Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Η χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης"

(1999/C 138/07)

Στις 26 Ιανουαρίου 1999, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε με βάση το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της να προβεί στην κατάρτιση γνωμοδότησης για το θέμα: "Η χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης".

Το τμήμα "Οικονομική και Νομισματική Ένωση, Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 3 Μαρτίου 1999 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Vasco Cal.

Κατά την 362η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαρτίου 1999 (συνεδρίαση της 24ης Μαρτίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 105 ψήφους υπέρ, 6 ψήφους κατά και 9 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δεν αφορά μόνον δημοσιονομικά ζητήματα, ούτε τα ζητήματα αυτά έχουν συστατικό χαρακτήρα. Όλες οι χώρες που συμμετέχουν στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης θεωρούν ότι τα οφέλη που θα προκύψουν από αυτή είναι σημαντικότερα από τα κατ' ιδίαν μειονεκτήματα που παρουσιάζει η εν λόγω διαδικασία, και τα οποία διαφέρουν τόσο κατά περίπτωση όσο και χρονικά. Επίσης, όσον αφορά το ζήτημα της διεύρυνσης, οι λόγοι για τους οποίους αποφασίσθηκε είναι πολιτικοί και όχι οικονομικοί, παρά το γεγονός ότι, όπως δείχνουν οι υφιστάμενες μελέτες που έχουν εκπονηθεί, ορισμένες χώρες θα μπορέσουν να επωφεληθούν περισσότερο.

1.2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει φθάσει σε ένα οριακό σημείο της ιστορίας της. Με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς και την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος, την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής και τη διεύρυνσή της προς τις ΧΚΑΕ, η ΕΕ εισέρχεται σε μία νέα περίοδο ανάπτυξης, η οποία καθιστά αναγκαία την αναζήτηση νέων λύσεων μακροπρόθεσμης προοπτικής.

1.3. H OKE είναι πεπεισμένη ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα χρηματοδότησης που αντιμετωπίζει η ΕΕ είναι η υιοθέτηση μιας ρεαλιστικής προσέγγισης βάσει της οποίας το κοινό συμφέρον θα τίθεται υπεράνω των εθνικών συμφερόντων. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ ζητεί από τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μία εποικοδομητική στάση και να επιδιώξουν τη συνεργασία, αποφεύγοντας τις ακραίες θέσεις, ενώ θεωρεί ότι η εξεύρεση μιας βιώσιμης και δίκαιης λύσης αποτελεί τον καλύτερο τρόπο διασφάλισης των μακροπρόθεσμων συμφερόντων του κάθε κράτους μέλους. Θέλοντας να συμβάλει στις προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης η ΟΚΕ παρουσιάζει στο κεφάλαιο 4 της παρούσας γνωμοδότησης πρόταση με αντικείμενο το μελλοντικό σύστημα χρηματοδότησης της ΕΕ.

1.4. Στη γνωμοδότησή της για το Πρόγραμμα δράσης 2000(1), που υιοθετήθηκε κατά τη σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1997, η ΟΚΕ επεσήμανε ότι θεωρεί "αναγκαία την έναρξη ενός ευρύτατου διαλόγου" σχετικά με το κόστος και τα οφέλη που αποκομίζουν τα κράτη μέλη βάσει του υφιστάμενου συστήματος χρηματοδότησης του κοινοτικού προϋπολογισμού, με στόχο την ύπαρξη ευρείας συναίνεσης ως προς την επανεξέταση των δημοσιονομικών προοπτικών.

1.5. Η Έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος ιδίων πόρων δημοσιεύθηκε στις 7 Οκτωβρίου 1998, παρά το γεγονός ότι η δημοσίευσή της αναμενόταν για τα τέλη του έτους 1999. Κατά συνέπεια, τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη έκθεση καθιστούν δυνατή τη συνολική ανάλυση τόσο του Προγράμματος Δράσης 2000 όσο και των δημοσιονομικών προοπτικών, διότι λαμβάνεται υπόψη το ζήτημα που έχουν θέσει ορισμένα κράτη μέλη ως προς τις δημοσιονομικές ανισορροπίες που αντιμετωπίζουν(2).

