Ανακοινωση της Επιτροπης προς το Συμβουλιο και το Ευρωπαϊκο Κοινοβουλιο - Σχεδιο δρασης για τη βιοποικιλοτητα οικονομικη και αναπτυξιακη συνεργασια

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Βιοποικιλότητα και ανάπτυξη

1.1. Πλαίσιο

1.2. Στόχοι του προγράμματος δράσης για τη βιοποικιλότητα (ΠΔΒ)

1.3. Στόχοι αναπτυξιακής συνεργασίας

2. Θέματα δράσης εντός της Ευρωπαϊκης Κοινότητας

2.1. Ο συντονισμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

2.2. Δημιουργία δυναμικού εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

3. Οικονομική και Αναπτυξιακή συνεργασία

3.1. Στρατηγικές και προγράμματα δράσης για τη βιοποικιλότητα στις αναπτυσσόμενες χώρες

3.2. Η διατήρηση και η αειφόρος χρήση της βιοποικιλότητας

3.2.1. Συστήματα παραγωγής με τη συμμετοχή εξημερωμένων ειδών: γεωργία, κτηνοτροφία, υδατοκαλλιέργειες, δασικές φυτείες

3.2.2. Συστήματα παραγωγής και μη εξημερωμένα είδη - δάση, αλιεύματα, άγρια ζωή

3.2.3. Προστατευόμενες περιοχές

3.3. Η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

3.4. Ορθός καταλογισμός δαπανών και ωφελειών από τη χρήση της βιοποικιλότητας

3.5. Έρευνα , ανταλλαγή πληροφοριών και μεταφορά τεχνολογίας

3.6. Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση

4. Εφαρμογή

4.1. Χρηματοοικονομικοί πόροι

4.2. Παρακολούθηση

Παράρτημα I - Οι στόχοι της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα και τα σημεία δράσης του ΠΔΒ

Παράρτημα II - Κονδύλια που διατίθενται από τις AΛA/AΚΕ για το περιβάλλον

Παράρτημα III - Κριτήρια DAC για την επίτευξη των στόχων της ΣΒΠ από έργα/προγράμματα 28

1. Βιοποικιλότητα και ανάπτυξη

1.1. Πλαίσιο

1. Πολλοί άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες εξαρτώνται από τη βιοποικιλότητα όσον αφορά στο βιοπορισμό τους, μέσω της άμεσης χρήσης ευρέος φάσματος εξημερωμένων και ημιεξημερωμένων σπαρτών, ζώων, δένδρων, ψαριών κ.λπ., με συμπλήρωμα πολλά προϊόντα από την άγρια ζωή, που μεταξύ άλλων αξιοποιούνται σε τομείς όπως τα φαρμακευτικά προϊόντα, τα είδη διατροφής και τα υλικά κατασκευών. Επιπλέον η βιοποικιλότητα στις αναπτυσσόμενες χώρες παρέχει πολλά έμμεσα και/ή διαγενεαλογικά οφέλη από τοπική έως παγκόσμια κλίμακα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται πλήθος υπηρεσιών από τα οικοσυστήματα όπως η υποστήριξη του σχηματισμού γονίμων εδαφών, η διήθηση του μολυσμένου ύδατος, η σταθεροποίηση των λοφοπαρειών, των ακτών κ.τ.λ.. Σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των ωφελειών από τη βιοποικιλότητα συγκαταλέγονται η σταθεροποίηση του κλίματος, το τεράστιο απόθεμα γενετικών πληροφοριών και ο σημαντικός πλούτος φυτικών, ζωικών και μικροβιακών ειδών.

2. Το μεγαλύτερο μέρος της βιοποικιλότητας απαντά σε αναπτυσσόμενες χώρες των τροπικών περιοχών. Οι ρυθμοί απώλειας της βιοποικιλότητας σήμερα είναι άνευ προηγουμένου. Μεταξύ των αμέσων αιτίων απώλειας της βιοποικιλότητας συγκαταλέγονται η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η απώλεια οικολογικών ενδιαιτημάτων και η εισαγωγή αλλοχθόνων ειδών. Τα φαινόμενα αυτά συχνά οφείλονται σε σφάλματα πολιτικής, αγοράς και διακυβέρνησης, σε δημογραφικούς και κλιματικούς παράγοντες, σε έλλειψη γνώσεων και στους περιορισμούς του θεσμικού πλαισίου. Ως εκ τούτου ορισμένες ομάδες που είναι ήδη φτωχές καθίστανται εισέτι ενδεέστερες ενώ παράλληλα αυξάνει ο ρυθμός απώλειας της βιοποικιλότητας. Κατά συνέπεια, είναι σαφές ότι οι απώλειες της βιοποικιλότητας θα σταματήσουν μόνον εφόσον το κόστος και τα οφέλη από τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και την αειφόρο χρήση ενσωματωθούν στις ατομικές και εθνικές επιδιώξεις περί οικονομικής ανάπτυξης.

3. Το παρόν πρόγραμμα δράσης βασίζεται στους στόχους της στρατηγικής της ΕΚ για τη βιοποικιλότητα και εξετάζει πως θα μπορούσαν να επιτευχθούν στο πλαίσιο των διεθνώς θεσπισθέντων αναπτυξιακών στόχων. Εν προκειμένω κρίνονται ιδιαίτερα σχετικοί οι εξής αναπτυξιακοί στόχοι: η ανάπτυξη των εθνικών στρατηγικών για την αειφόρο ανάπτυξη, ώστε να αναστραφεί η τάση απώλειας των περιβαλλοντικών πόρων έως το 2015, και η μείωση της πενίας κατά το ήμισυ έως το 2015.

1.2. Στόχοι του προγράμματος δράσης για τη βιοποικιλότητα (ΠΔΒ)

4. Κατά τη δημοσίευση της στρατηγικής της ΕΚ για τη βιοπικοιλότητα το 1998, καθορίστηκε δέσμη στόχων σχετικά με τη βιοποικιλότητα ως προς την οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία. Το παρόν ΠΔΒ αποσκοπεί στον εντοπισμό των δράσεων που θα ήταν δυνατό να συμβάλλουν στην πραγμάτωση των ως άνω στόχων. Έκαστη των δράσεων που αναφέρονται με πλάγιους χαρακτήρες συνδέεται με κάποιον ή κάποιους από τους επιμέρους στόχους [που παρατίθενται εντός αγκύλης]. Όλοι οι στόχοι αντιστοιχίζονται αμφιμονοσήμαντα προς τις δράσεις του παραρτήματος 1. Η διάρθρωση του ΠΔΒ αντικατοπτρίζει τα θέματα δράσης της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα, ενώ παράλληλα παρέχεται το σκεπτικό έκαστης δράσης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας.

5. Οι τρεις στόχοι του παρόντος Προγράμματος Δράσης για τη Βιοποικιλότητα (ΠΔΒ) έχουν ως εξής:

* Προσδιορισμός των δράσεων προτεραιότητας που καλύπτουν τους στόχους της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα, ενσωματώνοντας τις δράσεις που ήδη αναφέρονται στη στρατηγική για τη βιοποικιλότητα.

* Προσδιορισμός των δράσεων προτεραιότητας για την ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας σε πολιτικές, προγράμματα και έργα που αναπτύσσονται και χρηματοδοτούνται μέσω της οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας της ΕΚ.

* Προσδιορισμός των δράσεων που συμβάλλον στην ανάπτυξη των ικανοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά στην αντιμετώπιση θεμάτων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο της οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας.

Οι στόχοι οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας της στρατηγικής της ΕΚ για τη βιοποικιλότητα

(1) Ουσιαστική ένταξη των στόχων βιοποικιλότητας στις στρατηγικές οικονομικής συνεργασίας της Κοινότητας και τον πολιτικό διάλογο με τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο. Οι στόχοι βιοποικιλότητας επιβάλλεται να ενσωματωθούν σε αναπτυξιακά έργα που να καλύπτουν διαφόρους τομείς της οικονομίας των χωρών-αποδεκτών, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη συνέπεια μεταξύ της πολιτικής αναπτυξιακής συνεργασίας και των υπολοίπων κοινοτικών πολιτικών όπως εκείνες του εμπορίου, της γεωργίας και της αλιείας.

(2) Ενίσχυση της αειφόρου χρήσης των φυσικών πόρων, ιδίως σε ό,τι αφορά τα δάση, τους λειμώνες και τα θαλάσσια/παράκτια οικοσυστήματα.

(3) Ενίσχυση του δυναμικού των οργανισμών που σχετίζονται με τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας.

(4) Περαιτέρω ενσωμάτωση των πρακτικών ΕΙΑ στην αναπτυξιακή συνεργασία.

(5) Συντονισμός κατά την εφαρμογή της ως άνω στρατηγικής και των προγραμμάτων δράσης που απορρέουν από αυτήν, με τις στρατηγικές τρίτων χωρών, εξασφαλίζοντας τη συνέπεια μεταξύ της κοινοτικής ενίσχυσης υπέρ τρίτων χωρών και των στόχων των στρατηγικών βιοποικιλότητας των εν λόγω χωρών.

(6) Εξασφάλιση της συμπληρωματικότητας και του συντονισμού των πολιτικών και προσεγγίσεων όσον αφορά τα προγράμματα αρωγής της Κοινότητας και των κρατών μελών, καθώς και με άλλους χορηγούς και διεθνείς οργανισμού, όπως ο Παγκόσμιος Φορέας Περιβάλλοντος (ΠΦΕ), για τη συνεπή εφαρμογή της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα (ΣΒΠ).

(7) Παροχή επαρκών κονδυλίων για τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο διμερών προγραμμάτων ενισχύσεων καθώς και για διεθνείς μηχανισμούς (π.χ. ΣΒΠ)

(8) Προαγωγή προγραμμάτων για την ενσωμάτωση των στόχων βιοποικιλότητας στη γεωργία των υποψηφίων χωρών [1].

[1] Ο εν λόγω στόχος δεν αποτελεί αντικείμενο του παρόντος προγράμματος δράσης για τη βιοποικιλότητα σχετικά με την ανάπτυξη και την οικονομική συνεργασία, βλ. Π.Δ. για την γεωργία.

1.3. Στόχοι αναπτυξιακής συνεργασίας

6. Οι στόχοι βιοποικιλότητας επιβάλλεται να αντιμετωπισθούν στο πλαίσιο των ήδη καθορισθέντων πολιτικών και στόχων αναπτυξιακής συνεργασίας, όπως η αναπτυξιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η συμφωνία του Κοτονού (2000), οι κανονισμοί για την Ασία και τη Λατινική Αμερική (1992) και οι δηλώσεις για την τομεακή πολιτική. Αυτοί με τη σειρά τους σχετίζονται με τους διεθνείς αναπτυξιακούς στόχους επί των οποίων συμφώνησαν η ΕΚ και τα κράτη μέλη. Οι στόχοι επικεντρώνονται σε θέματα πενίας, εκπαίδευσης, υγείας κι περιβάλλοντος [2] ενώ παράλληλα γίνεται δεκτό ότι επιβάλλεται να αντιμετωπισθούν ταυτοχρόνως στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης.

[2] Η διαμόρφωση του 21ου αιώνα (ΟΟΣΑ/DAC, 1998)

7. Καθοριστικής σημασίας αναπτυξιακό στόχο αποτελεί να αναπτυχθούν και να εφαρμοσθούν οι εθνικές πολιτικές αειφόρου ανάπτυξης (ΕΠΑΑ) έως το 2005, ώστε να εξασφαλισθεί η ουσιαστική αντιστροφή των σημερινών τάσεων υποβάθμισης και απώλειας των φυσικών πόρων σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο έως το 2015. Οι ΕΠΑΑ αφορούν περισσότερο διαδικασίες παρά έγγραφα ή προγραμματικές πρωτοβουλίες. Ως εκ τούτου εν προκειμένω επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη οι ήδη υφιστάμενες στρατηγικές και προγράμματα δράσης συμπεριλαμβανομένων των εθνικών προγραμμάτων δράσης για τη βιοποικιλότητα και των εθνικών προγραμμάτων δράσης για το περιβάλλον, αποδίδοντας πρωτίστως βαρύτητα στην ολοκλήρωση της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος

8. Άλλο σημαντικό αναπτυξιακό στόχο αποτελεί η καταπολέμηση της ένδειας: το ποσοστό των ανθρώπων που ζει σε συνθήκες απόλυτης πενίας στις αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να υποδιπλασιασθεί έως το 2015. Η βιοποικιλότητα είναι προσόν πολλών φτωχών κοινοτήτων και επιβάλλεται να αξιοποιηθεί προκειμένου να επιτευχθεί η διαρκής περιστολή της ένδειας. Ωστόσο οι δεσμοί βιοποικιλότητας και πενίας είναι πολύπλοκοι και απρόβλεπτοι. Ενίοτε υποβάθμιση της βιοποικιλότητας μπορεί να προκαλέσει τόσο η κλιμάκωση όσο και η αποκλιμάκωση της ένδειας. Οι σχέσεις βιοποικιλότητας και πενίας θα πρέπει να εξετασθούν συστηματικά υπό κάθε έποψη ώστε να επισημανθούν τυχόν δυνατότητες προκειμένου να ενσωματωθεί η διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και η αειφόρος χρήση στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης.

9. Η βιοποικιλότητα αποτελεί πρωταρχικής σημασίας πτυχή του «περιβάλλοντος», και ως εκ τούτου συμπεριλαμβάνεται στις πολιτικές προσπάθειες της ΕΚ για ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών προβληματισμών σε όλα τα επίπεδα των οικονομικών και αναπτυξιακών πολιτικών, προγραμμάτων και έργων. Η αντίστοιχη πολιτική αποτυπώθηκε στην ανακοίνωση της ΕΕ για την ενσωμάτωση του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης στην οικονομική και αναπτυξιακή πολιτική συνεργασίας (1999), η οποία αποσαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο η αειφόρος ανάπτυξη στηρίζεται στην περιβαλλοντική διαχείριση, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης της βιοποικιλότητας. Το παρόν πρόγραμμα δράσης για τη βιοποικιλότητα αποτελεί το επιχειρησιακό αντίκρισμα των ως άνω αναπτυξιακών στόχων και περιβαλλοντικών δεσμεύσεων.

2. Θέματα δράσης εντός της Ευρωπαϊκης Κοινότητας

2.1. Ο συντονισμός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

10. Η συνθήκη ίδρυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρεται στη σημασία του περιβάλλοντος για την αναπτυξιακή συνεργασία, ορίζοντας ότι οι απαιτήσεις περί προστασίας του περιβάλλοντος επιβάλλεται να ενσωματώνονται στον ορισμό και την εφαρμογή των κοινοτικών πολιτικών και δραστηριοτήτων. Τα κράτη μέλη της ΕΕ και η ΕΚ ανέλαβαν δεσμεύσεις σχετικά με την ενσωμάτωση της βιοποικιλότητας περιβάλλοντος στην αναπτυξιακή συνεργασία επικυρώνοντας τη σύμβαση για την βιολογική ποικιλότητα (ΣΒΠ) ενώ πολλά από τα κράτη μέλη πραγματοποίησαν χωριστές πολιτικές δηλώσεις με θέμα τη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας. Υπογράφοντας τη ΣΒΠ, τα κράτη μέλη και η ΕΚ ανέλαβαν επίσης τη δέσμευση να επιδιώξουν την πραγμάτωση των στόχων της εν λόγω σύμβασης παρέχοντας ενίσχυση σε τρίτες χώρες, σύμφωνα με τα άρθρα 5 (περί συνεργασίας) και 20 (περί χρηματοοικονομικών πόρων).

11. Η ΕΚ διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των κρατών μελών, λόγω του ότι ουσιαστικά παρέχει οικονομική ενίσχυση σε όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες και συχνά σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η ΕΚ διαθέτει επίσης το πλεονέκτημα να είναι σε θέση να πρωταγωνιστήσει σε έργα περιφερειακού χαρακτήρα και να βελτιώσει τη συμπληρωματικότητα μεταξύ ΕΚ και κρατών μελών. Ωστόσο, προκειμένου να αξιοποιηθούν τα πλεονεκτήματα αυτά, απαιτείται η δραστηριοποίηση της Επιτροπής και των κρατών μελών. Η ως άνω παρατήρηση ισχύει σε όλους τους τομείς και ιδίως για το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα, δεδομένου ότι συχνά στους οργανισμούς που εμπλέκονται στον ως άνω τομέα αποδίδεται περιορισμένη προτεραιότητα κατά τη διανομή των κυβερνητικών κονδυλίων. Ένας τρόπος με τον οποίον επιτυγχάνεται ο συντονισμός στο συγκεκριμένο πεδίο είναι μέσω της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων ΕΚ/κρατών μελών της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα (MSEG) (γνωστής ως Ομάδα Συμβούλων για την Τροπική Βιοποικιλότητα). Η ομάδα αυτή αποτελεί άτυπο φόρουμ τεχνικού χαρακτήρα για την ανταλλαγή ιδεών μεταξύ οργανισμών αναπτυξιακής συνεργασίας και συνέρχεται ανά έξι μήνες. ΔΡΑΣΗ 1: -Συνέχιση της υποστήριξης, και ενεργός ρόλος στις δραστηριότητες της Ομάδας Αναπτυξιακών Εμπειρογνωμόνων της ΕΚ/κρατών μελών της ΕΕ (MSEG)για την εναρμόνιση των πολιτικών, την παρακολούθηση των επιπτώσεων, την υποβολή αναφορών και τη βελτίωση της διάδοσης των πληροφοριών (συμπεριλαμβάνοντας ιστοτόπο στο διαδίκτυο) [στόχος 6]

12. Πέραν των ενισχύσεων που παρέχουν μέσω της αναπτυξιακής συνεργασίας, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμβάλλουν στον Παγκόσμιο Φορέα Περιβάλλοντος (ΠΦΠ). Η ΕΚ δεν συμβάλλει στο ΠΦΠ και δεν συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων για τις αντίστοιχες πολιτικές. Θα ήταν πιθανόν να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα εάν οι σημαντικότεροι χορηγοί για τη βιοποικιλότητα (ΕΚ και ΠΦΠ) βελτίωναν το συντονισμό τους και ανέπτυσσαν συμπληρωματικές προσεγγίσεις σχετικά με τη διατήρηση και την ανάπτυξη. Παράλληλα επιβάλλεται να αναπτυχθεί περαιτέρω η συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα, τις Τράπεζες Περιφερειακής Ανάπτυξης και τρίτους.

2.2. Δημιουργία δυναμικού εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

13. Οι μηχανισμοί οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας για τα περιβαλλοντικά θέματα (συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας) συμπεριλαμβάνουν: το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (EΤΑ), τις γραμμές του προϋπολογισμού για τις χώρες της Aσίας, της Λατινικής Αμερικής και της Mεσογείου (ALA-MED) καθώς και δύο οριζόντιου χαρακτήρα γραμμές του προϋπολογισμού (B7-6200 και B7-6201, για δαπάνες που αναφέρονται στο παράρτημα 2). Μεταξύ 1996 και 1998, χρηματοδοτήθηκαν 215 έργα στις περιοχές AΚΕ και AΛA που ανταποκρίνονται στα κριτήρια του ΟΟΣΑ /DAC για την επίτευξη των στόχων της ΣΒΠ (παράρτημα 3), με συνολική δέσμευση 64 εκατ. EUR. Πρόσθετες πιστώσεις αναλήφθηκαν από τη γραμμή του προϋπολογισμού για το περιβάλλον (127 εκατ. EUR δεσμεύτηκαν κατά την περίοδο 1993-1999), και από την γραμμή του προϋπολογισμού για το τροπικό δάσος (324 εκατ. EUR δεσμεύτηκαν κατά την ίδια περίοδο). Παρά τις ως άνω σχετικά σοβαρές επενδύσεις, οι δυνατότητες της Επιτροπής για την αντιμετώπιση από τεχνικής σκοπιάς των θεμάτων βιοποικιλότητας και περιβάλλοντος είναι μάλλον περιορισμένη.

14. Tο κύριο τμήμα των δαπανών αναπτυξιακής συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αφορά δραστηριότητες που δεν έχουν πρωτίστως περιβαλλοντικούς στόχους, αλλά συχνά έχουν σοβαρές άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις στην βιοποικιλότητα. Ως εκ τούτου υφίσταται ικανοποιητικό δυναμικό αλλά λίαν περιορισμένες δυνατότητες ενσωμάτωσης των θεμάτων βιοποικιλότητας στα ως άνω τομεακά προγράμματα (π.χ. γεωργία, μεταφορές, κ.λπ.). Υπάρχουν επίσης περιορισμένες τεχνικές δυνατότητες στις αντιπροσωπείες, ή τις αντίστοιχες εθνικές αντιπροσωπείες των επιμέρους χωρών στις Βρυξέλλες, εκτέλεσης των απαραιτήτων περιβαλλοντικών αξιολογήσεων στρατηγικού χαρακτήρα προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η βιοποικιλότητα συμπεριλαμβάνεται στον διάλογο για τα Εθνικά/Περιφερειακά Προγράμματα Ενδεικτικού Χαρακτήρα (NIP/RIP) και στα έγγραφα στρατηγικού χαρακτήρα των επιμέρους χωρών ή τα έγγραφα στρατηγικού χαρακτήρα με στόχο την καταπολέμηση της ένδειας. ΔΡΑΣΗ 2: Πλήρης ενσωμάτωση των θεμάτων βιοποικιλότητας στο αναθεωρημένο εγχειρίδιο περιβάλλοντος [3]. Εξασφάλιση της συμπερίληψης της βιοποικιλότητας στις εργασίες του Γραφείου Υποστήριξης για το Περιβάλλον για την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας κατά τον προγραμματισμό, ταυτοποίηση, διαμόρφωση και παρακολούθηση της ενσωμάτωσης των θεμάτων βιοποικιλότητας στην αναπτυξιακή συνεργασία. [στόχοι 1, 3 & 4]

[3] Οδηγός για τους χρήστες: οι διαδικασίες και η μεθοδολογία όσον αφορά στο περιβάλλον που διέπουν τη Λομέ IV για τα έργα αναπτυξιακής συνεργασίας (ΓΔ Ανάπτυξη, 1993).

15. Επιβάλλεται να εξασφαλισθούν τα δέοντα κεφάλαια ώστε μεσοπρόθεσμα να χρηματοδοτηθεί το Γραφείο Υποστήριξης για το Περιβάλλον όσον αφορά την πλαισίωση των αρμοδίων υπαλλήλων για την αναπτυξιακή συνεργασία, τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στις αντιπροσωπίες. Άμεση προτεραιότητα που επιβάλλεται να καταστεί είναι η διαμόρφωση γραπτών όρων αναφοράς για τις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις στρατηγικού χαρακτήρα (SEA -NIP/CSP και τις πολιτικές ή τα προγράμματα) καθώς και για τις αξιολογήσεις των επιπτώσεων στο περιβάλλον (EIA - για τα έργα), παράλληλα με την ανασκόπηση των εκθέσεων αξιολόγησης των επιπτώσεων [4].

[4] Οι SEA και EIA περιγράφονται στο εγχειρίδιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για το περιβάλλον

16. Επιπλέον της αντιμετώπισης των καθοριστικής σημασίας ελλείψεων όσον αφορά στην εφαρμογή των SEA και των EIA, απαιτείται να διαμορφωθεί ένα εκτεταμένο επιμορφωτικό πρόγραμμα προκειμένου να δημιουργηθεί το απαραίτητο δυναμικό για την εφαρμογή των EIA/SEA. Αυτό θα πρέπει να συνδεθεί με τις προσπάθειες ευαισθητοποίησης και επιμόρφωσης κατά την αξιολόγηση των κινδύνων για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου περί βιολογικής ασφάλειας της ΣΒΠ. με επίκεντρο θέματα πολιτικής και διαχείρισης για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς (ΓΤΟ).

