Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την: Τυποποίηση και την παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών: Η ευρωπαϊκή προσέγγιση»

(97/C 89/05)

Στις 2 Αυγούστου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Ιανουαρίου 1997, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Mobbs.

Κατά την 342η σύνοδο ολομέλειάς της 28ης και 29ης Ιανουαρίου 1997 (συνεδρίαση της 29ης Ιανουαρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 82 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 1 αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Πολλά προϊόντα της παγκόσμιας και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ICT) χαρακτηρίζονται από σύντομους κύκλους ζωής, που γίνονται συνεχώς συντομότεροι. Οι τεχνολογίες εμφανίζονται και αντικαθίστανται σε συνεχώς μικρότερες χρονικές κλίμακες. Η αξία των ευρωπαϊκών προτύπων τελεί σήμερα υπό αμφισβήτηση, διότι ο χρόνος ανάπτυξής τους θεωρείται πολύ μεγάλος για να ανταποκριθεί στις τρέχουσες πρακτικές. Σε άλλους τομείς, όμως, όπως η ανάπτυξη βασικών υποδομών για τις τηλεπικοινωνίες, οι τεχνικές προδιαγραφές χρειάζεται να έχουν μακροπρόθεσμη σταθερότητα και να αποτελούν το εχέγγυο που θα εμπνέει στους χρήστες την απαραίτητη εμπιστοσύνη για να πραγματοποιήσουν τις μεγάλες επενδύσεις που απαιτούνται.

1.2. Η ανακοίνωση επισημαίνει ότι η τυποποίηση είναι μια εθελοντική διαδικασία η οποία αντικατοπτρίζει τη δυναμική της αγοράς. Με βάση αυτό το δεδομένο και για τους σκοπούς της παρούσας γνωμοδότησης, οι κατωτέρω όροι πρέπει να νοηθούν ως εξής:

- «Προδιαγραφές» (τεχνικές προδιαγραφές) είναι ένα σύνολο απαιτήσεων όσον αφορά τα χαρακτηριστικά ενός προϊόντος, μιας διαδικασίας ή μιας υπηρεσίας 7

- «Επίσημο πρότυπο» είναι μια προδιαγραφή βασισμένη σε κοινή συναίνεση και αναγνωρισμένη από έναν επίσημο οργανισμό τυποποίησης, η εφαρμογή της οποίας δεν είναι υποχρεωτική 7

- «De facto πρότυπο» είναι μια προδιαγραφή αναγνωρισμένη από την αγορά, συνήθως μέσω της ευρείας αποδοχής των προϊόντων ενός κατασκευαστή με δεσπόζουσα θέση 7

- «Δημόσια διαθέσιμη προδιαγραφή (ΔΔΠ)» είναι ένα de facto πρότυπο η χρήση του οποίου δεν περιορίζεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας 7

- «Ρύθμιση» (τεχνική ρύθμιση) είναι ένα έγγραφο το οποίο ορίζει δεσμευτικούς νομοθετικούς κανόνες.

1.3. Τα πρότυπα δεν αποτελούν τεχνικό μόνο θέμα. Προσδιορίζουν την τεχνολογία που θα χρησιμοποιηθεί για την υλοποίηση της κοινωνίας των πληροφοριών και επηρεάζουν όλους όσους συμμετέχουν. Είναι προφανές ότι στην αγορά ICT κυριαρχούν οι προδιαγραφές που προέρχονται από τις ΗΠΑ. Εντούτοις, οι περισσότερες από αυτές τις προδιαγραφές είναι ανοιχτής φύσεως και δεν υπάρχει κανένας περιορισμός στη χρήση τους από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

1.4. Οι φορείς που καθορίζουν τα πρότυπα έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα, διότι μπορούν να διαθέσουν τα προϊόντα τους ταχύτερα στην αγορά. Για να αποκτήσουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παγκόσμια διάσταση, πρέπει είτε να αποκτήσουν ηγετική θέση στην αγορά και να καθορίζουν πλέον οι ίδιες τα πρότυπα, είτε τουλάχιστον να συνεργασθούν με τους φορείς που τα καθορίζουν. Το πρότυπο κινητής τηλεφωνίας GSM, που καθιέρωσε την ηγετική θέση της Ευρώπης σε πολλά μέρη του κόσμου, είναι ένα καλό παράδειγμα που καταδεικνύει τη δύναμη των ανοιχτών και κοινώς αποδεκτών προτύπων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

1.5. Ο στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να εξετάσει πώς μπορούν να δημιουργηθούν οι καλύτερες δυνατές συνθήκες για τον καθορισμό των προτύπων που απαιτούνται για την υλοποίηση της Κοινωνίας των Πληροφοριών με συνεκτίμηση των χαρακτηριστικών της αγοράς και της διαδικασίας τυποποίησης του τομέα των ICT, και να δείξει με ποια μέσα σκοπεύει η Επιτροπή να προαγάγει εκείνες τις πτυχές για τις οποίες έχει την ιδιαίτερη ευθύνη.

1.6. Όσον αφορά το ρόλο της τυποποίησης στον τομέα των ICT, η ανακοίνωση επισημαίνει ότι τα σπουδαιότερα θέματα που πρέπει να εξετασθούν είναι:

- Θα υφίστανται τα απαραίτητα πρότυπα και θα είναι επαρκή;

- Θα προκαλέσουν κατακερματισμό ή θα συμβάλουν στη σύγκλιση των αγορών;

- Θα επιβεβαιώσουν ή θα δημιουργήσουν δεσπόζουσες θέσεις ή de facto μονοπώλια στον τομέα ICT;

- Θα επιτρέψουν στους χρήστες να επωφεληθούν πλήρως από την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών το 1998;

- Ποιες αλλαγές στο πεδίο εφαρμογής και τις διαδικασίες της επίσημης τυποποίησης είναι απαραίτητες;

- Πώς θα μπορέσουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της Ευρώπης, με την τυποποίηση, να εκμεταλλευθούν πλήρως τις δυνατότητες που προσφέρονται από την παγκόσμια κοινωνία των πληροφοριών;

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι το θέμα είναι πολύπλοκης τεχνικής φύσεως, αλλά παρόλα αυτά, ελπίζει ότι οι μελλοντικές ανακοινώσεις στον εν λόγω τομέα θα μπορέσουν να καταρτισθούν σε πιο απλή και κατανοητή γλώσσα.

2.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής, η οποία αντανακλά μια προσεκτικά μελετημένη θεώρηση του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, της παγκόσμιας ολοκλήρωσης της τυποποίησης του τομέα ICT, καθώς και του ιδιαίτερου ρόλου της Κοινότητας για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος και ιδιαίτερα των συμφερόντων των καταναλωτών. Η αναγνώριση του κεντρικού ρόλου των de facto προτύπων στην πραγματική δραστηριότητα των αγορών γίνεται ακριβώς την κατάλληλη στιγμή.

2.3. Σ' αυτό το πλαίσιο, η ΟΚΕ επικροτεί τα εννέα συμπεράσματα που παραθέτει η Επιτροπή. Ειδικότερα, αναμένει με ικανοποίηση την έναρξη της κοινοτικής χρηματοδότησης κατάλληλων σχεδίων Ε& ΤΑ και επίδειξης για την υποστήριξη της ανάπτυξης και της εφαρμογής εύχρηστων τεχνικών προδιαγραφών και προτύπων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Ο ρόλος της τυποποίησης στην αγορά ICT

Η Επιτροπή ορθώς δίδει έμφαση στην καθοριστική σημασία της διαλειτουργικότητας για τους χρήστες των προϊόντων και των υπηρεσιών ICT, γενικά, και των τηλεπικοινωνιακών δικτύων, ειδικότερα.

3.2. Τα πρότυπα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον

3.2.1. Στο σημείο 5, ορθώς η Επιτροπή δίδει έμφαση στην ανάγκη για ουσιαστική συμμετοχή των φορέων της ευρωπαϊκής αγοράς στα διεθνή φόρουμ που καθορίζουν τις στρατηγικές για την τυποποίηση του τομέα ICT σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και στη σημασία των ενεργειών που αποσκοπούν στην αύξηση της διαφάνειας και της συνεκτικότητας της εν λόγω δραστηριότητας.

3.2.2. Όσον αφορά την επίσημη τυποποίηση, η ΟΚΕ αναγνωρίζει τη σημασία των συλλογικών προσπαθειών των ευρωπαϊκών εθνικών οργανισμών τυποποίησης που συμμετέχουν αποφασιστικά στις δραστηριότητες του Διεθνούς Οργανισμού Τυποποίησης (ISO) και της Διεθνούς Ηλεκτροτεχνικής Επιτροπής (IEC), καθώς και της ουσιαστικής συνεργασίας των κρατών μελών στη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών (ΙΤU).

