Γνωμοδότηση για την νομισματική πολιτική (94/C 393/32)

Στις 24 Φεβρουαρίου 1994 και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας σχετικά με την νομισματική πολιτική.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 6 Σεπτεμβρίου 1994 (εισηγητής : ο κ. Meyer-Horn).

Κατά την 318η σύνοδο ολομέλειας της 14ης και 15ης Σεπτεμβρίου 1994 (συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1994), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

1. Αν η οικονομική πολιτική δεν αποσκοπεί στην άμεση, ενεργητική και κατά προτεραιότητα αντιμετώπιση της ανεργείας, ενδέχεται να δημιουργηθούν συνθήκες που να καθιστούν ουτοπικό το στόχο της νομισματικής ένωσης. Παρ`όλα αυτά, ο ορθός συντονισμός της οικονομικής πολιτικής στην περίοδο της ύφεσης δεν έρχεται απαραιτήτως σε αντίθεση με την πολιτική σύγκλισης που απαιτείται για την προετοιμασία της ΟΝΕ (1.5.1).

2. Τα προγράμματα σύγκλισης πρέπει να προσαρμοστούν στα δεδομένα της ύφεσης και να καταστούν προγράμματα σύγκλισης και ανάκαμψης. Η μαζική ανεργία και η ύφεση καθιστούν αναγκαίο να ενταθούν οι προσπάθειες για το συντονισμό της οικονομικής και της νομισματικής πολιτικής στην Κοινότητα, για την τήρηση των κοινών κατευθυντήριων γραμμών και για την πολυμερή επίβλεψη (1.5.2).

3. Προϋπόθεση για την πραγματοποίηση του πρώτου βήματος στον τομέα της νομισματικής πολιτικής θα ήταν η επιτυχής εκπλήρωση των καθηκόντων που έχουν ανατεθεί στο ΕΝΙ που αφορούν τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών κεντρικών τραπεζών και το συντονισμό της νομισματικής πολιτικής που ασκούν με το στόχο της νομισματικής σταθερότητας (2.1.4).

4. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει την έκκληση που είχε απευθύνει, να υπάρξει σε εθνικό επίπεδο, την κατάλληλη στιγμή και με τη βοήθεια των ΜΜΕ, μια πλήρης διασαφήνιση των συνεπειών της ΟΝΕ, ιδιαιτέρως όσον αφορά την αντικατάσταση των εθνικών νομισμάτων από ένα και μοναδικό νόμισμα, το Ecu, ώστε να επικρατήσει αίσθημα εμπιστοσύνης (2.1.7.1).

5. Όσον αφορά τις σκέψεις που υπάρχουν σχετικά με τη μορφή του Ecu θα πρέπει να υπάρξει ενημέρωση του κοινού από την ΟΚΕ και την αρμόδια ομάδα εργασίας της. Με εξαίρεση το μέγεθος του Ecu και την ποιότητα του χαρτιού που θα χρησιμοποιηθεί, ο « σχεδιασμός » του δεν αποτελεί θέμα που θα πρέπει να ρυθμιστεί χωρίς την παραμικρή συμμετοχή της κοινής γνώμης (2.1.7.2).

6. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το Ecu θα πρέπει να έχει ενιαία μορφή για όλες τις χώρες. Σε κάθε πλευρά κάθε νομίσματος θα μπορούσαν να απεικονίζονται εκάστοτε δύο εθνικοί (γνωστοί όμως σε ευρωπαϊκό επίπεδο) επιστήμονες ή καλιτέχνες ή δύο μνημεία, ούτως ώστε κάθε χώρα να μπορεί « να αναγνωρίζει τον εαυτό της » τουλάχιστον σε ένα από τα 8 νομίσματα Ecu (π.χ. 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 και 200 Ecu) (2.1.7.3).

7. Το ΕΝΙ οφείλει να συμβάλει τακτικά και σε πρώϊμο στάδιο στη στενότερη συνεργασία των Κεντρικών Τραπεζών και το συντονισμό των νομισματικών πολιτικών τους με γνωμοδοτήσεις και συστάσεις ακόμη κι αν αυτές δεν είναι δεσμευτικές. Με εμπεριστατωμένες γνωμοδοτήσεις και συστάσεις, που θα βασίζονται σε ολοκληρωμένες αναλύσεις, το ΕΝΙ μπορεί να κερδίσει την αξιοπιστία και την εμπιστοσύνη από την οποία εξαρτάται η δραστηριότητά του ως πρόδρομου μιας Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τραπέζας (2.1.7.3).

8. Εκτός από τη στενότερη συνεργασία των κεντρικών Τραπεζών και το συντονισμό της νομισματικής πολιτικής στενότερου συντονισμού χρήζει και η οικονομική πολιτική των κρατών μελών. Η επιτυχία της νομισματικής πολιτικής εξαρτάται από τον ορθό συντονισμό των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών (3.1.1).

9. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, η Νομισματική Επιτροπή μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο τόσο στο συντονισμό της οικονομικής πολιτικής όσο και στη νομισματική πολιτική, συζητώντας τις διάφορες απόψεις που εκφράζονται, αφενός, από το Συμβούλιο ECOFIN και, αφετέρου, από το ENI.

10. Η γνώμη των οικονομικών και κοινωνικών κύκλων που εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ έχει ιδιαίτερη σημασία, κυρίως για την ετήσια οικονομική έκθεση καθώς και για τα θέματα της νομισματικής σταθερότητας, της απασχόλησης καθώς και των επενδύσεων και του κόστους παραγωγής που τίθενται στο πλαίσιο του καθορισμού των βασικών αρχών της οικονομικής πολιτικής (3.2.2).

11. Η ΟΚΕ θα επιδοκίμαζε την περίπτωση που το Συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος ήδη πριν από την έναρξη της τρίτης φάσης και ανεξάρτητα από το επιτευχθέν μέσο επίπεδο πληθωρισμού, θα μπορούσε να προτείνει έναν σαφή και φιλόδοξο στόχο σταθερότητας σε ό,τι αφορά τη νομισματική πολιτική που να προσφέρει την προοπτική σταθερού κοινού νομίσματος στην Νομισματική Ένωση (4.2.4).

12. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο όρος « κανονικά περιθώρια διακύμανσης » που αναφέρεται στο άρθρο 109 ι, παράγραφος 1 αποτελεί νομικό όρο ο οποίος δεν πρέπει να ερμηνευθεί με αριθμούς. Στο βαθμό που η « προσωρινή » διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης διατηρείται, αφενός, μειώνονται οι δυνατότητες κερδοσκοπικής πίεσης στο σύστημα ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος και, αφετέρου, διατηρείται η δυνατότητα αναπροσαρμογής - χωρίς δραματικές συνέπειες - των συναλλαγματικών ισοτιμιών σε περίπτωση διαφορετικής προόδου όσον αφορά την σύγκλιση (4.3.5).

13. Στα πλαίσια της πολιτικής για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα θα πρέπει να εξετάσει μία συντονισμένη πρωτοβουλία σχετικά με την συμπερίληψη των παράλληλων πράξεων στην τραπεζική εποπτεία. Σε περίπτωση που οι παράλληλες πράξεις συμπεριληφθούν στην τραπεζική εποπτεία των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης - στο μέτρο του δυνατού, σε συμφωνία με τις χώρες του ΟΟΣΑ - οι κερδοσκοπικές κινήσεις χρήματος στις συναλλαγματικές αγορές θα περιοριστούν ή τουλάχιστον δε θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο (4.3.7).

14. Ο βαθμός ολοκλήρωσης που θα έχει επιτευχθεί κατά την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, καθιστά αναγκαία, μέχρι ενός σημείου, την εναρμόνιση των μέσων της νομισματικής πολιτικής ιδιαίτερα όσον αφορά την κυκλοφορία χρήματος και κεφαλαίων καθώς και την αυξανόμενη διασυνοριακή δραστηριότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων και των ασφαλιστικών εταιρειών (4.5.2).

15. Στον τομέα της πολιτικής ανοιχτής αγοράς κρίνεται αναγκαία η ταχεία προσέγγιση σε ό,τι αφορά την επιλογή των γραμματίων και βραχυπροθέσμων ομολογιών των γραμματίων και των ομολόγων του δημοσίου, και άλλων αξιογράφων που εκδίδονται ή αγοράζονται από τις Κεντρικές Τράπεζες, ώστε να ασκηθεί επιρροή στην ρευστότητα του πιστωτικού τομέα και, εν μέρει, ολόκληρης της οικονομίας (4.5.3).

16. Θα ήταν απαραίτητο να υποβάλει το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα προτάσεις σχετικά με τον κοινό ορισμό της ποσότητας του κυκλοφορούντος χρήματος (Μ 1 ή Μ 2) καθώς και σχετικά με τον ενιαίο στατιστικό υπολογισμό της. Ως δεύτερο βήμα, θα μπορούσε να εξεταστεί στα πλαισία του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος κάτω από ποιές προϋποθέσεις θα μπορούσαν οι Κεντρικές Τράπεζες να συμφωνήσουν κατά τη δεύτερη φάση σε μία συγκρίσιμη συνεκτίμηση των στόχων που αφορούν τις ποσότητες του κυκλοφορούντος χρήματος και, σε τελευταία ανάλυση, τη σύγκλιση αυτών ή, αντιστοίχως, των σχετικών ορίων (4.5.5).

17. Η προσέγγιση των μέσων και των διαδικασιών της νομισματικής πολιτικής ήδη συμπεριλαμβάνει την προετοιμασία για την χάραξη κοινής νομισματικής πολιτικής. Ένας σημαντικός στόχος του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος θα πρέπει επομένως να είναι η ανάπτυξη ενός σχεδίου που μπορεί να γίνει ευρύτερα αποδεκτό (4.5.6).

