Γνωμοδότηση για την πέμπτη ετήσια έκθεση για την εφαρμογή της μεταρρύθμισης των διαρθρωτικών ταμείων (1993)

(96/C 18/07)

Στις 19 Ιουλίου 1995, η Επιτροπή αποφάσισε σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης ΕΟΚ, να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή γνωμοδότηση για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιφερειακής ανάπτυξης, χωροταξίας και πολεοδομίας, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Οκτωβρίου 1995 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. van Dijk.

Η ΟΚΕ υιοθέτησε ομόφωνα κατά τη 329η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 1995) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Πρόκειται για την 5η ετήσια έκθεση που καταρτίζεται μετά την απόφαση για τη μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων που λήφθηκε το 1988 και αφορά τις εξελίξεις που σημειώθηκαν μετά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Η ετήσια έκθεση αποτελεί, επομένως, έναν πρώτο απολογισμό της μεταρρύθμισης. Το 1994 επιτεύχθηκαν νέες συμφωνίες σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία. Οι πρώην στόχοι 3 και 4 συνοψίσθηκαν στο νέο στόχο 3. Ο νέος στόχος 4 αφορά τις ενισχύσεις προγραμμάτων για την πρόληψη της ανεργίας.

1.2. Η έκθεση αυτή, αν και δημοσιεύθηκε στις 20 Μαρτίου 1995, αφορά το έτος 1993.

2. Περιεχόμενο της έκθεσης

2.1. Η έκθεση αποτελείται από 5 κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο η Επιτροπή παρουσιάζει τα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης του 1988. Στο κεφάλαιο ΙΙ η Επιτροπή παρέχει περισσότερες πληροφορίες για τις εξελίξεις που σημειώθηκαν ανά στόχο και ανά χώρα. Η έκθεση αναφέρεται, επίσης, στις κοινοτικές πρωτοβουλίες. Το θέμα της εκτέλεσης του προϋπολογισμού θίγεται στο κεφάλαιο ΙΙΙ. Στα κεφάλαια 3 και 4 η Επιτροπή παρουσιάζει τις εκτιμήσεις της για τα σχέδια μεγάλης εμβέλειας και τις προβλέψεις της για τη νέα περίοδο που διανύεται. Επίσης, αναφέρεται στη συνέχεια που έδωσε στις γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της ΟΚΕ.

2.2. Όπως αναφέρει η Επιτροπή, η ΟΚΕ ζήτησε σχετικά με την 4η ετήσια έκθεση, την αξιολόγηση των δράσεων. Επιτροπή έλαβε υπόψη τη σύσταση αυτή στην παρούσα έκθεση. Επίσης, ελήφθη υπόψη ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων. Στην έκθεση για το έτος 1992, η Επιτροπή δεν έθιξε σε ικανοποιητικό βαθμό το θέμα της συμπληρωματικότητας κατά τη χρήση της τεχνικής βοήθειας. Η παράλειψη αυτή καλύπτεται στην παρούσα γνωμοδότηση.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι η έκθεση για το έτος 1993 δημοσιεύεται το 1995. Φαίνεται ότι η Επιτροπή δεν αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις εκθέσεις αυτές. Η ΟΚΕ κρίνει όμως, ότι οι εκθέσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για την περαιτέρω εφαρμογή των προγραμμάτων και σχεδίων και επομένως είναι αναγκαίο να καταρτίζονται με ταχύτητα και με κατάλληλο τρόπο. Η ΟΚΕ περίμενε ότι τουλάχιστον με την έναρξη της νέας περιόδου του προγράμματος θα δημοσιευόταν σύντομα η ετήσια έκθεση για το 1993, ώστε να μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά την κατάρτιση των προγραμμάτων για τα έτη 1994-1999.

3.2. Η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει την έκθεση μόνο για να παράσχει πληροφορίες για τη διανυθείσα περίοδο. Η ΟΚΕ συνιστά να περιληφθούν στην έκθεση περισσότερα κεφάλαια που περιέχουν αναλύσεις οι οποίες θα επηρεάσουν τη μελλοντική πολιτική.

3.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν αντελήφθη ορθά τις συστάσεις της ΟΚΕ, σχετικά με την 4η ετήσια έκθεση. Στη γνωμοδότησή της η ΟΚΕ είχε ζητήσει να δοθεί :

- ιδιαίτερο βάρος στο συντονισμό της περιφερειακής πολιτικής των κρατών μελών και της Κοινότητας, στην εναρμόνιση της περιφερειακής πολιτικής με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές και στις επιπτώσεις της για το περιβάλλον (σημείο 3.4.1),

- στην αρχή της εταιρικής σχέσης (4.1),

- στη συμμετοχή των επαγγελματικών κύκλων (4.1.3 - 4.1.6),

- στην αρχή της συμπληρωματικότητας (4.2),

- στη συγκέντρωση (4.3),

- στην αξιολόγηση των επιπτώσεων της παροχής διαρθρωτικών υπηρεσιών (4.4),

- στις επιπτώσεις σε άλλους πολιτικούς τομείς (4.5).

3.4. Η Επιτροπή αναφέρει στην έκθεσή της ότι έλαβε υπόψη μόνο ορισμένες από τις πτυχές αυτές. Η ΟΚΕ εκφράζει την απογοήτευσή της, σχετικά, επειδή τα θέματα αυτά έχουν πάντοτε εξαιρετική σημασία, ιδιαίτερα για τη μελλοντική λειτουργία των διαρθρωτικών ταμείων.

3.5. Η ΟΚΕ είναι πάντοτε πρόθυμη να συμμετάσχει στην κατάρτιση των μελλοντικών εκθέσεων. Φοβάται όμως μήπως η Επιτροπή δεν εκτιμά ιδιαίτερα αυτή την πρόταση : Πράγματι, παρά τις υποσχέσεις της Επιτροπής, η ΟΚΕ δεν συμμετείχε στις εργασίες προσδιορισμού της δομής και της παρουσίασης της τελευταίας ετήσιας έκθεσης. Ωστόσο, η συμμετοχή της ΟΚΕ θα είχε εξασφαλίσει μια πιο σαφή έκθεση.

3.6. Η ΟΚΕ έχει οπωσδήποτε θετική γνώμη για την έκθεση. Η τελευταία περιέχει άφθονες πληροφορίες και προσφέρει ποικιλία δεδομένων για τη σημερινή κατάσταση των πραγμάτων σε σχέση με τα διαρθρωτικά ταμεία. Επιδοκιμάζει ιδιαίτερα το ρόλο που επιφυλλάσσει η έκθεση στους κοινωνικούς εταίρους, πράγμα που εζητείτο στις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις.

3.6.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει ότι η Επιτροπή δεν αξιοποιεί πλήρως την πληθώρα διαθέσιμων πληροφοριών. Το περιεχόμενο της έκθεσης θα έπρεπε να είναι λιγότερο περιγραφή και περισσότερο ανάλυση.

3.6.2. Επίσης, είναι απαραίτητο να αξιολογηθεί το πρόγραμμα 1989-1993. Κατ`αυτό τον τρόπο θα μπορούν να αναλυθούν αποτελεσματικότερα οι βελτιώσεις που πρέπει να σημειωθούν κατά την περίοδο 1994-1999.

3.7. Για να είναι η έκθεση πιο βατή η ΟΚΕ συνιστά να προστεθεί στο μέλλον μια περίληψη σ` αυτή.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ δυσκολεύεται να αντιληφθεί αν τηρούνται οι απαιτήσεις ως προς την συμπληρωματικότητα και τη συγκέντρωση, με βάση την ετήσια έκθεση της Επιτροπής. Σχετικά με τη συγκέντρωση, η Επιτροπή αναφέρει ότι εξέτασε το θέμα αυτό μόνο ενόψει του στόχου 1. Η αξιολόγηση των άλλων στόχων καθυστερεί (σημείο 2.5).

4.2. Σχετικά με τη συγκέντρωση, η ΟΚΕ κρίνει ότι η έκθεση δεν περιλαμβάνει καμία αξιολόγηση των επιτευχθέντων αποτελεσμάτων. Αντίθετα, περιορίζεται στην απαρίθμηση σχεδίων που είχαν προβλεφθεί για τους επιμέρους στόχους, χωρίς να αναφέρει εξελίξεις ή συνέπειες (2.2).

4.3. Η έκθεση θίγει επίσης το θέμα της εναρμόνισης της περιφερειακής πολιτικής με τις άλλες κοινοτικές πολιτικές. Όπως διαφαίνεται από την έκθεση, στον τομέα αυτό υπάρχουν ακόμη πολυάριθμα προβλήματα. Κυρίως, όσον αφορά την εφαρμογή των κοινοτικών περιβαλλοντικών μέτρων δεν έχουν επιτευχθεί ακόμη τα ευκταία αποτελέσματα (κεφάλαιο 4, σημείο 2.2).

4.3.1. Σε αυτό το σημείο τίθεται το εξής ερώτημα : Η ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική θα πρέπει να προσαρμοστεί στις άλλες κοινοτικές πολιτικές ή θα πρέπει απλώς να χαράξει το γενικό πλαίσιο εντός του οποίου θα ενταχθεί η πολιτική σχετικά με τα διαρθρωτικά ταμεία; Η ΟΚΕ δεν επιθυμεί να απαντήσει στο ερώτημα αυτό στην παρούσα γνωμοδότηση διότι το θέμα θα αποτελέσει αντικείμενο γνωμοδότησης πρωτοβουλίας που θα καταρτίσει μεταγενέστερα.

4.4. Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων μπορεί να πραγματοποιηθεί σε ευρωπαϊκό, σε εθνικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Η ΟΚΕ έχει την εντύπωση ότι η συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο εφαρμόζεται όπως ορίζουν οι σχετικές συμφωνίες. Έχει όμως ορισμένες αμφιβολίες ως προς την εφαρμογή της αρχής αυτής σε εθνικό επίπεδο, χωρίς να θίγει ακόμη την εφαρμογή της σε περιφερειακό επίπεδο.

4.4.1. Η διάταξη αυτή έχει κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, καθοριστική σημασία. Κατά τη νέα περίοδο εφαρμογής του προγράμματος πρέπει να ληφθεί σε μεγαλύτερο βαθμό υπόψη, αν και δημιουργείται η εντύπωση, ότι ορισμένα κράτη μέλη εφαρμόζουν χαλαρά τη διάταξη αυτή. Η ΟΚΕ εύχεται να δοθεί στην επόμενη έκθεση ιδιαίτερο βάρος στην τήρηση των απαιτήσεων αυτών. Σχετικά πρέπει να εξετασθεί σε ποιό στάδιο συμμετέχουν οι κοινωνικοί και οικονομικοί εταίροι και πώς αξιοποιείται η συμμετοχή τους, ώστε να μην καταστεί άνευ ουσίας η αρχή αυτή. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υποβάλουν έκθεση σχετικά με τις μελέτες που εκπονήθηκαν, καθώς και σχετικά με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων τους. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ληφθούν υπόψη όλα τα ενδιαφερόμενα επίπεδα. Η Επιτροπή θα πρέπει στην έκθεσή της να αναφέρει αυτές τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Η ΟΚΕ παροτρύνει την Επιτροπή να έχει υπόψη τις προϋποθέσεις αυτές ως σημαντικό κριτήριο κατά τη χορήγηση πόρων για την πραγματοποίηση ενός συγκεκριμένου σχεδίου, κυρίως ενόψει της νέας γενικής οδηγίας.

4.5. Η Επιτροπή δεν αναφέρεται σε κανένα σημείο της έκθεσης στον συντονισμό της εθνικής περιφερειακής πολιτικής με την κοινοτική περιφερειακή πολιτική. Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο τον συντονισμό αυτό, επειδή κρίνει ότι αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για μια αποτελεσματική περιφερειακή πολιτική. Επίσης, στην έκθεση θα μπορούσε να είχε συμπεριληφθεί κατάλογος των περιοχών που επέλεξαν τα κράτη μέλη και των περιοχών που επέλεξε η Επιτροπή. Κατ`αυτό τον τρόπο θα υπήρχε μια εικόνα σχετικά με τη σημασία που αποδίδεται στην ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική. Η Επιτροπή εκδίδει βέβαια κάθε τρία χρόνια περιοδική έκθεση για την οικονομική και κοινωνική κατάσταση και την ανάπτυξη των περιφερειών της Κοινότητας.

4.6. Στο κεφάλαιο IV, παρ. 1.8 η Επιτροπή παραδέχεται ότι κατά την μεταρρύθμιση των διαρθρωτικών ταμείων πρέπει να υπάρξει διαφάνεια σχετικά με το κόστος που βαρύνει το κεφάλαιο για κάθε δημιουργούμενη θέση απασχόλησης. Η ΟΚΕ ματαίως αναζήτησε στην έκθεση μια εκτίμηση της πτυχής αυτής. Ελπίζει ότι σε μια προσεχή έκθεση θα λάβει περισσότερες πληροφορίες για το θέμα. Η ΟΚΕ λυπάται γιατί δεν υπάρχει καμία συστηματική παρουσίαση των δεδομένων και των γεγονότων στο κεφάλαιο αυτό.

Βρυξέλλες, 25 Οκτωβρίου 1995.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER