Ανακοίνωση της Επιτροπής - Γνώμη για την αίτηση προσχώρησης της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

α) Πρόλογος

β) Σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Κροατίας

B. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ

1. ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

1.1. Δημοκρατία και κράτος δικαίου

1.1.1. Η Βουλή

1.1.2. Κυβέρνηση

1.1.3. Δικαστική εξουσία

1.1.4. Μέτρα κατά της διαφθοράς

1.2. Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων

1.2.1. Αστικά και πολιτικά δικαιώματα

1.2.2. Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα

1.2.3. Δικαιώματα μειονοτήτων, προστασία των μειονοτήτων και των προσφύγων

1.3. Λοιπές υποχρεώσεις καθοριζόμενες στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ της 29ης Απριλίου 1997

1.3.1. Συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ)

1.3.2. Περιφερειακή συνεργασία

1.4. Γενική αξιολόγηση

2. Οικονομικά κριτηρια

2.1 Οικονομικές εξελίξεις

2.2 Αξιολόγηση σε σχέση με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης

2.3. General evaluation

3. ικανοτητα αναληψησ των υποχρεωσεων του μελουσ

Κεφάλαιο 1: Ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων

Κεφάλαιο 2: Ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων

Κεφάλαιο 3: Ελευθερία παροχής υπηρεσιών

Κεφάλαιο 4: Ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων

Κεφάλαιο 5: Εταιρικό δίκαιο

Κεφάλαιο 6: Πολιτική ανταγωνισμού

Κεφάλαιο 7: Γεωργία

Κεφάλαιο 8: Αλιεία

Κεφάλαιο 9: Μεταφορές

Κεφάλαιο 10: Φορολογία

Κεφάλαιο 11: Οικονομική και Νομισματική Ένωση

Κεφάλαιο 12: Στατιστικές

Κεφάλαιο 13: Κοινωνική πολιτική και απασχόληση

Κεφάλαιο 14: Ενέργεια

Κεφάλαιο 15: Βιομηχανική πολιτική

Κεφάλαιο 16: Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

Κεφάλαιο 17: Επιστήμη και έρευνα

Κεφάλαιο 18: Εκπαίδευση και κατάρτιση

Κεφάλαιο 19: Τηλεπικοινωνίες και τεχνολογίες της πληροφορίας

Κεφάλαιο 20: Πολιτική στον πολιτιστικό και οπτικοακουστικό τομέα

Κεφάλαιο 21: Περιφερειακή πολιτική και συντονισμός διαρθρωτικών μέσων

Κεφάλαιο 22: Περιβάλλον

Κεφάλαιο 23: Προστασία των καταναλωτών και της υγείας

Κεφάλαιο 24: Συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων

Κεφάλαιο 25: Τελωνειακή ένωση

Κεφάλαιο 26: Εξωτερικές σχέσεις

Κεφάλαιο 27: Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας

Κεφάλαιο 28 : Δημοσιονομικός έλεγχος

Κεφάλαιο 29: Χρηματοδοτικές και δημοσιονομικές διατάξεις

Παραρτήματα

A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

α) Πρόλογος

Αίτηση προσχώρησης

Η Κροατία υπέβαλε την αίτηση προσχώρησης στην Ευρωπαϊκή ´Ενωση στις 21 Φεβρουαρίου 2003 και το Συμβούλιο Υπουργών αποφάσισε στις 14 Απριλίου 2003, να εφαρμόσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 49 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή ´Ενωση, το οποίο ορίζει: «Κάθε ευρωπαϊκό κράτος το οποίο σέβεται τις αρχές που καθορίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 μπορεί να ζητήσει να γίνει μέλος της ´Ενωσης. Απευθύνει την αίτησή του στο Συμβούλιο, το οποίο αποφασίζει ομόφωνα, αφού ζητήσει τη γνώμη της Επιτροπής και μετά από σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία των μελών από τα οποία απαρτίζεται.»

Το άρθρο 6 παράγραφος 1 ορίζει «Η ´Ενωση βασίζεται στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και του κράτους δικαίου, αρχές οι οποίες είναι κοινές στα κράτη μέλη.»

Τούτο αποτελεί το νομικό πλαίσιο βάσει του οποίου η Επιτροπή υποβάλλει την παρούσα γνώμη.

Πλαίσιο της γνώμης

Η αίτηση προσχώρησης της Κροατίας αποτελεί μέρος μιας ιστορικής διαδικασίας, κατά τη διάρκεια της οποίας τα κράτη των δυτικών Βαλκανίων εξέρχονται από την πολιτική κρίση της περιφέρειάς τους και προσανατολίζονται στο να συμμετέχουν στον χώρο ειρήνης, σταθερότητας και ευημερίας που δημιούργησε η ´Ενωση. Στο «θεματολόγιο της Θεσσαλονίκης για τα δυτικά Βαλκάνια» που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2003, η ΕΕ τονίζει ότι «ο ρυθμός της πορείας των χωρών των δυτικών Βαλκανίων προς την ΕΕ βρίσκεται στα χέρια της κάθε μιας και θα εξαρτηθεί από την ιδιαίτερη ικανότητά της να υλοποιήσει μεταρρυθμίσεις, ανταποκρινόμενη στα κριτήρια που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης το 1993 και στους όρους που τέθηκαν για τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης".

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Ιούνιο του 1993 κατέληξε στα εξής συμπεράσματα:

"Οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης οι οποίες το επιθυμούν καθίστανται μέλη της ´Ενωσης. Η προσχώρηση πραγματοποιείται όταν η χώρα είναι σε θέση να αναλάβει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα μέλους, εφόσον πληροί τις οικονομικές και πολιτικές προϋποθέσεις.

Για την ιδιότητα μέλους απαιτείται:

- να έχει επιτύχει η υποψήφια χώρα σταθερότητα των θεσμών που διασφαλίζουν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου και τον σεβασμό και προστασία των μειονοτήτων.

- να υπάρχει λειτουργούσα οικονομία της αγοράς, καθώς και ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης και των δυνάμεων της αγοράς στο εσωτερικό της ´Ενωσης.

- η ικανότητα να αναλαμβάνονται υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα μέλους, μεταξύ άλλων προσήλωση στους στόχους της πολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ένωσης.

Η ικανότητα της ´Ενωσης να απορροφά νέα μέλη, διατηρώντας παράλληλα τη δυναμική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, συνιστά επίσης ένα σημαντικό ζήτημα προς το γενικό συμφέρον της ´Ενωσης καθώς και των υποψηφίων χωρών.»

Στη δήλωση αυτή διευκρινίζονται τα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια βάσει των οποίων εξετάζεται η αίτηση προσχώρησης των ενδιαφερομένων χωρών.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Μαδρίτης, του Δεκεμβρίου 1995, αναφέρθηκε στην ανάγκη « δημιουργίας προϋποθέσεων για τη βαθμιαία, αρμονική ολοκλήρωση των χωρών που υποβάλλουν αίτηση προσχώρησης, ειδικότερα μέσω: της ανάπτυξης της οικονομίας αγοράς, της προσαρμογής της διοικητικής τους δομής, της δημιουργίας σταθερού οικονομικού και νομισματικού περιβάλλοντος».

Οι όροι χρηματοδότησης της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης καθορίστηκαν από το Συμβούλιο, στις 29 Απριλίου 1997 και συμπεριλάμβαναν συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ΔΠΔΓ) και περιφερειακή συνεργασία. Οι όροι αυτοί αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και ενσωματώνονται στη συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης που υπεγράφη με την Κροατία.

Επομένως, η Επιτροπή αναλύει, στη γνώμη της, την αίτηση της Κροατίας με βάση την ικανότητά της να αναλάβει τις υποχρεώσεις για την τήρηση των κριτηρίων που όρισε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης του 1993 και των προϋποθέσεων που καθορίζονται στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, ιδίως των προϋποθέσεων που καθορίζονται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 1997.

Το περιεχόμενο της Γνώμης

Η δομή της Γνώμης λαμβάνει υπόψη τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης. Σε αυτήν:

* περιγράφονται οι μέχρι σήμερα σχέσεις Κροατίας και ´Ενωσης, ιδίως στο πλαίσιο της ισχύουσας συμφωνίας.

* αναλύεται η κατάσταση σε ό,τι αφορά στις πολιτικές προϋποθέσεις τις οποίες ανέφερε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (δημοκρατία, κράτος δικαίου, δικαιώματα του ανθρώπου, προστασία των μειονοτήτων) συμπεριλαμβανομένης της τήρησης των όρων χρηματοδότησης της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης.

* εκτιμάται η κατάσταση και οι προοπτικές της Κροατίας σε ό,τι αφορά στις οικονομικές προϋποθέσεις που αναφέρονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (οικονομία αγοράς, ικανότητα αντιμετώπισης της ανταγωνιστικής πίεσης).

* τίθεται το ερώτημα κατά πόσον η Κροατία είναι ικανή να υιοθετήσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την ιδιότητα μέλους, δηλαδή, το κεκτημένο της ´Ενωσης όπως εκφράζεται στη συνθήκη, το παράγωγο δίκαιο και τις πολιτικές της ´Ενωσης.

* τέλος, αξιολογείται γενικά η κατάσταση της Κροατίας και οι προοπτικές σε ό,τι αφορά στις προϋποθέσεις για την προσχώρηση στην ´Ενωση και υποβάλλεται σύσταση σχετικά με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.

Η Επιτροπή, αξιολογώντας την Κροατία με βάση τα οικονομικά κριτήρια και την ικανότητά της να εφαρμόσει το κεκτημένο, συμπεριέλαβε και αξιολόγηση των προοπτικών. προσπάθησε να εκτιμήσει την πρόοδο που θα μπορούσε λογικά να αναμένεται από πλευράς Κροατίας κατά τα επόμενα έτη, πριν την ένταξη, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το ίδιο το κεκτημένο θα εξακολουθήσει να εξελίσσεται. Για το σκοπό αυτό, και με την επιφύλαξη της πραγματικής ημερομηνίας προσχώρησης, η γνώμη βασίζεται σε ένα μεσοπρόθεσμο πλαίσιο, περίπου πέντε ετών.

Κατά την προπαρασκευή της γνώμης της η Επιτροπή έλαβε όγκο πληροφοριών για την κατάσταση της Κροατίας από τις κροατικές αρχές, χρησιμοποίησε δε πολλές άλλες πηγές πληροφοριών, μεταξύ άλλων τα κράτη μέλη, διεθνείς οργανισμούς (Συμβούλιο της Ευρώπης, ΟΑΣΕ, UNHCR, ΔΠΔΓ, Σύμφωνο Σταθερότητας, ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, ΕΤΑΑ, ΕΤΕ κλπ) και ΜΚΟ.

β) Σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Κροατίας

Μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενης έντασης στη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, η Κροατία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της στις 25 Ιουνίου 1991. Τούτο ανεστάλη για ένα τρίμηνο και επιβεβαιώθηκε στις 8 Οκτωβρίου 1991 (με απόφαση της Βουλής περί καταργήσεως των κρατικών-νομικών δεσμών με την πρώην ΣΟΔΓ). Ακολούθησε ένοπλη σύγκρουση με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό εθνοτικών ομάδων, τμήματα δε της χώρας καταλήφθηκαν από τους τοπικούς σέρβους επαναστάτες και τον γιουγκοσλαβικό εθνικό στρατό (JNA). Η ΕΕ ανεγνώρισε την Κροατία ως ανεξάρτητο κράτος τον Ιανουάριο του 1992 και τον Μάιο του 1992 η χώρα έγινε δεκτή στα Ηνωμένα ´Εθνη. Τον Μάιο και Αύγουστο 1995, με τις επιχειρήσεις «Flash» και "Storm" μπόρεσαν οι κροατικές αρχές να αναλάβουν έλεγχο όλων των κατεχόμενων εδαφών, με εξαίρεση την κροατική περιοχή του Δούναβη (ανατολική Σλαβονία), που παρέμεινε υπό την προστασία των ΗΕ. Η Κροατία κατέστη συμβαλλόμενο μέρος στην ειρηνευτική συμφωνία Dayton/Παρισίων του Δεκεμβρίου 1995, η οποία αναγνωρίζει τα διεθνή σύνορα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης και επιβεβαιώνει το δικαίωμα όλων των προσφύγων να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Η συμφωνία Erdut του Νοεμβρίου 1995 προέβλεπε την ειρηνική επανένταξη της ανατολικής Σλαβονίας στην Κροατία, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 1998. Ωστόσο, κατά την περίοδο αυτή δεν πραγματοποιήθηκε επαρκής πρόοδος σε θέματα όπως ο εκδημοκρατισμός, ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου, μεταξύ άλλων των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, και το κράτος δικαίου, που να δικαιολογεί αναβάθμιση των σχέσεων με την ΕΕ.

Οι βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου 2000 και η εκλογή του Stjepan Mesic ως Προέδρου της Δημοκρατίας τον Φεβρουάριο 2000 αποτελούν κρίσιμη καμπή στις σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Κροατίας. Η νέα κροατική ηγεσία αμέσως επέδειξε την αποφασιστικότητά της να προστατεύσει τις δημοκρατικές αξίες και αρχές και πραγματοποίησε ταχεία και σημαντική πρόοδο στα κύρια πολιτικά εκκρεμή θέματα, κυρίως το σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου, μεταξύ άλλων των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, τον εκδημοκρατισμό των μέσων ενημέρωσης, την πλήρη συμμόρφωση προς τις συμφωνίες Dayton/Erdut, τη συνεργασία με το ΔΠΔΓ και βελτιωμένες σχέσεις με τις γειτονικές χώρες.

Αυτή η ανάληψη υποχρέωσης οδήγησε σε ταχεία ανάπτυξη σχέσεων με την Ευρωπαϊκή ´Ενωση. Τον Μάιο 2000, η Επιτροπή ενέκρινε μια "Μελέτη σκοπιμότητας " [1] στην οποία προτείνει την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια «συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ)». Από τον Νοέμβριο του 2000, η Κροατία επωφελείται αυτόνομων εμπορικών μέτρων που παραχωρήθηκαν μονομερώς από την Ευρωπαϊκή ´Ενωση στις χώρες της διαδικασίας σταθεροποίησης και σύνδεσης. Η συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2001 και από τον Μάρτιο του 2002 ισχύει μια ενδιάμεση συμφωνία (ΕΣ).

[1] COM (2000) 311 της 24ης Μαΐου 2000

Βάσει ψηφίσματος που ενέκριναν τον Δεκέμβριο του 2002 όλα τα πολιτικά κόμματα της κροατικής βουλής, η προσχώρηση της Κροατίας στην ΕΕ χαρακτηρίζεται εθνικός στρατηγικός στόχος και ζητήθηκε από την κυβέρνηση να υποβάλει αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε από την κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2003. Εξακολούθησε να υπάρχει συναίνεση μεταξύ όλων των κομμάτων σχετικά με τον πολιτικό στόχο της προσχώρησης στην ΕΕ ακόμη και μετά την αλλαγή της κυβέρνησης, κατόπιν των βουλευτικών εκλογών του Νοεμβρίου 2003. Απόκτηση της ιδιότητας μέλους της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης και του ΝΑΤΟ, σχέσεις με τις γειτονικές χώρες, ανάπτυξη οικονομικής διπλωματίας και αλλαγή της διεθνούς προβολής της Κροατίας συνιστούν τις πέντε προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής, την οποία εξήγγειλε η νέα κυβέρνηση.

Συμβατικές σχέσεις

Η συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) μεταξύ της Ευρωπαϊκής ´Ενωσης και της Κροατίας μονογραφήθηκε στις 14 Μαΐου 2001 και υπεγράφη στις 29 Οκτωβρίου 2001. Η διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Μόλις τεθεί σε ισχύ, η ΣΣΣ θα αποτελεί το νομικό πλαίσιο για τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή ´Ενωση, για το σύνολο της περιόδου που προηγείται της μελλοντικής προσχώρησης της Κροατίας. Παρέχει ένα πλαίσιο πολιτικού διαλόγου και ενισχυμένης περιφερειακής συνεργασίας, προωθεί την επέκταση των συναλλαγών και των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των μερών και δημιουργεί τη βάση για κοινοτική τεχνική και χρηματοδοτική βοήθεια. Το θεσμικό πλαίσιο της ΣΣΣ προβλέπει μηχανισμό εφαρμογής, διαχείρισης και παρακολούθησης των σχέσεων σε όλους τους τομείς. Υποεπιτροπές εξετάζουν ζητήματα σε τεχνικό επίπεδο. Η επιτροπή σταθεροποίησης και σύνδεσης προβλέπει συζητήσεις σε επίπεδο ανωτέρων υπαλλήλων, στόχος της δε είναι η εξεύρεση λύσεων σε προβλήματα που προκύπτουν δυνάμει της ΣΣΣ. Το συμβούλιο σταθεροποίησης και σύνδεσης εξετάζει τη σφαιρική κατάσταση και τις προοπτικές των σχέσεων και παρέχει την ευκαιρία επανεξέτασης της προόδου της Κροατίας σε ό,τι αφορά στη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης.

Μέχρι να τεθεί σε ισχύ η ΣΣΣ, εφαρμόζεται προσωρινά μια προσωρινή συμφωνία, από την 1η Ιανουαρίου 2002, η οποία άρχισε να ισχύει την 1η Μαρτίου 2002. Με την ενδιάμεση συμφωνία εφαρμόζονται οι διατάξεις της ΣΣΣ οι συναφείς με τις εμπορικές συναλλαγές καθώς και αυτές που αφορούν τον ανταγωνισμό και τα δικαιώματα διανοητικής, βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας. Η συμφωνία εγκαθιδρύει χώρο ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ των μερών, σε συμφωνία με τις διατάξεις του ΠΟΕ. Θέτει τα μεγάλης εμβέλειας αυτόνομα εμπορικά μέτρα της ΕΕ, που ισχύουν από τον Νοέμβριο 2000, σε συμβατική βάση (με εξαίρεση το «σύστημα τιμών εισόδου», για ορισμένα οπωροκηπευτικά, το οποίο είχε καταργηθεί δυνάμει των αυτόνομων εμπορικών μέτρων). Με τα μέτρα αυτά παρέχεται στην Κροατία ατελής πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ, για όλα σχεδόν τα προϊόντα, με προτιμησιακές δασμολογικές ποσοστώσεις για τον οίνο, τα προϊόντα baby beef και ορισμένα προϊόντα της αλιείας. Η ενδιάμεση συμφωνία είναι ασύμμετρη υπέρ της Κροατίας, η οποία θα ελευθερώσει βαθμιαία τις εισαγωγές της από την ΕΕ, εντός μεταβατικής περιόδου η οποία λήγει την 1η Ιανουαρίου 2007. Μέχρι τότε η Κροατία θα έχει καταργήσει όλους τους δασμούς στις εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων και σε σειρά γεωργικών και αλιευτικών προϊόντων, διατηρώντας παράλληλα δασμούς και δασμολογικές ποσοστώσεις για ορισμένα περισσότερο ευαίσθητα γεωργικά και αλιευτικά προϊόντα.

Τον Απρίλιο του 2002 και Απρίλιο 2003 πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις της προσωρινής επιτροπής. Άρχισε να λειτουργεί ένα σύστημα πέντε υποεπιτροπών, οι οποίες αποτελούν χρήσιμα φόρα για τεχνικές συζητήσεις εφ όλων των θεμάτων που συνδέονται με την εφαρμογή της συμφωνίας και με τη διαδικασία νομοθετικής εναρμόνισης. Εν γένει, η Κροατία έχει εφαρμόσει σωστά την ενδιάμεση συμφωνία και έχει συμβάλει στην ομαλή λειτουργία των διαφόρων μεικτών οργάνων. Ωστόσο, κατά τα πρώτα δύο έτη εφαρμογής, υπήρξαν ορισμένα προβλήματα εφαρμογής στο χώρο των γεωργικών συναλλαγών.

Από τον Μάρτιο του 2002 εφαρμόζεται πρόσθετο πρωτόκολλο στην ενδιάμεση συμφωνία/ΣΣΣ σε ό,τι αφορά στις συναλλαγές οίνου και αλκοολούχων ποτών και την αμοιβαία αναγνώριση, προστασία και έλεγχο των ονομασιών οίνων και των χαρακτηρισμών για τα αλκοολούχα ποτά και αρωματισμένα ποτά.

Από τον Ιανουάριο 2001 εφαρμόζεται συμφωνία για τις συναλλαγές κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Δημοκρατίας της Κροατίας.

Έχουν ολοκληρωθεί οι διαπραγματεύσεις για πρωτόκολλο σχετικά με την προσαρμογή της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης και της ενδιάμεσης συμφωνίας προκειμένου να ληφθεί υπ' όψη η επερχόμενη ένταξη των δέκα νέων κρατών μελών στην ´Ενωση. Η ενδιάμεση συμφωνία θα εφαρμόζεται στη διευρυμένη ΕΕ από την 1η Μαΐου 2004, το πρωτόκολλο δε αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου τα δέκα νέα κράτη μέλη να καταστούν επισήμως μέρη στην ΣΣΣ. Είναι επίσης αναγκαίες οι προσαρμογές σε διάφορα θέματα, μεταξύ άλλων η προσαρμογή των εμπορικών προτιμήσεων στην ΣΣΣ/ΕΣ για τα γεωργικά προϊόντα, βασικά και μεταποιημένα, καθώς και τα προϊόντα της αλιείας προκειμένου να μην διαταραχθούν οι παραδοσιακές εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της Κροατίας και της διευρυμένης ´Ενωσης. Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών μεταξύ των νέων κρατών μελών και της Κροατίας παύει να ισχύει την 1η Μαΐου 2004, ημερομηνία κατά την οποία τα νέα κράτη μέλη εφαρμόζουν την κοινή εμπορική πολιτική.

Το υπουργείο Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης συντονίζει την εφαρμογή της ΣΣΣ με εξαιρετικά αποτελεσματικό και επαγγελματικό τρόπο. Η κυβέρνηση διόρισε συντονιστές ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε όλα τα όργανα της κρατικής διοίκησης καθώς και σε σειρά διυπουργικών ομάδων εργασίας, για την εναρμόνιση της νομοθεσίας.

Τον Οκτώβριο του 2001, η Κροατία ενέκρινε σχέδιο εφαρμογής της ΣΣΣ για την παρακολούθηση των νομοθετικών και μη νομοθετικών μέτρων που συνδέονται με τις υποχρεώσεις δυνάμει της ΣΣΣ. Η Κροατία συντάσσει τακτικές εκθέσεις σχετικά με την εκτέλεση του σχεδίου αυτού. Τον Δεκέμβριο του 2002, η Κροατία ενέκρινε το πρώτο «Εθνικό Πρόγραμμα για την Ολοκλήρωση της Δημοκρατίας της Κροατίας στην ΕΕ». Σ´αυτό το στρατηγικό έγγραφο αναφέρονται οι φιλοδοξίες και τα καθήκοντα της Κροατίας σε ό,τι αφορά στα πολιτικά και οικονομικά κριτήρια, η εναρμόνιση του κροατικού νομικού πλαισίου προς το κεκτημένο, η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και μια στρατηγική πληροφόρησης για το κροατικό κοινό. Το πρόγραμμα προέβλεψε την θέσπιση 83 νόμων και μερών παραγώγου δικαίου προκειμένου να προχωρήσει η εναρμόνιση του κροατικού νομικού πλαισίου σε 13 κεφάλαια του κεκτημένου. Εν γένει, τα μέτρα αυτά θεσπίστηκαν εντός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος. Τον Ιανουάριο του 2004 εγκρίθηκε ένα δεύτερο εθνικό πρόγραμμα το οποίο περιλαμβάνει όλα τα κεφάλαια του κεκτημένου.

Η Κροατία εργάστηκε εντατικά προκειμένου να ευθυγραμμίσει τη νομοθεσία της προς το κοινοτικό κεκτημένο και η Βουλή ενέκρινε μια σειρά σημαντικών νομοθετικών κειμένων, ιδίως κατά τη διάρκεια του 2003. Ωστόσο, δεν έχει εν γένει προχωρήσει με τον ίδιο ρυθμό η εγκαθίδρυση των αναγκαίων διοικητικών δομών και γενικά η ενίσχυση των διοικητικών και δικαστικών ικανοτήτων, πράγμα που θέτει επομένως σε κίνδυνο την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή της νέας νομοθεσίας. Η Κροατία πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προτεραιότητα στη δημιουργία διοικητικής και δικαστικής ικανότητας και να ενσωματώσει πλήρως τη διάσταση αυτή στα εθνικά της προγράμματα.

Εμπορικές σχέσεις

Η ΕΕ είναι ο κύριος εμπορικός εταίρος της Κροατίας. Μεταξύ του 1998 και 2002 αυξήθηκαν ουσιαστικά οι συναλλαγές ΕΕ και Κροατίας. Οι εισαγωγές της ΕΕ από την Κροατία αυξήθηκαν κατά 38%, από 1,8 δισεκατ. ευρώ το 1998 σε 2,5 δισεκατ. ευρώ το 2002. Οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Κροατία αυξήθηκαν κατά 47% κατά την ίδια χρονική περίοδο, από 4,4 δισεκατ. ευρώ σε 6,5 δισεκατ. ευρώ. Η εξέλιξη των εισαγωγών και εξαγωγών οδήγησαν στην επιδείνωση του εμπορικού ελλείμματος της Κροατίας με την ΕΕ, το οποίο σημείωσε αύξηση πλέον του 50%, από 2,6 δισεκατ. ευρώ το 1998 σε 4 δισεκατ. ευρώ το 2002. Επιπλέον, η Κροατία παρουσιάζει εμπορικό έλλειμμα περίπου 1 δισεκατ. ευρώ με τις χώρες οι οποίες προσχωρούν στην ΕΕ τον Μάιο του 2004. Ενώ οι κροατικές εξαγωγές αντιπροσωπεύουν περίπου 23% του ΑΕγχΠ, το 54% περίπου των εξωτερικών συναλλαγών της πραγματοποιήθηκε με την ΕΕ, το 2002. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται περίπου σε 70% εάν συνυπολογισθούν οι συναλλαγές με τις χώρες που προσχωρούν στην ΕΕ τον Μάιο του 2004. Το μερίδιο της Κροατίας στο εξωτερικό εμπόριο της ΕΕ ανήλθε σε 0,45%, το 2002.

Το 2002, οι εξαγωγές της Κροατίας προς την ΕΕ συνίσταντο κατά κύριο λόγο σε κλωστοϋφαντουργικά (22% του συνόλου) και μηχανήματα και ηλεκτρικό εξοπλισμό (18% του συνόλου). Οι εξαγωγές της ΕΕ στην Κροατία συνίσταντο κατά κύριο λόγο σε μηχανήματα και ηλεκτρικό εξοπλισμό (25% του συνόλου), οχήματα, αεροσκάφη, πλοία και συναφή μεταφορικό εξοπλισμό (17% του συνόλου) και χημικά (10% του συνόλου).

Η Κροατία είναι μέλος του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου και της συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης. Δραστηριοποιείται στην Ομάδα εργασίας για τα εμπορικά ζητήματα δυνάμει του συμφώνου σταθερότητας για τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, η Κροατία διαπραγματεύθηκε ένα δίκτυο διμερών συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών με το σύνολο των γειτονικών της χωρών.

Κοινοτική βοήθεια

Μεταξύ του 1991 και 2003 η Κροατία έλαβε συνολική βοήθεια ύψους 550 εκατ. ευρώ από την ΕΕ. Μεταξύ του 1991 και 2000, η βοήθεια αυτή επικεντρώθηκε σε στήριξη έκτακτης ανάγκης μέσω της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ανθρωπιστικής Βοήθειας (ECHO) και του προγράμματος Obnova. Η ΕΕ ενοποίησε τη βοήθειά της το 2000 στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος βοήθειας, ανασυγκρότησης, ανάπτυξης και σταθεροποίησης (CARDS), συγχρόνως δε δρομολόγησε τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΔΣΣ). Το 2001, διατέθηκαν 60 εκατ. ευρώ στην Κροατία δυνάμει του προγράμματος CARDS.

Σύμφωνα με τον κανονισμό CARDS, τον Δεκέμβριο του 2001 εγκρίθηκε ένα έγγραφο εθνικής στρατηγικής, στο οποίο καθορίζονται οι κύριοι τομείς συνεργασίας για την περίοδο 2002-2006. Στο συνδεόμενο πολυετές ενδεικτικό πρόγραμμα (ΠΕΠ) παρατίθενται λεπτομερέστερα οι προτεραιότητες για την περίοδο 2002-2004. Στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων CARDS, το συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο για την περίοδο 2001 και 2004 ανέρχεται σε 257 εκατ. ευρώ, αφορά δε στις ακόλουθες πέντε κύριες προτεραιότητες: εμπέδωση της δημοκρατίας, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις, δημιουργία διοικητικής ικανότητας και περιβάλλον και φυσικοί πόροι.

Η Κροατία εμπλέκεται άμεσα στον προγραμματισμό του CARDS, μεταξύ άλλων στις συζητήσεις για τις τρέχουσες στρατηγικές και τη συμφωνία για το ΠΕΠ. Στις συζητήσεις αυτές συμμετέχουν εκτός από τον εθνικό συντονιστή βοήθειας και τα αρμοδία υπουργεία, δυνητικοί δικαιούχοι, διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ο μη κυβερνητικός τομέας.

Η Κροατία είναι επιπλέον δικαιούχος του περιφερειακού προγράμματος CARDS, της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου, του Life για τις τρίτες χώρες, του προγράμματος για τη νεότητα-συνεργασία με τρίτες χώρες, της περιφερειακής συνεργασίας για την εκκαθάριση των ναρκών στη νοτιοανατολική Ευρώπη και σειράς άλλων ειδικευμένων προγραμμάτων.

Η βοήθεια CARDS εκτελείται με βραδύ ρυθμό ωστόσο υπάρχουν δείγματα βελτίωσης, λόγω της αυξημένης ικανότητας απορρόφησης της κροατικής διοίκησης. Από τον Ιανουάριο του 2002, η αντιπροσωπεία της ΕΚ στο Ζάγκρεμπ είναι αρμόδια για τη διαχείριση της βοήθειας και έτσι επιταχύνθηκε σημαντικά η εκτέλεσή της. Προκειμένου η Κροατία να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά τα προενταξιακά κονδύλια, πρέπει να αναπτύξει την αναγκαία διοικητική ικανότητα.

Βρίσκονται σε εξέλιξη διάφορα σχέδια αδελφοποίησης (μεθοριακή αστυνομία, τελωνεία, στατιστική υπηρεσία και άσυλο) ενώ σχεδιάζονται άλλα στους τομείς της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων (ΟΔΣ), της γεωργίας και της δικαστικής λειτουργίας.

Η κροατική διοίκηση πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές της προκειμένου να ανταποκριθεί στους όρους του έργου για την παροχή βοήθειας (για παράδειγμα αποφάσεις πολιτικής, δημιουργία και ενίσχυση θεσμών, διάθεση ανθρωπίνων και χρηματοδοτικών πόρων) ωστόσο διαπιστώνεται κάποια πρόοδος.

Από το 2001 έχει δημιουργηθεί ένας συντονιστικός μηχανισμός Επιτροπής-κράτους μέλους ΕΕ για τη βοήθεια, ώστε να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος του CARDS και η διμερής βοήθεια των κρατών μελών.

Υπάρχει επίσης αποτελεσματική συνεργασία με άλλους χορηγούς. Από το 1993, η Παγκόσμια Τράπεζα υποστήριξε 21 έργα συνολικού ύψους 1.064 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ και χορήγησε σειρά μη επιστρεπτέων ενισχύσεων ύψους 20 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ. Ο δανεισμός εστιάστηκε στις επενδύσεις σε υποδομές, την υγεία, τη γεωργία και τον δασικό τομέα, τις επιχειρήσεις και την μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, την ανάπτυξη της κεφαλαιαγοράς, καθώς και την μεταρρύθμιση του δικαστικού και συνταξιοδοτικού συστήματος. Από το 1994, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την ανασυγκρότηση και ανάπτυξη (ΕΤΑΑ) πραγματοποίησε επενδύσεις ύψους 1.325 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων επί πλέον 300 εκατ. ευρώ, το 2002. Οι επενδύσεις επικεντρώνονται στον τομέα των επιχειρήσεων (φαρμακοβιομηχανίες, τρόφιμα, τσιμέντο και επικοινωνίες), τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τις δημοτικές υποδομές. Το 2002, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) χορήγησε δάνεια ύψους 130 εκατ. ευρώ για την περιφερειακή ανάπτυξη (υποδομές για τις μεταφορές και τις επικοινωνίες), την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος.

B. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ

1. ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης το 1993 αποφάσισε για μια σειρά "πολιτικών" κριτηρίων για την προσχώρηση που πρέπει να πληρούν οι αιτούσες χώρες. Η χώρα πρέπει να έχει επιτύχει την «σταθερότητα θεσμών που εγγυώνται τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου και τον σεβασμό και την προστασία των μειονοτήτων». Στην περίπτωση των δυτικών Βαλκανίων, οι προϋποθέσεις που ορίζει η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης συνιστούν επίσης θεμελιώδες στοιχείο της πολιτικής της ΕΕ, το οποίο αξιολογείται στην παρούσα Γνώμη.

Εν τω μεταξύ, με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Άμστερνταμ τον Μάιο 1999, τα πολιτικά κριτήρια που καθορίστηκαν στην Κοπεγχάγη εξαγγέλλονται ως συνταγματική αρχή στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο 6 παράγραφος 1 της ενοποιημένης συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ως εξής: «Η Ένωση θεμελιώνεται στις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών και στο κράτος δικαίου.» Ομοίως, το άρθρο 49 της ενοποιημένης συνθήκης ορίζει ότι «Κάθε ευρωπαϊκό κράτος το οποίο σέβεται τις καθοριζόμενες στο άρθρο 6 παράγραφος 1 αρχές δύναται να υποβάλει αίτηση για να καταστεί μέλος της Ένωσης.» Οι αρχές αυτές υπογραμμίζονται στο Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που διακηρύχθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Νίκαιας, τον Δεκέμβριο 2000.

