C 152/1

Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα

«Ευκαιρίες ψηφιακού μετασχηματισμού για τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου και πλεονεκτήματα για τους Ευρωπαίους καταναλωτές» (γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)

(2022/C 152/01)

Εισηγητής: ο κ. Felipe MEDINA MARTÍN

Απόφαση της συνόδου ολομέλειας 25.3.2021 Νομική βάση Άρθρο 32 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας Αρμόδιο όργανο Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση Εγκρίθηκε από το τμήμα 18.11.2021 Εγκρίθηκε από την ολομέλεια 9.12.2021 Σύνοδος ολομέλειας αριθ. 565 Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές) 190/1/4

1. Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1 Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) επικροτεί το γεγονός ότι ο τομέας του λιανικού εμπορίου θεωρείται στρατηγικό οικοσύστημα για την ανάκαμψη της Ευρώπης στην αναθεωρημένη ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική που παρουσίασε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η προσέγγιση του οικοσυστήματος παρέχει ένα κατάλληλο πλαίσιο, το οποίο αντικατοπτρίζει αφενός τις πολύπλοκες διασυνδέσεις μεταξύ τομέων και επιχειρήσεων στην ενιαία αγορά στις εκάστοτε αξιακές αλυσίδες και, αφετέρου, την ανάγκη υποστήριξης των εν λόγω αλυσίδων για την επιτυχή αποδοχή της ψηφιακής μετάβασης και της μετάβασης στην αειφορία και για τη συμβολή στη στρατηγική ανάκαμψης. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία, την ποικιλομορφία και την κλίμακα των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου υπέρ της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, επενδύοντας σε νέες τεχνολογίες με σκοπό να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις των καταναλωτών, καθώς και στις ανάγκες τους.

1.2 Ο ευρωπαϊκός τομέας λιανικού εμπορίου, ως ο μεγαλύτερος εργοδότης ιδιωτικού τομέα στην Ευρώπη, βρίσκεται εν μέσω ενός ψηφιακού μετασχηματισμού που επιταχύνθηκε δραστικά από την πανδημία COVID-19. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός μεταβάλλει ριζικά τα επιχειρηματικά μοντέλα λιανικής —και την αλληλεπίδραση με τους πελάτες— και οι πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις συνδυάζουν χωρίς προβλήματα το διαδικτυακό με το μη διαδικτυακό περιβάλλον μετατρεπόμενες σε παγκαναλικές. Η ΕΟΚΕ έχει επισημάνει ότι τα δύο τρίτα των εμπόρων λιανικής δεν είχαν διαδικτυακές δραστηριότητες πριν από τη νόσο COVID-19, και ότι η πανδημία έχει καταδείξει πόσο σημαντικό είναι για την επιβίωση πολλών επιχειρήσεων —και δη των μικρομεσαίων (ΜΜΕ)— να έχουν μια παγκαναλική στρατηγική.

1.3 Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι μία από τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας του λιανικού εμπορίου είναι η έλλειψη ίσων όρων ανταγωνισμού στο διαδίκτυο με τους εμπόρους τρίτων χωρών. Αυτό προκαλεί αθέμιτο ανταγωνισμό για τους εμπόρους με έδρα στην ΕΕ οι οποίοι συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ που απαιτούν τα προϊόντα που πωλούνται στους καταναλωτές να είναι ασφαλή και να γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα των καταναλωτών.

1.4 Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι απαιτείται μια σταθερή, φιλόδοξη ψηφιακή πολιτική για τον τομέα του λιανικού εμπορίου στην Ευρώπη με σκοπό να αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες που προσφέρει η ψηφιακή καινοτομία για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Η ενσωμάτωση της πράσινης μετάβασης παρέχει στον τομέα του λιανικού εμπορίου την ευκαιρία να βοηθήσει τους καταναλωτές να κάνουν ταυτόχρονα πιο βιώσιμες επιλογές όσον αφορά την κατανάλωσή τους. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι μια πραγματική ενιαία αγορά μαζί με μια άρτια και αποτελεσματική νομοθεσία θα δώσουν τη δυνατότητα στους τομείς του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των καταναλωτών και να ανταγωνιστούν σε ένα παγκόσμιο ανταγωνιστικό και πιο ψηφιακό περιβάλλον.

1.5 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την κοινή δήλωση υπέρ του Ευρωπαϊκού συμφώνου για το εμπόριο που εξέδωσαν οι κοινωνικοί εταίροι από τους τομείς του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου για την ΕΕ, για να βοηθήσει τον τομέα να βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά του με τη λήψη ειδικών βοηθητικών μέτρων και την επιτάχυνση της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, και αναγνωρίζει τη σημασία των καταστημάτων λιανικής για τη διατήρηση της ζωής του κέντρου των πόλεων και των αγροτικών κοινοτήτων. Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει —βάσει των σχεδίων ανάκαμψης— τρόπους για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την ανάκαμψη και τη βιομηχανία που θα αντικατοπτρίζει την αλληλοενισχυόμενη λειτουργία των υπηρεσιών και της μεταποίησης στην προώθηση της ανάπτυξης και της αποτελεσματικής λειτουργίας της οικονομίας της ΕΕ και με μέλημα την υποστήριξη της ψηφιοποίησης του λιανικού εμπορίου με έμφαση στις ΜΜΕ.

1.6 Η ΕΟΚΕ προτρέπει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη να επανασχεδιάσουν τα μέτρα υποστήριξης της απασχόλησης και των δεξιοτήτων και να επενδύσουν στις δεξιότητες των μελλοντικών εργαζομένων στο λιανικό εμπόριο μέσω της βελτίωσης της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισής τους, της υποστήριξης του τομέα της κοινωνικής αγοράς και ατομικών λογαριασμών μάθησης προσαρμοσμένων στις νέες θέσεις εργασίας, στηρίζοντας τις επιχειρήσεις κατά τρόπο ώστε να μπορούν να διατηρήσουν μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού τους μέσω της κατάρτισης στη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών. Η ΕΟΚΕ συμφωνεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα επεκτείνουν και θα διευρύνουν την επίδραση της ψηφιοποίησης της οικονομίας στις αγορές εργασίας και ότι μπορούν να συμβάλουν στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο.

2. Εισαγωγή

2.1 Ο τομέας του λιανικού εμπορίου, στον οποίο εντάσσονται τα καταστήματα λιανικής (επιχειρήσεις προς καταναλωτή ή B2C) και οι εταιρείες χονδρικής πώλησης (μεταξύ επιχειρήσεων ή B2B), είναι ο μεγαλύτερος ιδιωτικός εργοδότης στην Ευρώπη, αντιστοιχώντας σε μία στις επτά θέσεις εργασίας και σε μία στις τέσσερις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης είναι ο σύνδεσμος μεταξύ παραγωγών, κατασκευαστών και των 450 εκατομμυρίων καταναλωτών στην ΕΕ.

2.2 Το λιανικό εμπόριο είναι ένας τομέας που βασίζεται στη ζήτηση των καταναλωτών. Πρόκειται για έναν ποικιλόμορφο τομέα διαδικτυακών και συμβατικών καταστημάτων που πωλούν τρόφιμα και μη εδώδιμα προϊόντα στους καταναλωτές, τα οποία συγχωνεύονται γρήγορα σε ένα παγκαναλικό επιχειρηματικό μοντέλο για τους καταναλωτές. Το 99 % των επιχειρήσεων του τομέα αυτού είναι ΜΜΕ που προσπαθούν να βρουν τον δρόμο τους στην ενιαία αγορά, επιβιώνουν σε μια άκρως ανταγωνιστική αγορά, προσφέρουν ευελιξία για καινοτομία και πειραματισμό και κάνουν αυτό που ξέρουν να κάνουν καλύτερα, δηλαδή να εξυπηρετούν τους πελάτες τους.

2.3 Ο ευρωπαϊκός τομέας λιανικού εμπορίου βρίσκεται στα μισά του δρόμου προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Αυτό επιταχύνθηκε δραστικά λόγω της πανδημίας COVID-19. Πολλοί καταναλωτές αναγκάστηκαν να αγοράσουν τα μη εδώδιμα προϊόντα τους μέσω διαδικτύου, επειδή τα καταστήματα ήταν κλειστά. Τα καταστήματα τροφίμων ήταν συχνά σε θέση να παραμείνουν ανοικτά, αλλά υπόκειντο σε αυστηρούς περιορισμούς, με συνέπεια να προκύπτει υψηλό κόστος εξαιτίας της ανάγκης διατήρησης της ασφάλειας των καταναλωτών και των εργαζομένων. Πολλοί έμποροι λιανικής που δεν διέθεταν στο παρελθόν διαδικτυακό κατάστημα αναγκάστηκαν να αρχίσουν να προσφέρουν τα προϊόντα τους μέσω διαδικτύου, ώστε να είναι σε θέση να προσεγγίσουν και πάλι τους πελάτες τους κατά τη διάρκεια του κατ’ οίκον περιορισμού. Συχνά, οι αγορές του διαδικτύου ήταν ο μόνος τρόπος για τις ΜΜΕ να αποκτήσουν γρήγορα παρουσία στο διαδίκτυο, κάτι που αναμένεται να ενισχυθεί στο εγγύς μέλλον.

2.4 Ταυτόχρονα, η πράσινη μετάβαση αποτελεί ευκαιρία για το λιανικό εμπόριο, καθώς επιτρέπει στον κλάδο να επανεξετάσει τα επιχειρηματικά μοντέλα, να προσφέρει εναλλακτικά προϊόντα και να υποστηρίξει και να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να επιλέξουν πιο βιώσιμο τρόπο ζωής, ανταποκρινόμενη και συντείνοντας στις κοινωνικές αλλαγές. Παράλληλα με την αυξανόμενη ζήτηση από τους καταναλωτές και τις ρυθμιστικές αρχές για πιο βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις, η πράσινη μετάβαση αποτελεί ευκαιρία για να επανεξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία παράγει, κατασκευάζει, πωλεί, χρησιμοποιεί και απορρίπτει τα προϊόντα.

3. Ψηφιακός μετασχηματισμός

3.1 Ο ψηφιακός μετασχηματισμός μεταβάλλει ριζικά τα επιχειρηματικά μοντέλα λιανικής. Αλλάζει την αλληλεπίδραση με τους πελάτες, το μάρκετινγκ, τις ίδιες τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις πληροφορίες που διακινούνται μέσω της αλυσίδας εφοδιασμού και πολύ περισσότερα. Ο τομέας είναι παραδοσιακά μεταπωλητής προϊόντων, αλλά ολοένα και περισσότερο αποτελεί συνδυασμό υπηρεσιών υποστήριξης σχετικές με τη μεταπώληση, κύριου παραγωγού και επεξεργαστή δεδομένων και σημαντικού χρήστη τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό είναι απαραίτητο για την ανταπόκριση στη ζήτηση των καταναλωτών και την παροχή πιο συναφών εξατομικευμένων προσφορών.

3.2 Ενώ πολλοί εξακολουθούν να μιλούν για διαδικτυακούς και μη διαδικτυακούς διαύλους πωλήσεων, οι πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις ενσωματώνουν απρόσκοπτα το διαδικτυακό και το μη διαδικτυακό περιβάλλον σε ένα παγκαναλικό περιβάλλον, προσφέροντας έτσι στους καταναλωτές μία ενιαία εμπειρία. Αυτό συμβάλλει στην αύξηση του ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων επιχειρηματικών μοντέλων και δημιουργεί περισσότερες επιλογές και διαφάνεια για τους καταναλωτές, την απασχόληση και την ανάπτυξη.

3.3 Μία από τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο τομέας του λιανικού εμπορίου είναι η έλλειψη ίσων όρων ανταγωνισμού στο διαδίκτυο με τους εμπόρους τρίτων χωρών. Ορισμένα από τα ζητήματα αυτά έχουν ήδη αντιμετωπιστεί με διάφορες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Υπάρχουν τακτικές αναφορές στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ότι προϊόντα μη ενωσιακής προέλευσης που πωλούνται μέσω διαδικτύου από εμπόρους τρίτων χωρών δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ ή είναι ακόμη και μη ασφαλή ή επικίνδυνα προϊόντα. Αυτό προκαλεί αθέμιτο ανταγωνισμό εις βάρος των εμπόρων με έδρα στην ΕΕ που συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ βάσει των οποίων όσα προϊόντα πωλούνται στους καταναλωτές πρέπει να είναι ασφαλή και πρέπει να γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα των καταναλωτών. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την πλημμελή εποπτεία της αγοράς και τους τελωνειακούς ελέγχους, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος συμμόρφωσης για τους νομοταγείς εμπόρους. Οι δε καταναλωτές είναι δύσκολο να αντισταθούν στον πειρασμό των χαμηλότερων τιμών. Μια μελέτη του 2020 δείχνει ότι σχεδόν το 70 % των καταναλωτών της ΕΕ που αγοράζουν προϊόντα από άλλη χώρα έχουν αγοράσει προϊόντα από την Κίνα — ποσοστό που το 2014 ανερχόταν περίπου στο 15 % ( 1 )

3.4 Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης καινοτομούν, προσαρμόζουν και πειραματίζονται αναζητώντας νέα προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματικά μοντέλα ώστε να ανταποκριθούν στη ζήτηση των πελατών. Περισσότεροι από δύο στους τρεις εμπόρους λιανικής πώλησης δεν είχαν διαδικτυακές δραστηριότητες πριν από τη νόσο COVID-19, και η πανδημία έχει δείξει πόσο σημαντική είναι η παγκαναλική διάσταση για την επιβίωση πολλών επιχειρήσεων, ιδίως των ΜΜΕ του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου.

3.5 Η ψηφιακή καινοτομία ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο. Ένας στους δύο Ευρωπαίους πελάτες πραγματοποιεί ήδη ηλεκτρονικές αγορές, δαπανώντας 424 δισ. ευρώ ετησίως ( 2 ) , αλλά το μερίδιο των διαδικτυακών αγορών ποικίλλει σημαντικά ανά είδος προϊόντος: μόνο 15 % των πελατών πραγματοποιούν αγορές από άλλη χώρα και μόνο 7 % των ΜΜΕ πωλούν εκτός της χώρας τους. Απαιτείται μια άρτια και φιλόδοξη ψηφιακή πολιτική για τον τομέα στην Ευρώπη, ώστε να αξιοποιηθούν αυτές οι ευκαιρίες και όλες οι εταιρείες να συμμετέχουν στη διαδικασία, οι συνθήκες εργασίας των εργαζομένων τους να βελτιώνονται και οι καταναλωτές να αντιλαμβάνονται το σαφές όφελος της διαδικασίας ψηφιοποίησης του λιανικού εμπορίου σε ολόκληρη την Ευρώπη, διατηρώντας υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών σε όλους τους διαύλους πωλήσεων.

4. Η πράσινη μετάβαση

4.1 Η κρίση της νόσου COVID-19 ανέδειξε την αυξημένη ζήτηση των καταναλωτών για βιώσιμα προϊόντα και τρόπους επιχειρηματικής δραστηριότητας. Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης ενήργησαν ως ζωτικής σημασίας διεπαφή με τους τελικούς καταναλωτές, συμβάλλοντας καθοριστικά στην πρόβλεψη και την ενθάρρυνση της ζήτησης για πιο βιώσιμα, ανακυκλώσιμα και/ή επαναχρησιμοποιήσιμα προϊόντα και συσκευασίες. Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης δραστηριοποιούνται εδώ και πολλά χρόνια στην ενθάρρυνση της βιώσιμης κατανάλωσης και στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στις δραστηριότητές τους και στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Ωστόσο, αντιμετώπισαν προβλήματα όσον αφορά την προώθηση αυτής της μετάβασης σε έναν τομέα με υψηλό πάγιο κόστος και χαμηλά περιθώρια κέρδους.

4.2 Ο τομέας του λιανικού εμπορίου συμβάλλει σημαντικά στη συλλογή και την ανακύκλωση των αποβλήτων. Τα συστήματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού βασίζονται στον όγκο μιας συγκεκριμένης ροής αποβλήτων που διαθέτει μια εταιρεία στην αγορά στην οποία δραστηριοποιείται. Η ευθύνη αυτή δεν είναι τόσο σαφής όταν οι έμποροι που δεν είναι φυσικά εγκατεστημένοι στην ΕΕ εισάγουν προϊόντα στην αγορά της ΕΕ ή όταν το πράττουν οι καταναλωτές μέσω άμεσων εισαγωγών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα απόβλητα προϊόντων που εισέρχονται στη ροή αποβλήτων ανακυκλώνονται ή απομακρύνονται με το κόστος να βαραίνει τους Ευρωπαίους εμπόρους λιανικής. Αυτό περιλαμβάνει τα απόβλητα που προκαλούν επιχειρήσεις τρίτων χωρών, οι οποίες δεν πληρώνουν τίποτα. Απαιτείται αυξημένη συνεργασία μεταξύ των συστημάτων αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού και των διαδικτυακών πωλητών που είναι εγκατεστημένοι εκτός της ΕΕ, καθώς και η λήψη μέτρων για να ενημερωθούν οι εν λόγω εταιρείες για τις υποχρεώσεις τους στο πλαίσιο των συστημάτων διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού. Η ευαισθητοποίηση των καταναλωτών σχετικά με τις διαδικασίες ανακύκλωσης και το κόστος είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την πιο σαφή ανάδειξη των επιπτώσεων των διαδικτυακών αγορών.

5. Δεξιότητες

5.1 Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την κοινή δήλωση της 8ης Απριλίου ( 3 ) που προκρίνει το Ευρωπαϊκό σύμφωνο για το εμπόριο, την οποία εξέδωσαν οι κοινωνικοί εταίροι από τους τομείς του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου για την ΕΕ, η UNI-Europa και η EuroCommerce. Το γεγονός αυτό ανέδειξε τον άνευ προηγουμένου αντίκτυπο της κρίσης της νόσου COVID-19 στη βιωσιμότητα των εμπόρων λιανικής και των χονδρικής πώλησης και στην ανθεκτικότητα του εργατικού δυναμικού τους. Η παράδοση της κοινωνικής εταιρικής σχέσης και η επικράτηση ειδικά προσαρμοσμένων εργασιακών ρυθμίσεων στον κλάδο, συχνά μέσω συλλογικών συμβάσεων, επέτρεψαν στις επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την αιφνίδια και ριζική προσαρμογή στη «νέα κανονικότητα». Οι κοινωνικοί εταίροι πρότειναν ένα Ευρωπαϊκό σύμφωνο για το εμπόριο ώστε οι αρχές της ΕΕ και οι κυβερνητικές αρχές να βοηθήσουν τον τομέα να βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά του μέσω ειδικών βοηθητικών μέτρων και επιταχύνοντας την ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση.

5.2 Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του McKinsey Global Institute ( 4 ) , ο συνδυασμός της πανδημίας COVID-19 και της αυτοματοποίησης θέτει σε κίνδυνο περισσότερες από 5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στο λιανικό και χονδρικό εμπόριο. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει πολλές εργαζόμενες γυναίκες και εργαζόμενους νέους. Εκτός από τη σταθεροποίηση της οικονομίας, η ΕΕ και τα κράτη μέλη πρέπει να επενδύσουν στις δεξιότητες των εν λόγω εργαζομένων, π.χ. μέσω της βελτίωσης της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής τους κατάρτισης, των ατομικών λογαριασμών μάθησης και της επανειδίκευσης. Η στοχευμένη αναβάθμιση των δεξιοτήτων θα επιτρέψει στον κλάδο να διατηρήσει μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού του μέσω της κατάρτισης στη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών, ενώ η επανειδίκευση μπορεί να δώσει τη δυνατότητα την ευκαιρία απασχόλησης σε άλλους κλάδους.

5.3 Ως εκ τούτου, τα μέτρα στήριξης της απασχόλησης και των δεξιοτήτων της ΕΕ πρέπει να επανασχεδιαστούν ώστε να καταστεί δυνατή η εύκολη και ταχεία πρόσβαση σε χρηματοδότηση για την αναδιάρθρωση του εν λόγω τομέα και να αντιμετωπιστούν οι μεταβαλλόμενες ανάγκες σε δεξιότητες που οφείλονται στην επιτάχυνση των αλλαγών στην αγορά λόγω της κρίσης COVID-19. Τα σχέδια ανάκαμψης πρέπει να χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των δεξιοτήτων των εργαζομένων τόσο του λιανικού όσο και του χονδρικού εμπορίου κατά τον ίδιο τρόπο όπως και για τους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα.

6. Βιομηχανική στρατηγική και οικοσύστημα λιανικού εμπορίου

6.1 Στην επικαιροποιημένη βιομηχανική στρατηγική που παρουσίασε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ( 5 ) δίνεται εκ νέου έμφαση στα βασικά οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένου του λιανικού εμπορίου και των γεωργικών προϊόντων διατροφής. Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία και στη λειτουργία πολλών άλλων οικοσυστημάτων όπως ο τομέας της εφοδιαστικής. Η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση πρέπει να συμβάλουν στην ανάκαμψη μετά την κρίση COVID-19, και οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης πρέπει να αναγνωριστούν ως σημαντικό μέρος πολυάριθμων οικοσυστημάτων, για παράδειγμα του ηλεκτρονικού εμπορίου και της εφοδιαστικής. Η εφοδιαστική αποτελεί απαραίτητο βιομηχανικό στοιχείο του ηλεκτρονικού εμπορίου, σύμφυτο με αυτό, καθότι κανένα από τα δύο υποσυστήματα δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς τη συμβολή του άλλου. Για τον λόγο αυτό, είναι προς το γενικό συμφέρον να αναπτυχθεί ο τομέας της εφοδιαστικής με σεβασμό προς τους εργαζομένους, τους καταναλωτές και το περιβάλλον.

6.2 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι το οικοσύστημα λιανικής και χονδρικής πώλησης είναι ένας από τους τομείς που πλήττονται περισσότερο και έρχεται στη δεύτερη θέση όσον αφορά την ανάγκη υποστήριξης μέσω επενδύσεων. Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης λειτουργούν με υψηλό κύκλο εργασιών, υψηλό πάγιο κόστος και χαμηλά περιθώρια κέρδους (1-3 %), κάτι που σημαίνει ότι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε ελλείψεις ρευστότητας. Κατά τη διάρκεια του Μαΐου του 2020, οι εκτιμώμενες ζημίες εξαιτίας του πρώτου κύματος της πανδημίας ανήλθαν στο 16-20 % του ετήσιου κύκλου εργασιών (250-320 δισ. ευρώ) στο λιανικό εμπόριο μη εδώδιμων προϊόντων. Μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων στο οικοσύστημα λιανικής και χονδρικής έχουν πληγεί δραστικά από τους κυβερνητικούς περιορισμούς σε αυτές, άμεσα ή έμμεσα, π.χ. λόγω του περιορισμού των πελατών τους ή της υπαγωγής τους σε άλλους περιορισμούς κινητικότητας. Οι επιχειρήσεις με διαδικτυακές δραστηριότητες μπόρεσαν μεν να μετριάσουν ορισμένες από τις ζημίες, αλλά σε μικρό βαθμό. Οι διαδικτυακές πωλήσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά και αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται καθώς οι καταναλωτές αποκτούν πείρα στις διαδικτυακές αγορές.

