ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 04.03.1998 
COM(1998) 122 τελικό 
Έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 
για τη συνέχεια που δόθηκε στην ανακοίνωση: 
"Ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών στο 
σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και στόχων" 
(υποβληθείσα από την Επιτροπή) 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 4 
Εισαγωγή 7 
Μέρος 1. Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 9 
1.1 Υιοθέτηση της στρατηγικής για την ένταξη 
της διάστασης του φύλου 
σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές 9 
1.2 Πρόοδος σχετικά με τα κριτήρια αξιολόγησης 10 
1.2.1 Δέσμευση σε υψηλό επίπεδο 11 
1.2.2 Αύξηση χης ευαισθηχοποίησης 12 
1.2.3 Η διπλή σχραχηγική 12 
1.2.4 Δομές συνεργασίας 13 
1.2.5 Α νάθεση αρμοδιοχήχων 1 4 
1.2.6 Ειδικές γνώσεις σε βέμαχα που αφορούν χο φύλο 14 
1.2.7 Παρακολούθηση και αξιολόγηση 15 
1.3. Εμπόδια στην πρόοδο 16 
1.3.1 Ενέργειες για χην αύξηση χης ευαισθηχοποίησης που απευθύνονται στην ιεραρχία των 
Γενικών Δ ιευθύνσεων 16 
1.4 Τα επόμενα βήματα όσον αφορά τη μεθοδολογία 17 
1.4.1 Εισαγωγή της εκτίμησης του αντίκτυπου των πολιτικών 
στο φύλο 17 
1.4.2 Θέσπιση διαδικασιών επαλήθευσης ως προς χην ένχαξη 
χης διάστασης χου φύλου IS 
1.4.3 Ανάπτυξη εξειδικευμένων γνώσεων όσον αφορά 
το φύλο στο εσωτερικό των Γ Δ 18 
Μέρος 2. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: 
ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 19 
2.1 Τα επιτεύγματα της πολιτικής 19 
2.1.1 "Απασχόληση: να ενεργήσουμε από κοινού" 19 
2.1.2 "Το ευρώ: στην τελική ευθεία" 21 
2.1.3 "Πρόγραμμα δράσης Agenda 2000: να αρχίσουμε τις μεταρρυθμίσεις" 22 
2.1.4 "Η Ενωση στον κόσμο: να επιβεβαιώσουμε τη θέση και το ρόλο της" 25 
2.2 Προκλήσεις στον τομέα της πολιτικής 26 
2.2.1 Πολιτική της απασχόλησης και πολιτική της αγοράς εργασίας 27 
2.2.2 Πολιτική συνοχής και περιφερειακές πολιτικές 2 7 
2.2.3 Η ΟΝΕ, το ευρώ και η ενιαία αγορά 27 
2.2.4 Πολιτική της έρευνας, νέες τεχνολογίες και η κοινωνία των πληροφοριών 28 
2.2.5 Η διαδικασία της διεύρυνσης 28 
2-
2.2.6 Η Ευρώπη χων πολιτών 29 
2.2.7 Εκσυγχρονισμός της διοίκησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 29 
-3 
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η νέα συνθήκη χου Άμσχερνχαμ που δεν έχει ακόμη επικυρωθεί, ενισχύει ουσιαστικά χη 
νομική βάση για κοινοχική δράση υπέρ χης ισόχηχας μεχαξύ χων δύο φύλων. Τα άρθρα 2 και 
3 χης νέας συνθήκης επισημοποιούν τη δέσμευση της κοινότηχας για χην ένχαξη χης 
διάστασης χου φύλου σε όλες χης χις πολιχικές (gender mainstreaming) θεσπίζονχας χην 
ισόχηχα μεχαξύ ανδρών και γυναικών ως συγκεκριμένο καθήκον χης κοινόχηχας καθώς και 
οριζόνχιο σχόχο που επηρεάζει όλες της χις εργασίες. Συνεπώς, η συνθήκη έχει μεγάλη 
σημασία ως νομική βάση και κίνηχρο για χην περαιχέρω ανάπχυξη χης ένχαξης χης διάσχασης 
χου φύλου σε όλες χις κοινοχικές πολιχικές (gender mainstreaming). 
Ύσχερα από χην έγκριση, προ διεχίας, χης ανακοίνωσης χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής σχεχικά 
με χην "ενσωμάχωση χης ισότητας χων ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες σε όλες χις 
κοινοχικές πολιχικές και δρασχηριόχηχες"1, εφαρμόσχηκε μια νέα δομή υπό την αιγίδα της 
ομάδας Επιτρόπων για χην ισόχηχα, με σκοπό τη συσχημαχική ένχαξη χης διάσχασης του 
φύλου σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές και δρασχηριόχηχες. Κάθε Γενική Διεύθυνση είναι 
υπεύθυνη ώσχε χη διάσταση χου φύλου να ενχαχθεί σχις διάφορες πολιχικές χης και μια 
διυπηρεσιακή ομάδα στενά συνεργαζόμενων υπαλλήλων οι οποίοι είναι χοποθεχημένοι σε 
καίριες θέσεις υποστηρίζει χην όλη διαδικασία. 
Με χην ανακοίνωση αυχή υποβάλλεχαι η πρώχη ως χώρα έκθεση προόδου η οποία βασίζεχαι 
σχις εισηγήσεις 18 ΓΔ και οριζόνχιων υπηρεσιών σχεχικά με χις δρασχηριόχηχές χους σχο 
θέμα χης ισόχηχας χων ευκαιριών και υποδεικνύει χα εμπόδια και τις αδυναμίες που 
υπάρχουν. Το αποτέλεσμα όσον αφορά την πολιτική είναι πιο αισθητό στον τομέα των 
εξωτερικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας για την ανάπτυξη και για τα 
ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών στους τομείς της απασχόλησης και των Διαρθρωτικών 
Ταμείων, της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και των πολιτικών για τη νεολαία, καθώς και του 
προσωπικού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των πολιτικών ενημέρωσης. Αυτό δεν αποτελεί 
έκπληξη δεδομένου ότι οι τομείς αυτοί έχουν μεγαλύτερη παράδοση από ότι άλλοι στο vu 
λαμβάνουν υπόψη την ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών. Σε αυτούς τους 
τομείς και τις πολιτικές παρατηρήθηκε μια μετακίνηση από τα μεμονωμένα μέτρα σε μια πιο 
ολοκληρωμένη προσέγγιση όπως τονίστηκε στο τρίτο πρόγραμμα δράσης για την ισότητα 
των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (1997-2000), στο 
μεσοπρόθεσμο κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την ισότητα των ευκαιριών για γυναίκες και 
άνδρες (1996-2000), καθώς και στην υιοθέτηση και εφαρμογή των αποφάσεων του 
Συμβουλίου για την εισαγωγή της διάστασης του φύλου στο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο 
και για την ένταξη θεμάτων σχετικών με το φύλο στη συνεργασία για την ανάπτυξη. H 
διυπηρεσιακή συνεργασία και η ολοκληρίομένη ένταξη της διάστασης της ισότητας των 
ευκαιριών στην αναθεώρηση του γενικού κανονισμού των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών 
ταμείων η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, αποτελούν θέματα που αξίζει να μελετηθούν σοβαρά. 
Ενώ έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος, τα εμπόδια και οι αδυναμίες είναι ωστόσο εμφανή. 
Παρά το μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων που εφαρμόζονται με. σκοπό την προώθηση της 
ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών, καχά χην πλειοψηφία χους χα μέχρα αυχά είναι 
μεμονωμένα, χωρίς ουσιασχικό ανχίκχυπο ως προς χην ισότητα των δύο φύλων στο σύνολο 
της κατάστασης. Οι δραστηριότητες αυτές δε, δεν επηρεάζουν ουσιαστικά χον 
COM (96) 67 τελικό της 21ης Φεβρουαρίου 1996 
προσαναχολισμό χων κύριων κοινοχικών πολιχικών. Ενώ συγκεκριμένα μέχρα θεχικής 
δράσης θα παραμείνουν ύψιστης σημασίας σχο άμεσο μέλλον ως μέρος μιας διπλής 
προσέγγισης, η ένταξη της διάστασης του φύλου απαιτεί μια πολύ πιο συνολική 
προσέγγιση. Τα σημαντικότερα εμπόδια για την περαιχέρω πρόοδο είναι χα εξής: 
• έλλειψη ευαισθηχοποίησης για χα θέμαχα φύλου σχα κένχρα λήψης αποφάσεων, 
• έλλειψη ανθρώπινων και χρημαχικών πόρων που να προορίζονχαι για χα θέμαχα αυχά, 
• έλλειψη ειδικών γνώσεων σε θέμαχα φύλου. 
Τα εξής μέχρα θα πρέπει να ληφθούν ώσχε να παρακαμφθούν τα εμπόδια και να 
προωθηθεί το οργανωτικό και μεθοδολογικό πλαίσιο για χην ένχαξη χης διάστασης χου 
φύλου σε όλες χις κοινοχικές πολιχικές: 
• αύξηση χης ευαισθηχοποίησης χων ανώχερων και μεσαίων διοικηχικών στελεχών κατά 
προτεραιόχηχα, 
• μεγάλης κλίμακας καχάρχιση για χην ανάπχυξη χων απαραίτηχων ειδικών γνώσεων σε 
θέμαχα φύλου, (gender expertise), 
• υιοθέχηση χης εκτίμησης χου ανχίκχυπου σχο φύλο χων πολιχικών ως χακχικής 
διαδικασίας, (gender impact assessment), 
• επαλήθευση ως προς χην ένχαξη χης διάστασης χου φύλου (gender proofing) έχσι ώσχε να 
εξασφαλισθεί η ποιόχηχα οποιασδήποχε νομοθεχικής πρόχασης και άλλου εγγράφου 
σχεχικά με κοινοχική πολιχική ή δρασχηριότηχα, σύμφωνα με χον σχόχο2 χης ισότητας 
των φύλων. 
Εξετάζοντας τις συνέπειες αυτής της πολιτικής όσον αφορά χις πολιχικές προχεραιόχηχες 
που θεσπίστηκαν σχο πρόγραμμα εργασίας χης Επιχροπής για χο 19983, μερικές πολιχικές 
αναφέρονχαι ξεχωριστά στην ανακοίνωση αυτή καθώς χρήζουν ιδιαίχερης προσοχής, ως 
εξής: 
• σχενή παρακολούθηση χου χι έχει επιχευχθεί σχον χομέα χων πολιτικών για την 
απασχόληση, για την εξασφάλιση του ότι ο πυλώνας της ισότητας των ευκαιριών που 
αποτελεί μέρος των κατευθυντήριων γραμμών για την απασχόληση εφαρμόζεται πλήρως 
και ότι η διάσταση του φύλου έχει ενταχθεί στην εφαρμογή και τον έλεγχο των άλλων 
τριών προτεραιοτήτων, 
• η εξασφάλιση του ότι η ισότητα των ευκαιριών εδραιώνονται στη διαδικασία 
αναθεώρησης των ευρωπαϊκών διαρθρωχικών χαμείων και γίνονται πλήρ<ος λειτουργικές 
κατά χη διαδικασία εφαρμογής, ελέγχου και αξιολόγησης, 
• η εξασφάλιση χου όχι η πρόοδος σχους τομείς τ<»ν πολιτικών εκπαίδευσης, κατάρτισης 
και νεολαίας αναπτύσσεχαι περαιχέρω και επεκτείνεται στη "νέα γενιά" των 
προγραμμάτων της Κοινότητας που βρίσκονται σε προπαρασκευαστικό στάδιο, 
• ο ίσος καταμερισμός εργασίας και οικογενειακών ευθυνών μεχαξύ γυναικών και ανδρών 
πρέπει να ενθαρρυνθεί ως μέρος σχεδίων για χην προώθηση χης μερικής απασχόλησης, 
χης ευελιξίας και νέων μορφών οργάνωσης χης εργασίας, 
• καχάργηση χου επαγγελμαχικού διαχωρισμού καχά φύλο στην αγορά εργασίας για χην 
προώθηση χης ισόχηχας χων ευκαιριών και χης εύρυθμης λειχουργίας χης ενιαίας αγοράς. 
Vi'u Σύμφωνα με το άρθρο 3 της νέας συνθήκης του Αμστερνταμ 
•' COM (97) 517 τελικό της 15ης Οκτωβρίου 1997 
μέσω χης εξάλειψης χων ακαμψιών που προκαλούνχαι από χους οριζόνχιους και χους 
κάθεχους διαχωρισμούς με βάση χο φύλο· 
εκχίμηση χου ανχίκτυπου στο φύλο της ΟΝΕ και χου EURO με σχόχο να εξασφαλισθεί 
όχι ωφελούν εξίσου χις γυναίκες και χους άνδρες· 
εξασφάλιση χου όχι οι γυναίκες συμμεχέχουν πλήρως και επωφελούνχαι όσο και οι 
άνδρες από χις ευκαιρίες που προσφέρουν οι νέες χεχνολογίες και η κοινωνία χων 
πληροφοριών. 
Εξέχαση χων προϋποθέσεων καθώς και χου ανχίκχυπου χης διαδικασίας διεύρυνσης στην 
ισότηχα γυναικών και ανδρών, 
θα πρέπει να εξεχασχεί σοβαρά χο θέμα χης ισόχηχας γυναικών και ανδρών σχο 
πρόγραμμα εσωχερικής μεχαρρύθμισης χης Επιχροπής 
συνεχής παρακολούθηση χης πολιχικής για χην ένχαξη χου φύλου και χακχική υποβολή 
εκθέσεων σχεχικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί. 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Σχις 21 Φεβρουαρίου 1996 η Ευρωπαϊκή Επιχροπή ενέκρινε ανακοίνωση για χην 
"ενσωμάχωση της ισότηχας χων ευκαιριών μεχαξύ χων γυναικών και χων ανδρών σχο σύνολο 
χων κοινοτικών πολιχικών και στόχων"4, ορίζονχας χην πολιχική χης ένχαξης χης διάσχασης 
χου φύλου ως μια πολιχική ώσχε "να μην περιορισθούν οι προσπάθειες προώθησης της 
ισότηχας σχην εφαρμογή συγκεκριμένων μέχρων υπέρ χων γυναικών, αλλά για επί χούχου 
κινηχοποίηση, ενόψει χης ισόχηχας, χου συνόλου χων γενικών ενεργειών και πολιχικών"5. 
Συστηματική προσπάθεια για χην προώθηση χης ένχαξης χης διάσχασης χου φύλου σε όλες 
χις υπηρεσίες χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής ξεκίνησε σχις αρχές χου 1997 όπως αποφασίσχηκε 
από χην διυπηρεσιακή ομάδα για χην ισότηχα χων ευκαιριών σε ένα έγγραφο σχραχηγικής 
όπου περιγράφονχαι συγκεκριμένες ενέργειες για χη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην 
ανακοίνωση της Επιχροπής σχεχικά με χη ένχαξη χης διάσχασης χου φύλου6. Ύστερα από 
επίσημο αίτημα της Γενικής Γραμματείας χης Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τους γενικούς 
διευθυντές για την εφαρμογή του εγγράφου στρατηγικής,7 29 υπηρεσίες8 όρισαν αρμόδιους 
επιφορτισμένους με το καθήκον της προώθησης της ένταξης της διάστασης του φύλου στις 
αντίστοιχες Γενικές Διευθύνσεις τους. Συστάθηκε ομάδα εργασίας αποτελούμενη από αυτούς 
τους "αρμόδιους για την ένταξη της διάστασης του φύλου" η οποία είχε ως καθήκον την 
εφαρμογή του εγγράφου στρατηγικής και η λειτουργία της θα ενίσχυε τις ΓΔ στην εφαρμογή 
της διαδικασίας αυτής. Πρώτο μέλημα της ήταν ομάδας χων αρμοδίων υπαλλήλων για χην 
ένχαξη χης διάσχασης χου φύλου (Gender mainstr-earning officials) η κατάρτιση ενός εργαλείου 
για την προώθηση της εκτίμησης του αντίκτυπου στο φύλου των πολιτικών (gender impact 
assessment). Ένας οδηγός με τίτλο "A Guide to gender impact assessment" ("Οδηγός για χην 
εκτίμηση χου αντίκτυπου στο φύλο")9 διατίθεται τώρα μεταφρασμένος σε τρεις γλώσσες. 
Ο τακτικός έλεγχος των δραστηριοτήτων και μέτρων για την ισότητα των ευκαιριών με 
σκοπό την ένταξη της διάστασης του φύλου είναι μεγάλης σημασίας για την επιτυχία μιας 
στρατηγικής ένταξης του παράγοντα αυτού σε όλες τις πολιτικές. Η υποβολή εκθέσεων 
προόδου αναφορικά με όλες τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε προβλεφθεί στο 
έγγραφο στρατηγικής10. Η παρούσα έκθεση προόδου είναι η πρώτη σχετικά με τη συνέχεια 
που πρέπει να δοθεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής (COM (96) 67) της 21ης Φεβρουαρίου 
1996. 
Η έκθεση που ακολουθεί αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος έχει ως αντικείμενο το 
πώς λειτουργεί η ένχαξη χης διάσχασης χου φύλου- και χη μεθοδολογία που πρέπει να 
4 COM (96) 67 της 21 ης Φεβρουαρίου 1996 
5 όπως σελ. 2 
" COM (96) 67 τελικό της 21 Φεβρουαρίου 1996 
7Έγγρ. SEC (97) 692. 
8 IT, ΠΑΚ, Νομική Υπηρεσία, Υπηρεσία Εκπροσώπου Τύπου, Κοινή Υπηρεσία Λιερμηνείας-Συνεδριασειον, 
Μεταφραστική Υπηρεσία, Κοινό Κέντρο Ερευνών, ΓΔ Ι, ΓΔ IB, ΓΔ III, ΓΔ IV, ΓΔ V, ΓΔ VI, ΓΔ VU, ΓΔ VIII, 
ΓΔ IX, ΓΔ XC, ΓΔ XI, ΓΔ XII, ΓΔ XIII., ΓΔ XIV, ΓΔ XV, ΓΔ XVI, ΓΔ XX, ΓΔ XXI, ΓΔ XXII, ΓΔ XXIII, 
Υπηρεσία ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ, Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων το>ν ΕΚ, Στατιστική Υπηρεσία. 
" Διατίθεται στη ΓΔ V/D/5 
10 Έγγραφο Στρατηγικής για την ένταξη μιας στρατηγικής παρακολούθησης στην ανακοίνωση COM (96) 67 
τελικό, όπως συμφωνήθηκε από τη διυπηρεσιακή ομάδα για την ισότητα των ευκαιριών το Φεβρουάριο του 
1997. 
7-
υιοθετηθεί. Ανχλεί εμπειρίες από χρεις χομείς χων υπηρεσιών χης Επιχροπής όπου υπήρξε 
αξιοσημείωτη πρόοδος έως σήμερα. 
Το δεύχερο μέρος αφορά χις συνέπειες για χην πολιχική χης προσέγγισης χης ένχαξης χης 
διάστασης χου φύλου. Με βάση χο πρόγραμμα δράσης χης Επιχροπής για χο 1998 εξεχάζει 
χομείς πολιχικής όπου η διάσταση χου φύλου έχει ήδη ή θα μπορούσε να συνεκτιμηθεί. 
Θα πρέπει χέλος να αναφερθεί όχι οι αμιγώς εσωχερικές δρασχηριόχηχες χων ΓΔ που 
στοχεύουν σχην εφαρμογή χου Τρίχου Προγράμμαχος Δράσης για χην Ισόχηχα χων ευκαιριών 
μεχαξύ γυναικών και ανδρών μέσα σχην Ευρωπαϊκή Επιχροπή είναι εκτός χου φάσμαχος χου 
παρόνχος εγγράφου. Η ισόχηχα χων ευκαιριών για χους και χις υπαλλήλους χης Ευρωπαϊκής 
Επιχροπής και η ισόρροπη συμμεχοχή χων δύο φύλων σε όλα χα επίπεδα λήψης αποφάσεων 
είναι σημανχικοί δείκτες χης προόδου που έχει σημειωθεί σχο θέμα χης ισόχηχας μεχαξύ 
γυναικών και ανδρών. Η πρόοδος σχα θέμαχα αυχά θα εξεχασχεί σε μια ξεχωριστή έκθεση. 
Μέρος 1. Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 
1.1 Ένταξη της στρατηγικής για την ένταξη της διάστασης του φύλου σε όλες τις 
κοινοτικές πολιτικές. 
Οι εισηγήσεις χων υπηρεσιών σχεχικά με χην ως χώρα εμπειρία χους αποκαλύπτουν όχι έχει 
σημειωθεί πρόοδος στην πολιχική ένχαξης χου φύλου. Έχουν επιχευχθεί μέχρα χόσο σχο 
οργανωχικό επίπεδο όσο και σχο επίπεδο χων πολιχικών. Η ανάθεση αρμοδιοχήχων σε. 
συγκεκριμένους υπαλλήλους σχις υπηρεσίες για τη διαδικασία ένχαξης χου φύλου αποχελεί 
σημανχική πρόοδο όπως επίσης και οι χακχικές εισηγήσεις χους σχη διυπηρεσιακή 
συνεργασία σχον χομέα αυχόν. Πρόσθεχα μέχρα χα οποία λαμβάνονχαι σε ορισμένες 
υπηρεσίες ή χομείς πολιχικής περιλαμβάνουν χην καχανομή ή ανακαχανομή ανθρώπινου 
δυναμικού με σχόχο χην ενίσχυση της συνεργασίας σχο εσωχερικό χων υπηρεσιών και χην 
ενίσχυση χης διάστασης χου φύλου σε προγράμμαχα και δρασχηριόχηχες. Τρία παραδείγματα 
αξίζει να αναφερθούν εδώ εξαιχίας χου πόσο αποκαλυπχικά είναι για χο πώς λειχουργεί η 
διαδικασία ένχαξης χης διάστασης χου φύλου: η ΓΔ IB/VII - συνεργασία για χην ανάπτυξη, η 
ΓΔ V- απασχόληση, εργασιακές σχέσεις και κοινωνικές υποθέσεις, και η ΓΔ XXII -
εκπαίδευση, καχάρχιση και πολιχικές για χη νεολαία. 
Συνεργασία για χην ανάπτυξη 
Ύστερα από χην έγκριση χο 1995 χης Ανακοίνωσης χης Επιτροπής (COM (95) 423) και την 
απόφαση του Συμβουλίου ( της 20ης Δεκεμβρίου 1995) για την ένταξη των θεμάτων του 
φύλου σχη συνεργασία για χην ανάπτυξη, η ένταξη του φύλου στον τομέα αυτόν προχώρησε σε 
μεγάλο βαθμό. Περιλαμβάνει μέτρα όπως η επιλογή πειραματικών χωρών για την εντατική 
εξέταση μέτρων όσον αφορά την ένταξη του φύλου, η περαιτέρω ανάπτυξη των υφιστάμενων 
διαδικασιών εκτίμησης του αντίκτυπου στο φύλου, η παροχή προσωπικού εξειδικευμένου 
στην ένταξη του φύλου σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, προγράμματα εσωτερικής 
κατάρτισης και ευαισθητοποίησης σε θέματα φύλου με στόχο τη δημιουργία υπηρεσιών 
καταρτισμένων συμβούλων, όπου θεωρείται ότι υπάρχει συνάφεια με τη διάσταση του φύλου. 
Δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην ευαισθητοποίηση των δημόσιων υπαλλήλων που 
πραγματεύονται θέματα όπως είναι η σχέση του φύλου με τη διαρθρωτική αναπροσαρμογή 
καθώς και με τις κλαδικές και μακροοικονομικές πολιτικές. Η αύξηση της ευαισθητοποίησης 
έχει ως στόχο να δείξει τη θεχική σχέση μεχαξύ χης ένχαξης χης διάσχασης χου φύλου και χης 
αποχελεσμαχικόχηχας χης αναπχυξιακής βοήθειας. Οι νέες οικονομικές προχάσεις καθώς και 
σχέδια που σύνχομα θα ολοκληρωθούν αναθεωρούνχαι από χην ΓΔ VIII καθώς και την ΓΑ ΙΠ 
προκειμένου να βελτιωθεί ο προσανατολισμός τους όσον αφορά το φύλου. 
Εάν εγκριθεί, η πρόταση για Κανονισμό του Συμβουλίου σχετικά με τα θέματα του φύλου 
στην αναπτυξιακή συνεργασία" θα συμβάλει στην περαιτέρω θεσμοθέτηση της ένταξης της 
διάστασης του φύλου σε όλες τις πολιτικές αναπτυξιακής συνεργασίας. 
Απασχόληση, κοινωνικές και εργασιακές σχέσεις 
Στον τομέα της απασχόλησης και των κοινωνικών σχέσεων η Γενική Διεύθυνση V 
δρομολόγησε ένα εσωτερικό πειραματικό πρόγραμμα σχετικά με την ένταξη της διάστασης 
11 COM (97) 265 τελικό. 
-9 
χου φύλου σε όλες χης χις πολιχικές. Τον Ιούλιο οργανώθηκε και σημείωσε μεγάλη 
προσέλευση ένα σεμινάριο αύξησης χης ευαισθηχοποίησης υπό χην προεδρία χου γενικού 
διευθυντή που απευθυνόταν σχα ανώχερα και μεσαία στελέχη χης διοίκησης. Δόθηκε 
συγκεκριμένη αρμοδιόχηχα σχους διευθυνχές για χην ένχαξη χης διάστασης χου φύλου σχις 
ανχίσχοιχες πολιχικές χους. Τα προγράμμαχα εργασίας όλων χων Διευθύνσεων αναλύονχαι με 
στόχο χον καθορισμό χης συνάφειας με χην οπχική χου φύλου και ορισμένες πολιχικές 
επιλέχθηκαν για προσεκτική μελέχη. Η εκχίμηση (gender proofing) χου ανχίκχυπου σχο φύλο 
χ(ον εγγράφων (έλεγχος χου περιεχομένου χους υπό χο πρίσμα χης διάστασης χου φύλου και 
χης ισόχηχας), είναι στην ημερήσια διάχαξη. Ύστερα από χη νέα συνθήκη χου Αμσχερνχαμ η 
πολιχική για χην απασχόληση αποχελεί προεξέχουσα προχεραιότηχα για χη συστηματική 
ένταξη της ισότητας των φύλων. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών 
μελών σχετικά με την απασχόληση για το 1998 εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο στις 15 
Δεκεμβρίου του 1997 ύστερα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η οποία συζητήθηκε 
στο Έκτακτο Συμβούλιο στο Λουξεμβούργο στις 20-21 Νοεμβρίου 1997. Περιλαμβάνουν την 
ισότητα των φύλων στους τέσσερις βασικότερους πυλώνες δράσης και αποτελούν ήδη 
σημαντικό βήμα όσον αφορά την εισαγωγή της ένταξης της διάστασης του φύλου στην 
πολιτική για την απασχόληση. 
Εκπαίδευση, καχάρχιση και πολιχικές για χη νεολαία 
Η ΓΔ XXII κατέβαλε προσπάθειες σε οργανωτικό επίπεδο περιλαμβάνοντας τον καθορισμό 
σημείων εστίασης όσον αφορά το φύλο σε κάθε μονάδα καθώς και το διοικητικό και 
εκτελεστικό προσωπικό. Η ιδέα είναι να αποτελέσει η διάσταση της ισότητας θέμα 
σχεδιασμού στρατηγικής πολιτικής και συντονισμού σε επίπεδο ΓΔ και να επηρεάσει την 
εφαρμογή στο επίπεδο εκτέλεσης. Σε κάθε μονάδα διορίστηκε ένας αρμόδιος επιφορτισμένος 
με την ένταξη της διάστασης του φύλου. Ένα δίκτυο αυτών των σημείων εστίασης όσον 
αφορά το φύλο ενισχύει περαιτέρω την οργανωτική διάρθρωση. Η ισότητα των ευκαιριών 
περιλαμβάνεται ήδη στα προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης, κατάρτισης και 
πολιτικών για τη νεολαία (SOCRATES και LEONARDO DA VINCI, ΝΕΟΛΑΙΑ ΠΑ Π IN 
ΕΥΡΩΠΗ και ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ). Η διάσταση της ισότητας 
περιλαμβάνεται στις προσκλήσεις υποβολής προσφορών, στις κατευθυντήριες γραμμές που 
εκδίδονται, στα έντυπα γραπτής αίτησης και τέλος στα κριτήρια επιλογής. 
