Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (2001-2006)"

(2001/C 116/18)

Στις 12 Ιουλίου 2000, το Συμβούλιο αποφάσισε, με βάση το άρθρο 152 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 14 Νοεμβρίου 2000 (εισηγητής: ο κ. Fuchs).

Κατά την 377η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 2000) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 107 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύρια σημεία της πρότασης

1.1. Η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική στον τομέα της υγείας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τη σχετική πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (2001-2006). Με την προτεινόμενη στρατηγική, η Επιτροπή επιθυμεί να περάσει σε ένα νέο στάδιο διαμόρφωσης της πολιτικής για τη δημόσια υγεία, για να ενισχυθούν τα αντίστοιχα μέτρα των κρατών μελών και να εκπληρώσει το ρόλο που της αναλογεί στον τομέα αυτό.

1.2. Η νέα στρατηγική της ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας πρέπει να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει με την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, την τεχνολογική πρόοδο, την αυξημένη μετανάστευση στην επικράτειά της, αλλά και με τη διεύρυνση και τις διατάξεις που έχουν ενσωματωθεί στη Συνθήκη του Άμστερνταμ.

1.3. Η προτεινόμενη στρατηγική αποτελεί άμεση συνέχεια της αναδιάρθρωσης της πολιτικής της ΕΕ με αφορμή την ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή το 1998 σχετικά με την εξέλιξη της πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας(1). Από τη στρατηγική που περιγράφεται στην ανακοίνωση και στα πρακτικά της απόφασης προκύπτουν δύο σαφείς άξονες της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας.

1.3.1. Με τη θέσπιση προγράμματος δράσης που στηρίζεται σε τρία σκέλη επιδιώκεται η υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη στον ίδιο τομέα: Βελτίωση της πληροφόρησης και των γνώσεων στον τομέα της υγείας, ταχύτερη αντίδραση σε περίπτωση κινδύνων που απειλούν την υγεία, συνεκτίμηση υγειονομικών παραγόντων.

1.3.2. Παράλληλα, σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης του Άμστερνταμ, θα εξεταστούν οι επιδράσεις που ασκούν επί της υγείας των πολιτών όλες οι κοινοτικές πολιτικές.

1.4. Οι δύο βασικοί στόχοι αλληλοδιασυνδέονται με ένα πλαίσιο δράσης με το οποίο συντονίζονται τρέχοντα προγράμματα, σχέδια οδηγιών καθώς και συστάσεις. Η συνεκτική δράση της ΕΕ για την υλοποίηση των στόχων που έχουν τεθεί για την υγεία θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των μέσων που χρησιμοποιούνται.

1.5. Με την πρόταση απόφασης του ΕΚ και του Συμβουλίου σχετικά με κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας, η σχετική ανακοίνωση της Επιτροπής για την στρατηγική της ΕΕ αποκτά την απαραίτητη νομική βάση για την εφαρμογή της προαναφερθείσας στρατηγικής καθώς και ένα πλαίσιο κατανομής των κονδυλίων για την ανάπτυξη των προγραμμάτων δράσης σε διάστημα έξι ετών, τα οποία ανέρχονται σε 300 εκατ. ευρώ.

1.6. Η Επιτροπή μπορεί να χρησιμοποιήσει τα κονδύλια για την ανάθεση εντολών, αλλά και για την επιδότηση προγραμμάτων. Τα κονδύλια θα μπορούν να διατίθενται με ευέλικτο τρόπο (να αναδιανέμονται μεταξύ των διαφόρων στόχων προτεραιότητας).

1.7. Κατ' αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στη δήλωση που περιλαμβανόταν στην ανακοίνωση και υπέβαλε επισήμως προτάσεις για την εφαρμογή μιας κοινοτικής στρατηγικής στον τομέα της δημόσιας υγείας.

2. Προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ σχετικά με τη διαμόρφωση της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας

2.1. Στο σημείο αυτό, κρίνεται σκόπιμο να γίνει αναφορά σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ(2) δεδομένου ότι είχαν επιδράσεις στις βασικές κατευθύνσεις της κοινοτικής πολιτικής στον εν λόγω τομέα.

2.2. Στη γνωμοδότησή της για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα", το 1998(3) η ΟΚΕ ζητούσε κατ' επανάληψη να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα:

- περιορισμένοι πόροι: η ΟΚΕ θεωρούσε πάντοτε ότι οι πόροι που διετίθεντο για την εκτέλεση κάθε προγράμματος δεν επαρκούσαν για την επίτευξη των στόχων του.

- συνεκτικότητα και συμπληρωματικότητα: η Επιτροπή κρίνει ότι έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία να εξασφαλιστούν η συνεκτικότητα και η συμπληρωματικότητα των διαφόρων δράσεων και προγραμμάτων που εκτελούνται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στον τομέα της δημόσιας υγείας, προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη ή αλληλοεπικάλυψη των δράσεων και να εξασφαλισθεί μία αποτελεσματική διάδοση αυτών. Η ΟΚΕ επικροτεί τις αναδιαρθρώσεις που έχουν επέλθει στους κόλπους της Επιτροπής και ιδιαιτέρως τη διασύνδεση της πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας με την προστασία των καταναλωτών. Η μέθοδος που περιγράφεται στην υποβληθείσα πρόταση φαίνεται ότι θα είναι περισσότερο συνεκτική από τα προηγούμενα προγράμματα δράσης, εφόσον υλοποιηθεί με τον ενδεδειγμένο τρόπο, και αναμένεται ότι θα αποφέρει περισσότερες συνέργιες στις μεμονωμένους πολιτικούς τομείς στην ΕΕ.

- σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής: η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι οι απόψεις των διαφόρων κοινωνικοοικονομικών εταίρων και ομάδων συμφερόντων που ασχολούνται με την πολιτική στο χώρο της δημόσιας υγείας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από τα κράτη μέλη κατά της σύστασης των συμβουλευτικών επιτροπών οι οποίες προορίζονται να βοηθήσουν την Επιτροπή για τη θέσπιση κριτηρίων και διαδικασιών με στόχο την επιλογή και τη χρηματοδότηση έργων με βάση τα διάφορα προγράμματα, καθώς και για τη θέσπιση διαδικασίας αξιολόγησης. Στην υποβληθείσα πρόταση προβλέπεται η ίδρυση συμβουλευτικής επιτροπής που θα επικουρεί την Επιτροπή όπως και η σύσταση φόρουμ πολιτών.

2.3. Στη νέα κοινοτική στρατηγική στον τομέα της δημόσιας υγείας υιοθετείται η πρόταση που είχε κάνει σε επανειλημμένες περιπτώσεις η ΟΚΕ υπέρ της οριζόντιας αντιμετώπισης της υγείας και διαμορφώνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου άρθρου 152 της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Ο συντονισμός τρεχόντων μέτρων για τη διαμόρφωση ή σύσταση δικτύων και παρατηρητηρίων καθώς και για την έκδοση κατευθυντήριων γραμμών ή οδηγιών ή συστάσεων θα επιδιωχθεί παράλληλα με την υποχρεωτική εξέταση των επιδράσεων που έχουν όλες οι πολιτικές της ΕΕ επί της υγείας. Νέα είναι τα μέτρα που θεσπίζονται στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα, τα οποία αποσκοπούν στην βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος και της ασφάλειας των τροφίμων.