1.6. Κατά τη Σύνοδο Κορυφής που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στο Βερολίνο στις 24 και 25 Μαρτίου θα εξετασθούν κυρίως ζητήματα που συνδέονται με το Πρόγραμμα Δράσης 2000. Για το λόγο αυτό η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να συμβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο ώστε η Σύνοδος Κορυφής "να ασκήσει μία φιλόδοξη πολιτική η οποία θα συμβαδίζει με την οικοδόμηση μιας πιο σταθερής, πιο ολοκληρωμένης και πιο αλληλέγγυας Ευρωπαϊκής Ένωσης ..., η οποία θεωρήθηκε από τους περισσότερους πολίτες της ως ένα κοινό μελλοντικό πρόγραμμα και όχι ως μία αποφασιστική και βραχυπρόθεσμη προάσπιση εθνικών συμφερόντων" (σημείο 4.5 της προαναφερθείσας γνωμοδότησης).

2. Η έκθεση της Επιτροπής

2.1. Στο πλαίσιο των αλληλένδετων προτάσεων πολιτικής που διατυπώνονται στο Πρόγραμμα Δράσης 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε ευρεία επισκόπηση σχετικά με τη λειτουργία του ισχύοντος συστήματος δημοσιονομικών πόρων που διατίθενται για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης [COM(98) 560 τελικό]. Στην επισκόπηση αυτή επισημαίνεται η εξέλιξη των διαφόρων συνιστωσών κατά την παρελθούσα δεκαετία.

2.2. Στόχος της προαναφερθείσας επισκόπησης είναι στο να παρασχεθεί καλύτερη ενημέρωση για τις ανάγκες του διαλόγου όσον αφορά, αφενός, εάν και κατά πόσον το ισχύον σύστημα είναι κατάλληλο για τη διάθεση πόρων και, αφετέρου, τα σχετικά πλεονεκτήματα των διαφόρων εναλλακτικών λύσεων για προσαρμογές ή μείζονες αλλαγές ως προς την προέλευση των εν λόγω πόρων. Δεδομένου ότι εξετάζεται το ενδεχόμενο να ληφθούν καίριες αποφάσεις σχετικά με τις σημαντικότερες δαπάνες του προϋπολογισμού (μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η Κοινή Γεωργική Πολιτική και τα Διαρθρωτικά Ταμεία), είναι σημαντικό να είναι επαρκείς οι πόροι όσον αφορά τα έσοδα ώστε να ανταποκρίνονται στις δεσμεύσεις.

2.3. Η έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

- επανεξετάζει τα πλεονεκτήματα του παρόντος συστήματος ιδίων πόρων το οποίο συνδυάζει τα έσοδα από τους Παραδοσιακούς Ίδιους Πόρους με μία ειδική εισφορά επί των εσόδων του ΦΠΑ και με μία εισφορά βασισμένη στα σχετικά συνολικά ΑΕΠ·

- εξετάζει το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων ιδίων πόρων·

- ειδικότερα, εξετάζει τη δυνατότητα άμεσης καταβολής στην Ευρωπαϊκή Ένωση εσόδων από το ΦΠΑ·

- επανεξετάζει τις προτάσεις σύμφωνα με τις οποίες η παρούσα διάρθρωση των εισφορών που καταβάλλουν ορισμένα κράτη μέλη τα επιβαρύνει αδίκως, ενώ άλλα κράτη τυγχάνουν αναλογικά ευμενούς μεταχείρισης (μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η εξέταση του μηχανισμού για την παροχή μερικής έκπτωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο).

2.4. Όσον αφορά το ζήτημα των εισφορών στο κοινοτικό προϋπολογισμό, η Επιτροπή καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα με αυτά της ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το Πρόγραμμα Δράσης 2000, δηλαδή διαπιστώνει ότι "οι εισφορές προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό είναι ανάλογες κάθε φορά του εθνικού πλούτου του κάθε κράτους μέλους", γεγονός που έχει ως συνέπεια την ολοένα και μεγαλύτερη εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης (σημείο 4.4.3 της γνωμοδότησης). Αυτό, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις που έγιναν το 1988 και το 1994, βάσει της πρώτης και της δεύτερης δέσμης Delors, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η σημασία του ποσοστού του ΑΕΠ για το σύνολο των εισφορών προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό και να περιορισθεί η σημασία των Παραδοσιακών Ιδίων Πόρων και του ΦΠΑ (βλ. γραφική παράσταση 1 της έκθεσης).

