[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 29.3.2011

COM(2011) 150 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον γενικό προϋπολογισμό Κατάσταση στις 30 Ιουνίου 2010

SEC(2011) 371 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον γενικό προϋπολογισμό Κατάσταση στις 30 Ιουνίου 2010

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγή 4

2. Είδη πράξεων που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ 4

3. Εξελίξεις μετά την τελευταία έκθεση στις 31 Δεκεμβρίου 2009 5

3.1. Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών σε κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ 5

3.2. Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή 6

3.3. Ευρατόμ 6

3.4. Εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για εξωτερικές χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ 6

3.5. Ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης 6

4. Στοιχεία για τους κινδύνους που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό 7

4.1. Ορισμός του κινδύνου 7

4.2. Κίνδυνοι που συνδέονται με κράτη μέλη 8

4.3. Κίνδυνοι που συνδέονται με τρίτες χώρες 9

4.4. Συνολικός κίνδυνος που καλύπτεται από τον προϋπολογισμό 10

4.5. Εξέλιξη του κινδύνου 10

5. Περιπτώσεις Αθέτησης Υποχρέωσης Πιστούχου, Κατάπτωση Εγγυήσεων του Προϋπολογισμού και Τόκοι Υπερημερίας 12

5.1. Πληρωμές με ταμειακά διαθέσιμα 12

5.2. Πληρωμές από τον προϋπολογισμό 12

5.3. Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης για εξωτερικές δράσεις 12

6. Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις 13

6.1. Ανακτήσεις 13

6.2. Ενεργητικό 13

6.3. Ποσό-στόχος 13

7. Αξιολόγηση των κινδύνων: Οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση των τρίτων χωρών με το μεγαλύτερο άνοιγμα 13

7.1. Σκοπός 13

7.2. Μέθοδοι εκτίμησης των κινδύνων 13

Εισαγωγή

Στόχος της παρούσας έκθεσης είναι η παρακολούθηση της έκθεσης σε πιστωτικούς κινδύνους που βαρύνει τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως αποτέλεσμα των εγγυήσεων που παρέχονται και των δανειοδοτικών πράξεων που εκτελούνται άμεσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή έμμεσα μέσω των εξωτερικών εντολών της ΕΤΕπ.

Η παρούσα έκθεση υποβάλλεται βάσει του άρθρου 130 του δημοσιονομικού κανονισμού σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή καταρτίζει δύο φορές ετησίως έκθεση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την κατάσταση των εγγυήσεων του προϋπολογισμού και των αντίστοιχων κινδύνων [1]. Συμπληρώνεται από το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής με μία σειρά αναλυτικών πινάκων και επεξηγηματικών σημειώσεων.

Είδη πράξεων που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ

Οι κίνδυνοι που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: «προϋπολογισμός») απορρέουν από πλειάδα πράξεων δανειοδότησης και παροχής εγγυήσεων οι οποίες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:

- δάνεια χορηγούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την εξυπηρέτηση μακροοικονομικών στόχων, ήτοι δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής[2] («ΜΧΣ») προς τρίτες χώρες και σε συνδυασμό με τα θεσμικά όργανα του Bretton Woods, δάνεια για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών[3] («ΣΙΠ») για τη στήριξη ορισμένων χωρών που δεν είναι μέλη της ζώνης του ευρώ και αντιμετωπίζουν δυσχέρειες ως προς το ισοζύγιο πληρωμών τους, δάνεια για τη στήριξη κρατών μελών της ευρωζώνης στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (EFSM)[4]· και

- δάνεια για την εξυπηρέτηση μικροοικονομικών στόχων, ήτοι δάνεια της Ευρατόμ και κυρίως χρηματοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων («ΕΤΕπ») όσον αφορά πράξεις που καλύπτονται από εγγυήσεις της ΕΕ[5] σε τρίτες χώρες («εξωτερική χρηματοδότηση της ΕΤΕπ»)[6].

Η εξωτερική χρηματοδότηση της ΕΤΕπ, τα δάνεια Ευρατόμ και τα δάνεια ΜΧΣ καλύπτονται από το 1994 από το Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις («το Ταμείο»),[7] ενώ τα δάνεια ΣΙΠ και EFSM καλύπτονται άμεσα από τον προϋπολογισμό. Το Ταμείο καλύπτει περιπτώσεις αθέτησης υποχρεώσεων για δάνεια και εγγυήσεις δανείων που χορηγήθηκαν σε τρίτες χώρες ή για σχέδια σε τρίτες χώρες. Συστάθηκε με σκοπό:

- την παροχή μιας «εφεδρείας ρευστότητας» για να αποφεύγεται η προσφυγή στον προϋπολογισμό κάθε φορά που προκύπτει αθέτηση ή καθυστέρηση πληρωμής εγγυημένου δανείου· και

- τη δημιουργία ενός μηχανισμού δημοσιονομικής πειθαρχίας με τη θέσπιση ενός χρηματοδοτικού πλαισίου για την ανάπτυξη της πολιτικής της ΕΕ σχετικά με τις εγγυήσεις για τα δάνεια που χορηγούν η Επιτροπή και η ΕΤΕπ σε τρίτες χώρες[8].

