Γνωμοδότηση για την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα των βιομηχανικών τεχνολογιών και υλικών (1994-1998) (1) (94/C 295/17)

Στις 14 Απριλίου 1994, και σύμφωνα με το άρθρο 130 θ, παράγραφος 4, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να αναθέσει στον κ. Barbagli, ως γενικό εισηγητή, την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κατά την 316η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 2ας Ιουνίου 1994) υιοθέτησε κατά πλειοψηφία (33 αποχές), την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προοίμιο

1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει μεγάλη λύπη διότι οι σύντομες χρονικές προθεσμίες εντός των οποίων της ζητήθηκε από το Συμβούλιο να αποφανθεί σχετικά με την παρούσα πρόταση καθώς και για τις δύο άλλες προτάσεις ειδικών προγραμμάτων, την εμποδίζουν να εξασκήσει τα συμβουλευτικά καθήκοντα που προβλέπονται από τη Συνθήκη στον τομέα της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης και κυρίως να εξετάσει εμπεριστατωμένα το επιστημονικό και τεχνικό περιεχόμενο του προτεινόμενου προγράμματος.

1.2. Η εν λόγω πρόταση εντάσσεται, άλλωστε, σε ένα σύνολο 17 προτάσεων για ειδικά προγράμματα τα οποία παρουσίασε ταυτοχρόνως η Επιτροπή και με τα οποία θέτει σε εφαρμοφή το 4ο πρόγραμμα πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις ενέργειες έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (1994-1998), ύστερα από απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου τον Απρίλιο του 1994 (2).

1.3. Η Επιτροπή υιοθέτησε επίσης και ένα ενιαίο διάγραμμα παρουσίασης που ανταποκρίνεται στο διττό μέλημα για απλοποίηση και εξορθολογισμό των διαδικασιών, πράγμα που χαροποιεί την ΟΚΕ.

1.4. Στο πλαίσιο αυτό, η ΟΚΕ θα ήθελε να διατυπώσει ορισμένες παρατηρήσεις για το σύνολο των προτάσεων της Επιτροπής καθώς και για το ίδιο το πρόγραμμα πλαίσιο. Η υποχρέωση όμως την οποία πρέπει να εκπληρώσει τώρα, την εμποδίζει να το κάνει στο πλαίσιο της παρούσας γνωμοδότησης.

1.5. Η ΟΚΕ επιφυλάσσεται παρόλα ταύτα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις αυτές στο πλαίσιο της γνωμοδότησης που θα εκδώσει αργότερα για τις λοιπές προτάσεις ειδικών προγραμμάτων καθώς και για τις τρεις προτάσεις σχετικά με τα ειδικά προγράμματα που θέτουν σε εφαρμογή το πρόγραμμα πλαίσιο για τις κοινοτικές ενέργειες έρευνας και εκπαίδευσης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (1994-1998) που αποφασίστηκε επίσης από το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 1994 (3).

1.6. Σε ό,τι αφορά το γενικό πλαίσιο συμμετοχής στα ειδικά προγράμματα και για την εφαρμογή αυτών, η ΟΚΕ παραπέμπει επίσης στις πολυάριθμες παρατηρήσεις και προτάσεις που περιέχονται στη γνωμοδότηση που εξέδωσε παράλληλα με τις δύο προτάσεις αποφάσεων σχετικά με τους κανόνες συμμετοχής των επιχειρήσεων, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων στα ειδικά προγράμματα έρευνας (4).

2. Εισαγωγή

2.1. Το προτεινόμενο πρόγραμμα υπάγεται στην πρώτη από τις τέσσερις ενέργειες που προβλέπονται από το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο, και συγκεκριμένα την εφαρμογή προγραμμάτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης μέσω της προώθησης της συνεργασίας με επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια και μεταξύ αυτών. Η ενέργεια αυτή καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών δραστηριοτήτων στον τομέα της έρευνας.

2.2. Το πρόγραμμα αυτό για το οποίο η Επιτροπή προτείνει να χορηγηθούν από τον κοινοτικό προϋπολογισμό πιστώσεις ύψους 1 623 εκατομμυρίων Ecu προορίζεται να διαδεχθεί το πρόγραμμα που υιοθετήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1991 για την περίοδο 1990-1994 (5), και για τη σχετική πρόταση του οποίου η ΟΚΕ είχε αποφανθεί στις 20 Νοεμβρίου 1990 (6).

2.3. Η πρόταση της Επιτροπής βασίζεται στην πείρα που αποκτήθηκε από τα προηγούμενα προγράμματα και διασφαλίζει τη συνέχεια με το παρελθόν καθώς επίσης και στις νέες ανάγκες που προέκυψαν από τη διεθνοποίηση της παγκόσμιας αγοράς. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη της κατά την επεξεργασία της προτάσεως αυτής κυρίως τους στόχους που προβλέπονται στη συνθήκη της Ένωσης σε ό,τι αφορά την ανταγωνιστικότητα και την ποιότητα της ζωής καθώς και τις ανησυχίες που εκφράζονται στο Λευκό Βιβλίο αναφορικά με την ανεργία.

2.4. Με το προτεινόμενο αυτό πρόγραμμα η Επιτροπή σκοπεύει να επικεντρώσει τις ερευνητικές προσπάθειες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε τρία προβλήματα που έχουν προτεραιότητα για το μέλλον της Ένωσης:

- τεχνολογίες παραγωγής για τη βιομηχανία του μέλλοντος. Σκοπός εδώ είναι να βοηθηθεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία προκειμένου να εξέλθει από τα γραμμικά παραγωγικά σχήματα που βασίζονται ευρέως στις θεωρίες του Taylor προκειμένου να προσδιοριστούν νέα παραγωγικά συστήματα που θα είναι πιο ευκίνητα, αποτελεσματικά, γρήγορα και ανταγωνιστικά σε παγκόσμιο επίπεδο,

- τεχνολογίες για τις καινοτομίες στα προϊόντα. Σκοπός εδώ είναι να στηριχθεί η προσπάθεια που γίνεται από τις βιομηχανίες για τις καινοτομίες στα παραδοσιακά προϊόντα με την καθιέρωση υψηλής τεχνολογίας στις διαδικασίες παραγωγής και μεταποίησης και στον προσδιορισμό νέων προϊόντων με υψηλή προστιθέμενη αξία που θα μπορούν να ικανοποιούν τις ανάγκες του καταναλωτή και να ανταποκρίνονται στις οικολογικές απαιτήσεις,

- τεχνολογίες για τα μέσα μεταφορών: Η βελτίωση των υφιστάμενων οχημάτων και η πιο μακροπρόθεσμη συγκρότηση νέων μέσων μεταφοράς που να είναι πιο οικονομικά, ασφαλή, ανταγωνιστικά, άνετα και συμβατά με το περιβάλλον, θα είναι απαραίτητη για την ολοκλήρωση της Ένωσης.

2.5. Η εφαρμογή του προγράμματος αυτού θα σπονδυλωθεί βάσει τριών στόχων (βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων) και θα υλοποιηθεί σύμφωνα με τρεις ειδικές δράσεις:

- δραστηριότητες βιομηχανικού χαρακτήρα που θα λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των χρηστών, επικεντρωμένες σε στόχους προτεραιότητας μεγάλης στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της ευρωπαϊκής βιομηχανίας,

- δραστηριότητες από και για τις ΜΜΕ: μέτρα τεχνολογικής παρότρυνσης που θα βασίζονται στις εμπειρίες των δράσεων Craft και των πριμοδοτήσεων σκοπιμότητας με στόχο την ενθάρρυνση και διευκόλυνση της συμμετοχής των ΜΜΕ, ιδιαιτέρως εκείνων που προέρχονται από λιγότερο προηγμένες περιοχές,

- δραστηριότητες αναγκαίες για την ανάπτυξη και τη διάδοση των γνώσεων επί τεχνολογιών γενικής χρήσεως, ομαδοποιημένες στο πλαίσιο θεματικών δικτύων.

2.5.1. Βραχυπροθέσμως θα δοθεί προτεραιότητα στην έρευνα για την προσαρμογή των σημερινών τεχνολογιών ή για την ανάπτυξη νέων που δραστηριοποιούν την ανταγωνιστικότητα των τομέων με χαμηλό τεχνολογικό επίπεδο στους οποίους ανήκουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, σε τομείς που αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και αποτελούν μεγάλους προμηθευτές θέσεων απασχόλησης.

- Μεσοπροθέσμως, η δραστηριότητα θα επικεντρωθεί σε ερευνητικές προσπάθειες που καταβάλλουν ήδη οι βιομηχανίες όσον αφορά τις τεχνολογίες και καινοτόμες στρατηγικές με σκοπό την καλύτερη χρησιμοποίηση των ανθρωπίνων πόρων, και ταυτοχρόνως τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων της παραγωγής επί του περιβάλλοντος.

- Μακροπροθέσμως, η έρευνα θα επικεντρωθεί στις νέες τεχνολογίες σχεδιασμού και κατασκευής των προϊόντων που θα δημιουργήσουν νέες βιομηχανίες ή αγορές σε ένα πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης.

3. Σφαιρική εκτίμηση

3.1. Η πρόταση προγράμματος που εκπόνησε η Επιτροπή είναι σαφής στη διατύπωσή της και συγκεκριμένη στο περιεχόμενό της. Οι προτεραιότητες που υποδεικνύονται ανταποκρίνονται στις ανάγκες της βιομηχανίας και θα πρέπει να υποστηρίξουν την προσπάθεια μετασχηματισμού που καταβάλλεται στο βιομηχανικό τομέα και ιδιαιτέρως στην παραδοσιακή και ώριμη βιομηχανία. Οι πτυχές σχετικά με την ανταγωνιστικότητα εναρμονίζονται με την προβληματική για το περιβάλλον, την απασχόληση και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

3.2. Η σπονδύλωση σε τρεις στόχους (βραχυπρόθεσμους, μεσοπρόθεμους και μακροπρόθεσμους) θα πρέπει να δώσει τη δυνατότητα στις βιομηχανίες και ειδικότερα στις ΜΜΕ να διευρύνουν τη συμμετοχή και τη συνεργασία τους με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και τα ερευνητικά κέντρα.

3.3. Η προσέγγιση που χρησιμοποιείται για τον καθορισμό των περιεχομένων φαίνεται να έχει συνοχή και ανταποκρίνεται πλήρως στις ανησυχίες της βιομηχανίας.

3.4. Το πρόγραμμα προσδιορίζει συγκεκριμένους στρατηγικούς στόχους για βιομηχανική έρευνα και ανάπτυξη με τη συμμετοχή όλων των ευρωπαϊκών φορέων. Η ίδια η δομή του προγράμματος που προσδιορίζεται σε συνάρτηση με τους βιομηχανικούς στόχους και όχι με τεχνολογικούς θα πρέπει πράγματι να τονώσει τη συμμετοχή όλων των βιομηχανικών τομέων και θα πυροδοτήσει σημαντικές συνέργειες μεταξύ των διαφόρων βιομηχανικών τομέων, συμβάλλοντας έτσι στην ταχεία μεταφορά των αποτελεσμάτων στην αγορά.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1. Το πρόβλημα της απασχόλησης και συγκεκριμένα της ανεργίας των νέων φαίνεται ότι αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη δυσκολία της Ευρώπης. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα παρακωλυθεί και θα καθυστερήσει σοβαρά από το φαινόμενο αυτό εάν δεν ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα ούτως ώστε να διευκολυνθεί η επίλυση του προβλήματος αυτού στο άμεσο μέλλον. Η οικονομική ανάκαμψη που έχει αρχίσει να διαγράφεται στον ορίζοντα θα πρέπει να συμβάλλει στην απορρόφηση από τον παραγωγικό ιστό των νέων που αναζητούν πρώτη απασχόληση προκειμένου να αποφευχθούν ανισορροπίες και επικίνδυνες εντάσεις. Η τεχνολογική έρευνα αποτελεί ένα σημαντικό μέσο για να ξαναγίνει ανταγωνιστική η βιομηχανία και να παραγάγει έτσι αποτελέσματα. Η απρόσεκτη χρησιμοποίηση του μέσου αυτού, εάν δηλαδή δεν χρησιμοποιηθεί για την προαγωγή των τεχνολογιών εκείνων που είναι ικανές να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης, μπορεί να είναι αρνητική για όλο το ευρωπαϊκό σύστημα και να προκαλέσει «αποκλεισμό».

4.1.1. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία αυτή επισύροντας την προσοχή της Επιτροπής στο γεγονός ότι είναι απαραίτητο να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην πτυχή αυτή και να καθιερωθούν για την εκτέλεση του προγράμματος κριτήρια επιλογής και κατάλληλες λεπτομέρειες συμμετοχής, που θα ευνοήσουν την δημιουργία θέσεων απασχόλησης στο πλαίσιο των ερευνητικών σχεδίων.

4.2. Παρά την προσπάθεια της Επιτροπής για τον σαφή καθορισμό των περιεχομένων του προγράμματος «βιομηχανικές τεχνολογίες και υλικά» φαίνεται ότι παραμένουν ακόμη κίνδυνοι επικαλύψεως με άλλα προγράμματα και συγκεκριμένα με τα προγράμματα «Περιβάλλον, Μεταφορές και Τεχνολογίες της Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνίες». Ζητείται από την Επιτροπή να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου να εξαλει-φθούν οι επικαλύψεις αυτές. Ο συντονισμός μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων μπορεί να μειώσει πράγματι τον κίνδυνο αυτό αλλά δεν φαίνεται ακόμη να είναι επαρκής.

4.3. `Ενα από τα προβλήματα που χαρακτήρισε αρνητικά την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι οι ελάχιστες δυνατότητες συνεργασίας που υφίστανται μεταξύ των διαφόρων φορέων της έρευνας είτε προέρχονται από τον τομέα της βιομηχανίας είτε από τα πανεπιστήμια.

4.3.1. Κατά την υιοθέτηση των προτάσεων της Επιτροπής το Συμβούλιο θα πρέπει να αποφύγει την περαιτέρω κατανομή, μεταξύ ειδικότερων δραστηριοτήτων, των χρηματοδοτικών πόρων που προτείνονται για τους τρεις κύριους τομείς. Η δυνατότητα για κάθε τύπο βιομηχανίας να συμμετέχει στις ερευνητικές δραστηριότητες που προβλέπονται στους τρεις τομείς και συγκεκριμένα στον τομέα σχετικά με τις τεχνολογίες για τα μέσα μεταφοράς θα πρέπει να διασφαλίζεται κατά τρόπον απόλυτο προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο δημιουργίας τεχνητών εμποδίων για τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων βιομηχανιών και για να προωθηθούν οι απαραίτητες σημαντικές συνέργειες προκειμένου να επιταχυνθεί η μεταφορά των γνώσεων.

4.4. Η πείρα που αποκτήθηκε από τις ΜΜΕ στο πλαίσιο της δράσεως Craft (συνεταιριστική έρευνα) θα πρέπει να διατηρηθεί και να διευρυνθεί όπως επισημαίνεται στο τέταρτο πρόγραμμα πλαίσιο και σε άλλα ειδικά προγράμματα που αφορούν τις ΜΜΕ προκειμένου να τις βοηθήσουν ώστε να αποκτήσουν την τεχνολογική παιδεία που είναι απαραίτητη για την προώθηση της καινοτομίας στο εσωτερικό των επιχειρήσεων.

4.4.1. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει ωστόσο να επιδειχθεί σε ό, τι αφορά την απλοποίηση των διαδικασιών και την δημιουργία μιας υπηρεσίας προσανατολισμού των ΜΜΕ προκειμένου να διευκολυνθεί η ορθή συμμετοχή αυτών. Ένα από τα μείζονα προβλήματα που πράγματι φαίνεται να εμποδίζει τη συμμετοχή των ΜΜΕ στην καινοτομία είναι σήμερα το πρόβλημα να μπορεί κανείς να εκτιμά με ακρίβεια ποια είναι η κατάλληλη λύση για τις ανάγκες που αντιμετωπίζει. Η απόκτηση των διαθέσιμων τεχνολογιών και η χρησιμοποίηση των διαθέσιμων γνώσεων μπορούν πράγματι να είναι σε πολλές περιπτώσεις πιο ενδιαφέρουσες από την έρευνα.

