ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού για μια ανταγωνιστική Ευρώπη

1. Εισαγωγή

Μια ανταγωνιστική και ανοικτή εσωτερική αγορά αποτελεί την καλύτερη εγγύηση για την αύξηση της αποτελεσματικότητας και του δυναμικού καινοτομίας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Συνεπώς, ο έντονος ανταγωνισμός αποτελεί τη βασική κινητήριο δύναμη για την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη.

Η πολιτική ανταγωνισμού ανήκει στις κοινοτικές πολιτικές που επηρεάζουν τις οικονομικές επιδόσεις της Ευρώπης. Αποτελεί βασικό στοιχείο μιας συνεκτικής και ολοκληρωμένης πολιτικής για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των βιομηχανιών της Ευρώπης και την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβόνας. Η έναρξη ισχύος ενός νέου κανονιστικού πλαισίου για τον ανταγωνισμό την 1η Μαΐου 2004, ημέρα ένταξης 10 νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενισχύει τη βάση για μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού.

Αυτή είναι και η κατάλληλη ευκαιρία για να παρουσιάσει η Επιτροπή τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να εφαρμόσει τη νέα αυτή διορατική προσέγγιση στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού. Ταυτόχρονα, η ανακοίνωση ανταποκρίνεται στις επιθυμίες του Συμβουλίου το οποίο, στα συμπεράσματα της 11ης Μαρτίου 2004, κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει έκθεση σχετικά με τη νέα αυτή προσέγγιση.

Οι αρχηγοί κυβερνήσεων της ΕΕ, στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 26 Μαρτίου 2004, θέλοντας να αναζωογονήσουν στη στρατηγική της Λισσαβόνας, έθεσαν ως προτεραιότητες την ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω της βελτίωσης της λειτουργίας των αγορών, καθώς και την καινοτομία και την έρευνα και ανάπτυξη.

Μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού χαρακτηρίζεται από:

- βελτίωση του κανονιστικού πλαισίου για τον ανταγωνισμό ώστε να ευνοηθεί η ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, η ευρεία διάδοση των γνώσεων, η βελτίωση της κατάστασης των καταναλωτών και η αποτελεσματική οικονομική αναδιάρθρωση σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά, και

- μέτρα εφαρμογής με τα οποία καταργούνται οι φραγμοί εισόδου στην αγορά και τα εμπόδια στην άσκηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού που προκαλούν πολύ σοβαρά προβλήματα για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Η πολιτική ανταγωνισμού συμπληρώνει και ενισχύει άλλες κοινοτικές πολιτικές που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβόνας [1]. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη βιομηχανική πολιτική [2] για μια διευρυμένη Ευρώπη, που εκδίδεται την ίδια ημερομηνία με την παρούσα ανακοίνωση.

[1] Ορισμένα βασικά θέματα όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης - Προς μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, Ανακοίνωση της Επιτροπής, COM(2003) 704 τελικό.

[2] COM(2004) 274 τελικό.

2. η πολιτικη ανταγωνισμου συμβαλλει στην ανταγωνιστικοτητα και την οικονομικη αναπτυξη

Το σύστημα οικονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, καθώς και η Συνθήκη ΕΚ βασίζονται στην «αρχή της οικονομίας της ανοικτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό». Το 2000, στη Λισσαβόνα, τα κράτη μέλη υπέγραψαν ένα πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων σχεδιασμένο να καταστήσει την ΕΕ «την πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία της γνώσης στον κόσμο" μέχρι το 2010.

Η επίτευξη ισχυρού ανταγωνισμού, με την ενθάρρυνση και προστασία που προσφέρει η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ, δίκαια θεωρείται ότι θα συμβάλει στην υλοποίηση του στόχου για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της στρατηγικής της Λισσαβόνας.

2.1. Ο ανταγωνισμός αποτελεί την κινητήριο δύναμη για την αύξηση της παραγωγικότητας και παρέχει απτά οφέλη

Η ανταγωνιστικότητα αποτελεί το μέτρο της ικανότητας μιας οικονομίας να δημιουργεί χρήσιμα αγαθά και υπηρεσίες με παραγωγικό τρόπο μέσα σε ένα πλαίσιο παγκοσμιοποίησης προκειμένου να αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο και να εξασφαλιστούν υψηλά επίπεδα απασχόλησης. Βασικό στοιχείο για την αύξηση της παραγωγικότητας και την ανταγωνιστικότητα είναι η άσκηση έντονου ανταγωνισμού μέσα σε ένα ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός δεν αποτελεί αυτοσκοπό αλλά έναν ζωτικό μηχανισμό της αγοράς που ανταμείβει τις επιχειρήσεις που προσφέρουν χαμηλές τιμές, καλύτερη ποιότητα, νέα προϊόντα και μεγαλύτερη ποικιλία.

Μολονότι οι κυβερνήσεις και ο δημόσιος τομέας διαδραματίζουν αποφασιστικό και θεμιτό ρόλο σε πολλά επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας, οι ανταγωνιστικές αγορές εξασφαλίζουν την παραγωγή του φάσματος και της ποσότητας προϊόντων και υπηρεσιών που ανταποκρίνονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις ανάγκες των καταναλωτών με το χαμηλότερο δυνατό κόστος για την κοινωνία. Ένα σύστημα αγορών που λειτουργούν ομαλά - τόσο προηγούμενες αγορές όσο και επόμενες αγορές προϊόντων και υπηρεσιών - προσφέρει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό κατανομής των διαθέσιμων πόρων. Παράδειγμα των πλεονεκτημάτων που προσφέρει ο ανταγωνισμός αποτελεί η ελευθέρωση του τομέα των τηλεπικοινωνιών στην ΕΕ [3]. Η Επιτροπή εφάρμοσε και σε άλλους τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες την πολιτική ανοίγματος των αγορών στον ανταγωνισμό. Εκτός αυτού, από την οριζόντια αξιολόγηση των υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος [4] φάνηκε ότι το προσεκτικό άνοιγμα των αγορών αυτών στον ανταγωνισμό και η τήρηση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας όπως τις προσδιόρισαν οι αρμόδιες αρχές, είχε σημαντικά οικονομικά οφέλη για τους χρήστες.

[3] Το κόστος των ενδοευρωπαϊκών και υπεραστικών κλήσεων μειώθηκε δραματικά και το φάσμα των διαθέσιμων υπηρεσιών αυξήθηκε σημαντικά μετά την ελευθέρωση της αγοράς. Ταυτόχρονα, η αναδιάρθρωση του τομέα δημιούργησε νέες θέσεις εργασίας και είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της απασχόλησης. Επιπλέον, η ελευθέρωση του τομέα αυτού δημιούργησε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τους ευρωπαίους κατασκευαστές τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού που κατέκτησαν σημαντική θέση στην παγκόσμια αγορά ανταγωνισμού.

[4] Έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, SEC(2002) 1420.

Ο ανταγωνισμός πιέζει, επίσης, τις επιχειρήσεις να επιφέρουν καινοτομίες και να αναδιοργανώσουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες ώστε να βελτιώνουν συνεχώς τη διάρθρωση του κόστους τους και να αυξάνουν την παραγωγικότητά τους. Με την πάροδο του χρόνου ο ανταγωνισμός οδηγεί στην εισαγωγή βελτιωμένων προϊόντων και μεθόδων παραγωγής απομακρύνοντας από την αγορά αναποτελεσματικές επιχειρήσεις και ανακατανέμοντας τους παραγωγικούς πόρους που ελευθερώνουν οι επιχειρήσεις που αποχωρούν από την αγορά ή παύουν τις δραστηριότητές τους, σε νέες ή πιο αποτελεσματικές ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Υπό τον όρο ότι στηρίζεται σε κατάλληλους μηχανισμούς που προωθούν την προσαρμογή εργαζομένων και επιχειρήσεων σε νέες καταστάσεις, η συνεχής αυτή διαρθρωτική προσαρμογή είναι ευεργετική για την μακροπρόθεσμη ευημερία.

Η έρευνα και η καινοτομία αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας. Σε σύγκριση με τους μεγάλους εμπορικούς της εταίρους, η Ευρώπη υστερεί από άποψη καινοτομίας καθώς και από άποψη έρευνας και ανάπτυξης (E&A). Η έλλειψη ανταγωνισμού επιδρά ανασταλτικά στην καινοτομία και μπορεί να εμποδίσει τις ερευνητικές προσπάθειες. Οι δεσπόζουσες επιχειρήσεις μπορεί να είναι λιγότερο διατεθειμένες να αναπτύξουν νέα προϊόντα και υπηρεσίες που απλώς εκτοπίζουν τα κέρδη από τρέχοντα προϊόντα και υπηρεσίες. Απεναντίας, επιχειρήσεις που δρουν μέσα σε μια ανταγωνιστική αγορά αναζητούν αδιάκοπα καινοτομίες προκειμένου να ανταγωνιστούν υφιστάμενες επιχειρήσεις σε αγορές υψηλής κερδοφορίας και να ανταποκριθούν καλύτερα στις απαιτήσεις αναδυόμενων αγορών. Επιπλέον, η εμφάνιση νέων ανταγωνιστών θέτει υπό απειλή τα προσωρινά μονοπωλιακά πλεονεκτήματα που παρέχει η καινοτομία και αυξάνει τα κίνητρα για τις υφιστάμενες επιχειρήσεις να βραχύνουν τον κύκλο καινοτομίας. Ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον εξασφαλίζει την ύπαρξη περισσότερων του ενός δυνητικών καινοτόμων στον «αγώνα δρόμου» για την παραγωγή ενός καλύτερου προϊόντος ή την ανακάλυψη μιας καλύτερης μεθόδου [5].

[5] Το σύστημα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας εξασφαλίζει την άσκηση έντονου ανταγωνισμού για καινοτομία διότι παρέχει τους επιτυχημένους καινοτόμους προσωρινή υπεροχή στην αγορά για τις εφευρέσεις τους. Όταν λήγει η προσωρινή αυτή προστασία ο έντονος ανταγωνισμός εξασφαλίζει την ταχεία εμφάνιση καινοτομιών από ανταγωνιστές. Ο ανταγωνισμός ενθαρρύνει επίσης την αποτελεσματική διάδοση των επιτυχημένων καινοτομιών.

Εκτός αυτού, σε πολλούς τομείς της οικονομίας της ΕΕ, ο ανταγωνισμός παράγει θετικά αποτελέσματα που μπορούν να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα ενός ολόκληρου κλάδου, καθώς και των συναφών κλάδων και των δραστηριοτήτων υποστήριξης στη γύρω περιοχή. Μια ομάδα ανταγωνιστικών μεταξύ τους, τοπικών επιχειρήσεων έχει την τάση να δημιουργεί μια βάση από τοπικούς προμηθευτές και πάροχους εξειδικευμένων υπηρεσιών υποστήριξης.

Τα οφέλη που παρέχει ο ανταγωνισμός δείχνουν, επίσης, τους κινδύνους που συνεπάγεται η δημιουργία "εθνικών πρωταθλητών". Δεν υπάρχει τίποτε το αθέμιτο όταν οι επιχειρήσεις αναπτύσσονται σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορούν να ασκήσουν ανταγωνισμό σε παγκόσμια κλίμακα. Ωστόσο, αυτό πρέπει να γίνεται μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον και με πλήρη σεβασμό των κανόνων ανταγωνισμού. Ο ανταγωνισμός στο εσωτερικό μιας χώρας αυξάνει την ικανότητα μιας επιχείρησης να ασκήσει ανταγωνισμό στο εξωτερικό.

ΠΛΑΙΣΙΟ 1 Σχέση μεταξύ ανταγωνισμού και παραγωγικότητας [6]

[6] Τα πορίσματα αυτά βασίζονται σε μεγάλο αριθμό μελετών για τη σχέση μεταξύ ανταγωνισμού και παραγωγικότητας. Διεξοδικός πίνακας των μελετών αυτών παρέχεται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Ανταγωνισμού, στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/ proactive_competition_policy.

Από εμπειρικές εκθέσεις ως προς τις επιπτώσεις διαφόρων πολιτικών τόνωσης του ανταγωνισμού (π.χ. κανονιστικές μεταρρυθμίσεις σε διάφορους τομείς, μεγαλύτερο άνοιγμα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ή εισαγωγή του ανταγωνισμού σε τομείς παροχής υπηρεσιών) προκύπτει ότι ο ανταγωνισμός οδηγεί σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα, αύξηση της ευημερίας των καταναλωτών και μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη.

Τα στοιχεία για τη σχέση μεταξύ ανταγωνισμού και παραγωγικής αποτελεσματικότητας προέρχονται από τη σύγκριση των οικονομικών επιδόσεων χωρών που διαθέτουν αποτελεσματικά συστήματα αγορών με τις επιδόσεις χωρών στις οποίες ο ανταγωνισμός είναι περιορισμένος. Στο πλαίσιο αυτό, η ένταση του ανταγωνισμού σε επίπεδο οικονομίας έχει ευθέως ανάλογη σχέση με την οικονομική ανάπτυξη. Εκτός αυτού, διαπιστώθηκε ότι ο ανταγωνισμός στην αγορά αυξάνει σε σημαντικό βαθμό τον ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας. Υπάρχουν επίσης άφθονες αποδείξεις ότι ο έντονος ανταγωνισμός σε εθνικό επίπεδο ευνοεί την επιτυχία σε διεθνείς αγορές.

Συγκριτικές περιπτωσιολογικές μελέτες που έγιναν σε επί μέρους κλάδους της οικονομίας στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Ευρώπη δείχνουν επίσης ότι ο ανταγωνισμός (ιδίως σε παγκόσμιο επίπεδο με παραγωγούς που εφαρμόζουν βέλτιστες πρακτικές) προάγει τον ανταγωνισμό. Επιχειρήσεις που έχουν μεγάλη δύναμη στην αγορά τείνουν να είναι λιγότερο παραγωγικές σε σχετικούς όρους ενώ η σημαντική αύξηση των επιπέδων συγκέντρωσης συνδέεται, γενικά, με μείωση της αποτελεσματικότητας και του επιπέδου παραγωγικότητας.

Τα πορίσματα από τα εμπειρικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν την αντίληψη ότι η συγκέντρωση της αγοράς και η μείωση του ανταγωνισμού οδηγούν σε καινοτομίες. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι οι πιθανότητες καινοτομίας είναι μεγαλύτερες για επιχειρήσεις που ανήκουν σε ανταγωνιστικούς κλάδους. Εκτός αυτού, η ύπαρξη μειωμένου αριθμού ανταγωνιστών και μεγαλύτερων, κατά μέσο όρο, κερδών συνδέεται, επίσης, με χαμηλούς ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας.

Οι κανονιστικοί περιορισμοί όσον αφορά τον ανταγωνισμό στις αγορές προϊόντων μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. Εμπειρικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η κατάργηση κανονιστικών ρυθμίσεων στον τομέα της βιομηχανίας και η ελευθέρωση του εμπορίου έχουν θετικά αποτελέσματα για την παραγωγικότητα σε επίπεδο επιχειρήσεων. Σε επίπεδο οικονομίας, τα αποτελέσματα δείχνουν συστηματικά ότι υπάρχει αντιστρόφως ανάλογη σχέση μεταξύ του βαθμού ρύθμισης της οικονομικής δραστηριότητας στην αγορά και της ανάπτυξης της οικονομίας. Επίσης, τα οφέλη από κανονιστικές ρυθμίσεις που ευνοούν τον ανταγωνισμό ενδέχεται να είναι ανώτερα από τα βραχυπρόθεσμα οφέλη δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να παράγουν καινοτομίες με τρόπους που δεν θα ήταν δυνατοί σε ένα κανονιστικά ρυθμιζόμενο περιβάλλον. Σε ορισμένες μελέτες χρησιμοποιήθηκαν προσομοιώσεις για να μετρηθεί ο αντίκτυπος του κανονιστικού περιβάλλοντος στην ανάπτυξη. Από τις περισσότερες από τις προσομοιώσεις αυτές προκύπτει ότι η ελευθέρωση των αγορών προϊόντων έχει σημαντικά θετικά αποτελέσματα στα επίπεδα και τους ρυθμούς ανάπτυξης του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ).

2.2. Μια υγιής πολιτική ανταγωνισμού υποστηρίζει την ανταγωνιστικότητα

Η πολιτική ανταγωνισμού προωθεί και προστατεύει τον ανταγωνισμό. Καθώς εγγυάται ότι οι επιχειρήσεις της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ ανταγωνίζονται με βάση τις δικές τους δυνάμεις, η πολιτική ανταγωνισμού συμβάλλει στη δημιουργία συνθηκών ισοτιμίας και έτσι ενθαρρύνει την είσοδο νέων επιχειρήσεων στις αγορές.

Η πρόσφατη έκθεση προς το Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο [7], στην οποία η Επιτροπή επικρίνει τα κράτη μέλη για την έλλειψη προόδου στο θέμα της επίτευξης των στόχων της Στρατηγικής της Λισσαβόνας, μνημονεύει την μειωμένη αύξηση της παραγωγικότητας ως κύρια αιτία των κακών οικονομικών επιδόσεων που παρατηρούνται στην Ευρώπη. Η υποτονική αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ15 (ιδίως σε σύγκριση με τις ΗΠΑ) εμπόδισε σε σημαντικό βαθμό την επίτευξη μεγαλύτερων ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης. Ενώ επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος από άποψη ολοκλήρωσης της αγοράς μετά τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς, πολλοί τομείς οικονομικής δραστηριότητας της Ευρώπης παραμένουν κατακερματισμένοι και χαρακτηρίζονται από χαμηλά επίπεδα ανταγωνισμού και επίμονα ψηλές τιμές που βλάπτουν εξίσου βιομηχανίες και καταναλωτές.

[7] Έκθεση της Επιτροπής στο Εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο :Προώθηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας - Μεταρρυθμίσεις για τη διευρυμένη Ευρώπη (COM(2004) 29 τελικό /2 (διατίθεται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/lisbon_strategy/ pdf/COM2004_029_el.pdf )

Ως κύριος παράγοντας πίσω από την αύξηση της καινοτομίας και της παραγωγικότητας, ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων στη διευρυμένη εσωτερική αγορά πρέπει να θεωρηθεί ως ένα από τα βασικά στοιχεία μιας επιτυχημένης στρατηγικής για την οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής Ευρώπης και την αναζωογόνηση της στρατηγικής της Λισσαβόνας.

Στόχος της διορατικής πολιτικής ανταγωνισμού είναι να υποστηρίξει τη διαδικασία ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς και να παρακινήσει τις επιχειρήσεις να φερθούν ανταγωνιστικά και να βελτιώσουν με δυναμικό τρόπο την αποτελεσματικότητά τους. Αυτό συνεπάγεται τον εντοπισμό των τομέων εκείνων των οποίων η ανάπτυξη καθυστερεί από έλλειψη ανταγωνισμού και οι οποίοι, εξαιτίας αυτού, δεν λειτουργούν αποτελεσματικά. Τα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού απαγορεύουν, τιμωρούν και αποτρέπουν αντιανταγωνιστικές πρακτικές όπως οι συμπράξεις κατανομής των αγορών και συμβάλλουν στην άρση των εμποδίων ανταγωνισμού. Επιπλέον, μολονότι οι κανόνες ανταγωνισμού δεν αμφισβητούν καθεαυτή την ύπαρξη μονοπωλίων, φυσικών και μη, ωστόσο απαγορεύουν την κατάχρηση δεσπόζουσας ή μονοπωλιακής θέσης ή τη δημιουργία μιας τέτοιας θέσης στην αγορά μέσω της συγχώνευσης επιχειρήσεων. Εξασφαλίζουν, επίσης, ότι τα μέτρα που λαμβάνονται από τα κράτη μέλη δεν νοθεύουν ούτε εμποδίζουν κατ' άλλον τρόπο τον ανταγωνισμό π.χ. με την χορήγηση κρατικών ενισχύσεων.

Πρωταρχικός στόχος των κανόνων για τις συμπράξεις και την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης είναι να διασφαλιστεί ότι οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους αντί να συμμετέχουν σε συμπράξεις. οι οποίες, όπως και άλλες παρόμοιες περιοριστικές συμφωνίες, αλλοιώνουν την κατανομή πόρων και ενθαρρύνουν την αναποτελεσματικότητα. Η επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού εμποδίζει τις δεσπόζουσες επιχειρήσεις να κάνουν κατάχρηση της θέσης που κατέχουν στην αγορά εφαρμόζοντας αντιανταγωνιστικές επιχειρηματικές πρακτικές (π.χ. αποκλεισμός ανταγωνιστών) προκειμένου να διατηρήσουν ή να ισχυροποιήσουν τη θέση τους. Ταυτόχρονα, οι κανόνες αυτοί πρέπει να κάνουν διάκριση μεταξύ συμφωνιών και πρακτικών που έχουν γενικά αντιανταγωνιστικό χαρακτήρα και εκείνων των οποίων ο αντιανταγωνιστικός χαρακτήρας αντισταθμίζεται από αποτελέσματα ευνοϊκά για τον ανταγωνισμό.

Οι συγκεντρώσεις μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να επιτρέπουν στις νέες οντότητες που δημιουργούνται να ασκούν πιέσεις στην αγορά λόγω της θέσης που κατέχουν σε αυτήν ή να βλάπτουν, γενικότερα, τον ανταγωνισμό. Οι συγκεντρώσεις, όμως, μπορούν επίσης να κάνουν τις επιχειρήσεις πιο αποτελεσματικές, να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους προς όφελος των καταναλωτών. Ως εκ τούτου, ο έλεγχος των συγκεντρώσεων εστιάζεται στις λίγες εκείνες συγκεντρώσεις που εμποδίζουν τη διατήρηση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού και εξασφαλίζει την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων όταν είναι ανάγκη να διαφυλαχθεί ο ανταγωνισμός.

Οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό φραγμό για τον ανταγωνισμό. Όταν χορηγούνται για τη στήριξη χρεοκοπημένων επιχειρήσεων, οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να νοθεύσουν σοβαρά τον ανταγωνισμό και να εμποδίσουν τη δημιουργία συνθηκών ισοτιμίας στην εσωτερική αγορά. Υπάρχουν πολλές αποδείξεις ότι τα κράτη μέλη συχνά επιδοτούν διάφορες βιομηχανίες με αναποτελεσματικό τρόπο χωρίς να θεραπεύουν τις δυσλειτουργίες της αγοράς σε τομείς όπως η E&A, η εκπαίδευση, η καινοτομία και τα κεφάλαια ψηλού επιχειρηματικού κινδύνου. Ο αποτελεσματικός έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων με την εφαρμογή ορθών οικονομικών κριτηρίων, εξασφαλίζει ότι τα μέτρα αυτά δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά. Ταυτόχρονα, οι κανόνες παρέχουν μεγαλύτερη ευελιξία για μέτρα ενίσχυσης που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση πραγματικών δυσλειτουργιών της αγοράς.

Η πολιτική ανταγωνισμού συμβάλλει, πέραν αυτού, στο άνοιγμα μονοπωλιακών τομέων (π.χ. τηλεπικοινωνίες, ενέργεια, μεταφορές) στον ανταγωνισμό πράγμα που ωφελεί τους καταναλωτές και αυξάνει τις επενδύσεις και την καινοτομία. Ενθαρρύνει, επίσης, τα κράτη μέλη να ευκολύνουν την είσοδο επιχειρήσεων σε όλους τους κανονιστικά ρυθμιζόμενους τομείς και αυξάνει τη δύναμη των καταναλωτών χωρίς να τους στερεί τα πλεονεκτήματα που παρέχουν οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας. Ωστόσο, πρέπει αντιμετωπιστεί και το θέμα της νομοθετημένης προστασίας, όπως η άδεια άσκησης ελεύθερου επαγγέλματος, που υποσκάπτει τις προσπάθειες τόνωσης του ανταγωνισμού.

Η πολιτική ανταγωνισμού - με την καταπολέμηση των παράνομων συμπράξεων και των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης, τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων και τα μέτρα ελευθέρωσης των αγορών - ενδέχεται να μην έχει πάντοτε άμεση επίδραση στην ανταγωνιστικότητα. Αυτό εξαρτάται από την ικανότητα της εκάστοτε επιχείρησης να ασκήσει ανταγωνισμό. Ωστόσο, μια πιο διορατική πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική ανάλυση της δομής των αγορών και της συμπεριφοράς σε αυτές, θα βοηθήσει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής της Λισσαβόνας καθώς θα συμβάλει στη βελτίωση της παραγωγικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης και, σε τελική ανάλυση, του βιοτικού επιπέδου των πολιτών της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης.

3. Κανονιστικο πλαισιο για την ενισχυση τησ ανταγωνιστικοτητασ και τησ οικονομικησ αναπτυξησ

3.1. Τρία κοινά θέματα της μεταρρύθμισης

Τα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ υπέστησαν αναθεώρηση, διαδικασία η οποία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί όσον αφορά τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, και τροποποιήθηκαν κατάλληλα ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα τόσο στους στόχους της Συνθήκης όσο και στους στόχους της στρατηγικής της Λισσαβόνας. Τρία είναι τα κοινά θέματα που χαρακτηρίζουν το νέο κανονιστικό πλαίσιο που τίθεται σε ισχύ από 1ης Μαΐου 2004:

- οι στρατηγικές σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων πρέπει να υπόκεινται όσο το δυνατό περισσότερο σε ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο που θα ισχύει για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση,

- οι κανόνες ανταγωνισμού καθώς και η εφαρμογή τους σε μεμονωμένες περιπτώσεις πρέπει να ακολουθούν μια προσέγγιση βασιζόμενη περισσότερο στα οικονομικά αποτελέσματα,

- οι διαδικασίες εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού πρέπει να καταστούν διαφανέστερες, να εξορθολογιστούν και να απλουστευθούν χωρίς να μειωθεί η αποτελεσματικότητά τους.

Η εισαγωγή ενός ενοποιημένου νομικού πλαισίου για τις στρατηγικές ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά προσφέρει το πλεονέκτημα ότι δημιουργεί συνθήκες ισοτιμίας για τις επιχειρήσεις ενώ, παράλληλα, διευκολύνει τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας, συμφωνιών διανομής και συμφωνιών εκμετάλλευσης τεχνολογίας, καθώς και τις συγκεντρώσεις επιχειρήσεων.

Άλλο κοινό θέμα του νέου κανονιστικού πλαισίου για τον ανταγωνισμό είναι η μεγαλύτερη έμφαση στην οικονομική ανάλυση. Η πολιτική ανταγωνισμού προσαρμόζεται σε αναγνώριση των διδαχών της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης της συνεχώς εξελισσόμενης δυναμικής των αγορών και της αναγκαίας βιομηχανικής ανάπτυξης της Ευρώπης. Η οικονομική ανάλυση κατέχει κεντρική θέση διότι η πολιτική ανταγωνισμού επηρεάζει θεμελιώδεις οικονομικές αποφάσεις σε θέματα επενδύσεων, συγκεντρώσεων και τιμών και, κατ' επέκταση, τις οικονομικές επιδόσεις των επιχειρήσεων. Μεταθέτει αποφασιστικά το κέντρο βάρους στις οικονομικές επιπτώσεις της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων ή των κρατικών μέτρων. Γενικότερα, συμβάλλει στη διαπίστωση των περιστάσεων υπό τις οποίες χαρακτηριστικά όπως μεγάλα κέρδη και σημαντικά μερίδια αγοράς αποτελούν ενδείξεις ισχυρής θέσης στην αγορά [8].

[8] Για παράδειγμα, τα οικονομικά εργαλεία επιτρέπουν να διαπιστωθεί αν ορισμένες πρακτικές όπως οι εξαρτημένες πωλήσεις (στρατηγική κατά την οποία η πώληση ενός προϊόντος εξαρτάται από την αγορά ενός πρόσθετου προϊόντος), οι εκπτώσεις ή οι περιορισμοί ως προς την περιοχή εκμετάλλευσης βλάπτουν του καταναλωτές ή παρέχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Το τρίτο κοινό θέμα του νέου κανονιστικού πλαισίου είναι η βελτίωση των διαδικασιών επιβολής των κανόνων, παράλληλα με την ελάφρυνση του κανονιστικού βάρους που φέρουν οι επιχειρήσεις ιδίως οι μικρομεσαίες (ΜΜΕ). Στον τομέα των συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων, αυτό συνεπάγεται την κατάργηση του συστήματος εξουσιοδότησης που απαιτεί την κοινοποίηση περιοριστικών συμφωνιών για διοικητική έγκριση και τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ανταγωνισμού (ΕΔΑ). Το δίκτυο αυτό, στο οποίο η Επιτροπή και οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού είναι υπεύθυνες για τον αποτελεσματικό καταμερισμό της εργασίας, επιτρέπει τη διεκπεραίωση των υποθέσεων ανταγωνισμού από τις αρμοδιότερες αρχές. Όσον αφορά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, αυτό σημαίνει εξορθολογισμό της παραπομπής των κοινοποιούμενων συγκεντρώσεων προς και από την Επιτροπή, καθώς και μια περισσότερο ευέλικτη διαδικασία ελέγχου. Τέλος, όσον αφορά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, οι μεταρρυθμίσεις θα οδηγήσουν στην απλούστευση και την επίσπευση των διαδικασιών κοινοποίησης.

Άλλο στοιχείο που θα στηρίξει το νέο καθεστώς ανταγωνισμού της ΕΕ είναι η καλύτερη ένταξη των συμφερόντων των καταναλωτών στην κανονιστική διάρθρωση ανταγωνισμού. Προς τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή ενισχύει τον διάλογο με τους καταναλωτές [9].

[9] Συγκεκριμένα, προκειμένου να επεκταθεί ο διάλογος με τις οργανώσεις καταναλωτών που διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στην προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών στην εσωτερική αγορά, η Επιτροπή, ως ένα πρώτο βήμα, δημιούργησε στην ΓΔ Ανταγωνισμού μια θέση υπευθύνου επαφών με τους καταναλωτές προκειμένου να ενισχυθεί η σχέση μεταξύ πολιτικής ανταγωνισμού και πολιτικής για τους καταναλωτές.

3.2. Μεταρρυθμίσεις που ολοκληρώθηκαν και μεταρρυθμίσεις σε εξέλιξη

Στον τομέα των συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων, εκτός από το νέο κανονιστικό πλαίσιο αναθεωρήθηκαν και οι κανόνες για τις συμφωνίες διανομής και άδειας εκμετάλλευσης, καθώς και οι κανόνες για τις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας. Η διαδικασία συνεχίστηκε με την αναθεώρηση του ελέγχου των συγκεντρώσεων που οδήγησε στον αναδιατυπωμένο κανονισμό για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων και σε μια σειρά κατευθυντήριων γραμμών και εγγράφων πολιτικής που εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο θα ελέγχονται οι συγκεντρώσεις στο μέλλον. Η μεταρρύθμιση του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων βρίσκεται σε εξέλιξη με σκοπό την προοδευτική επανεστίαση της πολιτικής για τις κρατικές ενισχύσεις σε μια προσέγγιση με εντονότερο το οικονομικό στοιχείο, που θα αποβλέπει στην εξάλειψη πραγματικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού συνεπεία κρατικών παρεμβάσεων και παράλληλα, θα παρέχει μεγαλύτερα περιθώρια στα κράτη μέλη να εφαρμόζουν οριζόντια μέτρα για την υποστήριξη κοινοτικών στόχων.

Πέραν αυτού, οι νέοι κανόνες, ανακοινώσεις και κατευθυντήριες γραμμές που αποτελούν μέρος του νέου κανονιστικού πλαισίου θα χρησιμεύσουν για την καθοδήγηση των επιχειρήσεων και την ενθάρρυνσή τους να υιοθετήσουν εμπορικές στρατηγικές συμβιβάσιμες με τους κανόνες ανταγωνισμού.

Ακολουθεί συνοπτική παρουσίαση των κυριότερων χαρακτηριστικών της μεταρρύθμισης των τριών βασικών μέσων της πολιτικής ανταγωνισμού.

