[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 15.6.2006

SEC(2006)761 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2005

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή 7

I – Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης – Άρθρα 81, 82 και 86 ΕΚ 12

A – Νομοθετικοι, ερμηνευτικοι και διαδικαστικοι κανονεσ 12

1. Κατάχρηση δεσποζουσας θεσησ 12

2. Συμφωνίες και εναρμονισμενεσ πρακτικεσ 13

2.1. Κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα των μεταφορών 13

2.1.1. Θαλάσσιες μεταφορές 13

2.1.2. Αεροπορικές μεταφορές 14

2.2. Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία της διανομής αυτοκινήτων οχημάτων 15

3. Διαδικαστικοί κανονεσ 17

3.1. Πρόσβαση στον φάκελο 17

3.2. Η εξέταση των πληροφοριών σχετικά με την αγορά και των καταγγελιών 18

Ένθετο 1: Άρθρα 81 και 82 ΕΚ: Κοινοτικό ενδιαφέρον για την διερεύνηση καταγγελομένων παραβάσεων και θέση προτεραιοτήτων 19

4. Εξεταση της κοινοτικησ νομοθεσιασ υπο το πρισμα του ανταγωνισμου 21

5. Πράσινη βιβλοσ σχετικα με τις αγωγες αποζημιωσης για παραβαση των κοινοτικων αντιμονοπωλιακων κανονων 22

B – Εφαρμογη των Αθρων 81, 82 και 86 24

1. Ενεργεια, βασικεσ βιομηχανιεσ, χημικα και φαρμακευτικα προϊοντα 24

1.1. Ενέργεια 24

1.2. Βασικές βιομηχανίες 30

1.3. Χημικά προϊόντα 31

1.4. Φαρμακευτικά προϊόντα 32

Ένθετο 2: AstraZeneca: καταχρηστική εκμετάλλευση των εθνικών διαδικασιών στον κλάδο των φαρμακευτικών προϊόντων 34

2. Πληροφορικη, επικοινωνιεσ και μεσα μαζικης ενημερωσησ 35

2.1. Ηλεκτρονικές επικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες 35

2.2. Μέσα μαζικής ενημέρωσης 42

2.3. Κλάδοι πληροφορικής, διαδίκτυο και ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης 45

3. υπηρεσιεσ 46

3.1. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες 46

3.2. Μεταφορές 49

3.2.1. Αερομεταφορές 49

3.2.2. Εσωτερικές μεταφορές 51

3.3. Διανεμητικό εμπόριο και άλλες υπηρεσίες 52

3.3.1. Ελεύθερα επαγγέλματα 52

3.3.2. Διαχείριση αποβλήτων 54

4. Βιομηχανία, καταναλωτικά αγαθά και μεταποίηση 55

4.1. Καταναλωτικά αγαθά και τρόφιμα 55

4.2. Μηχανές και άλλοι μεταποιητικοί τομείς περιλαμβανομένου του εξοπλισμού μεταφορών 57

5. Συμπράξεις 61

5.1. Επισκόπηση των εξελίξεων στην πολιτική των συμπράξεων 61

5.1.1. Σύσταση νέας Διεύθυνσης 61

5.1.2. Το πρόγραμμα περί επιείκειας της Επιτροπής 62

5.2. Υποθέσεις 65

Γ – Επισκοπηση της συνεργασιασ στο ευρωπαϊκο δικτυο ανταγωνισμου (ΕΔΑ) 70

1. Γενική επισκόπηση 70

1.1. Συνεργασία σε θέματα πολιτικής 70

1.2. Προσαρμογή των εθνικών νομοθεσιών προκειμένου να εξασφαλισθεί επαρκής επιβολή του νόμου από τις ΕΑΑ 71

1.3. Συνεργασία σε μεμονωμένες υποθέσεις 71

2. Εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ από τα εθνικα δικαστηρια της ΕΕ: Έκθεση για την εφαρμογη του Αρθρου 15 του κανονισμου (ΕΚ) αριθ. 1/2003 74

2.1. Συνδρομή υπό μορφή πληροφοριών ή υπό μορφή γνωμοδότησης 74

2.2. Αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων 75

2.3. Παρέμβαση amicus curiae 75

2.4. Χρηματοδότηση της εκπαίδευσης εθνικών δικαστών στην νομοθεσία περί ανταγωνισμού της ΕΕ 75

2.5. Περιλήψεις των γνωμών που εξέδωσε η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 15 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 76

3. Συνεργασια στους διαφορους τομεις μεσω του ΕΔΑ 78

Δ – Επιλεγμενεσ Απφάσεις του Δικαστηρίου 81

E – Ηλεκτρονικες στατιστικες 88

II – Έλεγχος συγκεντρώσεων 91

A – Νομοθετικοί και ερμηνευτικοί κανόνες 92

1. Μελέτη Διορθωτικών Μέτρων 92

2. Νέες οδηγίες όσον αφορά την εγκατάλειψη συγκεντρώσεων 94

3. Βελτιωμένη κατανομή υποθέσεων στην πράξη – εμπειρία από το 2005 95

3.1. Στατιστική επισκόπηση 95

3.2. Πρακτικά ζητήματα όσον αφορά την παραπομπή πριν την κοινοποίηση 96

B – Αποφασεισ της Επιτροπήσ 98

1. Αποφασεισ βασει του Αρθρου 8 98

2. Αποφασεισ συμφωνα με το Αρθρο 6 παραγραφοσ 1 στοιχειο β) και το Αρθρο 6 παραγραφοσ 2 104

3. Παραπομπεσ 108

4. Ανακληση κοινοποιησεων/εγκαταλειψη πραξεων 114

Γ –Επιλεγμενες δικαστικες αποφασεις 117

Δ – Ηλεκτρονικες στατιστικες 123

III – Έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων 125

A – Νομοθετικοι και ερμηνευτικοι κανονεσ 125

1. Κανονισμοι, κατευθυντηριεσ γραμμεσ και ανακοινωσεισ 125

1.1. Σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις 125

Ένθετο 3: Σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις 125

1.2. Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις ενισχύσεις εθνικού περιφερειακού χαρακτήρα για την περίοδο 2007 – 2013 126

1.3. Μελλοντικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την Ε&Α και την καινοτομία 128

1.4. Ανακοίνωση σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων 130

1.5. Αναθεώρηση του πλαισίου των κρατικών ενισχύσεων για την προστασία του περιβάλλοντος 130

1.6. Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος 131

Ένθετο: Υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος 131

2. Γεωργια 133

2.1. Νέα σύστημα ετήσιας υποβολής εκθέσεων για τις κρατικές ενισχύσεις 133

2.2. Διαφάνεια 133

3. Ανθρακας 134

4. Μεταφορες 134

5. Διαφανεια 136

6. Διευρυνση 136

6.1. Υφιστάμενες ενισχύσεις στα νέα κράτη μέλη 136

6.2. Προσχώρηση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας 137

B – Υποθεσεις 139

1. Ενισχυσεισ διασωσησ και αναδιαρθρωσης 139

1.1. Ενισχύσεις διάσωσης 139

1.2. Ενισχύσεις αναδιάρθρωσης 140

2. Ναυπηγικη βιομηχανια 146

3. Χαλυβας 149

4. Δημοσιες ραδιοτηλεοπτικες αρχες, ευρυζωνικες επικοινωνίες, κινηματογραφικη βιομηχανια 151

5. Τραπεζικος τομέας 156

6. Περιφερειακές ενισχυσεις 157

7. Ενισχυσεις για ερευνα και αναπτυξη, ενισχυσεις για καινοτομία 161

8. Ενισχυσεις για την προστασια του περιβαλλοντος και την εξοικονομηση ενεργειας 166

9. Ενισχυσεις για την καταρτιση, την απασχοληση και υπερ μικρων και μεσαιων επιχειρησεων 169

10. Φορολογικες ενισχυσεις 171

11. Ενισχυσεις για την αποκατασταση ζημιων από θεομηνιες 177

12. Λοιπα: υγεια, ταχυδρομικες υπηρεσιες, αμυνα 178

13. Γεωργια 180

14. Αλιεια 184

15. Ανθρακας 185

16. Μεταφορες 185

16.1. Σιδηροδρομικές μεταφορές 185

16.2. Συνδυασμένες μεταφορές 186

16.3. Οδικές μεταφορές 187

16.4. Αεροπορικές μεταφορές 187

Γ – Εφαρμογη των αποφασεων σχετικα με Κρατικες ενισχυσεις 191

1. Εισαγωγη 191

2. Μεμονωμενες υποθεσεις 192

Δ – Επιλεγμενες Δικαστικες αποφασεις 194

E – Ηλεκτρονικες στατιστικες 201

IV – Διεθνείς δραστηριότητες 203

A – διεύρυνση και Δυτικά Βαλκάνια 203

B – Διμερής συνεργασία 204

1. Εισαγωγή 204

2. Συμφωνίες με τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ιαπωνία 204

3. Συνεργασία με άλλες χώρες και περιφέρειες 208

Γ – Πολυμερής συνεργασία 211

1. Διεθνές δίκτυο ανταγωνισμού 211

2. ΟΟΣΑ 213

V – Προοπτικές για το 2006 218

1. Αντιμονοπωλιακή πολιτική 218

2. Συγκεντρώσεις 219

3. Κρατικές ενισχύσεις 220

4. Διεθνείς δραστηριότητες 220

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ – Υποθέσεις που εξετάζονται στην παρούσα έκθεση 222

1. Άρθρα 81, 82 και 86 EC 222

2. Έλεγχος συγκεντρωσεων 224

3. Κρατικές ενισχύσεις 225

Εισαγωγή

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Το 2005, η ΓΔ Ανταγωνισμού σημείωσε σημαντική πρόοδο προς την κατεύθυνση μιας πιο αποτελεσματικής και στοχευμένης εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού σε όλους τους τομείς δραστηριότητάς μας.

Το έτος αυτό άρχισε η εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις (ΣΔΚΕ), μια δέσμη εκτενών μεταρρυθμίσεων με σκοπό να θεσπισθούν πιο εστιασμένοι κανόνες κρατικών ενισχύσεων ώστε να προωθήσουμε καλύτερα στοχευμένες ενισχύσεις, όπως για παράδειγμα τις ενισχύσεις που αποσκοπούν στην προώθηση της καινοτομίας, των επιχειρηματικών κεφαλαίων και της έρευνας και ανάπτυξης. Απώτερος στόχος αυτού του σχεδίου δράσης είναι η αύξηση της προβλεψιμότητας κατά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων και η βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων και της διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων σημειώθηκε επίσης σημαντική αύξηση του φόρτου εργασίας για τον χειρισμό των διαφόρων υποθέσεων, με την καταχώριση 676 νέων υποθέσεων κατά το 2005 (αύξηση 8 % σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος).

Όσον αφορά την εφαρμογή των αντιμονοπωλιακών κανόνων, ύψιστη προτεραιότητα της ΓΔ Ανταγωνισμού ήταν η ανίχνευση, η εξάρθρωση και η επιβολή κυρώσεων στα καρτέλ, την πλέον επιβλαβή μορφή αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Τα καρτέλ αυξάνουν τεχνητά τις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, μειώνουν την προσφορά και εμποδίζουν την καινοτομία (ούτως ώστε οι καταναλωτές να πληρώνουν περισσότερα για κατώτερη ποιότητα), ενώ μπορεί να αυξήσουν σημαντικά το κόστος των εισροών για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Η επιτυχία του προγράμματος επιεικούς μεταχείρισης που εφαρμόζει η Επιτροπή και που οδήγησε σε αύξηση του αριθμού των ερευνών για υποθέσεις καρτέλ, αποτελεί ενθαρρυντικό σημείο για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής μας. Το 2005, η Επιτροπή εξέδωσε πέντε αποφάσεις που αφορούν καρτέλ· τα πρόστιμα που επέβαλε ανήλθαν συνολικά σε 683.029 εκατ. ευρώ. Προκειμένου να ενισχύσει το δυναμικό της για την καταπολέμηση των συμπράξεων αυτών, η ΓΔ Ανταγωνισμού δημιούργησε το 2005 μια διεύθυνση που ασχολείται αποκλειστικά με τα καρτέλ.

Στους άλλους τομείς εφαρμογής των μονοπωλιακών κανόνων, χαρακτηριστικό είναι ότι η ΓΔ Ανταγωνισμού εστιάζει περισσότερο την προσοχή της στις υποθέσεις που αφορούν πρακτικές ιδιαίτερα επιζήμιες για τους καταναλωτές. Για παράδειγμα, η Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις στην AstraZeneca, επειδή προέβη σε κατάχρηση του κανονιστικού συστήματος προκειμένου να καθυστερήσει την είσοδο στην αγορά, των γενόσημων φαρμάκων που ανταγωνίζονται το ευρείας κατανάλωσης προϊόν της, Losec. Εκτός από τις επίσημες διαδικασίες παραβάσεων, χρησιμοποιήθηκε επίσης η νέα δυνατότητα που προσφέρει ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 1/2003 για την εξασφάλιση δεσμεύσεων υποχρεωτικού χαρακτήρα εκ μέρους των επιχειρήσεων ώστε να επιλυθούν τα προβλήματα ανταγωνισμού. Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, σε σχέση με την εμπορική πολιτική της Coca-Cola.

Σημαντικό ορόσημο στην εφαρμογή του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1/2003 αποτέλεσε η έναρξη των δύο πρώτων ερευνών σε κλάδους της οικονομίας σύμφωνα με το άρθρο 17: μία στον κλάδο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και μία στον κλάδο της ενέργειας (φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια) – και οι δύο κρίσιμοι για την επίτευξη του γενικότερου πολιτικού στόχου της Επιτροπής όσον αφορά την ανάπτυξη και την απασχόληση. Με τις δύο αυτές έρευνες, η Επιτροπή τήρησε τη δέσμευσή της για πιο προδραστική και «οικονομοκεντρική» προσέγγιση στην εφαρμογή των σχετικών κανόνων. Η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών για να κρίνει αν απαιτούνται – και ποια – ρυθμιστικά και κατασταλτικά μέτρα σ’ αυτούς τους κλάδους, για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Σημαντικό καθήκον της ΓΔ Ανταγωνισμού από το 2006 και εφεξής θα είναι να αναλύσει τα αποτελέσματα σ’ αυτούς τους κλάδους της οικονομίας και να δώσει την κατάλληλη συνέχεια.

Στον τομέα των συγχωνεύσεων, το 2005 αυξήθηκε ο έλεγχος εφαρμογής των σχετικών κανόνων, λόγω της υπάρχουσας γενικότερης ανοδικής τάσης στις δραστηριότητες συγχωνεύσεων και εξαγορών. Κοινοποιήθηκαν 313 υποθέσεις συγχωνεύσεων – αύξηση 25 % σε σύγκριση με το 2004. Επίσης, οι έρευνες της ΓΔ Ανταγωνισμού βασίζονται όλο και περισσότερο σε διεξοδική διερεύνηση των πραγματικών δεδομένων με έμφαση στον εντοπισμό των προβλημάτων ανταγωνισμού που αντιστοιχούν σε εμπεριστατωμένη οικονομική ανάλυση. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στις συγχωνεύσεις που ήταν πιθανό να εμποδίσουν την επίτευξη των στόχων της ΕΕ όσον αφορά την ελευθέρωση των σχετικών κλάδων.

Ένας από τους βασικούς στόχους του εκσυγχρονισμού ήταν η αύξηση της αποτελεσματικότητας των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού: αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την εύρυθμη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ), μέσω του οποίου επικοινωνούν η Επιτροπή και οι Εθνικές Αρχές Ανταγωνισμού (ΕΑΑ) των κρατών μελών. Κυριότερος στόχος του Δικτύου είναι να εξασφαλισθεί συντονισμένη και συστηματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στη διευρυμένη ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενημερώθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 4 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1/2003, για περίπου 80 υποθέσεις στις οποίες η οικεία ΕΑΑ σχεδίαζε την έκδοση απόφασης σύμφωνα με το άρθρο 81 και/ή 82.

Η ΓΔ Ανταγωνισμού διαδραματίζει, σε συντονισμό με την ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας, σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες που ενέκρινε η Επιτροπή το 2002. Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό, που βασίζεται στις αρχές της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η ΓΔ Ανταγωνισμού είναι συνυπεύθυνη, μαζί με την ΓΔ Κοινωνίας της Πληροφορίας, για την εξέταση των κοινοποιήσεων σχετικά με τα κανονιστικά μέτρα στις αγορές ηλεκτρονικών επικοινωνιών, που υποβάλουν οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές. Το 2005, η ΓΔ Ανταγωνισμού εξέτασε 201 σχετικές κοινοποιήσεις (αριθμός υπερδιπλάσιος από τον αντίστοιχο των 89 του 2004). Επίσης οι αποφάσεις που έλαβε η Επιτροπή σχετικά με τις κοινοποιήσεις αυτές το 2005 ήταν περίπου διπλάσιες σε σύγκριση με το 2004 (117 από 64).

