Αριθ. C 358/52 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12. 83 
Γνωμοδότηση για τις πρώτες κατευθυνθείς για μια κοινοτική πολιτική στον τομέα του τουρισμού 
Το κείμενο που αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής δεν έχει δημοσιευτεί στην Επί­
σημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Η Επιτροπή αποφάσισε, στις 30 Νοεμβρίου 1982, να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις της 
συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμοδότηση της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το ανωτέρω θέμα. 
Διαδικασία 
Η επεξεργασία της γνωμοδότησης σχετικά με το θέμα αυτό ανατέθηκε στο τμήμα περιβάλλο­
ντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, ενώ εισηγητής ορίστηκε ο κ. Brassier. 
Το τμήμα υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του κατά την 77η συνεδρίαση του της 4ης Οκτωβρίου 
1983 με 22 ψήφους υπέρ και 7 κατά. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής υιοθετήθηκε ομόφωνα και με 2 
αποχές κατά τη 211 η σύνοδο ολομέλειας που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 26 και 27 
Οκτωβρίου 1983. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: 
1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την ανακοίνωση που διαβίβασε 
η Επιτροπή προς το Συμβούλιο την 1η Ιουλίου 1982 με 
θέμα τις πρώτες κατευθύνσεις για μια κοινοτική πολιτική 
στον τομέα του τουρισμού. Τάσσεται, καταρχήν, υπέρ 
της πρότασης για μια κοινοτική πολιτική στον τομέα του 
τουρισμού και υπογραμμίζει τη σημασία των οικονομι­
κών, κοινωνικών και πολιτιστικών επιπτώσεων της. 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
Ορισμός τον τουρισμού 
2.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι για να προσδιορισθούν σαφώς 
τα ερείσματα μιας κοινοτικής πολιτικής στον τομέα του 
τουρισμού, πρέπει να υιοθετηθεί ένας πολύ ευρύς ορισμός 
του τουρισμού' η ΟΚΕ, φρονεί ότι ο τουρισμός δεν είναι 
αποκλειστικά και μόνο μία οικονομική δραστηριότητα 
που συνδέεται με τα πρακτορεία ταξιδιών, τον τομέα των 
μεταφορών, τον ξενοδοχειακό τομέα κλπ., αλλά και μια 
ανθρώπινη και πολιτιστική δραστηριότητα που έχει 
σχέση με την ποιότητα ζωής και το βιοτικό επίπεδο του 
πληθυσμού γενικά, και ιδιαίτερα των ανθρώπων που ζουν 
στις κοινότητες και τα μέρη που επισκέπτονται οι τουρί­
στες. Μπορούν λοιπόν να προκύψουν μεταβολές στον 
τρόπο ζωής των ανθρώπων και αμοιβαία κατανόηση 
μεταξύ των λαών από τη δραστηριότητα που είναι γνω­
στή ως τουρισμός. Κοινοτικές και εθνικές πολιτικές 
2.2. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι πρόθεση της Επιτροπής δεν 
είναι να αντικαταστήσει τις εθνικές πολιτικές, αλλά να 
επισημάνει ορισμένες κοινές προτεραιότητες σε μερικούς 
τομείς, και να προτείνει σχετικές ενέργειες. Αντιλαμβάνε­
ται, ωστόσο, ότι δεν πρέπει να υπάρξουν δισταγμοί όσον 
αφορά την υποβολή στο Συμβούλιο και άλλων προτά­
σεων εκτός από αυτές που περιέχουν οι «Κατευθύνσεις», 
γι' αυτό προσθέτει ορισμένες νέες προτάσεις. 
2.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι, επειδή ο τουρισμός καλύπτει ένα 
ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, το έγγραφο «Κατευθύν­
σεις» μπορεί να δώσει σημαντική πολιτική ώθηση για τη 
δημιουργία μιας αυθεντικής εσωτερικής αγοράς της Κοι­
νότητας, και να χρησιμεύσει ως καταλύτης για να αναζω­
πυρωθεί η δραστηριότητα σε πολλούς τομείς στους οποί­
ους έχει ανακοπεί αυτή τη στιγμή η πρόοδος. 
2.4. Γι' αυτό, η ΟΚΕ κρίνει ότι, από τώρα και στο εξής, 
τα κράτη μέλη θα πρέπει, κατά τη χάραξη και την εφαρ­
μογή των εθνικών πολιτικών τουρισμού, να λαμβάνουν 
υπόψη την ανάγκη να αναπτυχθεί μια όσο το δυνατό 
τελειότερη κοινή αγορά στον τομέα του τουρισμού. 
31. 12.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 358/53 
Διεθνείς οργανώσεις 
2.5. Η ΟΚΕ ελπίζει επίσης ότι η Επιτροπή θα διατηρήσει 
ή θα αναπτύξει στενή συνεργασία με τους διάφορους 
άλλους διεθνείς οργανισμούς που ασχολούνται με τον 
τουρισμό (ΟΟΣΑ, Συμβούλιο της Ευρώπης, Διεθνής 
Οργάνωση Τουρισμού (ΔΟΤ), Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ταξι­
διών (ΕΕΤ), Διεθνές Γραφείο Κοινωνικού Τουρισμού 
(BITS) κλπ.) και ότι θα χρησιμοποιήσει τη σημαντική 
ερευνητική εργασία που έχουν πραγματοποιήσει. Ελπίζει, 
εξάλλου, ότι η Κοινότητα, με τη νομοθετική εξουσία που 
διαθέτει, θα μπορέσει να προωθήσει τα θέματα στα οποία 
έχει πραγματοποιηθεί περιορισμένη μόνο εναρμόνιση 
μέχρι σήμερα. 
Οικονομική σημασία 
2.6. Ο τουρισμός αποτελεί σήμερα μία από τις κυριότε­
ρες δραστηριότητες, όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και σε 
όλο τον κόσμο, και υπολογίζεται ότι ώς το έτος 2000 θα 
έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους τομείς 
δραστηριότητας. Αποτελεί επίσης έναν τομέα της οικονο­
μικής που, παρά τη σημερινή ύφεση, φαίνεται να είναι σε 
πολύ καλύτερη κατάσταση από ορισμένους άλλους 
τομείς. Γι' αυτό αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Επιπλέον, 
μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη του κοινο­
τικού ιδεώδους και στην καλύτερη γνώση της Ευρώπης. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις 
'Ελεγχοι στα σύνορα 
3.1. Παρά το γεγονός ότι η Κοινότητα υπάρχει εδώ και 
περισσότερα από 25 χρόνια, οι έλεγχοι των πολιτών της 
ΕΟΚ στα σύνορα των κρατών μελών εξακολουθούν να 
γίνονται και διαφέρουν από κράτος σε κράτος και ανά­
λογα με το είδος του μεταφορικού μέσου που χρησιμο­
ποιείται. 
3.2. Η ΟΚΕ επικροτεί όλα τα μέτρα που αποσκοπούν 
στην απλοποίηση των διατυπώσεων κατά τη διεύλευση 
των ενδοκοινοτικών συνόρων, τα οποία ελπίζει να 
καταργηθούν κάποτε τελείως. Ωστόσο, διαπιστώνει με 
λύπη ότι, ενώ ορισμένα εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση 
των τουριστών ατονούν, εμφανίζονται άλλα. 
Ταξιδιωτικά έγγραφα 
3.3. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση της Επιτροπής για 
την έκδοση ψηφίσματος σχετικά με την απλούστευση 
των ελέγχων στα σύνορα, για την οποία έχει ήδη εκδώσει 
ευνοϊκή γνωμοδότηση, αλλά, κατά τη γνώμη της, δε θα 
πρέπει να πολλαπλασιαστεί ο αριθμός των εγγράφων, 
ώστε να διευκολύνονται τα ταξίδια. Οι τεχνικές πλευρές της απλούστευσης που προτείνεται, θα πρέπει να μελετη­
θούν με βάση το στόχο αυτό. 
Κοινωνική ασφάλιση (υγεία) 
3.4. Όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση, η ΟΚΕ 
πιστεύει ότι τα κράτη μέλη, που όλα τους αποκομίζουν 
ορισμένα οφέλη από τον τουρισμό, θα πρέπει να αναλά­
βουν την υποχρέωση να παρέχουν αυτομάτως ιατρική 
περίθαλψη στους τουρίστες της ΕΟΚ, με τον όρο οι του­
ρίστες αυτοί καλύπτονται ήδη από ένα υποχρεωτικό 
εθνικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Το σημερινό 
σύστημα όμως που βασίζεται στο έντυπο Ε 111 δε θεωρεί­
ται ικανοποιητικό και θα πρέπει να αναμορφωθεί. 
Παροχή τουριστικής συνδρομής — ασφάλιση αυτοκινή­
των 
3.5. Η ΟΚΕ παρατηρεί ότι όσον αφορά το κεφάλαιο 
«Παροχή τουριστικής συνδρομής (ατυχήματα)/ασφάλιση 
αυτοκινήτων», εκκρεμούν ακόμη στο Συμβούλιο δύο προ­
τάσεις οδηγιών — η μία αφορά την ασφάλιση της αστι­
κής ευθύνης και εκκρεμεί από το 1980, και η άλλη αναφέ­
ρεται στην τουριστική συνδρομή και εκκρεμεί από το 
1981 — και καλεί το Συμβούλιο να τις υιοθετήσει το 
ταχύτερο δυνατό. 
Αστική ευθύνη 
3.6. Η ΟΚΕ ζητά να ερευνηθεί η συγκεκριμένη εφαρ­
μογή της σύστασης του Ιανουαρίου του 1981 σχετικά με 
την επίσπευση του διακανονισμού αξιώσεων που εγείρο­
νται στα πλαίσια της ασφάλισης της αστικής ευθύνης, και 
εφιστά επίσης την προσοχή στο πρόβλημα της ακούσιας 
παράβασης από τουρίστες των κανόνων οδικής κυκλοφο­
ρίας που ισχύουν σε άλλες χώρες, και στην ανάγκη μεγα­
λύτερης εναρμόνισης των κανόνων αυτών. 
