ΕΓΠΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Βρυξέλλες, 17.04.1996 
COM(96) 160 τελικό 
ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΕΣΗ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΕΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ 
ΠΛΕΥΡΑΣ ΣΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ 
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
(υποβλεθείσα από την Επιτροπή) 

ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Στο προοίμιο της συνθήκης για την Ευρωτταΐκή Ενωση,του υπεγράφη στοΜάαστριχτ 
στις 7 Φεβρουαρίου 1992, τα Υψηλά Συ φαλλό με να Μέρη εκφράζουν την αττόφασή τους "να 
-προχωρήσουν σε ενα νεο στάδιο της διαδικασίας ττρος την ευρωτταΐκή ολοκλήρωση ττου 
άρχισε με τη δημιουργία των Ευρωττα'ίκων Κοινοτήτων .... ττρος μια ολοένα στενότερη 
ένωση των λαών της Ευρώττης ...". 
Η διακηρυγμένη βούληση να εμπλακούν όλο και -περισσότερο οι λαοί της Ευρώττης στη 
διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μεταφράζεται στην πράξη με τη θέσπιση της 
ευρωπαϊκής ι θαγενε ι ας ("θεσπίζεται ιθαγενε ta της Ενωσης"), και με την ρητή 
εισαγωγή νέων τομέων στο πεδίο αρμοδιοτήτων της Κοινότητας (εκπαίδευση, νέοι, 
πολιτιστικά θέματα, δημόσια υγεία, προστασία των καταναλωτών κ.α). 
Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, οι κυριότεροι παράγοντες της οποίας συνδέονται ιστορικά 
με τις οικονομικές και εμπορικίς δραστηριότητες , καλείται συνεπώς να εμπεδωθεί 
επί διευρυμένης βάσεως, να εμπλέξει περαιτέρω τους πολίτες και να ενισχύσει το 
αίσθημα; του ανήκε ιν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με παράλληλο σεβασμό της πολυμορφίας 
των παραδόσεων και των εθνικών και τοπικών πολιτισμών που έχουν ιδιαίτερη 
σημασία. Me σα από αυτό το πρίσμα είναι ευνόητος ο ρόλος της πολιτιστικής δράσης. 
Μεταξύ των αλλαγών που εισάγονται με τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση και έχουν 
σχέση με τον πολιτισμό αναφέρονται οι εξής: 
-το άρθρο 3 παρ. ο) της ΕΚ, όπου μεταξύ των διαφόρων στόχων της δράσης της 
Koινότητας αναγράφεται "συμβολή σε μία παιδεία και κατάρτιση υψηλού 
επίπεδου,καθώς και (η) ανάπτυξη των πολιτ ισμών των κρατών μελών", 
- το άρθρο 92 παρ. 3 εδ. δ) της ΕΚ, όπου θεωρούνται ότι συμβιβάζονται με την κοι νή 
αγορά "ο ι εν ισχύσεις για την προώθηση του πολιτ ισμού και της διατήρησης της 
πολι τιστι κ ης κληρονομιάς, εφόσον δεν άλλο ιών ου ν τους όρους συναλλαγών και 
ανταγωνισμού στην Κοινότητα σε βαθμό αντίθετο με το κοινό συμφέρον", 
- ο τίτλος Χάρθρο 128 της ΕΚ ο οποίος παρεχε ι ειδική βάση για την υλοποίηση των 
δράσεων ενθάρρυνσης που προορίζονται να στηρίξουν και να συμπληρώσουν τις 
δράσεις των κρατών μελών σε συγκεκριμένους τομείς, χωρίς να παράβλεπε ι την εθνική 
και περίφερε ιακή πολυμορφία και τονίζοντας την κοινή πολιτιστική κληρονομιά. 
Η θέσπιση μέσω της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση μιας ε ιδικής νομικής βάσης 
για πολιτιστικά θέματα υπογραμίζε ι το γεγονός ότι στο εξής η κοινοτική δράση στον 
τομέα αυτό αποκτά διαρκή χαρακτήρα και αποτελε ι αναγνωρισμένο κλάδο της 
δραστηριότητας της Κοινότητας. 
1. Το άρθρο 128 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπως 
τροποποιήθηκε από τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση 
Ο τίτλος IX άρθρο 128 της συνθήκης ΕΚ αποτέλεσε αντικείμενο λεπτομερούς ανάλυσης 
στο πλαίσιο της ανακοίνωσης της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το 
Συμβού) ι ο της Ευρωπαϊκής Ενωσης (COM(94) 356 της 27.07.1994) : "Η δράση της 
Ευρωπαϊκής Κοι νότητας στον πολιτιστικό τομέα". Η ανακοίνωση αυτή αποτελε σε το 
πλαίσιο για τη θέσπιση απο την Επιτροπή τριών προγραμμάτων δράσης, το 
"Καλειδοσκόπιο" για τις καλλιτεχνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, το "Ariane" 
για το βιβλίο και την ανάγνωση και το "Raphaël" για την πολιτιστική κληρονομιά. 
Στην ανακοίνωση αυτή εξετάστηκαν: 
1/ οι στόχοι της πολιτιστικής δράσης, και ειδικότερα η συμβολή στην ανάπτυξη των 
πολιτισμών των κρατών μελών με σεβασμό της εθνικής και περιφερειακής πολυμορφίας 
τους και ταυτόχρονη προβολή της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς, η ενθάρρυνση της 
ευρωπαϊκής πολιτιστικής δημιουργίας, η πολιτιστική συνεργασία με τις τρίτες 
χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς, 
2/ο ι τόμε (ς παρέμβασης: γνώση και διάδοση του πολιτισμού και της ιστορίας των 
ευρωπαϊκών λαών, δ ι ατή ρήση της πολιτ ιστ ικής κληρονομιάς,ο ι πολιτ ιστ ικές 
ανταλλαγές, η καλλιτεχνική και λογοτεχνική δημιουργία, 
3/ οι λεπτομέρειες παρέμβασης της Κοινότητας: με βάση τις αρχές της 
επικουρικότητας και συμπληρωματικότητας, η παρέμβαση συνίσταται σε μέτρα 
ενθάρρυνσης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών στους εκάστοτε τομείς 
παρέμβασης. Ίο άρθρο 128 δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως νομική βάση για 
ενέργειες εναρμόνισης των νομοθετικών διατάξεων των κρατών μελών. Πρέπει να 
τονιστεί ότι η διάταξη αυτή που ε ισάγεται με τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση 
ουδόλως επηρεάζει τις βάσεις επί των οποίων λαμβάνονται υπόψη ορισμένες πράξεις 
νομοθετικής εναρμόνισης που αποβλέπουν σε άλλους στόχους αλλά περιλαμβάνουν 
κάποια πολιτιστική διάσταση ή έχουν επίπτωση στον πολιτιστικό τομέα. Συνεπώς, δεν 
επηρεάζεται η ικανότητα της Κοινότητας να συνεχίσει και να εμβαθύνει τη δράση της 
δυνάμε ι των αποστολών που της ανάθετε ι η Συνθήκη. Η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 
Ενωση ανέθεσε συμπληρωματικές αρμοδιότητες στην Κοινότητα- δεν της αφαίρεσε.Κ 
συνθήκη, με το άρθρο 128 παράγραφος 4, διευκρινίζει ότι η Κοινότητα πρέπει στο 
εξής να λαμβάνε ι υπόψη την πολιτιστική διάσταση κατά την εφαρμογή άλλων 
πολιτικών ή δράσεων. 
4/η δ ιαδ ικασίαλήψης αποφάσεων ει να ι εκεινηπου αναφέρεται στο άρθρο 189 Β 
(συναπόφαση) και πρόβλεπε ι διαβουλευσε ις με την επιτοπή των περίφερε ιών.Το 
Συμβούλιο αποφασίζει με ομοφωνία καθ' όλη τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. 
2. Η εξέταση των πολιτιστικών πτυχών 
(άρθρο 128 παρ. 4) 
Η παράγραφος 4 του άρθρου 128 ορίζει ότι "η Ko ι νότητα λαμβάνε ι υπόψη της τις 
πολιτιστικές πτυχές όταν αναλαμβάνει δράση δυνάμει άλλων διατάξεων της παρούσας 
συνθήκης". 
Ιίρόκειται για ουσιώδους σημασίας διάταξη που εισήχθη στη συνθήκη από ταΥψηλά 
Συμβάλλομε να Μέρη και ερμηνεύει τη βούληση τους να θέσουν τον Πολιτισμό με ταξύ 
των μεγάλων στόχων της Ενωσης. Ε διάταξη αυτή εκφράζει συγκεκριμένα την υποχρέωση 
της Κοινότητας να λαμβάνει υπόψη της τον πολιτιστικό στόχο σε όλες τις πλευρές 
της δράσης της.Ίο άρθρο 128 παρ. 4, με την εξέταση των "πολι τ ιστ ικών πτυχών", 
καθ ιστά αυτή την υποχρέωση αναγκαιότητα, ακόμα περισσότερο δε εφόσον οι 
πολιτιστικές πτυχές παραμένουν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα των κρατών 
μελών και τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν τους στόχους τους και 
την πολιτική τους στα θέματα αυτά. 
Με τον τρόπο αυτό, το άρθρο 128 παρ. 4απαιτεί ακόμα περισσότερο από τον κο ι νοτικό 
νομοθέτη να συμβιβάζει τους διάφορους στόχους της συνθήκης όταν θεσπίζει κάποιο 
μέτρο.Βέβαια, η απαίτηση αυτή εφαρμοζόταν καθ' όλη τη διάρκεια ης ιστορίας της 
Κοι νότητας και λαμβάνονταν υπόψη οι πολιτισμικές διαφορές κατά τη θέσπιση 
κοινοτικών πράξεων, όπως π.χ. κατά τη θεμελίωση κοινών πολιτικών ή κατά τη σύσταση 
και τη λειτουργία της εν ιαίας αγοράς. Ομως, με την έναρξη ισχύος της συνθήκης για 
την Ευρωπαϊκή Ενωση η απαίτηση αυτή γίνεται υποχρεωτική και συστηματική τόσο για 
τις νομοθετικές πράξεις όσο και για τις κοινές πολιτικές. 
Για να εκτιμηθεί ο ρεαλιστικός χαρακτήρας και οι επιπτώσεις των διατάξεων του 
άρθρου 128 παρ. 4, καθώς και οι προοπτ ι κ ες που ανοίγονται γ ι α την ανάπτυξη της 
πολιτιστικής δράσης της Κοινότητας, η Επιτροπή είχε εξάγγειλε ι στην 
προαναφερόμενη ανακοίνωση ότι θαπροβεί στην κατάρτιση έκθεσης σχετικά με την 
πολιτ ιστ ική δ ιάσταση τω ν κοινοτ ικώ ν πολιτικών, και ότι η εν λόγω έκθεση θα 
δ ιαβιβαστε ί στο Ko ι νοβούλιο, το Συμβούλιο και την επιτροπή των περίφερε ιών. 
Εξάλλου, η Επιτροπή είχε επίσης ανακοινώσει ότι θα τεθούν σε εφαρμογή εσωτερικά 
μέτραπου θα παρέχουν τη δυνατότητα ε ισαγωγής των πολιτιστικών απαιτήσεων κατά 
τον καθορισμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολι τ ικώ ν που επηρεάζουν τον 
πολιτιστικό τομέα. 
Ηπαρούσα έκθεση συνεπώς δεν αφορά τις πολιτιστικές δράσε ις που διεξήχθηκαν από 
την Ko ι ν ό τη τα δυνάμε ι του άρθρου 128, δηλαδή το πρόγραμμα "Κάλε ιδοσκόπιο" 
(καλλιτεχνικές εκδήλωσε ι ς) που άρχισε να ισχύει τον Μάρτιο του 1996, το πρόγραμμα 
"Ariane" (β ι βλ ί ο και ανάγνωση) και το πρόγραμμα "Raphaël" (πολ ι τ ι στ ι κή κληρονομιά) 
που εξετάζονται από τα Οργανα. 
3. Μεθοδολογική προσέγγιση της έκθεσης ως προς το άρθρο 128 παρ. 4 
Η εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι διάφορες κοινοτικές πράξεις και πολιτικές 
έχουν λάβε ι ή εξακολουθούν να λαμβάνουν υπόψη τις πολιτιστικές πτυχές - το θέμα 
της παρούσας έκθεσης -αποτελεί φυσικά συνάρτηση του ορισμού που δίνεται στην 
εννοιαΠολιτισμός.Η εννοιαΠολιτισμός είναι έννοιαχωρίς σταθερό περιεχόμενο που 
διάφερε ι ανάλογα με την κάθε σχολή σκέψης, την κάθε κοινωνία, την κάθε εποχή. 
Μπορ ε ί να αφορά τ ι ς Καλές Τέχνες, τη Λογοτεχνία αλλά το ίδιο καλά μπορ ε ί να 
επεκτείνεται ώστε να καλύψει το σύνολο των γνώσεων και των χαρακτηριστικών μιας 
κοινωνίας που επιτρέπουν σε αυτήν να κατανόησε ι τον κόσμο. 
Ο καλλι τεχνικός χώρος ε ί ναι, κατά τον F. Braudel, "ο χώρος εντός του οποίου 
κυρίαρχε ί η συν ιστάμενη ορισμένων πολιτιστικών χαρακτηρ ιστ ικών".Παρόμο ι α 
ερμηνεία ευρίσκουμε στον ορισμό του Πολιτισμού όπως εδόθη κατά το Παγκόσμιο 
Συνέδριο της Unesco για τις πολιτιστικές πολιτικές: "Οπολιτισμός είναι το σύνολο 
των διακριτικών χαρακτηριστικών, ψυχικών και υλικών, πνευματικών και 
συναισθηματικών, που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία f/μια κοινών ική ομάδα" (Μεξικό, 
1982). 
Το εύρος αυτού του ορισμού κάνει σαφείς τις δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν κατά 
την κατάρτιση της παρούσας έκθεσης, δεδομένου ότι επ' αυτής της βάσης, το σύνολο 
της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, οι ίδιες οι συνθήκες και όλες οι παράγωγες πράξεις 
μπορούν να θεωρηθούν ως έκφραση και έργο πολιτιστικού χαρακτήρα. Αν τι θ ε τα, αν οι 
"πολιτ ιστ ικές πτυχές" περιοριστούν μόνο στα παραδοσιακά τους συστατ ι κάπου 
συμβατικά ονομάζουμε "πολ ι τ ι στ ι κή πολ ι τ ι κή" (πολ ι τ ι σ τ ι κή κληρονομιά, ζωντανή 
τέχνη, λογοτεχνία κ.α), τότε κινδυνεύουν να παραληφθούν σοβαρές παράμετρο ι που 
συμμετέχουν στη διαμόρφωση του'πολιτισμού. 
Εκτιμώ 'τας ότι δεν είναι στη δ ι και ο δ ο σία των οργάνων να προβαίνουν στον 
καθορισμό του περιεχομένου της έννοιας "πολιτισμός", η έκθεση αυτή, κάθε άλλο παρά 
εξαντλητική,ακολουθεί πραγματιστική πορεία και μέσα στα όριααυτής της πορείας 
αναζητά την απάντηση στα ακόλουθα ερωτήματα: 
-Ποιε'ς εΓναι οι πράξεις και ο ι πολιτικές της Κοινότητας που αντιμετώπισαν και 
αντιμετωπίζουν πολιτιστικά θέματα, που είχαν και μπορεί να έχουν επίπτωση στους 
πολ ι τι στ ι κο υ ς τόμε ίς, που έχουν απόκτησε ι πολιτιστική διάσταση; 
-Πώς επετεύχθη σε αυτές τις πράξε ι ς ή πολιτικές ο συμβιβασμός μεταξύ των 
επιδιωκόμενων στόχων και των στόχων πολιτ ιστ ικου χαρακτήρα; Σε ποιο βαθμό 
ελήφθησαν υπόψη οι πολιτιστικές πτυχές; 
- Οι κατευθύνσεις και οι αποφάσεις που χαράχθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο εδραίωσαν, 
επηρέασαν, αποδυνάμωσαν τις κατευθύνσεις και τις αποφάσεις της πολιτιστικής 
πολιτικής που ελήφθησαν σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο; 
-Ποιες ε Γναι οι πολιτικές προθεσμίες στο μέλλον που απαιτούν ε ιδικότερα να 
ληφθούν υπόψη οι "πολιτ ιστ ικές πτυχές"; 
Μετά τη διαπίστωση των ανωτέρω, η παρούσα έκθεση μελετά τους τρόπους και τα μέσα 
με τα οπο ία η Ko ι ν ό τη τα μπορεί ναανταποκριθε ί στις νέες αποστολές που της 
ανατίθενται με τη συνθήκη για τη ν Ευρωπαϊκή Ενωση στον πολιτ ιστ ικό τομέα. 
Ειδικότερα προτείνεται μια μέθοδος με την οποία θα λαμβάνονται υπόψη ο ι 
πολιτιστικές πλευρές κατά την κατάρτιση των πράξεων καθώς και τον προσδιορισμό 
και την εφαρμογή των πολιτικών που ενδεχομένως να έχουν επίπτωση στον 
πολιτιστικό τομέα, ενώ τηρούνται παράλληλα οι αρχές της επικουρικότητας και 
γίνεται σεβαστή η πολιτιστική πολυμορφία των κρατών μελών. 
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΗΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΛΕΥΡΑΣ 
ΣΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
(άρθρο 128 παρ. 4 της συνθήκης ΕΚ) 
Ι. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ - ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ 
Κ ε φάλα ι ο Ι : ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ 
ΤΟΜΕΑ 
Κεφάλαιο II: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ 
Κεφάλαιο III: ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ 
Κεφάλα ι ο IV: Η ΠΟΛΙΤΙΚΙΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 
Κεφάλα ι ο V: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 
Κεφάλα ι ο VI: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ 
Κεφάλα ι ο VII: Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ Ε.Κ. 
II. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Κεφάλαιο Ι:ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
1. Πολιτισμός και περίφερε ιακά προγράμματα 
* Περιφέρειες του στόχου 1 
* Περιφέρειες του στόχου 2 
* Περιφέρειες του στόχου 5α 
2. Τα προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας με περιφερειακό χαρακτήρα 
και ο πολιτισμός 
3. Το άρθρο 10 του κανον ισμού FEDER 
Κεφάλαιο II: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
1. Πολιτισμός, απασχόληση και κοινώνική συνοχή 
2. Πολιτισμός και ανθρώπινο ι πόροι 
Κεφάλαιο III : ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ 
1. Προηγμένες τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας 
2. Βιομηχανία του περιεχομένου και αγορά πληροφορίας 
Κεφάλαιο IV : ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 
1. Περιβάλλον και πολιτισμός 
2. Τουρισμός και πολιτισμός 
3. Ερευνα και πολιτισμός 
4. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
5. Κοινωνική οικονομία και πολιτισμός 
6. Ko ινο τ ική δράση γ ι α την αδελφοποίηση δήμων και κο ινοτήτων της 
Ευρώπης 
III. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ 
Κεφάλαιο Ι : ΚΑΝΟΝΙ ΣΤ ΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ 
Κεφάλαιο II: ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΡΙΗΗΣ 
IV. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ THç ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Κεφάλαιο Ι ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Κεφάλαιο II: ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
ΜΕΡΟΣ I : ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ - ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ 
Το τμήμααυτό της έκθεσης εξετάζει κατά πόσον λαμβάνονται υπόψη οι πολιτιστικές 
πτυχές στη διάπλαση του κοινοτικού δικαίου. Εχει στόχο νααναλί/σει τον τρόπο με 
τον οποίο η Κο ι ν ό τη τα συμβ ι βάζε ι τους γεν ικούς στόχους της Ενωσης με τις 
πολιτιστικές παραμέτρους, οι οποίες μερικές φορές μπορεί να αποκλίνουν από τις 
νομικές υποχρέωσεις που απορρέουν από την εφαρμογή της Συνθήκης. 
Η εξέταση αυτή αφορά κατά προτεραιότητα τα θέματα που σχετίζονται άμεσα με τον 
πολιτιστικό χώρο στους κυριότερους τομείς του κοινοτικού δικαίου: τις τέσσερεις 
θεμελε ιώδε ις ελευθερίες της συνθήκης (ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών, 
υπηρεσιών και κεφαλαίων), τα δικαιώματα δημιουργού, τη φορολογία, την πολιτική του 
ανταγωνισμού, την κυκλοφορία των πολιτιστικών αγαθών. Εξετάζονται οι πράξεις του 
παραγώγου δ ι και ου και προσδιορίζεται στην κατάρτιση αυτών των πράξεων ο 
ενδεχόμενος ρόλος της νομολογίας του Δικαστηρίου.Εξάλλου, κρίθηκε σκόπιμο να 
γίνει μια καταγραφή των κυριοτέρων αποφάσεων ώστε να καταδειχθεί με ποιο τρόπο 
το Δικαστήριο αντιμετώπισε τις διαφορές με πολιτιστικό περιεχόμενο. 
Σε κάθε κεφάλαιο αυτού του τμήματος αξιολογείται σε ποιο βαθμό λαμβάνονται υπόψη 
οι πολιτιστικές πτυχές και υποδεικνύονται οι κυριότερες περιπτώσεις στις οποίες 
στο μέλλον θα είναι αναγκαίο να ληφθούν αυτές υπόψη. Πρέπει να τονιστεί ότι σχεδόν 
όλα τα μέτρα και οι αποφάσε ι ς που εξετάζονται έχουν ληφθεί πριν από τη θέσπιση 
του άρθρου 128 όπως τροποποιήθηκε από τη συνθήκη για την Ευρωπαϊ κ ή Ενωση. 
Κεφάλα ιο Γ. ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ 
ΤΟΜΕΑ Μ 
Κεφάλαιο II: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ 
Κεφάλαιο III: ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ 
Κεφάλα ι ο IV: Η ΠΟΛΙΤΙΚΙΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 
Κεφάλα ι ο V: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 
Κεφάλαιο VI: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣΠΑΡΑΓΩΓΕΣ 
Κεφάλαιο VII: Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ 
Ε.Κ. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ I : ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ 
ΤΟΜΕΑ 
Οι υπήκοοι της Κοινότητας έχουν τη δυνατότητα να διακινούνται ή να διαμένουν σε 
άλλο κράτος μέλος από εκείνο όπου βρίσκεται η μόν ι μη κατ ο ι κ ία τους. Αυτό το 
δικαίωμα διαμονής επιτρέπει σε κάθε κοινοτικό υπήκοο1 να αναζητά και να ασκεί 
μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα, οπο ιοσδήποτε και αν είναι ο κλάδος της 
δραστηριότητας αυτής. 
Οι επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα κάνουν πλήρη χρήση αυτής της θεμελιώδους 
κοινοτικής αρχής, της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων. 
1/ Οι αρχές 
* Η ελεύθεοτ) κυκλοώοοία των εργαζομένων μισθωτών (αοθοα48 κ.ε. TVC συνθήκησ 
ΕΚ) 
Οπως ορίζει το άρθρο 48 της συνθήκης ΕΚ, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων 
συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγένειας μεταξύ των εργαζομένων 
των κρατών μελών, όσον αφορά την απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους 
εργασίας. 
Εντούτοις, είναι δυνατοί ορισμένο ι περιορισμοί για λόγο υ ς δημοσίας τάξεως, 
δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας, και επί πλέον, ο νομοθέτης έχει 
διατήρησε ι κάποια επιφύλαξη ως προς την απασχόληση στη δημόσια διοίκηση (άρθρο 
48 παρ. 4). 
Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είχε την ευκαιρία να αποφανθεί σχετικά 
με την έννοια της απασχόλησης στη δημόσια δ ι οίκηση και έκρινε ότι η εξαίρεση αυτή 
αφορά μόνο τις περιπτώσε ι ς απασχόλησης που συνεπάγεται αμέσως ή εμμέσως "την 
άσκηση δημόσιας εξουσίας" ή σε καθήκοντα που έχουν σκοπό να "δ ιαφυλάξουν τα 
γενικά συμφέροντα του Κράτους" ή των οργαν ισμών της τοπικής αυτοδιοίκησης2. 
Μετά από τις αποφάσεις αυτές, πολλά κράτη μέλη χρειάστηκε να τροποποιήσουν τις 
νομοθετικές τους ρυθμίσεις όσον αφορά τους όρους πρόσβασης σε θέσεις απασχόλησης 
του τομέα της δημόσιας διοίκησης. 
Οι πλέον ενδιαφερόμενοι από αυτή την ελευθέρωση τομείς, σε συνδυασμό με τον 
πολιτιστικό τομέα, ήσαν η ραδιοτηλεόραση και η διδασκαλία σε δημόσια ιδρύματα. 
* Η ελεύθερη κυκλοφορία των μη μισθωτών εργαζομένων : το δικαίωμα 
εγκατάστασηο (άρθρο 52 κ.ε. τηο συνθήκηα ΕΚ) και π ελεύθερη παοοντ) υπηρεσιών 
(άρθρο 59 κ.ε. τησ συνθήκη€ ΕΚ) 
Με την ελευθερία εγκατάστασης νοείται κύρια ή δευτερεύουσα επαγγελματική 
εγκατάσταση σε ένα κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο είναι εγκατεστημένος 
ο ενδιαφερόμενος με σκοπό την άσκηση μη μισθωτών δραστηριοτήτων. 
Με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εξάλλου, νοείται η απλή παροχή υπηρεσίας αντί 
αμοιβής αλλά χωρίς επαγγελματική εγκατάσταση μόν ι μη ς ή διαρκούς μορφής. 
Κάβε πρδσωττο με i6ayéve ια ίνας των κρατών μελώι/ 
2 Δύο αποφάσεις της 17.12.1980 και 26.5.1982 Εττιτροττή κατά Βελγίου 
Οπως και για την ελεύθερη κυκλοφορία των μισθωτών εργαζομένων, η ελευθερία 
εγκατάστασης και η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών μπορούν να υπαχθούν σε περιορισμούς 
για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας, και δεν 
περιλαμβάνε ι τις δραστηριότητες που συνδέονται,άμεσα ή έμμεσα, με την άσκηση 
δημόσιας εξουσίας. Το Δικαστήριο ερμήνευσε στενά την εξαίρεση που πρόκυπτε ι από 
την άσκηση δημόσιας εξουσίας κάνοντας διάκριση μεταξύ της ένοιας "δραστηριότητα" 
και της έννοιας "επάγγελμα". Ετσι, η συμμετοχή στην άσκηση δημόσιας εξουσίας δεν 
μπορ ε ί να αποτέλεσε ι εμπόδιο στην πρόσβαση σε ένα επάγγελμα στο σύνολο του2. 
Είτε πρόκειται για μισθωτούς ή μη μισθωτούς,η εκάστοτε εθνική νομοθεσία πρέπει 
πρώτα να εξασφαλίσει την ίση μεταχείριση, δηλ. την απαγόρευση κάθε διάκρισης λόγω 
ιθαγένειας. 
Εξάλλου, είναι ασυμβίβαστο ι με τις θεμελιώδεις αυτές ελευθερίες που 
αναγνωρίζονται από τη συνθήκη οι περιορισμοί που εφαρμόζονται αδιακρίτως,αν 
αυτοί δεν αιτιολογούνται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος που δεν 
απολαύουν ισοδύναμης προστασίας στη χώρα εγκατάστασης του ενδιαφερομένου, αν δεν 
είναι σε θέση να υλοποιήσουν τον επιδιωκόμενο στόχο και αν δεν είναι υπερβολικές 
σε σχέση με τον προβλεπόμενο σκοπό (δηλ. αν μπορούν να αν τ ι κατασταθούν από 
λιγότερο περιορ ιστι κά μέτρα). 
Μεταξύ των περιορισμών που δικαιολογούνται από αντικειμενικούς λόγους οι οποίοι 
απορρέουν από το γενικό συμφέρον, το Δικαστήριο αναγνώρισε ορισμένες επιταγές και 
για τον πολιτ ιστ ι κό τομέα4. 
2/ Συνοδευτικά μέτρα 
Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, μισθωτών ή μη, δεν θα μπορούσε να 
λειτούργησε ι πλήρως αν δεν συνοδευόταν από τα ακόλουθα συμπληρωματικά μέτρα: 
την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, 
τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που 
αφορούν την ανάληψη και την άσκηση μη μισθωτής δραστηριότητας, 
τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που 
αφορούν την κοινώνική ασφάλιση. 
r 
Εχουν θεσπιστεί πολλές κατά τομείς οδηγίες αλλά αφορούν κυρίως τα ιατρικά και τα 
παραϊατρικά επαγγέλματα. 
Μεταξύ των μη ιατρικών επαγγελμάτων, ενδιαφέρουσα για τον πολιτιστικό τομέα είναι 
- η οδηγία της 10.6.19855 σχετικά με το επάγγελμα των αρχιτεκτόνων, η οποία 
αφορά "τη ν αμοιβαία αναγνώριση των πτυχίων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων 
στον τομέα της αρχιτεκτονικής και τη θέσπιση μέτρων για τη διευκόλυνση της 
άσκησης του δικαιώματος εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών". 
Στη συνέχεια, τα κοινοτικά όργανα αποφάσ ι σαν να θέσουν τέρμα στην κατά περίπτωση 
αντιμετώπιση και θεσπίστηκε έναγενικό σύστημα αναγνώρισης. Προς το σκοπό αυτό 
εκδόθηκ(.·ν δύο οδηγίες: 
3 Α-ηδφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαικύν Κοινοτήτων, υτχόθ. "Reyners" της 21.6.1974 
Βλ. κεφάλαιο VII σελ. 24-27 
5 ΕΕαριβ. L223 της 21.08.1985 
ηπρώτη, της 21.12.1988 (με ισχύαπό 1.1.1991), αφορά τη θέσπιση συστήματος 
αναγνώρισης των πτυχίων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για τα οποία η διάρκεια 
σπουδών είναι ίση ή ισοδύναμη προς τρία τουλάχιστον έτη, 
η δεύτερη εκδόθηκε στις 24.7.1992 (με ισχύ από 18.6.1994 αφορά σπουδές 
διάρκειας μικρότερης των τριών ετών καθώς και πιστοποιητικά 
επαγγελματικής ικανότητας και βεβαιώσεις επάρκειας που εκδίδονται στο 
πλαίσιο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,γεν ικής ή επαγγελματικής. 
Οι δυο αυτές οδηγίες ισχύουν στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει κατά τομέα οδηγία 
και έχουν στόχο να διευκολύνουν την άσκηση κάθε επαγγελματικής δραστηριότητας 
που υπόκειται, στο κράτος υποδοχής, σε κατοχή τίτλου, δηλαδή στα νομικά 
κατοχυρωμένα επαγγέλματα. 
Το σύστημα αυτό βασίζεται στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Εντούτοις, όταν 
υπάρχουν εξαιρετικά μεγάλες διαφορές στην κατάρτιση, ως προς το περιεχόμενο ή τη 
διάρκεια της, το κράτος υποδοχής μπορεί να επιβάλει εξισορροπητικά μέτρα, είτε 
κάποια περίοδο προσαρμογής είτε δοκιμασία ικανότητας. 
Τον Φεβρουάριο 1996, η Επιτροπή ενέκρινε έκθεση επί της λειτουργίας του γενικού 
συστήματος αναγνώρισης των πτυχίων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για την περίοδο 
1991-1994, στην οποία διαπιστώνεται ότι αυτό το νέο σύστημα λε ιτουργεί κατά τρόπο 
ι κανοπο ιητι κό. 
Για τον πολιτιστικό τομέα, τα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα υπόκεινται, 
κατά το μεγαλύτερο μέρος των περ ι πτώσεων, στογενικό σύστημα αναγνώρισης. 
Για παράδειγμα, στη Γαλλία, το επάγγελμα του εντεταλμένου με την πώληση δια 
δημοπρασίας είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο και υπόκειται στο γενικό 
σύστημα αναγνώρισης. 
Οσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση, τα διάφορα εθνικά συστήματα που εφαρμόζονται 
στους μισθωτούς ή μη μισθωτούς εργαζόμενους που διακινούνται εντός Κοινότητας 
συντονίζονται με κοινοτικό κανονισμό της 14.6.1971 ο οποίος συμπληρώθηκε με άλλον 
της 2.6.1983. Η κοινοτική νομοθεσία αποκλε ί ε ι την "κο ινών ική και ιατρι κ ή 
περίθαλψη" που προβλέπεται για τους ημεδαπούς. Οι εργαζόμενοι στον πολιτιστικό 
τομέα και οι καλλιτέχνες που διακινούνται εντός της Κοινότητας εμπίπτουν εξ 
ολοκλήρου στους κανονισμούς αυτούς. 
Εξετάζοντας αυτά τα διάφορα στοιχεία διαπιστώνεται ότι η Κοινότητα δεν έχε ι 
σταμάτησε ι τις προσπαθεί ες να κατάστησε ι πλήρως αποτελεσματική την ελεύθερη 
κυκλοφορία των προσώπων που ασκούν κάποια οικονομική δραστηριότητα και μεριμνά 
ώστε η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων να εφαρμόζεται κατά τρόπο ικανοποιητικό 
και στους επαγγελματίες του πολιτιστικού τομέα. 
Εντούτοις, ορισμένα προβλήματα που αφορούν ειδικά τους εν λόγω επαγγελματίες 
ανάγκασαν τους υπουργούς πολιτισμού να εξετάσουν τις ιδιόμορφες συνθήκες υπό τις 
οποίες ασκούνται τα πολιτιστικά επαγγέλματα, και ο προβληματισμός αυτός έφτασε 
μέχρι του σημείου νααναφερθε ί ακόμα και η ιδέα ενός καταστατ ι κού για τους 
καλλιτέχνες. Τα περισσότερα κράτη μέλη υπογράμμισαν το ενδιαφέρον τους για την 
κατάσταση των καλλιτεχνικών επαγγελμάτων (άμεση φορολογία, κο ινών ι κή κατάσταση 
κλπ.)· εντούτοις επέμειναν ότι τα θέματα αυτά υπάγονται στις εθνικές αρμοδιότητες 
10 
και τόνισαν ότι επί του παρόντος δεν μπορούν να αιτιολογήσουν κοινοτική δράση, 
ε ιδ ι κότερα στο πλαίσιο της αρχής της επικουρικότητας6. 
Μέσα στις γενικότερες ενέργειες της για την ελεύθερη κυκλοφορία, η Επιτροπή έχει 
αυστήοε ι "ομάδα υψηλού επιπέδου για την ελεύθερη κυκλοφορία", η οποία έχε ι ως 
αποστολή την προετοιμασία, πρι ν από το τέλος του έτους, έκθεσης για τις κάθε 
είδους δυσκολίες (νομικές, διοικητικές και πρακτικές) που αντιμετωπίζουν οι 
πολίτες κατά την άσκηση του δικαιώματος εργασίας και εγκατάστασης σε άλλο κράτος 
μέλος. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί με μεγάλη προσοχή, ιδίως δυνάμει 
του άρθρου 128 παρ. 4, τις δυσκολίες που συνδέονται ειδικότερα με τον πολιτιστικό 
τομέα. 
Ατυπο συμβούλιο της Αμβίρσας, 19 και 20 Εετττεμ/3ρίου 1993 
11 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 
Το δικαίωμα δημιουργού έχει ταυτόχρονα οικονομικές, νομικές και πολιτιστικές 
πλευρές.Οι πρώτες αφορούν το δικαίωμα του δημιουργού να αντλεί χρηματικά οφέλη 
από την χρησιμοποίηση του έργου του για οικονομικούς σκοπούς.Οι δεύτερες έχουν 
σχέση με το γεγονός ότι ευνοούν την πν ευ ματ ική και καλλιτεχνική δημιουργία. 
Γενικά, το δικαίωμα του δημιουργού ορίζεται ως δικαίωμα αποκλειστικής 
εκμετάλλευσης ενός λογοτεχνικού,μουσικού και καλλιτεχνικού έργου. Αποτελείται 
από δυο προϋπόθεσε ις,αφενός σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά και αφετέρου 
ηθικού χαρακτήρα. 
Οσον αφορά την πολιτιστική κληρονομιά, ο κάτοχος του δικαιώματος δημιουργού 
απολαύει ουσιαστικά δύο προνομίων: δίδει άδεια για την δημόσια εκτέλεση (άμεση 
επικοινωνία με το κοινό) ή την αναπαραγωγή του έργου του (υλική ενσωμάτωση του 
έργου με κάθε τεχνική διαδικασία). 
Ο δημιουργός απολαύει επίσης δικαιώματος ηθικού χαρακτήρα, όπως το δικαίωμα να 
αντιτίθεται σε κάθε παραποίηση του έργου του ή το δ ι καίωμα να διεκδικεί την 
πατρότητα, με βάση το γεγονός ότι το έργο αντικατοπτρίζει την προσωπικότητα του 
δημιουργού του. 
Τα συγγενικά δικαιώματα έγκεινται στα δικαιώματα που είναι παραπλήσια προς το 
δικαίωμα του δημιουργού και αποσκοπούν στην προστασία ορισμένων καλλιτεχνικών 
επαγγελμάτων που δεν καλύπτουν δραστηριότητα δημιουργίας με την αυστηρή έννοια 
του όρου, όπως π.χ οι ηθοποιοί και οι ερμηνευτές έργων, ο ι παραγωγοί φωνογραφικού 
υλικού και οι οργανισμοί ραδιοφωνικών μεταδόσεων. 
Η εμφάνιση των νέων τεχνολογιών και η υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς το 1992 
έδωσαν νεα ώθηση στη δράση της Κοινότητας στον τομέα αυτό. 
1. Η κατάσταση μέχρι σήμερα 
Οι εργασίες της Κοινότητας στον τομέα αυτό άρχισαν το 1988, με τη θέσπιση Πράσινου 
Βιβλίου για τα δικαιώματα πνευματικού δημιουργού και την τεχνολογική πρόκληση7, 
που ουσιαστικά αποτελούσε ανάλυση οικονομικού χαρακτήρα, αλλά κυρίως με τη 
θέσπιση το 1990 ενός προγράμματος εργασίας*, στο οποίο η Επιτροπή καθορίζει νέα 
προσέγγιση που συνδυάζει τη δ ιπλή φύση ,πολιτ ιστ ι κή και οικονομική, του 
δικαιώματα του δημιουργού. Εκεί η Επιτροπή τόνιζε ι ειδικότερα ότι κάθε εναρμόνιση 
του δικαιώματος δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων πρέπει να 
πραγματοποιείται βάσε ι υψηλού επιπέδου προστασίας, δεδομένου ότι αυτά είναι 
απαραίτητα για την πολιτιστική δημιουργία και η προστασία τους καθιστά δυνατή τη 
διατήρηση και την ανάπτυξη της δημιουργικότητας προς το συμφέρον των δημιουργών, 
της καλλιτεχν ικής βιομηχανίας, των καταναλωτών και του συνόλου γεν ι κότερα. 
ΗΚο ι ν ό τη τα πράγματι προσανατολίζεται προς την ενίσχυση της προστασίας του 
δικαιώματος του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων (εναρμόνιση προς τα 
άνω). 
7 COM(88) 172 τελικό, 07.06.1988 
ο 
Ενίργειες με βάση το Πράσινο Βιβλίο -πρόγραμμα εργασίας TTJÇ Επιτροπής σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικού 
δημιουργοΟ και τα συγγενικά δικαιώματα, COM(90) 584 τελικό, της 17.01.1991 
12 
Πρέπει να τονιστεί ότι η ιδιαίτερη ευαισθησία στον πολιτιστικό τομέα ώθησε την 
Επιτροπή να προβεί σε πολλές διαβουλεύσεις με τους επαγγελματικούς κύκλους πριν 
να υποβάλει οποιαδήποτε πρόταση περί εναρμόνισης. 
Μεχρ ι σήμερα έχουν εκδοθεί ορισμένες οδηγίες που όχι μόνο αποσκοπούν σε 
υψηλότερο και αποτελεσματικότερο βαθμό προστασίας αλλά προσφέρουν επίσης 
ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξη της πνευματικής και πολιτιστικής δημιουργίας. 
Οι οδηγίες αυτές αποτελούν επί του παρόντος το πρώτο βήμα μέτρων που θα επιτύχουν, 
σε κοινοτικό επίπεδο, υψηλό βαθμό προστασίας σε θέματα που αφορούν το δικαίωμα 
δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα. 
Οι οδηγίες που εκδόθηκαν είναι οι ακόλουθες: 
1. Οδηγία για τη νομική προστασία των προΊραμυάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών. 
της 14.5.19919 
Στόχος αυτής της οδηγίας είναι να παρασχεθεί η προστασία του δικαιώματος 
του δημιουργού στα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, υπό οποιαδήποτε 
μορφή και να είναι αυτά, ως λογοτεχνικά έργα. Η οδηγία προσδιόριζε ι τους 
δικαιούχους αυτής τη ς προστασίας, τα αποκλε ι στ ι κά δι καιώματα των 
προστατευόμενων προσώπων για την συναίνεση ή απαγόρευση ορ ισμένων 
ενεργειών, καθώς και τη διάρκεια της προστασίας (50 έτη που επεκτάθηκαν σε 
ΊΟ με την οδηγία περί δ ιάρκε ι ας που αναφέρεται πιο κάτω). 
2. Οδηγία σχετικά με το δικαίωαα εκμίσθωσης και δανέ ισμού. και ορισμένα 
δ ι καιώαατασυγγεν t κάπρο c την π ν ε υ ματ ι κή ιδιοκτησία στον τομέα των 
προϊόντων της διανοίας, της 19.11.199210 
Η οδηγίααυτή πρόβλεπε ι αφενός τα αποκλειστικά δικαιώματα εκμίσθωσης και 
δανέ ισμού έργων που προστατεύονται από το δ ι καίωμα δημιουργού,για 
ορισμένες κατηγορίες δικαιούχων (δημιουργοί, καλλιτέχνες ερμηνευτές ή 
εκτελεστές, παραγωγοί φωνογραφημάτων ή ταινιών), και αφετέρου τα δικαιώματα 
ενσωμάτωσης, αναπαραγωγής, διανομής, ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης και 
παρουσίασης στο κοινό στον τομέα της προστασίας των συγγενικών 
δικαιωμάτων. 
3. Οδηγία περί συντονισμού ορισμένων κανόνων όσον αώοοά το δικαίωμα 
δημιουργού και τα συγγενικά δ ι καιώματα που εφαρμόζονται OTIC δοουόοοικες 
τηλεοπτ ι κ ες μεταδόσε ι ς και την καλωδ ιακή αναμετάδοση, της 27.9.1993" 
Η οδηγίααυτή συμπλήρωνε ι, ως προς την πνευματική ιδιοκτησία, την οδηγία της 
3.10.1989 "Τηλεόραση χωρίς σύνορα"12, και αποσκοπεί στη νομοθετική εναρμόνιση 
του ενιαίου οπτικοακουστικού χώρου θέτοντας στο προσκήνιο αφενός την αρχή 
της συμβατικής κτήσης των δικαιωμάτων μετάδοσης μέσω δορυφόρου σε ενιαίο 
χώρο και αφετέρου της αρχή της συλλογικής διαχείρισης προκειμένου για τη 
διαπραγμάτευση των δικαιωμάτων καλωδιακής αναμετάδοσης. 
9 91/250, ΕΕ αριβ. L 122 της 17ης Ηαιου 1991 σελ. 42 
10 92/Ι00/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L 346 της 27.11.1992 σελ. 61 
11 93/83/ΕΟΚ, ΕΕ αριβ. L 248 της 6.10.1993 σελ. 15 
12 Οδηγία89/552/ΕΟΚγια το συντονισμό ορισμίνων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών 
μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, ΕΕ αριθ. L 298 της 17.10.1989 
13 
4· Οδτ7Ύίαπεοί εναρμονίσεως της διάρκειας προστασίας του δικαιώματος 
πνευαατικής ιδιοκτησίαο και ορισμένων συγγενών δικαιωιιάτων. της 29.10.199313 
Η οδηγία αυτή εναρμονίζει τη διάρκεια του δικαιώματος δημιουργού σε 70 ετη 
μετά τον θάνατο του δημιουργού ή σε 70 έτηαφότου το έργο κατέστη νομίμως 
προσιτό στο κοι νό.Ηδιάρκε ι α της προστασίας των συγγενών δικαιωμάτων 
καθορίζεται σε 50 ετη μετά το γενεσιουργό γεγονός. 
5. Ποόταστ? οδηγίας για τη νομοθετική προστασία των βάσεων δεδομένων 
Η πρόταση αυτή αποτέλεσε το αντικείμενο κοινής θέσης του Συμβουλίου στις 
10.7.1995 και αποσκοπεί στην εναρμόνιση του δικαιώματος δημιουργού που 
ισχύει για τις βάσεις δεδομένων υπό οιαδήποτε μορφή τους (ηλεκτρονική ή μη), 
βεσπίζει επίσης ένα νέο οικονομικό oiKaioyia(suigenerisδικαίωμα)με το οποίο 
προστατεύεται η οικονομική και η επαγγελματική επένδυση του κατασκευαστή 
βάσης δεδομένων και του παρέχεται η δυνατότητα νααπαγορεύε ι την άνευ 
αδείας εξαγωγή ή/και επαναχρησιμοποίηση ολοκλήρου ή ουσιαστικού τμήματος 
του περιεχομένου της βάσης δεδομένων. 
2. Οι εξελίξεις 
Η Επιτροπή συνέχιζε ι τις εργασίες της και σε άλλα θέματα σχετικά με την 
πνευματική ιδιοκτησία τα οποία αναφέρονται στο "Πρόγράμμα Εργασίας για το 1991" 
(βλ. ανωτέρω), όπως η για ίδια χρήση αντιγραφή ηχητικών και οπτικοακουστικών έργων, 
η φωνοαναπαραγωγή, η συλλογική διαχείριση και τέλος το ηθικό δικαίωμα. 
Εξάλλου, στ ι ς 19.7.1995, η Επιτροπή θέσπισε το Πράσινο Β ι βλ ίο14 για το δικαίωμα 
δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα στην κοινωνία των πληροφοριών, 
προκειμένου να προκαλέσει γενικότερο προβληματισμό και να καταλήξει κατά πόσον, 
υπό αυτές τις συνθήκες, επιβάλλονται νέες νομοθετ ικίς πρωτοβουλίες στους 
ακόλουθους τομείς: 
- το εφαρμοστέο δίκαιο 
- η αποδυνάμωση των δικαιωμάτων 
- το δ ι καίωμα αναπαραγωγής 
- η παρουσίαση στο κοινό 
- τα δικαιώματα ψηφιακής διανομής και ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης 
- το ηθικό δικαίωμα 
- η εκμετάλλευση των δικαιωμάτων 
- τα συστήματα εξακρίβωσης και προστασίας των έργων. 
Υπό το πρίσμα των διαφόρων αυτών εξελίξεων, διαπιστώνεται ότι η κοινοτική δράση, 
έτσι όπως διεξάγεται στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ως προς το δικαίωμα 
δημιουργού και τα συγγενικά δ ι καιώματα, δεν πραγματοποι ει τα ι εις βάρος των 
πολιτιστικών συμφέρον των, αλλά αντί θετά εξασφαλίζεται στην πν ε υ ματ ική και 
καλλιτεχνική δημιουργία υψηλός και αποτελεσματικός βαθμός προστασίας. 
Οσον αφορά θέματα με τα οποία δεν έχει ακόμα ασχοληθεί, η Κοινότητα θα καταβάλε ι 
κάθε προσπάθε ια- όπως έχει κάνε ι μέχρι στιγμής- να διατήρησε ι αυτό το υψηλό 
επίπεδο προστασίας. 
13 93/98/ΕΟΚ, ΕΕ αρι0. L 290 της 24.11.1993 
,4COM(95)382 τελικό 
14 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ III: ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ 
Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς και η κατάργηση των ενδοκοινοτικών τελωνειακών 
και φορολογικών φραγμών που συνεπάγεται αυτή, οδήγησαν σε αισθητή τροποποίηση εκ 
μέρους της Κοινότητας του φορολογικού καθεστώτος για τον κύκλο εργασιών που 
ισχύει στις ενδοκοινοτικές αγορές, και στην προσέγγιση των συντελεστών του φόρου 
προστιθέμενης αξίας και των δασμών που εφαρμόζονται σε κάθε κράτος μέλος. 
Η Κο ι νότητα καθ ι έρωσε την 1η Ιανουαρίου 1993 μια μεταβατ ική φάση για την 
προσέγγιση της έμμεσης φορολογίας15. Ηφάση αυτή κατέστησε δυνατή τη σταδιακή 
σύγκλιση των συντελεστών ΦΠΑ και δασμών που εφαρμόζονται στα διάφορα κράτη μέλη. 
Προς το σκοπό αυτό, στις 19 Οκτωβρίου 1992, η Κοινότητα ε θέσπισε οδηγία16 με την 
οποία τροποποιήθηκε η οδηγία 77/38817. Σύμφωνα με σ·υτό το κείμενο, τα κράτη μέλη 
μπορούν να προσφύγουν σε δύο μόνο κατηγορίες συντελεστών, ένα με ιωμένο όχι 
μικρότερο από 5% και ένα κανονικό όχι μικρότερο απο 15%18. Η οδηγίααυτή προβλέπει 
επίσης προσωρ ι ν ες παρ ε κ κλίσε ι ς από το γεν ι κό σύστημα καθώς και κατάλογο 
προϊόντων και υπηρεσιών που μπορούν να τύχουν μειωμένου φόρου. 
Το μεταβατ ι κό σύστημα, έτσι όπως τέθηκε σε εφαρμογή, διατηρεί για τους 
φορολογούμενους την αρχή της φορολόγησης των αγαθών εντός της χώρας κατανάλωσης 
ενώ επιτρέπε ι ταυτόχρονα την κατάργηση των ελέγχων στα σύνορα. 
Οσον αφορά το ο ρ ιστ ι κό σύστημα φορολόγηση ς που θα βασί ζ ε τα ι στην αρχή της 
φορολόγησης στις χώρες καταγωγής, η Επιτροπή θα παρουσιάσει κατά τη διάρκεια του 
έτους 1996 τις βασικές ιδέες της για τη θέσπιση οριστικού συστήματος καθώς και 
ένα εφικτό χρονοδ ιάγραμμα για την εφαρμογή του. 
1· Η κατάσταση ιιέγοι σήυ,εοα 
Α - Τα αγαθά και οι πολιτ ιστ ικές υπηρεσίες υπάγονται στον ΦΠΑ. Πρεπε ι να 
υπογραμμίστε ί ότι ο ευρωπαίος νομοθέτης έχε ι πρόβλεψε ι τη δυνατότητα για τα 
κράτη μέλη να εφαρμόζουν,για τα περισσότερα από αυτά τα αγαθά και τις υπηρεσίες, 
τον με ιωμένο ΦΠΑ, με σκοπό ε ι δ ι κότερα την ενθάρρυνση της καλλιτεχν ικής και 
πνευματικής δημιουργίας και την πρόσβαση στον πολιτισμό. 
15 Συμβούλιο ECOFIN της 18.12.1989 
Οδηγία92/77/ΕΟΚ,ΕΕαριθ.ί384 της31.10.1992σελ.47γιαταμετρααπλούστευσης τουφόρου ττροστιθίμενηςαξίας 
Εκτη οδηγία του Συμβουλίου της 17.5.1977 (ΕΕ αρ ι θ. L 145 της 13.6.1977 σελ. 1)περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών 
των κρατών μελών, των σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών. 
18 Η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα -πρόταση οδηγίας με την οποία τροποποιείται η οδηγία 77/388/ΕΟΚ για το κοινό 
σύστημα φόρου -προστιθέμενης α£ίας (κανονικός συντελεστής). Στην -πρόταση αυτή προβλέπεται να -περιλαμβάνεται 
ο καν ο ν ι κός συ ν τελεστής ΦΠΑ ε ν τός της γαλλίδας" ελάχιστο ς συντελεστής 15% -ανώτατος συ ν τελεστής 25%. 
Λ*- ,6 
Ετσι, ο μειωμένος ΦΠΑ εφαρμόζεται: 
στα βιβλία και περιοδικά, 
στο δικαίωμα δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα, 
στις εκθέσεις και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, 
στα δικαιώματα εισόδου σε κι νηματογράφους, θέατρο, μουσεία, συναυλίες, 
στις τηλεοπτικές υπηρεσίες (εισφορές τηλεόρασης, συνδρομές). 
Αντίθετα, ο κανονικός ΦΠΑ εφαρμόζεται σε άλλα πολιτιστικά αγαθά και πολιτιστικές 
υπηρεσίες, όπως π.χ.: 
ο ι δίσκο ι, 
οι κασέτες μουσικής, 
ο ι βιντεοκασέτες, 
οι δίσκοι CD Rom και CDI, 
καθώς επίσης και 
εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων. 
Τέλος, προβλέπονται μέχρι το 1997 ορισμένες παρεκκλίσεις για τα κράτη μέλη τα 
οποία την 1η Ιανουαρίου 1991 εφάρμοζαν συντελεστές μικρότερους από τον με ιωμένο 
συντελεστή ΦΠΑ: 
Βε"λγιο : συντελεστής 0% για τον καθημερινό και περιοδικό τύπο, 
Δαν ία: συντελεστής 0% για τον καθημερινό τύπο 
Ιρλανδία '.συντελεστής 0% για τα /3ι/3λία, 
ΓαλλΓα: συντελεστής 2,1% για ορισμένα αν τ ι κει μένα πρακτορείων τύπου και 
βιβλιοπωλείων 
Ηνωμένο Βασίλειο: συντελεστής0%για ταβιβλία, τον καθημερινό και τον περιοδικό 
τύπο. 
Β-Στις 14 Φεβρουαρίου 1994, το Συμβούλιο συμπλήρωσε αυτό το σύστημα με οδηγία που 
αφορά τα μεταχειρισμένα αγαθά, και τα αντικείμενα καλλιτεχνικής, συλλεκτικής ή 
αρχαιολογικής αξΓας. Η οδηγίααυτή άρχισε να ισχύε ι την 1η Ιανουαρίου 1995 και 
αφορά τα αγαθά που αποτελούν αντικείμενο πολλαπλών μεταβιβάσεων και προκαλούν 
σε κάθε στάδιο μεταβίβασης την γένεση φορολογικών εσόδων ενώ υπάρχει κίνδυνος 
επιβολής διπλής φορολογίας στα κράτη μέλη. 
Τα ουσιώδη στοιχείααυτού του νέου συστήματος μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: 
1. Οι πωλήσεις μεταξύ ιδιωτών δεν υπόκεινται σε ΦΠΑ. 
2. Για τους επαγγελματίες, η αρχή της φορολόγησης είναι εκείνη του ΦΠΑ επί του 
περιθωρίου κέρδους του μεταπωλητή (η διαφορά μεταξύ της τιμής στην οποία 
ο μεταπωλητής αγοράζει το αγαθό και της τιμής στην οποία το πωλεί) και τούτο 
για να αποφευχθούν οι σωρρευτικές φορολογήσεις. Οι ίδιες διατάξεις ισχύουν 
στις δημοπρασίες που οργανώνονται από εντεταλμένους με πώληση δ ι α 
δημοπρασίας. 
3. Ο συντελεστής ΦΠΑ επί των περιθωρίων κέρδους της μεταπώλησης ε ίνα ι ο 
κανονικός συντελεστής του εκάστοτε κράτους μέλους (τουλάχιστον 15%). Για 
τις πωλήσε ις που γίνονται απευθείας από τον καλλιτέχνη ή τους κληρονόμους 
του, μπορεί να εφαρμοστεί μειωμένος συντελεστής, ο μειωμένος συντελεστής 
του εκάστοτε κράτους μέλους (τουλάχιστον 5%). 
Ως προς τους εφαρμοζόμενους συντελεστές ΦΠΑ, ελήφθησαν υπόψη τα ακόλουθα 
στοιχεία: 
17 
Το πολιτιστικό ενδιαφέρον: σε ορισμέ να αγαθά ή υπηρεσίες που εμφανίζουν 
ιδιαίτερο πολιτιστικό ενδιαφέρον μπορεί να εφαρμοστεί μειωμένος 
συντελεστής ΦΠΑ. 
Τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν τον μειωμένο συντελεστή ειδικότερα για 
παραδόσε ι ς αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας που π ραγ ματ οπο ιού ν τα ι εντός 
της Κοινότητας, καθώς επίσης και για τις εισαγωγές αντικείμενων 
καλλι τεχν ι κής, συλλεκτι κής ή αρχαιολογι κής αξίας.Κατά προσωρ ι νή παρέκκλ ι ση 
(μέχρι τις 30.06.99), το Ενωμένο Βασίλειο μπορεί να εφαρμόζει για ορισμένες 
από αυτές τις εισαγωγές ειδικό συντελεστή 2,5%. 
Οι κίνδυνο ι μετατόπισης,προς τρίτες χώρες, ενός τμήματος της αγοράς 
αντικειμένων καλλιτεχνικής αξίας: πράγματι, οι αλλαγές στο ύψος των φόρων 
και των δασμών που ε ισπράττονται εντός της Κοι νότητας δεν θα πρεπε ι να 
καταλήξει στη μετατόπιση προς ορισμένες τρίτες χώρες ορισμένων συναλλαγών 
ούτε σε στρέβλωσε ι ς όσον αφορά τις ε ισαγωγες και τις εσωτερικές πράξε ι ς 
στην Κο ι νότητα. 
Αυξημένο αν ταγών ι σμό των τρίτων χωρών - κάθε τροποποίηση του ύψους των 
φόρων και των δασμών που εφαρμόζονται στην Κοινότητα κινδυνεύει να 
προκάλεσε ι διαρροή των συναλλαγών προς τρίτες χώρες λόγω της μεγάλης 
ευαισθησίας της αγοράς έργων τέχνης και της υψηλής τιμής των αντικε ιμενων 
που αγοραπωλούνται. 
Ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών μελών: τα κράτη μέλη δεν έχουν όλα το ίδιο 
σύστημα φορολόγησης των έργων τέχνης. Για παράδε ιγμα, το Ηνωμένο Βασίλε ι ο 
είχε ε ιδικό καθεστώς που καθ ιστού σε δυνατή την απαλλαγή από ΦΠΑ για τις 
εισαγωγές αντικε ι μένων καλλ ι τ εχν ι κής, συλλεκτι κής ή αρχαιολογ ι κής αξίας, 
εφόσον αυτές είχαν πραγματοποιηθεί πριν από το 1973. 
2. Οι ε£ελί£ε te 
Ο καθορισμός κοινοτικού συστήματος έμμεσης φορολογίας έχε ι λάβε ι υπόψη του την 
πολιτιστική ιδιομορφία ορισμένων αγαθών ή υπηρεσιών και προβλέπει την δυνατότητα 
για ορισμένα κράτη μέλη να εφαρμόζουν μειωμένο συντελεστή. 
Οσον αφορά την πώληση δίσκων, κασετών, CD Rom και CDI, οι ευρωπαϊκοί 
επαγγελματικοί κύκλοι (παραγωγοί βίντεο και πολυμέσων, παραγωγοί δίσκων κλπ.) 
ζητούν επίμονα να συμπεριληφθούν αυτά τα προϊόντα στον κατάλογο των αγαθών και 
των υπηρεσιών που μπορούν να τύχουν μειωμένου συντελεστή,για τους ακόλουθους 
λόγους: 
- Η εφαρμογή διαφορετικών συντελεστών (5 και 15% τουλάχιστον) μεταξύ αφενός του 
κινηματογράφου και της τηλεόρασης και αφετέρου του βίντεο δημιουργεί στρεβλώσεις 
στον ανταγων ισμό ε ις βάρος του βίντεο, ενώ στην πραγματικότητα πρόκε ιται για 
διαφορετικούς τρόπους μετάδοσης των ιδίων ταινιών ή προγραμμάτων, 
- το βίντεο και οι εξοπλισμοί πολυμέσων αποτελούν νέα μέσα διάδοσης του 
πολιτ ισμού και πρόσβασης σε αυτόν, και ως εκ τούτου θα πρεπε ι να ενθαρρυνθούν. 
Οι επαγγελματικοί κύκλοι ζητούν συνεπώς από την Κο ινοτητα να επεκτείνε ι τον 
κατάλογο των αγαθών στα οποία εφαρμόζεται μειωμένος συντελεστής στις 
βιντεοκασέτες, τον εξοπλισμό πολυμέσων και τους δίσκους προκε ιμένου να 
καθοριστεί το οριστικό σύστημα του ΦΠΑ. 
Επί του παρόντος, τα περισσότερα κράτη μέλη δεν φαίνεται να επιθυμούν αυτή τη 
μείωση του συντελεστή ΦΠΑ Μέχρι σήμερα η Επιτροπή δεν έχει λάβει τυπικά παρά μόνο 
δύο αιτήσεις αναθεώρησης προς αυτή την κατεύθυνση. Κ εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ είναι 
προαιρετική και π ρ έπε ι να τον ι στ ει ότι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής 
μειωμένου συντελεστή κινδυνεύει να καταλήξει σε πολλαπλασιασμό των διαφορών 
μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών και ως εκ τούτου να προκαλέσει σημαντικές 
στρέβλωσεις των συναλλαγών. 
Εξάλλου, ο καθορισμός ορίων ως προς την έμμεση φορολόγηση αγαθών και υπηρεσιών 
που μπορούν να τύχουν μειωμένου συντελεστή μπορεί να εξεταστεί μόνο βάσει 
κάποιου από τα εξής κριτήρια: 
- είτε την ίδια τη φύση του αγαθού ή της υπηρεσίας, οπότε ο εφαρμοζόμενος 
συντελεστής είναι ανεξάρτητος προς τον πολιτιστικό προορισμό του αγαθού ή της 
υπηρεσίας (η περίπτωση των βιβλίων σήμερα αποτελε ί παράδε ιγμα αυτού του 
προβλήματος για την εξισορρόπηση μεταξύ με ιωμενου και κανονικού συντελεστή) 
- είτε το πολιτιστικό περιεχόμενο του αγαθού ή της υπηρεσίας, οπότε ε ίνα ι 
υποχρεωτική η διαφορετική αντιμετώπιση ακόμα και μέσα στην ίδια κατηγορία αγαθών 
ή υπηρεσιών, εις βάρος της απλότητας του φορολογικού συστήματος. Εξάλλου, είναι 
εξαιρετικά δύσκολο ναγί ν ε ι διάκριση μεταξύ πολιτιστικής δραστηριότητας και 
ψυχαγωγικής δραστηριότητας. 
Τέλος, για να μπορέσει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η αρχή της ουδετερότητας του 
φόρου επί των διαφόρων μέσων και εξοπλισμών διάδοσης, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι 
εφαρμόζεται κατά τον ίδιο τρόπο κάθε φορά που συντρέχουν οι ίδιες συνθήκες. 
Οσον αφορά τις εργασΓες συντήρησης και αποκατάστασης των μνημε ίων, λόγω της 
σημασίας που έχει το θέμα αυτό για τη διάδοση του πολιτισμού και την πρόσβαση του 
ευρωπαίου πολίτη σε αυτόν, ζητάται από τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς που 
δρουν στο χώρο της πολιτιστικής κληρονομιάς να εφαρμοστεί και εκεί μειωμένος 
συντελεστής.Παρατηρείται εντούτοις ότι,λαμβανομένων υπόψη της φύσης και του 
χαρακτήρα των αγαθών αυτών, η ύπαρξη δύο διαφορετικών συντελεστών ανάλογα με το 
κράτος μέλος, δεν φαίνεται να διαταράσε ι σοβαρά τη λε ιτουργία της εσωτερικής 
αγοράς (δεν υπάρχει κίνδυνος στρέβλωσης του εμπορίου)19. 
Η έκθεση της Επιτροπής για τους με ιωμένους συντελεστές, που καλύπτε ι τα πρώτα 
χρόνια εφαρμογής της οδηγίας του 1992, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει, 
τουλάχιστον επί του παρόντος, στρέβλωση του ανταγωνισμού ή του εμπορίου που να 
μπορ ε ί νααιτ ι ολογήσε ι προσθήκη πολιτ ιστ ι κών αγαθών ή/και υπηρεσ ιών στον 
κατάλογο ειδών με μειωμένο συντελεστή20. 
19 -
Οι υπουργοί -πολιτισμού ε ί χα ν μια πρώτη ανταλλαγή απόψεων επι του βεματος αυτού κατά το άτυπο συμβούλιο 
υπουργών πολιτισμού στο Wurtzburg το 1993 
Έκθεση της Επιτροπής στο Συμβούλιο συμφωνάμε ταάρθρα 12 παρ.4 και 28 παρ. 2 εδάφ. ζ) της 6ης οδηγίας ΦΠΑ 
(COM(94)584). 
19 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 
Η πολιτική του ανταγωνισμού παί^ι σημαντικό ρόλο για την προώθηση της αρμονικής 
ανάπτυξης των οικονομικών δραστηριοτήτων,την διαρκή, και ισόρροπη επέκταση, την 
αυξημένη σταθερότητα, την ταχεία ανύψωση στο βιοτικό επίπεδο της Κοινότητας. 
Συνεπώς, συμβάλλε ι στην εξασφάλιση αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής 
αγοράς και παράλληλα ευνοεί την προστασία των καταναλωτών, των μισθωτών και των 
εργοδοτών. 
Κ πολιτ ι κή αυτή συνίσταται στα ακόλουθα: 
- κανόνες που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις (άρθρο 85 κ.ε της συνθήκης ΕΚ): έτσι 
απαγορεύονται αφενός όλες οι συμφωνίες ή οι ενώσεις επιχειρήσεων που μπορούν να 
επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχουν ως αντικείμενο ή ως 
αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός 
της εσωτερικής αγοράς, και αφετέρου η καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας 
θέσης (άρθρο 86). Εντούτοις, η συνθήκη προβλέπει, υπό ορισμένες σαφώς οριζόμενες 
προϋποθέσεις, παρέκκλιση από αυτή την αρχή της απαγόρευσης επιτρέποντας κάποιες 
συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων21. 
Πρεπε ι να υπενθυμιστεί εξάλλου ότι στις 21.12.1989 το Συμβούλιο εξέδωσε κανονισμό 
(4069/89) για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων. Με τον κανονισμό 
αυτό η Επιτροπή αποκτά την εξουσία να ελέγχε ι τις συγκέντρωσε ι ς "κοινοτικών 
δ ιαστάσεων". Και σύμφωνα με το άρθρο 3, ως συγκέντρωση νοείται "η δυνατότητα 
καθοριστικού επηρεασμού της δραστηριότητας μιας επιχείρησης" (συγχώνευση κ.α.). 
- κανόνες που εφαρμόζονται επί των κρατών μελών και ειδικότερα επί των κρατικών 
ενισχύσεων που χορηγούνται από τα κράτη μέλη (άρθρο 92 κ.ε της συνθήκης ΕΚ): έτσι 
θεωρούνται ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά οι εν ισχύσεις που επηρεάζουν τις 
μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον 
ανταγωνισμό με την ευνοϊκή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων 
παραγωγής 
Εντούτοις,η αρχή του μή συμβατού των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά 
δεν είναι απόλυτη. Το άρθρο 92 πρόβλεπε ι πράγματι ορισμένες μορφές ενισχύσεων που 
συμβιβάζονται ή μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά. 
Το άρθρο 128 παρ.4 βρίσκει κάποια συγκεκριμένη αντιστοιχία με το άρθρο 92 παρ. 3 
εδάφιο δ), κατά το μέτρο που το τελευταίο πρόβλεπε ι ότι μπορεί να θεωρηθούν ότι 
συμβιβάζονται με την κοινή αγορά "οι ενισχύσεις για την προώθηση του πολιτισμού 
και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους 
συναλλαγών και αν ταγών ισμού στην Κο ι νότητα σε βαθμό αν τ ίθετο με το κοινό 
συμφέρον". 
Εάν τα πολιτιστικά αγαθά και οι υπηρεσίες εμφανίζουν ιδιομορφίες, ο πολιτιστικός 
τομέας υπάγεται, ως προς την οικονομική πλευρά του, στους κανόνες ανταγωνισμού, 
όπως και οι άλλοι τομείς.Είναι λοιπόν αναγκαίο να υπάρχει και για αυτόν τον τομέα 
εγγύηση ότ ι δεν στρεβλώνεται ο αν ταγών ισμός και ότι αποφεύγονται πρακτικές 
επιδοτήσεων δυσανάλογες προς τους επιδιωκόμενους πολιτιστικούς στόχους. 
21 
Το άρθρο 85 παρ. 3 της συνθήκης προβλίπει εξαίρεση για τις συμφωνίες που πληρούν τους εξής 4 όρους: 
- συμβάλλουν στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής, 
- προωθούν την τεχνική ή οικονομική πρόοδο, 
• εξασφαλίζουν στους καταναλωτίς δίκαιο τμήμα από το όφελος που πρόκυπτε ι, 
•δεν επιβάλλει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις περιορισμούς μη απαραίτητους για την επίτευξη των 
στόχων της συμφωνίας. 
20 
Και κατά το παρελθόν αλλά και σήμερα, η πολιτική του ανταγωνισμού που εφαρμόζεται 
από την Κοινότητα λαμβάν ε ι υπόψη τα ίδια χαρακτηριστικά του πολιτιστικού τομέα. 
Υπό το πρίσμα αυτό, η πολιτική αυτή επιτρέπει τη χορήγηση κατάλληλης ενίαχυοης 
στις πολιτιστικές ενέργειες στα κράτη μέλη. Η Επι τ ροπή μάλιστα ακολουθεί την 
πάγια τακτική να επιτρέπει τις κρατικές ενισχύσεις που αποβλέπουν στην προώθηση 
του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την 
τήρηση των θεμελιωδών κανόνων της εσωτερικής αγοράς και του αν ταγών ισμού. 
1/ Κανόνες ανταγωνισμοϋ που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις 
Στον πολιτιστικό χώρο,αυτοί οι κανόνες ανταγωνισμού αφορούν ειδικότερα τον τομέα 
των εκδόσεων και τον οπτικοακουστικό τομέα. 
Α/ Ο τομέοΐ€ των εκδόσεων 
1. Η κατάσταση μέχρι σήμερα 
Οσον αφορά το βιβλίο, και πιο συγκεκριμένα τα συμβατικά συστήματα καθορισμού των 
τιμών του, η Επι τροπή καταβάλλε ι πάντοτε προσπάθεια να εξετά^ε ι με ρεαλιστικό 
τρόπο τις περιπτώσε ι ς που της παρουσιάζονται, λόγω του ε ιδικού χαρακτήρα του 
τομέα του βιβλίου και της προσθήκης στη συνθήκη του νέου άρθρου 128 περί 
πολιτιστικής διάστασης. Η Επι τροπή οφείλε ι πάντως ναμεριμνάγια την τήρηση των 
κανόνων της συνθήκης και ειδικότερα του άρθρου 85. 
Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έχει αντιμετωπίσει τέσσερεις περιπτώσεις εξαιρέσεων. Σε 
δύο περιπτώσε ις προέβη σε απαγόρευση (υπόθεσε ις VBVB/VBBB και NBA), εκ των 
οποίων η πρώτη επιβεβαιώθηκε απόλυτα από το Δικαστήριο και η δεύτερη 
επιβεβαιώθηκε μεν ως προς το άρθρο 85 παρ. 1 (απαγόρευση των συμφων ιών) αλλά 
ακυρώθηκε ως προς την εφαρμογή του άρθρου 85 παρ. 3 (εξαίρεση). Ως προς τις δύο 
άλλες περιπτώσε ι ς, και για μια ακόμα φορά την υπόθεση NBA, η Επιτροπή πρέπει να 
προβεί σε οικονομική και νομική ανάλυση, και επι του παρόντος εξακολουθεί να 
εξετάζει την δυνατότητα ή μη να παράσχει εξαίρεση. 
Εξάλλου, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι τα νομοθετικά συστήματα καθορισμού της τιμής 
των βιβλίων υπόκεινται ου σ ιαστ ι κά στ ου ς κανόνες που διέπουν την ελεύθερη 
κυκλοφορία των εμπορευμάτων (άρθρο 30 κ.ε). Μόνο δύο κράτη (Γαλλία, Ισπανία) έχουν 
μέχρι στιγμής προβεί στη σχετική ρύθμιση.Ενώ η ισπανική ρύθμιση δεν ευρέθη 
ασυμβίβαστη προς το κοινοτικό δίκαιο, η γαλλι κή αντί θετά χρε ιάσ τήκε να 
τροποποιηθεί προκειμένου να συμβαδίσει με τους κοινοτικούς κανόνες. 
2. Οι εξελίξεις 
Μέσα σ' ε να τόσο αντιφατικό κοινοτικό πλαίσιο, όπου εκδότες, βιβλιοπώλες και 
αναγνωστικό κοινό-καταναλωτές μοιάζουν να αποκλίνουν σε τέτοιο βαθμό,η Επιτροπή, 
μετά από ενδελεχή ανάλυση του γεν ι κότερου προβλήματος της τιμής των βιβλίων, 
κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν πρεπε ι επί του παρόντος να υποβάλε ι πρόταση-
πλαίσιο σχετικά με τον καθορισμό της τιμής των βιβλίων. Εξάλλου, προέβη στην 
παρατήρηση ότι, από πολιτιστική άποψη, το θέμα της τιμής των βιβλίων δεν αποτελεί 
στοιχείο που π ρέπε ι ναλαμβάνεται υπόψη κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή 
σφαιρικής πολιτικής για το βιβλίο και την ανάγνωση. Μια τέτοια πολιτική θα πρέπει 
να αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της ανάγνωσης, η οποία θα στηρίζεται στη ποικίλη 
προσφορά και θα εγγυάται την πράγματι κ ή πρόσβαση σταπολιτιστικάαγαθά, και 
ταυτόχρονα στη στήριξη της δημιουργίας και της διατήρησης ενός αποτελεσματικού 
τομέα των εκδόσεων. 
21 
Εξαλλο υ, ο δυναμισμός του τομέα του βιβλίου εξαρτάται επίσης και από άλλες 
παραμέτρους, όπως η διαφήμιση, η εκπαίδευση, η κατάρτιση, τα μέτρα χωροταξίας κλπ. 
Β/ Ο οπτικοακουστιKÔc τoμέaç 
Τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης δεν θεσπίστηκαν αρχικά με σκοπό να προστατεύσουν 
την πολυφων ία στα μέσα μαζ ι κής ενημέρωσης ή άλλο ν πολιτ ιστ ι κής φύσης στόχο. 
Εντούτοις, η Επιτροπή μπόρεσε ναχρησιμοποιήσει επιδέξια τα νομοθετικά μέσα που 
είχε στη διάθεση της για τον ανταγωνισμό προκειμένου να εξασφάλισε ι έμμεσα τη 
διατήρηση των διαρθρώσεων ανταγωνισμού στην αγορά και να συμβάλει στην ποικιλία 
των προγραμμάτων που προσφέρονται στο κοινό. 
Μερικές περιπτώσεις καθιστούν εμφανή τη βούληση της Επιτροπής να μεριμνά για την 
αυστηρή εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη της την 
επίδραση τους στην πολυφωνία: 
* η περίπτωση της MSG Media Service, κατά την οποία η Επιτροπή απαγόρευσε τη 
σύσταση κο ι νής επιχείρησης από μεγάλους ομίλους όπως η Bertelsmann, Deutsche 
BundepostTelekom, με την αιτιολόγηση ότι μια τέτοια κοινή επιχείρηση θα είχε ως 
συνέπε ια να αποκλειστεί η πρόσβαση της επί πληρωμή τηλεόρασης στη γερμανική 
αγορά και να περιοριστεί ως εκ τούτου η πρόσβαση της αγοράς στους ανταγωνιστικούς 
φορείς, 
η περίπτωση τη c Nordic Satellite Distribution, κατά την οποία επετεύχθη συγκρίσιμο 
αποτέλεσμα με αρνητική απόφαση της Επιτροπής, 
η περίπτωση της Holland Media Group (HMG\ κατά την οποία η Επιτροπή ζήτησε από τα 
μέρη του ομίλου (και ε ιδικότερααπό την RTL4 και RTL5, καθώς και το κανάλι 
VERONICA) να εξεύρουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να υπάρχει εγγύηση ότι η 
ολλανδ ική αγορά θα παραμε ίνει ανοιχτή για τους αν ταγών ιστικούς φορείς. 
Η Επιτροπή είχε επίσης την ευκαιρία να εκφράσει την άποψη της στην ανακοίνωση της 
21.02.1990, ως προς τη σημασία που αποδίδεται στο σεβασμό της πολυφωνίας στον τομέα 
των μέσων μαζικής ενημέρωσης. 
Ετσι ελέχθη ότι η πολιτ ι κή της Επιτροπής στον οπτικοακουστικό τομέα π ρ έπε ι 
επίσης να έχε ι ως στόχο να επιτυγχάνεται η ανάπτυξη του τομέα όχι ε ις βάρος της 
πολυφωνίας αλλά αντί θ ε τα με την ενίσχυση του, ενθαρρύνοντας ε ι δ ι κότερα την 
ποικιλία των προγραμμάτων που προσφέρονται στο κοινό. 
Ο σεβασμός της πολυφωνίας όμως δεν αποτελεί την μόνη μέριμνα της Επιτροπής στο 
θέμα αυτό. Η Επι τροπή επίσης έχει ταχθεί σε πολλές περιπτώσεις υπέρ της κάλυψης 
των σημαντικών γεγονότων, συμπεριλαμβανομένων και των πολιτιστικών εκδηλώσεων, 
έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση του κοινού στην πληροφορία. Για παράδειγμα 
μπορεί να αναφερθεί η υπόθεση MGM/UA όπου η Επιτροπή, δυνάμε ι των άρθρων 85 και 
86 της συνθήκης, εξέτασε κατά πόσον τα παραχωρηθέντα αποκλειστικά δικαιώματα δεν 
συνιστούν κατάχρηση. 
Πάντως, η εξέταση της πολιτιστικής πλευράς είναι κατ' αρχήν περιορισμένη λόγω της 
φύσης των κανόνων ανταγωνισμού. Ετσι, είναι ελάχιστα πιθανό μεμονωμένη εξαίρεση 
να θεμελιούται μόνο από την προστασία ενός πολιτιστικού στόχου. Πρεπε ι όμως να 
σημε ιωθεί ότι έχουν ήδη ληφθεί υπόψη από την Επι τροπή άλλα κριτήριαπου δεν 
προβλέπονται ρητά στο άρθρο 85 παρ. 3, όπως π.χ. το κοινωνικό κριτήριο στην 
περίπτωση της αναδιάρθρωσης οικονομικών ομίλων υπό κρίση (βλ. οδηγία 89/340 για 
την συμφωνία συνθετικών ινών) ή, πιο πρόσφατα, για την προστασία του 
περιβάλλοντος. Δεν αποκλείεται λοιπόν να μπορέσουν στο μέλλον να ληφθούν από την 
22 
Επιτροπή υπόψη πολιτιστικά κριτήρια, χωρίς εντούτοις να τίθεται σε κίνδυνο ο 
κύριος στόχος της εσωτερικής αγοράς. 
23 
11/ πολιτική σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγούνται απο τα κράτη στον 
πολιτιστικό χώρο 
Α/ Ενισγΰσε ic στον πολιτιστικό τομέα 
Η κατάσταση μΙχρι σήμερα 
ΗΕπιτροπή εχε ι εκδοσε ι σε ιράαποφάσεων με τις οποίες γίνεται σαφής η θέση της 
όσον αφορά τις εν ισχύσεις στον πολιτιστικό τομέα, Ετσι, η προώθηση της 
πολιτιστικής ποικιλίας γίνεται αποδεκτή ως αιτιολόγηση της ενίσχυσης που 
χορηγείται ειδικότερα στ ις ε ικαστικές τέχνες και στις εξαγωγές βιβλίων. 
Γενικά, οι εν ισχύσεις στον πολιτ ιστ ι κό τομέα δεν δημιουργούν προβλήματα 
εξ ε τα^ όμε ν ες από τη ν πλευρά της πολ ι τ ι κής αν ταγών ι σμο ύ. Εν το ύ το ι ς, η Επι τροπή 
χρειάστηκε νααντιταχθει σε αυτίς τις ενισχύσεις όχι λόγω τηςφύσης τους αλλά 
λόγω των όρων χορήγησης τους που συχνά αντίβαινε ι προς τις θεμελε ιώδεις αρχές της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Υπήρξαν, για παράδειγμα, περιπτώσεις επιχορηγήσεων που 
αντέβαιναν στη θεμελιώδη αρχή της μη διάκρισης λόγω ιθαγένειας, όπως αναφέρεται 
στο άρθρο 6 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση, και κατά τις οποίες οι υπήκοοι 
άλλων κρατών μελών έπρεπε να απολαύουν της ίδιας μεταχείρισης όπως και οι υπήκοοι 
της χώρας που χορηγούσε την ενίσχυση. Ετσι, η Επιτροπή υποχρεώθηκε να απόρριψε ι 
προϋπόθεση που επέβαλε η γερμανική κυβέρνηση, συμφωνάμε την οποία ο σκηνοθέτης 
ταινίας που δικαιούτο ενίσχυσης έπρεπε να είναι γερμανός υπήκοος ή να έχε ι 
γερμανικό πολιτιστικό παρελθόν. 
Οι εξελίξεις 
Μετά την προσθήκη στη συνθήκη του άρθρου 128 και της διάταξης σχετικά με τις 
ενισχύσεις στον πολιτιστικό χώρο (άρθρο 92παρ. 3 εδάφιο δ), και προκειμένου να 
επέλθουν περαιτέρω διευκρινίσεις, η Επιτροπή κίνησε δ ιαδ ι κασία προβληματ ισμού 
για να εξεταστεί η δυνατότητα θέσπισης κατευθυντηρίων γραμμών επί του θέματος 
αυτού. Πάνω σε αυτή τη βάση, ορισμένες επιδότησε ις που χορηγούνται σε 
δραστηριότητες που δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό και δεν να επηρεάζουν σοβαρά τις 
συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών (θέατρα, αίθουσες εκθέσεων κ.α), μπορούν να 
επιτραπούν χωρίς περιορισμό,με την προϋπόθεση ότι προσφέρονται σε όλους τους 
δυνάμει δικαιούχους στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος. 
Β/ ΕπσνΟσειο στον οπτικοακουστικό τομέα 
Ενισχύσεις στην τηλεόραση και την κινηματογραφική παραγωγή 
Τα κράτη μέλη ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των οπτικοακουστικών κλάδων παραγωγής με 
διάφορους τρόπους, και πιο συγκεκριμένα με την άμεση επιδότηση ε ιδικών 
κ ι νηματογραφικών παραγωγών, με φορολογικά πλέον ε κτήματα για επενδύσε ι ς σε 
επιχειρήσεις του τομέα αυτού, με τη χρηματοδότηση της κατάρτισης και με τη 
στήριξη κινηματογραφικών φεστιβάλ. Τα μέτρα αυτά εντάσσονται γενικότερα, κατά 
τρόπο συνεκτικό και ως προς τους στόχους τους, στην πολιτική της Κοινότητας στον 
οπτικοακουστικό τομέα, που απόβλεπε ι, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση της 
ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας προγραμμάτων. 
Τα μέτρα στήριξης μπορεί να έχουν χαρακτήρα τοπικό, περιφερειακό ή εθνικό. Εφόσον 
τα μέτρα αυτά δεν προκαλούν στρέβλωση του ανταγωνισμού και δεν επηρεάζουν σοβαρά 
τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, το άρθρο 92 της συνθήκης περί ιδρύσεως της 
Ευρωπαϊκής Κοινότητας, όπου προσδιορίζονται οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, 
δεν εφαρμόζεται και η Επιτροπή δεν έχε ι λόγο να παρέμβε ι. 
24 
Δεδομένου όμως ότι οι οικονομικοί φορείς της σχετικής αγοράς ευρίσκονται σύχνασε 
ανταγωνιστική μεταξύ τους σχέση, ορισμένα μέτρα ενισχύσεων που προορίζονται για την 
παραγωγή τηλεοπτικών ταινιών μπορούν ναέχουν καθόλου αμελητέα επίπτωση στον 
ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Ανέκαθεν η Επιτροπή δέχεται 
το σεβασμό της πολιτιστικής ποιλικίας ως αιτιολόγηση της κρατικής ενίσχυσης στην 
κινηματογραφική βιομηχανία και την παραγωγή τηλεοπτικών προγραμμάτων, με την 
προϋπόθεση ότι αυτή η ενίσχυση δεν προκαλεί αθέμιτη στρέβλωση του ανταγωνισμού. 
Το άρθρο 3 εδάφιο ο) της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση ορίζει ότι η δράση της 
Κοινότητας περιλαμβάνει "συμβολή στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών". Το 
άρθρο 92 παρ. 3 εδάφιο δ) και το άρθρο 128 προστέθηκαν στη συνθήκη για την ΕΚ κατ' 
εφαρμογή αυτής της αρχής - χωρίς αυτό να σημαίνει αναγκαστικά θεμελιώδη 
αναπροσανατολισμό της σχετικής πολιτικής. Η Επι τροπή έχει ήδη λάβει υπόψη αυτές τις 
εκτιμήσεις κατά την αξιολόγηση της ενίσχυσης στον τομέα αυτό. Κατά τις μελλοντικές 
αξιολογήσεις των κρατικών ενισχύσεων στον οπτικοακουστικό τομέα, η Επιτροπή θα 
εξακολουθήσει να επιδιώκει την ισορροπία μεταξύ των διαφόρων παραγόντων: απαίτηση 
της προώθησης του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς, ελεύθερες συναλλαγές 
και ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά, και ανάγκη να αποφευχθούν οι αθέμιτες 
στρέβλωσεις. 
Η νρηματοδότηση των κρατικών οογανισμών ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων 
Δυνάμει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, οι ιδιωτικοί φορείς ραδιοτηλεοπτικών 
μεταδόσεων της Γαλλίας, Ισπανίας και Πορτογαλίας έθεσαν στην Επιτροπή το ειδικότερο 
θέμα της χρηματοδότησης των κρατικών οργανισμών ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων. Οι 
ενάγοντες ισχυρίζονται ότι η χρηματοδότηση των κρατικών οργανισμών 
ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων από το κράτος με τη μορφή εισφορών, άμεσων επιδοτήσεων 
ή τακτικών εισφορών κεφαλαίων αποτελούν αθέμιτο ανταγωνισμό εις βάρος τους. Το θέμα 
αυτό αποκτά μεγάλη σημασία και ενδιαφέρον γιαρλόκληρη την Κοι νότητα. Η Επι τροπή 
ανέθεσε σε εξωτερικούς συμβούλους να μελετήσουν την ισορροπία στη χρηματοδότηση των 
κρατικών οργαν ισμών από το κράτος και στη συ ν εχε ι α θα εξέτασε ι τις τρέχουσες 
υπόθεσε ις υπό το πρίσμα αυτής της ανάλυσης (που καλύπτε ι επίσης και τα νέα κράτη 
μέλη). 
Οι κατευθυντήοιεο γραμμές 
Για να προσδιοριστεί περαιτέρω η πολιτική της στον τομέα αυτό, η Επιτροπή μελετά επί 
του παρόντος τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις επιδοτήσεις στον πολιτιστικό 
χώρο, τις τέχνες και τον οπτικοακουστικό τομέα. Η Επι τροπή επιβεβαίωνε ι έτσι την 
ευνοϊκή της στάση ως προς την παραγωγή τηλεοπτικών ταινιών και προγραμμάτων, 
συμπεριλαμβανομένων και των ταινιών /βίντεο και των μουσικών εγγραφών, εφόσον μπορεί 
να απο δ ε ιχθεί η ανάγκα ι ό τη τα αυτών των εν ισχϋσεων γ ι α την προώθηση ήΙκαι τη 
διατήρηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού, καθώς και η σημασία είναι σε συνάρτηση με τους 
επιδιωκόμενους στόχους.ΗΕπιτροπή επίσης θα μερίμνησε ι ώστε να αποφευχθεί κάθε 
διάκριση για λόγους ιθαγένειας μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής 
Ενωσης και κάθε εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, προσώπων και 
ιδεών σε όλο το έδαφος της Κοινότητας. 
Οταν οι πολιτ ιστ ικές παράμετροι είναι καθ ορ ιστ ι κής σημασίας, η Επι τ ροπή θα 
αντιμετωπίσει ευνοϊκά τη στήριξη της πολιτιστικής κληρονομιάς με επιδοτήσεις στη 
διανομή τηλεοπτικών προγραμμάτων, βίντεο κλπ. ΗΕπιτροπή θεωρεί ότι οι κρατικοί 
οργανισμοί ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων παίζουν καθοριστικό ρόλο στην προώθηση του 
πολιτισμού σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και στην ανάπτυξη της 
τηλεοπτικής βιομηχανίας στην Ευρώπη.ΗΕπιτροπή έχει συναίσθηση του γεγονότος ότι 
ο δημόσιος τομέας έχει ως αποστολή να προσφέρε ι στους πολίτες εκπομπές ενημερωτικές, 
25 
εκπαιδευτικές, πολιτιστικές, ψυχαγωγικές και αθλητικές. Η Επιτροπή /βλέπει θετικά την 
επέκταση των κρατικών και εμπορικών οργανισμών ραδιοτηλεοπτικών μεταδόσεων και θα 
προσπαθήσει να εξεύρει ισόρροπη λύση προκε ιμε νου να επιτευχθεί ο διπλός αυτός 
σκοπός. 
26 
Συμπεράσαατα 
Το άρθρο 92 παρ. 3 εδάφιο δ) λαμβάνε ι ειδικά υπόψη τους πολιτιστικούς στόχους.Ή 
ευρωπαϊκή βιομηχανία παραγωγής και διανομής τηλεοπτικών ταινιών και 
προγραμμάτων αποτελεί, πράγματι, σημαντική πλευρά του ευρωπαϊκού πολιτιστικού 
χώρου. Η προώθηση του πολιτισμού γίνεται δεκτή από την Επιτροπή ως αιτιολόγηση 
των κρατ ικών εν ισχύσεων στη κ ι νηματογραφική βιομηχανία και την παραγωγή 
τηλεοπτικών προγραμμάτων, με την προϋπόθεση ότι αυτές δεν προκαλούν αθέμιτη 
στρέβλωση του ανταγωνισμού. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ V: ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΑΓΑΘΑ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ 
Η ελεύθερη κυκλοφορία, θεμελιώδης αρχή της συνθήκης ΕΚ και προϋπόθεση για την 
υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, αφορά επίσης και τα πολιτιστικά αγαθά. Συνεπώς 
ισχύουν για αυτά οι σχετικές διατάξεις της συνθήκης (και ειδικότερα τα άρθρα 9, 
10, 12 κ.ε - δασμοί και τα άρθρα 30 εως 34 - ποσοτικοί περιορισμοί κλπ). 
Η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτ ιστ ικών αγαθών όμως π ρ έπε ι να 
συμβιβάζεται με τη θεμιτή προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς των χωρών μας, 
και πιο συγκεκριμένα των εθνικών θησαυρών τους. 
Στο άρθρο 36 T7?c συνθήκης επίσης προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν να 
παρεκκλίνουν από τις διατάξεις των άρθρων 30 εως 34 επιβάλλοντας ή διατηρώντας 
απαγορεύσε ι ς, περιορισμούς ή άλλα ισοδύναμα μέτρα ε ισαγωγών, εξαγωγών ή 
διαμετακομίσεων στο εσωτερικό της Κοινότητας εφόσον πρόκειται για την προστασία 
εθνικών θησαυρών που έχουν καλλ ι τεχν ι κ ή, ιστορική ή αρχαιολογ ι κή αξία22. 
Το άρθρο 36 περιλαμβάνει εξαίρεση από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας που 
προσδιορίζεται από τις ίδιες τις διάταξε ι ς του άρθρου, και συνεπώς πρέπε ι να 
τύχει στενής ερμηνείας. Εντός των ορίων που καθορίζονται από το κοινοτικό δίκαιο, 
εναπόκειται κατ' αρχήν σε κάθε κράτος μέλος να προσδιορίσει τις απαιτήσεις που 
αποσκοπούν στην εξασφάλιση των στόχων του άρθρου 36- στη συγκεκριμένη περίπτωση 
τον προσδιορισμό της έννοιας εθνικοί θησαυροί επί του εδάφους του - σύμφωνα με τον 
τρόπο που αυτό επιλέγε ι και σύμφωνα με τη δική του κλίμακα αξ ιών, με την 
προϋπόθεση ότι αυτή ευρίσκεται σε λογικό επίπεδο και είναι τέτοιας φύσεως ώστε 
να συμβίβαζε ι την προστασία της πολιτ ιστ ι κής κληρονομιάς και την ελεύθερη 
κυκλοφορία. 
Η εξουσία που απονέμεται στα κράτη μέλη με το άρθρο 36 δεν είναι εντούτοις 
αυθαίρετη: πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις μεγάλες αρχές που διέπουν το κοινοτικό 
δίκαιο κατά την εφαρμογή του, πράγμα που ελέγχεται από τα κοι νοτικά όργανα. 
Πρέπει να σημειωθεί ότι διάταξη παρόμοια προς το άρθ ρο 36 προβλέπεται στον κανονισμό με τον οποίο από το 1977 
θεσπίζεται στην Κοινότητα κοινό καθεστώς εξαγωγών προς τις τρίτες χώρες (κανονισμός 2609/69αρβρο 11). Ετσι, rj 
είαίρεστ? που προβλίπεται στο άρθρο 36 για το ενδοκοινοτικό εμπόριο είναι η ίδια που προβλέπεται για τις 
εξαγωγές προς τις τρίτες χώρες. 
Οι περιορισμοί αυτοί στις συναλλαγές δεν αντιβαίνουν προς τους κανόνες της ΙΤΔΕ(αρβρο 20, ίδιαμνείαγια τους 
εβνικοΰς θησαυρούς). 
27 
ι. ιιροοληματα σγετικα ue τον πουυυιυοισμο τηρ εννοιαο των ευνικων θησαυρών 
και των πολιτ ιστ ικών αγαθών 
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί η έννοια του "εθνικού θησαυρού", και 
επί του παρόντος είναι λεπτό να καθοριστούν κοινά κριτήρια για να οριστεί το 
περιεχόμενό της. 
Η νομοθεσία των κρατών μελών και οι πρακτικές που ακολουθούνται στο καθένα είναι 
ετερόκλιτες, και αυτό εξηγείται από τις διαφορετικές πολιτιστικές παραδόσεις και 
τα αποκλίνοντα συμφέροντα του καθενός. 
Δυό μεγάλες τάσεις μπορούν να διακριθούν στην ερμηνεία της έννοιας Του εθνικού 
θησαυρού: 
διασταλτική ερμηνεία, που αποτελεί την περίπτωση των χωρών που "εξάγουν" 
πολιτ ιστ ι κά αγαθά και έχουν πλούσια πολιτ ιστ ι κή κληρονομιά, σπάν ι α 
καταγραμμένη με κάθε λεπτομέρεια, 
στενή ε ρ μη ν ε ία, που αποτελε ί την περίπτωση των χωρών που "ε ισάγουν" 
πολιτιστικά αγαθά και έχουν περιορισμένη σε όγκο πολιτιστική κληρονομιά, 
όπου συχνότατα είναι εγκατεστημένα μεγάλα κέντρα εμπορίου τέχνης. 
Η δυσκολία να προ σδ ι οριστούν τα όρια της έννοιας "πολιτιστικό αγαθό" δημιουργεί 
πρόβλημα όταν πρόκειται να καθοριστεί, σε διεθνές ή κοινοτικό πλαίσιο, το εύρος 
και το πεδίο των αμοιβαίων υποχρεώσεων των χωρών με την προοπτική της συνεργασίας 
όσον αφορά την προστασία των αγαθών αυτών23. 
II. Τα κοινοτικά συνοδευτικά μέτρα Ύΐα τα πολ ι τ ι στ ι κά αταθά στην υλοποίηση τηε 
μεγάλης αγοράο 
Η υλοποίηση της ενιαίας αγοράς επέβαλε,από την 1η Ιανουαρίου 1993, την κατάργηση 
κάθε ελέγχου στα ενδοκοινοτικά σύνορα- υποχρέωση που δεν επιδέχεται καμία 
εξαίρεση, για όποιο προϊόν και αν πρόκειται. 
Οσον αφορά τα πολιτ ιστ ι κά αγαθά, τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα, δυνάμει και 
εντός των ορίων του άρθρου 36,αφενός ναπροσδιορίζουν τους εθνικούς θησαυρούς 
τους και αφετέρου να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζουν την 
προστασία τους. Εντούτοις, δεν μπορούν να κάνουν ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα 
για να εξασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων. 
Έτσι, η Κοινότητα επέλεξε ναλά/βει μετράμε τα οποία μεριμνά ώστε η κατάργηση των 
συνόρων να μην έχει συνέπειες εις βάρος της προστασίας των εθνικών θησαυρών. 
Πράγματι, η αποτελεσματι κ ή προστασία των "εθν ικών θησαυρών" στα 12 και στη 
συνέχε ια στα 15 κράτη μέλη απαιτεί, στην ενιαία και χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά 
σύνορα αγορά, να συμβάλλει κάθε κράτος μέλος στην προστασία των εθνικών θησαυρών 
του άλλου. 
23 -
Στην δυσκολίααυτή προσέκρουσαν οι διαπραγματεύσεις για τα κυριότερα κείμενα ή συμβάσεις που απέβλεπαν στη 
συνεργασία για τη ν προστασία των αγαθών ή ακόμα και για την παρεμπόδιση της παράνομης διακίνησης (1970: Σύμβαση 
Unesco σχετικά με την ε ισαγωγή, εξαγωγή και παράνομη μεταβίβαση ιδιοκτησίας πολιτιστικών αγαθών - 1985: 
ΕυμβοΟλιο της Ευρώπης, ευρωπαϊκή σύμβαση για παραβάσεις που αφορούν τα πολιτ ιστ ι κά αγαθά- 1980 και ε {ης: 
εργασίες του υηίώοΊίγια τα κλαπενταή παρανόμως εξαχθεντα πολιτιστικά αγαθά - 1995: Σύμβαση του Unidroit για την 
επιστροφή, σε διεθνές επίπεδο, των κλαπέντων ή παρανόμως εξαχθεντων πολιτιστικών αγαθών). 
28 
Προς το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να ελέγχει κάθε κράτος μέλος την εξαγωγή εθνικών 
θησαυρών εκτός Κο ι νότητας.Οχι μόνο των δικών του θησαυρών αλλά και εκείνων που 
ανήκουν σε άλλα κράτη μέλη και που μπορεί εκείνη τη στιγμή να ευρίσκονται επί του 
εδάφους του πρώτου, επωφελούμενοι της κατάργησης των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα. 
Αυτόο είναι ο OTOYOC του κανον ισμού αοιθ. 3911 TVC 9.12.1992 περί εξαγωγών 
πολιτιστικών αγαθών. 
Εξάλλου, κατά το μέτρο που δεν υφίσταται επί του παρόντος η ιδέα της κοινής 
πολιτιστικής κληρονομιάς της Κοινότητας, είναι καθοριστικό το γεγονός ότι κάποιο 
πολιτιστικό αγαθό ευρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο κράτος μέλος και όχι σε άλλο. 
Τα κράτη μέλη επιθυμούν να υπάρξει εγγύηση για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που 
μπορούν να χαρακτηριστούν ως εθνικοί θησαυροί, τα οποία έχουν απομακρυνθεί παράνομα 
από το έδαφος τους.Στόχος του δεύτερου κοινοτικού συνοδευτικού μέτρου (οδηγία αριθ. 
93/7/ΕΟΚτης 15ης Μαρτίου 1993 σχετικά με την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που 
έχουν παράνομα απομακρυνθεί από το έδαφος κράτους μέλους) είναι να επιτευχθεί ώστε 
το κράτος μέλος επί του εδάφους του οποίου ευρίσκεται το αγαθό να εξασφάλισε ι την 
επιστροφή του στο έδαφος της χώρας απ' όπου απομακρύνθηκε παράνομα μετά την 1η 
Ιανουαρίου 1993. Η οδηγία "περί επιστροφής" αποβλέπει στην επαναφορά στο έδαφος της 
της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός κράτους μέλους, δημιουργώντας, μεταξύ των χωρών 
της Ενωσης και με δυνατότητα δ ι καστι κής προσφυγής, υποχρέωση επιστροφής, υποχρέωση 
της οποίας το πεδίο και οι όροι εφαρμογής καθορίζονται επακριβώς. 
Οσο δεν υπάρχει συμφωνία για κάποιο μηχανισμό "αμοιβαίας αναγνώρισης" των ορισμών 
της έννοιας "εθνικός θησαυρός", η προσέγγιση στα δύο αυτά νομοθετικά μέσα ήταν να 
συσταθούν μεταξύ των κρατών μελών αμο ijSai ες υποχρέωσε ι ς, αλλά στο στάδιο αυτό 
προσδιορισμένες, για να εξασφαλιστεί, με ένα κοινό σκληρό πυρήνα πολιτιστικών αγαθών, 
κοινοτ ικό προστατευτικό δίκτυο που θα προστεθεί στα ήδη υφιστάμενα σε εθνικό 
επίπεδο, μετά το 1992, προστατευτικά μέτρα, των οποίων όμως η αποτελεσματικότητα, λόγω 
της κατάργησης των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, θεωρείται ότι έχει αμβλυνθεί. Τούτο 
έγινε για να εξασφαλιστεί στον κοινό αυτό σκληρό πυρήνα (στον οποίο περιλαμβάνονται 
οι περισσότερο ι αν όχι όλοι οι εθνικοί θησαυροί) επαρκής βαθμός προστασίας σε 
κοινοτικό επίπεδο, τηρώντας παράλληλα τις θεμελίωσε ι ς αρχές της ελεύθερης 
κυκλοφορίας και της ασφάλειας των συναλλαγών. Ο "σκληρός πυρήνας" καταρτίστηκε στο 
κο ι νό παοάρττ/ιια του κανον ισμού και της οδηγίας που αναφέρονται πιο πάνω. 
Από τα πολυάριθμα πολιτιστικά αγαθά, στο παράρτημα καταρτίστηκε κατάλογος κοινών 
κατηγοριών πολιτιστικών αγαθών που επελέγησαν από εμπειρογνώμονες με βάση κριτήρια 
όπως η φύση του πολιτιστικού αγαθού, η ηλικία, η αξία. Πρόκε ι τα ι περί καταλόγου των 
κατηγοριών αγαθών για τις οποίες τα κράτη μέλη είναι προς στιγμήν διατεθειμένα να 
προεκτείνουν το πεδίο υποχρεώσεων τους προκε ι με ν ου να συνεργαστούν για την 
προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς του καθενός. Το παράρτημα δεν προσδιόριζε ι 
συνεπώς τους εθνικούς θησαυρούς κατά την έννοια του άρθρου 36, έννοια που εναπόκειται 
στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών. Μπορεί έτσι ορισμέ να πολιτιστικά αγαθά που 
θεωρούνται εθν ι κοι θησαυροί να εκφεύγουν από το πεδίο που καλύπτει το κοινό στην 
οδηγία και τον κανονισμό παράρτημα. 
Αν και το περιεχόμενο του παραρτήματος των δύο νομοθετικών μέσων (ο κατάλογος των 
κατηγοριών πολιτιστικών αγαθών) είναι κοινό και για τον κανονισμό και για την οδηγία, 
το πεδίο εφαρμογής δεν είναι απόλυτα ταυτόσημο. 
Συγκεκριμένα, όσον αφορά την τ ελών ε ιακή πλευρά, για όλα τα πολ ι τ ι στ ι κά αγαθά που 
αναφέρονται στο παράρτημα (είτε θεωρούνται εθνικοί θησαυροί είτε όχι) ισχύει η 
υποχρέωση να υποβάλλεται άδεια προς εξαγωγή με ΕΔΕ 24. Οντως, η ενδεχόμενη ποιότητα 
24 
ΕΔΕ : Ενιαίο άιοικητικο Εγγραφο 
29 
των εθνικών θησαυρών, των πολιτιστικών αγαθών που καλύπτονται από το παράρτημα, δεν 
αποτελεί σχετικό κριτήριο ελέγχου για τις τελωνειακές αρχές. 
30 
Μπορούν να αναφερθούν και άλλες διαφορές, ειδικότερα λεπτομέρειες που αφορούν την 
προβλεπόμενη εξαίρεση για αρχαιολογικά αγαθά μικρής αξίας. 
Αντίθετα, η ενέργεια της επιστροφής που προβλέπεται από την οδηγία αρχίδι μόνο για 
τα αγαθά που θεωρούνται πολιτιστικοί θησαυροί κατά την έννοια του άρθρου 36 και όχι 
για όλα τα πολιτ ιστ ι κά αγαθά των κατηγοριών του παραρτήματος.Το υλικό πεδίο 
εφαρμογής της οδηγίας συνεπώς προσδιορίζεται επακριβώς. 
Κύριο σημείο της συζήτησης αποτέλεσε η συμφωνία για το κατά πόσο θα έπρεπε να 
περιοριστεί ή να επεκταθεί ο αριθμός των κατηγοριών του παραρτήματος. Το αποτέλεσμα 
ήταν πολιτικός συμβιβασμός, από τη φύση του βελτιώσιμος. λόγω της πολιτικής 
ευαισθησίας του θέματος τα Οργανα της Ενωσης πρόβλεψαν ότι κάθε τροποποίηση του 
παραρτήματος πρέπε ι να υπόκειται στη διαδικασία του άρθρου 100Α της συνθήκης. 
III Οι ε£ελί£ε te 
1. Τα υφιστάμενα κοινοτικά μέτρα (κανον ισμόο και οδηγία) 
Με βάση τις εκθέσεις που υπε/βαλαν τα κράτη μέλη, η Επιτροπή θα υποβάλει κατά τη 
διάρκεια του 1996 την πρώτη ανά τριετία έκθεση που προβλέπεται από τα δύο μέτρα 
για να εκτεθούν οι δυσχέρειες που αντιμετωπίστηκαν και η ανάγκη ενδεχομένως 
να γίνουν προσαρμογές σε αυτά. 
Εξάλλου η Επι τ ροπή, χωρίς να περίμενε ι την τριετή έκθεση που αναφέρεται πιο 
πάνω, υπέβαλε πρόταση τροποποίησης για ένα συγκεκριμένο σημείο: την 
συμπερίληψη των υδατογραφιών (ακουαρέλες) και υδροκομμιογραφιών (γκουάς) στο 
κοινό παράρτημα του κανονισμού και της οδηγίας (19.10.1995, COM(95)479 τελικό). 
2. Κ διοικητική συνεργασία για τα πολιτιστικά αγαθά πέραν του συγκεκριμένου 
πλαισίου του κανονισμού και τηο οδηγίαο 
Πρόσφατα εμφανίστηκαν τα πολιτιστικά αγαθά στο πρόγραμμα IDA (τ ο δίκτυο 
τηλεματικής ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ των δημοσίων δ ι ο ι κήσεων)που 
εγκρίθηκε τονΝοεμβρ ι ο 1995 με την απόφαση 95/468/ΕΟΚ το τ υ Συμβουλίου και 
αποβλέπει στη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των διοικήσεων. 
Εξάλλου, στο πλαίσιο του τέταρτου ερευνητικού π ρογ ράμματος, η Επι τ ροπή 
συγχρηματοδοτεί ένα έργο με την ονομασία GRASP, στόχος του οποίου είναι να 
ανάπτυξε ι, με τηλεματικό σύστημα καταγραφής κάθε απωλεσθέντος ή κλαπέντος 
αντικειμένου, την συνεργασία των αστυνομικών δυνάμεων των 15 κρατών μελών. 
ΣυνεργασίαΎΐα την καταπολέμηση τηο παοάνομηο διαμετακομιστώ στο πλαίσιο 
εσωτερικών και δικαστικών υποθέσεων (αστυνομική συνεργασία, TPITOC πυλώναο) 
Το θέμα της αστυνομικής συνεργασίας στην παράνομη διαμετακόμιση έργων τέχνης 
συζητείται μέσα σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο. 
3. Συνεργασία αεταΕύ των πολιτιστικών και άλλων αρμοδίων αργών στα κράτη μέλη 
Σε γεν ικές γραμμές, η ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των πολιτιστικών και 
άλλων αρμοδίων αρχών των κρατών μελών σε κοινοτικό επίπεδο αποτελεί την 
μέλλον τ ική οδό για την προστασία των πολιτ ιστ ικών αγαθών που θεωρούνται 
εθνικοί θησαυροί στην Ενωση. 
