ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Μέρος Πρώτο - XXXIIα Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2002

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Εισαγωγή

Ένθετο 1: Ένας ουσιαστικότερος ρόλος για τους καταναλωτές

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης - Άρθρα 81 και 82. Κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα - Άρθρα 31 και 86

A - Εκσυγχρονισμός των νομοθετικών και ερμηνευτικών κανόνων

1. Ληξη ισχυοσ της συνθήκης ΕΚΑΧ

2. Εκσυγχρονισμός των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ

3. Αναθεώρηση της πολιτικής της Επιτροπής περί επιείκειας

4. Αναθεώρηση του κανονισμού περί απαλλαγής κατά κατηγορία στην αυτοκινητοβιομηχανια

B - Εφαρμογή των άρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1. Συμπράξεις

1.1.1. Επισκόπηση των εξελίξεων στην εφαρμογή των κανόνων κατά των συμπράξεων και εφαρμογή της ανακοίνωσης του 2002 περί επιείκειας

1.1.2. Μεμονωμένες υποθέσεις του 2002

1.2. Κάθετες συμφωνίες

2. Άρθρα 82 και 86

2.1. Άρθρο 82

2.2. Άρθρο 86

Γ -Εξελιξεις του ανταγωνισμου ανα τομεα

1. Ενεργεια: απελευθερωση στους τομεις της ηλεκτρικης ενεργειας και του φυσικου αεριου

2. Ταχυδρομικες υπηρεσιες

2.1. Νέα οδηγία για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες

3. Τηλεπικοινωνιες

3.1. Νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών

3.2. Περάτωση της τομεακής έρευνας όσον αφορά τις μισθωμένες γραμμές

4. Μεταφορες

4.1. Aεροπορικές μεταφορές

4.1.1. Ανανέωση του κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία 1617/93

4.1.2. Πολιτική ανταγωνισμού στον τομέα της διεθνούς αεροπλοΐας

4.1.3. Υπερατλαντικές συμμαχίες

4.1.4. Ενδοευρωπαϊκές συμμαχίες και συγκεντρώσεις

4.2. Θαλάσσιες μεταφορές

4.2.1. Εξελίξεις όσον αφορά τη νομολογία

4.2.2. Αναθεώρηση του κανονισμού 4056/86

4.2.3. Μεμονωμένες υποθέσεις

4.3. Σιδηροδρομικές μεταφορές

5. Μεσα μαζικης ενημερωσης

5.1. Πρόσβαση σε περιεχόμενο υψηλής ζήτησης

5.2. Πρόσβαση στα δικαιώματα νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης.

5.3. Συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων και συμφωνίες χορήγησης άδειας

5.4. Έντυπα μέσα μαζικής ενημέρωσης

6. Διανομή αυτοκινήτων

6.1. Έκδοση του νέου κανονισμού απαλλαγής για τον τομέα των αυτοκινήτων

6.1.1. Γενικό πλαίσιο

6.1.2. Σημαντικότερα στάδια που οδήγησαν στην έκδοση του κανονισμού

6.1.3. Κυριότερα χαρακτηριστικά του κανονισμού (EΚ) 1400/2002

6.1.3.1. Γενικά

6.1.3.2. Πώληση καινουργών αυτοκινήτων

6.1.3.3. Παροχή υπηρεσιών μετά την πώληση και πώληση ανταλλακτικών

6.1.3.4. Συμπέρασμα

6.1.4. Επεξηγηματικό φυλλάδιο

6.2. Γενική αξιολόγηση της εφαρμογής του κανονισμού απαλλαγής (ΕΚ) 1475/95 σχετικά με τις τιμές των καινουργών αυτοκινήτων

7. Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

8. Κοινωνία της πληροφορίας

9. Ελεύθερα επαγγέλματα

9.1. Η εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού στα ελεύθερα επαγγέλματα

9.1.1. Συνέπειες των αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)

9.1.2. Η μελέτη για τις οικονομικές επιπτώσεις του ρυθμιστικού πλαισίου

9.1.3. Ενέργειες αναληφθείσες σε συνεννόηση με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού

Δ - Στατιστικά στοιχεία

II - Έλεγχος των συγκεντρώσεων

A - Γενική πολιτική και νέες εξελίξεις

1. Εισαγωγή

2. Δικαστικός έλεγχος αποφάσεων σχετικά με συγκεντρώσεις κατά το 2002

2.1. Airtours κατά Επιτροπής

2.2. Schneider κατά Επιτροπής

2.3. Tetra Laval κατά Επιτροπής.

3. Διορθωτικά μέτρα

4. Υποθέσεις που παραπέμφθηκαν βάσει του άρθρου 9 και του άρθρου 22 - Νέες εξελίξεις

4.1. Εισαγωγή

4.2 Υποθέσεις παραπεμφθείσες δυνάμει του άρθρου 9 ΚΣΕΚ

5. Μεταρρύθμιση του ελέγχου των συγκεντρώσεων

5.1. Στόχοι της μεταρρύθμισης

5.2. Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση

5.2.1. Ζητήματα ουσίας

5.3. Μεταρρύθμιση του συστήματος ελέγχου των συγκεντρώσεων

5.3.1. Νομοθετικά μέτρα

5.3.2. Μέτρα μη νομοθετικού χαρακτήρα

6. Διεθνής συνεργασία

6.1. Διεθνές δίκτυο ανταγωνισμού (ΔΔΑ)

6.2. Ομάδα εργασίας EΕ/ΗΠΑ για τις συγκεντρώσεις

B - Στατιστικά στοιχεία

III - Κρατικές ενισχύσεις

A - Γενική πολιτική

1. Εκσυγχρονισμός του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

1.1. Γενική προσέγγιση

1.2. Διαφάνεια

1.3. Ανάπτυξη στατιστικών εργαλείων

1.4. Πίνακας επιδόσεων για τις κρατικές ενισχύσεις

1.5. Αναθεώρηση υφιστάμενων πλαισίων και κατευθυντήριων γραμμών

1.5.1. Πολυτομεακό πλαίσιο

1.5.2. Ε&Α

1.5.3. Ενισχύσεις στην απασχόληση

1.5.4. Άνθρακας και χάλυβας (συνθήκη ΕΚΑΧ)

1.5.5. ΜΜΕ

1.5.6. Κρατικές ενισχύσεις και φορολογική πολιτική

1.5.7. Υποβαθμισμένες αστικές περιοχές

2. Διεύρυνση

B - Έννοια της κρατικής ενίσχυσης

1. Προέλευση των πόρων

2. Το προσποριζομενο στην οικεία επιχείρηση πλεονέκτημα

2.1. Λανθάνον κόστος

3. Επιλεκτικότητα

4. Στρέβλωση του ανταγωνισμού

5. Συνέπειες στις συναλλαγές

Γ - Εξέταση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων με την κοινή αγορά

1. Οριζόντιες ενισχύσεις

1.1. Ενισχύσεις διάσωσης

1.2. Ενισχύσεις αναδιάρθρωσης

1.3. Ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος

1.4. Ενισχύσεις στην Ε&Α

2. Περιφερειακές ενισχύσεις

2.1. Υποθέσεις υπαγόμενες στο πολυτομεακό πλαίσιο

Ένθετο 2: Νέο Πολυτομεακό πλαίσιο για τις περιφερειακές επενδυτικές ενισχύσεις, στο οποίο περιλαμβάνονται νέοι κανόνες για τους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και των συνθετικών ινών

2.2. Ενισχύσεις για την ανάπτυξη των διεθνών δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων

2.3. Κοινωνικές ενισχύσεις

2.4. Περιφερειακές ενισχύσεις

2.4.1. Εγκαταστάσεις με συρματόσχοινα

2.4.2. Ναυπηγική βιομηχανία

2.4.3. Αυτοκινητοβιομηχανία

2.4.4. Άνθρακας

2.4.5. Χάλυβας

3. Μεταφορές

3.1. Σιδηροδρομικές μεταφορές

3.2. Συνδυασμένες μεταφορές

3.3 Οδικές μεταφορές

Ένθετο 3: Επιχειρήσεις οδικών μεταφορών

3.4. Επιβάτες

3.5. Πλωτές μεταφορές

3.5.1. Εσωτερικές πλωτές μεταφορές

3.5.2. Θαλάσσιες μεταφορές

3.6. Αερομεταφορές

4. Γεωργία

4.1. Εξελίξεις πολιτικής και νομοθετικές πρωτοβουλίες το 2002

4.1.1. Νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την εξάλειψη σφαγειοαπορριμμάτων και νεκρών ζώων στην εκμετάλλευση, καθώς και για τα έξοδα διαγνωστικών εξετάσεων για τις μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ)

4.2 Ανασκόπηση υποθέσεων

4.2.1. Θεομηνίες.

4.2.2. Προώθηση & Διαφήμιση

4.2.3. Αύξηση της τιμής των καυσίμων

4.2.4. Κίνηση επίσημων διαδικασιών

5. Αλιεία

Δ - Διαδικασίες

1. Υφιστάμενες ενισχύσεις

2. Απαλλασσόμενες ενισχύσεις

3. Ανάκτηση ενισχύσεων

4. Μη εκτελεση αποφασεων

5. Δικαστικές αποφάσεις

E - Στατιστικά στοιχεία

IV - Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας

1. Γενικές αρχές

2. Πρόσφατες ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

2.1. Σχέδιο Πράσινου Βιβλίου σχετικά με οδηγία πλαίσιο για τις ΥΚΩ

2.2. Υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων που εξέτασε η Επιτροπή

Ένθετο 4 Deutsche Post

3. Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης (περιλαμβανομένης της ελευθέρωσης)

4. Ελευθέρωση μέσω νομοθετικών μέτρων

V - Διεθνείς δραστηριότητες

A - Διεύρυνση

1. Προετοιμασία και διαπραγματεύσεις προσχώρησης

2. Πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση των κανόνων ανταγωνισμού

3. Νομικά κείμενα βάσει των συμφωνιών σύνδεσης

4. Τεχνική βοήθεια προς τις υποψήφιες χώρες

B. - Διμερής συνεργασία

1. Ηνωμένες Πολιτείες

2. Καναδάς

3. Ιαπωνία

4. Άλλες χώρες του ΟΟΣΑ

Γ. - Πολυμερής Συνεργασία

1. Διεθνές Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΔΔΑ)

2. Ομάδα εργασίας του ΠΟΕ για το εμπόριο και τον ανταγωνισμό (ΟΕΕΑ)

3. Επιτροπή Ανταγωνισμού (ΕΑ) του ΟΟΣΑ

4. Διακυβερνητική Ομάδα Εμπειρογνωμονων (ΔΟΕ) της ΔΗΕΕΑ

VI - Προοπτικές για το 2003

1. Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης και ελευθέρωση

2. Συγκεντρώσεις

3. Κρατικές ενισχύσεις

4. Διεθνής τομέας

Παράρτημα - Υποθέσεις που εξετάζονται στην έκθεση

Εισαγωγή

1. Η θετική επίδραση του πραγματικού ανταγωνισμού στην αγορά, με την εξασφάλιση της αποτελεσματικής διάθεσης των πόρων και την προώθηση της καινοτομίας και της τεχνικής ανάπτυξης, είναι ευρέως αναγνωρισμένη σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, η εξασφάλιση και η δημιουργία των συνθηκών που επιτρέπουν στις αγορές να λειτουργούν ανταγωνιστικά αποτελούν συνεχή πρόκληση τόσο ως προς τη συμπεριφορά των οικονομικών παραγόντων των αγορών όσο και ως προς τα εμπόδια που δημιουργούνται από τα κρατικά μέτρα. Έτσι, η πολιτική ανταγωνισμού επιδιώκει δύο στόχους: την αντιμετώπιση των αστοχιών της αγοράς που προκύπτουν από συμπεριφορά των παραγόντων της επιζήμια για τον ανταγωνισμό και από ορισμένες δομές της αγοράς, αφενός, και τη συμβολή στη διαμόρφωση ενός συνολικού πλαισίου οικονομικής πολιτικής, σε όλους τους οικονομικούς κλάδους, το οποίο να οδηγεί σε πραγματικό ανταγωνισμό, αφετέρου. Σε έναν κόσμο συνεχιζόμενης παγκοσμιοποίησης, η προάσπιση του ανταγωνισμού σ' έναν ολοκληρωμένο οικονομικό χώρο, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγκαστικά χρειάζεται να βρει και την εξωτερική της έκφραση, έτσι ώστε να δημιουργήσει ομοιόμορφους όρους ανταγωνισμού στη διεθνή κονίστρα.

2. Η πολιτική ανταγωνισμού στην ΕΕ εδράζεται σε τρεις στενά συνδεδεμένους πυλώνες, οι οποίοι χρησιμεύουν από κοινού για την εξασφάλιση των ευεργετημάτων του πραγματικού ανταγωνισμού στον καταναλωτή και, ταυτόχρονα, για την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Πρώτον, η αυστηρή εφαρμογή των κανόνων αντιτράστ, οι οποίοι απαγορεύουν στις επιχειρήσεις να μετέρχονται περιοριστικές συμφωνίες ή πρακτικές και να κάνουν κατάχρηση δεσποζουσών θέσεων που τυχόν κατέχουν στις αγορές. Η δραστηριότητα αυτή εστιάζεται ολοένα και περισσότερο στην αποτροπή της νόθευσης του πραγματικού ανταγωνισμού μέσω των σοβαρότερων μορφών επιζήμιας για τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς εκ μέρους παραγόντων της αγοράς, όπως είναι οι συμπράξεις για τον καθορισμό των τιμών ή για τον επιμερισμό της αγοράς. Ταυτόχρονα, ο έλεγχος των συγκεντρώσεων είναι αναγκαίος για να αποφεύγεται η δημιουργία ή η ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων στην αγορά μέσω συγκεντρώσεων και εξαγορών. Δεύτερον, το άνοιγμα κλάδων της οικονομίας στους οποίους ο πραγματικός ανταγωνισμός δεν έχει ακόμη εδραιωθεί επιδιώκεται μέσω μιας πολιτικής βαθμιαίας απελευθέρωσης, η οποία συνοδεύει νομοθετικά μέτρα για την περαιτέρω ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Τρίτον, η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ καλύπτει και τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων σε υπερεθνικό επίπεδο, έτσι ώστε η κρατική παρέμβαση να μη νοθεύει τον ανταγωνισμό στη αγορά μέσω επιδοτήσεων και φοροαπαλλαγών.

3. Οι κυριότερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει κατά τα τελευταία έτη η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ και οι οποίες διαμόρφωσαν τις νομοθετικές και εκτελεστικές προτεραιότητες της Επιτροπής είναι πολύ γνωστές: Η επικείμενη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς 25 κράτη μέλη προϋποθέτει σημαντικές προσπάθειες, τόσο εντός της Ένωσης όσο και εκ μέρους των 10 υποψήφιων χωρών, έτσι ώστε να προετοιμασθεί το έδαφος για την πραγματική εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού της Συνθήκης αμέσως μετά την ένταξη των νέων κρατών μελών. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών απαιτεί αυξημένη συνεργασία μεταξύ των υπευθύνων για την πολιτική ανταγωνισμού σε ολόκληρο τον κόσμο. Τέλος, οι αλλαγές στο οικονομικό περιβάλλον, όπως η περιορισμένες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και οι δυσκολίες που έχουν να αντιμετωπίσουν ορισμένοι κλάδοι και έγιναν αντιληπτές κατά το 2002 δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν, αν και δεν αποτελούν λόγο συμβιβασμού ως προς τη θεμελιώδη λογική μιας πολιτικής πραγματικού ανταγωνισμού.

4. Πέρα από τη μάχη που εξακολουθεί να διεξάγει εναντίον των ιδιαίτερα σοβαρών οριζόντιων συμπράξεων, οι οποίες συνιστούν μια από τις σοβαρότερες παραβιάσεις της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, η Επιτροπή προέβη με επιτυχία στην υλοποίηση αρκετών μεταρρυθμιστικών σχεδίων σε όλους τους τομείς της πολιτικής ανταγωνισμού, με σκοπό την αντιμετώπιση των προκλήσεων. Ιδιαίτερα ξεχώρισε κατά το 2002 η φιλόδοξη και εκ βάθρων αναπροσαρμογή των κανόνων αντιτράστ για την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης, η οποία και οδήγησε στην έκδοση ενός νέου βασικού κανονισμού από το Συμβούλιο. Αυτός θα αποτελέσει τον οδηγό προς μια νέα εποχή καταπολέμησης των περιοριστικών συμφωνιών και των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη συμμετοχή των αρμόδιων σχετικά εθνικών αρχών και των εθνικών δικαστηρίων κατά τρόπο αμεσότερο στην εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, εντός του πλαισίου ενός ευρωπαϊκού δικτύου αρχών ανταγωνισμού. Ο νέος κανονισμός για την απαλλαγή κατά κατηγορία, ο οποίος ισχύει για την αυτοκινητοβιομηχανία, αποτελεί μείζονα ανανέωση των κανόνων ανταγωνισμού στον κλάδο αυτόν. Η αναθεώρηση του κανονισμού περί συγκεντρώσεων προχώρησε επίσης, με την έκδοση από την Επιτροπή μιας πρότασης νέου κανονισμού, μετά από διεξοδικές διαβουλεύσεις με τους ενδιαφερόμενους και με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε κατά την εφαρμογή του πρώτου κανονισμού περί συγκεντρώσεων. Τελευταίο αλλά όχι έσχατο, η αναγνωρισμένη σπουδαιότητα της ομαλής άσκησης του ελέγχου επί των κρατικών ενισχύσεων υπεισήλθε σε αρκετά σημαντικά μεταρρυθμιστικά σχέδια για την απλοποίηση των διαδικασιών κρατικών ενισχύσεων, με σκοπό την περαιτέρω ενίσχυση του σημαντικότατου ρόλου αυτού του μέσου εντός του πλαισίου της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ.

