EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 451/69

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών “Αξιοποίηση των δυνατοτήτων της συμμετοχικής χρηματοδότησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση”»

COM(2014) 172 final

(2014/C 451/11)

Εισηγητής: ο κ. Juan Mendoza Castro

Στις 14 Μαρτίου 2014 και σύμφωνα με το άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την

Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Αξιοποίηση των δυνατοτήτων της συμμετοχικής χρηματοδότησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

COM(2014) 172 final.

Το ειδικευμένο τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 23 Ιουνίου 2014.

Κατά την 500ή σύνοδο ολομέλειας, της 9ης και 10ης Ιουλίου 2014 (συνεδρίαση της 9ης Ιουλίου 2014), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 195 ψήφους υπέρ, 1 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ανακοίνωση της Επιτροπής και υπογραμμίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης της συμμετοχικής χρηματοδότησης (crowdfunding) στην ΕΕ ως εναλλακτικής πηγής χρηματοδότησης.

1.2 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την επωφελή επίδραση που έχει η συμμετοχική χρηματοδότηση στην οικονομία και ιδίως στις επενδύσεις, την καινοτομία και την απασχόληση, διευρύνοντας ταυτόχρονα τις δυνατότητες επιλογής των δανειοληπτών.

1.3 Η καθολική προσβασιμότητα της συμμετοχικής χρηματοδότησης θα αποτρέψει τον αποκλεισμό των ατόμων με αναπηρίες από αυτή την πηγή χρηματοδότησης.

1.4 Η εξάρτηση των επιχειρήσεων από τον τραπεζικό δανεισμό είναι μεγαλύτερη στην ΕΕ από ό,τι στις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να είναι σοβαρότερες οι επιπτώσεις της ύφεσης σε περίπτωση χρηματοπιστωτικής κρίσης. Επιπροσθέτως, πολλές χώρες της ΕΕ συχνά είναι υπερβολικά περιοριστικές όσον αφορά τις πιστώσεις προς τις ΜΜΕ.

1.5 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει την εξάρτηση των ΜΜΕ από τον τραπεζικό δανεισμό, κατάσταση που θα συνεχιστεί παρά την ύπαρξη εναλλακτικών πηγών, που δεν είναι πάντοτε ευπρόσιτες.

1.6 Η συμβολή της συμμετοχικής χρηματοδότησης στο χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα δεν αρκεί για να επιλυθούν τα προβλήματα χρηματοδότησης των επιχειρήσεων.

1.7 Οι νεοφυείς επιχειρήσεις (start ups), οι νέοι που καινοτομούν και οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο πρόγραμμα δράσης «Ευρώπη 2020» και στο Ψηφιακό Θεματολόγιο.

1.8 Η συμμετοχική χρηματοδότηση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα είναι ευρέως διαδεδομένη στην ΕΕ. Πρέπει να μελετηθεί ο αντίκτυπος των φορολογικών κινήτρων, που διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών.

1.9 Η ευρωπαϊκή νομοθεσία θα πρέπει να καλύπτει μόνο συγκεκριμένες περιπτώσεις κερδοσκοπικής συμμετοχικής χρηματοδότησης και όχι τις δωρεές ή άλλες μορφές χορηγίας χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

1.10 Οι σχετικοί κανόνες θα πρέπει να έχουν ισορροπημένη βάση, να προστατεύουν τους επενδυτές και να αποφεύγουν την υπερβολική ρύθμιση. Ωστόσο, η ρυθμιστική παρέμβαση είναι σημαντική για να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών.

1.11 Οι κανόνες πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη απλών διοικητικών διαδικασιών, σύντομων προθεσμιών διευθέτησης και όσο το δυνατόν μικρότερου κόστους, καθώς και στην εξασφάλιση ουδετερότητας, διαφάνειας και απουσίας αθέμιτων πρακτικών, με προσιτές διαδικασίες υποβολής ενστάσεων — αρχές που ωφελούν τόσο τους χορηγούς όσο και τους καταναλωτές.

1.12 Οι δυνητικοί επενδυτές πρέπει να λαμβάνουν ευπρόσιτες, σαφείς, κατάλληλες, ακριβείς και μη παραπλανητικές πληροφορίες.