31 
Μπροστά σε ένα τόσο πολύπλοκο θέμα θα πρεπε ι να αποφευχθούν οι σπατάλες και η 
διπλή προσπάθε ια ενώ αν τι θετά πρεπε ι να γίνε ι πλήρης εκμετάλλευση των 
υφιστάμενων κοινοτικών μέτρων και μέσων. Μετά τη σταδιακή εφαρμογή των μέτρων 
και την αξ ιολόγηση της λε ιτουργίας τους(π.χ. με τις τριετείς εκθέσεις), θα 
προκύψουν ενδεχομένως οι νέες ανάγκες ως προς τη διοικητική συνεργασία. 
Τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας και σεβόμενη τις αρμοδιότητες που της 
έχουν ανατεθεί από τη συνθήκη, η Επιτροπή θα καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε να 
ενθαρρύνε ι και να ενισχύσει τις προσπάθε ι ες που έχουν αναλάβει οι αρμόδιες 
αρχές των κρατών μελών και πιο συγκεκριμένα οι πολιτ ιστ ικές αρχές, προκε ι μέν ου 
να ανταποκριθεί όσο γίνεται καλύτερα στις ανάγκες αυτές και να καταλήξει με 
τον καιρό στη βέλτιστη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. 
32 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΕΣ 
Οι διατάξεις της συνθήκης για τη γεωργία, και ειδικότερα την κοινή γεωργική πολιτική 
(ΚΓΠ), δεν αφορούν τον πολιτ ιστ ι κό τομέα. 
Υπάρχει όμως σύμφυτος πολιτ ιστ ι κός χαρακτήρας στ ιςγεωργ ικές καλλιέργειες, 
δεδομένου ότι η γεωργία υπήρξε ανέκαθεν κινητήριος δύναμη του πολιτισμού. 
Η γεωργία επηρεάζει επίσης τη χωροταξία, τα τοπία και το περιβάλλον του ευρωπαϊκού 
χώρου γεν ι κότερα. 
Η Ευρωπαϊκή Κοι νότητα πρέπει να μεριμνά ώστε να τηρείται η πολιτιστική πολυμορφία 
των κρατών μελών και των περίφερε ιών τ ου ς. Στη ν Ευρώπη, από την τοπική και την 
περιφερειακή τεχνογνωσία έχει προκύψει μεγάλη ποικιλία παραδοσιακών προϊόντων που 
αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής ταυτότητας του χώρου από τον οποίο 
προέρχονται. 
Με την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς έχε ι καταστεί δυνατό να προσφερθούν αυτά τα 
προϊόντα σε πολύ ευρύτερο κύκλο. Η Κοι νότητα όμως χρειάστηκε να παρέμβει προκειμένου 
να εξασφαλιστεί η προστασία της τοπικής ταυτότητας αυτών των προϊόντων. Υπό αυτή την 
έννοια συνεπώς, είναι δυνατόν να λεχθεί ότι και στον γεωργικό τομέα η Κοινότητα έχει 
λάβει υπόψη της την πολιτιστική πλευρά κατά τη νομοθετική της δράση. 
Με δύο πρωτοβουλίες ενισχύθηκε η διατήρηση των παραδοσιακών γεωργικών παραγωγών ή 
των παραγωγών που συνδέονται με κάπο ια γεωγραφική καταγωγή: 
ο κανονισμός αριθ. 2081/92 για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των 
ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, 
ο κανον ισμός αριθ. 2082/92 για τις/?ε/3α ι ώσ εις ιδιοτυπίας των γεωργι κών 
προϊόντων και των τροφίμων. 
Ο στόχος των δύο αυτών κανονισμών είναι κοινός: έγκειται αφενός στο να πρόβαλε ι την 
ιδιομορφία ορισμένων προϊόντων ως προς τον παραδοσιακό τρόπο παρασκευής τους ή ως 
προς την προέλευση τους, και αφετέρου στο να προστατεύσε ι τον καταναλωτή από αθέμιτες 
πρακτικές και απομιμήσεις. 
Χάρη στην ομοιογένεια των εθνικών συστημάτων προστασίας, ο κανονισμός 2081/92 δίνε ι 
τους απαραίτητες ορισμούς στον τομέα των γεωγραφικών ονομασιών. Κάνε ι διάκριση 
μεταξύ των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προελεύσεως που ορίζουν προϊόντα 
στενά συνδεδεμένα με την περιοχή της οποίας φέρουν το όνομα. 
Ο κανον ισμός 2082/92 απόβλεπε ι στην αξιοποίηση του τυπικού και παραδοσιακού 
χαρακτήρα των προϊόντων με την βεβαίωση ιδιοτυπίας. 
Ο πολιτιστικός αντίκτυπος αυτών των κ ε ι μένω ν έγκειται συνεπώς στην προβολή μιας 
περιοχής καθώς και στην προστασία της τοπικής μεθόδου παραγωγής ή του παραδοσιακού 
τρόπου παρασκευής. 
Πρεπε ι επίσης να αναφερθεί και η δημιουργία, τον Νοέμβριο 1994, ενός γραφικού 
συμβόλου ε ιδικά για τα γεωργικά προϊόντα των απομακρυσμένων περιοχών της Κοινότητας 
(Υπερπόντια διαμερίσματα, Κανάριοι Νήσοι, Αζόρες και Μαδέρα), που αποβλέπει στην 
προβολή των γεωργικών παραγωγών ποιότητας, χαρακτηρ ι στ ι κών των περιοχών αυτών. 
33 
Επί πλέον, σε πολλούς τομείς της κοινής γεωργικής πολιτικής συναντώνται σημαντικές 
πολιτ ιστ ι κές πτυχές.Για παράδε ιγμα, η καλλ ι έργε ια της εληάς και η παραγωγή 
ελαιόλαδου αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς των μεσογειακών 
περιοχών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. 
Ας σημειωθεί επίσης ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναμόρφωση της 
κοινής οργάνωσης αγοράς του οίνου (COM94/117) λαμβάνουν υπόψη τη σημασία του τομέα 
αυτού ως προς την περιβαλλοντική και την πολιτιστική του άποψη, σεβόμενες την 
πολυμορφία και τις παραδόσε ις που συνδέονται με την παραγωγή του κρασιού στην 
Ευρωπαϊκή Ενωση. 
Επί πλέον, στο πλαίσιο των μέτρων που συνοδεύουν την αναμόρφωση της ΚΓΠ του 1992, ο 
κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92 αφορά τις μεθόδους γεωργικής παραγωγής που 
συμβιβάζονται με τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την προστασία και τη διατήρηση 
του αγροτικού χώρου. 
Τα προγράμματα που αποτέλεσαν το αντικείμενο συμφωνίας με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο 
αυτού του μέτρου μπορεί να περιλαμβάνουν σημαντικές πολιτιστικές προεκτάσεις, π.χ. 
διατήρηση των παραδοσιακών και ιστορικών τοπίων. Ετσι, το πρόγραμμα της ορεινής 
περιοχής Bolzano στην Ιταλία απόβλεπε ι στην ενθάρρυνση της εκτατικής εκμετάλλευσης 
των βοσκοτόπων και τη δ ι ατή ρήση των ο ρε ινών πολ ι τ ιστ ικών στο ιχε ίων.Τα μέτρα 
περιλαμβάνουν ενίσχυση στη διατήρηση των παραδοσιακών τοπίων. 
Στο Ηνωμένο Βασίλε ι ο, το "Country Steward Ship Scheme" αποτελεί ε να από τα μέτρα που 
εγκρίθηκαν στο πλαίσιο του κανον ισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2078/92, που αποβλέπουν στη 
διατήρηση, συντήρηση ή ανασύσταση των τύπων τοπίων με ιδιαίτερη και χαρακτηριστική 
φυσική ομορφιά, της ποικιλομορφίας της πανίδας ή/και της ιστορικής ή ψυχαγωγικής 
αξίας, σε συνδυασμό με την διατήρηση των παραδοσιακών τρόπων γεωργικής παραγωγής. 
34 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII: Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ 
ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
Ι· ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ 
Οσον αφορά τις εξαιρέσεις στην ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, προσώπων και 
υπηρεσιών, το Δικαστήριο κάνει σαφή διαχωρισμό μεταξύ μέτρων που εισάγουν και μέτρων 
που δεν εισάγουν διακρίσεις. Τα μέτρα που εισάγουν διακρίσεις συμβιβάζονται με το 
κοινοτικό δίκαιο μόνο αν εμπίπτουν σε ρητή διάταξη παρέκκλισης, όπως τα άρθρα 36, 56 
και 66. 
Η εξέταση της νομολογίας δείχνει ότι το Δικαστήριο με στενή ερμηνεία των άρθρων 36, 
48 παρ. 3,56 και 66 της συνθήκης, περιόριζε ι σημαντικά την ενδεχόμενη συνεκτίμηση της 
έννοιας του πολιτιστικού συμφέροντος υπό το πρίσμα της δημοσίας τάξεως25. 
Συγκεκριμένα το Δικαστήριο δέχεται κατ' αρχάς στενό ορισμό της έννοιας της δημόσιας 
τάξης δεδομένου ότι η προσφυγή στην αι τ ιολογία αυτή προϋποθέτε ι, κατ' αυτό,"την 
ύπαρξη σοβαρής απειλής θίγουσας θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας"26. 
Επίσης ακόμη και όταν πληρούται η προϋπόθεση ουσίας που απαιτείται από την απόφαση 
αυτή, το Δικαστήριο επιβάλλει αυστηρό όρο αναλογικότητας κρίνοντας ότι "η διάταξη 
του άρθρου 56, καθόσον η εφαρμογή της συνεπάγεται παρέκκλιση από θεμελιώδη αρχή της 
συνθήκης, πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπον ώστε τα αποτελέσματα της να 
περιορίζονται στα αυστηρώς αναγκαία σε σχέση με τα συμφέροντα που τα μέτρα αυτά 
προορίζονται να δ ιαφυλάξουν". 
Αυτή η περιοριστική προσέγγιση προϋποθέτει ότι το Δικαστήριο θα απόρριψε ι κάθε 
ισχυρισμό πολιτιστικού χαρακτήρα που επικαλείται τη δημόσια τάξη. 
Εντούτοις, αναγνωρίζεται κάποια προστασία των πολιτιστικών ιδιομορφιών με τη 
σύσταση νομολογίας που στηρίζεται σε επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος 
όσον αφορά απο κλε ι στ ι κά τα μέτ ρα μη διακριτικής μεταχείρισης λόγω ιθαγενείας. 
Ετσι, η νομολογία του Δικαστηρίου για την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών μαρτυρά 
αυτό το άνοιγμα προς στόχους πολιτιστικής πολιτικής,που δεν ε ισάγουν ουσιαστικά 
διακρίσεις. 
Στις αποφάσε ις του για την υπόθεση Mediawet27, το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι "μια 
πολιτ ι στ ική πολιτ ική" μπορεί να συνιστά επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος και να 
δικαιολογεί περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών καθώς και "τη διασφάλιση της 
ελευθερίας έκφρασης των διαφόρων τάσεων, ιδίως κοινωνικών, πολιτιστικών, θρησκευτικών 
και φιλοσοφικών , που ε Γ να ι παρούσες σε μια χώρα". 
Επίσης, επιτρέπεται ναλαμβάνεται υπόψη ο ιδιαίτερος χαρακτήρας ορισμένων παροχών 
υπηρεσιών που συνεπάγονται ειδικές απαίτησε ις προκειμένου να εξασφαλιστεί η 
* 28 
προστασία π.χ. κάποιου καλλιτέχνη . 
25 Απόφαση της 16.12.1992, Επιτροπή κατά Βελγίου, 211/91 
26 Απόφαση της 27.10.1977, Bouchcrau, 30/77 
27 Αποφάσε ι ς της 25.07.1991, Mediawet, 353/89 και 288/89 
28 Απόφαση της 18.01.1979, Van Wesemael, 110/78 
35 
Στις υποθέσεις των "Ηεναγών"29, "η διατήρηση και η αξιοποίηση του καλλιτεχνικού και 
αρχαιολογικού πλούτου"αναγνωρίστηκαν ως επιτακτικοί λόγοι γενικού συμφέροντος που 
μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. 
Επίσης, στον τομέα της ελζϋθερ-ης κυκλοφορίας των ερναίοαένων. το Δικαστήριο επέδειξε 
και πάλι ευαισθησία στ ι ς ε ι δ ικές ανάγκες που συνεπάγονται την επιδίωξη της 
διατήρησης της πολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό μπορεί να φανεί στην υπόθεση Greener30, 
όπου το Δικαστήριο απεφάνθη ότι "ο ι. δι.ατάξε ις της συνθήκης δεν αντικε ινται στην 
πολιτική προωθήσεως της εθνικής γλώσσας που είναι συγχρόνως και η πρώτη επίσημη 
γλώσσα". 
Τέλος,στον τοιχέα ττ?ς ελεύθεοπο κυκλοφορίας εμπορευμάτων.διαπιστώνεται η ίδια 
βούληση εκ μέρους του Δικαστηρίου, να προφύλαξε ι την πολιτ ιστ ική πολυμορφία. 
Συγκεκριμένα, στην απόφαση Cinsfoeque31, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι ένα εθνικό σύστημα, 
το οποίο "προκειμένου να ενθαρρύνει τη δημιουργία κινηματογραφικών έργων αδιακρίτως 
καταγωγής επιδιώκει να εξασφάλισε ι ότι η κυκλοφορία των έργων αυτών θα 
πραγματοποιείται αρχικά και γιαπεριορισμένο χρονικό διάστημα, κατά προτεραιότητα 
με προβολή στις αίθουσες κινηματογράφου", επι δ ιώκ,ε ι στόχο δικαιολογημένο όσον αφορά 
το κοινοτικό δίκαιο. 
Το ίδιο συνέβη και στην απόφαση "B&Q"32, όπου το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, σχετικά με 
το κλείσιμο των καταστημάτων κατά τις Κυριακές, ότι η εν λόγω πράξη αποτελεί έκφραση 
των επιλογών των κρατών μελών που εξαρτάται από τις εθνικές ή τοπικές κοινωνικές και 
πολιτιστικές ιδιομορφίες, εφόσον τα κράτη μέλη σέβονται τις απαίτησε ις που απορρέουν 
από το κοινοτικό δίκαιο. 
Ο επιτακτικός αυτός λόγος μπορεί να περιγραφεί γενικά ως "η προστασία, η ανάπτυξη και 
η διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς του κάθε κράτους μέλους ή περιοχής κράτους 
μέλους μέσα σ' ένα πλαίσιο "πλουραλιστικό" και ως "συστατικό της κοινής πολιτιστικής 
κληρονομιάς των κρατών μελών"-για να επαναλάβουμε τα συμπεράσματα του γενικού 
εισαγγελέα κ. Van Gerven στην υπόθεση C.17/9233. 
Πάντως, το Δικαστήριο έχει θέσει ορισμένα όρια στην αναγνώριση αυτή. 
Απεφάνθη λοιπόν ότι αυτοί οι επιτακτικοί λόγοι δεν μπορούν να αιτιολογήσουν εμπόδια 
τα οποία είναι απρόσφορα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου ή τα οποία 
βαίνουν πέραν του ότι είναι απολύτως αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου 
σκοπού. 
Το Δικαστήριο περιόρισε επίσης την έκταση αυτών των επιτακτικών λόγων στο βαθμό που 
πρέπει να υφίστανται διαφορές μεταξύ των κρατών μελών οι οποίες δεν ρυθμίζονται ή 
δεν ρυθμίζονται επαρκώς από κάποιο μέτρο εναρμόνισης ή με την εφαρμογή της αρχής της 
αμοιβαίας αναγνώρισης. 
29 
Απόφαση της 26.02.1991, Ξεναγοί, 154/89 
30 Απόφαση της 28.11.1989, Groener, 379/87 
31 Απόφαση της 11.07.1985, Cincthcque, 60 και 61/84 
32 Απόφαση της 16.12.1992, B&Q, 169/91 
' Απόφαση της 4.05.1993, Fedicine κατά Ισπανίας, 17/92 
36 
Εξάλλου, το Δικαστήριο ανέφερε ρητά ότι ο_πρλιτισμός δεν πρέπει να αποτελέσει άλλοθι 
7iaoiKO^tK6jrjjogTaj[eujr^ των άλλων κρατών μελών.Τια παράδειγμα 
μπορεί να αναφερθεί η απόφαση στην υπόθεση Επιτροπή κατάΒελγίου της I6.I2.Î99234, δττου 
το Δικαστήριο απέρριψε τις πολ ι τ ιστ ι κοϋ χαρακτήρα α ιτ ιολογίες της βελγικής 
κυβέρνησης ως "έχουσες στόχο στην πραγματικότητα να με ιώσουν τον αποτελεσματικό 
ανταγωνισμό των εθνικών εταιριών με σκοπό τη διατήρηση των διαφημιστικών εσόδων 
τους". 
Επε ρ ι οριστική αυτή προσέγγιση δεν αποκλείε ι εντούτοις να μπορεί να δεχτεί το 
Δικαστήριο την ύπαρξη δευτερευουσών οικονομικών επιπτώσεων αυτών των ρυθμίσεων, 
όπως έγινε στον υγειονομικό τομέα στην υπόθεση "OmroepOrganisatie"35, όπου δέχτηκε ότι 
"μια εθνική ρύθμιση δικαιολογημένη από αντικειμενικές περιστάσεις που 
ανταποκρίνονται στις επιταγές επιδιωκόμενων συμφερόντων μπορεί να επιτρέψει την 
επίτευξη και άλλων στόχων οικονομικής φύσεως". 
Δεν αποτελεί πρόθεση τον Δι καστηρίου να αρνηθεί το γεγονός ότι η προαγωγή 
πολιτιστικών στόχων συχνά συνδέεται με οικονομικούς παράγοντες- προσπαθεί μάλλον 
να απόφυγε ι ώστε τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν αυτή την έννοια βασικά για σκοπούς 
οικονομικής πολιτικής. Ε ισορροπία της νομολογίας συνεπώς έγκειται περισσότερο στην 
αξιολόγηση των "κυρίων - δευτερευουσών" επιπτώσεων του εκάστοτε πολιτιστικού εθνικού 
μέτρου. 
Οσον αφορά το τελευταίο όριο, δηλαδή τον μη δ ιακριτ ικό χαρακτήρα του μέτρου,η 
νομολογία όπως φαίνεται να επιβεβαιώνει σειρά ολόκληρη αποφάσεων (π.χ. οι αποφάσεις 
MedJawet, απόφαση Επιτροπής κατάΒελγίου) μοιάζει κατ"1 αρχήν πολύ αυστηρή. Πάντως, το 
Δικαστήριο θα χρειαστεί πιθανότατα να διευκρινίσει τη νομολογία του στο σημείο αυτό. 
Πρέπει να σημειωθεί, τέλος, ότι οι περισσότερες από αυτές τις αποφάσεις εκδόθηκαν 
πριν αρχίσε ι ακόμα να ισχύει η συνθήκη του Μάαστριχτ και ειδικότερα το άρθρο 128. 
Πρόκειται λοιπόν απλώς για δημιούργημα του Δικαστηρίου, το οποίο παρά την απουσία 
ε ιδικής νομικής βάσης, χρε ι άστη κ ε να αποφανθεί σχετικά με τους πολιτιστικούς 
ισχυρισμούς των κρατών μελών. Δεδομένου ότι η συνθήκη για την Ενωση αναγνωρίζει τη 
σημασία της πολιτιστικής πολυμορφίας, παραμένει το ερώτημα ποια θα είναι η επίπτωση 
αυτής της νέας διάταξης στην νομολογία τον Δικαστηρίου. 
Οι πρώτες αποφάσεις (Piageme και Bosman36) όπου αναφέρεται το άρθρο 128, απέ δ ε ιξαν ότι 
το Δικαστήριο δεν προτίθεται να αμφισβητήσει την παραδοσιακή γραμμή της νομολογίας 
του και υπενθύμισε ότι τα κράτη μέλη δεν πρέπε ι να κάνουν χρήση αυτής της διάταξης 
για να παρακάμπτουν υφιστάμενη κο ινοτ ι κή νομοθεσία. Από τις αποφάσε ι ς αυτές 
προκύπτει επίσης ότι το άρθρο 128 δεν μπορεί επ' ουδενί λόγο να θίξει την έκταση των 
θεμελιωδών ελευθεριών που ορίζονται από τη συνθήκη ούτε τις αρμοδιότητες της 
Κοινότητας δυνάμε ι άλλων διατάξεων της συνθήκης. Ημόνη υποχρέωση της Κοινότητας 
είναι (άρθρο 128 παρ. 4) η ανάγκη να λαμβάνε ι υπόψη της τις πολιτιστικές πτυχές όταν 
αναλαμβάνει δράση.Το Δικαστήριο θα χρειαστεί να προσδιορίσει την έκταση αυτής της 
υποχρέωσης, όπως έκανε και. για τον τομέα του περιβάλλοντος. 
' Απόφαση της 16.12.1992, Επιτροπή κατά Βελγίου, 211/91 
35 Απόφαση της 6.10.1987, Omroep Organisât!*; Ncrtsvooederfabriek, 118/86 
36 Απόφαση της 12.10.1995, Piageme, 85/94 
Απόφαση της 15.12.1995, Bosman, 415/93 
37 
II. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΕ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Κεφάλαιο Ι : ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 
1. Πολιτ ισμός και περίφερε ιακά προγράμματα 
* Περιφέρειες του στόχου 1 
* Περιφέρειες του στόχου 2 
* Περιφέρειες του στόχου 5α 
2. Τα προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας με περιφερειακό χαρακτήρα και 
ο πολιτισμός 
3. Το άρθρο 10 του κανον ισμού FEDER 
Κεφάλαιο II: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
1. Πολιτισμός, απασχόληση και κοινωνική συνοχή 
2. Πολιτισμός και ανθρώπινο ι πόρο ι 
Κεφάλαιο III :ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ 
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 
1. Προηγμένες τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας 
Τεχνολογίες επικοινωνίας και πολιτισμός 
Τηλεματικές εφαρμογές και πολιτισμός 
Τεχνολογίες πληροφορίας και πολιτισμός 
2. Η βιομηχανία λογισμικού και αγορά των πληροφοριών 
Δίκτυα τηλεπικοινωνίας και πολιτ ισμός 
Αγορά της πληροφορίας και πολιτισμός 
Κεφάλαιο IV: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 
1. Περιβάλλον και πολιτισμός 
2. Τουρισμός και πολιτισμός 
3. Ερευνα και πολιτισμός 
4. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
5. Κοινωνική οικονομία και πολιτισμός 
6. Κοινοτική δράση για την αδελφοποίηση δήμων και κοινοτήτων της Ευρώπης 
38 
ΜΕΡΟΣ II: ΠΟΛΙΤΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 
Το δεύτερο αυτό μέρος της έκθεσης αποσκοπεί στον προσδιορισμό των διαφόρων 
κοινοτικών ενεργειών με πολιτιστική διάσταση, είτε άμεση είτε έμμεση. Αυτός ο 
"απολογισμός" θα συμβάλλει ώστε να σχηματιστεί για πρώτη φορά η εικόνα της κοινοτικής 
δέσμευσης σε ότι αφορά τον πολιτισμό. Αποσκοπεί στην καταγραφή των κεκτημένων, στην 
περαιτέρω αποτελεσματικότητα των ήδη υφισταμέννω δράσεων, αλλά και στον 
προσδ ι ορισμό των τομέων εκείνων όπου η Κο ινοτητα θα μπορούσε να βελτιώσει την 
προσέγγιση της με την ανάπτυξη καλύτερης συνεργίας μεταξύ των διεξαγόμενων δράσεων. 
H ανάλυση του πολιτιστικού στοιχείου στις κοινοτικές πολιτικές θα διαρθρωθεί γύρω 
από τους ακόλουθους τέσσερεις τομείς δράσης: 
Ι. Πολιτισμός, συνοχή και αρμονική τοπική ανάπτυξη 
II Πολιτισμός, κο ινών ική πολιτική και ανθρώπινο ι πόροι 
III. Πολιτισμός και προηγμένες τεχνολογίες 
IV. Πολιτισμός και άλλες εσωτερικές πολιτικές (περιβάλλον, τουρισμός, έρευνα, 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις, κο ινών ική οικονομία κλπ). 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙίΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΝΟΧΗ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΗΗ 
Η πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής που τέθηκε σε εφαρμογή με το άρθρο 130Α 
της συνθήκης ΕΚ προκειμένου να καταστήσει δυνατή την αρμό ν ική ανάπτυξη στο πλαίσιο 
της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, αντιπροσωπεύε ι πλέον πάνω από το 30% του κοινοτικού 
προϋπολογισμού. Χρηματοδοτείται από τα διαρθρωτικά ταμεία της Κοιννότητας και 
αποσκοπεί στη μείωση των διαφορών μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των πλέον 
μειονεκτικών περιοχών έναντι των ανεπτυγμένων. 
Η δράση των κοινοτικών διαρθρωτικών ταμείων (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής 
Ανάπτυξης, Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, ΕΓΤΠΕ-προσανατολ ισμός, ΧΜΠΑ) στρέφεται γύρω 
από τρεις άξονες με προτεραιότητα: 
ενίσχυση στις περιοχές με αναπτυξιακή καθυστέρηση (στόχος 1), 
ενίσχυση για την μετατροπή περιοχών που πλήττονται από την βιομηχαν ική 
ανάπτυξη (στόχος 2), 
ενίσχυση στη διατήρηση και την ανάπτυξη των ευαίσθητων αγροτικών περιοχών 
(στόχος 5β). 
Ενας ακόμα άξονας, ο λεγόμενος "στόχος 6", συμπλήρωσε αυτό, το μέσο κατά την τελευταία 
διεύρυνση της Ενωσης, και αφορά τις αρκτικές περιοχές με αραιό πληθυσμό. 
Σε όλους αυτούς τους στόχους μαζί αφιερώνεται το 85% των πιστώσεων της πολιτικής της 
συνοχής, που για την περίοδο 1994-1999 αντιπροσωπεύει 165 δις ECU, υπέρ των 
γεωγραφικών περιοχών που είναι επιλέξιμες για τη δράση των διαρθρωτικών ταμείων. 
Διακρίνονται τρεις κύριοι τύποι παρεμβάσεων: 
τα επιχειρησιακά προγράμματα που υλοποιούνται με συνεργασία της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, των κρατών μελών και των ιδίων των περίφερε ιών (90% των 
διαρθρωτικών κονδυλίων), 
οι "κο ινοτ ικές πρωτοβουλίες" (9%), που δ ι εξάγονται με πρωτοβουλία της 
Επιτροπής, 
οι "καινοτόμες δράσε ις" (1%). 
39 
Τα προγράμματα αυτά έχουν στόχο την οικονομική και κο ινών ι κή ανάπτυξη. Αφορούν τον 
πολιτιστικό τομέα κατά το μέτρο που οι πολιτιστικές δραστηριότητες αποτελούν 
σημαντικό τμήμα μιας πολιτικής για την αξιοποίηση των περιφερειακών ή τοπικών πόρων 
και μιας στρατηγικής για την οικονομική ανάπτυξη, και αποτελούν βάση για τη 
δημιουργία θέσεων απασχόλησης. 
Τα τελευταία χρόνια, τις κοινωνίες μας χαρακτηρίζει μια τάση για πολλαπλασιασμό 
αυτών των δραστηριοτήτων, που συνδέεται κυρίως με τις κοινών ι κοο ι κ ο νομικές 
μεταλλαγές, με την ανάπτυξη πολιτικών που αποσκοπούν στην αξιοποίηση της 
πολιτιστικής κληρονομιάς, με την ανάπτυξη των βιοτεχνικών δραστηριοτήτων και την 
ενεργοποίηση του τοπικού κοινωνικού ιστού. 
Ι. Πολιτισμός και περίφερε ιακά προγράμματα 
Α) Η ενίσχυση στις περιοχές με αναπτυξιακή καθυστέρηση (στόχος 1) αφορά τις 
περιφέρειες των οποίων το ακαθάριστο εσωτερικό προϊόν είναι μικρότερο από το 75% του 
κοινοτικού μέσου όρου. Στην ενίσχυση αυτή αφιερώνονται % δις ECU για την περίοδο 
1994-1999 (+ 166 εκατ. ECU για την Αυστρία για την περίοδο 1995-1999). Οι επιλέξιμες 
για τον στόχο 1 $ωνες επελέγησαν από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης το 1993 και 
συγκεντρώνουν το 27% του πληθυσμού της Ενωσης. Οι ενέργειες που χρηματοδοτούνται στο 
πλαίσιο αυτό προτάθηκαν από τις εθνικές αρχές ως αναπόσπαστο τμήμα αναπτυξιακής 
στρατηγικής, και στη συνέχε ια συζητήθηκαν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εγκρίθηκαν 
από αυτήν. 
Η στήριξη της Κο ι νότητας στα έργα περίφερε ιακής ανάπτυξης κάθε κράτους μέλους 
αποτελεί αντικείμενο ενός "ενιαίου εγγράφου προγραμματισμού". 
Το έγγραφο αυτό περιλαμβάνει τους στόχους και τους άξονες στρατηγικής της δράσης των 
διαρθρωτικών ταμείων για τις ενδιαφερόμενες ζώνες. Στη συνέχε ια, τα κράτη μέλη 
προτείνουν στην Επιτροπή επιχειρησιακά προγράμματα προ κειμένου να υλοποιηθούν οι 
ορισθένετες στόχο ι. Αυτά τα επιχειρησιακά προγράμματα οριοθετούν τους στόχους καθώς 
και τη φύση και τη χρηματοδότηση των εφαρμοζόμενων ενεργέ ιών. 
Κ εξέταση των 75 επιχειρησιακών προγραμμάτων που ελήφθησαν υπόι/'ηγια την 
περίοδο 1994-1999 καταδε ικνύε ι ότι 11 από αυτά περιλαμβάνουν επί μέρους 
προγράμματα που προβλέπουν ρητά παρεμβάσεις στον πολιτ ιστ ικό τομέα 
(πολιτισμός, πολιτιστική κληρονομιά, τέχνες). 
Δεν πρέπει εδώ να βγει το συμπέρασμα ότι τα υπόλοιπα 64 επιχειρησιακά προγράμματα δεν 
αφορούν καμιά ενέργεια πολιτιστικού χαρακτήρα. Απλώς, αυτό σημαίνει ότι στα υπόλοιπα 
επιχειρησιακά προγράμματα η πολιτιστική κληρονομιά ή οι τέχνες δεν θεωρούνται ως 
στόχοι ή ως συγκεκριμένα μέσα περιφερειακής ανάπτυξης. 
Tall επιχε ι ρησ ιακά προγράμματα που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων ενεργέ ιών, και 
παρεμβάσεις πολιτιστικής φύσεως καλύπτουν το 12,5% του προϋπολογισμού όλων των των 
75 επιχειρησιακών προγραμμάτων συνολικά. 
Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι η Επιτροπή ενέκρινε επιχε ιρησιακό πρόγραμμα γ ι α την 
ανάπτυξη των νήσων του βορείου Αιγαίου Πελάγους, το οποίο περιλαμβάνει πέντε κύριους 
άξονες: τουρισμός,γεωργικές και βιομηχανικές δραστηρ ιότητες,αγροτ ική ανάπτυξη, 
ανθρώπινοι πόροι, τοπική ανάπτυξη. Ο πρώτος άξονας (τουρ ιστ ική ανάπτυξη) πρόβλεπε ι την 
ενθάρρυνση εναλλακτικών τουριστικών δραστηριοτήτων (π.χ. ναυτικά αθλήματα), την 
ενίσχυση των μέσων συγκοινωνίας και τηλεπ ι κοι νωνίας,και την αξιοποίηση της 
πολιτιστικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς αυτών των νησιών. Στον άξονααυτό 
αφιερώθηκαν 38 εκατ. ECU των κοινοτικών πιστώσεων, ήτοι το 18% των πιστώσεων της 
Κοινότητας που διατέθηκαν για την εφαρμογή αυτοϋ του επιχε ιρησιακοϋ προγράμματος. 
40 
Στο πλαίσιο αυτών των επιχειρησιακών -αμο γραμμάτων συντείνουν πολλές ενέργειες με 
αν τι κ τύπο στο ν πολ ι τι στ ι κό τομέα. Ορισμένες από αυτές αποβλέπουν στην άμεση 
χρηματοδότηση εξοπλισμού για πολιτιστική χρήση (δημιουργία πολιτιστικών κέντρων ή 
θεατρικών αιθουσών σε αγροτικές π.χ. περιοχές). Αλλες αποτελούν συνοδευτικά μέτρα για 
την αξιοποίηση του πλούτου της πολιτιστικής κληρονομιάς (διαρρύθμιση χώρων πράσινου 
ή πεζόδρομων γύρω από χώρους με πολιτιστικό ενδιαφέρον ή μνημεία, χάραξη περιπάτων 
κ.α)ή της τοπικής τεχνογνωσίας (παραγωγή και πώληση προϊόντων της παραδοσιακής 
βιοτεχνίας). 
Β)Η ενίσχυση για την μετατροπή των περιοχών που πλήττονται απο την βιομηχανική 
ύφεση (στόχος 2) αφορά τις περιοχές με βιομηχανική παράδοση στις οποίες το ποσοστό 
ανεργίας και βιομηχανικής απασχόλησης είναι ανώτερο από τον κοινοτικό μέσο όρο.Οι 
περιοχές αυτές συγκεντρώνουν περίπου το 17% του πληθυσμού της Ενωσης και θαλάβουν 
15,3 δις ECU κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού των διαρθρωτικών ταμείων. Στο 
ποσό αυτό θα προστεθεί ενίσχυση 444 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1996 για τα τρία 
νέα κράτη μέλη της Ενωσης. 
Ο κύριος στόχος της ενίσχυσης για την μετατροπή αυτών των περιοχών είναι να 
αναπτυχθούν οικονομικές δραστηριότητες που θα μπορέσουν να δημιουργήσουν θέσεις 
απασχόλησης. 
Στο πλαίσιο αυτό, η "πολιτιστική διάσταση" εγγράφεται σχη ματ ι κά γϋ ρω από τρεις 
άξονες: 
- ο πολιτισμός ως στοιχείο απασχόλησης και κατάρτισης, 
-ηαναδιάπλαση του περιβάλλοντος "φυσικού" χώρου,που δεν τίθεται εδώ ως πρόβλημα 
διατήρησηςίαξιοποίησης των υφιστάμενων (εγκαταλημένο ι βιομηχαν ικοί χώροι κλπ.), 
- η αποκατάσταση της "οικοδομημένης" κληρονομιάς, είτε πρόκειται για χώρους εργασίας 
(βιομηχανικά κτίρια, εργοστάσια κα) είτε για κατοικίες (εργατικές πολυκατοικίες κλπ.) 
1. Το παράδειγμα του Lowery Centre: 
Πρόκειται για την ανέγερση ενός πολιτιστικού κέντρου για εικαστικές τέχνες στην περιφέρεια 
Greater Manchester, Lancashire and Chesire, προβλεπόμενου συνολικοί κόστους 71,8 εκατ. ECU, εκ των 
οποίων 12,2 εκατ. ECU αποτελούν κοινοτική στήριξη (± 17%). Από το έργο αυτό αναμένεται να 
προκύψουν 6.500 θέσε ις εργασίας στους τομείς του εμπορίου, του τουρισμού και της ψυχαγωγίας. 
Εκτός από το ότι το κέντρο αυτό θα προσελκύσει επαγγελματίες (θιάσους καλλιτεχνών για την 
παρουσίαση θεαμάτων, συναυλιών κ.α), υπολογίζεται η προσέλευση±700.000 επισκεπτών κατ' έτος. 
Η εφαρμογή αυτού του σχεδίου θα -γίνε ι με τη στενή συνεργασία επαγγελματιών εμπόρων, 
καλλιτεχνών, ενός Πανεπιστημίου, οργανισμών διαρκούς κατάρτισης, της τουριστικής βιομηχανίας 
και περιβαλλοντικών φορέων. Στο σχέδιο αυτό περιλαμβάνεται η ανάπτυξη των τοπικών οδικών 
δικτύων (δρόμο ι πρόσβασης, τραμ, ποτάμια συγκοινωνία) καθώς και η βελτίωση της ποιότητας των 
υδάτων. 
2. Το παράδειγμα τηç Basse-Normandie 
- Δυο λεκάνες απασχόλησης, στο Χερβούργο και την Καν, είναι επιλέξιμες για τον στόχο 2 κατά την 
περίοδο 94-96 (κοι νοτικη συνε ισφορά57,8 εκατ. ECU). Η λεκάνη του Χερβούργου έχε ι ήδη τύχε ι 
παρέμβασης των διαρθρωτικών ταμείων για τον στόχο! μεταξύ 1989 και 1993, καθώς και του 
προγράμματος κοινοτικής πρωτοβουλίας RENAVAL. Το 1993, η λεκάνη του Χερβούργου ενισχύθηκε 
μέσω του προγράμματος K.ONVER. 
-Αυτές οι δυο λεκάνες απασχόλησης έτυχαν ενίσχυσης που αποσκοπεί στη στήριξη στρατηγικών 
διαφοροποιημένων ανάλογα με τα πλεονεκτήματα της κάθε περιοχής: στην Καν ο στόχος είναι να 
ανακοπεί η βιομηχανική ύφεση που οφείλεται στο κλείσιμο των μονάδων σιδηρουργίας, και στο 
Χερβούργο να αυξηθεί η ποικιλομορφία των δραστηριοτήτων υπεργολαβίας που εξαρτώνταναπό τους 
τομείς πυρηνικής ενέργειας και ναυπηγικής.Και στις δυο περιπτώσεις, πρέπει να ενισχυθεί ο 
λιμενικός χαρακτήρας των λεκανών. 
41 
- Προς τον σκοττό αυτό καθορίστηκαν τρεις άξονες προτεραιότητας: 
a£ovac 1: στήριξη στις τοπικές επιχειρήσεις και στην κατάρτιση του ενεργού πληθυσμού (κοινός 
άξονας)-(13,72 εκατ. ECU), 
ά£ ο vac 2: επαναβ ι ο μηχανοποίηση της λεκάνης της Καν (25,92 ε κατ. ECU), της οποίας επί μέρους 
άξονας είναι το 2.3 "Διαφοροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας" που απο σκοπέ ί σε 
"Συλλογικές ενεργέιεςγιατηβιοτεχνία και τις υπηρεσίες [...]. Τουριστικός εξοπλισμός και 
αγιοποίηση τηο πολιτιστικά και αοΥίτεκτονικήσ κληοονοαιάς, προκειμένου να αυξηθεί η 
τουριστική έλξη της περιοχής της Καν" (2,59 εκατ. ECU ήτοι 10%). 
afovac 3: συνέχιση της μετατροπής της λεκάνης απασχόλησης του Χερβούργου (17,53 εκατ. ECU), της 
οποίας επί μέρους άξονας είναι το 3.5 "Τουριστική διαφοροποίηση της λεκάνης απασχόλησης" που 
αποσκοπεί "στις εγκαταστάσεις στέγασης, ναυπηγικούς χώρους, χώρους ψυχαγωγίας, πολιτιστική 
κληρονομιά" : (7,0 ε κατ. ECU, ή το ι ± 40%). 
Από την μελέτη 20 περίπου περιοχών του στόχου 2 που αποτελούν το 1/4 του συνολικού 
ποσού που αφιερώνεται στις επιλέ ξ ι μες περιοχές, χαρακτηρ ι στ ικές περιπτώσεις των 
οποίων είναι τα δυο προαναφερόμενα παραδείγματα, μπορεί να εκτιμηθεί ότι το μέρος των 
τριών αξόνων που επενδύεται σε οποιοδήποτε βαθμό στην "κοινοτική διάσταση" αποτελεί 
περίπου το 14%. Η ανάλυση αυτών των τριών αξόνων καταδεικνύει ότι κάπως λιγότερο από 
το 1/3 αντιστοιχεί σε παρεμβάσεις πολιτιστικής φύσεως. Περισσότερο από τα υπόλοιπα 
2/3 αντιπροσωπεύε ι μέτρα ένταξης, διαρϋθμισης των βιομηχαν ικών ζωνών, χώρους που 
έχουν μικρή μόνο σχέση με τον πολιτιστικό τομέα. 
Ετσι, το τμήμα των χρηματοδοτήσεων του στόχου 2 που προορίζεται για ενέργειες 
πολιτιστικού χαρακτήρα ή με πολιτιστικό στόχο μπορεί να εκτιμηθεί περίπου σε 4% της 
συνολικής χρηματοδότησης. 
3)Η ενίσχυση στη διατήοησν και την ανάπτυξη των ευαίσθητων αγροτικών πεοιοΎών 
(στόχος 5/3)αφορά τις περιοχές που ανταποκρίνονται σε δύο τουλάχιστον από τα τρία 
ακόλουθα κριτήρια: υψηλό δείκτη απασχόλησης στον αγροτικό τομέα, χαμηλό αγροτικό 
ε ι σο δη μα, μικρή πυκνότητα πληθυσμού. Ο ι περιοχές αυτές συγκεντρώνουν το 8% του 
πληθυσμού της Ενωσης και θα τύχουν ενίσχυσης 7 δις ECU μέχρι το 1999. 
Η διάσταση του στόχου 5 σε δύο ξεχωριστούς επί μέρους στόχους, συγκεκριμένα τον άξονα 
α) για την προσαρμογή των διαρθρώσεων γεωογίαο και αλιείαο, και τον άξονα β) για τις 
αγροτικές ζώνες, αντικατοπτρίζει την τάση προς μια όλο και συχνότερη διάκριση μεταξύ 
αγροτικού και γεωργικού, πράγμα που στη συνέχεια έχει και τη σχετική επίδραση στις 
κοινοτικές πολιτ ι κές. Παράλληλα, στη διαπίστωση της μείωσης του γεωργικού πληθυσμού -
που απαιτούσε κάποια πολιτική για να καταπολεμηθεί αυτή η έξοδος - έρχεται σιγά-σιγά 
να προστεθεί η ιδέα ότι υπάρχει κίνδυνος "απερήμωσης" ορισμένων περιοχών, γεγονός που 
απαιτεί σφαιρικότερη πολιτική κατά της εγκατάλε ιψης των αγροτικών περιοχών, 
στηριζόμενη πάνω σε ενδογενείς παράγοντες ανάπτυξης. 
Μιάαπό τις συ ν έπε ι ες αυτής της εξέλιξης αποτελεί η έκταση που κατέλαβε στο πεδίο 
αναλύσεων αλλά και στα συγκεκριμένα έργα, ο ρόλος του "πολιτισμού" στην αγροτική 
ανάπτυξη. 
Σχετικά πρέπει να σημειωθεί ότι ακόμα κι' όταν το ΕΓΤΠΕ-τμήμα εγγυήσεων χρηματοδοτεί, 
έστω και σε μικρό βαθμό λόγω του ύψους των απαιτούμενων ποσών,μερικές ενέργειες (μη 
υπαγόμενες σε περίφερε ιακή ταξινόμηση) για την προώθηση ορισμένων γεωργικών 
προϊόντων όπως το ελαιόλαδο, στην ουσία πρόκειται για το ΕΓΤΠΕ-τμήμα προσανατολισμού, 
και μάλιστα βάσει του άρθρου 8, που μα^ί με τα άλλα ταμεία(ΕΚΤ και ΕΤΠΑ) συνεισφέρει 
στην εφαρμογή σχεδίων με πολιτιστική διάσταση στο πλαίσιο των περιοχών του στόχου 
5β). 
42 
Η μελέτη της κατανομής της κοινοτικής μερίδας για τον "στόχο 5β" ανά άξονα 
αναπτυξιακής προτεραιότητας καταδεικνύει ότι, για την περίοδο 1994-1999, το 7,9% των 
πιστώσεων χορηγήθηκαν στην τοπική ανάπτυξη και την ανακαίνιση χωριών (ήτοι 532,8 
εκατ. ECU σε τρέχουσες τιμές 94-95) και 12,3%(831,3 εκατ. ECU) στον τουρισμό - άξονες 
που περιλαμβάνουν μέτραπολιτ ιστ ικής φύσεως. Από το σύνολοαυτοϋ του ποσού, της 
τάξεως των 227 ε κατ. ECU ετησίως, μόν ο ένα μέρος αφιερώνεται στον "πολιτισμό". Αυτή 
η τελευταία διάσταση καλύπτει περισσότερο συγκεκριμένες προσεγγίσεις, διαφορετικές 
από αυτές που αναφέρθηκαν πιο πάνω. 
Οι ενέργειες που μπορούν να χαρακτηριστούν,άμεσα ή έμμεσα,ως πολιτιστικές τοποθετούνται στα 
εξής: 
- Σε θέματα τουρισμού, γίνεται σαφής μνεία στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς ή πολιτιστικά 
στοιχεία, όπως π.χ. "η αποκατάσταση των καναλιών", "η αξιοποίηση του αγροτικού πολιτιστικού 
πλούτου και της αγροτικής πολιτιστικής κληρονομιάς", και "τα τουριστικά σχέδια, τοπικές 
μελέτες και αξιοποίηση του χώρου". 
- Σε "περιβαλλοντικά" θέματα, περιλαμβάνονται έργα που αφορούν "την αξιοποίηση και προστασία 
των φυσικών χώρων", ήακόμα"τη διαχείριση του χώρου","τη διαμδρφωση του τοπίου" καθώς και "τη 
διατήρηση και τη διαχείριση της πανίδας και της χλωρίδας, την αποκατάσταση και τη διαχείριση 
των βιοτόπων, την προστασία των υδατικών χώρων". 
-Τέλος, οι πολιτιστικού" χαρακτήρα διαστάσεις ανευρίσκονται και στη βελτίωση του βιοτικού 
επιπέδου, όπως π.χ. "ηαποκατάσταση και αξιοποίηση των παραδοσιακών κτιρίων","η βελτίωση του 
εξοπλισμού και ηανακαίνιση των χωριών", η ακόμα "η διαμόρφωση και η τροποποίηση τουαστικου 
χώρου". , 
Λόγω της μεγάλης ποικιλίας των περιπτώσεων (οι επιλέξιμες περιοχές για τον στόχο 5β 
αν τ ιπροσωπεύονν το 1/3 του κοινοτικού εδάφους), είναι δύσκολο να προσδιοριστεί 
ακρ ιβώς η πολιτ ιστ ική επίπτωση αυτών των χρηματοδοτήσεων. Σχετι κά, θα ήταν 
ενδιαφέρον να καθοριστούν στο μέλλον ορισμένες περιοχές στις οποίες δοκιμαστικά θα 
δοθεί μεγαλύτερη σημασία στην πολιτιστική διάσταση ως παράγοντα αρμονικής ανάπτυξης 
των περ ιοχών. 
Πράγματι, αυτές οι περιοχές, παρά την ποικιλία τους ως προς τις φυσικές συνθήκες 
(κλίμα κ.α), τους τρόπους αξιοποίησης των εδαφών τους, αλλά και την ποικ ιλία του 
πολιτιστικού πλούτου τους,έχουν κοινό χαρακτηρ ιστ ι κό ότι διαθέτουν χώρο και 
συνεπώς να μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτόν τον "πόρο",προωθώντας νέες αξίες με 
μεγάλες αναπτυξιακές δυνατότητες, όπως ο "πράσινος τουρισμός", "οι διαδρομές στη 
φύση", "πάρκα και φυσικοί δρυμοί" κ.α., που εγκλείουν τις ίδιες ευκαιρίες αξιοποίησης 
όπως και αυτό που με κοινή συναίνεση ονομάστηκε φυσική κληρονομιά. 
Πέρα από αυτά, διαπιστώνεται η ανασύσταση νέων αξ ιών με βάση την ταυτότητα, που 
στηρίζονται σε γλωσσικά στοιχεία, σε κοινούς τρόπους ζωής, σε κοινά αρχιτεκτονικά 
στοιχεία ή άλλους παράγοντες, γύρω από τις οποίες μπορούν να αναπτυχθούν 
δραστηριότητες καλλιτεχνικής ή πολιτιστικής φύσεως. 
Η πολιτιστική διάσταση στις πολιτικές που αποσκοπούν στην ενθάρρυνση βιώσιμης 
ανάπτυξης ευαίσθητων αγροτικών περιοχών πρέπε ι να καταλαμβάνε ι μεγαλύτερο χώρο 
διότι μπορεί να αποτέλεσε ι εξαίρετο μέσο για την ανάληψη εναλλακτικών 
δραστηριοτήτων και επενδύσε ις που μπορούν να στηρίξουν την τοπική απασχόληση. Η 
προσέγγιση αυτή μπορεί εξάλλου να συνδεθεί με την όλο και μεγαλύτερη ανησυχία για 
την προστασία του περιβάλλοντος. 
43 
II. Τα προγράμματα κο ινοτ ι κής πρωτοβουλίας με περιφερειακό χαρακτήρα και ο 
πολιτισμός 
Τα προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας (ΠΚΠ) αποτελούν τα ειδικά μέσα της 
διαρθρωτικής πολιτικής που προτείνει η Επιτροπή στα κράτη μέλη με δική της 
πρωτοβουλία. Αντιπροσωπεύουν το 9% των διαρθρωτικών κονδυλίων, ήτοι 13,45 δις ECU 
για την περίοδο 1994-1999. Για την περίοδο 1994-1999 υιοθετήθηκαν 13 πρωτοβουλίες, εκ 
των οποίων οι 8 αποσκοπούν στην αρμονική ανάπτυξη των περιοχών. 
Οι πρωτοβουλίες αυτές συμβάλλουν στην υλοποίηση των μεγάλων στόχων των διαρθρωτικών 
πολιτ ικών για την περίοδο 1994-1999. 
1) Η ε νΐσΥυση στην διασυνοριακή συνεργασία (INTERRAG II) ε ί ναι πρόγραμμα 
χρηματοδοτούμενο με 1,9 δ ι ς ECU για την περίοδο 1994-1999. 
Ο ρόλος του πολιτισμού στη διασυνοριακή συνεργασία (εσωτερική και εξωτερική) 
φαίνεται πολύ περιορισμένος για την περίοδο 1989-1993. Το βασικό μέρος των 
κονδυλίων διατέθηκε σε "μεγάλα" έργα για τις υποδομές. Εν τούτο ι ς, ορισμένες 
πρωτοβουλίες που χρηματοδοτήθηκαν μέσα σ' αυτό το πλαίσιο περιλαμβάνουν πλευρές 
που μπορούν να θεωρηθούν πολιτιστικές: 
-Το πρόγραμμα Ισπανίας-Πορτογαλίας (1990-1993) αφορούσε πάνω από το ήμισυ του πορτογαλικού 
εδάφους και ένα τμήμα των ισπανικών περιοχών της Γαλικίας,Καστίλλης και Λεόν,ΕξτραμαδοΟρα 
και Ανδαλουσίας (± 6 ε κατ ο μ. άτομα). 
Στο πρόγραμμααυτό διατέθηκαν από την Κοι νότητα 410,82 εκατ. ECU, επί συνολικής δαπάνης 592,83 
εκατ. ECU. 
KDpioi άξονες του προγράμματος ήσαν η βελτίωση των τηλεπι κοινών ιών (76,4% του συνόλου), η 
σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των πόλεων.και ν συ ν τονισμένη διαχείριση του Φυσικού, του 
πολιτιστικού και του περιβαλλοντικού πλούτου. 
Υπό τον τελευταίο αυτό άξονα χρηματοδοτήθηκε η διαρρύθμιση των φυσικών πάρκων και δρυμών. 
-Το πρόγραμμα Βελγίου (Ανατολική Φλάνδρα)-Γαλλίας (Nord/Pas-de-Calais) που διεξήχθη μεταξύ 1991 
και 1993 (28,33 εκατ. ECU εκ των οποίων η κοινοτική συνδρομή ανήλθε σε 13,87 εκατ. ECU) 
περιλάμβανε "την αξιοποίηση της τουριστικής κληρονομιάς" για ε να μεγάλο μέρος του (40,2%).Ο 
στόχος αυτός συνδέεται στενά με περιβαλλοντικές πτυχές (20,6%), όπως n καταπολέμηση Tnc 
διάβρωσησ των αιιμόλοφων Tnc παραλίας. Στο πλαίσιο των έργων που ελήφθησαν υπόψη και αφήνουν 
να διαφανεί η διασυνοριακή πολιτική, εντάσσεται π.γ. n εκστρατε ίαγια την αγιοποίηση της 
δαντέλλας τνς Φλάνδρας. 
Για την περίοδο ποοΎοααματισαού 1994-1999. εκτιμάται ότι η πολιτιστική διάσταση 
θα απο τ ε λ ε ί μόνο το 1%της συνολικής δ ιάθεσης πιστώσεων, ήτοι ±3 εκατ. ECU 
ετησίως. Τα ποσά αυτά θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση ενεργειών 
που συνδέονται με διάφορες μορφές "πολιτιστικής συνεργασίας" ή εντάσσονται στην 
προώθηση "του τουρισμού και αγροτικού τουρισμού" ή ακόμα και στην προώθηση "της 
αγροτικής ανάπτυξης". 
2) Η ενΐσΥυση ι δ ιαί τ ε ρα στ ι cαπouακpυσμe ν ε<τπε ο ι ovec (REGIS Π) απόβλεπε ι στο να 
επιτρέψει στ ι ς περιοχές αυτές να συμμετάσχουν πλήρως στα δίκτυα δ ιακρατ ι κής 
συνεργασίας. 
Στο πρόγραμμα έχουν διατεθεί 600 εκατ. ECU για την περίοδο 1994-1999. Οι περιοχές τις 
οποίες αφορά (τα γαλλικά υπερπόντια διαμερίσματα Γουαδελούπη, Γουιάνα, Μαρτινίκα και 
Ρεϋνιόν , οι Αζόρες και η Μαδέρα της Πορτογαλίας και οι Κανάριοι Νήσοι της Ισπανίας) 
πρέπει να υποβάλουν τ ιςαιτήσεις τους για συνδρομή υπό τη μορφή επιχε ιρησ ιακών 
προγραμμάτων ή για συνολικής επιδοτήσεις. 
44 
Τα επιλες ιμα για το REGIS il μέτρα διαρθρώνονται γύρω από 5 κύριους άξονες. 
Υπό τον άξονα "διαφοροποίηση των οικονομικών δραστηριοτήτων" και από τον τίτλο "τουρισμός" 
ευρίσκουμε τις" ε ν ισχύσε ιςγια επενδΟσεις που συνδέονται με τη ν ανάπτυξη ενός τουρισμού 
ανακάλυψης περιοχών, που ευρίσκονται εκτός των πολυσύχναστων τουριστικών περιοχών, τουρισμού 
καλύτερα προσαρμοσμένου στον τοπικό χαρακτήρα και που δεν θέτε ι σε κίνδυνο τ ι ς βιολογικά 
ευαίσθητες περιοχές (παράδειγμα: καταφύγια, ξενοδοχεία οικογενειακής διαχείρισης, τουριστική 
δ ιαιχόοώωση σχετική με τη δημιουργίαή την ανάπτυξη φυσ ι κών πάρκων, εκδρομές σε τροπικά δάση και 
ποτάμια, δρόμοι νια πορείεc παγιοποίηση των υπαργόντων κτιρίων και των τοπικών καλλιεονείώνΥ 
Η ενίσχυση στην πρωτοβουλία REGIS χορηγείται μόνο για επενδύσει που συνδέονται με 
την ανάπτυξη του τουοισιιού ανακάλυινηο νέων πεοιονών και περιλαμβάνει την αγιοποίηση 
των παραδοσιακών κτιρίων και των τοπικών καλλιεργειών. Δεν πρόκειται συνεπώςγια 
πολιτιστική ενέργεια στηριζόμενη σαφώς στην αξιοποίηση αυτών των τόσο ιδιόμορφων 
πολι τ ισμών. 
3)Το ποόγοαμαα LEADER II ("Σχέσε ι ς μεταξύ ενεργειών ανάπτυξης της αγροτικής 
οίκον ο μι ας") αφορά κατά το κύριο μέρος του (90%) τις περιοχές του στόχου 1 και 5/?. Η 
πρωτοβουλίααυτή αποτελεί συνέχε ια του προγράμματος LEADERI (1991-1993) και της 
έχε ι διατεθεί 1.400 εκατ. ECU νια την περίοδο 1994-1999. εκ των οπο ίων 900 εκατ. ECU 
για τις περιοχές του στόχου 1. Το βάρος πέφτει στον καινοτόμο ναοακτήοα και ναρακτήρα 
επίδειέτ/c των ενεργειών αγροτικής ανάπτυξης. Αυτές τίθενται σε εφαρμογή είτε μέσω 
των "Ομάδων τοπικής δράσης ",που έχουν ήδη συσταθεί με το LEADERI, είτε μέσωπιο 
θεσμοποιημένων φορέων (τοπική αυτοδιοίκηση, εμπορικά ή γεωργικά επιμελητήρια κ.α.) 
γύρω από το κύριο θέμα της τοπικής ανάπτυξης. 
Το σχέδιο SPARC (South Pembrokeshire Partnership for Action with Rural Communities, "ΟμάδαΤοπικών 
Ενεργειών" του προγράμματος LEADER Ι) αποτελεί παράδε ιγμα πρωτοβουλίας που στοχεύει στην 
επανανάπτυξη μιας αγροτικής περιοχής του νοτίου τμήματος της Ουαλλίας, μέσω κυρίως 
πολιτιστικών ενεργειών. Η περιοχή είναι άκρως μειονεκτική, με βιοτικό επίπεδο 70% χαμηλότερο 
από το μέσο κοινοτικό επίπεδο. 
Αρχή αυτού του σχεδίου είναι να κινητοποιηθεί όλος ο πληθυσμός "για να γίνε ι ότι χρειάζεται", 
δίνοντας τη δυνατότητα στην κάθε μία από τις 35 κοινότητες που ευρίσκονται εκεί να δράσουν σε 
έργα που αφορούν όλους. 
Πρώτη έκφραση αυτών των πολιτιστικών πρωτοβουλιών ήταν η εκ νέου χάραξη όλων των μονοπατιών 
για περιπάτους που συνδέουν αυτά τα χωριά, συνολικού μήκους 80 χιλιομέτρων. 
Μετά από αυτή την πρώτη πρωτοβουλία, το αληθινό βάρος έπεσε στην αποκατάσταση του αγροτικοί; 
τοπίου. Ολα τα χωριά άρχισαν να ενδιαφέρονται Ύΐα την ανασύσταση της πολιτιστικές τους 
κληρονομιάο. τη συντήρηση των χωριάτικου στυλ επίπλων TOVC. των παλαιών κτισμάτων, των 
γεωοΎικών εργαλείων. 
Πολλά είναι τα μνημεία που επωφελήθηκαν από αυτή την ενέργεια: ένα μεσαιωνικό πανδοχείο 
(Llangollen Medieval Hospice), ένα παλαιό ζυθοποιείο κλπ. 
Επί πλέον, εγκαινιάστηκε έναετήσιοόεστιβάλνιαπαραστάσε ις έργων που συνδέονται με την 
παράδοση της Ουαλίας. 
Μετά από αυτή την πρώτη πρωτοβουλίαακολούθησε δεΰτερη,με στόχο την προστασία rnc ναελ ι Kfic 
Ύλώσσαο.Αν και η προστασία αυτή δε ν αποτελεί τον καθαυτό στόχο, εντούτοις θα οδήγησε ι σε 
καλύτερη κατανόηση τόυ τοπικού πληθυσμού. 
Τέθηκαν σε εφαρμργή περίπου 300 σχέδια, το συνολικό ποσό των οποίων έφθασε περίπου τα2,5 εκατ. 
αγγλικές λίρες. Το πρόγραμμα LEADERI χρηματοδότησε περίπου το 1/5 αυτής της δαπάνης, ενώ 
περί που 3000 άτομα παρ είχαν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους για να εμψυχώσουν αυτές τις 
δραστηριότητες και τα σχέδια. 
Οι πρωτοβουλίες αυτές, και ειδικότερα εκείνες που στηρίζονται σε πολιτιστικά 
στοιχεία, έχουν μετάβαλε ι τη λογική της τοπικής ανάπτυξης σε αγροτική ζώνη,που 
επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στην "ποιότητα ζωής" και την ενεργό συμμετοχή του 
πληθυσμού. 
45 
Ετσι λοιπόν, το LEADERII περιέλαβε στοιχεία της προαγωγής της τοπικής ταυτότητας, 
συμπεριλαμβανομένης και της γλωσσικής, της διατήρησης και της αξιοποίησης της 
πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και της διοργάνωσης πολιτιστικών εκδηλώσεων. 
41 Οι κοινοτικές, πρωτοβουλίες γιαττ/ν ιιετατοοπή των πεοιογών με ένα novo τύπο 
βιομηΎανιαο 
Η ευρωπαϊκή οικοδόμηση, που στηρίχθηκε στην αρχή της πάνω στους τομείς του σιδήρου 
και χάλυβα και του άνθρακα, αποσπάστηκε σταδιακά από τον τομεακό της χαρακτήρα μέχρις 
ότου, κατά τη δεκαετία του '80, οι τομείς ακριβώς που αποτέλεσαν σε μεγάλο βαθμό το 
βάθρο για την ευρωπαϊκή βιομηχαν ική ανάπτυξη, εισήλθαν σε περίοδο κρίσης. 
Ετσι, με πρωτοβουλία της Κοινότητας, θεσπίστηκαν ενισχύσεις για την μετατροπή των 
περιφερειών που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση στους "παραδοσιακούς" αυτούς 
τομείς, και συγκεκριμένα με τα προΊοάιιιιατα RESIDER Ι το 1988 (μετατροπή των περιοχών 
σιδήρου και νάλυ/3α\ΚΕΟΗ^ΙΙ το 1989(περιονές άνθρακα\ΚΕΤΕΧ το 1992 (υώαν του ργία 
- ένδυση! KONVER το 1993 (στρατιωτικές και αμυντικές δραστηριότητες), και τέλος 
PESCA το 1994(αλιευτικός τομέας) 
Τα προγράμματα αυτά αποφασίστηκα ν με κλιμακωτά χρονοδιαγράμματα και συνεπώς δεν 
καλύπτουν TIC ίδιες περιόδους προγραμματισμού. Ετσι έχουν διαφορετική χρηματοδοτική 
κάλυψη: 
- Με τά το RESIDER Ι (1988-1993), αποφασίστηκε νέο πρόγραμμα, το RESIDER II με 500 ε κατ. ECU, για 
περίοδο 6 ετών (1994-1999). 
-MετάτoRECHARI(1989-1993)ακoλof5θησε το RECHARII (500 ε κατ. ECU) y ια την περίοδο 1994-
1997. 
-To RETEX που αποφασίστηκε αρχικά για! ετη (1992-1993) παρατάθηκε μένρι το 1999(500 εκατ. 
ECU). 
-Τα σχέδια για την στρατιωτική μετατροπή που ξεκίνησαν μετά από αίτημα του Ευρωπαϊκού" 
Κοινοβουλίου το 1991 (PERIFRA Ι) και το 1992 (PERIFRA Π), υπήρξαν οι πρόδρομοι του KONVER που 
τέθηκε σε εφαρμογή αρχ ι κά γ ια ένα έτος (1993) και στη συνέχεια παρατάθηκε επί πολυετούς βάσεως 
αεγρι το τέλοο του 1997(500 εκατ. ECU). 
To PESCA αποφασίστηκε το 1994 -νια 5 έτη με χορήγηση 250 εκατ. ECU. 
Αυτές οι κοινοτικές πρωτοβουλίες επικεντρώνονται στον κοινό στόχο της οικονομικής 
μετατροπής των σχετικών περιοχών μέσω της διαφοροποίησης των δραστηριοτήτων.Οι 
τύποι των επιλέξιμων μέτρων αφορούν αφενός την αναζωογόνηση του τοπικού οικονομικού 
ιστού, ειδικότερα με την προώθηση νέων δραστηριοτήτων από τχς MME, και αφετέρου την 
προσαρμογή του εργατικού δυναμικού με εν ισχύσεις γ ια την κατάρτιση και την 
απασχόληση. 
Εκτός από τους δύο αυτούς μεγάλους άξονες, πρέπει να σημειωθεί ότι για τις 
παλαιότερες από τις κοινοτικές πρωτοβουλίες διευρϋθηκαν τα επιλέξιμα μέτρα, ιδίως 
σε ότι έχει σχέση με το περιβάλλον και τον τουρισμό. 
Στους δύο αυτούς τομείς μπορούμε να δ ιακρίνουμε ενέργε ι ες που έχουν κάπο ι α 
πολιτιστ ι κή διάσταση. 
Στο RESIDER Π(6 τδποι επιλέξιμων μέτρων) και στο RECHAR Π (7 τύποι επιλέξιμων μέτρων), αλλά 
και σε μικρότερο βαθμό και στο KONVER (9 τΟποι επιλέξιμων μέτρων), αν ευρίσκονται δυο μέτρα 
με πολιτιστική διάσταση, συγκεκριμένα "Αποκατάσταση του περιβάλλοντος και οικονομική 
μετατροπή παλαιών βιομηχανικών εγκαταστάσεων" και "προώθηση των τουριστικών δραστηριοτήτων, 
κυρίως αυτών που βασίζονται στη βιομηχανική κληρονομιά". 
46 
i tut ro REitiA, ένα μονό μέτρο άφορα την αποκατάσταση εγκαταλε ιμε νων βιομηχαν ι κών χώρων και 
την μετατροπή παροπλισμένων εργοστασίων, την ενίσχυση για την επεξεργασία υγρών λυμάτων και 
άλλων βιομηχαν ικών αποβλήτων, την τ εχν ική βοήθεια για την εξεύρεση λιγότερο ρυπογόνων 
διαδικασιών". 
Τέλος, ένα από τα επιλέξιμα μέτρα του PESCA αφορά "την διευθέτιση των λιμένων και τις 
επενδύσε ι ς σε νέες δραστηριότητες (τουρισμό, βιοτεχνία)". 
Συναντώνται λοιπόν και πάλι τα στοίχε ία που έχουν εκτεθεί και για την ενίσχυση 
δυνάμει του στόχου 2, ενδεχομένως με την παρατήρηση ότι εδώ ελλείπουν σχετικά οι 
ενέργειες για την συντήρηση/διατήρηση της κληρονομιάς που θα μπορούσε να αποτέλεσε ι 
συνοδευτικό μέτρο αυτών των μεταλλαγών, θα μπορούσε, λόγου χάρη στον τομέα της 
αλιείας, "η χρόνια υπέρ ικανότητα, που είναι σχεδόν γενική, των αλιευτικών στόλων" που 
"επιβάλλε ι τον παροπλισμό ενός σημαντικού αριθμού αλιευτικών σκαφών "' να 
συμβ ι /βάφεται με τη διατήρηση Ι συντήρηση Ι αξιοποίηση των παλαιών επαγγελμάτων, των 
πλοίων, των εργαλείων ναυσιπλοΐας ή αλιείας κ.α. 
Τέλος, το μέρος της ενίσχυσης που χορηγείται στα διάφορα επιλέξιμα μέτρα με 
πολιτιστική διάσταση (στο σύνολο τους ή εν μέρει) αφορά σχετικά χαμηλό ποσό (της 
τάξεως των 5 ε κατ. ECU ανά έτος, ήτοι το 1,15%) των κοινοτικών πρωτοβουλιών ενώ τα 
άλλα μέτρα αφορούν σοβαρότατες δαπάνες (υποδομή, συλλογικό εξοπλισμό,οικοδόμηση 
νέων κτισμάτων κλπ.) 
III. Το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ 
Εκτός από τις παρεμβάσεις των διαρθρωτικών ταμείων για τα προγράμματα που υποβάλλουν 
τα κράτη μέλη και τα προγράμματα κοινοτικής πρωτοβουλίας, το ΕΤΠΑ χρηματοδοτεί, 
δυνάμει του άρθρου 10, μελέτες και πιλοτικά σχέδια με καινοτόμο χαρακτήρα για να 
ενθαρρύνε ι, άμεσα ή έμμεσα, τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Το άρθρο αυτό αποτελεί λοιπόν 
μέσο χρηματοδότησης των περιφερειακών πολιτικών2 που πρόβλεπε ι, για την περίοδο 1995-
1999 κατανομή του κονδυλίου των 395 εκατ. ECU σύμφωνα με τέσσερεις προτεραιότητες: 
1. Την εσωτερική και εξωτερική διαπεριφερειακή συνεργασία (180 εκατ. ECU) 
2. Τις καινοτόμες ενέργειεςπεριφερε ιακής ανάπτυξης (90 ε κατ. ECU) με τρεις 
άξονες: 
-Κινητοποίηση του τοπικού ενδογενούς δυναμικού, 
- Τεχνολογική και τηλεματική ανάπτυξη (κοινωνία της πληροφορίας) 
- Πολιτισμός και οικονομική ανάπτυξη 
3. Πολιτική για τις αστικές περιοχές (80 εκατ. ECU) 
4. Χωροταξία (45 εκατ. ECU). 
Πολλά από τα έργα μπορεί να περιλαμβάνουν ενέργειες πολιτιστικού χαρακτήρα ή με 
πολιτιστικό στόχο, όπως οι ενέργειες δ ιαπεριφερε ιακής συνεργασίας ή ακόμα και 
πολεοδομικά πιλοτικά σχέδια. 
Κοι ΙΌ τ ι κή -πρωτοβουλία για την αναδιάρθρωση του τ ο μία της άλΐ€ίας - (PESCA) 94/C180/01. 
2 
Προβλέπεται απδ τον κανονισμό (ΕΟΚ)αριθ. 2052/88 του Συμβουλίου για τις αποστολές των διαρθρωτικών ταμ€ίων 
47 
Οσον αφορά τις ενέργειες για τις αστικές περιονες. αυτετ εγκαι νιαυ τι/καν καια τη 
διάρκεια της περιόδου 1989-1993 οπότε και συγχρηματοδοτήθηκαν σε κοινοτικό επίπεδο 
32 πιλοτικά πολεοδομικά σχέδια συνολικού ύψους 101 εκατ. ECU. Ενα από τα τέσσερα 
θέματα ήταν "π αναζωογόνηση των ιστορικών κέντρων". 
Το παράδειγμα της Λι σαβάνας: η ανάπτυξη αυτοΟ του έργου στηρίχθηκε σε τεχνικές μελέτες που 
χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ. Στόχος του ήταν η οικονομική αναζωογόνηση 
των δύο ιστορικών γειτονιών της πόλεως. Το ίργο "Maralhado Livramento" περιλαμβάνει τη 
δημιουργία ενός πανοράματος, ενός μουσείου και εργαστηρίων καλλ ι τεχνών.Ά δεύτερη πρωτοβουλία 
περιλαμβάνει την ανακαίνιση του ανακτόρου PancasPalha, εν δς κτιρίου σε προχωρημένη κατάσταση 
ερήμωσης που προβλέπεται να στεγάσει ένα νέο κέντρο για επιστημονικούς και πολιτιστικούς 
οργανισμούς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Ενα από αυτά τα ιδρύματα θα αποτέλεσε ι διαρκές 
παρατηρητήριο πολεοδομικών και περιφερειακών μελετών. 
Με την ευκαιρίααυτή θα δοκιμαστούν επίσης οικοδομικές τεχνικές που θα επιτρέψουν βελτίωση 
τηςαντισεισμικδτητας των κτιρίων.Για το έργο αυτό, του οποίου έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι 
εργασίες που αφορούν το PancasPalha, προβλέπεται κοινοτική επιδότηση 5,665 ε κατ. ECU. Εκτός από 
την ανακαίνιση των ιστορικών μνημείων και την ανάπτυξη των πολιτιστικών δραστηριοτήτων, το 
αναμενόμενο αποτέλεσμα είναι αύξηση των τοπικών βιομηχανικών και εμπορικών δραστηριοτήτων. 
Οι ενέργειες διαπεριφερειακής συνεργασίας που διεξήχθησαν δυνάμει του άρθρου 10 του 
ΕΤΠΑ δ ιαρθρώθηκαν γύρω από δύο προγράμματα, το RECITE (48 εκατ. ECU, 36 δίκτυα 
εσωτερικής διαπεριφερειακής συνεργασίας στην Ενωση από το 1990) και το 
OUVERTURE/ECOS, που άρχισαν το 1991 (προγράμματα εξωτερ ι κής αποκεντρωμένης 
συνεργασίας, 20 εκατ. ECU το καθένα και 250 χρηματοδοτούμενα σχέδια). 
Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δικτύων συνεργασίας, το μόνο σχέδιο με έντονο πολιτιστικό 
χαρακτήρα είναι το "Τουρισμός στηΜεσόγε ι ο", το οποίο, στηριζόμενο στη διαπίστωση 
κάποιας ύφεσης του τουρισμού στις ευρωπαϊκές περιοχές της Μεσογείου, προτείνει να 
αντιμετωπιστεί η κατάσταση με την αξιοποίηση του ναυτικού τουρισμού καθώς και του 
πολιτιστικού και αγροτικού τουρ ισμού. Η κοινοτική συνδρομή για το σχέδιο αυτό είναι 
1 εκατ. ECU επί συνολικής δαπάνης 1,3 εκατ. ECU. 
Για τον ναυτικό τουρισμό, το σχέδιο φιλοδοξεί νααξιοποιήσει τα540"μικρά και μεσαία 
λιμάνια" αναψυχής που είναι κατ εγγραμμένα, ειδικότερα με τη δημιουργία 
διαπεριφερειακών κυκλωμάτων που θαπροταθοϋν στους παραθεριστές ως "πλήρη προϊόντα", 
αλλά και με την ανάπτυξη διαπεριφερειακών ομίλων που θα έχουν πρόσβαση σε σύγχρονα 
μέσα πληροφορικής και τηλεματικής προκειμένου ναβελτιωθούν οι συνθήκες λε ιτουργίας, 
καθώς και με την προαγωγή αυτού του τύπου τουρ ισμού. 
Οσον αφορά τον πολιτιστικό και αγροτικό τουρισμό, στόχος είναι να αξιοποιηθούν οι 
λιγότερο γνωστοί αρχαιολογικοί και πολιτιστικοί χώροι σε συνδυασμό με την ανάπτυξη 
της ενδοχώρας που συχνά δεν αναφέρεται στους τουριστικούς οδηγούς. 
Πάντοτε στο πλαίσιο των ενεργειών ενδοπεριφερειακής συνεργασίας, εγκαινιάστηκε το 
1990 από το Ευρωπαϊκό Κο ι νοβούλιο το πρόγραμμα? ACTE (εκτός άρθρου 10 του ΕΤΠΑ). 
Αρχικά αποτελούμενο από δύο διαφορετικά προγράμματα, τα οποία συνενώθηκαν το 1994, 
το PACTE επέτρεψε σε τοπικούς φορείς να έρθουν σε μια πρώτη επαφή με τη διακρατική 
συνεργασία με την ανταλλαγή εμπειριών στις οποίες συνεργάστηκαν τουλάχιστον τρεις 
τοπικοί φορείς ή οργαν ισμοί στα δ ι άφορα κράτη μέλη. 
48 
1)Το σχέδιο που τέθηκε σε εφαρμογή την περίοδο 1992-1993 στον τομέα "πολιτισμός και ανάπτυξη" 
από το κοινοτικό συμβοΟλιο της πόλης Aude (Γαλλία), σε συνεργασία με τη Μυτιλήνη και την Ανω 
Σύρο (Ελλάδα), TorroelladeMontgri (Ισπανία) και Μπολώνια (Ιταλία), συγκέντρωσε πόλεις και 
κοι νότητεςπου εγνώρισαν τοφαινόμενο τωναιρεΌεων κατά το ν Μεσαίωνα. Οι συναντήσεις των 
εκπροσώπων αυτών των φορέων αφορούσαν τις μεθόδους που εφαρμόστηκαν προκειμένου να 
χρησιμοποιηθεί η ιστορική,φυσική ή πολιτιστική κληρονομιάως στοιχείο οικονομικής ανάπτυξης 
σε μια περιοχή. Ως πλαίσιο αναφοράς στην ανταλλαγή των εμπειριών χρησιμοποιήθηκε το πείραμα 
σφαιρικής ανάπτυξης της περιοχής Cathare (Aude), μέσω του οποίου οι άλλοι εταίροι του σχεδίου 
μπόρεσαν να δουν μέχρι ποίου σημείου θα μπορούσαν να κάνουν χρήση της πολιτιστικής κληρονομιάς 
ως μέσου οικονομικής ανάπτυξης. 
Οι εταίροι έχουν προβλέψει την αδελφοποίηση των πόλεων τους, και την ανάληψη κοινών 
δραστηριοτήτων για την ανταλλαγή εμπειριών και τεχνικής συνδρομής σε ποικίλους τομείς όπως 
το περιβάλλον, την ιστορική έρευνα και την επισήμανση προϊόντων. 
2) Πάντοτε στον τομέα "πολιτισμός και ανάπτυξη", το σχέδ ι ο TV REGIO- Οπτικοακουστικός χώρος 
των περιφερειακών τηλεοράσεων στην Ευρώπη" (1994-1995) που διεξήχθη στην περιοχή Midlands 
(Ηνωμένο Βασίλειο) συγκέντρωσε σε εταιρική σχέση πολλές πόλεις: Αλσατία (Γαλλία), Πι εμό ντε 
(Iταλία),RheinlandPfalz(Γεpμαvία),BoΓnholm(Δαvία),Norte(Πopτoγαλία),Bαλέvτσια(Iσπαvία), 
Μαδρ ί τη (Ισπαν ία), Καταλων ία(Ισπαν ία),Λισα/?όνα και Vale de Tejo (Πορτογαλία), Κοπεγχάγη (Δαν ία), 
Βόρε ιο Ολλανδία (Κάτω Χώρες). 
Το σχέδιο αυτό συγκεντρώνει από διάφορες χώρες ερευνητές και επαγγελματίες του χώρου των 
μαζικών μέσων ενημέρωσης και επιτρέπει τη δημιουργία δ ι κτύου ανταλλαγών προγραμμάτων, απόψεων 
μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών, με σκοπό την υλοποίηση συμπαραγωγών: διασυνοριακά περιοδικά 
και εφημερίδες, ντοκυμαντέρ, μουσικές εκπομπές.Το δίκτυο εξέδωσε ένα κατάλογο περιφερειακών 
τηλεοράσεων, κατάλογο συμπαραγωγών και ενημερωτικά δελτία.Μελετάται επίσης έναπρόγραμμα 
κατάρτισης δημοσιογράφων και τράπεζα δεδομένων για τις περιφερειακές εκπομπές. Το σχέδιοαυτό 
θα μπορέσει να οδηγήσει σε ουσιαστική υλοποίηση της διαπεριφερειακής συνεργασίας σε ένα 
αληθινά καινοτόμο τομέα. 
Από τους τομείς της διαπεριφερειακής συνεργασίας, ο "πολιτισμός και οικονομική 
ανάπτυξη" παράμενε ι περιθωριακός στο 2% περίπου, κατά πολύ επόμενος των άλλων 
θεμάτων συνεργασίας όπως η "δημόσια διοίκηση και τοπική αυτοδιοίκηση"(22%)ή η 
"ο ι κο νομική ανάπτυξη, απασχόληση και βοήθεια στις MME" (23%). 
Για την περίοδο προγραμματισμού 1995-1999, το άρθρο 10 του κανονισμού ΕΤΠΑ πρόβλεπε ι 
την δυνατότητα κοινοτικής συν ε ισφοράς μέχρι 600.000 ECU κατ' ανώτατο όριο ανά 
σχέδ ι ο, για τη χρηματοδότηση πιλοτικών σχεδίων διαπεριφερειακής συνεργασίας στην 
οικονομική ανάπτυξη με πολιτικό στόχο.Για την περίοδο αυτή προβλέπεται συνολικό 
ποσό 15 ε κατ. ECU για τη χρηματοδότηση τ ου ν εν λόγω πιλοτικού σχεδίου. Τα σχέδ ια 
έχουν στόχο να ενισχύσουν την οικονομική και κοινωνική συνοχή συμβάλλοντας αφενός 
στην κατάρτιση δικτύου μεταξύ των περιφερειών και των πόλεων της Ενωσης, με βάση τον 
πολιτισμό, και αφετέρου στην αγιοποίηση της περιφερειακής και τοπικής πολιτιστικής 
κληρονομιάς με προοπτική διαπεριφερειακής συνεργασίας και οικονομικής ανάπτυξης"1. 
Οι τομείς συνεργασίας που καλύπτονται είναι οι ακόλουθο ι,χωρίς να είναι αυστηρά οι 
μόνο ι: 
ιστορική και αρχαιολογική κληρονομιά (πολεοδομική, αρχαιολογική, θρησκευτική, 
στρατιωτική, ναυτική κ.α) 
βιομηχανική κληρονομιά (υφαντουργία, σιδηρουργία) 
βιοτεχνική κληρονομιά(παραδοσιακά επαγγέλματα,βιοτεχνίες, τεχνογνωσία κ.α). 
ίΐρδσ κλήση για τη ν υποβολή προτάσεων των δικτύων τοπικών και περίφερε ιακων αρχών νου επιθυμούν να 
npayματοποιήσουν απόκοι νούπιλοτικάσχεδιαδ ιαπεριφερε ιακήςσυνερ-γασιαςγιατην ο ι κονομι κήανάπτυξη με 
πολιτιστικό σκοπό δυνάμει του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ - (95/38) 
49 
Συνολικά, παράλληλα με τον καθαράπολιτιστικό άξονα, που δεσμεύει 15 εκατ. ECU, το 
μέρος του πολιτισμού στις τέσσερεις προτεραιότητες του άρθρου 10 του ΕΤΠΑ αφορά κάτι 
περισσότερο από 2 εκατ. ECU ετησίως έναντι 1 εκατ. ECU που διατέθηκε κατά την 
προηγούμενη περίοδο. 
Αποδεικνύεται συνεπώς ότι, υπ" αυτές τις συνθήκες, ο καθορισμός ενός πεδίου ειδικά 
πολιτιστικού περιεχομένου στις καινοτόμες ενέργειες διαπεριφερειακής συνεργασίας, 
αντιπροσωπεύει άλμα ση μαντικό όχι μόνο από πο ι οτ ική άποψη αλλά και ποσοτική, 
δεδομένου ότι θα ση με ιωθεί αύξηση από ±0,5% σε περίπου 6% του ποσοστού που 
χορηγείται στο σύνολο των ενεργέ ιών αυτών. 
50 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
Μια διαρθρωμένη και συνεκτική δράση της Ενωσης πρεπε ι να συμβάλλει στην αποκατάσταση 
ενός υψηλού επιπέδου απασχόλησης, πράγμα που αποτελεί ένααπό τους στόχους της 
συνθήκης. Η ανεργία πράγματι πλήττει τα θεμέλια της κοινωνίας μας: σχεδόν 20 
εκατομμύρια άτομα στην Ενωση, και μάλιστα νέοι, γνωρίζουν τις συνέπειες της. Λόγω των 
κοι νων ικών και οικονομικών μεταλλαγών, του τρόπου ζωής και κατανάλωσης, των 
πλεονεκτημάτων πουπροσφέρει στη ν Ευρώπη, η ύπαρξη μιας ιδιαίτερα πλούσιας και 
ποικίλης πολιτιστικής κληρονομιάς, οι πολιτιστικές δραστηριότητες κρύβουν μέσα τους 
δυνατότητες απασχόλησης που θα πρέπει να τύχουν εκμετάλλευσης. 
1. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ 
Εκτός από τις παρεμβάσεις δυνάμει των περιφερειακών στόχων 1,2 και 5β, στο πλαίσιο 
των οποίων το ΕΚΤ χρηματοδοτεί ενέργειες κατάρτισης στον πολιτιστικό τομέα, η 
πολιτική οικονομικής και κοινωνικής συνοχής εφαρμόζεται επίσης μέσω των παρεμβάσεων 
του ΕΚΤ δυνάμει των στόχων 3 και 4.Οι παρεμβάσεις αυτές συμπληρώνονται με τις δύο 
κοινοτικές πρωτοβουλίες ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ και ADAPT, καθώς και με το άρθρο 6 του 
κανον ισμού ΕΚΤ σε ότι αφορά τις καινοτόμες ενεργεί ες. Μέσω αυτών των αποστολών που 
αναφέρονται πιο πάνω, οι παρεμβάσεις συχνά αφορούν ή συμπεριλαμβάνουν πολιτιστικές 
πλευρές, οι οποίες, με την αξιοποίηση των εμπλεκόμενων ανθρωπίνων πόρων, επιτρέπουν 
να αμβλυνθεί ο κίνδυνος περιθωριοποίησης. 
Η αποστολή τουστόχου3είναι να καταπολεμηθεί η μακράς δ ι άρκ ε ι ας ανεργία, να 
διευκολυνθεί η επαγγελματική ένταξη των νέων και η ένταξη των ατόμων που έχουν 
εκτεθεί στον αποκλεισμό από την αγορά εργασίας. 
Ο στόχος 4 απόβλεπε ι στη διευκόλυνση της προσαρμογής των εργαζομένων στις 
βιομηχαν ικές αλλαγές και στην εξέλιξη των συστημάτων παραγωγής. 
Οι στόχο ι αυτοί απορροφούν 14 δις ECU κατά την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού 
1994-1999. 
Με προϋπολογισμό 1,4 δις ECU, η κοινοτική πρωτοβουλία ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ αποτελείται από 
τρία σκέλη που έχουν στόχο την από κοινού επίλυση των προβλημάτων αποκλεισμού και 
περιθωριοποίησης στην αγορά εργασίας. 
Το σκέλος ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ-NOW στηρίζει την ανάπτυξη μεθόδων και μέσων, καινοτόμων και 
αποτελεσματ ικών, για την κατάρτιση και την επαγγελματική ένταξη των γυναικών. 
Το σκέλος ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ-HORIZON ενθαρρύνει την επαγγελματική ένταξη ατόμων με 
ειδικές ανάγκες και μειονεκτικών ομάδων προκειμένου να καταπολεμηθεί ο οικονομικός 
και κοινωνικός αποκλεισμός τους. 
Το σκέλος ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ-YOUTHSTART στηρίζει σχέδια που ενθαρρύνουν την 
επαγγελματική ένταξη των νέων που στερούνται επαγγελματικών προσόντων, ιδίως 
εκείνων που απειλούνται με μακράς διάρκειας ανεργία και τον σταδιακό αποκλεισμό από 
την ενεργό κοινωνία. 
51 
Η κοινοτική πρωτοβουλία ADAPT επιχορηγείται επίσης με προϋπολογισμό 1,4 δις ECU, 
και περιλαμβάνει τέσσερε ις αλληλεξαρτώμενους στόχους: 
- επιτάχυνση της προσαρμογής του εργατικού δυναμικού στις βιομηχανικές μεταλλαγές, 
- ενίσχυση στις επιχειρήσεις για να αυξήσουν το βαθμό ανταγωνιστικότητας τους, 
- πρόληψη της ανεργίας με τη βελτίωση των προσόντων του εργατικού δυναμικού, 
- διευκόλυνση της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης και εφαρμογή νέων 
δραστηρ ι οτήτων. 
Οι δικαιούχοι της πρωτοβουλίας ADAPT είναι κατά κύριο λόγο οι εργαζόμενοι που 
πλήττονται από τ ι ς βιομηχαν ι κές μεταλλαγές είτε προκε ι τα ι για εργαζόμενους 
απασχολούμενους μεν αλλά απειλούμενους από την ανεργία είτε για εργαζόμενους που 
μόλις έχασαν την εργασία τους λόγω αναδιοργάνωσης της επιχείρησης όπου εργάζονταν. 
Κατά την περίοδο 1989-1993, η Κοι νότητα συνέβαλε ενεργά στην εφαρμογή πολιτικών 
κο ινών ι κοεπαγγελματ ι κής επανένταξης υπέρ μειονεκτικών ομάδων, επί μακρόν ανέργων, 
νέων χωρίς προσόντα, διακινούμενων και με ιονεκτούντων εργαζομένων. Ενα από τα 
χαρακτηριστικά των ενεργειών που τέθηκαν σε εφαρμογή την εν λόγω πενταετία είναι και 
το γεγονός ότι ο πολιτισμός καταλαμβάνει σπααντι κό τιιήμα OTIC ενέργειες 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
Η κατάρτιση αυτή μπορεί να απευθύνεται σε νέους που έχουν ήδη επιλέγει κάπο ι α 
κατεύθυνση σχετική με πολιτιστικά θέματα. 
Παράδε ιγμα 1 -Οι ενεργέ ι ες κατάρτι one στον τομέα τηςα£ ι οπο Înonc της aoyaιoλoyικήc και 
καλλιτεγνiKfic κληρονομιάς στην Ιταλία. 
Οι ενέργειεςαυτές πολλαπλασιάστηκαν στη Ιταλία, σε διάφορες περιοχές, ιδίως το 1993.Πολλοί 
νέοι διαΑέτουν επαγγελαατικά προσόντα στον τομέα του πολιτισμού αλλά συναντούν δυσκολίες να 
εισέλΑουν στην ay ορά εργασίας. Οι ενεργεί ες κατάρτισης που τέθηκαν σε εφαρμογή ενθαρρύνουν 
μια οικονομική και παραγωγική προσέγγιση των καλλιτεχνικών επαγγελμάτων και αφορούν διάφορους 
τομείς (εκδοσε ι ς, μουσεία, μουσικό τομέα, αρχιτεκτονική αποκατάσταση κ.α). Η πολιτιστική 
δ ιάσταση φαίνεται ότ ι αξιοποιεί τ ι ς δυνατότητες των συμμετεχόντων και τους κινεί το 
ενδιαφέρον. 
Μετα£0 των πρωτοβουλιών που υποστηρίχθηκαν πρέπει να αναφερ0οθν οι εξής: 
-ΣτηνΟύμπρια, σε ιράμαθημάτων αποκατάστασης παλαιών βιβλίων και κατάρτιση για τους 
εργαζόμενους σε μουσεία. Το ποσοστό τοποθέτησης αναμένεται να φθάσε ι σχεδόν το 100%. 
-ΣτηνΤοσκάνη και την Εμίλια-Ρομάνα,ποικίλες σειρές μαθημάτων κατάρτισης σχετικών με τους 
τομείς της μουσικής, της μουσικής αποκατάστασης (μουσική κάλυψη παλαιών κινηματογραφικών 
ταινιών) και του θεάτρου.Ίο ποσοστό τοποθέτησης στην Τοσκάνη αναμένεται να φθάσε ι το 80%. 
-Τέλος, στη Βενετία, όπου οι ανάγκες συντήρησης της καλλιτεχνικής κληρονομιάς είναι μεγάλες, 
σειρές μαθημάτων για τεχνικούς στην αρχιτεκτονική αποκατάσταση.Ίο ποσοστό τοποθέτησης θα 
φθάσε ι το 80%. 
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι δικαιούχοι αυτών των κύκλων κατάρτισης βρήκαν εργασία είτε 
σε δημόσιες επιχειρήσεις είτε σε ιδιωτικές εταιρίες που είχαν οργανώσει την κατάρτιση ή ακόμα, 
όπερ και συχνότερο, σε συνεταιρισμούς. 
ΤΙαράδε ιγιια2-Η περιογη~ του Belfort. το ΕΚΤ και τ? επαγγελιχατι κ τ? ενταίτι νέων καλλιτεννών 
Τα ευρωπαϊκά Φυτώρια προσφέρουν στους νέους καλλιτέχνες τα μέσα να πραγματοποιήσουν την 
ερευνητική τους εργασία και τη δημιουργία τους εντός περιόδου 3-9 μηνών. 
Εκτός από τ ις υλικές δι ευ κολύ ν σε ι ς που τίθενται στη διάθεση τους από την πόλη που τους 
φιλοξενεί, οι καλλιτέχνες λαμβάνουν κάποια υποτροφία του φορέα "φυτώριο" για να ολοκληρώσουν 
επιτυχώς το έργο τους και να αρνίσου ν ενεργέ ι ες που θα οδηΎϋσουν στην επαγγελματικά και 
πολιτιστικά TOUC ένταξη μέσω της καλλι τεγν iKfic τους δράσης. 
52 
Οι καλλιτέχνες του ιδίου κλάδου αλλά διαφορετικών εθν ικοτήτων ανταλάσσουν τις εμπειρίες τους, 
ενώ δ ι οργάνων οντά ι διάφορες επαφές με το κοινό με θέμα τα έργα τ ους (εκθέσει ς, κατάλογοι, 
εκδόσεις, θεάματα). 
Το ΕΚΤ συνέδραμε το 1993 αυτό το σχέδιο με το οποίο ενθαρρύνεται η επαγγελματική" ένταξη των 
νέων καλλιτεχνών. 
Και άλλες ενεργείς που στήριξε το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) έχουν πολιτιστική 
διάσταση, όχι γιατί πρόκειται για κατάρτιση απευθυνόμενη σε καλλιτέχνες αλλά γιατί 
οι προσλήψεις στις οποίες απέβλεπαν αφορούν δραστηριότητες του πολιτιστικού τομέα. 
Αυτοί οι τύποι κατάρτισης προορίζονται για νέους με δυσκολίες ως προς την ένταξη 
στην αγορά εργασίας λόγω έλλε ιψης αρχικής κατάρτισης και αρχικών προσόντων. 
Παράδειγμα -Οι Escuelas-Talleres (εργαστήρι α μαθητείας) και οι Cases de ΟΑοκκίεπαγγεματ ι κού 
οίκο ι) 
Οι Escuelas-Talleres και οι Cases de Oficios είναι δημόσια προγράμματα υπό τη διαχείριση του Εθνικού 
Οργανισμού Απασχόλησης. Οι ενέργειες απευθύνονται σε νίους που δεν έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο 
πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, γεγονός που αποτελεί εμπόδιο στην επαγγελματική κατάρτιση. 
Η κατάρτιση ενάλλασσε ι την θεωρητική μαθητεία και την πρακτική εργασία και συνδυάζουν φάσεις 
παροχής συμβουλών και προσανατολισμού.Επί 1 έως3 έτη, οι μαθητές λαμβάνουν κατάρτιση σε 
δημόσια έργα και σε τομείς που έχουν χαρακτηριστεί ως δυνατότητες δημιουργίας απασχόλησης από 
το Αευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, όπως n αποκατάσταση 
Tnc καλλι τεγν ι Kfic. τηοαΡΎαιολΟΎΐκ^. τ-nc πολιτιστικά και της πολεοδοαικνο κλ-npovouiac. η 
διατήρηση του περιβάλλοντος (συντήρηση κήπων) καθώς και μαθητεία σε βιοτεχνικούς κλάδους. 
Οι δημόσιοι οργανισμοί που εμπλέκονται σε αυτά τα προγράμματα προσλαμβάνουν σε ορισμένες 
περιπτώσε ις τους εργαζόμενους που υπήρξαν μαθητές σε αυτά τα εργαστήρια μαθητείας ή τους 
επαγγελματικούς οίκους, για εργασίες ή υπηρεσίες που αποτελούν το αντ ι κείμενο των 
δραστηριοτήτων τους. 
Αυτός ο τύπος προγράμματος έχει ήδη τεθεί σε λε ιτουργία και σε άλλα κράτη μέλη υπό άλλη 
ονομασία και θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Κοινότητα. 
Παράδε ιγμα-Ναυπήγηση OKaéouc του 16ου αι. "Batavia", γ ι α την έντα£η νέων άνεργων γωρίς 
επαγγελματικά προσόντα (Κάτω Χώρες) 
Το σχέδιοαυτό, που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του στόχου 3,απέβλεπε στην ένταξη νεαρών 
άνεργων και απασχολούσε κάθε χρόνο 50 περίπου μαθητευόμενους επί μία πενταετία (1990-1995). Οι 
μαθητευόμενοι ήσαν κατανεμημένοι σε μικρές ομάδες υπό την καθοδήγηση ενός έμπε ιρου εργάτη. 
Η εργασία, κυρίως ξυλουργική, επέτρεψε σε 350 περίπου νέους που συμμετείχαν στο πρόγραμμα να 
αποκτήσουν ε ιδίκευση, και σε 224 από αυτούς να ενταχθούν στην αγορά εργασίας 
Τρίτη πολιτιστική διάσταση στις κοινών ικές πολιτικές είναι εκείνη που έχε ι ο 
πολιτισμός ως κατ' εξοχήν μέσον έκφρασης και επιβεβαίωσης ατόμων που αντιμετωπίζουν 
δυσκολίες, και συνεπώς ως βοήθε ιαστην ένταξη τους κατά κύριο λόγο στην αγορά 
εργασίας. 
Παράδειγμα-Κέντρο δραματικής τέγνης του Blvth : αγιοποίηση του ταλέντου επί ιιακρόν ανέργων 
Το σχέδιο είχε σκοπό να δημιουργηθεί μια νέα καινοτόμος ιδία που να συνδυάζει πρακτική 
κατάρτιση και πολύ λεπτή προσωπική αξιολόγηση, που θα επι τ ρέψε ι να αντιμετωπιστούν 
αποτελεσματικά οι ειδικές ανάγκες που υφίστανται επί μακρόν. Απέβλεπε στο να προσφέρει στους 
ενδιαφερόμενους τις βασικές γνώσεις που τους έλλειπαν για να μπορέσουν να παρακολουθήσουν στη 
συνέχε ια άλλη σε ιρά μαθημάτων κατάρτισης. 
53 
Οι υπεύθυνοι του σχεδίου έκαναν δεκτά άτομα ηλικίας άνω των 25 ετών, χωρίς απασχόληση κατά τους 
τελευταίους 17 μήνες, με αναγνωρισμένη ιδιομορφία ως προς τις ανάγκες κατάρτισης τους. Στο 
πλαίσιο αυτής της κατάρτισης, οι συμμετέχοντες συμμετείχαν σε κάποια ομαδική δραστηριότητα, 
προς τογενικόσυμφερον,και συγκ ε κρ ι μένα στη ν προ ετοιμασία μ iac θεατρικής παράστασηο. Η 
εργασίααυτή είχε σκοπό νααναπτύξει στους ενδιαφερόμενους αυτοπεποίθηση, ενθουσιασμό και 
καινοτόμο πνεύμα, να τελειοποιήσει τις ήδη υπάρχουσες ικανότητες τους και να ενθαρρύνει νέες. 
Ία θέματα καταρτίστηκαν κατά τη διάρκε ια του προγράμματος και συμφωνάμε την κατάρτιση που 
ελάμβαναν, ανάλογα με τις ε ιδικές ανάγκες του καθενός.Οι σχετικοί φάκελλο ι υποβλήθηκαν στη 
συνέχε ιαστην Royal Society of Arts με σκοπό να τύχουν της σχε τ ι κής αναγνώρισης από αυτήν. 
Το δεύτερο συμπέρασμα που προέκυψε από την ανάλυση της περιόδου 1989-1993 είναι ότι 
ο πολιτισμός αποδείΎτηκε ιδανικός τομέας για ττι δημιουργία θέσεων απασνόλησης και, 
περιλαμβάνεται συνεπώς μεταξύ των καλύτερων φορέων προαγωγής της απασχόλησης. 
Ηδυσκολία έγκε ιται στην κατανόηση της επίπτωσης του πολιτισμού στην απασχόληση: 
πρέπε ι να ενταθούν οι σχετικές δραστηριότητες και να πλουτιστούν τα εργαστήρια 
στατιστικών στον πολιτιστικό τομέα. 
Το πρώτο εργαστήριο αώορά την παραγωγή και διάδοση στατιστικών πολιτιστικού 
περιεχομένου σε κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και τους χώρους προσέγγισης 
που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πραγματοποιήθηκε προς τούτο 
διερευνητική έκθεση στην οποία προσδ ι ορίζονται τρεις κύριες μεθοδολογ ικές 
προσέγγισεις, το πεδίο πολιτιστικής δράσης, οι πηγές αξιολόγησης αυτού του πεδίου και 
ο τρόπος αναμενόμενης επικύρωσης αυτών των αποτελεσμάτων. 
Όσον αφορά τον προσδιορισμό του πολιτιστικού πεδίου, ελήφθησαν υπόψη, από την 
ονοματολογία της UNESCO, οι ακόλουθες κατηγορίες: 
Πολιτιστική κληρονομιά 
Εντυπα και λογοτεχνία 
Μούσι κή και θέαμα 
Πλαστικές τέχνες 
Ακουστικά και οπτι κοακουστι κά μέσα 
Κο ι νων ικοπολιτιστικές δραστηριότητες 
Η πληθώρα των στοιχείων που είναι διαθέσιμα στις περισσότερες χώρες κατέστησε 
αναγκαίο να καθοριστούν τα κριτήρια προκειμένου να επιλεγούν τα στοιχεία εκείνα που 
θαλαμβάνονταν υπόψη σε μια συνεχή διαδικασία στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. 
Καταγράφηκαν λοιπόν σε αυτό το στάδ to ο ι πηγές δεδομένων που είχαν το τριπλό 
χαρακτηριστικό να είναι εθνικές, επαναλαμβανόμενες και διαθέσιμες.Η επικύρωση των 
αποτελεσμάτων έγινε με άμεσες επαφές με τους κυριότερους εθνικούς φορείς συλλογής 
στοιχείων, με την εκμετάλλευση των πληροφοριών που τους υποβλήθηκαν και με προοπτική 
να συσταθεί ένα κοινοτ ικό πλαίσιο προβληματισμού επί τριών θεμάτων: 
- ο βαθμός κρατικής χρηματοδότησης του πολιτιστικού τομέα 
- η αξιολόγηση του βάρους του πολιτιστικού τομέα και των συνισταμένων του στην 
απασχόληση, 
- η γνωριμία με τις πολιτιστ ικές πρακτικές 
Το δεύτερο εργαστήριο αποβλέπει στο να γίνε ι ευρύτερα γνωστή η έκταση του πολιτισμού 
στις κοινοτ ικές πολι τ ικές, ειδικότερα με τις έ ρ ευ ν ες "Απασχόληση" και "Ψυχαγωγία" 
(των νοικοκυριών) που διεξάγει η Στατ ιστ ική Τπηρεσια των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αλλά 
και με την συστηματικότερη εκμετάλλευση των στοιχείων που περιλαμβάνονται στα 
σχέδια που έχουν υποβληθεί στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων ή των κοινοτικών 
πρωτοβουλιών για την απασχόληση. 
54 
Είναι συνεπώς αναγκαίο να αναπτυχθούν και να επιβεβαιωθούν τα εργαλεία αξιολόγησης 
της πολιτιστικής διάστασης στις κοινοτ ικές κοινών ικές πολιτ ι κές.Ο τομέας της 
ψυχαγωγίας, της τέχνης, και του πολιτισμού γενικότερα, περιλαμβάνει σήμερα τόσους 
εργαζόμενους όσους και ο τομέας της αυτοκινητοβιομηχανίας και περισσότερους απ' 
όσους ο τομέας ένδυσης και υπόδησης (έκθεση για την απασχόληση στην Ευρώπη το 1994). 
Εκτός αυτού, η Ενωση έχει αναλάβει ενεργό έρευνα καταγράφοντας 17 πρωτοπόρους τομείς 
δραστηριότητας με τις σημαντικότερες δυνατότητες απασχόλησης, μεταξύ των οποίων η 
αξιολόγηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, η τοπική πολιτιστική ανάπτυξη και ο 
οπτικοακουστικός χώρος, και έχει ξεκινήσει καινοτόμες ενέργειες (δυνάμει του άρθρου 
10 του ΕΤΠΑ, βλ. κεφάλαιο Ι του παρόντος μέρους). 
Ο στόχος αυτής της σειράς καινοτόμων ενεργειών είναι διπλός: να ενθαρρυνθεί η 
εκπόνηση τοπικών, ή κατά προτίμηση, υπερτοπικών στρατηγικών, και στη συνέχε ια 
πιλοτικά σχέδια στήριξης της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης μέσω της τοπικής 
πρωτοβουλίας. Αυτές οι ενεργέ ι ες θα στηριχθούν σε ολοκληρωμένη αναπτυξιακή 
προσέγγιση και στους κατά προτεραιότητα τομείς δράσης που επελέγησαν από τους 17 
τομείς του "λευκού Βιβλίου".Ο ι ενέργειες συμπληρώνονται, σε κοινοτικό επίπεδο, με 
άλλες ειδικότερες που αποβλέπουν αποκλε ιστικά σε άνεργους για μακρό χρονικό 
διάστημα. 
- Ολοκληρωμένη αναπτυξιακή προσέγγιση 
Προκε ιται για την εφαρμογή, υπέρ της απασχόλησης μέσω τοπικών πρωτοβουλιών,μιας 
δράσης ολοκληρωμένης τόσο όσον αφορά τα μέσα όσο και τους συνεργάτες. Η ολοκληρωμένη 
αυτή δράση θα πρέπει να στηριχθεί σε ευρεία εταιρική βάση που θα συγκεντρώνει τους 
κυριότερους δημόσιους φορείς, τον επιχειρησιακό τομέα και τον ιδιωτικό τομέα. 
- Οι τομείς δράσης 
Επελέγησαν από το "λευκό Βιβλίο",αφορούν όλους ως προς τη βελτίωση της ποιότητας 
ζωής, και μπορούν να διακριθούν σε τρία υποσύνολα: 
1) - απαχόληση συνδεόμενη με τον πληθυσμό (πολιτιστικές υπηρεσίες, τοπικές 
υπηρεσίες στον οπτικοακουστικό χώρο) 
2) - απασχόληση συνδεόμενη με το πλαίσιο ζωής (νέες μορφές τουρισμού) 
3) - απασχόληση συνδεόεμνη με το περιβάλλον (προστασία και συντήρηση των φυσικών 
περιοχών). 
Οι επιλέξιμες ενέργειες οργανώνονται υποχρεωτι κά σε δύο επάλληλες φάσε ι ς: 
εκπόνηση περίφερε ιακών ή τοπικών στρατηγικών στήριξης για τη δημιουργία 
απασχόλησης μέσω τοπικών πρωτοβουλιών (διάρκειας 8 μηνών), 
πιλοτικά σχέδια στήριξης για τη διάρθρωση της προσφοράς υπηρεσιών (διάρκειας 
16 μηνών) 
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι επιλεγέντες αναλαμβάνουν εκτός των άλλων την 
υποχρέωση να αξιολογούν τις ενέργειες τους και να διαδίδουν τα αποτελέσματα τους. 
Στο πλαίσιο των ενεργών πολιτικών απασχόλησης που συστήνονται στολευκόΒιβλίο για 
την ανάπτυξη, την ανταγων ιστικότητα και την απασχόληση, η ενθάρρυνση των τοπικών 
πρωτοβουλιών ανάπτυξης και απασχόλησης (ΕΕ αρ ι θ. 265/3 της 12.10.95) προσφέρε ι 
αναμφισβήτητα ένα ενδιαφέρον στοιχείο από την άποψη ανάλυσης κόστους-ωφέλειας. 
Με βάση την μακροοικονομική αξιολόγηση του δυναμικού δημιουργίας απασχόλησης που 
έγινε από τρία κράτη μέλη της Ενωσης (Γαλλία,Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία), είναι 
δυνατόν να επιβεβαιωθεί το γεγονός ότι μια τέτοια πολιτική που περιλαμβάνει σαφή 
πολιτιστική διάσταση μπορεί να αυξήσει σε ετήσια βάση την απασχόληση στην Ευρώπη 
κατά 140-400.000 θέσεις - περίπου το 40% του στόχου έντασης της ανάπτυξης μέσω της 
απασχόλησης που αναφέρεται στο λευτκό Βιβλίο ώστε να με ιωθεί κατά το ήμισυ μέχρι το 
55 
2000 τοποσοστο ανεργίας.Υπό το πρίσμα αυτό, οι νέες δυνατότητες απασχόλησης 
αποτελούν αποθεματικό το οποίο μπορεί να εκμεταλλευτεί κανείς κυρίως με την αύξηση 
του ποσοστού απασχόλησης (κυρίως των γυναικών) και την καταπολέμηση της ανεργίας των 
νέων. 
Οσον αφορά τις εργασίες για την αναζήτηση νέων τομέων αύξησης της απασχόλησης, η 
Κοινότητα, σε συνεργασία με τους κυριότερους εμπλεκόμενους φορείς, δ ι εξάγε ι ή 
συνδράμει χρηματοδοτικά πολλές ενέργειες ανάλυσης και ανταλλαγής εμπειριών με θέμα 
τη σχέση "απασχόλησης - πολιτισμού". Μεταξύ αυτών μπορούν να αναφερθούν οι ακόλουθες: 
- διοργάνωση, στο πλαίσιο του προγράμματος LEDA(Δράση για την ανάπτυξη της τοπικής 
απασχόλησης), θεματικού κυκλώματος για τις νέες ευκαιρίες απασχόλησης στον 
πολιτιστικό τομέα, 
- έρευνα και δράση για την οικονομική επίπτωση και η συμβολή τους στην απασχόληση 
των πόλεων όπου διοργανώνονται διάφορα φεστιβάλ. Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει 13 
φεστιβάλ σε 5 κράτη μέλη (Θεσσαλό νίκη και Ηράκλε ι ο για την Ελλάδα, Σπολέτο, Πι ζάρο 
και Τορίνο για την Ιταλία, Wexford για την Ιρλανδία, Εδιμβούργο και Μάντσεστερ για 
το Ενωμένο Βασίλε ι ο, Αβιβιόν, Λοριάν και Μπουρί για τη Γαλλία, Γκράτς και 
Σάλτσμπουργκ για την Αυστρία), 
έρευνα και δράση για την οικονομική επίπτωση και η συμβολή τους στην απασχόληση 
των μουσείων (NEMUS). Στο σχέδιο αυτό συγκεντρώθηκαν οι διοικητικοί φορείς των 
μουσείων 20 πόλεων ή περίφερε ιών 7 κρατών μελών, 
- μελέτη για τη δυνατότητα δημιουργίας θέσεων απασχόλησης στον πολιτιστικό τομέα, 
στη νότιο Ευρώπη, 
στήριξη του συνεδρίου με την επωνυμία "Making Music Work" που διοργανώνεται στο 
πλαίσιο των Europodays, όπου συνήλθαν, τον Μάιο 1996, πάνω από 150 εταιρίες από όλη 
την Ενωση, 
- στήριξη του σχεδίου "διεθνής πολιτιστική απασχόληση", που απόβλεπε ι στην 
ενθάρρυνση της κινητικότητας των εργαζομένων στον πολιτιστικό τομέα, 
- στήριξη της διοργάνωσης σεμι ναρίων με θέμα την ο ι κο ν ο μία του πολιτ ισμού 
(Π ε ρ ο ύ τ ζ ι α, 1995 - Temple Bar Δ ο υ βλ ί ν ο υ, 1994 - Liverpool Institute of Performing Arts, 1994 
κ.α). 
Τέλος, πρέπε ι να σημειωθεί ότι η Κοινότητα στηρίζει χρηματοδοτικά(235.000 ECU το 
1995) μα^ί με το πρόγραμμα HELIOS II για τα με ιονεκτούνταάτομα, ενέργε ι ες που 
διεξάγονται από μειονεκτούντες ευρωπαίους καλλιτέχνες στον πολιτιστικό τομέα. 
56 
2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ 
Η επαγγελματική κατάρτιση αναφερόταν βέβαια στη συνθήκη της Ρώμης, αλλά η συνθήκη του 
Μάαστριχτήταν εκείνη που συμπεριέλαβε την εκπαίδευση μεταξύ των αρμοδιοτήτων της 
Ευρωπαϊ κής Ενωσης. Η παρέμβαση της Κο ι νότητας στον τομέα της επαγγελματικής 
κατάρτισης αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας '80 με την έναρξη του 
προγράμματος συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και ιδρυμάτων κατάρτισης. 
Το 1993, το λευκό Βιβλίο της Επιτροπής για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την 
απασχόληση υπογράμμισε τη σημασία του ρόλου της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στην 
μετατροπή της οικονομικής ανάπτυξης σε θέσεις απασχόλησης.Το ίδιο θέμα επαναλήφθηκε 
στο λευκό Βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση που εξέδωσε η Επιτροπή το 1995 
(COM(95) 590 "δ ιδασκαλία και μάθηση - προς μια κο ινών ία γνώσεων") 
Για να εκπληρώσει καλύτερα τον ρόλο της η Ενωση οργάνωσε και εξορθολόγισε, το 1995, 
τα προγράμματα της σχετικά με την εκπαίδευση και την κατάρτιση, και τα συγκέντρωσε 
σε τρία κυρίως προγράμματα: το "Socrates"(εκπαίδευση), το "Leonardo"(επαγγελματική 
κατάρτιση) και το "Νέοι για την Ευρώπη". 
Το πρόγραμμα Socrates 
Το πρόγραμμα αυτό καλύπτει την περίοδο 1995-1999, επιχορηγείται συνολικά με 850 εκατ. 
ECU και στηρίζεται στην εμπε ιρία που αποκτήθηκε από τα προγράμματα ERASMUS, 
LINGUA και διάφορες προηγούμενες πίλο τ ικές ενέργε ι ε ς. Αφορά όλες τ ι ς βαθμίδες 
εκπαίδευσης,από την προσχολική έως την ανώτατη, την εκμάθηση γλωσσών, την εξ 
αποστάσεως μάθηση, την κατάρτιση των ενηλίκων καθώς και την προώθηση των ανταλλαγών 
πληροφοριών και εμπειριών στον τομέα της εκπαίδευσης. Δεδομένου ότι ο πολιτισμός και 
η πολυμορφία του αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο του εκπαιδευτικού περιεχομένου, η 
διάσταση αυτή εξυπακούεται στις περισσότερες από τις ενέργειες που προβλέπονται στο 
πρόγραμμα. 
Στο σύνολο του, στόχος του προγράμματος είναι να αναπτυχθεί η πολιτιστική διάσταση 
της εκπαίδευσης,προκε ιμένου να ενισχυθεί το πνεύμα της ευρωπαϊκής ιθαγένε ιας με 
υπόβαθρο την πολιτιστική κληρονομιά κάθε κράτους μέλους. Ο στόχος επιτυγχάνεται με 
διάφορες μεθόδους,από την προώθηση της καλύτερης γνώσης ξένων γλωσσών μέχρι την 
ενθάρρυνση της ανάπτυξης της διαπολιτιστικής διάστασης της διδασκαλίας, την 
καλύτερη συνεργασία μεταξύ ιδρυμάτων,την κινητικότητα σπουδαστών και εκπαιδευτικών, 
καθώς επίσης και την ενθάρρυνση της αναγνώρισης ακαδημαϊκών τίτλων και περιόδων 
σπουδών, την προώθηση των ανταλλαγών και των εμπειριών κλπ. 
To "Erasmus" και η Οιαπολιτιστική διάσταση της εκπαίδευσης στην ανώτατη βαθμίδα 
Το πρόγραμμα "Erasmus" (προϋπολογισμός 1995: 128 εκατ. ECU) αφορά την τριτοβάθμια 
εκπαίδευση, ενθαρρύνε ι πάνω απ' όλα την κινητικότητα των σπουδαστών και του 
διδακτικού προσωπικού χορηγώντας τους υποτροφίες και παρέχοντας τους επαρκή 
γλωσσική προ ετοιμασία. Η δράση αυτή υποστηρίζει επίσης σχέδια διαπανεπιστημιακής 
συνεργασίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, τα γνωστά ως "θ ε ματ ι κά δι κτυα".Η 
πολιτιστική διάσταση αυτής της πρωτοβουλίας, αν και παρούσα σε κάθε επίπεδο των 
ενεργέ ιών, είναι δύσκολο να απομονωθεί και να μεταφραστεί σε αριθμούς. Αποτελεί 
συνάρτηση κυρίως της συμμετοχής σπουδαστών και διδακτικού προσωπικού, οι οποίοι 
έχουν την ευκαιρία να τελε ι οπο ιήσουν την κατάρτιση τους σε πανεπιστήμια του 
εξωτερικού και να βελτιώσουν τις γλωσσικές τους γνώσεις και τέλος να αξιοποιήσουν 
αυτήν την "ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία" των πολιτ ιστ ικών κυκλωμάτων της χώρας 
καταγωγής τους. 
57 
Ο πολιτιστικός χαρακτήρας μιας τέτοιας ενέργειες απορρέει επίσης από το γεγονός ότι 
συμβάλλει στο άνοιγμα και την ευαισθητοποίηση των συμμετεχόντων στους διάφορους 
ευρωπαϊκούς πολιτισμούς 
Παράδε ιγμα - Πολυφωνία 
(Ευρωπαϊκό μουσικό δίκτυο) : 12 σχολές μουσικολογίας και ακαδημίες μουσικής της Ευρώπης οργανώθηκαν 
σε δίκτυο συνεργασίας προκειμένου να ενθαρρυνθεί ή κινητικότητα τόσο των σπουδαστών όσων και του 
διδακτικού προσωπικού τους (κοινές σειρές μαθημάτων και εντατικά προγράμματα). Ίο δίκτυο αυτό κατέληξε 
στη δημιουργία μιας ορχήστρας δωματίου και σ' ένα σύνολο κρουστών. 
"Comenius" και η συνεργασία στην προσχολική, την πρωτοβάθμια και την δευτεροβάθμια 
εκπαίδευση 
To "Comenius", με στόχο την προώθηση της ευρωπαϊκής και διαπολιτιστικής διάστασης 
στην προσχολική και σχολική εκπαίδευση, περιλαμβάνε ι σειρά ενεργειών που αποβλέπουν 
στην ενθάρρυνση της συνεργασίας σχολικών ιδρυμάτων, στην ενίσχυση της 
επαγγελματικότητας των διδασκόντων και στη βελτίωση με αυτό τον τρόπο της ποιότητας 
της σχολικής διδασκαλίας στις διάφορες χώρες της Ευρώπης. 
Η ενέργεια αυτή μπορεί να στηρίξει διάφορα σχέδια πάνω σε ένα πολιτιστικό θέμα που 
θεωρείται ως συνδετικός κρίκος και ως βάση του προβληματισμού σχετικά με τα δίκτυα 
σχολείων που ανήκουν σε τόσο διαφορετικούς χώρους. 
Παραδείγματα από την προπαρασκευαστική ώάση Tnc έναρξης Tnc ενέργειας Comenius: 
Παράδε ιγμα 1 - Meithal 
Αρχική κατάρτιση διδασκάλων και ευρωπαϊκή διάσταση από το 1990, το δίκτυο Meithal(γαέλικη λέ£η που 
σημαίνει "συνεργασία") συγκεντρώνει κάθε χρόνο επί ένα μήνα και γιαγιά κάποιο συγκεκριμένο θέμα 
(π.χ."Ητέχνη στην Ευρώπη" το 1984), διδασκάλους και μελλοντικούς διδασκάλους 12 εκπαιδευτικών 
ιδρυμάτων από S χώρε ς της Ένωσης.Στόχος της ενέργειας είναι να ενθαρρυνθούν οι ανταλλαγές και η 
συνειδη.τοποίηση της ευρωπαϊκής διάστασης στην αρχική κατάρτιση των διδασκάλων. 
Παράδε ιγμα 2 - Ζούαε ιιαΚί στην Ευρώπη 
Το σχέδιο "How to live together in Europe -Le forme dellaconvivenzain ΕϋΓορα"αναπτΟ χ θηκ ε το διάστημα 
1992-1994 στο πλαίσιο της πιλοτικής δράσης πολύπλευρης σχολικής συνεργασίας που προηγήθηκε του 
προγράμματος "Socrates". Το ν συντονισμό του ανέλαβε έναλύκειο στο Παλέρμο της Ιταλίας και η 
υλοποίηση του πραγματοποιήθηκε χάρη σε δίκτυο σχολείων της Αυστρίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, 
του Ηνωμένου Βασιλείου, των Κάτω Χωρών, της Ισπαν ίας. Χάρη στην πολυδιάσταση προσέγγιση του και με 
τη συνεργασία καθηγητών πολλών ε ιδικοτήτων σε συγκεκριμένες διδακτικές ενότητες τόσο 
διαφορετικές μεταξύ" τους όπως ιστορία, φιλοσοφία, φιλολογία, κοινών ιολογία, ανθρωπολογία, φυσικές 
επιστήμες, τέχνη κ.α, το σχέδιο συνέβαλε στην αξιοποίηση της συνείδησης της κοινής πολιτιστικής 
κληρονομιάς, τηνανα^ήτηση των κοινών ριζών, την κατανόηση των διασυνδέσεων μετα^δ της εθνικές 
ιστορίας και της ιστορίας των άλλων χωρών της Ευρώπης και του κόσμου. 
Παράδε ιγμα 3-Το σΎολείο υιοθετεί έναμνημείο 
Το σχέδιο αυτό ξεκίνησε το 1992 από ένα ιταλικό ίδρυμα και συντονίστηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο από 
το ίδρυμα Pégase. Η Ευρωπαϊκή Ενωση προσέφερε τη στήριξη της και το σχέδιο κατέληξε στη δημιουργία 
δικτύου που συγκέντρωσε πάνω απ ο 350 σχολε ία από 12 πόλε ι ς της Ενωσης, με 0 έ μα εργασίας την 
αρχιτεκτονική κληρονομιάΧαθε σχολείο που συμμετέχει στο σχέδιο υιοθετεί συμβολικά ένα μνημείο 
στην πόλη του, συμπεριλαμβάνει στο πρόγραμμα του λεπτομερή μελέτη του μνημείου (χρησιμοποιώντας 
μεταξύ άλλων τις νέες τεχνολογίες και τα πολυμέσα), οργάνωνε ι ξενάγησε ι ς, συγκέντρωνε ι 
πληροφοριακό υλικό κλπ, σε στενή συνεργασία με τις τοπικές αρχές και τους αρμόδιους για τη 
διαχείριση του μνημείου και του αρχαιολογικού χώρου. Ίο σχέδιο προβλέπει εξάλλου δραστηριότητες 
διακρατικές συνεργασίας που περιλαμβάνουν την έκδοση μην ιαίου πληροφοριακού εντύπου, 
συναντήσεις εκπροσώπων των διδασκάλων και των μαβητών των συμμετεχόντων σχολείων,ανταλλαγές 
μαθητών μεταξύ σχολείων κλπ. 
58 
Επί πλέον, η ε ν έργε laCominius αποσκοπεί στη στήριξη της ένταξης και της ισότητας 
ε υ και ρ ιών για τα πα ι διάτων διακινουμένων ε ργαζ ο μένων, των ατόμων που ασκούν 
πλανώδιες επαγγελματικές δραστηριότητες, των ταξιδιωτών και των αθίγγανων. Εδώ η 
στήριξη σχεδίων που ενθαρρύνουν τη συνειδητοποίηση του γλωσσικού και πολιτιστικού 
πλούτου αναμένεται ότι συμβάλλει στην καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού, του 
ρατσισμού και της ξενοφοβίας. 
Την ίδια προσέγγιση υιοθετούν και τα σχέδια που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο της 
"Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης". Αυτά αποβλέπουν στο να βοηθήσουν τους μαθητές να 
ανακαλύψουν, με τη συγκριτική μελέτη διαφόρων πολιτ ισμών,παράγοντες που ενώνουν 
αλλά και διαχωρίζουν την ανθρωπότητα, και να αναπτύξουν πνεύμα κρίσης και κατανόησης 
όσον αφορά την πολιτ ιστ ική ποικιλομορφία. 
Η πολιτιστική διάσταση των εγκάρσιων προς το Socrates μέτρων: Lingua, Arion κ.α 
Πολιτιστική διάσταση, στενά συνδεδεμένη (όπως και για οι άλλες ενέργειες) με τις 
έννοιες ανταλλαγής μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και μεταξύ διαφορετικών 
πολιτιστικών χώρων, χαρακτήριζε ι επίσης και τα εγκάρσια μέσα που προβλέπονται στο 
πλαίσιο του προγράμματος Socrates. Είναι όμως δύσκολο να την προσδιορίσουμε και ακόμα 
δυσκολότερο να την αποτιμήσουμε. 
Αυτό συμβαίνει για την ενέργεια που αποβλέπει στην προώθηση της εκμάθησης γλωσσών 
(LINGUA), που θέτε ι σε εφαρμογή σε ιρά μέτρων για τη βελτίωση της γνώσης όλο και 
περισσότερων ευρωπαϊκών γλωσσών. Κ προτεραιότητα που δίνεται στις ολιγότερο 
ομιλούμενες και δ ιδασκόμε ν ες γλώσσες συμβάλλε ι στην επιβίωση τους και στον 
πολιτιστικό εμπλουτισμό της Ενωσης. 
Οσον αφορά τις εν έργε ι ες που διοργανώνονται για να-ενθαρρύνουν την ανταλλαγή 
πληροφορ ιών και εμπε ι ρ ιών, και ε ι δ ι κότερα όταν προκε ι τα ι για θέματα κοινού 
ενδιαφέροντος σχετικάμε την πολιτ ική της εκπαίδευσης ή το ευρωπαϊ κό δίκτυο 
πληροφόρησης σχετικά με θέματα εκπαίδευσης (EURYDICE), οι ενέργειες αυτές μπορούν, 
λογικά, να αναφέρονται στις πλευρές της εκπαίδευσης στον πολιτιστικό τομέα. Η 
αναγνώριση των διπλωμάτων και της εκπαίδευσης που παρέχεται σε άλλες χώρες (για την 
οποία καταβάλλε ι κάθε δυνατή προσπάθε ια το NARIC, το δίκτυο εθν ι κών κέντρων 
πληροφοριών για την αναγνώριση ακαδημαϊκών τίτλων) αποτελεί θέμα που αφορά και τις 
μελέτες πολιτιστικού χαρακτήρα. 
Ενας από τους κυριότερους στόχους της ενέργειας που φέρει την επωνυμία "Εκπαίδευση 
ενηλίκων" είναι η διάδοση των γνώσεων για τον πολιτισμό, τις παραδόσε ι ς και τις 
διάφορες γλώσσες της Ευρώπης, με τη στήριξη πιλοτικών σχεδίων που υποβάλλουν δίκτυα 
ιδρυμάτων και οργανισμών τουλάχιστον τριών κρατών μελών.Ως προς την ενίργειααυτή, 
μπόρεσε να υπολογιστεί ότι από τον προϋπολογισμό των 3 εκατ. ECU που χορηγήθηκε για 
την εν έργε ι α αυτή κατά το 1995, το 29% χρη σ ι μοπο ι ήθη κ ε για την στήριξη σχεδ ίων 
πολιτ ιστ ικής φύσεως. 
Η συνάντηση εκπαίδευσης και πολιτισμού : η κοινοτική πρωτοβουλία στον τομέα της 
εκπαίδευσης και της καλλιτεχνικής κατάρτισης 
Η κο ινοτ ι κή αυτή πρωτοβουλία ξεκίνησε το 1994 και απόβλεπε ι στην προώθηση 
δραστηριοτήτων διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των ιδρυμάτων εκπαίδευσης και 
καλλιτεχνικής κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Αφορά κυρίως το μεταδευτεροβάθμιο 
επίπεδο και προσπαθεί να απο κατάστησε ι τη μέτρια θέση που κατέχουν τα καλλιτεχνικά 
μαθήματα στα εκπαιδευτικά προγράμματα. Καλύπτει τη διοργάνωση σειράς δραστηριοτήτων 
εκπαιδευτικής φύσεως στο σύνολο των πολιτιστικών τομέων, από τον οπτικοακουστικό 
(κι νηματογράφος, φωτογραφία, βίντεο κλπ), τον χορό και το σχέδιο (γραφικές τέχνες, 
υφάσματα και έπιπλα) μέχρι τις καλές τέχνες (ζωγραφική και γλυπτική), τη μουσική 
(κλασική και σύγχρονη) και το θέατρο. 
59 
Κατά την προκαταρκτική φάση, το 1994, η Επι τροπή χρηματοδότησε 61 σχέδ ια επίδε ι ξης 
που εκάλυπταν όλους τους προαναφερόμενους τομείς. Το 1995, επελέγησαν και 
χρηματοδοτήθηκαν 52 σχ<Γδια συνολικού- προϋπολογισμού 700.000 ECU 
60 
Παράδειγμα 1 - Γρανίτηη - Ξύλο - Χαλκόε 
Το σχέδιο αυτό είναι τμήμα τελειοποίησης, στο οποίο σπουδαστές καλών τεχνών και νέοι καλλιτέχνες 
παρακολουθούν μαθήματα που παραδίδουν επαγγελματίες καλλιτέχνες με άριστη γνώση των τεχνικών της 
γλυπτικής σε γρανίτη, χαλκό και ξύλο. Κατά τη διάρκε ιά του οι συμμετέχοντες μελετούν τησχέση 
μεταξύ" των τριών υλικών.Αναμιγνυ*οντας τα υλικά κατά τη διάρκεια του μαθήματος, ο ι καθηγητές και 
οι σπουδαστές συνεργάζονται, ανταλλάσουν τις εμπειρίες τους και τις μεθόδους τους, και θέτουν σε 
εφαρμογή νέες προσεγγίσεις σχετικά με τη γλυπτική. Το έντυπο που θα εκδοθεί στο τέλος του σχεδίου 
αναμένεται ναενβαρρΟνει την καλύτερη συ ν εργασία σε ευρωπαϊκό-επίπεδο μεταξύ σχολών και 
εργαστηρίων γλυπτικής. Ίο συντονισμό του σχεδίου ανέλαβε ένα εργαστήριο γλυπτικής τηςΣκωτίας με 
το οποίο συντάχθηκαν και εργαστήρια από την Ιρλανδία και τη Σουηδία. 
Παοάδειγμα2- θέσπιση "κοι vf?c δομή(:"για TIC ανώτατεο καλλιτεγνικέο σπουδέσ στην Ευρωπαϊκή Ενωση 
Υπό τον συντονισμό TouUniversidaddelaLagunadeTenerifeKai με τη συνεργασία της Ecole régionaledes 
Beaux-Arts et des arts plastiques της ΤουλοΟ£ης και του Nationaal Hoher Instituut en koninklijke Akademievoor 
schonekunsten της Αμβέρσας, το σχέδιο αυτό πρόσβλεπε ι στη διεξαγωγή* έρευνας για την κατάσταση των 
ιδρυμάτων καλών τεχνών στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τον κοινωνικό τους ρόλο και ότι αφορά τη δημιουργία 
θέσεων απασχόλησης σε σχέση με ταπροσόντα. θα προετοιμαστεί έγγραφο για τα διάφορα διπλώματα 
και τους τίτλους σπουδών στον τομέα των καλών τεχνών στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Απώτερος στόχος του 
σχεδίου είναι να δημιουργηθεί μια δομή, κοινή σε όλα τα κράτη μέλη, που θα λαμβάνε ι υπόψη τις 
ανάγκες των σπουδαστών όσον αφορά την προετοιμασία τους για την επαγγελματική" ζωή και παράλληλα 
την αναγνώριση των δεξιοτήτων τους στα άλλα κράτη μέλη. 
Τα σχέδ ι α που επελέγησαν κατά το 1994 και το 1995 καταδε ικνύουν την ποικ ι λ ία που 
υφίσταται στην εκπαίδευση στους καλλιτεχνικούς τομείς, αντίστο ιχης προς τις 
διαφορές οπτικής γωνίας που προτείνει η ίδια η ενέργεια : ενίσχυση των δραστηριοτήτων 
διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των ιδρυμάτων καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και 
κατάρτισης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, αύξηση της κινητικότητας των σπουδαστών και των 
διδασκόντων, στήριξη των πρωτοβουλιών που ενθαρρύνουν τη διάδοση πληροφοριών και την 
ανταλλαγή εμπε ι ρ ιών, και τέλος ενθάρρυνση της παραγωγής στοιχείων, ειδικών 
μαθημάτων ή διεθνών εργαστηρίων και σεμιναρίων που θα προσθέσουν ευρωπαϊκή διάσταση 
στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Με χαρακτήρα συχνά πολύ κλαδικό, πολλά καταφεύγουν στις 
νέες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας, ενώ εμφανίζουν καθόλου αμελητέο 
κοινωνικοοικονομικό δυναμισμό. 
Το πρόγραμμα Leonardo da Vinci και η πολιτιστική διάσταση της επαγγελματικής 
κατάρτισης 
Όπως και το Socrates, το πρόγραμμα καλύπτει την περίοδο 1995-1999 και έχει 
επιχορηγηθεί με συνολικό προϋπολογισμό620 εκατ.ΕΟΙ.Με σκοπό τον εξορθολογισμό 
των ενεργέ ιών, έχουν συγκεντρωθεί σε αυτό τα προηγούμενα κο ι νοτικά προγράμματα 
επαγγελματικής κατάρτισης, και συγκεκριμένα το FORCE (συνεχής κατάρτιση), το PETRA 
(αρχική κατάρτιση), το COMETT (συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων) 
και τοEUROTECNET(προαγωγή των προσόντων που συνδέονται με την τεχνολογική 
καινοτομία). 
Το πρόγραμμα αυτό εξασφαλίζει τη στήριξη σε διάφορα πιλοτικά σχέδια, σε προγράμματα 
τοποθέτησης σε εργασία/ανταλλαγών, σε έρευνες και αναλύσε ις, που διεξάγονται στο 
πλαίσιο διακρατικής συνεργασίας, με σκοπό ειδικότερα να ευνοηθεί η βελτίωση και η 
καλύτερη κατανόηση τόσο των εθνικών συστημάτων επαγγελματικής κατάρτισης όσο και 
των ενεργειών στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις (συμπεριλαμβανομένης και της 
συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων και επιχειρήσεων). 
Το πεδίο εφαρμογής του είναι ευρύτατο και επιτρέπει την ένταξη σε αυτό σχεδίων 
πολιτιστικού χαρακτήρα που αποσκοπούν στην κατάρτιση ή επαγγελματική τελειοποίηση 
επαγγελματιών του καλλιτεχνικού ή βιοτεχνικού χώρου. 
61 
Παράδε ιγμα 1 - Συνεχήο κατάρτιση στον τομέα Tnc καλλιτεχνικά κεpαμoupγίαc 
Υπό τον συντονισμό μιας ισπανικής ένωσης επιχειρήσεων με δράση στον τομέα της κεραμουργίας, το 
σχέδιο αυτό έχε ι ως στόχο να εκπονήσει σύστημα μαθημάτων συνεχούς επαγγελματικής κατάρτισης, 
προκειμένου να συμπληρωθούν τα σοβαρά κενά που υπάρχουν στην κατάρτιση των βιοτεχνών και των 
υπεργολάβων, ειδικότερα σε ότι αφορά την χρησιμοποίηση των νέων τεχνολογιών. 
Οι δραστηριότητες στον τομέα αυτό αποβλέπουν στην κατάταξη των επαγγελμάτων ανάλογα με το επίπεδο 
. τους, στη μελέτη του τεχνολογικού περιεχομένου κάθε επαγγέλματος, στην εκπόνηση σειρών μαθημάτων 
κατάλληλα προσαρμοσμένων στο εκάστοτε περιεχόμενο και στις ειδικές ανάγκες της κατάρτισης, και 
τέλος βέτει σε δοκιμή τις λύσεις που προτείνονται. 
Αλλα σχέδια έχουν στόχο να προκαλέσουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο τον προβληματισμό ως 
προς τη μεθοδολογία επί ενός επαγγέλματος σχετικού με τον καλλιτεχνικό τομέα, 
προκειμένου να βελτιωθεί η λειτουργία και η αποτελεσματικότητα. 
Παράδε ιγμα 2-Οι επαγγελματίες στα μουσεία-απόκλιση ιιεταίύ εκπaίδεuσnc και επαγγέλματος 
Το σχέδιο αυτό απο σκοπέ ί α τη γεφύρωση των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ" της παραδοσιακές 
κατάρτισης των επαγγελματιών στα μουσεία και των ε ιδικών αναγκών των ιδρυμάτων αυτών. Για το σκοπό 
αυτό προβλέπεται η έναρξη διαλόγου μεταξύ των διαφόρων πανεπιστημιακών σχολών που συνδέονται με 
μουσε ιακές σπουδές και των επαγγελματικών οργανώσεων που εκπροσωπούν τους εργαζόμενους σε 
μουσεία. Η ανταλλαγή απόψεων θα πρέπει να κατάληγε ι σε ανάλυση των υφιστάμενων συστημάτων 
κατάρτισης ώστε να ευνοηθεί η εκπόνηση διδακτικής μεθοδολογίας, νέας και καλύτερα προσαρμοσμένης 
στις ανάγκες του τομέα. 
Συγκεκριμένα, το σχέδιο θαδιε^αχβεί υπό τη μορφή πολλών σεμιναρίων, όπου θασυζητηθούν οι διάφορες 
πλευρές του προβλήματος.ϋπρωτοβουλίαθαολοκληρωθε ί με τηνέκδοσηκοινούεντύπουκαι τα 
συμπεράσματα της θα κοινοποιηθούν μεταξύ άλλων με δελτία, περιοδικά και σεμινάρια σε όλες τις 
χώρες που συμμετέχουν. Στο πρόγραμμα,που συντονίζεται από σουηδικό οργανισμό, συμμετέχουν εταίροι 
από τη Δανία, τις Κάτω Χώρες και το Ενωμένο Βασίλε ιο. 
Το πρόγραμμα "Νέοι για την Ευρώπη" 
Με 105 εκατ. ECU προϋπολογισμό για την περίοδο 1995-1999, το πρόγραμμα αυτό έχει ως 
στόχο να προωθήσει την ανάπτυξη ανταλλαγών μεταξύ των νέων καθώς και πρωτοβουλιών 
που απευθύνονται προς τους νέους. Γενικά, τα πιο ελκυστικά θέματα για την επικοινωνία 
και τις ανταλλαγές μεταξύ νέων είναι τα πολιτιστικά. Η τέχνη μπορεί να δράσε ι ως 
καταλύτης για την εξωτερίκευση της ενέργειας,ως μέσο αφύπνησης,ανάπτυξης και 
ένταξης στην κοινωνία. Υπό την προοπτική αυτή, το πρόγραμμα "Νέοι για την Ευρώπη" έχει 
προσφέρει τη στήριξη του σε διάφορες πρωτοβουλίες, όπως για παράδειγμα οι ακόλουθες: 
Graffiti: σχέδιο στΌ πλαίσιο του οποίου διοργανώθηκαν συνάντησε ις και έκθεση με θέμα graffiti και 
ε£εδό0η σχετικό λ ε ύ κώμα (hip hop) 
Μουσική για TOUC vέouc : δημιουργία στούντιο μαγνητοφώνησης για τους νέους μουσικούς και ανταλλαγή 
των μαγνητοφωνήσεων αυτών μεταξύ" των νέων σε όλη την Ευρώπη. 
Δράση υπέρ της γλώσσας και του πολιτισμού διαφόρων περιφερειών και μειονοτήτων 
Σύμφωνα με την επιθυμία που εξέφρασε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Επιτροπή 
διαχειρίζεται,από το 1983, μια δράση γ ια την προαγωγή και τη διαφύλαξη της γλώσσας 
και του πολιτισμού διαφόρων περιφερειών και μειονοτήτων. Για το 1996 ο 
προϋπολογισμός ανήλθε στα 4 εκατ. ECU. 
Κ δράση απόβλεπε ι κυρίως στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης πρωτοβουλιών στους τομείς της 
εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της πληροφόρησης,στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής 
διάστασης και την τόνωση της συνεργασίας μεταξύ όλων εκείνων που μοχθούν για την 
προαγωγή αυτών των γλωσσών και πολιτισμών, στη βελτίωση της ανταλλαγής πληροφοριών 
και της μεταφοράς εμπειριών, στη συστηματοποίηση, βελτίωση ή προώθηση των 
περίφερε ιακών γλωσσών ή των γλωσσών των με ιονοτήτων σε όλες τις εκπαιδευτικές 
φάσεις, από το νηπιαγωγείο έως την κατάρτιση ενηλίκων. 
6% 
Τα εγκεκρ ι με να σχέδια καλύπτουν ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών 
δραστηριοτήτων, όπως π.χ. τη διδασκαλία αυτών των γλωσσών, την κατάρτιση διδασκάλων 
και ενηλίκων, εκδόσεις για παιδιά και ενήλικες, τυποποίηση της γλώσσας και εργασίες 
ορολογίας, συνέδρια και σε μ ι νάρ ι α, πολ ι τι στ ι κ ές εκδηλώσεις, παραγωγή βίντεο, 
ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. 
Παράδειγμα 1 - Γλώσσεα τηο Ευρώπης 
Το σχέδ ι ο αυτό ξεκίνησε το 1994από την ομάδα TIDOC στη Βαρκελώνη, και κατέστησε δυνατή την 
εκπόνηση βάσης δεδομένων και γραφικών παραστάσεων σχετικά με τις ομιλούμενες στην Ευρώπη γλώσσες. 
Τα δεδομένα, συνταγμένα στην καταλανική, την αγγλική και τη γαλλική γλώσσα και καταγραμμένα σε 
δισκέτα, αποτελούν ενδιαφέρουσα απόδοση πολύγλωσσου διδακτικού υλικού υπό τη μορφή παιδαγωγικού 
παιγνιδιού" για παιδιά 10 έως 15 ετών. 
Παράδε ιγμα 2 - Φεστιβάλ κέλτικου" κινηματογράφου 
Το "Δι ε0νές Φεστιβάλ Κελτικοί; Κινηματογράφου" αποτελεί εξαιρετικά σημαντική πολιτιστική εκδήλωση 
για την προαγωγή της γλώσσας και του πολιτισμού τηςΣκωτίας, τηςΒρετάνης, της Ιρλανδίας, της 
Ουαλίας και της Κορνουάλης.Η 16η εκδήλωση έγινε στο Fort Williams της Σκωτίας τον Απρίλιο 1995 με 
τη συμμετοχή παραγωγών του κινηματογράφου και της τηλεόρασης και εκπροσώπων επαγγελματικών 
οργανώσεων αυτού του τομέα. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ προβλέπονται επίσης συμπόσια, σεμινάρια και 
βράβευση των καλύτερων ταινιών. 
Παράδε ιγμα 3 - Marixtu Berritsu 
Πρόκε ιται για ραδιοφωνικό πρόγραμμα που απευθΟνεται σε παιδιά της Γαλλίας και της Ισπανίας με 
μητ ρ ική γλώσσα τη βασ κ ική.Ο ι εκπομπέςαυτές,διάρκε ιας μίας ώρας κάβε μέρα, γίνονται με τη 
συνεργασία εκπαιδευτικών και μαθητών του δημοτικού σχολείου και έχουν στόχο να βοηθήσουν τα 
παιδιά να αναπτύξουν τις ικανότητες επικοινωνίας στη βασκική γλώσσα. 
63 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ III : ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ 
Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται κατ' αρχάς τα διάφορα κοινοτικά προγράμματα με στενή 
αλληλεπίδραση αφενός του τομέα των προηγμένων τεχνολογιών επικοινωνίας και της 
αγοράς των πληροφοριών, και αφετέρου του πολιτιστικού τομέα. Στη συνέχεια, 
περιγράφονται μερικά παραδείγματα πιλοτικών σχεδίων και μεγάλων πρωτοβουλιών 
εφαρμογής των προηγμένων τεχνολογιών στον πολιτιστικό τομέα.Τα επιλεγέντα 
παραδείγματα αναφέρονται, κατά το μέτρο του δυνατού, στα μουσεία προκειμένου να 
επικεντρωθεί η μελέτη σε ένα ειδικότερο τομέα του πολιτιστικού χώρου. Τα μουσεία και 
οι πινακοθήκες αποτελούν εξάλλου προνομιούχο τομέα εφαρμογής των πολυμέσων και 
τέλε ι α απε ικό ν ι ση των πλεονεκτημάτων που συνδέονται με την ενσωμάτωση της 
πολ ιτιστι κής διάστασης στα προγράμματα προηγμένων τεχνολογιών. Εξαλλο υ, τα μουσε ία 
θεωρούν ότι οι προηγμένες τεχνολογίες πληροφορίας και επι κο ινών ίας αποτελούν 
μοναδικό εργαλείο για να ενθαρρυνθεί περαιτέρω η μεταξύ τους συνεργασία και για να 
βοηθηθεί η εκπλήρωση του ειδικού στόχου τους. 
Ι. ΟΙ ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 
Ο τομέας της έρευνας και ανάπτυξης των προηγμένων τεχνολογιών είναι ένας από τους 
κυριότερους τομείς δραστηριότητας και δαπάνης της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Εχε ι ως στόχο 
την ενίσχυση του τεχνολογικού υπόβαθρου της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και τη στήριξη 
της ανταγωνιστικότητας της σε διεθνές επίπεδο. Οι σχετικές ενέργειες εγγράφονται στο 
τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο (προϋπολογισμός 12.700 εκατ. ΕΟΙγια την περίοδο 1994-1998), 
που περιμνά ειδικότερα για τη συνέπεια μεταξύ της τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης 
(RDT)αφενός και της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής αφετέρου, θεμελιώδης ώθηση 
του προγράμματος αποτελεί η βούληση να χρησιμοποιηθούν η επιστήμη και η τεχνολογία 
για τη βελτίωση της αν ταγών ιστ ι κής θέσης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της 
ποιότητας ζωής στην Ευρώπη. 
Η πολιτική RDT ενέχει εξαιρετική σημασία για τον πολιτιστικό τομέα και ειδικότερα 
όσον αφορά τη στήριξη δραστηριοτήτων σε μουσεία και βιβλιοθήκες.Ή. ε ισαγωγή 
προηγμένων τεχνολογιών στον πολιτιστικό τομέα είναι απαραίτητη για τη μελλοντική 
διάδοση των τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας και την εφαρμογή τους.Πιο κάτω 
περιγράφονται μερικά προγράμματα που ενθαρρύνουν και υποστηρίζουν την έρευνα και 
την τεχνολογία στον πολιτιστικό τομέα, ευνοώντας παράλληλα τη στενότερη συνεργασία 
μεταξύ των πολιτιστικών οργανώσεων της Ευρώπης. 
1· T6γyoλoγίεc τηc επικοινωνίαα και πολιτισμδα 
Αφιερωμένο στην ολοκλήρωση των επικοινωνιών, το πρόγραμμα RACE (Ερευνα και ανάπτυξη 
στις τεχνολογίες αιχμής στον τομέα των τηλεπικοινωνιών στην Ευρώπη) διεξήχθη σε δύο 
φάσε ι ς, το RACE Ι (1988-1992) και το RACE II (1992-1995), με συνολική χρηματοδοτ ι κή 
συμμετοχή της Κοι νότητας 1.103 εκατ. ECU (το ήμισυ της εκτ ιμηθείσης συνολικής 
δαπάνης που ήταν της τάξης των 2.500 εκατ. ECU). Ο στόχος του RACE ήταν να τεθούν οι 
προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν στους Ευρωπαίους να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπηρεσίες 
τηλεπικοινωνιών καλύτερης ποιότητας και μικρότερου κόστους, ενώ παράλληλα η Ευρώπη 
θα απόκτησε ι ισχυρό και ανταγωνιστικό σε διεθνές επίπεδο τομέα τηλεπικοι νωνιών. 
64 
Οσοναφοράτην εφαρμογή των προηγμένων τεχνολογιών στον πολιτιστικό τομέα, και 
ειδικότερα στην πολιτιστική κληρονομιά που αφορά επίπλωση, θα πρέπει στο πλαίσιο των 
προγραμμάτων του RACE να προβληθούν κυρίως δύο έργα: 
(1) Στο πλαίσιο του RACE Ι: το έργο ΕΜΝ (European Museums Network, Ευρωπαϊκό Δίκτυο 
Μουσείων), με άξονα τις πλευρές που συνδέονται με τις βάσε ι ς δεδομένων, 
ανάπτυξε ένα πλήρες δοκιμαστικό σύστημα ψηφιακών πολυμέσων ξεκινώντας από την 
σχέση πελάτη-εξυπηρετητή. Το σύστημα εγκαταστάθηκε σε S μουσεία και επέτρεψε 
να δημιουργηθεί κοινή βάση δεδομένων με πολυμέσα γ ια 800 αντ ι κείμενα. Καθένα 
αποτελείται από τη βασική τεκμηρίωση και σειρά συναφών τεκμηρίων υπό τη μορφή 
πολυμέσων.Το σχέδιο κατέληξε ειδικότερα στη δημιουργία ενός εργαλείου που 
επιτρέπει στα μουσεία να εκδίδουν και να συνθέτουν τη δική τους τεκμηρίωση με 
πολυμέσα. Η δεύτερη εφαρμογή ήταν ένα σύστημα εισαγωγής των αμύητων επισκεπτών 
στο περιεχόμενο του μουσείου, ώστε να μπορέσουν να κινηθούν από αντικείμενα 
που βρίσκουν με λέξεις κλειδιά και βασίζονται στους συνειρμούς εντυπώσεων των 
επισκεπτών.Το σύστημα συ το εκπονήθηκε μεταξύ 1989 και 1992 και έτυχε συνολικής 
κο ι νοτ ι κής στήρ ι ξης ύψους 5 εκατ. ECU. 
(2) Στο πλαίσιο του RACE Ι: το σχέδιο RAMA (ε ξ αποστάσεως πρόσβαση στα αρχεία των 
μουσείων), που διεξήχθη από το 1992 έως το 1995 με συνολική κοινοτική ενίσχυση 
8,6 εκατ. ECU,αποσκοπούσε στην ευρύτερη χρησιμοποίηση των βάσεων δεδομένων 
και των βάσεων εικόνων στα οποία έχουν πρόσβαση τα μουσεία που συνδέονται με 
το σύστημα, και να προσφέρε ι την εξ αποστάσεως πρόσβαση σε ευρυζων ι κές 
πιλοτικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν τα αρχεία των μουσείων ως πηγές. Το 
RAMA επιτρέπε ι στα ευρωπαϊκά μουσεία να οργανώνουν τα άρχε ία τους 
ηλεκτρονικά, να προτείνουν νέες μορφές παρουσίασης με πολυμέσα για την έκθεση 
των συλλογών τους (ή των συλλογών άλλων μουσείων), και να καταστήσουν αυτή την 
πληροφορία προσιτή εξ αποστάσεως.Το σχέδιο RAMA αναμένεται να οδήγησε ι στη 
δημιουργία δικτύου μουσείων που προσφέρουν τη δυνατότητα της εξ αποστάσεως 
χρησιμοποίησης των αρχείων τους σε ερευνητές, εκδότες, σχολεία και ειδικούς σε 
διεθνές επίπεδο. Κ επιλογή των έργων τέχνης θα πραγματοποιηθεί ηλεκτρονικά με 
βάση την εμπλουτισμένη πληροφόρηση από πολυμέσα που αφορά τα μουσεία. 
Το πρόγραμμα RACE παραχώρησε πλέον τη θέση του στο πρόγραμμα ACTS (Προηγμένες 
τεχνολογίες και υπηρεσίες τηλεπικοινωνίας), για το οποίο έχει διατεθεί 
προϋπολογισμός 671 εκατ. ECU για την περίοδο 1995-1999. To ACTS υλοποιεί την 
προσπάθε ι α της Ευρωπαϊκής Ενωσης να ενθαρρυνθεί η έρευνα και η τεχνολογία σε 
προανταγωνιστικό στάδιο σε θέματα τηλεπικοινωνίας δυνάμει του τέταρτου 
προγράμματος-πλαίσιο για τις ενέργειες τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης και 
επίδε ι ξης (1994-1998). Η εφαρμογή του προγράμματος ACTS απο τελεί αποφασιστικό βήμα 
προς τη δημιουργία μιας κοινωνίας της πληροφορίας στην Ευρώπη. 
Η πρόοδος που σημε ιώθηκεστοντομέατωντηλεπικοινωνιών αποτελεί μία από τις 
κινητήριες δυνάμεις της εξέλιξης αυτής.Από μόνες τους βιομηχανικός τομέας, ο ι 
τηλεπικοινωνίες αποτελούν επίσης την απαραίτητη υποδομή για την ανάπτυξη άλλων 
υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένου και του πολιτισμού. Για να εξασφαλιστεί η 
ολοκληρωμένη υλοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται από τις τηλεπικοινωνίες, 
πρέπει να χαραχθεί πλαίσιο σταθερό και προβλέψιμο, εντός του οποίου οι διάφοροι 
φορείς, ακόμα και ανταγωνιστικοί, του τομέα θα μπορέσουν να εκπληρώσουν αμοιβαία τους 
ρόλους τους κατά τρόπο εποικοδομητικό. 
65 
Οι πρόοδοι σε θέματα τηλεπικοινωνιών είναι εντούτοις σημαντικοί πέραν των 
οικονομικών πλευρών, δεδομένου ότι έχουν παράλληλα πολιτιστικές και κοινωνικές 
πτυχές.Οι τεχνολογίες της επικοινωνίας πρέπει να υπερβούν το στάδιο των ποσοτικών 
βελτιώσεων για να αξιοποιήσουν τις βελτιώσεις αυτές από άποψη ποιότητας (ποιότητα 
της επικοινωνίας) και καταλληλότητας (επικοινωνίαμε τον σωστό συνομιλητή ή απόκτηση 
της επιδιωκόμενης σωστής υπηρεσίας ή πληροφορίας) 
Ενα από τα πλεονεκτήματα της κοινωνίας της πληροφορίας θα είναι η εύκολη πρόσβαση 
στην πολιτιστική πληροφορία, και ειδικότερα στα πολυμέσα και τα δεδομένα που αφορούν 
τα επιτεύγματα στον πολιτιστικό τομέα.Επιβάλλεται ενίσχυση της συνεργασίας για να 
επιταχυνθεί η ψηφιακή καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς και η εκπόνηση 
εύληπτων επιχειρησιακών και τεχνικών συστημάτων για την αποθήκευση στοιχείων και 
την πρόσβαση σε αυτά. Αναμένεται ότι δεν θα είναι καθόλου εύκολο να επιτευχθεί η 
ολοκληρωμένη διαλε ιτουργικότητα των ποικίλων συστημάτων που χρησιμοποιούνται επί 
του παρόντος από διάφορους χρήστες σε διαφορετικούς τόπους.Κ συνεργασία θα πρέπει 
να ευνόησε ι τη συμφωνία όσον αφορά την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, τα 
δ ι καιώματα δημιουργού και τη διαχείριση και διαφύλαξη της πολιτιστικής και 
γλωσσικής ποικιλίας. 
Στόχος είναι η βελτιστοποίηση των πλεονεκτημάτων της ολοκλήρωσης και των καινοτόμων 
εξελίξεων, η θέσπιση ενός μηχανισμού συνεννόησης και η ενθάρρυνση των συνεργιών με 
συναφείς τομείς και υπηρεσίες, επικεντρώνοντας τις προσπάθε ι ες στην αλληλεπίδραση 
των τομέων. 
Ο κύριος στόχος είναι στο εξής να προσδιοριστούν οι μεγάλες προτεραιότητες 
προκειμένου να καθοριστούν: 
(1) οι στόχοι της ψηφιακής καταγραφής των πληροφοριών σχετικά με τις συλλογές 
(πολυμέσα). 
(2) οι στόχοι της ερμηνείας των επι κοινών ιών με πολυμέσα και των συστημάτων 
πρόσβασης, 
(3) οι στόχοι της συγκέντρωσηςίψηφιακής καταγραφής των καταλόγων υλικού της 
πολιτιστικής κληρονομιάς των μειονοτήτων που είναι ευπρόσβλητες ή απε ιλού ν τα ι 
με εξαφάνιση, 
(4) οι στόχοι δυνατότητας πρόσβασης σε βιβλιοθήκες, σχολεία, πανεπιστήμια και 
δημόσιες υπηρεσίες, 
(5) οι στόχοι της αλληλεπίδρασης με δεδομένα σε πολυμέσα, 
(6) οι στόχοι γιατις κατευθυντήριες αρχές σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής 
ιδιοκτησίας, τα δικαιώματα δημιουργού, τη χρέωση κλπ. 
2. Τηλεματικες εφαρμογξς και τηλεόραση 
To TAP (Πρόγραμμα Τηλεματ ι κών Εφαρμογών) απο τελεί ένα από τα μέρη του τέταρτου 
προγράμματος-πλαίσιο (1994-1998) που στρέφονται ειδικότερα προς τις τεχνολογίες 
πληροφοριών και επικοινωνίας (ΤΠΠ). Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκε δράση στον τομέα της 
μηχανικής της πληροφορίας που αποσκοπεί στην ευκολότερη και επιλεκτικότερη πρόσβαση 
σε κάθε μορφή πληροφορίας και στην ευκολότερη χρησιμοποίηση της, με μεθόδους και 
συστήματα βασιζόμενα στην τηλεματική και στρεφόμενα γύρω από το περιεχόμενο της 
πληροφορίας. Στόχος λοιπόν είναι η πρόσβαση, η εύκολη χρησιμοποίηση και το λογισμικό 
με πολυμέσα. Ο νέος αυτό δημοσιονομικός τομέας λαμβάνει επί του παρόντος 
προϋπολογισμό 37 εκατ. ECU από τα 900 εκατ. ECU περίπου που προβλέπονται για το 
σύνολο του Προγράμματος Τηλεματικών Εφαρμογών για την εν λόγω περίοδο. 
Η δράση αυτή έχει τους ακόλουθους στόχους προτεραιότητας: 
66 
- επικέντρωση της προσπάθειας στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των χρηστών (η ιδέα 
απευθύνεται στους χρήστες και τις ανάγκες τους, και βασίζεται στη συμμετοχή των 
χρηστών αυτών στη διαδικασία σύλληφης), 
- ένταξη του συνεπαγόμενου κόστους στα εύχρηστα συστήματα μέσων και μεθόδων που 
χρησιμοποιούνται στα διάφορα στάδια της αλυσίδας της πληροφορίας, 
- αξιοποίηση και ευκολότερη χρησιμοποίηση της πληροφορίας (λειτουργικός σχεδιασμός 
της μορφής και του περιεχομένου,αναζήτηση της πληροφορίας,χρησιμοποίηση της 
πληροφορίας στο τοπικό πλαίσιο), 
- η διαχείριση της πληροφορίας των πολυμέσων (κυρίως στις μη ήλεκτρο ν ικές 
καταλογογραφήσε ι ς πληροφοριών). 
Η δράση αυτή εντάσσεται σε ένα γενικότερο εμπορικό πλαίσιο δεδομένου ότι 
υπαγορεύεται περισσότερο από τη ζήτηση παρά από την τεχνολογία. Η προσέγγιση της 
συνεπάγεται πιλοτικές εφαρμογές που συνδυάζουν τους τρεις κρίκους της αλυσσίδας της 
πληροφορίας (την ηλεκτρονική έκδοση που στρέφεται γύρω από τους δημιουργούς και τη 
δημιουργία, τη δ ι άδο ση της πληροφορίας που επι κεντρώνεται στη δ ι άδ ο ση και τη 
διείσδυση στην αγορά, και την διερεύνηση της πληροφορίας που στηρίζεται στους 
χρήστες και την εύκολη χρησιμοποίηση), που προϋποθέτουν με τη σε ιρά τους δέσμη 
ολόκληρη συγκεκριμένων εργασιών έρευνας και την εφαρμογή σε ρεαλιστικό επίπεδο επί 
πολλών χρηστών που συμμετέχουν στη διαδικασία της ανάπτυξης. 
Στο πλαίσιο αυτό χρηματοδοτείται και ένα έργο με αναμφισβήτητα πολιτ ιστ ι κή διάσταση: 
πρόκειται για τη δράση AQUARELLE (δ ι άδο ση τηο πολιτιστικής κληρονομιάς αέσω τηο 
τηλεματικής πολυμέσων) 
Το έργο αυτό, η έναρξη του οποίου προβλέπεται στ ι ς αρχές του 1996, αναμένεται να 
συμπληρώσει τις δυνατότητες ενός αποκεντρωμένου συστήματος πληροφορίας με πολυμέσα 
επιτρέποντας την πρόσβαση σε ήλεκτρο ν ικά έγγραφα αναφοράς, σε τυποποιημένες 
αναγραφές, σε σταθερές και κινούμενες εικόνες που περιγράφουν την πολιτ ιστ ική 
κληρονομιά: έργα ζωγραφ ι κής,γλυπτ ι κής, μνημεία, μουσικά όργανα, ιστορικά έπιπλα κλπ. 
Ολες οι βάσε ι ς δεδομένων, των οποίων τη διαχείριση θα έχουν τοπικοί φορείς και 
εθνικές υπηρεσίες επιφορτισμένες με την ψηφιακή καταγραφή και την καταλογογράφηση 
της πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και εκδότες και οργανισμοί του ιδιωτικού χώρου, 
θα συνδέονται μεταξύ τους για να σχηματίσουν ομοιογενές και δ ι εκμεταλλεύσιμο δίκτυο, 
προσφέροντας ταυτόχρονα στον χρήστη διάφανη πρόσβαση και σφαιρική ε ικό να της 
ευρωπαϊκής κληρονομιάς. 
Οι χρήστες στους οποίους προσβλέπει το σύστημα είναι κυρίως επαγγελματίες: έφοροι 
μουσείων, δημόσιοι φορείς επιφορτισμένοι με την καταλογογράφηση, την άρχε ιοθέτηση 
και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, εκδότες του εμπορικού χώρου που 
εκδίδουν τα καλλιτεχνικά προϊόντα της πληροφορίας (βιβλία, δίσκους CD, εκθέσεις 
έργων εικονικής πραγματικότητας), ιστορικούς της τέχνης, εταιρίες καλών τεχνών και 
διοργανωτές εκθέσεων. 
Το έργο αποσκοπεί να προσφέρει στους χρήστες αυτούς παγκόσμια δ ι άδο ση της 
πληροφορίας,με πολυγλωσσική υποστήριξη, εγγυημένη πρόσβαση και προστασία των 
δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, μέσααιχμής για τη σύσταση υπερηλεκτρονικών 
"θεματικών φακέλλων" που θα συγκεντρώνουν τις χρήσιμες πηγές πληροφορίας, και 
ισχυρούς μηχανισμούς ανακάλυψης αυτών των ηλεκτρονικών πηγών. 
Η επιτυχία του έργου συνδέεται με την ικανότητα να πραγματοποιηθεί η αναγκαία 
αλλελεπί δράση μεταξύ των διαφόρων φορέων και εταίρων του τομέα με κοινοπραξίες που 
θα συμμετέχουν στο σχέδιο (επιχε ιρήσε ις τεχνολογιών της πληροφορίας, ερευνητικά 
ιδρύματα, πολιτιστικές οργανώσεις, εκδότες και κάτοχοι πηγών στον ιδιωτικό τομέα, 
67 
ειδικοί στην αξιολόγηση της εύκολης χρησιμοποίησης), και οργάνωση του συντονισμού 
και της διαχείρισης του έργου. 
68 
Οσο\αφορά^το σκέλος του Προγράμματος Τηλεματικών Εφαρμογών που αφορά τη διοίκηση, 
V δ/^ση αποβλέπει στην τόνωση της διακρατικής συνεργασίας μεταξύ των τοπικών 
οργφώσεων μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, στην υποστήριξη των πολιτιστικών πολιτικών 
στηννίυρωπαϊ κή Ενωση και στη δ ι ευκόλυ νση της ενσωμάτωσης τους στη δ ιαδ ι κασία 
συντς'ι/ ισμού, σχεδιασμού και εφαρμογής,καθώς και στην κάλυψη της ανάγκης ενός 
μηχανισμού που θα θέσει στη διάθεση όλων των πολιτών τις πολιτ ιστ ικές και 
τουριστικές δυνατότητες της Ευρώπης. 
Ο πολιτιστικός τομέας, και ειδικότερα ο τομέας των μουσείων, παρουσιάζουν σ' αυτό το 
πλαίσιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον.Τα μουσεία και οι πινακοθήκες στην Ευρώπη είναι 
πρωτοπόροι παγκοσμίως σε ότι αφορά θέματα πολ ι τ ισμού: 15.000 περίπου τον αριθμό, 
δέχονται κάθε χρόνο πάνω από 500 εκατομμύρια επισκέπτες - πολλοί των οποίων 
προέρχονται από άλλες περιοχές της Ευρώπης, ή ακόμα και από άλλες ηπείρους - και 
αποτελούν με τον τρόπο αυτό μεγάλη οικονομική σημασία πέρα από την πολιτιστική τους 
την οποία έχουν απόκτησε ι άμεσα ή μέσω των εκπαιδευτικών ή άλλων φορέων. 
Εντούτοις, ένα μεγάλο μέρος των συλλογών τους δεν μπορεί να εκτεθεί ελλείψε ι χώρου 
ή μέσων. Εξάλλου, πολλοί θα επωφελοϋντο από την ευρύτερη πρόσβαση: άτομα που κατοικούν 
σε απομακρυσμένες περιοχές ή άτομα με ειδικές ανάγκες ή ακόμα και όλοι εκείνοι που 
θεωρούν ότι τα μουσεία και οι πινακοθήκες "δεν είναι γι' αυτούς". 
Κατά γ ε ν ι κ ή άποψη, τα ιδρύματα αυτά καλούνται να αποκτήσουν νέα υπόσταση, του 
αξιόλογου πόρου μέσα στην κοινωνία της πληροφορίας που στήνεται γύρω μας. Κ εξέλιξη 
αυτή θα τους επιτρέψει επίσης να εξασφαλίσουν επί πλέον πηγές εσόδων σε 
αντιστάθμισμα της μείωσης των κρατικών επιδοτήσεων. Πολλά κοινοτικά και έργα σχέδια 
έχουν ήδη ξεκινήσει αλλά απειλούνται από αμερικάνικα προγράμματα που τυγχάνουν 
σημαντικών χρηματοδοτικών μέσων. 
Μεταξύ αυτών των πρωτοβουλιών, αξίζει ιδιαίτερης μνείας το σχέδιο MAGNETS, που 
εντάσσεται στο Πρόγραμμα Τηλε ματ ικών Εφαρμογών (σκέλος "Διοίκησε ι ς"). 
Το έργο MAGNETS (Μελέτη νέων τεχνολογιών για τα μουσεία και τις πι νακο θήκες -
επίσημος τίτλος RINASCIMENTO & EMMA) έχε ι στόχο την πρόταση εμπεριστατωμένης 
ανάλυσης των απαιτήσεων των χρηστών καθώς και των μεγάλων εμπορικών και τεχνολογικών 
θεμάτων, στο πλαίσιο διεθνούς μελέτης των αναγκών και της πείρας των μουσείων. Τα 
συμπεράσματα θα διευκολύνουν την εκπόνηση μελλοντικών κοινοτικών έργων και θα 
δώσουν την "εικόνα" των μουσείων και των πινακοθηκών υπό την προοπτική της 
μελλοντικής κοινωνίας της πληροφορίας. 
Κ μελέτη αυτή θα συμβάλλει στην εμπέδωση του σχεδιασμού και της διαχείρισης των 
έργων και των προγραμμάτων που αφορούν τα πολιτιστικά συστήματα σε ευρωπαϊκή, εθνική 
και περιφερειακή κλίμακα σε ολόκληρη την Κοινότητα, θα προσδιορίσει τις ανάγκες και 
τις απαίτησεις τους, τους δυνατούς και τους διαθέσιμους πόρους τους, τις λύσεις και 
τις προοπτικές, θα συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των επιπτώσεων στη διάδοση της 
πληροφορίας για τις συλλογές των μουσείων και των πινακοθηκών και της πρόσβασης στις 
ήδη διαθέσιμες πληροφορίες για την πολιτιστική κληρονομιά. 
Με επίκεντρο τις εικαστικές τέχνες, την αρχαιολογία και την ιστορία, η μελέτη θα 
μπορούσε να αποτέλεσε ι παράδε ιγμα γ ια άλλους τομείς. Αναμένεται ότι πολλά μουσεία 
και πινακοθήκες, καθώς και οι αρμόδιες εθν ικές υπηρεσίες, θα επιδείξουν άμεσο 
ενδιαφέρον για τα συμπεράσματα που θα προκύψουν από την ανάλυση. 
Τη διαχείριση του σχεδίου MAGNETS θα αναλάβουν αφενός μια ευρεία ένωση 
αποτελούμενη από 40 μουσεία, με βάση δεδομένων σε εικόνες του 20ού αι. που θα καλύπτει 
ΙΟΟ.ΟΟΟαντικείμενα τέχνης(VIDEOMUSEUM) και αφετέρου μια"ΜΜΕ-πολιτισμός"που 
69 
70 VASAWEnteiri^s5 *"" ™'° ^ ""^ " ° ' " ° ' ' ** ίΡΥβ Ί ' "™λ<'<<"<«*™<^«™, το 
Το κόστος του σχεδίου υπολογίζεται σε 2,5 εκατ. ECU. 
Το Πρόγραμμα Τηλεματικών Εφαρμογών καλύπτε ι επίσης έρευνες στον τομέα των 
βιβλιοθηκών με σκοπό να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις γνώσεις που διαφυλλάσσονται 
στις βιβλιοθήκες ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το πρόγραμμα ενδιαφέρεται 
ιδιαίτερα για τη σύσταση δικτύου, την κατάρτιση καταλόγων, την ανακάλυψη πόρων, τη 
δημιουργία εικόνων, γ ια τα πολυμέσα, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τις προδιαγραφές 
και τα δικαιώματα δημιουργού. 
Μετά από μερικές προπαρασκευαστικές ενέργειες (1986-1990) που είχαν επιχορηγηθεί με 
προϋπολογισμό 5 εκατ-ECU, το Libraries Programme ξεκίνησε μαζί με το τρίτο πρόγραμμα-
πλαίσιο (1990-1994) και επιχορήγηση 25 εκατ. ECU. Στόχος του ήταν να τονωθεί η 
συνεργασία μεταξύ βιβλιοθηκών (60%) και MME, ερευνητικών ιδρυμάτων και πανεπιστημίων 
(30%). Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά ως προς τους νέους τομείς, τις τεχνικές 
εργασίας σε δίκτυο, τα συστήματα εικόνας και υπερ-κε ι μέ ν ο υ, και τη δημιουργία 
καταλόγων εκμεταλλεύσιμων από μηχανή. Στ ο στάδιο της μελέτης ευρίσκονται νέες 
υπηρεσίες βιβλιοθηκών, ειδικότερα όσον αφορά τα ακουστικά αρχεία και τις εικόνες. 
Το πρόγραμμα Telematics for Libraries, που εγγράφεται στο τέταρτο πρόγραμμα-πλαί σιο (1994-
1998)με προϋπολογισμό 30 εκατ. ECU, στρέφεται περισσότερο στη δημιουργία δικτύου. 
Το πρόγραμμα εργασίας πρόβλεπε ι διεύρυνση προς ολόκληρο το χώρο της πληροφορίας σε 
δίκτυο, στο πλαίσιο του οποίου οι βιβλιοθήκες μπορούν να κινηθούν ως ενδιάμεσοι 
παράγοντες για την ανακάλυψη γνώσεων.Το κεντρικό στοιχείο του έργου είναι η 
ενσωμάτωση προηγούμενων αποτελεσμάτων στις διασυνδεδεμένες και ανοιχτές υπηρεσίες. 
Οι βιβλιοθήκες ε ίνα ι πολιτιστικά ιδρύματα, που παράλληλα με την ανάπτυξη των 
υπηρεσιών πρόσβασης στις πληροφορίες σε δίκτυο που εξυπακοϋονται από το πρόγραμμα, 
βλέπουν το ιστορικό και πολιτιστικό υλικό τους να εντάσσεται όλο και περισσότερο 
στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες τους. Πολλά από τα έργα που επιλέγονται αφορούν υλικό με 
πλούσιο πολιτιστικό ενδιαφέρον στον χώρο των καλών τεχνών, της ιστορίας της τέχνης, 
των ιστορικών χειρογράφων και της ιστορικής βιβλιογραφίας (π.χ. τα σχέδ laVANEYCK, 
ELISE, HISTORIA, BAMBI, INCIPIT κλπ.) 
Στο πλαίσιο των εργασιών της ομάδας "Educational software and multimedia", ορισμένα 
προγράμματα, ειδικότερα τα "Προγράμματα Τηλεματικών Εφαρμογών", προβλέπουν ενίσχυση 
των δραστηριοτήτων τους στον πολιτιστικό τομέα. 
3. Τεννολογίεο τηο πληοοώοοΐαο και πολιτισμόο 
Κατά τη διάρκε ια του δευτέρου (1987-1990) και του τρίτου (προϋπολογισμός 1.532 εκατ. 
ECU για το διάστημα 1990-1994) προγράμματος-πλαί σι ο, το ESPRIT (Ευρωπαϊκό πρόγραμμα 
στρατηγικής για την έρευνα και την ανάπτυξη στις τεχνολογίες πληροφορίας) επέλεξε 
δράση που εστράφη, με τη στήριξη των τεχνολογιών, προς μια βιομηχανία της πληροφορίας 
εν πλήρε ι ανάπτυξε ι. Τα σχέδια του ESPRIT που έχουν σχέση με πολιτιστικά θέματα 
αντιπροσωπεύουν 19,6 εκατ. ECU για την περίοδο 1987-1994. 
Το τέταρτο πρόγραμμα-πλαίσιο (προϋπολογισμός 2.035 εκατ. Εϋϋγια την περίοδο 1994-
1998, εκ των οποίων 8,5 εκατ. ECU έχουν ήδη χορηγηθεί για πολιτιστικά σχέδια) κάνει 
μεγαλύτερη χρήση των TEE στις υποδομές της πληροφορίας με σκοπό να δημιουργηθεί η 
βάση της ολοκληρωμένης κο ι νωνίας της πληροφορίας του μέλλοντος. Συνεπώς, το 
πρόγραμμα καθορίζεται, σε μεγάλο βαθμό, από τις ανάγκες των χρηστών και της αγοράς, 
και θα δώσε ι ως εκ τούτου μεγαλύτερη προσοχή στα σχέδ ι α που συνδέονται με τον 
πολιτισμό. Ο γενικός του στόχος είναι να συμβάλλει στην ορθή ανάπτυξη των υποδομών 
της πληροφορίας για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στο 
σύνολο της και όχι μόνο της βιομηχανίας των τεχνολογιών πληροφορίας, και να βελτιωθεί 
η ποιότητα ζωής των πολιτών. 
71 
Το πρόγραμμα επιμένει στη διευκόλυνση της πρόσβασης των επιχειρήσεων, της διοίκησης 
και των ιδιωτών στην πληροφορία, στις υπηρεσίες και τις τεχνολογίες. Οι 
δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο αυτό στρέφονται γύρω από τη 
χρησιμοποίηση και την εύκολη χρήση των τεχνολογιών καθώς και την ορθή πρακτική. 
Πολλές τεχνολογίες της πληροφορίας απευθύνονται σε πολιτιστικούς φορείς, όπως π.χ. 
τα μουσεία, οι πινακοθήκες και οι δημιουργοί τον οπτικοακουστικού τομέα. Ετσι, για 
παράδε ιγμα, για τις πολιτιστικές παραστάσεις μπορεί ναγίνε ι χρήση των τεχνολογιών 
αιχμής όπως είναι η προβολή σε επίπεδη οθόνη, η ε ικον ική πράγματι κό τη τα και η 
προσομοίωση, των οποίων η ταχεία εκτέλεση επιτρέπει πλέον τη διαλογική σχέση με τους 
λήπτες. Το κόστος εκμετάλλευσης αυτών των εφαρμογών γίνεται υποφερτό, ακόμα και για 
τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. * 
To ESPRIT πρόβλεπε ι ορισμένες ενέργειες που θα οδηγήσουν στην έναρξη πιλοτικών 
σχεδίων.Τα μουσεία και οι πινακοθήκες ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη 
εφαρμογών με άμεσο αντίκτυπο στα ίδια.Οσον αφορά τις τεχν ικές πολυμέσων, δίδεται 
ιδιαίτερη προσοχή σε θέματα όπως η πνευματική ιδιοκτησία. Οι προσπάθειες αναζήτησης 
κοινής γραμμής σε θέματα τυποποίησης κατέληξε στον καλύτερο συντον ισμό των 
εμπλεκομένων φορέων.Με τον ίδιο τρόπο, τα μουσεία και οι πινακοθήκες, αλλά και άλλοι 
φορείς του πολιτιστικού τομέα, καλούνται να προσφέρουν και εδώ τη συνεισφορά τους. 
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα έργων που αναπτύχθηκαν με αυτό το πνεύμα και 
στηρίχτηκαν από το πρόγραμμα ESPRIT: 
VASARI (Καλλ ι τενν ι κά οπτικά συστήματα αον ε ι οθέτησηα και ε£αγωγτ/ο εικόνων). Το 
σχέδιο αυτό, την διαχείριση του οποίου είχε ανάλαβε ι η Brameur (Ηνωμένο Βασίλε ιο) 
κατά το διάστημα 1989-1992, είχε ως κύριο στόχο την εκπόνηση συστήματος επί κτήσης 
υψηλής ευκρίνειας και μεγάλης πιστότητας των χρωμάτων, καθώς και την εκπόνηση του 
συναφούς προς αυτό λογισμικού για τη δημιουργία ε ικόνων αναπαράστασης των 
ζωγραφικών έργων των μουσείων. Εδειξε σαφώς την σκοπιμότητα και τα πλεονεκτήματα 
των τεχν ικών της ψηφιακής επεξεργασίας υψηλής πιστότητας και ποιότητας των 
ε ικόνων για την παρουσίαση των εικαστικών τεχνών. (Κοινοτ ική χρηματοδότηση 2,1 
εκατ. ECU επί συνολικού προϋπολογισμού 3,66 εκατ. ECU). 
MARC (Μεθοδολογία για TIC έγνοωμεο αναπαοαστάσε ic έογων τέννηο). Υπό τη 
διαχείριση της Thomson (Γαλλία) κατά το διάστημα 1992-1995, το σχέδιο αυτό 
αποσκοπεί στην ανάπτυξη ολοκληρωμένου συστήματος για την αριθμητική επίκτηση, την 
αποθήκευση και το χε ιρισμό ε ικόνων των έργων ζωγραφικής με χρωματομετρικές 
παραμέτρους με σκοπό την έκδοση τους. Κ ιδέαπίσω απ' αυτό το έργο ε ίνα ι να 
αντιμετωπιστεί η ανάγκη ευαισθητοποίησης του κοινού ως προς τις εικόνες τέχνης 
αφενός, και τις εμπορικές δυνατότητες που συνδέονται με τη*ν εκτύπωση τους 
αφετέρου, θα εκδοθούν κατάλογοι υψηλής ποιότητας που θα περιλαμβάνουν πίνακες από 
διάφορα ευρωπαϊκά μουσεία με βάση έργα ζωγραφικής που έχουν τύχε ι ψηφιακής 
επεξεργασίας.Το MARC στηρίζεται στην πείρα που αποκτήθηκε από το έργο VASARI, 
και αποτελε ί στην ου σία προέκταση αυτού στον χώρο των εκδόσεων.(Κο ι νοτι κ ή 
χρηματοδότηση 2,98 εκατ. ECU επί συνολικού προϋπολογισμού 5.232 εκατ. ECU). 
72 
MUSA (Χρησ ι ιιοπο ίτ)ση των πολυμέσων για τη διατήρηση τηα πολιτ ιστ ικήο κληοονοαιάς 
στην Ευρώπη).Βασι ζόμενο στααποτελέσματα τουΕ8ΡΙΙΙΤστον τομέα των ψηφιακών 
τεχνικών δημιουργίας εικόνων και πολυμέσων, το σχέδ ι ο MUSA (1992-2994) αποσκοπεί 
στο να προσφέρει αφενός στη βιομηχανία της έκδοσης πολυμέσων άμεση πρόσβαση σε 
στοιχεία και εικόνες υψηλής ποιότητας σχετικά με τις ε ικαστ ικές τέχνες στα 
μουσεία, συμπεριλαμβανομένης και της οπτικής απεικόνισης τρισδιάστατων μοντέλων 
των απε ικον ι ζο μένων αντικε ι μένων, και αφετέρου στα μουσεία νέα μέσα (και νέες 
πηγές εισοδήματος) για τη συντήρηση και τη διάδοση έργων τέχνης.To MUSA δίνε ι 
στα μουσεία τη δυνατότητα να προτείνουν στους εκδότες ένα ηλεκτρονικό κατάλογο 
με εικόνες και κείμενο. Το κείμενο θα περιγράφει τις εικόνες, τα έργα ζωγραφικής 
ή άλλα έργα τέχνης. (Κοι νοτική χρηματοδότηση 1,4 εκατ. ECU επί συνολικού 
προϋπρλογισμού 2,5 εκατ. ECU) 
3D-MSC (Κέντρο βοήθε tac για τρισδιάστατα πολυμέσα): σχέδιο για τη δημιουργία 
κέντρου βοήθειας με το οποίο παρέχονται τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης προς 
χρήση των μουσείων και άλλων ιδρυμάτων. 
Ολααυτά τα σχέδια προσφέρουν στα μουσεία τη δυνατότητα να εφαρμόζουν τις νέες 
τεχνολογίες για δική τους χρήση και να αντλούν από αυτές τα σχετικά οφέλη. 
73 
II. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ 
Οι προηγμένες τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας αποτελούν προνομιούχο μέσο 
ενθάρρυνσης της συνεργασίας μεταξύ των πολιτιστικών οργανώσεων.Οι πολιτιστικοί 
φορείς παίζουν παράλληλα σοβαρό ρόλο στην εκπόνηση υπηρεσιών και τη δημιουργία 
προϊόντων της μελλοντικής κοινωνίας της πληροφορίας. Κ πληθώρα των πηγών τους τις 
κάνει όλο και πιο περιζήτητες προκειμένου να τροφοδοτηθεί το ηλεκτρονικό 
περιεχόμενο των "υπέρ-λεωφόρων" της πληροφορίας και το μη ηλεκτρον ικό περιεχόμενο 
της αγοράς της ηλεκτρονικής πληροφορίας, με διπλό στόχο τη βελτίωση της ποιότητας 
ζωής αφενός και την απόκτηση συμπληρωματικών εισοδημάτων αφετέρου. 
1. Δίκτυα τηλεπικοινωνιών και πολιτισμδα 
Η σύσταση των διευρωπαϊκών δικτύων, και ειδικότερα των δικτύων τηλεπικοινωνίας, θα 
ανοίξει την ευρωπαϊκή αγορά σε νέες εφαρμογές και νέες υπηρεσίες που θα αποτελέσουν 
ακριβώς το θεμέλιο της μελλοντικής κοινωνίας της πληροφορίας. Τα δίκτυα 
απο δ ε ικνυονται απαραίτητα όχι μόνο για τη δημιουργία αυτής της κο ι νωνίας της 
πληροφορίας στην Ευρώπη και σ' ολόκληρο τον κόσμο, αλλά και για τη λε ι τουργία της 
ενιαίας αγοράς, για την υλοποίηση των στόχων διαφύλαξης και τόνωσης της ευμάρειας 
στην Ευρώπη του αύριο, για τη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης και για την ενίσχυση 
της οικονομικής και κο ινών ι κής συνοχής στην Ευρώπη. Ο κ ο ινοτ ικό ς προϋπολογισμός 
πρόβλεπε ι 30 εκατ. ECU για τα διευρωπαϊκά δίκτυα τηλεπικοινωνιών για το 1996,35 εκατ. 
ECU για το 1997, 77 εκατ. ECU για το 1998 και 114 εκατ. ECU για το1999. 
Τα σχέδια εφαρμογής κοινού ενδιαφέροντος έχουν καθορίσει 10 συγκεκριμένους τομείς 
των διευρωπαϊκών δικτύων τηλεπικοινωνίας.Κάθε σχέδιο προτείνεται από κοινοπραξία 
φορέων του τομέα και των εμπλεκομένων μερών που προτίθενται να προβούν στην ανάπτυξη 
εφαρμογής συλλογικού κατά κύριο λόγο συμφέροντος. Ενα από τα εν λόγω σχέδια αφορά την 
διευρωπαϊκή πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης. 
Η διευρωπαϊκή πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά τηο Ευρώπηο 
Η πρόσβαση σε δίκτυο μουσείων και πι νακοθηκών προσφέρε ι αφενός μεγαλύτερη 
ευκολία επαφής με την ευρωπαϊκή κληρονομιά και αφετέρου συμπληρωματικά 
ε ισοδήματα, τα οποία προκύπτουν από τα τέλη σύνδεσης και χρησιμοποίησης και 
καθ ιστουν δυνατή την καλύτερη συντήρηση και παρουσίαση των έργων. Τα μουσε ία και 
οι πι νακοθήκες στην Ευρώπη έχουν στην κατοχή τους την πλουσιότερη συλλογή έργων 
τέχνης σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε σημαντικό μέρος από τη συλλογή αυτή όμως δεν έχουν 
πρόσβαση ούτε οι ειδικοί ούτε το ευρύ κο ινό,λόγω έλλε ιψης χώρου και μέσων 
γένι κότερα. Η σύσταση ενός δι ευρωπαϊκού πλαισίου πρόσβασης μέσω ηλεκτρον ι κού 
δικτύου αποκτά συνεπώς σοβαρή πολιτιστική και εμπορική σημασία. 
Το σχέδ ιο αυτό αποσκοπεί στο να τεθούν ο ι τεχν ικές, λε ι του ργ ικές και εμπορικές 
βάσεις για την ηλεκτρονική διευρωπαϊκή πρόσβαση στην πολιτιστική κληρονομιά της 
Ευρώπης. 
Οι πρώτες αξιολογήσεις θααφορουνπιθανότατατην τεχν ι κή σκοπιμότητα, τη 
συμβατότητα του πλαισίου με την αποστολή του δημοσίου συμφέροντος των μουσείων 
και των πινακοθηκών που συμμετέχουν στο σχέδιο, τα κέντρα ενδιαφέροντος και τις 
ανάγκες των σχολείων, των πανεπιστημίων και του κοινού γενικά, καθώς επίσης και 
τη βιωσιμότητα των δομών και της διαχείρισης της αγοράς όσον αφορά τη συλλογή και 
επαναδιανομή στα μουσεία και τις πι νακοθήκες των εσόδων από τα τέλη σύνδεσης. 
74 
Αυτές οι αξιολογήσεις σκοπιμότητας θα πρέπει να ολοκληρωθούν εντός έτους και στη 
συνέχεια, κατά το δεύτερο έτος, θαακολουθήσει πιλοτική εφαρμογή σταπερισσότερα 
κράτη μέλη της ΕΕ, με την προοπτική ευρύτερης επέκτασης της αγοράς. 
Οι φορείς που συμμετέχουν στο σχέδιο θα πρέπει να προσδιορίσουν τις κατευθύνσεις 
ως προς τ ι ς ορθές πρακτικές γ ια την ηλεκτρον ική πρόσβαση στην πολιτ ιστ ι κή 
κλήρο νομιά. 
2. Αγορά των πληροφοριών και πολιτlouôc 
ΗΕπιτροπή έχε ι ξεκινήσει πολλές πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στο να καταστεί, σε 
ευρωπαϊκό επίπεδο, ευκολότερη η πρόσβαση στην πληροφορία. Μεταξύ αυτών 
περιλαμβάνεται και η πρωτοβουλία IMPACT (Πρόγραμμα δράσης για τη δημιουργία αγοράς 
υπηρεσιών της πληροφορίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας στις υπηρεσίες πληροφορίας). Το πρόγραμμα αυτό δίνε ι κίνητρο στους 
εκδότες και άλλους παράγοντες να εισέλθουν στην αγορά της ηλεκτρονικής πληροφορίας 
και ναπροτείνουν εκεί προϊόν τα τους(εκπαι δ ευ τ ικάή φυχαγωγι κά) με στόχο την 
εκμετάλλευση και την προστασία της ευρωπαϊ κής πολιτ ιστ ι κής κληρονομιάς και 
γεν ι κότερα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, από ευρύ κοινό και σχολεία. 
Ο πολιτιστικός στόχος είναι να προσφερθούν πληροφορίες και υπηρεσίες πανευρωπαϊκού 
χαρακτήρα για να εξασφαλιστεί, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η δυναμική εκμετάλλευση των 
πολιτ ιστ ι κών πόρων που ανήκουν στο δημόσ to φορέα προκε ι μέ ν ου να διευρυνθεί το 
ενδιαφέρον του κοινού και παράλληλα η αγορά των πολι τ ιστ ικών αγαθών. Το πρόγραμμα 
προβλέπει στενή συνεργασία με στους κατόχους του λογισμικού της πληροφορίας (μουσε ΐο> 
κ.α), τους εκδότες και τους παράγωγους πολυμέσων. 
Στην προσπάθεια του να προαγάγει τις πολιτιστικές πτυχές στην αγορά των πληροφοριών, 
το πρώτο πρόγραμμα IMPACT, με προϋπολογισμό 36 εκατ. ECU για την περίοδο 1989-1990, 
συγχρηματοδότησε ένα έργο με κατ' εξοχήν πολιτιστική διάσταση: 
Το πρόγραμμα NARCISSE (Network of Art Research Computer Images Systems in Europe) 
σύστησε τράπεζα ε ικόνων υψηλής ευ κρίνε ι ας, που καλύπτε ι τους καλλ ι τεχν ι κού ς 
θησαυρούς των ευρωπαϊ κών μουσείων.Την δ ι ο ι κητ ι κή με ρ ιμνα του έργου είχε το 
Laboratoire de Recherche des Musées de France (Γαλλία). 
Αξιοποιώντας την αποκτηθείσα από το σχέδιο NARCISSE πείρα, το πρόγραμμα IMP ACT-2, 
με προϋπολογισμό 64 εκατ. ECU για την περίοδο 1991-1995, χρηματοδότησε 22 έργα που 
στρέφονται γύρω από την εφαρμογή διαλογικών συστημάτων με πληροφορίες πολυμέσων, 
με σκοπό την παραγωγή CD-ROM και CD-I. 
Από τα 22 έργα διαλογικών πολυμέσων, ε ν νέα (μ ε προϋπολογισμό σχεδόν 2 εκατ. ECU) 
αφορούν τον πολιτισμό και τις τέχνες, και η επίδραση τους στην ευαισθητοποίηση 
όσον αφορά την πολιτιστική και την σύγχρονη κληρονομιά ήταν σημαντική. Για μερικά 
από αυτά θα πρεπε ι ναγίνει ε ιδ ι κότερη μν εΐα: 
Via Lucis - Museums for the Community : To Via Lucis είναι ένα CD-I πο υ οδηγέ ί στη ν 
ανακάλυψη του θεαματικού κόσμου της τέχνης μπαρόκ μέσα από μια πλούσια συλλογή 
σταθερών και κινουμένων εικόνων και ειδικών εφφέ. 
Museum of London - Journey through 19th Century London : Αυτό το CD-ROM αντλε ί από 
τις αναρίθμητες συλλογές του Museum of London και συνδύαζε ι πάνω από 1000 ε ικόνες 
με αυθεντικές ηχογράφησε ι ς και με ρ ικάαπό τα πρώτα κινηματογραφικά έργα. 
75 
The Genesis of European Art - the Flemish Contribution : Πρό κ e ι ΤΛ> / γ / η, CD-ROM κατά 
κύριο λόγο αφιερωμένο στη ζωγραφική και τα σχέδια των φλαμανδών καλλιτεχνών του 
14ου - 17ου αιώνα, και στην επίδραση του έργου τους στην ευρωπαϊκή καλλιτεχνική 
κληρονομιά. 
The Gothic Cathedrals of Europe : To πρώτο θέμα μιας σειράς με την επωνυμία 
"Monumenta", ο ι ηλεκτρον ι κές εκδοσε ις της οποίας θα αφορούν τη μελέτη της 
αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης.Με φιλμ και φωτογραφίες οι χρήστες θα 
μπορούν ναπροβαίνουν στη λεπτομερή ανάλυση της αρχιτεκτονικής 35 καθεδρικών 
ναών. 
Ολα αυτά τα έργα εκπόνησαν υλικό και λογισμικό για τα νέα τους προϊόντα πολυμέσων, 
που μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο για την ευαισθητοποίηση του κοινού αλλά και 
ως ε κπα ι δ ευ τ ι κά μέσα και μέσα κατάρτισης προς όφελος του ευρέως ή ακόμα και 
ειδικευμένου κοινού. 
Τα προγράμματα IMP ACT έχουν σήμερα παραχώρησε ι τη θέση τους στο JNFO2000, κοινοτικό 
πρόγραμμα που προτάθηκε από την Επιτροπή γ ια να τονώσε ι την ανάπτυξη και τη 
χρησιμοποίηση λογισμικού της πληροφορίας με πολυμέσα. Ο προϋπολογισμός για την 
περίοδο 1996-1999ανέρχεται σε 65 εκατ. ECU και ο στόχος είναι αφενός να ενθαρρυνθούν 
οι ευρωπαίοι προμηθευτές λογισμικού να αναπτύξουν νέες υπηρεσίες και προϊόντα 
πολυμέσων και αφετέρου να ενθαρρυνθεί η ζήτηση τέτοιων υπηρεσιών και προϊόντων. Κ 
σημασία του λογισμικού πολυμέσων έχει αναγνωριστεί από πολλούς φορείς. Το Συμβούλιο 
Βιομηχανίας στις 6 και 7Νοεμβρίου 1995 κάλεσε ε ιδικότερα την Επιτροπή να συνέχισε ι 
τις πρωτοβουλίες της για την βιομηχανία του λογισμικού της πληροφορίας, δεδομένης 
της ανάγκης να διαδοθούν λογισμικό και υπηρεσίες στο σύνολο της βιομηχανίας. 
To INFO2000 στρέφεται ου σιασ τ ι κά στην ανάπτυξη μιας ευρωπαϊ κής βιομηχανίας 
λογισμικού της πληροφορίας που θα είναι ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο και 
ικανή να ανταποκριθεί στις ανάγκες σε λογισμικό της πληροφορίας των ευρωπαϊκών 
επιχε ι ρήσεων και των ευρωπαίων πολιτών, με την προοπτική αφενός της οικονομικής 
αύξησης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης και αφετέρου της επαγγελματικής, 
κοινών ικής και πολιτιστικής ανάπτυξης του ατόμου. 
Οσον αφορά την πολιτιστική κληρονομιά, το INFO2000απόβλεπε ι στην ενθάρρυνση της 
οικονομικής εκμετάλλευσης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς με την εφαρμογή 
νέων υπηρεσιών πληροφορίας με πολυμέσα. Τα έργα αναμένεται ότι θα δημιουργήσουν νέο 
λογισμικό πληροφορίας πολυμέσων και να το καταστήσουν προσιτό με ηλεκτρονική ή άλλη 
διασύνδεση. 
Οι υπηρεσίες που θα τεθούν στη διάθεση των χρηστών θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν 
εύκολη μέθοδο πρόσβασης, κατάλληλα προσαρμοσμένης προς τις ανάγκες που προορίζονται 
να καλύψουν, θα πρέπει επίσης να προσφέρουν ένα λογισμικό δεδομένων υψηλής ποιότητας 
για να αξιοποι είται ανεπιφύλακτα η τεχνολογική τους εφαρμογή. 
Τα έργα πρέπει να στοχεύουν στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων εκπαιδευτικού ή 
ψυχαγωγικού χαρακτήραπου θα επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση των πολιτιστι κών 
κεκτημένων, θα πρέπε ι επίσης να συμβάλλουν στην κατάρτιση μια ευρωπαϊκής βιομηχανίας 
λογισμι κού πληροφοριών με πολυμέσα, επι δε ικνϋοντας π.χ. την πρόοδο που έχε ι 
σημειωθεί όσον αφορά τις υπηρεσίες πληροφοριών με πολυμέσα, τις εμπειρίες σε δίκτυο 
και τη χρησιμοποίηση των δικτύων επικό ι νωνίας.Τα έργα θα πρέπε ι ειδικότερα να 
επιδιώξουν να τεθούν στη διάθεση του κοινού οι πόροι ψηφιακών δεδομένων, τους οποίους 
θα μπορέσει να επαναχρησιμοποιήσει ο τομέας των εκδόσεων για την ανάπτυξη προϊόντων 
και υπηρεσιών με προστιθέμενη αξία. 
76 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Αν και ακόμα μέτρια, η θέση που κατέχε ι ο πολιτισμός στις προηγμένες τεχνολογίες 
εδραιώνεται κατά τρόπο που υπόσχεται πολλά. Προκε ι τα ι εδώ για ένα τομέα όπου η 
τεχνολογική ανάπτυξη(το υλικό) είναι έτοιμη να υποδεχτεί μιαπολιτ ιστ ική διάσταση 
(το λογισμικό), δεδομένου ότι ακριβώς ο πολιτισμός αποτελεί προνομιούχο τομέα 
εφαρμογής για τις προηγμένες τεχνολογίες. 
Το επόμενο βήμα θα ε ίνα ι συνεπώς να δοθεί στους πολιτιστικούς οργαν ισμού ς η 
δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας 
για να εκπληρώσουν την ειδική αποστολή τους. Η ενεργός συμμετοχή τους αποδεικνύεται 
απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η πρόκληση, για παράδειγμα, της αναγωγής της 
πολιτιστικής μας κληρονομιάς σε ηλεκτρονική μορφή. Σημε ιών ε τα ι τάση επίσπευσης των 
εργασιών προς αυτή την κατεύθυνση, δεδομένου ότι η πρόκληση αυτή δεν αποτελεί μόνο 
ευρωπαϊκό χαρακτηριστικό αλλά παγκόσμιο: το πιλοτικό σχέδιο πρόσβασης με πολυμέσα 
στην παγκόσμια πολιτ ιστ ική κληρονομιά, που αποφασίστηκε από τη συνδιάσκεψη των 7 τον 
Φεβρουάριο του 1995 για την κοι νωνία της πληροφορίας και συντονίστηκε από τους 
υπουργούς πολιτισμού της Ιταλίας και της Γαλλίας,αποτελεί σαφήαπε ικον ι ση του 
σχετικού προβληματισμού. 
Είναι επείγον να εν ισχύ θ ει η συνεργασία λόγω του ότι οι πολιτ ιστ ικοί και οι 
τεχνολογικοί παράγοντες, διάφορε τ ι κοι από τηφϋση τους,έχουν συμπληρωματικές 
προσεγγίσε ι ς και ανάγκες.Οι απαίτησε ι ς των πολιτ ιστ ικών παραγόντων πρέπε ι να 
ενσωματωθούν ήδη από το πρώτο στάδ ι ο της δ ιαδ ι κασί ας για να προσαρμοστούν ο ι 
εφαρμογές στο περί εχόμενο και τη χρήση που τους προορίζουν οι χρήστες, χωρίς να 
παραμελείται η συνοχή τους ως παράγων αποτελεσματικότητας. Αν δεν υπάρξε ι τέτοια 
προσέγγιση, η διασπορά των ενεργέ ιών μπορεί να οδήγησε ι σε επανάληψη τους ή στη 
δημιουργία κενών. 
Αυτή η συνεργασία του πολιτιστικού τομέα με τον τομέα της τεχνολογίας 
αντ ικατοπτρί ζεται ήδη σε ορισμένες κο ινοτ ικές πολιτ ικές που στηρίζονται στη 
συνεργία των ενδ ιαφερομένων, ιδ ιαίτερα στον χώρο των μουσείων. Η Ευρωπαϊ κή Ενωση 
παίζει καταλυτικό ρόλο στον καθορισμό του πλαισίου αυτής της συνεργασίας μεταξύ του 
πολι τιστι κού κόσμου (κάτοχο ι λογισμικού) και των βιομηχαν ικών και εμπορικών 
συμφερόντων(βιομηχανίες πληροφοριών και υλικού,φορείς εκμετάλλευσης των 
τηλεπικοινωνιών κλπ.). Απτή απόδε ιξη αυτής της βούλησης για την ανάμε ιξη όλων των 
εμπλεκόμενων παραγόντων φαίνεται να αποτελούν οι εταιρικές σχέσεις που συνάπτονται 
μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Αυτοί είναι πλέον σε θέση, όταν οι τομείς 
εκπροσωπούνται ικανοποιητικά, να εξετάζουν από κοινού τη δράση τους, να καθορίζουν 
τους στόχους τους σε θέματα σχετικά με τα μουσεία και τις προηγμένες τεχνολογίες, και 
ναχαράσουν με σαφήνεια τη στρατηγική τους. Εχοντας υπόψη την ήδη αποκτηθείσα πείρα 
και τα σχε τ ι κά αποτελέσματα, ο κύριος στόχος είναι να τεθεί σταθερή βάση σε ευρωπαϊκό 
επίπεδο μέσω μιας συνεπούς προσέγγισης. 
Αν συμπεριληφθεί πολιτιστική διάσταση στις προηγμένες τεχνολογίες θα καταστεί 
δυνατό για τον τομέα των μουσείων να άντλησε ι τρία τουλάχιστον από τα οφέλη που 
περιγράφηκαν πιο πάνω: 
(α) τα μουσεία θα ενθαρρυθοϋν περισσότερο να συνεργαστούν στον τομέα αυτό και θα 
επιταχύνουν την ψηφιακή καταγραφή των συλλογών τους, 
(β) η συνολική αξία των έργων θα αυξηθεί, με την εξισορρόπηση μεταξύ υψηλής 
πολι τιστι κής πο ιότητας αφενός και της τεχνολογ ι κής πο ιότητας και των 
κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων αφετέρου, 
77 
(γ) η εμπειρία και η δημιουργικότητα των μουσείων θα εξυπηρετήσουν καλύτερα τον 
στόχο να δοθεί εμφανής πολιτ ιστ ική διάσταση στη μελλοντική κοι νωνία της 
πληροφορίας. 
78 
Φαίνεται ότι ο τομέας των μουσείων και πινακοθηκών είναι ο πλέον ανεπτυγμένος όσον 
αφορά την ενσωμάτωση της πολιτιστικής διάστασης στις προηγμένες τεχνολογίες. 
Εντούτοις έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες και στον τομέα των βιβλιοθηκών καθώς 
και των αρχείων. Οι άλλοι τομείς του πολιτιστικού χώρου-αρχιτεκτονική κληρονομιά, 
θέατρο, μουσική και χορός, για παράδε ιγμα- προσφέρουν και αυτοί μη ευκαταφρόνητες 
δυνατότητες ανάπτυξης προς την ίδια κατεύθυνση. 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 
1. Περιβάλλον και πολιτlouôc 
Το 1972, η Κο ι νότητα εκλήθη για πρώτη φορά να θέσε ι σε εφαρμογή χωρίς καμία 
καθυστέρηση κοινή πολιτική στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και των 
καταναλωτών. Το επόμενο έτος, είδε το φως το πρώτο πρόγραμμα περιβαλλοντικής 
δράσης το οποίο ακολούθησαν τρία ακόμα προγράμματα. Το 1987, με την εν ιαία 
ευρωπαϊκή πράξη και πιο πρόσφατα, με τη συνθήκη γ ια την Ευρωπαϊ κή Ενωση (τίτλος 
XVl άρθρο 130Ρ, Σ, Τ), η προστασία του περιβάλλοντος αναγνωρίστηκε ως αναπόσπαστο 
μέρος της πολιτικής τηε Ενωσης και των στόχων της. 
Το πέμπτο πρόγραμμα περιβαλλοντικής δράσης θεσπίστηκε τον Φεβρουάριο 1993 για 
μια οκταετία και έχει την ονομασία "Προς μια αειφόρο ανάπτυξη". Στόχος του είναι 
να μη περιορίζεται πλέον η προστασία του περιβάλλοντος σε διορθωτικά μέτρα, αλλά 
να συμβαδίζει με την αναγκαία οικονομική αύξηση. Αυτή η ολοκληρωμένη εικόνα, και 
μακροπρόθεσμα και όλη η προβληματική γύρω από το περιβάλλον, αποτελεί τη βάση σε 
διάφορες πρωτοβουλίες που εφάρμοζε ι η Επιτροπή. 
Το χρηματοδοτικό μέσο για το περιβάλλον (LIFE) 
Από το 1984, η Κο ι νότητα έχε ι απόκτησε ι σε ιράχρηματοδοτικών μέσων που της 
επιτρέπουν να θέτει σε εφαρμογή την πολιτική της για το περιβάλλον (1984-1991), 
Κοινοτικές Δράσεις για το Περιβάλλον - Βιότοποι). Το πλέον πρόσφατο, το 
"Χρηματοδοτικό Μέσο για το περιβάλλον "(LIFE), θεσπίστηκε τονΜάιο 1992αρχικάγια 
μια τριετία (1993-1995), με συνολικό προϋπολογισμό περί που 400 εκατ. ECU. Το 
πρόγραμμα οργανώθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτει πολλούς τομείς 
προτεραιότητας, δύο εκ των οποίων είναι αφενός η προώθηση λελογισμένης ανάπτυξης 
και η ποιότητα του περιβάλλοντος (LEFE-Περιβάλλον που απορροφά περίπου το 40% των 
διαθέσιμων πόρων), και αφετέρου η προστασία των βιοτόπων και της φύσης (LDFE-Φύση, 
με το 45% περίπου των πόρων). 
Στο πλαίσιο αυτού του τελευταίου τομέα αναπτύχθηκαν δράσεις που προορίζονται να 
χρηματοδοτήσουν έργαπου προσφέρουν κίνητρα και τα οποία εγγράφονται στο πνεύμα 
της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τη διατήρηση των φυσικών βιοτόπων, της 
άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Βιότοπο ι), και της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου για τη διατήρηση των άγριων πτηνών (Οδηγία Πουλιά). 
Το LEFE-Φύση, που κατά κύριο λόγο προσβλέπει στη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς 
και της βιοποικιλίας, δίνει διαφορετική ερμηνεία στον πολιτισμό απ' ότι η παρούσα 
έκθεση όπως διατυπώνεται στο άρθρο 128 της συνθήκης. 
79 
Περιραλλον και πολιτισμός 
Το τμήμα "Περιβάλλον" του LIFE, αντίθετα, χρηματοδοτεί έργα που περιλαμβάνουν 
ε ι δ ι κότερα κάπο ια πολιτ ιστ ι κή δ ιάσταση και εγγράφονται στις ακόλουθες 
προτεραιότητες: 
- ενέργειες με στόχο την εκπόνηση και την ανάπτυξη προτύπων που αποβλέπουν στο 
να λαμβάνεται υπόφη το περιβάλλον στη χωροταξία και τη διαχείριση του χώρου, 
καθώς και στις κοινωνικές και οικονομικές δραστηριότητες.Την προτεραιότητα 
αυτή συμμερίζεται η αγροτική ανάπτυξη και ο αειφόρος τουρισμός, 
-ενέργειες που αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος στον 
αστικό χώρο, τόσο στο κέντρο όσο και στην περιφέρε ια. 
Μεταξύ των έργων που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο της αγροτικής ανάπτυξης, 
περιλαμβάνονται διάφορα που αφορούν την αξιοποίηση ή την αποκατάσταση των 
" ι στο ρ ικών" τοπίων, και τα οπο ία ενέχουν την πολιτ ιστ ι κή δ ιάσταση λόγω της 
αλληλεπίδρασης του φυσικού χώρου και των κατοίκων του, καθώς και των τουριστικών 
δυνατοτήτων που ανοίγονται χάρη στην παρέμβαση τους. 
Αναφέρεται χαρακτηριστικά η παραγωγή και η αξιοποίηση φυσικών αρωμάτων από φυτικά έλαια από 
το μεσογε ιακά μακί για να διαφυλαχτεί το μεσογε ιακό τοπίο, με οικονομικό, οικολογικό και 
τουριστικό σκοπό (Σικελία, Ιταλία). ΤΙρόκει τα ι πάντως για μια καλλ ι έργε ια αρκετά περιθωριακή 
σε σχέση με την πολιτιστική διάσταση στις διάφορες πολιτικές όπως την ορίζε ι η παρούσα έκθεση. 
Αντίθετα, όσον αφορά τον αε ιφόρο τουρισμό,μπορούμε να απαριθμήσουμε αρκετά έργα, 
των οποίων το πολιτιστικό περιεχόμενο συνδέεται αμεσότερα με το πεδίο ορισμού του 
άρθρου 128 της συνθήκης. 
Το έρ"γο "άιαρρύθμιση και αξιοποίηση του αρχαιολογικού χώρου των μεγαλίθων του Καρνάκ"(στη 
Βρετάνη της Γαλλίας), που εγκαινιάστηκε το 1994με διάρκεια54μηνών, έχει στόχο την αναστήλωση 
και αποκατάσταση του αρχαιολογικοί χώρου και του φυσικού του περιβάλλοντος. Ο υπερβολικά 
μεγάλος αριθμός επισκεπτών, συγκεντρωμένος σε σύντομοχρονικό και τοπικό διάστημα, είχε 
αρχίσει να εξαφανίζει τη βλάστηση, πράγμα το οποίο προκαλούσε σταδιακή έκπλυση του εδαφικού 
υλικού και διάβρωση της γης, και παράλληλα απογύμνωση του βραχώδους βάθρου, απειλώντας τα μενίρ 
με εκλάκκωση. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στην προσαρμογή των συνθηκών επίσκεψης λαμβάνοντας 
πλήρως υπόψη όλα τα στοιχεία και τους οικολογικούς, πολιτιστικούς και τουριστικούς 
περιορισμούς, συμφωνάμε μια μέθοδο που θα μπορέσει να επαναχρησιμοποιηθεί σε άλλες παρόμοιες 
περιπτώσεις στον ευρωπαϊκό χώρο. Επί συνολικού προϋπολογισμού 15.164.634ECU, περίπου το 1,68% 
(254.614 ECU) ανέλαβε το LIFE. 
Στον τομέα προτεραιότητας γ ια τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος στον 
αστικό χώρο, ορισμένα έργα αφορούν την αειφορο διαχείριση της πρόσβασης και της 
πο ιότητας του περιβάλλοντος στους σημαντικότερους τουριστικούς χώρους. 
Το έργο "ΤΙρόσβαση του κοινού στο εμπορικό ιστορικό κέντρο της κάτω πόλης της Κώ(Ελλάδα)" έχει 
διάρκεια 20 μηνών, αρχής γενομένης από τον Νοέμβριο 1995. Απόβλεπε ι στη βελτίωση της ποιότητας 
του περιβάλλοντος στη κέντρο της πόλης και την καλύτερη πρόσβαση και κυκλοφορία των επισκεπτών 
στις ιστορικές και εμπορικές -γειτονιές. Μεταξύ των πολλών μέτρων, κυρίως πολεοδομικών, που θα 
ληφθούν για την υλοποίηση αυτών των στόχων,πρέπε ι να υπογραμμιστεί η διαρρύθμιση του χώρου 
γύρω από τα αρχαία μνημεία. To LIFE στηρίζει το έρ-yo με 232.439 ECU επί συνολικού 
προϋπολογισμού 826.960 ECU (28,11%). 
80 
λαμβάνοντας υπόψη το περιβάλλον στην ευρύτερη του έννοια,φυσικό, μεταμορφωμένο 
από τις επεμβάσεις του ανθρώπου,αγροτικό ή αστικό, καθώς και τα προβλήματα που 
τίθενται στον κάθε χώρο, τοLIFE-Περιβάλλον περιλαμβάνε ι μη ευκαταφρόνητη 
πολιτιστική δ ιάσταση.Μπορεί να συμβάλει άμεσα, όπως φαίνεται από τα αναφερθέντα 
παραδείγματα, στη διαχείριση και την αε ιφόρο ανάπτυξη των χώρων που μπορούν να 
θ εωρη θ οϋ ν ως "πολ ι τ ιστ ι κά τοπία" (αρχαιολογ ικοί ή ιστορικοί χώρο ι,αστικοί ή 
τοπικοί χώροι, τοπία δημιουργημένα από τον άνθρωπο κλπ.) 
81 
Πολιτιστικές πλευρές του Life-Περιβάλλον 
Προϋπολογισμός, σε δις ECU 
Κράτος μέλος ή 
προτεραιότητα 
Life Ευνολική δαπάνη 
έργων με 
πολιτιστική 
διάσταση Συμμετοχή του 
Life σε 
"πολιτιστικά" 
Ιργα % 
"πολιτ ι στ ικών" 
έργων στις 
πίστωσε ι ς Life 
Για τα ετη 1992 και 1993, η συμμετοχή του Life σε "πολιτιστικά" Ιργα αποτελεί εκτίμηση 
LIFE 92 
LIFE 93 
LIFE 94 
LIFE 95 
ΕΥΝΟΛΟ 92-95 Α15 
Α17 
ΣΥΝΟΛΑ 
Α15 
Α17 
ΣΥΝΟΛΑ 
Βέλγιο 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιρλανδία 
Ιταλία 
Πορτογαλία 
Ηνωμένο Βασίλεic 
Άλλες χώρες 
Α151 
Α152 
ΣΥΝΟΛΑ 
Βέλγιο 
Γερμανία 
Ελλάδα 
Ισπανία 
Γαλλία 
Ιταλία 
Πορτογαλία 
Ηνωμένο Βασίλε te 
Άλλες χώρες 
Α17 
ΣΥΝΟΛΑ 1202 
1445 
3230 
4271 
19112 
1507 
2305 
2049 
2932 
0 
11181 
26872 
38053 
2079 
579 
1813 
4840 
2226 
824 
212 
1871 
0 
14444 
14444 2763 
2392 
5155 
5227 
3159 
8386 
513 
713 
1464 
1361 
2111 
680 
1015 
903 
1459 
0 
4715 
5504 
10219 
935 
290 
720 
1180 
915 
342 
80 
616 
0 
5078 
5078 
28838 90% 
80% 
19% 
90% 
80% 
14% 
21% 
10% 
33% 
29% 
30% 
26% 
16% 
52% 
21% 
0% 
86% 
100% 
19% 
26% 
4% 
22% 
25% 
14% 
5% 
7% 
12% 
0% 
81% 
11% 
15% 
82 
Μερικοί αριθμοί 
Εξετάζοντας, για τα έτη 1994 και 1995, το σύνολο της προτεραιότητας "αε ιφόρος 
τουρισμός" και μεγάλο τμήμα των προτεραιοτήτων "αγροτική ανάπτυξη" και "βελτίωση 
της ποιότητας του περιβάλλοντος στον αστικό χώρο" (αναζήτηση του "πολιτιστικού" 
χαρακτήρα σύμφωνα με τις ονομασίες των έργων), μπορεί να προβεί κανείς σε κάποια 
ενδεικτική εκτίμηση του ποσού των πιστώσεων LWE-Πε ρ ι βάλλον που χρησιμοποιούνται 
για τη στήριξη έργων που εμφανίζουν πολιτιστικές πλευρές.Για το 1994, επί 
συνολικού προϋπολογισμού 53.085.000 ECU, η συμμετοχή του LIFE σε έργα αυτού του 
τύπου ανήλθε σε 10.219.000 ECU περίπου, ήτο ι το 19%. Για το 1995, επί συνολικού 
ποσού 48.147.000 ECU, αντιπροσώπευε το 11%, περίπου 5.078.000 ECU. Τα στοίχε ία για 
το 1992 και 1993 προκύπτουν από προβολή σε αυτά τα έτη των ποσοστών που προκύπτουν 
από την ανάλυση των ετών 1994 και 1995.Ετσι,για το 1992, διατέθηκε ποσό 5.155.000 
ECU επί συνολικού προϋπολογισμού 27.038.000 ECU γ ι α "πολιτιστικά" έργα, ποσό το 
οποίο αντιστοιχεί σε 19%. Το 1993, οι δαπάνες στον τομέα αυτό ανήλθαν σε 8.386.000 
ECU επί συνολικού προϋπολογισμού 58.517.000 ECU, ήτοι ποσοστό 14%. Συνεπώς, για 
την περίοδο 1992-1995, είναι δυνατόν να εκτιμηθεί κατά προσέγγιση ότι το ποσοστό 
των πιστώσεων που διατέθησαν για να στηριχθούν έργα πολ ι τ ιστ ι κού χαρακτήρα 
αντιστοιχεί σε 15% του συνολικού προϋπολογισμού του LIFE-περιβάλλον. 
Το έργο "Αε ιφόρες Πόλεις" και 
η ισόρροπη διαχείριση του αστικού περιβάλλοντος 
Η περίπτωση του έργου "Αε ιφόρες Πόλε ις", που ξεκίνησε η Επιτροπή το 1993, είναι 
χαρακτηριστικό της πολιτιστικής προσέγγισης που μπορεί ναγίνε ι στο πλαίσιο της 
περιβαλλοντικής πολιτικής. Τη διαχείριση ανέλαβε ομάδα εμπειρογνωμόνων του 
αστικού περιβάλλοντος ενώ η τροφοδότηση εξασφαλίζεται από ευρύ δίκτυο που 
αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών, της τοπικής αυτοδιοίκησης, των 
κο ινών ι κών εταίρων, οργανώσεων δραστήριων στον τομέα του περ ι βάλλοντος, 
οργαν ισμών ε ι δ ι κ ε υμένων στην αστική διαχείριση, καθώς και τις υπηρεσίες της 
Επιτροπής.Στόχος του σχεδίου είναι να μελετηθεί ε ις βάθος η αε ιφόρος ανάπτυξη 
ευρωπαϊκών αστικών συνόλων και στη συνέχεια να ευνοηθεί η υλοποίηση συγκεκριμένων 
σχεδίων στον τομέα αυτό. 
