Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αναθεώρηση του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σχετικά με την πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη - "Στόχος η αειφορία"»

(96/C 212/01)

Στις 28 Μαρτίου 1996 το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει, με βάση το άρθρο 130 Σ της Συνθήκης ΕΚ, τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 7 Μαΐου 1996. Εισηγητής ήταν ο κ. Boisserιe.

Κατά τη 336η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 29ης Μαΐου 1996), η ΟΚΕ υιοθέτησε με 108 ψήφους υπέρ, 2 κατά και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό της κατάρτισης της γνωμοδότησης

1.1. Στις 28 Μαρτίου 1996 το Συμβούλιο υπέβαλε στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή την εν λόγω πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με στόχο την κατάρτιση σχετικής γνωμοδότησης. Η πρόταση θα εξετασθεί κατά τη διαδικασία συναπόφασης μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δυνάμει του άρθρου 189 Β της Συνθήκης ΕΚ.

1.2. Το Συμβούλιο ενέκρινε στις 1 Φεβρουαρίου 1993, σε γενικές γραμμές, το πέμπτο πρόγραμμα δράσης σχετικά με την «Πολιτική και τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη». Το πρόγραμμα ισχύει έως το έτος 2000 αλλά στο ενδιάμεσο διάστημα προβλέφθηκε να καταρτισθεί ένας ενδιάμεσος απολογισμός. Βάση για την εκπόνηση αυτού του απολογισμού είναι οι διάφορες θέσεις που έχουν υιοθετηθεί, ιδίως από την Επιτροπή σε έκθεσή της που χρονολογείται από 10 Ιανουαρίου 1996 (έγγρ. COM (95) 624), καθώς και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος το Νοέμβριο 1995 (Έκθεση για την αναθεώρηση του πέμπτου προγράμματος δράσης).

1.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είχε εκδόσει τη γνωμοδότησή της για το πέμπτο πρόγραμμα δράσης (πρόταση της Επιτροπής) την 1η Ιουλίου 1992 () . Όσον αφορά τον ενδιάμεσο απολογισμό, η ΟΚΕ κατήρτισε γνωμοδότηση στις 25 Οκτωβρίου 1995 (ΠΕΡΙΒ/403).

2. Σχέδιο δράσης «για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη»

2.1. Η πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περιλαμβάνει ένα σχέδιο δράσης, το οποίο αποβλέπει να αντλήσει συμπεράσματα από τους απολογισμούς που απορρέουν από τις διάφορες θέσεις που υιοθετήθηκαν. Για τη διάρκεια ισχύος του πέμπτου προγράμματος δράσης, καθώς και πέρα από την περίοδο αυτή, πρόκειται να προσδιορισθεί ο άξονας που θα ακολουθήσει η περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης 7 ταυτόχρονα, θα καθορισθούν κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία του έκτου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον.

Η πρόταση απόφασης καθιστά την περιβαλλοντική πολιτική νομιμότερη. Κριτήριο του σχεδίου δράσης είναι οι πρόοδοι που μπορεί να επιτευχθούν στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής κατά τα επόμενα χρόνια (ιδίως κατά την περίοδο θητείας της Επιτροπής που ασκεί καθήκοντα αυτή τη στιγμή).

2.2. Η Επιτροπή επιθυμεί να εστιασθεί στους πέντε ακόλουθους τομείς όσον αφορά τα βασικά σημεία της στρατηγικής της:

- την εντονότερη ενσωμάτωση των πτυχών του περιβάλλοντος σε άλλους τομείς πολιτικής (ιδίως στους τομείς της γεωργίας, των μεταφορών, της βιομηχανίας και του τουρισμού) 7

- τη διεύρυνση του φάσματος των μέσων της περιβαλλοντικής πολιτικής (ευθύνη έναντι του περιβάλλοντος, φόροι και εισφορές, σύναψη συμφωνιών μεταξύ επιχειρηματιών και αρχών) 7

- την ορθότερη εφαρμογή και χρησιμοποίηση της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας μέσω βελτιωμένων και απλουστευμένων ρυθμίσεων, καθώς και μέσω της πρόσβασης των πολιτών και των οργανώσεων στη δικαιοσύνη 7

- την ευαισθητοποίηση του κοινού σε σχέση με τα προβλήματα του περιβάλλοντος και την ανάγκη για αλλαγή των προσωπικών και των κοινωνικών συνηθειών 7

- την ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος στο χώρο των διεθνών δράσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (η Ένωση πρέπει να διαδραματίσει παραδειγματικό ρόλο στην περιβαλλοντική πολιτική σε παγκόσμια κλίμακα).

Εξάλλου, η Επιτροπή φρονεί ότι είναι σημαντικό να βελτιωθούν οι επιστημονικές βάσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, να προωθηθούν βιομηχανικές καινοτομίες και εταιρικές σχέσεις και να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στις δραστηριότητες σε τοπική και περιφερειακή κλίμακα.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Το σχέδιο δράσης της Επιτροπής που αποτελεί τη βάση της πρότασης απόφασης περιλαμβάνει μια πλήρη σειρά κοινοτικών δράσεων. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την πρόταση της Επιτροπής σχετικά, καθώς και την επιλογή των προτεραιοτήτων. Η γνωμοδότηση σε γενικές γραμμές είναι κατ`αρχήν θετική 7 ωστόσο, η ΟΚΕ παρουσιάζει τις ακόλουθες συμπληρωματικές προτάσεις και παρατηρήσεις.