Το 2005 λάβαμε επίσης σημαντικά μέτρα για την εξασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής των αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα του ανταγωνισμού, όπως φαίνεται από την κίνηση επίσημων διαδικασιών λόγω μη συμμόρφωσης, για παράδειγμα στην περίπτωση της Microsoft τον Δεκέμβριο. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, επίσης, μειώθηκε το ύψος των παράνομων και ασυμβίβαστων κρατικών ενισχύσεων προς ανάκτηση βάσει αποφάσεων που εκδόθηκαν από το 2000 μέχρι τα μέσα του 2005: από 9,4 δισεκατ. ευρώ συνολικά, είχαν ήδη ανακτηθεί στο τέλος Ιουνίου του 2005 περίπου 7,9 δισεκατ. ευρώ.

Εκτός από το σχέδιο δράσης για τις κρατικές ενισχύσεις, η ΓΔ Ανταγωνισμού πραγματοποίησε σημαντικά βήματα και στη φιλόδοξη διαδικασία αναθεώρησης της πολιτικής ανταγωνισμού, με στόχο την επέκταση του ελέγχου εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού για την ενίσχυση για της αποτελεσματικότητάς τους και για την προώθηση της ανταγωνιστικότητας. Το έγγραφο εργασίας της ΓΔ Ανταγωνισμού για την εφαρμογή του άρθρου 82 ΕΚ στις καταχρηστικές πρακτικές αποκλεισμού από την αγορά και η πράσινη βίβλος για τις αγωγές αποζημίωσης θα συμβάλουν στην ενίσχυση του «πνεύματος ανταγωνισμού» στην ΕΕ. Ένα ακόμη παράδειγμα αποτελεί η πρόταση της Επιτροπής για κατάργηση της απαλλαγής κατά κατηγορίες από τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού που παρέχεται στις ναυτιλιακές διασκέψεις τακτικών γραμμών όσον αφορά τις περιοριστικές εμπορικές πρακτικές. Η κατάργηση της απαλλαγής αυτής θα είναι επωφελής για τους κοινοτικούς εξαγωγείς, καθώς θα μειωθούν οι τιμές μεταφοράς, ενώ θα διατηρηθούν αξιόπιστες υπηρεσίες, ενισχύοντας έτσι την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της ΕΕ.

Τέλος, το 2005 η ΓΔ Ανταγωνισμού αφιέρωσε σημαντικούς πόρους για τη στήριξη πρωτοβουλιών που αφορούν τη βελτίωση της νομοθεσίας. Σ’ αυτές περιλαμβάνεται ιδιαίτερα η ενδελεχής εξέταση των νέων πρωτοβουλιών της Επιτροπής ώστε να αξιολογούνται οι επιπτώσεις τους στον ανταγωνισμό, καθώς και η ευαισθητοποίηση των κρατών μελών σε θέματα ανταγωνισμού. Σε συνδυασμό με την εκ μέρους μας χάραξη πολιτικής, χάρη στις ενέργειες αυτές βελτιώθηκε η αποτελεσματικότητα των κανόνων ανταγωνισμού, καθώς και η διαφάνεια και η προβλεψιμότητα για την επιχειρηματική κοινότητα και τους καταναλωτές.

Γενικά το 2005 υπήρξε μια χρονιά που προχώρησαν σημαντικά τόσο η παγίωση του αναθεωρημένου καθεστώτος για τις συμπράξεις και τις συγκεντρώσεις, όσο και η εκτεταμένη μεταρρύθμιση στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Το 2005 έγιναν επίσης σημαντικά βήματα για μια προσέγγιση των προβλημάτων ανταγωνισμού περισσότερο προσανατολισμένη στις επιπτώσεις και οικονομοκεντρική με τη χρήση των υφισταμένων μέσων. Τέλος, το 2005 η ΓΔ Ανταγωνισμού έθεσε σε εφαρμογή νέα σχέδια - ιδιαίτερα με τις έρευνες σε κλάδους της οικονομίας - των οποίων τα αποτελέσματα θα οδηγήσουν σε νέες πρωτοβουλίες και/ή μέτρα καταστολής κατά τα προσεχή χρόνια, πράγμα που θα είναι προς όφελος των καταναλωτών της ΕΕ, είτε ιδιωτών είτε επιχειρήσεων, και θα συμβάλει στην ανταγωνιστικότητα της Ένωσης.

ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΑΚΡΟΑΣΕΩΝ

Η Επιτροπή δημιούργησε θέση συμβούλου ακροάσεων ώστε η διεξαγωγή των διοικητικών διαδικασιών σε υποθέσεις συμπράξεων και συγκεντρώσεων να ανατίθεται σε ανεξάρτητο πρόσωπο με εμπειρία σε θέματα ανταγωνισμού και με την αναγκαία ακεραιότητα που συμβάλλει στην αντικειμενικότητα, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα αυτών των διαδικασιών. Ο σύμβουλος ακροάσεων ασκεί το έργο αυτό σύμφωνα με την εντολή του.

Εμπιστευτικότητα και δικαιώματα πρόσβασης στον φάκελο στο πλαίσιο της ανακοίνωσης για τους κανόνες πρόσβασης στον φάκελο

Το 2005, σε αρκετές υποθέσεις προέκυψαν δύσκολα προβλήματα σχετικά με την πρόσβαση στον φάκελο. Συγκεκριμένα, σε ορισμένες υποθέσεις των οποίων ο φάκελος περιείχε χιλιάδες έγγραφα που είχε ευλόγως ζητηθεί να τηρηθούν εμπιστευτικά, υπήρξαν καθυστερήσεις στη διαδικασία λόγω αιτήσεων πρόσβασης σ’ αυτά. Δεδομένου ότι για κάθε έγγραφο πρέπει να διαπιστώνεται κατά πόσον το επικαλούμενο συμφέρον για πρόσβαση στον φάκελο, στο πλαίσιο των δικαιωμάτων άμυνας, είναι ισχυρότερο από το καθήκον εμπιστευτικότητας, η διεξοδική προετοιμασία της πρόσβασης στον φάκελο είναι απαραίτητη για την ταχεία διεξαγωγή της διαδικασίας.

Είναι προς το συμφέρον όλων των συμμετεχόντων η διαδικασία να διεξαχθεί γρήγορα και απρόσκοπτα. Έτσι, οι κατευθυντήριες αρχές όσον αφορά την εμπιστευτικότητα θα πρέπει να τηρούνται από τους παρέχοντες πληροφορίες και εκείνους που ζητούν πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες. Πιο συγκεκριμένα:

- Οι παρέχοντες πληροφορίες θα πρέπει να υποβάλουν αίτηση εμπιστευτικότητας επαρκώς αιτιολογημένη και περιορισμένη στα συγκεκριμένα σημεία των εγγράφων για τα οποία μπορεί εύλογα να επικαλεσθούν κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Οι πληροφορίες θα πρέπει να υποβάλλονται και σε μη εμπιστευτική μορφή, με σύντομη περιγραφή κάθε απαλειφθείσας πληροφορίας. Τα μη εμπιστευτικά κείμενα και οι περιγραφές των πληροφοριών που απαλείφθηκαν θα πρέπει οπωσδήποτε να συντάσσονται κατά τρόπο ώστε κάθε μέρος που έχει πρόσβαση στον φάκελο να είναι σε θέση να διαπιστώσει αν τυχόν μια απαλειφθείσα πληροφορία είναι χρήσιμη για την άμυνά του και επομένως αν υπάρχουν επαρκείς λόγοι να ζητήσει από την Επιτροπή να του επιτρέψει πρόσβαση στις εν λόγω πληροφορίες.

- Τα μέρη που ζητούν πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες θα πρέπει να υποβάλλουν εμπεριστατωμένες, τεκμηριωμένες αιτήσεις από τις οποίες προκύπτει σαφώς το συμφέρον τους όσον αφορά τα συγκεκριμένα έγγραφα στο πλαίσιο του δικαιώματος άμυνάς τους.

Αποφάσεις του συμβούλου ακροάσεων

Στο πλαίσιο της εξέτασης ατομικών αιτήσεων πρόσβασης σε φάκελο, κατά το 2005 οι σύμβουλοι ακροάσεων εξέδωσαν 13 αποφάσεις βάσει του άρθρου 8 της εντολής τους σε επτά υποθέσεις. Βάσει του άρθρου 8, τα μέρη μπορούν να ζητήσουν πρόσβαση σε έγγραφα που θεωρούν αναγκαία για την άσκηση του δικαιώματος ακρόασής τους και που δεν τους έχουν κοινοποιηθεί για λόγους εμπιστευτικότητας. Ο σύμβουλος ακροάσεων μπορεί να αποφασίσει να αρνηθεί ή να επιτρέψει πλήρη ή μερική πρόσβαση στα εν λόγω έγγραφα.

Οι σύμβουλοι ακροάσεων δεν χρειάστηκε να εκδώσουν καμία απόφαση βάσει του άρθρου 9 στη διάρκεια του 2005. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό της εντολής, οι σύμβουλοι ακροάσεων κρίνουν ότι η Επιτροπή μπορεί να αποκαλύψει πληροφορίες ακόμη και αν αντιτίθεται η ενδιαφερόμενη επιχείρηση, εφόσον διαπιστώσουν ότι οι πληροφορίες αυτές δεν τυγχάνουν προστασίας ή αν μετά από στάθμιση μεταξύ του συμφέροντος για αποκάλυψη της πληροφορίας και της ζημίας που μπορεί να προκύψει, κλίνουν υπέρ της αποκάλυψης. Η εν λόγω απόφαση μπορεί να προσβληθεί ενώπιον των Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων και η διαδικασία είναι γνωστή ως «διαδικασία Akzo».

Για να αποφευχθεί μια επαχθής διαδικασία, οι σύμβουλοι ακροάσεων έχουν καθιερώσει την πρακτική αποστολής των λεγόμενων επιστολών «προ άρθρου 9». Με τις επιστολές αυτές οι επιχειρήσεις ενημερώνονται σχετικά με την προκαταρκτική θέση των συμβούλων ακροάσεων προτού λάβουν οριστική και νομικά δεσμευτική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 9. Ορισμένες τέτοιες επιστολές στάλθηκαν στη διάρκεια του 2005.

Περιεχόμενο του φακέλου της υπόθεσης

Στη διάρκεια του 2005, οι σύμβουλοι ακροάσεων αναγνώρισαν ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, θα πρέπει να παρέχεται στα μέρη, εφόσον το ζητήσουν, δικαίωμα πρόσβασης σε όλα τα έγγραφα που συνδέονται αντικειμενικά με την πιθανολογούμενη παράβαση, εφόσον δεν συντρέχουν οι συνήθεις εξαιρέσεις για λόγους εμπιστευτικότητας ή λόγω της ίδιας της φύσης των σχετικών εγγράφων. Ωστόσο, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν κάποια διακριτική ευχέρεια να αποφασίσουν να συνδέσουν ορισμένες έρευνες τις οποίες θεωρούν αρκετά συναφείς. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής μπορούν, εφόσον υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι, να κρίνουν αν μια διεξοδική και εμπεριστατωμένη ανάλυση της διερευνώμενης αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς απαιτεί ή όχι ταυτόχρονη εξέταση διαφόρων αγορών προϊόντων ή γεωγραφικών αγορών.

Εκθέσεις του συμβούλου ακροάσεων και προφορικές ακροάσεις

Το 2005 οι σύμβουλοι ακροάσεων συνέταξαν ενδιάμεσες και/ή τελικές εκθέσεις σε τρεις υποθέσεις συγκεντρώσεων και δώδεκα υποθέσεις συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων, για ορισμένες από τις οποίες είχαν πραγματοποιηθεί ακροάσεις στη διάρκεια του 2004. Το 2005 ζητήθηκαν προφορικές ακροάσεις σε οκτώ υποθέσεις συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων. Δεν πραγματοποιήθηκε καμία ακρόαση για υποθέσεις συγκεντρώσεων. Η μείωση του ενδιαφέροντος για προφορική ακρόαση σε υποθέσεις συγκεντρώσεων μπορεί να οφείλεται στην επιθυμία των μερών να χρησιμοποιήσουν τον περιορισμένο διαθέσιμο χρόνο για τις διαπραγματεύσεις των επανορθωτικών μέτρων, αντί να αμφισβητήσουν την εκτίμηση της Επιτροπής ενώπιον ευρύτερου ακροατηρίου, το οποίο θα περιλαμβάνει και εταιρείες εχθρικές στη συγκέντρωση.

Διαδικασία προφορικών καταθέσεων

Το 2005 θεσπίσθηκε μια νέα διαδικασία, ώστε οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να συνεργασθούν με την Επιτροπή στο πλαίσιο της επιεικούς μεταχείρισης, να μην αποτρέπονται λόγω της υποχρέωσης κατάθεσης σε διαδικασίες αγωγών αποζημίωσης ενώπιον δικαστηρίων εκτός ΕΕ. Αυτό προϋποθέτει ότι τα υπόλοιπα μέλη του πιθανολογούμενου καρτέλ δεν θα έχουν πρόσβαση στις καταθέσεις της επιχείρησης με τους συνήθεις τρόπους (δηλαδή μέσω CD-ROM/DVD ή με μορφή εγγράφων). Αντίθετα, τα μέρη επιτρέπεται να κρατούν σημειώσεις κατά την καταγραφή των καταθέσεων του αιτούντος την επιεική μεταχείριση.

I – Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης – Άρθρα 81, 82 και 86 ΕΚ

A – Νομοθετικοι, ερμηνευτικοι και διαδικαστικοι κανονεσ

1. Κατάχρηση δεσποζουσας θεσησ

1. Στις 19 Δεκεμβρίου, η ΓΔ Ανταγωνισμός δημοσίευσε ένα έγγραφο συζήτησης σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ για την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης (άρθρο 82 EΚ)[1]. Σκοπός αυτού του εγγράφου είναι να αρχίσει συζήτηση για το πώς θα προστατευθούν καλύτερα οι αγορές της ΕΕ από συμπεριφορές αποκλεισμού που προέρχονται από δεσπόζουσες επιχειρήσεις και οι οποίες ενδέχεται να περιορίσουν τις εναπομένουσες ανταγωνιστικές πιέσεις στις αγορές. Το έγγραφο προτείνει ένα πλαίσιο για τη συνεχή αυστηρή εφαρμογή του άρθρου 82 ΕΚ, λαμβάνοντας ως βάση την οικονομική ανάλυση που έγινε σε πρόσφατες υποθέσεις, και καθορίζοντας μια πιθανή μεθοδολογία για την αξιολόγηση ορισμένων από τις πλέον συνήθεις καταχρηστικές πρακτικές, όπως η επιθετική τιμολόγηση, η προώθηση ενιαίου σήματος, η σύζευξη (tying) και η άρνηση προμήθειας. Άλλες μορφές καταχρηστικής συμπεριφοράς, όπως οι διακρίσεις και η . Η ΓΔ Ανταγωνισμός κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν σχόλια σχετικά με το εν λόγω έγγραφο συζήτησης μέχρι τις 31 Μαρτίου 2006.

2. Το άρθρο 82 ΕΚ απαγορεύει την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Οι καταχρήσεις διακρίνονται συνήθως σε καταχρήσεις αποκλεισμού, με τις οποίες αποκλείονται από την αγορά οι ανταγωνιστές, και εκμεταλλευτικές καταχρήσεις, με τις οποίες η δεσπόζουσα επιχείρηση εκμεταλλεύεται την ισχύ της στην αγορά, για παράδειγμα επιβάλλοντας υπερβολικές τιμές. Το έγγραφο συζήτησης πραγματεύεται μόνο τις καταχρήσεις αποκλεισμού.

3. Το έγγραφο περιγράφει ένα γενικότερο πλαίσιο για την ανάλυση της καταχρηστικής συμπεριφοράς αποκλεισμού από μια δεσπόζουσα επιχείρηση. Όταν σε μια αγορά υπάρχει μια δεσπόζουσα επιχείρηση, ο ανταγωνισμός στην αγορά αυτή είναι ήδη ασθενής. Το αντικείμενο των κανόνων ανταγωνισμού είναι επομένως να εμποδίσουν την εν λόγω δεσπόζουσα επιχείρηση να συμπεριφερθεί με τρόπο που κινδυνεύει να εξασθενήσει ακόμα περισσότερο τον ανταγωνισμό ζημιώνοντας τους καταναλωτές είτε βραχυπρόθεσμα, είτε μεσοπρόθεσμα είτε μακροπρόθεσμα. Για συμπεριφορές που σχετίζονται με την τιμολόγηση, όπως οι εκπτώσεις, στο έγγραφο εξετάζεται κατά πόσον πρέπει να θεωρούνται καταχρηστικές μόνο οι συμπεριφορές που υπάρχει κίνδυνος να αποκλείσουν εξίσου αποτελεσματικούς ανταγωνιστές. Στο έγγραφο επίσης εξετάζεται κατά πόσον θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η βελτίωση της αποτελεσματικότητας στο πλαίσιο του άρθρου 82 ΕΚ και, στην περίπτωση αυτή, με ποιον τρόπο. Αν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, η επικαλούμενη βελτίωση της αποτελεσματικότητας θα πρέπει να υπερτερεί των περιοριστικών επιπτώσεων που έχει η επίμαχη συμπεριφορά.