5. Ειδικές παρατηρήσεις

5.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής. Προκειμένου όμως να βελτιωθεί ακόμη η επίδρασή της πάνω στο ευρωπαϊκό οικονομικό σύστημα προτείνονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις του κειμένου:

5.1.1. Στην αιτιολογία μετά την 16η αιτιολογική σκέψη να προστεθεί και η ακόλουθη:

«`Οτι χρειάζεται να πυροδοτηθούν μηχανισμοί που μπορούν να ευνοήσουν την απασχόληση και συγκεκριμένα την απασχόληση των νέων διαμέσου δραστηριοτήτων και λεπτομερειών εφαρμογής που προσδιορίζονται στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος.»

5.1.2. Στο παράρτημα Ι (επιστημονικό και τεχνικό περιεχόμενο), στο πεδίο 3 «Τεχνολογίες για τα μέσα μεταφορών», σημείο 2 «Προτεινόμενες δράσεις» να διαγραφεί από την πρώτη παράγραφο η εξής τέταρτη κατά σειρά περίοδος:

«Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην έρευνα ... έως σε άλλους κλάδους μεταφορών».

5.1.3. Στο παράρτημα ΙΙ (ενδεικτική κατανομή του ποσού που κρίνεται αναγκαίο), να προστεθεί η εξής νέα σημείωση:

«(5) Θα πρέπει να αποφευχθεί οιαδήποτε περαιτέρω κατανομή με σκοπό να ευνοηθεί ένας βιομηχανικός τομέας εν σχέσει προς άλλους και συγκεκριμένα στον τομέα 3 σχετικά με τις τεχνολογίες για τα μέσα μεταφορών προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία τεχνητών εμποδίων ως προς τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων βιομηχανικών τομέων.»

5.1.4. Στο παράρτημα ΙΙΙ (Τρόποι εκτέλεσης του προγράμματος), να τροποποιηθεί ως εξής η τρίτη παράγραφος του σημείου 1:

«Παρόλα αυτά, για την εκτέλεση του παρόντος προγράμματος ισχύουν οι ακόλουθες διευκρινήσεις/παρεκκλίσεις: Για τη συμμετοχή στις ερευνητικές δράσεις με κοινή χρηματοδοτική συμμετοχή απαιτείται η παρουσία τριών τουλάχιστον οργανισμών τριών χωρών εκ των οποίων δύο βιομηχανίες δύο κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»

5.1.5. Επίσης στο παράρτημα ΙΙΙ, σημείο 2.4 σχετικά με τα προπαρασκευαστικά και συνοδευτικά μέτρα και τα μέτρα στήριξης να προστεθεί στο τέλος η εξής τελευταία περίπτωση:

«- υποτροφίες και επιδοτήσεις στο πλαίσιο των συμβάσεων έρευνας για να διευκολυνθεί η ενσωμάτωση των νέων πρωτοδιοριζόμενων πτυχιούχων στις βιομηχανίες που συμμετέχουν στην έρευνα».

Βρυξέλλες, 2 Ιουνίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

(1) ΕΕ αριθ. C 113 της 23. 4. 1994, σσ. 4-15, 24.

(2) Βλέπε ΕΕ αριθ. L 126 της 18. 5. 1994, σ. 1.

(3) Δεν δημοσιεύτηκε ακόμη στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

(4) Βλέπε ΕΕ αριθ. C 81 της 18. 3. 1994, σ. 9.

(5) Βλέπε ΕΕ αριθ. L 269 της 25. 9. 1991, σ. 30.

(6) Βλέπε ΕΕ αριθ. C 41 της 18. 2. 1991, σ. 46.