ΕΝΤΟΛΗ

Η ΟΚΕ αποφάσισε στις 24 Φεβρουαρίου 1994, σύμφωνα με το άρθρο 20, εδάφιο 4, του Εσωτερικού Κανονισμού να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας για τη « Νομισματική πολιτική ». Η γνωμοδότηση της δεν είναι μεν απαραίτηση για την υλοποίηση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, όμως, η ΟΚΕ επιθυμεί, να τη γνωστοποιήσει. Η νομισματική πολιτική, έχει ιδιαίτερη σημασία για την αναθέρμανση και τη σύγκλιση των εθνικών οικονομιών και συνεπώς για την αναμενόμενη μετάβαση, το αργότερο μέχρι το 1999, στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Οι εμπειρίες από τη θεσμοθετηθείσα, στις αρχές του 1994, συνεργασία των Κεντρικών Τραπεζών στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος και από τις προόδους στις προπαρασκευαστικές εργασίες της κοινής νομισματικής πολιτικής θα ληφθούν υπόψη στην προβλεπόμενη Κυβερνητική Διάσκεψη του 1996 κατά την οποία ενδέχεται να αναθεωρηθεί η Συνθήκη του Μάαστριχτ για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

1. Η νομισματική πολιτική του δεύτερου σταδίου της ΟΝΕ διανύει περίοδο κρίσης

1.1. Η νομισματική πολιτική κατά το δεύτερο στάδιο της ΟΝΕ ή και κατόπιν αυτού δε μπορεί να εξετασθεί μεμονωμένα. Δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά στηρίζει την οικονομική πολιτική στο μέτρο του δυνατού κατά τέτοιο τρόπο που να προωθεί μια σταθερή αύξηση του κοινωνικού προϊόντος, να δημιουργεί και να διασφαλίζει θέσεις απασχόλησης και συγχρόνως να αποτρέπει μια πληθωριστική ανάπτυξη. Στα πλαίσια της ΕΕ η οικονομική πολιτική αποβλέπει, επιπροσθέτως, στη σύγκλιση των οικονομιών (άρθρο 103, εδάφ.3) με στόχο τη δημιουργία μιας Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατο να αξιοποιηθούν πλήρως τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς.

1.2. Σύμφωνα με το άρθρο 109 Ι (4) της Συνθήκης για την ΕΕ, εάν ως το 1997 δεν έχει οριστεί η ημερομηνία ενάρξεως του τρίτου σταδίου, αυτό αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 1999. Κατά την εναρκτήρια ημερομηνία του τρίτου σταδίου, το Συμβούλιο [άρθρο 109Λ(4)] θεσπίζει τις συναλλαγματικές ισοτιμίες που καθορίζονται αμετάκλητα για τα νομίσματα, με τις οποίες θα τα αντικαταστήσει « σύντομα » το Ecu. Τέσσερα ολόκληρα χρόνια πριν από την ημερομηνία αυτή διεξάγονται πυρετωδώς, προπαρασκευαστικές εργασίες για τη νομισματική ένωση οι οποίες θέτουν ως προτεραιότητα το πρόβλημα της μαζικής ανεργίας και την παράταση της ύφεσης. Η σφυγμομέτρηση που διεξήγαγε το Eurobarometre (4012/93) έδειξε ότι το 67 % των ερωτηθέντων θεωρεί την ανεργία ως το μεγαλύτερο πρόβλημα, ενώ μόνο 9 % και 10 % των ερωτηθέντων θεωρεί αντιστοίχως τον πληθωρισμό και τη νομισματική αστάθεια ως το σοβαρότερο πρόβλημα.

1.3. Ήδη το 1991, στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων της κυβερνητικής διάσκεψης είχαν εκφραστεί ορισμένες αμφιβολίες ως προς το εφικτό της οικονομική και νομισματικής ένωσης. Το ερώτημα ήταν άν :

- θα καταστεί, αφενός, δυνατό να ανατεθεί η κοινή νομισματική πολιτική σε μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα;

- και αφετέρου, αν οι εθνικές κυβερνήσεις θα εξακολουθούν να είναι αρμόδιες για την οικονομική και νομισματική πολιτική, έτσι ώστε να αρκεί ο συντονισμός της πολιτικής αυτής από το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών στα πλαίσια κοινών κατευθυντήριων γραμμών, χωρίς να χαράσσεται μια κοινή οικονομική και νομισματική πολιτική από μια οποιασδήποτε μορφής « ευρωπαϊκή κυβέρνηση »;

1.4. Εν τω μεταξύ η ύφεση, η σοβαρότερη σ`αυτό το δεύτερο ήμιση του αιώνα μας, και η μαζική ανεργία, η οποία έχει εν μέρει διαρθρωτικό χαρακτήρα, δημιούργησαν νέες αμφιβολίες για την οικονομική και νομισματική ένωση που αποφασίστηκε στο Μάαστριχτ :

1.4.1. Η οικονομική και δημοσιονομική πολιτική που επιβάλλει η ύπαρξη 17 εκατομμυρίων ανέργων δεν αντιβαίνει σε μια οικονομική και δημοσιονομική πολιτική η οποία προσανατολίζεται προς μια σύγκλιση των οικονομιών, απαραίτητη για την οικονομική και νομισματική ένωση;

1.4.2. Ο αντίκτυπος () που είχε το Λευκό Βιβλίο της Επιτροπής () για την « Ανάπτυξη, την Ανταγωνιστικότητα και την Απασχόληση » δεν έδειξε με πόσο διαφορετικό τρόπο κρίνονται οι προκλήσεις αυτές, όπως π.χ. η επένδυση περίπου 400 δισεκατομμυρίων Ecu έως το 1999 στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, τηλεπικοινωνιών και ενέργειας;

1.4.3. Είναι δυνατό να καταλήγουν 12 και μελλοντικά ίσως 16 κράτη μέλη σε κοινές αποφάσεις σχετικά με τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής; Μπορεί να θεωρηθεί εφικτή παρόμοια συναίνεση, ύστερα από τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν με την πρώτη σύσταση γενικών αρχών για την κοινοτική οικονομική πολιτική τον Δεκέμβριο 1993 () ή σύμφωνα με τη σύσταση της Επιτροπής, να δημιουργηθούν στην Κοινότητα έως το έτος 2000 15 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας, ώστε να μειωθεί κατά το ήμισυ το υφιστάμενο ποσοστό ανεργίας (1994 : 12 %);

1.4.4. Δεν κινδυνεύει η Κοινότητα να διασπαστεί όταν υπάρχει η προοπτική να δημιουργηθεί η ΟΝΕ, ύστερα από σχετική απόφαση του Συμβουλίου, σύμφωνα με το άρθρο 109 Ζ και Η της Συνθήκης για την ίδρυση της ΕΟΚ, μόνο με τα μισά κράτη μέλη; Δεν είναι υπερβολικές οι προσπάθειες που απαιτούνται από τα κράτη μέλη με συγκριτικά μεγάλη καθυστέρηση ως προς το επίπεδο των εισοδημάτων κατά το δεύτερο στάδιο, με σκοπό να πλησιάσουν το στόχο της σύγκλισης; Αποτελεί η διάθεση πόρων από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το Ταμείο Συνοχής, κατάλληλη βοήθεια στη προσπάθεια των χωρών αυτών να σημειώσουν πρόοδο ως προς την ονομαστική σύγκλιση αλλά και να πλησιάσουν συγχρόνως την πραγματική σύγκλιση;

1.4.5. Λαμβανομένων υπόψη όλων αυτών των αμφιβολιών, μήπως θα έπρεπε να αναβληθεί η ημερομηνία έναρξης της ΟΝΕ και να καταστούν πιο ελαστικά τα κριτήρια σύγκλισης ώστε να ανταποκρίνονται στην επιδεινωθείσα οικονομική συγκυρία;

1.5. Οι αμφιβολίες που διατυπώνονται στο σημείο 1.4 παρότρυναν την ΟΚΕ να συμπληρώσει τη γνωμοδότησή της του Οκτωβρίου 1993 (), για την πολιτική που επιβάλλεται κατά τη μεταβατική περίοδο προς την ΟΝΕ, με την παρούσα γνωμοδότηση για την νομισματική πολιτική. Η ΟΚΕ διερωτήθηκε, καταρχήν, με ποιό τρόπο μπορούν να πραγματοποιηθούν, αφενός, ο συντονισμός της οικονομικής πολιτικής σε αυτό το κλίμα κρίσης και, αφετέρου, η προετοιμασία μιας ΟΝΕ με ενιαίο νόμισμα. Η ΟΚΕ κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα :

1.5.1. Αν η οικονομική πολιτική δεν στραφεί κατά προτεραιότητα και δυναμικά κατά της ανεργίας, η σχεδιασθείσα νομισματική ένωση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ουτοπία. Αν όμως συντονιστεί σωστά η οικονομική πολιτική που πρέπει να εφαρμοσθεί κατά την περίοδο της ύφεσης, δεν θα πρέπει να υπάρχει θέμα ασυμβατότητας με την πολιτική σύγκλισης που απαιτείται για την ΟΝΕ.

1.5.2. Τα προγράμματα σύγκλισης πρέπει να προσαρμοσθούν στα δεδομένα της ύφεσης και να διευρυνθούν σε προγράμματα σύγκλισης και ανάκαμψης. Λόγω της μαζικής ανεργίας και της ύφεσης είναι αναγκαίο να καταβληθούν εντατικές προσπάθειες με σκοπό τον συντονισμό της οικονομικής και νομισματικής πολιτικής στην Κοινότητα, την τήρηση των κοινών κατευθύνσεων και την ενίσχυση της πολυμερούς εποπτείας. Ωστόσο, οι κατευθυντήριες γραμμές, δηλαδή τα βασικά χαρακτηριστικά της οικονομικής πολιτικής (βλ. σημείο 1.4.3), θα μπορούσαν μέσω μιας νέας σύστασης να προσανατολιστούν ακόμη περισσότερο προς μια ενεργό ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς να παραμεληθούν οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι της πολιτικής σύγκλισης (). Χάρη στην υλοποιηθείσα, σε μεγάλο βαθμό, εσωτερική αγορά και χάρη στην ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων και χρήματος, οι οικονομικές σχέσεις και η αμοιβαία εξάρτηση είναι τόσο έντονες ώστε μεμονωμένα μέτρα στον τομέα αυτό θα ήταν ζημιογόνα τόσο για το ίδιο το κράτος όσο και για τους γείτονές του.

1.5.3. Κατά την γνώμη της ΟΚΕ, η αποφυγή των κριτηρίων σύγκλισης δεν αποτελεί διέξοδο. Άλλωστε, παρόμοια διόρθωση δεν είναι καν απαραίτητη, διότι τα κριτήρια σύγκλισης είναι εν μέρει σχετικά, δηλαδή, προσανατολίζονται προς τα κράτη μέλη με τις καλύτερες επιδόσεις [άρθρο 109 Ι (1)]. Άλλα επιτρέπουν αποκλίνουσα ερμηνεία [άρθρο 104 γ(2)]. Επιπλέον, το ΑΕΠ πρέπει επίσης να υπολογίζεται με αξιόπιστο τρόπο. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργούνται προβλήματα σε σχέση με τη συνεκτίμηση της παραοικονομίας. Από μια νέα εκτίμηση στατιστικών δεδομένων για το ΑΕΠ προέκυψε ότι, για παράδειγμα στην Πορτογαλία, το κριτήριο του δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ πληρείται. Για το λόγο αυτό, η στενότερη συνεργασία στον τομέα της στατιστικής προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία ().

1.5.4. Η διόρθωση των κριτηρίων σύγκλισης συνεπάγεται, εξάλλου, δύο μειονεκτήματα :

- την περαιτέρω μείωση της εμπιστοσύνης στο εφικτό της ΟΝΕ,

- τη χαλάρωση των προσπαθειών για την επίτευξη μεγαλύτερης σύγκλισης.

1.5.5. Επιπλέον, σε ορισμένες χώρες, τα δημοσιονομικά κριτήρια σύγκλισης μπορεί να έχουν μεσοπρόθεσμα προτεραιότητα στην παρούσα φάση της ύφεσης. Δεν πρέπει, όμως να αποτελέσουν αφορμή ή πρόφαση για τη λήψη οικονομικών μέτρων τα οποία θα επιδείνωσαν την κρίση. Μια ιδιαίτερα περιοριστική ερμηνεία των δημοσιονομικών κριτηρίων θα μπορούσε να περιορίσει τα αναγκαία περιθώρια της πολιτικής σύγκλισης και να οδηγήσει σε μια προκυκλική αντί μιας αντικυκλικής πολιτικής. Αφετέρου, πρέπει να τηρηθούν τα όρια του αναπόφευκτου νέου χρέους για τις έκτακτες δαπάνες για την δημιουργία θέσεων απασχόλησης επειδή σε ορισμένα κράτη της ΕΕ οι κρατικοί προϋπολογισμοί επιβαρύνονται ήδη με την εξυπηρέτηση του κρατικού χρέους. Πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι η βαθμιαία μείωση του δημοσιονομικού ελλείματος και του δημόσιου χρέους θα επιβαρύνει κυρίως και μονομερώς τα κράτη της ΕΕ που αντιμετωπίζουν τα προβλήματα αυτά πριν από την είσοδό τους στη νομισματική ένωση (βλέπε σημείο 3.1.4).

1.5.6. Η σημασία των κριτηρίων σύγκλισης συνίσταται και στο γεγονός ότι αυτά εθεωρούντο και θεωρούνται ποιοτικό πρότυπο για τη μελλοντική νομισματική ένωση. Το πρότυπο αυτό βασίζεται ιδίως στη σταθερή αξία του Ecu η οποία βεβαίως αποτελεί μία από τις αναγκαίες προτεραιότητες της νομισματικής πολιτικής που πρόκειται να ακολουθήσει η μελλοντική Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η πλειοψηφία των κρατών μελών συμφώνησε ως προς το θέμα της εμπιστοσύνης σε ένα σταθερό ευρωπαϊκό νόμισμα σύμφωνα με τη συνθήκη του Μάαστριχτ (βλέπε σημείο 4.2.4). Η ΟΚΕ συμμερίζεται την άποψη () ότι η πολιτική και η συμπεριφορά των κρατών μελών έως το 1996 θα πρέπει να ανταποκρίνεται στον στόχο σταθεροποίησης του πληθωρισμού στο 2-3 % κατ`ανώτατο όριο. Η έλλειψη παρόμοιας συνοχής αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την συνολική ανάπτυξη της οικονομίας και επιβαρύνει υπερβολικά τη νομισματική πολιτική, η οποία θα αναγκαστεί να επιτύχει τη σταθερότητα μέσω μιας πολιτικής υψηλών επιτοκίων.

2. Τα θεσμικά πλαίσια της νομισματικής πολιτικής

2.1.

Ρόλος και αρμοδιότητες του ΕΝΙ

2.1.1. Με τη συνθήκη για την ΕΕ δεν απονέμονται ίδιες αρμοδιότητες νομισματικής υφής στο ΕΝΙ. Δικαίως, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, διότι διαφορετικά θα προκύψουν συγκρούσεις συμφερόντων, εφόσον κατά τη δεύτερη φάση την αποκλειστική αρμοδιότητα για την νομισματική πολιτική έχουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες. Συγχρόνως, θα πρέπει να εξετασθεί αν είναι σκόπιμο να προβούν οι κεντρικές τράπεζες κατά το τέλος της 2ης φάσης, σε ορισμένα περιορισμένα κοινά βήματα στον τομέα της νομισματικής πολιτικής στα πλαίσια του ΕΝΙ. Παρόμοια μέτρα θα μπορούσαν να είναι τόσο οι παρεμβάσεις στις αγορές συναλλάγματος όσο και η επιδίωξη κοινών στόχων ως προς την κυκλοφορία χρήματος.

2.1.2. Παρεμβάσεις του ΕΝΙ στην αγορά συναλλάγματος προϋποθέτουν, ωστόσο, ότι οι εθνικές κεντρικές τράπεζες αποσύρουν, εν μέρει, τα συναλλαγματικά τους αποθέματα από το ΕΝΙ. Επιπλέον, οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να καταλήξουν στο Συβούλιο του ΕΝΙ σε μια κοινή πολιτική συναλλαγματικών ισοτιμιών. Τούτο, όμως, θα ήταν δύσκολο λόγω των πιθανών αναγκαίων μεταβολών των συναλλαγματικών ισοτιμιών συνεπεία ανισοτήτων ως προς τη σύγκλιση και της διαφορετικής αξιοποίησης της αύξησης του όριου διακύμανσης στο μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών που καθορίστηκε σε 15 % στις 2 Αυγούστου 1993.

2.1.3. Ο καθορισμός κοινών στόχων ως προς την κυκλοφορία του χρήματος από το ΕΝΙ θα μπορούσε να εκληφθεί ως μη δεσμευτική και πρόσθετη συνδρομή στις κατευθύνσεις των κεντρικών τραπεζών. Η κυκλοφορία του χρήματος καθορίζεται και υπολογίζεται διαφορετικά από κράτος σε κράτος. Για τη νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών η ποσότητα του κυκλοφορούντος χρήματος δεν έχει την ίδια σημασία σε όλα τα κράτη. Πολύ περισσότερο η νομισματική πολιτική ορισμένων κεντρικών τραπεζών κατευθύνεται, κατά προτεραιότητα στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και/ή στο ύψος των επιτοκίων. Σε ορισμένα κράτη μέλη οι στόχοι σχετικά με τον όγκο του κυκλοφορούντος χρήματος θεωρούνται ως ξεπερασμένοι. Σε άλλες χώρες αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία, όσον αφορά την νομισματική πολιτική, στην ορθολογικότερη αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους.

2.1.4. Προϋπόθεση για τα πρώτα κοινά βήματα στην νομισματική πολιτική, στα πλαίσια του ΕΝΙ, είναι η επιτυχής εκπλήρωση των καθηκόντων που έχουν ανατεθεί στο ΕΝΙ (), όπως, η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών κεντρικών τραπεζών και του συντονισμού της νομισματικής πολιτικής τους με στόχο τη νομισματική σταθερότητα, η ανάληψη των καθηκόντων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Νομισματικής Συνεργασίας και παρακολούθηση της λειτουργίας του ΕΝΣ.

2.1.5. Στα πλαίσια της προετοιμασίας της 3ης φάσης, που του έχει ανατεθεί καταστατικά το ΕΝΙ οφείλει μεταξύ άλλων να προωθήσει την αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών πληρωμών () 7 να καταρτίσει κανόνες για την διεξαγωγή συναλλαγών μεταξύ των εθνικών κεντρικών τραπεζών στα πλαίσια της ολοκλήρωσης του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και να προαγάγει τη στατιστική συνεργασία (), στο βαθμό που αυτή εμπίπτει στις αρμοδιότητές του. Η ΟΚΕ θεωρεί σκόπιμο το ΕΝΙ να προωθήσει και τη συνεργασία στον τομέα της τραπεζικής εποπτείας, αρμόδιες για την οποία είναι εν μέρει οι ίδιες οι κεντρικές τράπεζες και εν μέρει ανεξάρτητες εποπτικές αρχές και μάλιστα ως ένα σημείο διαχωρισμένες από τον πιστωτικό τομέα, τις ασφάλειες και τις αγορές αξιογράφων. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να ληφθούν κυρίως πρωτοβουλίες ώστε να συμπεριληφθούν στην τραπεζική εποπτεία και οι λεγόμενες παράλληλες πράξεις (βλέπε σημείο 4.2.7).

2.1.6. Κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, τα δύο βασικότερα καθήκοντα που έχουν ανατεθεί στο ΕΝΙ είναι ο συντονισμός της νομισματικής πολιτικής που ακολουθούν οι ενδιαφερόμενες κεντρικές τράπεζες (βλ. 2.2) και η ανάπτυξη μέσων και διαδικασιών που απαιτούνται για την κοινή νομισματική πολιτική (βλ. 4.5).

2.1.7. Σχετικά με δύο άλλους καταστατικούς στόχους του ΕΝΙ, η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαία την έγκαιρη και ολοκληρωμένη ενημέρωση της κοινής γνώμης σε κατανοητή γλώσσα. Πρόκειται για την :

- εποπτεία των τεχνικών προεργασιών (διαμόρφωση και καθορισμός της ονομαστικής αξίας της νομισματικής μονάδας) κατά την έκδοση περίπου 15 δισεκατ. Ecu σε χαρτονομίσματα και περίπου 100 δισεκατ. Ecu σε κέρματα, και για την

- διευκόλυνση της χρήσης του Ecu.

