ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ σχετικά με τις απορρίψεις υδραργύρου από τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία

1. Εισαγωγή

1.1. Ιστορικό

1.1.1. Παραγωγή χλωρο-αλκαλίων στην ΕΕ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

1.1.2. Παραγωγή και χρήση του υδραργύρου

2. Νομικα ζητηματα

2.1. Η οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης

2.2. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί υδάτων

2.3. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί αποβλήτων

2.3.1. Υδράργυρος από παροπλισμένες χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις

2.4. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί της υγείας στην εργασία

2.5. Η σύμβαση του Ρότερνταμ για την εφαρμογή της διαδικασίας συναίνεσης μετά από ενημέρωση (ΣΜΕ)

2.6. Σύμβαση Όσλο-Παρισίων (OSPAR)

3. Συνεπειεσ του σταδιακου παροπλισμου των κυψελων υδραργυρου

3.1. Επαναχρησιμοποίηση

3.2. Ενδιάμεση αποθήκευση

3.3. Οριστική αποθήκευση

4. Μια παγκοσμια προοπτικη

4.1. Στρατηγικές για την αντιμετώπιση του προβλήματος του υδραργύρου στην Βόρειο Αμερική

4.2. Διεθνείς πρωτοβουλίες

5. Συμπερασμα 18Παράρτημα I Χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου και ικανότητα παραγωγής χλωρίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην ΕΖΕΣ και στις υποψήφιες χώρες το 2001

1. Εισαγωγή

Κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Περιβάλλον στις 7 Ιουνίου 2001, το Συμβούλιο έλαβε την απόφαση να καλέσει την Επιτροπή να διασαφηνίσει το νομικό καθεστώς όσον αφορά τη μετατροπή της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, να προσδιορίσει τις ενδεχόμενες συνέπειες της χρήσης του υδραργύρου για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, και να υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση, κατά προτίμηση έως τα τέλη του 2001, σχετικά με τις ενδεχομένως αναγκαίες συντονισμένες δράσεις στην ΕΕ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

1.1. Ιστορικό

Η χλωρο-αλκαλική βιομηχανία παράγει χλώριο και αλκάλια με τη μέθοδο της ηλεκτρόλυσης διαλύματος αλάτων. Οι κύριες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή χλωρο-αλκαλίων είναι η ηλεκτρόλυση κυψελών υδραργύρου, η ηλεκτρόλυση διαφράγματος (αμιάντου) και η ηλεκτρόλυση κυτταρικών μεμβρανών. Αυτές οι τεχνολογίες εξετάσθηκαν στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, που πραγματοποιήθηκε κατ' εφαρμογήν της οδηγίας σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης [1], από το ευρωπαϊκό γραφείο IPPC [2]. Τα αποτελέσματα της ανταλλαγής πληροφοριών τεκμηριώθηκαν στο έγγραφο αναφοράς σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές για την παραγωγή χλωρο-αλκαλίων [3]. Στα εν λόγω αποτελέσματα προσδιορίζεται η βέλτιστη διαθέσιμη τεχνολογία παραγωγής και τονίζεται επίσης η σημασία του υπολειμματικού υδραργύρου αυτού του βιομηχανικού τομέα σε περίπτωση ολοκληρωτικής αντικατάστασης της τεχνολογίας κυψελών υδραργύρου.

[1] Βλέπε ενότητα 2.1, Oδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης.

[2] Το ευρωπαϊκό γραφείο IPPC υπάγεται στο Ίδρυμα Τεχνολογικής Προοπτικής του ΚΚΕρ στην Σεβίλλη.

[3] Έγγραφο αναφοράς σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας (Οκτώβριος 2000), το οποίο εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο 2001 (διατίθεται στο κοινό στην ιστοθέση http://eippcb.jrc.es).

Οι διεργασίες κυψελών υδραργύρου και διαφράγματος χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ η διεργασία κυτταρικής μεμβράνης αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του 1970. Η γεωγραφική κατανομή των χλωρο-αλκαλικών διεργασιών σε ολόκληρο τον κόσμο παρουσιάζει σημαντική διαφοροποίηση. Η διεργασία κυψελών υδραργύρου είναι η πλέον διαδεδομένη μέθοδος στη δυτική Ευρώπη (54% της ικανότητας παραγωγής χλωρίου το 2001), ενώ η διεργασία κυψελών διαφράγματος επικρατεί στην κεντρική και στην ανατολική Ευρώπη, καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες, η δε διεργασία κυτταρικής μεμβράνης εντοπίζεται αποκλειστικά στην Ιαπωνία.

Στη διεργασία κυψελών υδραργύρου, η κάθοδος περιέχει υγρό υδράργυρο. Επί του παρόντος, οι κυψέλες υδραργύρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση περιέχουν περίπου 10.000-12.000 τόνους υδραργύρου. Άλλοι 3.000 τόνοι περιέχονται σε εγκαταστάσεις, κτίρια και απόβλητα. Η συνολική ποσότητα υδραργύρου που πρόκειται να αποσυρθεί θα ανέλθει σε περίπου 12.000-15.000 τόνους. Περίπου 2.000 επιπλέον τόνοι υδραργύρου αναμένεται να προέλθουν από τις χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου των χωρών της ΕΖΕΣ και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.

Η διεργασία κυψελών υδραργύρου πρόκειται να καταργηθεί σταδιακά τα προσεχή έτη από το σύνολο της ευρωπαϊκής χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, καθώς ολοκληρώνεται ο οικονομικός κύκλος ζωής των παλαιών εγκαταστάσεων ή/και ανανεώνονται οι άδειες λειτουργίας τους σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης. Το ακριβές χρονοδιάγραμμα αυτής της σταδιακής κατάργησης εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών ερμηνεύουν και εφαρμόζουν την εν λόγω οδηγία, καθώς και από το αν εφαρμόζεται η συνιστώμενη σταδιακή κατάργηση των κυψελών υδραργύρου.

1.1.1. Παραγωγή χλωρο-αλκαλίων στην ΕΕ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Δανία και το Λουξεμβούργο δεν παράγουν χλωρο-αλκάλια, ενώ η Αυστρία και η Ιρλανδία δεν διαθέτουν εγκαταστάσεις παραγωγής χλωρο-αλκαλίων με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου. Συνεπώς, απομένουν 11 κράτη μέλη που θα υποστούν τις συνέπειες του παροπλισμού των κυψελών υδραργύρου. Η χλωρο-αλκαλική βιομηχανία απασχολεί περίπου 40.000 άτομα στην Δυτική Ευρώπη, ενώ το συνολικό κόστος της μετατροπής, βάσει στοιχείων της Euro Chlor, εκτιμάται στα 3.100 εκατομμύρια ευρώ το 2001.

Από τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία διαθέτουν εγκαταστάσεις παραγωγής χλωρο-αλκαλίων με κυψέλες υδραργύρου. Αυτές οι 5 υποψήφιες προς ένταξη χώρες θα υποστούν επίσης τις συνέπειες της κατάργησης των κυψελών υδραργύρου.

Αναλυτική περιγραφή της κατάστασης των εγκαταστάσεων παραγωγής χλωρο-αλκαλίων με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου και της ικανότητας παραγωγής χλωρίου στην Ευρώπη το 2001 παρατίθεται στο παράρτημα 1.

Κατά τα τελευταία 15 έτη, τουλάχιστον 34 εγκαταστάσεις στις Κάτω Χώρες, στη Γερμανία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Φινλανδία, στη Γαλλία, στη Σουηδία, στη Νορβηγία, στην Ιταλία, στην Πορτογαλία, στο Βέλγιο, στην Ισπανία, στην Αυστρία και στη Δανία έχουν διακόψει, ολοκληρωτικά ή εν μέρει, την παραγωγή τους με κυψέλες υδραργύρου. Όλες οι παροπλισμένες εγκαταστάσεις επαναχρησιμοποίησαν τον υπολειμματικό υδράργυρο σε άλλες εγκαταστάσεις παραγωγής χλωρο-αλκαλίων κυψελών υδραργύρου, για να αντισταθμίσουν τις απώλειες υδραργύρου στην ατμόσφαιρα, στα ύδατα, στα προϊόντα και στα απόβλητα κατά τη λειτουργία, ή/και τον διέθεσαν στην ελεύθερη αγορά υδραργύρου.

1.1.2. Παραγωγή και χρήση του υδραργύρου

Η εξόρυξη υδραργύρου παγκοσμίως περιορίζεται σε περίπου 10 χώρες. Οι μεγαλύτερες ποσότητες προέρχονται από την Ισπανία και το Κιργιζιστάν. Κατά τα τελευταία 10 έτη, η εκτιμώμενη ετήσια παγκόσμια παραγωγή των ορυχείων υδραργύρου ανέρχεται κατά μέσο όρο σε περίπου 2.500 τόνους. Ωστόσο, οι τιμές για την παγκόσμια παραγωγή παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις. Η ετήσια παγκόσμια παραγωγή των ορυχείων υδραργύρου παρουσιάζει μείωση, υπολογίζεται δε [4] στους 1.630 τόνους για το 1999 και στους 1.640 τόνους για το 2000.