Ασφάλιση κατά ατυχημάτων σε ξενοδοχεία 
3.7. Η ΟΚΕ ζητά επίσης από την Επιτροπή να προωθή­
σει την πρόταση της για ένα πρότυπο κανονισμό ΕΟΚ 
σχετικά με την ασφάλιση κατά ατυχημάτων σε ξενοδο­
χεία, στην οποία θα ορίζεται το πρότυπο πλαίσιο των 
καθεστώτων ασφάλισης και θα εξετάζεται η δυνατότητα 
να γίνει υποχρεωτική για τους ξενοδόχους η ασφάλιση 
κατά σωματικής βλάβης και υλικής ζημίας. 
Γενική τουριστική ασφάλιση 
3.8. Όσον αφορά την ασφάλιση των τουριστών γενικά, 
η ΟΚΕ επισημαίνει ότι παρατηρείται μια διαρκώς αυξα­
νόμενη τάση να ασφαλίζονται οι τουρίστες περισσότερες 
από μία φορές κατά των ίδιων κινδύνων. Πιστεύει ότι ο 
Αριθ. C 358/54 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.83 
μέσος τουρίστας δεν είναι δυνατό να καταλάβει τις διά­
φορες δυνατότητες επιλογής που του προσφέρονται, γι' 
αυτό η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει τη δυνατότητα να 
εισαχθεί ένα σύστημα ελάχιστης ασφάλισης για τους 
τουρίστες και να καταρτίσει έναν κατάλογο πρόσθετων 
κινδύνων που θα μπορούν να καλύπτονται με προαιρε­
τική συμπληρωματική ασφάλιση. Πρέπει επίσης να τονι­
στεί ότι πρέπει να δίδεται στον πελάτη αντίγραφο κάθε 
ασφαλιστήριου συμβολαίου. 
Συμβάσεις ταξιδιού και ξενοδοχείου 
3.9. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι το UNIDROIT (Διεθνές Ινστι­
τούτο για την Ενοποίηση του Ιδιωτικού Δικαίου, Ρώμη) 
και το Συμβούλιο της Ευρώπης επεξεργάσθηκαν ένα νέο 
τύπο σύμβασης ταξιδιού και ένα νέο τύπο σύμβασης 
ξενοδοχείου, που θα αντικαταστήσουν τις υπάρχουσες 
σχετικές συμβάσεις που θεωρούνται ελλιπείς. Η ΟΚΕ 
ζητάει από την Επιτροπή να κάνει τα κατάλληλα διαβή­
ματα για να εξασφαλίσει την εισαγωγή νέων τύπων συμ­
βάσεων στην Κοινότητα. 
Ταμείο εγγύησης — εναρμόνιση 
3.10. Πράγματι, η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η σχετική 
κατανομή των ευθυνών που συνεπάγεται η παράλειψη 
της εκπλήρωσης υποχρέωσης στην αλυσίδα τουρίστας/ 
καταναλωτής/πρακτορείο ταξιδίων/οργανωτής ταξιδιών, 
κλπ. είναι ακόμα πολύ ρευστή, και πιστεύει ότι η Επι­
τροπή θα πρέπει να εξετάσει το πρόβλημα αυτό και να 
υποδείξει ορισμένες λύσεις. Η ΟΚΕ προτείνει να γενικευ­
θούν και να εναρμονισθούν οι εθνικές νομοθετικές διατά­
ξεις για τα ταμεία εγγύησης. 
3.11. Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι 
προτάσεις δε θα εφαρμόζονται οπωσδήποτε και στον 
τουρισμό που έχει την αφετηρία του έξω από την Κοινό­
τητα και ότι το θέμα αυτό θα πρέπει επίσης να ερευνηθεί 
από την Επιτροπή, η οποία θα πρέπει να υποβάλει και 
ανάλογες προτάσεις. 
Συμφέροντα τουριστικών επιχειρηματιών 
3.12. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι δεν πρέπει να παραβλέπονται 
και τα συμφέροντα τουριστικών επιχειρηματιών όπως οι 
ξενοδόχοι και οι ταξιδιωτικοί πράκτορες, επειδή πολλές 
φορές δεν έχουν καμία προστασία κατά της ακύρωσης 
κράτησης θέσεων, της χρεοκοπίας άλλων μεσαζόντων 
και των καθυστερήσεων που οφείλονται σε απεργίες ή 
αντίξοες καιρικές συνθήκες. 
Πρακτορεία ταξιδιών — εναρμόνιση 
3.13. Η ΟΚΕ είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή θα έπρεπε 
να επιδιώξει εναρμόνιση των εθνικών όρων λειτουργίας των πρακτορείων ταξιδιών. Η Επιτροπή θα πρέπει όμως 
να λάβει υπόψη ότι, αν και δε θα πρέπει να επιβληθούν 
υπερβολικά αυστηρές ρυθμίσεις στους καθιερωμένους και 
έμπειρους πράκτορες, θα πρέπει να αναχαιτιστεί ο πολλα­
πλασιασμός των ανεπίσημων πρακτορείων ταξιδιών και 
να εμποδισθεί η επανεμφάνιση, στην αγορά, πρακτόρων 
που ήταν υπεύθυνοι για χρεωκοπίες ή είχαν ανάμιξη σε 
μεγάλα σκάνδαλα. 
Δικαίωμα εργασίας 
3.14. Όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας των ατόμων 
που απασχολούνται στον τομέα του τουρισμού, η ΟΚΕ 
τονίζει ότι δε θα πρέπει να συγχέεται το δικαίωμα εγκα­
τάστασης ενός ανεξάρτητου διευθυντή τουριστικής επι­
χείρησης με το δικαίωμα ελεύθερης διακίνησης των 
μισθωτών στον τομέα αυτό και καλεί την Επιτροπή να 
εξετάσει με ποιους τρόπους θα μπορέσουν να εξαλει­
φθούν οι ανωμαλίες αυτές και να εξασφαλιστεί η αμοι­
βαία αναγνώριση των διπλωμάτων. 
Επαγγελματική κατάρτιση διοικητικών στελεχών 
3.15. Όσον αφορά την επαγγελματική κατάρτιση, η 
ΟΚΕ συμφωνεί με τις παρατηρήσεις των «Κατευθύν­
σεων» και συνιστά να αποδοθεί μεγαλύτερη προσοχή 
στην κατάρτιση πραγματικών διοικητικών στελεχών 
στον τομέα του τουρισμού, ικανών να προσαρμοστούν 
στις νέες τεχνολογίες. 
Τουριστικός επίτροπος 
3.16. Πάντως, ενώ η τυπική νομική προστασία στον 
τομέα του τουρισμού είναι αναγκαία, σε περίπτωση 
ανάγκης, ο μέσος πολίτης δεν επιθυμεί να προσφεύγει σε 
ένδικα μέσα αν οι απαιτήσεις του μπορούν να ικανοποιη­
θούν διαφορετικά. Γι' αυτό, η ΟΚΕ προτείνει να εναρμο­
νισθούν στα κράτη μέλη οι διαδικασίες για τα απλά 
παράπονα, και, αν είναι αναγκαίο, να θεσπισθεί μια νέα 
κοινοτική διαδικασία. Προτείνει να εισαχθεί σε κάθε 
κράτος μέλος ο θεσμός του τουριστικού επιτρόπου, που 
θα είναι αρμόδιος για τη διευθέτηση των διαφορών που 
προκύπτουν στην επικράτεια του κράτους μέλους και θα 
ζητεί τη γνώμη των συναδέλφων του σε άλλες χώρες για 
διαφορές που ανακύπτουν στο εξωτερικό. 
Πληροφόρηση 
3.17. Η ΟΚΕ παρατηρεί τις επιπτώσεις των νέων τεχνο­
λογιών πληροφόρησης στον τομέα του τουρισμού: μολο­
νότι καθιστούν τον τομέα του τουρισμού αναμφισβήτητα 
αποτελεσματικότερο, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν ταυ­
τόχρονα να ευθύνονται για τη μείωση των θέσεων απα­
σχόλησης υπαλλήλων γραφείου. Επιτρέπουν, επίσης, στα 
άτομα να λαμβάνουν αμέσως πολυάριθμες πληροφορίες. 
31. 12. 83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 358/55 
Έντυπα 
3.18. Όσον αφορά την ενημέρωση των τουριστών/ 
καταναλωτών, η ΟΚΕ παρατηρεί ότι τα τουριστικά δια­
φημιστικά έντυπα ή οι κατάλογοι πωλήσεων είναι πολλές 
φορές παραπλανητικά, και προτείνει να μελετήσει η Επι­
τροπή τις υπάρχουσες εθνικές διατάξεις και τους κώδικες 
συμπεριφοράς, με σκοπό να χαράξει κατευθύνσεις για τα 
τουριστικά διαφημιστικά έντυπα και την καταπολέμηση 
της παραπλανητικής διαφήμισης. 
Προώθηση 
3.19. Επιπλέον, η ΟΚΕ σημειώνει ότι στις «Κατευθύν­
σεις» δε γίνεται λόγος για προώθηση του τουρισμού, 
δηλαδή για κοινή προώθηση από τα δέκα κράτη μέλη με 
σκοπό να προσελκυσθούν τουρίστες από τρίτες χώρες 
(ιδιαίτερα από τη Βόρεια Αμερική και την Ιαπωνία)' εννο­
είται ότι ο χειρισμός του θέματος αυτού έχει ανατεθεί 
στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ταξιδιών (ETC), «συμφωνία 
κυρίων». 
3.20. Η ΟΚΕ δεν επιθυμεί φυσικά να ανατρέψει ένα 
σύστημα που ενδέχεται να λειτουργεί ικανοποιητικά 
αλλά κρίνει ότι μια ολοκληρωμένη κοινοτική πολιτική 
τουρισμού θα πρέπει να ενδιαφερθεί μακροπρόθεσμα για 
την προώθηση του τουρισμού, πράγμα που στην πράξη 
σημαίνει ευρύτερη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επι­
τροπή Ταξιδιών. 
3.21. Για πρακτικούς λόγους, η ΟΚΕ ζητάει να εναρμο­
νιστούν και να υλοποιηθούν οι διαδικασίες για την ελεύ­
θερη κυκλοφορία του τουριστικού διαφημιστικού υλικού 
μεταξύ των κρατών μελών. 
Κατάταξη ξενοδοχείων 
3.22. Για τη σωστή ενημέρωση των τουριστών, θα μπο­
ρούσε να υπάρχει ένα σύστημα κατάταξης των ξενοδο­
χείων. Επειδή η κατάταξη αυτή δεν έχει τυποποιηθεί προς 
το παρόν σε κοινοτικό επίπεδο, η ΟΚΕ προτείνει να ζητη­
θεί από τον ξενοδοχειακό τομέα να καταρτίσει, εθελο­
ντικά, ένα σύστημα κατάταξης των ξενοδοχείων σε κοι­
νοτική κλίμακα, σε συνεργασία με τις ενδιαφερόμενες 
οργανώσεις καταναλωτών, και, σε περίπτωση που αυτός 
δεν ανταποκριθεί στο αίτημα, να θεσπίσει η Επιτροπή τις 
απαραίτητες νομικές διατάξεις. 
Ναύλοι και τιμές 
3.23. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι, παρ' όλες τις προσπάθειες 
που καταβάλλονται για την απλοποίηση, ο μέσος τουρί­
στας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα λόγω της 
ποικιλίας των ναύλων, των τιμών και των άλλων τελών, που αντιστοιχούν σε κάθε τουριστική δραστηριότητα, 
αλλά και του αριθμού και της ποικιλίας των μη αναγρα­
φόμενων πρόσθετων επιβαρύνσεων. Γι' αυτό ζητάει να 
υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη απλοποίηση και διαφάνεια, 
που ενδέχεται να επιτευχθούν αν αναγράφονται εξίσου 
εμφανώς οι κατώτατες και ανώτατες τιμές που εφαρμόζο­
νται σε κάθε δραστηριότητα. 
Φορολογικά θέματα 
3.24. Η ΟΚΕ θεωρεί απαραίτητη, αν είναι αναγκαίο σε 
συνάρτηση με τα αποτελέσματα της μελέτης που προβλέ­
πει η Επιτροπή, την κοινοτική εναρμόνιση των ποικίλων 
φορολογικών και άλλων διατάξεων που διαφέρουν από 
χώρα σε χώρα και που έχουν βαθειές και διαφορετικές 
επιπτώσεις στην αποδοτικότητα των τουριστικών επιχει­
ρήσεων. 
Οδικοί χάρτες 
3.25. Σχετικά με ένα άλλο πολύ σχετικό θέμα, η ΟΚΕ 
προτείνει να είναι υποχρεωτικό να αναφέρεται σαφώς 
στους τουριστικούς χάρτες και οδηγούς η ημερομηνία 
εκτύπωσης και, ενδεχομένως, η ημερομηνία ενημέρωσης 
τους. 
Ταξίδια κατ' αποκοπή 
3.26. Τέλος, η ΟΚΕ παρατηρεί με ικανοποίηση ότι η 
Επιτροπή επεξεργάζεται σχέδιο οδηγίας για την προστα­
σία των καταναλωτών στον τομέα των ταξιδιών κατ' 
αποκοπή. 
Πολιτική μεταφορών 
3.27. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η πολιτική μεταφορών της Κοι­
νότητας πρέπει να θεωρείται ως μέρος της βασικής υποδο­
μής που απαιτείται για τη θέσπιση τουριστικής πολιτικής, 
και εκφράζει τη λύπη του για τον αργό ρυθμό με τον 
οποίο προωθείται η πολιτική των μεταφορών. Συνιστά, 
λοιπόν, στο Συμβούλιο να προχωρήσει με τον απαιτού­
μενο ρυθμό στη ψήφιση των προτάσεων της Επιτροπής 
για τα θέματα των μεταφορών, και ιδιαίτερα των προτά­
σεων που υπέβαλε η Επιτροπή το Φεβρουάριο του 1983, 
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που διατύπωσε 
σχετικά η ΟΚΕ. 
Ειδικές παρατηρήσεις: L·ωφopείa — σιδηροδρομικές — 
αεροπορικές — θαλάσσιες συγκοινωνίες 
3.28. Η ΟΚΕ επιθυμεί, επίσης, να διατυπώσει μερικές 
ειδικές παρατηρήσεις για ορισμένα θέματα μεταφορών: 
Αριθ. C 358/56 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.83 
ζητά να μελετηθεί η ασφάλεια των λεωφορείων και των 
πούλμαν. Η ΟΚΕ επιθυμεί στη συνέχεια να τονίσει τη 
σημασία που έχει στην περίπτωση αυτή η τήρηση των 
όρων εργασίας για την οδική ασφάλεια, και καλεί τις 
αρχές των κρατών μελών να εξασφαλίσουν την εφαρμογή 
των διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 543/69 — 
κοινωνική ρύθμιση που θεσπίστηκε το 1969 — διαμέσου, 
μεταξύ άλλων, συστηματικών και αυστηρότερων ελέγ­
χων. Η ΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι το Συμβούλιο 
υιοθέτησε πολύ πρόσφατα, την πρόταση απόφασης για 
την εμπορική ανεξαρτησία των σιδηροδρόμων. Τάσσεται 
υπέρ της πρότασης της Επιτροπής για τη μείωση των 
τιμών των αεροπορικών εισιτηρίων και ζητά να μετρια­
σθούν τα βάρη και οι περιορισμοί στις αεροπορικές μετα­
φορές και να εναρμονισθούν σε ευρύτερη κλίμακα οι 
ισχύουσες νομικές διατάξεις, αρκεί βέβαια τα μέτρα αυτά 
να μην αποβούν σε βάρος της απασχόλησης στον τομέα 
των αεροπορικών μεταφορών. Προτείνει να καλυφθούν 
από την πολιτική τουρισμού οι τουριστικές πτυχές της 
ακτοπλοΐας, της εσωτερικής ναυσιπλοΐας, των οχηματα­
γωγών, των κρουαζιερόπλοιων, και των σκαφών αναψυ­
χής. Τέλος, φρονεί ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στη σημα­
σία της υποδομής στον τομέα των μεταφορών γιατί 
προωθούνται με πολύ αργό ρυθμό οι σημερινές σχετικές 
προτάσεις. 
Κυκλοφοριακή συμφόρηση 
3.29. Τέλος, η ΟΚΕ επισημαίνει ότι είναι ανάγκη να 
μελετηθεί το πρόβλημα της συμφόρησης της οδικής 
κυκλοφορίας μέσα και έξω από τις πόλεις, που προκαλεί­
ται από τα σύντομα ταξίδια του σαββατοκύριακου, και 
να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη βελτίωση της πρόσβασης 
στα αεροδρόμια και τα κέντρα των πόλεων. 
Κοινωνικός τουρισμός 
3.30. Στις «Κατευθύνσεις» υπάρχει διάχυτη η αντίληψη, 
την οποία υποστηρίζει και η ΟΚΕ, ότι ο τουρισμός, που 
κάποτε αποτελούσε αποκλειστικό προνόμιο ορισμένων, 
σήμερα, με το θεσμό του επιδόματος αδείας, αποτελεί 
αγαθό που πρέπει να είναι προσιτό σε όλους. Η ΟΚΕ, 
ωστόσο, προχωρεί ακόμα περισσότερο και προτείνει να 
αναπτύξει η Κοινότητα ειδική πολιτική στον τομέα του 
κοινωνικού τουρισμού. 
Κοινωνικός τουρισμός — ειδικές παρατηρήσεις 
3.31. Η ΟΚΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον κοινω­
νικό τουρισμό, ώστε να μπορούν όλοι να έχουν δικαίωμα 
στον ελεύθερο χρόνο, στη μόρφωση, στην εκπαίδευση και 
στην επαγγελματική κατάρτιση. Η ΟΚΕ πιστεύει, συνε­
πώς, ότι μια κοινοτική πολιτική κοινωνικού τουρισμού πρέπει να μεριμνήσει για τα παρακάτω κύρια προβλή­
ματα: 
α) να εξασφαλιστούν οι δυνατότητες διακοπών σε όσο 
το δυνατό περισσότερα άτομα' 
β) να εξασφαλιστεί από τον τουριστικό τομέα επαρκής 
κάλυψη των αναγκών των δύο κυριότερων εξαρτημέ­
νων κατηγοριών του πληθυσμού, των νέων και των 
ηλικιωμένων, είτε κατατάσσονται στις ομάδες χαμη­
λού εισοδήματος, είτε όχι" 
γ) να καλυφθούν οι ανάγκες όχι μόνο των ομάδων 
χαμηλού εισοδήματος, αλλά και ορισμένων μειονε­
κτικών κοινωνικών ομάδων, όπως οι άνεργοι, οι 
ανάπηροι, οι διακινούμενοι εργαζόμενοι' 
δ) να ληφθούν υπόψη σε κάθε συντονισμένο προγραμ­
ματισμό ορισμένες επαγγελματικές ομάδες, όπως οι 
γεωργοί, οι οποίες δεν έχουν πλήρη πρόσβαση στις 
τουριστικές δραστηριότητες' 
ε) να συμπεριληφθούν στον τουρισμό υπαίθριες δρα­
στηριότητες με κοινωνικό περιεχόμενο, αθλητικές 
μορφές τουρισμού, καθώς και πολιτιστικές ανταλλα­
γές και ανάλογοι τουριστικοί ξενώνες' 
στ) να ενθαρρυνθεί η απασχόληση στον τουριστικό 
τομέα, οι δραστηριότητες του οποίου συχνά ανα­
πτύσσονται από τις Μ Μ Ε' 
ζ) να συνδυαστούν όλες οι προηγούμενες δραστηριότη­
τες με το πρόβλημα της εποχικότητας" 
η) να εξεταστούν όλες οι χρηματοδοτικές ενισχύσεις 
που μπορούν τώρα να διατεθούν από κοινοτικές ή 
άλλες πηγές και να συντονιστούν σε ένα ολοκληρω­
μένο χρηματοδοτικό πρόγραμμα' 
θ) να ενθαρρυνθούν οι κοινωνικοί εταίροι να επιδείξουν 
μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη μιας πολι­
τικής στον τομέα του κοινωνικού τουρισμού και να 
καταβάλουν τις απαραίτητες προσπάθειες ώστε οι 
οργανισμοί κοινωνικού τουρισμού να τηρούν 
αυστηρά τους κανόνες λειτουργίας τους. 
3.32. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει ότι η όλη δραστηριότητα θα 
έχει μάλλον μακροχρόνιο χαρακτήρα και ζητά από την 
Επιτροπή να εξετάσει, σαν ένα πρώτο βήμα, τι εγκατα­
στάσεις υπάρχουν ήδη στην Κοινότητα, ώστε να αποφα­
σιστεί τι είδους ενέργειες θα έπρεπε, ενδεχομένως, να 
αναληφθούν αργότερα. 
3.33. Στην εισηγητική έκθεση που συνοδεύει τη γνωμο­
δότηση αυτή, η ΟΚΕ έχει υπεισέλθει σε ορισμένες λεπτο­
μέρειες σχετικά με το θέμα του κοινωνικού τουρισμού, 
και παραπέμπει την Επιτροπή στο έγγραφο αυτό για 
31. 12.83 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 358/57 
περισσότερες πληροφορίες. Στην εισηγητική έκθεση εξε­
τάζονται διεξοδικά τα εξής θέματα: 
α) τουρισμός και απασχόληση των νέων (συμπεριλαμ­
βάνεται και το Πρόγραμμα Ανταλλαγής Εργαζόμε­
νων Νέων (YVEP)' 
β) τουρισμός της τρίτης ηλικίας' 
γ) ανάπηροι και τουρισμός' 
δ) τουρισμός για λόγους υγείας' 
ε) επιμήκυνση της περιόδου των διακοπών (εποχικό­
τητα)' 
στ) αδελφοποίηση πόλεων. 
Περιφέρειες 
3.34. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη χρηματοδότηση προγραμ­
μάτων από το ΕΤΠΑ και το ΕΓΤΠΕ, αλλά συνιστά να 
αναθεωρηθεί η διαδικασία για την υποβολή αιτήσεων ενί­
σχυσης για τα προγράμματα αυτά, σχετικά με τον εμπο­
ρικό και τον κοινωνικό τουρισμό, ώστε οι αιτήσεις των 
απλών πολιτών να έχουν ευνοϊκότερη αντιμετώπιση και 
ελπίζει ότι η νέα αναθεωρημένη διαδικασία του ΕΤΠΑ θα 
συμβάλει στο μετριασμό του προβλήματος. Η παρέμβαση 
του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου πρέπει να διαδρα­
ματίσει ένα ρόλο όσον αφορά την απασχόληση, όποιοι 
και αν είναι οι ενδιαφερόμενοι τομείς του τουρισμού. 
Διασυνοριακή συνεργασία 
3.35. Επιπλέον, η ΟΚΕ συνιστά να εφαρμοσθεί και σε 
άλλες περιοχές της Κοινότητας το παράδειγμα διασυνο­
ριακής συνεργασίας που υπάρχει στην περιοχή Arden-
nes-Eifel ανάμεσα στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία 
και το Λουξεμβούργο, και εφιστά την προσοχή στην 
ανάγκη δημιουργίας των κατάλληλων έργων υποδομής 
στον τομέα των μεταφορών και των απαραίτητων συνδέ­
σεων στις περιφέρειες. 
Αγροτικός τουρισμός 
3.36. Όσον αφορά τον σημαντικότατο τομέα του τουρι­
σμού σε αγροτικές περιοχές, τόσο με τη μορφή του τουρι­
σμού σε αγροκτήματα (διακοπές με παροχή καταλύματος 
και τροφής σε αγροκτήματα) όσο και με τη μορφή του 
υπαίθριου τουρισμού (διακοπές στην ύπαιθρο), η ΟΚΕ 
υπογραμμίζει τη διαπίστωση που περιλαμβάνεται στις 
«Κατευθύνσεις» ότι, δηλαδή, χρησιμοποιούνται ελάχιστα 
τα υπάρχοντα κοινοτικά μέσα (ΕΓΤΠΕ και ΕΤΠΑ) στον 
τομέα αυτό, και τάσσεται καταρχήν υπέρ των προτάσεων 
για την εναρμόνιση και ενίσχυση των εθνικών πολιτικών 
στον τομέα του τουρισμού σε αγροτικές περιοχές. Περιβάλλον και πολιτιστική κληρονομιά 
3.37. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις προτάσεις των «Κατευ­
θύνσεων» για το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρο­
νομιά, αλλά επιθυμεί να διατυπώσει τις εξής παρατηρή­
σεις. 
3.38. Ωστόσο, η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο πρό­
βλημα του τουριστικού συνωστισμού και του κορεσμού 
του περιβάλλοντος με το μαζικό τουρισμό, που απαιτεί 
ορισμένες ενέργειες για να αντιμετωπισθεί. Συνιστά, επί­
σης, να μελετηθούν τα επίπεδα κορεσμού στις τουριστι­
κές περιοχές, και τα μέτρα που θα επέτρεπαν τον καλύ­
τερο έλεγχο του. 
Κάμπινγκ 
3.39. Επίσης, θα πρέπει να θεσπιστεί κάποιος έλεγχος 
σχετικά με τους χώρους για κάμπινγκ και τροχόσπιτα, 
και η Επιτροπή καλείται να εξετάσει τι μέτρα πρέπει να 
ληφθούν. 
Πολεοδομική ανακαίνιση 
3.40. Όσον αφορά το θέμα της πολεοδομικής ανακαίνι­
σης, αξίζει ίσως να ενθαρρυνθούν ορισμένα προγράμματα 
δημιουργίας πολιτιστικών και ψυχαγωγικών κέντρων ως 
μορφή πολεοδομικής ανακαίνισης που θα μπορούσε 
παράλληλα να προωθήσει τον τουρισμό, να παρουσιάσει 
εμπορικό ενδιαφέρον και, συγχρόνως, να δημιουργήσει 
θέσεις απασχόλησης. 
Στατιστικές 
3.41. Επειδή δεν υπάρχουν ακόμα συγκριτικές στατιστι­
κές για τον τουρισμό των δέκα κρατών μελών, η ΟΚΕ 
ζητά από την Επιτροπή να αναθέσει στην Eurostat να 
παραβάλει τις σχετικές στατιστικές βάσεις και να καταρ­
τίσει και να δημοσιεύσει τις σχετικές στατιστικές. Χρή­
σιμη επίσης θα ήταν η συλλογή συγκριτικών στατιστικών 
στοιχείων για τα τουριστικά ατυχήματα. 
Διεθνής διάσταση του τουρισμού 
3.42. Ως προς το ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΟΚΕ εφιστά την 
προσοχή ιδιαίτερα στην ανάγκη να περιληφθούν και τα 
δύο υποψήφια κράτη μέλη της ΕΟΚ — η Ισπανία και η 
Πορτογαλία — στην τουριστική πολιτική, λόγω της 
σημασίας που έχει ο τομέας αυτός για την οικονομία 
τους. 
Αριθ. C 358/58 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 31. 12.83 
3.43. Η ΟΚΕ υποστηρίζει, επίσης, την κοινοτική πολι­
τική για την ανάπτυξη του τουρισμού στον τρίτο κόσμο 
— ιδιαίτερα στις χώρες ΑΚΕ της Σύμβασης της Λομέ — 
στον οποίο η Επιτροπή, μέσω του ΕΤΑ, παρέχει χρηματο­
δοτική ενίσχυση. 
3.44. Εφιστάται η προσοχή της Επιτροπής στα προβλή­
ματα που αντιμετωπίζουν οι τουρίστες της ΕΟΚ όταν 
ταξιδεύουν έξω από την Κοινότητα, και ιδιαίτερα στον 
τομέα υγείας και της ασφάλειας. Η ΟΚΕ ζητά από την 
Επιτροπή να λάβει υπόψη τις πτυχές αυτές όταν στο μέλ­
λον θα διατυπώσει άλλες προτάσεις για τη θέσπιση νομο­
θετικών διατάξεων στον τομέα του τουρισμού. 
Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 1983. 
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, 
Έχοντας υπόψη: 
τις διατάξεις της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊ­
κής Οικονομικής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 198, 
την αίτηση γνωμοδότησης του Συμβουλίου των Ευρωπαϊ­
κών Κοινοτήτων της 1ης Αυγούστου 1983 σχετικά με την Διάγραμμα δαπανών 
3.45. Τέλος, η ΟΚΕ ζητά από την Επιτροπή να καταρτί­
σει διάγραμμα των δαπανών που συνεπάγεται η εφαρ­
μογή της πολιτικής στον τομέα του τουρισμού, ώστε να 
προσδιοριστεί ως ποιο βαθμό η πολιτική αυτή μπορεί να 
χρηματοδοτηθεί από τους υπάρχοντες πόρους. 
3.46. Στο μέτρο που θα ληφθούν υπόψη διατάξεις που 
ευνοούν μια κοινοτική πολιτική, η ΟΚΕ είναι της γνώμης 
ότι αυτές οι δαπάνες θα έχουν πολλαπλασιαστική επί­
δραση στην οικονομία, πράγμα που είναι πολύ επιθυμητό 
στην παρούσα οικονομική κατάσταση, και προτείνει να 
ληφθεί υπόψη ο παράγοντας αυτός κατά τις συζητήσεις 
για την αναδιάρθρωση του προϋπολογισμού της Κοινότη­
τας. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής 
Επιτροπής 
Francis CEYRAC 
πρόταση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο περί καθορι­
σμού του συστήματος γενικευμένων δασμολογικών προ­
τιμήσεων της Κοινότητας για το έτος 1984, 
την απόφαση του προεδρείου της, της 5ης Ιουλίου 1983, 
να αναθέσει στο τμήμα εξωτερικών σχέσεων την επεξερ­
γασία γνωμοδότησης σχετικά με την πρόταση αυτή, 
τις προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της σχετικά με το θέμα 
αυτό ('), Γνωμοδότηση για πρόταση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο περί καθορισμού του συστήματος 
γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων της Κοινότητας για το έτος 1984 
Το κείμενο ποι αποτελεί αντικείμενο της γνωμοδότησης αυτής δημοσιεύτηκε στην Επίσημη 
Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτωναριθ. C 263 της 3ης Οκτωβρίου 1983, σελίδα 1. 
Α. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ 
Το Συμβούλιο αποφάσισε, την 1η Αυγούστου 1983, να ζητήσει, σύμφωνα με τις διατάξεις του 
άρθρου 198 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τη γνωμο­
δότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση. 
Β. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε τη γνωμοδότηση της για το ανωτέρω θέμα 
κατά τη 211η σύνοδο ολομέλειας της, που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 26 και 
27 Οκτωβρίου 1983. 
Το κείμενο της γνωμοδότησης αυτής είναι το ακόλουθο: