Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αναμένεται επίσης να έχει αρνητικό αντίκτυπο στις εξαγωγές άλλων υπηρεσιών πέραν του τουρισμού. Οι εξαγωγές της Κύπρου στη Ρωσία περιλαμβάνουν υπηρεσίες τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών, λογιστικής, παροχής συμβουλών, καθώς και υπηρεσίες ναυτιλίας και μεταφορών, οι οποίες αντιπροσώπευαν το 17,5 % των συνολικών εξαγωγών υπηρεσιών το 2020. Η αποσύνδεση αρκετών ρωσικών τραπεζών από την Εταιρεία Παγκόσμιων Διατραπεζικών Χρηματοπιστωτικών Τηλεπικοινωνιών (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications, SWIFT), καθώς και ο αρνητικός αντίκτυπος των κυρώσεων στις ρωσικές εταιρείες αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά αυτούς τους τομείς.

Διάγραμμα A1.1: Πρόοδος ως προς την επίτευξη των ΣΒΑ στην Κύπρο την τελευταία πενταετία Πηγή: Eurostat, τελευταία επικαιροποίηση της 28ης Απριλίου 2022. Τα στοιχεία αφορούν κυρίως τις περιόδους 2015-2020 και 2016-2021.

Παράρτημα 2: Εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας

Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) αποτελεί τον πυρήνα των προσπαθειών της ΕΕ για τη στήριξη της ανάκαμψής της από την πανδημία COVID-19, την επιτάχυνση της διττής μετάβασης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι μελλοντικών κλυδωνισμών. Η Κύπρος υπέβαλε το οικείο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) στις 17 Μαΐου 2021. Η θετική αξιολόγηση της Επιτροπής στις 8 Ιουλίου 2021 και η έγκριση του Συμβουλίου στις 28 Ιουλίου 2021 άνοιξαν τον δρόμο για την εκταμίευση 1 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις και 0,2 δισ. EUR σε δάνεια (από το συνολικό κονδύλιο για δάνεια ύψους 1,5 δισ. EUR) στο πλαίσιο του ΜΑΑ την περίοδο 2021-2026. Οι συμφωνίες χρηματοδότησης υπογράφηκαν στις 31 Αυγούστου 2021 και η επιχειρησιακή ρύθμιση εγκρίθηκε από την Επιτροπή στις 11 Μαΐου. Τα βασικά στοιχεία του κυπριακού ΣΑΑ παρατίθενται στον πίνακα Α2.1. Το ποσοστό των κονδυλίων που συμβάλλουν σε καθέναν από τους έξι πυλώνες πολιτικής του ΜΑΑ παρουσιάζεται στο διάγραμμα που ακολουθεί.

Η πρόοδος που σημείωσε η Κύπρος όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου της δημοσιεύεται στον πίνακα αποτελεσμάτων για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα . Ο πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει επίσης επισκόπηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή του ΜΑΑ συνολικά, με διαφανή τρόπο. Στα διαγράμματα που ακολουθούν παρουσιάζεται η τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τα ορόσημα και τους στόχους που έχουν επιτευχθεί, όπως ολοκληρώθηκαν από την Κύπρο και στη συνέχεια αξιολογήθηκαν από την Επιτροπή ως ικανοποιητικά επιτευχθέντα.

Πίνακας A2.1: Βασικά στοιχεία του κυπριακού ΣΑΑ Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022.

Διάγραμμα A2.1: Ποσοστό των κονδυλίων του ΜΑΑ που συμβάλλουν σε κάθε πυλώνα πολιτικής Πηγή: Πίνακας αποτελεσμάτων του ΜΜΑ

Παράρτημα 3: Άλλα μέσα της ΕΕ για την ανάκαμψη και την ανάπτυξη

Ο προϋπολογισμός της ΕΕ ύψους άνω του 1,2 τρισ. EUR για την περίοδο 2021-2027 αποτελεί τον επενδυτικό μοχλό που συμβάλλει στην υλοποίηση των προτεραιοτήτων της ΕΕ. Με τη στήριξη πρόσθετου ποσού ύψους 800 δισ. EUR μέσω του NextGenerationEU και του μεγαλύτερου μέσου του, του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, συνιστά σημαντική ικανότητα παρέμβασης για τη στήριξη της ανάκαμψης και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Διάγραμμα A3.1: Συνολικός προϋπολογισμός των ΕΔΕΤ 2014-2020 ανά ταμείο (δισ. EUR, %) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ανοικτά δεδομένα για τη συνοχή

