[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 26.6.2008

COM(2008) 398 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣTΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Τελική αξιολόγηση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «Νεολαία» (2000-2006) και του προγράμματος κοινοτικής δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της νεολαίας (2004-2006)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣTΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Τελική αξιολόγηση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «Νεολαία» (2000-2006) και του προγράμματος κοινοτικής δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της νεολαίας (2004-2006)

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Από το 2000 έως το 2006 οι κοινοτικές δράσεις στον τομέα της νεολαίας είχαν δύο μορφές:

- υποστήριξη σχεδίων στο πλαίσιο της απόφασης αριθ. 1031/2000/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Απριλίου 2000, για τη θέσπιση του προγράμματος κοινοτικής δράσης «Νεολαία»[1]

- συνεισφορά στις δαπάνες λειτουργίας των ευρωπαϊκών ΜΚΟ νεολαίας και του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Νεολαίας (ΕΦΝ). Η κάλυψη της υποστήριξης αυτής, από το 2004 έως το 2006, έγινε μέσω της απόφασης αριθ. 790/2004/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της νεολαίας[2].

Η Επιτροπή, λόγω της ταυτόχρονης τελικής αξιολόγησης των δύο μέσων και της συγχώνευσής τους σε ένα πρόγραμμα από το 2007, συντάσσει μία μόνον έκθεση για την παρουσίαση των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξαν οι αξιολογήσεις και των συστάσεων που θα εφαρμοστούν στο πρόγραμμα «Νεολαία εν δράσει» (2007-2013).

Οι αξιολογήσεις διατίθενται στην ακόλουθη διεύθυνση:

http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm#youthHeader

2. ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

2.1. Πρόγραμμα «Νεολαία»

Οι στόχοι του προγράμματος «Νεολαία» ήταν η προώθηση της ενεργού συμβολής των νέων στην οικοδόμηση της Ευρώπης, η ενίσχυση του αισθήματος της αλληλεγγύης μεταξύ τους, η ενθάρρυνση της πρωτοβουλίας και του επιχειρηματικού πνεύματος, καθώς και της δημιουργικότητάς τους, και η ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας. Οι στόχοι αυτοί επιδιώχθηκαν μέσω διαφόρων δράσεων:

- «Νεολαία για την Ευρώπη», που υποστήριζε τις ανταλλαγές νέων·

- «Ευρωπαϊκή Εθελοντική Υπηρεσία» (ΕΕΥ), που προσέφερε τη δυνατότητα σε εθελοντές να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες αλληλεγγύης σε άλλη χώρα.

- Πρωτοβουλίες υπέρ των νέων, πτυχή η οποία υποστήριζε τις καινοτόμους και δημιουργικές πρωτοβουλίες ή τις πρωτοβουλίες που επικεντρώνονταν στην κοινωνική συμμετοχή των νέων·

- Κοινές δράσεις με άλλες κοινοτικές παρεμβάσεις που αφορούσαν την Ευρώπη της γνώσης, ιδίως με τα προγράμματα Socrates και Leonardo·

- Συνοδευτικά μέτρα, πτυχή για τη χρηματοδότηση διαφόρων μέτρων υποστήριξης, ιδίως όσον αφορά την κατάρτιση και τη συνεργασία των συντελεστών της πολιτικής για τη νεολαία.

Λόγω του μεγάλου αριθμού των επιχορηγήσεων του προγράμματος και της ανάγκης συχνής επικοινωνίας με τους δικαιούχους, εξασφαλίστηκε η «αποκεντρωμένη» σε μεγάλο βαθμό διαχείρισή του μέσω των εθνικών γραφείων του προγράμματος (ΕΓ). Ορισμένα ΕΓ, εκτός της αποστολής τους για τη χώρα τους, παρείχαν υπηρεσίες υποστήριξης για όλα τα ΕΓ, αναπτύσσοντας ιδιαίτερες αρμοδιότητες· η λειτουργία αυτή ονομάστηκε SALTO (Support, Advanced Learning and Training Opportunities). Το πρόγραμμα υποστήριξε, επίσης, κέντρα ενημέρωσης σχετικά με τις δυνατότητες που προσφέρονται στους νέους σε ευρωπαϊκό επίπεδο (δίκτυο Eurodesk, με αντιπροσωπείες σε κάθε χώρα).

Για ορισμένες πτυχές του προγράμματος ήταν απαραίτητη η «κεντρική» διαχείριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για το σκοπό αυτό, η Επιτροπή στηρίχτηκε στις υπηρεσίες ενός Γραφείου Τεχνικής Βοήθειας (ΓΤΒ) έως το 2006, έτος έναρξης λειτουργίας του Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης, Οπτικοακουστικών Θεμάτων και Πολιτισμού (ΕΟ) ένα τμήμα του οποίου ανέλαβε την ευθύνη της διαχείρισης για τις δράσεις αυτές.

