Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με:

- την "Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 του Συμβουλίου περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας",

- την "Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 68/360/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί καταργήσεως των περιορισμών στη διακίνηση και τη διαμονή των εργαζομένων των κρατών μελών και των οικογενειών τους στο εσωτερικό της Κοινότητας", και

- την "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής για την ελεύθερη διακίνηση και την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων εντός της Κοινότητας και για τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου"

(1999/C 169/10)

Στις 12 Νοεμβρίου 1998, και σύμφωνα με το άρθρο 49 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τις ανωτέρω προτάσεις.

Το τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Απριλίου 1999, με βάση την εισαγωγική έκθεση του κ. Vinay.

Κατά την 363η σύνοδο ολομελείας της 28ης και 29ης Απριλίου 1999 (συνεδρίαση της 28 Απριλίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 89 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Η πρόταση της Επιτροπής που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης βασίζεται σε μια θεμελιώδη αρχή: το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης, το οποίο ορίζεται από το άρθρο 48 της συνθήκης και εφαρμόζεται ήδη από το 1968 και έχει ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα σε κάθε ευρωπαίο πολίτη να μεταβαίνει στην επικράτεια οποιουδήποτε κράτους μέλους για να εργασθεί ή να αναζητήσει εργασία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα απολύτως ίση μεταχείριση και πλήρη ενσωμάτωση του εργαζομένου και των μελών της οικογένειάς του στο κράτος υποδοχής.

1.2. Εντούτοις, η πλήρης απολαβή των προαναφερθέντων δικαιωμάτων εντός της ΕΕ παρακωλύεται εν μέρει επί του παρόντος εξαιτίας παρωχημένων πλέον κανόνων, όπως κατέστησε σαφές το Δικαστήριο με πολυάριθμες αποφάσεις του, και νομικών κενών τα οποία επεσήμανε η ομάδα υψηλού επιπέδου, υπό την προεδρία της κυρίας Veil, που συστάθηκε από την Επιτροπή το 1996 για να εντοπίσει δυνητικές ατέλειες ή καθυστερήσεις όσον αφορά το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας.

1.3. Στην έκθεση της εν λόγω ομάδας τονίζεται ότι η αναγκαία νομική προσαρμογή πρέπει να αντικατοπτρίζει όχι μόνο τη νομολογιακή εξέλιξη, αλλά και "την πολιτική και κοινωνιολογική εξέλιξη" της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1968 μέχρι σήμερα.

1.4. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έχει συχνά ταχθεί υπέρ της βελτίωσης του νομικού πλαισίου που διέπει την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, είχε ήδη εκφέρει ευνοϊκή γνώμη έναντι των νομοθετικών προτάσεων της Επιτροπής του 1989 πουαφορούσαν τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την οδηγία 68/369/ΕΟΚ(1) και, έκτοτε, εξακολούθησε να ζητά την ενίσχυση του εν λόγω νομικού πλαισίου, καθώς και την αποτελεσματική του εφαρμογή από τα κράτη μέλη.

1.5. Η ανάγκη πλήρους απολαβής του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας καθίσταται ακόμη προφανέστερη υπό το φως των κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση, που εγκρίθηκαν έπειτα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου, το Νοέμβριο του 1997. Έναντι της κρίσιμης κατάστασης που επικρατεί όσον αφορά την απασχόληση σε ολόκληρη την Ένωση, στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές υπογραμμίζεται η σημασία της βελτίωσης της ικανότητας επαγγελματικής ένταξης των εργαζομένων και ιδίως των ανέργων. Επομένως, στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να μην παρακωλύονται κατά κανέναν τρόπο οι δυνατότητες κατάρτισης και απόκτησης εμπειρίας που παρέχει η κινητικότητα.

1.6. Η Επιτροπή, συμπορευόμενη με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ανταποκρινόμενη στις συστάσεις της ομάδας υψηλού επιπέδου, ενέκρινε το Νοέμβριο του 1997 ένα σχέδιο δράσης στο πλαίσιο του οποίου ανακοίνωσε την υποβολή νομοθετικών προτάσεων που αποσκοπούν στη βελτίωση των συνθηκών άσκησης του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας. Η ΟΚΕ είχε επικροτήσει τις κατευθυντήριες γραμμές του εν λόγω σχεδίου δράσης σε σχετική γνωμοδότησή της(2), το Μαΐο του 1998, προσθέτοντας και ορισμένες ειδικές συστάσεις.

