Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την "Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για την αποζημίωση των θυμάτων αξιοποίνων πράξεων"

(COM(2002) 562 τελικό - 2002/0247 (CNS))

(2003/C 95/11)

Στις 14 Νοεμβρίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το ειδικευμένο τμήμα "Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Φεβρουαρίου 2003 με εισηγητή το κ. Κορυφίδη.

Κατά την 397η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2003), η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 110 ψήφους υπέρ, καμία ψήφο κατά και 2 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Το πρόβλημα

1.1.1. Το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των ευρωπαίων πολιτών σ' όλη την Ένωση προϋποθέτει, κατά την άσκησή του, συνθήκες ασφάλειας και δικαιοσύνης καθολικής ισχύος.

1.1.2. Η προηγούμενη επισήμανση, μεταξύ των άλλων, σημαίνει δυνατότητα του πολίτη να απευθύνεται στα δικαστήρια και στις αρχές όλων των κρατών μελών, εξίσου εύκολα με τη χώρα καταγωγής του.

1.1.3. Σημαίνει, επίσης, δικαίωμα προστασίας από τις αρχές και ανάλογη αποζημίωση για ζημιές που υφίσταται σε περίπτωση αξιόποινων ή τρομοκρατικών πράξεων.

1.2. Η αντιμετώπιση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων στα κράτη μέλη

1.2.1. Με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα, η προοπτική αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, γενικά, είναι σαφώς πιο αρνητική απ' ό,τι εκείνη προσώπων, που έχουν υποστεί βλάβες ή ζημιές άλλων ειδών. Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα θύματα στο να επιτύχουν αποζημίωση από τον δράστη είναι πολλά, δύσκολα και σχετίζονται:

- με το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις ο δράστης παραμένει άγνωστος, ή δεν μπορεί να διωχθεί επιτυχώς, ή στερείται μέσων για να αποζημιώσει το θύμα·

- με το γεγονός, επίσης, ότι άλλες πηγές, όπως οι υποχρεωτικές ή ιδιωτικές ασφάλειες δεν μπορούν ούτε κι αυτές να καλύψουν επαρκώς τις ζημιές τις οποίες υπέστη το θύμα·

- με το γεγονός, τέλος, ότι η παντελής απουσία δυνατότητας κρατικής αποζημίωσης των θυμάτων σε δύο κράτη μέλη και η απουσία σύγκλισης μεταξύ των συστημάτων αποζημίωσης των υπόλοιπων κρατών μελών συνεπάγονται διαφορές για τους ευρωπαίους πολίτες, ανάλογα με τον τόπο διαμονής ή τον τόπο διάπραξης της αξιόποινης πράξης.

1.3. Το σχετικό κεκτημένο και η ανάγκη δράσης σε κοινοτικό επίπεδο

1.3.1. Η πορεία της κοινοτικής προσέγγισης στο πρόβλημα της αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων έχει ως εξής:

1983: Επικυρώνεται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση(1) σχετικά με την αποζημίωση των θυμάτων βίαιων εγκλημάτων, η οποία προσβλέπει στην καθιέρωση ενός ελάχιστου προτύπου για τα συστήματα κρατικής αποζημίωσης.

1989: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδίδει ψήφισμα(2) σε σχέση με την αποζημίωση των θυμάτων εγκλημάτων βίας. Με το ψήφισμα αυτό, μεταξύ των άλλων, "καλείται η Επιτροπή να προετοιμάσει αμέσως σχέδιο οδηγίας με το οποίο θα απαιτείται από τα κράτη μέλη η εναρμόνιση στο υψηλότερο επίπεδο του ποσού της αποζημίωσης για τα θύματα βίαιων εγκληματικών πράξεων, ανεξάρτητα από τη χώρα καταγωγής του θύματος".

1998: Εγκρίνεται το Πρόγραμμα της Βιέννης(3). Το πρόγραμμα αυτό του Συμβουλίου και της Επιτροπής, μεταξύ των άλλων, προβλέπει:

- την αναζήτηση τρόπων παροχής βοήθειας προς τα θύματα,

- τη διενέργεια συγκριτικής μελέτης των συστημάτων αποζημίωσης των θυμάτων και

- την αξιολόγηση της δυνατότητας ανάπτυξης σχετικών ενεργειών στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

1999: Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε(4) τονίζεται η ανάγκη θέσπισης στοιχειωδών προτύπων για την προστασία των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, ενώ καλούνται τα κράτη μέλη σε θέσπιση εθνικών προγραμμάτων για τη χρηματοδότηση δημόσιων αλλά και μη κυβερνητικών μέτρων για την αρωγή και την προστασία των θυμάτων.

1999: Η Επιτροπή παρουσιάζει ανακοίνωση(5) για τα θύματα αξιόποινων πράξεων, η οποία αναλύει όχι μόνον το θέμα της αποζημίωσης, αλλά εξίσου άλλα ζητήματα, που μπορούν να βελτιώσουν την αντιμετώπιση των αξιόποινων πράξεων στην ΕΕ.

2001: Θεσπίζεται από το Συμβούλιο απόφαση πλαίσιο(6) για το καθεστώς των θυμάτων στα πλαίσια των ποινικών διαδικασιών.

2001: Εκδίδεται ο κανονισμός Βρυξέλλες Ι(7), σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων.

2001: Παρουσιάζεται από την Επιτροπή μια Πράσινη Βίβλος(8) για την αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων. Αυτή η Πράσινη Βίβλος επικεντρώνεται στην κρατική αποζημίωση και εξετάζει τα αντίστοιχα συστήματα που ισχύουν στα κράτη μέλη. Στη προηγούμενη βάση θέτει το θέμα των πιθανών στόχων που μπορεί να επιδιώκει μια κοινοτική πρωτοβουλία στο συγκεκριμένο τομέα, προτείνοντας τα εξής:

- διασφάλιση της δυνατότητας των θυμάτων να λαμβάνουν κρατική αποζημίωση στην ΕΕ·

- λήψη μέτρων για περιορισμό των άδικων αποτελεσμάτων που πιθανόν προκύπτουν από τα εντελώς διαφορετικά επίπεδα αποζημίωσης που υπάρχουν στα διάφορα κράτη μέλη·

- διευκόλυνση της πρόσβασης στην κρατική αποζημίωση των θυμάτων σε διαμεθοριακές καταστάσεις.

Σημειώνεται ότι η ως άνω Πράσινη Βίβλος, αποτέλεσε αντικείμενο διαλόγου (2001/2002) τόσο στο επίπεδο των Ευρωπαϊκών Οργάνων, όσο στο εθνικό επίπεδο και στο επίπεδο της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Τα αποτελέσματα αυτού του διαλόγου επιβεβαίωσαν την μη ικανοποιητική κατάσταση της αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων στην ΕΕ καθώς και την αναγκαιότητα για την επίτευξη των στόχων της.

2002: Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθετεί τη σχετική με την Πράσινη Βίβλο γνωμοδότησή της. Στη γνωμοδότηση(9) αυτή χαιρετίζεται η πρωτοβουλία της Επιτροπής και μεταξύ των άλλων επισημαίνονται:

- η δυσκολία του εγχειρήματος λόγω των διαφορετικών παραδόσεων στην αντιμετώπιση του θέματος από τα κράτη μέλη - η οποία επαυξάνεται υπό το φως της διεύρυνσης - αλλά και η αναγκαιότητα επίτευξης των στόχων της Πράσινης Βίβλου "για την επιτυχή οικοδόμηση μιας Ευρώπης που θα έχει την προσοχή της επικεντρωμένη στον πολίτη και στα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζει"·

- η αναγκαιότητα να αναπτυχθεί απ' όλους μια θετική δυναμική και μια ισορροπία στην προσέγγιση του προβλήματος, με στόχο τη σύγκλιση·

- ο πιθανός κίνδυνος της συνέχισης της απόκλισης των συστημάτων με την ανάδειξη από τη μια μεριά και σε κάποιες χώρες του ελαχίστου επιπέδου αποζημίωσης, που θα συμφωνηθεί, σε ανώτατο και από την άλλη, με τη συνέχιση της ανάπτυξης του συστήματος στις χώρες που παρέχουν ήδη υψηλό επίπεδο προστασίας·

- η αναγκαιότητα διασφάλισης της εφαρμογής του προτύπου που θα συμφωνηθεί, μέσα από ένα σύστημα που θα προβλέπει την επιβολή κυρώσεων για όσους δεν συμμορφώνονται με τη συμβιβαστική λύση που έχει βρεθεί, καθώς και με την χρησιμοποίηση ενός ευρωπαϊκού ταμείου, που θα εξυπηρετεί την συμπληρωματικότητα·

- η αναγκαιότητα, τέλος - λόγω των ως άνω δυσκολιών - καθιέρωσης "ενός όσο το δυνατόν επαρκέστερου κοινού επιπέδου αποζημιώσεων, μέσω της καθιέρωσης διαφορετικών βαθμών διαδοχικής ανάπτυξης και διαφορετικών επιπέδων εκκίνησης που θα υφίστανται προοδευτικά ρυθμιστικές διορθώσεις(10)"

2002: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκρίνει ψήφισμα(11) σχετικά με την ως άνω Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής. Με το ψήφισμα αυτό το ΕΚ τοποθετείται θετικά στην πρωτοβουλία της Επιτροπής επισημαίνοντας μεταξύ των άλλων:

- τις σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των σχετικών εθνικών συστημάτων, την έλλειψη νομοθετικών μέτρων σε κοινοτικό επίπεδο στις ειδικές περιπτώσεις των διασυνοριακών θυμάτων και την αναγκαιότητα θέσπισης ελάχιστων συστημάτων κρατικής αποζημίωσης·

- την αναγκαιότητα για σύγκλιση των συστημάτων κρατικής αποζημίωσης και τον καθορισμό ελάχιστων προϋποθέσεων επικουρικής εφαρμογής της ευθύνης του κράτους·

- την αναγκαιότητα για τη δημιουργία ευρωπαϊκού συντονιστικού οργανισμού για τα θύματα και ενδεχομένως ενός ευρωπαϊκού ταμείου αλληλεγγύης για την παροχή των πόρων, με βάση κριτήρια που θα οριστούν από την Επιτροπή·

- την αναγκαιότητα, τέλος, για την πραγματοποίηση εκστρατειών ενημέρωσης των πολιτών σχετικά με το κοινοτικό σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων.

2002: Η Επιτροπή καταθέτει την υπό συζήτηση πρόταση οδηγίας, για την αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων.

1.3.2. Η αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων "αποτελεί παράλληλο μέτρο με τα διάφορα μέτρα που λαμβάνονται για την προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις και για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας". Το μέτρο αυτό ανταποκρίνεται, συνεπώς, στις επιταγές της Συνθήκης για την εγκαθίδρυση στην Ένωση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Οι ως άνω επιταγές της Συνθήκης αποτελούν και το γενικό πλαίσιο που προσδιορίζει την αναγκαιότητα κοινοτικής παρέμβασης στην αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος.

2. Η πρόταση οδηγίας

2.1. Η πρόταση αναμένεται να συμβάλλει στην υλοποίηση των στόχων της Συνθήκης για:

- την εγκαθίδρυση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους και

- την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων στο εσωτερικό της Ένωσης.

2.1.1. Στα προηγούμενα πλαίσια η πρόταση αποτελεί συνέχεια της σχετικής Πράσινης Βίβλου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε και στοχεύει γενικά, στο να εξασφαλίσει σε όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σ' όλα τα άτομα που διαμένουν νομίμως σ' αυτήν, ικανοποιητική αποζημίωση σε περίπτωση που πέφτουν θύματα αξιόποινων πράξεων στην επικράτειά της.

2.1.2. Η προσέγγιση του ως άνω γενικού στόχου, σύμφωνα με την πρόταση, επιχειρείται να γίνει με:

- τη διασφάλιση ότι όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ θα προβλέψουν τη δυνατότητα ικανοποιητικής κρατικής αποζημίωσης, με τη δημιουργία ενός ελαχίστου προτύπου, για την κρατική αποζημίωση των θυμάτων αξιόποινων πράξεων·

- τη διασφάλιση ότι οι δυνατότητες κρατικής αποζημίωσης που προσφέρονται πρακτικά στο θύμα αξιόποινης πράξης, δεν επηρεάζονται αρνητικά ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο διαπράχθηκε η εν λόγω πράξη (διασυνοριακές καταστάσεις-υποβολή αίτησης σε μια αρχή, του κράτους μέλους κατοικίας).

2.1.3. Τα πεδίο εφαρμογής της πρότασης δεν καλύπτει τις δυνατότητες του θύματος να επιτύχει αποζημίωση από τον δράστη της αξιόποινης πράξης. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της προτεινόμενης οδηγίας, "η δυνατότητα να εκδοθεί απόφαση περί αποζημίωσης εκ μέρους του δράστη αναλύεται στην απόφαση πλαίσιο για το καθεστώς των θυμάτων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών. Όσον αφορά τη δυνατότητα εκτέλεσης αυτών των αποφάσεων σε διασυνοριακές καταστάσεις, έχουν θεσπιστεί ή ευρίσκονται υπό επεξεργασία ορισμένες πρωτοβουλίες για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στην περίπτωση διασυνοριακών αστικών διαφορών εν γένει, οι οποίες ωφελούν εξίσου τα θύματα αξιόποινων πράξεων"(12).

2.1.4. Σύμφωνα με την υπό συζήτηση πρόταση οδηγίας τα άδικα και καταχρηστικά αποτελέσματα που δημιουργεί το υπάρχον καθεστώς αποζημίωσης θυμάτων αξιόποινων πράξεων δεν συμβιβάζονται με την εγκαθίδρυση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1983 - παρά τη θετική της συμβολή στη θέσπιση συστημάτων κρατικής αποζημίωσης - δεν πέτυχε να εξασφαλίσει την πλήρη κάλυψη όλων των πολιτών της Ένωσης. Τα αποτελέσματά της σε σχέση με το ελάχιστο πρότυπο που αυτή επεδίωκε, δεκαεννέα έτη μετά το άνοιγμα προς υπογραφή αυτής της σύμβασης, δεν είναι αντίστοιχα με τις προσδοκίες των ευρωπαίων πολιτών και γενικότερα όσων νομίμως διαμένουν στην Ένωση. Αυτή η πραγματικότητα προσδιορίζει και την αναγκαιότητα της εν λόγω κοινοτικής παρέμβασης.

2.1.5. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων επιβεβαιώνοντας τη σχέση μεταξύ της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και της κρατικής αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, απεφάνθη(13) ότι "η προστασία των θυμάτων αξιόποινων πράξεων αποτελεί απαραίτητο επιστέγασμα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, που κατοχυρώνεται από τη συνθήκη". Εντούτοις η συγκεκριμένη πρόταση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 94 και 95(14) της συνθήκης. Ο στόχος που επιδιώκει εμπίπτει στο γενικό πεδίο εφαρμογής των διατάξεών της, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, λαμβανομένης ως συνόλου(15). Συνεπώς ως νομική βάση της υπό συζήτηση πρότασης προτείνεται το άρθρο 308(16) της συνθήκης.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΕΟΚΕ αντιλαμβάνεται την υπό συζήτηση πρόταση οδηγίας της Επιτροπής ως το συγκεκριμένο αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης προσπάθειας για την επίλυση ενός σημαντικού προβλήματος· του προβλήματος της χορήγησης κρατικής αποζημίωσης στα θύματα αξιόποινων πράξεων, που έχουν διαπραχθεί στην επικράτειά τους. Την αντιλαμβάνεται, επίσης, ως ιδιαίτερα σημαντική θεσμική συμβολή στη γενικότερη προσπάθεια οικοδόμησης ενός ενιαίου χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Την αντιλαμβάνεται, τέλος, ως ουσιαστική παρέμβαση στον τρόπο αντιμετώπισης των σύγχρονων και υπαρκτών προβλημάτων των ευρωπαίων πολιτών, στα πλαίσια του νέου πεδίου εδαφικής λειτουργίας τους, αλλά και στα πλαίσια του προνοιακού ρόλου και χαρακτήρα που πρέπει να αποκτήσει το σύγχρονο κράτος-μέλος της Ένωσης.

3.2. Η ως άνω αντίληψη της ΕΟΚΕ την οδηγεί στο να τοποθετείται θετικά στην πρόταση οδηγίας και στους στόχους που αυτή υπηρετεί, θεωρώντας ότι το περιεχόμενό της, υπό ορισμένες - σημαντικές όμως προϋποθέσεις - θα συντελέσει:

- στην προώθηση της εγκαθίδρυσης στην Ένωση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους·

- στην προώθηση της ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Ένωσης·

- στην προώθηση της σύγκλισης των σχετικών νομοθεσιών των κρατών μελών και των μηχανισμών επίλυσης διασυνοριακών καταστάσεων, στα πλαίσια της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.

3.3. Στα προηγούμενα πλαίσια συμφωνεί σε γενικές γραμμές με το συγκεκριμένο σχέδιο οδηγίας. Θεωρεί όμως ότι απαιτούνται επεξηγήσεις και σαφέστερες διατυπώσεις σε μερικά από τα άρθρα της.

3.4. Πιο συγκεκριμένα η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η πρόταση οδηγίας διευκρινίζει τα εξής σημαντικά θέματα:

- ορίζει με σαφήνεια τα ωφελούμενα πρόσωπα, (άρθρο 2) προκειμένου να αποφευχθούν τα προβλήματα που εμφανίσθηκαν όταν τα κράτη μέλη κλήθηκαν να αποζημιώσουν υπηκόους άλλων κρατών-μελών (βλέπε σχετική απόφαση του δικαστηρίου και άρθρο 3 παράγραφος 2 του σχεδίου)

- υποχρεώνει τα κράτη μέλη που δεν το έχουν ακόμη πράξει να δημιουργήσουν έναν αντίστοιχο μηχανισμό αποζημίωσης.

- εισάγει έναν μηχανισμό διευκόλυνσης της επικοινωνίας των θυμάτων, που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος, από το κράτος-μέλος το οποίο είναι υπόχρεο για την καταβολή της αποζημίωσης.

3.5. Διαπιστώνει ωστόσο επίσης, ότι η συγκεκριμένη πρόταση Οδηγίας προσφέρει στα κράτη μέλη την δυνατότητα να διαμορφώσουν συστήματα με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ τους. Η διαπίστωση αυτή οδηγεί στην επισήμανση ότι θα πρέπει να σταθμισθούν προσεκτικά, μεταξύ των άλλων:

- Το άρθρο 4, το οποίο ορίζει τις αρχές για τον προσδιορισμό του ύψους της αποζημίωσης: Σύμφωνα με το κείμενο, ενώ στην παράγραφο 1 εισάγεται η αρχή της πλήρους αποζημίωσης, στην συνέχεια, στις παραγράφους 2 και 3, εισάγονται σημαντικές εξαιρέσεις, με συνέπεια το τελικό αποτέλεσμα να μπορεί να αποκλίνει σημαντικά.

- Η πρόβλεψη που υπάρχει σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ αρχής συνδρομής και αποφασίζουσας αρχής: Στον βαθμό που η περιγραφή της συνεργασίας ανάμεσα στις δύο αρχές δεν είναι αρκετά αναλυτική, είναι δυνατόν να δημιουργηθούν προβλήματα στη συνεργασία αυτή, γεγονός που πιθανότατα θα αποθαρρύνει τους πολίτες των κρατών μελών από το να κάνουν χρήση των δικαιωμάτων που προβλέπει το σχέδιο Οδηγίας.

3.5.1. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η δυνατότητα διατήρησης σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ των ρυθμίσεων των κρατών μελών, δεν είναι βέβαιο ότι, τελικά, θα λειτουργήσει θετικά προς την κατεύθυνση της προώθησης της εγκαθίδρυσης στην Ένωση ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους.

4. Ειδικές παρατηρήσεις

4.1. Γενικά, η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η δυνατότητα προσδιορισμού με ακρίβεια του επιδιωκόμενου αποτελέσματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να προωθηθεί η εφαρμογή του μέσα από πολιτικά, διοικητικά και νομικά συστήματα που διαφέρουν ακόμη σημαντικά μεταξύ τους.

4.1.1. Για το σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η Οδηγία θα πρέπει, μεταξύ των άλλων, να εμπεριέχει και τις εξής διαστάσεις:

4.1.1.1. Να προσδιορίζει τις αξιόποινες πράξεις με τρόπο ώστε αυτές να μην περιλαμβάνουν μόνο εκείνες που στρέφονται κατά της ζωής, υγείας ή σωματικής ακεραιότητας, αλλά και αυτές που στρέφονται και κατά της ψυχικής υγείας και ακεραιότητας (άρθρο 2, 1.α).

4.1.1.2. Να προσδιορίζει αναλυτικά τις αρμοδιότητες των αρχών συνδρομής και των αποφασιζουσών αρχών, με ταυτόχρονη απλοποίηση των διαδικασιών συνεργασίας μεταξύ τους, έτσι ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία και να διευκολυνθεί η άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπει η Οδηγία από τους πολίτες των κρατών μελών. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει σχετικά με το εφαρμοστέο σε κάθε περίπτωση δίκαιο και τη σχετική διάκριση μεταξύ δικαίου του τόπου κατοικίας του θύματος και δικαίου του τόπου όπου τελέσθηκε η παράνομη πράξη (άρθρα 16 κι' επόμενα).

4.1.1.3. Να ενισχύει τη δυνατότητα είσπραξης προκαταβολής εκ μέρους του θύματος. Τονίζεται ότι η πρώτη περίοδος μετά την αξιόποινη πράξη είναι συχνά η πλέον επώδυνη για το θύμα και εκείνη κατά την οποία έχει την μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας (άρθρο 5).

4.1.1.4. Να ορίζει τη διαδικασία χορήγησης προκαταβολής με τέτοιο τρόπο ώστε να προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο στη δημιουργία:

- ενός διευρωπαϊκού "συστήματος" με γενική εφαρμογή· και ενιαία κριτήρια προσδιορισμού του ύψους της προκαταβολής·

- ενός συστήματος, την εφαρμογή του οποίου θα αναλάβει δικαστική ή διοικητική αρχή την οποία θα ορίσει κάθε κράτος μέλος·

- ενός συστήματος, τέλος, για το οποίο ενδεχομένως θα μπορεί να διασφαλισθεί, τουλάχιστον εν μέρει, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η μεγάλη απόκλιση στις μετακινήσεις των πολιτών στο εσωτερικό της Ένωσης.

4.1.1.5. Για την περιγραφή της ως άνω διαδικασίας θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η εμπειρία από την επιτυχημένη, περιγραφή της προσωρινής δικαστικής προστασίας κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών (οδηγία 89/665/ΕΟΚ).

4.1.1.6. Καθίσταται σαφές ότι θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να διασφαλίζεται η καταβολή τελικής αποζημίωσης εκ μέρους του κράτους όταν:

- δεν κατέστη δυνατόν να εντοπισθεί ο δράστης παρά τις προσπάθειες και

- εντοπίσθηκε μεν, αλλά δεν έχει επαρκείς πόρους για να αποζημιώσει επαρκώς το θύμα.

4.1.1.6.1. Στις περιπτώσεις θέσπισης ανωτάτου ορίου αποζημίωσης, το ποσό αυτό θα πρέπει να αναπροσαρμόζεται τακτικά, με βάση τις εξελίξεις στο κόστος ζωής.

4.1.1.7. Η λύση που περιγράφεται στα παραπάνω σημεία 4.1.1.3 και 4.1.1.4 επιτρέπει τη διευκρίνιση του στόχου της κρατικής παρέμβασης στον τομέα αυτόν. Μια παρέμβαση, η οποία λαμβάνει χώρα στην αρχή της διαδικασίας, αμέσως μετά την παράνομη πράξη, όταν το θύμα την έχει ιδιαίτερη ανάγκη και στο τέλος της, όταν θα έχει αποδειχθεί οριστικά ότι δεν υπάρχει άλλη πηγή ικανοποιητικής αποζημίωσης του θύματος.

Βρυξέλλες, 26 Φεβρουαρίου 2003.

Ο Πρόεδρος

της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Roger Briesch

(1) Η σύμβαση αυτή, η οποία επικυρώθηκε από δέκα κράτη μέλη και στη συνέχεια υπεγράφη από δύο ακόμη κράτη μέλη, δεν προβλέπει κανένα συγκεκριμένο μέτρο για τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην κρατική αποζημίωση στις διασυνοριακές καταστάσεις.

(2) A 3-13/89 C 256 της 12.9.1989, σ. 32.

(3) EE C 19 της 23.1.1999, σ. 1, σημείο 51(γ).

(4) Συμπεράσματα προεδρίας, σημείο 32.

(5) COM(1999) 349 τελικό.

(6) ΕΕ L 82 της 22.3.2001, σ. 1.

(7) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 44/2001 του Συμβουλίου για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, ΕΕ L 12 της 16.1.2001, σ. 1.

(8) COM(2001) 536 τελικό.

(9) EE C 125 της 27.5.2002.

(10) EE C 125 της 27.5.2002, σημείο 5.2.

(11) A5-0309/2002 τελικό.

(12) Σημείο 3.3 του COM(2002) 562 τελικό.

(13) Υπόθεση 186/87, William Cowan/Trésor public Συλ. [1989] σ. 195.

(14) Άρθρα 94 και 95 της Συνθήκης.

(15) Βλέπε Γνώμη 2/94 του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, της 28ης Μαρτίου 1996.

(16) Συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, άρθρο 308, σ. 163.