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στο πρόγραμμα LEONARDO DA VINCI καθώς η διάσταση 
της ισότητας έχει ενταχθεί εμφανώς σε όλα τα επίπεδα των στόχων του προγράμματος, όπως 
ορίζεται στην απόφαση του Συμβουλίου12, στους οριζόντιους κανονισμούς καθώς και στους 
συγκεκριμένους (κάθετους) στόχους του προγράμματος. 
1.2 Πρόοδος σχετικά με κάποια κριτήρια αξιολόγησης 
Όπως διαφαίνεται μέσα από τα παραδείγματα αυτά, η ένταξη της διάστασης του φύλου στις 
πολιτικές της Κοινότητας προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση ώστε να εξασφαλιστεί 
όχι ο κοινοχικός σχόχος για την προώθηση χης ισόχηχας μεχαξύ γυναικών και ανδρών 
πληρούχαι σε όλες χης χις εργασίες. 
12 Απόφαση του Συμβουλίου της 6ης Δεκεμβρίου 1994 για τη θέσπιση προγράμματος δράσης για την εφαρμογή 
πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης της Ε.Κ. 
10 
Είναι καίριας σημασίας να έχουμε υπόψη μας όχι ορισμένα στοιχεία είναι απαραίτηχα και 
χρειάζεχαι να υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις για ένα επιχυχές αποχέλεσμα. Κάποια από 
χα στοιχεία αυχά είναι και χα εξής: 
• δέσμευση σε υψηλό επίπεδο, 
• αύξηση της ευαισθηχοποίησης, 
• μια διπλή σχραχηγική: προγράμμαχα, μέχρα θεχικής δράσης και κονδύλια χου 
προϋπολογισμού με συγκεκριμένο σχόχο χην ισότηχα χων ευκαιριών πρέπει να 
συμπληρώνουν χην προσέγγιση χης ένχαξης χης διάσχασης χου φύλου, 
• δομές συνεργασίας, 
• σαφής ανάθεση αρμοδιοχήχων, 
• ειδικές γνώσεις σε θέμαχα που αφορούν χο φύλο (εκχίμηση αντίκτυπου στο φύλο (gender 
impact assessment) και επαλήθευση ως προς της ένταξη της διάστασης του φύλου (gender 
proofing)], 
• παρακολούθηση και αξιολόγηση. 
1.2.1 Δέσμευση σε υψηλό επίπεδο 
Η κοινοτική προσέγγιση ένταξης του φύλου είναι ολοκληρωμένη και συστηματική. 
Περιλαμβάνει γενικά όλες τις υπηρεσίες και κάθε κοινοτική πολιτική και δράση. Αυτό δε θα 
ήταν δυνατό δίχως τη ρητή δέσμευση των οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών της. 
Ο δραστήριος ρόλος των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας κατά την 4η 
Παγκόσμια Διάσκεψη για τις Γυναίκες στο Πεκίνο το 1995 για την επιχυχή υπεράσπιση χης 
προσέγγισης χης ένχαξης χης ισότηχας μεχαξύ γυναικών και ανδρών, είναι σημανχικός 
παράγονχας για να ερμηνευθεί η επακόλουθη δέσμευση της Κοινότητας. 
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έπαιξε οργανικό ρόλο πιέζοντας για συστηματικότερη ένταξη 
των θεμάτων που αφορούν την ισότητα στις κοινοτικές πολιτικές. Στο ψήφισμα του" για την 
ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ένταξη της διάστασης του φύλου, το Ευρίοπαϊκό 
Κοινοβούλιο ευθυγραμμίζεται σε μεγάλο βαθμό με τα μέτρα που λήφθηκαν από την 
Επιτροπή για την εφαρμογή της ένταξης της διάστασης του φύλου σε όλες τις κοινοτικές 
πολιτικές, τόσο όσον αφορά θεσμικά μέτρα όσο και σχετικά με την επιλογή πολιτικών 
προτεραιόχηχας. Η απόφαση (παράγραφοι 7 και 39) συνισχά χη σύσταση ανάλογων δομών 
συνεργασίας για την περαιτέρω ολοκλήρο)ση της διαδικασίας του mainstreaming στις 
υπηρεσίες της Επιτροπής. Οι παράγραφοι 14, 43 και 45 αναφέρουν την ανάγκη ορισμού 
καχευθυντήριων γραμμών για χην εκχίμηση χου αντίκτυπου στο φύλο και την εξασφάλιση 
του ότι όλες οι μελλοντικές νομοθετικές προτάσεις συνεκτιμούν τη διάσταση του φύλου. 
Τονίζεται η ανάγκη μιας διπλής στρατηγικής (παράγραφος 11). II απόφαση υποδεικνύει 
επίσης κάποιους συγκεκριμένους τομείς πολιτικής οι οποίοι χρειάζεται να ενισχυθούν όσον 
αφορά την ένταξη της διάστασης του φύλου, μεταξύ άλλων η διαδικασία διεύρυνσης 
(παράγραφος 46), η εσωτερική αγορά και η ΟΝΕ (παράγραφος 31) καθώς και η ανάγκη για 
βελτιωμένα, αναλυτικά στοιχεία και στατιστικές κατά φύλο. 
1 ' Τήφισμα του ΕΚ Α4-0251 /97 της 16ης Σεπτεμβρίου 1997 σχετικά με την ανακοίνίοση της Επιτροπής ( ΌΜ 
(96) 67: "Ενσα>μάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ TU>V γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των 
κοινοτικών πολιτικών και στόχιον". 
- 11 -
Η δέσμευση της Επιτροπής είναι καταφανής σχο επίπεδο χων Επιχρόπων καθώς και σχη 
διαρκή εχοιμότητα της ομάδας των Επιτρόπων για την ισότηχα χων ευκαιριών η οποία 
ξεκίνησε προεδρεύεχαι από χον Πρόεδρο χης Επιχροπής. Η έγκριση χον Φεβρουάριο χου 
1996 χης ανακοίνωσης χης Επιχροπής σχεχικά με χην ένχαξη χης διάσχασης χου φύλου 
αποχέλεσε σημανχική ένδειξη χης πρόθεσης και βούλησης χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής για 
χην προώθηση χης ισόχηχας μεχαξύ γυναικών και ανδρών, όχι μόνο μέσω μεμονωμένων 
μέχρων αλλά προσαναχολίζονχας όλες χις γενικές πολιχικές προς αυχό χο σχόχο14. Σχο 
επίπεδο χων υπηρεσιών χης Επιχροπής η παρέμβαση χης Γενικής Γραμματείας της Επιτροπής 
ζητώντας το διορισμό από όλους τους γενικούς διευθυντές υψηλόβαθμων αρμοδίων οι οποίοι 
θα φέρουν την κύρια ευθύνη για την ανάπτυξη της ένταξης της διάστασης του φύλου σε κάθε 
ΓΔ, αποτελεί μια επιπλέον απόδειξη αυτής της ρητής δέσμευσης15. 
1.2.2 Α ύξηση χης ευαισθηχοποίησης 
Η αύξηση της ευαισθητοποίησης είναι καίριας σημασίας ως μέσο επίτευξης δέσμευσης. Ένα 
σεμινάριο το οποίο πραγματοποιήθηκε στο σύνολο των υπηρεσιών της Επιτροπής σχετικά με 
την ένταξη της διάστασης του φύλου οργανώθηκε τον Απρίλιο του 1997 και δόθηκε από 
εξωτερικούς ειδικούς οι οποίοι παρουσίαζαν τις εμπειρίες άλλων διεθνών οργανισμών και 
κρατών μελών16. Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 1.1, δράσεις αύξησης της 
ευαισθητοποίησης που οργανώνονται σε εσωτερικό επίπεδο αναλήφθηκαν από την ΓΔ V. 
Στο επίπεδο της Επιτροπής η Διεθνής ημέρα για τα δικαιώματα της Γυναίκας χρησιμοποιείται 
ως ευκαιρία ευαισθητοποίησης του προσωπικού της Επιτροπής σε θέματα σχετικά με το φύλο 
πέρα από αυτά τα οποία συνδέονται αμιγώς με την ισότητα των ευκαιριών για το προσωπικό 
της Επιτροπής, συμπερυλαμβανομένου του τομέα της διεθνούς αλληλεγγύης. 
Οι εκδόσεις του Τομέα Ενημέρωσης των Γυναικών της ΓΔ Χ, το ενημερωτικό δελτίο 
Γυναίκες χης Ευρώπης και ο φάκελος Γυναίκες χης Ευρώπης απευθύνονται σε ένα ευρύ 
ακροατήριο τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. 
Η αύξηση της ευαισθητοποίησης και τα προγράμματα κατάρτισης στο εσωτερικό επίπεδο 
χρειάζεται να τεθούν σε προτεραιότητα από τους αρμόδιους για την ένταξη της διάστασης 
του φύλου οι οποίοι αναμένεται να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο όσον αφορά τη 
συνειδητοποίηση σε σχέση με το φύλο στις ΓΔ όπου ανήκουν. 
1.2.3 Η διπλή στρατηγική 
Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η ένταξη της διάστασης του φύλου έχει χρησιμοποιηθεί ο>ς 
δικαιολογία για την κατάργηση συγκεκριμένων κονδυλίων του προϋπολογισμού ή την 
απόσυρση ανθρώπινων πόρων που έχουν ο>ς αποστολή την προώθηση της προόδου των 
γυναικών. 
14 COM (96) 67 τελικό, σ. 2 
"Έγγρ. SEC (97) 692 
|(> Συντάχθηκε σχέδιο έκθεσης σχετικά με το σεμινάριο και διατίθεται στη V/D/5 
12 
Σχον χομέα της ανώχαχης παιδείας, η δέσμευση για χην ένχαξη χης διάσχασης χου φύλου σχις 
κοινοχικές πολιχικές υπήρχε, αφενός, σχο πλαίσιο χου προγράμμαχος SOCRATES17 και, 
αφεχέρου, στη διάθεση συγκεκριμένων πόρων για την ισόχηχα σχο πλαίσιο μιας 
συγκεκριμένης γραμμής18 χου προϋπολογισμού. Μέχρι χο 1996 η ενλόγω γραμμή έδινε χη 
δυναχόχηχα χρημαχοδόχησης σε προγράμμαχα με συγκεκριμένο προσαναχολισμό σχην 
ισόχηχα όπως χην συνειδηχοποίηση σε σχέση με χο φύλο σχον χομέα χης εκπαίδευσης, την 
ενασχόληση με χο θέμα χων σχερεοχύπων που προβάλλουν χα σχολικά βιβλία με βάση χο 
φύλο και χην προώθηση μη τυπικά γυναικείων ή ανδρικών επαγγελματικών επιλογών. Ως 
επακόλουθο της νέας έμφασης σχην προσέγγιση χης ένχαξης χου παράγονχα χου φύλου σε 
όλες χις κοινοχικές πολιχικές, χο συγκεκριμένο κονδύλι υπέρ χων ίσων ευκαιριών σε αυχή χη 
γραμμή χου προϋπολογισμού, διεγράφη.· 
Ειδική αναφορά σχην υποχρέωση σεβασμού της αρχής της ισότηχας χων ευκαιριών για 
γυναίκες και άνδρες εισήχθη σχις καχευθυνχήριες γραμμές χου 1998 για χους αιτούντες. 
Ωστόσο, φαίνεται πως δεν έχει γίνει συγκεκριμένη πρόβλεψη για να εξασφαλιστεί ότι το 
συνολικό αποτέλεσμα των αλλαγών αυτών είναι θετικό από την άποψη της ισότητας των 
ευκαιριών στην εκπαίδευση. Χρειάζεται μια προσεκτική αξιολόγηση του αντίκτυπου των 
νέων αυτών εξελίξεων με σκοπό μια ενδεχόμενη αναπροσαρμογή. 
Είναι καίριας σημασίας να έχουμε υπόψη μας ότι η ένταξη της διάστασης του φύλου σε όλες 
τις πολιτικές πρέπει να σημαίνει την ενίσχυση των προσπαθειών και την διεύρυνση χου 
φάσμαχος και χου ανχίκχυπου των πολιτικών για την ισότητα των ευκαιριών. Ίσως κριθούν 
απαραίτητα συγκεκριμένα μέτρα και κονδύλια του προϋπολογισμού, πράγμα το οποίο 
ενδέχεται να έχει ως συνέπεια την ανακατανομή των πόρων. 
1.2.4 Δομές συνεργασίας 
Η διυπηρεσιακή ομάδα συστάθηκε το 1995 για την ενίσχυση της ομάδας των επιτρόπων για 
την ισότητα των ευκαιριών, ως προπαρασκευαστικό σώμα για την ομάδα και ως φορέας της 
ένταξης της διάστασης του φύλου στις υπηρεσίες της Επιτροπής. Αυτή η ομάδα ενίσχυσε 
σημαντικά την ευαισθητοποίηση όσον αφορά την ισότητα των ευκαιριών στις υπηρεσίες των 
κοινοτικών πολιτικών και διευκόλυνε τη συμφωνία για τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί στην 
ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ 
των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και στόχων 
(mainstreaming)19. Η ομάδα λειτουργεί επιπλέον ως φόρουμ ανταλλαγής πληροφοριών και 
καλών πρακτικών στον τομέα αυτό καθώς και διαλόγου σχετικά με κοινοτικές πολιτικές όσον 
αφορά την ισότητα των δύο φύλων. 
II διυπηρεσιακή συνεργασία στο θέμα της ισότητας τα>ν ευκαιριών ενισχύθηκε περισσότερο 
το 1997 με τη σύσταση Ομάδας αρμοδίων υπαλλήλων για την ένταξη της διάστασης του 
φύλου στις κοινοτικές πολιτικές. Αυτί'] είναι μια ομάδα εργασίας η οποία υποβάλλει εκθέσεις 
στη διυπηρεσιακή ομάδα για την ισότητα των ευκαιριών με συγκεκριμένη αποστολή την 
17 Απόφαση 819/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαρτίου 1995 για τη 
θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος δράσης SOCRATES - ΕΕ L87/10 της 20.4.1995. 
18 Β3-100Ό Προπαρασκευαστικά μέτρα για την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης. 
19 COM (96) 67 τελικό 
- 13-
ανάπτυξη και εφαρμογή της πολιτικής ένχαξης χης διάστασης της ισότηχας χων δύο φύλων 
σχις κοινοχικές πολιχικές. 
