Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής — “Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης — Έγγραφο στρατηγικής”»

(2005/C 231/08)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ευρωπαϊκή πολιτική γειτνίασης — έγγραφο στρατηγικής (COM 2004) 373 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την απόφαση που έλαβε η Επιτροπή στις 13ης Μαΐου 2004, σύμφωνα με το άρθρο 265, παράγραφος 1 της ΣΕΚ, να ζητήσει τη γνωμοδότησή της επί του θέματος·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την απόφαση που έλαβε το Προεδρείο της στις 15 Ιουνίου 2004 να αναθέσει στην επιτροπή Εξωτερικές Σχέσεις την κατάρτιση διερευνητικής γνωμοδότησης για το θέμα αυτό·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο σχετικά με τις προτάσεις της για την κατάρτιση σχεδίων δράσης στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτνίασης (ΕΠΓ) (COM(2004) 795 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο Συμβούλιο Σύνδεσης που ιδρύθηκε με την ευρωμεσογειακή συμφωνία για τη σύνδεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και του Χασεμιτικού Βασιλείου της Ιορδανίας, αφετέρου, για την έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Ιορδανία (COM(2004) 796 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στη Μικτή Επιτροπή που ιδρύθηκε με την προσωρινή συμφωνία για το εμπόριο και τη συνεργασία όσον αφορά στην έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Παλαιστινιακή Αρχή (COM(2004) 789 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο Συμβούλιο Σύνδεσης που ιδρύθηκε με την ευρωμεσογειακή συμφωνία για τη σύνδεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Δημοκρατίας της Τυνησίας, αφετέρου, για την έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Τυνησία (COM(2004) 792 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο Συμβούλιο Σύνδεσης που ιδρύθηκε με την ευρωμεσογειακή συμφωνία για τη σύνδεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Ουκρανίας, αφετέρου, για την έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Ουκρανία (COM(2004) 791 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο Συμβούλιο Σύνδεσης που ιδρύθηκε με την ευρωμεσογειακή συμφωνία για τη σύνδεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και του Ισραήλ, αφετέρου, για την έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Ισραήλ (COM(2004) 790 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την θέση που πρέπει να υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τα κράτη μέλη της στο Συμβούλιο Σύνδεσης που ιδρύθηκε με την ευρωμεσογειακή συμφωνία για τη σύνδεση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, αφετέρου, για την έγκριση σύστασης σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης ΕΕ-Μολδαβία (COM(2004) 787 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος: Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013» (COM(2004) 101 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση γενικών διατάξεων για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού μέσου γειτνίασης και εταιρικής σχέσης (COM(2004) 628 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την ανακοίνωση της Επιτροπής «Ανοίγοντας το δρόμο για ένα νέο μέσο γειτνίασης» (COM(2003)393 τελικό)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη γνωμοδότηση για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «Ευρύτερη Ευρώπη — Γειτονικές σχέσεις: Ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονες μας στα ανατολικά και νότια σύνορα μας» (CdR 175/2003) (1)

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με θέμα «Ευρύτερη Ευρώπη — Γειτονικές σχέσεις: ένα νέο πλαίσιο σχέσεων με τους γείτονές μας στα ανατολικά και νότια σύνορά μας»· (COM(2003)104 — 2003/2018(ΙΝΙ))·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη διερευνητική γνωμοδότηση που εξέδωσε με τίτλο «Η ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση και η τοπική αυτοδιοίκηση: η αναγκαιότητα συντονισμού και ενός ειδικού μέσου για την αποκεντρωμένη συνεργασία» (CdR 327/2003) (2)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη γνωμοδότησή της «Η τοπική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση στη Ρωσία και η ανάπτυξη της συνεργασίας της ΕΕ με τη Ρωσία» (CdR 105/2004)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ τη γνωμοδότησή της «Δεύτερο σχέδιο δράσης για τη Βόρεια Διάσταση, 2004-2006» (CdR 102/2003 τελικό) (3)·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ το σχέδιο γνωμοδότησης για την Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Η οικοδόμηση του κοινού μας μέλλοντος — Προκλήσεις πολιτικής και δημοσιονομικά μέσα της διευρυμένης Ένωσης 2007-2013» (CdR 162/2004 rev. 3) (εισηγητής: ο Sir Albert Bore, δημοτικός σύμβουλος Birmingham (UK, PES))·

ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 336/2004 rev 1) που υιοθετήθηκε από την επιτροπή Εξωτερικές Σχέσεις στις 7 Φεβρουαρίου 2005 (εισηγητής: ο Λόρδος Hanningfield, μέλος του Συμβουλίου της Κομητείας του Essex (UK/EPP)·