1.7. Οι προτάσεις της Επιτροπής που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης συνιστούν σημαντική παράμετρο της στρατηγικής που καθορίζεται στο σχέδιο δράσης και αποβλέπουν, αφενός, στην τροποποίηση και στον εκσυγχρονισμό του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και της οδηγίας 68/369/ΕΟΚ και, αφετέρου, στον εξορθολογισμό μιας θεσμικής πτυχής δια της συγχώνευσης των συμβουλευτικών επιτροπών για την ελεύθερη κυκλοφορία και για την κοινωνική ασφάλιση σε μια ενιαία δομή.

1.8. Ειδικότερα, με τις προτάσεις αυτές επιδιώκεται η διασαφήνιση και η απλοποίηση των κανόνων σχετικά με τα δικαιώματα διαμονής, καθώς και η απλούστευση των διαδικασιών για την εκχώρηση άδειας παραμονής στους εργαζομένους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος προς αναζήτηση εργασίας ή για μαθήματα επαγγελματικής κατάρτισης.

1.9. Οι εν λόγω προτάσεις ευθυγραμμίζουν την υφιστάμενη νομοθεσία που διέπει τη διασφάλιση ίσης μεταχείρισης για τους πολίτες της ΕΕ με τη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως καθορίσθηκε σε πολυάριθμες αποφάσεις του.

1.10. Εισάγουν, δε, κανόνες με στόχο να προασπίσουν και να ενθαρρύνουν την κινητικότητα για επαγγελματικούς σκοπούς, κανόνες οι οποίοι παρέχουν στον εργαζόμενο πολίτη τη δυνατότητα να επωφελείται από επαγγελματικώς πρόσφορα γεγονότα και περιστάσεις που σημειώνονται σε ένα κράτος μέλος, σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος και εάν απασχολείται.

1.11. Επίσης, προβλέπονται ειδικές διατάξεις προκειμένου να μην τίθενται σε μειονεκτική θέση οι εργαζόμενοι εξαιτίας του γεγονότος ότι απασχολούνται σε άλλο κράτος μέλος από εκείνο στο οποίο διαμένουν.

1.12. Οι προτάσεις αυτές συμβάλλουν επίσης στη βελτίωση των δικαιωμάτων των μελών της οικογένειας του εργαζομένου, υποστηρίζοντας την ενσωμάτωσή τους, το δικαίωμα να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης όσον αφορά το σύνολο των οικονομικών, φορολογικών, κοινωνικών και πολιτιστικών πλεονεκτημάτων και, ιδιαίτερα, το δικαίωμά τους να ασκούν ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα. Η διατήρηση των δικαιωμάτων του/της συζύγου προβλέπεται ακόμη και σε περίπτωση διαζυγίου.

1.13. Επίσης, εξαλείφονται οι περιορισμοί όσον αφορά την ηλικία ή την οικονομική κατάσταση κατά τον προσδιορισμό των μελών της οικογένειας που έχουν δικαίωμα να διαμένουν με τον απασχολούμενο εργαζόμενο.

1.14. Όσον αφορά την άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας, προτείνεται μια ρήτρα περί μη διάκρισης, βάσει της οποίας απαγορεύεται οποιαδήποτε διάκριση λόγω φυλής, θρησκείας, φύλου, ηλικίας, μειονεξίας ή γενετήσιου προσανατολισμού.

1.15. Σύμφωνα με συγκεκριμένο αίτημα των κοινωνικών εταίρων, οι υφιστάμενες τριμερείς συμβουλευτικές επιτροπές για την ελεύθερη κυκλοφορία και την κοινωνική ασφάλιση συγχωνεύονται σε μια ενιαία δομή, με στόχο τον εξορθολογισμό και τη βελτίωση της λειτουργίας τους.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει στο σύνολό τους τις προτάσεις της Επιτροπής για την τροποποίηση του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68, της οδηγίας 68/369/ΕΟΚ και του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71.