Μετά από τροποποίηση[9] του κανονισμού για το Ταμείο Εγγύησης το 2004, η κάλυψη του Ταμείου αποσύρεται εάν οι τρίτες χώρες καταστούν κράτη μέλη και ο κίνδυνος μεταφέρεται από το Ταμείο απευθείας στον προϋπολογισμό. Το Ταμείο τροφοδοτείται από τον προϋπολογισμό και οι πόροι του πρέπει να διατηρούνται σε ένα ορισμένο ποσοστό επί του ποσού των εκκρεμών δανείων και εγγυήσεων δανείων που καλύπτονται από το Ταμείο. Αυτό το ποσοστό, γνωστό ως ποσοστό-στόχος, ανέρχεται επί του παρόντος σε 9%. Εάν οι πόροι του Ταμείου δεν είναι επαρκείς, θα χρησιμοποιούνται πόροι του προϋπολογισμού.

Το 2007, μια τροποποίηση[10] του κανονισμού του Συμβουλίου δημιούργησε νέο μηχανισμό τροφοδότησης. Ο εν λόγω μηχανισμός λειτουργεί μέσω ετήσιων μεταβιβάσεων από τον προϋπολογισμό και περιλαμβάνει μηχανισμό εξομάλυνσης για να περιορίζονται οι επιπτώσεις ενδεχόμενων καταπτώσεων εις βάρος του Ταμείου (βλ. επίσης τμήμα 5.3 κατωτέρω).

Εξελίξεις μετά την τελευταία έκθεση στις 31 Δεκεμβρίου 2009

Στήριξη ισοζυγίου πληρωμών σε κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010, πραγματοποιήθηκαν δύο πράξεις συνολικού ύψους 1,5 δισ. ευρώ. Η τρίτη δόση ύψους 0,5 δισ. ευρώ του δανείου που έχει χορηγηθεί στη Λετονία και η δεύτερη δόση ύψους 1 δισ. ευρώ του δανείου που έχει χορηγηθεί στη Ρουμανία εκταμιεύθηκαν και οι δύο στις 11 Μαρτίου 2010. Τα δύο αυτά δάνεια χρηματοδοτήθηκαν με συνακόλουθες πράξεις (back-to-back) μέσω της έκδοσης ομολόγων αναφοράς της ΕΕ και συνέβαλαν στη βελτίωση της εμπιστοσύνης στην οικονομική κατάσταση αυτών των δύο κρατών μελών που δεν συμμετέχουν στο ευρώ. Κατά μέσον όρο, το 73% των δανειοδοτικών πράξεων που έχουν αποφασισθεί[11] έχουν ήδη εφαρμοστεί.

Μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010, δεν πραγματοποιήθηκε καμία εκταμίευση δανείου και δεν αναμένεται να πραγματοποιηθούν νέες εκταμιεύσεις κατά το δεύτερο εξάμηνο.

Όσον αφορά τις αποφάσεις του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την έγκριση νέων πράξεων ΜΧΣ για την Αρμενία [12], τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη[13] και τη Σερβία[14] με τη μορφή δανείων σε συνδυασμό με τη χορήγηση χρηματοδοτικής συνδρομής στην Αρμενία, οι πρώτες εκταμιεύσεις προβλέπονται για το 2011.

Ευρατόμ

Δεν πραγματοποιήθηκε καμία εκταμίευση δανείου κατά την περίοδο αναφοράς.

Εγγύηση από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για εξωτερικές χρηματοδοτήσεις της ΕΤΕπ

Στο πλαίσιο της εξωτερικής εντολής 2007-2013, ο ρυθμός υπογραφών και εκταμίευσης δανείων επιβραδύνθηκε σε σύγκριση με το 2009 και ανήλθε σε υπογραφές ύψους 1.197 εκατομμυρίων ευρώ και εκταμιεύσεις ύψους 1.443 εκατομμυρίων ευρώ αντίστοιχα. Το σωρευτικό ποσό των εκταμιευθέντων δανείων στο πλαίσιο της εξωτερικής εντολής 2007-2013 ανερχόταν σε 4.366 εκατ. ευρώ στις 30 Ιουνίου του 2010.

Ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης

Μετά την οικονομική κρίση στην Ελλάδα, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη ενέκριναν, τον Μάιο του 2010, δέσμη μέτρων για τη διαφύλαξη της χρηματοοικονομικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Στις 5 Μαΐου του 2010 συγκροτήθηκε η Ευρωπαϊκή Διευκόλυνση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) με δυναμικότητα 440 δισ. ευρώ. Ο εν λόγω μηχανισμός είναι εγγυημένος σε αναλογική βάση από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και μπορεί να παρέχει υποστήριξη στα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και σε εκείνα που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ. Ο μηχανισμός αυτός δεν συνεπάγεται κανένα κίνδυνο για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Στις 11 Μαΐου του 2010 συγκροτήθηκε ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (EFSM)[15]. Ο μηχανισμός αυτός βασίζεται στο άρθρο 122 παράγραφος 2 της Συνθήκης[16]. Η ενεργοποίησή του εξαρτάται από αυστηρούς όρους, στο πλαίσιο κοινής στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ και από όρους και προϋποθέσεις παρόμοιους προς αυτούς του ΔΝΤ (ο κίνδυνος των πράξεων στο πλαίσιο του EFSM θα καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ).

Για την Ελλάδα, η χρηματοδοτική στήριξη παρέχεται απευθείας από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη και δεν συνεπάγεται κανένα κίνδυνο για τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ο μηχανισμός αποτελείται από συγκεντρούμενα διμερή δάνεια που παρέχονται από κράτη μέλη της ευρωζώνης, συνολικού ύψους 80 δισ. ευρώ. Ποσό 30 δισ. ευρώ παρέχεται από το ΔΝΤ στο πλαίσιο της κοινής στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ συνολικού ύψους 110 δισ. ευρώ.

Στοιχεία για τους κινδύνους που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό

Ορισμός του κινδύνου

Ο κίνδυνος που βαρύνει τον προϋπολογισμό απορρέει από το οφειλόμενο ποσό κεφαλαίων και τόκων σε σχέση με πράξεις που καλύπτονται από εγγύηση.

Οι πράξεις που περιέρχονται σε κατάσταση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου καλύπτονται από το Ταμείο όταν συνδέονται με τρίτες χώρες (55% του συνολικού εγγυημένου υπολοίπου στις 30 Ιουνίου 2010) και απευθείας από τον προϋπολογισμό όταν αυτές αφορούν κράτη μέλη (τα δάνεια ΣΙΠ και τα δάνεια για τη χρηματοδότηση ή προς όφελος έργων σε κράτη μέλη αντιπροσωπεύουν το εναπομένον 45% του συνολικού εγγυημένου από τον προϋπολογισμό υπολοίπου). Μεγάλο μέρος των εγγυημένων δανείων που συνδέονται με κράτη μέλη είναι αποτέλεσμα των πρόσφατων γύρων διεύρυνσης[17] και της ενεργοποίησης του κοινοτικού μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης για τα κράτη μέλη που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ (του μηχανισμού ΣΙΠ).

Για τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης, δύο είναι οι μέθοδοι που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των κινδύνων που βαρύνουν τον προϋπολογισμό (είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω του Ταμείου):

- Υπολογισμός του συνολικού οφειλόμενου κεφαλαίου για τις εκάστοτε πράξεις σε συγκεκριμένη ημερομηνία περιλαμβανομένων των δεδουλευμένων τόκων. Η μεθοδολογία αυτή επιτρέπει τον καθορισμό του συνολικού ύψους του κινδύνου που βαρύνει τον προϋπολογισμό σε συγκεκριμένη ημερομηνία για όλες τις μελλοντικές υποχρεώσεις πληρωμών ανεξαρτήτως του πότε καθίστανται ληξιπρόθεσμες και κατά πόσο καλύπτονται από το Ταμείο ή όχι (βλέπε πίνακα 1 παρακάτω).

- Η δημοσιονομική προσέγγιση η οποία ορίζεται ως «ετήσιος κίνδυνος που βαρύνει τον προϋπολογισμό» βασίζεται στον υπολογισμό του ανώτατου ποσού που η ΕΕ θα ήταν υποχρεωμένη να καταβάλει σε ένα οικονομικό έτος εάν υποτεθεί ότι όλα τα εγγυημένα δάνεια τελούν σε κατάσταση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου[18]. Ο ετήσιος κίνδυνος που βαρύνει τον προϋπολογισμό απεικονίζεται στον πίνακα A2 του εγγράφου εργασίας.

Πίνακας 1: Συνολικά οφειλόμενα ποσά καλυπτόμενα από εγγυήσεις στις 30 Ιουνίου 2010 σε εκατ. ευρώ |

