Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Η Οικονομική και Νομισματική Ένωση»

(97/C 34/01)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την απόφαση που έλαβε στις 15 Νοεμβρίου 1995 με βάση το άρθρο 198 Γ παράγραφος 4 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα «Η Οικονομική και Νομισματική Ένωση» και να αναθέσει την επεξεργασία της γνωμοδότησης αυτής στην επιτροπή 1 (περιφερειακή ανάπτυξη, οικονομική ανάπτυξη, τοπικά και περιφερειακά οικονομικά) 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης που υιοθέτησε η επιτροπή 1 στις 21 Ιουνίου 1996 (εισηγητές: οι κ. Geise και Bore) (CDR 65/96 rιv. 3) 7

έχοντας υπόψη το άρθρο Β της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδιαίτερα τα άρθρα 109 Ε-Μ της ίδιας Συνθήκης 7

έχοντας υπόψη την Πράσινη Βίβλο σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (COM(95) 333 τελικό) 7

έχοντας υπόψη την έκθεση που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα με θέμα: «Η καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος» 7

έχοντας υπόψη τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων στη Μαδρίτη, στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 1995 7

υιοθέτησε, κατά τη 14η σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Σεπτεμβρίου 1996 (συνεδρίαση της 18ης Σεπτεμβρίου) με πλειοψηφία την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η έναρξη της τρίτης φάσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης θα έχει πολλαπλές, τόσο άμεσες όσο και έμμεσες, επιπτώσεις για τις περιφέρειες. Οι επιτπώσεις αυτές αφορούν ιδιαίτερα την οικονομική διαρθρωτική πολιτική, τη δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική πολιτική την κοινωνική πολιτική και την πολιτική σχετικά με την αγορά εργασίας. Επιπλέον, η ΟΝΕ θα προκαλέσει τη μεταβολή των βασικών όρων ανταγωνισμού και θα δημιουργήσει νέες προκλήσεις όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των περιφερειών αρχών και των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης και των επιχειρήσεων που έχουν εγκατασταθεί σε αυτές. Η ΟΝΕ θα θέσει, επίσης, σε κίνηση πολυάριθμες διεργασίες προσαρμογής στη δημόσια διοίκηση, τόσο σε περιφερειακό όσο σε τοπικό επίπεδο.

1.2. Συνεπώς, η ΕΤΠ λαμβάνει τις ακόλουθες θέσεις σχετικά με τα θέματα της ΟΝΕ και της μεταβατικής περιόδου.

2. Η Ευρώπη και η Νομισματική Ένωση

2.1. Η Επιτροπή των Περιφερειών τονίζει ότι υποστηρίζει τη δημιουργία της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης ως Κοινότητα οικονομικής σταθερότητας και ανάπτυξης και τάσσεται υπέρ της περαιτέρω ολοκλήρωσης της Ευρώπης.

2.2. Η καθιέρωση ενιαίου νομίσματος αποτελεί λογική συνέπεια της εσωτερικής αγοράς και συντελεί στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Το κόστος που συνεπάγεται η μεταφορά κεφαλαίων λόγω της διαφοράς των τιμών συναλλάγματος και της ασφάλισης κατά των διακυμάνσεων καθώς και οι διακυμάνσεις των τιμών συναλλάγματος δεν θα υπάρχουν πλέον στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Θα σημειωθεί μείωση του κόστους και θα διασφαλισθούν οι δυνατότητες μακροπρόθεσμων προγραμματισμών.

2.3. Οι έντονες διακυμάνσεις των νομισμάτων των κρατών μελών εμπόδισαν την οικονομία της ΕΚ να επιτύχει την αναγκαία σταθερότητα που θα επέτρεπε την πλήρη αξιοποίηση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων στην Ευρώπη. Το φαινόμενο αυτό προκάλεσε γενική ύφεση της οικονομικής ανάπτυξης, ύφεση που δεν πρόκειται να σημειωθεί με την ίδια έκταση στους κόλπους μιας Νομισματικής Ένωσης.

2.4. Είναι πιθανό να διαδραματίσει το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα στα πλαίσια του διεθνούς νομισματικού συστήματος, ως νόμισμα συναλλαγών, επενδύσεων και αποθέματος, σημαντικότερο ρόλο απ'ό,τι τα σημερινά ευρωπαϊκά νομίσματα, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση των επιπτώσεων των συναλλαγματικών κλυδωνισμών στις τοπικές οικονομίες όσο και σε αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των διεθνών κερδοσκοπιών επί των τιμών συναλλάγματος. Το γεγονός αυτό θα συμβάλλει στην ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης της Ευρώπης.

2.5. Η διεύρυνση της αγοράς κεφαλαίων θα συντελέσει στην πτώση του μέσου όρου των επιτοκίων που ισχύουν στα κράτη μέλη της Νομισματικής Ένωσης, ακόμη κι αν σημειωθεί ελαφρά αύξηση των επιτοκίων σε ορισμένα από τα κράτη αυτά.

2.6. Επειδή δεν θα δημιουργούνται πλέον έξοδα κατά τη μετατροπή, τα ταξίδια εντός της Ευρώπης, θα είναι φθηνότερα. Κατ'αυτόν τον τρόπο, προωθούνται και οι ευρωπαϊκές ανταλλαγές στους τομείς της νεότητας και του πολιτισμού.

2.7. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί, ωστόσο, βέβαιο ότι η Νομισματική Ένωση θα επιδράσει θετικά στη γενική οικονομική εξέλιξη, στην απασχόληση και στην οικονομική ανάπτυξη, μόνο με την προϋπόθεση ότι το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα θα είναι σταθερό. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να επιδεινωθεί η οικονομική κατάσταση σε ολόκληρη την Κοινότητα, και να προκληθούν ζημίες στους καταναλωτές και τους κατόχους λογαριασμών ταμιευτηρίου.

2.8. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει τη βούληση που εξέφρασαν οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων στις τελικές αποφάσεις της συνάντησης κορυφής της Μαδρίτης να θέσουν σε εφαρμογή την τρίτη φάση της Νομισματικής Ένωσης την 1η Ιανουαρίου 1999. Συγχρόνως, κρίνει αναγκαίο να τηρηθούν τα κριτήρια σύγκλισης της Συνθήκης της ΕΕ, τόσο όσον αφορά τη σταθερότητα του τιμάριθμου, το δημοσιονομικό έλλειμμα, το δημόσιο χρέος, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια, τη συμμετοχή στο ΕΝΣ, όσο και τη δημιουργία ανεξάρτητων κεντρικών τραπεζών στα κράτη μέλη της Νομισματικής Ένωσης. Στην πράξη, όμως, η τελική απόφαση σχετικά με τον κύκλο των κρατών που θα συμμετάσχουν, το χρονοδιάγραμμα για την έναρξη της 3ης φάσης της ΟΝΕ θα ληφθεί από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων την άνοιξη 1998.

2.9. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει, επίσης την απόφαση των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων να ονομάσουν το νέο ευρωπαϊκό νόμισμα «ΕURO».

2.10. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει, επίσης, το γεγονός ότι τα κράτη που θα προσχωρήσουν στην Νομισματική Ένωση θα επιλεγούν με βάση τους πραγματικούς αριθμούς που θα έχουν επιτευχθεί κατά το 1997 και όχι με βάση τους προγραμματισμένους στόχους.

2.11. Η ΕΤΠ τονίζει ότι, προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία της Νομισματικής Ένωσης είναι, εκτός από τη νομισματική σύγκλιση, μια πραγματική οικονομική σύγκλιση, καθώς και συγκρίσιμη εξέλιξη της παραγωγικότητας. Χωρίς τις προϋποθέσεις αυτές υπάρχει κίνδυνος, είτε να ασκηθεί μια λιγότερο σταθεροποιητική νομισματική πολιτική, είτε να χρειαστεί ένας εντονότερος μηχανισμός αντιστάθμισης προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, η οποία, για να είναι εφικτή, προϋποθέτει, αφενός, την περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση της Ευρώπης, η οποία θα ήταν αδύνατο να επιτευχθεί χωρίς τη στήριξη των πολιτών στα κράτη μέλη.

2.12. Οι προσπάθειες παγιοποίησης που κατέβαλαν πολλά κράτη μέλη, έμειναν πίσω από τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Επιπλέον, όπως αποδείχθηκε κατά τους τελευταίους μήνες, ο αργός ρυθμός της συγκυρίας σε πολλά κράτη μέλη δυσχέρανε ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες παγιοποίησης. Κάθε περαιτέρω βεβιασμένη παγιοποίηση των δημόσιων προϋπολογισμών θα επιδείνωνε, κάτω από τις σημερινές συνθήκες ακόμη και τη δύσκολη ευρωπαϊκή συγκυρία, δεδομένου ότι σε ορισμένα κράτη μέλη, η μείωση του προϋπολογισμού έλαβε, λόγω του ρυθμού της συγκυρίας, διαστάσεις με τις οποίες διακυβεύεται η «δημόσια» συναίνεση. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να λησμονείται ο στόχος πλήρωσης των κριτηρίων σύγκλισης, ώστε να προωθηθούν μακροπρόθεσμα η ανάπτυξη και η απασχόληση.

2.13. Σε περίπτωση που τα αυστηρά μέτρα παγιοποίησης συνδεθούν επίσημα με την εφαρμογή των κριτηρίων σύγκλισης, υπάρχει κίνδυνος, πολλοί πολίτες της Ευρώπης να ταυτίσουν το νέο νόμισμα με τον περιορισμό των κοινωνικών παροχών και την ανεργία. Το αποτέλεσμα θα είναι, ενδεχομένως, να επαναπροσανατολισθεί η πολιτική των κρατών μελών προς εθνικά κριτήρια και συγχρόνως να μειωθεί η υποστήριξη της πολιτικής ολοκλήρωσης.

2.14. Κατ'αυτό τον τρόπο θα υπονομευτεί η απαραίτητη στήριξη της Νομισματικής Ένωσης από ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού. Η ΕΤΠ θεωρεί ωστόσο, αναγκαία την όσο το δυνατό ευρύτερη στήριξη του μελλοντικού ευρωπαϊκού νομίσματος από τον πληθυσμό.

Πολιτική Ένωση και Εκδημοκρατισμός

2.15. Η μετατόπιση του ελέγχου της νομισματικής πολιτικής από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο προϋποθέτει την ολοκλήρωση της πολιτικής Ένωσης. Η εντονότερη δέσμευση των πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί από την άποψη αυτή απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμβίωση εντός της Ένωσης σε ένα κλίμα αλληλεγγύης. Μια νομισματική Ένωση που υποστηρίζεται μόνο από μία μειονότητα δεν μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της αλληλεγγύης και της δέσμευσης των πολιτών στην Ευρώπη. Άλλωστε, οι αντικρουόμενες δυνάμεις που δρουν στους κόλπους της οικονομικής και νομισματικής ένωσης δεν μπορούν να εξισορροπηθούν παρά μόνο μέσω των κοινών συμφερόντων που διέπουν μια ευρύτερη πολιτική ένωση.

2.16. Η ΕΤΠ καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν, στα πλαίσια της επικείμενης Διακυβερνητικής Διάσκεψης, απόφαση σχετικά με τον σαφή εκδημοκρατισμό των ευρωπαϊκών οργάνων.

Για μία σταθερή Νομισματική Ένωση

Η σύνθεση της ομάδας των ιδρυτικών μελών

2.17. Τόσο από άποψη ανταγωνισμού όσο και για τη σωστή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, το όφελος μιας Νομισματικής Ένωσης αυξάνεται στο βαθμό που αυξάνεται ο αριθμός και η έκταση των οικονομιών που συμμετέχουν σ'αυτήν. Η ΕΤΠ ζητεί γι'αυτό επειγόντως να αρχίσει η εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, με όσο το δυνατό περισσότερα κράτη και ταυτόχρονη αυστηρή τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης και να συμπεριλαμβάνει τις σημαντικότερες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εάν συμμετέχει μόνο ένας μικρός κύκλος κρατών, υπάρχει κίνδυνος να αναχαιτισθεί η ολοκλήρωση αντί να προωθηθεί.

2.18. Λόγω της εξαιρετικής σημασίας που έχει το ΕURO για την ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους πολίτες της, είναι απαραίτητο να καταβληθούν κατάλληλες προσπάθειες ώστε ο ενιαίος νομισματικός χώρος να συμπεριλαμβάνει ευθύς εξαρχής όσο το δυνατό περισσότερους πολίτες της Ένωσης.

Ο ρόλος της φορολογικής πολιτικής

2.19. Προκειμένου να διασφαλισθεί μια αειφόρος νομισματική σταθερότητα, καθώς και μια ανάλογη αύξηση της απασχόλησης, η ΕΤΠ τονίζει ότι είναι αναγκαίος ο συντονισμός μεταξύ της νομισματικής και της φορολογικής πολιτικής καθώς και ο σταθεροποιητικός προσανατολισμός των πολιτικών αυτών. Ωστόσο, στη Συνθήκη της ΕΕ καθορίζονται κατά κύριο λόγο μόνο τα κριτήρια προσχώρησης στην Νομισματική Ένωση. Αντίθετα δεν γίνεται καμία αναφορά σχετικά με τον τρόπο και τους μηχανισμούς κυρώσεων που θα παροτρύνουν τα κράτη μέλη, και μετά την προσχώρησή τους στην Νομισματική Ένωση να ακολουθήσουν σταθεροποιητική φορολογική πολιτική.

2.20. Η ΕΕ υποστηρίζει συνεπώς τις προθέσεις που εκφράστηκαν κατά τη συνάντηση κορυφής της Μαδρίτης σχετικά με τη σύναψη μιας δεσμευτικής συμφωνίας σταθερότητας με την οποία θα διασφαλίζεται η σταθερότητα της φορολογικής πολιτικής και μετά την προσχώρηση στην Νομισματική Ένωση χωρίς να παράγονται πληθωριστικές συνέπειες. Η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να χαραχθεί κατά τρόπο ώστε να δημιουργεί μακροπρόθεσμα περισσότερη απασχόληση, οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Στο σημείο αυτό συμβάλλει, ανεξάρτητα από την τήρηση των κριτηρίων σύγκλισης, η εδραίωση των δημόσιων προϋπολογισμών.

2.21. Για να επιτευχθεί αυτό, η ΕΤΠ συνιστά μια συνεταιρική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, των περιφερειακών αρχών και την ΟΤΑ. Μια εξυγίανση των δημόσιων προϋπολογισμών δεν επιτρέπεται όμως, να βαρύνει μονομερώς τις περιφέρειες και τους ΟΤΑ.

2.22. Η κοινή πολιτική σταθερότητας πρέπει να διέπεται από μία κοινή αντίληψη και θεωρία σχετικά με τη σταθερότητα. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι η επιβολή κυρώσεων μπορεί να προκαλέσει κινδύνους και μνησικακία μεταξύ των κρατών μελών και, επιπλέον, θα αποτελούσε παρέμβαση στη δημοσιονομική νομοθεσία των κρατών μελών των περιφερειών και των κοινοτήτων. Κίνητρα για μια σταθεροποιητική δημοσιονομική πολιτική είναι πλέον κατάλληλα από ό,τι οι κυρώσεις.

2.23. Λόγω της εντεινόμενης ολοκλήρωσης των ευρωπαϊκών οικονομιών, τα κράτη μέλη θα είναι στο μέλλον ακόμη λιγότερο σε θέση να αντιμετωπίζουν διαταραχές της γενικής οικονομικής ισορροπίας μέσω μια επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής. Προκειμένου να διατηρηθούν τα περιθώρια διακριτικής ευχέρειας εντός της Ένωσης, και να προληφθούν οι ενδεχόμενες μελλοντικές διαταραχές της συνολικής οικονομικής ισορροπίας, χρειάζεται πραγματικός συντονισμός της δημοσιονομικής πολιτικής των κρατών που μετέχουν στη Νομισματική Ένωση.

2.24. Η ΕΤΠ καλεί τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να δημιουργήσουν ήδη πριν από το τρίτο στάδιο της Νομισματικής Ένωσης, τα αναγκαία οικονομικά και νομισματικά μέσα που θα διασφαλίσουν τη διαρκή σύγκλιση των κρατών μελών και τη σταθερότητα του ενιαίου νομίσματος. Εάν απαιτείται ενίσχυση του υφιστάμενου μηχανισμού μεταβιβάσεων θα χρειαστεί επίσης να διευκρινισθεί ο τρόπος χρηματοδότησής του.

Η Νομισματική Ένωση και οι επιπτώσεις για τις χώρες που δεν είναι μέλη της

2.25. Μία Κοινότητα αλληλέγγυων κρατών, όπως περιγράφεται στα άρθρα 2 και 130 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν πρέπει να προσανατολίζεται μόνο προς τα κράτη που θα προσχωρήσουν ήδη κατά την πρώτη φάση στην Νομισματική Ένωση. Μια κοινότητα αλληλέγγυων κρατών θα πρέπει να υποστηρίζει και τα κράτη μέλη της Ένωσης, τα οποία δεν πληρούν ακόμη τις προϋποθέσεις για προσχώρηση. Αναμένεται ότι τα κράτη αυτά θα υποχρεωθούν να καταβάλουν υψηλότερους πραγματικούς στόχους απ'ό,τι τα κράτη μέλη της Νομισματικής Ένωσης, διότι η αγορά θα στιγματίσει την οικονομία τους ως οικονομία αμφίβολης φερεγγυότητας. Το αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθεί το κόστος των επενδύσεων στην ιδιωτική οικονομία και να αυξηθούν, επίσης, τα επιτόκια που θα επιβαρύνουν τον δημόσιο προϋπολογισμό, γεγονός που θα δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ήδη δύσκολη αλλά απαραίτητη διεργασία σύγκλισης.

2.26. Σε περίπτωση που τα κράτη αυτά δεν λάβουν καμία υποστήριξη, ενδέχεται να αρχίσουν έναν ανταγωνισμό υποτιμήσεων ο οποίος δεν είναι ευκταίος, για λόγους που αφορούν τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Η ΕΤΠ κρίνει απαραίτητο να μελετήσει η Επιτροπή, ήδη πριν από την έναρξη της Νομισματικής Ένωσης, αν, και σε ποιο βαθμό, χρειάζεται να εφαρμοστούν μέτρα στήριξης, ώστε να σταθεροποιηθούν οι νομισματικές σχέσεις μεταξύ κρατών μελών.

2.27. Η ΕΤΠ θεωρεί αναγκαίο να επιτευχθεί δεσμευτική συμφωνία σχετικά με ένα τροποποιημένο σύστημα όσον αφορά τις νομισματικές σχέσεις μεταξύ των χωρών που θα συμμετάσχουν και αυτών που δεν θα συμμετάσχουν στη Νομισματική Ένωση, πριν από την επιλογή των πρώτων κρατών μελών της Νομισματικής Ένωσης. Το σύστημα αυτό θα συμβάλλει στην προώθηση της ολοκλήρωσης στην Νομισματική Ένωση. Για να αποφευχθούν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό έναντι μη συμμετεχόντων κρατών, απαιτείται μια κατάλληλη νομισματική διαρρύθμιση, η οποία θα διασφαλίζει, αφενός, έναν υψηλό βαθμό σταθερότητας των ισοτιμιών, και, αφετέρου, όμως, θα λαμβάνει υπόψη την αποδοτικότητα αυτών των κρατών με κατάλληλο τρόπο. Η διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας στο εσωτερικό της ΕΕ αποτελεί, καταρχάς και ιδιαιτέρως, μέριμνα των μη μετεχόντων ακόμη κρατών.

2.28. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι μια ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική θα πρέπει, επίσης, να επιδιώκει τη διασφάλιση της αξίας του ΕΥΡΟ το εξωτερικό. Η προς το εξωτερικό νομισματική σταθερότητα δεν επιτρέπεται να συνεπάγεται δαπάνες για την εσωτερική νομισματική σταθερότητα στο εσωτερικό της Κοινότητας.

3. Οι συνέπειες της Νομισματικής Ένωσης για τους δήμους και τις κοινοτήτες

Οι οικονομικές επιπτώσεις για τις περιφέρειες και την τοπική αυτοδιοίκηση

3.1. Η ΕΤΠ διαπιστώνει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις που θα έχει η Νομισματική Ένωση για τις περιφερειακές τοπικές αρχές δεν έχουν αναλυθεί και μελετηθεί ακόμη. Αυτό αφορά τόσο τις επιπτώσεις μεταξύ των περιφερειών της Νομισματικής Ένωσης, όσο και τις επιπτώσεις μεταξύ των περιφερειών που συμμετέχουν και μεταξύ αυτών που δεν συμμετέχουν στη Νομισματική Ένωση. Επίσης, άγνωστες είναι και οι συνέπειες που θα έχει η Νομισματική Ένωση στις περιφερειακές και οικονομικά μειονεκτικές περιοχές αλλά και στις περιοχές των οποίων τα κράτη μέλη δήλωσαν ότι δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν (opt-out).

3.2. Η ΕΤΠ ανησυχεί επειδή δεν εξετάσθηκαν ακόμη σε βάθος και δεν αναλύθηκαν οι συνέπειες της Νομισματικής Ένωσης για την απασχόληση καθώς και η κατανομή των συνεπειών αυτών στις επιμέρους περιοχές.

3.3. Η ΕΤΠ καλεί γι'αυτό την Επιτροπή να εκπονήσει, πριν από την έναρξη της Νομισματικής Ένωσης εμπεριστατωμένες μελέτες σχετικά με τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της Νομισματικής Ένωσης στις περιφέρειες και στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης της Ευρώπης και να ενημερώσει την ΕΤΠ σχετικά με τα αποτελέσματα των μελετών. Τα προβλήματα και οι προοπτικές που σκιαγραφούνται κατωτέρω, υπογραμμίζουν την ανάγκη αυτή:

α) Ο ευρύτερος νομισματικός χώρος θα οδηγήσει σε εντατικοποίηση του ανταγωνισμού μεταξύ των περιοχών. Μέχρι τώρα οι περιοχές που ευνοούνται τις από νομισματικές υποτιμήσεις δεν θα μπορούν πλέον να βασίζονται σε παρόμοιες συνέπειες. Επομένως, θα γίνει ιδιαίτερα αισθητή η εντατικοποίηση του ανταγωνισμού και θα περιοριστεί η εγχώρια παραγωγή. Αντίθετα, άλλες περιοχές με έντονο εμπόριο σε αλλοδαπό νόμισμα θα καρπωθούν ιδιαίτερα τα οφέλη που θα προκύψουν από την εξάλειψη τους κόστους μεταφοράς κεφαλαίων και των κινδύνων που περιέχουν οι διακυμάνσεις των τιμών συναλλάγματος.

β) Αναμένεται, επίσης, ότι μεταξύ των χωρών μελών της Νομισματικής Ένωσης θα σημειωθεί αύξηση της ροής των άμεσων επενδύσεων προς τις περιφέρειες που χαρακτηρίζονται από ευνοϊκούς παράγοντες όσον αφορά την παραγωγή, λόγω της σταθερότητας του τιμάριθμου της εξάλειψης των διακυμάνσεων των τιμών συναλλάγματος.

γ) Επειδή, στα πλαίσια της Νομισματικής Ένωσης δεν θα υπάρχουν πλέον περιθώρια για την άσκηση νομισματικής πολιτικής, το κενό αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να καλυφθεί δίνοντας μια νέα διάσταση στα φορολογικά μέτρα ευρωπαϊκού επιπέδου τα οποία προσανατολίζονται προς την πλήρωση ελάχιστων απαιτήσεων. Λόγω της πάντοτε περιορισμένης κινητικότητας των εργαζομένων στην Ευρώπη, ενδέχεται οι ξαφνικές και ασύμετρες κρίσεις που σημειώνονται σε ορισμένες περιοχές να καταστούν μόνιμο φαινόμενο και επιπλέον να επηρεάσουν, μέσω της Νομισματικής Ένωσης, και άλλες πιο εύπορες περιοχές.

δ) Είναι πολύ πιθανό να οξυνθούν οι οικονομικές αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών. Ιδιαίτερα οι σημερινές προσπάθειες των κρατών για δημοσιονομική σταθεροποίηση, καταρχάς, περιορίζουν το περιθώριο κατανομής που διαθέτουν. Δεν αποκλείεται τα φαινόμενα αυτά να επηρεάσουν τη σύνθεση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων με σκοπό να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες στις οικείες περιφερειακές και τοπικές αρχές. Τα διαρθρωτικά ταμεία δεν θα πρέπει, ωστόσο να χρησιμοποιηθούν για την εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης.

ε) Οι αυξανόμενες οικονομικές αποκλίσεις μεταξύ των περιφερειών ενδέχεται να αναγκάσουν τις ενδιαφερόμενες τοπικές και περιφερειακές αρχές στην άσκηση πολιτικής που θα χαρακτηρίζεται από χαμηλούς μισθούς και χαμηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα με σκοπό να παραμείνουν ανταγωνιστικές στους κόλπους της Νομισματικής Ένωσης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που χαρακτηρίζονται από χαμηλή ανταγωνιστικότητα. Απαιτείται, συνεπώς, με αυστηρή τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, μια πλέον ενεργός πολιτική στον τομέα των ελάχιστων προτύπων σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

στ) Η αυξανόμενη ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς και η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση παρέχουν νέες δυνατότητες και δημιουργούν νέες ανάγκες για την πολιτική απασχόλησης σε ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Συνεπώς, είναι απαραίτητος ο συντονισμός των αρμοδιοτήτων των κρατών μελών στον τομέα της πολιτικής απασχόλησης, προκειμένου τα πλεονεκτήματα από την εσωτερική αγορά και τη νομισματική ένωση να συμβάλουν ενεργά στην καταπολέμηση της ανεργίας.

ζ) Η οικονομική ολοκλήρωση των περιοχών θα περιορίζεται σε μικρότερο βαθμό από τα σύνορα. Οι κύκλοι της οικονομικής συγκυρίας θα λαμβάνουν εντονότερα διασυνοριακό χαρακτήρα. Το φαινόμενο αυτό θα επηρεάσει ενδεχομένως τη ροή των ενδοχώριων συναλλαγών καθώς και τις διασυνοριακές περιφερειακές συνεργασίες και του χρηματοπιστωτικού τομέα. Η άσκηση συντονισμένης πολιτικής μεταξύ των κρατών μελών θα πρέπει να λάβει και την περιφερειακή πολιτική διάσταση. Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές που διαθέτουν σημαντικές δημοσιονομικές αρμοδιότητες, θα πρέπει να συμμετάσχουν ενεργά στην κατάρτιση και στην εφαρμογή των διατάξεων που διευκολύνουν την απρόσκοπτη λειτουργία της ΟΝΕ.

η) Επειδή η Νομισματική Ένωση συνεπάγεται την κατάργηση του κόστους της μεταφοράς κεφαλαίων, ενδέχεται να σημειωθεί μετατόπιση της ζήτησης των καταναλωτών στις παραμεθόριες περιοχές και δήμους. Οι περιοχές και οι ΟΤΑ στις οποίες επιβάλλονται χαμηλοί φόροι κατανάλωσης θα προσελκύσουν ιδιαίτερα τους καταναλωτές των παραμεθόριων περιοχών. Αντιθέτως, η αγοραστική δύναμη θα μειωθεί ιδιαίτερα στις περιοχές με υψηλούς φόρους κατανάλωσης.

θ) Η σταθεροποίηση των δημόσιων προϋπολογισμών, μέσω της ανακατανομής καθηκόντων, θα εντείνει την πίεση που ασκείται στους προϋπολογισμούς των περιφερειακών και τοπικών αρχών, ακόμη κι αν δεν συντέλεσαν στο δημοσιονομικό έλλειμμα. Η παγιοποίηση των δημοσίων προϋπολογισμών δεν πρέπει να αποβεί μονόπλευρα σε βάρος των αρχών των περιφερειακών και τοπικών αρχών διότι θα επιδεινωθούν η ανταγωνιστικότητα και ο κοινωνικός αποκλεισμός.

ι) Η επιδιωκόμενη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα επιβαρύνει τα διαρθρωτικά ταμεία, ενώ πρέπει να αναμένεται ότι η Νομισματική Ένωση θα μπορούσε να προκαλέσει την ανακατανομή των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων. Σε περίπτωση που η διεύρυνση της Ένωσης και η έναρξη της Νομισματικής Ένωσης συμπίπτουν χρονικά, ενδέχεται να χρειαστεί πρόσθετη αύξηση των πόρων των διαρθρωτικών ταμείων.

Δημόσιες Σχέσεις

3.4. Ο δημόσιος τομέας και κατά συνέπεια οι περιφέρειες και η τοπική αυτοδιοίκηση θα αναλάβουν πρωτοποριακό ρόλο για την προώθηση της διεργασίας μετάβασης προς το νέο νόμισμα και την ευρύτερη αποδοχή του EURO από την κοινή γνώμη.

3.5. Λόγω της εγγύτητας τους με τον πληθυσμό, οι τοπικοί και περιφερειακοί οργανισμοί πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο διάλογο με τους κατοίκους όσον αφορά τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του νομίσματος EURO. Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητο να παράσχουν τα κοινοτικά όργανα έγκαιρα και με εμπεριστατωμένο τρόπο πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της Νομισματικής Ένωσης. Τα κονδύλια που διαθέτει η ΕΕ για την πληροφόρηση των πολιτών, πρέπει να διατεθούν επίσης σε περιφερειακό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης.

3.6. Προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι περιφερειακές ιδιαιτερότητες, είναι σκόπιμο να συμμετάσχουν οι περιφέρειες και οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης έγκαιρα και πολύπλευρα στην επεξεργασία των πληροφοριών.

3.7. Η ΕΤΠ προτείνει να διοριστούν στις περιφέρειες και στις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης εντεταλμένοι, αρμόδιοι για την εισαγωγή του EURO, στους οποίους θα μπορούν να απευθύνονται οι πολίτες.

4. Η μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα

4.1. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων εγκατέλειψαν την περίπτωση που είχε προβλεφθεί στην Πράσινη Βίβλο σχετικά με τις πρακτικές πτυχές της μετάβασης προς το ενιαίο νόμισμα και συμφωνούν με τη μεταβατική περίπτωση του ΕΝΙ. Επίσης εγκαταλείφθηκε σχεδόν οριστικά η υποχρεωτική παράλληλη εισαγωγή του νομίσματος. Μόνο οι συναλλαγές του ΕΣΚΤ (Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών) στις συναλλαγματικές αγορές πραγματοποιούνται και εκκαθαρίζονται σε Ευρώ.

4.2. Η ΕΤΠ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι οι παράγοντες της ιδιωτικής οικονομίας θα έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν κατά τη μεταβατική περίοδο έως ότου εισαχθούν ενιαία χαρτονομίσματα και νομίσματα το «εθνικό» νόμισμα για τους λογαριαμούς τους.

4.3. Η ΕΤΠ λαμβάνει γνώση της πρόσκλησης που απηύθυναν οι αργηγοί κρατών και κυβερνήσεων προς τα κράτη μέλη της Νομισματικής Ένωσης να εκδίδουν σε EURO τα νέα μεταβιβάσιμα αξιόγραφα του δημοσίου, αμέσως μετά το 2000, από 1ης Ιανουαρίου 1999. Η ΕΤΠ τονίζει ότι η πρόσκληση δεσμεύει και τους οργανισμούς των κρατών μελών που ανήκουν στην ΕΝΕ.

4.4. Η ΕΤΠ τονίζει, επίσης, ότι τα μη μεταβιβάσιμα χρεώγραφα του δημοσίου και επομένως και των τοπικών και περιφερειακών αρχών μπορούν να εκδίδονται σε «εθνικό νόμισμα» έως ότου εισαχθεί το ενιαίο νόμισμα.

4.5. Η ΕΤΠ διαπιστώνει, ωστόσο, ότι σε κανένα σημείο της Πράσινης Βίβλου της Επιτροπής, της έκθεσης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ή των συμπερασμάτων της συνάντησης των αργηγών κρατών και κυβερνήσεων στις 14 και 15/16 Δεκεμβρίου 1995 δεν γίνεται μνεία στο κόστος που θα προκαλέσει η μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα. Το κόστος αυτό θα επιβαρύνει ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες τράπεζες, καθώς και τα κοινοτικά ταμιευτήρια και οι επιχειρήσεις που τελούν υπό την εποπτεία των ΟΤΑ.

4.6. Επίσης σημαντικό θα είναι και το κόστος για τις περιφέρειες και την τοπική αυτοδιοίκηση. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τους δήμους, οι οποίοι λόγω της μικρής τους έκτασης διαθέτουν περιορισμένο διοικητικό μηχανισμό. Επιπλέον, δεν έχει διευκρινισθεί ποιος θα αναλάβει σε εθνικό επίπεδο το κόστος που δημιουργεί η μετάβαση προς το νέο νόμισμα. Γενικά, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε κυρίως σε περιόδους δημοσιονομικών δυσχερειών, να μην επιβαρύνονται επιπλέον οι περιφερειακές και τοπικές αρχές.

4.7. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει κατά το μεταβατικό στάδιο πριν από την κυκλοφορία του ευρωπαϊκού νομίσματος, να ληφθεί μέριμνα ώστε να συμβιβάζεται το χρήσιμο με το εφικτό. Για παράδειγμα, οι τιμές για την παροχή δημοσιών υπηρεσιών, οι οποίες δεν καθορίζονται στην αγορά με όρους ανταγωνισμού αλλά είναι τιμές που καθορίζονται από την δημόσια διοίκηση, όπως π.χ. τα δημοτικά τέλη και οι δημοτικοί φόροι, δεν θα πρέπει να αναγράφονται υποχρεωτικά σε δύο διαφορετικά νομίσματα κατά τη μεταβατική περίοδο από το 1999 έως το 2001 καθώς και κατά την τρίτη φάση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης, η οποία αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2002. Θα ήταν σκόπιμο να αναζητηθούν οικονομικότερες λύσεις, όπως π.χ. η αναφορά του συντελεστή μετατροπής ή η κατάρτιση πίνακα μετατροπής νομισμάτων, λύσεις οι οποίες δεν επιβαρύνουν υπερβολικά τις δημόσιες αρχές, και συγχρόνως ικανοποιούν τις ανάγκες πληροφόρησης των πολιτών.

4.8. Προκειμένου να αποφευχθεί κάθε νομισματική κερδοσκοπία κατά τη μεταβατική περίοδο από την απόφαση σχετικά με τις χώρες που θα συμμετάσχουν και τον οριστικό προσδιορισμό των συναλλαγματικών τιμών, η ΕΤΠ προτείνει στο Συμβούλιο και το ΕΝΙ, να εξετάσουν την πιθανότητα της καθιέρωσης της μεταβατικής ισοτιμίας βάσει ενός αναδρομικού μεσοπρόθεσμου μέσου όρου επιβάλλεται να εξετασθεί. Οπωσδήποτε πρέπει να ληφθούν προφυλακτικά μέτρα κατά της νομισματικής κερδοσκοπίας που θα μπορούσε να προκύψει από τις προς θέσπιση συναλλαγματικές ισοτιμίες.

4.9. Οι περαιτέρω διαπραγματεύσεις σχετικά με τις λεπτομέρειες της μετάβασης προς το νέο νόμισμα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα κριτήρια:

α) Η μετάβαση προς το Ευρωπαϊκό Νόμισμα θα πρέπει να συνεπάγεται για όλους τους ενδιαφερόμενους όσο το δυνατό χαμηλότερο κόστος.

β) Η διεργασία και ο τρόπος μετάβασης δεν θα πρέπει να επηρεάζουν τον ανταγωνισμό και δεν θα πρέπει να ευνοούν καμία ομάδα επιχειρήσεων ή επιμέρους οικονομικά κέντρα.

γ) Οι διεργασίες μετάβασης δεν θα πρέπει, στα πλαίσια των επιτρεπόμενων δανειοδοτήσεων, να προκαλούν περιορισμούς όσον αφορά την ανάληψη δανείου εκ μέρους του κράτους και να περιορίζουν την ελευθερία του δανειολήπτη ως προς το χρόνο, τον τόπο και τους όρους της έκδοσης.

δ) Οι διαδικασίες για τη μετάβαση θα πρέπει να συμβάλουν στην αποφυγή καταχρήσεων και να προστατεύουν από ζημίες κοινοτικά όργανα και όλους τους παράγοντες που συμμετέχουν στην Νομισματική Ένωση.

ε) Τα επιμέρους μέτρα εφαρμογής θα πρέπει να είναι διαφανή, απλά, αποκεντρωμένα και αποτελεσματικά, τόσο για τους παράγοντες της αγοράς όσο και τους πολίτες. Κάθε επιμέρους μέτρο θα πρέπει να συμβάλει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας και της αντοχής της ΟΝΕ, ώστε να αυξηθεί η αποδοχή της ΟΝΕ από τους παράγοντες της αγοράς αλλά και τους πολίτες ως καταναλωτές.

στ) Θα πρέπει να αποφευχθεί άνοδος του τιμάριθμου. Κατά τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα είναι απαραίτητο να θεσπισθούν διατάξεις με τις οποίες θα διασφαλίζεται ότι η τιμή μετατροπής θα εφαρμόζεται σύμφωνα με δεσμευτικούς κανόνες όσον αφορά την στρογγυλοποίηση των ποσών. Εφόσον το νέο ευρωπαϊκό νόμισμα δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμο μέσο πληρωμής παρά μόνο όταν τεθούν σε κυκλοφορία ανάλογα χαρτονομίσματα και κέρματα, τα έννομα μέσα πληρωμής θα είναι έως τότε τα εθνικά νομίσματα.

5. Συμπεράσματα

Η ΕΤΠ καταλήγει βάσει των ανωτέρω σκέψεων:

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

5.1. επιβεβαιώνει την υποστήριξή της για τη δημιουργία μιας οικονομικής και νομισματικής ένωσης της Κοινότητας που συμβάλλει στη σταθερότητα και συνηγορεί για μια περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση της Ευρώπης 7

5.2. υπογραμμίζει ότι για μια επιτυχή εφαρμογή της νομισματικής ένωσης είναι αναγκαία, εκτός από τη νομισματική, και μια πραγματική οικονομική σύγκλιση 7

5.3. θεωρεί αναγκαίο ότι μια νομισματική ένωση πρέπει να συμβάλει στην αύξηση της ευημερίας και της απασχόλησης 7

5.4. παροτρύνει τα κράτη μέλη να αποφασίσουν, στο πλαίσιο της διεξαγομένης Διακυβερνητικής Διάσκεψης, ένα γνήσιο εκδημοκρατισμό των ευρωπαϊκών οργάνων, επειδή οι διαφοροποιητικές δυνάμεις που δημιουργούνται από μια οικονομική και νομισματική ένωση μπορούν μακροπρόθεσμα να αντιμετωπισθούν μόνο μέσω της αίσθησης των κοινών συμφερόντων σε μια ευρύτερη πολιτική ένωση 7

5.5. ζητεί ρητώς, όπως η καθιέρωση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος - με αυστηρή τήρηση όλων των κριτηρίων σταθερότητας - τεθεί σε κίνηση με το μελαγύτερο δυνατό αριθμό κρατών μελών και όπως περιλαμβάνει τις σπουδαιότερες εθνικές οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7

5.6. θεωρεί ακόμη, λόγω της σημασίας του EURO ως θεμελιωτή της ευρωπαϊκής ταυτότητας, αναγκαίο να καταβληθούν διαρκείς προσπάθειες ώστε ήδη από την πρώτη φάση να συμμετέχει στον κοινοτικό νομισματικό χώρο η πλειοψηφία των ευρωπαίων πολιτών 7

5.7. θεωρεί αναγκαίο όπως το μελλοντικό ευρωπαϊκό νόμισμα τυγχάνει της ευρείας υποστήριξης του πληθυσμού 7

5.8. υποστηρίζει τα πορίσματα της Διάσκεψης Κορυφής της Μαδρίτης για τη σύναψη ενός υποχρεωτικού συμφώνου σταθερότητας, ώστε η Ευρώπη μακροπρόθεσμα να επιτύχει περισσότερη απασχόληση, αύξηση και ευημερία και διαβλέπει την ανάγκη, - ενόψει της νομισματικής ένωσης, να επιτευχθεί στενότερη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών όσον αοφρά τις πολιτικές για την οικονομία, τα χρηματοδοτικά θέματα, την κοινωνική πρόνοια, το περιβάλλον και την απασχόληση 7

5.9. παροτρύνει τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων να δημιουργήσουν, πριν από την είσοδο στην τρίτη φάση της νομισματικής ένωσης, τα αναγκαία πολιτικά και νομισματικά μέσα, τα οποία θα διασφαλίσουν από πλευράς των κρατών που μετέχουν στην Ένωση, μια διαρκή σύγκλιση μεταξύ τους και τη σταθερότητα του ενιαίου νομίσματος 7

5.10. ζητεί να διασαφηνισθεί ευκρινώς η σχέση μεταξύ των μετεχόντων στη νομισματική ένωση και μη μετεχόντων κρατών 7 η σχέση αυτή πρέπει να συμβάλει, αφενός, ώστε μεταξύ των κρατών μελών να λαμβάνεται υπόψη η αρχή της αλληλεγγύης και της σταθερότητας και συγχρόνως και αφετέρου να συμβάλει στην επίτευξη της ολοκλήρωσης της Νομισματικής Ένωσης 7

5.11. θεωρεί αναγκαίο, σε σχέση με τα προβλήματα που περιγράφονται στο σημείο 3.3, όπως πριν από την απόφαση περί οριστικής εισόδου στην νομισματική ένωση, αναλυθούν και εκτιμηθούν οι επιπτώσεις της Ένωσης στις διάφορες περιφέρειες καθώς και επί των προϋπολογισμών των περιφερειακών και δημοτικών αρχών της Ευρώπης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις επιπτώσεις επί της κοινοτικής πολιτικής σύγκλισης. Ενόψει των γνώσεων που έχουν αποκτηθεί, η ΕΤΠ συνιστά την ανάπτυξη και εφαρμογή κατάλληλων μέσων που θα αντισταθμίσουν τις αρνητικές συνέπειες της νομισματικής ένωσης για της περιφέρειες και θα ενισχύσουν τις θετικές επιπτώσεις 7

5.12. συνιστά μια εταιρική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, περιφερειών και ΟΤΑ και αντιτίθεται σε μια εξυγίανση των κρατικών προϋπολογισμών με τρόπο μονόπλευρο εις βάρος των ΟΤΑ και των περιφερειών 7

5.13. καλεί την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διασαφηνίσουν το θέμα της ευθύνης όσον αφορά την ανάληψη του κόστους λόγω της πορείας προς ένα ενιαίο νόμισμα, τόσο για το δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα και να δώσουν, προς το συμφέρον του καταναλωτή, μεγαλύτερη προσοχή στο θέμα της ανόδου των τιμών λόγω μη ορθών ρυθμίσεων στρογγυλοποίησης 7

5.14. υπογραμμίζει έντονα τη σημασία των περιφερειακών και τοπικών αρχών στα πλαίσια της ανάπτυξης της ευαισθητοποίησης των πολιτών και κατά τη συζήτηση για την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος και ζητεί να συμμετάσχουν έγκαιρα και πλήρως στο έργο της πληροφόρησης και να διασφαλισθεί η πρόσβασή τους στα μέσα που έχει θεσπίσει η ΕΕ για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με το ενιαίο νόμισμα.

Βρυξέλλες, 18 Σεπτεμβρίου 1996.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA