EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 309/91

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με Το μέλλον της Βόρειας Διάστασης

(2006/C 309/19)

Ως μέλος της επικείμενης Φινλανδικής Προεδρίας της ΕΕ, ο κ. Mari Kiviniemi, Υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου και Ανάπτυξης της Φινλανδίας, ζήτησε γραπτώς, στις 17 Νοεμβρίου 2005, από την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Πολιτική να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα Το μέλλον της Βόρειας Διάστασης.

Το ειδικευμένο τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις», στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΕΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του την 1η Ιουνίου 2006, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Hamro-Drotz.

Κατά την 428η σύνοδο ολομέλειάς της, της 5ης και 6ης Ιουλίου 2006 (συνεδρίαση της 5ης Ιουλίου 2006) η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 162 ψήφους υπέρ και 5 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση:

Σύνοψη

— Κατά την υπουργική διάσκεψη της ΕΕ και των χωρών εταίρων της Βόρειας Διάστασης (Ισλανδίας, Νορβηγίας και Ρωσίας) η οποία πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2005 υιοθετήθηκαν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τη συνέχιση της Βόρειας Διάστασης από το 2007 και εξής.

— Η Φινλανδία, ως χώρα που πρόκειται να αναλάβει την Προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2006, ζήτησε από την ΕΟΚΕ να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση σχετικά με την ενίσχυση της πολιτικής για τη ΒΔ και τη βελτίωση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών.

— Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τις κατευθυντήριες γραμμές που συμφωνήθηκαν και καλεί τη Φινλανδία, ως χώρα που έχει την Προεδρία της ΕΕ, να ασκήσει πιέσεις για την επίτευξη της νέας πολιτικής.

— Η ΕΟΚΕ προτείνει τους ακόλουθους τομείς προτεραιότητας: — υφιστάμενα σχέδια συνεργασίας στους τομείς του περιβάλλοντος και της εθνικής υγείας — υποδομές, μεταφορές και διοικητική μέριμνα — ενέργεια και ασφάλεια — ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών και των δικτύων συνεργασίας καθώς και βελτίωση της ενημέρωσης του κοινού.

— Σε συνέχεια του προαναφερθέντος σημείου, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ανάγκη ανάπτυξης ανοικτών και εποικοδομητικών σχέσεων καθώς και ενός αποτελεσματικού κοινωνικού διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών της Ρωσίας. Επίσης θα πρέπει να υποστηριχτούν τα διασυνοριακά δίκτυα συνεργασίας της κοινωνίας των πολιτών και να βελτιωθεί η ενημέρωση του κοινού.

— Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι πρέπει να είναι επαρκής η χρηματοδότηση των σχεδίων της ΒΔ και σαφής, ταχεία και απλή η διαδικασία εφαρμογής των σχεδίων.

— Η ΕΟΚΕ προτείνει να θεσπιστούν, για τη διαχείριση της ΒΔ, ισχυροί και κοινοί μηχανισμοί καθώς και να ληφθεί απόφαση για την έδρα του επιχειρησιακού της κέντρου. Προτείνεται τα υφιστάμενα περιφερειακά όργανα να αποτελέσουν τη φυσική απαρχή για τη διαχείριση της ΒΔ.

— Η ΕΟΚΕ προτείνει η κοινωνία των πολιτών να συμμετέχει με συμβουλευτική ιδιότητα στους επίσημους μηχανισμούς διαχείρισης της ΒΔ, όπως γινόταν με την διαδικασία της Βαρκελώνης για τη Μεσόγειο. Η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να συμβάλει ενεργά προς αυτή την κατεύθυνση.

1. Ιστορικό

Τον Νοέμβριο του 2005 πραγματοποιήθηκε υπουργική διάσκεψη της ΕΕ και των χωρών εταίρων της Βόρειας Διάστασης (Ισλανδίας, Νορβηγίας και Ρωσίας) κατά την οποία υιοθετήθηκαν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τη συνέχιση της Βόρειας Διάστασης από το 2007 και εξής («Guidelines for the development of a political declaration and policy framework document») (1).

Τα μέρη της Βόρειας Διάστασης (ΒΔ) έχουν συγκροτήσει μία κοινή ομάδα η οποία προετοιμάζει το θέμα σύμφωνα με τις προαναφερθείσες κατευθυντήριες γραμμές. Τα μέρη θα αποφασίσουν το φθινόπωρο του 2006 τη συνέχεια της Βόρειας Διάστασης στη βάση των εγγράφων αυτών.

Ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της ΕΕ, η Φινλανδία, τον Νοέμβριο του 2005, ζήτησε από την ΕΟΚΕ, με βάση την προηγούμενη συμβολή της στη Βόρεια Διάσταση, να καταρτίσει διερευνητική γνωμοδότηση για το μέλλον της πολιτικής για τη ΒΔ. Ζητά δε στην εν λόγω γνωμοδότηση να διατυπωθούν απόψεις και συστάσεις κυρίως όσον αφορά την ενίσχυση της εν λόγω πολιτικής από τις αρχές του 2007 και έπειτα καθώς και τη βελτίωση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην πολιτική αυτή και στην εφαρμογή της.

Πληροφορίες για το ιστορικό της ΒΔ και την προηγούμενη συμβολή της ΕΟΚΕ παρατίθενται εν συντομία στο παράρτημα.

2. Οι συστάσεις της ΕΟΚΕ για την ανάπτυξη της Βόρειας Διάστασης

Η ΕΟΚΕ υιοθέτησε τον Ιούλιο του 2005 γνωμοδότηση σχετικά με την ανάπτυξη των σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας (2) και τον Σεπτέμβριο του 2005 γνωμοδότηση για το μέλλον της Βόρειας Διάστασης της ΕΕ (3). Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στα έγγραφα αυτά παραμένουν επίκαιρα και σημαντικά, αν και δεν επαναλαμβάνονται εν προκειμένω. Η παρούσα γνωμοδότηση συμπληρώνει τις προαναφερθείσες γνωμοδοτήσεις, στις οποίες θα γίνει αναφορά, όταν οι συστάσεις της νέας γνωμοδότησης θα υποβληθούν στα μέρη της Βόρειας Διάστασης.

Για την προετοιμασία της παρούσας γνωμοδότησης η ΕΟΚΕ πραγματοποίησε διερευνητική επίσκεψη στην Αγία Πετρούπολη, προκειμένου να ακούσει τις απόψεις των τοπικών φορέων για το μέλλον της Βόρειας Διάστασης. Οι απόψεις των φορέων της Νορβηγίας και της Ισλανδίας έγιναν γνωστές μέσω των επαφών της ΕΟΚΕ στα πλαίσια του ΕΟΧ.

2.1 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την περιφερειακή συνεργασία στα πλαίσια της υψηλού επιπέδου κοινής πολιτικής για τη ΒΔ της ΕΕ, της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Ρωσίας

Η Βόρεια Ευρώπη αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο ιδιαίτερα όσον αφορά τους ενεργειακούς της πόρους καθώς και τα θέματα της περιβαλλοντικής και κλιματολογικής πολιτικής. Η Βόρεια Ευρώπη χρειάζεται στενότερη πολυμερή περιφερειακή συνεργασία, στην οποία να συμμετέχουν και χώρες που δεν ανήκουν στην ΕΕ. Η συνεργασία αυτή θα συμπληρώνει τις διμερείς σχέσεις μεταξύ των χωρών της περιοχής και τις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες. Με την ανάπτυξη της περιφερειακής συνεργασίας θα προωθηθεί η σταθερότητα, η οικονομική ανάπτυξη, η ευημερία, η απασχόληση και η βιώσιμη ανάπτυξη στην περιοχή αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Είναι σαφές ότι η πολιτική για τη Βόρεια Διάσταση πρέπει να προβληθεί καλύτερα τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις χώρες εταίρους. Για τον λόγο αυτό πρέπει να χαραχθεί σαφώς διαρθρωμένη πολιτική υψηλού επιπέδου στα θεσμικά όργανα της ΕΕ (και στον ΕΟΧ), στις εθνικές κυβερνήσεις και στην κοινωνία των πολιτών.

Η ΕΟΚΕ ζητά από τη Φινλανδία να προβάλει με σθένος το θέμα αυτό κατά τη διάρκεια της Προεδρίας της και προσβλέπει στη λήψη καθοριστικών αποφάσεων και στην ανάληψη πολιτικής δέσμευσης για δυναμική πολιτική. Με τη διεύρυνση της ΕΕ, τα νέα κράτη μέλη παρέχουν χρήσιμους πόρους για την ανάπτυξη της ΒΔ. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει επίσης τις προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές, σύμφωνα με τις οποίες η ΒΔ θα πρέπει να καταστεί μόνιμη πολιτική.

Υποστηρίζεται η ενίσχυση της ΒΔ ως κοινής πολιτικής της ΕΕ, της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Ρωσίας. Η ΒΔ θα πρέπει να βασίζεται στα κύρια υφιστάμενα μέσα συνεργασίας: η πολιτική για τη ΒΔ θα πρέπει να αποτελέσει την περιφερειακή διάσταση των τεσσάρων κοινών χώρων μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας, η δε Ισλανδία και η Νορβηγία οφείλουν να συμμετέχουν σε αυτό το νέο σύνολο, σύμφωνα με τις διατάξεις της Συμφωνίας ΕΟΧ.

Τον Μάιο του 2006 πραγματοποιήθηκε διάσκεψη κορυφής μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας, όπου αποφασίστηκε η έναρξη διαπραγματεύσεων για μία νέα συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Με τον τρόπο αυτό θα δοθούν περισσότερες δυνατότητες για την ανάπτυξη της περιφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας στη βάση μιας δυναμικής πολιτικής για τη ΒΔ. Στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής για τη ΒΔ θα πρέπει να διασφαλισθεί η δυνατότητα διάρθρωσης και σταθερότερης στρατηγικής στη Βαλτική, η οποία χαράσσεται τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με ικανοποίηση την υιοθέτηση, τον Ιούνιο του 2006, από τη συμβουλευτική επιτροπή του ΕΟΧ, ψηφίσματος και έκθεσης για το «Μέλλον της πολιτικής για τη Βόρειο Διάσταση», που εκπονήθηκαν σε στενή συνεργασία με την ΕΟΚΕ κατά την επεξεργασία της παρούσας γνωμοδότησης.

Η αρχή της «κοινής ευθύνης» στη διαδικασία της ΒΔ είναι καθοριστικής σημασίας και πρέπει να τονισθεί εξ αρχής. Οι χώρες της ΒΔ που δεν είναι μέλη της ΕΕ θα πρέπει να διαδραματίσουν πλήρη ρόλο και να συμμετέχουν επί ίσοις όροις στον σχεδιασμό, στην εφαρμογή και στον έλεγχο της πολιτικής για τη ΒΔ.

Τούτο απαιτεί την ύπαρξη ισχυρών μηχανισμών, όπως, μία μόνιμη κοινή επιτροπή διακυβέρνησης, αρκετές υπο-ομάδες που θα υπάγονται στην επιτροπή αυτή καθώς και ένα αποτελεσματικό όργανο για τη λειτουργική διαχείριση. Τα μέρη θα πρέπει να συνεδριάζουν μία φορά το χρόνο για να παρακολουθούν και να καθοδηγούν την εφαρμογή της συνεργασίας στα πλαίσια της ΒΔ.

Επειδή συχνά οι δράσεις για τη ΒΔ είναι τοπικού χαρακτήρα, χρειάζεται να λειτουργούν αποτελεσματικά οι σύνδεσμοι μεταξύ των τοπικών, περιφερειακών και εθνικών διοικήσεων καθώς και η περιφερειακή συνεργασία για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της πολιτικής για τη ΒΔ.

2.2 Οι τομείς προτεραιότητας που προτείνει η ΕΟΚΕ

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η μέχρι τούδε εμπειρία από τη συνεργασία στους διάφορους τομείς προτεραιότητας της ΒΔ πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία της μελλοντικής πολιτικής. Τα θετικά αποτελέσματα από τα σχέδια εταιρικών σχέσεων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα πρέπει να αξιοποιηθούν.

2.2.1 Εστίαση της προσοχής στα υφιστάμενα σχέδια συνεργασίας στους τομείς του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας

Στα πλαίσια της συνεργασίας για το περιβάλλον που έχει ήδη ξεκινήσει, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη μόλυνση των υδάτων της Βαλτικής και του κόλπου της Φινλανδίας, στην άμεση μείωση της ρύπανσης της χερσονήσου Kuola από πυρηνικά απόβλητα καθώς και στην υποστήριξη των περιβαλλοντικών σχεδίων διασυνοριακής συνεργασίας στην περιοχή Pskov.

Πρώτος στόχος της συνεργασίας στον τομέα της εθνικής υγείας είναι η μείωση των μεταδοτικών ασθενειών, κυρίως δε του ιού ΗΙV/AIDS.

Η ΕΟΚΕ καλεί τα μέλη της ΒΔ να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες σε αυτούς τους τομείς προτεραιότητας στο πλαίσιο των ήδη υφιστάμενων σχεδίων εταιρικής σχέσης (NDEP {Περιβαλλοντική εταιρική σχέση στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης} και το σχέδιο Vodokanal στην Αγία Πετρούπολη καθώς και το NDPHS). Τα σχέδια αυτά πρέπει να ενισχυθούν και να επεκταθούν με συγκεκριμένες δράσεις και να διασφαλιστεί ότι θα είναι στο επίκεντρο της προσοχής της ΕΕ.

2.2.2 Η ανάπτυξη των υποδομών, των μεταφορών και της διοικητικής μέριμνας στην περιφέρεια αποτελεί προϋπόθεση για την προώθηση της επιχειρηματικότητας, των επενδύσεων και της οικονομικής ανάπτυξης

Η επιχειρηματικότητα, οι επενδύσεις και η οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή της ΒΔ προϋποθέτουν την ύπαρξη αποτελεσματικών συστημάτων μεταφορών και διοικητικής μέριμνας. Για τον λόγο αυτό πρέπει, στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης, να αναπτυχθεί ο διάλογος για το πώς μπορούν να βελτιωθούν οι μεταφορές και η διοικητική μέριμνα στην περιφέρεια προκειμένου να δημιουργηθούν αποτελεσματικοί σύνδεσμοι για την ικανοποίηση των αυξανόμενων αναγκών μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων στη Βόρειο Ευρώπη. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ανάπτυξη και τη διασυνοριακή σύνδεση των χερσαίων, εναέριων και θαλάσσιων μεταφορών. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην ασφάλεια των μεταφορών (π.χ. θαλάσσιων) καθώς και στη συνεργασία των τελωνειακών αρχών (τελωνειακές διασαφήσεις, πρότυπα, υγειονομικές απαιτήσεις, διαδικασία χορήγησης θεωρήσεων κλπ.) για να διευκολυνθεί η νόμιμη διέλευση των συνόρων. Από την άλλη πλευρά θα πρέπει επίσης, στο πλαίσιο της ΒΔ, να βρεθούν αποτελεσματικά μέσα για την πρόληψη των παράνομων διελεύσεων των συνόρων (π.χ. δουλεμπόριο, λαθρεμπόριο, παράνομη μετανάστευση).

Απαιτείται ένα νέο σχέδιο σύμπραξης ιδιωτικού και δημόσιου τομέα σε ό,τι αφορά τις υποδομές, τις μεταφορές και τη διοικητική μέριμνα κατά την εφαρμογή της πολιτικής της ΒΔ, και η ΕΟΚΕ προτείνει στα ενδιαφερόμενα μέρη να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την υλοποίηση ενός τέτοιου κοινού σχεδίου.

2.2.3 Ανάπτυξη της συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας και της ασφάλειας

Η διεύρυνση της ΕΕ και οι διεθνείς εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας καταδεικνύουν τη σημασία που έχει η ενίσχυση της συνεργασίας στη Βόρειο Ευρώπη στον τομέα αυτό. Η ΕΟΚΕ απευθύνει έκκληση για συντονισμό της περιφερειακής συνεργασίας και του διαλόγου ΕΕ-Ρωσίας στον τομέα της ενέργειας προκειμένου να βελτιωθεί η ασφάλεια και η διαθεσιμότητα ενέργειας. Η ΕΟΚΕ προτείνει επίσης να καθιερωθεί μία εταιρική σχέση στα πλαίσια της νέας πολιτικής της ΒΔ, που θα είναι επικεντρωμένη στη βιώσιμη ανάπτυξη των υφιστάμενων φυσικών πόρων, στην ενεργειακή απόδοση και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και στην ασφάλεια και στις περιβαλλοντικής πτυχές της μεταφοράς ενέργειας.

Ως περιοχή με μεγάλους ενεργειακούς πόρους, η περιοχή της ΒΔ είναι σημαντική όχι μόνο για τις χώρες της αλλά για ολόκληρη την Ευρώπη. Λόγω του καθοριστικής σημασίας ρόλου που διαδραματίζει για την ασφάλεια του μελλοντικού εφοδιασμού σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο της ΕΕ, αξίζει της προσοχής όλων των κρατών μελών της ΕΕ. Η εστίαση της προσοχής της νέας ενεργειακής πολιτικής της Ευρώπης (ΕΠΕ) στη Βόρειο Ευρώπη δείχνει τη σημασία της νέας πολιτικής για τη Βόρεια Διάσταση. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η Επιτροπή στη νέα Πράσινη Βίβλο της για την ενέργεια (4) αναφέρει ειδικά τη Ρωσία και τη Νορβηγία ως σημαντικούς εταίρους σε μια νέα και συνεκτική εξωτερική ενεργειακή πολιτική της ΕΕ.

Η Βόρεια Διάσταση αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ισόρροπη ανάπτυξη των ενεργειακών υποδομών της Ευρώπης. Θα απαιτηθούν σημαντικές επενδύσεις στην περιοχή της ΒΔ για να εξασφαλιστεί επαρκές επίπεδο ενεργειακού εφοδιασμού στο μέλλον, όσον αφορά τόσο τις υποδομές για τη μεταφορά ενέργειας όσο και την εκμετάλλευση των αποθεμάτων φυσικού αερίου στην περιοχή. Αυξημένες επενδύσεις σημαίνουν οικονομική ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της απασχόλησης και υψηλότερων επιπέδων δραστηριότητας και σε βιομηχανίες που δεν συνδέονται άμεσα με την εκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων. Ωστόσο, είναι σημαντικό η εκμετάλλευση, ειδικότερα, των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, να βασίζεται στη βιώσιμη ανάπτυξη, στα υψηλότερα δυνατά επίπεδα περιβαλλοντικών προτύπων και στον σεβασμό των επιθυμιών των αυτόχθονων πληθυσμών.

Απαιτείται ένα συντονισμένο σύστημα ελέγχου των θαλάσσιων οικοσυστημάτων στον Βορρά που θα πρέπει να αποτελεί τμήμα της διασυνοριακής συνεργασίας της ΒΔ. Είναι σημαντικό η εκμετάλλευση των αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου να συμβαδίζει με μια βιώσιμη αλιευτική βιομηχανία και με ένα υγιές θαλάσσιο περιβάλλον. Πρέπει να διασφαλιστούν τα μέγιστα δυνατά επίπεδα ασφάλειας για τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή της ΒΔ· η ανάγκη αυτή θα αυξήσει ακόμη περισσότερο τη μεταφορά υγρού φυσικού αερίου (LNG) στο μέλλον.

Εν προκειμένω είναι ευπρόσδεκτη η πρόταση της νορβηγικής κυβέρνησης του Μαρτίου 2006 για ένα νέο και περισσότερο συντονισμένο σύστημα ελέγχου του θαλάσσιου οικοσυστήματος στον Βορρά. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει με ικανοποίηση το ψήφισμα με θέμα «Ο Βορράς της Ευρώπης: θέματα ενέργειας και περιβάλλοντος» που υιοθέτησε τον Μάιο του 2006 η μικτή κοινοβουλευτική επιτροπή του ΕΟΧ και του οποίου τα συμπεράσματα συνάδουν με τις απόψεις της παρούσας γνωμοδότησης.

Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι κατά τη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας στην περιοχή της ΒΔ, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ταχέως αυξανόμενη μεταφορά ενέργειας στον Κόλπο της Φινλανδίας και στη Βαλτική, ειδικότερα σε ό,τι αφορά την οργάνωση και την ασφάλεια των μεταφορών καθώς και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για το περιβάλλον.

2.2.4. Επικέντρωση των προσπαθειών στη κοινωνία των πολιτών, στα δίκτυα συνεργασίας και στη ενημέρωση του κοινού

2.2.4.1 Ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών, των κοινών δημοκρατικών αξιών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του ανοικτού κοινωνικού διαλόγου

Προϋπόθεση για την επιτυχή συνεργασία μεταξύ των εταίρων της ΒΔ αποτελεί η εφαρμογή κοινών αξιών σε κάθε χώρα της ΒΔ. Ο δημοκρατικός πλουραλισμός, η δυναμική κοινωνία των πολιτών και ο ανοικτός κοινωνικός διάλογος καθώς και η λειτουργική οικονομία της αγοράς αλληλοσυμπληρώνονται. Πρέπει να καταβληθούν σύντονες προσπάθειες για την προώθηση των θεμάτων αυτών, κυρίως στη Ρωσία όπου απαιτούνται δημοκρατικοί θεσμοί και η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.

Στη γνωμοδότησή της του Ιουλίου 2005 για τις σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας, η ΕΟΚΕ επεσήμανε ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην κατάσταση που επικρατεί στη Ρωσία για το σημαντικό αυτό θέμα. Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο νέος νόμος που αφορά τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχει οδηγήσει σε περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης. Τούτο θα πρέπει να διορθωθεί κατά την εφαρμογή του νόμου στο μέλλον. Όταν οι αρχές της Ρωσίας αναπτύσσουν με πειστικό τρόπο την πολιτική τους και τις πρακτικές τους με στόχο την επίτευξη εποικοδομητικών και ανοικτών σχέσεων με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, υποστηρίζεται ευρέως η στενή συνεργασία με τη Ρωσία. Για παράδειγμα, θα ήταν σημαντικό για το Επιμελητήριο του Πολίτη (Civic Chamber) που συστάθηκε στη Ρωσία να εξελιχθεί σε ένα αξιόπιστο όργανο ενίσχυσης του λειτουργικού κοινωνικού διαλόγου. Πρέπει να υποστηριχτούν οι προσπάθειες ενίσχυσης της ικανότητας των φορέων της κοινωνίας των πολιτών της Ρωσίας προκειμένου να βελτιωθεί η ετοιμότητά τους για την πραγματοποίηση εποικοδομητικού διαλόγου.

Τα θέματα αυτά θα πρέπει να προωθηθούν και στα πλαίσια της περιφερειακής συνεργασίας της ΒΔ, στην οποία συμμετέχει και η Ρωσία.

2.2.4.2 Προώθηση των διασυνοριακών δικτύων συνεργασίας της κοινωνίας των πολιτών

Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την υλοποίηση ανοικτού και λειτουργικού διασυνοριακού διαλόγου με στόχο την προώθηση των θεμάτων που προαναφέρθηκαν. Η ευθύνη και ο ρόλος των φορέων της κοινωνίας είναι ιδιαίτερα σημαντικοί εν προκειμένω και είναι σημαντικό οι διάφορες κύκλοι της κοινωνίας των πολιτών να αναλαμβάνουν οι ίδιοι πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας στους τομείς των δραστηριοτήτων τους. Η «κοινή ευθύνη» στα πλαίσια της ΒΔ δεν περιορίζεται μόνο στις κυβερνήσεις αλλά αφορά και την κοινωνία των πολιτών και τους φορείς της στις διάφορες χώρες της ΒΔ. Η αποτελεσματική εφαρμογή της πολιτικής για τη ΒΔ μπορεί να επιτευχθεί μόνον εάν οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία.

Στα πλαίσια της πολιτικής της ΒΔ πρέπει υποστηριχθεί η δυνατότητα δημιουργίας δικτύων για τον διάλογο και τη συνεργασία μεταξύ των φορέων της κοινωνίας των πολιτών στις διάφορες χώρες της ΒΔ καθώς και σε επιμέρους περιφέρειες όπως για παράδειγμα στην βορειοδυτική Ρωσία. Η διασυνοριακή συνεργασία «διαπροσωπικού χαρακτήρα»(people-to-people) πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της πολιτικής αυτής. Πρέπει να προωθηθούν η κινητικότητα, η ανάπτυξη των ανθρώπινων πόρων, η ανταλλαγή εμπειριών, τεχνογνωσίας και πληροφοριών καθώς και η αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων. Η διασυνοριακή συνεργασία πρέπει να καλύπτει όλους τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, τους επιχειρηματίες, τις ΜΜΕ και άλλες επιχειρήσεις, τους μισθωτούς, τους νέους και τους σπουδαστές, τις γυναίκες, τους επιστήμονες και τους καλλιτεχνικούς κύκλους, τις μειονότητες, τις ομάδες προστασίας του περιβάλλοντος, τους γεωργικούς και δασοκομικούς κλάδους, τους καταναλωτές. Οι διασυνοριακές δράσεις πρέπει να συμβάλλουν στη δημιουργία συγκεκριμένων εταιρικών σχέσεων και πρωτοβουλιών για κοινά σχέδια μεταξύ των φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Πρέπει να υπάρχουν απλές διαδικασίες που θα επιτρέπουν στους φορείς να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για κοινά σχέδια στο πλαίσιο της Βόρειας Διάστασης.

Η ανάπτυξη λειτουργικών τριμερών σχέσεων και αγορών εργασίας σε όλα τα μέρη της ΒΔ θα πρέπει να έχει ως στόχο την ισορροπία μεταξύ θεμιτού ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις και καλών συνθηκών εργασίας για τους εργαζόμενους. Οι εργασιακές σχέσεις και η αγορά εργασίας έχουν ήδη αναπτυχθεί ικανοποιητικά σε πολλές χώρες και οι σχετικές γνώσεις πρέπει να διαδίδονται και σε οργανώσεις χωρών με χαμηλότερη ανάπτυξη. Η πολιτική για τη ΒΔ θα πρέπει να αποτελέσει το κατάλληλο πλαίσιο για την έναρξη διασυνοριακών σχεδίων στον τομέα αυτό. Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων σε κάθε χώρα της ΒΔ είναι να μεριμνούν ώστε στις πρωτοβουλίες και στη νομοθεσία που αποσκοπεί σε οικονομική και κοινωνική αλλαγή και σε βελτίωση της απασχόλησης να λαμβάνονται υπόψη κατά ισόρροπο τρόπο τα συμφέροντά τους. Προς το σκοπό αυτό, οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις συζητήσεις που αφορούν θέματα της αγοράς εργασίας.

2.2.4.3 Καλύτερη ενημέρωση του κοινού

Η δημόσια προβολή της Βόρειας Διάστασης δεν είναι καθόλου ικανοποιητική. Είναι ελάχιστα γνωστή, τόσο στα κράτη μέλη της ΕΕ όσο και στις χώρες της ΒΔ. Για τον λόγο αυτό, οι χώρες της ΒΔ πρέπει να βελτιώσουν σημαντικά τους διαύλους ενημέρωσης και παροχής πληροφοριών. Απαιτείται επαρκής ενημέρωση για τη Βόρεια Διάσταση, διότι μόνο με αυτή είναι δυνατή η ενίσχυση του ενδιαφέροντος της κοινωνίας των πολιτών για τη ΒΔ και η ενθάρρυνση των φορέων της να συμμετέχουν και να συμβάλλουν σε όλη τη διαδικασία. Εξάλλου, οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει λειτουργούν ως πηγές διάδοσης πληροφοριών στην κοινωνία και θα πρέπει, προς το σκοπό αυτό, να αναληφθούν δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Είναι σαφές ότι απαιτείται ένα κέντρο στην περιοχή της Βόρειας Διάστασης, το οποίο να αναλάβει το προαναφερθέν έργο ενημέρωσης, τη χρηματοδότηση και τον πρακτικό συντονισμό των δικτύων και των επαφών. Τα μέρη της ΒΔ θα πρέπει να αποφασίσουν για την ίδρυση του κέντρου αυτού. Η ΕΟΚΕ προτείνει το γραφείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αγία Πετρούπολη, το οποίο έκλεισε πρόσφατα, να επαναλειτουργήσει ειδικά για τον σκοπό αυτό και να αναλάβει τις επιχειρησιακές λειτουργίες που από κοινού έχει αναγνωριστεί ότι εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της ΒΔ. Ενδείκνυται επίσης να εξεταστεί το κατά πόσο αυτές οι λειτουργίες μπορούν να ανατεθούν στη γραμματεία ενός εκ των περιφερειακών οργάνων που αναφέρονται στο σημείο 2.4.

2.2.5 Προσοχής χρήζουν και οι σχέσεις με την κοινωνία των πολιτών της Λευκορωσίας

Στις συζητήσεις για την ανάπτυξη της πολιτικής της ΒΔ έχει προταθεί κατά τον άλφα ή βήτα τρόπο να καλύπτεται και η Λευκορωσία. Αν και από γεωγραφική άποψη κάτι τέτοιο δικαιολογείται, η τρέχουσα πολιτική κατάσταση στη χώρα αυτή δεν καθιστά δυνατή την επίσημη συνεργασία. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ, επισημαίνει ότι τα θέματα που αναφέρθηκαν προηγουμένως και κυρίως στο σημείο 2.2.4., είναι ιδιαίτερα σημαντικά και για τη Λευκορωσία.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τα θέματα αυτά μπορούν διευθετηθούν με την ανάπτυξη επαφών των εταίρων της κοινωνίας των πολιτών με τους αντίστοιχους εταίρους της Λευκορωσίας. Η ΕΟΚΕ, από την πλευρά της, προτίθεται να συνεχίσει την ενίσχυση των επαφών αυτών και προτείνει παρόμοια δράση να αναληφθεί και στα πλαίσια της ΒΔ.

Η ΕΟΚΕ προετοιμάζει χωριστή γνωμοδότηση για τις σχέσεις ΕΕ-Λευκορωσίας.

2.3 Η ανάγκη διαβούλευσης της κοινωνίας των πολιτών ως βασικού στοιχείου του μηχανισμού συνεργασίας της Βόρειας Διάστασης- η ΕΟΚΕ είναι έτοιμη να παράσχει τη συμβολή της

Πρέπει να δημιουργηθεί ένας λειτουργικός μηχανισμός διαβούλευσης στα πλαίσια της ΒΔ ούτως ώστε οι βασικοί φορείς της κοινωνίας των πολιτών να μπορούν με τις απόψεις τους, τις προτάσεις τους και τη γνώση τους να επηρεάζουν την εφαρμογή και τον έλεγχο της ΒΔ.

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πραγματοποίηση ετήσιας συνεδρίασης με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών, όπως αυτή που επί χρόνια γινόταν στο πλαίσιο της συνεργασίας στη Μεσόγειο, θα μπορούσε εν προκειμένω να αποτελέσει τη λύση. Από τη συνεργασία στη Μεσόγειο έχει αποκτηθεί ιδιαίτερα θετική εμπειρία, όπως και από τη συμβουλευτική επιτροπή στα πλαίσιο της συνεργασίας στον ΕΟΧ. Εξάλλου, ενδείκνυται η συγκρότηση συμβουλευτικού σώματος της κοινωνίας των πολιτών που να υπάγεται στην επιτροπή διαχείρισης της ΒΔ που προτείνεται στο σημείο 2.1, τέταρτη παράγραφος, το οποίο να συμμετέχει συστηματικά στον έλεγχο της πολιτικής και στην προετοιμασία της ετήσιας συνεδρίασης..

Τούτο θα δώσει τη δυνατότητα στους αρμόδιους για την πολιτική της ΒΔ να αξιοποιήσουν τη συμβολή των διαφόρων φορέων της κοινωνίας των πολιτών κατά την εφαρμογή της ΒΔ στο οικονομικό και κοινωνικό σκέλος.

Η ΕΟΚΕ έχει ήδη διοργανώσει δύο διασκέψεις στις οποίες συμμετείχαν φορείς της κοινωνίας των πολιτών από διάφορες χώρες της ΒΔ. Η ΕΟΚΕ με την πάροδο των ετών έχει ενισχύσει τις σχέσεις της με τους σημαντικότερους φορείς της κοινωνίας των πολιτών σε όλες τις χώρες που δεν ανήκουν στην ΕΕ. Εξάλλου, έχει ήδη την εμπειρία της συνεργασίας της κοινωνίας των πολιτών στην περιοχή την οποία μπορεί να αξιοποιήσει άμεσα.

Η ΕΟΚΕ είναι επίσης πρόθυμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο για τη συμμετοχή των φορέων της κοινωνίας των πολιτών στην εφαρμογή της μελλοντικής πολιτικής της ΒΔ. Η ΕΟΚΕ προτίθεται να συστήσει ειδική ομάδα παρακολούθησης και να αναλάβει ηγετικό ρόλο για τη διοργάνωση ετήσιων συνεδριάσεων των φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Παράλληλα, η υφιστάμενη συνεργασία στο πλαίσιο του ΕΟΧ μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη. Στόχος των συνεδριάσεων αυτών θα είναι να προταθούν κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της ΒΔ, κυρίως σε τομείς που αφορούν τη λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών όπως τα θέματα αναφέρονται στο σημείο 2.2.4. Η ΕΟΚΕ προτείνει τα ανωτέρω να περιληφθούν στον επίσημο μηχανισμό συνεργασίας της ΒΔ.

2.4 Τα περιφερειακά όργανα αποτελούν τη φυσική αφετηρία για τη διαχείριση της συνεργασίας της ΒΔ

Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την ιδέα τα υφιστάμενα περιφερειακά όργανα συνεργασίας, όπως το Συμβούλιο των κρατών της Βαλτικής Θάλασσας (CBSS), το Ευρωαρκτικό Συμβούλιο της Θάλασσας του Μπάρεντς (BEAC), το Σκανδιναβικό Συμβούλιο Υπουργών (NMC) και το Αρκτικό Συμβούλιο, να διαδραματίσουν καθοριστικής σημασίας ρόλο στην εφαρμογή της Βόρειας Διάστασης. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να προωθηθεί ο συντονισμός και η συνεργασία μεταξύ των οργάνων αυτών και της προτεινόμενης, στο σημείο 2.1, επιτροπής διαχείρισης της ΒΔ, εφόσον αποτελούν τη φυσική απαρχή για τη συνολική διαχείριση της ΒΔ.

Στα πλαίσια αυτά η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να έχει δυνατότητα συμμετοχής στη συνεργασία της ΒΔ μέσω των δικών της δικτύων συνεργασίας (π.χ. του BASTUN για τους μισθωτούς, του BAC για τον επιχειρηματικό κόσμο και του BCCA για τα εμπορικά επιμελητήρια και διάφορους ΜΚΟ) και των σχέσεων που έχουν καθιερωθεί από τα δίκτυα αυτά με τους προαναφερθέντες οργανισμούς.

2.5 Πρέπει να είναι σαφή τα μέτρα χρηματοδότησης της ΒΔ

Στόχος πρέπει να είναι η ανάπτυξη συγκεκριμένων σχεδίων εταιρικών σχέσεων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα (PPP), όπου θα ορίζονται σαφώς οι εταίροι, τα προγράμματα δράσης, τα χρονοδιαγράμματα και οι προϋπολογισμοί.

Ακόμη και στην περίπτωση όπου οι χώρες εταίροι δεν είναι ακόμη έτοιμες να αναλάβουν ένα σχέδιο εταιρικής σχέσης, θα πρέπει, για παράδειγμα, να καταλήξουν σε συμφωνία επί ετήσιας βάσεως για τα σημαντικότερα μέτρα των προγραμμάτων καθώς και για την εφαρμογή και χρηματοδότησή τους.

Όσον αφορά τα μέτρα που προτείνουν οι φορείς της κοινωνίας των πολιτών (βλέπε ειδικότερα στο σημείο 2.2.4) είναι σημαντικό να καθοριστεί μία διαδικασία για τη χρηματοδότηση μικρής κλίμακας δράσεων η οποία να βασίζεται σε μια όσο το δυνατόν απλούστερη διαδικασία υποβολής αιτήσεων. Απαιτείται τεχνική βοήθεια για την υποβολή αιτήσεων. Επίσης είναι ιδιαίτερα σημαντικό η διαδικασία εξέτασης και έγκρισης του προτεινόμενου σχεδίου να είναι ευέλικτη, απλή και μη χρονοβόρα. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών θα πρέπει να συμμετέχουν στην εξέλιξη της εν λόγω διαδικασίας.

Το Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης (ENPI) πρέπει να αποτελεί, από πλευράς της ΕΕ, σημαντική πηγή χρηματοδότησης των μέτρων της ΒΔ. Σημαντικό τμήμα του ENPI πρέπει να διατίθεται στα σχέδια και τις δραστηριότητες της ΒΔ, ενώ πρέπει να διατίθενται επαρκείς πόροι για τη διαχείριση της ΒΔ.

Επαρκής χρηματοδότηση θα πρέπει επίσης να χορηγηθεί από τη Ρωσία και οι μηχανισμοί χρηματοδότησης της Νορβηγίας και του ΕΟΧ είναι απαραίτητοι για την εφαρμογή της περιφερειακής και διασυνοριακής συνεργασίας στην περιοχή της ΒΔ. Επίσης οι άλλοι διεθνείς και εθνικοί φορείς χρηματοδότησης που ήδη συμμετέχουν στα σχέδια της ΒΔ (EBRD, EIB, NIB κλπ) εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα σημαντικοί προκειμένου να διασφαλιστεί η ουσιαστική και αποτελεσματική εφαρμογή της κοινής πολιτικής της ΒΔ στο μέλλον.

Απαιτείται η αποτελεσματική διάδοση στην κοινωνία των πολιτών ευκόλως κατανοητών πληροφοριών για τη χρηματοδότηση, για τις πηγές της καθώς και για τις διαδικασίες υποβολής αιτήσεων χρηματοδότησης σχεδίων.

Βρυξέλλες, 5 Ιουλίου 2006 Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Anne-Marie SIGMUND

(1) http://europa.eu.int/comm/external_relations/north_dim/doc/guidelines05.pdf

(2) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ για τις «Σχέσεις ΕΕ-Ρωσίας»Ε:Ε:. C 294 της 25.11.2005, σελ. .33

(3) Γνωμοδότηση ΕΟΚΕ για τη «Βόρεια Διάσταση και το σχέδιο δράσης της»Ε.Ε. C 24 της 31/01/2006, σελ. .34

(4) Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής για την «Ευρωπαϊκή στρατηγική για αειφόρο, ανταγωνιστική και ασφαλή ενέργεια», 8 Μαρτίου 2006