Γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και τις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης για τις "στρατηγικές προσχώρησης ως προς το περιβάλλον: Πώς θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση της διεύρυνσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης"»

(1999/C 51/06)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ,

έχοντας υπόψη την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, την Επιτροπή των Περιφερειών και τις υποψήφιες ΧΚΑΕ για τις «στρατηγικές προσχώρησης ως προς το περιβάλλον: Πώς θα ανταποκριθούμε στην πρόκληση της διεύρυνσης με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης» [COM(98) 294 τελικό] 7

έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής, της 20ής Μαΐου 1998 σύμφωνα με το άρθρο 198 Γ § 4 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, να της ζητήσει την κατάρτιση γνωμοδότησης σχετικά με το θέμα αυτό 7

έχοντας υπόψη την απόφαση του Προεδρείου της της 15ης Ιουλίου 1998 να αναθέσει την επεξεργασία της γνωμοδότησης στη επιτροπή 4 «Χωροταξία, αστικά θέματα, ενέργεια και περιβάλλον» 7

έχοντας υπόψη τη γνώμη της Επιτροπής της 16ης Ιουλίου 1997 σχετικά με τις αιτήσεις υποψηφιότητας. Πρόγραμμα δράσης 2000 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με τις «Επιπτώσεις της διεύρυνσης της Ένωσης στην κοινοτική πολιτική» (CdR 280/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) και τη διεύρυνση προς Ανατολάς» (CdR 239/96 fin) () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Ανακοίνωση της Επιτροπής: η εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου περιβάλλοντος» (CdR 437/96 fin) () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου που αφορά τις δράσεις της Κοινότητας για την πολιτική των υδάτων» (CdR 171/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη τη γνωμοδότηση της Επιτροπής των Περιφερειών σχετικά με την «Περιβαλλοντική πολιτική για τις πόλεις και τα χωριά» (CdR 393/97 fin) () 7

έχοντας υπόψη την έκθεση «Απαιτούμενο κόστος για την εναρμόνιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στις ΧΚΑΕ» (από την EDC) 7

έχοντας υπόψη τη Συνθήκη του Άμστερνταμ 7

έχοντας υπόψη την έκθεση Dobris (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος) 1998 «Περιβάλλον της Ευρώπης» 7

έχοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης (CdR 267/98 rev.) που υιοθέτησε η επιτροπή 4 στις 2 Οκτωβρίου 1998 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Hannu Pentillδ 7

υιοθέτησε ομόφωνα κατά την 26η σύνοδο ολομέλειας της 18ης και 19ης Νοεμβρίου 1998 (συνεδρίαση της 19ης Νοεμβρίου) την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στις 20 Μαΐου 1998, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την προαναφερθείσα ανακοίνωση προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία αφορά τις στρατηγικές προσχώρησης ως προς το περιβάλλον ενόψει της διεύρυνσης της ΕΕ.

1.2. Κατά την επικείμενη διεύρυνση της Ένωσης η περιβαλλοντική διάσταση θα κατέχει κεντρική θέση και θα εμπεριέχει μεγαλύτερες προκλήσεις από κάθε προηγούμενη διεύρυνση. Στις υποψήφιες χώρες υπάρχουν μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα, καθώς και τεράστια διαφορά με την ΕΕ όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο τούτο δεν σημαίνει ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν λυθεί στα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά απλά ότι σε αυτά αντιμετώπιζονται καλύτερα. Από την άλλη πλευρά, οι υποψήφιες χώρες διαθέτουν τεράστιες εκτάσεις σχεδόν παρθένας φύσης που συμβάλλουν σημαντικά στη βιοποικιλότητα ολόκληρης της Ευρώπης. Η διατήρηση αυτού του κεφαλαίου και παράλληλα η ανάπτυξη και η διαχείριση ενός οικονομικά και περιβαλλοντικά αειφόρου πλαισίου αποτελεί την μεγαλύτερη επικείμενη πρόκληση.

1.3. Στα συμπεράσματα που αφορούν τις στρατηγικές προσχώρησης ως προς το περιβάλλον ενόψει της διεύρυνσης της ΕΕ που περιλαμβάνονται στην εξεταζόμενη ανακοίνωση διαπιστώνεται ότι παρά τις προσπάθειες για την προσέγγιση της νομοθεσίας στον περιβαλλοντικό τομέα στις υποψήφιες χώρες, θα απαιτηθεί ουσιαστική προσπάθεια για να επιτευχθεί πλήρης συμμόρφωση με το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα αυτό. Απαιτείται έργο νομικής, διοικητικής και οικονομικής φύσης, με σημαντικές συνέπειες στο ανθρώπινο δυναμικό.

1.4. Απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις για το περιβάλλον με στόχο την ενίσχυση των περιβαλλοντικών φορέων καθώς προσεκτικός σχεδιασμός της στρατηγικής. Πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στα προληπτικά μέτρα που αφορούν το περιβάλλον και την αειφόρο ανάπτυξη στις τομεακές πολιτικές όπως οι μεταφορές, η ενέργεια και η γεωργία. Μια σφαιρική στρατηγική χρηματοδότησης είναι απαραίτητη για τον συντονισμό των δράσεων των διαφόρων εμπλεκόμενων φορέων.

1.5. Πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες παροχής υπηρεσιών, καθοδήγησης και τεχνικής βοήθειας προς τις υποψήφιες χώρες κατά την εφαρμογή του περιβαλλοντικού κεκτημένου μέσω, παραδείγματος χάριν, μηχανισμών δικτύωσης. Η επιστημονική έρευνα που πραγματοποιείται μέσω κοινών έργων και συντονισμένων δράσεων αποτελεί νευραλγικό στόχο και πηγή γνώσης για την αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων. Η διαδικασία διεύρυνσης πρέπει να πραγματοποιηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να καταστήσει περισσότερο προσιτό τον στόχο της πραγματικής αειφόρου ανάπτυξης σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. H ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα επίκαιρη και αναγκαία την ανακοίνωση για τη διεύρυνση και το περιβάλλον.

2.2. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι τα περιβαλλοντικά θέματα είναι από τα σημαντικότερα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τη διεύρυνση και θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε αυτές. Προϋπόθεση για την προσχώρηση στην ΕΕ είναι η μεταφορά της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στο σύνολο της νομοθεσίας των υποψήφιων χωρών. Οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να προβούν στην κατάρτιση λεπτομερούς νομοθετικού προγράμματος, να μεριμνήσουν για την εφαρμογή του και να χαράξουν στρατηγική χρηματοδότησης. Για την ουσιαστική θέση σε ισχύ και εφαρμογή της νομοθεσίας απαιτείται η δημιουργία και η ενίσχυση θεσμών περιβαλλοντικής διοίκησης σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο και να εξασφαλιστεί ότι μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.