3.2. Η διαδικασία συναπόφασης την οποία επέλεξε η Επιτροπή (και την οποία είχε ήδη προτείνει το Κοινοβούλιο για το πέμπτο πρόγραμμα δράσης το 1992) πιθανόν να ενισχύσει τον υποχρεωτικό χαρακτήρα της πρότασης απόφασης και, συνεπώς, επιδοκιμάζεται από την ΟΚΕ. Εν τούτοις, η ΟΚΕ δεν είναι βέβαιη ότι το «σχέδιο δράσης» της Επιτροπής είναι ένα έγγραφο επαρκώς συγκεκριμένο για να υποβληθεί στη διαδικασία συναπόφασης.

Η διαδικασία συναπόφασης είναι κατάλληλη για πράξεις με νομική δέσμευση 7 συνεπώς, λόγω της νομικής διαδικασίας που επιλέχθηκε, το περιεχόμενο της πρότασης απόφασης πρέπει να ανταποκρίνεται σε ορισμένες απαιτήσεις.

3.3. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το υποβληθέν σχέδιο δράσης έχει διατυπωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην προσδιορίζει εκ των προτέρων το «έκτο πρόγραμμα δράσης», διότι το πέμπτο πρόγραμμα ισχύει έως το έτος 2000. Ταυτόχρονα, κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να εξετασθούν προτάσεις και θέματα που απορρέουν από τον «ενδιάμεσο απολογισμό» του πέμπτου προγράμματος δράσης με βάση την πρόταση απόφασης που έχει υποβληθεί τώρα. Ούτως ή άλλως, δεν πρόκειται για ένα νέο πρόγραμμα αλλά για ένα διορθωτικό ή ακόμη για μια συμπλήρωση του προγράμματος του 1992.

3.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί ιδίως το υποβληθέν σχέδιο δράσης να καταστεί πιο συγκεκριμένο. Αυτό συνεπάγεται την ενσωμάτωση συγκεκριμένων στόχων και χρονικών προθεσμιών στα συμπεράσματα του σχεδίου δράσης. Το πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το 1992/93 περιλαμβάνει συγκεκριμένα κριτήρια και χρονοδιαγράμματα 7 παράλληλα, εκείνη την εποχή, η ΟΚΕ είχε απαιτήσει να συνταχθεί το έγγραφο υπό μια ακόμη πιο συγκεκριμένη μορφή (). Η ίδια διαδικασία πρέπει να τηρηθεί και για το έγγραφο που έχει υποβληθεί αυτή τη στιγμή, το οποίο αποκαλείται βέβαια «σχέδιο δράσης» (σε αντίθεση με το πρόγραμμα δράσης του 1992), αλλά το οποίο δεν αναφέρει (ή δεν υπογραμμίζει) τις συνέπειες που απορρέουν από τα συμπεράσματά του ούτε και προβλέπει ένα χρονοδιάγραμμα. Κατά την άποψη της ΟΚΕ, το έγγραφο πρέπει να καταστεί πιο συγκεκριμένο για την εξασφάλιση του προγραμματισμού για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και λόγω της πολιτικής διάρθρωσης της πρότασης.

Οι γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 1995 () σχετικά με το πέμπτο πρόγραμμα δράσης του 1992 θα ληφθούν και αυτές υπόψη για την εκτίμηση της σχετικής υποβληθείσας πρότασης απόφασης.

3.5. Η πρόταση της Επιτροπής δεν δίδει επαρκώς προσοχή στην κοινωνική διάσταση της περιβαλλοντικής πολιτικής. Στον τομέα αυτό, η ΟΚΕ εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Οικονομική ανάπτυξη και περιβάλλον: ορισμένες επιπτώσεις στο σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής (COM 94/465 τελικό)» (). Οι προτάσεις που παρουσιάζονται στο κείμενο αυτό ως προς τη μείωση του κόστους εργασίας μέσω της καθιέρωσης οικολογικών φόρων («διπλό όφελος» για την περιβαλλοντική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης) είναι επίκαιρες και σημαντικές για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Ευρώπη (το υψηλό ποσοστό ανεργίας) 7 συνεπώς, χρειάζεται να θεωρηθούν ως βάση για τα νέα «οικονομικά μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής».

Αυτές οι σκέψεις περιλαμβάνονται και στο άρθρο 10 του Λευκού Βιβλίου της Επιτροπής με τίτλο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση (Ιούνιος 1993)». Η ΟΚΕ έχει προτείνει να ληφθούν υπόψη και κατά την περαιτέρω ανάπτυξη του πέμπτου προγράμματος δράσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η κοινωνική διάσταση της περιβαλλοντικής πολιτικής σε παγκόσμια κλίμακα. Πράγματι, η Επιτροπή αναφέρει στην πρότασή της την «Ατζέντα 21» των Ηνωμένων Εθνών και τον «ενδιάμεσο απολογισμό» που έχει προβλεφθεί στο πλαίσιο της ειδικής συνεδρίασης του ΟΗΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί το 1997 7 εξάλλου, η Επιτροπή είναι πρόθυμη να υποστηρίξει την εργασία της αρμόδιας επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών. Ωστόσο, δεν προσδιορίζει το περιεχόμενο και τους στόχους αυτής της πρωτοβουλίας.

3.6. Στο σχέδιο δράσης, η σύνδεση με την «Ευρώπη των Πολιτών», η καθιέρωση της οποίας απαιτείται από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, δεν διαφαίνεται αισθητά. Το εν λόγω σχέδιο θεωρεί τους πολίτες απλώς ως μια ομάδα στόχο για ευαισθητοποίηση σε σχέση με θέματα βιώσιμης ανάπτυξης και θέτει την ανάγκη για αλλαγή των συνηθειών τους. Αυτή η πτυχή ανήκει βέβαια στο θέμα αυτό αλλά δεν ανταποκρίνεται στο ρόλο του Ευρωπαίου πολίτη που βαίνει προς μια «αειφόρο και φιλική προς το περιβάλλον ανάπτυξη». Η ενισχυμένη συμμετοχή των πολιτών και των οργανώσεών τους στην εφαρμογή και στην υλοποίηση του σχεδίου δράσης δεν αναφέρεται. Σχετικά, επιβάλλεται να εξετασθούν προτάσεις που προβλέπουν τη θέσπιση του δικαιώματος του πολίτη να ζει σε ένα υγιές περιβάλλον. Κατ`αυτό τον τρόπο, θα δημιουργηθεί μια βάση για την προταθείσα από την Επιτροπή βελτίωση της «πρόσβασης στη δικαιοσύνη».

4. Ενσωμάτωση περιβαλλοντικών πτυχών σε άλλες πολιτικές (άρθρο 2 της πρότασης απόφασης)

4.1. Σχετικά με το άρθρο 2 σημείο 2.1

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του `80, η Επιτροπή είχε απαιτήσει (για πρώτη φορά ρητώς στο τέταρτο πρόγραμμα για το περιβάλλον του 1987) () να συμπεριληφθούν γνώσεις σχετικά με την περιβαλλοντική πολιτική στον τομέα της γεωργίας. Οι σχετικές πρόοδοι είναι ακόμη περιορισμένες. Συνεπώς, το θέμα αυτό χρειάζεται να αναπτυχθεί περαιτέρω. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τη συνεπή εφαρμογή κατάλληλων πολιτικών, σχεδίων και προγραμμάτων που ακολουθούν αυτό το δρόμο.

Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο τα μέτρα και τα προγράμματα στον τομέα της γεωργίας μπορεί να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος μιας εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων διαφόρων πολιτικών, σχεδίων και έργων, η οποία είναι σκόπιμο να καθιερωθεί.

Η σχετική ενσωμάτωση πρέπει να πραγματοποιηθεί πριν από την εξέταση των αιτήσεων προσχώρησης των κρατών της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, διότι η ένταξη τούτων θα είχε ως αποτέλεσμα τη διείσδυση τεράστιου γεωργικού δυναμικού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Εξάλλου η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την έκκληση να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα: Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο καλύτερος τρόπος για την ενθάρρυνση μιας φιλικής προς το περιβάλλον διαχειριστικής πρακτικής είναι ο σχεδιασμός κινήτρων με ειδικούς στόχους. Αυτά τα προγράμματα θα επιτρέψουν στους καλλιεργητές την ευελιξία να επιλέγουν τις πιό κατάλληλες και αποτελεσματικές από την άποψη του κόστους μεθόδους σε σχέση με τα ειδικά χαρακτηριστικά των γεωργικών επιχειρήσεών τους. Οι παρατηρήσεις στην πρόταση της Επιτροπής δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη ότι στη βιώσιμη γεωργία και δασοκομία ανήκει ένας βασικός ρόλος για τη βιώσιμη ανάπτυξη (παραγωγή ανανεώσιμων ενεργειακών πόρων και πρώτων υλών, εξισωτικές λειτουργίες έναντι αστικών χωρών κ.λπ.). Επίσης, απουσιάζει η άποψη ότι χωρίς την καλύτερη δυνατή πρόληψη εξωτερικών παραγόντων που προκαλούν ζημιές στο περιβάλλον μια βιώσιμη γεωργία δεν μπορεί να υπάρξει.

4.2. Σχετικά με το άρθρο 2 σημείο 2.2 της πρότασης

Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προτάσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα των μεταφορών. Ωστόσο, εκτιμά ότι είναι απαραίτητη μια πιο συγκεκριμένη διατύπωση του κειμένου, ιδίως από χρονική άποψη. Για την αξιολόγηση αυτού του σημείου του σχεδίου δράσης, η Επιτροπή χρειάζεται να διευκρινίσει ποιά μέθοδο σκέπτεται να ακολουθήσει για την προώθηση φιλικών προς το περιβάλλον τρόπων μεταφοράς (π.χ. μέσω της ενθάρρυνσης των δημοσίων μεταφορών).

Ο προσδιορισμός των σκέψεων της Επιτροπής ενδείκνυται ιδίως σε σχέση με τον περιορισμό των οριακών τιμών των εκπομπών και τις διατάξεις για τα καύσιμα που προτείνονται στην πρόταση.