1.13 Η ΕΟΚΕ συνιστά στην ΕΕ να συμπληρώσει τη δράση των κρατών μελών για την υποστήριξη των μη κερδοσκοπικών πρωτοβουλιών που προωθούν αξίες όπως η απασχόληση, η αλληλεγγύη, η πολυφωνία, η δημοκρατία και η ελευθερία.

1.14 Είναι σκόπιμο να αναγνωριστεί ρητώς η συμμετοχική χρηματοδότηση στη νομοθεσία των κρατών μελών ως νέα μορφή χορηγίας.

2. Εισαγωγή

2.1 Τα τελευταία χρόνια υπάρχει η τάση να περνούν ορισμένα μέσα παραγωγής από τις επιχειρήσεις στα άτομα, στα οποία αποδόθηκε ο όρος «prosumers» (παραγωγοί-καταναλωτές) (1).

2.2 Η τάση αυτή ενισχύθηκε με την εγκαθίδρυση του Διαδικτύου, που οδήγησε στην αποκαλούμενη «συνεργατική οικονομία», στην οποία ένα άτομο αποφασίζει να μοιραστεί με τα υπόλοιπα ένα αγαθό της ιδιοκτησίας του, ενίοτε έναντι χρηματικού ανταλλάγματος (βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα «Συνεργατική ή συμμετοχική κατανάλωση: ένα βιώσιμο πρότυπο για τον 21ο αιώνα» (2) και ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (3)).

2.3 Στο πλαίσιο αυτό, ένας μικρός αριθμός νεοσύστατων επιχειρήσεων ανθίζει στο Διαδίκτυο, αφού το δίκτυο επιτρέπει, σε πολλές περιπτώσεις, στα άτομα να ανταλλάσσουν μεταξύ τους ψηφιακά ή και υλικά ακόμη αγαθά χωρίς διαμεσολαβήσεις. Δυστυχώς, για να μην κλονιστεί η εμπιστοσύνη, πρέπει να δοθεί προσοχή στην ενδεχόμενη αθέμιτη χρήση αυτής της δυνατότητας του Διαδικτύου από «τυχοδιώκτες».

2.4 Στον χρηματοπιστωτικό χώρο εμφανίζονται επίσης, τελευταία, νέες μορφές χρηματοδότησης όπως η έκδοση ομολόγων «υψηλής απόδοσης» στην ευρωπαϊκή πρωτογενή αγορά ή τοπικά μέσω της προσφάτως συσταθείσας MARF (Εναλλακτική Αγορά Σταθερού Εισοδήματος),

2.5 ο «άμεσος δανεισμός» (direct lending), ο οποίος επιτρέπει στις επιχειρήσεις να βρουν χρηματοδότηση μέσω διμερών διαπραγματεύσεων με εξειδικευμένους φορείς της αγοράς χωρίς τραπεζική διαμεσολάβηση, ή η πιο εναλλακτική «συμμετοχική χρηματοδότηση» (crowdfunding), σύμφωνα με την οποία μικροί, κατά κανόνα, επενδυτές ενώνονται μέσω του Διαδικτύου για να διοχετεύσουν αποταμιεύσεις στους αιτούντες πίστωση.

3. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης

3.1 Η Πράσινη Βίβλος σχετικά με τη «Μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας» (4) έδωσε το έναυσμα για έναν ευρύ διάλογο σχετικά με τους διάφορους παράγοντες που επιτρέπουν στην ευρωπαϊκή οικονομία να διοχετεύει χρηματοδοτικούς πόρους προς τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη διασφάλιση της οικονομικής ανάπτυξης (5).

3.2 Σύμφωνα με την Επιτροπή, ο όρος «συμμετοχική χρηματοδότηση» (crowdfunding) αναφέρεται σε μια ανοικτή πρόσκληση στο κοινό —κατά κανόνα μέσω μιας ιστοσελίδας του Διαδικτύου— με σκοπό τη συγκέντρωση πόρων για συγκεκριμένα έργα ή επιχειρηματικές επενδύσεις. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι πλατφόρμες ή οι εκστρατείες χρηματοδότησης φέρνουν σε επαφή ένα πλήθος μη επαγγελματικών επενδυτών με τους φορείς υλοποίησης του έργου. Πρέπει, ωστόσο, να αποφευχθεί η αθέμιτη χρήση τους.