ΕΚΤΙΜΩΝΤΑΣ,

κατά την 59η σύνοδο ολομέλειάς της, στις 13 και 14 Απριλίου 2005 (συνεδρίαση της 14 Απριλίου) υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Οι απόψεις της Επιτροπής των Περιφερειών

1.1 Γενικές παρατηρήσεις για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1.2 Τοπική και περιφερειακή διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτνίασης:

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1.3 Γεωγραφική κάλυψη

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

1.4 Σχέδια δράσης

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

1.5 Το Ευρωπαϊκό μέσο γειτνίασης

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

2. Οι συστάσεις της Επιτροπής των Περιφερειών

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

(1) ΕΕ C 23, 27/1/2004, σελ. 36

(2) ΕΕ C 121, 30/04/2004, σελ. 18 - 25

(3) ΕΕ C 23, 27/1/2004, σελ. 27

(4) Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτνίασης – Έγγραφο Στρατηγικής, 12.5.2004, σελ. 11

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A

Η τοπική αυτοδιοίκηση και περιφερειακή διοίκηση στις χώρες της ΕΠΓ

Λευκορωσία:

Η χώρα διαιρείται σε 6 περιφέρειες (voblastsi) και ένα δήμο. Σε ό,τι αφορά την τοπική αυτοδιοίκηση, η Λευκορωσία διαθέτει ένα σύστημα τριών βαθμίδων. Τα συμβούλια (soviet) διακρίνονται σε περιφερειακά, επαρχιακά, δημοτικά, κοινοτικά και συνοικιακά. Τα περιφερειακά συμβούλια είναι τα ιεραρχικά ανώτερα και διευθύνουν τις δραστηριότητες των επαρχιακών συμβουλίων, τα οποία με τη σειρά τους διευθύνουν τα δημοτικά, κοινοτικά και συνοικιακά συμβούλια. Οι αντιπρόσωποι των συμβουλίων εκλέγονται κάθε τέσσερα έτη. Τα συμβούλια συντονίζουν τις λειτουργίες ολόκληρου του συστήματος τοπικής αυτοδιοίκησης· εκτελούν καθήκοντα δημόσιας, οικονομικής και κοινωνικοπολιτιστικής ανάπτυξης στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους· μεριμνούν για θέματα φυσικών πόρων, δημόσιας περιουσίας, προστασίας του περιβάλλοντος κλπ. (1)

Μολδαβία:

Στην πολιτική σκηνή της Μολδαβίας κυριαρχούν πολιτικές εντάσεις μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και αυτονομιστών στις περιοχές Υπερδνειστερία και Γκαγκαουζία. Οι εθνοτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές διαφορές μεταξύ Μολδαβών, Ρώσων, Ουκρανών και Γκαγκαούζων ήρθαν στην επιφάνεια το 1990 όταν τα μολδαβικά προκρίθηκαν ως εθνική γλώσσα. Οι δύο προαναφερθείσες περιφέρειες ανακήρυξαν την ανεξαρτησία τους από τη Μολδαβία. Στη Γκαγκαουζία εκχωρήθηκε ειδικό συνταγματικό καθεστώς, γεγονός που έθεσε τέλος στη διένεξη μεταξύ των αυτονομιστών και της κεντρικής διοίκησης. Οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται με διαμεσολάβηση της Ρωσίας, του ΟΑΣΕ και της Ουκρανίας δεν έχουν οδηγήσει σε επίλυση της διένεξης μεταξύ της Υπερδνειστερίας και της Μολδαβίας.

Οι τελευταίες τοπικές και περιφερειακές εκλογές τον Μάιο και τον Νοέμβριο του 2003 θεωρείται ότι διενεργήθηκαν σύμφωνα με τα βασικά διεθνή πρότυπα.

Βάσει της σχετικής νομοθεσίας που ψηφίστηκε το Μάρτιο του 2003, το σύστημα τοπικής αυτοδιοίκησης αναδιοργανώθηκε με βάση τα σοβιετικά πρότυπα. Η χώρα πλέον διαιρείται σε 33 rayon, που αντικαθιστούν τις δώδεκα περιφερειακές κομητείες (judeti).* Πιο συγκεκριμένα υπήρχαν 9 judeti, 1 δήμος, 1 αυτόνομη εδαφική μονάδα, και 1 εδαφική μονάδα. Η αναδιοργάνωση αυτή περιλαμβανόταν στο μανιφέστο που εξέδωσε το Κομμουνιστικό Κόμμα το 2001 για την επανεκλογή του και αντικατοπτρίζει την περιφερειακή οργάνωση του κόμματος. Πολλοί άσκησαν κριτική στο Κομμουνιστικό Κόμμα υποστηρίζοντας ότι η αναδιοργάνωση του συστήματος τοπικής αυτοδιοίκησης είχε ως στόχο την ισχυροποίηση της θέσης του ως κυβερνώντος κόμματος και την απόκτηση πλεονεκτήματος στις εκλογές. (2)

