Γνωμοδότηση για το Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος

(96/C 18/22)

Στις 21 Ιουνίου 1995, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με το Πράσινο Βιβλίο για τις πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

Το τμήμα οικονομικών, δημοσιονομικών και νομισματικών υποθέσεων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών επεξεργάστηκε τη γνωμοδότησή του στις 4 Οκτωβρίου 1995 με βάση τις εισηγητικές εκθέσεις των κ.κ. Burani (Μέρος Α), de Bigault du Granrut (Μέρος Β) και Geuenich (ο οποίος συμμετείχε και στις δύο εκθέσεις όσον αφορά τα προβλήματα της προστασίας των συμφερόντων των καταναλωτών). Η σύνοψη των κατευθύνσεων που διατυπώνονται περιλαμβάνονται στο μέρος Γ.

Κατά την 329η σύνοδο ολομέλειας, (συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 1995), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με ευρεία πλειοψηφία, 5 ψήφους κατά και 14 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΜΕΡΟΣ Α - Η ΑΓΟΡΑ

1. Εισαγωγή

1.1. Η ΟΚΕ είχε ήδη την ευκαιρία να ασχοληθεί με οικονομικά και νομισματικά προβλήματα που αφορούν το ενιαίο νόμισμα () 7 το Πράσινο Βιβλίο (ΠΒ) συνιστά εξάλλου έγγραφο το οποίο βασίζεται σε πρακτική προσέγγιση του προβλήματος, και θα πρέπει να σχολιασθεί βάσει των αναγκών της αγοράς γενικά (τράπεζες, επιχειρήσεις και καταναλωτές), της απαίτησης να ληφθούν ιδιαιτέρως υπόψη τα συμφέροντα των καταναλωτών καθώς και οι πτυχές που ενδέχεται να αποπροσανατολίσουν τους πολίτες. Η ανάλυση των απαιτήσεων των διαφόρων κοινωνικών εταίρων μαρτυρεί την ύπαρξη αλληλοσυγκρουόμενων μεν, νόμιμων δε συμφερόντων : τούτα πρέπει εξάλλου να ληφθούν υπόψη βάσει της ύψιστης απαίτησης για τη διασφάλιση της μετάβασης στο Ενιαίο Νόμισμα (ΕΝ) σύμφωνα με τις αρχές που αναφέρονται στο Πράσινο Βιβλίο : εφικτότητα, τήρηση του νομικού πλαισίου, αξιοπιστία της διαδικασίας, και με την εφαρμογή στην πράξη των κριτηρίων της απλότητας, της ευελιξίας και της αναζήτησης λύσεων με χαμηλό κόστος.

1.2. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι καθήκον - δικό της και των κοινοτικών αρχών - είναι να μελετηθεί με ρεαλισμό η κατάσταση χωρίς ενθουσιασμούς και πανηγυρισμούς : η αγορά πρέπει να κατανοήσει ότι τα προς επίλυση προβλήματα είναι πολλά και δύσκολα και ότι η διαδικασία της μετάβασης θα έχει κόστος, αλλά όλα αυτά συνιστούν το αναπόφευκτο αντιστάθμισμα του οφέλους που θα προκύψει από την εφαρμογή του ενιαίου νομίσματος στην Ευρώπη.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Τα κύρια χαρακτηριστικά της ΟΝΕ είναι :

α) ο συντονισμός της οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών και

β) η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών σε επίπεδο Ένωσης.

2.1.1. Για το συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, τα κράτη μέλη οφείλουν να συμβάλλουν στην υλοποίηση των στόχων της Ένωσης. Στο άρθρο 2 της Συνθήκης γίνεται, εκτός άλλων, αναφορά σε « μία σταθερή και διαρκή, μη πληθωριστική ... ανάπτυξη ... (και) ένα υψηλό επίπεδο απασχόλησης ».

2.1.2. Η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο του ΕΣΚΤ (Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών) (άρθρο 105). Η ΟΚΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να εκδώσει μια πρόσθετη γνωμοδότηση για την ΟΝΕ προκειμένου να αναφερθεί στη σχέση μεταξύ προαγωγής της απασχόλησης και σταθερότητας των τιμών. Η παρούσα γνωμοδότηση περιορίζεται σε θέματα που σχετίζονται με την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συγχαίρει την Επιτροπή για τη σύνταξη του Πράσινου Βιβλίου όπου παρουσιάζονται με σαφήνεια τα πρακτικά προβλήματα που θα ανακύψουν για τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα. Η προσέγγιση είναι πραγματιστική και αλληλεπιδρούσα, με συνείδηση του γεγονότος ότι η εφαρμογή των προγραμμάτων, αφηρημένα ορθολογικών, μπορεί να εξαρτηθεί από τις αντικειμενικές ανάγκες της αγοράς.

2.3. Η εν λόγω μετάβαση πρέπει, όπως ορίζεται στη Συνθήκη, να είναι « ταχεία » όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμφωνούν στο ότι πρέπει να είναι « η ταχύτερη δυνατόν ». Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει σκόπιμο να επισύρει την προσοχή της Επιτροπής και του Συμβουλίου στο γεγονός ότι δεν πρέπει να συγχέεται η ταχυτήτα με τη βιασύνη : κανένα δεν θα εξυπηρετούσε η υιοθέτηση καθορισμένου χρονοδιαγράμματος αν, στη συνέχεια, αποδειχτεί ότι η αγορά δεν είναι έτοιμη να το ακολουθήσει λόγω των αντικειμενικών δυσκολιών τεχνικού, οργανωτικού ή οικονομικού χαρακτήρα. Αντίθετα, αν κατά τη διάρκεια των προπαρασκευαστικών μελετών αποδειχθεί ότι ο προβλεπόμενος χρόνος είναι υπερβολικός, κανείς δεν πρέπει να αντιταχθεί στην επίσπευσή του. Με άλλα λόγια, οι διάφορες φάσεις της μετάβασης πρέπει να θεωρηθούν ενδεικτικές και υποκείμενες σε αναθεώρηση βάσει πραγματιστικής προσέγγισης, θα πρέπει ωστόσο να χαραχθούν οριστικά - και να μην υπόκεινται πλέον σε αναθεωρήσεις - πολύ πριν την έναρξη της Φάσης Α.

2.4. Από την άλλη πλευρά, ο προσδιορισμός του χρόνου εκτελέσεως, όπως θα προκύψει από το έγγραφο το οποίο θα υποβάλει το Συμβούλιο Ecofin στο Συμβούλιο των Υπουργών, στο τέλος Δεκεμβρίου 1995, με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής, πρέπει να είναι καρπός ανεξάρτητης αξιολόγησης από πλευράς της Επιτροπής, κατόπιν εκτίμησης των αναγκών της αγοράς.

2.5. Εξάλλου, οι αποφάσεις της Επιτροπής πρέπει να είναι σύμφωνες με τις γνώμες που έχουν εκφράσει άλλες αρχές και οι οποίες έχουν συμβάλει σημαντικά στη διαδικασία μετάβασης στο ενιαίο νόμισμα 7 προβλέπεται ότι το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα (ΕΝΙ) θα υποβάλει στα τέλη του έτους, από κοινού με την έκθεση της Επιτροπής, δική του έκθεση για τις νομισματικές πτυχές που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά του. Το Συμβούλιο ζήτησε οι δύο εκθέσεις να συνταχθούν στο πλαίσιο διαβούλευσης μεταξύ Επιτροπής και ΕΝΙ 7 η προϋπόθεση αυτή είναι απαραίτητη αλλά ανεπαρκής : είναι επιτακτική ανάγκη οι δύο εκθέσεις να χαρακτηρίζονται από απόλυτη συνοχή.

2.6. Από το Πράσινο Βιβλίο απουσιάζει μια σημαντική πτυχή του θέματος : το πρόβλημα των χωρών που δεν θα ανταποκρίνονται στα προκαθορισμένα κριτήρια όσον αφορά τη συμμετοχή τους στο ενιαίο νόμισμα ή των χωρών οι οποίες έχουν υπογράψει τη ρήτρα παρέκκλισης (opt out) από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, δηλαδή οι αποκαλούμενες κατά παρέκκλιση χώρες. Το κενό είναι σημαντικό και θα πρέπει να συμπληρωθεί όπως επισημάνθηκε στην έκτακτη σύνοδο κορυφής που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι στις 9 και 10 Ιουνίου 1995. Η ΟΚΕ λαμβάνει υπόψη τη δήλωση του Προέδρου Santer, ότι το δεύτερο εξάμηνο του 1995 η Επιτροπή θα αφοσιωθεί στη μελέτη του συγκεκριμένου προβλήματος.

2.7. Δεδομένου ότι, η διαδικασία της μετάβασης στο ενιαίο νόμισμα δεν μπορεί ούτε να σταματήσει ούτε να τροποποιηθεί από παράλληλες εκτιμήσεις, είναι σημαντικό να ληφθούν εξ αρχής υπόψη τα προβλήματα που ενδεχόμενως συνεπάγεται η δημιουργία του ενιαίου νομίσματος στις κατά παρέκκλιση χώρες. Αν προκύψει ότι παρόμοια προβλήματα μπορεί να δημιουργήσουν πρόσθετο κόστος, στρέβλωση του ανταγωνισμού, ή, ακόμη χειρότερα, την αίσθηση στους πολίτες ότι το ενιαίο νόμισμα μπορεί να συντελέσει στην ανάπτυξη μιας « Ευρώπης των δύο ταχυτήτων », η Επιτροπή θα πρέπει να επισημάνει στην έκθεσή της τα μέτρα που κρίνονται κατάλληλα για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής.

3. Η μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα

3.1. Κατά το σχολιασμό του Πράσινου Βιβλίου, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έλαβε επίσης - και κυρίως - υπόψη τις απόψεις που διατυπώνονται στην πλούσια συλλογή εγγράφων που δημιουργήθηκε από διάφορους κοινωνικούς εταίρους, όπως είναι οι απόψεις που εκφράστηκαν κατά τη διάρκεια συναντήσεων με εμπειρογνώμονες του τραπεζικού τομέα, της βιομηχανίας, του εμπορίου, της βιοτεχνίας και των οργανώσεων των καταναλωτών. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει τις ευχαριστίες της στην Επιτροπή και το ΕΝΙ για την ανοιχτή και ενεργό συνεργασία που της παρείχαν κατά την κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης.

3.2. Το ενιαίο νόμισμα : παράγοντας μείωσης του κόστους

3.2.1. Στην καταγραφή των οφελών που θα προκύψουν από τη θέσπιση του ενιαίου νομίσματος, το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 5) υπογραμμίζει το γεγονός ότι με τη νομισματική ένωση θα πάψει να υφίσταται το κόστος της μετατροπής συναλλάγματος, που κατά τους υπολογισμούς ανέρχεται στο 0,3-0,4 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕγχΠ) της Ένωσης, δηλαδή περίπου 20-25 δις. Ecu. Το εν λόγω ποσό - που προκύπτει από προηγούμενες μελέτες της Επιτροπής - κρίνεται υπερβολικό, μιας και αναφέρεται σε όλα τα νομίσματα όλων των χωρών, συμπεριλαμβανομένων και των κατά παρέκκλιση οι οποίες ωστόσο δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη στους υπολογισμούς. Εντούτοις, δεδομένου ότι το ΑΕγχΠ περιλαμβάνει το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών, στη μείωση των εξόδων για τις επιχειρήσεις αντιστοιχούν μικρότερες εισπράξεις για τον χρηματοοικονομικό τομέα το τελικό αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο για το ΑΕγχΠ.

3.2.2. Στην ίδια παράγραφο, το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει το γεγονός ότι αν ένας πολίτης θελήσει να αλλάξει 1 000 DM διαδοχικά σε άλλα νομίσματα, κατά την επιστροφή του στη χώρα του θα του έχει απομείνει το μισό ποσό : ένας απλός υπολογισμός δείχνει ότι η κάθε μετατροπή κοστίζει κατά μέσο όρο 4,50 %, καθόλα φυσιολογικό κόστος για μετατροπή χαρτονομισμάτων. Το όφελος που προκύπτει για τον πολίτη και τις επιχειρήσεις (βλ. σημειο 3.2.1) καθίσταται αφ`εαυτού σαφές : δεν χρειάζεται η αναφορά παραδειγμάτων εκτός πραγματικότητας - και εκτός τόπου για τις υπονοούμενες κριτικές που περιέχουν - για να γίνει αποδεκτό το ενιαίο νόμισμα. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει την κατάργηση ολόκληρου του σημείου 5 της τελικής έκδοσης της έκθεσης της Επιτροπής, ή την αντικατάστασή του με την αναφορά του γεγονότος ότι με τον καθορισμό των ισοτιμιών θα εξαλειφθούν οι δαπάνες μετατροπής, αλλά μόνον για τα νομίσματα που θα αποτελέσουν το ενιαίο νόμισμα και για τους πολίτες των χωρίς παρέκκλιση χωρών.

3.3. Παράγοντας εσωτερικής σταθερότητας

3.3.1. Το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 6) προβλέπει ότι το ενιαίο νόμισμα θα γίνει ένα δυνατό και σταθερό νόμισμα, ισότιμο τουλάχιστον με το γιεν και το δολλάριο 7 η ΟΚΕ αναγνωρίζει το γεγονός ότι η Επιτροπή καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την επίτευξη του στόχου αυτού. Ωστόσο δεν γίνεται καμιά αναφορά στη μοίρα των νομισμάτων των κατά παρέκκλιση χωρών. Ήδη σήμερα είναι σαφές το πρόβλημα του ανταγωνισμού που ασκείται από τις χώρες με « ασθενές » νόμισμα στις χώρες με « δυνατό » νόμισμα, και το οποίο πρόβλημα ενδέχεται να οξυνθεί με τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος. Η έκκληση για « πειθαρχία » όσον αφορά τις νομισματικές και οικονομικές πολιτικές θα μπορούσε να είναι μάταιη αν δεν τεθούν σε ενέργεια κατάλληλα προστατευτικά συστήματα. Η Επιτροπή - από κοινού με το ΕΝΙ - θα πρέπει να μελετήσουν τη δυνατότητα σύνδεσης των νομισμάτων των κατά παρέκκλιση χωρών με το ενιαίο νόμισμα, μέσω ενός αναθεωρημένου μηχανισμού του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος (ΕΝΣ) το οποίο να προβλέπει ενδεχομένως περιθώρια μεταβλητών διακυμάνσεων από νόμισμα σε νόμισμα.

3.3.2. Η βιομηχανία των κατά παρέκκλιση χωρών μπορεί να υποστεί τις συνέπειες των εισαγωγών που θα πληρωθούν σε « ασθενές νόμισμα » και συνεπώς θα είναι σχετικά πιο ακριβές. Όσον αφορά τις εξαγωγές θα μπορούσε να εμφανιστεί η τάση - αυθόρμητη ή επιβαλλόμενη από τους εξαγωγείς - να εκδίδονται τιμολόγια σε ενιαίο νόμισμα, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στη διεύρυνση και στην παγίωση της αγοράς του ενιαίου νομίσματος, μειώνοντας όμως ταυτόχρονα, και κατά συνέπεια αποδυναμώνοντας, την αγορά του εθνικού νομίσματος. Η ΟΚΕ έχει συνείδηση του γεγονότος ότι διορθωτικές ή περιοριστικές παρεμβάσεις στις τάσεις της αγοράς αντιβαίνουν προς τις διατάξεις της Συνθήκης και τους κανόνες που διέπουν την Ενιαία Αγορά 7 εξάλλου αναμένεται ότι η πτυχή αυτή θα αναλυθεί από την Επιτροπή και το ΕΝΙ στις εκθέσεις τους προς το Συμβούλιο, με αναφορά των μέτρων - σύμφωνων με τις προαναφερθείσες προδιαγραφές - τα οποία ενδεχομένως υιοθετηθούν.

3.3.3. Το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 8) αναφέρεται στους φόβους που εκφράζονται από ορισμένους σχετικά με την « ακαμψία » του (σταθερού) μηχανισμού των συναλλαγματικών ισοτιμιών, ο οποίος δεν θα ήταν σε θέση να επιλύσει τα προβλήματα μιας χώρας που αντιμετωπίζει ιδιαίτερες δυσκολίες : η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα προβλήματα αυτά στην πλειονότητα των περιπτώσεων, θα μπορούσαν να επιλυθούν με κατάλληλους « εσωτερικούς » χειρισμούς. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την άποψη αυτή, υπογραμμίζει ωστόσο ότι « στην πλειονότητα των περιπτώσεων » δεν σημαίνει « σε κάθε περίπτωση », και ότι απαιτείται να προβλεφθούν καταστάσεις που δεν αντιμετωπίζονται με τη λήψη συνήθων μέτρων. Ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να ήταν η προληπτική επανευθυγράμμιση των συναλλαγματικών ισοτιμιών εντός του ΕΝΣ, με την οποία θα καταστεί δυνατή η συμμετοχή ενός ή περισσοτέρων νομισμάτων στο ενιαίο νόμισμα με αξίες που να τηρούν τους « πραγματικούς » όρους των οικονομιών που αντιπροσωπεύουν. Αν - εντελώς υποθετικά - η επανευθυγράμμιση αυτή καταστεί απαραίτητη, τότε θα πρέπει να εφαρμοστεί τουλάχιστον δύο χρόνια πριν την ημερομηνία εκκίνησης του ενιαίου νομίσματος (αρχή της φάσης Α) 7 η προθεσμία αυτή επιβάλλεται από τη Συνθήκη (άρθρο 109 ΣΤ). Με την υπόθεση ότι η ημερομηνία έναρξης της ΟΝΕ είναι η 1η Ιανουαρίου 1998, η προθεσμία για την πραγματοποίηση της επανευθυγράμμισης είναι η 31η Δεκεμβρίου 1995.

