ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΑΓΓΟ : Ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων

ΑΕγχΠ : Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

ΔΔΟ : Διαχείριση των δημόσιων οικονομικών

ΔΝΤ : Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

ΕΕΠ : Εθνικό Ενδεικτικό Πρόγραμμα

ΕΛΔ : Ενιαίος λογαριασμός δημοσίου

ΕΜΓΕΣ : Ευρωπαϊκός μηχανισμός γειτονίας και εταιρικής σχέσης

ΕΜΔΔΑ : Ευρωπαϊκό μέσο για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου

ΕΠΓ : Ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας

ΕΣΧ : Έγγραφο στρατηγικής ανά χώρα

ΕΤΔ : Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Δημοκρατία

ΕΥΕΔ : Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης

ΜΑΣ-ΜΚΦ : Μηχανισμός Αναπτυξιακής Συνεργασίας — Μη Κρατικοί Φορείς

ΜΚΟ : Μη κυβερνητική οργάνωση

ΜΠΔ : Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δαπανών

ΜΣ : Μέσο σταθερότητας

ΜΧΚΠ : Μηχανισμός χρηματοδότησης για την κοινωνία των πολιτών

ΟΚΠ : Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών

ΤΔΣ : Τομεακή δημοσιονομική στήριξη

CAO : Κεντρικός Οργανισμός Ελέγχου (Central Audit Organization)

MEDA : Συνοδευτικά μέτρα για τη μεταρρύθμιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών στις μεσογειακές χώρες μη μέλη

NCCM : Εθνικό Συμβούλιο για την Παιδική Ηλικία και τη Μητρότητα (National Council for Childhood and Motherhood)

NCHR : Εθνικό Συμβούλιο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (National Council for Human Rights)

NCW : Εθνικό Συμβούλιο για τις Γυναίκες (National Council for Women)

PEFA : Πρόγραμμα δημοσίων δαπανών και δημοσιονομικής ευθύνης (Public Expenditure and Financial accountability)

PETS : Έλεγχος για την πορεία των δημόσιων δαπανών (Public Expenditure Tracking Survey)

SCAF : Ανώτατο Συμβούλιο των αιγυπτιακών Ενόπλων Δυνάμεων (Supreme Council of the Armed Forces in Egypt)

SIGMA : Στήριξη για τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της διαχείρισης (Support in Governance and Management)

ΣΥΝΟΨΗ

I. Η Αίγυπτος, η μεγαλύτερη χώρα του αραβικού κόσμου, ανέκαθεν διαδραμάτιζε ηγετικό ρόλο στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Επίσης, συνέβαλε καθοριστικά στην Αραβική Άνοιξη μέσω της εξέγερσης κατά του καθεστώτος Μουμπάρακ, στις αρχές του 2011.

II. Τόσο πριν όσο και μετά την εξέγερση η Αίγυπτος συγκαταλεγόταν μεταξύ των κυριότερων δικαιούχων χρηματοδοτικής βοήθειας από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό γειτονίας και εταιρικής σχέσης (ΕΜΓΕΣ), ο οποίος χρησιμοποιείται από την ΕΕ για τη στήριξη της ευρωπαϊκής πολιτικής γειτονίας (ΕΠΓ).

III. Κατά την περίοδο 2007-2013, η Αίγυπτος έλαβε χρηματοδότηση ενός δισεκατομμυρίου ευρώ κατά προσέγγιση. Το 60 % περίπου του ποσού αυτού διοχετεύθηκε στην κυβέρνηση της Αιγύπτου μέσω της τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (ΤΔΣ) και το υπόλοιπο μέσω έργων τα οποία είχαν συμφωνηθεί με τις αιγυπτιακές αρχές. Επίσης, η ΕΕ έχει διαθέσει μικρότερα κονδύλια απευθείας σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ), ιδίως μέσω του ευρωπαϊκού μέσου για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΜΔΔΑ).

IV. Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκε κατά πόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) διαχειρίστηκαν αποτελεσματικά τη στήριξη της ΕΕ συμβάλλοντας στη βελτίωση της διακυβέρνησης στην Αίγυπτο πριν και μετά την εξέγερση του 2011.

V. Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο έως τον Σεπτέμβριο του 2012 και εστιάστηκε σε δύο βασικούς τομείς της διακυβέρνησης: αφενός, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία και, αφετέρου, τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών (ΔΔΟ) και την καταπολέμηση της διαφθοράς. Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν 25 έργα και τα τρία κύρια προγράμματα ΤΔΣ. Επίσης, διερευνήθηκε ο τρόπος με τον οποίο η ΕΕ διαχειρίστηκε το ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας της ΕΠΓ με την Αίγυπτο, προκειμένου να επιτευχθεί πρόοδος στους εν λόγω τομείς.

VI. Με τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι, συνολικά, η Επιτροπή και η ΕΥΕΔ δεν κατόρθωσαν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τη στήριξη της ΕΕ, ώστε να βελτιωθεί η διακυβέρνηση στην Αίγυπτο. Το γεγονός αυτό οφείλεται, εν μέρει, στις δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν στην Αίγυπτο αλλά και σε αδυναμίες στον τρόπο διαχείρισης της συνεργασίας με την εν λόγω χώρα εκ μέρους της ΕΥΕΔ και της Επιτροπής.

VII. Πριν από την εξέγερση η Επιτροπή είχε κατορθώσει να συμπεριλάβει σημαντικό αριθμό θεμάτων που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας στο σχέδιο δράσης της ΕΠΓ ΕΕ-Αιγύπτου για τις μεταρρυθμίσεις και είχε θέσει την περιοχή αυτή μεταξύ των προτεραιοτήτων της για τη χορήγηση βοήθειας από τον ΕΜΓΕΣ. Ωστόσο, η επίτευξη προόδου στους εν λόγω τομείς, είτε στο πλαίσιο του διαλόγου της ΕΠΓ είτε μέσω της χρηματοδότησης του βασικού έργου του ΕΜΓΕΣ, δεν κατέστη δυνατή στην εν λόγω περιοχή. Παρά τις δυσχέρειες αυτές, η Επιτροπή συνέχισε να χορηγεί σημαντική χρηματοδοτική βοήθεια στην αιγυπτιακή κυβέρνηση, ιδίως μέσω της δημοσιονομικής στήριξης.

VIII. Πριν από την εξέγερση τα έργα στο πλαίσιο των οποίων η χρηματοδότηση χορηγείτο απευθείας στις ΟΚΠ σημείωναν ελαφρώς μεγαλύτερη επιτυχία, αλλά η χρηματοδότησή τους ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Παρά το γεγονός ότι χορηγήθηκε σημαντική χρηματοδότηση μέσω της δημοσιονομικής στήριξης, το εν λόγω μέσο δεν συνέβαλε αποτελεσματικά στην προώθηση της ΔΔΟ και έχει σημειωθεί βραδεία μόνο πρόοδος. Η Επιτροπή χρηματοδότησε ένα σημαντικότατο έργο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, του οποίου η έναρξη, ωστόσο, καθυστέρησε επίσης πολύ και το οποίο δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο αρκετά στενής παρακολούθησης.

IX. Μετά την εξέγερση, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ, η νεοσύστατη ΕΥΕΔ και η Επιτροπή κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της στήριξης της ΕΕ. Ωστόσο, η αναθεώρηση της ΕΠΓ δεν έχει οδηγήσει προς το παρόν σε σημαντική επανεξέταση της βοήθειας της ΕΕ προς την Αίγυπτο. Μολονότι η προώθηση της "βαθιάς δημοκρατίας", στην οποία επικεντρώνεται η αναθεώρηση, είναι σημαντικότατη για την Αίγυπτο, τα δικαιώματα των γυναικών και των μειονοτήτων αποτελούν βασικά θέματα στην Αίγυπτο στα οποία δεν δίνεται επαρκής έμφαση ούτε στο πλαίσιο της αναθεώρησης ούτε σε αυτό της συνακόλουθης νέας βοήθειας. Απομένει να αποδειχθεί κατά πόσον οι νέοι μηχανισμοί για τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών θα αποφέρουν προστιθέμενη αξία, ενώ η πρόσθετη χρηματοδότηση που χορηγήθηκε στις ΟΚΠ της Αιγύπτου υπήρξε περιορισμένη.

X. Στη σχετική αναθεώρηση της δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ προσδιορίζονται ορισμένοι σημαντικοί τρόποι ενίσχυσης της διαχείρισης από την Επιτροπή· ωστόσο, εάν η Επιτροπή δεν εφαρμόσει τις προϋποθέσεις της με αυστηρότερο τρόπο, οι αλλαγές αυτές δεν θα είναι αποτελεσματικές.

XI. Η έκθεση περιλαμβάνει συστάσεις σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης της στήριξης που παρέχεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία, τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθώς και σχετικά με την ανάγκη αναθεώρησης της χρήσης της δημοσιονομικής στήριξης προς την Αίγυπτο.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Στην παρούσα έκθεση ελέγχου αξιολογούνται οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προωθήσουν τη χρηστή διακυβέρνηση στην Αίγυπτο πριν και μετά τα γεγονότα του 2011.

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ

2. Η Αίγυπτος, με 84 εκατομμύρια κατοίκους, είναι η μεγαλύτερη χώρα του αραβικού κόσμου και ανέκαθεν διαδραμάτιζε ηγετικό ρόλο στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, έχει μία από τις μεγαλύτερες μουσουλμανικές κοινότητες στον κόσμο, καθώς και μεγάλη χριστιανική μειονότητα. Οι σχέσεις της με το γειτονικό Ισραήλ είναι καίριας σημασίας για την ειρήνη στην περιοχή αλλά και πέραν αυτής.

3. Μετά την ανατροπή της μοναρχίας το 1952, και έως το 2011, τη διακυβέρνηση της Αιγύπτου ανέλαβαν διαδοχικά τρεις απολυταρχικοί πρόεδροι, και οι τρεις στρατιωτικοί. Ο πρώτος ήταν ο στρατηγός Νάσερ, ο οποίος κυβέρνησε έως τον θάνατό του το 1970 και τον οποίο διαδέχθηκε ο στρατηγός Σαντάτ, ο οποίος δολοφονήθηκε από μουσουλμάνους εξτρεμιστές το 1981, ενώ από το 1981 έως το 2011 κυβέρνησε ο αντιπρόεδρος του Σαντάτ Χόσνι Μουμπάρακ, ο οποίος είχε επίσης διατελέσει Διοικητής της Πολεμικής Αεροπορίας.

4. Καθ’ όλη τη διάρκεια της τριακονταετούς θητείας του στο προεδρικό αξίωμα, ο Μουμπάρακ συνέχιζε να εφαρμόζει τους νόμους έκτακτης ανάγκης που είχαν θεσπιστεί μετά τη δολοφονία του Σαντάτ. Μέχρι το 2005 ήταν ο μοναδικός υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές και, ως εκ τούτου, εξελέγη πέντε συνεχόμενες φορές με μεγάλη πλειοψηφία. Το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα του Μουμπάρακ ήταν κυρίαρχο στο Κοινοβούλιο. Το 2005 υπέκυψε στην πίεση και επέτρεψε τη διεξαγωγή ανοικτών προεδρικών εκλογών. Στη συνέχεια, ωστόσο, έθεσε τόσο περιοριστικούς όρους που ήταν δύσκολο για οποιονδήποτε αξιόλογο αντίπαλο να λάβει μέρος στις εκλογές.

5. Σε αντίθεση με τα ανωτέρω, ο Μουμπάρακ προέβη, ιδίως από το 2005 και εξής, σε σειρά φιλελεύθερων οικονομικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες είχαν γενικά ευνοϊκή αποδοχή από τη διεθνή κοινότητα. Ωστόσο, οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις ενίσχυσαν, αντί να μειώσουν, τις ανισότητες, καθώς τόσο ο στρατός όσο και κύκλοι που συνδέονταν με την οικογένεια Μουμπάρακ είχαν πολύ μεγάλα οικονομικά συμφέροντα.

6. Στις 25 Ιανουαρίου 2011 ξέσπασε λαϊκή εξέγερση, με τους διαδηλωτές να διαμαρτύρονται για τη συνεχιζόμενη επιβολή των νόμων έκτακτης ανάγκης, καθώς και για τη σχετική αστυνομική βία και τα βασανιστήρια, τη μη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών και την περιορισμένη ελευθερία λόγου. Οι διαδηλωτές στρέφονταν επίσης κατά της διαδεδομένης διαφθοράς και των υψηλών επιπέδων ανεργίας, σε συνδυασμό με την αύξηση στις τιμές των τροφίμων. Αυτά τα απροσδόκητα, σε μεγάλο βαθμό, γεγονότα οδήγησαν στην παραίτηση του Μουμπάρακ στις 11 Φεβρουαρίου του 2011.