Ουκρανία:

Η Ουκρανία διαιρείται σε 24 διοικητικές περιφέρειες (oblasti), 1 αυτόνομη δημοκρατία, και 2 δήμους με καθεστώς διοικητικής περιφέρειας. Οι υποδιαιρέσεις αυτές είναι παρωχημένες και αποτελούν κατάλοιπο της σοβιετικής εποχής. Οι oblasti υποδιαιρούνται περαιτέρω σε συμβούλια (rada). Οι αντιπρόσωποι των συμβουλίων αυτών εκλέγονται μέσω επαρχιακών εκλογών για μία μόνο θητεία. Οι εκλογές αυτές συνήθως δεν είναι δίκαιες — οι επικεφαλής των επαρχιών και περιφερειακών διοικήσεων, που διορίζονται από τον Πρόεδρο, συχνά παρεμβαίνουν στις τοπικές εκλογές. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ζητήσει την καθιέρωση αναλογικού συστήματος στις περιφερειακές και επαρχιακές εκλογές προκειμένου να αποτραπεί η κυριαρχία της «ακομματικής» γραφειοκρατίας. (3)

Οι περιφερειακές εκλογές που διεξάχθηκαν μετά τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2002 δεν πληρούν τα διεθνή πρότυπα, ωστόσο υπάρχουν στοιχεία βελτίωσης. Λόγου χάρη, κατά τη διάρκεια των δημαρχιακών εκλογών της πόλης Mukacheve τον Απρίλιο του 2004 καταγράφηκε από τους εκπρόσωπους του ΟΑΣΕ περιστατικό επίθεσης σε εκλογικό τμήμα, εκφοβισμού, και άσκησης σωματικής βίας εις βάρος ενός παρατηρητή, ο οποίος εισήχθη στο νοσοκομείο. Αναφέρθηκαν επίσης και άλλα προβλήματα όπως η κλοπή ψηφοδελτίων, και το εκλογικό αποτέλεσμα θεωρήθηκε κατά γενική ομολογία πλαστό. (4) Στις δημοτικές εκλογές που διενεργήθηκαν στις πόλεις Οδησσό και Πολτάβα τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2004 σημειώθηκε πρόοδος, παρά ορισμένα προβλήματα με τους εκλογικούς καταλόγους. Είναι ωστόσο προφανές ότι η τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι πλήρως εκδημοκρατισμένη.

Ρωσία:

Η Ρωσία διαιρείται σε 49 oblast, 21 δημοκρατίες, 10 αυτόνομα okrug, 6 kray, 2 ομοσπονδιακούς δήμους, και 1 αυτόνομο oblast ή 89 θέματα, 21 εθνικές διοικητικές ενότητες (εθνικές δημοκρατίες), 66 εδαφικές ενότητες και 2 ομοσπονδιακούς δήμους. (5) Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η τοπική αυτοδιοίκηση στη Ρωσική Ομοσπονδία εξακολουθεί να προσπαθεί να επιτύχει την αποκέντρωση. Ως αποτέλεσμα της μετάβασης σε ένα ομοσπονδιακό κράτος, πολλές εθνικές δημοκρατίες απέκτησαν μεγαλύτερη εξουσία από άλλες ομοσπονδιακές ενότητες. Λόγου χάρη, οι νομοθεσίες των εθνικών δημοκρατιών και η ομοσπονδιακή νομοθεσία συχνά αλληλοαναιρούνται.

Το 2000 ο πρόεδρος Putin θέσπισε ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων για την κάλυψη των αδυναμιών στην οργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Βάσει του προγράμματος αυτού και μέσω της συνένωσης των διαφόρων ομοσπονδιακών ενοτήτων, η Ρωσία διαιρείται πλέον σε 7 μείζονες περιφέρειες. Σε κάθε ομοσπονδιακή ενότητα θεσμοθετήθηκε η ιδιότητα του Εκτελεστικού Αντιπροσώπου του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Κύριος στόχος του προγράμματος είναι η αύξηση της αποδοτικότητας της δημόσιας διοίκησης και διακυβέρνησης και η ανάδειξη της τοπικής αυτοδιοίκησης ως σημαντικού φορέα της κοινωνίας των πολιτών και παράγοντα διατήρησης υπεύθυνης διοίκησης. (6)

Μετά την τρομοκρατική επίθεση στην πόλη Beslan, τον Σεπτέμβριο του 2004, ο πρόεδρος Putin ανακοίνωσε ριζικές μεταρρυθμίσεις όσον αφορά την εκλογή των 89 περιφερειαρχών της χώρας. Αντί να εκλέγονται άμεσα, θα ορίζονται από τον πρόεδρο και ο διορισμός του θα επιβεβαιώνεται από τα περιφερειακά νομοθετικά σώματα. Το σχέδιο επικυρώθηκε από την κρατική Δούμα τον Οκτώβριο του 2004.

