EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 157/86

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών — Μελέτη για τις σχέσεις μεταξύ νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης»

(COM(2004) 412 τελικό)

(2005/C 157/15)

Στις 4 Ιουνίου 2004 και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το ειδικευμένο τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις και δικαιώματα του πολίτη», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 24 Νοεμβρίου 2004 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. PARIZA CASTAÑOS.

Κατά την 413η σύνοδο ολομέλειάς της, της 15ης και 16ης Δεκεμβρίου 2004 (συνεδρίαση της 15ης Δεκεμβρίου 2004), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 138 ψήφους υπέρ, 0 ψήφους κατά και 8 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Κύρια σημεία της ανακοίνωσης

1.1 Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης τον Ιούλιο του 2003 τόνισε την ανάγκη να διερευνηθούν«νόμιμα μέσα μετανάστευσης υπηκόων τρίτων χωρών στην Ένωση, ανάλογα με τις ικανότητες υποδοχής των κρατών, μέσα στα πλαίσια μιας ενισχυμένης συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής». Στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας μελέτης που ζήτησε το Συμβούλιο για τις σχέσεις μεταξύ νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης. Διερωτάται εάν η ύπαρξη νόμιμων οδών για την εισδοχή μεταναστών μειώνει ή όχι τα κίνητρα για παράνομη μετανάστευση. Μετά την ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ένα Πράσινο Βιβλίο για τις νόμιμες οδούς μετανάστευσης.

1.2 Στο πρώτο μέρος, η Επιτροπή αναλύει τους υφιστάμενους διαύλους νόμιμης μετανάστευσης για εργασιακούς λόγους. Η εισδοχή υπηκόων τρίτων χωρών για εργασιακούς σκοπούς είναι ένα θέμα που διέπεται από τη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους, γι' αυτό και οι σχετικές πολιτικές είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Μερικά κράτη έχουν τις πόρτες τους κλειστές στη μετανάστευση για εργασιακούς λόγους, ενώ άλλα έχουν πολιτικές που επιτρέπουν την είσοδο αλλοδαπών εργαζομένων εάν αυτοί διαθέτουν προσφορά θέσης απασχόλησης, εφαρμόζοντας την αρχή της εθνικής προτίμησης. Ορισμένα κράτη δέχονται επίσης αυτοαπασχολούμενους. Οι περισσότεροι οικονομικοί μετανάστες γίνονται αρχικά δεκτοί με προσωρινή άδεια παραμονής, διάρκειας ενός έως πέντε ετών.

1.3 Ο αριθμός των οικονομικών μεταναστών που δέχονται κάθε χρόνο τα κράτη μέλη αποφασίζεται επίσης με πολύ διαφορετικές μεθόδους. Ορισμένα κράτη μέλη δέχονται μόνο εργαζόμενους με υψηλή ειδίκευση (π.χ. το γερμανικό σύστημα πράσινης κάρτας και το πρόγραμμα για μετανάστες υψηλής ειδίκευσης του Ηνωμένου Βασιλείου). Άλλα κράτη μέλη (αρκετά κράτη της Νότιας Ευρώπης) δέχονται επίσης εργαζομένους χαμηλής ειδίκευσης μέσω ποικίλων διαδικασιών. Μερικά κράτη μέλη χρησιμοποιούν ένα σύστημα ποσοστώσεων (π.χ. η Ιταλία). Άλλα κράτη μέλη, όπως η Ισπανία, έχουν υπογράψει διμερείς συμφωνίες με ορισμένες χώρες για να επιτρέψουν την εισδοχή υπηκόων τους. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναλύει τα διάφορα μέσα που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση της μετανάστευσης.

1.4 Η Επιτροπή αναλύει επίσης τα μέτρα νομιμοποίησης που έλαβαν διάφορες χώρες (π.χ. το Βέλγιο). Τα μέτρα αυτά, από τη μία πλευρά, κρίνονται θετικά για την ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία και την αποφυγή της εργασιακής τους εκμετάλλευσης, από την άλλη όμως κατακρίνονται, επειδή ενθαρρύνουν την παράνομη μετανάστευση.

1.5 Στο δεύτερο μέρος, η Επιτροπή τονίζει ότι υπάρχουν πολλές μορφές παράνομης μετανάστευσης και ότι είναι πολύ δύσκολο να αποκτηθούν επακριβή δεδομένα. Παρόλο που η ακριβής κλίμακα της παράνομης μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι γνωστή, υπολογίζεται πως είναι σημαντική, γι' αυτό και η μείωσή της αποτελεί προτεραιότητα τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε ευρωπαϊκό.

1.6 Η Επιτροπή επισημαίνει ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ παραοικονομίας, μη ελεγχόμενης αγοράς εργασίας και παράνομης μετανάστευσης, ιδίως σε κλάδους όπως οι κατασκευές, η γεωργία, η εστίαση, οι υπηρεσίες καθαρισμού και οι οικιακές εργασίες. Στην ΕΕ, η σκιώδης οικονομία εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 7 % και 16 % του ΑΕγχΠ.

1.7 Ο αντίκτυπος των υφιστάμενων νόμιμων διαύλων, όπως οι διμερείς συμφωνίες, στη μείωση της παράνομης μετανάστευσης είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν προβεί στις απαιτούμενες εκτιμήσεις. Δεν έχει αξιολογηθεί ούτε ο αντίκτυπος της πολιτικής θεωρήσεων στη μείωση της παράνομης μετανάστευσης.

1.8 Αναμένεται ότι η βελτίωση της συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής θα είναι χρήσιμη για τη μείωση των παράνομων μεταναστευτικών ροών. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε στα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Τάμπερε, της Σεβίλλης και της Θεσσαλονίκης. Για την ώρα, όμως, η εμπειρία των κρατών μελών στη βελτίωση αυτής της συνεργασίας είναι περιορισμένη και τα αποτελέσματα, γενικά, δεν μπορούν να εκτιμηθούν με σαφήνεια. Η Επιτροπή δηλώνει ότι μπορεί να απαιτείται διαφορετική προσέγγιση των κινήτρων που παρέχονται στις τρίτες χώρες.

1.9 Στο τρίτο μέρος, η Επιτροπή παρουσιάζει τα συμπεράσματά της και τις μελλοντικές δράσεις. Καθώς δεν υπάρχουν αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα σε επίπεδο ΕΕ, η Επιτροπή δεσμεύεται να δημοσιεύει ετήσια στατιστική έκθεση για τη μετανάστευση, για την οποία θα χρειαστεί συντονισμός και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών. Αναφέρει τα βήματα που έχουν γίνει μέχρι στιγμής: τη συγκρότηση της ομάδας εμπειρογνωμόνων που είναι γνωστή ως «Επιτροπή για τη Μετανάστευση και το Άσυλο» το 2002, την έγκριση της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης το 2003 (και την ανάπτυξη του σχετικού πιλοτικού σχεδίου κατά τη διάρκεια του 2004) και τη δημιουργία ενός δικτύου Εθνικών Σημείων Επαφής για την Ενσωμάτωση. Στον τομέα της παράνομης μετανάστευσης, δημιουργήθηκε ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ενισχύθηκε η ανταλλαγή πληροφοριών.

1.10 Η Επιτροπή πιστεύει ότι, λόγω της δημογραφικής παρακμής και της γήρανσης του πληθυσμού, είναι πιθανό να συνεχιστεί και να αυξηθεί στην ΕΕ η πρόσληψη υπηκόων τρίτων χωρών και η μετανάστευση για οικονομικούς λόγους. Οι χώρες καταγωγής ζητούν, επίσης, επανειλημμένα περισσότερους νόμιμους διαύλους μετανάστευσης.

1.11 Η Επιτροπή εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η πρόταση οδηγίας που δημοσίευσε το 2001 σχετικά με την εισδοχή εργαζομένων από τρίτες χώρες (1) δεν είχε υποστήριξη από το Συμβούλιο. Διερωτάται κατά πόσο η εισδοχή οικονομικών μεταναστών πρέπει να ρυθμιστεί σε επίπεδο ΕΕ, με ποιο βαθμό εναρμόνισης και εάν πρέπει να διατηρηθεί η αρχή της κοινοτικής προτίμησης για την εγχώρια αγορά εργασίας. Αναφέρει ότι το σχέδιο Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης επιβεβαιώνει μεν την ευρωπαϊκή αρμοδιότητα σε θέματα μετανάστευσης, αλλά αφήνει τον καθορισμό του αριθμού των μεταναστών που θα γίνονται δεκτοί στα κράτη μέλη, και ότι είναι αναγκαίο τα μέτρα που θα ληφθούν στον τομέα αυτό να παρέχουν προστιθέμενη αξία σε επίπεδο ΕΕ. Κατά τη διάρκεια του 2004 η Επιτροπή θα δημοσιεύσει ένα Πράσινο Βιβλίο σχετικά με την πρόταση οδηγίας και τις δυσκολίες που ανέκυψαν στο Συμβούλιο, ενώ κατά τα τέλη του έτους θα διοργανώσει μια δημόσια ακρόαση.

1.12 Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα νομιμοποίησης επέτρεψαν μεν να αντιμετωπιστεί η παρουσία σημαντικού αριθμού παράνομων μεταναστών, αλλά δεν πρέπει να θεωρούνται ενδεδειγμένος τρόπος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών. Στο μέλλον χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση των διαδικασιών νομιμοποίησης, προκειμένου να προσδιοριστούν και να συγκριθούν οι διάφορες πρακτικές στο πλαίσιο της Επιτροπής για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

1.13 Η ενσωμάτωση των υπηκόων τρίτων χωρών είναι ένας σημαντικός στόχος, ο οποίος, κατά την άποψη της Επιτροπής, πρέπει να συμπεριλαμβάνεται σαφώς στις μελλοντικές προτάσεις. Στο πλαίσιο του στόχου αυτού, μεγάλη σημασία έχει η ένταξη στην αγορά εργασίας, για την οποία η Επιτροπή υπενθυμίζει την αναγκαιότητα μέτρων όπως η μείωση της διαφοράς του ποσοστού ανεργίας ανάμεσα στους υπηκόους τρίτων χωρών και στους υπηκόους των κρατών μελών της ΕΕ. Η Επιτροπή αναφέρεται, επίσης, στη σκοπιμότητα της διευκόλυνσης της κινητικότητας των υπηκόων τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει ήδη εγκριθεί από την οδηγία του 2003 σχετικά με το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί μακρόν διαμένοντες (2) και από τον κανονισμό 1408/71. Επίσης απαραίτητη είναι η βελτίωση της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων των υπηκόων τρίτων χωρών.

1.14 Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αδήλωτη εργασία είναι σημαντικός παράγοντας έλξης για την παράνομη μετανάστευση, γι' αυτό πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι η μετατροπή της αδήλωτης εργασίας σε νόμιμη απασχόληση, κάτι που προβλέπεται ήδη μεταξύ των κατευθυντήριων γραμμών της πολιτικής για την απασχόληση.

1.15 Η ανάπτυξη κοινοτικής πολιτικής για την επιστροφή συγκαταλέγεται επίσης στις προτεραιότητες των μέσων μεταναστευτικής πολιτικής, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι παράνομοι μετανάστες θα επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. Η Επιτροπή προτείνει την δημιουργία χρηματοδοτικού μέσου διαχείρισης της επιστροφής και την πειραματική εφαρμογή του το 2005 και το 2006.

1.16 Τέλος, η Επιτροπή αναφέρει ότι η μελέτη επιβεβαίωσε πως η ενίσχυση της συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης είναι απαραίτητη για τη μείωση της παράνομης μετανάστευσης και την οργάνωση της νόμιμης. Πρέπει να συγκεντρωθούν όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες, για να εξακριβωθεί σε ποια κατάσταση βρίσκεται αυτή η συνεργασία και μέχρι πού φθάνει. Πρέπει επίσης να διερευνηθούν ιδέες όπως η ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης των εργαζομένων στις χώρες καταγωγής, προκειμένου να προσληφθούν αργότερα για να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς εργασίας που υπάρχουν στην ΕΕ, ή η μερική τροποποίηση της πολιτικής θεωρήσεων, για να προσδιοριστούν ορισμένες κατηγορίες στις οποίες η θεώρηση θα χορηγείται ευκολότερα.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1 Η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα τη δημοσίευση αυτής της ανακοίνωσης της Επιτροπής, η οποία θα δώσει νέα ώθηση στην κοινοτική πολιτική μετανάστευσης. Οι συζητήσεις στο Συμβούλιο συναντούν πολλές δυσκολίες, λόγω της ελάχιστα συνεργάσιμης στάσης ορισμένων κυβερνήσεων. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη επισημάνει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της ότι υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ της νόμιμης και της παράνομης μετανάστευσης. Όταν δεν υπάρχουν κατάλληλοι, διαφανείς και ευέλικτοι δίαυλοι για τη νόμιμη μετανάστευση, αυξάνεται η παράνομη (3). Επίσης απαραίτητη είναι μια καλή πολιτική χορήγησης ασύλου και μια εναρμονισμένη νομοθεσία, που να εξασφαλίζει την ενδεδειγμένη προστασία των ατόμων που χρήζουν διεθνούς προστασίας.

2.2 Στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τη μετανάστευση, την ένταξη και την απασχόληση (4) και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης εκφράστηκε η εκτίμηση ότι κατά τα προσεχή έτη θα αυξηθεί σημαντικά στην ΕΕ η μετανάστευση εργαζομένων από τρίτες χώρες για οικονομικούς λόγους. Αύξηση των οικονομικών μεταναστών παρατηρείται τόσο σε δραστηριότητες με υψηλή ειδίκευση όσο και σε δραστηριότητες με χαμηλή. Όπως έχει δηλώσει η ΕΟΚΕ, είναι απαραίτητο να διεκπεραιώνεται η μετανάστευση μέσω νόμιμων και διαφανών οδών, για να αποφευχθούν τα προβλήματα που παρατηρούνται σήμερα στις αγορές εργασίας· προς τούτο, απαιτείται επαρκής συνεργασία μεταξύ των αρχών και των κοινωνικών εταίρων.

2.3 Είναι ακατανόητο γιατί το Συμβούλιο δεν υιοθέτησε την οδηγία για την είσοδο και τη διαμονή υπηκόων τρίτων χωρών για εργασιακούς λόγους, την οποία πρότεινε η Επιτροπή το 2001. Η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της (5), θεώρησε θετική, αν και ανεπαρκή την πρόταση της Επιτροπής και πρότεινε να υπάρχουν δύο δίαυλοι για την εισδοχή εργαζομένων: όχι μόνο η απόκτηση άδειας εργασίας και διαμονής ήδη από τη χώρα προέλευσης, αλλά και η δυνατότητα απόκτησης προσωρινής άδειας διαμονής για την αναζήτηση απασχόλησης. Η Επιτροπή, προτείνοντας αυτή την οδηγία, εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από το Τάμπερε· το Συμβούλιο, όμως, με τη στάση του, απομακρύνθηκε από αυτόν τον στόχο.

2.4 Κατόπιν της ερώτησης της Επιτροπής, η ΕΟΚΕ δηλώνει ότι είναι όντως απαραίτητο να ρυθμιστεί η εισδοχή των οικονομικών μεταναστών στο επίπεδο της ΕΕ, πράγμα για το οποίο είναι απαραίτητο να επιτευχθεί υψηλός βαθμός νομοθετικής εναρμόνισης, όπως προβλέπει το σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει σε παλαιότερες γνωμοδοτήσεις της (6) να αποκτήσει σύντομα η ΕΕ κοινή πολιτική μετανάστευσης και εναρμονισμένη νομοθεσία. Η ΕΟΚΕ θα μελετήσει το Πράσινο Βιβλίο, που καταρτίζει αυτόν τον καιρό η Επιτροπή, και θα εκδώσει σχετική γνωμοδότηση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1 Οι νόμιμοι δίαυλοι που υπάρχουν σήμερα για τη μετανάστευση για εργασιακούς σκοπούς είναι ανεπαρκείς. Οι διμερείς συμφωνίες, οι ποσοστώσεις, τα προγράμματα για την εισδοχή εργαζομένων με υψηλή ειδίκευση και τα υπόλοιπα μέσα που διατίθενται σήμερα δεν επαρκούν για τη διεκπεραίωση της οικονομικής μετανάστευσης μέσω των νόμιμων οδών, γι' αυτό συνεχίζει να αυξάνεται η παράνομη μετανάστευση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να αποκτήσουν ανοικτή νομοθεσία, η οποία να επιτρέπει την μετανάστευση για εργασιακούς λόγους μέσω νόμιμων και διαφανών διαύλων, τόσο για τους εργαζομένους με υψηλή ειδίκευση όσο και για τις λιγότερο ειδικευμένες εργασίες.

3.2 Σε ορισμένα κράτη μέλη αποφασίστηκε να επιτρέπεται η μετανάστευση μόνο στους εργαζομένους με υψηλή ειδίκευση· στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναλύονται οι εμπειρίες της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρόκειται για εμπειρίες πολύ περιορισμένες, που, αν και αξίζουν θετική αποτίμηση, δεν επαρκούν για την ικανοποίηση των αναγκών που υπάρχουν στους συγκεκριμένους τομείς απασχόλησης. Τα κράτη μέλη πρέπει, επιπλέον, να αποκτήσουν νέα νομικά μέσα για τη μετανάστευση των λιγότερο ειδικευμένων εργαζομένων που χρειάζονται οι αγορές εργασίας τους, οι οποίοι καταφεύγουν σήμερα στην παραοικονομία, στη μη ελεγχόμενη αγορά εργασίας και στην παράνομη μετανάστευση, ιδίως σε κλάδους όπως οι οικιακές υπηρεσίες, η υγειονομική περίθαλψη, οι προσωπικές υπηρεσίες, η γεωργία, η εστίαση, οι κατασκευές και ορισμένες άλλες υπηρεσίες.

3.2.1. Είναι πολύ σημαντικό τα άτομα που επιθυμούν να έλθουν ως μετανάστες να διαθέτουν επαρκή και σαφή πληροφόρηση σχετικά με τα υφιστάμενα μέσα για τη νόμιμη μετανάστευση στα κράτη μέλη. Οι προξενικές υπηρεσίες θα πρέπει να διαβιβάζουν τις σχετικές πληροφορίες στις χώρες προέλευσης. Στα ευρωπαϊκά κράτη υποδοχής, οι μετανάστες θα πρέπει επίσης να ενημερώνονται για τα υφιστάμενα νομικά μέσα.

3.3 Από την άλλη πλευρά, οι διμερείς συμφωνίες μεταξύ των κρατών μελών και τρίτων χωρών για τη ρύθμιση της μετανάστευσης για εργασιακούς λόγους είναι πολύ θετική εμπειρία, αφού η διαχείριση γίνεται σε συνεργασία με τις χώρες καταγωγής, όπως ζητούν το Συμβούλιο, η Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η ΕΟΚΕ από το Τάμπερε και εξής. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των συμφωνιών χρησιμοποιείται για τη διαχείριση προσωρινών μεταναστών σε δραστηριότητες χαμηλής ειδίκευσης. Η ΕΟΚΕ θέλει, όμως, να επισημάνει ότι αυτές οι συμφωνίες μπορούν να είναι πιο αποτελεσματικές, εάν η διαχείρισή τους γίνεται σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους των κρατών μελών και των χωρών καταγωγής. Οι εμπειρίες αποκάλυψαν επίσης ορισμένα προβλήματα στα προξενικά γραφεία των κρατών μελών λόγω της έλλειψης προσωπικού ειδικευμένου στη μετανάστευση για εργασιακούς λόγους.

3.3.1 Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να μπορέσει η ΕΕ να αποκτήσει τέτοιες ειδικευμένες υπηρεσίες δυνάμει των μέσων σύνδεσης και συνεργασίας της με διάφορες τρίτες χώρες. Οι συμφωνίες σύνδεσης και συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών μπορούν να συμπεριλάβουν δυνατότητες μετανάστευσης για εργασιακούς λόγους και προγράμματα κατάρτισης. Η μετανάστευση των ειδικευμένων εργαζομένων από τις χώρες προέλευσης στην Ευρώπη μπορεί να μετατραπεί σε ένα νέο εμπόδιο για την ανάπτυξη των χωρών αυτών, γι' αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεργαστούν με αυτές τις χώρες, έτσι ώστε η μετανάστευση να γίνει παράγοντας ανάπτυξης και όχι ένα νέο πρόβλημα.

3.3.2 Από την άλλη πλευρά, οι χώρες αυτές δεν έχουν ισόρροπη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση σε ό,τι αφορά τις εμπορικές, τις χρηματοοικονομικές και τις τεχνολογικές συναλλαγές. Οι συμφωνίες σύνδεσης και συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τρίτων χωρών πρέπει να περιλαμβάνουν νέα πολιτικά και οικονομικά μέσα που να είναι θετικά για την ανάπτυξη των χωρών αυτών. Μόνο έτσι θα μπορέσει να καθιερωθεί μια καλή συνεργασία για την πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης. Εξίσου απαραίτητη είναι η καλή συνεργασία της ΕΕ και των αναπτυσσόμενων χωρών στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

3.4 Ορισμένα κράτη μέλη χρησιμοποιούν ένα σύστημα ποσοστώσεων για τη διαχείριση των διμερών συμφωνιών, κατόπιν αναλύσεως των αναγκών της αγοράς εργασίας σε συνεργασία με τις εργοδοτικές και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις. Λόγω του περιορισμένου ύψους αυτών των ποσοστώσεων και του επαχθούς γραφειοκρατικού συστήματος που συνεπάγονται, τα αποτελέσματα δεν είναι τα αναμενόμενα. Υπάρχουν περιπτώσεις κρατών όπου αυξάνεται πολύ η παράνομη μετανάστευση (Ισπανία), ενώ δεν έχουν καλυφθεί οι προβλεπόμενες ποσοστώσεις. Θα ήταν ίσως χρησιμότερο ένα πιο ευέλικτο σύστημα διαχείρισης, π.χ. μέσω της χορήγησης προσωρινών θεωρήσεων για την αναζήτηση εργασίας, όπως πρότεινε η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της (7) σχετικά με την οδηγία για την είσοδο υπηκόων τρίτων χωρών για εργασιακούς λόγους.

3.5 Στην ΕΕ βρίσκονται πολλά άτομα «χωρίς χαρτιά», τα οποία, όπως δηλώνει η Επιτροπή, απασχολούνται σε αδήλωτες θέσεις εργασίας και στην παραοικονομία. Τα άτομα αυτά έχουν εισέλθει στην ΕΕ παράνομα ή με νόμιμη άδεια που έχει λήξει χωρίς να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. Η ανακοίνωση της Επιτροπής αναλύει τις πολιτικές επιστροφής και τις νομιμοποιήσεις.

3.6 Η ΕΟΚΕ δεν συμμερίζεται τη δήλωση της Επιτροπής ότι «η μόνη συνεκτική προσέγγιση για την αντιμετώπιση όσων διαμένουν παράνομα είναι να εξασφαλιστεί ότι θα επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους» (8). Η προσέγγιση αυτή δεν είναι ρεαλιστική, αφού τα συστήματα και τα μέσα επιστροφής δεν ενδείκνυνται για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης στην οποία βρίσκονται εκατομμύρια άνθρωποι. Στη γνωμοδότηση (9) για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με μια κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων και στη γνωμοδότηση (10) για την ανοικτή μέθοδο συντονισμού, η ΕΟΚΕ είχε ήδη εκφράσει τη θέση της: «… η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι είναι λάθος να θεωρείται ότι η ακούσια επιστροφή μπορεί να αποτελέσει την μοναδική ή κύρια απάντηση της ΕΕ στους μετανάστες» χωρίς έγγραφα «οι οποίοι σήμερα βρίσκονται ανάμεσά μας. Απαιτείται μια συνολική πολιτική, η οποία θα περιλαμβάνει τόσο δράσεις επιστροφής όσο και δράσεις νομιμοποίησης» (11). «Εάν η πολιτική της ακούσιας επιστροφής δεν συνοδεύεται από μέτρα νομιμοποίησης, το αποτέλεσμα θα είναι να συνεχίσει να διατηρείται η παρούσα διάσταση του παράτυπα διαμένοντος πληθυσμού, με όλα όσα τούτο συνεπάγεται για την ενθάρρυνση της παραοικονομίας, την εκμετάλλευση του εργατικού δυναμικού και τον κοινωνικό αποκλεισμό» (12). Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να προωθήσει η κοινοτική πολιτική προγράμματα εκούσιας επιστροφής και να διαφυλάσσει την επιβεβλημένη επιστροφή μόνο για δεόντως αιτιολογημένες καταστάσεις, όπως έχει δηλώσει στην προαναφερθείσα γνωμοδότηση για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με μια κοινοτική πολιτική επιστροφής (13).

3.7 Η ΕΟΚΕ έχει ήδη δηλώσει ότι είναι σκόπιμο να τακτοποιηθεί η κατάσταση των πολυάριθμων ατόμων που βρίσκονται παράνομα στην ΕΕ, υπό ορισμένες προϋποθέσεις κοινωνικής και επαγγελματικής ενσωμάτωσης (14). Έχουν δίκιο το Συμβούλιο και η Επιτροπή που δηλώνουν ότι είναι απαραίτητο να μετατραπεί η αδήλωτη εργασία σε νόμιμη απασχόληση και, για τον σκοπό αυτό, απαιτείται η συνεργασία των ενδιαφερομένων, πολλοί από τους οποίους είναι παράνομοι μετανάστες, καθώς και η συνεργασία των κοινωνικών εταίρων (15).

3.8 Η παράνομη μετανάστευση συνδέεται στενά με την παραοικονομία και την αδήλωτη εργασία. Ωστόσο, η παραοικονομία είναι μια πραγματικότητα που υπερβαίνει τη μετανάστευση και τα χαρακτηριστικά της αδήλωτης εργασίας είναι παράγοντας έλξης για παράνομες μεταναστευτικές ροές. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ επικροτεί τις νομοθεσίες ορισμένων κρατών μελών, που επιτρέπουν τη νομιμοποίηση της κατάστασης αυτών των ατόμων, λαμβάνοντας υπόψη εργασιακά ή ανθρωπιστικά κριτήρια ή κριτήρια κοινωνικής ενσωμάτωσης. Κατά τον τρόπο αυτό μπορεί, επιπλέον, να αποφευχθεί η συσσώρευση πολλών παρανόμως διαμενόντων για τους οποίους ενδέχεται να χρειαστούν εξαιρετικές διαδικασίες νομιμοποίησης. Τα μέσα αυτά πρέπει να είναι διαφανή και να εφαρμόζονται με τη δέουσα ενημέρωση και τον δέοντα συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών.

3.9 Επιβάλλεται η πλήρης ενσωμάτωση των μεταναστών στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας με την περαιτέρω προώθηση της κινητικότητάς τους. Η ΕΟΚΕ υποστήριξε (16) την οδηγία για το καθεστώς του κατοίκου μακράς διαρκείας, η οποία θα επιτρέψει την κινητικότητα των μεταναστών που έχουν αυτό το καθεστώς στο εσωτερικό της ΕΕ. H EOKE υποστήριξε (17), επίσης, την επέκταση του κανονισμού 1408/71 στους υπηκόους τρίτων χωρών. Είναι σκόπιμο να επεκταθεί η δυνατότητα ελεύθερης διακίνησης και σε άλλες ομάδες μεταναστών, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση, με τη χρήση του δικτύου EURES.

3.9.1. Η Επιτροπή δηλώνει ότι η πρόταση οδηγίας για τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά αναμένεται να αυξήσει επίσης την κινητικότητα για την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Η ΕΟΚΕ καταρτίζει αυτόν τον καιρό μια γνωμοδότηση (18), η οποία περιέχει ορισμένες προτάσεις για τη διόρθωση των προβλημάτων που θα δημιουργήσει αυτή η οδηγία.

3.10 Πολλοί μετανάστες δεν μπορούν να βρουν εργασία στον κλάδο που αντιστοιχεί στην κατάρτισή τους, επειδή οι αρχές των κρατών μελών δεν αναγνωρίζουν τα επαγγελματικά τους προσόντα. Η ΕΕ πρέπει να επεκτείνει τις οδηγίες σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, για να διευκολύνει την αναγνώριση των προσόντων που έχουν αποκτηθεί στη χώρα καταγωγής. Έτσι, θα αποφευχθούν καταστάσεις διακρίσεων και, επιπλέον, τα κράτη μέλη και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα βελτιώσουν τις δυνατότητές τους με την εργασιακή συμβολή των μεταναστών και τις επαγγελματικές τους γνώσεις.

3.11 Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την αξιολόγηση του αντικτύπου της πολιτικής θεωρήσεων στη μείωση της παράνομης μετανάστευσης. Η απαίτηση της θεώρησης βραχείας διαρκείας για τους υπηκόους τρίτων χωρών μπορεί να μειώσει την παράνομη μετανάστευση που προέρχεται από αυτές τις χώρες, αλλά πρέπει να εξεταστεί ο κίνδυνος της αύξησης του αριθμού των ατόμων που πέφτουν θύματα των δικτύων παράνομης διακίνησης και σωματεμπορίας. Η πολιτική θεωρήσεων μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς περιορισμούς με την άσκηση των διακρίσεων στην κινητικότητα των ατόμων, γι' αυτό και είναι απαραίτητη η ενδεικνυόμενη διαχείριση εκ μέρους των προξενικών αρχών, με διαφάνεια και με την εξάλειψη της διαφθοράς που μπορεί να υπάρχει.

3.12 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με τη δήλωση της Επιτροπής ότι η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης πρέπει να παραμείνει βασικό μέρος της διαχείρισης της μετανάστευσης. Το άνοιγμα νόμιμων οδών για νόμιμη μετανάστευση, η μείωση της παραοικονομίας και της αδήλωτης εργασίας, η συνεργασία με τις χώρες καταγωγής κλπ. πρέπει να συνοδεύονται από επαρκή αποτελεσματικότητα του ελέγχου των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

3.13 Οι εγκληματικές οργανώσεις που εμπορεύονται ανθρώπους είναι πολύ ισχυρές και συνδέονται και με άλλες εγκληματικές δραστηριότητες. Η ΕΟΚΕ έχει ζητήσει σε διάφορες γνωμοδοτήσεις της (19) περισσότερη αποτελεσματικότητα στην καταπολέμηση των εγκληματικών δικτύων που επιδίδονται στη σωματεμπορία. Οι αρχές που είναι αρμόδιες για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να βελτιώσουν τη συνεργασία τους. Η EUROPOL και η EUROJUST πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους πιο ενδεδειγμένα πολιτικά, νομικά και διοικητικά μέσα. Είναι απαραίτητο να επιταχυνθούν οι εργασίες για τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ελέγχου των Συνόρων, καθώς επίσης, μεσοπρόθεσμα, για τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής.

3.13.1 Ορισμένα ευρωπαϊκά εδάφη, όπως οι νήσοι της Μεσογείου (Μάλτα, Λαμπεντούσα, Κανάριοι κλπ.), αντιμετωπίζουν ειδικές δυσκολίες, καθώς αποτελούν ενδιάμεσους σταθμούς για την παράνομη μετανάστευση και δέχονται ενίοτε αριθμούς μεταναστών που υπερβαίνουν την ικανότητά τους να τους ενσωματώσουν. Γι' αυτό, είναι απαραίτητο να έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση ένα σύστημα αλληλεγγύης, για την επίλυση αυτών των καταστάσεων.

3.13.2 Κατά την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ανθρώπων και της σωματεμπορίας πρέπει πάντα να διασφαλίζεται η κάλυψη των θυμάτων από τη διεθνή ανθρωπιστική νομοθεσία και τις ευρωπαϊκές συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι παρανόμως διαμένοντες ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες που χρήζουν ειδικής προστασίας, με προτεραιότητα στη ζωή και την ασφάλειά τους. Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε ιδιαίτερη γνωμοδότηση (20) για τη βελτίωση της προστασίας των θυμάτων.

3.14 Η ΕΟΚΕ έχει εκφραστεί υπέρ της εφαρμογής ανοικτής μεθόδου συντονισμού για την πολιτική μετανάστευσης και ασύλου (21). Σήμερα η ΕΕ διαθέτει μια «Επιτροπή για τη Μετανάστευση και το Άσυλο», η οποία επιτελεί θετικό έργο συντονισμού και διαβούλευσης, αλλά η εντολή της είναι ανεπαρκής. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης ξεκίνησε ένα πειραματικό σχέδιο για τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης». Το δίκτυο αυτό αξίζει την υποστήριξη της ΕΟΚΕ, επειδή είναι ένα βήμα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης του συντονισμού στην ΕΕ.

3.15 Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι στους στόχους της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση περιλαμβάνονται και τα μέτρα κοινωνικής ενσωμάτωσης που είχε ζητήσει η ίδια (22). Η υποδοχή των πρόσφατα αφιχθέντων μεταναστών, η ένταξη στην αγορά εργασίας, η γλωσσική κατάρτιση, η καταπολέμηση των διακρίσεων και η συμμετοχή στον δημόσιο, πολιτιστικό και πολιτικό βίο πρέπει να είναι στρατηγικοί στόχοι της ΕΕ. Για την ΕΟΚΕ, απολύτως απαραίτητο στοιχείο των πολιτικών ενσωμάτωσης είναι η συνεργασία των δημόσιων αρχών με τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

3.15.1. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να μεταδώσει στους ευρωπαίους πολίτες το μήνυμα ότι οι μετανάστες αποτελούν τμήμα της κοινότητάς μας και συμβάλλουν στον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό εμπλουτισμό της Ευρώπης. Η ΕΟΚΕ επιθυμεί να συνεχίσει να συνεργάζεται ενεργά με τα υπόλοιπα όργανα της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων του Τάμπερε και την εφαρμογή μιας ενδεδειγμένης κοινής πολιτικής για τη μετανάστευση και μιας εναρμονισμένης νομοθεσίας. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ θα συγκροτήσει ένα μόνιμο όργανο (23) σε συνεργασία με την Επιτροπή, τους κοινωνικούς εταίρους και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Μόνο με την καταπολέμηση του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και των διακρίσεων θα μπορέσει να επιτευχθεί η ίση μεταχείριση και η ενσωμάτωση.

3.16 Η Ατζέντα Κοινωνικής Πολιτικής (24) περιέχει σήμερα συγκεκριμένους στόχους σχετικά με την προαγωγή της ενσωμάτωσης, την καταπολέμηση των διακρίσεων και την εξασφάλιση της ίσης μεταχείρισης. Κατά τα προσεχή έτη, μερικές από τις κατευθυντήριες γραμμές της κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να προσαρμόσουν τους στόχους τους, ως συνέπεια της αύξησης των μεταναστών.

3.17 Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι το σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης έχει θέσει νέες βάσεις για την κοινοτική πολιτική για τη μετανάστευση και υπενθυμίζει ότι έχει υιοθετήσει μία γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (25), στην οποία προτείνει να καθιερωθεί στο σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης η δυνατότητα χορήγησης της ευρωπαϊκής ιθαγένειας στους υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας, προκειμένου να διευκολυνθεί η άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων τους και να προωθηθεί η ενσωμάτωσή τους. Η ΕΟΚΕ έχει επίσης υιοθετήσει μία άλλη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας (26), στην οποία προτείνει να κυρώσουν τα κράτη μέλη της ΕΕ τη «Διεθνή Σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων όλων των διακινούμενων εργαζομένων και των μελών των οικογενειών τους», που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (27), με στόχο την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των προσώπων που μεταναστεύουν για οικονομικούς ή εργασιακούς λόγους σε ολόκληρο τον κόσμο, μέσω κατάλληλων νομοθεσιών και εθνικών ορθών πρακτικών. Η ΕΟΚΕ ζητά από το Συμβούλιο και την Επιτροπή, για άλλη μία φορά, να εξετάσουν το ενδεχόμενο κύρωσής της.

Βρυξέλλες, 15 Δεκεμβρίου 2004. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) COM(2001) 386 τελικό.

(2) Οδηγία 2003/109/ΕΚ.

(3) Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης, ΕΕ C 260 της 17.9.2001, εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS.

(4) COM(2003) 336 τελικό.

(5) ΕΕ C 80 της 3.4.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(6) Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης, ΕΕ C 260 της 17.9.2001 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS) και γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για μια κοινή πολιτική κατά της παράνομης μετανάστευσης, ΕΕ C 149 της 21.6.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(7) ΕΕ C 80 της 3.4.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS)

(8) Σημείο 3.3.2 της ανακοίνωσης.

(9) ΕΕ C 61 της 14.3.2003 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(10) ΕΕ C 221 της 17.9.2002 (εισηγήτρια: η κα ZU EULENBURG).

(11) Βλ. σημείο 2.2 της γνωμοδότησης για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με μια κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμως διαμενόντων.

(12) Βλ. σημείο 2.4. της ίδιας γνωμοδότησης.

(13) ΕΕ C 61 της 14.3.2003 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(14) Γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την κοινοτική πολιτική μετανάστευσης, ΕΕ C 260 της 17.9.2001 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS), γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για μια κοινή πολιτική κατά της παράνομης μετανάστευσης, ΕΕ C 149 της 21.6.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS) και γνωμοδότηση για την Πράσινη Βίβλο σχετικά με μια κοινοτική πολιτική επιστροφής των παρανόμων διαμενόντων, ΕΕ C 61 της 14.3.2003 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(15) Γνωμοδότηση υπό κατάρτιση SOC/172 (εισηγητής: ο κ. HAHR).

(16) Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας σχετικά με το καθεστώς κατοίκου μακράς διαρκείας, ΕΕ C 36 της 8.2.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS)

(17) Γνωμοδότηση για τον κανονισμό 1408/71, ΕΕ C 157 της 25.5.1998 (εισηγητής: ο κ. LIVERANI).

(18) Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά (εισηγητής: ο κ. METZLER, συνεισηγητής: ο κ. EHNMARK).

(19) Γνωμοδότηση για την παράνομη μετανάστευση, ΕΕ C 149 της 21.6.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS), γνωμοδότηση σχετικά με τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη διαχείριση της επιχειρησιακής συνεργασίας στα εξωτερικά σύνορα. ΕΕ C 108 της 30.4.2004 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS) και γνωμοδότηση για το πρόγραμμα ARGO, SOC/186 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(20) Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τον τίτλο παραμονής μικρής διάρκειας που χορηγείται στα θύματα της διευκόλυνσης της λαθρομετανάστευσης ή της διακίνησης ανθρώπων που συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές, ΕΕ C 221 της 17.9.2002 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(21) Γνωμοδότηση της κας ZU EULENBURG, ΕΕ C 221 της 17.9.2002.

(22) Γνωμοδότηση με τίτλο «Η μετανάστευση, η ένταξη και ο ρόλος της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών», ΕΕ C 125 της 27.5.2002, και διάσκεψη που διοργανώθηκε από την ΕΟΚΕ και την Επιτροπή στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου 2002 με τίτλο «Μετανάστευση: Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών στην ενσωμάτωση», τα συμπεράσματα της οποίας παρατίθενται στο παράρτημα της γνωμοδότησης CES 1613/2003.

(23) Θα προσδιοριστεί (παρατηρητήριο, ετήσια διάσκεψη κ.ά.).

(24) Γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής για την ενδιάμεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής, ΕΕ C 80 της 30.3.2004 (εισηγητής: ο κ. JAHIER).

(25) Γνωμοδότηση με θέμα «Η απόκτηση της ιθαγένειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ΕΕ C 208 της 3.9.2003 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(26) Γνωμοδότηση με θέμα «Η Διεθνής Σύμβαση για τους διακινούμενους εργαζόμενους», CESE 960/2004 (εισηγητής: ο κ. PARIZA CASTAÑOS).

(27) Ψήφισμα αριθ. 45/158 της 18ης Δεκεμβρίου 1990, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2003.