Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σχετικά με μία "Στρατηγική για τη συνεργασία της Ευρώπης και της Ασίας στον τομέα του περιβάλλοντος"»

(98/C 129/11)

Στις 14 Οκτωβρίου 1997, η Επιτροπή αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 198 περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, εμπορικής και αναπτυξιακής πολιτικής, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 10 Φεβρουαρίου 1998 (Εισηγητής ο κ. Koopman).

Κατά την 352η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1998) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ, 6 κατά και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Ιστορικό

1.1. Η κατάσταση του περιβάλλοντος

1.1.1. Η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της παρουσιάζει μία ζοφερή εικόνα της περιβαλλοντικής καταστροφής την οποία αντιμετωπίζουν η Νότιος Ασία, η Ανατολική Ασία και η Νοτιοανατολική Ασία ().

1.1.2. Η Ρύπανση των υδάτων αποτελεί το πιο πιεστικό περιβαλλοντικό πρόβλημα στην Ασία, το οποίο θεωρείται υπεύθυνο για τα σημαντικά ποσοστά θνησιμότητας και ασθενειών, κυρίως μεταξύ των παιδιών. Σε εκτεταμένες περιοχές υπάρχει έλλειψη πόσιμου ύδατος. Η Σιγκαπούρη αντιμετωπίζει ήδη από χρόνια έλλειψη πόσιμου ύδατος () και προς την ίδια κατεύθυνση οδεύει και η Ινδία.

Η ρύπανση της ατμόσφαιρας δημιουργεί επίσης σοβαρά προβλήματα υγείας. Τα ποσοστά εκπομπών σωματιδίων και διοξειδίου του άνθρακα στις Ασιατικές πόλεις είναι από τα υψηλότερα στον κόσμο. Το μερίδιο της Ασίας σε εκπομπές αερίων θερμοκηπίου παγκοσμίως υπολογίστηκε κατά το 1985 σε 20 % και αναμένεται να ανέλθει σε 25-30 % το 2000 ().

1.1.3. Η διαχείριση αποβλήτων θέτει επίσης σοβαρά προβλήματα και θα συνεχίσει να παρουσιάζει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία στα (φτωχά) στρώματα του πληθυσμού και να προστίθεται στον κατάλογο θεμάτων προς μελλοντική εξυγίανση καθώς η οικονομική ανάπτυξη και το ποσοστό αστυφιλίας αναμένονται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.

Η υποβάθμιση του εδάφους είναι σημαντική σε όλη την Ασία, εξαιτίας κυρίως των αγροτών που επιδιώκουν να διατηρήσουν την επιτιστική τους αυτάρκεια.

Η αποψίλωση των δασών φθάνει σε τέτοια ποσοστά ώστε ακόμη και παραδοσιακοί εξαγωγείς, όπως οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη έχουν εξαντλήσει ουσιαστικά τα δάση τους. Η Ινδία, η οποία στο παρελθόν ήταν αυτάρκης έγινε ο μεγαλύτερος εισαγωγέας. Και, τέλος, πρέπει να αναφερθεί η απώλεια της βιοποικιλότητας.

Η βιοποικιλότητα απειλείται σοβαρά στα δάση της Σρι Λάνκα, των ανατολικών Ιμαλαΐων και στην Ινδία (Δυτική). Η ανακοίνωση αναφέρει ότι έχουν σχεδόν εξαφανιστεί ή καταστραφεί ανεπανόρθωτα τα τρία τέταρτα των φυσικών οικοτόπων στην περιοχή.

1.2. Τα βασικά αίτια

1.2.1. Η ανακοίνωση εντοπίζει τρεις αιτίες που προκάλεσαν αυτή την κατάσταση στο περιβάλλον: την έλλειψη θεσμικού πλαισίου για την αντιμετώπιση των προβλημάτων (περιβαλλοντικών), τον μεγάλο και αυξανόμενο πληθυσμό της Ασίας και την ταχεία εκβιομηχάνιση και την αστυφιλία που ακολούθησε.

Από τα 2,8 δισεκατομμύρια πληθυσμού, δηλαδή περισσότερο από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού, τα 700 εκατομμύρια ζουν σε απόλυτη φτώχεια με το μεγαλύτερο ποσοστό συγκέντρωσης στην Νότιο Ασία.

Ο πληθυσμός αυξάνεται σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κατά 2 % ετησίως και διπλασιάζεται στις μεγάλες πόλεις, οι οποίες συνεχίζουν να προσελκύουν τον όγκο της βιομηχανικής ανάπτυξης.

1.3. Η υπάρχουσα περιβαλλοντική συνεργασία ΕΕ και Ασίας

1.3.1. Σε επίπεδο Κοινότητας έχουν συναφθεί πολλές συμφωνίες με τις χώρες της Ασίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Επιτροπής οι αναλήψεις υποχρεώσεων εκ μέρους της υπολογίστηκαν σε 130 δισεκατομμύρια Ecu το 1994. Το 40 % των πόρων αυτών κατανεμήθηκε σε τροπικά δάση, το 30 % σε εγγείους πόρους και το 8 % περίπου ταυτόχρονα στα πόσιμα ύδατα και τη θεσμική ενίσχυση. Η βιοποικιλότητα, το αστικό περιβάλλον και ο έλεγχος της ρύπανσης απορρόφησαν συνολικά το 5 % περίπου των διαθέσιμων πόρων.

1.3.2. Η ΕΕ υποστηρίζει πολλά προγράμματα για τα οποία χρησιμοποιούνται ειδικοί δίαυλοι και μέσα. Αναφέρονται τα προγράμματα συνεργασίας στον τομέα της Ε& Τ (επιστήμη και τεχνολογία), το πρόγραμμα συνεργασίας ΕΕ-Κίνας, για την περιβαλλοντική διαχείριση, η οικονομική συνεργασία μέσω των Ευρωπαϊκών Κέντρων Επιχειρηματικών Πληροφοριών (ΕΒΙC) που θεσπίσθηκε σε συνεργασία με τα τοπικά επιμελητήρια και τις επιχειρηματικές ενώσεις των κρατών μελών, και μέσω θυρίδων τεχνολογίας οι οποίες αντιπροσωπεύουν αποκλειστικά το περιβάλλον. (Περιφερειακό Ίδρυμα Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας-RIET), το πρόγραμμα Asia-Invest, το Χρηματοδοτικό Μέσο «EC Investment Partners» (ECIP), για την αναζήτηση άμεσων εξωτερικών επενδύσεων, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Γενικευμένων Προτιμήσεων (GSP) και τέλος οι δανειοδοτικές πράξεις της ΕΤΕ οι οποίες επί του παρόντος επικεντρώνονται στην ενέργεια και τις μεταφορές.

1.3.3. Πρέπει επίσης να αναφερθούν διάφορες δραστηριότητες που επιδιώκουν να καλλιεργήσουν καλύτερες σχέσεις καθώς και σχέσεις συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και ομάδων Ασιατικών κρατών. Το 1996 η Επιτροπή παρουσίασε την ανακοίνωση της: για μια νέα δυναμική στις σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ASEAN (). Στην κοινή ανακοίνωση της 12ης υπουργικής συνάντησης μεταξύ ASEAN και ΕΕ το Φεβρουάριο του 1997, αναφέρεται η απόφαση για τη σύσταση μίας άτυπης ομάδας εργασίας για το περιβάλλον. Στο ίδιο μέρος, πραγματοποιήθηκε, μία μέρα αργότερα, η πρώτη συνάντηση υπουργών εξωτερικών ASEM (). Στα συμπεράσματα της συνάντησης αυτής αναφέρεται η πρόοδος που σημειώθηκε όσον αφορά τη δημιουργία του Τεχνολογικού Κέντρου για το Περιβάλλον Ασίας και Ευρώπης στην Ταϊλάνδη για το οποίο ελήφθη η απόφαση από τους ηγέτες κρατών κατά τη συνάντηση τους το Μάρτιο του 1996.

1.3.4. Τα κράτη μέλη της ΕΕ διατηρούν πολλές διμερείς σχέσεις με ασιατικά κράτη σε θέματα περιβάλλοντος.

Ξεχωρίζουν ιδιαίτερα οι ακόλουθες ροές: δημόσια αναπτυξιακή βοήθεια, συστήματα εμπορικής προώθησης, πόροι σημαντικών επιχειρηματιών οι οποίοι επιχειρούν να διεισδύσουν σε περιβαλλοντικές αγορές μαζί με τοπικούς εταίρους, και δάνεια τα οποία παρέχουν ιδιωτικές ευρωπαϊκές τράπεζες.

Δεν είναι γνωστή η συνολική ροή πόρων και προγραμμάτων από τα κράτη μέλη ξεχωριστά, διότι δεν υπάρχουν μηχανισμοί καταγραφής τέτοιων δραστηριοτήτων.

2. Τι αναφέρει η ανακοίνωση σχετικά με τη στρατηγική της συνεργασίας για το περιβάλλον μεταξύ Ευρώπης και Ασίας

2.1. Η ανακοίνωση επιδιώκει να αυξήσει: «την αποτελεσματικότητα και τον αντίκτυπο όλης της συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και Ασίας στον τομέα του περιβάλλοντος.» Προτείνει βασικά μέτρα τα οποία θα χρησιμεύσουν ως σημεία αναφοράς για συνεργασία και υποστηρίζει τον εθελούσιο συντονισμό μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών παραγόντων προκειμένου να αυξηθεί ο αντίκτυπος των πόρων που ρέουν από την Ευρώπη προς την Ασία. Η στρατηγική καλύπτει 17 (αναπτυσσόμενες) χώρες: Τα μέλη καθώς και τα υποψήφια μέλη της ASEAN εκτός από το Μπρουνέι και τη Σιγκαπούρη (), τις (8) Νοτιοασιατικές χώρες και την Κίνα.

2.2. Η ανακοίνωση παραθέτει τέσσερις μείζονες λόγους για την προώθηση αυτής της στρατηγικής.

Κατ'αρχήν αναφέρει ότι (πολλά) περιβαλλοντικά προβλήματα δεν περιορίζονται στα εθνικά σύνορα, όπως οι επιπτώσεις από τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, η μείωση του στρώματος του όζοντος και η απώλεια της βιοποικιλότητας.

Δεύτερον, η φτώχεια επιδρά άμεσα στην περιβαλλοντική καταστροφή διότι οι βιώσιμες αειφόρες εναλλακτικές λύσεις για τη χρήση του περιβάλλοντος δεν είναι (επαρκώς) διαθέσιμες στους φτωχούς.

Τρίτον, το σημερινό επίπεδο της περιβαλλοντικής καταστροφής καθώς και οι συνεχείς πιέσεις που δέχεται το περιβάλλον αρχίζουν να απειλούν την οικονομική ανάπτυξη σ'αυτές τις περιοχές.

Επιπλέον, εξαιτίας του παγκόσμιου χαρακτήρα των οικονομιών, οι επιπτώσεις τους θα γίνουν αισθητές και στην Ευρώπη ().

Τέλος οι προσπάθειες της Ασίας να αντιμετωπίσει τα περιβαλλοντικά της προβλήματα παρέχουν ευκαιρίες σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να συμβάλουν στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων προς αμοιβαίο όφελος.

2.3. Η στρατηγική της Επιτροπής και οι προτάσεις της βασίζονται σε τρεις πυλώνες.

Απευθύνει έκκληση για την κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα. Αυτό καθίσταται απαραίτητο όχι μόνο για την προσέλκυση επαρκών πόρων - αναφέρει την ανάγκη για 34 δισεκατομμύρια Ecu ετησίως μέχρι το 2000, αλλά και διότι μία προωθημένη προσέγγιση της αγοράς «μπορεί να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των πόρων».

Δεύτερον, θα πρέπει να δοθεί περισσότερη έμφαση στα θέματα που σχετίζονται με την πολεοδομία και τη βιομηχανία, την πρόβλεψη της ρύπανσης και καθαρότερες τεχνολογίες εφόσον τα θέματα αυτά συμπεριλαμβάνονται μεταξύ των πιο πιεστικών προβλημάτων που πρέπει να επιλυθούν αντί της προτεραιότητας που δίνεται τώρα σε θέματα σχετικά με το φυσικό περιβάλλον.

Η Επιτροπή πιστεύει επιπλέον στον πρωταρχικό ρόλο των ευκαιριών που αποφέρουν κέρδη σε όλους τους συντελεστές με τη χρησιμοποίηση των ευρωπαϊκών πλεονεκτημάτων, όπως η ικανότητα ανάπτυξης της περιβαλλοντικής διαχείρισης, οι εξοπλισμοί και οι τεχνολογίες για τη μείωση και πρόβλεψη της ρύπανσης και η καινοτομία, η έρευνα και ανάπτυξη.

2.4. Η Επιτροπή προτείνει να εστιαστεί η συνεργασία σε τρεις κεντρικούς τομείς δραστηριοτήτων που αναφέρονται ως ευρωπαϊκά πλεονεκτήματα και παρουσιάζει για κάθε δραστηριότητα πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές.

Προτείνει την ανάπτυξη του διαλόγου σχετικά με το περιβάλλον με βάση στρατηγικές οι οποίες αναπτύχθηκαν για κάθε χώρα που περιλαμβάνεται στον κατάλογο. Υποστηρίζει τη συνεργασία με τα προγράμματα των κρατών μελών και ζητά τη χορήγηση επαρκών πόρων.

2.5. Η ανακοίνωση αναφέρει στο τέλος τέσσερα κριτήρια με βάση τα οποία θα επιλεγούν οι δραστηριότητες συνεργασίας της ΕΕ.

Τα κριτήρια αυτά είναι: το αμοιβαίο συμφέρον, η συμπληρωματικότητα με τις δραστηριότητες των κρατών μελών, η συνεργασία με πολυμερείς οργανισμούς και η αειφορία.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ καλωσορίζει αυτή την καλοδιατυπωμένη ανακοίνωση και συμφωνεί με τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίζονται οι προτάσεις. Η ανακοίνωση παρουσιάζει τα προβλήματα, την ανάγκη για δράση και τη στρατηγική συνεργασίας με συνοπτικό αλλά επιτακτικό τρόπο. Η λογική της είναι τόσο πειστική ώστε μπορεί να οδηγήσει στην υποτίμηση και τη μείωση της σημασίας των τρομακτικών εμποδίων και αδιεξόδων τα οποία ορθώνονται στη διαδικασία και τα οποία χρειάζεται να ξεπεραστούν πριν καρποφορήσουν τα υπό εκτέλεση προγράμματα. Τα τεράστια αυτά προβλήματα σκιαγραφούνται επίσης και στις συζητήσεις και τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στη Διάσκεψη του Κυότο για τις κλιματολογικές αλλαγές, που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο του 1997.

Η ΟΚΕ επιθυμεί να δηλώσει ακόμη μια φορά σ'αυτό το πλαίσιο την ισχυρή δέσμευσή της προς την βιωσιμότητα σε όλα τα επίπεδα πολιτικής. Η διακοπή της ανάπτυξης που παρατηρήθηκε στις χώρες αυτές το 1997, πρέπει να δώσει τον αναγκαίο χρόνο για να ενσωματωθούν με πιο ουσιαστικό τρόπο οι συνιστώσες της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης ανάπτυξης στον νέο οικονομικό προσανατολισμό που πρέπει να επιχειρήσουν αυτές οι χώρες. Η συνεργασία και η εμπειρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να αναπτυχθούν πλήρως μέσω της στρατηγικής αυτής.

3.2. Η ΟΚΕ κατανοεί ότι οι λόγοι για τους οποίους δεν γίνεται η αντιμετώπιση αυτών των εμποδίων δεν είναι επειδή η Επιτροπή δεν έχει επίγνωση του θέματος, ή διότι υποτιμά τη σημασία τους, αλλά διότι πιστεύει ότι η Κοινότητα στο σύνολο της, η Επιτροπή, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών και οι κοινωνικοί εταίροι με την ευρύτερη έννοια θα πρέπει πρωτίστως να συντονίσουν τις δράσεις τους και να συμφωνήσουν για το πλαίσιο το οποίο προτείνεται. Όταν καθοριστεί το στρατηγικό επίπεδο από την Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένων και των συμφωνιών όσον αφορά τους τομείς στους οποίους είναι ισχυρή η Ευρώπη), και από την Ασία κατόπιν, το επόμενο στάδιο θα είναι η διατύπωση στόχων με βάση τους οποίους θα σχεδιαστούν προγράμματα και έργα. Στα στάδια αυτά θα πρέπει να δοθεί προσοχή στην αντιμετώπιση των εμποδίων.

3.3. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δεν έχει ακόμη κρίνει σκόπιμο να διαβουλευθεί άτυπα με άλλους διεθνείς οργανισμούς ή Ασιατικές χώρες ξεχωριστά, πριν την ολοκλήρωση αυτής της ανακοίνωσης. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτή τη λογική αλλά επιθυμεί να επισημάνει ότι η λογική περιλαμβάνει επίσης πτυχές ενός φαύλου κύκλου. Πράγματι, η επίτευξη συμφωνίας σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να διευκολυνθεί με την καλύτερη κατανόηση των επιπτώσεών της, διότι μεταξύ όλων των λεπτών θεμάτων που εμπλέκονται, η κατανόηση των αντιδράσεων εκ μέρους των ασιατικών χωρών, όσον αφορά την προσέγγιση της προτεινόμενης συνεργασίας, φαίνεται να αποτελεί εμφανή παράμετρο.

3.4. Η ανακοίνωση δεν χαρακτηρίζεται στη συνέχειά της από διορατικότητα. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να προχωρήσει όταν το Συμβούλιο επιτύχει τη συμφωνία; Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να υποδείξει τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται να εμπλακεί σε αυτές τις συζητήσεις με τους ασιατικούς εταίρους της όπως επίσης και με τις διεθνείς οργανώσεις (), οι οποίες εργάζονται επίσης στον τομέα αυτό διότι αυτό θα τις βοηθήσει να διατυπώσουν μία θέση σχετικά με τη στρατηγική.

3.5. Η ανακοίνωση αναφέρει ορθά την ανάγκη για μεγαλύτερο συντονισμό των προγραμμάτων και σχεδίων τα οποία αναπτύσσονται στα κράτη μέλη για λόγους αποφυγής των επικαλύψεων, και για λόγους εναρμόνισης και ενδεχόμενων συνεργασιών. Λόγω της άμεσης αιτιολογικής σχέσης μεταξύ προστασίας του περιβάλλοντος και καταπολέμησης της φτώχειας, πρέπει σ'αυτά τα συστήματα () να ενσωματωθούν συναφή προγράμματα υπό την αιγίδα της αναπτυξιακής συνεργασίας. Διότι η ΟΚΕ συνειδητοποιεί ότι οι φτωχοί πλήττονται σκληρότερα από την περιβαλλοντική καταστροφή και είναι σχεδόν ανίκανοι να προστατευτούν ή να διαφύγουν τις επιπτώσεις της ρύπανσης. Ωστόσο είναι αποδεκτό ότι συχνά, ακόμη και σε εθνικό επίπεδο, είναι δύσκολο να ολοκληρωθεί ο απαιτούμενος συντονισμός διότι διάφοροι οργανισμοί έχουν τη συνήθεια να ακολουθούν τα δικά τους πρότυπα (δίκτυα, μεθόδους) συνεργασίας. Επιπλέον ο συντονισμός μπορεί να επηρεάσει κεκτημένα συμφέροντα (). Επομένως, είναι απαραίτητο να αναπτυχθούν μηχανισμοί, όπως η σύσταση ομάδων εμπειρογνωμόνων οι οποίοι θα συμβάλουν στην ανάπτυξη του συντονισμού και θα καταστήσουν ορατά τα πλεονεκτήματα που αυτά τα συστήματα μπορεί να δώσουν στους συμμετέχοντες.

3.6. Έχει αναγνωριστεί ότι οι επτά χώρες οι οποίες έχουν επιλεγεί για τη στρατηγική έχουν πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά. Δεν ανήκουν σε μία ειδική σύμπραξη, ούτε καλλιεργούν κοινές σχέσεις με την ΕΕ. Αν και η ανακοίνωση αναφέρει ορθά την ανάγκη για ειδικές περιβαλλοντικές στρατηγικές με κάθε ασιατικό εταίρο, θα ήταν πραγματικά ατυχές να υποχρεωθεί η ΕΕ να διεξάγει διαπραγματεύσεις για τη στρατηγική συνεργασίας με την κάθε μία χώρα ξεχωριστά. Είναι αλήθεια ότι η ASEM καλύπτει τη Νοτιοανατολική Ασία και την Ανατολική Ασία, αλλά δεν υπάρχει ακόμη αντίστοιχη σχέση με την Νότιο Ασία (). Ίσως η ESCAP να αποτελέσει ένα σημαντικό φόρουμ για το διάλογο με την Ασία εφόσον εκπληρώνει έναν σεβαστό ρόλο στην περιβαλλοντική συνεργασία.

3.7. Αν και αυξάνεται η επίγνωση για τις νοσηρές επιπτώσεις της περιβαλλοντικής καταστροφής στην υγεία και την οικονομική ανάπτυξη σε πολλές ασιατικές χώρες, εντούτοις απουσιάζει μία σφαιρική άποψη σχετικά με την αειφόρο ανάπτυξη. Το θεσμικό πλαίσιο αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων πρέπει να ενισχυθεί επειγόντως προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερο εξαιτίας, επίσης, της σχετικά ασθενούς κατάστασης των νεοσυσταθέντων εθνικών αρχών που ασχολούνται με το περιβάλλον (). Η ΟΚΕ επομένως συμφωνεί πλήρως με την ανακοίνωση όσον αφορά τη σημασία της ανάπτυξης της ικανότητας διαχείρισης του περιβάλλοντος. Συμφωνεί επίσης με την Επιτροπή ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στον τομέα αυτό ().

3.8. H OKE παρατηρεί με ικανοποίηση τη σημασία που αποδίδει η ανακοίνωση στο ρόλο του ιδιωτικού τομέα για αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλησεων στην Ασία. Πιστεύει ακράδαντα ότι οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να αποτελέσουν μέρος της στρατηγικής και η συμμετοχή τους να επιδιώκεται ενεργά. Πράγματι, πολλά συγγράμματα υποστηρίζουν τη θέση ότι η αυξημένη συμμετοχή ιδιωτικών επιχειρήσεων και η μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε λύσεις βασισμένες στην αγορά, με τις προϋποθέσεις και την υποστήριξη ενός περιβάλλοντος «που παρέχει δυνατότητες», καθώς και από μια καλή διοίκηση (ανάπτυξη ικανοτήτων) αποτελούν τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για μία αειφόρο παραγωγική ανάπτυξη ().

3.9. Η ΟΚΕ εγκρίνει επίσης τη δήλωση του προέδρου της Διάσκεψης Ασίας Ευρώπης στη Μπανγκόκ το Μάρτιο του 1996 που φαίνεται να υποστηρίζει επίσης μία τέτοια προσέγγιση. Επιθυμεί να παρατηρήσει ωστόσο ότι πρέπει να εξετασθεί αυτό το στοιχείο της στρατηγικής προκειμένου να δημιουργηθούν διαφανείς μηχανισμοί για τον ιδιωτικό τομέα ώστε να εκπληρώσει αποτελεσματικά το ρόλο του.

3.10. Για το λόγο αυτό ελπίζουμε ότι η UNICE θα θίξει το ζήτημα αυτό στο Επιχειρηματικό Φόρουμ Ευρώπης Ασίας που θα συζητηθεί πριν το ΑSΕΜ II.

3.11. Η ΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τον τρίτο πυλώνα της στρατηγικής της Επιτροπής όσον αφορά την ενίσχυση της Ε& Α στον τομέα του περιβάλλοντος. Πράγματι η τεχνολογική ανάπτυξη αποτελεί ένα από τα ισχυρά χαρακτηριστικά της Ευρώπης και μπορεί να διαδραματίσει μεγάλο ρόλο στη στρατηγική της συνεργασίας προς το αμοιβαίο συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων χωρών.

3.12. Τέλος η ΟΚΕ συμφωνεί με την προτεινόμενη μετατόπιση των περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων προς τα σχετικά πολεοδομικά και βιομηχανικά προβλήματα. Είναι πράγματι απαραίτητο, λόγω του επείγοντα χαρακτήρα αυτών των προβλημάτων, να αυξηθούν τα δημοσιονομικά κονδύλια για μεταφορά τεχνολογίας, για τον έλεγχο του αστικού περιβάλλοντος και της ρύπανσης για τα οποία διατίθεται επί του παρόντος λιγότερο από το 10 % των πόρων της ΕΕ για περιβαλλοντικά προγράμματα παρά τη σημασία που έχει η συνέχιση της συμβολής στη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η θέση των ΜΜΕ στην Ασία αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες οι ΜΜΕ έχουν μεγάλη συμμετοχή στις εξαγωγές. Στην Ινδία για παράδειγμα το 90 % των εξαγωγών (προϊόντων) κλωστοϋφαντουργίας και κατεργασμένου δέρματος πραγματοποιείται από τις ΜΜΕ. Οι εταιρείες αυτές χρειάζονται ίσως βοήθεια για να συμμορφωθούν στα υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα τα οποία μπορεί να υπερισχύουν για τους πελάτες τους σε υπερπόντιες αγορές. Είναι προφανές ότι οι ΜΜΕ συμβάλλουν σχετικά σε μεγάλο βαθμό στη βιομηχανική ρύπανση αν και υπάρχει (μεγάλο) περιθώριο για βελτιωμένη περιβαλλοντική διαχείριση μέσω ορθότερων πρακτικών οργάνωσης εφόσον υπάρχει η κατάλληλη υποδομή στήριξης ().

4.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει την απόφαση που ελήφθη από τους ηγέτες των κρατών της ΑSEM για την ίδρυση Ασιατικοευρωπαϊκού Τεχνολογικού Κέντρου για το Περιβάλλον στην Ταϊλάνδη. Επιθυμεί ωστόσο να υπογραμμίσει την ύπαρξη του Περιφερειακού Ιδρύματος Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας (RIET) στη Σιγκαπούρη το οποίο ίδρυσαν από κοινού η Κοινότητα και η Σιγκαπούρη το 1993. Όπως, ορθά παρατηρεί η ανακοίνωση, το RIET εξελίχθηκε στα τρία χρόνια λειτουργίας του σε άρτιο κέντρο, ειδικό στη μεταφορά και ανταλλαγή τεχνικών περιβαλλοντικών γνώσεων και υπηρεσιών μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.

Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα ήταν ωφέλιμο για τους ευρωπαίους και για τους ασιάτες εταίρους ASEM να επιδιωχθεί η συμπληρωματικότητα μεταξύ αυτού του νέου περιβαλλοντικού Ιδρύματος και του RIET. Καθώς το RIET είναι περισσότερο προσανατολισμένο προς τις επιχειρήσεις, προωθώντας ορθότερες πρακτικές και επιχειρήσεις στον τομέα του περιβάλλοντος, το νέο ίδρυμα μπορεί να συμμετάσχει περισσότερο στα περιβαλλοντικά θέματα των κοινωνιών μας, κυρίως με τη διατύπωση απόψεων σχετικά με την πολιτική, το θεσμικό πλαίσιο και την ικανότητα των οργανώσεων στην περιβαλλοντική διαχείριση. Το Ίδρυμα μπορεί επίσης να προωθήσει απόψεις σχετικά με τη στρατηγική για περιβαλλοντικά θέματα και να χρησιμεύσει ως φόρουμ για διαβούλευση και διάλογο.

4.3. Η ανακοίνωση επιβεβαιώνει ότι οι ξένοι εμπορικοί οίκοι ιδρύουν παραγωγικές εγκαταστάσεις σε ορισμένες ασιατικές χώρες προκειμένου να επωφεληθούν από τα λιγότερο αυστηρά περιβαλλοντικά μέτρα. Η ΟΚΕ επιθυμεί να παρατηρήσει ότι αυτό δεν συμβαίνει ευτυχώς σε σημαντική κλίμακα ().

Η ΟΚΕ είναι προφανώς ακόμη περισσότερο αντίθετη προς την μετακίνηση ξένων επιχειρήσεων εάν αυτό γίνεται λόγω των χαμηλότερων περιβαλλοντικών προδιαγραφών των Ασιατικών χωρών. Το φαινόμενο αυτό αποδεικνύει ακριβώς την ανάγκη να ενθαρρυνθούν τα ασιατικά έθνη να βελτιώσουν την απόδοση τους στον περιβαλλοντικό τομέα καθώς και τη σημασία και την επικαιρότητα της προτεινόμενης στρατηγικής.

4.4. Η ΟΚΕ τέλος συνιστά, το σύνολο των δημοσιονομικών κονδυλίων που αφορούν τις περιβαλλοντικές πτυχές και τη συνεργασία με την Ασία να συγκεντρωθεί υπό τη μορφή ενός Προγράμματος-Πλαίσιο παρόμοιο με το Πρόγραμμα-Πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη το οποίο αναφέρεται στο άρθρο 130 της Συνθήκης. Η διοικητική αναδιοργάνωση των δημοσιονομικών κονδυλίων θα αυξήσει τη διαφάνεια των προσπαθειών της ΕΕ στον τομέα του περιβάλλοντος. Η βελτιωμένη διαφάνεια θα προσφέρει επίσης στους πολιτικούς ιθύνοντες μεγαλύτερη διορατικότητα στις ενδεχόμενες σχέσεις μεταξύ των διαφόρων προγραμμάτων τα οποία εξετάζονται και ένα απλό μέσο για να αυξηθεί ο επιδιωκόμενος συντονισμός και η συνέργια των συστημάτων που υιοθετήθηκαν.

Βρυξέλλες, 25 Φεβρουαρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS

() Σύμφωνα με τη συνήθη ταξινόμηση της ΕΕ: Νότιος Ασία, Αφγανιστάν, Μπαγκλαντές, Μπουτάν, Ινδία, Νεπάλ, Πακιστάν και Σρι Λάγκα. Ανατολική Ασία: Κίνα, (Χογκ-Κογκ), Κορέα Μακάο, Ταϊβάν, και Ιαπωνία. Νοτιοανατολική Ασία: H Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN) η οποία αποτελείται από: Μπρουνέι, Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη, Ταϊλάνδη και Βιετνάμ μαζί με τις υποψήφιες χώρες, Καμπότζη, Λάος και Μιανμάρ.

() Λιγότερο από 1 000 κ.μ κατά άτομο ετησίως. Η τόσο περιορισμένη ποσότητα αρχίζει να εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη και την υγεία.

() Το Νεπάλ και το Μπουτάν καταναλώνουν λιγότερο από 20 χλ πετρελαίο κατά κεφαλή ετησίως σε αντίθεση με την Κίνα, Ταίλάνδη Μαλαισία και Σιγκαπούρη που καταναλώνουν περισσότερο από 600 χλ, σε σύγκριση με την Ευρώπη που καταναλώνει 4 000 και τις ΗΠΑ που καταναλώνουν 8 000 χλ.

() COM(96) 314 τελικό της 3.7.1996. Στην παράγραφο 3.1.4 αναφέρονται πολλοί τομείς στο περιβάλλον για τους οποίους εκφράζεται η επιθυμία για περαιτέρω συνεργασία.

() Συνάντηση Ασίας και ΕΕ. Η πρώτη συνάντηση ηγετών κρατών δέκα ασιατικών χωρών (ASEAN και Κίνα, Κορέα και Ιαπωνία) και της ΕΕ και των κρατών μελών της πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο του 1996. Η δεύτερη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 1998.

() Οι δύο αυτές χώρες αποκλείστηκαν από την προτεινόμενη στρατηγική διότι το επίπεδο ανάπτυξης της οικονομίας τους υπερβαίνει κατά πολύ το επίπεδο των άλλων χωρών.

() Ενδεικτική περίπτωση είναι οι επιπτώσεις στο χρηματιστήριο στο «δυτικό κόσμο» που προκάλεσαν κλονιζόμενες χρηματαγορές σε αριθμό ασιατικών χωρών που επέσπευσαν απότομες πτώσεις των αξιών τους τον περασμένο Οκτώβριο.

() Πχ: ESCAP (Οικονομική και Κοινωνική Eπιτροπή για Ασία και Ειρηνικό), η Παγκόσμια Τράπεζα και το UNCTAD.

() Σε επίπεδο Επιτροπής η ευθύνη αυτή (για τις Ασιατικές χώρες) ανήκει στη Γενική Διεύθυνση Ι (F) και Ι Β (C).

() Η επιτυχία της ενδοϋπηρεσιακής ομάδας της ΕΕ για την Κίνα αποδεικνύει ότι η συνεργασία μπορεί να αποβεί ωφέλιμη για την υλοποίηση των στόχων των ξεχωριστών τμημάτων.

() Αν και η Ένωση Περιφερειακής Συνεργασίας της Νοτίου Ασίας (SAARC) μπορεί να εκπληρώσει αυτή τη λειτουργία.

() Η ανάπτυξη της ικανότητας περιβαλλοντικής διαχείρισης στη βιομηχανία επηρεάζεται θετικά από εμπορικές εκτιμήσεις (με πιο ανεπτυγμένες χώρες) Η ικανότητα διαχείρισης μπορεί επίσης να αυξηθεί μέσω επενδύσεων που πραγματοποιούν εξωτερικοί εμπορικοί οίκοι. Ένα παράδειγμα αποτελεί η εισαγωγή διαχείρισης τοξικών αποβλήτων στις Φιλιππίνες. Ξένοι εμπορικοί οίκοι που επιθυμούν να δημιουργήσουν μονομερώς εγκαταστάσεις παραγωγής μπορεί να αποφασίσουν να ασχοληθούν οι ίδιοι με τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα λόγω απουσίας κυβερνητικής δράσης διότι δεν επιθυμούν να αντιμετωπίσουν κατηγορίες περί αμέλειας όσον αφορά τα τοξικά απόβλητα στα κτίρια τους.

() Πρέπει να αναφερθεί η εφαρμογή της σειράς ISO 14 000 (συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης) από αναπτυσσόμενες χώρες που θα βοηθήσουν τις εταιρείες να ελέγχουν με ορθότερο τρόπο τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δράσεων τους. Σε πολλές ασιατικές χώρες έχει υιοθετηθεί προσέγγιση που υποστηρίζει τη δράση. Σε περιφερειακό επίπεδο, αναφέρεται η σύσταση μίας τεχνικής ομάδας εργασίας υπό την αιγίδα της Συμβουλευτικής Επιτροπής Προτύπων και Ποιότητας της ASEAΝ.

() Για παράδειγμα: Η Παγκόσμια Τράπεζα, Το Κράτος σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο, 1997, ι.δ σ. 163-165, Ηνωμένα Έθνη, Η κατάσταση του περιβάλλοντος στην Ασία και τον Ειρηνικό, 1995, κεφάλαιο 19, Κοινωνικοοικονομικό Συμβούλιο (Ολλανδία), Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα στη διεθνή συνεργασία (στα γερμανικά), 1997.

() Βλέπε επίσης υποσημείωση αριθ. 5, σ. 51 και για παράδειγμα: Unctad. TD/B/COM 1/EM.4/2 της 18ης Αυγούστου 1997 (σημεία 55-61).

() COM(96) 54 τελικό της 28ης Φεβρουαρίου 1996, σ. 5 και επίσης COM(96) 314 τελικό της 3ης Ιουλίου 1996 (ανακοίνωση για το εμπόριο και το περιβάλλον). Στην παράγραφο 3.1.4 αναφέρονται πολλοί τομείς στο περιβάλλον για τους οποίους εκφράζεται η επιθυμία για περαιτέρω συνεργασία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Η ακόλουθη τροπολογία που έλαβε περισσότερους από το 25 % των ψήφων που εκφράσθηκαν απορρίφθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 4.3

Οι δύο πρώτες παράγραφοι να αντικατασταθούν με το εξής κείμενο:

«Η ΟΚΕ σημειώνει με ανησυχία την πληροφορία της Επιτροπής σχετικά με την εγκατάσταση μονάδων παραγωγής από ξένες επιχειρήσεις σε ορισμένες χώρες της Ασίας, προκειμένου να επωφεληθούν από τα λιγότερο αυστηρά μέτρα στον τομέα του περιβάλλοντος.

Η προώθηση περιβαλλοντικών προδιαγραφών που να προστατεύουν την υγεία των πληθυσμών και να ευνοούν μια βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει να αποτελέσει μείζονα και μόνιμη μέριμνα της στρατηγικής συνεργασίας της ΕΕ με τις χώρες της Ασίας. Για τον σκοπό αυτό, η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να κινήσει μια διαδικασία που να οδηγήσει σε αμοιβαία αποδεκτή διατύπωση των διεθνών προδιαγραφών και να υποστηρίξει σθεναρά την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των βασικών κανόνων σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος καθώς και με υποβιβασμό των εσωτερικών κανόνων που ισχύουν στα πλαίσια των πολυμερών διαπραγματεύσεων (ΟΟΣΑ και ενδεχομένως ΠΟΕ).

Η εφαρμογή περιβαλλοντικών προδιαγραφών συνδέεται επίσης με την πολιτική κατάσταση που επικρατεί σε κάθε χώρα 7 από την άποψη αυτή, η ύπαρξη πραγματικής δημοκρατικής διαφάνειας, ελευθερίας δράσης των μη κυβερνητικών οργανισμών και αποτελεσματικών διαδικασιών ελέγχου, αποτελούν απαραίτητες εγγυήσεις για την αποτελεσματικότητα των διεθνών και εθνικών κανόνων. Πρέπει επίσης να διερευνηθούν οι δυνατότητες επιβολής αποτρεπτικών κυρώσεων και δίκαιων κανόνων αποζημίωσης των θυμάτων.»

Αιτιολογία

Η τάση εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων που παρέχουν οι λιγότερο ανεπτυγμένες νομοθεσίες υπάρχει 7 εξάλλου, οι όροι αποζημίωσης των θυμάτων ατυχημάτων είναι πολύ λιγότερο δαπανηροί σε ορισμένες χώρες. Δεν θα πρέπει να υποτιμούμε το πρόβλημα αυτό, όπως γίνεται στην έκθεση: η καταστροφή του Μποπάς στην Ινδία και οι δραματικές συνέπειές της για χιλιάδες θύματα που δεν έλαβαν παρά ελάχιστες αποζημιώσεις μετά από χρόνια ολόκληρα δικαστικών αγώνων, δεν μπορούν να ξεχαστούν.

Είναι απαραίτητο να προωθηθούν παγκόσμιοι βασικοί κανόνες και να βελτιωθούν οι εθνικές νομοθεσίες σε συνάρτηση με τις εμπειρίες και την ανάπτυξη των γνώσεων. Αν δεν ληφθεί υπόψη η περιβαλλοντική διάσταση στις ανταλλαγές και τις επενδύσεις, θα υπάρχει πάντα η δυνατότητα για ενδεχόμενες πρακτικές ντάμπινγκ που είναι αντίθετες προς έναν υγιή ανταγωνισμό (το ντάμπινγκ είναι αντίθετο προς τους κανόνες του ΠΟΕ).

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 41, ψήφοι κατά: 46, αποχές: 7.