Αποπληρωτέο κεφάλαιο | Δεδουλευμένοι τόκοι | Σύνολο | % |

Κράτη μέλη* |

ΜΧΣ | 65 | 0 | 65 | <1% |

Ευρατόμ | 422 | 2 | 424 | 1% |

ΣΙΠ | 10.700 | 142 | 10.842 | 33% |

ΕΤΕπ | 3 363 | 31 | 3 394 | 10% |

Υποσύνολο κρατών μελών | 14.550 | 175 | 14.725 | 45% |

Τρίτες χώρες** |

ΜΧΣ | 492 | 2 | 494 | 2% |

Ευρατόμ | 55 | 0 | 55 | <1% |

ΕΤΕπ | 17.468 | 140 | 17.608 | 54% |

Υποσύνολο τρίτων χωρών | 18.014 | 142 | 18.157 | 55% |

Σύνολο | 32.563 | 317 | 32.882 | 100% |

* Ο κίνδυνος αυτός καλύπτεται άμεσα από τον προϋπολογισμό. Περιλαμβάνονται επίσης τα δάνεια ΜΧΣ, Ευρατόμ και ΕΤΕπ που χορηγήθηκαν πριν από την προσχώρηση στην ΕΕ. ** Ο κίνδυνος αυτός καλύπτεται από το Ταμείο. |

Οι πίνακες A1, A2, A3 και A4 του εγγράφου εργασίας παρέχουν λεπτομερέστερες πληροφορίες για τα οφειλόμενα ποσά, και ιδίως για τα σχετικά ανώτατα όρια, τα εκταμιευθέντα ποσά και τα ποσοστά εγγύησης.

Το συνολικό ποσό του αποπληρωτέου κεφαλαίου και των τόκων που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό αυξήθηκε κατά 3.126 εκατ. ευρώ σε 32.882 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με την κατάσταση στις 31 Δεκεμβρίου 2009. Η αύξηση αυτή εξηγείται κυρίως από το ποσό των 1,5 δισ. ευρώ που εκταμιεύθηκε στο πλαίσιο του μηχανισμού ΣΙΠ καθώς και από την αύξηση του ρυθμού των εκταμιεύσεων της ΕΤΕπ προς τρίτες χώρες (1,9 δισ. ευρώ κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010).

Κίνδυνοι που συνδέονται με κράτη μέλη

Οι τρέχοντες κίνδυνοι σε σχέση με κράτη μέλη είναι αποτέλεσμα δανείων που χορηγήθηκαν πριν από την προσχώρηση και την ενεργοποίηση της διευκόλυνσης ΣΙΠ.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2010, ο προϋπολογισμός θα φέρει μέγιστο άμεσο κίνδυνο ύψους 450,5 εκατ. ευρώ σε σχέση με κράτη μέλη (που αντιπροσωπεύει τα καταβλητέα ποσά κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2010 και με την παραδοχή ότι τα υπερήμερα δάνεια δεν επισπεύδονται). Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, η Ουγγαρία και η Ρουμανία καταλαμβάνουν την πρώτη και τη δεύτερη θέση από την άποψη του οφειλόμενου ποσού που τους αντιστοιχεί.

Πίνακας 2: Kατάταξη των κρατών μελών με κριτήριο το άνοιγμα σε σχέση με το μέγιστο κίνδυνο που βαρύνει τον προϋπολογισμό στις 30 Ιουνίου 2010 (σε εκατ. ευρώ) |

Κατάταξη | Χώρα | Μέγιστος κίνδυνος (εκατ. ευρώ, στρογγυλοποιημένο) | % του συνολικού μέγιστου κινδύνου |

1 | Ουγγαρία | 146,7 | 32,6% |

2 | Ρουμανία | 121,1 | 26,9% |

3 | Βουλγαρία | 51,6 | 11,5% |

4 | Πολωνία | 42,1 | 9,3% |

5 | Τσεχική Δημοκρατία | 40,8 | 9,1% |

6 | Σλοβακική Δημοκρατία | 27,3 | 6,1% |

7 | Σλοβενία | 8,5 | 1,9% |

8 | Κύπρος | 5,1 | 1,1% |

9 | Λετονία | 3,7 | 0,8% |

10 | Λιθουανία | 2,8 | 0,6% |

11 | Εσθονία | 0,5 | 0,1% |

12 | Μάλτα | 0,3 | 0,1% |

Σύνολο | 450,5 | 100,0% |

Ο κίνδυνος σε συνάρτηση με κράτη μέλη αφορά δάνεια ΕΤΕπ, ΜΧΣ και Ευρατόμ που είχαν χορηγηθεί πριν από την προσχώρηση στην ΕΕ και δάνεια που χορηγήθηκαν βάσει της διευκόλυνσης ΣΙΠ.

Κίνδυνοι που συνδέονται με τρίτες χώρες

Στις αρχές του δεύτερου εξαμήνου του 2010, το Ταμείο επιβαρύνεται με μέγιστο κίνδυνο ύψους 918 εκατ. ευρώ σε σχέση με τρίτες χώρες (που αντιπροσωπεύει τα καταβλητέα ποσά το δεύτερο εξάμηνο του 2010 και με την παραδοχή ότι τα υπερήμερα δάνεια δεν επισπεύδονται). Οι χώρες που κατέχουν τις δέκα πρώτες θέσεις, με κριτήριο τις συνολικές ανεξόφλητες οφειλές τους, απαριθμούνται κατωτέρω. Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν το 77% του κινδύνου που επωμίζεται το Ταμείο. Η οικονομική κατάσταση των υπόψη χωρών αναλύεται και σχολιάζεται στο έγγραφο εργασίας.

Πίνακας 3: Κατάταξη των 10 σημαντικότερων τρίτων χωρών με κριτήριο το άνοιγμα σε σχέση με τον μέγιστο κίνδυνο που βαρύνει το Ταμείο το δεύτερο εξάμηνο του 2010. (εκατ. ευρώ) |

Κατάταξη | Χώρα | Μέγιστος κίνδυνος (εκατ. ευρώ, στρογγυλοποιημένο) | % του συνολικού μέγιστου κινδύνου |

1 | Τουρκία | 199,0 | 21,7% |

2 | Αίγυπτος | 98,3 | 10,7% |

3 | Τυνησία | 81,1 | 8,8% |

4 | Μαρόκο | 81,1 | 8,8% |

5 | Νότια Αφρική | 70,6 | 7,7% |

6 | Λίβανος | 55,5 | 6,0% |

7 | Σερβία | 35,4 | 3,9% |

8 | Συρία | 30,1 | 3,3% |

9 | Βραζιλία | 26,6 | 2,9% |

10 | Μεξικό | 25,3 | 2,8% |

Σύνολο 10 χωρών | 703,2 | 76,6% |

Το Ταμείο καλύπτει τα εγγυημένα δάνεια 44 χωρών με λήξη έως το 2040. Λεπτομερή στοιχεία ανά χώρα παρατίθενται στον πίνακα A2 του εγγράφου εργασίας.

Συνολικός κίνδυνος που καλύπτεται από τον προϋπολογισμό

Το δεύτερο εξάμηνο του 2010 ο προϋπολογισμός θα καλύψει (άμεσα και μέσω του Ταμείου) ποσό 1.368 εκατ. ευρώ, το οποίο αντιστοιχεί στα ποσά που καθίστανται απαιτητά κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, εκ των οποίων 33% οφείλονται από κράτη μέλη (βλ. πίνακα A2 του εγγράφου εργασίας).

Εξέλιξη του κινδύνου

- Μηχανισμός για τη στήριξη του ισοζυγίου πληρωμών

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010, η παγκόσμια οικονομία άρχισε να σταθεροποιείται αργά, μετά από περίοδο σημαντικών πτώσεων. Ωστόσο, η κρίση του δημόσιου χρέους συνέχισε να έχει επιπτώσεις σε όλα τα κράτη μέλη. Η ενεργοποίηση του μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης της ΕΕ (μηχανισμός ΣΙΠ) τον Δεκέμβριο του 2008 βοήθησε ορισμένες από αυτές τις χώρες να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Ο μηχανισμός ΣΙΠ με το συνολικό ανώτατο όριο των 50 δισ. ευρώ που διαθέτει έχει εναπομένουσα δυναμικότητα ύψους 35,4 δισ. ευρώ για την παροχή περαιτέρω συνδρομής για ΣΙΠ εφόσον απαιτηθεί.

- Ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (EFSM)

Η χρηματοδοτική συνδρομή στο πλαίσιο του EFSM μπορεί να λάβει τη μορφή δανείου ή πιστωτικού ορίου εγγυημένου από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Ecofin περιορίζουν το συνολικό ανώτατο όριο του μηχανισμού στα 60 δισ. ευρώ[19], αλλά το νομικό όριο ορίζεται στο άρθρο 2.2 του κανονισμού του Συμβουλίου, ο οποίος περιορίζει το εναπομένον ποσό στο περιθώριο που παραμένει διαθέσιμο μέχρι το ανώτατο όριο των ιδίων πόρων[20]. Στις 30 Ιουνίου 2010, ο EFSM δεν είχε ενεργοποιηθεί.

Κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2010 η κρίση του δημόσιου χρέους συνέχισε να απειλεί τις χώρες της ζώνης του ευρώ. Σε απάντηση στο αίτημα των ιρλανδικών αρχών της 21ης Νοεμβρίου του 2010, θα παρασχεθεί τριετής κοινή χρηματοδοτική στήριξη ΕΕ-ΔΝΤ. Το συνολικό πρόγραμμα για την Ιρλανδία θα ανέλθει σε 85 δισ. ευρώ. Ποσό 17,5 δισεκατ. ευρώ θα χρηματοδοτηθεί με συνεισφορά της Ιρλανδίας από τα αποθέματα ρευστών διαθεσίμων του δημόσιου ταμείου της χώρας και από επενδύσεις του εθνικού αποθεματικού ταμείου συντάξεων (National Pensions Reserve Fund). Το υπόλοιπο της συνολικής δέσμης θα κατανεμηθεί ισομερώς μεταξύ:

- Του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (EFSM) για ποσό έως 22,5 δισ. ευρώ που καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ·

- Tης Ευρωπαϊκής Διευκόλυνσης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) για ποσό 17,7 δισ. ευρώ (που δεν καλύπτεται από την εγγύηση του προϋπολογισμού)·

- Διμερών δανείων από το Ηνωμένο Βασίλειο (3,8 δισ. ευρώ), τη Σουηδία (0,6 δισ. ευρώ) και τη Δανία (0,4 δισ. ευρώ). και

- Του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) για ποσό ύψους 22,5 δισ. ευρώ.

- Δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής

Τα δάνεια ΜΧΣ προς τρίτες χώρες αποτελούν αντικείμενο ατομικών αποφάσεων του Συμβουλίου[21] και, μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

- Δάνεια Ευρατόμ

Τα δάνεια της Ευρατόμ προς κράτη μέλη ή προς ορισμένες επιλέξιμες τρίτες χώρες (Ρωσική Ομοσπονδία, Αρμενία, Ουκρανία) υπόκεινται στο ανώτατο όριο των 4 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων έχει ήδη χρησιμοποιηθεί περίπου 85%. Το εναπομένον περιθώριο είναι περίπου 600 εκατ. ευρώ και θα μπορούσε να διατεθεί σε νέα έργα στα κράτη μέλη και την Ουκρανία.

- Δάνεια ΕΤΕπ

Η προηγούμενη γενική εντολή της ΕΤΕπ που κάλυπτε την περίοδο 2000-2007 έληξε στις 31 Ιουλίου 2007. Κατά την ημερομηνία εκείνη, είχαν υπογραφεί συμβάσεις που αντιστοιχούν στο 98% του συνολικού ανώτατου ορίου βάσει αυτής της εντολής (20.060 εκατ. ευρώ – βλ. πίνακα A5 του εγγράφου εργασίας). Στις 30 Ιουνίου 2010, παρέμενε προς εκταμίευση συνολικό ποσό 3.517 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο αυτής της εντολής· ωστόσο, τα ποσά αυτά μπορούν ακόμη να εκταμιευθούν με την εγγύηση της ΕΕ εντός 10 ετών από τη λήξη της εντολής, ενώ κατά την ημερομηνία εκείνη εκπνέει η εγγύηση της Κοινότητας για τα ποσά που δεν έχουν εκταμιευτεί.

Μετά την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της νομικής βάσης της εξωτερικής εντολής της ΕΤΕπ για το υπόλοιπο μέρος των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών 2007-2013[22], αναμένεται ότι το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο θα εκδώσουν τη σχετική απόφαση πριν από τις 31 Οκτωβρίου 2011. Η εγγύηση της ΕΕ περιορίζεται στο 65% του συνολικού ποσού των πιστώσεων που εκταμιεύονται και των εγγυήσεων που χορηγούνται στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών δραστηριοτήτων της ΕΤΕπ, μείον τα επιστραφέντα ποσά, συν όλα τα συναφή ποσά, με ανώτατο όριο το ποσό των 27.800 εκατ. ευρώ[23]. Στο πλαίσιο αυτής της εντολής είχε υπογραφεί, στις 30 Ιουνίου 2010, συνολικό ποσό 13.124 εκατ. ευρώ, από τα οποία 8.930 εκατ. ευρώ δεν είχαν εκταμιευθεί κατά την εν λόγω ημερομηνία (βλ. τον πίνακα A6 του εγγράφου εργασίας).

Περιπτώσεις Αθέτησης Υποχρέωσης Πιστούχου, Κατάπτωση Εγγυήσεων του Προϋπολογισμού και Τόκοι Υπερημερίας

Πληρωμές με ταμειακά διαθέσιμα

Η Επιτροπή αντλεί από τα ταμειακά διαθέσιμά της για να αποφεύγει τις καθυστερήσεις και τα συναφή έξοδα κατά την εξυπηρέτηση των δανειοληπτικών της πράξεων οσάκις ο οφειλέτης καθυστερεί να καταβάλει τα προβλεπόμενα ποσά στην ΕΕ[24].

Πληρωμές από τον προϋπολογισμό

Δεδομένου ότι δεν υπήρξε καμία περίπτωση αθέτησης υποχρέωσης πιστούχου το πρώτο εξάμηνο του 2010, δεν ζητήθηκε πίστωση βάσει του άρθρου του προϋπολογισμού 01 04 01 («προς υπόμνηση»), « Εγγυήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δανειοληπτικές πράξεις της Ένωσης και της Ευρατόμ και για δανειοδοτικές πράξεις της (ΕΤΕπ) ».

Ενεργοποίηση του Ταμείου Εγγύησης για εξωτερικές δράσεις

Σε περίπτωση καθυστερημένης εξόφλησης από τον δικαιούχο ενός δανείου με προορισμό τρίτη χώρα το οποίο έχει χορηγηθεί από την ΕΕ ή έχει καλυφθεί με εγγύηση της ΕΕ, το Ταμείο καλείται να καλύψει την αθέτηση υποχρέωσης πιστούχου εντός τριμήνου από την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται ληξιπρόθεσμη η οφειλή[25].

Το Ταμείο δεν παρενέβη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2010.

Ταμείο Εγγυήσεων για τις εξωτερικές δράσεις

Ανακτήσεις

Στις 30 Ιουνίου 2010, το Ταμείο δεν είχε τόκους υπερημερίας προς ανάκτηση.

Ενεργητικό

Στις 30 Ιουνίου 2010, το καθαρό ενεργητικό[26] του Ταμείου ανερχόταν σε 1 490 459 064 ευρώ.

Ποσό-στόχος

Το Ταμείο οφείλει να επιτύχει ένα κατάλληλο επίπεδο (ποσό-στόχο), το οποίο ορίζεται σε 9% των συνολικών τρεχουσών κεφαλαιακών υποχρεώσεων που απορρέουν από κάθε πράξη, προσαυξημένο κατά τους δεδουλευμένους τόκους. Η αναλογία μεταξύ των πόρων του Ταμείου (1 490 459 064 ευρώ) και των εκκρεμών κεφαλαιακών υποχρεώσεων[27] (18 156 522 331 ευρώ) κατά την έννοια του κανονισμού για το Ταμείο, βελτιώθηκε ελαφρά από 8,15% στις 31 Δεκεμβρίου 2009 σε 8,21% στις 30 Ιουνίου 2010.

Στα τέλη του 2009, οι πόροι του Ταμείου ήταν χαμηλότεροι από το ποσό-στόχο. Σύμφωνα με τους κανόνες τροφοδότησης του κανονισμού για το Ταμείο Εγγυήσεων, προστέθηκε κονδύλιο 138 880 000 εκατ. ευρώ στον εγκεκριμένο προϋπολογισμό του 2011. Το ποσό αυτό καταβλήθηκε από τον προϋπολογισμό στο Ταμείο τον Φεβρουάριο του 2011.

Αξιολόγηση των κινδύνων: Οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση των τρίτων χωρών με το μεγαλύτερο άνοιγμα

Σκοπός

Στα προηγούμενα κεφάλαια της παρούσας έκθεσης παρατίθενται στοιχεία για ποσοτικές πτυχές των κινδύνων που βαρύνουν τον προϋπολογισμό, σε σχέση με τρίτες χώρες. Ωστόσο, επιβάλλεται επίσης να αξιολογηθεί η ποιότητα των κινδύνων η οποία εξαρτάται από το είδος της πράξης και από την πιστοληπτική ικανότητα του δανειολήπτη (βλ. τμήμα 4.3 ανωτέρω).

Μέθοδοι εκτίμησης των κινδύνων

Η εκτίμηση κινδύνων που παρουσιάζεται στο έγγραφο εργασίας βασίζεται στις πληροφορίες για την οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση, τις βαθμολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας και άλλα γνωστά στοιχεία για τις χώρες που έχουν λάβει εγγυημένα δάνεια. Η εκτίμηση των κινδύνων δεν περιλαμβάνει αποτιμήσεις των αναμενόμενων ζημιών και των ανακτήσεων, που αναπόφευκτα παρουσιάζουν υψηλή αβεβαιότητα.

Στους δείκτες κινδύνου χώρας που περιλαμβάνονται στους πίνακες του εγγράφου εργασίας απεικονίζεται η εξέλιξη του κινδύνου αθέτησης υποχρεώσεων. Η ανάλυση αυτή παρουσιάζεται στο τμήμα 2 του εγγράφου εργασίας για τις χώρες που εμφανίζουν τον υψηλότερο πιστωτικό κίνδυνο και το μεγαλύτερο άνοιγμα για τον προϋπολογισμό (συμπεριλαμβανομένων των δανείων ΜΧΣ και Ευρατόμ) κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2010.

[1] Τα έγγραφα COM(2010)580 και SEC(2010)1218 συγκροτούν την προηγούμενη έκθεση σχετικά με τις εγγυήσεις που καλύπτονται από τον προϋπολογισμό στις 31 Δεκεμβρίου 2009.

[2] Η ΜΧΣ μπορεί επίσης να προσλάβει τη μορφή μη επιστρεπτέων ενισχύσεων προς τρίτες χώρες. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με ΜΧΣ, βλ. τις εκθέσεις της Επιτροπής COM(2010)513 και SEC(2010)1117.

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 332/2002 του Συμβουλίου, της 18ης Φεβρουαρίου, για τη θέσπιση ενός μηχανισμού μεσοπρόθεσμης οικονομικής στήριξης του ισοζυγίου πληρωμών των κρατών μελών (ΕΕ L 53 της 23.2.2002, σ. 1).

[4] Ένας μηχανισμός παρόμοιος με τον ΣΙΠ που καλύπτει όλα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης συστάθηκε στις 11 Μαΐου του 2010 βάσει του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 407/2010 της 11ης Μαΐου του 2010 (ΕΕ L 118 της 12.5.2010, σ. 1). Ο EFSM δεν είχε ακόμα ενεργοποιηθεί στις 30 Ιουνίου του 2010.

[5] Συστάθηκε πρόσφατα για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2007 έως την 31η Οκτωβρίου 2011 με την απόφαση αριθ. 633/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009 (ΕΕ L 190 της 22.7.2009, σ. 1) («απόφαση εξωτερικής εντολής»), που αντικαθιστά την απόφαση 2006/1016/ΕΚ του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 2006.

[6] Τα στοιχεία σχετικά με τις εντολές που έχουν ανατεθεί στην ΕΤΕπ παρατίθενται στον πίνακα Α1 και οι παραπομπές στις νομικές βάσεις παρατίθενται στον πίνακα A4 του εγγράφου εργασίας.

[7] Κανονισμός (EΚ, Ευρατόμ) αριθ. 480/2009 του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 2009, σχετικά με την ίδρυση Ταμείου εγγύησης για τις εξωτερικές δράσεις (κωδικοποιημένη έκδοση), ο «κανονισμός για το Ταμείο Εγγυήσεων» (ΕΕ L 145 της 10.06.2009, σ. 10).

[8] Το Ταμείο Εγγυήσεων ενεργεί ως μέσο προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ από τον κίνδυνο αθέτησης πληρωμών. Για μια γενική έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του Ταμείου, βλέπε COM(2006)695 καθώς και το συνοδευτικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (SEC(2006)1460).

[9] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2273/2004 του Συμβουλίου (ΕΕ L 396 της 31.12.2004, σ. 28).

[10] Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 89/2007 του Συμβουλίου, της 30ής Ιανουαρίου 2007 (ΕΕ L 22 της 31.01.2007, σ. 1).

[11] Βλ. πίνακα A3α στο έγγραφο εργασίας.

[12] Απόφαση 2009/890/ΕΚ του Συμβουλίου της 30.11.2009 (ΕΕ L320 της 5.12.2009, σ. 3-5)

[13] Απόφαση 2009/891/ΕΚ του Συμβουλίου της 30.11.2009 (ΕΕ L320 της 5.12.2009, σ. 6-8)

[14] Απόφαση 2009/892/ΕΚ του Συμβουλίου της 30.11.2009 (ΕΕ L320 της 5.12.2009, σ. 9-11)

[15] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 407/2010 του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2010, για τη θέσπιση ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (ΕΕ L 118 της 12.5.2010, σ. 1).

[16] Το άρθρο 122 παράγραφος 2 της Συνθήκης προβλέπει την παροχή χρηματοδοτικής ενίσχυσης όταν τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες οφειλόμενες σε έκτακτες περιστάσεις που εκφεύγουν από τον έλεγχό τους.

[17] Σύμφωνα με το άρθρο 1, τρίτη παράγραφος, του κανονισμού περί του Ταμείου εγγυήσεων, αφ’ ης στιγμής μία χώρα καταστεί κράτος μέλος, ο κίνδυνος για τα σχετικά δάνεια μεταφέρεται από το Ταμείο στον προϋπολογισμό.

[18] Για τον υπολογισμό αυτό, γίνεται δεκτό ότι τα δάνεια σε κατάσταση υπερημερίας δεν επισπεύδονται, πράγμα που σημαίνει ότι λαμβάνονται υπόψη μόνον οι ληξιπρόθεσμες πληρωμές (βλ. επίσης το τμήμα 1 του έγγραφου εργασίας).

[19] Πρβλ. ανακοίνωση τύπου σχετικά με το έκτακτο Συμβούλιο Ecofin στις 9-10 Μαΐου 2010 (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/114324.pdf)

[20] Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 407/2010 του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2010, για τη θέσπιση ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοοικονομικής σταθεροποίησης (ΕΕ L 118 της 12.5.2010, σ. 1).

[21] Μετά την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισαβόνας, η διαδικασία συναπόφασης θα αποτελεί τη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

[22] COM(2010) 174 της 21ης Απριλίου 2010.

[23] Το ανώτατο όριο υποδιαιρείται σε ένα πάγιο ανώτατο όριο ύψους 25.800 εκατ. ευρώ και μια προαιρετική εντολή ύψους 2.000 εκατ. ευρώ. Η ενεργοποίηση της προαιρετικής εντολής μπορεί να αποφασιστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο στα πλαίσια της ενδιάμεσης ανασκόπησης.

[24] Βλέπε άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 2000/436/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 130 της 31.5.2000, σ. 1-12).

[25] Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. τμήμα 1.4.3. του εγγράφου εργασίας.

[26] Σύνολο ενεργητικού του Ταμείου μείον δεδουλευμένα πληρωτέα ποσά (έξοδα ΕΤΕπ και έξοδα λογιστικού ελέγχου).

[27] Περιλαμβανομένων των δεδουλευμένων τόκων.