2.3. Στις υποψήφιες χώρες απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις για το περιβάλλον, οι οποίες εκ φύσεως εκτός από τεχνικού χαρακτήρα είναι και διοικητικού. Η αποτελεσματικότητα των συστημάτων ελέγχου και διαχείρισης δεδομένων, η κατάρτιση του προσωπικού καθώς και η αγορά γης απαιτούν επίσης προβλέψεις πόρων. Στο έγγραφο Αντζέντα 2000 η Επιτροπή υποσχέθηκε να στηρίξει τις υποψήφιες χώρες στις προσπάθειές τους να εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την ένταξή τους. Επισημαίνεται δε ότι όλες οι επενδύσεις στις υποψήφιες χώρες πρέπει εκπληρούν τα κριτήρια της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Για την εναρμόνιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας απαιτούνται επενδύσεις τόσο από ιδιωτικούς όσο και από εθνικούς και διεθνείς φορείς. Μεταξύ πολλών υποψήφιων χωρών και κρατών μελών της ΕΕ υπάρχουν διμερή προγράμματα χρηματοδότησης για το περιβάλλον.

2.4. Η διαδικασία προσχώρησης παρέχει επίσης τη δυνατότητα αύξησης της συνεργασίας μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης. Οι ενώσεις πολιτών, οι επαγγελματικές οργανώσεις και οι επιχειρήσεις πρέπει να συμμετέχουν στην εκπόνηση των προγραμμάτων αυτών. Ήδη υπάρχει έντονη συνεργασία μεταξύ των φορέων των υποψήφιων χωρών και των κρατών μελών στον τομέα διαχείρισης του περιβάλλοντος. Ενδείκνυται η προώθηση της μεταφοράς τεχνογνωσίας και η δικτύωση των τοπικών και περιφερειακών αρχών.

2.5. Η διαδικασία προσχώρησης πρέπει να αποσκοπεί στη βελτίωση του περιβάλλοντος της Ευρώπης και οκλόκληρου του κόσμου. Η εφαρμογή της ισχύουσας περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας δεν πρέπει αποτελεί για τις υποψήφιες χώρες τον τελικό στόχο της περιβαλλοντικής τους πολιτικής. Στόχος της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ είναι η βιώσιμη ανάπτυξη όπως ορίστηκε στη Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1997. Οι περιβαλλοντικές πτυχές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας, στις μεταφορές, στην παραγωγή ενέργειας και στη γεωργία. Τούτο ισχύει εξάλλου και για όλα τα σημερινά κράτη μέλη της ΕΕ.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

3.1. Η γενική κατάσταση του περιβάλλοντος στις υποψήφιες χώρες

Οι υποψήφιες χώρες αντιμετωπίζουν σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα, αλλά από την άλλη πλευρά οι χώρες αυτές καθ'όλη τη διάρκεια της δεκαετίας 1990 ανέπτυξαν την περιβαλλοντική τους νομοθεσία και βελτίωσαν τα συστήματα βιολογικού καθαρισμού. Επισημαίνεται ιδιαίτερα ότι ορισμένες μορφές μόλυνσης δεν γνωρίζουν γεωγραφικά σύνορα και ενδέχεται να επιδεινώσουν σημαντικά την κατάσταση του περιβάλλοντος μιας ευρείας ζώνης.

3.2. Αέρας

3.2.1. Οι εκπομπές διοξειδίου του θείου και σωματιδίων υπήρξαν στο τέλος της δεκαετίας του '80 το πρόβλημα πολλών βιομηχανικών περιοχών. Ειδικά στο «Μαύρο Τρίγωνο» που περιλαμαβάνει την Ανατολική Γερμανία, τη Βόρειο Τσεχία και τη Νότιο Πολωνία η χρήση του λιγνίτη προκάλεσε απονεκρώσεις δασών και οξίνιση. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90 οι εκπομπές μειώθηκαν αισθητά, αλλά σε πολλά σημεία σημειώνεται υπέρβαση του επιτρεπόμενου φορτίου και συνεχίζεται η οξίνιση. Οι εκπομπές μεταφέρονται πολύ μακριά και δημιουργούν προβλήματα μακριά από τον τόπο παραγωγής τους. Τα θέματα προστασίας του αέρα συνδέονται με τη βιομηχανία, την παραγωγή ενέργειας και τις μεταφορές. Κατά τη λήψη αποφάσεων σε αυτούς τους τομείς πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το περιβάλλον και τα μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα.

3.2.2. Στην αρχή της δεκαετίας του '90 περίπου οι μισές από τις σπουδαιότερες πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης είχαν υπερβεί τα ανώτατα όρια για την ποιότητα του αέρα που είχε θέσει η ΠΟΥ. Αν και η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά τα πέντε τελευταία χρόνια, η ποιότητα του αέρα στις πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης είναι χειρότερη από την ποιότητα του αέρα στις πόλεις της Δυτικής Ευρώπης. Η προστασία του αέρα υπολογίζεται περίπου στο 40 % των επενδύσεων για το περιβάλλον που απαιτούνται για την προσχώρηση στην ΕΕ. Σοβαρότερα προβλήματα υπάρχουν στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, αλλά σημαντικά υπάρχουν επίσης στην Εσθονία (παράγει ενέργεια από πετρελαιοσχιστόλιθο) στην Πολωνία (παράγει ενέργεια από άνθρακα), στην Τσεχία (η βιομηχανία μολύνει τον αέρα) και στη Σλοβακία. Ορισμένες χώρες έχουν εκπονήσει διάφορα σχέδια δράσης για τις περιοχές που έχουν μολυνθεί, αλλά το κλείσιμο των εγκαταστάσεων που προκαλούν τη μόλυνση είναι δύσκολο.

3.2.3. Πολλές υποψήφιες χώρες αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες κατά την προσαρμογή των διυλιστηρίων τους στα τρέχοντα και μελλοντικά πρότυπα ποιότητας καυσίμων της ΕΕ. Στη Λεττονία, στη Λιθουανία, στη Σλοβακία και στην Ουγγαρία οι μεταφορές έχουν ήδη αρχίσει να μολύνουν σημαντικά τον αέρα. Στα κράτη μέλη της ΕΕ οι μεταφορές αποτελούν σημαντικό φορέα μόλυνσης σε πολλές περιοχές. Θα πρέπει να προβλεφθούν τα προβλήματα που πιθανόν θα δημιουργήσουν οι μεταφορές. Κατά την ανάπτυξη των μεταφορών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων μεταφορών και στην ανάπτυξη των σιδηροδρομικών δικτύων και όχι στην κατασκευή αυτοκινητοδρόμων.

3.3. Νερό

3.3.1. Σε πολλές υποψήφιες χώρες, όπως στη Λιθουανία, στην Πολωνία, στη Ρουμανία και στην Ουγγαρία, η μόλυνση των υδάτων αποτελεί μείζον περιβαλλοντικό πρόβλημα. Τα ακαθάριστα ή ανεπαρκώς καθαρισμένα αστικά λύματα μολύνουν τα ύδατα των ποταμών και κατά συνέπεια τις θάλασσες όπως η Βαλτική ή η Βόρειος Θάλασσα. Ενώ στη Δυτική Ευρώπη η περιεκτικότητα σε φώσφορο των υδάτων των ποταμών έχει μειωθεί από την αρχή της δεκαετίας του '80, στην Ανατολική Ευρώπη, το ίδιο διάστημα, έχει αυξηθεί. Σημαντική πρόκληση αποτελεί η κατάρτιση και υλοποίηση ενιαίου σχεδίου προστασίας των παρόχθιων κρατών των μεγάλων ποταμών όπως είναι ο Δούναβης, ο Oder κ.λπ.

3.3.2. Πανευρωπαϊκό πρόβλημα αποτελεί η αύξηση της περιεκτικότητας σε άζωτο των υδρολογικών λεκανών κατά τα τελευταία 20-40 χρόνια. Όσον αφορά τη μεταφορά και την εφαρμογή της οδηγίας για τις νιτρικές ενώσεις, καμιά από τις χώρες δεν φαίνεται να έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο, αλλά η σταδιακή μείωση της γεωργικής παραγωγής οδήγησε στη μείωση της χρήσης λιπασμάτων.

3.3.3. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις υποψήφιες χώρες να καθιερωθούν οι απαιτούμενες διαχειριστικές δομές ώστε να περιοριστεί η διάχυτη ρύπανση. Βελτιώσεις απαιτούνται και στα σημερινά κράτη μέλη της ΕΕ. Η αναθεωρημένη νομοθεσία για τον περιορισμό της διάχυτης ρύπανσης πρέπει να τεθεί σε ισχύ ταυτόχρονα σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η εξέλιξη της γεωργίας διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την προστασία των υδάτων και κατά συνέπεια για την βιοποικιλότητα. Στο πλαίσιο της διεύρυνσης η γεωργία ολόκληρης της Ευρώπης θα πρέπει να αναδιαρθρωθεί σύμφωνα με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης.

3.3.4. Η συμμόρφωση της διαχείρισης των λυμάτων και του πόσιμου νερού σύμφωνα στις απαιτήσεις της ΕΕ συνεπάγεται για τις υποψήφιες χώρες τη διάθεση του ενός τρίτου των επενδύσεων για το περιβάλλον που απαιτούνται για την προσχώρηση. Η κακή ποιότητα του πόσιμου νερού αποτελεί πρόβλημα στη Βουλγαρία, στη Σλοβενία, στη Ρουμανία, στην Ουγγαρία και στην Εσθονία. Τα φυτοφάρμακα απειλούν την ποιότητα του νερού στη Λιθουανία. Η ποιότητα των υδροφόρων οριζόντων απειλείται και σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, ιδιαίτερα δε στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη λόγω της αλόγιστης χρήσης λιπασμάτων. Στις χώρες της Βαλτικής και σε άλλες υποψήφιες χώρες εκτελούνται ή εκπονούνται μεγάλα προγράμματα επενδύσεων για τη βελτίωση της ποιότητας του πόσιμου νερού και της επεξεργασίας των αποβλήτων.

3.4. Απόβλητα

3.4.1. Η αυξανόμενη ποσότητα των αστικών λυμάτων αποτελεί πρόβλημα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Προς το παρόν στις ΧΚΑΕ παράγονται λιγότερα απόβλητα από ό,τι στα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά είναι γεγονός ότι η ποσότητά τους αυξάνεται. Ιδιαίτερα η ποσότητα αποβλήτων από συσκευασίες είναι μεγαλύτερη στην ΕΕ από ό,τι στις υποψήφιες χώρες. Η επεξεργασία των αποβλήτων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις χωματερές που στις περισσότερες υποψήφιες χώρες δεν αποτελούν αντικείμενο ελέγχων. Οι εγκαταστάσεις αποτέφρωσης αποβλήτων της Βουλγαρίας και της Λιθουανίας δεν πληρούν τις προδιαγραφές της ΕΕ.

3.4.2. Το πρόβλημα των τοξικών αποβλήτων, η μόλυνση του εδάφους, η απόρριψη επικίνδυνων ουσιών καθώς τα υπόγεια ύδατα απασχολούν σχεδόν όλες τις υποψήφιες χώρες. Στην Πολωνία δημιουργούνται πολλά βιομηχανικά απόβλητα και στην Τσεχία οι παλιές βιομηχανικές ζώνες είναι ιδιαίτερα μολυσμένες. Η συμμόρφωση της διαχείρισης των υδάτων προς τις διατάξεις της ΕΕ απαιτεί σχεδόν το 20 % των δαπανών επενδύσεων για το περιβάλλον. Ακόμα και για τα υφιστάμενα κράτη μέλη είναι δύσκολη η επίτευξη του κύριου στόχου της ΕΕ δηλαδή η διαχείριση των αποβλήτων και η μείωση της ποσότητας των αποβλήτων. Η μεταφορά της οδηγίας Σεβέζο απαιτεί ακόμη πολύ έργο από τις υποψήφιες χώρες.

3.5. Πυρηνική ασφάλεια και προστασία από την ακτινοβολία

3.5.1. Σε όλες τις χώρες έχει θεσπιστεί πρόσφατα θεμελιώδης νόμος για την πυρηνική ασφάλεια και την προστασία από την ακτινοβολία. Οι δεσμεύσεις που ανέλαβαν η Βουλγαρία (1993) και η Λιθουανία (1994) για το κλείσιμο των εγγενώς μη ασφαλών εγκαταστάσεων, με βάση τη Συμφωνία Πυρηνικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανάπτυξης και Ανασυγκρότησης, πρέπει να γίνουν σεβαστές. Αν και δεν ανέλαβε διεθνείς δεσμεύσεις, η Σλοβακία αντιμετωπίζει ένα παρόμοιο πρόβλημα που αφορά το κλείσιμο δύο αντιδραστήρων. Στην Εσθονία τα θέματα προστασίας από την ακτινοβολία δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Απαιτούνται πρόσθετες νομοθετικές πράξεις, και επισημαίνεται ότι το μεγαλύτερο τμήμα της νομοθεσίας πρέπει να ισχύει έστω και αν δεν υπάρχουν πυρηνικές εγκαταστάσεις στη χώρα.