Διαθέσιμος προϋπολογισμός 2000-2006 (πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων σε εκατ. EUR)

Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης | 624,2 |

Άλλες συνεισφορές (ΕΖΕΣ/ΕΟΧ και υποψήφιες χώρες) | 90,6 |

Σύνολο | 714,8 |

εκ των οποίων: προϋπολογισμός που χρησιμοποιήθηκε | 701,4 |

Εκτίμηση του αριθμού συμμετεχόντων για την περίοδο 2000-2006 (σε χιλιάδες)

Ανταλλαγές νέων | 465,8 |

Ευρωπαϊκή Εθελοντική Υπηρεσία | 25,7 |

Πρωτοβουλίες υπέρ των νέων | 153,4 |

Συνοδευτικά μέτρα | 206,9 |

Σύνολο | 851,8 |

2.2. Πρόγραμμα για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της νεολαίας

Ο γενικός στόχος του προγράμματος ήταν η υποστήριξη, μέσω επιχορηγήσεων λειτουργίας, των δραστηριοτήτων των διεθνών ΜΚΟ της νεολαίας και του ΕΦΝ (στο οποίο συμμετέχουν εκατό περίπου οργανώσεις της νεολαίας). Οι δραστηριότητες αυτές έπρεπε ιδίως να προωθούν την ενεργό συμμετοχή των νέων στη δημόσια ζωή και την κοινωνία, καθώς και την ανάπτυξη ενεργειών κοινοτικής συνεργασίας στον τομέα της νεολαίας.

Η διαχείριση του προγράμματος ήταν εξ ολοκλήρου «κεντρική».

Διαθέσιμος προϋπολογισμός 2004-2006 (πιστώσεις αναλήψεων υποχρεώσεων σε εκατ. EUR)

Προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης | 12,9 |

Άλλες συνεισφορές (ΕΖΕΣ/ΕΟΧ και υποψήφιες χώρες) | 0,2 |

Σύνολο | 13,1 |

εκ των οποίων: προϋπολογισμός που χρησιμοποιήθηκε | 12,9 |

Αριθμός επιχορηγήσεων που καταβλήθηκαν 2004-2006

Στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας | 3 |

Σε ευρωπαϊκές ΜΚΟ νεολαίας | 234 |

3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

3.1. Διαδικασίες

Η τελική αξιολόγηση του προγράμματος «Νεολαία» βασίζεται:

- στις εκθέσεις αξιολόγησης των κρατών μελών και των άλλων χωρών που συμμετείχαν·

- στην έκθεση που συνέταξε εξωτερικός αξιολογητής, ο οποίος, εκτός από τις εθνικές εκθέσεις, είχε στη διάθεσή του τα αποτελέσματα ερευνών που πραγματοποίησε ο ίδιος, ιδίως μέσω ερωτηματολογίων των οποία απηύθηνε στα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη. Αυτή η εξωτερική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία ECORYS, βάσει συμβολαίου-πλαισίου που υπεγράφη με την Επιτροπή το 2006 κατόπιν πρόσκλησης υποβολής προσφορών.

Η τελική αξιολόγηση του προγράμματος για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της νεολαίας στηρίζεται στην έκθεση που συνέταξε εξωτερικός αξιολογητής, «The Evaluation Partnership», ο οποίος επιλέχτηκε κατόπιν κλειστού διαγωνισμού που προκηρύχτηκε το 2006.

3.2. Μέθοδοι

Η διαδικασία που επιλέχτηκε για την εξωτερική αξιολόγηση του προγράμματος «Νεολαία» περιελάμβανε κυρίως τις ακόλουθες δραστηριότητες: θεωρητική έρευνα· καθορισμό δεικτών· συζητήσεις· δημοσκοπήσεις μέσω του Διαδικτύου με ερωτηματολόγια· μελέτες ανά χώρα. Βασίστηκε ιδίως στην επεξεργασία των απαντήσεων στα ερωτηματολόγια που απέστειλαν 2.500 περίπου οργανώσεις νεολαίας, 900 νέοι που συμμετείχαν και 450 οργανωτές κοινωνικομορφωτικών δραστηριοτήτων («youth workers»).

Η διαδικασία που επιλέχτηκε για το άλλο πρόγραμμα περιελάμβανε θεωρητική έρευνα, ερωτηματολόγια on-line, ομάδες προβληματισμού, απευθείας συζητήσεις και υποβολή σύντομων ερωτηματολογίων σε ηλεκτρονική μορφή.

3.3. Συμπεράσματα των αξιολογητών

Οι αξιολογήσεις και των δύο προγραμμάτων ήταν πολύ θετικές από πολλές απόψεις.

Το πρόγραμμα «Νεολαία» ανταποκρίθηκε πολύ καλά στη γενική πολιτική της Ένωσης για τη νεολαία. Κάλυψε τις ανάγκες της πλειονότητας των δικαιούχων. Για τους νέους, ήταν αποτελεσματικό σε σχέση με την αντίληψή τους για την ιδιότητα του πολίτη γενικά, αλλά και του ευρωπαίου πολίτη ειδικά, τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό και την τόνωση του αισθήματος αλληλεγγύης, αλλά ήταν λιγότερο αποτελεσματικό όσον αφορά την προσέγγιση των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες. Το πρόγραμμα είχε σημαντικά θετικά αποτελέσματα για τους «youth workers» και προκάλεσε θετικό έμμεσο αντίκτυπο για τις οργανώσεις της νεολαίας. Οι αξιολογητές του άλλου προγράμματος σημειώνουν ότι το πρόγραμμα αυτό πέτυχε να εξοικειώσει τους δικαιούχους του με το ευρωπαϊκό όραμα και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.

Η διαθέσιμη χρηματοδότηση για το πρόγραμμα «Νεολαία» ήταν επαρκής, αν και ορισμένες εθνικές εκθέσεις προτείνουν την αύξηση των πόρων. Οι δομές που δημιουργήθηκαν για τη διαχείριση του προγράμματος κρίθηκαν γενικά κατάλληλες και επαρκείς. Οι κυριότερες συστάσεις για τη βελτίωση του προγράμματος αφορούν τη λειτουργία SALTO και το δίκτυο Eurodesk, καθώς και τους τρόπους παρακολούθησης των επιτευγμάτων του.

