[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 13.11.2008

COM(2008) 769 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ για την οδηγία 2004/67/ΕΚ της 26ης Απριλίου 2004 σχετικά με τα μέτρα διασφάλισης του εφοδιασμού με φυσικό αέριο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

για την οδηγία 2004/67/ΕΚ της 26ης Απριλίου 2004 σχετικά με τα μέτρα διασφάλισης του εφοδιασμού με φυσικό αέριο (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Η έννοια της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο 3

3. Αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας 2004/67/ΕΚ 5

3.1. Πεδίο εφαρμογής 5

3.2. Τα πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού 5

3.3. Ρόλος και αρμοδιότητες των παραγόντων της αγοράς 6

3.4. Ο ορισμός της μείζονος διακοπής του εφοδιασμού 6

3.5. Κοινοτικός μηχανισμός 7

3.6. Η ομάδα συντονισμού για το αέριο 8

3.7. Διαφάνεια και εκθέσεις 8

3.8. Μέσα ασφάλειας του εφοδιασμού και εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης 9

4. Επιλογές για το μέλλον 9

4.1. Πεδίο εφαρμογής και καλύτερη εφαρμογή των προτύπων ασφάλειας του εφοδιασμού σε εθνικό επίπεδο 9

4.2. Κοινοτικός μηχανισμός και αλληλεγγύη 10

4.2.1. Περιφερειακό επίπεδο έναντι κοινοτικού επιπέδου 10

4.2.2. Επαναπροσδιορισμός των κοινοτικών ενεργειών 11

4.3. Διαφάνεια 11

4.4. Περιθώριο ασφάλειας του εφοδιασμού 12

4.5. Στρατηγικά αποθέματα 12

5. Συμπεράσματα 13

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: Σύγκριση μεταξύ κρατών μελών 15

Εισαγωγή

Το φυσικό αέριο είναι σήμερα το δεύτερο σημαντικότερο καύσιμο του ενεργειακού μείγματος της ΕΕ, καλύπτει δε το ένα τέταρτο περίπου της ακαθάριστης εγχώριας κατανάλωσης καυσίμων στην ΕΕ. Χρησιμοποιείται ευρέως σε διάφορους τομείς, όπως η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η τηλεθέρμανση, τα νοικοκυριά και η βιομηχανία. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν και να συζητηθούν προτάσεις σχετικά με το πώς μπορεί να επιτευχθεί μια αποτελεσματικότερη προσέγγιση της ασφάλειας του εφοδιασμού με φυσικό αέριο στην ΕΕ υπό τις παρούσες και μελλοντικές συνθήκες, και ποια είναι τα στοιχεία της σημερινής πολιτικής της ΕΕ σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού με φυσικό αέριο που θα έπρεπε να αναπτυχθούν περαιτέρω.

Η ασφάλεια του εφοδιασμού, ως ένας από τους τρεις πυλώνες της ενεργειακής πολιτικής της Ευρώπης που ορίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2007, γίνεται αντιληπτή ολοένα και περισσότερο ως δημόσιο αγαθό που αξίζει να τύχει μεγαλύτερης προσοχής από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αλληλεξάρτηση μεταξύ των εξωτερικών προμηθευτών και των καταναλωτών της ΕΕ, και η ενοποίηση των εθνικών αγορών σε μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, είναι στοιχεία που πρέπει να ληφθούν πλήρως υπόψη προκειμένου να αξιολογηθεί τόσο η παρούσα κατάσταση του εφοδιασμού με αέριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και τα μέτρα που πρέπει να εφαρμοστούν σε περίπτωση διακοπής του εφοδιασμού.

Η εσωτερική αγορά αερίου βρίσκεται υπό εξέλιξη. Ρυθμίζεται από την οδηγία 2003/55/ΕΚ[1] και τον κανονισμό αριθ. 1775/2005[2], που προβλέπεται να τροποποιηθούν με την πρόταση που υποβλήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2007, τη λεγόμενη τρίτη δέσμη για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την εσωτερική αγορά αερίου[3]. Προκειμένου να ενισχυθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο, εκδόθηκε η οδηγία 2004/67/ΕΚ[4] σχετικά με τα μέτρα διασφάλισης του εφοδιασμού με φυσικό αέριο. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της οδηγίας. Η οδηγία έχει εφαρμοστεί και όλα τα σχετικά κράτη μέλη έχουν κοινοποιήσει στην Επιτροπή τα μέτρα μεταφοράς της στην εθνική νομοθεσία[5].

Η έννοια της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο

Η ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο δεν είναι εύκολο να οριστεί. Τις περισσότερες φορές ο όρος δηλώνει τη διαθεσιμότητα αερίου για τους χρήστες σε προσιτές τιμές. Σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητη η διάκριση μεταξύ της μακροπρόθεσμης και της βραχυπρόθεσμης ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο , καθότι οι κίνδυνοι, οι τρόποι πρόληψης προβλημάτων εφοδιασμού και τα πιθανά μέσα αποκατάστασης είναι διαφορετικά.

Η μακροπρόθεσμη ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο εξαρτάται κυρίως από:

- τη διαχείριση της ζήτησης (πολιτική 20-20-20[6])·

- την εξέλιξη της εγχώριας παραγωγής της ΕΕ, η οποία, λόγω των νέων τεχνολογιών και των υψηλών τιμών, θα μπορούσε να διερευνηθεί ή και να προωθηθεί περαιτέρω·

- μια αποτελεσματική εξωτερική ενεργειακή πολιτική της ΕΕ: επί του παρόντος το 58% του αερίου που καταναλώνεται παράγεται στον ΕΟΧ, ενώ το 42% εισάγεται από χώρες εκτός του ΕΟΧ. Ωστόσο, οι εισαγωγές από τρίτες χώρες είναι πολύ υψηλότερες στα «νέα κράτη μέλη[7]» (63%) σε σχέση με τα «παλαιά κράτη μέλη» (39%). Ως εκ τούτου, η καλή συνεργασία με τις χώρες παραγωγής και διαμετακόμισης έχει καίρια σημασία, όπως επίσης και η ανάπτυξη νέων πηγών εφοδιασμού και οδεύσεων, καθώς και η χάραξη και εφαρμογή πολιτικών επηρεασμού της εξέλιξης της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στη διεθνή αγορά αερίου·

- την προώθηση των επενδύσεων σε υποδομές προκειμένου να επέλθει εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης, τόσο εντός της ΕΕ όσο και μεταξύ της ΕΕ και εξωτερικών προμηθευτών, και

- την επίτευξη μιας εύρυθμης εσωτερικής αγοράς αερίου στην ΕΕ.

Η εσωτερική αγορά αερίου πρέπει να ολοκληρωθεί. Ο ανταγωνισμός μεταξύ του αερίου και άλλων καυσίμων δεν πρέπει να παρεμποδίζεται μέσω επιδοτήσεων, ρυθμιστικών παρεμβάσεων στις τιμές ή τιμολόγησης αντίθετης προς τον ανταγωνισμό, πρακτικών που επηρεάζουν τη θέση του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα. Μια εύρυθμη εσωτερική αγορά θα βελτιώσει την πρόσβαση στις υποδομές, θα εκπέμπει κατάλληλα μηνύματα σχετικά με τις τιμές για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε νέες υποδομές και θα ενισχύσει την ελκυστικότητα της αγοράς αερίου της ΕΕ για τους προμηθευτές, γεγονός που θα ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζεται κατ’ αρχάς στη βραχυπρόθεσμη ασφάλεια του εφοδιασμού.

Η βραχυπρόθεσμη ασφάλεια του εφοδιασμού και η αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών αποτελούν σήμερα θέματα υψηλής προτεραιότητας σε ό,τι αφορά τις αγορές αερίου. Σε μια εύρυθμη εσωτερική αγορά, τα κατάλληλα μηνύματα σχετικά με τις τιμές προκαλούν εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης και κατευθύνουν το αέριο εκεί όπου έχει την υψηλότερη τιμή. Ωστόσο, μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν αστοχίες της αγοράς, ενώ μέχρι σήμερα δεν έχει καταρτιστεί σχέδιο έκτακτης ανάγκης σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση ελλειμμάτων ή διακοπών του εφοδιασμού που δεν μπορούν να αποκατασταθούν μέσω των μηχανισμών της αγοράς, της βιομηχανία και των εθνικών μέτρων έκτακτης ανάγκης. Ένα προκαθορισμένο σχέδιο έκτακτης ανάγκης σε περιφερειακό επίπεδο ή σε επίπεδο ΕΕ θα ήταν αποτελεσματικότερο και προσφορότερο χρονικά από τη σημερινή διαδικασία λήψης ad hoc αποφάσεων, σε περίπτωση σημαντικής απειλής του εφοδιασμού της ΕΕ με αέριο.

Αξιολόγηση της εφαρμογής της οδηγίας 2004/67/ΕΚ

Τα κράτη μέλη ξεκινούν από πολύ διαφορετικές αφετηρίες όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού τους με αέριο, η οποία επηρεάζεται από τους ακόλουθους παράγοντες: ύπαρξη εγχώριας παραγωγής, γεωγραφική θέση, γεωλογικό δυναμικό για εγκαταστάσεις αποθήκευσης, ιστορική εξέλιξη των επιμέρους αγορών αερίου, διαφορετικά επίπεδα υπαρχουσών διασυνδέσεων και διαφορετικές χρήσεις του αερίου που καθορίζουν το βαθμό στον οποίο υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασής του (οικιακή θέρμανση ή παραγωγή ενέργειας). Η οδηγία λαμβάνει υπόψη αυτές τις διαφορές, παρέχοντας τη δυνατότητα στα επιμέρους κράτη μέλη να προσαρμόσουν τα πρότυπα και τα μέτρα στις ιδιαιτερότητές τους.

Η Επιτροπή αξιολόγησε[8] την εφαρμογή της οδηγίας σε κάθε κράτος μέλος. Στην παρούσα ανακοίνωση συνοψίζονται τα σημαντικότερα συμπεράσματα.

Πεδίο εφαρμογής

Η οδηγία υποχρεώνει τα κράτη μέλη να «μεριμνούν ώστε ο εφοδιασμός για οικιακούς χρήστες εντός του εδάφους τους να προστατεύεται στον δέοντα βαθμό» σε περιπτώσεις μερικής διακοπής του εφοδιασμού και ακραίων χειμερινών καιρικών συνθηκών. Η οδηγία επιτρέπει την επέκταση του πεδίου εφαρμογής στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και σε πελάτες που δεν έχουν τη δυνατότητα αντικατάστασης του αερίου με άλλο καύσιμο. Συνεπώς, ο ορισμός αυτός δεν λαμβάνει υπόψη θέματα τιμών και δεν παρέχει περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με τον δέοντα βαθμό. Οκτώ κράτη μέλη επέκτειναν το πεδίο εφαρμογής της προστασίας σε καταναλωτές πέραν των οικιακών χρηστών.

Πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω αν υπάρχουν εναλλακτικά μέτρα ασφάλειας του εφοδιασμού (όπως οι υποχρεώσεις αλλαγής καυσίμου, η υποχρεωτική συσσώρευση εφεδρικών αποθεμάτων εναλλακτικών καυσίμων ή η διατήρηση πλεονάζουσας ικανότητας ηλεκτροπαραγωγής χωρίς καύση αερίου) στις χώρες στις οποίες το αέριο είναι το κύριο καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής και οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής δεν καλύπτονται από τα εθνικά μέτρα ασφάλειας του εφοδιασμού με καύσιμα (Λουξεμβούργο – 75%, Κάτω Χώρες – 60%, Ιταλία – 52% ή Ιρλανδία – 51%).

Η έννοια των προστατευόμενων καταναλωτών ορίζεται διαφορετικά στα κράτη μέλη· τούτο αποτελεί σημαντική ασυνέπεια στην εφαρμογή της οδηγίας. Δεν έχει αποδειχθεί αν αυτή η ασυνέπεια συνεπάγεται διαφορετική επιβάρυνση των παραγόντων της αγοράς στα διάφορα κράτη μέλη, γεγονός που θα αποτελούσε στρέβλωση του ανταγωνισμού, και αν τα πρότυπα που έχουν καθορίσει τα επιμέρους κράτη μέλη εξασφαλίζουν παρόμοια επίπεδα συνολικής ασφάλειας του εφοδιασμού σε όλα τα κράτη μέλη.

Τα πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού

Η οδηγία ορίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες οι συνήθεις μηχανισμοί της αγοράς δεν επαρκούν και τα κράτη μέλη πρέπει να είναι σε θέση να εξασφαλίζουν τον εφοδιασμό με αέριο στον δέοντα βαθμό, τουλάχιστον για τους οικιακούς χρήστες, ως εξής:

(α) μερική διακοπή του εφοδιασμού με αέριο σε εθνικό επίπεδο (ο βαθμός και η διάρκεια καθορίζονται από τα κράτη μέλη βάσει των ιδιαιτεροτήτων τους),

(β) ακραίες χειμερινές συνθήκες : εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της ζήτησης τους χειμερινούς μήνες (το επίπεδο και η διάρκεια καθορίζονται από τα κράτη μέλη) και εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες καθ’ όλη τη διάρκεια της κατανάλωσης αερίου το χειμώνα (μία φορά κάθε είκοσι χρόνια).

Το πρότυπο ασφάλειας του εφοδιασμού εκφράζει το επίπεδο στο οποίο κάθε κράτος μέλος πρέπει να είναι σε θέση να καλύψει τη ζήτηση αερίου καθορισμένων καταναλωτών με δικά του μέσα (βιομηχανία και εθνικά μέτρα). Προκύπτει από τον ορισμό των περιστάσεων που περιγράφονται ανωτέρω. Η μεταφορά της οδηγίας στην εθνική νομοθεσία των διαφόρων κρατών μελών έχει οδηγήσει σε μεγάλη ανομοιογένεια σε επίπεδο ΕΕ, ενώ σε πέντε χώρες[9], οι περιστάσεις δεν έχουν οριστεί.

Η μερική διακοπή , η οποία δεν διευκρινίζεται περαιτέρω στην οδηγία, ορίζεται διαφορετικά στα κράτη μέλη, κυμαίνεται δε από 10% περίπου (Σλοβενία) μέχρι 30% περίπου (Σλοβακία) της μέσης κατανάλωσης αερίου με διάρκεια από 48 ώρες (Βουλγαρία) έως έξι μήνες (Γαλλία).

Τα μέτρα αντιμετώπισης της κατά τα ανωτέρω οριζόμενης διακοπής θα πρέπει να ορίζονται κατ’ αντιστοιχία. Το κατά πόσον τα καθορισθέντα πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού μπορούν να τηρηθούν με τα μέσα που έχουν προβλέψει τα επιμέρους κράτη μέλη είναι ένα θέμα που πρέπει να μελετηθεί περαιτέρω.

Όσον αφορά το πρότυπο σχετικά με την κορύφωση της ζήτησης κατά τη διάρκεια του χειμώνα και την υψηλή ζήτηση καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα, η οδηγία δεν υπεισέρχεται σε περαιτέρω λεπτομέρειες. Ο ορισμός τους (ποσό και διάρκεια) και η εφαρμογή τους διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών, ενώ ο συνηθέστερος ορισμός είναι ο κανόνας του 1 στα 20 ή 1 στα 50[10].

Επιπλέον, ενώ ορισμένες χώρες έχουν προβεί σε εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της ασφάλειας του εφοδιασμού τους με αέριο και της αποτελεσματικότητας των μέσων αποκατάστασης, για παράδειγμα με την πραγματοποίηση ασκήσεων προσομοίωσης καταστάσεων κρίσης (π.χ. Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Αυστρία), δεν ισχύει το ίδιο για άλλες χώρες.

Ρόλος και αρμοδιότητες των παραγόντων της αγοράς

Υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές στον καθορισμό των ρόλων και αρμοδιοτήτων των παραγόντων της αγοράς όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο. Η γενική αρμοδιότητα σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού έχει ανατεθεί σε διαφορετικούς παράγοντες της αγοράς, ενώ σε δύο κράτη μέλη προβλέπεται συναρμοδιότητα. Η παρακολούθηση της ασφάλειας του εφοδιασμού έχει ανατεθεί σε έξι κράτη μέλη στο Υπουργείο, σε τέσσερα κράτη μέλη στη ρυθμιστική αρχή και στα υπόλοιπα έχει ανατεθεί στο διαχειριστή του δικτύου μεταφοράς (ΔΔΜ). Το κατά πόσον οι διαφορές αυτές δυσχεραίνουν τη διασυνοριακή συνεργασία σε καταστάσεις κρίσης είναι ένα θέμα που πρέπει να μελετηθεί περαιτέρω. Η τρίτη νομοθετική δέσμη για την εσωτερική αγορά ενέργειας θεσπίζει τη συνεργασία μεταξύ των διαχειριστών δικτύων διανομής. Ωστόσο, η συνεργασία αυτή αφορά μόνο τον προγραμματισμό της ανάπτυξης δικτύων, που σχετίζεται με τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια του εφοδιασμού, και όχι ειδικά τη βραχυπρόθεσμη ασφάλεια του εφοδιασμού.

Ο ορισμός της μείζονος διακοπής του εφοδιασμού

Ως μείζων διακοπή του εφοδιασμού (ΜΔΕ) ορίζεται σήμερα στην οδηγία η απώλεια – ή ο κίνδυνος απώλειας – του 20% των εισαγωγών αερίου στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα από τρίτες χώρες για τουλάχιστον οκτώ εβδομάδες. Η ομάδα συντονισμού για το αέριο διαπίστωσε ότι ο ανωτέρω δείκτης έχει τεθεί σε πολύ υψηλό επίπεδο και ότι ακόμη και ελλείμματα που δεν φθάνουν αυτό το όριο θα δικαιολογούσαν την ανάληψη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο. Λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη εξάρτηση από τις εισαγωγές, η πιθανότητα να παρουσιαστεί η ανάγκη κοινοτικής δράσης προτού το έλλειμμα αερίου φθάσει τον ανωτέρω δείκτη γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη.

Από την άλλη πλευρά, ο δείκτης ΜΔΕ που προβλέπεται στην οδηγία δεν αποτελεί στην πραγματικότητα προϋπόθεση για την ανάληψη κοινοτικής δράσης. Οποιοδήποτε κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει από την Επιτροπή να ενεργοποιήσει τον κοινοτικό μηχανισμό, εφόσον κρίνει ότι δεν είναι δυνατή σε εθνικό επίπεδο η αποτελεσματική διαχείριση του ελλείμματος στον εφοδιασμό της με αέριο, ακόμη και όταν το έλλειμμα αυτό δεν έχει φθάσει το όριο της ΜΔΕ.

Κοινοτικός μηχανισμός

Η οδηγία προβλέπει μια προσέγγιση σε τρία στάδια:

Αρχικά, η βιομηχανία λαμβάνει μέτρα αντιμετώπισης των ελλειμμάτων του εφοδιασμού.

Σε δεύτερο στάδιο, ενεργοποιούνται τα εθνικά μέτρα των κρατών μελών .

Εφόσον τα μέτρα των δύο πρώτων σταδίων δεν αρκούν για την αντιμετώπιση του ελλείμματος ή της διακοπής του εφοδιασμού, «η Επιτροπή, κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους ή με δική της πρωτοβουλία, συγκαλεί την ομάδα [συντονισμού για το αέριο] .» «Η ομάδα εξετάζει και, ενδεχομένως, επικουρεί τα κράτη μέλη στο συντονισμό των μέτρων που έχουν ληφθεί σε εθνικό επίπεδο για την αντιμετώπιση της μείζονος διακοπής εφοδιασμού. […] Εάν τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο […] δεν ενδείκνυνται προς αντιμετώπιση των συνεπειών [του ελλείμματος ή της διακοπής του εφοδιασμού], η Επιτροπή μπορεί, σε διαβούλευση με την ομάδα, να καθοδηγήσει τα κράτη μέλη όσον αφορά περαιτέρω μέτρα για την παροχή συνδρομής στα κράτη μέλη που πλήττονται ιδιαίτερα από τη μείζονα διακοπή εφοδιασμού αερίου», ή «η Επιτροπή μπορεί να υποβάλει πρόταση στο Συμβούλιο όσον αφορά περαιτέρω αναγκαία μέτρα».