Αλγερία:

Η Αλγερία διαιρείται σε 48 επαρχίες (wilaya), καθεμία από τις οποίες διαθέτει αιρετό τοπικό συμβούλιο που αποτελεί το βασικό όργανο διοίκησης. Οι τελευταίες δημοτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν τον Οκτώβριο του 2002. Το ποσοστό αποχής κυμαίνεται συνήθως γύρω στο 50 % και οφείλεται στις πολλές περιφερειακές συγκρούσεις μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και εξεγερμένων Βερβερίνων. (7) Υπάρχει έλλειψη τοπικής αυτονομίας· οι έπαρχοι υπάγονται απευθείας στο Υπουργείο Εσωτερικών. Η αποκέντρωση υπήρξε αποτελεσματική σε επίπεδο επαρχιών όσον αφορά τη διαχείριση των τοπικών υποδομών και υπηρεσιών. (8)

Αίγυπτος:

Η Αίγυπτος διαιρείται σε 26 επαρχίες (muhafazah). Η κεντρική διοίκηση ασκεί μεγάλη επιρροή στα τοπικά όργανα διοίκησης λόγω ενός συστήματος πολιτικών διορισμών «από πάνω προς τα κάτω». Η διοικητική δομή κάθε βαθμίδας αποτελείται από συμβούλια αντιπροσώπων και διορισμένα από την κυβέρνηση εκτελεστικά όργανα των οποίων προΐστανται αντιστοίχως κυβερνήτες, έπαρχοι και δήμαρχοι. (9) Η τοπική αυτοδιοίκηση είναι αναποτελεσματική όσον αφορά την παροχή των κρατικών υπηρεσιών.

Η αποκέντρωση απέκτησε δυναμική επί προεδρίας Sadat. Οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης απέκτησαν το δικαίωμα είσπραξης φόρων, αλλά ταυτόχρονα υποχρεώνονταν να ξοδέψουν μεγάλα ποσά για την υλοποίηση κυβερνητικών προγραμμάτων και συχνά κατέληγαν καταχρεωμένοι. Επίσης ενθαρρύνονταν να συνάψουν εταιρικές σχέσεις με ιδιωτικές εταιρείες, ενισχύοντας τη σχέση μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και των πλούσιων και προνομιούχων τάξεων της χώρας. Επί προεδρίας Mubarak η διαδικασία αποκέντρωσης συνεχίστηκε, και οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης ασχολούνται πλέον περισσότερο με τα τοπικά ζητήματα και λιγότερο με την κεντρική πολιτική. Επίσης, η τοπική αυτοδιοίκηση χρησιμοποιείται ως μέσο άσκησης ελέγχου. Το επαρχιακό αστυνομικό τμήμα υπολογίζει τους προεστούς και το σύστημα της τοπικής αυτοδιοίκησης (ο δήμαρχος και το συμβούλιο) τους ενσωματώνει στο καθεστώς. (10)

Ισραήλ:

Το Ισραήλ διαιρείται σε 6 περιφέρειες (mehoz). Οι περιφέρειες διαιρούνται περαιτέρω σε δεκατέσσερις υποπεριφέρειες, των οποίων προΐστανται ισάριθμοι επίτροποι που διορίζονται από τον πρωθυπουργό. Οι επίτροποι είναι υπεύθυνοι για τον έλεγχο της πολιτικής των περιφερειακών συμβουλίων και την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας σε περιφερειακό επίπεδο. Τα μέλη των δημοτικών και των τοπικών συμβουλίων εκλέγονται με το σύστημα της αναλογικής εκπροσώπησης και με κομματικές λίστες, οι δε δήμαρχοι εκλέγονται απευθείας από τους ψηφοφόρους σε ορισμένους δήμους. Η τοπική αυτοδιοίκηση είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση των δημόσιων αγαθών και την επιβολή τοπικών φόρων. (11)

Ιορδανία:

