ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Στρατηγική για τη διεύρυνση και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2012-2013 /* COM/2012/0600 final */





ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Στρατηγική για τη διεύρυνση και κυριότερες προκλήσεις για την περίοδο 2012-2013 1. Εισαγωγή Η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ εφαρμόζεται επί τέσσερις δεκαετίες και πλέον. Με τις διαδοχικές προσχωρήσεις ο αριθμός των μελών αυξήθηκε σταδιακά από έξι αρχικά σε 27. Η Κροατία πρόκειται να αποτελέσει το 28ο μέλος την 1η Ιουλίου 2013. Μέσω της πολιτικής διεύρυνσης, η ΕΕ από την αρχή ανταποκρίθηκε στη θεμιτή προσδοκία των λαών της ηπείρου μας να είναι ενωμένοι σε μια κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια. Συνένωσε έθνη και πολιτισμούς, εμπλουτίζοντας την ΕΕ με την πολυμορφία και τον δυναμισμό που της προσέδωσε. Πάνω από τα τρία τέταρτα των κρατών μελών της ΕΕ είναι πρώην χώρες της «διεύρυνσης». Σε μια εποχή που η ΕΕ αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις και μεγάλη παγκόσμια αβεβαιότητα και αποκτά νέα δυναμική για οικονομική, χρηματοπιστωτική και πολιτική ενοποίηση, η πολιτική διεύρυνσης συνεχίζει να συμβάλλει στην ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία στην ήπειρό μας. Στο πλαίσιο αυστηρών αλλά δίκαιων προϋποθέσεων, η προοπτική προσχώρησης οδηγεί σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, μετατρέποντας τις κοινωνίες και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Συγχρόνως, η διεύρυνση ενισχύει τα πολιτικά και οικονομικά πλεονεκτήματα της Ένωσης. Ασκώντας ηγετικό ρόλο με την πολιτική διεύρυνσης, η ΕΕ μπορεί να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα μιας ισχυρότερης και περισσότερο ενωμένης ηπείρου, αποδεικνύοντας επίσης τη συνεχή ικανότητά της να αποτελεί παγκόσμιο παράγοντα. Η τελευταία διεύρυνση για να περιληφθούν οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης όχι μόνο ενοποίησε την Ανατολή και τη Δύση μετά από δεκαετίες τεχνητής διάσπασης, αλλά απέδωσε και αμοιβαία οφέλη βαθύτερης εμπορικής ολοκλήρωσης, ευρύτερη εσωτερική αγορά, οικονομίες κλίμακας και αυξημένες επενδύσεις και ευκαιρίες απασχόλησης. Από την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης έως την πραγματική προσχώρηση, οι εξαγωγές από την ΕΕ προς τις προσχωρούσες χώρες υπερτριπλασιάστηκαν. Εκτιμάται ότι η ήδη υψηλή ανάπτυξη αυτών των χωρών την ίδια περίοδο οφειλόταν κατά το ένα τρίτο στη διεύρυνση. Η ενίσχυση του κράτους δικαίου και της δημοκρατικής διακυβέρνησης έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαδικασία διεύρυνσης. Τα διδάγματα που αποκομίστηκαν από τις προηγούμενες διευρύνσεις επισημαίνουν ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση σε αυτούς τους τομείς και να βελτιωθεί περαιτέρω η ποιότητα της διαδικασίας. Το κράτος δικαίου στηρίζει και προωθεί περισσότερο τη σταθερότητα σε μια περιοχή που πρόσφατα σημαδεύτηκε από συγκρούσεις και ενισχύει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στη νοτιοανατολική Ευρώπη που ευνοεί την ανάπτυξη και την προσέλκυση επενδύσεων, τη μεγαλύτερη περιφερειακή συνεργασία και την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων όπως η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς. Επίσης, αντιμετωπίζει ζητήματα που απασχολούν άμεσα τους πολίτες τόσο στην ΕΕ όσο και στις χώρες της διεύρυνσης, όπως η δικαιοσύνη, η ασφάλεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Με την έγκριση, τον Ιούνιο, από το Συμβούλιο της πρότασης της Επιτροπής για μια νέα προσέγγιση στον δικαστικό τομέα και στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας εντός του διαπραγματευτικού πλαισίου για το Μαυροβούνιο, το κράτος δικαίου αποκτά σταθερή βάση στο επίκεντρο της ενταξιακής διαδικασίας, θέτοντας επίσης τα θεμέλια για τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Κατά το προηγούμενο έτος, κυριάρχησαν στο πολιτικό θεματολόγιο της ΕΕ τα σημερινά προβλήματα της Ευρωζώνης. Μαζί με την πρόσφατη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση αυτό κατέδειξε την αλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομιών τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωζώνη τονίζουν τη σημασία της περαιτέρω παγίωσης της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της προώθησης των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης, μεταξύ άλλων και στις χώρες της διεύρυνσης. Η ενισχυμένη οικονομική, χρηματοπιστωτική και πολιτική ενοποίηση που θα προκύψει στο πλαίσιο της ΕΕ θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη στη διαδικασία διεύρυνσης. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των χωρών της διεύρυνσης στην κρίση αποτελεί θέμα κοινού ενδιαφέροντος. Η διαδικασία διεύρυνσης αποτελεί ισχυρό εργαλείο για τον σκοπό αυτό. Μια ισχυρότερη, διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι σε καλύτερη θέση να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις. Ο δυναμισμός της τουρκικής οικονομίας, για παράδειγμα, ο γεωπολιτικός ρόλος της Τουρκίας, η συμβολή της στην ενεργειακή ασφάλεια και ο νεαρός πληθυσμός της αποτελούν ευκαιρία τόσο για την Τουρκία όσο και για την ΕΕ στο πλαίσιο μιας ενταξιακής προοπτικής. Η αντιμετώπιση των κινδύνων αστάθειας στα Δυτικά Βαλκάνια είναι προφανώς προς το κοινό συμφέρον μας, δεδομένων των συνεπειών του πολέμου και της διαίρεσης που πλήττει αυτή την περιοχή. Η διαδικασία διεύρυνσης στηρίζει τους οπαδούς της μεταρρύθμισης στην περιοχή, εδραιώνοντας περαιτέρω τη μετά τον πόλεμο μετάβασή της στη δημοκρατία. Συμβάλλει στην αποφυγή του πολύ υψηλότερου κόστους που θα είχε ενδεχομένως η αντιμετώπιση των συνεπειών της αστάθειας. Η ενίσχυση της σταθερότητας και της δημοκρατίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη αποτελεί επίσης επένδυση σε μια ισχυρή και βιώσιμη δημοκρατία στην ευρύτερη περιοχή των γειτονικών χωρών της ΕΕ. Η ανανεωμένη συναίνεση για τη διεύρυνση, που επετεύχθη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση για την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ. Η πολιτική αυτή βασίζεται στις ακόλουθες αρχές: παγίωση των δεσμεύσεων, εφαρμογή δίκαιων και αυστηρών προϋποθέσεων και καλύτερη επικοινωνία με τους πολίτες, σε συνδυασμό με την ικανότητα της ΕΕ να ενσωματώνει νέα μέλη. Το παρόν πρόγραμμα της διεύρυνσης καλύπτει τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, την Τουρκία και την Ισλανδία. Η ΕΕ διακήρυσσε πάντα ότι η πολιτική της έναντι των Δυτικών Βαλκανίων προέβλεπε την ευρεία συμμετοχή, και τα διαδοχικά Ευρωπαϊκά Συμβούλια επιβεβαίωσαν ότι το μέλλον όλης της περιοχής βρίσκεται εντός της ΕΕ. Η διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης παραμένει το κοινό πλαίσιο για τις απαραίτητες προετοιμασίες. Η διατήρηση της αξιοπιστίας της διαδικασίας διεύρυνσης έχει καθοριστική σημασία για την επιτυχία της. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εξασφαλιστεί ότι στις χώρες της διεύρυνσης θα συνεχιστούν εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις, ούτως ώστε αυτές να εκπληρώσουν τα καθορισμένα κριτήρια, και ιδίως τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Σημαίνει επίσης ότι πρέπει να εξασφαλιστεί η υποστήριξη των κρατών μελών και των πολιτών τους. Είναι απαραίτητο να προωθηθεί η κατανόηση και ο τεκμηριωμένος διάλογος σχετικά με τον αντίκτυπο της πολιτικής διεύρυνσης, ιδιαίτερα σε μια εποχή που η ΕΕ αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Στο πλαίσιο αυτό είναι βασική η αρχή των επιδόσεων κάθε χώρας. Ο ρυθμός με τον οποίο κάθε χώρα οδεύει προς την προσχώρηση εξαρτάται από τις επιδόσεις της όσον αφορά την εκπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων. Η διεύρυνση είναι, επομένως, εξ ορισμού σταδιακή διαδικασία, η οποία βασίζεται σε σταθερή και βιώσιμη εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων από τις ενδιαφερόμενες χώρες. Η νέα προσέγγιση των διαπραγματεύσεων στον τομέα του κράτους δικαίου απαιτεί να επιτευχθούν ικανοποιητικές επιδόσεις εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας διαπραγματεύσεων. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να εδραιωθούν βαθιά, προκειμένου να είναι αμετάκλητες. Η επικείμενη προσχώρηση της Κροατίας, η έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με το Μαυροβούνιο, τον Ιούνιο, και το καθεστώς υποψήφιας χώρας για τη Σερβία, τον Μάρτιο, δείχνουν ότι η ΕΕ τηρεί τις δεσμεύσεις της μόλις εκπληρωθούν οι προϋποθέσεις. Οι θετικές αυτές εξελίξεις εκπέμπουν επίσης ένα ισχυρό μήνυμα σχετικά με τη μετασχηματιστική δύναμη της διεύρυνσης και τις δυνατότητες μιας περιοχής η οποία κατακερματίστηκε από τον πόλεμο πριν από χρονικό διάστημα μόλις μισής γενιάς. Ενεργούν ως κίνητρο και ενθάρρυνση προς όλες τις χώρες της περιοχής να επιταχύνουν τις προετοιμασίες τους για την ενδεχόμενη προσχώρησή τους στην ΕΕ. Κατά το προηγούμενο έτος, σημειώθηκαν στις χώρες της διεύρυνσης ορισμένες θετικές εξελίξεις. Εκτός από αυτές που αφορούν την Κροατία, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία, θετικά αποτελέσματα επιτεύχθηκαν και στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, όπου ο ενταξιακός διάλογος υψηλού επιπέδου είχε ως αποτέλεσμα οι αρχές να επικεντρωθούν περισσότερο στις μεταρρυθμίσεις. Ο διάλογος μεταξύ της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης στην Αλβανία συνέβαλε στο να ξεπεραστεί σε μεγάλο βαθμό το πολιτικό αδιέξοδο με τη θέσπιση εκλογικής και κοινοβουλευτικής μεταρρύθμισης. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ισλανδία προχωρούν ικανοποιητικά. Η Τουρκία υποστήριξε ενεργά το νέο θετικό πρόγραμμα που ανακοινώθηκε πέρυσι και δρομολογήθηκε από την Επιτροπή τον Μάιο του 2012. Συγχρόνως, οι μεταρρυθμίσεις εκκρεμούν ακόμη στις περισσότερες χώρες. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η χρηστή διακυβέρνηση, το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, η διοικητική ικανότητα, η ανεργία, η οικονομική μεταρρύθμιση και η κοινωνική ένταξη παραμένουν σοβαρές προκλήσεις. Συχνά είναι ανάγκη να αναληφθούν μεγαλύτερες ευθύνες για τις μεταρρυθμίσεις και να συγκεντρωθεί η απαιτούμενη πολιτική βούληση για την επίτευξη προόδου. Η ενίσχυση της ελευθερίας της έκφρασης και της ανεξαρτησίας των μέσων ενημέρωσης παραμένει σημαντική πρόκληση. Η διαδικασία προσχώρησης εξακολουθεί να επηρεάζεται ενίοτε αρνητικά από διμερή ζητήματα. Η διαδικασία διεύρυνσης είναι από τη φύση της ανοιχτή σε όλους και απαιτεί ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Στις χώρες της διεύρυνσης, η ευρεία πολιτική συναίνεση και η στήριξη του πληθυσμού για τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις συμβάλλουν σημαντικά στη μεταβολή που είναι απαραίτητη για την πρόοδο στην πορεία προς την ΕΕ. Η παρούσα ανακοίνωση εξετάζει το σημερινό στάδιο του προγράμματος διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με βάση τις συνοδευτικές διεξοδικές αναλύσεις ανά χώρα[1], προβαίνει σε απολογισμό των επιτευγμάτων των χωρών αυτών στην προετοιμασία τους για την προσχώρηση, του σημείου στο οποίο έχουν φθάσει τη στιγμή αυτή, καθώς και των προοπτικών τους για τα επόμενα έτη και, εν προκειμένω, προβαίνει σε σειρά συστάσεων. Όπως και κατά τα προηγούμενα έτη, ιδιαίτερη προσοχή δίδεται σε ορισμένες βασικές προκλήσεις, όπως για παράδειγμα στη στήριξη που παρέχει η ΕΕ στις χώρες της διεύρυνσης, μεταξύ άλλων μέσω του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας. 2. Κυριότερες προκλήσεις 2.1. Το κράτος δικαίου στο επίκεντρο της πολιτικής διεύρυνσης Η εμπειρία των τελευταίων διευρύνσεων και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες της διεύρυνσης καθιστούν απαραίτητο να τεθεί το κράτος δικαίου στο επίκεντρο της πολιτικής διεύρυνσης. Μια νέα προσέγγιση των διαπραγματεύσεων στον δικαστικό τομέα και στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας προτάθηκε στο έγγραφο στρατηγικής του περασμένου έτους και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο. Η προσέγγιση αυτή εκφράστηκε σε πλαίσιο διαπραγματεύσεων που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2012 για τις διαπραγματεύσεις με το Μαυροβούνιο, στο οποίο το κράτος δικαίου ευρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο της ενταξιακής διαδικασίας και θέτει τα θεμέλια για τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Οι χώρες που επιθυμούν να προσχωρήσουν στην Ένωση πρέπει να αποδείξουν την ικανότητά τους να ενισχύσουν την εφαρμογή των αξιών στις οποίες βασίζεται η Ένωση σε όλα τα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης. Πρέπει να θεσπίσουν και να προωθήσουν από το αρχικό ήδη στάδιο την ορθή λειτουργία των βασικών θεσμών που απαιτούνται για τη δημοκρατική διακυβέρνηση και το κράτος δικαίου, από το εθνικό Κοινοβούλιο μέσω της κυβέρνησης και του δικαστικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων και του εισαγγελέα, καθώς και των υπηρεσιών επιβολής του νόμου. Υπάρχουν ορισμένες βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες χώρες της διεύρυνσης στους ακόλουθους τομείς: Όσον αφορά το δικαστικό σύστημα, οι χώρες πρέπει να διασφαλίσουν ότι είναι ανεξάρτητο, αμερόληπτο και υπόλογο, και ικανό να εξασφαλίσει αμερόληπτες δίκες. Οι χώρες πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι τα δικαστικά τους συστήματα λειτουργούν αποτελεσματικά, χωρίς υπερβολική διάρκεια των διαδικασιών. Εν προκειμένω, οι στρατηγικές για τη δικαστική μεταρρύθμιση έχουν πλέον θεσπιστεί στις περισσότερες χώρες. Έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την ενίσχυση της ανεξαρτησίας του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου και σε ορισμένες περιπτώσεις όσον αφορά τις νέες διαδικασίες για τους διορισμούς δικαστών. Εντούτοις, εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές προκλήσεις, και ιδίως πρέπει να εξασφαλιστούν ισχυρότερες διαδικασίες για τον διορισμό δικαστών και εισαγγελέων, να επιτευχθεί η ορθή ισορροπία μεταξύ της δικαστικής ανεξαρτησίας και της λογοδοσίας, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης του ζητήματος της δικαστικής ασυλίας, και να μειωθεί σε πολλές περιπτώσεις ο όγκος εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων. Η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα. Εκτός από τις νομοθετικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις, σε πολλές περιπτώσεις πρέπει να αλλάξει η δικαστική νοοτροπία ώστε να εστιαστεί περισσότερο στην παροχή υπηρεσίας προς τους πολίτες. Η διαφθορά εξακολουθεί να είναι διαδεδομένη στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Η διαφθορά υπονομεύει το κράτος δικαίου, έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον των επιχειρήσεων και τους εθνικούς προϋπολογισμούς και επηρεάζει δυσμενώς την καθημερινή ζωή των πολιτών σε τομείς όπως η υγεία και η εκπαίδευση. Η εξάπλωση της διαφθοράς επιτρέπει τη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Οι χώρες πρέπει να εξασφαλίσουν ένα ισχυρό πλαίσιο για την πρόληψη της διαφθοράς, ιδίως όσον αφορά τη μεγαλύτερη διαφάνεια στους δημόσιους φορείς και τη χρησιμοποίηση των δημόσιων πόρων. Τα όργανα επιβολής του νόμου πρέπει να είναι προδραστικά, καλά συντονισμένα και αποτελεσματικά, ούτως ώστε να εξασφαλίζουν ότι οι περιπτώσεις διαφθοράς, μεταξύ άλλων και σε υψηλό επίπεδο, αποτελούν το αντικείμενο δέουσας έρευνας, δίωξης και επιβολής κυρώσεων. Σε πολλές χώρες της διεύρυνσης απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες όσον αφορά τη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων και των προεκλογικών εκστρατειών, τη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων, τη διαφάνεια στους τομείς των δημόσιων συμβάσεων, την πρόσβαση σε πληροφορίες και την κατάσχεση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων. Σε ορισμένες περιπτώσεις συγκροτήθηκαν ειδικές εισαγγελικές αρχές οι οποίες λειτουργούν ικανοποιητικά. Πρέπει ακόμα να καταβληθούν πολλές προσπάθειες προκειμένου να επιτευχθούν τα απαραίτητα αποτελέσματα. Πρέπει να δημιουργηθούν αξιόπιστες στατιστικές ώστε να είναι δυνατό να παρακολουθείται η επιτυχία των πολιτικών για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος παραμένει βασική προτεραιότητα και αποτελεί μείζον πρόβλημα στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Ο διασυνοριακός χαρακτήρας πολλών εγκληματικών δραστηριοτήτων απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ των οργάνων επιβολής του νόμου και των δικαστικών οργάνων στην περιοχή, με τα κράτη μέλη της ΕΕ και διεθνώς. Τα όργανα επιβολής του νόμου πρέπει να διαθέτουν αποτελεσματικά νομικά και ερευνητικά μέσα προκειμένου να καταπολεμήσουν δεόντως και να επιβάλλουν κυρώσεις στο οργανωμένο έγκλημα. Ειδικότερα, η ικανότητά τους να διενεργούν οικονομικές έρευνες πρέπει να βελτιωθεί. Σημειώνεται πρόοδος, αλλά στις περισσότερες χώρες πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες ώστε να εξασφαλίζονται προδραστικές έρευνες, αποτελεσματική δικαστική συνέχεια και ενισχυμένη εθνική και διεθνής συνεργασία. Η Επιτροπή εξακολουθεί να υποστηρίζει ένα περιφερειακό δίκτυο εισαγγελέων, το οποίο θα επικουρείται από αποσπασμένους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών. Πρέπει να συνεχιστεί η επιχειρησιακή συνεργασία με τους σχετικούς ευρωπαϊκούς οργανισμούς, και ιδίως με την Ευρωπόλ. Η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης εξακολουθεί να αποτελεί βασική προτεραιότητα σύμφωνα με τα πολιτικά κριτήρια στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Ως σημαντικός παράγοντας της δημοκρατικής διακυβέρνησης και του κράτους δικαίου, αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας και στη μεγαλύτερη εστίαση στις ανάγκες των πολιτών και των επιχειρήσεων. Οι κατάλληλες διοικητικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων όσον αφορά τους ανθρώπινους πόρους και τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, συμπεριλαμβανομένης της είσπραξης των φόρων, καθώς και αξιόπιστα και ανεξάρτητα στατιστικά συστήματα, έχουν θεμελιώδη σημασία για τη λειτουργία του κράτους και για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την ένταξη στην ΕΕ. Οι χώρες πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες για να βελτιώσουν τις δημόσιες διοικήσεις τους σε όλα τα επίπεδα με βάση σφαιρικές εθνικές στρατηγικές. Αναγνωρίζοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι χώρες της διεύρυνσης, η Επιτροπή θα ενισχύσει την ικανότητά της ως προς την παρακολούθηση και αξιολόγηση, θα προσδιορίσει τα σημαντικά κενά και θα παράσχει συνδρομή στον προγραμματισμό, τον καθορισμό προτεραιοτήτων και την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Τα αστικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα, καθώς και τα δικαιώματα των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες αποτελούν βασικά ζητήματα στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης. Τα θεμελιώδη αυτά δικαιώματα διασφαλίζονται ευρέως από το νόμο, αλλά τα προβλήματα όσον αφορά την εφαρμογή παραμένουν σε πολλές περιπτώσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξακολουθούν να υπάρχουν κενά νομοθεσίας, όσον αφορά τη νομοθεσία κατά των διακρίσεων. Συχνά, πρέπει να ενισχυθούν σημαντικά οι εθνικοί οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως οι διαμεσολαβητές, καθώς και η εξέταση από τα όργανα επιβολής του νόμου θεμάτων όπως τα εγκλήματα μίσους και η βία με βάση το φύλο. Η γενική στάση της κοινωνίας προς τις ευάλωτες ομάδες όπως οι εθνοτικές μειονότητες, τα άτομα με αναπηρία και οι λεσβίες, οι ομοφυλόφιλοι, οι αμφιφυλόφιλοι και οι διεμφυλικοί παραμένει κοινό πρόβλημα. Οι χώρες της διεύρυνσης χαρακτηρίζονται συνολικά από πλουραλισμό στα μέσα ενημέρωσής τους. Σε ορισμένες χώρες, σημειώθηκε πρόοδος στην αποποινικοποίηση της λιβελογραφίας. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες, η ελευθερία της έκφρασης παραμένει σοβαρό πρόβλημα, λόγω των πολιτικών παρεμβάσεων, των οικονομικών πιέσεων, της αυτολογοκρισίας και της ανεπαρκούς προστασίας των δημοσιογράφων από πράξεις παρενόχλησης ή ακόμη και βίαιες επιθέσεις. Στην Τουρκία, ιδίως, το νομικό πλαίσιο δεν διασφαλίζει ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό την ελευθερία της έκφρασης, ενώ ο μεγάλος αριθμός δικαστικών υποθέσεων και ερευνών κατά δημοσιογράφων και η αθέμιτη πίεση που ασκείται στα μέσα ενημέρωσης προκαλούν σοβαρή ανησυχία. Λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται στον τομέα αυτόν, η Επιτροπή προτίθεται να δώσει συνέχεια, το πρώτο εξάμηνο του 2013, στη διάσκεψη με τίτλο «Speak Up» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2011. Στην εκδήλωση αυτή θα συμμετάσχουν τα μέσα ενημέρωσης και οι ενδιαφερόμενοι της κοινωνίας των πολιτών από τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία προκειμένου να συζητήσουν τον βαθμό στον οποίο οι κυβερνήσεις υλοποιούν τις βασικές προτεραιότητες για την επίτευξη των ευρωπαϊκών προτύπων όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται στενά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στον τομέα αυτόν. Τα ζητήματα αυτά θα συνεχίσουν να κατέχουν εξέχουσα θέση στη διαδικασία προσχώρησης. Με δεδομένες τις προκλήσεις και τον μακροπρόθεσμο χαρακτήρα των μεταρρυθμίσεων, τα κεφάλαια «Δικαστικό σύστημα και θεμελιώδη δικαιώματα» και «Δικαιοσύνη, ελευθερία και ασφάλεια» θα εξεταστούν στα πρώτα στάδια των διαπραγματεύσεων, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν περισσότερος χρόνος για τη θέσπιση της αναγκαίας νομοθεσίας, τη δημιουργία θεσμών και την επίτευξη ικανοποιητικών επιδόσεων εφαρμογής πριν από την περάτωση των διαπραγματεύσεων. Το άνοιγμά τους θα πραγματοποιηθεί βάσει σχεδίων δράσης που θα εγκρίνουν οι εθνικές αρχές. Στις εκθέσεις διεξοδικού ελέγχου που θα εκπονήσει η Επιτροπή θα παρέχει ουσιαστικές κατευθύνσεις για την υποστήριξη της εκπόνησης αυτών των σχεδίων δράσης από την υποψήφια χώρα. Καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή ενδιάμεσων κριτηρίων αξιολόγησης τα οποία θα τεθούν όταν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις. Όταν αυτά θα πληρούνται, το Συμβούλιο θα καθορίσει τα κριτήρια αξιολόγησης για το κλείσιμο των κεφαλαίων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι διαπραγματεύσεις θα διεξαχθούν σε διαρθρωμένο πλαίσιο το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τον χρόνο που απαιτείται για την ορθή εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και για την επίτευξη σταθερών επιδόσεων. Η διαδικασία αυτή θα συνοδεύεται από διασφαλίσεις και διορθωτικά μέτρα, ώστε να είναι δυνατή, για παράδειγμα, η επικαιροποίηση των κριτηρίων αξιολόγησης και να εξασφαλίζεται συνολική ισορροπία της προόδου των διαπραγματεύσεων σε όλα τα κεφάλαια. Η νέα προσέγγιση προβλέπει επίσης μεγαλύτερη διαφάνεια και ευρεία συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις και τη μεταρρυθμιστική διαδικασία, και ενθάρρυνση των υποψήφιων χωρών να υλοποιήσουν τις προτεραιότητες των μεταρρυθμίσεών τους μέσω διαδικασίας διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς, προκειμένου να εξασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή στήριξη για την υλοποίησή τους. Η Επιτροπή θα επικεντρώσει περαιτέρω την παρακολούθηση στην πρόοδο στους εν λόγω τομείς. Τα κεφάλαια του ΜΠΒ θα εξακολουθήσουν να στοχεύουν στη στήριξη της εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων. Η ενίσχυση του κράτους δικαίου και της δημόσιας διοίκησης είναι απαραίτητη για να πλησιάσουν οι χώρες της διεύρυνσης την ΕΕ και ενδεχομένως να αναλάβουν πλήρως τις υποχρεώσεις του μέλους. Πριν ακόμη αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης, δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στο κράτος δικαίου σύμφωνα με το πνεύμα της νέας προσέγγισης. Η εξέταση των βασικών κεφαλαίων σχετικά με το κράτος δικαίου ξεκίνησε πριν ακόμη αρχίσουν οι συνολικές διαπραγματεύσεις με το Μαυροβούνιο. Οι άλλες υποψήφιες χώρες, η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και η Σερβία, προσκλήθηκαν επίσης στις επεξηγηματικές συνόδους σχετικά με την εξέταση αυτή. Οι βασικές προτεραιότητες που τίθενται ως προϋπόθεση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης της Αλβανίας επικεντρώνονται κυρίως στο κράτος δικαίου. Τα θέματα τα σχετικά με το κράτος δικαίου ευρίσκονται στο επίκεντρο των διαφόρων πρωτοβουλιών για κάθε χώρα τις οποίες δρομολόγησε η Επιτροπή το περασμένο έτος και οι οποίες περιλαμβάνονται στο μέρος 3 της παρούσας ανακοίνωσης. 2.2. Περιφερειακή συνεργασία και συμφιλίωση στα Δυτικά Βαλκάνια Η περιφερειακή συνεργασία και οι καλές σχέσεις γειτονίας αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και, επομένως, υπόκεινται σε στενή παρακολούθηση από την Επιτροπή σε όλα τα στάδια της διαδικασίας προσχώρησης. Κατά το προηγούμενο έτος σημειώθηκε περαιτέρω πρόοδος ως προς αυτό. Οι διμερείς και πολυμερείς επαφές μεταξύ των ηγετών και των πολιτικών της περιοχής συνεχίστηκαν, μεταξύ άλλων σε ευαίσθητους τομείς όπως τα εγκλήματα πολέμου, τα σύνορα, η επιστροφή των προσφύγων, το οργανωμένο έγκλημα και η αστυνομική συνεργασία, καθώς και στο πλαίσιο περιφερειακών φόρουμ όπως η Ενεργειακή Κοινότητα, ο Κοινός Ευρωπαϊκός Αεροπορικός Χώρος, η συμφωνία Ελευθέρων Συναλλαγών της Κεντρικής Ευρώπης (CEFTA) και η περιφερειακή σχολή δημόσιας διοίκησης. Διορίστηκε νέος Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας (RCC). Η Επιτροπή προσβλέπει στην περαιτέρω ανάπτυξη του ρόλου του Συμβουλίου Περιφερειακής Συνεργασίας (RCC) στην περιφερειακή συνεργασία ως πλατφόρμας για την προώθηση ζητημάτων σημαντικών για όλη την περιοχή και την ευρωπαϊκή προοπτική της, και συνεπώς στην περαιτέρω ενσωμάτωση της περιφερειακής συνεργασίας στην πολιτική ατζέντα των ενδιαφερόμενων χωρών. Η διαχείριση και η οργάνωση της περιφερειακής συνεργασίας θα πρέπει να γίνεται σε περιφερειακό επίπεδο. Οι διενέξεις που συνδέονται με διεθνικά ζητήματα ή με το καθεστώς, ιδίως στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο*, εξακολουθούν να παρεμποδίζουν τη λειτουργία των θεσμικών οργάνων και τη μεταρρυθμιστική διαδικασία, ενίοτε με ευρύτερες περιφερειακές επιπτώσεις. Ο καλύτερος τρόπος επίλυσης των προβλημάτων αυτών των χωρών είναι να συνεχιστεί η πορεία τους προς την ΕΕ. Ο διάλογος και ο συμβιβασμός μπορούν να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τα δύσκολα εθνοτικά προβλήματα, όπως καταδεικνύεται από την τρέχουσα εφαρμογή της συμφωνίας-πλαισίου της Οχρίδας στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Οι διαφορές ως προς το καθεστώς του Κοσσυφοπεδίου δυσχεραίνουν την ανάπτυξη βαθύτερων σχέσεων με την ΕΕ. Το ζήτημα του βόρειου τμήματος του Κοσσυφοπεδίου εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Η επίτευξη προόδου στα ζητήματα αυτά θα απαιτήσει από όλους τους ενδιαφερόμενους παράγοντες να συνεργαστούν με εποικοδομητικό πνεύμα. Στον διάλογο Βελιγραδίου-Πρίστινας επιτεύχθηκαν νέα αποτελέσματα με συμφωνίες στους τομείς της περιφερειακής συνεργασίας και της εκπροσώπησης καθώς και της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων/της συνοριακής γραμμής. Η τελευταία συμφωνία δεν άρχισε ακόμα να εφαρμόζεται. Η ερμηνεία από την Σερβία της συμφωνίας σχετικά με την περιφερειακή συνεργασία και την εκπροσώπηση του Κοσσυφοπεδίου ενδεχομένως αποσαφηνίστηκε και, με βάση την αρχική εφαρμογή, δεν εμποδίζει πλέον τη συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία. Η εφαρμογή άλλων συμφωνιών που έχουν επιτευχθεί στους τομείς της ελεύθερης κυκλοφορίας, του κτηματολογίου, των ληξιαρχικών μητρώων, των τελωνειακών σφραγίδων και της αμοιβαίας αναγνώρισης των πτυχίων ήταν ανομοιογενής και μέχρι τώρα είχε περιορισμένο επιτόπιο αντίκτυπο. Πρέπει να επιτευχθεί επειγόντως περαιτέρω πρόοδος σε αυτή τη διαδικασία. Οι φωνές που ζητούν τη συμφιλίωση αντηχούν εντονότερα μεταξύ του πληθυσμού εν γένει, και θέτουν ισχυρότερα θεμέλια για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που κληροδότησε ο πόλεμος, όπως είναι τα εγκλήματα πολέμου, οι πρόσφυγες και οι εντάσεις μεταξύ των διαφόρων εθνοτήτων. Πρωτοβουλίες των ΜΚΟ και της κοινωνίας των πολιτών, όπως η πρωτοβουλία «Youth Initiative for Human Rights», η επιτροπή «Truth and Reconciliation» (RECOM) και η πρωτοβουλία «Igman», συμβάλλουν σημαντικά στην ενίσχυση της συμφιλίωσης μεταξύ των πολιτών της περιοχής και θα πρέπει να υποστηρίζονται. Εντούτοις, θα απαιτηθεί επαγρύπνηση κατά τα επόμενα έτη για την αντιμετώπιση των εθνικιστικών αντιδράσεων. Οι κυβερνήσεις και οι πολιτικοί ηγέτες ιδίως πρέπει να καταβάλουν περισσότερες προσπάθειες για να εξασφαλίσουν ένα περιβάλλον ευνοϊκό για την εξάλειψη των προβλημάτων του παρελθόντος. Τα ζητήματα που ανάγονται σε συγκρούσεις του παρελθόντος, μαζί με άλλα ανοιχτά διμερή ζητήματα, παραμένουν βασικές προκλήσεις για τη σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια και πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως. Η επίλυσή τους θα επιτρέψει να αρθεί ένα σημαντικό εμπόδιο στην πορεία των Δυτικών Βαλκανίων προς την ΕΕ. Όσον αφορά τα εγκλήματα πολέμου, για να διασφαλιστεί η διαρκής συμφιλίωση, είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί η διαδικασία απονομής δικαιοσύνης για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η συνεργασία με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) συνεχίζεται. Οι χώρες της περιοχής είχαν κάνει προηγουμένως αποφασιστικά βήματα που αποτέλεσαν σταθερή βάση για την ολοκλήρωση των εργασιών του ICTY, έστω και αν ορισμένες δίκες μπορεί να συνεχιστούν μετά την ημερομηνία ολοκλήρωσης του Δεκεμβρίου 2014 που προβλεπόταν προηγουμένως. Με την περάτωση των εργασιών του ICTY, οι ενδιαφερόμενες κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την αντιμετώπιση της ατιμωρησίας για εγκλήματα πολέμου εντός των ορίων της δικαιοδοσίας τους. Με πολιτική βούληση, μεγαλύτερη εστίαση των πόρων, περαιτέρω περιφερειακή συνεργασία και επίλυση των προβλημάτων με την έκδοση των υπηκόων τους, οι χώρες της περιοχής μπορούν να διασφαλίσουν ότι αποδίδεται δικαιοσύνη για τις χιλιάδες θυμάτων των πολέμων. Το ζήτημα των αγνοουμένων πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί εμπεριστατωμένα. Η Επιτροπή υποστηρίζει πλήρως την έρευνα που είναι σε εξέλιξη υπό την αιγίδα της EULEX σχετικά με τα εγκλήματα, και ιδίως την αφαίρεση ανθρώπινων οργάνων, που φέρεται ότι διαπράχθηκαν την περίοδο κατά και μετά τη σύγκρουση στο Κοσσυφοπέδιο, τα οποία εξετάζονται στην έκθεση Marty που κύρωσε η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Όσον αφορά τους πρόσφυγες, υπογράφηκε, τον Νοέμβριο του 2011 στο Βελιγράδι, υπουργική δήλωση της Σερβίας, της Κροατίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και του Μαυροβουνίου η οποία ανανεώνει την πολιτική δέσμευση να τεθεί τέλος στη διαδικασία του Σεράγεβο. Τον Απρίλιο του 2012, συμφωνήθηκε και υποβλήθηκε ένα Περιφερειακό Πρόγραμμα Στέγασης σε διεθνή διάσκεψη χορηγών, κατά την οποία η ΕΕ και η διεθνής κοινότητα υποσχέθηκαν επιπλέον σημαντική χρηματοδοτική στήριξη. Οι εθνικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν την υλοποίηση αυτού του προγράμματος, στόχος του οποίου είναι να διευκολύνει τη βιώσιμη επιστροφή των πλέον ευάλωτων προσφύγων στους τόπους καταγωγής τους ή την ένταξή τους στον τόπο όπου έχουν καταφύγει. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να κλείσουν τα τελικά κέντρα υποδοχής που στεγάζουν εκτοπισθέντες στο εσωτερικό της χώρας και πρόσφυγες από την περιοχή και θα ολοκληρωθεί η επίσημη διαγραφή των σημερινών 74 000 υπόλοιπων προσφύγων. Η Επιτροπή χαιρετίζει τις εξελίξεις αυτές και καλεί τις χώρες να αναλάβουν δραστήρια να επιλύσουν τα εναπομένοντα ζητήματα των προσφύγων και εκτοπισθέντων στο εσωτερικό της χώρας. Τα θέματα που αφορούν τις μειονότητες παραμένουν βασική πρόκληση στα Δυτικά Βαλκάνια. Σε γενικές γραμμές, έχουν δημιουργηθεί κατάλληλα και λεπτομερή νομικά πλαίσια τα οποία προβλέπουν την προστασία των μειονοτήτων. Συγχρόνως, η εφαρμογή στην πράξη συχνά είναι πολύπλοκη, ιδίως όταν πρόκειται για πρόσφατα γεγονότα. Πρέπει να καλλιεργηθεί γενικό πνεύμα αποδοχής των μειονοτήτων, μέσω της εκπαίδευσης, της διεξαγωγής δημόσιων συζητήσεων ευρείας συμμετοχής και της ευαισθητοποίησης. Η αντιμετώπιση των περιπτώσεων εγκλημάτων μίσους και διακρίσεων πρέπει να είναι προδραστική. Οι Ρομά παραμένουν σε ιδιαίτερα μειονεκτική θέση σε όλη την περιοχή. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να στηρίζει μέτρα για τον σκοπό αυτό, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της Δεκαετίας ένταξης των Ρομά. Οι χώρες θα πρέπει να εφαρμόσουν τα επιχειρησιακά συμπεράσματα τα οποία προσυπέγραψαν στα σεμινάρια για τους Ρομά που οργάνωσε η Επιτροπή το 2011. Με βάση το πνεύμα σχέσεων καλής γειτονίας, τα ανοιχτά διμερή ζητήματα πρέπει να διευθετηθούν με αποφασιστικότητα από τα ενδιαφερόμενα μέρη το συντομότερο δυνατό κατά τη διαδικασία διεύρυνσης, και σε συνάρτηση με τα γενικά συμφέροντα της ΕΕ. Μικρή ήταν η πρόοδος στα ζητήματα αυτά το περασμένο έτος. Η Επιτροπή προτρέπει τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να επιλύσουν τις εκκρεμείς διαφορές σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές και τα καθιερωμένα μέσα, καθώς και να παραπέμψουν ορισμένα ζητήματα, εάν παραστεί ανάγκη, στο Διεθνές Δικαστήριο ή σε άλλα υφιστάμενα ή ad hoc όργανα επίλυσης των διαφορών. Τα διμερή ζητήματα δεν θα πρέπει να παρεμποδίσουν τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης. Η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να συμβάλει στην κινητοποίηση της πολιτικής ώθησης που είναι αναγκαία για την αναζήτηση λύσεων και να υποστηρίξει τις σχετικές πρωτοβουλίες. Η Συμφωνία Διαιτησίας για το ζήτημα των συνόρων μεταξύ της Σλοβενίας και της Κροατίας, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2012, προετοιμάζει το έδαφος για την επίλυση του διμερούς αυτού ζητήματος και αποτελεί καλό παράδειγμα για την ακολουθητέα οδό. Η Επιτροπή υπογραμμίζει τη σημασία της δήλωσης της Κροατίας σχετικά με την προώθηση των ευρωπαϊκών αξιών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και ιδίως τη δέσμευση της Κροατίας ότι τα διμερή ζητήματα δεν πρέπει να εμποδίζουν τη διαδικασία προσχώρησης των υποψηφίων χωρών. Όσον αφορά την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η διαπραγμάτευση και η εξεύρεση αμοιβαίως αποδεκτής λύσης για το ζήτημα της ονομασίας της χώρας, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, παραμένουν ουσιαστικής σημασίας. Πρέπει να βρεθεί μια λύση το συντομότερο δυνατό. 2.3. Οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις Η ενίσχυση της οικονομικής ανάκαμψης στις χώρες της διεύρυνσης Η εικόνα όσον αφορά τις κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις στις χώρες της διεύρυνσης είναι ανομοιογενής. Όλες οι χώρες της διεύρυνσης διατήρησαν σε μεγάλο βαθμό τη συνολική μακροοικονομική σταθερότητα, αλλά οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι αυξήθηκαν σημαντικά σε ορισμένες από αυτές. Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης είναι αισθητές σε όλη την περιοχή, ενώ στα Δυτικά Βαλκάνια επανέρχεται η ύφεση με χαμηλά επίπεδα ανταγωνιστικότητας, εισοδήματος και επενδύσεων και υψηλά και αυξανόμενα ποσοστά ανεργίας. Οι επιδόσεις ανάπτυξης της τουρκικής οικονομίας μπορούν να αποδοθούν σε μεγάλο βαθμό σε συνετές μακροοικονομικές πολιτικές και μεταρρυθμίσεις που άρχισαν πολύ πριν από την παγκόσμια κρίση. Ωστόσο, για να διατηρηθεί η ανάπτυξη και να ενισχυθεί περαιτέρω η οικονομία πρέπει να γίνουν ακόμη πολλά. Τα θετικά αποτελέσματα στην τουρκική οικονομία αποτελούν ευκαιρία για την πραγματοποίηση περαιτέρω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης, των έργων υποδομής, και της πολιτικής της αγοράς εργασίας. Μετά την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, η ισλανδική οικονομία συρρικνώθηκε συνολικά κατά 12%. Η ανάκαμψη, που βασίστηκε αφενός στις εξαγωγές και αφετέρου στην υψηλή εσωτερική ζήτηση, άρχισε το 2011 και συνεχίστηκε αυτό το έτος. Η σταθεροποίηση της οικονομίας επιτεύχθηκε χάρη στην αποφασιστική αναδιάρθρωση και ενίσχυση του τραπεζικού τομέα, σε συνδυασμό με την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών και μια συνετή πολιτική, υπό την προστασία βέβαια των ελέγχων της κίνησης κεφαλαίων η κατάργηση των οποίων εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση. Μετά από ελαφρά ανάκαμψη το 2010 και 2011, η πλειοψηφία των οικονομιών των Δυτικών Βαλκανίων συρρικνώθηκε εκ νέου το 2012, μετά τις αρνητικές εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κροατία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Σερβία επανήλθαν σε ύφεση. Η Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας αντιμετωπίζουν καλύτερα τις δυσμενείς συνθήκες. Εξακολούθησαν να αναπτύσσονται, δεδομένου ότι μπόρεσαν να διατηρήσουν την εσωτερική ζήτηση και επηρεάστηκαν λιγότερο από τη μείωση των εμπορικών συναλλαγών. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας παρέμεινε σταθερός σε όλες τις χώρες, μολονότι η ποιότητα του χαρτοφυλακίου δανείων επιδεινώθηκε περαιτέρω. Η παρατεινόμενη ύφεση είναι προφανές ότι επιδείνωσε τις ήδη δυσχερείς κοινωνικές συνθήκες. Η ανεργία αυξάνεται συνεχώς και ανέρχεται πλέον κατά μέσον όρο σε 21% στα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά είναι μεγαλύτερη στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και το Κοσσυφοπέδιο. Περισσότερο πλήττονται οι νέοι. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ανατρέπονται τα ευνοϊκά αποτελέσματα που σημειώθηκαν πριν από την κρίση όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας. Η αναδυόμενη μεσαία τάξη ειδικά έγινε πιο ευάλωτη, με τη μείωση των περιθωρίων χρηματοδότησης των νοικοκυριών και των αποταμιεύσεων. Διάφορες σφυγμομετρήσεις δείχνουν ότι η δυσαρέσκεια των ανθρώπων λόγω της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης αυξάνεται, διότι πολλοί πλέον δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Οι τάσεις αυτές, σε συνδυασμό με χαμηλότερη ανάπτυξη κατά το τρέχον έτος ή ακόμη και νέα ύφεση, τονίζουν την ανάγκη για πολύ πιο προδραστικά μέτρα πολιτικής ώστε να μετριαστεί η επιδείνωση των κοινωνικών συνθηκών, μεταξύ άλλων της ανεργίας και της φτώχειας, παραδείγματος χάριν με την ενθάρρυνση των επενδύσεων, που θα στηρίξουν τη δημιουργία θέσεων εργασίας, και με καλύτερη εστίαση των επενδύσεων στον κοινωνικό τομέα. Οι χώρες γνωρίζουν ότι πρέπει να γίνουν μεταρρυθμίσεις προτεραιότητας και να ληφθούν μέτρα για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης. Ωστόσο, η πολιτική δέσμευση για την υλοποίηση αυτών των μεταρρυθμίσεων συχνά είναι πολύ αδύναμη. Η είσπραξη των εσόδων, ο δημοσιονομικός προγραμματισμός και η εκτέλεση του προϋπολογισμού δεν βελτιώθηκαν αρκετά με την πάροδο των ετών. Οι μεταφορές πιστώσεων εξακολουθούν να μην είναι στοχευμένες και δεν συμβάλλουν στη βελτίωση της κοινωνικής κατάστασης. Στην αγορά εργασίας γενικά δεν έχουν γίνει ακόμη μεταρρυθμίσεις και τα συστήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης δεν συμβάλλουν στη μείωση της αναντιστοιχίας μεταξύ των αναγκών και των δεξιοτήτων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι να αναζητούν εργασία στο εξωτερικό, γεγονός το οποίο, βραχυπρόθεσμα, αποβαίνει προς όφελος της οικονομίας λόγω των εμβασμάτων και της μείωσης της ανεργίας. Ωστόσο, σε μακροπρόθεσμη βάση, περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης λόγω του μικρότερου εργατικού δυναμικού και της διαρροής εγκεφάλων. Σε επίπεδο μικροοικονομίας, πολλές χώρες εφάρμοσαν μεταρρυθμίσεις προκειμένου να προωθήσουν την ίδρυση επιχειρήσεων ή ανέπτυξαν συστήματα για να προσελκύσουν ξένους επενδυτές, αλλά οι αδυναμίες του κράτους δικαίου και ο ευρύς άτυπος τομέας εξακολουθούν να παρεμποδίζουν το επιχειρηματικό περιβάλλον. Η ΕΕ έχει δεσμευθεί να συνεχίσει να βοηθά τις χώρες με την παροχή συμβουλών σχετικά με τη χάραξη πολιτικών και χρηματοδοτικής ενίσχυσης, και συνεργάζεται στενά με τους διεθνείς χρηματοδοτικούς οργανισμούς (ΔΧΟ) προκειμένου να χορηγηθούν ευνοϊκά δάνεια σε τομείς προτεραιότητας. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των χωρών της διεύρυνσης στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Θα εξετάσει τη δυνατότητα οι σύνοδοι στο πλαίσιο της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) να χρησιμοποιούνται πιο στοχοθετημένα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ανταγωνιστικότητας και απασχόλησης. Προς τον σκοπό αυτό, και σύμφωνα με την προσέγγιση «Ευρώπη 2020», οι χώρες της διεύρυνσης ενθαρρύνονται να θέσουν εθνικούς στόχους στους τομείς της απασχόλησης, της καινοτομίας, της κλιματικής αλλαγής, της ενέργειας, της εκπαίδευσης, της μείωσης της φτώχειας και της κοινωνικής ένταξης. Επιπλέον, από το 2013 και μετά, η Επιτροπή θα αρχίσει ένα διάλογο με τις χώρες της διεύρυνσης σχετικά με τα προγράμματα για την απασχόληση και την κοινωνική μεταρρύθμιση, επιδιώκοντας μια συνολική προσέγγιση της απασχόλησης και της κοινωνικής πολιτικής. Η Επιτροπή θα προωθήσει επίσης τη βελτίωση της συμμετοχής σε προγράμματα της ΕΕ, ούτως ώστε οι χώρες της διεύρυνσης να μπορούν να συνεργάζονται με τα κράτη μέλη στους τομείς των εμβληματικών πρωτοβουλιών της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Οι περιφερειακές ομάδες πολιτικής και το RCC σημείωσαν ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά την προσαρμογή της διαδικασίας της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» στις περιφερειακές ανάγκες και πραγματικότητες. Εφέτος, οι υπουργοί που είναι αρμόδιοι για το εμπόριο και τις επενδύσεις ανέλαβαν τη δέσμευση να προβαίνουν σε τακτική συγκριτική αξιολόγηση των πολιτικών στους τομείς του περιφερειακού εμπορίου, της ιδιωτικής έρευνας, της επιχειρηματικότητας και της δημιουργίας θέσεων απασχόλησης. Η Επιτροπή θα στηρίξει τις κοινές αυτές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες και την προσέγγιση περιφερειακής παρακολούθησης, μεταξύ άλλων με κονδύλια του ΜΠΒ. Η ενισχυμένη οικονομική περιφερειακή συνεργασία μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση των επιπτώσεων της κρίσης. Το περιφερειακό εμπόριο αντιπροσωπεύει κατά μέσο όρο το 17% περίπου του συνολικού εμπορίου στην περιοχή. Οι εμπορικές ροές μεταξύ των χωρών CEFTA επηρεάστηκαν λιγότερο από την κρίση και πρόσφατα παρουσίασαν ταχύτερη ανάκαμψη από το εμπόριο με την ΕΕ. Εντούτοις, στο εμπόριο κυριαρχούν τα είδη διατροφής και τα βασικά προϊόντα, ενώ τα αγαθά υψηλότερης προστιθέμενης αξίας αποτελούν μόνο ένα μικρό μερίδιο των εμπορικών ροών. Η CEFTA άρχισε τη διαδικασία ελευθέρωσης ορισμένων υπηρεσιών, η οποία μπορεί να παράσχει σημαντικά οφέλη σε όλα τα μέρη. Η ολοκλήρωση των αγορών ενέργειας και μεταφορών καθιστά την περιοχή περισσότερο ανταγωνιστική και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδυτών σε αυτούς τους τομείς. Το πλαίσιο επενδύσεων για τα Δυτικά Βαλκάνια (WBIF) δημιουργήθηκε προκειμένου να συγκεντρώσει τους εθνικούς δωρητές και τους ΔΧΟ με σκοπό την ανάπτυξη σειράς έργων στις χώρες αυτές. Στο πλαίσιο του WBIF, η Επιτροπή, διμερείς χορηγοί και ΔΧΟ στηρίζουν επενδύσεις ύψους 8 δισεκατ. ευρώ στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας, του περιβάλλοντος, της κλιματικής αλλαγής, στον κοινωνικό τομέα και στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα/των ΜΜΕ. Το WBIF θα διαδραματίζει ολοένα και σημαντικότερο ρόλο για την προετοιμασία και τη στήριξη των πλέον απαραίτητων για να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη και την απασχόληση επενδύσεων. Οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ και χώρες της διεύρυνσης Δεδομένων των μεγάλων αλλαγών που επέρχονται στην οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ, είναι σημαντικό να συνεχιστεί η ενημέρωση και περαιτέρω συμμετοχή των χωρών της διεύρυνσης σε αυτή τη διαδικασία, λαμβανομένου επίσης υπόψη του υψηλού βαθμού οικονομικής ολοκλήρωσης με την ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει διάφορα μέσα για να ενημερώνει τις χώρες της διεύρυνσης σχετικά με την εξέλιξη των οικονομικών πολιτικών της ΕΕ. Πρόκειται για τον τακτικό διμερή πολιτικό και οικονομικό διάλογο, καθώς και για τον πολυμερή οικονομικό διάλογο μεταξύ της Επιτροπής, των κρατών μελών της ΕΕ και των υποψήφιων χωρών στο πλαίσιο της προενταξιακής δημοσιονομικής εποπτείας. Η Επιτροπή θα προσαρμόσει σταδιακά την οικονομική εποπτεία των χωρών της διεύρυνσης στην ενισχυμένη οικονομική διακυβέρνηση στο πλαίσιο της ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό, θα ζητηθεί από τις χώρες να ενισχύσουν τα μεσοπρόθεσμα οικονομικά προγράμματά τους, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη βιωσιμότητα της εξωτερικής τους θέσης και στα κύρια διαρθρωτικά εμπόδια για την ανάπτυξη, σύμφωνα με τη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Μεγαλύτερη έμφαση θα δοθεί επίσης στην περαιτέρω ενίσχυση των εθνικών δημοσιονομικών πλαισίων, τα οποία πρέπει να είναι σύμφωνα με τα πρότυπα ποιότητας. Θα ζητηθεί από τις υποψήφιες χώρες να αναλάβουν ισχυρή πολιτική δέσμευση ότι θα δώσουν συνέχεια στις συστάσεις που συμφωνήθηκαν στην ετήσια κοινή συνεδρίαση ECOFIN. Η συνεδρίαση αυτή και η προετοιμασία της, καθώς και τα φόρουμ της ΣΣΣ θα συμπληρώνουν την οικονομική και δημοσιονομική εποπτεία, ώστε οι υποψήφιες χώρες να ενημερώνονται σχετικά με άλλες εξελίξεις που διαμορφώνουν την οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ, κατά περίπτωση. Κατά τις προσεχείς επεξηγηματικές συνόδους στο πλαίσιο της αναλυτικής εξέτασης, οι χώρες θα μπορέσουν επίσης να εξοικειωθούν με τις αλλαγές των υποχρεώσεων στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την οικονομική και νομισματική ένωση, καθώς και με τη νέα αρχιτεκτονική χρηματοπιστωτικής εποπτείας. Η Επιτροπή θα εξετάσει τη δυνατότητα να προσκληθούν σε αυτές τις συνόδους οι υποψήφιες χώρες με τις οποίες οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ακόμη αρχίσει. Η Επιτροπή μπορεί επίσης να διοργανώσει συμπληρωματικές συνόδους αναλυτικής εξέτασης κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων προσχώρησης εφόσον έχει θεσπισθεί σημαντικό νέο κεκτημένο. 3. Διατήρηση της δυναμικής της διεύρυνσης και των μεταρρυθμίσεων Οι χώρες της διεύρυνσης αντιμετωπίζουν πολλές προκλήσεις κυρίως σε τομείς όπως το κράτος δικαίου, η διαφθορά, το οργανωμένο έγκλημα, η οικονομία και η κοινωνική συνοχή. Επίσης, στο πλαίσιο της οικονομικής στασιμότητας, υπάρχει κίνδυνος στροφής στο λαϊκισμό και αντίστασης σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Στα Δυτικά Βαλκάνια ιδιαίτερα είναι πολύ σημαντικό οι χώρες να διατηρήσουν σταθερή την πορεία των μεταρρυθμίσεων, αφήνοντας πίσω την κληρονομιά του παρελθόντος και επενδύοντας στο ευρωπαϊκό τους μέλλον. Η ΕΕ έχει συμφέρον να επιτύχει η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Η διεύρυνση αποτελεί κοινή προσπάθεια. Η διατήρηση της δυναμικής της διεύρυνσης καθώς και των μεταρρυθμίσεων αποτελούν τις δύο πλευρές του ιδίου νομίσματος. Η Επιτροπή αναζητεί ολοένα και περισσότερο καινοτόμους προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που τίθενται στις χώρες της διεύρυνσης και στη διαδικασία προσχώρησης. Τα κριτήρια και οι προϋποθέσεις προσχώρησης παραμένουν τα ίδια. Εντούτοις, σε πολλούς τομείς είναι απαραίτητες ειδικές για κάθε χώρα και προσαρμοσμένες στις ανάγκες τους προσεγγίσεις, ώστε να αντιμετωπίζονται οι δύσκολες καταστάσεις, μεταξύ άλλων τα εμπόδια στη διαδικασία προσχώρησης. Αυτό ισχύει όχι μόνο για το κράτος δικαίου και τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, αλλά και όσον αφορά την ενίσχυση της δημοκρατίας, τη χρηστή διακυβέρνηση και τα οικονομικά και κοινωνικά θέματα. Οι πρωτοβουλίες αυτές δίνουν ώθηση στις μεταρρυθμίσεις. Δεν αντικαθιστούν τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, αλλά αποτελούν τον συνδετικό κρίκο με αυτές. Με βάση το έγγραφο στρατηγικής για τη διεύρυνση του 2011 και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2011, δρομολογήθηκε, τον Μάιο του 2012, ένα θετικό πρόγραμμα για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, με στόχο τη στήριξη της διαδικασίας ενταξιακών διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με το διαπραγματευτικό πλαίσιο και τα σχετικά συμπεράσματα του Συμβουλίου. Το πρόγραμμα αυτό καλύπτει ένα ευρύ φάσμα τομέων κοινού ενδιαφέροντος, το οποίο περιλαμβάνει τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις, τον διάλογο σχετικά με την εξωτερική πολιτική, την εναρμόνιση με το κεκτημένο της ΕΕ, τις θεωρήσεις, την κινητικότητα και τη μετανάστευση, το εμπόριο, την ενέργεια, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και τη συμμετοχή της Τουρκίας σε προγράμματα της ΕΕ. Τον Μάρτιο του 2012, εγκαινιάστηκε στα Σκόπια ενταξιακός διάλογος υψηλού επιπέδου με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Ο ενταξιακός διάλογος υψηλού επιπέδου θέτει την ένταξη στην ΕΕ στην πρώτη γραμμή του προγράμματος εσωτερικής πολιτικής και της δίνει νέα ώθηση εξασφαλίζοντας έναν διαρθρωμένο υψηλού επιπέδου διάλογο σχετικά με τις κυριότερες προκλήσεις και ευκαιρίες στον τομέα των μεταρρυθμίσεων. Μεταξύ των βασικών ζητημάτων περιλαμβάνονται η ελευθερία της έκφρασης, το κράτος δικαίου και οι διεθνοτικές σχέσεις, οι προκλήσεις για εκλογική μεταρρύθμιση, η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, η ενίσχυση της οικονομίας της αγοράς και οι καλές σχέσεις γειτονίας. Η κυβέρνηση σημειώνει πρόοδο θέτοντας φιλόδοξους στόχους μεταρρυθμίσεων, οι οποίοι περιλαμβάνονται στον χάρτη πορείας της, ο οποίος καθορίζει τα ειδικά μέτρα και το χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή τους. Στην Αλβανία, η Επιτροπή συνεργάστηκε στενά με την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση προκειμένου να βοηθήσει τη χώρα να υπερβεί τα πολιτικά εμπόδια για την περαιτέρω εκλογική και κοινοβουλευτική μεταρρύθμιση και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που να ευνοεί την περαιτέρω πρόοδο, ιδίως όσον αφορά τη στήριξη του θεματολογίου της ΕΕ. Αυτό επέτρεψε την αναθεώρηση του σχεδίου δράσης για την αντιμετώπιση των βασικών προτεραιοτήτων που καθορίστηκαν στη Γνώμη της Επιτροπής με διαφανή και συμμετοχική διαδικασία. Χάρη στο ότι το θεματολόγιο της ΕΕ τέθηκε στην πρώτη γραμμή των δραστηριοτήτων της δημόσιας διοίκησης, επιτυγχάνονται συγκεκριμένα αποτελέσματα όσον αφορά τις προτεραιότητες που καθορίστηκαν στο σχέδιο, ιδίως στον τομέα της κοινοβουλευτικής και εκλογικής μεταρρύθμισης, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τον Ιούνιο του 2012, εγκαινιάστηκε στις Βρυξέλλες με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη διάλογος υψηλού επιπέδου σχετικά με τη διαδικασία προσχώρησης. Στόχος αυτής της πρωτοβουλίας είναι να βοηθήσει τη χώρα να προχωρήσει στη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ εξηγώντας τις απαιτήσεις και τη μεθοδολογία των διαπραγματεύσεων προσχώρησης και, συγκεκριμένα, τί αναμένεται από μία χώρα κατά τη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ. Πρέπει να διατηρήσει την πολιτική δυναμική του θεματολογίου της ΕΕ παρά την τρέχουσα πολιτική κρίση. Από τη σύνοδο του Ιουνίου προέκυψαν κοινά συμπεράσματα και χάρτης πορείας για την ένταξη στην ΕΕ που αποσκοπεί στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων για την έναρξη ισχύος της συμφωνίας σταθεροποίησης και σύνδεσης (ΣΣΣ) και την αξιοπιστία της αίτησης προσχώρησης στην ΕΕ. Αυτό απαιτούσε έναν μηχανισμό συντονισμού μεταξύ όλων των επιπέδων αρχής που είναι αρμόδια για τα θέματα ΕΕ, ούτως ώστε η χώρα να μπορεί να ομιλεί στον τομέα αυτό με μία φωνή. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της διότι τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα είναι κατώτερα των προσδοκιών. Ο διαρθρωμένος διάλογος σχετικά με τη δικαιοσύνη που ξεκίνησε με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη το 2011 είχε θετικό αντίκτυπο στην εφαρμογή της στρατηγικής για τη μεταρρύθμιση του τομέα της δικαιοσύνης 2009-2013. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Κοσσυφοπέδιο ξεκίνησαν διαρθρωμένο διάλογο σχετικά με το κράτος δικαίου τον Μάιο του 2012. Σκοπός αυτού του διαλόγου είναι να βοηθήσει το Κοσσυφοπέδιο να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις στον τομέα του κράτους δικαίου, που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία σε όλα τα Δυτικά Βαλκάνια. Στο στάδιο αυτό, η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στον δικαστικό τομέα, την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και τη διαφθορά. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να επιδιώκει αυτές και άλλες πρωτοβουλίες προκειμένου να διατηρήσει τη δυναμική και μετασχηματιστική δύναμη της διαδικασίας προσχώρησης, και να εξασφαλίσει την ανταπόκριση της πολιτικής διεύρυνσης. 4. Πρόοδος στις χώρες της διεύρυνσης και ακολουθητέα πορεία για τα έτη 2012-13 4.1. Δυτικά Βαλκάνια Κροατία Παράλληλα με την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τα βασικά συμπεράσματα της συνολικής έκθεσης παρακολούθησης όσον αφορά τον βαθμό προετοιμασίας της Κροατίας ενόψει της προσχώρησης στην ΕΕ. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Κροατία κατά τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης μέχρι την ημερομηνία προσχώρησης, ενώ την άνοιξη του 2013 προβλέπεται μια ανακοίνωση σχετικά με την τελική έκθεση παρακολούθησης. Μαυροβούνιο Στις 29 Ιουνίου 2012, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε την απόφαση του Συμβουλίου, η οποία βασίζεται σε έκθεση της Επιτροπής, για την έναρξη διαπραγματεύσεων προσχώρησης με το Μαυροβούνιο. Οι διαπραγματεύσεις άρχισαν στην πρώτη διακυβερνητική διάσκεψη τη ίδια ημέρα. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης θα διεξαχθούν σύμφωνα με το διαπραγματευτικό πλαίσιο που ενέκρινε το Συμβούλιο το οποίο περιλαμβάνει τη νέα προσέγγιση για τα κεφάλαια σχετικά με τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την έμφαση που δίνεται στο κράτος δικαίου κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Η έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης βασίζεται στη συνεχή πρόοδο του Μαυροβουνίου όσον αφορά τις βασικές μεταρρυθμίσεις. Το Μαυροβούνιο πληροί σε ικανοποιητικό βαθμό τα πολιτικά κριτήρια. Το νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο καθώς και οι πολιτικές βελτιώθηκαν προκειμένου να ενισχυθεί η λειτουργία του κοινοβουλίου, του δικαστικού σώματος, της πολιτικής για την καταπολέμηση της διαφθοράς, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της προστασίας των μειονοτήτων. Η συνεχιζόμενη συνταγματική μεταρρύθμιση και η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης έχουν προχωρήσει περαιτέρω. Το Μαυροβούνιο εξακολούθησε να εκπληρώνει απρόσκοπτα τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Εξακολούθησε να διαδραματίζει εποικοδομητικό ρόλο στην περιοχή και να τηρεί τις διεθνείς υποχρεώσεις του. Το Μαυροβούνιο πρέπει να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες προκειμένου να βελτιώσει περαιτέρω το ιστορικό επιδόσεων στον τομέα του κράτους δικαίου, ούτως ώστε η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων να είναι αμετάκλητη, ιδίως όσον αφορά τις υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος και διαφθοράς, ιδίως σε υψηλό επίπεδο. Το Μαυροβούνιο πρέπει να ολοκληρώσει τη διαδικασία τροποποίησης του συντάγματος προκειμένου να διασφαλίσει την ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος. Το ζήτημα της υποχρέωσης λογοδοσίας του δικαστικού σώματος εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία. Δεδομένου του μικρού μεγέθους της διοίκησης του Μαυροβουνίου, η δημιουργία της αναγκαίας διοικητικής ικανότητας για την εφαρμογή του κεκτημένου θα αποτελέσει επίσης πολλαπλή πρόκληση. Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση και μετά από πρόσκληση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2011, η Επιτροπή άρχισε ήδη την εξέταση των κεφαλαίων σχετικά με τον δικαστικό τομέα και τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ασφάλεια, την άνοιξη του 2012. Η εξέταση των άλλων κεφαλαίων άρχισε τον Σεπτέμβριο του 2012 και αναμένεται ότι θα τελειώσει το καλοκαίρι του 2013. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να στηρίζει το Μαυροβούνιο στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με την ΕΕ. Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας Το καθεστώς της υποψήφιας χώρας χορηγήθηκε στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας το 2005. Το 2009, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η χώρα πληρούσε επαρκώς τα πολιτικά κριτήρια και συνέστησε την έναρξη διαπραγματεύσεων. Η Επιτροπή επανέλαβε αυτή τη σύσταση το 2010 και το 2011, καθώς και το 2012. Η Επιτροπή είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι η μετάβαση της χώρας αυτής στο επόμενο στάδιο της διαδικασίας προσχώρησης είναι απαραίτητη για την επιτάχυνση και τη βιωσιμότητα των μεταρρυθμίσεων, ιδίως όσον αφορά το κράτος δικαίου, καθώς και για την ενίσχυση των διεθνοτικών σχέσεων, διότι θα ωφεληθεί το σύνολο της περιοχής. Η χώρα εξακολουθεί να εκπληρώνει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ). Η Επιτροπή διατηρεί την πρότασή της για τη μετάβαση στο δεύτερο στάδιο της σύνδεσης, και παροτρύνει το Συμβούλιο να ενεργήσει προς την κατεύθυνση αυτή χωρίς καθυστέρηση, σύμφωνα με τη σχετική διάταξη της ΣΣΣ. Η χώρα εξακολουθεί να πληροί τα πολιτικά κριτήρια σε ικανοποιητικό βαθμό. Η κυβέρνηση έχει θέσει το θεματολόγιο της ΕΕ στο επίκεντρο της δράσης της. Ο ενταξιακός διάλογος υψηλού επιπέδου με την Επιτροπή λειτούργησε καταλυτικά για την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων και συνέβαλε σε σημαντική πρόοδο σε πολλούς βασικούς τομείς πολιτικής. Η κυβέρνηση υπέβαλε προτάσεις στο Κοινοβούλιο για τη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου για τις εκλογές και, στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης, για την αποποινικοποίηση της δυσφήμισης. Η πρώτη εξέταση από την κυβέρνηση της εφαρμογής της συμφωνίας-πλαισίου της Οχρίδας αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των κοινοτήτων. Ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων πρέπει να συνεχιστεί σε όλους τους τομείς των πολιτικών κριτηρίων ιδίως για να εξασφαλισθεί η εφαρμογή. Ειδικότερα, πρέπει να ενισχυθεί το κράτος δικαίου, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης. Η διαδικασία διαλόγου υπό μορφή στρογγυλής τραπέζης μεταξύ της κυβέρνησης και της ένωσης δημοσιογράφων θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί χρήσιμο φόρουμ για την αντιμετώπιση βασικών προκλήσεων σχετικά με τα μέσα ενημέρωσης. Οι εντάσεις μεταξύ των κοινοτήτων μετά από βίαια επεισόδια κατά το πρώτο εξάμηνο του 2012 προκαλούν ανησυχία. Η κυβέρνηση έδειξε υπευθυνότητα απέναντι στα γεγονότα αυτά και σε αυτή τη βάση πρέπει να ενισχύσει περαιτέρω τις διεθνοτικές σχέσεις και τη συμφιλίωση, επίσης με βάση τον διάλογο σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων της σύγκρουσης του 2001. Ενώ πλησιάζει η 20ή επέτειος προσχώρησης της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, η διαφορά με την Ελλάδα σχετικά με την ονομασία της παραμένει ανεπίλυτη. Από τη δεκαετία του 1990 έχει αρχίσει διάλογος υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και από το 2009 διεξάγονται διμερείς επαφές, μεταξύ άλλων σε επίπεδο πρωθυπουργών. Ωστόσο, οι διαδικασίες αυτές δεν έχουν ακόμη αποφέρει αποτελέσματα. Τον Δεκέμβριο, το Διεθνές Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελλάδα είχε παραβιάσει την ενδιάμεση συμφωνία με τη χώρα φέροντας αντίρρηση στην προσχώρησή της στο NATO κατά τη σύνοδο κορυφής του Βουκουρεστίου το 2008. Η διατήρηση σχέσεων καλής γειτονίας, καθώς και η διαπραγμάτευση και η εξεύρεση αμοιβαίως αποδεκτής λύσης για το ζήτημα της ονομασίας, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, παραμένουν ουσιαστικής σημασίας. Πρέπει να βρεθεί μια λύση το συντομότερο δυνατό. Πρέπει να αποτρέπονται ενέργειες και δηλώσεις που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τις σχέσεις καλής γειτονίας. Σερβία Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2012 χορήγησε στη Σερβία το καθεστώς υποψήφιας χώρας. Η σταθερότητα και η λειτουργία των θεσμών διασφαλίστηκαν κατά την περίοδο πριν και μετά τις εκλογές που διεξήχθησαν σε προεδρικό, κοινοβουλευτικό και τοπικό επίπεδο, καθώς και στη Βοϊβοδίνα. Παρά την επιβράδυνση της νομοθετικής δραστηριότητας στο πλαίσιο της εκλογικής διαδικασίας, σημειώθηκε σχετική πρόοδος στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στους περισσότερους τομείς. Η Σερβία συνέχισε να συνεργάζεται πλήρως με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY). Η Σερβία εκπληρώνει απρόσκοπτα τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της ενδιάμεσης συμφωνίας/Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Ο διάλογος με την Πρίστινα απέδωσε αποτελέσματα, αλλά η εφαρμογή των συμφωνιών που επιτεύχθηκαν ήταν ανομοιογενής. Δύο πρόσφατες εξελίξεις ως προς αυτό είναι η υπογραφή από τη Σερβία του τεχνικού πρωτοκόλλου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων και η αποσαφήνιση της ερμηνείας από την Σερβία της συμφωνίας σχετικά με την περιφερειακή συνεργασία και την εκπροσώπηση του Κοσσυφοπεδίου η οποία, με βάση την αρχική εφαρμογή, δεν εμποδίζει πλέον τη συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία. Η νέα ηγεσία της Σερβίας υπογραμμίζει τη δέσμευσή της να εφαρμόσει όλες τις συμφωνίες που έχουν ήδη επιτευχθεί στον διάλογο με την Πρίστινα, καθώς και να αρχίσει να αντιμετωπίζει τα ευρύτερα πολιτικά ζητήματα. Η τήρηση αυτής της δέσμευσης είναι καίριας σημασίας για τη μετάβαση στο επόμενο στάδιο της προσχώρησης της Σερβίας στην ΕΕ. Η Σερβία εξακολουθεί να εκπληρώνει με ικανοποιητικό τρόπο τα πολιτικά κριτήρια και τους όρους της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Ωστόσο, πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο κράτος δικαίου, και ιδίως στον δικαστικό τομέα όπου πρόσφατες υπαναχωρήσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη για ανανέωση της δέσμευσης για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας, της αμεροληψίας και της αποτελεσματικότητάς του, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις πρόσφατες αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου και την ανάγκη να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών μετά τις αδυναμίες που διαπιστώθηκαν στη διαδικασία επαναδιορισμού των δικαστών και των εισαγγελέων. Με βάση επίσης τα τελευταία γεγονότα, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα δικαιώματα των ευάλωτων ομάδων και στην ανεξαρτησία των βασικών θεσμικών οργάνων, όπως η Κεντρική Τράπεζα. Η Σερβία θα πρέπει επίσης να εξακολουθήσει να συμβάλει εποικοδομητικά στην περιφερειακή συνεργασία και να ενισχύσει τις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες. Πρέπει να δώσει νέα ώθηση στη δυναμική των μεταρρυθμίσεων και να σημειώσει περαιτέρω πρόοδο ώστε η βελτίωση των σχέσεων με το Κοσσυφοπέδιο να είναι ορατή και σταθερή. Προκειμένου να προτείνει την έναρξη διαπραγματεύσεων με τη Σερβία για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 5ης Δεκεμβρίου 2011, η Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση μόλις εκτιμήσει ότι η Σερβία έχει επιτύχει τον αναγκαίο βαθμό συμμόρφωσης προς τα κριτήρια προσχώρησης και τους όρους της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, και ιδίως τη βασική προτεραιότητα σχετικά με το Κοσσυφοπέδιο, όπως ορίζεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου. Η ορατή και σταθερή βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου είναι απαραίτητη προκειμένου οι δύο χώρες να μπορέσουν να συνεχίσουν την αντίστοιχη πορεία τους προς την ΕΕ, χωρίς η μία εκ των δύο να εμποδίζει την άλλη σε αυτές τις προσπάθειες. Αλβανία Η πολιτική συμφωνία του Νοεμβρίου 2011 μεταξύ της κυβερνώσας πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης σήμανε το τέλος μιας μακράς περιόδου πολιτικού αδιεξόδου που προέκυψε από τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2009. Η συμφωνία αυτή αποσκοπεί στην πραγματοποίηση της εκλογικής και κοινοβουλευτικής μεταρρύθμισης και στη δημιουργία πολιτικού κλίματος το οποίο να ευνοεί τις κοινές μεταρρυθμιστικές προσπάθειες σε άλλους τομείς. Ως εκ τούτου, ο πολιτικός διάλογος και η συνεργασία βελτιώθηκαν σημαντικά επιτρέποντας την πρόοδο σε βασικούς τομείς μεταρρυθμίσεων. Οι προεδρικές εκλογές διεξήχθησαν σύμφωνα με το σύνταγμα, αλλά η πολιτική διαδικασία κατά τη διάρκεια των εκλογών δεν ήταν τόσο ανοιχτή σε όλους όσο αναμενόταν. Παρά την προσωρινή επιβράδυνση των μεταρρυθμίσεων που ακολούθησε, η πολιτική συμφωνία εφαρμόζεται. Η Αλβανία σημείωσε ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων για την προσχώρηση στην ΕΕ και υλοποίησε ορισμένες μεταρρυθμίσεις με βάση τις δώδεκα βασικές προτεραιότητες που καθόριζε η Γνώμη της Επιτροπής του 2010. Γενικά, η Αλβανία εξακολούθησε να εφαρμόζει απρόσκοπτα τη Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και να διαδραματίζει εποικοδομητικό ρόλο στην περιοχή. Η Αλβανία υλοποίησε τέσσερις από τις βασικές προτεραιότητες, και συγκεκριμένα αυτές που αφορούν την ορθή λειτουργία του κοινοβουλίου, την ψήφιση νόμων που εκκρεμούν και απαιτούν ενισχυμένη πλειοψηφία, τον διορισμό συνήγορου του πολίτη, τις διαδικασίες ακρόασης και ψηφοφορίας στους βασικούς θεσμούς και την τροποποίηση του νομοθετικού πλαισίου για τις εκλογές. Η Αλβανία βρίσκεται σε καλό δρόμο για την εκπλήρωση δύο βασικών προτεραιοτήτων σε ό,τι αφορά τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και τη βελτίωση της μεταχείρισης των κρατουμένων. Ο καλός συντονισμός από την κυβέρνηση της διαδικασίας για την ένταξη στην ΕΕ και η αποτελεσματική συνεργασία της αντιπολίτευσης επέτρεψαν μέτρια πρόοδο στις βασικές προτεραιότητες που αφορούν τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης και την καταπολέμηση της διαφθοράς, παραδείγματος χάριν με τη μεταρρύθμιση του συστήματος ασυλίας των δημόσιων υπαλλήλων και των δικαστών και τη θέσπιση νόμου για τα διοικητικά δικαστήρια. Επίσης σημειώθηκε πρόοδος στις υπόλοιπες βασικές προτεραιότητες όσον αφορά την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, τη μεταρρύθμιση του τομέα της ιδιοκτησίας, καθώς και τις πολιτικές κατά των διακρίσεων, και ιδίως τα δικαιώματα των γυναικών· μεταξύ άλλων, έχουν ληφθεί ορισμένα σημαντικά μέτρα, όπως η αύξηση των κατασχέσεων περιουσιακών στοιχείων που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες, η θέσπιση συνολικής στρατηγικής για τη μεταρρύθμιση του τομέα της ιδιοκτησίας και τροποποιήσεις του ποινικού κώδικα που ενισχύουν τις κυρώσεις που προβλέπονται για την ενδοοικογενειακή βία. Η Αλβανία πρέπει να παγιώσει την πρόοδο που έχει σημειώσει και να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για τη επιτάχυνση της καταπολέμησης της διαφθοράς και της μεταρρύθμισης του δικαστικού τομέα, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία, η αποτελεσματικότητα και η λογοδοσία του δικαστικού σώματος. Οι μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση και στον δικαστικό τομέα πρέπει να ολοκληρωθούν και οι διατάξεις του κανονισμού του κοινοβουλίου να αναθεωρηθούν. Περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην τήρηση των δεσμεύσεων στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων, και ιδίως των συνθηκών διαβίωσης της κοινότητας των Ρομά. Ο πολιτικός διάλογος για τις μεταρρυθμίσεις πρέπει να συνεχιστεί, ώστε να εξασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία και η περαιτέρω ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών της χώρας. Οι κοινοβουλευτικές εκλογές το καλοκαίρι του 2013 θα αποτελέσει σημαντική ευκαιρία να δοκιμαστεί ο νέος εκλογικός νόμος και η σταθερή διακομματική δέσμευση για μεταρρυθμίσεις. Η διατήρηση της δυναμικής των μεταρρυθμίσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή της νομοθεσίας και των πολιτικών στον τομέα του κράτους δικαίου, θα είναι καθοριστικής σημασίας. Βοσνία-Ερζεγοβίνη Η σύσταση εκτελεστικών και νομοθετικών αρχών ολοκληρώθηκε με τη συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης σε κεντρικό επίπεδο μετά από δεκαέξι μήνες πολιτικού αδιεξόδου που ακολούθησε τις γενικές εκλογές του Οκτωβρίου 2010. Ο σχηματισμός του νέου Συμβουλίου Υπουργών και η θέσπιση δύο βασικών νομοθετικών πράξεων σχετικών με την ΕΕ προκάλεσαν αρχικά μετατόπιση της προσοχής προς την ένταξη στην ΕΕ. Η δυναμική αυτή, ωστόσο, δεν διατηρήθηκε. Η πολιτική συναίνεση που είχε προκύψει χάθηκε και η πρόοδος του προγράμματος της ΕΕ ανεστάλη. Ο ανασχηματισμός των κρατικών, ομοσπονδιακών και τοπικών αρχών (καντονίων) δεν μπόρεσε να προχωρήσει λόγω των πολιτικών διαφωνιών και νομικών προβλημάτων. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έχει σημειώσει περιορισμένη πρόοδο όσον αφορά την εκπλήρωση των πολιτικών κριτηρίων. Μικρή πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τη σύσταση λειτουργικότερων, περισσότερο συντονισμένων και σταθερότερων θεσμικών δομών. Απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για την ενίσχυση του τομέα της δικαιοσύνης, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που τέθηκαν στο πλαίσιο του διαρθρωμένου διαλόγου σχετικά με τη δικαιοσύνη μεταξύ ΕΕ και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Οι προσπάθειες πρέπει επίσης να ενταθούν για την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και για τη συνέχιση της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης. Εξακολουθεί να απουσιάζει η κοινή αντίληψη μεταξύ των πολιτικών εκπροσώπων για τη γενική πορεία και το μέλλον της χώρας, καθώς και για το θεσμικό της πλαίσιο, ώστε να σημειωθεί ένα θετικό βήμα στην πορεία τους προς την ΕΕ. Η ανάγκη για έναν αποτελεσματικό συντονιστικό μηχανισμό μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης για τη μεταφορά, εφαρμογή και επιβολή των νομοθετικών διατάξεων της ΕΕ πρέπει να αντιμετωπιστεί ως θέμα προτεραιότητας, ούτως ώστε να μπορεί η χώρα να εκφράζεται με μία φωνή σε θέματα ΕΕ και να χρησιμοποιεί αποτελεσματικά την προενταξιακή βοήθεια της ΕΕ. Προς τούτο, εγκαινιάστηκε στις Βρυξέλλες, στις 27 Ιουνίου, διάλογος υψηλού επιπέδου σχετικά με τη διαδικασία προσχώρησης. Συμφωνήθηκε ένας εσωτερικός χάρτης πορείας σχετικά με την ένταξη στην ΕΕ με στόχο την εκπλήρωση των προϋποθέσεων για την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ) και για μια αξιόπιστη αίτηση προσχώρησης, όπως καθορίζεται στα σχετικά συμπεράσματα του Συμβουλίου. Ωστόσο, δεν τηρήθηκε η προθεσμία της 31ης Αυγούστου για την επίτευξη πολιτικής συμφωνίας όσον αφορά την τροποποίηση του συντάγματος προκειμένου να συνάδει με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τις εθνοτικές διακρίσεις στην εκπροσώπηση στα θεσμικά όργανα της χώρας (υπόθεση Sejdic-Finci). Τον Αύγουστο, τρία πολιτικά κόμματα υπέβαλαν στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση ξεχωριστές αλλά ασυντόνιστες προτάσεις για την τροποποίηση του συντάγματος. Η συνεχής καθυστέρηση της εναρμόνισης του συντάγματος με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην υπόθεση Sejdic-Finci εξακολουθεί να αποτελεί ιδιαίτερα ανησυχητικό ζήτημα. Για να εκπληρώσει η χώρα τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της ΕΣ/ΣΣΣ, πρέπει να δημιουργηθεί αξιόπιστη διαδικασία για να ληφθεί υπόψη η απόφαση του ΕΔΑΔ· επίσης, η χώρα πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της σε ό,τι αφορά τις κρατικές ενισχύσεις. Η διακυβέρνηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης εξακολουθεί να απαιτεί διεθνή παρουσία με εκτελεστική εντολή. Τον Μάιο, το Διοικητικό Συμβούλιο του Συμβουλίου για την Εδραίωση της Ειρήνης ενέκρινε την απόφαση του Γραφείου του Ύπατου Εκπροσώπου να ανασταλεί η εποπτεία και να κλείσει το γραφείο στο Brcko στις 31 Αυγούστου μετά τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε στην εφαρμογή της τελικής απόφασης για το καθεστώς της περιφέρειας του Brcko. Κατόπιν αυτού, το γραφείο στο Brcko έκλεισε στις 31 Αυγούστου. Η ΕΕ άνοιξε γραφεία στο Brcko και στο Mostar και ενίσχυσε το υπάρχον γραφείο στην Μπάνια Λούκα. Μετά την αποσύνδεση της εντολής του ειδικού εντεταλμένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το Γραφείο του Υπάτου Εκπροσώπου, η ΕΕ, με την ενισχυμένη παρουσία της, πρωτοστατεί στην παροχή βοήθειας, σε διάφορους τομείς, προς τις αρχές προκειμένου να υλοποιήσουν τους στόχους του προγράμματος της ΕΕ. Προς τούτο, η ΕΕ θα συνεχίσει να ενισχύει τη στήριξή της προς τους θεσμούς της χώρας. Απαιτούνται σημαντικές περαιτέρω προσπάθειες για να εκπληρωθούν οι λοιπές απαιτήσεις, να διευκολυνθεί η μετάβαση μιας χώρας με διεθνές σύστημα διακυβέρνησης και ασφάλειας προς χώρα με εθνικά θεσμικά όργανα με πλήρη κυριότητα της πολιτικής και νομοθετικής διαδικασίας, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληροί μια χώρα που επιθυμεί να γίνει μέλος της ΕΕ. Μεταξύ όλων των θεμάτων αυτών, η ανάγκη διασφάλισης σταθερού πολιτικού περιβάλλοντος, με το πρόγραμμα της ΕΕ στο επίκεντρο της πολιτικής διαδικασίας, αποτελεί πρωταρχική προτεραιότητα. Η πολιτική βούληση να επιτευχθεί συμφωνία βάσει συμβιβασμού αποτελεί προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των προσδοκιών της χώρας και των πολιτών της για προσχώρηση στην ΕΕ. Κοσσυφοπέδιο Παράλληλα με την παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με μελέτη σκοπιμότητας για συμφωνία σταθεροποίησης και σύνδεσης με το Κοσσυφοπέδιο. 4.2. Τουρκία Η Τουρκία αποτελεί χώρα κλειδί για την ΕΕ, λαμβανομένης υπόψη της δυναμικής οικονομίας της, της στρατηγικής της θέσης και του σημαντικού περιφερειακού ρόλου της που συνεισφέρουν στην εξωτερική πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Η Τουρκία έχει ήδη ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στην ΕΕ χάρη στην τελωνειακή ένωση και αποτελεί πολύτιμη συνιστώσα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Κατά τον ίδιο τρόπο, η ΕΕ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος για τον οικονομικό και πολιτικό εκσυγχρονισμό της Τουρκίας. Η περαιτέρω ανάπτυξη των δεσμών αυτών θα ήταν προς όφελος αμφοτέρων των πλευρών. Το δυναμικό των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως μόνο στο πλαίσιο ενεργού και αξιόπιστης διαδικασίας προσχώρησης. Η διαδικασία προσχώρησης παραμένει το πλέον κατάλληλο πλαίσιο για την προώθηση των συνδεόμενων με την ΕΕ μεταρρυθμίσεων, την ανάπτυξη του διαλόγου σχετικά με τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, την ενίσχυση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας και της συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Η διαδικασία αυτή πρέπει να τηρεί τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί με την ΕΕ και τις προϋποθέσεις που έχουν καθοριστεί. Στο πλαίσιο αυτό, δρομολογήθηκε από την Επιτροπή, τον Μάιο του 2012, θετικό πρόγραμμα για τις σχέσεις με την Τουρκία προκειμένου να αναθερμανθεί η διαδικασία προσχώρησης μετά από περίοδο στασιμότητας και να δοθεί νέα ώθηση στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας. Το θετικό πρόγραμμα δεν αποτελεί υποκατάστατο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης αλλά μάλλον έναν τρόπο για τη στήριξή τους. Επικεντρώνει τις προσπάθειες σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος όπως η εναρμόνιση της νομοθεσίας, η ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, οι θεωρήσεις, η κινητικότητα και η μετανάστευση, η τελωνειακή ένωση, η εξωτερική πολιτική, η πολιτική μεταρρύθμιση, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και η μεγαλύτερη συμμετοχή σε προγράμματα που διευκολύνουν τις επαφές μεταξύ των ανθρώπων. Έξι από τις οκτώ ομάδες εργασίας, οι οποίες συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο του θετικού προγράμματος για να στηρίξουν την εναρμόνιση με το κεκτημένο, συνεδρίασαν για πρώτη φορά. Η ενεργός στήριξη της Τουρκίας προς το θετικό πρόγραμμα και την ευρωπαϊκή προοπτική της παραμένουν ουσιαστικής σημασίας. Είναι προς το συμφέρον και της ΕΕ και της Τουρκίας να αποκτήσουν εκ νέου τη δυναμική τους οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης, κυρίως για να εξασφαλιστεί ότι η ΕΕ παραμένει το σημείο αναφοράς για τις μεταρρυθμίσεις στην Τουρκία. Επίσης, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να θεσπίσει ευρύτερο πλαίσιο διαλόγου και συνεργασίας ΕΕ-Τουρκίας, ώστε να καλυφθεί πλήρως το φάσμα πολιτικής στον τομέα της Δικαιοσύνης και των Εσωτερικών Υποθέσεων. Το Συμβούλιο κάλεσε επίσης την Επιτροπή να προβεί σε ενέργειες με στόχο τη σταδιακή και μακροπρόθεσμη ελευθέρωση των θεωρήσεων, παράλληλα με την υπογραφή της συμφωνίας επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας. Μετά τη μονογραφή της τον Ιούνιο, έχει πλέον αποφασιστική σημασία να υπογράψει η Τουρκία τη συμφωνία επανεισδοχής, ούτως ώστε να μπορέσει να εφαρμοστεί ο χάρτης πορείας για την ελευθέρωση των θεωρήσεων. Δεδομένου ότι η Τουρκία είναι δυνατόν να εξελιχθεί σε κόμβο ενεργειακού εφοδιασμού και ότι μοιράζεται κοινές προκλήσεις με την ΕΕ, η Επιτροπή και η Τουρκία αποφάσισαν επίσης να ενισχύσουν τη συνεργασία τους σε ορισμένα σημαντικά ζητήματα στον τομέα της ενέργειας. Ο πολιτικός διάλογος με την ΕΕ σχετικά με την εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας ενισχύθηκε σημαντικά. Οι εξελίξεις στην κοινή γειτονική περιοχή της Τουρκίας και της ΕΕ επιβεβαίωσαν τον σημαντικό ρόλο και την πολύτιμη συνεισφορά της Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Η Τουρκία εξακολουθεί να διαδραματίζει θετικό ρόλο υποστηρίζοντας τα μεταρρυθμιστικά κινήματα σε χώρες της Βόρειας Αφρικής και Μέσης Ανατολής. Η συνεργασία σχετικά με τη Συρία είναι έντονη. Σε συνεδριάσεις πολιτικού διαλόγου, μεταξύ άλλων σε υπουργικό επίπεδο, εξετάστηκαν ζητήματα εξωτερικής πολιτικής κοινού ενδιαφέροντος για την ΕΕ και την Τουρκία, όπως η Βόρεια Αφρική, η Μέση Ανατολή, τα Δυτικά Βαλκάνια, το Αφγανιστάν/Πακιστάν και ο Νότιος Καύκασος. Η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να σημειώνει ισχυρή ανάπτυξη, αλλά τα υψηλά εξωτερικά ελλείμματα και οι σημαντικές πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν οι μεγαλύτερες απειλές για τη μακροοικονομική σταθερότητα. Οι σοβαρές επιπτώσεις της άτυπης απασχόλησης, ο κατακερματισμός των αγορών εργασίας και η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης της νομοθεσίας για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις παραμένουν πρόκληση. Η Επιτροπή εξετάζει τρόπους για να λάβει υπόψη την ανησυχία που εξέφρασε η Τουρκία στο πλαίσιο της τελωνειακής ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών που έχει συνάψει η ΕΕ με τρίτες χώρες. Συγχρόνως υπογραμμίζει ότι θα ήθελε να εκσυγχρονίσει την τελωνειακή ένωση και ότι πρέπει να λυθούν οι διαφορές που εμποδίζουν το εμπόριο μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ. Η Επιτροπή ζήτησε από την Παγκόσμια Τράπεζα να προβεί σε αξιολόγηση της λειτουργίας της τελωνειακής ένωσης, με τελικό στόχο τον εκσυγχρονισμό της. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τις εργασίες για την εφαρμογή του θετικού προγράμματος προκειμένου να δοθεί νέα ώθηση στη διαδικασία προσχώρησης και να δημιουργηθεί μια πιο εποικοδομητική σχέση. Η έλλειψη σημαντικής προόδου από μέρους της Τουρκίας όσον αφορά την πλήρη ικανοποίηση των πολιτικών κριτηρίων προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία. Η κατάσταση όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα στη χώρα συνεχίζει να προκαλεί σοβαρή ανησυχία, παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις που επήλθαν σε διάφορες νομικές διατάξεις σε αυτόν τον τομέα. Με τη δυσανάλογη εφαρμογή της νομοθεσίας σχετικά με την τρομοκρατία και το οργανωμένο έγκλημα παραβιάζεται συχνά το δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια, σε δίκαιη δίκη, καθώς και η ελευθερία της έκφρασης, του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι. Η Τουρκία πρέπει να διευθετήσει όλα τα ζητήματα σχετικά με την ανεξαρτησία, την αμεροληψία και την αποτελεσματικότητα του δικαστικού τομέα. Η συνέχιση του περιορισμού της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης στην πράξη και ο αυξανόμενος αριθμός των δικών κατά συγγραφέων και δημοσιογράφων παραμένουν σοβαρά προβλήματα, τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα τη συνεχή αύξηση της αυτολογοκρισίας. Η Επιτροπή χαιρετίζει τη δέσμευση της τουρκικής κυβέρνησης να παρουσιάσει σύντομα την τέταρτη δέσμη δικαστικής μεταρρύθμισης και την καλεί να επιλύσει όλα τα βασικά προβλήματα που, σήμερα, επηρεάζουν την άσκηση στην πράξη της ελευθερίας της έκφρασης. Επίσης, το κουρδικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί βασική πρόκληση για τη δημοκρατία της Τουρκίας και απαιτείται επειγόντως πολιτική λύση. Γενικά, η Τουρκία πρέπει να καταβάλει σημαντικές περαιτέρω προσπάθειες προκειμένου να φθάσει τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι υπό εξέλιξη εργασίες για νέο σύνταγμα παρέχουν σημαντική ευκαιρία για τον σκοπό αυτό. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις του PKK, το οποίο συγκαταλέγεται στον κατάλογο των τρομοκρατικών οργανώσεων της ΕΕ, εντάθηκαν σημαντικά, ιδίως κατά τους τελευταίους μήνες. Η ΕΕ καταδίκασε έντονα και επανειλημμένα τις τρομοκρατικές επιθέσεις. Η ΕΕ και η Τουρκία διατηρούν ενεργό διάλογο για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η οποία αποτελεί σημαντική πτυχή του θετικού προγράμματος για την Τουρκία. Η Τουρκία πάγωσε τις σχέσεις της με την εναλλασσόμενη προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2012, αρνούμενη ιδίως να παραστεί σε οποιαδήποτε συνεδρίαση υπό την προεδρία της Κύπρου. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την έντονη ανησυχία της σχετικά με τις τουρκικές δηλώσεις και απειλές και ζητεί τον πλήρη σεβασμό του ρόλου της Προεδρίας του Συμβουλίου, η οποία αποτελεί θεμελιώδες θεσμικό χαρακτηριστικό γνώρισμα της ΕΕ, προβλεπόμενο στη Συνθήκη. Οι συνομιλίες υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών για εξεύρεση συνολικής λύσης του κυπριακού προβλήματος έφθασαν σε αδιέξοδο την άνοιξη του 2012. Μια συνολική διευθέτηση είναι προς το συμφέρον όλων των πλευρών, καθώς θα ενισχύσει τη σταθερότητα στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, θα προσφέρει νέες οικονομικές ευκαιρίες στα κράτη μέλη και την Τουρκία και θα δώσει μεγάλη ώθηση στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης της Τουρκίας στην ΕΕ. Η Τουρκία καλείται συνεπώς να λάβει θετική στάση έναντι όλων των μερών ώστε να διευκολύνει την επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας. Η ΕΕ τόνισε επίσης όλα τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών της ΕΕ, στα οποία περιλαμβάνεται η σύναψη διμερών συμφωνιών και η διερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών τους πόρων, σύμφωνα με το κεκτημένο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, όπως η σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας. Σύμφωνα με τις επανειλημμένες θέσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής κατά τα τελευταία έτη, η Επιτροπή δηλώνει εκ νέου ότι είναι επιτακτικά αναγκαίο να εκπληρώσει η Τουρκία την υποχρέωσή της για την πλήρη εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου και να σημειώσει πρόοδο προς την εξομάλυνση των διμερών σχέσεών της με την Κυπριακή Δημοκρατία. Επίσης, κάνει έκκληση για την αποφυγή κάθε είδους απειλής, πηγής τριβών ή πράξης που μπορεί να πλήξει τις σχέσεις καλής γειτονίας και την ειρηνική διευθέτηση των διαφορών. Η ΕΕ θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί και να εξετάζει την πρόοδο ως προς τα ζητήματα αυτά, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου. Η Τουρκία πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της για να επιλύσει τα διμερή ζητήματα που εκκρεμούν με τους γείτονές της, ιδίως τις συνοριακές διαφορές. Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν προβεί σε πολλές επίσημες καταγγελίες για συνέχιση των παραβιάσεων των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους από την Τουρκία. 4.3. Ισλανδία Η προσχώρηση της Ισλανδίας εξακολουθεί να είναι προς το αμοιβαίο συμφέρον. Τα κοινά συμφέροντα της ΕΕ και της Ισλανδίας αυξάνονται, ιδίως στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της κλιματικής αλλαγής και όσον αφορά τη στρατηγική σημασία της πολιτικής της ΕΕ για την Αρκτική. Η ΕΕ θα εμπλουτιστεί από τον ισχυρό δημοκρατικό χαρακτήρα της Ισλανδίας. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την Ισλανδία προχωρούν ικανοποιητικά, με γενικά ικανοποιητικό επίπεδο εναρμόνισης με το κεκτημένο της ΕΕ, επειδή η Ισλανδία είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) και συμμετέχει πλήρως στο Σένγκεν από το 2001. Περισσότερα από τα μισά κεφάλαια διαπραγμάτευσης έχουν πλέον ανοίξει και 10 από αυτά έχουν κλείσει προσωρινά. Η προσχώρηση στην ΕΕ παραμένει θέμα έντονου πολιτικού διαλόγου στην Ισλανδία. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρέχει τη βοήθειά της στις επικοινωνιακές δραστηριότητες για το θέμα αυτό και στις διαπροσωπικές επαφές. Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η ΕΕ θα μπορέσει να υποβάλει μια δέσμη για τις διαπραγματεύσεις η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις προσδοκίες της Ισλανδίας, εντός του πλαισίου που έχει συμφωνηθεί για τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης, με πλήρη διασφάλιση των αρχών και του κεκτημένου της Ένωσης. Αυτό θα επιτρέψει επίσης στον ισλανδικό λαό να λάβει, σε εύθετο χρόνο, απόφαση αφού ενημερωθεί πλήρως. Η Ισλανδία εξακολουθεί να πληροί τα πολιτικά κριτήρια. Αποτελεί λειτουργούσα δημοκρατία με ισχυρούς θεσμούς και βαθιά εδραιωμένες παραδόσεις αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Το δικαστικό σύστημα της χώρας είναι υψηλής ποιότητας και η Ισλανδία μεριμνά διαρκώς για την εξασφάλιση και την ενίσχυση υψηλού επίπεδου προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Μετά από βαθιά και μακρά περίοδο ύφεσης, διαφαίνεται η οικονομική ανάκαμψη με ικανοποιητική ανάπτυξη κατά τα έτη 2011-2012 και βελτίωση των μακροοικονομικών συνθηκών. Γενικότερα, οι επιδόσεις της Ισλανδίας όσον αφορά την τήρηση των υποχρεώσεών της στον ΕΟΧ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ικανοποιητικές. Παρατηρούνται ορισμένες ανεπάρκειες σε τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η ασφάλεια των τροφίμων και η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων. Οι προσωρινοί περιορισμοί στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων που θεσπίστηκαν, μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, εξακολουθούν να υφίστανται. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ (ΕΑΕ) κίνησε διαδικασία κατά της Ισλανδίας στο Δικαστήριο ΕΖΕΣ σε υπόθεση σχετικά με το ζήτημα Icesave. 5. Στήριξη και βοηθεια προς τις χώρες της διεύρυνσης 5.1. Χρηματοδοτική βοήθεια Η Επιτροπή στηρίζει τις χώρες της διεύρυνσης κατά την προετοιμασία τους για την προσχώρηση παρέχοντας χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια μέσω ενός ειδικού χρηματοδοτικού μηχανισμού, του μηχανισμού προενταξιακής βοήθειας (ΜΠΒ). Για την περίοδο 2007-2013, τα κονδύλια του ΜΠΒ ανήλθαν σε 11,6 δισ. ευρώ. Μεταξύ των βασικών αποτελεσμάτων είναι η αύξηση της ικανότητας και των μεταρρυθμίσεων στις δικαιούχες χώρες στους τομείς του κράτους δικαίου, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανάπτυξης και του διαλόγου της κοινωνίας των πολιτών. Τα αποτελέσματα αυτά συνέβαλαν μεταξύ άλλων στην επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων προσχώρησης της Κροατίας στην ΕΕ και στην έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με το Μαυροβούνιο τον Ιούνιο του 2012. Παρέχεται στήριξη στις επενδύσεις υπέρ της οικονομικής, κοινωνικής και αγροτικής ανάπτυξης, καθώς και στην περιφερειακή συνεργασία στα Δυτικά Βαλκάνια. Η στήριξη που παρέχεται σε ειδικά έργα αφορά, παραδείγματος χάριν, την εκπαίδευση της αστυνομίας στο Μαυροβούνιο στον τομέα του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς, τη διαχείριση συστήματος μη επιστρεπτέων ενισχύσεων για τη στήριξη της απασχόλησης των γυναικών στην Τουρκία και την αποκατάσταση των σιδηροδρόμων του ευρωπαϊκού άξονα X στην Κροατία, που επιτρέπει τη διασύνδεση με τους σερβικούς σιδηροδρόμους. Για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2014-2020, η Επιτροπή πρότεινε χρηματοδότηση 14,1 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του νέου μηχανισμού ΜΠΒ ΙΙ, δηλ. επίπεδο χρηματοδότησης σε σταθερές τιμές παρόμοιο με το σημερινό δημοσιονομικό πλαίσιο. Η Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της για τον νέο κανονισμό ΜΠΒ ΙΙ τον Δεκέμβριο του 2011 στο πλαίσιο της δέσμης μηχανισμών για το προσεχές πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Η βελτίωση του στρατηγικού στόχου της προενταξιακής χρηματοδοτικής βοήθειας μέσω της καθιέρωσης ισχυρότερης σύνδεσης με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στη στρατηγική διεύρυνσης, καθώς και ο πολυετής προγραμματισμός αποτελούν τις βασικές καινοτομίες του ΜΠΒ ΙΙ. Η βελτίωση του στρατηγικού προγραμματισμού της βοήθειας ΜΠΒ θα αντικατοπτρίζεται στο κοινό στρατηγικό πλαίσιο και στα έγγραφα στρατηγικής μιας χώρας (ή πολλών χωρών) για όλη την περίοδο του επόμενου δημοσιονομικού πλαισίου που θα καλύπτουν πιο συνεκτικά έναν περιορισμένο αριθμό τομέων δράσης που θα αντικαταστήσουν τις σημερινές «συνιστώσες». Για τον σκοπό αυτό, θα θεσπιστεί ένα στοιχείο επιδόσεων και, στα έγγραφα στρατηγικής ανά χώρα και για πολλές δικαιούχες χώρες, θα καθοριστούν σαφείς στόχοι σχετικά με τη βοήθεια με ρεαλιστικούς δείκτες. Χάρη στο στοιχείο επιδόσεων θα μπορούν να ανταμείβονται οι χώρες με καλές επιδόσεις και θα ενισχυθεί η ευελιξία ανακατανομής των κονδυλίων σε περίπτωση χαμηλών επιδόσεων. Επίσης, στο πλαίσιο του ΜΠΒ ΙΙ, τόσο οι υποψήφιες χώρες όσο και οι δυνάμει υποψήφιες χώρες θα έχουν πρόσβαση στις ίδιες μορφές στήριξης, οι οποίες θα καθορίζονται κυρίως ανάλογα με τις ανάγκες και τις ικανότητές τους, καθώς και τα αποτελέσματα από τη χρησιμοποίηση της προενταξιακής βοήθειας. Όσον αφορά τα επιχειρησιακά προγράμματα, και όπως για τα άλλα εξωτερικά μέσα, η συγχρηματοδότηση των τομεακών στρατηγικών που συμφωνούνται με τις δικαιούχες χώρες θα ενισχυθεί, σε αντίθεση με τη χρηματοδότηση επιμέρους έργων, αυξάνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το ποσοστό της βοήθειας που χρηματοδοτείται με ενίσχυση σε τομεακό επίπεδο (συμπεριλαμβανομένης της τομεακής δημοσιονομικής στήριξης για επιλεγμένους τομείς πολιτικής). Ο πολυετής προγραμματισμός θα είναι συστηματικότερος και θα εφαρμόζεται επίσης στη βοήθεια για τη μεταβατική περίοδο και τη θεσμική ανάπτυξη (π.χ. μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, μεταρρύθμιση των δικαστικών συστημάτων κλπ.), στηρίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αποτελεσματική εφαρμογή των σχετικών τομεακών στρατηγικών. Στόχος είναι τα ευρωπαϊκά κονδύλια να βοηθήσουν στην πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων ευρείας κλίμακας, κατά τρόπο ώστε να αξιοποιούνται καλύτερα τα χρήματα για την προετοιμασία των χωρών για την προσχώρηση απ’ ό,τι θα αξιοποιούνταν με επιμέρους, μεμονωμένα έργα. Οι δύο βασικοί στόχοι του ΜΠΒ είναι να στηρίξουν τη διαδικασία προσχώρησης και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των δικαιούχων. Κύριο μέλημα της μελλοντικής προενταξιακής βοήθειας σε όλες οι δικαιούχες χώρες θα εξακολουθήσουν να αποτελούν η ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου, η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης και η χρηστή διακυβέρνηση, καθώς και η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, η ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών και η προαγωγή και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών. Ως απόρροια της «νέας προσέγγισης» στα κεφάλαια 23 και 24 και δεδομένης της μακροπρόθεσμης φύσης των μεταρρυθμίσεων σε αυτούς τους τομείς και της ανάγκης να αυξηθούν οι επιδόσεις εφαρμογής πριν από την προσχώρηση, η βοήθεια στο πλαίσιο του ΜΠΒ ΙΙ θα καλύψει τις ανάγκες των δικαιούχων χωρών σε αυτούς τους τομείς ήδη σε αρχικό στάδιο. Βοήθεια θα παρασχεθεί επίσης για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, την περιφερειακή συνεργασία και την εδαφική συνεργασία (δράσεις διασυνοριακής, διεθνικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας). Η στήριξη της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης θα αφορά ζητήματα όπως η ανάπτυξη του φυσικού κεφαλαίου, η βελτίωση των συνδέσμων με την ΕΕ και των περιφερειακών δικτύων, η ενίσχυση της απασχόλησης και η ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, η κοινωνική και οικονομική ενσωμάτωση. Η χρηματοδοτική στήριξη θα απαιτήσει από τις χώρες της διεύρυνσης να υιοθετήσουν συνολικές και βιώσιμες πολιτικές και στρατηγικές σε τομείς προτεραιότητας όπως της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, της δημόσιας διοίκησης, της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα, των μεταφορών, της ενέργειας, του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής, της κοινωνικής ανάπτυξης, της γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να έχει ως αποτέλεσμα την εξασφάλιση μεγαλύτερης ανάληψης τοπικών πρωτοβουλιών και ευρείας συναίνεσης σχετικά με τις στρατηγικές αυτές, να βελτιώσει την ικανότητα των δικαιούχων του ΜΠΒ χωρών να προγραμματίζουν, να εφαρμόζουν και να παρακολουθούν την εφαρμογή τους, καθώς και να τις εντάσσουν στις γενικότερες προετοιμασίες για την προσχώρηση στην ΕΕ. 5.2. Οφέλη της μεγαλύτερης ένταξης πριν από την προσχώρηση Σήμερα, τα οφέλη για τους πολίτες των χωρών της διεύρυνσης είναι σημαντικά, ακόμη και πριν από την πραγματική προσχώρηση. Χάρη στη συμμετοχή τους σε προγράμματα της ΕΕ, σε πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών και άλλες πρωτοβουλίες, την απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης και το εμπόριο βάσει των Συμφωνιών Σταθεροποίησης και Σύνδεσης, οι πολίτες προσεγγίζουν περισσότερο την ΕΕ. Οι περισσότερες υποψήφιες χώρες και δυνάμει υποψήφιες χώρες μπορούν να συμμετέχουν σε προγράμματα της ΕΕ, και η Επιτροπή πρότεινε να επεκταθεί η δυνατότητα αυτή και στο Κοσσυφοπέδιο εντός του 2012. Η συμμετοχή αυτή εξοικειώνει τις εν λόγω χώρες με τις πολιτικές και τις μεθόδους εργασίας της ΕΕ και επιτρέπει την προοδευτική ένταξη στα δίκτυα της ΕΕ. Για παράδειγμα, ολοένα μεγαλύτερος αριθμός σπουδαστών επωφελούνται από τη δυνατότητα συμμετοχής στα προγράμματα Erasmus ή Erasmus Mundus και επιστήμονες και ερευνητές της περιοχής συνεργάζονται με τους ομολόγους τους στην ΕΕ στο πλαίσιο του 7ου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα. Για τους πολίτες των χωρών της διεύρυνσης η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στην ΕΕ είναι ένα από τα πλέον ορατά οφέλη της μεγαλύτερης ένταξης στην ΕΕ. Η Ισλανδία αποτελεί ήδη μέρος του χώρου Σένγκεν. Στα Δυτικά Βαλκάνια, εδώ και αρκετό καιρό, οι Κροάτες πολίτες μπορούν να ταξιδεύουν σε όλη την ΕΕ χωρίς θεώρηση. Η απαλλαγή από την υποχρέωση θεώρησης εισόδου στον χώρο Σένγκεν χορηγήθηκε στους πολίτες της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας τον Δεκέμβριο του 2009 και το ίδιο καθεστώς χορηγήθηκε ένα έτος αργότερα στους πολίτες της Αλβανίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Οι πρόσφατες αυτές αποφάσεις βασίστηκαν στην εκπλήρωση από τις χώρες αυτές ενός αριθμού απαιτήσεων που είχαν καθοριστεί στο πλαίσιο των διαλόγων για την ελευθέρωση των θεωρήσεων που διεξήγαγε η Επιτροπή. Οι διάλογοι αυτοί λειτούργησαν ως ισχυρό κίνητρο για τις μεταρρυθμίσεις που αποβλέπουν στην κατάρτιση προτύπων της ΕΕ στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, καθώς και για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την καταπολέμηση του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, της διαφθοράς και της παράνομης μετανάστευσης. Λόγω των μετέπειτα εξελίξεων που φανέρωσαν καταχρηστική εκμετάλλευση του καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης και του συστήματος παροχής ασύλου, η Επιτροπή θέσπισε, τον Ιανουάριο του 2011, μηχανισμό παρακολούθησης μετά την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων, με τον οποίο καθιερώθηκαν ενισχυμένοι επιτόπιοι έλεγχοι. Ο αριθμός των αβάσιμων αιτήσεων ασύλου παραμένει υψηλός σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που απαιτεί να ληφθούν από κάθε χώρα της περιοχής συνεχή και στοχευμένα μέτρα. Γενικότερα, εγκρίθηκαν νέες προτάσεις που επιτρέπουν την προσωρινή αναστολή του ισχύοντος καθεστώτος απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης με τρίτη χώρα σε περίπτωση αιφνίδιας εισροής προσώπων. Τον Ιανουάριο του 2012 η Επιτροπή εγκαινίασε διάλογο για την ελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων με το Κοσσυφοπέδιο. Η ΕΕ και η Τουρκία ενέτειναν τη συνεργασία τους για τα θέματα των θεωρήσεων και της μετανάστευσης. Μονογραφήθηκε συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας. Η ταχεία υπογραφή και ουσιαστική εφαρμογή της είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος στην ελευθέρωση των θεωρήσεων σταδιακά και μακροπρόθεσμα. Η ΕΕ εξακολουθεί να παρέχει ευρεία υποστήριξη στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚΠ) στις χώρες της διεύρυνσης κυρίως στο πλαίσιο του μηχανισμού χρηματοδότησης για την κοινωνία των πολιτών (ΜΧΚΠ). Ο μηχανισμός αυτός βοηθά τις ΟΚΠ να ενισχύσουν τις ικανότητες και τον επαγγελματισμό τους, ενθαρρύνει τη δημιουργία δικτύων σε όλα τα επίπεδα – ΕΕ, εθνικό, περιφερειακό – επιτρέποντάς τους με τον τρόπο αυτό να αρχίσουν πραγματικό διάλογο με τους δημόσιους και ιδιωτικούς παράγοντες και να παρακολουθούν τις εξελίξεις σε τομείς όπως το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Οι δραστηριότητες της κοινωνίας των πολιτών είναι καθοριστικές για μια ώριμη δημοκρατία, για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για το κράτος δικαίου. Μια δραστήρια κοινωνία των πολιτών συμβάλλει στην ενίσχυση της πολιτικής ευθύνης, την εμβάθυνση της κατανόησης και της ενσωμάτωσης και αποδοχής των μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με την προσχώρηση, καθώς και στην υποστήριξη της συμφιλίωσης των κοινωνιών που είναι διχασμένες λόγω των συγκρούσεων. Το Μαυροβούνιο έλαβε μέτρα για τη συμμετοχή των ΟΚΠ στην προετοιμασία των διαπραγματεύσεων προσχώρησης. Στις περισσότερες χώρες της διεύρυνσης, η κοινωνία των πολιτών εξακολούθησε να αναπτύσσεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πρέπει να προωθηθεί περισσότερο το πνεύμα αποδοχής των ΟΚΠ, να δημιουργηθεί ευνοϊκότερο περιβάλλον για καλύτερο πολιτικό διάλογο και να υπάρξουν οι ανάλογες συνθήκες. Τα προβλήματα που αφορούν τη χρηματοδότηση εξακολουθούν να υφίστανται, ιδίως όσον αφορά τη δημόσια στήριξη και τη διατηρησιμότητα. Αν και η ενίσχυση που χορηγείται από τον ΜΠΒ αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα στο πλαίσιο του ΜΧΚΠ, οι τροποποιήσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο του δημοσιονομικού κανονισμού θα επιτρέψουν στην Επιτροπή να συνεργαστεί με ευρύτερες ΟΚΠ στην περιοχή προκειμένου να παράσχει μικρότερες χορηγήσεις στις τοπικές οργανώσεις βάσης, και κατ’ αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει τον δημοκρατικό έλεγχο και να αντιμετωπίσει προβλήματα που απασχολούν πιο άμεσα τους πολίτες. 5.3. Ενημέρωση και επικοινωνία Η πολιτική διεύρυνσης και ιδίως η προσχώρηση νέων κρατών μελών πρέπει να γίνουν κατανοητές και να στηριχθούν από τους πολίτες για να επιτύχουν και να είναι βιώσιμες. Αυτό δημιουργεί προκλήσεις σε ένα περιβάλλον όπου, κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης χρηματοπιστωτικής κρίσης και κρίσης δημοσίου χρέους, τίθεται ολοένα και περισσότερο υπό αμφισβήτηση ο ρόλος των δημόσιων φορέων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις, η διαδικασία διεύρυνσης πρέπει να είναι περισσότερο διαφανής, συνεκτική και αξιόπιστη για τους πολίτες και τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη τόσο στα κράτη μέλη όσο και στις χώρες της διεύρυνσης. Όπως σε άλλους τομείς πολιτικής, οι πολίτες αναμένουν να δουν απτές αποδείξεις της αποτελεσματικότητας της διεύρυνσης της ΕΕ και τη μετασχηματιστική της δύναμη για τις ενδιαφερόμενες χώρες, καθώς και την προστιθέμενη αξία για την ΕΕ στο σύνολό της. Ακόμη περισσότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία διεύρυνσης, τις χώρες που αφορά και τις συνέπειές της για την ΕΕ, συμβάλλοντας σε έναν τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο για τη διεύρυνση. Πρέπει να εκλείψουν οι αβάσιμοι μύθοι ή φόβοι σχετικά με τη διαδικασία διεύρυνσης, ενώ θα πρέπει να δοθεί απάντηση στις εύλογες ανησυχίες των πολιτών. Τα κράτη μέλη και οι χώρες της διεύρυνσης διαδραματίζουν τον κύριο ρόλο στις προσπάθειες πληροφόρησης και επικοινωνίας που απευθύνουν στους πολίτες τους, ενώ τα μηνύματα που στέλνουν οι κυβερνήσεις για τις εθνικές συζητήσεις τους πρέπει να συμπληρώνουν τις ανακοινώσεις των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενημερώνουν τον λαό σχετικά και να εξηγούν τις αποφάσεις που λαμβάνονται συλλογικά στο πλαίσιο των οργάνων της ΕΕ. Οι πολιτικοί ηγέτες των χωρών της διεύρυνσης πρέπει να εξηγούν με ποιον τρόπο οι αποφάσεις που λαμβάνουν σχετικά με μεταρρυθμίσεις δεν συνδέονται μόνο με τη διαδικασία προσχώρησης αλλά είναι από τη φύση τους πολύτιμες για την καλύτερη λειτουργία του κράτους. Οι ενέργειες αυτές μπορούν να συμβάλουν στην ανάκτηση της υποστήριξης του πληθυσμού στις χώρες όπου το χάσμα διευρύνθηκε ανάμεσα στην κυβερνητική πολιτική και τις απόψεις των πολιτών σχετικά με τη διεύρυνση. Επίσης, μπορούν να ενισχύσουν τη γενική υποστήριξη του κοινού για τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις, ώστε οι χώρες της διεύρυνσης να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις αυστηρές αλλά δίκαιες προϋποθέσεις για την προσχώρησή τους στην ΕΕ. 6. Συμπεράσματα και συστάσεις Με βάση την ανωτέρω ανάλυση, η Επιτροπή καταλήγει στα ακόλουθα συμπεράσματα και συστάσεις: I 1. Μέσω της πολιτικής διεύρυνσης, η ΕΕ από την αρχή ανταποκρίθηκε στη θεμιτή προσδοκία των λαών της ηπείρου μας να είναι ενωμένοι σε μια κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια. Από έξι κράτη αρχικά, η ΕΕ ετοιμάζεται να υποδεχθεί την Κροατία ως το 28ο μέλος της την 1η Ιουλίου 2013. 2. Σε μια εποχή που η ΕΕ αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις και μεγάλη παγκόσμια αβεβαιότητα και αποκτά νέα δυναμική για οικονομική, χρηματοπιστωτική και πολιτική ενοποίηση, η πολιτική διεύρυνσης συνεχίζει να συμβάλλει στην ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία στην ήπειρό μας. Η επικείμενη προσχώρηση της Κροατίας, η έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης με το Μαυροβούνιο και το καθεστώς υποψήφιας χώρας για τη Σερβία εκπέμπουν ένα ισχυρό μήνυμα σχετικά με τη μετασχηματιστική δύναμη της διεύρυνσης και τις δυνατότητες μιας περιοχής η οποία κατακερματίστηκε από τον πόλεμο πριν από χρονικό διάστημα μόλις μισής γενιάς. Η διεύρυνση προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη συμβάλλει στην αποφυγή του πολύ υψηλότερου κόστους που θα είχε η αντιμετώπιση των συνεπειών της αστάθειας. Αποτελεί επένδυση στη βιώσιμη δημοκρατία και αποδεικνύει τη συνεχή ικανότητα της ΕΕ ως παγκόσμιου παράγοντα. 3. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωζώνη μαζί με την πρόσφατη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση καταδεικνύουν την αλληλεξάρτηση των εθνικών οικονομιών τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Τονίζουν τη σημασία της περαιτέρω παγίωσης της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της προώθησης των μεταρρυθμίσεων και της ανάπτυξης, μεταξύ άλλων και στις χώρες της διεύρυνσης. Η διαδικασία διεύρυνσης αποτελεί ισχυρό εργαλείο για τον σκοπό αυτό. 4. Στο πλαίσιο αυστηρών αλλά δίκαιων προϋποθέσεων, όπου η αρχή των επιδόσεων κάθε χώρας είναι βασική, η προοπτική της προσχώρησης οδηγεί σε πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, μετατρέποντας τις κοινωνίες, εδραιώνοντας το κράτος δικαίου και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Σε περίοδο οικονομικής στασιμότητας, μετριάζει τον κίνδυνο αντίστασης σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. 5. Η αξιοπιστία της διαδικασίας διεύρυνσης έχει καθοριστική σημασία για την επιτυχία της. Η διατήρηση της δυναμικής της διεύρυνσης καθώς και των μεταρρυθμίσεων αποτελούν τις δύο πλευρές του ιδίου νομίσματος. Η ανανεωμένη συναίνεση για τη διεύρυνση, που επετεύχθη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση για την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ. Η διεύρυνση είναι εξ ορισμού σταδιακή διαδικασία, η οποία βασίζεται σε σταθερή και βιώσιμη εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων από τις ενδιαφερόμενες χώρες. Η πολιτική διεύρυνσης προσαρμόστηκε με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τις διαδοχικές προσχωρήσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή ένταξη των νέων κρατών μελών και να αντιμετωπιστούν καλύτερα οι ανάγκες των χωρών υπό μετασχηματισμό, ιδίως στον τομέα του κράτους δικαίου. 6. Η ενίσχυση του κράτους δικαίου και της δημοκρατικής διακυβέρνησης έχει ιδιαίτερη σημασία για τη διαδικασία διεύρυνσης. Με την έγκριση από το Συμβούλιο της πρότασης της Επιτροπής για μια νέα προσέγγιση στις διαπραγματεύσεις στον τομέα του δικαστικού συστήματος και των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας, το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένων κοινών προκλήσεων όπως η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της διαφθοράς, αποκτά σταθερή βάση στο επίκεντρο της πολιτικής διεύρυνσης. Οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης σχετικά με αυτά τα κεφάλαια θα ανοίξουν στην αρχή της διαδικασίας και θα κλείσουν στο τέλος αυτής, ούτως ώστε να δοθεί όσο το δυνατόν περισσότερος χρόνος για την επίτευξη σταθερών επιδόσεων και για να είναι αμετάκλητες οι μεταρρυθμίσεις. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να δίνει προτεραιότητα στα θέματα που συνδέονται με το κράτος δικαίου ήδη πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων προσχώρησης, μεταξύ άλλων μέσω διαρθρωμένων διαλόγων και τομεακής στήριξης στο πλαίσιο του ΜΠΒ ΙΙ. 7. Σε ορισμένες χώρες, η ελευθερία της έκφρασης εξακολουθεί να αποτελεί πηγή σοβαρών ανησυχιών. Λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υφίστανται στον τομέα αυτόν, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να δίνει προτεραιότητα σε αυτό το θέμα κατά τη διαδικασία προσχώρησης. Η Επιτροπή προτίθεται να δώσει συνέχεια, το πρώτο εξάμηνο του 2013, στη διάσκεψη με τίτλο «Speak Up» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2011. Στην εκδήλωση αυτή θα συμμετάσχουν τα μέσα ενημέρωσης και οι ενδιαφερόμενοι της κοινωνίας των πολιτών από τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία. Τα αποτελέσματα και η συνέχεια που θα δοθεί στη διάσκεψη αυτή θα ληφθούν υπόψη στους ελέγχους και τις εκθέσεις της Επιτροπής. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται στενά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στον τομέα αυτόν. 8. Σε πολλούς τομείς είναι απαραίτητες ειδικές για κάθε χώρα προσεγγίσεις, ώστε να αντιμετωπίζονται οι δύσκολες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των εμποδίων στη διαδικασία προσχώρησης. Η Επιτροπή δρομολόγησε, μεταξύ άλλων, ένα θετικό πρόγραμμα με την Τουρκία και ορισμένους υψηλού επιπέδου και διαρθρωμένους διαλόγους στα Δυτικά Βαλκάνια. Οι πρωτοβουλίες αυτές δίνουν ήδη ώθηση στις μεταρρυθμίσεις. Δεν αντικαθιστούν τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης αλλά αποτελούν τον συνδετικό κρίκο με αυτές. Η Επιτροπή έχει αναλάβει αυτή τη μορφή δέσμευσης και θα συνεχίσει να επικεντρώνεται σε βασικούς τομείς, όπως το κράτος δικαίου, η δημοκρατική διακυβέρνηση και οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις. 9. Η περιφερειακή συνεργασία και οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της Διαδικασίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης. Τα ζητήματα που ανάγονται σε συγκρούσεις του παρελθόντος, όπως τα εγκλήματα πολέμου, η επιστροφή των προσφύγων, η μεταχείριση των μειονοτήτων και η διασφάλιση ίσων δικαιωμάτων για όλους τους πολίτες παραμένουν βασικές προκλήσεις για τη σταθερότητα στα Δυτικά Βαλκάνια και πρέπει να αντιμετωπιστούν επειγόντως. Η πρόοδος στα περιφερειακά φόρουμ και η συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία πρέπει να ενισχυθούν. Οι διενέξεις που συνδέονται με διεθνικά ζητήματα