[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.9.2006

COM(2006) 490 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Ετήσια έκθεση των έξι Ευρωπαίων συντονιστών σχετικά με την πρόοδο ορισμένων έργων του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

Η κατασκευή των μεγάλων έργων του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών απαιτεί μεγάλα κονδύλια αλλά και, λόγω του διεθνικού τους χαρακτήρα, συνεχή συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών από τα οποία διέρχονται τα έργα αυτά.

Για να εξασφαλισθεί ο συντονισμός και για να αντιμετωπισθεί η κατάτμηση των διαδικασιών και των αποφάσεων των κρατών μελών σχετικά με τις επενδύσεις, η απόφαση της 29ης Απριλίου 2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί των κοινοτικών προσανατολισμών για την ανάπτυξη του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών[1] εισάγει νέο μηχανισμό. Ο μηχανισμός αυτός δίνει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να ορίσει Ευρωπαίους συντονιστές για να προωθηθεί η υλοποίηση ορισμένων έργων με συντονισμένο τρόπο μεταξύ κρατών μελών.

Στις 20 Ιουλίου 2005, η Επιτροπή όρισε – μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και με τη σύμφωνη γνώμη των ενδιαφερομένων κρατών μελών – τους εξής έξι Ευρωπαίους συντονιστές[2]: Loyola de Palacio, Karel Van Miert, Etienne Davignon, Péter Balázs, Pavel Telicka και Karel Vinck.

Η απόφαση της Επιτροπής καθόριζε επίσης την ακριβή εντολή της δράσης των συντονιστών και τα κύρια καθήκοντα που αναλάμβαναν (βλ. παράρτημα). Προβλεπόταν, εν προκειμένω, ότι οι συντονιστές θα συντάσσουν κάθε χρόνο « έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην υλοποίηση των έργων », με σκοπό να διαβιβάζεται από την Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη. Πέραν αυτού, στην αποστολή τους προβλεπόταν επίσης ότι θα προσφέρουν στην Επιτροπή « τη συνδρομή τους στον προγραμματισμό των χρηματοδοτικών ενισχύσεων της Κοινότητας για την περίοδο 2007-2013 ».

Η παρούσα ανακοίνωση συγκεντρώνει τις παρατηρήσεις, τις αναλύσεις και τις συστάσεις στις οποίες προέβησαν οι συντονιστές στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριότητας (εφεξής αναφερόμενες ως « η έκθεση ») για τα έργα για τα οποία είναι υπεύθυνοι.

1. πρωτη και σημαντικη εκθεση προοδου

Οι συντονιστές έφεραν σε πέρας την αποστολή τους από τον Ιούλιο του 2005 έως τον Ιούνιο του 2006, μέσα σε μια περίοδο που χαρακτηριζόταν από κάποια αβεβαιότητα ως προς την χρηματοδοτική στήριξη που θα μπορούσε να προσφέρει η Κοινότητα για τα έργα αυτά μετά το 2006, διότι η διοργανική συμφωνία για το δημοσιονομικό πλαίσιο της Ένωσης επήλθε οριστικά στις 17 Μαΐου 2006.

Από την ανάλυση όμως των συντονιστών προκύπτει ότι τα εν λόγω έργα/διάδρομοι εξαρτώνται πολύ από την κοινοτική στήριξη λόγω του ευρωπαϊκού κυρίως ενδιαφέροντος ορισμένων τμημάτων τους . Για τα διαμεθοριακά τμήματα, ιδίως, η κοινοτική συνεισφορά είναι καθοριστική εξαιτίας της δυσκολίας που έχουν τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να αναλάβουν ολόκληρο το χρηματοδοτικό βάρος σε μια περίοδο δημοσιονομικών περιορισμών. Στην έκθεση των συντονιστών τονίζεται εξάλλου ότι, για ορισμένα έργα που εκτείνονται χρονικά σε δύο ή και τρεις πολυετείς δημοσιονομικούς προγραμματισμούς, πρέπει να ληφθεί υπόψη το στοιχείο της αβεβαιότητας ως προς την κοινοτική χρηματοδότησή τους πέραν του 2013.