4.3. Σχετικά με το άρθρο 2 σημείο 2.3

Όσον αφορά την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα της ενέργειας η ΟΚΕ υιοθέτησε στις 14/15 Σεπτεμβρίου 1994 την ακόλουθη θέση (σημείο 6.3.6.4 της γνωμοδότησης πρωτοβουλίας για την «Κοινοτική ενεργειακή πολιτική»):

«Η πολιτική για το περιβάλλον και η πολιτική για την ενέργεια πρέπει να συμβαδίζουν με συντονισμένο τρόπο. Με την έννοια αυτή πρέπει να ενισχυθούν οι δράσεις στα θέματα της ενέργειας οι οποίες συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της περιβαλλοντικής πολιτικής και ειδικότερα η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας ή της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και θα πρέπει να αποφευχθούν εκείνες που προκαλούν δυσανάλογες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Κατά τον ίδιο τρόπο η περιβαλλοντική πολιτική πρέπει να καταστρώνεται έτσι ώστε να μελετώνται οι επιπτώσεις κάθε μέτρου στους κοινούς στόχους στα θέματα της ενέργειας και ενδεχομένως να αναλύονται εναλλακτικοί τρόποι για την επίτευξη παρόμοιων στόχων» ().

Σχετικά με το θέμα αυτό, η ΟΚΕ παραπέμπει ρητώς στην εν λόγω γνωμοδότηση.

Σε σχέση με την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα της ενέργειας, η Επιτροπή μνημονεύει επίσης ένα «κοινοτικό πλαίσιο εθελούσιων συμφωνιών». Η εθελούσια σύναψη συμφωνιών είναι ανάγκη να προωθηθεί, διότι πρόκειται για ένα «νέο μέσο περιβαλλοντικής πολιτικής». Εντούτοις, όπως εζήτησε ήδη η ΟΚΕ σε γνωμοδότησή της από 31.12.90 με θέμα «Πολιτική περιβάλλοντος και Ευρωπαϊκή Εσωτερική Αγορά» (), χρειάζεται να προβλεφθεί ένα νομικό πλαίσιο ως προϋπόθεση για τις συμφωνίες αυτές, ώστε να μην παρακάμπτονται οι στόχοι της προστασίας του περιβάλλοντος. Επιπλέον, πρέπει να καταστεί δυνατός και να διασφαλισθεί ένας πλήρης έλεγχος της τήρησης των διαδικασιών και των αποφάσεων που έχουν καθορισθεί στη συμφωνία, ώστε η τελευταία να είναι σύμφωνη με το ευρωπαϊκό και το εθνικό δίκαιο του ανταγωνισμού. Είναι απαραίτητο να ληφθούν ειδικά μέτρα σχετικά με τη διάρκεια της ισχύος των συμφωνιών 7 ιδίως, κατά την ακύρωση παρομοίων συμφωνιών, πρέπει να αποφευχθεί η δημιουργία ενός νομικού κενού στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος.

4.4. Σχετικά με το άρθρο 2 σημείο 2.4

Σχετικά με την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα της βιομηχανίας, η ΟΚΕ υπενθυμίζει τον κατάλογο ρύπων και εκπομπών που περιλαμβάνεται στο προηγούμενο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον και ο οποίος, σύμφωνα με την οδηγία για τον ολοκληρωμένο έλεγχο της ρύπανσης, εξακολουθεί να περιλαμβάνει μόνο ένα μέρος των εγκαταστάσεων που είναι υπεύθυνες για τις εκπομπές.

Όσον αφορά την προβλεπόμενη προαγωγή των «προσεγγίσεων» για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης οικολογικών επιχειρήσεων, το σχέδιο δράσης πρέπει να διατυπωθεί με πιο συγκεκριμένο τρόπο για να καταστεί δυνατή η εκτίμηση της πρότασης.

Στον ενδιάμεσο απολογισμό της (γνωμοδότηση της 24ης/25ης Οκτωβρίου 1995) (), η ΟΚΕ υπογραμμίζει την αμοιβαία σχέση μεταξύ της περιβαλλοντικής πολιτικής στον τομέα της βιομηχανίας και του ρόλου των κοινωνικών εταίρων. Επαναλαμβάνει τις παρατηρήσεις που κάνει για το θέμα αυτό και σχετικά με το «σχέδιο δράσης». Οι παρατηρήσεις αυτές αφορούν το αποκαλούμενο περιβάλλον εργασίας αλλά και τη συμμετοχή των εργαζομένων και των οργανώσεών τους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής, ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης και μέσω της εκχώρησης αρμοδιοτήτων σε εργαζομένους για την προστασία του περιβάλλοντος (). Το ίδιο ισχύει και για τα υφιστάμενα σε κάθε επιχείρηση όργανα, με τα οποία η διεύθυνση της επιχείρησης θα πρέπει να συνεργάζεται διαρκώς και κατά τρόπο διαφανή, προκειμένου να διασφαλισθεί η πρόσβασή τους στις απαραίτητες για την πραγματοποίηση του έργου τους πληροφορίες.

Μια ολοκληρωμένη προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει μια διαχείριση που εμπλέκει τους εργαζομένους της επιχείρησης. Τα μέτρα που λαμβάνονται σε σχέση με το πρόγραμμα δράσης πρέπει να ενισχυθούν μέσω της κατάρτισης των εργαζομένων, ώστε οι τελευταίοι να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που απορρέουν από το ρόλο που αναφέρεται ανωτέρω.

4.5. Σχετικά με το άρθρο 2 σημείο 2.5

Οι εκθέσεις και τα μέτρα ευαισθητοποίησης που προβλέπονται δεν πρόκειται να εξαλείψουν την ασυμφωνία μεταξύ της περιβαλλοντικής πολιτικής και του τομέα του τουρισμού, ιδίως επειδή η αρχή της επικουρικότητας θέτει όρια στη λήψη μέτρων εκ μέρους της Κοινότητας. Πάντως, η προώθηση «καινοτόμων πρακτικών» πρέπει να συνοδεύεται από τη διάθεση πόρων, βάσει του προϋπολογισμού της ΕΕ, για την ανεύρεση παραδειγματικών λύσεων. Η ΟΚΕ παραπέμπει στην έκθεση της Επιτροπής από 5 Φεβρουαρίου 1996 (COM (96) 29), σημείο 2.4 με τίτλο «Ο τουρισμός και το περιβάλλον». Εξάλλου, η ΟΚΕ έχει επανειλλημένως απαιτήσει την καθιέρωση της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων τουριστικών υποδομών. Η σχετική επιθυμία της ΟΚΕ θα εκπληρωθεί αν η ενίσχυση της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων περιλάβει και παρόμοια μέτρα για τις υποδομές.

5. Διεύρυνση του φάσματος των μέσων (Άρθρο 3 της πρότασης)

5.1. Η ΟΚΕ επικροτεί τα προσανατολιζόμενα προς την αγορά (οικονομικά) μέσα για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής που αναφέρονται στην πρόταση της Επιτροπής (σημείο 3.1), ιδίως διότι συμπίπτουν με τις προτάσεις που η ίδια παρουσίασε επανειλλημένως (). Αυτή η θετική, σε γενικές γραμμές, γνωμοδότηση περιέχει την απαίτηση να καταστούν σχεδόν όλες οι θέσεις που μνημονεύονται σε αυτό το σημείο της πρότασης πιο συγκεκριμένες.

- Η προταθείσα εισαγωγή «περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων» ή η ενθάρρυνση της «φορολογικής μεταρρύθμισης» ως μέσα για τη βελτίωση του περιβάλλοντος δεν είναι εύκολο να επιτευχθούν, ιδίως αν ληφθεί υπόψη το θεσμικό πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚ. Μια πρόταση απόφασης σχετικά με ένα παρόμοιο σχέδιο δράσης είναι ανάγκη να περιλαμβάνει πιο απτά δεδομένα, ιδίως διότι πρόκειται για ένα σχετικά βραχυπρόθεσμο σχέδιο.

- Η ΟΚΕ χαιρετίζει κατά βάση την αναφερθείσα «αρχή της περιβαλλοντικής ευθύνης» ως οικονομικό μέσο της περιβαλλοντικής πολιτικής. Λαμβάνοντας υπόψη τις προκαταρκτικές εργασίες που εκκρεμούν εδώ και χρόνια για το θέμα αυτό, καθώς και την υποβληθείσα σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, ένα παρόμοιο σχέδιο δράσης χρειάζεται να περιέχει πληροφορίες σχετικά με την προβλεφθείσα αρχή της περιβαλλοντικής ευθύνης (π.χ. ευθύνη που είναι ανεξάρτητη από το παράπτωμα, μετάθεση του βάρους της αποδείξεως κ.λπ.) (). Περαιτέρω θα έπρεπε να θεσπισθούν περιορισμοί όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, την έννοια «περιβαλλοντικές ζημιές» και να προβλεφθεί ο συνδυασμός της ευθύνης με τη δυνατότητα δημιουργίας κατάλληλων μέτρων προστασίας (κάλυψης).

- Όσον αφορά τη σύναψη αυτοδεσμευτικών συμφωνιών η ΟΚΕ παραπέμπει σε ό,τι αναφέρει στο σημείο 4.3 της γνωμοδότησης.

5.2. Η ΟΚΕ εκφράζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σχετικά με την προβλεφθείσα ανάπτυξη μιας προσέγγισης για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των σχεδίων και των προγραμμάτων. Εν τούτοις, η διατύπωση του σημείου αυτού πρέπει να επανεξετασθεί: «η κατάρτιση και η καθοδήγηση» αναφέρονται σε σχέση με τα σχέδια και τα προγράμματα αλλά και με τα έργα, ενώ προηγουμένως γινόταν μνεία για «πολιτικές». Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντικό να θεσπισθούν αντίστοιχες διατάξεις για μέτρα που λαμβάνουν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έτσι να καταστεί εμφανές ότι λαμβάνουν υπόψη τους στόχους της διοικητικής απασχόλησης. Πρέπει επίσης να εξετασθεί η δυνατότητα οι προτάσεις σχετικά με τη νομοθεσία της ΕΕ να υποβάλλονται σε εκτίμηση των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων. Αυτό θα έπρεπε να είναι εφικτό τουλάχιστον στους κόλπους της Επιτροπής, ιδίως διότι πρόκειται για το μοναδικό όργανο που έχει το δικαίωμα της ανάληψης πρωτοβουλίας.

5.3. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την προταθείσα διεύρυνση του Συστήματος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης και Ελέγχου σε τομείς δραστηριοτήτων πέραν της μεταποιητικής βιομηχανίας 7 εξάλλου, είχε προτείνει τη λήψη αυτού του μέτρου.

Τα προβλεφθέντα κριτήρια για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των κοινοτικών πολιτικών (περιλαμβανομένων και των μέσων χρηματοδότησης), καθώς και η προοπτική της προώθησης μιας αειφόρου ανάπτυξης μέσω κοινοτικών πόρων αποτελούν, κατά την άποψη της ΟΚΕ, εξαιρετικά σπουδαία μέτρα της νέας περιβαλλοντικής πολιτικής. Ωστόσο, πρέπει να τηρηθεί η αρχή σύμφωνα με την οποία «ο ρυπαίνων πληρώνει».

Κατά την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού προβληματισμού σε άλλους τομείς πολιτικής, πρέπει ακόμη να συμπεριληφθούν οι στόχοι που συνδέονται με αυτόν στις διατάξεις και στις οδηγίες για τη διάθεση πόρων μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων διαρθρωτικής υποστήριξης. Αυτό συνεπάγεται την υποβολή κάθε μέτρου υποστήριξης σε εκτίμηση των περιβαλλοντικών του επιπτώσεων, αλλά και την επανεξέταση των σχετικών προγραμμάτων και των όρων τους.

5.4. Όσον αφορά το νομικό πλαίσιο η ΟΚΕ είναι κατ`αρχήν σύμφωνη με την ενίσχυση του ρόλου των βιομηχανικών προτύπων και των προτύπων συσκευών που προτείνει η Επιτροπή. Χρειάζεται όμως να απαιτηθεί μια ενεργότερη συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών οργανώσεων στη διαδικασία της θέσπισης των σχετικών προτύπων, ώστε να μπορούν τούτα να χρησιμοποιηθούν ως μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής, ανεξάρτητα από τα διάφορα συμφέροντα. Η ΟΚΕ προτείνει:

- τα μελλοντικά πρότυπα να ελέγχονται με αυστηρότερο τρόπο απ` ό,τι στο παρελθόν όσον αφορά την πτυχή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η διαδικασία προετοιμασίας τους να καταστεί πιο διαφανής 7

- να χρησιμοποιηθούν πρότυπα οικοδόμησης καθώς και πρότυπα για την αστική χωροταξία, όπου αυτά υφίστανται, ως μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής «για τη δράση για το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη».

Στον ενδιάμεσο απολογισμό της σχετικά με το πέμπτο πρόγραμμα δράσης (σημείο 4.3.4) () η ΟΚΕ είχε απαιτήσει να τροποποιηθούν οι κοινοτικές διατάξεις για τις δημόσιες συμβάσεις κατά τρόπο ώστε να συμπεριληφθούν και οι απαιτήσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι προτάσεις σχετικά με τη διαδικασία που αναφέρονται στον ενδιάμεσο απολογισμό επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη κατά την επανεξέταση που ανακοινώνει τώρα η Επιτροπή [σημείο 3.2 στοιχείο ε)].

6. Εφαρμογή και επιβολή της νομοθεσίας (Άρθρο 4)

- Για τη βελτίωση του νομικού πλαισίου [άρθρο 4 στοιχείο α) της πρότασης] η Επιτροπή προτείνει την απλοποίηση των νομοθετικών και των διοικητικών διαδικασιών. Η ΟΚΕ συμφωνεί αλλά επικαλείται την πρότασή της για μια συγκεκριμένη προστασία που προσφέρει το δίκαιο του περιβάλλοντος στους ενδιαφερόμενους πολίτες. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου (σε όλα τα επίπεδα) είναι υπεύθυνοι για την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη της ρύπανσης. Κατ`αυτό τον τρόπο μπορεί να περιορισθεί και η απορρύθμιση. Η οικονομική ανάπτυξη χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η προστασία του περιβάλλοντος και η πρόληψη της ρύπανσης δεν θα ήταν συμβατή με τον κοινωνικό παράγοντα (σημείο 4.2.3 του ενδιάμεσου απολογισμού της ΟΚΕ για το πέμπτο πρόγραμμα δράσης της 24ης και 25ης Οκτωβρίου 1995).

- Για την καλύτερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη η ΟΚΕ παραπέμπει στις παρατηρήσεις που παρουσιάζει στο σημείο 3.6 ανωτέρω.

- Η εισαγωγή στην κοινοτική νομοθεσία κυρώσεων κατά των πολιτών σε περίπτωση μη συμμόρφωσης των τελευταίων με την οικεία νομοθεσία είναι προβληματική από νομική άποψη αν όχι αδύνατη. Τα κράτη μέλη, ωστόσο, μπορούν να ενθαρρυνθούν να μεριμνήσουν για την επιβολή παρομοίων κυρώσεων και την εφαρμογή νομικών διατάξεων. Ασφαλώς, οι κυρώσεις που θεσπίζονται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ κατά των κρατών μελών που δεν εφαρμόζουν πλήρως την κοινοτική νομοθεσία στην επικράτειά τους παραμένουν άθικτες.

7. Ευαισθητοποίηση (Άρθρο 5)

Σε σχέση με την αναφερθείσα από την Επιτροπή ευαισθητοποίηση του κοινού έναντι του θέματος του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης καθώς και της αλλαγής της συμπεριφοράς σε όλες τις κατηγορίες της κοινωνίας, η ΟΚΕ υπογραμμίζει το μεσάζοντα ρόλο των μη κυβερνητικών οργανώσεων και συνιστά να συμπληρωθεί η πρόταση της Επιτροπής προς αυτή την κατεύθυνση. Ορισμένα σημεία του σχετικού προγράμματος ευαισθητοποίησης μπορεί να αντληθούν από τις δύο εξής πηγές:

- το κεφάλαιο 10 του Λευκού Βιβλίου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση 7

- τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το πέμπτο πρόγραμμα δράσης (1.7.1992) ().

Κατά τα λοιπά, η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτάσεις της Επιτροπής αλλά την παρακινεί να καθιερώσει ένα εσωτερικό πρόγραμμα ευαισθητοποίησης για όσους συνεργάζονται με τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8. Διεθνής συνεργασία (Άρθρο 6)

Όσον αφορά τις προτάσεις της Επιτροπής για το θέμα αυτό, η ΟΚΕ την ωθεί απλά να λάβει υπόψη της και τις συστάσεις που η τελευταία είχε ήδη κάνει στις γνωμοδοτήσεις του Ιουλίου 1992 και του Οκτωβρίου 1995.

Υπογραμμίζει ιδίως ότι τα επίπεδα προστασίας του περιβάλλοντος στα νέα κράτη μέλη (στη Φινλανδία, στην Αυστρία και στη Σουηδία) είναι υψηλότερα. Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης είναι σκόπιμο να εξετασθούν οι δύο ακόλουθες δυνατότητες:

- να ενσωματωθούν στις διατάξεις της ΕΕ αυστηρότερες και εγκεκριμένες διατάξεις προστασίας που ισχύουν στα κράτη αυτά,

- να ληφθεί υπόψη, αν χρειασθεί, η τετραετής προθεσμία που ισχύει επί του παρόντος για την παράταση της ισχύος των σχετικών διατάξεων.

9. Βελτίωση της βάσης της περιβαλλοντικής πολιτικής (Άρθρο 7)

Η ΟΚΕ επικροτεί τη βάση που υπογραμμίζει η Επιτροπή για την περιβαλλοντική πολιτική, δηλαδή «τα αξιόπιστα δεδομένα, στατιστικές και δείκτες», καθώς και «τις βάσιμες επιστημονικές πληροφορίες» 7 συμφωνεί επίσης και με την ανάπτυξη τεχνικών για την εκτίμηση της «αποδοτικότητας ως προς το κόστος» και της «σχέσης κόστους/ωφέλειας». Εν τούτοις, η ΟΚΕ υπογραμμίζει σχετικά την αρχή της προφύλαξης που καθιερώνει το άρθρο 130 Ρ της Συνθήκης ΕΚ. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, μπορεί να είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα ακόμη και όταν λείπουν οι τελευταίες επιστημονικές πληροφορίες που παρέχουν την αίσθηση της ασφάλειας.

Η προταθείσα από την Επιτροπή εκπόνηση περιβαλλοντικών δεικτών και η εκτίμηση των οικονομικών δεδομένων στο επίπεδο των επιχειρήσεων και σε γενικότερη κλίμακα υπό την πτυχή της περιβαλλοντικής πολιτικής επιδοκιμάζονται από την ΟΚΕ. Η θέση που υιοθέτησε η τελευταία στη γνωμοδότησή της για τον «ενδιάμεσο απολογισμό» είναι σύμφωνη με τις δράσεις αυτές. Η επιστημονική έρευνα στον τομέα του περιβάλλοντος πρέπει να διατηρήσει τον ιδιαίτερο ρόλο της 7 επιπλέον, οι περιβαλλοντικές πτυχές που περιλαμβάνονται σε άλλα επιστημονικά σχέδια χρειάζεται επίσης να λαμβάνονται υπόψη.

10. Αειφόρα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης (Άρθρο 8)

Η ΟΚΕ θα παρακολουθήσει με έντονο ενδιαφέρον την ανάπτυξη μέσων και μέτρων για την προώθηση της επίγνωσης του περιβαλλοντικού παράγοντα και την αλλαγή της συμπεριφοράς. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει σχετικά τις γνωμοδοτήσεις της για το πέμπτο πρόγραμμα δράσης () και τον «ενδιάμεσο απολογισμό» (). Διαβλέπει ακόμη τη δικαίωση του κεφαλαίου 10 του Λευκού Βιβλίου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση.

11. Κοινή ευθύνη και εταιρικές σχέσεις (Άρθρο 9)

Η ΟΚΕ συνδέει τα μέτρα που αναφέρονται στο σημείο αυτό για την προαγωγή της κοινής ευθύνης και της εταιρικής σχέσης και με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι οποίες έχουν αναλάβει ως καθήκον την προστασία του περιβάλλοντος. Η συμμετοχή αυτών των οργανώσεων και άλλων κοινωνικο-οικονομικών ομάδων απέβη εξαιρετικά αποτελεσματική, π.χ. κατά την προετοιμασία «δορυφορικών διατάξεων» σχετικά με την οδηγία για την ποιότητα του περιβάλλοντος () και στο πλαίσιο του γνωμοδοτικού σώματος για το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα ().

12. Προώθηση των τοπικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών (Άρθρο 10)

Οι σκέψεις που συνδέονται με την προώθηση του αστικού περιβάλλοντος παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι στις διάφορες Γενικές Διευθύνσεις της Επιτροπής έχουν αναπτυχθεί πολλά προγράμματα και δράσεις για την προαγωγή των δήμων και τη συνοχή τους. Η ΟΚΕ προτείνει τα μέτρα προαγωγής που αφορούν το αστικό περιβάλλον σε μικρό ή σε μεγάλο βαθμό να ενωθούν σε ένα σύνολο ή τουλάχιστον να συντονισθούν.

Κατά την άποψη της ΟΚΕ, είναι ανάγκη να αναπτυχθεί περαιτέρω το δυναμικό του χωροταξικού σχεδιασμού αλλά και μια φιλικότερη προς το περιβάλλον χωροταξική πολιτική στις πόλεις.

Μεταξύ των στόχων για την προώθηση περιφερειακών πρωτοβουλιών συγκαταλέγονται και τα μέτρα υπέρ των ορεινών περιφερειών της Κοινότητας, καθώς και τα μέτρα για τον περιορισμό της ξηρασίας στα νότια της Ευρώπης.

Η ΟΚΕ χαιρετίζει την αναφερθείσα στο στοιχείο δ) προώθηση των πρωτοβουλιών υπέρ της ανάπτυξης και της απασχόλησης σε τοπική κλίμακα, αλλά αναρωτιέται αν αυτή η ενθάρρυνση είναι σκόπιμο να περιορισθεί στη «διατήρηση των φυσικών οικοτόπων».

Η ΟΚΕ ωθεί την Επιτροπή να περιλάβει στο σχέδιο δράσης τα διασυνοριακά περιφερειακά προγράμματα που έχουν εκπονηθεί ή που βρίσκονται στο στάδιο της κατάρτισης σε διάφορες περιφέρειες της Κοινότητας και έχουν ως στόχο το συντονισμό της αειφόρου και της φιλικής προς το περιβάλλον ανάπτυξης πέραν των συνόρων. Εξάλλου, σε παρόμοια διασυνοριακά προγράμματα πρέπει να λαμβάνουν μέρος και κράτη που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά αντιμετωπίζουν κοινά περιβαλλοντικά προβλήματα με τα κράτη μέλη της Ένωσης.

13. Περιβαλλοντικά θέματα (Άρθρο 11)

Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις σκέψεις της Επιτροπής για το θέμα αυτό. Ορισμένες από τις σκέψεις αυτές είναι ήδη στο στάδιο της υλοποίησης (π.χ. η καθιέρωση ποιοτικών στόχων για ρύπους, σύμφωνα με το άρθρο 11.2 της πρότασης). Η ΟΚΕ έχει υπενθυμίσει επανειλημμένως τις έννοιες της διαχείρισης των υδάτινων πόρων και της διαχείρισης των αποβλήτων που ανακοινώνονται για πρώτη φορά στην πρόταση απόφασης. Χαιρετίζει τα προβλεφθέντα από την Επιτροπή μέτρα για την εκτίμηση και παρακολούθηση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα και ιδίως την προβλεφθείσα ανάπτυξη στρατηγικής κατά των όξινων ουσιών.

Όσον αφορά τα «περιβαλλοντικά θέματα» πρέπει να προστεθεί στο σχέδιο δράσης η προστασία του εδάφους. Σε σχέση με το θέμα αυτό, πρέπει να εξετασθεί ιδίως ο περιορισμός των βαριών μετάλλων που περιέχει το έδαφος.

Κατά την άποψη της ΟΚΕ, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ανάπτυξη ενός προγράμματος μείωσης του θορύβου που μνημονεύει η Επιτροπή στην πρότασή της.

Βρυξέλλες, 29 Μαΐου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 287 της 4.11. 1992.

() Σημείο 2.5 της γνωμοδότησης για το πρόγραμμα δράσης της 1. 7. 1992. ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() Πρόκειται για την έκθεση της ΟΚΕ σχετικά με τον ενδιάμεσο απολογισμό του πέμπτου προγράμματος δράσης η οποία περιέχει ταυτόχρονα και προτάσεις για την επόμενη ανάπτυξη του προγράμματος. ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

() ΕΕ αριθ. C 155 της 21. 6. 1995.

() ΕΕ αριθ. C 328 της 7. 12. 1987.

() ΕΕ αριθ. C 393 της 31. 12. 1994.

() ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990.

() ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996 (σημεία 4.2.5 και 4.2.6 της γνωμοδότησης αυτής).

() Βλ. σημειο 4.2.5 πρώτη παύλα της γνωμοδότησης της ΟΚΕ για τον ενδιάμεσο απολογισμό σχετικά με το πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

() Βλ. ιδίως τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με θέμα «Πολιτική περιβάλλοντος και Ευρωπαϊκή Εσωτερική Αγορά» της ΕΕ αριθ. C 332 της 31. 12. 1990.

() Βλ. γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ (έγγρ. COM(89) 282 τελ.) - Ευθύνη σε σχέση με τα απόβλητα - ΕΕ αριθ. C 112 της 7. 5. 1990 και (έγγρ. COM(93) 47) - Πράσινη Βίβλος για την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών - ΕΕ αριθ. C 133 της 16. 5. 1994.

() ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

() ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() ΕΕ αριθ. C 287 της 4. 11. 1992.

() ΕΕ αριθ. C 18 της 22. 1. 1996.

() ΕΕ αριθ. C 216 της 6. 8. 1994 (πρώτη πρόταση οδηγίας) και ΕΕ αριθ. C 238 της 13. 9. 1995 (τροποποιημένη πρόταση οδηγίας).

() ΕΕ αριθ. L 99 της 12. 4. 1992.