4. Η ΓΔ Ανταγωνισμός προβαίνει σε εκτεταμένες διαβουλεύσεις σχετικά με το έγγραφο συζήτησης. Το έχει ήδη συζητήσει στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού και έχει τώρα ανοίξει τη διαβούλευση στο κοινό. Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας διαβουλεύσεων, η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει δημόσια ακρόαση την άνοιξη του 2006 σχετικά με τη κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, και ιδίως σχετικά με το προτεινόμενο πλαίσιο που περιγράφεται στο έγγραφο συζήτησης.

2. Συμφωνίες και εναρμονισμενεσ πρακτικεσ

2.1. Κανονισμοί απαλλαγής κατά κατηγορία στον τομέα των μεταφορών

2.1.1. Θαλάσσιες μεταφορές

Κατάργηση του Κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 4056/86 του Συμβουλίου (ΕΟΚ)– απαλλαγή κατά κατηγορία των ναυτιλιακών διασκέψεων

5. Στις 14 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή υιοθέτησε πρόταση[2] για ένα Κανονισμό του Συμβουλίου που καταργεί τον Κανονισμό ΕΟΚ αριθ. 4056/86 για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των Άρθρων 81 και 82 ΕΚ στις θαλάσσιες μεταφορές[3]. Το Συμβούλιο θα αποφασίσει επί της πρότασης αυτής με ειδική πλειοψηφία, αφού ζητήσει τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

6. Στόχος είναι να καταργηθεί η απαλλαγή κατά κατηγορία για τις ναυτιλιακές διασκέψεις, βάσει της οποίας επιτρέπεται στις ναυτιλιακές εταιρίες τακτικών γραμμών να πραγματοποιούν διασκέψεις για τον καθορισμό των ναύλων και τη ρύθμιση της μεταφορικής ικανότητας. Μετά από τριετή επανεξέταση, η αξιολόγηση των επιπτώσεων που πραγματοποιήθηκε αποδεικνύει ότι οι ναυτιλιακές διασκέψεις δεν πληρούν τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις του Άρθρου 81 παράγραφος 3, και ότι η κατάργηση της απαλλαγής κατά κατηγορία είναι πιθανόν να επιφέρει μείωση των τιμών μεταφοράς με παράλληλη διατήρηση αξιόπιστων υπηρεσιών και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ιδίως των εξαγωγέων της ΕΕ. Η πρόταση προβλέπει διετή μεταβατική περίοδο από την υιοθέτηση του Κανονισμού εκ μέρους του Συμβουλίου, για τις διατάξεις που αφορούν την απαλλαγή κατά κατηγορία των ναυτιλιακών διασκέψεων.

7. Η πρόταση στοχεύει επίσης στην τροποποίηση του Κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003[4], με διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής αυτού ώστε να συμπεριλάβει τις ενδομεταφορές και τις μεταφορές με ελεύθερα φορτηγά πλοία, εφαρμόζοντας έτσι τους ίδιους γενικούς εκτελεστικούς κανόνες ανταγωνισμού σε όλους τους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας.

8. Για τη διευκόλυνση της μετάβασης σε ένα πλήρως ανταγωνιστικό καθεστώς, η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει εντός του 2007 κατευθυντήριες γραμμές για τον ανταγωνισμό στον κλάδο των θαλάσσιων μεταφορών.

Παράταση της ισχύος και τροποποιήσεις του Κανονισμού ΕΚ αριθ. 823/2000 της Επιτροπής – κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία των κοινοπραξιών(Consortia)

9. Στις 20 Aπριλίου η Επιτροπή υιοθέτησε τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 611/2005 για την τροποποίηση του ισχύοντος Κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για τις ναυτιλιακές εταιρίες τακτικών γραμμών (κοινοπραξίες)[5], ο οποίος παρατείνει την εφαρμογή του κανονισμού ΕΚ αριθ 823/2000 μέχρι τις 25 Απριλίου 2010 και εισάγει δύο τροποποιήσεις ήσσονος σημασίας. Με τις τροποποιήσεις αυτές επιτρέπεται στο μέλος μιας κοινοπραξίας να αποχωρήσει από τη σχετική συμφωνία χωρίς οποιαδήποτε οικονομική κύρωση μετά παρέλευση ενός αρχικού χρονικού διαστήματος έως 24 μηνών, το οποίο συνιστά παράταση κατά 6 μήνες της προθεσμίας που προέβλεπε το προηγούμενο καθεστώς. Επιπλέον, αυτή η αρχική χρονική περίοδος ισχύει πλέον και για τις περιπτώσεις όπου οι συμμετέχοντες σε μία υφιστάμενη συμφωνία έχουν αποφασίσει να πραγματοποιήσουν νέες επενδύσεις σημαντικού ύψους στις υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών που προσφέρει η κοινοπραξία. Οι εν λόγω επενδύσεις πρέπει να αποτελούν το ήμισυ τουλάχιστον των συνολικών επενδύσεων που έχουν πραγματοποιήσει τα μέλη της κοινοπραξίας. Τέλος, έχει τροποποιηθεί μια από τις βασικές προϋποθέσεις για την απαλλαγή, και συγκεκριμένα η ύπαρξη αποτελεσματικού ανταγωνισμού ως προς τις τιμές εντός της κοινοπραξίας: «οι ατομικές συμβάσεις εμπιστευτικού χαρακτήρα» μπορεί τώρα να ληφθούν επίσης υπόψη για να αποδειχθεί η ύπαρξη τέτοιου ανταγωνισμού.

10. Η απαλλαγή κατά κατηγορία των κοινοπραξιών συνδέεται στενά με την απαλλαγή κατά κατηγορία των ναυτιλιακών διασκέψεων τακτικών γραμμών (Κανονισμός ΕΟΚ 4056/86 του Συμβουλίου). Λόγω της στενής σχέσης μεταξύ των δύο απαλλαγών κατά κατηγορία, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν είναι ούτε αναγκαίο ούτε σκόπιμο να επιφέρει ουσιώδεις τροποποιήσεις στην απαλλαγή κατά κατηγορία των κοινοπραξιών πριν από το τέλος της αναθεώρησης του Κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 4056/86.

2.1.2. Αεροπορικές μεταφορές

Αντικατάσταση του Κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 1617/93 (κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία)

11. Η Επιτροπή συνέχισε τη διαδικασία διαβουλεύσεων που είχε αρχίσει το 2004 για την αναθεώρηση του Κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 1617/93[6], με τη δημοσίευση στις 2 Μαρτίου ενός εγγράφου συζήτησης των εισηγήσεων που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης.

12. Στις 15 Νοεμβρίου, η Επιτροπή ενέκρινε ένα προκαταρκτικό σχέδιο κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία για την αντικατάσταση του Κανονισμού ΕΟΚ αριθ. 1617/93 της Επιτροπής. Το σχέδιο πρόκειται να συζητηθεί από τη Συμβουλευτική Επιτροπή Περιοριστικών Πρακτικών και Καταχρήσεων Δεσπόζουσας Θέσης. Το προκαταρκτικό αυτό σχέδιο κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία προβλέπει τα εξής:

13. οι διαβουλεύσεις σχετικά με τους ναύλους των επιβατών για τις υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών εντός της ΕΕ τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006· η απαλλαγή αυτή δεν θα παραταθεί μετά την εν λόγω ημερομηνία

14. οι διαβουλεύσεις για την κατανομή του διαθέσιμου χρόνου χρήσης και τον προγραμματισμό των δρομολογίων στους αερολιμένες τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006, η οποία δεν θα παραταθεί μετά την ημερομηνία αυτή

15. οι διαβουλεύσεις για τους ναύλους των επιβατών στις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ ΕΕ και τρίτων χωρών τυγχάνουν απαλλαγής κατά κατηγορία μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2008, υπό τον όρο της τήρησης των υποχρεώσεων κοινοποίησης των σχετικών στοιχείων.

16. Παράλληλα με την εκπόνηση ενός νέου κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία, οι υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν αρχίσει διαβουλεύσεις με την IATA και διάφορες μεμονωμένες αεροπορικές εταιρίες σχετικά με το μέλλον των διασυνδέσεων δρομολογίων.

2.2. Κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία της διανομής αυτοκινήτων οχημάτων

Λήξη της απαλλαγής κατά κατηγορία των ρητρών τόπου εγκατάστασης στις συμφωνίες διανομής αυτοκινήτων

17. Την 1η Οκτωβρίου άρχισε να ισχύει το τελευταίο μέρος της μεταρρύθμισης από την Επιτροπή των κανόνων ανταγωνισμού σχετικά με τη διανομή αυτοκινήτων: οι «ρήτρες τόπου εγκατάστασης» στις συμβάσεις διανομής μεταξύ κατασκευαστών και αντιπροσώπων δεν καλύπτονται πλέον από τον Κανονισμό της Επιτροπής (ΕΚ) αριθ. 1400/2002 περί απαλλαγής κατά κατηγορία του τομέα των αυτοκινήτων οχημάτων. Οι ρήτρες τόπου εγκατάστασης είναι διατάξεις σε συμφωνίες διανομής αυτοκινήτων με τις οποίες ανατίθεται στον αντιπρόσωπο μια συγκεκριμένη κύρια περιοχή και του απαγορεύεται να εκμεταλλεύεται επιπλέον σημεία πώλησης ή διανομής σε άλλες περιοχές.

18. Ο νέος κανόνας αφορά τα επιβατικά αυτοκίνητα και τα ελαφρά εμπορικά οχήματα. Δεν εφαρμόζεται στα συστήματα αποκλειστικής διανομής ή σε συμφωνίες που έχουν ελάχιστες επιπτώσεις στην αγορά[7]. Για τις συμφωνίες επιλεκτικής διανομής, ο νέος κανόνας σημαίνει ότι οι ρήτρες τόπου εγκατάστασης που απαγορεύουν στους αντιπροσώπους να ανοίγουν επί πλέον σημεία πώλησης ή διανομής δεν εμπίπτουν στις «ασφαλείς» ρήτρες του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία.

19. Ο πολιτικός στόχος ο οποίος υπαγόρευσε τον νέο κανόνα είναι διττός[8]:

20. να περιορισθούν οι εδαφικοί περιορισμοί ώστε οι καταναλωτές να επωφεληθούν από τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό μεταξύ των αντιπροσώπων, ιδίως όσον αφορά τις τιμές και σε περιοχές όπου δεν έχουν πραγματικές ευκαιρίες να επιλέγουν μεταξύ αντιπροσώπων του ίδιου σήματος·και

21. να διευκολυνθεί η ανάπτυξη καινοτόμων μορφών διανομής, όπως τα σημεία πώλησης περισσοτέρων του ενός σημάτων.

22. Εφαρμόζοντας το άρθρο 5 του προαναφερθέντος κανονισμού στις ρήτρες τόπου εγκατάστασης, η Επιτροπή αναγνώρισε τη μεγαλύτερη δυνατότητα για ατομική αξιολόγηση, κατά περίπτωση, του κατά πόσον μια ρήτρα ανταποκρίνεται σε όλες τις προϋποθέσεις που δικαιολογούν εξαίρεση βάσει του Άρθρου 81 παράγραφος 3. Τα πιθανότερα θετικά αποτελέσματα που μπορεί να έχουν οι ρήτρες τόπου εγκατάστασης στα συστήματα επιλεκτικής διανομής είναι ότι μπορεί να εμποδίσουν την ανέξοδη εκμετάλλευση των επενδύσεων και των προσπαθειών προώθησης των κατεστημένων αντιπροσώπων (παρασιτισμός).

23. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία ρητρών τόπου εγκατάστασης που αναφέρεται στον Κανονισμό – δηλαδή τις ρήτρες που απαγορεύουν τη δημιουργία πρόσθετων σημείων πώλησης – είναι δύσκολο να εξηγηθεί πως η επιβολή περιορισμών από τους κατασκευαστές ως προς τα επιπλέον σημεία πώλησης θα μπορούσε να απαιτηθεί προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα παρασιτισμού. Ο Κανονισμός επιτρέπει στους κατασκευαστές αυτοκινήτων να απαιτούν τα δευτερεύοντα σημεία πώλησης να είναι σύμφωνα με όλα τα ποιοτικά κριτήρια που ισχύουν για τους αντιπροσώπους στην περιοχή όπου πρόκειται να ανοίξει το σημείο πώλησης, και να ελέγχουν τη συμμόρφωση αυτή εκ των προτέρων. Με τον τρόπο αυτό θα αποφεύγεται κατά κανόνα ο κίνδυνος αθέμιτου παρασιτισμού επί των επενδύσεων και των προσπαθειών προώθησης των υφισταμένων αντιπροσώπων. Επιπλέον, τα δευτερεύοντα σημεία πώλησης δεν είναι πιθανόν να αυξήσουν τα κόστη συναλλαγής και υλικοτεχνικής υποστήριξης του κατασκευαστή, δεδομένου ότι ο τόπος παράδοσης από τον κατασκευαστή των αυτοκινήτων που παρήγγειλε ο αντιπρόσωπος θα εξακολουθεί να καθορίζεται από την ισχύουσα σύμβασή τους. Αυτό σημαίνει ότι εφόσον οι αντιπρόσωποι ανοίγουν δευτερεύοντα σημεία πώλησης σε άλλο κράτος μέλος, δεν χρειάζεται πρόσθετη σύμβαση με τον επιτόπιο εισαγωγέα, παρόλο που ο κατασκευαστής μπορεί οπωσδήποτε να μεταβιβάσει στον τοπικό εισαγωγέα ορισμένες λειτουργίες, όπως τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τα ποιοτικά κριτήρια. Οι όροι αγοράς και οι στόχοι πωλήσεων θα παραμένουν αυτοί που καθορίστηκαν στην ισχύουσα σύμβαση αντιπροσωπείας.

24. Όσον αφορά τη δεύτερη κατηγορία ρητρών τόπου εγκατάστασης που αναφέρονται στον κανονισμό – δηλαδή τις ρήτρες που απαγορεύουν στους αντιπροσώπους να ιδρύουν πρόσθετα σημεία παράδοσης – μία ατομική ανάλυση βάσει του άρθρου 81 ΕΚ μπορεί να έχει περισσότερες πιθανότητες να καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα. Μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος (κατά)χρησης αυτών των σημείων παράδοσης για παρασιτισμό επί των επενδύσεων, των προσπαθειών προώθησης των πωλήσεων και της καλής φήμης του αντιπροσώπου που είναι εγκατεστημένος στη συγκεκριμένη περιοχή. Στην πράξη, αν τα σημεία παράδοσης χρησιμοποιούνται de facto για την πραγματοποίηση «πωλήσεων» (και όχι απλώς για απλές «υπηρεσίες παράδοσης»), ο κατασκευαστής μπορεί να επικαλεσθεί λυσιτελώς την παρέκκλιση του άρθρου 81 παράγραφος 3, υπό την προϋπόθεση ότι ο περιορισμός όσον αφορά το άνοιγμα σημείων παράδοσης αποτελεί το μοναδικό μέσο αποτροπής του κινδύνου παρασιτισμού, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση του δικτύου διανομής του.

3. Διαδικαστικοί κανονεσ

3.1 . Πρόσβαση στον φάκελο

25. Στις 13 Δεκεμβρίου η Επιτροπή εξέδωσε μια Ανακοίνωση σχετικά με τους κανόνες πρόσβασης στον φάκελο υπόθεσης της Επιτροπής σε υποθέσεις συμπράξεων και συγχωνεύσεων[9]. Η Ανακοίνωση παρέχει το πλαίσιο για την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης στον φάκελο σύμφωνα με τις διατάξεις που αναφέρονται ρητά σ' αυτή. Δεν καλύπτει τη δυνατότητα χορήγησης εγγράφων στο πλαίσιο άλλων διαδικασιών. Το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο που περιγράφεται στην Ανακοίνωση - και το οποίο διακρίνεται από το γενικό δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα βάσει του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1049/2001[10] - παρέχει τη δυνατότητα στα πρόσωπα στα οποία η Επιτροπή έχει απευθύνει μια ανακοίνωση αιτιάσεων να ασκήσουν αποτελεσματικά τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.

26. Σκοπός της Ανακοίνωσης – η οποία αντικαθιστά την Ανακοίνωση για την πρόσβαση στον φάκελο που εκδόθηκε το 1997 – είναι να ενισχυθεί η διαφάνεια και η σαφήνεια της διαδικασίας που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την εξέταση των αιτήσεων για πρόσβαση στον φάκελο σε υποθέσεις συμπράξεων και συγκεντρώσεων. Για τον σκοπό αυτό, η Ανακοίνωση επισημαίνει ότι τα πρόσωπα στα οποία απευθύνονται οι αιτιάσεις της Επιτροπής έχουν δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο, είτε σε ηλεκτρονική είτε σε γραπτή μορφή. Η Ανακοίνωση αναφέρει πότε παρέχεται πρόσβαση στον φάκελο στα ενδιαφερόμενα μέρη. Διευκρινίζει ότι ο «φάκελος της Επιτροπής» περιλαμβάνει όλα τα έγγραφα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη διαδικασία που οδήγησε στην κοινοποίηση αιτιάσεων εκ μέρους της Επιτροπής. Τα μέρη ωστόσο δεν έχουν πρόσβαση στα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής (που περιλαμβάνουν τα έγγραφα που ανταλλάσσει με τα κράτη μέλη), στα επιχειρηματικά απόρρητα και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες. Η Επιτροπή ερμηνεύει την έννοια των εσωτερικών εγγράφων ως περιλαμβάνουσα κατ’ αρχήν όλη την αλληλογραφία μεταξύ της Επιτροπής και των εξωτερικών της εμπειρογνωμόνων. Ωστόσο, είναι προσπελάσιμα τα αποτελέσματα μελετών που παραγγέλθηκαν σε σχέση με τη διαδικασία, καθώς και τα έγγραφα που είναι αναγκαία για την κατανόηση της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκε στην εν λόγω μελέτη ή για τον έλεγχο της τεχνικής της ορθότητας.