3.3 Οι πιο συνηθισμένες μορφές συμμετοχικής χρηματοδότησης είναι: — η δωρεά — η χορηγία (χρηματοδότηση με αντάλλαγμα τη δημοσιότητα) — η ανταμοιβή (ο χρηματοδότης λαμβάνει ένα αγαθό ή μια υπηρεσία μικρότερης αξίας από τη συνεισφορά του) — οι προπωλήσεις (λήψη πόρων για την κυκλοφορία ενός νέου προϊόντος στην αγορά) — τα έντοκα ή άτοκα δάνεια — οι επενδύσεις σε επιχειρήσεις (αγορά ομολόγων ή μετοχών).

3.4 Πλεονεκτήματα: πρόκειται για μια εναλλακτική μορφή χρηματοδότησης που χαρακτηρίζεται από ευελιξία, συμμετοχή της κοινωνίας και μεγάλη ποικιλία εκφάνσεων. Η συμμετοχική χρηματοδότηση, επιπλέον, προσεγγίζει άμεσα τον καταναλωτή, διευκολύνει τις έρευνες αγοράς και παρέχει πρόσβαση σε πιστώσεις σε άτομα που δυσκολεύονται περισσότερο να την αποκτήσουν.

3.5 Παράλληλα, όμως, παρουσιάζει επίσης κινδύνους και προκλήσεις: δυνατότητες απάτης ή νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, ανυπαρξία δευτερογενούς αγοράς κλπ.

3.6 Η ευρωπαϊκή νομοθεσία που σχετίζεται με το θέμα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τα ενημερωτικά δελτία που δημοσιεύονται κατά τις δημόσιες προσφορές μετοχών (6), τις αγορές χρηματοπιστωτικών μέσων (7), τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληρωμών (8), την καταναλωτική πίστη (9) και τα ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια (10).

3.7 Στην Πράσινη Βίβλο καθορίζονται οι εξής προτεραιότητες: συγκρότηση ομάδας εμπειρογνωμόνων που θα παρέχουν συμβουλές για διάφορες πτυχές, καλύτερη γνώση και ενημέρωση, και αξιολόγηση των ρυθμίσεων που ισχύουν στα κράτη μέλη για να εξεταστεί κατά πόσο είναι απαραίτητη η παρέμβαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

3.8 Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η συμμετοχική χρηματοδότηση στην ΕΕ είναι σήμερα περιθωριακή σε σύγκριση με τη τραπεζική δανειοδότηση, αλλά είναι «υποσχόμενη» σε σύγκριση με άλλες πηγές όπως οι επιχειρηματικοί άγγελοι (business angels) ή τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου.

3.9 Η ανάπτυξη της συμμετοχικής χρηματοδότησης προσκρούει σε διάφορες προκλήσεις, όπως η έλλειψη διαφάνειας των ισχυόντων κανόνων, ο τρόπος λειτουργίας της στην εσωτερική αγορά και ο τρόπος λειτουργίας της εντός του χρηματοπιστωτικού οικοσυστήματος.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1 Η ΕΟΚΕ λαμβάνει γνώση της ανακοίνωσης και συμφωνεί με την ανάγκη να βελτιωθεί η γνώση ενός διαύλου χρηματοδότησης που έχει δυνατότητες ανάπτυξης στην Ευρώπη. Συμφωνεί επίσης με τη δήλωση ότι τα εναλλακτικά μοντέλα χρηματοδότησης μπορούν να βοηθήσουν τις νεοσύστατες επιχειρήσεις να ανεβούν την «κλίμακα χρηματοδότησης».

4.2 Τα δεδομένα υποστηρίζουν τον «περιθωριακό» χαρακτήρα που αποδίδει στη συμμετοχική χρηματοδότηση η Πράσινη Βίβλος: το 2012 χορηγήθηκαν ως συμμετοχική χρηματοδότηση 735 εκατομμύρια ευρώ (11), έναντι των 6 τρισεκατομμυρίων ευρώ που χορηγήθηκαν ως τραπεζικά δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (12).

4.3 Πρέπει, όμως, να υπογραμμιστεί η αύξησή της. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η συμμετοχική χρηματοδότηση αυξήθηκε σταδιακά, από 530 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2009 σε εκτιμώμενο συνολικό ύψος 5,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2013, πράγμα που αντιστοιχεί σε ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 76 %. Από γεωγραφική άποψη, η μεγαλύτερη αγορά είναι μέχρι στιγμής η Βόρεια Αμερική (κυρίως οι ΗΠΑ), με 60 % του συνόλου, και ακολουθεί η Ευρώπη, με 36 % (13).

4.4 Η συμμετοχική χρηματοδότηση έχει επωφελή επίδραση στην οικονομία, ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης αντί των παραδοσιακών, που ευνοεί τις επενδύσεις, την καινοτομία και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Πρέπει να υπογραμμιστεί επίσης η δυνατή συμβολή της στην ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της κοινωνικής οικονομίας, της βιοτεχνίας και των πολύ μικρών επιχειρήσεων (14).

4.5 Είναι απαραίτητο να προωθηθεί και να ενθαρρυνθεί η καθολική προσβασιμότητα, για να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρίες στις πλατφόρμες συμμετοχικής χρηματοδότησης και να αποφευχθεί έτσι ο αποκλεισμός τους από αυτή τη νέα μορφή χρηματοδότησης, που αποτελεί μια πρόσθετη ευκαιρία για τον τρίτο τομέα.

4.6 Η ΕΟΚΕ επικροτεί την απόφαση να συμπεριληφθούν στην ομάδα εμπειρογνωμόνων και εκπρόσωποι των ΜΜΕ. Στην ομάδα αυτή θα πρέπει να εκπροσωπείται τόσο η πλευρά της προσφοράς όσο και η πλευρά της ζήτησης.

5. Διάρθρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και οικονομική ανάπτυξη

5.1 Η διάρθρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει στενή σύνδεση με την οικονομική ανάπτυξη και με τις επιπτώσεις της κρίσης. Στις ΗΠΑ οι επιχειρήσεις λαμβάνουν χρηματοδότηση από τις κεφαλαιαγορές σε μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι στην ΕΕ, όπου εξαρτώνται κατά κύριο λόγο από τα τραπεζικά δάνεια. Η συγκριτική σημασία των τραπεζών κυμαίνεται από κάτω του 20 % στις ΗΠΑ σε άνω του 60 % σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ.

5.2 Οι τράπεζες χορηγούν συνήθως περισσότερα δάνεια κατά τη διάρκεια μιας «κανονικής» ύφεσης, μετριάζοντας έτσι τον αντίκτυπό της στην οικονομία. Ωστόσο, η κατάσταση αλλάζει όταν η οικονομική κρίση συνδυάζεται με κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Στην περίπτωση αυτή, η ύφεση είναι τρεις φορές σοβαρότερη στις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από το τραπεζικό σύστημα από ό,τι σε εκείνες όπου η διάρθρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι προσανατολισμένη προς την αγορά (15).

5.3 Στην ΕΕ, η έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης αποτελεί το δεύτερο πιο σοβαρό πρόβλημα των επιχειρήσεων (μετά την εξεύρεση πελατών, που είναι το πρώτο) (16).

5.4 Μια ένεση ρευστότητας από την ΕΚΤ στο χρηματοπιστωτικό σύστημα για τη διευκόλυνση των πιστώσεων προς τις επιχειρήσεις θα είναι χωρίς αμφιβολία πολύ θετικό μέτρο για την ευρωπαϊκή οικονομία.

6. Συμμετοχική χρηματοδότηση με οικονομική ανταμοιβή (financial return crowdfunding)

6.1 Χρηματοδότηση των ΜΜΕ

6.1.1 Η ΕΟΚΕ έχει εξετάσει τα προβλήματα χρηματοδότησης σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της, υπογραμμίζοντας τη σημασία των ΜΜΕ για την ευρωπαϊκή οικονομία (17).

6.1.2 Η μείωση της προσφοράς πιστώσεων («πιστωτική ασφυξία») θέτει σε κίνδυνο την οικονομία και ιδιαίτερα την ύπαρξη των ΜΜΕ, για τις οποίες τα —συχνά δυσπρόσιτα— τραπεζικά δάνεια αποτελούν βασική πηγή χρηματοδότησης. Αυτή είναι μία από τις αιτίες της μεγάλης αύξησης της ανεργίας που πλήττει ιδίως ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ.

6.1.3 Επειδή αφορά κατά κανόνα επενδύσεις χαμηλού ύψους, η συμμετοχική χρηματοδότηση απευθύνεται κατά βάση στις ΜΜΕ (και ιδιαίτερα στις πολύ μικρές επιχειρήσεις), οι οποίες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του επιχειρηματικού ιστού της Ευρώπης (99,8 % του συνόλου των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων στην ΕΕ-28) και συμβάλλουν καθοριστικά στην απασχόληση, καθώς απασχολούν το 67,2 % του εργατικού δυναμικού (18).

6.1.4 Η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι υπάρχουν και σκεπτικιστικές θέσεις όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας (19) θεωρείται ανεπαρκές βήμα προόδου από την ευρωπαϊκή ένωση των ΜΜΕ, για την οποία η συμμετοχική χρηματοδότηση θα απευθύνεται σε έναν «μικρό» αριθμό επιχειρήσεων, ενώ οι νεοσύστατες επιχειρήσεις αποτελούν το 1 % των ΜΜΕ (20).

6.2 Χρηματοδότηση των νεοσύστατων επιχειρήσεων

6.2.1 Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι απαραίτητο να προωθηθεί και να υποστηριχθεί η συμμετοχική χρηματοδότηση από την ΕΕ και τα κράτη μέλη, ιδίως στην περίπτωση των καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων. Οι νεοφυείς επιχειρήσεις που επιδίδονται στην έρευνα και ανάπτυξη έργων υψηλής τεχνολογίας — η οποία συγκαταλέγεται στους στόχους του Ψηφιακού Θεματολογίου — παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω της δυνητικής θετικής συμβολής τους στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Δεν πρέπει, ωστόσο, να αποκλειστούν οι αποκαλούμενοι «παραδοσιακοί» τομείς και η βιοτεχνία, οι οποίοι μπορεί να είναι επίσης πολύ καινοτόμοι.

6.2.2 Η ΕΟΚΕ συνιστά, επίσης, στην ΕΕ και στα κράτη μέλη να προωθήσουν και να υποστηρίξουν τη συμμετοχική χρηματοδότηση και για την ανάπτυξη και προώθηση της κοινωνικής καινοτομίας, της καινοτομίας των νέων και της κοινωνικής οικονομίας. Οι φορείς της κοινωνικής οικονομίας διαδραματίζουν βασικό ρόλο στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» για την κοινωνική ένταξη και την ενσωμάτωση των ευάλωτων ομάδων μέσω της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης, συνδυάζοντας έτσι κοινωνικές και οικονομικές αξίες.

6.2.3 Αν και η συμμετοχική χρηματοδότηση δεν ενδείκνυται για τη χρηματοδότηση της καθημερινής λειτουργίας μιας επιχείρησης, είναι αντιθέτως ιδιαίτερα ενδεδειγμένη για πρωτοβουλίες αυτού του τύπου, οι οποίες συχνά προωθούνται από νέους επιχειρηματίες που προσπαθούν να υλοποιήσουν ένα συγκεκριμένο επιχειρηματικό σχέδιο.

7. Η συμμετοχική χρηματοδότηση στο χρηματοοικονομικό περιβάλλον της ΕΕ

7.1 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι η συμμετοχική χρηματοδότηση μπορεί να αποτελέσει πηγή χρηματοδότησης μαζί με άλλες μη παραδοσιακές πηγές όπως οι επιχειρηματικοί άγγελοι (business angels) τα επιχειρηματικά κεφάλαια (venture capital), τα επωφελή για όλους δάνεια (win win) (21) κ.λπ. Ωστόσο, το μεγάλο πρόβλημα που απασχολεί σήμερα τις οικονομικές και νομισματικές αρχές –πέραν της πιστωτικής ασφυξίας– είναι οι υψηλές απαιτούμενες εγγυήσεις.

7.2 Στην ΕΕ, η προώθηση των μη τραπεζικών δικτύων χρηματοδότησης μπορεί να ενισχύσει την τάση –η οποία έχει ήδη ξεκινήσει εδώ και δύο δεκαετίες– των επιχειρήσεων να καταφεύγουν στις κεφαλαιαγορές. Πρέπει να αναλυθούν οι απαιτήσεις φερεγγυότητας για την κατοχυρωμένη επιστροφή των επενδυόμενων κεφαλαίων και να ενισχυθεί η ασφάλεια δικαίου αυτής της πηγής χρηματοδότησης.

8. Η συμμετοχική χρηματοδότηση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα

8.1 Χωρίς να αποκλείεται οι δωρεές, τα άτοκα δάνεια ή οι δωρεάν εκχωρήσεις δικαιωμάτων να αφορούν έργα εμπορικού χαρακτήρα, φυσιολογικά συνίστανται σε εισφορές αλληλεγγύης σε πρωτοβουλίες κοινωνικής φύσης που αναλαμβάνουν οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Η χορηγία μπορεί να αποσκοπεί στην ανάληψη ή διατήρηση πολιτιστικών ή αθλητικών δραστηριοτήτων.

8.2 Η συμμετοχική χρηματοδότηση αποτελεί σήμερα έναν τρόπο χρηματοδότησης των κοινωνικών επιχειρήσεων. Θα ήταν σκόπιμο να αξιολογηθούν οι δυνατότητες αυτού του τύπου χρηματοδότησης, ιδίως ως προς την ολοκληρωμένη επιχειρηματικότητα, στο ευρύτερο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για τις κοινωνικές επιχειρήσεις.

8.3 Δεδομένου ότι οι δωρεές και ορισμένες μορφές επενδύσεων υπάγονται σε διαφορετικό φορολογικό καθεστώς αναλόγως με το κράτος μέλος, η ΕΟΚΕ κρίνει εύστοχη την πρόταση της Επιτροπής να μελετήσει την επίδραση των φορολογικών κινήτρων.

9. Ειδικές παρατηρήσεις

9.1 Η αναγκαιότητα ύπαρξης οικείας ενωσιακής νομοθεσίας

9.1.1 Η συμμετοχική χρηματοδότηση μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική και βιώσιμη λύση χρηματοδότησης μόνο εφόσον ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών. Σε αυτήν την προσπάθεια είναι αποφασιστικής σημασίας η λειτουργία της ρυθμιστικής αρχής.

9.1.2 Η Επιτροπή αναφέρεται σε πιθανές «μελλοντικές ενέργειες», στις οποίες προτίθεται να προβεί αφού θα έχει λάβει τη γνωμοδότηση της ομάδας εμπειρογνωμόνων. Κατά την ΕΟΚΕ, η συμμετοχική χρηματοδότηση πέραν των εθνικών συνόρων προϋποθέτει αναμφίβολα τη θέσπιση νομοθεσίας που θα εναρμονίζει τα κριτήρια που έχουν ήδη εφαρμόσει –ή πρόκειται να εφαρμόσουν– τα κράτη μέλη. Σε αυτές τις «νέες αγορές» ιδιαίτερης προσοχής πρέπει να τύχει το συμφέρον και η προστασία των καταναλωτών.

9.1.3 Η εναρμόνιση αυτή μπορεί να έγκειται στη θέσπιση κανονισμού για τις κερδοσκοπικού χαρακτήρα πλατφόρμες συμμετοχικής χρηματοδότησης, με τον οποίο θα ρυθμίζονται τουλάχιστον τα εξής: — ο τύπος της χρηματοδότησης, — οι υπηρεσίες που θα πρέπει να παρέχονται, — οι περιορισμοί στα χορηγούμενα ποσά, — η υποχρεωτική κοινοποίηση πληροφοριών (συμπεριλαμβανομένων τυχόν συγκρούσεων συμφερόντων), — εξαιρέσεις από το πεδίο εφαρμογής του, — απαγορεύσεις (που απορρέουν ιδίως από την απαγόρευση απόκτησης ή δημοσίευσης συναφών έργων), — την απαίτηση περί ανταγωνισμού επί ίσοις όροις, — τις χρηματοοικονομικές απαιτήσεις και — την υποχρεωτική εγγραφή σε δημόσιο μητρώο (δημοσιότητα και διαφάνεια).

9.1.4 Οι χορηγικές και άλλες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα δραστηριότητες πρέπει να εξαιρούνται από ενδεχόμενη ενωσιακή νομοθεσία καθότι δεν ενέχουν τους κινδύνους των αντίστοιχων κερδοσκοπικών. Η διάπραξη τυχόν παρατυπιών ρυθμίζεται ούτως άλλως από το Διοικητικό και το Ποινικό Δίκαιο των κρατών μελών.

9.1.5 Η ΕΟΚΕ προτείνει να εξεταστεί το ενδεχόμενο της ρύθμισης της συμμετοχικής χρηματοδότησης κυρίως στις ακόλουθες περιπτώσεις: — έκδοση ή προεγγραφή κινητών αξιών σε ανώνυμες εταιρείες (αγορά ομολόγων ή μετοχών), — έκδοση ή προεγγραφή κινητών αξιών σε ΕΠΕ και — έντοκα δάνεια (σε ιδιώτες ή εταιρείες).

9.1.6 Η ενδεχόμενη ενωσιακή νομοθεσία πρέπει να είναι ελαστική και ισορροπημένη, χωρίς υπερβολικά ρυθμιστικό χαρακτήρα (ο οποίος θα μπορούσε να παρακωλύει τη διάδοση της συμμετοχικής χρηματοδότησης), αλλά παράλληλα προστατευτική για τους επενδυτές. Με άλλα λόγια, η σχετική νομοθεσία θα πρέπει να είναι αμερόληπτη, αδιάτρητη, ανάλογη των σκοπών που υπηρετεί και να παρέχει υψηλό επίπεδο προστασίας στους επενδυτές.

9.1.7 Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να γνωρίζουν οι επενδυτές ότι μέρος κινδύνου θα υφίστανται πάντα.

9.1.8 Η απλότητα των διοικητικών διαδικασιών και η μέγιστη δυνατή μείωση της γραφειοκρατίας είναι θεμελιώδεις αρχές. Επιπροσθέτως, απαιτείται: — ανταγωνισμός επί ίσοις όροις, — μείωση του διοικητικού κόστους και — σύντομη επίλυση των διαφόρων ζητημάτων.

9.1.9 Πρέπει να κατοχυρώνεται μέσω των διατάξεων ότι οι πλατφόρμες συλλογικής χρηματοδότησης λειτουργούν με γνώμονα τις ακόλουθες βασικές αρχές: — ουδετερότητα, — επιμέλεια, — μέγιστη προστασία των συμφερόντων των πελατών, οι οποίοι πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι, — απουσία αθέμιτων εμπορικών πρακτικών κατά την εμπορική τους προώθηση, — προσιτές διαδικασίες υποβολής ενστάσεων.

9.1.10 Η ενημέρωση των υποψήφιων επενδυτών πρέπει να είναι: — σαφής και σχετική, — κατάλληλη και πλήρης, — αντικειμενική και αληθής, — μη παραπλανητική διά πράξεως ή παραλείψεως.

9.1.11 Σημειωτέον ότι τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας όσων αναρτούν διάφορα έργα στο Διαδίκτυο θα εξακολουθούν να προστατεύονται όταν τεθεί σε ισχύ ο κανονισμός για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ενιαίου διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

9.2 Προώθηση των εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης

9.2.1 Η ΕΟΚΕ κρίνει σκόπιμη τη διεξαγωγή εκ μέρους των δημόσιων αρχών ενημερωτικών εκστρατειών υπέρ της συμμετοχικής χρηματοδότησης με στόχο να στραφούν ακόμα περισσότερο οι εταιρείες προς τις κεφαλαιαγορές. Ειδικότερα, πρέπει να ενημερώνονται σχετικά οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις σε συνεργασία με τις ενώσεις τους.

9.2.2 Εξίσου σημαντική για την ένταξη της συμμετοχικής χρηματοδότησης στην ευρωπαϊκή οικονομία κρίνεται η επιμόρφωση των επιχειρηματιών και των επενδυτών και δη όσων εξ αυτών βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Προς τούτο, πρέπει να διατεθούν τα απαραίτητα κονδύλια για τη μετάδοση των κατάλληλων γνώσεων τόσο όσον αφορά τη διαχείριση μιας πλατφόρμας όσο και για την ουσιαστική στάθμιση των κινδύνων αυτών των ενεργειών.

9.2.3 Η συμμετοχική χρηματοδότηση μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τα εξής: — Η εν λόγω χρηματοδότηση μπορεί να δώσει νέα πνοή σε κοινές ευρωπαϊκές αξίες όπως η αλληλεγγύη, ο πλουραλισμός, η δημοκρατία και η ελευθερία. Γι’ αυτόν τον λόγο, πρέπει η ΕΕ, και σε αυτό το πεδίο, να λάβει μέτρα συμπληρωματικά προς αυτά που υιοθετούν τα κράτη μέλη, στηρίζοντας τη δημιουργία μιας σειράς από πλατφόρμες ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για έργα που αποσκοπούν στη θωράκιση της οικονομικής, κοινωνικής και κατά τόπους συνοχής. Σε αυτό το εγχείρημα μπορούν να συμβάλουν ενεργά οι εργοδοτικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι λοιπές οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών. — Τέλος θα ήταν σκόπιμο η συμμετοχική χρηματοδότηση να λάβει ειδική αναγνώριση στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών ως νέα μορφή –όχι μόνο τύποις, αλλά και κατ’ ουσίαν– χορηγίας, καθότι πρόκειται για καινοτομία ως προς τα προϊόντα και τις διαδικασίες. Τούτο πρέπει να τύχει της αναγνώρισης και της στήριξης των κρατών μελών.

Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014 Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Henri MALOSSE

(1) Alvin Toffler, «Το τρίτο κύμα», σ. 86 κ.ε.

(2) EE C 177 της 11.6.2014, σ.1

(3) Ψήφισμα του ΕΚ σχετικά με ένα νέο θεματολόγιο για την ευρωπαϊκή πολιτική καταναλωτών — 2012/2133(INI).

(4) COM(2013) 150 final.

(5) Βλ. γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ, ΕΕ C 327 της 12.11.2013, σ. 11.

(6) Οδηγία 2003/71/EΚ (ΕΕ L 345/64), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2010/73/EΚ (ΕΕ L 327/1).

(7) Οδηγία 2004/39/ΕΚ (ΕΕ L 145/1).

(8) Οδηγία 2007/64/ΕΚ (ΕΕ L 319/1).

(9) Οδηγία 2008/48/ΕΚ (ΕΕ L 133/66).

(10) Πρόταση οδηγίας COM(2011) 142 final.

(11) Massolution (2013), Crowdfunding Industry Report 2012, http://www.crowdsourcing.org/research

(12) Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Τραπεζών, Στοιχεία και αριθμοί (2012), http://www.ebf-fbe.eu/uploads/FF2012.pdf

(13) http://www.bruegel.org/nc/blog/detail/article/1330-the-crowdfunding-phenomenon

(14) Βλ. τις γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ με θέμα «Χρηματοδότηση των επιχειρήσεων: διερεύνηση εναλλακτικών μηχανισμών εφοδιασμού» και με θέμα τη «Μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής οικονομίας» (δεν έχουν δημοσιευθεί ακόμη στην ΕΕ).

(15) Financial structure and growth. BIS Quarterly Review, Μάρτιος 2014.

(16) ΕΚΤ: Έρευνα της σχετικά με την πρόσβαση των ΜΜΕ στη χρηματοδότηση στη ζώνη του ευρώ, 2013,

(17) (ΕΕ C 77 της 31.3.2009, σ. 23)· (ΕΕ C 27 της 3.2.2009, σ. 7)· (ΕΕ C 351 της 15.11.2012, σ.45)· (ΕΕ C 48 της 15.2.2011, σ.33).

(18) Eurostat: Structural business statistics overview, Δεκέμβριος 2013.

(19) COM(2014) 168 final.

(20) Ανακοίνωση της UEAPME (Ευρωπαϊκή Ένωση Βιοτεχνικών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων) της 27/03/2014.

(21) http://www.bofidi.be/en/nieuws-3/recent-posts/148-winwinloananinterestingalternativemethodoffinancing