Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα προς λήψη μέτρα κατά της εκπομπής αερίων και σωματιδιακών ρύπων προερχομένων από κινητήρες εσωτερικής καύσης που τοποθετούνται σε μη οδικά κινητά μηχανήματα» ()

(96/C 153/02)

Στις 7 Νοεμβρίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 100 Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει την γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε την γνωμοδότησή του στις 7 Φεβρουαρίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Paulo Barros Vale.

Κατά την 333η σύνοδο ολομέλειας της (συνεδρίαση της 28ης Φεβρουαρίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Για τη συνέχιση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν θα πρέπει να τεθούν σε κίνδυνο το περιβάλλον και οι φυσικοί πόροι, από τους οποίους εξαρτάται η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής και η διατήρηση της ίδιας της ανάπτυξης.

1.2. Παρομοίως για να συνεχισθεί η κατάλληλη κανονιστική ρύθμιση της τεχνολογικής ανάπτυξης, είναι προφανώς αναγκαία η εναρμόνιση των νομοθεσιών όλων των κρατών μελών.

1.3. Η πρωτοβουλία για την επίτευξη της μείωσης των εκπομπών ρύπων είναι ιδιαίτερα επωφελής για την ανθρώπινη υγεία και γενικότερα έχει θετικές επιπτώσεις για το περιβάλλον.

1.4. Μετά από την κανονιστική ρύθμιση από την Ευρωπαϊκή Ένωση της λειτουργίας των κινητήρων που τοποθετούνται σε οδικά οχήματα, υπήρχε μέχρι σήμερα ένα νομοθετικό κενό σε σχέση με τα μη οδικά μηχανήματα, το οποίο η πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, θεωρείται ότι καλύπτει.

1.5. Η νομοθεσία αυτή (όπως και εκείνη που προετοιμάζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες) βασίζεται στο πρότυπο ISO 8178 (International Standards Organisation), που έχει υιοθετηθεί από την υπηρεσία προστασίας του περιβάλλοντος των Ηνωμένων Πολιτειών (US EPA), την California Air Resources Board, την Οικονομική Επιτροπή για την Ευρώπη των Ηνωμένων Εθνών (UN ECE) και από την Ιαπωνική νομοθεσία.

1.6. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το συνολικό ετήσιο κόστος για την πραγματοποίηση των τεχνικών βελτιώσεων, θα ανέλθει σε 31 εκατομμύρια Ecu κατά την φάση Ι και σε 125 εκατομμύρια Ecu κατά την φάση ΙΙ. Το κόστος αυτό θα έχει άμεσες επιπτώσεις στον καταναλωτή, δεδομένου ότι η αύξηση του κόστους κατασκευής των κινητήρων από 1 έως 3 % κατά την φάση Ι και από 3 έως 8 % κατά την φάση ΙΙ, θα προκαλέσει αύξηση των τιμών πώλησης στην αγορά.

1.7. Το κόστος ανά τόννο μείωσης των εκπεμπόμενων ρύπων, υπολογίσθηκε ότι θα ανέλθει σε 1 400 Ecu κατά την φάση Ι και σε 2 600 Ecu κατά την φάση ΙΙ.

2. Κύρια σημεία της πρότασης της Επιτροπής

2.1. Στόχος της πρότασης της Επιτροπής είναι η σημαντική μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που προκαλείται από νέους κινητήρες εσωτερικής καύσης που τοποθετούνται σε μη οδικά κινητά μηχανήματα, ενώ δεν περιλαμβάνονται στην εν λόγω πρόταση οι γεωργικοί ελκυστήρες ούτε οι ελκυστήρες που χρησιμοποιούνται στην δασοκομία, δεδομένου ότι πρόκειται επίσης για οδικά κινητά μηχανήματα και ως εκ τούτου, υπόκεινται σε διαφορετική διαδικασία έγκρισης.

2.2. Οι εκπομπές που προέρχονται από μη οδικά οχήματα δεν έχουν αποτελέσει ποτέ αντικείμενο κανονιστικής ρύθμισης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε αντίθεση με τις εκπομπές που προέρχονται από οδικά οχήματα, οι οποίες μειώθηκαν προοδευτικά, με κανονιστικές ρυθμίσεις που θεσπίσθηκαν στην πορεία του χρόνου.

2.2.1. Κατ`αυτό τον τρόπο εάν συγκρίνουμε τους δύο τύπους μηχανημάτων (οδικών και μη οδικών) από την άποψη της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, διαπιστώνουμε ότι η εκπομπή ρύπων που προέρχεται από μη οδικά οχήματα έχει αυξηθεί σημαντικά, με σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον, ιδιαίτερα όσον αφορά την εκπομπή οξειδίου του αζώτου (ΝΟ5/8) και σωματιδίων (ΡΤ).

2.3. Οι κινητήρες που υπάγονται στην κανονιστική αυτή ρύθμιση χρησιμοποιούνται σε μηχανήματα που προορίζονται για βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες και ειδικές μεταφορικές διεργασίες. Τα μηχανήματα που υπάγονται στην πρόταση αυτή οδηγίας είναι π.χ.: οι συμπιεστές, οι προωθητές γαιών, τα περονοφόρα ανυψωτικά οχήματα, οι κινητοί γερανοί, ο εξοπλισμός χειρισμού υλικών κλπ., ενώ δεν υπάγονται σε αυτή οι κινητήρες , η δυναμικότητα των οποίων είναι μικρότερη των 18 ΚW.

2.4. Η πρόταση της Επιτροπής επιβάλλει στα κράτη μέλη την λήψη των αναγκαίων μέτρων προκειμένου να διασφαλισθεί ότι οι κινητήρες που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, θα πληρούν τις απαιτήσεις που έχουν καθορισθεί σε σχέση με την εκπομπή ρύπων.

2.5. Προτείνεται η καθιέρωση νέων προτύπων εκπομπής ρύπων σε δύο φάσεις, όσον αφορά την κατασκευή των κινητήρων (Engine Built Date). Η φάση Ι θα διαρκέσει από τον Ιούνιο του 1997 έως τον Δεκέμβριο του 1998 και η φάση ΙΙ από τον Ιανουάριο του 2001 έως τον Δεκέμβριο του 2003.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η πρόταση της Επιτροπής ανταποκρίνεται στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, που θεσπίζονται από μεγάλο μέρος των ισχυουσών κανονιστικών διατάξεων λόγω της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα στην Ευρώπη που συνεχίζει να προκαλεί ανησυχίες. Λόγω της υφιστάμενης κατάστασης επείγει η λήψη οιουδήποτε μέτρου που έχει ως στόχο την μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και ιδιαίτερα την μείωση των εκπεμπόμενων ρύπων.

3.1.1. Η Επιτροπή εκτιμά ότι με τα προτεινόμενα μέτρα, οι εκπομπές ρύπων από τους τομείς που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας πρότασης, θα μειωθούν κατά 23 % όσον αφορά το οξείδιο του αζώτου, 11 % όσον αφορά τους υδρογονάνθρακες και 27 % όσον αφορά τα σωματίδια κατά την φάση Ι, ενώ κατά την φάση ΙΙ θα μειωθούν κατά 42 %, 29 % και 67 %, αντίστοιχα.

3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής, κυρίως για να υπάρξει εναρμόνιση με τις κανονιστικές ρυθμίσεις που θεσπίζουν επί του παρόντος οι ΗΠΑ, σχετικά με το θέμα αυτό.

3.2.1. Η εναρμόνιση των κανονιστικών ρυθμίσεων των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επέκταση και ανάπτυξη της παγκόσμιας αγοράς αυτού του τύπου κινητήρων, την διευκόλυνση της σχετικής βιομηχανικής παραγωγής καθώς επίσης και την ενίσχυση του ανταγωνισμού.

3.2.2. Δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη θεσπισθεί κανονιστικές ρυθμίσεις σχετικά με την φάση ΙΙ, ούτε στις ΗΠΑ ούτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ενόψει της προοπτικής ορισμένων εξελίξεων ως προς τις κανονιστικές ρυθμίσεις που θα ισχύσουν, θα ήταν προς αμοιβαίο συμφέρον, κατά την διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, να υπάρξει εναρμονισμένη εφαρμογή της φάσης ΙΙ τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα αναγνωρισθεί και από τα δύο μέρη.

3.3. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η ευθύνη για τους αρμόδιους για την έκδοση των πιστοποιητικών έγκρισης οργανισμούς, στους οποίους οι κατασκευαστές θα πρέπει να υποβάλλουν τις αιτήσεις τους για την χορήγηση πιστοποιητικού «έγκρισης Ι», επαφίεται στα κράτη μέλη.

3.4. Οι οριακές τιμές εκπομπής ρύπων που προβλέπονται στην πρόταση οδηγίας, γίνονται αποδεκτές, λόγω των κινδύνων που αντιπροσωπεύουν για την ανθρώπινη υγεία οι εκπομπές ρύπων που προέρχονται από αυτόν τον τύπο κινητήρων και διότι λαμβάνουν υπόψη τόσο το ζήτημα της προστασίας του περιβάλλοντος όσο και τις σημερινές τεχνικές και χρηματοοικονομικές δυνατότητες της βιομηχανίας και των βιομηχανικών εφαρμογών. Η βιομηχανία πρέπει να αξιοποιήσει την περίοδο που υπολείπεται μέχρι τη θέση σε ισχύ της οδηγίας, για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που απορρέουν από την τήρηση των ανωτάτων ορίων εκπεμπόμενων ρύπων κατά την φάση ΙΙ, ιδιαίτερα όσον αφορά τους πολύ μικρούς κινητήρες (από 18 έως 37 KW).

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Στο παράρτημα Ι της πρότασης οδηγίας παρουσιάζονται τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός, οι κινητήρες των οποίων υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας κανονιστικής ρύθμισης. Παρά το γεγονός ότι ο εν λόγω κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός, η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο να καλύψει η οδηγία και τις γεννήτριες, κατά τον ίδιο τρόπο με τους συμπιεστές.

4.2. Οι αρμόδιες για την χορήγηση του πιστοποιητικού έγκρισης αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να ελέγχουν κατά πόσο οι νέοι κινητήρες πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

4.2.1. Οι ίδιοι οι κατασκευαστές θα πρέπει να συντάσσουν περιοδικές εκθέσεις προκειμένου να καταστεί δυνατή η πραγματοποίηση του ελέγχου και να διατηρούν τα αναγκαία στοιχεία στα αρχεία τους. Εντούτοις η ΟΚΕ θεωρεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπερβολική την διατήρηση των στοιχείων αυτών επί τριάντα έτη, διάστημα ιδιαίτερα μεγάλο και ικανό να προκαλέσει προβλήματα στην βιομηχανία.

4.3. Η ΟΚΕ κατανοεί και επιδοκιμάζει την πρόταση σύμφωνα με την οποία οι κινητήρες που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν σε οδικά οχήματα, έχουν υποβληθεί σε διαδικασία χορήγησης πιστοποιητικού έγκρισης και τελικά χρησιμοποιούνται σε μη οδικά μηχανήματα, δεν απαιτείται να υποβληθούν εκ νέου στην διαδικασία αυτή.

4.4. Μετά τον καθορισμό όλων των παραμέτρων και την βάσει αυτών χορήγηση πιστοποιητικού έγκρισης για ένα κινητήρα ή μία σειρά κινητήρων, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι σημαντικό να πραγματοποιούνται διαρκείς έλεγχοι καθ`όλη την διάρκεια ζωής τους προκειμένου να καταστεί δυνατή η διατήρηση του επιπέδου των εκπεμπόμενων ρύπων.

4.4.1. Παρά το γεγονός ότι η θέσπιση ενός συστήματος ελέγχου θεωρείται αναγκαία, η ΟΚΕ επισύρει την προσοχή στο γεγονός ότι λόγω της ανυπαρξίας μητρώων καταχώρησης των οχημάτων/εξοπλισμών, είναι δυνατόν να καταστεί εξαιρετικά δύσκολος ο περιοδικός έλεγχος καθ`όλη την διάρκεια της ζωής τους, διότι είναι αδύνατος ο γεωγραφικός εντοπισμός τους ή ο προσδιορισμός του ιδιοκτήτη τους, ιδιαίτερα στην περίπτωση που το σύστημα αυτό επεκταθεί και στους βενζινοκινητήρες. Αναγνωρίζεται σήμερα ότι είναι αδύνατος ο έλεγχος της εκπομπής ρύπων από κινητήρες που ήδη χρησιμοποιούνται. Ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (International Standards Organisation) βρίσκεται στο στάδιο της ανάπτυξης και δοκιμής φορτισμένου κινητήρα (loaded smoke test) που συνδέεται με το πρόβλημα αυτό. Εντούτοις μία τέτοια κατάσταση θα επιβάλει περιορισμούς ως προς τον σχεδιασμό κινητήρων με χαμηλά επίπεδα εκπομπής καυσαερίων και θα επιτρέψει επιπλέον την πραγματοποίηση μετρήσεων κατά την διάρκεια της χρήσης τους. Η δοκιμή αυτή είναι πιθανόν να είναι διαθέσιμη με την ευκαιρία της εισαγωγής των ορίων εκπομπής που θα θεσπισθούν κατά την φάση ΙΙ.

4.5. Κρίνεται σκόπιμη η εφαρμογή μιας μεθόδου μαθηματικών διορθώσεων σχετικά με την εκπομπή σωματιδιακών ρύπων, κατά τρόπο ώστε, όσον αφορά τις υφιστάμενες δακυμάνσεις ως προς την περιεκτικότητα σε θείο, να ισχύουν διαφορετικές προδιαγραφές για τα καύσιμα τόσο στις ΗΠΑ (συμπεριλαμβανομένης της Καλιφόρνιας), όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.6. Η πρόταση της Επιτροπής για την εφαρμογή αναγνωριστικών πινακίδων αποτελεί πρόβλημα. Οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την αναγνώριση των κινητήρων (Παράρτημα Ι, Ρήτρα 3.3), υποδεικνύουν την χρησιμοποίηση συμπληρωματικών αναγνωριστικών στοιχείων, γεγονός που θα προκαλέσει προβλήματα ορατότητας λόγω του περιορισμένου χώρου. Εντούτοις η πρόταση της Επιτροπής απαιτεί, τόσο οι κύριες όσο και οι συμπληρωματικές αναγνωριστικές πινακίδες, να είναι ευδιάκριτες, γεγονός που αποκλείει την ύπαρξη οιουδήποτε πλεονεκτήματος από την χρησιμοποίηση της δεύτερης πινακίδας. Το σημείο αυτό της πρότασης οδηγίας θα πρέπει να ανταποκρίνεται περισσότερο στην πραγματικότητα.

4.7. Η ΟΚΕ επικροτεί την παροχή φορολογικών κινήτρων εκ μέρους των κρατών μελών, ώστε να ενθαρρυνθεί η επίσπευση της εισαγωγής κινητήρων που ανταποκρίνονται στα σημερινά όρια εκπομπής ρύπων που καθορίσθηκαν για την φάση ΙΙ.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την πρόταση της Επιτροπής, που αποσκοπεί στην μείωση της μόλυνσης που προκαλείται από μη οδικά μηχανήματα, και επισημαίνει το γεγονός ότι αποτελεί την πρώτη πρόταση οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά το εν λόγω πρόβλημα. Εντούτοις η ΟΚΕ εκφράζει την ελπίδα ότι θα υποβληθούν και άλλες προτάσεις που θα αναφέρονται στα μηχανήματα που δεν υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής.

5.2. Λόγω της έκτασης της αγοράς αυτού του τύπου κινητήρων και των πολυάριθμων εφαρμογών που περιλαμβάνει, η ΟΚΕ κατανοεί το ενδιαφέρον της βιομηχανίας για την όσο το δυνατόν ταχύτερη κανονιστική ρύθμιση του τομέα και την εναρμόνισή του με την ισχύουσα, στις ΗΠΑ, νομοθεσία προκειμένου η αναγνώριση των πιστοποιητικών έγκρισης να ισχύει και για τα δύο μέρη. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες από την Επιτροπή για την αμοιβαία αναγνώριση των πιστοποιητικών έγκρισης που εκδίδονται από τις αρμόδιες αρχές των ΗΠΑ και της ΕΕ.

5.3. Η ΟΚΕ προτείνει ακόμη να υποβληθούν προτάσεις που θα έχουν ως στόχο την μετατροπή παρόμοιων συσκευών και μηχανημάτων, προκειμένου να καταστεί δυνατή η λειτουργία τους με την καύση φυσικού αερίου ή κραμβελαίου.

5.4. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ενθάρρυνσης της χρήσης εναλλακτικών καυσίμων, τα οποία προστατεύουν το περιβάλλον και αποσυντίθενται βιολογικά, δεδομένου ότι έχει επιβεβαιωθεί ότι κατά την καύση ενός λίτρου οικολογικού πετρελαίου εκπέμπονται λιγότερο από 2,3 Kg διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα.

5.5. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική την επιβολή κυρώσεων στους κατασκευαστές, οι οποίοι παρά το γεγονός ότι έχουν λάβει έγκριση για την κατασκευή ενός τύπου κινητήρα, συνεχίζουν να κατασκευάζουν κινητήρες της σειράς αυτής, οι οποίοι δεν πληρούν τα τεχνικά χαρακτηριστικά τα οποία έχουν καταγραφεί και εγκριθεί κατά την διαδικασία έγκρισης.

5.6. Η λήψη φορολογικών μετρών θα πρέπει να περιέλθει στη αρμοδιότητα των αρχών των κρατών μελών που είναι υπεύθυνες για την έκδοση πιστοποιητικών έγκρισης, οι οποίες θα πρέπει, επίσης, να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίζεται η ενημέρωσή τους σχετικά με οιαδήποτε τροποποίηση των αναγραφόμενων στο πληροφοριακό τεύχος στοιχείων και ο αποτελεσματικός έλεγχος της συμμόρφωσης της παραγωγής.

Βρυξέλλες, 28 Φεβρουαρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 328 της 7. 12. 1995, σ. 1.