27. Η Ανακοίνωση περιλαμβάνει διεξοδική περιγραφή των διαδικασιών για τη μεταχείριση των εμπιστευτικών πληροφοριών και την πραγματοποίηση της πρόσβασης στον φάκελο. Περιγράφει επίσης τη διαδικασία επίλυσης διαφωνιών σχετικά με τις αιτήσεις για τήρηση ως εμπιστευτικών διαφόρων στοιχείων, καθώς και τον ρόλο των Συμβούλων Ακροάσεων.

28. Η Ανακοίνωση καλύπτει επίσης το συναφές ζήτημα της πρόσβασης σε συγκεκριμένα έγγραφα για τους καταγγέλοντες σε διαδικασίες που αφορούν συμπράξεις και δεσπόζουσες θέσεις και για άλλα εμπλεκόμενα μέρη σε διαδικασίες που αφορούν συγκεντρώσεις. Το εν λόγω δικαίωμα είναι ωστόσο πιο περιορισμένο ως προς την έκτασή του σε σχέση με το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο.

3.2. Η εξέταση των πληροφοριών σχετικά με την αγορά και των καταγγελιών

29. Η Επιτροπή θεωρεί πολύτιμες τις πληροφορίες που παρέχουν οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές, δεδομένου ότι συμβάλλουν στον αποτελεσματικό έλεγχο της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού. Η Επιτροπή καλωσορίζει πληροφορίες για τομείς όπου η αγορά δεν λειτουργεί καλά και για υπόνοιες παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού.

30. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να παρέχονται στην Επιτροπή με διάφορους τρόπους:

31. οι καταγγελίες εκ των έσω και οι αιτήσεις επιεικούς μεταχείρισης[11] έχουν τη μέγιστη προτεραιότητα. Τα καρτέλ είναι η χειρότερη μορφή αντιανταγωνιστικής πρακτικής και η Επιτροπή αφιερώνει σημαντικούς πόρους για την αντιμετώπισή τους

32. οι πληροφορίες σχετικά με την αγορά[12] είναι πάντοτε ευπρόσδεκτες, ανεξάρτητα αν καταλήγουν σε διερεύνηση συγκεκριμένων υποθέσεων. Μόνο με τη συγκέντρωση πληροφοριών από διάφορες πηγές μπορεί η Επιτροπή να διαμορφώσει συνεκτική αντίληψη της αγοράς

33. οι επίσημες καταγγελίες[13] οι οποίες θέτουν σαφώς ζητήματα κοινοτικού ενδιαφέροντος και περιέχουν τις δέουσες βασικές πληροφορίες είναι επίσης ευπρόσδεκτες. Πολλές σημαντικές αποφάσεις της Επιτροπής μπορεί να μην είχαν καταστεί δυνατές χωρίς τις πληροφορίες που έδωσαν οι καταγγέλλοντες και την ενεργό υποστήριξή τους. Πριν από την υποβολή επίσημης καταγγελίας είναι συνήθως χρήσιμη η επαφή με την ΓΔ Ανταγωνισμού. Οι ανεπίσημες προκαταρκτικές επαφές επιτρέπουν τη διεξαγωγή έγκαιρων συζητήσεων σχετικά με τις πληροφορίες που διαθέτει ο προτιθέμενος να υποβάλει καταγγελία, και βοηθούν να διαπιστωθεί αν μια υπόθεση ενδέχεται να καταστεί υπόθεση προτεραιότητας για την Επιτροπή.

34. Ο κάθε ένας από αυτούς τους τρόπους παροχής πληροφοριών είναι σημαντικός και μπορεί να οδηγήσει στη λήψη μέτρων. Η Επιτροπή θα εξετάζει προσεκτικά και θα απαντά σε κάθε σχετική αναφορά.

Ένθετο 1: Άρθρα 81 και 82 ΕΚ: Κοινοτικό ενδιαφέρον για την διερεύνηση καταγγελομένων παραβάσεων και θέση προτεραιοτήτων Όσοι προτίθενται να υποβάλουν καταγγελία καλούνται να λάβουν υπόψη τα ακόλουθα προτού καταθέσουν επίσημη καταγγελία στην Επιτροπή. Αρχές ανταγωνισμού και δικαστήρια των κρατών μελών Όταν εξετάζουν την πιθανότητα να υποβάλουν επίσημη καταγγελία στην Επιτροπή, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν υπόψη ότι οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών εφαρμόζουν επίσης τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού και συνεργάζονται με την Επιτροπή στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ). Θα πρέπει επομένως να εξετάζουν κατά πόσον είναι στην κατάλληλη θέση να ενεργήσει η εθνική αρχή ανταγωνισμού. Για παράδειγμα, εφόσον η πιθανολογούμενη παράβαση επηρεάζει τον ανταγωνισμό κυρίως στο έδαφος ενός κράτους μέλους, είναι πιθανόν η εθνική αρχή ανταγωνισμού (ΕΑΑ) της χώρας αυτής να επιθυμεί να αναλάβει τη σχετική υπόθεση. Ακόμη και αν η υπόθεση έχει επιπτώσεις στον ανταγωνισμό σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη, οι ΕΑΑ μπορούν να συνεργασθούν για τη συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων σε μια υπόθεση ανταγωνισμού, και οι αρχές ανταγωνισμού δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών μπορούν να διερευνήσουν μια υπόθεση από κοινού. Περισσότερες πληροφορίες και οδηγίες για τον καταμερισμό των καθηκόντων στο πλαίσιο του ΕΔΑ δημοσιεύονται στον δικτυακό τόπο της Επιτροπής[14]. Οι προτιθέμενοι να υποβάλουν επίσημη καταγγελία θα πρέπει επίσης να εξετάσουν τη δυνατότητα προσφυγής ενώπιον εθνικού δικαστηρίου. Πολλές υποθέσεις μπορούν να διεκπεραιωθούν δεόντως από τα εθνικά δικαστήρια, περιλαμβανομένων των αξιώσεων για εκτέλεση συμβατικών υποχρεώσεων, της κήρυξης της ακυρότητας που προβλέπει το άρθρο 81 § 2 ή των αιτήσεων ασφαλιστικών μέτρων[15]. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης σταθερά το δικαίωμα των θιγομένων από αντιανταγωνιστικές συμπεριφορές να διεκδικήσουν αποζημίωση ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων[16], και έχει εκδώσει μια Πράσινη Βίβλο[17] που αναλύει τις εναλλακτικές επιλογές για τη διευκόλυνση της άσκησης αγωγών αποζημίωσης. Προτεραιότητες Όσοι τυχόν προτίθενται να υποβάλουν επίσημη καταγγελία στην Επιτροπή θα πρέπει επίσης να έχουν υπόψη τους ότι, παρόλο που η τελευταία λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη της όλες τις πληροφορίες που της υποβάλλονται, δεν έχει τους πόρους να διερευνήσει κάθε πρόβλημα που φθάνει ενώπιόν της. Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να θέτει προτεραιότητες και να εστιάζει τους περιορισμένους πόρους της στη διερεύνηση και δίωξη των σοβαρότερων παραβάσεων και στον χειρισμό υποθέσεων που είναι σημαντικές για την ανάπτυξη της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού και για την εξασφάλιση της συνεκτικής εφαρμογής των άρθρων 81/82 EΚ[18]. Με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει, η Επιτροπή χρησιμοποιεί ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα κριτήρια, ανάλογα με τη συγκεκριμένη υπόθεση, για να κρίνει κατά πόσον υπάρχει επαρκές κοινοτικό ενδιαφέρον για την πραγματοποίηση εμπεριστατωμένης έρευνας μιας καταγγελίας[19]: σημασία των επιπτώσεων στη λειτουργία του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, όπως προκύπτει ιδίως από: τη γεωγραφική έκταση ή την οικονομική σημασία της καταγγελλόμενης συμπεριφοράς ή το μέγεθος της αγοράς ή τη σημασία των σχετικών προϊόντων ή της καταγγελλόμενης συμπεριφοράς για τους τελικούς καταναλωτές · ή τη θέση των επιχειρήσεων που αφορά η καταγγελία στην αγορά ή τη λειτουργία της εν λόγω αγοράς στο σύνολό της έκταση ή περίπλοκος χαρακτήρας της απαιτούμενης έρευνας, πιθανότητα διαπίστωσης παράβασης και το κατά πόσον με βάση τα στοιχεία αυτά η διεξαγωγή εμπεριστατωμένης έρευνας δεν είναι δυσανάλογη δυνατότητα του καταγγέλλοντος να προσφύγει σε εθνικό δικαστήριο κράτους μέλους για τη συγκεκριμένη υπόθεση, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη κατά πόσον η υπόθεση αποτελεί ή έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο επιδίωξης ιδιωτικής ένδικής προστασίας ή μπορεί από τη φύση της να διεκπεραιωθεί δια της δικαστικής οδού σκοπιμότητα ανάληψης δράσης επί ατομικής καταγγελίας που αφορά ειδικό(ά) νομικό(ά) ζήτημα(ζητήματα) που εξετάζει ήδη η Επιτροπή σε μία ή περισσότερες άλλες υποθέσεις ή που έχει ήδη εξετάσει, και/ή τα οποία αποτελούν αντικείμενο διαδικασίας ενώπιον των κοινοτικών δικαστηρίων παύση ή αλλαγή της καταγγελλόμενης συμπεριφοράς, ιδίως εφόσον οι αναληφθείσες δεσμεύσεις έχουν καταστεί υποχρεωτικές με απόφαση της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 ή εφόσον οι καταγγελλόμενες επιχειρήσεις έχουν αλλάξει τη συμπεριφορά τους για άλλους λόγους, υπό την προϋπόθεση ότι η καταγγελία δεν αποκτά κοινοτικό ενδιαφέρον λόγω συνεχιζόμενων σημαντικών αντιανταγωνιστικών επιπτώσεων ή λόγω της σοβαρότητας της εικαζόμενης παράβασης, παρά την παύση ή την αλλαγή της επίμαχης συμπεριφοράς σημασία άλλων τομέων της Κοινοτικής ή εθνικής νομοθεσίας που επηρεάζονται από την καταγγελλόμενη συμπεριφορά σε σύγκριση με τη σημασία των προβλημάτων ανταγωνισμού που εγείρει ο καταγγέλλων. Ωστόσο, τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται με ελαστικότητα. Είναι αδύνατον να θεσπισθούν αφηρημένοι κανόνες σχετικά με το πότε θα ήταν ή δεν θα ήταν σωστό να ενεργήσει η Επιτροπή. Θα υπάρχουν πάντοτε παράγοντες, που δεν αναφέρονται στις παραπάνω παραγράφους, που μπορεί να μειώσουν ή να αυξήσουν τον βαθμό προτεραιότητας που παρουσιάζει μια συγκεκριμένη υπόθεση. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να απορρίπτει μια υπόθεση λόγω ελλείψεως κοινοτικού ενδιαφέροντος. Εφόσον όμως η Επιτροπή δεν πιστεύει ότι υπάρχει επαρκές κοινοτικό ενδιαφέρον για την πραγματοποίηση εμπεριστατωμένης έρευνας, κατά κανόνα θα απορρίψει την καταγγελία αναφερόμενη σε ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια αυτά. Η Επιτροπή προσπαθεί να ενημερώνει τους καταγγέλλοντες μέσα σε τέσσερις μήνες από την παραλαβή της καταγγελίας τους κατά πόσον προτίθεται ή όχι να διερευνήσει την υπόθεση. |

- 4. Εξεταση της κοινοτικησ νομοθεσιασ υπο το πρισμα του ανταγωνισμου

35. Ένα βασικό μέτρο που περιλαμβάνεται στη στρατηγική της Λισαβόνας, η οποία ενεργοποιήθηκε εκ νέου στις 22-23 Μαρτίου, ήταν η βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. Η δραστηριοποίηση για τη «βελτίωση της νομοθεσίας» άρχισε το 2002, στο πλαίσιο ενός Σχεδίου Δράσης της Επιτροπής, που αναθεωρήθηκε στις 16 Μαρτίου. Η δράση αυτή καλύπτει όλες τις εκκρεμείς νομοθετικές προτάσεις σε επίπεδο ΕΕ, τους υφισταμένους κανόνες (απλούστευση) και τις νέες νομοθετικές προτάσεις και προτάσεις πολιτικής. Σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης, η Επιτροπή ενέκρινε τον Ιούνιο αναθεωρημένες Κατευθυντήριες Γραμμές για την Αξιολόγηση Επιπτώσεων[20], οι οποίες καλύπτουν όλες τις νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες που περιλαμβάνονται στο Ετήσιο Πρόγραμμα Εργασίας της Επιτροπής. Οι εν λόγω αξιολογήσεις διερευνούν τις εναλλακτικές επιλογές για την επίλυση ενός συγκεκριμένου προβλήματος και εκτιμούντις οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές τους επιπτώσεις.

36. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές για την Αξιολόγηση των Επιπτώσεων αναγνωρίζουν ότι «ο ισχυρός ανταγωνισμός εντός ενός ευνοϊκού για τις επιχειρήσεις περιβάλλοντος αποτελεί βασικό μοχλό της ανάπτυξης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας»[21]. Συνεπώς, η εξέταση των προτάσεων υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αξιολόγησης επιπτώσεων . Στις Κατευθυντήριες Γραμμές για την Αξιολόγηση Επιπτώσεων απαριθμούνται – κατά τρόπο μη εξαντλητικό - οι κατηγορίες προτάσεων οι οποίες πρέπει να εξετάζονται εμπεριστατωμένα για ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό (για παράδειγμα στους ελευθερωμένους κλάδους δικτύων, μέτρα που συνεπάγονται φραγμούς κατά την είσοδο και έξοδο από την αγορά, απαλλαγές από την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού κ.λ.π.)[22].

37. Το βασικό «κριτήριο ανταγωνισμού» που εφραμόζεται στο πλαίσιο της εξέτασης των νομοθετικών πράξεων υπό το πρίσμα της πολιτικής ανταγωνισμού, θέτει εξ αρχής δύο θεμελιώδη ερωτήματα. Πρώτον: τι είδους περιορισμούς του ανταγωνισμού μπορεί να συνεπάγεται άμεσα ή έμμεσα η πρόταση (θέτει περιορισμούς στην είσοδο στην αγορά, επηρεάζει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων κ.λ.π.); Δεύτερον: υπάρχουν λιγότερο περιοριστικά μέσα για την επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου πολιτικής; Η εξέταση των νομοθετικών προτάσεων υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού μπορεί να οδηγήσει σε επιλογή μιας λιγότερο περιοριστικής ρύθμισης ή μεθόδου που βασίζεται στην αγορά για την επίτευξη ορισμένων στόχων πολιτικής, αποφεύγοντας έτσι περιττούς ή δυσανάλογους περιορισμούς του ανταγωνισμού. Αυτό είναι προς το συμφέρον τόσο των καταναλωτών όσο και της βιομηχανίας.

5. Πράσινη βιβλοσ σχετικα με τις αγωγες αποζημιωσης για παραβαση των κοινοτικων αντιμονοπωλιακων κανονων

38. Η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού των άρθρων 81 και 82 ΕΚ μπορεί να επιδιωχθεί τόσο από τις αρχές ανταγωνισμού (δημόσια εφαρμογή) όσο και από ιδιώτες που προσφεύγουν στα εθνικά δικαστήρια (ιδιωτική εφαρμογή). Ένας από τους σκοπούς του εκσυγχρονισμού των αντιμονοπωλιακών κανόνων της ΕΚ ήταν να αναζωογονηθεί ο ρόλος των εθνικών δικαστηρίων και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού (ΕΑΑ) στην εφαρμογή των κανόνων αυτών. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1/2003 τονίζει την από κοινού ευθύνη της Επιτροπής, των εθνικών δικαστηρίων και των ΕΑΑ, από την άποψη αυτή, και προβλέπει τα αναγκαία μέσα για την επίτευξη αυξημένης και συντονισμένης εφαρμογής των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων. Στο δημόσιο πεδίο, η Επιτροπή και οι ΕΑΑ συνεργάζονται σήμερα στενά στο πλαίσιο του ΕΔΑ (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού) για την εφαρμογή των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων. Στο ιδιωτικό πεδίο, ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1/2003 κατάργησε το μονοπώλιο της Επιτροπής στην εφαρμογή του Άρθρου 81 παράγραφος 3, παρέχοντας έτσι στα εθνικά δικαστήρια τη δυνατότητα να εφαρμόζουν πλήρως τα άρθρα 81 και 82 ΕΚ. Τα εθνικά δικαστήρια έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα για την επιδίκαση αποζημίωσης σε όσους θίγονται από παραβάσεις της νομοθεσίας ανταγωνισμού.

39. Οι αγωγές αποζημίωσης σε υποθέσεις συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων συνιστούν το κεντρικό αντικείμενο της Πράσινης Βίβλου που ενέκρινε η Επιτροπή στις 19 Δεκεμβρίου[23]. Η Επιτροπή επιθυμεί να ενθαρρύνει αυτό το είδος των αγωγών, οι οποίες μέχρι σήμερα ήταν πολύ περιορισμένες[24], επειδή εξυπηρετούν ένα διττό στόχο: όχι μόνο επιτρέπουν στους θιγόμενους από παραβάσεις της κοινοτικής αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας να επιτύχουν αποζημίωση, αλλά δημιουργούν και ένα πρόσθετο κίνητρο για τις επιχειρήσεις ώστε να τηρούν τους σχετικούς κανόνες. Οι αγωγές αποζημίωσης δεν ενισχύουν απλώς τα αποτελέσματα των αποφάσεων των αρχών ανταγωνισμού με τις οποίες διαπιστώνονται παραβάσεις, αλλά θα πρέπει να αποτελέσουν και αυτόνομο μέσο εφαρμογής της νομοθεσίας. Η ιδιωτική επιδίωξη εφαρμογής των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων γίνεται έτσι ένα μέσο για τη διεύρυνση του πεδίου του ελέγχου της εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 ΕΚ. Επιπλέον, έχοντας τη δυνατότητα να ασκήσουν αποτελεσματικά αξιώσεις αποζημίωσης, οι μεμονωμένες επιχειρήσεις ή οι καταναλωτές στην Ευρώπη συμμετέχουν άμεσα στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. Μ’ αυτή την «προσωπική» εμπειρία αποκτούν αμεσότερη σημασία οι κανόνες ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Αναβαθμίζοντας το επίπεδο εφαρμογής των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων, οι αγωγές αποζημίωσης συμβάλλουν στην τήρηση αυτών των κανόνων και ως εκ τούτου στην καθιέρωση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην Ευρώπη. Αποτελούν, συνεπώς σημαντικό μέσο για την δημιουργία και διατήρηση μιας ανταγωνιστικής οικονομίας, βασικό στοιχείο της στρατηγικής της Λισαβόνας, στόχος της οποίας είναι η ανάπτυξη της οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η δημιουργία θέσεων απασχόλησης για τους πολίτες της Ευρώπης.

40. Με την απόφασή του στην υπόθεση Courage κατά Crehan, το 2001, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι οι ζημιωθέντες από παράβαση των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων έχουν δικαίωμα να αξιώσουν αποζημίωση, και ότι τα Κράτη Μέλη οφείλουν να παρέχουν ένα διαδικαστικό πλαίσιο που να εξασφαλίζει ένα αποτελεσματικό σύστημα αποκατάστασης της σχετικής ζημίας[25]. Κύριος στόχος της Πράσινης Βίβλου είναι να διαπιστωθούν τα βασικά εμπόδια στη δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου συστήματος άσκησης των αξιώσεων αποζημίωσης και να προταθούν διάφορες εναλλακτικές λύσεις για περαιτέρω μελέτη και ενδεχόμενες ενέργειες για τη διευκόλυνση της άσκησης αξιώσεων αποζημίωσης λόγω παράβασης της κοινοτικής αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας.

41. Η Πράσινη Βίβλος θίγει διάφορα βασικά ζητήματα, όπως η πρόσβαση στις αποδείξεις, η ανάγκη απόδειξης της ύπαρξης πταίσματος, ο καθορισμός του ύψους της αποζημίωσης, η δυνατότητα προβολής ένστασης μετακύλισης της ζημίας, η θέση των έμμεσων αγοραστών, η δυνατότητα άσκησης αντιπροσωπευτικών και συλλογικών αγωγών, το κόστος των αγωγών, ο συντονισμός της δημόσιας και ιδιωτικής εφαρμογής και οι κανόνες περί δικαιοδοσίας και εφαρμοστέου δικαίου.

42. Σκοπός της Πράσινης Βίβλου είναι να προκαλέσει μια συζήτηση σχετικά με το πώς θα αυξηθεί ο αριθμός των επιτυχών αγωγών για επιδίκαση αποζημίωσης για παραβάσεις των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων. Με βάση τις απαντήσεις στην Πράσινη Βίβλο που θα λάβει, η Επιτροπή θα κρίνει εάν και ποιες ενέργειες είναι ενδεχομένως αναγκαίες για την περαιτέρω προώθηση των αξιώσεων αυτών.

B – Εφαρμογη των Αθρων 81, 82 και 86

1. Ενεργεια, βασικεσ βιομηχανιεσ, χημικα και φαρμακευτικα προϊοντα

1.1. Ενέργεια

Έρευνες στους κλάδους του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας

43. Όσον αφορά την εφαρμογή των κοινοτικών αντιμονοπωλιακών κανόνων στον τομέα της ενέργειας, η κυριότερη σημαντική ενέργεια το 2005 ήταν η έναρξη των έρευνων στους κλάδους του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Στις 13 Ιουνίου η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση[26] για την πραγματοποίηση έρευνας στους τομείς του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας με βάση τις αρμοδιότητες που της παρέχει το άρθρο 17 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου. Οι λόγοι που δικαιολογούν τις έρευνες αυτές εκτίθενται σε ανακοίνωση της Επιτρόπου που είναι υπεύθυνη για τον ανταγωνισμό, σε συμφωνία με τον Επίτροπο τον αρμόδιο για θέματα ενέργειας[27].

44. Οι έρευνες αυτές γίνονται στο πλαίσιο των προσπαθειών της Επιτροπής για επανενεργοποίηση της στρατηγικής της Λισαβόνας με στόχους την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, την αύξηση της απασχόλησης και τη μετατροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην «ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο». Για να συμβάλει ώστε να δρομολογηθεί εκ νέου η στρατηγική της Λισαβόνας, η Επιτροπή αποφάσισε να ακολουθήσει μια περισσότερο προδραστική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού, ιδίως με εμπεριστατωμένες έρευνες κατά κλάδους, για την εξασφάλιση ανοικτών και ανταγωνιστικών αγορών στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα στον τομέα της ενέργειας[28].

45. Οι έρευνες επικεντρώνονται στους πρόσφατα απελευθερωμένους κλάδους της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου. Η ολοκλήρωση των σχετικών αγορών ήταν απογοητευτικά αργή και μέχρι στιγμής δεν έχει επιτύχει να μειώσει σημαντικά τα συνήθως υψηλά επίπεδα συγκέντρωσης που χαρακτηρίζουν και τους δύο αυτούς κλάδους. Το 2004 και το 2005 σημειώθηκαν σημαντικές αυξήσεις τιμών και οι πελάτες διαμαρτύρονται όλο και περισσότερο για την αδυναμία τους να επιτύχουν ανταγωνιστικές προσφορές από τους προμηθευτές. Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι οι αγορές δεν λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και δικαιολογούν την έναρξη έρευνας βάσει του άρθρου 17 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003, καθώς και τη χρήση των ερευνητικών μέσων που διαθέτει η Επιτροπή.

46. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η έρευνα εστιάζει στους μηχανισμούς διαμόρφωσης των τιμών στις αγορές χονδρικής πώλησης της ηλεκτρικής ενέργειας, στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στους παράγοντες που καθορίζουν τις στρατηγικές προσφορών και διανομής των παραγωγών. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στο κατά πόσο οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας διαθέτουν σημαντική ισχύ στην αγορά και αν μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές χονδρικής πώλησης του προϊόντος αυτού. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης αυτής είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν οικονομετρικές αναλύσεις. Επιπλέον, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα εμπόδια εισόδου και στα εμπόδια στις διασυνοριακές ροές, που ενδέχεται να προκύπτουν από μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας σε ορισμένα κράτη μέλη, καθώς και στα νομικά και λειτουργικά καθεστώτα για τις διασυνδέσεις μεταξύ των εθνικών ηλεκτρικών δικτύων.

47. Στον τομέα του φυσικού αερίου, η έρευνα εστιάζει στις μακροπρόθεσμες συμβάσεις εισαγωγής, τις συμφωνίες ανταλλαγών και τα εμπόδια στις διασυνοριακές ροές φυσικού αερίου. Οι απαιτήσεις εξισορρόπησης για τους χρήστες των δικτύων φυσικού αερίου, καθώς και η αποθήκευση του φυσικού αερίου θα ερευνηθούν επίσης εκ του σύνεγγυς, όπως και οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις στις αγορές των επόμενων σταδίων και οι επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στο κόστος αλλαγής και στην είσοδο στην αγορά.

48. Στις έρευνες των κλάδων του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας εξετάζονται διαφορετικά ζητήματα, επειδή ο ανταγωνισμός στους τομείς αυτούς βρίσκεται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης και έχουν εντελώς διαφορετικές παραγωγικές δομές. Παρόλα αυτά, θα ληφθούν υπόψη οι σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ των δύο τομέων. Πράγματι, το φυσικό αέριο αποτελεί σε συνεχώς αυξανόμενο βαθμό σημαντικό πρωτογενές καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας στις αγορές φυσικού αερίου θα μπορούσε να έχει άμεσες ευεργετικές επιπτώσεις στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

49. Στόχος της ΓΔ Ανταγωνισμού είναι να διαπιστωθεί κατά πόσον οι εμφανείς δυσλειτουργίες των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου οφείλονται σε παραβάσεις των άρθρων 81, 82 και 86· στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή θα μπορούσε να πάρει ορισμένα προδραστικά επανορθωτικά μέτρα. Με βάση τα πραγματικά δεδομένα που θα συγκεντρωθούν από την έρευνα και τις προτεραιότητες εφαρμογής που θα καθοριστούν κατόπιν αυτής, η ΓΔ Ανταγωνισμού θα εξετάζει υποθέσεις βάσει των άρθρων 81, 82 και 86 μόλις αυτές ανακύπτουν. Τα αποτελέσματα των ερευνών αναμένεται επίσης να διαδραματίσουν ρόλο στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την απελευθέρωση των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.

50. Κατά την προπαρασκευή των ερευνών, η ΓΔ Ανταγωνισμού διαβουλέυτηκε με διάφορες ενώσεις των σχετικών κλάδων και οργανώσεις καταναλωτών, άλλες υπηρεσίες της Επιτροπής (περιλαμβανομένης της ΓΔ Μεταφορών και Ενέργειας), τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού (ΕΑΑ) και τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ), καθώς και τους εκπροσώπους τους στην ΕΕ, προκειμένου να εστιάσει κατάλληλα την έρευνα και να εξασφαλίσει την αποτελεσματικότητά της. Στόχος της ΓΔ Ανταγωνισμού είναι να υπάρχει διαφάνεια καθ’ όλη τη διαδικασία. Η Επιτροπή παρουσίσε μια σειρά ζητημάτων που προέκυψαν από μια πρώτη ανάλυση των απαντήσεων σε διάφορα όργανα, και ιδίως στο Συμβούλιο Ενέργειας της 1ης Δεκεμβρίου, στο οποίο επίσης υπέβαλε έκθεση για την εφαρμογή της δέσμης νομοθετικών μέτρων για την απελευθέρωση του κλάδου της ενέργειας. Τα κυριότερα προβλήματα που διαπίστωσε η ΓΔ Ανταγωνισμού στο Έγγραφο Ζητημάτων της[29] αφορούν τα ισχύοντα επίπεδα συγκέντρωσης, την κάθετη στεγανοποίηση, την έλλειψη ολοκλήρωσης των αγορών, την έλλειψη διαφάνειας και τον μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών. Μια προκαταρκτική έκθεση αναμένεται να υποβληθεί τις αρχές του 2006, και θα ακολουθήσουν εντατικές δημόσιες διαβουλεύσεις σχετικά μ’ αυτήν. Η τελική έκθεση για την έρευνα στον κλάδο της ενέργειας αναμένεται στο τέλος του 2006.

51. Οι έρευνες κατά κλάδους ενισχύουν σημαντικά την ικανότητα της Επιτροπής να ενεργεί προδραστικά για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στους πρόσφατα απευλευθερωθέντες κλάδους του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας· ωστόσο κατά το 2005 συνέχισε επίσης δραστήρια τον έλεγχο της εφαρμογής των σχετικών κανόνων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προκειμένου να στηρίξει αυτή τη διαδικασία απελευθέρωσης.

Μακροπρόθεσμες συμφωνίες προμήθειας φυσικού αερίου στις αγορές των επόμενων σταδίων

52. Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα που προέκυψε μετά το άνοιγμα του κλάδου του φυσικού αερίου στον ανταγωνισμό το 2005, είναι η πιθανή στεγανοποίηση της αγοράς των επόμενων σταδίων μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ των παραδοσιακών προμηθευτών, αφενός, και των εταιριών διανομής και των βιομηχανικών και εμπορικών χρηστών, αφετέρου.

53. Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις εμποδίζουν τους πελάτες να μεταστραφούν σε εναλλακτικούς προμηθευτές πρόθυμους να προσφέρουν καλύτερες τιμές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ισχύουσες σήμερα συμβάσεις δεν πρόκειται να λήξουν πριν παρέλθουν πολλά χρόνια, και οι πελάτες αυτοί επομένως δεν είναι σε θέση να επωφεληθούν από τον αναπτυσσόμενο ανταγωνισμό στον κλάδο. Επίσης, οι οικονομίες κλίμακας στην αγορά προμήθειας φυσικού αερίου είναι σημαντικές, για παράδειγμα λόγω του υψηλού κόστους εξισορρόπησης και ευελιξίας, το οποίο μειώνεται σε σχετικούς όρους, καθώς αυξάνεται ο όγκος του παρεχόμενου αερίου. Έτσι, οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις στις αγορές αερίου των επόμενων σταδίων μπορεί επίσης να καθυστερήσουν την απόκτηση από τους εναλλακτικούς προμηθευτές επαρκούς μεριδίου αγοράς ώστε να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά. Οι εν λόγω μακροπρόθεσμες συμβάσεις μπορεί, επομένως, να στεγανοποιήσουν τις αγορές και να δημιουργήσουν προβλήματα ανταγωνισμού, εφόσον δεν είναι απαραίτητες για να αποφέρουν αντισταθμιστικά οφέλη στους καταναλωτές.

54. Η ΓΔ Ανταγωνισμού και οι ΕΑΑ καθώς και οι ΕΡΑ συζήτησαν δύο φορές το θέμα των μακροπρόθεσμων συμβάσεων στα επόμενα στάδια της αγοράς, στο πλαίσιο της υπο-ομάδας για την ενέργεια του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ). Η γερμανική αρχή ανταγωνισμού (Bundeskartellamt) δημοσίευσε μια έκθεση σχετικά με το θέμα των μακροπρόθεσμων συμβάσεων στην αγορά προμήθειας φυσικού αερίου σε τοπικούς οργανισμούς κοινής ωφελείας («Stadtwerke») στη Γερμανία. Εν συνεχεία άρχισε διαπραγματεύσεις με τους 15 μεγαλύτερους προμηθευτές στην αγορά αυτή ώστε να καθιερωθούν σαφή όρια διάρκειας στις συμβάσεις προμηθειών τους. Οι διαπραγματεύσεις αυτές διακόπηκαν τον Σεπτέμβριο, και η Bundeskartellamt ανήγγειλε ότι θα κινήσει επίσημη διαδικασία απαγόρευσης των εν λόγω συμβάσεων[30]. Η ΓΔ Ανταγωνισμού εξετάζει επίσης μια υπόθεση σχετικά με τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου στη βελγική αγορά.

Υποθέσεις εδαφικών περιορισμών

55. Στη διάρκεια του 2005, η ΓΔ Ανταγωνισμού συνέχισε τις προσπάθειές της ώστε η διαδικασία απελευθέρωσης των αγορών ενέργειας να μην υπονομευθεί από εμπορικές πρακτικές που εμφανίζονται πριν από την απελευθέρωση. Οι προσπάθειες αυτές είχαν σαν αποτέλεσμα την κατάργηση των εδαφικών περιορισμών στις συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου που είχε συνάψει η Gazprom με διάφορες σημαντικές ιστορικές χονδρεμπορικές επιχειρήσεις εντός της ΕΕ. Οι εδαφικοί περιορισμοί εμποδίζουν τους εισαγωγείς φυσικού αερίου να το εξάγουν προς άλλα κράτη μέλη και/ή περιορίζουν τα σχετικά κίνητρά τους, ματαιώνοντας έτσι την ενοποίηση των αγορών και τον ανταγωνισμό μεταξύ των κατεστημένων φορέων εκμετάλλευσης.

56. Το 2003, η ΓΔ Ανταγωνισμού είχε εξασφαλίσει ότι η Gazprom και η ιταλική εταιρία πετρελαίου και φυσικού αερίου Eni Spa [31] θα εγκατέλειπαν τις παραπάνω πρακτικές. Το Φεβρουάριο[32], η ΓΔ Ανταγωνισμού εξασφάλισε βελτιώσεις στις συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ της κατεστημένης στην αυστριακή χονδρεμπορική αγορά, OMV, και της ρωσικής εταιρίας παραγωγής φυσικού αερίου Gazprom. Συγκεκριμένα, η OMV δεν θα εμποδίζεται πλέον να μεταπωλεί εκτός Αυστρίας το φυσικό αέριο που αγοράζει από την Gazprom, και η Gazprom θα είναι ελεύθερη να πωλεί σε άλλους πελάτες στην Αυστρία χωρίς να είναι υποχρεωμένη να προσφέρει πρώτα το αέριο στην OMV (το λεγόμενο δικαίωμα πρώτης άρνησης). Η OMV συμφώνησε επίσης να συμβάλει στην αύξηση της χωρητικότητας του αγωγού TAG, που μεταφέρει το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω της Αυστρίας προς την Ιταλία. Το αποτέλεσμα αυτό είναι ανάλογο με εκείνο που είχε επιτευχθεί σχετικά με την Eni το 2003. Οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν είναι ουσιαστικά οι ίδιες με εκείνες που είχαν αναληφθεί έναντι της Επιτροπής από την Eni, τον άλλο μέτοχο του αγωγού TAG, τον Οκτώβριο του 2003. Εν όψει των εξελίξεων αυτών, αποφασίστηκε να περατωθεί η έρευνα.

57. Τον Ιούνιο[33], η ΓΔ Ανταγωνισμού περάτωσε την έρευνα που διεξήγαγε σχετικά με τις συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ της Gazprom και της μεγαλύτερης εταιρίας στη γερμανική χονδρεμπορική αγορά E.on Ruhrgas AG, η οποία ανήκει στον όμιλο E.on, αφού εξασφάλισε την κατάργηση των εδαφικών περιορισμών από τις συμβάσεις αυτές. Επίσης, η Gazprom δεν θα δεσμεύεται πλέον από την ρήτρα του «πλέον ευνοούμενου πελάτη» που περιλαμβανόταν προηγουμένως στις εν λόγω συμβάσεις. Η ρήτρα αυτή υποχρέωνε την Gazprom να προσφέρει στη Ruhrgas όρους ανάλογους με εκείνους που προσέφερε στους ανταγωνιστές της τελευταίας στη χονδρεμπορική αγορά της Γερμανίας.

58. Η περάτωση αυτών των δύο υποθέσεων σημαίνει ότι όλες οι διαδικασίες που είχε κινήσει η Επιτροπή το 2001 σχετικά με τους περιορισμούς στις εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου (Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Κάτω Χώρες) έχουν πλέον περατωθεί. Οι έρευνες, που κινήθηκαν επίσης το 2001, συνεχίζονται για τις εισαγωγές αλγερινού αερίου από ιταλικές και ισπανικές επιχειρήσεις.

Ρυθμιστικό πλαίσιο

59. Στη διάρκεια του 2005, αναπτύχθηκε περαιτέρω το ρυθμιστικό πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου. Στις 28 Σεπτεμβρίου το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εξέδωσαν ένα κανονισμό σχετικά με τους όρους πρόσβασης τρίτων στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου, που αναμένεται να βελτιώσει τις ευκαιρίες διασυνοριακών συναλλαγών για τις νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις[34]. Στις αρχές του 2006 θα εκδοθεί νέα οδηγία σχετικά με την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανάπτυξη των υποδομών στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας[35]. Με την οδηγία αυτή αναμένεται να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο ρυθμιστικό πλαίσιο που θα ευνοεί τις νέες επενδύσεις στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και στις υποδομές.

60. Στη διάρκεια του 2005, η Επιτροπή συνέχισε τις προσπάθειές της προκειμένου να εξασφαλίσει την ενσωμάτωση από τα Κράτη Μέλη των δεύτερων οδηγιών «φυσικού αερίου»[36] και «ηλεκτρικής ενέργειας»[37], που αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους για τη ρύθμιση της διαδικασίας απελευθέρωσης των αγορών ενέργειας. Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος. Σύμφωνα με τις δύο εν λόγω οδηγίες, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να υποβάλει έκθεση μέχρι το τέλος του 2005 σχετικά με την πρόοδο που σημειώθηκε στη δημιουργία εσωτερικής αγοράς και φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Η Επιτροπή παρουσίασε την έκθεσή της στο Συμβούλιο Ενέργειας την 1η Δεκεμβρίου. Η έκθεση αυτή ευθυγραμμίζεται με την ανάλυση της ΓΔ Ανταγωνισμού κατόπιν των ερευνών που πραγματοποίησε στους εν λόγω κλάδους, και προτείνει να πραγματοποιηθούν επισκοπήσεις ανά χώρα προτού να αποφασιστεί στο τέλος του 2006 αν υπάρχει ανάγκη για τρίτο πακέτο μέτρων απελευθέρωσης.

61. Το Δικαστήριο επίσης διευκρίνισε ορισμένες σημαντικές πτυχές του ρυθμιστικού πλαισίου με την απόφασή του στην υπόθεση VEMW στις 7 Ιουνίου[38] . Παρόλο που η υπόθεση αφορούσε ειδικότερα τη μακροπρόθεσμη δέσμευση ορισμένης ικανότητας διασύνδεσης στις Κάτω Χώρες, έχει σημαντικές επιπτώσεις για πολλές ιστορικές περιπτώσεις μακροπρόθεσμης δέσμευσης ικανότητας διασύνδεσης που συνέχισαν να υπάρχουν μετά την έναρξη ισχύος της πρώτης οδηγίας για την ηλεκτρική ενέργεια[39].

62. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η κατά προτεραιότητα πρόσβαση που παρέχεται σύμφωνα με τις ολλανδικές νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις στις ιστορικές συμβάσεις εφοδιασμού (23 % του συνόλου του δυναμικού διασύνδεσης σ' αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση) αποτελεί διάκριση που απαγορεύεται από την οδηγία ηλεκτρικής ενέργειας του 1996, δεδομένου ότι τα άρθρα 7 και 16 της οδηγίας αυτής απαιτούν ίση μεταχείριση όλων των παλαιών και νέων χρηστών του δικτύου. Το Δικαστήριο υιοθέτησε την προσέγγιση αυτή με το σκεπτικό ότι οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία θα έθετε σε κίνδυνο τη μετάβαση από μια μονοπωλιακή και κατακερματισμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σε μια αγορά ανοικτή και ανταγωνιστική. Το Δικαστήριο θεώρησε επίσης ότι οι Κάτω Χώρες θα μπορούσαν να έχουν ζητήσει εξαίρεση βάσει της οδηγίας για τις ισχύουσες συμβάσεις, αλλά δεν το έκαναν εγκαίρως.

63. Την απόφαση αυτή μπορούν να ακολουθήσουν και άλλες σε ανάλογες υποθέσεις που θα εκδικασθούν από εθνικά δικαστήρια, καθώς και ενέργειες των εθνικών ρυθμιστικών αρχών. Όσον αφορά την εφαρμογή των αντιμονοπωλιακών κανόνων, η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για ενδεχόμενη κίνηση διαδικασιών και από τη ΓΔ Ανταγωνισμού, παρόλο που η απόφαση του Δικαστηρίου δεν θίγει ρητά ζητήματα ανταγωνισμού.

64. Από την έρευνα στον κλάδο της ενέργειας η ΓΔ Ανταγωνισμού μπορεί να διαμορφώσει μια συνολική άποψη των πραγματικών ζητημάτων που σχετίζονται με τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις και σχετικά με την ανάγκη για τυχόν συμπληρωματικές έρευνες.

65. Τέλος, το 2005 άρχισε η εμπορία των δικαιωμάτων εκπομπής CO2[40]. Παρόλο που το σύστημα αυτό δεν αφορά μόνο τον κλάδο της ενέργειας, οι επιπτώσεις του θα γίνουν μάλλον περισσότερο αισθητές στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Το σύστημα εμπορίας των δικαιωμάτων εκπομπής φαίνεται ότι επηρέασε τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένου ότι οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας ενσωματώνουν εν μέρει τη τιμή των εν λόγω δικαιωμάτων στις τιμές που χρεώνουν στους τελικούς καταναλωτές. Ορισμένοι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας διαμαρτυρήθηκαν, ότι οι αυξήσεις των τιμών δεν θα έπρεπε να είχαν γίνει, δεδομένου ότι τα δικαιώματα εκπομπής χορηγήθηκαν κατά κανόνα δωρεάν.

REPSOL

66. Παρόλο που στη διάρκεια του 2005 η Επιτροπή έδωσε προτεραιότητα στους πρόσφατα απευλευθερωμένους κλάδους του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, συνέχισε επίσης τη δίωξη παραβάσεων και σε άλλους κλάδους της ενέργειας, όπως η διανομή των καυσίμων.

67. Στις 20 Οκτωβρίου 2004, η Επιτροπή δημοσίευσε μια ανακοίνωση[41] σύμφωνα με το άρθρο 27 παράγραφος 4 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003 προκειμένου να ζητήσει τη γνώμη των παραγόντων της αγοράς σχετικά με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η REPSOL C.P.P. (στο εξής «REPSOL») κατά την έννοια του άρθρου 9 παράγραφος 1 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003. Η έρευνα της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 81 ΕΚ αφορά τη χρήση ρητρών αποκλειστικότητας για την προμήθεια καυσίμων οχημάτων στις συμβάσεις διανομής της REPSOL, πράγμα που οδήγησε σε στεγανοποίηση της ισπανικής αγοράς για τις χονδρικές και λιανικές πωλήσεις καυσίμων οχημάτων. Οι συμβάσεις είχαν αρχικά κοινοποιηθεί στην Επιτροπή, αλλά η κοινοποίηση αυτή έπαυσε να ισχύει την 1η Μαΐου 2004.

68. Στις 17 Ιουνίου 2004, διαβιβάσθηκε στην REPSOL μια προκαταρκτική εκτίμηση κατά την έννοια του άρθρου 9 παράγραφος 1 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003.

69. Σύμφωνα μ’ αυτή την προκαταρκτική εκτίμηση, η πρόσβαση στην αγορά είναι δυσχερής και οι συμβάσεις της REPSOL συμβάλλουν σημαντικά σε ενδεχόμενη στεγανοποίηση της αγοράς, καθώς δεσμεύουν μεγάλο μέρος της στην REPSOLκαι είναι μεγάλης διαρκειάς (ιδίως οι συμβάσεις μίσθωσης και επικαρπίας, που παρείχαν στην REPSOL για περιορισμένο χρονικό διάστημα δικαίωμα ιδιοκτησίας, είναι διάρκειας 25 και 40 ετών αντίστοιχα).

70. Με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η REPSOL, παρέχεται σε ορισμένους εμπόρους που έχουν συμβάσεις μίσθωσης ή επικαρπίας, δικαίωμα πρόωρης λύσης, υπό την προϋπόθεση ότι θα καταβάλουν αποζημίωση στην REPSOL. Η REPSOL επίσης δεν θα συνάψει καμία νέα συμφωνία με πρατήρια τύπου DODO[42] διάρκειας μεγαλύτερης των πέντε ετών· και μέχρι το τέλος του 2006, δεν θα αγοράσει κανένα νέο πρατήριο τύπου DODO. Η εφαρμογή των προτεινόμενων δεσμεύσεων θα ελέγχεται από ειδικό εντολοδόχο που θα διορίσει η REPSOL.

71. Έχοντας υπόψη τα αποτελέσματα της διαβούλευσης με τους παράγοντες της αγοράς σχετικά με τις προταθείσες δεσμεύσεις, η REPSOL υπέβαλε αναθεωρημένες δεσμεύσεις, η δε Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003 με την οποία οι εν λόγω αναθεωρημένες δεσμεύσεις θα καταστούν υποχρεωτικές.

1.2. Βασικές βιομηχανίες

Εμπορική συμφωνία ALROSA - De Beers

72. Στις 3 Ιουνίου, η Επιτροπή δημοσίευσε μια ανακοίνωση[43] σύμφωνα με το άρθρο 27 παράγραφος 4 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003 προκειμένου να συμβουλευθεί τους παράγοντες της αγοράς όσον αφορά τις δεσμεύσεις[44] που υπέβαλαν οι εταιρίες ALROSA και De Beers κατά την έννοια του άρθρου 9 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003. Η έρευνα της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 81 ΕΚ και τα άρθρα 53 και 54 ΕΟΧ αφορούσε μια εμπορική συμφωνία μεταξύ αυτών των δύο εταιριών, που δραστηριοποιούνται και οι δύο στην εξόρυξη και προμήθεια ακατέργαστων διαμαντιών. Η συμφωνία έχει κοινοποιηθεί αρχικά στην Επιτροπή, αλλά η σχετική κοινοποίηση έπαψε να ισχύει την 1η Μαΐου 2004.

73. Οι κοινοποιήσεις αιτιάσεων που απευθύνθηκαν στις εταιρίες τον Ιανουάριο και τον Ιούλιο του 2003 αποτέλεσαν την προκαταρκτική εκτίμηση της Επιτροπής κατά την έννοια του άρθρου 9 παράγραφος 1 του κανονισμού αριθ. 1/2003.

74. Σύμφωνα με την προκαταρκτική αυτή εκτίμηση, η De Beers κατέχει δεσπόζουσα θέση στην παγκόσμια αγορά ακατέργαστων διαμαντιών. Συνάπτοντας την εμπορική συμφωνία με την ALROSA, τον μεγαλύτερο ανταγωνιστή της, η De Beers θα αποκτούσε έλεγχο μιας σημαντικής πηγής εφοδιασμού της αγοράς ακατέργαστων διαμαντιών και πρόσβαση σε εκτεταμένο φάσμα των εν λόγω προϊόντων, την οποία διαφορετικά δεν θα είχε. Με τον τρόπο αυτό, αφενός, η ALROSA θα έπαυε να είναι πηγή εφοδιασμού στην αγορά εκτός της Ρωσίας και θα ενισχυόταν η ήδη υπάρχουσα ισχύς στην αγορά της De Beers με αποτέλεσμα να παρακωλύεται η ανάπτυξη ή η διατήρηση ανταγωνισμού στην αγορά ακατέργαστων διαμαντιών.

75. Στην προκαταρκτική εκτίμηση επισημαίνεται επίσης ότι βάσει της εν λόγω εμπορικής συμφωνίας, η De Beers, η μεγαλύτερη παραγωγός διαμαντιών στον κόσμο, θα ενεργούσε ως διανομέας για το ήμισυ περίπου της παραγωγής του μεγαλύτερου ανταγωνιστή της. Ενόψει του ότι οι εμπορευόμενες ποσότητες θα ήταν πολύ σημαντικές και ότι η συμφωνία είχε συναφθεί μεταξύ των δύο μεγαλύτερων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο ακατέργαστων διαμαντιών, ο ανταγωνισμός στην αγορά θα εξασθενούσε σημαντικά συνεπεία της συμφωνίας αυτής.

76. Οι δεσμεύσεις που ανέλαβαν η ALROSA και η De Beers προβλέπουν σταδιακή μείωση της αξίας των πωλήσεων ακατέργαστων διαμαντιών μεταξύ τους σε 700 εκατ. δολάρια το 2005, 625 εκατ. δολάρια το 2006, 550 εκατ. δολάρια το 2007, 475 εκατ. δολάρια το 2008, 400 εκατ. δολάρια το 2009 και 275 εκατ. δολάρια από το 2010 και εφεξής. Όσον αφορά την τιμολόγηση, τη διαλογή και την εκτίμηση, η ALROSA και η De Beers θα συνάψουν συμφωνία ανάλογη με την εμπορική συμφωνία. Η εφαρμογή των προτεινόμενων δεσμεύσεων θα ελέγχεται από εντολοδόχους που θα διορίσουν η ALROSA και η De Beers αντίστοιχα.

77. Ανάλογα με τα αποτελέσματα της διαβούλευσης σχετικά με τις προτεινόμενες δεσμεύσεις, η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1/2003, με την οποία θα καταστούν υποχρεωτικές οι αναθεωρημένες δεσμεύσεις.

1.3. Χημικά προϊόντα

78. Στη διάρκεια του 2005, η ΓΔ Ανταγωνισμού εξέτασε εμπεριστατωμένα «υπό το πρίσμα του ανταγωνισμού» ορισμένα σχέδια νομοθετικών κειμένων στον τομέα των χημικών προϊόντων, όπως η σχεδιαζόμενη αναθεώρηση της οδηγίας 91/414/EΟΚ[45], που διέπει την κυκλοφορία στην αγορά των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, καθώς και η πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για την καταχώρηση, την αξιολόγηση και την αδειοδότηση των χημικών προϊόντων και για τους περιορισμούς που επιβάλλονται σ’ αυτά[46] ( «REACH» ), που θα προβλέπει την καταχώρηση περίπου 30.000 ήδη υπαρχόντων χημικών προϊόντων, καθώς και των τυχόν μελλοντικών.

79. Η ανάλυση από πλευράς ανταγωνισμού, που πραγματοποιείται ενόψει ενδεχόμενων τροποποιήσεων στο κείμενο των προτάσεων, στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας, είχε κυρίως σαν στόχο να αποφευχθούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού με τη θέσπιση των νομοθετικών αυτών κειμένων, και ιδίως λόγω των δαπανών που θα επιβληθούν στο σχετικό κλάδο.