Σημείωση: δισ. EUR σε τρέχουσες τιμές, % επί του συνόλου

Την περίοδο 2021-2027, τα ταμεία της πολιτικής συνοχής της ΕΕ () θα στηρίξουν τους μακροπρόθεσμους αναπτυξιακούς στόχους της Κύπρου επενδύοντας 968 εκατ. EUR (), συμπεριλαμβανομένου ποσού 101,1 εκατ. EUR από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης που προορίζεται για την άμβλυνση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πράσινης μετάβασης στις πλέον ευάλωτες περιοχές. Οι συμφωνίες εταιρικής σχέσης και τα προγράμματα που αφορούν τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 έχουν καταρτιστεί κατά τρόπο ώστε να λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις του 2019 και του 2020 και την επενδυτική καθοδήγηση που παρέχεται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, διασφαλίζοντας συνέργειες και συμπληρωματικότητες με άλλου είδους χρηματοδότηση από την ΕΕ. Επιπλέον, η Κύπρος θα λάβει στήριξη ύψους 380 δισ. EUR για την περίοδο 2023-27 στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, η οποία στηρίζει την κοινωνική, περιβαλλοντική και οικονομική βιωσιμότητα και καινοτομία στον τομέα της γεωργίας και στις αγροτικές περιοχές, συμβάλλοντας στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, και διασφαλίζοντας μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια.

Την περίοδο 2014-2020, τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ) για την Κύπρο προβλέπεται να επενδύσουν 1,09 δισ. EUR () από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η συνολική επένδυση, συμπεριλαμβανομένης της εθνικής χρηματοδότησης, ανέρχεται σε 1,37 δισ. EUR (διάγραμμα Α3.1), ποσό που αντιπροσωπεύει περίπου το 0,99 % του ΑΕΠ για την περίοδο 2014-2020 και το 28,22 % των δημόσιων επενδύσεων (). Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021, είχε διατεθεί το 108 % του συνολικού ποσού σε συγκεκριμένα έργα και το 65 % του ποσού αυτού αναφερόταν ως δαπανηθέν, με αποτέλεσμα να απομένουν 0,49 δισ. EUR για να δαπανηθούν έως το τέλος του 2023 (). Μεταξύ των έντεκα στόχων, οι πλέον σημαντικοί για τη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής στην Κύπρο είναι η ανταγωνιστικότητα των ΜΜΕ, η οικονομία χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η προστασία του περιβάλλοντος και η αποδοτική χρήση των πόρων και οι ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών για τη νεολαία, την εκπαίδευση και κατάρτιση και την κοινωνική ένταξη. Έως το τέλος του 2021, οι επενδύσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής στήριξαν 737 επιχειρήσεις, 2 052 άμεσες θέσεις εργασίας, 1 358 νοικοκυριά με βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση και 5 000 ισοδύναμα πληθυσμού για επεξεργασία λυμάτων, με αποτέλεσμα τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου κατά 24 986 τόνους ισοδυνάμου CO2. Επιπλέον, οι επενδύσεις είχαν ως αποτέλεσμα 14 956 συμμετέχοντες σε προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, εκ των οποίων οι 13 103 ήταν άνεργοι, οι 3 586 μακροχρόνια άνεργοι και οι 7 083 νέοι κάτω των 25 ετών.

Τα ταμεία της πολιτικής συνοχής συμβάλλουν ήδη σημαντικά στην επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) (διάγραμμα A3.2). Στην Κύπρο, τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής στηρίζουν 10 από τους 17 ΣΒΑ, με ποσοστό έως και 90 % των δαπανών να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων.

Διάγραμμα A3.2: Συμβολή της πολιτικής συνοχής στην επίτευξη των ΣΒΑ (σε δισ. EUR) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΓΔ REGIO

Το μέσο REACT-EU στο πλαίσιο του NextGenerationEU παρείχε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 111,4 δισ. EUR επιπλέον των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2014-2020 για την Κύπρο, ώστε να διασφαλιστεί η ισόρροπη ανάκαμψη, να ενισχυθεί η σύγκλιση και να παρασχεθεί ζωτικής σημασίας στήριξη στις περιφέρειες λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας του κορονοϊού. Το REACT-EU παρείχε στήριξη στην Κύπρο για να συμβάλει σε συστήματα μειωμένου ωραρίου εργασίας συμπληρωματικά προς το μέσο SURE, να στηρίξει περίπου 6 200 ΜΜΕ που επλήγησαν από την πανδημία της COVID-19 και να στηρίξει δράσεις που συμβάλλουν στην επίτευξη στόχων για την κλιματική αλλαγή.

Η Πρωτοβουλία Επενδύσεων για την Αντιμετώπιση του Κορονοϊού () παρείχε στην Κύπρο την πρώτη στήριξη έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για την πανδημία της COVID-19. Εξασφάλισε εξαιρετική ευελιξία καθώς παρείχε στην Κύπρο τη δυνατότητα να ανακατανείμει πόρους ύψους περίπου 57 εκατ. EUR για τη χρηματοδότηση της ενίσχυσης του τομέα της υγείας. Οι επενδύσεις αποσκοπούσαν στην ενίσχυση των νοσοκομείων και άλλων κέντρων υγείας με τον κατάλληλο εξοπλισμό (μάσκες, στολές, αναλώσιμα). Επιπλέον, παρείχε στήριξη για τους αναγκαίους ανθρώπινους πόρους και χρηματοδότησε μέτρα στήριξης της απασχόλησης. Η Κύπρος επωφελήθηκε επίσης το 2021 από την προσωρινή χρηματοδότηση από την ΕΕ κατά 100 % των μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής για να βοηθηθούν οι δικαιούχοι να αντιμετωπίσουν την έλλειψη ρευστότητας κατά την υλοποίηση των έργων τους.

Η Κύπρος έλαβε στήριξη στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μέσου προσωρινής στήριξης για τον μετριασμό των κινδύνων ανεργίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (SURE) για τη χρηματοδότηση συστημάτων μειωμένου ωραρίου εργασίας, παρόμοιων μέτρων και, επικουρικά, μέτρων στον τομέα της υγείας. Το Συμβούλιο χορήγησε στην Κύπρο χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του SURE τον Σεπτέμβριο του 2020 και συμπληρωματική στήριξη τον Απρίλιο του 2021 μέγιστου ύψους 603 δισ. EUR, ποσό το οποίο εκταμιεύθηκε έως τις 25 Μαΐου 2021. Το SURE εκτιμάται ότι στήριξε περίπου το 40 % των εργαζομένων και το 25 % των επιχειρήσεων για τουλάχιστον 1 μήνα το 2020 και το 20 % των εργαζομένων και το 10 % των επιχειρήσεων το 2021, κυρίως στους τομείς της παροχής υπηρεσιών καταλύματος και εστίασης, του χονδρικού και λιανικού εμπορίου και της μεταποίησης. Εκτιμάται ότι η Κύπρος εξοικονόμησε συνολικά 0,06 δισ. EUR σε πληρωμές τόκων λόγω των χαμηλότερων επιτοκίων του SURE.

Η Επιτροπή προβαίνει στην παροχή εξατομικευμένης εμπειρογνωσίας μέσω του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης για να στηρίξει την Κύπρο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ανάπτυξη, μεταξύ άλλων για την εφαρμογή του ΣΑΑ. Από το 2015 η Κύπρος έχει λάβει βοήθεια μέσω περισσότερων από 150 έργων τεχνικής υποστήριξης. Τα έργα που υλοποιήθηκαν το 2021 αποσκοπούσαν, για παράδειγμα, στην ανάπτυξη των ικανοτήτων της νεοσυσταθείσας Γενικής Γραμματείας Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, στην παροχή συνδρομής στο Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου για τον εκσυγχρονισμό των κανόνων πολιτικής δικονομίας, στη στήριξη της κατάρτισης μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη και στρατηγικής για τη διά βίου μάθηση. Η Επιτροπή βοήθησε επίσης την Κύπρο στην υλοποίηση συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων στο πλαίσιο του ΣΑΑ, για παράδειγμα στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών αφερεγγυότητας, στη δημιουργία ειδικών δικαστηρίων και στη μεταρρύθμιση της πράσινης φορολογίας. Το 2022 θα δρομολογηθούν νέα έργα για τη στήριξη, μεταξύ άλλων, της δημιουργίας Εξεταστικού Κέντρου για την Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας της Κύπρου στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης. Επιπλέον, η χώρα θα επωφεληθεί από πρόσθετη στήριξη για την εφαρμογή του ΣΑΑ, για την οποία θα μεταβιβάσει πόρους σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού για το Μέσο Τεχνικής Υποστήριξης, για την περαιτέρω ενίσχυση της προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας.

Η Κύπρος επωφελείται επίσης από άλλα προγράμματα της ΕΕ όπως ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», στο πλαίσιο του οποίου διατέθηκε χρηματοδότηση από την ΕΕ ύψους 84,0 εκατ. EUR σε συγκεκριμένα έργα για στρατηγικά δίκτυα μεταφορών, και το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», στο πλαίσιο του οποίου διατέθηκε χρηματοδότηση από την ΕΕ ύψους 319,4 εκατ. EUR.

Παράρτημα 4: Πρόοδος στην εφαρμογή των ειδικών ανά χώρα συστάσεων