6.3 Η προσέγγιση του οικοσυστήματος παρέχει ένα κατάλληλο πλαίσιο, το οποίο αντικατοπτρίζει αφενός τις πολύπλοκες διασυνδέσεις μεταξύ τομέων και επιχειρήσεων στην ενιαία αγορά στις εκάστοτε αξιακές αλυσίδες και, αφετέρου, την ανάγκη υποστήριξης των εν λόγω αλυσίδων για την επιτυχή αποδοχή της ψηφιακής μετάβασης και της μετάβασης στη βιωσιμότητα και τη συμβολή στη στρατηγική ανάκαμψης. Δεδομένου ότι η ιδιωτική κατανάλωση αντιπροσωπεύει πάνω από το 50 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ, οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης εξασφαλίζουν την πρόσβαση των κατασκευαστών στις καταναλωτικές και επαγγελματικές αγορές. Οι πελάτες μπορούν να αγοράζουν ό,τι χρειάζονται και αυτό αποτελεί μια συνεχή και ζωτικής σημασίας αλυσίδα εφοδιασμού.

7. Η σημασία του λιανικού εμπορίου για την επιβίωση του κέντρου των πόλεων και των αγροτικών κοινοτήτων

7.1 Οι έμποροι λιανικής έχουν αποκτήσει εμπιστοσύνη στους Ευρωπαίους καταναλωτές εδώ και πολλά χρόνια και τους παρέχουν προϊόντα υψηλής ποιότητας σε ανταγωνιστικές τιμές, επιδιώκοντας διαρκώς να δημιουργούν και να μεταλαμπαδεύουν νέες βελτιώσεις της αποδοτικότητας για να ενισχύσουν την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών. Οι έμποροι λιανικής δημιουργούν μεν προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον που συμβάλλουν στη βιώσιμη κατανάλωση, αλλά απαιτούνται περισσότερα.

7.2 Τα καταστήματα λιανικής πώλησης διαδραματίζουν επίσης κεντρικό ρόλο στην επιβίωση του κέντρου των πόλεων και των αγροτικών κοινοτήτων. Αυτό δείχνει επίσης πόσο σημαντικά είναι και θα είναι τα παραδοσιακά συμβατικά καταστήματα για την κοινωνία. Οι έμποροι λιανικής πώλησης μπορούν να λειτουργήσουν ως ταχυδρομεία, τράπεζες και φαρμακεία και να βοηθήσουν τις τοπικές κοινότητες να παραμείνουν σφριγηλές. Τα κενά καταστήματα λιανικού εμπορίου στους εμπορικούς δρόμους καταδικάζουν αναπόδραστα τις πόλεις σε αργή παρακμή λόγω βανδαλισμών και λοιπής εγκληματικότητας· ακόμη και ένα κατάστημα σε ένα χωριό μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας ζωντανής αγροτικής κοινότητας και μιας κοινότητας που χάνει τον πληθυσμό της.

7.3 Οι Ευρωπαίοι έμποροι λιανικής πρέπει να είναι σε θέση να αυξήσουν και να επιταχύνουν τις επενδύσεις τους στην αυτοματοποίηση, τη διεπαφή καταναλωτών και την τεχνητή νοημοσύνη, για να παραμείνουν ανταγωνιστικοί. Η υποστήριξη τέτοιων επενδύσεων και η επέκταση των διαδικτυακών πωλήσεων, και ιδίως η παροχή βοήθειας σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις λιανικής πώλησης και σε μικρές πόλεις που δραστηριοποιούνται στο διαδίκτυο, θα έχουν ριζική επίδραση τόσο στις τοπικές τους κοινότητες όσο και για την επιβίωση και την ανθεκτικότητα πολλών επιχειρήσεων λιανικής πώλησης που αντιμετωπίζουν έντονο —και ολοένα και πιο παγκόσμιο— ανταγωνισμό.

8. Ίσοι όροι ανταγωνισμού στο λιανικό εμπόριο στην Ευρώπη

8.1 Η ΕΕ, με 450 εκατομμύρια καταναλωτές, διαθέτει τεράστιες δυνατότητες ως ψηφιακή εσωτερική αγορά. Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ψηφιακή ενιαία αγορά σχεδιάστηκε με σκοπό την τόνωση του διασυνοριακού ηλεκτρονικού εμπορίου μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Ωστόσο, το διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο εντός της ΕΕ δεν έχει αναπτυχθεί τόσο γρήγορα όσο το ηλεκτρονικό εμπόριο με τρίτες χώρες. Η ευρωπαϊκή αγορά ψηφιακών υπηρεσιών υστερεί σαφώς σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα, ιδίως όσον αφορά την παρουσία στην παγκόσμια αγορά, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στην εκρηκτική αύξηση των διαδικτυακών πωλήσεων από ορισμένες τρίτες χώρες, ιδίως την Κίνα, προς τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Με την πάροδο των ετών, διαπιστώσαμε ότι εκεί δημιουργούνται όλο και πιο καινοτόμες ψηφιακές μορφές και τεχνολογίες. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για τη δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου εντός του οποίου οι επιχειρήσεις θα μπορούν να ανταγωνίζονται, να καινοτομούν, να εξυπηρετούν τους πελάτες τους και να μεριμνούν για την προστασία των καταναλωτών. Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτό είναι να εξασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις και οι επιχειρήσεις στην ΕΕ είναι πιο ελκυστικές από ό,τι σε άλλα μέρη του κόσμου.

8.2 Οι διαδικτυακές πωλήσεις είναι το ταχύτερα αναπτυσσόμενο τμήμα της λιανικής αγοράς και, μολονότι εξακολουθούν να είναι σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τις πωλήσεις εκτός διαδικτύου, αρχίζουν να γίνονται πολύ σημαντικές σε ορισμένους τομείς εκτός των τροφίμων. Οι έμποροι λιανικής πώλησης δεν αποτελούν πλέον τη μοναδική πύλη πρόσβασης στους πελάτες, καθώς οι κατασκευαστές αρχίζουν επίσης να χρησιμοποιούν το ηλεκτρονικό εμπόριο για να πωλούν και να αλληλεπιδρούν με άλλους τρόπους απευθείας με τους καταναλωτές. Οι οικονομίες κλίμακας και η εκτεταμένη εκμηχάνιση των διαδικασιών, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα δικτύου και την ικανότητα προσφοράς ενός σχεδόν απεριόριστου φάσματος προϊόντων, έχουν λειτουργήσει προς όφελος μεγάλων διαδικτυακών παραγόντων και πλατφορμών, των οποίων τα αυξανόμενα μερίδια αγοράς αρχίζουν να αναπαράγουν τη παραδοσιακή λειτουργία των τοπικών καταστημάτων ως θεματοφυλάκων.

8.3 Όλα τα αγαθά που πωλούνται στην ΕΕ πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ, και όλοι οι έμποροι που πωλούν σε καταναλωτές της ΕΕ πρέπει να μεριμνούν γι’ αυτό. Οι άμεσες εισαγωγές έχουν οδηγήσει σε νέες προβλήματα όσον αφορά τη συμμόρφωση με τη νομοθεσία της ΕΕ, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια των Ευρωπαίων καταναλωτών και εκθέτοντας τους εμπόρους της ΕΕ σε αθέμιτο ανταγωνισμό. Έχει σταλεί ισχυρό μήνυμα σύμφωνα με το οποίο, όπου κι αν βρίσκεται μια εταιρεία, τα αγαθά που πωλούνται εντός της ΕΕ —ανεξαρτήτως της αξίας τους— πρέπει να συμμορφώνονται με τους κανόνες. Μεταξύ άλλων, η προταθείσα Πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες, η αναθεώρηση της Οδηγίας για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, η ορθή εφαρμογή και επιβολή του Κανονισμού για την εποπτεία της αγοράς και άλλα νομοθετήματα της ΕΕ θα είναι καθοριστικής σημασίας.

8.4 Είναι ζωτικής σημασίας η ενιαία αγορά και ο τομέας αυτός να λειτουργούν σωστά, καθότι θα επιτρέψουν στο λιανικό και χονδρικό εμπόριο να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των καταναλωτών και να ανταγωνιστούν σε ένα παγκόσμιο ανταγωνιστικό και πιο ψηφιακό περιβάλλον. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάληψη δράσης σε επίπεδο ΕΕ είναι υψίστης σημασίας για την πρόληψη του περαιτέρω κατακερματισμού της εσωτερικής αγοράς και την αποφυγή της θέσπισης νέων, συχνά προστατευτικών, εθνικών κανόνων για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες, καθώς και για την πρόληψη της αποκλίνουσας εφαρμογής και ερμηνείας του δικαίου της ΕΕ.

9. Η τεχνητή νοημοσύνη στο λιανικό και χονδρικό εμπόριο

9.1 Οι έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης χρησιμοποιούν επί σειρά ετών την αυτοματοποίηση σε τομείς όπως οι μεταφορές, οι παραγγελίες και η διαχείριση αποθεμάτων ή στις αλληλεπιδράσεις με τους καταναλωτές. Με την τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση έχει γίνει πολύ πιο εξελιγμένη, καθιστώντας δυνατές τη διεύρυνση των γνώσεών μας και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας. Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει ποικιλοτρόπως τον τομέα του λιανικού και του χονδρικού εμπορίου. Αυτό περιλαμβάνει τη βελτίωση της αλληλεπίδρασης με τους πελάτες, την επιτάχυνση της παράδοσης δεμάτων, την πρόβλεψη της συμπεριφοράς των πελατών, τη βελτιστοποίηση των αποθεμάτων, τον εντοπισμό περιπτώσεων απάτης και τη βελτίωση της βιωσιμότητας του τομέα.

9.2 Κάθε χρόνο παρατηρείται κατακόρυφη αύξηση της διείσδυσης της τεχνητής νοημοσύνης στο λιανικό εμπόριο. Μόνο το 4 % των εμπόρων λιανικής χρησιμοποιούσε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης το 2016, το 2017 το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο 17 %, ενώ το 2018 έφθασε στο 28 %. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η διείσδυση ήταν υψηλότερη στους μεγάλους εμπόρους λιανικής και χονδρικής πώλησης με ετήσιο κύκλο εργασιών τουλάχιστον 10 δισ. δολαρίων ΗΠΑ. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται από τους εμπόρους λιανικής στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας (19 %), των ηλεκτρονικών και οικιακών εφαρμογών (25 %), της ανακαίνισης κατοικιών (26 %), των ειδών διατροφής (29 %), των ειδών ένδυσης και υπόδησης (33 %) και στις πολλαπλές κατηγορίες (42 %).

9.3 Όπως αναφέρει λεπτομερώς η ΕΟΚΕ στη γνωμοδότησή της με θέμα την τεχνητή νοημοσύνη ( 6 ) , η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα επεκτείνουν και θα διευρύνουν την επίδραση της ψηφιοποίησης της οικονομίας στις αγορές εργασίας και μπορούν να συμβάλουν στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Τα τελευταία χρόνια, η τεχνητή νοημοσύνη έχει καταστεί το επίκεντρο για τις επιχειρήσεις, τους φορείς λήψης αποφάσεων και την κοινωνία. Η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει απεριόριστες ευκαιρίες στις εταιρείες λιανικής και χονδρικής πώλησης να αναπτυχθούν λειτουργικά, να βελτιώσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, να λαμβάνουν αποφάσεων, να κατανοούν τις ανάγκες των καταναλωτών και να βελτιώνουν την εμπειρία των πελατών τους. Αυτοί είναι μόνο ορισμένοι από τους πολλούς λόγους για τους οποίους τόσοι πολλοί έμποροι λιανικής και χονδρικής πώλησης διερευνούν και επενδύουν στις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη.

9.4 Πολλές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν καμία επίδραση στα άτομα. Η τεχνητή νοημοσύνη που χρησιμοποιείται στην ιατρική διάγνωση και η τεχνητή νοημοσύνη που χρησιμοποιείται για τη σάρωση ενός ραφιού σε αποθήκη μπορεί μεν να είναι παρόμοιες τεχνολογίες, λαμβάνοντας αποφάσεις βάσει πολύπλοκων συνόλων δεδομένων, αλλά ενέχουν θεμελιωδώς διαφορετικούς κινδύνους και χρήζουν διαφορετικών δικλείδων ασφαλείας. Η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται ρύθμιση που να αντιμετωπίζει τα διάφορα επίπεδα κινδύνου που συνεπάγεται η χρήση των σχετικών συστημάτων, με μέλημα οι καταναλωτές να είναι ασφαλείς και έχουν εμπιστοσύνη στα συστήματα.

Βρυξέλλες, 9 Δεκεμβρίου 2021. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής Christa SCHWENG

(1) E-commerce in Europe 2020 [Ηλεκτρονικό εμπόριο στην Ευρώπη 2020].

(2) https://www.eurocommerce.eu/about-us/the-narratives.aspx

(3) 2020.04.08 — EuroCommerce_UniEuropa_statement.pdf

(4) The future of work in Europe (mckinsey.com)

(5) COM(2020) 102 final και Επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής του 2020.pdf (europa.eu).

(6) ΕΕ C 440 της 6.12.2018, σ.1.