1.4. Φαρμακευτικά προϊόντα

Ανταγωνισμός στα γενόσημα φάρμακα

80. Η ύπαρξη μιας ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής φαρμακευτικής βιομηχανίας βρίσκεται στις προτεραιότητες της Επιτροπής, στο πλαίσιο ιδίως της στρατηγικής της Λισαβόνας. Είναι αναγκαίο να εξασφαλισθεί ισχυρή προστασία της πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας των καινοτόμων προϊόντων, ώστε οι εταιρίες να ανακτούν τις δαπάνες τους σε Ε&Α και να ανταμείβονται για τις προσπάθειές τους στην καινοτομία. Αν όμως οι επιχειρήσεις προσπαθούν να παρατείνουν παράνομα την εν λόγω προστασία, αυτό λειτουργεί ως αντικίνητρο για την καινοτομία και μπορεί να αποτελέσει σοβαρή παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ. Ο ανταγωνισμός από τα γενόσημα προϊόντα που παράγονται από τρίτους μετά τη λήξη ισχύος των σχετικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, συνήθως ενθαρρύνει την περαιτέρω καινοτομία στα φαρμακευτικά προϊόντα.

81. Στο πλαίσιο της υπόθεσης AstraZeneca (βλ. παρακάτω Ένθετο 2) και παράλληλα μ’ αυτήν, η ΓΔ Ανταγωνισμού διαπίστωσε ορισμένες δυνητικά αντιανταγωνιστικές συμπεριφορές που αποσκοπούν στον αποκλεισμό ή την καθυστέρηση του ανταγωνισμού από τα γενόσημα προϊόντα. Οι υπόνοιες αυτές οδήγησαν σε εντατικοποίηση του ελέγχου της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των γενόσημων φαρμάκων.

Παράλληλο εμπόριο των φαρμακευτικών προϊόντων

82. Η Επιτροπή θεωρεί το παράλληλο εμπόριο των φαρμακευτικών προϊόντων ως μέσο εξισορρόπησης μεταξύ κρατών μελών με υψηλές και χαμηλές τιμές, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία μιας κοινής αγοράς φαρμακευτικών προϊόντων. Τα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια ερμηνεύουν συσταλτικά το άρθρο 81 ΕΚ όσον αφορά τα συστήματα ποσοστώσεων προμηθειών που περιορίζουν ή καθιστούν αδύνατες τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών, με το σκεπτικό ότι τα συστήματα αυτά αποτελούν μονομερείς συμπεριφορές εκ μέρους των επιχειρήσεων.

83. Τα μονομερή συστήματα ποσοστώσεων προμηθειών μπορεί παρ' όλα αυτά να εμπίπτουν στο άρθρο 82 ΕΚ. Θα πρέπει, ωστόσο, να λαμβάνονται υπόψη ενδεχόμενες αντικειμενικές δικαιολογίες για τα εν λόγω συστήματα.

Ένθετο 2: ASTRAZENECA: καταχρηστική εκμετάλλευση των εθνικών διαδικασιών στον κλάδο των φαρμακευτικών προϊόντων Στις 15 Ιουνίου, η Επιτροπή εξέδωσε μια απόφαση με την οποία επέβαλε στην AstraZeneca AB και στην AstraZeneca Plc («AZ») πρόστιμο 60 εκατ. ευρώ για παράβαση των άρθρων 82 ΕΚ και 54 ΕΟΧ επειδή εκμεταλλεύθηκαν καταχρηστικά τις δημόσιες διαδικασίες και κανονιστικές ρυθμίσεις που ισχύουν σε διάφορα κράτη του ΕΟΧ προκειμένου να αποκλείσουν τον ανταγωνισμό έναντι του προϊόντος Losec (για την αντιμετώπιση του έλκους) από τις εταιρίες παραγωγής γενόσημων φαρμάκων και τους παράλληλους εισαγωγείς[47]. Κατά την επιβολή του προστίμου λήφθηκε υπόψη το γεγονός ότι ορισμένα χαρακτηριστικά των εν των λόγω καταχρήσεων - π.χ. κατάχρηση εθνικών διαδικασιών – μπορούν να θεωρηθούν ως καινοφανή. 1. Η σχετική αγορά Η σχετική αγορά περιλαμβάνει τις εθνικές αγορές των λεγόμενων αναστολέων αντλίας πρωτονίων (ΑΑΠ-PPI) που χορηγούνται με ιατρική συνταγή για ασθένειες που σχετίζονται με τα γαστρεντερικά οξέα (όπως το έλκος). Το Losec της ΑΖ ήταν το πρώτο φάρμακο που κυκλοφόρησε στον τομέα αυτό. 2. Η δεσπόζουσα θέση της AZ στις σχετικές εθνικές αγορές ΑΑΠ Tα πορίσματα της Επιτροπής σχετικά με τη δεσπόζουσα θέση της ΑΖ στις σχετικές χώρες κατά την εξεταζόμενη περίοδο βασίζονται μεταξύ άλλων στα υψηλά μερίδια αγοράς της ΑΖ και τη θέση της ως κατεστημένης επιχείρησης στην αγορά ΑΑΠ. Ο πρωτοπόρος σε μια φαρμακευτική αγορά είναι κατά κανόνα σε θέση να εξασφαλίσει και να διατηρήσει υψηλότερες τιμές από τους μετέπειτα εισερχόμενους στην εν λόγω αγορά. Στην απόφαση της Επιτροπης εξετάζεται επίσης το ζήτημα των μονοψωνιακών αγοραστών (δηλαδή των εθνικών συστημάτων υγείας) και της ρύθμισης των τιμών. Διαπιστώνεται ότι η διαπραγματευτική ισχύς των μονοψωνιακών αγοραστών περιορίζεται σημαντικά έναντι των επιχειρήσεων που προσφέρουν πραγματικά καινοτόμα νέα προϊόντα (όπως το Losec). Επιπλέον, οι μονοψωνιακοί αγοραστές δεν είναι σε θέση να ελέγξουν την είσοδο στην αγορά. 3. Κατάχρηση του κανονιστικού πλαισίου Η πρώτη παράβαση της AZ αφορούσε την καταχρηστική εκμετάλλευση ενός κανονισμού του Συμβουλίου για την καθιέρωση ενός συμπληρωματικού πιστοποιητικού προστασίας (ΣΠΠ) που εκδόθηκε το 1992[48], σύμφωνα με τον οποίο η βασική προστασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα μπορεί να παραταθεί. Η εν λόγω κατάχρηση συνίσταται βασικά στην κοινοποίηση από τα μέσα του 1993 παραπλανητικών πληροφοριών εκ μέρους της ΑΖ στις υπηρεσίες διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας διαφόρων χωρών του ΕΟΧ σχετικά με τις αιτήσεις συμπληρωματικού πιστοποιητικού προστασίας (ΣΠΠ) για την ουσία omeprazole (δραστική ουσία του Losec). Λόγω αυτών των παραπλανητικών πληροφοριών η ΑΖ εξασφάλισε επιπλέον προστασία σε πολλές χώρες. Έτσι καθυστέρησε η είσοδος φθηνότερων γενόσημων φαρμάκων αντίστοιχων με το Losec, επιβαρύνοντας οικονομικά τα συστήματα υγείας και τους καταναλωτές. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η χρήση των εν λόγω διαδικασιών και κανονιστικών διατάξεων μπορεί να είναι καταχρηστική υπό ορισμένες συνθήκες, ιδίως εφόσον η διακριτική ευχέρεια των αρχών ή φορέων που τις εφαρμόζουν είναι ελάχιστη ή ανύπαρκτη. Η ύπαρξη επανορθωτικών μέτρων που προβλέπονται σε άλλες διατάξεις δεν μπορεί αφ’ εαυτής να αποκλείσει την εφαρμογή του άρθρου 82 ΕΚ, ακόμη και αν αυτά καλύπτουν τις συμπεριφορές αποκλεισμού του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή διαπίστωσε στην απόφασή της ότι δεν υπάρχει λόγος να περιορισθεί η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε καταστάσεις στις οποίες η επίμαχη συμπεριφορά δεν παραβιάζει άλλες διατάξεις και δεν υπάρχει κανένα άλλο επανορθωτικό μέτρο. 4. Κατάχρηση των διαδικασιών έγκρισης Η δεύτερη κατάχρηση έγινε προς τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οπότε η ΑΖ ζήτησε να ακυρωθεί η καταχώρηση της άδειας κυκλοφορίας που είχε για τις κάψουλες Losec στη Δανία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία, ενώ το προϊόν αυτό είχε αποσυρθεί από την αγορά και είχαν κυκλοφορήσει στις τρεις αυτές χώρες τα δισκία Losec MUPS. Αυτή η επιλεκτική ακύρωση της καταχώρησης είχε σαν συνέπεια να αποσυρθεί από την αγορά αναφοράς η άδεια στην οποία έπρεπε προφανώς να βασιστούν τότε οι εταιρίες παραγωγής γενόσημων φαρμάκων και οι παράλληλοι εισαγωγείς προκειμένου να εισέλθουν και/ή να παραμείνουν στην αγορά. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι με τη συμπεριφορά της η AZ επεδίωκε να παρατείνει de facto την παρεχόμενη προστασία πολύ πέραν της περιόδου που προέβλεπαν οι σχετικοί κανόνες, πράγμα το οποίο και πέτυχε εν μέρει. Στη δεύτερη αυτή κατάχρηση διακρίνεται επίσης η πρόθεση αποκλεισμού του ανταγωνισμού σε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από περιορισμένη ή ανύπαρκτη διακριτική ευχέρεια εκ μέρους των αρμόδιων αρχών. Οι εταιρίες που κατέχουν δεσπόζουσα θέση έχουν ιδιαίτερη ευθύνη να ασκούν τα ειδικά τους δικαιώματα, δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, με τρόπο εύλογο ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση τρίτων στην αγορά. Η Επιτροπή παρατηρεί στην απόφασή της ότι μεμονωμένες ενέργειες σχετικά με την κυκλοφορία προϊόντων, την απόσυρσή τους ή επίσης οι αιτήσεις ακύρωσης καταχώρησης, κατά κανόνα, δεν συνιστούν αφ’ εαυτών κατάχρηση δικαιώματος. |

2. Πληροφορικη, επικοινωνιεσ και μεσα μαζικης ενημερωσησ

2.1. Ηλεκτρονικές επικοινωνίες και ταχυδρομικές υπηρεσίες

Τέλη περιαγωγής στην κινητή τηλεφωνία

84. Στις 10 Φεβρουαρίου η Επιτροπή απηύθυνε κοινοποιήσεις αιτιάσεων στις επιχειρήσεις των γερμανικών δικτύων κινητής τηλεφωνίας T-Mobile International AG & Co. KG (T-Mobile) και Vodafone D2 GmbH (Vodafone) σχετικά με την περιαγωγή (δηλαδή τα τέλη για την χρησιμοποίηση των κινητών τηλεφώνων κατά τις μετακινήσεις στο εξωτερικό). Οι αιτιάσεις αφορούν τα τιμολόγια χονδρικής που εφάρμοζαν τόσο η T-Mobile όσο και η Vodafone έναντι των αλλοδαπών φορέων εκμετάλλευσης δικτύων κινητής τηλεφωνίας για τα τέλη διεθνούς περιαγωγής (τα λεγόμενα inter-operator tariffs - IOT). Τα προσωρινά συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η έρευνα της Επιτροπής σχετικά με την T-Mobile ήταν ότι η τελευταία εκμεταλλευόταν καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση της στη Γερμανία για την παροχή υπηρεσιών διεθνούς περιαγωγής σε επίπεδο χονδρικής στο δίκτυό της, από το 1997 μέχρι τουλάχιστον το τέλος του 2003, χρεώνοντας αθέμιτες και υπερβολικά υψηλές τιμές. Η Επιτροπή κατέληξε στα ίδια προσωρινά συμπεράσματα και για τα τιμολόγια που εφάρμοζε η Vodafone κατά το χρονικό διάστημα από το 2000 μέχρι τουλάχιστον το τέλος του 2003.

Ευρυζωνικές υπηρεσίες

85. Όσον αφορά τις ευρυζωνικές υπηρεσίες, το 2004 η Επιτροπή δέχθηκε τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Deutsche Telekom AG (DT) να παύσει την συμπεριφορά της υπό μορφή «συμπίεσης των περιθωρίων» όσον αφορά την από κοινού πρόσβαση στον τοπικό βρόχο (μερισμός γραμμών) στη Γερμανία, που, όπως διαπιστώθηκε προσωρινά, αποτελούσε κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης[49]. Ο συμβιβασμός που προέκυψε βασίστηκε στη μεθοδολογία της συμπίεσης των περιθωρίων όπως αυτή καθορίστηκε στην απόφαση Deutsche Telekom [50]. Αφού ζητήθηκε η γνώμη της γερμανικής εθνικής ρυθμιστικής αρχής (ΕΡΑ) – της Bundesnetzagentur (BNetzA) – ο συμβιβασμός έγινε δεκτός από την Επιτροπή και είχε σαν αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των τελών επιμερισμού γραμμής. Κατόπιν αυτού, πολλές επιχειρήσεις άρχισαν να δημιουργούν δίκτυα για την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών στη βάση του επιμερισμού γραμμών. Ωστόσο, με αίτηση που απηύθυνε στην BNetzA στις 24 Μαΐου, η DT δήλωσε την πρόθεσή της να αυξήσει και πάλι τα τέλη επιμερισμού γραμμών. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής, αφού διαπίστωσαν ότι αυτό θα οδηγούσε εκ νέου σε συμπίεση των περιθωρίων, όπως συνέβαινε πριν από τη συμφωνία, παρενέβησαν και ζήτησαν από τη DT να συμμορφωθεί με τις δεσμεύσεις της. Προκειμένου να αποτρέψεθ την Επιτροπή από το να κινήσει επίσημη διαδικασία, η DT υπέβαλε νέα αίτηση στη BNetzA με την οποία ζήτησε έγκριση για τα ίδια τιμολόγια με το 2004. Η BNetzA – με την οποία οι υπηρεσίες της Επιτροπής συνεργάστηκαν στενά στην υπόθεση αυτή - ενέκρινε τελικά τιμολόγια χονδρικής χαμηλότερα από εκείνα που είχε ζητήσει η DT και από το επίπεδο που απαιτείται για την τήρηση των δεσμεύσεων της τελευταίας[51]. Η Επιτροπή ελπίζει ότι η βελτίωση των όρων για την παροχή ευρυζωνικών υπηρεσιών μέσω του επιμερισμού γραμμών θα επηρεάσει θετικά τον ανταγωνισμό και θα αυξήσει τη διείσδυση ευρυζωνικών υπηρεσιών στη Γερμανία, διευρύνοντας έτσι σε τελευταία ανάλυση τις δυνατότητες επιλογής και μειώνοντας τις τιμές για τους καταναλωτές.

Έρευνα στον κλάδο των συστημάτων 3 ης γενιάς (3G)

86. Τον Σεπτέμβριο, η Επιτροπή ολοκλήρωσε την έρευνά της σχετικά με την κατάσταση του ανταγωνισμού στον κλάδο των νέων συστημάτων κινητών επικοινωνιών 3ης γενιάς (3G), που παρέχουν τη δυνατότητα μετάδοσης οπτικοακουστικού περιεχομένου. Τα πορίσματα της έρευνας στον κλάδο αυτό αποτέλεσαν αντικείμενο δημόσιας παρουσίασης στις 27 Μαΐου και υποβλήθηκαν παρατηρήσεις από τους παράγοντες της αγοράς.

87. Η έρευνα στον εν λόγω κλάδο η οποία αποτέλεσε κοινή πρωτοβουλία της Επιτροπής και της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, πραγματοποιήθηκε το 2004 και το πρώτο εξάμηνο του 2005· η Επιτροπή ήθελε να βεβαιωθεί ότι διαθεσιμότητα του αθλητικού περιεχομένου, που είναι καθοριστικό για την παροχή νέων κινητών υπηρεσιών, δεν παρεμποδίζεται από αντιανταγωνιστικές συμπεριφορές. Προέβη σε διεξοδική εξέταση της συμπεριφοράς όλων των παραγόντων που ασχολούνται με την απόκτηση, τη μεταπώληση και την εκμετάλλευση δικαιωμάτων μετάδοσης αθλητικών εκδηλώσεων σε κινητές επικοινωνίες.

88. Στα ερωτηματολόγια που στάλθηκαν το 2004 απάντησαν περίπου 230 φορείς. Εξάλλου, κατά την εξέταση των στοιχείων που συγκέντρωσε η ΓΔ Ανταγωνισμού, ανάλυσε 50 επί μέρους περιπτώσεις όπου προέκυψαν προβλήματα ανταγωνισμού κατά την πώληση των δικαιωμάτων τρίτης γενιάς.

89. Τα αποτελέσματα της έρευνας στον κλάδο αυτό έδωσαν στην Επιτροπή μια σαφή εικόνα για τις τρέχουσες εξελίξεις στην αγορά, καθώς και για τις επικρατούσες μεθόδους εμπορίας και εκμετάλλευσης σε όλη την αλυσίδα αξίας του αθλητικού περιεχομένου για πλατφόρμες κινητής επικοινωνίας. Τα πορίσματα καθώς και τα διάφορα συναφή μέτρα περιγράφονται σε έκθεση που συνοψίζει τα συμπεράσματα της έρευνας[52].