[4] U.S. Geological Survey, Minerals Yearbook 2000

Το μοναδικό ειδικό ευρωπαϊκό ορυχείο υδραργύρου - το μεγαλύτερο στον κόσμο - βρίσκεται στην πόλη Almadιn της Ισπανίας, νοτιοδυτικά της Μαδρίτης, και ανήκει στην εταιρία Minas de Almadιn y Arrayanes SA - MAYASA. Το ισπανικό κράτος επιχορηγεί το ορυχείο με κρατικές επιχορηγήσεις υπολειτουργίας, στις οποίες περιλαμβάνεται δέσμευση για τον περιορισμό των δραστηριοτήτων εξόρυξης. Το 1995, καταβλήθηκαν 5.222 εκατομμύρια ευρώ [5] στην ελέγχουσα εταιρία MAYASA, στην οποία ανήκει το ορυχείο Almadιn. Το 1999, το τμήμα εξόρυξης της εταιρίας απασχολούσε περί τα 100 άτομα.

[5] Τελική έκθεση EUPHEMET (Αύγουστος 2000) που χρηματοδοτήθηκε από την ΓΔ Έρευνας, αριθ. σύμβασης ENV4-CT97-0614.

Οι άμεσες εκπομπές υδραργύρου στην ατμόσφαιρα από το ορυχείο Almadιn ανήλθαν κατ' εκτίμηση σε περίπου 4 τόνους [6] το 1995, προερχόμενες από μια παραγωγή 1.500 τόνων υδραργύρου [7].

[6] Στοιχεία από Ferrara και συνεργάτες (1998) που παρουσιάσθηκαν από τον L. Hylander, Κέντρο βιολογίας της εξέλιξης, Πανεπιστήμιο Uppsala, Σουηδία, κατά το 6ο διεθνές συνέδριο για τον υδράργυρο ως παγκόσμιο ρύπο, που διοργανώθηκε τον Οκτώβριο του 2001 στην Minamata της Ιαπωνίας.

[7] Σύμφωνα με το έγγραφο για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές της βιομηχανίας των μη σιδηρούχων μετάλλων( σχετικά με τα μη σιδηρούχα μέταλλα, οι εκπομπές υδραργύρου από την πρωτογενή παραγωγή κυμαίνονται μεταξύ 5-10 (χειμερινή περίοδος) και 10-20 (θερινή περίοδος) κιλά ανά τόνο παραγόμενου υδραργύρου. Κατά συνέπεια, οι εκπομπές υδραργύρου από το ορυχείο Almadιn ανήλθαν σε 7,5-30 τόνους το 1995.

Εκτός από την εξόρυξη, υδράργυρος ανακτάται επίσης, για παράδειγμα, κατά την παραγωγή άλλων μη σιδηρούχων μετάλλων, κυρίως χαλκού, ψευδαργύρου και μολύβδου, από οδοντιατρικό αμάλγαμα και συσσωρευτές οξειδίου του αργύρου και κατά τον καθαρισμό του φυσικού αερίου. Δεν υπάρχουν διαθέσιμες αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή υδραργύρου από ανάκτηση στην Ευρώπη. Ωστόσο, η Φινλανδία διαθέτει μονάδα παραγωγής ψευδαργύρου, η οποία παράγει συνήθως 50-70 τόνους υδραργύρου ετησίως ως παραπροϊόν (50 τόνοι [8] το 1999). Οι Κάτω Χώρες παράγουν περίπου 10 τόνους [9] ετησίως στο πλαίσιο της επεξεργασίας του φυσικού αερίου.

[8] Πληροφορίες που παρασχέθηκαν από τον M. Himmi, Outokumpu, Φινλανδία, στο ευρωπαϊκό γραφείο IPPC της Σεβίλλης, Ισπανία.

[9] Τελική έκθεση EUPHEMET (Αύγουστος 2000) που χρηματοδοτήθηκε από την ΓΔ Έρευνας, αριθ. σύμβασης ENV4-CT97-0614.

Η χρήση του υδραργύρου στη Δυτική Ευρώπη και στη Βόρειο Αμερική περιορίσθηκε λόγω των πολλών περιορισμών που επιβλήθηκαν στη χρήση προϊόντων που περιέχουν υδράργυρο. Επίσης, η χλωρο-αλκαλική βιομηχανία θα πάψει συν τω χρόνω να αποτελεί έναν από τους κύριους χρήστες. Ταυτόχρονα, οι περιβαλλοντικές κανονιστικές ρυθμίσεις είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της δευτερογενούς παραγωγής και της ανάκτησης του υδραργύρου, με αποτέλεσμα οι περισσότερες αναπτυγμένες χώρες να είναι καθαροί εξαγωγείς, η δε τιμή του υδραργύρου να σημειώνει σταθερή μείωση. Από το 1990 και έπειτα, η τιμή αγοράς κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα: οι τιμές κατά την περίοδο 1997-1999 ήταν περίπου 4 ευρώ ανά κιλό υδραργύρου.

Το πλεόνασμα υδραργύρου στην αγορά διατηρεί την τιμή του υδραργύρου σε χαμηλά επίπεδα, γεγονός που θα μπορούσε θα αποτελέσει κίνητρο για επιπλέον χρήσεις και αυξημένη ζήτηση σε παγκόσμια κλίμακα, ιδίως εκτός του ΟΟΣΑ. Κατά συνέπεια, υδράργυρος εξάγεται σε αναπτυσσόμενες χώρες για επαναχρησιμοποίηση σε εργασίες αναζήτησης κοιτασμάτων χρυσού, για την παραγωγή καλλυντικών, χρωμάτων και φυτοφαρμάκων, πέραν των σκοπών για τους οποίους χρησιμοποιείται στις χώρες του ΟΟΣΑ, που περιλαμβάνουν χρήσεις σε συσκευές μέτρησης και σε ηλεκτρικές συσκευές. Από αυτή την άποψη, θα πρέπει να εξετασθούν επισταμένως τα αποτελέσματα των συνεχιζόμενων εξαγωγών υδραργύρου από ευρωπαϊκές εταιρίες προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, στις οποίες η χρήση του θα μπορούσε να προκαλέσει ρύπανση και ανεπιθύμητες επιπτώσεις στην υγεία. Επιπλέον, σημαντική ποσότητα υδραργύρου θα μπορούσε να επανέλθει στην Ευρώπη ως διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση μεγάλης απόστασης.

2. Νομικα ζητηματα

Στις νομικές πράξεις που αφορούν τη μετάβαση της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας στην χωρίς υδράργυρο τεχνολογία και τη διαχείριση του υδραργύρου, περιλαμβάνονται η οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης, η κοινοτική νομοθεσία περί υδάτων, αποβλήτων και υγείας στην εργασία, η σύμβαση του Ρότερνταμ και η απόφαση OSPAR 90/3.

2.1. Η οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης [10]

[10] Οδηγία 96/61/EΚ του Συμβουλίου σχετικά την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης

Η χλωρο-αλκαλική βιομηχανία διέπεται από την οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, η οποία, στο άρθρο 9 παράγραφοι 3 και 4, επιβάλλει στις εγκαταστάσεις όρους χορήγησης αδείας βάσει βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών. Η διεργασία κυψελών υδραργύρου δεν θεωρείται ως βέλτιστη διαθέσιμη τεχνική για τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία [11]. Το άρθρο 5 της οδηγίας αναφέρει ότι οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις, δηλαδή οι εγκαταστάσεις που λειτουργούσαν πριν από τις 30 Οκτωβρίου 1999, οφείλουν να λειτουργούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας το αργότερο έως τις 30 Οκτωβρίου 2007.

[11] Έγγραφο αναφοράς σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας (Οκτώβριος 2000), το οποίο εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο 2001 (διατίθεται στο κοινό στη διεύθυνση του Διαδικτύου http://eippcb.jrc.es).

Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 4, κατά τον προσδιορισμό των όρων χορήγησης αδείας βάσει βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών, η αρμόδια αρχή λαμβάνει υπόψη τα τεχνικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης εγκατάστασης, τη γεωγραφική της θέση και τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες. Συνεπώς, η αρμόδια τοπική αρχή είναι εκείνη που αποφασίζει σχετικά με τους ειδικούς όρους χορήγησης της αδείας.

2.2. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί υδάτων

Βάσει της οδηγίας 76/464/EΟΚ περί ρυπάνσεως που προκαλείται από ορισμένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται στο υδάτινο περιβάλλον της Κοινότητος, το Συμβούλιο ενέκρινε την ειδική οδηγία 82/176/EΟΚ περί των οριακών τιμών και των ποιοτικών στόχων για τις απορρίψεις υδραργύρου από το βιομηχανικό τομέα της ηλεκτρολύσεως των χλωριούχων αλάτων αλκαλίων, με την οποία καθορίζονται οι οριακές τιμές εκπομπής και οι ποιοτικοί στόχοι για τις απορρίψεις υδραργύρου από το βιομηχανικό τομέα της ηλεκτρολύσεως των χλωριούχων αλάτων αλκαλίων. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας καθώς και της οδηγίας 84/156/ΕΟΚ σχετικά με τις οριακές τιμές και τους ποιοτικούς στόχους όσον αφορά τις απορρίψεις υδραργύρου σε τομείς άλλους εκτός του τομέα της ηλεκτρολύσεως των χλωριούχων αλάτων των αλκαλίων, περιορίσθηκε σημαντικά η ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος που οφείλεται στις απορρίψεις υδραργύρου.

Ωστόσο, στο πλαίσιο της οδηγίας 2000/60/EΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, αποφασίσθηκε πρόσφατα ο προσδιορισμός του υδραργύρου ως «επικίνδυνης ουσίας προτεραιότητας». Κατά συνέπεια, θα διαμορφωθούν μέτρα για την σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων, των εκπομπών και των απωλειών υδραργύρου εντός 20 ετών από της υιοθετήσεως των μέτρων. Συνεπώς, η οδηγία απαιτεί, μεταξύ άλλων, την αναθεώρηση της προαναφερθείσας οδηγίας 82/176/EΟΚ, έως τα τέλη του 2003, προκειμένου να επιτευχθεί η σταδιακή εξάλειψη των απορρίψεων.

2.3. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί αποβλήτων

Σύμφωνα με την οδηγία-πλαίσιο περί αποβλήτων [12] όπως τροποποιήθηκε, ως απόβλητο νοείται «κάθε ουσία ή αντικείμενο [...] το οποίο ο κάτοχός του απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει» [13].

[12] Οδηγία 75/442/EΟΚ του Συμβουλίου περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 91/156/EΟΚ του Συμβουλίου της 18ης Μαρτίου 1991 και την απόφαση 96/350/EΚ της Επιτροπής της 24ης Μαΐου 1996.

[13] Το άρθρο 1 παράγραφος α της οδηγίας αναφέρεται στις ουσίες ή στα αντικείμενα «που εμπίπτουν στις κατηγορίες του παραρτήματος Ι». Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι ο κατάλογος του παραρτήματος I είναι ενδεικτικός, δεδομένου ότι η κατηγορία Q16 αναφέρεται σε «κάθε ουσία, ύλη ή προϊόν τα οποία δεν καλύπτονται από τις προαναφερόμενες κατηγορίες». Συνεπώς, ο ορισμός του «απόβλητου» είναι ανοικτός, υπό την έννοια ότι καλύπτει κάθε ουσία ή αντικείμενο το οποίο ο κάτοχός του απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει.

Η διάκριση μεταξύ αποβλήτου και προϊόντος αποτελεί νομική διάκριση που αποσκοπεί να αποκαταστήσει τη δέουσα ισορροπία μεταξύ του ελεύθερου εμπορίου και της υπεύθυνης περιβαλλοντικής διαχείρισης των αποβλήτων. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εκλήθη επανειλημμένα να ερμηνεύσει τον ορισμό των αποβλήτων και έχει αναπτύξει ορισμένα βασικά κριτήρια που συμβάλλουν στον προσδιορισμό της ύπαρξης αποβλήτων στην πράξη. Είναι σημαντικό ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι ο ορισμός δεν πρέπει να ερμηνεύεται με περιοριστικό τρόπο, δεδομένου ότι το άρθρο 174 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ επικυρώνει ότι η πολιτική της Κοινότητας στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας, ειδικότερα δε στηρίζεται στις αρχές της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης [14]. Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ρητά ότι για το νομικό ορισμό των αποβλήτων είναι αδιάφορο εάν η ουσία ή το αντικείμενο ενδέχεται να έχουν εμπορική αξία ή μπορούν από οικονομική άποψη να επαναχρησιμοποιηθούν [15].

[14] Βλέπε παραγράφους 39-40 της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην υπόθεση C-418-419/97 ARCO Chemie Nederland Ltd [2000] ECR I-4475.

[15] Υπόθεση C-359/88 Zanetti [1990] ECR I-1509.

Το Δικαστήριο έχει επίσης τονίσει ότι ο όρος «απορρίπτω» πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του σκοπού της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα, επισημαίνοντας ότι, ως προς αυτό, η τρίτη αιτιολογική σκέψη αναφέρει ότι «βασικός στόχος κάθε ρυθμίσεως στον τομέα της διαθέσεως των αποβλήτων πρέπει να είναι η προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος από τις επιβλαβείς επιδράσεις που προκαλούνται από τη συγκέντρωση, τη μεταφορά, την επεξεργασία, την εναποθήκευση και την απόθεση των αποβλήτων» [16].

[16] Υπόθεση C-418-419/97 ARCO Chemie Nederland Ltd (ανωτέρω), παράγραφος 37 της απόφασης.

Ελλείψει κοινοτικών διατάξεων, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα ως προς την επιλογή των μεθόδων αποδείξεως της απόρριψης, καθόσον τούτο δεν θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου. Το Δικαστήριο απεφάνθη ότι, η χρησιμοποίηση από τον εθνικό νομοθέτη αποδεικτικών μέσων όπως τα νόμιμα τεκμήρια, τα οποία θα είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας και τη μη κάλυψη υλών, ουσιών ή προϊόντων που ανταποκρίνονται στον ορισμό του «αποβλήτου» υπό την έννοια της οδηγίας [17], θα έθιγε την πρακτική αποτελεσματικότητα, τόσο του άρθρου 174 της Συνθήκης ΕΚ, όσο και της οδηγίας πλαισίου για τα απόβλητα.

[17] Υπόθεση C-418/97 ARCO Chemie Nederland Ltd (ανωτέρω), παράγραφος 42 της απόφασης.

Επιπλέον, το Δικαστήριο θέσπισε ορισμένα άλλα κριτήρια για τον προσδιορισμό της παρουσίας αποβλήτων, τα οποία συζητήθηκαν κυρίως στο πλαίσιο των καταλοίπων παραγωγής [18]. Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατέστησε επίσης σαφές ότι μπορεί να θεωρηθεί ως τεκμήριο απόρριψης η ανάγκη λήψεων ειδικών προφυλάξεων κατά την χρήση καταλοίπου λόγω της περιβαλλοντικώς επικίνδυνης σύνθεσής του [19].

[18] Βλέπε ειδικότερα υποθέσεις C-418/97 ARCO Chemie Nederland Ltd (ανωτέρω), παράγραφοι 44-97 της απόφασης και C-9/00 Palin Granit Oy, απόφαση της 18ης Απριλίου 2002 (δεν έχει ακόμη υποβληθεί).

[19] Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, υποθέσεις C-418 και 419/97 (ARCO), παράγραφοι 86 και 87

Η εφαρμογή του ορισμού του όρου «απόβλητο» έχει ορισμένες συνέπειες. Όταν ένα υλικό θεωρείται ως απόβλητο, δεν υπόκειται μόνο στις απαιτήσεις και στους ελέγχους που ορίζει η βασική κοινοτική νομοθεσία-πλαίσιο για τα απόβλητα, δηλαδή η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα, η οδηγία για τα επικίνδυνα απόβλητα [20] και ο κανονισμός σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων [21], που εφαρμόζει τη σύμβαση της Βασιλείας στην ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεών της που απαγορεύουν την εξαγωγή επικίνδυνων αποβλήτων σε χώρες που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ. Διέπεται επίσης από ορισμένες ειδικές κοινοτικές πράξεις που αφορούν συγκεκριμένες επεξεργασίες [22] και ροές αποβλήτων [23].

[20] Οδηγία 91/689/EΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για τα επικίνδυνα απόβλητα.

[21] Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου της 1ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους.

[22] Ιδίως, οδηγία 99/31/EΚ της 26ης Απριλίου 1999 περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων και οδηγία 2000/76/EΚ της 4ης Δεκεμβρίου 2000 για την αποτέφρωση των αποβλήτων.

[23] Ιδίως, μεταξύ άλλων, οδηγία 75/439/EΟΚ της 16ης Ιουνίου 1975 περί διαθέσεως των χρησιμοποιημένων ορυκτελαίων (όπως τροποποιήθηκε), οδηγία 94/62/EΚ της 20ης Δεκεμβρίου 1994 για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας, οδηγία 2000/53/EΚ της 21ης Οκτωβρίου 2000 για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

2.3.1. Υδράργυρος από παροπλισμένες χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις

Ο υδράργυρος συλλέγεται από παροπλισμένες κυψέλες και από την επεξεργασία εξοπλισμού και αποβλήτων που περιέχουν υδράργυρο. Αυτός ο υδράργυρος είναι καθαρός, παρόμοιας ποιότητας με εκείνον που διατίθεται στην ελεύθερη αγορά.

Βάσει του ορισμού των αποβλήτων της οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα 75/442/EΟΚ και της υφιστάμενης νομολογίας, ο καθαρός υδράργυρος που συλλέγεται από παροπλισμένες κυψέλες ηλεκτρόλυσης προς πώληση στην ελεύθερη αγορά δεν δύναται να θεωρηθεί ως απόβλητο. Ο χαρακτηρισμός του ως απόβλητο εξαρτάται από το αν ο κάτοχος της παροπλισμένης εγκατάστασης απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει τον υδράργυρο βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Αυτό αποφασίζεται κατά περίπτωση, ανάλογα με τις εκάστοτε περιστάσεις.

Η απαίτηση της οδηγίας 96/61/EΚ σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης για τη σταδιακή κατάργηση της διεργασίας κυψελών υδραργύρου στη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία δεν θεωρείται ότι στηρίζει τη βασική προϋπόθεση ότι, σε περίπτωση παροπλισμού χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων, ο υδράργυρος από τις παροπλισμένες κυψέλες θα απορριφθεί, προορίζεται για απόρριψη ή ότι υφίσταται υποχρέωση απόρριψης του καθαρού υδραργύρου. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε να υποτεθεί ότι ο καθαρός υδράργυρος που συλλέγεται από καταργούμενες κυψέλες ηλεκτρόλυσης παροπλισμένων χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων αποτελεί απόβλητο για τους σκοπούς της κοινοτικής νομοθεσίας περί αποβλήτων.

Σε αυτή τη βάση, ο υδράργυρος από παροπλισμένες εγκαταστάσεις δεν διέπεται αυτόματα από την κοινοτική νομοθεσία περί αποβλήτων ούτε από τις διατάξεις της σύμβασης της Βασιλείας. Κατά συνέπεια, δεν υφίστανται ειδικές συνθήκες επεξεργασίας, ούτε ισχύουν οποιεσδήποτε απαιτήσεις όσον αφορά την εμπορία του εντός και εκτός ΕΕ.

2.4. Συναφής κοινοτική νομοθεσία περί της υγείας στην εργασία

Για τη διαχείριση του υδραργύρου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η οδηγία 98/24/EΚ του Συμβουλίου για την προστασία της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων κατά την εργασία από κινδύνους οφειλομένους σε χημικούς παράγοντες. Η εν λόγω οδηγία καθορίζει στοιχειώδεις απαιτήσεις για την προστασία των εργαζομένων και προβλέπει τον καθορισμό οριακής τιμής επαγγελματικής έκθεσης και βιολογικής οριακής τιμής για τον υδράργυρο.

Η επιστημονική επιτροπή της ΕΕ για τα όρια της επαγγελματικής έκθεσης (SCOEL) υιοθέτησε πρόσφατα σύσταση σχετικά με τα όρια της επαγγελματικής έκθεσης για τον στοιχειώδη υδράργυρο και τις ανόργανες ενώσεις του δισθενούς υδραργύρου (SCOEL/SUM/84 τελικό). Ύστερα από εξωτερικές διαβουλεύσεις σχετικά με τη σύσταση, η Επιτροπή ενδέχεται να υποβάλει πρόταση σχετικά με ευρωπαϊκό όριο επαγγελματικής έκθεσης για τον υδράργυρο.

2.5. Η σύμβαση του Ρότερνταμ για την εφαρμογή της διαδικασίας συναίνεσης μετά από ενημέρωση (ΣΜΕ)

Το 1998 συνήφθη η σύμβαση του Ρότερνταμ για την εφαρμογή της διαδικασίας συναίνεσης μετά από ενημέρωση (ΣΜΕ) για ορισμένα επικίνδυνα χημικά προϊόντα και φυτοφάρμακα στο διεθνές εμπόριο. Η σύμβαση υπεγράφη από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στις 11 Σεπτεμβρίου 1998. Η σύμβαση θα τεθεί σε ισχύ την ενενηκοστή ημέρα από την ημερομηνία κατάθεσης του πεντηκοστού εγγράφου κύρωσης, αποδοχής, έγκρισης ή προσχώρησης [24].

[24] Έως τον Ιούλιο του 2002, δεκατρία μέρη είχαν κυρώσει τη σύμβαση.

Βασική αρχή της σύμβασης είναι ότι η εξαγωγή απαγορευμένων ή υπαγόμενων σε αυστηρούς περιορισμούς χημικών ουσιών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙΙ της σύμβασης μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον με τη συναίνεση μετά από ενημέρωση (ΣΜΕ) του εισάγοντος Μέρους. Η σύμβαση προβλέπει μηχανισμό για ένταξη και άλλων ουσιών, εφόσον πληρούνται ορισμένα κριτήρια.

Η Επιτροπή έχει υποβάλει πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τις εισαγωγές και εξαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων [25] προκειμένου να θέσει σε ισχύ τις διατάξεις της σύμβασης στο εσωτερικό της Κοινότητας. Ο προτεινόμενος κανονισμός του Συμβουλίου προβλέπεται να εφαρμόσει τη σύμβαση και να αντικαταστήσει τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 2455/92 του Συμβουλίου. Στο παράρτημα Ι του προτεινόμενου κανονισμού αναφέρονται τα χημικά που υπόκεινται σε κοινοποίηση εξαγωγής, χαρακτηρίζονται ως υποκείμενα σε κοινοποίηση ΣΜΕ και υπάγονται στη διεθνή διαδικασία ΣΜΕ.

[25] Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τις εισαγωγές και εξαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων - COM(2001) 803 τελικό

Ο μεταλλικός υδράργυρος δεν αναφέρεται επί του παρόντος στο παράρτημα I του ισχύοντος ή του προτεινόμενου κανονισμού, ούτε στο παράρτημα III της σύμβασης. Ωστόσο, φαίνεται ότι ο μεταλλικός υδράργυρος πληροί τα κριτήρια για την ένταξη στη διαδικασία και θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα προσθήκης του μεταλλικού υδραργύρου, τόσο στο παράρτημα I του νέου κανονισμού, όσο και στο παράρτημα III της σύμβασης.

2.6. Σύμβαση Όσλο-Παρισίων (OSPAR)

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης Όσλο-Παρισίων (OSPAR) για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού.

Με την απόφαση 90/3 της 14ης Ιουνίου 1990, η επιτροπή OSPAR συνιστά τον σταδιακό παροπλισμό των υφιστάμενων χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων κυψελών υδραργύρου, το συντομότερο δυνατό, με στόχο τον πλήρη παροπλισμό τους έως το 2010. Η σύσταση σχετικά με τον σταδιακό παροπλισμό των κυψελών υδραργύρου στην απόφαση 90/3 αναθεωρήθηκε κατά την περίοδο 1999-2001, χωρίς ωστόσο να τροποποιηθεί.

Το Συμβούλιο δεν έχει εγκρίνει επίσημα την απόφαση 90/3 OSPAR. Συνεπώς, η Κοινότητα δεν υποχρεούται να ενεργεί σύμφωνα με αυτή.

3. Συνεπειεσ του σταδιακου παροπλισμου των κυψελων υδραργυρου

Η σταδιακή κατάργηση της διεργασίας κυψελών υδραργύρου στην ευρωπαϊκή χλωρο-αλκαλική βιομηχανία έχει ήδη δρομολογηθεί και πρόκειται να συνεχισθεί για τουλάχιστον μια δεκαετία. Το ακριβές χρονοδιάγραμμα αυτού του σταδιακού παροπλισμού εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο οι εθνικές αρμόδιες αρχές των κρατών μελών ερμηνεύουν και εφαρμόζουν την εν λόγω οδηγία, καθώς και από το αν εφαρμόζεται ο σταδιακός παροπλισμός των κυψελών υδραργύρου έως το 2010 βάσει της σύστασης της απόφασης 90/3 OSPAR. Ορισμένα κράτη μέλη τάσσονται υπέρ του παροπλισμού των κυψελών υδραργύρου σε πρώιμο στάδιο, ενώ άλλα δεν έχουν ακόμη εκφράσει άποψη σχετικά με την πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί.

Ο σταδιακός παροπλισμός των χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων κυψελών υδραργύρου αποτελεί, κατ' αρχήν, βήμα προόδου για το περιβάλλον. Θα περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τις εκπομπές υδραργύρου και την κατανάλωση ενέργειας στον συγκεκριμένο κλάδο της βιομηχανίας. Ωστόσο, από τον παροπλισμό των κυψελών υδραργύρου θα προκύψουν περίπου 12.000-15.000 τόνοι υδραργύρου στην ΕΕ κατά τα προσεχή έτη. Εάν αυτός ο υδράργυρος δεν χρησιμοποιηθεί δεόντως, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικότερο κίνδυνο για το περιβάλλον σε σύγκριση με την υφιστάμενη περιορισμένη χρήση του στη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία. Για το λόγο αυτό, η κατάληξη του υδραργύρου από τις παροπλισμένες εγκαταστάσεις είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση των ωφελειών που προκύπτουν από τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων.

Για τη διαχείριση του υδραργύρου της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας έχουν καταρτισθεί τρία βασικά σενάρια:

1. Επαναχρησιμοποίηση

2. Ενδιάμεση αποθήκευση

3. Οριστική αποθήκευση.

Στον ακόλουθο πίνακα συνοψίζονται τα διάφορα σενάρια σύμφωνα με βασικούς δείκτες.

>TABLE POSITION>

3.1. Επαναχρησιμοποίηση

Επί του παρόντος, ο υδράργυρος από παροπλισμένες χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις επαναχρησιμοποιείται με διάφορους τρόπους. Χρησιμοποιείται εκ νέου από τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία, διατίθεται στην αγορά και εξαγοράζεται από το ορυχείο Almadιn.

Επαναχρησιμοποίηση από τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία

Ορισμένες ποσότητες υδραργύρου χρησιμοποιούνται εκ νέου στις εναπομείνασες εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, οι οποίες θα παροπλισθούν σε μεταγενέστερο στάδιο. Αυτή είναι κοινή πρακτική σήμερα. Ωστόσο, κατά τα προσεχή έτη, όσο θα αυξάνει ο ρυθμός του παροπλισμού των κυψελών υδραργύρου, θα αυξάνει και η ποσότητα του υδραργύρου που θα είναι διαθέσιμος για τις εναπομείνασες ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις. Η επαναχρησιμοποίηση του υδραργύρου από τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία δεν αποσύρει ουσιαστικά τον υδράργυρο, αντιθέτως μάλιστα συμβάλλει στην περαιτέρω διασπορά του υδραργύρου στο περιβάλλον μέσω των αποβλήτων και των προϊόντων της παραγωγικής διαδικασίας.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, όταν η τεχνολογία θα έχει αντικατασταθεί πλήρως στην Ευρώπη, δεν θα υπάρχει ζήτηση για τον υδράργυρο από την ευρωπαϊκή χλωρο-αλκαλική βιομηχανία. Τότε, ο υδράργυρος θα μπορούσε να πωληθεί σε εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου εκτός Ευρώπης, με αποτέλεσμα τη μετάθεση του προβλήματος εκτός των ορίων της Ευρώπης. Επίσης, θα περιοριζόταν η ζήτηση για υδράργυρο από την πρωτογενή εξόρυξη.

Διάθεση στην αγορά

Η διάθεση του υπολειμματικού υδραργύρου από κάθε εταιρία υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς που επιβάλλουν οι τοπικές αρχές. Μέχρι σήμερα, όλες οι παροπλισμένες εγκαταστάσεις διέθεταν το πλεόνασμα υδραργύρου στην ελεύθερη αγορά χωρίς περιορισμούς.

Η παγκόσμια ζήτηση για υδράργυρο παρουσιάζει διακυμάνσεις, πλην όμως δεν υπερβαίνει τους 5.000 τόνους/έτος [26]. Η παγκόσμια κατανάλωση υδραργύρου ανήλθε, κατ´ εκτίμηση, στους 3.800 τόνους το 1993 [27] και στους 3.400 τόνους το 1996 [28]. Η ποσότητα του υδραργύρου που προκύπτει από εργασίες ανάκτησης αυξάνεται, ενώ περιορίζονται οι νόμιμες χρήσεις του, γεγονός που συνεπάγεται την αύξηση της ποσότητας υδραργύρου που είναι διαθέσιμος σε μια συρρικνούμενη αγορά.

[26] Τελική έκθεση EUPHEMET (Αύγουστος 2000) που χρηματοδοτήθηκε από την ΓΔ Έρευνας, αριθ. σύμβασης ENV4-CT97-0614.

[27] Τελική έκθεση EUPHEMET (Αύγουστος 2000) που χρηματοδοτήθηκε από την ΓΔ Έρευνας, αριθ. σύμβασης ENV4-CT97-0614.

[28] Έκθεση ERM (Δεκέμβριος 1998), η εκπόνησή της ανετέθη από την ΓΔ III, Αναφορά 5260

Η κατάληξη του υδραργύρου των παροπλισμένων εγκαταστάσεων είναι αβέβαιη. Σημαντικές ποσότητες υδραργύρου θα μπορούσαν να καταλήξουν να χρησιμοποιούνται χωρίς περιορισμούς, όπως π.χ. για την μικρής κλίμακας εξόρυξη χρυσού στην Κίνα, στις Φιλιππίνες, στην Ινδονησία, στη Βραζιλία, στην Κολομβία και σε άλλες χώρες.

Εξαγορά από το ορυχείο υδραργύρου Almadιn

Ο υδράργυρος πωλείται και μεταφέρεται στο ορυχείο υδραργύρου Almadιn της Ισπανίας. Η εξόρυξη υδραργύρου θα μπορούσε να περιορισθεί και να αντικατασταθεί με τη δέουσα ικανότητα αποθήκευσης.

Η Euro Chlor, ως εκπρόσωπος της ευρωπαϊκής χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, έχει συνάψει σύμβαση με την εταιρία Minas de Almadιn. Η συμφωνία προβλέπει ότι η εταιρία Minas de Almadιn θα αγοράζει τον πλεονάζοντα υδράργυρο από τις εγκαταστάσεις της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας της Δυτικής Ευρώπης και θα τον διαθέτει στην αγορά αντί νέας παραγωγής. Όλα τα μέλη της Euro Chlor από την ΕΕ, έχουν συμφωνήσει να πωλούν τον πλεονάζοντα υδράργυρό τους στο ορυχείο Almadιn. Η Euro Chlor φρονεί ότι είναι επίσης εφικτή η σύναψη συμφωνίας με τα μέλη από την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Πρέπει να σημειωθεί ότι στην Euro Chlor δεν συμμετέχουν όλες οι εταιρίες των υποψηφίων προς ένταξη χωρών που διαθέτουν χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου.

Το ισπανικό ορυχείο είναι ο κορυφαίος παραγωγός στον κόσμο. Σύμφωνα με αναφορές, οι πωλήσεις υδραργύρου κυμαίνονται μεταξύ 700 και 1300 τόνων/έτος [29]. Σύμφωνα με την Euro Chlor και την εταιρία Minas de Almadιn, η αγορά θα μπορούσε να απορροφήσει περίπου 400-500 τόνους υδραργύρου/έτος από τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία της Δυτικής Ευρώπης. Τα στοιχεία αυτά βασίζονται στο σενάριο βάσει του οποίου ο σταδιακός παροπλισμός θα απαιτήσει χρονικό διάστημα άνω των είκοσι ετών, όπως αναφέρθηκε στο πλαίσιο των συζητήσεων για την αναθεώρηση της σύστασης 90/3 OSPAR της PARCOM (σύμβαση για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από χερσαίες πηγές).

[29] Risks to Health and the Environment Related to the Use of Mercury Products, τελική έκθεση που συνετάγη για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ΓΔ Επιχειρήσεις, Ιούλιος 2002

Ωστόσο, σε περίπτωση υποχρεωτικού σταδιακού παροπλισμού προ του 2020, θα προέκυπταν προβλήματα, καθώς η αγορά δεν θα ήταν σε θέση να απορροφήσει τις ετήσιες ποσότητες υδραργύρου που μεταφέρονται στο ορυχείο. Σε αυτή την περίπτωση, ο υδράργυρος θα έπρεπε να αποθηκευθεί. Η συμφωνία μεταξύ της Euro Chlor και της εταιρίας Minas de Almadιn αφορά έως και 1.000 τόνους υδραργύρου ετησίως. Σε περίπτωση διάθεσης μεγαλύτερης ετήσιας ποσότητας υδραργύρου, θα πρέπει να αναθεωρηθούν οι όροι της συμφωνίας.

Το 2000, η ποσότητα υδραργύρου που παραδόθηκε στην εταιρία Minas de Almadιn από εγκαταστάσεις της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας της Δυτικής Ευρώπης ανήλθε σε 354 τόνους. Το 2001, η ποσότητα αυτή αυξήθηκε σε 506 τόνους, ενώ για το 2002 αναμένεται να παραδοθεί ποσότητα της τάξης των 450 τόνων. Το 2000, το ορυχείο Almadιn παρήγαγε 236 τόνους [30] υδραργύρου και διέθεσε συνολικά 1095 τόνους, γεγονός που υποδηλώνει μείωση της εξόρυξης στο Almadιn, που αντ'αυτού διαθέτει υδράργυρο από αποθέματα και από εγκαταστάσεις της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας.

[30] Πληροφορίες που παρασχέθηκαν από το ίδρυμα IGME (Instituto Geologico y Minero d'Espana) στο ευρωπαϊκό γραφείο IPPC της Σεβίλλης, Ισπανία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η εκτιμούμενη συνολική ποσότητα υδραργύρου από παροπλισμένες εγκαταστάσεις της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας της Δυτικής Ευρώπης (12.000-15.000 τόνοι), αντιστοιχεί στην ποσότητα που παράγεται παγκοσμίως σε μια περίοδο 7-9 ετών, υπολογιζόμενη σε 1.650 τόνους το 2000.

Η συμφωνία με την εταιρία Minas de Almadιn εντάσσεται στη στρατηγική της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας της Δυτικής Ευρώπης για την ασφαλή τελική διάθεση του μεταλλικού υδραργύρου των παροπλισμένων κυψελών.

Επαναχρησιμοποίηση

Πλεονεκτήματα // Μειονεκτήματα

Μείωση της ζήτησης για υδράργυρο πρωτογενούς εξόρυξης.

Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον σε περιοχές πλησίον των ορυχείων θα μπορούσαν να μετριασθούν χάρις στον περιορισμό της εξόρυξης του υδραργύρου.

Περιορισμός των διασυνοριακών εκπομπών μεγάλων αποστάσεων που οφείλονται στην εξόρυξη.

Ικανοποιητική ανταπόκριση της βιομηχανίας, καθώς δεν δημιουργούνται πρόσθετες δαπάνες για τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων. // Το πρόβλημα του υπολειμματικού υδραργύρου μετατίθεται χρονικά ή μεταφέρεται σε χώρες εκτός Ευρώπης.

Θα συνεχισθούν οι τοπικές και οι μεγάλης απόστασης ατμοσφαιρικές διασυνοριακές εκπομπές λόγω της χρήσης του υδραργύρου.

Η κατάληξη του υδραργύρου των παροπλισμένων εγκαταστάσεων είναι αβέβαιη. Σημαντική ποσότητα του υδραργύρου αναμένεται να καταλήξει σε χώρες οι οποίες δεν εφαρμόζουν ή δεν επιβάλλουν περιορισμούς, προκαλώντας σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και στο περιβάλλον σε ορισμένα μέρη του κόσμου.

3.2. Ενδιάμεση αποθήκευση

Ο υδράργυρος θα μπορούσε να αποθηκευθεί με ασφάλεια επ'αόριστον έως ότου χαραχθεί μια στρατηγική για την επαναχρησιμοποίηση ή/και την ασφαλή διάθεσή του. Αυτό μπορεί να γίνει στο χώρο παραγωγής, στο ορυχείο Almadιn της Ισπανίας ή αλλού, όπου ο υδράργυρος θα μπορούσε να αποθηκευθεί καταλλήλως. Στο τέλος της διαδικασίας, ο υδράργυρος θα μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί ή να διατεθεί. Θα πρέπει να δημιουργηθεί ασφαλές για το περιβάλλον δυναμικό αποθήκευσης.

Επειδή πρόκειται για ενδιάμεση λύση, η αποθήκευση θα δημιουργήσει πρόσθετο κόστος για ένα χρονικό διάστημα που δεν είναι δυνατό να προβλεφθεί. Κατά την περίοδο αποθήκευσης, ο ιδιοκτήτης της εγκατάστασης αποθήκευσης είναι υπεύθυνος για τον υδράργυρο. Ο αποθηκευμένος υδράργυρος θα μπορούσε τελικά να επαναχρησιμοποιηθεί ή να υποστεί τελική διάθεση, εάν υπάρχουν κατάλληλοι χρήστες ή εγκαταστάσεις διάθεσης. Η διαχείριση είναι πιθανό να προκαλέσει πρόσθετες εκπομπές.

Ενδιάμεση αποθήκευση

Πλεονεκτήματα // Μειονεκτήματα

Σε περίπτωση επιτόπιας αποθήκευσης στις εγκαταστάσεις της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, την ευθύνη εξακολουθούν να επωμίζονται οι συγκεκριμένοι φορείς εκμετάλλευσης.

Διατηρούνται αμφότερες οι επιλογές της επαναχρησιμοποίησης ή της τελικής διάθεσης.

Θα μπορούσε να συνεχιστεί η άσκηση κρατικού ελέγχου όσον αφορά την κατάληξη του υδραργύρου. // Το γεγονός ότι πρόκειται για προσωρινή λύση συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες ως την εξεύρεση οριστικής λύσης.

Θα πρέπει να δημιουργηθεί αποθηκευτικό δυναμικό.

Η διαχείριση ή/και επαναχρησιμοποίηση είναι πιθανό να προκαλέσουν εκπομπές στο περιβάλλον.

Η κατάληξη του υδραργύρου εξακολουθεί να είναι αβέβαιη.

3.3. Οριστική αποθήκευση

Η τελική διάθεση του πλεονάζοντος υδραργύρου θα αποτελούσε την ενδεδειγμένη λύση και μια βιώσιμη προσέγγιση για τον περιορισμό των εκπομπών υδραργύρου από την άποψη της προστασίας του περιβάλλοντος. Τα οφέλη που προκύπτουν για το περιβάλλον από την κατάργηση της τεχνολογίας κυψελών υδραργύρου είναι προφανή. Εάν ο υδράργυρος των παροπλισμένων εγκαταστάσεων αποθηκευθεί οριστικά, θα παύσουν οι εξ αυτού εκπομπές, ενώ θα μειωθεί κατά πολύ η κατανάλωση ενέργειας στον τομέα της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας. Ωστόσο, δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμη απολύτως κατάλληλες μέθοδοι και το κόστος είναι σχετικά υψηλό. Θα μπορούσε να εφαρμοσθεί η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», αλλά η εφαρμογή της θα είχε επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της εκτός ΕΕ.

Ο υδράργυρος θα μπορούσε να υποβληθεί σε επεξεργασία για το σχηματισμό αδιάλυτου αμαλγάματος, π.χ. με θειούχες ενώσεις, και να διατεθεί σε ειδικούς χώρους υγειονομικής ταφής ή σε χώρους υγειονομικής ταφής επικινδύνων αποβλήτων. Θα πρέπει να ενισχυθεί το δυναμικό επεξεργασίας στην ΕΕ και να αναπτυχθούν τεχνικές λύσεις. Το κόστος της επεξεργασίας και το διαθέσιμο δυναμικό των κρατών μελών είναι επί του παρόντος άγνωστα.

Οι σουηδικές αρχές έχουν καταρτίσει σχέδια για την οριστική αποθήκευση όλου του υδραργύρου, καθώς και των αποβλήτων που περιέχουν υδράργυρο, σε μεγάλο βάθος στο βραχώδες υπόστρωμα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, το κόστος της μεθόδου, εξαιρουμένου του κόστους της προκαταρκτικής επεξεργασίας, ανέρχεται σε 15-22 ευρώ/χλγρ. υδραργύρου. Για τους 12.000-15.000 τόνους υδραργύρου από τις παροπλισμένες εγκαταστάσεις της Δυτικής Ευρώπης, η ανωτέρω εκτίμηση συνεπάγεται ένα κόστος της τάξης των 180-330 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα μπορούσε να συγκριθεί με το εκτιμώμενο συνολικό κόστος της μετατροπής, το οποίο ανέρχεται σε 3.100 εκατομμύρια ευρώ [31] για την Δυτική Ευρώπη. Κατά συνέπεια, από αυτή την πρόχειρη εκτίμηση προκύπτει πρόσθετο κόστος της τάξης του 6-10% για την τελική διάθεση του υδραργύρου από τις παροπλισμένες εγκαταστάσεις της Δυτικής Ευρώπης.

[31] Σύμφωνα με την Euro Chlor, το μέσο κόστος μετατροπής ανέρχεται σε 530 ευρώ ανά τόνο δυναμικού παραγωγής χλωρίου, η δε συνολική ικανότητα παραγωγής χλωρίου με βάση τον υδράργυρο στη Δυτική Ευρώπη το 2001, ανήλθε σε 5.850.000 τόνους. Εξ αυτού προκύπτει ένα συνολικό κόστος μετατροπής 3.100 εκατομμυρίων ευρώ.

Οριστική αποθήκευση

Πλεονεκτήματα // Μειονεκτήματα

Βιώσιμη προσέγγιση για τον περιορισμό των εκπομπών υδραργύρου.

Η κατάργηση της τεχνολογίας κυψελών υδραργύρου θα αποφέρει σαφή οφέλη για το περιβάλλον: ολοκληρωτική εξάλειψη των εκπομπών υδραργύρου και περιορισμός της κατανάλωσης ενέργειας από την χλωρο-αλκαλική βιομηχανία.

Η Ευρώπη θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για άλλες χώρες και κατ' αυτόν τον τρόπο να επιταχυνθεί η μείωση των εκπομπών υδραργύρου σε παγκόσμιο επίπεδο. // Επί του παρόντος δεν υπάρχει η απαιτούμενη ικανότητα διάθεσης. Δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί απολύτως κατάλληλες μέθοδοι. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα.

Το κόστος της τελικής διάθεσης δεν έχει ακόμη προσδιορισθεί. Ωστόσο, συγκρινόμενο με άλλα σενάρια, το κόστος για τη βιομηχανία ή τους φορολογούμενους θα ήταν κατά πολύ υψηλότερο.

Η αντίδραση της βιομηχανίας είναι αναμενόμενη, καθώς αυτή η προσέγγιση θα επέφερε πρόσθετο κόστος για τον παροπλισμό των εγκαταστάσεων.

4. Μια παγκοσμια προοπτικη

Ο υδράργυρος δεν αποτελεί τοπικό πρόβλημα. Αυξημένα επίπεδα υδραργύρου παρατηρούνται σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί που λειτουργούν με άνθρακα αποτελούν σήμερα την παγκοσμίως σημαντικότερη πηγή ατμοσφαιρικών εκπομπών υδραργύρου. Η καύση άλλων ορυκτών καυσίμων αποτελεί επίσης σημαντική πηγή. Μια άλλη κύρια πηγή σε παγκόσμιο επίπεδο αποτελεί η χρήση του υδραργύρου στη μικρής κλίμακας εξόρυξη χρυσού. Αυτή η τεχνική εξόρυξης περιλαμβάνει θέρμανση του υδραργύρου προκειμένου να εξατμισθεί, γεγονός που συνεπάγεται ότι ουσιαστικά όλος ο χρησιμοποιούμενος υδράργυρος απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Η χλωρο-αλκαλική βιομηχανία αποτελεί σημαντικό χρήστη του υδραργύρου, αν και οι άμεσες εκπομπές των εγκαταστάσεων είναι σχετικά περιορισμένες. Αυτές και άλλες πηγές τροφοδοτούν σε παγκόσμιο επίπεδο τις εναποθέσεις υδραργύρου στην βιόσφαιρα.

Οι πηγές των ατμοσφαιρικών εναποθέσεων υδραργύρου - μεταφορά υδραργύρου από την ατμόσφαιρα στη γη και στους ωκεανούς - είναι τόσο τοπικές, όσο και παγκόσμιες. Εκτός από τις τοπικές πηγές, όπως είναι η καύση άνθρακα, η βιομηχανία και η μικρής κλίμακας εξόρυξη χρυσού, οι γενικές φυσικές συγκεντρώσεις στο σύνολο της ατμόσφαιρας συμβάλλουν σε σημαντικό βαθμό στην επιβάρυνση με υδράργυρο σε οποιοδήποτε σημείο της γης. Οι τοπικές πηγές συμβάλλουν με τη σειρά τους στην άνοδο των παγκόσμιων φυσικών επίπεδων. [32] Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο υδράργυρος είναι πτητικός, οι δε εκπομπές του μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις στην ατμόσφαιρα και στους ωκεανούς.

[32] Bergan και συνεργάτες (1999). Lindquist και συνεργάτες (1984) όπως αναφέρεται στο 'Experiences from phasing out the use of mercury in Sweden', K. von Rein και L.D. Hylander, Reg Environ Change (2000) 1:126-134.

Οι ανθρωπογενείς εκπομπές υδραργύρου συνέβαλαν, ήδη πριν από την εποχή της εκβιομηχάνισης, στην αύξηση του ρυθμού εναπόθεσης σε ολόκληρο τον πλανήτη κατά μέσο όρο από 0,5 έως 3 φορές [33]. Τα τελευταία 200 έτη, ο ρυθμός εναπόθεσης αυξήθηκε κατά ένα συντελεστή 2-10 στις περιοχές όπου εντοπίζεται η μέγιστη συγκέντρωση βιομηχανικών δραστηριοτήτων και γύρω από αυτές - στην Ευρώπη, στην Βόρειο Αμερική, στην Νοτιοανατολική Κίνα.

[33] Έγγραφο θέσης σχετικά με τη ρύπανση της ατμόσφαιρας από υδράργυρο (Hg), 2001. Δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή και διατίθεται στην ιστοθέση της ΓΔ Περιβάλλοντος, στη διεύθυνση http://europa.eu.int/comm/environment/air/ambient.htm (μετάβαση στο σημείο «Τέταρτη παράγωγη οδηγία» και στο έγγραφο θέσης σχετικά με τον υδράργυρο).

Οι επιπτώσεις της ρύπανσης με υδράργυρο, που αρχικά αντιμετωπίσθηκαν ως οξύ και τοπικό πρόβλημα, θεωρούνται πλέον ως παγκόσμιο, διάχυτο και χρόνιο ζήτημα. Ο υδράργυρος είναι δυσαποδόμητος και βιοσυσσωρεύσιμος. Η τοξικότητα του υδραργύρου και των ενώσεών του είναι γνωστή και τεκμηριωμένη: ανεπιθύμητες επιδράσεις στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, τοξικές επιδράσεις στο νευρικό σύστημα, καθώς και ανεπιθύμητες επιδράσεις στο καρδιαγγειακό, στο ανοσοποιητικό και στο αναπαραγωγικό σύστημα και στους νεφρούς. Τα ελλείμματα στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και οι ψυχοκινητικές επιδράσεις, που είναι χαρακτηριστικά συμπτώματα τοξικών επιδράσεων στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αποτελούν τις σημαντικότερες και καλά τεκμηριωμένες επιδράσεις.

Ο υδράργυρος μετατρέπεται εν μέρει σε μεθυλοϋδράργυρο με φυσικές διεργασίες και βιοσυσσωρεύεται στην τροφική αλυσίδα, εγκυμονώντας προφανείς κινδύνους για τα ζώα και τον άνθρωπο. Ιδιαίτερα ευπρόσβλητοι είναι πληθυσμοί που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ιχθύων, συμπεριλαμβανομένων οστρακοειδών και θαλάσσιων θηλαστικών. [34] Ο μεθυλοϋδράργυρος μεταφέρεται στο έμβρυο. διαπερνά τον αιματο-εγκεφαλικό φραγμό και ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις προκαλεί καθυστέρηση της διανοητικής ανάπτυξης, συχνά δε χωρίς η μητέρα να εμφανίζει κλινικά συμπτώματα. [35]

[34] Σφαιρική αξιολόγηση για τον υδράργυρο, πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP), 1ο σχέδιο έκθεσης της 25ης Απριλίου 2002. Διατίθεται στην ιστοθέση UNEP GMA στη διεύθυνση http://www.chem.unep.ch/mercury/report/1stdraft-report.htm.

[35] Toxicological Effects of Methylmercury (2000), Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας των Η.Π.Α. Η έκθεση συνετάγη για λογαριασμό της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των Η.Π.Α. (USEPA) και διατίθεται στην ιστοθέση http://www.nap.edu.

4.1. Στρατηγικές για την αντιμετώπιση του προβλήματος του υδραργύρου στην Βόρειο Αμερική

Στην Βόρειο Αμερική, οι επιπτώσεις του υδραργύρου προκάλεσαν σημαντικό προβληματισμό για πολλά χρόνια. Ο Καναδάς, οι ΗΠΑ και το Μεξικό κατέληξαν σε συμφωνία σχετικά με ένα πρόγραμμα δράσης για τον υδράργυρο.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ διατηρεί αποθέματα υδραργύρου που υπερβαίνουν τους 5.000 τόνους. Αυτά τα αποθέματα έχουν αποθηκευθεί από το 1994, όταν τέθηκε το ζήτημα σχετικά με τις ενδεχόμενες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της διάθεσής τους στην παγκόσμια αγορά του προϊόντος. Για το λόγο αυτό, ως προσωρινό μέτρο, αποφασίσθηκε η αποθήκευση των ομοσπονδιακών αποθεμάτων υδραργύρου, για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος. Δρομολογήθηκε η εκπόνηση μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, προκειμένου το ευρύτερο κοινό να εκφράσει τις απόψεις του σχετικά με την τύχη του υδραργύρου.

Αυτά τα ζητήματα προκαλούν σημαντικό προβληματισμό και εξετάσθηκαν στο πλαίσιο του συνεδρίου "Breaking the Mercury Cycle: Long Term Management of Surplus & Recycled Mercury & Mercury-Bearing Waste," που διοργανώθηκε στις 1-3 Μαΐου 2002 στη Βοστώνη της Μασσαχουσέτης, με χορηγία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ, της υπηρεσίας Environment Canada και άλλων. [36]

[36] http://www.newmoa.org/Newmoa/htdocs/prevention/mercury/breakingcycle/toc.cfm

4.2. Διεθνείς πρωτοβουλίες

Ο υδράργυρος αποτελεί ζήτημα που προκαλεί προβληματισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, για την αντιμετώπιση του οποίου έχουν ήδη αναληφθεί ορισμένες διεθνείς δράσεις. Εκτός από την απόφαση 90/3 OSPAR, οι χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου διέπονται από το πρωτόκολλο του 1998 της Οικονομικής Επιτροπής για την Ευρώπη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (UNECE) της σύμβασης του 1979 για τη διασυνοριακή ρύπανση μεγάλων αποστάσεων που οφείλεται σε βαρέα μέταλλα.

Στόχος του εν λόγω πρωτοκόλλου «είναι ο έλεγχος των εκπομπών βαρέων μετάλλων, που προκαλούνται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες, οι οποίες μεταφέρονται στην ατμόσφαιρα σε μεγάλες αποστάσεις και ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον». Η παραγωγή χλωρο-αλκαλίων με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου είναι μια από τις δραστηριότητες που αναφέρονται με αντίστοιχα επίπεδα εκπομπής υδραργύρου.

Ο υδράργυρος και οι ενώσεις του αποτελούν επίσης αντικείμενο σφαιρικής αξιολόγησης στο πλαίσιο του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP), σε συνεργασία με άλλα μέλη του διοργανικού προγράμματος ασφαλούς διαχείρισης χημικών προϊόντων (IOMC). Η αξιολόγηση θα βασισθεί σε πληροφορίες που θα παράσχουν κυβερνήσεις, διακυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Η έκθεση [37] θα υποβληθεί στο διοικητικό συμβούλιο του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) κατά την εικοστή δεύτερη συνεδρίασή του (GC 22) το 2003.

[37] Το πρώτο σχέδιο της σφαιρικής αξιολόγησης για τον υδράργυρο κυκλοφόρησε προς σχολιασμό στις 25 Απριλίου 2002 και διατίθεται στο κοινό στην ιστοθέση http://www.chem.unep.ch/mercury/Report/1stdraft-report.htm.

5. Συμπερασμα

Το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να "αποσαφηνίσει το νομικό καθεστώς όσον αφορά τη μετατροπή της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, να προσδιορίσει τις ενδεχόμενες συνέπειες για τη χρήση του υδραργύρου και να υποβάλει στο Συμβούλιο έκθεση σχετικά με τις ενδεχομένως αναγκαίες συντονισμένες δράσεις στην ΕΕ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες."

Ανταποκρινόμενη στο αίτημα του Συμβουλίου, η Επιτροπή σκιαγραφεί την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά τον υδράργυρο από τις παροπλισμένες χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις και επισημαίνει κάποια βασικά σημεία. Τονίζει ότι

-Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τον υδράργυρο εξακολουθεί να είναι σημαντική και πρέπει να μειωθεί ακόμη περισσότερο.

-Ο υδράργυρος αποτελεί διασυνοριακό ατμοσφαιρικό ρύπο μεγάλων αποστάσεων, η δε περαιτέρω διάθεσή του στην αγορά θα έχει ως αποτέλεσμα εκπομπές υδραργύρου οι οποίες θα προκαλέσουν αύξηση των ήδη υψηλών περιβαλλοντικών επιπέδων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.

-Από τον παροπλισμό σαράντα επτά χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων κυψελών υδραργύρου της ΕΕ θα προκύψουν περίπου 12.000-15.000 τόνοι υδραργύρου. Περίπου 2.000 επιπλέον τόνοι υδραργύρου αναμένεται να προέλθουν από τις χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου των χωρών της ΕΖΕΣ και των υποψηφίων προς ένταξη χωρών.

-Ο υδράργυρος από τις παροπλισμένες χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη θα αποτελέσει σημαντική πηγή υδραργύρου, η δε οριστική κατάληξή του θα μπορούσε να αποβεί ιδιαίτερα επιζήμια για το περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στα μελλοντικά κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες, εάν δεν αντιμετωπισθεί με ασφαλή και βιώσιμο τρόπο.

-Η ζήτηση για υδράργυρο στην ΕΕ και στην Βόρειο Αμερική είναι περιορισμένη. Ωστόσο, υπάρχει ζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο. Τυχόν συνέχιση της προσφοράς πλεονάζοντος υδραργύρου θα διατηρήσει την τιμή σε χαμηλά επίπεδα, ενώ η χρήση του υδραργύρου θα εξακολουθήσει να είναι ελκυστική..

Από το νομικό καθεστώς που διέπει τη χλωρο-αλκαλική βιομηχανία η οποία χρησιμοποιεί τη διεργασία κυψελών υδραργύρου προκύπτει ότι

-Η οδηγία σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης αποτελεί τη μοναδική δεσμευτική νομική πράξη η οποία διέπει το σταδιακό παροπλισμό των κυψελών υδραργύρου. Η διεργασία κυψελών υδραργύρου δεν θεωρείται ως βέλτιστη διαθέσιμη τεχνική για τον τομέα της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας. Είναι στη διακριτική ευχέρεια της εκάστοτε τοπικής αρμόδιας αρχής να αποφασίζει κατά περίπτωση σχετικά με τους όρους χορήγησης αδείας σε επιμέρους εγκαταστάσεις βάσει των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών. Όλες οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις οφείλουν να συμμορφωθούν με τους όρους χορήγησης αδειών βάσει των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών και να λειτουργούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας έως τις 30 Οκτωβρίου 2007.

-Ο υδράργυρος από τις κυψέλες των παροπλισμένων χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει αυτόματα στον ορισμό των αποβλήτων. Κατά πόσον ο υδράργυρος των παροπλισμένων εγκαταστάσεων συνιστά απόβλητο εξετάζεται κατά περίπτωση και εξαρτάται από το αν ο κάτοχος της παροπλισμένης εγκατάστασης απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει τον υδράργυρο βάσει της εθνικής νομοθεσίας..

Συνεπώς, ο υδράργυρος από παροπλισμένες εγκαταστάσεις δεν διέπεται αυτόματα από τη νομοθεσία της ΕΕ περί αποβλήτων ούτε από τις διατάξεις της σύμβασης της Βασιλείας. Κατά συνέπεια, οι κανόνες της νομοθεσίας της ΕΕ περί αποβλήτων, καθώς και της σύμβασης της Βασιλείας για την επεξεργασία και την εμπορία εντός και εκτός της ΕΕ, δεν έχουν γενική εφαρμογή.

Κύριος στόχος κατά την αντιμετώπιση του προβλήματος των μεγάλων ποσοτήτων υδραργύρου που προκύπτουν από τις χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου είναι η εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου. Προκειμένου να είναι αποτελεσματική, μια λύση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση σε παγκόσμιο επίπεδο, να είναι μακροπρόθεσμα βιώσιμη και να συνυπολογίζει τον κίνδυνο στρεβλώσεων της εσωτερικής αγοράς.

Αυτός ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί με υπεύθυνη διαχείριση του υδραργύρου, στο πλαίσιο της οποίας θα διασφαλίζεται ότι η εμπορία του πραγματοποιείται λαμβανομένου δεόντως υπόψη του κινδύνου των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Με βάση τους ισχύοντες νομικούς περιορισμούς, δύο είναι κυρίως οι τρόποι που οδηγούν στην επίτευξη αυτού του στόχου:

-Οι χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και σε μελλοντικές υποψήφιες προς ένταξη χώρες θα μπορούσαν να ενθαρρυνθούν να εφαρμόσουν το σχέδιο των δυτικοευρωπαϊκών μελών της Euro Chlor, βάσει του οποίου ο υδράργυρος πωλείται στο ορυχείο υδραργύρου Almadιn. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα διευκολυνόταν η παρακολούθηση των ροών υδραργύρου χωρίς την επιβολή περαιτέρω νομικών περιορισμών.

-Εφόσον πληρούνται τα αναγκαία κριτήρια, θα μπορούσε να προταθεί η εγγραφή του μεταλλικού υδραργύρου στο παράρτημα III της σύμβασης του Ρότερνταμ για την εφαρμογή της διαδικασίας συναίνεσης μετά από ενημέρωση (ΣΜΕ) για ορισμένα επικίνδυνα χημικά προϊόντα και φυτοφάρμακα στο διεθνές εμπόριο. σε μεταγενέστερο στάδιο, ο υδράργυρος θα μπορούσε επίσης να προστεθεί στο παράρτημα I του προτεινόμενου νέου κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τις εισαγωγές και εξαγωγές επικίνδυνων χημικών προϊόντων [38]. Αυτό αποσκοπεί στην καλύτερη ενημέρωση των εταιριών που εμπορεύονται μεταλλικό υδράργυρο, σχετικά με τις δυνατές επιπτώσεις του. Εμπόδιο σε μια επιτυχή τροποποίηση συνιστά το γεγονός ότι και κάποιο άλλο μέρος της σύμβασης από διαφορετική γεωγραφική περιφέρεια οφείλει, επίσης, να κοινοποιεί τον μεταλλικό υδράργυρο.

[38] COM(2001) 803 τελικό,

Ωστόσο, από την άποψη της προστασίας του περιβάλλοντος, η τελική διάθεση του πλεονάζοντος υδραργύρου θα αποτελούσε την πλέον ενδεδειγμένη λύση, δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί απολύτως κατάλληλες μέθοδοι και το κόστος εξακολουθεί να είναι σχετικά υψηλό. Θα μπορούσε να εφαρμοσθεί η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», αλλά η εφαρμογή της θα είχε επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας έναντι των ξένων ανταγωνιστών της.

Μία συνεκτική και βιώσιμη στρατηγική πρέπει, εκτός από την αντιμετώπιση του προβλήματος του υδραργύρου της χλωρο-αλκαλικής βιομηχανίας, να περιλαμβάνει δράσεις που αφορούν την πρωτογενή παραγωγή υδραργύρου στην Ευρώπη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: Χλωρο-αλκαλικές εγκαταστάσεις κυψελών υδραργύρου και δυναμικό παραγωγής χλωρίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην ΕΖΕΣ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, το 2001

>REFERENCE TO A GRAPHIC>

(Κράτη μέλη που παράγουν υδράργυρο με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

Υποψήφιες προς ένταξη χώρες που παράγουν υδράργυρο με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

Κράτη μέλη που δεν παράγουν υδράργυρο με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

Υποψήφιες προς ένταξη χώρες που δεν παράγουν υδράργυρο με τη διεργασία κυψελών υδραργύρου

ΕΖΕΣ)

Αριθμός χλωρο-αλκαλικών εγκαταστάσεων κυψελών υδραργύρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην ΕΖΕΣ και στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, το 2001.

>TABLE POSITION>