ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 310 
 
 
 
Vol. 1984/0142 
  
 
Disclaimer  
Conform ément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Com munauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que m odifié par le règlem ent (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septem bre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés c onformément à l'article 5 dudit 
règlement. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic 
Comm unity and the Eur opean Atom ic Energy Com munity (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, E uratom ) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conform ity with Article 5 of the aforem entioned regulation. 
In Übereinstimm ung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1. 
Februar 1983 über  die Freigabe der historischen Arc hive der Europäischen 
Wirtschaftsgem einschaft und der Europäisc hen Atom gemeinschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983, 
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003 
(ABI. L 243 vom  27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit 
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5 
der genannten Verordnung freigegeben. 
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
COΜ ( 8 4 )  3 1 0  τ ε λ ι κ ό  
Β ρ υ ξ έ λ λ ε ς ,  5 Ι ο υ ν ί ο υ  1 9 8 4
Η  Ε Υ Ρ Ω Π Α Ϊ Κ Η  Κ Ο Ι Ν Ο Τ Η Τ Α  Κ Α Ι  Η  Α Φ Ρ Ι Κ Η
( Α ν α κ ο ί ν ω σ η  τ η ς  Ε π ι τ ρ ο π ή ς  σ τ ο  Σ υ μ β ο ύ λ ι ο )
COΜ ( 8 4 )  3 1 0  τ ε λ ι κ ό

A IA T P A M M A
riEPIAHYH
EIIArQTH
I .  A IA m iT Q Z E II
1. O airoyoriTeuT i  k6? airoXoyiopåg 660 åEKaETiwv 
avdnTu^nc
2. H aitåTOnn eir 1 6e t  viuori thc KOTåoTaorK
3. AuopEVEig oikovomikéq  TrpoortTiKég
4. AvnouXHT 1 Kég (jaKpoirpåØEOiJEC tAo e ii ;
4 .1 . o  nXnØuouå«;
4.2.  t o itE p  1 |3åXXov
I I .  01 NEEI ANAriTYEIAKEZ nPOTEPAIOTHTEI TIA  
THN AOPIKH
1.  E i r  i  o  1  t 1  o t 1  k p avE^apTrioia
2. MEtuori thq  EVEpyEiaKng E^åpTpori?
3. EkP 1 0(jrix6 v 1 on irpooavaToX i  opévri itpog Tpv e o utepikh  
ayopå
4. AvanTU^n t p  S  TiEpiipEpEiaKpq ouvEpyaoiag
5. To TTOXlTIKO Kai ØEOpiKO t i X  a  I  o  i  o
5.1. p  t t oXit ik p  OTaØEpåTriTa
5.2. o EiravaKaØop t  opog Tpg Øéapq Kai tou poXou 
tou KpåTOug

III. Ο  Ρ Ο Λ Ο Σ  Κ Α Ι  Η  Δ Ρ Α Σ Η  Τ Η Σ  Ε Υ Ρ Ω Π Α Ϊ Κ Η Σ  Κ Ο Ι Ν Ο Τ Η Τ Α Σ
1 .
2.Η  β ο η θ έ ι α
1 .1 . α ύ ξ η σ η  τ ω ν  χ ρ η μ α τ ο δ ο τ ι κ ώ ν  μ έ σ ω ν  π ο υ  
π ρ ο ο ρ ί ζ ο ν τ α ι  γ ι α  τ η ν  Α φ ρ ι κ ή
1 . 2 .  κ α λ ύ τ ε ρ α  π ρ ο σ α ρ μ ο σ μ έ ν η  β ο ή θ ε ι α
1 . 2 . 1 .  ε π ι σ ι τ ι σ τ ι κ ή  β ο ή θ ε ι α
1 . 2 . 2 .  σ τ ή ρ ι ξ η  τ ω ν  α ν α π τ υ ξ ι α κ ώ ν  π ο λ ι τ ι κ ώ ν
1 . 2 . 3 .  μ ι α  ν έ α  π ρ ο τ ε ρ α ι ό τ η τ α :  α γ ώ ν α ς  
γ ι α  τ η  δ ι α τ ή ρ η σ η  τ ω ν  μ ε γ ά λ ω ν  
ι σ ο ρ ρ ο π ι ώ ν  τ η ς  φ ύ σ η ς  σ τ η ν  Α φ ρ ι κ ή
Τ ο  α μ ο ι β α ί ο  σ υ μ φ έ ρ ο ν
2 .1 . τ ο  ε μ π ό ρ ι ο
2 . 1 . 1 .  τ ο  κ α θ ε σ τ ώ ς  τ ω ν  σ υ ν α λ λ α γ ώ ν
2 . 1 . 2 .  τ α  π ρ ο ϊ ό ν τ α  β ά σ η ς
2 . 2 .  ο ρ υ χ ε  ί  α
2 . 3 .  ε ν έ ρ γ ε ι α
2 . 4 .  α λ ι ε ί α
2 . 5 .  ε υ ρ ω π α ϊ κ έ ς  ε π ε ν δ ύ σ ε ι ς  σ τ η ν  Α φ ρ ι κ ή
Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α

IIEPIAHYH
H  AippiKp ovt  i  psxun i  £e i  ooøapd oiKOvoptKa Kat  
ko  i  v o )v  i  kd  npoPXåpaxa.
0 anoXoyiopåg miv 6  u o "  åEKOEXiujv avånTu?nc"^  
s iv a i anoyopxEuxiKåq. To x  e p  d  o  x  t  o  i p  u  o  i  k å 6 u  v  a p  i  k å  napapévEi  
avo? i  ono (r|To Kai 6ev Eivai pdXiaxa KaXd-KaXd yvwoto .
01 aippiKaviKég x<»>P£S  n X i^ Y Ø K O tv OKXripå anå xp åiEØvp  
oikovom  ik h Kplori Kai xp oppavxiKp nxuap x o j v xipiiiv xwv npiixuv  
uX6v  nou napaxpppØpKE oxpv nepioåo 1980-1982. H  Kaxaoxaap  
x o u q  øxov x  o  p  é  a x  p  < ;  åiaxpotpå.c; y i  v  e x  a i  6X0 Kat nio k p  i  o  i  p  p  
KaØaig En 16e i  vuvexa i  Kat anå xpv ?ppaaia, låiux; oxo våxio  
xpt*|pa  xpq AippiKpc; Kat oxo ZaxéX. H  xeipoxépEuap xpt; EpnopiKpi;  
Øéopt; xoug ouvo Seuxpke  k o i anå au^ouaa aipEpEyyuåxpxa: apKExéq  
anå auxéq x  t  < ;  x^P^Q 6e v e iv a i nXéov o e Øéop appEpa va  
Eioaydyouv xa npotåvxa nou E ivai avoyKaia yia xp XEixoupyia  
xou napayuyi k o u  ppxaviapou xou^.
népav xuv dpEOuv npoPXppdxuv EniP'iuopc, p  
A ip p iK i*) npénEi va avxipE xuni o ei  Kai x  i  < ;  avpouxpxiKég paKpo-  
npåØEOpsq e S ;  £ X  i  2 ;  e i  < ;  nou anoppéouv anå xp åppoypaipiKd é k p  p  £  p  ,  
xpv En t  xaxuvåpE vp aoxuipiXia Kai xov kXov i o^å xou  
o  iKoouaxppaxåq xpq.
H  AippiKp åtavuEi pia Kpioipp ipacp. Oi iØuvovxeq  
xaiv aipp i k ov i Kiiiv  xwpwv avxXuvxag åiådypaxa anå xpv neipa  
xouq, ouve  i  åpxono i  ouv å x i, yia va avx i  axpéipouv xpv Eni-  
Kpaxouoa xdop npénEi va avaØEUppaouv xig npoxspaiåxpxsq  
Kai va aXXd^ouv xtq pEØååouq nou uioØéxpoav Xiyo psxd xpv  
Kppu^p xpg av£?apxpoiag xoug.
Oi vésg avanxu^iaKég npoxspa i  åxpxE«; axpv AippiKp  
KaØopioxpKav xo 1980 oxo npåYPappa åpaopq xou Adyoq: nXéov  
auxåvopp avanxuSp, E n io ixio xiK p  avE?apxpaia, pEiuop xpg  
evepye  i  a  k p  c  E^dpxpopg, ekP i  oppxdv i  op npooavaxoXiapévp npoq xpv eauxEpiKp  
ayopd, avdnxu^p xpg nEpiipEpEiaK^C ouvEpyaaiai;.
EvanopévEi xupa va o u y k e k p ipevonoipØouv oi ysviKéc  
auxéc KaxEuØuvoEtg oe KXaåiKéq oxpaxpyiKég Kai noXixiKÉg  
nou Ø a EniåiiiiKOUv va anoåuvapuaouv oxaåiaKa xouq u i p  i  oxapEvouq  
nEpiopiapou^.
Oi aippiKaviKÉg xwpsg yvupi^ouv åxt npénEi va  
Paoi^ovxat npiv an'åXa oxig åiKé«; xoug åuvdpEig: auxp  
Eivai Kai p  évvoia xpg auxoåuvapiag. 0  avanpooavaxoXlopå?
åpwg xuv i oX i  x  i  k iIiv xouq, p  avayKaia psxappuØpiop xuv k o iv w v i - 
koo  i Kovop i Kiiiv  åopaiv 6 ev pnopouv va Enixuxouv, sav åev e v i - 
oxuovxat anå pia oppavxiKåxEpp Kai KaXuxspa npooapp^apévp  
E^liIXEp  l  K p pOpØEia.

H  Eupunp, E^aiTiag tit; yEuypaipiKpg Tpg Øéopg,
Tpg lOTopiag, ruv oiKOvopiKilv Kai OTpaTriY i  k u v auyipEpovTuv  
tit;, t u v SEOyuv t i o u  SpyioupYEi n  ( 6 1  a r |  noXiTtKp Tpg, éxei  
iSiaiTepeg EuØuvEg évovti  Tpg AippiKpg. A v Tig apviåTav  
Ø a  p  t a  v  p  yåvp i r  o  u  Ø a  t o énpaTTE.
Ta npoPXpyaTa Tpg aippiKaviKpg pnsipou, 0 1  
npoKXpaEig tio u  npéiiEi va o v t i ^e tu h Io e i , unoxpEuvouv Tpv  
Eupunp va npoxupiiOEl aKoyp Trapairépa otp  axéon auTp  
EyPaØuvovTag otp  auyPaap Tpg Aoyé koi ava 6 i ayopipuvovTag  
th (jEOoyEiaKri noXiTiKp Tpg. H  ouyPoXp Tpg Eupunpg  
o  t p  v  avanTU^n tit; AippiKpg tipeuei  va toito Øete  i  to i oe 6 6o 
e t t i  t t e 6 a :  oto  eh i  n  e 6 o  Tpg ØopØEiag, koi yia va Eivai  
anoTEXEayaT i  K p  koi O TaØEpi*|, oto  ettitie < So tou  apotpaiou  
auyipépovTog.
H  E^UTEPIKP pOpØEia T ip o g  T  p  V  AippiKp HpÉUEl V O  
au^pØEi. Tia va Eivai anOTsXEOyaT i  k6tepp  npénEi va Eivai  
KaXuTEpa npooapyoayévp. H  PopØEia auTp ano Tpv nXsupå  
Tpg Eupdnrpg syipavi^ETai k u  p  i  u  g  y  £  6 u o y  o  p  i p  é  g  :  ehioitiotikp  
k o i ETtEiyouoa PopØEia aipEvåg k o i OTppi?p t u v av outu ? i o k u  v 
uoXitikuv  aipETÉpou. Ee auTå npénEi o t o  E ? i* ig  va npoOTEØE i  
yia véa npoiEpa i  6tpto :  a u T i*) nou p  KoivåipTa k o i t o k p  6 t p 
yéXp npénsi va npoaSuaouv o to v  ayuva kot 6 Tpg Eppyuopg  
Kai unép Tpg StaipuXa^pg t u v yEyiiXuv loopponiiiiv Tpg ipuopg
0  T  p  V  AippiKp. Ee aVTIØETp UEpllITUap Ø a  filO K U p E U O V T O V  
t o nåvTa.
H  OTppi^p åyug nou p  Eupunp oipe IXei va napåaxei  
otpv AippiKp npénEi va ^Enspvå to nXaioio Tpg popØEiag koi 
va uXonoisiTai otov  Toyéa tuv otKovoyiKUV oxéoeuv . Eivai  
avayKafo va E?aoipaXtOEi p  Ko iv 6tpto  yEyaXuTEpp OTaØEpoTpTa  
Kai KaXuTEpp npopXEip i  yåTpTa OTig ouvaXXayég Tpg yE Tig  
aippiKaviKÉg x&psg. Eivai E^åXXou Suvoto  va avanxuxØouv  
nio ipiXåSo^Eg noXiTtKég koi npuToPouXiEg oe åXoug Toug  
tome  i  q  onou p  ouynXppuyaTi k6tpto  tuv nåpuv koi p  ayoiPa i  otpto  
tuv ouyipspåvTuv to EniTpénouv, 6pXa 6p  OTOug ToyEig Tpg  
£?åpu?pg, Tpg EvépyEiag, Tpg aXisiag, Tpg Pioypxavlag.
Eivai avayKaio va SpaOTppionoipøouv aKåyp nEpiooåTEpo
0 1 Eupunaioi EnEvSunég OTpv avånTu^p t u v napayuyiKUv  
nopuv Tpg AippiKpg. npénEi åyug va Spy i  oupypøouv oi  
anapaiTpTEg npounoØéoEig yi'au T å.
Eto éyypaipo outo  nEpiéxoviai évag anoXoyiayog,  
op i  ayévEg 6ia n i otuoe i  g  Kai npoTiioEig. Eåv to EuypouXio  
e y  k p  i  v  ei  Tig yeviKÉg auTÉg KOTEUØuvOEig p  EniTponp Ø a  
ynopsi va unopåXEi apyoTEpa nio e2;e i 6 i  KEuyé vEg npoTaoE i  g  
oto  nXaiota tuv  åiaipåpuv ouyipuviuv ouvEpyaoiag nou auvåéouv  
Tpv Koivorpia yE Tig x < i > P E < ;  Tpg AippiKpg, KaØug koi yia T . p  
ouyKEKpiyévp xppa i  yono i  pop tuv åXXuv yéauv nou 6 i  axe i  p  i  Z, eto  i 
p  E n  iTponp.

EiiArnrH
(  A e v  unåpxe t  pta A ip p iK p  a X X A  uoX X ég. H  pEaoyEiaKp 
A ip p iK n  é X E i 6  i  a ip o p E T  i  K i i  xapaK Tpp i  o t i k6 a ito  rn paupp A i p p  t  k i* |  _
NoTia T p g  lax&pagoi rcoX iTiK ég, oiKovontKéq K a i noX tTtO TiK Ég 
upaypaT i  K åT H T eq  Eivai e i r  i  c  p  g  noX uitotK iX E i;. Y iråp x o u v  x  &  P  £  C  
M £  noXuåpiØpo irX p Ø u ap å - n  Ntyppia n.x. éx£i 8 0  EKaroppup i  a  
K ayoiK O ug - K ai a X X E g  pe oXiyåptØpo, 2 5  K p & T p  éxouv X iyåTEpa 
a tro  5  EKaToppupia k o t o  i  k o u ? .  Opiapéva K p aT p  Eivai nXouoia 
o e T T E T p E X a io  K ai opuK Tå, å X X a  t a  o t e po u v t q  i .  Y  nåpxou v  
X U P E C  irapaØ aX åoo i  E g  ko i pEOoyEtEg' opiapévEg Ppiokovtoi  
aynv T ip w y p  (p å a n  T p g  ek| 3  i oppxåv i  opg k o i & X X s g  - oi t t e p  i oooT E pE g ~  
Eivai a  k 6 p  a  KaØ'oXoKXppia aypoTiKÉg.
H  iToiK iX ia T p g  A ip p tK p g  Eivai anépavTp, k i out 6 
p  avåXuap it p é t t e i  va t o X å Ø E i u ir o tp p  k o i p  O TpaTpyiK p v a  
T rp o o ap p o O T E  i  avåXoya.
H  ev6tpta  T p g  A ip p iK p g  Eivai 6pug E?ioou rtpaypaTiKp. 
At t o t e Xe i éva ip u a  i  k o y e u y p a ip  i  k6 6E6opévo. Oipei Xeto i  E rrio p g  
O T p v  Koivp lOTopta k o i O T p v  T ip å a ip a T p  a iro a rc o  i  k i o t t o  i  pop,
OTtg ouyKpiaipEg oiKovopiKég 6opég iro u  xopaKTppi £ovto i  
anoTO fiE O T T å^ovra xapaKTppa xpg yEupyiag, T pv évtovp  
E^u O T p éip E  i  a T pg oiKOvopiag, T p  psyåXp E^åpTpop anå Tig 
E?aywyEg optopsvuv upuT tov uX uv K ai a  i r  6 pia u  i p  p  X  p  Sppoypaip'. x p  
au^pop. 'OXa auTa o t t o t e Xo u v  ouvaipp avanTu^iaKå irp o | 3X i* ip a T a .
flép a åpug ano irpaypaTiKp, p  ev6tpto  T p g  A ip p iK p g  
Eivai oiKovopiKa k o i noXiTiKå avayKaia T p v  e t t o x p  t u v pE yaX uv 
evoio  i  p O E u iv .  M ia SiatpEpévp A ip p iK p  6e v Ø a  piropouaE  v a  
E irp p E & O E  i  Tig SisØvEig urroØ éoEig k o i Ø a  ptov  EiriKiv6uva 
E K T E Ø E  I  pévp O T p v  E T T ip p o p  ? é v i » ) V  6 u v å p E (i)V . M ia K O T O K E p p a T  i  opévp 
A ip p iK p  6e v Ø a  ptov  o e Ø éo p  va E ^ a o ip a X  i  o e i  T p v  oikovopikp  
K ai k o  i  v  t u  v  i  k 1 * 1 avåK T U ^p Tpg, 6i6ti a v  t i p e t u t t  i  £  e t  irpopX ppaT a 
nou K a p  i  å  x & p a 6e v pitopE i va Xu o e  i p6vp Tpg. Ae v u iT å p x E i 
KavEig aippiK avåg pyÉ T pg o  oitoiog rta p 6  Tig a|3£|3a  i  åT p T E g  
k o i Tig e v t c io e  i  g  t o u  rrapovT og 6e v e v t i Jo o e  i T p v  aippiK aviK p 
ev6tpta  avåpEoa o t i g  K u p  lO Tspeg irp o T E p a i  åT pT E g T p g  
T T  O  X  l  T  I  K p g  T O U  .

H  EupuTiaiKp KotvåTpTa a  t t å t p  < p  u  a  p  Tpg Kat a t t å 
Toug åsapoug t t o u  åtaTppEt ps to auvoXo oxe 6ov tuv 
aippiKav ikiIiv xupiiv péou Tpg øuppaapg Tpg Aopé Kat tuv 
ouptpuv t  d i  v  pe pEaoyEiaKég xwpEQ, 6 ev Ø a  pTtopouoe va ayvonoe i  
Tpv Kivpap o t u  t p  xnC AtpptK^g T T p o g  Tpv t t oXittkp  Kat otKOvoptKp  
EvoTiotpop Tpg, Trpåypa itou e t t 1 6 1  uke  i va E K tp p é tO E t n  Opyåvuap  
A t p p  i  Kav i  K rig  EvåTpTag (OUA).
H  avaKoivuap auTp, XotTråv, avatpépETat otpv  AtpptKp.
H  A  < p  p  i  k p  avTtpETunr 1 £ e i  o  o  P  a  p  < 5t  otKOvopiKti Kat  
KOtvtuviKå TrpopXppaTa. 0 aTroXoyiapåg ruv 6uo "Sekoet  i  tiv  
avå^Tu^pg", e!vat aTtoyopTEUT i  Kåg. O t atpptKaviKÉg x&PEg  
TiXpypKav OKXppå arrå th åtEØvp otKOvoptKp Kpiap Kat T r |  
appavTtKp tttuop  tuv Tipuv tuv ttputuv  uXuv itou irapaTpppØpKE  
ornv t t e p  (  060 19 8 0 -1  9 8 2 .  H  KaTåaTaop Toug o  tov Topéa  
Tpg åtaxpotppg yivETat 6X0 Kai t t t o  Kpiovpp KaØug e t t i 6e t  voiveto  i 
Kat o t t o  tnv ?ppaata.
népav t t u  v  åpEOuy TrpopXppåtuv e t t i 0 [ uopg, n  A tpptK ri  
t t p  é  t t e t  va avT 1  p s T iiM T  1 oe 1  Kat Tig avpauxpTtKég paKpoTipåØEapEg  
E^EXi^Etg t t o  u  airoppéouv o t t6 th åppoypatpiKp éKpp^p, Tpv  
e t t t  TaxuvåpEvp aOTutpiXta Kat tov  KXovtopå tou  o  1KoauaTppaTåg  
TnQ  .
H  A tp p  t  kp åtavuEt pia Kptaipp tpåap. 0t  tØuvovTEg  
t t i )  v  a tp p  t  ko v  i  K tiv x t o p t i v  avTXtlivTag åtååypaTa o t t6 T p v  nstpa  
Toug, o uve tåpTono1ouv o t i , yta va avx 1  OTpétpouv thv etti - 
KpaTOuoa Tåon t t p  é  t t e i va avaØEuppaouv Tig t t p  o  t e p  a  1  å  t p  t e g 
Kat va aXXå^ouv t i g  pEØååoug t t o u  utoØéTpaav Xiyo pet & 
thv Kppu^p tn C  aVE?apTr)0 t  ag Toug.
0 avatrpooavaToX 1  opåg åpug tuv a votttu £  i okuv  
T T O  X  l  T  l  K t i ) V  O T r|V  AtpptKp, 6SV p T T O p E l V O  E 1T  t  T  U  X  E  l  , E O V  6EV  
EvtoxuETat a rc å  pia appav tiKåTEpp Kat koXutepo  Trpoaappoopévp  
£?UTEptKr| PopØEta. H  Eupuiip éxEt 1 6 i  a t  TEpEg EuØuvEg  
o  x  e t i  k a  ps T O  Øépa out 6. H  PopØEta åpug 6 ev apKEt. n  p  é  t t e t 
Etriapg ot EupuTra(ot EtrEvåuTég va åpaøTpp i  o t t o  i  pØotiv aKåpp  
T T E p  l  OOO TEpO  O THV atppIKOVlKp pTTEtpO.
Ta TrpopXppaTa Tpg atppiKaviKpg riitEipou Kat o  t  
TTpOI'XnOEtg T T O U  T T  p  é  T T  E  I  V O  O VT I  ( J E T t i l T T  !  O E  I  U 1T O X P E U V O U V  T r)V  
EupUTraiKT) KotvåTpTa (*) va EiravE^ETtioE i  th pEOoyEtaKp  
t t o  X  t  t t  k p  Tpg Kat va Eppaøuvst to ttepiexopevo  Tpg oupPaopg  
Tpg Aopé.  AuTog Etvat Kat o  av ttke i pevi  Kog OTåxog tuv 
irpoTctOEUv Tpg E T T tT p o T T p g  oxetikoi  pE  Tpv Etpappoyp piag  
pEOoyEtaKpg t t o  X  t  t i  k p  g  atrå xp åtEupupévp KotvåTpTa. Aut6 
Etvat ETrtopg Kat to o v tik e ip e v o  tuv 6 i aTipaypaTEuaEuv t t o u  
åtE^åyovTai yta Tpv e t t 6 p  e v  p  ouppaap EOK-AKE .
O t SuOKOXlEg T T O U  aVT l  P E T U T T  t  Ce 1  p  A  t p  p  l  K  p  O  T T  O  T  E  X  O  U  V
T T P Y P  ooPappg avpouxtag yta Tpv EupuTratKp KotvåTpTa. n  p  é  t t e i
åpug va KaTO tO TEt oatpég 6 t t  p  avpouxia auTp 6 ev Etvat  6uvaxå
va EKippaoTE i  Etg Pdpog tuv xwpuv Tpg KapatptKpg Kat tou
(*) PX. to éyypatpo C 0M(8 4)  107  teXik6

Eiphvikou,  t i o u etvai cuv 6e6epéveg OTa trXaioia t n C oup|3aorK 
t n C A o p é Kai T t  o u avTipeTuntiCouv ae TtåpttoXXeg TtepittTwaetg  
ttapåpoia KaTaOTaan Kai napåpoia TtpopXfipaTa pe Tig atpp t  kov i Kég 
xupeq.
H Ttapouaa (*) avaKo'ivuan Ttpo( 3atvei apxtK& ae  
optapéveg 6 i  a ir i  otuioe  i  g  o x e t ik 6 pe th anpEpivri oiKovopiKp  
Kat KoivuviKti KaT&araan othv  A  i p  p  i  k n  (I).
YttevØupt£ei Tig véeg a  vattTU? i  aKég TtpoTepa i  OTriTeg  
Y ia tr )v  nneipo ttou KaØoplOTnKav att 6 Toug aippiKavoug o t o 
Ttpåypappa t o u  ftayog Kat T to u  tout Kovtoi  pe eKelveg t h q 
KOivoTiKng ttoXiTiKi^g ouvepyaaiag yia thv avdntTU?r| (II).
ETtixeipei va itpoa 6 i  op (  ae i  t o p6X o ttou avi^Ket  
aripepa o th v  Eupuntri  y<a t h v avåtiTu^n ti-k aipp i kov i Krig 
ntteipou (III).
H EttiTpottri  
a v ok o !  v iuorjØa uito(3dXei auvTopa oto Iup(3ouXio avaXoyn  
Y i  a Tig x^peg t n < ;  Kapai| 3tKrig Kai tou Eiphvikou.

I .  A IA n ilT Q IE II
1.  O aTioyoriTeuT i  Kog airoXoY i  opog 6uo åeKaeTtuiv avånTu^K
1.1.  Ithv rcepiofio 1950 - 1980,  åoo KpaTået pia yevtå, oi aipptKaviKÉg 
xupeg othv TrXeioipn<Pia roug Kr)PuxTr)Kav ave^åpTriTeg Kai xPeiåoTriKe va eyKa- 
Øiåpuoouv véoug Øeapoug Kai véeg 6ioi Ki*)oei g. Tvupiaav pia åveu Trponyou- 
pévou SnuoypaipiKri éKpn?n Kat avTipeTumtoav pi^iKég oiKovopiKég Kai k o iv io - 
viKég peTa| 3oXég. riapå rig iravToeiåeig 6uaxépet£g o 6popog nou 6iavuØr|Ke 
jjéca ae 30 xpovia r|Tav apKETå onpavTiKåg.
1 .2 . Ito TéXog Tng SeKaen'ag tou 70 evTOUToig, o aTroXoyiopåg t ik avå-  
TTTU?r|9 t ik atppiKaviKiig nrceipou epipavi^ETat auvoXiKå atroyoriTeuT i Kog, éOTW  
k i av 6ev eivai opoiåpopipa apvriTiKog. Bp( oketo i ttoXu paKpiå airå to ettitte6o 
tou ave£åvTXr|TOu SuvapiKou ttou uiråpxEi Kai nou napapévei aKopn °£ pEyåXo  
PaØ.uo c;va?iOTToir|TO. H  AippiKp E ivai ai^pepa n nuEipog t ik urcavåirTu?K-
Atrå Tig 38 xwpsg me xapnXo eiaåånpa oupipuva pe thv KaTåTa?n tik 
Aieøvoug Tpåire^ag, oi 22 (3p i'0K0VTai orqv AippiKr).
Ith 6iåpKeia Trig SeKaeTiag tou 70 othv AippiKri o auvTeXeoTtig  
au?noH9 tou AE0 avå kotoiko éipTaoe p 6vo to 0,8% eTnoiwg kot6 péoo opo evdi  
oto ouvoXo tuv avaTTTuooåpevuv x^piiv avepxåTav oe 2,7%. H  opååa  påXtO Ta  
tiuv xwpuv xaMH^ou  Eioo 6npaTog  tou voTtug tik laxåpag TpnpaTog tik AippiKtK  
eixe apvr)T i k6 ouvTeXeOTr).
H  Trapayuyn rcpoi'åvTwv åiaTpoipr^g avå k6to i ko othv  (6ia SeKaeTia  
peiiiØriKe koto  1%  to xpovo.
H KaTåoTaon tojv avøpamaiv o t i g x^psg auTég itapapévei SpapaTiKr): 
yia KdØe i r a i f i i  ttou yevviéTai oi TrpooiTTiKég yia to xpåvo £arig tou eivai 11 
xpovia ppaxuTepog ano o,t i oto ouvo Xo tuv avanTuooåpevuv xwpiiv. To ttoooot 6 
t t o 16 ikik ØvnoipoTHTag r|Tav to 1979 OTig x^psg tik AippiK^g voTtug Tpg 
laxåpag 2,5 ipopég uipnXoTepo anå 6,t i oto ouvoXo tuv avanTuooåpevuv x^P^v.

-  2 -
'Etoi, uapd tt)v a? i oonp£( utti np6o6o ttou eiTtTEuxØnKe pETd thv Kripu^n  
ttic ave?apTr|Oiac touc , i6iu q otouc  t o p e ic  ttic EKTTatfiEuonc, thc uyE iac,  
tuv épyuv uTTo 6onng Kai thc CnpioupYi'ac k p o tik u v  Øsopuv, oi aippiKavtKéc  
XiipEC npÉTtEi va KaTa( 3åXouv aKopn uirEpåvØpuTiEc upoonåØEiEc itpoKEipévou  
va ipTdoouv oto ett!tte6o tuv dXXuv avaTiTuaoåpEvuv xwpwv.
1.3. O i t t6vtec , av K ai Kaøévac y ia  touc  Xåyouc tou, oupipuvodv p£  
to v aTtoXoyiopå out6.  (*)
It o TrXaioia t o u anoXoYiopou outou  rtpårrEi va e t tlogpavØEi n  
otrouéaiOTriTa tuv Suopevuv ipuaiKuv napaydvTuv (to pe y c x Xutepo  pépoc tou 
aippiKaviKou sdåipouc  Etvai aoØEvéc, ipTUxå o£ opyaviKÉc  o u o ie c  k o i Y £vlKd  
Xi'yo Euipopo), tuv kXip o t ik u v  arrpåpXEnTUv ( n ?npaoia £?r}Y£ *  kotA  psydXo  
pÉpoc Trjv k o k i* ) YEwpyiKn uapaYuyn tik Se k o e t io ^  t o u 70) Kai t u v YEwypaipiKiiv  
6s6opévuv ( oi 14 o t t6 tic 20 avarruooåpEVEC x< *>p £C  X^pi'c aKTég Ppi'okovtoi
OTPV AipplKI*)).
Oi SiapØpuTiKéc oitiec  6e v npénEi va ayvooOvTai : n ttoXiTiKin  
aoTdØEia t u v vEapiiv KpaTuv t t o u to t t p u i t o  t t o u to u c  EvdiéipEpE riTav n 1 6 1  a 
H  urrap^n touc , to o ik o v o p ik A  ouoTi'ipaTa KaTåXoina t ik aitoiKiOKpaTiac,
ÉvTova E^uOTpEipn, p e t t oXu o o ø ev i ^  auvoxi*) oto e o ii)tepik 6 ko i EXåxiOTa oupTrXn-  
pOjpaTIKå OTO TTEpilpEpEiaKå e t tIt t eSo.
AEV T tp É T T E  I va ^EXvApE ETUOIK 6t I TO SlEØVÉC  O tK O V O p iK å  T T E p  t  | 3dXXoV  
otti 6ekoeti a  to u 70 6ev u t t^p^e euvoi ’k6 y i°  thv Aipp i kp, r) ottoio  oth 
SiåpKEta tik ttep 166ou auTi*ic unéoTri aopapri x£ *POTép£uon tuv 6puv ouvaXXaync-  
KaØiic htov  m o  aåuvapp o it t6 t ic 6XXec iKEipouc i*|Tav avarroipEUKTO va t tXh yei  
OKXnpoTEpa  an6 thv kp[op.
H  E?éXi?n 6puc auTp TrpéTtEt va KOTaXoYiOTEi e v pépEi o to oipåXpaTa  
t t o u SiaTTpåxØHKav airå touc  aippiKavouc iØuvovtec  u c irpoc Tpv e t t iXo y p t u v 
irpOTEpa i othtuv  - kot6 Kavova n YEUpyioi ØuoidoTpKE - p t h v Eipappoyp t u v 
t t oXit ik u v  pETå Tqv avE?apTpo!a touc . I £ TioXXéc X<ip £9 ifipuØpKav opyaviopoi'  
oiKOvcpiKou ox£ 6taopoi) y ia  va KaTaoTpuoouv p ia  o u vo Xikp avaTTTU?iaKp  
OTpaTpyiKp. H  OTpaTpyiKd opuc auTp o t ic  iTEp i o o6tepec  t t e p i t t t u o e  i c d£V 
XdppavE urcoipp oute  tic avåyKEC oute  tic 6uvot 6tptec  t u v x^puv. 'E toi, o t h 
SidpKEia t h q 6EKaETiac t o u 60 Kap id aipp t  k o v i k i*i x^pa 6e v é6uos TrpoTEoaiå-  
thto  o t ic  Y£wpyiKéc e t t e v Suoeic , k o i ekt6c aitå TéooEpEC X ^P£C
( * )  BX. ox£tik6 : A 6y o c,  Trpåypappa  6påonc Y ia  thv oikovopikh  avdiTTU^n
ttiq Aippi ki*)C- 1980  - 2000  - 0UA 1981 . H  Taxsta avaTTTu^n th< ; votSu c 
thc ^aX<ipoiC AippiKi'ic ( éKØEOn Berg)  A iE Ø v t^ c  TpaTTE^a 1981 .
No t!uc thc laxapac AippiKi*) : 'EkØeoti y>o t ic ovotttu ^iokéc  upootttikéc  
koi TrpoypdppaTa. Ai eØvi'ic TpdTTE^a 1983 .
H 01 Kovop i  Kr) Ettitpottt )  y i  o t  Tr| v Aipp i  Ki*) (  CEA ) Kai r) avåiTTU^n 
AippiKric, 1983  -  2008  -  Hvupéva 'EØvp 1983 .

-  3 -
( A iYum og,  Io u66v , Tuvioia, MapåKo),  0 1  Y ew pY tK ég EiTEv 6uO£ig 6e v 
avT nrpoouiiTEuav irapd  eX Axioto  toooot 6 tou auvoXou twv ettev 6uoe(i)V. 
AXXå cmåpa Kai 6tov o ttpoypcimmoit  iopog  eixe  KaØopiOTei, anaviéTaTa  
EtpappoorriKE  E^aiTiag rnc éXXEiipns oØévoug Kai PouXnonc, KaØiig koi 
eXXe(i|)e i avøpunruv Kai (jéouv.
2. H airÅTopn e m  5s i yuan t iic KaTÅQTaori^
H  Aipp i ki*i KaØdiq  Eivai E ^ a  i  pet i k6 tpu ti * ! OTOug E^uiTEpiKoug kXo- 
vtapoug ( ro e^w t e p ik A Eptråpio avTinpoouTTEUEi kotA péoo 6po to ev 
TéTapTO tou AEn TnO  irXi^YHKe okXhpA arc6 Trjv Em fiEi vuian thc åiEØvodg  
Kpiapg koi th onMQVT ik i* | rruian  tuv Ttpw v tuv irpuiTuv uXiiv (tou i*|Tav thc 
tA?H9 tou 25X ae  rcpaypaTiKoug Apoug) tou napaTriPi'iØriKE thv nepioSo  
1980 -1982 . 'Oirug avaipépETai othv  ÉKØEOn  yia th SieØv h avAirru?n to 
1983  thc AiEØvoug TpAirei^ag " o i aipp i kov iKég x<*>pE 9 xapnXou EtaoSi'ipaTog,  
tou E^apTiivTai ir i o évTova air 6 T ig  E^ayuyég irpuiTiov uXuiv, unéipspav  
toX6 airå Tpv K pian.  To avA kAtoiko  e ioAShmA Toug e^okoXouØe i va  
oupmé^ETai Kai Ei'vai irtØavåTOTO  va efvai xapn^TEpo oto TÉXog vc\q 
6ekoet  i ag tou 1980  air' 6,  t i to 1960
EmrcXéov, n ?npctoia éTiXp^e Kai t tAXi thv AippiKti- To 1 9 8 3 , to 
ZaxéX trX^ynKE OKXrjpåTaTa KaØiOg Kai oi oouéaviKég KXipoiTiKég £u>VEg tuv 
TrapåKTiuv x^piiiv k o i to MapåKO oth BåpEia AipptKi*). Eto v6t io TpApa Tr)C  
Aipp i Krig EpipavfoTriKav 6uo aXXEirAXXnXEg ?npaoi£g T0 1982 koi to 1983  
p£ KOTadTpEiTTi k6 aTOTEXéøpaTa iSiai'TEpa oth ZHJirdpirouE, oth MiroTaouAva  
koi oth Mo^apPiKn- Znpaoia attEiXEiTat ko i y ia  to 1 9 84.
An6 out6 t t p o k Oit t e i  éva onpavTiKå éXXsippa o th v  napayuyA e iSu i v 
SiaTpoipi^g OTig irEpioxég auTÉg t o u arrEiXouvTai an6 Xtp6. Ta £tia kiv6u- 
veu o u v  va aTro6EKaT iotouv  ait6 Tpv éXXEtipn poOK^g. Oi E^ayuyiKég KaXXiép-  
yeieg , 161'ug Kaipé Kai k o kAo u oth Autiki * |  AippiKA, éxouv rrXnyei ooPapå  
airå th ?npaoia koi Tig nupKayiég, irpAypa tou Øa x e ipotepeO oei aKåpn  
irEpiooåTEpo Ta npoPXi^paTa ioo£uyiou irXnpuiM&v.
H  ETiiåEfvioori Tpg EpiropiKng Øéong toiv aipp i kov i k&v xwpuv ouvo Seu- 
Tr)KE atrå au^avåpEvri aipEpEYyuéTriTii Toug. 0 Savsiopåg Toug an 6 to 1970  
au?nØnKE Evvéa ipopég, TrpdyMa ttou y ia  opiopévEg xwp£g oriMalvEi  avaXoyfa  
E^uirnpéTnorig  SavEiwv/ éoo 6a airå E^aywYég ion A peyaXuTEpn arrå 20%.
Meto^u tou 1979 Kai tou 1 9 8 3 , 34 airå T ig  56 trpd?Eig iroXupEpoug 6ie u- 
ØéTnong t o u XPéoug y ia  25 avairTuoo6|JEVEg x<ipe9 aipopou oav aipp i k o v iKég  
Xupeg. Ta ouvaX X ayp aT i kA  aTroØépaTii Toug koXuutouv  påvo 2 pAvsg EioaYuywv  
évavTi 4 pnviiv y ta  to ouvo Xo tuv avaTrTuoaånEvidv xu p iiv. Eirionc iroXXég  
XiipEg  6ev Eivai kov oe Øéan to 1984 va E ioayåyouv paoiKd trpoi'åvTa  
(irETpéXai o, YEupY i Kég E io p o ég ,  ovto X Xokt ik iS ) t t o u Eivai a v a y K a ia  Yia

-  4 -
rri X eiTO upyla t o u napayw y iko6 åuvapiKOu Touq nou étoi  e v pépEi  
a å p a v o n o is tr a i.
3. Auopsvsli; oiKQvopiKéi; npoonTiKéq
Oi 6uoxépeie<; i t o u avTipETwnf^Ei n AipptKi8 !  6e v oipEfXovTai påvo o e 
TtEpiaraoiaKOuq napåyovTEi; Kai ri PeXtJw o h anXux; th< ;  S ieØv o u i ; oiKOVopiKrii;  
ouyKupfaq 6e v Øa apKouoE y ia  va ?En£paOToåv.
To pEpfåio mc Atppi ki*ic ot i £ nayKåopiE«; E^ayuyég étTEOE atr 6 3,914  
to 1970 oe 3,4%  to 1 9 8 0 . To ooPapåTEpo ipatvåpEvo åpux;  e!voi o  npaypa-  
t i k6c anoKXEiopåq xr|<;  voTfug Trig laxåpag AippiKi'ig anå thv nayKåopia  
oiKOvopia : to p E p tåiå Trig o u q  åiEØVEig ouvaXXayég oupptKviiØpxE anå  
3,1%  to 1960 oe 1% nEpInou oåpEpa. H  nTiIion auxn othv  nayKåonia ayopå,  
nou oripEi&ØriKE itpog åtpEXog lå lu g  åXXuv avanTuooåpEvuv x^påv, atpopå  
Enforig xoug TopEfg ånou n AippiKn  eix e -t o nspiaoåTEpa nXEovEKTqpaTa :  
péTaXXa, kok6o, apaxtån, ipuTiKå é X a ia , PapPåKi. iTOug Topsig auToåg  
åpug oi npoonTiKég  Efvai yEviKå  eX6xioto  Euvo’ iKég. H  texvo Xo y ik i * | 
npåoåog psiuivEi tti OVrnori optopévtov p io p n xavi k6v npuiTiov uXwv, evi!) y ia  
tov Kaipé, to kokAo Kai Trjv apaxiår), 6r|X. to Tp(a KupiåTEpa E^ayåpEva  
YEiopyiKå npoiåvTa Tqg AtppiKfig, n pEOonpåØEOpr) Tåon  Eivai q  unap£q nXso-  
våapaTog npooipopåg, npåypa nou EvåéxeTai va EnnpeåoEi npog to kAto j tic; 
Tipég péxpi to TéXog Tqg 6e k o e t (ag.
Oi npåoipaTEg npoPXéipEig pe npoonTiKi*| to 1995 nou koti'ip t io e  
ry AiEØvfig Tpåns^a Kåvouv ipavEpå thv avnouxOT ik i1 !  napaKpq nou ansiXEi  
Tpv aippiKaviKr) åftEipo e6v 6 laTqpnØouv oi aqpEpivég t6oe i g. Ito ni o 
a io iååo ^ o  OEvåptå Trig, rcou npounoØéTEi p ia  OEipå unEpEuvoiKiiv e?eXi'5euv, 
H  AiEØvt^g TpånE^a npopXénEi y ia  thv A<ppiKi*i au?nar| tou avå kAto ik o  AEn  
kot6 0,1% eviI) éva anaioiååo?o OEvåpio koto Xi'iy e i oe pEluon tou avå  
k6t o ik o  AEn kot6 1% ETqolug kot6 péoo åpo. Oi n io  paKponpåØEopsg  
PeXétec  pe Påori npopXéi|)Eig nou koti^p t io e  n OiKOVopiKå EniTponr1 )  y ia  thv 
Aippik i* )  tuv Hvupévuv EØvåv 6 e(xvouv  åTi n 6iaTi*ipnor) tou statu -q u o  
Xiopig a?ioor|pE[iuTEC pETaPoXég twv avanTU?iaKtIiv noXiTiKiiv koi tuv 
åiEØvuv oxéoEuv Øa oåriyouOE oe p ta nXiføn nEpiØwpionoipon Trjg aippi ko- 
v i Ki*ig qnElpou oto n X afo ia t ik nayKåapiag oiKovopfag pe npoorriKå to 
éTog 2 0 0 8 .

-  5 -
4. AvQQuxnT i xég paKpoirpdØsopsc TdoEic
népav twv dpEauv TrpopXnpdTwv einp(wor)C/ n Atpptk t ^i npéirei  va ovti - 
PEt w iu c e i  Kai t ic avncsuxnT ik é c  paKponpåØEOpEc TdoEic ttou anoppéouv airå  
th finMoypaipi ki*i éKpn?H/ thv EiriTaxuvåpEvn aøTUipiXfa Kai tov kXo v io |j6 
tou oiKOOuOTi'ipaTdc t h c-
4.1. 0 irXnBuopdc
H  AippiKi4 !  e(xe to 1980  440 EKOToppupta k o to (kouc . Øa éxei nåvu  
atrå 1.100  EKOToppupta to 2010 . 0 o u v te Xeo t^i; t ik driMOYPaip ik i*ic au?noriC
eivai o  uipnXåTEpog otov  Kåøpo : i'itov  2,8%  etho iw c  oth Se k o e t Io tou 70 
Kai uttoXo y(£e t o i  6t i Øa au?n 8ei oe 3,1%  othv  Tpéxouoa Se k o e t io  E^aiTi'ac  
TH9 KaXuTépEuoriC twv ouvØHKiiv UYieivr'ig ko i thc diaTpoipfic-
0 ekouyxpov  iop6g ouvo Se u e t o i  kot6 Kavåva airå Enippdduvor) tpc 
SriMOYpaipiKi'ig at)?nor )9 : trpåKEiTai y ia  Tp dripoypaipiKr*i pETaPaTiKfi trEpi'odo.  
lupipuva p£ Tig npoPXéipEi c twv dnpoypdipwv " r) KOTdøTaori tøoppoTiiac "
Øa EitiTEuxSei aitå t h B åp sia Aippi ki* | to 2080 ttepittou  Kai and tt) v o t iw c  Tr)C  
la x å p a c  AippiKd to 2 1 35. H e h i ppdduvøn tou puøpou tuiv y e v v i 'iøewv  prropEi'  
va y(v e i e v t o v 6t e p p  p£ p ia  SuvapiKt'j hoXi t i k i 'i oiK oyevE iaK ou npoypap-  
p aT io p o u . K60 e péTpo ttou øupPdXXEi ott|v aitOTsXEOpaT i k6tept } øuyKpdTnor)  
th c SnMOYPaipiKi'ic au^nonc < 5 e v ptropEi napd va E fv a i i^uvoiKå y ia  th v a v d -  
itTu^n thc;  AippiKi^g. EirEiéi*! 6pug Ta péTpa auTd Øfyouv to rroX iTiøTiK d  
irpoTurra irpérrEi va Ta Eire^Epyd^ovTat oi EvdiaipEpåpEVEc x w p e c -
H  EiKåva  thc AippiKt'ic wot6oo y io  to 2010 , £?aiT(ac  thc adpdvEtac  
twv ko i viiiv i KoSripoypaip i kiIiv ipaivopévwv, Eivai  i*|6r) airoTUTrwpévn oto yEyovåTa.
H  SrjpoYPaip i ki* | au^nor) Øa rrapouaidøEi to TrpoøExd xP^via  éva dv£u TrporiYOu-  
pévou uipnXå puøpå ttou Øa éxei wc aTTOTéXEøpa pi^iKéc  pETaPoXéc o td 
ipuøioyvwpla Kai o th åidpØpwøri tou aippiKaviKoå xwpou.
Itic Se k o e t I ec 80 Kai 90 ot ootikéc  itiéoeic  Øa e v to Øouv oe p ia  
nnEipo trou Eivai  rj XiyåTEpo aøTtKoiroinpévr) o tov Kåøpo. 'H 6n KaTd thv 
t eXe u t o io  Se k o e t io , o aoTiKåc TrXrjØuopåc tt)C AippiK^c au^avåTav pe puøpå  
6%  ETnpiuc E^aiTiac  t6oo thc ttpooe Xkuot  i ki*1c åuvapnc thc t t6Xhc åøo Kai
THC pEi'wariC twv EiooåppdTWV itou irpoøipépovTav airå tt)v Trapadoø i okti YEWpyla.
Ie iroXXéc t t6Xeic, o irXriØuopåc Øa o u v e x (o e i va diirXaoid^ETai KdØE 6éKa 
X påvia. Ith voTfw c  thc Eaxdpac A(ppi ki*i UTTifaxav to 1980  12 t t6Xeic pe 
nXnØuopå irdvw o tt6 1 EKaToppupio (évavTi  påvo 1 trdXnc to 1970 ) .  MiropoupE  
va TrpopXéqioupE 6t i t p e(c t t6Xeic ( Kivodoa, Adyoc Kai ApiriT^dv) Øa ?EiTEpdaouv  
to 10 EKaToppupia k q to (kouc  to 2010  Kai 70 t t6Xeic Øa ^EiTEpdoouv t6te to

-  6 -
Π α ρ ά  τ η ν  τ α χ ύ τ α τ η  α υ τ ή  δ ι ό γ κ ω σ η  τ ω ν  π ό λ ε ω ν  ο  α γ ρ ο τ ι κ ό ς  π λ η θ υ σ μ ό ς  
θ α  ε ξ α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι  ν α  α υ ξ ά ν ε τ α ι ,  μ ε  π ο λ ύ  ά ν ι σ ο  τ ρ ό π ο  ό μ ω ς  α ν ά λ ο γ α  μ ε  τ ι ς  
π ε ρ ι ο χ έ ς .
Η  α ύ ξ η σ η  τ ο υ  π λ η θ υ σ μ ο ύ  θ α  σ υ ν ε χ ί σ ε ι  ν α  π ρ ο κ α λ ε ί ,  ό π ω ς  κ α ι  σ τ ο  
π α ρ ε λ θ ό ν ,  σ η μ α ν τ ι κ έ ς  ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς  κ α ι  ε ξ ω τ ε ρ ι κ έ ς  μ ε τ α ν α σ τ ε ύ σ ε ι ς .  Σ τ η  ν ο τ ί ω ς  
τ η ς  Σ α χ ά ρ α ς  Α φ ρ ι κ ή  τ α  π ι ο  π ο λ υ ά ρ ι θ μ α  μ ε τ α ν α σ τ ε υ τ ι κ ά  ρ ε ύ μ α τ α  θ α  π ρ ο έ ρ ­
χ ο ν τ α ι  ι δ ί ω ς  α π ό  τ η  Ρ ο υ ά ν τ α ,  τ η ν  Ά ν ω  Β ό λ τ α  κ α ι  τ η ν  Κ έ ν υ α .  Α ν τ ί θ ε τ α  
μ ι α  δ ε κ α π ε ν τ ά δ α  χ ω ρ ώ ν  π ε ρ ί π ο υ  θ α  π α ρ ο υ σ ι ά σ ο υ ν  μ ά λ λ ο ν  θ ε τ ι κ ό  μ ε τ α ν α σ τ ε υ -  
τ ι κ ό  υ π ό λ ο ι π ο ,  κ υ ρ ί ω ς  τ ο  Ζ α ΐ ρ ,  η  Α κ τ ή  Ε λ ε φ α ν τ ο σ τ ο ύ ,  τ ο  Κ α μ ε ρ ο ύ ν  κ α ι  η  
Ν ό τ ι α  Α φ ρ ι κ ή .
Η  β α θ ι ά  α ν α δ ι ά ρ θ ρ ω σ η  τ ο υ  α φ ρ ι κ α ν ι κ ο ύ  χ ώ ρ ο υ  π ο υ  θ α  π ρ ο κ ύ ψ ε ι  α π ό  
α υ τ έ ς  τ ι ς  δ η μ ο γ ρ α φ ι κ έ ς  μ ε τ α β ο λ έ ς  θ α  α π α ι τ ή σ ε ι  τ η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  σ η μ α ν τ ι κ ή ς  
α σ τ ι κ ή ς  κ α ι  α γ ρ ο τ ι κ ή ς  υ π ο δ ο μ ή ς .
Ε ί ν α ι  α ν ά γ κ η  α υ τ ή  η  κ ί ν η σ η  α σ τ ι κ ο π ο ί η σ η ς  ν α  σ υ ν ο δ ε υ τ ε ί  α π ό  μ έ τ ρ α  
π ο υ  ν α  α π ο τ ρ έ π ο υ ν  τ η  δ η μ ι ο υ ρ γ ί α  π ο λ ύ  μ ε γ ά λ ω ν  α ν ι σ ο ρ ρ ο π ι ώ ν  κ α ι  τ η  μ ε τ α ­
τ ρ ο π ή  τ η ς  Α φ ρ ι κ ή ς  σ ε  έ ν α  " ά δ ε ι ο  κ ο χ ύ λ ι  " , έ ρ η μ η  σ τ ο  ε σ ω τ ε ρ ι κ ό  κ α ι  υ π ε ρ -  
κ α τ ο ι κ η μ έ ν η  κ α τ ά  μ ή κ ο ς  τ ω ν  π ο τ α μ ώ ν ,  τ ω ν  α κ τ ώ ν  κ α ι  σ τ ι ς  ο ρ ε ι ν έ ς  ζ ώ ν ε ς .
Σ τ η ν  Α φ ρ ι κ ή ,  ό π ω ς  κ α ι  σ ε  π ο λ λ έ ς  χ ώ ρ ε ς  τ ο υ  Τ ρ ί τ ο υ  Κ ό σ μ ο υ ,  ε π ι κ ρ α τ ε ί  
η  τ ά σ η  τ η ς  α ν ά π τ υ ξ η ς  λ ί γ ω ν  α λ λ ά  τ ε ρ ά σ τ ι ω ν  π ό λ ε ω ν .  Π ρ ο έ χ ε ι  ε π ο μ έ ν ω ς  ν α  
ε ξ α σ φ α λ ι σ τ ε ί  η  α ν ά π τ υ ξ η  τ ο υ  σ υ ν ό λ ο υ  τ η ς  α σ τ ι κ ή ς  υ π ο δ ο μ ή ς .  Π ρ έ π ε ι  ε π ί σ η ς ,  
π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ  ν α  ε ξ ι σ ο ρ ρ ο π η θ ε ί  τ ο  φ α ι ν ό μ ε ν ο  α υ τ ό ,  ν α  ε υ ν ο η θ ε ί  η  π ρ ό ο δ ο ς  
δ ε υ τ ε ρ ε υ ο υ σ ώ ν  π ό λ ε ω ν  κ α ι  τ ο  σ τ α μ ά τ η μ α  τ η ς  ε ρ ή μ ω σ η ς  τ η ς  υ π α ί θ ρ ο υ  μ ε  τ η ν  
α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η  τ ω ν  α ι τ ι ώ ν  τ η ς .
Τ ο  φ α ι ν ό μ ε ν ο  τ ο υ  ε ξ α σ τ ι σ μ ο ύ  μ π ο ρ ε ί  α ν α μ φ ί β ο λ α  ν α  α σ κ ή σ ε ι  θ ε τ ι κ ή  
ε π ί δ ρ α σ η  σ τ ο  ρ υ θ μ ό  α λ λ α γ ή ς  τ η ς  ν ο ο τ ρ ο π ί α ς ,  ε ν δ έ χ ε τ α ι  ό μ ω ς  ν α  υ π ο ν ο μ ε ύ σ ε ι  
τ η ν  π ο λ ι τ ι κ ή  σ τ α θ ε ρ ό τ η τ α  τ ω ν  χ ω ρ ώ ν  κ α ι  ν α  α λ λ ο ι ώ σ ε ι  τ ι ς  α ν α π τ υ ξ ι α κ έ ς  
π ο λ ι τ ι κ έ ς  τ ο υ ς ,  ε ν ώ  τ ο  ε ι δ ι κ ό  β ά ρ ο ς  τ ω ν  π ό λ ε ω ν  σ τ η  χ ο ρ ή γ η σ η  ε θ ν ι κ ώ ν  π ό ρ ω ν  
ε ί ν α ι  ή δ η  μ ε γ ά λ ο .  Η  α φ ρ ι κ α ν ι κ ή  π ό λ η ,  α π ο τ ε λ ε ί  π ρ ά γ μ α τ ι  σ υ χ ν ά  κ α θ α ρ ή  
ε π ι β ά ρ υ ν σ η  γ ι α  τ α  υ π ό λ ο ι π α  σ τ ο ι χ ε ί α  τ η ς  ο ι κ ο ν ο μ ί α ς .  Ε ξ α ι τ ί α ς  τ η ς  α ν ε π α ρ ­
κ ο ύ ς  ε κ β ι ο μ η χ ά ν ι σ η ς ,  τ ο  μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο  μ έ ρ ο ς  τ ο υ  α σ τ ι κ ο ύ  π λ η θ υ σ μ ο ύ  ε ρ γ ά ζ ε τ α ι  
σ τ η  δ ι ο ί κ η σ η  κ α ι  σ τ ο υ ς  ο ρ γ α ν ι σ μ ο ύ ς ,  σ τ ι ς  ι δ ι ω τ ι κ έ ς  υ π η ρ ε σ ί ε ς  ή  σ τ ο ν  α ν ε ­
π ί σ η μ ο  τ ο μ έ α  ( μ ι κ ρ ε μ π ό ρ ι ο ,  π α ρ ο χ ή  π ρ ο σ ω π ι κ ώ ν  υ π η ρ ε σ ι ώ ν ) ,  δ η λ .  σ ε  δ ρ α σ τ η ­
ρ ι ό τ η τ ε ς  π ο υ  χ ρ η μ α τ ο δ ο τ ο ύ ν τ α ι  α π ό  ε ι σ φ ο ρ έ ς  α π ό  τ ο ν  π ρ ω τ ο γ ε ν ή  τ ο μ έ α ,  
γ ε ω ρ γ ί α  ή  ε ξ ό ρ υ ξ η .
( * )  Μ ε λ έ τ η  γ ι α  τ ι ς  μ α κ ρ ο π ρ ό θ ε σ μ ε ς  π ρ ο ο π τ ι κ έ ς  τ η ς  ν ο τ ί ω ς  τ η ς  Σ α χ ά ρ α ς  
Α φ ρ ι κ ή ς .  Μ ε λ έ τ η  τ η ς  5 0 Ε Τ  π ο υ  ε κ π ο ν ή θ η κ ε  γ ι α  τ η ν  Ε π ι τ ρ ο π ή  -  1983.(*)έ ν α  ε κ α τ ο μ μ ύ ρ ι ο  . Σ τ ι ς  χ ώ ρ ε ς  π ο υ  β ρ έ χ ο ν τ α ι  α π ό  τ η  Μ ε σ ό γ ε ι ο ,  τ ο  
Κ ά ’ ί ρ ο  θ α  π λ η σ ι ά σ ε ι  τ η  χ ρ ο ν ι ά  ε κ ε ί ν η  τ α  15 ε κ α τ ο μ μ ύ ρ ι α  κ α τ ο ί κ ο υ ς ,  ε ν ώ  
η  Κ α ζ α μ π λ ά ν κ α  κ α ι  η  Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α  θ ά  έ χ ο υ ν  6 ε κ α τ ο μ μ ύ ρ ι α  π ε ρ ί π ο υ .

-7-
Εν πάσει περιπτώσει θα υπάρξει μεγάλη μεταβολή στη σχέση  
μεταξύ αγροτικού και μη αγροτικού πληθυσμού. Η αύξηση της μη  
γεωργικής απασχόλησης θα καταστεί αναγκαία, καθώς και η ουσια­
στική άνοδος της γεωργικής παραγωγής και παραγωγικότητας :  η  
Αιρρική που δεν κατορθώνει σήμερα να εξασφαλίσει την επισιτιστική  
αυτάρκειά της θα πρέπει σε είκοσι χρόνια να θρέψει έναν πληθυσμό  
διπλάσιο από το σημερινό. Ενώ το 1950 ένας γεωργός, εκτός από  
την ιδιοκατανάλωσή του, έπρεπε να εξασφαλίσει τη διατροφή 0,18  
μη γεωργικού κατοίκου, και το 1980 0,45, το 2010 η αναλογία αυ­
τή πρέπει να φτάσει το 1,21. Η ποσότητα προϊόντων διατροφής  
που θα διατίθενται στο εμπόριο ανά γεωργό πρέπει να είναι επτά  
φορές μεγαλύτερη, πράγμα που απαιτεί ριζική αναδιάρθρωση των  
συστημάτων παραγωγής και εμπορίας.
4.2. Το περιβάλλον
Οι μεγάλες ισορροπίες της φύσης στην Αφρική απειλούνται.
Η διάβρωση των εδαφών και η καταστροφή των δασών αποτελούν τα  
πιο απτά φαινόμενα της απειλής αυτής. Οι βαθύτερες αιτίες είναι  
η δημογραφική πίεση και οι χρησιμοποιούμενες τεχνικές. Στα πλαί­
σια αυτά οι συνέπειες της ξηρασίας γίνονται όλο και πιο δραματι­
κές και τα αποτελέσματα της αναντιστρεπτά.
Η·πυκνότητα του πληθυσμού στην Αφρική ποικίλλει : κυμαί­
νεται από 1 μέχρι 150 κατοίκους ανά τ.χλμ. Οι μέσοι όροι όμως  
δεν έχουν και μεγάλη σημασία. Μια υψηλή πυκνότητα δεν συνεπά­
γεται αυτόματα έντονη πίεση στους πόρους, ενώ αντίστροφα χαμη­
λή πυκνότητα μπορεί να συνοδεύεται από υπερεκμετάλλευσή τους.
Η διάβρωση του εδάφους είναι μεγάλη στην Αφρική και προσλαμ­
βάνει καταστρεπτικές διαστάσεις στο Σαχέλ, όπου η έρημος εξαπλώ­
νεται με ρυθμό 2 εκατομμυρίων εκταρίων το χρόνο.
Η καταστροφή των δασών, και επομένως η συσσώρευση χούμου  
επί αιώνες, αποτελεί εξίσου σημαντικό φαινόμενο.
Η αύξηση του πληθυσμού και συνεπακόλουθα και των κατοικί­
διων ζώων έχει ως αποτέλεσμα την αποψίλωση των δασών για τη δη­
μιουργία καλλιεργητικών γαιών, την υπερεκμετάλλευσή των δασωδών  
εκτάσεων για την προμήθεια καυσόξυλων, την υπερβόσκηση των μι­
κτών εκτάσεων που καλύπτονται από δέντρα και χορτονομές και απο­
τελούν διαδρόμους πολυάριθμων κοπαδιών.
Η έλλειψη καυσόξυλων είναι ήδη τόσο έντονη ώστε σε ορισμέ­
νες περιοχές του Σαχέλ ένα μέλος από κάθε οικογένεια πρέπει να  
ασχολείται αποκλειστικά με το να ψάχνει να βρει, μερικές φορές  
πολύ μακριά, τα ξύλα που χρειάζονται για το οικογενειακό μαγει-

-β ­
ρε ίο και σε πολλούς συνοικισμούς η αγορά ξύλων ή ξυλάνθρακα απορ  
ροιρά μέχρι και το ένα τρίτο των χρηματικών πόρων του νοικοκυριού  
Υπολογίζεται ότι με το σημερινό ρυθμό, σε είκοσι χρόνια η ξυλεία  
θα έχει εκλείψει από το Σαχέλ.
Η αποψίλωση του τροπικού δάσους είτε για την εξαγωγή κορμών  
δένδρων εΓτε  για τη δημιουργία μεγάλων φυτειών είναι εξίσου ανησυ­
χητική. Η αποδάσωση αυτή είναι πράγματι ενδεχόμενο να προκα-  
λέσει σημαντικές κλιματολογικές μεταβολές, η έκταση και οι συ­
νέπειες των οποίων παραμένουν άγνωστες.
Έτσι κάθε χρόνο στην Αφρική χάνονται 1.300.000 εκτάρια  
πυκνών δασών και 2.300.000  ανοιχτών δενδροσκεπών εκτάσεων. Από  
την άλλη πλευρά, ο σημερινός ρυθμός παντοειδών αναδασώσεων είναι  
μόνο 93.000 εκτάρια το χρόνο, ήτοι 29 φορές λιγότερα από αυτά  
που καταστρέφονται.
Η Αφρική χρειά ζεται μια συνολική, ευρεία και μακροπρόθεσμη  
στρατηγική για να καταπολεμήσει, πριν νάναι πολύ αργά, την υπο-  
βάθμιση του εδάφους και της βλάστησης.
II. 01 ΝΕΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ
Η Αφρική βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή. Η έκταση των άμεσων  
δυσχερείων που την πλήττουν και των προκλήσεων που πρέπει να  
αντιμετωπίσει είναι σημαντική. Οι περισσότεροι αφρικανσί ιθύ­
νοντες αντλώντας διδάγματα από την πείρα 20 έως 30 χρόνων συνει­
δητοποιούν ότι για να αντιστρέφουν την επικρατούσα τάση, πρέπει  
να αναθεωρήσουν οπωσδήποτε τις προτεραιότητες που καθορίστηκαν  
ύοτερα από την κήρυξη της ανεξαρτησίας των χωρών τους, ότι  
είναι αναγκαίο να αλλάξουν προσανατολισμό. 0 νέος αυτός προ­
σανατολισμός καθορίστηκε από τους αρχηγούς κρατών και κυβερ­
νήσεων στη διάσκεψη κορυφής του Λόγος το 1980 με τη μορφή του  
διπλού στόχου "της εθνικής και συλλογικής αυτάρκειας, και της  
αυτοδύναμης ανάπτυξης". Οι κατευθύνσεις αυτές που σκοπό έχουν  
να εξασφαλίσουν μια πιο αυτόνομη ανάπτυξη, συμπίπτουν σε μεγά­
λο βαθμό με τους στόχους που καθόρισε ι^Ι^ο ι  νότητα για την πολι­
τική της συνεργασίας για την ανάπτυξη.
/  V / \  4 β
Μνημόνιο για την κοινοτική πολιτική ανάπτυξης 1982.

-  9 -
Εναπομένει να υλοποιηθούν με πράξεις οι στόχοι αυτοί, δηλ.  
με μια στρατηγική και πολιτικές κατά τομείς, σύμφωνες με τις  
νέες προτεραιότητες, που θα επιδιώκουν να αποδυναμώσουν σταδια­
κά τους υφιστάμενους περιορισμούς.
Η Αφρική, εάν θέλει να αποφύγει την καταστροφή, δεν έχει  
περιθώρια επιλογής. Πρέπει να βασιστεί στις δικές της δυνάμεις :  
αυτή είναι και η έννοια της αυτοδυναμίας. Η διαπίστωση όμως των  
υφισταμένων δυσχερειών δεν πρέπει να προκαλέσει υπερβολική απαι­
σιοδοξία κι ακόμη λιγότερο μοιρολατρεία. Η ήπειρος αυτή έδειξε  
τα τελευταία τριάντα χρόνια πολύ μεγάλες δυνατότητες προσαρμογής.  
Διαθέτει φυσικούς πόρους, ορυκτά, πηγές ενέργειας, γεωργικά  
προϊόντα που αποτελούν σημαντικό πλεονέκτημα για το μέλλον. Τον  
αποφασιστικό ρόλο όμως θα τον παίξουν οι άνθρωποι :  άνθρωποι πιο  
εκπαιδευμένοι και καταρτισμένοι, ηγέτες προσεκτικότεροι επίσης  
στα προβλήματα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Είναι φανερό ωστόσο ότι οι εσωτερικές αυτές προσπάθειες  
δεν θα μπορέσουν να συγκεκριμενοποιηθούν και να καρποφορήσουν  
εάν δεν στηρίζονται από μια εξωτερική βοήθεια μεγαλύτερη και  
καλύτερα προσαρμοσμένη.
Οι νέες αναπτυξιακές προτεραιότητες για την Αφρική καθο­
ρίστηκαν στο Πρόγραμμα του Λάγος : επισιτιστική ανεξαρτησία,  
μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, εκβιομηχάνιση προσανατολι­
σμένη προς την εσωτερική αγορά και ανάπτυξη της περιφερειακής  
συνεργασίας. Είναι οι ίδιες προτεραιότητες που προ.ίθετάι να  
ενισχύσει η κοινοτική πολιτική βοήθειας. Η σωστή εφαρμογή των  
προτεραιοτήτων αυτών απαιτεί τη δημιουργία ενός αριθμού εσωτε­
ρικών προϋποθέσεων : πολιτική σταθερότητα, επανακαθορισμός της  
θέσης και του ρόλου του Κράτους.
1. Επισιτιστική ανεξαρτησία
Το επισιτιστικό πρόβλημα αποτελεί σήμερα για τις περισσό­
τερες αφρικανικές χώρες, την πρώτη από τις προτεραιότητες προ-  
κειμένου να σπάσει ο φαύλος κύκλος της αυξανόμενης εξάρτησης  
από το εξωτερικό. Στο συνέδριο που δ[οργανώθηκε από την Οργά­
νωση Αφρικανικής Ενότητας το 1979 στη Μονροβία με θέμα "η Αφρι­
κή το έτος 2000" προτάθηκε σωστά να θεωρείται ο βαθμός εξάρτηση;  
μιας χώρας έναντι των εισαγωγών της ειδών διατροφής ως ένας από  
τους βασικούς δείχτες του επιπέδου ανάπτυξής της.
Η κατάσταση είναι πράγματι πολύ ανησυχητική και βόρεια και  
νότια από τη Σαχάρα και θα μπορούσε να γίνει αληθινά καταστρε­
πτική τα επόμενα χρόνια. Εκτιμάται ότι με βάση το σημερινό  
ρυθμό η Αφρική θα εξαρτάται από το εξωτερικό κατά 30% το 2000  
για τη διατροφή της (έναντι 14% το 1980).

-  \ θ -
Η Αφρική αντικατέστησε έτσι την Ασία στην πρώτη θέση των  
περιοχών που λαμβάνουν επισιτιστική βοήθεια. Για το τμήμα νο-  
τίως της Σαχάρας, η βοήθεια αυτή έφτασε το 1981 τα 2,2 εκατομ­
μύρια τόνους περίπου, ήτοι πάνω από 25 X από την παγκόσμια επι­
σιτιστική βοήθεια.
Τρεις είναι οι αιτίες του επισιτιστικού αυτού προβλήματος :  
η δημογραφική εξέλιξη, η αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων και  
η έλλειψη προσαρμογής της γεωργικής πολιτικής.
Η παραγωγή προϊόντων διατροφής ανά κάτοικο παρέμεινε σχε­
δόν σταθερή στη δεκαετία του '60 πριν να σημειώσει πτώση της  
τάξης του 1511 στη διάρκεια της δεκαετίας του 70
Η παραγωγή όχι μόνο δεν ακολούθησε το ρυθμό αύξησης του  
πληθυσμού, αλλά παρουσιάστηκε επιπλέον5  μια αντιφατική εξέλιξη  
ανάμεσα στις παραγωγικές δυνατότητες των τοπικών γεωργικών συ­
στημάτων και στα αστικά καταναλωτικά πρότυπα. Πράγματι, στις  
πόλεις υιοθετήθηκαν νέες συνήθειες διατροφής που απαιτούσαν  
όλο και περισσότερες εισαγωγές. Έτσι, στο Ντακάρ τα τοπικά  
σιτηρά που παράγονται σε ξηρή κατάσταση (κεγχρί, αραβόσιτος,  
σόργο) αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 10Χ από το σύνολο των σι­
τηρών. Είναι στις πόλεις επίσης που φθάνουν οι εισαγωγές και  
η επισιτιστική βοήθεια, όπου διανέμονται και καταρχήν και  
συμβάλλουν συχνά στο σπάσιμο των τιμών των τοπικών προϊόντων  
των οποίων αποθαρρύνουν την παραγωγή.
0 καθοριστικός παράγοντας εντούτοις του αυξανόμενου επι­
σιτιστικού ελλείμματος της Αφρικής έγκειται στο μη προσαρμο­
σμένο χαρακτήρα της γεωργικής πολιτικής. Η πολιτική αυτή χα­
ρακτηριζόταν ιδίως από την υποπληρωμή της γεωργικής εργασίας  
και ακόμη περισσότερο από την υποβάθμιση της κοινωνικής θέσης  
του αγρότη, με αποτέλεσμα την ερήμωση της υπαίθρου.
Η διαφορά ανάμεσα στο μέσο γεωργικό και μη γεωργικό εισό­
δημα φτάνει συχνά το 1 προς 6. Η πρόσβαση στις κοινωνικές και  
διοικητικές υπηρεσίες είναι δυσχερής ή και αδύνατη στην ύπαιθρο.  
Η αγοραστική δύναμη των γεωργών παρουσίασε δυσμενή εξέλιξη, κα­
θώς οι τιμές των εισροών είχαν την τάση να αυξάνονται ταχύτερα  
από τις τιμές των γεωργικών προϊόντων εν γένει και των ειδών  
διατροφής ειδικότερα. Οι αγρότες προσκρούουν κατά κανόνα σε  
πολλαπλές δυσκολίες : προβλήματα εφοδιασμού σε γεωργικές εισ­
ροές, έλλειψη προσαρμογής των χρηματοδοτικών συστημάτων, ανε­
πάρκεια των μέσων μεταφοράς, συσκευασίας, αποθήκευσης.
Πρέπει να αναληφθεί επειγόντως μια προσπάθεια ανάκαμψης :  
είναι σημαντικό και δύσκολο να εξασφαλιστεί αρχικά η επισιτι­
στική ασφάλεια και προοπτικά η αυτάρκεια.

-11 -
Η αύξηση της παραγωγής και της παραγωγικότητας στον τομέα  
των προϊόντων διατροφής είναι προϋπόθεση και ταυτόχρονα βασι­
κός παράγοντας ανάπτυξης. Προϋπόθεση για να μπορεί η Αφρική  
να θρέψει τους κατοίκους της σήμερα και αύριο όταν θα έχει  
διπλασιαστεί ο αριθμός τους. Αποτελεί επίσης θεμελιώδη άξονα  
της ανάπτυξης και της εκβιομηχάνισης.
Η γεωργία βρίσκεται πράγματι στο επίκεντρο της οικονομίας  
των αφρικανικών χωρών. Παρέχει τα προς το ζειν στο μεγαλύτερο  
μέρος του πληθυσμού και αντιπροσωπεύει το 702 περίπου του ΑΕΠ  
της περιοχής. Μόνο η ανάπτυξη της γεωργικής παραγωγής που θα  
εξασφαλίζει την ικανοποίηση των βασικών αναγκών των αστικών  
και γεωργικών πληθυσμών θα επιτρέψει τη διασφάλιση της φερεγ-  
γυότητας των οικονομικών παραγόντων και τη γενική αναθέρμανση  
της οικονομίας.
Η σύνδεση γεωργίας-βιομηχανίας είναι αμφίδρομη. Η δια­
δικασία εκβιομηχάνισης εξαρτάται από το γεωργικό πλεόνασμα.  
Πράγματι για να είναι η εκβιομηχάνιση αυτή προσανατολισμένη  
προς την εσωτερική αγορά, προϋποθέτει την ύπαρξη εσωτερικής  
αγοράς στην ύπαιθρο που αποτελεί απαραίτητη διέξοδο για τα  
βιομηχανικά προϊόντα. Αντίστροφα, η ανάπτυξη της γεωργίας  
αποτελεί συνάρτηση της προοδευτικής εφαρμογής ενός γεωργοβιο-  
μηχανικού συμπλέγματος προς τα πάνω (γεωργικός εξοπλισμός -  
λιπάσματα) και προς τα κάτω (μεταποίηση, διανομή) προσαρμοσμέ­
νου στις τοπικές συνθήκες.
Η γεωργική και αγροτική ανάπτυξη στην Αφρική προϋποθέτει  
ότι θα εγγυηθεί στους αγρότες ένα ελάχιστο όριο ασφάλειας. Η  
πολιτική τιμών πρέπει να ενθαρρύνει τους παραγωγούς να ξεπερά-  
σουν το στάδιο της απλής αγροτικής αυτάρκειας. Αυτή η πολιτι­
κή τιμών δεν μπορεί πλέον να είναι εθνική διότι τα σύνορα των  
χωρών διασχίζονται συνεχώς από σημαντικά εμπορικά ρεύματα  
προϊόντων διατροφής. Πρέπει επομένως να αναφέρεται στα πραγ­
ματικά δίκτυα συναλλαγών και να χρησιμοποιεί γεωγραφικές πε­
ριμέτρους που να υιοθετούν την εκ των πραγμάτων περιφερειακή  
ενοποίηση των παραδοσιακών οικονομιών προϊόντων διατροφής.  
Παράλληλα  οι τιμές καταναλωτή πρέπει να εξελιχθούν προς  
μια ορισμένη "γνησιότητα" που σημαίνει μεταξύ άλλων τη μείωση  
και την κατάργιση μέσα σε ορισμένη προθεσμία των επιδοτήσεων  
στα εισαγόμενα σιτηρά. Η υλοποίηση μιας πλέον ισόρροπης πολι­
τικής τιμών είναι δύσκολη, διότι απαιτεί να ανατραπε! η μέχρι  
τώρα προτεραιότητα που είχε δοθεί στην ικανοποίηση των ανα­
γκών των αστικών καταναλωτών. Είναι επιπλέον μια λεπτή πολι­
τική που πρέπει να εφαρμοστεί σταδιακά, γιατί αλλιώς ενδέχεται  
να προκαλέσει κοινωνικές αναταραχές.
Η ενθάρρυνση της παραγωγής μέσω των τιμών δεν έχει νόημα  
παρά μόνο εάν ο αγρότης καταφέρνει να διαθέτει το προϊόν του  
με καλούς όρους, δηλ. εάν θεσπίζονται σταδιακά ένα σύστημα  
αγροτικής πίστης, μέσα αποθήκευσης, μεταφοράς, μεταποίησης.
Η μεταποίηση των τοπικών προϊόντων πρέπει να αποσκοπεί κυρίως  
στο να τους προσδώσει την ποιότητα και την άνεση χρησιμοποίησης  
των προϊόντων, συνήθεια για την κατανάλωση των οποίων έχει  
δημιουργηθεί στις πόλεις ;  η ανακατάκτηση των

-IV
αοτικών αγορών^αποτελεί πράγματι θεμελιώδη στόχο. Πρέπει  
όμως να υποστηρίζεται από την ανάλογη πολιτική βούληση :  αυτό  
ήταν που ώθησε π.χ. τη Σενεγάλη να καταστήσει υποχρεωτική τη  
χρησιμοποίηση 152 κεγχριού στην παρασκευή του ψωμιού, αναλογία  
που πρέπει αργότερα να αυξηθεί σε 202.
Η έννοια της επισιτιστικής στρατηγικής της οποίας η Ευρω­
παϊκή Κοινότητα ευνοεί τον καθορισμό και την εφαρμογή σε τέσ­
σερις χώρες (Κένυα, Μαλί, Ρουάντα, Ζάμπια), επιβάλλεται ως η  
οργανωτική διάρθρωση της μακρόπνοης αυτής προσπάθειας που πρέ­
πει να καταβάλουν οι αφρικανικές χώρες για να ανακτήσουν την  
επισιτιστική αυτονομία τους.
Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο πρέπει να διαρθρωθούν τα διάφορα  
στοιχεία (πολίτικη τιμών, μεταρρύθμιση του συστήματος αγροτι­
κής πλαισίωσης, αποθήκευση, μεταφορά,,κλπ.) που είναι απαραί­
τητα για την επιτυχία της.
Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να ενταχθούν και να συντονιστούν  
και οι διάφορες ενισχύσεις που χρειάζεται να δοθούν για να  
στηρίξουν τις προσπάθειες των χωρών :  ενισχύσεις για επενδύ-  
σεις η για συντηρηση, ενισχύσεις για τη στήριξη της παραγωγής  
(εισροές, οργάνωση και λειτουργία της εγχώριας αγοράς) επισι­
τιστική βοήθεια και χρησιμοποίηση των κεφαλαίων υποκατάστασης.
Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η βελτίωση των καλλιεργειών  
προϊόντων διατροφής, που αποτελεί προτεραιότητα, δεν είναι  
ασυμβίβαστη, το αντίθετο μάλιστα, με την ανάπτυξη εξαγωγικών  
καλλιεργειών που αντιπροσωπεύουν το 102 περίπου των καλλιερ-  
γουμένων εκτάσεων και αποτελούν πολύτιμη συναλλαγματοφόρο  
πηγή. Διαπιστώθηκε πράγματι σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ.  
για τις καλλιέργειες βαμβακιού και αραβόσιτου στο Μαλί) ότι  
οι καλλιέργειες προϊόντων διατροφής μπορούν να επωφεληθούν άμε­
σα ή έμμεσα από τις τεχνικές βελτιώσεις και την ανάπτυξη των  
οικονομικών δομών που πραγματοποιούνται υπέρ των εξαγωγικών 
καλλιεργειών. Παρ' όλα αυτά η συμπληρωματικότητα ανάμεσα στις  
δύο αυτές καλλιέργειες δεν μπορεί πράγματι να συγκεκριμενοποιη­
θεί παρά μόνο στο βαθμό που υπάρχει πραγματική θέληση να αξιο­
ποί ηθούν (στο επίπεδο της παραγωγής, αλλά επίσης και της εμπο­
ρίας/ της μεταφοράς, της μεταποίησης κλπ.) οι καλλιέργειες  
προϊόντων διατροφής εξίσου με τις εξαγωγικές καλλιέργειες.
Η γεωργική και αγροτική ανάπτυξη της Αφρικής πρέπει να  
εντάσσεται σε μια πολιτική χωροταξίας. Η πολιτική αυτή πρέπει  
να συμβάλλει στην αναχαίτιση της ερήμωσης της υπαίθρου καθι­
στώντας τις βιοτικές συνθήκες εκεί καλύτερες και βελτιώνοντας  
τις οδούς επικοινωνίας μεταξύ των ζωνών παραγωγής και κατανά­
λωσης, μεταξύ των χώρων συναλλαγών και αποθήκευσης. Πρέπει να  
ενθαρρύνει την ανάπτυξη μικρών και μεσαίων πόλεων που είναι  
λιγότερο δαπανηρή από το γιγαντισμό των μεγάλων πόλεων. Στην  
περιφέρεια των μεγάλων αυτών πόλεων πρέπει να δημιουργηθούν,  
εάν λείπουν, οι προϋποθέσεις (έγγειες δομές, γεωργικός εξοπλι­
σμός, εκπαίδευση) μιας προσαρμοσμένης γεωργίας με βάση τη λα­
χανοκομία.

- Ί1-
2. Η μείωση της ενεργειακής εξάρτησης
Με την εξαίρεοη ορισμένων πετρελαιοεξαγωγικών χωρών, η ενερ­
γειακή εξάρτηση αποτελεί, έπειτα από την εξάρτηση στα θέματα του  
επισιτισμού, τον επαχθέστερο α#ό τους εξωγενείς περιοριστικούς  
όρους που περιστέλλουν τις δυνατότητες ανάπτυξης των αφρικανικών  
κρατών. Τα κράτη αυτά αφιερώνουν παραπάνω από το ένα τέταρτο  
των εσόδων τους από τις εξαγωγές για την πληρωμή του ενεργεια­
κού τους χρέους. Σε αυτόν τον έξωγενή περιοριστικό όρο προστί­
θεται το πρόβλημα του ανερφοδιασμού σε παραδοσιακές καύσιμες  
ύλες, και ιδίως σε καυσόξυλα, που είναι απαραίτητα για την επι­
βίωση των πληθυσμών και που συμβάλλουν στην καταστροφή του περι­
βάλλοντος σε πολλές περιοχές.
Παρ' όλα αυτά όμως η Αφρική, που έχει αισθητά χαμηλότερη  
ενεργειακή κατανάλωση κατά κεφαλή από τις υπόλοιπες περιοχές  
του κόσμου είναι πλούσια σε διάφορες πηγές ενεργεί ας (άνθρακας,  
πετρέλαιο, φυσικό αέριο, υδατοπτώσεις, ηλιακή ενέργεια). Οι  
πηγές αυτές όμως είναι, αφενός, εξαιρετικά άνισα διαμοιρασμένες,  
ενώ οι εμπειρίες απέδειξαν, αφετέρου, ότι η αξιοποίησή τους,  
εκτός από τις περιπτώσεις που επιτρέπουν την εξαγωγή τους, ανα­
χαιτίζεται από την έκταση των αναγκαίων επενδύσεων παγίου κεφα­
λαίου και από την ασθενή εγχώρια ζήτηση, πού κοντά στα άλλα εί­
ναι σε γενικές γραμμές και ευρύτατα διασπαρμένη. Να ο λόγος  
λοιπόν γιατί η αξιοποίηση αυτή πρέπει να προσαρμόζεται καλά  
στους τοπικούς περιοριστικούς όρους και συνθήκες. Με την προ-  
αναφερόμενη εξέλιξη η συνεργασία στα ενεργειακά θέματα στράφηκε  
υπερβολικά συχνά προς το βαρύ εξηλεκτρισμό, που μειώνει σε αρκε­
τά μικρό βαθμό την πετρελαϊκή εξάρτηση και που διοχετεύει σημα­
ντικούς οικονομικούς πόρους προς τον τομέα αυτό, σε βάρος άλλων  
έργων που θα έπρεπε πλέον να έχουν μεγαλύτερη προτεραιότητα.
Οι ενεργειακές στρατηγικές οφείλουν να οικοδομηθούν από χώρα  
σε χώρα με την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των διαθέσιμων 
πόρων, αποβλέποντας να προσδώσουν συνοχή στα μέτρα της εσωτε­
ρικής πολιτικής, στις αποφάσεις των επενδυτών και στις ανάγκες  
των καταναλωτών.
Σε πολλές χώρες αποδεικνύετατ απαραίτητη η ταχεία δημιουρ­
γία των κατάλληλων δομών, που θα είναι σε θέση να βελτιώσουν τις  
υφιστάμενες γνώσεις για τους πόρους και τις ανάγκες (στατιστικές  
απολογισμοί, διάγνωση της ενεργειακής κατάστασης) και να καταδεί­
ξουν τα ενδεδειγμένα μέτρα για να οργανωθεί ορθολογικά η χρησι­
μοποίηση της ενέργειας τόσο στον τομέα των μεταφορών, όσο και  
σε ορισμένους παραγωγικούς τομείς.
Η ορθολογική χρησιμοποίηση της ενέργειας ιδίως, που μπορεί  
να την ευνοήσει η κατάλληλη πολιτική στα θέματα της φορολογίας  
και των τιμών, οφείλει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την  
ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας και να ευνοήσει την

-Η -
έμπρακτη εφαρμογή προγραμμάτων χρηοιμοποίηοης μορφών ενεργεί ας  
πορς υποκατάσταση του πετρελαίου (ορυκτές και ανανεώσιμες πηγές  
ενεργείας). Οι δυνατότητες εξοικονόμησης ενεργείας που υπάρχουν  
στην Αφρική, όπως και γενικότερα, στις αναπτυσσόμενες χώρες,  
είναι^στην πραγματικότητα ιδιαίτερα σημαντικές (υπολογίζονται  
σε 15% της κατανάλωσης κατά μέσο όρο).
Στο σημείο αυτό θα πρέπει όμως να υπογραμμιστεί ότι η υλο­
ποίηση μιας στρατηγικής που έχει προσαρμοστεί στα ιδιαίτερα χα­
ρακτηριστικά κάθε χωράς στον ενεργειακό τομέα, δεν πρόκειται να  
φανεί λιγότερο δύσκολο να τεθεί σε εφαρμογή από την αντίστοιχη  
στρατηγική για τα θέματα του επισιτισμού.
3- Εκβιομηχάνιση με προσανατολισμό της την εγχώρια αγορά
0 βιομηχανικός τομέας σημείωσε κάποια ορισμένη ανάπτυξη  
στην Αφρική εδώ και 20 χρόνια. Παρ' όλα αυτά όμως ακόμη αντι­
προσωπεύει μόλις με τη βία ποσοστό 10% του αφρικανικού ΑΕΠ και  
διαδραματίζει στην πραγματικότητα σημαντικό ρόλο μόνο σε ορισμέ­
νες χώρες: τη βόρεια Αφρική, την Αίγυπτο, την Ακτή του Ελεφα­
ντοστού, τη Νιγηρία, το Ζαΐρ και το Ζιμπάμπουε. Όσον αφορά το  
μερίδιο της Αφρικής στο παγκόσμιο εμπόριο βιομηχανικών προϊόντων,  
παραμένει εντελώς περιθωριακό (ανέρχεται σε ποσοστό 0,6% αυτού).
Στο πρόγραμμα του Λάγκος οι αφρικανοί ηγέτες χάραξαν ως  
αντικειμενικό τους στόχο τη βαθύτερη εκβιομηχάνιση της αφρικανι­
κής ηπείρου που, με αφετηρία τους πόρους της χώρα θα προσανατο­
λίζεται προς την εγχώρια αγορά, δηλαδή θα στρέφεται προς τις  
ανάγκες της γεωργίας, της πλειοψηφίας του πληθυσμού. Αυτό απο­
τελεί θεμελιώδη στόχο και διατρανώνει τη θέληση ρήξης με το  
πρότυπο της εξωστρεφούς ανάπτυξης, πού είχε ακολουθηθεί έως τώρα,  
πρότυπο βασισμένο στις ανάγκες μίας μειοψηφίας, που δημουργούσε  
ελάχιστες θέσεις εργασία και γινόταν πρόξενος πολύπλευρης εξάρ­
τησης (σε θέματα χρηματοδότησης, εμπορίας, τεχνολογίας) από το  
εξωτερικό.
Αυτή η μορφή εκβιομηχάνισης δεν αποκλείει τις μεγάλες βιο­
μηχανικές επιχειρήσεις που προσανατολίζονται προς τις εξαγωγές,  
ιδίως μάλιστα όταν αυτές μεταποιούν πρώτες ύλες τοπικής προέλευ­
σης (χαλκό, ενεργειακούς πόρους, βωξίτη, ξυλεία, γεωργικά προϊό­
ντα, αλιευτικούς πόρους .....). Πηγή συναλλάγματος, οι επιχει­
ρήσ
εις αυτές οφείλουν να δίνουν τη δυνατότητα αύξησης των θέσεων  
εργασίας, να βελτιώνουν την κατάρτιση και το επίπεδο της τεχνο­
λογίας. Στηριζόμενη σε πολυάριθμα δίκτυα MME η επιχείρηση είναι  
έτσι σε θέση να προκαλέσει αλυσιδωτά ευεργετικά αποτελέσματα  
πάνω στο σύνολο της οικονομίας.
Στις αρχικές φάσεις η εκβιομηχάνιση οφείλει να ενσωματωθεί  
στην ασκούμενη πολιτική ανάπτυξης της υπαίθρου. Στο σημείο αυτό  
θα ήταν πρόσφορη η δημιουργία ενός γεωργοίιομηχανικού συγκρο­
τήματος που από τη μια πλευρά θα χορηγούσε στη γεωργία τις απαι-  
τούμενες εισροές (λιπάσματα, εργαλεία - εξοπλισμό, φυτουγειονο-  
μικά προϊόντα) και που, αντίστροφα, θα μεταποιούσε τα προϊόντα

-45 -
αυτά (αξιοποίηση, αποθήκευση, συντήρηση). Αυτή η βιομηχανία γεωρ­
γικών προϊόντων πρέπει να προσαρμόζεται στις ισχύουσες τοπικές  
συνθήκες. Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία επιχειρήσεως μικρότε­
ρου μεγέθους, σε σύγκριση με όσες έχουν ιδρυθεί έως τώρα, δηλαδή  
τη δημιουργία τοπικών επιχειρήσεως κοντά στις πηγές των πρώτων  
υλών, για να μειωθούν τα έξοδα μεταφοράς και για να ενισχυθεί η  
παραμονή του εργατικού δυναμικού στις περιοχές της υπαίθρου.  
Ιδιαίτερα σημαντικό βάρος πρέπει να δοθεί στις τεχνολογικές με­
θόδους που αποσκοπούν να μειώσουν τις απώλειες έπειτα από τη  
σοδειά και να εξασφαλίσουν τη συντήρηση των προϊόντων υπό καλές  
συνθήκες. Πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις τεχνικές που θα  
επιτρέψουν την κατασκευή των παραγωγικών μέσων από τις πρώτες  
ύλες που παράγονται επιτόπου: λιπάσματα, ζωοτροφές από την αξιο­
ποίηση απορριμάτων ή υποπροϊόντων της γεωργίας, για παράδειγμα.
Η εκβιομηχάνιση πρέπει να επιδιώκει την ικανοποίηση των  
θεμελιωδών ατομικών και συλλογικών αναγκών. Από την άποψη  
αυτή, αφορά επίσης τη διαδικασία παραγωγής ξυλείας (οικοδομή,  
επίπλωση), την υποδομή των αστικών κέντρων και, της υπαίθρου  
(οικιστικό περιβάλλον και δημόσια έργα), τις εσωτερικές μετα­
φορές (ποταμοπλοϊκές, οδικές) τα αγαθά τρέχουσας κατανάλωσης  
(ηλεκτρολογικές, μηχανολογικές κατασκευές). Δηλαδή η διαδικα­
σία εκβιομηχάνισης με επίκεντρο αυτή την ίδια τη χώρα επεκτέί-  
νεται και καλύπτει εξαιρετικά πολυάριθμες παραγωγικές δραστηρι­
ότητες και δεν θα ήταν δυνατόν να οδηγήσει μόνο στη στοιχειώδη  
εκβιομηχάνιση των αγροτικών περιοχών, αλλά ούτε να περιοριστεί  
αποκλειστικά και μόνο στις βιομηχανίες γεωργικών ειδών.
Σε μια δεύτερη φάση εξάλλου η βιομηχανική ανάπτυξη συνεπά­
γεται ότι οι εθνικές οικονομίες επεκτείνουν τις δραστηριότητές  
τους στους βασικούς τομείς. Αυτό παρουσιάζει δυσχέρειες στην  
Αφρική, μέσα στο ανεπαρκές πλαίσιο των υφιστάμενων εθνικών συνό­
ρων, τη στιγμή που οι μέθοδοι της τεχνολογίας που υπάρχουν σήμε­
ρα βασίζονται σε γενικές γραμμές στη μεγάλη παραγωγή και στην  
εκμετάλλευση οικονομιών κλίμακας. Απαραίτητη εμφανίζεται  
λοιπόν κάποια μορφή περιφερειακής συνεργασίας. Η προοπττκή  
αυτή έχει θεμελιώδη αξία: αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα  
θέματα που θίγει το πρόγραμμα του Λάγκος.
Η βιομηχανική ανάπτυξη της Αφρικής παρεμποδίζεται από  
πολλούς άλλους παράγοντες: έλλειψη ειδικευμένου εργατικού δυνα­
μικού, σπάνια ύπαρξη επιχειρηματιών, ανεπαρκή συντήρηση του
εξοπλισμού, αδυναμία των υποδομών .... Να λοιπόν τα πραγματικά
εμπόδια
 που ορθώνονται, τα οποία όμως δεν είναι, σε τελική  
ανάλυση, αξεπέραστα.
Στο σημείο αυτό είναι ανάγκη να υπογραμμιστεί η σημασία  
του ρόλου που πρέπει να διαδραματίσουν οι ΜΜΕ στο πλαίσιο της  
της στρατηγικής για την ανάπτυξη, ώστε να εξασφαλιστεί προο­
δευτικά η δημιουργία ενός βιομηχανικού υπόβαθρου. Οι επιχει­
ρήσεις αυτές συμβάλλουν στην προαγωγή της βιομηχανικής νοοτρο­
πίας, στη δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την εμφάνιση επιχει­
ρηματιών, στη χάραξη μιας αντίληψης για τη διαχείριση των οικο­
νομικών θεμάτων που είναι προσαρμοσμένη στην κοινωνικοοικονομική  
πραγματικότητα της Αφρικής.

β -
Μια απο τις βασικότερες φροντίδες των αναπτυξιακών πολιτικών που  
εφαρμόζονται στην Αφρική, οφείλει να είναι η επεξεργασία των  
καταλλήλων τεχνολογιών που θα ήταν σε θέση να χρησιμοποιήσουν  
μικρές βιομηχανικές μονάδες, πράγμα που μπορεί να απαιτήσει  
σε ορισμένες περιπτώσεις τεράστιες ερευνητικές προσπάθειες.
Αυτό οφείλεται στο ότι οι MME δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τη  
θέση που θα έπρεπε να κατέχουν και είναι πολύ συχνά εκτεθειμέ­
νες σε'μία πολιττκή δυσμενών διακρίσεων των εθνικών διοικήσεων,  
ιδίως σε ό,τι αφορά τις δυνατότητες εισαγωγής ή την πρόσβαση  
σε πιστώσεις.
,  Στ"’ Μέρες μας ο βιομηχανικός τομέας υποφέρει σε πολλές  
χώρες από την έντονη υποχρησιμοποίηση του υπάρχοντος εξοπλισμού  
γεγονός που έχει σχέση με την ελλειψη προσαρμογής των εισαγό-  
μενων τεχνολογιών στην πραγματικότητα κάθε τόπου, αλλά επίσης  
και στις αυξανόμενες δυσχέρειες ανεφοδιασμού σε ενεργειακούς  
πόρους, πρώτες ύλες και εξαρτήματα, που ανατρέχουν στην έλλει­
ψη συναλλάγματος. Απόλυτη προτεραιότητα έχει έτσι σήμερα,  
σε γενικες γραμμές, η αποκατασταση και η δυνατότητα επαναλει­
τουργίας των υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Πρέπει οι προσπάθειες  
να ξεκινήσουν και πάλι απο τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις, με  
σκοπό την καλύτερη δυνατή αξιοποίησή τους και με το μικρότερο  
δυνατό κόστος.
4. Ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας
θεμελιώδης προϋπόθεση για τις περισσότερες αφρικανικές χώ­
ρες εξακολουθεί να παραμένει η περιφερειακή συνεργασία, ακόμη  
και αν όσες προσπάθειες αναληφθηκαν έως τώρα υπήρξαν απογοητευ-  
τικές και δεν είχαν παρά μόνο περιορισμένα αποτελέσματα. Πρέπει  
εδώ να λεχθεί ότι τα εμπόδια είναι σημαντικά: οι οικονομίες δεν  
είναι αλληλοσυμπληρωματικές, υπάρχουν δυσχέρειες στους τομείς  
των μεταφορών και της επικοινωνίας, τα νομίσματα δεν είναι μετα­
τρέψιμα, τα κράτη έχουν επιφυλάξεις να αποχωριστούν έστω και  
απειροελάχιστα ψιχία των εθντκών κυριαρχικών τους δικαιωμάτων.  
Αυτή η κατάσταση των πραγμάτων απεικονίζεται στην αδυναμία  
του ενδο-αφρικανικού εμπορίου, έστω και αν το ποσοστό που μετρούν  
οι επίσημες στατιστικές - που ανέρχεται σε 4 με 5% του εξωτερι­
κού εμπορίου των αφρικανικών χωρών - υποτιμά αισθητά την πραγμα­
τικότητα, και τούτο γιατί ένα μέρος των διασυνοριακών συναλλα­
γών ξεφεύγει από τις στατιστικές και από κάθε έλεγχο.
Οι δυσχέρειες αυτές πρέπει να ξεπεραστούν. Η περιφερειακή 
ολοκλήρωση αποτελεί προφανή απαραίτητο όρο,για την οικονομική  
και κοινωνική ανάπτυξη της Αφρικής. Αυτή όμως για να προχωρήσει  
πρέπει χωρίς αμφιβολία να στηριχθεί σε μεθοδευμένες λύσεις που  
είναι κοντά στην πραγματικότητα, που θα σφυρηλατήσουν προοδευ­
τικά τους δεσμούς αλληλεγγύης μεταξύ των κρα+ών και των οικονο­
μιών.
Οι τομείς που ενδέχεται να υπαχθούν στην περιφερειακή συνερ­
γασία λαμβάνοντας υπόψη το πολύ μικρό μέγεθος των αγορών και το  
καθεστώς εγκλωβισμού ή ημιεγκλωβισμού πολλών χωρών είναι ιδιαί­
τερα πολυάριθμοι: ενίσχυση των μεταφορικών και τηλεπικοινωνιακών

- Ί ? -
δικτύων, καταπολέμηση της εξάπλωσης της ερήμου και των ενδημικών  
ασθενειών, αξιοποίηση των ορυκτών, ενεργειακών ή αλιευτικών πό­
ρων που μοιράζονται μεταξύ τους πολλές χώρες, κοινά έργα στους  
τομείς της |3 1ομηχανίας, 'κατάρτίσης, έρευνας. Σε περιφερειακό  
πλαίσιο επίσης οφείλει να τοποθετηθεί και το πρόβλημα της επισι­
τιστικής ασφάλειας των χωρών.
Η περιφερειακή ολοκλήρωση αποτελεί δυναμική διαδικασία, που  
είναι δυν ,τόν να λ«βει πολυποίκιλες μορφές και που διανύεται ανα­
γκαστικά σταδιακά,. Για να γίνει όμως δυνατό να πραγματοποιηθεί,  
απαιτεί τη θεσμοί οιημένη συνεργασία των κρατών και τη λιγότερο  
ή περισσότερο εκτεταμένη μεταβίβαση .κυριαρχικών δικαιωμάτων σε  
μία περιφερειακή οντότητα, που θα διαθέτει τα δικά της μέσα,  
και, προ πάντων, πόρους; Στη δεκαετία του 1980 έκφραση της  
ολοκλήρωσης πρέπει να είναι η ενίσχυση των υφιστάμενων περιφε­
ρειακών κοινοτήτων 0ΕΑΟ, ΕΕΑΟ, ΘΑΟΟΟ, υϋΕΑΟ .....) και η
δημι
ουργία νέων συνασπισμών στις υπόλοιπες περιοχές της Αφρικής.
Στο πλαίσιο της εν λόγω προσέγγισης εντελώς ιδιαίτερη βαρύ­
τητα πρέπει να δίνεται στην ανάπτυξη των διαπεριφερειακών συναλ­
λαγών και ! ■  ην άρση των τελωνειακών, και, κυρίως, νομισματικών  
εμποδίων π._ο μπορεί να την πορενσχλήσουν, &  μια αρχική φάση η καθιέρωση συσττράτων  
αιμφηφιζόμενων (Χιναλλαγων ή καθεστώτων  περιορισμένης μετατρεψιμότητας
μπορεί να επιτρέψει την αντιμετώπιση του προβλήματος της έλλει­
ψης μετατρεψιμότητας των νομισμάτων, συνισίώντας παράλληλα και  
ένα στάδιο προς την κατεύθυνση της πληρέστερης περιφερειακής  
νομισματικής ολοκλήρωσης, σε τελική φάση.
5. Εσωγενείς όροι ανάπτυξης
5.1. Πολιτική σταθερότητα
Για να εξασφαλίσει την ανάπτυξή της η Αφρική έχει ανάγκη 
την πολιτική σταθερότητα που της λείπει. Είναι έρμαιο πολλών  
ταραχών, που συχνά συνιστούν τόσο εμφύλιους πολέμους, όσο και  
διαμάχες γειτονικών κρατών/ από τις οποίες πολλές  
σε λίγο συμπληρώνουν είκοσι χρόνια. Το 1983 ένα στα τρία  
αφρικανικά κράτη θα έχει /γνωρίσει μια τουλάχιστον ταραγμένη  
εσωτερική κατάσταση, που είναι ικανή να διακμβεύσει κάθε σύντο­
νη προσπάθεια ανάπτυξης που αναλαμβάνεται στο πλαίσιο μιας  
ήδη δυσμενούς διεθνούς οικονομικής συγκυρίας.
Η αφρικανική ήπειρος δεν ξεφεύγει από τη λογική της ανα­
μέτρησης Ανατολής - Δύσης, της οπόίας θέατρο διεξαγωγής έχει  
γίνει ο Τρίτος Κόσμος στο σύνολό του και της οποίας οι τοπικές  
διαμάχες αποτελούν συχνά το πεδίο ελιγμών. Παρά όσα ειπώθηκαν  
όμως θα ήταν τουλάχιστον υπερβολικό να θεωρηθούν οι διαμάχες  
αυτές το κλειδί όλων των ταραχών, που έχουν έδρα τους την  
Αφρική, που είναι η ήπειρος των προσφύγων (ο αριθμός τους ανέρ­
χεται σε 5 εκατομμύρια, από τα 10 εκατομμύρια που έχουν κατα­
μετρηθεί σε ολο τον κόσμο). Μεγάλος αριθμός των προσφύγων  
αυτών αποτελεί απόρροια τοπικών ανταγωνισμών.

- Ί 8 -
,  Κα®Πκον των αφρικανών - ιδίως στο πλαίσιο του ΟΑΕ (Οργανι­
σμού Αφρικανικής Ενότητας) - είναι να επιδοθούν στην επίλυση  
των προαναφερόμενων διαμαχών, ώστε να μπορέσουν καλύτερα να συ­
γκεντρωθούν στη συλλογική αντιμετώπιση των φλεγόντων οικονομικών  
και κοινωνικών ζητημάτων που πρέπει να αντιμετωπίσει η ήπειρος.
5.2. 0__________________ θέσης του κράτους
Όπ
ως είναι απόλυτα φυσικό, έπειτα από την κήρυξη της ανεξαρτη­
σίας δόθηκε απόλυτη προτεραιότητα στην οικοδόμηση του κράτους, σε  
χώρες που έπρεπε να επιβεβαιώσουν την ύπαρξή τους και τη δική τους  
ταυτότητα. Με τον τρόπο αυτό το κράτος κατέληξε να καταλάβει μία  
κάπως αποκλειστική θέση, έχοντας πολύ συχνά αντιμετωπιστεί στην πράξη  
ως ο μοναδικός ή ο προνομιακός φορέας της ανάπτυξης.
Τα αφρικανικά κράτη αντιμετωπίζουν σήμερα την αναγκαιότητα  
επανορισμού του ρόλου και της θέσης του κράτους στο πλαίσιο της  
αναπτυξιακής πολιτικής, χωρίς παρ'όλα αυτά βέβαια να τίθεται το  
θέμα της αμφισβήτησης, εξασθένισης ή μείωσής τους, καθώς το κράτος είναι  
απαραίτητο για το έθνος.
Η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασιστεί παρά μόνο στην ενεργό συμ­
μετοχή του πληθυσμού. Απαιτεί αποκεντρωμένες πρωτοβουλίες και ανα­
γκαίος όρος της είναι η δημιουργία και η ύπαρξη των κατάλληλων  
δομών, που ευνοούν τις πρωτοβουλίες αυτές.
Στην πλειοψηφία των αφρικανικών χωρών γίνεται ιδιαίτερα αισθη­
τός ο αντίκτυπος της απουσίας κάποιας οργανωτικής διάρθρωσης του  
εθνικού τους χώρου με βάση τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η δημιουργία εδαφικών κυττάρων και η ανάπτυξη των ευθυνών των  
Κοινοτήτων πρέπει να θεωρούνται τα βασικά μέσα για την προαγωγή  
επιτόπιων ενεργειών σε όλη τη χώρα. Για να γίνει αυτό, η Αφρική  
μπορεί να αντλήσει διδάγματα από τις παραδόσεις κοινοτικής οργά­
νωσης στα χωριά, που τη χαρακτηρίζει. Οι κοινοτικές δομές προορί­
ζονται ιδίως να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της  
ανάπτυξης της υπαίθρου και στο πλαίσιο της πολιτικής εθνικής χω­
ροταξίας. Ακριβώς στο επίπεδο αυτό είναι που μπορεί να ληφθσύν  
ορισμένες σημαντικές αποφάσεις, όσον αφορά τη διανομή του νερού,  
τις πιστώσεις για τις γεωργικές καλλιέργειες, την προμήθεια σπό­
ρων προς σπορά, την αποθήκευση και την εμπορία της σοδειάς.
Η εμπειρία φαίνεται να αποδεικνύει ότι το ικατάλληλο μέγεθος των  
σχετικών κοινοτικών διαρθρώσεων τοποθετείται μεταξύ 5.000 και  
10.000 κατοίκων (*), στην περίπτωση αυτή δε,
(*) Έκθεση του R. Lenoir προς τη Λέσχη της Ρώμης ( club de Rome):
0 τρίτος κόσμος μπορεί να φροντίσει για τη διατροφή του.
Οι βασικοί κοινοτικοί πυρήνες, φορείς της ανάπτυξης.Σεπτέμβριος 1983.

-19 -
ο συλλογικός φορέας της τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί ται από  
μία συνομοσπονδία δέκα περίπου χωριών, που είναι κοντά το  
ένα στο άλλο, τόσο γεωγραφικά, όσο και εθνικά. Αυτός είναι ο  
δρόμος που έχουν ακολουθήσει η Σενεγάλη και η Μαδαγασκάρη για  
παράδειγμα.
Παρομοίως, έχει ήδη υπογραμμιστεί η σημασία του ρόλου των  
MME, των οι ο ίων η σ πτύξη πρέπει να ευνοηθεί, στο πλευρό των  
μεγάλων επιχειρήσει , που ανήκουν συχνά στο δημόσιο, για να  
εξασφαλισ-εί η προ· οευτική δημιουργία ενός βιομηχανικού υπόβαθρου.
III. ° ολος_και_δραςη_της__ευρωπαϊκης _κοινοτητας
Η Ευρώπη δεν είναι δυνατόν να φανεί αδιάφορη στη μοίρα της  
Αφρικής.
Για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, οι σχέσεις με τον τρίτο κόσμο  
έχουν θεμε' ώδη σημασία. Για την Ευρώπη η Αφρική αποτελεί επίσης  
πηγή έντονον ανησυχιών, τόσο για ιστορικούς λόγους, όσο και επει­
δή γεωγραφικά είναι τόσο κοντά, αλλά και γιατί υπάρχουν οικονομι­
κά και στρατηγικά συμφέροντα.
Είναι άσκοπο να υπογραμμιστεί η σημασία που έχουν οι οικονο­
μικοί δεσμοί που μπορεί να ενώνουν την Αφρική με μία Ευρώπη, που  
εξαρτάται από το εξωτερικό κατά το μεγαλύτερο μέρος του ανεφοδια­
σμού της στα βασικά ενεργειακά, γεωργικά και ορυκτά προϊόντα, για  
την οποία οι αγορές του τρίτου κόσμου αντιπροσωπεύουν ποσοστό πε­
ρίπου 40 % των εξαγωγών της (από τις οποίες το 1/3 πηγαίνει στην  
Αφρική), Η ύφεση που έχει καταφέρει σκληρά πλήγματα στις αφρικα­
νικές χώρες, αντικατοπτρίστηκε σε πολυάριθμους τομείς στη στα­
σιμότητα ή την υποχώρηση των εξαγωγών μας.
Στο πεδίο της στρατηγικής, μία Αφρική που θα ήταν έρμαιο  
αυξανόμενης αστάθειας, θα αποτελούσε κίνδυνο για την ασφάλεια  
της Ευρώπης.
'Εχοντας επίγνωση αυτής της αλληλεξάρτησης των δύο ηπείρωγ,  
η Ευρώπη ανάπτυξε ένα σύστημα προνομιούχων συμβατικών σχέσεων  
με την Αφρική μέσω, είτε των συμφωνιών της Λομέ, είτε των μεσο­
γειακών συμφωνιών(*).
(*) Μία πρόσφατη μελέτη σφυγμομέτρησης του κοινού, που πραγματο­
ποιήθηκε ταυτόχρονα στις δέκα χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότη­
τας, φανερώνει ότι η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη διακρίνει καθαρά  
αυτή την αλληλεξάρτηση. Πράγματι, όπως προκύπτει από αυτή 
τη δημοσκόπηση, για τους Ευρωπαίους "η Αφρική ξεχωρίζει ως

—  2o-
Οι συμφωνίες αυτές την συνδέουν - ή σύντομα πρόκειται να την  
συνδέσουν έπειτα από την προσχώρηση της Αγκόλας και της Μοζαμβί­
κης - σχεδόν με το σύνολο των αναπτυσσομένων χωρών της Αφρικής.
Τα προβλήματα της αφρικανικής ηπείρου και οι προκλήσεις που  
πρέπει να αντιμετωπίσει υποχρεώνουν σήμερα την Ευρώπη να προχωρή­
σει ένα βήμα παραπέρα, εμβαθύνοντας τη σύμβαση της Λομέ, και  
επανεξετάζοντας τη μεσογειακή πολιτική της. Η συμβολή της Ευρώπης  
στην ανάπτυξη της Αφρικής έχει βασική σημασία. Οφείλει να κινηθεί  
σε δύο επίπεδα: το επίπεδο της βοήθειας, με τις διάφορες μορφές  
του, και το αντίστοιχο επίπεδο του αμοιβαίου συμφέροντος, σε όλους  
τους τομείς που η συμπληρωματικότητα των πόρων και η αμοιβαιότητα  
των συμφερόντων το επιτρέπουν.
1. £LÙ2Q§Èi2
Η βοήθεια που παρέχεται για ανάπτυξη της Αφρικής πρέπει να  
αυξηθεί. Απαραίτητη εμφανίζεται η ενίσχυση των οικονομικών μέσων  
που προορίζονται για τη βοήθεια αυτή. Η μεθόδευση της βοήθειας  
αυτής όμως πρέπει να προσαρμόζεται καλύτερα απ'ότι στο παρελθόν  
στην τοπική πραγματικότητα και στις αναπτυξιακές ανάγκες.
1.1. Eviσ£υσ2_των_οτκονο^κών_|Λέσων_που_π£θθ2Ιζοντεπ_Yj_a_TQv _
Ù!
£9ì£Da
Η Αφρική εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την εισροή κεφαλαίων, που χο~ 
ρηγούνται με ελεύθερους όρους, καθώς το επίπεδο χρέωσής της είναι πολύ  
μικρό. Η δημόσια βοήθεια για την ανάπτυξη (APD) συνιστά λοιπόν  
την κύρια πηγή εξωτερικής χρηματοδότησης των αφρικανικών χωρών.  
Αυτή είναι που ρυθμίζει - στις περισσότερες χώρες - την πιθανή  
έκταση του εξωτερικού τους ελλείμματος.
Η δημόσια αναπτυξιακή βοήθεια κατά κεφαλή είναι σχετικά  
υψηλή στην Αφρική, σε σύγκριση με άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές:  
κατά το 1980-81 έφθασε περίπου τα 22 δολάρια ανά κάτοικο,  
έναντι 8 δολαρίων κατά μέσο όρο, για το σύνολο των αναπτυσσόμενων  
χωρών.
Το μερίδιο της Κοινότητας και των κρατών μελών της στη βοή­
θεια αυτή είναι σημαντικό, καθώς αντιπροσωπεύει ποσοστό 53 X 
<45,5 X από τα κράτη μέλη και 7,5 X από την Κοινότητα). Η κοι­
νοτική βοήθεια, με τη στενή έννοια του όρου, ισοδύναμε! σχεδόν,  
μόνη της, και μάλιστα ακόμη και ξεπερνά, το ποσό των παρεμβάσεων  
του IDA (Διεθνής Οργανισμός για την Ανάπτυξη).Κατά την περίοδο  
1978-1982 οι πιστώσεις που χορήγησε ο IDA στην Αφρική ανήλθαν  
σε περίπου 800 εκατ. δολάρια ανά έτος,κατά μέσο όρο, ενώ οι
μία περιοχή της υφηλίου, με την οποία υφίστανται ιστορικοί και  
πολιτιστικοί δεσμοί, οι πρώτες ύλες της οποίας μας είναι απα­
ραίτητες και την οποία θα πρέπει να βοηθήσουμε" (συνοπτική  
έκθεση της έρευνας της κοινής γνώμης, που πραγματοποιήθηκε  
τον Οκτώβριο του 1983, έπειτα από αίτηση του European Consortium  
forAgricuLture Development  και που συχρηματοδοτήθηκε από
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

-2i-
αντίστοιχες πιστώσεις του ΕΤΑ και της επισιτιστικής βοήθειας  
αντιπροσώπευαν ποσό 810 εκατ. δολαρίων ανά έτος, κατά την ίδια  
χρονική περίοδο.
Παρ'όλα αυτά, η δημόσια βοήθεια που παρέχεται για αναπτυ­
ξιακούς σκοπούς στην Αφρική δεν βρίσκεται στο επίπεδο των αναγκών.
Η έκθεση BEFG κατέληγε στο συμπέρασμα ότι είναι αναγκαίος ο διπλα­
σιασμός, σε πράγματι ή αξία, της APD που χορηγείται στην Αφρική,  
για να δοθίί καινούρ/ια ώθηση στην ανάπτυξη κατά τη δεκαετία του  
1980. Η δη .ιόσια βοή εια για την ανάπτυξη (APD), παρέμεινε στην  
ουσία στάΓίμη κατά το 1981-82, δηλαδή, με άλλα λόγια, μειώθηκε  
με πραγματικούς όρους. Οι προοπτικές που χαράσσονται για τα επό­
μενα χρόνια είναι εξαιρετικά ανησυχητικές, επειδή ορισμένοι χο­
ρηγοί διμερούς βοήθειας έχουν χαλαρώσει τις προσπάθειές τους και  
εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που μαστίζει τον IDA, που κατευ­
θύνει στα κράτη της Αφρικής που είναι στα νότια της Σαχάρας  
ποσοστό περίπου 32 X των παρεμβάσεών του.
0 αναπροσανατολισμός όμως των πολιτικών που εφαρμόζονται  
στην Αφρική, οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις των κοινωνικοοικονο­
μικών δομών, δεν είναι δυνατόν να πετύχουν παρά μόνο αν το επί­
πεδο της διεθνούς βοήθειας, με τις διάφορες μορφές της (διμερείς/  
πολυμερείς), όχι μόνο διατηρηθεί,αλλά αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Στο πλαίσιο της προοπτικής αυτής η οικονομική συνδρομή που  
παρέχει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα στην Αφρική μέσω του ΕΤΑ και της  
ETE πρέπει να ενισχυθεί. Εδώ οφείλει να υπογραμμιστεί ότι η κοι­
νοτική βοήθεια είναι ιδιαίτερα καλά προσαρμοσμένη στις ανάγκες  
των αφρικανικών χωρών, και αυτό γιατί χαρακτηρίζεται από την  
έντονη επικράτηση των μη επιστρεπτέων ενισχύσεων (για το σύνολο του  
ΕΤΑ το στοιχείο της δωρεάν παροχής εκτιμάται σε 94 %), τη στιγμή 
που οι υπόλοιποι πολυμερείς οργανισμοί βοήθειας υπέρ της ανάπτυ­
ξης χορηγούν αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο δάνεια.
1.2. 02σσα2^ογή_τΓ]£_|3οήθε_!_α£
Η παρεχόμενη βοήθεια οφείλει επίσης να είναι καλύτερα προ­
σαρμοσμένη, για να είναι περισσότερο αποτελεσματική. Όσον αφορά  
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η βοήθεια αυτή παρέχεται κυρίως με δύο  
μορφές: την επισιτιστική βοήθεια και τις επείγουσες ενισχύσεις,  
την υποστήριξη των αναπτυξιακών πολιτικών, θα πρέπει εξάλλου να  
επιβεβαιωθεί μία νέα προτεραιότητα που ξεπροβάλει: η συμβολή που  
πρέπει να δώσουν η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στην πάλη  
κατά της εξάπλωσης της ερήμου και κατά της επιδείνωσης των με­
γάλων φυσικών ισορροπιών της Αφρικής.

-22.-
1.2.1. Η_επΐσι.τ1στ1κο__[3θΓ)θε1α_κα1 os επείγουσες ενισχύσεις
t Τελικό επιστέγασμα των επισιτιστικών στρατηγικών, αν πετύχουν,  
πρέπει να είναι η εξαφάνιση των αναγκών επισιτιστικής βοήθειας.
Στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί, η επισιτιστική βοήθεια θα  
παραμείνει απαραίτητη και είναι ιδιαίτερα αναγκαία στο πλαίσιο  
των επισφαλών επισιτιστικών συνθηκών, που γνωρίζει η Αφρική.
Η επιδείνωση της επισιτιστικής κατάστασης στην Αφρική το
1983 δικαιολόγησε μία πρόσθετη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Κοινό­
τητας και των κρατών μελών της. Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να  
διατηρηθεί και μαλιστα ακόμη και να ενισχυθεί κατά την επόμενη  
χρονική περίοδο, για να εξασφαλιστεί η άμεση υποστήριξη χωρών,  
που αντιμετωπίζουν τις πιο κρίσιμες καταστάσεις.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή σε δύο περιοχές: τη  
μεσημβρινή Αφρική και τη ζώνη του Σαχέλ.
Η μεσηββρινη Αφρική γνώρισε το 1983 τη χειρότερη ξηρασία  
από τις αρχές του αιώνα. Ιδίως η Μοζαμβίκη αντιμετωπίζει μία  
πραγματική κατασταση λιμού στο νότιο τμήμα της χώρας και χώρες  
που στο παρελθόν είχαν καθαρή εξαγωγή γεωργικών προϊόντων (όπως  
το Ζιμπάμπουε) εισάγουν σήμερα μεγάλες ποσότητες σιτηρών. Εξάλλου,  
οι προοπτικές για την προσεχή σοδιά προδιαγράφονται στην ουσία  
εξίσου δυσοίωνες με τις προοπτικές της περασμένης χρονιάς, γε­
γονός που απειλέί να προκαλέσει όχι λιγότερο σοβαρές ελλείψεις  
απο τις ελλείψεις που οι εν λόγω χώρες αντιμετωπίζουν τη στιγμή  
αυτή.
Το Σαχέλ, που είχε γνωρίσει στις αρχές της δεκαετίας του  
1980 κάπως καλές σοδειές, είδε να επιδεινώνεται και πάλι η κα­
τάσταση κατα το 1983 και είδε να αυξάνονται και πάλι αισθητά  
οι αναγκες του εισαγωγής προϊόντων διατροφής. Εξάλλου ορισμένες  
παράλιες χώρες της δυτικής Αφρικής πρέπει να αντιμετωπίσουν το
1984 αύξηση των εισαγωγικών τους ;αναγκών, λόγω της ξηρασίας  
που έπληξε δεινά το 1983 όλη τη γεωγραφική περιοχή της δυτικής  
Αφρικής.
Η κατάσταση παραμένει ανησυχητική στην ανατολική Αφρική,  
όπου οι ανάγκες εισαγωγών σημειώνουν συνεχή αύξηση εδώ και μερι­
κά χρόνια.
0 FAO προσδιόρισε 24 αφρικανικές χώρες, που έχουν ιδιαίτερα  
πληγεί από τις δυσχέρειες στον επισιτιστικό τομέα. Η κοινοτική  
βοήθεια που αποφασίστηκε υπέρ αυτών των 24 χωρών, με βάση τις  
πιστώσεις του προϋπολογισμού για το 1983, ανήλθε σε 375.000 τό­
νους, δηλαδή παρρυσίασε αύξηση μεγαλύτερη από 50 Ί ., σε σύγκρι­
ση με την περασμένη χρονιά.
Όσον αφορά την επισ-τιστική βοήθεια της Κοινότητας, κατά  
το 1984 σχεδιάζεται μία εξίσου μεγάλη αύξηση των χορηγήσεων υπέρ  
των χωρών που πρέπει να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα, ιδίως  
στη ζώνη του Σαχέλ και στη μεσημβρινή Αφρική.Εξάλλου οι προσπά­
θειες που καταβάλλονται για την κινητοποίηση των διάφορων μέσων  
θα επιτρέψουν στις ενισχύσεις που έχουν ήδη αποφασιστεί να φθά-  
σουν σε εύθετο χρόνο.

-2 3 -
Εκείνο όμως που παραμένει σημαντικό είναι να επιδιωχθεί ο  
αυξημένος συντονισμός της Κοινοτικής βοήθειας με τις αντίστοι­
χες ενισχύσεις των κρατών μελών, σε ό,τι αφορά τον προγραμμα­
τισμό της βοήθειας - στο βαθμό που οι διαθέσιμοι δείκτες συνα­
γερμού θα επιτρέψουν να προβλεφθούν τα ελλείμματα που θα προ-  
κύψουν - και σε ό,τι αφορά τη διοχέτευσή της προς τις χώρες και  
στο εσωτερικό των χωρών αυτών.
Η επιπτιστική οήθεια έχει επίσης να διαδραματίσει ένα  
χρήσιμο ρό\ο, επιτρ τοντας ιδίως στις χώρες να αντιμετωπίσουν  
την οδύνη?ή καταβαράθρωση της παραγωγής τους, που έχει σχέση με  
τυχαίες .εταβολές των κλιματικών συνθηκών. Οφείλει με όλα αυτά να υπογραμ­
μιστεί όι τα βραχυπρόθεσμα προγράμματα - όσο απαραίτητα κι  
αν είνα - δεν πρέπει να έχουν σαν αποτέλεσμα να δυσχερανθούν  
μεσοπρόθεσμα - ιδίως με τις δυσμενείς επιδράσεις τους στις τιμές  
των επιτόπιων προϊόντων διατροφής - οι προσπάθειες που καταβάλουν  
οι ενισχυόμενες χώρες για την αύξηση της γεωργικής παραγωγής τους.
Θα πρέπει λοιπόν στο πλαίσιο αυτό να ενισχυθούν και να επιτα­
χυνθούν οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται με τελικό σκοπό την  
καλύτερη ενσωμάτωση της επισιτιστικής βοήθειας στο πλαίσιο της  
αναπτυξιακής πολιτικής, είτε επιδιώκεται η διασύνδεση της εν  
λόγω βοήθειας με τις επισιτιστικές στρατηγικές, ή ο συσχετισμός  
της με την εφαρμογή των πολιτικών για τα σιτηρά και ορισμένων  
σχεδίων ή προγραμμάτων για την ανάπτυξη των ειδών διατροφής.
Να η σημασία των αποφάσεων που πρόσφατα έλαβε το Συμβούλιο  
Υπουργών Ανάπτυξης της Κοινότητας (*), όπου καθορίζονται  
ορισμένες κατευθυντήριες γραμμές, που προορίζονται να προσανα­
τολίσουν τη χρησιμοποίηση της επισιτιστικής βοήθειας προς την  
κατεύθυνση της ενίσχυσης της συμβολής υπέρ της ανάπτυξης. Αυτό  
επιτυγχάνεται ιδίως με τον πολυετή προγραμματισμό, με την αυ­
ξημένη προσφυγή σε τριμερείς πράξεις (που, με σκοπό την προαγω­
γή της επισιτιστικής ασφάλειας σε περιφερειακό επίπεδο, συνί-  
στανται στην αγορά των πλεονασματικών προϊόντων διατροφής σε  
μία αναπτυσσόμενη χώρα, για τη μεταφορά τους, με τη μορφή βοή­
θειας, σε μία γειτονική χώρα, που παρουσιάζει έλλειμμα) και με  
την ανάπτυξη προγραμμάτων υποκατάστασης (χρηματοδοτικές ενισχύ­
σεις, σε υποκατάσταση της επισιτιστικής βοήθειας, για τα σχέδια  
γεωργικών προϊόντων ή ειδών διατροφής).
1.2.2._Η_υποστή£^|ΐ]_των_αναπτυ^ακών_πολ^τ^κών
Στο παρελθόν η βοήθεια όεν συνέβαλε να ευνοηθεί με απόλυτη  
αποτελεσματικότητα η ανάπτυξη των αφρικανικών χωρών. Απόλυτα  
επιτακτική ανάγκη είναι σήμερα η ενίσχυση της αποτελεσματικότη-  
τας της συνεργασίας και για να γίνει αυτό απαραίτητη προϋπόθεση είναι η  
καλύτερη εναρμόνιση των κοινοτικών παρεμβάσεων με την πραγματι­
κή οικονομική και κοινωνική κατάσταση των αφρικανικών χωρών.
(*) Απόφαση για μία επισιτιστική βοήθεια στην υπηρεσία της  
ανάπτυξης. Νοέμβριος 1983.

-2 4 -
Η συνεργασία για την ανάπτυξη έτεινε υπερβολικά να έχει  
επίκεντρό της τη χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων, και για να  
γίνουμε ακριβέστεροι, σχεδίων εκτέλεσης έργων. Προοδευτικά  
απαγκιστρώνεται από την τάση αυτή. Η εξέλιξη  αυτή θα πρέπει να  
επιταχυνθεί, για να προαχθεί η αυτό- συντηρούμενη ανάπτυξη.  
Πρόκειται για ένα από τα θέματα που είναι υπό συζήτηση κατά  
τις τρέχουσες διαπραγματεύσεις ΕΟΚ-ΑΚΕ.
Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην υποστήριξη των προσπα­
θειών που καταβάλουν οι ίδιοι οι χρήστες της βοήθειας, επιδιώκοντας  
τη μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των μέσων που παρέχονται από το  
εξωτερικό και των πολιτικών που εφαρμόζονται στο εσωτερικό.
Η συνεργασία της Κοινότητας με τις αφρικανικές χώρες πρέπει  
ολοένα και περισσότερο να περί βληθεί τη μορφή προγραμμάτων  
υποστήριξης τομεακών, επισιτιστικών, ενεργειακών και βιομηχανικών  
πολιτικών. Τα σχετικά προγράμματα πρέπει να διανοίξουν τη  
δυνατότητα παρέμβασης, στο πλευρό επενδυτικών σχεδίων, των πιο  
πολυποίκιλων μορφών βοήθειας: βοήθεια για την συντήρηση του  
εξοπλισμού, τεχνική υποστήριξη, κατάρτιση, και ενδεχομένως, 
επισιτιστική βοήθεια.
Με το πνεύμα αυτό και για να ελαφρυνθούν οι π ιό καταστρε­
πτικές συνέπειες της δημοσιονομική κρίσης που μαστίζει τις χώρες  
ΑΚΕ, θα πρέπει να εξετασθεί  στο άμεσο μέλλον η επέκταση της  
πρακτικής, που συνίσταται στην ανακατανομή, έπειτα από αίτηση  
των ενδιαφερομένων χωρών, τμήματος των ποσών, που έχουν προγραμ­
ματιστεί, αλλά δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί από το 5ο ΕΤΑ  
(κλιμακώνοντας, ενδεχομένως, το σύνολο ή μέρος ορισμένων  
σχεδίων στο πλαίσιο του 6ου ΕΤΑ) για να χρηματοδοτηθούν, με μία  
διαδικασία ταχείας καταβολής, οι εισαγωγές που οι χώρες  
ΑΚΕ δεν είναι πλεόν σε θέση να εξασφαλίσουν και που είναι απα­
ραίτητες για τη συντήρηση ή την αποκατάσταση του παραγωγικού  
δυναμικού τους. Οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν στα πλαίσια των  
προηγούμενων ΕΤΑ αποδεικνύουν ότι καθίσταται δυνατή η χορήγηση  
"δεσμών βοήθειας", που είναι προσαρμοσμένες στις σχετικές  
αυτές ανάγκες. Μπορεί έτσι να αναφέρουμε, για παράδειγμα, τη  
δημιουργία του ταμείου ισοϋψούς υποκατάστασης, για τη  
χρηματοδότηση των επιτόπιων εξόδων της γεωργικής ανάπτυξης  
στο Ζαΐρ ή το Σουδάν, με στόχο την ισοσκέλιση του ποσού που  
χορηγεί το ΕΤΑ σε συνάλλαγμα, για τις αγορές λιπασμάτων, ή  
βεβαίως, την παροχή πιστώσεων για την αγορά των απαραίτητων  
ανταλλακτικών και υλικού για την επισκευή και την επανέναρξη  
λειτουργίας του όρχου των φορτηγών μεταφορικών οχημάτων στην  
Τανζαν ί  α.
Η υποστήριξη της περιφερειακής συνεργασίας, αν ληφθεί  
υπόψη η σημασία που έχει η τελευταία, τόσο για τις αφρικα­
νικές χώρες, όσο και για τις χώρες της Καραϊβικής και του  
Ειρινικού, συνιστά μία από τις προτεραιότητες της κοινοτικής  
πολιτικής παροχής βοήθειας, που θα πρέπει να ενισχυθεί ακόμη  
περισσότερο στο μέλλον.
Οι όροι για την υλοποίηση της συνεργασίας ΕΟΚ/ΑΚΕ πρέπει 
να οριστούν στο πλαίσιο ενός βαθύτερου διαλόγου μεταξύ της 
Κοινότητας και των ενισχυόμενων δικαιούχων χωρών: πρόκειται  
για το διάλογο για τις τομεακές πολιτικές. Ο διάλογος αυτός

-2 5 -
δεν μπορεί να οδηγηθεί στην αμφισβήτηση των επιλογών της  
κοινωνίας, του μοντέλου ανάπτυξης, της συνολικής πολιτικής  
της ενισχυόμενης χώρας ή των τομεακών προτεραιοτήτων της:  
σκοπός του ε ναι να επιτρέψει στην Κοινότητα να κατανοήσει  
καλύτερα τιτ επιλογές αυτές, για να μπορεί να τις πλαισιώσει  
καλύτερα με τις κοιντηκές ενέργειες. Στους τομείς εκείνους 
όπου ζητεί π. ι  η υποσ·.  ίριξη της Κοινότητας, καθήκον της πρέπει  
να είναι ν .  επιτρέψ , με αφετηρία τους στόχους που καθορίζει  
η κυβέρνηοη της χώρ-νς, να αναλυθεί από κοινού η μέθοδος για  
την συνέχιση της εφαρί γης των στόχων αυτών.
Η νττάρτιση στο πλαίσιο αυτό προγραμμάτων υποστήριξης  
των τομ;ακών πολιτικών, που καθορίζει η εν λόγω χώρα, πρέπει να οδηγεί σε  
προσδιορισμό των ενεργειών που θα αναλόβει η μία και η άλλη  
πλευρά, ενώ οι δύο εταίροι θα δεσμεύονται παράλληλα να τηρήσουν  
τις αποφάσεις που υπάγονται στην αντίστοιχη αρμοδιότητά τους:  
το ενδιαφερόμενο κράτος όσον αφορά τις πολιτικές αποφάσεις  
και τα κάθε είδους μέτρα που υπάγονται στην αρμοδιότητά του*  
η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, όσον αφορά τα μεόα που θα θέσει σε  
εφαρμογή. Αυτή είναι η μέθοδος που ακολουθείται κατά την εφαρμογή  
των επισιτιστικών στρατηγικών.
Η υποστήριξη που παρέχεται στις τομεακές πολιτικές δεν  
είναι δυνατόν να πετύχει, παρά μόνο αν αντιπροσωπεύει  
επαρκή οικονομικό όγκο, που αποτελεί εγγύηση ότι όλες  
οι βασικές ενέργειες θα μπορέσουν να χρηματοδοτηθούν.
Αυτό το κρίσιμο όριο διαθέσιμων οικονομικών μέσων μπορεί  
να επιτευχθεί μόνο με την παροχή κοινοτικής βοήθειας σε  
ορισμένες χώρες ή τομείς. Πολύ συχνά όμως πρέπει να εξετάζεται  
η παροχή συμπληρωματικών μέσων που πρέπει, όπως είναι  
απόλυτα φυσικό, να προέλθουν από τα κράτη μέλη.
Η αναγκαία σύγκλιση των προσπαθειών προϋποθέτει, όπως  
ακριβώς και με τις επισιτιστικές στρατηγικές, την  
εναρμόνιση των απόψεων και την ενίσχυση του συντονισμού  
μεταξύ της βοήθειας που παρέχουν τα κράτη μέλη και της  
κοινοτικής βοήθειας.
Παρ' όλο που θα ήταν επιθυμητός ο συνδυασμός και άλλων  
πηγών χρηματοδότησης, το βασικότερο είναι να  
σημειωθεί πρόοδος προς την κατεύθυνση της δημιουργίας της  
"κοινοτικής στρατηγικής σε θέματα συνεργασίας".

-2<ί~
1-2.3. Μία νέα προτεραιότητα: π πάλη κατά της επιδείνωσης  
τ(ιη/ μεγάλων φυοικών ισορροπιών της Αφρικής
Σήμερα παρατηρούμε μία επιδείνωση των μεγάλων ισορροπιών  
της Αφρικής, που προχωρεί με επιταχυνόμενο ρυθμό. Τα επόμενα  
είκοσι χρόνια θα είναι αποφασιστικά. Πολλές καταστάσεις, που  
μπορεί ακόμη να μετατραπούν, κινδυνεύουν να είναι αμετάτρεπτες  
στον ορίζοντα του 2000, καθώς θα απαιτούνται εξωφρενικές δαπάνες.  
Αυτό που απειλείται σοβαρότατα είναι το φυσικό κεφάλαιο της  
Αφρικής, με την υποχώρηση των καλλιεργήσιμων γαιών και με την  
ολοένα και σπανιότερη ύπαρξη του νερού.
Τις ημέρες μας υπάρχει επίγνωση της σοβαρότητας
της κατάστασης και της αναγκαιότητας να αντιμετωπιστεί.
Η Αφρική όμως, που έχει να ξεπεράσει τις σημερινές δυσχέρειες,  
δεν θα μπορέσει να την αντιμετωπίσει μόνη της. Αυτό οφείλεται  
στο γεγονός ότι, έως τώρα, η διεθνής βοήθεια που χορηγήθηκε  
για την καταπολέμηση των εξελίξεων αυτών ήταν τραγικά  
ανεπαρκής.
Η πάλη κατά της ξηρασίας και κατά της εξάπλωσης της ερήμου  
πρέπει να γίνει μία από τις προτεραιότητες της βοήθειας προς  
την Αφρική. Αυτό όμως συνεπάγεται ότι θα ληφθεί υπόψη η διττή  
διάσταση του χώρου (της περιοχής ή της ηπείρου) και του χρόνου  
(της μεγάλης διάρκειας) που πρέπει να αφορούν παρόμοια προγράμματα.
Σε κοινοτικό επίπεδο αποφασίστηκαν τρεις τομείς παρέμβασης  
με προτεραιότητα, στο πλαίσιο των θεματικών ενεργειών που θα  
τεθούν σε εφαρμογή στο μέλλον. Πρόκειται για την πάλη κατά της  
εξάπλωσης της ερήμου, με την αναδάσωση και την ορθολογική  
εκμετάλλευση των καυσόξυλων, τη διαφύλαξη και την αξιοποίηση  
του οικιακού και άγριου ζωικού κεφαλαίου, και την καλή δια­
χείριση όλων των υδραυλικών πόρων. Το σύνολο όλων αυτών των  
ενεργειών έχει ένα και τον αυτόν στόχο: να καταπολεμηθούν οι  
βλαβερές συνέπειες της ξηρασίας και της προοδευτικής εξάπλωσης  
και να θεσπιστούν τα κατάλληλα προφυλακτικά μέτρα με την καταπολέμηση του  
κακού στη ρίζα του.
Οφείλουν να προσδιοριστούν οι γεωργραφικές προτεραιτότητες  
των παρεμβάσεων, και τούτο γιατί δεν είναι δυνατόν να καταπο­
λεμηθεί το πρόβλημα της ερήμου, παντού όπου προκύπτει.
Αναγκαία εμφανίζεται η συγκέντρωση των προσπαθειών στις περισ­
σότερο απειλούμενες περιοχές: τις χώρες της ζώνης του  
Σαχέλ και το σύνολο των χωρών που περιβάλλουν τη Σαχάρα,  
τις χώρες στο ανατολικό κέρας της Αφρικής, τις χώρες στο  
νότιο τμήμα της Αφρικής, που έχουν συνασπιστεί στο πλαίσιο 
της ΘΑΟΟΟ.
Το βάρος πρέπει ειδικότερα να δοθεί σε τρεις τύπους  
γεωγραφικών ζωνών: τις περιοχές που η γεωργική παραγωγή τους  
εξασφαλίζει τη στιγμή αυτή τις βασικές ανάγκες της γεωργικής  
οικονομίας των ενδιαφερομένων χωρών (όπως η λεκάνη παραγωγής  
αραχίδων στη Σενεγάλη ή η ζώνη παραγωγής σόργου-βαμβακιού του Μαλί)'

-  2 ? -
τις λεκάνες των ποταμών και λιμνών, όπου ο έλεγχος των υδάτων  
θα επιτρέψει την εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής  
(τις λεκάνες της λίμνης Τσάντ του ποταμού Σενεγάλη του
Ζαμβέζη ___ )’ τον περίγυρο των μεγάλων αστικών κέντρων, όπου
η 
καταστροφή του εδάφους και της βλάστησης έχει πάρει μεγάλες  
διαστάσεις τη στιγ ι  nou υπάρχουν τεράστιες ανικανοποίητες  
ανάγκες ( 'Λίνο, Κινσάτ Λ  ....).
Η ει αρμογή παρόμοιων προγραμμάτων απαιτεί μία νέα προσέγ­
γιση.
0 γεωγραφικός τους αντίκτυπος, πρώτα απ'όλα, πρέπει να  
είναι ευρύς, και να εκτείνεται σε γενικές γραμμές σε περι­
φερειακό επίπεδο, για να προσαρμοστεί στην ομογενή οικολο­
γική πραγματικότητα, που διαφεύγει από τους διοικητικούς  
ή πολιτικούς κατακερματισμούς.
Εκείνο που εξάλλου απαραίτητα προϋποθέτει είναι η  
ενεργός συμμετοχή των ενδιαφερόμενων πληθυσμών, που αποτελούν  
και την κύςια πηγή της εν λόγω επιδείνωσης του περιβάλλοντος  
και που, ταυτόχρονα, αποτελούν το μοναδικό αληθινό στήριγμα  
για τη μεταστροφή των υφιστάμενων τάσεων.
Αυτές οι ενέργειες τέλος πρέπει να διεξαχθούν σε μακρο­
χρόνια βάση, για να μπορέσουν να παράγουν τα αποτελεσματά τους.  
Απαιτούν επομένως την ανάληψη δεσμεύσεων στο πλαίσιο μακρο­
πρόθεσμων προγραμμάτων, στα οποία θα συμμετέχουν η Κοινότητα,  
τα κράτη μέλη, άλλοι χρηματοδότες - στο σημείο αυτό τα αραβικά  
ταμεία θα ήταν σε θέση να προσφέρουν αξιοσημείωτη συνεισφορά -  
η εκτέλεση των οποίων θα γινόταν σε πολυετείς τμηματικές χρη­
ματοδοτικές δόσεις. Εκείνο που προέχει στο κοινοτικό επίπεδο  
είναι να προβλεφθεί, κατά τη διαπραγμάτευσηι των συμφωνιών  
συνεργασίας, ο κατάλληλος τρόπος χρηματοδότησης αυτών των θεμα­
τικών ενεργειών.
Από τη δική της πλευρά η Κοινότητα έχει δευσμεύσει στο  
πλαίσιο του προϋπολογισμού της, με βάση το άρθρο 958 (πείνα  
στον κόσμο) αυτοδύναμους οικονομικούς πόρους, που προορίζονται  
να υποστηρίξουν την εγκαινίαση των σχετικών ενεργειών. Το  
1983 διατέθηκαν έτσι 12 εκατ. ECU για ενέργειες  
αυτής της μορφής στην Αφρική και στον προϋπολογισμό του 1984  
προβλέπεται ποσό 10 εκατ. ECU.
Σημαντικό είναι να υπάρξει ταχεία πρόοδος προς αυτή τη  
νέα κατεύθυνση. Αυτό είναι αναγκαίο πρώτα απ'όλα για να κατα-  
δειχθεί, πριν είναι πο^ύ αργά, ότι στις περισσότερες περιπτώσεις  
αυτή η επιδείνωση του περιβάλλοντος δεν αποτελεί αμετάκλητο  
φαινόμενο. Τέλος, χρειάζεται για να αποδείξει ότι αν συνδυαστούν  
κατά τον κατάλληλο τρόπο η θέληση, η φαντασία και τα μέσα  
είναι δυνατόν να επιτευχθούν πολλά πράγματα, χωρίς απαγορευτικό  
κόστος. Αυτό θα ήταν τέλος αναγκαίο για να παροτρύνει τους  
υπεύθυνους των Αφρικανικών χωρών, τις βιομηχανικές χώρες  
και τους διεθνούς οργανισμούς να κινητοποιηθούν, στην κατεύθυνση  
αυτή, με βάση τον αντίκτυπο της χειροπιαστής εφαρμογής.
Τις σχετικές πρωτοβουλίες πρέπει να αναπτύξει η Ευρωπαϊκή  
Κοινότητα, εξαιτίας των σχέσεών της με την Αφρική.

- Ζ . Θ -
2. Αμοιβαίο συμφέρον
Η υποστήριξη που η Ευρώπη έχει υποχρέωση να δώσει χάρη  
της ανάπτυξη της Αφρικής πρέπει να ξεπεράσει το πλαίσιο της  
βοήθειας και να αντικατοπτριστεί επίσης στον τομέα των οικο­
νομικών σχέσεων. Οι σχέσεις αυτές αποτελούν, στην ουσία,  
την έκφραση του αμοιβαίου συνολικού συμφέροντος.
Η Αφρική προμηθεύει πρώτα απ' όλα στην Ευρώπη τα βασικά  
γεωργικά,^μεταλλευτικά, ενεργειακά και, πολύ περιθωριακά, και  
μεταποιημένα, προϊόντα. Δεν είναι όμως προς το συμφέρον
της Ευρώπης ο ρόλος της Αφρικής να παραμείνει στατικά περιορισμένος  
στο ρολο του προμηθευτή πρώτων υλών. Προφανές συμφέρον της  
Ευρώπης είναι να εχει ως προνομιούχους εταίρους αφρικανικές  
οικονομίες που είναι ισχυρές, ισορροπημένες και διαφοροποιημένες.  
Να λοιπόν η σημασία της υποστήριξης που η Κοινότητα παρέχει  
στην αντίληψη της αυτοδύναμης ανάπτυξης για την Αφρική.
Εκείνο που έχει σημασία είναι η Κοινότητα να εξασφαλίσει  
μεγαλύτερη σταθερότητα και βελτιωμένες δυνατότητες πρόβλεψης,  
στο πλαίσιο των συναλλαγών της με τις αφρικανικές χώρες.
Ιδιαίτερη έκφραση της ανησυχίας αυτής είναι το προτιμησιακό  
εμπορικό καθεστώς και η δημιουργία ενός ειδικού '‘ μηχανισμού  
-του Θίθόβχ - που έχει σκοπό του να μετριάσει τις εξουθενω-  
τικές συνέπειες που έχει η αστάθεια των τιμών για τα βασικά  
γεωργικά προϊόντα.
Με βάση όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, εμφανίζεται εξάλλου  
απαραίτητη η ανάπτυξη, μέσα σ' ένα πνεύμα συνεργασίας, περισ­
σότερο φιλόδοξων πολιτικών ενεργειών σε όλους τους τομείς,εκεί  
όπου το επιτρέπουν η συμπληρωματικότητα των πόρων και η αμοιβαιότητα  
των συμφερόντων, στους τομείς των μεταλλείων , της ενέργειας και  
της αλιείας, αλλά εξίσου καλά και στον βιομηχανικό τομέα.
Σημαντικό είναι οι Ευρωπαίοι επενδυτές να εμπλακούν πολύ περισ­
σότερο απ' ό,τι έως τώρα στην ανάπτυξη των παραγωγικών πόρων της  
Αφρικής.
2.1. Το εμπόριο
2.1.1. Το καθεστώς των συναλλαγών
Οι αφρικανικές χώρες καρπώνονται τα οφέλη των πληρέστερων  
συστημάτων εμπορικών προτιμήσεων, που έχει χορηγήσει η  
Κοινότητα, στο πλαίσιο της σύμβασης της Λομέ ή των μεσογειακών  
συμφωνιών.

2 9 -
Παρ’  όλα αυτά όμως οφείλει να διαπιστωθεί ότι το φιλε­
λεύθερο καθεστώς της σύμβασης της Λομέ δεν είχε ως αποτέλεσμα  
την αξιοσημείωτη ανάπτυξη των εξαγωγών των αφρικανικών  
κρατών που είναι στα νότια της Σαχάρας, προς την ΕΟΚ ούτε την  
μεταβολή της δομής τους. 0 κύριος όγκος των  
εξαγωγών εξακολουθεί να αποτελεί ται από τις ενεργειακές,  
γεωργικές ή ορυκτές πρώτες ύλες και μόνο ορισμένες χώρες  
εξάγουν σε αξιοσημείωτο βαθμό προϊόντα, που υπάγονται  
πραγματικά στα οφέλη του προτιμησιακού καθεστώτος.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το καθεστώς συναλλαγών  
δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά ένα πλαίσιο που επιτρέπει  
διάφορους χειρισμούς, που δεν είναι, μόνο του, σε θέση  
να προαγάγει ούτε τη βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας  
των αφρικανικών χωρών, ούτε το μετασχηματισμό των δομών  
και την εκβιομηχάνισή τους.
Στις εμπορικές σχέσεις της που έχει συνάψει με τις  
μεσογειακές  χώρες, η βιομηχανική ανάπτυξη των οποίων είναι  
πιο προχωρημένη, η Κοινότητα οδηγήθηκε να υιοθετήσει μέτρα  
περιορισμού των εισαγωγών σε ορισμένους ευαίσθητους τομείς  
πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα να μειωθεί η πραγματική  
έκταση του καθεστώτος εμπορικής πρόσβασης, που τους είχε  
χορηγηθεί βάσει των συμφωνιών. Στους τομείς αυτούς, μπορεί  
να προβλέψουμε την προοδευτική επιστροφή στο κανονικό  
καθεστώς που καθορίζεται  στις συμφωνίες. Πρέπει να καταβληθούν  
προσπάθειες, ώστε η εμπορική συνεργασία να θεμελιωθεί  
- μέσα σε συνθήκες δυσχερούς συγκυρίας - στη συνδυασμένη  
αναζήτηση των συμπληρωματικών πλευρών , αποδίδοντας σημασία  
στην πρόληψη των κρίσιμων καταστάσεων με την βελτιωμένη  
προσαρμογή των μέτρων, που λαμβάνονται σε περίπτωση  
επαπειλούμενης διαταραχής. (*).
Ακόμη θεμελιωδέστερα, το πρόβλημα που τίθεται για την  
Ευρώπη είναι η αποδοχή του διεθνούς καταμερισμού εργασίας,  
που δίνει προοδευτικά μεγαλύτερο βάρος στη βιομηχανία των  
αναπτυσσόμενων χωρών και ιδίως των αφρικανικών χωρών.
Εκείνο που έχει σημασία ιδίως είναι να πραγματοποιηθούν  
οι απαραίτητες διαρθρωτικές προσαρμογές, χωρίς να δειχθεί  
υποχωρητικότητα στον πειρασμό προσφυγής σε προστατευτικά  
μέτρα, η εμπειρία από τη θέσπιση των οποίων αποδεικνύει  
ότι σπάνια επιτυγχάνουν τον αντικειμενικό στόχο της διατή­
ρησης των δραστηριοτήτων και της απασχόλησης στον "απειλούμενο"  
τομέα, που τους έχει ανατεθεί. Στην προσπάθεια προσαρμογής,  
το κύριο βάρος πρέπει να ρίχνεται λιγότερο στην προστασία  
της απασχόλησης στους τομείς που εμφανίζουν καθοδική πορεία  
και περισσότερο στην ενθάρρυνση της κινητικότητας του  
εργατικού δυναμικού και στην προώθηση των τομέων εκείνων  
που αποδεικνύονται ανταγωνιστικοί  σε διεθνές επίπεδο.
Με την προοπτική αυτή, η διατήρηση του καθεστώτος  
της ελεύθερης πρόσβασης στην κοινοτική αγορά θα πρέπει  
να εξασφαλιστεί μακροχρόνια, έτσι ώστε να εγγυηθε! στις  
χώρες που καρπώνονται τα οφέλη η ελάχιστη ασφάλεια, που  
μπορεί να δικαιολογήσει τις απαραίτητες επενδύσεις για την  
προαγωγή της βιομηχανικής ανάπτυξής τους, ενώ εξυπακούεται

ότι επίκεντρο της ανάπτυξης αυτής θα πρέπει να είναι  
πρώτα απ' όλα η εγχώρια αγορά τους.
<*) Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με τις  
διερευνητικές συνομιλίες με τις χώρες της μεσογείου και τις  
υποψήφιες για ένταξη χώρες. Πρόταση της Επιτροπής για την  
εφαρμογή μίας μεσογειακής πολιτικής. ΟΟΜ(84) 107 τελικό.

-  3 0  -
2.1.2. Τα προϊόντα βάοης
Οι αφρικανικές χώρες επλήγησαν σοβαρά από τη  
σημαντική πτώση των τιμών των προϊόντων βάσης  
από τα οποία εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό τα  
έσοδά τους εξαγωγής. Η παγκόσμια αυτή κρίση διπλασιάζε­
ται με την κρίση της ίδιας της Αφρικής που έχει  
ως αποτέλεσμα σχετική κάμψη της γεωργικής της  
παραγωγής καθώς και μείωση των επενδύσεων στο  
μεταλλευτικό τομέα και κατά συνέπεια μειονεκτική  
θέση στις περισσότερες διεθνείς αγορές πρώτων υλών.
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, για την αντιμετώπιση των  
συνεπειών της αστάθειας των αγορών των γεωργικών  
προϊόντων βάσης, εφάρμοσε ένα μέσο το STABEX,  
το οποίο είχε, αναμφισβήτητα, θετική  επίδραση ακόμη 
καί όταν, δεδομένου ότι ήταν μόνο ένα επικουρικό  
μέσο, λογικά ξεπεράστηκε το 1980 και 1981 από  
το μέγεθος της κρίσης. Το μέσο αυτό θα διατηρηθεί  
και θα πρέπει ν'αυξηθεί η ικανότητά του για παρέμ­
βαση .
Αλλά η πραγματική λύση του προβλήματος της  
αστάθειας των αγορών των προϊόντων βάσης, βρίσκεται  
στη θέληση και στην πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια  
που πρέπει να καταβάλει ολόκληρη η διεθνής κοινότητα  
για τη σταθεροποίηση των αγορών αυτών που είναι  
διεθνείς αγορές. Με την προοπτική αυτή, η Ευρωπαϊκή  
Κοινότητα πρέπει να συμβάλει πολύ δυναμικά στην  
εφαρμογή συμφωνιών προϊόντων που θα είναι πραγματικά  
αποτελεσματικές. Οι προσεχείς επαναδιαπραγματεύσεις  
της συμφωνίας για το κακάο αποτελούν, ως προς  
το σκοπό αυτό, πολύ σημαντικό γεγονός και για  
την Αφρική που αντιπροσωπεύει τα τρία  τέταρτα της παγκό­
σμιας παραγωγής και για την Ευρώπη η οποία, καταναλώνο­
ντας το ένα τρίτο, αντιπροσωπεύει τον πρώτο διεθνή  
καταναλωτή.
Η πρώτη ύλη δεν αποτελεί, εντούτοις, παρά  
μικρή αναλογία - σπάνια πάνω από 10% - της αξίας  
του τελικού προϊόντος. Η αξιοποίηση των πρώτων υλών  
τους έχει έτσι, πολύ μεγάλη σημασία για τις αφρικανικές  
χώρες, είτε πραγματοποιείται με την επί τόπου μεταποί­
ηση είτε με τον καλύτερο έλεγχο της διαδικασίας εμπορίας.
Πρέπει να επιμείνει κανείς στη σημασία των  
εμπορικών αυτών παραγόντων: καταρχήν, γιατί αποτελούν  
- εκτός από τα προβλήματα παραγωγής και παραγωγικό­
τητας των αφρικανικών χωρών - μία από τις σοβαρότερες  
αδυναμίες που συμβάλουν στην ερμηνεία της μειονεκτι­
κής τους θέσης στις αγορές έναντι των λατινο-αμερικά-  
νων ή ασιατών ανταγωνιστών* ακόμη, διότι οι δραστηριό-

-  21 -
τητες διαπραγμάτευσης, μεσιτείας, διαιτησίας, αντι­
προσωπεύουν τμήμα της αξίας του τελικού προϊόντος  
που δεν είναι καθόλου αμελητέο. Είναι βασικό, ιδίως  
οι αφρικανόί να είναι περισσότερο παρόντες στις προ­
θεσμιακές αγορές, οι οποίες απετέλεσαν σημαντικό  
μηχανισμό προσαρμογής στην αστάθεια ;των ροών, και  
των οποίων ο ρόλος έχει γίνει πρωταρχικός.
θα πρέπει, στο μέλλον, να υποστηριχθούν με  
μεγαλύτερη συνέπεια οι προσπάθειες που πρέπει να  
καταβάλουν οι αφρικανόί στον εμπορικό τομέα με ενέργειες  
εμπορικής προώθησης (οργάνωση επαφών, διαφημιστικές  
εκστρατείες για την ανάπτυξη των σχέσεων των διαφόρων
παραγωγών χωρών ......)  και κυρίως με παροχή βοήθειας
γι
α την επιμόρφωση των ατόμων (υπεύθυνος ταμείων  
σταθεροποίησης ή οργάνων εμπορίας, παράγοντες στις  
προθεσμιακές αγορές).
2.2. Τα ορυχεία
Είναι σαφές ότι υπάρχει αμοιβαίο ενδιαφέρον  
για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την Αφρική για την  
ανάπτυξη εναρμονισμένης πολιτικής αξιοποίησης του  
ορυκτού πλούτου.
Η Αφρική διαθέτει σημαντικό ορυκτό πλούτο  
με μικρή  έως τώρα εξερεύνηση ή εκμετάλλευση. Η Αφρική  
τοποθετείται, όσον αφορά την αφθονία των αποθεμάτων,  
σε επίπεδο που μπορεί να συγκριθεί με εκείνο της  
Ασίας και της Αμερικής με πολύ μικρότερες όμως προσπά­
θειες εξερεύνησης. Η αξιοποίηση του φυσικού της πλούτου  
θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη  
των αφρικανικών χωρών, παρέχοντάς τους χρηματοδοτικούς  
πόρους και ευνοώντας τηγ/εκβιομηχάνισή τους.
Από την πλευρά της η Κοινότητα είναι ο πρώτος  
παγκόσμιος εισαγωγέας πρώτων υλών. Το ποσοστό της  
εξωτερικής εξάρτησης είναι 75%'έναντι  15-X για τις  
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και 90Χ για την Ιαπωνία.  
Η εξασφάλιση και διαφοροποίηση των προμηθειών της  
αποτελεί για την Κοινότητα θέμα ζωτικού ενδιαφέροντος.
Η βεβαιότητα αυτή πρέπει να μετριαστεί με  
μία διπλή διαπίστωση. Πρώτον, οι πόροι του υπεδάφους,  
εκεί όπου υπάρχουν ή όπου έχου γίνει αντικείμενο  
εκμετάλλευσης, δεν έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη στο  
βαθμό που θα ε ί  χε ελπίσει κανείς. Δεύτερο ο ορυκτός  
πλούτος της Αφρικής δεν φαίνεται να ενδιαφέρει το  
ίδιο πολύ όπως των άλλων ηπείρων τους επενδυτές μεταλ­
λείων σε αναζήτηση κοιτασμάτων.

-  3 2  -
Η  Αφρική παραμένει, οτο πλαίσιο των αναπτυσσο-  
μένων χωρών, ο σημαντικότερος προμηθευτής μη ενεργειακών  
πρώτων υλών στην Κοινότητα με ποσοστό 20% του συνόλου  
των εισαγωγών της. Εξέχουσα θέση κατέχουν το κοβάλτιο,  
τα φωσφορούχα άλατα, ο χαλκός, το μαγγάνιο,', το  
φθόριο.
Αλλά, οπωσδήποτε, η Αφρική ως προμηθεύτρια  
χώρα της Κοινότητας ακολουθεί την ομάδα των βιομηχα­
νικών χωρών (Αυστραλία, Καναδάς, Νότια Αφρική, ΗΠΑ)  
όπου έχουν ευρέως συγκεντρωθεί τα τελευταία χρόνια  
οι επενδύσεις στο μεταλλευτικό τομέα. Σε σύνολο 1.500  
εκατομμυρίων δολαρίων που επενδύονται κάθε χρόνο  
για εξερεύνηση, λιγότερα από 50 εκατομμύρια διατίθενται  
στην Αφρική, ενώ οι ανάγκες για την κάτω από τη Σαχάρα  
Αφρική εκτιμώνται σε 75-100 εκατομμύρια τουλάχιστον  
ανά έτος. Διαπιστώνει κανείς, λαμβάνοντας υπόψη μόνο  
τις κοινοτικές ςταιρίες, ότι επενδύουν σε ποσοστό 
υψηλότερο του 80% στις βιομηχανικές χώρες (38% των  
παγκόσμιων πόρων) και σε ποσοστό χαμηλότερο του ενός  
πέμπτου στις αναπτυσσόμενες χώρες (από το οποίο το  
2% στην Αφρική που αντιπροσωπεύει το 13% των κατα­
γραμμένων παγκόσμιων αποθεμάτων).
Η μεγάλη και αυξάνουσα αυτή εξάρτηση της ευρωπαϊ-  
κής προμήθειας από την ομάδα των βιομηχανικών χωρών,  
μπορεί να φαίνεται ότι αποτελεί στοιχείο ασφάλειας  
αυτή τη στιγμή, μπορεί όμως αργότερα να εμφανίσει  
προβλήματα.
Η μείωση της ζήτησης που έχει σχέση με την  
επιδείνωση της δ ι  εθνούή ;κρίσης και τις δομικές μετα­
βολές που σημειώθηκαν στις αγορές πρώτων υλών, προκάλεσε  
πράγματι επιβράδυνση του ρυθμού των μεταλλευτικών  
επενδύσεων στον κόσμο. Κανείς  δεν ξέρει αν η ανανέωση  
είναι αρκετά ασφαλής ώστε να εγγυηθεί για την ασφάλεια  
της ευρωπαϊκής βιομηχανίας έναντι των απότομων διακυμάν­
σεων των αγορών που χαρακτηρίζονται από μεγάλη αυστηρό­
τητα της προσφοράς, δεδομένου ότι η διάρκεια της  
προετοιμασίας και απόδοσης των επενδύσεων στο μεταλλευτι­
κό τομέα είναι;από  5 έως 10 έτη μετά την απόφαση  
χρηματοδότησης των προγραμμάτων.
Αν επρόκειτο να δημιουργηθούν εντάσεις όταν  
υπάρξει ανάκαμψη της αγοράς ορυκτών, στο τέλος της  
δεκαετίας του *80 ή στις αρχές της επόμενης δεκαετίας  
η Ευρώπη, με το καθεστώς που πραγματοποιεί τις προμή-  
θειές της σήμερα, θα κινδύνευε να προμηθεύεται πρώτες  
ύλες όχι μόνο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και  
μετά την Ιαπωνία η οποία έχει καθιερώσει προνομιακές  
σχέσεις με την Βόρειο και Λατινική Αμερική καθώς  
και με την Αυστραλία για να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό  
της. Ψ Μ
Για να εξασφαλίσει λοιπόν, η Ευρώπη την ασφάλειά  
της σε εφοδιασμό ορυκτών, είναι σημαντικό να διαφοροποιή­
σει τις επενδύσεις της και τον εφοδιασμό'της προε  
την Αφρική. *

-  3 3  -
Αυτό θα πρέπει να αποτελέοει κοινοτική μέριμνα,  
γιατί κάθε ένα από τα κράτη μέλη βρίσκεται στην ίδια  
κατάσταση εξωτερικής ευπάθειας. Η Κοινότητα, αν θέλει,  
διαθέτει, για την πραγματοποίηση των στόχων αυτών,  
ένα αρκετά μεγάλο φάσμα μέσων: επιδοτήσεις, ειδικά  
δάνεια, κεφάλαια επιχειρηματικής διακινδυνεύσεως,  
το Sysmin στοιπλαίσιο του Ε7Α, δάνεια της ETE με  
ή χωρίς επιδότηση επιτοκίου προστιθεμένων σ'αυτά  
των δανείων της ΕΚΑΧ και πιθανόν κονδυλίου του πρου-  
πολογισμού.
Το ΕΤΑ και η ETE, ιδιαίτερα, στο πλαίσιο της  
σύμβασης ΕΟΚ/ΑΚΕ, μπορούν να παρέμβουν για να δημιουργή­
σουν τις προϋποθέσεις καλύτερης αξιοποίησης του αφρικα­
νικού πλούτου βοηθώντας, ιδίως, στην προσπάθεια εξερεύνη-  
σης, στην αποκατάσταση του εργαλείου παραγωγής, που  
αποτελεί πρωταρχικό στοιχείο σε πολλές χώρες, σε  
χρηματοδότηση των υποδομών καθώς και στην καλύτερη  
ένταξη του ορυχείου στην οικονομία της χώρας.
Η έλλειψη επενδύσεων στο μεταλλευτικό τομέα,  
αν ληφθεί υπόψη ότι συμβαίνει λόγω του κόστους, είναι  
συχνά κατά μεγάλο μέρος το αποτέλεσμα έλλειψης αμοι­
βαίας εμπιστοσύνης ανάμεσα στη χώρα υποδοχής και  
τις μεταλλευτικές επενδύσεις. Η Κοινότητα, συμμετέχουσα  
στις ρυθμίσεις μεταξύ των δύο εταίρων, μπορεί να  
συμβάλει στην καθιέρωση κλίματος εμπιστοσύνης.
Οι ειδικές συμφωνίες που προβλέπονται στη  
δεύτερη σύμβαση ΕΟΚ-ΑΚΕ, ακόμη και αν, λόγω έλλειψης  
επενδύσεων, δεν είχαν ως τώρα συγκεκριμένες εφαρμογές,  
αποτελούν το κατάλληλο πλαίσιο για μια τέτοια προσπάθεια.
2. 3. Η ενέργεια
0 τομέας της ενέργειας είναι, επίσης, ένας  
τομέας που μπορεί ν'ίαναπτυχθε ί  συνεργασία που θα  
βασίζεται στο αμοιβαίο συμφέρον.
Η Αφρική διαθέτει σημαντικούς και ανεπαρκώς  
αξιοποιημένους ενεργειακούς πόρους. Αν είχαν αξιοποιηθεί  
περισσότερο, θα μπορούσε ταυτόχρονα να γίνει περισσότερο  
ανεξάρτητη στον τομέα της ενέργειας και να παρουσιάσει  
αύξηση των εξαγωγών της.
Η ΕΟΚ, που αγοράζει από το εξωτερικό το 76%  
του πετρελαίου της, το 30% του αερίου της, το 20% 
του άνθρακα και το 80% του ουρανίου της, θα μπορούσε  
να βρει στην Αφρική σημαντικότερη πηγή εφοδιασμού  
συμβάλλοντας στην αξιοποίησή της με τις γνώσεις της, 
την εμπειρία της και με κεφάλαια. Η από το εξωτερικό  
εξάρτηση σε ενέργεια της Κοινότητας, είναι, πράγματι  
ένα σταθερό φαινόμενο, δεδομένου ότι οι εισαγωγές  
της ενεργειακών αγαθών θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν  
ακόμη, στο τέλος του αιώνα, το 50% σχεδόν της κατα­
νάλωσής της.

- 34 -
Η ανάπτυξη του ορυκτού πλούτου (πετρέλαιο,  
αέριο, άνθρακας και ουράνιο) των αφρικανικών χωρών,  
τμήμα των οποίων μπορεί και μάλιστα πρέπει να εξάγεται,  
φαίνεται ότι αποτελεί τομέα προτεραιότητας αμοιβαίου  
ενδιαφέροντος.
Όσον αφορά το πετρέλαιο, η Κοινότητα θα μπορούσε  
να δράσει, ιδιαίτερα, στην προκαταρκτική φάση της  
εξερεύνησης (γεωφυσικές έρευνες, μελέτες σκοπιμότητας
και μελέτες αγοράς .....)  καθώς και της ενίσχυσης
γι
α την εφαρμογή των απαραίτητων υποδομών στην εκμετάλ­
λευση .
Όσον αφορά το φυσικό αέριο, η ανάπτυξή του  
θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό τον πρώτο καιρό, από  
τις δυνατότητες εξαγωγής. Είναι γεγονός ότι, αν το  
κόστος παραγωγής του είναι σχετικά χαμηλό, η χρησιμο­
ποίησή του στην εσωτερική αγορά περιορίζεται λόγω  
ορισμένων δυσχερειών (κόστος υποδομών, ποσοστό επιβά­
ρυνσης για εγκαταστάσεις μεταφοράς και διανομής, ανάγκη  
να είναι οι καταναλωτές γεωγραφικά συγκεντρωμένοι).
Η κατάσταση είναι αρκετά παρόμοια για τον  
άνθρακα. Αν αξίζει να μελετηθεί η δυνατότητα εκμετάλ­
λευσης των τοπικών κοιτασμάτων με χαμηλό δυναμικό,  
για τα μεγάλα κοιτάσματα, η μόνη βιώσιμη οικονομική  
προσέγγιση προϋποθέτει, παρά τον ανταγωνισμό στη  
διεθνή αγορά, παραγωγή, κυρίως, για εξαγωγή, δεδομένου  
ότι οι εθνικοί και περιφερειακοί θεσμικοί σταθμοί  
ηλεκτροπαραγωγής μπορούν να απορροφήσουν μόνο μικρό  
μέρος. Η Κοινότητα θα μπορούσε στρεφόμενη στις χώρες  
παραγωγής άνθρακα να συμβάλει στην αξιοποίηση του  
πλούτου τους και τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών,  
οι οποίες μπορούν οι ίδιες ακόμη να αποτελούν με τη σειρά τους  
παράγοντες ανάπτυξης.
2. 4. Η αλιεία
Στον τομέα της αλιείας, η Κοινότητα έχει ταυτό­
χρονα έλλειψη αλιευτικών προϊόντων προς ίδια κατανάλωση  
και πλεόνασμα του δυναμικού της παραγωγής σε αλιευτικά  
Η ανισορροπία αυτή θα αυξηθεί, εξάλλου, πάρα πολύ  
μετά τη διεύρυνση σε 12 που θα αυξήσει τη χωρητικότητα  
του κοινοτικού αλιευτικού στόλου κατά 70% περίπου.  
Πολλές από τις αφρικανικές χώρες έχουν το ίδιο επισιτι­
στικό έλλειμμα, ενώ μερικές διαθέτουν σημαντικούς  
πόρους και δεν μπορούν να τους εκμεταλλευτούν οι  
ίδιοι αναλογικά (οι αφρικάνοι αλιεύουν μόνο το 35%  
περίπου των πόρων τους).

-  35 -
Η δράση της Κοινότητας μπορεί, στην προοπτική  
αυτή να ασκηθεί με τρεις τρόπους. Καταρχήν με τη  
σύναψη συμφωνιών αλιείας. Δεύτερο, με συμμετοχή του  
ΕΤΑ στη χρηματοδότηση προγραμμάτων στον τομέα αλιείας  
και υδατοκαλλιέργειας.  Τέλος, με την ενίσχυση για  
την ανάπτυξη των βιομηχανιών της αλιείας με αποτέλεσμα  
να υπάρξει για τις χώρες ΑΚΕ και τις μεσογειακές  
χώρες προτιμησιακή πρόσβαση στην κοινοτική αγορά.
θα πρέπει πάντως ν'αναγνωρ ι  στεί ότι η επίδραση 
του μηχανισμού αυτού έχει έως τώρα μειωθεί. Τα προγράμ­
ματα που χρηματοδότησε το ΕΤΑ ήσαν σχετικά λίγα  
και η έκταση των συμφωνιών αλιείας περιορισμένη.
Αυτό ερμηνεύεται απδ το μικρό ενδιαφέρον που υπήρχε 
μέχρι τώρα από τις περισσότερες αφρικανικές χώρες  
για τους τομείς της αλιείας και ταυτόχρονα από την  
αδυναμία των δραστηριοτήτων κοινοτικής αλιείας στα  
ύδατα των χωρών ΑΚΕ (2% των κοινοτικών αλιευμάτων).
Αλλά τ α δεδομένα του προβλήματος αλλάζουν.
Πρώτον, διότι οι αφρικανικές χώρες δείχνουν μεγαλύτερο  
ενδιαφέρον για τον τομέα της αλιείας και για τις  
σχέσεις με την Κοινότητα στον τομέα αυτό. Δεύτερον,  
διότι η Κοινότητα, μετά την διεύρυνσή της σε 12 κράτη  
μέλη, θα προμηθεύεται το 10% των αλιευτικών προϊόντων  
της από τη Μεσόγειο ή τα ανοικτά των ατλαντικών παρα­
λίων των αφρικανικών χωρών.
Θα είναι, επίσης, ευκταίο να καθοριστεί στον  
τομέα της αλιείας μια γνήσια πολιτική αμοιβαίου ενδιαφέ­
ροντος που θα ενσωματώνει σε κοινοτικό επίπεδο τα  
διάφορα μέσα, συνδυάζοντάς τα. Η πολιτική αυτή θα  
έπρεπε, ιδίως, να ενισχύσει την περιφερειακή συνεργασία  
μεταξύ παρακτίων χωρών για να λειτουργήσουν τα συμπληρω­
ματικά στοιχεία μέσα στην ίδια ναυτική ζώνη, και  
να επιτρέψει, με τη βοήθεια της Κοινότητας, ορθολογικό­
τερη εφαρμογή μέτρων διατήρησης, διαχείρισης των  
αποθεμάτων και των ελέγχων των αλιευτικών δραστηριοτήτων,
2.5. Οι ευρωπαϊκές επενδύσεις στην Αφρική
Η κρατική βοήθεια δεν είναι δυνατό να έχει ως στόχο την κάλυψη  
όλων των εξωτερικών αναγκών χρηματοδότησης της Αφρικής.
Σε κάθε περίπτωση δεν είναι ικανοποιητική για την κάλυψη  
του βιομηχανικού, ενεργειακού και μεταλλευτικού τομέα.
Η κρατική βοήθεια μπορεί, όμως, να δημιουργήσει ευνοϊκότερες  
προϋποθέσεις υποδοχής για τις εξωτερικές επενδύσεις.
Οι επενδύσεις θα παίξουν σημαντικό ρόλο γιατί δεν αντιπροσω­
πεύουν μόνο τα απαραίτητα μέσα χρηματοδότησης αλλά, επίσης,  
και κυρίως μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις και  
εμπειρίες στους εν λόγω τομείς.

-  3 6  -
Η, μέχρι τώρα, ροή των ιδιωτικών επενδύσεων προς την
Αφρική ήταν αρκετά συγκρατημένη’  η εμπειρία των εθνικοποιήσεων
και η πολιτική αστάθεια έχουν καταστήσει προσεκτικο5ς
τους επενδυτές, οι οποίοι στρέφονται στους τομείς με
πολύ ταχεία "οικονομική απόδοση":
Η συνεργασία των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, κυρίως βιομηχανικών  
αλλά και παροχής υπηρεσιών, ιδιωτικών ή δημοσίων, για  
την ανάπτυξη της Αφρικής μπορεί να αποτελέσει σημαντικό  
στοιχείο ανανέωσης της κοινοτικής συνεργασίας. Η ενίσχυση  
του στοιχείου αυτού θα πρέπει να μελετηθεί και ευνοηθεί  
δυναμικά.
Οι ευρωπαίοι επενδυτές πρέπει να στραφούν προς την αφρικανική  
ήπειρο που διαθέτει σημαντικό δυναμικό και η οποία, όποιες  
κι αν είναι οι παρούσες δυσκολίες, αποτελεί μεγάλη μελλοντική  
αγορά.
Για το σκοπό αυτό, πρέπει να εντάξουν τις δραστηριότητές τους  
στο πλαίσιο των προτεραιοτήτων και της πολιτικής για  
την ανάπτυξη των χωρών υποδοχής. Αλλά οι αφρικανικές  
χώρες πρέπει, στο βαθμό που εύχονται να έχουν τέτοιες  
επενδύσεις, να προσφέρουν ευνοϊκό κλίμα που θα το χαρακτη­
ρίζει η διαφάνεια, η σταθερότητα και η ευθύτητα και να  
συμμετάσχουν στο μηχανισμό κοινής εγγύησης.
Η σύμβαση της ΛομέΙΙ  περιλαμβάνει διάταξη για το θέμα βιο-  
μηχανικής συνεργασίας που μπορεί να εφαρμοστεί για την  
προώθηση των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Περιλαμβάνει επίσης  
ιδατάξεις που αφορούν τις συμφωνίες προστασίας των επενδύσεων  
που έχουν συναφθεί ή πρόκειται να συναφθούν μεταξύ κρατών  
μελών και κρατών ΑΚΕ. Αλλά, στην πράξη δεν έχει γίνει  
χρήση των διατάξεων αυτών.
Είναι σκόπιμο να αναζητηθούν οι διατάξεις-πλαίσια στους  
παράγοντες που μπορούν πράγματι να επηρεάσουν θετικά  
τις ροές των ιδιωτικών επενδύσεων, ακολουθώντας την ευνοϊκό­
τερη συνολική στάση των αφρικανικών χωρών. Είναι, πράγματι,  
σημαντικό που διαπιστώνεται ότι στο εξής ο τομέας αυτός  
δεν αποτελεί πλέον το αντικείμενο ιδεολογικών επιθέσεων  
αλλά συζητήσεων για το πώς θα εμφανιστούν οι ιδιωτικές  
επενδύσεις, στην Ευρώπη και στην Αφρική, ως σημαντικό  
μέσο για τη σύσταση του βιομηχανικού πλέγματος, θα έπρεπε  
να είναι δυνατό, μέσα στο νέο αυτό πλαίσιο, αναγνωρίζοντας  
πλήρως το ρόλο των κρατών καταγωγής και των κρατών υποδοχής  
να τεθούν οι βάσεις για τη δημιουργία κλίματος, αφομοίωσης,  
προστασίας και εγγύησης για τις επενδύσεις ώστε να ευνοηθούν  
οι ροές, θα είναι, επίσης, απαραίτητο να ερευνηθεί η  
καταλληλότητα των χρηματοδοτικών μέσων εφόσον ένα ευνοϊκό  
συνολικό περιβάλλον θα μπορούσε να προσφέρει διάφορες  
ευκαιρίες επενδύσεων.

-  3 7  -
Είναι μεν βασικό να ισχύσει ένα συμβατικό πλαίσιο νομικό  
και χρηματοδοτικό κατάλληλο για την ιδιωτική επένδυση  
και προσαρμοσμένο στις ανάγκες των ευρωπαϊκών MME που  
πρέπει να παίξουν σημαντικό ρόλο στην Αφρική, πρέπει,  
όμως, να συμπληρωθεί με ένα σύνολο ενεργειών βιομηχανικής  
προώθησης που πρέπει να εξελιχθούν και να επιτρέψουν  
την αύξηση της ικανότητας των αφρικανικών χωρών να προσδιο­
ρίσει βιώσιμα προγράμματα, να ενισχύσει την πληροφόρηση  
και τις επαφές (κέντρο επαφών επενδυτών, ενέργειες πληροφό-  
ρησης και προώθησης στα κράτη μέλη, συγκεκριμένες αποστολές),  
να εξασφαλίσει τη διάγνωση των συνθηκών, ανάκαμψη ή αναδιορ­
γάνωση.

Σ Υ Μ Π Ε Ρ Α Σ Μ Α
Η πολύ δύσκολη οικονομική και κοινωνική κατάσταση που  
αντιμετωπίζει η Αφρική, απαιτεί μια νέα διάσταση στην  
ευρω-αφρικανική συνεργασία.
Η Αφρική έχει ανάγκη από αυξημένη και καλύτερα προσαρμο­
σμένη κρατική βοήθεια. Αλλά η βοήθεια δεν θα αρκούσε.
Η ευρωπαϊκή οικονομία πρέπει να παρέμβει περισσότερο  
στην αφρικανική ήπειρο σεβόμενη τους νόμους και τις προ­
τεραιότητες των ενδιαφερομένων χωρών και με βάση το αμοιβαίο  
συμφέρον.
Στο θέμα της βοήθειας, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη  
διαθέτουν σειρά ποικίλων μέσων. Τα μέσα αυτά πρέπει  
να χρησιμοποιηθούν με συνάφεια. Οι καθαρά συγκυριακές  
ενισχύσεις δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τις δυσκο­
λίες των αφρικανικών χωρών. Οι πρωτοβουλίες με άμεση  
σημασία πρέπει να ενταχτούν σε μεσοπρόθεσμα μέτρα και  
να θεωρηθούν ως μέσα βοήθειας για την ανάπτυξη.
Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, πρέπει να αναζητηθεί μεγαλύτερη  
συνεργασία μεταξύ της βοήθειας των κρατών μελών και της  
κοινοτικής βοήθειας, για να υπάρξει μεγαλύτερη συνοχή  
της ευρωπαϊκής παρέμβασης και να επιτευχθεί, όταν αυτό  
είναι απαραίτητο, η ικανοποιητική χρηματοδοτική μάζα  
για να ενισχυθούν αποτελεσματικά οι κατά τομείς πολιτικές  
ανάπτυξης των αφρικανικών χωρών. Είναι, έτσι, βασικό  
να υπάρξει πρόοδος προς μία "κοινοτική στρατηγική συνερ­
γασίας".

Η επισιτιστική βοήθεια είναι απαραίτητη για ν' αντιμετω­
πιστεί η επισιτιστική κρίση που γνωρίζει η ΑΦρική και,  
ιδιαίτερα, το έλλειμμα της παραγωγής που έχουν σχέση  
με απρόβλεπτες κλιματολογικές συνθήκες. Η κοινοτική  
επισιτιστική βοήθεια αυξήθηκε πολύ αισθητά το 1983  
για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της ξηρασίας :  
η βοήθεια αυτή αυξήθηκε κατά 50% για τις 24 αφρικανικές  
χώρες η κατάσταση των οποίων ήταν περισσότερο κρίσιμη.
Το 1984, έπρεπε ν' αυξηθεί λίγο περισσότερο από το
ήδη υψηλό επίπεδο του προηγουμένου έτους. Η κινητοποίηση
θα πρέπει να επιταχυνθεί ώστε να εξασφαλιστεί εγκαίρως
η κάλυψη των αναγκών στις περισσότερο πληγείσες ζώνες
του Σαχέλ και της μεσημβρινής Αφρικής, θα πρέπει
ν' αναζητηθεί μια μεγαλύτερη συνεργασία με τα κράτη
μέλη όσον αφορά τον προγραμματισμό της βοήθειας και
της προώθησής της προς και μέσα στις χώρες. Δεν πρέπει,
εντούτοις, τα βραχυπρόθεσμα αυτά μέτρα, όσο απαραίτητα
κι αν είναι, να ενεργήσουν αντίθετα από τις προσπάθειες
που καταβάλουν οι ενισχυόμενες χώρες για την αύξηση
της γεωργικής τους παραγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, οι
πρωτοβουλίες που λαμβάνονται για την καλύτερη ένταξη
της επισιτιστικής βοήθειας στην πολιτική ανάπτυξης πρέπει να ενισχυθούν
περισσότερο και να επιταχυνθούν.
Η νέα προσέγγιση με τα προγράμματα στήριξης των κατά  
τομείς πολιτικών ανάπτυξης πρέπει να επιτρέπει την  
ενίσχυση των αφρικανικών χωρών για την αντιμετώπιση  
της οικονομικής κρίσης από την οποία πλήττονται στο  
βαθμό που τα προγράμματα αυτά μπορούν να προκαλέσουν  
την παρέμβαση διάφορων μορφών ενίσχυσης, ιδίως για  
τη διατήρηση ή την ανανέωση. Με το πνεύμα αυτό, θα  
μπορούσε να προβλεφθεί,  αμέσως, η διεύρυνση της πρακτικής  
που έγκειται στην επαναπαροχή.,  μετά από αίτηση των  
ενδιαφερομένων κρατών και μετά από ανά περίπτωση 
εξέταση, τμήματος των προγραμματισμένων ποσών, που  
δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί βάσει του 5ου ΕΤΑ,  
για τη χρηματοδότηση, σύμφωνα με διαδικασία ταχείας  
καταβολής, των εισαγωγών που οι χώρες ΑΚΕ δεν είναι  
σε θέση να εξασφαλίσουν και οι οποίες είναι απολύτως  
απαραίτητες για τη διατήρηση ή την ανανέωση του παραγω­
γικού τους δυναμικού. Στο δύσκολο αυτό πλαίσιο, ο  
επαναπροσανατολισμός των εσωτερικών πολιτικών που  
έχουν αναληφθεί στην Αφρική δεν θα επιτύχει παρά  
μόνο αν λάβει αυξημένη εξωτερική βοήθεια. Για ν'  
ανταποκριθούν στην ανάγκη αυτή, θα πρέπει να ενισχυθουν  
οι χρηματικές ενισχύσεις που χορηγεί η Ευρωπαϊκή  
Κοινότητα στις αφρικανικές χώρες μέσω του ΕΤΑ και  
της ETE.

Ο αγώνας κατά της ξηρασίας και της ερήμωσης πρέπει  
ν' αποτελέσει μία από τις προτεραιότητες της ενίσχυσης  
στην Αφρική, δεδομένου ότι οι αφρικανικές χώρες,  
έχοντας να αντιμετωπίσουν τις παρούσες δυσκολίες  
δεν θα μπορούσαν να αναλάβουν τον αγώνα αυτό μόνες.
Η εφαρμογή αυτών των ενεργειών απαιτεί νέα προσέγγιση.
Η γεωγραφική τους επίδραση πρέπει να είναι ευρεία  
και γενικά περιφερειακή για να προσαρμοστεί σε μία  
ομογενή οικολογική πραγματικότητα χωρίς συνοριακά  
όρια. Οι ενέργειες αυτές απαιτούν τη δυναμική' ένταξη  
των εν λόγω πληθυσμών, θα πρέπει να είναι μακράς  
διάρκειας για να μπορούν να δώσουν αποτελέσματα.
Η συνδυασμένη ενέργεια των διαφόρων δανειστών και  
των εν λόγω χωρών είναι απαραίτητη. Η Ευρωπαϊκή Κοινό­
τητα, λαμβανομένων υπόψη των σχέσεών της με την Αφρική,  
πρέπει να λάβει την πρωτοβουλία.
Η συμβολή των δημόσιων ή ιδιωτικών ευρωπαϊκών επιχει­
ρήσεων στην ανάπτυξη της Αφρικής μπορεί να αποτελέσει  
ένα σημαντικό στοιχείο ανανέωσης της κοινοτικής συνεργα­
σίας. Είναι, πράγματι, δυνατό ν’ αναπτυχθούν με συνε­
ταιρικό πνεύμα περισσότερο φιλόδοξες πολιτικές και  
ενέργειες σε όλους τους τομείς που η συμπληρωματικότητα  
των πόρων και η αμοιβαιότητα των συμφερόντων το επιτρέ­
πουν, ιδιαίτερα, στο μεταλλευτικό τομέα, τους τομείς  
της ενέργειας και της αλιείας καθώς και στο βιομηχανικό  
τομέα. Με την προοπτική αυτή, είναι σημαντικό, με  
την ευκαιρία των διαπραγματεύσεων της προσεχούς σύμβασης  
ΕΟΚ - ΑΚΕ, να μελετηθεί να εφαρμοστεί συμβατικό  
πλαίσιο νομικό και χρηματοδοτικό που να περιέχει  
κοινή εγγύηση που να ωθεί τους ευρωπαίους επενδυτές  
να αναλάβουν οικονομικές υποχρεώσεις στην Αφρική.
Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα στο πλαίσιο της συνεργασίας  
της με την Αφρική, πρέπει, επίσης, να συντονίσει τη  
δράση της με εκείνες των άλλων διμερών και πολυμερών  
δανειστών. Πρέπει, επίσης, να συσφίξει τους δεσμούς  
της με την Οργάνωση της Αφρικανικής Ενότητας (  OU A),  
η οποία είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή και την επί­
βλεψη του Σχεδίου Λάγος ,  καθώς και με την Οικονομική  
Επιτροπή για την Αφρική των Ηνωμένων Εθνών (CEA)  
που είναι σημαντική οργάνωση για την ανάπτυξη της  
αφρικανικής ηπείρου.
Εάν το Συμβούλιο εγκρίνει τις κατευθύνσεις αυτές  
της Επιτροπής, θα μπορεί να υποβάλει αργότερα ειδικότερες  
προτάσεις στα πλαίσια των διαφόρων συμφωνιών συνεργασίας  
που συνδέουν την Κοινότητα με τις αφρικανικές χώρες,  
καθώς και για την εφαρμογή άλλων μέσων τα οποία διαχει­
ρίζεται η Επιτροπή.