7. Από τον Φεβρουάριο του 2011 έως τον Ιούνιο του 2012 τη διακυβέρνηση της χώρας είχε αναλάβει de facto το Ανώτατο Συμβούλιο των Ενόπλων Δυνάμεων (SCAF). Από πολλές απόψεις, το SCAF συνέχισε να εφαρμόζει την αυταρχική προσέγγιση των προηγούμενων κυβερνήσεων, λαμβάνοντας, μεταξύ άλλων, πολύ σκληρά μέτρα κατά των ξένων ΜΚΟ από το φθινόπωρο του 2011. Ωστόσο, έπειτα από πολλές αναβολές, τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2012 διεξήχθησαν προεδρικές εκλογές στις οποίες ανακηρύχθηκε νικητής, αν και με μικρή διαφορά, ο υποψήφιος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας Μοχάμεντ Μόρσι.

8. Η επιτυχία αυτή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας ήταν εύλογη, δεδομένης της ισχυρής παρουσίας της στις βουλευτικές εκλογές στο τέλος του 2011, όταν οι υποψήφιοι βουλευτές της έλαβαν 235 από τις 498 έδρες. Παράλληλα, ένας συντηρητικότερος ισλαμικός συνασπισμός, υπό την ηγεσία των σαλαφιστών, έλαβε 123 έδρες. Τα κοσμικά και φιλελεύθερα κόμματα, παρά το γεγονός ότι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξέγερση, έλαβαν μόνο το 20 % περίπου των εδρών. Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2012, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ορισμένες πτυχές των εκλογών ήταν αντισυνταγματικές, με αποτέλεσμα να προγραμματιστεί νέος γύρος εκλογών για το 2013.

9. Τον Δεκέμβριο του 2012 οι Αιγύπτιοι ψήφισαν υπέρ ενός νέου συντάγματος. Ωστόσο, εκφράστηκαν σοβαρές ανησυχίες από μεγάλα τμήματα της αιγυπτιακής κοινωνίας για στροφή προς τον νόμο της Σαρία, για επιβολή περιορισμών τόσο στην ελευθερία της έκφρασης όσο και στα δικαιώματα των γυναικών και των μειονοτήτων, καθώς και για τη διατήρηση του προνομιακού ρόλου του στρατού.

ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΕ

10. Η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Αιγύπτου, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2004, παρέχει τη νομική βάση και το θεσμικό πλαίσιο για τη συνεργασία της Αιγύπτου με την ΕΕ. Σε αυτήν προβλέπεται Συμβούλιο Σύνδεσης, το οποίο συνέρχεται σε υπουργικό επίπεδο τουλάχιστον μία φορά ετησίως, με σκοπό τη διεξαγωγή διαλόγου για καίρια ζητήματα που σχετίζονται με την εν λόγω συμφωνία ή για άλλα διμερή ή διεθνή θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Μια Επιτροπή Σύνδεσης, που υποστηρίζεται από υποεπιτροπές, έχει ως στόχο τη διευκόλυνση του διαλόγου σε επίπεδο ανώτατων αξιωματούχων, ώστε να διασφαλίζεται η εφαρμογή της συμφωνίας.

11. Βασικό χαρακτηριστικό της συμφωνίας σύνδεσης είναι η έμφαση που δίνει στον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου (άρθρο 2), γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζει τη σταθερή δέσμευση της ΕΕ για προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεών της, η οποία κατοχυρώνεται επίσης στο άρθρο 21 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση [1].

12. Μεταξύ των χωρών που επωφελούνται από την ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας (ΕΠΓ) της ΕΕ, η Αίγυπτος είναι η μεγαλύτερη χώρα από άποψη πληθυσμού [2]. Η ΕΠΓ δρομολογήθηκε το 2004 με στόχο την αποφυγή της εμφάνισης νέων διαχωριστικών γραμμών μεταξύ της διευρυμένης ΕΕ και των νότιων και ανατολικών γειτόνων της, μέσω της ενίσχυσης της ευημερίας, της σταθερότητας και της ασφάλειας τόσο της ΕΕ όσο και των γειτονικών χωρών της.

13. Κεντρικό στοιχείο της ΕΠΓ είναι τα διμερή σχέδια δράσης τα οποία συμφωνούνται μεταξύ της ΕΕ και κάθε χώρας-εταίρου της ΕΠΓ. Στα εν λόγω σχέδια δράσης περιλαμβάνεται μια σειρά βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προτεραιοτήτων, με σκοπό την εφαρμογή πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των δύο μερών. Το σχέδιο δράσης ΕΕ-Αιγύπτου εγκρίθηκε από το Συμβούλιο ΕΕ-Αιγύπτου τον Μάρτιο του 2007 και καλύπτει έξι τομείς [3]. Ενώ η προβλεπόμενη ημερομηνία λήξης του ήταν τον Μάρτιο του 2012, η διάρκειά του παρατάθηκε, ενώ καταρτίζεται νέο σχέδιο δράσης σε συνεργασία με τη νέα ηγεσία της χώρας. Η Ευρωπαϊ -κή Επιτροπή δημοσιεύει ετήσιες εκθέσεις προόδου της ΕΠΓ σχετικά με την εφαρμογή των προγραμματισμένων μεταρρυθμίσεων που προβλέπονται στα σχέδια δράσης.

14. Μέχρι και το τέλος του 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν υπεύθυνη για την ανάπτυξη της προσέγγισης της ΕΠΓ και στη συνέχεια για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση της βοήθειας, καθώς και για το συνολικό πλαίσιο συνεργασίας της ΕΠΓ. Μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), τον Δεκέμβριο του 2010, η ΕΥΕΔ ανέλαβε την ευθύνη της ανάπτυξης πολιτικής, καθώς και του συνολικού πλαισίου συνεργασίας, ενώ από κοινού με την Επιτροπή έχουν αναλάβει τον προγραμματισμό της βοήθειας. Η υλοποίηση της βοήθειας εξακολουθεί να αποτελεί αρμοδιότητα της Επιτροπής.

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΕ

15. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός γειτονίας και εταιρικής σχέσης (ΕΜΓΕΣ) [4] δημιουργήθηκε το 2007 με σκοπό την παροχή χρηματοδοτικής βοήθειας στις χώρες-εταίρους για την εφαρμογή του σχεδίου δράσης. Ο ΕΜΓΕΣ αντικατέστησε το προηγούμενο πρόγραμμα χρηματοδοτικής βοήθειας "MEDA", το οποίο κάλυπτε μόνον τις χώρες της νότιας και ανατολικής Μεσογείου [5]. Προϋπόθεση για τη χορήγηση της βοήθειας του ΕΜΓΕΣ αποτελεί ο σεβασμός της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (άρθρο 28). Η Αίγυπτος συγκαταλέγεται μεταξύ των κυριότερων δικαιούχων του ΕΜΓΕΣ και χρηματοδοτείται με περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ στο πλαίσιο του εγγράφου στρατηγικής ανά χώρα (ΕΣΧ) για την περίοδο 2007-2013. Στο ΕΣΧ προσδιορίζονται οι εξής τρεις τομείς προτεραιότητας όσον αφορά τη βοήθεια που παρέχεται από τον ΕΜΓΕΣ (βλέπε παράρτημα Ι για τις λεπτομέρειες της χρηματοδότησης):

α) στήριξη των μεταρρυθμίσεων στους τομείς της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης (90 εκατομμύρια ευρώ)·

β) ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της οικονομίας (409 εκατομμύρια ευρώ)·

γ) διασφάλιση της βιωσιμότητας της ανάπτυξης (508 εκατομμύρια ευρώ).

16. Το 40 % περίπου της βοήθειας του ΕΜΓΕΣ προς την Αίγυπτο χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση έργων, ενώ το 60 % περίπου της βοήθειας του ΕΜΓΕΣ προς τη χώρα υλοποιείται μέσω της τομεακής δημοσιονομικής στήριξης. Αυτό συνεπάγεται τη διοχέτευση των ευρωπαϊκών πόρων απευθείας στον εθνικό προϋπολογισμό της Αιγύπτου, υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσης της χώρας προς τους όρους για τομεακές μεταρρυθμίσεις και για μεταρρυθμίσεις στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών (ΔΔΟ) [6]. Κατά τα τελευταία έτη, τα προγράμματα βοήθειας της Επιτροπής επικεντρώνονται κυρίως στη βελτίωση της ΔΔΟ —δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο οι δικαιούχοι κυβερνήσεις σχεδιάζουν, εκτελούν και ελέγχουν τους προϋπολογισμούς τους— με σκοπό τη βελτίωση της οικονομίας, της αποδοτικότητας, της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας όσον αφορά τον τρόπο χρήσης τόσο των εθνικών πόρων τους όσο και των κονδυλίων της ΕΕ. Η δημοσιονομική στήριξη αποτελεί το βασικό μέσο το οποίο χρησιμοποίησε η Επιτροπή για την επίτευξη του εν λόγω σκοπού στην Αίγυπτο.

17. Ενώ η βοήθεια της ΕΕ προς την Αίγυπτο χρηματοδοτείται κυρίως από τον ΕΜΓΕΣ, περαιτέρω στήριξη, αν και πολύ μικρότερη, έχει χορηγηθεί για τον τομέα της διακυβέρνησης μέσω του ευρωπαϊκού μέσου για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΜΔΔΑ), των θεματικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τον μηχανισμό αναπτυξιακής συνεργασίας (ΜΑΣ), του μέσου σταθερότητας (ΜΣ) και του πρόσφατα συσταθέντος μηχανισμού για την κοινωνία των πολιτών. Βασικό χαρακτηριστικό της εν λόγω στήριξης της Επιτροπής είναι ότι μπορεί να παρασχεθεί απευθείας στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) και σε άλλους μη κρατικούς φορείς (ΜΚΦ) μέσω επιχορηγήσεων, χωρίς να απαιτείται η σύναψη συμφωνίας χρηματοδότησης με τις εθνικές αρχές.

ΕΜΒΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

18. Στο πλαίσιο του ελέγχου τέθηκε το εξής γενικό ερώτημα:

"Υπήρξε αποτελεσματική η διαχείριση της στήριξης της ΕΕ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) όσον αφορά τη βελτίωση της διακυβέρνησης πριν και μετά την εξέγερση του 2011;"

19. Ο έλεγχος κάλυψε την περίοδο από το 2007, έτος δημιουργίας του ΕΜΓΕΣ, έως τον Σεπτέμβριο του 2012 [7].

20. Ο έλεγχος επικεντρώθηκε σε δύο βασικούς τομείς της διακυβέρνησης: αφενός, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα και, αφετέρου, τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών (ΔΔΟ) και την καταπολέμηση της διαφθοράς.

α) Όσον αφορά τον τομέα της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν:

i) το μεγαλύτερο πρόγραμμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που χρηματοδοτείται από τον ΕΜΓΕΣ (17 εκατομμύρια ευρώ)·

ii) η ετήσια χρηματοδότηση από το ΕΜΔΔΑ και το σχετικό θεματικό πρόγραμμα του ΜΑΣ για τους μη κρατικούς φορείς, καθώς και δείγμα 15 έργων, συνολικής αξίας 2,95 εκατομμυρίων ευρώ·

iii) δύο έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το μέσο σταθερότητας και των οποίων η συνολική αξία ανερχόταν σε 2,86 εκατομμύρια ευρώ.

β) Στον τομέα της ΔΔΟ και της καταπολέμησης της διαφθοράς εξετάστηκαν:

i) τα τρία μεγαλύτερα προγράμματα τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (συνολικής αξίας 304 εκατομμυρίων ευρώ) [8]·

ii) το κύριο έργο καταπολέμησης της διαφθοράς που χρηματοδοτείται από τον ΕΜΓΕΣ (αξίας 2,5 εκατομμυρίων ευρώ).

Αναλυτικότερες πληροφορίες όσον αφορά το σύνολο των παρεμβάσεων που αποτέλεσαν αντικείμενο του ελέγχου περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ.

21. Για καθέναν από τους εν λόγω τομείς διακυβέρνησης αξιολογήθηκε επίσης το σχέδιο δράσης ΕΕ-Αιγύπτου, ο διάλογος μεταξύ της ΕΕ και της Αιγύπτου σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης, καθώς και οι εκθέσεις προόδου της Επιτροπής.

22. Το Συνέδριο συγκέντρωσε αποδεικτικά στοιχεία για την αξιολόγησή του από εξέταση εγγράφων, από συνομιλίες με στελέχη της ΕΥΕΔ, της Επιτροπής, των αιγυπτιακών αρχών και των ΟΚΠ, καθώς και από άλλους χορηγούς. Στο πλαίσιο του ελέγχου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στην Αίγυπτο, τον Ιούνιο του 2012, διάρκειας δύο εβδομάδων. Το κλιμάκιο ελέγχου έλαβε συμβουλές από διεθνή εμπειρογνώμονα στον τομέα της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ

ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ

23. Όπως για όλες τις χώρες της ΕΠΓ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το 2005, πριν από τη διαπραγμάτευση του σχεδίου δράσης με τις αιγυπτιακές αρχές, μια έκθεση χώρας [9] για την αξιολόγηση της κατάστασης στην Αίγυπτο. Στην εν λόγω έκθεση διατυπώνονται επικριτικές παρατηρήσεις για την πολιτική κατάσταση της χώρας και υπογραμμίζονται οι επιπτώσεις του νόμου έκτακτης ανάγκης στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία.

24. Κατόπιν διαπραγματεύσεων με τις αιγυπτιακές αρχές, η Επιτροπή κατόρθωσε να συμπεριλάβει στους 19 τομείς υψηλής προτεραιότητας του σχεδίου δράσης τρεις τομείς υψηλής προτεραιότητας σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία [10]. Ωστόσο, σε αναλυτικότερο επίπεδο, το σχέδιο δράσης περιείχε έως και 39 δράσεις προτεραιότητας στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας, καθιστώντας το πρόγραμμα δράσης υπερβολικά φιλόδοξο, χωρίς αυτό να στηρίζεται σε σαφώς διατυπωμένες προτεραιότητες εκ μέρους της Επιτροπής.

25. Οι προβλεπόμενες δράσεις κάλυπταν ευαίσθητους τομείς, όπως η συνεργασία στο πλαίσιο των εκλογών, η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και του συνέρχεσθαι και τα δικαιώματα των κρατουμένων. Ωστόσο, ορισμένα καίρια ζητήματα, τα οποία είχαν διατυπωθεί στην έκθεση χώρας, δεν αντιμετωπίστηκαν άμεσα, και συγκεκριμένα η συνέχιση της εφαρμογής του νόμου έκτακτης ανάγκης, ο ρόλος των στρατιωτικών δικαστηρίων και των δικαστηρίων κρατικής ασφάλειας, καθώς και η ευρεία χρήση βασανιστηρίων. Επιπλέον, ορισμένες δράσεις ορίζονταν μάλλον ασαφώς και χωρίς να καθορίζονται συγκεκριμένα σημεία αναφοράς για την αξιολόγηση της προόδου.

ΑΝΕΠΙΤΥΧΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ Η ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

26. Στο πλαίσιο του ΕΣΧ 2007-2013, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία προσδιορίζονταν για πρώτη φορά ως τομείς προτεραιότητας για την παροχή χρηματοδοτικής βοήθειας από την ΕΕ (βλέπε σημείο 15). Το γεγονός αυτό συνιστά επιτυχία των προσπαθειών της Επιτροπής να δοθεί προτεραιότητα στα εν λόγω θέματα στο πλαίσιο του πολιτικού προγράμματος δράσης που αφορά τις σχέσεις της με την Αίγυπτο.

27. Η βασική παρέμβαση που πραγματοποιήθηκε στον εν λόγω τομέα, στο πλαίσιο του ΕΣΧ, ήταν το πρόγραμμα του ΕΜΓΕΣ για την προώθηση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών. Το εν λόγω πρόγραμμα αποσκοπούσε στην ενίσχυση της ικανότητας των αιγυπτιακών οργανισμών και των ΟΚΠ, ώστε να μπορούν να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τις διεθνείς συμβάσεις στον τομέα αυτόν. Σκοπός του προγράμματος ήταν επίσης να συμβάλει στο να δοθεί στο ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων η υψηλή προτεραιότητα που προβλεπόταν στο σχέδιο δράσης. Το εν λόγω πρόγραμμα, αξίας 17 εκατομμυρίων ευρώ, εγκρίθηκε το 2008 (για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε παράρτημα ΙΙ).

28. Όσον αφορά τον σχεδιασμό του προγράμματος, εντοπίστηκαν αρκετές αδυναμίες. Το πρόγραμμα αποτελούσε σε μεγάλο βαθμό τη συνέχεια διαφόρων προηγούμενων έργων που είχαν χρηματοδοτηθεί στο πλαίσιο του ΕΣΧ 2002-2006 [11]. Ωστόσο, τα εν λόγω έργα, ιδίως το έργο για την προστασία των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων μέσω των ΟΚΠ, δεν ενσωματώθηκαν σωστά στο νέο πρόγραμμα. Επιπλέον, η Επιτροπή, κατά τον σχεδιασμό του προγράμματος, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τα εν λόγω προηγούμενα έργα. Δύο από τους οργανισμούς που επελέγησαν για την υλοποίηση του προγράμματος, μολονότι εφάρμοσαν μεταρρυθμιστική προσέγγιση, ήταν δημόσιοι φορείς, οι οποίοι είχαν δημιουργηθεί από το καθεστώς Μουμπάρακ και συνδέονταν με τη σύζυγο του προέδρου και όχι με τα εκάστοτε υπουργεία [12]. Η σχέση αυτή αποτέλεσε μειονέκτημα για το πρόγραμμα μετά την εξέγερση.

29. Η υλοποίηση του προγράμματος παρουσιάζει σημαντικές καθυστερήσεις, κυρίως λόγω της έλλειψης δέσμευσης από τις αιγυπτιακές αρχές. Συγκεκριμένα:

α) Η συμφωνία χρηματοδότησης υπεγράφη από τις αιγυπτιακές αρχές στις 23 Δεκεμβρίου 2009, ήτοι την τελευταία ημέρα πριν από τη λήξη της προθεσμίας, έπειτα από επίπονη διαδικασία διαπραγματεύσεων μεταξύ της Επιτροπής και των αιγυπτιακών αρχών σχετικά με το περιεχόμενο και τον τρόπο εφαρμογής του προγράμματος.

β) Μετά την υπογραφή, η υλοποίηση του προγράμματος συνέχισε να προχωρά με αργούς ρυθμούς. Έπειτα από 30 μήνες, και μόλις έξι μήνες πριν από τη συμβατική προθεσμία, είχαν συναφθεί συμβάσεις μόνο για το 53 % των πόρων του προγράμματος, ενώ είχε καταβληθεί μόνο το 22 % εξ αυτών. Ειδικότερα, σημειώθηκαν καθυστερήσεις στη θέση σε λειτουργία της μονάδας διαχείρισης προγράμματος, οι οποίες επηρέασαν τη συνολική υλοποίηση του προγράμματος.

γ) Η ακύρωση των κονδυλίων που αφορούσαν την ενίσχυση της ικανότητας των ΟΚΠ (4 εκατομμύρια ευρώ), τον Απρίλιο του 2012, αποτέλεσε σημαντική τροχοπέδη στις προσπάθειες υλοποίησης του προγράμματος. Η ακύρωση ήταν αποτέλεσμα της μη επίτευξης συμφωνίας μεταξύ των αιγυπτιακών αρχών και της Επιτροπής σχετικά με τη διατύπωση που θα χρησιμοποιείτο όσον αφορά τις μειονότητες και το φύλο στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων για έργα. Οι ίδιες οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν έλαβαν σαφή απόφαση σχετικά με τα εν λόγω σημεία.

30. Παρά τις προσπάθειες που έχει καταβάλει η Επιτροπή για την επιβίωση του προγράμματος, έως τώρα τα αποτελέσματά του υπήρξαν ελάχιστα, ενώ η βιωσιμότητά τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις πολιτικές εξελίξεις στην Αίγυπτο. Παρά το γεγονός ότι μέσω του προγράμματος η Επιτροπή στόχευε στη μεγαλύτερη προβολή των ζητημάτων που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην πράξη δεν κατόρθωσε να το χρησιμοποιήσει ως μέσο για την ανάπτυξη σχετικού διαλόγου με τις αιγυπτιακές αρχές.

ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΕΜΔΔΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣ-ΜΚΦ

31. Η Επιτροπή χρησιμοποίησε το ΕΜΔΔΑ για την αντιμετώπιση ορισμένων εξαιρετικά ευαίσθητων ζητημάτων, όπως η εκλογική διαδικασία και η καταπολέμηση των βασανιστηρίων και της κακομεταχείρισης. Τα εν λόγω ζητήματα δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο της βοήθειας που παρέχεται από τον ΕΜΓΕΣ, δεδομένου ότι αυτό προϋποθέτει τη σύναψη συμφωνιών χρηματοδότησης μεταξύ της Επιτροπής και των εθνικών αρχών. Ενώ αρχικά το ΕΜΔΔΑ επικεντρωνόταν περισσότερο στα κοινωνικοοικονομικά δικαιώματα, η Επιτροπή, με την εισαγωγή του θεματικού προγράμματος ΜΑΣ-ΜΚΦ στον τομέα αυτόν το 2010, κατέστησε δυνατή την επικέντρωση του ΕΜΔΔΑ στη δημοκρατία και τα πολιτικά δικαιώματα. Η χρηματοδότηση χρησιμοποιήθηκε για την ενίσχυση της ικανότητας των ΟΚΠ να ενεργούν αποτελεσματικά σε αυτούς τους τομείς και να παρέχουν στήριξη στα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

32. Ωστόσο, η εξαιρετικά περιορισμένη χρηματοδότηση που χορηγήθηκε για τα δύο αυτά μέσα πριν από την εξέγερση δεν αντικατοπτρίζει την πολιτική σημασία που αποδίδουν η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή στο σχέδιο δράσης για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα (βλέπε σημείο 24). Επίσης, η χρηματοδότηση είναι περιορισμένη σε σύγκριση με τη βοήθεια που έχει χορηγηθεί από τον ΕΜΓΕΣ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία (βλέπε προηγούμενη ενότητα) [13], καθώς και με τα ποσά που διατίθενται για τη δημοσιονομική στήριξη. Όσον αφορά το ΕMΔΔΑ, η μέση ετήσια χρηματοδότηση για την περίοδο 2008-2010 ανερχόταν στο ελάχιστο ποσό των 875000 ευρώ, παρά το γεγονός ότι υποβάλλονταν κατά μέσο όρο 40 αιτήσεις ετησίως. Κάθε χρόνο, δίνονταν μόνο τέσσερις έως επτά επιχορηγήσεις, οι οποίες κατά μέσο όρο ανέρχονταν στο ποσό των 150000 ευρώ. Τα κονδύλια του θεματικού προγράμματος ΜΑΣ-ΜΚΦ ήταν εξίσου περιορισμένα κατά τη δημιουργία του εν λόγω προγράμματος το 2010 [14].

33. Προς το παρόν, η Επιτροπή δεν έχει προβεί σε διαδικασία χαρτογράφησης των ΟΚΠ της Αιγύπτου. Λόγω έλλειψης λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τις ΟΚΠ, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει ότι λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις διαφόρων ΟΚΠ σχετικά με το περιεχόμενο των ετήσιων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων για τα προγράμματα της ΕΕ. Επίσης, το γεγονός αυτό κατέστησε δυσχερέστερο τον σχεδιασμό των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων κατά τρόπο που να αντιστοιχεί στις ικανότητες των ΟΚΠ [15].

34. Η καθυστέρηση της υλοποίησης της βοήθειας μέσω του ΕΜΔΔΑ και του θεματικού προγράμματος του ΜΑΣ για μη κρατικούς φορείς οφείλεται στη μεγάλη διάρκεια των διαδικασιών στο πλαίσιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων της Επιτροπής. Για το εξετασθέν δείγμα συμβάσεων, το μέσο χρονικό διάστημα που μεσολαβούσε μεταξύ της προθεσμίας υποβολής προτάσεων από τις ΟΚΠ και της υπογραφής της σύμβασης επιχορήγησης για τη χρηματοδότηση του έργου από την Επιτροπή ήταν 8,5 μήνες, μολονότι τα ποσά των συμβάσεων ήταν χαμηλά και το χρονικό περιθώριο για την υλοποίησή τους δεν υπερβαίνει συνήθως τους 24 μήνες.

35. Σε εννέα από τα 14 έργα του δείγματος για τα οποία υπεγράφη σύμβαση παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις λόγω των χρονοβόρων διαδικασιών έγκρισης από το Υπουργείο Αλληλεγγύης και Κοινωνικής Δικαιοσύνης της Αιγύπτου [16]. Στις εν λόγω περιπτώσεις, η Επιτροπή υιοθέτησε μια ευέλικτη και υποστηρικτική προσέγγιση, αναστέλλοντας διαρκώς τις προθεσμίες υλοποίησης των έργων μέχρι οι ΟΚΠ να λάβουν την απαιτούμενη έγκριση.

36. Από τα πέντε έργα του δείγματος που ολοκληρώθηκαν, τρία απέφεραν τα προβλεπόμενα αποτελέσματα προς όφελος των ομάδων για τις οποίες είχαν σχεδιαστεί. Τα άλλα δύο έργα δεν μπόρεσαν να επιτύχουν πλήρως τους στόχους τους, κυρίως λόγω των παρεμβολών των αιγυπτιακών αρχών. Η συμβολή των έργων στη βελτίωση της διακυβέρνησης περιορίστηκε κυρίως σε πολύ τοπικό επίπεδο.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ, ΑΛΛΑ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

37. Έπειτα από χρονοβόρες διαπραγματεύσεις, η Επιτροπή έλαβε τελικώς τη συγκατάθεση των αιγυπτιακών αρχών για τη συγκρότηση υποεπιτροπής πολιτικών υποθέσεων στο πλαίσιο της Επιτροπής Σύνδεσης. Ωστόσο, στο όνομα της υποεπιτροπής αποτυπώνεται το μέγεθος του συμβιβασμού που χρειάστηκε να επιτευχθεί: "Υποεπιτροπή πολιτικών υποθέσεων: ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία — διεθνή και περιφερειακά ζητήματα". Ενώ η Επιτροπή ήθελε να επικεντρωθεί στον διάλογο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία, η αιγυπτιακή πλευρά επιθυμούσε να εστιάσει σε ζητήματα διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τη φιλοδοξία της για επίτευξη στρατηγικής συνεργασίας με την ΕΕ.

38. Η υποεπιτροπή συνεδρίαζε μία φορά ετησίως από το 2008 έως το 2010. Η ευρωπαϊκή πλευρά έθιγε συνεχώς κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στην Αίγυπτο, συμπεριλαμβανομένων των βασανιστηρίων, της ελευθερίας του συνέρχεσθαι και της έκφρασης, του νόμου για τον περιορισμό της δράσης των ΜΚΟ [17] και της συνέχισης της εφαρμογής του νόμου έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, η απάντηση της αιγυπτιακής πλευράς ήταν να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα διεθνή ζητήματα, διαβεβαιώνοντας την ΕΕ ότι λαμβάνονταν μέτρα για τη ρύθμιση των εσωτερικών ζητημάτων διακυβέρνησης ή υποβαθμίζοντας τη σημασία τους. Επίσης, οι αιγυπτιακές αρχές ισχυρίζονταν ότι τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετωπίζονταν μέσω του προγράμματος του ΕΜΓΕΣ, ενώ στην πραγματικότητα παρατηρούνταν συνεχείς καθυστερήσεις ως προς την εφαρμογή του εν λόγω προγράμματος (βλέπε σημείο 29).

39. Η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να διασφαλίσει ότι οι αιγυπτιακές αρχές έδιναν συνέχεια, με την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων, στα θέματα που θίγονταν στον διάλογο που διεξαγόταν στην υποεπιτροπή. Ακόμη και όταν στο τέλος της συνεδρίασης προσδιορίζονταν σχετικές δράσεις για τα ζητήματα που εγείρονταν, σε γενικές γραμμές οι δράσεις αυτές δεν υλοποιούνταν. Παραδείγματος χάριν, η υποεπιτροπή του 2009 όρισε ως σημείο δράσης τη διερεύνηση της πιθανότητας να χρησιμοποιηθεί η τεχνική βοήθεια της ΕΕ για την παροχή συμβουλών στην Αίγυπτο σχετικά με τη νομοθεσία των κρατών μελών για τις ΜΚΟ. Στη δράση αυτή δεν δόθηκε ποτέ συνέχεια.

40. Στις εκθέσεις προόδου της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των σχεδίων δράσης γινόταν επίσης αναφορά σε ευαίσθητα ζητήματα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία και διατυπώνονταν ολοένα και περισσότερα επικριτικά σχόλια. Ωστόσο, τα προβλήματα που προέκυπταν κατά την αξιοποίηση της σχετικής βοήθειας της ΕΕ δεν αναφέρονταν. Παράλληλα, μέχρι την έκθεση προόδου του 2011 [18], η Επιτροπή δεν είχε υποβάλει καμία πρόταση σχετικά με μέτρα που έπρεπε να ληφθούν από τις αιγυπτιακές αρχές για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που είχαν τεθεί.

41. Η Επιτροπή δεν συσχέτισε τα αρνητικά σχόλια που είχε διατυπώσει στις εκθέσεις προόδου, σχετικά με τις παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, με το ενδεχόμενο μείωσης ή αναστολής της βοήθειας της ΕΕ. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι στη συμφωνία σύνδεσης, στον κανονισμό ΕΜΓΕΣ (βλέπε σημεία 11 και 15) και στις συμφωνίες χρηματοδότησης μεμονωμένων προγραμμάτων περιλαμβάνονται ρήτρες για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μολονότι η μείωση ή η αναστολή της δημοσιονομικής στήριξης θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί ως δραστικός τρόπος για την ενίσχυση των προβληματισμών στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεδομένου ότι με την εν λόγω μορφή στήριξης χρηματοδοτείτο απευθείας ο εθνικός προϋπολογισμός, κάτι τέτοιο δεν επετεύχθη πριν από την εξέγερση.

ΈΛΛΕΙΨΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

42. Στο σχέδιο δράσης ΕΕ-Αιγύπτου προσδιορίζονται διάφορες προτεραιότητες για τη μεταρρύθμιση στον τομέα της ΔΔΟ, αν και όχι διεξοδικά. Αναφέρεται επίσης η ανάγκη για περισσότερη διαφάνεια και για αναθεώρηση της πολιτικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς, χωρίς ωστόσο να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της αντιμετώπισης της διαφθοράς και χωρίς να συμπεριλαμβάνεται στους 19 τομείς υψηλής προτεραιότητας.

43. Η δημοσιονομική στήριξη αποτελεί βασικό μέσο που χρησιμοποιεί η Επιτροπή για την προώθηση της μεταρρύθμισης στον τομέα της ΔΔΟ σε χώρες-εταίρους. Στο πλαίσιο της πολιτικής της Επιτροπής επισημαίνεται η ανάγκη οι χώρες που λαμβάνουν δημοσιονομική στήριξη να θεσπίζουν σχέδιο μεταρρύθμισης για τη ΔΔΟ με σκοπό την ιεράρχηση και τον συντονισμό των μεταρρυθμίσεων. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι περίπου το 60 % της βοήθειας της ΕΕ διοχετεύονται μέσω της δημοσιονομικής στήριξης, η Επιτροπή δεν ζήτησε από τις αιγυπτιακές αρχές να θεσπίσουν ένα τέτοιο σχέδιο.

44. Το 2009 η Επιτροπή χρηματοδότησε την αξιολόγηση του προγράμματος δημοσίων δαπανών και δημοσιονομικής ευθύνης (PEFA) από την άποψη της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών στην Αίγυπτο. Από την αξιολόγηση αυτή προέκυψαν αδυναμίες σε βασικούς τομείς της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, συμπεριλαμβανομένων του εξωτερικού ελέγχου και της νομοθετικής εξέτασης των εκθέσεων ελέγχου. Ωστόσο, η αξιολόγηση του προγράμματος αυτού δεν ακολουθήθηκε από αποφασιστικές ενέργειες για την εφαρμογή ενός προγράμματος μεταρρυθμίσεων. Μόνο τον Δεκέμβριο του 2011 το Υπουργείο Οικονομικών ενέκρινε έναν χάρτη πορείας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στον οποίο τίθεντο τα θεμέλια ενός προγράμματος μεταρρυθμίσεων στον τομέα της ΔΔΟ [19].

45. Η Αίγυπτος ακόμα δεν έχει υιοθετήσει στρατηγική για την καταπολέμηση της διαφθοράς, μολονότι ένας από τους στόχους του έργου του ΕΜΓΕΣ για την καταπολέμηση της διαφθοράς, που ξεκίνησε το 2011, είναι η εκπόνηση της εν λόγω στρατηγικής (βλέπε σημείο 52).

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΗΚΑΝ

46. Οι μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ΔΔΟ στην Αίγυπτο πραγματοποιούνται με αργούς ρυθμούς και τα προγράμματα ΤΔΣ έχουν συμβάλει ελάχιστα σε αυτές. Παραδείγματος χάριν:

α) Δεν έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την καθιέρωση αποτελεσματικής λειτουργίας εσωτερικού ελέγχου, παρά το γεγονός ότι στο σχέδιο δράσης ΕΕ-Αιγύπτου για το 2007 είχε δοθεί βαρύτητα στον εν λόγω τομέα. Το Υπουργείο Οικονομικών αρχικά ζήτησε τη στήριξη της Επιτροπής στον τομέα αυτόν τον Ιούνιο του 2009, αλλά η μοναδική ουσιαστική συνεισφορά της Επιτροπής την περίοδο του ελέγχου ήταν η διοργάνωση ενός σχετικού περιφερειακού σεμιναρίου τον Ιούνιο του 2011 [20].

β) Το 2006 οι αιγυπτιακές αρχές ξεκίνησαν εργασίες για τη δημιουργία ενός ενιαίου λογαριασμού δημοσίου (ΕΛΔ), ο οποίος αποτελεί σημαντικό εργαλείο ενοποίησης και διαχείρισης των κρατικών ταμειακών διαθεσίμων. Έως τον Ιούνιο του 2012 περίπου 500 από τις συνολικά 2600 κρατικές λογιστικές υπηρεσίες ενσωματώθηκαν στον ΕΛΔ. Μολονότι η Επιτροπή συμπεριέλαβε την επίτευξη προόδου στον εν λόγω τομέα ως προϋπόθεση για το πρόγραμμα ΤΔΣ για την υγεία, η συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν δημιούργησε σημαντικά κίνητρα.

γ) Η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή ενός κρατικού συστήματος πληροφοριών δημοσιονομικής διαχείρισης ήταν εξίσου βραδεία λόγω της έλλειψης πόρων και της χαμηλής προτεραιότητας που δόθηκε από το Υπουργείο Οικονομικών. Αυτό και πάλι συνέβη παρά την προϋπόθεση που είχε θέσει η Επιτροπή για επίτευξη προόδου στον εν λόγω τομέα.

δ) Πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τη δημιουργία ενός πιλοτικού Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δαπανών (ΜΠΔ) και την κατάρτιση προϋπολογισμού βάσει προγραμμάτων για τον τομέα της εκπαίδευσης. Ωστόσο, η επέκταση της εφαρμογής των εν λόγω πιλοτικών έργων σε άλλα υπουργεία βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη.

47. Η Επιτροπή δεν έχει χρησιμοποιήσει τα προγράμματα τομεακής δημοσιονομικής στήριξης για την αντιμετώπιση των ακόλουθων βασικών ανεπαρκειών στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών:

α) Σημαντικοί τομείς του προϋπολογισμού δεν χαρακτηρίζονται από διαφάνεια. Οι στρατιωτικές δαπάνες δεν δηλώνονται, ενώ δεν διατίθενται πληροφορίες για τις προεδρικές δαπάνες.

β) Οι αιγυπτιακές αρχές συμπεριλαμβάνουν στον κρατικό προϋπολογισμό ένα ποσό της τάξης τουλάχιστον 36 δισεκατομμυρίων αιγυπτιακών λιρών (περίπου 4 δισεκατομμύρια ευρώ), το οποίο χαρακτηρίζουν "ειδικά κονδύλια" και το οποίο αντιστοιχεί στο 2,4 % του αιγυπτιακού ΑΕγχΠ. Το ακριβές ποσό των κονδυλίων αυτών δεν προσδιορίζεται και δεν διευκρινίζονται οι σκοποί τους οποίους εξυπηρετούν και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται. Η Επιτροπή δεν έχει αξιοποιήσει τα προγράμματα ΤΔΣ για την ειδική αντιμετώπιση του συγκεκριμένου ζητήματος.

γ) Δεν έχει συντελεστεί πρόοδος όσον αφορά τη μεταρρύθμιση στον τομέα του εξωτερικού ελέγχου. Ο Κεντρικός Οργανισμός Ελέγχου (CAO), το ανώτατο ελεγκτικό όργανο της Αιγύπτου, λογοδοτούσε απευθείας στον πρόεδρο Μουμπάρακ και οι εκθέσεις ελέγχου του είναι σε μεγάλο βαθμό απόρρητες. Η έλλειψη μεταρρυθμίσεων και διαφάνειας στον CAO αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στη βελτίωση της ΔΔΟ.

48. Σύμφωνα με την πολιτική της Επιτροπής, η ικανοποιητική υλοποίηση του συνόλου των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της ΔΔΟ αποτελεί γενική προϋπόθεση για την παροχή δημοσιονομικής στήριξης. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν όρισε σαφή κριτήρια, υπό τη μορφή ετήσιων οροσήμων για τις μεταρρυθμίσεις και σημείων συγκριτικής αξιολόγησης για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων, και συνέχισε να παρέχει δημοσιονομική στήριξη παρά τη βραδεία υλοποίησή τους.

49. Η Επιτροπή είναι ο μοναδικός χορηγός που παρέχει δημοσιονομική στήριξη στην Αίγυπτο. Κατά συνέπεια, δεν τίθεται ζήτημα συντονισμού με άλλους χορηγούς, ώστε να αυξηθεί η χρηματοδότηση βάσει προϋποθέσεων και, κατά τον τρόπο αυτόν, να δημιουργηθούν περαιτέρω κίνητρα.

50. Ενώ τα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ στις περισσότερες χώρες συνοδεύονται συνήθως από τεχνική βοήθεια για την παροχή συμβουλών όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ΔΔΟ, στην Αίγυπτο η τεχνική βοήθεια έχει αξιοποιηθεί ελάχιστα. Επιπλέον, μέχρι τον Δεκέμβριο του 2011 δεν χρηματοδοτήθηκε κανένα συγκεκριμένο έργο τεχνικής βοήθειας για τις γενικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ΔΔΟ [21]. Επίσης, για τα προγράμματα ΤΔΣ δεν χορηγήθηκε χρηματοδότηση για την ανάπτυξη ενός ρόλου των ΟΚΠ στην παρακολούθηση του εθνικού προϋπολογισμού.

ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ

51. Παρά τα σοβαρά προβλήματα διαφθοράς που αντιμετωπίζει η Αίγυπτος [22], τα προγράμματα ΤΔΣ έχουν συμβάλει ελάχιστα στην άμεση αντιμετώπιση του εν λόγω ζητήματος. Σε ορισμένα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης της ΕΕ σε άλλες χώρες έχουν συμπεριληφθεί ειδικές προϋποθέσεις για τη διαφθορά, αλλά αυτό δεν ίσχυσε στην περίπτωση της Αιγύπτου. Η μοναδική εξαίρεση ήταν η παροχή τεχνικής βοήθειας στο πλαίσιο του προγράμματος ΤΔΣ για την εκπαίδευση με σκοπό τη διεξαγωγή ελέγχου για την πορεία των δημόσιων δαπανών (PETS). Ο έλεγχος αποσκοπούσε εν μέρει στον εντοπισμό "διαρροών" στον τομέα της εκπαίδευσης, αλλά δεν απεδείχθη ιδιαιτέρως αποτελεσματικός.

52. Το βασικό έργο της ΕΕ που αφορούσε αποκλειστικά την καταπολέμηση της διαφθοράς εγκρίθηκε το 2008 με χρηματοδότηση ύψους 2,55 εκατομμυρίων ευρώ. Ήταν το μοναδικό σημαντικό έργο που δρομολογήθηκε στον εν λόγω τομέα την περίοδο πριν από την εξέγερση. Ωστόσο, η εφαρμογή του προσκρούει σε δυσχέρειες και, παρά τη σημασία του, το έργο δεν αποτελεί αντικείμενο επαρκούς παρακολούθησης από την Επιτροπή. Λόγω της πρόσφατης έναρξης του έργου και των καθυστερήσεων που έχουν ήδη σημειωθεί, τα αποτελέσματά του είναι μέχρι στιγμής περιορισμένα. Ωστόσο, οι προοπτικές για τη βιωσιμότητά του είναι θετικές, δεδομένου ότι επί του παρόντος η ανησυχία για το θέμα της διαφθοράς είναι ευρέως διαδεδομένη μεταξύ των πολιτών της Αιγύπτου.

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΕΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΕ ΕΠΑΡΚΩΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΓ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ

53. Ούτε η Επιτροπή ούτε οι αιγυπτιακές αρχές συμπεριέλαβαν ζητήματα σχετικά με τη ΔΔΟ στην ημερήσια διάταξη της Επιτροπής Σύνδεσης και, αντίστοιχα, καμία από τις οκτώ υποεπιτροπές δεν συμπεριέλαβε το θέμα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της. Οι ετήσιες συναντήσεις οικονομικού διαλόγου της ΕΕ και της Αιγύπτου θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την αντιμετώπιση ζητημάτων που άπτονται της ΔΔΟ, αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη.

54. Τα ζητήματα διαφθοράς συζητούνταν στην υποεπιτροπή δικαιοσύνης και ασφάλειας, η οποία συνερχόταν ετησίως από το 2007 έως το 2010. Υπήρξε σε ορισμένο βαθμό ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ωστόσο στις εκκλήσεις για συνεργασία που απηύθυναν ανά τακτά χρονικά διαστήματα και τα δύο μέρη δεν δόθηκε συνέχεια με συγκεκριμένες δράσεις. Επίσης, από τον διάλογο δεν προέκυψαν νέα έργα ΕΜΓΕΣ, ούτε λύσεις για τις δυσχέρειες που προέκυψαν κατά την έναρξη του έργου του ΕΜΓΕΣ το 2008 (βλέπε σημείο 52). Το εύρος των αρμοδιοτήτων της υποεπιτροπής και η περιορισμένη χρονική διάρκεια των συνεδριάσεων δεν ευνοούσαν τη διεξαγωγή περισσότερο διεξοδικών συζητήσεων, τη λήψη αποφάσεων και την παρακολούθηση.

55. Μολονότι στις εκθέσεις προόδου της ΕΠΓ ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στο θέμα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, διατυπώνονται, ωστόσο, όλο και περισσότερο επικριτικές παρατηρήσεις. Κατά συνέπεια, στην έκθεση του 2010 σημειώνεται ο γενικά βραδύς ρυθμός των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της ΔΔΟ, ενώ στην έκθεση του 2011 θίγεται για πρώτη φορά το θέμα του προϋπολογισμού άμυνας και επικρίνονται οι προσπάθειες των στρατιωτικών να μην υπόκειται ο εν λόγω προϋπολογισμός σε πολιτικό ή δημοκρατικό έλεγχο. Ωστόσο, το εν λόγω θέμα εξακολουθεί να χρήζει μεγαλύτερης προσοχής.

56. Ομοίως, στις εκθέσεις προόδου το θέμα της διαφθοράς δεν εξετάζεται διεξοδικά από την Επιτροπή. Από το 2007 έως το 2020 στις εκθέσεις διατυπώνονται μάλλον θετικές παρατηρήσεις όσον αφορά τη συντελεσθείσα πρόοδο, ενώ παραβλέπονται βασικές προκλήσεις στον εν λόγω τομέα. Στην έκθεση του 2011 διατυπώνονται περισσότερα επικριτικά σχόλια, ενώ η διαφθορά αναγνωρίζεται ως μείζον ζήτημα.

ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ

ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΠΑΡΕΜΕΙΝΑΝ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΒΑΘΜΟ ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΑ ΠΑΡΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΓ

57. Πριν από την Αραβική Άνοιξη το 2011, τον Ιούλιο του 2010, η Ύπατη Εκπρόσωπος και η Επιτροπή προέβησαν στη συνολική αναθεώρηση της ΕΠΓ στο πλαίσιο της οποίας διεξήχθησαν διαβουλεύσεις με κράτη μέλη, χώρες-εταίρους και την κοινωνία των πολιτών, ώστε να αποφασιστεί με ποιον τρόπο θα μπορούσε να καταστεί πιο αποτελεσματική η εν λόγω πολιτική. Τα αποτελέσματα της εν λόγω αναθεώρησης δημοσιεύτηκαν σε μια κοινή ανακοίνωση με τίτλο "Μια νέα απάντηση σε μια γειτονιά που αλλάζει" [23]. Κύριος στόχος της αναθεώρησης ήταν να δοθεί έμφαση στη στήριξη που παρέχει η ΕΕ για την υλοποίηση δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, ενώ στο πλαίσιό της προτεινόταν να παρασχεθούν κίνητρα στις χώρες, ώστε να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση, προσφέροντάς τους τα επονομαζόμενα "αναλογικά κέρδη": περισσότερες χρηματοδοτήσεις από την ΕΕ, καλύτερη εμπορική πρόσβαση στην ΕΕ και καλύτερες δυνατότητες μετακίνησης προς την ΕΕ ως αντάλλαγμα για περισσότερες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις [24]. Τον Ιούλιο του 2011 διορίστηκε Ειδικός Εντεταλμένος της ΕΕ για την περιοχή της Νότιας Μεσογείου ώστε να συμβάλει στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων της αναθεώρησης [25].

58. Όντως, είχε ήδη γίνει αναφορά στην προσέγγιση "αναλογικών κερδών" σε ανακοίνωση της Επιτροπής του 2007 μετά την έναρξη του ΕΜΓΕΣ. "Η ΕΠΓ αποτελεί εταίρο για την μεταρρύθμιση που προσφέρει "αναλογικά κέρδη": Όσο βαθύτερα δεσμεύεται ένας εταίρος απέναντι στην Ένωση, τόσο πληρέστερα η Ένωση μπορεί να ανταποκριθεί από πολιτική και οικονομική άποψη ή στο πλαίσιο μιας χρηματοοικονομικής και τεχνικής συνεργασίας." [26].

59. Ενώ γενικότερα στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ διεξήχθησαν εκτενείς διαβουλεύσεις, οι διαβουλεύσεις ειδικά με ενδιαφερόμενους φορείς της Αιγύπτου ήταν σχετικά περιορισμένες:

α) Δεν διεξήχθη ειδική εμπεριστατωμένη μελέτη ή αξιολόγηση για τον εντοπισμό των αιτίων της περιορισμένης αποτελεσματικότητας της βοήθειας του ΕΜΓΕΣ στην Αίγυπτο πριν από την εξέγερση.

β) Ενώ τον Οκτώβριο του 2011, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ, η Επιτροπή διοργάνωσε συνάντηση για υψηλόβαθμα στελέχη από τις χώρες-εταίρους της ΕΠΓ, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου, η προγραμματισμένη για τις αρχές του 2011 διάσκεψη υπουργών δεν πραγματοποιήθηκε.

γ) Στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ, οι διαβουλεύσεις με ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στην Αίγυπτο ήταν πολύ περιορισμένες. Ενώ τον Νοέμβριο του 2010 η Επιτροπή διοργάνωσε συνάντηση στις Βρυξέλλες με ΜΚΟ από όλες τις χώρες-εταίρους της ΕΠΓ, η πρόσκληση εστάλη λίγο πριν από τη συνάντηση μόνο σε έξι αιγυπτιακές ΜΚΟ, εκ των οποίων μόνο μία παρευρέθη στη συνάντηση.

60. Μετά την εξέγερση η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή προέβησαν σε επανεξέταση του ΕΣΧ για την περίοδο 2007-2013 και του ΕΕΠ για την περίοδο 2011-2013, ώστε να αξιολογήσουν κατά πόσον διατηρούν τη συνάφειά τους. Η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν συνέτρεχε λόγος να αναθεωρηθούν επισήμως τα δύο αυτά έγγραφα, καθώς η βοήθεια που προβλεπόταν σε αυτά μπορούσε να λάβει ποικίλες μορφές και ήταν ευέλικτη. Το ΕΕΠ για την περίοδο 2011-2013 είχε βασιστεί στην αναθεώρηση του ΕΣΧ του 2009, στο πλαίσιο της οποίας είχαν διατυπωθεί θετικά σχόλια για τις εξελίξεις στην Αίγυπτο στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας και είχε αναφερθεί η ανάγκη να εδραιωθούν όσα είχαν επιτευχθεί έως τότε και να ενθαρρυνθεί η ανάληψη περαιτέρω τολμηρών δράσεων με στόχο την υλοποίηση πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Ομοίως, από την αναθεώρηση του προτεινόμενου προγράμματος βοήθειας στο πλαίσιο του ΕΜΓΕΣ για το 2011, την οποία διενέργησε η αντιπροσωπεία της ΕΕ, δεν προέκυψαν σημαντικές αλλαγές [27].

61. Ιδίως όσον αφορά το ΕΣΧ και το ΕΕΠ, υπήρχαν προσδοκίες ότι η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή θα πρότειναν περισσότερες αλλαγές υπό το πρίσμα της εξέγερσης και της αναθεώρησης της ΕΠΓ. Και αυτό παρά το γεγονός ότι το Ανώτατο Συμβούλιο των Ενόπλων Δυνάμεων, όταν είχε αναλάβει την εξουσία ως υπηρεσιακή κυβέρνηση τους πρώτους 18 μήνες μετά την εξέγερση, περιόρισε το πεδίο για τη χάραξη μιας εξ ολοκλήρου νέας στρατηγικής για τη βοήθεια από κοινού με τις αιγυπτιακές αρχές.

ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΩΝ

62. Στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ τονίζεται η ανάγκη προώθησης της "βαθιάς δημοκρατίας", επισημαίνοντας τη σημασία όχι μόνο των εκλογών αλλά και της ανεξαρτησίας του δικαστικού σώματος, της λογοδοσίας των αστυνομικών αρχών και των στρατιωτικών δυνάμεων, καθώς και της ανάγκης για καταπολέμηση της διαφθοράς. Όλα τα προαναφερθέντα αποτελούν μείζονα ζητήματα για την Αίγυπτο, ενώ η έννοια της βαθιάς δημοκρατίας αντιδιαστέλλεται στη χωρίς αντίκρισμα τυπική μνεία της δημοκρατίας εκ μέρους των αρχών πριν από την εξέγερση.

63. Επιπλέον, στην αναθεώρηση δίνεται ελάχιστη προσοχή στις δύο πτυχές της "βαθιάς δημοκρατίας" που είναι ιδιαίτερα σημαντικές στην Αίγυπτο και κινδυνεύουν να υπονομευθούν μετά την εξέγερση.

α) Τα δικαιώματα των μειονοτήτων: το φαινόμενο της θρησκευτικής βίας έχει ενταθεί, με τους χριστιανούς να δέχονται τον μεγαλύτερο όγκο των επιθέσεων. Οι έρευνες για περιστατικά βίας είτε προχωρούν με αργό ρυθμό είτε δεν διεξάγονται καθόλου [28].

β) Τα δικαιώματα των γυναικών: ενώ σε αυτό τον τομέα συντελέστηκε ορισμένη πρόοδος κατά την τελευταία δεκαετία υπό το καθεστώς του Μουμπάρακ, η πρόοδος αυτή απειλείται από τότε που ξέσπασε η εξέγερση. Μετά την εξέγερση, το νέο κοινοβούλιο ζήτησε την κατάργηση διαφόρων θεσμών που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών. Ζήτησε επίσης τη μείωση του ορίου ηλικίας για σύναψη γάμου, την αποποινικοποίηση του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ) και την αναθεώρηση του νόμου περί προσωπικής κατάστασης, καθώς και του νόμου περί τέκνων σύμφωνα με τις αρχές της Σαρία.

Πέρα από τις πτυχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η περαιτέρω οπισθοδρόμηση στους εν λόγω τομείς απειλεί επίσης να επιδεινώσει τα τρέχοντα οικονομικά προβλήματα, ιδίως λόγω των επιπτώσεών της στον τουρισμό και στην εμπιστοσύνη των ξένων και των εγχώριων επενδυτών.

64. Η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή μέχρι στιγμής έχουν αναλάβει ελάχιστες πρωτοβουλίες για νέα χρηματοδότηση σε αυτούς τους δύο τομείς ως απόρροια της αναθεώρησης. Συμπεριέλαβαν νέες θεματικές ενότητες στις προσκλήσεις υποβολής προτάσεων του ΕΜΔΔΑ για το 2011 και το 2012 για την προώθηση της ανοχής, του πλουραλισμού και του διαπολιτισμικού διαλόγου, μολονότι η χρηματοδότηση άγγιζε μόλις τις 500000 ευρώ για τον προϋπολογισμό του 2011. Η νέα βασική χρηματοδοτική πρωτοβουλία για τα δικαιώματα των γυναικών ήταν η πρόταση για μεταφορά 4 εκατομμυρίων ευρώ από τη συνιστώσα του προγράμματος του ΕΜΓΕΣ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία που είχε ακυρωθεί (βλέπε σημείο 29, στοιχείο γ)) σε ένα έργο που θα υλοποιούνταν σε συνεργασία με τη Μονάδα του ΟΗΕ για τις Γυναίκες και σκοπό είχε τη στήριξη των δικαιωμάτων και των μέσων διαβίωσης των γυναικών.

Η ΝΕΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΟΚΠ ΕΙΧΕ ΜΕΧΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟ

65. Στο πλαίσιο της έμφασης που δίνεται στην προώθηση της "βαθιάς δημοκρατίας", στην αναθεώρηση υπογραμμίζεται ο σημαντικός ρόλος της κοινωνίας των πολιτών. Σύμφωνα με αυτόν, προτείνονται δύο νέες πρωτοβουλίες στον εν λόγω τομέα, ο μηχανισμός χρηματοδότησης για την κοινωνία των πολιτών (ΜΧΚΠ) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Δημοκρατία (ΕΤΔ).

66. Ένας από τους ειδικούς σκοπούς του ΕΤΔ είναι η στήριξη των μη εγγεγραμμένων ΟΚΠ. Πρόκειται πιθανότατα για ένα χρήσιμο μέτρο για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι ΟΚΠ στην Αίγυπτο τόσο πριν από την εξέγερση όσο και μετά. Ένας άλλος στόχος του ΕΤΔ είναι να παράσχει τη δυνατότητα για εφαρμογή περισσότερο ευέλικτων διαδικασιών για τη χρηματοδότηση των ΟΚΠ από εκείνες που προβλέπονται επί του παρόντος. Ωστόσο, το ΕΤΔ δεν έχει αρχίσει ακόμα να παρέχει βοήθεια, καθώς κατά τα μέσα του 2012 δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί η σύστασή του και υπήρχαν δυσχέρειες όσον αφορά την προσέλκυση χρηματοδότησης.

67. Ο ΜΧΚΠ άρχισε να λειτουργεί μόνο κατά την περίοδο του ελέγχου και το ποσό που χορηγήθηκε στην Αίγυπτο για το 2011 ήταν μόλις 600000 ευρώ. Η επιπλέον χρηματοδότηση για το ΕΜΔΔΑ και το θεματικό πρόγραμμα του ΜΑΣ-ΜΚΦ μετά την εξέγερση δεν ήταν ιδιαίτερα υψηλή παρά τον αυξημένο αριθμό αιτήσεων από ΟΚΠ. Υπάρχει κίνδυνος αλληλεπικάλυψης μεταξύ του ΜΧΚΠ, του ΕΤΔ και του υφιστάμενου ΕΜΔΔΑ και του θεματικού προγράμματος του ΜΑΣ για μη κρατικούς φορείς.

68. Ενώ οι αιγυπτιακές αρχές βρίσκονται στη διαδικασία αναθεώρησης του ισχύοντος νόμου που περιορίζει τη δράση των ΜΚΟ, παραμένει αδιευκρίνιστο σε ποιον βαθμό ο νέος νόμος που προβλέπεται για το 2013 θα επιφέρει σημαντική απελευθέρωση.

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ: ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΥΠΟ ΤΟΝ ΟΡΟ ΤΗΣ ΑΥΣΤΗΡΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΩΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΜΕΝΩΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΩΝ

69. Στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ γίνεται επίσης αναφορά σε προγραμματισμένες αλλαγές όσον αφορά τη δημοσιονομική στήριξη. Οι τελικές αλλαγές ορίστηκαν στη συνέχεια στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο "Η μελλοντική προσέγγιση για τη δημοσιονομική στήριξη της ΕΕ στις τρίτες χώρες" [29]. Διάφορα στοιχεία της αναθεωρημένης προσέγγισης αφορούν την Αίγυπτο:

α) Στο πλαίσιο της γενικής προϋπόθεσης για ΔΔΟ όσον αφορά την παροχή δημοσιονομικής στήριξης, η Επιτροπή θα επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή στην καταπολέμηση της διαφθοράς.

β) Η διαφάνεια και ο έλεγχος του προϋπολογισμού θα αποτελέσουν νέο κριτήριο επιλεξιμότητας για παροχή δημοσιονομικής στήριξης.

γ) Ο καλύτερος συντονισμός με άλλους χορηγούς θα έχει ως στόχο την αύξηση της μόχλευσης στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου και του διαλόγου για πολιτικές μεταρρυθμίσεις, καθώς και την αύξηση του αντικτύπου της χρηματοδότησης.

70. Ωστόσο, τα πιθανά οφέλη μιας νέας προσέγγισης δεν θα γίνουν αντιληπτά εάν η Επιτροπή δεν υιοθετήσει μια αυστηρότερη προσέγγιση από εκείνη που ακολουθούσε πριν από την εξέγερση ως προς την αξιολόγηση του κατά πόσον πληρούνται τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Επιπλέον, ενώ στο πλαίσιο της αναθεωρημένης προσέγγισης για τη δημοσιονομική στήριξη τίθεται ως προϋπόθεση για τη γενική δημοσιονομική στήριξη (αποκαλούμενη "συμβάσεις χρηστής διακυβέρνησης και ανάπτυξης") η δέσμευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία, δεν είναι σαφές ότι ισχύει το ίδιο για την τομεακή δημοσιονομική στήριξη (αποκαλούμενη "συμβάσεις τομεακών μεταρρυθμίσεων"), η οποία είναι η μορφή δημοσιονομικής στήριξης που χρησιμοποιήθηκε στην Αίγυπτο [30].

71. Τα τρέχοντα προγράμματα τομεακής δημοσιονομικής στήριξης στην Αίγυπτο δεν έχουν αλλάξει μετά την εξέγερση ώστε να λάβουν υπόψη την αναθεωρημένη προσέγγιση. Οι εργασίες για την εφαρμογή του χάρτη πορείας του ΔΝΤ (βλέπε σημείο 44) δεν ξεκίνησαν το πρώτο εξάμηνο του 2012.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

72. Γενικότερα, η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή δεν κατόρθωσαν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τη στήριξη της ΕΕ για τη βελτίωση της διακυβέρνησης στην Αίγυπτο. Το γεγονός αυτό οφείλεται εν μέρει στις δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν στην Αίγυπτο, αλλά και στις ανεπάρκειες στον τρόπο διαχείρισης εκ μέρους της ΕΥΕΔ και της Επιτροπής της συνεργασίας με την Αίγυπτο. Πριν από την εξέγερση, η Επιτροπή επιχείρησε να εξετάσει ορισμένα σημαντικά ζητήματα διακυβέρνησης, αλλά δεν κατόρθωσε να βρει τρόπο ώστε να εξασφαλίσει ουσιαστικά αποτελέσματα. Μετά την εξέγερση, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ από την ΕΥΕΔ και την Επιτροπή επισημάνθηκαν διάφοροι τομείς στους οποίους η συνεργασία έπρεπε να καταστεί αποτελεσματικότερη. Εντούτοις, ελάχιστη πρόοδος έχει συντελεστεί μέχρι στιγμής.

73. Πριν από την εξέγερση, η Επιτροπή είχε συμπεριλάβει μεγάλο αριθμό θεμάτων που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στο σχέδιο δράσης, αλλά δεν είχε υιοθετήσει μια σαφή στρατηγική για τον καθορισμό προτεραιοτήτων και την εφαρμογή τους. Επιπλέον, ενώ είχε θέσει σημαντικά ζητήματα στο πλαίσιο του διαλόγου της, δεν διασφάλισε ότι τις συζητήσεις θα ακολουθήσουν συγκεκριμένες δράσεις. Το ίδιο συνέβη και με τις ετήσιες "εκθέσεις προόδου" για την Αίγυπτο.

74. Πριν από την εξέγερση, η Επιτροπή κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για τη δημιουργία και την εφαρμογή ενός ευμεγέθους προγράμματος του ΕΜΓΕΣ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ωστόσο, το εν λόγω πρόγραμμα έχει αποφέρει ελάχιστους καρπούς κυρίως λόγω έλλειψης συνεργασίας εκ μέρους των αιγυπτιακών αρχών. Παρά τη μη επίτευξη προόδου στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας, η Επιτροπή συνέχισε να χορηγεί μεγάλα χρηματικά ποσά στην αιγυπτιακή κυβέρνηση, ιδίως μέσω της δημοσιονομικής στήριξης. Ενώ τα έργα που χρηματοδότησε απευθείας η Επιτροπή μέσω ΟΚΠ σημείωσαν μεγαλύτερη επιτυχία, τα ποσά που χορηγήθηκαν για τον εν λόγω τομέα ήταν πολύ περιορισμένα.

75. Στα θέματα σχετικά με τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και τη διαφθορά δεν δόθηκε υψηλή προτεραιότητα στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης ΕΕ-Αιγύπτου, παρά τις σημαντικές προκλήσεις που παρουσιάζουν οι εν λόγω τομείς. Δεν δημιουργήθηκε φόρουμ διαλόγου για τη ΔΔΟ στο πλαίσιο της Επιτροπής Σύνδεσης, ενώ στις εκθέσεις προόδου δόθηκε ελάχιστη προσοχή στους εν λόγω τομείς και μέχρι πρόσφατα διατυπώνονταν υπερβολικά αισιόδοξα σχόλια όσον αφορά τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί στους τομείς αυτούς.

76. Η δημοσιονομική στήριξη είναι ο βασικός μηχανισμός της Επιτροπής για την παροχή βοήθειας στην Αίγυπτο και ένας από τους βασικούς στόχους της είναι η βελτίωση της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών. Η πρόοδος προς την επίτευξη του εν λόγω στόχου ήταν ιδιαίτερα αργή, ενώ ορισμένες βασικές ανεπάρκειες στον τομέα της ΔΔΟ δεν έχουν αντιμετωπιστεί. Η Επιτροπή, ως μοναδικός χορηγός που παρέχει δημοσιονομική στήριξη, υπήρξε υπερβολικά επιεικής στην κρίση της ότι οι αιγυπτιακές αρχές εφάρμοζαν ικανοποιητικά τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα της ΔΔΟ, γεγονός το οποίο αποτελούσε βασική προϋπόθεση για τη χορήγηση δημοσιονομικής στήριξης.

77. Η Επιτροπή δεν αξιοποίησε τη δημοσιονομική στήριξη για την άμεση καταπολέμηση της διαφθοράς, παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για συνήθη πρακτική σε άλλες χώρες. Η Επιτροπή έχει χρηματοδοτήσει ένα σημαντικό έργο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, αλλά η υλοποίησή του έχει καθυστερήσει και η Επιτροπή δεν το παρακολουθεί επαρκώς. Δεν έχει αποφέρει ακόμα σημαντικά αποτελέσματα και οι προοπτικές βιωσιμότητάς του θα εξαρτηθούν από τις ενέργειες στις οποίες θα προβούν οι αιγυπτιακές αρχές ως απάντηση στο λαϊκό αίτημα για ανάληψη δράσης με στόχο την καταπολέμηση της διαφθοράς.

78. Μετά την εξέγερση, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ, η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της βοήθειας προς τις χώρες της ΕΠΓ, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές δεν έχουν επιφέρει σημαντικές αλλαγές βάσει της αναθεώρησης όσον αφορά τη στήριξη που παρέχεται στην Αίγυπτο, κυρίως λόγω των δύσκολων συνθηκών που επικρατούν στο έδαφός της. Ενώ η έμφαση που δίδεται στη "βαθιά δημοκρατία" αφορά άμεσα την Αίγυπτο, στα δικαιώματα των γυναικών και των μειονοτήτων, τα οποία αποτελούν βασικά θέματα για την Αίγυπτο δεν αποδίδεται επαρκής έμφαση ούτε στο πλαίσιο της αναθεώρησης ούτε σε αυτό της συνακόλουθης νέας βοήθειας. Δύο νέοι μηχανισμοί έχουν δημιουργηθεί για τη στήριξη της κοινωνίας των πολιτών, αλλά μέχρι στιγμής η νέα βοήθεια που έχει παρασχεθεί στην Αίγυπτο είναι περιορισμένη.

79. Στο πλαίσιο της πρόσφατης αναθεώρησης της δημοσιονομικής στήριξης εντοπίζονται ορισμένοι βασικοί τομείς που χρήζουν βελτιώσεων και καθορίζονται νέες, αυστηρότερες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας. Οι επιπτώσεις των εν λόγω νέων προϋποθέσεων θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την αυστηρότητα με την οποία θα εφαρμοστούν.

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

80. Όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία, η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί μετά την εξέγερση ώστε:

α) να εντοπίσουν περιορισμένο αριθμό προτεραιοτήτων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο συγκριτικής αξιολόγησης στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας και να διεξάγουν εντατικούς διαλόγους επ’ αυτών με τις αιγυπτιακές αρχές·

β) να αναθεωρήσουν τον προϋπολογισμό για το ΕΜΔΔΑ και το θεματικό πρόγραμμα του ΜΑΣ για μη κρατικούς φορείς σύμφωνα με τη δέσμευση που έχει αναληφθεί στο πλαίσιο της αναθεώρησης της ΕΠΓ για την προώθηση της "βαθιάς δημοκρατίας" και να ανακατανείμουν τους πόρους της βοήθειας του ΕΜΓΕΣ στα εν λόγω μέσα στις περιπτώσεις που οι αιγυπτιακές αρχές δεν συνεργάζονται επαρκώς στο πλαίσιο των προγραμμάτων διακυβέρνησης του ΕΜΓΕΣ·

γ) να αποφύγουν τις αλληλεπικαλύψεις και τον διασκορπισμό της χρηματοδότησης στα διάφορα μέσα που χρησιμοποιούνται στον εν λόγω τομέα (ΕΜΔΔΑ, ΜΑΣ-ΜΚΦ, ΜΧΚΠ, ΕΤΔ)·

δ) να επιταχύνουν την παροχή στήριξης στις ΟΚΠ, ιδίως στο στάδιο της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων και να την καταστήσουν περισσότερο ευέλικτη και προσαρμόσιμη στις οργανωτικές τους ικανότητες·

ε) να εφαρμόσουν με αυστηρότητα τις προϋποθέσεις όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη "βαθιά δημοκρατία".

81. Όσον αφορά τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς, η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή θα πρέπει να επισπεύσουν την πρόοδο που συντελείται στον εν λόγω τομέα:

α) δίνοντας βαρύτητα στα εν λόγω θέματα στο νέο σχέδιο δράσης, ιδίως όσον αφορά τη διασφάλιση της δημοσιονομικής διαφάνειας και του πλήρως ανεξάρτητου εξωτερικού ελέγχου·

β) συγκροτώντας, στο πλαίσιο της Επιτροπής Σύνδεσης, υποεπιτροπή που θα είναι αρμόδια αποκλειστικά για τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και την καταπολέμηση της διαφθοράς·

γ) στηρίζοντας τις αιγυπτιακές αρχές όσον αφορά την εφαρμογή του χάρτη πορείας του ΔΝΤ και καθορίζοντας σαφείς προθεσμίες για την εφαρμογή του.

82. Ιδίως όσον αφορά την ενίσχυση της διαχείρισης της δημοσιονομικής στήριξης, η ΕΥΕΔ και η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσουν, βάσει της αναθεωρημένης προσέγγισης της ΕΕ για τη δημοσιονομική στήριξη, εάν πρέπει να παρέχεται δημοσιονομική στήριξη στην Αίγυπτο. Τα κριτήρια επιλεξιμότητας, όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η διαφάνεια και ο έλεγχος του προϋπολογισμού και η σοβαρή αντιμετώπιση του θέματος της διαφθοράς, θα πρέπει να εφαρμόζονται απαρέγκλιτα.

Η παρούσα έκθεση εγκρίθηκε από το Τμήμα III, του οποίου προεδρεύει ο κ. Karel PINXTEN, Μέλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο Λουξεμβούργο, κατά τη συνεδρίασή του της 14ης Μαΐου 2013.

Για το Ελεγκτικό Συνέδριο

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Πρόεδρος

[1] Το άρθρο 21, παράγραφος 1, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι: "Η δράση της Ένωσης στη διεθνή σκηνή έχει ως γνώμονα και σχεδιάζεται με στόχο να προωθεί στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο τις αρχές που έχουν εμπνεύσει τη δημιουργία, την ανάπτυξη και τη διεύρυνσή της: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την οικουμενικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης και τον σεβασμό των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου. Η Ένωση προσπαθεί να αναπτύσσει σχέσεις και να δημιουργεί εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες και διεθνείς, περιφερειακούς ή παγκόσμιους οργανισμούς που συμμερίζονται τις εν λόγω αρχές."

[2] Οι υπόλοιπες γειτονικές χώρες-δικαιούχοι της ΕΠΓ είναι οι εξής: Αλγερία, Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανος, Λιβύη, Μολδαβία, Μαρόκο, κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, Συρία, Τυνησία και Ουκρανία.

[3] 1. Ενισχυμένος πολιτικός διάλογος, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη και μεταρρύθμιση· 2. εμπορικά θέματα, μεταρρύθμιση της αγοράς και κανονιστική μεταρρύθμιση· 3. μεταφορές, ενέργεια και περιβάλλον· 4. μετανάστευση, κοινωνική ενσωμάτωση, δικαιοσύνη και ασφάλεια· 5. επιστήμη και τεχνολογία, έρευνα και ανάπτυξη, κοινωνία της πληροφορίας και οπτικοακουστική συνεργασία· 6. διαπροσωπικές επαφές.

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1638/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2006, για τον καθορισμό γενικών διατάξεων σχετικά με τη θέσπιση ευρωπαϊκού μηχανισμού γειτονίας και εταιρικής σχέσης (ΕΕ L 310 της 9.11.2006, σ. 1).

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2698/2000 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1488/96 σχετικά με τα συνοδευτικά χρηματοδοτικά και τεχνικά μέτρα (MEDA) για τη μεταρρύθμιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών στα πλαίσια της ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης (ΕΕ L 311 της 12.12.2000, σ. 1).

[6] Η δημοσιονομική στήριξη από την Επιτροπή μπορεί να χορηγηθεί με δύο μορφές: είτε ως γενική δημοσιονομική στήριξη (ΓΔΣ) είτε ως τομεακή δημοσιονομική στήριξη (ΤΔΣ). Η ΓΔΣ επικεντρώνεται περισσότερο στη στήριξη των εθνικών αναπτυξιακών σχεδίων, ενώ η ΤΔΣ στις τομεακές στρατηγικές. Σύμφωνα με τη γενική προσέγγισή της για την παροχή δημοσιονομικής στήριξης σε χώρες χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος, η Επιτροπή έχει χρησιμοποιήσει αποκλειστικά την ΤΔΣ στην περίπτωση της Αιγύπτου.

[7] Στο πλαίσιο του ελέγχου δεν εξετάστηκε η βοήθεια της ΕΕ που χορηγήθηκε μέσω του προηγούμενου προγράμματος "MEDA" (βλέπε σημείο 15).

[8] Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάστηκαν μόνον οι πτυχές της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών και της καταπολέμησης της διαφθοράς των εν λόγω προγραμμάτων.

[9] COM(2005) 72 τελικό της 12ης Ιανουαρίου 2000.

[10] i) ενίσχυση του πολιτικού διαλόγου και της συνεργασίας στον τομέα της τήρησης των κοινών αξιών· ii) προώθηση της αποτελεσματικότητας των οργανισμών στους οποίους έχει ανατεθεί η ενίσχυση της δημοκρατίας· iii) προαγωγή της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλες τις πτυχές της.

[11] Η χρηματοδότηση του ΕΣΧ για την περίοδο 2002-2006 προερχόταν από το μέσο "MEDA" (Πρόγραμμα στήριξης στον τομέα του εκδημοκρατισμού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών και πρόγραμμα για την προστασία των παιδιών που εκτίθενται σε κίνδυνο).

[12] Εθνικό συμβούλιο για την παιδική ηλικία και τη μητρότητα (NCCM), εθνικό συμβούλιο για τις γυναίκες (NCW).

[13] Ορισμένες από τις ΟΚΠ με τις οποίες συναντήθηκε η ομάδα ελέγχου στη διάρκεια της επίσκεψής της στην Αίγυπτο εξέφρασαν την έντονη δυσαρέσκειά τους για την περιορισμένη χρηματοδότηση της ΕΕ προς τις ΟΚΠ με σκοπό τη στήριξη των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας, σε σύγκριση με τα ποσά που διατίθενται στις αιγυπτιακές αρχές.

[14] Το 2010 οι χορηγήσεις του θεματικού προγράμματος για μη κρατικούς φορείς ανήλθαν σε 970000 ευρώ. Παρελήφθησαν 48 αιτήσεις και δόθηκαν τρεις επιχορηγήσεις.

[15] Για παράδειγμα, όσον αφορά το ύψος των προς διάθεση επιχορηγήσεων ή το απαιτούμενο επίπεδο συγχρηματοδότησης.

[16] Προκειμένου να συμμορφωθούν με τον νόμο 84/2002, οι ΜΚΟ πρέπει να λαμβάνουν έγκριση για κάθε έργο που χρηματοδοτείται από ξένες πηγές πριν από τη διεξαγωγή των σχετικών δραστηριοτήτων.

[17] Νόμος 84/2002.

[18] Από το 2011 η έκθεση προόδου συνιστά κοινό υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας μεταξύ της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ υπό την ευθύνη της δεύτερης.

[19] Η εν λόγω έκθεση δεν έχει δημοσιευθεί από τις αιγυπτιακές αρχές.

[20] Η Επιτροπή διοργάνωσε περιφερειακό σεμινάριο το οποίο κάλυπτε διάφορες νοτιοαφρικανικές χώρες που χρησιμοποιούν το πρόγραμμα SIGMA (Στήριξη για τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της διαχείρισης).

[21] Το έργο "Στήριξη της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης" (9 εκατομμύρια ευρώ), για το οποίο η συμφωνία χρηματοδότησης υπεγράφη τον Δεκέμβριο του 2011, προέβλεπε τη σύναψη συμφωνίας για την παροχή τεχνικής βοήθειας με στόχο τη μεταρρύθμιση στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών.

[22] Το 2004 η Αίγυπτος κατέλαβε την 77η θέση με βάση τον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της οργάνωσης "Διεθνής Διαφάνεια" (Transparency International) και το 2011 την 112η (στην έρευνα συμμετείχαν 183 χώρες). Από τους παγκόσμιους δείκτες διακυβέρνησης της Παγκόσμιας Τράπεζας προκύπτει ότι ο έλεγχος της διαφθοράς στην Αίγυπτο επιδεινώθηκε την περίοδο από το 2001 έως το 2011.

[23] COM(2011) 303 τελικό της 25 Μαΐου 2011.

[24] Αυτά τα δυνητικά οφέλη που προσφέρει η ΕΕ περιγράφονται ορισμένες φορές με το τρίπτυχο κονδύλια-αγορές-κινητικότητα.

[25] Απόφαση 2011/424/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου της 18ης Ιουλίου 2011 για τον διορισμό Ειδικού Εντεταλμένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περιοχή της Νότιας Μεσογείου (ΕΕ L 188 της 19.7.2011, σ. 24).

[26] "Μία ισχυρή ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας", COM(2007) 774 τελικό της 5ης Δεκεμβρίου 2007 (σ. 2).

[27] Δύο έργα, το ένα σχετικά με τον οικογενειακό προγραμματισμό (20 εκατομμύρια ευρώ) και το άλλο για την άρση ναρκοπεδίων (10 εκατομμύρια ευρώ) ακυρώθηκαν διότι θεωρήθηκαν χαμηλής προτεραιότητας. Αντικαταστάθηκαν από ένα έργο για τη στήριξη των γεωργικών ΜΜΕ (22 εκατομμύρια ευρώ) και τον διπλασιασμό της χρηματοδότησης ενός έργου για τη βελτίωση των παραγκουπόλεων στο Κάιρο.

[28] "Egypt: Investigate Violence Against Coptic Christians" (Αίγυπτος: διερεύνηση περιστατικών βίας κατά χριστιανών κοπτών), Human Rights Watch, 10.10.2011 (http://www.hrw.org/news/2011/10/10/egypt-investigate-violence-against-coptic-christians).

[29] COM(2011) 638 τελικό της 13ης Οκτωβρίου 2011.

[30] Η ανακοίνωση αναφέρεται στη μείωση ή την αναστολή της ΓΔΣ ως απάντηση σε "σημαντική" τάση επιδείνωσης της δέσμευσης μιας χώρας όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Ωστόσο, σε τέτοιες περιπτώσεις τα κονδύλια μπορούν να μεταφέρονται σε προγράμματα ΤΔΣ. Στην περίπτωση της ΤΔΣ, τα θέματα πολιτικής διακυβέρνησης πρέπει να σταθμίζονται με βάση τις ανάγκες παροχής υπηρεσιών. Κατά συνέπεια, τα προγράμματα ΤΔΣ θα πρέπει να αναστέλλονται μόνο στο πλαίσιο της αναστολής όλων των προγραμμάτων βοηθείας κατόπιν "σοβαρής" υποβάθμισης της πολιτικής διακυβέρνησης.

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΕΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΜΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2007-2013

Πηγή: Εθνικά Ενδεικτικά Προγράμματα 2007-2010 και 2011-2013 για την Αίγυπτο.

(εκατομμύρια ευρώ) |

| ΕΕΠ 2007-2010 | ΕΕΠ 2011-2013 |

Προτεραιότητα 1η — Στήριξη των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης | 40 | 50 |

Στήριξη της πολιτικής ανάπτυξης, της αποκέντρωσης και της προώθησης της χρηστής διακυβέρνησης | 13 | 5 |

Προαγωγή και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων | 17 | 15 |

Στήριξη του εκσυγχρονισμού του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης | 10 | 10 |

Αναβάθμιση του ρυθμιστικού, θεσμικού και νομοθετικού πλαισίου | 0 | 20 |

Προτεραιότητα 2η — Ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της οικονομίας | 220 | 189 |

Στήριξη της εφαρμογής του προγράμματος του σχεδίου δράσης (SAAP) | 220 | |

—Διευκόλυνση του εμπορίου και μεταρρύθμιση του τελωνειακού συστήματος | | 20 |

—Οικονομική νομοθεσία και επιχειρηματικό περιβάλλον | | |

—Γεωργία και καθεστώς στον υγειονομικό και φυτοϋγειονομικό τομέα | | |

—Μεταφορές, επιστήμη και τεχνολογία σχετικά με την ενέργεια | | 169 |

—Εκσυγχρονισμός του στατιστικού συστήματος | | |

Προτεραιότητα 3η — Διασφάλιση της βιωσιμότητας της ανάπτυξης | 298 | 210 |

Στήριξη της μεταρρύθμισης του εκπαιδευτικού συστήματος | 120 | 105 |

Στήριξη της μεταρρύθμισης του συστήματος δημόσιας υγείας | 120 | 0 |

Επιδοτήσεις επιτοκίου (μεταφορές, ενέργεια, περιβάλλον) | 58 | 0 |

Υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης | 0 | 50 |

Στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης | | |

Ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων | 0 | 35 |

Στήριξη των γεωργικών ΜΜΕ | | |

Διαχείριση στερεών αποβλήτων | | 20 |

Συνολικό ΕΕΠ | 558 | 449 |

--------------------------------------------------

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΕΓΧΘΕΝΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Πρόγραμμα του ΕΜΓΕΣ για την προαγωγή και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών στην Αίγυπτο (17 εκατομμύρια ευρώ) |

Τίτλος συνιστώσας | Αναληφθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) |

Πρόγραμμα για την οικογένεια και δικαιώματα του παιδιού | 2000000 | 821736 |

Στήριξη του αξιώματος του διαμεσολαβητή στο πλαίσιο του Εθνικού Συμβουλίου για τις Γυναίκες (NCW) για την προαγωγή των δικαιωμάτων των γυναικών και την ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του | 1200000 | 578666 |

Στήριξη του αξιώματος του διαμεσολαβητή στο πλαίσιο του Εθνικού Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (NCHR) για την ενίσχυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω της δομής του | 1000000 | 470224 |

Προώθηση των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων μέσω οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών — PERCSO | 500000 | 282654 |

Τεχνική βοήθεια για τα προγράμματα "Προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών" και "Στήριξη της πολιτικής ανάπτυξης και της χρηστής διακυβέρνησης" | 1161700 | 531915 |

Υπουργείο Διεθνούς Συνεργασίας. Εκτίμηση για την εκκίνηση του προγράμματος για τη μονάδα διαχείρισης των προγραμμάτων "Προαγωγή και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κοινωνίας των πολιτών στην Αίγυπτο" και "Στήριξη της πολιτικής ανάπτυξης και της χρηστής διακυβέρνησης" | 128035 | 76821 |

Κοινό πρόγραμμα για την κατάργηση της πρακτικής του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ) και την ενίσχυση των οικογενειών | 3000000 | 1006320 |

Μερικό σύνολο προγράμματος του ΕΜΓΕΣ | 8989735 | 3768336 |

ΕΜΔΔΑ |

Τίτλος | Αναληφθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) |

Στήριξη του ηγετικού ρόλου των γυναικών και της συμμετοχής τους στις εκλογές ("Εκλογές που στηρίζουν τη συμμετοχή των γυναικών στα κοινά") | 134071 | 134071 |

Καταπολέμηση της ατιμωρησίας και παύση των βασανιστηρίων στην Αίγυπτο (πολυεπίπεδη ολοκληρωμένη προσέγγιση) | 135457 | 75986 |

Πρόγραμμα για την ενίσχυση της υπεράσπισης των κοινωνικοοικονομικών δικαιωμάτων των περιθωριοποιημένων παραγωγών | 56123 | 28649 |

Ενίσχυση των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων κατά τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή των παιδιών με αναπηρίες και των νέων στη διοικητική περιφέρεια Minia | 72780 | 72136 |

Αιγυπτιακή πλατφόρμα για την αμερόληπτη επιτήρηση των κοινοβουλευτικών και των προεδρικών εκλογών | 300000 | 269149 |

Νομοθετικά και δικαστικά εμπόδια στην άσκηση των οικονομικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων | 111645 | 106051 |

Προστασία των παιδιών που κινδυνεύουν μέσω της εξασφάλισης της πρόσβασής τους στα δικαιώματά τους | 111280 | 53002 |

Μηχανισμοί νομικής προστασίας των καταπιεσμένων γυναικών | 173578 | 156220 |

Το βήμα στην Αίγυπτο! Οι φωνές των γυναικών | 235046 | 87884 |

Με τον σωστό τρόπο! Βελτίωση των γνώσεων των ασκούντων νομικά επαγγέλματα σχετικά με το δημόσιο δίκαιο και τα θεμελιώδη δικαιώματα | 246239 | 95920 |

Προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου: Οικοδόμηση πολιτικών αξιών και ικανοτήτων για ειρηνική συνύπαρξη και συνεργασία | 213840 | 49045 |

Μερικό σύνολο ΕΜΔΔΑ | 1790059 | 1128113 |

ΜΑΣ-ΜΚΦ |

Τίτλος | Αναληφθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) |

Υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης για τους φτωχούς πολίτες της Άνω Αιγύπτου | 257000 | 167107 |

Υποστηρικτικές υπηρεσίες για την εκ νέου ενσωμάτωση των παιδιών που ζουν στον δρόμο και των νέων στην κοινωνία | 350000 | 87442 |

Παροχή στήριξης στα παιδιά που ζουν στον δρόμο ώστε να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους ως πολίτες | 281237 | 85918 |

Συμμετοχή στα κοινά μέσω της κοινωνικής δικτύωσης | Αρχικό προγραμματισμένο ποσό: 272787 | Ακυρώθηκε |

Μερικό σύνολο ΜΑΣ-ΜΚΦ | 1161024 | 340647 |

ΜΣ |

Τίτλος | Αναληφθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) |

Στήριξη του εκδημοκρατισμού στην Αίγυπτο | 1654235 | 846171 |

Στήριξη δραστηριοτήτων για εκλογικές διαδικασίες στην Αίγυπτο | 1203431 | 962745 |

Μερικό σύνολο ΜΣ | 2857666 | 1808916 |

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑΣ

Γενικό σύνολο:

25 έργα με αναληφθέν ποσό 17,3 εκατομμύρια ευρώ

3 προγράμματα τομεακής δημοσιονομικής στήριξης με αναληφθέν ποσό 304,8 εκατομμύρια ευρώ.

Πηγή: Κοινό Σύστημα Πληροφόρησης Relex (CRIS) στις 30 Σεπτεμβρίου 2012.

ΕΜΓΕΣ – τομεακή δημοσιονομική στήριξη [1] | |

Τίτλος | Χορηγηθέν ποσό (ευρώ) | Αναληφθέν ποσό (ευρώ) | Καταβληθέν ποσό (ευρώ) |

Πρόγραμμα Στήριξης Τομεακής Πολιτικής για τις μεταφορές (TSPSP) | 80000000 | 78947955 | 36543674 |

Πρόγραμμα Στήριξης Τομεακής Πολιτικής για την εκπαίδευση (ESPSP) | 120000000 | 118178898 | 75549034 |

Πρόγραμμα Στήριξης Τομεακής Πολιτικής για την εκπαίδευση (ESPSP) — Πρόσθετη ανάληψη υποχρεώσεων | 20000000 |

Πρόγραμμα Στήριξης Τομεακής Πολιτικής ΙΙ για την υγεία (HSPSP II) | 110000000 | 107700000 | 20700000 |

Μερικό σύνολο ΕΜΓΕΣ-ΤΔΣ 3 προγράμματα ΤΔΣ (συν μία επιπλέον ανάληψη υποχρεώσεων) | 330000000 | 304826853 | 132792708 |

Πρόγραμμα του ΕΜΓΕΣ για τη στήριξη της πολιτικής ανάπτυξης, της αποκέντρωσης και της προώθησης της χρηστής διακυβέρνησης (χορηγήθηκαν 3 εκατομμύρια ευρώ) |

Μέτρα στήριξης για την καταπολέμηση της διαφθοράς και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την προώθηση της ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων στην Αίγυπτο (1 έργο) | 2548657 | 487528 |

[1] Οι ελεγκτές εξέτασαν μόνο τις πτυχές των προγραμμάτων τομεακής δημοσιονομικής στήριξης (ΤΔΣ) που αφορούν τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών (ΔΔΟ) και την καταπολέμηση της διαφθοράς είτε σε επίπεδο χώρας είτε σε επίπεδο τομέα.

--------------------------------------------------