Για την αξιολόγηση αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίστηκε σε διάφορες πηγές πληροφοριών: απαντήσεις από τις κροατικές αρχές σε ερωτηματολόγια που απέστειλε η Επιτροπή τον Ιούλιο του 2003, διμερείς συναντήσεις παρακολούθησης, συζήτηση με τις πρεσβείες των κρατών μελών, εκτιμήσεις προερχόμενες από διεθνείς οργανισμούς (μεταξύ άλλων Συμβούλιο της Ευρώπης, ΟΑΣΕ, UNHCR, Σύμφωνο σταθερότητας), εκθέσεις που έχουν συνταχθεί από διεθνείς και τοπικούς μη κυβερνητικούς οργανισμούς, εκπρόσωποι μειοψηφίας κλπ.

Στην εκτίμηση που ακολουθεί συμπεριλαμβάνεται συστηματική εξέταση των κυρίων τρόπων με τους οποίους είναι οργανωμένες και λειτουργούν οι δημόσιες αρχές και των ενεργειών στις οποίες έχουν προβεί για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Δεν περιορίζεται σε μια τυπική περιγραφή αλλά επιδιώκει την εκτίμηση του βαθμού στον οποίο πράγματι λειτουργεί η δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Η εκτίμηση αυτή αφορά την περίοδο μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 2004. Δεν εξετάζει λεπτομερώς παρελθούσες ή πιθανές μελλοντικές αλλαγές αλλά λαμβάνει εν γένει υπόψη κάθε δηλωθείσα πρόθεση μεταρρύθμισης συγκεκριμένου τομέα.

1.1. Δημοκρατία και κράτος δικαίου

Η κοινοβουλευτική δημοκρατία εγκαθιδρύθηκε στην Κροατία μετά τις εκλογές της άνοιξης του 1990. Το νέο Σύνταγμα θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 1990, στις παραμονές της έναρξης του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η Κροατία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1991 και έκτοτε σημειώνεται σειρά συνταγματικών αλλαγών. Οι συνταγματικές αλλαγές που επήλθαν το 2000 και 2001 είχαν στόχο την κατάργηση της ´Ανω Βουλής και την ενίσχυση του ρόλου της Βουλής και της Κυβέρνησης έναντι του Προέδρου της Δημοκρατίας. Οι εκλογές της 3ης Ιανουαρίου 2000 σήμαναν το τέλος της ενδεκάχρονης κυριαρχίας του κόμματος της κροατικής δημοκρατικής ένωσης (HDZ), του Προέδρου Tudjman. Κατά την περίοδο 2000-2003, η Κροατία, υπό την κυβέρνηση συνασπισμού (αρχικά) 6 κομμάτων, σημείωσε σημαντικές επιτυχίες σε χώρους συναφείς με το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία. Τηρήθηκε το συνταγματικό σύστημα και λειτούργησαν κανονικά οι θεσμοί.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται με άμεση καθολική ψηφοφορία για μια ανανεώσιμη πενταετή θητεία. Προκηρύσσει εκλογές για την ανάδειξη της Βουλής, δημοψηφίσματα, δίδει εντολή σχηματισμού της κυβέρνησης στο πρόσωπο το οποίο τυγχάνει της εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας των μελών της Βουλής και ασκεί άλλα καθήκοντα που ορίζει το Σύνταγμα. Σε συνεργασία με την κυβέρνηση, ο πρόεδρος συμμετέχει επίσης στην χάραξη και εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής. Ο πρόεδρος είναι αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της χώρας, διορίζει και παύει τους υπηρετούντες σε αυτές. Υπό αυστηρά καθορισθείσες συνθήκες, ο πρόεδρος δύναται να διαλύσει τη Βουλή ελλείψει ψήφου εμπιστοσύνης της κυβέρνησης ή εφόσον δεν εγκριθεί ο κρατικός προϋπολογισμός εντός 120 ημερών από την ημερομηνία κατάθεσής του. Ο πρόεδρος ευθύνεται για πιθανές παραβιάσεις του συντάγματος που ενδέχεται να διαπράξει κατά την άσκηση των προεδρικών καθηκόντων. Η διαδικασία καθορισμού της ευθύνης του κινείται μετά από πρόταση της πλειοψηφίας των δύο τρίτων του συνόλου των μελών της Βουλής. Το συνταγματικό δικαστήριο αποφαίνεται επί του θέματος με πλειοψηφία των δύο τρίτων των δικαστών που το απαρτίζουν.

Ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο κύριος Stjepan Mesi, ο οποίος εξελέγη τον Φεβρουάριο του 2000, σε δύο γύρους. οι επόμενες εκλογές θα διεξαχθούν τον Φεβρουάριο του 2005.

Το Σύνταγμα εγκρίθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 1990 κατόπιν των πρώτων πολυκομματικών βουλευτικών εκλογών που διενεργήθηκαν την άνοιξη του 1990. Αναθεωρήθηκε το 1997, 2000 και 2001 με πλειοψηφία των δύο τρίτων του συνόλου των μελών της Βουλής, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο Σύνταγμα. Το Σύνταγμα ορίζει ότι η Κροατία έχει κοινοβουλευτική δημοκρατία. Ωστόσο, η λειτουργία των θεσμών στην Κροατία προσέκρουσε σε σειρά δυσκολιών κατά την πρώτη δεκαετία μετά την ανεξαρτησία. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος, τον Νοέμβριο 2000, η Κροατία μετακινήθηκε από ένα ημιπροεδρευόμενο πολίτευμα σε ένα πλήρες κοινοβουλευτικό πολίτευμα. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα μια θετική αναδιαμόρφωση των σχέσεων και την εξισορρόπηση εξουσιών μεταξύ Προέδρου, Βουλής και κυβέρνησης.

1.1.1. Η Βουλή

Ρόλος και δομή

Η Βουλή (Sabor) αποτελείται από ένα μόνο τμήμα, την Βουλή των Αντιπροσώπων. Συμφώνως προς το Σύνταγμα, αποτελείται κατ´ελάχιστον από 100 και κατ´ανώτατο από 160 αντιπροσώπους, οι οποίοι εκλέγονται για τέσσερα συνεχή έτη. Ο εκλογικός νόμος προβλέπει αναλογική εκπροσώπηση μέσω κομματικών καταλόγων σε 10 εκλογικές περιφέρειες. Οκτώ έδρες της Βουλής κατανέμονται στις μειονότητες, οι οποίες σχηματίζουν την 11η εκλογική περιφέρεια. Η σερβική μειονότητα έχει εξασφαλίσει τρεις έδρες, η ιταλική και η ουγγρική μία εκάστη, οι Σλοβάκοι και οι Τσέχοι έχουν δικαίωμα για έναν αντιπρόσωπο, ενώ οι λοιπές μειονότητες χωρίζονται σε δύο ομάδες και κάθε μία από αυτές έχει δικαίωμα για έναν αντιπρόσωπο. Η κροατική διασπορά, η οποία σχηματίζει την δωδέκατη εκλογική μονάδα, έχει επίσης το δικαίωμα αντιπροσώπου στη Βουλή. Ο αριθμός των εκλεγόμενων αντιπροσώπων της διασποράς εξαρτάται από την καλούμενη «μη σταθερή» ποσόστωση, δηλαδή ο αριθμός των μελών που εκλέγονται στην περιφέρεια της διασποράς υπολογίζεται διαιρώντας το σύνολο των ψηφισάντων στο εξωτερικό δια του μέσου όρου των ψήφων που απαιτούνται προκειμένου να διασφαλιστεί η εκλογή στις δέκα εκλογικές περιφέρειες της Κροατίας.

Η Βουλή διαλύεται αυτοβούλως ή μετά από απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας στην περίπτωση που η κυβέρνηση δεν λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή ή στην περίπτωση που δεν εγκριθεί ο κρατικός προϋπολογισμός εντός 120 ημερών από την κατάθεσή του από την κυβέρνηση.

Οι βουλευτές απολαμβάνουν βουλευτικών ασυλιών. Αναγνωρίζεται ο ρόλος και η συμμετοχή της αντιπολίτευσης στην λειτουργία των θεσμών της χώρας. Η μειοψηφία της Βουλής έχει το δικαίωμα να προτείνει υποψήφιο για το αξίωμα του αντιΠροέδρου της Βουλής. Οι αντιπρόσωποι της αντιπολίτευσης στη Βουλή συμμετέχουν επίσης στις 25 κοινοβουλευτικές επιτροπές: 12 προεδρεύονται από το κόμμα HDZ και 13 από άλλα κόμματα.

Το σύστημα της Κροατίας είναι πολυκομματικό. Υπάρχουν εγγεγραμμένα 94 πολιτικά κόμματα. Δεν υφίστανται κωλύματα στην ίδρυση κομμάτων τα οποία λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση ανάλογη προς τον αριθμό των εδρών που έλαβαν κατά τις προηγούμενες εκλογές.

Η Βουλή ασκεί νομοθετική λειτουργία και ασκεί μαζί με την κυβέρνηση το δικαίωμα της νομοθετικής πρωτοβουλίας. Κανονικά, κάθε νόμος αποτελεί αντικείμενο μακράς κοινοβουλευτικής διαδικασίας με τρεις διαδοχικές αναγνώσεις. Ωστόσο, το Σύνταγμα επιτρέπει επείγουσα διαδικασία περιοριζόμενη σε δύο αναγνώσεις. Πρόσφατα θεσπίστηκαν πολλοί νόμοι με επείγουσα διαδικασία.

Αφού το ζητήσει το ένα πέμπτο των βουλευτών μπορεί να ζητηθεί ψήφος εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση.

Η Βουλή μπορεί να ζητήσει τη διενέργεια δημοψηφισμάτων για προτάσεις τροποποίησης του Συντάγματος σχετικά με οποιαδήποτε πρόταση νόμου ή κάθε ζήτημα που θεωρείται σημαντικό.

Λειτουργία της Βουλής

Οι τελευταίες κοινοβουλευτικές εκλογές διενεργήθηκαν στις 23 Νοεμβρίου 2003. Η κροατική δημοκρατική ένωση (HDZ), κόμμα του πρώην Προέδρου Tu!jman, κέρδισε 66 από τις 152 έδρες, συμπεριλαμβανομένων των 4 εδρών της διασποράς. Η νέα κυβέρνηση της HDZ έλαβε την υποστήριξη του συνασπισμού του κροατικού σοσιαλιστικού φιλελεύθερου κόμματος (HSLS) και του δημοκρατικού κέντρου (DC), του κροατικού κόμματος των συνταξιούχων (HSU) και της μειοψηφίας των αντιπροσώπων.

Η νέα Βουλή συνήλθε σε συντακτική συνέλευση στις 22 Δεκεμβρίου 2003 και η νέα κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ivo Sanader έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης, στις 23 Δεκεμβρίου 2003 (88 βουλευτές επιψήφισαν, 29 καταψήφισαν και 14 απέσχον).

Η Κροατική Δημοκρατική ´Ενωση (HDZ), η οποία ήταν αντιπολίτευση στο προηγούμενο νομοθετικό σώμα (2000-2003) έδειξε ότι είναι σταθερά αποφασισμένη να μετασχηματισθεί σε ένα δημοκρατικό κόμμα ευρωπαϊκού προσανατολισμού. Ωστόσο, ορισμένες δηλώσεις στις οποίες προέβη πρόσφατα η HDZ όταν βρισκόταν στην αντιπολίτευση, εξακολουθούν να ανησυχούν την Επιτροπή. Όλα τα εκλεγμένα μέλη του κόμματος πρέπει ακόμα να αποδείξουν κατά πόσον έχουν πραγματικά απομακρυνθεί από την ιδεολογία του ριζοσπαστικού εθνικισμού.

Από τότε που η Κροατία κατέστη ανεξάρτητο κράτος, διενεργήθηκαν βουλευτικές εκλογές το 1992, 1995, 2000 και 2003. ´Ηταν εμφανής η βελτίωση της εκλογικής διαδικασίας κατά τις δύο τελευταίες γενικές εκλογές, οι οποίες κατά τις εκτιμήσεις ήσαν εν γένει ελεύθερες και δίκαιες. Και οι δύο αυτές τελευταίες εκλογές οδήγησαν στον σχηματισμό κυβερνήσεων συνασπισμού.

Η Βουλή λειτουργεί ικανοποιητικά, τηρούνται οι εξουσίες της και η αντιπολίτευση εκπληρώνει τον ρόλο της. Μερικές φορές δεν επιτυγχάνεται απαρτία στη Βουλή, πράγμα το οποίο μπορεί να παρατείνει αδικαιολόγητα τη νομοθετική διαδικασία.

1.1.2. Κυβέρνηση

Ρόλος και δομή

Την απόφαση περί διορισμού του πρωθυπουργού λαμβάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνυπογράφεται δε από τον πρόεδρο της Βουλής, αφού η Βουλή δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση. Η Βουλή εγκρίνει επίσης τον διορισμό των υπουργών, μετά από πρόταση του πρωθυπουργού. Η κυβέρνηση είναι υπόλογη στη Βουλή. Ο πρωθυπουργός και τα μέλη της κυβέρνησης ευθύνονται από κοινού για τις αποφάσεις της κυβέρνησης, ενώ κάθε υπουργός ευθύνεται για τις αρμοδιότητες του χαρτοφυλακίου του/της.

Αφού το ζητήσει η Βουλή, η κυβέρνηση υποχρεούται να την ενημερώσει σχετικά με την πολιτική της, την εκτέλεση πράξεων και άλλων ρυθμίσεων και ζητημάτων της αρμοδιότητάς της. Δια των κατά το Σύνταγμα επερωτήσεων, ρυθμίζονται τα της ευθύνης της κυβέρνησης έναντι της Βουλής και η εμπιστοσύνη στον πρωθυπουργό, στα μέλη της κυβέρνησης ή στην κυβέρνηση. Από το 1990 μέχρι το 2004, έγιναν 9 επερωτήσεις.

Κατά το Σύνταγμα, η κυβέρνηση έχει αυτόνομες ρυθμιστικές εξουσίες βάσει των οποίων εκδίδει διατάγματα για την εφαρμογή των νόμων. Κατόπιν εξουσιοδότησης της Βουλής, ρυθμίζει ορισμένα ζητήματα με διατάγματα, εκτός από ζητήματα που αφορούν στα δικαιώματα του ανθρώπου και τις ελευθερίες, τα δικαιώματα των μειονοτήτων, το εκλογικό σύστημα και την οργάνωση και λειτουργία της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Ωστόσο, τα διατάγματα αυτά δεν ισχύουν πλέον του ενός έτους. Επιπλέον, η κυβέρνηση εξουσιοδοτείται να εκδίδει διατάγματα με ισχύ νόμου σχετικά με την ισχύουσα οικονομική πολιτική που κανονικά υπάγεται στην αρμοδιότητα της Βουλής, όταν αυτή δεν συνεδριάζει ή κατά την περίοδο διάλυσής της λόγω εκλογών. Ωστόσο, τα διατάγματα αυτά πρέπει να υποβάλλονται προς έγκριση στη Βουλή αμέσως μόλις αυτή συγκροτηθεί σε σώμα.

Η κυβέρνηση ευθύνεται για το έργο όλων των φορέων της κρατικής διοίκησης, δηλαδή των υπουργείων, των οργανώσεων κρατικής διοίκησης και υπηρεσιών της δημόσιας διοίκησης. Τα υπουργεία και οι οργανώσεις της κρατικής διοίκησης αποτελούν κεντρικά όργανα της κρατικής διοίκησης, ωστόσο υπηρεσίες της κρατικής διοίκησης συγκροτούνται και στις μονάδες τοπικής (περιφερειακής) αυτοδιοίκησης. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά ορισμένα καθήκοντα, είναι δυνατόν να συγκροτούνται παραρτήματα σε επίπεδο κομητείας, δήμου ή πόλης.

Η δομή και τα καθήκοντα της κρατικής διοίκησης αναθεωρήθηκαν και καθορίστηκαν με τον νόμο για την οργάνωση και τις αρμοδιότητες των υπουργείων και των οργανισμών κρατικής διοίκησης, ο οποίος εκδόθηκε στις 22 Δεκεμβρίου και βάσει του οποίου δημιουργούνται 14 υπουργεία και 5 οργανισμοί κρατικής διοίκησης. Η κεντρική κρατική υπηρεσία διοίκησης συνεστήθη επίσης τον Δεκέμβριο 2003 αλλά δεν έχει ακόμη τεθεί σε πλήρη λειτουργία. Ο νόμος για τους δημοσίους υπαλλήλους και τους υπαλλήλους του ευρύτερου δημόσιου τομέα ρυθμίζει τους όρους απασχόλησης. Ο νόμος για την κυβέρνηση ρυθμίζει το έργο και την εξουσία της κυβέρνησης ενώ ο νόμος για τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των κρατικών υπαλλήλων ρυθμίζει τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των κρατικών λειτουργών.

Το Σύνταγμα ορίζει την δομή της τοπικής διοίκησης. Οι μονάδες της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι οι «δήμοι» και οι «πόλεις». Οι μονάδες περιφερειακής αυτοδιοίκησης είναι οι «κομητείες». Δια νόμου δημιουργήθηκαν 426 δήμοι, 121 πόλεις και 20 κομητείες (συμπεριλαμβανομένης της πόλεως του Ζάγκρεμπ, η οποία χαρακτηρίζεται κομητεία). Οι αρμοδιότητες της τοπικής διοίκησης καθορίζονται με τον νόμο περί τοπικής διοίκησης του 2001 και συμπεριλαμβάνουν μεταξύ άλλων την υδροδότηση και τις αποχετεύσεις, την πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, την προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση κλπ. Η τοπική χρηματοδότηση ρυθμίζεται με τον νόμο για τη χρηματοδότηση της τοπικής διοίκησης. Βασίζεται κυρίως στον μερισμό των φόρων και διαφόρων μη φορολογικών εσόδων. Η τοπική αυτοδιοίκηση εισπράττει έσοδα από ίδιες πηγές εισοδήματος (έσοδα από ίδια περιουσιακά στοιχεία, δημοτικοί φόροι και φόροι κομητείας, πρόστιμα, επιβαρύνσεις και αμοιβές), μερισμό φόρων (φορολογικό εισόδημα, φορολόγηση κερδών, φόροι επί των αγοραπωλησιών ακινήτων, φόρος στα τυχερά παιγνίδια) και επιχορηγήσεις.

Ο στρατός και η αστυνομία τελούν υπό πολιτικό έλεγχο. Συνεχίζεται η μεταρρύθμιση του στρατού η οποία θα οδηγήσει σε σημαντικό περιορισμό του αριθμού των στρατιωτικών. Ο στρατός τελεί υπό τον έλεγχο της Βουλής και του εκτελεστικού. Ο νόμος προβλέπει τον πολιτικό έλεγχο των μυστικών υπηρεσιών από το συμβούλιο επιτήρησης των μυστικών υπηρεσιών, τα μέλη του οποίου διορίστηκαν πρόσφατα.

Η αστυνομική υπηρεσία τελεί επίσης υπό αναδιάρθρωση. Τον Απρίλιο του 2003, το Υπουργείο Εσωτερικών εξήγγειλε στρατηγικό πρόγραμμα μεταρρύθμισης το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη. Η Κροατία έχει λάβει σταθερή απόφαση να εγκαταλείψει ένα σύστημα εφαρμοζόμενο σε καιρό πολέμου προς ένα σύστημα συμβατό με τα πρότυπα της ΕΕ. Ωστόσο, προκειμένου να επέλθει αυτή η σημαντική αλλαγή απαιτούνται έντονες και συνεχείς προσπάθειες.

Παραμένει ικανοποιητικό το γενικό επίπεδο ασφάλειας στην Κροατία. Παρατηρήθηκαν λίγα μόνο επεισόδια εθνοτικού χαρακτήρα.

Λειτουργία του εκτελεστικού

Ο νόμος για τους δημοσίους υπαλλήλους και τους υπαλλήλους του ευρύτερου δημόσιου τομέα του 2001 παρέχει τη νομική βάση για το καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων και άλλων υπαλλήλων του δημόσιου τομέα. Ο νόμος δεν διακρίνει μεταξύ κρατικών υπαλλήλων (εντεταλμένα στελέχη) και δημοσίων υπαλλήλων, αφήνοντας επομένως ανεπίλυτα ζητήματα όπως το καθεστώς, ο ρόλος και οι υποχρεώσεις του πολιτικού προσωπικού στις δημόσιες υπηρεσίες, η θέση των εντεταλμένων στελεχών στις δημόσιες υπηρεσίες, ρυθμίσεις/διαδικασίες για την αλλαγή του καθεστώτος του εντεταλμένου στελέχους σε καθεστώς δημοσίου υπαλλήλου.

Εξαιτίας του μεγάλου αριθμού κανονισμών (για παράδειγμα εσωτερικά έγγραφα για κάθε υπουργείο τα οποία καθορίζουν την περιγραφή της θέσης εργασίας, τον αριθμό προσωπικού, κλπ.) και των μεταξύ τους ασυνεπειών, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την ύπαρξη πλήθους προτύπων διοίκησης των δημοσίων υπηρεσιών. Παρατηρούνται περαιτέρω ελλείψεις στον νόμο, ιδίως σε ό,τι αφορά στο σύστημα προαγωγών, τις μεταθέσεις, την απομάκρυνση από την υπηρεσία και τα πειθαρχικά μέτρα. Μπορούν επίσης να βελτιωθούν οι κανόνες που διέπουν την πρόσληψη και επιλογή των υποψηφίων. Είναι αποδεκτό ότι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων είναι πολύ χαμηλοί ώστε να προσελκύσουν επαρκή αριθμό νέων και εκπαιδευμένων επαγγελματιών στην κρατική διοίκηση, ιδίως επειδή πρέπει να έχουν την ίδια ή ανώτερη εκπαίδευση από αυτούς που εργάζονται σε άλλους τομείς.

Οι πράξεις και αποφάσεις των δημοσίων υπαλλήλων οι οποίες αφορούν δικαιώματα και υποχρεώσεις των πολιτών, βασίζονται στον νόμο για την γενική διοικητική διαδικασία. Κάθε διοικητική απόφαση μπορεί να προσβληθεί ενώπιον δευτεροβάθμιου διοικητικού οργάνου. Στην περίπτωση απόρριψης της προσφυγής, τότε γίνεται προσφυγή στο διοικητικό δικαστήριο. Ωστόσο, σύμφωνα με την απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου [2] σχετικά με τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των πολιτών, το διοικητικό δικαστήριο δεν είναι δικαστήριο πλήρους δικαιοδοσίας κατά τους όρους της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, διότι [βλέπε παράγραφος 1.1.3. για την δικαστική εξουσία].

[2] Απόφαση του συνταγματικού δικαστηρίου αριθ. U-I-745/1999, της 8ης Νοεμβρίου 2000, Επίσημη Εφημερίδα 112/00

Επιπλέον, είναι δυνατή η προσφυγή στον διαμεσολαβητή, εκλεγόμενο από την Βουλή με 8ετη θητεία. Η μακρά διάρκεια της θητείας συμβάλλει στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας του αξιώματος αυτού από πολιτικές πιέσεις. Κατά τα τελευταία έτη πολλές υποθέσεις παραπέμφθηκαν σε αυτόν. Το 2002, έλαβε 1.558 καταγγελίες. Για 104 από αυτές, απηύθυνε σύσταση στην ενδιαφερόμενη διοίκηση και μόνον οι 72 από αυτές είχαν ικανοποιητική για τον καταγγέλλοντα έκβαση. Ο διαμεσολαβητής διερευνά τις καταγγελίες πολιτών για γραφειοκρατική κατάχρηση, τόσο από πλευράς κρατικών αρχών όσο και από πλευράς μεμονωμένων δημοσίων υπαλλήλων. Ο διαμεσολαβητής δεν ερευνά μόνον ατομικές υποθέσεις αλλά και άλλα ζητήματα συνδεόμενα με την προστασία των συνταγματικών και νομικών δικαιωμάτων, των οποίων λαμβάνει γνώση από άλλες πηγές (όπως μέσα μαζικής ενημέρωσης) και αφορώντα παρατυπίες που διαπιστώνονται κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων των οργάνων και υπηρεσιών της κρατικής διοίκησης. Ο διαμεσολαβητής υποβάλλει ετησίως αναφορά στη Βουλή.

Οι μόνιμες εντολές της κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Κροατίας από το 2000 αποτελούν το νομικό πλαίσιο για τον σχεδιασμό πολιτικής, καλύπτουν δε και τις διυπουργικές διαβουλεύσεις. Δεν υπάρχει ενιαίος φορέας με την ευθύνη παροχής συντονισμένης επισκόπησης της πολιτικής στους αρμόδιους για τη λήψη αποφάσεων. Εφόσον λοιπόν οι δομές είναι πολλαπλές, ο σχεδιασμός και συντονισμός της πολιτικής τείνει να είναι μάλλον πολιτικοποιημένος και αποσπασματικός.

Το υπουργείο Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης είναι αρμόδιο για τον συντονισμό των συναφών με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ζητημάτων. ´Όλα τα υπουργεία διαθέτουν ένα δίκτυο ευρωπαϊκών συντονιστών και σε ορισμένα υπουργεία έχουν συσταθεί ειδικές μονάδες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Δεν υπάρχει ένα κεντρικό ίδρυμα επιμόρφωσης των δημοσίων υπαλλήλων ή ένα κυβερνητικό πρόγραμμα επιμόρφωσης. Η αναδιοργάνωση του υπουργείου δικαιοσύνης, της διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, που έλαβε χώρα τον Νοέμβριο του 2003, προέβλεψε την δημιουργία κέντρου επιμόρφωσης των δημοσίων υπαλλήλων, υπό το υπουργείο δικαιοσύνης. Μετά τη θέσπιση του νόμου για την οργάνωση και τις αρμοδιότητες των υπουργείων και των οργανώσεων της κρατικής διοίκησης της 22ας Δεκεμβρίου 2003, η κυβέρνηση εξέδωσε διάταγμα, στις 22 Ιανουαρίου 2004, σχετικά με την εσωτερική δομή της κεντρικής κρατικής υπηρεσίας για τη διοίκηση. Το διάταγμα προβλέπει 11 οργανωτικές μονάδες, μεταξύ άλλων το κέντρο επιμόρφωσης και εκπαίδευσης των υπαλλήλων του κράτους. Επί του παρόντος, το υπουργείο ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης παρέχει κατάρτιση σε θέματα της ΕΕ, για τους δημοσίους υπαλλήλους.

Βρίσκεται σε εξέλιξη η ανάπτυξη της τοπικής διοίκησης. Η προβλεφθείσα στο κυβερνητικό πρόγραμμα 2000-04 αποκέντρωση, ήταν βραδύτερη από τις αρχικές προβλέψεις και πρέπει να επιταχυνθεί. Από τον Ιούλιο του 2001, η μεταρρύθμιση της τοπικής διοίκησης υλοποιήθηκε σε επίπεδο κομητειών και σε 32 πόλεις. Οι ακόλουθοι τομείς μεταφέρθηκαν από τον κρατικό προϋπολογισμό στον προϋπολογισμό των πολιτειών: πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, κέντρα και οίκοι κοινωνικής περίθαλψης, επενδύσεις για τη συντήρηση νοσοκομείων, και στους προϋπολογισμούς των πόλεων: πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Από τις αρχές του 2002, η συντήρηση των νοσοκομείων, η ίδρυση και χρηματοδότηση των κέντρων και οίκων κοινωνικής περίθαλψης για τους ηλικιωμένους και τα μειονεκτούντα άτομα μεταφέρθηκαν στις κομητείες. Δεν έγινε η μεταφορά προσωπικού και μισθών στον τομέα της εκπαίδευσης. Πρέπει να καταστεί σαφέστερη η χρηματοοικονομική κατάσταση, μολονότι διέπεται από τον νόμο για την χρηματοδότηση της τοπικής διοίκησης.

1.1.3. Δικαστική εξουσία

Ρόλος και δομή

Το δικαστικό σύστημα της Κροατίας οργανώνεται ιεραρχικά σε τρεις βαθμούς δικαιοδοσίας. 122 δημοτικά δικαστήρια, 114 πταισματοδικεία, 12 εμποροδικεία και 21 δικαστήρια κομητειών λειτουργούν ως πρωτοβάθμια δικαστήρια. Τα δικαστήρια των κομητειών αποφασίζουν επίσης επί εφέσεων κατά αποφάσεων των δημοτικών δικαστηρίων. Η Κροατία διασφαλίζει το δικαίωμα άσκησης έφεσης (δικαστήρια κομητειών, Ανώτατο πταισματοδικείο, Ανώτατο εμποροδικείο, Ανώτατο δικαστήριο). Το Ανώτατο δικαστήριο είναι το ανώτατο δικαστήριο στην Κροατία.

Ο πρόεδρος του Ανώτατου δικαστηρίου και ο Γενικός Εισαγγελέας εκλέγονται από τη Βουλή και διορίζονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Το διοικητικό δικαστήριο διασφαλίζει την νομική προστασία έναντι οριστικών διοικητικών αποφάσεων. Ωστόσο, το συνταγματικό δικαστήριο απεφάνθη, τον Νοέμβριο 2000, ότι το διοικητικό δικαστήριο δεν είναι δικαστήριο με πλήρη δικαιοδοσία κατά την έννοια του άρθρου 6 (δικαίωμα για δίκαιη ακρόαση) της Ευρωπαϊκής σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ιδίως λόγω της περιορισμένης ικανότητάς του να προσδιορίζει με ανεξάρτητο τρόπο τα πραγματικά περιστατικά μιας υπόθεσης και να προβαίνει σε προφορική ακρόαση των αντιδίκων.

Το συνταγματικό δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με συγκρούσεις συμφερόντων μεταξύ των τριών κλάδων της κυβέρνησης και εκτιμά τη συμφωνία των νόμων με το Σύνταγμα και τη συμφωνία του παράγωγου δικαίου με το Σύνταγμα και τη νομοθεσία. Επίσης, αποφαίνεται επί συνταγματικών προσφυγών που υποβάλλουν άτομα τα οποία θεωρούν ότι παραβιάζονται τα συνταγματικά τους δικαιώματα με οριστικές πράξεις κρατικών αρχών ή οργάνων τοπικής ή περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Το συνταγματικό δικαστήριο δέχεται αυξανόμενο αριθμό ατομικών προσφυγών. Αποτελεί επίσης την αρμόδια δευτεροβάθμια αρχή στην περίπτωση αποφάσεων περί απολύσεως ή πειθαρχικής ευθύνης των δικαστών. Σύμφωνα με το κροατικό σύστημα, το συνταγματικό δικαστήριο δεν θεωρείται ότι αποτελεί μέρος της δικαιοσύνης.

Η ανεξαρτησία της κροατικής δικαιοσύνης διασφαλίζεται από το Σύνταγμα και το νόμο περί δικαστηρίων. Οι δικαστές διορίζονται και τη συνέχεια μονιμοποιούνται, μετά από πενταετή δοκιμαστική περίοδο. Η μονιμότητά τους διασφαλίζεται βάσει του Συντάγματος. Οι δικαστές διορίζονται από το δικαστικό συμβούλιο του κράτους κατόπιν γνώμης των δικαστικών συμβουλίων, τα οποία συγκροτούνται σε κάθε δικαστήριο. Το υπουργείο δικαιοσύνης εξετάζει κατά πόσον οι υποψήφιοι διαθέτουν τα τυπικά προσόντα, ενώ η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και ο πρόεδρος του σχετικού δικαστηρίου μπορούν επίσης να διατυπώσουν τη γνώμη τους. Οι γενικοί εισαγγελείς διορίζονται από το Συμβούλιο της Γενικής Εισαγγελίας, με παρεμφερή διαδικασία. Αμφότερα τα συμβούλια είναι αυτόνομοι και ανεξάρτητοι φορείς. Για την επιλογή των υποψηφίων δικαστών δεν διοργανώνονται διαγωνισμοί. Ένας νομικός προκειμένου να γίνει δικαστής οφείλει να πληροί δύο κριτήρια επιλεξιμότητας: πρώτον, να περάσει τις εξετάσεις για τον δικηγορικό σύλλογο και δεύτερον, να διαθέτει επαγγελματική πείρα ορισμένων ετών, ανάλογα με την κατηγορία του δικαστηρίου για την οποία υποβάλλει αίτηση. Σύμφωνα με τον νόμο περί δικαστηρίων, οι δικαστές δεν δύνανται να συμμετέχουν σε πολιτικά κόμματα ή να ασκούν άλλες δραστηριότητες οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν την αυτονομία τους, αμεροληψία ή ανεξαρτησία.

Οι δικαστές απολαμβάνουν ασυλίας σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον νόμο περί δικαστηρίων. Για την άρση της ασυλίας ενός δικαστή και την έκδοση εντάλματος για την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του, πρέπει να υποβληθεί πρόταση στο δικαστικό συμβούλιο του κράτους, από την αρμόδια υπηρεσία γενικής εισαγγελίας. Το δικαστικό συμβούλιο του κράτους αποφασίζει σχετικά με την ευθύνη των δικαστών για παράλειψη ή παραβίαση των κανόνων του επαγγέλματος, σε πειθαρχική διαδικασία. Ωστόσο, η αξιολόγηση των επιδόσεων των δικαστών από το δικαστικό συμβούλιο του κράτους παραμένει σε μεγάλο βαθμό θεωρητική. Εκτός από μια εκκρεμούσα υπόθεση που αφορά ισχυρισμούς περί διαφθοράς, λίγες είναι οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί από το δικαστικό συμβούλιο του κράτους στο πλαίσιο πειθαρχικής δίωξης δικαστών. Δεν υπάρχει δεσμευτικός κώδικας δεοντολογίας για όλους τους δικαστικούς λειτουργούς. Ωστόσο, η Ένωση κροατών δικαστών (μια τοπική ΜΚΟ) έχει θεσπίσει κώδικα δεοντολογίας για τα μέλη της.

Τα καθήκοντα των δικαστικών και των γραμματέων περιγράφονται στον κανονισμό λειτουργίας του δικαστικού φορέα. Οι δικαστές έχουν πολλά καθήκοντα τα οποία μπορούν να εκτελεσθούν από γραμματείς. Για να απαλλαγούν οι δικαστές από διοικητικά καθήκοντα, η Βουλή ψήφισε νομοθετικές αλλαγές, τον Ιανουάριο του 2004.

Το δικαστικό σύστημα εξέρχεται από μια περίοδο μεγάλων μεταβολών και ελλειπούς προσωπικού. Οι κενές θέσεις καλύπτονται βαθμιαία από νέους δικαστές, νομικούς και γραμματείς, ωστόσο προβλέπεται καταρχήν περαιτέρω συνολική αύξηση του αριθμού του προσωπικού. Ωστόσο, η Κροατία διαθέτει ήδη μεγάλο αριθμό δικαστών σε σχέση με τον αριθμό των πολιτών, σε σύγκριση με την ΕΕ και τις υπό ένταξη χώρες. Υπάρχουν 1868 δικαστές, 513 γενικοί εισαγγελείς, 378 δικαστικοί σύμβουλοι και 6023 γραμματείς (2,8 για κάθε δικαστή) στα τέλη του 2003.

Ο προϋπολογισμός για το δικαστικό το 2003 (συμπεριλαμβανομένων των εισαγγελέων και του σωφρονιστικού συστήματος) ανήλθε σε 231 εκατ. ευρώ, έναντι 192 εκατ. ευρώ το 2002. Στο ποσό αυτό συμπεριλαμβάνονται 10,2 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε κτιριακό και γραφειακό εξοπλισμό, κατά 5,5 εκατ. ευρώ περισσότερο σε σχέση με το 2002. Περαιτέρω αύξηση του προϋπολογισμού για το δικαστικό κατά 10%, εγκρίθηκε για το 2004.

Η υποδομή και ο εξοπλισμός για το δικαστικό εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρό πρόβλημα. Μόλις έχει ξεκινήσει ο εξηλεκτρονισμός των εμποροδικείων, η δημιουργία κτηματολογίου και απαιτούνται μεγάλες επενδύσεις. Τα τελευταία έτη έχουν παραδοθεί 3300 ηλεκτρονικοί υπολογιστές ενώ αναμένεται να παραδοθούν 2500 επί πλέον, για το 2004-2005. Τα δικαστήρια δεν έχουν ακόμη πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων των οργάνων επιβολής του νόμου. Το σύστημα διοίκησης των δικαστηρίων με αυτόματα μέσα θα ολοκληρωθεί το 2008. Δεν υφίστανται ακόμη ηλεκτρονικά δίκτυα σύνδεσης των διαφόρων δικαστηρίων. Τα περισσότερα κτίρια όπου στεγάζονται τα δικαστήρια είναι παλιά και χρειάζεται να ανακαινισθούν και/ή να ανακατασκευαστούν.

Το Κέντρο επαγγελματικής εκπαίδευσης των δικαστών και άλλων δικαστικών λειτουργών ιδρύθηκε το 1999 ωστόσο άρχισε εν μέρει να λειτουργεί το 2003. Ενώ τυπικά πρόκειται για μια αυτόνομη υπηρεσία στα πλαίσια του Υπουργείου δικαιοσύνης για τη συνεχή εκπαίδευση των δικαστών και εισαγγελέων, στην πράξη δεν έχει ωστόσο αποκτήσει επαρκή ικανότητα για να αντεπεξέλθει στο έργο του. Διαθέτει μόνο 4 άτομα προσωπικό, συμπεριλαμβανομένου του διευθυντή, και δεν έχει σταθερό προϋπολογισμό. Προς το παρόν, οι εκπαιδευτές δεν επιλέγονται μέσω διαγωνισμού και δεν αξιολογούνται βάσει των επιδόσεών τους. Το κέντρο πρέπει επειγόντως να εκπονήσει μια στρατηγική εκπαίδευσης, να δημιουργήσει μια ομάδα εκπαιδευτών και να αρχίσει να προσφέρει μακροπρόθεσμη εκπαίδευση καθώς και εκπαιδευτικές εκδηλώσεις στις περιφέρειες. Ενώ το κέντρο έχει διοργανώσει σεμινάρια σε βάση ad hoc (κυρίως χρηματοδοτούμενα από διεθνείς χρηματοδότες), για παράδειγμα σχετικά με τις διαδικασίες του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα δικαιώματα του ανθρώπου, τη νομολογία και άλλα θέματα, ωστόσο δεν έχει ξεκινήσει εκπαίδευση στο δίκαιο της ΕΕ. Το κέντρο θα καθιερώσει επίσης θεσμοθετημένη συνεργασία με το Ανώτατο δικαστήριο, το οποίο θα πρέπει να επιβλέπει την εκπαίδευση των δικαστών σύμφωνα με τον νόμο περί δικαστηρίων. Ένα πρόσθετο πρόβλημα είναι το ότι τα δικαστήρια δεν διαθέτουν πόρους για εκπαίδευση. Απαιτείται να επιδιωχθούν σε σταθερή βάση τα σχέδια για την ενίσχυση του κέντρου ή την ίδρυση μιας δικαστικής ακαδημίας.

Λειτουργία του δικαστικού συστήματος

Κατά το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990, η δικαιοσύνη της Κροατίας δεν ήταν ανεξάρτητη ούτε αποτελεσματική και είχε έλλειψη προσωπικού. Ενώ επήλθαν σημαντικές βελτιώσεις και επετεύχθη η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, παραμένουν ωστόσο σημαντικές προκλήσεις. Κύρια προβλήματα αποτελούν η διάχυτη αναποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης, ο χρόνος που απαιτείται για την έκδοση και εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων καθώς και οι αδυναμίες που αφορούν στην επιλογή και εκπαίδευση των δικαστών. Επιπλέον, είναι πολλά τα θέματα που αποτελούν αντικείμενο δικαστικών προσφυγών ενώ καταρχήν θα μπορούσαν να επιλυθούν με άλλα μέσα. ´Ολοι αυτοί οι παράγοντες οδηγούν στη συσσώρευση μεγάλου αριθμού υποθέσεων των οποίων εκκρεμεί η εκδίκαση. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι το ότι τα δικαστήρια και τμήματα της κρατικής διοίκησης δεν τηρούν πάντα ή εκτελούν εγκαίρως τις αποφάσεις των ανωτέρων δικαστηρίων. Επομένως, τα δικαιώματα των πολιτών δεν τυγχάνουν ακόμη της πλήρους προστασίας των δικαστηρίων, σύμφωνα με τις διατάξεις του Συντάγματος.

Οι συσσωρευθείσες υποθέσεις των οποίων εκκρεμεί η εκδίκαση ανέρχονται περίπου σε 1,38 εκατ. πράγμα που δείχνει την εξαιρετικά περιορισμένη ικανότητα των δικαστηρίων να αντεπεξέλθει στο φόρτο αυτό. Για να συντομευτούν οι δικαστικές διαδικασίες και να περιοριστεί ο φόρτος εργασίας των δικαστηρίων, εξαγγέλθηκε πρόσφατα σειρά μέτρων: αν και πρόσφατα τροποποιήθηκαν οι κώδικες ποινικής και αστικής δικονομίας προκειμένου να απλουστευθούν και να επισπευσθούν οι διαδικασίες, ωστόσο δεν έχει ακόμη διαπιστωθεί ο πραγματικός αντίκτυπος. Απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες στο χώρο αυτόν. Στις ποινικές υποθέσεις, η κύρια ανακριτική εξουσία πρέπει να μεταβιβαστεί από τα δικαστήρια στην υπηρεσία του γενικού εισαγγελέα. Οι μη αμφισβητούμενες κληρονομικές υποθέσεις θα πρέπει να διεκπεραιώνονται από συμβολαιογράφους και όχι από δικαστήρια. Τα πρώτα βήματα προς την κατεύθυνση αυτήν έγιναν με τη θέσπιση του κληρονομικού νόμου. Με τον νόμο για την τροποποίηση του νόμου για τα πινάκια των δικαστηρίων επιδιώκεται η απλούστευση και επιτάχυνση της διαδικασίας εγγραφής στα πινάκια του δικαστηρίου καθώς και ο περιορισμός του κόστους αυτής. Τέλος, ο νόμος περί διαιτησίας προβλέπει εναλλακτική επίλυση των διαφορών, όμως οι κροάτες πολίτες δεν έχουν ακόμη εξοικειωθεί με τον θεσμό της διαιτησίας και έτσι δεν είναι δυνατόν να αναμένει κανείς σύντομα αποτελέσματα.

Η διαρθρωτική μεταρρύθμιση του κροατικού δικαστικού συστήματος ξεκίνησε με την θέσπιση, από την κυβέρνηση, τον Νοέμβριο του 2002, στρατηγικού εγγράφου για την «Μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος» και επιχειρησιακού σχεδίου, τον Ιούλιο 2003. Η στρατηγική ορίζει σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση διαρθρωτικών αδυναμιών. Περιλαμβάνει προτάσεις για την δημιουργία επαγγελματικού εκπαιδευτικού συστήματος, τον μετριασμό του φόρτου εργασίας των δικαστηρίων και την απλούστευση των δικαστικών προσφυγών. Προέβλεπε τη θέσπιση νέων νόμων, την αγορά εξοπλισμού και την πλήρωση κενών δικαστικών θέσεων, αν και το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα ήταν μάλλον εκτός πραγματικότητας. Η προταθείσα το 2002 μεταρρύθμιση δεν προέβλεπε αλλαγές στον νόμο περί δικαστηρίων, ούτως ώστε να είναι δυνατή η κινητικότητα των δικαστών, να παρέχεται υποχρεωτική εκπαίδευση και να συνδέεται η προαγωγή με την επαγγελματική επιτυχία.

Τον Ιανουάριο του 2004, η Βουλή έδωσε νέα ώθηση στην συνέχιση της δικαστικής μεταρρύθμισης με την θέσπιση δέσμης τροπολογιών στο νόμο περί δικαστηρίων. Με στόχο τον περιορισμό των συσσωρευμένων εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων, οι τροπολογίες απέβλεπαν στην ανακατανομή των υποθέσεων, μεταβιβάζοντάς τες από υπερφορτωμένα δικαστήρια σε δικαστήρια του ιδίου βαθμού δικαιοδοσίας αλλά με λιγότερο φόρτο εργασίας, προκειμένου να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες των δικαστικών υπαλλήλων και να μπορούν αυτοί να διεκπεραιώνουν ορισμένες διαδικαστικές πράξεις, απαλλάσσοντας έτσι τους δικαστές από τα καθήκοντα αυτά, και για να επεκταθεί η δυνατότητα μετάθεσης των δικαστών, με τη συγκατάθεσή τους, από ένα δικαστήριο σε άλλο. Επιπλέον, οι τροπολογίες προέβλεπαν λεπτομερή περιγραφή των υποχρεώσεων των δικαστών και ένα καλύτερο σύστημα αξιολόγησης. Η κυβέρνηση ενέκρινε επίσης προτάσεις για την ανάθεση της εκτέλεσης σε υπαλλήλους επιβολής του νόμου διαθέτοντες δημόσια εξουσία. Ωστόσο, για το μέτρο αυτό απαιτούνται τροπολογίες στον νόμο επιβολής, που δεν έχει όμως ακόμη εγκριθεί από τη Βουλή. Επιπλέον, πρέπει να εφαρμόζονται πλήρως οι αλλαγές που επήλθαν στον κώδικα αστικής δικονομίας, από το Δεκέμβριο του 2003, με τις οποίες ορίζονται προθεσμίες και λοιπά μέτρα για την πρόληψη της κατάχρησης των διαδικαστικών δυνατοτήτων. Για την εφαρμογή όλων αυτών των μέτρων απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες από πλευράς των κροατικών αρχών.

Η επιβολή των ποινικών δικαστικών αποφάσεων ανήκει στους αρμόδιους δικαστές και δεν διέπεται από τις ίδιες ρυθμίσεις για την επιβολή άλλου τύπου δικαστικών αποφάσεων που αφορούν αξιώσεις, ιδίως χρηματικές. Ο μεγαλύτερος αριθμός των συσσωρευμένων δικαστικών υποθέσεων που εκκρεμούν στο κροατικό δικαστικό σύστημα έχει σχέση με υποθέσεις εγγραφής και την επιβολή αστικών δικαστικών αποφάσεων, ιδίως αυτών που επιδικάζουν χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις σε οφειλέτες ή απαιτούν ορισμένου τύπου δράση. Επομένως πρέπει να συνεχιστούν σταθερά τα σχέδια για τη μεταρρύθμιση του νόμου περί επιβολής των δικαστικών αποφάσεων.

1.1.4. Μέτρα κατά της διαφθοράς

Η Κροατία έχει κυρώσει τις συμβάσεις για το ποινικό και αστικό δίκαιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και έχει προσαρμόσει αναλόγως την εθνική της νομοθεσία. Η διαφθορά ορίζεται ως ποινικό αδίκημα. Η Κροατία προσχώρησε στην ομάδα των κρατών κατά της διαφθοράς (GRECO) τον Δεκέμβριο του 2000. Η ολομέλεια της GRECO απηύθυνε δεκαέξι συστάσεις στις κροατικές αρχές τον Μάιο του 2002. Οι συστάσεις αυτές αφορούν νομοθετικά καθώς και διοικητικά μέτρα. Η Κροατία αναμένεται να υποβάλει προσεχώς έκθεση στην GRECO σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων.

Η Κροατία δεν είναι μέλος του ΟΟΣΑ συμμετέχει όμως στην ομάδα εργασίας των μη μελών και είναι δραστήριο μέρος του δικτύου για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Βρίσκονται σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για την προσχώρηση στη σύμβαση του ΟΟΣΑ σχετικά με την καταπολέμηση της δωροδοκίας των αλλοδαπών δημοσίων υπαλλήλων στις διεθνείς επιχειρηματικές συναλλαγές.

Σύμφωνα με διεθνείς εκθέσεις και επισκοπήσεις, η διαφθορά στην Κροατία εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα και αφορά πολλές πτυχές της κοινωνίας. Κατά τα τελευταία έτη καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες για την ενίσχυση της καταπολέμησης της διαφθοράς ωστόσο χρειάζεται περαιτέρω δράση.

Σε εθνικό επίπεδο, η Κροατία θέσπισε και επέβαλε διάφορους νόμους συναφείς με την καταπολέμηση της διαφθοράς. Επιπλέον, υφίσταται ένα πλήρες σχέδιο δράσεων και μέτρων καθώς και ένα εθνικό πρόγραμμα κατά της διαφθοράς. Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν είχε παρατηρηθεί κάποια συνέχεια στην υλοποίηση του εθνικού προγράμματος, παρόλο που πολλές από τις αναφερόμενες σε αυτό το πρόγραμμα προθεσμίες, έληγαν το έτος 2001. Η εθνική νομοθεσία ευθυγραμμίσθηκε εν μέρει με τις διατάξεις της σύμβασης περί της προστασίας των οικονομικών συμφερόντων των Κοινοτήτων και των πρωτοκόλλων αυτής του 1995, χρειάζονται ωστόσο περαιτέρω βελτιώσεις. Διάφορες νομικές πράξεις, ιδίως η πράξη για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων κατά την άσκηση δημοσίων καθηκόντων, περιέχουν διατάξεις για την πρόληψη των συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα.

Με την ίδρυση της υπηρεσίας για την καταστολή της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος (USKOK) υπάρχει πλέον ένας ειδικευμένος φορέας για τη διερεύνηση και δίωξη της διαφθοράς. Η υπηρεσία λειτουργεί ως ειδική μονάδα στην υπηρεσία της Γενικής Εισαγγελίας. Προβλέπεται στενή συνεργασία της υπηρεσίας για την πρόληψη του ξεπλύματος χρήματος. Ωστόσο, η USKOK δεν είναι ακόμη πλήρως λειτουργική και χρειάζεται να βελτιωθεί σημαντικά η διοικητική και λειτουργική της ικανότητα. Παρέχεται εκπαίδευση σε διάφορα επίπεδα και μέσω διαφόρων οργανώσεων και προγραμμάτων.

Υπάρχουν διάφορες πηγές στατιστικών για τη διαφθορά. Ο γενικός εισαγγελέας εκδίδει ετήσια έκθεση με στατιστικές για τις περιπτώσεις διαφθοράς, έκθεση η οποία αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στην κροατική βουλή. Επιπλέον, το υπουργείο εσωτερικών τηρεί χωριστές στατιστικές για αδικήματα διαφθοράς και η κροατική στατιστική υπηρεσία συλλέγει σχετικά στοιχεία από τα κρατικά διοικητικά όργανα, συμπεριλαμβανομένης της υπηρεσίας της γενικής εισαγγελίας και της USKOK.

Λαμβάνονται μέτρα για την αναβάθμιση των προσόντων του προσωπικού, τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την παροχή κατάλληλων εγκαταστάσεων και εξοπλισμού ΤΠ στα δικαστήρια, στις υπηρεσίες της Γενικής Εισαγγελίας και στην USKOK. Ωστόσο, θα απαιτηθούν περαιτέρω σημαντικές βελτιώσεις. Επιπλέον, πρέπει να αναληφθεί περαιτέρω δράση για την μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού σε ό,τι αφορά στον χαρακτηρισμό της διαφθοράς ως σοβαρού ποινικού αδικήματος.

1.2. Δικαιώματα του ανθρώπου και προστασία των μειονοτήτων

Η Κροατία έχει προβλέψει σειρά νομοθετικών διατάξεων για την διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Το Σύνταγμα ρυθμίζει τις θεμελιώδεις ελευθερίες και δικαιώματα. Τα δικαιώματα αυτά υποστηρίζονται επίσης από ορισμένες διεθνείς συμβάσεις, και πρωτίστως από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και τα κύρια πρόσθετα πρωτόκολλα αυτής. Όλα αυτά αποτελούν, δυνάμει του άρθρου 6 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή ´Ενωση, μέρος του κεκτημένου για κάθε κράτος που επιθυμεί να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή ´Ενωση.

Η Κροατία είναι μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης από το 1996, κύρωσε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τα πρόσθετα πρωτόκολλα, το 1997. Είναι δυνατή η ατομική προσφυγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων δυνάμει της σύμβασης αυτής.

Μεταξύ των άλλων διεθνών συμβάσεων για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των μειονοτήτων, η Κροατία κύρωσε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την πρόληψη των βασανιστηρίων, τον Ευρωπαϊκό Χάρτη των περιφερειακών και μειονοτικών γλωσσών, πρέπει όμως να υπογράψει τον Ευρωπαϊκό κοινωνικό Χάρτη του 1996. ´Εχει κυρώσει τις κύριες συμβάσεις των ΗΕ που ισχύουν στον χώρο των δικαιωμάτων του ανθρώπου και τα πρωτόκολλά τους.

Σύμφωνα με το άρθρο 140 του Συντάγματος, οι διεθνείς συνθήκες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εσωτερικής έννομης τάξης της Δημοκρατίας της Κροατίας και κατισχύουν των εθνικών νόμων.

1.2.1. Αστικά και πολιτικά δικαιώματα

Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη διασφαλίζεται από το Σύνταγμα. Στις ποινικές υποθέσεις χορηγείται το ευεργέτημα της πενίας. Στις αστικές υποθέσεις μόνο η ´Ενωση του Δικηγορικού Συλλόγου χορηγεί το ευεργέτημα της πενίας. Οι αλλοδαποί δεν μπορούν να λάβουν το ευεργέτημα της πενίας σε αστικές υποθέσεις. Δεν χορηγείται το ευεργέτημα της πενίας σε άτομα χωρίς υπηκοότητα (όπως συμβαίνει με πολλά άτομα της κοινότητας Ρομ). Ο δικηγορικός σύλλογος καθορίζει αμοιβές για τις νομικές υπηρεσίες. Δεν χορηγείται το ευεργέτημα της πενίας σε αστικές υποθέσεις που οργανώνει το κράτος ή που τίθενται υπό τον έλεγχό του και αφορούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας το ευεργέτημα της πενίας που χορηγεί η Ένωση του Δικηγορικού Συλλόγου. Σύμφωνα με τον νόμο περί δικαστικών εξόδων, οι επαναπατριζόμενοι και οι εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της χώρας απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής δικαστικών εξόδων. Ωστόσο, ο νόμος περί ασύλου δεν εξειδικεύει τον τρόπο με τον οποίο χορηγείται το ευεργέτημα της πενίας στα άτομα που ζητούν άσυλο. Η θανατική ποινή καταργήθηκε και η Κροατία υπέγραψε το πρωτόκολλο 13 της Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών σχετικά με την κατάργηση της θανατικής ποινής σε κάθε περίπτωση. το πρωτόκολλο αυτό άρχισε να ισχύει την 1η Ιουλίου 2003. Βάσει του Συντάγματος απαγορεύονται τα βασανιστήρια, η απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση. Δεν επιτρέπεται η καταναγκαστική ή υποχρεωτική εργασία.

Τον Οκτώβριο του 2002, η Κροατία ενέκρινε εθνικό σχέδιο για την καταστολή της παράνομης διακίνησης προσώπων, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Επί του παρόντος, σύμφωνα με τον ποινικό κώδικα του 1997, η παράνομη διακίνηση προσώπων ποινικοποιείται μόνον δυνάμει του άρθρου 175, που επιβάλλει ποινή για την δουλεία χωρίς όμως να γίνεται ειδική μνεία στην παράνομη διακίνηση προσώπων. [3]

[3] Με τις τροπολογίες που επήλθαν στον ποινικό κώδικα τον Ιούλιο του 2003, το άρθρο 175 προσαρμόστηκε στη διεθνή σύμβαση η οποία αναφέρεται ειδικά στην παράνομη διακίνηση προσώπων. Ωστόσο για τυπικούς διαδικαστικούς λόγους, το συνταγματικό δικαστήριο ακύρωσε, στις 27 Νοεμβρίου 2003, τις τροπολογίες στον ποινικό κώδικα τις οποίες ενέκρινε η Βουλή στις 9 Ιουλίου, και οι οποίες επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2003. Το Συνταγματικό δικαστήριο αποφάσισε ότι οι τροπολογίες εγκρίθηκαν χωρίς την ειδική απαρτία.

Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Κροατίας απαγορεύεται κάθε μορφής διάκριση, συμπεριλαμβανομένης της διάκρισης λόγω φυλής. Ο ποινικός κώδικας ορίζει την ποινική ευθύνη αυτών οι οποίοι παραβιάζουν την ισότητα των πολιτών λόγω φυλής. προβλέπει την ποινική ευθύνη αυτών οι οποίοι με βάση τις διαφορές λόγω φυλής, φύλου, χρώματος της επιδερμίδας, υπηκοότητας ή εθνοτικής καταγωγής, παραβιάζουν βασικά δικαιώματα και ελευθερίες του ανθρώπου. Δεν υπάρχει ειδική ποινική διάταξη που να απαγορεύει πράξεις ξενοφοβίας.

Βάσει του Συντάγματος απαγορεύεται η αυθαίρετη σύλληψη. Κανείς δεν συλλαμβάνεται ή φυλακίζεται χωρίς γραπτό δικαστικό ένταλμα. Ο συλληφθείς έχει το δικαίωμα να προσφύγει στο δικαστήριο το οποίο αποφασίζει σχετικά με την νομιμότητα της στέρησης της ελευθερίας του και ενημερώνεται αμέσως σχετικά με τους λόγους της σύλληψης. Επιπλέον, το Σύνταγμα προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης σε πρόσωπο το οποίο συνελήφθη αδικαιολόγητα. Η διάρκεια της προφυλάκισης ορίζεται ακριβώς από τον νόμο, ο οποίος παρέχει εγγυήσεις στο πρόσωπο το οποίο στερείται της ελευθερίας του, ότι είναι σύμφωνος με τα διεθνή πρότυπα.

Το δικαίωμα ψήφου διασφαλίζεται και ορίζεται βάσει του Συντάγματος για όλους τους πολίτες οι οποίοι έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους. Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και στους πολίτες οι οποίοι βρίσκονται στην αλλοδαπή κατά την διενέργεια των εκλογών.

Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι διασφαλίζεται από το Σύνταγμα. Ο σχετικός νόμος ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2002, εκτελέσθηκε χωρίς να έχουν αναφερθεί προβλήματα. Ο αριθμός των εγγεγραμμένων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στην Κροατία αυξάνεται με γρήγορο ρυθμό, παρατηρείται δε μεγάλη διαφοροποίηση. Ενώ το 1999, είχαν εγγραφεί μόνο 15.375 ΜΚΟ, ο αριθμός αυτός έφθασε τις 23.740 μέχρι τον Αύγουστο του 2003. Επίσης ενεγράφησαν 70 ιδρύματα, 6 ταμεία και 120 διεθνείς ΜΚΟ. Με την πάροδο των ετών, ο ρόλος των ΜΚΟ απέκτησε εξαιρετική σημασία για την προαγωγή των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ιδίως σε ό,τι αφορά στα θέματα των προσφύγων και την παρακολούθηση των εκλογών.

Η ελευθερία της έκφρασης διασφαλίζεται από το Σύνταγμα. Πριν από το 2000, ασκείτο ανοικτή πίεση, παρενόχληση, οικονομικός εκβιασμός και αυθαίρετες διώξεις. Η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά από το 2000. ´Εχει επέλθει πλέον σημαντική απορύθμιση στον τομέα των μέσων ενημέρωσης, τα οποία εν γένει υπόκεινται στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν κάποιες συγκεκριμένες ανησυχίες για την ύπαρξη μιας πιθανής πολιτικής επιρροής που συνεχίζεται σε τοπικό επίπεδο.

Ο γραπτός τύπος χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία ημερήσιων εφημερίδων. Υπάρχουν πέντε ημερήσιες εθνικές εφημερίδες απευθυνόμενες σε τοπική/περιφερειακή αγορά. Υπάρχουν τρεις πολιτικές εβδομαδιαίες εφημερίδες. Οι εφημερίδες, με εξαίρεση δύο εθνικές ημερήσιες εφημερίδες, έχουν ιδιωτικοποιηθεί και οι δημοσιογράφοι δεν αντιμετωπίζουν πλέον σημαντικά εμπόδια κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Υπάρχει μεγάλος βαθμός πολιτικής διαφοροποίησης. Ωστόσο, πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για να διασφαλιστεί η διαφάνεια σε ό,τι αφορά στην ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης. Η δεσπόζουσα θέση μιας ομάδας εκδοτών στον τομέα της διανομής θα μπορούσε να οδηγήσει σε αθέμιτη μεταχείριση των ανταγωνιστών (ορισμένοι από τους μεγαλύτερους εκδότες ελέγχουν πλέον του 50% του μεγαλύτερου δικτύου διανομής στην Κροατία).

Στον οπτικοακουστικό τομέα, λειτουργούν πάνω από 130 ραδιοφωνικοί σταθμοί και ξένοι σταθμοί που μεταδίδουν τα προγράμματα τους. Ο κρατικός τηλεοπτικός σταθμός (HTΤ) έχει χάσει την μονοπωλιακή θέση. Με την ιδιωτικοποίηση του τρίτου εθνικού τηλεοπτικού σταθμού, που αποτελεί πλέον μία κροατική κοινοπραξία RTL είναι δυνατή η προώθηση της ανάπτυξης των ιδιωτικών σταθμών και η καθιέρωση ανταγωνισμού και πλουραλισμού στην αγορά αυτή. Εκτός από τους τρεις τηλεοπτικούς σταθμούς που καλύπτουν ολόκληρη τη χώρα, υπάρχουν πολλά τοπικά τηλεοπτικά δίκτυα. Δεν υφίστανται περιορισμοί σε ό,τι αφορά στην πρόσβαση σε ξένες πηγές ειδήσεων. Οι ξένοι τηλεοπτικοί σταθμοί μεταδίδονται μέσω δορυφόρου και με καλωδιακή τηλεόραση.

Το νομικό και διοικητικό πλαίσιο το οποίο ισχύει σήμερα στην Κροατία θεσπίστηκε με σκοπό την εναρμόνιση της κροατικής νομοθεσίας με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Ωστόσο, υπάρχουν ανησυχίες για πιθανή πολιτική επιρροή που εξακολουθεί να ασκείται στους συσταθέντες ρυθμιστικούς φορείς.

Υπάρχουν τέσσερις σημαντικοί νόμοι στο χώρο των μέσων ενημέρωσης: (i) ο νόμος για την κροατική ραδιοτηλεόραση (HRT) του Μαρτίου 2003, ο οποίος ρυθμίζει τη λειτουργία της κρατικής τηλεόρασης, HRT, και προβλέπει τις αρχές και υποχρεώσεις για τα προγράμματα. Η διαδικασία διορισμού των μελών του Συμβουλίου της HRT δεν παρέχει την αναγκαία διαφάνεια ούτε διασφαλίζει την πολιτική ανεξαρτησία και πλουραλισμό των απόψεων που πρέπει να χαρακτηρίζουν τους ραδιοτηλεοπτικούς ρυθμιστικούς φορείς. Τα μέλη του Συμβουλίου επελέγησαν [4], με μεγάλη καθυστέρηση, περισσότερο βάσει πολιτικής προτίμησης παρά βάσει της σχετικής τους εμπειρίας. Οι αντιπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να έχουν μεγαλύτερο ρόλο στην τοποθέτηση και στο διορισμό των μελών του Συμβουλίου. (ii) Ο νόμος για τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, που θεσπίστηκε τον Ιούλιο του 2003, διέπει τις ηλεκτρονικές ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις καθώς και τις ηλεκτρονικές δημοσιεύσεις. Προβλέπει επίσης τη διαδικασία χορήγησης αδειών στους δημόσιους και ιδιωτικούς σταθμούς ραδιοφωνίας και τηλεόρασης. Το Συμβούλιο των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης (εποπτικός ρυθμιστικός φορέας) χορηγεί και ακυρώνει άδειες κατανομής των συχνοτήτων, ασκεί εποπτεία και λαμβάνει καταγγελίες. Η διαδικασία διορισμού των μελών του Συμβουλίου δεν παρέχει την αναγκαία διαφάνεια, ούτε διασφαλίζει την πολιτική ανεξαρτησία και τον πλουραλισμό των απόψεων, την κατάλληλη χρηματοδότηση και στελέχωση που χρειάζονται οι ραδιοτηλεοπτικοί ρυθμιστικοί φορείς. Ο θεσπιστείς νόμος δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τη διασυνοριακή τηλεόραση και την οδηγία για την τηλεόραση χωρίς σύνορα (βλέπε επίσης κεφάλαιο 20-Πολιτισμός και Οπτικοακουστικά μέσα). (iii) Ο νόμος περί τηλεπικοινωνιών που θεσπίστηκε τον Ιούλιο 2003, έχει στόχο να ανοίξει τον δρόμο για την ελευθέρωση των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη λειτουργία νέων φορέων εκμετάλλευσης στον χώρο παροχής υπηρεσιών σταθερής και κινητής τηλεφωνίας. Βάσει του νόμου ιδρύεται ένας τηλεπικοινωνιακός οργανισμός, ο οποίος είναι ανεξάρτητος ρυθμιστικός φορέας και χειρίζεται το θέμα της κατανομής των συχνοτήτων καθώς και άλλα τεχνικά ζητήματα. Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ του τηλεπικοινωνιακού οργανισμού και του Συμβουλίου ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης δεν είναι σαφώς καθορισμένες πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε παρακώλυση του έργου αμφοτέρων. Ο νόμος ευθυγραμμίζεται ευρέως με τα διεθνή πρότυπα ωστόσο πρέπει να μεταρρυθμιστούν επειγόντως οι πτυχές που αφορούν την μετάδοση. (iv) Ο νόμος περί των μέσων ενημέρωσης (πρώην καλούμενος "Νόμος περί δημοσίας ενημέρωσης") που θεσπίστηκε τον Οκτώβριο 2003, θέτει τις βασικές αρχές για τα μη ηλεκτρονικά (για παράδειγμα κυρίως έντυπα) μέσα ενημέρωσης, όπως ελευθερία έκφρασης, το δικαίωμα του κοινού για ενημέρωση, την προστασία της προσωπικής ζωής και την ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης. Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2004 το Συνταγματικό δικαστήριο κατήργησε τον νόμο για τυπικούς λόγους (δεν θεσπίστηκε με απόλυτη πλειοψηφία παρά το γεγονός ότι αφορούσε θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου). Σύμφωνα με την απόφαση του Συνταγματικού δικαστηρίου, ο νόμος περί των μέσων ενημέρωσης δύναται να εφαρμόζεται προσωρινά μέχρι τις 30 Απριλίου 2004. Η Κροατία πρέπει να διασφαλίσει ότι ο αναθεωρηθείς νόμος περί των μέσων ενημέρωσης λαμβάνει πλήρως υπόψη το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ) καθώς και άλλες σχετικές συστάσεις που εκδόθηκαν από επιτροπή υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

[4] Στις 17 Οκτωβρίου 2003, η Βουλή συμφώνησε για την επιλογή των μελών του Συμβουλίου. ´Εξι μέλη διορίστηκαν από τον προηγούμενο συνασπισμό και πέντε από την αντιπολίτευση. Το Συμβούλιο συγκροτείται από 11 μέλη προερχόμενα από διαφορετικές ομάδες της κοινωνίας των πολιτών.

Ο νόμος περί των αλλαγών στον ποινικό κώδικα που θεσπίστηκε τον Ιούλιο 2003, ο οποίος συμπεριλάμβανε την ποινικοποίηση της δυσφήμισης από δημοσιογράφους, ακυρώθηκε από το Συνταγματικό δικαστήριο τον Νοέμβριο του 2003, διότι δεν ψηφίστηκε με απόλυτη πλειοψηφία. Αυτό που έχει τώρα μεγάλη σημασία στον αναθεωρημένο νόμο είναι, η ευθυγράμμιση των διατάξεων περί δυσφήμισης προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα (όπως ορίζει η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των δικαιωμάτων του ανθρώπου).

Συμπερασματικά, απαιτούνται αλλαγές προκειμένου οι προαναφερόμενοι νόμοι να ευθυγραμμιστούν προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα σύμφωνα με τις συστάσεις που διετύπωσαν, τον Φεβρουάριο 2004, η μεικτή αποστολή πραγματογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΑΣΕ.

Το Σύνταγμα αναγνωρίζει το δικαίωμα ιδιοκτησίας. Ωστόσο παραμένουν ορισμένοι περιορισμοί για τους αλλοδαπούς, που καθορίζονται βάσει του νόμου, ιδίως σε ό,τι αφορά στην ιδιοκτησία γεωργικής γης, δασών, προστατευόμενων μερών της φύσης (εθνικά πάρκα, φυσικοί δρυμοί κλπ). Αλλοδαπά φυσικά και νομικά πρόσωπα μπορούν να αγοράσουν ακίνητη περιουσία στην Κροατία υπό τον όρο της αμοιβαιότητας και μετά από έγκριση του υπουργείου εξωτερικών. Παρομοίως, στην περίπτωση κληρονομιάς, για τους αλλοδαπούς πρέπει να πληρείται ο όρος της αμοιβαιότητας.

Η διαδικασία απόδοσης της αφαιρεθείσας ιδιοκτησίας υπό το γιουγκοσλαβικό κομμουνιστικό καθεστώς ρυθμιζόταν βάσει νόμου που τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 1997. Η διαδικασία εξελίσσεται με πολύ βραδύ ρυθμό και μετά από 7 έτη εφαρμογής μόνο το 34% των περιπτώσεων (αναφέρθηκαν πάνω 51.000 περιπτώσεις) αποτέλεσε αντικείμενο μιας νομικά έγκυρης απόφασης, και μόνο το 21% των αξιώσεων ικανοποιήθηκαν. Σύμφωνα με τον νόμο προβλέπεται η δυνατότητα μόνον στα άτομα πρώτου βαθμού συγγενείας να ζητήσουν αποζημίωση υπό τον όρο ότι πληρούν ορισμένες απαιτήσεις επιλεξιμότητας. Η κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να προβλέψει ένα χρονοδιάγραμμα για την περάτωση της διαδικασίας.

Διασφαλίζεται ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής. Το Σύνταγμα διασφαλίζει το απαραβίαστο της κατοικίας, την ελευθερία και τον ιδιωτικό χαρακτήρα της αλληλογραφίας. Μόνο ένα δικαστήριο δύναται να διατάξει έρευνα κατοικίας ή άλλου χώρου μέσω αιτιολογημένου εντάλματος.

Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, στην Κροατία δεν έχουν καταγραφεί απάτριδες, κατόπιν της διάλυσης της ΣΟΔΓ.

1.2.2. Οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα

Το 1999, η Κροατία κύρωσε τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του 1961 και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του 1999, αμφότερα δε τέθηκαν σε ισχύ τον Μάρτιο του 2003. Τον Φεβρουάριο του 2003, η Κροατία κύρωσε επίσης το πρωτόκολλο του 1991 για την τροποποίηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη. Η Κροατία δεν έχει ακόμη υπογράψει τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του 1996.

Το Σύνταγμα της Κροατίας περιέχει διατάξεις για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Διασφαλίζονται οι επιχειρηματικές ελευθερίες και η ελευθερία της αγοράς, δεσμεύεται δε το κράτος να διασφαλίσει το ίδιο νομικό καθεστώς για όλους τους επιχειρηματίες. Επιπλέον, αναγνωρίζεται το δικαίωμα για εργασία με πλήρη πρόσβαση σε κάθε θέση απασχόλησης και εργασία για όλους υπό τους ιδίους όρους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος των απασχολουμένων και των μελών των οικογενειών τους για κοινωνική ασφάλεια και κοινωνική ασφάλιση. Το Σύνταγμα προβλέπει μεγάλο αριθμό και ποικιλία κοινωνικών παροχών. Το Σύνταγμα προβλέπει το καθολικό δικαίωμα για υγειονομική περίθαλψη και ειδική περίθαλψη των ευπαθών, των απόρων και των μειονεκτούντων, με έμφαση στα προγράμματα κοινωνικής ένταξης. Ωστόσο, λόγω των δημοσιονομικών πιέσεων, περιορίζεται το πεδίο των δικαιωμάτων αυτών. Οι οικογένειες απολαύουν ειδικής προστασίας. Η μητρότητα και η παιδική ηλικία προστατεύονται από το κράτος.

Η Κροατία, ως διάδοχο κράτος της Γιουγκοσλαβίας, εφαρμόζει τη σύμβαση των ΗΕ για τα δικαιώματα του παιδιού. Η Κροατία αναμένεται να υποβάλει τη δεύτερη αρχική έκθεση για την πρόοδο εφαρμογής της σύμβασης, τον Μάιο του 2004. Το θέρος του 2003, η Κροατία εισήγαγε τον θεσμό του διαμεσολαβητή για τα παιδιά.

Δεν υπάρχουν εμπόδια για την δημιουργία συνδικάτων. Διασφαλίζεται το δικαίωμα απεργίας, με ορισμένους περιορισμούς για τις ένοπλες δυνάμεις, την αστυνομία, τη δημόσια διοίκηση και τις δημόσιες υπηρεσίες (για παράδειγμα προσωπικό στον τομέα της υγείας).

Κατοχυρώνεται το δικαίωμα για δωρεάν πρωτοβάθμια εκπαίδευση και δωρεάν πρόσβαση στην δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση καθώς και η ελευθερία ίδρυσης ιδιωτικών σχολείων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

Διασφαλίζεται η ελευθερία της θρησκείας. Γίνεται διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους ωστόσο υπάρχει συμφωνία μεταξύ της Κροατίας και της Αγίας ´Εδρας η οποία δημιουργεί ένα ευνοϊκό πλαίσιο για το κοινωνικό έργο και τη δραστηριότητα της Καθολικής Εκκλησίας. Δεν είναι υποχρεωτική η διδασκαλία των θρησκευτικών ωστόσο παρέχεται στο πλαίσιο του κρατικού εκπαιδευτικού συστήματος. Η Κροατία έχει υπογράψει παρόμοιες συμφωνίες με σημαντικές θρησκείες στην Κροατία (για παράδειγμα Καθολική, Ορθόδοξη και Μουσουλμανική) με εξαίρεση την Εβραϊκή. Η επιστροφή της εβραϊκής ιδιοκτησίας αποτελεί το κύριο εμπόδιο στη σύναψη παρόμοιας συμφωνίας.

Αναγνωρίζονται από το νόμο οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις. Ο νόμος περί ισότητας των φύλων απαγορεύει τη διάκριση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού.

1.2.3. Δικαιώματα μειονοτήτων, προστασία των μειονοτήτων και των προσφύγων

Μειονότητες

Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, το 7,5% του πληθυσμού της Κροατίας ανήκει σε 16 εθνικές μειονότητες. Η μεγαλύτερη μειονότητα είναι η σερβική και αποτελεί το 4,5% του συνολικού πληθυσμού, ακολουθούμενη από τη βοσνιακή (0,47%), την ιταλική (0,44%), την ουγγρική (0,37%), την αλβανική (0,34%), και τη σλοβένικη (0,3%). Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στατιστικά στοιχεία, το ποσοστό των Ρομ ανέρχεται σε 0,21% ωστόσο είναι πιθανόν το πραγματικό ποσοστό να είναι πολύ υψηλότερο.

Η Κροατία έχει κυρώσει όλες τις συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης τις οποίες υπέγραψε, όπως την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, τη Σύμβαση πλαίσιο για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων, τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις περιφερειακές και μειονοτικές γλώσσες καθώς και τη Σύμβαση των ΗΕ για τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα. Επιπλέον, η Κροατία έχει συνάψει διμερείς συμφωνίες για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων με την Ουγγαρία και την Ιταλία. Βρίσκεται στο στάδιο προπαρασκευής διμερής συμφωνία με τη Σερβία και Μαυροβούνιο.

Ο συνταγματικός νόμος για τα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων (ΣΝΕΜ), που θεσπίστηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2002, θέτει το εθνικό νομικό πλαίσιο για τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Κροατία. Διασφαλίζεται στις εθνικές μειονότητες το δικαίωμα να εκλέγουν μέχρι οκτώ αντιπροσώπους στη Βουλή. Σε τοπικό επίπεδο, οι μειονότητες έχουν το δικαίωμα να εκλέγουν αντιπροσώπους σε εκλεγμένους φορείς καθώς και σε δικαστικούς και διοικητικούς φορείς των δήμων και πόλεων. Ο ΣΝΕΜ προβλέπει επίσης την εκπροσώπηση των μειονοτήτων σε δικαστικούς και διοικητικούς φορείς, σε κρατικό και τοπικό επίπεδο.

Επιπλέον, συστάθηκε γνωμοδοτικό συμβούλιο εθνικών μειονοτήτων σε εθνικό επίπεδο και τοπικά συμβουλευτικά όργανα στα συμβούλια των πόλεων/δήμων. Η κυβέρνηση θα εργάζεται στενά με το συμβούλιο των εθνικών μειονοτήτων κατά την εκτέλεση του ΣΝΕΜ.

Επίσης, έχει προβλεφθεί ένα ειδικό νομικό πλαίσιο για τα δικαιώματα της σερβικής μειονότητας στην περιφέρεια του Δούναβη. Το πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε με τη συμφωνία Erdut και τη δήλωση προθέσεων της κυβέρνησης, του 1997. Ενώ τα περισσότερα από τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται δυνάμει της συμφωνίας Erdut μεταφέρονται στον ΣΝΕΜ, από τη δήλωση προθέσεων προκύπτουν ορισμένα ειδικά δικαιώματα, όπως η αναλογική αντιπροσώπευση στις αστυνομικές δυνάμεις και το δικαστικό σώμα και τα δικαιώματα για σχολεία των μειονοτήτων.

Τα μέλη των εθνικών μειονοτήτων στην Κροατία ασκούν το δικαίωμά τους για επίσημη χρήση της μητρικής τους γλώσσας σε ίση βάση, επί του εδάφους των πόλεων/δήμων και κομητειών, εφόσον το μερίδιο που καταλαμβάνουν στον πληθυσμό ανέρχεται τουλάχιστον στο ένα τρίτο ή εφόσον τούτο προβλέπεται βάσει διεθνών συμφωνιών. Επίσης, έχουν το δικαίωμα για εκπαίδευση στη γλώσσα τους από το προσχολικό στάδιο και μετά (μέχρι τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση) σύμφωνα με το Σύνταγμα, τον συνταγματικό νόμο για τα Δικαιώματα των Εθνικών Μειονοτήτων (2002), τον νόμο για τη Χρήση της Γλώσσας και Γραφής των Εθνικών Μειονοτήτων (2000) και τον νόμο για την Εκπαίδευση στη γλώσσα και γραφή των Εθνικών Μειονοτήτων (2000).

Εκπαιδευτικό ίδρυμα που παρέχει διδασκαλία σε γλώσσα και γραφή μιας εθνικής μειονότητας, δύναται να είναι δημόσιο ίδρυμα, χρηματοδοτούμενο από τον κρατικό προϋπολογισμό, ή ιδιωτικό σχολείο που ιδρύεται από νομικό ή φυσικό πρόσωπο υπό τους ιδίους όρους που ισχύουν για την ίδρυση οποιουδήποτε εκπαιδευτικού ιδρύματος. Φαίνεται ότι έχουν ενσωματωθεί στην κροατική νομοθεσία οι αρχές της ισότητας και μη διάκρισης, της προστασίας της εθνικής ταυτότητας, της κοινωνικής ένταξης, της ελευθερίας ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και κύκλων σπουδών και της παροχής της κατάλληλης εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού. Οι αρχές αυτές είναι σύμφωνες με τις βασικές αρχές που περιέχονται στην σύμβαση πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις περιφερειακές ή μειονοτικές γλώσσες.

Ο διαμεσολαβητής θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο στη προστασία των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, ωστόσο υπάρχουν σημαντικοί δημοσιονομικοί περιορισμοί. Υπάρχει μια υπηρεσία της κυβέρνησης για τις εθνικές μειονότητες. Στον κρατικό προϋπολογισμό του 2003, 20 εκατ. HRK (2,6 εκατ. ευρώ) διατίθενται για τις μειονότητες, ποσό το οποίο διανέμεται μέσω της υπηρεσίας αυτής.

Στις βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2003 εξελέγησαν οκτώ αντιπρόσωποι εθνικών μειονοτήτων, αριθμός μεγαλύτερος σε σχέση με τις εκλογές του 2000, κατά τις οποίες εξελέγησαν 5 αντιπρόσωποι.

Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, 331.383 κροάτες υπήκοοι που ανήκουν σε 16 εθνικές μειονότητες, έχουν το δικαίωμα να εκλέγουν 471 συμβούλια μειονοτήτων με 6662 συμβούλους και 143 αντιπροσώπους σε τοπικό (δήμος) και περιφερειακό (κομητεία) επίπεδο. Στις 18 Μαΐου 2003 διενεργήθηκαν εκλογές για τα τοπικά γνωμοδοτικά συμβούλια των μειονοτήτων. Ωστόσο, λόγω της σύντομης προπαρασκευαστικής περιόδου, της περιορισμένης υποστήριξης εκ μέρους της κυβέρνησης και της ελλιπούς οργάνωσης των οργανώσεων μειονοτήτων, εξελέγησαν λιγότερο από το ήμισυ των συμβουλίων που δικαιούνται να εκλέγουν οι μειονότητες δυνάμει του συνταγματικού νόμου για τις εθνικές μειονότητες. Στις 15 Φεβρουαρίου 2004 διενεργήθηκαν συμπληρωματικές εκλογές για τα μέλη των συμβουλίων εθνικών μειονοτήτων, σε 15 κομητείες, 64 πόλεις και 132 δήμους. Η συμμετοχή ανήλθε περίπου σε 8% του συνολικού πληθυσμού της μειονότητας. Εξακολουθούν να υπάρχουν παρανοήσεις και ελλιπή ευαισθητοποίηση σε ό,τι αφορά την επίσημη σύσταση των τοπικών συμβουλίων, όχι μόνο μεταξύ των τοπικών αρχών αλλά και μεταξύ των ιδίων των ομάδων των μειονοτήτων.

Σύμφωνα με τον συνταγματικό νόμο για τις εθνικές μειονότητες, έπρεπε να διενεργηθούν επαναληπτικές εκλογές στις κομητείες/δήμους όπου τα κόμματα δεν μπόρεσαν να ορίσουν ικανό αριθμό αντιπροσώπων των μειονοτήτων στους καταλόγους των κομμάτων. Αυτές οι επαναληπτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν τελικά στις 15 Φεβρουαρίου 2004 ενώ, σύμφωνα με τον ΣΝΕΜ θα έπρεπε να είχαν διενεργηθεί στις 23 Μαρτίου 2003. Πρέπει να σημειωθεί ότι δυνάμει του νόμου για τις τοπικές εκλογές του 2001, οι εκλογές αυτές θα έπρεπε να είχαν ήδη διενεργηθεί μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2002.

Σε ό,τι αφορά στην εκπροσώπευση των μειονοτήτων στα κρατικά διοικητικά και δικαστικά όργανα, όπως προβλέπει ο ΣΝΕΜ, αυτή παραμένει ελλιπής. Η κυβέρνηση, προβάλλοντας ως αιτία τις πρακτικές δυσκολίες, τους περιορισμούς του κρατικού προϋπολογισμού και, στην περίπτωση του δικαστικού σώματος, την ανεξαρτησία των δικαστηρίων στην επιλογή των δικαστών, δεν ανέπτυξε πρόγραμμα προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της ανεπαρκούς εκπροσώπησης μακροπρόθεσμα. Παρά το γεγονός ότι δημοσιεύθηκε σημαντικός αριθμός κενών θέσεων στην κρατική διοίκηση και στη δικαιοσύνη, είναι άγνωστο κατά πόσον, μεταξύ των νέων απασχολουμένων, συγκαταλέγονται μέλη των εθνικών μειονοτήτων. Επίσης, κάποιες νομοθετικές διατάξεις δεν έχουν ακόμη ευθυγραμμιστεί με τον ΣΝΕΜ, όπως ο νόμος για την κρατική διοίκηση, ο νόμος περί δικαστηρίων, ο νόμος για το δικαστικό συμβούλιο του κράτους και ο νόμος για την υπηρεσία της γενικής εισαγγελίας. Συνεπώς, πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προς διευθέτηση και επανόρθωση της κατάστασης αυτής.

Σε ό,τι αφορά στα μέσα ενημέρωσης, κατά τα τελευταία έτη καλύπτονται όλο και περισσότερο οι μειονότητες και ζητήματα ενδιαφέροντός τους, ωστόσο ανεπαρκώς στα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης καθώς και στον τύπο. Αν και περιορίζεται σταθερά η πρόκληση μίσους, οι εθνικές μειονότητες νοούνται και προβάλλονται ως χωριστές οντότητες και όχι ως αναπόσπαστο μέρος της κοινωνίας. Οι διατάξεις του ΣΝΕΜ σύμφωνα με τις οποίες η κρατική ραδιοφωνία και τηλεόραση, σε εθνικό και τοπικό επίπεδο, οφείλουν να παράγουν και/ή μεταδίδουν προγράμματα για τις μειονότητες στην γλώσσα τους, δεν έχουν ακόμη εκτελεσθεί.

Σε ό,τι αφορά στις διαδικασίες ενώπιον δικαστηρίων για διάκριση έναντι μειονοτήτων, δεν υπάρχουν ενδείξεις για αποφάσεις στο πλαίσιο των οποίων να γίνεται διάκριση έναντι των μειονοτήτων ή να διαπιστώνεται ποινική ενοχή για τη διάδοση φυλετικού μίσους.

Η σερβική μειονότητα βρίσκεται σε ξεχωριστή θέση. Πρώτον, ενώ παραμένει η μειονότητα με τον μεγαλύτερο αριθμό πολιτών, το μερίδιό της στον πληθυσμό μειώθηκε σημαντικά από 13% (απογραφή του 1991) σε 4.5% (απογραφή του 2001) του πληθυσμού. Δεύτερον, οι σχέσεις μεταξύ του κροατικού κράτους και της σερβικής μειονότητας φέρουν τις πληγές του πρόσφατου πολέμου, δηλαδή επάνοδος προσφύγων και απόδοση της περιουσίας τους [βλέπε κατωτέρω παράγραφο για τους «πρόσφυγες»]. Με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Κροατίας, το καθεστώς τους μετεβλήθη από ένα συνιστών κράτος στην πρώην Γιουγκοσλαβία, σε μια εθνική μειονότητα. Τον Δεκέμβριο του 2003, η νέα κυβέρνηση υπέγραψε συμφωνία με τους αντιπροσώπους των σερβικών μειονοτήτων και τους προσέφερε πολλές θέσεις στη διοίκηση. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι υφιστάμενοι θεσμοί της σερβικής μειονότητας (πολιτικά κόμματα, σχολεία, πολιτιστικές οργανώσεις) μπορούν να λειτουργούν χωρίς εμπόδια. Στην περιφέρεια του Δούναβη, εφαρμόζονται οι περισσότερες από τις διατάξεις της συμφωνίας Erdut και της δήλωσης προθέσεων της κυβέρνησης, με σημαντική εξαίρεση την αναλογική εκπροσώπηση των σέρβων στη δικαιοσύνη. Το κράτος πρέπει να καταβάλει συμπληρωματικές προσπάθειες για να ενσωματώσει τη σερβική κοινότητα στην κροατική κοινωνία, σε όλα τα επίπεδα.

Η μειονότητα των Ρομ απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Ο πληθυσμός των Ρομ επίσημα ανέρχεται στο 0,21% του πληθυσμού (9.463 άτομα, σύμφωνα με την απογραφή του 2001). Ωστόσο, εκτιμάται ότι ο αριθμός αυτός είναι πολύ υψηλότερος (30.000 έως 40.000) δεδομένου ότι οι Ρομ δηλώνουν ότι είναι μέλη ομάδας πλειοψηφίας ή δεν εγγράφονται καθόλου. Οι περισσότεροι Ρομ δεν είναι ενταγμένοι στην κροατική κοινωνία και υφίστανται διακρίσεις σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου, όπως πρόσβαση στην απασχόληση, την υγεία και την πολιτική αντιπροσώπευση.

Λόγω του έντονου κοινωνικού αποκλεισμού που χαρακτηρίζει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού Ρομ που ζει στην Κροατία, η κυβέρνηση θέσπισε, στις 16 Οκτωβρίου 2003 και με την υποστήριξη του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΟΟΣΑ, εθνικό πρόγραμμα για τους Ρομ. Το πρόγραμμα προβλέπει σειρά μέτρων για τη διασφάλιση της κοινωνικής ένταξης των Ρομ, με την παράλληλη διατήρηση της παράδοσης και του πολιτισμού τους. Καλύπτει ζητήματα όπως το καθεστώς, η πολιτική αντιπροσώπευση σε τοπικό επίπεδο, η απασχόληση, τα δικαιώματα του παιδιού, η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, η κοινωνική περίθαλψη, η στέγη και η προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο εναπομένει να διαπιστωθεί κατά πόσο τα κονδύλια που διατίθενται στην πρωτοβουλία αυτή στο πλαίσιο του κρατικού προϋπολογισμού του 2004, επαρκούν για την υλοποίηση του προγράμματος.

Υπάρχει πολύ μεγάλος αριθμός υποθέσεων που εκκρεμούν ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά της Κροατίας. Το γεγονός αυτό κατά πάσα πιθανότητα, αντανακλά τα εξής: (i) διαδικαστικά προβλήματα στην κροατική δικαιοσύνη μεταξύ άλλων ο βαθμός στον οποίο το συνταγματικό δικαστήριο μπορεί να δρα αποτελεσματικά για επανόρθωση, σε εθνικό επίπεδο, σε ό,τι αφορά δικαιώματα του ανθρώπου και (ii) ουσιαστικές ανησυχίες για τα δικαιώματα του ανθρώπου, σε ό,τι αφορά σε ορισμένες νομοθετικές διατάξεις, ιδίως νόμους που διέπουν ιδιοκτησιακά ζητήματα συναφή με τον πόλεμο.

Πρόσφυγες

Η Κροατία έχει κυρώσει τη Σύμβαση της Γενεύης για τους Πρόσφυγες, του 1951. Δυνάμει του κροατικού νόμου για το καθεστώς των εκτοπισθέντων προσώπων και προσφύγων, αναγνωρίσθηκε το καθεστώς του πρόσφυγα σε πολλούς πρόσφυγες από την ΒΕ. Ο ορισμός του πρόσφυγα που δίδεται στο νόμο αυτό, διαφέρει σημαντικά από τον ορισμό της Σύμβασης της Γενεύης. Ενώ ο νόμος για την κυκλοφορία και διαμονή των αλλοδαπών προβλέπει τις διαδικασίες για τη χορήγηση ασύλου, δεν έχει ληφθεί καμία θετική απόφαση για τη χορήγηση ασύλου. Την 1η Ιουλίου 2004, θα τεθεί σε ισχύ ο νέος νόμος περί ασύλου.

Στην περίοδο 1991-1997, ο συνολικός αριθμός των προσφύγων και των εκτοπισθέντων στο εσωτερικό της χώρας (ΕΕΧ) εκτός και εντός της Κροατίας, ανήλθε περίπου σε 950.000.

Αποτέλεσμα του πρόσφατου πολέμου ήταν να εκτοπισθούν στο εσωτερικό της χώρας περίπου 550.000 κροάτες [5]. Ο αριθμός των σέρβων προσφύγων της Κροατίας, που ήταν κυρίως αποτέλεσμα των επιχειρήσεων «Flash» και «Storm», του 1995, μέσω των οποίων η Κροατία πήρε τον έλεγχο όλων κατεχόμενων περιοχών, ήταν 370.000 (330.000 στη Σερβία και το Μαυροβούνιο και 40.000 στην ΒΕ). Επιπλέον, καταγράφηκαν 32.000 σέρβοι ως ΕΕΧ στα τέλη του 1997 στην περιφέρεια UNTAES (Ανατολική Σλαβονία). Εκτός από τους 950.000 ΕΕΧ και πρόσφυγες υπήρχαν και Βόσνιοι Κροάτες οι οποίοι είτε εγκαταστάθηκαν κατά πάσα πιθανότητα στην Κροατία (περίπου 130.000) ή μετέβησαν σε άλλη χώρα μέσω της Κροατίας.

[5] Οι όροι κροατικός και σερβικός υποδεικνύουν κάποια εθνοτική σχέση ενώ ο όρος κροάτης υποδεικνύει υπηκοότητα της Δημοκρατίας της Κροατίας.

Μέχρι το τέλος του 2003, ο αριθμός των σέρβων προσφύγων της Κροατίας ανήλθε περίπου σε 209.000 (189.500 στη Σερβία και Μαυροβούνιο και 19.500 στη ΒΕ). Ο αριθμός των ΕΕΧ σερβικής εθνοτικής καταγωγής ανήλθε σε 1.700 άτομα. Μέχρι το τέλος της ιδίας περιόδου, 108.000 σέρβοι πρόσφυγες της Κροατίας επέστρεψαν στην Κροατία.

Πολλοί από τους σημερινούς σέρβους πρόσφυγες φαίνεται ότι επέλεξαν να ενταχθούν τοπικά στην χώρα στην οποία διαμένουν, κυρίως επειδή είχαν εκτοπισθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και αντιμετώπισαν προβλήματα κατά την επάνοδό τους. Σύμφωνα με την απογραφή που έγινε το δεύτερο εξάμηνο του 2000 από τις κυβερνήσεις της τότε ΟΔΓ και ΒΕ σε συνεργασία με την UNHCR, το ποσοστό των υπόλοιπων προσφύγων που πιθανόν θα επέστρεφαν ήταν κατά ανώτατο όριο περίπου 30%, δηλαδή σχεδόν κάτι περισσότερο από 83.000 άτομα (76.500 από τη Σερβία-Μαυροβούνιο και 6.500 από την ΒΕ). Σύμφωνα με μελέτη της αποστολής του ΟΑΣΕ στην Κροατία, το δεύτερο εξάμηνο του 2003, το ποσοστό πιθανής επιστροφής των προσφύγων που σήμερα βρίσκονται στην Σερβία-Μαυροβούνιο και στη ΒΕ, που αντιστοιχεί περίπου σε 30.000 άτομα, τοποθετείται στο 15%.

Τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες κατά την επάνοδό τους είναι στέγη, νάρκες, οικονομική επανένταξη, πιθανές παρενοχλήσεις εξαιτίας ισχυρισμών για «εγκλήματα πολέμου» και αφιλόξενη ατμόσφαιρα στις τοπικές κοινότητες υποδοχής. Επιπλέον, υπάρχουν διοικητικά προβλήματα όπως μη αναγνώριση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων που αποκτήθηκαν κατά την εργασία στις περιοχές που ήταν υπό τον έλεγχο των σέρβων. Σε ό,τι αφορά στην οικονομική επανένταξη, η κυβέρνηση θέσπισε μέτρα για την οικονομική ανάπτυξη των περιοχών επιστροφής όχι όμως συγκεκριμένα μέτρα για τους επαναπατριζόμενους. ´Εχει προβλεφθεί η διάθεση των αναγκαίων δημοσιονομικών πόρων και η ολοκλήρωση της διαδικασίας απομάκρυνσης των ναρκών προγραμματίζεται για τα τέλη του 2010.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά, πολλές κατοικίες και/ή διαμερίσματα είτε καταστράφηκαν είτε καταλήφθηκαν. ´Ετσι, το πρόβλημα της στέγης περιλαμβάνει τρεις πτυχές: (i) ανακατασκευή, (ii) ανάκτηση ιδιοκτησίας και (iii) παροχή στέγης σε όσους είχαν δικαίωμα μίσθωσης.

Ανακατασκευή: μέχρι σήμερα, η κυβέρνηση ανακατασκεύασε περίπου 130.000 από τις 200.000 κατοικίες και διαμερίσματα που καταστράφηκαν. Το επτά τοις εκατό (7%) του προγράμματος αυτού χρηματοδοτήθηκε από τη διεθνή κοινότητα. Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση του προγράμματος ανακατασκευής των 16.000 υπολειπόμενων κατοικιών και αναμένεται ότι θα ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2005. Τούτο θα διευκολύνει την επάνοδο περίπου 48.000 ατόμων. Με τις τροπολογίες που επήλθαν το 2000 στο νόμο περί ανακατασκευής, αίρονται οι τελευταίες νομικές διατάξεις που εισήγαγαν διακρίσεις. Η προθεσμία υποβολής αίτησης για ανακατασκευή έληξε το 2001. Τον Μάρτιο 2004,σύμφωνα με την συμφωνία που υπεγράφη με σέρβους εκπροσώπους, η κυβέρνηση παρέτεινε τη προθεσμία για υποβολή νέων αιτήσεων ανακατασκευής, εξάμηνης διάρκειας, από την 1η Απριλίου, στις 30 Σεπτεμβρίου 2004. Τούτο σημαίνει κατά πάσα πιθανότητα ότι το πρόγραμμα ανακατασκευής θα συνεχισθεί μέχρι το 2006.

Ανάκτηση ιδιοκτησίας: Με τις τροπολογίες που επήλθαν το 2002 στον νόμο για τις περιοχές ειδικής κρατικής μέριμνας, ρυθμίζεται η ανάκτηση ιδιόκτητων κατοικιών που παραχωρήθηκαν σε προσωρινούς χρήστες δυνάμει του νόμου περί προσωρινής κατάληψης και διοίκησης συγκεκριμένης ιδιοκτησίας. Ο νόμος περί ιδιοκτησίας και λοιπών ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων διέπει την ανάκτηση άλλων μορφών ακίνητης περιουσίας, για παράδειγμα, επιχειρήσεις και γεωργική γη, που θα μπορούσε επίσης να έχουν παραχωρηθεί σε προσωρινούς χρήστες βάσει του νόμου περί της προσωρινής κατάληψης και διοίκησης συγκεκριμένης ιδιοκτησίας. Η κυβέρνηση χορήγησε κονδύλια για την παροχή εναλλακτικής στέγης. Μέχρι το τέλος του 2003, υποβλήθηκαν συνολικά περίπου 20.000 αιτήσεις για την ανάκτηση κατοικιών [6], ωστόσο, μόλις 16.000 έχουν ανακτηθεί (εκ των οποίων 4.000 παραμένουν κενές επειδή είναι άγνωστο που βρίσκονται οι ιδιοκτήτες). Ωστόσο, ο ρυθμός ανάκτησης της ακίνητης περιουσίας είναι πολύ αργός. Οι κύριοι λόγοι είναι οι εξής (i) το αυτοεπιβληθέν καθήκον εξεύρεσης εναλλακτικής στέγης στα άτομα που έχουν καταλάβει τις κατοικίες, ως προϋπόθεση για την ανάκτηση (πράγμα που σημαίνει ότι τα δικαιώματα των ιδιοκτητών δεν τυγχάνουν πλήρους αναγνώρισης), (ii) το γεγονός ότι τα κατώτερα στρώματα της ιεραρχίας της κρατικής διοίκησης δεν συνειδητοποιούν ότι επείγει η έγκαιρη παροχή εναλλακτικής στέγης στα άτομα αυτά [7]. και (iii) η μη επιβολή έξωσης από τα δικαστήρια και η μη εκτέλεση των αποφάσεων περί εξώσεως των παράνομων κατόχων/ενοικιαστών. Αρχικά, η κυβέρνηση προγραμμάτισε την ολοκλήρωση της απόδοσης της ακίνητης περιουσίας μέχρι τέλους του 2002. Στη συνέχεια, η προθεσμία αυτή παρατάθηκε μέχρι τα τέλη του 2003. Ωστόσο, δεν τηρήθηκε η νέα προθεσμία. Μέχρι τα τέλη του 2003, 3.5000 κατοικίες παρέμεναν κατειλημμένες, ενώ είχαν υποβληθεί περίπου 2.200 αιτήσεις ανάκτησης. Η συμφωνία της Κυβέρνησης με τους σέρβους εκπροσώπους ορίζει ότι η διαδικασία αυτή πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2004.

[6] Τούτο αφορά στην ανάκτηση κατοικιών που παραχωρήθηκαν για να κατοικηθούν δυνάμει του νόμου περί προσωρινής κατάληψης και διοίκησης συγκεκριμένης ιδιοκτησίας του 1995.

[7] Η απόδοση της ιδιοκτησίας στον ιδιοκτήτη προβλέπεται μόνο αφού προσφερθεί εναλλακτική στέγη στον προσωρινό κάτοχο. Τούτο σημαίνει ότι προηγείται το συμφέρον των προσωρινών κατόχων έναντι των νομικών δικαιωμάτων των ιδιοκτητών.

Παροχή στέγης στους πρώην κατόχους δικαιωμάτων μίσθωσης: Μέχρι πρόσφατα, οι πρόσφυγες οι οποίοι ζούσαν σε κοινωνικές κατοικίες, με δικαιώματα κατοχής/μίσθωσης, δεν είχαν πρόσβαση σε στέγη εάν αποφάσιζαν να επιστρέψουν στην Κροατία. Η κατάσταση αυτή έθιγε με τρόπο μεροληπτικό τους πρόσφυγες από αστικές περιοχές. Τον Ιούλιο του 2002, με τις τροπολογίες του νόμου για τις περιοχές ειδικής κρατικής μέριμνας [8] , για πρώτη φορά υπάρχει η δυνατότητα στις περιοχές αυτές να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα των πρώην κατόχων δικαιωμάτων μίσθωσης. Στις 12 Ιουνίου 2003, η κυβέρνηση έλαβε απόφαση για την παροχή στέγης και στους πρώην κατόχους δικαιωμάτων μίσθωσης που δεν υπάγονται στις περιοχές ειδικής κρατικής μέριμνας και οι οποίοι επιθυμούν να επιστρέψουν [9]. Η απόφαση αυτή προβλέπει ότι η από το δημόσιο χρηματοδοτούμενη στέγη θα διατεθεί στους αιτούντες. Η προθεσμία υποβολής αίτησης εκπνέει στα τέλη του 2004. Η προθεσμία παροχής στέγης λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2006. Στο πρόγραμμα δεν εξετάζεται το κατά πόσον η παύση των δικαιωμάτων κατοχής/μίσθωσης ήταν νομικά δικαιολογημένη, έτσι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός εκκρεμών υποθέσεων ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τουλάχιστον μία υπόθεση έγινε δεκτή στο ΕΔΑΔ ("Blecic κατά Κροατίας").

[8] Βλέπε συνημμένο Χάρτη. Οι περιοχές ειδικής κρατικής μέριμνας, που καθορίστηκαν με νόμο του 1996, (με επακόλουθη τροποποίηση) καθορίστηκαν προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι συνέπειες του πολέμου, διασφαλίζοντας την ταχύτερη επάνοδο των ΕΕΧ και των προσφύγων, ενθαρρύνοντας τη δημογραφική και οικονομική αναβίωση και επιτυγχάνοντας ισόρροπη ανάπτυξη όλων των περιφερειών στην Κ