3.3.4. Η επενευθυγράμμιση των συναλλαγματικών ισοτιμιών που οφείλεται σε αντικειμενικές εκτιμήσεις της οικονομικής κατάστασης ενός ή περισσοτέρων κρατών θα πρέπει να συνιστά μέτρο αποδεκτό και μάλιστα ευκταίο εφόσον η απόφαση θα ληφθεί με σκοπό να αποφευχθεί στο μέλλον η αποδυνάμωση του ενιαίου νομίσματος 7 πρέπει όμως να υπάρξει η μέγιστη επαγρύπνηση μήπως η επανευθυγράμμιση χρησιμοποιηθεί από μια ή περισσότερες χώρες ως πρόσχημα προκειμένου να ωφεληθούν σε θέματα ανταγωνισμού.

3.3.5. Μια αρχή της Συνθήκης που η Επιτροπή (Πράσινο Βιβλίο σημείο 10) υποστηρίζει σθεναρά, συνίσταται στο ότι η ισχυρή νομισματική ένωση (ούτως ώστε να διατηρηθεί η σταθερότητα των τιμών) θα πρέπει να περιλαμβάνει μόνο τις χώρες « με καλή οικονομική διαχείριση ». Η ΟΚΕ συμφωνεί με τη θέση αυτή και λαμβάνει υπό σημείωση κάποιες δηλώσεις που προέρχονται από έγκυρες όχι όμως επίσημες πηγές, σύμφωνα με τις οποίες τα κριτήρια συμμετοχής - σταθερότητα των τιμών, των συναλλαγματικών ισοτιμιών, της οικονομικής σύγκλισης, έλλειμμα και δημόσιο χρέος - θα αξιολογηθούν από πολιτική σκοπιά για το σύνολο του προβλήματος. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η δυνατότητα αξιολόγησης που έχουν η Επιτροπή και το Συμβούλιο, βάσει της Συνθήκης δεν πρέπει να οδηγήσει σε υπερβολική ελαστικότητα των κριτηρίων ούτε σε κάποια χαλαρότητα που θα μπορούσε να βλάψει το ενιαίο νόμισμα πριν ακόμη δημιουργηθεί. Μ`αυτή την έννοια πρέπει να ερμηνευθεί ο όρος « σχολαστική τήρηση των ονομαστικών κριτηρίων », που υπάρχει στο Πράσινο Βιβλίο.

3.3.6. Συνεπώς, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής και του Συμβουλίου στην αναγκαιότητα προσεκτικής και αυστηρής εξέτασης των όρων εισόδου κάθε χώρας στο ενιαίο νόμισμα : οι οικονομικοί νόμοι επιδέχονται παραποιήσεως μόνο στο βαθμό που θα ήταν αποδεκτή από πολιτικής απόψεως.

3.3.7. Ενδεχόμενη παρέκκλιση από τα αυστηρά κριτήρια κατά την προσχώρηση των χωρών θα μπορούσε να οδηγήσει, πέρα από την αποδυνάμωση του ενιαίου νομίσματος έναντι των άλλων νομισμάτων, στο ενδεχόμενο που το Πράσινο Βιβλίο αναφέρει στο σημείο 8, χωρίς ωστόσο να συναχθούν συμπεράσματα : αν, κατόπιν της υιοθέτησης του ενιαίου νομίσματος, μια χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες, η Συνθήκη προβλέπει τη δυνατότητα παροχής οικονομικής ενισχύσεως υπό ορισμένους όρους. Είναι σαφές ότι οι ενισχύσεις αυτές θα αποτελέσουν ένα έμμεσο μέτρο στήριξης του ενιαίου νομίσματος εις βάρος όλων των χωρών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κατά παρέκκλιση χωρών, οι οποίες εντούτοις δεν θα έχουν τη δυνατότητα να λάβουν μέρος στη διαχείρισή του (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 10). Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εφιστά την προσοχή σε μια πιθανή συνέπεια : αν η συμμετοχή ενός κράτους είναι το αποτέλεσμα πολιτικής « παραποίησης » των κριτηρίων που ορίζει η Συνθήκη, οι κατά παρέκκλιση χώρες θα μπορούσαν να καταστούν ιδιαίτερα κριτικές έναντι των μέτρων αλληλεγγύης που θα μπορούσαν να αποφευχθούν αν, κατά τη στιγμή της απόφασης, είχαν εφαρμοσθεί τα απαραίτητα αυστηρά κριτήρια.

3.3.8. Ως συμπέρασμα των απόψεων που εκφράστηκαν σε τούτο το κεφάλαιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι οι καλύτερες και αποτελεσματικότερες εγγυήσεις σταθερότητας είναι οι κεντρικές τράπεζες, όπως θα είναι αύριο η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) και το ΕΣΚΤ (Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών). Για να εκπληρώσουν πλήρως το έργο τους πρέπει, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, να διαθέτουν πραγματικά την προβλεπόμενη από τη Συνθήκη (άρθρο 107) απόλυτη ανεξαρτησία, η οποία καθιστά δυνατή την αποτελεσματική διαχείριση του ενιαίου νομίσματος και τη σταθερότητα των τιμών.

4. Κριτήρια που συμβάλλουν στη διαμόρφωση του σενάριου για τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα

4.1. Σχετικά με την εφικτότητα, στο Πράσινο Βιβλίο (σημείο 20) επισημαίνεται ότι ασφαλώς η λύση ενός « άμεσου big bang » θα ήταν η καλύτερη η λύση αυτή όμως βασίζεται σε δύο ειδών προϋποθέσεις, δηλαδή, την ανάγκη προετοιμασίας (προσδιορισμός των λογιστικών συστημάτων, ενημερωτική εκστρατεία κ.λπ.) και τον χρόνο που απαιτείται γις τις τεχνικές μεταβολές (εκτύπωση τραπεζογραμματίων και νομισμάτων, προσαρμογή στα συστήματα διαχείρισης και πληροφοριών, προσαρμογή των μηχανημάτων αυτόματης πώλησης και διανομής χαρτονομισμάτων, κ.λπ). Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί ότι παρόλο που η λύση αυτή είναι επιθυμητή, δεν είναι υλοποιήσιμη. Απομένει εντούτοις η απαίτηση να μειωθεί στο ελάχιστο δυνατό η μεταβατική περίοδος προς την πλήρη υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος και να συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις της αγοράς.

4.2. Σε ό,τι αφορά την τήρηση των διατάξεων της Συνθήκης και την αξιοπιστία της διαδικασίας, στο Πράσινο Βιβλίο (σημείο 21) προτείνεται να διεξάγεται η νομισματική και συναλλαγματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) σε ενιαίο νόμισμα από την αρχή της φάσης Β και οι κυβερνήσεις να μετατρέψουν τις εκδόσεις των τίτλων του δημοσίου χρέους σε ενιαίο νόμισμα το συντομότερο δυνατό. Τούτο οδηγεί στην έννοια της « κρίσιμης μάζας », η οποία θα εξεταστεί κατωτέρω (σημεία 5.3.4 και 5.3.5).

4.3. Η επιλογή του σεναρίου αυτού βασίστηκε επίσης και στο στόχο της απλότητας, της ευελιξίας και της μετάβασης με το ελάχιστο δυνατό κόστος (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 22). Με βάση τις εκτιμήσεις του εν λόγω τμήματος του Πράσινου Βιβλίου η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα εκφράσει τη γνώμη της για τα πλέον καίρια σημεία εξάλλου είναι σημαντικό να επισημανθεί η αναφορά γενικής αρχής, με την οποία η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα : η ανάγκη επίτευξης του στόχου δεν πρέπει να οδηγήσει σε μια υπερβολικά άκαμπτη και ελεγχόμενη προσέγγιση. Η ΟΚΕ προτείνει συνεπώς η μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα να υπαχθεί σε αυστηρούς κανόνες μόνον αν τούτοι κριθούν αναγκαίοι η αγορά θα πρέπει να προσαρμοστεί σύμφωνα με τους δικούς της επαγγελματικούς, εθνικούς και διεθνείς κανόνες, και να τηρεί τους κανόνες που ήδη διέπουν την Ενιαία Αγορά : ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων και παροχή υπηρεσιών, ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων, προστασία των καταναλωτών.

5. Το σενάριο αναφοράς

5.1. Οι τρεις φάσεις της μετάβασης

5.1.1. Με βάση τις προαναφερθείσες γενικές εκιμήσεις, στο Πράσινο Βιβλίο (σημείο 2.5) προτείνεται ένα σενάριο το οποίο « ανταποκρίνεται στο γράμμα, στο πνεύμα και στη λογική της Συνθήκης »:

- Φάση Α : εκκίνηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) 7

- Φάση Β : εφαρμογή στην πράξη της ΟΝΕ 7

- Φάση Γ : οριστική μετατροπή στο ενιαίο νόμισμα.

Ο διαχωρισμός του προγράμματος σε τρεις φάσεις συμβιβάζεται με τις ανάγκες της αγοράς καθώς και με τις ανάγκες των νομισματικών αρχών, και δεν αντίκειται προς τις διατάξεις της Συνθήκης.

5.1.2. Στο Πράσινο Βιβλίο δεν γίνεται εξάλλου καμιά αναφορά σε ένα θεμελιώδους σημασίας στοιχείο : στην ημερομηνία έναρξης της όλης διαδικασίας. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η Επιτροπή, σεβόμενη τους κανόνες, δεν μπορεί να λάβει απόφαση η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Συμβουλίου 7 η γνώση όμως του στοιχείου αυτού είναι θεμελιώδης για την αγορά, η οποία πρέπει να ορίσει ένα χρονοδιάγραμμα προθεσμιών και εκτελέσεων. Η αβεβαιότητα δεν μπορεί να συνεχιστεί επ`άπειρον. Η ΟΚΕ έλαβε γνώση των απόψεων που εκφράστηκαν στο πλαίσιο των διαφόρων Συμβουλίων Ecofin καθώς και των αλλαγών των θέσεων που σημειώθηκαν στο Συμβούλιο της Βαλένσια σύμφωνα με τις οποίες η πλέον πιθανή ημερομηνία έναρξης της φάσης Β (που αντιστοιχεί στην « τρίτη φάση » την οποία προβλέπει το άρθρο 109 I.4 της Συνθήκης) είναι η 1η Ιανουαρίου 1999. Η επιλογή της ημερομηνίας αυτής - τελευταίο όριο που επιβάλλει η Συνθήκη - υπαγορεύεται από εκτιμήσεις οικονομικού χαρακτήρα και η ΟΚΕ την υιοθετεί ως πιθανή ημερομηνία αναφοράς. Ιδιαίτερη σημασία έχει να χαράξει το Συμβούλιο της Μαδρίτης στο τέλος του χρόνου, μια οριστική κατεύθυνση όσον αφορά τις ημερομηνίες εφαρμογής και τη διάρκεια των διαφόρων φάσεων : για να προετοιμαστεί η αγορά για την αλλαγή χρειάζεται, αν όχι βεβαιότητες, πράγμα σήμερα αδύνατον, τουλάχιστον λογικές προβλέψεις.

5.2. Φάση Α - Εκκίνηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ)

5.2.1. Όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη, η έναρξη της φάσης αυτής θα χαρακτηριστεί (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 27) από την απόφαση του Συμβουλίου περί υλοποιήσεως της ΟΝΕ, και ταυτόχρονα από την ανακοίνωση της ημερομηνίας για την πλήρη καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος (κατά μέγιστον όριο 4 έτη, σύμφωνα με το πρόγραμμα της Επιτροπής) 7 το Συμβούλιο θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα για τη δημιουργία της ΕΚΤ και του ΕΣΚΤ - που θα αρχίσουν από κοινού να εφαρμόζουν τα λειτουργικά μέσα για τη διαχείριση της νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής - και θα επιβεβαιώσει ποιά κράτη μέλη θα συμμετέχουν στο σύστημα του ενιαίου νομίσματος. Κατά την Επιτροπή η Φάση Α θα έχει μέγιστη διάρκεια 12 μηνών, ενώ το άρθρο 109 Ι.4 της Συνθήκης προβλέπει διάρκεια όχι μικρότερη των έξι μηνών 7 με την υπόθεση ότι η Φάση Β αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 1999, η έναρξη της φάσης Α τοποθετείται συνεπώς μεταξύ 1ης Ιανουαρίου και 30ης Ιουνίου 1998. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί εξάλλου ότι η διάρκεια των 12 μηνών, δεδομένων των πολυάριθμων διαδικασιών που απαιτούνται, είναι πιο ρεαλιστική από εκτιμήσεις μικρότερης χρονικής διάρκειας.

5.2.2. Η διάρκεια της Φάσης Α συνιστά την πλέον ευαίσθητη και δύσκολη περίοδο ολόκληρου του σχεδίου της μετάβασης : πράγματι, ενώ η απόφαση υλοποίησης της ΟΝΕ και η ανακοίνωση των χωρών που θα συμμετάσχουν σε αυτήν θα ληφθεί στην αρχή της Φάσης, ο καθορισμός των ισοτιμιών και των επιτοκίων αναφοράς θα γίνει μόνο στην αρχή της Φάσης Β, ταυτόχρονα με την ανάληψη της πολιτικής και της διαχείρισης του ενιαίου νομίσματος από την ΕΚΤ και το ΕΣΚΤ. Στην πράξη, το ενιαίο νόμισμα θα αρχίσει να υπάρχει δυνητικά από την στιγμή που θα ληφθεί η απόφαση για τη δημιουργία του, αλλά για ένα ολόκληρο έτος δεν θα υπάρχει κεντρική αρχή ικανή να διαχειρίζεται τα νομίσματα τα οποία αμετακκλήτως θα συμμετέχουν. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υπογραμμίζει την αναγκαιότητα μιας συντονισμένης και αποτελεσματικής πολιτικής μεταξύ των κεντρικών τραπεζών σε αυτή τη μεταβατική περίοδο.

5.2.3. Η πλέον δύσκολη φάση αυτής της περιόδου προκύπτει από το γεγονός (για διάφορους αναπόφευκτους λόγους) ότι ελήφθη η απόφαση δημιουργίας « νέου » νομίσματος - η ισοτιμία του οποίου με το Ecu-καλάθι νομισμάτων θα είναι 1 :1 - που θα αφήνει ωστόσο περιθώριο αβεβαιότητας για τον τελικό καθορισμό των ισοτιμιών και των επιτοκίων. Οι αβεβαιότητες αυτές ενδέχεται να αποτελέσουν τη βάση μεγάλης κλίμακας κερδοσκοπιών, οι οποίες με τη σειρά τους θα δημιουργήσουν έντονες αναστατώσεις στις νομισματικές και τις χρηματοοικονομικές αγορές.

5.2.4. Άλλες αβεβαιότητες που θα μπορούσαν να δώσουν αφορμή για κερδοσκοπία αφορούν την μελλοντική εξωτερική αξία του ενιαίου νομίσματος έναντι των άλλων νομισμάτων. Η αξία αυτή θα συναρτάται από την οικονομική ικανότητα των χωρών που θα συμμετέχουν και από την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ΕΚΤ. Υποθετικά - αλλά με αρκετή δόση ρεαλισμού - ενδέχεται, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό, η εξωτερική αξία του ενιαίου νομίσματος να είναι αναλογικά μικρότερη από την αξία του πιο ισχυρού σήμερα ευρωπαϊκού νομίσματος. Κάθε νομισματική συγκέντρωση ενέχει απρόβλεπτους παράγοντες, οι οποίοι στις χρηματοοικονομικές αγορές εκφράζονται με τα πλέον υψηλά ποσοστά κινδύνου.

5.2.5. Το ενδεχόμενο διαταραχών λόγω έντονων κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων αποτελεί πραγματικό κίνδυνο, παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις των νομισματικών αρχών και τις απόψεις ορισμένων έγκυρων χρηματοπιστωτικών κύκλων 7 τα γεγονότα που σημειώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1992 - κατά τη διάρκεια των οποίων τέθηκαν σοβαρά υπό αμφισβήτηση η αλληλεγγύη μεταξύ κεντρικών τραπεζών και η αποτελεσματικότητα της συνεργασίας τους - έδειξαν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι νομισματικές αρχές μπορεί να αποδειχτούν ανίκανες να αναχαιτίσουν φαινόμενα έντονης πίεσης σε ένα ή περισσότερα νομίσματα. Η ημερήσια κίνηση στην αγορά συναλλάγματος υπολογίζεται σε 1 200 δις. δολάρια, ποσό που υπερβαίνει κατά πολύ το σύνολο των νομισματικών αποθεματικών των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών.

5.2.6. Η ΟΚΕ καθίσταται ο εκφραστής της άποψης των κοινωνικών εταίρων : οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αρκούνται πλέον σε δηλώσεις εφησυχασμού : πρέπει οι νομισματικές αρχές - από κοινού με την Επιτροπή - να προβλέψουν και να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα ώστε να μην επαναληφθούν τα γεγονότα του παρελθόντος. Δεν είναι απαραίτητο τα εν λόγω μέτρα να ανακοινωθούν λεπτομερώς (οι κερδοσκόποι θα προετοιμαστούν για τη λήψη των απαραίτητων αντιμέτρων) 7 αρκεί να γνωρίζει η αγορά ότι υπάρχουν και ότι, αν χρειαστεί να εφαρμοστούν, θα είναι αποτελεσματικά.

5.2.7. Η υιοθέτηση αποτελεσματικών μέτρων τα οποία να μην περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και την ελεύθερη παροχή (χρηματοοικονομικών) υπηρεσιών δεν είναι βέβαια απλή υπόθεση. Ούτε ενδείκνυται να επιβληθούν περιορισμοί μόνον στις ευρωπαϊκές αγορές, οι οποίες θα θιγούν από τις μη ευρωπαϊκές ανταγωνιστικές αγορές αν δεν επιδιώξουν την αναχαίτιση κερδοσκοπικών φαινομένων. Τα προς λήψη μέτρα πρέπει κυρίως να αποσκοπούν στην προώθηση του ελέγχου και της συνεργασίας μεταξύ των αρχών ελέγχου των κρατών μελών και των κεντρικών τραπεζών, που τείνουν να εφαρμόσουν τα αναγκαία μέτρα.

5.2.8. Στο σημείο 29 του Πράσινου Βιβλίου απαριθμούνται τα ακόλουθα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στην αρχή της Φάσης Α :

- θέσπιση νομικού πλαισίου που θα καταστήσει δυνατή τη λειτουργία του ενιαίου νομίσματος κατά την έναρξη της Φάσης Β 7

- καθορισμός των χαρακτηριστικών και των τεχνικών προδιαγραφών των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων 7

- τη σύσταση εθνικών οργανισμών (διαρθρώσεων) που θα αναλάβουν την εποπτεία της μετάβασης προς το εναίο νόμισμα 7

- καθορισμός εθνικών σχεδίων μετάβασης από κάθε τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό φορέα.

Τα μέτρα αυτά - τα οποία η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θα σχολιάσει λεπτομερέστερα παρακάτω - έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό : είναι εξαιρετικά επείγουσα η προετοιμασία τους και θα πρέπει ει δυνατόν να αρχίσει από σήμερα.

5.3. Φάση Β - Πραγματική έναρξη της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και άμεση δημιουργία κρίσιμης μάζας δραστηριοτήτων σε ενιαίο νόμισμα

5.3.1. Καθοριστικό στοιχείο της φάσης αυτής είναι το γεγονός ότι από την αρχή της καθορίζονται από το Συμβούλιο οι συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων που συμμετέχουν (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 30), ενώ το ΕΣΚΤ αναλαμβάνει την ευθύνη της πολιτικής του ενιαίου νομίσματος. Το Ecu δεν ορίζεται πλέον ως καλάθι νομισμάτων και καθίσταται αυτοτελές νόμισμα, του οποίου τα εθνικά νομίσματα είναι τέλεια υποκατάστατα. Ωστόσο, η νομιμότητα παραμένει αποκλειστικό προνόμιο των εθνικών νομισμάτων. Η τιμή μετατροπής του Ecu-καλάθι νομισμάτων σε ενιαίο νόμισμα θα είναι 1 :1. Όλα τούτα είναι σύμφωνα με την Συνθήκη.

5.3.2. Μια μέγιστη περίοδος τριών ετών προβλέπεται (Πράσινο Βιβλίο, σημεία 31 και 37) ως μεταβατική περίοδος για τη θέση σε ισχύ του ενιαίου νομίσματος ως μοναδικού νομίσματος της νομισματικής ένωσης 7 δεδομένων των απαιτήσεων της αγοράς, στην οποία λειτουργούν επιχειρήσεις διαφόρων μεγεθών και με εντελώς διαφορετικά οργανωτικά χαρακτηριστικά, καθώς και της ανάγκης να συνηθίσουν οι πολίτες να « σκέπτονται » σε νέο νόμισμα, η περίοδος των τριών ετών κρίνεται επαρκής, εκτός αν εκτίμηση της κατάστασης πριν από την έναρξη της Φάσης Β οδηγήσει στην απόφαση μείωσης της διάρκειας της εν λόγω περιόδου. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εμμένει εξάλλου στα όσα έχει ήδη αναφέρει στο σημείο 5.1.2 : μια μεταβολή των προκαθορισμένων προγραμμάτων δεν πρέπει να καταλάβει εξ απροόπτου την αγορά και πρέπει να ανακοινωθεί εγκαίρως.

5.3.3. Η Επιτροπή υπολογίζει τη διάρκεια της Φάσης Β βασιζόμενη κυρίως σε δύο στοιχεία : στις πληροφορίες που λαμβάνει από την αγορά και στην εκτίμηση της περιόδου που χρειάζεται το ΕΝΙ προκειμένου να διαθέσει στην αγορά τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα. Ανεπίσημες πηγές αναφέρουν ότι ενδέχεται να διατεθεί σε συντομότερο χρονικό διάστημα η απαιτούμενη ποσότητα του κυκλοφορούντος χρήματος : αυτή και μόνον η εκτίμηση δεν πρέπει να οδηγήσει στην απόφαση μείωσης της διάρκειας της Φάσης Β.

5.3.4. Όσον αφορά την προετοιμασία της αγοράς, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι « βραχυκύκλωμα » ενδέχεται να δημιουργήσει και η έντονη απαίτηση τροποποίησης των προγραμμάτων πληροφορικής που εγείρει το σύνολο της αγοράς, τράπεζες, επιχειρήσεις και δημόσια διοίκηση. Η αγορά είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει μόνο ένα μικρό τμήμα των δικών της μέσων 7 οι περισσότερες επιχειρήσεις καταφεύγουν στις εταιρείες παροχής υπηρεσιών πληροφορικής, οι οποίες όμως δεν έχουν κληθεί ούτε αναφέρονται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων που οφείλουν να βοηθήσουν στη σύνταξη του οριστικού εγγράφου της Επιτροπής. Εξάλλου είναι απαραίτητο η βιομηχανία πληροφορικής (λογισμικού αλλά και μηχανικού εξοπλισμού) να κληθεί να διαπιστώσει αν η προβλεπόμενη τριετής περίοδος συμβιβάζεται με τα μέσα που διαθέτει η εν λόγω βιομηχανία.

5.3.5. Βασικό χαρακτηριστικό της Φάσης αυτής είναι η άμεση δημιουργία κρίσιμης μάζας δραστηριοτήτων σε ενιαίο νόμισμα από την αρχή. Η εμφάνιση της εν λόγω κρίσιμης μάζας θα απαιτήσει « τη ριζική μεταβολή [σε ενιαίο νόμισμα] στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα, ο οποίος θα πρέπει στη συνέχεια να έχει ολοκληρώσει εντός τριών ετών κατ`ανώτατο όριο τη μετατροπή των υπολοίπων δραστηριοτήτων και συστημάτων του. Η αιτία της δημιουργίας αυτής της κρίσιμης μάζας είναι καθαρά νομισματικής φύσεως : θα συμβάλει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας και στη συνειδητοποίηση του αμετάκλητου χαρακτήρα του ενιαίου νομίσματος (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 31).

5.3.6. Τα στοιχεία που θα συμβάλουν στη διαμόρφωση της κρίσιμης μάζας θα πρέπει να καλύπτουν, σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 32), ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων όπως η νομισματική και συναλλαγματική πολιτική, η διατραπεζική αγορά, η χρηματαγορά, η αγορά κεφαλαίου και συναλλάγματος, οι εκδόσεις τίτλων δημοσίου χρέους και τα συστήματα πληρωμών μεγάλων ποσών (« wholesale »). Οι προαναφερθείσες δραστηριότητες θα αφορούν αποκλειστικά τις κεντρικές τράπεζες, τις κυβερνήσεις και τα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς και περιορισμένο αριθμό μεγάλων επιχειρήσεων (πολυεθνικές και θεσμικοί επενδυτές). Στην αγορά γενικά, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να συναλλάσσονται σε εθνικό νόμισμα (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 33).

5.3.7. Αν τα συστατικά στοιχεία της κρίσιμης μάζας - τα οποία θα συμφωνηθούν τους επόμενους μήνες κατόπιν διαβούλευσης της Επιτροπής με το ΕΝΙ - περιοριστούν σε αυτά που αναφέρονται στο Πράσινο Βιβλίο και επαναλαμβάνονται στο προηγούμενο σημείο, η ΟΚΕ είναι σύμφωνη προβληματισμό ωστόσο δημιουργεί η δήλωση σύμφωνα με την οποία η κλίμακα των συστατικών στοιχείων πρέπει να είναι η ευρύτερη δυνατή ». Η ΟΚΕ δεν μπορεί να συμφωνήσει για περαιτέρω επέκταση των συστατικών στοιχείων, τα οποία θα έχουν ως αντίκτυπο στην αγορά τα αποτελέσματα των μέτρων που είναι καθαρά νομισματικής φύσεως, και έτσι πρέπει να παραμείνουν.

5.3.8. Για τις τράπεζες και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, η διαμόρφωση της κρίσιμης μάζας θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσω πράξεων στους τομείς που τους αφορούν - νομισματική αγορά ή συναλλαγματικές ισοτιμίες, αγορά πληρωμής μεγάλων ποσών και διακανονισμός τους μέσω των αντίστοιχων συστημάτων πληρωμής. Οι πράξεις αυτές αφορούν τις τράπεζες και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς μόνον και περιορισμένο αριθμό συντελεστών της αγοράς (θεσμικούς επενδυτές, μεγάλες πολυεθνικές), και η ρύθμισή τους μπορεί να γίνει μέσω του συστήματος Target, το οποίο έχει δημιουργηθεί ειδικά για το σκοπό αυτό. Εξάλλου στο Πράσινο Βιβλίο επισημαίνεται ότι οιοσδήποτε ιδιωτικός φορέας θα μπορεί να αποφασίσει οικειοθελώς να χρησιμοποιήσει το ενιαίο νόμισμα, το οποίο σημαίνει ότι ο τραπεζικός τομέας θα πρέπει να προσανατολίσει όλες τις πράξεις που πηγάζουν από τους φορείς αυτούς προς την κρίσιμη μάζα. Τα εθνικά και διεθνή συστήματα πληρωμής μικρών ποσών, δεν μπορούν να λειτουργήσουν σε δύο διαφορετικά νομίσματα 7 η μετατροπή τους σε ενιαίο νόμισμα δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί παρά μόνον στην αρχή της φάσης Γ. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα η μετάβαση αυτών των συστημάτων στο ενιαίο νόμισμα να γίνει νωρίτερα τούτο όμως μπορεί να συμβεί μόνον αν και όταν ολόκληρος ο τραπεζικός τομέας θα είναι εξοπλισμένος ούτως ώστε να δρα ως διασύνδεση του εθνικού με το ενιαίο νόμισμα.

5.3.9. Καμία διάταξη, νόμιμη ή παράνομη, δεν μπορεί να επιβάλει στις τράπεζες να παρέχουν υπηρεσίες σε ενιαίο νόμισμα και στον πολίτη να το χρησιμοποιεί, πρέπει ωστόσο να αποφευχθεί η διάβρωση των αποτελεσμάτων της κρίσιμης μάζας στην αγορά. Οι τράπεζες θα μπορούσαν συνεπώς να παρέχουν υπηρεσίες σε ενιαίο νόμισμα και να προσανατολίσουν τα ποσά προς την κρίσιμη μάζα, αλλά όσον αφορά την αγορά θα πρέπει η παροχή υπηρεσιών να εκφράζεται διττά (σε εθνικό και σε ενιαίο νόμισμα), δεδομένου ότι για όλη τη διάρκεια της φάσης Β νόμισμα διακανονισμού παραμένει το εθνικό νόμισμα. Με άλλα λόγια, η λειτουργία της διασύνδεσης που αναφέρθηκε στο σημείο 5.3.8 θα πρέπει να συμβάλει στη « δημιουργία » του ενιαίου νομίσματος χωρίς παρέμβαση στους εσωτερικούς μηχανισμούς του εθνικού νομίσματος.

5.3.10. Η ΟΚΕ έχει λάβει γνώση των απόψεων που έχουν εκφράσει ορισμένοι φορείς σχετικά με τη λύση της κρίσιμης μάζας γενικά και την παροχή υπηρεσιών σε ενιαίο νόμισμα ειδικότερα. Έχει αποδειχτεί ότι παρόμοιες λύσεις συνεπάγονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στον τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό τομέα, οι οποίες οφείλονται στην μακρόχρονη περίοδο προσαρμογής στο ενιαίο νόμισμα των μικρών πιστωτικών ιδρυμάτων 7 οι εν λόγω στρεβλώσεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε συγκεντρώσεις στον τραπεζικό τομέα, οι οποίες θα ζημιώσουν το καθεστώς του υγιούς ανταγωνισμού. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στα όσα αναφέρονται στο προηγούμενο σημείο σχετικά με τη νομική αδυναμία παρεμπόδισης της προσφοράς υπηρεσιών 7 εκφράζει επίσης την άποψη ότι οι μικρές επιχειρήσεις - και όχι μόνον οι τράπεζες - θα πρέπει να προετοιμαστούν για την αλλαγή μέσω έγκαιρου προγραμματισμού, ιδιαίτερα δε αν η ημερομηνία εκκίνησης της Φάσης Α επικυρωθεί για την 1η Ιανουαρίου 1999.

5.3.11. Η δημόσια διοίκηση στα διάφορα συμμετέχοντα κράτη θα πρέπει, σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 35) να διαδραματίσει το ρόλο του οδηγού προς το ενιαίο νόμισμα, υιοθετώντας το ως μέσο για τα κυριότερα κονδύλια των δημοσίων δαπανών και πληρώνοντας σε ενιαίο νόμισμα, ει δυνατόν, τα αντίστοιχα ποσά. Θα πρέπει επίσης να υπάρχει η δυνατότητα πληρωμής ορισμένων φόρων σε ενιαίο νόμισμα. Η ΟΚΕ διαφωνεί με το σενάριο αυτό : η δημόσια διοίκηση θα πρέπει πρώτη να συνειδητοποιήσει η ίδια ότι ο διακανονισμός σε ενιαίο νόμισμα - και σε εθνικό νόμισμα μαζί - σε μια αγορά που δεν είναι ακόμη έτοιμη, στο σύνολό της, να υιοθετήσει το νέο νόμισμα, εισάγει σύγχυση στην αγορά και στα δικά της λογιστικά, και θίγει τους πολίτες και τη διαφάνεια των δημόσιων λογαριασμών 7 από την άλλη πλευρά, το κόστος που συνεπάγεται η υιοθέτηση των μέτρων αυτών θα επιβαρύνει τους εθνικούς προϋπολογισμούς και κατά συνέπεια τους πολίτες. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι μεταξύ των διοικήσεων που θα πρέπει να υιοθετήσουν αυτή τη μορφή μετάβασης προς το ενιαίο νόμισμα δεν αναφέρεται η Επιτροπή, η οποία πριν απ` όλους θα έπρεπε να αναλάβει το « ρόλο του οδηγού ». Αντίθετα η ΟΚΕ συμφωνεί για το ρόλο της δημόσιας διοίκησης ως οδηγού στη χάραξη ενημερωτικών εκστρατειών.

5.3.12. Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις (σημείο 36 του Πράσινου Βιβλίου) θα μπορούν να διενεργούν συναλλαγές σε εθνικό νόμισμα καθόλη τη διάρκεια της Φάσης Β, διατηρώντας ωστόσο τη δυνατότητα, μερικής ή ολικής, μετατροπής των συναλλαγών τους σε ενιαίο νόμισμα. Όντας συνεπής, η ΟΚΕ (βλ. κατωτέρω σημεία 6.5.1 και 6.5.2) θεωρεί ότι η τελική έκθεση της Επιτροπής πρέπει να επισημάνει τα μειονεκτήματα και το κόστος παρόμοιας επιλογής για πολλούς τύπους επιχειρήσεων, τα οποία δεν αναφέρονται επαρκώς στο σημείο 103 του Πράσινου Βιβλίου.

5.3.13. Για τους καταναλωτές, είναι σαφές ότι το ενιαίο νόμισμα δεν θα έχει, στην πράξη, καμιά συνέπεια καθ`όλη τη διάρκεια της Φάσης Β. Στο σημείο 37 του Πράσινου Βιβλίου αναφέρεται το ενδεχόμενο ο ανταγωνισμός και η ζήτηση της αγοράς να οδηγήσουν τους ιδιωτικούς φορείς να παρέχουν υπηρεσίες σε ενιαίο νόμισμα. Θα πρέπει συνεπώς οι καταναλωτές να είναι καλά ενημερωμένοι για το τί σημαίνει « υπηρεσίες σε ενιαίο νόμισμα » 7 εάν με αυτό εννοούνται υπηρεσίες επενδύσεως (σε όλες τους τις μορφές), ή μεταφορές πιστώσεων από και προς το εξωτερικό, σε ενιαίο νόμισμα, υπάρχει συμφωνία απόψεων 7 εάν όμως εννοείται η τήρηση λογαριασμών σε ενιαίο νόμισμα (και αναγκαστικά και σε εθνικό νόμισμα), τότε θα πρόκειται για ένα απλό λογιστικό τέχνασμα, σύμφωνα με το οποίο ο καταναλωτής θα πρέπει να συνηθίσει να « σκέπτεται » σε ενιαίο νόμισμα, το οποίο όμως δεν θα έχει καμιά πρακτική χρησιμότητα : το εθνικό νόμισμα θα παραμείνει, για τον καταναλωτή, το νόμισμα στο οποίο θα εκφράζονται τα έσοδά του και με το οποίο θα διακανονίζονται οι υποχρεώσεις του. Οι « στρεβλώσεις του ανταγωνισμού » τις οποίες φοβούνται ορισμένοι ενδέχεται πράγματι να προκύψουν από την παροχή υπηρεσιών σε διπλό νόμισμα αλλά θα παρουσιάζονται ως « υπηρεσίες σε ενιαίο νόμισμα ». Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή της Επιτροπής στην αναγκαιότητα να επισημάνει στην τελική έκθεση αυτή τη σημαντική διάκριση.

5.3.14. Συνοπτικά, η θέση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, όσον αφορά τη Φάση Β όπως αυτή περιγράφεται στο Πράσινο Βιβλίο, είναι υπέρ :

- της θέσπισης της κρίσιμης μάζας βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων, τα οποία θα καθοριστούν από κοινού με το ΕΝΙ πολύ πριν αρχίσει η Φάση Β 7

- της « στεγανότητας » της κρίσιμης μάζας έναντι του συνόλου της αγοράς 7

- της ανάγκης ενημέρωσης της αγοράς για την πραγματική φύση των υπηρεσιών που παρέχονται σε ενιαίο νόμισμα, και των εξόδων/κερδών που επιτυγχάνονται και τα οποία αφορούν τις μεγάλες, τις μεσαίες και τις μικρές επιχειρήσεις καθώς και τους καταναλωτές.

