Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινη Βίβλο - Η προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά»

(96/C 174/03)

Στις 27 Ιουλίου 1995, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πράσινη Βίβλο - Η προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά».

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 8 Μαρτίου 1996, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bernabei.

Κατά την 334η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης Μαρτίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 84 ψήφους υπέρ, 2 ψήφους κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

Περίληψη των υποδείξεων της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την Πράσινη Βίβλο - Η προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά

Η ΟΚΕ,

α) θεωρώντας ότι η Συνθήκη αναθέτει στην Κοινότητα και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν τις αναγκαίες συνθήκες για την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας της Κοινότητας και ειδικότερα της καλύτερης εκμετάλλευσης του βιομηχανικού δυναμικού των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (αριθ. 130 της Συνθήκης) 7

β) εκτιμώντας τη σημασία, στα πλαίσια αυτά, της ενεργοποίησης κάθε μέσου που μπορεί να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης από την άποψη της ΕΤΑ και να συμβάλει στην αναστροφή της τάσης, που υπάρχει τα τελευταία χρόνια, να επιδεινώνεται η ανταγωνιστική θέση της Ευρώπης έναντι της αντίστοιχης των μεγάλων εταίρων/ανταγωνιστών (ΗΠΑ και Ιαπωνίας) 7

γ) κρίνοντας ότι οι θεσμοί της βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας αποτελούν ένα από τα μέσα για την ενθάρρυνση της καινοτομίας και ότι, μεταξύ αυτών, ο θεσμός της προστασίας με άδειες ευρεσιτεχνίας καταλαμβάνει κεντρική θέση, όπως επανειλημμένα έχει τονιστεί από την ΟΚΕ 7

δ) θεωρώντας ότι η επισήμανση του ρόλου της βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας στην ανάπτυξη του παγκόσμιου εμπορίου υπογραμμίστηκε από την ενσωμάτωση των σχετικών κανόνων στις συμφωνίες που οδήγησαν στην Παγκόσμια Οργάνωση Εμπορίου (ΠΟΕ) (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights, Including Trade in Counterfeit Goods-TRIPS) 7

ε) εκτιμώντας επίσης ότι στο πεδίο της καινοτομίας και της ταχείας ανταπόκρισης στις απαιτήσεις της αγοράς, οι ΜΜΕ διαδραματίζουν ρόλο στρατηγικής σημασίας 7

στ) κρίνοντας συνεπώς ότι είναι χωρίς άλλο σκόπιμη η μελέτη που έχει αναλάβει η Επιτροπή σχετικά με τις ενδεχόμενες εναρμονίσεις των συστημάτων προστασίας των τεχνικών καινοτομιών, που είναι συμπληρωματικά στην άδεια ευρεσιτεχνίας, ακολουθώντας σ`αυτό μία παράδοση που είναι ευρύτατα διαδεδομένη στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ 7

ζ) εκτιμώντας ότι τη νομική βάση για την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών σχετικά με τα υποδείγματα χρησιμότητας πρέπει να αποτελέσει το άρθρο 100 Α της Συνθήκης 7

η) εκτιμώντας επίσης ότι η Πράσινη Βίβλος που καταρτίστηκε από την Επιτροπή, μολονότι περιέχει ένα σύνολο δεδομένων και παρατηρήσεων μεγάλου ενδιαφέροντος, παρουσιάζει σημαντικές ελλείψεις ή τουλάχιστον προβληματικούς τομείς,

Υποδεικνύει:

1) μία περαιτέρω προληπτική εμπεριστατωμένη θεώρηση των συστημάτων προστασίας που συμπληρώνουν την άδεια ευρεσιτεχνίας και που μπορούν να προσδιοριστούν ως «υποδείγματα χρησιμότητας» (ΥΧ), με ευρύτερη ενσωμάτωση των στοιχείων αξιολόγησης που έχουν περισυλλεγεί ως τώρα και εξέτασή τους σε στενή συσχέτιση με τις ελλείψεις του συστήματος αδειών ευρεσιτεχνίας της ΕΕ, που παραμένει ακόμη σοβαρά ατελές και ανομοιογενές σε σχέση με τους μεγάλους ανταγωνιστές ΗΠΑ και Ιαπωνία 7

2) τη διασφάλιση, σε περίπτωση διαδοχικών προτάσεων εναρμόνισης των διαφόρων εθνικών συστημάτων συμπληρωματικής προστασίας όχι μόνο μέτρων εναρμόνισης του ουσιαστικού δικαίου αλλά επίσης των διαδικασιών και των προθεσμιών ως προς το θεσμό αυτό, τόσο για την απόκτηση όσο και για την αξιοποίηση του καταχωρημένου ΥΧ 7

3) τη μέγιστη δυνατή συνεκτίμηση της απαίτησης να εξασφαλισθεί στις επιχειρήσεις και ιδίως στις ΜΜΕ καθώς και στους ερευνητές ένα μη δαπανηρό, ταχύ και εύκολης αξιολόγησης και αξιοποίησης μέσο, αποκλείοντας συνεπώς από την προστασία τα υλικά και τις μεθόδους παραγωγής 7

4) τη συνολική και συνεκτική διάρθρωση του συνόλου των μέσων προστασίας της βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας, λαμβάνοντας υπόψη, στα ενδεχόμενα μέτρα εναρμόνισης για το εν λόγω ΥΧ, τις εναρμονίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί για τα «συναφή» δικαιώματα προστασίας 7

5) τη διασφάλιση ότι η προστασία των ΥΧ θα ανταποκρίνεται α) σε απόλυτη καινοτομία β) σε δυνατότητα εφαρμογής στη βιομηχανία γ) στην εφευρετική ικανότητα. Με την έννοια του άρθρου 56 της Σύμβασης για το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας ή ότι, εναλλακτικά, σε βιομηχανικό πρακτικό πλεονέκτημα σε σχέση με την προϋπάρχουσα τεχνική κατάσταση 7

6) την πρόβλεψη ότι το πλαίσιο της προστασίας θα προκύπτει σαφώς από έναν περιορισμένο αριθμό «διεκδικήσεων» και ότι η διερεύνηση της πρωτοτυπίας της τεχνογνωσίας που είναι σε γενικές γραμμές προαιρετική καθίσταται υποχρεωτική για όποιον επιθυμεί να αξιοποιήσει το δικαίωμα που προκύπτει από ΥΧ έναντι τρίτου 7

7) τη μελέτη των δυνατοτήτων ενεργού ρόλου ενός κεντρικού κοινοτικού ή ευρωπαϊκού οργανισμού για την παροχή βοήθειας, συμβουλών, υποστήριξης στις επιχειρήσεις, ιδίως τις ΜΜΕ, στις εθνικές διαδικασίες κατάθεσης και καταχώρησης ΥΧ όπως επίσης των δυνατοτήτων εφαρμογής ψηφιακής γλώσσας πληροφορικής στο σύστημα ευρεσιτεχνιών 7

8) την παραπομπή, σε μεταγενέστερη φάση, ουσιαστική και ερμηνευτική πραγματική εναρμόνιση των ενδεχόμενων μέτρων αμοιβαίας αναγνώρισης 7

9) τη μελέτη των ενδεχόμενων δυνατοτήτων δημιουργίας κοινοτικού ΥΧ που θα καλύπτει ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια, μόνο αφού πραγματοποιηθεί η εναρμόνιση της αμοιβαίας αναγνώρισης που αναφέρθηκε πιο πάνω, όπως επίσης μετά από εμπεριστατωμένη επαλήθευση του ενιαίου χαρακτήρα της πρακτικής εφαρμογής και των δυνατοτήτων εφαρμογής του ψηφιακού ιδιώματος σε ευρωπαϊκό σύστημα ευρεσιτεχνιών.