2.4. Στη γνωμοδότηση που εξέδωσε το 1998 για την ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας, η ΟΚΕ ζητεί να συμπεριληφθούν σ' αυτήν τα ακόλουθα σημεία:

- τα ιδιαίτερα προβλήματα ανά ομάδα ηλικίας (π.χ. ομάδες νέων και ηλικιωμένων), καθώς και ευάλωτες κατηγορίες (π.χ. μετανάστες και λιγότερο προνομιούχες ομάδες).

- η διασύνδεση της πολιτικής στον τομέα της υγείας με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση (π.χ. απασχόληση).

- ο "οριζόντιος χαρακτήρας" της δημόσιας υγείας, πέραν της κοινωνικής πολιτικής, προκειμένου να συμπεριληφθούν και ορισμένοι άλλοι παράγοντες (π.χ. περιβάλλον).

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι η ανάπτυξη μιας στρατηγικής και η συναφής πρόταση αποτελούν μια πρωτοβουλία που πρέπει να επιδοκιμαστεί ήδη λόγω της λήξης των μέχρι τούδε προγραμμάτων αλλά που κατέστη σημαντική και αναγκαία μετά την κύρωση της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Επικροτεί, συνεπώς, την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας.

3.2. Η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι η ευρεία συζήτηση της Επιτροπής με τα θεσμικά και συμβουλευτικά τα όργανα της ΕΕ οδήγησε στην επανεπεξεργασία και την περαιτέρω εξέλιξη της πρότασης του 1998. Η στρατηγική αντίληψη με δύο στόχους, που είναι η υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη στον τομέα της υγείας, αφενός, και ο εντονότερος προσανατολισμός όλων των πολιτικών της ΕΕ στις ανάγκες της δημόσιας υγείας και της προστασίας των πολιτών, αφετέρου, εναρμονίζεται με το πνεύμα της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Συνεκτιμά δε τις - τα τελευταία χρόνια αυξημένες - δικαιολογημένες προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών για μια καλύτερη διασυνοριακή προστασία της υγείας στην ΕΕ.

3.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή λαμβάνει με ικανοποίηση γνώση των αποτελεσμάτων της συζήτησης κατά την Ευρωπαϊκή Διάσκεψη για την υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Έβορα, 15 και 16 Μαρτίου 2000). Στα έγγραφα αυτά το Συμβούλιο δηλώνει μεταξύ άλλων ότι οι αυξανόμενες διαφορές μεταξύ, αλλά και εντός των κρατών μελών, όσον αφορά την κατάσταση της υγείας του πληθυσμού και τις παροχές των συστημάτων υγείας απαιτούν νέες, συντονισμένες προσπάθειες, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Στα συμπεράσματα και αποτελέσματα των διαβουλεύσεων της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης για τα Φαρμακευτικά προϊόντα και τη Δημόσια Υγεία, που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβώνα, στις 11 και 12 Απριλίου 2000 αναφέρεται επίσης η νέα στρατηγική για τον τομέα της υγείας: το Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξαντλήσει τις δυνατότητες συνεργασίας και ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών.

3.3.1. Συγκεκριμένα, στη διάσκεψη της Λισσαβώνας συμφωνήθηκε να αναλυθεί το νέο πλαίσιο για την υγειονομική πολιτική σύμφωνα με το άρθρο 152 της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Η ΟΚΕ συνεπώς αντιμετωπίζει θετικά την υπόδειξη που γίνεται στο σημείο 4 του εγγράφου της Επιτροπής "εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής όσον αφορά την υγεία", ότι πρέπει να υποστηριχθεί στα πλαίσια του προγράμματος η γενική πολιτική του φαρμακευτικού τομέα. Θεωρεί ότι η υποστήριξη είναι απαραίτητη για να καλυφθεί η καθυστέρηση με την οποία προχωρεί η διαδικασία σύγκλισης των διαφόρων ρυθμιστικών συστημάτων που ισχύουν στα μεμονωμένα κράτη μέλη, με αρνητικές συνέπειες ως προς την ελεύθερη κυκλοφορία φαρμακευτικών προϊόντων στην ΕΕ.

3.3.2. Μία μεγαλύτερη εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων υγείας είναι σημαντική τόσο για την προάσπιση των συμφερόντων των ασθενών, οι οποίοι σήμερα αντιμετωπίζουν μία διαφοροποιημένη κατάσταση για την πρόσβαση στα φάρμακα, όσο και για να απαλειφθούν από τον τομέα τα αδικαιολόγητα πλεονεκτήματα που υφίστανται ακόμη και που υπονομεύουν την επίτευξη υψηλότερου επιπέδου δημόσιας υγείας, εμποδίζοντας τη διοχέτευση κατάλληλων πόρων προς την Ε + Α, που είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού πλαισίου στις πραγματικά καινοτόμες επιχειρήσεις του τομέα αυτού στην ΕΕ.

3.4. Με την πρόταση απόφασης συνεκτιμάται η έκκληση που περιλαμβάνεται στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ, του 1998, για την εντατικοποίηση της πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας. Στην ανακοίνωση που προηγήθηκε της απόφασης, η Επιτροπή αιτιολογεί τη δράση της επικαλούμενη τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν συστήματα υγείας στα κράτη μέλη και τις επιδράσεις τους επί της δημόσιας υγείας σε όλη την Κοινότητα. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, με την αυξητική τάση του προσδόκιμου επιβίωσης των πολιτών τους, την ταχεία εξέλιξη της καινοτομίας στον ιατρικό και στον τεχνολογικό κλάδο, με την αύξηση της μετανάστευσης αλλά και την εμφάνιση νέων ή την επανεμφάνιση παλαιών ασθενειών, τα συστήματα υγείας των κρατών μελών επιβαρύνονται ολοένα και περισσότερο.

3.5. Επίσης οι αυξημένες προσδοκίες των πολιτών για μια υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας, στην οποία να έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες δημιουργεί πρόσθετη επιβάρυνση για τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι κοινά ή διασυνοριακά προβλήματα μπορούν να επιλυθούν καλύτερα σε κοινοτική κλίμακα και διεκδικεί έναν συντονιστικό ή βοηθητικό ρόλο, λαμβάνοντας υπόψη τις αρμοδιότητες των κρατών μελών. Η στρατηγική αναπροσαρμογή της πολιτικής για τη δημόσια υγεία στην ΕΕ παύει να έχει αποσπασματικό χαρακτήρα, όπως συνέβαινε κατά κανόνα μέχρι σήμερα, και οδηγεί σε μια ολοκληρωμένη αντίληψη της δημόσιας υγείας στην ΕΕ.