5.4. Φάση Γ - Οριστική καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος

5.4.1. Η φάση αυτή - η ημερομηνία της οποίας θα έχει ήδη αναγγελθεί στην αρχή της Φάσης Α - θα πρέπει να διαρκέσει μόνον μερικές εβδομάδες (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 38), όσο χρόνο δηλαδή απαιτείται για τη μετατροπή του εθνικού νομίσματος σε χαρτονομίσματα και κέρματα του ενιαίου νομίσματος, καθώς και για την υλική προσαρμογή των συσκευών - ταμειακές μηχανές, μηχανές διανομής χαρτονομισμάτων, εισιτηρίων, εμπορευμάτων, τερματικά σε σημεία πωλήσεως που λειτουργούν με κάρτες πληρωμής. Από την πρώτη ημέρα οι τράπεζες, το χρηματοπιστωτικό σύστημα γενικά και τα συστήματα πληρωμής μικρών ποσών, θα διενεργούν πράξεις με βάση το ενιαίο νόμισμα 7 το ίδιο θα συμβεί για την υπόλοιπη αγορά. Μόνο το ενιαίο νόμισμα θα είναι το καθολικής αποδοχής νόμιμο χρήμα (« legal tender »). Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ρεαλιστικό και αποδεκτό το σενάριο έτσι όπως περιγράφεται, υπό τον όρο να καθοριστούν καλύτερα κάποια σημεία που παραμένουν ασαφή και απροσδιόριστα.

5.4.2. Κατά πρώτο λόγο, πρέπει να αποσαφηνιστεί η νομική σχέση μεταξύ του ενιαίου νομίσματος και των μεμονωμένων εθνικών νομισμάτων κατά τη διάρκεια της Φάσης Γ. Είναι σαφές ότι μόνον το ενιαίο νόμισμα θα είναι το καθολικής αποδοχής νόμιμο χρήμα 7 από την άλλη πλευρά απαιτείται η θέσπιση κατάλληλης νομοθεσίας η οποία να ορίζει αν ο χαρακτήρας του νόμιμου χρήματος θα αποδοθεί μόνο στο ενιαίο νόμισμα από την αρχή της Φάσης Γ, ή και στα δύο νομίσματα - εθνικό και ενιαίο - για όλη τη διάρκεια της Φάσης, ή ακόμη (μάλλον απίθανη περίπτωση) αν μόνο το εθνικό νόμισμα θα παραμείνει νόμιμο χρήμα έως το τέλος της Φάσης Γ. Παρόλο που πρόκειται για σχετικά σύντομη περίοδο, καθεμιά από τις τρεις εναλλακτικές λύσεις θέτει λεπτά προβλήματα νομικής φύσεως 7 η ΟΚΕ δεν κρίνει σκόπιμο να τεθεί υπέρ της μιας ή άλλης λύσης, αρκείται μόνο στο να ζητήσει να εξασφαλισθεί στην αγορά το απαραίτητο κλίμα βεβαιότητας.

5.4.3. Όσον αφορά τα μηχανήματα, το πρόβλημα παρουσιάζει διαφορετικές πλευρές ανάλογα με το αν πρόκειται για συσκευές που λειτουργούν με κέρματα ή χαρτονομίσματα και συσκευές (τερματικά) που λειτουργούν με κάρτες πληρωμής οιουδήποτε είδους (πιστωτικές κάρτες, χρεωστικές κάρτες, προπληρωμένες κάρτες).

5.4.3.1. Τα μηχανήματα που λειτουργούν με κέρματα ή με χαρτονομίσματα - είτε είναι του τύπου « διανομείς χρήματος » είτε « διανομείς προϊόντων », αποτελούνται από ένα μηχανικό και ένα ηλεκτρονικό τμήμα 7 το πρώτο αφορά τη λειτουργία της διανομής (χαρτονομίσματα ή προϊόντα), το δεύτερο τη λειτουργία αναγνώρισης και ελέγχου των χαρτονομισμάτων ή των κερμάτων. Η προσαρμογή του μηχανικού τμήματος - μόνο για τους διανομείς χαρτονομισμάτων - ενδέχεται να απαιτήσει περισσότερο ή λιγότερο χρόνο ανάλογα με τη μεγαλύτερη ή μικρότερη συμβατότητα των νέων χαρτονομισμάτων του ενιαίου νομίσματος με το εθνικό νόμισμα 7 για τους διανομείς προϊόντων που λειτουργούν με τη χρησιμοποίηση νομισμάτων θεωρείται ότι γενικά απαιτείται προσαρμογή διετούς διάρκειας. Η προσαρμογή του ηλεκτρονικού τμήματος - το οποίο εν γένει κατασκευάζεται από διαφορετικές βιομηχανίες από εκείνες που προμηθεύουν τον πλήρη εξοπλισμό - παρουσιάζεται σχετικά απλή για ό,τι αφορά αυτή καθ`εαυτή την προσαρμογή του, αλλά ιδιαίτερα πολύπλοκη από οργανωτική και λογιστική σκοπιά.

5.4.3.2. Τα χαρακτηριστικά των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων θα ανακοινωθούν στους κατασκευαστές εν ευθέτω χρόνω 7 η πρόοδος των εργασιών αφήνει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πριν ακόμη την εκκίνηση της Φάσης Α. Συνεπώς οι κατασκευαστές ηλεκτρονικών εξοπλισμών θα πρέπει να μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους αρκετά νωρίς τα νέα μηχανήματα αναγνώρισης και ελέγχου 7 το πρόβλημα τίθεται από την αναγκαιότητα θέσης σε λειτουργία των μηχανημάτων αυτών μόνο όταν θα είναι διαθέσιμο το νέο νόμισμα, όχι πριν. Αντίθετα, η προτερόχρονη λειτουργία τους σημαίνει απαγόρευση της χρήσης των συσκευών που λειτουργούν με το εθνικό νόμισμα. Επειδή πρέπει να αποκλειστεί να αρχίσει η λειτουργία με την εφαρμογή συστήματος « big bang » - πρόκειται για εκατομμύρια εγκαταστάσεων - δεν απομένει παρά να προβλεφθεί και να γίνει αποδεκτή μια δύσκολη κατάσταση, της οποίας η διάρκεια είναι άγνωστη αλλά που θα παραταθεί για αρκετούς μήνες μετά το τέλος της Φάσης Γ. Πρόταθηκε η λύση - εφαρμόσιμη από τεχνική άποψη - να διατεθούν μηχανήματα ικανά να λειτουργούν με τα δύο είδη νομίσματος 7 η εν λόγω λύση μπορεί να υιοθετηθεί αν το μέγιστο κόστος των μηχανημάτων αυτών δικαιολογηθεί από τη σύντομη περίοδο κυκλοφορίας των δύο νομισμάτων, και συνεπώς από την περιορισμένη διάρκεια της χρήσης τους. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τίθεται υπέρ αυτής της λύσης, υπενθυμίζει ωστόσο ότι η υιοθέτησή της πρέπει να είναι εντελώς αυθόρμητη και αποτέλεσμα των επιλογών της αγοράς.

5.4.3.3. Όσον αφορά τα τερματικά που λειτουργούν με κάρτες, τραπεζικές ή άλλες, το πρόβλημα τίθεται διαφορετικά : τα προγράμματα μπορεί να είναι διαθέσιμα πολύ πριν και η αποδοχή στο σύστημα αριθμών που εκφράζονται σε διαφορετικό νόμισμα από το παραδοσιακό δεν μοιάζει να δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα για τα τερματικά της « τελευταίας γενιάς ». Υπάρχουν εξάλλου πολλά τερματικά τα οποία από τεχνολογική άποψη δεν μπορούν να προσαρμοστούν, και θα πρέπει να αλλάξουν, πράγμα που συνεπάγεται σημαντικό κόστος και πολύ χρόνο. Τίθεται πράγματι το πρόβλημα επιλογής ή της λύσης να συνεχίσουν να λειτουργούν τα τερματικά αυτά έως την τελευταία στιγμή, ή της λύσης να προηγηθεί η εγκατάσταση νέων προκειμένου να τεθούν σε λειτουργία την κατάλληλη στιγμή. Βασική προϋπόθεση συνιστά ωστόσο το γεγονός ότι η ημερομηνία μετατροπής του εθνικού νομίσματος σε ενιαίο νόμισμα καθορίζεται ως « big bang » - και τούτο ισχύει για όλα τα συστήματα πληρωμής 7 η συνύπαρξη, ακόμη και για σύντομο χρονικό διάστημα, συστημάτων με εισροές από διαφορετικούς φορείς - τράπεζες, εμπόρους, καταναλωτές - και σε διαφορετικά νομίσματα δεν είναι τεχνικά δυνατή και ενέχει τον κίνδυνο της πλήρους εμπλοκής των συστημάτων. Η Επιτροπή πρέπει συνεπώς να ορίσει μια συγκεκριμένη ημερομηνία - στην αρχή ή στο τέλος της Φάσης Γ - για την πραγματοποίηση της αλλαγής των τερματικών και των συστημάτων πληρωμής. Εν πάση περιπτώσει, οι κάρτες συνιστούν την απλούστερη και την πλέον ευέλικτη λύση έναντι οιουδήποτε άλλου συστήματος πληρωμών, και η Επιτροπή θα πρέπει να ενθαρρύνει τη χρήση μέσων ικανών να διευκολύνουν τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα.

5.4.4. Η διάθεση νέων χαρτονομισμάτων και νέων κερμάτων δημιουργεί προβλήματα τεχνικού, οργανωτικού και λογιστικού χαρακτήρα. Τα φυσικά χαρακτηριστικά και το σχέδιο των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων είναι ένα επιχείρημα το οποίο χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως, γενικά από οργανώσεις πολιτών, για να ζητήσουν όντως το σχέδιο, τουλάχιστον στην αρχή, να υπενθυμίζει το εθνικό νόμισμα κάθε χώρας. Πρόκειται για ισχυρό επιχείρημα κυρίως από ψυχολογική άποψη το οποίο προβάλλεται στο μέρος Β της γνωμοδότησης 7 η ΟΚΕ όμως εφιστά την προσοχή των αρχών στο γεγονός ότι η αποδοχή των αιτημάτων της αγοράς πρέπει να συνεπάγεται τη βεβαιότητα ότι τα εν λόγω αιτήματα δεν θα δημιουργήσουν μεγαλύτερο κόστος παραγωγής ή χρήσης των μηχανημάτων ή κατώτερο επίπεδο ασφάλειας. Αν αποδειχτεί ότι δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, η ΟΚΕ θα ταχθεί αποφασιστικά υπέρ ενιαίου σχεδίου και με ομοιόμορφα φυσικά και αισθητικά χαρακτηριστικά.

5.5. Οι ημερομηνίες εκτέλεσης

5.5.1. Στο Πράσινο Βιβλίο (σημεία 40 έως 42) περιγράφονται οι φάσεις εκτέλεσης και η διάρκειά τους, και, όπως έχει ήδη αναφερθεί στο σημείο 5.1.1, η ΟΚΕ εκτιμά ότι το προτεινόμενο σχήμα πρέπει, στις γενικές του γραμμές, να είναι σύμφωνο με τις ανάγκες και τις προσδοκίες της αγοράς. Δεν θεωρεί ρεαλιστική την πρόταση της ομάδας Maas, όσον αφορά τη μείωση κατά ένα έτος της διάρκειας της Φάσης Β, ούτε καν με την υπόθεση να οριστεί ως ημερομηνία εκκίνησης η 1η Ιανουαρίου 1999 : η αγορά δεν θα είναι έτοιμη να ακολουθήσει αυτή την κατεύθυνση.

6. Ρόλος των διάφορων οικονομικών φόρεων

6.1. Ο τραπεζικός τομέας

6.1.1. Σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο ο τραπεζικός και χρηματοπιστωτικός τομέας διαδραματίζει κεντρικό ρόλο για τη διευκόλυνση της μετάβασης προς το ενιαίο νόμισμα. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο ο εν λόγω τομέας να είναι έτοιμος να αναλάβει το ρόλο του σε πλήρη συνεργασία με τους αρμόδιους οργανισμούς διαχείρισης και συντονισμού του όλου εγχειρήματος. Από την άλλη πλευρά, η συνεργασία αυτή μόνο διαλογική μπορεί να είναι, με την έννοια ότι δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς κάποια κατάσταση που να βασίζεται σε επιβολές εκ των άνω παρά σε σύντονες δράσεις και να είναι καρπός αμοιβαίας συνεργασίας. Από την πλευρά της η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει τις παρατηρήσεις της στις ακόλουθες παραγράφους.

6.1.2. Στο σημείο 47 του Πράσινου Βιλίου αναφέρεται - και ορθώς - ότι με την έναρξη της Φάσης Β το ενιαίο νόμισμα θα καταστεί αυτοτελές νόμισμα, με σταθερές και αμετάκλητες συναλλαγματικές ισοτιμίες έναντι των άλλων συμμετεχόντων νομισμάτων, τα οποία μαζί με το ενιαίο νόμισμα θα είναι τέλεια υποκατάστατα τα μεν του δε. Η διατύπωση αυτή καθίσταται διφορούμενη όταν αναφέρει ότι τα νομίσματα (χαρτονομίσματα) δεν θα μετατρέπονται στις αγορές συναλλάγματος και ότι « ο ταμίας θα αντικαταστήσει το σαράφη ». Η δυνατότητα υποκατάστασης των νομισμάτων συνεπάγεται ότι αυτά θα μετατρέπονται δωρεάν βάσει σταθερής ισοτιμίας 7 η προϋπόθεση ισχύει όσον αφορά το λογιστικό χρήμα, όχι όμως για το χαρτονόμισμα και ακόμα λιγότερο για τα μεταλλικά νομίσματα. Προκειμένου να αποφευχθούν εσφαλμένες ερμηνείες και προσδοκίες, η Επιτροπή οφείλει να διευκρινίσει ότι τα νομίσματα (χαρτονομίσματα) που μετατρέπονται βάσει σταθερής ισοτιμίας δεν σημαίνει ότι μετατρέπονται δωρεάν. Τα ξένα νομίσματα συνιστούν πηγή δαπανών (αποστολή στο εξωτερικό ή διατήρηση στα ταμεία για μεταπώληση, λογαριασμοί, διαχείριση, μεταφορά, ασφάλεια, απώλεια τόκων, προσωπικό, κ.λπ.). Οι δαπάνες αυτές που σήμερα απορροφώνται από τα περιθώρια που υφίστανται μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης, θα πρέπει να καλύπτονται από σαφή και διαφανή χρέωση των προμηθειών και « των επιστροφών εξόδων ». Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι το Πράσινο Βιβλίο συνιστά έγγραφο μελέτης στο οποίο η ακρίβεια είναι επιβεβλημένη 7 κάθε ανακριβής διατύπωση προπαγανδιστικού ή εκλαϊκευτικού τύπου ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει ασάφειες και να δημιουργήσει εσφαλμένες προσδοκίες στην αγορά.

6.1.3. Στο σημείο 48 του Πράσινου Βιβλίου αναφέρεται ότι στην αρχή της Φάσης Β τα κράτη μέλη θα πρέπει να παράσχουν νόμιμο καθεστώς στο ενιαίο νόμισμα, δίνοντας με τον τρόπο αυτό τη δυνατότητα στους κατοίκους να το χρησιμοποιούν με τους ίδιους όρους που χρησιμοποιούν το εθνικό νόμισμα. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, όπως προηγουμένως, επιβάλλεται ακρίβεια : καθόλη τη διάρκεια της Φάσης Β, η δυνατότητα για τους κατοίκους να χρησιμοποιούν το ενιαίο νόμισμα αντί του εθνικού δεν μπορεί και δεν πρέπει να σημαίνει υποχρέωση για την τράπεζα να παρέχει υπηρεσίες που συνεπάγονται τη διατήρηση διπλών λογιστικών βιβλίων.

6.1.4. Η διπλή ένδειξη των ποσών σε εθνικό και σε ενιαίο νόμισμα (ΠΒ, σημείο 56), θέτει παρόμοιο πρόβλημα, από πλευράς προσέγγισης, με το πρόβλημα της σφραγίδας των χαρτονομισμάτων σε ενιαίο νόμισμα με την ένδειξη της « εθνικής » προέλευσης του κάθε νομίσματος. Στο σημείο 5.4.4 η ΟΚΕ εξέφρασε τη σύμφωνη γνώμη της για τη λήψη κάθε μέτρου το οποίο θα διευκολύνει τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα (και προκειμένου να εξοικειωθεί το κοινό), όχι όμως με το τίμημα αδικαιολόγητων και αβάσιμων αυξήσεων των δαπανών. Εν προκειμένω περί αυτού πρόκειται : η συστηματική διπλή ένδειξη των ποσών, παρόλο που δεν είναι το ίδιο με τα διπλά λογιστικά βιβλία, επιβάλλει μία σειρά πράξεων και δαπανών : αναθεώρηση των προγραμμάτων μηχανοργάνωσης και έκδοσης, καταστροφή των υφιστάμενων εντύπων και εκτύπωση νέων, ώστε κατόπιν, στην αρχή της Φάσης Γ, να πραγματοποιηθεί περαιτέρω αναπροσαρμογή των προγραμμάτων μηχανοργάνωσης και έκδοσης, καταστροφή των εκδόσεων σε διπλό νόμισμα και επανεκτύπωση άλλων. Μόνον σε ό,τι αφορά τα έντυπα, πρόκειται για την έκδοση και μετά την καταστροφή - δύο φορές - μερικών δισεκατομμυρίων εντύπων.

6.1.5. Τό κόστος - μα κυρίως η καταστροφή φυσικών πόρων σε περίοδο που η αγορά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη όσον αφορά τα οικολογικά προβλήματα - είναι ιδιαίτερα αποτρεπτικό για την υιοθέτηση μέτρων που να επιβάλουν την διπλή ένδειξη των ποσών 7 δεδομένου ότι στόχος παρόμοιων μέτρων είναι η εξοικείωση της αγοράς με το ενιαίο νόμισμα, και η δυνατότητα για την αγορά να ελέγχει τον υπολογισμό των ισοτιμιών, καθίσταται αναγκαία η αναζήτηση άλλων λύσεων εκτός της υποδεικνυόμενης. Οι εναλλακτικές λύσεις, λιγότερο δαπανηρές και λιγότερο περίπλοκες θα μπορούσαν να συνίστανται, παραδείγματος χάριν, στην εκ των προτέρων εκτύπωση σε κάθε έντυπο, απόδειξη, κουπόνι κ.λπ., μιας φράσης που να υπενθυμίζει την ισοτιμία του αναφερόμενου ποσού σε εθνικό νόμισμα με το ενιαίο νόμισμα, με την αναγραφή της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Μέσω κατάλληλης ενημερωτικής εκστρατείας, οιοσδήποτε θα δύναται, αν το επιθυμεί, να κάνει τους υπολογισμούς του με τη μέγιστη δυνατή ευκολία. Βέβαια εναπόκειται στην πρωτοβουλία της αγοράς να εξεύρει άλλες αποδεκτές λύσεις αρκεί να είναι απλές, με χαμηλό κόστος και κυρίως διαφανείς. Το παράδειγμα της σε δέκατα διαίρεσης της στερλίνας, που υιοθετήθηκε στη Μεγάλη Βρετανία με εξαιρετικά πραγματιστική προσέγγιση και χωρίς την επιβολή αναγκαστικών μέτρων - αλλά μέσω αποτελεσματικής ενημερωτικής εκστρατείας - αποδεικνύει ότι ευελιξία και φρόνηση συνεπάγονται καλύτερα αποτελέσματα από ό,τι τα αναγκαστικά μέτρα, και πολύ μικρότερο κόστος (Βλ. Μέρος Β, σημ. 10.4).

6.1.6. Συγχαίρουμε το ΕΝΙ διότι προέβλεψε την εφαρμογή ενός συστήματος πληρωμής μεγάλων ποσών (Target), το οποίο από κοινού με το ιδιωτικό σύστημα συμψηφισμού σε Ecu θα συμβάλει στη διαχείριση των νομισματικών ροών που προορίζονται για τη δημιουργία της κρίσιμης μάζας (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 62). Όσον αφορά τα συστήμα λιανικών πληρωμών (σημείο 64) η Επιτροπή συμφωνεί ότι τα συστήματα αυτά δεν μπορεί να λειτουργήσουν ταυτόχρονα σε δύο νομίσματα - τούτο όμως ισχύει για κάθε άλλο τύπο συστήματος πληρωμής, συμπεριλαμβανομένων και των πληρωμών μεγάλων ποσών - και ότι ο τραπεζικός τομέας θα διατηρήσει γενικά (βλ. σημείο 5.3.8) το σύστημα υπολογισμού σε εθνικό νόμισμα έως την έναρξη της Φάσης Γ.

6.1.7. Εξάλλου, στο σημείο 65 του Πράσινου Βιβλίου προβλέπεται, σε ορισμένες χώρες και για ορισμένα ειδικευμένα σύστηματα (π.χ. οι κάρτες), η επίσπευση της Φάσης Γ. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εφιστά την προσοχή όσον αφορά λύσεις που προτείνονται ως αυτοσκοπός και κατά των συμφερόντων της αγοράς : δεν χρειάζεται να υπενθυμίσουμε σε τί χαώδη κατάσταση μπορεί να οδηγήσει το κοινό και τον τραπεζικό τομέα η εφαρμογή μιας παρόμοιας λύσης (βλ. επίσης 5.4.3.3).

6.2. Ο τραπεζικός τομέας : ανταγωνισμός και κόστος

6.2.1. Στο Πράσινο Βιβλίο δεν γίνεται αναφορά στον ανταγωνισμό που θα δημιουργηθεί μεταξύ των τραπεζών των χωρών που θα συμμετέχουν στο ενιαίο νόμισμα και, γενικότερα, μεταξύ των τραπεζικών συστημάτων των χωρών αυτών και των κατά παρέκκλιση χωρών. Η ΟΚΕ κρίνει ωστόσο σκόπιμο να θέσει το πρόβλημα, υπενθυμίζοντας ότι τούτο αναφέρεται στα αιτήματα του Συμβουλίου προς την Επιτροπή.

6.2.2. Ένα από τα θέματα που έχουν συζητηθεί περισσότερο, και όχι μόνο στο πλαίσιο του τραπεζικού τομέα, αφορά τη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών σε ενιαίο νόμισμα κατά τη διάρκεια της Φάσης Β : έχει ήδη αναφερθεί (σημείο 5.3.10) ότι η εν λόγω παροχή υπηρεσιών είναι απολύτως νόμιμη και ότι κάθε προσπάθεια εναντιώσεως είναι μάταιη. Εντούτοις, η αγορά έχει το δικαίωμα να γνωρίζει τη φύση, την πρακτική χρησιμότητα και το κόστος των υπηρεσιών που παρέχονται σε ενιαίο νόμισμα (βλ. 5.3.13) : ως εκ τούτου απαιτείται πλήρης και διαφανής ενημέρωση του καταναλωτή, η οποία θα συμβάλει επίσης στην πρόληψη στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

6.2.3. Η παροχή υπηρεσιών σε ενιαίο νόμισμα στις κατά παρέκκλιση χώρες θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή τη διείσδυση στις εν λόγω αγορές των τραπεζών των συμμετεχουσών χωρών. Αλλά έστω κι αν θεωρητικά η δυνατότητα αυτή υφίσταται για τις τράπεζες οιασδήποτε χώρας, στην πραγματικότητα η ανισότητα των όρων ανταγωνισμού προκύπτει από το γεγονός ότι το ενιαίο νόμισμα θα είναι πάντα, για τις κατά παρέκκλιση χώρες, ένα ξένο νόμισμα με το επακόλουθο κόστος. Η παροχή υπηρεσιών σε ενιαίο νόμισμα ενδέχεται να παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις επιχειρήσεις και τους πολίτες των κατά παρέκκλιση χωρών 7 αλλά εν τω μεταξύ υφίσταται ο κίνδυνος απομύζησης των πόρων σε εθνικό νόμισμα των χωρών αυτών.

6.2.4. Ένα άλλο θέμα που επιθυμεί να θίξει η ΟΚΕ αφορά το κόστος της μετάβασης. Κατά τη διάρκεια των μελετών που πραγματοποιήθηκαν για λογαρισμό της Επιτροπής ή άμεσα από τον τραπεζικό τομέα και τις μεμονωμένες τράπεζες, προέκυψε το ακόλουθο και αναμφισβήτητο συμπέρασμα : μόνον ο τραπεζικός τομέας θα υποστεί τις δαπάνες, και θα αντιμετωπίσει προβλήματα, κατά πολύ δυσκολότερα από τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει η υπόλοιπη αγορά. Στις εν λόγω δαπάνες θα πρέπει να προστεθεί και το διαφυγόν κέρδος από τη μετατροπή του συναλλάγματος (βλ. 3.2.1). Μέχρι στιγμής, ο τραπεζικός τομέας δεν έχει ζητήσει κανενός είδους επιχορήγηση ή ενίσχυση, και έχει περιοριστεί στην ανακοίνωση των εκτιμήσεων που αφορούν το προβλεπόμενο κόστος.

6.2.5. Το πρόβλημα όμως, αργά ή γρήγορα, θα τεθεί κατά τρόπο σαφή 7 η ΟΚΕ επιθυμεί ωστόσο να εκφράσει την άποψή της πριν ακόμη τούτο τεθεί επισήμως. Οι υπολογισμοί που έχουν πραγματοποιηθεί από διάφορα τραπεζικά ιδρύματα και ιδιαίτερα από την Τραπεζική Ομοσπονδία - ανεβάζουν το κόστος σε αρκετές εκατοντάδες δις. Ecu (132 δισεκατομμύρια μόνον για τα συστήματα πληρωμών) 7 από την άλλη πλευρά, ορισμένοι δεν συμφωνούν ότι τμήμα των δαπανών αυτών θα καταβαλόταν οπωσδήποτε προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κανονική διαδικασία της εξέλιξης και ενημέρωσης των οργανωτικών διαδικασιών καθώς και προκειμένου να υπάρξει προσαρμογή προς την τεχνολογική προόδο. Δεδομένων των ανωτέρω, η ιδέα - λανθάνουσα αν όχι σαφής - ότι ενδέχεται να καταστεί δυνατή η παροχή χρηματοδοτήσεων ή επιχορηγήσεων στον τραπεζικό τομέα δεν συνιστά την κατάλληλη κατεύθυνση. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι και άλλοι οικονομικοί τομείς ενδέχεται να ζητήσουν ενισχύσεις ή κίνητρα, για να πραγματοποιήσουν την αλλαγή. Ως εκ τούτου, όλη η αγορά, για τον άλφα ή βήτα λόγο, θα διεκδικήσει κεφάλαια σε αντάλλαγμα του προνομίου να έχει το ενιαίο νόμισμα 7 η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί γενικά ότι η λύση αυτή δεν είναι αποδεκτή.

6.2.6. Ανεκάθεν, όταν μια επιχείρηση, ένας οικονομικός τομέας ή ένα σύνολο τομέων έχουν να αντιμετωπίσουν δαπάνες υψηλότερες του κανονικού, ενεργούν σύμφωνα με τους νόμους που διέπουν την αγορά : απόσβεση εντός της μέγιστης χρονικής διάρκειας που παραχωρούν οι φορολογικοί νόμοι, και κατά συνέπεια ανακατανομή των δαπανών σε διάφορα οικονομικά έτη, με την ισοσκέλιση του λογαριασμού κερδών και ζημιών που θα πρέπει να επιτευχθεί σύμφωνα με τη στρατηγική που έχει χαράξει κάθε επιχείρηση, η οποία τίθεται σε εφαρμογή λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της αγοράς και τον ανταγωνισμό. Ο ανταγωνισμός θα συμβάλει κυρίως ώστε οι δαπάνες να κατανεμηθούν κατά τρόπο ανεπαίσθητο από την αγορά, λαμβανομένου επίσης υπόψη του γεγονότος ότι οι καταναλωτές θα προβάλουν έντονες αντιδράσεις σε αυξήσεις των τιμών και των υπηρεσιών 7 από την πλευρά τους, οι αρχές πρέπει να επαγρυπνούν προκειμένου να βεβαιωθούν ότι τηρούνται οι αρχές αυτές και να απέχουν να παρεμβαίνουν στη ρύθμιση των τιμών.

6.2.7. Αν μεταγενέστερη εκτίμηση της κατάστασης, η οποία θα βασίζεται σε αδιάσειστα στοιχεία, δημιουργήσει φόβους για υπερβολικές επιπτώσεις στην αγορά, θα μπορούσαν ενδεχομένως να αναζητηθούν λύσεις φορολογικού χαρακτήρα για ένα τμήμα του κόστους της μετάβασης, με αφαίρεση, παραδείγματος χάριν, του ΦΠΑ.

6.3. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές

6.3.1. Σε γενικές γραμμές, το σύνολο των χρηματοπιστωτικών αγορών συναντά λιγότερα προβλήματα από τον τραπεζικό τομέα όσον αφορά την προσαρμογή του στη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα : οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι εξαιρετικά ευέλικτες και κατά κάποιο τρόπο έτοιμες να δέχονται την καινοτομία 7 εξάλλου οι συντελεστές της χρηματοοικονομικής αγοράς - συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών - θα αντιμετωπίσουν τα ίδια προβλήματα στον τομέα της μηχανοργάνωσης με εκείνα του τραπεζικού τομέα γενικότερα.

6.3.2. Το βασικό πρόβλημα που τίθεται τόσο για τις αγορές κεφαλαίων όσο και για τις αγορές κινητών αξιών αφορά τη διασφάλιση της σταθερότητας 7 όπως έχει ήδη επισημάνει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (βλ.3.3), διαταραχές, αβεβαιότητες και έκρυθμες κερδοσκοπικές κινήσεις ενδέχεται να παρεμποδίσουν την επίτευξη του στόχου αυτού. Οι ζημίες για τις οικονομίες των χωρών της ΕΕ θα είναι σημαντικές, αλλά ακόμα σημαντικότερος θα είναι ο κίνδυνος αμφισβήτησης της αξιοπιστίας του ενιαίου νομίσματος και της θέσης του ως « ισχυρού » νομίσματος έναντι του δολαρίου και του γιέν.

6.3.3. Στο Πράσινο Βιβλίο (σημεία 69 έως 87) διαφαίνεται κάποια αισιοδοξία : η σταθερότητα θα εξασφαλιστεί (σημείο 71) από το υψηλό επίπεδο ονομαστικής σύγκλισης μεταξύ των κρατών που θα συμμετέχουν στο ενιαίο νόμισμα. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι η εν λόγω προϋπόθεση είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκής : για το λόγο αυτό - υπενθυμίζοντας τα όσα αναφέρονται ανωτέρω στα σημεία 5.2.2 έως 5.2.7 - υπογραμμίζει ότι η υπεράσπιση του ενιαίου νομίσματος στις χρηματαγορές και στις αγορές κινητών αξιών δεν μπορεί να γίνει χωρίς την αποφασιστική και ειλικρινή θέληση των κρατών μελών και των κεντρικών τραπεζών τους. Υφίσταται ανάγκη και για τις δύο αγορές να επανεξεταστούν προσεκτικά οι κανόνες που τις διέπουν προκειμένου να εντοπιστούν ενδεχόμενες « αδυναμίες » τις οποίες θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί η διεθνής κερδοσκοπία, όπως έγινε στο πρόσφατο παρελθόν. Εξάλλου το πρόβλημα δεν λύνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο : απαιτείται συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο.

6.3.4. Στο Πράσινο Βιβλίο αναλύονται με ρεαλιστικό τρόπο οι καταστάσεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν σημαντικά την αγορά, αλλά δεν προτείνεται κανένα ιδιαίτερο αντίδοτο. Εκ φύσεως οι χρηματοπιστωτικές αγορές παρουσιάζουν υψηλό βαθμό κινδύνου, και η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος δεν συνιστά παράγοντα μειώσεώς του. Πρόκειται για κανόνα τον οποίο γνωρίζουν πολύ καλά οι οικονομικοί φορείς 7 από την άλλη καθίσταται αναγκαία η σαφής ενημέρωση του καταναλωτή προκειμένου να μην μπερδέψει τη σταθερότητα του νομίσματος με τη βεβαιότητα των κερδών.

6.3.5. Εμφανή παράλειψη του Πράσινου Βιβλιόυ συνιστά η εκτίμηση των επιπτώσεων που θα έχει η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος στις εξωτερικές αγορές, τόσο των κατά παρέκκλιση χωρών όσο και των τρίτων χωρών. Θα πρέπει να εξεταστούν οι πιθανές αντιδράσεις των επενδυτών που έχουν αποκτήσει τίτλους με σταθερό εισόδημα σε ένα από τα νομίσματα που θα προσχωρήσουν στο ενιαίο νόμισμα. Ανεξάρτητα από τις νομικού χαρακτήρα παρατηρήσεις, οι οποίες εξετάζονται κατωτέρω (βλ. σημ. 7.5 και 7.6) η προοπτική μετατροπής από νόμισμα που θεωρείται ισχυρότερο από το ενιαίο νόμισμα, με προβλεπόμενη ανεπαρκή συμψηφιστική απόδοση, ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στις αγορές. Όσον αφορά τις αγορές των κατά παρέκκλιση χωρών, ενδέχεται να σημειωθεί εξασθένιση λόγω της προβλεπόμενης μεγαλύτερης σταθερότητας του ενιαίου νομίσματος έναντι του εθνικού.

6.4. Οι δημόσιες διοικήσεις

6.4.1. Στο Πράσινο Βιβλίο (σημεία 88 έως 99) επισημαίνεται η θεμελιώδης σημασία των πρωτοβουλιών και της συμπεριφοράς των δημόσιων διοικήσεων σε κάθε επίπεδο, τόσο εθνικό όσο και τοπικό. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή δεν σκοπεύει να παρέμβει σε ό,τι αφορά τα καθήκοντα που πρέπει να εκτελεστούν άμεσα από τις δημόσιες διοικήσεις, κρίνει ωστόσο σκόπιμο να σχολιάσει τις πτυχές που αφορούν τις σχέσεις των διοικήσεων με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

6.4.2. Η πρόταση σχετικά με την έκδοση τίτλων δημοσίου χρέους σε ενιαίο νόμισμα, αρχής γενομένης από της ενάρξεως της Φάσεως Β και σταδιακώς καθόλη την περίοδο, είναι ορθολογική από νομισματική άποψη (συμβολή στη διαμόρφωση της κρίσιμης μάζας) και ανταποκρίνεται στο στόχο να συνηθίσει η αγορά το ενιαίο νόμισμα. Πρόκειται για μια από τις ελάχιστες εξαιρέσεις κατά την εφαρμογή μιας αρχής την οποία η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επαναλαμβάνει : η χρήση υπηρεσιών σε ενιαίο νόμισμα καθόλη τη διάρκεια της Φάσης Β πρέπει να έχει - πέρα από το στόχο να εξοικειώσει τον πολίτη με το ενιαίο νόμισμα - και πρακτική σκοπιμότητα. Οι δύο προϋποθέσεις είναι αλληλένδετες.

6.4.3. Από τα ανωτέρω προκύπτει η απαίτηση όπως η μετατροπή στο ενιαίο νόμισμα στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης κατά τη διάρκεια της Φάσης Β παραμείνει εσωτερικό γεγονός της ίδιας της διοίκησης, χωρίς συνέπειες για τον πολίτη και τις επιχειρήσεις. Όπως έχει ήδη επισημανθεί στο σημείο 5.3.11, μεμονωμένες πρωτοβουλίες στις αγορές οι οποίες στις συνήθεις συναλλαγές χρησιμοποιούν το εθνικό νόμισμα ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση και αύξηση των δαπανών 7 αν τούτο πρέπει να γίνει μόνο για να « συνηθίσει » το κοινό το ενιαίο νόμισμα, τότε συνάγεται ότι δεν αξίζει τον κόπο. Τούτο ισχύει κυρίως σε ό,τι αφορά τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και φορολογικής διοίκησης.

6.5. Οι επιχειρήσεις

6.5.1. Η πρώτη επιλογή στην οποία πρέπει να προβούν οι επιχειρήσεις συνίσταται στο εάν θα πραγματοποιήσουν τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα κατά τη διάρκεια της Φάσης Β ή θα περιμένουν την έναρξη της Φάσης Γ. Όπως έχει ήδη επισημάνει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (σημείο 5.3.6), η διαμόρφωση της κρίσιμης μάζας συνιστά στόχο νομισματικού χαρακτήρα με τον οποίο συμφωνούμε όλοι 7 η επιθυμία επίτευξης του εν λόγω στόχου δεν πρέπει ωστόσο να ωθήσει την Επιτροπή να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να προβούν σε επιλογές αμφίβολης χρησιμότητας για την αγορά, ή ακόμα χειρότερα, αντίθετες προς τα συμφέροντά τους. Στο ίδιο το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 103, τελευταία παράγραφος) αναγνωρίζεται ότι τούτο ισχύει για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις 7 αλλά ακόμη και για επιχειρήσεις μεγαλύτερων διαστάσεων τα ίδια ισχύουν : η ανάγκη δημιουργίας « κάποιας μορφής διασύνδεσης » (σημείο 103, 2η παράγραφος) μεταξύ των εσωτερικών δραστηριοτήτων τους σε ενιαίο νόμισμα και των, πάντα εσωτερικών, δραστηριοτήτων σε εθνικό νόμισμα ενδέχεται να αποτελέσει πηγή επιπλοκών και πρόσθετων επιβαρύνσεων. Απομένει η περίπτωση των μεγάλων επιχειρήσεων, κυρίως των πολυεθνικών, για τις οποίες πράγματι η μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα σε πρώιμο στάδιο θα αποτελούσε πλεονέκτημα.

6.5.2. Εν ευθέτω χρόνω, η Επιτροπή πρέπει να συντάξει και να δημοσιεύσει μελέτη η οποία θα καθοδηγεί τις επιχειρήσεις, κατά τρόπο αντικειμενικό και ουδέτερο, για την κατανόηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων της πρώιμης μετάβασης στο ενιαίο νόμισμα κατά τη διάρκεια της Φάσης Β. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει να ληφθεί ιδιαιτέρως υπόψη η πρόταση ενός αξιότιμου προέδρου κεντρικής τράπεζας σύμφωνα με την οποία : « ενδείκνυται, σε όλα τα κράτη μέλη, να αποφύγουν να αναθέσουν στους οικονομικούς φορείς και στους πολίτες το βαρύ φορτίο το οποίο συνδέεται με πολλαπλά συστήματα υπολογισμών ».

6.5.3. Πρέπει συνεπώς να τονιστεί ότι η σταδιακή μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα κατά τη διάρκεια της Φάσης Β οφείλει να είναι καρπός ελεύθερης επιλογής των επιχειρήσεων 7 πρέπει να υπάρχει προσεκτική εποπτεία της αγοράς προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα « διάβρωσης », τουτέστιν το αποτέλεσμα που προκύπτει από την πίεση που ενδεχομένως ασκήσουν οι μεγάλες επιχειρήσεις, άμεσα ή έμμεσα, σε μικρότερες επιχειρήσεις που βρίσκονται σε θέση « εξάρτησης » (προμηθευτές ή πελάτες) ώστε και αυτές να υιοθετήσουν το ενιαίο νόμισμα πρίν από την έναρξη της Φάσης Γ.

6.5.4. Θεμελιώδους σημασίας πρόβλημα για το εμπόριο - και ιδιαίτερα για τη μεγάλη διανομή - συνιστά η πρόταση να καταστεί υποχρεωτική η διπλή ένδειξη των τιμών, σε εθνικό και σε ενιαίο νόμισμα. Πέρα από τις δυσκολίες και τις δαπάνες, ίδιες με εκείνες του τραπεζικού τομέα (βλ. σημ. 6.1.5) υπενθυμίζεται ότι το σχέδιο οδηγίας που επιβάλλει την ένδειξη των τιμών ανά μονάδα πώλησης και ανά μονάδα όγκου ή βάρους προβλέπει τη θέση σε ισχύ το 1997 7 το προβλεπόμενο μέτρο ενδέχεται να σημαίνει την ένδειξη τεσσάρων τιμών, δύο σε εθνικό νόμισμα και δύο σε ενιαίο νόμισμα. Ο έμπειρος καταναλωτής δεν θα έχει δυσκολίες κατανόησης, ο « αδύναμος » όμως καταναλωτής - αυτός που κατά πρώτο λόγο χρειάζεται προστασία και ενημέρωση - θα συναντήσει δυσκολίες με αυτή την πληθώρα των ενδείξεων. Εν πάση περιπτώσει, το σύστημα αυτό θα πρέπει να θεωρηθεί εναλλακτικό άλλων τα οποία κρίνονται ως καταλληλότερα για την επίτευξη του στόχου (βλ. επίσης σημ. 6.1.5).

6.5.5. Όσον αφορά τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα στην αρχή της Φάσης Γ, σύμφωνα με το Πράσινο Βιβλίο (σημείο 104) αφήνεται στις επιχειρήσεις η επιλογή να δεχτούν μόνο το ενιαίο νόμισμα, ή μόνο το εθνικό νόμισμα ή και τα δύο, και τούτο καθόλη τη διάρκεια της φάσης η οποία υποτίθεται ότι θα διαρκέσει μερικές εβδομάδες. Παρόμοια διακριτική ευχέρεια όμως δεν μπορεί να αφεθεί στην αγορά : οι καταναλωτές πρέπει να γνωρίζουν με βεβαιότητα άν το νόμισμα που έχουν είναι δεκτό παντού, ή αν θα υπάρξουν περιορισμοί και ποιοί. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκτιμά ότι στην υπό προετοιμασία νομοθεσία θα πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα αποδοχής αμφοτέρων των νομισμάτων καθόλη τη διάρκεια της Φάσης Γ ως μέσου πληρωμής 7 εκκρεμεί το θέμα της καθολικής αποδοχής τους (βλ. σημείο 7.2), του οποίου δεν πρέπει να υπερεκτιμηθεί η σημασία, δεδομένης της βραχύτητας της περιόδου και του σχετικά μικρού μεγέθους των υπό εξέταση αριθμών (οι συναλλαγές κάποιου όγκου δεν πραγματοποιούνται σε μετρητά).

6.5.6. Το πρόβλημα των μηχανών καταγραφής και πώλησης, συμπεριλαμβανομένων των αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών (ΑΤΜ) και των τερματικών που δέχονται κάρτες στο σημείο πώλησης (POS), αναλύεται στο Πράσινο Βιβλίο (σημεία 106 και 108) κατά τρόπο ρεαλιστικό και ευέλικτο : υπενθυμίζεται ότι η μετατροπή των υφιστάμενων μηχανημάτων (αρκετά εκατομμύρια) θα απαιτήσει μερικούς μήνες, και για το λόγο αυτό το κοινό πρέπει να είναι προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει μια κάποια περίοδο δυσκολιών. Για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση αυτή, στο Πράσινο Βιβλίο προτείνεται μια σειρά προπαρασκευαστικών μέτρων προκειμένου να αποφευχθούν περαιτέρω δυσκολίες 7 πρόκειται για σωστά μέτρα με τα οποία συντάσσεται η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Η μόνη πτυχή που απαιτεί προσοχή αφορά την αποδοχή αμφότερων των νομισμάτων και/ή την έκδοση αποδείξεων, εισιτηρίων ή εντύπων με τη διπλή ένδειξη του εθνικού και του ενιαίου νομίσματος : όπως έχει τονιστεί προηγουμένως (βλ. σημεία 5.4.3.1, 5.4.3.2, και 5.4.3.3), η μετατροπή των μηχανημάτων, των προγραμμάτων και των εκδοτικών μηχανών για σύντομη χρονική περίοδο συνεπάγεται αδικαιόλογητες τεχνικές επιπλοκές και δαπάνες, και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι τεχνικά αδύνατη.

6.5.7. Η κυκλοφορία του ενιαίου νομίσματος στην αρχή της Φάσης Γ θα μπορούσε να διευκολυνθεί αν ήταν δυνατόν να διανεμηθεί στις τράπεζες και μέσω αυτών στο κοινό, επαρκές απόθεμα ενιαίου νομίσματος αρκετά νωρίτερα από την έναρξη της Φάσης Γ, και με την επιφύλαξη ότι το νόμισμα αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί πριν τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Η απώλεια τόκων για το κοινό και τις επιχειρήσεις θα είναι ασήμαντη, και θα αντισταθμιστεί σε μεγάλο βαθμό από το όφελος αποφυγής της ουράς στα ταμεία. Η ΟΚΕ έχει πλήρη συνείδηση των προβλημάτων ασφάλειας, αποθήκευσης και μεταφοράς που θέτει η λύση αυτή στις κεντρικές τράπεζες και στο τραπεζικό σύστημα, από την άλλη πλευρά όμως τα προβλήματα αυτά δεν αντιμετωπίζονται με τη λύση της μετατροπής του νομίσματος κατά την ημερομηνία έναρξης της Φάσης Γ.

7. Το νομικό πλαίσιο του ενιαίου νομίσματος

7.1. Στο Πράσινο Βιβλίο διακρίνεται μια ιδιαίτερη ευαισθησία για τα πολυάριθμα νομικά προβλήματα, από την επίλυση των οποίων θα εξαρτηθεί η ομαλή μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα για τις αγορές και τους καταναλωτές (σημεία 125 έως 137). Προκύπτει συνεπώς η ανάγκη να αρχίσει από αρκετά νωρίς η εκπόνηση μελετών ούτως ώστε να είναι έτοιμη η σχετική νομοθεσία πριν ακόμη από τη Φάση Α. Η Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη στενής συνεργασίας των κοινοτικών και των εθνικών αρχών, αλλά η ΟΚΕ προσθέτει ότι στη συγκρότηση των ομάδων μελέτης πρέπει να διασφαλιστεί η συμμετοχή εμπειρογνωμόνων-νομικών οι οποίοι θα οριστούν από τις ευρωπαϊκές ενώσεις των ενδιαφερομένων κατηγοριών της αγοράς. Πολύ συχνά έχει συμβεί οι « εθνικοί εμπειρογνώμονες » να έχουν αγνοήσει τις απαιτήσεις της αγοράς, αρκούμενοι στην εξέταση των καθαρά νομικών πτυχών των προβλημάτων.

7.2. Αναφέρθηκε προηγουμένως (βλ. 5.3.1) ότι το γεγονός ότι το ενιαίο νόμισμα καθίσταται αυτοτελές νόμισμα στην αρχή της Φάσης Β δεν σημαίνει ότι χαίρει καθολικής αποδοχής, η οποία στη φάση αυτή επιφυλάσσεται μόνο στο εθνικό νόμισμα. Το θέμα είναι σαφές και δεν χρήζει περαιτέρω νομικών διασαφηνίσεων 7 αντίθετα μέσω κατάλληλης νομοθεσίας (βλ.6.5.3) απαιτείται η επίλυση του προβλήματος της καθολικής αποδοχής του ενιαίου ή του εθνικού νομίσματος (ή και των δύο;) κατά τη διάρκεια της Φάσης Γ.

7.3. Στην αρχή της Φάσης Β, το ενιαίο νόμισμα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως λογιστική μονάδα, και ως μέσο πληρωμής μόνο με τη σύμφωνη γνώμη των συμβαλλομένων μερών 7 η νομοθεσία θα πρέπει να προβλέπει ότι το ενιαίο και το εθνικό νόμισμα είναι τέλεια υποκατάστατα υπό νομική έννοια (Πράσινο Βιβλίο, σημεία 126 και 127) 7 βέβαια της ίδιας μεταχείρισης πρέπει να τύχουν και τα διάφορα νομίσματα μεταξύ τους. Η νομοθεσία θα πρέπει να διασφαλίζει την τέλεια ισοτιμία των τραπεζικών καταθέσεων, των πληρωμών και των συναλλαγών στα διάφορα νομίσματα και στο ενιαίο νόμισμα, με τη διατήρηση όμως της προαιρετικής αποδοχής για κάθε συμβαλλόμενο των πληρωμών σε νόμισμα διαφορετικό από το εθνικό. Η δυνατότητα αυτή θα πρέπει επίσης να επεκταθεί και στις τράπεζες, με την έννοια ότι δεν θα είναι υποχρεωμένες να ανοίγουν και να κινούν λογαριασμούς σε ενιαίο ή σε άλλο νόμισμα.

7.4. Η διασφάλιση της συνέχειας των συμβάσεων είναι στοιχείο ζωτικής σημασίας όχι μόνο για το ενιαίο νόμισμα αλλά, κυρίως, για την εξασφάλιση της νομικής ασφάλειας στην εσωτερική αγορά. Σε ορισμένες χώρες (Πράσινο Βιβλίο, σημεία 129 και 130) ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα λύσης ή τροποποίησης της σύμβασης μονομερώς όταν εκδηλώνεται ουσιώδης διαταραχή των οικονομικών παραγόντων. Η κοινοτική νομοθεσία πρέπει να προβλέπει ρητά ότι η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος δεν θα αποτελέσει, σε καμιά περίπτωση, αιτία ακυρώσεως των συμβάσεων ούτε να γίνει αντικείμενο επίκλησης προκειμένου να ζητηθεί τροποποίηση των όρων της σύμβασης. Η νομοθεσία των κρατών μελών θα πρέπει με τη σειρά της να προβλέπει ότι η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος δεν μπορεί να θεωρείται ως αιτία ουσιώδους διαταραχής των οικονομικών παραγόντων. Εκκρεμεί ακόμη το πρόβλημα των συμβάσεων που έχουν συναφθεί μεταξύ κατοίκων των χωρών που συμμετέχουν στο ενιαίο νόμισμα και κατοίκων των τρίτων χωρών, και διέπονται από τη νομοθεσία των χωρών αυτών.

7.5. Ένα σημαντικό θέμα αφορά τις νομισματικές αγορές και κυρίως τις αγορές κινητών αξιών, όταν κάτοικοι των τρίτων χωρών εκδίδουν ή κατέχουν τίτλους σε ευρωπαϊκά νομίσματα ή σε Ecu-καλάθι νομισμάτων. Ακόμη και το θέμα των συντελεστών απόδοσης θα μπορούσε υποθετικά να δημιουργήσει προβλήματα με τις τρίτες χώρες, εφόσον δεν είναι καθόλου σαφές ότι ο συντελεστής απόδοσης των τίτλων με σταθερό εισόδημα σε ενιαίο νομίσμα θα είναι ακριβώς ισοδύναμος με το συντελεστή κάθε αρχικού νομίσματος.

7.6. Επί του θέματος αυτού, το Πράσινο Βιβλίο (σηείο 134) διαπνέεται από αισιοδοξία όταν αναφέρει ότι αναμένεται από τις τρίτες χώρες να αναγνωρίσουν το ενιαίο νόμισμα ως διάδοχο των εθνικών νομισμάτων, καθώς και να αναγνωρίσουν τη συνέχεια των άλλων όρων των συμβάσεων (συντελεστές απόδοσης των τίτλων, επιτόκια και άλλες ρυθμίσεις). Θεωρείται ότι η αναγνώριση του ενιαίου νομίσματος δεν θα δημιουργήσει ιδιαίτερα προβλήματα 7 ανεπίσημη έρευνα σε οικονομικούς φορείς τρίτων χωρών δείχνει ωστόσο ότι η συνέχεια των συμβάσεων που αφορούν κινητές αξίες σταθερού εισοδήματος δεν μπορεί να γίνει αυτομάτως όπως θα θέλαμε. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ζητά από την Επιτροπή και το ΕΝΙ να μεριμνήσουν, μέσω επίσημων διαβημάτων, ούτως ώστε αγορά να έχει τη διαβεβαίωση ότι δεν θα προκύψει καμιά διαταραχή στις αγορές της Ευρώπης και των τρίτων χωρών από την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

7.7. Το θέμα της στρογγυλοποίησης των ποσών κατά την μετατροπή χρήζει όλως ιδιαίτερης προσοχής : κατά τις συναλλαγές μεγάλης αξίας, όπως οι συναλλαγές στις νομισματικές αγορές, στις αγορές κινητών αξιών και στις μεταφορές μέσω συστημάτων πληρωμής μεγάλων ποσών, ο αριθμός των δεκαδικών ψηφίων είναι σημαντικός και ενδέχεται να προκαλέσει αισθητές διαφορές. Για τις αγορές αυτές θεωρείται αναγκαία η θέσπιση ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

7.8. Αντίθετα, είναι διαφορετική η περίπτωση της στρογγυλοποίησης στις τρέχουσες συναλλαγές και στις συναλλαγές μικρών ποσών κατά τις οποίες οι στρογγυλοποιήσεις που χρησιμοποιούνται σε μικρά ποσά με δύο δεκαδικά ψηφία (στρογγυλοποίηση προς τα άνω αν το υπόλοιπο των δεκαδικών ψηφίων υπερβαίνει το 5, και προς τα κάτω αν το υπόλοιπο αυτό είναι μικρότερο ή ίσο του 5), θα πρέπει να καταστούν κανόνας. Ενδεχομένως να απαιτείται η θέσπιση νομοθεσίας, αλλά θα ήταν πιο χρήσιμο να θεσπιστεί από τα μεμονωμένα κράτη μέλη, τα οποία γνωρίζουν καλύτερα τις συνήθειες και τις απαιτήσεις των αντίστοιχων αγορών.

7.9. Η δυνατότητα της διπλής αναγραφής των τιμών για το εμπόριο και της διπλής ένδειξης των ποσών έχει ήδη σχολιαστεί από την ΟΚΕ σε άλλα σημεία της παρούσας γνωμοδότησης. Ενδεχόμενη σχετική νομοθεσία δεν θα πρέπει να προβλέπει τον υποχρεωτικό χαρακτήρα των μέτρων αυτών, αλλά να αποδέχεται την ύπαρξη εναλλακτικών συστημάτων (βλ. σημείο 6.1.5) τα οποία να έχουν ως στόχο να ενημερώσουν τον καταναλωτή, να τον εξοικειώσουν με τη νέα λογιστική μονάδα και να του δώσουν τη δυνατότητα ελέγχου των μετατροπών που πραγματοποιούνται από το εμπόριο και το τραπεζικό σύστημα.

7.10. Στο Πράσινο Βιβλίο (σημείο 136) προβλέπεται ότι η Επιτροπή, σε συνεργασία με το ΕΣΚΤ, θα πρέπει να προβεί στη θέσπιση νομοθεσίας σχετικά με την ασφάλεια, την προστασία και την κυκλοφορία των τραπεζογραμματίων. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν χρειάζεται να δημιουργηθεί το ΕΣΚΤ (στην αρχή της Φάσης Α) για να μελετηθεί μια νομοθεσία της οποίας οι γενικές πτυχές είναι σαφείς από τώρα : θα πρέπει από σήμερα να αρχίσει συνεργασία με το ΕΝΙ. Εξάλλου η συνεργασία αυτή θα μπορούσε ήδη να υφίσταται, χωρίς να την αναφέρει το Πράσινο Βιβλίο.

7.11. Όσον αφορά την προστασία των τραπεζογραμματίων έναντι της παραχάραξης, η ΟΚΕ προτείνει την υιοθέτηση μιας εντελώς νέας προσέγγισης, ιδιαίτερης σημασίας αν ληφθεί υπόψη η σημερινή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα : η προσέγγιση δηλαδή που αφορά τη καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Τα χαρακτηριστικά ασφάλειας των τραπεζογραμματίων σήμερα είναι τέτοια που καθιστούν πρακτικά αδύνατη την παραχάραξη και την πλαστογράφηση από μικρές ομάδες εγκληματιών : για μια τέτοιου είδους επιχείρηση απαιτούνται τεράστια κεφάλαια για την αγορά των μηχανημάτων, την απόκτηση υλικών και την επάνδρωση με τεχνικούς, καθώς και λεπτομερής οργάνωση για τη διάθεση του προϊόντος. Πρόκειται για τις ίδιες προϋποθέσεις που χαρακτηρίζουν τις οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών, ή το εμπόριο όπλων, κ.λπ. 7 όχι πάντα, αλλά συχνά, πρόκειται για τις ίδιες οργανώσεις ή για οργανώσεις που συνδέονται στενά μεταξύ τους, και το προϊόν ενός κλάδου δραστηριοτήτων χρηματοδοτεί άλλες δραστηριότητες.

7.12. Οι εθνικές νομοθεσίες δεν θεωρούν πάντα την παραχάραξη και την κυκλοφορία κίβδηλων νομισμάτων a priori ως αδίκημα οργανωμένου εγκλήματος (« association de malfaiteurs »), ούτε συμπεριλαμβάνουν τα μέτρα προστασίας στα μέτρα που αποσκοπούν στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για το ενιαίο νόμισμα θα πρέπει αντίθετα να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία και να διατυπώσει ένα υπόδειγμα διατάξεων με βάση τις διατάξεις που αφορούν την ανακύκλωση του χρήματος, παρέχοντας με τον τρόπο αυτό ένα πολύτιμο μέσο δικαστικής και αστυνομικής συνεργασίας σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

7.13. Το ίδιο ισχύει για τα εναλλακτικά νομισματικά μέσα (κάρτες πληρωμής, ευρωεπιταγές, ταξιδιωτικές επιταγές) τα οποία αντικαθιστούν σταδιακά το χαρτονόμισμα : ήδη τα εν λόγω μέσα αποτελούν το 15% του συνόλου των πληρωμών στο εμπόριο και στις υπηρεσίες στην Ευρώπη, αλλά σε ορισμένα κράτη μέλη και για ορισμένους τύπους δραστηριοτήτων (ξενοδοχεία, αεροπορικά εισιτήρια, εστιατόρια, κ.λπ.) το ποσοστό είναι κατά πολύ υψηλότερο. Το λογιστικό (ή οιονεί) νόμισμα όχι μόνον χρησιμοποιείται και αποτελεί χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνίας, αλλά συνιστά και ένα ισχυρό μέσο με το οποίο θα διευκολυνθεί η μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα. Το φαινόμενο της απάτης σχετικά με τα μέσα πληρωμής - της τάξεως αρκετών δισεκατομμυρίων δολλαρίων - καταπολεμείται από τους οργανισμούς εκδόσεως καρτών και τις τράπεζες με την ικανοποίηση των τεχνικών χαρακτηριστικών των καρτών και των επιταγών καθώς και με ελέγχους οργανωτικού τύπου. τα μέτρα αυτά αποδίδουν καρπούς όσον αφορά την αναχαίτιση της αύξησης του φαινομένου, αλλά η καταπολέμησή τους καθίσταται δύσκολη διότι οι οργανώσεις παραχάραξης ή διακίνησης κλεμμένων μέσων πληρωμής, είναι εγκληματικές οργανώσεις διεθνούς επιπέδου, με τεράστια κεφάλαια και πολυκομβικά δίκτυα. Τα έσοδα από τη διακίνηση παραχαραγμένων ή κλεμμένων μέσων πληρωμής διατίθενται συνεπώς για τη χρηματοδότηση του οργανωμένου εγκλήματος. Τα συμπεράσματα της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής είναι τα ίδια με εκείνα της προηγούμενης παραγράφου : αν η καταστολή με την έννοια των κυρώσεων που πρέπει να επιβληθούν - που υπάγεται στο ποινικό δίκαιο των κρατών μελών - δεν ισχύει παρά μόνο για τα τραπεζογραμμάτια, τουλάχιστον η προσέγγιση όσον αφορά την καταπολέμηση της εγκληματικότητας πρέπει να είναι ταυτόσημη.

7.14. Η εξομοίωση των μέσων που υποκαθιστούν το νόμισμα, και τα οποία αναφέρθηκαν προηγουμένως, καθίσταται ακόμη εμφανέστερη αν ληφθεί υπόψη το ηλεκτρονικό πορτοφόλι (κάρτες προπληρωμής) η εισαγωγή του οποίου προβλέπεται σε ευρεία κλίμακα τα προσεχή έτη : το ηλεκτρονικό πορτοφόλι δεν υποκαθιστά αλλά αντιπροσωπεύει το νόμισμα. Η παραχάραξή του ισοδυναμεί, όσον αφορά το αποτέλεσμα, με παραχάραξη του νομίσματος.

8. Κοινά προβλήματα τραπεζών και επιχειρήσεων

8.1. Κατάρτιση του προσωπικού

8.1.1. Η κατάρτιση του προσωπικού αποτελεί τη βάση εκκίνησης όλων των δράσεων που αφορούν τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα δεδομένης της πολλαπλότητας των λειτουργιών των επιχειρήσεων που συμμετέχουν, η κατάρτιση δεν μπορεί να είναι ομοιόμορφη για το σύνολο του προσωπικού, αλλά προσαρμοσμένη στις ειδικές λειτουργίες. Ούτε είναι δυνατό να εννοηθεί ομοιόμορφη κατάρτιση ανά κατηγορία επιχείρησης : πέρα από τις κοινές γενικές γραμμές, στο εσωτερικό κάθε κατηγορίας υπάρχουν διαφορές όσον αφορά τη διάσταση και την οργάνωση λόγω των οποίων κάθε επιχείρηση έχει τη δική της συγκεκριμένη ταυτότητα. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η κατάρτιση θα πρέπει να ξεκινήσει από μια κοινή βάση, η οποία να προσδιορίζει για κάθε κλάδο δραστηριότητας τις προσαρμογές που απαιτεί η μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα, προκειμένου να διαρθρωθεί σε μια σειρά τομεακών προσαρμογών - ανάλογα με την κατηγορία και τη διάσταση της επιχείρησης - και να καταλήξει τέλος στις ατομικές πρωτοβουλίες, οι οποίες θα πρέπει να τεθούν σε εφαρμογή με ίδιους πόρους ή με προσφυγή σε εξωτερικούς παράγοντες.

8.1.2. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να καταστεί σαφές ευθύς εξ αρχής ποιός κάνει τί, βάσει προγράμματος το οποίο η Επιτροπή θα πρέπει να εκπονήσει το ταχύτερο δυνατό. Η ΟΚΕ εκτιμά ότι το πρόγραμμα πρέπει να χαρακτηρίζεται από τις ακόλουθες γενικές γραμμές :

8.1.2.1. Η Επιτροπή θα πρέπει να εκπονήσει γενικό σχέδιο με σαφή καθορισμό των απαιτήσεων που αφορούν κάθε μεμονωμένη φάση του προγράμματος μετάβασης προς το ενιαίο νόμισμα. Το σχέδιο θα πρέπει να είναι διατυπωμένο με στόχο την τελική του χρήση για την κατάρτιση, και πρέπει συνεπώς να έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα.

8.1.2.2. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσαρμόσουν το γενικό σχέδιο στις εθνικές απαιτήσεις 7 για το λόγο αυτό, η διάρθρωση προγραμματισμού της αλλαγής (Πράσινο Βιβλίο, σημείο 29) δεν θα πρέπει να επικεντρωθεί μόνο στις προβλεπόμενες τεχνικές λειτουργίες, αλλά να επεκταθεί και σε τμήμα που να ασχολείται με το εκπαιδευτικό μέρος. Θα χρειαστεί επίσης η φορολογική διοίκηση να προβεί σε ενημέρωση ενιαίου χαρακτήρα - και ει δυνατόν ενοποιημένου - η οποία θα λαμβάνει υπόψη την τοπική διάρθρωση της εν λόγω διοίκησης και την πολυπλοκότητα των προς εκτέλεση μέτρων από τους φορολογούμενους. Το ίδιο ισχύει και για τους οργανισμούς κοινής ωφελείας.

8.1.2.3. Οι διεθνείς και κυρίως εθνικοί όμιλοι ανά κατηγορία επιχειρήσεων, θα πρέπει να αναπτύξουν μια τελευταία λειτουργία προσαρμογής της γενικής εκπαιδευτικής γραμμής με τις ειδικές ανάγκες του τομέα τους, προβαίνοντας, αν χρειαστεί, στην κατάρτιση των εκπαιδευτών.

8.1.2.4. Οι μεμονωμένες επιχειρήσεις θα χρηματοδοτήσουν οι ίδιες ή με εξωτερικές ενισχύσεις, από τον όμιλο στον οποίο ανήκουν ή από αλλού, την κατάρτιση του προσωπικού, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Ιδιαίτερο πρόβλημα θα τεθεί για τα πιστωτικά ιδρύματα, τα οποία πρέπει να καταρτίσουν το προσωπικό - κυρίως εκείνο που έρχεται σε επαφή με το κοινό - ώστε να δίνει πληροφορίες στους πλέον διαφορετικούς τύπους πελατών, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών. Για το συγκεκριμένο προσωπικό, η γνώση των εσωτερικών προβλημάτων της τράπεζας δεν αρκεί : η συμβουλευτική τους ικανότητα θα πρέπει να επεκτείνεται και στα προβλήματα των επιχειρήσεων και του κοινού γενικότερα.

8.1.2.5. Το σύνολο της εν λόγω στρατηγικής για την κατάρτιση που απευθύνεται στους « εργαζόμενους » θα έχει σημαντικές επιπτώσεις από άποψη ανθρώπινων πόρων και οικονομικών επιβαρύνσεων για τις ανά κατηγορία επιχειρήσεις και τους ανά κατηγορία συνδέσμους τους. Θα πρέπει να προβλεφθεί ειδικό κονδύλιο στον προϋπολογισμό του Κοινωνικού Ταμείου για την κατάρτιση των εργαζομένων το οποίο, σε περιπτώσεις αποδεδειγμένης ανάγκης, θα συνεισφέρει στην υλοποίηση του σχεδίου το οποίο είναι πρωταρχικής σημασίας για την πραγματοποίηση της Νομισματικής Ένωσης.

8.2. Η επικοινωνία

8.2.1. Η επικοινωνία θα συμβάλει στο να κατανοήσει ο πολίτης τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη της Νομισματικής Ένωσης καθώς και ποιοί μηχανισμοί τη διέπουν. Θα πρέπει να είναι μια επικοινωνία σαφής, απλή και κυρίως μη προπαγανδιστική ούτε προώθησης : το κοινό σήμερα έχει κορεστεί από τα διαφημιστικά τεχνάσματα και θα αντιδράσει αρνητικά σε μηνύματα που προωθούν την « πώληση » μιας ιδέας. Κατευθυντήριος άξονας της επικοινωνίας, εν προκειμένω, πρέπει να είναι η τέλεια αντικειμενικότητα : ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει τα οφέλη, αλλά και τις αναπόφευκτες αρχικές δυσκολίες καθώς και τα εμπόδια που ενδεχομένως προκύψουν από την καθιέρωση του ενιαίου νομίσματος.

8.2.2. Το μήνυμα το οποίο πρέπει να λάβουν οι πολίτες της Ευρώπης πρέπει να είναι ενιαίο : δεν είναι δυνατό οι πολίτες μιας χώρας να ακούουν διαφορετικά πράγματα από τους πολίτες άλλης χώρας 7 για το λόγο αυτό πηγή του μηνύματος πρέπει να είναι η Επιτροπή. Η μετάδοσή του ωστόσο εναπόκειται στα κράτη μέλη τα οποία είναι ελεύθερα θα επιλέξουν τη γλώσσα που ανταποκρίνεται καλύτερα στην παράδοση και τον πολιτισμό τους, χωρίς όμως να ξεφύγουν από το πνεύμα και το περιεχόμενο του βασικού μηνύματος. Σχετικά με τα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιηθούν, τα κράτη μέλη είναι αρμόδια να επιλέξουν τα πλέον κατάλληλα, τύπο, ραδιόφωνο, τηλεόραση και δημοσιεύσεις. Όσον αφορά τις δημοσιεύσεις, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στην τάση εκτύπωσης εκατομμυρίων φυλλαδίων : η εμπειρία δείχνει ότι αυτά έχουν εξαιρετικά χαμηλό δείκτη αναγνωσιμότητας και μηδαμινό δείκτη απομνημόνευσης.

8.2.3. Πέρα από τις υποχρεώσεις θεσμικού χαρακτήρα οι οποίες πρέπει να αναληφθούν από τις δημόσιες αρχές, είναι σαφές ότι η λεπτομερής διείσδυση των μηνυμάτων πρέπει να αποτελεί κατά πρώτο λόγο μέριμνα των επιχειρήσεων, αλλά κυρίως του τραπεζικού τομέα, για τον απλούστατο λόγο ότι το μήνυμα αυτό είναι το μοναδικό το οποίο έχει συγκεκριμένο χαρακτήρα και είναι άμεσου ενδιαφέροντος για τον καταναλωτή. Άλλο είναι το να μιλά κανείς αφηρημένα, έστω και αναφέροντας πρακτικά παραδείγματα, για τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα και για τη χρήση του, και άλλο να μιλά στον « πελάτη » για τα προβλήματα που τον αφορούν προσωπικά.

8.2.4. Είναι θεμιτό να ελπίζουμε ότι το έργο της κατάρτισης θα συμβάλει στην επίγνωση των προβλημάτων στο πλαίσιο των μεγάλων και μεσαίων επιχειρήσεων 7 ωστόσο, προβλέπεται ότι ένα μέρος τους, και ιδιαίτερα οι επιχειρήσεις μικρών διαστάσεων και οι μεμονωμένοι οικονομικοί φορείς θα απευθυνθούν στον τραπεζικό τομέα.

8.2.5. Ανεξαρτήτως του μεγέθους του προβλήματος, το βασικό μήνυμα - δηλαδή το περιεχόμενο, η σημασία και οι επιπτώσεις της Νομισματικής Ένωσης στον καταναλωτή και στις επιχειρήσεις - πρέπει να είναι σαφές, χωρίς να επιδέχεται ερμηνειών. Συνεπώς το βασικό μήνυμα πρέπει αποτελέσει αντικείμενο συντονισμένης διατύπωσης σε εθνικό επίπεδο, από τις αρχές και τους ομίλους ανά κατηγορία επιχειρήσεων. Το τμήμα του μηνύματος που αφορά την εφαρμογή του ενιαίου νομίσματος στις παρεχόμενες υπηρεσίες αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των επιχειρήσεων 7 ειδικά όμως στην αρχική φάση απαιτείται σαφήνεια στις προσφορές και διαφάνεια όσον αφορά τη σύγκριση των τιμών.

ΜΕΡΟΣ Β - ΑΠΟΔΟΧΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

9. Εισαγωγή

9.1. Το παρόν τμήμα του εγγράφου αποσκοπεί στην ανάλυση των προβλημάτων αποδοχής που προκαλεί η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος από ορισμένα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη το πρόγραμμα που περιλαμβάνεται στο Πράσινο Βιβλίο καθώς και τις αποφάσεις που ελήφθησαν τον Ιούνιο του 1995 στη Διάσκεψη Κορυφής των Καννών.

9.2. Οι ισχύοντες όροι καθιστούν σαφές ότι, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, το ενιαίο νόμισμα που θα υιοθετηθεί από τις χώρες που θα εκπληρούν τα κριτήρια σύγκλισης θα αποκαλείται Ecu, και θα ακολουθηθεί το ακόλουθο χρονοδιάγραμμα :

- Η Φάση Α, που προβλέπεται στο Πράσινο Βιβλίο, θα αρχίσει την 1η Ιανουαρίου 1998 : την ίδια ημερομηνία θα καταρτιστεί και ο κατάλογος των χωρών που θα υιοθετήσουν το ενιαίο νόμισμα.

- Την 1η Ιανουαρίου 1999 θα αρχίσει η Φάση Β, κατά την οποία το Ecu θα καταστεί αυτοτελές νόμισμα και θα χρησιμοποιείται για τις συναλλαγές στην διατραπεζική αγορά, στη νομισματική αγορά και στην αγορά κεφαλαίων 7

- Στην αρχή της Φάσης Γ, την 1η Ιανουαρίου 2002, θα αρχίσει η μετατροπή των νομισμάτων και των τραπεζογραμματίων σε Ecu.

Ύστερα από μερικές εβδομάδες θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά το Ecu.

9.3. Ο κοινός άνθρωπος ταυτίζει το « δικό του » εθνικό νόμισμα με το ίδιο το έθνος στο οποίο ανήκει, ακόμη και όταν δεν συνειδητοποιεί ότι η έννοια « νόμισμα » εμπεριέχει ταυτόχρονα την έννοια του « ισοδύναμου της αξίας », του « μέσου πληρωμής και συναλλαγής » και τέλος της « αποθεματικής αξίας ».

9.3.1. Εν πάση περιπτώσει, ο πολίτης γνωρίζει, ή τουλάχιστον διαισθάνεται, ότι το πλεονέκτημα κοπής νομίσματος συνιστά ένα από τα προνόμια της ανεξαρτησίας της χώρας του, πολύ δε περισσότερο που, τις περισσότερες φορές, η ονομασία του νομίσματος συνδέεται άμεσα με την ιστορία της χώρας στην οποία κυκλοφορεί.

9.3.2. Η σχετική συναίνεση για τη δημιουργία του ενιαίου νομίσματος θεωρείται ωστόσο ως μερική απώλεια της ταυτότητας και παραχώρηση της εθνικής κυριαρχίας, μειονεκτήματα τα οποία αντισταθμίζονται από τη σημαντική και συνειδητή συμβολή στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση.

9.4. Εφόσον πρέπει να αναλυθεί το ζήτημα της αποδοχής από το κοινό του ενιαίου νομίσματος, θα πρέπει πρώτα να επισημανθεί η σημασία των σχέσεων του πολίτη με το νόμισμα, και να συναχθούν τα συμπεράσματα, έτσι ώστε η μετάβαση να γίνει με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες.

9.4.1. Ως ένα σημείο η αποδοχή από το κοινό σχετίζεται με το βαθμό στον οποίο οι άνθρωποι χρησιμοποιούν νομίσματα διαφορετικών χωρών στις καθημερινές τους δραστηριότητες.

9.4.2. Για όσους έχουν « επαγγελματική » σχέση με το χρήμα, στο δημόσιο τομέα, στις τράπεζες ή τις μεγάλες επιχειρήσεις, τείνει να μειώνεται το συναισθηματικό βάρος που αφορά την ονομασία και την εθνικότητα του νομίσματος.

9.4.3. Για όσους το νόμισμα αποτελεί κυρίως μέσο πληρωμής έναντι άλλων νομισμάτων, η συμβολική αξία εξαφανίζεται ενώπιον της αντικειμενικής έννοιας της αξίας.

9.4.4. Από την άλλη πλευρά, αυτός που στον καθημερινό ή επαγγελματικό του βίο χρησιμοποιεί αποκλειστικά το εθνικό νόμισμα, ή έχει απλώς περιστασιακές επαφές με συναλλαγματικές πράξεις, θα εκτεθεί στον ισχυρό αντίκτυπο της αλλαγής.

9.4.5. Αυτοί οι χρήστες κυρίως - οι οποίοι αποτελούν την μεγάλη πλειοψηφία - θα αντιμετωπίσουν προβλήματα, τουλάχιστον αρχικά, και πιθανώς να δυσανασχετήσουν, από την καθημερινή πραγματικότητα της μεταβολής. Μεγαλύτερες δυσκολίες θα αντιμετωπίσουν οι ηλικιωμένοι και τα άτομα τα οποία δεν είναι πλήρως ενσωματωμένα στην κοινωνία. Κατά την αντιμετώπιση των προβλημάτων των ατόμων αυτών θα πρέπει να επιδειχθεί ιδιαίτερη μέριμνα και κατανόηση.

10. Τα ψυχολογικά προβλήματα

10.1. Στην εισαγωγή διαπιστώθηκε ότι η εγκατάλειψη του εθνικού νομίσματος θεωρείται γενικά το πλέον σημαντικό από όλα τα μέχρι τώρα ληφθέντα μέτρα για τη δημιουργία μιας « Ευρωπαϊκής Ένωσης » προικισμένης με υπερεθνικά χαρακτηριστικά. Εν πάση περιπτώσει, το μέτρο αυτό αφορά άμεσα τους πολίτες των ενδιαφερομένων χωρών.

10.1.1. Ωστόσο η ανάλυση των προβλημάτων που εγείρονται θα πρέπει να γίνει με προσοχή, εφόσον οδηγεί σε ανεξερεύνητο ακόμη έδαφος, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν σημαντικά προηγούμενα, και ότι το σενάριο που έχει διαμορφωθεί θα αρχίσει να ισχύει σε περισσότερο από δύο χρόνια και θα καλύψει τουλάχιστον άλλα τέσσερα. Είναι γνωστό το πόσο αβέβαιες είναι οι προβλέψεις που καταρτίζονται τόσο νωρίς.

10.1.2. Η εν λόγω ανάλυση όμως πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς προκαταλήψεις και να είναι απαλλαγμένη από κάθε συντεχνιακή ανησυχία, ούτως ώστε ανά πάσα στιγμή να είναι αντικειμενική.

10.2. Τούτο ισχύει κυρίως για το πρόβλημα του κόστους.

10.2.1. Όλοι πιστεύουν ότι η μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα θα είναι δαπανηρή : από τη μια πλευρά, οι τράπεζες, λόγω της αυξημένης πολυπλοκότητας των συναλλαγών και λόγω της ανάγκης τροποποίησης των συστημάτων πληροφορικής και αυτόματης πώλησης.

10.2.2. Ο κόσμος, από την άλλη πλευρά, φοβάται ότι δεν θα έχει την ικανότητα να αξιολογεί αμέσως την τιμή των αγαθών, και ότι θα χάσει χρήματα κατά τη διάρκεια των πράξεων μετατροπής, ή κατά τον υπολογισμό των εξόδων σε σχέση με τα έσοδα.

10.2.3. Οι παρατηρήσεις αυτές, ορθές αφεαυτών, είναι ωστόσο σχετικές και θα πρέπει να εξεταστούν με τη συνέση που αρμόζει σε πράξεις που, όπως έχει λεχθεί, θα αρχίσουν την 1η Ιανουαρίου 1998, και θα ολοκληρωθούν έως την 1η Ιανουαρίου 2002.

10.2.4. Οπωσδήποτε, επισημαίνεται ότι η εξάλειψη των συναλλαγματικών πράξεων μεταξύ των χωρών που θα υιοθετήσουν το ενιαίο νόμισμα θα ωφελήσει τους πολίτες, ιδιαίτερα όσον αφορά τις τουριστικές συναλλαγές. Το όφελος αυτό θα είναι πάνω από 4% για τις ιδιωτικές συναλλαγματικές μετατροπές.

10.2.5. Η εξάλειψη των συναλλαγματικών πράξεων θα σημάνει συνεπώς απώλεια σημαντικού κέρδους για ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα.

10.2.6. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να μελετηθούν πολύ προσεκτικά οι δαπάνες που απαιτούνται για την τροποποίηση των συστημάτων πληροφορικής και των αυτόματων μηχανών πώλησης.

10.2.7. Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η εξέλιξη του λογισμικού και του μηχανικού εξοπλισμού είναι ταχύτατη. Το 2003, τα συστήματα πληροφορικής που χρησιμοποιούνται σήμερα θα είναι απηρχαιωμένα, ανεξάρτητα από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος. Δεδομένου ότι η περίοδος μετάβασης θα διαρκέσει πέντε έτη, η αύξηση των δαπανών μπορεί να συγκρατηθεί αν, από σήμερα, ο νέος εξοπλισμός πληροφορικής εφοδιαστεί με τις απαραίτητες δυνατότητες διαχείρισης των προβλημάτων που θέτει η εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος.

10.2.8. Η προσαρμογή των νέων συστημάτων στις απαιτήσεις που συνεπάγεται η εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος θα επηρεάσει συνεπώς ανεπαίσθητα τις δαπάνες διαχείρισης των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων, με την κατανομή τους σε περίοδο έξι ετών.

10.3. Ωστόσο, οι καθοριστικοί παράγοντες, αύξηση και μείωση των δαπανών, για την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος θα πρέπει να αναλυθούν σε βάθος είτε από κοινού με τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις, είτε σε ό,τι αφορά τους ιδιώτες.

10.3.1. Προκύπτει, ενδεχομένως, ότι ισόνομο τμήμα των δαπανών πρέπει να καταλογιστεί στους χρήστες, εφόσον αιτιολογείται από το υπόλοιπο του προϋπολογισμού.

10.4. Ο πολίτης, επειδή έχει συνηθίσει να αναφέρεται σε μια νομισματική μονάδα και συνεπώς να αξιολογεί το ποσό των εξόδων του, θα έχει δυσκολία να υπολογίσει νοερά τις ισοδυναμίες, πόσο μάλλον αν υποτεθεί ότι, εκτός εξαιρέσεων, ο συντελεστής μετατροπής δεν θα είναι τέλειο πολλαπλάσιο αλλά θα έχει πολλά δεκαδικά ψηφία.

10.4.1. Αυτές οι δυσκολίες μετατροπής και, γενικά, προσαρμογής σε ένα νέο νόμισμα έχουν ήδη αποτελέσει βίωμα στο παρελθόν σε ορισμένα κράτη μέλη της Ένωσης.

10.4.2. Στη Γαλλία, η αντικατάσταση του φράγκου ζερμινάλ από το αποκαλούμενο φράγκο Pinay, που αποφασίστηκε το Δεκέμβριο του 1958 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1960, συνάντησε σοβαρές δυσκολίες για να καθιερωθεί στην καθημερινή χρήση. Επειδή η περίοδος μεταξύ της απόφασης για αλλαγή και της εφαρμογής υπήρξε πολύ σύντομη, η μετάβαση από το παλιό στο νέο φράγκο δεν ήταν εύκολη, παρά τον απλό συντελεστή μετατροπής που ήταν 1 :100.

10.4.3. Δεν υπήρξε επαρκής ενημέρωση του πληθυσμού από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία αντίθετα συνέχισαν για πολλά χρόνια να χρησιμοποιούν τον όρο « παλιό φράγκο » στην καθημερινή γλώσσα της επικοινωνίας.

10.4.4. Αντίθετα, χάρη στη δράση του Decimal Currency Board και σε έντονη προετοιμασία που διήρκησε τέσσερα έτη, με την εμπλοκή του εκπαιδευτικού τομέα, η καθιέρωση του δεκαδικού συστήματος, που έγινε πριν από μερικά χρόνια στη Μεγάλη Βρετανία, πραγματοποιήθηκε αρμονικά.

10.4.5. Στο σημείο 116, το Πράσινο Βιβλίο επισημαίνει ορθώς την αναγκαιότητα προηγούμενης ενημέρωσης και εκπαίδευσης. Οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στο Πράσινο Βιβλίο πρέπει να διευκρινιστούν και να γενικευθούν, και η παρούσα γνωμοδότηση παρέχει υποδείξεις προς αυτή την κατεύθυνση.

10.5. Όλες οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί τάσσονται υπέρ της διπλής ένδειξης των τιμών. Αναμφίβολα πρόκειται για ένα υποχρεωτικό στάδιο, πρακτικής εφαρμογής των ήδη υφιστάμενων πληροφοριών και διδαγμάτων. Εντούτοις, ενόψει δυσκολιών πρακτικής φύσεως, αδικαιολόγητων αυξήσεων του κόστους εφαρμογής και τεχνικών κωλυμμάτων, θα πρέπει να εξετασθούν άλλοι τρόποι με ισοδύναμο αποτέλεσμα.

10.5.1. Βέβαια, η μετατροπή θα είναι δαπανηρή για τον τομέα της διανομής, στον οποίο, από το 1997, θα επιβληθεί επίσης μια πρώτη διπλή ένδειξη των τιμών ανά μονάδα πώλησης, και ανά μονάδα όγκου ή βάρους. Αναμένεται ωστόσο ότι ο υφιστάμενος ανταγωνισμός του τομέα θα εξαλείψει εν μέρει το επί πλέον κόστος που επιβαρύνει τον καταναλωτή.

10.5.2. Η υποχρέωση αυτή υπάρχει ήδη στη Γαλλία (βλ. σχετικό διάταγμα), και δεν φαίνεται να δημιούργησε ανυπέρβλητες δυσκολίες.

10.5.3. Όσον αφορά τη μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα, η διπλή ένδειξη των τιμών πρέπει να έχει χαρακτήρα κατάρτισης και να μην ενθαρρύνει επί μακρόν την νοητική αδράνεια. Η διπλή ένδειξη πρέπει να αρχίσει μερικούς μήνες νωρίτερα από την έναρξη της Φάσης Γ και να παραταθεί για την αντίστοιχη περίοδο μετά την ημερομηνία αυτή.

10.6. Συχνά επισημαίνονται τα προβλήματα που συναντά ο καταναλωτής προκειμένου να υπολογίσει το κόστος αγαθού που αγοράστηκε με διαφορετικό νόμισμα από εκείνο που χρησιμοποιεί συνήθως.

10.6.1. Ο υπολογισμός αυτός αποδεικνύεται ακόμα δυσκολότερος όταν τα έσοδα του καταναλωτή (μισθός, σύνταξη, μερίσματα, κ.λπ.) εκφράζονται σε νόμισμα διαφορετικό από αυτό χρησιμοποιεί για τις αγορές.

10.6.2. Θα πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα ούτως ώστε, από την αρχή της Φάσης Β, στους μισθούς, στις αμοιβές και τα εισοδήματα να αναγράφονται καταλλήλως τα δύο νομίσματα.

10.6.3. Είναι σαφές ότι το ίδιο θα πρέπει να ισχύει για όλες τις δηλώσεις εισοδημάτων, τις διοικητικές εγκυκλίους και, ειδικότερα, για τα φοροεισπρακτικά έντυπα.

11. Προτεινόμενες λύσεις

11.1. Η κατάρτιση

11.1.1. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, η προετοιμασία για τη μετάβαση προς το ενιαίο νόμισμα πρέπει να πραγματοποιηθεί μακροπρόθεσμα και να έχει τον ευρύτερο δυνατό χαρακτήρα.

11.1.2. Κατά πρώτο λόγο, θα πρέπει να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια σε σχολικό επίπεδο στο πλαίσιο του ενοποιημένου επταετούς προγράμματος, το οποίο απευθύνεται σε μαθητές 11 ετών, και οι οποίοι το 2002 θα είναι 18 ετών.

11.1.3. Ακόμη και τα δημοτικά σχολεία μπορούν να συμβάλουν στην προσπάθεια της κατάρτισης : τα παιδιά με τη φυσική ικανότητα εκμάθησης που τα διακρίνει, θα καταστούν οι πιο αποτελεσματικοί « πρεσβευτές » του ενιαίου νομίσματος. Τα τηλεοπτικά μέσα είναι βέβαια τα πλέον ενδεδειγμένα για τη διευκόλυνση της εκμάθησης, και για το λόγο αυτό η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επισημαίνει ότι υφίστανται ήδη σχέδια στα οποία η Επιτροπή πρέπει να επιστήσει από σήμερα την προσοχή της.

11.1.4. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν όλοι οι « πομποί » της επικοινωνίας ούτως ώστε να καλύψουν όλο τον πληθυσμό, είτε πρόκειται για δημόσιες διοικήσεις είτε για ιδιωτικούς φορείς : συλλόγους, συνδικάτα, δίκτυα διανομής, επαγγελματικές οργανώσεις, κ.λπ. Ο τύπος και τα τηλεοπτικά μέσα ενημέρωσης θα πρέπει να διαδραματίσουν κυρίαρχο ρόλο. Το περιεχόμενο της πληροφορίας πρέπει να είναι προσαρμοσμένο σε όλα τα τμήματα του πληθυσμού και στις υποτιθέμενες γνώσεις τους.

11.1.5. Όλες αυτές οι ενέργειες πρέπει να αναληφθούν και να πραγματοποιηθούν σε δύο φάσεις :

- η πρώτη, από τον Ιανουάριο του 1996 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1998 7

- η δεύτερη, από την 1η Ιανουαρίου 1999 έως το τέλος του 2002.

11.1.6. Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης, η κατάρτιση πρέπει να είναι