Πέραν των οικονομικών πτυχών, το έργο των συντονιστών επέτρεψε ιδίως να αναδειχθεί πόσο σημαντικός είναι ο ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ των κρατών μελών για την ομαλή εκτέλεση των έργων. Η δυνατότητα σφαιρικής θεώρησης ενός έργου ή ενός διαδρόμου βοήθησε λοιπόν τις ενδιαφερόμενες αρχές να συνειδητοποιήσουν ότι χρειάζονται κοινές δομές σχεδιασμού ή διαχείρισης . Ορισμένες προϋπήρχαν ήδη, άλλες δημιουργήθηκαν ή πρέπει να δημιουργηθούν σύντομα μετά τις συστάσεις των συντονιστών, γεγονός που αυτό καθαυτό αποτελεί μεγάλη πρόοδο για τους διαδρόμους αυτούς. Όταν ένα έργο δεν έχει φθάσει ακόμη στο στάδιο ωριμότητάς του, η επιλογή αφορούσε περισσότερο την εκτέλεση κοινών μελετών σκοπιμότητας, έτσι ώστε να είναι δυνατόν να αποφασισθεί η έναρξη των εργασιών, το αργότερο, πριν το 2010.

Η δραστηριότητα των συντονιστών επέτρεψε να προσδιορισθούν καλύτερα τα έργα, να ευαισθητοποιηθούν οι αρμόδιες αρχές ως προς την αναγκαιότητα ενίσχυσης της συνεργασίας τους με τις ομολόγους τους σε άλλα κράτη μέλη , να δημιουργηθεί προβληματισμός, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όχι μόνον ως προς την ανάπτυξη των υποδομών αλλά και ως προς την ανάπτυξη των δρομολογίων που θα πρέπει να προσφέρονται στους διαδρόμους αυτούς. Η αναγκαιότητα να εξασφαλισθεί η διαλειτουργικότητα των δικτύων, όπως και η εναρμόνιση των διοικητικών διαδικασιών, έχει εν προκειμένω πρωταρχική σημασία. Με αυτό αποδεικνύεται ότι η ολοκλήρωση αυτών των μεγάλων διαδρόμων δεν είναι αυτοσκοπός αλλά ότι αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα ενός διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών. Η έλλειψη ενός βασικού κρίκου μπορεί να έχει επιζήμιες συνέπειες στην ομαλή λειτουργία ολόκληρου του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών και να μετριάσει την αποτελεσματικότητα των εθνικών δικτύων. Πρέπει επομένως να συνοδεύονται από μια συνεπή πολιτική μεταφορών . Άλλωστε, το ενδεχόμενο να μην εκτελεσθούν τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών στο σύνολό τους θα ζημίωνε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Οι παρατηρήσεις των συντονιστών είναι εν προκειμένω πολύ σημαντικές, διότι υπενθυμίζουν ότι είναι αναγκαίο να καταστρωθεί ολοκληρωμένη πολιτική για τα δίκτυα . Η πολιτική αυτή δεν πρέπει να προσεγγίζει (μόνον) τα « μεγάλα έργα » με βραχυπρόθεσμους στόχους αλλά να αποτελεί το καίριο στοιχείο μιας βιώσιμης πολιτικής μεταφορών, με πιο μακροπρόθεσμους στόχους .

2. τα πρωτα ενθαρρυντικα αποτελεσματα

Πρέπει να τονισθεί ότι, για τους συγκεκριμένους διαδρόμους, η ύπαρξη Ευρωπαίου συντονιστή είχε θετικό αντίκτυπο στην ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερομένων μερών. Όλοι οι συντονιστές υπογράμμισαν τη σημασία της πτυχής αυτής και συνάντησαν, στους κόλπους των αρχών αυτών, συνομιλητές που ενδιαφέρονται.

Στο πλαίσιο αυτό, κάθε συντονιστής επεδίωξε να σχηματίσει όσο το δυνατόν αντικειμενικότερη εικόνα για την κατάσταση προόδου του διαδρόμου, τις δυσκολίες που συναντώνται σε ορισμένα τμήματά του και την κοινοτική χρηματοδοτική στήριξη που κρίνει αναγκαία. Στις εκθέσεις που έχουν επισυναφθεί στην παρούσα ανακοίνωση εκτίθενται οι δράσεις που αναλήφθηκαν εδώ και ένα έτος, καθώς και τα θέματα που εκκρεμούν ακόμη. Οι συντονιστές θα ασχοληθούν ιδιαίτερα με τα θέματα αυτά τους προσεχείς μήνες.