Πρόσθεχες υποομάδες, παρόμοιες με την ομάδα εργασίας για την ισότηχα χων ευκαιριών χου 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, ίσως συσχαθούν σχο πλαίσιο χης διυπηρεσιακής 
συνεργασίας για την ισότηχα χων ευκαιριών όχαν αυχό κριθεί αναγκαίο. Η ad-hoc ομάδα 
εργασίας για χις προπαρασκευαστικές εργασίες χης Κοινόχηχας πριν από κάθε εχήσια 
συνάνχηση της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τη θέση των Γυναικών (CSW) αποτελεί 
άλλο ένα παράδειγμα. Αυτές οι μικρότερες και πιο εξειδικευμένες ομάδες εργασίας είναι 
πάρα πολύ χρήσιμες για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ή αποστολών. 
Η ένταξη της διάστασης του φύλου απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση καθώς και τη 
συνεργασία των υπηρεσιών. Η επιτυχής ανάπτυξη χης ένχαξης χης διάστασης χου φύλου σχο 
εσωχερικό χων ΓΔ σημαίνει όχι η ισότηχα μεχαξύ γυναικών και ανδρών πρέπει να 
εμφανίζεχαι χακχικά στην ημερήσια διάχαξη χων διευθυνχικών ομάδων χων ΓΔ και όχι θα 
πρέπει να λειχουργούν επίσημα ή ανεπίσημα περισσόχερα δίκχυα επικοινωνίας ή δομές 
συνεργασίας. Ο ρόλος αυχών χων δομών αφορά την εκπαίδευση και χην χόνωση χων 
"εστιακών σημείων για θέματα φύλου", που θα αποτελέσουν σταδιακά την αιχμή του δόρατος 
για την ένταξη της διάστασης του φύλου σε επίπεδο διευθύνσεων και μονάδων. Η ΓΔ XXII 
(βλ. 1.1) αποτελεί εύστοχο παράδειγμα σε αυτή την περίπτωση. Παρόμοιες δραστηριότητες 
διασύνδεσης, που περιλαμβάνουν και εστιακά σημεία για θέματα φύλου, λειτουργούν στους 
τομείς της συνεργασίας για την ανάπτυξη και της πολιτικής σε θέματα προσωπικού (ΓΔ IB, 
ΓΔ VIII και ΓΔ IX). 
1.2.5 Ανάθεση αρμοδιοτήτων 
Σε 29 γενικές διευθύνσεις και οριζόντιες υπηρεσίες διορίστηκαν αρμόδιοι υπάλληλοι για την 
ένταξη της διάστασης του φύλου. Ορισμένοι από αυτούς κατέχουν αρκετά υψηλές θέσεις 
ώστε να επηρεάζουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στις ΓΔ όπου ανήκουν. 'Γο επόμενο 
βήμα θα είναι η αποκέντρωση των αρμοδιοτήχων σχο εσωχερικό χων ΓΔ μέσω χης ανάθεσης 
αρμοδιοχήχων σε εστιακά σημεία για θέμαχα φύλου σε όλες χις σχεχικές Διευθύνσεις και 
μονάδες, και χου καθορισμού χων αρμοδιοχήχων χων μεσαίων και ανώχερων στελεχών της 
διοίκησης. Τα παραδείγματα των ΓΔ XXII, V, IB και VIII είναι σχετικά. 
Οι ελάχιστες απομένουσες υπηρεσίες που δε συμμετέχουν στη διυπηρεσιακή συνεργασία για 
την ισότητα των ευκαιριών ενθαρρύνονται να ορίσουν εκπροσώπους για κάθε ΓΔ. 
1.2.6 Ειδικές γνώσεις σε θέματα που αφορούν το φύλο 
Η ένταξη της διάστασης του φύλου σημαίνει ότι κάθε υπηρεσία φέρει την ευθύνη για την 
εκτίμηση του αντίκτυπου στις γυναίκες και τους άνδρες αντίστοιχα (gender impact 
assessment), των πολιτικών και δραστηριοτήτων τους και για την τροποποίηση τους όπου 
είναι απαραίτητο. Οι προτάσεις για πολιτικές πρέπει να ελέγχονται στα διάφορα επίπεδα της 
διαδικασίας λήψης αποφάσείον προκειμένου να επαληθευθεί ότι η διάσταση του φύλου έχει 
ληφθεί δεόντως υπόψη (gender proofing). Οι αρμόδιοι για την ένταξη της διάστασης του 
φύλου είναι άνθρωποι κλειδιά. Οι προσπάθειες τους είναι απαραίτητες για την προσαρμογή 
και διάδοση των μέτρων τα οποία συμφιονήθηκαν σε διυπηρεσιακό επίπεδο στις 
προϋποθέσεις και ανάγκες κάθε ΓΔ και τομέα πολιτικής. Ι Ιροκειμένου να εκπληρώσουν τα 
- 14 
καθήκονχά χους, οι ενλόγω αρμόδιοι χρειάζονχαι, όπως αναφέραμε, χόσο την υποστήριξη της 
διοίκησης όσο και τον απαραίτηχο χρόνο, καθώς και ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους. 
Επιπροσθέχως, χρειάζονχαι εκπαίδευση στη χρήση χων σχεχικών εργαλείων, π.χ. χης 
εκτίμησης χου ανχίκχυπου σχο φύλο (gender impact assessment) και χης επαλήθευσης ως 
προς την ένταξη χης διάστασης χου φύλου (gender proofing). 
Η καχάρχιση χου προσωπικού στην ανάλυση ως προς χο φύλο έχει ήδη ολοκληρωθεί σχις ΓΔ 
IB και VIII σχον χομέα χων πολιχικών συνεργασίας για χην ανάπχυξη. 
Είναι πιθανή η πρόσκληση εξωχερικών εμπειρογνωμόνων σε μερικές περιπχώσεις 
προκειμένου να εκπονήσουν μελέτες σχετικά με θέματα που αφορούν το φύλο σε τομείς 
πολιτικής όπου αυτό δεν είναι αυτονόητο ή όπου ο ενδεχόμενος αντίκτυπος θεωρείται 
ιδιαίτερα περίπλοκος ή μεγάλης σημασίας. Η ΓΔ V ξεκίνησε το 1997 μια πρόσκληση 
εκδήλωσης ενδιαφέροντος για εμπειρογνώμονες και συμβούλους στους διάφορους τομείς 
ενδιαφέροντος της, περιλαμβάνονχας χα θέμαχα συνάφειας ως προς χο φύλο σε κάθε χομέα. 
1.2.7 Παρακολούθηση και αξιολόγηση 
Η χακχική παρακολούθηση είναι απαραίχηχη ώσχε να εξασφαλίζεχαι η πρόοδος, να 
αξιολογούνχαι χα αποχελέσμαχα και να αναπροσαρμόζεχαι η σχραχηγική όπου αυχό είναι 
απαραίχηχο. Σχο έγγραφο σχραχηγικής που καχαρχίσχηκε χο Φεβρουάριο χου 1997 
προβλέπεχαι η χακχική υποβολή εκθέσεων από όλες χις υπηρεσίες. Η παρούσα έκθεση 
αποχελεί χην πρώχη χέχοιου είδους επισκόπηση πολιχικής. 
Σχο επίπεδο συγκεκριμένων πολιχικών πραγμαχοποιείχαι επίσης παρακολούθηση και έλεγχος. 
ΣΧΟ πλαίσιο χης εφαρμογής της απόφασης χου Συμβουλίου για χην ένχαξη χων θεμάχων 
φύλου στη συνεργασία για χην ανάπτυξη20, οι ΓΔ IB και VIII εκπόνησαν μια αρχική έκθεση 
προόδου η οποία παρουσιάζει ξεκάθαρα χα μέχρα που λαμβάνονχαι σε θεσμικό επίπεδο και 
χα αποχελέσμαχα σε σχέση με σχέδια που εμπεριέχουν χη διάσχαση χου φύλου. 
Σύνχομα θα ολοκληρωθεί η εκτίμηση του προγράμματος ESPRIT (ΓΔ III) για την αξιολόγηση 
του σημερινού επιπέδου συμμετοχής ανδρών και γυναικών. Η εκτίμηση του αντίκτυπου στο 
φύλο είναι προτεραιότητα για τη μεσοπρόθεσμη αξιολόγηση των προγραμμάτων αγροτικής 
ανάπτυξης των Διαρθρωτικών Ταμείων. 
Μέσα από το στοχοθετημένο κοινίονικοοικονομικό ερευνητικό πρόγραμμα η ΓΑ XII 
χρηματοδοτεί ένα ερευνητικό πρόγραμμα με. τίτλο "Predicting the impact of policy: gender 
auditing as a means of assessing the probable impact of policies initiatives on women". () 
στόχος αυτού του διετούς ερευνητικού προγράμματος που ξεκίνησε το Δεκέμβριο του 1997 
είναι η ανάπτυξη μιας διαδικασίας ελέγχου των πολιτικών ως προς το φύλο. 
20 Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου της 20ής Δεκεμβρίου 1995 για την ένταξη των θεμάτων φύλου στη 
συνεργασία για την ανάπτυξη 
15 
1.3 Εμπόδια στην πρόοδο 
Πολλές από χις εισηγήσεις για την εκπόνηση της έκθεσης αυτής αναφέρουν την έλλειψη 
υψηλού επιπέδου υποστήριξης ως ένα σημανχικό εμπόδιο σχην πρόοδο σχον χομέα χης 
ένχαξης χης διάστασης χου φύλου. Είναι άκρως απαραίχηχο ένα πολύ υψηλόχερο επίπεδο 
όσον αφορά την αύξηση της ευαισθητοποίησης για τη μελλοντική επιτυχία της στρατηγικής 
για την ένταξη της διάστασης του φύλου, όπως τονίστηκε από χην ΓΔ VIII σχην αναφορά χης. 
Σχις εισηγήσεις αυχές χονίζονχαι επίσης οι σχεχικοί περιορισμοί όσον αφορά: 
• χην περιορισμένη δυναχόχηχα προσφυγής σε ειδικούς όσον αφορά χο φύλο σε εσωχερικό 
επίπεδο, 
• χα περιορισμένα κονδύλια για χη μίσθωση εξωχερικών εμπειρογνωμόνων, 
• την έλλειψη ευαισθηχοποίησης όσον αφορά χο φύλο σχη λήψη αποφάσεων σχεχικά με 
πολιχικές-
Ο ρόλος χων γενικών διευθυνχών, διευθυντών και προϊσταμένων μονάδας είναι καίριος 
καθώς έχουν την αποστολή και εξουσία της εξασφάλισης του ότι η οπτική του φύλου 
εντάσσεται από την αρχή της διαδικασίας σχεδιασμού πολιτικής και του ότι διατίθενται οι 
απαραίτητοι πόροι. Χρειάζεται να ληφθούν μέτρα για την εξασφάλιση της πλήρους και 
ενεργού υποστήριξης των ανώτερων στελεχών της διοίκησης. 
1.3.1 Ενέργειες για χην αύξηση χης ευαισθηχοποίησης που απευθύνονχαι στην ιεραρχία των 
Γενικών Διευθύνσεων 
Οι αρμόδιοι για την ένταξη της διάστασης του φύλου ορίστηκαν μετά από επίσημο αίτημα 
της Γενικής Γραμμαχείας προς χην Επιχροπή χο οποίο απευθυνόχαν προς όλους χους γενικούς 
διευθυνχές. Οι γενικοί διευθυνχές κλήθηκαν για να εξασφαλίσουν όχι διατίθεται επαρκής 
χρόνος καθώς και ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι για τη διαδικασία ένταξης της διάστασης 
του φύλου σε κάθε ΓΔ. Η περαιτέρω δέσμευση τους μπορεί να θεωρείται βέβαιη μόνον εάν 
είναι οι ίδιοι πεπεισμένοι για τη δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας και 
αποτελεσματικότητας των πολιτικών με βάση την ένταξη της διάστασης του φύλου σε αυτές. 
Η δέσμευση σε υψηλό επίπεδο και η υποστήριξη τους μπορεί να αναπτυχθεί επιπλέον μέσω 
δραστηριοτήτων αύξησης της ευαισθηχοποίησης που θα πρέπει να βασίζεται σχις καλύχερες 
σχεχικές εμπειρίες. 
Οι δρασχηριόχηχες για χην αύξηση χης ευαισθηχοποίησης πρέπει να στοχεύουν στην αύξηση 
των γνώσεων σχετικά με τις σχέσεις των φύλων και τις κοινοτικές πολιτικές που αποσκοπούν 
στην "εξάλειψη των ανισοτήτων και την προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και 
ανδρών"21. Θα πρέπει να αποβλέπουν επίσης τόσο στην ορθότητα όσο και στην ποιότητα τα>ν 
πολιτικών ένταξης του φύλου. Εφόσον θα έχουν πεισθεί για τις υποχρεώσεις τους, καθώς και 
για τη δυνατότητα της ένταξης της διάστασης του φύλου για βελτίωση της ποιότητας και 
αποτελεσματικότητας των πολιτικών, οι διευθυντικές ομάδες των ΓΔ πρέπει να εκπαιδεύσουν 
τα μεσαία και κατώτερα στελέχη της διοίκησης. Η πρωτοβουλία της ΓΔ V να περιλάβει την 
ένταξη της διάστασης του φύλου στις συμβάσεις εργασίας εθελοντικού χαρακτήρα των 
διευθυντών αποτελεί παράδειγμα σωστής πρακτικής. 
Συνθήκη του Αμστερνταμ, άρθρο 3. 
-16-
1.4 Τα επόμενα βήματα όσον αφορά τη μεθοδολογία 
Με βάση τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε όχι η διαδικασία στρατηγικής ένχαξης 
χης διάστασης χου φύλου έχει ήδη δρομολογηθεί. Χρειάζεχαι ωσχόσο να εδραιωθεί και να 
αναπτυχθεί περαιτέρω καθώς και να συμπεριλάβει υπηρεσίες και χομείς πολιχικής που ως 
χώρα έχουν αγνοηθεί. Πρέπει να σημειωθεί επιπλέον όχι η ως χώρα πρόοδος υπήρξε αρκεχά 
σποραδική. Πολυάριθμες δρασχηριότηχες έχουν πραγματοποιηθεί αλλά η συνολική 
εντύπωση είναι ότι κατά κανόνα λαμβάνονται ακόμη μεμονωμένα μέτρα. Χρειάζεται μια 
συνολικά συστηματικότερη προσέγγιση περιλαμβάνοντας την αξιολόγηση των πολιτικών 
σχετικά με τον αντίκτυπο τους στο φύλο, τη διαδικασία επανεξέτασης των πολιτικών με βάση 
το φύλο και ένα μεγάλης κλίμακας εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την ανάπτυξη εξειδίκευσης 
όσον αφορά το φύλο. Η διπλή προσέγγιση δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί. Συγκεκριμένα μέτρα 
θετικής δράσης θα εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της ισότητας 
μεταξύ γυναικών και ανδρών στο άμεσο μέλλον. 
Παρακάτω παρατίθενται κάποια μέτρα που πρέπει να ληφθούν κατά προτεραιότητα. 
1.4.1 Εισαγωγή χης εκτίμησης του αντίκτυπου των πολιτικών στο φύλο. 
Η εκτίμηση του αντίκτυπου για την ισότητα των φύλων χρησιμοποιείται για να αποδειχθεί το 
κατά πόσον μια πολιτική πρόταση είναι πιθανό να επηρεάσει αρνητικά ένα από τα δύο φύλα 
και πώς, αντίθετα, μια δεδομένη πολιτική θα μπορούσε, για παράδειγμα, να έχει θετικές 
συνέπειες στο συνολικό στόχο της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Η αξιολόγηση θα 
μπορούσε να δείξει ότι συγκεκριμένα μέτρα θα χρειαστούν για να αντιμετωπιστούν 
υπάρχουσες ανισότητες ή ότι η πρόταση για πολιτική χρειάζεται να τροποποιηθεί ή να 
αλλαχθεί προκειμένου να προσαρμοστεί στη διάσταση της ισότητας. Το Κοινοβούλιο" 
συνέστησε την εκτίμηση του αντίκτυπου για την ισότητα όλων των μελλοντικών νομοθετικών 
προτάσεων σε αναλογία με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις για τον αντίκτυπο στις MME και στο 
περιβάλλον. 
Η χορήγηση σωστών συγκριτικών στατιστικών κατά φύλο και δεδομένων συναφών με το 
φύλο είναι απαραίτητη για την εφαρμογή της εκχίμησης χου αντίκτυπου για την ισότιμα 
μεταξύ των φύλων. Η Στατιστική Υπηρεσία έχει να παίξει σημαντικό ρόλο στην παροχή 
τέτοιων στατιστικών σε όλους τους σχετικούς τομείς. Προβλέπεται να γίνουν οι απαραίτητες 
ενέργειες ώστε να εξασφαλιστεί η συλλογή και ανάλυση τέτοιου είδους δεδομένων σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο. 
Το 1997 η Ομάδα αρμοδίων για την ένταξη της διάστασης της ισότητας των φύλων εκπόνησε 
έναν οδηγό εκτίμησης του αντίκτυπου για την ισότητα μεταξύ των φύλων. Ο οδηγός αυτός 
μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω προσθέτοντας συγκεκριμένα παραδείγματα από ένα ευρύ 
φάσμα πεδίων και τομέων πολιτικής, για τη διευκόλυνση του εντοπισμού της συνάφειας με το 
φύλο τομέων πολιτικής που θεωρούνταν κατά παράδοση ουδέτερες ως προς το φύλου. Ο 
οδηγός θα μπορούσε να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για όλους του υπαλλήλους της 
Επιτροπής που ενέχονται στη διαμόρφωση πολιτικών. Η ανάπτυξη ειδικών γνώσεων όσον 
22 Ψήφισμα του ΕΚ Α4-0251/97 (παρ. 43 και 45) σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής: "Ενσωμάτωση της 
ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των κοινοτικών πολιτικών και 
στόχων" - "mainstreaming" COM (96) 67 τελικό. 
17 
αφορά χο φύλο στις υπηρεσίες θα διευκόλυνε τη χρήση του. Η εξωτερική γνωμοδότηση 
ειδικών μπορεί να είναι χρήσιμη σε μερικές περιπτώσεις. Μια βάση δεδομένων ή κατάλογος 
εμπειρογνωμόνων σε ζητήματα φύλου θα μπορούσε να συνταχθεί από κάθε ΓΔ. 
1.4.2 Θέσπιση διαδικασιών επαλήθευσης ως προς την ένταξη της διάστασης του φύλου. 
Η επαλήθευση ως προς την ένταξη της διάστασης του φύλου σημαίνει πως πριν από τη λήψη 
οποιασδήποτε απόφασης έχει αξιολογηθεί ο αντίκτυπος στο φύλο (gender impact 
assessment). Αυτό βασίζεται στην ιδέα της εξασφάλισης ότι δεν θα προτείνεται καμιά 
πολιτική που θα μπορούσε να έχει αρνητικό αποτέλεσμα στο συνολικό στόχο της ισότητας 
μεταξύ των φύλων. Ο μακροπρόθεσμος στόχος θα ήταν όλες οι νομοθετικές προτάσεις και 
άλλα έγγραφα πολιτικής της Επιχροπής να "ελέγχονται" εκ χων προχέρων. Κάθε ΓΔ θα 
χρειαστεί μια διαδικασία για χην εσωχερική αυχή επαλήθευση. Όποχε η εξέχαση αυχή θα έχει 
αρνηχικό αποχέλεσμα - για παράδειγμα, εάν η σχέση χου φύλου δεν έχει συνεκτιμηθεί ή 
ληφθεί δεόνχως υπόψη -, η πρόχαση θα επισχρέφεχαι σχην υπεύθυνη υπηρεσία για 
αναθεώρηση· όπου αυχό κρίνεχαι απαραίχηχο, θα πρέπει να αναχίθεχαι σε εξωτερικούς 
εμπειρογνώμονες για γνωμοδότηση. Θα χρειαστεί μια κατάρτιση των υπαλλήλων οι οποίοι 
θα είναι υπεύθυνοι για την επαλήθευση του κατά πόσον η διάσταση του φύλου έχει ενταχθεί 
σε όλες τις προτάσεις πολιτικής ώστε να διευκολυνθούν στην επιτέλεση των καθηκόντων 
τους. 
1.4.3 Ανάπτυξη εξειδικευμένων γνώσεων όσον αφορά το φύλο στο εσωτερικό των ΓΔ. 
Η κατάρτιση στην ανάλυση με βάση χο φύλο και χην εκχίμηση χου ανχίκχυπου για χην 
ισόχηχα μεχαξύ χων φύλων θα οργανωθεί ενχός χου 1998 από χην ΓΔ IX για χα άχομα κλειδιά 
όπως χους υπαλλήλους που είναι αρμόδιοι για χην ένχαξη χης διάστασης της ισότητας χων 
φύλων και/ή τους βοηθούς τους. Ο στόχος θα είναι να διευκολυνθεί ο εντοπισμός της 
συνάφειας με χη διάσταση χου φύλου, να εισαχθούν γνώσεις αναφορικά με χις σχέσεις χων 
δύο φύλων και πολιχικών ισόχηχας χων ευκαιριών καθώς και να αναπχυχθεί η καχανόηση χου 
ανχίκχυπου χων γενικών πολιχικών σχις σχέσεις μεχαξύ χων φύλων και στην ισότητα μεταξύ 
γυναικών και ανδρών. Κάθε ΓΔ ίσως χρειαστεί παραπάνω από έναν ειδικό όσον αφορά to 
φύλο. Ελπίζεται η κατάρτιση αυτή να δώσει ένα αποτέλεσμα πολλαπλασιαστικού χαρακτήρα. 
Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να διευκολυνθούν όλοι οι υπάλληλοι που εργάζονται για την 
εκπόνηση και την εφαρμογή/αξιολόγηση πολιτικών ώστε να εκτιμούν την συνάφεια με την 
ισότητα των φύλων και να συνεισφέρουν στη διαμόρφωση κοινοτικών πολιτικών 
ευαισθητοποιημένων ως προς το φύλο. 
18 
Μέρος 2. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ: ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΚΑΙ 
ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ 
Παρακάχω εξεχάζεχαι ο βαθμός σχον οποίο χα θέμαχα που αφορούν χο φύλο μπορεί να 
θεωρηθεί όχι έχουν ενχαχθεί στις προχεραιόχηχες χου Προγράμματος Εργασίας της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 1998". Ύστερα από χον καχάλογο χων επιχευγμάχίον, 
καχαρχίσχηκε καχάλογος χομέων και προχεραιοχήχων πολιχικής σχα σημεία εκείνα που 
ενδεχομένως χρειάζονχαι μεγαλύχερη προσοχή σχη συνεκτίμηση χης οπχικής χου φύλου. 
2.1 Τα επιτεύγματα της πολιτικής 
2.1.1 "Απασχόληση: να ενεργήσουμε από κοινού IÛA 
Στις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολιτικές των κρατών μελών για την 
απασχόληση που εγκρίθηκαν από χο Συμβούλιο χο Δεκέμβριο χου 1997, η ισόχηχα των 
ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες αποτελεί έναν από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες. Η 
διάσταση της ισότητας των ευκαιριών θα αποχελέσει επίσης πιθανά αναπόσπασχο 
κομμάχι χης εφαρμογής και αξιολόγησης αποχελεσμάχων σχους άλλους χρεις πυλώνες. II 
εφαρμογή χων καχευθυνχήριων γραμμών για την απασχόληση από χα κράχη μέλη θα 
αναθεωρείχαι εχησίως από την Επιχροπή και το Συμβούλιο. Λεπτομερής ανάλυση των 
σημερινών πολυετών προγραμμάτων για την απασχόληση των κρατών μελών αποκάλυψε, 
ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ισότητα των ευκαιριών στο μέλλον. II 
αυξημένη έμφαση στην ισότητα των ευκαιριών στις νέες κατευθυντήριες γραμμές για την 
απασχόληση είναι αποτέλεσμα αυτής της ανάλυσης. 
Η ισότητα των ευκαιριών για τις γυναίκες και τους άνδρες προωθήθηκε στο πλαίσιο του 
Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου από το 1993, με ιδιαίτερη έμφαση: στους τομείς όπου 
υπάρχει χαμηλή εκπροσώπηση των γυναικών στις γυναίκες χωρίς επαγγελματικά 
προσόντα και στις γυναίκες που επιστρέφουν στην αγορά εργασίας. Ανάμεσα στα 
συγκεκριμένα μέτρα για τις γυναίκες υπάρχουν διάφορα είδη κατάρτισης, μαθητεία, 
επιδόματα απασχόλησης και επιδοτήσεις για την πρόσληψη, προώθηση της ανάληψης 
επιχειρηματικών δραστηριοτήτων από γυναίκες, δια βίου μάθηση σε MME, καθοδήγηση, 
υπηρεσίες παροχής συμβουλών, υπηρεσίες εύρεσης εργασίας και σε μερικές χώρες 
παιδική μέριμνα και άλλα μέτρα με στόχο τη διευκόλυνση του συνδυασμού 
οικογενειακών και επαγγελματικών ευθυνών. Τα κράτη μέλη είτε επέλεξαν μια 
προσέγγιση ένταξης της διάστασης της ισότητας το>ν φύλων είτε. υιοθέτησαν ειδικά μέτρα 
για την ισότητα πον ευκαιριών. 
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου στο πλαίσιο των αναθεωρημένων 
Διαρθρωτικών Ταμείων θα έχει ως σημείο εκκίνησης το νέο κεφάλαιο για την 
απασχόληση της συνθήκης του Άμστερνταμ και των κατευθυντήριων γραμμών των 
κρατών μελών για την απασχόληση. Στο πλαίσιο της πρότασης για ένα νέο κανονισμό 
μετά το 2000 οι δραστηριότητες του ΕΚΤ προβλέπεται να επικεντρωθούν σε 5 τομείς 
2i Το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 1998. Οι πολιτικές προτεραιότητες (COM (97)517 
τελικό) της 15ης Οκτωβρίου 1997. 
24 Όλες οι επικεφαλίδες με πλαγιότιτλους του κεφ. 2 έχουν αντιγραφεί από το πρόγραμμα εργασίας της 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 1998. 
19 
πολιχικής25 που περιλαμβάνουν τη βελχίωση χης συμμεχοχής χων γυναικών στην αγορά 
εργασίας, την ανάπτυξη χης επαγγελμαχικής σχαδιοδρομίας, χην πρόσβαση σε νέες 
ευκαιρίες εργασίας, χην ανάληψη επιχειρημαχικών πρωχοβουλιών και χην κάθεχη και 
οριζόνχια εξάλειψη χων διακρίσεων σχην αγορά εργασίας. Επιπλέον, η προσέγγιση 
ένχαξης χης διάσχασης χου φύλου θα εφαρμόζεχαι σε όλα χα πεδία πολιχικής. Για χη 
διευκόλυνση χης εφαρμογής αυχής χης διπλής πρακτικής οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής 
Επιτροπής προετοιμάζουν τα απαραίτητα εργαλεία και κατάρτιση. 
• Στην πρόταση της Επιτροπής για ένα νέο κανονισμό του Ευρωπαϊκού Ταμείου 
Περιφερειακής Ανάπτυξης (ERDF) η προώθηση της ισότητας μεταξύ γυναικών και 
ανδρών προβλέπεται και θα δοθεί προτεραιότητα στη δημιουργία επιχειρήσεων και το 
συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. 
• Η έκθεση του 1997 "Απασχόληση στην Ευρώπη" ασχολήθηκε με διάφορα ζητήματα που 
αφορούν την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες και τη 
μείωση της γυναικείας ανεργίας καθώς και σχετικά με τη συνέχεια που πρέπει να δοθεί 
στις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (του Έσσεν). Το θέμα της ισότητας των 
ευκαιριών πραγματεύονται επίσης οι ετήσιοι "Συνοπτικοί πίνακες" που εκπονούνται σε. 
συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για την Απασχόληση, οι οποίοι κάνουν μια 
επισκόπηση όλων χων εθνικών πολιτικών και μέτρων για την αγορά εργασίας. 
• Το Πράσινο βιβλίο για χη Σύμπραξη για μια νέα οργάνωση της εργασίας2" εξετάζει την 
ένταξη της οπτικής της ισότητας των ευκαιριών και τον τρόπο προσαρμογής της 
κοινωνικής υποδομής για την προώθηση ενός καλύτερου συνδυασμού επαγγελματικών 
και οικογενειακών ευθυνών. Η Επιτροπή και η Λουξεμβουργιανή προεδρία 
συνδιοργάνωσαν διάσκεψη τον Οκτώβριο του 1997 για την ένταξη της ισότητας των 
ευκαιριών στην οργάνωση της εργασίας. Τα θέματα αυτά θα αναπτυχθούν περαιτέρω το 
επόμενο έτος. 
• Στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου οι σημαντικότερες πρόσφατες εξελίξεις είναι οι 
συμφωνίες πλαίσιο που οδηγούν στις οδηγίες σχετικά με τη γονική άδεια27 και τη μερική 
απασχόληση28. Οι στόχοι της οδηγίας σχετικά με τη μερική απασχόληση είναι η αποφυγή 
κάθε τύπου διάκρισης έναντι των εργαζόμενων με μερική απασχόληση, η βελτίωση της 
ποιότητας της μερικής απασχόλησης και η διευκόλυνση της ανάπτυξης της μερικής 
απασχόλησης σε εθελοντική βάση συνεισφέροντας έτσι σε μια ευέλικτη οργάνωση του 
χρόνου εργασίας. Υπό αυτή την άποψη θα είναι σημαντικό να ενθαρρυνθεί μια πιο 
ισότιμη κατανομή της μερικής απασχόλησης μεταξύ γυναικών και ανδρών προκειμένου 
να αποφευχθεί η περαιτέρω ενίσχυση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ γυναικών και 
ανδρών. 
Ο κοινωνικός διάλογος επιλέχθηκε ως μια από τις πολιτικές της ΓΔ V για προσεκτική 
εξέταση σε συνδυασμό με το πειραματικό πρόγραμμα της ΓΔ αυτής για την ένταξη της 
διάστασης του φύλου. Η Επιτροπή υποστηρίζει τον κοινωνικό διάλογο που σχετίζεται με. την 
ισότητα των δύο φύλων και σι; κλαδικό επίπεδο, εκπονώντας μελέτες και οργανώνοντας 
25 δυναμική πολιτική της αγοράς εργασίας, προώθηση της κοινωνικής ένταξης, δια βίου μάθηση, αντιμετώπιση 
και διευκόλυνση των οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών και ισότητα των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και 
γυναικών. 
2" "Σύμπραξη για μια νέα οργάνωση της εργασίας" (COM (97) 128 τελικό). 
27 Οδηγία του Συμβουλίου 96/34/ΕΚ της 3ης Ιουνίου 1996 σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια 
που συνήφθη από την UNICE, το CEEP και την ETUC. 
28 Οδηγία του Συμβουλίου 97/81 /ΕΚ της 15ης Δεκεμβρίου 1997σχετικά με τη συμφίονία-πλαίσιο για την 
εργασία μερικής απασχόλησης που συνήφθη από την UNICE, το CE Ε Ρ και την CES 
20 
συνέδρια. Σχο πλαίσιο χου μεσοπρόθεσμου κοινοχικού προγράμμαχος δράσης για χην 
ισόχηχα χων ευκαιριών μεχαξύ γυναικών και ανδρών ενθαρρύνεχαι η συμμεχοχή χων 
κοινωνικών εχαίρων και οργανώθηκε ενημερωχική συνάντηση στις Βρυξέλλες σχις 5 
Φεβρουαρίου χου 1998 με χην UNICE, χην ETUC και χο CEEP - οργανώσεις χων εργοδοχών 
και χων εργαζομένων σε επίπεδο Ένωσης - με σχόχο χην ενθάρρυνση κοινών προχάσεων για 
δρασχηριόχηχες υπέρ της ισότηχας χων ευκαιριών. Εκπονήθηκε μελέχη με χίχλο "Women's 
working conditions in different sectors of the European economy"29 εσχιάζονχας σχο θέμα χου 
συνδυασμού επαγγελμαχικής και οικογενειακής ζωής με σχόχο την τόνο>ση χου κλαδικού 
κοινωνικού διαλόγου. 
• 11 δημογραφική έκθεση χου 199730 ανέπχυξε μια ολοκληρωμένη ανάλυση σχεχικά με χην 
ανανέωση χου εργαζόμενου πληθυσμού. Οι δημογραφικές συνέπειες μαζί με χις διαφορές 
μεχαξύ χων δύο φύλων όσον αφορά χην οικονομική δραστηριότητα τονίζονται ξεκάθαρα. 
Σε αυτό χο πλαίσιο, ξεκίνησε μια μελέχη σχεχικά με χο μέλλον της προσφοράς εργασίας 
στην Ευρώπη, η οποία επικεντρώνεται στη δυνατότητα αύξησης του ποσοστού 
συμμετοχής των γυναικών στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό'1. 
• Η ανακοίνωση της Επιτροπής, το 1997, σχετικά με τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση 
της κοινωνικής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τονίζει την ανάγκη διαμόρφωσης 
της κοινωνικής προστασίας ώστε να γίνει πιο φιλική προς την απασχόληση και να 
προσαρμοστεί στην ισόρροπη συμμετοχή των δύο φύλων στην επαγγελματική ζωή και 
στις αλλαγές στις οικογενειακές δομές32. 
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε έκθεση33 σχετική με την κατάσταση της υγείας των 
γυναικών στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, συνδέοντας την υγεία των γυναικών μεταξύ άλλων 
με κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν ιδιαίτερα τις γυναίκες. Όπως 
απαιχείχαι από χην οδηγία 92/85/ΕΟΚ εκπονούνχαι κατευθυντήριες γραμμές για την 
αξιολόγηση των χημικών, φυσικών, βιολογικών ουσιών και βιομηχανικών επεξεργασιών 
που θεωρείται ότι θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια και υγεία των εγκύων υπαλλήλων, τ«>ν 
υπαλλήλων που έχουν πρόσφατα γεννήσει ή είναι θηλάζουσες. Έκθεση της Επιτροπής 
σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας για τις έγκυες υπαλλήλους (ι)2/85) θα δημοσιευτεί 
το 1998. 
2.1.2 "Τοευρώ: σχηνχελικήευθεία" 
• Από το 1996, η Επιτροπή έχει ξεκινήσει την οργάνωση ενός προγράμματος 
ανακοινώσεων σχετικά με το ευρώ, ως τμήμα του προγράμματος PRlNCE/των 
ενεργειών ενημέρωσης κατά προτεραιότητα. Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει σε όλο το 
κοινωνικό σύνολο, συμπεριλαμβανομένων των καταναλίοτών, και κατά συνέπεια 
ευνοεί τις γυναίκες τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό με. τους άνδρες. Ορισμένες από τις 
ενέργειες αναλήφθηκαν με. στόχο την αρμονική μετάβαση στο ευρώ. Για παράδειγμα, 
η Επιτροπή θα προβεί σε. συστάσεις σχετικά με την ορθή χρέωση τ<ον τραπεζικών 
εξόδων και με. την αναγραφή διπλών τιμών, πράγμα που θα βοηθήσει στην 
εξοικείωση με το ευρώ. Δύο συνέδρια με τίτλο "Το ευρώ και οι γυναίκες" και 
•"' Μελέτη συγκεντριοσης πληροφοριών που συγκέντρωσε η Ecotcc research and Consulting I.Id. 
'" Δημογραφική έκθεση 1997 COM (97) 361 τελικό της 9ης Ιουλίου 1997. 
(| "The future of European labour supply" των Jill Rubery και Mark Smith, European Work and Employment 
Centre, Manchester School of Management, UMIST November 1997. 
,2 COM (97) 102 τελικό. 
•" Έκθεση στο Συμβούλιο, στο ΕΚ, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή το>ν 
Περιφερειών της 22ας Μαΐου 1997 (COM (97) 224 τελικό). 
-21 
"Γυναίκες-Ευρώπη-Ενημέρωση" πραγμαχοποιήθηκαν πρόσφαχα σχην Ιχαλία και χη 
Εαλλία ανχίσχοιχα. Μια έκδοση με χίχλο "Γυναίκες και ΟΝΕ: Ενημίφωση, εμπειρία 
και προοπτικές" συγχρημαχοδοχήθηκε από χην ανχιπροσωπεία χης Φινλανδίας σχην 
Ευρωπαϊκή Ένωση. 
2.1.3 "Πρόγραμμα δράσης Agenda 2000: να αρχίσουμε τις μεταρρυθμίσεις" 
"Για την αρμονική λειτουργία της ενιαίας αγοράς" 
• Εκπονήθηκε μελέχη σχεχικά με χον ανχίκχυπο χης ενιαίας αγοράς σχην ανάπχυξη χης 
γυναικείας απασχόλησης34. Σύμφωνα με χα συμπεράσμαχα χης μελέχης αυχής 
χρειάζονχαι δυναμικές πολιχικές για χην προώθηση χου ίσου καχαμερισμού εργασίας 
και οικογενειακών ευθυνών μεχαξύ γυναικών και ανδρών ώσχε οι περικοπές σχις 
δημόσιες δαπάνες που οφείλονχαι σχις πολιχικές οικονομικής σύγκλισης σχα κράτη 
μέλη, ο αυξανόμενος ανχαγωνισμός, η πρόσθετη πίεση στους μισθούς και στα 
κοινωνικά κριτήρια και η κατάργηση νομοθετικών ρυθμίσεων στην εργασία να μην 
πλήττουν τις γυναίκες σκληρότερα απ' ό,τι τους άνδρες. 
Εγκρίθηκε ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Σχέδιο δράσης για την ελεύθερη διακίνηση 
των εργαζομένων"35 η οποία πραγματεύεται την ισόρροπη συμμετοχή των φύλων στην αγορά 
εργασίας και προσφέρει μια αποτίμηση του αντίκτυπου της ελεύθερης διακίνησης στις 
οικογένειες και τα παιδιά των εργαζομένων. 
"Μια ανταγωνιστική οικονομία που ευνοεί την ανάπχυξη" 
Η προώθηση χης ανάληψης επιχειρημαχικών πρωχοβουλιών από γυναίκες ενχάσσεχαι ως 
σχόχος χου χρίχου πολυεχούς προγράμμαχος για χις μικρομεσαίες επιχειρήσεις36 (MME) 
σχην Ευρωπαϊκή Ένωση (1997-2000). Μεχαξύ χων θεμάχων που θίχτηκαν περιλαμβάνεται η 
πρόσβαση των γυναικών επιχειρηματιών στη χρηματοδότηση και κατάρτιση. Η έκθεση για το 
1996 του Ευρωπαϊκού Παραχηρηχηρίου για χις MME καχαλήγει σε κάποια συμπεράσματα 
όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να βελτιωθεί η εκπροσώπηση και η κατάσταση 
των γυναικών επιχειρηματιών και των συμβοηθούντων συζύγων των αυτοαπασχολουμένων. 
Τονίζεται έντονα η ανάγκη ανάπτυξης στατιστικών όσον αφορά και τις δύο αυτές κατηγορίες 
με στόχο να διευκολυνθεί η Επιτροπή στο να θεμελιώσει την πολιτική της ισότητας των δύο 
φύλων σε μια ορθή στατιστική ανάλυση της κατάστασης. Όσον αφορά τις συμβοηθούντες 
συζύγους, τονίζεται η ανάγκη δέουσας παροχής κοινωνικής ασφάλισης και μεταρρύθμισης 
της σχετικής νομοθεσίας. 
"Τομείς χου μέλλονχος" 
Τα κοινοτικά προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεολαίας έχουν 
μακρά παράδοση στην προώθηση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών 
και η πτυχή αυχή ενισχύθηκε περαιχέρω χα χελευχαία χρόνια όπως επιβεβαιώνεται και 
παραπάνω στην παράγραφο 1.1. Οι νέες γυναίκες μορφώνονται συνεχώς εξίσου με, ή 
14 V/1734/96 
·" COM (97) 586 τελικό. 
•"' Απόφαση του Συμβουλίου της 9ης Δεκεμβρίου 1996. 
-22 
περισσόχερο από χους άνδρες και οι δυναχόχηχές χους θα πρέπει να χρησιμοποιούνχαι 
πλήρως. Ωσχόσο είναι απαραίχηχο να γίνει μια προσπάθεια βελχίωσης χης πρόσβασης χων 
γυναικών σχις ευκαιρίες και χα οφέλη που προσφέρονχαι από τη νέα χεχνολογία και χην 
κοινωνία των πληροφοριών. Ένας από χους σχόχους χης ανακοίνωσης χης Επιχροπής για 
χην "κοινωνική διάσχαση και χην επίδραση στην αγορά εργασίας χης κοινωνίας χων 
πληροφοριών: πρώχα ο άνθρωπος-χα επόμενα βήμαχα"37 είναι να αυξηθεί η ευαισθηχοποίηση 
σχεχικά με τη διάσταση του φύλου. Η χρήση της νέας τεχνολογίας τείνει να παρουσιάζει 
διακρίσεις όσον αφορά το φύλο, με τις γυναίκες να αποτελούν την πλειοψηφία των κατ' οίκον 
εργαζομένων και τηλεργαζομένων με απλές και χαμηλά αμειβόμενες εργασίες™. Ι Ιεραιτέρω 
έρευνα σε αυτόν καθώς και σε συνδεόμενους τομείς πραγματοποιείται σήμερα από το 
Institute for Prospective Technological Studies (JRC). Η Επιτροπή θα ξεκινήσει διαβούλευση 
με τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με την πιθανή ανάγκη για κοινοτική δράση στον τομέα 
της προστασίας των τηλεργαζομένων, η πλειοψηφία χων οποίων είναι γυναίκες. Θα γίνει 
περαιχέρω έρευνα σχεχικά με χις συνθήκες εργασίας χων τηλεργαζομένων. 
Οργανώθηκαν κάποιες δραστηριότητες σχεχικά με χην ευαισθηχοποίηση χων γυναικών σχις 
ευκαιρίες που προσφέρει η κοινωνία χων πληροφοριών. Διάφορα προγράμμαχα που 
αφορούσαν θέμαχα με επίκενχρο χις γυναίκες σε σχέση με χην κοινωνία χων πληροφοριών 
και χην επαγγελμαχική ζωή θεσπίστηκαν χο 1997. Εκφράστηκαν ανησυχίες από χο 
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο39 όχι οι στόχοι χης έρευνας σχεχικά με χο φύλο δεν εκφράζονχαι 
ρηχά ανάμεσα σχις προχεραιόχηχες της πρότασης για ένα πέμπχο πρόγραμμα-πλαίσιο της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και τις 
δραστηριότητες επίδειξης (1998-2002). Η χροποποιημένη πρόχαση που ενέκρινε η Επιτροπή 
στις 14.01.98 (COM (98) 5 τελικό) αφορά την ανησυχία αυτή και δηλώνει σε κάποιο σημείο 
της ότι η κοινοτική πολιτική για την ισότητα των ευκαιριών πρέπει να συνεκτιμηθεί στην 
εφαρμογή του Πέμπτου Προγράμματος Πλαισίου. 
Με στόχο την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων στην έρευνα η 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συγκαλέσει διάσκεψη με θέμα "Ευναίκες και Επιστήμη" στις 
Βρυξέλλες στις 28 και 29 Απριλίου 1998 σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 
Πέρα από την προώθηση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων στον χομέα χης 
έρευνας όπου παραδοσιακά οι γυναίκες δεν εκπροσωπούνχαι αρκεχά, υπάρχουν δύο 
συγκεκριμένοι λόγοι για χους οποίους θα πρέπει να επιδιωχθεί μεγαλύχερη συμμεχοχή των 
γυναικών στον τομέα της έρευνας στην Ευρώπη: 
• χα οφέλη που θα προέλθουν από την εκμετάλλευση του τεράστιου δυναμικού του μισού 
πληθυσμού όσον αφορά την έρευνα και την επιστημονική αρτιότητα· 
• η σημαντική συμβολή των γυναικών, δεδομένης της προοδευτικά αυξανόμενης τάσης 
εστίασης της Ευρωπαϊκής Ένίοσης και τ<ον κρατών μελών στην έρευνα για πολιτικές 
αντιμετώπισης οικονομικών και κοινωνικών αναγκών. 
"Προσαρμογή με σκοπό χη μεγαλύχερη πρόοδο" 
37 COM (97) 390 
,8 V/641/96 "Τηλεργασία και φύλο" 
,0 Γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 24ης Σεπτεμβρίου 1997 από την Επιτροπή για τα Δικαιώματα της 
Γυναίκας στην Επιτροπή Έρευνας, Τεχνολογικής Ανάπτυξης και Ενέργειας. 
23 
Η ισόχηχα χων ευκαιριών μεχαξύ χων δύο φύλων έχει ως ένα βαθμό ήδη ενχαχθεί στην 
οικονομική και κοινωνική συνοχή της Κοινότητας, καθώς υπήρξε σαφής στόχος των 
Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων από το 1993. Η ισότητα των ευκαιριών μεταξύ των δύο 
φύλων εντάχθηκε το 1996 στις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την 
προσαρμογή των προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων (ως τα τέλη του 1999) στη 
δεύτερη φάση του προγραμματισμού του στόχου 2, και εντάχθηκε επίσης από τότε στους 
στόχους 1, 5β καθώς και σε 6 προγράμματα. Η υποστήριξη της δημιουργίας και ανάπτυξης 
MME και συνεταιρισμών από γυναίκες αποτελεί μέλημα. Υπό αυτό το πρίσμα, μεταξύ το>ν 
κεντρικών θεμάτων είναι κέντρα διάθεσης πόρ(ον για γυναίκες, γυναίκες σε ρόλο παικτών 
σχην περιφερειακή ανάπτυξη και οι γυναίκες σε σχέση με την ανάπτυξη επιχειρηματικών 
δραστηριοτήτων. Αναπτύσσονται κριτήρια αξιολόγησης και ένας νέος μηχανισμός 
παρακολούθησης της ένταξης της διάστασης χης ισότητας των ευκαιριών σχις παρεμβάσε.ις 
χων Διαρθρωχικών Ταμείων με σκοπό χη θέσπιση ενός πλαισίου για μια έκθεση 
παρακολούθησης, περιλαμβάνοντας δείκτες επιτυχίας. Ένας οδηγός εσωτερικής αξιολόγησης 
για τους διευθυντές προγράμματος των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων θα είναι έτοιμο 
ως το καλοκαίρι του 1998. 
Διάσκεψη ευρωπαϊκού επιπέδου σχετικά με τα "Διαρθρωτικά Ταμεία και την Ισότιμα των 
ευκαιριών" θα συνδιοργανωθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις πορτογαλικές αρχές το 
Σεπτέμβριο του 1998 η οποία θα επικεντρώνεται στα εξής: 
• στην κατάσταση των εξελίξεων σχετικά με την εφαρμογή των Διαρθρωτικών Ταμείων, 
• στην εκπόνηση εκτιμήσεων (μελετών και αξιολογήσεων σε ευρωπαϊκό και εθνικό 
επίπεδο), 
• στην υπό εξέλιξη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών πολιτικών. 
Η συνέχεια που δόθηκε στη δέσμευση του Συμβουλίου της Μαδρίτης για την ισότιμα των 
ευκαιριών, η νέα συνθήκη του Άμστερνταμ και η απόφαση του Συμβουλίου χης 2ας 
Δεκεμβρίου 199640, καλούσαν σχο σύνολο χους την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να 
καταβάλλουν συνεχείς, έντονες και αποφασιστικές προσπάθειες για την ένταξη της αρχής της 
ισότητας χων ευκαιριών μεχαξύ χων δύο φύλων σε ενέργειες που υποσχηρίζονχαι από τα 
Διαρθρωχικά Ταμεία. Σχην προεχοιμασία χης πρόχασης για χον νέο Γενικό Κανονισμό ένας 
από χους σχόχους είναι η εξάλειψη χων ανισοτήτων και η προώθηση της ισότητας των δύο 
φύλων στην οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα μέσω μιας προσέγγισης ένταξης της 
διάστασης χου φύλου. Η σχραχηγική αυχή θα σχεδιαστεί καχά χρόπον ώσχε να διαπερνά χο 
σύνολο χης διαδικασίας εφαρμογής, από χη φάση προγραμμαχισμού ως χη φάση χης 
υποβολής εκθέσεων. Πιθανόν να χρειάζονχαι επιπλέον ειδικές δράσεις για χις γυναίκες ή χους 
άνδρες ώσχε να αποκαχασχαθούν ορισμένες διακρίσεις. 
Σε όλα χα επίπεδα και σχάδια της διαδικασίας θα απαιτείται αξιολόγηση και αναφορά σχετικά 
με τους στόχους της ισότητας μεταξύ των δύο φύλων - περιλαμβανομένης της συλλογής και 
χρήσης στοιχείων κατά φύλο και κοινά συμφωνημένων δεικτών. Σε. όλες τις φάσεις της 
λήψης αποφάσεων ο στόχος είναι να υπάρχει μια ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών 
και να εξασφαλιστεί η δέσμευση των αρμόδιων αρχών και φορέων για την προώθηση της 
ισόχηχας χων δύο φύλων. 
40 Ψήφισμα του Συμβουλίου για την ένταξη της ισότητας των ευκαιριών ανδρών και γυναικών στα Ευρωπαϊκά 
Διαρθρωτικά Ταμεία (96/C 386/1). 
24 
Σχον αγροτικό τομέα, η θέση των γυναικών ως αγροτισσών ή συμβοηθούνχων συζύγων 
αγροχών αναλύθηκε και ξεκίνησε μελέχη σχεχικά με χην αμοιβή χων γυναικών σχον χομέα 
αυχό. Μεχαξύ διαφόρων ενημερωχικών συνανχήσεων και ενεργειών με σκοπό χην αύξηση 
χης ευαισθηχοποίησης διοργανώθηκε σχις Βρυξέλλες χο Σεπχέμβριο χου 1996 Ευρωπαϊκή 
Διάσκεψη χων γυναικών αγροχισσών σχην οποία συμμεχείχε ο Επίχροπος Fischler και χο 
Συμβούλιο χων υπουργών γεωργίας και περιλάμβανε εργαστήρια διαμόρφωσης πολιχικής και 
εκθέσεις. Σχο πλαίσιο χων προγραμμάχων αγροχικής ανάπχυξης πραγμαχοποιήθηκε 
εκπαίδευση χων γυναικών σχις νέες χεχνολογίες, στην καινοτομία και στις δημόσιες σχέσεις. 
Πολλά προγράμματα ξεκίνησαν από γυναίκες υπό την πρωτοβουλία LEADER στους τομείς 
του τουρισμού, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των προϊόντων χειροτεχνίας και των 
τοπικών προϊόντων. Η ως τώρα εμπειρία από τα διάφορα προγράμμαχα αγροχικής ανάπχυξης 
δείχνει όχι η συμμεχοχή χων γυναικών είναι μεγάλης σημασίας για χην επιτυχία των 
κοινοτικών πολιτικών αγροτικής ανάπτυξης. Η προκήρυξη μειοδοτικού διαγωνισμού 20 
εκατομμυρίων ECU για πειραματικά σχέδια και σχέδια επίδειξης με στόχο την ενθάρρυνση 
και ανάπχυξη χου ρόλου χων γυναικών σε αγροχικές περιοχές χονίζει χη δέσμευση χης 
Ευρωπαϊκής Επιτροπής για χην εξασφάλιση μεγαλύχερης συμμετοχής των γυναικών. 
Η σημασία της ισότητας xcov ευκαιριών τονίστηκε επίσης κατά τη μεσοπρόθεσμη αξιολόγηση 
των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης των Διαρθρωχικών Ταμείων. Σχον χομέα χης 
αλιείας ξεκίνησε πειραμαχικό πρόγραμμα χο 1997 υπέρ της αλιείας μικρής κλίμακας στις 
παραθαλάσσιες περιοχές. Ένα περίπου 50 τοις εκατό των προτάσεων για σχέδια και xcov 
επιλεγμένων σχεδίων που αφορούσαν χη δημιουργία επιχειρήσεων ή χην "κοινωνική 
οικονομία" (συνεχαιρισμούς, ενώσεις, κλπ.), εκπαιδευχικές δραστηριότητες και ανταλλαγή 
εμπειριών σχετικά με τις καλύτερες πρακτικές, συνδέεται με τις συζύγους των αλιέων. 
2.1.4 "Η Ένωση σχον κόσμο: να επιβεβαιώσουμε χη θέση και χο ρόλο χης". 
Η προώθηση και διαφύλαξη της ισότητας των ευκαιριών γυναικών και ανδρών αποτελεί 
μέρος μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στις εξωτερικές σχέσεις, περιλαμβάνοντας τη 
διάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη συνεργασία για την ανάπτυξη. Η 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει δεσμευτεί από παλαιά για την προώθηση των ανθρώπινων 
δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, και έχει συμμετάσχει σε διάφορα διεθνή φόρα 
υποστηρίζοντας την αρχή της έλλειψης διακρίσεων και της ισότητας όλων των ανθρώπων. 11 
θέση αυτή είναι σύμφωνη με το Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και με τις αρχές της Ενιαίας 
Διακήρυξης των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων καθώς και άλλων διεθνών και περιφερειακών 
οργάνων προάσπισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων και με τη διακήρυξη της 1 Ιαγκόσμιας 
Διάσκεψης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα που έγινε το 1993 στη Βιέννη ότι τα θεμελιώδη 
δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών αποτελούν αναφαίρετο, συστατικό και 
αδιαχώριστο τμήμα των γενικών δικαιωμάτων του ανθρώπου. Η αρχή αυτή ενέπνευσε, τη 
στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την 4η Παγκόσμια Διάσκεψη για τις Γυναίκες, που 
έγινε το 1995 στο Πεκίνο. Η ανακοίνωση της Επιτροπής το Νοέμβριο του 1995 για την 
"Ευρωπαϊκή Ένωση και τις εξωτερικές όψεις των πολιτικών της για τα δικαιώματα του 
ανθρώπου"41 αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα και χρησιμεύει ως βάση για τις δραστηριότητες 
της Επιτροπής με στόχο την προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των γυναικών και των 
κοριτσιών. Η ανακοίνωση αυτή ανέφερε συγκεκριμένα τις γυναίκες μεταξύ των ευάλωτων 
41 Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (COM (95) 567 τελικό): "Η 
Ευρωπαϊκή Ένωση και οι εξωτερικές όψεις της πολιτικγια τα δικαιώματα του ανθρώπου". 
25 
ομάδων που χρειάζονχαι ειδική προσχασία, αλλά χόνισε επίσης τη δυνατότητα των γυναικών 
να παίξουν ένα ρόλο απαραίτητο στην προώθηση της αληθινής δημοκρατίας. Η ισότητα των 
ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων με ιδιαίτερη έμφαση στην αύξηση της εκπροσώπησης των 
γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων αποτελεί μέρος της πλειοψηφίας των διμερών και 
πολυμερών συζητήσεων και συμφωνιών στις οποίες έχει συμμετάσχει η Ευρο)παϊκή Ένοκτη. 
Η πρόοδος και η ισχυροποίηση των γυναικών αποτελούν κεντρικές έννοιες στις κοινοτικές 
πολιτικές της συνεργασίας για την ανάπτυξη και συνοδεύονται τόσο από μια προσέγγιση 
ένταξης της διάστασης του φύλου όσο και από ειδικές στοχοθετημένες δράσεις. 
Ως μέρος των προσπαθειών της ΕΕ "να φέρει την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία 
στην ευρωπαϊκή ήπειρο και στην υφήλιο γενικότερα", υποστηρίζονται σχέδια με στόχο τη 
συμμετοχή γυναικών στην ειρηνευτική διαδικασία στην περιοχή των Βαλκανίων. 
Υποστηρίζονται η συνάντηση διανοούμενων γυναικών από χώρες οι οποίες βρίσκονται σε 
εμπόλεμη κατάσταση με ευρωπαίους πολιτικούς και μέλη διεθνών οργανισμών και η 
δημιουργία δικτύων καθώς και η συζήτηση σχετικά με την επίλυση των διαφορών μέσω 
ειρηνικών διαδικασιών. Αντιμετωπίζονται επίσης και οι ανάγκες των γυναικών ως θυμάτων 
πολέμου και ένοπλης σύρραξης. Η ευαισθητοποίηση έναντι του φύλου λαμβάνει σταδιακά 
κεντρική θέση στις δραστηριότητες της Υπηρεσίας Ανθρωπιστικής Βοήθειας Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας ( ECHO). 
Οι κοινοτικές δραστηριότητες καταπολέμησης της βίας που βασίζεται στην ανισότιμα τα>ν 
δύο φύλων και στο οργανωμένο έγκλημα, όπως την σωματεμπορία, κυρίως όσον αφορά τη 
σεξουαλική εκμετάλλευση γυναικών και παιδιών, αναθεωρούνται στις προετοιμασίες της 
Κοινότητας για την 42η συνάντηση της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τη θέση των 
γυναικών και την παρακολούθηση της εφαρμογής από τα HE της Παγκόσμιας Πλατφόρμας 
για Δράση που υιοθετήθηκε κατά την 4η Παγκόσμια Διάσκεψη για τις Γυναίκες στο Πεκίνο. 
Αξίζει επίσης να γίνει μνεία στο πρόγραμμα STOP και στην πρωχοβουλία DAPHNE που 
χέθηκαν σε εφαρμογή από χο πρόγραμμα TASK FORCE για τη Δικαιοσύνη και τις 
Εσωτερικές Υποθέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το πρόγραμμα STOP, ένα πολυετές πρόγραμμα 
(6,5 εκατομμύρια ECU για 5 έτη (1996-2000)) έχει ως στόχο να ενθαρρύνει την πρακτική 
συνεργασία μεταξύ των αρχών στα κράτη μέλη για δράση καχά της σωματεμπορίας και της 
σεξουαλικής εκμετάλλευσης των παιδιών. Χρηματοδοτεί δραστηριότητες που αφορούν 
δικαστές, εισαγγελείς, αστυνομικά τμήματα, αρμόδιους σε θέματα μετανάστευσης, δημόσιους 
υπαλλήλους και άλλες αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες. Η πρωτοβουλία DAPHNE η οποία 
επικεντρώνεται περισσότερο σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις παρά στις αρχές των κρατών 
μελών (3 εκατομμύρια ECU ετησίως το 1997 και το 1998) τονίζει περισσότερο την αποτροπή 
της βίας, την προσχασία καχά της βίας και την αποκατάσταση των θυμάτιον, 
περιλαμβανομένων αυτών που έχουν πέσει θύματα σωματεμπορίας. 
2.2 Προκλήσεις στον τομέα της πολιτικής 
Η επισκόπηση αυτή με βάση το Πρόγραμμα Εργασίας της Επιτροπής για το 1998 δείχνει ότι 
τα θέματα που αφορούν το φύλο έχουν ήδη, ως ένα βαθμό, ενταχθεί σε πολλές από τις 
πολιτικές προτεραιότητες για κοινοτική δράση το 1998. Η αυξημένη έμφαση στο θέμα του 
φύλου, κυρίως όσον αφορά την απασχόληση και τις διαρθρωχικές πολιχικές, σχον χομέα των 
εξωτερικών πολιτικών και στην εσωτερική μεχαρρύθμιση σχη διοίκηση της Επιτροπής πρέπει 
να συνεχιστεί και μάλιστα να αναπτυχθεί και να επεκταθεί περαιτέρω. Η επισκόπηση 
26-
αποκαλύπχει από την άλλη πλευρά ότι απομένουν σημαντικά κενά - βασικές πολιτικές και 
τομείς που έχουν μείνει σχεδόν άθικτοι από την πολιτική της ένταξης της διάστασης του 
φύλου. Τα κενά αυτά θα χρειαστούν ιδιαίχερη προσοχή καχά χο προσεχές έχος. 
Συμπερασμαχικά, παραχίθενχαι κάποιες πολιχικές οι οποίες χρίζουν ιδιαίχερης προσοχής από 
χην άποψη της ισότητας των ευκαιριών: 
2.2.1 Πολιτική της απασχόλησης και πολιτική της αγοράς εργασίας 
• Πρέπει να δοθεί μια συνέχεια στα επιτεύγματα του τομέα της πολιτικής της απασχόλησης 
καθώς και να εξασφαλιστεί η πλήρης εφαρμογή του πυλώνα για την ισότητα χων 
ευκαιριών χων καχευθυνχήριων γραμμών για την απασχόληση, καθώς και όχι η διάσχαση 
χης ισόχηχας χων ευκαιριών ενχάσσεχαι σχην εφαρμογή και παρακολούθηση χων άλλων 
χριών πυλώνων 
• Πρέπει να ενθαρρυνθεί ο ίσος καχαμερισμός επαγγελμαχικών και οικογενειακών ευθυνών 
σχα δύο φύλα ως μέρος χων νέων σχεδίων προώθησης χης μερικής απασχόλησης, χης 
ευελιξίας και χων νέων μορφών οργάνωσης χης εργασίας· 
2.2.2 Πολιτική συνοχής και περιφερειακές πολιτικές 
Πρέπει να υπάρχει εχοιμόχηχα ώσχε να εξασφαλισχεί όχι χο κύρος χης ισόχηχας xcov 
ευκαιριών σχην υπό εξέλιξη μεχαρρύθμιση xcov Ευρωπαϊκών Διαρθρωχικών Ταμείων θα 
διαφυλαχθεί πλήρως και θα χεθεί σε λειχουργία καχά χη διαδικασία εφαρμογής, 
παρακολούθησης και αξιολόγησης. 
2.2.3 Η ΟΝΕ, χο ευρώ και η ενιαία αγορά 
Στο ψήφισμα χου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου42 σχεχικά με χην ανακοίνωση της Επιτροπής για 
την ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ χων γυναικών και χων ανδρών στο 
σύνολο χων κοινοχικών πολιχικών και σχόχων αναφέρεχαι όχι "η θέση και η καχάσχαση χων 
γυναικών σχην κοινωνία πρέπει να συνεκχιμάχαι περισσόχερο καχά χην προώθηση πολιτικών 
υποστήριξης της ενιαίας αγοράς καθώς και πολιτικών υποστήριξης της ΟΝΕ". Πρέπει να 
ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλιστεί ότι η ΟΝΕ και η φορολογική 
ενοποίηση θα έχουν θετικό αντίκτυπο στην ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών. 
Χρειάζεται να καταβληθεί μια προσπάθεια για να εξασφαλιστεί ότι η καθιέρίοση μιας ενιαίας 
(χγοράς που "ενισχύει την ανάπτυξη, την ανταγο)νιστικότητα και την απασχόληση" δεν 
εμποδίζεται από ακαμψίες που προκαλούνται από τον καθιερωμένο επαγγελματικό 
διαχωρισμό στην αγορά απασχόλησης. Πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα για την άρση του 
διαχωρισμού αυτού συγκεκριμένα με την προώθηση της διαφορετικότητας και της πλήρους 
χρησιμοποίησης των ικανοτήτων και δυνατοτήτων των γυναικών σε. διοικητικές θέσεις και 
σε θέσεις λήψης αποφάσεων43 τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. 
42 Ψήφισμα του ΕΚ Α4-0251/97 της 16ης Σεπτεμβρίου 1997 σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής COM 
(96) 67: "Ενσωμάτωση της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ των γυναικών και των ανδρών στο σύνολο των 
κοινοτικών πολιτικών και στόχων", "Mainstreaming", παρ. 31. 
4Α Πρβλ. Σύσταση του Συμβουλίου για την ισόρροπη συμ-μετοχή γυναικών και ανδρών στη διαδικασία λήψης 
αποφάσεων (96/694/ΕΕ). 
27-
Με βάση χις δημογραφικές αλλαγές που συνδέονχαι με τη γήρανση του ευρωπαϊκού 
πληθυσμού, η μελλοντική προσφορά εργασίας αποτελεί θέμα αυξανόμενης σπουδαιότητας44. 
Στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για χο 1998 αναφέρεχαι όχι "οι υπάρχουσες 
φορολογικές ρυθμίσεις έχουν αρνηχικό αποχέλεσμα σχην απασχόληση" και όχι "η Επιχροπή 
θα προχείνει πρωχοβουλίες με σχόχο χη σταδιακή αποκαχάσχαση αυχών χων ελλείψεων". Θα 
ήχαν σκόπιμο η εξαχομίκευση χης φορολόγησης να θεωρηθεί ως ένα κίνηχρο για την 
απασχόληση. Καθώς οι γυναίκες σταδιακά αποκτούν τα ίδια, ή και περισσότερα, προσόνχα 
από χους άνδρες, αυχό θα είχε ως αποχέλεσμα χην αύξηση χης δεξαμενής ειδικευμένου 
εργαχικού δυναμικού και θα μπορούσε να βελχιώσει χην ομαλή λειχουργία χης ενιαίας 
αγοράς. 
2.2.4 Πολιτική χης έρευνας, νέες χεχνολογίες και η κοινωνία χων πληροφοριών 
Είναι ζωτικής σημασίας να μην αγνοηθούν οι γυναίκες στη διαδικασία χης καλλιέργειας 
γνώσεων και δεξιοχήχων. Η πλήρης συμμεχοχή χων γυναικών είναι απαραίχηχη σχη 
διαμόρφωση μιας κοινωνίας χων πληροφοριών που είναι ευαισθητοποιημένη σχετικά με την 
ισότητα των δύο φύλων και ευνοεί εξίσου γυναίκες και άνδρες. Η Κοινότηχα χρηματοδοτεί 
διάφορες μεμονωμένες δρασχηριόχηχες. Ωσχόσο, οι άνδρες και η οπτική του αρσενικού 
φύλου επικρατεί στον τομέα αυτό. Οι γυναίκες εξακολουθούν να μην εκπροσωπούνται 
αρκετά στα υψηλότερα ακαδημαϊκά επίπεδα και στους τομείς της έρευνας και καινοτομίας. 
Χρειάζεται μια συνεκτική προσέγγιση όσον αφορά την ισότητα των δύο φύλων για την 
εφαρμογή του πέμπτου προγράμματος πλαισίου της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσον αφορά την 
έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και τις δραστηριότητες επίδειξης (1998-2000), καθώς και 
άλλες κοινοτικές ενέργειες του ίδιου τομέα. Πολύ σημαντικά οφέλη θα αντληθούν από την 
πλήρη εκμετάλλευση του δυναμικού γυναικών και ανδρών για την έρευνα και την 
επιστημονική εξέλιξη, με στόχο τον εμπλουτισμό και τη συνεργεία των συνδυασμένων 
οπτικών των δύο φύλων στην επιστημονική έρευνα και την ανάπτυξη και χρήση των νέων 
τεχνολογιών. Δεδομένης της αυξανόμενης τάσης επικέντρωσης των πολιτικών της ΕΕ και των 
κρατών μελών στην αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών αναγκών, η συμβολή των 
γυναικών θα είναι καίριας σημασίας. 
2.2.5 11 διαδικασία χης διεύρυνσης 
Υπάρχει έντονη ανάγκη συστηματικότερης αντιμετώπισης των απαιτήσεων καθώς και του 
αντίκτυπου της διαδικασίας της διεύρυνσης στην ισότητα των δύο φύλων. Το κοινοτικό 
κεκτημένο στον τομέα της ισότητας των ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών πρέπει να 
ενταχθεί πλήρως στην εδραίωση της σημερινής προενταξιακής στρατηγικής. Η ισότητα 
μεταξύ των δύο φύλων πρέπει να αποκτήσει εμφανή θέση μέσω: 
• της ένταξης μιας συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου σχα κυρίαρχα προγράμματα, 
συμπληρωματικά με τα μέσα που προορίζονται για στόχους που αφορούν συγκεκριμένα 
την ισότητα των ευκαιριών, όπου είναι απαραίτητο· 
4·' Δημογραφική Εκθεση 1997 (COM (97) 361 τελικό) της 9ης Ιουλίου 1997. Ιΐλ. επίσης Jill Rubery και Mark 
Smith "The future of European Labour supply", European Work and Employment Research Centre, Manchester 
School of Management, UMIST, November 1997. 
28 
• χης ενθάρρυνσης συμμεχοχής χων υποψήφιων χωρών σε κοινοχικά προγράμμαχα που 
αφορούν χην ισότητα των ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες, συμπεριλαμβανομένου του 
μεσοπρόθεσμου προγράμματος δράσης για την ισότητα των ευκαιριών για γυναίκες και 
άνδρες (1996-2000). 
2.2.6 Η Ευρώπη χων πολιχών 
Οι έρευνες του Ευρωβαρομέτρου αποκαλύπτουν ότι οι γυναίκες και οι άνδρες 
αντιλαμβάνονται με διαφορετικό τρόπο τα θέματα που αφορούν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. 
Σε γενικές γραμμές οι γυναίκες είναι πιο προβληματισμένες από τους άνδρες. Πρέπει να 
αναλυθεί η σημασία αυτών των διαφορών των δύο φύλων45 με στόχο, εάν είναι απαραίτητο, 
την αναπροσαρμογή χων κοινοχικών πολιχικών. Η ίση υποστήριξη από γυναίκες και άνδρες 
θα πρέπει να αποτελέσει γνώμονα για την αξιολόγηση της επιτυχίας της ευρωπαϊκής 
ενοποίησης. 
2.2.7 Εκσυγχρονισμός χης διοίκησης χης Ευρωπαϊκής Επιχροπής 
Η προώθηση της ισότητας των ευκαιριών είναι ένα σημαντικό στοιχείο του υπό εξέλιξη 
προγράμματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον εκσυγχρονισμό της διοίκησης και του 
μηχανισμού λήψης αποφάσεων (MAP 2000). Η αποτελεσματικότητα καχά χην εργασία και η 
οργάνωση αποχελούν ένα μέσον, μεχαξύ άλλων, για τη βελχίωση χου συνδυασμού xcov 
επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων, και ως τέτοιο θα αντιμετωπιστούν. 
Εγκρίθηκε ένα τρίτο πρόγραμμα δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των 
ευκαιριών μεταξύ των δύο φύλων (1997-2000) και έχει ως στόχο την ανάπτυξη μιας 
ευαισθητοποιημένης όσον αφορά το φύλο εργασιακής αντίληψης που να συνεκτιμά τις αξίες 
και των δύο φύλων, τις διαφορές στη συμπεριφορά, τις προτεραιότητες, τις μεθόδους 
εργασίας, καθώς και των συγκεκριμένων αναγκών ανάλογα με το φύλο. Η θέσπιση ετήσιων 
στόχων για την πρόσληψη και το διορισμό γυναικών καθώς και η παρακολούθηση της 
εκπροσώπησης των γυναικών σε όλα τα επίπεδα της δομής της Επιχροπής αποχελούν μέρος 
αυτής της πρακτικής. Στο εσωτερικό πρόγραμμα μεταρρύθμισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, 
πρέπει να δοθεί ιδιαίχερη και συνεχής προσοχή σχο θέμα χης ισόχηχας μεχαξύ xcov γυναικών 
και χων ανδρών. 
Ευρωβαρόμετρο 44.3, Δεκέμβριος 1996 
29 

ISSN 0254-1483 
COM(98) 122 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 05 04 06 16 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-98-I42-GR-C 
ISBN 92-78-31863-9 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο 
3ο