90. Στην έκθεση αυτή υπογραμμίζονται διάφορες δυνάμει αντιανταγωνιστικές επιχειρηματικές πρακτικές οι οποίες διαπιστώθηκαν στη διάρκεια της έρευνας και που μπορεί να περιορίσουν τη διαθεσιμότητα για τους καταναλωτές των καινοτόμων κινητών υπηρεσιών μετάδοσης αθλητικού περιεχομένου. Η έκθεση εστιάζει σε τέσσερις βασικούς τομείς προβλημάτων ανταγωνισμού που διαπιστώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας:

91. Ομαδοποιημένες πωλήσεις: όταν ορισμένες ισχυρές επιχειρήσεις μέσων ενημέρωσης αγοράζουν όλα τα δικαιώματα οπτικοακουστικής μετάδοσης για τις κορυφαίες αθλητικές εκδηλώσεις σε «πακέτο» (bundling) προκειμένου να εξασφαλίσουν αποκλειστικότητα σε όλες τις πλατφόρμες, χωρίς προοπτική εκμετάλλευσης ή χορήγησης παρεπόμενων αδειών εκμετάλλευσης των δικαιωμάτων τρίτης γενιάς.

92. Πρακτικές αποκλεισμού («εμπάργκο»): όταν επιβάλλονται υπερβολικά περιοριστικοί όροι (σοβαροί περιορισμοί ως προς τον χρόνο μετάδοσης ή μη αναγκαίοι περιορισμοί της διάρκειας των βίντεο κλιπ) στα δικαιώματα μετάδοσης σε κινητές επικοινωνίες που περιορίζουν την πρακτική διαθεσιμότητα του περιεχομένου τρίτης γενιάς.

93. Από κοινού πώληση: όταν τα δικαιώματα τρίτης γενιάς παραμένουν ανεκμετάλλευτα, επειδή οι οργανισμοί συλλογικής πώλησης δεν κατορθώνουν να πωλήσουν τα σχετικά δικαιώματα συγκεκριμένων αθλητικών συλλόγων.

94. Αποκλειστικότητα: αποκλειστική χορήγηση δικαιωμάτων τρίτης γενιάς με αποτέλεσμα ορισμένοι ισχυροί φορείς εκμετάλλευσης να μονοπωλούν το περιεχόμενο υψηλής ζήτησης.

95. Η έκθεση κάλεσε τους φορείς της αγοράς να αναθεωρήσουν τις επιχειρηματικές τους πρακτικές και να επανορθώσουν εγκαίρως τις αρνητικές για τον ανταγωνισμό συνέπειες που προκύπτουν από αυτές. Επίσης ανακοίνωσε ότι η ΓΔ Ανταγωνισμού, σε συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές ανταγωνισμού, θα εξετάσει τις δυνάμει επιζήμιες σε εθνικό επίπεδο περιπτώσεις που διαπίστωσε στη διάρκεια της έρευνας.

Διαδικασία διαβούλευσης βάσει του άρθρου 7 της οδηγίας πλαισίου (2002/21/EΚ)

96. Σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών[53], οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ) οφείλουν να καθορίζουν τις σχετικές αγορές ηλεκτρονικών επικοινωνιών που αντιστοιχούν στις εθνικές συνθήκες σύμφωνα με τις αρχές του δικαίου περί ανταγωνισμού της ΕΕ.

97. Στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάλυσης της αγοράς, οι ΕΡΑ υποβάλλουν στην Επιτροπή όλα τα σχέδια κανονιστικών μέτρων που αφορούν τον καθορισμό των σχετικών αγορών, τη διαπίστωση της ύπαρξης ή μη σημαντικής ισχύος στην αγορά (ΣΙΑ) και τις τυχόν προτεινόμενες λύσεις σε κανονιστικό επίπεδο. Η Επιτροπή μπορεί είτε να διατυπώσει παρατηρήσεις, τις οποίες πρέπει να λάβουν όσο το δυνατόν περισσότερο υπόψη τους οι ΕΡΑ, είτε να ζητήσει από τις τελευταίες να αποσύρουν τα συγκεκριμένα σχέδια μέτρων, αν ο ορισμός της αγοράς και/ή ο καθορισμός της ΣΙΑ δεν συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο. Το 2005, η Επιτροπή έλαβε 201 κοινοποιήσεις από ΕΡΑ (καθαρή αύξηση σε σύγκριση με τις 89 κοινοποιήσεις του 2004).

98. Το 2005, η Επιτροπή εξέδωσε μια απόφαση με την οποία ζητά την ανάκληση κοινοποιηθέντων μέτρων[54]. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, που αφορούσε τον τερματισμό των σταθερών κλήσεων σε επίπεδο χονδρικής στη Γερμανία - η ΕΡΑ είχε προτείνει να ορισθεί η Deutsche Telekom ως φορέας εκμετάλλευσης με ΣΙΑ στην αγορά για την παροχή υπηρεσιών τερματισμού σε επίπεδο χονδρικής στο δίκτυό της. Η ΕΡΑ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι 53 εναλλακτικοί φορείς εκμετάλλευσης σταθερού δικτύου στη Γερμανία δεν είχαν ΣΙΑ, παρά τις μονοπωλιακές θέσεις τους για την παροχή υπηρεσιών τερματισμού κλήσεων σε επίπεδο χονδρικής στα αντίστοιχα δίκτυά τους, λαμβάνοντας υπόψη την αντισταθμιστική αγοραστική ισχύ της Deutsche Telekom. Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε ότι η ΕΡΑ δεν είχε προσκομίσει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για την τεκμηρίωση της ύπαρξης αντισταθμιστικής αγοραστικής ισχύος.

99. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης τρεις κοινοποιήσεις στις οποίες οι αντίστοιχες ΕΡΑ διαπίστωναν την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης δύο ή περισσοτέρων φορέων εκμετάλλευσης στη σχετική αγορά. Σε δύο από αυτές τις περιπτώσεις, οι ΕΡΑ ανακάλεσαν την κοινοποίηση πριν από την έκδοση απόφασης εκ μέρους της Επιτροπής, λόγω των επιφυλάξεων που διατύπωσαν προκαταρκτικά οι υπηρεσίες της τελευταίας[55]. Στην τρίτη περίπτωση – που αφορούσε την αγορά πρόσβασης σε κινητούς σταθμούς σε επίπεδο χονδρικής και εκκίνησης κλήσεων στην Ιρλανδία – η Επιτροπή δεν διατύπωσε αντιρρήσεις όσον αφορά τη διαπίστωση της ΕΡΑ για ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσης.

100. Τέλος, η Επιτροπή δέχθηκε την πρόταση της γαλλικής ΕΡΑ να περιληφθούν στη σχετική αγορά κλήσεων σταθερής τηλεφωνίας, οι λεγόμενες υπηρεσίες «κλήσεων μέσω πρωτοκόλλου Διαδικτύου» (VoIP), με τις οποίες παρέχεται στους πελάτες η δυνατότητα να πραγματοποιούν και να λαμβάνουν κλήσεις με τον ίδιο τρόπο όπως οι παραδοσιακές τηλεφωνικές υπηρεσίες[56]. Η γαλλική ΕΡΑ προέβη σε διάκριση μεταξύ υπηρεσιών VoIP που παρέχονται αποκλειστικά μέσω Διαδικτύου (παρόμοιες με την άμεση ανταλλαγή μηνυμάτων και τις άλλες επικοινωνίες ομοτίμων μέσω Διαδικτύου, όπως το Skype) και των υπηρεσιών VoIP που παρέχονται από εναλλακτικούς φορείς εκμετάλλευσης ευρείας ζώνης που έχουν επενδύσει στην αποδεσμοποίηση του τοπικού βρόχου και άλλα προϊόντα ευρυζωνικής πρόσβασης, και είναι έτσι σε θέση να προσφέρουν στους πελάτες τους φωνητικές υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας με την ίδια λειτουργικότητα όπως η παραδοσιακή τηλεφωνία.

Διαδικασίες για παράβαση βάσει του άρθρου 226 ΕΚ σχετικά με την οδηγία περί ανταγωνισμού (2002/77/EΚ)

101. Επιπλέον και σε συνδυασμό με τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού και τη διαδικασία διαβούλευσης που προβλέπει το άρθρο 7 της οδηγίας πλαισίου, η Επιτροπή κινεί διαδικασίες για παράβαση βάσει του άρθρου 226 ΕΚ προκειμένου να εξασφαλίσει εκ μέρους των κρατών μελών (i) την ενσωμάτωση των κοινοτικών οδηγιών στην εθνική νομοθεσία και (ii) την ορθή τους ενσωμάτωση. Η ΓΔ Ανταγωνισμού είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο της εφαρμογής από τα κράτη μέλη μιας από τις οδηγίες του ρυθμιστικού πλαισίου της ΕΕ για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, και συγκεκριμένα της λεγόμενης οδηγίας περί ανταγωνισμού[57]. Πρωταρχικός σκοπός της οδηγίας αυτής είναι να εξασφαλίσει ότι τα κράτη μέλη δεν χορηγούν ούτε διατηρούν σε ισχύ αποκλειστικά ή ειδικά δικαιώματα για την παροχή δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά παράβαση του άρθρου 86 ΕΚ, εξασφαλίζοντας έτσι την επικράτηση συνθηκών ανταγωνισμού σε όλη την αγορά της ΕΕ.

102. Η Επιτροπή συνέχισε την κίνηση διαδικασιών για παράβαση έναντι των κρατών μελών που έχουν καθυστερήσει τη λήψη των αναγκαίων μέτρων βάσει της εθνικής τους νομοθεσίας για να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της οδηγίας περί ανταγωνισμού. Στη διάρκεια του 2005, η Επιτροπή περάτωσε τις διαδικασίες που εκκρεμούσαν κατά του Βελγίου, της Εσθονίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας, αφού ενημερώθηκε από τα εν λόγω κράτη μέλη ότι έλαβαν τα απαιτούμενα εθνικά μέτρα. Εξάλλου, με απόφαση της 14ης Απριλίου, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Ελλάδα δεν είχε ακόμη λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί με την οδηγία περί ανταγωνισμού[58]. Επίσης, με απόφαση της 16ης Ιουνίου το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το Λουξεμβούργο δεν είχε λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί με την οδηγία αυτή[59]. Ωστόσο, στις 23 Ιουνίου το Λουξεμβούργο κοινοποίησε στην Επιτροπή μέτρα με τα οποία η εθνική του νομοθεσία ευθυγραμμίζεται με την οδηγία περί ανταγωνισμού.

103. Το 2004 αναφέρθηκε στην Επιτροπή ότι στη Σουηδία εξακολουθούσαν να ισχύουν διατάξεις με τις οποίες οι τηλεοπτικοί σταθμοί υποχρεώνονται να αγοράζουν υπηρεσίες επίγειας ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής και αναμετάδοσης αποκλειστικά από τη δημόσια επιχείρηση Teracom AB. Η Επιτροπή ως εκ τούτου κίνησε διαδικασία για παράβαση κατά της Σουηδίας[60]. Η απάντηση της σουηδικής κυβέρνησης στην προειδοποιητική επιστολή της Επιτροπής – που αφορούσε τις υπηρεσίες αναλογικής Ρ/Τα μετάδοσης - δεν περιείχε καμία σαφή δέσμευση για παύση της παράβασης μέσα σε εύλογο χρονικό πλαίσιο. Ως εκ τούτου, στις 16 Μαρτίου, η Επιτροπή υιοθέτησε αιτιολογημένη γνώμη κατά της Σουηδίας βάσει του άρθρου 226 ΕΚ. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υποχρέωση για τους τηλεοπτικούς σταθμούς να αγοράζουν υπηρεσίες αναλογικής Ρ/Τ μετάδοσης αποκλειστικά από την Teracom αποτελεί παράβαση της οδηγίας περί ανταγωνισμού. Από περαιτέρω έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2005 αποδείχθηκε ότι οι σουηδικοί κανονισμοί για τις υπηρεσίες ψηφιακής Ρ/Τ μετάδοσης έχουν ανάλογες συνέπειες. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί που επιθυμούν να διανέμουν τα προγράμματά τους μέσω ψηφιακού επίγειου δικτύου στη Σουηδία είναι υποχρεωμένοι να συνεργάζονται με την Teracom για ορισμένες βασικές πτυχές της αλυσίδας ψηφιακής διανομής (όπως η πολυπλεξία). Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έχει χορηγηθεί de facto στην Teracom ειδικό ή αποκλειστικό δικαίωμα και για τις υπηρεσίες ψηφιακής ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης, κατά παράβαση της οδηγίας περί ανταγωνισμού. Η Επιτροπή ως εκ τούτου απέστειλε στις 12 Οκτωβρίου συμπληρωματική προειδοποιητική επιστολή στη σουηδική κυβέρνηση.

104. Την ίδια μέρα, η Επιτροπή έστειλε προειδοποιητική επιστολή στην Ουγγαρία, διατυπώνοντας την άποψη ότι ο ουγγρικός νόμος για τα μέσα ενημέρωσης δεν συμβιβάζεται με την οδηγία περί ανταγωνισμού. Περιορίζοντας τα δικαιώματα των φορέων εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης για παροχή υπηρεσιών Ρ/Τ μετάδοσης σε γεωγραφικές περιοχές που δεν μπορεί να περιλαμβάνουν περισσότερο από το ένα τρίτο του πληθυσμού, ο νόμος αυτός περιορίζει το δικαίωμα εγκατάστασης ή παροχής δικτύων ή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών και εμποδίζει την περαιτέρω εδραίωση της αγοράς καλωδιακής τηλεόρασης. Με την κατάργηση του περιορισμού αυτού θα ενταθεί ο ανταγωνισμός μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης καλωδιακής τηλεόρασης, καθώς και μεταξύ αυτών και των φορέων που χρησιμοποιούν άλλες μορφές υποδομής.

Ταχυδρομικές υπηρεσίες

105. Η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ στον ταχυδρομικό κλάδο εφαρμόζεται σε ένα πλαίσιο ελλιπούς ακόμη απελευθέρωσης των ταχυδρομικών αγορών. Η ταχυδρομική οδηγία[61] επιτρέπει στα κράτη μέλη, στον βαθμό που είναι αναγκαίο για να εξασφαλισθεί η λειτουργία καθολικής υπηρεσίας υπό οικονομικά ισόρροπες συνθήκες, να διατηρήσουν ορισμένες ταχυδρομικές υπηρεσίες αποκλειστικά για τους φορείς εκμετάλλευσης της καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας, που εξακολουθούν να έχουν πολύ μεγάλο μερίδιο αγοράς. Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006 το αργότερο, σύμφωνα με την ταχυδρομική οδηγία, η Επιτροπή πρέπει να υποβάλει προτάσεις για την καθιέρωση, εάν αυτό ενδύκνειται, πλήρους απελευθέρωσης της ταχυδρομικής αγοράς στην ΕΕ μέχρι το 2009. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν καταργήσει τα μονοπώλιά τους ή έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να το κάνουν πριν από την ημερομηνία αυτή.

106. Στο πλαίσιο αυτό, το 2005, η Επιτροπή εξέτασε τα σχέδια νόμων που έχουν καταρτισθεί από ορισμένα κράτη μέλη για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες. Η Επιτροπή σχημάτισε την άποψη ότι το σχετικό νομοσχέδιο της Τσεχικής Δημοκρατίας περιείχε διατάξεις με τις οποίες θα επεκτείνονταν το μονοπώλιο του κατεστημένου φορέα εκμετάλλευσης πέραν του πεδίου της ταχυδρομικής οδηγίας, δημιουργώντας έτσι εκ νέου μονοπώλιο σε μια αγορά προηγουμένως ανοικτή στον ανταγωνισμό στο εν λόγω κράτος μέλος. Η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι εφόσον τα αποκλειστικά δικαιώματα δεν εκτείνονται πέραν των ταχυδρομικών εκείνων υπηρεσιών για τις οποίες επιτρέπεται να διατηρηθεί αποκλειστικότητα, όπως ορίζει η ταχυδρομική οδηγία, μπορούν εκ πρώτης όψεως να δικαιολογηθούν με βάση το άρθρο 86 παράγραφος 2[62]. Κατόπιν ανεπίσημων επαφών μεταξύ της Επιτροπής και της τσεχικής κυβέρνησης, η σχετική νομοθεσία τροποποιήθηκε κατά τρόπο ώστε να μην επεκταθεί το μονοπώλιο και να επιτραπεί η περαιτέρω ανάπτυξη ανταγωνισμού στην εν λόγω αγορά.

107. Επιπλέον, η ΓΔ Ανταγωνισμού διερευνά επί του παρόντος ορισμένες πρακτικές που ενδέχεται να παρακωλύουν τον ανταγωνισμό στην ενδοκοινοτική διασυνοριακή αλληλογραφία, που έχει κατ' αρχήν απελευθερωθεί βάσει των κοινοτικών κανόνων. Στις περισσότερες από τις περιπτώσεις αυτές, η πιθανολογούμενη καταχρηστική συμπεριφορά αφορά πρακτικές εκμετάλλευσης της δεσπόζουσας θέσης στην αγορά μονοπωλιακών υπηρεσιών για την ενίσχυση της θέσης σε γειτονικές αγορές αν