EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 44/59

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Μία αναδυόμενη κοινωνία των πολιτών στην Κίνα — H συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στο Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας και ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός του»

2013/C 44/10

Εισηγήτρια: η κ. Anne-Marie SIGMUND

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2010, το Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής αποφάσισε την κατάρτιση γνωμοδότησης με θέμα:

«Μία αναδυόμενη κοινωνία των πολιτών στην Κίνα — H συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στο Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας και ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπός του»

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκαν οι σχετικές προπαρασκευαστικές εργασίες, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 20 Νοεμβρίου 2012 με βάση την εισηγητική έκθεση της κ. SIGMUND.

Κατά την 485η σύνοδο ολομέλειάς της, της 12ης και 13ης Δεκεμβρίου 2012 (συνεδρίαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012), η ΕΟΚΕ υιοθέτησε με 68 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

1. Συστάσεις

1.1 H ΕΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να μεριμνήσει για τη συμμετοχή της ΕΟΚΕ στις διάφορες ομάδες εργασίας που έχουν συσταθεί στο πλαίσιο του τρίτου πυλώνα: του «διαλόγου μεταξύ των λαών». Η ΕΟΚΕ, ως φορέας του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών σε ενωσιακό επίπεδο, διαθέτει ήδη αξιοσημείωτη τεχνογνωσία και εμπειρία, που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη αντίστοιχου διαλόγου με την Κίνα. Η ΕΟΚΕ έχει τονίσει από το 1999 ότι «…ο πολιτισμός διαμορφώνει και το πεδίο δράσης της κοινωνίας των πολιτών» (1) και συνεπώς, σύμφωνα με τον ορισμό που έχει δώσει στην έννοια αυτή, αξιολογεί τον πολιτισμό ως οριζόντιο θέμα. Από αυτήν την άποψη, η ΕΟΚΕ αποτελεί τον πλέον ενδεδειγμένο φορέα για την πλαισίωση και την στήριξη, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, της πολιτικής «ήπιας δύναμης» και «διαπολιτισμικής διπλωματίας» των δύο εταίρων, ΕΕ και Κίνα.

1.2 Οι πρωτοβουλίες για τον «διάλογο μεταξύ των λαών» θα πρέπει να εντατικοποιηθούν πρωτίστως στο χαμηλότερο επίπεδο, μέσω μίας ενισχυμένης ανταλλαγής φοιτητών, ενδεχομένως μέσω ειδικών προγραμμάτων πρακτικής άσκησης, καθώς και μέσω συμπράξεων πόλεων και κοινοτήτων.

1.3 Πρέπει να δοθεί προσοχή στην ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού. Είναι αποδεδειγμένο ότι ο πολιτιστικός τουρισμός όχι μόνο συμβάλλει στην αναζωογόνηση της οικονομίας, αλλά βελτιώνει επίσης μακροπρόθεσμα την αμοιβαία κατανόηση.

1.4 Πρέπει να απαιτηθεί η εφαρμογή διεθνών προτύπων σε θέματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι δημοκρατικές και θεμελιώδεις ελευθερίες, που συνιστούν σημαντική προϋπόθεση για την πολιτισμική έκφραση, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και την πολιτισμική πολυμορφία.

1.5 Ο τομέας της εκπαίδευσης και κατάρτισης (συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης ενηλίκων) θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και κοινές δραστηριότητες, διότι ο διαπολιτισμικός διάλογος προσφέρει πολλές δυνατότητες, από την εκμάθηση ξένων γλωσσών και την εκπαίδευση των καταναλωτών μέχρι την ενημέρωση σε περιβαλλοντικά θέματα, κ.ά.

1.6 Με σκοπό την μακροπρόθεσμη ευαισθητοποίηση, η ΕΟΚΕ προτείνει την ετήσια διεξαγωγή μίας «Ημέρας συνάντησης μεταξύ ΕΕ και Κίνας» που να προβλέπει τη διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων και από τις δύο πλευρές.

1.7 Η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών θα πρέπει να προάγεται σε όσο το δυνατόν περισσότερους τομείς (με τη συμμετοχή σημαντικών παραγόντων από τον κοινωνικό και οικονομικό τομέα, όπως οι κοινωνικοί εταίροι και οι φορείς που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τόσο κρατικοί όσο και της αντιπολίτευσης, αλλά και διάφορα ιδρύματα εκπαίδευσης και κατάρτισης, εμπειρογνώμονες σε ειδικούς τομείς όπως τα ζητήματα καταναλωτών, η προστασία του περιβάλλοντος, το ποινικό δίκαιο, κλπ).

1.8 Οπωσδήποτε όμως θα πρέπει οι υφιστάμενες πρωτοβουλίες να συνδεθούν καλύτερα μεταξύ τους και να βελτιωθεί η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ όλων των παραγόντων, διότι ορισμένες πρωτοβουλίες εξακολουθούν να εφαρμόζονται σε μεγάλο βαθμό με μεμονωμένο τρόπο με αποτέλεσμα να χάνονται πολύτιμες συνέργειες (όπως στην περίπτωση του πολιτισμικού διαλόγου EUNIC [Εθνικά Ινστιτούτα Πολιτισμού της ΕΕ] – Κίνα)

1.9 Η συνεργασία μεταξύ των μέσων ενημέρωσης (τηλεόραση, τύπος), καθώς και η από κοινού κατάρτιση και επιμόρφωση δημοσιογράφων θα πρέπει να εντατικοποιηθεί, δεδομένου ότι και τα δύο μέσα είναι πολύ χρήσιμα για την προσέγγιση ευρύτερων στρωμάτων του πληθυσμού (2).

1.10 Η ΕΟΚΕ θα εξετάσει με βάση το άρθρο 167 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ ποιες συμπληρωματικές και μακροπρόθεσμες πρωτοβουλίες θα μπορούσε να προσθέσει στο πλαίσιο της υφιστάμενης συνεργασίας της με την Κίνα, και είναι πρόθυμη να προσφέρει και σε άλλους παράγοντες ένα πλαίσιο πληροφόρησης και ανταλλαγής απόψεων.

2. Ιστορικό

2.1 Μετά την Ευρωπαϊκή Ατζέντα για τον Πολιτισμό του 2007, καθιερώθηκε σταδιακά ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για το εξωτερικό εμπόριο της Ένωσης, εντός του οποίου ο πολιτισμός κατέχει εξέχουσα θέση. Αυτή η πολιτική «ήπιας δύναμης» αντικατοπτρίζεται και υλοποιείται με συνέπεια μέσω του φετινού «Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας 2012», καθώς και μέσω των προγραμματισμένων για τον σκοπό αυτόν μόνιμων δομών της Ένωσης για την διαπολιτισμική πολιτική. Την ίδια προσέγγιση υιοθέτησε εξάλλου σχεδόν ταυτόχρονα και ο πρόεδρος Χου Ζιντάο, κατά το 17ο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας. Ο Πρόεδρος Χου Ζιντάο είχε προτείνει κατά το συνέδριο αυτό να επενδύσει η Κίνα περισσότερο στους πόρους «ήπιας δύναμης» που διαθέτει.

2.2 Η κοινή δήλωση ΕΕ-Κίνας με θέμα τον πολιτισμό, στις 22 Οκτωβρίου 2007, συντέλεσε σε στενότερη συνεργασία και στην έναρξη διαλόγου στον τομέα του πολιτισμού, αλλά, συγχρόνως, και στη δρομολόγηση εντατικότερης ανταλλαγής ιδεών σχετικά με τη γενική και την επαγγελματική εκπαίδευση και την πολυγλωσσία.

2.3 Τον Μάιο του 2011, εκπρόσωποι υψηλού επιπέδου της ΕΕ και της Κίνας συμφώνησαν να διευρυνθεί αυτή η συνεργασία με τη δημιουργία ενός «τρίτου πυλώνα» της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας, και, συγκεκριμένα, με την ανάπτυξη διαλόγου υψηλού επιπέδου μεταξύ των λαών («people-to-people-dialogue»). Αυτός ο «τρίτος πυλώνας» συμφωνήθηκε επίσημα κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας, στις 14 και 15 Φεβρουαρίου 2012.

2.4 Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το «Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας 2012» που αποφασίστηκε κατά τη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας το 2010 από υψηλούς εκπροσώπους της ΕΕ και της Κίνας και η έναρξη του οποίου ανακοινώθηκε επίσημα την 1η Φεβρουαρίου 2012, στις Βρυξέλλες.

2.5 Ο σχεδιασμός αυτού του Έτους προβλέπει όχι μόνο την εντατικοποίηση των πολιτιστικών σχέσεων αλλά και την προαγωγή του πολιτικού διαλόγου και του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών με σκοπό την ανάπτυξη θετικών και μακροπρόθεσμων σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας. (3) Χάρη στην συνένωση δυνάμεων και στον προσδιορισμό συνεργειών, το Έτος Δαπολιτισμικού Διαλόγου αναμένεται να συμβάλει στην προαγωγή του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών της ΕΕ και της Κίνας και να έχει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

3. Εισαγωγή

3.1 Η παρούσα γνωμοδότηση βασίζεται στη γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ CESE 413/2006 (εισηγητής: ο κ. SHARMA), καθώς και στα αποτελέσματα της μελέτης (4) που εκπονήθηκε στη συνέχεια για λογαριασμό της ΕΟΚΕ, με μία εμπεριστατωμένη και επίκαιρη ανάλυση της κοινωνίας των πολιτών της Κίνας.

3.2 Τοποθετεί τα πορίσματα της μελέτης στο πλαίσιο της ιστορικής εξέλιξης και του Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας 2012 και τα συνδέει με τους τομείς δράσης και με τις δυνατότητες που διανοίγονται.

3.3 Ιδιαίτερα σημαντική είναι κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ η προσδοκία που διατύπωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τον σχεδιασμό του Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας ότι «το Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου θα συμβάλει στην ανάπτυξη του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών μεταξύ ΕΕ και Κίνας». Η ΕΟΚΕ, ως θεσμικός φορέας του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι πρόθυμη να αναλάβει αντίστοιχο ρόλο και στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Κίνας

3.4 Από το 1999, η ΕΟΚΕ πρεσβεύει έναν ευρύτερο ορισμό του πολιτισμού, ο οποίος, πέραν της τέχνης, της παράδοσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, και την αγωγή, την εκπαίδευση, την επιστήμη και την έρευνα. Έχει επίσης διαπιστώσει, ότι η πολιτική εξέλιξη της κοινωνίας των πολιτών συνιστά και πολιτισμική διεργασία (5), που επηρεάζει την καθημερινή ζωή των πολιτών.

3.5 Η ΕΟΚΕ φρονεί πως η κινητικότητα των ανθρώπων αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ των λαών· ως εκ τούτου, ζητεί να αρθούν όλα τα εμπόδια που περιορίζουν την εν λόγω κινητικότητα.

3.6 Η ΕΟΚΕ έχει επίσης διατυπώσει τις θέσεις της σχετικά με το «Ευρωπαϊκό Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου 2008» σε σχετική γνωμοδότηση (6), στην οποία συμφωνεί ρητά με την έμφαση που αποδίδει η Επιτροπή στη συνεισφορά των διαφόρων πολιτισμών στους τρόπους ζωής μας Η συνεισφορά αυτή ασφαλώς είναι σημαντική και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά αποκτά ιδιαίτερα μεγάλη σημασία στο πλαίσιο του διαπολιτισμικού διαλόγου ΕΕ-Κίνας.

3.7 Αναφορικά με την ευρωπαϊκή ιστορία του Δικαίου και τη φιλοσοφία του Δικαίου, ο Μοντεσκιέ επισήμανε ήδη το 1748 (7), εκτός του διαχωρισμού των εξουσιών που διέπει κάθε δημοκρατικό σύστημα, τη σχέση που υφίσταται μεταξύ της έννομης τάξης από τη μία πλευρά και των φυσικών δεδομένων μιας χώρας (γεωγραφία, κλίμα) και του επιπέδου κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ανάπτυξης ενός λαού από την άλλη.

3.8 Επειδή η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό ως διακήρυξη κοινών αξιών, είναι απαραίτητο, στο πλαίσιο αυτού του σημαντικού Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας να διεξαχθεί και να εμβαθυνθεί και ο διάλογος σχετικά με εκείνες τις αξίες που καθορίζουν την πολιτική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Αυτό όχι μόνον αποτελεί πολιτική αναγκαιότητα αλλά και νομική δέσμευση που απορρέει από το άρθρο 21 της ΣΕΕ (9).

3.9 Επιπλέον, στον Τίτλο XIII (ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ), άρθρο 167 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ ορίζονται τα εξής: «Η Ένωση και τα κράτη μέλη ευνοούν τη συνεργασία με τρίτες χώρες και αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς στον πολιτιστικό τομέα, και ειδικότερα με το Συμβούλιο της Ευρώπης.» Δεδομένου ότι σύμφωνα με ομόφωνη νομική άποψη, η έννοια «Ένωση» δεν αφορά μόνον τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα με τις εκάστοτε αρμοδιότητές τους, αλλά και τα συμβουλευτικά όργανα, η ΕΟΚΕ μπορεί σε αυτήν την περίπτωση να βασιστεί σε μία εντολή του πρωτογενούς δικαίου προκειμένου να αναπτύξει αντίστοιχες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της.

3.10 Σημαντικό έγγραφο αναφοράς για το «Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας 2012» συνιστά και το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 12ης Μαΐου 2011 (10), στο οποίο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η κοινωνία των πολιτών σε αυτή την συνεργασία και στο οποίο «υπογραμμίζει ότι δημοκρατικές και θεμελιώδεις ελευθερίες, όπως η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθεροτυπία, η ελευθερία από τη στέρηση, η ελευθερία από τον φόβο, η ελευθερία από την έλλειψη ανεκτικότητας και από τη μισαλλοδοξία καθώς και το προνόμιο της σύνδεσης και επικοινωνίας στο διαδίκτυο και εκτός διαδικτύου, αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις της πολιτισμικής έκφρασης, των πολιτισμικών ανταλλαγών και της πολιτισμικής πολυμορφίας»·

3.11 Βασιζόμενη στις αρχές αυτές, η ΕΟΚΕ είναι πεπεισμένη ότι ο διαπολιτισμικός διάλογος μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας συνιστά πολύτιμο εργαλείο, το οποίο μπορεί να συμβάλλει, συμπληρωματικά προς τις μορφές συνεργασίας, στον οικονομικό, κοινωνικό, νομικό ή πολιτικό τομέα, στην ενίσχυση της αμοιβαίας κατανόησης και, συνεπώς, και της εμπιστοσύνης. Χάρη σε αυτό το πλαίσιο συνεργασίας ενισχύεται και η βιωσιμότητα όλων των κοινών δράσεων. Αυτό προϋποθέτει όμως τη δημιουργία, τόσο από την ευρωπαϊκή όσο και από την κινεζική πλευρά, των απαραίτητων και συντονισμένων δομών καθώς και τον σχεδιασμό και την υλοποίηση συγκεκριμένων σχεδίων.

4. Γενικές παρατηρήσεις

4.1 Οι πολίτες και το κράτος στην Κίνα

4.1.1 Στην κινεζική παράδοση, και ιδιαίτερα κατά την έννοια του κομφουκιανισμού, αποδίδεται στο άτομο διαφορετική σημασία από αυτήν που του αποδίδεται στην ευρωπαϊκή παράδοση. Η υποταγή του ατόμου σε μεγαλύτερες συλλογικές οντότητες (παλαιότερα η πρωτογενής οικογένεια και η φατρία, σήμερα το κόμμα και το κράτος) χαρακτηρίζει για περισσότερο από δύο χιλιετίες την κινεζική κοινωνία. Λόγω της ανάδυσης ανταγωνιζόμενων κρατών μέσα από τους αιώνες, η έννοια του κράτους δεν μπορεί παρά να είναι διαφορετική στην Ευρώπη απ’ ό,τι στην Κίνα, όπου η έννοια του tian xia («ότι υπάρχει κάτω από τον ουρανό») καθόριζε τα εξωτερικά σύνορα του κράτους έως την εποχή όπου η κινεζική κρατική εξουσία (την εποχή της δυναστείας της Μαντζουρίας) απόκτησε επίγνωση των εθνικών συνόρων χάρη στο παράδειγμα των αποικιοκρατικών δυνάμεων. Αν και η ιστορική εξέλιξη της πολιτικής δομής της Κίνας προσαρμόστηκε στα δεδομένα της παγκόσμιας εξέλιξης κατά τον 20ό και τον 21ο αιώνα, η εσωτερική της εξέλιξη βρίσκεται ακόμη στο αρχικό της στάδιο. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας κυριαρχεί επί του ατόμου καθότι δεν θεωρεί το άτομο επαρκώς «ώριμο» ώστε να του ανατεθεί η ευθύνη για τον εαυτό του, γεγονός που αναχαιτίζει κάθε δημοκρατική πρόοδο. Στο πλαίσιο της ιλιγγιώδους πορείας της Κίνας προς τη διεθνή κοινότητα (που σημαίνει και την έξοδό της από την απομόνωση που είχε επιλέξει η ίδια από τη δεκαετία του 1960 περίπου) με πολύμορφες διασυνδέσεις (τόσο σε διεθνές όσο και σε διμερές επίπεδο) διευκολύνεται και πραγματοποιείται σε αυξανόμενο βαθμό ο «διάλογος μεταξύ των λαών» με αποτέλεσμα να τίθεται υπό αμφισβήτηση αυτή η αντίληψη.

4.2 Τα ατομικά δικαιώματα στην Κίνα

4.2.1 Εντός της Ένωσης, η εξέλιξη προς ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος προώθησε τον κοινωνικό ρόλο των πολιτών, ο οποίος θέτει στο επίκεντρο τα ατομικά δικαιώματα, εξασφαλίζοντας όμως και τα συλλογικά δικαιώματα. Είναι, συνεπώς, απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι η ιστορική εξέλιξη των δύο μεγάλων πολιτισμικών χώρων, «Κίνα» και «Ευρώπη» (με την εσωτερική πολυμορφία τους), παρουσιάζει σημαντικές διαφορές, ιδίως όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι πρέπει να γίνονται ανεκτές οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τέτοιες παραβιάσεις είναι, σε κάθε περίπτωση, απαράδεκτες. Ωστόσο, θα πρέπει να ενισχυθεί η βάση για την πραγματοποίηση ενεργού διαλόγου, ο οποίος διευκολύνει μια πραγματιστική προσέγγιση, και μέσω παραδειγμάτων βέλτιστων πρακτικών.

4.2.2 Τόσο για την Ένωση όσο και για την Κίνα ισχύουν όσα αναφέρθηκαν στην εισαγωγή σχετικά με την επίδραση της πολιτιστικής κληρονομιάς στην σημερινή αντίληψη για τη ζωή και στον τρόπο ζωής, την αλληλεπίδραση μεταξύ γεωγραφικών, οικονομικών, οικονομικών, κοινωνικών και ιστορικών πολιτικών δομών που περιέγραψε ο Μοντεσκιέ, αλλά και σχετικά με την σημερινή αντίληψη του δικαίου και της εφαρμογής του στην πράξη.

4.2.3 Ως ενεργό μέλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και των Οργάνων του (όπως της ΔΟΕ, κλπ.), και ιδιαίτερα ως μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας φέρει μέρος της ευθύνης για την υλοποίηση του πνεύματος και των αξιών των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό ισχύει και όσον αφορά την αναγνώριση όλων των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα (Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών). Στην καθημερινή ζωή, και ιδιαίτερα όσον αφορά τα κοινωνικά και τα ατομικά πολιτικά δικαιώματα, αλλά και τα δικαιώματα των καταναλωτών και των εργαζομένων, η Κίνα απέχει ακόμη πολύ από την υλοποίησή τους. Διαπιστώνονται συχνά παραβιάσεις διεθνών συμβάσεων και κανόνων (11), ακόμη και στον τομέα του περιβάλλοντος.

4.2.4 Η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (12) ορίζει ότι κάθε άτομο δικαιούται προστασία σε όλες τις περιστάσεις Η διαφορά σε σχέση με το παραδοσιακό κινεζικό κοινωνικό πρότυπο είναι προφανής, καθότι, σύμφωνα με την κινεζική αντίληψη, όσον αφορά την αρμονική κοινωνία, η ενότητα και η σταθερότητα που απαιτεί η κυβέρνηση συνιστά τη βάση και την προϋπόθεση για την εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρά το γεγονός αυτό, η παραβίαση των δικαιωμάτων αυτών δεν μπορεί να δικαιολογηθεί λόγω πολιτισμικών διαφορών και είναι, σε κάθε περίπτωση, καταδικαστέα. Είναι όμως επίσης σαφές, ότι οι μεγάλες αλλαγές που σημειώνονται στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της Κίνας επηρεάζουν και τη σχέση μεταξύ της κοινωνίας και του ατόμου, αν και η διεργασία αυτή βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο που δεν επιτρέπει προγνώσεις σχετικά με την πορεία της.

4.2.5 Σύμφωνα με το άρθρο 21 της ΣΕΕ, τα θεσμικά και δημόσια όργανα της Ένωσης, και συνεπώς και η ΕΟΚΕ, καλούνται να συμβάλουν σε παγκόσμιο επίπεδο στη μεγαλύτερη αναγνώριση των δεσμευτικών για την Ένωση αξιών και αρχών, καθώς και του αδιαιρέτου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Σε περίπτωση που τα όργανα της Ένωσης κρίνουν ότι οι αξίες και οι αρχές αυτές δεν τηρούνται ή παραβιάζονται, μπορούν, για παράδειγμα, να προβούν σε δημόσιες δηλώσεις ή και να λάβουν πολιτικά μέτρα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη σχέση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κίνας. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου είναι να υπάρξει ένας «διάλογος αξιών», έτσι ώστε να αναδειχθούν παραδείγματα βέλτιστων πρακτικών, ιδιαίτερα στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κατάλληλα να οδηγήσουν σε πρώτα βήματα προόδου. Για το σκοπό αυτόν θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στις μελλοντικές εργασίες οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν κατά τη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης ΕΕ-Κίνας, καθώς και στο πλαίσιο της Διεθνούς Ένωσης Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών και παρεμφερών οργανισμών(AICESIS).

4.2.6 Σκοπός κάθε διαλόγου είναι να εξαλειφθούν οι προκαταλήψεις, να αποκτηθούν γνώσεις και να βελτιωθεί η κατανόηση σχετικά με τις διαφορετικές αντιλήψεις, καθώς και να προετοιμαστεί το έδαφος για συγκεκριμένες λύσεις. Εφόσον υπάρξει σύγκλιση απόψεων σχετικά με το γεγονός ότι η αρχή της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, που αποτελεί τη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθορίζει καταρχήν κάθε πολιτική τάξη, μπορεί κάλλιστα, στο πλαίσιο του διαλόγου ΕΕ-Κίνας, να βρεθεί ένας τρόπος που να επιτρέπει την προσέγγιση του ζητήματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με εποικοδομητικό τρόπο και χωρίς να παραιτηθεί η ΕΕ από το δικαίωμά της να διαμαρτύρεται σε περίπτωση απαράδεκτων, κατά την άποψή της, παραβιάσεων.

4.3 Η σημερινή κατάσταση και η σημασία της κοινωνίας των πολιτών στην Κίνα

4.3.1 Μία σημαντική πρόκληση που θα αντιμετωπίσει η Κίνα στο μέλλον είναι, κατά πάσα πιθανότητα, η ιλιγγιώδης συσσώρευση ιδιωτικού πλούτου παράλληλα με την υπάρχουσα φτώχεια, ενώ θα συνεχίζεται το άνοιγμα της ψαλίδας των εισοδημάτων και η αύξηση των ανισοτήτων όσον αφορά την περιουσία. Το πρόβλημα αυτό οξύνεται λόγω της δημογραφικής εξέλιξης και επηρεάζει μακροπρόθεσμα τις δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών.

4.3.2 Λόγω των συνθηκών υπό τις οποίες ιδρύθηκαν αλλά και λόγω των υφιστάμενων πολιτικών διαθρώσεων, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δεν μπορούν να δράσουν όπως συγκρίσιμες οργανώσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη και αν μερικές από αυτές διαθέτουν εκ των πραγμάτων μια ορισμένη αυτονομία, δεν παύουν να υπόκεινται σε εντατικό γραφειοκρατικό έλεγχο. Στην καλύτερη των περιπτώσεων διαθέτουν «εξαρτημένη αυτονομία» (13), πράγμα που σημαίνει στην πράξη ότι τα δικαιώματα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ή αντίστοιχων φορέων σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να συγκριθούν με τα δικαιώματα αντίστοιχων παραγόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, γενικότερα, των δημοκρατικών κρατών (κυρίως όσον αφορά την ελευθερία έκφρασης και το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι).

4.3.3 Σε ορισμένα κινεζικά πανεπιστήμια ήδη έχουν ιδρυθεί κέντρα για τη διερεύνηση θεμάτων που έχουν σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως στο πανεπιστήμιο CUPL (Chinese University of Political Science and Law), στο οποίο βρίσκεται και η σχολή «EU-China Law School» (Νομική Σχολή ΕΕ-Κίνας) που ιδρύθηκε και λειτουργεί σε συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Στη νομική σχολή του πανεπιστημίου Renmin προβλέπεται να συμπεριληφθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα στη βασική εκπαίδευση των φοιτητών της νομικής επιστήμης. Συγχρόνως, έχει ήδη δρομολογηθεί η προαγωγή της συνεργασίας με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο, μέσω δημοσιεύσεων, εισηγήσεων προσκεκλημένων ομιλητών, περιόδους πρακτικής άσκησης, κλπ.

5. Συμπέρασμα

5.1 Η ανάπτυξη των υφιστάμενων και η δημιουργία νέων διαρθρώσεων διαλόγου μεταξύ των δύο κοινωνιών των πολιτών στο πλαίσιο του Έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας, αποτελεί, κατά την ΕΟΚΕ, ελπιδοφόρο δρόμο για την επίτευξη κατανόησης των υπαρχουσών διαφορών και τη θέσπιση μέτρων που συμβάλλουν στην αμοιβαία εμπιστοσύνη.

5.2 Δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι, λόγω της ιστορικής τους εξέλιξης, οι δύο μεγάλοι πολιτισμικοί χώροι, «Κίνα» και «Ευρώπη» (παρά την εσωτερική πολυμορφία τους), παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές, ιδίως όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας, καθώς και των πολιτικών τους συστημάτων, ο διαπολιτισμικός διάλογος θα πρέπει να πραγματοποιείται εντός ενός ευρέος και δημιουργικού φάσματος πλατφόρμων συνεργασίας, φόρουμ και δραστηριοτήτων στο οποίο, εκτός από τα επίσημα όργανα και τους ειδικούς, θα συμμετέχουν και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, με βάση τα διεθνώς αναγνωρισμένα ανθρώπινα δικαιώματα.

5.3 Το Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου ΕΕ-Κίνας θα αποτελέσει μία χαμένη ευκαιρία αν δεν ακολουθήσουν μακρόπνοες πρωτοβουλίες εντός κατάλληλων δομών. Η ΕΟΚΕ, ως θεσμική πλατφόρμα των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι πρόθυμη να συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση αυτών των δομών αλλά και στην επίτευξη συνεργειών.

Βρυξέλλες, 13 Δεκεμβρίου 2012. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Staffan NILSSON

(1) Βλ. υποσημείωση 3.

(2) Βλ. το παράδειγμα συνεργασίας του CRI (China Radio International) και του ORF (Ραδιοφωνικός και τηλεοπτικός οργανισμός της Αυστρίας)/Alpha Bayern με τακτικές συμπαραγωγές.

(3) Βασικοί στόχοι του Έτους είναι:

— η προαγωγή και ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου και της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ της ΕΕ και της Κίνας μέσω διαπροσωπικών επαφών,

— η καθιέρωση βιώσιμου πολιτικού διαλόγου για θέματα κοινού ενδιαφέροντος,

— η σταθερή εδραίωση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ-Κίνας.

(4) Baocheng Liu, University of International Business and Economics, Πεκίνο: Report on Civil Society (Έκθεση για την κοινωνία των πολιτών), Μάιος 2011

(5) «Ο ρόλος και η συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας πολιτών στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση» ΕΟΚΕ ΕΕ C 329 της 17.11.1999, σελ. 30.

(6) «Ευρωπαϊκό Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου (2008)», ΕΟΚΕ ΕΕ C 185 της 8.8.2006, σελ. 42.

(7) Σαρλ Λουί ντε Σεκοντά, βαρόνος του Μοντεσκιέ: «Το Πνεύμα των Νόμων».

(8) Άρθρο 2 της ΣΕΕ: «Η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Οι αξίες αυτές είναι κοινές στα κράτη μέλη εντός κοινωνίας που χαρακτηρίζεται από τον πλουραλισμό, την απαγόρευση των διακρίσεων, την ανοχή, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών.»

(9) Άρθρο 21, παράγραφος 1: «Η δράση της Ένωσης στη διεθνή σκηνή έχει ως γνώμονα και σχεδιάζεται με στόχο να προωθεί στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο τις αρχές που έχουν εμπνεύσει τη δημιουργία, την ανάπτυξη και τη διεύρυνσή της: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την οικουμενικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης και το σεβασμό των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.»

(10) A7-0112/2011: «Οι πολιτιστικές διαστάσεις των εξωτερικών δράσεων της ΕΕ».

(11) Βλ. γνωμοδότηση ΕΟΚΕ, ΕΕ C 110 της 9.5.2006, σελ. 68, σημείο 2.2.6. κ.εξ.

(12) «Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», Ψήφισμα 217 (ΙΙΙ) της 10ης Δεκεμβρίου 1948.

(13) Βλ.Δρ.Yiyi LU: «The Rise of Dependent Autonomy» («Η ανάδυση της εξαρτημένης αυτονομίας»).