ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 3

2. Καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα στις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ 5

2.1. Πεδίο εφαρμογής και τομείς 5

2.2. Διαχείριση των κινδύνων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ 6

2.3. Η φιλοσοφία των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων 7

2.3.1. Επιδίωξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ 7

2.3.2. Αύξηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των δημόσιων πόρων 7

2.3.3. Προώθηση της βελτίωσης της απόδοσης και της δημοσιονομικής πειθαρχίας 8

2.3.4. Πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα του προϋπολογισμού της ΕΕ 8

3. Αξιολόγηση της εφαρμογής των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στο δημοσιονομικό πλαίσιο 2007-2013 9

3.1. Διδάγματα που αποκομίστηκαν από τα υφιστάμενα μέσα 9

3.1.1. Αξιοποίηση της πείρας 9

3.1.2. Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα παρέχουν την αναγκαία πρόσβαση σε χρηματοδότηση, προωθούν την ανάπτυξη προϊόντων και βέλτιστων πρακτικών 9

3.1.3. Αυξημένη συνοχή και συνέπεια μεταξύ των μέσων 10

3.1.4. Διακυβέρνηση και θέματα ελέγχου για τα μέσα σε επίπεδο ΕΕ 11

3.1.5. Μπορούν να γίνουν περισσότερα για να βελτιωθεί η προβολή και η διαφάνεια των μέσων 11

3.1.6. Επίτευξη μεγαλύτερων όγκων χρηματοδότησης με νέες ρυθμίσεις επιμερισμού του κινδύνου 12

4. Καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα για το δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 13

5. Ένα νέο πλαίσιο για τα Καινοτόμα Χρηματοδοτικά Μέσα 15

5.1. Κοινοί κανόνες για την απλούστευση και τον εξορθολογισμό των μέσων 15

5.1.1. Μέσα της ΕΕ 15

5.1.2. Μέσα των διαρθρωτικών ταμείων 15

5.1.3. Εξωτερική διάσταση των μέσων εσωτερικής πολιτικής 16

5.1.4. Μέσα εξωτερικής πολιτικής 16

5.2. Το περιεχόμενο των πλατφορμών ιδίων κεφαλαίων και χρέους 16

5.2.1. Το πεδίο εφαρμογής των πλατφορμών 16

5.2.2. Ειδικές λειτουργικές απαιτήσεις 17

5.2.3. Διάθεση των χρηματοδοτικών μέσων 18

6. Συμπέρασμα και επόμενα βήματα 18

Παράρτημα : Περιγραφή καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στο δημοσιονομικό πλαίσιο 2007-2013

Εισαγωγή

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα θα πρέπει να διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020 (ΠΔΠ). Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει την άποψη της Επιτροπής για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων. Στόχος της Επιτροπής είναι να αναπτύξει καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα που επιδιώκουν τους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη με εξαιρετικά αποδοτικό και αποτελεσματικό τρόπο, με βάση τη μεγάλη πείρα που έχει ήδη αποκτηθεί μέσω της διαχείρισης των μέσων που εφαρμόζονται στο τρέχον ΠΔΠ.

Ορισμένες από τις επιπτώσεις της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης είναι πιθανό να εξαπλωθούν κατά τα πρώτα χρόνια του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου και να επηρεάσουν τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών στα επόμενα χρόνια. Τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης θα συνεχίσουν να περιορίζουν την ικανότητα για εθνικές δημόσιες επενδύσεις, ενώ ταυτοχρόνως οι διαρθρωτικές αλλαγές στις κανονιστικές ρυθμίσεις για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα επιφέρουν αλλαγές στην εστίαση των ιδρυμάτων αυτών σε ορισμένες κατηγορίες στοιχείων ενεργητικού και κινδύνων. Οι μακροοικονομικές εξελίξεις στην αγορά θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα επιχειρηματικών κεφαλαίων για υψηλή ανάπτυξη και καινοτόμο δραστηριότητα, που θα στηρίξουν την εκπλήρωση των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Θα υπάρξει ανάγκη να μετριαστεί η επικρατούσα απροθυμία ανάληψης κινδύνων, προκειμένου να εξασφαλιστεί πρόσβαση σε κεφάλαια για δραστηριότητες που θα δημιουργήσουν ανάπτυξη, όπως οι ΜΜΕ και η καινοτομία, σε ολόκληρη την περίοδο του ΠΔΠ, ενώ τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα μπορούν εν προκειμένω να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα, σε συνδυασμό με τα κατάλληλα ρυθμιστικά μέτρα μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη και την εδραίωση των χρηματοπιστωτικών αγορών (κεφαλαίων και μετοχών), καθώς και στη μεγαλύτερη ενοποίηση της χρηματοπιστωτικής αγοράς της ΕΕ, με άνοιγμα σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης για τομείς οι οποίοι δημιουργούν ανάπτυξη. Στην πράξη για την Ενιαία Αγορά[1] τονίζεται ο βασικός ρόλος τον οποίο θα διαδραματίσει η ανάπτυξη των χρηματοπιστωτικών αγορών στην προετοιμασία του εδάφους για νέες μορφές οικονομικής ανάπτυξης. Οι μεταρρυθμίσεις που αναλήφθηκαν στον τομέα της κανονιστικής ρύθμισης των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών θα συμβάλουν ουσιαστικά στην προώθηση της διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, με βάση την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στις χρηματοπιστωτικές αγορές της Ευρώπης και στους συντελεστές τους.

Επιπλέον, λειτουργώντας ως καταλύτης των επενδύσεων που προορίζονται για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, για τους ανανεώσιμους ενεργειακούς πόρους και τις συναφείς υποδομές, τα εν λόγω μέσα είναι σε θέση να συμβάλουν στην προώθηση της μετάβασης σε μια φιλική προς το κλίμα οικονομία και κοινωνία χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών.

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα εδράζονται στα στρατηγικά έγγραφα που έχουν ως στόχο να διαμορφώσουν τη μελλοντική χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το επόμενο ΠΔΠ[2] και την αναθεώρηση του προϋπολογισμού[3] σημειώνεται ότι τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα θα μπορούσαν να προσφέρουν μια νέα σημαντική ροή χρηματοδότησης για στρατηγικές επενδύσεις, υποστηρίζοντας τις μακροπρόθεσμες, βιώσιμες επενδύσεις σε μια εποχή δημοσιονομικών περιορισμών. Προκειμένου να αποδειχθεί η προστιθέμενη αξία της ΕΕ, τα μέσα θα πρέπει να επικεντρώνονται στην κάλυψη εντοπισμένων αδυναμιών/ατελειών της αγοράς που μπορούν να αντιμετωπιστούν επαρκώς σε επίπεδο ΕΕ, με συνεκτίμηση της κατάστασης των εθνικών χρηματοπιστωτικών αγορών, του νομικού και ρυθμιστικού περιβάλλοντος και των αναγκών των τελικών δικαιούχων.

Στην στρατηγική «Ευρώπη 2020»[4] προβλέπεται αυξημένη κινητοποίηση καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο μιας συνεκτικής στρατηγικής χρηματοδότησης, η οποία να συνδυάζει την ενωσιακή και την εθνική δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη. Έχει ως στόχο να αξιοποιηθεί η ευκαιρία της εν εξελίξει αναθεώρησης του δημοσιονομικού κανονισμού (ΔΚ), προκειμένου να αναπτυχθεί το δυναμικό των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, με ταυτόχρονη εξασφάλιση χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Στην πρότασή της για τροποποίηση του ΔΚ στο πλαίσιο της τριετούς επανεξέτασης, η Επιτροπή συμπεριέλαβε έναν νέο τίτλο που αφορά τη δημοσιονομική διαχείριση των χρηματοδοτικών μέσων[5].

Επιπλέον, η στρατηγική «Ευρώπη 2020» αποσκοπεί, επίσης, στην αντιμετώπιση του σημερινού κατακερματισμού των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ. Ως προς το θέμα αυτό, η διαπολιτική ομαδοποίηση των μέσων (για παράδειγμα, μέσα που ενισχύουν ή/και συμπληρώνουν το ένα το άλλο) αντί της προσέγγισης «ένα μέσο ανά πολιτική» θα προωθήσει την επίτευξη των στόχων στο πλαίσιο των εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», ιδίως επειδή η γεωγραφική και τομεακή διαφοροποίηση που προκύπτει από μια προσέγγιση πολλών πολιτικών θα βοηθήσει στην προσέλκυση επενδυτών στους τομείς προτεραιότητας της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» μειώνοντας τον συνολικό κίνδυνο. Τέλος, στη στρατηγική «Ευρώπη 2020» τονίστηκε ο ρόλος των συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) στην καινοτόμο χρηματοδότηση. Όπως υπογραμμίζεται στην ανακοίνωση για τις ΣΔΙΤ[6], οι ΣΔΙΤ μπορούν να προσφέρουν πιο αποτελεσματικούς τρόπους για την παροχή βιώσιμων υποδομών και στρατηγικών δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών.

Η παρούσα ανακοίνωση προβαίνει σε απολογισμό των εργασιών ανάλυσης όσον αφορά ένα νέο πλαίσιο για καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τις υπηρεσίες της Επιτροπής – σε συνεργασία με τους χρηματοδοτικούς εταίρους της και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς και με βάση τις επίσημες αξιολογήσεις και εκτιμήσεις – σε όλη τη φάση προετοιμασίας του επόμενου ΠΔΠ. Εξετάζει τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στους διάφορους τομείς πολιτικής και καθορίζει τα επόμενα βήματα για την επίτευξη της φιλοδοξίας της Επιτροπής για μια πιο εξορθολογισμένη, συνεκτική και πολύ αποδοτική και αποτελεσματική «εργαλειοθήκη» καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, με σκοπό την υποστήριξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

Καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα στις δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ

Πεδίο εφαρμογής και τομείς

Η χρήση των δαπανών του προϋπολογισμού της ΕΕ μέσω καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων δεν συνιστά νεωτερισμό, καθώς η πρώτη χρήση των μέσων αυτών στον προϋπολογισμό της ΕΕ χρονολογείται εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια. Ο όρος «καινοτόμο χρηματοδοτικό μέσο» χρησιμοποιείται στην παρούσα ανακοίνωση για τις παρεμβάσεις που δεν συνιστούν καθαρές επιχορηγήσεις. Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα, με αυτή την έννοια, καλύπτουν ευρύ φάσμα περιπτώσεων στις οποίες παρέχεται χρηματοδοτική στήριξη από τον προϋπολογισμό σε άλλες μορφές πλην των καθαρών επιχορηγήσεων, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων όπου οι επιχορηγήσεις της ΕΕ συνδυάζονται με δάνεια από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η πρόθεση όσον αφορά την αυξημένη χρήση καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων δεν είναι, ωστόσο, να αντικατασταθούν οι επιχορηγήσεις με τα χρηματοδοτικά μέσα, δεδομένου ότι οι επιχορηγήσεις θα εξακολουθήσουν να είναι αναγκαίες σε μια σειρά τομέων, αλλά να συμπληρώνονται οι επιχορηγήσεις με την υποστήριξη έργων που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ μέσω άλλων μορφών παρέμβασης.

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα που εξετάζονται στην παρούσα ανακοίνωση περιλαμβάνουν μέσα που παρέχουν ίδια/επιχειρηματικά κεφάλαια ή χρεωστικούς τίτλους , (όπως δάνεια ή εγγυήσεις σε ενδιάμεσους οργανισμούς που παρέχουν χρηματοδότηση σε έναν μεγάλο αριθμό τελικών αποδεκτών οι οποίοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης στη χρηματοδότηση, ή επιμερισμό των κινδύνων με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, προκειμένου να αυξηθεί ο όγκος της χρηματοδότησης και, ως εκ τούτου, η επίδραση της παρέμβασης του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Ανάλογα με την περίπτωση, η στήριξη αυτή της ΕΕ μπορεί να παρέχεται έμμεσα μέσω ειδικών επενδυτικών φορέων, ιδίως εάν επιδιώκεται η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών παράλληλα με τους δημόσιους επενδυτές. Στο παράρτημα παρατίθεται σύντομη περιγραφή των κυριότερων υφιστάμενων μέσων.

Τα χρηματοδοτικά μέσα είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για την αντιμετώπιση μη βέλτιστων επενδυτικών καταστάσεων σε ένα ευρύ φάσμα τομέων πολιτικής, π.χ. για επιχειρηματικές δραστηριότητες ή υποδομές που είναι σε θέση να είναι οικονομικά βιώσιμες (όσον αφορά, για παράδειγμα, τη δυνατότητα να αποφέρουν έσοδα), αλλά δεν προσελκύουν (ακόμη) επαρκή χρηματοδότηση από πηγές της αγοράς. Χρησιμοποιούνται ιδίως με σκοπό:

- την ενίσχυση της ικανότητας του ιδιωτικού τομέα να δημιουργήσει ανάπτυξη, θέσεις απασχόλησης, κοινωνική ένταξη ή/και καινοτομία, ιδίως μέσω της στήριξης των νεοσύστατων επιχειρήσεων, των ΜΜΕ, των πολύ μικρών επιχειρήσεων, των κοινωνικών επιχειρήσεων, των επενδύσεων σε ανθρώπινο δυναμικό, των ερευνητικών ιδρυμάτων, των επιχειρηματικών/επιστημονικών πάρκων, της μεταφοράς γνώσεων/τεχνολογίας ή των επενδύσεων σε δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.

- την ανάπτυξη υποδομών με ροή εσόδων ειδικού προορισμού, κάνοντας χρήση των κατάλληλων δομών χρηματοδότησης, όπως οι ΣΔΙΤ, για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας σε τομείς όπως οι μεταφορές, το περιβάλλον, η ενέργεια και οι ψηφιακές υποδομές.

- τη στήριξη μηχανισμών που κινητοποιούν ιδιωτικές επενδύσεις για την παροχή δημόσιων αγαθών, όπως είναι η προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος.

Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει να επιτευχθούν χωρίς τη δημιουργία στρεβλώσεων στην αγορά, αναποτελεσματικών δομών των αγορών και τη διατήρηση αναποτελεσματικών επιχειρήσεων, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, όπως έχουν αποσαφηνιστεί από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα που χρησιμοποιούνται σήμερα.

Διαχείριση των κινδύνων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η χρήση των δαπανών του προϋπολογισμού μέσω χρηματοδοτικών μέσων δεν συνεπάγεται μεγαλύτερο χρηματοοικονομικό κίνδυνο σε σύγκριση με τις επιχορηγήσεις, εφόσον εξασφαλίζεται, μέσω του σχεδιασμού και της συμβατικής ρύθμισης των χρηματοδοτικών μέσων, ότι ο κίνδυνος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε όλες τις περιπτώσεις περιορίζεται στη συμβολή του προϋπολογισμού. Σε αντίθεση με τις επιχορηγήσεις, όπου τα χρηματοδοτικά μέσα συνεπάγονται επενδύσεις των δεσμευμένων κονδυλίων της ΕΕ, η συμβολή του προϋπολογισμού μπορεί να δημιουργήσει ακόμη και έσοδα, όπως τόκους ή απόδοση του κεφαλαίου.

Μια πρόσφατη μελέτη, που διεξήχθη για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[7] όσον αφορά τα μέσα που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ), επιβεβαίωσε ότι «στην πραγματικότητα υπάρχουν τύποις ελάχιστες, έως μηδενικές, ανησυχίες από άποψη δημοσιονομικής ευθύνης. Όλα τα συγχρηματοδοτούμενα μέσα αφορούν κονδύλια σε προγράμματα για το μέγεθος των οποίων προβλέπεται ανώτατο όριο και, επομένως, κανένα από τα μέσα αυτά δεν συνιστά κίνδυνο για τον προϋπολογισμό πέρα από αυτόν που είχε αρχικά προβλεφθεί. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου το χρηματοδοτικό μέσο περιλαμβάνει κάποια μορφή εγγύησης, εξακολουθεί να μην υφίσταται καμία ευθύνη πέραν εκείνης που είχε αρχικά προβλεφθεί κατά τον σχεδιασμό των μέσων».

Όπως αναφέρεται στην αναθεώρηση του προϋπολογισμού, ο κανόνας για τα έργα με μακροπρόθεσμο εμπορικό δυναμικό θα πρέπει να είναι ότι τα κονδύλια της ΕΕ χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο εταιρικής σχέσης με τον χρηματοπιστωτικό και τον τραπεζικό τομέα, ιδίως τον Όμιλο ΕΤΕπ ή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των κρατών μελών που λειτουργούν με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον, αλλά και με άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (ΔΧΠΙ) και τον ιδιωτικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Αυτό εξασφαλίζει έναν μοναδικό συνδυασμό της πείρας και της γνώσης των ιδρυμάτων αυτών και των υπηρεσιών της Επιτροπής στον σχεδιασμό και την υλοποίηση συστημάτων για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ. Επιπλέον, ένας καλά μελετημένος σχεδιασμός των χρηματοδοτικών μέσων, ιδίως με την εξασφάλιση επαρκούς πλαισίου παροχής κινήτρων και σύγκλισης συμφερόντων (μέσω του συστήματος αμοιβών και κατάλληλων ρυθμίσεων επιμερισμού των κινδύνων) με βάση την εταιρική σχέση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με την Επιτροπή, θα μειώσει τους κινδύνους εφαρμογής και θα προωθήσει την επίτευξη των στόχων πολιτικής στους οποίους εστιάζονται τα μέσα.

Η φιλοσοφία των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων

Επιδίωξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα αποσκοπούν σε συγκεκριμένους στόχους πολιτικής της ΕΕ, εξασφαλίζοντας την απαραίτητη χρηματοδότηση για τους τομείς ενδιαφέροντος της ΕΕ, είτε πρόκειται για την καινοτομία, την αειφόρο ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, κ.λπ. Στόχος τους είναι να διορθώσουν τις αδυναμίες/ατέλειες της αγοράς που οδηγούν σε ανεπαρκή χρηματοδότηση των τομέων αυτών από πηγές της αγοράς, επειδή, για παράδειγμα, το αντικείμενο θεωρείται υπερβολικά επικίνδυνο από τον ιδιωτικό τομέα. Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα μπορούν, επομένως, να συμπληρώσουν και να επεκταθούν πέρα από τις ρυθμιστικές παρεμβάσεις, με στόχο να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί η επιθυμητή δραστηριότητα, με την παροχή συγκεκριμένης οικονομικής ενίσχυσης κατά προενεργό τρόπο, ακόμη και πριν αναγνωριστεί το δυναμικό από την επιχειρηματική κοινότητα.

Εκτός από τις οικονομικές επιδράσεις, τα χρηματοδοτικά μέσα που εφαρμόζονται σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να έχουν σημαντικά μη οικονομικά αποτελέσματα, όπως αποτελέσματα επίδειξης στις αγορές-στόχους, τα οποία προωθούν την ευρύτερη εφαρμογή και σε άλλους τομείς. Η συνεπής εφαρμογή και προώθηση βέλτιστων πρακτικών μέσω των μέσων της ΕΕ μπορεί να προάγει μια ποιοτική ανάπτυξη ορισμένων αγορών, όπως είναι για παράδειγμα οι αγορές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, και να αυξήσει την εξειδίκευση των ενδιάμεσων φορέων με την πάροδο του χρόνου, συμβάλλοντας παράλληλα στον περιορισμό του κατακερματισμού της αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η εμπειρογνωμοσύνη της ΕΕ και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που είναι υπεύθυνα για την εφαρμογή των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να μεταφερθεί στις εθνικές, περιφερειακές ή τοπικές αρχές. Η διασυνοριακή μεταφορά δεξιοτήτων και γνώσεων θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εναρμόνιση των εθνικών πολιτικών σε μέτρα προσανατολισμένα στην ανάπτυξη και την καινοτομία, στη μείωση του χάσματος μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Ο συνολικός αντίκτυπος αυτών των μη οικονομικών αποτελεσμάτων μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν ο σχεδιασμός των μέσων και η διαχείρισή τους πραγματοποιούνται με ενιαίο τρόπο.

Αύξηση της αποδοτικότητας και της αποτελεσματικότητας των δημόσιων πόρων

Με τη συγκέντρωση πόρων από διάφορες πηγές, τα χρηματοδοτικά μέσα μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για επενδύσεις σε εντοπισμένα κενά της αγοράς, να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας ή/και να ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο αποτυχίας σε περιοχές όπου θα ήταν δύσκολο να επιτύχουν μεμονωμένα κράτη μέλη την απαιτούμενη κρίσιμη μάζα.

Η παρέμβαση της ΕΕ πρέπει να τηρεί την αρχή της επικουρικότητας· όπως επισημαίνεται από το Ελεγκτικό Συνέδριο, οι δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ πρέπει να παρέχουν σαφή και ορατά οφέλη για την ΕΕ και για τους πολίτες της, τα οποία δεν θα μπορούσαν να επιτευχθούν με δαπάνες μόνο σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο[8]. Η ενωσιακή προστιθέμενη αξία ενός μέσου σε επίπεδο ΕΕ καταδεικνύεται εάν τα αποτελέσματά του (ως προς την αποδοτικότητα και την κλίμακα) υπερβαίνουν αυτά που θα επιτυγχάνονταν μέσω χρηματοδότησης στο πλαίσιο των εθνικών μηχανισμών.

Εάν υποτεθεί ότι η ενωσιακή προστιθέμενη αξία ενός μέσου σε επίπεδο ΕΕ μπορεί να αποδειχθεί, ο λόγος κόστους-οφέλους ενός τέτοιου μέσου είναι πιθανό να είναι ευνοϊκότερος σε σχέση με μια σειρά χρηματοδοτικών μέσων σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, λόγω του υψηλότερου υπό διαχείριση όγκου, της αποτελεσματικότητας ως προς το κόστος μέσω της εφαρμογής εναρμονισμένων προτύπων και όρων, καθώς και του χαμηλότερου κόστους εφαρμογής, π.χ. έξοδα διαχείρισης που χρεώνονται από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Προώθηση της βελτίωσης της απόδοσης και της δημοσιονομικής πειθαρχίας

Τα καλά σχεδιασμένα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα μπορούν να προωθήσουν τη βελτίωση της απόδοσης, με τον καθορισμό κατάλληλων δεικτών επιτυχίας που ενδείκνυνται για την επίτευξη των στόχων δημόσιας πολιτικής. Η δημοσιονομική πειθαρχία προωθείται με την εναρμόνιση, στο μέτρο του δυνατού, των πλαισίων εφαρμογής και των αρχών διαχείρισης, σύμφωνα με τις βέλτιστες πρακτικές.

Οι εθνικές και τοπικές αρχές μπορούν να επωφεληθούν από τις γνώσεις των θεσμικών οργάνων της ΕΕ όσον αφορά τον σχεδιασμό χρηματοδοτικών προϊόντων τα οποία διαφορετικά δεν θα τα είχαν στη διάθεσή τους. Ένα παράδειγμα είναι τα ευρωπαϊκά καθεστώτα εγγυήσεων που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP): Σε πολλά κράτη μέλη, δεν υπάρχουν εταιρείες εγγυήσεων και ένα ευρωπαϊκό καθεστώς αντεγγυήσεων είναι επίσης σημαντικό για τους νεότερους οργανισμούς εγγυήσεων, που εξακολουθούν να αναπτύσσουν τα χαρτοφυλάκιά τους. Η παρουσία μιας ευρωπαϊκής εγγύησης ή/και αντεγγύησης είτε παρέχει τη δυνατότητα στους νέους οργανισμούς εγγυήσεων να ενισχύσουν τον όγκο τους στο αρχικό στάδιο είτε διευκολύνει τη δημιουργία τέτοιων καθεστώτων, συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στη «δημιουργία θεσμικών δομών».

Πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα του προϋπολογισμού της ΕΕ

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα δημιουργούν πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, με τη διευκόλυνση και την προσέλκυση άλλων δημόσιων και ιδιωτικών πηγών χρηματοδότησης για τα έργα ενδιαφέροντος της ΕΕ σε όλα τα διάφορα επίπεδα της αλυσίδας εφαρμογής (ενδιάμεσοι οργανισμοί και τελικοί δικαιούχοι). Μέσω της κάλυψης των κινδύνων ή της συμμετοχής στον κίνδυνο, η παρέμβαση της ΕΕ μπορεί να ενθαρρύνει τους επενδυτές να επενδύσουν ή να επενδύσουν περισσότερο, σε περιπτώσεις που δεν θα επένδυαν καθόλου ή θα επένδυαν λιγότερο χωρίς υποστήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Η χρηματοδοτική «μόχλευση» ή το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω συγχρηματοδότησης από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή μέσω των επιπλέον όγκων χρεών τους οποίους καλούνται να παρέχουν οι τράπεζες και οι οργανισμοί εγγυήσεων στους τελικούς δικαιούχους. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του μηχανισμού χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων (RSFF), στα τέλη του 2010 έλαβαν στήριξη έργα αξίας άνω των 6 δις ευρώ, ενώ οι συνολικές δεσμεύσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ ανήλθαν σε περίπου 0,5 δις ευρώ.

Επιπλέον, επιτυγχάνεται ένα ακόμα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα κατά τη διάρκεια ζωής του καινοτόμου χρηματοδοτικού μέσου, εάν οι αποπληρωμές του κεφαλαίου ή οι τόκοι και τα κέρδη από μια επένδυση μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για το μέσο. Ο «ανανεούμενος» αυτός χαρακτήρας των μέσων μπορεί να αυξήσει σημαντικά την εμβέλειά τους. Μετά την περίοδο αυτή, οι αποπληρωμές των αρχικών επενδύσεων συν μια ενδεχόμενη απόδοση της επένδυσης θα εισρέουν στον γενικό προϋπολογισμό, πράγμα το οποίο επηρεάζει θετικά και τη συνολική σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας της παρέμβασης.

Αξιολόγηση της εφαρμογής των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στο δημοσιονομικό πλαίσιο 2007-2013

Διδάγματα που αποκομίστηκαν από τα υφιστάμενα μέσα

Αξιοποίηση της πείρας

Για ορισμένα από τα σήμερα υφιστάμενα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα (κυρίως αυτά που εντάσσονται στο CIP), έχουν διεξαχθεί αξιολογήσεις με τη μορφή ελέγχων, ενδιάμεσων και εκ των υστέρων αξιολογήσεων και μελετών[9]. Άλλα μέσα βρίσκονται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο υλοποίησης για να έχουν αξιολογηθεί. Επιπλέον, έχει αποκτηθεί σημαντική πρακτική πείρα από τις υπηρεσίες της Επιτροπής στη διαχείριση αυτών των μέσων, καθώς και στη διαχείριση του προϋπολογισμού. Ένα βασικό συμπέρασμα στην παρούσα συγκυρία είναι ότι, λόγω του μεμονωμένου τρόπου με τον οποίο έχουν αναπτυχθεί τα υφιστάμενα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα, ορισμένα μέσα συμπίπτουν ως προς τους τομείς και τους δικαιούχους στους οποίους στοχεύουν και τα μοντέλα σχεδιασμού και διαχείρισής τους ποικίλλουν, γεγονός το οποίο μπορεί να προκαλέσει σύγχυση μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών και των δικαιούχων.

Κατά τον σχεδιασμό της νέας γενιάς χρηματοδοτικών μέσων για το ΠΔΠ 2014-2020, εάν τα μέσα πρόκειται να επεκταθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην αξιοποίηση της πείρας από τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα, με σκοπό την καθιέρωση κατάλληλων κανόνων, κατευθυντήριων γραμμών και τυποποίησης για τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων σύμφωνα με τις απαιτήσεις της αγοράς και τις βέλτιστες πρακτικές, ώστε να αποφευχθούν επικαλύψεις και να απλουστευθούν οι λεπτομέρειες υλοποίησης. Αυτό – σε συνδυασμό με την κατάλληλη διαπολιτική ομαδοποίηση των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων που προτείνεται σε επίπεδο ΕΕ και την ενίσχυση της συνοχής με τα μέσα αυτά σε εθνικό, περιφερειακό, διεθνικό ή διασυνοριακό επίπεδο στο πλαίσιο των προγραμμάτων διαρθρωτικών ταμείων – θα διασφαλίσει τη βελτιστοποίηση της επίδρασής τους και της προστιθέμενης αξίας της ΕΕ στο επόμενο ΠΔΠ.

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα παρέχουν την αναγκαία πρόσβαση σε χρηματοδότηση, προωθούν την ανάπτυξη προϊόντων και βέλτιστων πρακτικών

Οι έλεγχοι και οι αξιολογήσεις που διενεργούνται στα υπάρχοντα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα δείχνουν ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα ως προς την απόδοσή τους. Τα υφιστάμενα μέσα έχουν παράσχει χρηματοδότηση σε περιπτώσεις όπου οι δικαιούχοι δεν είχαν καμία άλλη επιλογή για να λάβουν τα αναγκαία κεφάλαια ή μπορεί να είχαν λάβει λιγότερα από όσα χρειάζονταν. Επιπλέον, τα μέσα έχουν ενθαρρύνει τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να αναπτύξουν και να προσφέρουν νέα χρηματοπιστωτικά προϊόντα σε τοπικό επίπεδο. Τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στα οποία έχει ανατεθεί η εφαρμογή των ενωσιακών προγραμμάτων παρείχαν τη δυνατότητα στην ΕΕ να προσφέρει χρηματοδοτικά μέσα σε ένα ευρύ φάσμα χωρών, με την παροχή τεχνογνωσίας σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των εν λόγω μέσων, και να προωθήσει τις βέλτιστες πρακτικές με άμεσο τρόπο.

Τα ευρήματα πάντως είναι ανάμικτα όσον αφορά την προστιθέμενη από την ΕΕ αξία των μέσων. Στην αξιολόγηση του RSFF διαπιστώνεται ότι το μέσο αυτό εξακολουθεί να είναι ένα από τα ελάχιστα χρηματοδοτικά μέσα που διατίθενται σε καινοτόμες επιχειρήσεις και οργανισμούς, σε μια εποχή που οι τράπεζες και τα άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μειώνουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση για τις επενδύσεις υψηλού κινδύνου στον τομέα της έρευνας και της ανάπτυξης, καθώς και στον τομέα της καινοτομίας. Όσον αφορά τον μηχανισμό εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ στο πλαίσιο του CIP, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι η προστιθέμενη από την ΕΕ αξία του μηχανισμού αυτού δεν έχει καταδειχθεί, καθώς τα αποτελέσματά του « μπορεί επίσης να είχαν επιτευχθεί με χρηματοδότηση στο πλαίσιο των εθνικών συστημάτων ». Αντίθετα, στην τελική αξιολόγηση του ΠΕΚ διαπιστώνεται ότι το « δάνειο του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ και οι θυρίδες μικροπιστώσεων [...] καλύπτουν μια ζήτηση για χρηματοδότηση η οποία διαφορετικά δεν θα καλυπτόταν ». Η Επιτροπή, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι υπάρχει ισχυρό τεκμήριο ενωσιακής αξίας, όπως παρατηρείται από την ανεξάρτητη αξιολόγηση, αποδέχθηκε τη σύσταση να εξετάσει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να μεγιστοποιηθεί η προστιθέμενη από την ΕΕ αξία οποιουδήποτε διαδόχου του μέσου. Αυτό λαμβάνεται υπόψη με ιδιαίτερη έμφαση στη διασφάλιση προστιθέμενης αξίας από την ΕΕ κατά τον προγραμματισμό της επόμενης γενιάς χρηματοδοτικών μέσων στο ΠΔΠ 2014-2020.

Αυξημένη συνοχή και συνέπεια μεταξύ των μέσων

Η αξιολόγηση του μηχανισμού χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων (RSFF) αναφέρει ότι από το ευρύτατο φάσμα δραστηριοτήτων που στηρίζονται από τα ταμεία της ΕΕ, «από την έρευνα αιχμής στο πλαίσιο του ΠΠ7 έως την περιφερειακή ανάπτυξη ερευνητικών ικανοτήτων στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων και την πρόσβαση σε καινοτόμους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς στο πλαίσιο του CIP», όλες συμβάλλουν στη γενική ανάπτυξη της έρευνας και της ικανότητας καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η μηχανισμός RSFF διαπιστώθηκε ότι «λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά» προς τα άλλα χρηματοδοτικά μέσα. Ωστόσο, επειδή ορισμένα μέσα έχουν συσταθεί ad-hoc κατά το τρέχον δημοσιονομικό πλαίσιο, υπάρχουν περιπτώσεις έλλειψης συνοχής και ασυνέπειας, ακόμη και ανεπιθύμητων επικαλύψεων, των μέσων που τυγχάνουν στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Υπάρχει, επίσης, σήμερα κατακερματισμός των καθεστώτων χρηματοδοτικής στήριξης και πλήθος χρησιμοποιούμενων μηχανισμών υλοποίησης. Για παράδειγμα, στην τελική αξιολόγηση του ΠΕΚ επισημάνθηκε ότι υπάρχει επικάλυψη μεταξύ των χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο του CIP και των διαρθρωτικών ταμείων ή μεταξύ του CIP και του Μηχανισμού Μικροχρηματοδοτήσεων Progress (βλ. περιγραφή στο παράρτημα)[10]. Αποτελεί σημαντικό στόχο του νέου πλαισίου να αποφευχθούν οι ασυνέπειες και να βελτιστοποιηθεί η συνολική αποδοτικότητα των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων.

Διακυβέρνηση και θέματα ελέγχου για τα μέσα σε επίπεδο ΕΕ

Ενώ η εφαρμογή των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων έχει ανατεθεί σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που προσφέρουν τις απαραίτητες εγγυήσεις ως προς τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τις κατάλληλες διαδικασίες, η Επιτροπή έχει διατηρήσει τον έλεγχο και την επιρροή στους στόχους της πολιτικής και τις στρατηγικές κατευθύνσεις των μέσων που τελούν υπό κεντρική διαχείριση σε επίπεδο ΕΕ, συμμετέχοντας σε κατάλληλες δομές διακυβέρνησης, π.χ. σε συντονιστικές επιτροπές ή εποπτικά όργανα. Αυτό δεν σημαίνει εμπλοκή στην καθημερινή διαχείριση των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, καθώς αυτή εμπίπτει στην εμπειρογνωμοσύνη και την ευθύνη δεόντως εντεταλμένων στελεχών/διοικητικών επιτροπών.

Πολλά μπορούν να επιτευχθούν διασφαλίζοντας τον ευφυή και κατάλληλο σχεδιασμό των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων από την αρχή, με βάση την πείρα που αποκτήθηκε από τα υφιστάμενα μέσα όσον αφορά την αξιολόγηση και διαχείριση των κινδύνων. Επιπλέον, οι έλεγχοι και οι ισορροπίες στην περίπτωση των μέσων σε επίπεδο ΕΕ είναι ενσωματωμένοι στο σύστημα, δίνοντας τη δυνατότητα στην Επιτροπή και την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή να ασκήσουν επαρκή δημοσιονομικό έλεγχο σε συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες, καθώς και υπό τη μορφή παρακολούθησης με γνώμονα τα αποτελέσματα και αναφοράς από τους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, ανάλογα με τους στόχους και τους προσδιορισμένους βασικούς κινδύνους των επιμέρους μέσων.

Είναι απαραίτητο να εξαρτάται η παρέμβαση της ΕΕ από το αν οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και οι τελικοί αποδέκτες θα αποδέχονται το δικαίωμα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) να διενεργεί επιτόπιους ελέγχους και επιθεωρήσεις προκειμένου να προστατεύσει τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ. Οι ενδιάμεσοι οργανισμοί υποχρεούνται να συνεργάζονται με την OLAF και να γνωστοποιούν στην Επιτροπή κάθε υποψία απάτης ή παρατυπιών που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ.

Μπορούν να γίνουν περισσότερα για να βελτιωθεί η προβολή και η διαφάνεια των μέσων

Από τα ευρήματα προκύπτει ότι η ενημέρωση των ενδιαφερομένων μερών και των τελικών αποδεκτών για τη συνεισφορά της ΕΕ στα χρηματοδοτικά μέσα είναι χαμηλή. Όπως επίσης επισημαίνεται, το γεγονός αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς τα χρηματοδοτικά μέσα συνήθως παρέχονται μέσω μιας αλυσίδας ενδιαμέσων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των τοπικών ενδιάμεσων, οι οποίοι έχουν την τελική ευθύνη για την εκταμίευση των κονδυλίων προς τους τελικούς αποδέκτες, καθιστώντας αδιαφανή τον ρόλο της ΕΕ. Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία, π.χ., των όρων περί προβολής στις συμβάσεις με τους ενδιάμεσους οργανισμούς, προκειμένου να διασφαλιστεί η εκτίμηση της προστιθέμενης από την ΕΕ αξίας, για παράδειγμα, με τη μορφή δημιουργίας θέσεων εργασίας ή ανάπτυξης δεξιοτήτων και άλλων δεικτών. Ωστόσο, η ενημέρωση εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα, παρά το γεγονός ότι οι εν λόγω όροι εφαρμόζονται σε μεγάλο βαθμό στις υφιστάμενες συμβάσεις, και θα πρέπει να επιδιωχθεί περαιτέρω προβολή.

Είναι σημαντικό το γεγονός ότι τα ευρήματα δείχνουν επίσης ότι ο πολλαπλασιασμός των καθεστώτων που καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες χρηματοδότησης μπορεί στην πραγματικότητα να συντελεί στη μείωση της προβολής των πολιτικών και της προβολής στην αγορά. Αυτό είναι ένα σημείο όπου το προτεινόμενο νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να προωθήσει τον εξορθολογισμό των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, ο οποίος αναμένεται να συμβάλει στην ενίσχυση της προβολής τους. Οι αξιολογήσεις και οι μελέτες των υφιστάμενων μέσων αναφέρονται επίσης σε πιο γενικά θέματα, όπως η ανάγκη να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια στην πληροφόρηση και καλύτερη επικοινωνία με τους ενδιάμεσους οργανισμούς. Αυτό είναι απαραίτητο για να αυξηθεί η κατανόηση από την αγορά της καταλληλότητας και της διαθεσιμότητας χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ τα οποία παρέχουν χρηματοδότηση χρέους και ιδίων κεφαλαίων.

Επίτευξη μεγαλύτερων όγκων χρηματοδότησης με νέες ρυθμίσεις επιμερισμού του κινδύνου

Σύμφωνα με τη γενική αρχή της αναλογικότητας των κρατικών ενισχύσεων, οι ιδιωτικές (συν-)επενδύσεις στοχεύουν να αποδείξουν τη δέσμευση του ιδιωτικού τομέα, την προώθηση του επιμερισμού των επενδυτικών κινδύνων και την αποφυγή των κινδύνων παραγκωνισμού. Ανάλογα με τη δομή των αγορών και την παρουσία ιδιωτών επενδυτών, οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις σύμφωνα με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς μπορεί να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης ή μπορεί να χρειάζονται κίνητρα για την τόνωση των ιδιωτικών επενδύσεων σε σημαντικούς τομείς πολιτικής, π.χ. μέσω των ασύμμετρων δομών κινδύνου/απόδοσης που περιγράφονται κατωτέρω, αλλά δεν πρέπει να υπερβαίνουν το ελάχιστο αναγκαίο, ώστε να διασφαλιστεί η εμπορική βιωσιμότητα των επενδυτικών έργων που βασίζονται σε ρεαλιστικά επιχειρηματικά σχέδια.

Τα σημερινά μέσα επιμερισμού του κινδύνου βασίζονται στην αξιολόγηση των κινδύνων έργο προς έργο ή στον επιμερισμό του χρηματοοικονομικού κινδύνου επί ίσοις όροις μεταξύ του προϋπολογισμού της ΕΕ και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπως ο Όμιλος της ΕΤΕπ και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών δημόσιων τραπεζών που είναι διατεθειμένες να επιμεριστούν τον κίνδυνο με την Επιτροπή. Όπως καταδείχθηκε στην ενδιάμεση αξιολόγηση του μηχανισμού RSFF, η οποία πραγματοποιήθηκε από ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, η σημερινή προσέγγιση περιορίζει την ικανότητα να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες της αγοράς για μεγαλύτερο όγκο χρηματοδότησης με επιχειρηματικά κεφάλαια. Οι εμπειρογνώμονες πρότειναν ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει μια διαφορετική προσέγγιση για τον επιμερισμό των κινδύνων σχετικά με τη χρήση των εισφορών της σε κεφάλαια για την κάλυψη των αναμενόμενων και μη αναμενόμενων ζημιών από δάνεια. Ειδικότερα, υπάρχει ανάγκη να αναπτυχθεί μια συνολική προσέγγιση για τον επιμερισμό των κινδύνων, δηλαδή να καλύπτονται οι απώλειες για ένα χαρτοφυλάκιο δανείων που παρέχονται σε ειδικές ομάδες-στόχους, ώστε να καταστεί δυνατή η κατανομή του κινδύνου και, ως εκ τούτου, να αυξηθεί ο όγκος της χρηματοδότησης που μπορεί να δημιουργηθεί διαθέτοντας ένα ορισμένο ύψος των πόρων του προϋπολογισμού για την κάλυψη προβλέψεων και τη διάθεση κεφαλαίων.

Μια παραλλαγή ή περαιτέρω εξέλιξη αυτής της προσέγγισης στον τομέα της χρηματοδότησης του χρέους θα μπορούσε να είναι η συνεισφορά της ΕΕ να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των πιθανών πρώτων ζημιών έως ένα καθορισμένο ποσοστό ( αποθεματικό «πρώτων ζημιών») ως ένας τρόπος για προσέλκυση επαρκούς συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση πράξεων υψηλότερου κινδύνου (και υψηλής προστιθέμενης αξίας από την ΕΕ). Η προσέγγιση των πρώτων ζημιών, όπου η ΕΕ αναλαμβάνει θέση μειωμένης εξασφάλισης, θα αύξανε περαιτέρω το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα των πόρων της ΕΕ, χωρίς να υπερβαίνει τα όρια μιας καθορισμένης συνεισφοράς του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα μπορούσε να λαμβάνεται υπόψη για τα μελλοντικά μέσα επιμερισμού του κινδύνου που θα δημιουργηθούν με κονδύλια του προϋπολογισμού της ΕΕ, αλλά θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να συνοδεύεται από τους κατάλληλους κανόνες και κατευθυντήριες γραμμές, όπως όρια για την πρώτη απώλεια και απαιτήσεις όσον αφορά το μέρος του κινδύνου που αφορά μη αναμενόμενες ή/και αναμενόμενες ζημίες, το οποίο θα πρέπει να αναληφθεί από τους εταίρους της Επιτροπής στη χρηματοδότηση.

Στον τομέα της χρηματοδότησης ιδίων κεφαλαίων, η συνεισφορά της ΕΕ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παροχή κατάλληλων κινήτρων σε ιδιώτες επενδυτές, κυρίως υπό τη μορφή προτιμησιακής ή κατά προτεραιότητα απόδοσης που δεν υπερβαίνει ένα εύλογο ποσοστό απόδοσης, το οποίο εξασφαλίζει την εμπορική βιωσιμότητα των επενδύσεών τους. Πέραν αυτού του εύλογου ποσοστού απόδοσης, τα κέρδη θα επιμερίζονται αναλογικά μεταξύ των επενδυτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, προκειμένου να αποφεύγεται η υπέρμετρη αντιστάθμιση.

Αυτές οι συγκεκριμένες απαιτήσεις και ελάχιστες προδιαγραφές για τους κινδύνους και τις αποδόσεις θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο των πλατφορμών ιδίων κεφαλαίων και χρέους, όπως εξηγείται στο σημείο 5.2.2. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να διασφαλίζεται εναρμόνιση των συμφερόντων μεταξύ της Επιτροπής και των οικονομικών εταίρων μας.

Καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα για το δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020

Το μέρος ΙΙ της ανακοίνωσης για το ΠΔΠ σκιαγραφεί μια σειρά από τις τομεακές προτάσεις της Επιτροπής για τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα στο επόμενο ΠΔΠ.

Για την υποστήριξη των επενδύσεων στην έρευνα και την καινοτομία (ΕΑΚ) στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020», έχουν προγραμματιστεί δύο χρηματοδοτικά μέσα: 1) ένα δανειακό μέσο που παρέχει δάνεια σε μεμονωμένους δικαιούχους για επενδύσεις στην ΕΑΚ, εγγυήσεις για ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που χορηγούν δάνεια στους δικαιούχους, συνδυασμούς δανείων και εγγυήσεων και εγγυήσεις ή/και αντεγγυήσεις για εθνικούς ή περιφερειακούς μηχανισμούς χρηματοδότησης του χρέους και 2) ένα μέσο ιδίων κεφαλαίων που i) θα επενδύει στη μεταφορά τεχνολογίας και την πνευματική ιδιοκτησία, μέσω ειδικών φορέων, καθώς και σε επιχειρηματικά κεφάλαια που παρέχουν χρηματοδότηση ιδίων κεφαλαίων σε ΜΜΕ υψηλής έντασης από άποψη ΕΑΚ που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο και ii) θα παρέχει στήριξη σε επενδύσεις σε τομείς ΕΑΚ, στοχεύοντας σε θεματικά εστιασμένα, πολυεθνικά αμοιβαία κεφάλαια που επενδύουν σε άλλα κεφάλαια (funds-of-funds) με ευρεία επενδυτική βάση, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών θεσμικών και στρατηγικών επενδυτών.

Ομοίως, για τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας και των ΜΜΕ, προτείνονται δύο χρηματοδοτικά μέσα:

1) Ένας μηχανισμός ιδίων κεφαλαίων για τις επενδύσεις στη φάση ανάπτυξης, ο οποίος θα παρέχει στις ΜΜΕ εμπορικού χαρακτήρα επιστρεπτέα κεφαλαιακή χρηματοδότηση, κατά κύριο λόγο με τη μορφή επιχειρηματικών κεφαλαίων μέσω ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Προβλέπονται δύο μέτρα:

- Άμεσες επενδύσεις σε επιχειρηματικά κεφάλαια τα οποία λειτουργούν σε διασυνοριακό επίπεδο εντός της ΕΕ και επικεντρώνονται σε επενδύσεις για επιχειρήσεις προσανατολισμένες στην ανάπτυξη που δεν βασίζονται κατά κύριο λόγο στην καινοτομία ή την έρευνα.

- Αμοιβαία κεφάλαια που επενδύουν σε άλλα αμοιβαία κεφάλαια («funds-of-funds»), τα οποία πραγματοποιούν διασυνοριακές επενδύσεις σε επιχειρηματικά κεφάλαια, τα οποία στη συνέχεια επενδύουν σε επιχειρήσεις, ιδίως στο στάδιο διεθνούς επέκτασής τους.

2) Ένας δανειακός μηχανισμός, ο οποίος θα παρέχει άμεσες ή άλλες ρυθμίσεις επιμερισμού του κινδύνου με ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για την κάλυψη δανείων σε ΜΜΕ και για την παροχή διασυνοριακών ή πολυεθνικών δανείων με υψηλό αποτέλεσμα μόχλευσης.

Συν τοις άλλοις, για να προωθηθούν η αυτοαπασχόληση, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και οι κοινωνικές επιχειρήσεις, στο Πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κοινωνική αλλαγή και την καινοτομία, που προτάθηκε από την Επιτροπή[11], περιλαμβάνεται ένας άξονας για τις μικροχρηματοδοτήσεις και την κοινωνική επιχειρηματικότητα, ο οποίος βασίζεται στον υφιστάμενο Μηχανισμό Μικροχρηματοδοτήσεων Progress[12] και αποτελεί τη συνέχειά του. Επεκτείνει την κάλυψή του στηρίζοντας την οικοδόμηση της ικανότητας των παρόχων μικροπιστώσεων και την συμπληρώνει με ένα χρηματοδοτικό μέσο που προβλέπει συνεισφορά της ΕΕ για την παροχή μέσων ιδίων κεφαλαίων, χρέους και επιμερισμού των κινδύνων σε ταμεία κοινωνικών επενδύσεων και άλλους χρηματοπιστωτικούς ενδιαμέσους, με σκοπό τη χρηματοδότηση κοινωνικών επιχειρήσεων.

Τα χρηματοδοτικά μέσα στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» για τις υποδομές είναι πιθανό να περιλαμβάνουν 1) ένα μέσο επιμερισμού του κινδύνου , που θα καλύπτει δάνεια και ομόλογα (συμπ. της πρωτοβουλίας ομολόγων για ευρωπαϊκά έργα στο πλαίσιο της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»), ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των πολλαπλών μοντέλων χρηματοδότησης που εφαρμόζονται σε ολόκληρη την ΕΕ, στο μέγεθος και στον τομέα των έργων και στο στάδιο ανάπτυξης της χρηματοδότησης έργων και των κεφαλαιαγορών γενικά, και 2) ένα μέσο ιδίων κεφαλαίων για τη συμπλήρωση της «εργαλειοθήκης» των μέσων υποδομής, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη των πανευρωπαϊκών αγορών κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

Στον τομέα της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, αναπτύσσονται μηχανισμοί εγγυήσεων που θα συμβάλουν στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020»: ένας μηχανισμός εγγυήσεων σπουδαστικών δανείων , που θα επιτρέπει στους σπουδαστές επιπέδου master να παρακολουθήσουν σπουδές σε άλλη χώρα, συμβάλλοντας στον στόχο να συμμετέχει το 20% των σπουδαστών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε προγράμματα διασυνοριακής κινητικότητας για εκπαίδευση και ένας μηχανισμός εγγυήσεων (πιθανώς σε συνδυασμό με κάποιο άλλο χρηματοδοτικό μέσο για τις ΜΜΕ), που θα παρέχει κίνητρα στους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς να χορηγούν δάνεια σε ΜΜΕ των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας, οι οποίοι περιλαμβάνουν παραγωγούς, δισκογραφικές εταιρείες, εταιρείες βιντεοπαιχνιδιών, εκδότες και διανομείς με κυρίως άυλα στοιχεία ενεργητικού (όπως δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας), με αποτέλεσμα συχνά οι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί να θεωρούν τη χρηματοδότηση των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας πολύ επισφαλή.

Ένα όλο και μεγαλύτερο μερίδιο της στήριξης στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων θα παρέχεται μέσω των χρηματοδοτικών μέσων, ιδίως η στήριξη προς τις επιχειρήσεις και άλλα έργα ή επενδυτικές δραστηριότητες που αποφέρουν έσοδα, κυρίως στους τομείς της αλλαγής του κλίματος, του περιβάλλοντος, της καινοτομίας, των ΤΠΕ και των υποδομών. Τα κράτη μέλη και οι περιφέρειες θα ενθαρρυνθούν επίσης να υποστηρίξουν τα χρηματοδοτικά μέσα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (π.χ. για τους σπουδαστές, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κινητικότητα των εργαζομένων, την κοινωνική ένταξη και την κοινωνική επιχειρηματικότητα).

Ένα νέο πλαίσιο για τα Καινοτόμα Χρηματοδοτικά Μέσα

Κοινοί κανόνες για την απλούστευση και τον εξορθολογισμό των μέσων

Μέσα της ΕΕ

Το προτεινόμενο νέο πλαίσιο για την απλούστευση και τον εξορθολογισμό του σχεδιασμού και της διαχείρισης της νέας γενιάς χρηματοδοτικών μέσων βασίζεται σε αυτό που ονομάζεται ενωσιακές πλατφόρμες ιδίων κεφαλαίων και χρέους. Οι πλατφόρμες αυτές είναι ένα σύνολο κοινών κανόνων και κατευθυντήριων γραμμών για τα μέσα ιδίων κεφαλαίων και χρέους (συμπεριλαμβανομένων των εγγυήσεων και του επιμερισμού των κινδύνων) για τις εσωτερικές πολιτικές, οι οποίοι εξασφαλίζουν μια συνεκτική προσέγγιση στα μέσα αυτά τα οποία υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Οι κοινοί κανόνες και οι κατευθυντήριες γραμμές στοχεύουν επίσης στην απλούστευση των σχέσεων με τους χρηματοδοτικούς εταίρους, ιδίως τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, και στην παροχή διαφάνειας έναντι των αγορών ως προς τον τρόπο με τον οποίο παρεμβαίνει η ΕΕ με μέσα ιδίων κεφαλαίων και χρέους, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη προβολή της παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ενωσιακές πλατφόρμες ιδίων κεφαλαίων και χρέους θα αποτελέσουν μέρος ενός ενιαίου συνόλου οριζόντια εφαρμοστέων αρχών, κανόνων και κατευθυντήριων γραμμών· ο δημοσιονομικός κανονισμός (ΔΚ) και η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την αντικατάσταση των κανόνων εφαρμογής θα θέσουν τις γενικές αρχές των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων από την άποψη της δημοσιονομικής/χρηστής οικονομικής διαχείρισης, ενώ θα αναπτυχθούν πιο λεπτομερείς συγκεκριμένες επιχειρησιακές απαιτήσεις σε πλήρη συμφωνία με αυτές τις γενικές αρχές και θα περιέχουν τις συγκεκριμένες οικονομικές παραμέτρους, οι οποίες θα αντικατοπτρίζουν τις βέλτιστες πρακτικές που θα πρέπει να τηρούνται κατά τον σχεδιασμό νέων χρηματοδοτικών μέσων στην εσωτερική αγορά (βλ. 5.2.2. κατωτέρω).

Στον δημοσιονομικό κανονισμό, η παρέμβαση μέσω χρηματοπιστωτικών μέσων θα πρέπει να πραγματοποιείται υπό την προϋπόθεση της ύπαρξης ανεπάρκειας/ατέλειας της αγοράς, της επίδειξης της προστιθέμενης αξίας της παρέμβασης της ΕΕ, της κινητοποίησης πρόσθετης δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης μέσω της συνεισφοράς της ΕΕ («πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα»), της μη στρέβλωσης του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και της εφαρμογής μέτρων που εξασφαλίζουν εναρμόνιση των συμφερόντων μεταξύ της Επιτροπής και του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος που είναι επιφορτισμένο με την εφαρμογή του χρηματοδοτικού μέσου. Η κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την αντικατάσταση των κανόνων εφαρμογής και οι συγκεκριμένες επιχειρησιακές απαιτήσεις που θα καθορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής θα αντικατοπτρίζουν αυτές τις αρχές.

Μέσα των διαρθρωτικών ταμείων

Αν και η αρχή της κοινής διαχείρισης σημαίνει ότι τα μέσα σε επίπεδο ΕΕ και τα μέσα που εφαρμόζονται από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των προγραμμάτων των διαρθρωτικών ταμείων διέπονται από διαφορετικά σύνολα κανόνων, θα πρέπει να επιτυγχάνεται η μέγιστη δυνατή συνοχή μεταξύ των μέσων υπό κοινή και άμεση διαχείριση και να αποφεύγονται επικαλύψεις, ώστε να μην στοχεύουν πολλά μέσα στις ίδιες ομάδες δικαιούχων σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και σε εθνικό/περιφερειακό επίπεδο, ενώ προσφέρουν διαφορετικούς όρους. Θα πρέπει να καταστεί ελκυστικό για τα κράτη μέλη να συμβάλλουν στα μέσα σε επίπεδο ΕΕ με τα διαρθρωτικά ταμεία τους ή να χρησιμοποιούν «ετοιμοπαράδοτες» λύσεις που θα αντικατοπτρίζουν τα μέσα της ΕΕ, σε συνδυασμό με ισχυρά κίνητρα.

Έχει προταθεί μια προσέγγιση τριών εναλλακτικών λύσεων, στο πλαίσιο των κανονισμών για τα διαρθρωτικά ταμεία:

3) Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να δημιουργούν εξατομικευμένα μέσα βάσει κοινών αρχών διαχείρισης, εναρμονισμένων με ορισμένους κοινούς κανόνες εμπνευσμένους από τις υπό ανάπτυξη ενωσιακές πλατφόρμες ιδίων κεφαλαίων και χρέους για τα μέσα της ΕΕ·

4) Δημιουργία «ετοιμοπαράδοτων μέσων» σύμφωνα με κοινές αρχές διαχείρισης, τα οποία θα διευκολύνουν τη δημιουργία μέσων για τα κράτη μέλη και θα διασφαλίζουν τη συμβατότητα με τα μέσα σε επίπεδο ΕΕ·

5) Τα κράτη μέλη θα ενθαρρύνονται να επενδύουν μέρος των διαρθρωτικών ταμείων τους σε τμήματα των μέσων σε επίπεδο ΕΕ που προορίζονται για επενδύσεις σε περιοχές και τομείς πολιτικής που καλύπτονται από τα επιχειρησιακά προγράμματα από τα οποία εισφέρονται πόροι των διαρθρωτικών ταμείων («κοινά μέσα»).

Εξωτερική διάσταση των μέσων εσωτερικής πολιτικής

Για να προωθηθεί η συνοχή κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των μέσων, η στενότερη ενοποίηση της αγοράς, καθώς και η βέλτιστη χρήση των μέσων αφού τεθούν σε λειτουργία, θα πρέπει να εξετάζεται – κατά τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών μέσων – σε ποιον βαθμό τα μέσα εσωτερικής πολιτικής, τα οποία περιλαμβάνουν μια εξωτερική διάσταση, μπορούν να επεκταθούν ώστε να έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν και γειτονικές χώρες, αλλά να αποφεύγεται ταυτόχρονα ο πολλαπλασιασμός συστημάτων που καλύπτουν τις ίδιες ανάγκες χρηματοδότησης.

Μέσα εξωτερικής πολιτικής

Στην ανακοίνωση για το ΠΔΠ προτείνεται να συνεχιστεί η χρήση της καινοτόμου χρηματοδότησης σε όλα τα μέσα εξωτερικής πολιτικής (κατά περίπτωση, μέσω περιφερειακών μηχανισμών επενδύσεων), έτσι ώστε να κινητοποιηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση – μεταξύ άλλων και από τον ιδιωτικό τομέα – για τη στήριξη των προτεραιοτήτων της ΕΕ και την κάλυψη των επενδυτικών αναγκών των χωρών εταίρων. Αυτό θα διευκολυνθεί με την έναρξη ισχύος των προτεινόμενων νέων διατάξεων του ΔΚ για τα χρηματοδοτικά μέσα και με τη θέσπιση κοινών αρχών για τα μέσα αυτά στον βαθμό που αρμόζει στο περιβάλλον των εξωτερικών δράσεων.

Η χρήση καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στο πλαίσιο των εξωτερικών πολιτικών θα πρέπει να υποστηριχθεί στο πλαίσιο της πλατφόρμας της ΕΕ για την εξωτερική συνεργασία και ανάπτυξη, συνδυάζοντας τα αντίστοιχα δυνατά σημεία της Επιτροπής, των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών διμερών και πολυμερών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (όπως της ΕΤΕπ) που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εξωτερικής ανάπτυξης και της συνεργασίας. Η πλατφόρμα θα συμβάλει στην ενίσχυση της συνοχής, της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας και της προβολής της ΕΕ όσον αφορά την εξωτερική χρηματοδότηση, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εξωτερικών εταίρων της ΕΕ.

Το περιεχόμενο των πλατφορμών ιδίων κεφαλαίων και χρέους

Το πεδίο εφαρμογής των πλατφορμών

Οι πλατφόρμες θα καλύπτουν διαφορετικές οικονομικές και τεχνικές παραμέτρους (όπως ανώτατα όρια για τις ρυθμίσεις επιμερισμού του κινδύνου ή ελάχιστα επίπεδα συμμετοχών μετοχικού κεφαλαίου και άλλες βασικές παραμέτρους) για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων, με σκοπό την απλούστευση και τον εξορθολογισμό τους. Οι παράμετροι αυτές έχουν καθοριστεί με βάση την πείρα που αποκτήθηκε κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των σημερινών χρηματοδοτικών μέσων, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τις σχετικές πρακτικές της αγοράς. Θα καλύπτουν τυπικά θέματα που δεν αφορούν συγκεκριμένες πολιτικές, ενώ ζητήματα όπως οι πολιτικοί στόχοι, ο πληθυσμός-στόχος και τα συγκεκριμένα κριτήρια επιλεξιμότητας θα εξετάζονται στις τομεακές προτάσεις.

Ειδικές λειτουργικές απαιτήσεις

Το κοινό σύνολο των ειδικών λειτουργικών προδιαγραφών και κατευθυντήριων γραμμών που θα συμπληρώνουν τις αρχές του ΔΚ και της κατ’ εξουσιοδότηση πράξης για την αντικατάσταση των κανόνων εφαρμογής θα αφορά ζητήματα όπως:

- Ανάλογα με την περίπτωση και εφόσον δεν καλύπτονται από τους γενικούς κανόνες, τις ειδικές απαιτήσεις για την εκ των προτέρων εκτίμηση/αξιολόγηση των επιπτώσεων των χρηματοδοτικών μέσων. Αυτές θα μπορούσαν να συνδυαστούν με ανάλογες απαιτήσεις για τις ενδιάμεσες και τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις·

- Ελάχιστες προδιαγραφές ή σειρές όσον αφορά το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, το προφίλ κινδύνου/απόδοσης και τη διαφοροποίηση του κινδύνου, με στόχο την προστασία των πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ κατά τη διάρκεια ζωής του μέσου και τη διασφάλιση της ορθής εξισορρόπησης του αναλαμβανόμενου κινδύνου με τους διάφορους ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία, ενώ θα υπάρχει δυνατότητα διαμόρφωσης των όρων των επιμέρους μέσων, εντός των καθορισμένων και λογικών πλαισίων, με συνεκτίμηση της φύσης και της κλίμακας των ατελειών ή των αδυναμιών της αγοράς στις οποίες οφείλεται η ανεπαρκής χρηματοδότηση από πηγές της αγοράς·

- Απαιτήσεις σε σχέση με τα διευθυντικά στελέχη των επενδυτικών φορέων, όπως για παράδειγμα μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια που καλύπτουν, μεταξύ άλλων, το πλαίσιο παροχής κινήτρων για την εξασφάλιση εναρμόνισης των συμφερόντων, των καθεστώτων αμοιβής και των κριτηρίων διαγραφής·

- Ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης και διακυβέρνησης για τη διασφάλιση ότι τα κονδύλια της ΕΕ χρησιμοποιούνται για τους προβλεπόμενους σκοπούς, κάνοντας χρήση των (ελάχιστων) δεικτών απόδοσης/βάσει αποτελεσμάτων, των μηχανισμών ιχνηλασίας (π.χ. για δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα[13]), και τυποποιημένων υποδειγμάτων εκθέσεων, με στόχο να διευκολυνθεί η συγκριτική ανάλυση της επιτυχίας των μέσων.

- Καθορισμός, εφαρμογή και αξιολόγηση μέτρων πρόληψης της απάτης προσαρμοσμένων στον κίνδυνο, τα οποία εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας για τα συμφέροντα της ΕΕ.

Ορισμένες παράμετροι θα είναι κοινές για τα μέσα ιδίων κεφαλαίων και χρέους, ενώ άλλες θα αφορούν ένα από τα δύο είδη μέσων. Στην περίπτωση των μέσων που συνδυάζουν ίδια κεφάλαια και χρέος, οι κανόνες και οι κατευθυντήριες γραμμές θα ισχύουν για τα διακριτά τμήματα του «υβριδικού» μέσου.

Διάθεση των χρηματοδοτικών μέσων

Τα χρηματοδοτικά μέσα συνήθως διατίθενται μέσω μιας ιεραρχίας φορέων, αρχίζοντας από την Επιτροπή και με τη συμμετοχή του Ομίλου ΕΤΕπ ή άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και συμμετεχόντων στη χρηματοπιστωτική αγορά (όπως μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια ή τράπεζες).

Τα χρηματοδοτικά μέσα μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα από την Επιτροπή ή έμμεσα μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με την απαραίτητη τεχνική και χρηματοπιστωτική ικανότητα να εφαρμόσουν τέτοιου είδους χρηματοδοτικά μέσα. Υπάρχουν ουσιαστικά δύο κύριες μορφές διάθεσης των χρηματοδοτικών μέσων: μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (π.χ. ο Όμιλος ΕΤΕπ, η ΕΤΑΑ, άλλοι διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί, εθνικά δημόσια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα) ή μέσω ειδικών επενδυτικών φορέων (DIV). Οι ελάχιστοι κανόνες για τη συμμετοχή της ΕΕ σε ειδικούς επενδυτικούς φορείς θα συμπεριληφθούν στις πλατφόρμες.

Οι συμφωνίες με τους εκτελεστικούς φορείς, που περιλαμβάνουν τους κανόνες και τις αρχές των πλατφορμών, θα πρέπει να τυποποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο και, στο πλαίσιο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, θα πρέπει, κατά προτίμηση, να προηγούνται συμφωνίες-πλαίσια που να καλύπτουν θέματα όπως η εφαρμογή, η διαχείριση, οι καταπιστευτικοί λογαριασμοί, η λογιστική οργάνωση, η ιχνηλασία, η υποβολή εκθέσεων, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση, κατάλληλες ρήτρες για την καταπολέμηση της απάτης, κ.λπ. Αυτό θα διευκολύνει και θα επιταχύνει την έναρξη νέων χρηματοδοτικών μέσων, επιτρέποντας παράλληλα την εναρμόνιση των γενικών όρων της συνεργασίας.

Συμπέρασμα και επόμενα βήματα

Η Επιτροπή και οι χρηματοδοτικοί εταίροι της έχουν αναλάβει σημαντικό προπαρασκευαστικό έργο όσον αφορά τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα από την έναρξη της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και τις προετοιμασίες για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των συζητήσεων για το μέλλον συγκεκριμένων χρηματοδοτικών μέσων (όπως είναι το πρόγραμμα-πλαίσιο για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία ή ο μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό των κινδύνων). Έχουν επίσης ξεκινήσει συζητήσεις με το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο στο πλαίσιο της αναθεώρησης του δημοσιονομικού κανονισμού. Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στη σημασία και την καταλληλότητα των χρηματοδοτικών μέσων για την επίτευξη των πολιτικών στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επιπλέον, υπάρχει ευρεία συμφωνία σχετικά με την ανάγκη απλούστευσης και εναρμόνισης των υφιστάμενων μέσων και της ύπαρξης λιγότερων και πιο εστιασμένων μέσων σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και αυξημένης συνοχής στα μέσα των διαρθρωτικών ταμείων. Όσον αφορά το τελευταίο ζήτημα, η πρόταση για τη δημιουργία κοινών μέσων θεωρείται ως μια πολλά υποσχόμενη δυνατότητα.

Αυτό είναι το πνεύμα στο οποίο θα αναπτυχθεί το πλαίσιο των χρηματοδοτικών μέσων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Αυτό είναι επίσης το πνεύμα στο οποίο η Επιτροπή προσβλέπει να προωθήσει περαιτέρω συζητήσεις με το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο κατά τους προσεχείς μήνες, τόσο για το γενικό πλαίσιο που θα δημιουργηθεί από τον δημοσιονομικό κανονισμό και την κατ’ εξουσιοδότηση πράξη για την αντικατάσταση των κανόνων εφαρμογής του, όσο και για τις συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, το οποίο θα εγκριθεί προοδευτικά από την Επιτροπή κατά το 4ο τρίμηνο του 2011. Οι πλατφόρμες ιδίων κεφαλαίων και χρέους θα συμβάλουν ώστε να διασφαλιστεί ότι αυτό το πνεύμα εξορθολογισμού και συνεργασίας θα υλοποιηθεί σε ουσιαστικά και αποτελεσματικά μέσα, σχεδιασμένα και διαχειριζόμενα σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 2007-2013

1. Μέσα επιχειρηματικών/ιδίων κεφαλαίων σε επίπεδο ΕΕ: CIP/GIF, Marguerite

2. CIP – Μηχανισμός υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας για τις ΜΜΕ (GIF)

Τα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα αποτελούν μέρος του προγράμματος επιχειρηματικότητας και καινοτομίας (ΠΕΚ), ενός από τα τρία επιμέρους προγράμματα στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (CIP). Γενικός στόχος τους είναι η βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση για την έναρξη και την ανάπτυξη των ΜΜΕ, προκειμένου να ενισχυθούν οι επενδύσεις των εταιρειών αυτών σε δραστηριότητες καινοτομίας, συμπεριλαμβανομένης της οικολογικής καινοτομίας.

Ο μηχανισμός υψηλής ανάπτυξης και καινοτομίας για τις ΜΜΕ (GIF), με προϋπολογισμό άνω των 600 εκατ. ευρώ, μέρος του οποίου προορίζεται για την οικοκαινοτομία, στοχεύει στην αύξηση της προσφοράς επιχειρηματικών κεφαλαίων / ιδίων κεφαλαίων για καινοτόμες ΜΜΕ κατά το αρχικό τους στάδιο (GIF1) και κατά το στάδιο επέκτασης (GIF2). Τελεί υπό τη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ) εκ μέρους της Επιτροπής (που εκπροσωπεί την ΕΕ). Το ΕΤΕ συνάπτει συμφωνίες με εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου που υποστηρίζουν αυτές τις ΜΜΕ. Ο μηχανισμός GIF είναι ένας μακροπρόθεσμος μηχανισμός βάσει του οποίου μπορούν να πραγματοποιηθούν επενδύσεις σε εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου με διάρκεια έως 12 έτη. Το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαίου που επενδύεται σε οποιοδήποτε ταμείο επιχειρηματικού κεφαλαίου πρέπει να παρέχεται από επενδυτές προσανατολισμένους στην αγορά και όλες οι επενδύσεις πραγματοποιούνται επί ίσοις όροις (με ίση αναλογία κινδύνου-ανταμοιβής) με ιδιώτες επενδυτές.

3. Το ταμείο Marguerite

Το ευρωπαϊκό ταμείο για την ενέργεια, την αλλαγή του κλίματος και τις υποδομές με ορίζοντα το 2020 (ταμείο Marguerite) είναι ένα πανευρωπαϊκό ταμείο συμμετοχών για επενδύσεις σε υποδομές στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΕΕ έχει επενδύσει 80 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό του ΔΕΔ-Μ στο ταμείο Marguerite από ένα συνολικό ποσό δεσμευμένων κονδυλίων ύψους 710 εκατ. ευρώ (ποσό στόχος: 1,5 δισ. ευρώ). Οι άλλοι επενδυτές είναι δημόσιες τράπεζες, αλλά το ταμείο είναι ανοικτό σε συμμετοχές ιδιωτών επενδυτών. Οι επενδύσεις πραγματοποιούνται επί ίσοις όροις. Το ταμείο έχει επιχειρήσει να επενδύσει ένα συνολικό ποσό ισοδύναμο με 3,5 φορές τη συνεισφορά της ΕΕ σε έργα ΔΕΔ-Μ.

Το ταμείο συστάθηκε ως ρυθμιζόμενος, εξειδικευμένος επενδυτικός φορέας που διέπεται από το δίκαιο του Λουξεμβούργου. Η Επιτροπή, εκπροσωπώντας την ΕΕ, κατέχει μια θέση στο εποπτικό συμβούλιο που είναι αρμόδιο για τον καθορισμό της συνολικής στρατηγικής του ταμείου, αλλά δεν εμπλέκεται στα τρέχοντα θέματα διαχείρισης του ταμείου ή σε μεμονωμένες επενδυτικές αποφάσεις, καθώς τα θέματα αυτά αποτελούν ευθύνη του διοικητικού συμβουλίου και της επενδυτικής επιτροπής του ταμείου. Όλες οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σύμφωνα με την επενδυτική πολιτική του ταμείου, η οποία έχει καθοριστεί από κοινού με την Επιτροπή.

4. Δανειακά μέσα σε επίπεδο ΕΕ (εγγυήσεις/επιμερισμός των κινδύνων): CIP-SMEG, RSFF, LGTT

5. Μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό του κινδύνου (RSFF)

Ο μηχανισμός χρηματοδότησης με επιμερισμό του κινδύνου έχει ως στόχο την υποστήριξη της χρηματοδότησης έργων υψηλού κινδύνου στον τομέα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας (ΕΑΚ) από ιδιωτικούς και δημόσιους επιχειρηματικούς φορείς που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές. Το μέσο έχει αναπτυχθεί από κοινού από την Επιτροπή και την ΕΤΕπ για τον επιμερισμό του κινδύνου όσον αφορά τα άμεσα δάνεια ή τις εγγυήσεις της Τράπεζας για τα δάνεια χρηματοδότησης των επενδύσεων ΕΑΚ στους θεματικούς τομείς προτεραιότητας του έβδομου προγράμματος-πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (7ο ΠΠ).

Η συγκέντρωση της συνεισφοράς της ΕΕ, ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ από τον προϋπολογισμό του 7ου ΠΠ, και της συνεισφοράς της ΕΤΕπ, ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ από ιδίους πόρους της, παρέχει ένα αποθεματικό για την κάλυψη πιθανών ζημιών από τη χρηματοδότηση δανείων κατ’ εκτίμηση ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ κατά την περίοδο 2007-2013. Με βάση τις δικές της οικονομικές αξιολογήσεις και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής πιστωτικού κινδύνου της, η ΕΤΕπ εκτιμά, ανά έργο, το επίπεδο του χρηματοοικονομικού κινδύνου για το οποίο απαιτείται να δημιουργήσει προβλέψεις και να διαθέσει κεφάλαια (για αναμενόμενες και μη αναμενόμενες ζημίες), σύμφωνα με τους συνήθεις κανόνες τραπεζικής, και ζητά τη συνεισφορά της ΕΕ για τη δημιουργία προβλέψεων και τη διάθεση κεφαλαίων. Η Επιτροπή εκπροσωπείται στη Διευθύνουσα Επιτροπή του μηχανισμού RSFF, η οποία επιβλέπει την εφαρμογή του μέσου σύμφωνα με τους στόχους της πολιτικής του.

6. CIP – Μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG)

Ο μηχανισμός εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ (SMEG), με προϋπολογισμό 500 εκατ. ευρώ, παρέχει αντεγγυήσεις στα εθνικά συστήματα εγγυήσεων, καθώς και άμεσες εγγυήσεις σε ενδιάμεσους χρηματοδοτικούς οργανισμούς, προκειμένου να αυξηθεί και να ενισχυθεί η χορήγηση πιστώσεων για χρέη σε ΜΜΕ. Τελεί υπό τη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ) εκ μέρους της Επιτροπής (που εκπροσωπεί την ΕΕ).

Οι ενδιάμεσοι χρηματοδοτικοί οργανισμοί που υποστηρίζονται από την εγγύηση της ΕΕ, με τη σειρά τους, παρέχουν δανειακά κεφάλαια σε ΜΜΕ, ενώ μετακυλίουν το πλεονέκτημα της εγγύησης προς τους τελικούς δικαιούχους, π.χ. αποδεχόμενοι ένα υψηλότερο προφίλ κινδύνου ή λιγότερες εξασφαλίσεις ή χρεώνοντας χαμηλότερα επιτόκια ή παρέχοντας παρόμοια πλεονεκτήματα σε σύγκριση με τις συνήθεις χρηματοδοτικές δραστηριότητές τους. Στο πλαίσιο του μηχανισμού SMEG, ένα μέρος κάθε μεμονωμένης συναλλαγής είναι εγγυημένο, κατά κανόνα σε ποσοστό 50% (ποσοστό εγγύησης). Η συνολική έκθεση για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ωστόσο, περιορίζεται από ένα συμβατικώς συμφωνούμενο ανώτατο όριο για τις απώλειες του χαρτοφυλακίου (ανώτατο ποσοστό).

7. Μέσο εγγύησης δανείων για έργα ΔΕΔ-Μ (LGTT)

Το μέσο εγγύησης δανείων για έργα ΔΕΔ-Μ (LGTT) στοχεύει στη διευκόλυνση της μεγαλύτερης συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στη χρηματοδότηση υποδομών του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ΔΕΔ-Μ). Η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε βασικά ευρωπαϊκά έργα μεταφορών μπορεί να αποτελεί πρόκληση, λόγω των σχετικά υψηλών επιπέδων αστάθειας των εσόδων στα αρχικά στάδια λειτουργίας των έργων. Το LGTT καλύπτει εν μέρει αυτόν τον κίνδυνο των εσόδων και, κατά συνέπεια, βελτιώνει την οικονομική βιωσιμότητα των έργων ΔΕΔ-Μ.

Το LGTT χρηματοδοτείται με εισφορά κεφαλαίου έως 500 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Τεχνικά, η εγγύηση του LGTT εκδίδεται υπέρ των εμπορικών τραπεζών που παρέχουν εφεδρική ταμειακή διευκόλυνση (SBF) για το έργο. Η διευκόλυνση αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την εταιρεία εκμετάλλευσης του έργου σε περίπτωση απρόβλεπτης μείωσης των εσόδων που συνδέονται με την κίνηση / χρήση του έργου κατά τη διάρκεια της αρχικής περιόδου λειτουργίας, ώστε να διασφαλιστεί η εξυπηρέτηση του βασικού χρέους.

Όσον αφορά τη διακυβέρνηση, η Επιτροπή εκπροσωπείται στη Διευθύνουσα Επιτροπή του μέσου. Ο ρόλος της Διευθύνουσας Επιτροπής είναι να εξετάζει την πρόοδο και την επίτευξη των στρατηγικών στόχων του LGTT και να διατυπώνει συστάσεις για την επίτευξή τους.

8. Μέσα που συνδυάζουν χρηματοδότηση με τη μορφή ιδίων κεφαλαίων και χρέους

9. Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Μικροχρηματοδοτήσεων Progress (EPMF)

Στα πιο πρόσφατα καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα σε επίπεδο ΕΕ, έχουν δημιουργηθεί δομές που συνδυάζουν χρηματοδότηση με τη μορφή ιδίων κεφαλαίων και χρέους. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Μικροχρηματοδοτήσεων Progress (EPMF), ο οποίος συστάθηκε το 2010, αποτελείται από δύο μέρη: 1) ένα μέσο εγγυήσεων για τα ιδρύματα μικροπιστώσεων (δηλαδή δάνεια ύψους έως 25 000 ευρώ, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού, για τον σκοπό της δημιουργίας μικρών εμπορικών επιχειρήσεων) και 2) έναν δομημένο επενδυτικό φορέα που έχει συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο του Λουξεμβούργου, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Μικροχρηματοδοτήσεων Progress, το οποίο προσφέρει δάνεια πλήρους εξασφάλισης, δάνεια μειωμένης εξασφάλισης (χρηματοδότηση μειωμένης εξασφάλισης σε πιστωτές πλήρους εξασφάλισης), δάνεια επιμερισμού του κινδύνου (δάνεια πλήρους εξασφάλισης που συνδυάζονται με τη συμμετοχή στον κίνδυνο στο χαρτοφυλάκιο μικροπίστωσης) και συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο ιδρυμάτων μικροπιστώσεων. Η ΕΕ έχει επενδύσει 100 εκατομμύρια ευρώ στον μηχανισμό αυτό.

Για το μέσο εγγυήσεων έχει προβλεφθεί προϋπολογισμός ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ. Το ανώτατο ποσοστό εγγύησης είναι 75% του υποκείμενου χαρτοφυλακίου μικροπιστώσεων ή εγγυήσεων, ενώ συμφωνείται ένα ανώτατο όριο για κάθε χαρτοφυλάκιο εγγυήσεων, με βάση τις αναμενόμενες σωρευτικές ζημίες του χαρτοφυλακίου. Η μέγιστη ευθύνη του EPMF καθορίζεται στο 20% κάθε εγγυόμενου χαρτοφυλακίου.

Επενδυτές του Ευρωπαϊκού Ταμείου Μικροχρηματοδοτήσεων Progress είναι η ΕΕ (η οποία εκπροσωπείται από την Επιτροπή) και η ΕΤΕπ, ενώ το ΕΤΕ ενεργεί ως εταιρεία διαχείρισης. Η ΕΕ κατέχει τις μετοχές μειωμένης εξασφάλισης, το οποίο σημαίνει ότι βαρύνεται από τις πρώτες καθαρές ζημίες που επηρεάζουν το ενεργητικό του ταμείου, εντός του συμφωνημένου ανώτατου ορίου, ενώ η ΕΤΕπ προστατεύεται ως κάτοχος των μετοχών πλήρους εξασφάλισης έναντι των ζημιών που βαρύνουν τις μετοχές μειωμένης εξασφάλισης.

10. Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης (EEEF)

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ενεργειακής Απόδοσης (ΕΕΕF) συστάθηκε κατά το τρέχον έτος με μη χρησιμοποιηθέντα κονδύλια του Ευρωπαϊκού Ενεργειακού Προγράμματος Ανάκαμψης. Το ταμείο αποτελεί μια δομημένη χρηματοδοτική εταιρεία που έχει συσταθεί βάσει του δικαίου του Λουξεμβούργου, η οποία επενδύει είτε άμεσα σε μικρότερης κλίμακας έργα ενεργειακής απόδοσης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της τοπικής αυτοδιοίκησης, είτε έμμεσα σε τέτοια έργα μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Το ταμείο θα υποστηρίξει ιδίως την ανάπτυξη των εταιρειών παροχής ενεργειακών υπηρεσιών (ESCO).

Η ΕΕ, η οποία εκπροσωπείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επενδύει 125 εκατομμύρια ευρώ στο τμήμα τίτλων μειωμένης εξασφάλισης του ταμείου, ενώ η ΕΤΕπ και το ιταλικό Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (Cassa Depositi e Prestiti - CDP) επενδύει 75 και 60 εκατομμύρια ευρώ στα τμήματα τίτλων ενδιάμεσης και πλήρους εξασφάλισης, αντίστοιχα. Η Deutsche Bank ενεργεί ως διαχειριστής επενδύσεων του ταμείου και έχει επενδύσει 5 εκατομμύρια ευρώ στο τμήμα τίτλων ενδιάμεσης εξασφάλισης. Το μέγεθος στόχος του ταμείου είναι 500-600 εκατομμύρια ευρώ.

11. Διαρθρωτικά ταμεία

Τα κράτη μέλη και οι διαχειριστικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν μέρος των πόρων που τίθενται στη διάθεσή τους μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) για την υποστήριξη μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής. Οι πόροι του ΕΤΠΑ χρησιμοποιούνται κυρίως για την υποστήριξη των επιχειρήσεων (κυρίως ΜΜΕ), της αστικής ανάπτυξης και ανάπλασης, της ενεργειακής απόδοσης και της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα κτίρια, ενώ οι πόροι του ΕΚΤ χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη της αυτοαπασχόλησης και της σύστασης επιχειρήσεων και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν σήμερα μια σειρά από μέσα ιδίων κεφαλαίων ή/και χρέους (δανείων και εγγυήσεων) σε τουλάχιστον έναν από αυτούς τους τομείς, είτε άμεσα με την εισφορά πόρων από ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα σε ένα ταμείο επιχειρηματικών κεφαλαίων, δανείων ή εγγυήσεων, είτε μέσω ταμείων χαρτοφυλακίου που έχουν συσταθεί για να επενδύουν σε περισσότερα ταμεία. Τα μέσα εφαρμόζονται μέσω διαφόρων μοντέλων διακυβέρνησης και νομικών δομών που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος ή περιφέρεια.

Σε πολλές περιπτώσεις, τα μέσα χρησιμοποιούνται μέσω επενδύσεων σε ταμεία χαρτοφυλακίου. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας JESSICA (Κοινή ευρωπαϊκή στήριξη για βιώσιμες επενδύσεις σε αστικές περιοχές), η χρησιμοποίηση των ταμείων χαρτοφυλακίου πραγματοποιείται μέσω της ΕΤΕπ. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας JEREMIE (Κοινοί ευρωπαϊκοί πόροι για μικροεπιχειρήσεις και μεσαίες επιχειρήσεις), τα ταμεία χαρτοφυλακίου εφαρμόζονται γενικά μέσω του ΕΤΕ ή μιας σειράς εθνικών ή περιφερειακών οργανισμών. Σε γενικές γραμμές, ανάλογα με τους τομείς παρέμβασης, η ΕΤΕπ ή το ΕΤΕ μπορεί να λάβουν την εντολή να εκτελούν καθήκοντα ταμείου χαρτοφυλακίου, με απευθείας ανάθεση σύμβασης από τα κράτη μέλη ή τις διαχειριστικές αρχές. Άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μπορεί επίσης να επιλεγούν να εκτελούν δραστηριότητες τις οποίες οργανώνει ένα ταμείο χαρτοφυλακίου, είτε μέσω δημοσίων συμβάσεων είτε με τη μορφή επιχορήγησης.

12. Μέσα εξωτερικής πολιτικής στον προενταξιακό τομέα

Το πλαίσιο επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια (WBIF) δημιουργήθηκε το 2009 ως κοινή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης (CEB), την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ) και την ΕΤΕπ, με σκοπό τη συγκέντρωση πόρων επιχορήγησης για τη χορήγηση δανείων για τη χρηματοδότηση υποδομών προτεραιότητας στα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και για τη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και της ενεργειακής απόδοσης. Το WBIF παρέχει πόρους για την επιχορήγηση έργων στα οποία ενδέχεται να χορηγηθούν δάνεια από τις τράπεζες εταίρους του, με σκοπό την προετοιμασία των έργων, την επιτάχυνση των υφιστάμενων δανείων ή την υλοποίηση των έργων με τη γεφύρωση του κενού χρηματοδότησης.

Ένα παράδειγμα χρήσης καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων στον προενταξιακό τομέα είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη (EFSE), το οποίο παρέχει μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση σε κατάλληλα τοπικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Νότιου Καυκάσου. Τα ταμεία χρησιμοποιούνται για την παροχή εξασφάλισης και τη μόχλευση κεφαλαίων ιδιωτών επενδυτών σε μεγάλη κλίμακα για αναπτυξιακούς σκοπούς (επιχειρηματικά δάνεια σε πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, δάνεια για αγροτικές επιχειρήσεις και στεγαστικά δάνεια σε χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά με περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες μέσω των τοπικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων). Το EFSE βασίζεται σε ένα δημόσιο-ιδιωτικό πρότυπο εταιρικής σχέσης το οποίο εισήγαγε η γερμανική τράπεζα KfW Entwicklungsbank. Οι επενδυτές του ταμείου είναι η Επιτροπή (που εκπροσωπεί την ΕΕ), η οποία έχει επενδύσει 120 εκατομμύρια ευρώ, άλλοι δημόσιοι χορηγοί και διεθνείς χρηματοδοτικοί οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένης της ΕΤΕπ και της ΕΤΑΑ.

[1] COM(2011) 206.

[2] COM(2011) 500 «Ένας προϋπολογισμός για την Ευρώπη του 2020».

[3] COM(2010) 700 «H επανεξέταση του προϋπολογισμού της ΕΕ».

[4] COM(2010) 2020 «ΕΥΡΩΠΗ 2020 – Μια στρατηγική για έξυπνη, διατηρήσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη».

[5] COM(2010) 260. Η πρόταση βασίζεται στην παραδοχή ότι ο ΔΚ θα πρέπει να περιλαμβάνει τις θεμελιώδεις αρχές και τους βασικούς κανόνες διαχείρισης του προϋπολογισμού και δημοσιονομικής διαχείρισης, αφήνοντας τις λεπτομέρειες προς ρύθμιση μέσω των κανόνων εφαρμογής (ή μάλλον, μετά τη νέα Συνθήκη, της κατ’ εξουσιοδότηση πράξης που αντικαθιστά τους υφιστάμενους κανόνες εφαρμογής, για τους οποίους δεν έχει γίνει ακόμη πρόταση) και μη υποχρεωτικών διατάξεων, π.χ. μέσω εσωτερικών κατευθυντήριων γραμμών.

[6] COM(2009) 615 «Κινητοποίηση των ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων για την ανάκαμψη και τη μακροπρόθεσμη διαρθρωτική αλλαγή: ανάπτυξη συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα».

[7] Μελέτη που ανατέθηκε από την Επιτροπή Προϋπολογισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: «Οι επιπτώσεις της συγχρηματοδότησης της ΕΤΕπ και της ΕΤΑΑ για τον προϋπολογισμό της ΕΕ», Μάιος 2011.

[8] « Απάντηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου στην ανακοίνωση της Επιτροπής με θέμα «Μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού, αλλαγή της Ευρώπης», Γνώμη αριθ. 1/2010 : Βελτίωση της δημοσιονομικής διαχείρισης του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης: κίνδυνοι και προκλήσεις» και Έλεγχος του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ .

[9] Έλεγχος του μηχανισμού εγγυήσεων υπέρ των ΜΜΕ , Ειδική έκθεση αριθ. 4/2011 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, Final Evaluation of the Entrepreneurship and Innovation Programme (Απρίλιος 2011), Centre for Strategy & Evaluation Services και EIM Business and Policy Research· Combined ex-ante evaluation and impact assessment of the successor to the Entrepreneurship and Innovation Programme under the Competitiveness and Innovation Framework Programme 2007-2013 (Μάιος 2011), Economisti Associati σε συνεργασία με το EIM Business & Policy Research, The Evaluation Partnership, Centre for Strategy & Evaluation Services και Centre for European Policy Studies· Δημόσια διαβούλευση για τη μελλοντική υποστήριξη της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία (2011)· Mid-Term Evaluation of the Risk-Sharing Financial Facility (RSFF), Έκθεση της ομάδας ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων (Ιούλιος 2010)· καθώς και η μελέτη COBU που αναφέρεται στην υποσημείωση 6.

[10] Στον τομέα των μικροχρηματοδοτήσεων, έχουν πραγματοποιηθεί τα πρώτα βήματα για τη δημιουργία μιας πιο συνεκτικής προσέγγισης με την επίτευξη συμφωνίας για τις κατευθυντήριες γραμμές κατανομής σχετικά με τις συμφωνίες που υπεγράφησαν μεταξύ του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ) και των παρόχων μικροχρηματοδότησης. Στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, οι ενισχύσεις με τη μορφή μικροχρηματοδοτήσεων σε πολύ μικρές επιχειρήσεις με έδρα στην ΕΕ θα συγκεντρωθούν και θα περιλαμβάνουν την ανάπτυξη θεσμών και ικανοτήτων σε ένα μέσο, στο πλαίσιο του νέου Προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κοινωνική αλλαγή και την καινοτομία.

[11] COM(2011) 609.

[12] Βλ. σημείο 3.1. του παραρτήματος για περισσότερες λεπτομέρειες.

[13] Η Επιτροπή σκοπεύει να αυξήσει την αναλογία σε τουλάχιστον 20%, με συνεισφορά από διάφορες πολιτικές, εφόσον αυτό τεκμηριώνεται με στοιχεία εκτίμησης των επιπτώσεων. Το πλαίσιο των καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων αναμένεται να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας φιλικής προς το κλίμα Ευρώπης, χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, και στην ιχνηλασία της σχετικότητας των δαπανών του ενωσιακού προϋπολογισμού με το κλίμα, μέσω αυτών των χρηματοδοτικών μέσων, όπως αναφέρεται στο έγγραφο COM (2011)500.