Το αποτέλεσμα των πρώτων εργασιών παρουσιάστηκε το 1994 σε έκθεση με τον τίτλο 
"Αε ιφόρες Πόλε ις", νέα έκδοση της οποίας αναμένεται να κυκλοφόρησε ι το 1996. Στο 
τμήμα που αφορά το θέμα "Ισόρροπος σχεδιασμός της χρήσης της γης", ένα κεφάλαιο 
είναι αφ ι ερωμένο στην πολιτ ιστ ική κληρονομιά. Το θέμα αυτό αναλύεται υπό το 
πρίσμα τριών παραγόντων με προτεραιότητα: την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος 
έτσι όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στην πολιτιστική και φυσική κληρονομιά των 
ευρωπαϊκών πόλεων, τον τουρισμό και την ψυχαγωγία, και τέλος την επίπτωση αυτών 
των τελευταίων στην πολιτ ιστ ι κή κληρονομιά και την ποιότητα του αστικού 
περιβάλλοντος. Η έκθεση προτείνει σειρά μέτρων για την διαρρύθμιση των πόλων και 
τον καλλωπισμό τους,για την αναστήλωση ιστορικών κτιρίων,για την αισθητική 
π ο ιό τη τα των νέων κατασκευών και την ένταξη τους στον παλαιότερο ιστό, κ.α. 
83 
Συμπέρασμα 
Οι δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής 
ενέχουν ένασημαντ ι κό πολιτιστικό στοιχεί ο, ε ι δ ι κότερα κατά την εξέταση του 
περιβάλλοντος όπως αυτό τροποποιήθηκε από την αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης. 
Πρέπει πάντως να υπογραμμιστεί, στην σφαιρική εικόνα του περιβάλλοντος, ότι οι 
διάφορες διαστάσε ι ς που το ορίζουν είναι στ ε να αλληλο επι καλυπτόμενες, και ότι 
είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και να μετρηθεί η πολιτιστική τους έκταση. Εξάλλου, 
τα σύνορα μεταξύ του πολιτιστικού και του φυσικού χώρου που χαρακτηρίζουν το 
περιβάλλον δεν είναι ευδιάκριτα και ποικίλλουν ανάλογα με τις διάφορες απόφε ις. 
Στο πλαίσιο αυτό, η ε ι δ ι κότερη ο ι κολογ ι κή σημασία του περ ι βάλλοντος (όπως 
αναπτύχθηκε στο LIFE-ΦύσηΧαν και αντιπροσωπεύε ι το σημαντικότερο τμήμα της 
κο ινοτ ι κής δράσης στον τομέα αυτό, δ εν έχε ι ληφθε ί υπόψη στο κεφάλα ι ο αυτό. 
Αντίθετα, δίδεται μια δ ιάσταση περισσότερο "πολι τ ιστ ική" από τα έργα που 
προβλέπουν παρεμβάσεις στην αρχιτ έκτον ική κληρονομιά, η οποία θεωρείται ως 
σημαντικό στοιχείο του περιβάλλοντος, τόσο του αστικού όσο και του αγροτικού, και 
ως ουσιαστικό στοιχείο ποιότητας ζωής. 
Ηαρχιτεκτον ι κ ή κληρονομιά, κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο, επηρεάζεται από τους 
ανθρωπογενείς παράγοντες (δημογραφία, κοινωνιολογία, οικονομία και πολιτισμός), 
φυσικούς (συγκοινωνίες, πυκνότητα, μορφολογία, υλικά, λειτουργίες) και 
περιβαλλοντικούς (ρύπανση, αειφορο διατήρηση και διαχείριση), οι οποίοι πρέπει να 
τύχουν σφαιρικής εξέτασης. 
Το γεγονός ότι πρέπει να λαμβάνονται ταυτόχρονα υπόψη διάφορα στοιχεία βάσει των 
πολιτικών για το περιβάλλον, την τεχνολογική έρευνα και ανάπτυξη, την περιφερειακή 
πολιτική, τον τουρισμό και τα πολιτιστικά θέματα, αναπτύσσοντας ήδη υφιστάμενες 
ή νέες συνεργίες, θα επιτρέψει στην Ενωση να θέσει σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη 
πολιτική που θα ανταποκρίνεται στις σύγχρονες επιταγές της διαχείρισης της χρήσης 
του εδάφους και της διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς. 
84 
2. Τουοισμβο και πολιτισαόο 
Οι άμεσες πρωτοβουλίες της Κοινότητας σε θέματα τουρισμού αναπτύχθηκαν δυνάμει της 
απόφασης αριθ. 92/421 /ΕΟΚ του Συμβουλίου, όπου αναφέρεται ότι :"η δράση της Επιτροπής 
αποβλέπει στο να υπογραμμιστεί η σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς για τον 
τουρισμό, και να προωθηθεί η καλύτερη γνώση των πολιτιστικών ριζών, των πολιτισμών, 
των τρόπων ζωής των Ευρωπαίων"]. Η απόφαση αυτή υπογράμμιζε ι έτσι σαφώς τη στενή 
σχέση που συνδέει τον τουρισμό και τον πολιτισμό, και ειδικότερα τον τουρισμό και την 
πολιτιστική κληρονομιά. Αυτά τα δύο στοιχεία έχουν πράγματι γίνει οι δύο 
συμπληρωματικοί και σχεδόν αχώριστοι πόλοι ενός πελώριου ρεύματος πολιτιστικής 
ευαισθητοποίησης και επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας.Παράλληλα, ο πολιτιστικός 
τουρισμός, αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την πρόοδο της ιδέας της ευρωπαϊκής 
ιθαγένειας, έχοντας ταυτόχρονα όλο και μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική επίδραση 
για πολλές χώρες της Ενωσης. 
Σύμφωνα με την αρχή της "επικουρικότητας" που διέπει την κοινοτική δράση, η ανάπτυξη 
και η διαχείριση του τουρισμού υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, που έχουν 
έτσι τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τον πλούτο του πολιτισμού του ς.Ο ρόλος της 
Κοινότητας σχετικά με το θέμα αυτό είναι να προσδίδει στις τουριστικές πρωτοβουλίες 
ευρωπαϊκή διάσταση στηρίζοντας ειδικότερα την ανταλλαγή πληροφοριών, τεχνογνωσίας 
και χρηστών πρακτικών μέσω διεθνικών έργων. 
Το "Πολυετές σχέδιο κοινοτικής δράσης 
στον τομέα του τουρισμού" και ο πολιτιστικός τουρισμός 
ΗΕπιτροπή κατάρτισε "Πολυετές σχέδιο κοινοτικής δράσης στον τομέα του τουρισμού" 
που καλύπτε ι την περίοδο 1993-1995 και χορήγησε σε αυτό προϋπολογισμό 18 εκατ. ECU. 
Σημαντικός αριθμός έργων που στηρίζονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο έχουν πολιτιστικό 
χαρακτήρα, και συγκεκριμένα: 
α) Στήριξη των πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη χάραξη νέων πολιτιστικών διαδρομών 
στην Ευρώπη με τουριστική δ ιάσταση, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και τις 
ενδιαφερόμενες περιφέρειες και τοπικές αρχές, καθώς και στην προβολή τους μέσω 
φυλλαδίων και άλλων δημοσιεύσεων ή πολυμέσων. (Πρόσκληση για την υποβολή προτάσεων 
93/C 128/09 ΕΕ αριθ. C 128 της 8.5.93, σελ. 7). 
β) Κίνητρα και ενίσχυση για τη χρήση ευρωπαϊκών δικτύων που θα καταστήσουν δυνατή 
την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των τουριστικών επαφών και των πολιτιστικών φορέων, 
τονίζοντας μεταξύ άλλων, την αξία της κληρονομιάς. (Πρόσκληση για την υποβολή 
προτάσεων 94/C 122/07 ΕΕ αριθ. C 122 της 4.5.94, σελ. 9). 
- "Πόλεις τέχνης στην Ευρώπη", που τέθηκε σε εφαρμογή από την Ομοσπονδία Οργαν ισμών 
Τουρισμού των Ευρωπαϊκών Πόλεων (1994-1995) και αποσκοπεί στη σύσταση ενός ευρωπαϊκού 
δικτύου απαρτιζόμενου από 31 πόλεις με καλλιτεχνικό και ιστορικό ενδιαφέρον σε 11 
χώρες της ΕΕ, με τη συνεργασία των πολιτιστικών ιδρυμάτων και των επαγγελματικών 
τουρ ι στ ι κών φορέων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Το βάρος θα δοθεί στον 
τουρισμό των πόλεων που θα γίνε ι αποτελεσματι κότεροςκαι ελκυστικότερος με τη 
δήμιουργία"πακέτων" τουρισμού και την ανάπτυξη διαφημιστικού και πληροφοριακού 
υλικού, ειδικότερα μέσω της πληροφορικής και των νέων τεχνολογιών. 
Για την ανάλυση του συνόλου των κοινοτικών evepyeiûv irou ίχουν ίΐίίιπωση στον τουρισμό, βλ. tyypcepo COM(96) 
29 τ£ λ ικό της 05.02.96 
85 
-Το σχέδ ιο "Ευρωπαϊκές πόλε ι ς στην άκρη των δάχτυλων" (European Cities witmn reach) 
αποτελε ί έργο του Royal National Institute for the Blind (1993-94-95) και έχε ι στόχο την 
έκδοση σε Μπράιγ φυλλαδίων που εκθέτουν την κληρονομιά αρκετών ευρωπαϊκών πόλεων, 
προς χρήση από τυφλούς, θα χαραχτούν επίσης ειδικές πολιτιστικές διαδρομές ή θα 
επεκταθεί η χρήση τους αν ήδη υπάρχουν. 
Μετά από το πρόγραμμα εργασίας του 1993, υλοποιήθηκαν το 1994 δεκαοκτώ έργα με στόχο 
την χάραξη νέων τουριστικών διαδρομών με πολιτιστικό ενδιαφέρον. Η κοινοτική 
συμμετοχή έφθασε το 1.200.000 ECU. 
Για το 1994, επί συνόλου 21 έργων που στηρίχθηκαν από την Επιτροπή και 
πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο 1994-1995,11 είχαν πολιτιστικό χαρακτήρα. Στόχος 
τους ήταν η τόνωση της ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ τουριστικών και πολιτιστικών 
φορέων, και η δημιουργία ενός πολιτ ιστ ι κού δ ι κτϋ ου γ ια κάθε έργο. Τα έργα που 
επελέγησαν αντικατοπτρίζουν διάφορες απόψεις και διάφορους πολιτιστικούς στόχους: 
από αξιοποίηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς με σκοπό την ενθάρρυνση της 
ανακάλυψης του τουρισμού από όσο γίνεται μεγαλύτερο κοινό, μέχρι μια πιο κοινών ική 
προσέγγιση όπως είναι η προβολή του πολιτισμού εθν ικών με ιονοτήτων με τη χάραξη 
τουριστικών διαδρομών,ή η έκδοση πληροφοριακών εντύπων σε Μπράιγ με περιεχόμενο 
σχετικό με την κληρονομιά των ευρωπαϊκών πόλεων, προοριζόμενο για χρήση από τυφλούς 
(βλ. ανωτέρω παράδε ιγμα). 
Από συνολική κοινοτική ενίσχυση ύψους 6.566.400 ECU, 1.093.863 ECU χρησιμοποιήθηκαν 
για τη στήριξη αυτών των πολιτ ιστ ι κού χαρακτήρα έργων (ήτοι το 16,66%). 
Συμπέρασμα 
Η σχέση τουρισμού και πολιτισμού είναι αναμφισβήτητη και έτσι η κοινοτική δράση στον 
τομέα αυτό αποκτά οπωσδήποτε σημαντική προστιθέμενη αξία. 
Ο πολιτιστικός τουρισμός είναι τομέας με μεγάλες δυνατότητες, πολιτιστικές χωρίς 
αμφιβολία, αλλά και οικονομικές και κο ι νων ικές.Ηαξ ιοποίηση της πολιτιστικής 
κληρονομιάς για τουριστικούς σκοπούς μπορεί να σύμβαλε ι τόσο στη διαφύλαξη των 
αγαθών όσο και στην ανάπτυξη της ενδιαφερόμενης περιοχής. Μπορεί όμως να αποτελέσει 
και δίκοπο μαχαίρι, δεδομένου ότι η πρόσβαση ανεξέλεγκτου τουριστικού ρεύματος σε 
αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία καθώς και οι σχετικές ρυθμίσεις που απορρέουν από 
αυτήν,μπορεί να δημιούργησε ι κι νδύνους για την ακεραιότητα και τη μακροπρόθεσμη 
διατήρηση αυτής της πολιτιστικής κληρονομιάς. 
Ετσι, και με την προοπτική ενισχυμένης δράσης της Ενωσης στον τουριστ ικό τομέα, 
αποδεικνύεται απαραίτητο, σε συνεργασία με τον πολιτιστικό τομέα, να ληφθούν υπόψη 
οι προσδοκίες του κοινού,αλλά επίσης κυρίως και οι επιταγές της διατήρησης και της 
αρμονικής διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς. 
Αυτό θα επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, αφενός με την καλύτερη διαχείριση της ροής των 
επισκεπτών, και αφετέρου με την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των επισκεπτών και 
των κατοίκων τουριστικών περιοχών. 
3. Ερευνα και πολιτlouôc 
Τα κοινοτικά προγράμματα που διεξήχθηκαν στον τομέα της έρευνας προκύπτουν από το 
Τέταρο Πρόγραμμα-Πλαίσιο για την Ερευνα(1994-1998) και έχουν δημοσιονομική κάλυψη 
12,7 δις ECU. 
86 
Η επιστήμη και η έρευνα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του πολιτισμού. Είναι σημαντική 
πηγή νέων γνώσεων και πρακτικών,χρησιμοποιώντας παράλληλα και αντικατοπτρίζοντας 
τις αξίες και τη θεώρηση του κόσμου των ομάδων μέσα στις οποίες αναπτύσσονται. 
Εξεταζόμενη στο σύνολο της, η πολιτική της έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης της 
Ενωσης έχει συνεπώς μια αναμφισβήτητη πολιτιστική διάσταση. Συμβάλλει στην ενίσχυση 
της θέσης της επιστήμης και της τεχνολογίας στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, τονώνοντας 
παράλληλα την έκφραση, στον τομέα αυτό, του ευρωπαϊκού πολιτισμού. 
Ηπολιτιστική διάσταση της πολιτικής της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης είναι 
σαφής στην περίπτωση των ακόλουθων μεγάλων κατηγοριών δράσης: 
Α) Ενέργειες της Ενωσης στον τομέα των σχέσεων μεταξύ επιστήμης και πολιτισμού. 
Η δράση αυτή έχει διπλό στόχο: 
- Να τονώσει, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τον προβληματισμό και τη συζήτηση γύρω από την 
επιστήμη και την τεχνολογία. Το κυριότερο μέσο για τον σκοπό αυτό είναι το "Ευρωπαϊκό 
Βήμα Επιστήμηα και ΤεννολογιαεΛ που αποτελεί το πλαίσιο ερευνών και συνεδρίων για 
τις πολιτιστικές, ιστορικές, κοινωνικές και ηθικές πλευρές της επιστήμης και της 
τεχνολογίας στην Ευρώπη (προϋπολογισμός: περίπου 800.000 ECU ανά έτος). Το Φόρουμ 
αυτό συστάθηκε το 1994 και αποτελεί το πλαίσιο 4-5 έργων κάθε χρόνο. 
- Κ δράση του Φόρουμ συμπληρώνεται με την έκδοση Tpiuvviaiac επιθεώρησης με τίτλο 
"EuroscientiaForum". Στόχος της έκδοσης αυτής είναι ναπροεκταθεί ο προβληματισμός και 
η συζήτηση για την επιστήμη και την τεχνολογία στην Ευρώπη πέρα από τους 
συμμετέχοντες στα συνέδρια του Φόρουμ και πέρα από τα θέματα που συζητούνται εκεί. 
- Να τονώσει, σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τη γνώση και την κατανόηση της επιστήμης και της 
τεχνολογίας στο ευρύ κοινό. Κύριο μέσο προς τον σκοπό αυτό είναι "Η ευρωπαϊκή 
εβδομάδα επιστημονικού και τεννολογικοϋ πολιτισμού" (προϋπολογισμδα 1 εκατ. ECU ανά 
έτος). Η πρωτοβουλία αυτή οργανώνεται από το 1993 κάθε χρόνο,τοφθ ι νόπωρο, και 
αποτελεί το πλαίσιο για διάφορες εκδηλώσεις (ημερίδες ενημέρωσης, ειδικά τηλεοπτικά 
προγράμματα, συνέδρια, εκθέσεις, εκδηλώσεις κλπ.)που αποσκοπούν στην προσέγγιση του 
κοινού στην επιστήμη και την τεννολογία στην ευρωπαϊκή τουα διάσταση (ευρωπαϊκή 
επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία, η επιστήμη και η τεχνολογία στις άλλες 
χώρες της Ευρώπης). Κάθε χρόνο προετοιμάζονται 20 έως 30 σχέδ ια αυτού του τύπου σε 
συνεργασία με οργανισμούς των διαφόρων χωρών. 
Β) Ενεργέ ι ες της Ενωσης στην TEA για την προστασία και τη διατήρηση της 
ευρωπαϊκής κληρονομιάς 
1. Το πρόγραμμα "Περιβάλλον": η έρευνα και η τεχνολογία στην υπηρεσία της διατήρησης 
της πολιτιστικής κληρονομιάς 
Το 1986, η Κοι νότητα άρχισε να στηρίζει ερενητικά σχέδια με πολιτιστική διάσταση μέσω 
του προγράμματος της "Περιβάλλον". 
87 
Το πρόγραμμα αυτό εχε ι ως γεν ικους στόχους να ο ι ευρύ ν ε ι και να ι υνωυ* ι ι ι ς 
ερευνητικές δραστηριότητες που διεξάγονται επί του παρόντος με τη στήριξη διεθνικών 
και πολυθεματικών σχεδίων που αποβλέπουν στη συμφιλίωση της βελτίωσης του 
περιβάλλοντος και της ποιότητας της ζωής αφενός, με τη βιομηχαν ική ανάπτυξη, 
αφετέρου. 
Εκτοτε, το πρόγραμμα αυτό πέρασε τέσσερις φάσεις δραστηριότητας που περιελάμβαναν 
κάθε μία και μια ειδική πολιτιστική πτυχή: 
1. "Οι επιπτώσε ις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στα ιστορικά κτίρια και τα μνημεία" 
(1986-1990). 
2."Ηπροστασία και η συντήρηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς"(πρόγραμμα 
STEP- 1989-1992). 
3. "Η προστασία του περιβάλλοντος και η συντήρηση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής 
κληρονομιάς (Πρόγραμμα Περιβάλλον -1991-1994). 
4. "Τεχνολογίες για την προστασία και την αποκατάσταση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής 
κληρονομιάς" (Πρόγραμμα Περιβάλλον και Κλίμα- 1995-1998). 
Οπως φαίνεται σαφώς από τις ονομασίες αυτές, η πολιτ ιστ ική διάσταση αυτών των 
πρωτοβουλιών συνδέεται με τη στενή σχέση της επιστημονικής έρευνας και της 
τεχνολογικής ανάπτυξης αφενός και της συντήρησης της πολιτιστικής,ακίνητης και 
κινητής, κληρονομιάς αφετέρου. 
Είτε πρόκειται για ενδογενείς αιτίες φθοράς (συμπεριφορά του υλικού σε εξωτερικούς 
παράγοντες) ή εξωγενείς(δηλ. κλιματικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες), είτε 
πρόκειται για μέτρα προστασίας και συντήρησης, τα σχέδια που τυγχάνουν στήριξης στο 
πλαίσιο αυτό αφορούν εξαιρετ ικάπο ικίλα προβλήματα, με κοινό παρονομαστή την 
προσφυγή σε έρευνες και μέσα των τεχνολογιών αιχμής προκε ιμένου να επιτευχθεί ο 
πολιτιστικός στόχος. 
Για παράδειγμα, θα αναφερθεί το έργο που υλοποιήθηκε από δίκτυο πανεπιστημίων και 
κέντρων της Ιταλίας, του Βελγίου, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας,με 
τη συμμετοχή της Μάλτας και της Ρουμανίας. Πρόκειται για το έργο με την ονομασία 
"Marine spray and polluted atmosphere as factors of damage to monuments in the Mediterranean 
coastal environment", διάρκειας 36 μηνών, που ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 1993. 
Το έργο αποσκοπεί στη διεξαγωγή επιστημονικής μελέτης των κλιματικών και 
περιβαλλοντικών επιδράσεων στη διαδικασία γήρανσης και τα προ βλήματα φθοράς της 
πέτρας με την οποία είναι χτισμένα τα μνημεία των μεσογε ιακών περιοχών της Νοτίου 
Ευρώπης, με ειδικότερη προσοχή στη σωρευτική δράση των θαλασσίων αλάτων και των 
ατμοσφαιρικών ρύπων.Ο δεύτερος στόχος αφορά την ανάπτυξη μεθοδολογίας της μελέτης 
που θα επιτρέψει αξιολόγηση των χαρακτηριστικών των λίθων που μπορεί να διευκολύνει 
την κατανόηση των φαινομένων γήρανσης. Αυτό θα μπορούσε να αποτέλεσε ι τη βάση για την 
εφαρμογή καταλληλότερων τεχν ικών συντήρησης. Το έργο αυτό στηρίζεται από την 
Κοι νότητα με 1.200.000 ECU. 
Τα έργα που στη ρ ι ζ οντά ι στο πλαίσιο του προγράμματος αυτού υλοπο ιούνται από 
πανεπιστήμια, ερευνητικά κέν τα ή ειδικευμένες μικρομεσαίες επιχε ι ρήσεις.Εχουν 
διάρκε ια 2 έως 3 ετών και οφείλουν να έχουν ευρωπαϊκή διάσταση (συμμετοχή πολλών 
χωρών), να εμφανίζουν υψηλό επιστημονικό επίπεδο, και να αποδεικνϋουν καινοτόμο 
προσέγγιση και τη βέλτιστη ενδεχόμενη εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων. 
Κατά τη διάρκε ια των τριών τελευταίων περιόδων δραστηριότητας του προγράμματος 
(1986-1990, 1989-1992 και 1991-1994), περίπου 130 από τα κυριότερα επιστημονικά 
εργαστήρια και ιδρύματα, υπέβαλαν και υλοποίησαν έργα στον τομέα της συντήρησης της 
πολιτιστικής κληρονομιάς. 
88 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης προπαρασκευαστικά και συνοδευτικά μέτρα για την 
ενθάρρυνση της χρησιμοποίησης και της διάδοσης των αποτελεσμάτων των ερευνών.Μεταξύ 
αυτών περιλαμβάνονται συνέδρια* εργαστήρια με συγκεκριμένα θέματα (π.χ. η συντήρηση 
των τουβλόχτιστων ο ι κοδομημάτων,Ι&χνζχϊ,Οκτώβριος 1984),τ; σύσταση ομάδων εργασίας 
σε δίκτυο, η δημοσίευση εκθέσεων στις οποίες παρουσιάζονται τα σημαντικότερα έργα 
που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο του προγράμματος, και η έκδοση του "European 
Cultural Heritage Newsletter on Research". 
Για την περίοδο 1990-1994, επί συνολικού προϋπολογισμού 315 εκατ. ECU, χορηγήθηκαν 
εν συνόλω 11 εκατ.ΕΟΙγια την υλοποίηση 18 έργων πολιτιστικής φύσεως, ήτο ι 3,5%-
ποσοστό που αντιστο ιχεί σε 2,2 εκατ. ECU το χρόνο. 
2. "Περιβάλλον και κλίμα" : 1995-1998 
Το τρέχον πρόγραμμα με την ονομασία "Περιβάλλον και κλίμα" αφορά την περίοδο 1995-
1998. Το τμήμα που αφορά την έρευνα για την προστασία και τη συντήρηση της 
πολιτιστικής κληρονομιάς αποβλέπει στους ακόλουθους γενικούς στόχους: 
- Καλύτερη γνώση των αιτίων και των μηχανισμών φθοράς που οφείλεται σε 
περιβαλλοντικούς παράγοντες, με παράλληλη αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου που 
συνδέονται με την κατάχρηση τεχνολογικών εφαρμογών (π.χ θέρμανση, κλιματισμός, νέα 
οικοδομικά υλικά κλπ) και με τον μαζικό τουρισμό. 
- Ενθάρρυνση της ανάπτυξης και της εφαρμογής μεθόδων και τεχνολογιών. 
υπογραμμίζοντας κυρίως την αξιολόγηση των ορίων τους, τα πλεονεκτήματα τους και την 
κατάλληλη εφαρμογή τους στο πλαίσιο της μελέτης των αιτίων, των μηχαν ισμών, των 
επιπτώσεων και της αντιμετώπισης της φθοράς του περιβάλλοντος. 
- Συμβολή στη δημιουργία βάσης επιστημονικών δεδομένων για τη συντήρηση. 
Στο πρόγραμμα αυτό έχει χορηγηθεί συνολικός προϋπολογισμός 566,5 εκατ. ECU. Είναι 
λογικό να αναμένε τα ι ότι τουλάχιστον το ίδιο ποσοσστό με την προηγούμενη περίοδο 
(3,5%) θα αφιερωθεί στη χρηματοδότηση έργων με πολιτιστικό περιεχόμενο. Αυτό θα 
αντ ιστό ιχεί σε ποσό τουλάχιστον περίπου 20 ε κατ. ECU για την περίοδο 1994-1998, 
δηλαδή ετήσιο ποσό περίπου 4 εκατ. ECU. 
3. Συμβολή των μέτρων και των αναλύσεων στη συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς: 
το πρόγραμμα "Τυποποίηση, μέτρα και δοκιμές " (1994-1998) 
Αλλες πρωτοβουλίες, που αναπτύσσονται επί του παρόντος στο πλαίσιο του τέταρτου 
προγράμματος-πλαισίου "Έρευνα",περιλαμβάνουν μέτραπου θα μπορούσαν να επηρεάσουν 
κατά κάποιο τρόπο τον πολιτιστικό τομέα, και ε ιδικότερα τον τομέα της πολιτιστικής 
κληρονομιάς.Το πρόγραμμα "Τυποποίηση, μέτρα και δοκιμές" (1994-1998) απόβλεπε ι γενικά 
στην ανάπτυξη ενός εναρμονισμένου συστήματος μέτρων και αναλύσεων,αξιόπιστών και 
επαναλήψιμων, προκειμέν ου να βελτιωθεί η αν ταγών ι στ ι κότη τα της ευρωπαϊκής 
βιομηχανίας. Το θέμα III του προγράμματος, για τα "Μέτρα στην υπηρεσία της κοινωνίας", 
προορίζεται να ενθαρρύνει τις έρευνες που θα συμβάλλουν στη βελτίωση της υγείας και 
της ασφάλε ι ας των ατόμων καθώς και τη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος 
(συμπεριλαμβανομένης και της διαφύλαξης της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς). 
89 
Στο πλαίσιο αυτό,αναπτύσσονται νέα μέσα και συστήματα μέτρων για τον καθορισμό των 
παραμέτρων που επηρεάζουν τη διατήρηση και τη συντήρηση των πολιτιστικών αγαθών και 
τον προσδιορισμό των ζημιών, μεθοδολογία για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας 
των τρόπων αντιμετώπισης και των προϊόντων που χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση, 
τεχνικές δειγματοληψίας, μεθοδολογίες για τον προσδιορισμό της προέλευσης και της 
σύνθεσης των αντικειμένων. 
Στο πρόγραμμα έχε ι χορηγηθεί συνολικός προϋπολογισμός 184 εκατ. ECU. Εκτιμάται ότι 
περίπου4 εκατ-ECU θαδιατεθούν για τις δραστηριότητες που εμφανίζουν πολιτιστικό 
χαρακτήρα. Το ετήσιο ποσό αυτών των δαπανών αναμένεται συνεπώς να προσεγγίσει τις 
800.000 ECU. 
4. Το πρόγραμμα ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 
Το πρόγραμμα ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ περιλαμβάνε ι πιλοτικά σχέδια που αποσκοπούν στην κατανόηση 
και συμπερίληψη της κοινωνικής, και κατά συνέπεια και πολιτιστικής, διάστασης στις 
ενέργειες που στοχεύουν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ευνοϊκού για τη διάδοση 
των επιστημονικών και τεχνικών κεκτημένων στην ευρωπαϊκή κοινωνία, και γενικότερα 
στην προβολή ενός ευρωπαϊκού πολιτισμού της καινοτομίας. 
Η συστηματική διάδοση των χρηστών πρακτικών και μεθοδολογιών που ενθαρρύνουν τη 
συμμετοχή κο ι νωνικών φορέων στις δ ι άφορε ς καινοτόμες διαδικασίες, κο ι νές σε 
ορισμένες χώρες της Ενωσης και απούσες ή σπάνιες σε άλλες, προκαλεί σημαντικούς 
δεσμούς συνεργασίας και συμβάλλε ι στην τόνωση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. 
Οι προϋποθέσεις επιτυχίας αυτών των ενεργειών μεταφοράς τεχνογνωσίας αναλύθηκαν επί 
τόπου και αποτέλεσαν το αντικείμενο ευρέων πειραματισμών (πάνω από 500 
εμπε ι ρογνώμον ες, δημοτικοί/κοινοτ ι κοι παράγοντες και κάτοικοι 15 περίπου πόλεων 
συμμετείχαν στο πρόγραμμα), στην περίπτωση μιας ειδικής μεθοδολογίας που αναπτύχθηκε 
στη Δανία και χρησιμοποιείται σήμερα σε δέκα περίπου άλλες πόλεις που κατέληξαν στα 
ίδια συμπεράσματα (Initiative European Awareness Scenario Workshops, EASW). 
Κ αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης επιβεβαιώθηκε με την υποστήριξη που 
εξέφρασαν διάφορα δίκτυα και οργανισμοί όπως το Συμβούλιο Δήμων και Περιφερειών της 
Ευρώπης, το Eurocities, Campagne des Villes Durables, υπό το συ ν το ν ι σμό της ΓΔ IX, Διεύθυνση 
D, το πρόγραμμα Περιβάλλον των Ηνωμένων Εθνών καθώς και άλλες ομάδες που εργάζονται 
στο πλαίσιο άλλων, λιγότερο γνωστών, δικτύων. 
c 
Βάσε ι των ανωτέρω, θαξεκινήσει προσεχώς μια νέα σε ιράπαρομο ιων έργων που θα 
ερευνούν νέα θέματα τα οποία ήρθαν στην επιφάνεια με την κοινωνία της πληροφορίας 
(υγεία και ποιότητα ζωής, κινητικότητα και δυνατότητα πρόσβασης, γήρανση κοινωνίας 
κλπ) καθώς και νέες μεθοδολογίες ή καλύτερες πρακτικές. Τα έργααυτά θα προκύψουν 
μετά από την πρόσκληση υποβολής προτάσεων για τις οποίες έχει χορηγηθεί 
προϋπολογισμός περίπου 2 εκατ. ECU. 
Γ. Αλλες ενέργειες της Ενωσης 
Η πολιτιστική διάσταση είναι εμφανής σε ένα τμήμα της δράσης της Ενωσης που αφορά τη 
στήριξη της κατάρτισης και την κινητικότητα των ερευνητών. Είναι λιγότερο εύκολο να 
προσδιοριστεί αριθμητικά ο προϋπολογισμός που χορηγείται σε ενέργειες με 
πολιτιστικό χαρακτήρα σε άλλα π ρ ογ ράμματα ή δράσε ι ς που συνδέονται με την TEA. Το 
πρόγραμμα "Κατάρτιση και κινητικότητα των ερευνητών" (1994-1998) αποσκοπεί, σύμφωνα 
με το Λευκό Βιβλίο για την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση, στην 
ενθάρρυνση της κι νητικότητας των ερευνητών και τη δημιουργία δικτύων έρευνας σε 
ολόκληρη την Ευρώπη. 
9Ù 
Η επίτευξη αυτή του στόχου επιδιώκεται αφενός με τη χορήγηση υποτροφιών για έρευνα, 
δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε ευρωπαίους ερευνητές να πραγματοποιήσουν περίοδο 
κατάρτισης 3 μηνών έως 3 ετών έξωαπό τη χώρα καταγωγής τους, και αφετέρου με τη 
σύσταση δικτύων έρευνας που προορίζονται να ευνοήσουν τις επαφές, την πραγματοποίηση 
πειραματικών εφαρμογών, την ανταλλαγή συμπερασμάτων κλπ. 
Το πρόγραμμα περιλαμβάνε ι επίσης συνοδευτικά μέτρα, όπως η διοργάνωση συνεδρίων 
(Euroconferences)Kai άλλων επιστημον ικών συναντήσεων,μαθημάτων κατάρτισης και 
θερινών μαθημάτων. Η πολιτ ιστ ική διάσταση αυτού του προγράμματος συνδέεται προφανώς 
με τη συμμετοχή ερευνητών που προέρχονται από το χώρο των ανθρωπιστικών και 
κο ι νων ικών επιστημών. Βρίσκουμε πράγματι στο πρόγραμμα αυτό σχέδια με έντονη 
πολιτιστική διάσταση (σχέδιο στον τομέα της ιστορίας της επιστήμης, της πολιτιστικής 
ανθρωπολογίας, της αρχαιολογίας, της κοινωνιολογίας των αξιών, της μελέτης γλωσσών 
κλπ.). 
Μεταξύ άλλων πρωτοβουλιών που συνδέονται με την TEA χωρίς να έχουν πολιτιστική 
διάσταση αλλά που μπορούν να ασκήσουν κάποια επίδραση στον πολιτιστικό τομέα, πρέπει 
να ση μ ειωθεί το πρόγραμμα με την ο νομασία "Technology Stimulation Measures for small and 
medium size enterprises" (1994-1998, με προϋπολογισμό 700 εκατ. ECU). To πρόγραμμα αυτό 
αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της συμμετοχής των MME στα κοινοτικά προγράμματα TEA, και 
μπορεί να βοήθησε ι τις MME που επιθυμούν να θέσουν σε εφαρμογή νέα τεχνολογικά μέσα 
στους τομείς της τέχνης και της πολιτιστικής κληρονομιάς. 
Συμπεράσματα 
Η καλύτερη συνεκτίμηση της πολιτιστικής πλευράς της επιστήμης και της τεχνολογίας, 
η στήριξη της έρευνας στην υπηρεσία της ευρωπαϊκής κληρονομιάς και η έρευνα επί των 
κοινωνικών προβλημάτων με έντονη πολιτιστική διάσταση,αποτελούν ένα τρίπτυχο επί 
του οποίου, τα τελευταία χρόνια, αναπτύχθηκε η πολιτιστική διάσταση στην πολιτική της 
έρευνας και της τεχνολογικής ανάπτυξης στην Ενωση. Κ εξέλιξη αυτή θα πρέπε ι να 
συνεχιστεί και στο μέλλον, εντός των ορίων των στόχων της ερευνητικής πολιτικής που 
καθορίζονται στη συνθήκη. 
91 
Σχέση με το Πρόγράμμα Ε και Α ΤΙεριβάλλον 
(Α) Τομέας επιστήμης 
και έρευνας 
Πρόγραμμα Περιβάλλον (Β) Σύνολο κονδυλίων 
για δράσεις 
315 6 κατ. ECU (Γ) Πολιτιστικές ενέργειες 
18 Κονδύλια για δράσε ι ς με 
πολιτιστική διάσταση 
11 εκατ. ECU Ποσοστό συνόλου 
κονδυλίων για δράσεις με 
πολιτιστική διάσταση 
3,5 
Κατάλογος σχεδίων έρευνας στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της Ευρωπαϊκής Πολι τιστι κής κληρονομιάς που χρηματοδοτούνται δυνάμε ι 
του προγράμματος Ε και Α Περιβάλλον (1990-1994) 
Συντονιστής 
Syremont SpA (Ι ταλ ί α) 
Institut fïlr Instandhaltung 
GmbH (Γερμανία) 
English Heritage (H.B) 
Gifford & Partners Ltd 
(H.B) 
Birbeck Collegio (H.B) 
Βασιλική ακαδημία 
Καλών Τεχνών (Δανία) 
Middlesex University (H.B) Εταίρος 
Ελλάδα, Ισπανία, 
Ιταλία, Γαλλία 
Ηνωμένο Βασίλειο, 
Ελλάδα, Κάτω Χώρες 
Ηνωμένο Βασίλειο, 
Ιρλανδία 
Γερμανία, Πορτογαλίο 
Η.Β 
Κάτω Χώρες, Ιταλία 
Γαλλία, Βέλγιο, Η.Β 
Πορτογαλία, Αυστρία, 
Η.Β Ονομασία τον êpyov 
Μελέτη της μικρομετρικής υποβάθμισης των λιθοειδών μνημει 
που οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, με τη 
χρησιμοποίηση σύγχρονων μεθόδων ραντάρ Κοινοτική συνεισφορά 
(ECU) 
ων 600.000 
Ταξινόμηση αρχείων εδάφους σε χώρους ανασκαφών στην Ευρώπη 518.000 
ανάλογα με την περιβάλλον τική επίπτωση και τη δυνατότητα 
διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς 
Προστασία του ξύλου: κατανόηση της σχέσης της σήψης του ξΰ) 
από σαράκι και της γήρανσης των ευρωπαϊκών ιστορικών κτιρ'ι 
προκείμενου να τεθούν σε εφαρμογή λύσεις εναλλακτ ι κες προ 
σημερινές, φθοροποιές και μη αποτελεσματικές. 
.Συντήρηση λίθινων προσόψεων. 
περιβαλλοντική έρευνα y ια τη διατήρηση της καλλιτεχνικής 
κληρονομιάς (ERA) 
Φθορά και συντήρηση δερμάτων δεψημενων με φυτικές ουσίες 
Ρύπανση στα μόρια και φθορά της λίθου ου 500.000 
ων, 
: τις 
164.000 
580.000 
480.000 
471.000 Διάρκεια 
(μήνες) 
30 
24 
36 
24 
36 
24 
24 
92 
Πανεπιστήμιο Πατρών 
(Ελλάδα) 
Πανεπιστήμιο του 
Manchester 
(Η.Β) 
Carl von Ossietzky 
Universitàt 
Oldenburg (Γερμανία) 
TNO, Bouw (Κάτω Χώρες) 
Katholieke Université it 
Leuven (Βέλγιο) 
Fraunhofer Institut fiir 
Silicatforschung WUrtzburg 
(Γερμανία) 
Fraunhofer Institut filr 
Silicatforschung WUrtzburg 
(Γερμανία) 
Πανεπιστήμιο της 
Γάνδης (Βέλγιο) 
Πανεπιστήμιο της 
Μεσογείου(Ιταλία) 
Universita degli Studi di 
Trieste (Ιταλία) 
Université Parigi 
Val-de-Marne (Γαλλ ία) Ιταλία, Ισπανία 
Δανία 
Ιταλία, Ισπανία 
Βελγιο, Ιταλία 
Κάτω Χώρες, Ιταλία, 
Γερμανία 
Ηνωμένο Βασίλειο, 
Πορτογαλία 
Ηνωμένο Βασίλε ι ο, 
Δανία, Ρουμανία, 
Τσεχική Δημοκρατία 
Ισπανία, Βέλγιο, 
Γερμανία, Ιταλία 
Ισπανία, Ελλάδα, 
Πορτογαλία, Βέλγιο, 
Γερμανία, Ιταλία, 
Μάλτα 
Γαλλία, Ιταλία 
Ιταλία, Ελβετία, 
Γαλλία Επικαθήσεις αερίων και μορίων και η διαβρωτική τους δράση 
πολιτιστικά και καλλιτεχνικά αντικείμενα εντός μου σε ίων 
Τελειοποίηση των τεχνικών διατήρησης σε αρχαιολογικά 
σιδηρουργήματα j τα 280.000 
300.000 
·* 
Βιολογικές και ορυκτολογικές αντιδράσεις των μνημείων της 116.000 
Μεσογε ίου 
Αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας της επιφάνειας για ττ( 410.000 
συντήρηση κεραμόχτιστών έργων 
Έμπειρο σύστημα για την αξιολόγηση της υποβάθμισης 
κεραμόχτιστών έργων παλαιών ιστορικών κτιρίων 
Αξιολόγηση και πρακολοΰθηση του περιβάλλοντος ακινήτων 
πολιτιστικού ενδιαφέροντος 
Νέες μέθοδοι συντήρησης εξωτερικών χάλκινων γλυπτών 
Αμφίδρομη φυσική μελέτη της αλλοίωσης και της 
βιοαποδεκτικότητας των δοκιμών λίθων με τομοπυκνομετρία 
δεκάδες και ατμοσφαιρική ρύπανση ως παράγοντες υποβάθμιση 
μνημείων σε παραλιακές περιοχές της Μεσογείου 600.000 
900.000 
714.000 
600.000 
ς των 1.200.000 
Μη καταστρεπτικές δοκ ιμές για την δ ιαγνωστι κή αξ ιολόγηση των 660.000 
μεθόδων και των τεχνικών σταθεροποίησης που εφρμόζονται σι 
ιστορικά κτίσματα 
Πειραματική προσέγγιση και προτυποποίηση της επιφανε ιακή< 
αλλοίωσης των μνημείων 250.000 24 
24 
24 
24 
24 
36 
24 
30 
36 
36 
27 
93 
4. Μικρομεσαίες επιγε ιοίισε te. ευ,ποοιο και πολιτισμό^ 
Η παραγωγή στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η βιοτεχνία, το εμπόριο και η διανομή 
αποτελούν το αντικείμενο πολλών κοινοτικών ενεργειών στήριξης στο πλαίσιο του 
πολυετούς προγράμματος για τις επιχειρήσεις και τις MME (1994-1996). Το πρόγραμμα 
αυτό, που αποσκοπεί μεταξύ άλλων στον εκσυγχρονισμό του εμπορίου και της διανομής και 
υπογραμμίζει τον ρόλο του εμπορίου στην τοπική ανάπτυξη, θέτει σε εφαρμογή ενέργειες 
οι οποίες εμμέσως εμ<ρανίζουν πολιτιστική διάσταση, κυρίως λόγω της ενθάρρυνσης των 
καλλιτεχνικών και βιοτεχνικών δραστηριοτήτων που εμπεριέχουν. 
Απο αυτή την αποψη,αξιζει νααναφερθουν τρεις πρωτοβουλίες.Ππρώτη, με την ονομασία 
"Στήριξη σεμιναρίων, συνεδρίων και μελετών" και συνολικό προϋπολογισμό 300.000ECU, 
στήριζε ι μη κερδοσκοπικές ενέργειες με ενδιαφέρον για το εμπόριο και τη διανομή. Τα 
συνέδρια και τα σεμινάριαπου την αφορούν μπορεί να έχουν πολιτιστικό περιεχόμενο. 
Ίο 1994, οργανώθηκε σεμινάριο για"Το μέλλον των λιανέμπορων και οι υπηρεσίες στις αγροτικές 
περιοχές". Σε αυτό αναλύθηκε ο ρόλος που παίζει το εμπόριο στη διατήρηση των οτγροτικών κοινοτήτων 
και στην επιβράδυνση της αστυφιλίας. 
Το 1966, διοργανώθηκε στο Εμπολι της Ιταλίας σεμι νάριογιατην κοινωνικοοικονομική επίπτωση του 
εμπορίου στα αστικά ιστορικά κέντρα στα διάφορα κράτημέλη, με ιδιαίτερη αναφορά στον τουρισμό. 
Π δεύτερη πρωτοβουλία συνίσταται στη στήριξη και τη συμμετοχή της Επιτροπής στο 
συνέδριο τέχνης που δ ιοργανώθηκε τον Ιούν ιο 1994 στοΑονδίνο από το British Craft 
Council. 
CRAFT-Τέλος, κατά το δεύτερο ευρωπαϊκό συνέδριο βιοτεχν ιών και μικρομεσαίων 
επιχε ι ρήσεων, που έγινε στο Βερολίνο στ ι ς 26 και ΙΤΣεπτεμβρίου 1994, τα θέματα 
αφορούσαν επίσης και την χειροτεχνία και ειδικότερα ευρωπαϊκό βραβείο χειροτεχνίας. 
Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να σταθεί χορηγός σε μια τέτοια πρωτοβουλία, η οποία θα 
ξεκινήσει από εκπροσώπους του ιδιωτικού φορέα. Κ πρωτοβουλία αυτή θα αποβλέπει στην 
αναγνώριση του έργου των βιοτεχνών, στη βελτίωση των γνώσεων, της διαφάνειας και της 
αντιπροσωπευτικότητας, της βιοτεχνίας και στην ένταξη της μέσα στο ευρωπαϊκό 
πλαίσιο. Με ένα έπαθλο θα επιβραβευόταν το ταλέντο των αναγνωρισμένων βιοτεχνών ενώ 
ένα δεύτερο βραβείο θα ενθάρρυνε νέους βιοτέχνες. 
Ο τομέας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, και ειδικότερα εκείνων που ασχολούνται με 
τη χειροτεχνία και την καλλιτεχνική βιοτεχνία,με τη διαφύλαξη της πολιτιστικής 
κληρονομιάς ή ακόμα με τις εφαρμοσμένες νέες τεχνολογίες στις δραστηριότητες αυτές, 
έχει σημαντική πολιτιστική διάσταση, αν και είναι δύσκολο να προσδιοριστεί και να 
αξιολογηθεί μέσα στο πλαίσιο της σημερινής κοινοτικής πολιτικής. 
Η δράση της Ενωσης στον τομέα αυτό με την τόσο ιδιαίτερη οικονομική και κοινών ική 
στ/μασία, θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά αφενός στη δ ιαφύλαξη και την 
επαναξιοποίηση των παραδοσιακών επαγγελμάτων και αφετέρου στην εμφάν ι ση νέων 
πολιτιστικών δυνατοτήτων. 
9Η 
5. Η κοινών ική οικονομία και ο πολιτ louôc 
Τα ιδρύματα περιλαμβάνονται μεταξύ των κυριότερων φορέων πολιτιστικής δράσης, και 
υπολογίζεται ότι περίπου 152 εκατ.ECU επενδύονται στον τομέααυτό στην Ευρώπη. 
Τουλάχιστον 150 ιδρύματοΐδρουν στον τομέααυτό, είτε με τη στήριξη που παρέχουν σε 
εκδήλωσεις είτε με την άμεση διοργάνωση εκδηλώσεων. 
Ως ομάδα εθελοντών που συγκεντρώνεται γ ια να υλοπο ιήσε ι ένα κοινό στόχο, ο ι 
συνεταιρισμοί και οι ενώσε ι ς χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσο γ ι α τη διοργάνωση 
πολιτιστικών δραστηριοτήτων.Είναι ιδιαίτερα δραστήριο ι στην εφαρμογή ολοκληρωμένης 
προσέγγισης στον πολιτισμό, και επεκτείνουν τις πολιτιστικές προοπτικές και σε 
μειονεκτικές ομάδες όπως είναι οι πένητες και οι εθνικές με ι ονότητες. Η προσπάθεια 
να αποκτήσουν ευρωπαϊκή διάσταση αυτοί οι συνεταιρισμοί, οι ενώσεις και οι φορείς 
αλληλοβοήθειας, όπως και οι άλλες προτεραιότητες που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα 
εργασίας της κοινωνικής οικονομίας, διευκολύνουν την διευρωπαϊκή πολιτιστική δράση. 
Ο πολιτισμός αποτελεί όλο και μεγαλύτερη πηγή ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων για την 
Ευρώπη. Είναι συνεπώς σκόπιμο να συνεχίσουν οι οργανώσεις κοινωνικής οικονομίας την 
επαγγ ελματ ι κή κατάρτι ση στον τομέα του πολιτ ισμού, όπως ε ίνα ι π.χ. τα σχέδ ια 
κατάρτισης που στηρίζονται από το ΕΚΤ στους τομείς της μουσικής, του θεάτρου και του 
κωμικού θεάματος. Μερικές φορές, οι ενέργειες αυτές αποτελούν τμήμαπολυθεματικών 
έργων για την αποκατάσταση των αστικών κέντρων. 
Μερικά από τα σχέδια που τυγχάνουν στήριξης στο πλαίσιο του πολυετούς προγράμματος 
(1994-1996) της Επιτροπής για τους συνεταιρισμούς, τους φορείς αλληλοβοήθειας, τις 
ενώσε ι ς και τα ιδρύματαστην Κο ι νότητα παρουσ ιάζουν πολιτ ιστ ική δ ιάσταση.Ο 
προϋπολογισμός του προγράμματος είναι σήμερα της τάξης των 2,5 εκατ.ECU/έτος, και 
ένα μικρό τμήμα του χρησιμοποιείται για τη στήριξη πολιτιστικών ενεργειών. 
6. Η κοινοτ ική δράση νια την αδελώοποΐηση ευρωπαϊκών πόλεων 
Η ενέργε ια αυτή αποσκοπεί στην ενθάρρυνση πόλεων και δήμων/κοινοτήτων της Ευρώπης 
να συσφίγξουν τους μεταξύ τους δεσμούς μέσω αδελφοποίησης. Μέχρι σήμερα, στην 
ενέργε ι α αυτή έχουν συμμετάσχε ι περίπου 15.000 πόλε ις.Η οικονομική στήριξη της 
Κοινότητας στρέφεται κατά προ τ ε ρα ι δ τη τα στους μικρούς δήμους/κοινότητες στις 
μειονεκτικές περιοχές της περιφέρειας, και σκοπεύει στην ευνόηση των πολυμερών 
ανταλλαγών και κοινών σχεδίων δράσης. Οι δραστηριότητες αυτές μπορεί να αφορούν 
άμεσα τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά ή να περιλαμβάνουν πολιτιστικές 
πτυχές. 
Ο προϋπολογισμός που χορηγήθηκε σ' αυτή τη δράση κατά το 1995 ήταν 3,5 εκατ. ECU. Για 
το 1996 αυξήθηκε σε 7,5 εκατ. ECU. Εκτιμάται ότι περίπου το 10% του συνολικού 
προϋπολογισμού της δράσης αυτής χρησιμοποιείται για τη στήριξη δραστηριοτήτων 
πολιτιστικού χαρακτήρα. 
2 Βλ. "Cultural Funding in Europe", European Foundation Centre, 1995 
95 
ΤΜΗΜΑ III: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ 
Η ανάπτυξη της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στον οπτικοακουστικό τομέα 
ανταποκρίνεται σε δύο θεμελιώδεις στόχους: 
- να καθοριστεί και να εξασφαλιστεί η λειτουργία ενός αληθινού ευρωπαϊκού χώρου για 
τις υπηρεσίες στον οπτικοακουστικό τομέα, 
- να τεθεί σε εφαρμογή μια στρατηγική ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ρ°ιομτ/χανίας 
προγραμμάτων. 
Οι δυο αυτοί στόχοι, που συνδέονται με την ανάπτυξη της αγοράς και της βιομηχανικής 
πολιτικής, επιδιώκονται λαμβάνοντας πλήρως υπόψη την πολιτιστική διάσταση του 
οπτικοακουστικού τομέα. Αυτό είναι εμφανές τόσο στο επίπεδο ρυθμιστικού πλαισίου που 
δι έπε ι τον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό χώρο όσο και στις διάφορες πρωτοβουλίες 
στήρ ι ξης. 
1. ΠΡΩΤΟΣ ΣΤΟΧΟΣ - ΕΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ -
(ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ) 
Η οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα"1 που εκδόθηκε από το Συμβούλιο το 1989 αποτελεί τον 
ακρογωνιαίο λίθο του ρυθμιστικού πλαισίου ενός ευρωπαϊκοί) χώρου για τις 
οπτικοακουστικές υπηρεσίες. Κύριος στόχος της είναι να κατάστησε ι δυνατή την 
ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών εκπομπών στην Ευρωπαϊκή Ενωση και με αυτόν τον 
τρόπο να ενθαρρύνει την ανάπτυξη διεθνών υπηρεσιών. Στηρίζεται συνεπώς στα άρθρα 57 
παρ. 2 και 66 της συνθήκης ΕΚ. 
Αυτή η ελεύθερη κυκλοφορία στηρίζεται στη διπλή αρχή της μοναδι κότητας του 
εφαρμοστέου δικαίου και της ελεύθερης λήψης: 
κάθε ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός υπόκειται μόνο στη νομοθεσία του κράτους μέλους 
από το οποίο προέρχεται ή είναι εγκατεστημένος, και οφείλει να τηρεί τις ελάχιστες 
κοινές απαιτήσεις στους υπό εναρμόνιση τομείς, 
τα κράτη μέλη δεν εμποδίζουν τη λήψη ή αναμετάδοση στο έδαφος τους εκπομπών που 
προέρχονται από άλλα κράτη μέλη για λόγους που υπάγονται στους υπό εναρμόν ιση 
τόμε ίς. 
Κ μέθοδος που χρησιμοποιείται συνεπώς είναι ο συντονισμός των εθνικών διατάξεων στα 
σημε ία όπου αυτό είναι αναγκαίο, προκειμένου οι δ ιαφορές που υφί ν τα ν τα ι να μην 
μπορούν να καταστούν νομικά εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών 
εκπομπών. Η ελεύθερη κυκλοφορία αποτελεί τον κύριο στόχο της οδηγίας. Εντούτοις, η 
οδηγία λαμβάνε ι υπόψη και άλλους στόχους, όπως την προστασία των καταναλωτών και των 
ανηλίκων, την προώθηση της ευρωπαϊκής τηλεοπτικής βιομηχανίας, την προστασία της 
δημόσια υγείας κλπ. 
Μεταξύ των υπό συντονισμό τομέων περιλαμβάνεται ο καθορισμός κριτηρίων προκειμένου 
για την υπαγωγή ενός ραδιοτηλεοπτικού οργαν ισμού στη δικαιοδοσία ενός κράτους 
μέλους, η τηλεοπτική διαφήμιση και χορηγία (το ποσοσστό των διαφημιστικών μηνυμάτων 
και το περιεχόμενο τους), η προστασία των ανηλίκων, το δ ι καιωμα απάντησης, καθώς και 
ένα ε ι δ ι κό κεφάλαιο αφ ι ερωμένο στην προώθηση της παραγωγής και της δ ιανομής 
τηλεοπτικών προγραμμάτων. 
Οδηγίααριθ. 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989 για τον ουντον ισμό ορισμένων νομοθετ ικών, 
ρυθμιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων -ΕΕ 
αριθ. L298 της 17.10.89 
86 
Το κεφάλαιο αυτό περιλαμβάνει διαρθρωτικό κανόνα σχετικά με την ανεξάρτητη παραγωγή, 
καθώς και κανόνα που αποβλέπει ώστε τα περισσότερα από τα μεταδιδόμενα από τους 
ευρωπαϊκούς τηλεοπτικούς οργανισμούς έργα να είναι ευρωπαϊκά. Ο τελευταίος αυτός 
κανόνας έχει σαφή πολιτιστική διάσταση δεδομένου ότι εξασφαλίζει την ελάχιστη 
προβολή των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτισμών από τις ευρωπαϊκές οθόνες. 
Το βασικό πλαίσιο που παρέχει η οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα" συμπληρώνεται σε 
διάφορους άλλους τομείς προκειμένου να εξασφαλιστεί η ουσιαστική ελεύθερη 
κυκλοφορία των υπηρεσιών, και μάλιστα με άλλα νομικά μέσα όπου λαμβάνεται επίσης 
υπόψη η πολιτιστική διάσταση του τηλεοπτικού τομέα. 
* Η οδηγία "δικαιώματα δημιουργού στην καλωδιακή δ ιανομή μέσω δορυφόρου"2 
συμπλήρωσε το 1993 την οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα" στο πλαίσιο των διασυνοριακών 
εκπομπών. 
* Εξάλλου, το λευκό Βιβλίο για τη νομική προστασία των κωδικοποιημένων υπηρεσιών3 
παρουσίαζε ι, προς διαβούλευση από τα ενδιαφερόμενα μέρη,ανάλυση των θεμάτων που 
συνδέονται με την πειρατεία επί πληρωμή τηλεοπτικών υπηρεσιών, και συνεπώς έμμεσα 
και με τα οπτικοακουστικά έργα. Εξετάζει, ειδικότερα, κατά πόσον η λήψη μέτρων σε 
κοινοτικό επίπεδο, προκειμένου να θεσπιστεί αντίστοιχο επίπεδο προστασίας σε όλα τα 
κράτη μέλη, θα ήταν αναγκαία για να συμπληρωθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο του ευρωπαϊκού 
οπτ ι κοακουστ ι κού χώρου που έχει χαραχθεί από τις οδηγίες "τηλεόραση χωρίς σύνορα" 
και "δορυφορική καλωδιακή μετάδοση". 
* Βέβαια, και σε άλλους τομείς σχετικούς με τις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές τα κράτη 
μέλη διατηρούν το δικαίωμα να νομοθετούν σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, ειδικότερα 
όσον αφορά την αρχή της μη εφαρμογής διακρίσεων και την αρχή της αναλογικότητας. 
Στους τομείς αυτούς, η εφαρμογή του άρθρου 59 της συνθήκης, το οποίο πρόβλεπε ι την 
εξάλειψη εμποδίων στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, καθιστά δυνατό να αποφευχθούν νέοι 
κατακερματισμοί του ευρωπαϊκού τηλεοπτικού χώρου.Η εφαρμογή του άρθρου αυτού όμως 
στον τηλεοπτικό τομέα λαμβάνε ι επίσης υπόψη τ ι ς πολιτιστικές ιδιομορφίες. 
Συγκεκριμένα, έχει αναγνωριστεί η δυνατότητα για ορισμένα κράτη μέλη να διατηρούν 
ορισμένα εθνικά μέτρα που αποβλέπουν σε στόχους της γλωσσικής πολιτικής τους (Βλ. 
Μέρος Ι, Κεφάλαιο VII - Ο Πολι τι σμό ς και οι αποφάσε ις του Δικαστηρίου Ε.Κ.) 
* Τέλος, η καλή λειτουργία ενός ευρωπαϊκού οπτ ι κοακουστ ι κού χώρου προϋποθέτε ι τη 
διατήρηση pi ας ανοιχτής αγοράς και ένα ουσιαστικό ανταγωνισμό. Οσον αφορά τις 
κρατικές εν ισχύσεις,πρέπει ναγίνει πλήρης εκμετάλλευση των νέων δυνατοτήτων που 
παρέχονται από το άρθρο 92 παρ. 3 εδάφιο δ) της συνθήκης του Μάαστριχτ. 
Ο οπτ ι κοακουστ ι κός τομέας ευρίσκεται αντιμέτωπος με ταχύτατες εξελίξε ις, τόσο 
τεχνολογικής φύσεως όσο και οικονομικές.Οι εξελίξε ι ς αυτές ει να ι ειδικότερα 
σχετικές με την ανάπτυξη νέων τύπων οπτ ι κοακουστ ι κών υπηρεσιών και από τις δυο 
πλευρές των παραδοσιακών ορίων τηλεοπτ ι κής μετάδοσης και τηλεπικοινών ιών. 
Τώρα που αμέτρητα κανάλια δορυφορικής σύνδεσης και επί πληρωμή τηλεόρασης αρχίζουν 
να πλημμυρίζουν τον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό χώρο, η επανάσταση της ψηφιακής 
μετάδοσης επιτρέπει να διαφανεί η πολλαπλάσια προσφορά προγραμμάτων καθώς και η 
ανάπτυξη υπηρεσιών όπως το pay-per-view ή τηλεθέαση επί μέτρω. 
Οδηγία αριθ. 93/83/ΕΟΚγια το συ ν το ν ι σμό ορισμένων κανόνων του δικαιώματος δημιουργού και συγγενών 
δικαιωμάτων που ισχύουν στη ραδιοτηλεοπτική διανομή μέσω δορυφόρου και την αναμετάδοση μίσω καλωδίου 
3 Εγγραφο COM(96) 76 τ ε λ ι κ δ 
9f 
Επίσης, χάρη στις προόδους της ψηφιακής συμπίεσης (digitalcompression) τα δίκτυα 
τηλεπικοινωνιών γίνονται επαρκή μέσαγια τη μετάδοση εικόνων και την ανάπτυξη νέων 
ηλεκτρονικών υπηρεσιών και αλληλοδρώντων προγραμμάτων. 
Μπροστά σ' αυτές τις εξελίξεις, η διατήρηση βασικών αρχών στον ευρωπαϊκό 
οπτ ι κοακουστ ι κό χώρο προϋποθέτε ι ταυτόχρονα και ορισμένες προσαρμογές των 
υφιστάμενων κανόνων και μια μελέτη προοπτικών για το πλαίσιο που ενδεχομένως θα 
ευνοήσει την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών. Ολες αυτές οι νέες ενέργε ι ες λαμβάνουν επαρκώς 
υπόψη την πολιτιστική πλευρά του τομέα. 
Πέρα από την περιορισμένη αναθεώρηση της οδηγίας "τηλεόραση χωρίς σύνορα", η μελέτη 
προοπτικών θα δ ι εξαχθεί μέσα στο πλαίσιο ενός Πράσι νου Βιβλίου για τις νέες 
οπτικοακουστικές υπηρεσίες που θα ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια του 1996. 
2. ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΣΤΟΧΟΣ - Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ -
(ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΗΡΙΗΗΣ) 
Αν και ισχυρότατη ως προς τον πλούτο και την ποικιλομορφία της κληρονομιάς της, η 
ευρωπαϊκή βιομηχαν ία παραγωγή ς κινηματογραφικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων 
αποκάλυψε τις διαρθρωτικές της αδυναμίες μπροστά στον αυξανόμενο ανταγωνισμό των 
δ ι εθνών αγορών. Κ ενίσχυση αυτής της βιομηχανίας και η βούληση να γι ν ε ι αυτή 
ανταγωνιστικότερη αποτέλεσαν εξ αρχής θεμελιώδη στόχο της κοινοτικής 
οπτικοακουστικής πολιτικής. 
Εκτός από την βιομηχαν ική διάσταση αυτού του στόχου, είναι σαφές ότι εκεί ενυπάρχει 
και έντονη πολιτιστική διάσταση. Τα κινηματογραφικά και τηλεοπτικά προγράμματα δεν 
είναι συνηθισμένα προϊόντα. Ως κατ' εξοχήν φορείς του πολιτισμού, διατηρούν τη δική 
τους ιδιομορφία μεταξύ των νέων τύπων οπτ ι κοακουστ ι κών προϊόντων που διαρκώς 
πολλαπλασιάζονται.Ως ζωντανοί μάρτυρες των παραδόσεων και της ταυτότητας της κάθε 
χώρας, αξίζουν κάθε ενθάρρυνση. Μόνο μια ευρωπαϊκή βιομηχανία δυνατή θα μπορούσε να 
εξασφάλισε ι ταυτόχρονα την ποικιλία προγραμμάτων και τη διεθνή ακτινοβολία των 
ευρωπαϊκών πολιτισμών, λόγω της θέσης που κατέχει η εικόνα στην κοινών ίαμας σήμερα, 
πρόκειται εδώ για ε να σοβαρότατο πολιτ ιστ ικό άλμα. 
Τα τελευταία χρόνια, ο τρόπος διάγνωσης του προβλήματος βελτιώθηκε και αναπτύχθηκαν 
τα σχετικά μέσα κοινοτικής στήριξης. 
Τα σημαντικότερα μέσα στήριξης - το πρόγραμμα MEDIA4 και το πρόγραμμα δράσης για την 
προηγμένη τηλεόραση στην Ευρώπη5, και τα δύο με βάση το άρθρο 235 της συνθήκης ΕΚ-
συμπληρώνουν αποτελεσματικά τις προσπάθε ι ες που γίνονται σε εθν ικό επίπεδο. 
Τηρώντας την αρχή της επικουρικότητας, αποβλέπουν σε διαρθρωτικούς στόχους με άμεση 
ή έμμεση επίπτωση τόσο στην παραγωγή ευρωπαϊκών έργων όσο και στην κυκλοφορία τους 
στα κράτη μέλη. 
Επίσης, το ευρωπαϊκό ταμείο εγγύησης για τον οπτικοακουσικό τομέα, όπως προτείνεται 
από την Επιτροπή6, απόβλεπε ι στη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου που θα μπορέσει 
να κινητοποιήσει τις επενδύσεις προς όφελος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας 
οπτικοακουστικών προγραμμάτων. 
4 Το πρόγραμμα MEDIA θεσπίστηκε με την οδηγία αριθ. 90/685/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1990 για την 
εφαρμογή προγράμματος δράσης για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής βιομηχανίας 
(MEDIA 199-1995). 
Το πρόγραμμα αυτό αναμορφώθηκε στο πρόγραμμα MEDIA II βάσε ι δύοαποφάσεων του Ζυμβουλί ου: την απόφαση αριθ. 
95/563/ΕΚ.για πρόγραμμα ενθάρρυνσης τηςανάπτυξης και της διανομής ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών έργων 
(MEDIA II-ανάπτυξη και δ ι ανομή) (1996-2000), και την απόφαση 95/564/ΕΚγια πρόγραμμα κατάρτισης των 
επαγγελματιών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας οπτικοακουστικών προγραμμάτων (MEDIAII- κατάρτι ση)) (1996-2000). 
Απόφαση αριθ. 93/424/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22.07.1993 για τη θέσπιση σχεδίου δράσης για την εισαγωγή των 
προηγμε ν ων υπηρεσ ιών τηλεόρασης στην Ευρώπη, ΕΕ αρι θ. L 196 της 5.8.93 
Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για τη σύσταση ευρωπαϊ κού ταμε ίου εγγυήσεωνγ ι α την ενθάρρυνση της 
κινηματογραφικής και τηλεοπτ ικής παραγωγής, έγγραφο COM(95) 546 τελικό της 14.11.1995 
98 
Αυτό το καινοτόμο μέσο προορίζεται να συμπληρώσει τη δράση του προγράμματος MEDIA 
II παρεμβαίνοντας άμεσα στο επίπεδο της οπτικοακουστικής παραγωγής, θα καταστήσει 
δυνατή την αποτελεσματική βελτίωση της χρηματοδότησης ευρωπαϊκών έργων ώστε να 
επιτύχουν τη διάδοση τους στον πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο χώρο. 
Δεδομένου ότι ο κύριος στόχος τους είναι να ευνοηθεί η ανάπτυξη της βιομηχανίας 
προγραμμάτων, το MEDIA II και το ταμείο εγγύησης έχουν νομική βάση το άρθρο 130 
(βιομηχανία) της συνθήκης ΕΚ.Ομως, ταμέσααυτά, όπως ακριβώς και το σχέδιο δράσης, 
λαμβάνουν πλήρως υπόψη τις πολιτιστικές πλευρές του βιομηχαν ι κού τομέα που 
προσπαθούν να προωθήσουν, σύμφωνα με το πνεύμα του άρθρου 128 παρ. 4. 
Εξάλλου, στο πλαίσιο της "Ευρωπαϊκής διάστασης στον οπτικοακουστικό τομέα", η 
υποστήριξη βραβείων και φεστιβάλ επιτρέπει ανέκαθεν την χρηματοδοτική ενίσχυση 
φεστιβάλ οπτικοακουστικού περιεχομένου, ιδίως του κινηματογράφου, όπου προβάλλονται 
ευρωπαϊκά έργα ποιότητας την ώρα που οι εμπορικές κι νηματογραφικές αίθουσες 
προβάλλουν κυρίως αμερικανικές ταινίες. Κ ενέργεια αυτή, που άρχισε το 1992, έχει 
τριπλό στόχο, καθόλου ασήμαντο από πολιτιστική άποψη: 
επιτρέπε ι την προώθηση ευρωπαϊ κών έργων, 
- ευνοεί την κυκλοφορία και τη διανομή τους (ενώ, σε κάθε κράτος μέλος, μικρό μόνο 
μέρος των ταινιών του προβάλλεται στα άλλα κράτη μέλη), 
- διευκολύνει την αμοιβαία γνωριμία των εθνικών κινηματογράφων και συμβάλλει έτσι 
στον εμπλουτισμό των πολιτ ιστ ικών ανταλλαγών. 
Η ενεργέ ια αυτή προκάλεσε εξαιρετικό ενδιαφέρον στο σύνολο του κινηματογραφικού 
επαγγελματ ι κού χώρου, από δ ε ιξη του οποίου αποτελε ί η πρόσφατη σύσταση της 
"Ευρωπαϊκής ένωσης φεστιβάλ κινηματογράφου". Το ενδιαφέρον έγκειται, εκτός από τη 
χρηματοδοτική ενίσχυση, στο γεγονός ότι επέτρεψε τον εμπλουτισμό των προγραμμάτων 
τους παρά τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι διανομείς, ενώ απέκτησαν ευνοϊκές 
προϋποθέσεις για τη χορήγηση εθνικών και περιφερειακών ενισχύσεων. Χαρακτηριστική 
επίσης είναι η έκταση του εορτασμού της εκατονταετηρίδας του κινηματογράφου σε 
ορισμένα κράτη μέλη. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Τα μέσα που χρησιμοποιεί η οπτικοακουστική πολιτική αποτελούν, κατά κάποιο τρόπο, 
χαρακτηριστικό παράδε ιγμα της λήψης υπόψη από την Κοι νότητα της πολι τ ιστ ι κής 
πλευράς των ενεργέ ιών της που γίνονται δυνάμε ι άλλων δ ιατάξεων της συνθήκης, 
ακολουθώντας τις επιταγές του άρθρου 128 παρ.4.Αυτή η στάση ήταν ήδη εμφανής πριν 
να τεθεί σε ισχύ,το 1993, η συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και ο ι διάταξε ι ς της 
σχετικά με τον πολιτιστικό τομέα (η οδηγία "τηλεόραση χωρίς σύνορα" εκδόθηκε το 1989 
και το πρόγραμμα MEDIA Ι το 1990), και κατά συνέπε ια δεν υπάρχε ι κανένας λόγος να 
έχε ι σήμερα λιγότερη σημασία. Το πρότυπο αυτό θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί και σε 
άλλους τομείς ως τρόπος προσέγγισης. Είναι /8έ/3αια σαφές ότι οι κύριοι στόχοι της 
οδηγίας "τηλεόραση χωρίς σύνορα" (ελεύθερη κυκλοφορία) και του προγράμματος MEDIA 
Π (ανάπτυξη της οπτικοακουστικής βιομηχανίας) δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των στόχων 
που αναφέρονται στην παρ. 2 του άρθρου 128, και συνεπώς ανάγονται σε άλλες διατάξεις 
της συνθήκης. Είναι όμως εξ ίσου σαφές ότι ακριβώς για τον λόγο αυτό πρέπε ι να τίθεται 
σε εφαρμογή η παράγραφος 4 του άρθρου 128. 
Μέσα από τις ποικίλες κοινοτικές πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της 
οπτικοακουστικής πολιτ ι κής, η Ευρωπαϊκή Ενωση συμβάλλει αναμφισβήτητα στη διατήρηση 
και διάδοση των ευρωπαϊκών πολιτισμών, σεβόμενη πάντα την ποικιλομορφία τους. Παρά 
τη βιομηχαν ική και την εμπορική λογική που διέπει αυτές τις ενέργε ι ες σύμφωνα με 
τους κανόνες της συνθήκης, εντούτοις τίποτα δεν εμποδίζει να λαμβάνεται υπόψη η διπλή 
φύση, πολιτιστική και οικονομική, του οπτικοακουστικού τομέα. Αντίθετα, η πολιτιστική 
διάσταση αυτής της πολιτικής φαίνεται να ενισχύεται στο πλαίσιο των νέων 
πρωτοβουλιών. Ετσ ι, η Επιτροπή θα μεριμνάε ι δ ι κότερα ώστε να γίνεται πλήρης 
99 
εκμεταΛΛευοη ιων υυ ναι υτητων ουνεμγαυ tut, νου ποΛίτιστικου τομέα και της 
οπτ ι κοακουστ ι κής πολπ ι κής προ κειμένου να εν ισχυθεί ο χώρος των πολυμέσων. 
100 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΕΗΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ 
Η διεθνής πολιτιστική συ ν εργασία προσλαμβάνε ι σε ολόκληρο τον κόσμο όλο και 
μεγαλύτερη σημασία. Κ πολιτ ιστ ική διάσταση φαίνεται πλέον ως ένα από τα καθοριστικά 
στοιχεία των διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής πολιτικής και συμπληρώνει έτσι την 
πολιτική και οικονομική διάσταση. 
Η εξέλιξη αυτή έχει αντίστοιχο αντίκτυπο και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. 
Η συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, στο άρθρο 128 παρ. 3 ζητά, πράγματι, 
από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη να ευνοούν την (πολιτ ιστ ική) συνεργασία με τις 
τρίτες χώρες. 
Με τη Λομέ III (1986-1990) και βάσει του άρθρου 131 παρ. 3 της συνθήκης ΕΚ, η Κοινότητα 
ε ισήγαγε μνεία του πολιτιστικού στοιχείου στις διάφορες μορφές συμφωνιών που 
συνάπτει με τις τρίτες χώρες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, γίνεται μνεία στην 
πολιτιστική διάστση λόγω του γεγονότος ότι η Κοινότητα δεν θεωρείται πλέον μόνον ως 
, .. . , T77Ç Κεντρί κής 
και Ανατολικής Ευρώπης (ευρωπαϊκές συμφωνίες και συμφωνίες συνεργασίας), με τα νέα 
ανεξάρτητα κράτη (συμφωνίες συνεργασίας και εταιρικής σχέσης) και, πρόσφατα, με τη 
μεσογειακή πολιτική (ευρω-μεσογε ιακές συμφωνίες σύνδεσης). 
Οι συμφωνίες οι οποίες συνήφθησαν μεταξύ Κοινότητας και των τρίτων χωρών και όπου 
γίνεται μνεία πολιτ ιστ ι κής φύσης έχουν πολλαπλασιαστεί από το 1986 και μετά. 
Χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλία ως προς την μορφή που προκύπτει από τα διάφορα 
πλαίσια διαπραγματεύσεων που χρησιμοποιήθηκαν. 
Μπορ ε ί ναδ ιακρ ιθουν έξι κατηγορίες συμφωνιών πολι τιστι κής συνεργασίας της 
Κοινότητας με τις τρίτες χώρες και τους διεθνείς οργανισμούς: 
1. Πολιτ ιστ ική συνεργασία με τις χώρες ΑΚΕ. Η σύμβαση του Λομέ IV, που υπογράφηκε το 
1991 και δέσμευσε προϋπολογισμό 14,6 δις ECU για την περίοδο 1996-2000, 
περι λαμβάνε ι άρθρο (το 139) αφ ι ερωμένο στην πολιτιστική συνεργασία. 
Στο πλαίσιο αυτής της σύμβασης, περίπου το 45% από τα 70 εθν ι κά ενδεικτ ικά 
προγράμματα για τις χώρες ΑΚΕ προσδιόριζε ι πλέον και τυπικά τον πολιτιστικό τομέα 
ως ειδικό τομέα συνεργασίας. 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει μέχρι σήμερα, στο πλαίσιο των συμβάσεων 
Λομέ, περίπου 250 πολιτιστικά προγράμματα που υπερβαίνουν τα 62 εκατ. ECU. 
Περίπου το 1/3 των πολιτιστικών προγραμμάτων που χρηματοδοτήθηκαν αφορούν τον 
οπτικοακουστικό τομέα90 ενέργειες), είτε με τη συμμετοχή στη χρηματοδότηση της 
παραγωγής ταινιών (πάνωαπό 60) είτε με τη στήριξη στη διανομή τους, στην κατάρτιση 
, ή στα κι νηματογραφικά φεστιβάλ. 
Στον τομέααυτό, η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει γίνει ο πρώτος χρηματοδότης για την Αφρική, 
και συμβάλλει στην αποτελεσματική προβολή του πολιτισμού της στο ευρύ αφρικανικό 
και ευρωπαϊ κό κοινό. 
101 
α το αΛΛΟ σημαν ι ικυ κεφάλαιο η τα ν η υ /ι/μ ι ζ// /ΙΟΛΙ τ ιστικων εκοηΛωσεων tçaipt/ ι κ 
μεγάλης σημασίας, όπως η Αγορά Αφρ ι καν ι κού θεάματος στο Abidjan, η Μπιενάλε στη 
Ντακάρ, το Μουσικό Φεστιβάλ της Δυτικής Αφρικής και η μεγάλη πολιτιστική εκδήλωση 
AFRICA 95 στο Ενωμένο Βασίλε ι ο. 
Με ταξί; των υ πολ ο ι πω ν ενεργέ ιών που χρηματοδοτήθηκαν, πρέπε ι να σημε ι ωθεί 
ειδικότερα η σημασία που δόθηκε στη διαφύλαξη και την αξιοποίηση της πολιτιστικής 
κληρονομιάς.Στον τομέα αυτό, η Ευρωπαϊκή Επι τ ροπή έχει χρηματοδοτήσει πολλές 
ενέργειες, κυρίως για την φυσική κληρονομιά στις χώρες ΑΚΕ, χωρίς να παραβλεφθεί 
το άυλο στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, τόσο καθοριστικό για την ταυτότητα 
των χωρών αυτών (π.χ. η διαφύλαξη της προφορικής παράδοσης, η στήριξη των τοπικών 
γλωσσών και της παραδοσιακής μουσικής). 
2. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συμφωνίες που συνήφθησαν από την Κο ι νότητα και τα 
κράτη μέλη προβλέπουν την έναρξη κοινοτικών πολιτιστικών προγραμμάτων 
- Συμφωνία Ευρωπαϊ κού Οικονομικού Χώρου (Ισλανδία, Νορβηγία, Λιχτενστάι ν 
-Συμφωνίες σύνδεσης με τις χώρες Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (Πολωνία, 
Ουγγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβακία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία, 
Λιθουανία, Σλοβενία [μονογραφή], Αλβανία [προετοιμάζεται σχέδιο οδηγιών για νέα 
συμφωνία συνεργασίας]) 
-Συμφωνία σύνδεσης με την Κύπρο και τη Μάλτα (η έναρξη προβλέπεται στο κείμενο των 
προγραμμάτων "Κάλε ι δοσκόπι ο", "Ariane" και "Raphael") 
-Ευρωμεσωγε ιακές συμφωνίες σύνδεσης με την Τυνησία και το Μαρόκο και η έναρξη 
προγραμμάτων προβλέπεται επίσης στις συμφωνίες σύνδεσης που ευρίσκονται στο 
στάδιο των διαπραγματεύσεων με τον Αίβανο, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και το Ισραήλ. 
Στο σημείο αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Δήλωση ττ/c Βαρκελώνης της 27/28 
Νοεμβρίου 1995 εισάγει διάσταση πολύπλευρη στις πολιτιστικές σχέσεις με τις χώρες 
της Μεσογείου. Συγκεκριμένα, "οι συμμετέχοντες αναγνωρίζουν ότι οι πολιτιστικές 
και πολιτισμικές παραδόσεις και των δύο πλευρών της Μεσογείου, ο διάλογος μεταξύ 
των πολιτισμών και οι ανθρώπινες, οι επιστημονικές και οι τεχνολογικές ανταλλαγές 
αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο για την προσέγγιση και την κατανόηση των λαών και 
την βελτίωση της αμοιβαίας αναγνώρισης".Μετά από το συνέδριο της Βαρκελώνης, 
προγραμματίστηκε νέο, ευρωμεσογειακό συνέδριο για τις 22 και 23 Απριλίου 1996 στη 
Μπολώνια, με θέμα την πολιτιστική κληρονομιά. 
Η συμμετοχή τρίτων χωρών στα κο ινοτ ι κά πολιτ ιστ ι κά προγράμματα γίνεται "με βάση 
τις συμπληρωματικές πιστώσεις που πρέπει ναχορηγηθούν συμφωνάμε τις διαδικασίες 
που θα καθοριστούν με τις χώρες αυτές" (άρθρο 4 της απόφασης Καλειδοσκόπιο και της 
απόφασης Ariane). Πιο συγκεκριμένα, η συμμετοχή της Ισλανδ.ίας, της Νορβηγίας και του 
Λιχτενστάι ν ρυθμίζεται με τη συμφων ία ΕΟΧ (Ευρωπαϊκού ΟικονομικουΧώρου) και για 
τις ΧΚΑΕ με τα συμπληρωματι κά προς τις ευρωπαϊ κές συμφωνίες πρωτόκολλα. 
3. Σύμφωνα με τη συμφωνία ΕΟΧ, η Ισλανδία, η Νορβηγία και το Λιχτενστάι ν: 
- θα έχουν πρόσβαση, με απόφαση της κο ι νής επι τροπής, στα προγράμματα που 
καλύπτονται από τη συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων και των πολιτιστικών 
προγραμμάτων, 
- θα έχουν, στο επίπεδο των επιτροπών που επικουρούν την Επιτροπή στην εφαρμογή 
των τρ ο γραμμάτων, τα ίδια δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που έχουν και τα κράτη 
μέλη, 
- θα συμβάλλουν χρηματοδοτικά στα προγράμματα κατ' αναλογία προς το ΑΕΠ τους. 
102 
4. Τα συμπληρωματικά πρωτόκολλα στις ευρωπαϊκές συμφωνίες, σύμφωνα με τα 
συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Κοπεγχάγης (21-22 Ιουνίου 1993), 
προσάρμοσαν τους όρους για την Ισλανδία, τηΝορβηγία και το Λιχτενστάι ν στην 
ιδιομορφία των ΧΚΑΕ και τις περιορισμένες χρηματοδοτικές δυνατότητες τους. Έτσι, 
σύμφωνα με αυτά τα πρωτόκολλα: 
- το συμβούλιο σύνδεσης που συστάθηκε με την ευρωπαϊκή συμφωνία θα καθορίζει τις 
λεπτομέρε ι ες και τους όρους συμμετοχής της εκάστοτε χώρας στα κοινοτικά 
προγράμματα, 
- η συνεισφορά της εκάστοτε χώρας στη χρηματοδότηση του προγράμματος υπολογίζεται 
βάσε ι της αρχής της ανάληψης από τη χώρα αυτή των δαπανών της συμμετοχής της, 
- η Κοινότητα μπορεί ενδεχομένως να αποφάσισε ι, κατά περίπτωση, κατά πόσο θα 
συμμετάσχε ι συμπληρωματικά στη συν εισφορά αυτή. 
5. Στις άλλες περιπτώσε ις, προβλέπεται νααναπτυχθεί πολιτιστική συνεργασία 
γενικότερου χαρακτήρα, η εκτέλεση και η παρακολούθηση της οποίας θα πρέπε ι να 
εξασφαλίζονται από τις διάφορες κοινές επιτροπές που έχουν ανάλαβει τη διαχείριση 
των συμφων ιών αυτών: 
-Συμφωνίες εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με τα Νέα Ανεξάρτητα Κράτη (Ρωσσία, 
Ουκρανία, Λευκορωσία, Μολδαβία, Κα^αχστάν, Κυργκιστάν, και υπό διαπραγμάτευση 
Γεωργία, Αρμενία, Αζερμπαϊ τζάν, Ουζμπεκ ι στάν), 
-Συμφωνίες συνεργασίας με τη λατινική Αμερική (Χιλή,Μεξ ικό, Ουρουγουάη, Βραζιλία, 
Παραγουάη), την Κεντρική Αμερική (Κόστα Ρίκα, Σαλβαδόρ, Γουατεμάλα, Ονδούρα, 
Νικαράγουα, Παναμάς), το Σύμφωνο των Ανδεων (Βόλιβία, Κολομβία, Ισημερινός,Περού, 
Βενεζουέλα), το Mercosur και τα μεμονωμένα κράτη. 
- Συμφωνίες συνεργασίας με τις ασιατικές χώρες (Ινδία, Μακάο, Σρι Λάνκα και υπό 
διαπραγμάτευση με τη Νότιο Κορέα), 
-Συμφωνίες συνεργασίας που περιλαμβάνουν εξελικτική ρήτρα,η οποία επιτρέπει να 
επεκταθούν και σε άλλα θέματα οι τομείς συνεργασίας που προβλέπονται στη συνθήκη. 
Για παράδε ιγμα, το άρθρο 15 παρ.2 της συμφωνίας που μονογραφήθηκε με το Βιετνάμ 
πρόβλεπε ι τα ακόλουθα: "Within the framework of this Agreement, either of the Partiew may 
put forward suggestions for expanding the scope of the cooperation, taking into account the 
experience gained in its application". 
Εκτός από μερικές εξαιρέσεις, όπως το MED-MEDIA για τη Μεσόγειο (5 εκατ. ECU, 1994-
95) και το "Cross Cultural Project" με την Ινδία (30 εκατ. ECU για 5 έτη), για την 
πολιτιστική συνεργασία της Κοινότητας με τις τρίτες χώρες δεν προβλέπεται ειδική 
χρηματοδότηση, και συνεπώς δεν θα μπορέσει να αναπτυχθεί κατά τρόπο 
προγραμματισμένο, θα συνεχίσει λοιπόν να εξαρτάται εντελώς από τις μεταλλαγές της 
εξωτεριής πολιτικής. 
6. Οι κοινές δηλώσεις που υπογράφτηκαν στο πλαίσιο της πολιτικής συνεργασίας μεταξύ 
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και ορισμένων ανεπτυγμένων χωρών (ΗνωμένεςΠολιτείες, 
Καναδάς και Ιαπωνία) περιλαμβάνουν επίσης πολιτιστικό σκέλος χωρίς όμως ειδική 
πρόβλεψη στον προϋπολογισμό τους. 
Πρέπε ι επίσης να τον ιστέ ί η συχνή προσφυγή στον πολιτισμό ως στοιχείου των 
"δημοσίων σχέσεων" της Κοινότητας προς τα έξω (στήριξη σε διάφορες πολιτιστικές 
εκδηλώσεις, όπως π.χ. περιοδείες ορχηστρών, συναυλίες κ.α) που συνοδεύει πότε τη μια 
και πότε την άλλη πολιτική που ακολουθείται στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων. 
103 
Λόγω της φυοεως at/νου 7ου τύπου παρεμβάσεων, οι εν λόγω ενέργειες υπάγονται και 
αυτές στην εξωτερική πολιτική της Κοινότητας. 
Τέλος, συχνά αναφέρεται, αλλά σπάνια προσδιορίζεται σαφώς, η εντολή που έχει δοθεί 
στην Κοινότητα και τα κράτη μέλη (άρθρο 128 παρ. 3) να συνεργάζονται με τους άλλους 
διεθνείς οργανισμοΟς σε θέματα πολιτιστικά, και μάλιστα με το Συμβούλιο της 
Ευρώπης και την Unesco. 
Αυτή η συνεργασία με τους διεθνείς οργανισμούς, κατά το μέτρο που προκε ιται για 
τεχνική συνεργασία (συμμετοχή σε συσκέψεις αμοιβαίου ενδιαφέροντος και 
ενημερωτικές ανταλλαγές), δεν είναι καινούρια. Οι σχέσεις με το Συμβούλιο της 
Ευρώπης στηρίζονται σε ανταλλαγή επιστολών της 16ης Ιουνίου 1987 σχετικά με την 
παγίωση και τη σύσφιγξη της συνεργασίας, την περί οδική δ ι οργάνωση συσκέψεων 
υψηλού επιπέδου μεταξύ* των υπαλλήλων της Γραμματε ίας του Συμβουλίου της Ευρώπης 
και της Επιτροπής, μεταξύ άλλων και στον τομέα του πολιτ ισμού. 
Παρά το γεγονός ότι 112 κράτη συνδέονται με την Κο ινοτητα με συμφωνίες που 
εμπεριέχουν και πολιτιστικές ρήτρες, η Κοι νότητα δε ν διάθετε ι επί του παρόντος 
αποτελεσματικό μηχανισμό οργάνωσης και συντονισμού ούτε κατάλληλο προϋπολογ ι σμό γ ια 
να αντιμετώπισε ι αυτή τη σημαντική πρόκληση της κοινοτικής πολιτικής. 
Σήμερα, η τάση της Κοινότητας, λόγω κυρίως της προέλευσης της χρηματοδότησης, όπου 
αυτή προβλέπεται, είναι να κάνει διάκριση αφενός μεταξύ των χωρών που καλούνται να 
συμμετάσχουν στα κοι νοτικά πολιτιστικά προγράμματα και,αφετέρου, των άλλων, τρίτων 
χωρών. 
Πρέπε ι να υπενθυμιστεί ότι σε εθνικό επίπεδο, οι υπουργοί πολιτιστικών θεμάτων και 
οι υπουργοί εξωτερικών σχέσεων έχουν αρμοδιότητες και ειδικό προϋπολογισμό για την 
ανάπτυξη της εξωτερικής πολιτιστικής συν εργασίας. Ενεργού ν βέβαια βάσε ι μιας 
διαφορετικής πολιτικής άποψης, μιας διαφορετικής λογικής. Οι αντίστοιχες 
αρμοδιότητες των αρχών αυτών είναι δύσκολο να προσδιοριστούν, αλλά δεν τίθεται ποτέ 
υπό αμφισβήτηση η αρχή της διπλής τους αρμοδιότητας. Αντίστοιχη διπλή αρμοδιότητα 
ανευρίσκεται και στο κοινοτ ικό επίπεδο. 
104 
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II: ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 
1.Η εμπορική πολιτική της Κοινότητας βασίζεται στα άρθρα 110 έως 115 της συνθήκης. 
Κατά την εξέταση των εμπορικών θεμάτων στο ευρωπαϊκό επίπεδο, μνεία των πολιτιστικών 
πτυχώνγινόταν συνήθως μόνο αν αυτές είχαν σοβαρές επιπτώσεις από οικονομική και 
εμπορική άποψη. Η γνωστότερη και πλέον πρόσφατη περίπτωση σχετικά είναι η 
διαπραγμάτευση της Γενικής Συμφωνίας Εμπορίου και Υπηρεσιών (ΓΣΕΥ), όπου έγιναν 
μακρές συζητήσεις σχετικά με το κατά πόσον έπρεπε να ζητηθεί "πολιτιστική εξαίρεση". 
Το σημείο αυτό δεν επιλύθηκε ποτέ και οι συνομιλητές μας κατά τις διαπραγματεύσεις 
αρνήθηκαν σαφώς την αρχή αυτή και την εφαρμογή της στον οπτικοακουστικό τομέα. 
2.Η έκβαση της ΓΣΕΥ δι ελευκάνθη δεδομένου ότι η ΠΟΕ δεν θεωρεί ότι υπάρχε ι ούτε 
"πολιτιστική εξαίρεση"ούτε"πολιτιστική ιδιομορφία" στις οπτικοακουστικές 
υπηρεσίες.Εντούτοις, το γεγονός ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της δεν ανέλαβαν καμία 
δέσμευση για την πρόσβαση στην αγορά και τον χειρισμό σε εθνικό επίπεδο, τους αφήνει 
καθόλου αμελητέα ελευθερίαγια ναπροστατεϋσουν την πολιτιστική πολιτική τους και 
τους πολιτιστικούς στόχους τους. 
3. Εξάλλου, δύο εξαίρεσε ις ΠΕΕ (πλέον ευνοούμενου έθνους) που ζητήθηκαν από την ΕΕ 
στον οπτικοακουστικό τομέα περιλαμβάνουν σημαντική πολιτιστική δ ιάσταση. Κ πρώτη 
αφορά τα μέτρα που καθορίζουν τα ευρωπαϊκής προέλευσης έργα, ώστε ο χειρισμός τους 
σε εθν ικό επίπεδο όσον αφορά τη διανομή τους ή άλλες ανάλογες μορφές μετάδοσης να 
επεκτείνεται και σε οπτικοακουστικά έργα που ανταποκρίνονται σε ορισμένα γλωσσικά 
κριτήρια και κριτήρια καταγωγής, και προέρχονται από χώρες που έχουν υπογράψει τη 
σύμβαση διασυνοριακής τηλεόρασης του Συμβουλίου της Ευρώπης ή από ευρωπαϊκές χώρες 
με τις οποίες μπορεί να συναφθεί συμφωνία. Αιτιολόγηση αυτής της εξαίρεσης αποτελεί 
η προαγωγή των πολιτιστικών αξιών και η επίτευξη στόχων της γλωσσικής πολιτικής. Κ 
δεύτερη εξαίρεση ΠΕΕ αφορά την παραγωγή και διανομή κινηματογραφικών έργων και 
τηλεοπτικών προγραμμάτων, και καλύπτει συμφων ί ε ς-πλαίσιο μεταξύ κυβερνήσεων σχετικά 
με τη συμπαραγωγή οπτ ι κοακουστ ι κών έργων που χρε ιάζονται εθν ικό χειρισμό. 
ειδικότερα όσον αφορά τη διανομή και την πρόσβαση σε χρηματοδότηση.Κ εξαίρεση αυτή 
αποσκοπεί επίσης στην προώθηση των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ των εμπλεκόμενων 
χωρών. 
Οι διάταξε ι ς αυτές αποτελούν θετικό σημείο εκκίνησης, με την προϋπόθεση ότι το 
πολιτιστικό επιχείρημα δεν χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για ενέργειες εμφανώς 
προστατευτικού χαρακτήρα. Πρέπει πάντως να υπενθυμιστεί ότι η ΓΣΕΥ ορίζει επακριβώς 
ότι οι εξαιρέσεις αυτές δεν πρέπει, κατ' αρχήν, να παραταθούν πέραν περιόδου 10 ετών 
και ότι οπωσδήποτε θα επανεξεταστούν κατά τους προσεχείς κύκλους διαπραγματεύσεων. 
Οι διαπραγματε ϋσε ι ς για τις επιδότησε ις (άρθρο XV) θααποτελέσεουν εξαιρετική 
ευκαιρίααπόδε ι ξης. (Αν και δεν έχει ακόμα καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα τους. 
αναμένεται ότι θα αρχίσουν εντός των προσεχών μηνών). Είναι ουσιαστικό για την ΕΕ να 
σταθεί ενωμένη στην άμυνα της υπέρ των καθεστώτων ενίσχυσης του οπτ ι κοακουστ ι κού και 
του πολιτιστικού τομέα, οι οποίοι,χωρίς να έχουν σημαντική επίπτωση στις εμπορικές 
σχέσεις, έχουν μεγάλη σημασία για μια Ευρώπη με πολιτιστική πολυμορφία. Επιβάλλονται 
συνεπώς προπαρασκευαστικές εργασίες αν θέλουμε τα αποτελέσματα αυτών των 
μελλοντικών διαπραγματεύσεων να είναι πιο ικανοποιητικά από εκείνα της ΓΣΕΥ σε ό,τι 
αφορά την υλοποίηση των πολιτ ιστ ι κών στόχων της ΕΕ και των κρατών μελών της. 
Κ εξέλιξη των τεχνολογιών,η ανάδυση της κοινωνίας της πληροφορίας και η εμφάνιση 
προϊόντων των πολυμέσων με έντονο πολιτιστικό περιεχόμενο,η συνεχής ανάπτυξη 
εκείνου που ονομάζουμε "πολιτιστική βιομηχανία και πολιτιστικές υπηρεσίες" και η 
σχετική εμπορία τους,απαιτούν να λαμβάνεται ακόμα περισσότερο υπόψη η πολιτιστική 
διάσταση - σε όλες τις μορφές της - κατά τις εμπορικές διαπραγματεύσεις του μέλλοντος. 
105 
ΜΕΡΟΣ V: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
ΗΕπιτροπή εξέτασε κατά πόσον η Κοινότητα λαμβάνε ι υπόψη την πολιτιστική πλευρά κατά 
τις ενέργειες που διεξάγει, και κατέληξε στις εξής δύο διαπιστώσεις: 
Η πρώτη διαπίστωση είναι ότι οι νομοθετικές πράξεις και η νομολογία του Δικαστηρίου 
χρε ιάστηκε, σε πολλές περιπτώσε ις, να συμβιβάσουν την υλοποίηση των στόχων της 
συνθήκης με τους στόχους των πολιτιστικών πολιτικών. Οι πρωτοβουλίες σε κοινοτικό 
επίπεδο ή οι αποφάσει ς του Δικαστηρίου επέτρεψαν να παγιωθούν ο ι ιδέες που 
πρεσβεύονται σε πολλούς τομείς κατά τη διοργάνωση πολιτιστικών ενεργειών τόσο σε 
εσωτερικό όσο και σε εξωτερικό επίπεδο. Αυτή η διαπίστωση είναι ιδιαίτερα έντονη στον 
τομέα των δικαιωμάτων του δημιουργού ή της προβολής των οπτικοακουστικών έργων. 
Σε άλλους τομείς, η συμφιλίωση αυτή αποδείχτηκε δυσκολότερη, λόγω του οικονομικού και 
ε μπορ ι κού χαρακτήρα των σχετικών πολιτιστικών δραστηριοτήτων, και χρειάστηκε να 
γίνει κάποιος συμβιβασμός μεταξύ των διατάξεων της συνθήκης και των πολιτιστικών 
στόχων. Αυτός πήρε τη μορφή κάποιας εξέτασης της πολιτιστικής πλευράς,χωρίς όμως να 
τους δοθεί το κύριο βάρος που τους δίνεται σε μερικά κράτη μέλη (π.χ. το θέμα της τιμής 
του βιβλίου, η φορολόγηση ορισμένων πολιτιστικών αγαθών και υπηρεσιών ή ακόμα και 
στον τομέα του ανταγων ισμού). 
Η δεύτερη διαπίστωση είναι ότι οι περισσότερες πολιτικές και οι περισσότερες δράσεις 
της Κοινότητας περιλαμβάνουν πλέον πολιτιστική δ ιάσταση ή έχουν επίδραση σε 
ορισμένους πολιτιστικούς χώρους.Αυτή η "επένδυση" του πολιτιστικού πεδίου έγινε 
σταδ ιακά όσο περισσότερο συν ε ιδητοπο ιού ν οι φορείς τη σημασία που έχουν στην 
υλοποίηση της ενιαίας αγοράς οι συνοδευτικές πολιτικές: οικονομική και κοινωνική 
συνοχή, περιβάλλον, ενέργεια και τεχνολογία, κοινών ι κή πολιτική. 
Ετσι, οι πολιτικές προεκτάσε ι ς των πράξεων της Κο ι νότητας ή των πολιτ ικών που 
δ ι εξάγονται από αυτήν πολλαπλασιάζονται συνεχώς. Πρέπει μεταξύ άλλων να 
διευκρινιστεί ότι η παρούσα έκθεση δεν περιλαμβάνει παρά μέρος μόνος των περιπτώσεων 
κατά τις οποίες λαμβάνεται υπόψη αυτή η πολιτ ιστ ι κή δ ιάσταση. 
Λοζ,^ 107 
Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει κανείς πλήρως όλες τις ενέργειες που απορρέουν από την 
κοινοτική παρέμβαση και διεξάγονται σε αποκεντρωμένο επίπεδο, παρά μόνο αν διεξαχθεί 
ευρεία μελέτη των επιπτώσεων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. 
Μια τέτοια μελέτη πάντως θα συμπλήρωνε μόνο τις πληροφορίες για ένα φαινόμενο που 
είναι κατανοητό μόνο στις βασικές γραμμές του και του οποίου η απλή γνώση επιτρέπει 
ήδη να εξαχθούν διδάγματα ως προς την πολιτική δράση στο μέλλον. 
1. Πρώτα διδάγματα από τις διαπίστωσε ι ς: 
1.Οι πολιτιστικές πλευρές των διαφόρων πολιτικών στήριξης που διεξάγει ηΚοινότητα 
είναι πολλές, σημαντικές και ποικίλες. Οι περισσότερες κοινοτικές πολιτικές έχουν 
πολιτιστική δ ιάσταση, αλληλεπιδρούν στον πολιτιστικό τομέα, κινητοποιούν φορείς του 
πολιτ ιστ ικού τομέα. Μέσα σημαντικά υπάρχουν. 
2. Ομως, αν και αφιερώνονται σημαντικά μέσα στις πολιτιστικές δραστηριότητες ή την 
πολιτική διάσταση, οι υλοποιούμενες ενέργειες δεν υπάγονται - ή υπάγονται σπάνια -
σε κάποια συγκεκριμένη πολιτ ι κήπου ανταποκρίνεται στην αποστολή της Κοινότητας 
στον πολιτιστικό τομέα. Δεν αντιστοιχούν σε κάποιο πολιτιστικό έργο και έχουν μικρή 
ή καθόλου κο ινοτ ική πολιτιστική επίπτωση. 
3. Η συνθήκη για την Ενωση χορηγεί συγκεκριμένες αρμοδιότητες στην Κοινότητα όσον 
αφορά τον πολιτ ιστ ικό τομέα- υπάγεται συνεπώς πλέον στην αρμό δ ιότητά της να 
συμβιβάζει τους στόχους της εκάστοτε πολιτικής με τους πολιτιστικής φύσεως στόχους. 
Αυτό συνεπάγεται αφενός ότι οι στόχοι και ταμεσα της πολιτιστικής πολιτικής της 
Κοινότητας είναι εκ των προτέρων προσδιορισμένοι, και αφετέρου ότι αυτοί οι στόχοι 
και ταμεσα ει ναι ενταγμένοι στον ορισμό και την εφαρμογή των συγκεκριμένων 
πολιτικών της Κοινότητας. Η πολιτιστική πολιτική περιλαμβάνε ι τις ενέργειες 
ενθάρρυνσης που διεξάγονται βάσει του άρθρου 128, τις λαμβανόμενες πράξεις και τις 
πολιτικές που διεξάγονται δυνάμει άλλης νομικής βάσης που οφείλουν να λαμβάνουν 
υπόψη την πολιτιστική πλευρά. 
108 
L. Σ,τοχοι και μέσα της κοινοτικής ποΛίτιστικης πολιτικής 
Η κοι νοτική πολιτιστική πολιτική που τίθεται σε εφαρμογή δυνάμε ι ειδικότερα του 
άρθρου 3 παρ. ο) και του τίτλου IX της συνθήκης ΕΚ δεν πρέπε ι να συγχέεται με τις 
πολιτ ιστ ι κές πολιτικές που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη, ο ι περιφέρειες ή άλλοι 
αποκεντρωμένοι φορείς. Η πολιτική αυτή ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες αποστολές 
που έχουν ανατεθεί στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. 
Η πολι τ ι στ ική πολι τ ική εντάσσεται στην προοπτική της ευρωπαϊκής οικοδόμησης και 
αποτελεί σχετικά ένα παράγοντα ολοκλήρωσης στη διαδικασία "μιας διαρκώς στενότερης 
ένωσης των λαών της Ευρώπης", όπως αναφέρεται στο προοίμιο της συνθήκης. 
Από αυτή την άποψη,η πολιτιστική πολιτική πρέπε ι να συμβάλλε ι στην παγίωση και 
διάδοση "του ευρωπαϊκού υποδείγματος κοινωνίας που έχε ι ο ικοδομηθεί επί συνόλου 
αξιών κοινών σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες"(Γνώμη της Επιτροπής για τη σύγκληση 
της διακυβερνητικής δ ιάσκεψης το 1996). Ο πολιτ ισμός, με τον πλούτο και την 
ποικιλομορφία του,αποτελεί σοβαρότατο εποικοδομητικό στοιχείο αυτού του ευρωπαϊκού 
υποδείγματος κοινωνίας. Η δράση της Κοινότητας πρέπει να ευνοεί τη συντήρηση και τον 
εμπλουτισμό αυτού που σχηματίζει τις πολιτιστικές και γλωσσικές ταυτότητες και 
πραγματικότητες των λαών της Ευρώπης. Αυτή ακριβώς τη βούληση διατύπωσαν στη Μαδρίτη, 
τον Δεκέμβρ ι ο 1995, ο ι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων δ ιακηρϋσσοντας ότι :"το 
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαιώνει τη σημασία της πολιτιστικής δράσης στην ενθάρρυνση 
της κοι νοτικής διάστασης του πολιτισμού όλων των κρατών μελών που απαρτίζουν την 
Ένωση". 
Υπό την προ οπτ ι κή αυτή, τρεις είναι οι κατευθϋνσε ι ς δράσης που προσλαμβάνουν 
ιδιαίτερη σημασία: 
- Η αξιοποίηση των κοινών καταβολών και ρευμάτων των Ευρωπαίων, που έχουν συμβάλει 
και εξακολουθούν να συμβάλλουν στη δημιουργία της πολιτιστικής ταυτότητας και 
πραγματικότητας των λαών της Ευρώπης. Ο πολιτ ισμός είναι έκφραση της κοινωνίας, 
είναι ακόμα το αποτέλεσμα ανταλλαγών και συγκρούσεων των κοινών ιών μεταξύ τους. 
Αίγες είναι οι φιλοσοφικές, επιστημονικές ή καλλιτεχνικές τάσεις που δεν είχαν 
στην Ευρώπη διεθνική δ ιάσταση. Κ πολιτιστική πολιτική της Κοινότητας πρέπει να 
καταστήσει δυνατό τον εμπλουτισμό αυτών των ανταλλαγών, αλλά πρέπει παράλληλα να 
μερίμνησε ι ώστε να υπάρχει σεβασμός προς την πολιτ ιστ ική ταυτότητα και τις 
ικανότητες έκφρασης και δημιουργίας του κάθε λαού. 
109 
- Μια πολιτιστική δράση που θα κατάστησε ι δυνατή τη δημιουργία μόνιμων δικτύων 
μεταξύ των πολιτιστικών παραγόντων των διαφόρων κρατών και θα τους προσφέρει τα 
μέσα να συνάψουν μόνιμους δεσμούς, εμφανείς στους πολίτες. 
- Να καθοριστούν προτεραιότητες από την Κο ι νότητα,για να εξασφαλιστεί και να 
αυξηθεί η σύγκλιση των σχετικών ενεργειών στήριξης.Κ μέθοδος αυτή θα είχε σαν 
πλεονέκτημα να συσφίγξει τη συνοχή μεταξύ των παρεμβάσεων στον πολιτιστικό τομέα 
και να απάλειφε ι την εντύπωση της προχειρότητας που ενυπάρχει κατά την εξέταση 
ορισμένων από τις διεξαγόμενες ενέργειες. 
Τέλος, στο εξωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η πολιτιστική πολιτική της Κοινότητας 
πρέπει να ευνοήσει τη διάδοση του πολιτισμού των ευρωπαϊκών λαών και του ευρωπαϊκού 
υποδείγματος κοι νωνίαςΑν στο εσωτερικό της Ενωσης αποτελεί παράγοντα ολοκλήρωσης, 
στο εξωτερικό αντιπροσωπεύε ι όργανο συνεργασίας που πρέπει να χρησιμοποιηθεί κατά 
το διάλογο μεταξύ πολιτισμών. 
3. Συστάσεις για την εξέταση των πολιτιστικών στόχων κατά τη δράση της Κοινότητας 
Η εξέταση των πολιτιστικών πλευρών κατά τη δράση της Κοινότητας αποτελεί υποχρέωση 
που επιβάλλεται πλέον στα όργανα της Ενωσης από την έναρξη ισχύος της συνθήκης για 
την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η παρούσα έκθεση θα επιτρέψει στα όργανα να εκτιμήσουν το εύρος 
αυτής της υποχρέωσης και θα προώθησε ι τον προβλημαστισμό και τις ενέργειες για την 
ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτιστικής πολιτικής με βάση τους στόχους και τα μέσα που 
περιγράφονται πιο πάνω. Αποδεικνύεται έτσι ότι από αυτά τα ίδια μέσα είναι δυνατό να 
υλοποιηθεί η πολιτιστική φιλοδοξία σε ευρωπαϊκή κλίμακα αν υπάρξει πολιτική βούληση 
να συντον ιστόϋν αυτά τα μέσα. Η πρόθεση να ξαναβρεί ο πολίτης τη θέση του στο κέντρο 
της ευρωπαϊκής οικοδόμησης αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία, σε μια εποχή που η Ενωση 
ει να ι έτοιμη να προχώρησε ι σε νέα αποφασ ιστ ι κά στάδ ι α. 
110 
Από τη μεριά της,η Ευρωπαϊ κή Επι τροπή θα λάβε ι τα αναγκαία εσωτερ ικά μέσαώστε: 
οι προτάσεις δράσης του παραγώγου δικαίου που θα υποβάλει στο Κοινοβούλιο και στο 
Συμβούλιο καθώς και ο ι αποφάσε ι ς της να συμβιβάζονται με τους στόχους της 
πολιτιστικής πολιτικής, κατά την έννοια του άρθρου 128 της συνθήκης, 
κατά τον ορισμό και την εφαρμογή των εσωτερικών πολιτικών, οι στόχοι και τα μέσα 
κάθε ενέργειας με επίπτωση στον πολιτιστικό τομέα να είναι συνεπείς με τους 
στόχους και τα μέσα της πολιτιστικής πολιτικής της Κοινότητας. 
Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα εξεύρει τα μέσα που θα τεθούν σε εφαρμογή σε άλλους 
τομείς, όπως έγινε με τα επιχειρησιακά μέτρα που ελήφθησαν προκειμένου να 
εξασφαλιστεί η συμπερίληψη του περιβαλλοντικού παράγοντα στις κοινοτικές πολιτικές. 
111 
ISSN 0254-1483 
COM(96) 160 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 16 
Αριθ. καταλόγου : CB-CO-96-183-GR-C 
ISBN 92-78-03020-1 
Υπηρεσία Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
L-2985 Λουξεμβούργο