2.5. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει παρατήρηση την οποία είχε διατυπώσει η ΟΚΕ στην προηγούμενη γνωμοδότησή της και η οποία κρίνεται σημαντική για οποιαδήποτε αξιολόγηση της επίδρασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα μεμονωμένα κράτη μέλη. Σε αυτή τη γνωμοδότηση η ΟΚΕ επεσήμαινε ότι "όσον αφορά τα οφέλη, το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο: από τις δαπάνες που πραγματοποιούνται κατά την πορεία της επίτευξης οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ωφελούνται οι χώρες και οι περιφέρειες που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο ως προς τις δαπάνες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο των διαφόρων εσωτερικών πολιτικών, που δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο και που έχουν αρνητική επίπτωση όσον αφορά τη συνοχή. Ιδιαίτερα, οι δαπάνες για την ΚΓΠ, ωφελούν περισσότερο τις χώρες στις οποίες η εν λόγω πολιτική εφαρμόζεται εδώ και αρκετό χρονικό διάστημα, και οι οποίες λαμβάνουν μία κατά κεφαλήν υψηλότερη βοήθεια, παρά το γεγονός ότι με τη μεταρρύθμιση του 1992 επιδιώκεται η εξισορρόπηση και διόρθωση της εν λόγω κατάστασης".

2.6. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι - αν και το ισχύον σύστημα ιδίων πόρων παρέχει τη δυνατότητα χρηματοδότησης των δαπανών της ΕΕ - η ΕΕ δεν διαθέτει πραγματικά "ίδιους πόρους" αλλά υποχρεούται να προσφεύγει κατά κύριο λόγο σε μεταφορές από τα δημόσια ταμεία των κρατών μελών, με αποτέλεσμα η σχέση των πολιτών της Ένωσης όσον αφορά τις εισφορές και τα οφέλη να διέπεται από ακόμη λιγότερη διαφάνεια από εκείνη που παρατηρείται μεταξύ φορολογουμένων και πολιτών εντός του ιδίου κράτους μέλους.

2.7. Παρότι η Επιτροπή εφιστά την προσοχή στην έλλειψη πραγματικής δημοσιονομικής αυτονομίας της ΕΕ, στην έκθεση δεν προάγεται η διενέργεια διαλόγου σχετικά με το εάν και κατά πόσον η Επιτροπή και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών θα επιθυμούσαν να εξαρτάται το σύστημα χρηματοδότησης της Ένωσης περισσότερο από μεθόδους είσπραξης εισφορών υποκείμενες στην κοινοτική αρμοδιότητα και λιγότερο από μεταφορές κεφαλαίων προερχόμενων από τα δημόσια ταμεία των κρατών μελών.

2.8. Ο διάλογος σχετικά με το βαθμό δημοσιονομικής αυτονομίας της Ένωσης θέτει καίρια ζητήματα όσον αφορά τις βασικές και λειτουργικές παραμέτρους. Από τη συζήτηση που προωθεί η Επιτροπή ως προς το ενδεχόμενο σύναψης συμφωνίας, βάσει της οποίας η Επιτροπή θα δύναται - μέσω των θεσμικών διαδικασιών της Κοινότητας - να καθορίζει ένα (χαμηλό) συντελεστή ΦΠΑ ο οποίος θα διατίθεται ειδικά και άμεσα στον κοινοτικό προϋπολογισμό, τεκμαίρεται ότι η αύξηση του βαθμού δημοσιονομικής αυτονομίας και η διαφάνεια της συμφωνίας θα αποβούν επωφελείς.

2.9. Παρά τις τεχνικές, εννοιολογικές και λογιστικές, δυσκολίες που παρουσιάζει ο προσδιορισμός των δημοσιονομικών ανισορροπιών, που εξετάζονται διεξοδικά στην έκθεση, η Επιτροπή προσπαθεί να υπολογίσει το ύψος των εν λόγω καθαρών υπολοίπων, βασιζόμενη σε διάφορες μεθόδους (σχετικά με το λειτουργικό υπόλοιπο και τη διόρθωση υπέρ του ΗΒ), ενώ, σε άλλο μέρος της έκθεσης, η Επιτροπή αναφέρει ότι τα εν λόγω υπόλοιπα παρεμποδίζουν την επίτευξη διαφάνειας ως προς τις χρηματικές εισφορές των κρατών μελών στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

2.10. Όσον αφορά τις προτάσεις για την επίλυση των εν λόγω προβλημάτων, η Επιτροπή στο έγγραφό της αναφέρει ότι εάν επιτευχθεί πολιτική ομοφωνία προς την κατεύθυνσή αυτή τρεις είναι οι ενέργειες που θα μπορούσαν να γίνουν, χωρίς η επιλογή της μιας εξ αυτών να αποκλείει την εφαρμογή των υπολοίπων: εφαρμογή ενός διαφανέστερου και δικαιότερου συστήματος χρηματοδότησης, ώστε να καταργηθεί ο διορθωτικός μηχανισμός και να γενικευθεί η χρήση του συστήματος της άντλησης πόρων από το ΑΕΠ, εφαρμογή ενός συστήματος δαπανών που θα περιορίζει το ύψος των δαπανών της ΚΓΠ, μέσω της μερικής χορήγησης των άμεσων ενισχύσεων από τους εθνικούς προϋπολογισμούς, και θέσπιση ενός γενικευμένου διορθωτικού μηχανισμού.

2.11. Από την έκθεση συνάγεται ότι ούτε η ανάγκη αύξησης των δημοσιονομικών πόρων ούτε οι ελλείψεις του ισχύοντος συστήματος καθιστούν αναγκαία την πρώιμη τροποποίηση της απόφασης περί Ιδίων Πόρων. Τούτο συνιστά επανάληψη της άποψης που διατυπώθηκε στο Πρόγραμμα Δράσης 2000.

2.12. Η Επιτροπή αναγνωρίζει μεν ότι υπάρχουν εναλλακτικές δυνατότητες για την τροποποίηση των συστατικών στοιχείων ή των αναλογιών του ισχύοντος συστήματος ιδίων πόρων, οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να εφαρμοσθούν μελλοντικά, αλλά θεωρεί ότι καμία εξ αυτών δεν συνιστά ιδανική λύση. Επομένως, εάν το ζήτημα των δημοσιονομικών ανισορροπιών υποστηριχθεί επαρκώς, θα απαιτηθεί να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με τις καλύτερες και πλέον ενδεδειγμένες λύσεις.

2.13. Εντούτοις, η Επιτροπή - προβλέποντας τις επιπτώσεις της διεύρυνσης της Κοινότητας - προτείνει ότι η τροποποίηση των συνολικών αναγκών του κοινοτικού προϋπολογισμού "προϋποθέτει μία εκ βάθρων αλλαγή των συνθηκών, η οποία να δικαιολογεί μία τέτοια μείζονος σημασίας μεταρρύθμιση".

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Όπως έχει ήδη επισημάνει η ΟΚΕ (σημείο 4.4.4 της γνωμοδότησής της για το Πρόγραμμα Δράσης 2000) "οι στρεβλώσεις που παρατηρούνται, στη συνέχεια, κάθε φορά που υπολογίζεται το καθαρό υπόλοιπο των εισφορών προς και από τον κοινοτικό προϋπολογισμό δεν οφείλονται τόσο στον όγκο των πόρων (εισφορές των κρατών μελών) όσο στο ειδικό βάρος ορισμένων κονδυλίων, από τα οποία οι γεωργικές δαπάνες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό (περίπου το 50 % των συνολικών δαπανών), ενώ οι δαπάνες που πραγματοποιούνται βάσει των διαρθρωτικών πολιτικών αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο περίπου των συνολικών δαπανών".

3.2. Τόσο το ύψος των πόρων του κοινοτικού προϋπολογισμού όσο και το ύψος των δαπανών καθορίζεται, σε τελική ανάλυση, από τις αποφάσεις του Συμβουλίου, με σκοπό την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται από τη Συνθήκη, μέσω της υιοθέτησης μέτρων και πολιτικών, όπως π.χ. η μεταρρύθμιση της ΚΓΠ, η πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ή η πολιτική επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας. Οι δημοσιονομικές επιπτώσεις των εν λόγω αποφάσεων, σε πολλές περιπτώσεις, δεν γίνονται άμεσα εμφανείς, διότι τα αποτελέσματά της εφαρμογής τους εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο υλοποιούνται από τα κράτη μέλη καθώς και από την οικονομική διάρθρωσή αυτών.

3.3. Ο αντισταθμιστικός μηχανισμός για το Ηνωμένο Βασίλειο θεσπίσθηκε το 1984 λόγω των δημοσιονομικών ανισορροπιών εις βάρος του εν λόγω κράτους μέλους, που οφείλονταν στη διαφορετική διάρθρωση και την περιορισμένη έκταση του γεωργικού τομέα της εν λόγω χώρας, με αποτέλεσμα την πραγματοποίηση μικρότερων δαπανών εκ μέρους της ΚΓΠ στο ΗΒ και την αναλογικά υψηλότερη εισφορά του στον κοινοτικό προϋπολογισμό, δεδομένου ότι το μερίδιο του ΗΒ στην εναρμονισμένη βάση ΦΠΑ ήταν υψηλότερο από το μερίδιό του στο συνολικό ΑΕΠ της Κοινότητας. Η εφαρμογή του εν λόγω μηχανισμού συνέβαλε στον περιορισμό του ποσοστού των καθαρών εισφορών του ΗΒ από το 0,5 % του ΑΕΠ στο 0,2 % του ΑΕΠ κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Βάσει της ίδιας μεθόδου, διαπιστώνεται σήμερα ότι και οι αντίστοιχες εισφορές της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Αυστρίας και της Σουηδίας ανέρχονται στο 0,5 % του ΑΕΠ τους, γεγονός που οδήγησε τις κυβερνήσεις των εν λόγω χωρών στην υποβολή πρότασης για τη θέσπιση ανάλογου, με αυτού του ΗΒ, διορθωτικού μηχανισμού. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι αν προβλεφθεί η προοδευτική κατάργηση του διορθωτικού μηχανισμού υπέρ του ΗΒ τα καθαρά υπόλοιπα των χωρών που εισφέρουν περισσότερο στον προϋπολογισμό θα ήταν κατά πολύ μικρότερα.

3.4. Οι προσομοιώσεις που παρουσιάζονται στο παράρτημα 6 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τις συνέπειες της γενικευμένης εφαρμογής του διορθωτικού μηχανισμού, βάσει του προτύπου που εφαρμόζεται σήμερα για το ΗΒ αλλά υπό την προϋπόθεση ότι τα κράτη μέλη συμμετέχουν στα αποτελέσματα της εφαρμογής του εν λόγω μηχανισμού σε σχέση με τα άλλα κράτη μέλη όχι όμως και στην περίπτωση που αφορά τα ίδια, καταδεικνύουν ότι στην περίπτωση αυτή θα ζημιωθεί κυρίως, σύμφωνα με την παρούσα κατάσταση, το ΗΒ, δεδομένου ότι είναι το μοναδικό κράτος μέλος που επωφελείται από την εφαρμογή του αντισταθμιστικού μηχανισμού.

3.5. Επίσης, όσον αφορά την προοδευτικότητα των εισφορών στον προϋπολογισμό που έχει προτείνει η Ισπανία, η Επιτροπή προέβη στη διενέργεια προσομοιώσεων σχετικά με τις συνέπειες που θα έχει η εφαρμογή της εν λόγω αρχής για τις εισφορές των κρατών μελών. Στην ανάλυσή της η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το υφιστάμενο σύστημα των ιδίων πόρων περιλαμβάνει περιοριστικά στοιχεία αλλά θεωρεί ότι η εν λόγω πρόταση δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις ανακατανεμητικές συνέπειες που έχουν οι δαπάνες του προϋπολογισμού, ιδιαίτερα όσον αφορά την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

3.6. Η δυνατότητα δημιουργίας νέων πηγών άντλησης ιδίων πόρων, με στόχο τη μεγαλύτερη χρηματοοικονομική αυτοτέλεια της ΕΕ, σε σχέση με τους εθνικούς προϋπολογισμούς, έχει εξετασθεί διεξοδικά από την Επιτροπή. Όσον αφορά τον CO2/Ενεργειακό φόρο, το μεταβλητό ΦΠΑ, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης για τον καπνό, τα οινοπνευματώδη ποτά και τα ορυκτέλαια, τους φόρους επί των καθαρών κερδών των νομικών προσώπων, τη φορολογία των επικοινωνιών, το φόρο εισοδήματος των φυσικών προσώπων, τους παρακρατούμενους φόρους επί των εσόδων από τόκους και τα έσοδα από την προσφορά χρήματος της ΕΚΤ, η Επιτροπή παρουσίασε διεξοδικά τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις το γεγονός ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί επακριβώς το ύψος των αναμενόμενων εσόδων περιορίζει σημαντικά τη γενικευμένη εφαρμογή τους.

3.7. Μία άλλη δυνατότητα που αναλύει η Επιτροπή αφορά την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται από το Πρόγραμμα Δράσης 2000, και ιδιαίτερα τη μεταφορά ενός μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται βάσει των άμεσων ενισχύσεων της ΚΓΠ στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Με το μέτρο αυτό θα μειωθούν κατά 8 % οι πληρωμές που πραγματοποιούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και κατά συνέπεια θα μειωθούν οι εισφορές των κρατών μελών και θα περιορισθούν οι υφιστάμενες σήμερα δημοσιονομικές ανισορροπίες. Μία άλλη δυνατότητα θα ήταν να ληφθεί μέριμνα ώστε οι γεωργικές δαπάνες, που αντιπροσωπεύουν το πιο σημαντικό κονδύλι των δαπανών, να λαμβάνουν υπόψη περισσότερο από ότι μέχρι σήμερα το οικονομικό βάρος κάθε κράτους μέλους.

3.7.1. Εξετάστηκε επίσης η δυνατότητα να μειωθούν οι γεωργικές τιμές στο επίπεδο της παγκόσμιας αγοράς. Η δυνατότητα αυτή δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι οι παγκόσμιες τιμές είναι επίσης στρεβλωμένες από σημαντικά μέτρα στήριξης που λαμβάνουν οι μεγάλες χώρες παραγωγής.

3.8. Βεβαίως όλες οι προαναφερθείσες λύσεις έχουν τα όριά τους και παρουσιάζουν σημαντικές τεχνικές δυσκολίες ως προς την εφαρμογή τους. Η σοβαρότερη συνέπεια για το μέλλον της ΕΕ είναι ότι καμία από τις επιμέρους λύσεις δεν μπορεί να δώσει απάντηση στα υφιστάμενα προβλήματα και να διασφαλίσει τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα των αναμενόμενων εσόδων, κατά την εφαρμογή ενός περισσότερο αλληλέγγυου, ισότιμου και αποδεκτού από όλους συστήματος, που θα είναι βιώσιμο μακροπρόθεσμα και θα μπορεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των προβλεπόμενων διαδοχικών διευρύνσεων.

3.9. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι δεν πρέπει να γίνεται σύγχυση μεταξύ των τριών πτυχών της διεξαγόμενης συζήτησης: του ποσού του προϋπολογισμού και των κοινοτικών πόρων, της ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων κοινοτικών πολιτικών (κοινή γεωργική πολιτική, διαρθρωτικές πολιτικές, πολιτική για τη διεύρυνση, κ.λπ.) και της ισότητας μεταξύ κρατών μελών.

3.10. Επίσης, η Επιτροπή πρέπει να προβεί στην κατάρτιση προβλέψεων ως προς τα υπόλοιπα της περιόδου 2000-2006 διότι πολλά από τα προτεινόμενα μέτρα είναι δυνατόν να επηρεάσουν σημαντικά κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου τα υπόλοιπα που έχουν προβλεφθεί για το 1997 ή το 1999. Παραδείγματος χάρη στην περίπτωση που καταργηθεί ο διορθωτικός μηχανισμός που ισχύει για το ΗΒ, επεκταθεί η εφαρμογή του συστήματος της άντλησης πόρων βάσει του ΑΕΠ και περιορισθούν οι πόροι που προέρχονται από το ΦΠΑ, μεταφερθούν στους εθνικούς προϋπολογισμούς οι δαπάνες για τη χορήγηση άμεσων ενισχύσεων στο πλαίσιο της ΚΓΠ, ή μειωθούν οι πιστώσεις που προβλέπονται για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, η εξέλιξη των καθαρών υπολοίπων κατά την περίοδο 2000-2006 θα είναι πολύ διαφορετική από αυτή της περιόδου 1993-1999, ενώ είναι πολύ πιθανόν να παρουσιασθούν οι μεγαλύτερες διαφορές σε χώρες άλλες από αυτές που σήμερα επωφελούνται ή ζητούν να επωφεληθούν από την εφαρμογή του διορθωτικού μηχανισμού.

3.11. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι αυτό που πραγματικά διακυβεύεται στις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό που συνδέονται με το Πρόγραμμα Δράσης 2000 αντιστοιχεί στην επιβάρυνση που θα αντιπροσωπεύει η διεύρυνση. Αν ληφθεί υπόψη η σημαντική απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στα βιοτικά επίπεδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, καθίσταται εμφανές ότι το κόστος της διεύρυνσης για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποτιμάται σοβαρά. Υπό αυτές τις συνθήκες, πρέπει να υπογραμμισθεί η βασική αντίφαση που υπάρχει ανάμεσα στο στόχο της διεύρυνσης και τις επίμονες διεκδικήσεις που αποσκοπούν στη μείωση της συμμετοχής των χωρών που έχουν καθαρή συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πριν από την πραγματοποίηση της διεύρυνσης το Συμβούλιο θα πρέπει να προβεί στην τροποποίηση της απόφασης σχετικά με τους ιδίους πόρους ώστε να υπάρξει καλύτερος καταμερισμός των δημοσιονομικών βαρών που θα προκύψουν λόγω της διεύρυνσης.

4. Πρόταση για το μελλοντικό σύστημα χρηματοδότησης της ΕΕ

4.1. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν κατά το τρέχον έτος σχετικά με το Πρόγραμμα Δράσης 2000, τις δημοσιονομικές προοπτικές και το σύστημα των ιδίων πόρων θα πρέπει να εντάσσονται σε μία σαφή μακροπρόθεσμη στρατηγική ως προς τα δημοσιονομικά ζητήματα, λαμβανομένου υπόψη ότι οι διευρύνσεις που πρόκειται να γίνουν κατά τα έτη 2005-2006, αποτελούν ιστορική ευκαιρία για την υιοθέτηση ενός νέου συστήματος χρηματοδότησης που θα είναι περισσότερο ισότιμο και θα παρουσιάζει λιγότερες ανισορροπίες σε σχέση με το σημερινό.

4.2. Οι αρχές που θα διέπουν το μελλοντικό σύστημα χρηματοδότησης θα πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο μιας συνολικής πολιτικής συμφωνίας ώστε τα βραχυπρόθεσμα μέτρα που θα ληφθούν και θα ισχύσουν μέχρι τη θέση σε εφαρμογή του μελλοντικού συστήματος να μην έρχονται σε αντίθεση με αυτό και να μην καταστήσουν ακόμη δυσκολότερες τις μελλοντικές συζητήσεις σχετικά με το σύστημα χρηματοδότησης της ΕΕ.

4.3. Λαμβανομένων υπόψη των τόσο διαφορετικών απόψεων που έχουν διατυπωθεί σχετικά με το ζήτημα των δημοσιονομικών ανισορροπιών, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή λαμβάνει θέση υπέρ ενός γενικού μηχανισμού ρύθμισης ο οποίος θα ορίζει ένα πλαίσιο που θα διαρθρώνεται γύρω από το νέο σύστημα ίδιων πόρων και ο οποίος θα επιτρέπει την άμεση σύνδεση του εθνικού πλούτου (εκφραζόμενου ως κατά κεφαλήν ακαθάριστου εθνικού προϊόντος) προς τα καθαρά υπόλοιπα κάθε κράτους μέλους. Θα πρέπει συνεπώς να εξασφαλισθεί συνολικό επίπεδο ίδιων πόρων που θα επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει δεόντως το ρόλο της και να τον ενισχύσει.

4.3.1. Η καμπύλη που αποτελεί τη γραφική παράσταση του εν λόγω μηχανισμού δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα όρια που έχουν καθορισθεί ως προς τα καθαρά υπόλοιπα.

4.4. Η γραφική παράσταση που απορρέει από την άμεση συσχέτιση των δύο μεταβλητών δεν θα πρέπει να έχει γραμμική μορφή αλλά να απεικονίζεται από μία ζώνη με εντονότερο χρώμα. Ο διορθωτικός μηχανισμός θα τίθεται σε ισχύ αμέσως μόλις διαπιστωθεί ότι το σημείο το οποίο αντιστοιχεί στην κατάσταση των καθαρών υπολοίπων ενός κράτους μέλους δεν περιλαμβάνεται στην εν λόγω ζώνη και ότι η κατάσταση των υπολοίπων του εν λόγω κράτους μέλους διαφέρει σημαντικά από την κατάσταση των καθαρών υπολοίπων των άλλων κρατών μελών με το ίδιο οικονομικό επίπεδο. Η σχέση μεταξύ δημοσιονομικής ανισορροπίας, που μετράται σε σχέση με το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ, και των τρεχουσών δημοσιονομικών ανισορροπιών απαιτεί ένα τύπο που επιτρέπει ετήσιες διακυμάνσεις στις εισφορές στον προϋπολογισμό. Ιδεατώς, οι συμφωνημένοι μηχανισμοί επιβάλλεται να προβλέπουν ένα περιθώριο διακύμανσης που θα είναι αποδεκτό όταν εκφράζεται σε μέσο όρο σε περίοδο μεγαλύτερη του έτους. Η κλίμακα αυτού του περιθωρίου πρέπει να είναι αρκετή ώστε να διασφαλίζεται η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ των στόχων της σταθερότητας και της προβλεψιμότητας του επιπέδου των εσόδων και των διορθώσεων που θα πρέπει να υπάρξουν ως προς τα καθαρά υπόλοιπα, στην περίπτωση που αυτά δεν περιλαμβάνονται στον αποδεκτό βαθμό διακύμανσης. Κατά τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η γενικευμένη πραγματοποίηση διορθώσεων για κάθε έτος.

4.5. Ένα τεχνικό πρόβλημα που είναι πιθανόν να παρουσιασθεί στο μέλλον αφορά τον προσδιορισμό των δαπανών για κάθε κράτος μέλος, δεδομένου ότι οι περισσότερες γραμμές του προϋπολογισμού δεν παρέχουν, επί του παρόντος, παρόμοιες πληροφορίες. Δεδομένου όμως ότι το σύστημα δεν πρόκειται να τεθεί άμεσα σε εφαρμογή, θα μπορούσε να προβλεφθεί η κατάλληλη προετοιμασία του διοικητικού συστήματος ώστε να αντιμετωπισθεί το εν λόγω ζήτημα, ενώ θα μπορούσε πάντα να εξετασθεί το ενδεχόμενο της μη πλήρους διάθεσης ορισμένων πιστώσεων που αφορούν δαπάνες για την ανάληψη εξωτερικών δράσεων ή διοικητικές δαπάνες.

4.6. Επίσης, η επίτευξη μιας κατ'αρχήν συμφωνίας σχετικά με το μελλοντικό σύστημα χρηματοδότησης θα διευκολύνει την άμεση έγκριση ορισμένων συγκεκριμένων προτάσεων, όπως αυτές που περιλαμβάνονται στην έκθεση της Επιτροπής, στο βαθμό που θα διασφαλισθεί ότι δεν θα υπάρξει επιδείνωση της κατάστασης ως προς τις υφιστάμενες δημοσιονομικές ανισορροπίες και ανισότητες για κανένα κράτος μέλος.

4.7. Επίσης, η εν λόγω συμφωνία θα καθιστούσε δυνατή την άμεση απλοποίηση του ισχύοντος συστήματος χρηματοδότησης μέσω, παραδείγματος χάρη, της περισσότερο γενικευμένης εφαρμογής του συστήματος της άντλησης πόρων βάσει του ΑΕΠ, αντί των πολύπλοκων μεθόδων υπολογισμού των εισφορών βάσει του ΦΠΑ, ή της αύξησης των κρατήσεων που πραγματοποιούν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των παραδοσιακών ιδίων πόρων, ή ακόμη του περιορισμού της βάσης που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό των αντισταθμιστικών ποσών που καταβάλλονται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επίσης με την άμεση εφαρμογή των εν λόγω μέτρων θα περιορίζονταν οι υφιστάμενες ανισορροπίες ως προς τις εισφορές της περιόδου 2000-2006 και θα διευκολύνονταν η μετάβαση προς το νέο σύστημα.

Βρυξέλλες, 24 Μαρτίου 1998.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) ΕΕ C 19 της 21.1.1998.

(2) Υπολογισμένες βάσει της διαφοράς που υφίσταται μεταξύ των εισφορών τους και των ποσών που διατίθενται σε αυτές από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.