3.2.3. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τυποποίησης (CEN), της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης (Cenelec) και του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ΕΤSI) θα πρέπει να προάγουν και όχι να επαναλαμβάνουν τις διεθνείς δραστηριότητες τυποποίησης και να εξασφαλίζουν την ομοιόμορφη εφαρμογή των διεθνών προτύπων σε όλο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.

3.2.4. Το σημείο 6 της ανακοίνωσης εφιστά την προσοχή στις εγγυήσεις που παρέχει η κοινοτική νομοθεσία περί ανταγωνισμού όσον αφορά την εφαρμογή των de facto προτύπων και των ΔΔΠ και εξηγεί ότι, για την υιοθέτηση ΔΔΠ ισοδύναμων με τα επίσημα πρότυπα, ή την αντιμετώπισή τους ως τέτοιων, πρέπει να τηρούνται οι αρχές της διαφάνειας και της απαγόρευσης των διακρίσεων. Όπως διευκρινίζεται στο σημείο 8, η συγκεκριμένη νομιμότητα των επίσημων προτύπων, η οποία επιτρέπει στο εθνικό και το κοινοτικό δίκαιο να τα χρησιμοποιεί, εκπηγάζει από το γεγονός ότι επιδιώκεται και εκφράζεται σχετική συναίνεση μέσω της δημόσιας κρίσης και ψηφοφορίας σε εθνικό επίπεδο.

3.2.5. Το σημείο 8 αναφέρεται, επίσης, στο ρόλο των ευρωπαϊκών οργανισμών τυποποίησης στη διατήρηση ενός «συνεκτικού συστήματος ευρωπαϊκών προτύπων». Ο ρόλος αυτός έχει δύο περιορισμούς. Η έννοια αυτή εγείρει δύο ερωτήματα. Πρώτον, όπως έχει ήδη αναγνωρίσει η Επιτροπή, η συστηματική συνοχή της τυποποίησης διασφαλίζεται κατά κύριο λόγο με τη συνεργασία σε επίπεδο ISO/IEC/ITU. Δεύτερον, οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης δεν μπορούν να ελέγξουν την εμφάνιση στην αγορά προδιαγραφών εκτός του συστήματος των επίσημων προτύπων.

3.2.6. Η ΟΚΕ επικροτεί τις τρέχουσες πρωτοβουλίες των ευρωπαϊκών οργανισμών τυποποίησης να διερευνήσουν από κοινού με την Επιτροπή με ποιους τρόπους θα μπορούσε από τη συμμετοχή τους να προκύψει συνοχή, μέσω της συμφωνίας να αναγνωρισθούν οι ΔΔΠ ως ευρωπαϊκές προδιαγραφές που συμπληρώνουν τα επίσημα πρότυπα ή προηγούνται υποχρεωτικά της υιοθέτησής τους.

3.2.7. Στο σημείο 11 αναγνωρίζεται ότι η εθελοντική τυποποίηση πρέπει να διευκολύνει τον ανταγωνισμό και όχι να υπαγορεύει την εφαρμογή μιας συγκεκριμένης τεχνολογίας αποκλείοντας τις ανταγωνιστικές της. Αν και οι κανόνες της επίσημης τυποποίησης ενδέχεται να καθιστούν υποχρεωτικό να μην προσφέρονται ως πρότυπα αντικρουόμενες λύσεις για το ίδιο προϊόν ή την ίδια τεχνολογία, η φύση της αγοράς εργασίας δεν μπορεί να αποκλείει την εμφάνιση ανταγωνιστικών λύσεων. Η κατάσταση αυτή μπορεί σε ορισμένες περιστάσεις να θεωρηθεί ατυχής.

3.2.8. Στο σημείο 13, η Επιτροπή αναγνωρίζει τη σημασία της εξασφάλισης ουσιαστικής εκπροσώπησης των χρηστών στις επιτροπές τυποποίησης του τομέα ICT της CEN, της Cenelec και του ETSI. Η ΟΚΕ φρονεί ότι οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής έχουν βασική σημασία για την προαγωγή της ευαισθητοποίησης και, στις περιπτώσεις που χρειάζεται, τη διευκόλυνση της συμμετοχής των ομάδων συμφερόντων των καταναλωτών, των εργαζομένων και των ΜΜΕ στις εργασίες των κοινοπραξιών που αναπτύσσουν προδιαγραφές εκτός του συστήματος της επίσημης τυποποίησης.

3.3. Ευρωπαϊκή πολιτική τυποποίησης για την οικοδόμηση της παγκόσμιας κοινωνίας των πληροφοριών

3.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί ως προς τη σημασία της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ για τη διασφάλιση της κοινοποίησης και της εξέτασης των δράσεων που προτείνονται από τα κράτη μέλη. Αναγνωρίζει, επίσης, ότι μια κοινοτική προσέγγιση της προαγωγής της τυποποίησης μέσω στοχοθετημένων σχεδίων Ε& ΤΑ, επίδειξης και δοκιμής είναι απαραίτητη για την υλοποίηση της Κοινωνίας των Πληροφοριών και επικροτεί τα μέτρα που παρατίθενται στα σημεία 17-20 της ανακοίνωσης για την επιδίωξη της ικανοποίησης των χρηστών.

3.3.2. Τα σημεία 18 και 22 ορθώς επισημαίνουν τους αποκωδικοποιητές ως ένα παράδειγμα όπου η αποτελεσματική τυποποίηση θα πρέπει να έχει επίσημη υποστήριξη, ώστε να διασφαλισθεί η αποδοχή της απαίτησης των χρηστών για ενιαίο «set top box» από τους ανταγωνιζόμενους φορείς ηλεκτρονικής παροχής υπηρεσιών.

3.3.3. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το γενικό νόημα του σημείου 20 σύμφωνα με το οποίο ο ρόλος και η σημασία των τεχνικών προδιαγραφών και προτύπων στον τομέα ICT από την άποψη της ανταγωνιστικότητας δεν πρέπει να κοινοποιηθεί μόνο στις διευθύνσεις των βιομηχανιών, αλλά και γενικά στους χρήστες και ειδικότερα στους καταναλωτές και τους εργαζόμενους.

3.3.4. Η συμμετοχή των ΜΜΕ στα σχέδια Ε& ΤΑ και επίδειξης που αφορούν την τυποποίηση και τις σχετικές διαδικασίες δοκιμής και πιστοποίησης είναι ζωτικής σημασίας, προκειμένου να ωφεληθούν από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της παγκόσμιας κοινωνίας των πληροφοριών.

3.4. Η θέση των Δημόσια Διαθέσιμων Προδιαγραφών στο κοινοτικό δίκαιο

3.4.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με το συμπέρασμα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο η ένταξη των ΔΔΠ στο πεδίο εφαρμογής των «οδηγιών νέας προσέγγισης» θα είχε ενδεχομένως ουσιαστική σημασία μόνο για τους συγκεκριμένους σκοπούς της οδηγίας για τον τερματικό εξοπλισμό τηλεπικοινωνιών σε σχέση με τις αγορές των δημόσιων αρχών. Θα ήταν σύστοιχη με την πρόταση τροποποίησης αυτής της οδηγίας (η οποία αναφέρεται στο τέλος του σημείου 30 της ανακοίνωσης) η αντιμετώπιση από την Κοινότητα του θέματος του ρόλου των ΔΔΠ στην επόμενη εξέταση του ευρέος φάσματος των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις προμηθειών, έργων, υπηρεσιών και παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. (Εν τω μεταξύ, ζητήθηκε από την ΟΚΕ να καταρτίσει γνωμοδότηση για το «Πράσινο Βιβλίο για τις δημόσιες συμβάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση - Διερεύνηση του τρόπου με τον οποίον μπορούν να προχωρήσουν» (COM(96) 583 τελικό).)

3.4.2. Όσον αφορά το σημείο 32, η ΟΚΕ συμφωνεί ως προς το ότι τα κράτη μέλη θα έπρεπε να έχουν έναν ευρωπαϊκής κλίμακας μηχανισμό για να εντοπίζουν τις προδιαγραφές για κοινή εφαρμογή στις δημόσιες συμβάσεις στις περιπτώσεις στις οποίες η επίσημη τυποποίηση δεν προσφέρει κατάλληλες λύσεις. Η ΟΚΕ σημειώνει ότι η Μόνιμη Επιτροπή της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ μπορεί να παράσχει έναν τέτοιο μηχανισμό.

3.4.3. Οι προτεινόμενες επεκτάσεις στις επιμέρους πτυχές της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ που αφορούν τον ρυθμιστικό έλεγχο, σε σχέση με υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροροφιών, αποτελούν εν τω μεταξύ αντικείμενο ιδιαίτερης γνωμοδότησης της ΟΚΕ.

Bρυξέλλες, 29 Ιανουαρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS