[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 4.5.2010

COM(2010) 226 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Κατάσταση του ITER και πιθανή μελλοντική πορεία

SEC(2010) 571

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Κατάσταση του ITER και πιθανή μελλοντική πορεία

1. Εισαγωγή

Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί απάντηση στο αίτημα που διατύπωσε το Συμβούλιο στις 16 Νοεμβρίου 2009 σύμφωνα με το οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έπρεπε να εξετάσει και να αντιμετωπίσει την έλλειψη χρηματοδότησης και τους συναφείς όρους διοίκησης όσον αφορά τον ITER. Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι να καθοριστούν οι όροι διοίκησης και χρηματοοικονομικής κατάστασης με βάση τους οποίους η Ένωσης θα μπορέσει να υποστηρίξει τους εταίρους της για να τεθεί ο ITER σε στερεά και βιώσιμη χρηματοοικονομική βάση.

Ο ITER[1] είναι ένα παγκόσμιο σχέδιο για την κατασκευή και λειτουργία πειραματικού αντιδραστήρα με στόχο την απόδειξη της επιστημονικής και τεχνολογικής δυνατότητας αξιοποίησης της ενέργειας από σύντηξη για ειρηνικούς σκοπούς. Από την επιτυχή του ολοκλήρωση είναι δυνατόν να διαπιστωθεί κατά πόσο η σύντηξη μπορεί να αποτελέσει μείζονα βιώσιμη πηγή ενέργειας, που θα συμβάλλει στην στρατηγική της ΕΕ για μακροπρόθεσμη ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Η διαδικασία της πυρηνικής σύντηξης παρέχει προοπτική παραγωγής μιας ουσιαστικά αστείρευτης πηγής ασφαλούς και καθαρής ενέργειας με μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Μετά το σχέδιο ITER πρέπει να ακολουθήσει η κατασκευή ενός αντιδραστήρα επίδειξης ως προπομπού της εμπορικής εκμετάλλευσης της ενέργειας από σύντηξη.

Το σχέδιο ITER αποτελεί παράδειγμα μοναδικής παγκόσμιας συνεργασίας – μιας πρωτοπόρου πρωτοβουλίας με στόχο να επιδείξει κοινές τεχνολογικές λύσεις σε παγκόσμια προβλήματα. Το έργο υλοποιείται βάσει διεθνούς συμφωνίας[2] μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) και έξη άλλων συμβαλλόμενων μερών – Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία, Κορέα, Ρωσία και ΗΠΑ, συμφωνία η οποία υπεγράφη στο Παρίσι το Νοέμβριο του 2006 και τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 2007. Με τη συμφωνία συγκροτήθηκε ο Οργανισμός του ITER (ΙΟ), με πλήρως διεθνή νομική προσωπικότητα, ο οποίος είναι αρμόδιος για την από κοινού υλοποίηση του σχεδίου ITER. Η συμφωνία έχει αρχική διάρκεια 35 ετών προκειμένου να κατασκευαστούν (10 έτη), να λειτουργήσουν (20 έτη) και να απενεργοποιηθούν (5 έτη) οι εγκαταστάσεις ITER.

Με την σθεναρή υποστήριξη του Συμβουλίου, η Επιτροπή διαπραγματεύτηκε επιτυχώς με τους διεθνείς εταίρους για λογαριασμό της Κοινότητας και πέτυχε να οριστεί η τοποθεσία κατασκευής του ITER στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα στο Κανταράς (Cadarache) της Γαλλίας. Εκτός από τις συναφείς ευκαιρίες που προσφέρει, η εν λόγω συμφωνία καθορίζει ότι οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις της Ευρώπης για την παράδοση των κτηρίων και ενός μηχανήματος προκύπτουν από την αρχή, ήτοι από την φάση της κατασκευής. Αυτό όμως σημαίνει ότι οι υπόλοιπες συγχρηματοδοτήσεις του ITER εξαρτώνται από την έγκαιρη ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής συμμετοχής.

Η διαχείριση της χρηματοοικονομικής συμμετοχής της Ευρατόμ για το ITER πραγματοποιείται μέσω της Ευρωπαϊκής κοινής επιχείρησης για τον ITER - «Σύντηξη για την παραγωγή Ενέργειας» (F4E), που έχει συγκροτηθεί από το Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2007[3] ως Ευρωπαϊκός Εγχώριος Οργανισμός[4] με έδρα την Βαρκελώνη. Στην διοίκηση του ITER εκπροσωπούνται τα μέλη της F4E, η Ευρατόμ, τα 27 κράτη μέλη και η Ελβετία. Η συμμετοχή της ΕΕ στην κατασκευή του ITER συνίσταται κυρίως στην διάθεση μειζόνων συστημάτων και εξαρτημάτων για τον ITER, τα οποία προμηθεύεται η F4E και στη συνέχεια τα διαθέτει «εις είδος» στον Οργανισμό του ITER. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι αρμόδιο για την παροχή δημοσιονομικής απαλλαγής στην Ευρωπαϊκή κοινή επιχείρηση για τον ITER.

Η κατασκευή του ITER αποτελεί μοναδική τεχνική πρόκληση από πλευράς κλίμακας και πολυπλοκότητας. Αντιπροσωπεύει μεγάλο τεχνολογικό εγχείρημα όσον αφορά την κλίμακα της κατασκευής ενός πολύ μεγάλου εμπορικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με επιμέρους μεγάλης κλίμακας βιομηχανικές συμμετοχές στους τομείς των τεχνικών έργων, των ηλεκτρομηχανολογικών έργων και των έργων πυρηνικής τεχνολογίας συνδυασμένων υπό συνθήκες που δεν έχουν ξαναϋπάρξει.

Η έναρξη υλοποίησης του σχεδίου ITER αποτελεί σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη της παγκόσμιας συνεργασίας σε μεγάλα επιστημονικά εγχειρήματα. Για την Ευρώπη πρόκειται για έργο-σύμβολο της ικανότητας της ΕΕ να αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας. Ο Οργανισμός του ITER αντιπροσωπεύει πιθανό μοντέλο μελλοντικών έργων υποδομής μεγάλης κλίμακας διεθνούς συνεργασίας. Κατά συνέπεια, η υλοποίηση του ITER αποτελεί δοκιμαστική περίπτωση για μελλοντικές επιστημονικές συνεργασίες της ΕΕ με διεθνείς εταίρους επί έργων μεγάλης κλίμακας.

Η δαπάνη του έργου έχει υπερβεί σημαντικά τις αρχικές εκτιμήσεις στις οποίες στηρίχτηκαν οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις της ΕΕ. Προκειμένου η ΕΕ να εκπληρώσει τις πολυδάπανες υποχρεώσεις της, πρέπει να αντιμετωπίσει την ανάγκη εξεύρεσης των πρόσθετων πόρων για την διαμόρφωση στερεής και βιώσιμης χρηματοοικονομικής λύσης για όλη τη διάρκεια του έργου, όχι μόνο για τα επόμενα δύο έως τρία έτη αλλά μέχρι το τέλος του κύκλου ζωής του έργου. Κατά συνέπεια, οι δημοσιονομικές αρχές πρέπει να εξασφαλίσουν πρόσθετα μέσα για αυτό το σημαντικό έργο και να αντιμετωπίσουν κάθε μελλοντική υπέρβαση της δαπάνης.

2. Σημερινή κατάσταση

Στις 29 Μαΐου 2009 η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο περίληψη της κατάστασης του σχεδίου ITER, των αντιμετωπιζόμενων προκλήσεων και των ληφθέντων μέτρων. Η Επιτροπή καθόρισε επίσης σειρά «οριακών συνθηκών» την ικανοποίηση των οποίων θεωρεί ως προαπαιτούμενο για να εξασφαλιστεί η επιτυχία του έργου με αποδεκτό κόστος και εύλογη ανάληψη κινδύνου. Οι εν λόγω συνθήκες περιλαμβάνουν πολιτικές αξιόπιστης εκτίμησης και περιορισμού της δαπάνης, ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και χρηστή διαχείριση του έργου σε όλα τα επίπεδα.

Στη σύνοδό του στις 16 Νοεμβρίου 2009[5], το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την ομόφωνη υποστήριξη του στο σχέδιο ITER, κατανοώντας ότι η δαπάνη κατασκευής του ITER θα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την αρχικά προγραμματισθείσα, και «υπό την προϋπόθεση ότι είναι δυνατόν να ικανοποιηθούν τελικά οι οριακές συνθήκες που κατάρτισε η Επιτροπή». Το Συμβούλιο συμπέρανε επίσης ότι το «βασικό σενάριο»[6] (πεδίο εφαρμογής, χρονοδιάγραμμα και δαπάνη) για τον ITER πρέπει να στηριχτεί στις εν λόγω οριακές συνθήκες. Ζήτησε την ανάληψη δράσης σχετικά με τις αναγκαίες διαχειριστικές αλλαγές και την εφαρμογή σθεναρής πολιτικής για την μείωση και τον έλεγχο των δαπανών.

Επιπλέον, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να διερευνήσει τις δυνατότητες εξασφάλσιης της απαιτούμενης αυξημένης χρηματοδότησης στο πλαίσιο των τρεχουσών δημοσιονομικών προοπτικών, καθώς και τα υπέρ και τα κατά ενδεχόμενου δανεισμού από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και επαναπροσδιορισμού των προτεραιοτήτων των διατιθέμενων κονδυλίων στο πλαίσιο του υφιστάμενου προϋπολογισμού της ΕΕ, και να υποβάλει το ταχύτερο δυνατόν στο Συμβούλιο την ενδεχόμενη ή τις ενδεχόμενες λύσεις.

Σε διεθνές επίπεδο, το άμεσο κρίσιμο βήμα για την φάση της κατασκευής είναι η συμφωνία των διεθνών εταίρων του ITER σχετικά με το βασικό σενάριο στο Συμβούλιο του ITER, που θα διεξαχθεί σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις στα μέσα Ιουνίου στην Κίνα. Η Επιτροπή επέμεινε να τηρηθούν οι οριακές συνθήκες, και μέχρι σήμερα έχει αποφύγει να εγκρίνει το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα όπως προβλεπόταν τον Νοέμβριο του 2009. Απαιτείται τώρα να καθορίσει η ΕΕ την θέση της για την συνάντηση του Συμβουλίου του ITER.

3. Δαπάνη του ITER

Στη φάση της κατασκευής η Ευρατόμ συμμετέχει κατά ποσοστό 5/11 (γύρω στο 45%) της συνολικής δαπάνης, εκ των οποίων το 80% χρηματοδοτείται από την Ευρατόμ και το 20% από την Γαλλία, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται εξίσου στα άλλα έξι συμβαλλόμενα μέρη του σχεδίου ITER (1/11 ή περίπου ~9% το καθένα)[7]. Κατά τη διάρκεια των επόμενων φάσεων της λειτουργίας και της απενεργοποίησης, η Ευρατόμ θα καλύψει το 34% της συνολικής δαπάνης.

Το 2001 η εκτιμώμενη δαπάνη για ολόκληρη την κατασκευή του ITER ανερχόταν σε 5,9 δις ευρώ (5896 εκατομ. σε τιμές 2008). Η συμμετοχή της Ευρατόμ ανερχόταν σε 2,7 δις ευρώ (περίπου 45%, 2680 εκατ. σε τιμές 2008), που αντιστοιχεί σε 1735 εκατ. ευρώ για εξαρτήματα/συστήματα τα οποία θα διατεθούν σε είδος και 945 εκατ. ευρώ τα οποία θα διατεθούν τοις μετρητοίς στον Οργανισμό του ITER. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος έχει δεσμευτεί να καταβάλει τις συμφωνηθείσες συμμετοχές σε είδος, ανεξάρτητα από το τελικό κόστος της προμήθειας και παράδοσης των εν λόγω συστατικών στοιχείων.

Οι τρέχουσες εκτιμήσεις δαπάνης της F4E για την περίοδο κατασκευής (δαπάνη μόνον για την Ευρώπη), επικαιροποιημένες βάσει του προτεινόμενου χρονοδιαγράμματος (2007-2020), που υποβλήθηκαν στο διοικητικό συμβούλιο της F4E το Μάρτιο του 2010, ανέρχονται σε 7,2 δις ευρώ (7253 εκατ. ευρώ σε τιμές 2008): 6,6 δις ευρώ[8] (6603 εκατ. σε τιμές 2008) για τη συμμετοχή στην κατασκευή του ITER και 650 εκατ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες της F4E και άλλες δραστηριότητες. Οι εν λόγω εκτιμήσεις θα απαιτήσουν συμμετοχή της Ευρατόμ ύψους 5,9 δις ευρώ (5892 εκατ. ευρώ)[9] και χρηματοδότηση 1,3 δις ευρώ (1321 εκατ. ευρώ) από τη Γαλλία (όλα τα δεδομένα αναφέρονται σε τιμές 2008)[10].

Προκειμένου να αναληφθούν εγκαίρως οι προμήθειες που απαιτούνται στο πλαίσιο της διαδικασίας κατασκευής, απαιτούνται πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων ύψους 2,1 δις ευρώ (τρέχουσες τιμές) από τον προϋπολογισμό της Ευρατόμ για το 7ΠΠ όσον αφορά τα έτη 2012-2013. Από τις προγραμματισμένες πιστώσεις που διατίθενται στο τρέχον πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (346 εκατ. ευρώ για το 2012 και 344 εκατ. ευρώ για το 2013 σε τρέχουσες τιμές) προκύπτει ότι η Ευρατόμ αντιμετωπίζει εκτιμώμενη διαφορά των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων περίπου 1,4 δις ευρώ (σε τρέχουσες τιμές) για τα έτη 2012-2013 (550 εκατ. ευρώ το 2012 και 850 εκατ. ευρώ το 2013).

Δεδομένου του υψηλού επιπέδου ωριμότητας της μελέτης, και της εφαρμογής μεθόδων κοστολόγησης που θα μπορούσαν να λάβουν υπόψη λεπτομερέστερα δεδομένα για το έργο, οι εν λόγω εκτιμήσεις δεν προβλέπεται να μεταβληθούν σημαντικά βραχυπρόθεσμα. Λόγω της κλίμακας του εν λόγω ελλείμματος χρηματοδότησης, απαιτείται επέμβαση των δημοσιονομικών αρχών συνδεόμενη με σειρά προϋποθέσεων.

4. Προκαταρκτικοί όροι για την χρηστή και βιώσιμη χρηματοδότηση του ITER

4.1. Χρηστή διοίκηση

Στην αξιολόγηση ειδικών για τα αίτια των υπερβάσεων δαπάνης εντοπίζονται σειρά ζητημάτων τα οποία πρέπει να αντιμετωπισθούν επειγόντως από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της διοίκησης της F4E και του Διεθνούς Οργανισμού (ΙΟ). Ο τρόπος διοίκησης της F4E πρέπει να αναθεωρηθεί.

Για να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα αυτά πρέπει τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν ενεργά ένα σαφές πρόγραμμα εξασφάλισης των οριακών συνθηκών. Αυτό συνεπάγεται την βελτίωση του τρόπου εκτίμησης δαπανών, την διάφανη παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων για τις εξελίξεις των δαπανών, και πολιτικές για προδραστική διαχείριση της συγκράτησης των δαπανών ιδίως μέσω της τεχνικής για τον καθορισμό της αξίας των έργων, της ορθολογικής κατανομής των υποχρεώσεων όσον αφορά τις προμήθειες, της καθιέρωσης προτύπων και την αξιοποίηση των οικονομιών κλίμακας. Μετά την παραίτηση του διευθυντή της τον Ιανουάριο του 2010, η F4E αναδιαρθρώνεται και το σύστημα ελέγχου των δαπανών εκσυγχρονίζεται από νέο διευθυντή.

Εκτός από τις εκθέσεις της αξιολόγησης από εμπειρογνώμονες, πρέπει να ληφθούν και άλλα μέτρα. Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της διοίκησης της F4E απαιτείται επίσης να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές προμηθειών της F4E από ευρωπαϊκές οντότητες και βιομηχανίες στον τομέα της σύντηξης, με στόχο την σύναψη στρατηγικών συμπράξεων και την προώθηση της καινοτομίας.

Για την ΙΟ οι υπερβάσεις δαπάνης σχετίζονται με τους πόρους που διατίθενται για μελέτες και διαχείριση. Το συμβούλιο του ITER θα εφαρμόσει νευραλγικές πτυχές της έκθεσης διαχειριστικής αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένων διαχειριστικών αλλαγών που προς το παρόν προβλέπονται για τον Ιούνιο.

4.2. Βιώσιμο χρηματοοικονομικό πλαίσιο

Η Επιτροπή υπογραμμίζει την δέσμευσή της να διατηρήσει και να συνεχίσει την αρχική διάθεση κονδυλίων από τον προϋπολογισμό για τον ITER. Ωστόσο, με δεδομένα την κλίμακα της έλλειψης χρηματοδότησης και την ανάγκη συστημικής λύσης που δεν θα αντιβαίνει στον προϋπολογισμό της Ένωσης καθόλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου, απαιτούνται πρόσθετα κονδύλια. Κατά συνέπεια η Επιτροπή διερεύνησε τις εναλλακτικές επιλογές που ζήτησε το Συμβούλιο.

Δάνειο από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων

Δεδομένου ότι οι βασικές δραστηριότητες για ερευνητικές υποδομές εμπίπτουν στους στόχους δανειοδότησης της τράπεζας, μπορεί να ζητηθεί από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) να χορηγήσει δάνειο στην F4E. Προκειμένου να χορηγηθεί πίστωση στην F4E, η ΕΤΕπ θα πρέπει να διερευνήσει περαιτέρω κατά πόσο θα απαιτηθεί ρητή υποθήκη ή εγγύηση από την Ευρατόμ. Σε περίπτωση που η ΕΤΕπ απαιτήσει ρητή εγγύηση από την Ευρατόμ, η Επιτροπή θα υποχρεωθεί να καταρτίσει πρόταση τροποποίησης της νομικής πράξης περί σύστασης της F4E, η οποία πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα. Στη συνέχεια θα καθοριστούν συγκεκριμένοι όροι, σε συμφωνία μεταξύ της Ευρατόμ (εκπροσωπούμενης από την Επιτροπή), της ΕΤΕπ και της F4E. Επιπλέον, θα απαιτηθούν ορισμένες αλλαγές ή/και διευκρινήσεις στον δημοσιονομικό κανονισμό της F4E και στους κανόνες εφαρμογής του. Εντούτοις, το κύριο πρόβλημα χρησιμοποίησης δανείου για να καλυφθεί το έλλειμμα χρηματοδότησης είναι ή απουσία προσδιορίσιμων εσόδων, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή του δανείου. Πρακτικά αυτό αποκλείει το δάνειο ως κατάλληλη λύση για το εντοπισθέν έλλειμμα χρηματοδότησης.

Μεταφορά κονδυλίων

Οι πρόσθετες χρηματοδοτικές ανάγκες του ITER θα μπορούσαν να καλυφθούν μερικώς με την μεταφορά κονδυλίων από άλλους τομείς. Ωστόσο, δεδομένης της κλίμακας του χρηματοοικονομικού ελλείμματος και της ανάγκης για συστημική προσέγγιση καθόλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του σχεδίου ITER, η προσφυγή στη μεταφορά υφιστάμενων κονδυλίων της Ένωσης σε αυτή την κλίμακα θα έχει σημαντικά αρνητικές επιπτώσεις σε σειρά πολιτικών και προγραμμάτων που βρίσκονται στο επίκεντρο του θεματολογίου της Ευρώπης 2020. Από πολιτική σκοπιά δεν ενδείκνυται να γίνουν τόσο σημαντικές περικοπές στους εν λόγω τομείς. Το ζήτημα αυτό επισημάνθηκε ήδη στην πρόσφατη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία της διοργανικής συμφωνίας για την δημοσιονομική πειθαρχία[11].

Επιπλέον, καμιά από τις εν λόγω εναλλακτικές επιλογές (ΕΤΕπ ή μεταφορά κονδυλίων) δεν εξασφαλίζει διαρθρωτική λύση στο υπό εξέταση ζήτημα.

Προαπαιτούμενο βιωσιμότητας αποτελεί η δέσμευση του Συμβουλίου, και έναντι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ότι εγγυάται επαρκή οικονομική υποστήριξη του σχεδίου ITER καθόλη τη διάρκεια των φάσεων κατασκευής και λειτουργίας. Αποκλειομένων των εναλλακτικών επιλογών του δανείου της ΕΤΕπ και της μεταφοράς κονδυλίων, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δέσμευση της ΕΕ για το σχέδιο ITER μπορεί να τηρηθεί μέσω δύο εναλλακτικών επιλογών που ενδείκνυνται για την κλίμακα και την συστημική φύση του υπόψη ζητήματος.

Πρώτη επιλογή: Συμπληρωματική χρηαμτοδότηση από τα κράτη μέλη

Για την περίοδο 2012-2013, όλα τα κράτη μέλη και η Ελβετία θα χρειαστεί να καταβάλουν πρόσθετα ποσά της τάξης του 1,4 δις ευρώ και να αναλάβουν να χρηματοδοτήσουν κάθε υπέρβαση της δαπάνης πέρα από τις προβλέψεις του προϋπολογισμού της Ένωσης και του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για ολόκληρο τον κύκλο ζωής του έργου. Η δυνατότητα καταβολής πρόσθετων κονδυλίων από τα μέλη της F4E προβλέπεται στην απόφαση συγκρότησης της F4E.

Στο μέλλον, από το 2014 και μέχρι την ολοκλήρωση του έργου, θα απαιτηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση από τα κράτη μέλη μόνο αν οι προβλεπόμενες για το ITER πιστώσεις του προϋπολογισμού εξαντληθούν πλήρως. Είναι δυνατόν να εξετασθούν ενδεχόμενοι πρόσθετοι μηχανισμοί αύξησης της ευελιξίας στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, οι οποίοι θα χρησιμοποιηθούν πριν απαιτηθούν πρόσθετες συνεισφορές των κρατών μελών.

Δεύτερη επιλογή: Καθορισμός ανωτάτων ορίων για τις δημοσιονομικές προοπτικές στα ενδεικνυόμενα επίπεδα

Υπό την προϋπόθεση εξεύρεσης λύσης για την χρηματοδότηση ολόκληρου του κύκλου ζωής του έργου, θα μπορούσε να προβλεφθεί καθαρή αύξηση του συνολικού ανωτάτου ορίου του δημοσιονομικού πλαισίου του 2007-2013 για την περίοδο 2012-2013. Ωστόσο, το Συμβούλιο έχει μέχρι σήμερα θέσει ως όρο ότι τα επταετή συνολικά ανώτατα όρια του δημοσιονομικού πλαισίου από πλευράς ανάληψης υποχρεώσεων και πληρωμών πρέπει να παραμείνουν αμετάβλητα[12].

Στο μέλλον, τα ανώτατα όρια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου πρέπει να καθορίζονται σε επίπεδα που θα επιτρέπουν στην ΕΕ να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της έναντι του σχεδίου ITER.

Όποια επιλογή και αν προτιμήσουν οι δημοσιονομικές αρχές, η βιώσιμη λύση θα απαιτήσει σαφή οικονομική δέσμευση για όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του έργου και δέσμευση χρηματοδότησης κάθε υπέρβασης εκτός του εν λόγω πλαισίου από τα κράτη μέλη.

Για οιανδήποτε από τις επιλογές πρέπει να θεσπιστεί μηχανισμός προσαρμογής για να εξασφαλίζεται η χρηστή οικονομική διαχείριση του έργου.

5. Χρονοδιάγραμμα

Τα χρονικά περιθώρια εντός των οποίων πρέπει να βρεθεί λύση για την χρηματοδότηση του ITER είναι πολύ περιορισμένα. Λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη αποσαφήνισης της κατάστασης των διεθνών εταίρων της ΕΕ και της δυναμικής του προϋπολογισμού της ΕΕ, η Επιτροπή προτείνει το συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εξετάσουν το υπόψη ζήτημα επειγόντως.

6. Συμπεράσματα

Η έναρξη υλοποίησης του σχεδίου ITER αποτέλεσε ένα σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη παγκόσμιας συνεργασίας σε μεγάλα επιστημονικά εγχειρήματα. Για την Ευρώπη πρόκειται για έργο-σύμβολο της ικανότητας της ΕΕ να αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο στους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας.

Η εξεύρεση αποτελεσματικής, συστημικής και βιώσιμης λύσης στο πρόβλημα της χρηστής χρηματοοικονομικής διοίκησης και της βιωσιμότητας θα εξασφαλίσει ένα μοντέλο για την μελλοντική παγκόσμια συνεργασία όσον αφορά παγκόσμιες προκλήσεις, όπως ο ενεργειακός εφοδιασμός που αντιμετωπίζει ο συλλογικός τρόπος ζωής μας.

Στην συνάντηση του στις 16 Νοεμβρίου 2009 το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την υποστήριξη του στο σχέδιο ITER, παρά τις σημαντικές αυξήσεις της δαπάνης, υπό την προϋπόθεση ότι θα ικανοποιηθούν οι οριακές συνθήκες που διατύπωσε η Επιτροπή, και κάλεσε την Επιτροπή να διερευνήσει δυνατότητες χρηματοδότησης στο πλαίσιο του υφιστάμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που παρουσιάστηκαν στην παρούσα ανακοίνωση, η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διαθέσουν τους πρόσθετους πόρους που απαιτούνται για ολόκληρη την περίοδο κατασκευής του ITER και να αποφασίσουν κατ’ αρχήν για την εξασφάλιση της αναγκαίας χρηματοδότησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό πρέπει να γίνει το ταχύτερο δυνατόν, προκειμένου η ίδια να πληροφορήσει τους διεθνείς εταίρους οι οποίοι αναμένουν απόφαση της Ευρατόμ σχετικά με το βασικό σενάριο του ITER κατά την επόμενη σύνοδο του Συμβουλίου του ITER στα μέσα Ιουνίου.

Μόλις παρασχεθεί η εν λόγω δέσμευση, η Επιτροπή θα υποβάλει τις απαραίτητες προτάσεις για την χρηματοδότηση των πρόσθετων αναγκών του ITER το 2012 και το 2013 σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση επί της διοργανικής συμφωνίας.

[1] Αρχικά ονομάστηκε «International Thermonuclear Experimental Reactor», δηλ. Διεθνής θερμοπυρηνικός πειραματικός αντιδραστήρας.

[2] ΕΕ L 358 της 16.12.2006, σ. 62-80.

[3] ΕΕ L 90 της 30.3.2007, σ. 58.

[4] Βάσει της Συμφωνίας ITER κάθε μέλος διαθέτει τον δικό του εγχώριο οργανισμό αρμόδιο για τη διαχείριση της συμμετοχής του, και ιδίως για την προμήθεια των διάφορων εξαρτημάτων που απαιτούνται για την κατασκευή του ITER που πρέπει να διατεθούν στον οργανισμό του ITER ως συμμετοχές σε είδος.

[5] Έγγραφα 15815/09 RECH 401 ATO 136 + ADD 1 RESTREINT UE.

[6] Ο όρος βασικό σενάριο αναφέρεται στα αλληλοσυσχετιζόμενα στοιχεία του πεδίου εφαρμογής (προδιαγραφές της προς κατασκευή μηχανήματος), του χρονοδιαγράμματος (χρονοδιάγραμμα κατασκευής) και της δαπάνης.

[7] Επιμερισμός των δαπανών για όλες τις φάσεις του σχεδίου ITER. Προσάρτημα 2 β) της τελικής έκθεσης επί των διαπραγματεύσεων για την από κοινού υλοποίηση του ITER, 1 Απριλίου 2006.

[8] Δεδομένου ότι η τελική δαπάνη κατασκευής για το σύνολο του μηχανικού εξοπλισμού του ITER δεν θα γίνει γνωστή επειδή κάθε συμβαλλόμενο μέρος θα αντιμετωπίσει συγκεκριμένες ανατιμήσεις, θα είναι δύσκολο να αιτιολογηθεί εκτίμηση του μεριδίου της συνολικής δαπάνης κατασκευής του ITER που θα αντιπροσωπεύουν τα 6,6 δις ευρώ.

[9] Το ποσό αυτό κατανέμεται ως εξής:Για την περίοδο 2007-2011 (5 έτη) οι εκτιμώμενες χρηματοοικονομικές ανάγκες είναι περίπου 1,3 δις ευρώ·Για την περίοδο 2012-2013 (2 έτη) οι εκτιμώμενες χρηματοοικονομικές ανάγκες είναι περίπου 2 δις ευρώ·Για την περίοδο 2014-2020 (7 έτη) οι εκτιμώμενες χρηματοοικονομικές ανάγκες είναι περίπου 2,6 δις ευρώ.

[10] Στην εν λόγω συμμετοχή πρέπει να προστεθούν περίπου 40 εκατ. ευρώ, τα οποία προέρχονται από τα μέλη της F4E (Ευρατόμ, 27 κράτη μέλη, και Ελβετία) πλην της Ευρατόμ και της Γαλλίας.

[11] COM(2010)185 της 27.4.2010.

[12] Η αναθεώρηση των ανωτάτων ορίων μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους: α) ως μηχανισμός αντιστάθμισης της αύξησης σε έναν τομέα με αντίστοιχη μείωση σε άλλον τομέα ή β) ως αύξηση του συνολικού ανώτατου ορίου. Στο παρελθόν έχει κατ’ επανάληψη χρησιμοποιηθεί μηχανισμός αντιστάθμισης. Όμως, μέχρι το τέλος του 2013, η Επιτροπή αναμένει ότι τα διαθέσιμα περιθώρια θα μειωθούν σημαντικά. Τα εν λόγω μειωμένα περιθώρια πρέπει να διατηρηθούν εν μέρει για να επιτρέψουν την δυνατότητα προσαρμογής σε ανταγωνιστικά μελλοντικά αιτήματα.