3.3.1. Συμπληρωματικότητα και συνάφεια του προγράμματος «Νεολαία»

Κατά την περίοδο υλοποίησης του προγράμματος «Νεολαία» αναπτύχθηκε η πολιτική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ των νέων, ιδίως μέσω του Λευκού Βιβλίου του 2001 «Μια νέα πνοή για την ευρωπαϊκή νεολαία»[3] και του ευρωπαϊκού συμφώνου για τη νεολαία του 2005[4]. Οι αξιολογητές υπογραμμίζουν τη συμπληρωματικότητα του προγράμματος «Νεολαία» με τους στόχους της πολιτικής αυτής δράσης.

Σημειώνουν ότι υπάρχει μερική μόνο συμπληρωματικότητα με τα προγράμματα Socrates και Leonardo και ότι η συνεργασία με τα προγράμματα αυτά θα μπορούσε να έχει αναπτυχθεί περισσότερο.

Το πρόγραμμα «Νεολαία» κρίνεται σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικό των εθνικών δράσεων για τη νεολαία. Το πρόγραμμα κάλυψε με επιτυχία τις ανάγκες των περισσότερων δικαιούχων, ιδίως των νέων. Οι «youth workers» αποδίδουν, επίσης, μεγάλη αξία στο πρόγραμμα, αν και θα επιθυμούσαν να υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία για να εξυπηρετούνται καλύτερα οι ανάγκες τους.

3.3.2. Αποτελεσματικότητα του προγράμματος «Νεολαία»

Το πρόγραμμα θεωρείται πολύ επιτυχημένο όσον αφορά τη βελτίωση των ικανοτήτων των νέων που συμμετέχουν σε σχέση με την ιδιότητα του πολίτη και ιδίως την αντίληψη, την επικοινωνία και τις κοινωνικές δεξιότητες.

Το 90% όσων συμμετείχαν σε ανταλλαγές δήλωσαν ότι έγιναν περισσότερο ανεκτικοί.

Το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό όσον αφορά την ανάπτυξη του αισθήματος των νέων ότι ανήκουν στην Ένωση.

Από την άποψη της ενεργού συμμετοχής, σημαντικός αριθμός νέων δραστηριοποιήθηκε ή συνέχισε τη δραστηριοποίησή του στο πλαίσιο τοπικών ή διεθνών οργανώσεων μετά το τέλος των δραστηριοτήτων τους. Η αιτία δεν ήταν πάντοτε το πρόγραμμα, αλλά το ένα τρίτο περίπου των συμμετεχόντων δήλωσε ότι δραστηριοποιήθηκε σε διεθνές επίπεδο λόγω του προγράμματος.

Η συμμετοχή στο πρόγραμμα είχε αποτελέσματα στην απασχολησιμότητα των νέων, ιδίως των εθελοντών. Επηρέασε τις επιλογές μόρφωσης.

Το 62% των εθελοντών ανέφεραν ότι επηρεάστηκε η επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

Οι νέοι αναφέρουν ανάπτυξη του αισθήματος της αλληλεγγύης μετά τη συμμετοχή στο πρόγραμμα.

Η επιτυχία του προγράμματος όσον αφορά την προσέγγιση των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες ήταν μέτρια (21% για τις ανταλλαγές και 13% για την ΕΕΥ). Οι συμμετέχοντες έχουν γενικά υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Το πρόγραμμα ήταν αποτελεσματικό όσον αφορά την ισότητα των φύλων.

Στους «youth workers» το πρόγραμμα προσέφερε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση όσον αφορά την διαπολιτισμική διάσταση και τους γνώρισε νέες μεθόδους εργασίας.

Το 91% των «youth workers» που συμμετείχαν στο πρόγραμμα αναγνωρίζει ότι, συγκριτικά με άλλου είδους κατάρτιση που είχαν παρακολουθήσει, το πρόγραμμα απέφερε προστιθέμενη αξία.

Οι αξιολογητές κρίνουν τα συνοδευτικά μέτρα αποτελεσματικά για την υποστήριξη της επαγγελματικής εξέλιξης των «youth workers», π.χ. μεγαλύτερη συμμετοχή στα ευρωπαϊκά δίκτυα. Ωστόσο, εάν δινόταν μεγαλύτερο βάρος στις ανάγκες των «youth workers» θα γινόταν καλύτερη πρακτική αξιοποίηση των γνώσεων που αποκτώνται. Σημειώνεται, επίσης, η ανεπαρκής ενημέρωση των «youth workers» όσον αφορά τις δυνατότητες που προσφέρει το πρόγραμμα.

Τέλος, παρατηρούνται έμμεσα θετικά αποτελέσματα, όπως η υιοθέτηση μιας περισσότερο διεθνούς προοπτικής από την πλευρά των οργανώσεων οι οποίες δέχτηκαν εθελοντές.

3.3.3. Χρησιμότητα και διάρκεια του προγράμματος «Νεολαία»

Το πρόγραμμα συνέβαλε στην ενίσχυση της μη τυπικής μάθησης. Επηρέασε περισσότερο την επαγγελματική πρακτική των νέων από την πολιτική για τη νεολαία: η επιρροή του δεν ήταν πολύ μεγάλη στην πολιτική (παρά το γεγονός ότι υπήρξε κάποιος αντίκτυπος στα νέα κράτη μέλη), αλλά φαίνεται ότι ήταν μεγαλύτερη όσον αφορά τις καινοτόμους προσεγγίσεις.

Το 79% των οργανώσεων της νεολαίας που συμμετείχαν σε σχέδιο ΕΕΥ θεωρούν ότι το σχέδιο προώθησε την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.

Σύμφωνα με τις οργανώσεις που ρωτήθηκαν το πρόγραμμα συνέβαλε στην εδραίωση νέων διεθνών επαφών μεταξύ των οργανώσεων, ακόμη και στις περιπτώσεις που οι επαφές αυτές προϋπήρχαν. Το πρόγραμμα μπόρεσε να συμβάλει στην ενίσχυση των δικτύων αυτών και να ενισχύσει την ανθεκτικότητά τους στο χρόνο.

Γενικά, δεν υπήρξε πραγματική επιρροή στις διοικητικές δομές των κρατών μελών, εκτός από ορισμένα νέα κράτη μέλη. Το πρόγραμμα δεν φαίνεται να είχε επίδραση στη μείωση των διοικητικών εμποδίων που αντιμετωπίζει η κινητικότητα.

3.3.4. Αποδοτικότητα του προγράμματος «Νεολαία»

Παρά το γεγονός ότι τα κεφάλαια που διατέθηκαν στις αποκεντρωμένες πτυχές του προγράμματος κρίνονται γενικά ικανοποιητικά, οι μισές περίπου εθνικές αρχές και εθνικά γραφεία του προγράμματος εκτιμούν πως είναι αναγκαίο να ενισχυθεί ο προϋπολογισμός για τις ανταλλαγές των νέων και το ένα τρίτο περίπου εκτιμούν πως είναι αναγκαίο να ενισχυθεί ο προϋπολογισμός για τα συνοδευτικά μέτρα. Οι εξωτερικοί αξιολογητές εκτιμούν ότι περισσότερα κεφάλαια θα έπρεπε να διατίθενται στη λειτουργία των ΕΓ για την ανάπτυξη ορισμένων δραστηριοτήτων, όπως ο συμβουλευτικός ρόλος, ο οποίος είναι πολύ σημαντικός εάν δεν θέλουμε οι διαδικασίες υποβολής σχεδίων να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην προσβασιμότητα του προγράμματος.

Γενικά, οι δομές διαχείρισης θεωρούνται αποτελεσματικές, αλλά υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Είναι πολύ ενωρίς για την εξαγωγή συμπερασμάτων όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του ΕΟ ο οποίος αντικατέστησε, από το 2006, το ΓΤΒ. Η λειτουργία των ΕΓ κρίνεται ικανοποιητική, παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή καθυστέρησε την αποδέσμευση των κεφαλαίων που διαχειρίζονται. Οι κυριότερες παρατηρήσεις αφορούν τη λειτουργία SALTO και το δίκτυο Eurodesk. Η λειτουργία SALTO θεωρείται κατάλληλη δομή και αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα του έργου της, αν και θα μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω. Αυστηρότερη κριτική διατυπώνεται όσον αφορά το ρόλο και την προστιθέμενη αξία του δικτύου Eurodesk, οι δραστηριότητες του οποίου θεωρείται ότι είναι αναγκαίο να επανεξεταστούν σύμφωνα με τους αξιολογητές.

Θα ήταν σκόπιμο να αυξηθεί η προβολή του προγράμματος, κυρίως για την αποτελεσματική προσέγγιση των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί πρόοδος για να εξασφαλιστεί η καλύτερη παρακολούθηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος βάσει ορθολογικών διαδικασιών, εργαλείων και δεικτών.

3.3.5. Σύγκλιση απόψεων όσον αφορά τον αντίκτυπο του προγράμματος

Οι εθνικές αξιολογήσεις χαρακτηρίζονται από μια ιδιαίτερη σύγκλιση μεταξύ τους, καθώς και με την αξιολόγηση που έγινε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως όσον αφορά τον αντίκτυπο του προγράμματος.

Σύμφωνα με τις εθνικές εκθέσεις το πρόγραμμα είχε καθαρό αντίκτυπο στις γνώσεις, στις ικανότητες και στη στάση των νέων, παράγοντες που συνδέονται με τη βελτίωση της απασχολησιμότητάς τους και του αισθήματος της ιδιότητας του πολίτη· ο σπουδαιότερος αντίκτυπος υπήρξε σε προσωπικό επίπεδο.

Στις εκθέσεις αυτές τονίζεται η συμβολή του προγράμματος στη μη τυπική μάθηση των νέων: «Κύριο στοιχείο του προγράμματος αυτού είναι η μη τυπική μάθηση. (...) τα σχέδια που υποστηρίχτηκαν από το πρόγραμμα είχαν ως στόχο τους τη μάθηση και όχι κάποια "happenings" χωρίς ουσιαστικότερο ενδιαφέρον. Η μη τυπική μάθηση αποδεικνύει ότι η μάθηση δεν περιορίζεται σε θεσμικές δομές όπως το σχολείο.» (NO) «Η συμμετοχή στο πρόγραμμα "Νεολαία" (...) είναι χρήσιμο στοιχείο σ’ ένα βιογραφικό σημείωμα και μπορεί να αξιοποιηθεί από μελλοντικούς εργοδότες.» (DK) «Η συμμετοχή στο πρόγραμμα "Νεολαία" θεωρείται γενικά ότι συμβάλλει στην απασχολησιμότητα επειδή καλλιεργεί τις βασικές ικανότητες.» (UK)

Στις εκθέσεις αυτές τονίζεται επίσης η συμβολή στην ανάπτυξη του αισθήματος της ιδιότητας του πολίτη και του διαπολιτισμικού διαλόγου: «Όλες οι ενέργειες (…) είχαν απτά και βιώσιμα αποτελέσματα, όπως είναι η μεγαλύτερη διάθεση για δέσμευση σε κοινωνικό επίπεδο, εκμάθηση ξένων γλωσσών, εργασία σε ξένη (ευρωπαϊκή) χώρα, καθώς και για την κατανόηση των ξένων πολιτισμών. Ταυτόχρονα συνέβαλαν στον περιορισμό της ξενοφοβίας.» (DE) «Η προσωπική επαφή των συμμετεχόντων με συνομήλικούς τους νέους από άλλη χώρα (...) ξεπερνά τις συνηθισμένες γνωριμίες κατά την περίοδο των διακοπών ή των επισκέψεων και δημιουργεί νέα πεδία εμπειριών και μάθησης.» (LU)

Στις εκθέσεις τονίζεται, επίσης, ότι το κύριο όφελος από τη συμμετοχή στο πρόγραμμα εντοπίζεται κατ’ αρχάς σε προσωπικό επίπεδο: «Η μάθηση αφορά κυρίως τη "σιωπηρή γνώση" και τις δεξιότητες για την καθημερινή ζωή (…) όπως το να κάνεις φίλους, να μαθαίνεις γλώσσες, αλλά και άλλες πολύ πιο αόριστες όπως το να γνωρίζεις (…) νέους πολιτισμούς, να είσαι πιο ανοιχτός σε άλλους "πολιτισμούς", (…) στους άλλους, το να μπορείς να κρίνεις τη δική σου θέση αλλά και των άλλων αμερόληπτα, κ.λπ.» (BE-NL) «...για μεγάλο αριθμό [συμμετεχόντων], η εμπειρία που έζησαν στο πλαίσιο του προγράμματος επέφερε, ως ένα βαθμό, αλλαγές στη ζωή τους (αυτονόμηση, μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση, μια νέα θεώρηση του κόσμου...) ή ακόμη επηρέασε και σημαντικές επιλογές για τη ζωή τους: δραστηριοποίηση σε κοινωνικό επίπεδο, νέες εκπαιδευτικές ή επαγγελματικές προοπτικές...» (BE-FR)

Σε αυτό το είδος της μάθησης, η διάσταση της κινητικότητας διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο: «Πριν από τις ανταλλαγές πολλοί από τους συμμετέχοντες δεν είχαν ποτέ περάσει τα σύνορα της Ιρλανδίας.» (IE) «Αρκετοί νέοι που έχουν λιγότερες ευκαιρίες, με τις ανταλλαγές των νέων έκαναν το πρώτο τους ταξίδι στο εξωτερικό.» (EE)

Ουσιαστικά όλες οι εκθέσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα είχε καθαρά θετικό αντίκτυπο στους «youth workers» και στις οργανώσεις της νεολαίας: «Το πρόγραμμα έδωσε τη δυνατότητα στις οργανώσεις νεολαίας να αποκτήσουν περισσότερο επαγγελματικό χαρακτήρα στον ευρωπαϊκό τομέα και ωφέλησε τους επαγγελματίες οι οποίοι ενημερώνουν, συμβουλεύουν και συνοδεύουν τους νέους στο πλαίσιο των σχεδίων τους.» (FR) «Οι οργανώσεις της νεολαίας επωφελήθηκαν ιδιαίτερα από τις διεθνείς επαφές και συμπράξεις». (AT) «Το πρόγραμμα (...) έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ευρωπαϊκή διάσταση των δραστηριοτήτων των οργανώσεων, προήγαγε το ομαδικό πνεύμα και μια στάση επαγγελματική και κατά των διακρίσεων απέναντι στις κοινοτικές δραστηριότητες.» (SI) «Το πρόγραμμα "Νεολαία" αποτελεί παράγοντα προβολής για μια οργάνωση και βελτιώνει την εικόνα της... Το γεγονός ότι το πρόγραμμα "Νεολαία" είναι πρόγραμμα της ΕΕ συμβάλλει αισθητά στην αύξηση του κύρους.» (PL)

Στις εκθέσεις υπογραμμίζεται επίσης το γεγονός ότι το πρόγραμμα ενθάρρυνε τη δικτύωση: «Το 70% όσων απάντησαν επιβεβαιώνουν ότι δεν θα είχαν πάρει ποτέ την πρωτοβουλία για το ξεκίνημα μιας ευρωπαϊκής συνεργασίας χωρίς το πρόγραμμα "Νεολαία". (...) το 40% των οργανώσεων παραδέχονται ότι η συμμετοχή τους στο πρόγραμμα "Νεολαία" αποτελεί τη μοναδική ευρωπαϊκή εμπειρία τους.» (BE-NL) «Οι "Youth workers" (...) καθώς και οι οργανώσεις και οι ομάδες τους αναπτύσσουν λειτουργικές συμπράξεις σε όλες σχεδόν τις χώρες του προγράμματος.» (CZ)

Ο αντίκτυπος στην εθνική πολιτική είναι ιδιαίτερα αυξημένος στα νέα κράτη μέλη: «Το πρόγραμμα "Νεολαία" (…) είχε αναμφισβήτητα θετικό αντίκτυπο στη στάση και στις δεξιότητες των νέων (…), καθώς και στην ανάπτυξη της εθνικής πολιτικής υπέρ της νεολαίας και της νομοθεσίας.» (SK) «Το πρόγραμμα "Νεολαία" ως κοινοτική δραστηριότητα αποτελεί πηγή πληροφοριών όσον αφορά τους τρόπους με τους οποίους χαράσσεται η πολιτική για τους νέους στα άλλα κράτη μέλη της ΕΕ.» (PL)

Οι αξιολογήσεις σχολιάζουν θετικά τις διάφορες ενέργειες του προγράμματος και τα χαρακτηριστικά τους: «Η εμπειρία και η μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση που απέκτησαν οι εθελοντές, καθώς και η διεύρυνση του πεδίου των επαφών τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είχαν πιθανότατα ουσιαστικότερο αντίκτυπο από τις ανταλλαγές των νέων, για παράδειγμα. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανόν ορισμένοι από τους νέους που συμμετείχαν στις ανταλλαγές να δέχτηκαν θετικές επιδράσεις οι οποίες θα τους συνοδεύουν σε όλη τους τη ζωή.» (SE)

3.3.6. Κύρια συμπεράσματα της αξιολόγησης του προγράμματος για την προώθηση των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της νεολαίας

Το πρόγραμμα έδωσε τη δυνατότητα στους νέους να εξοικειωθούν με το ευρωπαϊκό σχέδιο και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Οι στόχοι του αντικατόπτριζαν σαφώς τους στόχους και τις μεθόδους εργασίας των ΜΚΟ. Η σκοπιμότητά του δεν περιορίστηκε στην χρηματοοικονομική συνδρομή (ενίσχυσε την εικόνα των δικαιούχων και την ικανότητά τους όσον αφορά τη διαχείριση). Η υποχρέωση να διαθέτουν ευρύ δίκτυο προκάλεσε τη δραστηριοποίηση των ΜΚΟ εκτός της χώρας τους.

Πάνω από το 40% των δικαιούχων που απάντησαν πιστεύουν ότι δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν χωρίς της συνδρομή της Ένωσης, γεγονός που σημαίνει ότι το πρόγραμμα θεωρείται συχνά ως μοναδική ευκαιρία χρηματοδότησης, ακόμη και αν δεν μπορεί να αποκλειστεί η περίπτωση οι δικαιούχοι να υπερεκτιμούν τον αντίκτυπο μιας απουσίας βοήθειας· οι επιδοτήσεις που χορηγούνται είναι πιθανόν να αντικαθιστούν χρηματοδοτήσεις διαθέσιμες από άλλες πηγές. Το πρόγραμμα προσέλκυσε ΜΚΟ μικρού μεγέθους, οι οποίες είχαν μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας. Ενεθάρρυνε, ως ένα βαθμό, τις ΜΚΟ και το ΕΦΝ να προσεγγίσουν τους νέους εκείνους οι οποίοι δεν είχαν έως τότε δραστηριοποιηθεί σε κάποια οργάνωση.

Οι αξιολογητές εκτιμούν ότι οι επιδοτήσεις έχουν συμβάλει στην αύξηση της αξιοπιστίας και της προβολής των ΜΚΟ και του ΕΦΝ στα μάτια των μελών τους και των δυνητικών χορηγών τους, αλλά δεν γίνεται σαφές εάν αυτό έχει βελτιώσει την εικόνα τους στα μάτια των νέων γενικά. Το 65% των ΜΚΟ που ερωτήθηκαν επιβεβαιώνουν ότι δεν υποχρεώθηκαν να αλλάξουν το αντικείμενο ή τη δομή της οργάνωσής τους για να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα, το οποίο δεν είχε μεγάλη επίδραση στον αριθμό των δραστηριοτήτων τους, αλλά είχε ως αποτέλεσμα οι δραστηριότητες αυτές να πραγματοποιηθούν με μεγαλύτερο επαγγελματισμό.

Η υποστήριξη που δόθηκε στο ΕΦΝ δεν έχει κατ’ ανάγκη επίδραση στην ικανότητα των μελών του να προσελκύουν περισσότερους νέους ούτε στο να είναι περισσότερο αποτελεσματικά στην εξεύρεση χρηματοδοτήσεων. Η επιδότηση δεν έχει κατ’ ανάγκη ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη ανάμειξη των νέων στις ευρωπαϊκές υποθέσεις σε προσωπικό επίπεδο, αλλά ενθαρρύνει τα μέλη του ΕΦΝ να ενημερώνονται καλύτερα.

Πάνω από το 50% των ατόμων που απάντησαν στην έρευνα θεωρούν ότι η διαδικασία υποβολής υποψηφιότητας είναι περίπλοκη αλλά όχι αδύνατη. Πολύ λίγες ήταν οι αιτήσεις που απορρίφθηκαν για λόγους ποιότητας, αλλά αρκετά μεγάλος ήταν ο αριθμός εκείνων που δεν έγιναν δεκτές για λόγους μη συμμόρφωσης προς τις διοικητικές απαιτήσεις. Οι συμμετέχοντες θα ήθελαν να μπορούν να λαμβάνουν πολυετείς επιδοτήσεις.

Το πρόγραμμα ενίσχυσε τις ΜΚΟ και το ΕΦΝ, ανταποκρινόμενο με τον τρόπο αυτό στη φιλοσοφία της Επιτροπής που τοποθετεί τις ΜΚΟ στον πυρήνα της στρατηγικής της για τη συμμετοχή στην κοινωνία των πολιτών.

4. ΚΥΡΙΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ – ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

4.1. Καλύτερη ένταξη των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες

Πρέπει να αναπτυχθεί μια στρατηγική με στόχο την προσέγγιση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου αριθμού νέων με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Αυτό περνά και μέσα από τη στρατηγική της διαφήμισης η οποία στοχεύει όσο γίνεται πιο άμεσα σε όλους τους δυνητικούς συμμετέχοντες του προγράμματος.

Η Επιτροπή έχει αναπτύξει μια στρατηγική ένταξης για να αυξήσει τη συμμετοχή των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες· η συμμετοχή τους θεωρείται κριτήριο ανάθεσης για τις συγκεκριμένες ενέργειες. Έχει βελτιώσει την ικανότητα μέτρησης του βαθμού συμμετοχής των νέων αυτών. Τέλος, θα ακολουθήσει τη σύσταση αυτή στη στρατηγική της για την ενημέρωση.

4.2. Αύξηση της συμμετοχής των νέων στην προετοιμασία των σχεδίων

Οι συμμετέχοντες θα έπρεπε να εμπλέκονται συχνότερα στην προετοιμασία των σχεδίων. Η παροχή κατάρτισης με θέμα την προετοιμασία, την οργάνωση και την εφαρμογή των σχεδίων θα συνέβαλλε στην επίτευξη του στόχου αυτού.

Στον Οδηγό του προγράμματος υπογραμμίζεται η σημασία της συμμετοχής των νέων. Οι κανόνες χρηματοδότησης προβλέπουν ορισμένες φορές τη δυνατότητα οι νέοι που εμπλέκονται στην κατάρτιση των σχεδίων να συμμετέχουν σε επισκέψεις προετοιμασίας.

4.3. Καλύτερη υποστήριξη στους «youth workers»

Συνιστάται να αξιολογηθούν καλύτερα οι ανάγκες των εκπαιδευτών, έτσι ώστε η κατάρτιση που προσφέρεται να είναι περισσότερο προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις.

Η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της τη σύσταση αυτή στη μελέτη του θέματος της λειτουργίας SALTO και θα εξετάσει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να εξασφαλιστεί καλύτερη διαβούλευση με τους «youth workers» σχετικά με τη μορφή, το περιεχόμενο, τη μεθοδολογία, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της κατάρτισης.

4.4. Βελτίωση της υποστήριξης των υπεύθυνων υλοποίησης σχεδίων

Τα ΕΓ διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο βοήθειας. Θα ήταν χρήσιμο να προσδιορίζονται τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζονται, κατά την υποβολή ενός σχεδίου.

Η Επιτροπή έχει επιβεβαιώσει την αρχή της «υποστηρικτικής προσέγγισης», μέσω της οποίας τα ΕΓ παρέχουν βοήθεια στους υπευθύνους υλοποίησης σχεδίων, ώστε όσο τον δυνατόν ευρύτερο κοινό να έχει πρόσβαση στο πρόγραμμα και να επιτευχθεί ο στόχος του για την προσέγγιση των νέων που έχουν λιγότερες ευκαιρίες. Επίσης, η Επιτροπή έχει διευκρινίσει τα κριτήρια και τους όρους συμμετοχής στο πρόγραμμα και θα εξετάσει, κυρίως σε συνεργασία με τα ΕΓ, τους τρόπους αντιμετώπισης των κύριων δυσκολιών που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ακόμη οι υπεύθυνοι υλοποίησης σχεδίων.

4.5. Ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δράσης των ΜΚΟ και του ΕΦΝ

Κατά την υποβολή των εκθέσεων σχετικά με τις δραστηριότητες των ΜΚΟ και του ΕΦΝ θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη μέτρηση και στην αξιολόγηση συγκεκριμένων στοιχείων. Οι ΜΚΟ και το ΕΦΝ θα μπορούσαν να εφαρμόσουν μηχανισμούς για τη μέτρηση του βαθμού ικανοποίησης των συμμετεχόντων. Θα μπορούσαν να παροτρύνουν τα μέλη τους να επιδιώκουν τη συμμετοχή νέων χωρίς προηγούμενη εμπειρία στη πολιτική ή στις ΜΚΟ· το ΕΦΝ θα μπορούσε να καθορίσει ορθές πρακτικές διαβούλευσης των νέων με τις οργανώσεις μέλη του. Η Επιτροπή θα πρέπει να συνεχίσει να υποστηρίζει τους υπεύθυνους υλοποίησης σχεδίων κατά την υποβολή της υποψηφιότητάς τους και η υποστήριξη αυτή να αποτελεί αντικείμενο ευρύτερης προβολής.

Η Επιτροπή συμφωνεί με τις συστάσεις αυτές.

4.6. Βελτίωση της παρακολούθησης των αποτελεσμάτων

Οι προσπάθειες που ήδη καταβάλλονται για τη συγκέντρωση στοιχείων σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος θα πρέπει να ενισχυθούν. Προτείνεται να ενσωματωθούν σ’ ένα ενιαίο σύστημα παρακολούθησης τα δεδομένα που αφορούν τις πτυχές της κεντρικής και της αποκεντρωμένης διαχείρισης του προγράμματος.

Η Επιτροπή πρόκειται να αναπτύξει μια στρατηγική μόνιμης αξιολόγησης του προγράμματος με καθορισμό δεικτών παρακολούθησης. Έχει αναλάβει να βελτιώσει το λογισμικό που έχει θέσει στη διάθεση των ΕΓ και το οποίο πρέπει να χρησιμοποιούν. Θα φροντίσει να ενσωματωθούν στο σύστημα τόσο οι πληροφορίες που προέρχονται από τα ΕΓ όσο και οι πληροφορίες που προέρχονται από την κεντρική διαχείριση.

4.7. Βελτίωση της προβολής του προγράμματος

Συνιστάται να ενισχυθεί η προβολή του προγράμματος, ώστε να διευρυνθεί η στόχευση των νέων που συμμετέχουν σε αυτό και να ενημερώνονται καλύτερα οι «youth workers» σχετικά με τις προσφερόμενες δυνατότητες. Η μεγαλύτερη έμφαση στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην αύξηση της προβολής.

Η Επιτροπή αναπτύσσει μια στρατηγική ενημέρωσης που αποσκοπεί στην ευρύτερη δημοσιοποίηση του προγράμματος και των αποτελεσμάτων του. Τα πρώτα μέτρα έχουν τεθεί σε εφαρμογή: βελτίωση του δικτυακού τόπου του προγράμματος· υποχρέωση προβολής για τους υπεύθυνους υλοποίησης σχεδίων· δημιουργία μιας βάσης δεδομένων με πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα των σχεδίων στην οποία θα έχουν πρόσβαση όλοι.

4.8. Ενίσχυση των μέσων των ΕΓ

Ορισμένα ΕΓ δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να προσφέρουν επαρκή υποστήριξη στους υπεύθυνους υλοποίησης σχεδίων και θα πρέπει να ενισχυθούν.

Η Επιτροπή, αν και επιθυμεί να μειώσει το διοικητικό κόστος του προγράμματος, θα εξετάσει τη συνέχεια που μπορεί να δοθεί στη σύσταση αυτή κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού για το 2009.

4.9. Επιτάχυνση της καταβολής των κεφαλαίων στα ΕΓ

Συνιστάται η Επιτροπή να μην καθυστερεί την καταβολή των κεφαλαίων στα ΕΓ.

Οι αλλαγές που έγιναν με την θέση σε ισχύ του προγράμματος «Νεολαία εν δράσει» έκαναν ταχύτερες τις διαδικασίες καταβολής των κεφαλαίων στα ΕΓ. Η Επιτροπή έχει δεσμευτεί να καταβάλει τα κεφάλαια πριν από το Μάιο, που ξεκινούν τα σχέδια της πρώτης ετήσιας επιλογής.

4.10. Επανεξέταση των δραστηριοτήτων της λειτουργίας SALTO

Η λειτουργία SALTO θεωρείται γενικά κατάλληλη δομή, συνιστάται, ωστόσο, να επανεξεταστούν ορισμένες πτυχές της.

Η Επιτροπή θα εξετάσει ποιες προσαρμογές είναι σκόπιμο να γίνουν.

4.11. Επανεξέταση των δραστηριοτήτων των Eurodesk

Αν και τα Eurodesk θεωρούνται γενικά αποτελεσματικές δομές, υπάρχουν ορισμένα ερωτηματικά όσον αφορά την προστιθέμενη αξία που προσφέρουν στο πρόγραμμα. Η αναθεώρηση των δραστηριοτήτων τους θα μπορούσε να κάνει το έργο τους σημαντικότερο.

Η Επιτροπή συμφωνεί με τη σύσταση αυτή, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι η χρησιμότητα των Eurodesk δεν περιορίζεται στην ενημέρωση που παρέχουν σχετικά με το πρόγραμμα.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η Επιτροπή συμφωνεί με τη θετική εκτίμηση των αξιολογητών για την εφαρμογή των δύο προγραμμάτων. Είναι πεπεισμένη ότι τα προγράμματα αυτά στηρίζουν αποτελεσματικά τους νέους που συμμετέχουν για την προσωπική τους εξέλιξη, τη βελτίωση της απασχολησιμότητάς τους μέσω των ευκαιριών μη τυπικής μάθησης που προσφέρουν και την ανάπτυξη του αισθήματος της ιδιότητας του πολίτη και της αλληλεγγύης· αναγνωρίζει, επίσης, το θετικό αντίκτυπο των προγραμμάτων αυτών στους βασικούς ενδιαμέσους μιας επιτυχημένης πολιτικής υπέρ των νέων, που είναι οι «youth workers» και οι οργανώσεις της νεολαίας.

Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα άλλων αναλύσεων που οδήγησαν την Επιτροπή να προτείνει, παράλληλα με το πρόγραμμα «Νεολαία εν δράσει», την ανανέωση επιτυχημένων ενεργειών παλαιότερων προγραμμάτων.

Οι συστάσεις που διατυπώθηκαν, και τις οποίες η Επιτροπή σκοπεύει να ακολουθήσει, ενισχύουν ακόμη περισσότερο τον μελλοντικό αντίκτυπο του προγράμματος «Νεολαία εν δράσει».

[1] ΕΕ L 117 της 18.5.2000, σ. 1.

[2] ΕΕ L 138 της 30.04.2004, σ. 24.

[3] COM(2001) 681 τελικό της 21.11.2001.

[4] Εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Μάρτιο του 2005.