3.2.1. Κανόνες κατά των συμπράξεων

Το νέο πλαίσιο που τίθεται σε ισχύ από 1ης Μαΐου 2004 [10] θα έχει ως αποτέλεσμα μια νέα οικονομική διακυβέρνηση στην ΕΕ στον τομέα της πολιτικής για τις συμπράξεις. Θεσπίζει ένα ενιαίο κοινό πλαίσιο αξιολόγησης των περιοριστικών συμφωνιών που επηρεάζουν επιχειρήσεις από διάφορα κράτη μέλη [11], το οποίο θα έχει ευεργετικές επιπτώσεις στις συμφωνίες συνεργασίας, στις άδειες εκμετάλλευσης τεχνολογίας, στις συμφωνίες διανομής και άλλες συμφωνίες που θα συνάπτονται εντός της διευρυμένης εσωτερικής αγοράς. Το νέο πλαίσιο θα επιτρέψει στις αρχές ανταγωνισμού και στα δικαστήρια των κρατών μελών να εφαρμόζουν στο ακέραιο όλους τους κανόνες της ΕΕ κατά των συμπράξεων, εκ παραλλήλου με την Επιτροπή, και αποτελεί ένα καλό παράδειγμα μείωσης της κανονιστικής ανασφάλειας για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, καθώς αντικαθιστά 25 εθνικά πρότυπα με έναν ενιαίο ευρωπαϊκό κανόνα.

[10] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης, που αντικαθιστά τον κανονισμό 17/62 από 1ης Μαΐου 2004(ΕΕ L1, 4.1.2003). Περισσότερες πληροφορίες για τους νέους αυτούς κανόνες διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation/.

[11] .Άρθρο 81 της συνθήκης για την ίδρυση της ΕΚ.

Επιπλέον, ο νέος διαδικαστικός κανονισμός 1/2003 καταργεί γραφειοκρατικές διαδικασίες και απλουστεύει την εφαρμογή των κανόνων. Σε αντίθεση με το παρελθόν, που οι επιχειρήσεις ήταν υποχρεωμένες να κοινοποιούν τις μεταξύ τους συμφωνίες στην Επιτροπή για κανονιστική έγκριση, το νέο πλαίσιο καθιστά αυτομάτως έγκυρες όλες τις συμφωνίες που, συνολικά, παράγουν θετικά αποτελέσματα για την εσωτερική αγορά. Έτσι, είναι πιθανό να μειωθεί όχι μόνον το κόστος συμμόρφωσης με το δίκαιο ανταγωνισμού αλλά και ο διοικητικός φόρτος των επιχειρήσεων.

Eκτός αυτού, το νέο πλαίσιο ανοίγει τον δρόμο για την περισσότερο αποκεντρωμένη εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ από τις αρχές ανταγωνισμού και τα δικαστήρια των κρατών μελών. Επίσης, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη δημιούργησαν το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΕΔΑ) προκειμένου να αυξηθεί η συνεργασία και να εξασφαλιστεί η συνεκτική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ. Όλα τα μέλη του ΕΔΑ θα αλληλοενημερώνονται σχετικά με τις επίσημες διαδικασίες που έχουν κινηθεί για θέματα ανταγωνισμού και θα διαβουλεύονται με την Επιτροπή σχετικά με τις προτεινόμενες αποφάσεις. Το ΕΔΑ συνιστά επίσης ένα φόρουμ ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας μεταξύ αρχών. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό τα μέλη του ΕΔΑ να διαθέτουν τους κατάλληλους πόρους και να μπορούν να λαμβάνουν αποτελεσματικά μέρος στη στενή συνεργασία εντός του Δικτύου.

Το νέο πλαίσιο θα ευκολύνει, επίσης, την άμεση επίκληση των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΚ από καταναλωτές και επιχειρήσεις που υπέστησαν βλάβη από περιοριστές πρακτικές ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Επιχειρήσεις και τελικοί καταναλωτές πρέπει να αισθανθούν ότι ενθαρρύνονται να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, καθώς αυτό μπορεί να συμβάλει στην αύξηση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Προκειμένου να υπάρχει μεγαλύτερη συνοχή στην εφαρμογή των κανόνων μεταξύ κρατών μελών, το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει ένα σύστημα συνεργασίας μεταξύ εθνικών δικαστικών αρχών και φορέων επιβολής του νόμου Για παράδειγμα, επιτρέπει σε εθνικούς δικαστές να ζητήσουν από την Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για θέματα κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού ή να διαβιβάσει συγκεκριμένα πραγματολογικά στοιχεία. Εξουσιοδοτεί, επίσης, την Επιτροπή και τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού να υποβάλουν, ιδία πρωτοβουλία, παρατηρήσεις στα εθνικά δικαστήρια.

Τέλος, αναθεωρήθηκαν ορισμένοι ουσιώδεις κανόνες σχετικά με τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων προκειμένου να βασίζονται περισσότερο σε ένα οικονομικό σκεπτικό. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύχθηκαν οι έννοιες «ασφαλής λιμένας» και «περιορισμός ιδιαίτερης σοβαρότητας». Η διαδικασία άρχισε το 1999 με την έκδοση κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία και κατευθυντήριων γραμμών για τις συμφωνίες διανομής, την οποία ακολούθησε το 2000 η έκδοση κανονισμού απαλλαγής κατά κατηγορία και κατευθυντήριων γραμμών για τις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας.

Οι επιχειρήσεις μικρής ισχύος στην αγορά, δηλαδή η συντριπτική πλειοψηφία των ΜΜΕ, μπορούν να ενεργήσουν εντός "ασφαλών λιμένων" δηλαδή ορίων που καθορίζονται κατά κύριο λόγο βάσει των μεριδίων που κατέχουν στην αγορά. Στο μέτρο που οι επιχειρήσεις δεν υπερβαίνουν τα όρια αυτά δεν χρειάζεται να ανησυχούν ως προς το συμβιβάσιμο των συμφωνιών τους με το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΕ [12]. Ταυτόχρονα, κανονικά απαγορεύονται οι «περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας» που παράγουν αρνητικά αποτελέσματα για την αγορά. Βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, τα κυριότερα παραδείγματα επιζήμιων οριζόντων περιορισμών που δεν παράγουν κανένα οικονομικό όφελος είναι οι συμφωνίες μεταξύ ανταγωνιστών που έχουν ως αντικείμενο τον καθορισμό τιμών, τον περιορισμό της παραγωγής και την κατανομή αγορών ή πελατών [13].

[12] Για παράδειγμα, κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2658/2000 της Επιτροπής, της 29ης Νοεμβρίου 2000, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3 της συνθήκης σε κατηγορίες συμφωνιών εξειδίκευσης , ΕΕ L 304/3, της 5.12.2000, http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation.

[13] Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ στις οριζόντιες συμφωνίες συνεργασίας, παρ. 25, ΕΕ C 3, της 6.1.2001, σ.2, http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation

ΠΛΑΙΣΙΟ 2 Νέα προσέγγιση όσον αφορά τις συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας [14]

[14] http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation/entente3_en.html

technology

Οι συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας και οι άδειες εκμετάλλευσης νέας τεχνολογίας εξασφαλίζουν τη διάδοση επιτυχημένων καινοτομιών στην οικονομία και δίνουν ώθηση στην παραγωγικότητα και την ανάπτυξη. Ο νέος κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορία σχετικά με τη μεταφορά τεχνολογίας καλύπτει τις άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, τεχνογνωσίας και δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί λογισμικού. Σύμφωνα με τη γενικότερη πολιτική ανταγωνισμού της Επιτροπής, ο νέος κανονισμός εστιάζεται αυστηρά στους περιορισμούς εκείνους που βλάπτουν σοβαρά τον ανταγωνισμό και παράλληλα παρέχει μεγαλύτερη νομική ασφάλεια στις συμφωνίες που είναι ουδέτερες ή ευνοϊκές για τον ανταγωνισμό. Η προσέγγιση αυτή επέτρεψε στην Επιτροπή, πρώτον, να καταρτίσει έναν σαφή και σύντομο κατάλογο των περιορισμών ιδιαίτερης σοβαρότητας που κατά κανόνα απαγορεύονται. Ο κατάλογος αυτός είναι μικρότερος από την "μαύρη λίστα" του προηγούμενου κανονισμού. Επιπλέον, κάνει σαφή διάκριση ανάμεσα σε συμφωνίες εκμετάλλευσης που συνάπτονται μεταξύ ανταγωνιστών που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και σε συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ μη ανταγωνιστών, οι οποίες έχουν μικρότερες πιθανότητες να παράγουν τέτοια αρνητικά αποτελέσματα. Αυτό επέτρεψε στην Επιτροπή να υιοθετήσει μια πιο επιεική πολιτική για διάφορους περιορισμούς που εμφανίζονται συχνά όπως οι περιορισμοί ως προς την παραγωγή, τους πελάτες και το πεδίο χρήσης. Αφετέρου, ο νέος κανονισμός προσφέρει έναν «ασφαλή λιμένα» κάτω από ορισμένα όρια μεριδίου αγοράς κάνοντας και πάλι διάκριση ανάμεσα σε συμφωνίες εκμετάλλευσης μεταξύ ανταγωνιστών, για τις οποίες το όριο είναι χαμηλότερο και συμφωνίες μεταξύ μη ανταγωνιστών, για τις οποίες το όριο είναι υψηλότερο. Για τις περιπτώσεις εκείνες που δεν καλύπτονται από τον ασφαλή λιμένα, υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές που εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο οι κανόνες ανταγωνισμού θα εφαρμόζονται σε μεμονωμένες περιπτώσεις κυρίως βάσει οικονομικών κριτηρίων.

Με τις αλλαγές αυτές, ο νέος κανονισμός θα καταστήσει δυνατή την ευρεία διάδοση καινοτομιών και οι επιχειρήσεις θα αποκτήσουν μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών.

3.2.2. Έλεγχος συγκεντρώσεων

Οι κοινοτικοί κανόνες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων που θεσπίστηκαν το 1989 διευκόλυναν μέχρι σήμερα την αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Το κοινοτικό σύστημα ελέγχου των συγκεντρώσεων αναγνωρίζεται γενικά ως ένας αποτελεσματικότατος και ορθολογικός μηχανισμός που στηρίζει και ευκολύνει την αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Οι συγκεντρώσεις αποτελούν μέρος της βιομηχανικής αναδιάρθρωσης και είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης.

Σκοπός των κανόνων για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων δεν είναι να εμποδιστούν τα αναγκαία μέτρα αναδιάρθρωσης που αυξάνουν την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων αλλά να εξασφαλιστεί ότι δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν ή ότι θα υποστούν προσαρμογές οι συγκεντρώσεις που βλάπτουν τον ανταγωνισμό. Η μέχρι σήμερα εφαρμογή των κανόνων για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων δείχνει ότι δεν στάθηκαν εμπόδιο για τη δημιουργία ευρωπαϊκών επιχειρήσεων μεγέθους που επιτρέπει τη συμμετοχή στον διεθνή στίβο. Από το 1990, μάλιστα, το σύστημα είχε ως αποτέλεσμα την απαγόρευση ενός πολύ μικρού αριθμού συγκεντρώσεων - μόνον 18 επί συνόλου άνω των 2400 κοινοποιήσεων. Εκτός αυτού, η χρήση διορθωτικών μέτρων έλυσε προβλήματα ανταγωνισμού σε 171 περιπτώσεις ενώ, ταυτόχρονα, εξασφάλισε την έγκριση των σχετικών συγκεντρώσεων.

Ο αναθεωρημένος κανονισμός για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων που τίθεται σε ισχύ την 1η Μαΐου 2004 θα διαφυλάξει τα αποδεδειγμένα πλεονεκτήματα που συνδέονται με την ύπαρξη ενός και μοναδικού ευρωπαϊκού σημείου αναφοράς για τον κανονιστικό έλεγχο των συγχωνεύσεων και των εξαγορών επιχειρήσεων που έχουν κοινοτική διάσταση, δηλαδή εκείνων που αφορούν παγκόσμιο και κοινοτικό κύκλο εργασιών που υπερβαίνει ορισμένα όρια.

Από κοινού με τον συνοδευτικό κανονισμό εφαρμογής, τις ανακοινώσεις και τις κατευθυντήριες γραμμές [15], ο νέος κανονισμός επιφέρει τόσο ουσιώδεις όσο και διαδικαστικές βελτιώσεις. Μια από τις κυριότερες βελτιώσεις αφορά το ουσιώδες κριτήριο που διέπει την κοινοποίηση των συγκεντρώσεων. Ο νέος κανονισμός περιλαμβάνει πλέον ένα σαφές και ανεπίδεκτο παρερμηνείας κριτήριο ανταγωνισμού βάσει αποτελεσμάτων, με το οποίο αυξάνονται οι δυνατότητες παρέμβασης της Επιτροπής στον μικρό αριθμό συγκεντρώσεων που αντίκεινται στον ανταγωνισμό. Συνεπώς, στο πλαίσιο της ανταγωνιστικής αξιολόγησης θα εξετάζονται όλα τα σημαντικά εμπόδια για την άσκηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού που μπορεί να προκαλέσει μια συγκέντρωση. Έτσι εξασφαλίζεται η αποτελεσματική αντιμετώπιση διαφόρων καταστάσεων, από την κατοχή απόλυτης δεσπόζουσας θέσης στην αγορά μέχρι την ύπαρξη ολιγοπωλίου (συντονισμένου ή όχι), που μπορεί να βλάψουν τον ανταγωνισμό σε μια αγορά.

[15] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων ("Κοινοτικός κανονισμός συγκεντρώσεων"). Περισσότερες πληροφορίες για τους νέους αυτούς κανόνες διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation/.

Το νέο κριτήριο θα εφαρμόζεται με βάση ένα διεξοδικό πλαίσιο ανάλυσης για την αξιολόγηση του αντίκτυπου των συγκεντρώσεων στον ανταγωνισμό πάνω σε ένα υγιές οικονομικό υπόβαθρο. Προς τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή εξέδωσε ένα σύνολο κατευθυντήριων γραμμών για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων [16]. Οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν στοιχεία όσον αφορά την ερμηνεία και την πρακτική εφαρμογή του ουσιώδους κριτηρίου σε συγκεντρώσεις μεταξύ ανταγωνιστών με αποτέλεσμα να εγγυώνται, επίσης, πλήρη διαφάνεια στις επιχειρήσεις που μετέχουν σε συγκεντρώσεις. Ως μέρος της ανταγωνιστικής αξιολόγησης, η Επιτροπή δύναται πλέον να λαμβάνει υπόψη τα δυνατά πλεονεκτήματα μιας προτεινόμενης συγκέντρωσης από άποψη αποτελεσματικότητας (βλ. πλαίσιο 3)

[16] Κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό του Συμβουλίου για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων , ΕΕ L 31, της 5.2.2004 (http://europa.eu.int/eur-lex/pri/el/oj/ dat/2004/c_031/c_03120040205el00050018.pdf.).

Πλαίσιο 3 Αύξηση της αποτελεσματικότητας και έλεγχος των συγκεντρώσεων

Ως αποτέλεσμα της πρόσφατης αναθεώρησης του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν επιτακτικοί λόγοι να λαμβάνεται υπόψη περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν η αύξηση της αποτελεσματικότητας κατά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων. Οι συγκεντρώσεις μπορούν να επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να αναδιοργανώσουν τις δραστηριότητές τους ή να συνδυάσουν συμπληρωματικά στοιχεία του δυναμικού τους με τρόπο που τις ωθεί να ασκούν εντονότερο ανταγωνισμό με αποτέλεσμα να αντισταθμίζονται οι, κατά τα λοιπά, αρνητικές επιπτώσεις για τον ανταγωνισμό που μπορούν να έχουν οι συγκεντρώσεις, ιδίως όσον αφορά τους καταναλωτές.

Συνεπώς, οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για την αξιολόγηση των οριζόντιων συγκεντρώσεων διευκρινίζουν ότι η Επιτροπή προτίθεται να εξετάζει προσεκτικά τους τεκμηριωμένους ισχυρισμούς όσον αφορά την αύξηση της αποτελεσματικότητας κατά τη γενικότερη αξιολόγηση μιας συγκέντρωσης και ότι δύναται να αποφασίσει, ότι η συγκέντρωση, εξαιτίας της αύξησης της αποτελεσματικότητας την οποία επιφέρει, δεν εμποδίζει σε σημαντικό βαθμό τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.

Οι κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν ότι μπορούν να ληφθούν υπόψη διάφορα είδη αύξησης της αποτελεσματικότητας, ιδίως η εξοικονόμηση κόστους παραγωγής και διανομής αλλά και η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη σφαίρα της E & A και της καινοτομίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα προϊόντα προς όφελος των καταναλωτών.

Σε σχέση με τις συνέργιες στον τομέα της αποτελεσματικότητας οι κατευθυντήριες γραμμές προσδιορίζουν μια πιο σύγχρονη προσέγγιση βασιζόμενη σε οικονομικά δεδομένα που επιτρέπει στην Επιτροπή να διακρίνει καλύτερα ποιες συγκεντρώσεις βλάπτουν τον ανταγωνισμό και ποιες τον προάγουν.

Όσον αφορά τις διαδικαστικές βελτιώσεις, ο νέος κανονισμός διατηρεί στο ακέραιο το σύστημα του ενός και μοναδικού σημείου αναφοράς όσον αφορά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, καθώς και τις προθεσμίες που έχουν καθοριστεί για την αξιολόγηση των συγκεντρώσεων από την Επιτροπή. Σε σύγκριση με άλλα συστήματα ελέγχου των συγκεντρώσεων, οι προθεσμίες αυτές χαίρουν μεγάλης εκτίμησης από την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Προκειμένου να μειωθεί περαιτέρω ο κανονιστικός φόρτος που συνεπάγεται ο έλεγχος των συγκεντρώσεων για τις επιχειρήσεις, ο νέος κανονισμός περιλαμβάνει διάφορες διαδικαστικές βελτιώσεις που ωφελούν τις επιχειρήσεις.

Ο εξορθολογισμός του συστήματος παραπομπής των υποθέσεων συγκέντρωσης σκοπό έχει να εξασφαλίσει ότι οι υποθέσεις αυτές θα διεκπεραιώνονται από την αρμοδιότερη αρχή ανταγωνισμού, διατηρώντας ταυτόχρονα στο ελάχιστο τον αριθμό των υποθέσεων που απαιτούν πολλαπλές εγκρίσεις από διάφορες αρχές και φορείς. Συγκεκριμένα, οι νέοι κανόνες παρέχουν, μεταξύ άλλων, στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε συγκέντρωση τη δυνατότητα να ζητήσουν παραπομπή προς ή από την Επιτροπή, προτού γίνει οποιαδήποτε επίσημη κοινοποίηση.

Οι κανόνες για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων βοήθησαν τις επιχειρήσεις της ΕΕ να προσαρμοστούν στις προκλήσεις τόσο της εσωτερικής αγοράς όσο και των παγκόσμιων αγορών. Η διεύρυνση, σε συνδυασμό με την μελλοντική εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς, θα συμβάλει ακόμη περισσότερο στην αφομοίωση και τον αποκερματισμό των ευρωπαϊκών αγορών προϊόντων, βοηθώντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να γίνουν ανταγωνιστικότερες. Οι κανόνες για τις συγκεντρώσεις μπορούν επίσης να διευκολύνουν την εξυγίανση και τις διασυνοριακές συγκεντρώσεις σε τομείς στους οποίους εξακολουθούν να υπάρχουν εθνικοί φραγμοί.

3.2.3. Κρατικές ενισχύσεις - μεταρρυθμίσεις σε εξέλιξη

Οι μεταρρυθμίσεις έχουν ως στόχο την επανεστίαση της πολιτικής για τις κρατικές ενισχύσεις σε μια πιο οικονομικού τύπου προσέγγιση προκειμένου, αφενός, να εξαλειφθούν οι επιζήμιες κρατικές ενισχύσεις και, αφετέρου, να αποκτήσουν τα κράτη μέλη μεγαλύτερα περιθώρια λήψης οριζόντιων μέτρων για την υποστήριξη των στόχων της Λισσαβόνας. Σε αντίθεση με τους τομείς των συμπράξεων και των συγκεντρώσεων, οι αλλαγές αυτές θα επέλθουν σταδιακά μέχρι τα τέλη του 2006, προτού τεθούν σε ισχύ οι νέοι κανονισμοί για τα διαρθρωτικά ταμεία, και όχι ως μέρος ενός ενιαίου μεταρρυθμιστικού μέτρου. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή, όταν ολοκληρωθεί, θα έχει εξίσου ισχυρό αντίκτυπο.

Συνέχιση της μεταρρύθμισης των υφιστάμενων μέσων για τις κρατικές ενισχύσεις [17]

[17] Για πληροφορίες όσον αφορά παλαιότερες μεταρρυθμίσεις στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, βλ. τους πίνακες αποτελεσμάτων που δημοσιεύονται δύο φορές το χρόνο και διατίθενται στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/scoreboard/. Ο εαρινός πίνακας αποτελεσμάτων του 2004 που θα δημοσιευθεί σύντομα, θα περιγράφει τα επίπεδα των κρατικών ενισχύσεων το 2002.

Την περίοδο 2005-2006, θα πρέπει να ανανεωθεί ένας μεγάλος αριθμός υφιστάμενων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, μεταξύ των οποίων όλοι οι κανονισμοί απαλλαγής για τις κρατικές ενισχύσεις, οι κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, το πλαίσιο για τις ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη και οι κατευθυντήριες γραμμές για τα κεφάλαια κινδύνου. Η ισχύς των κατευθυντήριων γραμμών για τις περιβαλλοντικές ενισχύσεις, λήγει στα τέλη του 2007. Οι παράγοντες αυτοί που συμπίπτουν με την έναρξη μιας νέας προγραμματικής περιόδου για τα κοινοτικά διαρθρωτικά ταμεία το 2007 παρέχουν μια άνευ προηγουμένου ευκαιρία, αφενός, για τη ριζική αναθεώρηση των οριζόντιων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις ώστε να ληφθούν υπόψη οι οριζόντιοι στόχοι, ιδίως οι στόχοι της Λισσαβόνας, και η νέα πολιτική συνοχής που προσδιορίζεται στους επερχόμενους κανονισμούς για τα διαρθρωτικά ταμεία και, αφετέρου για την ενοποίηση και, ει δυνατόν, απλούστευση των εν λόγω κανόνων [18].

[18] Μια ειδικότερη πτυχή της μελλοντικής πρακτικής αφορά ορισμένα υφιστάμενα μέτρα για την απασχόληση και την εκπαίδευση που χρηματοδοτούνται κατά κύριο λόγο από τους ίδιους τους κοινωνικούς εταίρους μέσω συλλογικών συμφωνιών με τις οποίες επιβάλλεται σχετική εισφορά σε όλες τις επιχειρήσεις ενός συγκεκριμένου τομέα. Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει με μεγάλη προσοχή την μελλοντική εξέλιξη της νομολογίας στον τομέα αυτόν.

Αποφασιστική σημασία για τη μεταρρύθμιση στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων είναι ο επαναπροσδιορισμός της πολιτικής για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα μέσα στη διευρυμένη Ένωση, που πρέπει να συμβιβάσει τη γενικότερη μείωση του όγκου των κρατικών ενισχύσεων με τον κοινοτικό στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Η μεταρρύθμιση είναι εμπνευσμένη από τα συμπεράσματα των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Λισσαβόνας και της Στοκχόλμης που καλούν την Επιτροπή να δώσει σαφές προβάδισμα στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές σύμφωνα με τον έκτακτο χαρακτήρα των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα και λαμβάνει πλήρως υπόψη τα συμπεράσματα της 3ης έκθεσης για την πολιτική συνοχής. Η υποκείμενη οικονομολογική αρχή της μεταρρύθμισης είναι ότι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης των περιφερειακών διαφορών και αύξηση των ρυθμών ανάπτυξης των περιφερειών είναι η παροχή των κατάλληλων κινήτρων στους οικονομικούς φορείς μέσω της υποστήριξης της αύξησης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας και όχι μέσω της επιδότησης αναποτελεσματικών επιχειρήσεων ή της πρόκλησης σοβαρών στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά. Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να αντικατοπτρίζουν την αρχή αυτή και από κοινού με τους αναθεωρημένους οριζόντιους κανόνες θα δημιουργήσουν περισσότερα περιθώρια ελιγμών ώστε όλα τα κράτη μέλη να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις αναπτυξιακές διαφορές που εμφανίζονται στο εσωτερικό τους και η Επιτροπή να μπορέσει να εστιάσει τις προσπάθειές της στα μέτρα ενίσχυσης που βλάπτουν περισσότερο τον ανταγωνισμό.

Πολλές από τις υπόλοιπες κατευθυντήριες γραμμές περιλαμβάνουν, επίσης, μια περιφερειακή συνιστώσα που επιτρέπει τη χορήγηση μεγαλύτερων ενισχύσεων σε επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε περιοχές επιλέξιμες για ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Αυτό ισχύει ιδίως για τις απαλλαγές κατά κατηγορία ενισχύσεων που αφορούν τις ΜΜΕ, την απασχόληση και την εκπαίδευση. Για λόγους συνέπειας, η αναθεώρηση των κανονισμών αυτών θα γίνει εκ παραλλήλου με την αναθεώρηση των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο της αναθεώρησης αυτής, η Επιτροπή προτίθεται να απλουστεύσει όλες τις υφιστάμενες απαλλαγές κατά κατηγορία, να τις εντάξει σε έναν και μοναδικό κανονισμό και να τις ενοποιήσει, καθώς και να θεσπίσει μια νέα απαλλαγή για ορισμένα είδη ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα.

Έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία

Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο [19] τόνισε ότι η ανταγωνιστικότητα, η καινοτομία και η προώθηση ενός πνεύματος επιχειρηματικότητας αποτελούν τις κύριες κινητήριες δυνάμεις για την ανάπτυξη της οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο διατύπωσε ανησυχίες όσον αφορά τις σχετικά χαμηλές επενδύσεις του ευρωπαϊκού ιδιωτικού τομέα στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης (E&A) και τόνισε τη σημασία που έχει η αύξηση της E&A στην Ένωση. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι στον τομέα αυτόν, η αγορά ενδέχεται να παρουσιάζει δυσλειτουργίες που αναστέλλουν τις ιδιωτικές επενδύσεις σε E&A και καινοτομία με συνέπεια την επιβράδυνση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Η Επιτροπή διεξάγει μελέτη για την προετοιμασία της αναθεώρησης των κατευθυντήριων γραμμών για τις ενισχύσεις στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης. Στην ουσία, η μελέτη εστιάζεται στον ρόλο των κρατικών ενισχύσεων ως μέσο που διευκολύνει την επίτευξη του στόχου της Βαρκελώνης σύμφωνα με τον οποίο το 3 % του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της ΕΕ πρέπει να αφιερώνεται σε δαπάνες E&A. Συγκεκριμένα, θα εντοπίσει τα είδη δραστηριοτήτων που πρέπει να θεωρούνται επιλέξιμα προς υποστήριξη, καθώς και τα κατάλληλα επίπεδα κρατικής ενίσχυσης.

[19] Συμπεράσματα της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 25-26 Μαρτίου 2004.

Το 2005 πρέπει να αναθεωρηθεί και η ανακοίνωση σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις και τα κεφάλαια κινδύνου. Η ανακοίνωση αποδείχθηκε ήδη ότι αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τα κράτη μέλη όσον αφορά την χορήγηση κεφαλαίων σε ΜΜΕ από κοινού με ιδιώτες επενδυτές [20]. Σκοπός των κανόνων είναι να εξασφαλιστεί ότι η υποστήριξη της καινοτομίας θα αντισταθμίζει πραγματικές δυσλειτουργίες της αγοράς και ότι θα χαρακτηρίζεται από ευελιξία ιδίως όσον αφορά καινοτόμες ΜΜΕ. Η αναθεώρηση, μεταξύ άλλων, θα εξετάσει τα αιτήματα για μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την παροχή χρηματοδότησης αυτού του είδους. Πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ, αφενός, του στόχου της αντιμετώπισης του προβλήματος της αρχικής αποτυχίας της αγοράς να παράσχει στις ΜΜΕ σχετικά μικρά κεφάλαια εκκίνησης και πρώτης ανάπτυξης, καθώς και για καινοτομία και, αφετέρου, του κινδύνου η μεγαλύτερη ευελιξία να οδηγήσει στη χορήγηση μεγαλύτερων κεφαλαίων σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής των επιχειρήσεων κατά τα οποία υπάρχουν περισσότερα διαθέσιμα κεφάλαια και δεν απαιτείται κρατική παρέμβαση.

[20] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου δράσης για τα επιχειρηματικά κεφάλαια (COM(2003) 654 της 4.11.2003).

Μια ανακοίνωση που προγραμματίζεται για το 2005 θα προσδιορίζει τις δυσλειτουργίες της αγοράς που επηρεάζουν την καινοτομία και θα προσαρμόσει κατάλληλα τα ισχύοντα πλαίσια και τους ισχύοντες κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στο μέτρο που οι προαναφερόμενες δυσλειτουργίες δεν αντιμετωπίζονται πλήρως. Η ανακοίνωση θα αφορά ιδίως την ενίσχυση ΜΜΕ για επενδύσεις σε σχέδια καινοτομίας, την πρόσληψη ειδικευμένου προσωπικού και την ανάπτυξη ενδιάμεσων φορέων που παρέχουν υπηρεσίες καινοτομίας όπως θερμοκοιτίδες, τεχνολογικά κέντρα, επιχειρηματικοί άγγελοι, επιστημονικά πάρκα, σύμβουλοι καινοτομίας, πράκτορες και σύμβουλοι σε θέματα δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και μονάδες μεταφοράς τεχνολογίας.

Κατά τη διάρκεια του 2004, η Επιτροπή θα καταρτίσει επίσης έναν πρακτικό οδηγό, ο οποίος θα προσφέρει καθοδήγηση σχετικά με τα μέτρα ενίσχυσης της καινοτομίας που μπορούν να ληφθούν με βάση τους ισχύοντες κανονισμούς και πλαίσια για τις κρατικές ενισχύσεις. Βασιζόμενος σε αποφάσεις που εκδόθηκαν σε σημαντικές υποθέσεις, ο οδηγός θα δίνει παραδείγματα της προσέγγισης της Επιτροπής σε περιπτώσεις ενισχύσεων για δραστηριότητες σχετιζόμενες με την καινοτομία και ενισχύσεων χορηγούμενων μέσω ενδιάμεσων φορέων.

Όσον αφορά τις διαδικαστικές πτυχές του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, ο κανονιστικός φόρτος πρόκειται να μειωθεί. Συγκεκριμένα, η έκδοση νέου κανονισμού εφαρμογής θα οδηγήσει σε γενικότερη απλούστευση και επίσπευση των διαδικασιών έγκρισης. Επιπλέον, η Επιτροπή απαλλάσσει προοδευτικά από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης τις ενισχύσεις για τις ΜΜΕ, την εκπαίδευση και την απασχόληση ή αναπτύσσει απλουστευμένες διαδικασίες για ενισχύσεις οι οποίες, βάσει της αποκτηθείσας πείρας, εκτιμάται ότι δεν πρόκειται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις για τον ανταγωνισμό. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή εξέδωσε, στα τέλη του 2003, κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία που απαλλάσσει τις ενισχύσεις προς ΜΜΕ για έρευνα και ανάπτυξη από την υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης.

3.3. Διεθνείς πτυχές της πολιτικής ανταγωνισμού

Η μεταρρύθμιση του κανονιστικού πλαισίου στους τομείς των συμπράξεων και των συγκεντρώσεων βοηθά, επίσης, τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να διατηρήσουν την πρωτοπορία στην παγκόσμια αγορά όπου αυξάνονται οι πιέσεις για τη θέσπιση κοινών προτύπων ανταγωνισμού. Εξαιτίας της εκτενούς διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της πολιτικής ανταγωνισμού, κυρίως χάρη στις προσπάθειες της Επιτροπής, υπάρχει αυξανόμενη σύγκλιση μεταξύ προτύπων και πρακτικών επιβολής του ανταγωνισμού σε όλες τις ηπείρους.

Η συνεργασία ανθεί, ιδίως σε διμερές επίπεδο μεταξύ ΕΕ και μεγάλων εμπορικών εταίρων. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή συνεργάσθηκε με τους ομολόγους της από τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τον Καναδά, σε θέματα πολιτικής και ερευνών. Κατά την ανάπτυξη κοινών προτύπων σε διεθνές επίπεδο, η Επιτροπή και άλλες αρχές ανταγωνισμού από όλον τον κόσμο έκαναν μεγάλες προόδους στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικτύου Ανταγωνισμού [21]. Εκτός αυτού, η Επιτροπή υπήρξε από τους κυριότερους υποστηρικτές της διεξαγωγής διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) με θέμα μια σύμβαση-πλαίσιο για τον ανταγωνισμό.

[21] Για περισσότερες πληροφορίες βλ. http:// www.internationalcompetitionnetwork.org.

4. Ο ελεγχος της εφαρμογησ των κανονων ανταγωνισμου στηριζει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμο

Η μεταρρύθμιση του πλαισίου συνεπάγεται μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού που θα επιτρέψει στην Επιτροπή να εστιάσει τις έρευνές της σε τομείς στους οποίους κινούνται λίγες επιχειρήσεις, στους οποίους παρουσιάζονται τακτικά συμπράξεις ή στους οποίους οι καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης αποτελούν τρέχουσα πρακτική καθώς και στις περιπτώσεις κρατικών ενισχύσεων που βλάπτουν περισσότερο τους ανταγωνιστές ή εμποδίζουν σοβαρά και καθυστερούν την απαιτούμενη βιομηχανική αναδιάρθρωση. Αυτό απαιτεί σε βάθος ανάλυση των πλέον επιζήμιων για τους καταναλωτές και τον ανταγωνισμό αντικειμενικών, νομικών ή διοικητικών φραγμών για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

4.1. Στοχευμένοι έλεγχοι - ανακάλυψη προβλημάτων ανταγωνισμού

Η διορατική άσκηση ελέγχων θα βασίζεται στην οικονομική ανάλυση των διαρθρώσεων της αγοράς και της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων σε αυτήν που θα συμβάλει στον καθορισμό προτεραιοτήτων όσον αφορά τους ελέγχους σύμφωνα με τη φύση και τη σοβαρότητα του προβλήματος ανταγωνισμού και σύμφωνα με τον βαθμό στον οποίο ένας τομέας ή βιομηχανία υστερεί από άποψη επιδόσεων. Αυτό συνεπάγεται ότι θα δοθεί έμφαση σε έρευνες «μεγάλης σπουδαιότητας» και, παράλληλα, ότι θα μειωθούν οι παρεμβάσεις στις περιπτώσεις που ο αντίκτυπος στην εσωτερική αγορά ή στους καταναλωτές είναι πολύ περιορισμένος.

Θα χρησιμοποιούνται περισσότερο τομεακές μελέτες, έρευνες αγοράς και τομεακές έρευνες προκειμένου να αξιολογηθεί η εξέλιξη βασικών τομέων της οικονομίας και να διαπιστωθεί αν παρεμβάλλονται εμπόδια στον ανταγωνισμό. Αναπτύσσονται ειδικά εργαλεία για την αποτελεσματική ιεράρχηση των ερευνών. Προφανή κριτήρια αξιολόγησης οποιασδήποτε αγοράς αποτελούν ο βαθμός συγκέντρωσης και οι ενδείξεις αθέμιτης σύμπραξης, αλλά υπάρχουν και άλλα στοιχεία όπως η διαμόρφωση τιμών ανεξάρτητα από την εξέλιξη του κόστους ή της ζήτησης, περίεργες διαφορές τιμών, έλλειψη καινοτομίας ή εισόδου στην αγορά, χαμηλά επίπεδα αλλαγής προμηθευτών από πελάτες και τάσεις αύξησης της παραγωγικής ικανότητας που επίσης παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ορισμένες αγορές και το αν ωφελούνται οι πελάτες.

Η είσοδος νέων επιχειρήσεων σε αγορές αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό ανταγωνισμού. Μεγάλοι φραγμοί εισόδου μπορεί να σημαίνουν ότι υπάρχει πρόβλημα ανταγωνισμού στη συγκεκριμένη αγορά. Η διεξαγωγή ερευνών αγοράς ή τομεακών ερευνών θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τη διαπίστωση φραγμών εισόδου. Το ΕΔΑ θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο από την άποψη αυτή. Η Επιτροπή σκοπεύει να συνεργαστεί στενά με τις αρχές ανταγωνισμού των κρατών μελών για την αποκάλυψη προβλημάτων που αφορούν συγκεκριμένους τομείς ή αγορές και την αντιμετώπισή τους με διορατικότητα.

Ο νέος κανονισμός εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διεξάγει γενικές τομεακές έρευνες και να δημοσιεύει εκθέσεις με τα συμπεράσματά της και συστάσεις για δράση στο πλαίσιο του ΕΔΑ. Βάσει των συστάσεων αυτών θα μπορούν, στη συνέχεια, να χρησιμοποιηθούν τα διάφορα μέσα της πολιτικής ανταγωνισμού για την αντιμετώπιση προβλημάτων που έχουν διαπιστωθεί είτε σε ολοκληρωμένη βάση είτε με τη χρήση του καταλληλότερου για το εκάστοτε πρόβλημα εργαλείου.

Επιπλέον, η Επιτροπή σκοπεύει να αρχίσει κοινές πρωτοβουλίες για τον ανταγωνισμό και την ελευθέρωση σε τομείς στους οποίους η ανάλυση αγοράς αποκαλύπτει ότι τα κανονιστικά πλαίσια ή οι ιδιωτικές πρακτικές δημιουργούν φραγμούς για την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, η ολοκληρωμένη χρήση διαφόρων μέσων μπορεί να αποτελέσει τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης πρακτικών που αποθαρρύνουν την είσοδο στην αγορά όπως η σύναψη αποκλειστικών συμβάσεων και η κατανομή των αγορών. Επιπλέον, θα υπάρχει ιδιαίτερη επαγρύπνηση για συγκεντρώσεις που δημιουργούν κατάσταση αποκλεισμού στις αγορές καθώς και για κρατικές ενισχύσεις που αποθαρρύνουν ή αποτρέπουν την είσοδο στην αγορά.

Καταπολέμηση των συμπράξεων

Οι συμπράξεις ζημιώνουν άμεσα και σοβαρά τους καταναλωτές καθώς και τις βιομηχανίες που προμηθεύονται το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της σύμπραξης ως πρώτη ύλη με αποτέλεσμα να τίθεται σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητά τους [22]. Η καταπολέμηση των συμπράξεων έχει άμεσα και θετικά αποτελέσματα όπως μείωση των τιμών, καθώς και αύξηση του ανταγωνισμού από άποψη καλύτερης ποιότητας και περισσότερων προϊόντων και υπηρεσιών. Η ανίχνευση και η διερεύνηση των συμπράξεων θα συνεχίσει να αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή. Τα αποτελέσματα των προσπαθειών που καταβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια υπήρξαν σημαντικά. Διαπιστώθηκαν σημαντικές συμφωνίες καθορισμού τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο και επιβλήθηκαν πρόστιμα σε επίπεδα ρεκόρ. Τα ψηλά ποσά των προστίμων αποτελούν απόδειξη της αποφασιστικότητας με την οποία η Επιτροπή κινείται κατά των συμπράξεων. Το νέο κανονιστικό πλαίσιο θα ευκολύνει την εντατικοποίηση της προσπάθειας αυτής.

[22] Το ύψος της ζημίας που προκαλούν οι συμπράξεις υπολογίζεται σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το μέσο κέρδος από τον συνεννοημένο καθορισμό τιμών είναι 10% επί της τιμής πώλησης αλλά μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφορές ανάλογα με την περίπτωση. Μια πρόσφατη έρευνα του ΟΟΣΑ δείχνει ότι η αύξηση τιμών εξαιτίας συμπράξεων μπορεί να φθάνει το 50 % ή και παραπάνω.(Πηγή: OECD (2002)).

Η καταπολέμηση των συμπράξεων θα επιτύχει μόνον αν οι επιχειρήσεις αποθαρρύνονται από τα συμμετάσχουν σε αυτές. Μια αξιόπιστη αποτρεπτική πολιτική στο θέμα αυτό πρέπει να περιλαμβάνει τρία, κυρίως, στοιχεία: μέτρα επιείκειας, διεξαγωγή επιτόπιων ελέγχων απροειδοποίητα και επιβολή αυστηρών κυρώσεων.

Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα επιείκειας της ΕΕ [23] διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην αποσταθεροποίηση των συμπράξεων δεδομένου ότι παρέχει κίνητρα για τον τερματισμό και την καταγγελία της μυστικής και παράνομης αυτής συμπεριφοράς. Το πρόγραμμα επιείκειας, επομένως, θα διατηρηθεί και, ει δυνατόν, θα αναπτυχθεί στο μέλλον με σκοπό να αυξηθεί περισσότερο η αποτελεσματικότητά του.

[23] Πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα επιείκειας και οδηγίες σχετικά με τον τρόπο υποβολής σχετικής αίτησης διατίθενται στην εξής διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/leniency

Σκοπός της Επιτροπής είναι να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί περαιτέρω το επίπεδο καταπολέμησης των συμπράξεων που επιτεύχθηκε κατά το παρελθόν.

Ελευθερωμένοι τομείς

Παρομοίως, θα ενισχυθεί περαιτέρω η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε ελευθερωμένους τομείς υπηρεσιών όπως οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και οι μεταφορές.

Μετά την έναρξη ισχύος των νομοθετικών μέτρων για την κατάργηση των σχετικών νόμιμων μονοπωλίων πρέπει να αντιμετωπιστούν άλλοι φραγμοί κυρίως αντικειμενικής φύσης. Οι κανόνες ανταγωνισμού συμβάλλουν στην προσπάθεια αυτή με την άρση των υφιστάμενων εμποδίων για την αποτελεσματική ελευθέρωση των αγορών. Επιπλέον, η διαδικασία της ελευθέρωσης πρέπει να παρακολουθείται στενά προκειμένου να μην έχουν οι πρώην μονοπωλιακοί φορείς τα περιθώρια να προστατευθούν από τον επερχόμενο ανταγωνισμό. Είναι επίσης σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι δεν θα μπορούν να καταχραστούν τη θέση τους στην αγορά ούτε να επιδοτούν δραστηριότητες τις οποίες αναπτύσσουν σε νεοελευθερωθείσες αγορές, με κρατικές ενισχύσεις που τους χορηγούνται για την παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος. Η εξασφάλιση μιας ευνοϊκής για τον ανταγωνισμό διάρθρωσης και της αποτελεσματικής πρόσβασης στις αγορές θα αποκτήσει μεγάλη σημασία στον τομέα της ενέργειας. Θα αυξήσει τον ανταγωνισμό στις τιμές, καθώς και τα κίνητρα για νέου τύπου υπηρεσίες στον τομέα της ενέργειας και θα εξασφαλίσει ότι οι καταναλωτές θα ωφεληθούν από την ελευθέρωση αυτή.

Μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στο πλαίσιο της οποίας θα εφαρμόζεται το πλέον κατάλληλο μέσο πολιτικής προκειμένου να δημιουργηθούν οι καλύτερες δυνατές συνθήκες ανταγωνισμού στη νεοελευθερωθείσα αγορά. Ανάλογα με τη φύση του προβλήματος ανταγωνισμού, η Επιτροπή θα προβαίνει στην εφαρμογή των κανόνων για τις συμπράξεις και την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, των κανόνων για τις συγκεντρώσεις ή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

Βασιζόμενη στο νέο πλαίσιο για τις συμπράξεις και τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης, η Επιτροπή θα μπορεί να συνεργάζεται στενά με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού. Επιπλέον, θα συνεργάζεται με τους εθνικούς τομεακούς κανονιστικούς φορείς που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κατά την εφαρμογή της ελευθέρωσης των αγορών στην πράξη. Στο πλαίσιο αυτό, η διεύρυνση θα αποτελέσει μια ξεχωριστή πρόκληση και η Επιτροπή σκοπεύει να διατηρεί στενές επαφές με τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τους κανονιστικούς φορείς ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης εφαρμογή της ελευθέρωσης στους τομείς της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και των μεταφορών των νέων κρατών μελών.

Ελεύθερα επαγγέλματα και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε τομείς όπως οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τα ελεύθερα επαγγέλματα που υπόκεινται επίσης στη νομοθεσία της εσωτερικής αγοράς.

Τα ελεύθερα επαγγέλματα αποτελούν παράδειγμα τομέα παροχής υπηρεσιών με παράδοση μεγάλου κανονιστικού φόρτου και περιοριστικών πρακτικών. Ενώ ενδεχομένως να απαιτείται κάποια ρύθμιση των επαγγελμάτων αυτών, αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια γενικού συμφέροντος που ελαχιστοποιούν τα μειονεκτήματα για τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές. Στην πρόσφατη έκθεσή της [24], η Επιτροπή κάλεσε τις κανονιστικές αρχές των κρατών μελών και τους επαγγελματικούς φορείς να εξετάσουν τους ισχύοντες κανόνες προκειμένου να διαπιστωθεί ποιοι από αυτούς είναι απαραίτητοι, αναλογικοί και δικαιολογημένοι. Στις κατάλληλες περιπτώσεις, η Επιτροπή θα διεξάγει, επίσης, έρευνες κατά περιοριστικών πρακτικών.

[24] http://europa.eu.int/comm/competition/ liberal_professions/final_communication_el.pdf

Στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, η άσκηση διορατικής πολιτικής είναι αποφασιστικής σημασίας για τη δημιουργία μιας αποτελεσματικής χρηματοπιστωτικής αγοράς και την επίτευξη ενός των κυρίων στόχων της Λισσαβόνας. Τα εμπόδια για τον αποτελεσματικό διασυνοριακό συμψηφισμό και διακανονισμό μπορούν να οφείλονται σε αποκλειστικούς διακανονισμούς μεταξύ χρηματιστηρίων και φορέων συμψηφισμού και διακανονισμού. Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι αποκλειστικοί διακανονισμοί στους τομείς αυτούς υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη. Επίσης, η αγορά καταναλωτικών τραπεζικών και ασφαλιστικών προϊόντων της ΕΕ παραμένει κατακερματισμένη. Τέλος, ο ανταγωνισμός στις πληρωμές με κάρτα εξακολουθεί να περιορίζεται στις εθνικές αγορές και δεν εκτείνεται σε επίπεδο εσωτερικής αγοράς.

4.2. Η εξέλιξη της επιβολής των κανόνων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων

Η μελλοντική πολιτική για τις κρατικές ενισχύσεις θα συνεχίσει να εστιάζεται στον σημαντικό στόχο της μείωσης του συνολικού όγκου των κρατικών ενισχύσεων και την παράλληλη προώθηση των οριζόντιων μέτρων ενίσχυσης κοινοτικού ενδιαφέροντος. Εκτός από τον επίσημο ρόλο της στο θέμα της επιβολής του νόμου, η Επιτροπή θα αναπτύξει περαιτέρω την πρωτοβουλία που ανέλαβε το 2003 στο θέμα της διαπίστωσης των δυσλειτουργιών της αγοράς και της αποτελεσματικότητας των μέτρων ενίσχυσης. Στις περιπτώσεις μεμονωμένων ή τομεακών ενισχύσεων, θα τηρείται μια προσέγγιση οικονομικού χαρακτήρα για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους ως προς τον ανταγωνισμό η οποία θα επιτρέπει την αξιοποίηση της αποκτώμενης τεχνογνωσία στους τομείς των συμπράξεων και των συγκεντρώσεων.

Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θα συνεχίσει να εξασφαλίζει ότι ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων θα ευνοεί τον ανταγωνισμό και τις ανταγωνιστικές αγορές σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά με τη δημιουργία βιώσιμων δομών ανταγωνισμού, λαμβάνοντας υπόψη τα οφέλη για τους καταναλωτές και το συμφέρον των φορολογουμένων.

Στην ΕΕ των 25 και περισσότερων κρατών μελών, θα είναι αδύνατο για την Επιτροπή να αξιολογεί και την παραμικρή νόθευση του ανταγωνισμού από ενισχύσεις χορηγούμενες σε εθνικό επίπεδο. Η επιβολή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, συνεπώς, θα βασίζεται σε μια αυστηρότερη οικονομική ανάλυση των αποτελεσμάτων που έχουν τα μέτρα ενίσχυσης για τον ανταγωνισμό. Με την επιφύλαξη της πλήρους τήρησης της κοινοτικής νομοθεσίας, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ μέτρων που δεν πρόκειται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον ανταγωνισμό σε κοινοτικό επίπεδο και μέτρων που πρέπει να υπόκεινται σε λεπτομερή και αυστηρή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που έχουν για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά.

Μολονότι από την μέχρι στιγμής πείρα προκύπτει ότι ως σημείο εκκίνησης μπορεί να χρησιμεύσει το επίπεδο εμπορευσιμότητας μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι συντελεστές όπως το ύψος της ενίσχυσης, η δομή του ανταγωνισμού στις υπόψη αγορές, η θέση των δικαιούχων στην αγορά και η διαθεσιμότητα της ενίσχυσης σε διάφορους παράγοντες της αγοράς. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή σκοπεύει να βαθύνει την ανάλυσή της με σκοπό να μεταφράσει τις έννοιες αυτές σε γενικότερη καθοδήγηση που θα ευκολύνει τον σχεδιασμό των ενισχύσεων που, παρά ταύτα, πρέπει να είναι συμβιβάσιμες με τους κανόνες της Συνθήκης για τις κρατικές ενισχύσεις.

Εκτός αυτού θα διαμορφωθεί ένα κριτήριο βάσει του οποίου θα διαπιστώνονται τα μέτρα ενίσχυσης που ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο για τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, βάσει της απλής αρχής ότι γενικά, όσο μικρότερη η ενίσχυση τόσο μικρότερη και η απορρέουσα νόθευση του ανταγωνισμού. Συνεπώς, υπό την προϋπόθεση ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται για σκοπούς κοινού κοινοτικού συμφέροντος όπως η έρευνα, η ανάπτυξη και η καινοτομία, η εκπαίδευση, η απασχόληση και η ανάπτυξη ΜΜΕ, κατά κανόνα θα επιτρέπεται η χορήγηση σχετικά μικρών ποσών ενίσχυσης χωρίς να απαιτείται λεπτομερής αξιολόγηση. Ένα νέο πλαίσιο που θα περιλαμβάνει ένα τέτοιο κριτήριο στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο διαβούλευσης με σκοπό την έγκρισή του το 2004.

Στόχος της Επιτροπής είναι η μείωση των πλέον επικίνδυνων τύπων ενίσχυσης μέσω της προσαρμογής των κανόνων που ισχύουν για ορισμένα είδη ενίσχυσης καθώς και για την αξιολόγηση μεμονωμένων περιπτώσεων. Όσον αφορά τους κανόνες για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα, η πρόσφατη μείωση των επιτρεπόμενων επιπέδων ενίσχυσης για μεγάλα, κινητά περιφερειακά επενδυτικά σχέδια στο πολυτομεακό πλαίσιο εγκρίθηκε μετά από έντονες ανησυχίες που εξέφρασαν ορισμένα κράτη μέλη ως προς τα στρεβλωτικά αποτελέσματα των υψηλών επιπέδων ενίσχυσης του τύπου αυτού. Παρομοίως, η τρέχουσα αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων εστιάζεται στις μεγάλες στρεβλώσεις και βλάβες που προκαλούν τα μέτρα αυτά σε ανταγωνιστές και στην εσωτερική αγορά.

Όσον αφορά τις μεμονωμένες ενισχύσεις, στόχος ήταν να διαπιστώνονται οι περιπτώσεις που η ενίσχυση προκαλεί σοβαρή στρέβλωση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά και, στο μέτρο του δυνατού, η εστίαση των προσπαθειών σε αυτές. Παραδείγματα τέτοιων ενισχύσεων είναι τα φορολογικά πλεονεκτήματα, οι απεριόριστες ή τεκμαρτές εγγυήσεις, ιδίως στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και της ενέργειας και η χρήση κρατικών ενισχύσεων σε τομείς που ελευθερώθηκαν πρόσφατα. Η Επιτροπή προσπαθεί, επίσης, να εξασφαλίσει ότι ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων αποτελεί μέρος μιας ολοκληρωμένης πολιτικής ανταγωνισμού με αποτέλεσμα, π.χ., όταν εξετάζει την ανάγκη αντισταθμιστικών μέτρων για μια επιχείρηση που λαμβάνει ενίσχυση αναδιάρθρωσης, να λαμβάνει υπόψη τις συνέπειες που μπορεί να έχουν διαφορετικά μέτρα για τη διάρθρωση του ανταγωνισμού στις υπόψη αγορές.

Όσον αφορά τις διαδικασίες, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει την ανάγκη περαιτέρω αλλαγών με βάση την πείρα που θα αποκτηθεί με την εφαρμογή του νέου κανονισμού που σήμερα βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης. Θα εξετάσει, επίσης, τη δυνατότητα περαιτέρω απαλλαγών κατά κατηγορία για ορισμένα είδη ενίσχυσης καθώς και την απλούστευση των διαδικασιών έκδοσης απαλλαγών κατά κατηγορία.

5. Συμπέρασμα

Ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην εσωτερική αγορά της ΕΕ συμβάλλει αποφασιστικά στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μέσω της βελτίωσης της παραγωγικότητας και της καινοτομίας. Μια διορατική πολιτική ανταγωνισμού θα ενεργήσει ως καταλύτης και θα αυξήσει τον ανταγωνισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη των στόχων της Λισσαβόνας.