2.2. Η ΟΚΕ είχε ήδη την ευκαιρία να λάβει γνώση και να αξιολογήσει τόσο την εκτενή νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου όσο και την έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου. Επιπλέον, έχει αντιληφθεί την πολιτική αξία των διατάξεων που ορίζει η Συνθήκη του Άμστερνταμ, καθώς και το γεγονός ότι η εν λόγω συνθήκη επιζητεί την ενίσχυση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας. Γι'αυτό το λόγο, η ΟΚΕ - όπως επισημάνθηκε στην εισαγωγή - είχε ήδη εκφέρει ευνοϊκή γνώμη στη γνωμοδότησή της σχετικά με το σχέδιο δράσης για την ελεύθερη κυκλοφορία, παρότι συνιστούσε να επιδειχθεί εν γένει μεγαλύτερη προσοχή σε όλες τις προτάσεις της έκθεσης της ομάδας υψηλού επιπέδου.

2.3. Οι υπό εξέταση προτάσεις αποσκοπούν συγκεκριμένα στην άρση των φραγμών που εξακολουθούν να παρακωλύουν την ελεύθερη κυκλοφορία των μισθωτών εργαζομένων και των μελών της οικογένειάς τους, ιδίως όσον αφορά τo υλικό νομικό καθεστώς τους σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος πέραν της χώρας προέλευσης.

2.3.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την Επιτροπή όσον αφορά το γεγονός ότι η πρόταση περί επανεξέτασης των διατάξεων που άπτονται των "εργαζομένων" και των οικογενειών τους πρέπει να συμπορεύεται με το στόχο της πλήρους εφαρμογής του δικαιώματος των πολιτών της Ένωσης να μετακινούνται και να επιλέγουν ελεύθερα τον τόπο διαμονής τους σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει κατά το παρελθόν το αίτημα αυτό και, συνεπώς, προτρέπει εκ νέου την Επιτροπή να ολοκληρώσει τις παρούσες προτάσεις της με συνοδευτικά μέτρα κατά την έννοια του άρθρου 8 Α της συνθήκης (άρθρο 18, σύμφωνα με τη νέα αρίθμηση που καθιερώθηκε με τη συνθήκη του Άμστερνταμ), προκειμένου να καθορισθεί ένα ενιαίο νομικό καθεστώς για την ευρωπαϊκή ιθαγένεια και να τεθεί σε εφαρμογή η απολύτως ελεύθερη κυκλοφορία.

2.4. Η ΟΚΕ συμμερίζεται κατ'ουσίαν τους στόχους της αναθεώρησης, οι οποίοι συνίστανται στα εξής: στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των αναζητούντων θέση εργασίας, των ασκουμένων και των εργαζομένων που απασχολούνται διαδοχικά σε εργασίες σύντομης διάρκειας· στην επέκταση και βελτίωση του δικαιώματος παραμονής των μελών της οικογένειας, προστατευομένων ή μη, καθώς και των μελών που ζουν κάτω από τη στέγη του εργαζομένου στη χώρα προέλευσης· στην ενίσχυση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της ισοδυναμίας των καταστάσεων για επαγγελματικούς λόγους, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στο δημόσιο τομέα·στην εξέταση του θέματος των μεθοριακών εργαζομένων και στην απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών που παρακωλύουν την ελεύθερη κυκλοφορία.

2.5. Η ΟΚΕ δίδει έμφαση στην άποψη - που είχε ήδη εκφέρει στην προηγούμενη γνωμοδότησή της - σύμφωνα με την οποία μια αγορά είναι πραγματικά ελεύθερη μόνον εφόσον επιτρέπεται, χωρίς τον παραμικρό περιορισμό, η ελεύθερη κυκλοφορία τωνεργαζομένων. Τούτο καθίσταται προφανέστερο και υπό το πρίσμα της αναγκαίας βελτίωσης της δυνατότητας εξεύρεσης απασχόλησης, όπως επισημάνθηκε στις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση που εγκρίθηκαν μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου. Η παροχή χώρων και ευκαιριών στον τομέα της κατάρτισης, χωρίς πλέον γραφειοκρατικούς περιορισμούς σε εθνική κλίμακα, συνιστά ένα από τα βασικά μέσα τόσο για τη δημιουργία καταλληλότερων συνθηκών, προκειμένου να εναρμονισθεί η προσφορά και η ζήτηση απασχόλησης, όσο και για τη διαρκή και γενικευμένη επαγγελματική αναπροσαρμογή του εργατικού δυναμικού, η οποία καθίσταται απολύτως αναγκαία σε μια εποχή διαρκούς τεχνολογικής εξέλιξης.

2.6. Οι υπό εξέταση προτάσεις συνιστούν ασφαλώς σημαντική πρόοδο, παρότι δεν αίρουν πλήρως όλους τους φραγμούς που παρακωλύουν στην πράξη την υπερεθνική κινητικότητα. Παραδείγματος χάρη, απαιτείται να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά και δια παντός ορισμένες φορολογικές παράμετροι, καθώς και κάποια σημεία που άπτονται της κοινωνικής προστασίας και, ιδιαίτερα, των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων. Η ΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι πρέπει να διαμορφωθεί ένα νομικό πλαίσιο για το συντονισμό τέτοιων ζητημάτων σε κοινοτική κλίμακα και, συνεπώς, τονίζει εκ νέου την παραίνεσή της να ανατεθεί η αρμοδιότητα του συνόλου των θεμάτων που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία σε έναν μόνο Ευρωπαίο Επίτροπο.

2.7. Η ΟΚΕ, σύμφωνα με την προηγούμενη γνωμοδότησή της, υπενθυμίζει στην Επιτροπή ότι, μεταξύ των θεμάτων που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας πρότασης, πρέπει να ληφθεί υπόψη και το πρόβλημα των δικαιωμάτων και της προστασίας των εργαζομένων που είναι μεν υπήκοοι τρίτων χωρών αλλά διαμένουν νομίμως σε κάποιο κράτος μέλος της Ένωσης.

2.8. Η ΟΚΕ συνιστά στην Επιτροπή να επιδιώξει και να επιβλέψει από κοινού με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, την ταχεία και πλήρη εφαρμογή των νέων διατάξεων σε όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, είναι κεφαλαιώδους σημασίας να υποστηριχθεί η αποτελεσματική εφαρμογή της νέας νομοθεσίας είτε χάρη στα ήδη υπάρχοντα μέσα ενημέρωσης είτε με τη διοργάνωση στοχοθετημένης ενημερωτικής εκστρατείας. Μια άλλη σημαντική παράμετρος συνίσταται, τέλος, στο να επιζητηθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των Δημοσίων Διοικήσεων και η κοινή αντιμετώπιση συγκεκριμένων και επειγόντων θεμάτων - και μέσω της καθιέρωσης σημείων επαφής.

2.9. Εξάλλου, η ΟΚΕ έχει επανειλημμένως καταδείξει ότι ένας σημαντικός ρόλος για την αρωγή και την προστασία των εργαζομένων στα διάφορα κράτη - πέραν των προβλεπομένων συμβουλευτικών επιτροπών - όχι μόνον εμπίπτει στη συνεισφορά των κοινωνικών εταίρων αλλά και, πολλώ δε μάλλον, άπτεται της αντιμετώπισης του συνόλου των προβλημάτων στον τομέα της εργασίας και της απασχόλησης. Υπό αυτό το πρίσμα, δίδεται έμφαση στο γεγονός ότι θα ήταν σκόπιμο να επιζητηθεί η μη περιστασιακή συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στα προγράμματα και στις πρωτοβουλίες της Κοινότητας για την εφαρμογή των πρωτοβουλιών που θα προκύψουν από τη μελλοντική εφαρμογή των κανόνων που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας γνωμοδότησης.

2.10. Η ΟΚΕ επικροτεί την απόφαση να υιοθετηθεί, για την έγκριση των εν λόγω διατάξεων, η διαδικασία του άρθρου 189 Β - η οποία είχε, άλλωστε, ήδη ζητηθεί για άλλα θέματα που συνδέονται με τα υπό εξέταση θέματα.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 του Συμβουλίου περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας - 98/0229 (COD)

3.1.1. Η αμεσότερη και σαφέστερη επαναδιατύπωση του άρθρου 1 A σύμφωνα με τη συνθήκη του Άμστερνταμ - που ορίζεται και ως ρήτρα περί μη διάκρισης - επανεισάγει στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας θεμελιώδεις αρχές για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αρχές τις οποίες η Επιτροπή είχε ήδη θέσει στο σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Η ΟΚΕ δεν μπορεί παρά να επικροτήσει πλήρως την επιλογή της Επιτροπής.

3.1.2. Η ΟΚΕ δράττεται της ευκαιρίας για να ζητήσει τη μελλοντική αντικατάσταση του όρου "διακινούμενος εργαζόμενος" από τον όρο "εργαζόμενος της Ένωσης".

3.1.3. Η ΟΚΕ, κατ' αναλογία προς τις προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της, επιδοκιμάζει τις τροποποιήσεις του άρθρου 1, όσον αφορά την εδραίωση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας για τους αναζητούντες εργασία και για τους ασκούμενους. Θετική κρίνεται, επίσης, η τροποποίηση που εισάγεται στη δεύτερη παράγραφο του νέου άρθρου 5, προκειμένου να παρασχεθούν δυνατότητες κατάρτισης σε όσους πράγματι αναζητούν ήδη εργασία σε άλλα κράτη μέλη. Εξάλλου, η ΟΚΕ ευελπιστεί ότι η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου για την "Προώθηση ευρωπαϊκών περιόδων εναλλασσόμενης κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένης και της μαθητείας"(3) θα διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των ασκουμένων και των μαθητευομένων.

3.1.3.1. Κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί εκ νέου ότι απαιτείται να επεκταθεί και να ενισχυθεί το δίκτυο EURES - τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα - αλλά και να προαχθούν συνεργίες μεταξύ του EURES, του Interreg και άλλων κοινοτικών προγραμμάτων, με στόχο να επιτευχθεί η ικανοποιητική διασύνδεση των διασυνοριακών σχεδίων κατάρτισης και της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας.

3.1.4. Περαιτέρω πρόοδο συνιστά η τροποποίηση του άρθρου 7 σχετικά με την εξομοίωση των υλικών δικαιωμάτων των εργαζομένων που επωφελούνται της ελεύθερης κυκλοφορίας και των δικαιωμάτων των εθνικών εργαζομένων, ιδιαίτερα όσον αφορά τις προϋποθέσεις πρόσληψης και εργασίας, την προαγωγή, την υγεία και ασφάλεια, την εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και τα οικονομικά, φορολογικά, κοινωνικά και πολιτιστικά πλεονεκτήματα, όπως και όσα προβλέπονται από το άρθρο 8 σχετικά με την άσκηση δημόσιου λειτουργήματος.

3.1.5. Οι τροποποιήσεις που εισάγονται στο άρθρο 7 όσον αφορά την αρχή της ισοδυναμίας των καταστάσεων για επαγγελματικούς σκοπούς θα συμβάλουν σημαντικά - υπό την προϋπόθεση ότι θα εφαρμοσθούν σωστά - στην κατάργηση διαφόρων μορφών διακριτικής μεταχείρισης που εξακολουθούν να υφίστανται ιδίως στο δημόσιο τομέα. Εντούτοις, όπως επεσήμανε και η ίδια η Επιτροπή, οι οδηγίες επί του εν λόγω ζητήματος απέδωσαν καρπούς κατά κύριο λόγο στην περίπτωση των κανονιστικώς ρυθμισμένων επαγγελμάτων και της αναγνώρισης ορισμένων τίτλων σπουδών και διπλωμάτων.

3.1.5.1. Απομένει ακόμη προς διευθέτηση το ζήτημα της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων που αποκτώνται στον ιδιωτικό τομέα στο πλαίσιο είτε μισθωτής εργασίας είτε μη κανονιστικώς ρυθμισμένων επαγγελμάτων. Η Επιτροπή απαιτείται να αναλάβει περαιτέρω πρωτοβουλίες επί του θέματος αυτού, αλλά ενδέχεται να υπάρχουν ήδη περιθώρια για μια σημαντική και δραστήρια συμβολή των κοινωνικών εταίρων και των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

3.1.6. Οι προτάσεις για την αναγνώριση αυτόνομων δικαιωμάτων στα μέλη της οικογένειας - που περιλαμβάνονται στα τροποποιηθέντα άρθρα 10, 11 και 12 και αφορούν τη νομική ασφάλεια, το δικαίωμα άσκησης ανεξάρτητης ή μη επαγγελματικής δραστηριότητας, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και τη διατήρηση αυτόνομου δικαιώματος παραμονής - ανταποκρίνονται στις προσδοκίες και στις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί τόσο στην έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου όσο και στην προηγούμενη γνωμοδότηση της ΟΚΕ.

3.1.6.1. Ωστόσο, υφίστανται ορισμένα ερωτηματικά σχετικά με τον τρόπο καθορισμού των κριτηρίων που αφορούν την απόκτηση του αυτόνομου δικαιώματος παραμονής και του δικαιώματος άσκησης οικονομικής δραστηριότητας, σε περίπτωση λύσεως του γάμου. Στην παράγραφο 4 του άρθρου 10 διευκρινίζεται ότι τα μέλη της οικογένειας, τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους, διατηρούν το δικαίωμα παραμονής τους ακόμη και σε περίπτωση λύσεως του γάμου, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν διαμείνει στο κράτος μέλος υποδοχής επί περίοδο τριών διαδοχικών ετών. Ο λόγος για τον οποίο τίθεται αυτός ο χρονικός περιορισμός δεν είναι σαφής. Ακόμη λιγότερο κατανοητό είναι το περιεχόμενο του άρθρου 11 της πρότασης τροποποίησης, δυνάμει του οποίου όλα τα μέλη της οικογένειας διατηρούν - σε περίπτωση λύσεως του γάμου - το δικαίωμα πρόσβασης σε κάθε μισθωτή ή μη δραστηριότητα, μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έχουν διαμείνει στην επικράτεια του κράτους μέλους για περίοδο τουλάχιστον πέντε διαδοχικών ετών. Θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους διαζευγμένους να συντηρούν τον ευατό τους και τα εξαρτώμενα από αυτούς μέλη της οικογένειας με την άσκηση εξαρτημένης ή αυτόνομης εργασίας.

3.1.7. Η ΟΚΕ έχει συχνά επισημάνει το πρόβλημα των διασυνοριακών εργαζομένων και εκτιμά ότι η εισαγωγή του άρθρου 7Α συντελεί στην ενίσχυση της νομικής ασφάλειας των εν λόγω εργαζομένων. Εντούτοις, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι υφίσταται μια ολόκληρη σειρά θεμάτων τα οποία δεν έχουν ακόμη επιλυθεί κατά τρόπο μονοσήμαντο και ικανοποιητικό και, συνεπώς, καλεί την Επιτροπή να αναλάβει πρωτοβουλία για τη συγκέντρωση και διασαφήνιση όλων των εκκρεμών ζητημάτων - και πέραν του υπό εξέταση κανονισμού - αρχής γενομένης από τα θέματα που άπτονται της φορολογίας και της κοινωνικής ασφάλισης, βάσει των εκθέσεων της ομάδας υψηλού επιπέδου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου(4).

3.1.7.1. Επίσης, επικροτείται μεν η πρόσφατη σύναψη συμφωνίας με την Ελβετία, αλλά επισημαίνεται ότι παραμένουν ανοικτά κρίσιμα ζητήματα με το Πριγκιπάτο του Μονακό, το Σαν Μαρίνο και την Ανδόρα.

3.1.7.2. Λόγω της σοβαρότητας των δυνητικών επιπτώσεων όσον αφορά τις ΧΚΑΕ, και ιδιαίτερα όσες από αυτές περιλαμβάνονται στις συμφωνίες σύνδεσης, εξυπακούεται ότι το ζήτημα των μετακινήσεων εργατικού δυναμικού που αναμένεται να παρατηρηθούν θα πρέπει να ρυθμιστεί μέσω ενδεδειγμένης προσθήκης στις σχετικές συμφωνίες και συνθήκες.

3.1.7.3. Τέλος, η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει πόσο σημαντικό είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις έτσι ώστε ο κοινωνικός διάλογος που διεξάγεται στις διασυνοριακές περιοχές να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στις πολιτικές για την προαγωγή της απασχόλησης και της χωροταξίας όσο και στην εφαρμογή των κανόνων, καθώς και πιο συγκεκριμένα στις πολιτικές για τις συμβάσεις.

3.2. Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 68/360/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί καταργήσεως των περιορισμών στη διακίνηση και τη διαμονή των εργαζομένων των κρατών μελών και των οικογενειών τους στο εσωτερικό της Κοινότητας - 98/0230 (COD)

3.2.1. Για την πλήρη αποτελεσματικότητα και λειτουργικότητα των τροποποιήσεων του κανονισμού (EOK) αριθ. 1612/68 οι οποίες έχουν μέχρι στιγμής εξετασθεί, απαιτείται απαραιτήτως η έγκριση και των προτάσεων περί τροποποίησης της οδηγίας 68/360/ΕΟΚ.

3.2.2. Αξίζει να επισημανθεί ιδιαίτερα ότι, πέραν των διατάξεων που διέπουν τα κυριότερα θέματα στον τομέα της διακίνησης και της διαμονής, έχει επανειλημμένως τονισθεί - και σε προγενέστερες γνωμοδοτήσεις της OKΕ - η σημασία μιας αξιόλογης προσπάθειας για την άρση των γραφειοκρατικών φραγμών που καθιστούν πιο πολύπλοκη και, άρα, προβληματική τη διευθέτηση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας.

3.2.3. Ως εκ τούτου, επικροτούνται τα συνοδευτικά μέτρα που διευκολύνουν τη συγκέντρωση της οικογένειας και το αυτόνομο δικαίωμα παραμονής των μελών της, με την επιφύλαξη των σχολίων που διατυπώθηκαν στις ειδικές παρατηρήσεις επί των τροποποιήσεων του κανονισμούν (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68.

3.2.4. Εντούτοις, απομένει προς αντιμετώπιση το ζήτημα - το οποίο επισημάνθηκε τόσο από την ομάδα υψηλού επιπέδου όσο και από την ΟΚΕ σε προηγούμενες γνωμοδοτήσεις - της θεώρησης διαβατηρίου που ανακύπτει εκ νέου σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης, ακόμη και για σύντομα ταξίδια, όσον αφορά τους υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν νομίμως σε ένα κράτος μέλος, συμπεριλαμβανομένων και των μελών της οικογένειας υπηκόου της Ένωσης.

3.2.5. Η πρόταση περί αναγνώρισης της δυνατότητας αθροιστικού υπολογισμού των περιόδων εργασίας με στόχο την άσκηση του δικαιώματος παραμονής (άρθρο 6 παράγραφος 3 εδάφιο 2) απορρέει από συγκεκριμένη υπόδειξη της ομάδας υψηλού επιπέδου, σύμφωνα με την οποία κρίθηκε σκόπιμο να μην θίγονται τα δικαιώματα ενός εργαζομένου ο οποίος, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, πληροί, έστω και αποσπασματικά, τις προϋποθέσεις όσον αφορά την απαιτούμενη επαγγελματική δραστηριότητα. Η υπό εξέταση πρόταση υιοθετεί μεν την υπόδειξη αυτή, αλλά δεν είναι ιδιαίτερα σαφής ως προς τη διατύπωσή της. Θα ήταν σαφέστερη εάν, κατ' αρχήν, αναγνώριζε απλώς ότι - εφόσον συμπληρώνεται το απαιτούμενο διάστημα που αναφέρεται στο κείμενο - ο εν λόγω εργαζόμενος αποκτά δικαίωμα να του εκχωρηθεί άδεια διαμονής και, εν συνεχεία, τον κατέτασσε σε μια από τις προβλεπόμενες κατηγορίες αναλόγως των συνθηκών, στην κατηγορία των εργαζομένων ή των ανέργων που διαμένουν νομίμως σε μια δεδομένη επικράτεια.

3.2.6. Η αναγνώριση του δικαιώματος διαμονής τόσο στους υπηκόους κράτους μέλους που αναζητούν εργασία στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους - με τουλάχιστον εξάμηνη διάρκεια ισχύος αυτομάτως ανανεώσιμη - όσο και στους ασκούμενους, συνιστούν ουσιώδη επέκταση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας.

3.2.7. Οι προτάσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση του δικαιώματος διαμονής και στην απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών κρίνονται χρήσιμες και σκόπιμες. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, είναι πράγματι κεφαλαιώδους σημασίας να συνοδεύεται η ανάπτυξη και η τελειοποίηση του κανονιστικού πλαισίου της έννοιας του υπηκόου της Ένωσης από μεγαλύτερη επίγνωση και ευχερέστερη κατανόηση της επίδρασης του προαναφερθέντος δικαιώματος στην καθημερινή πρακτική. Είναι γεγονός ότι ακόμη και οι τελειότεροι κανόνες δεν έχουν αξία παρά μόνον εφόσον μπορούν να ενταχθούν εύκολα και φυσιολογικά στην καθημερινότητα των αποδεκτών τους.

3.3 Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής για την ελεύθερη διακίνηση και την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων εντός της Κοινότητας και για τροποποίηση των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 του Συμβουλίου

3.3.1. Σύμφωνα με την προηγούμενη γνωμοδότησή της και με το σχετικό αίτημα που προέβαλαν τότε οι κοινωνικοί εταίροι, η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής όσον αφορά τη σύσταση συμβουλευτικής επιτροπής για την ελεύθερη διακίνηση και την κοινωνική ασφάλιση, η οποία συνενώνει και καθιστά ορθολογικότερες τις προϋπάρχουσες δομές. Επισημαίνεται ότι η νέα επιτροπή πρέπει να διαθέτει πλήρη και άμεση δυνατότητα να αναλαμβάνει δράση και να ενεργεί πάντοτε ως ικανοποιητικός σύνδεσμος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και της Επιτροπής.

3.3.2. Η ΟΚΕ συμμερίζεται την πεποίθηση της Επιτροπής ότι η εν λόγω συγκέντρωση αρμοδιοτήτων συνιστά ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση μιας συνολικής προσέγγισης όλων των θεμάτων που άπτονται του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας.

3.3.3. Κρίνεται σκόπιμο να τονισθεί ότι η προς σύσταση επιτροπή θα πρέπει να είναι σε θέση, αφενός, να αντιληφθεί την ποικιλόμορφη κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας επί της οποίας θα κληθεί να αναλάβει δράση και να εκφέρει γνώμη και, αφετέρου, να οργανώσει τις δραστηριότητές της κατά τρόπο ώστε να προσεγγίζει τα ζητήματα που θα εξετάζει με σαφώς ευρωπαϊκή θεώρηση. Επιπλέον, είναι σημαντικό να μπορεί η προαναφερθείσα επιτροπή να ενεργεί με την αναγκαία ευελιξία και, συνεπώς, καλό θα ήταν να καταστεί η σύνθεσή της περισσότερο ευέλικτη χωρίς, ωστόσο, τούτο να αποβεί εις βάρος της αντιπροσωπευτικότητας.

Βρυξέλλες, 28 Απριλίου 1999.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) Γνώμη του Κοινοβουλίου της 14ης Φεβρουαρίου 1989 (Α3-0013/90).

(2) ΕΕ C 235 της 27.7.1998.

(3) Απόφαση του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1998, ΕΕ L 17 της 22.1.1999. Βλέπε επίσης γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ C214 της 10.7.1998.

(4) Έκθεση σχετικά με την κατάσταση των διασυνοριακών εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Εισηγήτρια: Anne Van Lancker - PE 225.852/def. της 6ης Μαΐου 1998.