Μέχρι σήμερα το σοβαρότερο έλλειμμα εφοδιασμού παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 2006 και επηρέασε το ένα δέκατο περίπου του εφοδιασμού της Κοινότητας με αέριο από τρίτες χώρες, διήρκεσε δε 36 ώρες. Αυτή η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αντιμετωπίστηκε τελικά με εθνικά μέτρα. Ωστόσο, αποτέλεσε λόγο για την πρώτη συνεδρίαση της ομάδας συντονισμού για το αέριο, η οποία συγκλήθηκε με πρωτοβουλία της Επιτροπής. Όταν πλέον συνεδρίασε η Επιτροπή, ο εφοδιασμός είχε αποκατασταθεί πλήρως. Όλα τα υπόλοιπα ελλείμματα του εφοδιασμού αντιμετωπίστηκαν επίσης επιτυχώς από τη βιομηχανία ή με την εφαρμογή εθνικών μέτρων. Μέχρι σήμερα κανένα κράτος μέλος δεν έχει ζητήσει κοινοτική συνδρομή από την Επιτροπή.

Μολοντούτο, η ανάγκη να οριστεί ένα ευρύτερο σχέδιο έκτακτης ανάγκης ή/και μηχανισμός αλληλεγγύης (σε περιφερειακό επίπεδο ή σε επίπεδο ΕΕ) διατυπώνεται συχνά από τα κράτη μέλη, καθότι ο σημερινός κοινοτικός μηχανισμός ενδέχεται να μην εξασφαλίζει μια αποτελεσματική και έγκαιρη απάντηση σε περίπτωση κρίσης. Σήμερα, χρειάζονται πέντε ημέρες από τη στιγμή της ενεργοποίησης του κοινοτικού μηχανισμού για να συγκληθεί η συνεδρίαση της ομάδας συντονισμού για το αέριο, η οποία συζητά στη συνέχεια την κατάσταση βάσει των πληροφοριών που παρέχουν τα κράτη μέλη και, όταν κρίνεται σκόπιμο, οι ενδιαφερόμενες τρίτες χώρες. Στο πλαίσιο αυτό τα κράτη μέλη περιγράφουν τα μέτρα που έλαβαν για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Μετά τις συζητήσεις, υπό ιδανικές συνθήκες η ομάδα διατυπώνει ad hoc μέτρα, τα οποία πρέπει να προταθούν από την Επιτροπή στο Συμβούλιο, ενώ το τελευταίο πρέπει να τα εγκρίνει για να ξεκινήσει η εφαρμογή τους. Η διαδικασία αυτή είναι χρονοβόρα και σε περίπτωση πραγματικής κρίσης μπορεί να είναι υπερβολικά αργή.

Η ομάδα συντονισμού για το αέριο

Η ομάδα συντονισμού για το αέριο, η οποία απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών μελών, της βιομηχανίας αερίου και των καταναλωτών, μέσω των ευρωπαϊκών τους ενώσεων (Eurogas, OGP, GIE, IFIEC, BEUC, Eurelectric)[11], έχει αποδειχθεί επιτυχημένο εργαλείο για τη συζήτηση θεμάτων ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο και για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών σε επίπεδο ΕΕ. Η ομάδα πραγματοποιεί τέσσερις τακτικές συνεδριάσεις ετησίως και συγκαλείται εκτάκτως σε περιπτώσεις κινδύνου σημαντικής απειλής κατά του εφοδιασμού της Κοινότητας με αέριο. Μέχρι σήμερα όλα τα περιστατικά που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης επιλύθηκαν προτού κριθεί απαραίτητη η ανάληψη κοινοτικής δράσης. Έτσι, δεν έχει δοκιμαστεί ακόμη στην πράξη ο ρόλος της ομάδας όσον αφορά τη συμφωνία επί περαιτέρω (ad hoc) μέτρων και την πρόταση αυτών των μέτρων στο Συμβούλιο. Το κοινό πολιτικό μήνυμα – ενιαία ευρωπαϊκή φωνή – που μπορεί να μεταδώσει η ομάδα αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο.

Διαφάνεια και εκθέσεις

Μια σημαντική αδυναμία της οδηγίας είναι ότι τα στοιχεία που υποβάλλουν τα κράτη μέλη σύμφωνα με τα άρθρα περί υποβολής εκθέσεων[12] δεν είναι επαρκή για την αξιολόγηση είτε της τρέχουσας και της μελλοντικής μακροπρόθεσμης και βραχυπρόθεσμης ασφάλειας του εφοδιασμού των κρατών μελών και της ΕΕ, είτε της αποτελεσματικότητας των μέσων αποκατάστασης. Οι υποχρεωτικές εκθέσεις των κρατών μελών έχουν περιορισμένη συχνότητα (μία φορά το χρόνο) και εμβέλεια. Επιπλέον, έστω και με αυτές τις αδυναμίες, οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων δεν τηρούνται επαρκώς από όλα τα κράτη μέλη: μόνο δύο κράτη μέλη υπέβαλαν άρτιες εκθέσεις. Οι πληροφορίες που συνήθως λείπουν είναι ο βαθμός ρευστότητας της αγοράς αερίου (που κοινοποιήθηκε μόνο από τρία κράτη μέλη), τα κίνητρα για επενδύσεις, τα μέτρα για την κάλυψη της ανώτατης ζήτησης και ο αντίκτυπος που έχουν στον ανταγωνισμό τα μέτρα ασφάλειας του εφοδιασμού.

Μεταξύ των κοινοποιούμενων μέτρων, δίδεται έμφαση στις μακροπρόθεσμες συμβάσεις και το ανώτατο αποθηκευτικό δυναμικό· το εφεδρικό δυναμικό δεν είναι γνωστό. Δεν ζητούνται πληροφορίες σχετικά με άλλα μέσα αποκατάστασης, που αναφέρονται στο παράρτημα της οδηγίας, όπως η έκταση της δυνατότητας αλλαγής καυσίμου και οι διακοπτόμενες συμβάσεις, η ευελιξία της προσφοράς της εγχώριας παραγωγής ή των συμβάσεων εισαγωγής. Ορισμένα κράτη μέλη δεν συγκεντρώνουν τέτοιου είδους στοιχεία. Ως θετικό παράδειγμα αναφέρεται η ιταλική ρυθμιστική αρχή, η οποία συλλέγει επαρκή στοιχεία για την παρακολούθηση των εξελίξεων κατά τη διάρκεια του χειμώνα: εκτός από τα επίπεδα του αποθηκευτικού δυναμικού και τα δεδομένα για τις υποδομές, πρέπει επίσης να γνωστοποιούνται στη ρυθμιστική αρχή η έκταση των διακοπτόμενων συμβάσεων και οι όροι των συμβάσεων εισαγωγής (ευελιξίες), γεγονός που επιτρέπει στη ρυθμιστική αρχή να γνωρίζει ποιο έλλειμμα μπορεί να καλυφθεί από αυξήσεις των εισαγωγών από τους διαθέσιμους προμηθευτές.

Η ευρωπαϊκή ομάδα ρυθμιστικών αρχών για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο (ERGEG) έχει εκδώσει νέες κατευθυντήριες γραμμές για τη βελτίωση της ποιότητας και του βαθμού λεπτομέρειας των εθνικών εκθέσεων. Η τρίτη νομοθετική δέσμη προτείνει επίσης σημαντικά μέτρα για τη διαφάνεια των δεδομένων. Τα πρόσθετα προς υποβολή στοιχεία και η συχνότητα των εκθέσεων πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά, ούτως ώστε να αποφευχθεί η υπέρ το δέον επιβάρυνση της βιομηχανίας και των κρατών μελών με υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων, αλλά να προκύπτει μια σαφής εικόνα της κατάστασης της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο στην ΕΕ.

Μέσα ασφάλειας του εφοδιασμού και εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης

Στο παράρτημα της οδηγίας προβλέπεται κατάλογος μέσων χωρίς περαιτέρω διευκρίνιση. Ο κατάλογος είναι «ενδεικτικός», γεγονός που επιτρέπει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν περαιτέρω μέσα ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο, ειδικότερα δε διαδικασίες μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η επιλογή μεταξύ των διαφόρων μέσων και η ιδιαίτερη βαρύτητα που δίδεται σε καθένα από αυτά υπαγορεύεται από τη διαφορετική διάρθρωση των εθνικών αγορών αερίου.

Τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα μέσα είναι η αποθήκευση αερίου, οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας, η ευελιξία της παραγωγής και των εισαγωγών και η διαφοροποίηση του εφοδιασμού με αέριο. Η ποικιλία των διαθέσιμων μέτρων δίνει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να λάβουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες τους, αλλά περιπλέκει την αξιολόγηση του ρόλου των διαφόρων μέσων από ευρωπαϊκή σκοπιά.

Δεκαοκτώ κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή τα εθνικά τους μέτρα έκτακτης ανάγκης. Δέκα κράτη μέλη ανέπτυξαν με συστηματικό τρόπο τα εθνικά τους μέτρα έκτακτης ανάγκης, καταρτίζοντας εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης. Η κλίμακα έκτακτης ανάγκης διαφέρει σε κάθε κράτος μέλος.

Επιλογές για το μέλλον

Πεδίο εφαρμογής και καλύτερη εφαρμογή των προτύπων ασφάλειας του εφοδιασμού σε εθνικό επίπεδο

Πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά αν τα υποχρεωτικά πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού πρέπει να επεκταθούν πέραν των οικιακών χρηστών. Ιδιαίτερα όταν η ηλεκτροπαραγωγή με καύση αερίου είναι σημαντική, εφόσον δεν υπάρχουν επαρκή εναλλακτικά μέτρα (αλλαγή καυσίμου, αποθήκευση εναλλακτικών καυσίμων ή επαρκές εφεδρικό δυναμικό), πρέπει επίσης να εξασφαλίζεται ο εφοδιασμός των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής σε ακραίες περιστάσεις.

Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει μαζί με τα κράτη μέλη και τη βιομηχανία αν ο διαφορετικός ορισμός των ρόλων και αρμοδιοτήτων των παραγόντων της αγοράς συνεπάγεται στρέβλωση του ανταγωνισμού ή παρεμπόδιση της διασυνοριακής συνεργασίας σε περίπτωση κρίσης.

Έχουν υπογραμμιστεί η ελλιπής εφαρμογή και η ανομοιογένεια των προτύπων ασφάλειας του εφοδιασμού . Τα κράτη μέλη πρέπει να εφαρμόσουν πλήρως την οδηγία. Πρέπει να γίνει εμπεριστατωμένη μελέτη για κάθε χώρα, προκειμένου να διαπιστωθεί:

- αν τα επιμέρους καθορισθέντα πρότυπα ασφάλειας είναι ανάλογα προς τους κινδύνους·

- αν οι διαφορές έχουν αντίκτυπο στον ανταγωνισμό ή αν αποτελούν εμπόδιο για τις συμφωνίες αλληλεγγύης.

Αυτή η εμπεριστατωμένη εξέταση ενδέχεται να αναδείξει την ανάγκη ενός λεπτομερέστερου ή πιο εναρμονισμένου καθορισμού των προτύπων ασφάλειας του εφοδιασμού, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η στρέβλωση της αγοράς και να εξασφαλιστεί επαρκές επίπεδο ασφάλειας του εφοδιασμού σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Πρέπει να εξεταστούν τα ακόλουθα ερωτήματα: υπάρχουν και άλλες περιστάσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη, πέραν της μερικής διακοπής και των ακραίων χειμερινών συνθηκών; Ποιο πρέπει να είναι το ελάχιστο επίπεδο βραχυπρόθεσμης ασφάλειας του εφοδιασμού για το οποίο πρέπει να είναι προετοιμασμένο κάθε κράτος μέλος; Πώς πρέπει να οριστεί το τελευταίο;

Τα πρότυπα για τη μερική διακοπή μπορούν να οριστούν ως

- ένα ποσοστό της μέσης κατανάλωσης που επηρεάζεται· ή

- η αστοχία του μεγαλύτερου προμηθευτή / της μεγαλύτερης υποδομής / του σημαντικότερου σημείου εισόδου – του κρισιμότερου εξ αυτών. Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να συμβάλει στην επίτευξη μακροπρόθεσμων στόχων: αν υποχρεωνόταν κάθε κράτος μέλος να προβλέψει μέτρα για την αστοχία του μεγαλύτερου προμηθευτή του ή της μεγαλύτερης υποδομής του για ορισμένο διάστημα, τούτο θα μπορούσε να προωθήσει τη διαφοροποίηση των πηγών ή οδεύσεων, γεγονός που θα μπορούσε να έχει μικρότερο κόστος από την κατασκευή νέων αποθηκευτικών εγκαταστάσεων· ή

- ειδικοί στόχοι καθοριζόμενοι, για παράδειγμα, από τη ρυθμιστική αρχή, για δυναμικότητα διασύνδεσης, διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου εφοδιασμού (π.χ. οι προμηθευτές δεν θα πρέπει να εξασφαλίζουν περισσότερο από ένα ορισμένο ποσοστό των προμηθειών τους από την ίδια πηγή), δυνατότητα αλλαγής καυσίμου.

Η διάρκεια της μερικής διακοπής πρέπει να εναρμονιστεί ή να καθοριστεί βάσει κοινών κριτηρίων.

Για την κορύφωση της χειμερινής ζήτησης , η ίδια υποχρέωση του 1 στα 20 ή 1 στα 50 θα μπορούσε να θεσπιστεί μαζί την εναρμόνιση της διάρκειας της κορύφωσης της ζήτησης.

Η μεθοδολογία και οι βασικές παραδοχές για τον υπολογισμό του επιπλέον αερίου που χρειάζεται υπό ακραίες χειμερινές συνθήκες, τόσο κατά την κορύφωση της ζήτησης όσο και για την κατανάλωση καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα, πρέπει να εναρμονιστούν σε περιφερειακό επίπεδο.

Χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση των μέτρων και μέσων έκτακτης ανάγκης που χρησιμοποιούν τα κράτη μέλη. Η αξιολόγηση χωρών σε επίπεδο ομοτίμων σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού θα μπορούσε να αναδείξει τις βέλτιστες πρακτικές και τα συνηθέστερα χρησιμοποιούμενα μέσα, που θα μπορούσαν στη συνέχεια να γίνουν κτήμα όλων στο πλαίσιο της ομάδας συντονισμού για το αέριο.

Κοινοτικός μηχανισμός και αλληλεγγύη

Περιφερειακό επίπεδο έναντι κοινοτικού επιπέδου

Η περιφερειακή συνεργασία έχει κρίσιμη σημασία. Οι αγορές αερίου, στις οποίες κυριαρχεί (90%) η μεταφορά μέσω σωληναγωγών, έχουν κυρίως περιφερειακό χαρακτήρα: αρκετές χώρες είναι συνδεδεμένες με την ίδια βασική υποδομή σωληναγωγού. Έτσι, αυτά τα κράτη μέλη συνήθως εξαρτώνται το ένα από τις πράξεις και την κατανάλωση του άλλου. Αν, για παράδειγμα, υπάρχει έλλειμμα εφοδιασμού ενός συγκεκριμένου αγωγού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεργαστούν για την κατανομή του διαθέσιμου αερίου, τη μείωση της κατανάλωσης, την αύξηση της αποδέσμευσης αποθηκευμένου αερίου κλπ. Στην ΕΕ το αέριο μεταφέρεται μόνο μέσω σωληναγωγών και έτσι η περιφερειακή συνεργασία θα μπορούσε να δώσει την έγκαιρη απάντηση που ίσως να μην μπορεί να δοθεί από τη δράση σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, για τον ίδιο λόγο, ένα έλλειμμα εφοδιασμού κατά πάσα πιθανότητα θα έπληττε μια ολόκληρη περιφέρεια, η οποία ενδεχομένως να μην μπορούσε να το αντιμετωπίσει μόνη της. Ως εκ τούτου, θα μπορούσε να προβλεφθεί ένα περαιτέρω στάδιο στα επίπεδα παρέμβασης: (1) βιομηχανία, (2) κράτη μέλη, (3) περιφερειακό επίπεδο, (4) κοινοτικό επίπεδο. Αν δεν είναι δυνατή η επαρκής διαχείριση της κρίσης σε περιφερειακό επίπεδο, η περιφέρεια θα είχε το δικαίωμα να ζητήσει κοινοτική συνδρομή.

Η τρίτη νομοθετική δέσμη για την εσωτερική αγορά ενέργειας αντιμετωπίζει εν μέρει το εν λόγω θέμα και προτείνει την υποχρέωση περιφερειακής συνεργασίας και την ανάπτυξη ρυθμίσεων αλληλεγγύης μεταξύ τριών ή περισσοτέρων κρατών μελών. Ωστόσο, οι ακριβείς μηχανισμοί και διαδικασίες πρέπει να προσδιοριστούν περαιτέρω.

Επαναπροσδιορισμός των κοινοτικών ενεργειών

Όπως διαπιστώνεται στο προηγούμενο κεφάλαιο, ο σημερινός κοινοτικός μηχανισμός, παρόλο που δεν έχει δοκιμαστεί ακόμη στην πράξη, ενδέχεται να μην είναι σε θέση να δώσει μια αποτελεσματική και έγκαιρη απάντηση σε καταστάσεις κρίσης. Ορισμένες προκαθορισμένες ενέργειες θα αποτελούσαν μια σαφή, προβλέψιμη και έγκαιρη απάντηση. Μεταξύ αυτών θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται οι κατωτέρω:

- από κοινού κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης,

- καταμερισμός του διαθέσιμου αερίου και του δυναμικού υποδομής μεταξύ των πληττόμενων χωρών,

- συντονισμένη διεκπεραίωση,

- ενεργοποίηση μέτρων έκτακτης ανάγκης σε κράτη που δεν έχουν πληγεί ή που έχουν πληγεί σε μικρότερο βαθμό, προκειμένου να αυξηθεί η διαθέσιμη ποσότητα αερίου στις πληγείσες χώρες (διακοπτόμενες συμβάσεις, αλλαγή καυσίμου, αποδέσμευση αποθηκευμένου αερίου, ευελιξία εφοδιασμού – βλ. κατωτέρω: περιθώριο ασφάλειας του εφοδιασμού).

Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στον ορισμό ενός αποτελεσματικού σχεδίου έκτακτης ανάγκης της ΕΕ , το οποίο θα περιλάμβανε μια ευρωπαϊκή κλίμακα έκτακτης ανάγκης και θα όριζε το ονομαστικό επίπεδο λειτουργίας της αγοράς αερίου, μηχανισμούς πρόληψης, καθώς και διαφορετικά επίπεδα πριν και κατά τη διάρκεια της έκτακτης ανάγκης ανάλογα με τον όγκο της διακοπής του εφοδιασμού και τον οικονομικό της αντίκτυπο.

Η κοινοτική απάντηση θα αποτελούσε μια εκ των πραγμάτων εκδήλωση αλληλεγγύης . Η αλληλεγγύη σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει φιλανθρωπία και θα έπρεπε να καθοριστεί ο κατάλληλος μηχανισμός αντιστάθμισης.

Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να τηρεί τα καθορισμένα πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού. Σε περίπτωση που διαμορφωνόταν μια κατάσταση στην οποία οι συνέπειες θα ξεπερνούσαν τα καθορισμένα πρότυπα (πραγματική κρίση), το γεγονός αυτό θα προκαλούσε αυτόματα την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης και την ενεργοποίηση της κοινοτικής απάντησης – αλληλεγγύης. Έτσι, ο δείκτης της «μείζονος διακοπής του εφοδιασμού» θα καταργείτο εκ των πραγμάτων. Η ύπαρξη μηχανισμών αλληλεγγύης δεν θα πρέπει ασφαλώς να χρησιμοποιείται από τα κράτη μέλη ως πρόσχημα για να αποφύγουν τις επενδύσεις στη δική τους ασφάλεια του εφοδιασμού.

Διαφάνεια

Πρέπει να προταθούν επαρκείς υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων, προκειμένου να αυξηθεί η διαφάνεια και να αξιολογηθεί η κατάσταση στην ΕΕ όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού. Τα προτεινόμενα μέτρα της τρίτης νομοθετικής δέσμης σχετικά με την εσωτερική αγορά ενέργειας για την αύξηση της διαφάνειας πρέπει να ληφθούν υπόψη: αξιολόγηση της μελλοντικής προσφοράς και ζήτησης από το ευρωπαϊκό δίκτυο διαχειριστών δικτύου μεταφοράς, υποχρέωση δημοσίευσης των συνολικών επιπέδων προσφοράς και ζήτησης, αποθηκευμένο αέριο και χρησιμοποίηση εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου και υγροποιημένου αερίου.

Περιθώριο ασφάλειας του εφοδιασμού

Κατά τη διάρκεια ενός ελλείμματος εφοδιασμού, πρέπει να εξασφαλίζεται η παροχή αερίου στους οικιακούς χρήστες και τις λοιπές οντότητες που προστατεύει η οδηγία. Δύο στοιχεία είναι απαραίτητα:

- η αύξηση του διαθέσιμου αερίου για τους καταναλωτές που προστατεύει η οδηγία και

- η ύπαρξη επαρκούς υποδομής για τη μεταφορά του αερίου σε αυτούς τους καταναλωτές.

Αυτό το πλεονάζον αέριο και δυναμικό θα μπορούσε να ονομαστεί «περιθώριο ασφάλειας του εφοδιασμού». Το εύρος αυτού του περιθωρίου θα μπορούσε να προκύψει άμεσα από τα επαναπροσδιορισμένα εθνικά πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού. Στη συνέχεια αυτά τα ποσά θα μπορούσαν να εκφραστούν ως ποσοστό της μέσης κατανάλωσης. Το εφεδρικό δυναμικό και το «πλεονάζον αέριο» θα πρέπει να ανταποκρίνονται σε αυτό το δείκτη.

(α) Διαθεσιμότητα αερίου : στις περιπτώσεις που καθίσταται αναγκαία η αλληλεγγύη/αμοιβαία συνδρομή, τα κράτη μέλη που δεν έχουν πληγεί θα μπορούσαν να διαθέσουν αέριο για τις πληγείσες περιφέρειες στο βαθμό που δεν θίγεται το δικό τους περιθώριο ασφαλείας. Αυτό το «πλεονάζον αέριο» θα μπορούσε να προέρχεται από συνδυασμό μέτρων που θα ορίσει το κάθε κράτος μέλος.

- Διακοπτόμενες συμβάσεις

- Αποθήκευση

- Ευελιξία εφοδιασμού (παραγωγή, εισαγωγή ή υγροποιημένο αέριο)

β) Υποδομή μεταφοράς : Η αλληλεγγύη μπορεί να υπονομευθεί σοβαρά αν το διαθέσιμο αέριο δεν μπορεί να μεταφερθεί εκεί όπου είναι αναγκαίο. Ωστόσο, αυτό το πρόβλημα δεν πρέπει να παρεμποδίζει την εφαρμογή της αρχής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμβατική μεταφορά αερίου μπορεί να γίνει μέσω ανταλλαγών, με αποτέλεσμα να διατίθεται αέριο στις πληγείσες αγορές έστω και αν η αντίστροφη ροή του αερίου δεν είναι πρακτικώς δυνατή. Για παράδειγμα, μια τέτοια συμφωνία υπάρχει μεταξύ εταιρειών της Ουγγαρίας και της Γαλλίας: σε περίπτωση μείωσης της παροχής αερίου από τη Ρωσία, έχει συμφωνηθεί ότι η γαλλική εταιρεία θα αφήσει στην Ουγγαρία το αέριο που της αντιστοιχεί. Η αλληλεγγύη θα πρέπει να αποτελέσει κίνητρο για τα κράτη μέλη ώστε να προωθήσουν την κατασκευή αγωγών διασύνδεσης. Θα μπορούσαν επίσης να τεθούν στόχοι σχετικά με τις υποδομές και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τη διαφοροποίηση των οδεύσεων (εκφραζόμενη με τον αριθμό των σημείων εισόδου), το επίπεδο διασύνδεσης και το εφεδρικό δυναμικό.

Η υποχρέωση ή η δυνατότητα διάθεσης αερίου μέσω των μέτρων και του δυναμικού που αναφέρονται ανωτέρω πρέπει να υπόκειται σε αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο (για παράδειγμα να συνδέεται με την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης), έτσι ώστε να μην μπορεί να γίνει κατάχρησή τους υπό τις κανονικές συνθήκες της αγοράς.

Στρατηγικά αποθέματα

Τα στρατηγικά αποθέματα αερίου είναι εφεδρείες φυσικού αερίου που συσσωρεύονται με σκοπό να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, δηλαδή δεν είναι διαθέσιμα προς κατανάλωση υπό τις κανονικές συνθήκες της αγοράς. Η συσσώρευση εφεδρικών αποθεμάτων φυσικού αερίου είναι δαπανηρή: το κόστος ανά μονάδα ενέργειας είναι πολύ υψηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο κόστος για το πετρέλαιο (περίπου 16,7 εκατ. EUR ανά PJ, έναντι 3,33 για το πετρέλαιο[13]). Επίσης, σε ορισμένες περιοχές οι γεωλογικές συνθήκες μπορεί να περιορίζουν τη δυνατότητα ανάπτυξης εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου.

Τα επίπεδα έκθεσης σε κίνδυνο των κρατών μελών διαφέρουν και, κατ’ επέκταση, διαφέρουν επίσης οι απαιτήσεις τους ως προς την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο (βλ. παράρτημα 1). Η διατήρηση στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί να αποτελεί τη βέλτιστη ή τη μοναδική μεσοπρόθεσμη λύση για χώρες με εξάρτηση από μία μόνο πηγή εφοδιασμού και υψηλό ποσοστό μη διακοπτόμενης ζήτησης. Η Επιτροπή δεν προτείνει τη θέσπιση υποχρεώσεων σε επίπεδο ΕΕ όσον αφορά τα στρατηγικά αποθέματα. Αν ένα κράτος μέλος προβεί σε αυτή την επιλογή θεσπίζοντας αντίστοιχα εθνικά μέτρα, η χρήση των στρατηγικών αποθεμάτων πρέπει να διέπεται από κατάλληλα ρυθμιστικά μέτρα, ούτως ώστε να αποφεύγονται οι στρεβλώσεις της αγοράς: τα στρατηγικά αποθέματα δεν πρέπει να αποδεσμεύονται σε άλλες περιπτώσεις εκτός των καταστάσεων κρίσης για να επηρεαστεί η αξία της αποθήκευσης και άλλα μέσα ευελιξίας που αναπτύσσονται υπό συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά.

Πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη της αποθήκευσης αερίου στο πλαίσιο εμπορικών δραστηριοτήτων.

Συμπεράσματα

Η ΕΕ πρέπει να προωθήσει περαιτέρω την ασφάλεια του εφοδιασμού και την αλληλεγγύη. Οι κρίσεις μπορεί να είναι σπάνιες, αλλά μπορούν να έχουν σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Συνεπώς, η ΕΕ πρέπει να είναι προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την ασφάλεια του εφοδιασμού. Ο υπάρχων κοινοτικός μηχανισμός – αν και, ευτυχώς, δεν έχει χρειαστεί μέχρι σήμερα – δεν είναι ικανός να εξασφαλίσει μια έγκαιρη απάντηση σε μια κρίση εφοδιασμού με αέριο που δεν θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί βάσει των εθνικών μέτρων. Επιπλέον, η σημερινή έλλειψη διαφάνειας εμποδίζει την αξιολόγηση της κατάστασης του εφοδιασμού με αέριο σε πραγματικό χρόνο και των δυνητικών αντιδράσεων στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, η οδηγία πρέπει να αναθεωρηθεί σύμφωνα με όσα προτείνονται στο κεφάλαιο 4 της παρούσας ανακοίνωσης. Η Επιτροπή προτίθεται να καλέσει σε διάλογο τα κράτη μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, καθώς και τους ενδιαφερομένους με σκοπό την προετοιμασία της αναθεώρησης της οδηγίας 2004/67, προκειμένου να αρθούν οι αδυναμίες που εντοπίστηκαν. Προκύπτουν τα ακόλουθα ερωτήματα:

1. Πώς μπορούν να οριστούν πρότυπα ασφάλειας του εφοδιασμού που θα επιβαρύνουν ισότιμα και εύλογα τους παράγοντες της αγοράς, ενώ ταυτόχρονα θα σέβονται τις διαφορές μεταξύ κρατών μελών;

2. Πρέπει η υποχρεωτική προστασία που παρέχει η οδηγία να επεκταθεί πέραν των οικιακών χρηστών στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ή άλλους ευάλωτους καταναλωτές;

3. Ποιες πρέπει να είναι οι ακριβείς ενέργειες που θα οριστούν στον κοινοτικό μηχανισμό και στα σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περιφερειακό και κοινοτικό επίπεδο;

4. Ποιος είναι ο βέλτιστος ορισμός των περιφερειών από την άποψη της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο;

5. Ποια θα μπορούσε να είναι η οικονομική αντιστάθμιση της αλληλεγγύης;

6. Πώς μπορεί να ελαχιστοποιηθεί το κόστος ενίσχυσης της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο;

Η μακροπρόθεσμη στρατηγική της ΕΕ για το αέριο και την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, όπως αυτή αναπτύσσεται στη δεύτερη στρατηγική ενεργειακή ανασκόπηση[14], παραμένει κρίσιμης σημασίας, αν και υπερβαίνει την εμβέλεια της παρούσας οδηγίας. Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος και οι συνέπειες βραχυπρόθεσμων διαταραχών του εφοδιασμού με αέριο στο μέλλον, η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει τις ακατάβλητες προσπάθειές της για ενεργειακή απόδοση, για μια εύρυθμη και καλά διασυνδεδεμένη εσωτερική αγορά ενέργειας, για καινοτομία και τεχνολογική εξέλιξη, διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος, του ενεργειακού εφοδιασμού και των οδεύσεων, και για αποτελεσματικά διεθνή πλαίσια και διεθνείς σχέσεις. Η διαφάνεια και ο συντονισμός των ενεργειών των κρατών μελών έναντι τρίτων χωρών αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση της ενιαίας στάσης στα ενεργειακά θέματα σε διεθνές επίπεδο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η ΕΕ θα δημιουργήσει μια στέρεη βάση για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στο μέλλον.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: Σύγκριση μεταξύ κρατών μελών

Οι ακόλουθες γραφικές παραστάσεις απεικονίζουν το πόσο ευάλωτα είναι τα κράτη μέλη ανάλογα με το επίπεδο συγκέντρωσης των πηγών εφοδιασμού τους[15] και το ποσοστό των οικιακών χρηστών επί της συνολικής κατανάλωσης, αφενός, και το ποσοστό του αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή, αφετέρου. Απουσία μέτρων προστασίας, όπως η αποθήκευση, πιο ευάλωτες είναι οι χώρες που βρίσκονται στο άνω δεξιό τεταρτημόριο: υψηλή κατανάλωση από οικιακούς χρήστες σε συνδυασμό με χαμηλή διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού.[pic]

[1] Οδηγία 2003/55/ΕΚ, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με του κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου (ΕΕ L 176 της 15.7.2003, σ. 57–78).

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1775/2005, της 28ης Σεπτεμβρίου 2005, περί όρων πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου (ΕΕ L 289 της 3.11.2005, σ. 1–13 )

[3] Πρόταση οδηγίας για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, [COM2007 (0529) τελικό] της 19.9.2007.

[4] Οδηγία 2004/67/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 2004, σχετικά με τα μέτρα διασφάλισης του εφοδιασμού με φυσικό αέριο (ΕΕ L 127, 29.4.2004, σ. 92–96).

[5] Χορηγήθηκε απαλλαγή στη Μάλτα και στην Κύπρο, αλλά η Μάλτα μετέφερε την οδηγία στη νομοθεσία της.

[6] Ανακοίνωση – Δύο φορές το 20 έως το 2020 – Η κλιματική αλλαγή και η ευκαιρία της Ευρώπης [COM2008 (0030) τελικό] της 23.1.2008.

[7] Νέα κράτη μέλη: οι χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ μετά την 1/5/2004.

[8] http://ec.europa.eu/energy/gas/sos/index_en.htm

[9] Βουλγαρία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο, Μάλτα.

[10] Ο ψυχρότερος χειμώνας της τελευταίας εικοσαετίας ή πεντηκονταετίας.

[11] Απόφαση της Επιτροπής 2006/791/ΕΚ, της 7ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με τη σύνθεση της ομάδας συντονισμού για το αέριο (κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (ΕΕ L319 της 18.11.2006, σ. 49-50).

[12] Άρθρο 5 της οδηγίας 2004/67/ΕΚ και άρθρο 5 της οδηγίας 2003/55/ΕΚ.

[13] Μελέτη για την αποθήκευση φυσικού αερίου στην ΕΕ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή ΓΔ TREN, 2008.

[14] Ανακοίνωση της Επιτροπής για τη δεύτερη ανασκόπηση ενεργειακής στρατηγικής , (COM2008 (XXX))

[15] Η συγκέντρωση των πηγών εφοδιασμού υπολογίζεται ως εξής: ∑(εισαγωγή από χώρα i/συνολική κατανάλωση)2, i=1 έως ν, πηγή στοιχείων: Eurostat 2006.