5. Το 2002, ο συνολικός αριθμός των νέων υποθέσεων ανήλθε σε 1.019, με 321 υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης (δυνάμει των άρθρων 81, 82 και 86 της Συνθήκης), 277 υποθέσεις συγκεντρώσεων και 421 υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων. Συγκριτικά, το 2001 ο συνολικός αριθμός των υποθέσεων ανήλθε σε 1.036, με 284 υποθέσεις αντιτράστ, 335 υποθέσεις συγκεντρώσεων και 417 υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων (χωρίς τις καταγγελίες). Ως εκ τούτου, η συνολική εξέλιξη ως προς τις νέες υποθέσεις δεν καταδεικνύει κάποια ομοιόμορφη τάση σε όλους τους πυλώνες της πολιτικής ανταγωνισμού. Ενώ στις υποθέσεις αντιτράστ μπορεί κανείς να παρατηρήσει μια σημαντική αύξηση, ο αριθμός των υποθέσεων συγκεντρώσεων σημείωσε σαφή μείωση, ενώ οι νέες υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων παρέμειναν σταθερές.

6. Ως προς τις υποθέσεις περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, ο αριθμός των νέων κοινοποιήσεων παρέμεινε σε σχετικά χαμηλό επίπεδο, ενώ το 2002 εκινήθησαν σημαντικά περισσότερες αυτεπάγγελτες διαδικασίες (91) σε σύγκριση με το 2001 (74). Αυτή η τάση προετοιμάζει το έδαφος για τη σταδιακή κατάργηση του συστήματος των κοινοποιήσεων, την οποία θα επιφέρει ο εκσυγχρονισμός των κανόνων αντιτράστ. Ο αριθμός των καταγγελιών συνέχισε να αυξάνεται και κατά το έτος αυτό (129 το 2002, έναντι 116 το 2001 και 112 το 2000).

7. Ο συνολικός αριθμός των υποθέσεων που διεκπεραιώθηκαν το 2002 ανήλθε σε 1.283, με 363 υποθέσεις αντιτράστ, 268 υποθέσεις συγκεντρώσεων και 652 υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων (εξαιρουμένων των καταγγελιών). Συγκριτικά, το 2001 διεκπεραιώθηκαν 1.204 υποθέσεις, με 378 υποθέσεις αντιτράστ, 346 υποθέσεις συγκεντρώσεων και 480 υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων. Ενώ η μείωση των υποθέσεων αντιτράστ που διεκπεραιώθηκαν μπορεί να αποδοθεί στο ότι η προτεραιότητα εξακολουθεί να δίδεται στις υποθέσεις συμπράξεων εντάσεως πόρων, ο αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων μειώθηκε περαιτέρω, με τον αριθμό των διεκπεραιωμένων υποθέσεων να υπερβαίνει εκείνον των νέων υποθέσεων.

8. Το 2002, ο αριθμός των συγκεντρώσεων και συμμαχιών που εξέτασε εμπεριστατωμένα η Επιτροπή μειώθηκε σημαντικά, μετά την αρχική στασιμότητα της αυξητικής τάσης κατά το 2001, αλλά παραμένει σε υψηλό επίπεδο (277 νέες υποθέσεις). Κατά τη διάρκεια του έτους αυτού εξεδόθησαν 275 επίσημες αποφάσεις (έναντι 340 το 2001). Ο αριθμός των υποθέσεων που απαιτούν έρευνα σε βάθος μειώθηκε σημαντικά, επανήλθε δε στο επίπεδο που σημειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990 (το 2002 εκινήθησαν 7 διαδικασίες της φάσης ΙΙ, έναντι 20 περίπου ετησίως κατά την περίοδο 1999-2001). Πάντως, χρειάσθηκε να διατεθούν πρόσθετοι πόροι για παρακολούθηση των μέτρων που ελήφθησαν μετά την έκδοση προγενέστερων δικαστικών αποφάσεων.

9. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οι κοινοποιήσεις και οι νέες υποθέσεις μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων αυξήθηκαν σε σύγκριση με το 2001, ενώ οι αιτήσεις για εξέταση καθεστώτων ενισχύσεων επανήλθαν στο επίπεδο των προηγούμενων ετών μετά την αύξηση που σημειώθηκε το 2001. Οι κινηθείσες διαδικασίες παρέμειναν σταθερές (62 το 2002 έναντι 66 το 2001), ενώ οι αρνητικές τελικές αποφάσεις παρουσιάζουν μιαν ελαφρά ανοδική τάση (37 το 2002 έναντι 31 το 2001). Συνολικά, στις εκκρεμείς υποθέσεις στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων σημειώνεται σαφής μείωση (από 621 το 2001 σε 582 το 2002, με 255 καταγγελίες).

Ένθετο 1: Ένας ουσιαστικότερος ρόλος για τους καταναλωτές

Ένας από τους κυριότερους στόχους της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ είναι η προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών, δηλαδή η εξασφάλιση στους καταναλωτές οφέλους από τον πλούτο που παράγεται από την ευρωπαϊκή οικονομία. Ο στόχος αυτός, τον οποίο ο Επίτροπος Monti έχει τονίσει με διάφορες ευκαιρίες και συνεχίζει να θεωρεί ως μία από τις πρώτες προτεραιότητές του, έχει οριζόντιο χαρακτήρα : Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το συμφέρον των καταναλωτών σε όλες τις εκφάνσεις της πολιτικής της ανταγωνισμού, και συγκεκριμένα κατά την αντιπαράθεσή της προς τις βλαπτικές για τον ανταγωνισμό συμφωνίες, ιδίως των ιδιαίτερα σοβαρών συμπράξεων και των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, αλλά και κατά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων και των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται από τα κράτη μέλη.

Η Επιτροπή έχει πλήρη επίγνωση του ότι συνήθως είναι δύσκολο για τους καταναλωτές να συλλάβουν την επίπτωση της πολιτικής ανταγωνισμού στην καθημερινή τους ζωή. Τούτο οφείλεται στην πολυπλοκότητα πολλών μεμονωμένων υποθέσεων ανταγωνισμού και του γεγονότος ότι η δράση της Επιτροπής στο πεδίο αυτό συχνά επηρεάζει έμμεσα τα συμφέροντά τους. Ενώ, π.χ., ο τερματισμός μιας σύμπραξης που έχει σχέση με καταναλωτικά αγαθά, ή η απαγόρευση των υπερβολικών τιμών που χρεώνει ένας πάροχος τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών με δεσπόζουσα θέση είναι δυνατόν να οδηγήσουν άμεσα σε ταχεία πτώση των τιμών, πράγμα που γίνεται αισθητό στον προϋπολογισμό κάθε νοικοκυριού, ένα αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου των συγκεντρώσεων είναι δυνατόν να μην γίνεται αισθητό ως επωφελές για τους καταναλωτές που επωφελούνται από αυτό. Και πράγματι, τούτο οφείλεται στο ότι ο έλεγχος των συγκεντρώσεων στην ΕΕ χρησιμεύει για την πρόληψη των αρνητικών συνεπειών των συγκεντρώσεων στο βιοτικό επίπεδο του καταναλωτή που θα σημειώνονταν εάν δεν υπήρχε ο έλεγχος.

Ως εκ τούτου, τα θετικά αποτελέσματα του ελέγχου των συγκεντρώσεων συχνά γίνονται εμφανή μακροπρόθεσμα. Ομοίως, ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων παίζει ρόλο στην αποδοτική κατανομή των πόρων εντός της ευρωπαϊκής οικονομίας, οπότε συμβάλλει στη δημιουργία ενός υγιούς οικονομικού περιβάλλοντος, και για τις επιχειρήσεις και για τους καταναλωτές. Στις αποφάσεις της για κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της πτυχές που έχουν σχέση με την ορθή λειτουργία των υπηρεσιών γενικού συμφέροντος [1].

[1] Βλέπε κεφάλαιο IV.

Για να εξασφαλίζει βασικά δεδομένα και να αυξάνει την ευαισθητοποίηση των καταναλωτών ως προς το έργο της στο πεδίο του ανταγωνισμού, η Επιτροπή ακολουθεί διάφορους δρόμους. Δύο φορές ετησίως διεξάγεται η "Ευρωπαϊκή Ημέρα Ανταγωνισμού" στη χώρα που ασκεί την προεδρία της ΕΕ [2], με την ενεργή συμμετοχή της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η εκδήλωση αυτή χρησιμεύει για να καθιστά τα ζητήματα ανταγωνισμού προσιτότερα στους καταναλωτές και στους εκπροσώπους τους. Ακόμη, η Επιτροπή συνεργάζεται εντατικά με τις οργανώσεις καταναλωτών, ιδίως την BEUC [3], και ενθαρρύνει τις εθνικές οργανώσεις καταναλωτών να συμμετέχουν ενεργότερα στην ανάδειξη των τομέων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές. Η παρούσα έκθεση αποτελεί έναν ακόμη δίαυλο επικοινωνίας με τους καταναλωτές.

[2] "Ευρωπαϊκή Ημέρα Ανταγωνισμού" το 2002: 26.2.2002 (Μαδρίτη) και 17.9.2002 (Κοπεγχάγη).

[3] Ανακοινωθέν Τύπου IP/02/415, 14.3.2002.

Η μεταρρύθμιση που αναλαμβάνεται αυτή τη στιγμή στον τομέα αντιτράστ και σε σχέση με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων θα βοηθήσει να έλθει η διαδικασία λήψης των αποφάσεων πλησιέστερα στους καταναλωτές. Πιο συγκεκριμένα, η αποκεντρωμένη εφαρμογή των κανόνων αντιτράστ θα επιτρέψει στους καταναλωτές να απευθύνουν τα παράπονά τους στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, οι οποίες θα εμπλέκονται πλήρως στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων προστασίας του ανταγωνισμού. Οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, η δε μεταρρύθμιση ενισχύει και τον ρόλο των εθνικών δικαστηρίων ως προς την επιβολή κυρώσεων για τις παραβιάσεις τους [4]. Στο πλαίσιο της προτεινόμενης μεταρρύθμισης του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων προβλέπεται η δημιουργία στους κόλπους της Επιτροπής [5] ενός οργάνου ως συνδέσμου με τους καταναλωτές, για να ενισχυθεί η δυνατότητα των καταναλωτών και των εκπροσώπων τους να γνωστοποιούν έγκαιρα τις απόψεις τους σχετικά με συγκεκριμένες συγκεντρώσεις.

[4] Βλέπε κεφάλαιο Ι.Α.2, ιδίως το σημείο 17.

[5] Βλέπε σημεία 312 και 313.

Τελευταίο αλλά όχι έσχατο σε σημασία, η κατά το 2002 αναθεώρηση του κανονισμού περί απαλλαγής κατά κατηγορία στην αυτοκινητοβιομηχανία θα αλλάξει στην Ευρώπη τόσο τον τρόπο πώλησης των αυτοκινήτων όσο και τον τρόπο παροχής υπηρεσιών μετά την πώληση [6]. Δεδομένου ότι η αγορά ενός (καινούργιου) αυτοκινήτου αποτελεί μια από τις σημαντικότερες επενδυτικές αποφάσεις για τους περισσότερους καταναλωτές, οι θεμελιώδεις αλλαγές στο σύστημα διανομής και εξυπηρέτησης μετά την πώληση έχει σαφώς μεγάλη σημασία για τους καταναλωτές, έστω και αν είναι ακόμη πολύ νωρίς για να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις της μεταρρύθμισης στις τιμές των αυτοκινήτων στην ΕΕ και στην ποιότητα και διαθεσιμότητα των υπηρεσιών μετά την πώληση.

[6] Βλέπε κεφάλαιο Ι.Γ.6.

Όσον αφορά τις διεκπεραιωθείσες υποθέσεις του 2002, οι καταναλωτές θα πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα την απόφαση στην υπόθεση "Γυψοσανίδες" [7], η οποία καλύπτει ένα προϊόν οικείο σε καθέναν που κάποτε έκτισε ή ανακαίνισε το σπίτι του. Η απόφαση στην υπόθεση Nintendo [8], με την οποία ετέθη τέρμα στις βλαπτικές για τον ανταγωνισμό συμφωνίες μεταξύ της Nintendo και των διανομέων της ως προς τη διάθεση των κασετών για παιχνιδομηχανές, αξίζει επίσης ιδιαίτερη προσοχή από την άποψη αυτή.

[7] Βλέπε σημείο 50 και επόμ.

[8] Βλέπε σημείο 61 και επόμ.

Συμπερασματικά, η προσοχή των καταναλωτών εφιστάται στο μέρος Γ της έκθεσης αυτής, "Εξελίξεις κατά τομέα". Εκεί υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες, τους τομείς των ταχυδρομείων και των μεταφορών, οι οποίες έχουν βασική σημασία για τους καταναλωτές. Ακόμη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές έχουν και οι λεπτομέρειες υποθέσεων περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης στα ΜΜΕ, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, στα ελεύθερα επαγγέλματα και στην κοινωνία της πληροφορίας.

I - Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης - Άρθρα 81 και 82. Κρατικά μονοπώλια και μονοπωλιακά δικαιώματα - Άρθρα 31 και 86

A - Εκσυγχρονισμός των νομοθετικών και ερμηνευτικών κανόνων

1. Ληξη ισχυοσ της συνθήκης ΕΚΑΧ

10. Η Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) έπαυσε να ισχύει στις 23 Ιουλίου. Τούτο σημαίνει ότι από τις 24 Ιουλίου οι κλάδοι που υπάγονταν πριν στη Συνθήκη ΕΚΑΧ και οι διαδικαστικοί κανόνες καθώς και η παράγωγη νομοθεσία της Συνθήκης ΕΚΑΧ θα ακολουθούν τους κανόνες της Συνθήκης ΕΚ και τους διαδικαστικούς κανόνες και την παράγωγη νομοθεσία της Συνθήκης ΕΚ.

11. Για να καλυφθούν τα ζητήματα που συνδέονται με τη μετάβαση αυτή και αναφύονται συγκεκριμένα στους τομείς των περιοριστικών συμφωνιών, των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, των συγκεντρώσεων και των κρατικών ενισχύσεων, οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής (ΓΔ COMP, ΓΔ TREN) ετοίμασαν μιαν ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με ορισμένες πλευρές της διεκπεραίωσης των υποθέσεων ανταγωνισμού που προέκυψαν από τη λήξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ [9], η οποία και ενεκρίθη στις 21 Ιουνίου. Η ανακοίνωση αυτή σκοπό έχει να δώσει κατευθυντήριες οδηγίες στις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στους κανόνες περί περιοριστικών συμφωνιών, καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης και συγκεντρώσεων, καθώς και στα κράτη μέλη που εμπίπτουν στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, παρέχοντας έτσι πληροφορίες, διαβεβαιώσεις και ασφάλεια σχεδιασμού στο πλαίσιο της εκπνοής της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Με την επιφύλαξη της ερμηνείας των κανόνων ΕΚΑΧ και ΕΚ από το Πρωτοδικείο και το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η ως άνω ανακοίνωση συνοψίζει τις σημαντικότερες αλλαγές ως προς την εφαρμοστέα ουσιαστική και διαδικαστική νομοθεσία και εξηγεί πώς η Επιτροπή προτίθεται να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα ζητήματα που ανέκυψαν από τη μετάβαση αυτή.

[9] ΕΕ C 152, 26.6.2002.

12. Σε γενικές γραμμές, η ανακοίνωση αυτή εξηγεί ότι οι ουσιαστικές και διαδικαστικές αλλαγές λόγω της εκπνοής της Συνθήκης ΕΚΑΧ είναι πιθανό να προκαλέσουν μείζονα προβλήματα, λόγω των προσπαθειών που έχουν καταβληθεί εδώ και μερικά χρόνια για την εναρμόνιση των πρακτικών βάσει των Συνθηκών ΕΚΑΧ και ΕΚ.

13. Οι σημαντικότερες διαφορές κατά την ουσία μεταξύ παλαιού και νέου καθεστώτος έχουν ως εξής:

α) Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης

- Βάσει των κανόνων της Συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή δεν διαθέτει πλέον αποκλειστική αρμοδιότητα όπως βάσει της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

- Οι επιπτώσεις στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών είναι απαραίτητες για την εφαρμογή των κανόνων αυτών, σε αντίθεση με ό,τι ίσχυε πριν δυνάμει της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

β) Έλεγχος συγκεντρώσεων

- Η Επιτροπή δεν διαθέτει αποκλειστική αρμοδιότητα ανεξάρτητα από κατώτατα όρια, όπως συνέβαινε συνήθως βάσει των κανόνων ΕΚΑΧ.

14. Ακόμη, η ανακοίνωση θίγει και ορισμένα συγκεκριμένα ζητήματα που απορρέουν από τη μετάβαση, ιδίως από υποθέσεις οι οποίες εκ των πραγμάτων ή εκ του νόμου είχαν αρχίσει πριν αλλά συνεχίζονται και μετά την εκπνοή της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Η βασική αρχή ως προς τη διαδικαστική νομοθεσία αναφέρει ότι εφαρμοστέοι κανόνες είναι εκείνοι που ισχύουν κατά τη στιγμή που εκινήθη η αντίστοιχη διαδικασία.

Περιοριστικές συμφωνίες, καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης και κρατικές ενισχύσεις:

Η Επιτροπή θα εφαρμόζει τους διαδικαστικούς κανόνες της Συνθήκης ΕΚ σε όλες τις εκκρεμείς και τις νέες υποθέσεις από τις 24 Ιουλίου και εξής. Εκτός εάν δηλώνεται διαφορετικά στην εν λόγω ανακοίνωση, τα διαδικαστικά μέτρα που ελήφθησαν έγκυρα δυνάμει της Συνθήκης ΕΚΑΧ πριν από την εκπνοή της θα θεωρηθεί, μετά την εκπνοή αυτή, ότι έχουν καλύψει τις απαιτήσεις των ισοδύναμων διαδικαστικών μέτρων δυνάμει των κανόνων ΕΚ.

Ακόμη, η ως άνω ανακοίνωση εξετάζει και διάφορα ζητήματα στους ακόλουθους τομείς:

α) Περιοριστικές συμφωνίες και καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης

- Οι διατάξεις περί απαλλαγής του άρθρου 65 παρ. 2 της Συνθήκης ΕΚΑΧ και του άρθρου 81 παρ. 3 της Συνθήκης ΕΚ είναι σε μεγάλο βαθμό όμοιες, οπότε - ενόψει της προσεχούς εκσυγχρονισμού των κανόνων περί περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης - οι ενέργειες της Επιτροπής στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης θα πρέπει να εστιασθούν στις διαδικασίες απαγόρευσης. Ως εκ τούτου :

- Η ανακοίνωση γνωστοποιεί στις επιχειρήσεις την πρόθεσή της να μην κινήσει τις διαδικασίες του άρθρου 81 ΕΚ κατά της μελλοντικής εφαρμογής συμφωνιών που είχαν επίσημα απαλλαγεί δυνάμει της Συνθήκης ΕΚΑΧ, με την επιφύλαξη, ωστόσο, τυχόν νέων στοιχείων, εκ των πραγμάτων ή εκ του νόμου, που είναι δυνατόν να ανακύψουν εκ των υστέρων και είναι δυνατόν να θέσουν σαφώς εν αμφιβόλω τη δυνατότητα απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 81 παρ. 3 ΕΚ.

β) Έλεγχος των συγκεντρώσεων

- Η αντιμετώπιση των κοινών επιχειρήσεων διαφέρει κατά το ότι περισσότερες κοινές επιχειρήσεις θα χαρακτηρίζονταν ως συγκεντρώσεις δυνάμει του άρθρου 66 ΕΚΑΧ παρά δυνάμει του κανονισμού ΕΚ περί ελέγχου των συγκεντρώσεων, ο οποίος καλύπτει μόνο τις κοινές επιχειρήσεις σε πλήρη λειτουργία. Όπου κοινοποιήσεις περί κοινών επιχειρήσεων πραγματοποιηθείσες δυνάμει της Συνθήκης ΕΚΑΧ εκκρεμούσαν κατά την εκπνοή της συνθήκης αυτής, ορισμένες από αυτές ίσως να μην επιδέχονται κοινοποίηση ως συγκεντρώσεις δυνάμει του κανονισμού ΕΚ περί ελέγχου των συγκεντρώσεων.

- Η ανακοίνωση αναφέρει ότι τέτοιες κοινοποιήσεις είναι δυνατόν να μετατραπούν σε κοινοποιήσεις συμφωνιών συνεργασίας δυνάμει του κανονισμού αριθ. 17/62, εάν ικανοποιούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 5 του εκτελεστικού κανονισμού, και ιδίως εάν τα κοινοποιούντα μέρη ζητήσουν τη μετατροπή αυτή.

γ) Κρατικές ενισχύσεις

- Όπου, μετά την εκπνοή της Συνθήκης ΕΚΑΧ, η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει απόφαση σχετικά με το συμβατό μιας ενίσχυσης που έχει χορηγηθεί χωρίς να προηγηθεί έγκριση της Επιτροπή πριν από την εκπνοή, ανακύπτει το ζήτημα της εφαρμογής κατάλληλων κριτηρίων.

- Η Επιτροπή θα εφαρμόζει την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τους κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των παράνομων κρατικών ενισχύσεων [10]. Σύμφωνα με την ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή πάντα αξιολογεί το συμβατό των παράνομων κρατικών ενισχύσεων με βάση ουσιαστικά κριτήρια, τα οποία τίθενται σε κάθε νομοθετική πράξη που ισχύει κατά τον χρόνο χορήγησης της εκάστοτε ενίσχυσης.

[10] ΕΕ C 119, 22.5.2002, σ. 22.

2. Εκσυγχρονισμός των κανόνων εφαρμογής των άρθρων 81 και 82 της συνθήκης ΕΚ

15. Στις 16 Δεκεμβρίου, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 1/2003 [11]. Αυτός ο νέος κανονισμός, για τον οποίο η Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της τον Σεπτέμβριο του 2000, αποτελεί την πλέον εκτεταμένη μεταρρύθμιση που ανελήφθη από το 1962 και μετά στον τομέα των περιοριστικών συμφωνιών και των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης. Και πράγματι, ο κανονισμός 1/2003 αντικαθιστά τους ηλικίας 40 ετών διαδικαστικούς κανόνες, που είχαν ενταχθεί στον κανονισμό 17 και ορίζουν τον τρόπο εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης περί συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό (άρθρο 81 της Συνθήκης ΕΚ) ή διαπράττουν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης (άρθρο 82 της Συνθήκης ΕΚ). Οι νέοι κανόνες θα αρχίσουν να εφαρμόζονται την 1η Μαΐου 2004, ημερομηνία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διευρυνθεί προς 10 νέα κράτη μέλη.

[11] Κανονισμός του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που τίθενται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης, ΕΕ L 1/1, της 4.1.2003.

16. Χωρίς να αλλοιώνει την ουσία των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ, η μεταρρύθμιση θα απλοποιήσει τον τρόπο εφαρμογής των κανόνων περί περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης της Συνθήκης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενώ μειώνει το βάρος απόδειξης της συμβατότητας για τις επιχειρήσεις, με την κατάργηση του συστήματος των κοινοποιήσεων για τις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, ο νέος κανονισμός θα επιτρέψει την αυστηρότερη εφαρμογή των σχετικών κανόνων μέσω του καλύτερου και αποτελεσματικότερου επιμερισμού των καθηκόντων εφαρμογής μεταξύ Επιτροπής και εθνικών αρχών ανταγωνισμού. Έτσι, θα επιτρέψει τόσο στην Επιτροπή όσο και στις αρχές αυτές να εστιάσουν τις προσπάθειές τους στην καταπολέμηση εκείνων των περιορισμών και των καταχρήσεων που είναι περισσότερο επιζήμιοι για τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές.

17. Τα βασικά στοιχεία της μεταρρύθμισης έχουν ως εξής:

1. Η μετάβαση από ένα σύστημα εγκρίσεων, δυνάμει του οποίου όλες οι συμφωνίες πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή προς έγκριση, προς ένα σύστημα νομικών εξαιρέσεων

Η διατήρηση του συστήματος των κοινοποιήσεων μετά από δεκαετίες νομολογίας του Δικαστηρίου και εφαρμογής από την Επιτροπή των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ θα οδηγούσε σε άσκοπη παράταση των περιττών γραφειοκρατικών ενεργειών και των δικαστικών εξόδων των επιχειρήσεων. Ακόμη, ενόψει της διεύρυνσης τα σύστημα των κοινοποιήσεων έπαψε να φαίνεται εφαρμόσιμο. Έτσι, η μεταρρύθμιση αναθέτει περισσότερες ευθύνες στις επιχειρήσεις, οι οποίες θα πρέπει να αξιολογούν οι ίδιες πλέον το κατά πόσο οι συμφωνίες τους περιορίζουν τον ανταγωνισμό και, εφόσον τούτο συμβαίνει, εάν οι περιορισμοί αυτοί είναι δυνατόν να τύχουν της απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 81 παρ. 3 της Συνθήκης ΕΚ. Βεβαίως, όπου οι υποθέσεις προκαλούν πραγματική αβεβαιότητα διότι δημιουργούν καινοφανή ή ανεπίλυτα ερωτήματα ως προς την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, οι επιχειρήσεις είναι δυνατόν να επιθυμούν την ανεπίσημη καθοδήγηση της Επιτροπής. Αυτή μπορεί τότε να αποφασίσει να διατυπώσει γραπτώς τη γνώμη της.

2. Η άμεση εφαρμογή του άρθρου 81 παρ. 3 της Συνθήκης ΕΚ

Ο τερματισμός της αποκλειστικής αρμοδιότητας της Επιτροπής να χορηγεί απαλλαγές δυνάμει του άρθρου 81 παρ. 3 της Συνθήκης ΕΚ δίδει τη δυνατότητα στην Επιτροπή, στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και στα εθνικά δικαστήρια να εφαρμόζουν από κοινού τους κανόνες περί περιοριστικών πρακτικών. Όλες οι εμπλεκόμενες αρχές ανταγωνισμού θα συνεργάζονται στενά κατά την εφαρμογή των κανόνων αυτών. Επειδή δε η εκδίκαση ενός μεγάλου αριθμού μεμονωμένων υποθέσεων έχει συμβάλει στη συγκρότηση νομολογίας εκ μέρους του Δικαστηρίου και στη διαμόρφωση μιας πρακτικής της Επιτροπής ως προς τα κριτήρια απαλλαγής του άρθρου 81 παρ. 3, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια μπορούν να προσφεύγουν στη νομολογία αυτή για να προσδιορίζουν τους όρους υπό τους οποίους θα μπορεί να χορηγείται απαλλαγή. Για να συνδράμει τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια στον τομέα αυτόν, η Επιτροπή προτίθεται να εκδώσει και μια ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παρ. 3, η οποία θα επισκοπεί τα βασικά σημεία του σχετικού κεκτημένου.

Η εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού από τα εθνικά δικαστήρια θα διευκολυνθεί περαιτέρω και από την επέκταση της δυνατότητας των δικαστηρίων αυτών να ζητούν από την Επιτροπή πληροφορίες ή τη γνώμη της για ζητήματα σχετικά με την εφαρμογή των ως άνω κανόνων. Τόσο η Επιτροπή όσο και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού θα έχουν και τη δυνατότητα να υποβάλλουν στα εθνικά δικαστήρια ανεπίσημα (ως amicus curiae) παρατηρήσεις σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ.

3. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού

Η Επιτροπή και οι αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών θα δημιουργήσουν ένα δίκτυο αρχών ανταγωνισμού, αποκαλούμενο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΕΔΑ), το οποίο θα αποτελέσει βασικό στοιχείο του νέου συστήματος εφαρμογής της νομοθεσίας. Θα επιτρέπει την ανταλλαγή απόψεων, τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ευρωπαϊκών αρχών ανταγωνισμού, για την εφαρμογή των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ. Οι ενέργειες αυτές προβλέπονται για κάθε φάση της λήψης των αποφάσεων, από τη στιγμή της ανάθεσης μιας υπόθεσης σε μιαν αρχή ανταγωνισμού μέχρι τη λήψη της τελικής απόφασης. Ως θεματοφύλακας της Συνθήκης, η Επιτροπή θα φέρει την τελική ευθύνη στο πλαίσιο του δικτύου, για να εγγυάται τη συνεκτική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Οι λεπτομέρειες της συνεργασίας μεταξύ Επιτροπής και εθνικών αρχών ανταγωνισμού διατυπώνονται στην κοινή δήλωση του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία του δικτύου των αρχών ανταγωνισμού, δήλωση η οποία έχει προσαρτηθεί στον νέο κανονισμό.

4. Η σχέση μεταξύ των άρθρων 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ και των εθνικών νομοθεσιών περί ανταγωνισμού

Αν και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια συνεχίζουν να εφαρμόζουν τους εθνικούς κανόνες ανταγωνισμού για τις συμφωνίες, τις αποφάσεις ένωσης επιχειρήσεων και τις εναρμονισμένες πρακτικές, που είναι δυνατόν να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, είναι υποχρεωμένα να εφαρμόζουν ταυτόχρονα και τα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης ΕΚ, οπότε η εφαρμογή των εθνικών κανόνων ανταγωνισμού δεν μπορεί να οδηγήσει σε αποτελέσματα που να αποκλίνει από εκείνο της εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ. Η συνακόλουθη σύγκλιση των εφαρμοστέων κανόνων για τις συναλλαγές που εμπίπτουν στο άρθρο 81 ΕΚ, έτσι ώστε να δημιουργηθούν ομοιογενείς κανόνες ανταγωνισμού, θα διευκολύνει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες στην Ευρώπη, ενώ αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς και της συνεκτικής εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού από τη στιγμή που η Επιτροπή εγκατέλειψε το μονοπώλιο της χορήγησης απαλλαγών κατά το άρθρο 81 παρ. 3 ΕΚ.

5. Οι διευρυμένες εξουσίες έρευνας της Επιτροπής

Για να διατηρήσει η Επιτροπή τον κεντρικό ρόλο που ασκεί ως εφαρμοστής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού όσο γίνεται αποτελεσματικότερα, οι εξουσίες της έρευνας διευρύνθηκαν. Μέρος αυτών των διευρυμένων εξουσιών είναι η δυνατότητα της Επιτροπής να εξετάζει κάθε πρόσωπο που είναι δυνατόν να κατέχει χρήσιμες πληροφορίες στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης έρευνας, καθώς και η δυνατότητα να σφραγίζει χώρους για τις χρονικές περιόδους που είναι αναγκαίες για τις επιθεωρήσεις. Ακόμη, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να εισέρχεται σε οποιοδήποτε χώρο όπου τηρούνται γραπτά στοιχεία μιας επιχείρησης, συμπεριλαμβανόμενων των ιδιωτικών κατοικιών. Η Επιτροπή μπορεί να εισέρχεται σε ιδιωτικές κατοικίες μόνο εφόσον υπάρχει εύλογη υπόνοια ότι εκεί μπορεί να βρεθούν επιβαρυντικά στοιχεία, και αφού δοθεί η άδεια από τον αρμόδιο εθνικό δικαστή. Η άδεια αυτή θα εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την αναλογικότητα της κατ' οίκον έρευνας, με γνώμονα τη σοβαρότητα της τεκμαιρόμενης παράβασης και τη σπουδαιότητα των αναζητούμενων στοιχείων.

3. Αναθεώρηση της πολιτικής της Επιτροπής περί επιείκειας

18. Στις 13 Φεβρουαρίου, η Επιτροπή υιοθέτησε μια νέα πολιτική περί επιείκειας, η οποία δημιουργεί μεγαλύτερα κίνητρα για τις επιχειρήσεις για να καταγγέλλουν τις σοβαρότερες από τις παραβιάσεις των κανόνων περί περιοριστικών συμφωνιών και καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης. Η νέα πολιτική όχι μόνο αυξάνει τη νομική εξασφάλιση που παρέχεται στις επιχειρήσεις που επιθυμούν να συνεργασθούν, αλλά βελτιώνει και τη συνολική διαφάνεια και προβλεψιμότητα των ενεργειών της Επιτροπής στον τομέα αυτόν. Με τον τρόπο αυτόν, η ανακοίνωση που εξέδωσε η Επιτροπή το 2002 σχετικά με τη μη επιβολή προστίμων και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων [12] αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό βήμα για την αποκάλυψη και την καταστολή των συμφωνιών καθορισμού των τιμών και άλλων ιδιαίτερα σοβαρών μορφών σύμπραξης. Οι νέοι κανόνες αναπροσαρμόζουν την προηγούμενη ανακοίνωση περί επιείκειας, του 1996, και ισχύουν για τις αποκαλούμενες κλασσικές οριζόντιες συμπράξεις [13].

[12] ΕΕ C 45, 19.2.2002. Βλέπε επίσης http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/leniency

[13] Σε αντίθεση με τις υποθέσεις στις οποίες ο παράνομος καθορισμός των τιμών γίνεται μεταξύ επιχειρήσεων με κάθετη σχέση, δηλαδή μεταξύ επιχειρήσεων δραστηριοποιούμενων σε διαφορετικά επίπεδα της διαδικασίας παραγωγής και/ή διανομής, π.χ. μεταξύ ενός κατασκευαστή και των διανομέων του.

19. Βάσει της ανακοίνωσης του 2002, η Επιτροπή θα απαλλάσσει από τυχόν πρόστιμα την πρώτη επιχείρηση που θα υποβάλλει αποδεικτικά στοιχεία για σύμπραξη που είναι άγνωστη στην Επιτροπή, ή για την οποία δεν διαθέτει αποδείξεις. Πιο συγκεκριμένα, πλήρης απαλλαγή από πρόστιμα χορηγείται εφόσον:

- η επιχείρηση είναι η πρώτη που υποβάλλει αποδεικτικά στοιχεία τα οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, είναι δυνατόν να της επιτρέψουν να εκδώσει απόφαση για τη διεξαγωγή έρευνας κατά την έννοια του άρθρου 14 παρ. 3 του κανονισμού αριθ. 17 (ή των ισοδύναμων διαδικαστικών κανονισμών για συγκεκριμένους τομείς), σε σχέση με τεκμαιρόμενη σύμπραξη που επηρεάζει την Κοινότητα. ή

- η επιχείρηση είναι η πρώτη που υποβάλλει αποδεικτικά στοιχεία τα οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, είναι δυνατόν να της επιτρέψουν να εντοπίσει παραβίαση του άρθρου 81 ΕΚ σε σχέση με τεκμαιρόμενη σύμπραξη που επηρεάζει την Κοινότητα, όταν η Επιτροπή κατέχει ήδη αρκετά στοιχεία για να διενεργήσει επιθεώρηση, αλλά όχι και για να στοιχειοθετήσει παράβαση. Αυτή η περίπτωση απαλλαγής αφορά μόνο υποθέσεις όπου σε κανέναν άλλο μέλος της σύμπραξης δεν έχει χορηγηθεί "απαλλαγή υπό όρους" (βλέπε και σημείο 21 κατωτέρω) κατά τα οριζόμενα στην προηγούμενη περίπτωση.

20. Για να εξασφαλίσει πλήρη απαλλαγή, μια επιχείρηση πρέπει επίσης :

- να συνεργάζεται πλήρως και σε σταθερή βάση με την Επιτροπή και να παρέχει όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που διαθέτει.

- να θέσει τέρμα στην παράβαση αμέσως. και

- να μην έχει λάβει μέτρα για να εξαναγκάσει τη συμμετοχή άλλων επιχειρήσεων στη σύμπραξη.

21. Μια επιχείρηση που ικανοποιεί τους όρους που συνοψίζονται στο σημείο 19 ανωτέρω λαμβάνει αμέσως από την Επιτροπή επιστολή η οποία επιβεβαιώνει ότι χορηγείται πλήρης απαλλαγή από πρόστιμα, εάν τηρηθούν οι όροι που τίθενται στην προαναφερθείσα ανακοίνωση.

22. Η ανακοίνωση του 2002 προβλέπει και τη μείωση των προστίμων για τις επιχειρήσεις που δεν μπορούν να τύχουν πλήρους απαλλαγής αλλά παρέχουν αποδεικτικά στοιχεία που συνιστούν "σημαντική προστιθέμενη αξία" σε όσα κατέχει ήδη η Επιτροπή και τερματίζουν τη συμμετοχή τους στη σύμπραξη. Η πρώτη επιχείρηση που ικανοποιεί τους όρους αυτούς λαμβάνει μείωση 30-50% του προστίμου το οποίο θα της επιβαλλόταν διαφορετικά, η δεύτερη επιχείρηση μείωση 20-30% και οι επόμενες μείωση μέχρι και 20%. Στο πλαίσιο των κατηγοριών αυτών, το τελικό ποσό της μείωσης εξαρτάται από τη χρονική στιγμή και την ποιότητα των παρεχόμενων αποδεικτικών στοιχείων.

23. Οι επιχειρήσεις που ικανοποιούν τους όρους για μείωση των προστίμων λαμβάνουν και επιστολή όπου αναφέρεται η κατηγορία στην οποία κατ' αρχήν υπάγονται. Η επιστολή αυτή αποστέλλεται το αργότερο την ημέρα κατά την οποία κοινοποιούνται οι αιτιάσεις.

24. Η ανακοίνωση του 2002 άρχισε να ισχύει στις 14 Φεβρουαρίου και εφαρμόζεται για τις επιχειρήσεις που υποβάλλουν αίτηση επιείκειας για υπόθεση σύμπραξης μετά την ημερομηνία αυτή, εκτός εάν υπάρχει άλλη επιχείρηση που ήδη συνεργάζεται με την Επιτροπή σε έρευνα για την ίδια υπόθεση βάσει της ανακοίνωσης του 1996.

4. Αναθεώρηση του κανονισμού περί απαλλαγής κατά κατηγορία στην αυτοκινητοβιομηχανια

25. Τον Ιούλιο, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό 1400/2002, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81 παρ. 3 για τις κάθετες συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές στην αυτοκινητοβιομηχανία. Ενώ ο κανονισμός αυτός αναφέρεται σε συγκεκριμένα προβλήματα του κλάδου αυτού, ωστόσο βασίζεται στη γενική πολιτική της Επιτροπής για την αξιολόγηση των κάθετων περιορισμών, όπως αυτή διατυπώνεται στον κανονισμό 2790/1999 και στις αντίστοιχες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής. Οι λεπτομέρειες των νέων κανόνων που ισχύουν για την κάθετη διανομή στην αυτοκινητοβιομηχανία εμφαίνονται στο τμήμα Γ 6.

B - Εφαρμογή των άρθρων 81, 82 και 86

1. Άρθρο 81

1.1. Συμπράξεις

1.1.1. Επισκόπηση των εξελίξεων στην εφαρμογή των κανόνων κατά των συμπράξεων και εφαρμογή της ανακοίνωσης του 2002 περί επιείκειας

26. Οι ιδιαίτερα σοβαρές συμπράξεις συγκαταλέγονται μεταξύ των σοβαρότερων παραβιάσεων των κανόνων ανταγωνισμού. Αυτό που τις διακρίνει από τις άλλες πρακτικές που βλάπτουν τον ανταγωνισμό είναι το ότι αυτές αποτελούν μυστικές συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ ανταγωνιστών. Λόγω αυτού του χαρακτηριστικού θεωρούνται ως "θανάσιμα αμαρτήματα". Οι συμπράξεις είναι ιδιαίτερα επιζήμιες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία και τους καταναλωτές. Μειώνουν την κοινωνική ευημερία, προκαλούν αναποτελεσματική κατανομή των πόρων, και μεταφέρουν πλούτο από τους καταναλωτές στα μέλη της σύμπραξης με το να τροποποιούν την παραγωγή και/ή τις τιμές, σε σύγκριση με ό,τι θα συνέβαινε αν οι δυνάμεις της αγοράς ήσαν ελεύθερες. Οι συμπράξεις είναι επιζήμιες και μακροπρόθεσμα. Η συμμετοχή σε συμπράξεις με σκοπό την αποφυγή των συνεπειών του ανταγωνισμού μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία τεχνητών, αντιοικονομικών και ασταθών δομών στη βιομηχανία, σε βραδύτερη αύξηση της παραγωγικότητας ή σε μικρότερη βελτίωση της τεχνολογίας, και σε διαρκώς υψηλότερες τιμές. Ακόμη, η εξασθένιση του ανταγωνισμού οδηγεί σε απώλεια ανταγωνιστικότητας και απειλή κατά της διατήρησης των ευκαιριών απασχόλησης.

27. Για τους λόγους αυτούς, ο εντοπισμός, η δίωξη και η τιμωρία των μυστικών συμφωνιών για τη δημιουργία ιδιαίτερα σοβαρών συμπράξεων αποτελούν κεντρικά στοιχεία της κοινοτικής πολιτικής για τον ανταγωνισμό. Προς τούτο έχουν δημιουργηθεί πολυάριθμα μέσα.

28. Η Επιτροπή διαθέτει πόρους ειδικά για την καταπολέμηση των συμπράξεων από το 1998 και μετά, με τη δημιουργία μιας ειδικής μονάδας καταπολέμησης των συμπράξεων στους κόλπους της ΓΔ Ανταγωνισμού. Η απόφαση για τη σύσταση ειδικής μονάδας πυροδοτήθηκε από το ότι τα μέλη των συμπράξεων χρησιμοποιούν ολοένα και περισσότερο περίπλοκα μέσα, τα οποία τους επιτρέπουν να αποκρύπτουν τις δραστηριότητές τους και να καλύπτουν τα ίχνη τους.

29. Το 2002, η βαθμιαία αύξηση των πόρων κατέληξε στη δημιουργία και μιας δεύτερης μονάδας για την καταπολέμηση των συμπράξεων. Οι δύο αυτές νέες μονάδες έχουν επωφεληθεί από την καθιέρωση μιας περισσότερο ευέλικτης και αποτελεσματικής μεθοδολογίας. Χρησιμοποιούν δε προωθημένες τεχνολογίες πληροφοριών, που επινοούνται εντός της υπηρεσίας για να εφαρμόζονται κατά τις επιθεωρήσεις και τη διεκπεραίωση των εγγράφων. Οι αντίστοιχοι υπάλληλοι εκπαιδεύονται ειδικά στις τεχνικές των επιθεωρήσεων, ενώ εξειδικεύονται και στις πολύπλοκες διαδικαστικές πλευρές των μεγάλων δικαστικών υποθέσεων.

30. Η προτεραιότητα δίδεται στην καταπολέμηση των συμπράξεων, η δε διεκπεραίωση των υποθέσεων συμπράξεων διατήρησε τον ρυθμό του 2001 και κατά το 2002, και μάλιστα αυτός εντάθηκε. Ο αριθμός των υποθέσεων που διεκπεραιώθηκαν αυξήθηκε περισσότερο από αναλογικά προς τους πρόσθετους πόρους που διετέθησαν προς τούτο κατά την περίοδο αυτή.

31. Μετά το 2001, το 2002 υπήρξε έτος κορυφαίων επιδόσεων ως προς την έκδοση αποφάσεων για συμπράξεις. Η Επιτροπή εξέδωσε 9 αποφάσεις και επέβαλε πρόστιμα που συνολικά ανήλθαν σε ένα δισεκατομύριο ευρώ περίπου : "Αυστριακές τράπεζες", "Μεθιομίνη" "Βιομηχανικά και ιατρικά αέρια", "Οίκοι δημοπρασιών έργων τέχνης", "Γυψοσανίδες", "Μεθυλογλυκαμίνη", "Ράβδοι οπλισμού σκυροδέματος", "Ειδικοί γραφίτες" και "Βελτιωτικά γεύσης για τρόφιμα".

32. Ο αριθμός των απρόοπτων επιθεωρήσεων αυξήθηκε και αυτός σημαντικά, συμπεριλαμβάνοντας και τη μεγαλύτερη επιθεώρηση που πραγματοποίησε ποτέ τη Επιτροπή. Τούτο απορρέει από την πρώτη προτεραιότητα που έχει δώσει η Επιτροπή στον τερματισμό των παράνομων δραστηριοτήτων, και μάλιστα γρήγορα. Ως προς αυτό θα πρέπει να σημειωθεί ότι, από τη στιγμή που θα γίνει γνωστή η ύπαρξη μιας παράνομης σύμπραξης, ο χρόνος αντίδρασης είναι πολύ σύντομος, μεταξύ 4 και 6 εβδομάδων. Από τη μέχρι τώρα εμπειρία προκύπτει ότι μετά από μια επιθεώρηση οι συμπράξεις εν γένει καταρρέουν, οπότε και τερματίζουν τις παράνομες δραστηριότητές τους.

33. Από πολιτική άποψη, σημαντικότερη ήταν η έκδοση μιας νέας ανακοίνωσης περί επιείκειας, τον Φεβρουάριο του 2002 [14]. Από το 1996 και μετά, η πολιτική επιείκειας της Επιτροπής αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της πολιτικής της για την καταπολέμηση των συμπράξεων. Η νέα ανακοίνωση περί επιείκειας βελτιώνει την αντίστοιχη του 1996 από πολλές απόψεις. Ενσωματώνει αρκετές αλλαγές, που αποσκοπούν στο να την καταστήσουν ελκυστικότερη για τις επιχειρήσεις ώστε να εκδηλώνονται, οπότε και ο αγώνας της Επιτροπής κατά των συμπράξεων να γίνει αποτελεσματικότερος. Βασικά στοιχεία της νέας ανακοίνωσης είναι τα εξής : Πρώτον, πλήρης απαλλαγή από τα πρόστιμα παρέχεται στην πρώτη επιχείρηση που θα εκδηλωθεί. Δεύτερον, τα παρεχόμενα αποδεικτικά στοιχεία θα πρέπει να είναι επαρκή ώστε η Επιτροπή να δώσει εντολή για επιθεώρηση. Τρίτον, η Επιτροπή επιτρέπει και τη διατύπωση υποθέσεων, όπου τα πραγματικά αποδεικτικά στοιχεία αρκεί να παρασχεθούν σε δεύτερη φάση. Τέταρτον, η έκδοση αποφάσεων για τη χορήγηση απαλλαγής υπό όρους εντός μερικών εβδομάδων παρέχει στους συνεργαζόμενους εκ των προτέρων νομική εξασφάλιση. Πέμπτον, ακόμη και αφού η Επιτροπή αναλάβει μιαν επιθεώρηση, η απαλλαγή μπορεί πάντα να χορηγηθεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Έκτον, εάν έχει ήδη χορηγηθεί απαλλαγή, ή εάν η Επιτροπή διαθέτει ήδη επαρκή αποδεικτικά στοιχεία για να εντοπίσει μιαν παράβαση, μειώσεις των προστίμων μέχρι και 50% εξακολουθούν να είναι πιθανές για επιχειρήσεις που θα παράσχουν σημαντική προστιθέμενη αξία στα στοιχεία της Επιτροπής. Τελευταίο αλλά όχι έσχατο σε σημασία, για να υπάρχει μεγαλύτερη βεβαιότητα ως προς τις μειώσεις των προστίμων η Επιτροπή εκδίδει μια προκαταρκτική απόφαση σχετικά με την κατάταξη σε κατηγορία μειώσεων, για να εφαρμοσθεί το ταχύτερο δυνατόν μετά την υποβολή της σχετικής αίτησης.

[14] ΕΕ αριθ. C 45, της 19.2.2002, σελίδες 3 έως 5.

34. Το γεγονός ότι η νέα ανακοίνωση οδήγησε κατά τους δέκα πρώτους μήνες εφαρμογής της στην αποκάλυψη περίπου δέκα διαφορετικών συμπράξεων στην Ευρώπη, αποτελεί σαφή ένδειξη της αποτελεσματικότητάς της. Τούτο έχει και μιαν ευρύτερη επίπτωση. Ο κίνδυνος ότι ένα από τα μέλη μιας σύμπραξης θα μπορούσε να παρουσιασθεί στις αρχές και να τύχει απαλλαγής τείνει να αποσταθεροποιήσει τις συμπράξεις εν γένει. Με τα δεδομένα αυτά, η εφαρμογή της ανακοίνωσης του 2002 είναι πιθανό όχι μόνο να εξασφαλίσει τον εντοπισμό και την τιμωρία μεγάλου αριθμού συμπράξεων στο μέλλον, αλλά και να υπονομεύσει σημαντικά τη σταθερότητα άλλων, ήδη υφιστάμενων συμπράξεων.

35. Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή είχε την ευκαιρία να αναδείξει και μιαν άλλη πλευρά, η οποία αποτρέπει τις επιχειρήσεις από την εμπλοκή σε συμπράξεις, και συγκεκριμένα την αύξηση των προστίμων σε περίπτωση επαναλαμβανόμενων παραβιάσεων των κανόνων περί ανταγωνισμού. Η απόφαση «Γυψοσανίδες» αποτελεί παράδειγμα της προσέγγισης αυτής. Στην υπόθεση αυτή, δύο επιχειρήσεις, οι οποίες είχαν ήδη διαπράξει παρόμοιες παραβάσεις, για τις οποίες και είχαν καταβάλει πρόστιμα, υφίστανται τώρα υψηλότερα πρόστιμα, λόγω υποτροπής των παραβάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, και σε συνάρτηση με το πρόγραμμα επιείκειας, θα πρέπει να υπογραμμισθεί, ωστόσο, ότι ακόμη και υπότροπες επιχειρήσεις μπορούν και πάλι να επιλεγούν για την άσκηση επιείκειας, εάν επιλέξουν να συνεργασθούν με την Επιτροπή.

36. Η αποτροπή αποτελεί τον έμμεσο στόχο και σε υποθέσεις όπου η Επιτροπή επιβάλλει υψηλότερα πρόστιμα για την αντιμετώπιση των πρακτικών κωλυσιεργίας των επιχειρήσεων και άρνησης συνεργασίας κατά τις επιθεωρήσεις. Ως απάντηση στις πρακτικές αυτές, που σημειώθηκαν κυρίως κατά το 2002, η Επιτροπή θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσει τη συμμόρφωση με τους κανόνες ανταγωνισμού, ιδίως σε ό,τι αφορά τις επιθεωρήσεις.

37. Από την άλλη πλευρά, στο μέλλον η Επιτροπή δεν θεωρεί, βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων, ως επιβαρυντικό στοιχείο, κατά τον προσδιορισμό του ύψους μιας χρηματικής ποινής σε μια επιχείρηση, έγγραφα από τα οποία θα προκύπτει ότι η εσωτερική νομική υπηρεσία της επιχείρησης είχε ήδη προειδοποιήσει τη Διεύθυνση για τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς που θα αποτελεί το αντικείμενο της σχετικής απόφασης της Επιτροπής. Πάντως, τα στοιχεία μιας τέτοιας προειδοποίησης θα μπορούν να χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά της διάπραξης παράβασης.

38. Τέλος, το υψηλό επίπεδο της διεθνούς συνεργασίας διατηρήθηκε και κατά το 2002. Πιο συγκεκριμένα, ο συντονισμός των επιθεωρήσεων και η ανταλλαγή μη εμπιστευτικών πληροφοριών με τις αρχές των ΗΠΑ και του Καναδά τις αρμόδιες για την καταπολέμηση των συμπράξεων υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχής. Ακόμη, η Επιτροπή ενεπλάκη στην εκδίκαση τριών αστικών υποθέσων στις ΗΠΑ, όπου ετέθησαν ζητήματα σχετικά με την επίδραση των διαδικασιών έρευνας των ΗΠΑ στην κοινοτική πολιτική περί επιείκειας.

1.1.2. Μεμονωμένες υποθέσεις του 2002

Αυστριακές τράπεζες [15]

[15] Υπόθεση Comp/D-1/36.571, ανακοινωθέν Τύπου IP/02/844, 11.6.2002.

39. Στις 11 Ιουνίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους EUR 124,26 εκατ. σε οκτώ αυστριακές τράπεζες, λόγω της συμμετοχής τους σε ευρείας κλίμακας σύμπραξη για τον καθορισμό των τιμών. Για σχετικές λεπτομέρειες, ανατρέξτε στο κεφάλαιο περί χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών [16].

[16] Βλέπε σημείο 190 και επόμ.

Μεθιομίνη [17]

[17] Υπόθεση COMP/37.519, ανακοινωθέν Τύπου IP/02/976, 2.7.2002.

40. Στις 2 Ιουλίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις επιχειρήσεις Degussa AG και Nippon Soda Company Ltd, ύψους EUR 118 εκατ. και EUR 9 εκατ. αντίστοιχα, λόγω της συμμετοχής τους σε σύμπραξη καθορισμού τιμών στον τομέα της μεθιομίνης, από κοινού με την Aventis SA (και την ανήκουσα εξ ολοκλήρου σ' αυτήν θυγατρική Aventis Animal Nutrition SA). Η μεθιομίνη είναι ένα από τα σημαντικότερα αμινοξέα που χρησιμοποιούνται στις σύνθετες ζωοτροφές και στα προμείγματα για όλα τα ζωικά είδη. Μετά την επιθεώρηση που άρχισε το 1999, η Επιτροπή ανακάλυψε ότι οι ως άνω επιχειρήσεις είχαν συμμετάσχει σε μια παγκόσμιας εμβέλειας σύμπραξη, μεταξύ Φεβρουαρίου 1986 και Φεβρουαρίου 1999.

41. Η Aventis SA (πρώην Rhτne-Poulenc) έτυχε πλήρους απαλλαγής από τα πρόστιμα, δυνάμει της ανακοίνωσης περί επιείκειας της Επιτροπής, διότι αποκάλυψε την ύπαρξη της σύμπραξης στην Επιτροπή και παρέσχε αποδεικτικά στοιχεία αποφασιστικής σημασίας σχετικά με τη λειτουργία της.

Βιομηχανικά και ιατρικά αέρια [18]

[18] Υπόθεση COMP/36.700, ΕΕ L 84, 1.4.2003.

42. Στις 24 Ιουλίου 2002, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις AGA AB, Air Liquide BV, Air Products Nederland BV, BOC Group plc, Messer Nederland BV, NV Hoek Loos και Westfalen Gassen Nederland NV, συνολικού ύψους EUR 25.72 εκατομυρίων, λόγω της συμμετοχής τους σε μυστική σύμπραξη στον τομέα των βιομηχανικών και ιατρικών αερίων στις Κάτω Χώρες.

Carlsberg και Heineken [19]

[19] Υπόθεση COMP/F-3/37.851.

43. Στις 4 Νοεμβρίου, η Επιτροπή έκλεισε την έρευνά της σχετικά με μια τεκμαιρόμενη συμφωνία κατανομής της αγοράς μεταξύ της δανικής ζυθοποιίας Carlsberg και της ολλανδικής ζυθοποιίας Heineken, δεδομένου ότι δεν βρήκε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η παράβαση για την οποία υπήρχαν υπόνοιες συνεχιζόταν και μετά τον Μάιο του 1995. Έτσι, οποιαδήποτε πιθανή παράβαση δεν θα ενέπιπτε στο χρονικό όριο για την επιβολή προστίμων.

44. Την 1η Μαρτίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε κοινοποιήσεις αιτιάσεων προς την Carlsberg και την Heineken, υπαινισσόμενη ότι αυτές οι δύο ζυθοποιίες είχαν συνάψει ανεπίσημη συμφωνία για περιορισμό των δραστηριοτήτων τους, ιδίως ως προς τις εξαγορές, η καθεμία στην «ιδιαίτερη» αγορά της άλλης, και για την περίοδο 1993-1996 [20]. Ο φάκελος της Επιτροπής βασιζόταν σε έγγραφα που είχαν βρεθεί κατά τη διάρκεια αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων στις εγκαταστάσεις των δύο επιχειρήσεων, την άνοιξη του 2000.

[20] Ανακοινωθέν Τύπου IP/02/350, 1.3.2002.

45. Και οι δύο επιχειρήσεις απάντησαν εγγράφως στις κοινοποιήσεις αιτιάσεων, απορρίπτοντας τους υπαινιγμούς της Επιτροπής και τονίζοντας πόσο δύσκολο ήταν να εισέλθουν η μία στην αγορά της άλλης. Η Carlsberg εξέθεσε τα επιχειρήματά της και προφορικά, στο πλαίσιο ακρόασης. Υπό το φως των επιχειρημάτων των μερών, η Επιτροπή αποφάσισε να ολοκληρώσει την αναζήτηση στοιχείων με περαιτέρω επιθεωρήσεις στα γραφεία των δύο αυτών ζυθοποιιών, τον Αύγουστο του 2002. Πάντως, οι επιθεωρήσεις αυτές δεν έδωσαν νέα στοιχεία που να εμπίπτουν στην πενταετή περίοδο που προβλέπεται για την επιβολή προστίμων [21]. Με αυτά τα δεδομένα, η Επιτροπή αποφάσισε να κλείσει την υπόθεση αυτή [22].

[21] Κανονισμός (EΟΚ) αριθ. 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ L 319, 29.11.1974, σ. 1). Στην περίπτωση αυτή, η παραγραφή άρχισε τον Μάιο του 1995, πέντε έτη πριν από την ημερομηνία της πρώτης επιθεώρησης της Επιτροπής στις εγκαταστάσεις της Carlsberg.

[22] Ανακοινωθέν Τύπου IP/02/1603, 4.11.2002.

Οίκοι δημοπρασιών έργων τέχνης [23]

[23] Υπόθεση COMP/37.784.

46. Με απόφαση που εξέδωσε στις 30 Οκτωβρίου, η Επιτροπή διαπίστωνε ότι οι οίκοι Christie's και Sotheby's, οι μεγαλύτεροι στον κόσμο στις δημοπρασίες έργων τέχνης, παραβίαζαν τους κανόνες ανταγωνισμού έχοντας παράνομα συμφωνήσει ως προς τον καθορισμό των προμηθειών και άλλων εμπορικών όρων, μεταξύ 1993 και αρχών του 2000. Η σύμπραξη αυτή σκοπό είχε να μειώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των δύο αυτών οίκων που είχε αναπτυχθεί κατά τη δεκαετία του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η σημαντικότερη πλευρά της συμφωνίας αφορούσε την αύξηση της προμήθειας που καταβάλλεται από τους πωλητές κατά τις δημοπρασίες (την αποκαλούμενη προμήθεια του πωλητή). Αλλά αυτή η παράνομη συμφωνία αφορούσε και άλλους εμπορικούς όρους, όπως τις προκαταβολές που καταβάλλονται στους πωλητές, τις εγγυήσεις που παρέχονται για τα αποτελέσματα των δημοπρασιών και τους όρους πληρωμής.

47. Εφαρμόζοντας την ανακοίνωση περί επιείκειας του 1996, η Επιτροπή έκρινε ότι ο οίκος Christie's θα έπρεπε να τύχει πλήρους απαλλαγής από τα πρόστιμα, διότι είχε παράσχει αποφασιστικής σημασίας αποδείξεις για τη σύμπραξη αυτή όταν η Επιτροπή δεν είχε κινήσει έρευνα και διότι ήταν και η πρώτη επιχείρηση που παρουσίασε τέτοια στοιχεία. Το πρόστιμο για τον οίκο Sotheby's καθορίσθηκε σε EUR20,4 εκατ., ήτοι στο 6% του κύκλου εργασιών του σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ποσό αυτό προκύπτει μετά την έκπτωση 40% για τη συνεργασία στην έρευνα.

Μεθυλογλυκαμίνη [24]

[24] Υπόθεση COMP/37.978, ανακοινωθέν Τύπου IP/02/1746, 27.11.2002.

48. Στις 27 Νοεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στην Aventis Pharma SA και στη Rhτne-Poulenc Biochemie SA (από κοινού και εις ολόκληρον αλληλέγγυες), ύψους EUR 2,85 εκατ., λόγω συμμετοχής τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών και κατανομής της αγοράς στον τομέα της μεθυλογλυκαμίνης, από κοινού με τη Merck KgaA. Η μεθυλογλυκαμίνη είναι ένα χημικό προϊόν που χρησιμοποιείται στη σύνθεση ουσιών ακτινογραφίας, φαρμάκων και χρωστικών ουσιών. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι επιχειρήσεις αυτές είχαν συμμετάσχει σε μια παγκόσμιας εμβέλειας σύμπραξη μεταξύ Νοεμβρίου 1990 και Δεκεμβρίου 1999.

49. Η Merck KgaA έτυχε πλήρους απαλλαγής από τα πρόστιμα βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής περί επιείκειας, διότι είχε αποκαλύψει την ύπαρξη της σύμπραξης στην Επιτροπή και είχε παράσχει στοιχεία αποφασιστικής σημασίας σχετικά με τη λειτουργία της.

Γυψοσανίδες [25]

[25] Υπόθεση COMP/37.152.

50. Στις 27 Νοεμβρίου, η Επιτροπή εξέδωσε μιαν απόφαση με την οποία επέβαλλε πρόστιμα συνολικού ύψους 478 εκατ. ευρώ στις εταιρείες Lafarge SA, BPB PLC, Gebrόder Knauf Westdeutsche Gipswerke KG και Gyproc Benelux SA/NV. Η Επιτροπή χαρακτήρισε τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων αυτών ως πολύ σοβαρή παραβίαση της κοινοτικής νομοθεσίας ανταγωνισμού. Η έρευνα της Επιτροπής, η οποία εκινήθη αυτεπαγγέλτως, επέτρεψε τη διαπίστωση ότι οι κυριότεροι ευρωπαίοι παραγωγοί γυψοσανίδων είχαν συμμετάσχει σε κρυφή σύμπραξη, η οποία εκάλυπτε τις τέσσερις κυριότερες αγορές της ΕΕ (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Μπενελούξ). Με τη σύμπραξη αυτή είχαν συνεννοηθεί να μειώσουν τον ανταγωνισμό στις αγορές αυτές σε επίπεδο που να εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους, ανταλλάσσοντας πληροφορίες σχετικά με τον όγκο των πωλήσεων και ενημερώνοντας ο ένας τον άλλο για τις αυξήσεις των τιμών στις αγορές του ΗΒ και της Γερμανίας. Το ύψος των συναλλαγών στις αγορές αυτές είναι ένα από τα μεγαλύτερα στις αποφάσεις της Επιτροπής σε θέματα συμπράξεων κατά τα δέκα τελευταία έτη. Οι BPB, Knauf και Lafarge είχαν συμμετάσχει στη σύμπραξη αυτή κατά την περίοδο 1992-1998, το δε 1996 προσεχώρησε σ' αυτήν και η Gyproc.

51. Το σημαντικό ύψος των προστίμων οφείλεται στη διάρκεια της παράβασης και, ως προς τη Lafarge (249,60 εκατ. ευρώ) και τη BPB (138,60 εκατ. ευρώ), στο γεγονός ότι οι επιχειρήσεις αυτές υπέπεσαν σε υποτροπή της παραβίασης του άρθρου 81, πράγμα που συνιστά επιβαρυντικό στοιχείο γι' αυτές. Μόνο οι BPB και Gyproc συνεργάσθηκαν με τις υπηρεσίες της Επιτροπής και έτυχαν μείωσης του προστίμου που τους επεβλήθη.

52. Η ως άνω απόφαση αποτελεί μια ακόμη απόδειξη της αποφασιστικότητας της Επιτροπής να αποκαλύπτει και να τιμωρεί τις παραβιάσεις της νομοθεσίας ανταγωνισμού, είτε μέσω ερευνών που κινούνται αυτεπαγγέλτως είτε μέσω αίτησης εφαρμογής της πολιτικής επιείκειας. Στον αγώνα της κατά των συμπράξεων, η Επιτροπή δίδει προτεραιότητα στους σημαντικούς κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας, και ιδίως στους κλάδους όπου η δράση της είναι σε θέση να βελτιώσει άμεσα την ευημερία των καταναλωτών. Εξάλλου, η ως άνω απόφαση επιβεβαιώνει την αποφασιστικότητα της Επιτροπής να τιμωρεί με τον κατάλληλο τρόπο τις επιχειρήσεις που καθίστανται υπότροποι συμπεριφορών προδήλως βλαπτικών του ανταγωνισμού, αυξάνοντας στις περιπτώσεις αυτές το ύψος του προστίμου.

Βελτιωτικά γεύσης για τρόφιμα [26]

[26] Υπόθεση COMP/37.671, ανακοινωθέν Τύπου IP/02/1907, 17.12.2002.

53. Στις 17 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις επιχειρήσεις Ajinomoto Co. Inc. (Ιαπωνία), Cheil Jedang Corporation (Νότια Κορέα), Daesang Corporation (Νότια Κορέα), ύψους EUR 15,54 εκατ., EUR 2,74 εκατ. και EUR 2,28 εκατ., αντίστοιχα, λόγω της συμμετοχής τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών και κατανομής της πελατείας στον τομέα των νουκλεοτιδίων, από κοινού με την Takeda Chemical Industries Ltd (Ιαπωνία). Το νουκλεοτίδιο ή νουκλεϊκό οξύ παράγεται από γλυκόζη και χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων ως βελτιωτικό γεύσης. Μετά από μιαν έρευνα που άρχισε το 1999, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτές οι επιχειρήσεις είχαν συμμετάσχει σε μια παγκόσμιας εμβέλειας σύμπραξη μεταξύ 1988 και 1998.

54. Σχετικά με την ανακοίνωση περί επιείκειας, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Takeda Chemical Industries Ltd (Ιαπωνία) έτυχε πλήρους απαλλαγής από τα πρόστιμα, διότι παρέσχε αποφασιστικής σημασίας αποδεικτικά στοιχεία ως προς τη λειτουργία της σύμπραξης σε χρόνο όπου η Επιτροπή δεν είχε καν γνώση της ύπαρξής της.

Ειδικοί γραφίτες [27]

[27] Υπόθεση COMP/37.667, ανακοινωθέν Τύπου IP/02/1906, 17.12.2002.

55. Στις 17 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις επιχειρήσεις SGL Carbon AG, Le Carbone-Lorraine S.A., Ibiden Co., Ltd., Tokai Carbon Co., Ltd, Toyo Tanso Co., Ltd., NSCC Techno Carbon Co., Ltd., Nippon Steel Chemical Co., Ltd., Intech EDM B.V. και Intech EDM AG, συνολικού ύψους EUR 51,8 εκατ., λόγω της συμμετοχής τους σε σύμπραξη καθορισμού των τιμών στην αγορά των ισοστατικών ειδικών γραφιτών [28]. Ακόμη, στην SGL Carbon AG επέβαλε και πρόστιμο EUR 8,81 εκατ. λόγω της συμμετοχής της και σε άλλη σύμπραξη καθορισμού των τιμών στην αγορά των ειδικών γραφιτών εξέλασης. Η GrafTech International, Ltd. (πρώην UCAR), η οποία επίσης εκρίθη υπεύθυνη και για τις δύο ως άνω παραβάσεις, έτυχε μείωσης κατά 100% των προστίμων, διότι αποκάλυψε την ύπαρξη της σύμπραξης στην Επιτροπή και παρέσχε αποφασιστικής σημασίας στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία της.

[28] "Ειδικοί γραφίτες" είναι ο γενικός όρος που χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία για να περιγράψει μιαν ομάδα προϊόντων γραφίτη για διάφορες χρήσεις.

Ράβδοι οπλισμού σκυροδέματος [29]

[29] Υπόθεση COMP/37.956.

56. Στις 17 Δεκεμβρίου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση με την οποία επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 85 εκατ. Ευρώ σε εννέα επιχειρήσεις, αντιστοιχούσες σε ένδεκα εταιρείες (Alfa Acciai SpA, Feralpi Siderurgica SpA, Ferriere Nord SpA, IRO Industrie Riunite Odolesi SpA, Leali SpA και Acciaierie e Ferriere Leali Luigi SpA υπό εκκαθάριση, Lucchini SpA και Siderpotenza SpA, Riva Acciaio SpA, Valsabbia Investimenti SpA και Ferriera Valsabbia SpA), καθώς και σε μία ένωση επιχειρήσεων (Federacciai), λόγω συμμετοχής τους σε σύμπραξη καλύπτουσα την ιταλική αγορά των ράβδων οπλισμού σκυροδέματος. Τούτο συνιστά ιδιαίτερα σοβαρή παραβίαση του άρθρου 65 παρ. 1 της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

57. Αυτή η ενιαία, περίπλοκη και διαρκής συμφωνία στρεφόταν γύρω από πολλούς άξονες : τον καθορισμό των τιμών για τις «επιβαρύνσεις λόγω διαστάσεων» (το πρόσθετο ποσό, σε συνάρτηση με τη διάμετρο της ράβδου, που προστίθεται στην τιμή βάσης), τον καθορισμό της τιμής βάσης, τον καθορισμό των προθεσμιών για τις πληρωμές και τον περιορισμό ή τον έλεγχο της παραγωγής και/ή των πωλήσεων.

58. Στις εν λόγω επιχειρήσεις επεβλήθησαν πρόστιμα ύψους από 26,9 εκατ. ευρώ έως 3,57 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι οι Riva και Lucchini αποτελούν μεγάλους ομίλους, των οποίων ο κύκλος εργασιών είναι με μεγάλη διαφορά υψηλότερος εκείνου των άλλων μελών της σύμπραξης.

59. Σύμφωνα με τη νομολογία Eurofer [30], η Federacciai είναι ο αποδέκτης της απόφασης της Επιτροπής, χωρίς όμως να της επιβάλλεται πρόστιμο. Η Ferriere Nord ήταν υπότροπος παράβασης, πράγμα που αποτελεί επιβαρυντικό στοιχείο. Ταυτόχρονα, ήταν η μόνη που συνεργάσθηκε με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, οπότε επελέγη για μείωση του προστίμου, όπως προβλέπεται στην ανακοίνωση περί επιείκειας.

[30] Απόφαση της 11.3.1999 στην υπόθεση T-136/94.

60. Στην υπόθεση αυτή, η Επιτροπή εφάρμοσε τις διατάξεις της Συθήκης ΕΚΑΧ μετά την εκπνοή της, σύμφωνα με την ανακοίνωσή της της 26ης Ιουνίου 2002, σχετικά με ορισμένες πλευρές της διευθέτησης υποθέσεων ανταγωνισμού που απορρέουν από τη λήξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ [31], στην οποία αναφέρει την πρόθεσή της να ακολουθήσει τις γενικές αρχές του δικαίου που διέπει τη διαδοχή των νομικών ρυθμίσεων. Σύμφωνα με την ανακοίνωση αυτή : "Σε περίπτωση που η Επιτροπή, κατά την εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων ανταγωνισμού ως προς δεδομένη συμφωνία, διαπιστώνει κάποια παράβαση σε τομέα που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της συνθήκης ΕΚΑΧ, εφαρμοστέες θα είναι οι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου οι οποίες ίσχυαν κατά τον χρόνο τέλεσης των γεγονότων που συνιστούν την παράβαση, χωρίς να έχει σημασία ο χρόνος κατά τον οποίο εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις. Εν πάση περιπτώσει, σε ό,τι αφορά τη διαδικασία, εφαρμοστέα μετά τη λήξη ισχύος της συνθήκης ΕΚΑΧ θα είναι η νομοθεσία της ΕΚ".

[31] ΕΕ C 152, της 26.6.2002, σ. 5.

1.2. Κάθετες συμφωνίες

Nintendo [32]

[32] Υποθέσεις COMP/C-3/35.587, COMP/C-3/35.706 και COMP/C-3/36.321

61. Στις 30 Οκτωβρίου 2002, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα συνολικού ύψους 167,9 εκατ. ευρώ στις Nintendo Corporation Ltd και Nintendo of Europe GmbH (την επικεφαλής μητρική εταιρεία του ομίλου Nintendo και την κυριότερη θυγατρική της στη Ευρώπη), John Menzies plc, Soc. Rep. Concentra L.DA, Linea GIG S.p.A, Nortec S.A., Bergsala A.B., Itochu Corporation και CD-Contact Data GmbH.

62. Στη σχετική απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωνε ότι οι αποδέκτες της είχαν συμμετάσχει σε παραβίαση του άρθρου 81 παρ. 1 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 παρ. 1 της Συμφωνίας ΕΟΧ, περιορίζοντας το παράλληλο εμπόριο παιχνιδομηχανών και κασετών Nintendo σε ολόκληρο τον ΕΟΧ. Πέρα από τις επίσημες συμφωνίες διανομής που περιόριζαν τις παράλληλες εξαγωγές, τα μέρη συνεργάζονταν στενά και για τον εντοπισμό της προέλευσης του παράλληλου εμπορίου και της ταυτότητας των παράλληλων εμπόρων.

63. Η παράβαση συντονιζόταν από τη Nintendo, αλλά οι υπόλοιποι αποδέκτες της απόφασης, ανεξάρτητοι διανομείς της Nintendo σε διάφορες χώρες του ΕΟΧ, συνεργάζονταν με τη Nintendo ενεργά, και στις περισσότερες περιπτώσεις οικειοθελώς, για τη διάπραξη της παράβασης και την εξασφάλιση των σχετικών οφελών. Κατά τον προσδιορισμό των προστίμων έγιναν ομαδοποιήσεις, για να διαπιστωθούν οι πραγματικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό από κάθε μορφή παραβατικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων, δεδομένου ότι υπήρχαν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ τους. Ακόμη, εφαρμόσθηκε και ένας πολλαπλασιαστής επί του αρχικού ποσού του προστίμου που είχε προσδιορισθεί για τις Nintendo, John Menzies plc και Itochu Corporation, έτσι ώστε να εξασφαλισθεί ένα επαρκώς αποτρεπτικό αποτέλεσμα, με γνώμονα το μέγεθος και τους συνολικούς πόρους τους.

64. Διάφορα επιβαρυντικά στοιχεία οδήγησαν σε αυξήσεις των προστίμων : υποκίνηση και καθοδήγηση της παράβασης (Nintendo), συνέχιση της παράβασης και μετά την έναρξη των ερευνών της Επιτροπής (Nintendo, John Menzies plc) και απόπειρα παραπλάνησης της Επιτροπής σε σχέση με το πραγματικό εύρος της παράβασης, με την παροχή ανακριβών στοιχείων μετά από επίσημη αίτηση πληροφόρησης (John Menzies plc). Η Επιτροπή αναγνώρισε και ελαφρυντικά στην υπόθεση αυτή : καθαρά παθητικός ρόλος (Soc. Rep. Concentra L.DA) και τελική συνεργασία με την Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία (Nintendo, John Menzies).

65. Χορηγώντας μεγάλες εκπτώσεις στις Nintendo και John Menzies plc μετά τη συνεργασία τους, η Επιτροπή τόνισε τη σημασία που αποδίδει στη συνεργασία αυτή, ακόμη και όταν πρόκειται για παραβάσεις κάθετης μορφής, για τις οποίες δεν εφαρμόζεται η ανακοίνωση περί επιείκειας. Τέλος, ελήφθη υπόψη και το ότι η Nintendo προσέφερε σημαντική οικονομική αποζημίωση στους τρίτους που είχαν υποστεί οικονομική ζημία λόγω της παράβασης.

66. Όπως τονίζεται και στη σχετική απόφαση, οι περιορισμοί του παράλληλου εμπορίου εξακολουθούν να αποτελούν πολύ σοβαρή παραβίαση του άρθρου 81 ΕΚ, οπότε θα διώκονται και θα τιμωρούνται από την Επιτροπή με τρόπο παρόμοιο με εκείνον για τις κλασσικές οριζόντιες συμπράξεις.

2. Άρθρα 82 και 86

2.1. Άρθρο 82

67. Ενώ κατά τη διάρκεια του έτους δεν εξεδόθησαν επίσημες αποφάσεις σχετικά με καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης, η Επιτροπή συνεχίζει να αποδίδει μεγάλη προσοχή στις αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στον ανταγωνισμό στις αγορές. Αρκετές υποθέσεις, οι οποίες ξεκίνησαν είτε μετά από καταγγελίες είτε αυτεπαγγέλτως, ερευνώνται αυτή τη στιγμή, αφορούν δε διάφορους τομείς, όπως τις τηλεπικοινωνίες, τις μεταφορές και τα ΜΜΕ [33].

[33] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε τα επιμέρους τμήματα της παρούσας έκθεσης : Τμήμα I.Γ.4.3., περί σιδηροδρομικών μεταφορών, σημείο 133. Τμήμα I.Γ.8., περί της Κοινωνίας της Πληροφορίας, σημείο 196.

IMS Health [34]

[34] Υπόθεση COMP/38.044 IMS Health/NDC

68. Κατά το 2002, σημειώθηκαν και περαιτέρω εξελίξεις στην υπόθεση αυτή, στο πλαίσιο της οποίας η Επιτροπή αποφάσισε να επιβάλει προσωρινά μέτρα [35] στην IMS Health, στις 3 Ιουλίου 201. Η απόφαση αυτή ανεστάλη στη συνέχεια από το Δικαστήριο, μέχρι να εκδοθεί τελική δικαστική απόφαση σχετικά με την αίτηση ακύρωσής της [36]. Η τελευταία διαδικασία έχει ανασταλεί μέχρι να δοθεί απάντηση σε αίτηση προδικαστικής απόφασης [37] του δικαστηρίου Landgericht της Φρανκφούρτης για ζητήματα που έχουν σχέση με την απόφαση της Επιτροπής.

[35] Απόφαση της 3.7.2001, ΕΕ L 59, 28.2.2002, η οποία διέτασσε την IMS να χορηγήσει άδεια εκμετάλλευσης της «δομής 1.860 πλίνθων», η οποία χωρίζει τη Γερμανία σε 1.860 ζώνες πωλήσεων.

[36] Διαταγές της 26.10.2001, στην υπόθεση T-184/01 R, και της 11.4.2002 στην υπόθεση C-481/01 P(R).

[37] Υπόθεση C-418/01.

69. Ενώ κατά το 2002 η Επιτροπή συνέχισε την αξιολόγησή της για τη συμπεριφορά της IMS στο πλαίσιο της κύριας διαδικασίας, τα γερμανικά δικαστήρια εξέδωσαν ορισμένες αποφάσεις που έχουν σχέση με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας της IMS στο πλαίσιο της "δομής 1.860 πλίνθων" [38]. Η απόφαση της Επιτροπής βασίσθηκε στην παραδοχή ότι η δομή αυτή και τα παρεπόμενά της καλύπτονται από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας [39]. Η πλέον πρόσφατη απόφαση, που εξέδωσε το δικαστήριο Oberlandesgericht της Φρανκφούρτης στις 17 Σεπτεμβρίου στην υπόθεση IMS κατά Pharma Intranet (PI) [40], διαπιστώνει ότι η IMS δεν νομιμοποιείται να ασκήσει ένδικα μέσα για τη διασφάλιση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, είτε πρόκειται για απλά δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας είτε για ιδιότυπα δικαιώματα, αλλά ότι θα μπορούσε να καταθέσει αίτηση διακοπής για την εκ μέρους της ΙΡ παραβίαση του γερμανικού νόμου περί αθέμιτου ανταγωνισμού. Ωστόσο, το ως άνω δικαστήριο υποστήριξε ότι το τελευταίο δικαίωμα δεν επέτρεπε στην IMS να μονοπωλεί όλες τις δομές που ομοιάζουν ή απορρέουν από τη "δομή 1.860 πλίνθων". Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί τις υποθέσεις που εκδικάζονται στα γερμανικά δικαστήρια, για να αποφασίσει τα μέτρα που πρέπει να λάβει στην κύρια διαδικασία της εν λόγω υπόθεσης.

[38] Υποδιαίρεση της εθνικής επικράτειας σε 1.860 γεωγραφικές ζώνες, με σκοπό την ομαδοποίηση των δεδομένων για τις πωλήσεις των φαρμακοβιομηχανιών της Γερμανίας.

[39] Απόφαση, παράγραφος 36.

[40] Η Pharma Intranet AG εξαγοράσθηκε από την NDC στις 16 Οκτωβρίου 2000.

2.2. Άρθρο 86

70. Στην απόφαση max.mobil, της 30.1.2002, στην υπόθεση T-54/99, το Πρωτοδικείο έπρεπε να αποφανθεί επί μιας αίτησης ακύρωσης η οποία είχε κατατεθεί δυνάμει του άρθρου 230 ΕΚ από τη δεύτερη σε μέγεθος εταιρεία κινητής τηλεφωνίας στην Αυστρία, τη max.mobil. Η αίτηση αυτή στρεφόταν κατά μιας επιστολής, με την οποία η Επιτροπή είχε γνωστοποιήσει στη max.mobil ότι δεν επρόκειτο να δώσει συνέχεια στην καταγγελία με την οποία ο αιτών είχε ζητήσει από την Επιτροπή να παρέμβει κατά της Αυστρίας με βάση το άρθρο 81 παρ. 3 ΕΚ, δεδομένου ότι η Αυστρία εφέρετο να έχει παραβιάσει τα άρθρα 86 παρ. 1 και 82 ΕΚ στο πλαίσιο του καθορισμού των τελών παραχώρησης.

71. Το άρθρο 86 παρ. 3 ΕΚ αναθέτει στην Επιτροπή την εφαρμογή των άρθρων 86 παρ. 1 και 86 παρ. 2, καθώς και, όπου τούτο είναι αναγκαίο, την αποστολή των κατάλληλων οδηγιών και αποφάσεων προς τα κράτη μέλη. Επί μεγάλο διάστημα, η θέση της κοινοτικής νομολογίας ήταν επιβεβαιωτική της άποψης της Επιτροπής, ότι μπορεί να ασκεί τη διακριτική της ευχέρεια ως προς το αν και πώς να κάνει χρήση των εξουσιών της δυνάμει του άρθρου 86 παρ. 3 χωρίς να περιορίζεται ως προς αυτό από την ύπαρξη ή μη καταγγελιών εκ μέρους τρίτων. Τούτο σήμαινε ότι, όπου η Επιτροπή δεν ενεργούσε σχετικά με καταγγελία ιδιώτη εναντίον κράτους μέλους για παραβίαση του άρθρου 86 παρ. 1, ή όπου η Επιτροπή ηρνείτο να ενεργήσει, ο καταγγέλλων ιδιώτης δεν ενομιμοποιείτο να καταθέσει προσφυγή επί παραλείψει ή αίτηση ακύρωσης, ανάλογα με την περίπτωση. Στην απόφαση της 20.2.1997 [41], ενώ και πάλι απέρριπτε ως απαράδεκτη την αίτηση ακύρωσης που είχε κατατεθεί από καταγγέλλοντα κατά της άρνησης της Επιτροπής να παρέμβει δυνάμει του άρθρου 86 παρ. 3, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν θα μπορούσε να αποκλεισθεί, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ένας ιδιώτης να νομιμοποιείται να υποβάλει μια τέτοια αίτηση [42].

[41] ΔΕΚ 20.2.1997, Υπόθεση C-107/95 P Bilanzbuchhalter.

[42] Βάσει της απόφασης του ΔΕΚ στην υπόθεση Bilanzbuchhalter, προσφυγή κατά της Επιτροπής επί παραλείψει έγινε για πρώτη φορά αποδεκτή από το Πρωτοδικείο στην απόφασή του στην υπόθεση TF 1 (3.6.1999, Υπόθεση T-17/96). Το Πρωτοδικείο ήταν της γνώμης ότι ο καταγγέλλων βρισκόταν σε κατάσταση εξαιρετική. Ωστόσο, επειδή η Επιτροπή είχε λάβει θέση πριν από την ημερομηνία της απόφασης, δεν υπήρχε ανάγκη να εκδικασθεί η προσφυγή επί παραλείψει. Κατ' έφεση, το ΔΕΚ (12.7.2001, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-302/99 και C-308/99 P) επιβεβαίωσε ότι, επειδή η Επιτροπή είχε αποσαφηνίσει τη θέση της, οπότε η προσφυγή επί παραλείψει δεν είχε πλέον αντικείμενο, δεν υπήρχε ανάγκη να εξετάσει το Πρωτοδικείο το αποδεκτό ή μη της προσφυγής.

72. Στην προαναφερόμενη απόφαση max.mobil, το Πρωτοδικείο απέκλινε ουσιαστικά από την προηγηθείσα νομολογία. Υποστήριξε ότι οι καταγγέλλοντες ιδιώτες δυνάμει του άρθρου 86 παρ. 3 είχαν το δικαίωμα να ζητήσουν από την Επιτροπή να εξετάσει τις καταγγελίες τους κατά τρόπο ταχύ και αμερόληπτο. Σύμφωνα με το Πρωτοδικείο, η υποχρέωση αυτή υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο, πράγμα που σημαίνει ότι ο καταγγέλλων νομιμοποιείται να καταθέσει προσφυγή δυνάμει του άρθρου 230 ΕΚ για ακύρωση πράξης με την οποία η Επιτροπή αρνείται να ασκήσει τις εξουσίες της δυνάμει του άρθρου 86 παρ. 3. Ως προς την ουσία, η απόφαση ανέφερε ότι ο ρόλος του κοινοτικού δικαστή περιορίζεται στον έλεγχο της πράξης της Επιτροπής ως προς τρία σημεία, δηλαδή (1) εάν περιλαμβάνει αιτιολογική έκθεση η οποία εκ πρώτης όψεως είναι συνεκτική και λαμβάνει δεόντως υπόψη τις σχετικές πλευρές της υπόθεσης, (2) εάν τα παρατιθέμενα πραγματικά περιστατικά είναι ακριβή κατά την ουσία και (3) εάν η εκ πρώτης όψεως αξιολόγηση των πραγματικών αυτών περιστατικών δεν περιέχει έκδηλο σφάλμα.

73. Ακολουθώντας τα κριτήρια αυτά κατά την εξέταση της εν λόγω επιστολής της Επιτροπής, το Πρωτοδικείο απέρριψε την προσφυγή της max.mobil ως αβάσιμη. Ωστόσο, και δεδομένου ότι η υπόθεση αυτή ήγειρε σημαντικά ζητήματα αρχής, η Επιτροπή άσκησε έφεση στο ΔΕΚ, ζητώντας να ακυρωθεί η απόφαση του Πρωτοδικείου και η προσφυγή της max.mobil να απορριφθεί ως απαράδεκτη [43].

[43] ΕΕ C 169, της 13.7.2002, σ. 15.

Γ -Εξελιξεις του ανταγωνισμου ανα τομεα

1. Ενεργεια: απελευθερωση στους τομεις της ηλεκτρικης ενεργειας και του φυσικου αεριου

74. Το έτος 2002 υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικό για την απελευθέρωση των ευρωπαϊκών αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Μεγάλη πρόοδος έχει επιτευχθεί όσον αφορά την έκδοση νέας νομοθεσίας (οδηγία για την ολοκλήρωση των εσωτερικών αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας - στη συνέχεια "οδηγία για την επίσπευση της ολοκλήρωσης", κανονισμός σχετικά με τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και οδηγία για την ασφάλεια του εφοδιασμού στον τομέα του φυσικού αερίου). Ταυτόχρονα, η Επιτροπή έκλεισε σειρά ιδιαίτερα σημαντικών υποθέσεων ανταγωνισμού σχετικών με τον τομέα της ενέργειας.

75. Το σημαντικότερο γεγονός του έτους ήταν το Συμβούλιο Ενέργειας της 25ης Νοεμβρίου 2002. Στη διάρκεια της εν λόγω συνάντησης, τα κράτη μέλη της ΕΕ κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία όσον αφορά την οδηγία για την επιτάχυνση της ολοκλήρωσης [44] (τροπολογίες της οδηγίας 96/92/EΚ για την ηλεκτρική ενέργεια και της οδηγίας 98/30/EΚ για το φυσικό αέριο) και για τον κανονισμό σχετικά με τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας. Η εν λόγω πολιτική συμφωνία αποτελεί βήμα μείζονος σημασίας για την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας και, μετά την επίσημη έγκρισή της (που αναμένεται για το καλοκαίρι του 2003), θα παρέχει στους φορείς της αγοράς την απαραίτητη νομική ασφάλεια για την άσκηση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων τους στον τομέα της Ενέργειας κατά τα επόμενα έτη.

[44] Έγγραφο του Συμβουλίου 14867/02 της 27.11.2002 για το φυσικό αέριο και έγγραφο του Συμβουλίου 14869/02 της 27.11.2002 για την ηλεκτρική ενέργεια.

76. Όσον αφορά την οδηγία για την επιτάχυνση, τα ουσιαστικά στοιχεία του πολιτικού συμβιβασμού που επιτεύχθη μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ το Νοέμβριο του 2002 μπορούν να συνοψισθούν ως εξής: (1) άνοιγμα της αγοράς για όλους τους μη εγχώριους πελάτες φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας από την 1η Ιουλίου 2004 και για όλους τους άλλους πελάτες, δηλαδή συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών νοικοκυριών, από την 1η Ιουλίου 2007. (2) αυξημένες υποχρεώσεις παροχής καθολικής υπηρεσίας στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (εγγύηση εφοδιασμού σε λογικές τιμές). (3) νομικός και λειτουργικός διαχωρισμός για τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς από την 1η Ιουλίου 2004 (για τους διαχειριστές συστημάτων διανομής λειτουργικός διαχωρισμός από την 1η Ιουλίου 2004, νομικός διαχωρισμός από την 1η Ιουλίου 2007). (4) εισαγωγή ενός καθεστώτος ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων για τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής και τις εγκαταστάσεις ΥΦΑ [45]. Όσον αφορά την αποθήκευση τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν την επιλογή μεταξύ καθεστώτων ρυθμιζόμενης πρόσβασης τρίτων και καθεστώτων πρόσβασης τρίτων κατόπιν διαπραγματεύσεων. (5) ανάγκη σύστασης ρυθμιστικών αρχών, οι οποίες θα έχουν τουλάχιστον την αρμοδιότητα να καθορίζουν ή να εγκρίνουν, πριν τεθούν σε εφαρμογή, μεθόδους για τον υπολογισμό των τιμολογίων πρόσβασης δικτύου. (6) οι παρεκκλίσεις από τα ρυθμισμένα τιμολόγια ενδέχεται να επιτραπούν από την Επιτροπή για σημαντικά έργα νέας υποδομής στον τομέα του φυσικού αερίου.

[45] Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο.

77. Ο κανονισμός για τις διασυνοριακές συναλλαγές στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας έχει ως στόχο να θέσει δίκαιους κανόνες για τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, αυξάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Τα κύρια στοιχεία του πολιτικού συμβιβασμού που επιτεύχθηκε μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ μπορούν να συνοψισθούν ως εξής: (1) δημιουργία μηχανισμού αντιστάθμισης υπέρ των διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς για δαπάνες που προκύπτουν ως αποτέλεσμα εξυπηρέτησης διακομιζόμενων ροών, αντιστάθμιση η οποία θα καταβάλλεται από τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς που αποτελούν το σημείο αφετηρίας των διαμετακομιζόμενων ροών και το σύστημα μεταφοράς στο οποίο καταλήγουν οι εν λόγω ροές. (2) καθορισμός εναρμονισμένων αρχών όσον αφορά τα τέλη διαμετακομιζόμενης μεταφοράς, ιδίως, εφαρμογή ισότιμων και διαφανών τελών ανεξαρτήτως απόστασης για τη χρήση δικτύου, μολονότι επιτρέπονται σήματα που αντανακλούν το ισοζύγιο παραγωγής/κατανάλωσης [46]. (3) καθορισμός κανόνων για να μεγιστοποιηθεί η διαθεσιμότητα της ικανότητας μεταφοράς. (4) θέσπιση αρχών για τη διαχείριση της υπερφόρτωσης. (5) καθορισμός κανόνων για τη χρήση εσόδων από τη διαχείριση της υπερφόρτωσης. (6) συμμετοχή των εθνικών ρυθμιστικών αρχών σε θέματα τιμολογίων και κατανομής ικανότητας. (7) πρόβλεψη κυρώσεων από τα κράτη μέλη για παραβάσεις του κανονισμού και υποχρέωση των κρατών μελών να υποβάλουν αναφορά στην Επιτροπή, η οποία παρακολουθεί την εφαρμογή του κανονισμού.

[46] Τα επονομαζόμενα "σήματα χωροθέτησης".

78. Η πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε από τα κράτη μέλη της ΕΕ ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό την τροποποιημένη πρόταση της Επιτροπής όσον αφορά την οδηγία για την επίσπευση και τον κανονισμό για τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2002 [47]. Στην εν λόγω πρόταση ενσωματώθηκαν τα πορίσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης και των συζητήσεων στο πλαίσιο των ομάδων εργασίας του Συμβουλίου, και ελήφθησαν υπόψη οι τροπολογίες που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την πρώτη ανάγνωση της νομοθετικής δέσμης. Ωστόσο, η Επιτροπή είχε προτείνει να πραγματοποιηθεί συντομότερα το πλήρες άνοιγμα της αγοράς.

[47] COM(2002) 304 τελικό της 7.6.2002.

79. Εκτός από τη δέσμη για την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση οδηγίας όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού στον τομέα του φυσικού αερίου [48]. Η εν λόγω πρόταση έχει ως στόχο να διευκρινίσει και να ορίσει τις ευθύνες των φορέων της αγοράς στις ελευθερωμένες ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού. Από την άποψη αυτή, η πρόταση προβλέπει κατ'αρχήν ότι τα κράτη μέλη θα εφαρμόσουν ορισμένα ελάχιστα πρότυπα για τον αδιάλειπτο εφοδιασμό πελατών, για παράδειγμα διαθέσιμη ικανότητα και όγκο σε περίπτωση κακών καιρικών συνθηκών ή στην περίπτωση σημαντικής διακοπής του εφοδιασμού. Ωστόσο, οι εν λόγω κανόνες δεν θα ισχύουν για εταιρίες με μικρά μερίδια αγοράς.

[48] COM(2002) 488 τελικό της 11.9.2002.

80. Το σχέδιο οδηγίας τονίζει επίσης τη σημασία των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας φυσικού αερίου για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης στον τομέα του φυσικού αερίου. Ενώ το σχέδιο οδηγίας αναφέρει ότι το παρόν επίπεδο των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας φυσικού αερίου είναι ικανοποιητικό στο κοινοτικό επίπεδο, εισάγεται ένας μηχανισμός που επιτρέπει την παρακολούθηση των εν λόγω συμβάσεων και τη λήψη των κατάλληλων μέτρων, σε περίπτωση που το επίπεδο των μακροπρόθεσμων συμβάσεων θεωρηθεί ότι δεν είναι πλέον ικανοποιητικό. Από την άποψη αυτή είναι επίσης σημαντικό να τονισθεί ότι μολονότι οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου δεν είναι ipso facto ασυμβίβαστες με το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα ελέγχει εάν προκύπτει θέμα ασυμβίβαστου σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Στο βαθμό που οι περιορισμοί σε συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου είναι απαραίτητοι για να υποστηριχθούν σημαντικές επενδύσεις, για παράδειγμα σε ένα νέο πεδίο φυσικού αερίου, η Επιτροπή θα λαμβάνει το στοιχείο αυτό υπόψη της.

81. Η έκδοση νομοθεσίας με σκοπό την απελευθέρωση των ευρωπαϊκών αγορών ενέργειας πρέπει να συνοδεύεται από την αυστηρή εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού. Η συμβολή του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού στη διαδικασία απελευθέρωσης ενδέχεται να αυξηθεί κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, στο βαθμό που τα νομοθετικά μέτρα στα κράτη μέλη της ΕΕ δημιουργούν το κατάλληλο νομικό πλαίσιο για την εισαγωγή αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις αγορές ενέργειας. Από την άποψη αυτή, αποτελεί καθήκον των ευρωπαϊκών και εθνικών αρχών ανταγωνισμού να εξασφαλίσουν ότι τα κρατικά μέτρα, τα οποία παρεμποδίζουν τη δημιουργία κοινών αγορών ενέργειας, δεν αντικαθίστανται από μέτρα των φορέων της αγοράς.

82. Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού, που οδηγεί στην αποκέντρωση της εφαρμογής του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού, θα απαιτηθεί στενή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών. Προκειμένου να τεθούν οι σωστές προτεραιότητες, η εν λόγω συνεργασία δεν θα πρέπει να περιοριστεί στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, αλλά θα πρέπει, στο βαθμό του δυνατού, να επεκταθεί και στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, οι οποίες πρέπει να διαδραματίσουν συγκεκριμένο ρόλο για την πρακτική εφαρμογή της πολιτικής απελευθέρωσης.

83. Η Επιτροπή κρίνει ότι στις αντίστοιχες αγορές ενέργειας συχνά δεσπόζουν εθνικοί φορείς που καθιστούν αναγκαία την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων κατά των μονοπωλίων, ότι η διαδικασία απελευθέρωσης θα οδηγήσει κατά πάσα πιθανότητα σε περαιτέρω συγχωνεύσεις που καθιστούν αναγκαία την αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, και ότι ορισμένες εταιρίες στον τομέα της ενέργειας ενδέχεται να επιχειρήσουν να επωφεληθούν των κρατικών ενισχύσεων προκειμένου να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους στις απελευθερωμένες αγορές ενέργειας, γεγονός που καθιστά αναγκαία την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

84. Στον τομέα καταπολέμησης των μονοπωλίων η Επιτροπή συνεχίζει να επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σε θέματα ανταγωνισμού όσον αφορά την προμήθεια και σε θέματα δικτύου. Η Επιτροπή κρίνει ότι οι διακανονισμοί μεταξύ των προμηθευτών ενδέχεται να μειώσουν τεχνητά τις επιλογές των καταναλωτών και τη δυνατότητά τους να αλλάξουν προμηθευτή. Όσον αφορά την πρόσβαση στα δίκτυα, η Επιτροπή θεωρεί ότι χωρίς την εισαγωγή αποτελεσματικού, διαφανούς και ισότιμου καθεστώτος πρόσβασης τρίτων, οι εναλλακτικοί προμηθευτές δεν θα έχουν τη δυνατότητα να θέσουν στη διάθεση των καταναλωτών ανταγωνιστικές προσφορές.

85. Όσον αφορά τον ανταγωνισμό στον τομέα της προμήθειας, το κύριο επίτευγμα το 2002 ήταν η διευθέτηση της λεγόμενης υπόθεσης GFU [49]. Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε την από κοινού εμπορία νορβηγικού φυσικού αερίου μέσω μιας επιτροπής διαπραγμάτευσης φυσικού αερίου (GFU). Η εν λόγω επιτροπή, και όχι οι επί μέρους εταιρίες, αποφάσιζαν ποιος θα μπορούσε να αγοράσει νορβηγικό φυσικό αέριο και σε ποια τιμή. Το καθεστώς GFU είχε ως αποτέλεσμα ότι οι ευρωπαίοι πελάτες δεν μπορούσαν να επιλέξουν μεταξύ νορβηγών παραγωγών φυσικού αερίου, που καλύπτουν συνολικά το 10% της ευρωπαϊκής ζήτησης, αλλά έπρεπε να απευθύνονται μόνο στην GFU. Η Επιτροπή μπόρεσε να κλείσει την υπόθεση αφού οι εταιρίες ανέλαβαν τη δέσμευση στο μέλλον να διαθέτουν το προϊόν τους στην αγορά μεμονωμένα και αφού οι δύο σημαντικότεροι φορείς της αγοράς, Statoil και η Norsk Hydro, έλαβαν ορισμένα συνοδευτικά μέτρα, τα οποία ευνοούν τους νέους πελάτες.

[49] Υπόθεση COMP/E-4/36.072, IP 02/1084, 17.7.2002.

86. Μια άλλη υπόθεση σχετική με τη βελτίωση της διάρθρωσης προμήθειας είναι η λεγόμενη υπόθεση Synergen [50]. Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε την κατασκευή μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Δουβλίνο της Ιρλανδίας, από το βασικό ιρλανδό παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας ESB και τη νορβηγική εταιρία φυσικού αερίου και πετρελαίου Statoil. Προκειμένου να εξαλειφθούν οι σχετικές ανησυχίες όσον αφορά τον ανταγωνισμό (που οφείλονταν, μεταξύ άλλων, στη δέσμευση της Statoil να παραχωρήσει στην ESB την εμπορία της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγει η Synergen) η ESB ανέλαβε τη δέσμευση να διαθέτει ηλεκτρική ενέργεια με πλειστηριασμούς ή άμεσες πωλήσεις. Κατ'αυτόν τον τρόπο οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις εν λόγω διαθέσιμες ποσότητες για να δημιουργήσουν μια πελατειακή βάση όταν κατασκευάζουν ένα νέο σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

[50] Yπόθεση COMP/E-4/37.732, IP 02/792, 31.5.2002.

87. Όσον αφορά τη βελτίωση του καθεστώτος πρόσβασης δικτύου, η Επιτροπή ανέλαβε σειρά σημαντικών ερευνών, η πλειονότητα των οποίων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Το 2002, η Επιτροπή ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την λειτουργία του αγωγού διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ ΗΒ και Βελγίου [51]. Η Επιτροπή περάτωσε την εν λόγω έρευνα, αφού κατέστη σαφές ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις έλαβαν ή πρόκειται να λάβουν στο άμεσο μέλλον ορισμένα μέτρα με τα οποία να διευκολύνεται η πρόσβαση τρίτων στον εν λόγω σημαντικό αγωγό που συνδέει το ΗΒ και το Βέλγιο.

[51] Υπόθεση COMP/E-4/38.075, IP 02/401, 13.3.2002.

88. Οι συγχωνεύσεις στον ενεργειακό τομέα συνεχίστηκαν το 2002, τόσο σε εθνικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Ωστόσο, όσον αφορά το κοινοτικό επίπεδο ο αριθμός των συναλλαγών μειώθηκε ελαφρά σε σύγκριση με προηγούμενα έτη. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι η συνεχιζόμενη απελευθέρωση στον τομέα του φυσικού αερίου ενδέχεται να οδηγήσει σε περισσότερες συγχωνεύσεις στον τομέα αυτό. Ο κύριος τομέας συγκέντρωσης υπήρξε η παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικού ρεύματος καθώς και οι δραστηριότητες εμπορίας. Καμία πλήρης και σε βάθος έρευνα δεν πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του 2002 όσον αφορά τις συγχωνεύσεις στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

89. Στον τομέα του φυσικού αερίου, μια συγκέντρωση υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική το 2002. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε, υπό όρους, την εξαγορά της περιφερειακής εταιρίας χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου της Βάδης-Βυτεμβέργης, Gas Versorgung Sόddeutschland (GVS), από τη γερμανική εταιρία ηλεκτρικής ενέργειας Energie Baden-Wόrttemberg AG (EnBW) από κοινού με την ιταλική εταιρία πετρελαίου και φυσικού αερίου Ε.Ν.I S.p.A [52]. Η πράξη, όπως αρχικά κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή, θα είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης της GVS στην αγορά περιφερειακής χονδρικής πώλησης φυσικού αερίου, εξασφαλίζοντάς της σημαντικό μέρος των πελατών της GVS, που ελέγχεται από την EnBW. Προκειμένου να εκλείψουν οι ανησυχίες της Επιτροπής όσον αφορά τον ανταγωνισμό, τα μέρη ανέλαβαν να χορηγήσουν σε όλους τους τοπικούς διανομείς φυσικού αερίου το δικαίωμα να καταγγείλουν πριν τη λήξη τους μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας που έχουν συνάψει με την GVS ή με άλλες θυγατρικές της που ελέγχονται από την EnBW.

[52] Υπόθεση Comp/M.2822, IP 02/1905, 17.12.2002.

90. Το 2002 υπήρξε επίσης πολύ σημαντικό έτος για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της ενέργειας. Οι έρευνες αφορούσαν κυρίως το θέμα του λανθάνοντος κόστους [53]. Στο πλαίσιο αυτό, οι υπηρεσίες της Επιτροπής δημοσίευσαν μια πρώτη απογραφή των δημοσίων ενισχύσεων που χορηγούνται σε διάφορες πηγές ενέργειας [54]. Η απογραφή προσδιορίζει και καταγράφει τα διάφορα εθνικά και κοινοτικά μέτρα που έχουν ληφθεί στον τομέα της ενέργειας, στις περιπτώσεις που υπάρχουν διαθέσιμες σχετικές πληροφορίες. Η απογραφή δεν περιορίζεται στην αυστηρά νομική έννοια της κρατικής ενίσχυσης, και έχει σχεδιασθεί ως εργαλείο για την παρακολούθηση των μελλοντικών επιπτώσεων των ενισχύσεων στις διάφορες αγορές.

[53] Βλ. από την άποψη αυτή το τμήμα για τις κρατικές ενισχύσεις, σημεία 386 και εξής.

[54] http://europa.eu.int/comm/dgs/ energy_transport/home/aids/energy_en.htm

2. Ταχυδρομικες υπηρεσιες

2.1. Νέα οδηγία για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες

91. Στις 10 Ιουνίου το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκριναν τη νέα οδηγία 2002/39/EΚ [55] για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες. Μετά από πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε κοινή θέση όσον αφορά κείμενο για την τροποποίηση της υπάρχουσας οδηγίας για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες στις 15 Οκτωβρίου 2001. Οι κύριες αλλαγές του Συμβουλίου ήταν οι εξής:

[55] Οδηγία 2002/39/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/EΚ όσον αφορά το περαιτέρω άνοιγμα κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών στον ανταγωνισμό.

- Περαιτέρω άνοιγμα της αγοράς με προοδευτική μείωση του αποκλειστικού τομέα από την 1η Ιανουαρίου 2003 και την 1η Ιανουαρίου 2006 [56].

[56] Συγκεκριμένα, από το 2003 ο μη αποκλειστικός τομέας θα περιλαμβάνει επιστολές με βάρος άνω των 100 γραμμαρίων. το εν λόγω όριο βάρους δεν ισχύει εάν η τιμή είναι ίση ή τρεις φορές υψηλότερη του δημόσιου τιμολογίου για ένα αντικείμενο αλληλογραφίας της πρώτης βαθμίδας βάρους της ταχύτερης κατηγορίας. Από το 2006 ο μη αποκλειστικός τομέας θα περιλαμβάνει επιστολές με βάρος άνω των 50 γραμμαρίων. το εν λόγω όριο βάρους δεν ισχύει εάν η τιμή είναι ίση ή τρεις φορές υψηλότερη του δημόσιου τιμολογίου για ένα αντικείμενο αλληλογραφίας της πρώτης βαθμίδας βάρους της ταχύτερης κατηγορίας.

- Η δυνατότητα να υλοποιηθεί η εσωτερική αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών το 2009 [57], με πρόταση της Επιτροπής που πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

[57] Το 2006 η Επιτροπή θα ολοκληρώσει μελέτη στην οποία θα αξιολογείται, για κάθε κράτος μέλος, ο αντίκτυπος από την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών το 2001 στην καθολική υπηρεσία. Βάσει της εν λόγω μελέτης η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σε συνδυασμό με πρόταση στην οποία θα επιβεβαιώνεται, ανάλογα με την περίπτωση, το 2009 ως χρονικό όριο για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών ή θα καθορίζονται ενδεχόμενα άλλα μέτρα βάσει των συμπερασμάτων της μελέτης.

- Η απελευθέρωση του εξερχόμενου διασυνοριακού ταχυδρομείου με εξαίρεση τα κράτη μέλη στα οποία η σχετική υπηρεσία πρέπει να ενταχθεί στον αποκλειστικό τομέα προκειμένου να εξασφαλισθεί η παροχή της καθολικής υπηρεσίας.

- Η απαγόρευση των διασταυρούμενων επιδοτήσεων των καθολικών υπηρεσιών εκτός του αποκλειστικού τομέα με έσοδα από υπηρεσίες στον αποκλειστικό τομέα, εκτός εάν αυτό είναι απολύτως αναγκαίο για την τήρηση ειδικών υποχρεώσεων καθολικής υπηρεσίας που επιβάλλονται στον ανταγωνιστικό τομέα.

- Η εφαρμογή των αρχών της διαφάνειας και της ισότιμης μεταχείρισης στις περιπτώσεις που οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας εφαρμόζουν ειδικά τιμολόγια.

92. Το κείμενο στη συνέχεια αναθεωρήθηκε και εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τρεις περαιτέρω τροπολογίες, οι οποίες ωστόσο δεν επηρεάζουν τα νέα στοιχεία που προαναφέρθηκαν.

3. Τηλεπικοινωνιες

3.1. Νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών

93. Στις 14 Φεβρουαρίου το Συμβούλιο ενέκρινε νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για την εκ των προτέρων νομοθετική ρύθμιση των δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών που ετέθη σε εφαρμογή στις 24 Απριλίου. Η εν λόγω νέα δέσμη νομοθετικών μέτρων αποτελείται από πέντε οδηγίες [58] και αποτελεί μια σε βάθος αναθεώρηση του ρυθμιστικού πλαισίου για τις τηλεπικοινωνίες, με σκοπό να αυξηθεί ο ανταγωνισμός στον εν λόγω καίριο τομέα για την ευρωπαϊκή οικονομία. Τέσσερις από τις οδηγίες (η οδηγία πλαισίου 2002/21/ΕΚ, η οδηγία πρόσβασης 2002/19/ΕΚ, η οδηγία αδειοδότησης 2002/20/EΚ και η οδηγία καθολικής υπηρεσίας 2002/22/EΚ) πρέπει να μεταφερθούν στο εθνικό δίκαιο μέχρι την 25η Ιουλίου 2003 και να αρχίσουν να ισχύουν από την ίδια ημερομηνία, ενώ η οδηγία για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες 2002/58/EΚ πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή μέχρι την 31η Οκτωβρίου 2003.

[58] ΕΕ L 108, της 24.4.2002 και ΕΕ L 201, της 31.7.2002, σ. 37.

94. Η εν λόγω νέα δέσμη ρυθμιστικών μέτρων επιδιώκει να είναι τεχνολογικά ουδέτερη, αντιμετωπίζοντας όλα τα δίκτυα μεταφοράς με ισότιμο τρόπο. Κατ'αυτό τον τρόπο οι φορείς της αγοράς υπόκεινται σε κανονιστικούς περιορισμούς μόνο όταν αυτό είναι απαραίτητο και σε ενιαία βάση σε ολόκληρη την ΕΕ, ενώ ταυτόχρονα παρέχεται, μεταξύ άλλων, στην Επιτροπή η εξουσία να ζητά από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές να αποσύρουν σχέδια αποφάσεων σε κρίσιμους τομείς που σχετίζονται με τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

95. Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του νέου πλαισίου είναι ο νέος ορισμός της έννοιας της "σημαντικής ισχύος στην αγορά" (ΣΙΑ), που βασίζεται πλέον στον ορισμό της δεσπόζουσας θέσης βάσει του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ (βλ. άρθρο 14 της οδηγίας πλαισίου). Ως αποτέλεσμα της εν λόγω αλλαγής στον ορισμό, μια ρυθμιστική υποχρέωση εκ των προτέρων μπορεί, κατά γενικό κανόνα, να επιβληθεί μόνο σε επιχειρήσεις που κατέχουν, συλλογικά ή μεμονωμένα, δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 82. Βάσει του προηγούμενου ρυθμιστικού πλαισίου μια επιχείρηση υπόκειτο σε κανονιστική ρύθμιση εκ των προτέρων εάν κατείχε μερίδιο αγοράς 25%. Ο νέος ορισμός της ΣΙΑ θα έχει ως εκ τούτου το αποτέλεσμα να υψώσει τον κανονιστικό φραγμό, ενώ ταυτόχρονα θα εξασφαλίσει τη συνέπεια μεταξύ κανονιστικών ρυθμίσεων εκ των προτέρων και εφαρμογής εκ των υστέρων των κανόνων του ανταγωνισμού όσον αφορά τις επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση.

96. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι η υποχρέωση των εθνικών ρυθμιστικών αρχών (ΕΡΑ) να διεξάγουν μια κανονική ανάλυση της αγοράς πριν υποβάλλουν οποιουδήποτε είδους κανονιστικές υποχρεώσεις σε επιχειρήσεις με ΣΙΑ. Συγκεκριμένα, οι ΕΡΑ θα πρέπει να προσδιορίζουν την αγορά σχετικού προϊόντος καθώς και τη γεωγραφική αγορά προκειμένου να εκτιμήσουν εάν μια επιχείρηση διαθέτει ΣΙΑ. Από την άποψη αυτή, η Επιτροπή [59] εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την ανάλυση αγοράς και την εκτίμηση της ΣΙΑ [60], καθορίζοντας τις μεθόδους και τις αρχές του δικαίου ανταγωνισμού που οι ΕΡΑ θα πρέπει να εφαρμόζουν όταν πραγματοποιούν μια ανάλυση αγοράς. Στην πράξη, οι ΕΡΑ πρέπει να επικεντρώνουν την ανάλυση αγοράς στις αγορές εκείνες οι οποίες δικαιολογούν μια κανονιστική ρύθμιση εκ των προτέρων με βάση συγκεκριμένα κριτήρια. Οι εν λόγω αγορές απαριθμούνται σε σύσταση που η Επιτροπή εξέδωσε στις 11 Φεβρουαρίου 2003 2003 [61] σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας πλαισίου. Εάν μια ΕΡΑ αποφασίσει να θεσπίσει κανονιστικές ρυθμίσεις για μια αγορά η οποία δεν περιλαμβάνεται στη σύσταση, θα πρέπει να ζητήσει προηγουμένως έγκριση από την Επιτροπή και να ακολουθήσει τη διαδικασία που παρατίθεται στο άρθρο 7 της οδηγίας πλαισίου.

[59] Σύμφωνα με το άρθρο 15 της οδηγίας πλαισίου.

[60] ΕΕ C 165 της 11.7.2002.

[61] C(2003)497.

97. Τέλος, το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι οι ΕΡΑ οφείλουν να συνεργάζονται με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού (όταν πραγματοποιούν μια ανάλυση αγοράς. Κατ'αυτόν τον τρόπο, ο ρόλος των ΕΑΑ ενισχύεται, δεδομένου ότι θα πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ορισμοί αγοράς ή τα θέματα που σχετίζονται με την δεσπόζουσα θέση θα αντιμετωπίζονται με συνέπεια τόσο εκ των προτέρων όσο και εκ των υστέρων. Στο πλαίσιο της εν λόγω συνεργασίας, οι ΕΡΑ και οι ΕΑΑ θα έχουν επίσης το δικαίωμα να ανταλλάσσουν εμπιστευτικές πληροφορίες, υπό τον όρο ότι η αποδέκτρια αρχή εξασφαλίζει το ίδιο επίπεδο εμπιστευτικότητας με τη διαβιβάζουσα αρχή (άρθρο 3 παράγραφος 5 της οδηγίας πλαισίου).

98. Στην ανακοίνωση για την "Ανασκόπηση για το 1999 του κανονιστικού πλαισίου των επικοινωνιών" [62], η Επιτροπή είχε προβλέψει, παράλληλα με την έγκριση νέου ρυθμιστικού πλαισίου για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, να ενοποιήσει και να απλοποιήσει την οδηγία 90/388 σχετικά με τον ανταγωνισμό στις αγορές των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών [63].

[62] COM(1999)539.

[63] Όπως τροποποιήθηκε διαδοχικά από τις οδηγίες 94/46, 95/51, 96/2, 96/19 και 1999/64.

99. Στη συνέχεια ενός πρώτου σχεδίου οδηγίας που εγκρίθηκε στις 12 Ιουλίου 2000 και υποβλήθηκε σε δημόσια διαβούλευση [64], η Επιτροπή προχώρησε τις εργασίες της προκειμένου να εξασφαλίσει τη συνοχή και τη σύνδεση με τις οδηγίες του νέου ρυθμιστικού πλαισίου. Η νέα οδηγία 2002/77/ΕΟΚ, που εκδόθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου [65], θέτει τους ίδιους στόχους με την οδηγία 90/388/ΕΟΚ, συγκεκριμένα α) την κατάργηση των υφιστάμενων ειδικών και αποκλειστικών δικαιωμάτων και την απαγόρευση της χορήγησης νέων ειδικών και αποκλειστικών δικαιωμάτων στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών υπό ευρεία έννοια, και β) την αναγνώριση του δικαιώματος των επιχειρήσεων όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης και την παροχή υπηρεσιών σε ένα πλαίσιο πραγματικού ανταγωνισμού.

[64] ΕΕ C 96 της 27.3.2001, σ. 2

[65] ΕΕ L 249 της 17.9.2002, σ. 21.

100. Πιο συγκεκριμένα, στην εν λόγω οδηγία έχουν διατηρηθεί μόνο οι διατάξεις που παραμένουν αναγκαίες για την επίτευξη των στόχων των αρχικών οδηγιών που βασίζονται στο άρθρο 86 της συνθήκης. Διατάξεις οι οποίες έχουν περιπέσει σε αχρηστία καταργήθηκαν, καθώς και οι διατάξεις της παλαιάς οδηγίας "ανταγωνισμός", οι οποίες έχουν ενταχθεί στο νέο ρυθμιστικό πλαίσιο και οι οποίες αφορούν την εναρμόνιση των όρων πρόσβασης στα δίκτυα και τις υπηρεσίες.

3.2. Περάτωση της τομεακής έρευνας όσον αφορά τις μισθωμένες γραμμές

101. Το Νοέμβριο, η Επιτροπή αποφάσισε να κλείσει την τομεακή έρευνα όσον αφορά τις μισθωμένες γραμμές την οποία είχε αρχίσει το 1999, δεδομένου ότι οι επιφυλάξεις της σε σχέση με τις υψηλές τιμές και θέματα πιθανής άνισης μεταχείρισης έχουν πλέον εξαλειφθεί, τόσο σε εθνικό επίπεδο μέσω της επιβογής του ειδικού κανονισμού για τον εν λόγω τομέα από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές (ΕΡΑ), και μέσω αυτεπαγγέλτων διαδικασιών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με συγκεκριμένα κράτη μέλη της ΕΕ [66].

[66] IP/02/1852 της 11.12.2002.

102. Στα συμπεράσματα του πρώτου σταδίου της έρευνας είχε τονισθεί ιδιαίτερα η ύπαρξη υψηλών τιμών και αποκλινουσών πολιτικών τιμολόγησης στην ΕΕ που δεν δικαιολογούνται από διαφορές κόστους [67]. Το Νοέμβριο του 2000, η ΓΔ Ανταγωνισμού ξεκίνησε πέντε έρευνες αυτεπαγγέλτως όσον αφορά το ενδεχόμενο εξαιρετικά υψηλών τιμών και/ή άνισης μεταχείρισης στην παροχή μισθωμένων γραμμών στο Βέλγιο, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Δύο χρόνια αργότερα, η Επιτροπή διαπίστωσε μια σημαντική μείωση των τιμών όσον αφορά