[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 10.7.2007

COM(2007) 412 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Η μεταρρύθμιση της Ευρώπης για τον 21ο αιώνα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Η μεταρρύθμιση της Ευρώπης για τον 21 ο αιώνα

Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με το άρθρο 48 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σχετικά με τη Διάσκεψη των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών προς αναθεώρηση των Συνθηκών

Ι Μαζί για τη μεταρρύθμιση της Ευρώπης

Η Ευρώπη έχει αλλάξει – ο κόσμος έχει αλλάξει. Ο 21ος αιώνας φέρνει νέες προκλήσεις, ανοίγει νέες προοπτικές. Η αλληλεπίδραση οικονομιών και λαών σε ολόκληρο τον κόσμο –με την επικοινωνία, το εμπόριο, τη μετανάστευση, τις κοινές ανησυχίες για την ασφάλεια ή ακόμα και με τις πολιτιστικές ανταλλαγές – ευρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Μέσα σε ένα τόσο παγκοσμιοποιημένο πλαίσιο, η Ευρώπη χρειάζεται να είναι ανταγωνιστική προκειμένου να εξασφαλίσει την μεγαλύτερη οικονομική της ανάπτυξη, περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης ούτως ώστε να επιτύχει μια συνολικά διατηρήσιμη ανάπτυξη. Οι κλιματικές μεταβολές απαιτούν μια απόκριση που θα καλύπτει και την παγκόσμια και την τοπική διάσταση. Οι δημογραφικές αλλαγές έχουν κλονίσει μερικές από τις βέβαιες αντιλήψεις του παρελθόντος σχετικά με τους τρόπους λειτουργίας της κοινωνίας. Οι νέες απειλές για την ασφάλεια απαιτούν νέες στρατηγικές και πολιτικές. Σε όλους αυτούς τους τομείς η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για να αντιμετωπίσει τις αλλαγές. Η ευημερία του αύριο απαιτεί νέες δεξιότητες, νέους τρόπους εργασίας, αλλά και πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Η ευρωπαϊκή κοινωνία διαθέτει και τη δημιουργικότητα και την ικανότητα να αποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις. Διαθέτει ένα στιβαρό υπόβαθρο θεμελιωδών αξιών – ελευθερία, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη, ανεκτικότητα, κοινωνική δικαιοσύνη, κράτος δικαίου – που έχουν αποδείξει τη σημασία τους. Αλλά για να διατηρηθούν και να παγιωθούν αυτές οι αξίες, η Ευρώπη πρέπει να προσαρμοστεί. Χρειάζεται μέσα για να μετασχηματίσει τις προθέσεις της σε πραγματικότητα. Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν μόνα τους στις προκλήσεις του σήμερα ή του αύριο· μόνο μια συλλογική προσπάθεια, εκτελεσμένη με πλήρη σεβασμό της επικουρικότητας, θα μπορέσει να παράσχει την κατάλληλη απόκριση. Αυτή είναι η αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και γι’ αυτό χρειάζεται να διαθέτει τις σωστές συνθήκες, τα σωστά θεσμικά όργανα και τις σωστές μεθόδους εργασίας.

Η Ευρώπη έχει να περάσει μια δοκιμασία: να προσφέρει πολιτικές που θα ανταποκρίνονται στις προσδοκίες και τις επιθυμίες των πολιτών, να δώσει μια εικόνα της Ευρώπης έτοιμης να εργαστεί αδελφωμένη για να υλοποιήσει το κοινό της μέλλον.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ευρίσκεται σε προνομιακή θέση για να εξεύρει τις απαντήσεις στα πλέον πιεστικά ερωτήματα της εποχής μας. Μια Ευρώπη με 27 ή και περισσότερα κράτη μέλη δίνει δυνατότητες ενεργειών σε ηπειρωτική κλίμακα και αντιμετώπισης θεμάτων διασυνοριακών διαστάσεων. Μετά από 50 χρόνια ολοκλήρωσης και διεύρυνσης, το όραμα των ιδρυτών της είναι πάντα το ίδιο επίκαιρο. Οι κοινές λύσεις αποτελούν συχνά τη μόνη βιώσιμη προσέγγιση για να εξευρεθούν οι σωστές λύσεις για την Ευρώπη μέσα στο παγκοσμιοποιημένο πλαίσιο: να εκσυγχρονιστεί η ευρωπαϊκή οικονομία για να αντιμετωπίσει τον νέο ανταγωνισμό, να παραμείνει η Ευρώπη στο προσκήνιο των προσπαθειών αντιμετώπισης των κλιματικών μεταβολών σε παγκόσμια κλίμακα, να εξασφαλιστεί βιώσιμος ενεργειακός εφοδιασμός, να επιτευχθεί η αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης, να καταπολεμηθεί η τρομοκρατία, να παρασχεθεί βοήθεια στις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να καταπολεμηθεί η φτώχεια, και τέλος να μπορέσουν οι ευρωπαϊκές αξίες να προωθηθούν αποτελεσματικά μέσα στην παγκόσμια κοινότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τη δυνατότητα να ενισχύσει τις πολιτικές της σε όλους αυτούς τους τομείς. Αλλά οι δυνατότητες δεν πρέπει να παρεμποδιστούν από ξεπερασμένες μεθόδους εργασίας.

Για να υλοποιηθούν οι δυνατότητές της, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να μεταρρυθμιστεί. Πρέπει να επικαιροποιηθούν οι ακολουθούμενες πολιτικές ώστε να αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Η λεπτή ισορροπία του θεσμικού αμαλγάματος της Ένωσης αποτελεί πάντα τον καλύτερο συνδυασμό για τη συγκέντρωση των δυνάμεων της Ευρώπης. Η "κοινοτική μέθοδος", και ειδικότερα ο ιδιαίτερος ρόλος της Επιτροπής και το δικαίωμα πρωτοβουλίας της, αποτελούν το κλειδί της επιτυχίας του ευρωπαϊκού συστήματος. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται όμως θα πρέπει να συμβαδίζουν με τις ανάγκες της διευρυμένης Ένωσης. Πρέπει να είναι αποτελεσματικά, να έχουν συνοχή, να μπορούν να υπερνικούν τις αναπόφευκτες επιπλοκές που συνεπάγεται η συναλλαγή με μια πολύμορφη Ευρώπη 27 κρατών μελών ώστε να γίνει πραγματικότητα το κοινό όραμα της ΕΕ. Όργανα και μέθοδοι εργασίας πρέπει να περιλαμβάνουν μια απλουστευμένη διαδικασία λήψεως αποφάσεων αντίστοιχη προς τις ταχύτατα εξελισσόμενες προκλήσεις της σημερινής κοινωνίας. Πρέπει παράλληλα να είναι δημοκρατικά, δεδομένου ότι η σύγχρονη ευρωπαϊκή κοινωνία δικαίως απαιτεί υψηλά πρότυπα υπευθυνότητας, διαφάνειας και συμμετοχής. Η νομιμοποίηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος πρέπει να θεμελιωθεί όχι μόνο επί των πράξεων αλλά και επί των μεθόδων λειτουργίας της.

*****************

Κατά την τελευταία δεκαετία η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τον σωστό δρόμο προς τον εκσυγχρονισμό και την καλύτερη στάση έναντι των ανησυχιών και των επιθυμιών των πολιτών της. Η Επιτροπή στάθηκε πάντα ενεργός εταίρος σε αυτή τη διαδικασία. Στη διακήρυξη του Λάκεν εκτίθενται τα σημεία στα οποία χρειάζεται να γίνει η μεταρρύθμιση της ΕΕ. Με τη διεύρυνση του 2004 και του 2007 έγινε εντονότερη η ανάγκη επικαιροποίησης του τρόπου λειτουργίας της Ένωσης. Η Διάσκεψη και η διακυβερνητική διάσκεψη του 2004 αναζήτησαν μια απόκριση με την μορφή μιας συνθήκης για τη θέσπιση συντάγματος για την Ευρώπη. Η Επιτροπή ανέκαθεν υποστήριξε ένθερμα τη Συνταγματική Συνθήκη ως το μέσο που θα παράσχει την κατάλληλη απόκριση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Η Συνταγματική Συνθήκη, παρά το γεγονός ότι επικυρώθηκε από τα περισσότερα κράτη μέλη, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει ομόφωνη στήριξη. Η περίοδος προβληματισμού συνέβαλε ώστε να μπορέσει η Ένωση να επιλέξει το εφαλτήριό της για την τελική απόφαση, με την Επιτροπή να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο χάρη στην πρωτοβουλία Σχέδιο Δ[1] και να προτείνει ιδέες για να καταστεί η ΕΕ περισσότερο δημοκρατική, διάφανη και αποτελεσματική.

Τώρα που η επικύρωση της Συνταγματικής Συνθήκης έχει περιπέσει σε αδράνεια, η ανάγκη μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας της Ευρώπης παραμένει άκρως επιτακτική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει την εφαρμογή ενός νέου προγράμματος δράσης, το οποίο κέρδισε την υποστήριξη του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Hampton Court τον Οκτώβριο 2005, και συνεχίστηκε με τη διττή προσέγγιση που εκτίθεται στο "Πρόγραμμα δράσης των πολιτών"[2]. Σε αυτό καταδεικνύεται ότι για να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές επιταγές ενώπιον των οποίων βρίσκεται η Ευρώπη χρειαζόμαστε τα σωστά εργαλεία και τις κατάλληλες μεθόδους εργασίας. Έχουν ήδη γίνει τα πρώτα βήματα για μια θεσμική ρύθμιση – αφενός το πλαίσιο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Ιούνιο 2006, και αφετέρου η διακήρυξη του Βερολίνου, τον Μάρτιο 2007 καθώς και μια σφαιρική συμφωνία για τα προς μεταρρύθμιση στοιχεία, τον Ιούνιο 2007. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβεβαίωσε στους ευρωπαίους πολίτες τη δέσμευσή της να προβεί σε μεταρρύθμιση των πολιτικών της, από την οικονομική ανάπτυξη έως τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, από την ενέργεια έως τη μετανάστευση, και από τις κλιματικές μεταβολές έως την καινοτομία. Σε όλους αυτούς τους τομείς, η Ευρώπη παρουσίασε αποτελέσματα.

Παράλληλα με τον χαιρετισμό για την 50ή επέτειο της συνθήκης της Ρώμης, η Δήλωση του Βερολίνου προέβη στην ανάληψη δέσμευσης θέτοντας την Ένωση επί νέας κοινής βάσης πριν από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του 2009. Μετά από περίοδο πολιτικών διαβουλεύσεων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2007 συμφώνησε να συγκληθεί, τον Ιούλιο 2007, μια Διακυβερνητική Διάσκεψη (ΔΚΔ). Διατυπώθηκε επακριβής εντολή προς τη ΔΚΔ με λεπτομερή καταγραφή των στοιχείων της μεταρρύθμισης. Αποστολή της ΔΚΔ είναι να συμφωνήσει επί ενός κειμένου Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης που να τροποποιεί τις ισχύουσες Συνθήκες προκειμένου να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και τη δημοκρατική νομιμοποίηση της διευρυμένης Ένωσης καθώς και τη συνοχή της εξωτερικής της δράσης".

Η συμφωνία επί της εντολής επιβεβαιώνει ότι η διττή στρατηγική ήταν η ενδεδειγμένη προσέγγιση για την Ένωση. Η Ευρώπη μπορεί να διευθετήσει με τον καλύτερο τρόπο το θέμα της θεσμικής αλλαγής όταν τα όργανα κάνουν φανερή τη δέσμευσή τους να παράσχουν αποτελέσματα για τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές επιταγές. Η Ένωση έχει ως επιδίωξη να υπηρετεί τους πολίτες της, να παρέχει αποτελέσματα ώστε να γίνεται η ζωή τους πιο ευήμερη και ασφαλέστερη, και να οικοδομεί μια Ευρώπη θεμελιωμένη πάνω στις αξίες επί των οποίων οικοδομήθηκε επί μία ολόκληρη πεντηκονταετία η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

ΙΙ Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2007 συμφώνησε επί επακριβούς εντολής για τη Διακυβερνητική Διάσκεψη. Η εντολή ήταν καρπός ενός προσεκτικά διατυπωμένου συμβιβασμού. Παράλληλα με τα πολλά θετικά στοιχεία, τα οποία επικροτούνται, ο συμβιβασμός αυτός σήμαινε ότι μερικές από τις αλλαγές που είχαν συμφωνηθεί κατά τη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2004 δεν διατηρήθηκαν, ενώ παραχωρήθηκαν ορισμένες παρεκκλίσεις σε διάφορα κράτη μέλη. Η απάλειψη ορισμένων στοιχείων, μεταξύ των οποίων και μερικά με συμβολικό χαρακτήρα, καθώς και αλλαγών που καθιστούσαν λιγότερο ευανάγνωστο το κείμενο της συνθήκης, ήσαν αναγκαία στοιχεία προκειμένου να επιτευχθεί η συμφωνία που μπόρεσαν να προσυπογράψουν όλα τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή συνέβαλε ενεργά στον συμβιβασμό αυτό, εξευρίσκοντας λύσεις που επιτυγχάνουν την εξισορρόπηση μεταξύ πολιτικού πραγματισμού και φιλοδοξιών. Σε σύγκριση με τις υπάρχουσες σήμερα συνθήκες, οι προτεινόμενες αλλαγές θα δώσουν μια Ευρωπαϊκή Ένωση με υγιή θεσμική και πολιτική βάση που θα καλύπτει τις προσδοκίες των πολιτών της.

Η προτεινόμενη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα τροποποιήσει τις δύο βασικές συνθήκες της ΕΕ. Το νομικό πλαίσιο που θα προκύψει θα παράσχει στην Ένωση τα εργαλεία που είναι αναγκαία για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις του μέλλοντος, προωθώντας τη μεταρρύθμιση και με παράλληλο σεβασμό των στέρεων βάσεων της καθιερωμένης θεσμικής ισορροπίας που εξυπηρέτησε τόσο καλά την Ευρώπη κατά τα τελευταία 50 έτη.

Η εντολή περιγράφει με αρκετή λεπτομέρεια με ποιόν τρόπο η Διακυβερνητική Διάσκεψη (ΔΚΔ) θα συντάξει τη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη. Προσδιορίζει το πεδίο δράσης της ΔΚΔ, και αποτελεί την αποκλειστική βάση για τη ΔΚΔ, αναφέροντας λεπτομερώς ποιες από τις καινοτομίες που είχαν συμφωνηθεί στη Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2004 θα συμπεριληφθούν και ποια νέα συγκεκριμένα στοιχεία θα εισαχθούν. Με τον τρόπο αυτό δίνει σαφή εικόνα των δύο συνθηκών ίσης ισχύος που θα προκύψουν από τη διαδικασία που θα υποβληθούν προς επικύρωση.

Η εντολή παρέχει την κατάλληλη βάση για μια ταχεία και αποτελεσματική ΔΚΔ που θα είναι σε θέση να συμφωνήσει επί μιας συνθήκης που θα υποβληθεί εγκαίρως προς επικύρωση. Ο στόχος που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προκειμένου να εξασφαλιστεί η επικύρωση πριν από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο 2009 είναι και επιθυμητός και ρεαλιστικός, και θα πρέπει να επιτευχθεί.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τόνισε ότι κατά την διάρκεια της ΔΚΔ και κατά τη διάρκεια της επικύρωσης, η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει την επικοινωνία με τους πολίτες της, παρέχοντας σε αυτούς πλήρη και ολοκληρωμένη πληροφόρηση και εμπλέκοντάς τους σε διαρκή διάλογο. Η προσέγγιση που επελέγη (τροποποίηση των υπαρχουσών συνθηκών) καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό να γίνονται γνωστές οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις και η λογική που τις διέπει, και να καταστεί διαθέσιμο, το ταχύτερο δυνατό, ένα εύκολα προσβάσιμο και ευανάγνωστο κείμενο των συνθηκών.

Μια δημοκρατικότερη και διάφανη Ευρώπη

Με τη Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, η δημοκρατική υποδομή της Ευρώπης θα αναζωογονηθεί και θα ενισχυθεί. Θα προσφέρει ανοικτότερα θεσμικά όργανα και περισσότερες ευκαιρίες στους Ευρωπαίους να δουν ότι εισακούγονται οι προτάσεις τους στις εργασίες της Ένωσης. Ένα νέο τμήμα της συνθήκης ορίζει τις αρχές που διέπουν τη δημοκρατική ευθύνη της Ένωσης.

- Η μεγαλύτερη προσφυγή στη διαδικασία συναπόφασης σε 50 περίπου τομείς θα δώσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέση επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο για ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινοτικής νομοθεσίας. Σε αυτό θα περιλαμβάνονται βασικοί τομείς πολιτικής, μεταξύ άλλων και η ελευθερία, η ασφάλεια και η δικαιοσύνη. Στο Κοινοβούλιο θα ανατεθούν επίσης νέες σημαντικές εξουσίες σχετικές με τον προϋπολογισμό και διεθνείς συμφωνίες.

- Τα εθνικά κοινοβούλια θα αποκτήσουν περισσότερες ευκαιρίες να συμμετέχουν στις εργασίες της ΕΕ, σεβόμενα παράλληλα τους καθιερωμένους ρόλους των οργάνων της ΕΕ. Πρόκειται για μια διαδικασία δύο φάσεων προκειμένου να τηρείται η αρχή της επικουρικότητας, που θα δώσει στα κοινοβούλια τη δυνατότητα να εφιστούν την προσοχή της Επιτροπής σε διάφορα ζητήματα: αν η πλειοψηφία συμμερίζεται τις ίδιες ανησυχίες σχετικά με συγκεκριμένη πρόταση, η Επιτροπή, εκτός από την επιλογή που έχει να την αποσύρει ή να την τροποποιήσει, θα μπορεί να επιλέξει να διατηρήσει το σχέδιό της και να εξηγήσει το σκεπτικό της, παραπέμποντας την τελική απόφαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο των Υπουργών.

- Οι πολίτες και τα εθνικά κοινοβούλια θα βλέπουν τις αποφάσεις που έχουν λάβει σε πρώτη φάση οι κυβερνήσεις τους εφόσον ανοίγονται για το κοινό οι νομοθετικές συζητήσεις στο Συμβούλιο των Υπουργών.

- Η "Πρωτοβουλία των πολιτών" θα δημιουργήσει τη δυνατότητα για ένα εκατομμύριο πολίτες από διαφορετικά κράτη μέλη, επί συνολικού πληθυσμού της Ένωσης 500 εκατ. περίπου, να καλούν την Επιτροπή να προβεί στην υποβολή μιας νέας πρότασης.

- Η σχέση μεταξύ κρατών μελών και Ευρωπαϊκής Ένωσης θα καταστεί σαφέστερη χάρη στη σαφή κατηγοριοποίηση των αρμοδιοτήτων.

- Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα καταστήσει σαφές ότι τα κράτη μέλη παραμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση με δική τους επιλογή, και θα υπάρξει διάταξη που θα αναγνωρίζει ως επιλογή την δυνατότητα απόσυρσης από την ΕΕ.

Μια αποτελεσματικότερη Ευρώπη

Για να μετασχηματισθούν οι πολιτικές επιθυμίες σε ουσιαστικές αλλαγές για τους πολίτες, η ΕΕ χρειάζεται την υποδομή ώστε να ενεργήσει. Αυτό απαιτεί όργανα και μεθόδους εργασίας αποτελεσματικά και απλουστευμένα. Η κοινοτική μέθοδος, το μοναδικό αμάλγαμα θεσμών που χαρακτηρίζει την Ένωση, παρέχει τη βασική δομή που δίνει τη δυνατότητα στα συμφέροντα των διαφόρων κρατών και λαών της Ευρώπης να σμίξουν με τα συμφέροντα της Ένωσης ως σύνολο. Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλο ενδιαφέρον στην υπεροχή του ενωσιακού δικαίου, σαφώς καθιερωμένης στην ισχύουσα νομολογία και αναγνωριζόμενης από την εντολή. Θα εξακολουθήσει να κάνει χρήση των εξουσιών της σε τομείς όπως η πολιτική του ανταγωνισμού για να προσφέρει στους πολίτες τα ουσιαστικά οφέλη της εσωτερικής αγοράς.

Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη αναμένεται ότι θα επικαιροποιήσει το θεσμικό σύστημα της Ένωσης ώστε να αντικατοπτρίζεται η ανάγκη της διευρυμένης Ένωσης να προσαρμόζει τις πολιτικές της μέσα σε ένα ταχέως μεταλλασσόμενο κόσμο.

- Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα οδηγήσει σε ταχύτερες και συνεπέστερες αποφάσεις στους τομείς της ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Πρόκειται για μια καθοριστική αλλαγή στην ικανότητα της Ευρώπης να καταπολεμήσει την τρομοκρατία, να αντιμετωπίσει την εγκληματικότητα και την εμπορία ανθρώπων, και να πετύχει τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Τα κράτη μέλη που αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν σε όλες τις πτυχές των πολιτικών ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης μπορεί να επιλέξουν να διαδραματίζουν στο μέλλον πλήρη ρόλο σε αυτούς τους τομείς δραστηριότητας.

- Η Ένωση θα έχει βελτιωμένη ικανότητα να δρα σε τομείς ύψιστης προτεραιότητας της σημερινής Ένωσης, μέσω νέων και ενισχυμένων νομικών βάσεων σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής πολιτικής, της δημόσιας υγείας και της πολιτικής προστασίας, καθώς και μέσω νέων διατάξεων για τις κλιματικές μεταβολές, τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, την εδαφική συνοχή, την εμπορική πολιτική, το διάστημα, την ανθρωπιστική βοήθεια, τον αθλητισμό, τον τουρισμό και τη διοικητική συνεργασία.

- Οι απλουστευμένες διαδικασίες για οικονομική διακυβέρνηση θα ενισχύσουν τον συντονισμό και θα διευκολύνουν τη λήψη αποφάσεων στη ζώνη του ευρώ.

- Η ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο των Υπουργών θα εξασφαλίσει την αντιμετώπιση κοινών ζητημάτων με κοινή λήψη αποφάσεων, που θα αντικατοπτρίζουν με δικαιοσύνη τα διαφορετικά μεγέθη των κρατών της ΕΕ. Η επέκταση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία σε πάνω από 40 νέες περιπτώσεις θα κάνει πραγματικότητα τη δράση της ΕΕ στους τομείς αυτούς.

- Ένας απλουστευμένος τρόπος υπολογισμού της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία θα ενισχύσει την αποδοτικότητα του Συμβουλίου και θα παράσχει σαφή ισορροπία μεταξύ του αριθμού των κρατών μελών και των διαστάσεων του πληθυσμού τους, ευθύς ως αυτός τεθεί σε εφαρμογή τον Νοέμβριο 2014.

- Στην περίπτωση που 9 τουλάχιστον κράτη μέλη θα επιθυμούσαν να αναλάβουν συλλογική δράση εντός του πλαισίου της Ένωσης, θα μπορούν να κάνουν χρήση διαδικασιών ενισχυμένης συνεργασίας. Ειδικότερα, διευκολύνεται η πορεία προς ενισχυμένη συνεργασία στους τομείς δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και αστυνομικής συνεργασίας. Αν και η ενισχυμένη συνεργασία είναι ένας τρόπος για να ληφθεί υπόψη η ποικιλομορφία της διευρυμένης Ένωσης, δρα παράλληλα εντός του κοινού πλαισίου που είναι αναγκαίο για όλα τα κράτη μέλη.

- Ο μόνιμος πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σε συνεργασία με τον πρόεδρο της Επιτροπής, θα εξασφαλίζει την καλύτερη προετοιμασία και τη συνέχεια των εργασιών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

- Μια απλουστευμένη Επιτροπή, με ενισχυμένο το κύρος του προέδρου της, θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ και θα αντικατοπτρίζει διάφορα τμήματα της Ένωσης μέσω συστήματος ισότιμης εναλλαγής.

- Ο ανώτατος αριθμός μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με ελάχιστο και ανώτατο όριο βουλευτών για κάθε κράτος μέλος, θα σταθεροποιήσει την εκπροσώπηση των πολιτών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

- Η θέσπιση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία και της συναπόφασης για μελλοντικές μεταρρυθμίσεις του δικαστικού συστήματος της Ένωσης θα συμβάλει ώστε να μπορεί το σύστημα αυτό να προσαρμόζεται ανάλογα με τις προκλήσεις στο μέλλον.

- Οι ρυθμίσεις για την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής θα αντικατοπτρίζει την υφιστάμενη ισορροπία μεταξύ κρατών μελών και οργάνων, ενώ παράλληλα θα δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ ως σύνολο να προάγει καλύτερα και να προασπίζει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και τις αξίες σε παγκόσμιο επίπεδο.

- Τυχόν μελλοντικές αλλαγές πολιτικών στο πλαίσιο των υφιστάμενων αρμοδιοτήτων, επεκτάσεις της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία και χρήση της διαδικασίας συναπόφασης θα μπορούν να συμφωνούνται χωρίς να είναι αναγκαίο να συγκαλείται νέα ΔΚΔ, έχοντας εντούτοις πάντα ανάγκη της ομόφωνης συμφωνίας.

- Η προκαλούσα σύγχυση διάκριση μεταξύ "Ευρωπαϊκής Κοινότητας" και " Ευρωπαϊκής Ένωσης" θα πάψει να υπάρχει.

Μια Ευρώπη δικαιωμάτων και αξιών, αλληλεγγύης και ασφάλειας

Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα ενισχύσει τις επιταγές αλληλεγγύης και ασφάλειας μέσα στην Ένωση. Αυτές συνενώνουν την Ένωση, τα κράτη μέλη και τους πολίτες της Ευρώπης, και δημιουργούν μια Ένωση αμοιβαίας στήριξης και αμοιβαίας προστασίας. Ταυτόχρονα, θα ληφθούν πρακτικά μέτρα στην νέα Συνθήκη για να αναπτυχθεί η ενωσιακή δράση σε τομείς όπως οι κλιματικές μεταβολές και η υγεία, και για να δοθούν στην Ένωση νέες δυνατότητες για την προαγωγή μεγαλύτερης αλληλεγγύης και συνοχής σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η επέκταση της ικανότητας της Ένωσης να ενεργεί στους τομείς ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης θα φέρει άμεσα πλεονεκτήματα ως προς την ικανότητά της να καταπολεμά την εγκληματικότητα και την τρομοκρατία. Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα δώσει επίσης νέα έμφαση στα δικαιώματα των ατόμων ως πολιτών της Ένωσης.

- Οι αξίες και οι στόχοι της Ένωσης θα οριστούν με τρόπο σαφέστερο από ποτέ άλλοτε. Θα αποτελέσουν σημείο αναφοράς των Ευρωπαίων πολιτών, συγκεντρώνοντας όλα όσα έχει να προσφέρει η Ευρώπη στους εταίρους της σε ολόκληρο τον κόσμο. Αξίες και στόχοι δείχνουν πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εξισορροπεί τους διάφορους στόχους για την Ευρώπη, επιδιώκοντας την αειφόρο ανάπτυξη και προάγοντας παράλληλα πολιτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους.

- Ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα προσφέρει στους Ευρωπαίους εγγυήσεις με το ίδιο νομικό καθεστώς όπως οι ίδιες οι συνθήκες, συγκεντρώνοντας τα αστικά, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα που πρέπει να σέβεται η δράση της Ένωσης. Οι διατάξεις του θα ισχύουν στο ακέραιο για πράξεις εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, έστω και αν εξαιρούνται ορισμένα κράτη μέλη. Η Ένωση θα είναι σε θέση να συμμετάσχει στο μοναδικό σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που καθιερώθηκε από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

- Θα συμπληρωθούν τα κενά στη δικαστική προστασία που εξασφαλίζεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ώστε να υπάρχει εγγύηση δικαιοδοσίας στον τομέα της ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης και να ενισχύεται το δικαίωμα των πολιτών να προσφεύγουν στο Δικαστήριο.

- Η νέα ρήτρα αλληλεγγύης θα ενισχύσει την υποχρέωση των κρατών μελών να παρέχουν αμοιβαία στήριξη σε περίπτωση τρομοκρατικής επίθεσης ή φυσικές/ανθρωπογενείς καταστροφές.

- Η ανάγκη αλληλεγγύης στον τομέα της ενέργειας αποκτά ιδιαίτερη θέση στις αρμοδιότητες της Ένωσης σε περίπτωση δυσχερειών εφοδιασμού, και τονίζεται η αλληλεγγύη ως σημαντική παράμετρος των νέων διατάξεων περί ενέργειας.

- Όλες οι νέες διατάξεις για την πολιτική προστασία, την ανθρωπιστική βοήθεια και τη δημόσια υγεία έχουν στόχο να ενισχύσουν την ικανότητα της Ένωσης να ανταποκρίνεται σε απειλές κατά της ασφάλειας των ευρωπαίων πολιτών.

- Η νέα οριζόντια κοινωνική ρήτρα θα καταστήσει ανάγλυφες τις δεσμεύσεις της Ένωσης ως προς την απασχόληση και την κοινωνική προστασία, ενώ ο ρόλος των περιφερειών και των κοινωνικών εταίρων θα επιβεβαιωθεί ως μέρος του πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού ιστού της Ένωσης.

Η Ευρώπη ως παράγοντας στην παγκόσμια σκηνή

Μια από τις ιδιαίτερες προκλήσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η ικανότητά της να κινητοποιήσει τις οικονομικές, πολιτικές και διπλωματικές της δυνάμεις για να προαγάγει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και τις ευρωπαϊκές αξίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Η παγκοσμιοποίηση έχει κάνει εντονότερη την ανάγκη αντιμετώπισης των πλέον πιεστικών ζητημάτων – αειφόρος ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, κλιματικές μεταβολές, ενέργεια, τρομοκρατία, μετανάστευση, καταπολέμηση της φτώχειας – που άπτονται και της εσωτερικής και της εξωτερικής πολιτικής. Η ευμάρεια, η ελευθερία και η ασφάλεια εξαρτώνται και οι τρεις από την ικανότητα της Ευρώπης να προβάλλει τον εαυτό της σε ολόκληρο τον κόσμο. Έτσι έχει εμφανιστεί στο προσκήνιο η δυνατότητα συνδυασμού των ειδικών πλεονεκτημάτων των διαφόρων κρατών μελών με το συλλογικό βάρος της Ένωσης στο σύνολό της, με πλήρη σεβασμό της θεσμικής ισορροπίας της Ένωσης. Για να επιτύχει η εξωτερική πολιτική, τα μέσα εξωτερικής πολιτικής που διαθέτει η Ένωση πρέπει να συντονιστούν ώστε να εργάζονται από κοινού με στόχο τα βέλτιστα αποτελέσματα. Η εντολή μεγιστοποιεί αυτή τη συνοχή εγγυώμενη ότι όλες οι ενέργειες εξωτερικής πολιτικής (ΚΕΠΠΑ, εμπόριο, διεύρυνση, ανάπτυξη και ανθρωπιστική βοήθεια) στηρίζονται επί ισότιμων πολιτικών και νομικών βάθρων.

Η Μεταρρυθμιστική Συνθήκη θα αναπτύξει την ικανότητα δράσης της Ένωσης συγκεντρώνοντας όλα τα εργαλεία εξωτερικής πολιτικής της Ευρώπης, τόσο για την ανάπτυξη στρατηγικής όσο και για την εφαρμογή πολιτικών. Θα δώσει στην Ευρώπη μια καθαρή φωνή έναντι των εταίρων της σε ολόκληρο τον κόσμο, και θα ενισχύσει τον αντίκτυπο και την ευκρίνεια του μηνύματός μας. Θα προσφέρει επίσης μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των διαφόρων τμημάτων της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ - όπως είναι η διπλωματία, η ασφάλεια, το εμπόριο, η ανάπτυξη, η ανθρωπιστική βοήθεια, και οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για διάφορα ζητήματα παγκόσμιας διάστασης. Αυτό θα έχει σαν συνέπεια μια ΕΕ ικανή να διαδραματίσει αμεσότερο και αποτελεσματικότερο ρόλο στις παγκόσμιες υποθέσεις.

- Με την καθιέρωση μιας ενιαίας νομικής προσωπικότητας, η Ένωση θα ενισχύσει την διαπραγματευτική της δύναμη, θα καταστεί αποτελεσματικότερη στη διεθνή σκηνή και θα εξελιχθεί σε πλέον ευδιάκριτο εταίρο έναντι των τρίτων χωρών και των διεθνών οργανισμών.

- Ο νέος Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για τις εξωτερικές υποθέσεις και την πολιτική ασφάλειας/Αντιπρόεδρος της Επιτροπής θα αυξήσει τον αντίκτυπο, τη συνοχή και την ορατότητα της εξωτερικής δράσης της ΕΕ.

- Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης θα παράσχει τη δομή στήριξης ολόκληρου του φάσματος των ευρωπαϊκών εξωτερικών πολιτικών – καθώς και της εξωτερικής διάστασης των εσωτερικών πολιτικών – κατά τρόπο αποτελεσματικότερο και συνεκτικότερο.

- Αυτή η νέα αρχιτεκτονική για τις εξωτερικές σχέσεις θα είναι συγκερασμένη με τα ιδιαίτερα συμφέροντα των κρατών μελών χάρη στη διατήρηση ειδικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας.

- Η ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και άμυνας θα γίνει σαφέστερη στην Ένωση, διατηρώντας ειδικές ρυθμίσεις λήψης αποφάσεων αλλά και προετοιμάζοντας το έδαφος προς μια ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ μιας μικρότερης ομάδας κρατών μελών.

III Γνώμη συμφωνα με το αρθρο 48 της συνθηκησ για την ευρωπαϊκη ενωση

Η μεταρρυθμιστική συνθήκη θα υποστηρίξει μερικές από τις πλέον ενδόμυχες επιθυμίες των ευρωπαίων πολιτών. Θα ενισχύσει πρωταρχικές αξίες. Θα διευκρινίσει βασικά θέματα. Θα καθησυχάσει μόνιμες ανησυχίες. Πάνω απ’ όλα, θα δώσει στην Ένωση τη δυνατότητα να παράσχει αλλαγές, να προσφέρει στους Ευρωπαίους μεγαλύτερη ασφάλεια και ευμάρεια, να δημιουργήσει ευκαιρίες για να δώσει μορφή στην παγκοσμιοποίηση.

H Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι οι αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα παράσχουν μια Μεταρρυθμιστική Συνθήκη που θα προσαρμόσει την Ευρωπαϊκή Ένωση για τις ανάγκες του 21ου αιώνα. Η Επιτροπή χαιρετίζει τη σύγκληση της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, προσφέρει πλήρη τη στήριξή της στην εντολή όπως αυτή συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, και αναλαμβάνει τη δέσμευση να συμβάλει στην επιτυχία της.

Η Ευρώπη χρειάζεται μια Μεταρρυθμιστική Συνθήκη που θα συμφωνηθεί και θα επικυρωθεί πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του Ιουνίου 2009. Αποτελεί ευθύνη για όλους τους συμμετέχοντες στη Διακυβερνητική Διάσκεψη να δημιουργήσουν συνθήκες που θα οδηγήσουν στην επίτευξη αυτού του στόχου.

[1] Η συμβολή της Επιτροπής κατά την περίοδο προβληματισμού και πέραν αυτής: Σχέδιο Δ για δημοκρατία, διάλογο και δημόσια συζήτηση - COM(2005) 494 της 13.10.2005.

[2] Έ να πρόγραμμα δράσης με βάση τα αιτήματα των πολιτών : Παράγοντας αποτελέσματα για την Ευρώπη - COM(2006) 211 της 10.5.2006.