1. Εισαγωγή - Κύρια σημεία του εγγράφου της Επιτροπής

1.1. Η Πράσινη Βίβλος για το υπόδειγμα χρησιμότητας εντάσσεται στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών της Κοινοτήτας για την εναρμόνιση των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας ή και τη δημιουργία μέσων προστασίας κοινωνικής εμβέλειας (βλ. τις τελευταίες προτάσεις οδηγίας και κανονισμού για τα σχέδια και τα πρότυπα) [COM(93) 344 τελικό και COM(93) 342 τελικό].

1.2. Το Βιβλίο αυτό αποτελείται από τρία μέρη, ένα εισαγωγικό πρώτο μέρος, ένα δεύτερο μέρος στο οποίο συζητείται η αναγκαιότητα δράσης σε κοινοτικό επίπεδο στο πεδίο της προστασίας των υποδειγμάτων χρησιμότητας και ένα τρίτο στο οποίο συζητούνται τα μέτρα για την εξασφάλιση της εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών και ενδεχομένως για τη δημιουργία τίτλου προστασίας κοινοτικής εμβέλειας.

1.3. Το έγγραφο ξεκινά από την έννοια του «υποδείγματος χρησιμότητας» που εννοείται ως καταχωρημένο δικαίωμα που επιφέρει αποκλειστική προστασία των τεχνικών εφευρέσεων οι οποίες για να προστατευτούν θα πρέπει να παρουσιάζουν - ακόμη και για το υπόδειγμα χρησιμότητας, όπως και για την άδεια ευρεσιτεχνίας - το χαρακτήρα της καινοτομίας και ένα ορισμένο βαθμό εφευρετικότητας) καταχωρημένο δικαίωμα το οποίο σε αντίθεση με την άδεια ευρεσιτεχνίας παρέχεται χωρίς εξέταση της καινοτομίας ή του βαθμού εφευρετικότητας.

1.4. Επισημαίνεται ότι συστήματα προστασίας μέσω υποδείγματος χρησιμότητας ή συστήματα που κατά κάποιο τρόπο είναι παρόμοια με το υπόδειγμα χρησιμότητας υφίστανται σε δώδεκα από τις 15 χώρες μέλη της ίδιας της Κοινότητας και σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά τους μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις ομάδες και συγκεκριμένα:

1.4.1. μία πρώτη ομάδα στην οποία οι απαιτήσεις προστατευτικότητας για να αποκτηθεί το υπόδειγμα είναι παρόμοιες με αυτές που απαιτούνται για την απόκτηση της άδειας ευρεσιτεχνίας, από την οποία το υπόδειγμα διαφοροποιείται ή λόγω της μικρότερης διάρκειας ή λόγω άλλων χαρακτηριστικών (περίπτωση του «certificat d'utilitι» στη Γαλλία, του «brevet de courte durιe» στο Βέλγιο και του «zesjarige octrooi» της Ολλανδίας),

1.4.2. μία δεύτερη ομάδα η οποία (απλοποιώντας) μπορεί να προσδιορισθεί ως σύστημα προστασίας των μικρών εφευρέσεων και οι οποίες παρουσιάζονται με τρισδιάστατη μορφή (περίπτωση του υποδείγματος χρησιμότητας της Φινλανδίας, της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας),

1.4.3. μια τρίτη ομάδα, στην οποία ανήκει για παράδειγμα το «Gebrauchsmuster» της Γερμανίας το οποίο (απλοποιώντας πάντα) μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένα σύστημα προστασίας των μικρών εφευρέσεων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και αυτές που δεν παρουσιάζονται με τρισδιάστατη μορφή αλλά δεν περιλαμβάνουν τις εφευρέσεις διαδικασίας.

1.5. Βάσει των διαθέσιμων στατιστικών δεδομένων (δεν υφίστανται για τη Γαλλία και το Βέλγιο) η Πράσινη Βίβλος επισημαίνει ότι ο αριθμός αιτήσεων για υποδείγματα χρησιμότητας είναι κυρίως υψηλός στη Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία.

1.6. Βάσει μελετών που παραγγέλθηκαν από το Ινστιτούτο IFO και έχουν λάβει υπόψη τους την άποψη των εμπειρογνωμόνων σε θέματα ευρεσιτεχνίας στη Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, και Ισπανία καθώς και των βιομηχανικών κύκλων και των ανεξάρτητων εφευρετών με έδρα τη Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, Ιταλία και Ισπανία, η Πράσινη Βίβλος αναλύει τη στροφή των εμπειρογνωμόνων στα θέματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας καθώς και των οικονομικών παραγόντων προς τη μορφή προστασίας που παρέχεται μέσω του υποδείγματος χρησιμότητας.

1.7. Μεταξύ των λόγων που ενδέχεται να ευνοήσουν την επιλογή του υποδείγματος χρησιμότητας συγκαταλέγεται η δυνατότητα προστασίας «μικρών» τεχνικών καινοτομιών, ένα σύστημα ταχείας και απλοποιημένης καταγραφής (είναι σημαντικό ειδικά για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις) καθώς και μικρότερο κόστος σε σχέση με τις άδειες ευρεσιτεχνίας.

1.8. Σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο, υφίσταται εκ μέρους των επιχειρήσεων «σχετικά μεγάλη» ανάγκη αυτού του τύπου προστασίας.

1.9. Ο τύπος προστασίας που παρέχεται με το υπόδειγμα χρησιμότητας ανταποκρίνεται επίσης στη φύση που θα έχει σε λίγα χρόνια η τεχνολογική ανάπτυξη, και η οποία θα χαρακτηρίζεται ολοένα και περισσότερο από αυξημένο αριθμό «μικρών εφευρέσεων» με σχετικά μικρή διάρκεια, και από περιορισμένους πάντοτε κύκλους παραγωγής.

1.10. Το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων και των εφευρετών για το σύστημα που συγκροτείται από το υπόδειγμα χρησιμότητας, οι σημαντικές υπάρχουσες διαφορές μεταξύ των διαφόρων εθνικών συστημάτων και οι φραγμοί στην ελεύθερη διακίνηση των εμπορευμάτων καθώς και στην ανάπτυξη θεμιτού ανταγωνισμού καθιστούν απαραίτητη, σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο, την παρέμβαση σε κοινοτικό επίπεδο.

1.11. Το έγγραφο εξετάζει τις διάφορες δυνατότητες παρέμβασης και ειδικότερα:

1.11.1. την εναρμόνιση των υφιστάμενων εθνικών καθεστώτων προστασίας καθώς και την εγκαθίδρυση συστήματος προστασίας στις χώρες που δεν διαθέτουν παρόμοιο σύστημα (Λουξεμβούργο, Ηνωμένο Βασίλειο και Σουηδία),

1.11.2. από τη στιγμή που θα επιτευχθεί η εναρμόνιση, την αμοιβαία αναγνώριση της εθνικής προστασίας εκ μέρους των κρατών μελών,

1.11.3. τη δημιουργία, μέσω κανονισμού, συστήματος κοινοτικής προστασίας που δεν θα υποκαταστήσει τα εθνικά συστήματα προστασίας αλλά θα «υπέρκειται» ως σύστημα υπερεθνικό/κοινοτικό,

1.11.4. το συνδυασμό των διαφόρων δυνατοτήτων, και ειδικότερα (όπως στην περίπτωση των σημάτων και των σχεδίων και προτύπων), την εναρμόνιση των συστημάτων εθνικής προστασίας, μέσω οδηγίας και τη δημιουργία συστήματος ενιαίας προστασίας μέσω κανονισμού.

1.12. Το έγγραφο εξετάζει τέλος τα ειδικά χαρακτηριστικά που μπορεί να παρουσιάσει το υπόδειγμα χρησιμότητας σε κοινοτικό επίπεδο και τα οποία θα πρέπει να περιλαμβάνουν μεταξύ των άλλων:

1.12.1. βαθμό εφευρετικότητας πιο αδύνατο από τον αντίστοιχο που απαιτείται για την άδεια ευρεσιτεχνίας,

1.12.2. την μη αναγκαιότητα τρισδιάστατου χαρακτήρα της εφεύρεσης,

1.12.3. την απαίτηση της καινοτομίας και της βιομηχανικότητας,

1.12.4. διαδικασία «προαιρετικής έρευνας» σχετικά με την προϋπάρχουσα κατάσταση της τεχνικής, για να αυξηθεί η βεβαιότητα του δικαιώματος.

Το κοινοτικό υπόδειγμα χρησιμότητας θα λειτουργήσει ως συμπληρωματικό δικαίωμα στο αντίστοιχο δικαίωμα ευρεσιτεχνίας, και θα έχει ως αντικείμενο τις τεχνικές καινοτομίες, θα καταγράφεται δε χωρίς εξέταση σχετικά με την καινοτομία και την εφευρετική δραστηριότητα.

2. Η κατάσταση στους μεγαλύτερους εταίρους-ανταγωνιστές: Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

2.1. Το πρόβλημα της αναγκαιότητας ή όχι συστήματος προστασίας των τεχνικών καινοτομιών, συμπληρωματικό στις άδειες ευρεσιτεχνίας, εγγράφεται στη στρατηγική των πολιτικών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2.2. Όπως είναι γνωστό, το Λευκό Βιβλίο του Delors προσδιορίζει, μεταξύ των σημείων αδυναμίας της ΕΕ, σε σχέση με τους μεγάλους ανταγωνιστές, που συγκροτούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία, τη σχετικά πολύ πιο περιορισμένη δυνατότητα μετασχηματισμού σε ταχείς χρόνους των επιστημονικών διαδικασιών των τεχνολογικών επιτευγμάτων σε βιομηχανικά και εμπορικά επιτεύγματα.

2.2.1. Το Λευκό Βιβλίο υπογραμμίζει επιπλέον τον ειδικό σημαντικό ρόλο των ΜΜΕ, είτε πρόκειται για ΜΜΕ υψηλής τεχνολογίας, είτε για μεταποιητικές ΜΜΕ, ως εν δυνάμει πηγές ανάπτυξης της οικονομίας, επισημαίνοντας ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα σημαντικό τμήμα των αναδυόμενων τεχνολογιών αναπτύσσονται, κατά πρώτο λόγο σε επιχειρήσεις μικρών διαστάσεων, που έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να προκαταλαμβάνουν τις απαιτήσεις της αγοράς και να αντιδρούν ταχύτερα (Λευκό Βιβλίο «Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, απασχόληση», κεφάλαιο 4, σημείο 4.3 α(ι) 2η παράγραφος).

2.3. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η ανάλυση των συνολικών τεχνολογικών και βιομηχανικών δεικτών αποδεικνύει ότι η ανταγωνιστική θέση της Ευρώπης έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας επιδεινώθηκε στα τελευταία χρόνια.

2.3.1. Η Ευρώπη, μολονότι ανέπτυξε μία ενιαία αγορά αγαθών, προσώπων, κεφαλαίων και υπηρεσιών απέχει πολύ από το να συγκροτεί μια πραγματικά ενιαία αγορά στο πεδίο της έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας (βλ. CES γνωμοδότηση για το «Συντονισμό των πολιτικών έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης», CES 570/95 τελικό, παράγραφος 5.1 και ακόλουθες).

2.4. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να εξετασθεί εάν μεταξύ των κυριότερων παραγόντων που μπορούν να επεξηγήσουν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας εν σχέσει με την Ευρώπη, συγκαταλέγονται επίσης οι διαδικασίες προστασίας των τεχνικών καινοτομιών, με ειδική αναφορά στα συστήματα προστασίας που αποτελούν συμπλήρωμα των αδειών ευρεσιτεχνίας (υποδείγματα χρησιμότητας).

2.5. Σε σχέση κυρίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι αναμφίβολο ότι το γεγονός ότι αποτελούν από χρόνια μια ολοκληρωμένη αγορά, κυρίως από πολιτιστικο-γλωσσική άποψη, δίνει στις καινοτόμες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να επαληθεύουν, με μεγαλύτερη ταχύτητα από όσο συμβαίνει στην Ευρώπη, τη σφαιρική αντίδραση της αγοράς σε ένα καινοτόμο προϊόν.

2.5.1. Είναι επίσης αναμφίβολο ότι η ενίσχυση των θεσμικών μηχανισμών, που έχουν επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια και ειδικότερα η δημιουργία του National Science and Technology Council (NSTC) και του Office of Science and Technology Policy, υπό την ηγεσία του Λευκού Οίκου, αποτέλεσαν σημαντικό παράγοντα ενθάρρυνσης της καινοτομίας.

2.6. Το αμερικανικό σύστημα ευρεσιτεχνιών είναι από τα πιο σημαντικά στον κόσμο, με περίπου 191 000 αιτήσεις ευρεσιτεχνίας το 1993 και περίπου 98 000 χορηγήσεις αδειών τον ίδιο χρόνο ().

2.6.1. Από αριθμητική άποψη ξεπεράστηκε μόνο από την Ιαπωνία, που παρουσίασε 380 000 αιτήσεις και 88 000 χορηγηθείσες άδειες το ίδιο έτος 1993.

2.6.2. Επιπλέον είναι γνωστό ότι το ευρεσιτεχνικό πνεύμα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στο επιχειρηματικό και επαγγελματικό πλαίσιο της Αμερικής.

2.7. Ωστόσο δεν προκύπτει ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει εξετασθεί, ή εξετάζεται, η παράλληλη προς στο σύστημα προστασίας των καινοτομιών που παρέχεται από τις άδειες ευρεσιτεχνίας ύπαρξη συμπληρωματικού συστήματος του τύπου «υπόδειγμα χρησιμότητας» 7 αντιθέτως οι επαγγελματικοί κύκλοι έχουν εκφρασθεί κατά της δημιουργίας του συστήματος αυτού, θεωρώντας ότι όχι μόνο δεν είναι αναγκαίο αλλά αντιθέτως επικίνδυνο, για να διατηρηθεί μια υψηλή ποιότητα προστασίας των ευρεσιτεχνιών, και έχουν υπογραμμίσει τη δυσκολία της θεμελίωσης παρόμοιου συστήματος σε μια απαίτηση «υψηλής καινοτομίας» χαμηλότερης από την αντίστοιχη των ευρεσιτεχνιών, πράγμα που είναι δύσκολο να προσδιορισθεί και να εφαρμοσθεί.

2.8. Για το λόγο αυτό η αμερικανική εμπειρία δεν ωθεί προς τη δημιουργία προστασίας μέσω «υποδείγματος χρησιμότητας», που θα πρέπει να συνυπάρχει με το αντίστοιχο σύστημα αδειών ευρεσιτεχνίας, αλλά υπογραμμίζει ενδεχομένως την αναγκαιότητα της επιδίωξης να καταστεί πιο αποτελεσματικό το σύστημα αδειών ευρεσιτεχνίας, με την αντιμετώπιση των γνωστών δυσχερειών που προκύπτουν ειδικότερα από τις χρονοβόρες και δαπανηρές διαδικασίες εξέτασης και χορήγησης.

3. Μια ματιά στους μεγάλους εταίρους-ανταγωνιστές: Ιαπωνία

3.1. Όσον αφορά την Ιαπωνία, είναι γνωστό ότι η χώρα αυτή χαρακτηρίζεται από ένα υψηλά συνεταιριστικό πρότυπο κοινωνίας, με υψηλό επίπεδο συνοχής και όσμωσης μεταξύ των διαφορών πρωταγωνιστών της οικονομικής δραστηριότητας καθώς και με σημαντικό προγραμματισμό της έρευνας σε κυβερνητικό επίπεδο (Συμβούλιο επιστήμης και τεχνολογίας - CST που προωθεί ένα θεμελιώδες μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα επιστημονικής έρευνας και τεχνολογίας, που βασίζεται σε κατάλογο 187 στόχων ΕΤΑ για τα επόμενα δέκα χρόνια).

3.2. Η σημασία του ιδρύματος ευρεσιτεχνιών στην Ιαπωνία είναι φανερή από τις τιμές που αναφέρθηκαν πιο πάνω.

3.2.1. Όσον αφορά «το υπόδειγμα χρησιμότητας» η άποψη των ιαπωνικών επαγγελματικών κύκλων είναι ότι αυτός ο θεσμός - που υφίσταται στην Ιαπωνία από πολλά χρόνια και αποτέλεσε αντικείμενο μεταρρύθμισης το 1994 - συνέβαλε κατά πολύ στην ανάπτυξη της ιαπωνικής βιομηχανίας.

3.2.2. Το έτος 1992 κατατέθηκαν στην Ιαπωνία πάνω από 77 000 αιτήσεις προτύπου χρησιμότητας και χορηγήθηκαν 53 000 καταγραφές προτύπων (Στατιταστικές OMPI που αναφέρθηκαν πιο πάνω) ().

3.3. H εννοιολογική προσέγγιση των Ιαπώνων ως προς το σύστημα αυτό προστασίας των τεχνικών καινοτομιών, που είναι συμπληρωματικό στο αντίστοιχο των αδειών ευρεσιτεχνίας, είναι στην ουσία ότι:

3.3.1. είναι δικαιολογημένη η ύπαρξη συστήματος προστασίας, συμπληρωματικού ως προς αυτό που αποτελούν οι ευρεσιτεχνίες και μικρότερης διάρκειας (έξι έτη έναντι είκοσι), στο βαθμό που η προστασία με την άδεια ευρεσιτεχνίας για περιπτώσεις «μικρότερων» ανακαλύψεων μπορεί να αποτελέσει «υπερπροστασία» εις βάρος του κοινού,

3.3.2. η προστασία μέσω του υποδείγματος χρησιμότητας πρέπει να αφορά ανακαλύψεις για τις οποίες η ίδια η προστασία μπορεί να οριοθετηθεί και να αξιοποιηθεί με σχετική ευκολία και συνεπώς μπορεί να αφορά καινοτόμες λύσεις που ενσωματώνονται σε τρισδιάστατα αντικείμενα, των οποίων η παράβαση μπορεί να διαπιστωθεί εύκολα (με έλεγχο των προϊόντων που υπάρχουν στην αγορά), ενώ αντιθέτως η διαπίστωση της παράβασης καινοτομιών που αναφέρονται σε ουσίες και διαδικασίες είναι πολύ πιο δύσκολη (και απαιτούν για παράδειγμα πρόσβαση στα εργαστήρια και τις εγκαταστάσεις των θεωρούμενων παραχαρακτών).

3.4. Αν εξετασθεί καλύτερα το ζήτημα η θετική ανταπόκριση των Ιαπώνων στο υπόδειγμα χρησιμότητας και η σαφέστατη απόρριψή του από τους Αμερικανούς δεν είναι τόσο αντίθετες από όσο φαίνονται σε πρώτη όψη, αν ληφθεί υπόψη ότι το ιαπωνικό σύστημα προβλέπει υπόδειγμα χρησιμότητας προσανατολισμένο σε ένα πεδίο ανακαλύψεων που είναι πολύ πιο περιορισμένο από το αντίστοιχο των αδειών ευρεσιτεχνίας, και χαρακτηρίζεται από «τρισδιάστατο χαρακτήρα» και το οποίο δεν αποτελεί συνεπώς επανάληψη (σε χαμηλότερο επίπεδο) του συστήματος αδειών ευρεσιτεχνίας.

4. Προβλήματα και στόχοι ενός ευρωπαϊκού συστήματος ενθάρρυνσης και προστασίας τεχνικών καινοτομιών

4.1. Σύμφωνα με την ΟΚΕ είναι πρωταρχικό να αναληφθούν ενέργειες για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας του συστήματος Ευρώπη και ειδικότερα για την αύξηση της ικανότητας μετασχηματισμού σε πιο ταχείς χρόνους των επιστημονικών διαδικασιών και των τεχνολογικών επιτευγμάτων σε βιομηχανικές και εμπορικές επιτυχίες.

4.2. Όπως υπογραμμίζεται σε πρόσφατη γνωμοδότηση της ΟΚΕ πρέπει να αντιμετωπισθεί θετικά η πρόθεση της Επιτροπής να δημιουργήσει, μέσω μιας συνολικής διατύπωσης, ένα ευνοϊκό νομικό πλαίσιο για την πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία ειδικότερα στον τομέα των αδειών ευρεσιτεχνίας, των σημάτων, των σχεδίων και προτύπων καθώς και των ονομασιών προέλευσης. Τα μέσα για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας καθώς και της αντίστοιχης βιομηχανικής βρίσκονται ήδη πλήρως στη διάθεσή μας: η συμφωνία του Μονακό για τις ευρεσιτεχνίες, η συνθήκη συνεργασίας για τις ευρεσιτεχνίες, ο κανονισμός της ΕΚ για το δικαίωμα σήματος, ο κανονισμός ΕΚ για τη νομική προστασία των σχεδίων και προτύπων (υπό επεξεργασία ακόμη), διάφορες οδηγίες για τα συγγραφικά δικαιώματα (προγράμματα υπολογιστών, δικαίωμα δανειοδότησης και δανειοληψίας, διάρκεια προστασίας)... ().

4.3. Οι θεσμοί βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρούνται ως κλασσικό μέσο για την προώθηση της καινοτομίας και την τεχνικο-βιομηχανική ανάπτυξη εξασφαλίζοντας στον εφευρέτη/καινοτόμο περιορισμένη στο χρόνο αποκλειστικότητα, έναντι της ανακοίνωσης και επισήμανσης της καινοτόμου/εφευρετικής ιδέας του, η οποία με τον τρόπο αυτό καθίσταται κληρονομία συλλογικής γνώσης, και αποτελεί - έως ότου διαρκεί η εν λόγω αποκλειστικότητα - υποκίνηση για εξεύρεση νέων και καλύτερων λύσεων και στη συνέχεια (από τη στιγμή που θα λήξει η αποκλειστικότητα) λύση που είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί από άλλους.

4.4. Η σημασία σε παγκόσμιο επίπεδο των θεσμών βιομηχανικής και πνευματικής ιδιοκτησίας για τη διευκόλυνση της ανάπτυξης της καινοτομίας επιβεβαιώνεται από το κύρος που η θέσπιση της άδειας ευρεσιτεχνίας έχει στο βιομηχανικό πνεύμα των Ηνωμένων Πολιτειών καθώς και από τη φρενήρη δραστηριότητα αδειών ευρεσιτεχνίας που χαρακτηρίζει τις ιαπωνικές επιχειρήσεις.

4.4.1. Περαιτέρω επιβεβαίωση της σημασίας αυτών των θεσμών αποτέλεσε πρόσφατα η ενσωμάτωσή τους στα πλαίσια των συμφωνιών που οδήγησαν στη δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) (Agreement on Trade - Related Aspects of Intellectual Property Rights, Including in Conterfeit Goods - TRIPS).

4.5. Ακριβώς οι πραγματικότητες στην ΗΠΑ και την Ιαπωνία, που αναφέρθηκαν πιο πάνω, υποδεικνύουν με πιο τρόπο η ανάπτυξη της καινοτομίας και το ταχύ πέρασμα στη φάση της βιομηχανικής εφαρμογής των αποτελεσμάτων της έρευνας, βρίσκουν την εξήγησή τους κυρίως σε μια σειρά αποφασιστικών μέσων, που διαθέτουν αυτά τα συστήματα, και πιθανώς επίσης και σε ένα ομογενές και αποτελεσματικό σύστημα προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας.

4.5.1. Ακριβώς στο σημείο αυτό υφίσταται η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ της Ευρώπης από τη μία μεριά και των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας από την άλλη, δηλαδή στο γεγονός ότι στις δύο αυτές χώρες το σύστημα ευρεσιτεχνίας είναι «πλήρες», και λειτουργικό με αρκετά ενιαίο τρόπο στις σχετικές επικράτειες των δύο χωρών, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση το σύστημα ευρεσιτεχνιών είναι από τη μια μεριά «ατελές» και από την άλλη ανομοιογενές.

4.6. Το ευρωπαϊκό σύστημα ευρεσιτεχνιών είναι ατελές γιατί, όπως είναι γνωστό, η EPO εφαρμόζει συγκεντρωτική εξέταση των αιτήσεων ευρεσιτεχνίας, αλλά χορηγεί ευρεσιτεχνίες που έχουν την αξία «εθνικών» ευρεσιτεχνιών (από την άλλη μεριά το υπερεθνικό σύστημα, που αποτελείται από τις «κοινοτικές άδειες ευρεσιτεχνίας» δεν ισχύει ακόμη και πιθανόν δεν θα ξεκινήσει κάτω από το βάρος των υπερβολικών δαπανών) 7 όμως το ευρωπαϊκό σύστημα είναι επίσης ανομοιογενές ακριβώς γιατί ενώ οι εθνικές νομοθεσίες έχουν αισθητά εναρμονισθεί όσον αναφορά το ουσιώδες δίκαιο, παραμένουν ωστόσο σημαντικές διαφορές όσον αφορά τις διαδικασίες χορήγησης και τις διαδικασίες νομικής εφαρμογής (enforcement) των αδειών ευρεσιτεχνίας.

4.6.1. Για παράδειγμα:

- η άδεια ευρεσιτεχνίας για εφεύρεση στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας χορηγείται ύστερα από εξέταση της καινοτομίας και της εφευρετικής δραστηριότητας,

- στη Γαλλία παρέχεται χωρίς αυτή την εξέταση, αλλά με υποχρεωτική έρευνα της προϋπάρχουσας κατάστασης (avis documentaire),

- στην Ιταλία χορηγείται χωρίς πραγματική εξέταση ούτε του καινοτόμου χαρακτήρα ούτε της εφευρετικής δραστηριότητας και χωρίς καμιά εξέταση της προηγούμενης κατάστασης.

4.6.2. Οι διαφορετικές εφαρμογές στα διάφορα εθνικά συστήματα είναι ακόμα μεγαλύτερες, εάν εξετασθούν και οι διαδικασίες, η διάρκεια και το κόστος των νομικών διαδικασιών για την ισχύ των αδειών ευρεσιτεχνίας, που παρουσιάζουν μακροσκοπικές διαφορές από χώρα σε χώρα.

4.6.3. Στο φως όλων αυτών, μπορεί να αναρωτηθεί κανείς εάν έχει προτεραιότητα η επιδίωξη εναρμόνισης κάποιου πράγματος (των υποδειγμάτων χρησιμότητας) που είναι συμπληρωματικό σε κάποιο άλλο (άδειες ευρεσιτεχνίας) το οποίο στην πραγματικότητα είναι ακόμα αρκετά ανομοιογενές.

4.7. Στα πλαίσια αυτά η εναρμόνιση στην ΕΕ των «υποδειγμάτων χρησιμότητας» - δηλαδή των συστημάτων συμπληρωματικής προστασίας ως προς την άδεια ευρεσιτεχνίας - είναι σαφώς επιθυμητή, κυρίως στην οπτική της χορήγησης ενός μέσου «φιλικού» στις ΜΜΕ λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες και τις παραδόσεις των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, και κυρίως τις πρωταρχικές τους απαιτήσεις, έναντι των οποίων θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο βιομηχανικός τομέας για τον οποίον το ΥΧ έχει μεγαλύτερη σημασία είναι ο τομέας των μηχανών και του μηχανικού εξοπλισμού ().

4.7.1. Στο μεταξύ ωστόσο είναι τελείως απατηλό να σκέφτεται κανείς ότι η εναρμόνιση αυτή μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει την ατέλεια και την ανομοιογένεια του βασικού συστήματος προστασίας των καινοτομιών δηλαδή του συστήματος χορήγησης αδειών ευρεσιτεχνίας.

4.8. Η εναρμόνιση αυτή, για να είναι έγκυρη θα πρέπει να παρουσιάζει τα ακόλουθα γενικά χαρακτηριστικά:

4.8.1. να επιτρέπει την προστασία των σχετικά «απλών» καινοτομιών (προειδοποιώντας ότι μια απλή καινοτομία δεν είναι αναγκαστικά μια ασήμαντη καινοτομία),

4.8.2. να επιτρέπει τη χορήγηση της προστασίας σε σύντομα χρονικά διαστήματα και με απλοποιημένες διαδιακασίες (η περίοδος περίπου δυο μηνών στην οποία αποκτάται σήμερα ένα ΥΧ στη Γερμανία θα πρέπει να αποτελέσει το ευρωπαϊκό πρότυπο),

4.8.3. να απαιτεί περιορισμένες δαπάνες,

4.8.4. να διευκολύνει την εφαρμογή του δικαίου κατά των τρίτων παραχακτών,

4.8.5. να διευκολύνει αντίστοιχα την αξιολόγηση της πραγματικής εμβέλειας του ΥΧ ενός κατόχου εκ μέρους του θεμιτού ανταγωνιστή που δεν σκοπεύει να προβεί σε παραχάραξη.

5. Ορισμένοι κρίσιμοι τομείς της Πράσινης Βίβλου

5.1. Κατά την εξέταση - όσο ευρεία και ενθαρρυντική και αν είναι - των πολυσύνθετων και όχι πάντα εύκολων θεμάτων, η Πράσινη Βίβλος παρουσιάζει ορισμένες ελλείψεις, που αναφέρονται στις παραγράφους που ακολουθούν.

5.2. Καταρχήν δεν φαίνεται να εξετάζει με τρόπο ικανοποιητικό την πραγματικότητα που συγκροτεί το «ατελές σύστημα ευρεσιτεχνιών» της ΕΕ, που αναφέρθηκε πιο πάνω και συνεπώς υπάρχει ο κίνδυνος να προτείνει ένα σύστημα προστασίας το οποίο ως συμπληρωτικό σε μια ευρεσιτεχνιακή πραγματικότητα, που δεν είναι ακόμη καταλλήλως ολοκληρωμένη και εναρμονισμένη, θα αντανακλά αναπόφευκτα τις ίδιες ελλείψεις.

5.2.1. Επίσης, δεν εξετάζει ικανοποιητικά την εναρμόνιση των εθνικών ΥΧ σε σχέση με τα άλλα συγγενικά «δικαιώματα προστασίας» (για παράδειγμα προστασία των λειτουργικών σχεδίων ως «unregistered design rights» που προβλέπονται από τη νομοθεσία του Ηνωμένου Βασιλείου).

5.3. Δεύτερον, κατά τη σύγκριση των διαφόρων εθνικών συστημάτων προστασίας της τεχνικής καινοτομίας, είναι επιθυμητή μία μεγαλύτερη εμβάθυνση σε ορισμένες πτυχές και συγκεκριμένα:

5.3.1. Δεν συζητείται και δεν εξετάζεται με την ευρύτητα που απαιτείται και σε όλες τις επιπτώσεις του το γεγονός ότι ορισμένα από τα εθνικά συστήματα, που η Πράσινη Βίβλος ομαδοποιεί υπό τον τίτλο «υπόδειγμα χρησιμότητας» δεν είναι τίποτα άλλο στην πραγματικότητα από συστήματα ευρεσιτεχνιών «χωρίς εξέταση» (της καινοτομίας και της εφευρετικής δραστηριότητας) και συνεπώς αποτελούν ευρεσιτεχνίες «καταγραφής», (και όχι προκαταρκτικής εξέτασης επί της ουσίας) που ενδεχομένως, ίσως έχουν μια πιο σύντομη διάρκεια από τις κανονικές άδειες ευρεσιτεχνίας (περίπτωση Βελγίου, Ολλανδίας και Γαλλίας).

5.3.2. Το γεγονός ότι ορισμένες χώρες της ΕΕ προέβλεψαν, παράλληλα με τις κανονικές «ευρεσιτεχνίες εφεύρεσης», άλλους τίτλους προστασίας (που στην πράξη ονομάζονται «ευρεσιτεχνίας σύντομης διάρκειας» ή όπως στη Γαλλία «πιστοποιητικά χρησιμότητας») για τα οποία ισχύουν οι ίδιες απαιτήσεις προστατευσιμότητας που απαιτούνται για τις ευρεσιτεχνίες, αλλά οι οποίες παρέχονται χωρίς εξέταση όσον αφορά την καινοτομία και την εφευρετική δραστηριότητα, (και χωρίς έρευνα της προϋπάρχουσας κατάστασης), είναι ένα φαινόμενο το οποίο - περισσότερο από την αξιολόγηση της απαίτησης μιας διαφορετικής και συμπληρωματικής προστασίας σε σχέση με την ευρεσιτεχνία - φαίνεται να υπογραμμίζουν την κεντρική σημασία του θεσμού των ευρεσιτεχνιών, και ταυτόχρονα όμως τη δυσκολία που αυτό αποτελεί από την άποψη των υψηλών δαπανών και της διάρκειας των διαδικασιών.

5.3.3. Με άλλα λόγια, το δίδαγμα που μπορεί ενδεχομένως να προκύψει από την ύπαρξη αυτών των εθνικών συστημάτων «σύντομης διάρκειας» είναι ότι η πρωταρχική απαίτηση στην Ευρώπη είναι να καταστεί πιο αποτελεσματική (πιο ταχεία και λιγότερο δαπανηρή) η προστασία των ευρεσιτεχνιών, και όχι να δημιουργηθεί μια συμπληρωματική προστασία (υπόδειγμα χρησιμότητας) σε κοινοτικό επίπεδο.

5.4. Τρίτος λόγος είναι η Πράσινη Βίβλος, προτείνοντας ένα υπόδειγμα χρησιμότητας, που θα χαρακτηρίζεται από βαθμό μικρότερης εφευρετικότητας από αυτόν που χρειάζεται για να αποκτηθεί άδεια ευρεσιτεχνίας, υποτιμά τη δυσκολία και την πολυπλοκότητα του καθορισμού διαφόρων επιπέδων και βαθμών εφευρετικότητας κυρίως στο φως των ευρωπαϊκών κανόνων (άρθρο 56 της Σύμβασης για την ευρωπαϊκή άδεια ευρεσιτεχνίας), βάσει της οποίας:

- ή, σε σχέση με ένα τεχνικό του κλάδου, το εφεύρημα προέρχεται με προφανή τρόπο από την ίδια τεχνική και συνεπώς δεν υφίσταται εφεύρεση,

- ή το εφεύρημα δεν προέρχεται προφανώς από την ίδια την τεχνική, και στην περίπτωση αυτή υπάρχει εφεύρεση,

χωρίς να είναι δυνατόν να διαχωριστούν διάφοροι «βαθμοί» εφευρετικότητας.

5.4.1. Στην πραγματικότητα, εάν θέλει κανείς να προβλέψει ως απαίτηση προστατευτικότητας του υποδείγματος χρησιμότητας την ύπαρξη «εφευρετικής δραστηριότητας» η μόνη λύση που μπορεί να υπάρξει είναι η πρόβλεψη αυτής της εφευρετικής δραστηριότητας με τους ίδιους όρους που αυτή προβλέπεται για την άδεια ευρεσιτεχνίας.

5.4.2. Κατά την άποψή μας όμως το υπόδειγμα χρησιμότητας πρέπει να παρουσιάζει και δικά του ξεχωριστά χαρακτηριστικά, σε σχέση με την άδεια ευρεσιτεχνίας, και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την πρόβλεψη, ως εναλλακτική λύση στην απαίτηση εφευρετικής δραστηριότητας, της «απόδειξης πρακτικο-βιομηχανικού πλεονεκτήματος» που επιβραβεύει τις ανακαλύψεις που μπορούν να έχουν ταχεία εφαρμογή στην πράξη. Η πρόβλεψη αυτής της απαίτησης έχει ως στόχο την ενθάρρυνση της ικανότητας μετασχηματισμού της επιστημονικής προόδου και των τεχνολογικών επιτευγμάτων σε βιομηχανικές και εμπορικές επιτυχίες, τομέα στον οποίο, όπως αναφέρθηκε ήδη στο σημείο 2.2, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πιο αδύναμη σε σύγκριση με τους μεγάλους εταίρους/ανταγωνιστές ΗΠΑ και Ιαπωνία. Η Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει πώς θα διατυπωθεί αυτή η απαίτηση ώστε να εγγυάται κατά τον καλύτερο τρόπο την βεβαιότητα του δικαιώματος τόσο για τον αιτούντα όσο και για τους ενδιαφερόμενους τρίτους.

5.5. Πρέπει να ληφθεί υπόψη επίσης ότι η Πράσινη Βίβλος βασίζεται σε μελέτες και έρευνες που είναι σίγουρα ευρύτατες και ενδιαφέρουσες και για τις οποίες αναγνωρίζεται η προσπάθεια της Επιτροπής, οι οποίες όμως δεν είναι τόσο πλήρως έγκυρες όσο φαίνεται να θεωρούν οι υποστηρικτές τους.

5.5.1. Φτάνει να σκεφτεί κανείς π.χ. ότι τα ερωτηματολόγια που καταρτίστηκαν εστάλθηκαν αποκλειστικά σε επιχειρήσεις και άτομα που έχουν ήδη καταθέσει αιτήσεις για υπόδειγμα χρησιμότητας και δεν μπόρεσαν να καταγράψουν τις απόψεις εκείνων των βιομηχανικών τομέων (ειδικότερα της χημικής βιομηχανίας και της φαρμακευτικής) οι οποίες όπως είναι γνωστό δεν ενδιαφέρονται ή ενδιαφέρονται πολύ λίγο για την προστασία μέσω υποδείγματος χρησιμότητας.

5.5.2. Είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί ότι καμία ερώτηση στο ερωτηματολόγιο δεν προτίθετο να επιβεβαιώσει την άλλη όψη του νομίσματος, δηλαδή εάν και με πιο τρόπο η ύπαρξη προστασίας μέσω υποδείγματος χρησιμότητας μπορεί να αντιπροσωπεύει για τους ανταγωνιστές φραγμό ή δυσκολία στην κανονική δραστηριότητα βελτίωσης των προϊόντων τους.

5.6. Ακόμη και οι ερωτήσεις που δέχονται στην Πράσινη Βίβλο, μολονότι είναι πιο ευρείες και διαρθρωμένες από τις αντίστοιχες που απεστάλθηκαν από το Ινστιτούτο IFO όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, δεν καταφέρνουν ωστόσο να πετύχουν ρητά την έκφραση της άποψης των παραληπτών σχετικά με:

5.6.1. εμπειρία και αξιολογήσεις όσον αφορά τη δυνατότητα της αποτελεσματικής νομικής αξιοποίησης αυτών των τίτλων προστασίας «χωρίς εξέταση» όπως είναι τα υποδείγματα χρησιμότητας,

5.6.2. τις εμπειρίες και τις αξιολογήσεις όσον αφορά αυτούς τους τύπους προστασίας όχι από την άποψη των κατόχων αλλά αντιθέτως από την άποψη των ανταγωνιστών κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής της δραστηριότητάς τους στα πλαίσια της φυσιολογικής βελτίωσης και του εκσυγχρονισμού των προϊόντων.

5.7. Μια από τις μεγαλύτερες δικαιολογίες που αναφέρει η Πράσινη Βίβλος για την επιτακτικότητα της εναρμόνισης των υποδειγμάτων χρησιμότητας αναφέρεται στις νοθεύσεις που προκύπτουν κατά την ελεύθερη διακίνηση των εμπορευμάτων και του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της ΕΕ.

Αυτό το νοθευτικό αποτέλεσμα, που πολλές φορές επιβεβαιώθηκε στην Πράσινη Βίβλο δεν υποστηρίζεται ωστόσο στην ίδια την Πράσινη Βίβλο από κανένα εμπειρικό στοιχείο.

6. Συμπεράσματα

6.1. Η ΟΚΕ κρίνει ότι η Επιτροπή πρέπει να συμπεριλάβει τη συλλογή των στοιχείων αξιολόγησης, που έχουν ήδη περισυλλεγεί, κυρίως σχετικά με τις ελλείψεις που αναφέρονται στα σημεία 5.5 και 5.6.

6.2. Κατά την άποψη της ΟΚΕ το πρόβλημα της ενδεχόμενης εναρμόνισης των συστημάτων προστασίας που προσδιορίζονται ως «υπόδειγμα χρησιμότητας», πρέπει να εξετασθεί σε στενή διασύνδεση με το πρόβλημα των ελλείψεων του συστήματος ευρεσιτεχνών και ειδικότερα με το γεγονός ότι το σύστημα αυτό, σε επίπεδο ΕΕ, παραμένει ακόμα σοβαρά ατελές και ανομοιογενές, και αποτελεί σίγουρα την Αχίλλειο πτέρνα της Ευρώπης, σε σχέση με τους μεγάλους ανταγωνιστές ΗΠΑ και Ιαπωνία.

6.3. Ειδικότερα, κρίνεται ουσιαστικό εκ μέρους της ΟΚΕ, κατά την πρόταση μέτρων εναρμόνισης των συστημάτων προστασίας που είναι συμπληρωματικά στην άδεια ευρεσιτεχνίας (υποδείγματα χρησιμότητας):

- να εξασφαλισθεί πάνω απ`όλα η εναρμόνιση του ουσιαστικού δικαιώματος,

- να εξασφαλισθεί εξάλλου και η εναρμόνιση των διαδικασιών και των προθεσμιών,

- να μην επαναληφθούν όσα έγιναν για τις άδειες εφεύρεσης, που εναρμονίστηκαν στο επίπεδο του ουσιαστικού δικαίου, αλλά παραμένει τελείως διαφορετικό από κράτος μέλος σε κράτος μέλος ό,τι αναφέρεται στις διαδικασίες, τις προθεσμίες και το κόστος απόκτησης και αξιοποίησής τους,

- να παρασχεθούν εγγυήσεις προκειμένου να προβλεφθεί ένα αποδοτικό, απλό και οικονομικότερο σύστημα σε σχέση με το ισχύον για τις αιτήσεις χορηγήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

6.4. Κατά την πρόταση αυτών των μέτρων εναρμόνισης η ΟΚΕ υποδεικνύει να ληφθούν υπόψη οι πρωταρχικές απαιτήσεις των ΜΜΕ (παρέχοντας σ`αυτές ένα εύκολα αξιολογήσιμο και αξιοποιήσιμο μέσο): ως προς αυτό χρειάζεται να θεσπιστεί, είτε ότι η προστατευτικότητα μέσω υποδείγματος χρησιμότητας δεν αφορά τις ουσίες και τις χημικές διαδικασίες, ο αποκλεισμός των οποίων μπορεί να επιτευχθεί, είτε - σύμφωνα με μία παράδοση που ισχύει σε διάφορες χώρες της ΕΕ - ότι η προστατευτικότητα περιορίζεται σε «τρισδιάστατα» αντικείμενα, είτε, τέλος, και με άλλο τρόπο.

6.5. Η ΟΚΕ κρίνει επιπλέον ότι στις προτάσεις εναρμόνισης πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι εναρμονίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί ή προβλέπονται για τα «γειτονικά» δικαιώματα προστασίας, ιδιαίτερα για τα βιομηχανικά σχέδια.

6.6. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό κατά την προσπάθεια επίτευξης της εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών να προβλεφθεί η προστατευτικότητα των υποδειγμάτων χρησιμότητας τα οποία να ικανοποιούν τις ακόλουθες τρεις απαιτήσεις: να είναι νέα, να μπορούν να εφαρμοστούν στη βιοτεχνία/βιομηχανία, να αποτελούν καρπό εφευρετικής δραστηριότητας σύμφωνα με το άρθρο 56 της σύμβασης για την ευρωπαϊκή άδεια ευρεσιτεχνίας, ή εναλλακτικά να παρουσιάζουν πρακτικό, βιοτεχνικό ή βιομηχανικό πλεονέκτημα, σε σχέση με την προηγούμενη κατάσταση της τεχνικής.

6.7. Ειδικότερα:

6.7.1. σχετικά με την πρώτη από τις τρείς αυτές απαιτήσεις μπορεί να ειπωθεί ότι πρόκειται για «καινοτομία» με την έννοια της «απόλυτης καινοτομίας», δηλαδή χωρίς όρια χρόνου και χώρου λόγω της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης των αγορών,

6.7.2. σχετικά με τη δεύτερη από τις τρεις αυτές απαιτήσεις, μπορεί να ειπωθεί ότι πρόκειται για τη δυνατότητα εφαρμογής στο βιομηχανικό πεδίο, με την ευρύτερη δυνατή έννοια στο οποίο συμπεριλαμβάνεται επίσης η γεωργία,

6.7.3. σχετικά με την τρίτη από τις τρεις αυτές απαιτήσεις μπορεί να ειπωθεί ότι πρόκειται:

- είτε για απαίτηση «εφευρετικής δραστηριότητας» που προβλέπεται ως απαίτηση προστασίας των αδειών εφεύρεσης (βλ. άρθρο 56 της σύμβασης για την ευρωπαϊκή άδεια ευρεσιτεχνίας),

- είτε για ειδική απαίτηση που σχετίζεται με τα υποδείγματα χρησιμότητας, που ως έννοια διαφέρει από την προαναφερθείσα «εφευρετική δραστηριότητα» και προσανατολίζεται προς την επιβράβευση των εφευρέσεων για τις οποίες οι σχετικοί δημιουργοί αποδεικνύουν, με παροχή της απόδειξης πρακτικού, βιοτεχνικού και βιομηχανικού πλεοκτήματος, ότι είναι σε θέση να περάσουν ταχύτατα στην πρακτική και βιομηχανική εφαρμογή τους.

6.8. Αντιστρόφως, σύμφωνα με την ΟΚΕ πρέπει να εγκαταλειφθεί η ιδέα να προβλέπεται ως απαίτηση προστατευτικότητας μόνο η «εφευρετική δραστηριότητα» εννοούμενη ως κατώτερο εφευρετικό επίπεδο από την άδεια ευρεσιτεχνίας. Αυτό, πράγματι, αφενός, θα δημιουργήσει σοβαρές ασάφειες και αβεβαιότητες ερμηνείας και εφαρμογής (ειδικότερα για τη φάση εφαρμογής των δικαιωμάτων, με επιζήμιες συνέπειες κυρίως για τις ΜΜΕ) και, αφετέρου, δεν θα υποστηρίζει τις εφευρέσεις εκείνες οι οποίες, μολονότι δεν αποτελούν ενδεχομένως καρπό εφευρετικής δραστηριότητας στην κυριολεξία του όρου, αποτελούν καινοτομίες που προσφέρονται για ταχεία πρακτική και βιομηχανική καθώς και βιοτεχνική εφαρμογή.

6.9. Για να εξασφαλισθεί η βεβαιότητα του δικαιώματος και η ευκολία της αξιολόγησης των ΥΧ άλλου κατόχου, είναι σημαντικό να προβλεφθεί ότι το πλαίσιο της προστασίας του ΥΧ πρέπει να προκύπτει σαφώς από τις «διεκδικήσεις», ο αριθμός των οποίων πρέπει να περιορισθεί (π.χ. όχι πάνω από τρεις ή πέντε).

6.10. Για τη βεβαιότητα του δικαιώματος πάντοτε κρίνεται σκόπιμο να προβλέπεται προαιρετικά σε γενικές γραμμές η διερεύνηση της προϋπάρχουσας κατάστασης και υποχρεωτικά για όποιον επιδιώκει να αξιοποιήσει το δικαίωμα που απορρέει από ΥΧ έναντι τρίτου.

6.11. Το σχέδιο εναρμόνισης των εθνικών δικαιωμάτων θα μπορούσε να προβλέπει ως ενδεχόμενη επόμενη φάση μετά την πραγματική εναρμόνιση, την αμοιβαία αναγνώριση των εθνικών δικαιωμάτων, για την οποία χρειάζεται να εξεταστεί μεταξύ άλλων εάν και με ποιο τρόπο είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν οι διαφορετικές ερμηνείες που μπορεί να δίνουν οι διάφορες εθνικές δικαστικές αρχές στα εναρμονισμένα εθνικά δικαιώματα.

6.12. Στο φως επίσης της συζήτησης για την Πράσινη Βίβλο της καινοτομίας που παρουσιάστηκε πρόσφατα, η Επιτροπή θα πρέπει να μελετήσει τη δυνατότητα να επιτρέψει σε ένα κεντρικό οργανισμό, π.χ. το Γραφείο Εναρμόνισης Σημάτων, Σχεδίων και Προτύπων στην Ενιαία Αγορά (Αλικάντε) να διαδραματίσει ενεργό ρόλο παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών και υποστήριξης στις επιχειρήσεις, ειδικότερα στις ΜΜΕ, στις (εναρμονισμένες) εθνικές διαδικασίες κατάθεσης και καταχώρησης των υποδειγμάτων χρησιμότητας (που περιλαμβάνουν τις αναγκαίες μεταφράσεις) δωρεάν για την ενίσχυση γενικού χαρακτήρα και με περιορισμένα τέλη για τις πιο ειδικές υπηρεσίες.

6.12.1. Η ίδια η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να μελετήσει τη δυνατότητα εφαρμογής ψηφιακού ιδιώματος στο σύστημα ευρεσιτεχνιών βάσει των αποτελεσμάτων ανάλογων εφαρμογών στον τομέα των κρατικών προμηθειών (βλ. συστήματα CALS, TED-SIMAP...).

6.13. Η ΟΚΕ κρίνει ότι μόνο σε επόμενη φάση, αφού δηλαδή προηγουμένως επιτευχθεί η εναρμόνιση και η αμοιβαία αναγνώριση που περιγράφηκε πιο πάνω, και η επαλήθευση του ενιαίου χαρακτήρα της πρακτικής εφαρμογής, καθώς και η δυνατότητα εφαρμογής ψηφιακού ιδιώματος πληροφορικής, μπορεί να μελετηθεί η θέσπιση κοινοτικού υποδείγματος χρησιμότητας που να καλύπτει ολόκληρη την επικράτεια της ΕΚ, χωρίς να έχει απογορευτικό κόστος για τους χρήστες και χωρίς να ευθυγραμμίζεται με τους κυριότερους ανταγωνιστές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Βρυξέλλες, 27 Μαρτίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() OMPI «Στατιστικές βιομηχανικής ιδιοκτησίας» Γενεύη, Απρίλιος 1995.

() Το ίδιο έτος οι αιτήσεις για υπόδειγμα χρησιμότητας που κατατέθηκαν στη Γερμανία έφτασαν περίπου τις 20 000 και οι καταχωρήσεις που έγιναν περίπου τις 16 000.

() Γνωμοδότηση Petersen, που υιοθετήθηκε ομόφωνα στις 22 Νοεμβρίου 1995 (ΕΕ αριθ. C 39 της 12. 2. 1996).

() Πράσινη Βίβλος για την προστασία με υπόδειγμα χρησιμότητας στην ενιαία αγορά.