Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα «Ίσες ευκαιρίες για κορίτσια και αγόρια στις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου και ειδικότερα στα προγράμματα της ΕΕ για τη νεολαία και τον αθλητισμό»

(98/C 64/14)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

σύμφωνα με την απόφαση της Επιτροπής των Περιφερειών, της 12ης Μαρτίου 1997, που ελήφθη βάσει του άρθρου 198 Γ, τέταρτο εδάφιο, της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η ΕΤΠ αποφάσισε να εκδώσει γνωμοδότηση με θέμα «Ίσες ευκαιρίες για κορίτσια και αγόρια στις δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου και ειδικότερα στα προγράμματα της ΕΕ για τη νεολαία και τον αθλητισμό» και να αναθέσει στην Επιτροπή 7 «Νεολαία και αθλητισμός» την κατάρτισή της 7

σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1995, για το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για την ισότητα των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών () 7

σύμφωνα με τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών με θέμα την «ισότητα των ευκαιριών μεταξύ ανδρών και γυναικών» () 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CDR 182/97 rιv. 2) που υιοθέτησε η υποεπιτροπή 7 στις 26 Σεπτεμβρίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. Sundback 7

υιοθέτησε κατά την 20ή σύνοδο ολομέλειας της 19ης και της 20ής Νοεμβρίου 1997 (συνεδρίαση της 20ής Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΕΤΠ φρονεί ότι η ίση μεταχείριση κοριτσιών και αγοριών αποτελεί μία βασική νομική αρχή και ότι στην ισότητα περιλαμβάνεται η πλήρης και ίση συμμετοχή των κοριτσιών στην πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πνευματική ζωή.

1.2. Η ΕΤΠ εκφράζει την ικανοποίησή της που το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επιβεβαιώσει ότι η προώθηση της ισότητας αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της Ένωσης. Η Επιτροπή, στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει στον τομέα αυτό, έχει αποφασίσει να λαμβάνεται υπόψη η διάσταση της ισότητας σε όλους τους τομείς και τα μέτρα που θεσπίζει η Κοινότητα. Εκτός από το γενικό αυτό στόχο, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει τη σημασία που έχει η αναγνώριση των ίσων δυνατοτήτων για τα κορίτσια και τα αγόρια στα προγράμματα που απευθύνονται στους νέους.

1.3. Η ΕΤΠ θεωρεί συγχρόνως ότι πρέπει να γίνει σαφές και να τονισθεί ότι η Ένωση δεν έχει αποκλειστικό δικαίωμα στις εργασίες για την ισότητα, αφού πολλά μέτρα πρέπει να λαμβάνονται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και με συγκεκριμένη εργασία στις εθελοντικές οργανώσεις, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και, τέλος, στον τομέα της συνεργασίας κοριτσιών αγοριών, που είναι εξίσου σημαντικός.

1.4. Η ΕΤΠ φρονεί ότι είναι σημαντικό να έχουν τα κορίτσια και τα αγόρια ίσες δυνατότητες ελεύθερης επιλογής δραστηριοτήτων αναψυχής και οι επιλογές αυτές να εκτιμώνται και να υποστηρίζονται από την κοινωνία ισότιμα. Να παρέχονται επίσης εγγυήσεις ότι η Επιτροπή, κατά την επεξεργασία, την υλοποίηση και την εκτέλεση των διαφόρων κοινοτικών μέτρων και προγραμμάτων, ιδίως όσον αφορά τα προγράμματα της ΕΕ για τη νεότητα, τον πολιτισμό και τον αθλητισμό, θα φροντίζει να λαμβάνονται υπόψη, σε όλα τα επίπεδα, οι πτυχές της ισότητας όταν πρόκειται να ληφθούν αποφάσεις.

1.5. Η ΕΤΠ επικροτεί την απόφαση της Επιτροπής, στα πλαίσια του 4ου προγράμματος δράσης 1996-2000 για την ισότητα, να εργασθεί σύμφωνα με την αρχή της συγκριτικής αξιολόγησης («mainstreaming»), προκειμένου, μέσω της αλληλεπίδρασης και της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό, και κοινοτικό) και σε όλους τους τομείς, να ληφθεί υπόψη η διάσταση της ισότητας κατά την υλοποίηση όλων των κοινοτικών και αντίστοιχων εθνικών μέτρων.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η έννοια του ελεύθερου χρόνου

2.1.1. Οι έννοιες του ελεύθερου χρόνου και της εργασίας αναφέρονται καθημερινώς μαζί. Στο παρελθόν, το περιεχόμενο και η έκταση του ελεύθερου χρόνου ρυθμίζονταν αποφασιστικά από την εκκλησία και τη θρησκευτική ζωή. Στην αρχή, ο ελεύθερος χρόνος σήμαινε ανάπαυση από τη βαριά χειρωνακτική εργασία. Επειδή στο παρελθόν ο χρόνος εργασίας των γυναικών ήταν όλο το 24ωρο και τις 7 ημέρες της εβδομάδας, μόνον οι άνδρες διέθεταν σχεδόν αποκλειστικά και μέχρι σήμερα, ελεύθερο χρόνο για τον εαυτό τους.

2.1.2. Ο ελεύθερος χρόνος, ο οποίος ήταν το αποτέλεσμα της εισαγωγής της αμειβόμενης εργασίας, βασίζεται στην υποχρέωση των 8 ωρών εργασίας, 8 ωρών ανάπαυσης και 8 ωρών ελεύθερου χρόνου. Αυτή η γνωστή από όλους κατανομή του χρόνου αποτέλεσε την αιτία για την ανάπτυξη της έννοιας του ελεύθερου χρόνου, η οποία δημιουργήθηκε κυρίως από τους άνδρες και ικανοποιεί, κατ' αρχάς, τις ανάγκες των ανδρών για ανάπαυση, διασκέδαση και αναψυχή. Οι δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, οι οποίες κατά παράδοση ασκούνται από άνδρες, αποτέλεσαν τα πρότυπα για την πολιτική που ασχολείται με τον ελεύθερο χρόνο και εκτιμώνται ιδιαίτερα από τα ΜΜΕ και τις διάφορες οργανώσεις της κοινωνίας.

2.1.3. Ακόμη και όταν αυξήθηκε το ποσοστό των επαγγελματικά ενεργών γυναικών και όλο και περισσότερες από αυτές γίνονταν οικονομικά ανεξάρτητες, οι γυναίκες συνέχισαν να είναι υπεύθυνες για το σπίτι και την οικογένεια και έτσι, εκτός από το σύνηθες ωράριο εργασίας κατά τη διάρκεια της αναπτυξιακής πορείας, εκτελούσαν χωρίς ανταμοιβή και τις οικιακές εργασίες, κατάσταση που μπορεί να τη χαρακτηρίσει κανείς ως προϋπόθεση για να αυξήσουν οι άνδρες τις δυνατότητες των δικών τους δραστηριοτήτων ψυχαγωγίας.

2.1.4. Κατά κανόνα, οι δυνατότητες συμμετοχής των γυναικών σε οργανωμένα είδη δραστηριοτήτων ελεύθερου χρόνου είναι σημαντικά περιορισμένες λόγω της διπλής αποστολής των γυναικών καθώς και της συνήθειάς τους να ικανοποιούν πρώτα τις ανάγκες των άλλων για προσοχή, φροντίδα και περίθαλψη. Οι δυνατότητες των γυναικών να επιλέξουν ελεύθερα τις ψυχαγωγικές τους δραστηριότητες είναι πιο περιορισμένες. Για τους ανωτέρω λόγους, ο ελεύθερος χρόνος των γυναικών είναι κατακερματισμένος, πολύ προσωπικός, και συμπίπτει με άλλες δραστηριότητες. Οι γυναίκες συνδυάζουν συχνά την αξία της ικανοποίησης και της ευχαρίστησης με το χρόνο που διαθέτουν για τον εαυτό τους, επιπλέον των οικιακών, εργασιακών και έναντι άλλων ανθρώπων, υποχρεώσεών τους.

2.2. Ο ελεύθερος χρόνος των κοριτσιών και των αγοριών

2.2.1. Οι προτιμήσεις των ανδρών και των γυναικών όσον αφορά τον ελεύθερο χρόνο τους αντανακλούν παραδοσιακά πρότυπα σχετικά με το ρόλο των φύλων και συμβάλλουν στη διατήρησή τους. Κορίτσια και αγόρια εξοικειώνονται με τα πρότυπα αυτά, γεγονός που αναφέρεται σαφώς στις εκθέσεις σχετικά με τις συνήθειες του ελεύθερου χρόνου των κοριτσιών και των αγοριών. Εάν εξετασθούν τα ποσοστά συμμετοχής των κοριτσιών και των αγοριών στα κέντρα άσκησης δραστηριοτήτων ελεύθερου χρόνου, το ποσοστό των αγοριών είναι σημαντικά υψηλότερο στα σπορ και στις αθλοπαιδιές καθώς και στα κέντρα νεότητας, ψυχαγωγίας, και στα αθλητικά σωματεία. Στον πολιτισμικό τομέα, η σχέση μεταξύ των φύλων είναι πιο ισορροπημένη.

2.2.2. Ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής δράσης ασκείται με τη μορφή εθελοντικής ενασχόλησης στον ελεύθερο χρόνο. Η συμμετοχή των ανδρών και των γυναικών στα «κοινά» είναι μεγαλύτερη σε τοπικό επίπεδο και μικρότερη σε περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο προς όφελος των ανδρών. Διαπιστώνεται έτσι ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια ασκούν κυρίως πολιτικές δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο τους ενώ τα αγόρια και οι άνδρες προχωρούν από την άσκηση πολιτικής για τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου τους σε πιο σημαντικές θέσεις σε ανώτερο πολιτικό επίπεδο.

2.2.3. Άλλοι παράγοντες καθοριστικής σημασίας για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων, εκτός του φύλου, είναι η κοινωνική τάξη, η ηλικία, η εθνικότητα, η μειονεξία, η πόλις ή το χωριό. Η διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών όσον αφορά το βαθμό δραστηριότητας ποικίλει τόσο περισσότερο όσο πιο πολλές πτυχές της ισότητας λαμβάνονται υπόψη. Γενικά, μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι τα κορίτσια από τις χαμηλές κοινωνικές τάξεις συμμετέχουν λιγότερο στις οργανωμένες δραστηριότητες κατά τον ελεύθερο χρόνο τους.

2.2.4. Η επιλογή της ψυχαγωγικής δραστηριότητας ενισχύει τις ιδιότητες που κατά παράδοση συνδέονται με το ανδρικό και το γυναικείο φύλο. Αθλητισμός και σπορ ανδρώνουν τα αγόρια, βραβεύοντας την ατομικότητα, τις επιδόσεις, την άμιλλα και την αφοσίωση στην ομάδα. Στο πλαίσιο της ελεύθερης εργασίας των νέων στα κέντρα νεότητας και ψυχαγωγίας δίδεται συχνά μεγάλη προσοχή στα αγόρια που διατρέχουν κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού. Για προληπτικούς λόγους αναπτύσσονται δραστηριότητες με στόχο την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των αγοριών. Τα κορίτσια με μικρή αυτοπεποίθηση τηρούν παθητική στάση και κλείνονται στον εαυτό τους, με αποτέλεσμα να μην τους παρέχεται συχνά η απαραίτητη υποστήριξη και επαρκής προσοχή.

2.2.5. Το αγόρι κατά την επιλογή των δραστηριοτήτων αναψυχής ταυτίζεται σε μεγάλο βαθμό με ιδανικά και ιδέες που χαίρουν μεγάλης υπόληψης και συνδέονται με την εξέλιξη και τη δύναμη. Για τα αγόρια είναι δύσκολο να επιλέξουν ένα είδος δραστηριότητας για τον ελεύθερο χρόνο χωρίς να λάβουν υπόψη το φύλο τους, μπορεί όμως η επιλογή αυτή να έχει θετικές συνέπειες.

2.2.6. Στις ψυχαγωγικές συνήθειες των κοριτσιών περιλαμβάνονται συχνά οι αξίες της ομορφιάς, της κατανόησης των άλλων και της συνεργασίας. Τα κορίτσια που κάνουν σπορ και αθλητισμό βρίσκονται συχνά σε υποδεέστερη θέση εξαιτίας των ανδρικών ιδανικών που χαρακτηρίζουν τις δραστηριότητες και του γεγονότος ότι η κατανομή των πόρων στον αθλητισμό ακολουθεί ένα σύστημα κανόνων και αξιών το οποίο είναι άδικο για τα κορίτσια. Αυτή η δυσμενής μεταχείριση των κοριτσιών στον αθλητισμό φαίνεται από τον ελάχιστο χρόνο που αφιερώνουν τα ΜΜΕ για τις γενικές επιδόσεις των κοριτσιών στα σπορ και τον αθλητισμό.

2.2.7. Μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου των κοριτσιών αφιερώνεται στις σχέσεις και στην ανάπτυξη κοινωνικών ικανοτήτων όπως η επικοινωνία και η κατανόηση των άλλων. Το διάβασμα βιβλίων, ο περίπατος, η επίσκεψη ασθενούς φίλου, ή η βοήθεια στις οικιακές εργασίες κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου είναι οι δραστηριότητες με τις οποίες τα κορίτσια μαθαίνουν ότι στον ελεύθερο χρόνο τους πρέπει να καλύπτουν τις ανάγκες των άλλων και να θεωρούν τις κοινωνικές συναναστροφές τους ως μια ιδιαίτερη δραστηριότητα.

2.2.8. Ο προβληματισμός της ισότητας αντανακλάται στις επιλογές των κοριτσιών για τον ελεύθερο χρόνο τους. Οι δραστηριότητες αναψυχής που βασίζονται στην παραδοσιακή κατανομή των ρόλων οδηγεί τα κορίτσια να εντάσσουν πολλές από τις δραστηριότητές τους στη σφαίρα των ατομικών ενδιαφερόντων και να τις θεωρούν λιγότερο αξιόλογες από κοινωνική άποψη. Από την άλλη πλευρά, όταν τα κορίτσια επιδιώκουν να παραβιάσουν τα σύνορα των φύλων, π.χ. στον αθλητισμό, τότε εύκολα περιθωριοποιούνται ως λιγότερο αποδοτικά και ενδιαφέροντα, πράγμα που δυσκολεύει τα κορίτσια να ταυτισθούν με τις συνθήκες του αθλητικού τομέα και τις γενικές εκτιμήσεις. Ανεξάρτητα από το αν τα κορίτσια κατά τον ελεύθερο χρόνο τους ασκούν ατομικές ή ομαδικές δραστηριότητες, υπάρχει κίνδυνος να εκτιμώνται λιγότερο οι προσπάθειές τους.

2.3. Η πολιτική στον τομέα αναψυχής

2.3.1. Για να έχουν, τα κορίτσια και τα αγόρια, ελευθερία επιλογής με βάση τις προσωπικές τους προτιμήσεις και ενδιαφέροντα, η πολιτική για τον ελεύθερο χρόνο, πρέπει να υποστηρίζει συνειδητά την ισότητα των φύλων και να τη θεωρεί ως υπέρτατο στόχο.

2.3.2. Για να επιτευχθεί μεγαλύτερη ισότητα στον τομέα του ελεύθερου χρόνου, η σχετική πολιτική πρέπει να ορισθεί με ευρύτητα αντιλήψεως ώστε να ικανοποιούνται πλήρως οι ανάγκες των κοριτσιών και των γυναικών. Ο ελεύθερος χρόνος δεν μπορεί να κρίνεται μόνο από το πως χρησιμοποιούνται ο χρόνος ή τα μέσα αναψυχής, χωρίς να συνυπολογίζονται οι εμπειρίες που δίδουν σε κάθε άτομο μία αίσθηση ικανοποίησης και ευχαρίστησης.

2.3.3. Δύο γενικές έννοιες, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στη συνεχιζόμενη συζήτηση για τους τρόπους βελτίωσης της ισότητας μεταξύ κοριτσιών και αγοριών, είναι τα αθλητικά και πνευματικά καλλιτεχνικά πρότυπα ελεύθερου χρόνου, καθώς και οι δραστηριότητες και οι εγκαταστάσεις ελεύθερης ή περιορισμένης προσέλευσης.

2.3.4. Οι αθλητικές δραστηριότητες είναι οργανωμένες και απαιτούν από τους μετέχοντες να αποδεχθούν ορισμένους και σαφώς προσδιορισμένους στόχους και κανόνες. Επιπλέον, απαιτείται συχνά προεγγραφή και τακτική συμμετοχή. Η δραστηριότητα είναι χρονικά δεσμευτική. Η πνευματική-καλλιτεχνική δραστηριότητα χαρακτηρίζεται από το στόχο της, που είναι βραχυπρόθεσμος. Δεν απαιτεί τακτική συμμετοχή και η άσκησή της είναι χρονικά ελεύθερη. Η δραστηριότητα ασκείται ανάλογα με την προσωπική διάθεση.

2.3.5. Οι δύο έννοιες των ελεύθερης και περιορισμένης προσέλευσης στις δραστηριότητες και στις εγκαταστάσεις εξαρτώνται από το βαθμό δυσκολίας που συναντά ο συμμετέχων για την άσκησή τους ή τη συμμετοχή του. Για τις ελεύθερης προσέλευσης δραστηριότητες οι οργανωτικής και οικονομικής μορφής δυσκολίες είναι μικρές για τους μετέχοντες, ενώ οι περιορισμένης προσέλευσης δραστηριότητες και οι εγκαταστάσεις που προορίζονται γι'αυτές, χάρη στην οργάνωσή τους, εγγυώνται μεν στους μετέχοντες ορισμένες δυνατότητες για την ικανοποίηση των ψυχαγωγικών τους ενδιαφερόντων αλλά αποκλείουν άλλους.

2.3.6. Θα έπρεπε να γίνει μάλλον σαφές ότι, για να επιτευχθούν συνθήκες ισότητας μεταξύ κοριτσιών και αγοριών στον τομέα αναψυχής, οι κοινωνικοί πόροι θα πρέπει να μοιράζονται συνειδητά, έτσι ώστε οι καλλιτεχνικές-πνευματικές δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου να χαίρουν της ίδιας εκτίμησης όπως οι αθλητικές δραστηριότητες, οι δε ελεύθερης προσέλευσης δραστηριότητες και εγκαταστάσεις να ενισχύονται και να επιχορηγούνται όπως οι περιορισμένης προσέλευσης δραστηριότητες και εγκαταστάσεις.

2.3.7. Για να δημιουργούνται τα αισθήματα της ικανοποίησης και ευχαρίστησης, έχει μεγάλη σημασία για την ισότητα των δύο φύλων να αναπτύσσονται κατά τον ελεύθερο χρόνο κοινωνικές συναναστροφές, ζεστή ατμόσφαιρα και αισθητική ικανοποίηση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Αναψυχή για όλους

3.1.1. Για μεγαλύτερη ισότητα στον τομέα της ψυχαγωγίας πρέπει να ληφθούν υπόψη και να αναβαθμισθούν οι καλλιτεχνικές - πνευματικές δραστηριότητες, πράγμα που μπορεί να επιτευχθεί ευκολότερα στις ελεύθερης προσέλευσης δραστηριότητες στην τοπική κοινωνία. Έτσι, η κοινωνία μπορεί να ανταποκριθεί στις επιθυμίες των κοριτσιών να δημιουργήσουν με τα δικά τους κριτήρια το αντικείμενο των ενδιαφερόντων τους και το είδος των δραστηριοτήτων τους. Με την πρόοδο έχει αναπτυχθεί μία ειδική μέθοδος η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της προσωπικότητας των κοριτσιών. Σύμφωνα με τη μέθοδο τα κορίτσια χωρίζονται σε μικρές ομάδες υπό την καθοδήγηση υπευθύνων με ειδική μόρφωση, και μαθαίνουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και να επιτυγχάνουν τους στόχους τους.

3.1.2. Μία σημαντική προϋπόθεση για την προώθηση της ισότητας στα πλαίσια της πολιτικής για τον ελεύθερο χρόνο είναι να αυξηθούν οι δυνατότητες πολιτικής επιρροής των κοριτσιών και των γυναικών σε ιδρύματα και οργανισμούς που λαμβάνουν άμεσα αποφάσεις για την κατανομή των μέσων αναψυχής και γενικότερα σε όλα τα πολιτικά επίπεδα, ώστε να ενισχυθεί και η ανάπτυξη της δημοκρατίας.

3.1.3. Προκειμένου να έχουν τα κορίτσια και τα αγόρια ίσες δυνατότητες συμμετοχής σε ενοποιημένες αθλητικές ή καλλιτεχνικές - πνευματικές δραστηριότητες, πρέπει να αποφασισθεί εάν αυτές θα πρέπει να εξετάζονται σε όλα τα επίπεδα προγραμματισμού, υλοποίησης και εκτίμησης. Πρέπει να καθορισθούν οι προοπτικές των φύλων οι οποίες θα επηρεάσουν τις δημόσιες επενδύσεις σχετικά με τα κέντρα ανάπτυξης δραστηριοτήτων αναψυχής καθώς και τη λοιπή κατανομή των πόρων, π.χ. τις κοινωνικές εισφορές σε ενώσεις για τον ελεύθερο χρόνο και σε προγράμματα διαφόρων ειδών. Εγκαταστάσεις ελεύθερης προσέλευσης, όπως βιβλιοθήκες, λουτρά και χώροι αναψυχής συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις και για τα προαναφερθέντα δύο είδη δραστηριοτήτων, πράγμα που πρέπει να οδηγήσει σε μια αρκετά βελτιωμένη ισότητα.

3.1.4. Στο πλαίσιο των σπορ και του αθλητισμού θα υπήρχε μεγάλη πιθανότητα βελτίωσης της ισότητας εάν η πολιτική στον τομέα της αναψυχής βασιζόταν στην έννοια των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται έξω στη φύση. Η έννοια αυτή έχει μεγαλύτερο εύρος από τα σπορ που απαιτούν ανταγωνισμό έντονα τυποποιημένο και βασίζονται σε ανδρικές προδιαγραφές. Η ευρεία συμμετοχή σε δραστηριότητες που αναπτύσσονται έξω στη φύση δεν έχει μόνο θετικές συνέπειες, για την ισότητα των φύλων, αλλά και δημοκρατικά οφέλη, όπως η συμμετοχή των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Επενδύσεις, σε τοπικό επίπεδο, για ασφαλείς και καλοσχεδιασμένους πεζόδρομους και ποδηλατοδρόμους, για πάρκα και φυσικές ζώνες, ενθαρρύνουν τα δημοφιλέστερα είδη αναψυχής και κινητικότητας, δηλ. την πεζοπορία, το ποδήλατο και το ελαφρό τρέξιμο.

3.1.5. Για να αυξηθούν οι ίσες ευκαιρίες των κοριτσιών και των αγοριών στις αθλητικές και στις περιορισμένης προσέλευσης δραστηριότητες πρέπει να διασαφηνισθούν και να τεθούν υπό αμφισβήτηση οι δομές εξουσίας, οι εκτιμήσεις και οι συμπεριφορές που συνδέονται με το φύλο. Τα κορίτσια στις ενοποιημένες δραστηριότητες των σπορ διατρέχουν τον κίνδυνο να υποτιμώνται μόνιμα τόσο όσον αφορά τις επιδόσεις όσο και σαν κορίτσια. Για να ενισχυθεί η αυτοπεποίθηση και η εμπιστοσύνη των κοριτσιών πρέπει τα ΜΜΕ και οι κοινωνικοί φορείς να ενδιαφερθούν ενεργά για τα κορίτσια που ασκούν αθλητικές δραστηριότητες, ενώ ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να δημιουργήσει με επίγνωση τις συνθήκες που θα ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των κοριτσιών σε όλα τα επίπεδα του αθλητισμού.

3.1.6. Πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη μέριμνα για τα κορίτσια που ανήκουν στις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις, σε ιδιαίτερες εθνικές μειονότητες, για τα άτομα με ειδικές ανάγκες ή τα άτομα που ζουν σε αραιοκατοικημένες περιοχές διότι πολλά υφίστανται διπλή δυσμενή μεταχείριση. Η έλλειψη ισότητας στις δραστηριότητες αναψυχής μπορεί εύκολα να ωθήσει τα κορίτσια σε παθητικότητα και κοινωνικό αποκλεισμό, πράγμα που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, αργότερα στη ζωή, τη μεγάλη ανάγκη των κοριτσιών για υπηρεσίες κοινωνικής μέριμνας, περίθαλψης και κοινωνικών επενδύσεων.

3.1.7. Παράλληλα με την οικογένεια και το σχολείο, οι δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου είναι καθοριστικής σημασίας για τις δυνατότητες των κοριτσιών και των αγοριών να γίνουν ανεξάρτητα άτομα, ικανοποιημένα από τη ζωή και με δυνατότητα να επωφεληθούν εποικοδομητικά και θετικά από τις ατομικές ή ομαδικές δραστηριότητες αναψυχής. Αυτή η κατανομή των πόρων για τον τομέα των δραστηριοτήτων αναψυχής καθίσταται ένα σημαντικό πρόβλημα αμεροληψίας για την κοινωνία και γι'αυτό πρέπει η ανισότητα και η αδικία στον εν λόγω τομέα της πολιτικής να ληφθούν σοβαρά υπόψη από τους φορείς λήψεως αποφάσεων σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό επίπεδο.

3.2. Μέτρα σε κοινοτικό επίπεδο

3.2.1. Η ΕΤΠ επιθυμεί, στα πλαίσια των προγραμμάτων και των ταμείων που προορίζονται για την ισότητα των φύλων, να διατεθούν μέσα για να διερευνηθούν τα πρότυπα των δραστηριοτήτων αναψυχής των κοριτσιών και των αγοριών στις χώρες της ΕΕ καθώς και για τα προγράμματα που έχουν ως στόχο την ανάπτυξη μεθόδων που θα αυξήσουν τις ίσες δυνατότητες των κοριτσιών και των αγοριών, ώστε να επιλέγουν ελεύθερα τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου.

3.2.2. Η ΕΤΠ φρονεί ότι πρέπει να διερευνηθεί με αυστηρότητα κατά πόσον η διάσταση της ισότητας περιλαμβάνεται στα σημαντικά σχέδια και προγράμματα που απευθύνονται στους νέους, και τα οποία πρέπει να μεταρρυθμισθούν στις περιπτώσεις που η ισότητα δεν έχει ληφθεί υπόψη σε ικανοποιητικό βαθμό.

3.2.3. Η ΕΤΠ ζητεί τον εκσυγχρονισμό των υπαρχόντων προγραμμάτων για να δοθεί η ίδια σημασία στις καλλιτεχνικές - πνευματικές δραστηριότητες με τις αθλητικές όσον αφορά τις δυνατότητες ενισχύσεων και επιχορηγήσεων.

3.2.4. Η ΕΤΠ φρονεί ότι το πρόγραμμα της Επιτροπής Eurathlon II πρέπει να συνοδεύεται από το ρητό στόχο ότι το πρόγραμμα αυτό πρέπει να συμβάλει στην επίτευξη μεγαλύτερης ισότητας των φύλων και στη διεύρυνση της έννοιας των σπορ, προκειμένου να συμπεριληφθεί σε αυτό κάθε είδος φυσικών δραστηριοτήτων. Έτσι, ο προϋπολογισμός του Eurathlon πρέπει να αυξηθεί σημαντικά ώστε να επαρκέσει για την επίτευξη περισσότερων στόχων σε σχέση με αυτούς που αναγνωρίζουν σήμερα οι ισχύοντες κανόνες.

3.2.5. Η ΕΤΠ θεωρεί σημαντική την ανανέωση του κοινοτικού προγράμματος «Νεολαία στην Ευρώπη» ώστε να δοθεί έμφαση στο θέμα της ισότητας. Οι ενισχύσεις για τις ανταλλαγές των νέων, τις επισκέψεις σπουδαστών, την κατάρτιση των εκπαιδευτών των νέων και τα πιλοτικά προγράμματα, πρέπει να χορηγούνται μόνο εάν αυτά λαμβάνουν υπόψη, προωθούν ή διασαφηνίζουν το πρόβλημα της ισότητας και συμβάλλουν στη δημιουργία πιο ισότιμων δυνατοτήτων συμμετοχής των κοριτσιών και των αγοριών που προέρχονται από όλες τις κοινωνικές ομάδες και περιφέρειες.

3.2.6. Τα πολιτιστικά προγράμματα συνεργασίας, όπως π.χ. Kaleidoscope και Ariane, πρέπει επίσης να εξετασθούν από πλευράς ισότητας, ιδίως για την αύξηση του ενδιαφέροντος και της συμμετοχής των αγοριών σε πολιτιστικές δραστηριότητες καθώς και για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων και μορφών δράσεων οι οποίες θα ενδιαφέρουν τους νέους που παραμένουν εκτός των καθιερωμένων δραστηριοτήτων.

3.2.7. Με την ευκαιρία αυτή, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι οι εκτεταμένες ανταλλαγές νέων που πραγματοποιούνται στα πλαίσια της κοινοτικής συνεργασίας λαμβάνουν χώρα, ως επί το πλείστον, κατά τον ελεύθερο χρόνο, και επομένως, οι δραστηριότητες που ενισχύονται πρέπει να πληρούν τα κριτήρια της ισότητας για να έχουν τα κορίτσια και τα αγόρια τις ίδιες δυνατότητες προσωπικής εξέλιξης και κοινού μέλλοντος σε μία πιο ισότιμη Ευρώπη.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι η μεγαλύτερη ισότητα κοριτσιών και αγοριών, όσον αφορά τις δυνατότητές τους να επιλέγουν ελεύθερα τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, επιτυγχάνεται υπό την προϋπόθεση ότι όλες οι αποφάσεις που αφορούν τον τομέα της πολιτικής για την αναψυχή περιλαμβάνουν μία συνειδητή προσπάθεια παραμερισμού των στερεότυπων αντιλήψεων και προσδοκιών περί φύλων. Τα αποτελέσματα των ερευνών δείχνουν ότι οι συνήθειες αναψυχής των κοριτσιών και των αγοριών αντανακλούν τα παραδοσιακά πρότυπα περί του ρόλου των φύλων, υπάρχουν όμως και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την ελευθερία επιλογής του ατόμου, όπως η κοινωνική τάξη, η εθνική και τοπική προέλευση.

4.2. Η ΕΤΠ τονίζει ότι όλα τα σχέδια και τα προγράμματα που αφορούν τις δραστηριότητες αναψυχής των κοριτσιών και των αγοριών πρέπει να έχουν ως στόχο τη μεγαλύτερη ισότητα η οποία θα επιτευχθεί όταν οι συντηρητικές και δυσμενείς διακρίσεις καταστούν εμφανείς και καταργηθούν. Για να επιτευχθεί ο στόχος των ίσων δυνατοτήτων για αγόρια και κορίτσια πρέπει η έννοια του ελεύθερου χρόνου να ορισθεί με τόση ελαστικότητα ώστε στα προγράμματα της Κοινότητας να συμπεριλαμβάνονται τα είδη των δραστηριοτήτων αναψυχής τα οποία οδηγούν σε συμμετοχή ανεξαρτήτως φύλου και σε ανάληψη περισσότερων υποχρεώσεων από τους νέους που δεν είναι μέλη ενώσεων.

4.3. Η ΕΤΠ προτείνει να διατεθούν πόροι για τη μελέτη των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου ώστε να διερευνηθούν στην πραγματική τους έκταση οι δραστηριότητες αυτές στα κράτη μέλη, σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο με σκοπό την άντληση κοινών συμπερασμάτων και στατιστικών στοιχείων τα οποία θα αποτελέσουν, εν συνεχεία, τη βάση για τον εκσυγχρονισμό των προγραμμάτων που αφορούν τις δραστηριότητες αναψυχής για να αυξηθεί πραγματικά η ισότητα και η ελευθερία επιλογής έτσι ώστε τα κορίτσια και τα αγόρια να αισθάνονται ελεύθερα χωρίς να επηρεάζονται από τα καθιερωμένα κριτήρια του τι είναι ανδρικό ή γυναικείο και να διαθέτουν τον ελεύθερο χρόνο τους σύμφωνα με τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα και τις ικανότητές του.

4.4. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι μία βασική προϋπόθεση για να υπάρχει μία ισότιμη πολιτική αναψυχής για τα δύο φύλα είναι να τροποποιηθούν οι μορφές πολιτικής δράσης, ώστε να δοθούν στις γυναίκες, όχι μόνο τυπικά αλλά και ουσιαστικά, δυνατότητες συμμετοχής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, να αυξηθεί περαιτέρω η επιρροή των γυναικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, και να διευκολυνθεί ταυτόχρονα με διάφορα μέσα η προώθηση των γυναικών σε σημαντικές ανώτερες θέσεις.

4.5. Τέλος, η ΕΤΠ επιθυμεί να τονίσει ότι ο ελεύθερος χρόνος πρέπει να συνταυτίζεται με αισθήματα ικανοποίησης και ευχαρίστησης και γι'αυτό είναι πολύ σημαντικό για την έννοια της ισότητας να καταβληθούν προσπάθειες όπως σ'οτιδήποτε έχει σχέση με τον ελεύθερο χρόνο των κοριτσιών και των αγοριών να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη για κοινωνικές συναναστροφές, ζεστή ατμόσφαιρα και αισθητική ικανοποίηση.

Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος.της Επιτροπής των Περιφερειών

Pasqual MARAGALL i MIRA

() ΕΕ L 335 της 30.12.1995, σ. 37.

() ΕΕ C 34 της 3.2.1997, σ. 39.