[pic] | ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ |

Βρυξέλλες, 8.10.2010

COM(2010) 548 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 2010 ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

SEC(2010) 1163 SEC(2010) 1164 SEC(2010) 1165

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 2010 ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

EΙΣΑΓΩΓΗ

Στην ανακοίνωση του 2006 με τίτλο «Η ανάσχεση της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2010 – και μετέπειτα: Η υποστήριξη των υπηρεσιών οικοσυστήματος με στόχο την ευημερία του ανθρώπου»[1] υπογραμμίστηκε η σημασία της προστασίας της βιοποικιλότητας ως προϋπόθεσης για την αειφόρο ανάπτυξη και καθορίστηκε λεπτομερές πρόγραμμα δράσης για τη βιοποικιλότητα (ΠΔΒ) με σκοπό την επίτευξη του εν λόγω στόχου. Στην ανακοίνωση αυτή επίσης η Επιτροπή δεσμεύτηκε να υποβάλλει τακτικά εκθέσεις στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την πρόοδο που σημειώνεται στην εφαρμογή του προγράμματος δράσης.

Στην ενδιάμεση αξιολόγηση του ΠΔΒ που διενεργήθηκε το 2008[2] εκτίθενται συνοπτικά οι σημαντικότερες πρωτοβουλίες που ανέλαβαν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη από το 2006. Από την αξιολόγηση αυτή προέκυψε ότι η ΕΕ είχε ελάχιστες πιθανότητες να επιτύχει τον στόχο που έθεσε για το 2010 όσον αφορά την ανάσχεση της φθίνουσας πορείας της βιοποικιλότητας.

Από το 2008 μέχρι σήμερα, η βιοποικιλότητα εξακολουθεί να βρίσκεται ψηλά στο πολιτικό θεματολόγιο, τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), όσο και παγκοσμίως. Το 2010 έχει κηρυχθεί Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας. Το θέμα της βιοποικιλότητας θα συζητηθεί για πρώτη φορά σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων τον Σεπτέμβριο, στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, η οποία θα προηγηθεί της 10ης διάσκεψης των μερών της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα (UN CBD), που θα πραγματοποιηθεί στη Nagoya της Ιαπωνίας τον Οκτώβριο.

Τον Ιανουάριο του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση με τίτλο «Επιλογές όσον αφορά το όραμα και τον στόχο της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα μετά το 2010»[3], στην οποία αξιολογούνται τα επιτεύγματα και οι ανεπάρκειες της τρέχουσας πολιτικής. Στα συμπεράσματα του Μαρτίου 2010 το Συμβούλιο Περιβάλλοντος συμφώνησε σε ένα νέο μακροπρόθεσμο όραμα και έναν ενδιάμεσο πρωταρχικό στόχο για τη βιοποικιλότητα στην ΕΕ μετά το 2010. Ο νέος στόχος που δεσμεύει την ΕΕ συνίσταται «στην ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας και της υποβάθμισης των οικοσυστημικών υπηρεσιών στην ΕΕ μέχρι το 2020, και στην αποκατάστασή τους στο βαθμό του εφικτού, με παράλληλη ενίσχυση της συμβολής της ΕΕ στην αποτροπή της απώλειας βιοποικιλότητας παγκοσμίως».

Στη συνέχεια, στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2010, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ επιβεβαίωσαν την προσήλωσή τους στο όραμα και τον στόχο της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα μετά το 2010[4]. Τέλος, η στρατηγική για την Ευρώπη του 2020[5], την οποία επικύρωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου 2010, υπογράμμισε τη σημασία της επίτευξης των στόχων για τη βιοποικιλότητα, ιδίως μέσω της ανάληψης πρωτοβουλίας για την αποδοτική χρησιμοποίηση των πόρων.

Στην παρούσα αξιολόγηση 2010 του ΠΔΒ επισημαίνονται οι βασικές δράσεις που αναλήφθηκαν μετά την ενδιάμεση αξιολόγηση. Εκτίθεται συνοπτικά η πρόοδος που έχει σημειωθεί σε καθέναν από τους τέσσερεις κύριους τομείς πολιτικής, δέκα στόχους και τέσσερα μέτρα υποστήριξης που καθορίζονται στο ΠΔΒ του 2006. Ενώ η παρούσα έκθεση εστιάζεται κυρίως στην πρόοδο που συντελέστηκε σε επίπεδο ΕΕ, τα συνοδευτικά έγγραφα και οι επιμέρους επισκοπήσεις για καθεμία από τις 27 χώρες[6] παρέχουν λεπτομερή εικόνα των εξελίξεων που σημειώθηκαν και σε εθνικό επίπεδο.

Με βάση την πρόοδο που αντικατοπτρίζεται στην παρούσα έκθεση, η Επιτροπή καταστρώνει στρατηγική για τη βιοποικιλότητα μετά το 2010, με σκοπό την επίτευξη του στόχου που έθεσε η ΕΕ για το 2020.

ΤΡΕΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΑΣΕΙΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

Στο σενάριο αναφοράς της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα το 2010, το οποίο δημοσιεύτηκε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EΟΠ) τον Ιούνιο του 2010[7], επισημαίνεται ότι η βιοποικιλότητα στην ΕΕ δέχεται σημαντικές πιέσεις και αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους. Το σενάριο αναφοράς εστιάζεται στην κατάσταση της βιοποικιλότητας σε συνάρτηση με τα μέτρα που έχουν ληφθεί, όπως καταγράφονται στην παρούσα έκθεση.

Από το σενάριο αναφοράς προκύπτει σαφώς ότι ο στόχος της ανάσχεσης της απώλειας βιοποικιλότητας στην Ευρώπη μέχρι το 2010 δεν θα επιτευχθεί. Πέραν τούτου, η κατάσταση των οικοσυστημικών υπηρεσιών στην Ευρώπη κρίνεται είτε μικτή είτε υποβαθμισμένη - δηλαδή τα οικοσυστήματα δεν είναι πλέον ικανά να προσφέρουν τη βέλτιστη ποιότητα και ποσότητα των βασικών υπηρεσιών, όπως επικονίαση των καλλιεργειών, καθαρό αέρα και νερό[8].

Η παγκόσμια κατάσταση είναι ακόμη πιο ανησυχητική, δεδομένου ότι οι πιέσεις που ασκούνται στη βιοποικιλότητα εξακολουθούν να εντείνονται, όπως προκύπτει από το έγγραφο Προοπτικές για τη Βιοποικιλότητα σε Παγκόσμιο Επίπεδο (3η έκδοση) που δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2010[9]. Η διεθνής κοινότητα δεν πέτυχε τον στόχο που τέθηκε στο πλαίσιο της UN CBD, ήτοι τον σημαντικό περιορισμό της απώλειας βιοποικιλότητας ανά τον κόσμο έως το 2010. Η Ευρώπη ευθύνεται επίσης ως ένα βαθμό για την αποτυχία αυτή. Την τελευταία τεσσαρακονταετία, το οικολογικό αποτύπωμα της Ευρώπης, το οποίο συγκρίνει τη ζήτηση από τις ανθρώπινες δραστηριότητες με την οικολογική φέρουσα ικανότητα του πλανήτη, αυξήθηκε κατά 33%[10].

ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΠΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

A. ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 1: Η βιοποικιλότητα στην ΕΕ

Στόχοι

1. Διαφύλαξη των σημαντικότερων ενδιαιτημάτων και ειδών της ΕΕ

Οι οδηγίες για τα πτηνά και για τους οικοτόπους (ενδιαιτήματα) συνιστούν τη νομική βάση του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη συμπλήρωση του δικτύου αυτού, ιδίως όσον αφορά το θαλάσσιο περιβάλλον. Ωστόσο, ο αριθμός των θαλάσσιων περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί είναι ακόμη περιορισμένος, παρόλο που στη Βαλτική Θάλασσα υπερδιπλασιάστηκε.

Το δίκτυο Natura 2000 περιλαμβάνει τώρα γύρω στις 26.000 περιοχές και καλύπτει περίπου το 18% του χερσαίου περιβάλλοντος της ΕΕ. Οι περισσότερες όμως περιοχές κοινοτικής σημασίας δεν έχουν ακόμη χαρακτηριστεί επισήμως από τα κράτη μέλη ως ειδικές ζώνες διατήρησης.

[pic]

Το επίκεντρο των προσπαθειών μετατίθεται όλο και περισσότερο προς το πεδίο της αποτελεσματικής διαχείρισης και αποκατάστασης του δικτύου Natura 2000, ώστε να επιτευχθεί μετρήσιμη βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των ειδών και ενδιαιτημάτων που εγείρουν ανησυχίες στην ΕΕ ως προς το θέμα αυτό.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Περιβαλλοντική εκτίμηση . Το 2009 εκδόθηκαν δύο εκθέσεις της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της οδηγίας για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (οδηγία ΕΠΕ) και της οδηγίας για τη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση (οδηγία ΣΠΕ).

- Βιοποικιλότητα στις εξόχως απόκεντρες περιοχές και στις Υπερπόντιες Χώρες και Εδάφη (ΥΧΕ) . Η Επιτροπή και ορισμένα κράτη μέλη ανέπτυξαν ένα εθελοντικό σύστημα προστασίας της φύσης (BEST) για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές και τις ΥΧΕ, στις οποίες δεν έχει εφαρμογή η σχετική με τη φύση νομοθεσία της ΕΕ, ενώ συγκαταλέγονται μεταξύ των πλουσιότερων από πλευράς βιοποικιλότητας περιοχών του πλανήτη.

2. Διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών στην ύπαιθρο της ΕΕ

Η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) είναι η πολιτική με τις σημαντικότερες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα των αγροτικών περιοχών. Στο πλαίσιο του «διαγνωστικού ελέγχου» της που διενεργήθηκε το 2009, τροποποιήθηκαν τα πρότυπα καλής γεωργικής και περιβαλλοντικής κατάστασης (ΚΓΠΚ) της πολλαπλής συμμόρφωσης.

Ένα από τα μειονεκτήματα όσον αφορά τη βιοποικιλότητα ήταν η κατάργηση της υποχρεωτικής αγρανάπαυσης. Η αγρανάπαυση, η οποία ενσωματώθηκε στην ΚΓΠ το 1988 και κατέστη υποχρεωτική το 1992, υπήρξε ιδιαίτερα επωφελής για την προστασία και την ενίσχυση της βιοποικιλότητας.

Ωστόσο, ο «διαγνωστικός έλεγχος» επέφερε άλλες σημαντικές και ευνοϊκές για τη βιοποικιλότητα αλλαγές, όπως:

- τον χαρακτηρισμό της βιοποικιλότητας ως μιας από τις πέντε νέες προκλήσεις της ΚΓΠ,

- την καθιέρωση νέου προαιρετικού προτύπου ΚΓΠΚ για τη δημιουργία ή/και διατήρηση ενδιαιτημάτων,

- την καθιέρωση νέου υποχρεωτικού προτύπου για τη δημιουργία ζωνών ανάσχεσης κατά μήκος των υδατορρευμάτων,

- την αύξηση της μεταφοράς κονδυλίων από τον πρώτο στον δεύτερο πυλώνα της ΚΓΠ (μέσω της «διαφοροποίησης»), με αποτέλεσμα να διατίθενται επιπλέον χρηματοδοτικοί πόροι για τη βιοποικιλότητα.

Εκδόθηκαν νέες οδηγίες για τις ντόπιες αβελτίωτες φυλές και ποικιλίες κηπευτικών που απειλούνται με γενετική διάβρωση και που είναι φυσικώς προσαρμοσμένες στις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες[11].

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Ενέργεια . Σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τη θέσπιση κριτηρίων αειφορίας για τα υγρά βιοκαύσιμα και την εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές[12], με σκοπό την αποφυγή των αρνητικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα της ΕΕ και του πλανήτη.

- Ύδατα . Από τον Δεκέμβριο του 2009 έως τον Μάρτιο του 2010, τα κράτη μέλη ενέκριναν και υπέβαλαν στην Επιτροπή τα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας πλαισίου για τα ύδατα[13]. Η Επιτροπή διενεργεί τώρα πλήρη αξιολόγηση των σχεδίων αυτών, τα οποία θα πρέπει να έχουν ως στόχο την εκπλήρωση της υποχρέωσης επίτευξης καλής οικολογικής κατάστασης των υδάτων έως το 2015.

- Δάση . Το 2010 η Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο με σκοπό την έναρξη διαλόγου σχετικά με την προσέγγιση που πρέπει να επιλέξει η EΕ για την προστασία των δασών και τη σχετική πληροφόρηση στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής[14].

- Έδαφος . Η ΕΕ δεν κατόρθωσε ακόμη να συμφωνήσει σχετικά με την έκδοση οδηγίας πλαισίου για την προστασία του εδάφους, η οποία αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των κυριοτέρων απειλών για το έδαφος και αναμένεται να έχει καθοριστική επίδραση στην προστασία της βιοποικιλότητας του εδάφους και να συμβάλει συνεπώς στην ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας.

3. Διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον της ΕΕ

Η Επιτροπή πρόκειται να εκδώσει απόφαση σχετικά με κριτήρια και μεθοδολογικά πρότυπα καλής περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλασσίων υδάτων. Πρόκειται για ένα ουσιαστικό βήμα στην πορεία της εφαρμογής της οδηγίας πλαισίου για τη θαλάσσια στρατηγική, μεταξύ των στόχων της οποίας συγκαταλέγεται η διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα ακολουθήσουν κοινή στρατηγική όσον αφορά την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας, η οποία θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τον χειρισμό των δεδομένων και τις δραστηριότητες παρακολούθησης.

Στον τομέα της αλιείας, το 2009 η Επιτροπή εξέδωσε Πράσινη Βίβλο για τη μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ)[15], όπου αναγνωρίζονται οι ανεπάρκειες στην εφαρμογή της πολιτικής αυτής που είχαν ως αποτέλεσμα υπέρβαση της Μέγιστης Βιώσιμης Απόδοσης (ΜΒΑ) όσον αφορά το 88% των αλιευόμενων κοινοτικών ιχθυαποθεμάτων και υπέρβαση των ασφαλών βιολογικών ορίων όσον αφορά το 46%. Κατόπιν τούτου, η αποκατάσταση των ιχθυαποθεμάτων αυτών ενδέχεται να μην είναι δυνατή. Η κατάσταση αυτή προέκυψε παρόλο ότι η προηγούμενη μεταρρύθμιση της ΚΑλΠ, το 2002, είχε εισαγάγει αρκετές θετικές καινοτομίες και ιδίως τη βασιζόμενη στα οικοσυστήματα μακροπρόθεσμη προσέγγιση όσον αφορά τη διαχείριση των αποθεμάτων. Η Πράσινη Βίβλος ήταν το πρώτο βήμα στην πορεία προς την πλήρη μεταρρύθμιση της ΚΑλΠ, η οποία θα ολοκληρωθεί το 2012. Ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο αυτό θα έχει η τήρηση της δέσμευσης που ανέλαβε η ΕΕ στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για την Αειφόρο Ανάπτυξη του Γιοχάνεσμπουργκ το 2002, να επιτευχθεί η συμμόρφωση με τη ΜΒΑ για τα εξαντλημένα αποθέματα μέχρι το 2015.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική (ΟΘΠ) . Η έκθεση προόδου της Επιτροπής επί της ολοκληρωμένης θαλάσσιας πολιτικής της ΕΕ[16] παγίωσε την οδηγία πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική ως τον περιβαλλοντικό πυλώνα της ΟΘΠ. Η οδηγία διαμορφώνει μια βάση για την επιτυχή ανάπτυξη όλων των θαλάσσιων δραστηριοτήτων, αποδίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στις σωρευτικές τους επιπτώσεις.

4. Ενίσχυση της συμβατότητας της περιφερειακής και χωροταξικής ανάπτυξης με τη βιοποικιλότητα στην ΕΕ

Η διαφύλαξη της βιοποικιλότητας καλύπτεται άμεσα και έμμεσα από την πολιτική συνοχής για την προγραμματική περίοδο 2007-2013. Τα κράτη μέλη θα διαθέσουν συνολικά περίπου 2,7 δισ. ευρώ για την «Προαγωγή της βιοποικιλότητας και προστασία της φύσης (συμπεριλαμβανομένου του δικτύου Natura 2000)». Στο πλαίσιο του τουρισμού διατίθενται άλλα 1,1 δισ. ευρώ για την «Προαγωγή των φυσικών πόρων» και 1,4 δισ. ευρώ για την «Προστασία και ανάπτυξη της φυσικής κληρονομιάς» ενώ και τα δύο αυτά θεματικά πεδία περιλαμβάνουν έργα για τη φύση και τη βιοποικιλότητα. Από τον συνδυασμό των ανωτέρω προκύπτει ότι το 1,5% περίπου της συνολικής χρηματοδότησης από την πολιτική συνοχής για την περίοδο 2007-2013 συμβάλλει άμεσα στην άσκηση της σχετικής με τη βιοποικιλότητα πολιτικής.

Στην προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας μπορούν να συμβάλουν επίσης άλλες σημαντικές επενδύσεις, όπως εκείνες που αφορούν την επεξεργασία των λυμάτων και την πρόληψη φυσικών καταστροφών, καθώς και οι επενδύσεις στο πλαίσιο της διασυνοριακής και διαπεριφερειακής συνεργασίας[17], μεταξύ άλλων στις εξόχως απόκεντρες περιοχές.

Όλα τα κράτη μέλη ― πλην δύο ― διέθεσαν χρηματοδοτικούς πόρους για τη φύση και τη βιοποικιλότητα, αν και η αναλογία τους επί των συνολικών χρηματοδοτήσεων διαφέρει από τη μια χώρα στην άλλη. Επτά κράτη μέλη προτίθενται να διαθέσουν ποσοστό μεγαλύτερο του 2% των οικείων χρηματοδοτικών πόρων για κατηγορίες σχετιζόμενες με τη βιοποικιλότητα.

Πέραν τούτου, η Στρατηγική έκθεση 2010[18] κατέδειξε ότι πολλά κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη χρησιμοποίηση των πόρων που προορίζονται για την προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Πράσινες υποδομές . Η Επιτροπή και το Συμβούλιο έδωσαν έμφαση στην ανάπτυξη των πράσινων υποδομών[19] και στις επενδύσεις στις υποδομές αυτές. Η Επιτροπή υποστηρίζει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών ως βάση της στρατηγικής της ΕΕ για τις πράσινες υποδομές που θα χαραχθεί μετά το 2010[20].

5. Ουσιαστική μείωση των επιπτώσεων των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών και ξενικών γονοτύπων στη βιοποικιλότητα της ΕΕ

Η ανακοίνωση του 2008 με τίτλο «Προς τη χάραξη στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα χωροκατακτητικά είδη»[21] αποτέλεσε το έναυσμα για διάλογο μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Τον Ιούνιο του 2009, το Συμβούλιο Περιβάλλοντος ζήτησε να χαραχθεί αποτελεσματική στρατηγική, η οποία θα πρέπει να καλύψει τις υπάρχουσες ελλείψεις σε επίπεδο ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις επιλογές άσκησης πολιτικής. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών ζήτησαν ειδικότερα τη θέσπιση σχετικής νομοθεσίας. Η Επιτροπή ασχολείται τώρα με τη χάραξη στρατηγικής της ΕΕ για τα χωροκατακτητικά είδη.

B. ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 2: Η ΕΕ και η παγκόσμια βιοποικιλότητα

Στόχοι

6. Ουσιαστική ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της διεθνούς διακυβέρνησης από πλευράς βιοποικιλότητας και οικοσυστημικών υπηρεσιών

Μετά την ένατη σύνοδο της διάσκεψης των μερών (CoP) της UN CBD (COP9) το 2008, η Επιτροπή εστίασε τις προσπάθειές της στην τήρηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε σε θέματα που εκτείνονται από τη δασική βιοποικιλότητα και τις προστατευόμενες περιοχές έως τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, καθώς και στην προετοιμασία για τη δέκατη CoP (CoP10) που θα πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2010, ώστε αυτή να στεφθεί με επιτυχία. Τα τρία κεντρικά ζητήματα που είναι εγγεγραμμένα στην ημερήσια διάταξη της CoP10 – επίτευξη συμφωνίας για ένα επικαιροποιημένο και αναθεωρημένο Στρατηγικό Σχέδιο της Σύμβασης για τη χρονική περίοδο 2011-2020, για ένα πρωτόκολλο σχετικά με την πρόσβαση στους γενετικούς πόρους και τη δίκαιη και ισομερή κατανομή των οφελών που προκύπτουν από τη χρήση τους, καθώς και για έναν στόχο όσον αφορά τη χρηματοδότηση της βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο – θα έχουν καθοριστική επίδραση στην ικανότητα της διεθνούς κοινότητας να αντιμετωπίσει την πρόκληση της βιοποικιλότητας.

Παρά τις συνεχείς και εντατικές προσπάθειες της ΕΕ για την ενίσχυση των διεθνών δεσμεύσεων όσον αφορά τη βιοποικιλότητα, δεν έχει επιτευχθεί ο παγκόσμιος στόχος της σημαντικής επιβράδυνσης της απώλειας βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο μέχρι το 2010[22], όπως προκύπτει από τη νέα Έκθεση σχετικά με τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας και από την 3η έκδοση των Προοπτικών της Βιοποικιλότητας σε Παγκόσμιο Επίπεδο (Third Global Biodiversity Outlook - GBO3) που δημοσιεύτηκε το 2010 με τη συμβολή της Παγκόσμιας Εταιρικής Σχέσης για τους Δείκτες Βιοποικιλότητας (Biodiversity Indicators Partnership - BIP) η οποία υποστηρίζεται από την ΕΕ.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- G8 . Τον Απρίλιο του 2009, υπό την ιταλική Προεδρία της ομάδας G8 και χάρη στον ισχυρό ηγετικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα κράτη μέλη της ΕΕ που συμμετέχουν στην ομάδα αυτή, εγκρίθηκε η φιλόδοξη «Χάρτα των Συρακουσών» για τη Βιοποικιλότητα, στην οποία καθορίζονται δράσεις προτεραιότητας σε παγκόσμιο επίπεδο. Με τη δήλωση της συνόδου κορυφής της Λακουίλα τα μέλη της ομάδας G8 δεσμεύτηκαν, μεταξύ άλλων, «να ενισχύσουν και να διευρύνουν τις διεθνείς, περιφερειακές, εθνικές και τοπικές δραστηριότητες για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας».

- Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της ΕΕ σχετικά με την παγκόσμια βιοποικιλότητα . Τον Δεκέμβριο του 2009 εκδόθηκαν συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή βιοποικιλότητα μετά το 2010, όπου επισημαίνεται – μεταξύ άλλων – η σχέση κλιματικής αλλαγής - βιοποικιλότητας και συνιστάται η «ανάπτυξη και χρήση προσεγγίσεων βασισμένων στα οικοσυστήματα για το μετριασμό και την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος».

- Θεματικό πρόγραμμα για το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους (ENRTP) . Το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης 2010 της ΕΕ προβλέπει τη χορήγηση ενός εκατομμυρίου ευρώ στη Γραμματεία της UN CBD ως συμβολή στην εφαρμογή των αποφάσεων της CοP10, καθώς και άλλο ένα εκατομμύριο ευρώ για την εφαρμογή του προγράμματος εργασίας της UN CBD που αφορά τις προστατευόμενες περιοχές, και πιο συγκεκριμένα τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές.

- Το 10 ο ΕΤΑ για τις χώρες ΑΚΕ : Το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης 2010 της ΕΕ προβλέπει τη διάθεση 20 εκατ. ευρώ για τη βελτίωση της μακροπρόθεσμης διατήρησης και αειφόρου χρήσης της βιοποικιλότητας στις περιοχές της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού και για τον περιορισμό της φτώχειας των πληθυσμών γύρω από τις προστατευόμενες περιοχές.

7. Ουσιαστική ενίσχυση της στήριξης της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών από την εξωτερική βοήθεια της ΕΕ

Στην αξιολόγηση του ΠΔΒ που διενεργήθηκε το 2008 αναφέρεται ότι στο διάστημα 2003-2006 η μέση ετήσια εξωτερική βοήθεια των κρατών μελών της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα ανήλθε σε 740 εκατ. ευρώ περίπου, δηλαδή σε ποσοστό 48% του συνόλου της σχετικής με τη βιοποικιλότητα αναπτυξιακής βοήθειας. Η επικαιροποίηση αυτών των αριθμητικών στοιχείων για τη χρονική περίοδο 2007-2009 βρίσκεται σε εξέλιξη. Η Επιτροπή θα επικαιροποιήσει τη συνεισφορά της πριν από την CoP10.

Στον προϋπολογισμό των εξωτερικών δράσεων που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συνολική ανάληψη υποχρεώσεων για σχετικές με τη βιοποικιλότητα δραστηριότητες κατά το διάστημα 2007-2009 ανήλθε σε 325 εκατ. ευρώ περίπου.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Παγκόσμιο Ταμείο για το Περιβάλλον (GEF) . Την άνοιξη του 2010 αποφασίστηκε η αύξηση κατά 34% του συνολικού προϋπολογισμού για την 4η τροφοδότηση του GEF, με αποτέλεσμα την αύξηση κατά 28% των κονδυλίων που διατίθενται για τη βιοποικιλότητα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις επιπλέον προσπάθειες ορισμένων κρατών μελών της ΕΕ.

- Εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων . Από την πρόσφατη επανεξέταση των συστημάτων περιβαλλοντικής εκτίμησης που εφαρμόζουν οι διμερείς και πολυμερείς αναπτυξιακοί οργανισμοί[23], προέκυψε ότι ενώ όλοι οι αναπτυξιακοί οργανισμοί των κρατών μελών της ΕΕ που εξετάστηκαν ελάμβαναν υπόψη μέχρις ενός βαθμού την περιβαλλοντική εκτίμηση στο πλαίσιο των διαδικασιών τους, οι μέθοδοι εφαρμογής που ακολουθούσαν, καθώς και η αυστηρότητα, διέφεραν από κράτος σε κράτος.

- ENRTP . Η ενδιάμεση επανεξέταση του ENRTP κατέδειξε ότι το πρόγραμμα είναι καταλληλότατο για την επίτευξη των στόχων του, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η προστασία της βιοποικιλότητας. Στο σχετικό έγγραφο συνιστάται επίσης να αξιοποιηθούν περισσότερο τα επιτεύγματα που προέκυψαν από το ENRTP στα κύρια γεωγραφικά προγράμματα. Για τη δεύτερη φάση του ENRTP, που θα καλύψει την περίοδο 2011-2013, προτείνεται αύξηση της χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα.

- Επιμόρφωση του προσωπικού της ΕΕ σε θέματα βιοποικιλότητας . Έχει αρχίσει η επιμόρφωση του προσωπικού των αντιπροσωπειών της ΕΕ, καθώς και των κατά χώρα αρμοδίων υπαλλήλων των κεντρικών υπηρεσιών, με σκοπό την εντατικοποίηση των δραστηριοτήτων ευαισθητοποίησης σχετικά με τη βιοποικιλότητα στις τρίτες χώρες.

8. Ουσιαστική μείωση των επιπτώσεων του διεθνούς εμπορίου στην παγκόσμια βιοποικιλότητα και στις οικοσυστημικές υπηρεσίες

Το παράνομο εμπόριο ειδών απειλούμενων με εξαφάνιση ασκεί μεγάλη πίεση στη βιοποικιλότητα. Η ΕΕ διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στο πλαίσιο της Σύμβασης για το διεθνές εμπόριο ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση (CITES) και υποστήριξε τη λήψη σημαντικών αποφάσεων στη 15η συνδιάσκεψη των μερών της Σύμβασης, που πραγματοποιήθηκε στη Doha τον Μάρτιο του 2010. Τα μέρη της Σύμβασης δεν κατόρθωσαν όμως να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τη διατήρηση των θαλάσσιων ειδών, ούτε καν για την χαρακτηριστική περίπτωση του τόνου.

Η ΕΕ εξακολούθησε να συμμετέχει πλήρως στη διαδικασία διαπραγματεύσεων για τη θέσπιση διεθνούς καθεστώτος πρόσβασης στους γενετικούς πόρους και κατανομής των οφελών που προκύπτουν από τη χρήση τους, με προοπτική την έγκρισή του στην CoP10 της UN CBD τον Οκτώβριο του 2010.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Επιβολή της δασικής νομοθεσίας, διακυβέρνηση και εμπόριο (FLEGT) . Τον Νοέμβριο του 2009 επικυρώθηκε η πρώτη αυτοδεσμευτική συμφωνία εταιρικής σχέσης (VPA) με τη Γκάνα. Έχουν αρχίσει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη VPA στο πλαίσιο του FLEGT με τη Μαλαισία, την Ινδονησία, τη Λιβερία και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, ενώ οριστικοποιούνται οι συμφωνίες με το Καμερούν και το Κονγκό-Μπραζαβίλ.

- Παράνομη υλοτομία . Τον Ιούλιο του 2010 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε τον κανονισμό για τη θέσπιση των υποχρεώσεων των φορέων εκμετάλλευσης που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά, ο οποίος αποσκοπεί στην εξάλειψη της παράνομα υλοτομημένης ξυλείας από την αγορά της ΕΕ. Ο κανονισμός αυτός αναμένεται να εκδοθεί στα τέλη 2010.

- Εκτιμήσεις επιπτώσεων στην αειφορία (ΕΕΑ) . Η υλοποίηση των συστάσεων που διατυπώνονται στις ΕΕΑ των εμπορικών συμφωνιών εξακολούθησε να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα.

Γ. ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 3: Βιοποικιλότητα και κλιματική αλλαγή

Στόχος

9. Στήριξη της προσαρμογής της βιοποικιλότητας στην κλιματική αλλαγή

Η ΕΕ συνέχισε να επισημαίνει τις διασυνδέσεις μεταξύ βιοποικιλότητας και κλιματικής αλλαγής και να τις λαμβάνει όλο και περισσότερο υπόψη στη χάραξη πολιτικής. Στα συμπεράσματα του Δεκεμβρίου 2009 και Μαρτίου 2010 το Συμβούλιο αναγνωρίζει ρητά ότι, προκειμένου για την υποβοήθηση των χωρών στην προσαρμογή τους στην κλιματική αλλαγή, η βιοποικιλότητα προσφέρει – συχνά με πολύ χαμηλότερο κόστος – πολλές από τις υπηρεσίες που παρέχουν τα ανθρωπογενή τεχνολογικά μέσα. Η προστασία και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας αποτελούν επομένως, σε ορισμένες περιπτώσεις, έναν οικονομικά συμφέροντα τρόπο μετριασμού της κλιματικής αλλαγής ή προσαρμογής σε αυτή. Στα συμπεράσματα του Δεκεμβρίου 2009, το Συμβούλιο συνιστά την ανάπτυξη και χρήση προσεγγίσεων βασισμένων στα οικοσυστήματα για το μετριασμό και την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Λευκή Βίβλος για την προσαρμογή στην αλλαγή του κλίματος[24] . Στη Λευκή Βίβλο που εκδόθηκε το 2009, υπογραμμίζεται η σημασία της διαφύλαξης και αποκατάστασης της ακεραιότητας των οικοσυστημάτων, καθώς και της ανάπτυξης «πράσινης υποδομής».

- Συμφωνία της Κοπεγχάγης . Σε συνέχεια της συμφωνίας της Κοπεγχάγης που επιτεύχθηκε δυνάμει της σύμβασης πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές (UNFCCC) τον Δεκέμβριο του 2009, και λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη τις διατάξεις σχετικά με την παροχή χρηματοδοτικής βοήθειας από τις βιομηχανικές χώρες, η Επιτροπή εξετάζει τις δυνατότητες αύξησης των παράλληλων οφελών για τη βιοποικιλότητα.

- Μείωση των εκπομπών που οφείλονται στην αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών (REDD) . Με βάση την ανακοίνωση του 2008 με θέμα την αποψίλωση των δασών, η ΕΕ απευθύνει έκκληση για ανάσχεση, το αργότερο έως το 2030, της παγκόσμιας απώλειας δασικών εκτάσεων και για μείωση, έως το 2020, της γενικής αποψίλωσης των τροπικών δασών τουλάχιστον κατά 50% σε σύγκριση με τα σημερινά επίπεδα. Το πρόγραμμα REDD αποτελεί το βασικό μέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου, αναμένεται δε να αποφέρει σημαντικά παράλληλα οφέλη για το κλίμα ή/και τη βιοποικιλότητα. Κεντρικό στόχο της ΕΕ αποτελεί η επίτευξη συμφωνίας για το REDD στη συνδιάσκεψη των μερών της UNFCCC που θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο του 2010 στο Κανκούν.

- Η συμμαχία όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος του πλανήτη, που αποτελεί πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχει βοήθεια, μεταξύ άλλων για τη λήψη μέτρων προσαρμογής στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες καθώς και στις αναπτυσσόμενες μικρές νησιωτικές χώρες. Πολλά έργα επικεντρώνονται σε προσεγγίσεις που βασίζονται στα οικοσυστήματα, όπως η αποκατάσταση υγροτόπων και παράκτιων οικοσυστημάτων.

Δ. ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4: Η γνωστική βάση

Στόχοι

10. Ουσιαστική ενίσχυση της γνωστικής βάσης για τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας, τόσο στην ΕΕ, όσο και παγκοσμίως

Την τελευταία διετία σημειώθηκε σημαντική πρόοδος όσον αφορά τον εμπλουτισμό της γνωστικής βάσης σχετικά με τη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, τόσο στην ΕΕ, όσο και, πιο πρόσφατα, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Σενάριο αναφοράς της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα . Τον Ιούνιο του 2010, ο ΕΟΠ παρουσίασε το σενάριο αναφοράς 2010 της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και συναφείς δείκτες (SEBI) για την κατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών στην ΕΕ και παγκοσμίως.

- Σύστημα πληροφοριών για τη βιοποικιλότητα στην Ευρώπη (BISE) . Τον Ιούνιο του 2010, η Επιτροπή και ο ΕΟΠ εγκαινίασαν το σύστημα BISE. Πρόκειται για την πρώτη δικτυακή πύλη που αποτελεί ενιαίο σημείο καταχώρισης στοιχείων και πληροφοριών για τη βιοποικιλότητα στην ΕΕ.

- Τα προγράμματα πλαίσια και ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας : Στο πλαίσιο καινοτόμων ερευνητικών εργασιών για τη βιοποικιλότητα του εδάφους, των θαλασσών, της ξηράς και των γλυκών υδάτων εμπλουτίστηκαν οι γνώσεις και βελτιώθηκαν η κατανόηση και οι ικανότητες που τροφοδοτούν τη χάραξη πολιτικής και τη διαχείριση .

- IPBES . Σε παγκόσμιο επίπεδο, τον Ιούνιο του 2010 η διεθνής κοινότητα κατέληξε σε συμφωνία σχετικά με τη σύσταση διακυβερνητικής πλατφόρμας επιστήμης-πολιτικής για τη βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες (IPBES), στα ίχνη της επιτυχούς διακυβερνητικής επιτροπής για την κλιματική αλλαγή (IPCC). Η σύσταση της IPBES αποτέλεσε πρωτοβουλία της ΕΕ και προτάθηκε κυρίως από αυτή.

- TEEB . Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του Πότσνταμ, που εγκρίθηκε από την ομάδα G8 το 2007, δρομολογήθηκε η μελέτη «Οικονομική των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας» (TEEB) με σκοπό την οικονομική τεκμηρίωση της προστασίας της βιοποικιλότητας. Η Επιτροπή ήταν εξαρχής ο κεντρικός χρηματοδότης της μελέτης. Μετά το 2008 δημοσιεύτηκαν πολλές επιμέρους εκθέσεις TEEB, και ιδίως η TEEB για τους πολιτικούς ιθύνοντες το 2009 και η TEEB για τις επιχειρήσεις το 2010. Όλες οι εκθέσεις TEEB αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 2010[25].

E. ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΜΕΤΡΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

1. Εξασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης

Το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (και ιδίως ο άξονας 2) εξακολουθεί να αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή κοινοτικής χρηματοδότησης για το δίκτυο Natura 2000 και τη βιοποικιλότητα στην ΕΕ. Επίσης, σημαντικές πηγές κοινοτικής χρηματοδότησης είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αλιείας. Η έλλειψη κοινώς αποδεκτής μεθοδολογίας για τον προσδιορισμό του ύψους της κοινοτικής χρηματοδότησης που αξιοποιείται από τα κράτη μέλη προς όφελος της φύσης και της βιοποικιλότητας εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί, δεδομένου ότι δυσχεραίνει τη συγκέντρωση αξιόπιστων αριθμητικών στοιχείων.

Καλύπτεται μόλις το 20% των συνολικών χρηματοδοτικών αναγκών για τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένου του δικτύου Natura 2000[26]. Το 2004, υπολογίστηκε ότι για τη διαχείριση του Natura 2000 θα απαιτούνται επενδύσεις της τάξης των 6,1 δισ. ευρώ ετησίως για την ΕΕ-25[27]. Μια επικαιροποιημένη εκτίμηση, η οποία βασίζεται σε στοιχεία που παρείχαν τα κράτη μέλη, επιβεβαιώνει σε μεγάλο βαθμό την εκτίμηση του 2004. Κατόπιν τούτου, η ΕΕ ξεκίνησε μαζί με τα κράτη μέλη μια εκτίμηση των οικονομικών και κοινωνικών οφελών, των τρεχουσών δαπανών, καθώς και των πραγματικών αναγκών χρηματοδότησης του Natura 2000. Για το σκοπό αυτό, αναπτύχθηκε κατάλληλο εργαλείο τεχνολογίας πληροφοριών.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα το 2020, διενεργείται εκτίμηση των ευρύτερων σχετικών αναγκών – πέραν του Natura 2000.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Σχέδια διαχείρισης περιοχών του Natura 2000 . Η ανεπαρκής ανάπτυξη τέτοιων μέσων εξακολουθεί να αποτελεί περιορισμό στην εξασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης του δικτύου Natura 2000.

- LIFE+ . Τα ειδικά κονδύλια του LIFE+ για την προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας είναι μικρότερα σε σύγκριση με άλλες χρηματοδοτικές ροές από την ΕΕ, όμως τα 836 εκατ. ευρώ περίπου που θα δαπανηθούν το διάστημα 2007-2013 διατίθενται απευθείας για μέτρα προς όφελος της φύσης και της βιοποικιλότητας.

2. Ενίσχυση της λήψης και εφαρμογής αποφάσεων στην ΕΕ

Η Επιτροπή έχει επισημάνει στο παρελθόν την ελλιπή εφαρμογή ως ένα από τα πιθανά αίτια της αδυναμίας της ΕΕ να επιτύχει τον στόχο της για τη βιοποικιλότητα το 2010. Κατόπιν τούτου, ασχολείται ενεργά με την κάλυψη των βασικότερων ελλείψεων στο πεδίο αυτό.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Περιβαλλοντική νομοθεσία . Το 2008, εκδόθηκε ανακοίνωση για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Κοινότητας[28], της οποίας στόχος ήταν να καταδείξει πώς η εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ μπορούσε να βελτιωθεί με τη βοήθεια ενός συνδυασμού διαφόρων καινοτόμων μέσων.

- Ευρωπαϊκό Δίκτυο Περιβαλλοντικών Αρχών (ENEA) . Το 2009, το ENEA, το οποίο δημιουργήθηκε από την Επιτροπή και απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών που ασχολούνται με τα προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων, συγκρότησε ειδική ομάδα εργασίας για τη βιοποικιλότητα.

- Υποβολή στοιχείων για το ΠΔΒ . Παρόλο που το ΠΔΒ δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα και τα σχετικά στοιχεία υποβάλλονται σε εθελοντική βάση, τα κράτη μέλη κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για να παρέχουν στην Επιτροπή πλήρεις και επικαιροποιημένες πληροφορίες.

3. Σύναψη εταιρικών σχέσεων

Έχει επισημανθεί επανειλημμένως, τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, ότι η σύναψη εταιρικών σχέσεων με κράτη μέλη, άλλους οργανισμούς και ενδιαφερόμενα μέρη αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία της σχετικής με τη βιοποικιλότητα πολιτικής.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Πλατφόρμα της ΕΕ για τις επιχειρήσεις και τη βιοποικιλότητα . Η Επιτροπή δρομολόγησε την πλατφόρμα τον Ιούνιο του 2010 με σκοπό να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να εντοπίζουν τους επιχειρηματικούς κινδύνους και τις ευκαιρίες που συνεπάγεται η βιοποικιλότητα. Το ζητούμενο τώρα είναι να υπάρξουν συνέργειες με ανάλογες πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο.

- Όμιλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) . Το 2010, η Επιτροπή ξεκίνησε ενέργειες για τη σύναψη εταιρικής σχέσης με τον όμιλο ΕΤΕπ, με σκοπό την ανάπτυξη καινοτόμων χρηματοδοτικών μέσων για τη βιοποικιλότητα.

4. Κατάρτιση, ευαισθητοποίηση και συμμετοχή του κοινού

Η ΕΕ συνέχισε τις προσπάθειές της για την ευαισθητοποίηση του κοινού στη σημασία της βιοποικιλότητας και την υποστήριξη της διατήρησης της βιοποικιλότητας.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Ευρωβαρόμετρο . Το 2010 η Επιτροπή διενήργησε δημοσκόπηση με θέμα τη βιοποικιλότητα μέσω του Ευρωβαρομέτρου[29]. Τα δύο τρίτα των πολιτών της ΕΕ ήταν εξοικειωμένοι με τον όρο «βιοποικιλότητα». Ωστόσο, μόνο το 38% γνώριζε τι σημαίνει ο όρος αυτός, ενώ 8 στους 10 ερωτηθέντες αγνοούσαν την ύπαρξη του Natura 2000.

- Εκστρατεία της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα . Τον Ιανουάριο του 2010 ξεκίνησε μεγάλη εκστρατεία[30] με στόχο να πειστεί το κοινό να υποστηρίξει τη δράση για την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας.

- Πράσινη Εβδομάδα . Η Πράσινη Εβδομάδα 2010 ήταν αφιερωμένη αποκλειστικά στη βιοποικιλότητα και είχε ως σκοπό την ευαισθητοποίηση και την εμπλοκή των ενδιαφερομένων.

ΣΤ. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Πέρα από τις σημαντικές εξελίξεις που επισημαίνονται ανωτέρω (σενάριο αναφοράς της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα, BISE), εντάθηκαν οι προσπάθειες στο πεδίο της έρευνας και της παρακολούθησης, ώστε να συμπληρωθούν οι βασικές ελλείψεις στις γνώσεις και τις παραμέτρους όσον αφορά την κατάσταση της βιοποικιλότητας.

Άλλα σημαντικά επιτεύγματα

- Ανάλυση των γνωστικών κενών . Ο ΕΟΠ θα δημοσιεύσει σύντομα σχετική ανάλυση, ιδίως όσον αφορά τους δείκτες για τα οικοσυστήματα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες.

- Biosoil . Το 2009, η ΕΕ ολοκλήρωσε το φερώνυμο έργο επίδειξης με αντικείμενο την παρακολούθηση της βιοποικιλότητας του εδάφους των δασών, το οποίο συγχρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του κανονισμού « Έμφαση στα δάση»[31].

- Απεικονιστής Natura 2000. Το 2010, η ΕΕ εγκαινίασε τον απεικονιστή Natura 2000, ένα διαδραστικό εργαλείο το οποίο παρέχει στο κοινό τη δυνατότητα εντοπισμού των περιοχών Natura 2000 και πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες.

- Παγκόσμια παρακολούθηση του περιβάλλοντος και της ασφάλειας (GMES). Χάρη στην πρωτοβουλία αυτή, της οποίας η λειτουργική φάση θα αρχίσει το 2011, θα λαμβάνονται δεδομένα γεωσκόπησης και παράγωγα προϊόντα δυνάμενα να χρησιμοποιηθούν στην παρακολούθηση του θαλάσσιου και χερσαίου περιβάλλοντος.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Παρόλο που σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην υλοποίηση του ΠΔΒ, δεν επιτεύχθηκε ο γενικός στόχος της ανάσχεσης της απώλειας της βιοποικιλότητας στην ΕΕ έως τα τέλη του 2010, αλλά ούτε και ο παγκόσμιος στόχος.

Αν και ανεπαρκής, είναι σημαντική η πρόοδος που συντελέστηκε την τελευταία διετία όσον αφορά:

- την περαιτέρω επιλογή και αποτελεσματικότερη προστασία των περιοχών Natura 2000·

- τον εμπλουτισμό της γνωστικής βάσης·

- την περαιτέρω διασύνδεση της βιοποικιλότητας με την κλιματική αλλαγή και την προβολή των παράλληλων οφελών που προκύπτουν από την υιοθέτηση ολοκληρωμένων προσεγγίσεων.

Οι διαπιστώσεις της παρούσας έκθεσης επιβεβαιώνουν επίσης τις αδυναμίες που επισημαίνονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις επιλογές για την μετά το 2010 πολιτική[32]. Απαιτείται περαιτέρω πρόοδος όσον αφορά:

- την ενσωμάτωση του σχετικού με τη βιοποικιλότητα προβληματισμού σε άλλες τομεακές πολιτικές·

- τη διάθεση της αναγκαίας χρηματοδότησης·

- την κάλυψη των υφιστάμενων κενών σε στην ασκούμενη πολιτική.

Η Επιτροπή προετοιμάζει το προσεχές πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα. Η παρούσα αξιολόγηση 2010 του ΠΔΒ θα τροφοδοτήσει με τις πολύτιμες διαπιστώσεις της τις εργασίες αυτές. Εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη λήψης μέτρων και εφαρμογής των υφιστάμενων σε πολλαπλά επίπεδα: διεθνές, ενωσιακό, εθνικό και αυτοδιοικητικό. Η προσέγγιση που υιοθετήθηκε στο ΠΔΒ της ΕΕ και συνίσταται στον επιμερισμό της ευθύνης της εφαρμογής μεταξύ όλων των τομέων και στη σύναψη εταιρικών σχέσεων με τα κράτη μέλη, εξακολουθεί να είναι κατάλληλη. Είναι επίσης προφανές ότι, προκειμένου να εξασφαλιστεί η υλοποίηση του στόχου του 2020, τόσο σε ενωσιακό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, χρειάζεται να εξεταστούν οι ελλείψεις που παρατηρήθηκαν στη μέχρι τούδε εφαρμογή του ΠΔΒ, καθώς και η αδυναμία του να διασφαλίσει την επίτευξη του στόχου του 2010 για τη βιοποικιλότητα.

[1] COM(2006) 216.

[2] COM(2008) 864 τελικό.

[3] COM(2010) 4 τελικό.

[4] EUCO 7/10 http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/113591.pdf

[5] COM(2010) 2020.

[6] Web: http://biodiversity.europa.eu/countries_and_networks

[7] http://www.eea.europa.eu/publications/eu-2010-biodiversity-baseline/

[8] http://www.rubicode.net

[9] http://gbo3.cbd.int/

[10] Global Footprint Network 2010.

[11] Οδηγίες 2008/62/ΕΚ και 2009/145/ΕΚ.

[12] Οδηγία 2009/28/ΕΚ.

[13] Οδηγία 2000/60/ΕΚ.

[14] COM(2010) 66 τελικό.

[15] COM(2009)163.

[16] SEC(2009) 1343.

[17] http://www.surf-nature.eu/index.php?id=2

[18] COM(2010) 110 και SEC(2010) 360 τελικό

[19] «Πράσινη υποδομή» είναι ένα διασυνδεδεμένο δίκτυο φυσικών περιοχών, στις οποίες περιλαμβάνονται γεωργικές εκτάσεις, πράσινοι διάδρομοι, υγρότοποι, πάρκα, δρυμοί, αυτόχθονες φυτικές κοινότητες και θαλάσσιες ζώνες που ρυθμίζουν κατά τρόπο φυσικό τις ροές που είναι αποτέλεσμα καταιγίδων, τις θερμοκρασίες, τους κινδύνους πλημμυρών και την ποιότητα του νερού, του ατμοσφαιρικού αέρα και των οικοσυστημάτων.

[20] COM(2010) 4 τελικό.

[21] COM(2008) 789 τελικό.

[22] GBO3.

[23] Environmental Assessment Summary Sheets: Bilateral and Multilateral Development Agencies (Δελτία συνοπτικών περιβαλλοντικών εκτιμήσεων: Διμερείς και πολυμερείς αναπτυξιακοί οργανισμοί), εκπονήθηκε από τον Καναδικό Οργανισμό Διεθνούς Ανάπτυξης για λογαριασμό της ομάδας εργασίας για την περιβαλλοντική και αναπτυξιακή βοήθεια της Επιτροπής Αναπτυξιακής Βοήθειας του ΟΟΣΑ http://www.acdi-cida.gc.ca/acdi-cida/acdi-cida.nsf/en/REN-218131217-PEH

[24] COM(2009) 147 τελικό.

[25] TEEB. www.teebweb.org

[26] TEEB 2009.

[27] COM(2004) 431.

[28] COM(2008) 2876.

[29] Flash Eurobarometer Series No. 290 http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_en.pdf

[30] http://ec.europa.eu/environment/biodiversity/campaign/index.htm

[31] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2152/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Νοεμβρίου 2003, για την παρακολούθηση των δασών και των περιβαλλοντικών αλληλεπιδράσεων στην Κοινότητα (Έμφαση στα δάση).

[32] COM(2010) 4.