3.6. Φύση

3.6.1. Στις υποψήφιες χώρες υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις παρθένας φύσης, οι οποίες διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο για την πολυμορφία της φύσης ολόκληρης της Ένωσης. Όλες οι υποψήφιες χώρες διαθέτουν σημαντικούς φυσικούς πόρους όπως είναι παραδείγματος χάρη τα Καρπάθια Όρη στη Ρουμανία και το Δέλτα του Δούναβη, το ιδιαίτερα πολύμορφο οικοσύστημα της Σλοβενίας, οι μεγάλες προστατευόμενες εκτάσεις της Βουλγαρίας, οι ακτές, τα λειβάδια, τα δάση και τα έλη των χωρών της Βαλτικής και της Πολωνίας. Αν και στην έκθεση της Επιτροπής αναφέρεται ότι η προστασία της φύσης λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στις υποψήφιες χώρες, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός ότι και στο μέλλον πρέπει να διατηρηθεί η καλή κατάσταση. Επειδή ο ορισμός των προστατευόμενων φυσικών περιοχών διαφέρει από χώρα σε χώρα, η πραγματική αξία των περιοχών αυτών καθίσταται σαφής μέσω των στόχων που έχουν τεθεί, του τύπου διαχείρισης και των περιορισμών που συνδέονται με αυτές. Η ΕΤΠ καλεί την Επιτροπή να προωθήσει τη νομοθετική εναρμόνιση τόσο των κρατών μελών όσο και των υποψήφιων χωρών σε ό,τι αφορά τον ορισμό αυτό.

3.6.2. Η θέσπιση προστατευόμενων ζωνών δεν επαρκεί για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας ακόμα και στα σημερινά επίπεδα στα διάφορα κράτη, πόσο μάλλον στο σύνολο της Ευρώπης. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όσο το δυνατό περισσότερο σε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες. Η μη ανάπτυξη της γεωργίας και της δασοκομίας έχει συμβάλει ως ένα βαθμό στην διατήρηση της βιοποικιλότητας των υποψήφιων χωρών. Οι φυσικοί πόροι πολλών περιφερειών απειλούνται σήμερα αφενός από τις αλλάγες που σημειώνονται να είναι αποτελεσματικότερες η γεωργία και η δασοκομία και αφετέρου από την κατασκευή δρόμων. Η ΕΕ χρηματοδοτεί ήδη πολλά σχέδια οι συνέπειες των οποίων στη φύση τις περισσότερες φορές δεν αναφέρονται. Κατά το σχεδιασμό της χρηματοδότησης θα πρέπει πάντα να διευκρινίζονται οι συνέπειες στο περιβάλλον, όπου η βιοποικιλότητα πρέπει να είναι σημαντικός παράγοντας όπως και άλλες πτυχές που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος.

3.6.3. Σε πολλές υποψήφιες χώρες έχει αρχίσει η διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων, η οποία ενδεχομένως θέτει σε κίνδυνο τη διατήρηση των προστατευόμενων ζωνών. Θα ήταν προς όφελος των κρατών να θεσπίσουν σαφείς κανόνες για τις προστατευόμενες ζώνες και για τις αποζημιώσεις. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι στις υφιστάμενες προστατευόμενες ζώνες δεν έχουν αναγκαστικά εφαρμοστεί οι οδηγίες για τη φύση και τα πτηνά. Πολλά κράτη μέλη της ΕΕ αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες να μεταφέρουν την Natura 2000 λόγω των ασαφειών σχετικά με την αποζημίωση. Η νομοθεσία για την προστασία της φύσης των υποψήφιων χωρών εκσυγχρονίζεται, και οι οδηγίες για τη φύση και τα πτηνά πρέπει να μεταφερθούν στην εθνική νομοθεσία για το περιβάλλον, όπως έγινε στη Λιθουανία.

3.6.4. Για την προστασία της φύσης απαιτείται στις υποψήφιες χώρες στήριξη των σχεδίων έρευνας και διαχείρισης καθώς και δημιουργία μηχανισμών ελέγχου και τεχνογνωσίας ούτως ώστε να μην εξαφανίζονται κατά λάθος σπάνια είδη ή φυσικοί πόροι. Ορισμένα από τα σημερινά κράτη μέλη της ΕΕ δεν διαθέτουν παρόμοιους μηχανισμούς. Γενικά στις χώρες της Ευρώπης είναι σχετικά γνωστά τα είδη που υπάρχουν. Αντίθετα η γνώση των διαφόρων φυσικών οικοσυστημάτων είναι ελλιπής. Από τις υποψήφιες χώρες, η Τσεχία διακρίνεται για την καταγραφή του οικοσύστηματός της μέσω της «Κόκκινης Βίβλου για το Οικοσύστημα».

3.6.5. Η προστασία πολλών φυσικών οικοτόπων απαιτεί ιδιαίτερη μέριμνα, συνεχή παρακολούθηση. Όλα τούτα προϋποθέτουν τη διάθεση πόρων σε ετήσια βάση. Οι απαιτούμενες δομές για την εξοικείωση του ανθρώπου με τη φύση έχουν αρχίσει να υλοποιούνται στις υποψήφιες χώρες χάρη στις χρηματοδοτήσεις των προγραμμάτων Life-Nature.

3.6.6. Στις υποψήφιες χώρες πρέπει να ενισχυθεί η νομοθεσία για την προστασία της φύσης καθώς και να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη βιοποικιλότητα στο πλαίσιο των διαφόρων τομέων δραστηριοτήτων. Η αξιολόγηση των φυσικών οικοτόπων αποτελεί πλούτο για τις υποψήφιες χώρες και παράδειγμα για την υπόλοιπη Ευρώπη, και θα συμβάλει στην αλληλεπίδραση των υφιστάμενων κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών.

3.7. Η νομοθεσία και οι ανάγκες ανάπτυξης στις υποψήφιες χώρες

3.7.1. Σε όλες τις υποψήφιες χώρες υπάρχει ένα είδος γενικού νόμου για το περιβάλλον, αλλά το περιεχόμενο διαφέρει πολύ από την μια χώρα στην άλλη. Όλες οι υποψήφιες χώρες έχουν αρχίσει τη διαδικασία μεταφοράς του περιβαλλοντικού κοινοτικού κεκτημένου στην εθνική τους νομοθεσία. Αρκετά εξελιγμένη νομοθεσία για το περιβάλλον προωθούν π.χ. η Πολωνία, η Λιθουανία, η Λεττονία και η Ουγγαρία. Πολλα έχουν να γίνουν όσον αφορά τη μεταφορά των κοινοτικών νομοθετικών διατάξεων στην εθνική νομοθεσία στην Βουλγαρία, στη Ρουμανία, στη Σλοβενία και στην Τσεχία. Η οδηγία για την εναρμόνιση της πρόληψης και μείωσης της μόλυνσης του περιβάλλοντος αποτελεί πάραδειγμα νομοθετικών διατάξεων αλλά καμιά υποψήφια χώρα δεν έχει μέχρι σήμερα καταφέρει να τη μεταφέρει στη νομοθεσία της.

3.7.2. Στις υποψήφιες χώρες είναι απαραίτητη μια στρατηγική για την ολοκλήρωση καθώς κι ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα. Τα εθνικά προγράμματα πρέπει να επικεντρώνονται στη λεπτομερή αξιολόγηση της περιβαλλοντικής κατάστασης κάθε χώρας καθώς και στα νομικά και διοικητικά κενά. Εν προκειμένω βοηθά πολύ το έγγραφο της Επιτροπής «Οδηγός για την προσέγγιση με την περιβαλλοντική νομοθεσία της Ένωσης». Εκτός το νόμο πλαίσιο για το περιβάλλον, οι υποψήφιες χώρες πρέπει να διαθέτουν βασικές μεθόδους για την αποτελεσματική διαχείριση του περιβάλλοντος. Σε πολλές περοπτώσεις η εφαρμογή της νομοθεσίας απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, νέους ή αναδιοργανωμένους θεσμούς.

3.7.3. Το 1995, η Επιτροπή στη λευκή βίβλο της σχετικά με την «προετοιμασία σύνδεσης στην εσωτερική αγορά - οι συνδεδεμένες χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης» πρότεινε περιβαλλοντικές νομοθετικές διατάξεις οι οποίες έχουν άμεσες συνέπειες στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (δηλαδή περιβαλλοντική νομοθεσία που αφορά τα προϊόντα). Από τις υποψήφιες χώρες μόνο η Ουγγαρία μέχρι σήμερα έχει μεταφέρει τις σχετικές διατάξεις στο σύνολο της νομοθεσίας της. Σημαντική πρόοδο σημειώνει η μεταφορά τους στην Εσθονία, στη Λεττονία, στη Λιθουανία και στην Τσεχία.

3.7.4. Το μέσο ανάπτυξης στρατηγικών υλοποίησης για την περιβαλλοντική προσέγγιση (DISAE) και η Υπηρεσία ανταλλαγής πληροφοριών και παροχής τεχνικής βοήθειας (ΤΑΙΕΧ) έχουν συμβάλει στην μεταφορά του κοινοτικού κεκτημένου στην εθνική νομοθεσία των υποψήφιων χωρών. Επιπλέον, τεχνική βοήθεια για επενδύσεις για την εκπόνηση των έργων θα μπορούσε να διατεθεί μέσω της Διευκόλυνσης Επενδύσεων Υποδομών Μεγάλης Κλίμακας (LSI).

3.8. Προοπτικές και αναγκαιότητα ανάπτυξης της περιβαλλοντικής διαχείρισης

3.8.1. Στις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης της διοικητικής δομής που απαιτείται για την περιβαλλοντική διαχείριση και στις δέκα υποψήφιες χώρες, σε άλλες μεν λιγότερο σε άλλες δε περισσότερο. Τούτο είναι αναγκαίο σε όλες τις διοικητικές βαθμίδες. Η θέσπιση και η εφαρμογή νομοθεσίας για το περιβάλλον, ο έλεγχος της κατάστασης του περιβάλλοντος καθώς και προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης αποτλεούν ιδιαίτερα σημαντικές υποχρεώσεις για την περιβαλλοντική διαχείριση ακόμη και στις υποψήφιες χώρες.

3.8.2. Το υπουργείο περιβάλλοντος προβαίνει στην προετοιμασία της απαιτούμενης νομοθεσίας και αποφασίζει την εφαρμογή των απαιτούμενων νομοθετικών μέτρων. Η θέσπιση και η εφαρμογή της νομοθεσίας ανατίθεται συχνά στις τοπικές και στις περιφερειακές αρχές που αναλαμβάνουν την παρακολούθηση, την έκδοση αδειών και την επιθεώρηση. Σε πολλές περιπτώσεις η νέα νομοθεσία προϋποθέτει εκ βάθρων αναδιοργάνωση των φορέων αυτών και πρόσθετη κατάρτιση του προσωπικού. Επίσης για την δημιουργία και την ενίσχυση των διοικητικών δομών για το περιβάλλον απαιτούνται πόροι όπως και για τα παραδοσιακά σχέδια επενδύσεων. Σε όλες τις υποψήφιες χώρες θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη δημιουργία περιφερειακών και τοπικών περιβαλλοντικών υπηρεσιών.

3.8.3. Μία σημαντική συμβολή στη διαδικασία αυτή είναι η συνεργασία και η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών στα 15 κράτη μέλη της ΕΕ, που έχουν μακροχρόνια εμπειρία και ικανότητες στον τομέα της περιβαλλοντικής διαχείρισης, και των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις υποψήφιες χώρες, όπου οι εν λόγω ικανότητες αναπτύσσονται τη στιγμή αυτή.

3.8.4. Επειδή οι τοπικές διοικήσεις αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες όσον αφορά την εφαρμογή της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, η Επιτροπή προτίθεται να βοηθήσει τις πόλεις των υποψήφιων χωρών να συμμετάσχουν στην Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για τις Αειφόρες Πόλεις. Μέσω του δικτύου αυτού οι πόλεις θα είναι καλύτερα εξοπλισμένες για να αναπτύξουν ολοκληρωμένα και ελάχιστου κόστους σχέδια για την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας. Οι προοπτικές της αειφόρου ανάπτυξης θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στη νομοθεσία και στις πρακτικές των διαφόρων τομέων όπως το εμπόριο και η βιομηχανία. Επίσης θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στις διάφορες διοικητικές βαθμίδες. Τούτο προϋποθέτει την κατάρτιση των εργαζομένων, την ενημέρωση και την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών.

3.8.5. Ενόψει της αυξανόμενης συμμετοχής στην «Ευρωπαϊκή Εκστρατεία για τις Αειφόρες Πόλεις» υπέρ των τοπικών αρχών των ΧΚΑΕ, η ΕΤΠ ζητά από την Επιτροπή να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα την οικονομική υποστήριξη των δραστηριοτήτων της «Ευρωπαϊκής Εκστρατείας για τις Αειφόρες Πόλεις» και για το λόγο αυτό προτείνει τη σύσταση ταμείου για τις πόλεις αυτές.

3.8.6. Οι δράσεις που αφορούν τη στήριξη του περιβαλλοντικού τομέα και τη δημιουργία θεσμών ενισχύονται μέσω των εθνικών προγραμμάτων Phare. Η Επιτροπή προτίθεται να βοηθήσει τις αρχές των υποψήφιων χωρών με τη δημοσίευση εγγράφων που να περιλαμβάνουν οδηγίες. Το ανεπίσημο δίκτυο της Ευρωπαϊκή Ένωσης για την υλοποίηση και την επιβολή του περιβαλλοντικού δικαίου, IMPEL, συγκροτήθηκε το 1992 με στόχο την εξασφάλιση αποτελεσματικότερης εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στην Κοινότητα. Η Επιτροπή ξεκίνησε τη δημιουργία παράλληλου δικτύου για τις υποψήφιες χώρες το οποίο θα συνδέεται στενά με το IMPEL και το οποίο αξιοποιήσει τις εμπειρίες του για την αντιμετώπιση ζητημάτων που σχετίζονται με την εφαρμογή και την εκτέλεση της κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

3.8.7. Τα προγράμματα έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ) της ΕΕ διαδραματίζουν ολοένα και σπουδαιότερο ρόλο στην επέκταση της συμμετοχής των φορέων τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η συνεργασία της δικτύωσης των εταίρων σε δραστηριότητες ΕΤΑ από τις υποψήφιες χώρες θα διευκολύνει και θα επιταχύνει τη διασυνοριακή και διατομεακή συνεργασία στον τομέα του περιβάλλοντος. Επιπλέον οι περιβαλλοντικές δραστηριότητες που προβλέπονται από το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο για την κοινωνία των πληροφοριών θα συμβάλλουν στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών και τοπικών αρχών, των ερευνητικών ιδρυμάτων και της βιομηχανίας των ΧΚΑΕ και της ΕΕ. Επιπλέον οι υποψήφιες χώρες θα πρέπει να συμμετέχουν στις εργασίες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος με επίκεντρο τις εκθέσεις περί της κατάστασης του περιβάλλοντος στην Ευρώπη και την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ.

3.9. Η αντιμετώπιση της οικονομικής πρόκλησης

3.9.1. Η συνολική επένδυση για τη συμμόρφωση με το κεκτημένο στον περιβαλλοντικό τομέα ενδέχεται να ανέλθει σε περίπου 120 δισ. Ecu για τις δέκα υποψήφιες χώρες. Το μεγαλύτερο τμήμα της επένδυσης θα διατεθεί για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, τη διαχείριση των υδάτων και λυμάτων και την επεξεργασία αποβλήτων. Επιπλέον η δημιουργία και η ενίσχυση των δομών διαχείρισης του περιβάλλοντος για την αποτελεσματική υλοποίηση, παρακολούθηση και εφαρμογή θα απαιτήσουν σημαντικούς πόρους.

3.9.2. Στην έκθεση της Επιτροπής δυστυχώς δεν αναφέρεται σαφώς η οργάνωση της χρηματοδότησης για την προστασία της φύσης στις υποψήφιες χώρες. Είναι αναγκαίο να ελέγχονται οι υπολογισμοί των επενδύσεων και να λαμβάνονται υπόψη οι δαπάνες που αφορούν την προστασία της φύσης. Οι δαπάνες της Ιρλανδίας για τη μεταφορά της οδηγίας Habitat υπολογίστηκαν περίπου σε 100 εκατομ. ιρλανδικές λίρες, που αντιπροσωπεύει το 10 % του συνόλου των δαπανών της χώρας για περιβαλλοντικά θέματα, δηλαδή ιδιαίτερα σημαντικό ποσοστό.

3.9.3. Οι περιβαλλοντικές και οι γενικές οικονομικές και ανταγωνιστικές βελτιώσεις μπορούν να επιτευχθούν ταυτόχρονα μόνο μέσω της πλήρους ενσωμάτωσης των περιβαλλοντικών ζητημάτων στους διάφορους τομείς της πολιτικής και στις αποφάσεις για επενδύσεις. Η ενσωμάτωση μπορεί να επιτευχθεί στην πράξη με την εισαγωγή ολοκληρωμένων διαδικασιών αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, με την εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» και με την πραγματοποίηση τεκμηριωμένων επιστημονικών μελετών για όλες τις αντίστοιχες αποφάσεις επενδύσεων και πολιτικής. Επειδή μόνο η εκπλήρωση των νομικών απαιτήσεων δεν αρκεί, απαιτείται μια προνοητική προσέγγιση, στην οποία να λαμβάνονται υπόψη η ενεργειακή αποδοτικότητα, οι καθαρές τεχνικές, η ελαχιστοποίηση των αποβλήτων, η επιβολή περιορισμών στα δημόσια μέσα μεταφοράς για την προστασία της φύσης. Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να διευκρινίσουν τον τρόπο με τον οποίο η οικονομική ύφεση θα συμβάλλει στο να διατηρηθούν τα περιβαλλοντικά οφέλη, όταν αναπτύσσεται η οικονομία.

3.9.4. Η ΕΕ παρέχει στις υποψήφιες χώρες οικονομική στήριξη για την προετοιμασία της προσχώρησής τους μέσω του προγράμματος Phare (1 δισ. Ecu ετησίως). Το μεγαλύτερο τμήμα της ενίσχυσης από το πρόγραμμα αφορά τις υποδομές και τις επενδύσεις που απαιτούνται για τη μεταφορά του περιβαλλοντικού κεκτημένου, τα σχέδια περιφερειακής συνεργασίας, οι σημαντικότεροι στόχοι των οποίων αφορούν την εφαρμογή οδηγιών και τη μεταφορά διεθνών συμφωνιών για την ποιότητα του αέρα και των υδάτων, καθώς και τα σχέδια ανάπτυξης διοικητικών δομών. Οι υποψήφιες χώρες έχουν ήδη συμμετάσχει στο πρόγραμμα LIFE και έχουν λάβει ενισχύσεις μέσω του προγράμματος αυτού. Ιδιαίτερα όσον αφορά την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής διαχείρισης, είναι σημαντικό να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που προσφέρουν τα προενταξιακά χρηματοδοτικά μέσα, π.χ. το «Institution Building» του προγράμματος Phare, στα πλαίσια μιας ευρείας συνεργασίας με στόχο την άντληση εμπειριών και τεχνογνωσίας σε αποκεντρωμένο επίπεδο.

3.9.5. Οι επενδύσεις για την προστασία των υδάτων είναι σημαντικές, αλλά θα πρέπει να δημιουργηθούν τοπικές εγκαταστάσεις καθαρισμού λυμάτων, και όχι μόνον μεγάλες εγκαταστάσεις οι οποίες είναι αναμφισβήτητα αναγκαίες για την επίλυση των προβλημάτων που αφορούν τα λύματα των μεγάλων πόλεων. Σε αυτές πρέπει να επιδιωχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη, για παράδειγμα πρέπει να σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο η χρήση των ακάθαρτων υδάτων ώστε να μην κατευθύνονται απευθείας στις χωματερές 7 στον τομέα των κατασκευών τα νέα συστήματα πρέπει να βασίζονται στην κυκλοφορία του νερού και στα νέα κτίρια πρέπει να εγκατασταθεί το δυαδικό σύστημα νερού.

3.9.6. Μέσω της διευκόλυνσης προ-ΕΓΤΠΕ η Επιτροπή προβλέπει για την περίοδο 2000-2006 (σχεδόν 0,5 δισ. Ecu/έτος) χρηματοδότηση για την ανάπτυξη της γεωργίας και της υπαίθρου. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην βιώσιμη προσαρμογή της γεωργίας εφόσον στις υποψήφιες χώρες δεν θα πραγματοποιηθεί η μεταφορά του ευρωπαϊκού προτύπου εντατικής καλλιέργειας. Η γεωργία στις υποψήφιες χώρες δεν είναι ακόμη σε μεγάλο βαθμό εκτατική ούτε χρησιμοποιούνται χημικά προϊόντα. Στις χώρες αυτές η ανάπτυξη της γεωργίας θα πρέπει να πραγματοποιηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφευχθεί η εντατική καλλιέργεια και η εξάρτηση από τα χημικά προϊόντα.

3.9.7. Το μέσο πολιτικών διαρθρωτικής προενταξιακής βοήθειας (ISPA) προβλέπει χρηματοδότηση (1 δισ. Ecu/έτος) για τη βελτίωση της υποδομής των μεταφορών καθώς και για τις επενδύσεις για το περιβάλλον (για την περίοδο 2000-2006). Από τις υποψήφιες χώρες απαιτείται να προωθήσουν βιώσιμες πολιτικές στον τομέα της ενέργειας και των μεταφορών. Σε ό,τι αφορά τις μεταφορές, τούτο σημαίνει την ανάπτυξη βιώσιμων περιβαλλοντικά μέσων και υπηρεσιών μεταφοράς όπως ο σιδηρόδρομος, οι θαλάσσιες μεταφορές, τα δημόσια μέσα μεταφοράς και η ενοποίηση πολλών μέσων μεταφοράς (συνδυασμένες μεταφορές). Για την υλοποίηση αυτών των στόχων απαιτείται επισης η χρηματοδότηση από τις τράπεζες ανάπτυξης της ΕΕ (ΕΤΕ, ΕΤΑΑ). Στο πλαίσιο του προγράμματος μεταφορών Phare ξεκίνησε πρόσφατα η εφαρμογή σχεδίου για τη μείωση των περιβαλλοντολογικών προβλημάτων που σχετίζονται με τις μεταφορές μέσω της περιφερειακής συνεργασίας. Στη συνέχεια πρέπει να βελτιωθεί ο συντονισμός των προγραμμάτων Interreg και Phare.

3.9.8. Η Επιτροπή των Περιφερειών θεωρεί σημαντικό να δοθεί στις τοπικές και περιφερειακές αρχές η δυνατότητα να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην υλοποίηση των δράσεων του ΙSPA, αφενός μεν, με τη συμμετοχή τους σε συγκεκριμένα προγράμματα ή με την εφαρμογή ανάλογων προγραμμάτων από τις ίδιες, αφετέρου δε, με τη μόνιμη εκπροσώπησή τους στις επιτροπές αξιολόγησης και παρακολούθησης.

3.9.9. Οι υποψήφιες χώρες καλούνται να χαράξουν σφαιρική στρατηγική χρηματοδότησης και λεπτομερείς τρόπους λειτουργίας. Η χρηματοδότηση της Κοινότητας λειτουργεί ως καταλύτης διότι συμβάλλει και στην κινητοποίηση άλλων πόρων και θα πρέπει πάντα να συμπληρώνεται με εθνική χρηματοδότηση καθώς και από άλλες πηγές όπως π.χ. διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι τα περιβαλλοντικά θέματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τις διαπραγματεύσεις διεύρυνσης. Στόχος πρέπει να είναι η επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης με την εφαρμογή περιβαλλοντικής νομοθεσίας και ολοκληρωμένων περιβαλλοντικών θεωρήσεων σε όλους τους τομείς, στις μεταφορές, στην παραγωγή ενέργειας και στη γεωργία. Η μεταφορά του περιβαλλοντικού κεκτημένου στην εθνική νομοθεσία δεν πρέπει πλέον να θεωρείται ως τελικός στόχος αλλά ως ενδιάμεση φάση της πορείας για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Ευρώπης.

4.2. Η ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την ενίσχυση της διοίκησης για περιβαλλοντικά θέματα στις υποψήφιες χώρες καθώς και τη διάδοση τεχνογνωσίας για το περιβάλλον και για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

4.3. Η ΕΤΠ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό τον έλεγχο της κατάστασης του περιβάλλοντος και τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων. Μπορεί δε να χρησιμεύσει ως βάση για την αφύπνιση των πολιτών σχετικά με τα θέματα που αφορούν το περιβάλλον και να συμβάλει στην εφαρμογή της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα.

4.4. Η ΕΤΠ συμφωνεί με την άποψη της Επιτροπής ότι σε όλες τις υποψήφιες χώρες πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη της τοπικής και περιφερειακής διοίκησης στον τομέα του περιβάλλοντος. Οι στρατηγικές ένταξης έχουν μεγάλη σημασία σε τοπικό και σε περιφερειακό επίπεδο. Η περιβαλλοντική νομοθεσία θεσπίζεται μεν σε εθνικό επίπεδο αλλά εφαρμόζεται σε τοπικό. Είναι ευθύνη των τοπικών και των περιφερειακών αρχών οι οποίες αναλαμβάνουν τον έλεγχο, τη χορήγηση αδειών και την επιθεώρηση. Σε πολλές περιπτώσεις η νέα νομοθεσία προϋποθέτει ουσιαστική αναδιοργάνωση των διοικητικών δομών και κατάρτιση του προσωπικού. Για τη δημιουργία και την ενίσχυση περιβαλλοντικών διοικητικών δομών απαιτούνται πόροι όπως και για τα παραδοσιακά σχέδια επενδύσεων.

4.5. Η Επιτροπή των Περιφερειών ζητεί για το λόγο αυτό να καταβληθεί ιδιαίτερη προσπάθεια ενίσχυσης της συνεργασίας και της ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των αποκεντρωμένων αρχών των υποψήφιων χωρών και της ΕΕ των 15 με στόχο την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας εφαρμογής και χρησιμοποίησης του περιβαλλοντικού δικαίου. Συνεπώς, η Επιτροπή των Περιφερειών καλεί την Επιτροπή να εξασφαλίσει την έγκαιρη και ενεργό συμμετοχή των αποκεντρωμένων αρχών των υποψήφιων χωρών σε όλες τις φάσεις κατάστρωσης και εφαρμογής των ενταξιακών στρατηγικών στον τομέα του περιβάλλοντος.

4.6. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η βελτίωση της ποιότητας του αέρα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά θέματα των υποψήφιων χωρών και θα πρέπει να αναληφθούν οι κατάλληλες δράσεις στον τομέα της βιομηχανίας, της παραγωγής ενέργειας και των μεταφορών. Είναι αναγκαία η εφαρμογή της οδηγίας IPPC.

4.7. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι για την επεξεργασία των λυμάτων σύμφωνα με τα πρότυπα που ισχύουν στην ΕΕ απαιτούνται επενδύσεις σε ευρεία κλίμακα. Η ΕΤΠ εκτιμά ωστόσο ότι κατά την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων οι υποψήφιες χώρες πρέπει να αναζητήσουν βιώσιμες λύσεις.

4.8. Κατά τη γνώμη της ΕΤΠ η διεύρυνση αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την αναβάθμιση της ποιότητας των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τούτο μπορεί να επιτευχθεί αφενός με αυστηρότερη νομοθεσία, για παράδειγμα με την εφαρμογή της οδηγίας για τις νιτρικές ενώσεις, με σχέδια διαχείρισης των υδρολογικών λεκανών και με τη θέσπιση νομοθεσίας για τη διάχυτη ρύπανση, και αφετέρου, με την εφαρμογή νέων καινοτόμων σχεδίων.

4.9. Η ΕΤΠ εκφράζει την ανησυχία της για τις μεγάλες ποσότητες αποβλήτων της Ευρώπης. Κατά τη γνώμη της πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε όχι μόνο να μην αυξηθεί η ποσότητα των αποβλήτων στις υποψήφιες χώρες λόγω της ένταξης αλλά και να μειωθεί στα υφιστάμενα κράτη μέλη. Πρέπει να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά οικονομικά μέσα για την επίλυση αυτού του προβλήματος. Επίσης επισημαίνεται η ανάγκη να μην εμφανιστούν στρεβλώσεις της ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων και της αρχής του ελεύθερου ανταγωνισμού υπό το ίδιο κοινό νομοθετικό πλαίσιο κατά τη διαδικασία προσαρμογής των υποψήφιων χωρών.

4.10. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι η πυρηνική ασφάλεια και η προστασία από την ακτινοβολία είναι πολύ σημαντικές. Πρέπει να κλείσουν στις υποψήφιες χώρες οι επικίνδυνες εγκαταστάσεις.

4.11. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της φύσης και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Αν και οι υποψήφιες χώρες διαθέτουν σήμερα ένα σχετικά καλό δίκτυο προστατευόμενων ζωνών, δεν σημαίνει ωστόσο ότι η κατάσταση θα παραμείνει καλή και στο μέλλον. Πρέπει να προβλεφθούν οι πιθανές αλλαγές όσον αφορά την ιδιοκτησία γης. Επιπλέον η διατήρηση της βιοποικιλότητας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες όσο το δυνατόν πιο μακροπρόθεσμα. Πρέπει επίσης να καταβληθούν προσπάθειες για τη διαφύλλαξη ικανοποιητικού επιπέδου προστασίας των φυσικών οικοτόπων και των ειδών στις υποψήφιες χώρες. Η προστασία πολλών φυσικών οικοτόπων προϋποθέτει σχέδια διαχείρισης. Επιπλέον απαιτείται συνεχής έλεγχος και χρηματοδότηση σε ετήσια βάση. Πρέπει να διατεθούν επαρκείς πόροι για επενδύσεις που αφορούν την προστασία της φύσης (περίπου το 10 % των συνολικών δαπανών για το περιβάλλον).

4.12. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί λεπτομερής ανάλυση των οικονομικών συνεπειών της ένταξης και των αναγκών για επενδύσεις που αυτή συνεπάγεται με την κατάρτιση σχεδίων που να αξιοποιούν την τοπική γνώση και εμπειρία και με την πρόταση επιλογών που να συμβαδίζουν με την αειφόρο ανάπτυξη. Στα σχέδια αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη επιλογές οι συνέπειες των οποίων στην απασχόληση να συμφωνούν με την αειφόρο ανάπτυξη. Εξάλλου το ύψος των επενδύσεων που αφορούν τον προγραμματισμό και την ανάπτυξη πρέπει να αυξηθεί ούτως ώστε η εφαρμογή των σχεδίων να μην γίνεται χωρίς προηγούμενη εκτίμηση. Στις δαπάνες για επενδύσεις πρέπει να περιλαμβάνονται πόροι για την αξιολόγηση και τον έλεγχο των σχεδίων. Πρέπει δε να δημιουργηθεί ένα σύστημα για να αποφεύγονται λάθη, και τα λάθη του παρελθόντος να γίνονται μαθήματα.

4.13. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει να αποτελεί την αρχή για την εξέταση των συνεπειών της διεύρυνσης στο περιβάλλον. Οι υποψήφιες χώρες δεν χρειάζεται να ακολουθούν κατά βήμα τα υφιστάμενα κράτη μέλη όσον αφορά την ανάπτυξη και τη διαχείριση των περιβαλλοντικών θεμάτων. Αντιθέτως θα πρέπει να εξερευνήσουν άλλες δυνατότητες και να προχωρήσουν περισσότερο από αυτά. Σε πολλές περιπτώσεις τούτο είναι δυνατό να επιτευχθεί με το ίδιο ανθρώπινο δυναμικό και τους ίδιους πόρους που θα χρειαζόταν και για τα κράτη μέλη. Επισημαίνεται ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ αντιμετωπίζουν σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα ορισμένα από τα οποία η ισχύουσα νομοθεσία αδυνατεί να επιλύσει.

4.14. Η ΕΤΠ θεωρεί ότι οι υποψήφιες χώρες διαθέτουν αρκετά καλά δημόσια μέσα μεταφοράς τα οποία πρέπει να διατηρηθούν και να αναπτυχθούν περαιτέρω. Τούτο θα συμβάλει στην αποφυγή μαζικής αύξησης των ιδιωτικών αυτοκινήτων, τα οποία δυστυχώς έχουν αρχίσει να αυξάνονται σημαντικά σε πολλές από τις υποψήφιες χώρες. Μία ισορροπημένη χρήση όλων των τρόπων μεταφοράς (σιδηροδρομικές, πλωτές, εναέριες και οδικές μεταφορές) θα συμβάλει στη χάραξη μιας βιώσιμης στρατηγικής για τις μεταφορές στις υποψήφιες χώρες.

4.15. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι στις υποψήφιες χώρες πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη βιώσιμη προσαρμογή της γεωργίας ούτως ώστε να αποφευχθούν τα λάθη της εντατικής καλλιέργειας.

4.16. Η ΕΤΠ επισημαίνει ότι πρέπει να υποστηριχθεί η δικτύωση των περιφερειών και των δήμων της Ευρώπης. Η συνεργασία πρέπει να αναπτυχθεί τόσο στο εσωτερικό όσο και μεταξύ των διαφόρων τομέων της πολιτικής.

4.17. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι οι στρατηγικές ένταξης που αφορούν το περιβάλλον θα πρέπει να βασίζονται σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται η σημασία της νομοθεσίας και της χρηματοδότησης. Η θέσπιση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση οι σχετικές αποφάσεις θα πρέπει να διέπονται από την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης.

4.18. Η ΕΤΠ εκτιμά ότι η εκπαίδευση και η κατάρτιση διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε ό,τι αφορά τη βελτίωση της κατάστασης του περιβάλλοντος και της αφύπνισης των πολιτών για τα περιβαλλοντικά θέματα.

Βρυξέλλες, 19 Νοεμβρίου 1998.

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών

Manfred DAMMEYER

() ΕΕ C 64 της 27.2.1998, σ. 48.

() ΕΕ C 116 της 14.4.1997, σ. 39.

() ΕΕ C 244 της 11.8.1997, σ. 43.

() ΕΕ C 180 της 11.6.1998, σ. 38.

() ΕΕ C 180 της 11.6.1998, σ. 22.