[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 7.10.2009

COM(2009)529 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την έναρξη διαβουλεύσεων με το Νίγηρα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 96 της συμφωνίας του Κοτονού

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Σχετικά με την έναρξη διαβουλεύσεων με το Νίγηρα κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 96 της συμφωνίας του Κοτονού

Μετά την ταραχώδη δεκαετία του ’90, ο Νίγηρας γνώρισε κατά τα τελευταία δέκα χρόνια μία περίοδο σχετικής σταθερότητας, που υπήρξε θεμελιώδους σημασίας για τη χώρα η οποία εξακολουθεί να είναι μεταξύ των φτωχότερων του κόσμου. Κατά την τελευταία δεκαετία, που συνέπεσε με τις δύο θητείες του προέδρου Tandja, παρά τη μεγάλη δημογραφική αύξηση και τις ιδιαίτερα σημαντικές κλιματικές δυσχέρειες, οι προσπάθειες ανάπτυξης είχαν ως αποτέλεσμα τη διατήρηση μίας σταθερής οικονομικής κατάστασης στη χώρα.

Ενόψει των εκλογών που πρόκειται να διεξαχθούν κατά τους προσεχείς μήνες, Νοέμβριο και Δεκέμβριο, άρχισε να επικρατεί πρόσφατα μία περίοδος πολιτικής αστάθειας, εξαιτίας του ιδίου του προέδρου Tandja, ο οποίος προτίθεται να παραμείνει αρχηγός του κράτους πέρα από τη δεύτερη θητεία του, η οποία θα λήξει στις 22 του προσεχούς Δεκεμβρίου, και τούτο παρά τις αντίθετες διατάξεις του Συντάγματος του 1999.

Ο πρόεδρος Tandja στο μήνυμά του προς τον λαό της 29ης του παρελθόντος Μαΐου επιβεβαίωσε τη βούλησή του να διοργανώσει δημοψήφισμα για την ψήφιση νέου συντάγματος που θα του επιτρέπει να παραμείνει στην εξουσία μετά τη λήξη της δεύτερης πενταετούς του θητείας. Το Συνταγματικό Δικαστήριο κατόπιν αιτήσεως της Εθνοσυνέλευσης είχε ήδη εκφράσει αντίθετη γνώμη σχετικά με τη δυνατότητα επανεκλογής ή παράτασης της θητείας του προέδρου Tandja και της τροποποίησης του Συντάγματος μέσω δημοψηφίσματος. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας κρίνοντας ως μη δεσμευτική τη γνωμοδότηση αυτή υπέγραψε στις 26 Μαΐου 2009 όπως ορίζεται από τα θεσμικά προνόμια ένα διάταγμα για την πρόωρη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης (οι βουλευτικές εκλογές θα πρέπει να διεξαχθούν τον προσεχή Νοέμβριο-Δεκέμβριο).

Στις 9 Ιουνίου, ο Πρόεδρος, επικαλούμενος τη σταθερότητα της χώρας, την ανάγκη περάτωσης των αναπτυξιακών έργων που έχει αρχίσει ο ίδιος και τον σεβασμό της κυρίαρχης βούλησης του λαού, ανακοίνωσε ως ημερομηνία διεξαγωγής δημοψηφίσματος την 4η Αυγούστου 2009, για την έγκριση ενός νέου συντάγματος που προβλέπει: τη μετάβαση σε προεδρικό καθεστώς με κατάργηση του ισχύοντος περιορισμού των περιόδων προεδρικής θητείας σε δύο, τη σύσταση γερουσίας, την τροποποίηση του Συνταγματικού Δικαστηρίου που θα καταστεί εννεαμελές, την επιβεβαίωση της αρχής της αμνηστίας. Επιπλέον, θα θεσπιστεί τριετής μεταβατική περίοδος για να παράσχει τη δυνατότητα στον αρχηγό του κράτους να παραμείνει στην εξουσία μετά την 22α του προσεχούς Δεκεμβρίου, χωρίς να αναμείνει τη λαϊκή ετυμηγορία.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο, στο οποίο προσέφυγε εκ νέου ομάδα κομμάτων της αντιπολίτευσης και το οποίο παρεμβαίνει έτσι για δεύτερη φορά κατά των προθέσεων του προέδρου Tandja, δημοσίευσε στις 12 Ιουνίου απόφαση ακυρωτική του διατάγματος περί δημοψηφίσματος, ορίζοντας ότι αυτό είχε εκδοθεί «κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 49 και 135 του Συντάγματος». Εν τω μεταξύ, το Συμβούλιο της Δημοκρατίας που συγκλήθηκε επειγόντως από τον πρόεδρο για πρώτη φορά από τη θέσπιση του Συντάγματος του 1999 δήλωσε αναρμόδιο να αποφασίσει απουσία Εθνοσυνέλευσης. Την επομένη της απόφασης του Δικαστηρίου, η εθνική ανεξάρτητη εκλογική επιτροπή προκήρυξε τις βουλευτικές εκλογές που έπρεπε να διεξαχθούν στις 20 Αυγούστου και αγνόησε τη διοργάνωση του δημοψηφίσματος.

Στις 29 Ιουνίου ο πρόεδρος αντέδρασε στην απόφαση του Δικαστηρίου αναστέλλοντας τα καθήκοντά τρεις μέρες αφότου ο ίδιος είχε λάβει έκτακτες εξουσίες, βάσει του άρθρου 53 του Συντάγματος. Το Δικαστήριο κατόπιν διαλύθηκε και ορίστηκε νέο Δικαστήριο, το οποίο δεν περιελάμβανε τα μέλη που θα έπρεπε να διορίσει η Εθνοσυνέλευση.

Στις 8 Ιουλίου 2009, ο πρόεδρος τροποποίησε τον νόμο 2006-24 για την οργάνωση, τα καθήκοντα και τη λειτουργία του Ανωτάτου Συμβουλίου Επικοινωνιών (CSC). Η τροποποίηση συνίσταται στην παροχή στον πρόεδρο του CSC εξουσιών -εξίσου έκτακτων όπως εκείνες που χορήγησε ο πρόεδρος στον εαυτό του- οι οποίες του επιτρέπουν να επιβάλλει κυρώσεις με διακριτική του ευχέρεια σε κάθε όργανο του Τύπου που θα διέδιδε ή δημοσίευε πληροφορίες ικανές να διαταράξουν τη δημόσια τάξη ή να θίξουν την ασφάλεια του κράτους.

Στις 12 Ιουλίου, ο πρόεδρος με μήνυμα προς τον λαό κήρυξε την έναρξη του δημοψηφίσματος καλώντας τον να ψηφίσει μαζικά «ναι».

Το δημοψήφισμα διεξήχθη στις 4 Αυγούστου, χωρίς ιδιαίτερα γεγονότα, παρότι κατά την ψηφοφορία επισημάνθηκαν διάφορες παρατυπίες. Δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ανεξάρτητοι εκλογικοί παρατηρητές, το ποσοστό συμμετοχής αμφισβητείται: σύμφωνα με τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, τις επιτόπου διπλωματικές αποστολές και την αντιπολίτευση, το ποσοστό ήταν ιδιαίτερα χαμηλό· σύμφωνα με δήλωση της εκλογικής επιτροπής στις 7 Αυγούστου, το ποσοστό συμμετοχής ήταν 68,3% και τα «ναι» υπέρ των τροποποιήσεων του Συντάγματος τις οποίες επιθυμεί ο πρόεδρος αντιστοιχούσαν στο 92,5% των ψήφων. Η αντιπολίτευση είχε ζητήσει τον αποκλεισμό του δημοψηφίσματος.

Στις 2 Ιουλίου, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημοσίευσε δήλωση εκδηλώνοντας την ιδιαίτερη ανησυχία της Ένωσης όσον αφορά την πολιτική κατάσταση στον Νίγηρα, και ιδίως τη χρησιμοποίηση από μέρους του Προέδρου τού άρθρου 53 του Συντάγματος για να λάβει έκτακτες εξουσίες τις οποίες χρησιμοποίησε για να διαλύσει το Συνταγματικό Δικαστήριο και να συγκαλέσει δημοψήφισμα πράγμα που απαγορεύεται ρητά από το Σύνταγμα.

Στις 9 Ιουλίου, η Επιτροπή απευθύνθηκε γραπτώς στον πρόεδρο Tandja εκφράζοντας την ίδια αυτή ανησυχία και καλώντας τον να τηρήσει τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Ο Επίτροπος δήλωσε ότι έπρεπε να εξεταστεί το συμβιβάσιμο των μέτρων που έλαβε ο πρόεδρος Tandja με τα ουσιαστικά στοιχεία της συμφωνίας του Κοτονού και να αρχίσει χωρίς καθυστέρηση ενισχυμένος πολιτικός διάλογος με την κυβέρνηση του Νίγηρα, υπενθυμίζοντας επίσης ότι, σε περίπτωση που ο πολιτικός αυτός διάλογος δεν κατέληγε σε κοινώς αποδεκτό συμβιβασμό, η Επιτροπή θα υποχρεούτο να προτείνει την επίσημη έναρξη διαβουλεύσεων βάσει του άρθρου 96 της συμφωνίας του Κοτονού.

Στις 24 Ιουλίου, οι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Niamey συναντήθηκαν με τις αρχές του Νίγηρα στο πλαίσιο του ενισχυμένου πολιτικού διαλόγου, σύμφωνα με το άρθρο 8 και το παράρτημα VII της συμφωνίας του Κοτονού. Ο διάλογος δεν οδήγησε στη διαπίστωση βούλησης από μέρους της κυβέρνησης του Νίγηρα να επανέλθει στο νόμιμο συνταγματικό πλαίσιο.

Εν τω μεταξύ, μία κοινή αποστολή ΟΗΕ-ΑΕ-CEDEAO μετέβη στη Niamey στις 20 και 21 Ιουλίου για να προσπαθήσει να αντιμετωπίσει την κρίση. Παρά ταύτα, ο πρόεδρος Tandja δεν μετακινήθηκε από τις θέσεις του.

Η προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με δήλωσή της της 31ης Ιουλίου επανέλαβε την ανησυχία της Ένωσης όσον αφορά την κατάσταση στον Νίγηρα. Η προεδρία δήλωσε ότι το δημοψήφισμα της 4ης Αυγούστου αποτελεί παραβίαση του Συντάγματος και της γνώμης του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Η διάλυση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς και η άσκηση κυβερνητικής εξουσίας χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο, θεωρούνται σοβαρές παραβιάσεις των θεμελιωδών δημοκρατικών αρχών που αποτελούν τη βάση του κράτους δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξεδήλωσε τη λύπη της για το γεγονός ότι από τον διάλογο με την κυβέρνηση του Νίγηρα δεν προέκυψε καμία από μέρους της βούληση να επανέλθει στη δημοκρατική και συνταγματική τάξη. Στη δήλωση επισημαίνονται οι ενδεχόμενες συνέπειες της παραβίασης της συμφωνίας του Κοτονού στη συνεργασία μεταξύ των δύο συμβαλλομένων μερών, και καλούνται οι αρχές του Νίγηρα να επανέλθουν πάραυτα στη δημοκρατική και συνταγματική τάξη.

Το άρθρο 9 παράγραφος 2 της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ που υπογράφτηκε στο Κοτονού στις 23 Ιουνίου 2000 και αναθεωρήθηκε στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουνίου 2005, ορίζει τα ουσιαστικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται η εταιρική αυτή σχέση. Ορίζει ιδίως ότι οι εσωτερικές και διεθνείς πολιτικές των συμβαλλομένων μερών πρέπει να διαπνέονται από τον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών και του κράτους δικαίου, επί των οποίων στηρίζεται η εταιρική σχέση ΑΚΕ-ΕΕ και τα οποία αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία της συμφωνίας.

Όσον αφορά τη συμφωνία αυτή και την πολιτική κατάσταση στον Νίγηρα, η Επιτροπή διαπιστώνει -χωρίς να θίγεται η θητεία του προέδρου Tandja μέχρι τις 22 του προσεχούς Δεκεμβρίου- παραβίαση των ουσιαστικών αυτών στοιχείων και κρίνει αναγκαία την έναρξη διαβουλεύσεων με τις αρχές που κατέχουν την εξουσία στον Νίγηρα, ώστε να εξεταστούν οι ενδεχόμενες λύσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης και την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης. Οι διαβουλεύσεις αυτές θα πρέπει να διευκολύνουν την ταχεία επιστροφή στον συναινετικό πολιτικό διάλογο που θα παράσχει τη δυνατότητα καθορισμού ενός συνταγματικού πλαισίου το οποίο θα συμμερίζονται οι πολιτικές αρχές της χώρας. Οι διαβουλεύσεις αυτές θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τα άρθρα 9 και 96 της αναθεωρημένης συμφωνίας του Κοτονού, θα ληφθούν δε σ’αυτές υπόψη ιδίως τα αποτελέσματα των προηγούμενων διαμεσολαβήσεων και διαβουλεύσεων που έχει πραγματοποιήσει η ΕΕ και τα άλλα διεθνή θεσμικά όργανα.

Ο διάλογος αυτός θα παράσχει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση του Νίγηρα, καθώς και στις πολιτικές δυνάμεις και τις δυνάμεις εκπροσώπησης της κοινωνίας των πολιτών, να προσδιορίσουν τις προθέσεις τους και τις προτάσεις τους για την αντιμετώπιση της κρίσης. Θα επιτρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση να διαπιστώσει σε ποιο βαθμό μπορεί βάσει του διαλόγου αυτού να στηρίξει πρωτοβουλίες με στόχο την επιστροφή στην τήρηση των αρχών του άρθρου 9 παράγραφος 2 της αναθεωρημένης συμφωνίας του Κοτονού.

Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή προτείνει στο Συμβούλιο μέσω του συνημμένου σχεδίου επιστολής να καλέσει τη Δημοκρατία του Νίγηρα σε διαβουλεύσεις κατ’εφαρμογήν των άρθρων 9 και 96 της αναθεωρημένης συμφωνίας του Κοτονού.

Η Επιτροπή προτείνει κατά τη διάρκεια της περιόδου διαπραγματεύσεων, οι διεξαγόμενες και προγραμματισμένες δραστηριότητες συνεργασίας στο πλαίσιο του ενδεικτικού εθνικού προγράμματος του 10ου ΕΤΑ που υπογράφτηκε πρόσφατα να περιοριστούν στην πληρωμή των ήδη υπό εκτέλεση συμβάσεων, των ανθρωπιστικών δράσεων ή εκείνων που ωφελούν άμεσα τον πληθυσμό, καθώς και των προπαρασκευαστικών πράξεων για την εφαρμογή μελλοντικών σχεδίων. Τα άλλα στοιχεία του πλαισίου συνεργασίας για την ανάπτυξη με τον Νίγηρα αναστέλλονται εν αναμονή αποδεκτής στην κρίση αυτή λύσης.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Βρυξέλλες, ....

Προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας του Νίγηρα,

ΣΧΕΔΙΟ

Κύριε Πρόεδρε,

Η Ευρωπαϊκή Ένωση με επιστολή της Επιτροπής της 9ης του παρελθόντος Ιουλίου και με τις δηλώσεις της προεδρίας της 2ας και της 31ης Ιουλίου 2009 επανέλαβε τη βαθιά ανησυχία της όσον αφορά την πολιτική κατάσταση στο Νίγηρα και έκανε έκκληση για επιστροφή το συντομότερο δυνατό στη συνταγματική τάξη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεώρησε ότι το δημοψήφισμα της 4ης Αυγούστου, καθώς και η διαδικασία η οποία οδήγησε σ’ αυτό, αποτελούν παραβιάσεις του Συντάγματος. Η ίδια ανησυχία επιβεβαιώθηκε με τη δήλωση της Επιτροπής της 10ης του παρελθόντος Αυγούστου. Τούτο αποτελεί σοβαρή παραβίαση των ουσιαστικών στοιχείων που ορίζει το άρθρο 9 παράγραφος 2 της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΑΚΕ-ΕΚ που υπογράφτηκε στο Κοτονού στις 23 Ιουνίου 2000 και αναθεωρήθηκε στο Λουξεμβούργο στις 25 Ιουνίου 2005, στην οποία η Δημοκρατία του Νίγηρα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι από τον διάλογο με την κυβέρνηση του Νίγηρα δεν προέκυψε βούληση επανόδου στη συνταγματική τάξη. Επεσήμανε επίσης τις διάφορες συνέπειες της παραβίασης της συμφωνίας του Κοτονού στη συνεργασία μεταξύ των δύο συμβαλλομένων μερών και κάλεσε τις αρχές του Νίγηρα να προβούν πάραυτα στα απαιτούμενα διαβήματα για την επάνοδο στη συνταγματική νομιμότητα, μέσω της αναζήτησης συναίνεσης και διαλόγου που θα συμπεριλαμβάνει τα διάφορα πολιτικά κόμματα και τις άλλες συνιστώσες της κοινωνίας των πολιτών του Νίγηρα.

Στο πλαίσιο αυτό, η διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών που ανακοινώθηκε για τις 20 του προσεχούς Οκτώβριου μπορεί να αποτελέσει κύριο στοιχείο για την εγκαθίδρυση κλίματος εμπιστοσύνης και συμμετοχής που απαιτούνται για την έξοδο από την κρίση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλεί τις αρχές του Νίγηρα να καταβάλουν κάθε προσπάθεια για να εξασφαλίσουν ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν υπό συνθήκες ισότιμες, ειρηνικές και με την απαιτούμενη διαφάνεια και συμμετοχή.

Κατ’εφαρμογή του άρθρου 96 της συμφωνίας του Κοτονού και εκτιμώντας τα ουσιαστικά στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο 9 παράγραφος 2 της συμφωνίας αυτής, έχουμε την τιμή να καλέσουμε τη χώρα σας σε διαβουλεύσεις, με σκοπό τη διεξοδική εξέταση της κατάστασης και, κατά περίπτωση, τη βελτίωσή της, όπως προβλέπει η συμφωνία.

Προτείνουμε οι διαβουλεύσεις αυτές να πραγματοποιηθούν προσεχώς στις Βρυξέλλες, σε ημερομηνία που θα συμφωνηθεί από κοινού.

Μετά τιμής,

Για το Συμβούλιο, | Για την Επιτροπή, |

Κοιν.: Προεδρία του Συμβουλίου Υπουργών ΑΚΕ-ΕΕ, Προεδρία της Επιτροπής των πρέσβεων ΑΚΕ, Γενική Γραμματεία της Ομάδας των κρατών ΑΚΕ.