιτροπής, αυτοί οι κανόνες-πλαίσιο να μπορούν να καθοριστούν και να συμπληρωθούν στο εσωτερικό των ειδικών προγραμμάτων, δεν πρέπει να έχει σαν συνέπεια τον πολλαπλασιασμό των ιδιαίτερων κανόνων που μπορούν να περιπλέξουν ακόμη περισσότερο τις πολύπλοκες διαδικασίες συμμετοχής στα προγράμματα έρευνας. Οι προτάσεις αυτές, στόχος των οποίων είναι να πλαισιώσουν την εφαρμογή των ειδικών προγραμμάτων, δεν πρέπει να «εξοβελίζουν» τους ενδεχόμενους συμμετέχοντες σε ερευνητικά προγράμματα.

3.1.2. Εξάλλου προέχει όπως η υιοθέτηση και η εφαρμογή των κανόνων αυτών συνοδεύεται παράλληλα από μια αυξημένη προσπάθεια διαφάνειας καθώς και διασφάλιση της ενημέρωσης ιδιαίτερα των ΜΜΕ, των πανεπιστημίων και των κέντρων έρευνας, ώστε να υπάρξει μία γνήσια ισότητα ευκαιριών όσον αφορά την πρόσβαση στα προγράμματα μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων. Η ισότητα σχετικά με την πρόσβαση στην πληροφόρηση συνιστά, απ`αυτήν την άποψη, όρο εκ των ουκ άνευ (sine qua non).

3.1.2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί, λοιπόν, την πρόσφατη δημοσίευση από την Επιτροπή ενός οδηγού για τις διαδικασίες εφαρμογής των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας, σαν ένα βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Η δημοσίευση αυτή προστίθεται σε άλλες πρωτοβουλίες που ελήφθησαν το 1993 με στόχο να αυξηθεί η συνοχή και η διαφάνεια όσον αφορά τη διαχείριση των προγραμμάτων έρευνας: δημοσίευση προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών σε καθορισμένες ημερομηνίες, τέσσερις φορές το χρόνο, και κυρίως απλούστευση του περιεχομένου των πληροφοριών που ζητούνται από τους αιτούντες.

3.1.2.2. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, θα έπρεπε να αναληφθούν και άλλες πρωτοβουλίες, όπως.

- η γενίκευση των προσκλήσεων για την εκδήλωση ενδιαφέροντος, πριν από τις προσκλήσεις για την υποβολή προσφορών,

- η γενίκευση του θεσμού των ενημερωτικών ημερίδων για τους ενδεχόμενους συμμετέχοντες σε ερευνητικές δραστηριότητες,

- η δημοσίευση προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος και προσκλήσεων υποβολής προσφορών στις εθνικές εφημερίδες και στα αντίστοιχα επαγγελματικά δελτία,

- η δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όλων των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας, των οποίων προβλέπεται η εκπόνηση μέσα στο πλαίσιο εφαρμογής των ειδικών προγραμμάτων.

3.1.2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί, εξάλλου, ότι οι οδηγοί, όπως αυτός που προαναφέρθηκε, καθώς και κάθε άλλη πληροφορία σχετικά με τα ερευνητικά προγράμματα θα έπρεπε να διατίθενται κατά προτεραιότητα στις γλώσσες των χωρών με τη χαμηλότερη συμμετοχή στα εν λόγω προγράμματα.

3.1.3. Στα πλαίσια αυτά επίσης, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η προθεσμία των τριών μηνών που προβλέπεται για την υποβολή των προτάσεων για ερευνητικά σχέδια στο πλαίσιο των τριμηνιαίων προσκλήσεων για την υποβολή προσφορών, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι υπερβολικά μικρή για να δοθεί η δυνατότητα σε ορισμένους υποψηφίους να υποβάλουν τις προτάσεις τους.

3.1.3.1. Οι αιτίες της κατάστασης αυτής είναι ποικίλες και συχνά σωρευτικές: άγνοια ή έλλειψη εξοικείωσης με τις ισχύουσες διαδικασίες, δυσκολίες πρόσβασης στην ενημέρωση, ιδιαίτερα για νέους υποψήφιους που δεν περιλαμβάνονται στους καταλόγους με διευθύνσεις που διαθέτει η Επιτροπή, γεωγραφική απόσταση, δυσκολίες εξεύρεσης εταίρων εγκατεστημένων σε άλλο κράτος μέλος.

3.1.3.2. Κατά συνέπεια, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει αυτό το θέμα, και σε ορισμένες περιπτώσεις, να αναθεωρήσει τις προθεσμίες υποβολής ερευνητικών σχεδίων.

3.1.3.2.1. Εξάλλου, όταν έχουν υποβληθεί στην Επιτροπή οι προτάσεις για τα σχέδια, οι προθεσμίες για την επεξεργασία των προτάσεων αυτών πρέπει να συντομευθούν, και να απλουστευθούν οι διαδικασίες που οδηγούν στη λήψη θετικής απόφασης για κοινοτική χρηματοδότηση, ή στην απόρριψή τους.

3.1.4. Τα μέτρα που αναφέρθηκαν δεν αρκούν εντούτοις. Προφανώς, είναι απαραίτητες και άλλες πρωτοβουλίες ιδιαίτερα σε θέματα διοικητικής και χρηματοδοτικής διαχείρισης των ερευνητικών προγραμμάτων και σχεδίων, προκειμένου να προσαρμοστούν οι ισχύουσες διαδικασίες στις ικανότητες διάφορων κατηγοριών των ενδεχόμενων συμμετεχόντων, αφού επίσης ληφθεί υπόψη και ο στόχος της ενίσχυσης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3.1.5. Η ΟΚΕ χαίρει για το γεγονός ότι η Επιτροπή προτείνει να δίδεται άδεια σε «χρήστες τεχνολογίας» προκειμένου να συμμετέχουν σε ερευνητικές δράσεις, καθώς και να γενικευθεί η δυνατότητα των ΜΜΕ που δεν διαθέτουν δικές τους εγκαταστάσεις έρευνας να συνεργάζονται προκειμένου για «έρευνα στο πλαίσιο συνεργασίας» με οργανισμούς όπως είναι τα κέντρα έρευνας, και έτσι να συμμετέχουν σε ερευνητικά σχέδια.

3.1.5.1. Αυτή η δεύτερη πρόταση, που βασίζεται στα μέτρα που προβλέπονται από το υποπρόγραμμα Craft, που εφαρμόζεται βάσει του προγράμματος Brite/Euratom (1), μπορεί αναμφίβολα να ευνοήσει την αυξημένη συμμετοχή των επιχειρήσεων αυτών στα ερευνητικά προγράμματα.

3.1.5.2. Πάντως, και όπως το υπογραμμίζει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της της 30ής Σεπτεμβρίου 1993 με τίτλο «Οι ΜΜΕ και οι κοινοτικές δράσεις στον τομέα της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης», σχετικά με το υποπρόγραμμα Craft, η επιτυχία μιας παρόμοιας πρωτοβουλίας απαιτεί μια αυξημένη προσπάθεια σε επίπεδο ΜΜΕ, προκειμένου «να ευαισθητοποιηθούν οι ΜΜΕ ως προς τις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες και να βοηθηθούν να καθορίσουν σχέδια και να εντοπίσουν εταίρους» [έγγρ. COM(93) 356 τελικό, σ. 13].

3.1.5.3. Από την άποψη αυτή η ΟΚΕ χαίρει για την προώθηση από την Επιτροπή της δοκιμαστικής δράσης «Euromanagement Ε&ΤΑ ΙΙ» (2), στόχοι της οποίας είναι μέσω ελέγχων να επιτύχει:

- αξιολόγηση των μέσων που διαθέτει ένα δείγμα ευρωπαϊκών ΜΜΕ οι οποίες αναπτύσσουν ή χρησιμοποιούν νέες τεχνολογίες στη βιομηχανία ή τις σχετικές με αυτήν υπηρεσίες με σκοπό την έναρξη διεθνούς τεχνολογικής συνεργασίας,

- προσανατολισμό των ΜΜΕ του δείγματος προς τις καταλληλότερες σε εθνικό και/ή κοινοτικό επίπεδο, μορφές υποστήριξης της καινοτομίας και της έρευνας ανάλογα με τα συμπεράσματα των ελέγχων,

- προσδιορισμό και παροχή υποστήριξης στις ΜΜΕ των οποίων τα σχέδια Ε&ΤΑ αναμένεται να οδηγήσουν στη διατύπωση προτάσεων κατάλληλων για υποβολή στις προσκλήσεις των εν λόγω κοινοτικών προγραμμάτων Ε&ΤΑ ή ενδεχομένως στο πλαίσιο του Eureka ή των εθνικών προγραμμάτων.

3.1.5.4. Αυτοί οι έλεγχοι θα πραγματοποιούνται από οργανισμούς παροχής συμβουλών στις ΜΜΕ, και θα υποστηρίζονται, όσον αφορά το 50 % του κόστους πραγματοποίησης των παρεμβάσεών τους, από την Επιτροπή. Το υπόλοιπο 50 % θα καλύπτεται από χρηματοδοτήσεις τοπικού, περιφερειακού ή εθνικού χαρακτήρα, δημόσιου, ιδιωτικού ή μικτού τύπου.

3.1.6. Δεν χρησιμεύει εντούτοις σε τίποτα η επέκταση των δυνατοτήτων πρόσβασης των ΜΜΕ στα προγράμματα έρευνας, εάν παραλλήλως δεν απλουστευθούν και συντομευθούν οι διαδικασίες υποβολής, επιλογής και διαχείρισης των προγραμμάτων έρευνας, οι διάφορες φάσεις των οποίων, και σήμερα ακόμη, μοιάζουν πολύ συχνά μ`έναν αγώνα δρόμου μετ`εμποδίων, πράγμα που λειτουργεί αποτρεπτικά για έναν αριθμό από αυτές όσον αφορά τη συμμετοχή τους σε ερευνητικές δράσεις.

3.1.6.1. Το εκτεταμένο και η πολυπλοκότητα των διαδικασιών αυτών, ανεξάρτητα από τις βελτιώσεις που επέφερε ήδη η Επιτροπή, αποκαλύπτονται στην ειδική έκθεση υπ`αριθ. 6/93 του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τα «Ευρωπαϊκά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφόρησης (προγράμματα Esprit)» (1), αλλά αφορούν λίγο πολύ όλα τα ερευνητικά προγράμματα.

3.1.6.2. Η ανεπαρκής επιστημονική και τεχνική ποιότητα των προτάσεων για ερευνητικά σχέδια καθώς και η ανεπάρκεια διαθέσιμων πιστώσεων δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν τη μικρή αναλογία έγκρισης των προτάσεων αυτών, που είναι κατά μέσον όρο ένα προς τέσσερα, στο πλαίσιο του προγράμματος Esprit. Εξάλλου, το Ελεγκτικό Συνέδριο υπογραμμίζει στην έκθεσή του ότι το «ποσοστό έγκρισης των προτάσεων που προέρχονται από ΜΜΕ είναι μικρότερο από το ποσοστό των προτάσεων των μεγάλων επιχειρήσεων από τις οποίες γίνεται δεκτή η μία στις δύο ή στις τρεις (βλ. παράγραφο 1.12 της έκθεσης).

3.1.6.3. Οι διαδικασίες αυτές, μαζί με μια ανεπαρκή πληροφόρηση, προκαλούν συχνά πολύ σημαντικές, και μάλιστα δυσβάστακτες, επιβαρύνσεις για έναν αριθμό ΜΜΕ, πανεπιστημίων ή κέντρων έρευνας που υποχρεούνται να αναθέτουν σε εξωτερικούς συμβούλους την προετοιμασία και την παρακολούθηση των προτάσεών τους, εκτός και αν εγκαταλείψουν τελικά την προσπάθεια. Τα έξοδα αυτών των διοικητικών επιβαρύνσεων, εξάλλου, δεν επιστρέφονται από την Επιτροπή.

3.1.6.4. Η ΟΚΕ θεωρεί την κατάσταση αυτή απαράδεκτη και ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα εφαρμογής των ακόλουθων προτάσεων:

- ανάληψη για κατηγορίες συμμετεχόντων και σύμφωνα με προκαθορισμένα κριτήρια το 50 % των διοικητικών δαπανών που συνδέονται με την προετοιμασία και την παρακολούθηση των προτάσεων ερευνητικών σχεδίων, ασχέτως αν οι προτάσεις αυτές γίνουν δεκτές ή απορριφθούν,

- παροχή δωρεάν βοήθειας για την εκπόνηση και παρακολούθηση των προτάσεων στις ΜΜΕ, πανεπιστήμια και κέντρα έρευνας που διαθέτουν ανθρώπινο δυναμικό και/ή χρηματοδοτικούς πόρους για το σκοπό αυτό. Θα μπορούσε να προβλεφθεί η βοήθεια αυτή να παρέχεται αφειδώς στο πλαίσιο των κέντρων ανακατανομής που σήμερα φθάνουν τα 27 και είναι κατανεμημένα σε όλα τα κράτη μέλη και έχουν συσταθεί στο πλαίσιο του προγράμματος Value (2).

3.1.6.5. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει επίσης ότι στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της για το τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο όσον αφορά τις κοινοτικές δράσεις έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της 26ης Μαΐου 1993 (3), είχε ζητήσει τη δημιουργία ενός «Ταμείου αξιοποίησης» που να προσφέρει στις ΜΜΕ ένα ολοκληρωμένο σύνολο υποστήριξης που να καλύπτει συγκεκριμένα την προετοιμασία της πρότασης, την προετοιμασία της συμβάσεως και την εφαρμογή του προγράμματος (βλ. παράγραφο 3.5.1).

3.1.6.6. Η ΟΚΕ ζητεί, εξάλλου, από την Επιτροπή να εξετάσει τη δυνατότητα αναπροσαρμογής της χρηματοδοτικής κοινοτικής συνεισφοράς, που σήμερα δεν μπορεί να υπερβεί το 50 % της δαπάνης ενός σχεδίου, λαμβάνοντας υπόψη τις νέες δυνατότητες για ενισχύσεις ερευνητικών δραστηριοτήτων που παρέχουν οι πρόσφατες συμφωνίες της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (ΓΣΔΕ) και ιδιαίτερα το άρθρο 8 της Συμφωνίας και οι οποίες αφορούν τις επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα.

3.1.6.7. Στο πλαίσιο της αναπροσαρμογής αυτής, θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη, π.χ., η νομική φύση των ενδιαφερόμενων προσώπων, ο τόπος εγκατάστασής τους και το ερευνητικό τους δυναμικό τόσο όσον αφορά το προσωπικό όσο και την ερευνητική υποδομή, και τούτο στα πλαίσια των στόχων που καθορίζονται από τη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την πολιτική έρευνας.

3.1.7. `Οσον αφορά τις διατιθέμενες πιστώσεις, η ΟΚΕ δεν αγνοεί, όπως το υπογραμμίζει εξάλλου και το Ελεγκτικό Συνέδριο στην ανωτέρω έκθεσή του, ότι η Επιτροπή προβαίνει, σε πολλές περιπτώσεις, σε μειώσεις, μερικές φορές πολύ σημαντικές, του εγκεκριμένου κονδυλίου για την υλοποίηση ενός σχεδίου έρευνας σε σχέση με το κονδύλιο που είχε ζητηθεί. Αυτό υποχρεώνει συχνά τους συμμετέχοντες στο ως άνω σχέδιο να αναζητήσουν συμπληρωματικές χρηματοδοτήσεις. Αυτή η διαδικασία, σε συνδυασμό με την απόρριψη πολυάριθμων προτάσεων, επιτρέπει να παραμένουν οι αιτήσεις χρηματοδότησης μέσα στα όρια των διαθέσιμων πιστώσεων.

3.1.7.1. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη του Ελεγκτικού Συνεδρίου σύμφωνα με την οποία, χωρίς η κατάσταση αυτή καθεαυτή να είναι επικριτέα, πρέπει πάντως να εξετασθούν οι μέθοδοι που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, για την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπό τους στην επιστημονική και τεχνική ποιότητα των σχεδίων που υλοποιούνται.

3.1.7.2. Η ΟΚΕ, εξάλλου, διερωτάται για τα κριτήρια που κατευθύνουν τις αποφάσεις της Επιτροπής στο εν λόγω θέμα.

3.1.7.3. Εν πάση περιπτώσει, η ΟΚΕ θεωρεί ότι όταν η επιστημονική και τεχνική ποιότητα των προτάσεων που υποβάλλονται το δικαιολογεί, θα έπρεπε να υπάρχουν δυνατότητες συμπληρωματικής χρηματοδότησης προκειμένου τα σχέδια αυτά να ευοδωθούν ανεξάρτητα από τους περιορισμούς του κοινοτικού προϋπολογισμού.

3.1.7.4. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει τις δυνατότητες συμπληρωματικής χρηματοδότησης, είτε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) είτε στα πλαίσια των Διαρθρωτικών Ταμείων. Εξάλλου, και στο πλαίσιο πάντα της αυξημένης συνέργειας μεταξύ των εθνικών και κοινοτικών ερευνητικών δραστηριοτήτων, θα έπρεπε να εξετασθεί επίσης κατά πόσο θα μπορούσε να εξασφαλιστεί μία χρηματοδότηση σε τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο.

3.1.8. Η ΟΚΕ συμμερίζεται τις σοβαρές ανησυχίες του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις σημαντικές καθυστερήσεις που σημειώνονται σε σχέση με τις προθεσμίες πληρωμών της Επιτροπής, καθυστερήσεις που η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι δημιουργούν ταμειακές δυσχέρειες, κυρίως για τα πανεπιστήμια και τις ΜΜΕ, η οικονομική επιβίωση των οποίων μπορεί και να εξαρτάται από αυτές (βλ. παράγραφο 1.48 της έκθεσης).

3.1.8.1. Οι καθυστερήσεις αυτές συνεπάγονται έξοδα χρηματοδότησης και χρεώσεων, πράγμα που είναι απαράδεκτο, ακόμη περισσότερο επειδή η παράβαση των προθεσμιών αυτών που καταλογίζεται στην Επιτροπή είναι μεγαλύτερη από την παράβαση που προέρχεται από τους αναδόχους. Αυτά που αναφέρθηκαν για το πρόγραμμα Esprit ισχύουν γενικά για όλα τα ερευνητικά προγράμματα.

3.1.8.2. Η ΟΚΕ λοιπόν συμμερίζεται, ασφαλώς, τα συμπεράσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με την αναγκαιότητα να προβλεφθούν βελτιώσεις και απλουστεύσεις της χρηματοδοτικής διαχείρισης. Εκτός από τις υποδείξεις που διατυπώνονται στην έκθεση της Επιτροπής, η ΟΚΕ ζητάει από την τελευταία να εξετάσει τη δυνατότητα εφαρμογής ενός συστήματος επιστροφής των προκαταβολών, δηλαδή να προβλέπεται η επιστροφή τόκων επί του κεφαλαίου του δανείου για να αντιμετωπίζονται οι καθυστερήσεις πληρωμών, ιδιαίτερα όταν οι παραβιάσεις των προθεσμιών αυτών καταλογίζονται στην Επιτροπή.

3.1.9. Τέλος, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της επειδή δεν προβλέπεται καμία διάταξη που να ενθαρρύνει περισσότερο τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων σε θέματα έρευνας. Αυτό είναι λυπηρό, ακόμη περισσότερο επειδή στην προαναφερόμενη γνωμοδότηση η ΟΚΕ είχε εκφράσει την επιθυμία «να ληφθούν νέα μέτρα, όπως η εισαγωγή μηχανισμών για την τόνωση της συνεργασίας μεταξύ μεγάλων και μικρών επιχειρήσεων, όπως και μεταξύ των τελευταίων και των πανεπιστημίων, μέσω ιδιαίτερα προνομιούχων διαύλων αξιοποίησης και χρηματοδότησης» (βλ. παράγραφο 3.5.5).

3.2. Ειδικές παρατηρήσεις

3.2.1. Άρθρο 2

3.2.1.1. Η ΟΚΕ προτείνει να διαγραφεί από την παράγραφο 1, εδάφιο (α), η λέξη «κανονικά».

3.2.1.2. Η προσθήκη της λέξης αυτής μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση και είναι αντίθετη με την αρχή της ισότητας ευκαιριών όσον αφορά την πρόσβαση στα προγράμματα έρευνας, δεδομένου ότι τείνει να συγκεκριμενοποιήσει ένα κεκτημένο πλεονέκτημα για τα νομικά πρόσωπα που συμμετέχουν ήδη σε προγράμματα έρευνας, είτε αυτά είναι κοινοτικά, είτε είναι εθνικά.

3.2.1.3. Επί πλέον, η πρόταση απόφασης δεν προβλέπει προϋποθέσεις για την κανονική άσκηση της ερευνητικής δραστηριότητας για τα νομικά πρόσωπα τρίτων χωρών στα οποία αναφέρεται η παράγραφος 2, του ιδίου άρθρου.

3.2.1.4. Η διατύπωση της παραγράφου 2, στην οποία προσδιορίζονται οι κανόνες συμμετοχής των νομικών προσώπων από άλλα κράτη στις κοινοτικές δραστηριότητες έρευνας, πρέπει να επανεξετασθεί για να γίνει πιο σαφής. Πράγματι, δεν διευκρινίζεται καθόλου ποιες είναι οι άλλες χώρες και ποιοι κανόνες θα εφαρμοσθούν γι`αυτές.

3.2.2. Άρθρο 3

3.2.2.1. Η ΟΚΕ προτείνει να διευκρινισθεί στην παράγραφο 1, εδάφιο 1, ότι οι προσκλήσεις για την υποβολή προτάσεων δημοσιεύονται «κατ`αρχήν» σε ορισμένη ημερομηνία.

3.2.2.2. Η προσθήκη αυτή θα παράσχει νομική βάση στη σημερινή πρακτική, την οποία η ΟΚΕ υποστηρίζει στο μέτρο που ανταποκρίνεται σε αυξημένη προσπάθεια για διαφάνεια.

3.2.2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η διατύπωση της παραγράφου 4 έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 2, παράγραφος 3, το οποίο επιτρέπει στους «χρήστες τεχνολογίας» και σε άλλα νομικά πρόσωπα «τα οποία δεν διαθέτουν δικές τους ερευνητικές εγκαταστάσεις» να συμμετέχουν σε ερευνητικές δραστηριότητες.

3.2.2.4. Προτείνεται, συνεπώς, να προστεθεί στην αρχή της παραγράφου 4, η εξής φράση: «Με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 2, παράγραφος 3 (το λοιπό κείμενο παραμένει αμετάβλητο)».

3.2.3. Άρθρο 4

3.2.3.1. Η παράγραφος 1 πρέπει να επανεξετασθεί διότι, έτσι όπως είναι σήμερα διατυπωμένη, ορίζει ότι δύο νομικά πρόσωπα που είναι εγκατεστημένα σε συνδεδεμένα κράτη μπορούν να διεξάγουν κοινοτικές ερευνητικές δραστηριότητες, ενώ προβλέπεται επίσης στην ίδια παράγραφο ότι «κανονικά τουλάχιστον ένας από τους αναδόχους είναι εγκατεστημένος σε κράτος μέλος».

3.2.3.2. Η ΟΚΕ προτείνει να διαγραφεί από την ίδια παράγραφο η λέξη «κανονικά».

3.2.3.3. Φρονεί, πράγματι, ότι, αν ληφθούν υπόψη οι στόχοι που προβλέπονται για την πολιτική Ε&ΤΑ από τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και, πριν από αυτή, από την Ενιαία Πράξη, η εγκατάσταση τουλάχιστον ενός αναδόχου σε ένα κράτος μέλος πρέπει να αποτελεί απαράβατο κανόνα.

3.2.3.4. Η ΟΚΕ προτείνει την προσθήκη και τετάρτης παραγράφου στην οποία θα διευκρινίζεται ότι στο πλαίσιο των ειδικών προγραμμάτων μπορεί να προβλέπονται πρόσθετα κριτήρια επιλογής των προτάσεων, με στόχο την προώθηση της συμμετοχής των ΜΜΕ στις ερευνητικές δραστηριότητες. Η προσθήκη αυτή θα ανταποκρίνεται στις ανησυχίες που εκφράζει η ΟΚΕ στην παρούσα γνωμοδότηση.

3.2.4. Άρθρο 9

3.2.4.1. Η ΟΚΕ προτείνει την τροποποίηση του άρθρου αυτού, ώστε να προβλεφθεί ότι οι διατάξεις που θα εγκριθούν από το Συμβούλιο θα παραμένουν σε ισχύ καθόλο το χρονικό διάστημα που θα απαιτείται για την εφαρμογή του τετάρτου προγράμματος-πλαίσιο (1994-1998) και όχι «μέχρις ότου αντικατασταθεί από άλλη απόφαση του Συμβουλίου βάσει του άρθρου 130 Ι της Συνθήκης».

3.2.4.2. Φρονεί, πράγματι, ότι η τροποποίηση αυτή θα εξασφαλίσει όλα τα ενδιαφερόμενα νομικά πρόσωπα έναντι τυχόν τροποποίησης των κανόνων συμμετοχής σε ερευνητικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος-πλαίσιο, παρέχοντάς τους με τον τρόπο αυτό ένα σταθερό πλαίσιο αναφοράς.

4. Κανόνες για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας

4.1. Η ΟΚΕ τονίζει τους περιορισμένους στόχους της πρότασης της Επιτροπής, και συγκεκριμένα τον καθορισμό των αρχών που θα εφαρμόζονται για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας τα οποία απορρέουν από τις εργασίες Ε&ΤΑ οι οποίες χρηματοδοτούνται από την Κοινότητα, όπως επίσης και για τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας.

4.2. Διαπιστώνει, πάντως, με μεγάλη λύπη ότι η πρόταση της Επιτροπής αποτελεί, βασικά, αυτούσια μεταφορά του άρθρου 8 της απόφασης του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 1992 «σχετικά με τη διάδοση και την αξιοποίηση των γνώσεων που προκύπτουν από τα ειδικά προγράμματα έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Κοινότητας» (1), ακόμη περισσότερο, επειδή η παράγραφος 2 του άρθρου 1 προβλέπει ότι η Επιτροπή καθορίζει μόνη τις ρυθμίσεις που αφορούν την εφαρμογή των κανόνων δάδοσης των αποτελεσμάτων που περιέχονται στην πρόταση αυτή, ρυθμίσεις τις οποίες η ΟΚΕ, όπως και τα άλλα όργανα, δεν είναι αρμόδια να κρίνει.

4.3. Φρονεί λοιπόν ότι η Επιτροπή είχε καθήκον να επωφεληθεί από την ευκαιρία που της εδόθη με την υποβολή της πρότασης αυτής για να καθορίσει λεπτομερώς τα δικαιώματα και υποχρεώσεις που συνδέονται με τη διάδοση και την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η ΟΚΕ αναμένει, συνεπώς, από την Επιτροπή να προσδιορίσει τους κανόνες που αφορούν:

- τα δικαιώματα ιδιοκτησίας,

- την προστασία των γνώσεων που προκύπτουν από ερευνητικές δραστηριότητες,

- τη διάδοση των γνώσεων προς όσους συμμετέχουν στην πραγματοποίηση ενός ερευνητικού προγράμματος καθώς και προς τρίτους που είναι εγκατεστημένοι στην Κοινότητα και δεν συμμετέχουν στο ίδιο πρόγραμμα αλλά αναπτύσσουν και αυτοί ερευνητικές δραστηριότητες,

- την εκμετάλλευση και τη διάθεση στο εμπόριο των γνώσεων,

- τους περιορισμούς που ισχύουν αναφορικά με τη διάδοση των γνώσεων,

- τη διάδοση των γνώσεων που ανήκουν στην Κοινότητα,

- τη δημοσίευση και τη διάδοση πληροφοριών για τα ερευνητικά προγράμματα και τα αποτελέσματά τους,

- τους όρους πρόσβασης των νομικών προσώπων άλλων χωρών στις γνώσεις που προκύπτουν από τις κοινοτικές ερευνητικές δραστηριότητες.

4.4. Η κατάσταση αυτή είναι λυπηρή, ακόμη περισσότερο επειδή το Λευκό Βιβλίο με τον τίτλο «Ανάπτυξη, Ανταγωνισμός, Απασχόληση», του Δεκεμβρίου του 1993, αφιερώνει ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο στο εν λόγω ζήτημα, στο οποίο τονίζεται ότι η διάδοση και η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας καθώς και ο μετασχηματισμός τους σε προϊόντα και σε καινοτόμες μεθόδους συνιστούν την κύρια αδυναμία του ευρωπαϊκού ερευνητικού συστήματος. Η αδυναμία αυτή θίγει σοβαρά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

4.4.1. Η ΟΚΕ, με την ευκαιρία αυτή, παραπέμπει και στη γνωμοδότησή της, της 20ής Οκτωβρίου 1993 με θέμα «Ανάπτυξη, Ανταγωνισμός, Απασχόληση», με την οποία συνέβαλε στην προετοιμασία του «Λευκού Βιβλίου» (2).

4.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για να προσδιοριστεί το σύνολο των κανόνων αυτών και να διασφαλισθεί η ευρεία τους διάδοση, ακόμη περισσότερο επειδή πολύ συχνά παρατηρείται ότι ορισμένοι από τους συμμετέχοντες στα ερευνητικά προγράμματα δεν γνωρίζουν, ή και αγνοούν, ποια είναι τα δικαιώματα και υποχρεώσεις στους τομείς της προστασίας των γνώσεων και των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τις κοινοτικές ερευνητικές δραστηριότητες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για πολυάριθμες ΜΜΕ.

4.5.1. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, η κατάσταση αυτή απαιτεί να αναληφθεί δράση με δύο τουλάχιστον σκέλη:

4.5.1.1. Πρώτον, η Επιτροπή πρέπει, ήδη από την υπογραφή της σύμβασης, να ενημερώνει όλους τους συμμετέχοντες σε προγράμματα έρευνας για τους κανόνες που εφαρμόζονται σχετικά με την προστασία των γνώσεων και των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τις ερευνητικές τους εργασίες. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσε να εξετασθεί το ενδεχόμενο διοργάνωσης ημερίδων ενημέρωσης.

4.5.1.2. Δεύτερον, οι συμμετέχοντες σε ερευνητικά προγράμματα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ζητούν, αν το κρίνουν απαραίτητο, τη συνδρομή ειδικών στον τομέα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, και γενικότερα στον τομέα της πνευματικής ιδιοκτησίας, προκειμένου να εξασφαλίσουν την προστασία των αποτελεσμάτων τους. Οι ειδικοί αυτοί θα ανήκουν σε διάφορα «κέντρα αναδιανομής», για τα οποία έχει γίνει ήδη λόγος, και η χρηματοδότησή τους θα αναλαμβάνεται από την Επιτροπή, είτε στο πλαίσιο των διαφόρων ειδικών προγραμμάτων, είτε στο πλαίσιο του προγράμματος για τη διάδοση και την εκμετάλλευση της Ε&ΤΑ.

4.6. Η ΟΚΕ δεν προτίθεται, στο πλαίσιο της εν λόγω γνωμοδότησης, να διατυπώσει τις απόψεις της για τις ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν σχετικά με τη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας. Οι ενέργειες αυτές είναι αντικείμενο ειδικού προγράμματος έρευνας που υπάγεται στο 4ο πρόγραμμα πλαίσιο. Η ΟΚΕ έχει κληθεί να γνωμοδοτήσει και για την πρόταση αυτή.

5. Συμπερασματικές υποδείξεις

5.1. Η ΟΚΕ υποβάλλει προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο τις ακόλουθες επείγουσες συμπερασματικές υποδείξεις.

5.1.1. Οι προσπάθειες που αποβλέπουν στην απλοποίηση, την ευελιξία και τη διαφάνεια των διαδικασιών ενημέρωσης, υποψηφιότητας, επιλογής, διαχείρισης, διάδοσης και αξιοποίη-σης των αποτελεσμάτων της Ε&Α πρέπει να αναληφθούν εκ νέου και να εφαρμοσθούν ρητά στις διατάξεις των αποφάσεων γενικού πλαισίου και των ειδικών προγραμμάτων, όπως επίσης μέσω της προώθησης από την Κοινότητα ενεργειών ευαισθητοποίησης των ενώσεων, οργανώσεων και κέντρων παροχής ενισχύσεων στις επιχειρήσεις.

5.1.2. Οι εξαγγελίες του Λευκού Βιβλίου σύμφωνα με το οποίο «δεν θα υπάρξει πλήρης εκμετάλλευση του δυναμικού της εσωτερικής αγοράς αν δεν συμμετάσχουν δεόντως οι ΜΜΕ, που αποτελούν το κινητήριο στοιχείο της» - με την υποστήριξη της ανταγωνιστικότητάς τους, τη βελτίωση της χρηματοδότησής τους, τη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων, τη βελτίωση της διαχειριστικής ικανότητάς τους και του τεχνολογικού τους ελέγχου και τέλος με την επίτευξη αποκεντρωμένης οικονομίας με μεγαλύτερη δέσμευση για «επικοινωνία και συμμετοχή στην πληροφόρηση και τη γνώση» - πρέπει να μεταφρασθούν σε ένα δυναμικό κανονιστικό corpus για την υποστήριξη των ΜΜΕ όπως επίσης, και κυρίως, στην κοινοτική πολιτική για την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία.

5.1.3. Οι κατευθύνσεις της πολιτικής για τη συνολική ανταγωνιστικότητα, που αποβλέπουν ιδιαίτερα στην ενθάρρυνση της πιο ταχείας διάδοσης των αποτελεσμάτων της Ε&Α και της πιο ταχείας εφαρμογής μόνο σε ανταγωνιστικές διαδικασίες και προϊόντα με μεγαλύτερο αλληλοσυσχετισμό ανάμεσα στους παραγωγούς και στους χρήστες και με την ανάπτυξη συστοιχιών (clusters) ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων ικανών να αντλήσουν πλεονεκτήματα από τις υπάρχουσες στην Κοινότητα περιφερειακές διαφοροποιήσεις, - πρέπει να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες λειτουργικότητες με κοινοτικές και εθνικές διαρθρωτικές ενέργειες, προκειμένου να υπάρξει πραγματικός χώρος για τις δυνατότητες δημιουργίας θέσεων εργασίας στις επιχειρήσεις και ειδικότερα στις ΜΜΕ.

Βρυξέλλες, 1η Ιουνίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 81 της 18. 3. 1994, σσ. 9-12-15.

(2) ΕΕ αριθ. L 115 της 6. 5. 1994, σ. 31.

(3) ΕΕ αριθ. L 126 της 18. 5. 1994, σ. 1.

(4) ΕΕ αριθ. L 375 της 31. 12. 1991, σ. 18.

(5) ΕΕ αριθ. C 99 της 8. 4. 1994, σ. 23.

(6) ΕΕ αριθ. C 45 της 14. 2. 1994.

(7) Ειδικό πρόγραμμα διάδοσης και χρήσης των αποτελεσμάτων της επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας (1989-1992) - ΕΕ αριθ. L της 13. 7. 1989, σ. 23.

(8) ΕΕ αριθ. C 201 της 26. 7. 1993, σ. 36.

(9) ΕΕ αριθ. L 141 της 23. 5. 1992, σ. 1.

(10) EE αριθ. C 532 της 30. 12. 1993, σ. 32.