Η γνώση που έχει αποκτήσει πλέον η Επιτροπή γι’αυτούς τους μεγάλους διαδρόμους, οι οποίοι εξετάζονται συνολικά, είναι επομένως ακριβέστερη από εκείνην που είχε στο παρελθόν, όταν κάθε έργο εξεταζόταν μεμονωμένα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται αποσπασματική εικόνα των προβλημάτων και των δυσκολιών των έργων αυτών. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει ιδίως να αξιολογηθεί καλύτερα η « διευρωπαϊκή » προστιθέμενη αξία ενός διαδρόμου, ενώ στο παρελθόν ήταν δυνατή – στην καλύτερη των περιπτώσεων – η απλή πρόσθεση των « εθνικών » προστιθέμενων αξιών κάθε τμήματος του διαδρόμου. Από τις εκθέσεις προκύπτει έμμεσα το συμπέρασμα ότι η « μη κατασκευή » ή η μερική κατασκευή αυτών των μεγάλων αξόνων αποδεικνύεται ζημιογόνος για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, όπως και για την Κοινότητα στο σύνολό της, διότι έτσι θα έχανε ένα στοιχείο ουσιαστικό για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, με άμεση συνέπεια απώλεια της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της.

3. κυριεσ συστασεις

Οι συντονιστές, για να βοηθήσουν την Επιτροπή να καθορίσει κριτήρια όσον αφορά τον προσδιορισμό του ύψους της κοινοτικής χρηματοδότησης των διαφόρων επιλέξιμων έργων για τη περίοδο δημοσιονομικού προγραμματσιμού 2007-2013, συνιστούν τα εξής :

1. συγκέντρωση των διαθέσιμων κονδυλίων κατά προτεραιότητα στα διαμεθοριακά τμήματα με υψηλή κοινοτική προστιθέμενη αξία και σε ορισμένα κύρια σημεία συμφόρησης, με σκοπό να δημιουργηθεί, όσο το δυνατόν πιο σύντομα, ένα πραγματικό, διασυνδεδεμένο και διαλειτουργικό διευρωπαϊκό δίκτυο ·

2. την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη, ήδη από τη φάση μελέτης των έργων, οι πτυχές της διαλειτουργικότητας ·

3. την εφαρμογή ενός ποσοστού χρηματοδοτικής στήριξης αρκετά προτρεπτικού για να επιτραπεί η έναρξη των εργασιών στα διαμεθοριακά τμήματα και τα σημεία συμφόρησης. Στην πρότασή της στις 24 Μαΐου 2006, η Επιτροπή πρότεινε ποσοστό χρηματοδοτικής στήριξης 20% του συνολικού κόστους των έργων προτεραιότητας και έως 30% για ορισμένα διαμεθοριακά τμήματα των έργων αυτών. Για τα έργα εγκατάστασης του συστήματος ERTMS, το ποσοστό χρηματοδότησης που προτάθηκε ανέρχεται στο 50%[3].

Στο θέμα αυτό, οι συντονιστές κρίνουν ότι μόνον ο άριστος συντονισμός των διαφόρων κοινοτικών παρεμβάσεων θα επιτρέψει την ολοκλήρωση αυτών των έργων προτεραιότητας μέσα στο χρονοδιάγραμμα που έχει καθορισθεί στην απόφαση για τους προσανατολισμούς ΔΔ-Μ.

Εν προκειμένω, κυρίως τα τμήματα προτεραιότητας πρέπει να τύχουν ιδιαίτερης προσοχής στα κράτη μέλη στο πλαίσιο των κοινοτικών στρατηγικών για τον εκπονούμενο προγραμματισμό των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής 2007-2013, οι όροι εφαρμογής των οποίων είναι ευνοϊκότεροι από εκείνους του προϋπολογισμού για τα ΔΔ-Μ. Eξάλλου, φαίνεται ότι είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν καινοτόμοι μηχανισμοί χρηματοδότησης – για τα έργα στα οποία κρίνονται κατάλληλοι – του τύπου PPP (σύμπραξη μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα).

Η « ομάδα καθοδήγησης για τα διευρωπαϊκά δίκτυα »[4] δημιουργήθηκε ταυτόχρονα με το ρόλο του συντονιστή και ασχολείται σήμερα με τα θέματα αυτά. Οφείλει να υποβάλει την έκθεσή της έως τα τέλη του 2006. Όλοι οι συντονιστές πέρασαν από ακρόαση στο πλαίσιο της αμάδας αυτής. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ενημέρωσαν την Επιτροπή για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάθε έργο, όπως επίσης εξέθεσαν τη συλλογιστική τους για τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν για να καταστεί πιο ελκυστική η χρηματοδότηση αυτών των μεγάλων υποδομών και να συντονιστεί καλύτερα η κοινοτική χρηματοδότησης από τα διάφορα ταμεία.

4. συμπερασματα

Ο ορισμός συντονιστών για πέντε διαδρόμους προτεραιότητας και για το οριζόντιο έργο ERTMS αποτελεί θετική εξέλιξη, η οποία έδωσε νέα δυναμική. Τα έργα αυτά μπορούν πλέον να ταυτίζονται με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, τον Ευρωπαίο συντονιστή, με τον οποίο υπάρχει επαφή σε περίπτωση ανάγκης. Οι ενεχόμενοι παράγοντες κρίνουν θετικό το ρόλο του, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Η δραστηριότητα των συντονιστών χαρακτηρίζεται, άλλωστε, από μεγάλη διαφάνεια, ιδίως απέναντι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή « Μεταφορών και Τουρισμού » του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ακροάσθηκε όλους τους συντονιστές, μεταξύ Ιανουαρίου και Μαΐου του 2006, οι οποίοι παρουσίασαν τις δράσεις που έχουν αναληφθεί.

Το παρόν έγγραφο είναι μόνον η πρώτη έκθεση, η οποία όμως καλύπτει ένα έτος ορόσημο. Οι προσεχείς μήνες – έως τα τέλη του 2006 – θα είναι πιθανόν οι πιο σημαντικοί από άποψη σχεδιασμού και χρηματοδοτικής ρύθμισης για πολλά από τα έργα αυτά.

Το ύψος της κοινοτικής χρηματοδότησης που θα χορηγηθεί ιδίως για τα διαμεθοριακά τμήματα θα επιτρέψει στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να αποφασίσουν για το μέλλον των τμημάτων αυτών. Δεν αποκλείεται, εάν το ποσοστό της κοινοτικής χρηματοδότησης είναι πολύ χαμηλό, ορισμένα έργα να μην υλοποιηθούν αμέσως ή να καθυστερήσουν.

Οι συντονιστές συνιστούν για το λόγο αυτό να επιλεγεί η συγκέντρωση των χρηματοδοτικών κονδυλίων στο πλαίσιο του προϋπολογισμού ΔΔ-Μ, ούτως ώστε να μεγιστοποιηθεί το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Η Επιτροπή υπενθυμίζει πάντως ότι οι χρηματοδοτικές ανάγκες, τις οποίες κάθε συντονιστής κρίνει αναγκαίες για τα έργα που είναι υπό την ευθύνη του, πρέπει να ενταχθούν στη συνολική ανάλυση των αναγκαίων για τα ΔΔ-Μ κονδυλίων για τον συνολικό πολυετή προγραμματισμό 2007-2013, ο οποίος αφορά τα 30 έργα προτεραιότητας που έχουν προσδιορισθεί στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 2004.

Οι διάφορες εισηγήσεις άλλωστε των συντονιστών καθιστούν προφανή την αναγκαιότητα να υιοθετηθεί ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία δεν θα διαχωρίζει την υποδομή από τη μελλοντική χρήση της. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι δραστηριότητες των συντονιστών καλύπτουν επίσης τις πτυχές που συνδέονται με την εγκατάσταση του συστήματος ERTMS, την ανάπτυξη της διαλειτουργικότητας σε ορισμένους καίριους διαδρόμους ή ακόμη με την τιμολόγηση της χρήσης των υποδομών. Εξάλλου, η προσέγγιση ανά « διάδρομο » που υιοθετήθηκε επέτρεψε επίσης να διαμορφωθεί ολοκληρωμένη εικόνα γι’αυτούς τους άξονες προτεραιότητας, με αξιοσημείωτη πρόοδο κατά τη διάρκεια του περασμένου χρόνου.

Παρά το γεγονός ότι η συμβολή των συντονιστών δεν είναι δυνατόν να εκφρασθεί ποσοτικά με ακρίβεια, δεν είναι ωστόσο αφηρημένη έννοια. Τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί δείχνουν ότι η δράση των συντονιστών υπήρξε καθοριστική για τη σύναψη ορισμένων συμφωνιών, ή ακόμη και για την επίσημη ανάληψη δεσμεύσεων από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη όσον αφορά την εκπόνηση μελετών ή την έναρξη των εργασιών· αποφάσεις που μέχρι πριν από λίγο καιρό ήταν ασύλληπτες. Το γεγονός ότι σε ορισμένους διαδρόμους κατέστησαν εμφανή διάφορα και μερικές φορές σημαντικά προβλήματα, είναι επίσης το αποτέλεσμα της δραστηριότητας των συντονιστών. Η διαφάνεια όσον αφορά την κατάσταση των διαδρόμων αντιπροσωπεύει πρόσθετη εγγύηση για την Επιτροπή, η οποία, όταν θα λάβει απόφαση να δεσμευθεί σχετικά με τη χρηματοδότηση ορισμένων εργασιών, θα το πρέξι έχοντας πλήρη επίγνωση του θέματος.

Η Επιτροπή ευχαριστεί τους Ευρωπαίους συντονιστές για το έργο που έχουν επιτελέσει κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους δραστηριότητάς τους σύμφωνα με την εντολή που έλαβαν. Έχει σημειωθεί αξιόλογη πρόοδος. Η Επιτροπή τους καλεί να συνεχίσουν τη δράση τους σύμφωνα με την αποστολή που τους έχει ανατεθεί.

Οι πληροφορίες που θα διαβιβάσουν οι συντονιστές κατά τους προσεχείς μήνες θα χρησιμοποιηθούν από την Επιτροπή, μεταξύ άλλων, για την προετοιμασία του συνολικού χρηματοδοτικού προγραμματισμού των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών για την περίοδο 2007-2013. Η συνέχιση της αποστολής των συντονιστών θα τους επιτρέψει επίσης να λάβουν, κατά το δυνατόν, εγγυήσεις από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη για τη συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση των έργων προτεραιότητας.

Παράρτημα Κατάλογος συντονιστών

- Κος Karel Van Miert, για το έργο προτεραιότητας αριθ. 1 (« Σιδηροδρομικός άξονας Βερολίνο - Βερόνα/Mιλάνο – Μπολώνια – Nάπολη – Mεσσίνα - Παλέρμο »)

- Κος Etienne Davignon, για το έργο προτεραιότητας αριθ. 3 (« Σιδηροδρομικός άξονας μεγάλης ταχύτητας νοτιοδυτικής Ευρώπης »)

- Κα Loyola de Palacio, για το έργο προτεραιότητας αριθ. 6 (« Σιδηροδρομικός άξονας Λυών – Tεργέστη - Divaca/Koper - Divača – Λουμπλιάνα - Bουδαπέστη - σύνορα με την Ουκρανία »)

- Κος Péter Balázs, για το έργο προτεραιότητας αριθ. 17 (« Σιδηροδρομικός άξονας Παρίσι - Στρασβούργο – Στουτγάρδη - Βιέννη - Μπρατισλάβα »)

- Κος Pavel Telicka, για το έργο προτεραιότητας αριθ. 27 (« Σιδηροδρομικός άξονας «Σιδηρόδρομος της Βαλτικής» Βαρσοβία - Kaunas - Ρίγα – Tαλίν – Ελσίνκι »)

- Κος Karel Vinck για το έργο « ERTMS ».

[1] Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου αριθ.°884/2004/ΕΚ της 29ης Απριλίου 2004 (ΕΕ L 167, της 30.4.2004, σ. 1).

[2] Απόφαση της Επιτροπής αριθ. C(2005) 2754 της 20ής Ιουλίου 2005.

[3] COM(2006) 245.

[4] Της ομάδας προεδρεύει ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, αρμόδιος για τις μεταφορές· η ομάδα απαρτίζεται από την Αντιπρόεδρο, αρμόδια για την κοινωνία της πληροφορίας και τα μέσα επικοινωνίας, και από τους αρμόδιους Επιτρόπους για την περιφερειακή πολιτική, τον δημοσιονομικό προγραμματισμό και τον προϋπολογισμό, το περιβάλλον, τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις και την ενέργεια.