17. Τέλος σειρά πολιτικών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και των αναπτυσσόμενων χωρών. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται η εμπορική πολιτική (π.χ. οι ποσοστώσεις και οι δασμοί που επιβάλλονται στα είδη που εισάγονται από τις αναπτυσσόμενες χώρες), η γεωργική πολιτική (π.χ. οι ενισχύσεις υπέρ των Ευρωπαϊκών καλλιεργειών) και η αλιευτική πολιτική (π.χ. οι αλιευτικές συμφωνίες), για τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι αρμόδια να αναπτύξει πανευρωπαϊκές πολιτικές και δράσεις. Οι πολιτικές αυτές ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα των αναπτυσσομένων χωρών, που θα πρέπει να μελετηθούν και να γίνουν κατανοητές περαιτέρω. Το ενδιαφέρον επιβάλλεται να επικεντρωθεί στις δυνατότητες που προσφέρουν οι ως άνω πολιτικές όσον αφορά στην υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης, βάσει της διατήρησης και της διαχείρισης της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

3. Οικονομική και Αναπτυξιακή συνεργασία

18. Κατά τις διαβουλεύσεις που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ευρωπαϊκής Ένωσης και των αναπτυσσομένων χωρών προέκυψαν ορισμένες «κατευθυντήριες αρχές», βάσει της πείρας που συγκεντρώθηκε από εκτελεσθέντα ή υπό εκτέλεση έργα και προγράμματα, Τα συμπεράσματα αυτά θα αξιοποιηθούν στα νέα έργα, προγράμματα και πολιτικές. Επ' αυτών στηρίζονται αποτελεσματικές και αειφόρες προσεγγίσεις όσον για τη διατήρηση και την αειφόρο αξιοποίηση της βιοποικιλότητας και κατά συνέπεια ισχύουν για όλες τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο παρόν τμήμα.

Επτά κατευθυντήριες [5] γραμμές για αποτελεσματικά και αειφόρα έργα αναπτυξιακής συνεργασίας, τα οποία λαμβάνουν υπόψη δεόντως τα θέματα της βιοποικιλότητας ευθυγραμμίζονται προς τις αρχές της ΣΒΠ σχετικά με την προσέγγιση των οικοσυστημάτων.

[5] Οι ως άνω αρχές εκπονήθηκαν στο πλαίσιο της αναπτυξιακής συνεργασίας. Επιβάλλεται να εξετασθεί περαιτέρω η δυνατότητα εφαρμογής τους στον τομέα της οικονομικής συνεργασίας στην περιοχή της Μεσογείου.

(1) Ανάπτυξη μιας προοπτικής οικοσυστήματος και πολυτομεακής προσέγγισης όσον αφορά τα αναπτυξιακά προγράμματα, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στους συναφείς και συνακόλουθους τομείς.

(2) Eξασφάλιση/ενθάρρυνση της πλήρους συμμετοχής των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένων των εταιρικών σχέσεων με την κοινωνία, τις κυβερνήσεις και τον ιδιωτικό τομέα.

(3) Eξασφάλιση της συμφωνίας των έργων και προγραμμάτων αναπτυξιακής συνεργασίας προς το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο, και/ή κατάλληλες μεταβολές για τις πολιτικές και το νομικό πλαίσιο υπoστήριξης.

(4) Eξασφάλιση του γεγονότος ότι οι θεσμικές ρυθμίσεις είναι αποτελεσματικές, διαφανείς, υπεύθυνες, συμπεριληπτικές και επιδεκτικές.

(5) Προαγωγή του δίκαιου και ορθού επιμερισμού δαπανών και ωφελειών από τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και την αειφόρο χρήση αυτής σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

(6) Ανοχή και χρήση επακριβών, καταλλήλων και πολυτομεακών πληροφοριών, προσβάσιμων και κατανοητών από όλους τους ενδιαφερομένους.

(7) Η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων συνεργασίας θα πρέπει να επιτευχθεί στο πλαίσιο των τοπικών / εθνικών δομών, διαδικασιών και δυνατοτήτων καταβάλλοντας παράλληλα κάθε προσπάθεια ενίσχυσής τους.

3.1. Στρατηγικές και προγράμματα δράσης για τη βιοποικιλότητα στις αναπτυσσόμενες χώρες

19. Οι αναπτυσσόμενες χώρες καθιερώνουν στρατηγικές για τη βιοποικιλότητα σε εθνικό επίπεδο και προγράμματα δράσεις που ενσωματώνουν τη διαχείριση της βιοποικιλότητας σε εθνικό επίπεδο προγραμματισμού. Μείζονες περιορισμοί κατά την εφαρμογή των στρατηγικών για την βιοποικιλότητα είναι: η έλλειψη πληροφοριών και ευαισθητοποίησης, οι περιορισμένες διαχειριστικές ικανότητες, οι περιορισμένες τεχνικές ικανότητες και οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι, το υποβαθμισμένο πολιτικό και νομικό πλαίσιο για τη συμμετοχική διαχείριση των φυσικών πόρων και των προστατευόμενων περιοχών.

20. Λόγω των ως άνω αδυναμιών, πολλά από τα εθνικά προγράμματα δράσης για τη βιοποικιλότητα δε σχετίζονται με τις εθνικές αναπτυξιακές προτεραιότητες όπως οι εκστρατείες για την καταπολέμηση της ένδειας ή τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας. Τα περισσότερα των προγραμμάτων δράσης για τη βιοποικιλότητα εστιάζονται στη προστασία της βιοποικιλότητας και αποδίδουν περιορισμένη σημασία στην αειφόρο διαχείρισή της. Τα εθνικά προγράμματα δράσης για τη βιοποικιλότητα επιβάλλεται να αποτελούν συστατικά στοιχεία των εθνικών στρατηγικών για την αειφόρο ανάπτυξη ή των αντίστοιχων εθνικών μηχανισμών συνδυασμένης ένταξης των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων σε εθνικά αναπτυξιακά προγράμματα.

21. Tα εθνικά προγράμματα δράσης στη βιοποικιλότητα επιβάλλεται επίσης να λαμβάνουν υπόψη την εξάρτηση των επιμέρους ομάδων από διαφορετικά επίπεδα βιοποικιλότητας. Δασόβιοι, ποιμένες, ενδεείς ηλικιωμένοι κ.λπ. έχουν διαφορετικές ανάγκες και γνώσεις όσον αφορά τη βιοποικιλότητα. Εντός των ομάδων αυτών άνδρες και γυναίκες χρησιμοποιούν και διαχειρίζονται τη βιοποικιλότητα διαφορετικά.

22. Ο σύνδεσμος μεταξύ εθνικών προγραμμάτων και διεθνούς αναπτυξιακής πολιτικής είναι συχνά ασθενής, με αποτέλεσμα πολιτικές που συμφωνούνται σε διεθνές επίπεδο να είναι δύσκολο να εφαρμοστούν στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτό δεν συμβαίνει αποκλειστικά και μόνο στα φόρουμ που σχετίζονται άμεσα προς την βιοποικιλότητα (π.χ. ΣΒΠ, CITES, RAMSAR), αλλά και σε Φόρουμ με σοβαρές επιπτώσεις για την βιοποικιλότητα (π.χ. η Σύμβαση για την αλλαγή του κλίματος και η σύμβαση για την καταπολέμηση της απερήμωσης). Η αντιμετώπιση των αδυναμιών σε επίπεδο δυναμικού επιβάλλεται να επιτευχθεί σε συνεργασία με τρίτους, συμπεριλαμβανόμενης της Παγκόσμιας Τράπεζας, του ΠΦΠ, των υπηρεσιών, φορέων, προγραμμάτων και πρωτοβουλιών του ΟΗΕ και ιδίως του FAO της UNEP και του φόρουμ το ΟΗΕ για τα δάση.

23. Ένα σημαντικό παράδειγμα της ανάγκης για δημιουργία δυναμικού σχετίζεται με την εφαρμογή του πρωτοκόλλου της Καρθαγένης για τη βιοασφάλεια. Μετά από την έναρξη ισχύος του εν λόγω πρωτοκόλλου, οι αναπτυσσόμενες χώρες καλούνται πλέον να εντάξουν τα θέματα που σχετίζονται με την βιοασφάλεια στις εθνικές τους αναπτυξιακές στρατηγικές και τα νομικά τους πλαίσια ώστε να είναι σε θέση να αποτιμήσουν τους κινδύνους που απορρέουν από την εισαγωγή εμβίων τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον και τη ζωή των ανθρώπων. Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα έχουν την υποχρέωση να συνεργασθούν για την ανάπτυξη και την ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων και του θεσμικού δυναμικού στον τομέα της βιοασφάλειας με στόχο την αποτελεσματική εφαρμογή του πρωτοκόλλου. Τα τρέχοντα (και τα προηγηθέντα) ειδικά ερευνητικά προγράμματα για τη διεθνή επιστημονική και τεχνολογική συνεργασία υποστηρίζουν πολυάριθμα έργα σχετικά με την εν λόγω ανάπτυξη του δυναμικού στις αναπτυσσόμενες χώρες. Μεγαλύτερη ενίσχυση απαιτείται για να ενταχθεί η βιοποικιλότητα στις εθνικές στρατηγικές ανάπτυξης, να καταρτισθούν και να εφαρμοστούν συμμετοχικού χαρακτήρα εθνικά προγράμματα δράσης για τη βιοποικιλότητα.

ΔΡΑΣΗ 3: Υποστήριξη της δημιουργίας δυναμικού για την κατάρτιση και την εφαρμογή συμμετοχικών εθνικών προγραμμάτων δράσης για τη βιοποικιλότητα σε συνεργασία με άλλους φορείς, τα οποία να συμφωνούν με τις διαδικασίες ΕΠΑΑ και περιλαμβάνουν αποτελεσματικά μέτρα για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου για τη βιοασφάλεια. Κρίνεται επίσης αναγκαία η δημιουργία δυναμικού προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής έκφραση της άποψης των αναπτυσσομένων χωρών σε διεθνή Fora. [στόχοι 1, 3, 5 & 6]

3.2. Η διατήρηση και η αειφόρος χρήση της βιοποικιλότητας

24. Η βιοποικιλότητα αποτελεί κύριο στοιχείο των τομέων των φυσικών πόρων: γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία και δασοκομία. Αποτελεί επίσης σημαντικό στοιχείο άλλων τομέων όπως η υγεία (π.χ. εγχώρια φαρμακευτικά είδη) και ο τουρισμός (π.χ. παρθένες εκτάσεις). Ως εκ τούτου προσφέρει σειρά βιοποριστικών λύσεων μέσω της άμεσης αξιοποίησης της. Για πολλούς ανθρώπους στις αναπτυσσόμενες χώρες, η βιοποικιλότητα προσφέρει ποικιλία βιοποριστικών πόρων εξασφαλίζοντας την κλιμάκωση της αντοχής τους όσον αφορά τις αιφνίδιες και μη αλλαγές λόγω ασθενείας, δυσμενών καιρικών συνθηκών, αλλαγών στις αγορές ή στα στοιχεία εισόδου (π.χ. λιπάσματα).

25. Οι ως άνω άμεσες συμπληρώνονται από έμμεσες χρήσεις της βιοποικιλότητας όπως η συγκράτηση του εδάφους, η γονιμότητα του εδάφους, η διήθηση του ύδατος, κ.λπ. καθώς και τις αξίες μη χρήσης που περιλαμβάνουν τη διατήρηση των πόρων για τις μελλοντικές γενεές, τις θρησκευτικές, τελετουργικές και άλλες κοινωνικοπολιτιστικές αξίες

26. Η διατήρηση και η αειφόρος χρήση της βιοποικιλότητας είναι δύο από τους τρεις γενικούς στόχους της ΣΒΠ (βλ. πλαίσιο), που θα πρέπει να επιτευχθούν εξετάζοντας όλο το φάσμα των αξιών της βιοποικιλότητας και λαμβάνοντας υπόψη τις διακρίσεις μεταξύ εξημερωμένων φυτών και ζώων και των αντιστοίχων που συγκεντρώνονται από τα ακραία τμήματα των αγροκτημάτων, αγραναπαυόμενες εκτάσεις και άγρια οικοσυστήματα που υφίστανται περιορισμένη διαχείριση.

Η διατήρηση καλύπτει την ..."διατήρηση των οικοσυστημάτων και φυσικών οικοτόπων και τη διατήρηση και ανάκτηση βιώσιμων πληθυσμών διαφόρων ειδών ..." (Άρθρο 2 της ΣΒΠ) και περιλαμβάνει την αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων.

Ως αειφόρος χρήση νοείται "η χρήση στοιχείων της βιολογικής ποικιλότητας κατά τρόπο και με ρυθμό που να μη συνεπάγονται μακροπρόθεσμα την υποβάθμιση της βιολογικής ποικιλότητας, διατηρώντας τοιουτοτρόπως τις δυνατότητες ανταπόκρισης στις ανάγκες και τις επιδιώξεις των γενεών του παρόντος και του μέλλοντος" (ΣΒΠ άρθρο 2).