Η τοπική αυτοδιοίκηση της Ιορδανίας χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η εξουσία ασκείται από τον Βασιλέα και την κυβέρνησή του. Η χώρα διαιρείται σε 12 επαρχίες, των οποίων προΐστανται ισάριθμοι διορισμένοι επίτροποι. Οι επαρχίες υποδιαιρούνται περαιτέρω σε διοικητικές υποπεριφέρειες. Στις υποπεριφέρειες περιλαμβάνονται κωμοπόλεις, κοινότητες και δήμοι. Οι μεγαλύτεροι δήμοι διοικούνται από αιρετά δημοτικά συμβούλια και αιρετούς δημάρχους. Οι περιφερειακές διοικήσεις κατά βάση αποτελούν όχημα για την επιβολή της πολιτικής και την νομοθεσίας της κεντρικής διοίκησης. (12) Οι δημοτικές και οι περιφερειακές διοικήσεις εξαρτώνται από την κεντρική διοίκηση για τη χορήγηση πόρων και τη διαχείριση των δημόσιων υπηρεσιών και υποδομών, γεγονός που περιορίζει την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν τοπικά θέματα. Η ραγδαία αστικοποίηση ασκεί πιέσεις στους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης για παροχή επαρκών υπηρεσιών. Ορισμένες κινήσεις που έγιναν προσφάτως προς την κατεύθυνση της αποκέντρωσης έλαβαν κυρίως τη μορφή ιδιωτικοποιήσεων κρατικών εταιρειών. (13)

Λίβανος:

Επί του παρόντος, η κατάσταση της τοπικής αυτοδιοίκησης στον Λίβανο είναι ασαφής, καθώς η κεντρική διοίκηση επιχειρεί να ανοικοδομήσει το κράτος έπειτα από 16 χρόνια εμφύλιου πολέμου. Η κεντρική κυβέρνηση ανέλαβε την άσκηση της τοπικής διοίκησης ως μέσο για την διατήρηση του ελέγχου κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τα επόμενα χρόνια η εξέλιξη της τοπικής αυτοδιοίκησης θα καθοριστεί από την πορεία της αντιπαράθεσης για την επιλογή μεταξύ μίας ισχυρής κεντρικής διοίκησης και ενός αποκεντρωμένου κράτους. (14) Η συνεχής ανάμιξη της Συρίας στον Λίβανο έχει ενισχύσει την κεντρική διοίκηση. Στην πράξη, η αποκέντρωση δεν χαίρει ιδιαίτερης υποστήριξης από την κυβέρνηση, λόγω της πολιτικής αστάθειας που επικρατεί στη χώρα. (15)

Ο Λίβανος διαιρείται σε 6 επαρχίες, που υποδιαιρούνται περαιτέρω σε διοικητικούς δήμους. Οι πρώτες δημοτικές εκλογές ύστερα από 35 χρόνια πραγματοποιήθηκαν το 1998. Η συμμετοχή των ψηφοφόρων κυμάνθηκε σε υψηλά επίπεδα, κατά μέσο όρο μεταξύ 60-70 %. Στη Βηρυτό ψήφισε μόλις το 30 %, αλλά αυτό πιστεύεται ότι οφείλεται στο γεγονός ότι οι ψηφοφόροι θεώρησαν ότι το αποτέλεσμα ήταν προδιαγεγραμμένο. Ελάχιστα κρούσματα νοθείας ή βίας παρατηρήθηκαν. Οι εκλογές αποτέλεσαν ένα ακόμη βήμα στην πορεία της ανοικοδόμησης μετά τον πόλεμο. (16) Οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης εξαρτώνται από την κεντρική διοίκηση για την κατανομή των πόρων, γεγονός που περιορίζει την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν τοπικά θέματα.

Λιβύη:

Η Λιβύη αποτελείτο ανέκαθεν από διαφορετικές περιφέρειες, οι οποίες συνενώθηκαν σε ομοσπονδία υπό τον Βασιλέα Idris. Το 1963 η ομοσπονδία αυτή έδωσε τη θέση της σε ένα ενιαίο σύστημα. Οι δέκα περιφερειάρχες αποτελούσαν βασικά προέκταση της κεντρικής διοίκησης. Μετά την επανάσταση του Qadhafi, το 1969, οι τοπικές διαιρέσεις παγιώθηκαν περαιτέρω ώστε να είναι στενότερη η εποπτεία από την κεντρική διοίκηση. Ως επί το πλείστον, η τοπική διοίκηση εξακολούθησε να λειτουργεί περισσότερο ως ιεραρχικό σύστημα διοικητικών δεσμών με την κεντρική διοίκηση παρά ως μέσο για τη λαϊκή αντιπροσώπευση ή συμμετοχή. Το σημερινό σύστημα τοπικής διακυβέρνησης, σύμφωνα με το World Fact Book της CIA, αποτελείται από 25 δήμους (σημείωση — οι 25 δήμοι ενδέχεται να έχουν αντικατασταθεί από 13 περιφέρειες). (17)

Η διαδικασία αποκέντρωσης συναντά πολλά εμπόδια. Οι εξαγωγές πετρελαίου αποτελούν σημαντικό μέρος της οικονομίας της Λιβύης και τα έσοδα από την πώλησή του συμβάλλουν στη στήριξη της κυβέρνησης. Η ιδιαίτερα συγκεντρωτική φύση της κατανομής των κερδών από την πώληση του πετρελαίου υπονομεύει τις προσπάθειες αποκέντρωσης. (18) Μολονότι η νομοθεσία της Λιβύης εκχωρεί στους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης την ευθύνη σε θέματα που αφορούν την εκπαίδευση, τη βιομηχανία και τις κοινότητες, στην πράξη η κεντρική διοίκηση υπαγορεύει τις πολιτικές που ακολουθούνται σε τοπικό επίπεδο. Βάσει του νόμου, η Λιβύη διαθέτει ένα από το πλέον πολιτικά αποκεντρωμένα συστήματα στην αραβική περιοχή. Οι αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν λόγο σε θέματα που αφορούν την εκπαίδευση, τη βιομηχανία και τις κοινότητες. Στην πράξη, όμως, η κεντρική εξουσία αποφασίζει για τις αρμοδιότητες των αρχών αυτών. Η κοινωνία των πολιτών και όλες οι μη κρατικές πολιτικές οργανώσεις καταπιέζονται ενεργά, με αποτέλεσμα να περιορίζεται δραστικά η πολιτική συμμετοχή από τη βάση προς την κορυφή. Πολλοί από την τάξη των προνομιούχων που θα μπορούσαν να καταλάβουν ηγετικές θέσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση διαμένουν στο εξωτερικό. (19)

Μαρόκο:

Η διαδικασία αποκέντρωσης ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 για την αντιμετώπιση των εντεινόμενων κοινωνικών πιέσεων. Οι βασικοί φραγμοί που τίθενται στη διαδικασία αποκέντρωσης είναι, πρώτα από όλα, η απουσία συντονισμού μεταξύ των διοικητικών βαθμίδων, και εν συνεχεία οι περιορισμένες ικανότητες των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης. (20) Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ανάπτυξη της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι η ισχυρή κεντρική διοίκηση του Μαρόκου και η έλλειψη δημοκρατίας σε τοπικό επίπεδο. Η συνταγματική μοναρχία εξακολουθεί να είναι ισχυρή, αλλά εξελίσσεται προοδευτικά σε κοινοβουλευτικό σύστημα. Το κοινοβούλιο εκλέγεται με δημοκρατικές διαδικασίες, και οι τελευταίες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν το 2002 ήταν οι πλέον ελεύθερες και δίκαιες στην ευρύτερη περιοχή. (21)

Η χώρα έχει 37 επαρχίες και 2 wilaya, και βάσει ενός νόμου για την αποκέντρωση/περιφερειοποίηση, ο οποίος ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο το 1997, δημιουργήθηκαν 16 νέες περιφέρειες. Κάθε επαρχία διοικείται από μία συνέλευση που εκλέγεται από τα δημοτικά συμβούλια. Οι δήμοι επιβλέπουν τις υποδομές και τις τοπικές υπηρεσίες. Δεδομένου ότι δεν διαθέτουν δημοσιονομική αυτονομία, συχνά περιορίζονται από την έλλειψη πόρων. Δημοτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν για τελευταία φορά το 1997 και χαρακτηρίστηκαν από τα κόμματα της αντιπολίτευσης ως νοθευμένες. (22)

Συρία:

Η Συρία διαιρείται σε 14 επαρχίες των οποίων προΐστανται ισάριθμοι έπαρχοι που διορίζονται από το Υπουργείο Εσωτερικών και υπάγονται απευθείας στον πρόεδρο. Οι έπαρχοι έχουν υπό τον έλεγχό τους τις υπηρεσίες περιφερειακής διοίκησης καθώς και τις τοπικές υπηρεσίες των υπουργείων και των κρατικών επιχειρήσεων. Οι επόμενες βαθμίδες διοίκησης είναι, κατά φθίνουσα σειρά, οι νομοί, οι κομητείες και οι κοινότητες. Αυτές οι βαθμίδες διοικούνται από αιρετά συμβούλια διοίκησης, αν και στην πράξη παραμένουν εξαρτημένα από την κεντρική διοίκηση σε πολύ υψηλό βαθμό. (23) Η διογκωμένη δημόσια διοίκηση και η κατά παράδοση ισχυρή κεντρική εξουσία αποτελούν πρόσκομμα στην ανάπτυξη της τοπικής διοικητικής οργάνωσης. Η διακυβέρνηση εξαρτάται από τις αποφάσεις που λαμβάνονται από μία πολύ μικρή ομάδα προσώπων στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας. Τοπικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν για τελευταία φορά το 1999. (24) Επί πρωθυπουργίας Miru ξεκίνησαν ορισμένα προγράμματα αποκέντρωσης αλλά, εάν δεν αναπτυχθεί παράλληλα ο εκδημοκρατισμός σε τοπικό επίπεδο, η αποκέντρωση αναμένεται να είναι αργή διαδικασία.

Τυνησία:

Το διοικητικό σύστημα της Τυνησίας είναι ιδιαίτερα συγκεντρωτικό και ελάχιστα δεκτικό στην έννοια της αποκέντρωσης. Η πολιτική σκηνή κυριαρχείται από το κυβερνών κόμμα Rassemblement Constitutionnel Democratique (RCD) και τον πρόεδρο Ali, που παραμένει στην εξουσία από το 1987. Ο έλεγχος της οικονομίας ανήκει κατά παράδοση στην κεντρική διοίκηση. Υπήρξαν ορισμένες κινήσεις προς την κατεύθυνση της αποκέντρωσης μέσω της συγκρότησης δημοτικών συμβουλίων, τα οποία όμως δεν καλύπτουν ολόκληρη τη χώρα και αποτελούν κατά βάση όργανα της κεντρικής διοίκησης.

Η Τυνησία διαιρείται σε 24 επαρχίες, των οποίων προΐστανται ισάριθμοι έπαρχοι που διορίζονται από την κυβέρνηση. Οι επαρχίες διαθέτουν νομοθετικές συνελεύσεις που αποτελούνται τόσο από αιρετά όσο και από διορισθέντα μέλη. Στις περισσότερες αγροτικές περιοχές δεν υπάρχουν τοπικά όργανα διοίκησης και η κεντρική διοίκηση διατηρεί τον έλεγχο της δημοσιονομικής πολιτικής και της φορολόγησης. Πολλοί δήμοι πλήττονται ιδιαίτερα από την έλλειψη κονδυλίων. Η έλλειψη ενιαίας ή τυποποιημένης δημοτικής δομής στην Τυνησία επέτρεψε σε ορισμένους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης να προχωρήσουν μπροστά, ενώ άλλοι έχουν μείνει αρκετά πίσω. (25) Οι τελευταίες τοπικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν το 2002 και είχαν ως αποτέλεσμα την κατάληψη των περισσοτέρων θέσεων από υποψηφίους του RCD.

Υπάρχει στήριξη τόσο σε τοπικό όσο και σε κεντρικό επίπεδο για την περαιτέρω ανάπτυξη της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ασκούν πιέσεις για να διευρύνουν τη συμμετοχή τους στις τοπικές υποθέσεις. Η κυβέρνηση βλέπει το γεγονός αυτό ως ευκαιρία για την εκτόνωση των πολιτικών εντάσεων και τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας. Επίσης έχει προχωρήσει στην υλοποίηση προγραμμάτων περιφερειακής ανάπτυξης για τη δημιουργία νέων υποδομών και την αποκέντρωση της διαχείρισης των υποδομών. (26)

Αρμενία:

Η πολιτική σκηνή της Αρμενίας κυριαρχείται από τη διαμάχη με το Αζερμπαϊτζάν για τον έλεγχο της περιοχής Ναγκόρνο-Καραμπάχ που κατοικείται κυρίως από πολίτες αρμενικής καταγωγής. Η Αρμενία διαιρείται σε 11 επαρχίες. Τοπικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν για τελευταία φορά τον Νοέμβριο του 1996. Παρά το γεγονός ότι οι προεδρικές εκλογές θεωρήθηκαν από πολλούς ως νοθευμένες και κατέληξαν σε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας, οι παρατηρητές του Συμβουλίου της Ευρώπης έκριναν ότι ήταν ελεύθερες και δίκαιες. (27) Η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί απλώς προέκταση της κεντρικής διοίκησης για την εφαρμογή της πολιτικής της. (28) Η ευρύτατα διαδεδομένη διαφθορά και το αδύναμο πολιτικό σύστημα έχουν περιορίσει την ανάπτυξη οργανώσεων τοπικής διακυβέρνησης.

Αζερμπαϊτζάν:

Το Αζερμπαϊτζάν συνεχίζει να δίνει αγώνα οικονομικής και πολιτικής επιβίωσης λόγω της διαμάχης με την Αρμενία για την περιοχή Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Οι πόροι του έχουν περιοριστεί από την απώλεια εδαφών και την ανάγκη παροχής υπηρεσιών σε περισσότερους από 800 000 πρόσφυγες. Αν και η χώρα διαθέτει πολλά αποθέματα πετρελαίου, η εκμετάλλευσή τους δεν γίνεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Υπάρχουν τόσα πολλά προβλήματα με την εθνική διακυβέρνηση, όπως η νοθεία στις εκλογές, η διαφθορά και η καταστολή των κομμάτων της αντιπολίτευσης και των μέσων ενημέρωσης, που η τοπική διακυβέρνηση φαίνεται να είναι αρκετά υπανάπτυκτη και αναποτελεσματική. Το Αζερμπαϊτζάν διαιρείται σε 59 rayon, 11 δήμους, και 1 αυτόνομη δημοκρατία.

Γεωργία:

Το πολιτικό κλίμα κατά την τελευταία δεκαετία είναι ταραχώδες. Ωστόσο, παρά τις διάφορες δολοφονίες κορυφαίων αξιωματούχων και τις απόπειρες δολοφονίας κατά του προέδρου Shevardnadze, οι εκλογές του 1992 και του 2004 υπήρξαν σε γενικές γραμμές ελεύθερες και δίκαιες. Η Γεωργία κινείται προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και τα τελευταία χρόνια απολαμβάνει μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα. Οι διοικητικές διαιρέσεις της Γεωργίας περιλαμβάνουν 9 περιφέρειες, 9 δήμους, και 2 αυτόνομες δημοκρατίες.

(1) Έκθεση για τη Λευκορωσία (1994), Πρωτοβουλία για την τοπική αυτοδιοίκηση και την περιφερειακή ανάπτυξη, http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/UNTC/UNPAN003979.htm 25 Οκτωβρίου 2004

(2) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019672579768, 25 Οκτωβρίου 2004

(3) Έκθεση του UNPAN με τίτλο «Nations in Transit 2004» (Ουκρανία) http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN017053.pdf, 25 Οκτωβρίου 2004

(4) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019745009984, 25 Οκτωβρίου 2004

(5) Έκθεση του UNPAN με τίτλο «Modernizing the Relationship between Levels of Government: the experience of Russia» http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN009033.pdf, 25 Οκτωβρίου 2004

(6) Έκθεση του UNPAN με τίτλο «Modernizing the Relationship between Levels of Government: the experience of Russia» http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN009033.pdf, 25 Οκτ. 2004

(7) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1018535850896, 26 Οκτωβρίου 2004

(8) Πρόγραμμα για τη διακυβέρνηση στην αραβική χερσόνησο (POGAR) του ΠΑΗΕ, http://www.pogar.org/countries/algeria/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(9) Μελέτες χωρών, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, http://countrystudies.us/egypt/113.htm, 27 Οκτωβρίου 2004

(10) Μελέτες χωρών, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, http://countrystudies.us/egypt/113.htm, 27 Οκτωβρίου 2004

(11) Μελέτες χωρών, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, http://countrystudies.us/israel/85.htm, 27 Οκτωβρίου 2004

(12) Εθνική ιστοθέση της Ιορδανίας, http://www.kinghussein.gov.jo/government2.html, 27 Οκτωβρίου 2004

(13) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/jordan/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(14) Παγκόσμια Τράπεζα: Δήμοι στον Λίβανο, http://www.worldbank.org/wbi/mdf/mdf1/munici.htm, 27 Οκτωβρίου 2004

(15) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/lebanon/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(16) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1018721190906, 27 Οκτωβρίου 2004

(17) World Fact Book, CIA, http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ly.html#Govt, 27 Οκτωβρίου 2004

(18) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/libya/decentralization.html, 27 Οκτωβρίου 2004

(19) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/libya/decentralization.html, 27 Οκτωβρίου 2004

(20) Περιπτωσιολογικές μελέτες, ΟΗΕ, http://www.ciesin.org/decentralization/English/CaseStudies/morocco.html, 27 Οκτωβρίου 2004

(21) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1020281580149, 27 Οκτωβρίου 2004

(22) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/morocco/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(23) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/syria/decentralization.html, 27 Οκτωβρίου 2004

(24) Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά χώρας, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1021373886647, 28 Οκτωβρίου 2004

(25) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/tunisia/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(26) ΠΑΗΕ-POGAR, http://www.pogar.org/countries/tunisia/decentralization.html, 28 Οκτωβρίου 2004

(27) World Book, Υπουργείο Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019233781786, 28 Οκτωβρίου 2004

(28) Μελέτες χωρών, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ, http://countrystudies.us/armenia/47.htm, 28 Οκτωβρίου 2004