2.1.7.1. Η ΟΚΕ υπενθυμίζει την πρότασή της () να διοργανωθεί σύντομα, με τη βοήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ολοκληρωμένη διαφώτιση της κοινής γνώμης για τις συνέπειες της ΟΝΕ με σκοπό την αύξηση της εμπιστοσύνης, κυρίως σχετικά με την αντικατάσταση των εθνικών νομισμάτων από ένα ενιαίο και μοναδικό νόμισμα, το Ecu. Η καθιέρωση του Ecu αποτελεί μια ιστορικά μοναδική μετάβαση σε μια εντελώς νέα διάρθρωση των τιμών και των εισοδημάτων σε όλες τις χώρες της Νομισματικής Ενωσης που θα αντιστοιχεί στον εκάστοτε λόγο μετατροπής των εθνικών νομισμάτων σε Ecu, ο οποίος ξεκινά με τέσσερα μηδενικά πριν από το κόμμα και καταλήγει σε τέσσερα μηδενικά μετά το κόμμα, χωρίς να αποδίδει στρογγυλά νομισματικά ποσά.

2.1.7.2. Όσον αφορά τις σκέψεις που υπάρχουν σχετικά με τη μορφή των χαρτονομισμάτων του Ecu θα πρέπει να υπάρξει ενημέρωση του κοινού από το ΕΝΙ και την αρμόδια ομάδα του. Με εξαίρεση το μέγεθος του Ecu και την ποιότητα του χαρτιού που θα χρησιμοποιηθεί, ο « σχεδιασμός » του δεν αποτελεί θέμα που θα πρέπει να ρυθμιστεί χωρίς την παραμικρή συμμετοχή της κοινής γνώμης.

2.1.7.3. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι το Ecu θα πρέπει να έχει ενιαία μορφή για όλες τις χώρες. Σε κάθε διαφορετικής ονομαστικής αξίας νόμισμα θα μπορούσαν να απεικονίζονται εκάστοτε δύο εθνικοί (γνωστοί όμως σε ευρωπαϊκό επίπεδο) επιστήμονες ή καλιτέχνες ή δύο μνημεία, ούτως ώστε κάθε χώρα να μπορεί « να αναγνωρίσει τον εαυτό της » τουλάχιστον σε ένα από τα 8 νομίσματα Ecu (π.χ. 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 και 200 Ecu). Μια ανάλογη διαμόρφωση του Ecu θα εξέφραζε την κοινή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης. Η μορφή του νομίσματος δεν πρέπει, όμως, να παραμείνει μυστική έως το 1999.

2.2.

Συντονισμός

2.2.1. Η ΟΚΕ αναμένει ότι η νομισματική συνεργασία των εθνικών κεντρικών τραπεζών θα ενταθεί στο θεσμικό πλαίσιο του ΕΝΙ, δηλαδή, θα υπερβεί το πλαίσιο της συνεργασίας που υφίστατο μέχρι τώρα στην Επιτροπή των ΕΚ των Διοικητικών των Κεντρικών Τραπεζών. Χωρίς μια προοδευτικά στενότερη συνεργασία στη δεύτερη φάση είναι δύσκολο να νοηθεί ότι με την έναρξη της τρίτης φάσης η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα αναλάβει την άσκηση μιας κοινής νομισματικής πολιτικής.

2.2.2. Ο συντονισμός της νομισματικής πολιτικής στην πράξη έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία απ`ότι το νομικό της πλαίσιο. Ωστόσο ο συντονισμός δυσχεραίνεται από τα ακόλουθα φαινόμενα :

- αφενός, οι κεντρικές τράπεζες επαγρυπνούν ζηλότυπα πάνω από την αρμοδιότητά τους για τη νομισματική πολιτική την οποία διατηρούν έως το τέλος της 2ης φάσης 7

- αφετέρου, η μετάβαση προς την κοινή νομισματική πολιτική μιας Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν είναι εφικτή από τη μία μέρα στην άλλη.

Οι Κεντρικές Τράπεζες θα πρέπει γι αυτό να συντονίζονται μεταξύ τους όσο το δυνατό συχνότερα, οπωσδήποτε πριν από τη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Το ΕΝΙ αποτελεί για το σκοπό αυτό το κατάλληλο πλαίσιο. Επιπλέον, εκτός από τον συνήθως άτυπο συντονισμό, προτείνεται να συνεδριάζουν οι πρόεδροι των κεντρικών τραπεζών σε τακτικά διαστήματα, μια καθορισμένη ημέρα, π.χ. κάθε δύο εβδομάδες, στα πλαίσια του Συμβουλίου του ΕΝΙ. Αυτό θα ήταν σημαντική προϋπόθεση για τη χάραξη της κοινής ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής εκ μέρους των προέδρων των κεντρικών τραπεζών, στην αρχή της 3ης φάσης, ως πλήρη μέλη του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ο επιτυχημένος συντονισμός των εθνικών νομισματικών πολιτικών, στη δεύτερη φάση, θα εξαρτηθεί από την προθυμία των Κεντρικών Τραπεζών να προσανατολισθούν στην επίτευξη κοινοτικών στόχων, και ιδίως στη νομισματική σταθερότητα.

2.2.3. Το ΕΝΙ οφείλει να συμβάλει τακτικά και σε πρώϊμο στάδιο στη στενότερη συνεργασία των Κεντρικών Τραπεζών και το συντονισμό των νομισματικών πολιτικών τους με γνωμοδοτήσεις και συστάσεις ακόμη κι αν αυτές δεν είναι δεσμευτικές. Οι εν λόγω γνωμοδοτήσεις και συστάσεις αποφασίζονται από το Συμβούλιο του ΕΝΙ με πλειοψηφία δύο τρίτων. Για τη δημοσίευση των γνωμοδοτήσεων και συστάσεων απαιτείται ομοφωνία. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα ήταν σκόπιμο παρόμοιες γνωμοδοτήσεις ή συστάσεις, στο βαθμό που δεν δημοσιεύονται να αποτελούν, τουλάχιστον αντικείμενο παρατηρήσεων του Προέδρου του ΕΝΙ. Με εμπεριστατωμένες γνωμοδοτήσεις και συστάσεις (), που θα βασίζονται σε ολοκληρωμένες αναλύσεις, το ΕΝΙ μπορεί να κερδίσει την αξιοπιστία και την εμπιστοσύνη από την οποία εξαρτάται η δραστηριότητά του ως πρόδρομου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τραπέζας.

2.2.4. Η ΟΚΕ επικροτεί τη ρύθμιση για τη δυνατότητα συμμετοχής στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου του ΕΝΙ του Προέδρου του Συμβουλίου Υπουργών ECOFIN και ενός μέλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αντίστροφα, ο Πρόεδρος του ΕΝΙ προσκαλείται στις συνόδους των Υπουργών ECOFIN, όταν σ`αυτές εξετάζονται θέματα που σχετίζονται με τις δραστηριότητες του ENI. Η αμοιβαία συμμετοχή που προβλέπεται στο άρθρο 11 του Καταστατικού του ΕΝΙ θεωρείται σκόπιμη.

3. Η σχέση της νομισματικής πολιτικής με τον συντονισμό των οικονομικών πολιτικών

3.1.

Προτεινόμενες βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής

3.1.1. Εκτός από τη στενότερη συνεργασία των κεντρικών Τραπεζών και το συντονισμό της νομισματικής πολιτικής στενότερου συντονισμού χρήζει και η οικονομική πολιτική των κρατών μελών. Η επιτυχία της νομισματικής πολιτικής εξαρτάται από τον ορθό συντονισμό των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών. Η νομισματική πολιτική επιβαρύνεται υπερβολικά και ο συντονισμός της στο ΕΝΙ δυσχεραίνεται όταν της ανατίθεται να αντισταθμίσει λάθη και ελλείψεις της οικονομικής πολιτικής, και ιδιαίτερα της δημοσιονομικής πολιτικής. Από την άλλη πλευρά, η νομισματική πολιτική διευκολύνεται εφόσον καταστεί δυνατός ο περιορισμός του δημοσιονομικού ελλείμματος και του κρατικού χρέους σύμφωνα με τα δημοσιονομικά κριτήρια σύγκλισης. Και αυτό επειδή κατ`αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για περαιτέρω υποχώρηση του δείκτη πληθωρισμού και για μείωση των επιτοκίων, πράγμα που οδηγεί στην κάλυψη δύο περαιτέρω κριτηρίων σύγκλισης.

3.1.2. Το Συμβούλιο Υπουργών ECOFIN υιοθέτησε, στις 22 Δεκεμβρίου 1993, για πρώτη φορά, τις βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής, σύμφωνα με το άρθρο 103, εδάφιο 2 της Συνθήκης για την ΕΕ, με μορφή σύστασης. Οι βασικές αρχές αποσκοπούν στη σύγκλιση των εθνικών οικονομικών πολιτικών για την επίτευξη κοινοτικών στόχων. Σ`αυτές υπάγεται η επίτευξη επαρκούς βαθμού σύγκλισης των οικονομιών για τη μετάβαση προς την τρίτη φάση.

3.1.3. Η ΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι στο εξής οι βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής θα εξετάζονται και θα προσαρμόζονται στα μέσα κάθε έτους - πριν από την έγκριση του κρατικού προϋπολογισμού. Συστατικά στοιχεία των βασικών αρχών της 22ης Δεκεμβρίου 1993 αποτελούν σημαντικά μέτρα από τη Λευκή Βίβλο (ανάπτυξη, ανταγωνιστικόττα, απασχόληση) την οποία υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 10 Δεκεμβρίου 1993 ().

3.1.4. Οι βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής της 22ας Δεκεμβρίου 1993 (), που εν τω μεταξύ, επιβεβαιώθηκαν ακόμη μία φορά από το Συμβουλίο ECOFIN της 11ης Ιουλίου 1994, περιλαμβάνουν ότι τα κράτη μέλη, κατά το 1994, θα εμποδίσουν την περαιτέρω αύξηση των ελλειμμάτων τους και θα αναδιατάξουν τον προϋπολογισμό τους. Τα κράτη αυτά πρέπει, το 1995 να προσπαθήσουν να επιτύχουν τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση των προϋπολογισμών τους. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τις συστάσεις αυτές. Επισημαίνει ωστόσο ότι ορισμένα κράτη μέλη που θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο από άλλα για την αναδιάταξη των προϋπολογισμών τους ενδέχεται να μην ανταποκριθούν έως το 1996 στις υποχρεώσεις που ανέλαβαν στις 22 Δεκεμβρίου 1993.

3.2.

Η πολυμερής εποπτεία και τα προγράμματα σύγκλισης

3.2.1. Ο συντονισμός της οικονομικής πολιτικής, η τήρηση των αναφερόμενων στο σημείο 3.1.2 βασικών αρχών στα επιμέρους κράτη μέλη και τα προγράμματα σύγκλισης υπόκεινται σε πολυμερή εποπτεία () στο Συμβούλιο Υπουργών ECOFIN. Εκτός από τις αρχικές βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής η πολυμερής εποπτεία θα βελτιωθεί, κατά την άποψη της ΟΚΕ, στη δεύτερη φάση μέσω δύο περαιτέρω καινοτομιών.

3.2.1.1. Το Συμβούλιο Υπουργών ECOFIN μπορεί με ειδική πλειοψηφία να αποφασίζει τη δημοσίευση των συστάσεων που απευθύνει στα επιμέρους κράτη μέλη βάσει της πολυμερούς εποπτείας (άρθρο 103, εδαφ. 4 Συνθήκης ΕΕ).

3.2.1.2. Μετά από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Συμβούλιο Υπουργών ECOFIN μπορεί να προσαρμόζει κατάλληλα, τη διαδικασία της πολυμερούς εποπτείας στις απαιτήσεις του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής (άρθρο 103, εδάφιο 5).

3.2.2. Η ΟΚΕ έχει εκφράσει την άποψή της σχετικά με τη νέα διαδικασία του άρθρου 103 της Συνθήκης ΕΟΚ στη γνωμοδότησή της σχετικά με την ετήσια οικονομική έκθεση για το 1994 (). Παράλληλα, εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η γνωμοδότησή της παύει να είναι υποχρεωτική. Η γνώμη των οικονομικών και κοινωνικών κύκλων που εκπροσωπούνται στην ΟΚΕ είναι ιδιαιτέρως σημαντική όσον αφορά την ετήσια οικονομική έκθεση, τις εκθέσεις των κρατών μελών που εξετάζονται από αυτήν καθώς επίσης και για τα θέματα της νομισματικής σταθερότητας, της απασχόλησης, των επενδύσεων και του κόστους παραγωγής, τα οποία τίθενται στα πλαίσια των βασικών τάσεων της οικονομικής πολιτικής.

3.2.3. Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών ECOFIN, της 8ης Ιουλίου 1991, η πλειοψηφία των Κυβερνήσεων υπέβαλε, με την έναρξη της δεύτερης φάσης, προγράμματα σύγκλισης. Στα εν λόγω προγράμματα παρουσιάζονται τα μέτρα με τα οποία τα κράτη μέλη, ελπίζουν να μπορέσουν να εκπληρώσουν τα κριτήρια σύγκλισης για τη μετάβαση στην τρίτη φάση. Η ΟΚΕ θεωρεί αναγκαίο τα προγράμματα σύγκλισης να προσαρμόζονται στην οικονομική κατάσταση και να επεκτείνονται σε προγράμματα σύγκλισης και ανάκαμψης (). Το Συμβούλιο Υπουργών ECOFIN κρίνει - σε στενό κύκλο - τα υποβληθέντα σ`αυτό προγράμματα σύγκλισης. Τα αποτελέσματα των διαβουλεύσεων δημοσιεύονται μόνο σε περιληπτική μορφή, γεγονός για το οποίο η ΟΚΕ λυπάται ιδιαίτερα.

3.2.4. Η ΟΚΕ κρίνει απαραίτητο τα εθνικά προγράμματα σύγκλισης και ανάκαμψης να μην καταρτισθούν μεμονωμένα, αλλά να εναρμονιστούν μεταξύ τους. Η γερμανογαλλική συνεργασία κατά τη κατάρτιση των προγραμμάτων των χωρών αυτών είναι αξιέπαινη. Κατ`αυτόν τον τρόπο μπορούν να εκτιμηθούν ευκολότερα οι ενδεχόμενες επιπτώσεις εθνικών μέτρων σε άλλα κράτη μέλη και να ληφθούν υπόψη στα προγράμματα σύγκλισης, ίδιας διάρκειας, αν είναι δυνατό.

3.2.5. Όλα τα προγράμματα σύγκλισης () προβλέπουν τη μείωση, μεσοπρόθεσμα, των ελλειμμάτων και μέχρι το 1996 την επίτευξη του ποσοστού αναφοράς του 3 % του ΑΕΠ. Πρέπει κατ`αρχή να σταθεροποιηθεί το κρατικό χρέος, το οποίο ανήλθε σε κοινοτικό μέσο όρο 58 % το 1991. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει αυτούς τους φιλόδοξους στόχους των προγραμμάτων σύγκλισης, διερωτάται, όμως, εάν η - απολύτως επιθυμητή - πολιτική διάθεση για την πραγματική υλοποίηση των προγραμμάτων αυτών υπάρχει όντως σε όλα τα κράτη.

3.2.6. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, θα έπρεπε ήδη να προβλεφθεί κατά ποιόν τρόπο θα συνεχισθούν τα προγράμματα σύγκλισης μετά την έναρξη της τρίτης φάσης. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να υπάρξει μέριμνα για την εξακολούθηση των προγραμμάτων σύγκλισης στις χώρες που δεν περιλαμβάνονταν ευθύς εξαρχής στη νομισματική ένωση και η εναρμόνισή τους με την κατάσταση που υφίσταται στις χώρες που ήδη συμμετέχουν στην νομισματική ένωση. Κατ` αυτόν τον τρόπο θα διευκολυνόταν η ταχεία ένταξη των πρώτων στη νομισματική ζώνη του Ecu.

3.2.7. Σύμφωνα με το άρθρο 104 γ, παράγραφος 6, το Συμβούλιο ECOFIN αποφασίζει αν υπάρχει υπερβολικό έλλειμμα και απευθύνει στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη συστάσεις με σκοπό να μειωθεί το έλλειμμα αυτό εντός μιας ορισμένης προθεσμίας. Οι συστάσεις αυτές μπορούν να δημοσιευτούν σε περίπτωση που δεν τηρηθούν. Η ΟΚΕ θεωρεί αυτονόητο ότι η διαδικασία που προβλέπεται για τα υπερβολικά ελλείμματα θα κινηθεί μόνο σε αυτές τις περιπτώσεις στις οποίες η μη τήρηση των όρων αναφοράς δεν οφείλεται μόνο στην ύφεση και στην μαζική ανεργία. Αντιθέτως, πρέπει να ληφθεί μέριμνα ώστε οι Κεντρικές Τράπεζες να τηρούν την απαγόρευση της χρηματοδότησης ελλειμμάτων καθώς και της απαγόρευσης της προτιμησιακής πρόσβασης του δημόσιου τομέα σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

3.2.8. Λόγω της έκτασης της ύφεσης τα περισσότερα κράτη μέλη δεν θα μπορούν προσωρινά να εκπληρώσουν και τα δύο κριτήρια σύγκλισης () για την δημοσιονομική πολιτική. Το 1993 έντεκα από τα δώδεκα κράτη μέλη υπερέβησαν το κριτήριο ελλείμματος και εφτά το κριτήριο του δημόσιου χρέους 7 μόνο το Λουξεμβούργο εκπλήρωσε και τα δύο κριτήρια.

3.2.9. Λόγω των δημοσιονομικών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα περισσότερα κράτη μέλη δυσχεραίνεται η εφαρμογή μιας νομισματικής πολιτικής που να προσανατολίζεται προς την σταθερότητα του τιμάριθμου. Το γεγονός αυτό δυσχεραίνει, επίσης την ισορροπία μεταξύ των Κεντρικών Τραπεζών που συνεργάζονται στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος και ιδιαίτερα των ήδη ανεξάρτητων Κεντρικών Τραπεζών και των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που συνεργάζονται στους κόλπους του Συμβουλίου ECOFIN.

3.2.10. Σύμφωνα με τη γνώμη της ΟΚΕ η Νομισματική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί (στα πλαίσια του άρθρου 109 γ) να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για το σκοπό αυτό. Διότι η Νομισματική Επιτροπή απαρτίζεται από ανώτατους υπαλλήλους των Κεντρικών Τραπεζών, των Υπουργείων Οικονομίας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Επομένως, οι διαφορετικές απόψεις που ενδέχεται να υπάρχουν σχετικά με την οικονομική και τη νομισματική πολιτική καθώς και σχετικά με τον αντίστοιχο συντονισμό των πολιτικών αυτών, αφενός, στα πλαίσια του Συμβουλίου ECOFIN και, αφετέρου, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος θα μπορούν να εξεταστούν και να εναρμονιστούν ήδη στη Νομισματική Επιτροπή. Η ΟΚΕ διαβλέπει στην Νομισματική Επιτροπή το κλειδί για την επίτευξη της επιθυμητής προόδου σε ό,τι αφορά τον συντονισμό τόσο της οικονομικής όσο και της νομισματικής πολιτικής. Σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συναίνεση στην Νομισματική Επιτροπή δε θα μπορεί να υπάρξει οποιοσδήποτε συντονισμός ούτε στο Συμβούλιο ECOFIN ούτε στο Συμβούλιο του ΕΝΙ όπου υπάρχουν σχετικά εμπόδια.

3.2.11. Σύμφωνα με τη δήλωση του Μάαστριχτ (), η Κοινότητα επιθυμεί να συμβάλει στη δημιουργία σταθερών διεθνών νομισματικών σχέσεων. Για το σκοπό αυτό επιθυμεί να συνεργαστεί με χώρες με τις οποίες ήδη καλλιεργεί στενές οικονομικές σχέσεις. Στα πλαίσια της συμφωνίας (άρθρο 46) για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιθυμούν να εξετάσουν μαζί με τους εταίρους τους, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, τα κοινά προβλήματα που αντιμετωπίζονται στην Οικονομική και Νομισματική Πολιτική. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι οι συναντήσεις που άρχισαν τον Απρίλιο 1993 θα συνεχίζονται δύο φορές το χρόνο.

4. Σημαντικοί τομείς της συνεργασίας στον τομέα της νομισματικής πολιτικής

4.1.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ομάδα των 7 και ο ΟΟΣΑ

4.1.1. Σημαντικοί τομείς της συνεργασίας μεταξύ των Κεντρικών Τραπεζών στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος είναι η διασφάλιση της τιμαριθμικής σταθερότητας, η πολιτική συναλλααγματικών ισοτιμιών στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα, η πολιτική επιτοκίων και η εναρμόνιση των μέσων και των διαδικασιών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της νομισματικής πολιτικής.

4.1.2. Όσον αφορά τη νομισματική συνεργασία στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη η οικονομική εξέλιξη των κυριότερων βιομηχανικών χωρών της λεγόμενης Ομάδας των 7 και του ΟΟΣΑ με τις οποίες τα περισσότερα κράτη μέλη της Ένωσης διατηρούν στενές εμπορικές σχέσεις. Σ`αυτό το πλαίσιο είναι επίσης αναγκαίο να ληφθεί υπόψη - κατά το δυνατό με συντονισμένο τρόπο - η εξέλιξη της συναλλαγματικής ισοτιμίας του δολλαρίου ΗΠΑ και του Γιέν.

4.1.3. Η νομισματική πολιτική των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να διευκολυνθεί σε μεγάλο βαθμό εάν οι ΗΠΑ στο πλαίσιο της, κατά τα άλλα επιτυχούς, οικονομικής πολιτικής που ασκούν, ήταν πρόθυμες να καταβάλουν προσπάθειες ώστε να περιορίσουν το δημοσιονομικό τους έλλειμμα και αν η Federal Reserve Bank δεν αυξήσει ακόμα περισσότερο τα προεξοφλητικά επιτόκια. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Congressional Budget Office (CBO) το δημόσιο χρέος αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι το εθνικό εισόδημα. Με βάση το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, το δημόσιο χρέος διπλασιάσθηκε κατά τη διάρκεια μιας γενεάς. Οι μακροπρόθεσμες αυτές εκτιμήσεις οφείλονται στο γεγονός ότι περισσότερο από το ήμισυ των δημοσίων δαπανών προσδιορίζονται έως σήμερα με νόμο και κυρίως δαπάνες όπως η κοινωνική ασφάλιση, η πληρωμή συντάξεων και οι δαπάνες για τα ταμεία ασθενείας καθώς και στο γεγονός ότι η δημογραφική εξέλιξη συντελεί σε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση αυτών των δαπανών. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν κατά συνέπεια παρόμοια προβλήματα με αυτά ορισμένων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης : πρέπει δηλαδή να προσπαθήσουν να περιορίσουν το δημοσιονομικό έλλειμμα αντί να αυξάνουν τα επιτόκια. Λόγω της σημασίας του δολλαρίου για την τιμολόγηση στο παγκόσμιο εμπόριο, για την αγορά συναλλάγματος και για τη διατήρηση αποθεματικών από τις κεντρικές τράπεζες, τα δημοσιονομικά ελλείμματα και οι μεταπτώσεις των επιτοκίων στις ΗΠΑ έχουν άμεσες επιδράσεις επί των συνθηκών για την άσκηση συναλλαγματικής πολιτικής εκ μέρους της ΕΕ και των χωρών μελών της. Κατά συνέπεια, μια επιτυχής δημοσιονομική πολιτική των ΗΠΑ θα επιδρούσε ευεργετικά επί της συναλλαγματικής πολιτικής της ΕΕ και των χωρών μελών της.

4.2.

Η νομισματική σταθερότητα

4.2.1. Πρωταρχικός στόχος της νομισματικής πολιτικής είναι η διασφάλιση της σταθερότητας του τιμάριθμου (άρθρο 105, παράγραφος 1). Η νομισματική πολιτική υποστηρίζει την γενική οικονομική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο βαθμό που αυτό δεν αποβαίνει σε βάρος του στόχου του σταθερού τιμάριθμου.

4.2.2. Το 1993, ο μέσος ρυθμός πληθωρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 3,8 %. Τέσσερα κράτη μέλη πέτυχαν το χαμηλότερο ρυθμό πληθωρισμού δηλαδή η Δανία με 1,4 %, οι Κάτω Χώρες με 2,1 % καθώς και η Γαλλία και η Ιρλανδία με 2,3 % αντιστοίχως. Σύμφωνα με το κριτήριο σύγκλισης, ο ρυθμός πληθωρισμού στα υπόλοιπα κράτη μέλη δεν έπρεπε να υπερβαίνει τον μέσο όρο των χωρών αυτών κατά περισσότερο από 1,5 ποσοστιαίες μονάδες. Πράγματι ο ρυθμός πληθωρισμού σε πέντε κράτη μέλη ήταν υψηλότερος από 3,8 % (), (Γερμανία 4,3 %, Ιταλία 4,4 %, Ισπανία 4,7 %.

4.2.3. Σύμφωνα με τις βασικές αρχές της οικονομικής πολιτικής η Κοινότητα έχει χαράξει το στόχο () να επιτύχει έως το 1996 έναν ρυθμό πληθωρισμού που να μην υπερβαίνει το 2 έως 3 % ετησίως στα περισσότερα κράτη μέλη. Αυτός ο στόχος σταθερότητας θα πρέπει να συμβιβάζεται με όλες τις αποφάσεις και τις συμπεριφορές που αφορούν την οικονομική πολιτική.

4.2.4. Σύμφωνα όμως με τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (), ένας ρυθμός πληθωρισμού που δεν υπερβαίνει το 2 έως 3 %, αντιστοιχεί στο στόχο της σταθερότητας που θέτει η νομισματική πολιτική, ο οποίος δεν αναφέρεται ρητά. Σαν πρώτος στόχος σταθερότητας η αρχή αυτή θεωρείται ως ρεαλιστική. Η ΟΚΕ θεωρεί δεδομένο ότι ο ρυθμός πληθωρισμού της τάξης του 2 έως 3 % κατά μέσο όρο θα μπορεί να επιτευχθεί στην Κοινότητα ήδη το 1995. Ωστόσο, το αποτέλεσμα αυτό θα οφείλεται περισσότερο στην υποχώρηση της ύφεσης παρά στη νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών. Από την άποψη των αποταμιευτών, το γεγονός αυτό δεν είναι πολύ ικανοποιητικό. Η ΟΚΕ θα επιδοκίμαζε την περίπτωση που το Συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος ήδη, πριν από την έναρξη της τρίτης φάσης και ανεξάρτητα από το επιτευχθέν μέσο επίπεδο πληθωρισμού, θα πρότεινε ένα φιλόδοξο στόχο σταθερότητας του Ecu σε ό,τι αφορά τη νομισματική πολιτική, που να προσφέρει την προοπτική ενός σταθερού κοινού νομίσματος στην Νομισματική Ένωση.

4.3.

Η συναλλαγματική πολιτική

4.3.1. Σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1993, η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς σε υψηλό βαθμό και η αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων που προσφέρει προϋποθέτουν την αυστηρή τήρηση του στόχου της σταθερότητας των συναλλαγματικών ισοτιμίων με βάση κοινές προσπάθειες για την πρόοδο της σύγκλισης ().

4.3.2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε () ότι τα κράτη μέλη δεν αξιοποίησαν μεγαλύτερα περιθώρια, που τους προσφέρει η προσωρινή διεύρυνση της ζώνης διακυμάνσεων στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα σε 15 % της συναλλαγματικής ισοτιμίας από τις 2 Αύγουστου του 1993, ώστε να διαφοροποιήσουν τη νομισματική τους πολιτική. Αντιθέτως, μετά από εν μέρει σημαντικές αναπροσαρμογές των συναλλαγματικών ισοτιμιών που ήταν συνέπεα των κλυδωνισμών της αγοράς, τον Ιούλιο του 1993, συνέχισαν τη συνεργασία τους, η οποία στηρίζεται σε σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες και ακολούθησαν μία « προσεκτική » πολιτική επιτοκίων. Κατά συνέπεια από την αρχή του 1994 υπήρξαν μόνο περιορισμένες διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών (), οι οποίες περιόρισαν de facto τη ζώνη διακύμανσης σε λιγότερο από 4,5 %.

4.3.3. Στη γνωμοδότηση της 24ης Νοεμβρίου 1993 (), η ΟΚΕ πρότεινε στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος να παρακολουθούν ανελλιπώς οι Κεντρικές Τράπεζες σε ποιό βαθμό αξιοποιείται πραγματικά η ευρύτερη ζώνη διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Με βάση την παρακολούθηση αυτή, θα μπορούσε να ελεγθεί, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, εντός ποιού χρονικού διαστήματος θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν εκ νέου συντονισμένα μέτρα για το σταδιακό περιορισμό της ζώνης διακυμάνσεων.

4.3.4. Η ΟΚΕ συμφωνεί με τις εκτιμήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή στην έκθεση για την πρόοδο προς την σύγκλιση, την οποία κατάρτισε με βάση το άρθρο 109 ι, παράγραφος 2 β (). Στην έκθεση αυτή η Επιτροπή δηλώνει ότι : « Όσο τα κράτη μέλη δεν έχουν σημειώσει πρόοδο όσον αφορά την οικονομική σύγκλιση, είναι σχεδόν βέβαιο ότι όλες οι προσπάθειες για επανεισαγωγή στενών ζωνών διακύμανσης θα αποτύχουν λόγω της άρνησης των χρηματαγορών να δεχτούν τις στενές ζώνες διακύμανσης και θα προκύψουν νέες κερδοσκοπικές επιθέσεις στο παγίωμα των ισοτιμιών στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος. Οι πρόσφατες κρίσεις κατέδειξαν ότι αναγκαία προϋπόθεση για σταθερές ισοτιμίες είναι η επιδίωξη αξιόπιστης και συνεπούς οικονομικής πολιτικής, η οποία θα προσανατολίζεται προς την προώθηση της οικονομικής σύγκλισης και ταυτόχρονα προς την οικονομική ανάπτυξη με ιδιαίτερο βάρος στους βασικούς δείκτες της σταθερότητας του τιμάριθμου και της εξυγίανσης των δημοσίων προϋπολογισμών. »

4.3.5. Στο άρθρο 109 (1) της Συνθήκης για την ΕΕ αναφέρεται ως τρίτο κριτήριο σύγκλισης : « Η τήρηση των κανονικών περιθωρίων διακύμανσης που προβλέπονται από το μηχανισμό συναλλαγματικών ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος επί δύο τουλάχιστον χρόνια, χωρίς υποτίμηση έναντι του νομίσματος οποιουδήποτε άλλου κράτους μέλους ». Ωστόσο, στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος θα πρέπει να διευκρινισθεί το ερώτημα τί εννοείται με τον όρο « φυσιολογικό » μετά από την « προσωρινή » διεύρυνση της ζώνης διακύμανσης στις 2 Αυγούστου 1993 ενόψει του τρίτου σταδίου της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο είναι αξιοσημείωτη η αντίληψη () ότι η επαναφορά μιας γενικά στενότερης ζώνης διακυμάνσεων δεν αποτελεί πλέον απαραίτητη προϋπόθεση για τη μετάβαση στο τρίτο στάδιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι ο όρος « κανονικά περιθώρια διακύμανσης » που αναφέρεται στο άρθρο 109 ι, παράγραφος 1 αποτελεί όρο ο οποίος δεν πρέπει προσωρινά να ερμηνευθεί με αριθμούς.

4.3.5.1. Στο βαθμό που η « προσωρινή » διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης διατηρείται, κατά πρώτον μειώνονται οι δυνατότητες κερδοσκοπικής πίεσης στο σύστημα ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος και κατά δεύτερον διατηρείται η δυνατότητα αναπροσαρμογής χωρίς δραματικές συνέπειες () των συναλλαγματικών ισοτιμιών σε περίπτωση διαφορετικής προόδου όσον αφορά την σύγκλιση. Η γενική διατήρηση της προσωρινής ισχύος της διεύρυνσης των περιθωρίων διακύμανσης δεν αποκλείει τη δυνατότητα να υπάρξει συμφωνία μεταξύ μεμονωμένων Κεντρικών Τραπεζών για την τήρηση στενότερων περιθωρίων διακύμανσης των νομισμάτων τους, όπως συνέβη στην περίπτωση του γερμανικού μάρκου και του ολλανδικού φιορινιού.

4.3.5.2. Η διατήρηση των ευρύτερων περιθωρίων διακύμανσης διευκολύνει την επαναφορά της ιταλικής λιρέτας και της αγγλικής λίρας στο Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών καθώς και τη συμμετοχή της ελληνικής δραχμής, η οποία είχε αναβληθεί έως σήμερα. Το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση μέσω συστάσεων και γνωμοδοτήσεων και να καταρτίσει προτάσεις για μία καλύτερη εφαρμογή των κανόνων του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος που μπορούν να τύχουν ευρύτερης αποδοχής. Από τις κρίσεις που πέρασε το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα θα μπορούσε στο πλαίσιο αυτό να εξαχθεί από κοινού το συμπέρασμα να θεωρηθεί το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα και πάλι ως σύστημα σταθερών αλλά προσαρμόσιμων συναλλαγματικών ισοτιμιών.

4.3.6. Η αποκατάσταση της πλήρους λειτουργίας του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα, αφενός, θα διευκολύνει τη μετάβαση στην τρίτη φάση της Νομισματικής Ένωσης και, αφετέρου, θα συμβάλει στην αποφυγή αρνητικών συνεπειών των συναλλαγματικών μεταπτώσεων στις τιμές γεωργικών προϊόντων.

4.3.7. Στα πλαίσια της πολιτικής για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα θα πρέπει να εξετάσει μία συντονισμένη πρωτοβουλία σχετικά με την συμπερίληψη των παράλληλων πράξεων στην τραπεζική εποπτεία. Ο εκτός ισολογισμού προθεσμιακές και οι προαιρετικές συναλλαγές και οι συναλλαγές SWAP που πραγματοποιούν τα πιστωτικά ιδρύματα εκτός ισολογισμού υπερβαίνουν σε πολλές περιπτώσεις τον όγκο του ισολογισμού τους. Οι παράλληλες πράξεις δεν υπόκειται ωστόσο σε κανέναν κανόνα τραπεζικής εποπτείας όπως π.χ. στους συντελεστές φερεγγυότητας ή ρευστότητας. Σε περίπτωση που συμπεριληφθούν οι παράλληλες πράξεις στην τραπεζική εποπτεία των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο μέτρο του δυνατού σε συμφωνία με τις χώρες του ΟΟΣΑ οι κερδοσκοπικές κινήσεις χρήματος στις αγορές συναλλάγματος θα περιοριστούν ή τουλάχιστον δε θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο.

4.3.8. Η εναρμόνιση της πολιτικής στον τομέα των συναλλαγματικών ισοτιμιών στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος αποτελεί για τους προαναφερθέντες λόγους έναν από τους σημαντικότερους στόχους της νομισματικής πολιτικής. Ο στόχος αυτός διευκολύνεται όταν

- δεν διακόπτεται η αναζωογόννηση της οικονομικής ανάπτυξης που διαγράφεται,

- περιορισθεί η ανεργία, για την οποία η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής προβλέπει σημαντικά μέτρα που αποσκοπούν στη δημιουργία 15 εκ. πρόσθετων θέσεων απασχόλησης και

- σημειωθεί γενικά περαιτέρω πρόοδος σχετικά με την νομισματική σταθερότητα όπως ήδη αντικατοπτρίζεται με τον περιορισμό του μέσου ρυθμού πληθωρισμού στην Κοινότητα από 5,3 % το 1991 σε 3,8 % το 1993.

4.3.9. Με την πλήρωση των βασικών αυτών όρων το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα θα μπορεί να περιορίσει τους κινδύνους των μεμονωμένων εθνικών ιδρυμάτων στον τομέα της νομισματικής πολιτικής και να εκτιμήσει σε καλύτερα τις προοπτικές για την επίτευξη σταθερότερων συναλλαγματικών ισοτιμιών.

4.4.

Η πολιτική επιτοκίων

4.4.1. Δικαίως () η Επιτροπή επισημαίνει την πρόοδο που σημειώνεται στη σύγκλιση στον τομέα των μακροπρόθεσμων επιτοκίων. Από το 1990 έως το 1993 τα μακροπρόθεσμα επιτόκια μειώθηκαν κατά μέσο όρο στην Κοινότητα από 11,0 σε 8,1 % ενώ η ψαλίδα αναφοράς μειώθηκε από 11 έως 13 % σε 8,7 έως 10,9 %. Το 1993, μόνο δύο κράτη μέλη υπερβαίνουν την ψαλίδα αναφοράς, έναντι τεσσάρων το 1990 ενώ για τα ίδια έτη ήταν κάτω της ψαλίδας αναφοράς επτά (έναντι πέντε) κράτη μέλη. Επίσης περιορίστηκε και το φάσμα των επιτοκίων.

4.4.2. Η συνεκτίμηση της σύγκλισης στον τομέα της πολιτικής επιτοκίων καθίσταται ακόμα δυσκολότερη από το γεγονός ότι τα επιτόκια που δηλώνονται υπολογίζονται με διαφορετικό τρόπο. Ο Κανονισμός που πρότεινε η Επιτροπή για την ανάληψη κοινοτικής δράσης στον τομέα της στατιστικής θα επιφέρει βελτιώσεις και σε αυτόν τον τομέα. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός αυτό στη γνωμοδότησή της ().

4.4.3. Η διστακτική μείωση των επιτοκίων αποδεικνύει δύο πράγματα :

- ότι η πρόοδος που σημειώθηκε ως προς το χαμηλότερο ρυθμό πληθωρισμού βελτίωσε και τις προϋποθέσεις για την μείωση των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων επιτοκίων και ότι,

- η διακριτική ευχέρεια που προέκυψε με τη διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσης στο Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα με σκοπό την άσκηση διαφορετικής νομισματικής πολιτικής δεν παρότρυνε τις Κεντρικές Τράπεζες να επισπεύσουν την μείωση των επιτοκίων.

Επομένως θα ήταν ευκταίο η στενότερη συνεργασία στον τομέα της νομισματική πολιτικής στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος να επιφέρει μια μεγαλύτερη προσέγγιση της πολιτικής επιτοκίων.

4.4.4. Τα βραχυπρόθεσμα και τα μακροπρόθεσμα επιτόκια επιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις εθνικές οικονομίες. Αυτό οφείλεται στα διαφορετικά δεδομένα κατά την επαναχρηματοδότηση του πιστωτικού τομέα, της χορήγησης κρατικών δανείων και της πολιτικής ανοιχτής αγοράς που ακολουθούν οι Κεντρικές Τράπεζες. Ένα παράδειγμα που αναφέρεται συχνά είναι οι διαφορές που παρουσιάζονται κατά τη χρηματοδότηση της κατασκευής κατοικιών αφενός στη Μεγάλη Βρετανία και αφετέρου στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Στην περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια έχουν μία άλλη σημασία από ό,τι στη Γερμανία, λόγω της βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης, ενώ στη Γερμανία τα δάνεια καθορίζονται από μακροπρόθεσμα επιτόκια επειδή η χρηματοδότηση πραγματοποιείται σε μεγάλο μέρος μέσω της έκδοσης χρεωγράφων (ενεχειρόγραφα) με μακρά διάρκεια. Παρόμοιες διαφορές δυσχεραίνουν βέβαια τη στενότερη συνεργασία μεταξύ των Κεντρικών Τραπεζών στον τομέα της πολιτικής επιτοκίων (βλ. σημείο 4.5.3).

4.5.

Τα μέσα της νομισματικής πολιτικής

4.5.1. Πρωταρχικός στόχος του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος είναι η προσέγγιση των μέσων και των διαδικασιών της νομισματικής πολιτικής. Η νομισματική πολιτική που ακολουθούν οι Κεντρικές Τράπεζες στηρίζεται σε διαφορετικό βαθμό στα παραδοσιακά μέσα όπως στην προεξοφλητική πολιτική, την πολιτική ανοιχτής αγοράς και την πολιτική ελάχιστων αποθεματικών. Τα μέσα αυτά καθώς και οι διαδικασίες είναι διαφορετικά από κράτος σε κράτος.

4.5.2. Η σταδιακή προσέγγιση δεν είναι απαραίτητη μόνο για την προετοιμασία της κοινής νομισματικής πολιτικής που θα αρχίσει να εφαρμόζεται από την αρχή της τρίτης φάσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Χρειάζεται επίσης, επειδή ο βαθμός ολοκλήρωσης που θα έχει επιτευχθεί κατά την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς, καθιστά αναγκαία μέχρι ένα βαθμό την εναρμόνιση των μέσων της νομισματικής πολιτικής ιδιαίτερα όσον αφορά τις διακινήσεις χρήματος και κεφαλαίων καθώς και την αυξανόμενη διασυνοριακή δραστηριότητα των πιστωτικών ιδρυμάτων και των ασφαλειών.

4.5.3. Στον τομέα της πολιτικής ανοιχτής αγοράς κρίνεται αναγκαία η ταχεία προσέγγιση σε ό,τι αφορά την επιλογή των γραμματίων και βραχυπρόθεσμων ομολογιών, των γραμματίων και ομολόγων του δημοσίου και άλλων αξιογράφων που εκδίδονται ή αγοράζονται από τις Κεντρικές Τράπεζες ώστε να ασκηθεί επιρροή, στην ρευστότητα του πιστωτικού τομέα και εν μέρει ολόκληρης της οικονομίας. Σ`αυτό το πλαίσιο έχει εξαιρετική σημασία η σταδιακή εξίσωση των προθεσμιών των δεσμεύσεων της Κεντρικής Τράπεζας στην ανοικτή αγορά καθώς και των πράξεων που αφορούν αξιόγραφα που οι Κεντρικές Τράπεζες κρατούν ή δανείζουν. Κατά αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να μειωθούν οι διαφορές που υφίστανται ακόμα και που επιδρούν στην πολιτική επιτοκίων μέσω του προεξοφλητικού επιτοκίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας από αυτή την άποψη έντονης αντίθεσης, είναι η πρόσφατη μεταβολή των προεξοφλητικών επιτοκίων που έγινε στη Μεγάλη Βρετανία και στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (βλ. σημείο 4.4.4) :

- στη Μεγάλη Βρετανία τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια επιδρούν άμεσα, στις πιστώσεις οι οποίες χρηματοδοτούνται κατά ένα μεγάλο μέρος με βραχυπρόθεσμα δάνεια 7

- στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας το μεγαλύτερο μέρος των πιστώσεων επαναχρηματοδοτείται μακροπρόθεσμα με την έκδοση ενεχυρογράφων, δημοτικών ή κοινοτικών ομολογιακών δανείων ή τραπεζικών ομολογιών και άλλων αξιογράφων διάρκειας 10 ετών και περισσότερο. Κατά συνέπεια τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια, και επομένως, και οι μεταβολές του προεξοφλητικού επιτοκίου εκ μέρους της Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας δεν έχουν τις ίδιες επιπτώσεις όπως στη Μεγάλη Βρετανία.

4.5.4. Με την προοπτική μιας πολιτικής επιτοκίων και ανοικτής αγοράς που θα ασκηθεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε κοινοτικό επίπεδο θα ήταν, επίσης, ευκταίο να υπάρξει μεγαλύτερη συμφωνία ως προς την εφαρμογή των μέσων της νομισματικής πολιτικής, ήδη κατά την δεύτερη φάση. Αυτό αφορά επίσης και την πολιτική ελάχιστων αποθεματικών που ακολουθούν οι Κεντρικές Τράπεζες. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της () της 24ης Μαρτίου 1993, συνέκρινε την διαφορετική επιβάρυνση που υπόκεινται τα πιστωτικά ιδρύματα λόγω των κατά μεγάλο μέρος άτοκων ελάχιστων αποθεματικών των Κεντρικών Τραπεζών καθώς και λόγω της αναγκαστικής τοποθέτησης σε αξιόγραφα. Οι διαφορές αυτές, οι οποίες εν τω μεταξύ μειώθηκαν, οδηγούν σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στον πιστωτικό τομέα καθώς και στη μετατόπιση τραπεζικών δραστηριοτήτων σε χώρες στις οποίες υπάρχουν ακόμα μικρότερα ελάχιστα αποθεματικά ή δεν υπάρχουν καθόλου. Η υποχρέωση των πιστωτικών ιδρυμάτων να αγοράζουν κρατικά χρεώγραφα, πράξη η οποία σε ορισμένες χώρες εξακολουθεί να επιβάλεται από την κεντρική τράπεζα εξακολουθεί να επηρεάζει τον ανταγωνισμό στις διασυνοριακές τραπεζικές πράξεις. Εκτός αυτού, παρόμοια υποχρέωση αγοράς κρατικών χρεωγράφων αντίκειται στην αρχή της απαγόρευσης της χρηματοδότησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων από τις κεντρικές τράπεζες.

4.5.5. Ταυτόχρονα με την εναρμόνιση των μέσων και των διαδικασιών της νομισματικής πολιτικής πρέπει να εναρμονισθούν και διάφορες παράμετροι. Ένα σημαντικό κριτήριο αποτελεί στα περισσότερα κράτη μέλη η εξέλιξη του όγκου του κυκλοφορούντος χρήματος. Ο όγκος αυτός υπολογίζεται ωστόσο και περιορίζεται με διαφορετικό τρόπο κυρίως όταν συμπεριλαμβάνονται οι καταθέσεις ταμιευτηρίου και οι προθεσμιακές καταθέσεις. Επομένως, θα ήταν απαραίτητο να υποβληθούν από το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ίδρυμα προτάσεις σχετικά με τον κοινό ορισμό της ποσότητας του κυκλοφορούντος χρήματος (Μ 1 ή Μ 2) καθώς και σχετικά με τον ενιαίο στατιστικό υπολογισμό της (). Ως δεύτερο βήμα, θα μπορούσε να εξεταστεί στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος κάτω από ποιές προϋποθέσεις θα μπορούσαν οι Κεντρικές Τράπεζες να συμφωνήσουν κατά τη δεύτερη φάση σε μια συγκρίσιμη συνεκτίμηση των στόχων που αφορούν τις ποσότητες του κυκλοφορούντος χρήματος και, σε τελευταία ανάλυση, τη σύγκλιση αυτών ή, αντιστοίχως, των σχετικών ορίων (βλ. επίσης σημείο 2.1.3).

4.5.6. Η προσέγγιση των μέσων και των διαδικασιών της νομισματικής πολιτικής ήδη συμπεριλαμβάνει την προετοιμασία για τη χάραξη κοινής νομισματικής πολιτικής. Ένας σημαντικός στόχος του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος θα πρέπει επομένως να είναι η ανάπτυξη ενός σχετικού σχεδίου που μπορεί να γίνει ευρύτερα αποδεκτό.

Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 1994.

Η Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Susanne TIEMANN

() Βλ. τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τις οικονομικές, βιομηχανικές και κοινωνικές πτυχές του Λευκού Βιβλίου : ΕΕ αριθ. C 295 της 22. 10. 1994.

() Βλ. έγγρ. COM(93) 700 τελικό της 5. 12. 1993.

() Βλ. Γενικό πλαίσιο της Επιτροπής της 10ης Νοεμβρίου 1993, Σύσταση της Επιτροπής της 24ηςΝοεμβρίου 1993, Σύσταση του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1993 με βάση τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 10ης και 19ης Δεκεμβρίου 1993 στο περιοδικό « Economie Europιenne » 55/93.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 352 της 31. 12. 1993, σ. 3-8.

() Βλ. έγγρ. CES 750/94 της 1. 6. 1994, σημείο 2.2.7, ΕΕ αριθ. C 295 της 22. 10. 1994.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ, της 27ης Απριλίου 1994, ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994, σ. 1.

() « Ευρωπαϊκή Οικονομία » 55/93, πρόλογος σημείο 6.

() Βλ. πρωτόκολο 4 στο παράρτημα της Συνθήκης για την ΕΕ, άρθρα 4, 5 και 7.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 6ης Ιουλίου 1994 (έγγρ. CES 854/94).

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 27ης Απριλίου 1994, ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994, σ. 1.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ, ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 25-35, σημείο 1.6 .

() Βλ. ακρόαση του προέδρου του ΕΝΙ κ. Lamfalussy από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις 10. 11. 1993.

() Επί του θέματος η ΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδοτήσεις.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία 55/93, μέρος Α, Ι, σημείο 2.2 και αριθ. 58/94.

() Απόφαση 90/141/ΕΟΚ, ΕΕ αριθ. L 78 της 24. 3. 1990.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 27ης Απριλίου 1994, ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994, σ. 44-52, σημείο 6.

() Βλ. γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την πολιτική κατά την περίοδο μετάβασης προς την ΟΝΕ (ΕΕ αριθ. C 352 της 30. 12. 1994, σ. 3-8, σημεία 1.1.2 και 2.2.2.1).

() Ευρωπαϊκή Οικονομία 55/93, Μέρος Β, Ι, σημείο 2.2.2 και πίνακες 3 και 7.

() Σύμφωνα με το άρθρο 104 γ, παράγραφος 2α : Το δημοσιονομικό έλλειμμα δεν πρέπει να υπεβαίνει το 3 % του ΑΕΠ. Σύμφωνα με το άρθρο 104 γ, παράγραφος 2β : το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να υπερβαίνει το 60 % του ΑΕΠ.

() Δήλωση αριθ. 5 στο παράρτημα της τελικής πράξης της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Κύριες κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής και έκθεση σχετικά με τη σύγκλιση, Μέρος Β, Πίνακας 1.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Μέρος Α,Ι, και ΙΙ, σημείο 2.1 και αριθ. 58/94.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Μέρος Α,ΙΙ, Σημείο 2.1.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Μέρος Β,Ι, Σημείο 2.2.5 και πίνακας 53.

() ΕΕ C 34 της 2. 2. 1994, σ. 23-25, σημείο 1.4.10.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Μέρος Β,Ι, Σημείο 2.2.5, 6.7.

() Financial Times της 27. 10. 1993.

() Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ της 24ης Νοεμβρίου 1993, ΕΕ αριθ. C 34 της 2. 2. 1994, σ. 25-35, σημείο 1.3.2.2.

() Ευρωπαϊκή Οικονομία αριθ. 55/1993 : Μέρος Β,Ι, Σημείο 2.2.4 και Πίνακας 9.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ, της 27ης Απριλίου 1994, έγγρ. COM(94) 78 τελικό της 10ης Μαρτίου 1994, ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994, σ. 1.

() ΕΕ αριθ. C 129 της 10. 5. 1994, σ. 10-17.

() Γνωμοδότηση της ΟΚΕ για το έγγρ. COM 94/78 τελ., της 10. 3. 1994, ΕΕ αριθ. C 195 της 18. 7. 1994, σ. 1.