27. Είναι δυνατόν η βιοποικιλότητα να υποστηρίξει δραστηριότητες ανθρώπινης ανάπτυξης εντός παραγωγικών εκτάσεων στις οποίες αναπτύσσονται παράλληλα δράσεις που ποικίλουν από την προστασία (διατήρηση), έως την αειφόρο χρήση των φυσικών οικοσυστημάτων, και τη μετατροπή των φυσικών οικοτόπων σε γεωργικές εκτάσεις. Η προσέγγιση σε επίπεδο οικοσυστήματος όσον αφορά τη χρήση γης αποτελεί τακτικά επαναλαμβανόμενο στοιχείο των προγραμμάτων διαχείρισης στις αναπτυσσόμενες χώρες: η προσέγγιση "από την κορυφογραμμή μέχρι του υφάλους" για τα μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη. ολοκληρωμένα προγράμματα διαχείρισης της παρακτίου ζώνης. προγραμματισμός πολλαπλών χρήσεων γης κ.λπ. Η προσέγγιση αυτή τονίζει τις διασυνδέσεις μεταξύ των επί μέρους δραστηριοτήτων και τομέων, και επιτρέπει την επίτευξη των στόχων διατήρησης και αειφόρου χρήσης μέσω ευρέος φάσματος δράσεων σε μία ενιαία έκταση. Η προσέγγιση αυτή λαμβάνει επίσης υπόψη ότι απαιτείται ευρύ φάσμα οικοτόπων, με διαφορετικούς βαθμούς ανθρώπινης παρέμβασης, για την υποστήριξη μιας πλούσιας βιοποικιλότητας και της ανθρώπινης ανάπτυξης.

28. Λόγω των ευρύτατων διασυνδέσεων της βιοποικιλότητας οι προτεινόμενες δράσεις έχουν ταξινομηθεί υπό τους εξής τίτλους: Συστήματα εντατικής παραγωγής. συστήματα παραγωγής μη εξημερωμένων ειδών. προστατευόμενες περιοχές. αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Οι αγροτικές κοινότητες χρησιμοποιούν συνδυασμό δύο ή περισσοτέρων των ως άνω συστημάτων, αλλά ο διαχωρισμός επιτρέπει επί μέρους δέσμες θεμάτων να λαμβάνονται υπόψη από διαφορετικούς τομείς /υπουργεία που επιφορτίζονται με το σχεδιασμό και την εφαρμογή των δράσεων αναπτυξιακής συνεργασίας (π.χ. Υπουργείο Γεωργίας, Υπουργείο Αλιείας, κ.λπ.). Οι δράσεις εστιάζονται σε προβλήματα προτεραιότητας στις αναπτυσσόμενες χώρες και θα πρέπει να καταλήξουν στη διαμόρφωση ειδικών έργων και προγραμμάτων με εταίρους από τις αναπτυσσόμενες χώρες.

3.2.1. Συστήματα παραγωγής με τη συμμετοχή εξημερωμένων ειδών: γεωργία, κτηνοτροφία, υδατοκαλλιέργειες, δασικές φυτείες

29. Μολονότι τέσσερα σπαρτά αντιπροσωπεύουν το 63% της παγκοσμίως αναλούμενης ενέργειας φυτικής προέλευσης, περίπου 7.000 φυτικά είδη έχουν καταχωρηθεί στα είδη διατροφής και ενώ μόλις 14 είδη θηλαστικών και πτηνών αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία των εκτρεφόμενων ζώων, περίπου 200 είδη παρέχουν στους αστικούς και αγροτικούς καταναλωτές πρωτεΐνες. έξη είδη ψαριών αντιπροσωπεύουν το 25% των παγκοσμίων αλιευμάτων, αλλά εκατοντάδες είδη ψαριών καταναλώνονται. Δεκάδες χιλιάδες διαφορετικά είδη δένδρων υφίστανται αλλά ολίγα εξ' αυτών αποτελούν αντικείμενο φύτευσης σε μεγάλη κλίμακα. Η βιοποριστική εξάρτηση από λίαν περιορισμένο φάσμα ειδών καθιστά απαραίτητη την πραγματοποίηση μεγαλύτερης κλίμακας επενδύσεων για τη διατήρηση της γενετικής βιοποικιλότητας και της βιοποικιλότητας των ειδών.

* Η εξημέρωση ζωικών και φυτικών ειδών εστιάστηκε σε περιορισμένο αριθμό ειδών, που μεταφέρθηκαν σ' ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, η εισαγωγή περιορισμένου αριθμού ειδών/ ποικιλιών που συχνά αντικατέστησαν ευρύτερο φάσμα τοπικών ποικιλιών και φυλών σε πολλές περιφέρειες υψηλής παραγωγής, ενδέχεται να συνεπάγεται αύξησης της ευπάθειας όσον αφορά τις επισιτιστικές απώλειες λόγω νέων ασθενειών και ζιζανίων καθώς και μείωση των εισοδημάτων λόγω της πτώσης των τιμών στις διεθνείς αγορές.

* Tο γενετικό υπόβαθρο των ολιγάριθμων ειδών επί των οποίων βασίζονται τα συστήματα εντατικής παραγωγής, έχει αρχίσει να διαβρώνεται, καθώς τοπικές ποικιλίες σπαρτών (περίπου 90% απώλειες ποικιλιών λαχανικών, αραβοσίτου και ντομάτας) και εκτρεφόμενων ζώων (37% των φυλών απειλούνται με εξαφάνιση) χάνονται. Στην περίπτωση των υδατοκαλλιεργειών (που εξασφαλίζει 40% των παγκοσμίων αλιευμάτων), το γονιδιακό απόθεμα στις περισσότερες περιπτώσεις έχει αντληθεί από περιορισμένο αριθμό ατόμων/πληθυσμών. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, οι απώλειες αυτές περιορίζουν τις αναπαραγωγικές εναλλακτικές λύσεις για την αντιμετώπιση μελλοντικών αλλαγών σχετικά με την βελτίωση της απόδοσης, την αντίσταση στα ζιζάνια και τις ασθένειες, την ανάπτυξη σε νέες περιοχές κ.λπ. το πρόβλημα αυτό άρχισε να αντιμετωπίζεται με την αποθήκευση εκατομμυρίων φυτικών στελεχών σε εθνικές/και διεθνείς γενετικές τράπεζες. Εν τούτοις στις ως άνω τράπεζες γονιδίων εκπροσωπούνται λίαν περιορισμένα είδη εκτρεφομένων ζώων ή υδατοκαλλιεργούμενων ειδών. ΔΡΑΣΗ 4: Η ΕΚ προτίθεται να υποστηρίξει τις αναπτυσσόμενες χώρες όσον αφορά την εκπόνηση των καθαρών πολιτικών που είναι απαραίτητες για να διατηρηθούν αποθέματα ευρέος φάσματος εξημερωμένων φυτικών και ζωικών ειδών, βάσει της προσεκτικής αξιολόγησης της χρησιμότητας/σημασίας των ειδών/πληθυσμών. Τα άγρια είδη που είναι συγγενή προς τα εξημερωμένα θα πρέπει να συμπεριληφθούν στις αξιολογήσεις αυτές. [στόχος 2]

* Η πρόσβαση στο συγκεκριμένο γενετικό υλικό εκ μέρους των τοπικών κοινοτήτων είναι ιδιαζόντως περιορισμένη. Επιπλέον η διατήρηση γενετικού υλικού αγροκτημάτων, ή γενετικού υλικού αγρίων ειδών που είναι συγγενή προς τα εξημερωμένα επιτρέπει τη συνέχιση της εξέλιξης και της προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Εξασφαλίζει επίσης ότι τα υλικά παραμένουν βιώσιμα υπό τις συνθήκες αποθήκευσης. ΔΡΑΣΗ 5: Οι ex situ γενετικές τράπεζες θα πρέπει να συμπληρωθούν με έργα τα οποία να εξασφαλίζουν ότι οι χρήστες στις γεωργικές περιοχές διαθέτουν πρόσβαση στους ως άνω παγκόσμιους γενετικούς πόρους και προκειμένου να αναπτυχθεί περαιτέρω η δημιουργία γενετικών τραπεζών στα αγροκτήματα με βάση την εκάστοτε κοινότητα καθώς και επιτόπια προγράμματα για τους πληθυσμούς αγρίων ειδών. Τα ανωτέρω επιβάλλεται να συντονισθούν με την ανάληψη παρεμφερών διεθνών πρωτοβουλιών. [στόχος 2]

* Οι ενισχύσεις υπέρ της αγροτικής ανάπτυξης, της κτηνοτροφίας και άλλων συστημάτων εντατικής παραγωγής είχαν συχνά ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μη βιώσιμων αναπτυξιακών προγραμμάτων και σοβαρές αν και θεωρητικά αποφεύξιμες, απώλειες για τη βιοποικιλότητα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελεί η επιδότηση αντιοικονομικών γεωργικών πρακτικών μέσω της μεταφοράς και της χορήγησης επιδοτήσεων υπέρ των λιπασμάτων ή την εκτροφή ζώων σε εδάφη που είναι ακατάλληλα για λειμώνες.

* Οι αστάθειες στις αγορές, τον εφοδιασμό με χημικά προϊόντα γεωργικής χρήσης, οι ασθένειες και τα ζιζάνια καθώς και οι κλιματικές μεταβολές καθιστούν ευπαθείς όσες αγροτικές κοινότητες βασίζονται αποκλειστικά και μόνο σε ολιγάριθμα είδη έναντι της απώλειας των εσοδειών και των κτηνοτροφικών και αλιευτικών αποθεμάτων. Επιπλέον, η εξάρτηση από τις χημικές ουσίες γεωργικής χρήσης είναι δαπανηρή, συχνά προκαλεί υψηλά επίπεδα ρύπανσης και ενθαρρύνει την εξέλιξη ανθεκτικών ζιζανίων και παθογόνων οργανισμών.

3.2.2. Συστήματα παραγωγής και μη εξημερωμένα είδη - δάση, αλιεύματα, άγρια ζωή

30. Οι γεωργικές και αστικές κοινότητες βασίζονται σε συνδυασμό τόσο εξημερωμένων σπαρτών, κτηνοτροφικών αποθεμάτων, ιχθύων και δένδρων όσο και στη συλλογή προϊόντων της άγριας ζωής. Μεταξύ των τελευταίων συγκαταλέγονται είδη διατροφής, φαρμακευτικά σκευάσματα, καύσιμη ξυλεία, η φορβή και δομικά υλικά από φυτά, καθώς και ζωική πρωτεΐνη από θηράματα, αλιεύματα, έντομα κ.λπ. Πολλά από τα αγροτικά συστήματα (π.χ. οι εναλλασσόμενες καλλιέργειες) χρησιμοποιούν φάσμα γεωργικών-οικολογικών ζωνών με αποτέλεσμα τη διαπλοκή καλλιεργούμενων, αγραναπαυόμενων και φυσικών οικοτόπων, όλοι εκ των οποίων παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες για τη βιοποριστική υποστήριξη των αντιστοίχων πολιτισμών. Η σημασία των δασών, των υγροτόπων και της σαβάνας αναγνωρίζονται σχετικά [6].

[6] Ανακοίνωση της Επιτροπής - Δάση και ανάπτυξη: η προσέγγιση της ΕΚ (COM (1999) 554), και ΓΔ Ανάπτυξη ανακοίνωση για την αλιεία COM (2000)724) "Αλιεία και μείωση της φτώχειας".

31. Ακόμα και στις περιοχές που αποτελούν αντικείμενο ιδιαζόντως εντατικής αγροτικής εκμετάλλευσης, οι επιτόπιοι πληθυσμοί εξακολουθούν να συνδυάζουν τη χρήση των προϊόντων που είναι προϊόν καλλιέργειας ή εκτροφής ζώων με εξωαγροτικά προϊόντα και ορισμένες ομάδες (π.χ. γυναίκες, παιδιά και ενδεείς) βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε προϊόντα από συστάδες που έχουν δημιουργηθεί σε αγραναπαυόμενες εκτάσεις και φυσικούς οικοτόπους οι οποίοι αποτελούν αντικείμενο λίαν περιορισμένης διαχείρισης. Τα προϊόντα αυτά είναι σημαντικά για όλες τις ομάδες τις περιόδους κατά τις οποίες τα αποτελέσματα από τα καλλιεργούμενα εδάφη, τη κτηνοτροφία και την αλιεία είναι απογοητευτικά ή δεν είναι ακόμη διαθέσιμα. Ως εκ τούτου η αειφόρος ανάπτυξη εξαρτάται από τη διάθεση επαρκών περιοχών που παραμένουν ακαλλιέργητες και παρέχουν ανάλογα προϊόντα, προκειμένου να μην απολεσθούν και να μην υποβαθμιστούν οι υπηρεσίες των οικοσυστημάτων (ανακύκλωση του ύδατος, σχηματισμός εδάφους, κ.λπ.) που είναι απαραίτητες για την υποστήριξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων.

* Ο πολυλειτουργικός χαρακτήρας των εκτάσεων, ιδίως μάλιστα των δασών, των υγροτόπων και των σαβανών, συχνά παραβλέπεται κατά την οικονομική αξιολόγηση των αναπτυξιακών προτάσεων. Συνέπεια τούτου υποεκτιμώνται πολλά από τα έμμεσα και μακροπρόθεσμα οφέλη συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των υπηρεσιών που προσφέρουν τα οικοσυστήματα.

* Καθοριστικής σημασίας οικότοποι από τους οποίους εξαρτώνται πληθυσμοί σημαντικών ειδών καταστρέφονται: περιοχές αναπαραγωγής, διαδρομές αποδημίας, περιοχές εποχιακής ανάπαυσης κ.λπ. Στην περίπτωση των υδρόβιων ειδών, το φαινόμενο οξύνεται ιδιαίτερα με την απώλεια των κοραλλιογενών φραγμάτων, καθώς και την εξάλειψη των υγροτόπων ριζοφόρων και γλυκών υδάτων. Η απώλεια των δασών έχει αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά τη γονιμότητα του εδάφους, τον ρυθμό ροής του ύδατος, τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και την παροχή πολλών δασικών προϊόντων που δεν συνδέονται με την ξύλευση αλλά είναι καθοριστικής βιοποριστικής σημασίας.

* Η αειφόρος χρήση συχνά περιορίζεται λόγω της έλλειψης πληροφοριών σχετικά με τους διαθέσιμους πόρους καθώς και τις δυνατότητες ανάκαμψης από διαφόρων τύπων, εντάσεων και συχνοτήτων εσοδείες. Αυτό είναι ιδιαίτερα πρόβλημα για τους «αόρατους» αλιευτικούς πόρους, για τους οποίους ελάχιστα είναι γνωστά σε ό,τι αφορά τα μοντέλα αποδημίας και αναπαραγωγής με αποτέλεσμα να περιπλέκεται η όλη κατάσταση. ΔΡΑΣΗ 6: Η υποστήριξη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης θα επικεντρωθεί σε διαφόρους οικοτόπους και είδη, καλύπτοντας τόσο προϊόντα από εξημερωμένα είδη όσο και προϊόντα που συλλέγονται από την άγρια ζωή. Εν προκειμένω θα καλυφθεί και η υποστήριξη για την ενσωμάτωση της δημιουργίας ειδικού δυναμικού στα περιφερειακά και εθνικά προγράμματα και τις αντίστοιχες πολιτικές, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι θα ληφθούν δεόντως υπόψη οι αξιολογήσεις της ένδειας και οι οικονομικές αναλύσεις σχετικά με όλα τα ως άνω προϊόντα. [στόχος 2]

3.2.3. Προστατευόμενες περιοχές

32. Υφίστανται 560 εκατ. εκτάρια προστατευομένων περιοχών στις χώρες ΑΚΕ και ΑΛΑ (περίπου 7,7% του εδάφους), που συμπληρώνονται από 130 εκατ. εκτάρια προστατευόμενων θαλασσίων περιοχών ανά την υφήλιο. Στις ως άνω περιοχές επιδιώκεται η επίτευξη σειράς στόχων διατήρησης συμπεριλαμβανομένης α) της προστασίας των λεκανών απορροής και άλλων περιβαλλοντικών υπηρεσιών, β) της διαφύλαξης περιοχών ιδιαίτερης φυσικής καλλονής για ψυχαγωγία, τουρισμό και ερασιτεχνικές θηρευτικές δραστηριότητες. γ) η διατήρηση των περιοχών αναπαραγωγής για τα αποδημητικά/μετακινούμενα είδη που ενδεχομένως συλλέγονται αλλού. δ) η διατήρηση της βιοποικιλότητας, συμπεριλαμβανομένων των διαφυλασσόμενων περιοχών με άγρια είδη που συγγενεύουν προς τα εξημερωμένα φυτά και ζώα.

33. Οι οικότοποι που εμφανίζουν ιδιαίτερο πλούτο βιοποικιλότητας συμπεριλαμβάνουν τα τροπικά δάση, τους υγροτόπους στις παράκτιες περιοχές (συμπεριλαμβανομένων των κοραλλιογενών φραγμάτων) και τα όρη. Άγονες και ημιάγονες περιοχές γενικά εμφανίζουν περιορισμένο πλούτο όσον αφορά τον αριθμό των ειδών αλλά είναι καθοριστικής σημασίας από άποψη της βιοποικιλότητας και του βιοπορισμού φτωχών κοινοτήτων. Αντιπροσωπευτικό δείγμα των προστατευόμενων περιοχών για όλους αυτούς τους οικοτόπους θα διατηρήσει τους συνολικούς γενετικούς πόρους του και αξίζει να τύχει διεθνούς χρηματοδότησης ως συμβολή για την επίτευξη παγκοσμίων οφελών.

34. Η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών σε πολλές από τις αναπτυσσόμενες χώρες συχνά απέτυχε και πρόσφατα δημοσιεύτηκε επιθεώρηση των κυρίων θεμάτων που αντιμετωπίζει η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών στις χώρες ΑΚΕ [7]. Από το έγγραφο αυτό προκύπτει σαφώς ότι πολλοί από τους στόχους διαφύλαξης είναι αδύνατο να επιτευχθούν αποκλειστικά και μόνο μέσω της διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών. συμπληρωματικές δράσεις που αναλαμβάνονται εκτός των προστατευόμενων περιοχών θεωρούνται εξίσου σημαντικές. Υφίσταται περιορισμένη πολιτική στήριξη ή χρηματοδότηση σε πολλές από τις αναπτυσσόμενες χώρες λόγω του στενού ορισμού και της περιορισμένης κοινοποίησης των στόχων σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές. Αντικρουόμενα συμφέροντα επισημαίνονται συχνά με τις τοπικές κοινότητες, που ποικίλουν από τις ζημίες που προκαλούν ζώα τα οποία καταφεύγουν σε προστατευόμενες περιοχές έως την περιορισμένη πρόσβαση σε πόρους, υποχρεωτικές μετακινήσεις πληθυσμών και συλλήψεις. Ως εκ των ανωτέρω έχει περιοριστεί η τοπική ανάπτυξη και υπονομευθεί η υποστήριξη του κοινού προς τις προστατευόμενες περιοχές σε πολλές περιφέρειες. ΔΡΑΣΗ 7: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα υποστηρίξει τις αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να αξιοποιήσουν πλήρως και τις έξι κατηγορίες IUCN σε ό,τι αφορά τη διαφύλαξη και την αειφόρο χρήση [8]. Εν προκειμένω οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στη συμμετοχική επισκόπηση των αντιθέσεων και των ευκαιριών, τη βελτίωση των βιοποριστικών δραστηριοτήτων σε τοπικό επίπεδο και τη δημιουργία εισοδημάτων από την χρήση των προστατευόμενων περιοχών. Το σημείο αυτό καλύπτει τη συμπληρωματική χρηματοδότηση εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας των επενδύσεων εκ μέρους του παγκόσμιου φορέα περιβάλλοντος που επικεντρώνονται σε στόχους διαφύλαξης. [στόχος 2]

[7] Τα πάρκα της βιοποικιλότητας (1999), EΚ/IUCN

[8] Οι έξη κατηγορίες είναι:1 προστατευόμενη περιοχή που υφίσταται διαχείριση πρωτίστως για λόγους επιστημονικούς ή με στόχο την προστασία της άγριας ζωής. 2 προστατευόμενη περιοχή η οποία αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης πρωτίστως με στόχο την προστασία κάποιου οικοσυστήματος ή την αποκατάστασή του. 3 προστατευόμενη περιοχή που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης πρωτίστως για τη διαφύλαξη ειδικών φυσικών χαρακτηριστικών. 4 προστατευόμενη περιοχή που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης για λόγους διαφύλαξης μέσω διαχειριστικής παρέμβασης. 5 προστατευόμενη περιοχή που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης πρωτίστως για τη διαφύλαξη του τοπίου και την ψυχαγωγική χρήση της και 6 προστατευόμενη περιοχή που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης πρωτίστως για την αειφόρο χρήση φυσικών οικοσυστημάτων.

3.3. Η μελέτη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων

35. Πέραν της αντιμετώπισης των θεμάτων που σχετίζονται με την βιοποικιλότητα και εμπίπτουν στους τομείς των ανανεώσιμων φυσικών πόρων, θέματα που σχετίζονται δηλαδή άμεσα με τη διαχείριση της βιοποικιλότητας σε διάφορα επίπεδα, πραγματοποιούνται σοβαρότατες επενδύσεις και σε άλλους τομείς (π.χ. εμπόριο, μεταφορές, νερό, υγεία και εκπαίδευση). Η ενσωμάτωση των θεμάτων της βιοποικιλότητας στους τομείς αυτούς είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τη βιοποικιλότητα. Προς τούτο επιβάλλεται να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι διάφοροι τομείς ενδέχεται να έχουν σοβαρότατες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και/ή να βασίζονται σε διάφορους βαθμούς σε αυτήν.

36. To αναθεωρημένο εγχειρίδιο για το περιβάλλον σκιαγραφεί τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να ενσωματωθεί η βιοποικιλότητα και τα θέματα που σχετίζονται με το περιβάλλον στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία. Tο εγχειρίδιο αναφέρει τις δράσεις που απαιτούνται σε διάφορα στάδια των κύκλων πολιτικής, προγραμματισμού και εκτέλεσης έργων, αναφέροντας συμπληρωματικές κατευθυντήριους άξονες ανά τομέα για τη γεωργία, τις μεταφορές, τη δασοκομία, την υγεία, την αλιεία, την εκπαίδευση κ.λπ. ΔΡΑΣΗ 8: Προβλέπεται η παροχή ενίσχυσης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προκειμένου να ενσωματωθεί η προσέγγιση με βάση το οικοσύστημα στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία αποδίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στα προγράμματα και τα έργα γεωργικής ανάπτυξης, λαμβάνοντας υπόψη τις μακροπρόθεσμες και μη ορατές υπηρεσίες που παρέχουν τα οικοσυστήματα. Εν προκειμένω περιλαμβάνεται η δημιουργία δυναμικού για ολοκληρωμένο σχεδιασμό της χρήσης γης, της διαχείρισης των φυσικών πόρων και την αντιμετώπιση των συγκρούσεων μεταξύ ανταγωνιζομένων. [στόχος 2]

37. Η στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (για τις πολιτικές και τα τομεακά προγράμματα) και η αξιολόγηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον (για έργα και προγράμματα) είναι τα μέσα με τα οποία είναι δυνατόν να ενσωματωθεί ο στόχος της διαφύλαξης της βιοποικιλότητας και η αειφόρος χρήση στην αναπτυξιακή συνεργασία Οι αναπτυσσόμενες χώρες διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες εφαρμογής των μέσων αυτών. ΔΡΑΣΗ 9: δημιουργία δυναμικού σε εθνικούς και τοπικούς φορείς για την εκτέλεση αξιολογήσεων στρατηγικού χαρακτήρα για πολιτικές και προγράμματα και εκτέλεση αξιολόγησης των μελετών αποτίμησης για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις συγκεκριμένων έργων. Στόχο αποτελεί να εξασφαλιστεί ότι η βιοποικιλότητα εντάσσεται στις EIA και SEA και ότι τονώνει τις SEA που αναλαμβάνονται για συγκεκριμένες πολιτικές και τομεακά προγράμματα που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στην βιοποικιλότητα [στόχος 4]

3.4. Ορθός καταλογισμός δαπανών και ωφελειών από τη χρήση της βιοποικιλότητας

38. Οι στόχοι της ΣΒΠ για τον ορθό καταλογισμό των οφελών από τη χρήση της βιοποικιλότητας συνδέεται σαφώς με τους διεθνείς αναπτυξιακούς στόχους σχετικά με την ένδεια. Προκειμένου η ανθρώπινη ανάπτυξη να ακολουθήσει διαδρομές που να βελτιώνουν τη διαχείριση της βιοποικιλότητας, το κόστος της διατήρησης της βιοποικιλότητας, και τα οφέλη από τη χρήση της, θα πρέπει να κατανέμονται ορθά σε όλα τα επίπεδα. Αυτό υπερβαίνει τα κύρια ενδιαφέροντα της ΣΒΠ, δεδομένου ότι προτείνει την ενσωμάτωση τόσο των δαπανών όσο και των ωφελειών και περιλαμβάνει τόσο το επίπεδο των ειδών όσο και το επίπεδο των οικοσυστημάτων όσον αφορά την βιοποικιλότητα, πέραν των γενετικών πόρων στους οποίους αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στη ΣΒΠ. ΔΡΑΣΗ 10: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα υποστηρίξει τις ερευνητικές προσπάθειες που καταβάλλονται στις αναπτυσσόμενες χώρες και έχουν ως στόχο να διευκρινιστούν οι δαπάνες και τα οφέλη από διάφορα μοντέλα διαχείρισης της βιοποικιλότητας για διάφορες ομάδες ενδιαφερομένων, ιδίως μάλιστα τους φτωχούς γεωργούς, λαμβάνοντας επιπλέον υπόψη τη σημασία της βιοποικιλότητας για τις αγροτικές οικονομίες. [στόχος 3]

39. Από την άποψη των γενετικών πόρων, διεθνείς συζητήσεις και διαπραγματεύσεις (WTO/TRIP) πραγματοποιήθηκαν σχετικά με τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, την τεχνολογική ιδιοκτησία και τον έλεγχο εμπορευμάτων που έχουν κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Για τα θέματα αυτά προέκυψε το πρόβλημα του ορισμού της βιοποικιλότητας και της έννοιας της εγγενούς/τοπικής γνώσης. Απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση προκειμένου να διασφαλισθούν τα δικαιώματα των τοπικών και ιθαγενών κοινοτήτων και να αποκομισθούν συγκεκριμένα οφέλη από αυτά. ΔΡΑΣΗ 11: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα υποστηρίξει τη δημιουργία εθνικού δυναμικού στις αναπτυσσόμενες χώρες προκειμένου να καθορισθούν τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας σε σχέση με τη βιοποικιλότητα και να αναπτυχθούν νομοθετικές πρωτοβουλίες που να υποστηρίζουν τον ορθό καταμερισμό των ωφελειών. Εν προκειμένω θα πρέπει να προκύψουν πρακτικές συμφωνίες και συμβόλαια μεταξύ των φορέων εφοδιασμού και των χρηστών. [στόχος 3]

40. Η εξειδικευμένη διακίνηση στην αγορά προϊόντων που παράγονται και παρέχονται με μεθόδους που να ανταποκρίνονται στα πρότυπα που ισχύουν για τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας, καθώς και σε κοινωνικά και οικονομικά πρότυπα, τελεί υπό διαμόρφωση. Μολονότι οι αγορές αυτές δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλες επί του παρόντος, επιβάλλεται να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες για υποστήριξη της πρόσβασης στις συγκεκριμένες εξειδικευμένες αγορές, καταναλωτών που είναι ευαισθητοποιημένοι έναντι των θεμάτων βιοποικιλότητας και επιθυμούν να επωμισθούν την αντίστοιχη επιβάρυνση.

41. Ως επί το πλείστον τα προϊόντα της βιοποικιλότητας, ωστόσο, διακινούνται εμπορικά σε τοπικές αγορές. Ως εκ τούτου ο επιμερισμός του κόστους και των ωφελειών από τη διαχείριση της βιοποικιλότητας εξαρτάται από ενδιαφερομένους που απαντούν σε εθνικό/τοπικό επίπεδο. Οι τοπικές κοινότητες αποτελούν συχνά τους φύλακες των φυσικών οικοσυστημάτων και θα πρέπει να τους αναγνωρισθούν δικαιώματα ιδιοκτησίας και πρόσβασης στους φυσικούς πόρους προκειμένου να πειστούν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις σε μακροπρόθεσμες προσεγγίσεις αειφόρου διαχείρισης. Παράλληλα επιβάλλεται να υποστηριχθούν προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι ισχυρότερα, εξωτερικά ενδιαφέροντα δεν επωφελούνται της μη αειφόρου εκμετάλλευσης της βιοποικιλότητας σε βάρος των τοπικά αναπτυσσόμενων βιοποριστικών δραστηριοτήτων. ΔΡΑΣΗ 12: Αναπτυξιακή υποστήριξη των πολιτικών πλαισίων στις χώρες εταίρους υπέρ συμμετοχικών προσεγγίσεων όσον αφορά στη διαχείριση των φυσικών πόρων και τη δημιουργία δυναμικού για τους συνεταιρισμούς, τις ομάδες χρηστών και άλλους οργανισμούς κοινοτικού χαρακτήρα ή μη κυβερνητικούς οργανισμούς (CBO/NGO) οι οποίοι παρέχουν προϊόντα βιοποικιλότητας, ώστε να είναι σε θέση να διαπραγματεύονται με την κυβέρνηση και τις ιδιωτικές επιχειρήσεις για την επίτευξη ορθών τιμών και συστημάτων ισότιμου καταμερισμού των ωφελειών. Εν προκειμένω πρέπει να καλύπτεται η επανεκπαίδευση του κυβερνητικού προσωπικού ώστε να διευκολύνονται οι προσεγγίσεις συνδιαχείρισης, με πολιτικές μεταρρυθμίσεις όσον αφορά τα συγκεκριμένα κίνητρα ή η εξάλειψη αρνητικών κινήτρων (π.χ. επιδοτήσεις) που περιορίζουν την οικονομική αποδοτικότητα του εμπορίου για ευρύ φάσμα προϊόντων τα οποία βασίζονται στην βιοποικιλότητα. [στόχοι 3 & 6] ΔΡΑΣΗ 13: Υποστήριξη των αναθεωρήσεων και των βελτιώσεων των πολιτικών σχετικά με το νομικό πλαίσιο για ασφαλέστερη ιδιοκτησία και πρόσβαση στα εδάφη και τους φυσικούς πόρους για τους τοπικούς πληθυσμούς. [στόχος 2]

42. Απαιτείται πολιτική συνδιαχείρισης και αποκεντρωμένης λήψης αποφάσεων η οποία να εξασφαλίζει τη δυνατότητα στις αγροτικές κοινότητες να διαπραγματεύονται δίκαιες τιμές και να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην καθιέρωση αειφόρων επιπέδων εσοδείας με την κυβέρνηση και τον ιδιωτικό τομέα βάσει σαφών δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και πρόσβασης. Η επιτυχίας των ως άνω προσπαθειών εξαρτάται από την ισχυρή και διαφανή διακυβέρνηση συμπεριλαμβανόμενης, για παράδειγμα της αναδιανομής των περιβαλλοντικών φόρων στις τοπικές κοινότητες.

43. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η πλήρης αξιοποίηση των εμπορικών δυνατοτήτων ευρέος φάσματος προϊόντων, θα πρέπει να αναπτυχθούν και νέες αγορές, και να διακινηθούν εμπορικά και νέα προϊόντα. Οι πρωτοβουλίες για την καθιέρωση προτύπων και ελέγχων ποιότητας, όσον αφορά τα επιτόπια προϊόντα που διακινούνται εμπορικά στις τοπικές αγορές, θα επιτρέψουν να καταστεί η διαχείριση της βιοποικιλότητας συστατικό στοιχείο της οικονομικής ευμάρειας των πληθυσμών και κατά συνέπεια θα ενθαρρύνουν τις προσεγγίσεις που σχετίζονται με την αειφόρο χρήση. Η οικονομική ανάπτυξη ενέχει τον κίνδυνο να μειωθεί η ποικιλότητα των οικοτόπων όσο η διαχείριση θα στρέφεται προς τα ολιγάριθμα πλέον αποδοτικά προϊόντα. ΔΡΑΣΗ 14: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα προάγει και θα υποστηρίξει προσεγγίσεις που προσθέτουν αξία στη βιοποικιλότητα υποστηρίζοντας τις εθνικές και διεθνείς πρωτοβουλίες με στόχο:

i) την προαγωγή της πρόσβασης στην αγορά των 'ελασσόνων' προϊόντων και την υποστήριξη της τυποποίησης και των διαδικασιών ελέγχου της ποιότητας.

ii) την παροχή κινήτρων ώστε να καταστούν ανταγωνιστικά τα 'ελάσσονα' προϊόντα συγκριτικά προς άλλα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο επιδοτήσεων.

iii) την καθιέρωση μηχανισμών για την εμπορική εκμετάλλευση των συνολικών ωφελειών από τις τροπικές χώρες, όπως οι πρωτοβουλίες εμπορίας του άνθρακα και η ανάπτυξη μηχανισμών προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα οφέλη από τις ως άνω εμπορικές δραστηριότητες προσφέρονται σε όσους μεριμνούν για τη βιοποικιλότητα των οικοτόπων.

iv) την υποστήριξη της ανάπτυξης και την εναρμόνιση των διεθνών προτύπων για την κανονιστική ρύθμιση του εμπορίου, τη μείωση των διεθνών φραγμών που παρεμποδίζουν το εμπόριο όσον αφορά τα αειφόρως παραγόμενα προϊόντα από τροπικές χώρες. [στόχοι 1, 2 & 5];

v) την προαγωγή των συστημάτων πιστοποίησης για την αειφόρο δασονομική διαχείριση, γεωργία, αλιεία κ.λπ. καθώς και αντίστοιχα συστήματα σήμανσης που να εξασφαλίζουν την εφαρμογή μεθόδων διαχείρισης οι οποίες να προάγουν την διαφύλαξη και την αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας.

3.5. Έρευνα , ανταλλαγή πληροφοριών και μεταφορά τεχνολογίας

44. Δεδομένου του δυναμικού χαρακτήρα της βιοποικιλότητας, οι χιλιάδες ορατοί και αόρατοι τρόποι με τους οποίους υποστηρίζει την ανάπτυξη, και οι πολύπλοκοι δεσμοί που διατηρεί με την επισιτιστική ασφάλεια και την περιστολή της ένδειας, έχουν σαν αποτέλεσμα να διατυπώνονται συνεχή αιτήματα για καλύτερη ενημέρωση από τις αναπτυσσόμενες χώρες και τους φορείς της αναπτυξιακής συνεργασίας. Οι φορείς αναπτυξιακής συνεργασίας, οι αρμόδιοι για την επιτόπια διαχείριση των έργων και οι τοπικές κοινότητες θα πρέπει να καταστήσουν σαφέστερα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ώστε να καταστεί δυνατή η πραγματοποίηση έρευνας που να είναι προσανατολισμένη προς τα προβλήματα αυτά και να αποτελεί συστατικό στοιχείο των προγραμμάτων και των έργων πεδίου.

45. Οι διεθνείς ερευνητικοί φορείς (π.χ. τα ινστιτούτα CGIAR) διατηρούν μεγάλα αποθέματα γενετικού υλικού. Οι ως άνω γενετικές τράπεζες διαθέτουν πληθώρα βιώσιμων σπόρων/γενετικών υλικών από καλλιεργούμενες εκτάσεις και η διαχείριση των καλλιεργειών είναι καθοριστικής σημασίας προκειμένου να διατηρηθούν οι προαναφερθείσες γενετικές τράπεζες. Οι γενετικές τράπεζες θα πρέπει να περιλαμβάνουν ευρύτερο φάσμα σπαρτών, εκτρεφομένων ζώων, ψαριών και δένδρων, λαμβάνοντας υπόψη τα άγρια είδη που είναι συγγενικά προς τα εξημερωμένα. Είναι καθοριστικής σημασίας να εξασφαλιστεί ότι οι αγροτικές κοινότητες επωφελούνται των διεθνών γενετικών τραπεζών.

46. Πολλές βιολογικές πληροφορίες, με τα αντίστοιχα δείγματα, συγκεντρώθηκαν από φορείς βιομηχανικών χωρών και θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες προκειμένου να γίνουν οι ως άνω πληροφορίες κτήμα όλων. Οι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται περαιτέρω ερευνητικό δυναμικό προκειμένου να καταστεί δυνατή η διάδοση των πληροφοριών αυτών. Περισσότερα στοιχεία είναι επίσης απαραίτητα σχετικά με το καλύτερο δυνατό τρόπο αντιμετώπισης των αιτίων που ευθύνονται για την απώλεια της βιοποικιλότητας. Προς τούτο απαιτούνται για τη συγκέντρωση στοιχείων νέες πρωτοβουλίες πολυτομεακού χαρακτήρα: ήτοι πρωτοβουλίες που να συνδέουν τις κοινωνικές, βιολογικές και οικονομικές επιστήμες ενσωματώνοντας τις γνώσεις που είναι διαθέσιμες σε τοπικό/επιτόπιο επίπεδο [9] στις εν γένει επιστημονικές γνώσεις μας. ΔΡΑΣΗ 15: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα υποστηρίξει τη δημιουργία δυναμικού σε επίπεδο πανεπιστημίου και ερευνητικών φορέων στις αναπτυσσόμενες χώρες όσον αφορά στην έρευνα και τη διανομή των πληροφοριών και τη συλλογή των πληροφοριών για θέματα που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα. Συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων συλλογής και ανάλυσης πολυτομεακών πληροφοριών ως μέρους μίας συστηματικής εξέτασης των δεσμών μεταξύ της περιστολής της ένδειας, της αειφόρου ανάπτυξης και της διαφύλαξης της βιοποικιλότητας και της αειφόρου χρήσης. [στόχος 3]

[9] Η σύνδεση μεταξύ της πολιτιστικής ποικιλότητας και της βιολογικής ποικιλότητας είναι προφανής και θα πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη.

47. Είναι απαραίτητο να αναπτυχθεί γενικότερη προσέγγιση όσον αφορά τη συγκέντρωση των δεδομένων με συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων και συγκέντρωση των αποτελεσμάτων με μορφή που να είναι κατανοητή εκ μέρους όλων των ενδιαφερομένων. Τοιουτοτρόπως θεωρείται ότι θα υποστηριχθεί η διαφανής διαχείριση έργων και προγραμμάτων. ΔΡΑΣΗ 16: Ανάπτυξη νέων μεθόδων για συμμετοχική συγκέντρωση και διανομή δεδομένων, και αναγνώριση της ανάγκης ενσωμάτωσης των γνώσεων που έχουν συγκεντρωθεί από τους αυτόχθονες/τοπικούς πληθυσμούς στην εν γένει επιστημονική γνώση. Εξασφάλιση ότι τα αποτελέσματα των μελετών και των αναλύσεων θα διατίθενται με κατανοητό τρόπο σε όλους τους ενδιαφερομένους. [στόχος 3]

48. Η ΣΒΠ καλεί όλα τα συμβαλλόμενα μέρη να συγκροτήσουν συστήματα αναφοράς και να επιτρέψουν την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με θέματα βιοποικιλότητας μέσω του μηχανισμού συμψηφισμού (CHM). Οι πρόοδοι που έχουν πραγματοποιηθεί όσον αφορά τη συγκρότηση αποτελεσματικών CHMs σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες είναι μάλλον περιορισμένες, ως εκ τούτου είναι απαραίτητο οι επενδύσεις αναπτυξιακής συνεργασίας να εστιαστούν στη δημιουργία βασικού δυναμικού και να εξασφαλίσουν την ανάπτυξη καταλλήλων εργαλείων (π.χ. πολλά εθνικά εστιακά σημεία CHM δεν διαθέτουν αξιόπιστη πρόσβαση στο Διαδίκτυο). Επιπλέον, ο CHM πρέπει να περιλάβει όλους τους ενδιαφερομένους που συμμετέχουν στη διαχείριση της βιοποικιλότητας και όχι μόνο τους ερευνητικούς και κυβερνητικούς φορείς με έδρα τις επί μέρους πρωτεύουσες.

3.6. Η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση

49. Επισημαίνεται γενική έλλειψη ευαισθητοποίησης και κατανόησης σχετικά με το τι είναι η βιοποικιλότητα και σχετικά με τις απαιτήσεις της ΣBΠ και άλλων διεθνών συμβάσεων για το περιβάλλον. Θα πρέπει αυτό να αντιμετωπιστεί με υλικά ευαισθητοποίησης, τα οποία να εστιάζουν το ενδιαφέρον τους σε συγκεκριμένα τμήματα του κοινού, να διευρύνουν την κατανόηση του ρόλου της βιοποικιλότητας όσον αφορά την υποστήριξη της ανάπτυξης και τις απαιτήσεις των διεθνών συμβάσεων για το περιβάλλον Η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι δυνατόν να αλλάξει για τις καταστροφικές πρακτικές εάν, για παράδειγμα, η συμβολή της βιοποικιλότητας στην υγεία και την ευμάρεια ή την ασφάλεια των οικοσυστημάτων εκτιμηθεί δεόντως..

50. Η επίσημη εκπαίδευση αυξάνει την ποσότητα και την ποιότητα των ανθρωπίνων πόρων που διατίθενται για την λήψη αποφάσεως και τη διαχείριση σχετικά με την βιοποικιλότητα. Ως εκ τούτου αποτελεί καθοριστικής σημασίας εργαλείο για τη δημιουργία δυνατοτήτων και την ανάπτυξη νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων που συνδυάζουν τις τοπικές γνώσεις με τις επιστημονικές πληροφορίες, και θα πρέπει να αποδοθεί στο σημαντικό αυτό εργαλείο κάθε δυνατή προτεραιότητα ώστε να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση των νέων ανθρώπων και την κατανόηση των αντίστοιχων προβλημάτων εκ μέρους τους. Αυτό θα πρέπει να συμπληρωθεί από προγράμματα της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που να εκθέτουν σαφώς τη σημασία της σύνδεσης της βιοποικιλότητας με την κοινωνική και οικονομική κατανόηση των αναπτυξιακών διεργασιών. Οι ζωολογικοί και βοτανικοί κήποι καλούνται να διαδραματίσουν σοβαρό ρόλο στην εκπαίδευση.

4. Εφαρμογή

4.1. Χρηματοοικονομικοί πόροι

51. Για τη διαχείριση της βιοποικιλότητας απαιτείται μακροπρόθεσμη δέσμευση η οποία υπερβαίνει το πεδίο εφαρμογής του προγράμματος δράσης. Η εφαρμογή του προγράμματος δράσης συνεπάγεται προσπάθειες και επενδύσεις σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η χρηματοδότηση θα πρέπει να διαμορφωθεί με γνώμονα τις προαναφερθείσες προτεραιότητες. Ωστόσο, υφίστανται πολλά επιπρόσθετα θέματα τα οποία έχουν εντοπιστεί και στα οποία επιβάλλεται επίσης να αποδοθεί σημασία: τα προγράμματα γεωργικής ανάπτυξης και επισιτιστικής ασφάλειας θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την άγρια και την εξημερωμένη βιοποικιλότητα βιοποριστικής σημασίας πριν από την έναρξη των έργων. οι αρχές διαχείρισης των οικοσυστημάτων επιβάλλεται να ενσωματωθούν σε όλες τις πτυχές των εργασιών αναπτυξιακής συνεργασίας. οι προτάσεις μακροοικονομικής πολιτικής θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο στρατηγικού χαρακτήρα αποτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Tα θέματα αυτά θα πρέπει να εξετασθούν περαιτέρω και να αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου με τους εταίρους.

52. Οι αναλήψεις υποχρεώσεων εκ μέρους της ΕΤΑ για τις ΑΛΑ δεν εστιάζονται στα περιβαλλοντικά θέματα. Περίπου 5% των ΕΤΑ-8 θα δεσμευτούν ρητά υπέρ του περιβάλλοντος και 10% των κονδυλίων για τις χώρες ΑΛΑ απαιτείται να εστιάζονται σε περιβαλλοντικά θέματα. Οι στόχοι του παρόντος προγράμματος δράσης είναι δυνατόν να επιτευχθούν μόνο εφόσον τα θέματα περιβάλλοντος/βιοποικιλότητας εξακολουθήσουν να ενσωματώνονται σε όλα τα επίπεδα των δαπανών οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας, εφόσον εξασφαλίζεται παράλληλα η στρατηγική υποστήριξη από το μικρό τμήμα του προϋπολογισμού που εστιάζεται στα θέματα βιοποικιλότητας. Για παράδειγμα, η χρηματοδότηση των μεταφορών επί του παρόντος υπερβαίνει το 40% των συνολικώς ανειλημμένων υποχρεώσεων για την αναπτυξιακή συνεργασία. Οι δραστηριότητες αυτές μπορεί να έχουν ευρύτατες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και ως εκ τούτου απαιτείται υποστήριξη προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα θέματα βιοποικιλότητας περιλαμβάνονται στις διαδικασίες αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΙΑ) και της αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στρατηγικού χαρακτήρα με τις χώρες εταίρους, παράλληλα με τη δημιουργία του απαραίτητου δυναμικού για την εφαρμογή τους.

53. Η συνέχιση της χρηματοδότησης είναι επίσης απαραίτητη μέσω των γραμμών του προϋπολογισμού για το περιβάλλον και το τροπικό δάσος καθώς και μέσω άλλων γραμμών που προτείνονται πειραματικά για νέες διαδικασίες ή προτείνουν καθοδήγηση σχετικά με το βέλτιστο δυνατό τρόπο ένταξης των θεμάτων περιβάλλοντος/βιοποικιλότητας στην οικονομική και αναπτυξιακή συνεργασία. Οι ως άνω γραμμές του προϋπολογισμού είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για την περαιτέρω ανάπτυξη θεματικών πολιτικών καθώς και προκειμένου να εξασφαλιστεί η ένταξη της βιοποικιλότητας στις τομεακές πολιτικές. Η χρηματοδότηση μέσω των δημοσιονομικών γραμμών θα πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμη για προγράμματα και μελέτες που να αναλύουν τις διασυνδέσεις μεταξύ αειφόρου ανάπτυξης και περιβάλλοντος/βιοποικιλότητας σε οικουμενικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

54. Η κλιμάκωση του συντονισμού και της συνεργασίας με άλλους χορηγούς είναι καθοριστικής σημασίας. Εν προκειμένω θα πρέπει να περιλαμβάνονται οι συγχρηματοδοτικές δραστηριότητες για τους υγροτόπους, η συμμετοχή των κοινοτήτων στην αειφόρο διαχείριση των δασών, τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση των ξηροτόπων, τα έργα ολοκληρωμένης διαφύλαξης και ανάπτυξης και διεύρυνση του αποθέματος των διαθέσιμων πληροφοριών. Επιβάλλεται επίσης να διερευνηθούν οι δυνατότητες συνεργασίας με τον Παγκόσμιο Φορέα Περιβάλλοντος σχετικά με τις δυνατότητες συγχρηματοδότησης όσον αφορά τη δημιουργία ενός «ταμείου για τη δημιουργία δυναμικού βιοποικιλότητας». Όλα τα ανωτέρω θα πρέπει να εστιαστούν στην αναστροφή των αρνητικών περιβαλλοντικών τάσεων στις αναπτυσσόμενες χώρες, ιδίως μέσω της εφαρμογής των υποχρεώσεων που απορρέουν από πολυμερείς περιβαλλοντικές συμφωνίες αντιμετωπίζοντας παράλληλα τα περιβαλλοντικά προβλήματα περιφερειακού επιπέδου.

4.2. Παρακολούθηση

55. Η τακτική παρακολούθηση και οι επιθεωρήσεις κρίνονται απαραίτητες προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα και η εκμετάλλευση νέων ευκαιριών. Η αποτελεσματικότητα κατά την εφαρμογή του παρόντος προγράμματος δράσης θα πρέπει να παρακολουθείται, πέραν της συνήθους παρακολούθησης του κύκλου των επιμέρους έργων/προγραμμάτων, κατά τρόπο μάλιστα που να ενσωματώνονται τα περιβαλλοντικά θέματα σε έκαστη φάση στο πλαίσιο των τακτικών αξιολογήσεων των επιπτώσεων. Το πρόγραμμα δράσης απαιτεί τη θέσπιση αποτελεσματικού κόστους δεικτών που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάλυση των NIP/CSP, πολιτικών και προγραμμάτων καθώς και έργων. ΔΡΑΣΗ 17: Υποστήριξη της έρευνας για την ανάπτυξη δέσμης πρακτικών δεικτών που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση του κατά πόσον έχουν αντιμετωπισθεί δεόντως τα θέματα βιοποικιλότητας στις πολιτικές, στα προγράμματα και στα έργα NIP/CSP. Εν προκειμένω θα πρέπει να περιλαμβάνεται σε τοπικό επίπεδο η παρακολούθηση από μέλη των αυτοχθόνων πληθυσμών. [στόχος 1 & 4]

56. Δεν είναι δυνατόν να παρακολουθούνται παράλληλα όλες οι χώρες, τα προγράμματα και τα υπό εκτέλεση έργα, με αποτέλεσμα να είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί κάποια επιλογή όσον αφορά τις περιπτωσιολογικές μελέτες για χώρες, τομείς και έργα. Τα κριτήρια επιλογής για την παρακολούθηση πρέπει να περιλαμβάνουν: σε πιο βαθμό τα θέματα της βιοποικιλότητας έχουν ληφθεί υπόψη σε ορισμένα NIP/CSP για χώρες με υψηλή βιοποικιλότητα (ή μοναδικές από οικολογική σκοπιά περιφέρειες). πόσο αποτελεσματική υπήρξε η εφαρμογή των εθνικών προγραμμάτων δράσης για τη βιοποικιλότητα. τα καθοριστικής σημασίας τομεακά προγράμματα (π.χ. για τις μεταφορές) σε φάσμα χωρών μεσαίου και περιορισμένου εισοδήματος. οι επιπτώσεις των εθνικών πολιτικών όσον αφορά την in situ και ex situ διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και τις επιπτώσεις της βιοποικιλότητας σε σειρά πρωτοβουλιών σχετικά με την επισιτιστική ασφάλεια. ΔΡΑΣΗ 18: Ανεξάρτητες επισκοπήσεις για την αποτίμηση του βαθμού στον οποίο τα θέματα που σχετίζονται με το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα έχουν ληφθεί υπόψη κατά το σχεδιασμό και την αξιολόγηση πολιτικών, προγραμμάτων και έργων σε επιλεχθείσες μελέτες: συνέχιση των πενταετών επισκοπήσεων των εγγράφων για τις πολιτικές, τα προγράμματα και τα έργα. [στόχος 1 & 4]

Παράρτημα I - Οι στόχοι της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα και τα σημεία δράσης του ΠΔΒ

Στόχοι της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα // Δράσεις του ΠΔΒ

(1) Να ενσωματωθούν οι στόχοι της βιοποικιλότητας στις στρατηγικές της Κοινότητας για την ανάπτυξη και την οικονομική συνεργασία καθώς και τον πολιτικό διάλογο με τις αναπτυσσόμενες χώρες και οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο. Οι στόχοι της βιοποικιλότητας επιβάλλεται να ενταχθούν στα αναπτυξιακά έργα διαφόρων τομέων της οικονομίας των χωρών αποδεκτών, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη συνέπεια μεταξύ της κοινοτικής πολιτικής για την αναπτυξιακή συνεργασία και των άλλων κοινοτικών πολιτικών, όπως για το εμπόριο, τη γεωργία και την αλιεία. // 2, 3, 14, 17, 18

(2) Υποστήριξη της αειφόρου χρήσης των φυσικών πόρων ιδίως όσον αφορά τα οικοσυστήματα των δασών, των λειμώνων και τα θαλάσσια/παράκτια οικοσυστήματα. // 4, 5, 6, 7, 8, 13, 14

(3) Ενίσχυση του δυναμικού των αντιστοίχων φορέων που συμμετέχουν στη διαφύλαξη και την αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας. // 2, 3, 10, 11, 12, 15, 16

(4) Περαιτέρω ολοκλήρωση των πρακτικών ΕΙΑ στην αναπτυξιακή συνεργασία. // 2, 9, 17, 18

(5) Συντονισμός και εφαρμογή της στρατηγικής αυτής και των εξ αυτής απορρεόντων προγραμμάτων δράσης, με τις στρατηγικές τρίτων χωρών, ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η συνέπεια μεταξύ της ενίσχυσης που παρέχει η Κοινότητα σε τρίτες χώρες και του στόχου των στρατηγικών που αναπτύσσουν οι χώρες αυτές για τη βιοποικιλότητα. // 3, 14

(6) Εξασφάλιση της συμπληρωματικότητας και του συντονισμού των πολιτικών και των προσεγγίσεων στα προγράμματα ενίσχυσης της Κοινότητας και των κρατών μελών, καθώς επίσης και με άλλους χορηγούς και διεθνείς φορείς, ιδίως τον παγκόσμιο φορέα περιβάλλοντος (ΠΦΠ), για τη συνεπή εφαρμογής της ΣΒΠ. // 1, 3, 12

(7) Παροχή επαρκών κονδυλίων για τη βιοποικιλότητα στα προγράμματα διμερούς ενίσχυσης καθώς και υπέρ διεθνών μηχανισμών (π.χ. ΣΒΠ). // Τμήμα 4

Παράρτημα II - Κονδύλια που διατίθενται από τις AΛA/AΚΕ για το περιβάλλον

Οι δαπάνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπέρ της βιοποικιλότητας προέρχονται από πολλούς πόρους οι οποίοι ποικίλουν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης έως διάφορες γραμμές του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αναφέρονται σε σειρά επιμέρους θεμάτων όπως τα τροπικά δάση, το περιβάλλον στις αναπτυσσόμενες χώρες και το περιβάλλον σε οικουμενικό επίπεδο.

Τα κονδύλια που διατέθηκαν (1990 έως 1995) στις χώρες ΑΚΕ (EΤΑ) και AΛA πρωτίστως για περιβαλλοντικά έργα (ή μέρη άλλων έργων που αφορούσαν το περιβάλλον) αναφέρονται κατωτέρω. Ο συνολικός προϋπολογισμός ΕΤΑ-7 ανήλθε σε 11 δισεκατ. EUR, εκ των οποίων 2% του συνόλου αφορούσε ειδικές δράσεις για το περιβάλλον. Ο προϋπολογισμός για τις χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής προβλέπει δαπάνες ύψους 10% για το περιβάλλον.

Χρηματοδότηση των περιβαλλοντικών θεμάτων και % ποσοστό της συνολικής χρηματοδότησης για το περιβάλλον. (1990 έως 1995)

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

Πηγή: Η ένταξη του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης στην πολιτική οικονομικής και αναπτυξιακής συνεργασίας

Στοιχεία μιας γενικής στρατηγικής. Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Για την περίοδο 1996-1998, το συνολικό ποσό που δεσμεύτηκε για περιβαλλοντικά προγράμματα και έργα εκ μέρους της ΓΔ Ανάπτυξης ανήλθε σε 274,3 εκατ. EUR (5,3% των συνολικών κονδυλίων που δέσμευσε η ΓΔ-Ανάπτυξη) και το ποσό που διατέθηκε ανήλθε σε 101 εκατ. EUR (Tractebel/ERM/Kampsax 2000).

Χρησιμοποιώντας κατηγορίες DAC για την ταξινόμηση των περιβαλλοντικών ερευνών, δεσμεύτηκαν 181 εκατ. EUR μεταξύ 1996 και 1998 υπέρ έργων τα οποία αφορούν τις συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών για τη βιοποικιλότητα (ΣΒΠ), τη μεταβολή του κλίματος (FCCC) και την απερήμωση (CCD) (βλ. πίνακα). Αυτό σημαίνει ότι κατά μέσον όρο 1,2% των συνολικώς δεσμευομένων πιστώσεων ετησίως εκ μέρους της ΓΔ Ανάπτυξη δαπανήθηκαν για την εφαρμογή της ΣΒΠ. Επιπλέον 19 εκατ. EUR δαπανήθηκαν για την ένταξη του περιβάλλοντος στην πολιτική ανάπτυξη της συνεργασίας.

Ανάληψη και εκτέλεση δαπανών εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας [10] (σε εκατ. EUR) υπέρ των συμβάσεων των Ηνωμένων Εθνών

[10] Κατά προσέγγιση

>ΘΕΣΗ ΠIΝΑΚΑ>

(Πηγή: Tractebel/EFM/Kampsax)

Οι κατηγορίες DAC δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν την εφαρμογή της ΣΒΠ είναι ευρύτατες και περιλαμβάνουν την προστασία των υδάτινων πόρων, την αειφόρο γεωργία, την καταπολέμηση της αποψίλωσης, την αειφόρο αλιεία και την αειφόρο χρήση ευπαθών περιβαλλόντων για τουριστική αξιοποίηση. Η ταξινόμηση των έργων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενημέρωση της έκθεσης αξιολόγησης (ERM 1997) υιοθετεί ένα κατά πολύ στενότερο ορισμό της βιοποικιλότητας: ως προστασίας των φυσικών πόρων, των σπανίων φυσικών πόρων και των αγρίων ειδών. Χρησιμοποιώντας την ως άνω ταξινομική προσέγγιση περίπου 3% όλων των δαπανών περιβαλλοντικού χαρακτήρα αναλήφθηκαν για την βιοποικιλότητα. [11]

[11] Το αριθμητικό δεδομένο 3% και τα ποσοστά που αναφέρονται στο σχήμα 1 αποτελούν τις κατά προσέγγιση μάλλον παρά τις πραγματικές αναλήψεις δαπανών δεδομένου ότι βασίζονται σε ανάλυση σύμφωνα με την οποία σε πολλά έργα έχουν αποδοθεί περισσότερα του ενός θέματος με αποτέλεσμα να προσμετρηθούν διπλά ορισμένες από τις αναλαμβανόμενες δαπάνες.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

(Βάσει του Tractebel/ERM/Kampsax 2000)

Οι δαπάνες βάσει των γραμμών του προϋπολογισμού για το περιβάλλον και το τροπικό δάσος (93-99) ανήλθαν σε 97 εκατ. EUR και 234 εκατ. EUR αντιστοίχως. Η αρχική εκτίμηση των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν υπέρ έργων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα μέσω της ΓΔ Έρευνα (96-98) ανήλθαν σε 4 εκατ. EUR.

Παράρτημα III - Κριτήρια DAC για την επίτευξη των στόχων της ΣΒΠ από έργα/προγράμματα

Οιοδήποτε έργο ή πρόγραμμα που προάγει τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας, την αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας και/ή τη δίκαια και ορθή διανομή των ωφελειών από τη χρήση των γενετικών πόρων. Εν προκειμένω περιλαμβάνονται οι ειδικές δράσεις για την ένταξη του προβληματισμού που αφορά τη βιοποικιλότητα σε ένα φάσμα αναπτυξιακών στόχων των χωρών αποδεκτών καθώς και η αρωγή προς τις αναπτυσσόμενες χώρες προκειμένου να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει δυνάμει της εν λόγω σύμβασης.

Παραδείγματα των τύπων έργων και προγραμμάτων:

* Προπαρασκευή εθνικών σχεδίων, στρατηγικών και προγραμμάτων για τη βιοποικιλότητα, απογραφές και αποτιμήσεις της βιοποικιλότητας, ανάπτυξη των απαραίτητων νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων για την προστασία απειλουμένων ειδών, ανάπτυξη μέτρων για τη χορήγηση κινήτρων, ανάπτυξη της αποτίμησης των επιπτώσεων, πολιτικές και νομοθετικά μέτρα για την πρόσβαση και τη διανομή των ωφελειών από τους γενετικούς πόρους.

* Καθιέρωση προστατευόμενων περιοχών και αειφόρος διαχείριση των οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των θαλασσίων και παράκτιων οικοσυστημάτων, των εσωτερικών υδάτων, των ορεινών δασικών περιοχών και των ξηροτόπων καθώς και των άγονων και των ημιάγονων περιοχών.

* Φυσικά αποθέματα και δράσεις στις παρακείμενες περιοχές, άλλα μέτρα προστασίας ειδών που κινδυνεύουν ή κρίνονται ευπαθή καθώς και των οικοτόπων τους, διαφύλαξη ex-situ (π.χ. τράπεζες πόρων, ζωολογικοί κήποι).

* Δημιουργία δυναμικού όσον αφορά τα προγράμματα αποτίμησης, εκπαίδευσης, επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τη βιοποικιλότητα στους τομείς της συστηματικής και της βιοποικιλότητας.

* Έρευνα σχετικά με τη βιοποικιλότητα.

* Ολοκλήρωση της βιολογικής ποικιλότητας και των τομεακών πολιτικών, σχεδίων και προγραμμάτων.

* Προστασία των υδάτινων πόρων και αποκατάσταση αυτών, ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση του υδροκρίτη, του υδροφόρου ορίζοντα και των ποτάμιων λεκανών.

* Αειφόρες γεωργικές και κτηνοτροφικές πρακτικές, ολοκληρωμένες στρατηγικές διαχείρισης των ζιζανίων και κατάλληλη χρήση γεωργικών χημικών, διατήρηση των εδαφών, διατήρηση των γεωργικών πόρων.

* Καταπολέμηση της αποψίλωσης και της υποβάθμισης του εδάφους.

* Αειφόρος θαλάσσια, παράκτια και εσωτερική αλιεία.

* Αειφόρος χρήση ευπαθών από περιβαλλοντική σκοπιά περιοχών για τουριστικούς σκοπούς.