3.6. Η νέα πολιτική της ΕΕ στον τομέα της δημόσιας υγείας εξελίσσεται κατ' αυτόν τον τρόπο από μια προγραμματική σε μια μεθοδική πολιτική. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός αυτό επιφέρει μια αποεπικέντρωση από ορισμένους τομείς που συνεχίζουν να είναι προβληματικοί. Κατά την εξέταση ορισμένων προβληματικών σημείων, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος, η άνοια, εθισμοί σε ναρκωτικά ή μεταδοτικές ασθένειες, το κέντρο βάρους των μέτρων μετατοπίζεται από μια λειτουργική σε μια συστημική θεώρηση.

3.7. Αυτή η αλλαγή προσανατολισμού της πολιτικής για τη δημόσια υγεία, αφενός, μοιάζει να είναι λογική και εναρμονίζεται με το στόχο της συνοχής και της αποτελεσματικότητας, αφετέρου, διασυνδέεται με πολλούς αστάθμητους παράγοντες, επειδή οι νέες μέθοδοι, ιδιαιτέρως για τα "συστήματα πληροφοριών για την υγεία" και τη "συνεκτίμηση υγειονομικών παραγόντων" εξακολουθούν εν μέρει να έχουν πειραματικό χαρακτήρα (Αξιολόγηση της τεχνολογίας στον τομέα της υγείας, συστήματα υπολογισμού της αποδοτικότητας του κόστους, κατευθυντήριες γραμμές και προσανατολισμός της ιατρικής, προδιαγραφές επιδόσεων) και δεν υπάρχει εμπειρία όσον αφορά την εφαρμογή τους.

3.8. Η παρακολούθηση της υγείας, με την παραδοσιακή της μορφή, όπως ήδη εφαρμόζεται στα κράτη μέλη με διάφορους τρόπους, βρίσκεται σήμερα στο κέντρο της επικαιρότητας λόγω της απόφασης της Ισλανδίας όχι μόνο να δημιουργήσει μια νέα ηλεκτρονική βάση δεδομένων η οποία θα περιέχει προσωπικά στοιχεία για την κατάσταση της υγείας των πολιτών και πληροφορίες γενετικού χαρακτήρα, αλλά και να προβεί στην εμπορική εκμετάλλευση της βάσης αυτής. Συνεπώς, θα ήταν σκόπιμο να θεσπισθούν στον τομέα αυτό οδηγίες σχετικά με τα δεοντολογικά και επιστημονικά κριτήρια για την αξιοποίηση προσωπικών στοιχείων σχετικά με την κατάσταση της υγείας, ώστε να διασφαλισθεί η αποτελεσματική προστασία των πολιτών των κρατών μελών.

3.9. Ενώ το σκεπτικό των μεθόδων αυτών, που αποσκοπούν όλες σε μια οικονομικότερη ιατρική, είναι κατανοητό, στο παρελθόν η εξέλιξη της ιατρικής και ιδιαιτέρως η εξέλιξη της ιατρικής τεχνολογίας δεν προάγεται απαραιτήτως με αυτές τις μεθόδους. Η ευρεία εφαρμογή τους αδιακρίτως μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξη νέων μεθόδων και δυνατοτήτων θεραπείας αλλά και στην ανάπτυξη της βιομηχανίας στον τομέα της ιατρικής τεχνολογίας και της φαρμακευτικής.

3.10. Για να προαχθεί η αποδοχή του προγράμματος δράσης, η ΟΚΕ συνιστά να γίνει μια προσπάθεια να πειστούν οι αρμόδιες υπηρεσίες των κρατών μελών και οι ΟΤΑ να προωθήσουν τη διεθνή συνεργασία και την καθιέρωση προδιαγραφών επιδόσεων σε εθελούσια βάση. Η απλή διενέργεια πληρωμών κατά την έννοια της υποχρεωτικής σύγκρισης παροχών ή τα συστήματα κατάταξης θα αποθαρρύνουν απλώς τους συμμετέχοντες. Η Επιτροπή θα μπορούσε να διευκρινίσει ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα δράσης μπορεί να συμβάλει ώστε να διατεθούν στους επιμέρους τομείς των συστημάτων υγείας τόσο οι αποδεδειγμένες γνώσεις όσο και οι βέλτιστες πρακτικές ώστε να προσαρμοστούν στις αυξανόμενες γνώσεις που αποκτούνται στον τομέα της ιατρικής.

3.11. Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης για τη διασύνδεση διαφόρων πτυχών της πολιτικής για τη δημόσια υγεία έχουν επείγοντα χαρακτήρα. Τα διάφορα δίκτυα, οι ρυθμίσεις και διατάξεις για θέματα όπως οι μεταδοτικές ασθένειες, η πρόληψη εθισμών, το κάπνισμα και η καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, ανθρώπινα όργανα και ουσίες, αίμα και παράγωγα αίματος πρέπει να συντονιστούν με τρόπο που να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων που έχουν τεθεί στο χώρο της δημόσιας υγείας.

3.12. Στον κανόνα αυτό ταιριάζουν απόλυτα και τα νέα καθήκοντα στο χώρο της κτηνιατρικής και της φυτοϋγειονομικής προστασίας. Επιδοκιμάζεται, επίσης, η υποβληθείσα πρόταση για την ίδρυση υπηρεσίας τροφίμων, στα καθήκοντα της οποίας θα συγκαταλέγονται η διενέργεια επιστημονικών πραγματογνωμοσυνών, η λειτουργία συστημάτων άμεσης ειδοποίησης, η επικοινωνία με τους χρήστες και η δικτύωση με υπηρεσίες των κρατών μελών και με επιστημονικά ιδρύματα. Ιδιαιτέρως το θέμα της φυτοϋγειονομικής προστασίας δεν πρέπει να θεωρηθεί μόνο από την άποψη της ασφάλειας του επισιτισμού αλλά και ως τμήμα μιας υγειονομικής περιβαλλοντικής στρατηγικής. Η διασύνδεση της στρατηγικής για τη δημόσια υγεία με άλλους τομείς δραστηριότητας της ΕΕ, όπως με προγράμματα στο χώρο των τηλεπικοινωνιών, της πληροφορικής και της στατιστικής, θα συμβάλλει στη βελτίωση της προστασίας της υγείας των πολιτών και του συντονισμού των συστημάτων προστασίας της δημόσιας υγείας.

3.13. Σε αντίθεση με τα τμήματα του προγράμματος δράσης, που στο μεσοδιάστημα έχουν συζητηθεί εκτενώς, και τη συνεπή διάρθρωση των πολιτικών τομέων που εντάσσονται σ' αυτό και που έχουν σχέση με την πολιτική για τη δημόσια υγεία, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των τομέων αυτών καθώς και η εξέταση των επιδράσεων που έχουν στην υγεία των πολιτών δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες. Μπορεί μεν να αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής ότι, από το 2001, πρέπει να διευκρινίζεται στις νομοθετικές προτάσεις με ποιο τρόπο συμβάλλουν στην προστασία της δημόσιας υγείας, ωστόσο στην πρόταση απόφασης δεν υποδεικνύεται σχετική διαδικασία.

3.14. Επιπλέον, εντύπωση προξενεί το γεγονός ότι η Επιτροπή είναι προφανώς της γνώμης ότι το ερώτημα σχετικά με την συνεκτίμηση από τις άλλες κοινοτικές πολιτικές των απαιτήσεων όσον αφορά την προστασία της υγείας, μπορεί να απαντηθεί χωρίς αξιολόγηση και διαβούλευση τρίτων και χωρίς τον διορισμό αρμόδιων συνεργατών. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, δεδομένης της μεγάλης εμβέλειας του στόχου, που αφορά το σύνολο των κοινοτικών πολιτικών, αυτό είναι μάλλον ανέφικτο.

3.15. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την επέκταση των προγραμμάτων από τις χώρες μέλη στις χώρες που ενδέχεται να προσχωρήσουν στην ΕΕ αλλά και σε συνδεδεμένες και σε τρίτες χώρες. Ωστόσο, οι τρεις μέθοδοι που έχουν επιλεγεί ως κέντρα βάρους της δράσης (ιδιαιτέρως η προδιαγραφή επιδόσεων) ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα να προκληθεί σε ορισμένες από τις χώρες αυτές η εντύπωση ότι μάλλον εκτίθενται αντί να υποστηρίζονται. Για το λόγο αυτό, η διάρθρωση των προγραμμάτων πρέπει να είναι αυστηρά προσανατολισμένη στην υλοποίηση των στόχων στο χώρο της δημόσιας υγείας και η διάθεση υλικών πρέπει να υπόκειται σε αυστηρό επιστημονικό έλεγχο.

3.16. Δεν είναι σαφές αν έχει προτεραιότητα η προστασία της υγείας ή η εφαρμογή των αρχών της αγοράς. Το θέμα αυτό έχει ενδιαφέρον για την περαιτέρω εξέλιξη των εθνικών συστημάτων κοινωνικής και υγειονομικής προστασίας και θα πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί ανοικτά από την Επιτροπή. Εάν τα θέματα της υγείας εξεταστούν αποκλειστικά με βάση οικονομικά κριτήρια και τα μέτρα κοινωνικής προστασίας με βάση τη συμβατότητά τους με ρυθμίσεις που ισχύουν στην αγορά, υπάρχει φόβος να χαθεί σύντομα το ανθρώπινο πρόσωπο των συστημάτων κοινωνικής και υγειονομικής προστασίας. Η εμπιστοσύνη των πολιτών μπορεί να ενισχυθεί από μια διαφορική αξιολόγηση των αλληλεπιδράσεων αγοράς και κοινωνικών συστημάτων στην ΕΕ και από μια σαφή δήλωση της Επιτροπής υπέρ των συστημάτων κοινωνικής και υγειονομικής προστασίας έναντι της αγοράς. Τα προβλήματα αυτά καθίστανται σαφή στον τομέα των φαρμακευτικών προϊόντων. Οι αλληλασφαλίσεις υγειονομικής προστασίας που λειτουργούν σύμφωνα με την αρχή της αλληλεγγύης είναι οργανισμοί που ανησυχούν και ασχολούνται ιδιαίτερα με αυτές τις εξελίξεις. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ των λύσεων που συμβάλλουν στην επίτευξη υψηλού επιπέδου στον τομέα της προστασίας της υγείας.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Γενικός στόχος και ειδικοί στόχοι (άρθρο 2)

Στόχος της νέας στρατηγικής που χαράσσεται στο σχέδιο απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι αφενός α) η βελτίωση της πληροφόρησης και της γνώσης σχετικά με τη δημόσια υγεία, β) η ενίσχυση της ταχείας αντίδρασης κατά συντονισμένο τρόπο στις απειλές για την υγεία και γ) για την προαγωγή ενεργειών για την πρόληψη των ασθενειών και ειδικών μέσων μείωσης και εξάλειψης των κινδύνων. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι δεν λήφθηκε υπόψη η πρότασή της να συμπεριληφθεί και ένας τέταρτος στόχος ο οποίος να προβλέπει τη συνεκτίμηση των απαιτήσεων σχετικά με την υγεία από τις άλλες κοινοτικές πολιτικές και άλλα κοινοτικά μέτρα.

4.2. Κοινοτικές ενέργειες (άρθρο 3 και παράρτημα "ειδικοί στόχοι και ενέργειες")

4.2.1. Βελτίωση της πληροφόρησης και της γνώσης για την υγεία

4.2.1.1. Ανάπτυξη και λειτουργία ενός συστήματος παρακολούθησης της υγείας

4.2.1.1.1. Η διάθεση πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση της υγείας στα κράτη μέλη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση γενικότερα προϋποθέτει την ύπαρξη συγκρίσιμων πληροφοριών, προϋπόθεση που δεν πληρείται προς το παρόν. Μολονότι πολλοί διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ και η ΠΟΥ προβαίνουν συχνά σε συγκριτικές μελέτες, οι μελέτες αυτές συνήθως υστερούν διότι δεν στηρίζονται σε μία ενιαία μέθοδο όσον αφορά την συγκέντρωση και την ερμηνεία των στοιχείων.

4.2.1.1.2. Επιπλέον, πολλά από τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν κατά την ανάλυση των συστημάτων υγείας αποτελούν εκτιμήσεις και ως εκτιμήσεις συμπεριλαμβάνουν λάθη τα οποία καθιστούν κατά κανόνα κάθε σύγκριση δύσκολη ή εντελώς αδύνατη. Το πρόβλημα αυτό καθίσταται ακόμη οξύτερο από το γεγονός ότι οι διάφορες εκτιμήσεις στηρίζονται σε διαφορετικές μεθόδους προσέγγισης καθώς και στο γεγονός ότι σπάνια χρησιμοποιήθηκαν στα επιμέρους κράτη μέλη οι ίδιες παράμετροι μελέτης. Συνεπώς, μία κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι σκόπιμη και μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας των στοιχείων και ιδιαίτερα στη συγκρισιμότητά τους. Προκειμένου να διασφαλισθεί η επιτυχία της παρακολούθησης της υγείας είναι απαραίτητο να διασαφηνιστεί ο στόχος της, ώστε να καταστεί δυνατή η συγκέντρωση των δεδομένων που είναι αναγκαία για τη ανάπτυξη της προστασίας της υγείας.

4.2.1.1.3. Προκειμένου να μην μειωθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών έναντι της Κοινότητας, λόγω της συγκέντρωσης στοιχείων σχετικά με την κατάσταση της υγείας, η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει ώστε οι κρατικές υπηρεσίες, ή οι υπηρεσίες που έχουν πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες, να μην συγκεντρώνουν αναγνωρίσιμα προσωπικά στοιχεία. Στην αντίθετη περίπτωση ο κίνδυνος της εκμετάλλευσης των στοιχείων αυτών για πολιτικούς ή διοικητικούς σκοπούς είναι απτός με αποτέλεσμα να αμφισβητηθεί η συμμετοχή των εκπροσώπων του τομέα της υγείας. Αυτό βέβαια δεν είναι επιχείρημα κατά της προτεινόμενης μεθοδικής προσέγγισης, δεδομένου ότι η προσέγγιση αυτή είναι εφικτή χωρίς τη διάθεση προσωπικών στοιχείων, αλλά αποκλειστικά με τη χρήση τυποποιημένων ανώνυμων στοιχείων.

4.2.1.1.4. Η συμφωνία για την υιοθέτηση κοινών δεικτών, αυτή καθαυτή, καθώς επίσης και η σύγκριση των αποτελεσμάτων της παρακολούθησης της υγείας τα οποία συγκεντρώθηκαν στα πλαίσια συστημάτων υγείας με καθαρά εθνικό προσανατολισμό, αποτελεί ήδη μια πρόκληση. Οι πληροφορίες που θα εξαχθούν από τη σύγκριση αυτή θα διατεθούν στο ευρύ κοινό, στους ενδιαφερόμενους παράγοντες του τομέα της υγείας και σε άλλους ενδιαφερόμενους μέσω ειδικών καταλόγων. Θα διατεθούν επίσης στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο πρόγραμμα το οποίο είναι μοναδικό σε παγκόσμιο επίπεδο είναι εντελώς υποθετική η επίτευξη πραγματικού οφέλους.

4.2.1.1.5. Μολονότι το πρόγραμμα προβλέπει μέτρα για τον έλεγχο της διεξαγωγής μελετών και της αποτελεσματικής εφαρμογής των σχεδίων, το ερώτημα σχετικά με τις πραγματικές επιπτώσεις για την προστασία της υγείας μπορεί να απαντηθεί μόνο μέσω των δεικτών που θα προσδιοριστούν από τη μελέτη αυτή.

4.2.1.1.6. Ωστόσο, παρόμοιο συγκριτικό σύστημα, το οποίο στηρίζεται κυρίως στον καθορισμό δεικτών, υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσει προς μία συγκέντρωση των ενεργειών των κρατών μελών στους τομείς της υγείας οι οποίοι αξιολογούνται βάσει δεικτών, ενώ θα παραμελούνται οι τομείς στους οποίους δεν διεξάγεται καμία μέτρηση ("window dressing"). Συνεπώς, η προαναφερθείσα προσέγγιση δεν θα καταστήσει δυνατή την κατάλληλη μέτρηση των επακόλουθων επιδράσεων όπως π.χ. η επιδείνωση της περίθαλψης σε άλλους τομείς (για τους οποίους δεν ισχύουν οι δείκτες) ή η αναχαίτιση της τεχνολογικής εξέλιξης στην ιατρική περίθαλψη με μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες. Σε αυτή την περίπτωση προκύπτει μια νέα πρόκληση όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας σε ευρεία κλίμακα

4.2.1.2. Ανάπτυξη και εφαρμογή μηχανισμών για την ανάλυση, την παροχή συμβουλών, την αναφορά, την πληροφόρηση και τη διαβούλευση

4.2.1.2.1. Η ΟΚΕ είχε προτείνει και παλαιότερα να συμβουλεύεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια ανεξάρτητη επιτροπή. Για το σκοπό αυτό η Επιτροπή προβλέπει την σύσταση ενός ευρωπαϊκού φόρουμ για την υγεία με συμβουλευτικό ρόλο. Τόσο οι εκπρόσωποι των οργανώσεων των ασθενών, όσο και οι εκπρόσωποι των επαγγελμάτων του τομέα της υγείας αλλά και άλλοι φορείς θα έχουν στα πλαίσια του φόρουμ αυτού τη δυνατότητα να συμβάλλουν στη βελτίωση της πολιτικής για την υγεία και στον καθορισμό των προτεραιοτήτων. Χάρη στο φόρουμ θα καταστεί δυνατή η παροχή συμβουλών και η διατύπωση γνώμης για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων.

4.2.1.2.2. Η Επιτροπή προτίθεται να πραγματοποιήσει ακόμη κατά τη διάρκεια του έτους αυτού διαβουλεύσεις για επιμέρους θέματα όπως τον τρόπο εργασίας, την οργάνωση και τη σύνθεση του φόρουμ αυτού.

4.2.1.2.3. Γενικώς, η Επιτροπή θα πρέπει να δεχθεί το ερώτημα με ποιο τρόπο προτίθεται να μετατρέψει παρόμοιο φόρουμ σε ένα πραγματικό στοιχείο διαμόρφωσης της πολιτικής ένα στοιχείο το οποίο να μην αντιβαίνει στις δημοκρατικές αρχές και αφετέρου να μην δημιουργεί την υπόνοια ότι πρόκειται για ένα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο πολιτικής σκοπιμότητας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή λυπάται επειδή η Επιτροπή δεν διευκρινίζει το σκεπτικό της σχετικά με το θέμα αυτό.

4.2.1.2.4. Λαμβάνοντας υπόψη το πρόγραμμα εργασίας που μόλις άρχισε η Επιτροπή για τη έκδοση Λευκού Βιβλίου για την "Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση" η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με τη θέση της Επιτροπής, όπως διατυπώθηκε κατά την εξέταση της γνωμοδότησης, ότι το φόρουμ δε θα έχει επίσημη μορφή. Θα ήταν απαράδεκτο να διαμφισβητηθεί το κύρος, η αντιπροσωπευτικότητα και η νομιμότητα της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής ή της Επιτροπής των Περιφερειών. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι διατεθειμένη να συμβουλεύσει την Επιτροπή στα πλαίσια επίσημης διαδικασίας διαβουλεύσεων, σχετικά με τη σύνθεση και τη μορφή του φόρουμ. Η ΟΚΕ παραπέμπει σχετικά στη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με το ίδιο θέμα(4), καθώς και τη γνωμοδότηση της ΕΤΠ για το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στα πλαίσια της μεταρρύθμισης των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας. Που εξέδωσε στις 3 Απριλίου 2000(5).

4.2.2. Ταχεία αντίδραση στις απειλές για την υγεία

4.2.2.1. Ενίσχυση της ικανότητας για την αντιμετώπιση των άλλων απειλών για την υγεία

4.2.2.1.1. Ιδιαίτερα τα φαινόμενα δηλητηρίασης ή μόλυνσης τροφίμων κατέδειξαν κατά τα τελευταία έτη ότι ο συντονισμός των εθνικών συστημάτων προειδοποίησης σε κοινοτικό επίπεδο δεν λειτουργεί προς το παρόν αποτελεσματικά. Συνεπώς κρίνεται επειγόντως απαραίτητο να καθιερωθούν μηχανισμοί για την ταχεία αντίδραση στις μεγάλες απειλές για την υγεία και να θεσπισθεί ένα σύστημα ταχείας προειδοποίησης.

4.2.2.1.2. Η σύνδεση του προβλήματος αυτού με άλλους τομείς της πολιτικής που υπόκεινται σε ειδικές ρυθμίσεις όπως π.χ. η διασφάλιση της ποιότητας και της ασφάλειας του αίματος, των οργάνων και των ουσιών ανθρώπινης προέλευσης καθώς και η ενίσχυση της εποπτείας και του ελέγχου των μεταδοτικών ασθενειών είναι εύλογη και θα πρέπει όπως προτείνεται και στην ανακοίνωση της Επιτροπής να επεκταθεί και τους κινδύνους που απειλούν την υγεία λόγω της κατάχρησης ναρκωτικών, της αντιμετώπισης απειλών για την υγεία που οφείλονται σε φυσικούς παράγοντες καθώς και την πρόληψη ατυχημάτων και τραυματισμών. Σε αυτό το πλαίσιο οι επαγγελματίες στον τομέα της υγείας διαδραματίζουν έναν ιδιαίτερο ρόλο: θα πρέπει να μπορούν να παρεμβαίνουν σε μεγαλύτερο βαθμό ώστε να τηρούνται οι απαιτήσεις που αφορούν την υγεία και να αναχαιτίζονται οι κίνδυνοι που την απειλούν και οι οποίοι συνδέονται αφενός με την κινητικότητα, αφετέρου με τη διασυνοριακή κυκλοφορία εμπορευμάτων. Οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα πρέπει να συνεκτιμούν το ρόλο αυτό κατά την κατάρτιση των κριτηρίων σχετικά με την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την συνεχή κατάρτιση των επαγγελματιών στον τομέα της υγείας.

4.2.2.1.3. Η ΟΚΕ αμφιβάλει έντονα αν είναι σκόπιμο να συσταθεί μια κοινοτική ομάδα διερεύνησης περιστατικών. Η ομάδα αυτή δεν θα μπορούσε να έχει την αρμοδιότητα να παρεμβαίνει σε όλα τα πιθανά περιστατικά, δεν θα έχει δικαίωμα παρέμβασης και συνεπώς δεν θα ήταν σκόπιμο να λειτουργεί. Αντίθετα θα ήταν σκόπιμο να δημιουργηθούν μηχανισμοί ταχείας παροχής συμβουλών και βοήθειας μέσω της σύστασης δικτύων αρμοδιοτήτων. Τα δίκτυα αυτά προσφέρουν επιπλέον το πλεονέκτημα ότι η συνεργασία που θα επιτευχθεί χάρη σε αυτά θα μπορεί να αξιοποιηθεί και για την "κανονική" ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

4.2.2.1.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα ότι είναι αναγκαίο να συνδεθεί η στρατηγική για τη δημόσια υγεία με άλλα μέτρα και τομείς που έχουν ήδη καθιερωθεί (δίκτυο για την εποπτεία και τον έλεγχο μεταδοτικών ασθενειών, Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία, το κάπνισμα και η καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού, τα όργανα και οι ουσίες ανθρώπινης προέλευσης, το αίμα και τα παράγωγα του αίματος καθώς επίσης η προστασία των ζώων και των φυτών).

4.2.3. Η αντιμετώπιση των καθοριστικών παραγόντων της υγείας

4.2.3.1. Η ανάπτυξη στρατηγικών και μέτρων σχετικά με τους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας που συνδέονται με τον τρόπο ζωής

4.2.3.1.1. Στόχος του τρίτου πεδίου δράσης είναι να ληφθούν υπόψη οι παράγοντες που είναι καθοριστικοί για την υγεία. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο οι αρνητικοί όσο και οι θετικοί παράγοντες που συνδέονται άμεσα με τον τρόπο ζωής όπως π.χ. η σωματική δραστηριότητα, η σωστή διατροφή αλλά και το άγχος, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, και η κατάχρηση ναρκωτικών (συμπεριλαμβανομένου του ντόπινγκ στον αθλητισμό) καθώς και σημαντικοί κοινωνικοοικονομικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

4.2.3.1.2. Η Επιτροπή επικεντρώνει στην Ανακοίνωσή της τις δράσεις κυρίως στους νέους, γεγονός το οποίο οφείλεται στην πεποίθηση ότι μία συνειδητή υγιεινή συμπεριφορά αποκτάται κυρίως κατά την περίοδο της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας. Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να λησμονείται το γεγονός ότι και οι ενήλικες μπορούν να μεταβάλουν τη συμπεριφορά τους και να αλλάξουν τρόπο ζωής. Η προαγωγή της υγείας αφορά όλους τους πολίτες. Συνεπώς, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο. Θα πρέπει όμως να προετοιμάζονται αδιάλειπτα για τα καθήκοντα τους σχετικά με την προαγωγή της προστασίας της υγείας και της πρόληψης.

4.2.3.2. Ανάπτυξη στρατηγικών και μέτρων για τους κοινωνικοοικονομικούς καθοριστικούς παράγοντες της υγείας

4.2.3.2.1. Η συνεκτίμηση ενός παλαιότερου αιτήματος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής(6) να λαμβάνονται υπόψη ειδικά προβλήματα που συνδέονται με την ηλικία (π.χ. νέοι και ηλικιωμένα άτομα) καθώς και ιδιαίτερα ευάλωτες κατηγορίες ατόμων (π.χ. διακινούμενος πληθυσμός και άλλα μειονεκτούντα στρώματα του πληθυσμού) συνοψίζεται στο θέμα κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες. Στην προκειμένη στρατηγική όμως το θέμα αυτό λαμβάνει περισσότερο το χαρακτήρα μιας μεθοδικής παρακολούθησης και συλλογής στοιχείων από ό,τι την ανάπτυξη ειδικών προγραμμάτων για την προώθηση και την ανάπτυξη της υγείας στους τομείς αυτούς.

4.2.3.2.2. Η ίδια παρατήρηση ισχύει και για το αίτημα που διατυπώνεται στο ίδιο κεφάλαιο να συνδεθεί η πολιτική στον τομέα της υγείας με την κοινωνική και οικονομική διάσταση, όπως π.χ. την απασχόληση. Αλλά ακόμα και σε αυτή την περίπτωση το προτεινόμενο πρόγραμμα φαίνεται πιθανώς περιορισμένης εμβέλειας επειδή μολονότι διαπιστώνει και αποδεικνύει τα προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην πολιτική για την υγεία και το συσχετισμό τους με τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα προφανώς δεν πρόκειται να λειτουργήσει σαν μέσο παρέμβασης σε αυτή την αλληλεξάρτηση.

4.2.3.2.3. Οι απαιτήσεις σχετικά με τη σύγκληση των συστημάτων υγείας αυξήθηκαν κυρίως λόγω της εντονότερης διακίνησης των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως εργαζομένων, ως τουριστών αλλά και λόγω του πλήρους ανοίγματος των συνόρων για μια ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Η ΟΚΕ διατύπωσε τη θέση της σχετικά στη γνωμοδότηση της για "την πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου σχετικά με τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης"(7).

4.2.3.2.4. Όσον αφορά τη διασυνοριακή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη (βλέπε επίσης την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην υπόθεση Kohl/Decker) η Κοινότητα θα πρέπει να θεσπίσει ρυθμίσεις με τις οποίες να προασπίζονται σαφώς τα δικαιώματα των πολιτών, ιδιαίτερα έναντι των ασφαλιστικών οργανισμών κατά της ασθένειας ή άλλων χρηματοδοτικών φορέων όπως π.χ. οι (κρατικές) διοικήσεις των συστημάτων υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο χρειάζεται επίσης να ληφθούν μέτρα σχετικά με τη διασυνοριακή διασφάλιση της ποιότητας (συμπεριλαμβανομένου του θέματος της ποιότητας της πρόσβασης) της διασυνοριακής παροχής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και πληρωμής.

4.2.3.2.5. Η εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Κοινότητα θα αυξηθεί έντονα εάν η Κοινότητα δείξει σαφώς ότι αποτελεί επιλογή των πολιτών να χρησιμοποιούν υπηρεσίες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στο εξωτερικό (και να διασφαλίζεται η επιστροφή των εξόδων από τον ασφαλιστικό φορέα της πατρίδας τους) και από την άλλη πλευρά εάν διασφαλίσει ότι οι πολίτες δεν θα αναγκάζονται να προσφεύγουν σε μια θεραπεία σε άλλο κράτος μέλος για οικονομικούς λόγους. Ενόψει αυτών των μεταβλημένων όρων είναι απαραίτητο να προωθηθεί σαφώς η σύγκληση όχι όμως η εναρμόνιση των συστημάτων υγείας. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα επιθυμούσε να εξετάσει η Επιτροπή θεματικά αυτήν την εξέλιξη που ήδη έχει αρχίσει, με πιο εμπεριστατωμένο τρόπο.

4.2.3.3. Ανάπτυξη στρατηγικών και μέτρων για τους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας που συνδέονται με το περιβάλλον

Η συνεκτίμηση των οριζόντιων πτυχών της δημόσιας υγείας ανταποκρίνεται στα αιτήματα της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής. Ωστόσο, δεν διευκρινίζεται στην πρόταση ο τρόπος με τον οποίο θα μεταβληθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και η μέθοδος εργασίας της Επιτροπής.

4.2.4. Εφαρμογή των μέτρων

Η Επιτροπή συνιστά τόσο την ανάθεση συμβάσεων (πλήρη χρηματοδότηση) όσο και τη χορήγηση επιδοτήσεων.

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει την πρόθεση της Επιτροπής να δώσει ιδιαίτερο βάρος στην πραγματική και αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος στον τομέα της δημόσιας υγείας και να υποβληθούν συγχρόνως σχετικές ανεξάρτητες εξωτερικές, ενδιάμεσες αξιολογήσεις αλλά και εκ των υστέρων αξιολογήσεις του προγράμματος στον τομέα της δημόσιας υγείας βάσει δεικτών και προγραμμάτων εργασίας. Κατ' αυτόν τον τρόπο η Επιτροπή επιδιώκει την αξιολόγηση των επιπτώσεων και της αποτελεσματικότητας των χρησιμοποιηθέντων πόρων καθώς και τη λεπτομερή προσαρμογή της διαχείρισης των προγραμμάτων. Ωστόσο, σχετικά με την αξιολόγηση βάσει δεικτών ασκήθηκε ήδη κριτική σε προηγούμενο σημείο αυτής της γνωμοδότησης.

4.3. Κοινές ενέργειες (Άρθρο 4)

Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει το γεγονός ότι "για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων", τα μέτρα του προγράμματος μπορούν να υλοποιηθούν ως κοινές ενέργειες με συναφή κοινοτικά προγράμματα και ενέργειες. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή διαπιστώνει όμως επίσης ότι το γεγονός αυτό δεν αναιρεί την εντολή του άρθρου 152 της Συνθήκης ΕΟΚ σύμφωνα με το οποίο "κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Κοινότητας, εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου".

4.4. Συνεκτικότητα και συμπληρωματικότητα (Άρθρο 6)

Η ΟΚΕ θεωρεί δεδομένο ότι η επιτροπή που αναφέρεται στο άρθρο 8 παράγραφος 1 θα εξετάζει και τις προτάσεις οι οποίες έχουν σημασία για τους στόχους και τις δράσεις του προγράμματος αλλά δεν αφορούν άμεσα τον τομέα της δημόσιας υγείας.

4.5. Χρηματοδότηση (Άρθρο 7)

Το οικονομικό πλαίσιο καλύπτει μία περίοδο 6 ετών και ανέρχεται σε 300 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αναλογεί κατά μέσο όρο σε 50 εκατ. ευρώ ετησίως. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με την αύξηση των οικονομικών πόρων. Αντίθετα από ό,τι συμβαίνει με τα υφιστάμενα προγράμματα, τα οποία διέθεταν ανελαστικό προϋπολογισμό, το πλαίσιο δράσης του προγράμματος αυτού θα επιτρέψει την ανακατανομή των πόρων μεταξύ των επιμέρους τομέων δράσης. Ωστόσο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή πιστεύει ότι πρέπει να προβλεφθούν ιδιαίτεροι πόροι για τον προσανατολισμό όλων των κοινοτικών πολιτικών προς ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας. Εξάλλου, η Επιτροπή θεωρεί όπως φαίνεται δεδομένο ότι οι σχετικές εργασίες μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς τον διορισμό αρμόδιου προσωπικού, γεγονός το οποίο δημιουργεί φόβους ότι οι εργασίες αυτές δεν θα ολοκληρωθούν, λόγω της πολυπλοκότητας των δράσεων.

4.6. Συμμετοχή των χωρών ΕΖΕΣ/ΕΟΧ, των συνδεδεμένων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της Κύπρου, της Μάλτας και της Τουρκίας (Άρθρο 9)

Η διατύπωση του άρθρου σχετικά με τη συμμετοχή τρίτων χωρών και ιδιαίτερα των συνδεδεμένων χωρών παραμένει ασαφής και δεν λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη στο προτεινόμενο σχέδιο χρηματοδότησης.

4.7. Η διεθνής συνεργασία (Άρθρο 10)

Η Επιτροπή αναφέρεται στη συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς όπως π.χ. με τον ΟΟΣΑ ή την ΠΟΥ και προτείνει να εντατικοποιηθεί. Αυτό είναι ευκταίο προκειμένου να αποφευχθεί κάθε υπερκάλυψη και συνεπώς κάθε σπατάλη πόρων.

5. Συμπεράσματα

5.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, μολονότι επιδοκιμάζει γενικά την πρόταση, επιθυμεί να συνοψίσει τις παρατηρήσεις της ως εξής:

5.2. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη στρατηγική για τη δημόσια υγεία δείχνει μία μεταβολή ως προς τη μέθοδο πολιτικής προσέγγισης από την τακτική της επικέντρωσης σε τομείς με ιδιαίτερη βαρύτητα προς μία γενικότερη και πιο ολοκληρωμένη στρατηγική με διττό στόχο: αφενός τη στήριξη των εθνικών προσπαθειών στον τομέα της υγείας, αφετέρου τον εντονότερο συντονισμό των επιμέρους μέτρων της Ένωσης και την επανεξέταση άλλων πολιτικών ως προς τις επιπτώσεις τους για τη δημόσια υγεία.

5.3. Η νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη δημόσια υγεία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη σύγκριση δεδομένων σχετικά με τη δημόσια υγεία. Προτείνεται να ενισχυθεί η σύγκριση αυτή μέσω της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών και των περιφερειών σε εθελούσια βάση, προκειμένου να προκύψει από τη σύγκριση μια νέα ώθηση για την ανάπτυξη των συστημάτων υγείας. Θα ήταν λυπηρό εάν ένα σύστημα αξιολόγησης δημιουργήσει αποθαρρυντικό κλίμα.

5.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για το έγγραφο της Επιτροπής με το οποίο επικιώκεται η ανάπτυξη συγκρίσιμων δεδομένων στον τομέα της υγείας. Ο στόχος αυτός θα συμβάλει στην επίτευξη μεγαλύτερης ισότητας στον τομέα της δημόσιας υγείας.

Η ΟΚΕ ελπίζει ότι η συνεκτίμηση των αναγκών σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη θα χρησιμεύσει ιδιαίτερα κατά τον προγραμματισμό των κρατών μελών στον τομέα της δημόσιας υγείας.

5.5. Η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η ανάλυση των θεμάτων της υγείας εκ μέρους της Κοινότητας καθώς και η σχέση τους με άλλες πολιτικές δεν οδήγησε σε ένα τέταρτο κεφάλαιο του προγράμματος δράσης με συγκεκριμένες προτάσεις και οικονομικούς πόρους.

5.6. Η Επιτροπή επιθυμεί να δημιουργήσει ένα ευρωπαϊκό φόρουμ υγείας με συμβουλευτικό ρόλο. Η Επιτροπή δεν διευκρινίζει ωστόσο πόσο σημαντικός θα είναι ο ρόλος παρόμοιου συμβουλευτικού οργάνου καθώς επίσης και ποια θα είναι η σύνθεσή του. Αντ' αυτού η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει να δοθεί στις αρμόδιες τοπικές αρχές, στις ενώσεις και οργανισμούς και κυρίως τις αυτοδιοικήσεις και στους κοινωνικούς φορείς η δυνατότητα να εκφράσουν τη γνώμη τους και να συμμετάσχουν στη διαμόρφωση των προγραμμάτων.

5.7. Εάν πρόκειται να υποβληθούν στο μέλλον όλες οι πολιτικές σε μία επανεξέταση ως προς τη σχέση τους με τα ζητήματα υγείας η Επιτροπή θα πρέπει να ανταποκριθεί πρώτη στο αίτημα αυτό στα πλαίσια της ανακοίνωσής της για την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (2001-2006)".

Βρυξέλλες, 29 Νοεμβρίου 2000.

O Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλέπε ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την ανάπτυξη της κοινωνικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας υγείας (COM(1998) 230 τελικό).

(2) Βλέπε γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ για τα ακόλουθα έγγραφα: "Ανακοίνωση για το πρόγραμμα πλαίσιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας" - ΕΕ C 388 της 31.12.1994· "Πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση του καρκίνου" - ΕΕ C 393 της 31.12.1994· "Ανακοίνωση σχετικά με το πρόγραμμα δράσης για την προάσπιση της υγείας, την ενημέρωση, την εκπαίδευση και την κατάρτιση" - ΕΕ C 102 της 24.4.1995· "Πρόγραμμα δράσης για την πρόληψη της εξάρτησης από ναρκωτικά" - ΕΕ C 110 της 2.5.1995· "Πρόγραμμα δράσης της Κοινότητας για την πρόληψη του ΑΙDS και ορισμένων άλλων μεταδοτικών ασθενειών" - ΕΕ C 133 της 31.5.1995· "Πρόγραμμα δράσης για την παρακολούθηση της υγείας" - ΕΕ C 174 της 17.6.1996· "Παράγοντας κρίσης οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες: Οι εκτεταμένες συνέπειες για την Ευρωπαϊκή Ένωση" (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) - ΕΕ C 295 της 7.10.1995· "Δίκτυο για την επιδημιολογική εποπτεία και τον έλεγχο μεταδοτικών ασθενειών" - ΕΕ C 30 της 30.1.1997· "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τον υφιστάμενο και προτεινόμενο ρόλο της Κοινότητας στην καταπολέμηση της κατανάλωσης καπνού" - ΕΕ C 296 της 29.9.1997· "Πρόγραμμα δράσης σχετικά με την πρόληψη τραυματισμών" - ΕΕ C 19 της 21.1.1998· "Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με τις σπάνιες ασθένειες" - ΕΕ C 19 της 21.1.1998· "Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με τις σπάνιες ασθένειες" - ΕΕ C 19 της 21.1.1998· "Πρόγραμμα δράσης όσον αφορά τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ρύπανση" - ΕΕ C 19 της 21.1.1998· "Ανακοίνωση σχετικά με την υγεία των καταναλωτών και την ασφάλεια των τροφίμων" - ΕΕ C 19 της 21.1.1998· "Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τα φάρμακα για σπάνιες ασθένειες" - ΕΕ C 101 της 12.4.1999· "Αμίαντος" (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας) - ΕΕ C 138 της 18.5.1999· "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους των καρκινογόνων ουσιών στο χώρο εργασίας (έκτη τμηματική οδηγία με βάση το άρθρο 16, παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ)" - ΕΕ C 368 της 20.12.1999· "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη δημιουργία κοινοτικού δεοντολογικού κώδικα για τα φάρμακα που προορίζονται για τον άνθρωπο" (κωδικοποιημένη έκδοση) - ΕΕ C 368 της 20.12.1999· "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την προσέγγιση των νομικών και διοικητικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την παραγωγή, τη συσκευασία και τη διάθεση προϊόντων καπνού" (νέα έκδοση) - ΕΕ C 140 της 18.5.2000.

(3) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με την εξέλιξη των κοινοτικών πολιτικών στον τομέα της δημόσιας υγείας" - ΕΕ C 407 της 28.12.1998.

(4) Βλέπε γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της υγείας - Πρόταση για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της υγείας (2001-2006) (COM(2000) 285 τελικό).

(5) Βλέπε γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για το ρόλο των τοπικών και περιφερειακών αρχών στη μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών συστημάτων δημόσιας υγείας - CDR 416/99 τελικό.

(6) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου σχετικά με τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης".

(7) Βλέπε απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 28ης Απριλίου 1998 στην υπόθεση C-120/95 σύμφωνα με την οποία η άρνηση φορέα της κοινωνικής ασφάλειας ενός κράτους μέλους να επιστρέψει σε ασφαλισμένο το κατ' αποκοπήν κόστος διορθωτικών φακών που ο ασφαλισμένος αγόρασε σε οπτικό άλλου κράτους μέλους με την αιτιολογία ότι η αγορά φαρμακευτικού προϊόντος στο εξωτερικό χρειάζεται την προηγούμενη έγκριση αποτελεί παράβαση σύμφωνα με τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ (ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων). Βλέπε απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου της 28ης Απριλίου 1998 στην υπόθεση C-158/96 σύμφωνα με την οποία κάθε εθνική ρύθμιση σύμφωνα με την οποία η επιστροφή εξόδων για οδοντιατρική περίθαλψη από οδοντίατρο άλλου κράτους μέλους με βάση τις τιμές του ασφαλιστικού φορέα του κράτους μέλους χρειάζεται την προηγούμενη έγκριση του ασφαλιστικού φορέα του ασφαλισμένου, είναι αντίθετη προς τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης ΕΟΚ (ελεύθερη κυκλοφορία υπηρεσιών).