ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - 14Η ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΤΑΜΕΙΑ

Γενική σύνθεση

Το 2002 ήταν έτος ολοκλήρωσης του προγραμματισμού, κυρίως του Στόχου 2, αλλά και των κοινοτικών Πρωτοβουλιών. Η εκτέλεση των προγραμμάτων επέτυχε, γενικά, ικανοποιητικό ρυθμό από την άποψη ότι το ποσοστό εκτέλεσης των προγραμμάτων ήταν συγκρίσιμο με αυτό της προηγούμενης περιόδου προγραμματισμού.

Οι πρώτες ενέργειες ενδιάμεσης επισκόπησης ξεκίνησαν στο τέλος του 2002, έτσι ώστε τα αποτελέσματα της αξιολόγησης να είναι διαθέσιμα το δεύτερο εξάμηνο του 2003.

Στις 7 Οκτωβρίου του 2002, η Επιτροπή οργάνωσε υπουργική σύνοδο η οποία έδωσε τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να εξετάσουν τις συγκεκριμένες προτάσεις της Επιτροπής για τη βελτίωση της διαχείρισης των Διαρθρωτικών Ταμείων. Οι προτάσεις αυτές είχαν ως στόχο, αφενός, να ικανοποιήσουν ένα επανειλημμένο αίτημα των κρατών μελών για μεγαλύτερη απλούστευση του τρόπου διαχείρισης των Διαρθρωτικών Ταμείων και, αφετέρου, να μειώσουν την περιπλοκότητα των εθνικών και κοινοτικών διαδικασιών, στην οποία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό η πολύ αργή έναρξη της εφαρμογής των προγραμμάτων.

Όσον αφορά την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999, η τελευταία προθεσμία για την υποβολή της αίτησης τελικής πληρωμής ήταν η 31η Μαρτίου 2003. Εντούτοις, στα τέλη του 2002, είχε ολοκληρωθεί το κλείσιμο ελάχιστων μόνο παρεμβάσεων. Επιπλέον, σε ελάχιστες περιπτώσεις τηρήθηκε και η προθεσμία του Ιουνίου 2002 για την υποβολή των δικαιολογητικών εγγράφων για το κλείσιμο των παρεμβάσεων.

ΕΤΠΑ

Όσον αφορά το Στόχο 1, ο ρυθμός εκτέλεσης των πιστώσεων είναι ικανοποιητικός και απέτρεψε το ενδεχόμενο αυτόματων αποδεσμεύσεων κατ'εφαρμογή του κανόνα ν+2 [1]. Οι ρυθμοί εκτέλεσης παρουσιάζουν, ωστόσο, μεγάλες διακυμάνσεις από περιφέρεια σε περιφέρεια, ακόμη και στο εσωτερικό του ίδιου προγράμματος.

[1] Κατ'εφαρμογήν του άρθρου 32, παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 1260/1999 περί γενικών διατάξεων για τα Διαρθρωτικά Ταμεία, η Επιτροπή αποδεσμεύει αυτομάτως τα ποσά των αναλήψεων υποχρεώσεων που δεν έχουν εκτελεσθεί μετά την παρέλευση του δεύτερου έτους που έπεται του έτους της αναλήψεως υποχρέωσης.

Από την ανάλυση των συμπληρωμάτων προγραμματισμού συνάγεται ότι η συνδρομή του ΕΤΠΑ θα διατεθεί κατά το ένα τρίτο σε έργα στον τομέα της παραγωγικής διαδικασίας και κατά τα δύο τρίτα σε έργα βασικών υποδομών.

Το ποσοστό εκτέλεσης του Στόχου 2 είναι χαμηλότερο από αυτό του Στόχου 1, διότι ο προγραμματισμός του Στόχου 2 ολοκληρώθηκε μόλις το 2002, με την έγκριση των τελευταίων προγραμμάτων και την παραλαβή, από την Επιτροπή, των συμπληρωμάτων προγραμματισμού. Αυτή η παράταση της περιόδου προγραμματισμού οφείλεται κατά κύριο λόγο στη διαδικασία οριοθέτησης των επιλέξιμων περιοχών. Μετά τις πλημμύρες, η Γερμανία και η Αυστρία αναγκάστηκαν να προβούν σε μερική επανεξέταση των προγραμμάτων τους

Πρέπει να επισημάνουμε ότι η κατανομή των συνδρομών ανάμεσα στην παραγωγική διαδικασία (2/3 της συνδρομής) και στις βασικές υποδομές (1/3 της συνδρομής) είναι ακριβώς αντίστροφη με αυτή του Στόχου 1.

ΕΓΤΠΕ

Τα προγράμματα του Στόχου 1 του ΕΓΤΠΕ παρουσιάζουν γενικά ικανοποιητικό ρυθμό εκτέλεσης (19,1%), έστω και αν το ποσοστό είναι ελαφρώς χαμηλότερο από το μέσο όρο των Διαρθρωτικών Ταμείων. Εντούτοις, για τέσσερα προγράμματα (NL, UK, IRL) υπάρχει κίνδυνος να εφαρμοστούν αυτόματες αποδεσμεύσεις κατ'εφαρμογή του κανόνα ν+2 εξαιτίας του ανεπαρκούς ποσοστού πληρωμών.

Οι ενισχύσεις του ΕΓΤΠΕ [2] στο Στόχο 1 αναλύονται ως εξής: 45,5% για την αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα (επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και εμπορία των γεωργικών προϊόντων, κατά κύριο λόγο), 41% για το περιβάλλον και τη διαχείριση του φυσικού χώρου και 13% για την ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση της αγροτικής οικονομίας.

[2] Τα ποσοστά αυτά περιλαμβάνουν το ΕΓΤΠΕ Προσανατολισμού και Εγγυήσεων. Τα συνοδευτικά μέτρα (πρόωρη συνταξιοδότηση), μειονεκτικές περιοχές, γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα, αναδάσωση) του Στόχου 1 χρηματοδοτούνται από το Τμήμα Εγγυήσεων.

EKT

Στο πλαίσιο του Στόχου 2, το ΕΚΤ εστιάζεται στη στήριξη της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση. Τα μέτρα κατανέμονται, ωστόσο, και στους πέντε προβλεπόμενους από τον κανονισμό του ΕΚΤ τομείς δράσης. Τα βασικότερα μέτρα, εντούτοις, αφορούν την προώθηση της επανένταξης των ανέργων και των αέργων στην αγορά εργασίας.

Ο ρυθμός υλοποίησης των μέτρων είναι γενικά ικανοποιητικός, και επέτρεψε να καλυφθούν οι αρχικές καθυστερήσεις κατά την έγκριση των προγραμμάτων. Με δύο εξαιρέσεις, δεν θα χρειαστεί να πραγματοποιηθεί καμία αυτόματη αποδέσμευση ποσών.

Κατά τις ετήσιες συνεδριάσεις, πολλά κράτη μέλη εξέτασαν διεξοδικά τους τρόπους σύνδεσης των προγραμμάτων του Κοινωνικού Ταμείου με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση και τα εθνικά σχέδια δράσης για την κοινωνική ένταξη.

ΧΜΠΑ

Το 2002 ήταν έτος μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), η οποία εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 20 Δεκεμβρίου 2002. Οι Στόχοι της ΚΑΠ επανεξετάστηκαν και αναπροσανατολίστηκαν με κατεύθυνση την αειφόρο εκμετάλλευση των ζωντανών υδρόβιων πόρων, βάσει δεόντως εμπεριστατωμένων επιστημονικών γνωμοδοτήσεων και της αρχής της πρόληψης κατά τη διαχείριση των πόρων της αλιείας, αφενός, και προς τη βιώσιμη υδατοκαλλιέργεια, αφετέρου. Η διαχείριση της αλιείας μπορεί πλέον να εξασφαλίσει καλύτερα τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του τομέα μέσω της αειφόρου εκμετάλλευσης των πόρων.

Τα νέα μέτρα τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2003. Αντικαθιστούν τους βασικούς κανόνες της ΚΑΠ από το 1993 και τροποποιούν ουσιαστικά τον κανονισμό για τις διαρθρωτικές δράσεις στον τομέα της αλιείας που προβλέπονται από το Χρηματοδοτικό Μέσο Προσανατολισμού της Αλιείας (ΧΜΠΑ) [3].

[3] Κανονισμός (CE) αριθ. 2369/2002 της 20ής Δεκεμβρίου 2002, που τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2792/1999.

Στις βασικές τροποποιήσεις που επέφερε η μεταρρύθμιση περιλαμβάνεται η ενίσχυση για την ανανέωση των αλιευτικών σκαφών και για τη μόνιμη μεταφορά κοινοτικών πλοίων προς τρίτες χώρες, η οποία όμως δεν θα χορηγείται από το 2005 και μετά. Η ενίσχυση για τον εκσυγχρονισμό των αλιευτικών πλοίων θα είναι δυνατό να χορηγείται μόνο σε πλοία ηλικίας τουλάχιστον πέντε ετών· αποσκοπεί στη βελτίωση της ασφάλειας, της ποιότητας των προϊόντων και των συνθηκών εργασίας, στην υιοθέτηση περισσότερο επιλεκτικών τεχνικών αλιείας ή τον εξοπλισμό των πλοίων με το σύστημα ελέγχου VMS. Δεν θα είναι δυνατό να αυξήσει την αλιευτική ικανότητα του πλοίου.

Η μεταρρύθμιση προβλέπει επίσης αναπροσαρμογή των όρων των ενισχύσεων των κρατών μελών στους αλιείς και στους πλοιοκτήτες, οι οποίοι οφείλουν να διακόπτουν προσωρινά την αλιευτική τους δραστηριότητα. Η ενίσχυση στην επαγγελματική μεταστροφή των αλιέων διευρύνεται και με τη διαφοροποίηση προς άλλες δραστηριότητες, ενώ παράλληλα τους επιτρέπεται να συνεχίσουν την αλιεία με καθεστώς μερικής απασχόλησης.

Κοινοτικές πρωτοβουλίες

Τα 15 από τα 18 προγράμματα που εκκρεμούσαν για έγκριση, επί συνόλου 72 προγραμμάτων INTERREG, εγκρίθηκαν κατά τη διάρκεια του 2002. Οι εγκρίσεις αυτές επέτρεψαν να ξεκινήσει στην πράξη η διαπεριφερειακή συνεργασία με την προκήρυξη της πρώτης πρόσκλησης υποβολής σχεδίων έργου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρέπει επίσης να επισημανθεί η έγκριση του προγράμματος INTERACT που έχει στόχο να καταστήσει αποτελεσματικότερη την εκτέλεση της πρωτοβουλίας INTERREG.

Το 2002 εγκρίθηκαν επίσης όλα τα προγράμματα της κοινοτικής πρωτοβουλίας LEADER+ η επιτροπή παρακολούθησης της οποίας συνεδρίασε για πρώτη φορά το Νοέμβριο.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας URBAN, πρέπει να επισημανθεί η έγκριση του προγράμματος URBACT που έχει στόχο να διευκολύνει την ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών μεταξύ πόλεων που συμμετείχαν στην προηγούμενη μορφή της πρωτοβουλίας URBAN.

14η Ετήσια Έκθεση για την εφαρμογη των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά τη διάρκεια του 2002

1. Απολογισμός

1.1. Στόχος 1

ΕΤΠΑ

Το 2002 ήταν έτος εφαρμογής, για πρώτη φορά, του επονομαζόμενου κανόνα «ν+2». Ο κανόνας αυτός υποχρεώνει την Επιτροπή να αποδεσμεύει αυτομάτως τα μη εκτελεσθέντα ποσά αναλήψεων υποχρεώσεων μετά την παρέλευση του δεύτερου έτους που έπεται του έτους της ανάληψης υποχρέωσης. Συνολικά, ο ρυθμός εκτέλεσης είναι ικανοποιητικός και επέτρεψε να αποφευχθούν οι εν λόγω αυτόματες αποδεσμεύσεις. Κατά μέσο όρο, στα τέλη του 2002, το ποσοστό εκτέλεσης των πληρωμών ανερχόταν στο 21,5% του συνόλου της αποφασισθείσας συνδρομής. Ανά κράτος μέλος, τα ποσοστά εκτέλεσης κυμαίνονται από 7% στις Κάτω Χώρες μέχρι 36% στην Ιρλανδία, αλλά για τα μισά κράτη μέλη η διαφορά κυμαίνεται μεταξύ 22% και 27%.

Εντούτοις, οι ρυθμοί εκτέλεσης παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των περιφερειών, μεταξύ των προγραμμάτων ή και στο εσωτερικό του ίδιου προγράμματος. Η εφαρμογή των μέτρων που αποσκοπούν στη δημιουργία υποδομών είναι γενικά ικανοποιητική, ενώ για τα μέτρα που απαιτείται η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα ο ρυθμός είναι πιο αργός. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στο οικονομικό κλίμα του 2002.

Σύμφωνα με τις ληφθείσες ετήσιες εκθέσεις, οι ρυθμοί εκτέλεσης (διάθεση των κεφαλαίων σε έργα και πληρωμές στα έργα) παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις. Ορισμένες περιφέρειες έχουν ήδη καταβάλει στα έργα τα 2/3 των διαθεσίμων κεφαλαίων (B, SF, SV) και ο ρυθμός των πληρωμών είναι σταθερός.

Οι τροποποιήσεις ΕΕΠ είναι σχετικά περιορισμένες. Οι περισσότερες από αυτές είναι αποτέλεσμα της έγκρισης από το Συμβούλιο, στις 28 Ιουνίου 2001, της τροποποίησης των κανονισμών (ΕΚ)1260/99 (γενικός κανονισμός για τα Διαρθρωτικά Ταμεία), (ΕΚ)1257/99 (αγροτική ανάπτυξη) και (ΕΚ)2792/99 (αλιεία) που επιτρέπει τη διάθεση υψηλότερων ποσών στις άκρως απομακρυσμένες περιφέρειες.

Από την ανάλυση των συμπερασμάτων προγραμματισμού συνάγεται ότι οι ενισχύσεις του ΕΤΠΑ κατανέμονται κατά το 1/3 στις παραγωγικές δραστηριότητες και κατά τα 2/3 στις βασικές υποδομές. Οι «υποδομές μεταφορών» κατέχουν την πρώτη θέση στη δεύτερη κατηγορία, λαμβάνοντας το 31% του συνόλου των ενισχύσεων. Ακολουθούν οι ενισχύσεις στις ΜΜΕ και τη βιοτεχνία (16%), στο περιβάλλον (υδατικοί πόροι, απόβλητα ...) με 13%. Ο τεράστιος τομέας της Ε&Α, των τηλεπικοινωνιών και της κοινωνίας της πληροφορίας απορροφά των 12% των ενισχύσεων του ΕΤΠΑ [4], ενώ ο τομέας των κοινωνικών υποδομών και της δημόσιας υγείας λαμβάνει το 6%.

[4] Οι ενισχύσεις αυτές εντάσσονται στο πρώτο σκέλος της στρατηγικής της Λισσαβώνας (στήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία που να βασίζεται στη γνώση, ιδίως μέσω επενδύσεων στις τεχνολογίες της πληροφόρησης και επικοινωνίας, στην Ε&ΤΑ). Το ποσοστό των συνολικών ενισχύσεων του ΕΤΠΑ που διατίθεται σε αυτούς τους τομείς πρέπει να καθορίζεται μ ε βάση το γεγονός ότι η επεξεργασία των περισσότερων συμπληρωμάτων προγραμματισμού πραγματοποιήθηκε πριν από τον καθορισμό της στρατηγικής της Λισσαβώνας (Μάρτιος 2000).

Στο σύνολο των κρατών μελών. πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες ενέργειες ενδιάμεσης αξιολόγησης. Στις περισσότερο προηγμένες περιφέρειες, έχουν ήδη συναφθεί οι συμβάσεις με τους αξιολογητές.

ΕΓΤΠΕ

Ο ρυθμός εκτέλεσης είναι σημαντικά ικανοποιητικός, έστω και αν είναι ελαφρά χαμηλότερος από το μέσο όρο των Διαρθρωτικών Ταμείων. Το συνολικό μέσο ποσοστό πληρωμών σε σχέση με το σύνολο των ενισχύσεων ανερχόταν στο 19,1% στο τέλος του 2002, έναντι 21,8% για το σύνολο των Διαρθρωτικών Ταμείων. Ανά κράτος μέλος, το ποσοστό εκτέλεσης κυμαίνεται από 7,8% (Κάτω Χώρες) έως 29,2% (Αυστρία).

Στη Γερμανία, τα προγράμματα επηρεάστηκαν από τις πλημμύρες, εφόσον το ποσοστό εκτέλεσης του 25% είναι ένα από τα υψηλότερα.

Για τέσσερα προγράμματα (Φλέβολαντ, (Κάτω Χώρες), Highlands and Islands (Ηνωμένο Βασίλειο), Παραμεθόρια, Μεσόγεια και Δυτική Περιφέρεια (Ιρλανδία), Νότια και Ανατολική Περιφέρεια (Ιρλανδία) δεν δικαιολογήθηκαν επαρκείς πληρωμές και υπάρχει κίνδυνος, κατ'εφαρμογήν του κανόνα «ν+2», να αποδεσμευθεί το αντίστοιχο ποσό της ανάληψης υποχρέωσης. Όσον αφορά τα δύο τελευταία προγράμματα, οι ιρλανδικές αρχές υπέβαλαν αίτηση εξαίρεσης από αυτό τον κανόνα για λόγους «ανωτέρας βίας» που αποδίδονται στις επιπτώσεις της νόσου του αφθώδους πυρετού. Η αίτηση αυτή εξετάζεται από την Επιτροπή.

Τα συμπληρώματα προγραμματισμού δείχνουν ότι οι πληρωμές του ΕΓΤΠΕ [5] κατανέμονται με τον ακόλουθο τρόπο: 45,5% για την αναδιάρθρωση του γεωργικού τομέα (επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, μεταποίηση και εμπορία των γεωργικών προϊόντων), 41% για το περιβάλλον και τη διαχείριση του φυσικού χώρου και 13% για την ανάπτυξη και διαφοροποίηση της αγροτικής οικονομίας.

[5] Τα ποσοστά αυτά περιλαμβάνουν το ΕΓΤΠΕ Προσανατολισμού και Εγγυήσεων. Τα συνοδευτικά μέτρα (πρόωρη συνταξιοδότηση), μειονεκτικές περιοχές, γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα, αναδάσωση) του Στόχου 1 χρηματοδοτούνται από το Τμήμα Εγγυήσεων.

Οι ενέργειες ενδιάμεσης αξιολόγησης έχουν ξεκινήσει και τα αποτελέσματα αναμένονται εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.

ΧΜΠΑ

Το συνολικό ποσοστό εκτέλεσης είναι ικανοποιητικό, εφόσον τοποθετείται στο μέσο όρο των Ταμείων. Εντούτοις, μια κατά χώρα ανάλυση παρουσιάζει ορισμένες διαφορές. Ο ικανοποιητικός συνολικός ρυθμός οφείλεται στην ταχεία εκτέλεση του προγράμματος του ΧΜΠΑ στην Ισπανία (οι πραγματοποιηθείσες πληρωμές ανήλθαν στο 26% των αναλήψεων υποχρεώσεων), ποσοστό που αντιπροσωπεύει από μόνο του το 60% των παρεμβάσεων που έχουν αποφασιστεί. Σε οκτώ κράτη μέλη, το ποσοστό είναι χαμηλό, εφόσον κυμαίνεται μεταξύ 7% και 10%.

Με βάση τα συμπληρώματα προγραμματισμού, διαπιστώνεται ότι η ανανέωση του αλιευτικού στόλου, ο εκσυγχρονισμός και η κατασκευή νέων πλοίων απορροφούν το 22% των ενισχύσεων του ΧΜΠΑ, ενώ η υδατοκαλλιέργεια λαμβάνει το 10% των ενισχύσεων και η κατηγορία «μεταποίηση και προώθηση των προϊόντων της αλιείας» το 15%.

ΕΚΤ

Συνολικά, ο ρυθμός εκτέλεσης των προγραμμάτων είναι ικανοποιητικός, εφόσον οι πληρωμές αντιπροσωπεύουν το 24% του συνόλου των διαθεσίμων πιστώσεων, δηλαδή ποσοστό ανώτερο από το μέσο όρο των Ταμείων. Ωστόσο, εμφανίζονται ορισμένες καθυστερήσεις, ιδίως στις Κάτω Χώρες (ποσοστό πληρωμών: 7%).

Η εισαγωγή νέων τομέων παρέμβασης για το ΕΚΤ (παραδείγματος χάρη: δια βίου μαθητεία, δυνατότητα προσαρμογής) θα μπορούσε να εξηγήσει, τουλάχιστον εν μέρει ορισμένες διαπιστωθείσες καθυστερήσεις, διότι οι τομείς αυτοί απαιτούν προετοιμασία μεγαλύτερης διάρκειας από τους συνήθεις τομείς παρέμβασης του ΕΚΤ. Διαπιστώνεται επίσης ότι τα μέτρα που αφορούν την ισότητα των ευκαιριών παρουσιάζουν ποσοστό εκτέλεσης κατώτερο του μέσου όρου.

Βάσει των συμπληρωμάτων προγραμματισμού, συνάγεται ότι οι ενισχύσεις του ΕΚΤ κατανέμονται με σχετικά ισορροπημένο τρόπο ανάμεσα στην πολιτική για την αγορά εργασίας (29%), την κατάρτιση (26%) και στην ικανότητα προσαρμογής των εργαζομένων (21%).

1.2. Στόχος 2

Το μέσο ποσοστό εκτέλεσης των προγραμμάτων του Στόχου 2 είναι κατώτερο από αυτόν του Στόχου 1, διότι η περίοδος προγραμματισμού τους ήταν μακρύτερη από των άλλων προγραμμάτων, ιδίως λόγω της διαδικασίας οριοθέτησης των επιλέξιμων περιοχών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα προγράμματα εγκρίθηκαν μόλις στο τέλος του 2001 ή στις αρχές του 2002 και τα συμπληρώματα προγραμματισμού οριστικοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2002. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το γεγονός ότι το ποσοστό πληρωμών σε σχέση με τις διαθέσιμες πιστώσεις είναι ελαφρώς κατώτερο του 14%. Τα κράτη μέλη για τα οποία ελήφθη απόφαση έγκρισης προγράμματος στα τέλη του 2000 παρουσιάζουν σαφώς τα υψηλότερα ποσοστά εκτέλεσης (Σουηδία και Φινλανδία: 22%· Δανία: 17%). Πρέπει, εντούτοις, να επισημάνουμε ότι η Ισπανία έχει το υψηλότερο ποσοστό εκτέλεσης (26%) και ότι η Γερμανία παρουσιάζει ποσοστό εκτέλεσης ισοδύναμο με αυτό της Δανίας, αν και τα προγράμματά της εγκρίθηκαν με καθυστέρηση.

ΕΤΠΑ

Τα κράτη μέλη που είχαν ολοκληρώσει τον προγραμματισμό τους το 2001 παρουσιάζουν ικανοποιητικούς ρυθμούς εκτέλεσης: ποσοστό μέχρι 60% των προϋπολογισμών των παρεμβάσεων έχουν ήδη διατεθεί σε έργα. Όσον αφορά τα άλλα κράτη, ο ρυθμός προόδου είναι σταθερός, έτσι ώστε να μπορέσουν να καλύψουν σταδιακά την αρχική καθυστέρηση.

Ορισμένες χώρες αντιμετώπισαν ειδικές δυσκολίες. Η Γερμανία και η Αυστρία αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν εν μέρει τον προγραμματισμό τους για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες των πλημμυρών του θέρους (περιλαμβανομένων μέτρων πρόληψης των πλημμυρών). Τα ιταλικά προγράμματα άρχισαν να εφαρμόζονται με πολύ μεγάλή καθυστέρηση, διότι η διαδικασία οριοθέτησης των επιλέξιμων περιοχών δημιούργησε πολλές δυσκολίες.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το αρνητικό οικονομικό κλίμα δυσχέρανε την εκτέλεση μέτρων που προβλέπουν ιδιωτική συγχρηματοδότηση.

Πρέπει να επισημανθεί ότι τα συμπληρώματα προγραμματισμού παρουσιάζουν κατανομή των ενισχύσεων ανά τομέα παρέμβασης κατά 2/3 για τις παραγωγικές δραστηριότητες και κατά 1/3 για τις βασικές υποδομές, αναλογία αντίστροφη με αυτή του Στόχου 1. Τα μέτρα υπέρ των ΜΜΕ και της βιοτεχνίας λαμβάνουν το 36% των ενισχύσεων του ΕΤΠΑ, ενώ ο τομέας της Ε&Α, των τηλεπικοινωνιών και της κοινωνίας της πληροφορίας απορροφά το 15%. Οι δύο άλλοι τομείς που λαμβάνουν σημαντικό μέρος των συνδρομών του ΕΤΠΑ είναι ο τουρισμός (9,5%) και το περιβάλλον (6,4%).

Η προετοιμασία της ενδιάμεσης αξιολόγησης συνεχιζόταν σε όλα τα κράτη μέλη στο τέλος του 2002.

ΕΚΤ

Ο ρυθμός εκτέλεσης είναι συνολικά ελαφρά χαμηλότερος από το ρυθμό εκτέλεσης του ΕΤΠΑ.

Οι συνδρομές του ΕΚΤ διατίθενται κατά κύριο λόγο για τη στήριξη ενεργειών υπέρ της ικανότητας προσαρμογής του εργατικού δυναμικού (33% των ενισχύσεων) και της επαγγελματικής κατάρτισης (27% των ενισχύσεων).

Επίσης, έχουν αρχίσει οι πρώτες ενέργειες ενδιάμεσης αξιολόγησης των προγραμμάτων ΕΚΤ.

ΕΓΤΠΕ

Εκτός των περιφερειών του Στόχου 1, οι δραστηριότητες για την αγροτική ανάπτυξη συγχρηματοδοτούνται από το τμήμα Εγγυήσεων και περιλαμβάνονται στα 20 ΕΕΠ του Στόχου 2 στη Γαλλία.

1.3. Στόχος 3

Το χαρακτηριστικό στοιχείο του προγραμματισμού του Στόχου 3 είναι ότι τα περισσότερα μέτρα εστιάζονται στη στήριξη της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση, αν και με διαφορετικές προτεραιότητες μεταξύ των κρατών μελών, ανάλογα με τον προσδιορισμό των αναγκών τους. Ταυτόχρονα, τα μέτρα επεκτείνονται και στους πέντε τομείς πολιτικής του κανονισμού του ΕΚΤ.

Στα σημαντικότερα μέτρα περιλαμβάνονται αυτά που προωθούν την επανένταξη των ανέργων και των αέργων στην αγορά εργασίας. Ενώ τα μέτρα αυτά λειτουργούν μέσω δραστηριοτήτων κατάρτισης και ενεργοποίησης, οι δραστηριότητες αυτές δεν εστιάζονται αποκλειστικά στην ένταξη. Τα περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζουν ενέργειες κατάρτισης για ειδικές ομάδες ατόμων, δια βίου κατάρτισης και εκσυγχρονισμού των δημοσίων υπηρεσιών απασχόλησης. Οι άλλες δραστηριότητες που υλοποιούνται σε διάφορα κράτη μέλη αφορούν θέματα ισότητας των δύο φύλλων, κοινωνικού αποκλεισμού και υγείας.

Η εφαρμογή αυτών των μέτρων είναι γενικά ικανοποιητική και, σε πολλά κράτη μέλη, υπάρχει πρόοδος ως προς την κάλυψη των καθυστερήσεων κατά την αρχική έγκριση των προγραμμάτων, οι οποίες επισημάνθηκαν κατά τα προηγούμενα δύο έτη.

Εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές ως προς την ταχύτητα υλοποίησης στα κράτη μέλη. Παραδείγματος χάρη, για μέτρα για την κατάρτιση παρουσίασαν δυσκολίες εφαρμογής στην Ιταλία και τα μέτρα επανένταξης στις Κάτω Χώρες παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά απορροφητικότητας. Στην Αυστρία, το πρόγραμμα δια βίου κατάρτισης είναι το μόνο που παρουσιάζει καθυστερήσεις. Οι δραστηριότητες για την ισότητα των φύλων αντιμετωπίζουν προβλήματα εφαρμογής στα περισσότερα κράτη μέλη, όπου εφαρμόζονται. Είναι προφανές ότι τα προγράμματα που παρουσιάζουν καθυστέρηση κατά την εφαρμογή τους είναι αυτά που απαιτούν την εντατικότερη προετοιμασία ή τα οποία εστιάζονται περισσότερο σε ειδικούς στόχους, όπως το πρόγραμμα υγείας στην Ελλάδα ή το πρόγραμμα εναλλαγής απασχόλησης στη Σουηδία.

Ο βαθμός προόδου φαίνεται και από την εκτίμηση ότι στα περισσότερα κράτη μέλη δεν θα είναι απαραίτητη η αποδέσμευση κεφαλαίων κατ'εφαρμογήν του κανόνα ν+2. Υπάρχουν δύο εξαιρέσεις, η Δανία, όπου θα υπάρξει αποδέσμευση μικρού ποσού, και οι Κάτω Χώρες. Τα προγράμματα στις Κάτω Χώρες παρουσίασαν σοβαρή καθυστέρηση λόγω προβλημάτων με παρατυπίες κατά τα προηγούμενα έτη και το 2002 ήταν το πρώτο έτος πλήρους εφαρμογής, με αποτέλεσμα η απορρόφηση των κεφαλαίων να υπολείπεται σημαντικά του προγραμματισμού. Είναι, συνεπώς, πιθανό να πραγματοποιηθούν και άλλες αποδεσμεύσεις βάσει του κανόνα ν+2. Σε άλλα κράτη μέλη, έχουν πραγματοποιηθεί μεταφορές κεφαλαίων μεταξύ προγραμμάτων, έτσι ώστε να εξομαλυνθούν οι διαφορές στα ποσοστά απορρόφησης.

Τα περισσότερα κράτη μέλη πραγματοποίησαν τις ετήσιες συνεδριάσεις τους το 2002 κατά τις οποίες εξετάστηκαν διάφορα θέματα. Σε πολλά κράτη μέλη, συζητήθηκαν η συνοχή μεταξύ των προγραμμάτων του ΕΚΤ και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Ένταξη. Στις συνεδριάσεις αυτές εντοπίστηκαν επίσης προβλήματα και αδυναμίες εφαρμογής των προγραμμάτων και, κατά συνέπεια, τέθηκαν σε εφαρμογή μέτρα για την αντιμετώπισή τους και για την εξεύρεση λύσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη μεταφορά κεφαλαίων μεταξύ προγραμμάτων, ή τροποποιήσεις των συμπληρωμάτων προγραμματισμού ή την υποβολή προτάσεων για τροποποιήσεις των Ενιαίων Εγγράφων Προγραμματισμού.

Όμως, το κλείσιμο των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1999 αποτελεί σημαντική πηγή ανησυχίας για όλα τα κράτη μέλη. Σε 12 από τα 15 κράτη μέλη δεν υποβλήθηκαν αιτήσεις κλεισίματος ή δεν ελήφθησαν μέχρι το τέλος του έτους τα τελικά έγγραφα, παρά το γεγονός ότι η τελική ημερομηνία υποβολής ήταν η 31η Μαρτίου 2003. Από τις υπόλοιπες τρεις χώρες, μόνο η Ελλάδα πραγματοποίησε ήδη σημαντική πρόοδο σε δύο μόνο από τα 24 προγράμματα που εκκρεμούσαν για κλείσιμο στο τέλος του έτους. Στη Γερμανία και την Ισπανία, υποβλήθηκε μικρός αριθμός αιτήσεων.

1.4. ΧΜΠΑ εκτός του Στόχου 1

Η Επιτροπή πραγματοποίησε την ανάληψη των πιστώσεων της τρίτης δόσης για τα έντεκα προγράμματα των περιφερειών εκτός του Στόχου 1, που αντιστοιχεί σε 168,9 εκατ. EUR. Επίσης, πραγματοποιήθηκε η ανάληψη της πρώτης δόσης ποσού 4,6 εκατ. EUR του ολλανδικού προγράμματος από μεταφερθείσες πιστώσεις του 2001.

Βάσει των συμπληρωμάτων προγραμματισμού, διαπιστώνεται ότι η ανανέωση του αλιευτικού στόλου, ο εκσυγχρονισμός και η κατασκευή νέων υποδομών απορροφούν το 24% των ενισχύσεων του ΧΜΠΑ, ενώ η υδατοκαλλιέργεια λαμβάνει το 7% των ενισχύσεων και η κατηγορία «μεταποίηση και προώθηση των προϊόντων της αλιείας» 23%.

1.5. Κοινοτικές Πρωτοβουλίες

1.5.1. INTERREG

Μετά την έγκριση, στις 8 Απριλίου 2000 [6], των κατευθυντήριων γραμμών της πρωτοβουλίας INTERREG III για την περίοδο 2000-2006 (4,875 εκατ. EUR σε τιμές 1999), τα κράτη μέλη εκλήθησαν να υποβάλουν λεπτομερείς προτάσεις εντός 6 μηνών από τη δημοσίευση της τελικής ανακοίνωσης στην Επίσημη Εφημερίδα [7].

[6] ΕΕ C 143 της 23ης Μαΐου 2000, σ. 6.

[7] JO C 143 της 23ης Μαΐου 2000, σ 6.

Τα περισσότερα από τα 72 προγράμματα που είχαν αρχικά προβλεφθεί είχαν ήδη εγκριθεί το 2000 και το 2001. Το 2002 εγκρίθηκαν επτά ακόμη προγράμματα του σκέλους Α (Ιρλανδία/Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα/Αλβανία, Ελλάδα/ΠΔΓΜ, Ελλάδα/Κύπρος, Μαρόκο/Γιβραλτάρ-ΗΒ, Ιταλία/Αλβανία και Ιταλία/Αδριατική για τη συνεργασία των ιταλικών περιφερειών στην Αδριατική με τις περιφέρειες των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας). Εγκρίθηκαν τέσσερα προγράμματα του σκέλους Β, που αφορούν το χώρο του Ατλαντικού, τη Βορειοδυτική Ευρώπη, το χώρο της Καραϊβικής και το πρόγραμμα της νήσου Ρεϋνιόν/Ινδικου Ωκεανού. Εγκρίθηκαν επίσης τα δύο τελευταία προγράμματα του σκέλους Γ για τη διαπεριφερειακή συνεργασία, τα προγράμματα του Νότου και της Δύσης. Τέλος, εγκρίθηκαν τα δύο προγράμματα βάσει του άρθρου 53 των κατευθύνσεων του Interreg (τα δίκτυα) - το πρόγραμμα ESPON/ORATE (Δικτυακό Παρατηρητήριο της Ευρωπαϊκής Χωροταξίας) και το πρόγραμμα INTERACT. Εκκρεμούσε η έγκριση μόνο τριών προγραμμάτων για το 2003 - του προγράμματος διεθνικής συνεργασίας Archimed, μεταξύ της Ελλάδας και της Ιταλίας και των δύο προγραμμάτων διασυνοριακής συνεργασίας Ελλάδας - Ιταλίας και Ελλάδας - Τουρκίας.

Το σημαντικότερο γεγονός του 2002 ήταν η έγκριση του προγράμματος INTERACT. Για να θεσπιστεί ένα πλαίσιο για τις ενέργειες στήριξης της αποτελεσματικής εκτέλεσης του INTERREG III, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συμφώνησαν να τεθεί σε εφαρμογή αυτό το πρόγραμμα INTERACT (INTERreg - Animation, Coordination, Transfert, Εμψύχωση, Συντονισμός, Μεταφορά ). Με την έγκριση του προγράμματος από τον Επίτροπο κ. Barnier, στις 16 Δεκεμβρίου 2002, η Ένωση απέκτησε ένα νέο μέσο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας των προγραμμάτων INTERREG III. Ενόψει των σημαντικών προκλήσεων που συνδέονται με την εφαρμογή αυτής της κοινοτικής πρωτοβουλίας, το πρόγραμμα INTERACT μπορεί να αποτελέσει επίσης καθοριστικό στοιχείο για την περαιτέρω απλούστευση των διαδικασιών υλοποίησης των προγραμμάτων INTERREG III και ιδίως ενόψει της περιόδου προγραμματισμού μετά το 2006.

Το πρόγραμμα INTERACT υποβλήθηκε από ένα κράτος μέλος - την Αυστρία ως συντονίστρια χώρα - εξ ονόματος όλων των κρατών μελών. Η αυστριακή ομοσπονδιακή κυβέρνηση ορίστηκε, συνεπώς, ως αρχή διαχείρισης και πληρωμής του INTERACT. Το συνολικό κόστος του προγράμματος ανέρχεται σε 35,1 εκατ. EUR, εκ των οποίων τα 25 εκατ. EUR αποτελούν τη συνεισφορά του ΕΤΠΑ

Ένα άλλο σημαντικό γεγονός ήταν η έναρξη της διαπεριφερειακής συνεργασίας, εφόσον είχαν εγκριθεί πλέον όλα τα προγράμματα. Έτσι, στάθηκε δυνατό να προκηρυχθεί η πρώτη πρόσκληση υποβολής σχεδίων έργων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στις 10 Οκτωβρίου 2002. Τα τέσσερα προγράμματα από κοινού λαμβάνουν συνεισφορά του ΕΤΠΑ άνω των 300 εκατ. EUR για τη διαπεριφερειακή συνεργασία (βλέπε http:// www.interreg3c.net).

Ένα τελευταίο σημαντικό στοιχείο ήταν η έγκριση του προγράμματος ESPON/ORATE. Το πρόγραμμα αυτό έχει στόχο να προωθήσει μια εικόνα για την προοπτική της Ευρώπης και τον ποσοτικό προσδιορισμό των τάσεων χωρικής ανάπτυξης της Ευρώπης με τη συμμετοχή των γειτονικών χωρών (μεταξύ των οποίων της Ελβετίας και της Νορβηγίας) καθώς και των υποψήφιων χωρών. Το Λουξεμβούργο ορίστηκε ως αρχή διαχείρισης και πληρωμής αυτού του προγράμματος και η κοινή γραμματεία του έχει εγκατασταθεί στο Λουξεμβούργο. Το συνολικό κόστος του προγράμματος είναι 12 εκατ. EUR, εκ των οποίων η συνεισφορά του ΕΤΠΑ είναι 6 εκατ. EUR.

Εξάλλου, η υλοποίηση των εγκριθέντων προγραμμάτων στην πράξη συνεχίστηκε και εντάθηκε στο πεδίο δράσης. Η Επιτροπή συμμετείχε σε διάφορες επιτροπές παρακολούθησης και εποπτείας, όπως προβλέπουν οι κανονισμοί.

1.5.2. LEADER +

Το LEADER+ έχει στόχο να ενθαρρύνει και να στηρίξει πρότυπες ολοκληρωμένες στρατηγικές για την τοπική ανάπτυξη της υπαίθρου. Στο τέλος του 2002, είχαν εγκριθεί τα 73 προγράμματα LEADER+. Εννέα κράτη μέλη επέλεξαν την εφαρμογή ενός εθνικού προγράμματος. Τα υπόλοιπα έξι κράτη μέλη υπέβαλαν 61 περιφερειακά προγράμματα και τρία από αυτά τα κράτη μέλη υπέβαλαν ένα εθνικό πρόγραμμα εθνικού δικτύου.

Το 2002, η διαδικασία επιλογής των ομάδων τοπικής δράσης (ΟΤΔ) βρισκόταν στο στάδιο της ολοκλήρωσης σε ορισμένα κράτη μέλη. Από τις προβλεπόμενες 938 ΟΤΔ LEADER+ έχουν ήδη επιλεγεί οι 692.

Η πρώτη συνεδρίαση της διευθύνουσας επιτροπής του Leader+ πραγματοποιήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2002. Στη συνεδρίαση προήδρευσε εκπρόσωπος της Επιτροπής και συμμετείχαν οι αντιπρόσωποι των εθνικών διοικήσεων και δικτύων. Εξετάστηκε η πρόοδος που σημειώθηκε στην εφαρμογή της κοινοτικής Πρωτοβουλίας.

Τα θέματα προτεραιότητας που καθόρισε η Επιτροπή στην ανακοίνωση και την έγκριση του Leader + ελήφθησαν υπόψη από τις ΟΤΔ με τον ακόλουθο τρόπο: αποφασίστηκε η καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων και ιδίως η αξιοποίηση των τοπίων (33% του συνόλου των ΟΤΔ), η βελτίωση της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές (24%), η αξιοποίηση των τοπικών προϊόντων (21%) και η χρησιμοποίηση των γνώσεων και των νέων τεχνικών για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών στις αγροτικές περιοχές (10%). Η συνολική κοινοτική συνδρομή που χορηγείται στο LEADER+ κατά την περίοδο 2000-2006 θα ανέλθει σε 2,1 δισεκατ. EUR και θα χρηματοδοτηθεί από το ΕΓΤΠΕ, τμήμα Προσανατολισμού.

Για το 2002, αναλήφθηκε ποσό 356,80 εκατ. EUR και πραγματοποιήθηκαν πληρωμές συνολικού ποσού 74,89 εκατ. EUR.

1.5.3. EQUAL

Το 2002 ήταν έτος καθοριστικής σημασίας για την κοινοτική Πρωτοβουλία EQUAL, εφόσον ξεκίνησε η λειτουργία των αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων στους τρόπους δράσης και αναπτύχθηκε η δυναμική αυτής της Πρωτοβουλίας.

Δεδομένου ότι το στάδιο επιλογής είχε ολοκληρωθεί από τις 15 Νοεμβρίου 2001, οι αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις άρχισαν την υλοποίηση της Δράσης 1 μέχρι τα μέσα του 2002. Κατά την περίοδο αυτή ολοκληρώθηκαν τα εθνικά προγράμματα, αλλά συστάθηκαν και οι διακρατικές εταιρικές σχέσεις με τη συμμετοχή ενός τουλάχιστον ακόμη κράτους μέλους.

Περισσότερες από 1500 αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις EQUAL σε όλη την Ευρώπη άρχισαν την υλοποίηση των προγραμμάτων εργασίας τους, μετά την έγκριση της Δράσης 1. Συμμετέχουν σε αυτές περίπου 13.000 εταίροι συνολικά, ενώ καθοριστική είναι η συμμετοχή των δημόσιων αρχών των οργανισμών επαγγελματικής κατάρτισης και των οργανισμών που ασχολούνται ειδικά με τα προβλήματα των ατόμων που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Εντούτοις, πρέπει επίσης να επισημάνουμε το γεγονός ότι η συμμετοχή των επιχειρήσεων υπερβαίνει το 8%.

Η κατανομή μεταξύ των διαφόρων θεμάτων είναι άνιση, ενώ το πρώτο θέμα του πυλώνα «ικανότητα επαγγελματικής ένταξης» συγκεντρώνει περισσότερο από το ένα τρίτο των έργων. Η γεωγραφική εξάπλωση των αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων είναι μικρότερη από τις προβλέψεις. Οι αρχικές προβλέψεις παρουσίασαν αναλογία 80% - 20% μεταξύ γεωγραφικών αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων και τομεακών αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων. Οι αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις που εστιάζονται σε «ειδικά προβλήματα διακρίσεων» αντιπροσωπεύουν περίπου τα δύο τρίτα των τομεακών αναπτυξιακών εταιρικών σχέσεων. Πρόκειται αναμφίβολα για ένδειξη περαιτέρω ανάπτυξης της λογικής των παρεμβάσεων των Πρωτοβουλιών ADAPT και EMPLOI (ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ και ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ).

Σε διακρατικό επίπεδο, έχουν συναφθεί περίπου 450 συμφωνίες διεθνικής συνεργασίας με μέσο όρο 3 αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις ανά συμφωνία, ενώ η ανώτατη συμμετοχή είναι μέχρι σήμερα με 8 αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις.

Η Πρωτοβουλία EQUAL, τόσο ως προς τους στόχους και ως προς τη διάρθρωσή της, δίνει εξέχουσα σημασία στην αξιοποίηση των καινοτόμων στοιχείων και στη διάδοσή τους. Στο επίπεδο των έργων, μέσω των εταιρικών σχέσεων διεθνικής συνεργασίας, σε περιφερειακό και/ή εθνικό επίπεδο μέσω των εθνικών θεματικών δικτύων και, σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσω των ευρωπαϊκών θεματικών ομάδων έχει στόχο τη συλλογή, την υποβολή στο διάλογο και την αξιολόγηση των πλέον ενθαρρυντικών πρακτικών και διαπιστώσεων που προέρχονται από το πεδίο δράσης καθώς και τη διάδοσή τους και την ενσωμάτωσή τους στις πολιτικές.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχουν συσταθεί 6 ευρωπαϊκές θεματικές ομάδες (για τους τομείς της ικανότητας προς απασχόληση, της επιχειρηματικότητας, της ικανότητας προσαρμογής, της ισότητας των ευκαιριών, των αιτούντων άσυλο, της εταιρικής σχέσης) οι βάσεις των οποίων τέθηκαν στη διάσκεψη της Βαρκελώνης το Μάιο του 2002 (η προώθηση της ένταξης μέσω δικτύων), όπου περίπου 400 άτομα συμμετείχαν ενεργά στις συζητήσεις.

Τέλος, όσον αφορά τη διεύρυνση, πρέπει να επισημανθεί η συμμετοχή της Τσεχικής Δημοκρατίας (16 αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις) και της Ουγγαρίας (5 αναπτυξιακές εταιρικές σχέσεις) ήδη από αυτό το στάδιο των έργων, αλλά και η ενεργός προετοιμασία για τη συμμετοχή των υποψήφιων χωρών στην επόμενη πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την πρωτοβουλία EQUAL. Σε αυτό το πλαίσιο, στη διάσκεψη της Κοπεγχάγης, που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο του 2002 (EQUAL και διεύρυνση), έλαβαν μέρος 150 συμμετέχοντες που αντιπροσώπευαν και τα σημερινά και τα μελλοντικά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να προετοιμάσουν την εφαρμογή της κοινοτικής Πρωτοβουλίας EQUAL σε μια διευρυμένη Ευρώπη.

1.5.4. URBAN

Κατά τη διάρκεια του 2002, η Επιτροπή ενέκρινε το πρόγραμμα URBACT που αποσκοπεί στην ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών ανάμεσα στις πόλεις οι οποίες συμμετείχαν στα προγράμματα URBAN I, URBAN II ή σε κάποιο πρότυπο έργο αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραμμα URBACT παρουσιάστηκε από κοινού από όλα τα κράτη μέλη (πλην του Λουξεμβούργου) και είναι το τελευταίο πρόγραμμα που προβλέπεται για την εφαρμογή της πρωτοβουλίας URBAN II. Κατά τη διάρκεια του 2001 είχαν ήδη εγκριθεί 70 προγράμματα που υλοποιούνται σε πόλεις ή προάστια που αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Κατά την υλοποίηση αυτών των 70 προγραμμάτων τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες από τις κανονιστικές ρυθμίσεις προθεσμίες: όλοι οι αρμόδιοι φορείς ενέκριναν και απέστειλαν στην Επιτροπή το συμπλήρωμα προγραμματισμού και συνέστησαν την επιτροπή παρακολούθησής τους, ενώ για 21 από τα προγράμματα αυτά υποβλήθηκε η ετήσια έκθεση εκτέλεσης εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών.

Το 2002, πραγματοποιήθηκε για όλα τα προγράμματα η πληρωμή της προκαταβολής (7%) και 26 προγράμματα έλαβαν ήδη τις ενδιάμεσες πληρωμές.

Ένας πρώτος απολογισμός των εγκριθέντων προγραμμάτων παρουσιάστηκε με ανακοίνωση της Επιτροπής: «Προγραμματισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων την περίοδο 2000-2006: αρχική αξιολόγηση της Πρωτοβουλίας URBAN» (COM(2002)308 τελικό). Το έγγραφο αυτό αποτέλεσε αντικείμενο διεξοδικού διαλόγου μεταξύ του Επιτρόπου κ. Barnier και 600 δημάρχων και αντιπροσώπων των τοπικών αρχών κατά τη διάσκεψη «Πόλεις και συνοχή» που οργανώθηκε από την Επιτροπή στο Λονδίνο στις 8 και 9 Ιουλίου 2002.

1.6. Καινοτόμες δράσεις και τεχνική βοήθεια

ΕΤΠΑ

Πενήντα περιφέρειες υπέβαλαν αίτηση για περιφερειακό πρόγραμμα καινοτόμων δράσεων το 2002, εκ των οποίων οι 45 κρίθηκαν υψηλής ποιότητας και εγκρίθηκαν για χρηματοδότηση του ΕΤΠΑ στα προγράμματα αυτά προστέθηκαν στα 81 προγράμματα που υποβλήθηκαν με επιτυχή έκβαση το 2001, με αποτέλεσμα μέχρι το τέλος του 2002 να επωφεληθούν οι 126 από τις 156 επιλέξιμες περιφέρειες. Επιπλέον, εγκρίθηκαν τρία ειδικά προγράμματα δικτύου για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ περιφερειών, δηλαδή ένα για κάθε ένα από τα τρία στρατηγικά θέματα που είναι επιλέξιμα στο πλαίσιο των προγραμμάτων: α) έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, β) οι ΤΠ στην υπηρεσία της περιφερειακής ανάπτυξης και γ) περιφερειακή ταυτότητα και βιώσιμη ανάπτυξη.

Η εκτέλεση των πρότυπων έργων στο πλαίσιο του προγράμματος RECITE (47 έργα) και TERRA (15 έργα) συνεχίστηκε και πραγματοποιήθηκε το κλείσιμο 3 έργων του προγράμματος TERRA. Στα τέλη του 2000, είχαν υποβληθεί οι τελικές εκθέσεις όλων των έργων και η αίτηση πληρωμής του τελικού υπολοίπου. Το κλείσιμο των τεσσάρων έργων του προγράμματος RECITE συνεχίστηκε επίσης με ικανοποιητικό ρυθμό.

ΧΜΠΑ

Στις 4 Ιουνίου 2002, βάσει του άρθρου 22 του κανονισμού του Συμβουλίου του 1260/1999, η ΓΔ Αλιείας, προκήρυξε πρόσκληση υποβολής προτάσεων 02/C 132/11 που αφορούν έργα διεθνικής συνεργασίας για καινοτόμες δράσεις στον τομέα της αλιείας. Μετά την ανάλυση και εξέταση των 46 προτάσεων που ελήφθησαν, η ΓΔ ΑΛΙΕΙΑΣ επέλεξε 6 έργα και πραγματοποίησε δέκα δημοσιονομικές και νομικές αναλήψεις υποχρεώσεων για συνολικό ποσό 1.114.858 EUR. Τα βασικά θέματα των έργων είναι οι προσπάθειες διαφοροποίησης των κοινωνικοοικονομικών δραστηριοτήτων των περιοχών που εξαρτώνται από την αλιεία, η αξιοποίηση των προϊόντων της αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, η βελτίωση της εικόνας του τομέα και η επαγγελματική και συνεχής κατάρτιση σε όλα τα επαγγέλματα του τομέα. Οι πρώτες ενδιάμεσες εκθέσεις θα είναι διαθέσιμες εντός του 2003 και οι τελικές εκθέσεις αναμένονται το πρώτο εξάμηνο του 2004.

Το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας εκτελέστηκε σύμφωνα με τις προβλέψεις το 2002 και έλαβε ποσό 934.811 EUR ( βλέπε πίνακα στο παράρτημα 3).

ΕΚΤ

Καινοτόμα μέτρα και τεχνική βοήθεια βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού ΕΚΤ.

Στην επίσημη εφημερίδα της 31ης Οκτωβρίου 2001 [8] δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής προτάσεων με αντικείμενο «Στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης και καινοτομία». Ο στόχος αυτής της πρόσκλησης είναι η ενίσχυση καινοτόμων δράσεων για την ανάπτυξη στρατηγικών τοπικής απασχόλησης, έτσι ώστε να στηριχθεί η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση σε τοπικό επίπεδο. Μεταξύ των καλυπτόμενων από την πρόσκληση υποβολής προσφορών τομέων περιλαμβάνονται:

[8] ΕΕ C 306 της 31.10.2001.

- η ανάπτυξη εταιρικών σχέσεων σε τοπικό επίπεδο·

- η ανάπτυξη και εφαρμογή των τοπικών στρατηγικών απασχόλησης·

- η παρακολούθηση, συγκριτική αξιολόγηση και αξιολόγηση·

- η ανταλλαγή και διάδοση πληροφοριών και η οργάνωση δικτύων.

Οι αιτήσεις πρέπει να αποσκοπούν στην εφαρμογή των προτεραιοτήτων του Εθνικού (ή περιφερειακού) Σχεδίου Δράσης (ΕΣΔ) για την απασχόληση σε μια συγκεκριμένη περιοχή, με τη μορφή τοπικών στρατηγικών απασχόλησης. Η πρόταση μπορεί να είναι δύο τύπων:

- να αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας ενιαίας στρατηγικής σύμφωνης με το υφιστάμενο ή εθνικό ΕΣΔ·

- να αφορά ένα συνεκτικό σύνολο επιμέρους στρατηγικών για επιμέρους περιοχές μιας χώρας.

Κάθε πρόταση που αποσκοπεί στην ανάπτυξη και εφαρμογή είτε μιας ενιαίας εδαφικής στρατηγικής σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο (τύπος 1) ή ένα σύνολο τοπικών στρατηγικών (τύπος 2) πρέπει να περιέχει ορισμένα κοινά στοιχεία, έτσι ώστε να διασφαλίζεται σχετική συνοχή της προσέγγισης σε όλες τις στρατηγικές, που θα συμβάλει στον εντοπισμό και τη σύγκριση ορθών πρακτικών και συμπερασμάτων για τα κεντρικά προγράμματα του ΕΚΤ και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Απασχόλησης. Στα κοινά στοιχεία περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:

- Κάθε στρατηγική απασχόλησης πρέπει να αναπτύσσεται, να τελειοποιείται και να εφαρμόζεται μέσω ειδικής εταιρικής σχέσης, στην οποία συμμετέχουν αντιπρόσωποι από όσο το δυνατό περισσότερους φορείς.

- Βασική ανάλυση της τοπικής απασχόλησης: κάθε στρατηγική τοπικής απασχόλησης πρέπει να βασίζεται σε ανάλυση ή διάγνωση της κατάστασης της τοπικής αγοράς εργασίας και της απασχόλησης. Αυτό θα αποτελέσει τη βάση για τη μέτρηση και αξιολόγηση της προόδου.

- Η ενδεχόμενη στρατηγική ή στρατηγικές πρέπει να αφορούν και τους τέσσερις πυλώνες της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση.

- Το ζήτημα της ισότητας των φύλλων και των ίσων ευκαιριών πρέπει να ενσωματώνεται σε όλα τα στάδια της στρατηγικής για την τοπική απασχόληση, περιλαμβανομένης της βασικής ανάλυσης και της διάγνωσης των αναγκών της περιοχής.

- Συνδέσεις με άλλες πηγές κοινοτικής και εθνικής χρηματοδότησης και με άλλα κοινοτικά προγράμματα. Η στρατηγική κοινοτικής απασχόλησης πρέπει να λειτουργεί ως γενικό πλαίσιο για όλες τις δραστηριότητες απασχόλησης στην περιοχή.

Το 2002, διατέθηκε συνολικός προϋπολογισμός 34,06 εκατ. EUR σε έργα που χρηματοδοτήθηκαν βάσει αυτής της πρόσκλησης. Η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί δράσεις με ανώτατο ποσοστό 75% του συνολικού επιλέξιμου κόστους, με κατώτατο ποσό συγχρηματοδότησης 300.000 EUR και ανώτατο ποσό 3 εκατ. EUR σε περίοδο δύο ετών.

Τον Οκτώβριο του 2002, υπεγράφησαν 44 συμφωνίες χορήγησης μη επιστρεπτέων ενισχύσεων για αιτήσεις που εγκρίθηκαν από τον πρώτο κύκλο αιτήσεων, ενώ η υλοποίηση των έργων άρχισε μεταξύ της 1ης Νοεμβρίου και της 31ης Νοεμβρίου του 2002.

Στην Δεύτερη Ετήσια Έκθεση για την εφαρμογή καινοτόμων μέτρων βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου [9], η Επιτροπή ανήγγειλε «καινοτόμες προσεγγίσεις για τη διαχείριση της αλλαγής» ως γενικό θέμα για το υπόλοιπο μέρος της τρέχουσας περιόδου προγραμματισμού. Στο πλαίσιο αυτού του θέματος, εντοπίστηκαν δύο ειδικές συνιστώσες για καινοτόμες δράσεις:

[9] Παρουσιάστηκε στον ιστότοπο της επιτροπής του ΕΚΤ στις 17 Δεκεμβρίου 2000: http://europa.eu.int/comm/ employment_social/esf2000/documents/report_2002_en.pdf

- η διαχείριση της δημογραφικής αλλαγής

- η διαχείριση της αναδιάρθρωσης

ΕΓΤΠΕ

Το 2002, πραγματοποιήθηκαν αναλήψεις υποχρεώσεων για συνολικό ποσό 1,13 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο της τεχνικής βοήθειας.

1.7. Συμπληρωματικότητα με άλλα μέσα

α) Ταμείο Συνοχής

Η χορηγούμενη από το Ταμείο Συνοχής συνδρομή επιτρέπει τη χρηματοδότηση έργων υποδομών μεταφορών που συμβάλλουν στη δημιουργία των διευρωπαϊκών δικτύων καθώς και έργων στον τομέα του περιβάλλοντος που επιτρέπουν στις χρηματοδοτούμενες χώρες να προωθήσουν τους στόχους οι οποίοι προβλέπονται από την περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Ταμείο Συνοχής παρέχει στα δικαιούχα κράτη μέλη τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν σημαντικές δημόσιες επενδύσεις σε αυτούς τους δύο τομείς κοινού ενδιαφέροντος, τηρώντας ταυτόχρονα τους προβλεπόμενους από τα προγράμματα σύγκλισης στόχους για τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, τα οποία εκπονήθηκαν με τη δημιουργία της οικονομικής και νομισματικής ένωσης.

Το βασικό μέσο συντονισμού μεταξύ των παρεμβάσεων του Ταμείου Συνοχής και των Διαρθρωτικών Ταμείων είναι το Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΣΠΑ). Η υποβολή από τα κράτη μέλη στην Επιτροπή ενός ΣΠΑ αποτελεί τη λογική συνέπεια του νέου νομοθετικού πλαισίου που διέπει τις ενέργειες του Ταμείου Συνοχής. Πράγματι, ο κανονισμός 1265/99 προβλέπει ότι «τα κράτη μέλη παρέχουν επίσης τα αποτελέσματα της αξιολόγησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία και εγγυώνται τη συμμόρφωσή τους με μια γενική στρατηγική στον τομέα του περιβάλλοντος ή των μεταφορών σε εδαφικό ή τομεακό επίπεδο».

Επιπλέον, οι διατάξεις του «Οδηγού του Ταμείου Συνοχής 2000-2006», που διανεμήθηκε στις εθνικές διοικήσεις των τεσσάρων δικαιούχων κρατών μελών, προβλέπουν ιδίως ότι «αυτή η στρατηγική πρέπει να οριστεί και να διατυπωθεί σε ένα έγγραφο κατευθύνσεων που θα αποτελεί το «πλαίσιο αναφοράς» των παρεμβάσεων του Ταμείου Συνοχής». Αυτό το πλαίσιο αναφοράς, που πρέπει να καθοριστεί στο καταλληλότερο επίπεδο, πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: τον καθορισμό των μακροπρόθεσμων στόχων· την αναφορά των επιμέρους έργων·τον προσδιορισμό των ενδιάμεσων στόχων που θα πρέπει να επιτευχθούν το 2006· τον προσδιορισμό των έργων που πρέπει να υλοποιηθούν για την επίτευξη αυτών των στόχων· για κάθε έργο, μια πρώτη αναφορά του επενδυτικού κόστους και ένας πρώτος ενδεικτικός σχεδιασμός των πηγών χρηματοδότησης».

Τα τέσσερα κράτη μέλη που είναι δικαιούχοι του Ταμείου Συνοχής υπέβαλαν τα ΣΠΑ για τους τομείς του περιβάλλοντος και των μεταφορών στο τέλος του 2000. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα εν λόγω στρατηγικά πλαίσια αναφοράς αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των προγραμμάτων που εγκρίθηκαν βάσει των κοινοτικών Ταμείων για την περίοδο 2000-2006, γεγονός που ενισχύει τον συντονισμό ανάμεσα στις παρεμβάσεις του Ταμείου Συνοχής και τις παρεμβάσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων.

Τέλος, κατά τη διάρκεια του 2002, πραγματοποιήθηκαν δύο ενημερωτικές συνεδριάσεις με τα κράτη μέλη, σε συντονισμό με τις συνεδριάσεις της επιτροπής ΕΑΑΠ (επιτροπή των Διαρθρωτικών Ταμείων), γεγονός που επιτρέπει να αυξηθεί ακόμη περισσότερο η συνοχή ανάμεσα αυτά τα χρηματοδοτικά μέσα..

β) Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (ΕΤΑΕ)

Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας συνεργασίας που υπέγραψε η Επιτροπή με την ΕΤΕπ με αντικείμενο την κοινοτική διαρθρωτική δράση κατά την περίοδο 2000-2006, έχει τεθεί σε εφαρμογή ένας μηχανισμός επαφών μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και της ΕΤΕπ. Ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί με ικανοποιητικό τρόπο και συνοδεύεται με ειδικές συμβάσεις συντονισμού στον τομέα των μεγάλων έργων μεταφορών (Ισπανία και Ελλάδα). Αυτές οι δύο χώρες επέκτειναν τη συνεργασία τους με την τράπεζα στους τομείς των ΠΠΠ και της συμμετοχή της Τράπεζας στην παρακολούθηση των έργων των ΔΕΔ.

Επιπλέον, με βάση τα συμπεράσματα της συνεδρίασης υψηλού επιπέδου της 26ης Μαρτίου 2002, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στη βελτίωση και την περαιτέρω επεξεργασία των στατιστικών της Τράπεζας σχετικά με την περιφερειακή επίπτωση των έργων. Η επεξεργασία βάσει των περιφερειακών δεικτών θα συμβάλει στην καλύτερη αξιολόγηση της περιφερειακής επίπτωσης των παρεμβάσεων της Τράπεζας.

Το 2002 εντάθηκε η συνεργασία ανάμεσα στην Τράπεζα και τις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες. Δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στα έργα, τη συγχρηματοδότησή τους, την αξιολόγησή τους και τη συνεργασία στον τομέα των ΠΠΠ.

Κατ'εφαρμογή της σύμβασης πλαισίου μεταξύ της Επιτροπής (ΓΔ Περιφερειακής Πολιτικής) και της ΕΤΕπ για την περίοδο 2000-2006 σχετικά με την αξιολόγηση από την τράπεζα ορισμένων μεγάλων έργων που υποβλήθηκαν για χρηματοδότηση των Διαρθρωτικών Ταμείων από τα δικαιούχα κράτη, διενεργήθηκαν το 2002 37 εργασίες ταχείας αξιολόγησης (17 για το ΕΤΠΑ, 20 ΤΣ και 2 ISPA) και 2 εργασίες διεξοδικής αξιολόγησης.

Όσον αφορά τις προτεραιότητες συνεργασίας, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στα μεγάλα έργα μεταφορών, στην πρωτοβουλία i2i και στα καινοτόμα χρηματοοικονομικά προϊόντα, δηλαδή το επιχειρηματικό κεφάλαιο και τα συνολικά δάνεια, στο πλαίσιο της πρώτης προτεραιότητας που είναι η αποτελεσματική στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης.

Τέθηκε σε εφαρμογή ένας νέος τρόπος συγχρηματοδότησης. Ο τρόπος αυτός αφορά τη συγχρηματοδότηση από την Τράπεζα των περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων. Η εν λόγω συγχρηματοδότηση που εφαρμόστηκε στην Ιταλία στέφθηκε με μεγάλη επιτυχία.

Όσον αφορά τη δραστηριότητα της Τράπεζας το 2002, αυτή διέθεσε ποσό 33,4 δισεκατ. EUR σε έργα στο εσωτερικό της Ένωσης, έναντι 31,2 δισεκατ. EUR το 2001. Στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες, η Τράπεζα χρηματοδότησε με 3,6 δισεκατ. EUR, έναντι 2,7 δισεκατ. EUR το 2001, επενδύσεις που συμβάλλουν στην κάλυψη των βασικών αναγκών ενόψει της διεύρυνσης. Η στήριξη που παρέχει η Τράπεζα στις μειονεκτικές περιοχές ανέρχεται σε 12,5 δισεκατ. EUR υπό μορφή ατομικών δανείων, έναντι 14,5 δισεκατ. EUR το 2001. Η επίπτωση των συνολικών δανείων στις μειονεκτικές περιφέρειες εκτιμάται σε περίπου 60%.

Τα κυριότερα δικαιούχα κράτη των δανείων της ΕΤΕπ είναι η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία.

Στο εσωτερικό του ομίλου της ΕΤΕπ, το ΕΤΑΕ είναι πλέον αποκλειστικά αρμόδιο για όλες τις πράξεις εγγυήσεων των ΜΜΕ και επιχειρηματικού κεφαλαίου (κοινοτικοί πόροι και πόροι ΕΤΕπ/ΕΤΑΕ).

Στους τομείς παρέμβασής του, το ΕΤΑΕ συμμετείχε το 2002 σε 68 πράξεις, εκ των οποίων οι 36 σε επιχειρηματικό κεφάλαιο για συνολική συμμετοχή 471,5 εκατ. EUR. Το σύνολο των παρεμβάσεων που υπεγράφησαν το 2002 αφορά ποσό 1,707 δισεκατ. ευρώ.

Οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης, της έρευνας και ιδίως της βιοτεχνολογίας, επεκτείνονται επίσης και στις υποψήφιες για προσχώρηση χώρες.

Βάσει των συμπερασμάτων των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Νίκαιας και της Στοκχόλμης, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην κοινωνία της γνώσης.

Η Επιτροπή μεριμνά έτσι ώστε οι παρεμβάσεις υπέρ της περιφερειακής ανάπτυξης να εντάσσονται στο σύνολο των παρεμβάσεων.

Τέλος, μια πρωτοβουλία για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και του ΕΤΑΕ αναφορικά με τις ενισχυόμενες περιφέρειες έλαβε συγκεκριμένη μορφή με συμφωνία παροχής βοήθειας και συμβουλών από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων στις περιφέρειες που θα υποβάλουν σχετική αίτηση.

γ) Διευρωπαϊκά Δίκτυα Ενέργειας και Μεταφορών

Ο συντονισμός μεταξύ του προϋπολογισμού των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών και Ενέργειας (ΔΕΔ) και των Διαρθρωτικών Ταμείων, και ιδίως των πόρων του ΕΤΠΑ είναι σημαντικός για τις περιοχές των Στόχων 1 και 2 και για τις χώρες της συνοχής, διότι αυτά τα κοινοτικά χρηματοδοτικά μέσα λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη σύνδεσης των κεντρικών περιφερειών της Κοινότητας με τις κοινοτικές περιφέρειες που πλήττονται από διαρθρωτικά προβλήματα και λόγω του νησιωτικού, του μεσόγειου ή περιφερειακού χαρακτήρα τους.

Ενώ το κονδύλιο του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ χρηματοδοτεί έργα ΔΕΔ κοινού ενδιαφέροντος στους τομείς και των μεταφορών και της ενέργειας, το Ταμείο Συνοχής χρηματοδοτεί ειδικά τις υποδομές μεταφορών και το ΕΤΠΑ χρηματοδοτεί και υποδομές μεταφορών και υποδομές ενέργειας. Το άρθρο 2 του κανονισμού για το Περιφερειακό Ταμείο (ΕΚ αριθ. 1783/99) προβλέπει ότι, για την επίτευξη του Στόχου 1, το Ταμείο συνεισφέρει στη χρηματοδότηση επενδύσεων σε υποδομές που συμβάλλουν στη δημιουργία και την ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων. Ως προς αυτό, η Κοινότητα ενθαρρύνει επίσης τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα παρέχοντας, μεταξύ άλλων, υψηλότερο ποσοστό παρέμβασης στις περιπτώσεις που η ενίσχυσή της έχει διαφορετική μορφή από αυτή της μη επιστρεπτέας ενίσχυσης.

Ο κανονισμός για τα ΔΕΔ δεν επιτρέπει τη χρηματοδότηση του ίδιου σταδίου ενός έργου και από τον προϋπολογισμό των ΔΕΔ και από άλλες κοινοτικές πηγές, αλλά , σε ορισμένες περιπτώσεις, μελέτες σκοπιμότητας που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό των ΔΕΔ είναι δυνατό να χρηματοδοτούνται και από το ΕΤΠΑ και την ΕΤΕπ για την (μερική) χρηματοδότηση ιδίως των έργων κατασκευής της επένδυσης. Συχνά, στον τομέα των μεταφορών, το ΕΤΠΑ χρηματοδοτεί έργα που αποσκοπούν στην παροχή πρόσβασης στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών, τα μέρη του οποίου χρηματοδοτούνται από το κονδύλιο του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ και/ή από το Ταμείο Συνοχής.

Ο δημοσιονομικός κανονισμός των ΔΕΔ (ΕΚ αριθ. 2236/95) τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ αριθ. 1655/99) για να προβλεφθεί ο μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός μέσω ενδεικτικών πολυετών προγραμμάτων για κοινοτική χρηματοδότηση (ΠΕΠ) και για την ενθάρρυνση της δημιουργίας εταιρικών σχέσεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα, μαζί με τη χρησιμοποίηση ενός μικρού ποσού από το κονδύλιο του προϋπολογισμού (1-2%) για τη χρηματοδότηση έργων τα οποία χρειάζονται επιχειρηματικό κεφάλαιο.

Η πρόταση ΠΕΠ 2001-2006 που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2001, προβλέπει συνολικό ποσό 2,8 δισεκατ. EUR περίπου για 11 έργα προτεραιότητας (έργα του Έσσεν), το έργο Συστήματα Παγκόσμιας Δορυφορικής Πλοήγησης ("Galileo") και τέσσερις ομάδες έργων «κοινού ενδιαφέροντος».

Το 2002, διατέθηκε συνολικό ποσό 563,4 εκατ. EUR πιστώσεων υποχρεώσεων σε έργα ΔΕΔ-Μεταφορών στο πλαίσιο του ΠΕΠ, του έργου Galileo και έργων κοινού ενδιαφέροντος εκτός του ΠΕΠ. Επιπλέον, ποσό 7,0 εκατ. EUR μεταφέρθηκε στη χρηματοδοτική διευκόλυνση επιχειρηματικού κεφαλαίου για τη χρηματοδότηση έργων ΔΕΔ-Μεταφορών στο πλαίσιο των ΠΠΠ.

Όσον αφορά την κατανομή της ενίσχυσης για το 2002 ανά τρόπο μεταφορών, το μεγαλύτερο μέρος των κοινοτικών δαπανών για τον τομέα των μεταφορών από τον προϋπολογισμό για τα ΔΕΔ-Μεταφορών εστιάστηκε σε έργα σιδηροδρομικών μεταφορών (περίπου 47%) και ακολουθούν το Galileo (30 %) και οι οδικές υποδομές (4 %).

1.8. Κλείσιμο των προηγούμενων περιόδων προγραμματισμού

Η κανονιστική προθεσμία για το κλείσιμο του συνόλου των παρεμβάσεων της περιόδου προγραμματισμού 1994-1999 είναι η 31η Μαρτίου 2003. Καταρχήν, σε αυτή την ημερομηνία, τα ποσά που αντιστοιχούν στις παρεμβάσεις για τις οποίες δεν έχει υποβληθεί σύμφωνα με τους τύπους στην Επιτροπή φάκελος κλεισίματος (τελική έκθεση, αίτηση τελικής πληρωμής, δήλωση ελέγχου βάσει του «άρθρου 8»), πρέπει να αποδεσμεύονται.

ΕΤΠΑ

Στα τέλη του 2002 πραγματοποιήθηκε το κλείσιμο ορισμένων παρεμβάσεων. Όσον αφορά τις άλλες παρεμβάσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι φάκελοι κλεισίματος υποβλήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2002, αλλά υπερβολικά αργά για να είναι δυνατή η επεξεργασία τους εντός του έτους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι φάκελοι είναι ατελείς ή δημιουργούν ερωτηματικά.

Μέχρι τις 24 Απριλίου 2003, είχε πραγματοποιηθεί το κλείσιμο 194 επί συνόλου 942 παρεμβάσεων, οι 727 ήταν στο στάδιο της εξέτασης και 21 φάκελοι κλεισίματος δεν είχαν σταλεί ακόμη στην Επιτροπή ή έπρεπε να συμπληρωθούν για να είναι δυνατή η επεξεργασία τους.

ΕΓΤΠΕ

Γενικά, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2002 πραγματοποιήθηκε το κλείσιμο ελάχιστων μόνον παρεμβάσεων. Ο εργασίες κλεισίματος εξελίσσονταν, ωστόσο, ικανοποιητικά, εφόσον είχαν υποβληθεί οι απαραίτητοι φάκελοι για τις περισσότερες παρεμβάσεις.

Σε σύνολο 402 προγραμμάτων, η Επιτροπή έλαβε μέχρι το τέλος του 2002 142 πλήρεις αιτήσεις, για 27 από τις οποίες πραγματοποιήθηκε το κλείσιμο (22 για την Ιταλία). Τα 260 υπόλοιπα έγγραφα των προγραμμάτων που εκκρεμούν για κλείσιμο ελήφθησαν την καταληκτική ημερομηνία της 31ης Μαρτίου 2003 για να αποτραπεί η αυτόματη αποδέσμευση.

ΧΜΠΑ

Κατά τη διάρκεια του 2002, ελήφθησαν αρκετές αιτήσεις κλεισίματος προγραμμάτων των προηγούμενων περιόδων. Η διεξοδική ανάλυση αυτών των προγραμμάτων δεν επέτρεψε το κλείσιμό τους, διότι έλειπαν ορισμένα στοιχεία.

Μέχρι τις 31 Μαρτίου, η Επιτροπή είχε λάβει όλους τους φακέλους για τις 54 παρεμβάσεις.

ΕΚΤ

Οι εργασίες κλεισίματος παρουσιάζουν μεγάλη καθυστέρηση για τις περισσότερες παρεμβάσεις, διότι ελάχιστοι φάκελοι κλεισίματος υποβλήθηκαν στην Επιτροπή.

Στις 31 Μαρτίου, είχε πραγματοποιηθεί το κλείσιμο 16 παρεμβάσεων επί συνόλου 754 και 539 ήταν στο στάδιο του κλεισίματος, ενώ 53 φάκελοι κλεισίματος δεν είχαν ακόμη αποσταλεί στην Επιτροπή και 162 φάκελοι έπρεπε να συμπληρωθούν.

2. Συνοχή και συμπληρωματικότητα

2.1. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και η περιβαλλοντική πολιτική

Η προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος αποτελούν μια από τις αποστολές των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά την επιδίωξη των τριών στόχων προτεραιότητας οι οποίοι ορίζονται από τον κανονισμό 1260/99 (άρθρο 1). Μεταξύ των μέσων που απαριθμούνται στο άρθρο 2 του κανονισμού, προβλέπεται ρητά η ένταξη των απαιτήσεων της προστασίας του περιβάλλοντος στην υλοποίηση των παρεμβάσεων των Ταμείων.

Άμεσες περιβαλλοντικές επενδύσεις

Όλες οι περιφερειακές και εθνικές αρχές έχουν προβλέψει, στον προγραμματισμό της περιόδου 2000-2006, να διαθέσουν ποσό περίπου 20 δισεκατ. ευρώ σε άμεσες περιβαλλοντικές επενδύσεις, ποσό που αντιπροσωπεύει ποσοστό ελαφρά ανώτερο του 10% της συνολικής χρηματοδότησης των Διαρθρωτικών Ταμείων. Με το ποσό αυτό θα χρηματοδοτηθούν παραδείγματος χάρη, υποδομές στον τομέα της ύδρευσης και της επεξεργασίας του ύδατος, καθαρισμού των λυμάτων, διάθεσης και ανακύκλωσης των αποβλήτων, προστασίας του εδάφους και της φύσης.

Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των επενδύσεων προβλέπεται να πραγματοποιηθούν στις περιφέρειες του Στόχου 1 που παρουσιάζουν σημαντικές καθυστερήσεις σε αυτούς τους τομείς, οι οποίες οφείλονται κυρίως στο μέγεθος των επενδύσεων που είναι απαραίτητες για τη δημιουργία αυτών των υποδομών.

Τήρηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας

Οι συγχρηματοδοτούμενες από τα Διαρθρωτικά Ταμεία ενέργειες πρέπει να τηρούν την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία περιλαμβανομένης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Ως εκ τούτου, η συγχρηματοδότηση και η έναρξη της εφαρμογής ορισμένων μέτρων, σε ορισμένα κράτη μέλη, επιβραδύνθηκαν ή διακόπηκαν εξαιτίας απουσίας νομικού πλαισίου για τον τομέα του περιβάλλοντος σύμφωνου με την ισχύουσα νομοθεσία.

Οι βασικοί τομείς στους οποίους διαπιστώθηκαν οι ελλείψεις ως προς την τήρηση της νομοθεσίας, είτε εξαιτίας της μη ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκτυο, είτε εξαιτίας της μη τήρησης των διατάξεων της κοινοτικής νομοθεσίας, είναι οι ακόλουθοι: τα απόβλητα (τρία κράτη μέλη καταδικάστηκαν το 2002 από το Δικαστήριο διότι δεν είχαν καταρτίσει σχέδια διαχείρισης των αποβλήτων σύμφωνα με τη νομοθεσία για τα απόβλητα), η ρύπανση των υδάτων από νιτρικά άλατα γεωργικής προέλευσης (διάφορες καταδικαστικές αποφάσεις από το Δικαστήριο), η επεξεργασία των αστικών λυμάτων, η ποιότητα του ύδατος και, τέλος, η εφαρμογή των διατάξεων της διαδικασίας αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων ή ιδιωτικών έργων.

Natura 2000 : το 2002 ξεπεράστηκαν, μετά από συμπληρωματικές κοινοποιήσεις, οι υπόλοιπες δυσκολίες που συνδέονται με την ανεπάρκεια της οριοθέτησης των περιοχών.

Ένταξη του περιβαλλοντικού παράγοντα στις διάφορες δράσεις

Η εκτίμηση του περιβαλλοντικού παράγοντα στα προγράμματα των Διαρθρωτικών Ταμείων εκφράζεται με την αυξανόμενη ένταξη των περιβαλλοντικών ζητημάτων τόσο στον καθορισμό των προγραμμάτων όσο και κατά την υλοποίησή τους. Αυτή η αρχή, η εφαρμογή της οποίας είναι ολοένα και συχνότερη, μπορεί να εκφράζεται με διαφορετικές μορφές στα διάφορα στάδια προγραμματισμού. Με την εκ των προτέρων περιβαλλοντική αξιολόγηση όλων των προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων κατά τον καθορισμό των προγραμμάτων, με τη συστηματική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων που καλύπτονται από την οδηγία 85/337/ΕΟΚ, ή ακόμη με την εισαγωγή στα κριτήρια επιλογής των έργων ενός περιβαλλοντικού κριτηρίου κατά το στάδιο των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων.

Στο βιομηχανικό τομέα, η ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών θεμάτων πραγματοποιείται, παραδείγματος χάρη, μέσω της επιλογής φιλικών προς το περιβάλλον μεθόδων παραγωγής ή προϊόντων που ευνοούν την αειφόρο χρησιμοποίηση των φυσικών πόρων, τη μείωση και την ανακύκλωση των παραγόμενων αποβλήτων ή τη μείωση των ατμοσφαιρικών ρύπων. Σε αυτό το πλαίσιο, η χορηγούμενη από τα Ταμεία ενίσχυση στις παραγωγικές δραστηριότητες ευνοεί τις επενδύσεις προληπτικού χαρακτήρα και, σε ορισμένα κράτη μέλη, με την εφαρμογή υψηλότερων ποσοστών ενίσχυσης γι'αυτές τις επενδύσεις. Στον τομέα των μεταφορών η ένταξη της περιβαλλοντικής διάστασης στα προγράμματα επέτρεψε σε ορισμένα κράτη μέλη να πραγματοποιήσουν την απαραίτητη βελτίωση των υποδομών μεταφορών, χωρίς αυτό να αποβεί σε βάρος της ποιότητας του περιβάλλοντος, δηλαδή ενθαρρύνοντας φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπους μεταφορών (προτεραιότητα στα συλλογικά μεταφορικά μέσα και στις σιδηροδρομικές μεταφορές ή στις διατροπικές μεταφορές).

Συμμετοχή των περιβαλλοντικών αρχών

Ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, έχουν χρησιμοποιήσει την τεχνική βοήθεια για να θέσουν σε λειτουργία ειδικές ομάδες δράσης εμπειρογνωμόνων σε θέματα περιβάλλοντος, οι οποίες αναλαμβάνουν μαζί με τις διαχειριστικές αρχές τα καθήκοντα περιβαλλοντικών αρχών. Συμμετέχουν στη διαχείριση των Ταμείων και μεριμνούν, στο καταλληλότερο επίπεδο, να λαμβάνεται υπόψη η περιβαλλοντική συνιστώσα κατά την υλοποίηση των προγραμμάτων.

Ενδιάμεση αξιολόγηση

Η ενδιάμεση αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων, που άρχισε στις αρχές του 2003 και θα μπορούσε να καταλήξει σε προτάσεις αναθεώρησης, θα ήταν ενδεχομένως η ευκαιρία να ληφθούν περισσότερο υπόψη στις δράσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων οι προτεραιότητες οι οποίες καθορίστηκαν στο Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το περιβάλλον και στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τον καθορισμό της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αειφόρο ανάπτυξη.

Καινοτόμες δράσεις

Η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί ένα από τα τρία επιλέξιμα θέματα πειραματικής εφαρμογής στα περιφερειακά προγράμματα καινοτόμων δράσεων. Οι 49 από τις 126 δικαιούχες περιφέρειες έχουν επιλέξει μέχρι σήμερα να διερευνήσουν αυτό το θέμα στα προγράμματά τους που περιλαμβάνουν δράσεις οι οποίες συνδέονται με το περιβάλλον, αλλά και με τις μεταφορές, την πολιτιστική κληρονομιά, την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών κλπ. με συνολικό ποσό περίπου 80 εκατ. EUR. Σχεδιάζεται τα συμπεράσματα που θα συναχθούν από την εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων να ενσωματωθούν στα βασικά προγράμματα των ΔΤ.

2.2. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και η πολιτική μεταφορών/ενέργειας

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2001 η Επιτροπή ενέκρινε Λευκή Βίβλο για τις μεταφορές η οποία όρισε τη βελτίωση των συνθηκών μεταφορών ως έναν από τους βασικούς άξονες προβληματισμού που βασίζονται στα ακόλουθα θέματα:

- τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης·

- τη δημιουργία νέων υποδομών, ιδίως σιδηροδρομικών·

- την τιμολόγηση ως μέσο επανεξισορρόπησης μεταξύ των διαφόρων τρόπων μεταφορών και χρηματοδότησης των υποδομών.

Για την επίτευξη αυτών των φιλόδοξων στόχων, η Επιτροπή θα βασιστεί στις χρηματοδοτήσεις που χορηγούνται μέσω του προϋπολογισμού για τα ΔΕΔ-Μεταφορών, του Ταμείου Συνοχής και του ΕΤΠΑ καθώς και του ΜΠΔΠ (ISPA) στα μελλοντικά κράτη μέλη.

2.3. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και η πολιτική ανταγωνισμού

Σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης, οι κρατικές ενισχύσεις είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά. Αυτή η αρχή του ασυμβίβαστου δεν αποτελεί, ωστόσο, απόλυτη απαγόρευση και η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη σημασία στις δυνητικές ευνοϊκές επιπτώσεις των ενισχύσεων που έχουν στόχο να διευκολύνουν την οικονομική ανάπτυξη των μειονεκτικών περιφερειών, υπό τον όρο ότι δεν θα θίγονται οι όροι ανταγωνισμού και συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών σε βαθμό που να βλάπτει το κοινό συμφέρον. Δεδομένου ότι σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων ευνοεί άμεσα τις επιχειρήσεις, έχει καθοριστική σημασία να εξασφαλιστεί ότι η κοινοτική περιφερειακή πολιτική ασκείται με την πλήρη τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού.

Ως προς αυτό, ο γενικός κανονισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων περιλαμβάνει ορισμένες σημαντικές διατάξεις που ορίζουν, ιδίως, ότι οι εγκρινόμενες από την Επιτροπή παρεμβάσεις πρέπει να περιλαμβάνουν, στο επίπεδο κάθε μέτρου, τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εκ των προτέρων εκτίμηση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων με την κοινή αγορά. Σε αυτό το πλαίσιο, και μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης των μέτρων που προβλέπονται στα Ενιαία Έγγραφα Προγραμματισμού σχετικά με τις παρεμβάσεις των Ταμείων στις περιφέρειες του Στόχου 2 για την περίοδο 2002-2006, η προσοχή της Επιτροπής εστιάστηκε, κατά τη διάρκεια του 2002, στην εκτίμηση ορισμένων μεγάλων έργων επιλέξιμων κατ'εφαρμογή των άρθρων 25 και 26 του γενικού κανονισμού των Ταμείων τα οποία εκτιμάται ότι θα απλουστευθούν με την έκδοση του νέου πολυτομεακού πλαισίου για τις ενισχύσεις διαρθρωτικού χαρακτήρα [10].

[10] ΕΕΕΚ C 70 της 19.3.2002.

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει ορισμένους τομεακούς κανόνες που ήταν διάσπαρτοι όσον αφορά τα αυτοκίνητα, τις συνθετικές ίνες και τη χαλυβουργία, θεσπίζει ένα αυτόματο σύστημα καθορισμού των εντάσεων των ενισχύσεων σε συνάρτηση με το ποσό της επένδυσης που λειτουργεί ως αυξανόμενος φορολογικός συντελεστής καθώς και ένα όριο ατομικής κοινοποίησης υψηλότερο σε σχέση με το παρελθόν. Έτσι, το εν λόγω πλαίσιο αναγνωρίζει επίσης ότι ορισμένα μεγάλα επενδυτικά έργα μπορούν πράγματι να συμβάλουν στην περιφερειακή ανάπτυξη και προβλέπει, από το 2004, επιδότηση συνοχής που θα χορηγείται για συγχρηματοδοτούμενα από τα Διαρθρωτικά Ταμεία μεγάλα έργα κόστους άνω των 100 εκατ. EUR. Το νέο σύστημα θα λαμβάνει επίσης υπόψη την προστιθέμενη αξία αυτών των μεγάλων έργων μέσω προσέγγισης που θα επιτρέπει το συμβιβασμό του στόχου μείωσης των κρατικών ενισχύσεων που προκαλούν τις μεγαλύτερες στρεβλώσεις αφενός, με τους στόχους της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής, αφετέρου.

Επιπλέον, η Επιτροπή συνέχισε τις εργασίες μεταρρύθμισης των κανόνων διαδικασίας οι οποίοι εφαρμόζονται σε ενισχύσεις που είναι λιγότερο πιθανό να δημιουργήσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Επίσης, το 2002 εκδόθηκε ένας νέος κανονισμός σχετικά με την εξαίρεση για ορισμένες ενισχύσεις στην απασχόληση [11], που εκτιμάται ότι θα επιφέρει απλούστευση των διαδικασιών κοινοτικής συγχρηματοδότησης ορισμένων καθεστώτων ενισχύσεων κατά τη διάρκεια της παρούσας περιόδου προγραμματισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων. Ο κανονισμός αυτός θέτει σε εφαρμογή ένα σύστημα εξαίρεσης από την υποχρέωση της εκ των προτέρων κοινοποίησης των ενισχύσεων για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, όπως των ενισχύσεων που αποσκοπούν στην πρόσληψη ατόμων με ειδικές δυσκολίες και αναπηρίες και προβλέπει, ιδίως, προσαύξηση των ποσών των ενισχύσεων για την καθαρή δημιουργία θέσεων απασχόλησης στις ενισχυόμενες περιφέρειες.

[11] ΕΕΕΚ L 337 της 13.12.2002.

2.4. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και η πολιτική δημοσίων συμβάσεων

Το άρθρο 12 του γενικού κανονισμού για τα Διαρθρωτικά Ταμεία (ΕΚ) αριθ. 1260/1999 προβλέπει ότι οι πράξεις που λαμβάνουν κοινοτική χρηματοδότηση «πρέπει να είναι σύμφωνες προς τις διατάξεις της Συνθήκης και των πράξεων που θεσπίζονται δυνάμει αυτής, καθώς και προς τις κοινοτικές πολιτικές και δράσεις, περιλαμβανομένων όσων αφορούν [...] την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων». Έχει θεσπισθεί μεγαλύτερη αποκέντρωση στη διαχείριση των Διαρθρωτικών Ταμείων, η οποία αυξάνει την ευθύνη των κρατών μελών, και ιδίως των διαχειριστικών αρχών κατά την ανάθεση των συγχρηματοδοτούμενων από τα κοινοτικά Ταμεία συμβάσεων. Για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση αυτών των διαδικασιών με τους κοινοτικούς κανόνες, η Επιτροπή ενθαρρύνει, τις εθνικές αρχές να θεσπίζουν προληπτικά μέτρα, όπως η επαρκής κατάρτιση του προσωπικού που ασχολείται με την ανάθεση αυτών των συμβάσεων και η εκπόνηση οδηγών για την ανάθεση των συμβάσεων. Στο πλαίσιο της αποστολής της, η Επιτροπή μεριμνά επίσης οι διαδικασίες ανάθεσης των συμβάσεων να είναι σύμφωνες με το κοινοτικό δίκαιο, ελέγχοντας την ενσωμάτωση των θετικών κοινοτικών οδηγιών και κάνοντας χρήση της εξουσίας της να παρεμβαίνει σε περίπτωση παραβίασης του κοινοτικού δικαίου. Έτσι, η Επιτροπή εξέτασε, το 2002, περισσότερες από 400 περιπτώσεις κακής ενσωμάτωσης ή κακής εφαρμογής των σχετικών κοινοτικών οδηγιών.

2.5. Τα Διαρθρωτικά Ταμεία και η κοινωνία της πληροφορίας

Η ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής των Διαρθρωτικών Ταμείων για την περίοδο 2000-2006, που επιτρέπει την πλήρη εκμετάλλευση των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτιστικών και πολιτικών ωφελειών που προκύπτουν από την επανάσταση στον τομέα της επικοινωνίας και της πληροφόρησης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβώνας καθόρισε μια φιλόδοξη στρατηγική για να καταστεί η Ευρωπαϊκή Ένωση «η οικονομία που βασίζεται στην πλέον ανταγωνιστική γνώση και τη δυναμική ανά την υφήλιο, ικανή να επιφέρει τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με καλύτερες και περισσότερες θέσεις απασχόλησης και με μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική συνοχή» μέχρι το 2010. Η διάσκεψη της Λυών επισήμανε την πρόκληση και πρόβαλε το μήνυμα ότι η κοινωνία της πληροφορίας αποτελούσε «ένα τελικό μέσο» και ο σκοπός του «να επιτευχθούν η ανταγωνιστικότητα των περιφερειών και η δημιουργία και διατήρηση σταθερών θέσεων απασχόλησης». Το βασικό μήνυμα ήταν να καθορίσουν οι περιφέρειες και να θέσουν σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη και ενιαία στρατηγική για την κοινωνία της πληροφορίας.

Με βάση μια πρόσφατη μελέτη [12] έχει εκτιμηθεί ότι, για την περίοδο προγραμματισμού 2000-2006, η άμεση κοινοτική συνεισφορά των Διαρθρωτικών Ταμείων στην κοινωνία της πληροφορίας ανέρχεται περίπου σε 10 δισεκατ EUR, ή στο 4,5% των συνολικών δαπανών για τους Στόχους 1 και 2. Οι προτεραιότητες, που είναι σε μεγάλο βαθμό σύμφωνες με το σχέδιο δράσης eEurope 2002, το οποίο αποσκοπεί στην καλύτερη σύνδεση με το Διαδίκτυο, αφορούν τον εκσυγχρονισμό των υποδομών πρόσβασης, τη συμμετοχή όλων στην οικονομία που βασίζεται στη γνώση, στη στήριξη της χρησιμοποίησης του ηλεκτρονικού εμπορίου στις ΜΜΕ, στην απόκτηση νέων μορφών ειδίκευσης και οργάνωσης της εργασίας και, τέλος, στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Διαπιστώνεται επίσης ότι οι μισές από τις περιφέρεις τις οποίες αφορούσε η μελέτη έχουν υιοθετήσει μια στρατηγική και σχεδιασμένη προσέγγιση για την κοινωνία της πληροφορίας.

[12] Evaluation thιmatique de la sociιtι de l'information, Technopolis, octobre 2002

Το σχέδιο δράσης eEurope 2005, που διαδέχθηκε το προηγούμενο πρόγραμμα, και εγκρίθηκε στη σύνοδο κορυφής της Σεβίλλης τον Ιούνιο του 2002, εστιάζεται στην αποτελεσματική χρησιμοποίηση του Διαδικτύου και αποσκοπεί στην ενθάρρυνση της ανάπτυξης ασφαλών υπηρεσιών, εφαρμογών και περιεχομένων, που να αξιοποιούν την ευρέως διαθέσιμη υποδομή ευρυζωνικών υπηρεσιών. Αυτές οι νέες προτεραιότητες θέτουν τον χρήστη και τη χρήση στον πυρήνα του προβληματισμού και εστιάζονται ακόμη πιο άμεσα στις περιφέρειες. Σε ένα εξαιρετικά δύσκολο οικονομικό και τομεακό πλαίσιο, εμφανίζονται νέοι κίνδυνοι ψηφιακού χάσματος που αποτέλεσαν αντικείμενο της δράσης μας το 2002 στους ακόλουθους τομείς:

- της ανάπτυξης των υποδομών πρόσβασης στις ευρυζωνικές υπηρεσίες των αραιοκατοικημένων περιοχών στις οποίες η αγορά δεν είναι σε θέση να δώσει κατάλληλη απάντηση. Η δημόσια ενίσχυση για επενδύσεις σε τέτοιες υποδομές και οι διατάξεις ενδεχόμενης πρόσθετης συγχρηματοδότησης από τα Διαρθρωτικά Ταμεία απαιτούν νέες κατευθυντήριες γραμμές που άρχισαν να προσδιορίζονται το 2002 και θα πρέπει να ολοκληρωθούν το αργότερο το πρώτο εξάμηνο του 2003.

- της κοινωνικής αποδοχής των μέσων της κοινωνίας της πληροφορίας. Αρκετά μέτρα σχετικά με την ψηφιακή ένταξη τέθηκαν σε εφαρμογή σε περιφερειακό επίπεδο το 2002 και θα πρέπει να συνεχιστούν, εάν επιθυμούμε να περιοριστούν στο μέλλον οι κίνδυνοι κοινωνικού ρήγματος όσον αφορά τη δυνατότητα πρόσβασης στην κοινωνία της πληροφορίας.

- των ικανοτήτων των περιφερειών να οργανώνουν και να διαμορφώνουν μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την κοινωνία της πληροφορίας, που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των χρηστών και βασίζεται σε μια ευρεία διαπεριφερειακή συνεργασία. Ακόμη και αν οι μισές από τις περιφέρειες παρουσίασαν πραγματικά αποτελέσματα το 2002, οι άλλες μισές δεν δίνουν προτεραιότητα στην ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας και κινδυνεύουν να αποκλειστούν από τα δίκτυα συνεργασίας που δημιουργούνται σε διεθνές επίπεδο.

- των Εθνικών Αναπτυξιακών Σχεδίων (και επιχειρησιακών προγραμμάτων) που υποβλήθηκαν από τις υποψήφιες χώρες για τον τομέα της κοινωνίας της πληροφορίας που εκφράζουν με ειδικό τρόπο τους προαναφερόμενους κινδύνους και παρουσιάζουν ελάχιστη συνοχή με τις πολιτικές οι οποίες υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος eEurope+. Ο διάσπαρτος χαρακτήρας των μέτρων για την κοινωνία της πληροφορίας στους διάφορους τομείς προτεραιότητας απαιτεί σε ένα πρώτο στάδιο την εφαρμογή ενός επαρκούς μηχανισμού συντονισμού, που να περιλαμβάνει το περιφερειακό επίπεδο και, σε επόμενο στάδιο, μια στρατηγική και δομημένη προσέγγιση που να βασίζεται σε πραγματικές ικανότητες ανάλυσης και διαχείρισης στο επίπεδο των περιφερειών.

Τέλος, πρέπει να διαμορφωθεί ένα συνεπές πλαίσιο αναφοράς για μια περιφερειακή πολιτική στον τομέα της κοινωνίας της πληροφορίας και να διαμορφωθεί μια προσέγγιση δεικτών και συλλογής στοιχείων καλύτερα προσαρμοσμένων στις περιφερειακές ανάγκες.

Καινοτόμες δράσεις

Η κοινωνία της πληροφορίας είναι ένα από τα τρία επιλέξιμα θέματα για πειραματική εφαρμογή στο πλαίσιο των περιφερειακών προγραμμάτων καινοτόμων δράσεων. Οι 92 από τις 126 δικαιούχες περιφέρειες έχουν επιλέξει μέχρι σήμερα να διερευνήσουν αυτό το θέμα στα προγράμματα, περιλαμβανομένων διαφόρων δράσεων που έχουν στόχο να τεθούν οι ΤΠ στην υπηρεσία της περιφερειακής ανάπτυξης, ενδεικτικής συνολικής αξίας 240 εκατ. EUR. Υπάρχει πρόθεση, τα συμπεράσματα που συνάγονται από τα προγράμματα αυτά να ενσωματωθούν στα βασικά προγράμματα των ΔΤ.

3. Αξιολογήσεις και έλεγχοι

3.1. Αξιολόγησης

α) ΕΤΠΑ

Αξιολογήσεις που άρχισαν το 2002

Το 2002, η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ άρχισε πέντε μελέτες στον τομέα της περιφερειακής πολιτικής και των Διαρθρωτικών Ταμείων, οι δύο από τις οποίες ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους. Πρόκειται για τις ακόλουθες μελέτες:

- Εκ των υστέρων αξιολόγηση του Στόχου 6 της περιόδου 1994-1999, για να εκτιμηθεί η επιτυχία των στόχων και των στρατηγικών καθώς και τα συστήματα υλοποίησής τους όσον αφορά τα δύο προγράμματα του Στόχου 6 στη Φινλανδία και τη Σουηδία.

Η αξιολόγηση έδειξε ότι τα κεφάλαια που διατέθηκαν σε αυτά τα δύο προγράμματα, αν και είχαν ευνοϊκή επίπτωση σε αυτές τις περιφέρεις, ήταν, ωστόσο, υπερβολικά περιορισμένα για να αναστρέψουν την τάση απερήμωσης της καλυπτόμενης από το Στόχο 6 περιοχής.

Τα συμπεράσματα αυτής της αξιολόγησης θα ληφθούν υπόψη κατά την προσαρμογή, το 2003, των δύο εν λόγω προγραμμάτων του Στόχου 1 της περιόδόυ 2000-2006.

- Ενδιάμεση θεματική αξιολόγηση για την «βιώσιμη ανάπτυξη»

Η μελέτη αυτή είχε στόχο να προσδιοριστούν τα μέσα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις περιφέρεις των κρατών μελών για να αξιολογούν το σχέδιό τους για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα χρησιμοποιηθούν για την αξιοποίηση της βιώσιμης ανάπτυξης εντός των προγραμμάτων των Διαρθρωτικών Ταμείων 2000-2006, ιδίως στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αξιολόγησής τους.

Από την εν λόγω αξιολόγηση συνάγεται ότι τα Διαρθρωτικά Ταμεία έχουν γενικά θετική συνεισφορά στη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη, αλλά υπάρχει περαιτέρω δυνατότητα βελτίωσης.

Εξάλλου, τρεις μελέτες άρχισαν το 2002, τα συμπεράσματα των οποίων θα γνωστοποιηθούν κατά τη διάρκεια του 2003· πρόκειται για:

- Την εκ των υστέρων αξιολόγηση της Πρωτοβουλίας INTERREG II, 1994-1999, που έχει στόχο να αξιολογηθεί, όσον αφορά τη συνιστώσα Α - διασυνοριακή συνεργασία - και τη συνιστώσα Β - ολοκλήρωση των ενεργειακών δικτύων, σε ποιο βαθμό οι συνιστώσες αυτές συνέβαλαν πραγματικά στην ανάπτυξη της διασυνοριακής συνεργασίας, στο να βοηθηθούν οι παραμεθόριες περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ξεπεράσουν τα ειδικά προβλήματά τους που οφείλονται στη σχετική απομόνωσή τους από τις εθνικές οικονομίες και από το σύνολο της Ένωσης και να συμπληρωθούν τα κενά των Διευρωπαϊκών Δικτύων ενεργειακής διανομής.

Για τη συνιστώσα Β του INTERREG II, η αξιολόγηση θα πρέπει να αναφέρει σε ποιο βαθμό το σκέλος αυτό συνέβαλε στην ενεργοποίηση και/ή καλύτερη στόχευση των στρατηγικών και των δυναμικών αποκατάστασης της ισορροπίας και χωροταξίας της Ένωσης.

Τα συμπεράσματα αυτής της αξιολόγησης θα χρησιμεύσουν ιδίως στο μελλοντικό σχεδιασμό της Πρωτοβουλίας INTERREG, μετά το 2006.

- Εκ των υστέρων αξιολόγηση της Πρωτοβουλίας URBAN 1994-1999, η οποία θα έχει τρεις στόχους:

* να καθοριστεί η επίπτωση της κοινοτικής Πρωτοβουλίας στη βελτίωση των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών στις καλυπτόμενες από το πρόγραμμα περιοχές και ο καταλυτικός ρόλος της·

* να προσδιοριστεί η κοινοτική προστιθέμενη αξία που δημιουργήθηκε από τις στις επενδύσεις των Διαρθρωτικών Ταμείων·

* να συναχθούν τα κατάλληλα συμπεράσματα και για την περίοδο προγραμματισμού 2006 και για το σχεδιασμό των Διαρθρωτικών Ταμείων μετά το 2006, στο πλαίσιο της διεύρυνσης.

- Τέλος, η Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Πολιτικής ξεκίνησε μελέτη για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου υλοποίησης των παρεμβάσεων των Διαρθρωτικών Ταμείων, περιλαμβανομένων των Στόχων 1, 2, 3 και των κοινοτικών Πρωτοβουλιών.

Η αξιολόγηση αυτή θα βοηθήσει την Επιτροπή να επεξεργαστεί προτάσεις, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης των Ταμείων για την εφαρμογή των διαδικασιών μετά το 2006.

Συμπεράσματα των αξιολογήσεων που ξεκίνησαν το 2001 και ολοκληρώθηκαν το 2002.

Δύο αξιολογήσεις που άρχισαν το 2001 ολοκληρώθηκαν το 2002 και τα συμπεράσματά τους μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

- Θεματική αξιολόγηση για την κοινωνία της πληροφορίας

Με βάση τα 70 περιφερειακά προγράμματα (καθώς και τρία εθνικά προγράμματα για την κοινωνία της πληροφορίας), συνάγεται ότι τα Διαρθρωτικά Ταμεία αντιπροσώπευαν σημαντική συνεισφορά τόσο σε χρηματοδοτικούς όσο και στρατηγικούς όρους.

Εντούτοις, ορισμένα μόνο προγράμματα μπόρεσαν να θέσουν σε εφαρμογή οριζόντιες προσεγγίσεις, όπως παραδείγματος χάρη για την κοινωνία της πληροφορίας, κυρίως λόγω των μεγάλων διαφορών ως προς τις ικανότητες των περιφερειών και τον προγραμματισμό τους.

- Μελέτη «Input-Output» (εισροές-αποτελέσματα) για την οικονομική επίπτωση των παρεμβάσεων της περιόδου 2000-2006 σχετικά με το Στόχο 1

Η μελέτη αυτή κατέδειξε το μέγεθος της επίπτωσης των Διαρθρωτικών Ταμείων στο ΑΕΠ των δικαιούχων κρατών μελών του Στόχου 1 καθώς και την αντίστροφη επίπτωση (κατά μέσο όρο 24%) στις περισσότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ένωσης, μέσω των εισαγωγών εξοπλισμού και υπηρεσιών από τις λιγότερο προηγμένες περιφέρειες.

Εξάλλου, δύο σημαντικές μελέτες, η μία από τις οποίες αφορά την εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων του Στόχου 1 της περιόδου 1994-1999 και η άλλη την εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων του Στόχου 2, οι οποίες άρχισαν στο τέλος του 2001, θα ολοκληρωθούν στις αρχές του 2003.

Άλλες δραστηριότητες στον τομέα της αξιολόγησης

- Ανάλυση κόστους - ωφέλειας

Το άρθρο 26 του γενικού κανονισμού για τα Διαρθρωτικά Ταμεία ορίζει ότι τα μεγάλα έργα κοινοποιούνται στην Επιτροπή από τα κράτη μέλη και ότι παρέχονται στοιχεία για την ανάλυση κόστους-ωφέλειας καθώς και για την επίπτωση στον τομέα της απασχόλησης και του περιβάλλοντος.

Το 2002, η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ανέλυσε και διατύπωσε γνώμη για περίπου 110 μεγάλα έργα που της υποβλήθηκαν, τα περισσότερα εκ των οποίων αφορούν τους τομείς του περιβάλλοντος και των υποδομών μεταφορών.

Για να βελτιωθεί η ακολουθούμενη πρακτική, που παρουσιάζει μεγάλες διαφορές σε αυτόν τον τομέα μεταξύ των δικαιούχων χωρών, η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ δημοσίευσε το 2002, με τη βοήθεια εξωτερικού συμβούλου, ενημερωμένη διατύπωση του οδηγού της ανάλυσης κόστους-ωφέλειας.

- Ενημέρωση του οδηγού μεθοδολογικής αξιολόγησης «MEANS».

Το 2002, η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ προκήρυξε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την επικαιροποίηση του μεθοδολογικού οδηγού «MEANS», προκειμένου να ληφθούν υπόψη η εμπειρία που αποκτήθηκε και οι τεχνολογικές εξελίξεις κατά τα τελευταία έτη.

- Καθορισμός των απαραίτητων δεικτών για τη διάθεση του αποθεματικού επίδοσης

Κατά τη διάρκεια του 2002, η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ προσδιόρισε τα κριτήρια χρησιμοποίησης των δεικτών που προβλέπονται για τη διάθεση του αποθεματικού επίδοσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 44 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1260/1999, καθώς και στο πλαίσιο της διαδικασίας απλούστευσης που αποφάσισε η Επιτροπή σε συμφωνία με τα κράτη μέλη.

- Αξιολόγηση των προσκλήσεων υποβολής προσφορών για τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις των εθνικών αναπτυξιακών προγραμμάτων και των επιχειρησιακών προγραμμάτων που υπέβαλαν οι υποψήφιες χώρες

Η ΓΔ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ αξιολόγησε το 2002 τους όρους αναφοράς για τις εκ των προτέρων αξιολογήσεις των εθνικών αναπτυξιακών προγραμμάτων και των επιχειρησιακών προγραμμάτων που υπέβαλαν οι υποψήφιες χώρες, με αποτέλεσμα την αναδιατύπωσή τους σε ορισμένες περιπτώσεις που υπήρχαν αδυναμίες.

Τήρηση της αρχής της προσθετικότητας την περίοδο 1994 - 1999

Μεταξύ των γενικών αρχών της λειτουργίας των Διαρθρωτικών Ταμείων, η αρχή της προσθετικότητας, που ορίζεται από το άρθρο 9 του κανονισμού για το συντονισμό της δράσης των Ταμείων (ΕΟΚ) αριθ. 2082/93, έχει στόχο να αποτραπεί το ενδεχόμενο οι πόροι των Διαρθρωτικών Ταμείων να υποκαταστήσουν τις επιλέξιμες εθνικές δημόσιες δαπάνες σε τομείς κοινών παρεμβάσεων.

Βάσει αυτού του άρθρου, κάθε κράτος μέλος οφείλει να διατηρεί, για κάθε στόχο, στο σύνολο των εξεταζόμενων περιοχών, δημόσιες ή εξομοιώσιμες διαρθρωτικές δαπάνες, εξαιρουμένης της συνεισφοράς των Διαρθρωτικών Ταμείων και, σε πραγματικούς όρους, τουλάχιστον σε ίσο επίπεδο με αυτό της προηγούμενης περιόδου προγραμματισμού, λαμβανομένων υπόψη των μακροοικονομικών όρων εντός των οποίων πραγματοποιούνται αυτές οι χρηματοδοτήσεις καθώς και ορισμένων ειδικών οικονομικών καταστάσεων, δηλαδή των ιδιωτικοποιήσεων, του έκτακτου επιπέδου της δημόσιας διαρθρωτικής προσπάθειας κατά την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού και των εθνικών συγκυριακών εξελίξεων.

Η εκ των υστέρων επαλήθευση της αρχής της προσθετικότητας είναι δυνατό να πραγματοποιείται μόνο μετά το κλείσιμο της περιόδου προγραμματισμού. Η επαλήθευση σχετικά με την περίοδο 1994/99 έπρεπε να πραγματοποιηθεί βάσει των επιλέξιμων, δημόσιων ή εξομοιώσιμων δαπανών που πραγματοποιήθηκαν από το 1994 έως το 1999.

Στα τέλη του 2001, η Επιτροπή ζήτησε από τα κράτη μέλη να δώσουν πληροφορίες σχετικά με τις δαπάνες που πράγματι υλοποίησαν για τους Στόχους 1 και 6. Οι πληροφορίες αυτές έπρεπε να συνοδεύονται με ενδείξεις σχετικά με τις πηγές πληροφόρησης, τους χρησιμοποιηθέντες αποπληθωριστές και τις εφαρμοσθείσες μεθόδους εκτίμησης. Οι ενδεχόμενες αποκλίσεις εκτιμώνται μεταξύ των πραγματικών μέσων δαπανών της περιόδου 1994-99 και των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν μετά τη λήξη της προηγούμενης περιόδου.

Μέχρι σήμερα, τέλη 2002, η διαδικασία της εκ των υστέρων επαλήθευσης της τήρησης της αρχής της προσθετικότητας για την περίοδο 1994-1999 έχει ολοκληρωθεί για τα 9 κράτη μέλη· όσον αφορά τον Στόχο 1, για 7 κράτη μέλη: Γερμανία, Αυστρία, Βέλγιο, Ισπανία, Ελλάδα, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία και για 2 κράτη μέλη για το Στόχο 6, τη Φινλανδία και τη Σουηδία.

Για επτά κράτη μέλη, διαπιστώθηκε σημαντική αύξηση των εθνικών δημόσιων δαπανών σε πραγματικούς όρους σε σχέση με την περίοδο 1989/1993 που περιλαμβάνεται μεταξύ του 10 και του 30%,

Σε δύο περιπτώσεις, όσον αφορά τη Γερμανία και την Ισπανία, η διαπιστωθείσα μείωση των δημοσίων δαπανών κατά 20% και 2,4% αντίστοιχα σε σχέση με την περίοδο 1989/1993 δεν υπονομεύει την αρχή της προσθετικότητας, λόγω του εξαιρετικά υψηλού επιπέδου των δημόσιων διαρθρωτικών επενδύσεων κατά την προηγούμενη περίοδο προγραμματισμού.

Στην περίπτωση της Ιρλανδίας, αν και οι ιρλανδικές αρχές δεν έχουν ακόμη στείλει τα τελευταία στοιχεία, φαίνεται ότι η αρχή της προσθετικότητας θα έχει τηρηθεί για την περίοδο 1994/1999.

Αν και δεν έχουν ακόμη διαβιβασθεί τα πλήρη τελικά στοιχεία για την Ιταλία, και ιδίως αυτά που αφορούν τις τελικές δαπάνες των τοπικών κοινοτήτων, σύμφωνα με τις ενδείξεις το επίπεδο των μέσων ετήσιων επιλέξιμων δημόσιων δαπανών στις περιφέρειες του στόχου για την περίοδο 1994/1999 είναι κατώτερο από το μέσο ετήσιο επίπεδο της περιόδου 1989/1993.

Τα στοιχεία που έχουν ληφθεί για τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν επιτρέπουν, στο παρόν στάδιο, να διαπιστωθεί αν έχει τηρηθεί η αρχή της προσθετικότητας.

β) ΧΜΠΑ

Οι υπηρεσίες της ΓΔ ΑΛΙΕΙΑΣ έχουν αρχίσει την εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων του ΧΜΠΑ για την περίοδο 1994-1999. Η σύμβαση υπεγράφη το Δεκέμβριο του 2002 και η τελική έκθεση αναμένεται τον Οκτώβριο του 2003. Αρκετά κράτη μέλη έχουν ξεκινήσει τις δικές τους αξιολογήσεις, οι τελικές εκθέσεις των οποίων αναμένεται να είναι επίσης διαθέσιμες πριν από το τέλος του 2003.

Κατά τη διάρκεια του 2002, ορισμένα κράτη μέλη ξεκίνησαν τη διαδικασία ενδιάμεσης αξιολόγησης. Σε σεμινάριο που πραγματοποιήθηκε στις 24.02.2003 δόθηκε η δυνατότητα να συναντηθούν οι υπεύθυνοι των ενδιάμεσων αξιολογήσεων των προγραμμάτων του ΧΜΠΑ για την περίοδο 2000-2006 στα κράτη μέλη και να συζητηθούν οι όροι αναφοράς και οι επιλεγείσες μεθοδολογίες. Παρά τις σημαντικές καθυστερήσεις ορισμένων προγραμμάτων, οι περισσότερες τελικές εκθέσεις εκτιμάται ότι θα είναι διαθέσιμες στις 31.12.2003 σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 42 του κανονισμού 1260/1999.

γ) ΕΓΤΠΕ - Τμήμα Προσανατολισμού

Εκ των υστέρων αξιολογήσεις της περιόδου προγραμματισμού 1994-1999:

Τα περισσότερα κράτη μέλη και οι περιφερειακές αρχές ολοκλήρωσαν και απέστειλαν στην Επιτροπή τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις. Η Επιτροπή έλαβε συνολικά 17 εκθέσεις εκ των υστέρων αξιολόγησης βάσει του κανονισμού αριθ. 950/97 (μέτρα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων στο πλαίσιο του Στόχου 5α), 12 εκθέσεις βάσει του κανονισμού αριθ. 951/97 (βελτίωση των όρων μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων στο πλαίσιο του Στόχου 5α), 52 εκθέσεις για μέτρα του Στόχου 5β και 82 εκθέσεις για την κοινοτική Πρωτοβουλία Leader II . Παρέμεινε σε εκκρεμότητα η αποστολή ορισμένων εκθέσεων το 2003.

Η Επιτροπή ανέθεσε την πραγματοποίηση τεσσάρων συνθετικών αξιολογήσεων σε επίπεδο ΕΕ σε εξωτερικές εταιρίες αξιολόγησης. Για το λόγο αυτό, υπεγράφησαν τέσσερις συμβάσεις οι οποίες καλύπτουν τις εκ των υστέρων αξιολογήσεις βάσει των κανονισμού αριθ. 950/97, του κανονισμού 951/97, του Στόχου 5β και της Πρωτοβουλίας Leader II. Οι τελικές εκθέσεις αυτών των τεσσάρων αξιολογήσεων θα είναι διαθέσιμες το τρίτο τρίμηνο του 2003.

Ενδιάμεσες αξιολογήσεις της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006:

Οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις είναι σε εξέλιξη σε όλα τα κράτη μέλη και πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι τις 31.12.2003. Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την επεξεργασία και κοινοποίησε τις κατευθυντήριες γραμμές για την αξιολόγηση των μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, με στόχο την εφαρμογή μιας συντονισμένης προσέγγισης για την αξιολόγηση που θα επιτρέψει τη σύνθεση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης σε επίπεδο ΕΕ. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές πρέπει να εφαρμοστούν κατά το μέγιστο στα χρηματοδοτούμενα από το ΕΓΤΠΕ προγράμματα. Θεσπίστηκαν επίσης κατευθυντήριες γραμμές για την ενδιάμεση αξιολόγηση της Πρωτοβουλίας LEADER+.

δ) ΕΚΤ

Το Σεπτέμβριο του 2002, άρχισε, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, εκ των υστέρων αξιολόγηση των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1999 για τους Στόχους 1, 3 και 4. Τα τελικά αποτελέσματα αναμένονται το Σεπτέμβριο του 2003. Στόχος της διαδικασίας αυτής είναι να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα και η επίπτωση της δράσης του ΕΚΤ στις επιλέξιμες περιοχές. Ειδικότερα, το κύριο βάρος δίνεται στην ποσοτική και ποιοτική επίπτωση στα άτομα (άμεσοι δικαιούχοι) και στα συστήματα (περιλαμβανομένων των έμμεσων δικαιούχων). Θα καταβληθεί προσπάθεια να εξακριβωθεί, όσο είναι δυνατό, η συνεισφορά της κοινοτικής ενίσχυσης. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης προορίζονται να χρησιμοποιηθούν: (i) στη σύνταξη της επόμενης έκθεσης για την οικονομική και κοινωνική συνοχή· (ii) στην υλοποίηση των προγραμμάτων του ΕΚΤ της περιόδου του 2000-2006· (iii) στη διαμόρφωση πολιτικής για το μέλλον του ΕΚΤ· (iv) στη διαπραγμάτευση των προγραμμάτων του ΕΚΤ με τα νέα κράτη μέλη μετά τη διεύρυνση της ΕΕ και (v) στην ανάλυση της συνεισφοράς του ΕΚΤ στην υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση.

Το 2002, η ΓΔ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ συνέχισε να στηρίζει την προετοιμασία της ενδιάμεσης αξιολόγησης των προγραμμάτων του ΕΚΤ για τους Στόχους 1, 2 και 3, της περιόδου προγραμματισμού 2000-2006. Οι αξιολογήσεις αυτές οργανώνονται από τις διαχειριστικές αρχές σε συνεργασία με την Επιτροπή. Μέχρι το τέλος του 2002, ξεκίνησαν οι ενδιάμεσες αξιολογήσεις σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη και για όλα τα προγράμματα. Η Επιτροπή συμμετέχει στις διευθύνουσες επιτροπές που παρακολουθούν αυτές τις αξιολογήσεις.

Η εργασία αυτών των διευθυνουσών επιτροπών συνίσταται στην κατάρτιση τεχνικών οδηγιών για τη διευκόλυνση της αξιολόγησης των προγραμμάτων που εντάσσονται στο ίδιο ΚΠΣ· στη συζήτηση των μεθοδολογικών εκθέσεων των αξιολογητών, καθώς και των πρώτων αποτελεσμάτων αξιολόγησης για ειδικά ή οριζόντια θέματα. Σε ορισμένες χώρες, οι διάφοροι φορείς που συμμετέχουν στην υλοποίηση του Στόχου 3 συνέβαλαν ενεργά στη σύνταξη των εκθέσεων αξιολόγησης των πέντε πρώτων ετών υλοποίησης της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση.

Από την πλευρά της, η Επιτροπή έχει οργανώσει περιοδικές συνεδριάσεις με τα κράτη μέλη και τους αξιολογητές για να προωθήσει την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών. Το 2002, οι εργασίες εστιάστηκαν σε μεθοδολογικά υπομνήματα σχετικά με τη συνεισφορά των Διαρθρωτικών Ταμείων στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση και στα κριτήρια αξιολόγησης των συστημάτων παρακολούθησης του Στόχου 3. Επιπλέον, συντάχθηκαν σημειώματα για συζητήσεις σχετικά με την αξιολόγηση των προτεραιοτήτων οριζόντιου χαρακτήρα του ΕΚΤ (ισότητα ευκαιριών μεταξύ γυναικών και ανδρών, τοπική ανάπτυξη και κοινωνία της πληροφορίας) και συζητήθηκαν για να ενισχυθούν οι ανταλλαγές μεταξύ κρατών μελών και αξιολογητών.

Παρέχεται ειδική βοήθεια στις υποψήφιες χώρες με δελτία κατευθυντήριων γραμμών για την εκ των προτέρων αξιολόγηση και με ειδικούς δείκτες παρακολούθησης των παρεμβάσεων του ΕΚΤ.

Όσον αφορά την αξιολόγηση της κοινοτικής Πρωτοβουλίας EQUAL, η Επιτροπή ανέμενε το διορισμό όλων των αξιολογητών στις αρχές του 2002. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι διορισμοί καθυστέρησαν, αλλά οι περισσότεροι εθνικοί αξιολογητές των προγραμμάτων κοινοτικής Πρωτοβουλίας είχαν ήδη διοριστεί μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2002. Το Σεπτέμβριο του 2002, η Επιτροπή ξεκίνησε διαδικασία αξιολόγησης του Equal σε επίπεδο ΕΕ για τη σύνθεση των αποτελεσμάτων των εθνικών αξιολογήσεων, για την αξιολόγηση της διακρατικής συνεργασίας και για τον κεντρικό προγραμματισμό και την οργάνωση δικτύων σε επίπεδο ΕΕ καθώς και για τη στήριξη του συντονισμού μεταξύ των εθνικών αξιολογητών. Με βάση τις εκθέσεις αξιολόγησης, που αναμένονται κατά το διάστημα από Φεβρουάριο έως Δεκέμβριο του 2003, θα πραγματοποιηθεί η αναθεώρηση των προγραμμάτων.

Όσον αφορά την αξιολόγηση των καινοτόμων μέτρων βάσει του άρθρου 6 του κανονισμού του ΕΚΤ, η τρέχουσα αξιολόγηση των πρότυπων έργων του 1998 για το τοπικό κοινωνικό κεφάλαιο ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2002. Οι αξιολογητές θεωρούν ότι η διαδικασία ήταν επιτυχής όσον αφορά την πρόσβαση στις ομάδες ατόμων που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και τη βοήθεια που τους δόθηκε να βρουν εργασία. Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για την επίτευξη αυτών των αποτελεσμάτων ήταν το πρότυπο της αποκεντρωμένης εφαρμογής: ενδιάμεσοι οργανισμοί παρείχαν και συμβουλές και μικρές μη επιστρεπτέες ενισχύσεις σε έργα μικρής κλίμακας. Οι συμμετέχοντες πέτυχαν υψηλά ποσοστά επιτυχίας και η πρωτοβουλία είχε θετικά αποτελέσματα και ως προς τη δημιουργία εταιρικών σχέσεων και ως προς τη συμμετοχή των διαφόρων περιοχών. Κατά την άποψη των αξιολογητών, η προσέγγιση περί τοπικού κοινωνικού κεφαλαίου ενδέχεται να παρακάμπτει τα προβλήματα και τους περιορισμούς των «συμβατικών» προγραμμάτων, μέσω της χορήγησης συνεχούς στήριξης και μη επιστρεπτέων ενισχύσεων σε συνδυασμό με ταχείες πληρωμές και μείωση των γραφειοκρατικών διατυπώσεων για τα μικροέργα. Τα αποτελέσματα αυτά είναι σημαντικά σε διάφορους τομείς. (i) Ευρωπαϊκές Στρατηγικές για την Απασχόληση και την κοινωνική ένταξη, (ii) Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και χρησιμοποίηση συνολικών επιχορηγήσεων (iii) ανάπτυξη και λειτουργία εταιρικών σχέσεων έργου.

Η αξιολόγηση των έργων βάσει του άρθρου 6 για την «Νέα οικονομία στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου» άρχισε ουσιαστικά το 2002 και θα ολοκληρωθεί το 2004.

Δημοσιεύτηκαν οι προσκλήσεις υποβολής προσφορών για την αξιολόγηση των «στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης και καινοτόμων έργων 2002» και οι αξιολογητές θα επιλεγούν μέχρι το τέλος του 2002.

3.2. Έλεγχοι

α) Έλεγχοι που διενεργούνται από την OLAF

Το 2002, η OLAF πραγματοποίησε 12 αποστολές ελέγχου στα κράτη μέλη, οι οποίες αφορούσαν τις διαρθρωτικές δράσεις.

Τέσσερις αποστολές αφορούσαν τον τομέα του ΕΚΤ (σχετικά με υποθέσεις που άνοιξαν το 2002). Τέσσερις αποστολές αφορούν τον τομέα του ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμού και σχετίζονται με έρευνες που ξεκίνησαν το 1998. Τρεις αποστολές αφορούν τον τομέα του ΕΤΠΑ (δύο αφορούν υποθέσεις που άνοιξαν το 2002, μία αποστολή αφορά υπόθεση που άνοιξε το 2000). Τέλος, μια αποστολή στον τομέα του ΧΜΠΑ σχετίζεται με έρευνα που άρχισε το 2001.

Επιπλέον, κατά το διάστημα μεταξύ Νοεμβρίου 2002 και Ιανουαρίου 2003, η OLAF διενήργησε κοινό έλεγχο με τις Γενικές Διευθύνσεις που είναι αρμόδιες για τα Διαρθρωτικά Ταμεία σχετικά με την εφαρμογή από τα κράτη μέλη των διατάξεων του κανονισμού ΕΚ αριθ. 1681/94 της Επιτροπής αναφορικά με τα συστήματα και τις διαδικασίες για την κοινοποίηση και την παρακολούθηση των παρατυπιών καθώς και για την εφαρμογή του άρθρου 8 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 438/2001. Τα συμπεράσματα αυτού του ελέγχου θα κοινοποιηθούν στα κράτη μέλη, το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Επιπλέον, για το έτος 2002, τα κράτη μέλη κοινοποίησαν στην Επιτροπή, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94, 4652 περιπτώσεις παρατυπιών που αφορούν συνολικό ποσό 604.466.000 EUR.

Σε σχέση με το έτος 2001 [13], ο αριθμός των κοινοποιηθεισών παρατυπιών καθώς και το σχετικό ποσό υπερτριπλασιάστηκαν. Αυτό μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι το 2002 είναι το τελευταίο έτος της ελεγκτικής δραστηριότητας πριν από το κλείσιμο των προγραμμάτων της περιόδου 1994 - 1999.

[13] 2001 : κοινοποιήθηκαν 1190 περιπτώσεις· οι κοινοποιήσεις αφορούσαν συνολικό ποσό 199.120.000 EUR

Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι τα άρθρα 3 και 12 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94 προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή όλες τις περιπτώσεις παρατυπιών που αφορούν ποσά ίσα ή ανώτερα των 4000 EUR [14]. Πρέπει να επισημανθεί ότι ο κανονισμός 1681/94 δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε απάτες [15] και σε λοιπές παρατυπίες..

[14] Για τον ορισμό της έννοιας της παρατυπίας: βλ. άρθρο 1, παράγραφος 2 του καν. (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95.

[15] Για τον ορισμό της έννοιας της απάτης: βλ. άρθρο 1, παράγραφος 1 της Σύμβασης σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Πρέπει επίσης να επισημανθεί η σημαντική πρόοδος που σημειώθηκε το 2002 αναφορικά με την εφαρμογή του άρθρου 5 του προαναφερόμενου κανονισμού, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη να ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε περίπτωση χωριστά σχετικά με τις διαδικασίες που έχουν κινηθεί μετά την κοινοποίηση των παρατυπιών καθώς και για σημαντικές αλλαγές των διαδικασιών. Εντούτοις, για ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή δεν ενημερώθηκε για τη συνέχεια που δόθηκε σε κοινοποιηθείσες υποθέσεις. Είναι πολύ μεγάλος ο αριθμός των περιπτώσεων που κοινοποιήθηκαν στις οποίες δεν δόθηκε συνέχεια. Πρόκειται κυρίως για προγράμματα της πρώτης περιόδου προγραμματισμού, αν και οι προθεσμίες για το κλείσιμο ορισμένων προγραμμάτων έχουν εκπνεύσει.

Εξάλλου, κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1999, διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη, έχουν καταβληθεί προσπάθειες τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την Επιτροπή για να ολοκληρωθεί η εκκαθάριση των περισσότερων υποθέσεων για τις οποίες πραγματοποιήθηκε κοινοποίηση κατ'εφαρμογή του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94 κατά το κλείσιμο του προγράμματος. Όσον αφορά παρατυπίες για τις οποίες δικαστικές διαδικασίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, η τελική εκκαθάριση των ποσών που αφορούν τις παρατυπίες πρέπει να ανασταλεί μέχρι να ολοκληρωθούν αυτές οι διαδικασίες.

Πρέπει να επισημανθεί ότι ο νέος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 448/2001 συνδέει την εφαρμογή της δημοσιονομικής διόρθωσης με τις εκθέσεις οι οποίες υποβάλλονται βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1681/94 και υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διαβιβάζουν στην Επιτροπή, σε ετήσια βάση, απολογισμό των εκκρεμών εισπράξεων απαιτήσεων. Η εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού θα διευκολύνει τη δημοσιονομική παρακολούθηση και τον καταλογισμό στο κράτος μέλος διαφυγόντων ποσών εξαιτίας αμέλειάς του. Κατά συνέπεια, η ορθή εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 1681/94 αποτελεί προτεραιότητα για τα κράτη μέλη.

β) Έλεγχοι που διενεργούνται από τις επιχειρησιακές διοικητικές μονάδες των ΓΔ

ΕΤΠΑ

Έλεγχοι σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 2064/97

Για το ΕΤΠΑ (1994-1999), τα συστήματα των κρατών μελών είναι γνωστά μετά τους ελέγχους των προηγούμενων ετών, και ιδίως τους ελέγχους συστημάτων που διενεργήθηκαν το 2001 κατ'εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 2064/97. Η δραστηριότητα ελέγχου το 2002 εστιάστηκε στην παρακολούθηση των βασικών πορισμάτων με επίπτωση στην ετοιμότητα των κρατών μελών ως προς κλείσιμο των προγραμμάτων. Διενεργήθηκαν εννέα έλεγχοι παρακολούθησης για να διαπιστωθούν τα διορθωτικά μέτρα που έχουν ληφθεί. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε έλεγχος σε 3 προγράμματα INTERREG και στη συνέχεια, συντάχθηκε υπόμνημα κατευθυντήριων γραμμών που απευθύνεται στα κράτη μέλη και αφορά την εφαρμογή του άρθρου 8 του κανονισμού αριθ. 2064/97 σε αυτά τα προγράμματα. Γενικά, έχουν ληφθεί ικανοποιητικά μέτρα για την αντιμετώπιση των βασικών ελλείψεων. Σε ειδικές περιπτώσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα που δεν έχουν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή κατά το κλείσιμο των εξεταζόμενων προγραμμάτων και, εάν δεν υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις, θα ανασταλεί η πληρωμή του τελικού υπολοίπου. Έχει ολοκληρωθεί η επεξεργασία της μεθοδολογίας για τους δημοσιονομικούς ελέγχους κλεισίματος των προγραμμάτων, οι οποίοι θα διενεργηθούν για να διαπιστωθεί αν τα κράτη μέλη ακολούθησαν σωστή και αξιόπιστη διαδικασία για το κλείσιμο των προγραμμάτων τους.

Έλεγχοι κλεισίματος των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1996

Διενεργήθηκαν, σε πειραματική βάση, επτά έλεγχοι κλεισίματος προγραμμάτων του Στόχου 2 της περιόδου 1994-96, που πραγματοποιήθηκε το 2001. Εντοπίστηκαν σοβαρές παρατυπίες σε προγράμματα τα οποία ελέγχθηκαν σε δύο κράτη μέλη (Ισπανία και Ιταλία). Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας διασταυρούμενου ελέγχου με τις αρμόδιες αρχές, ενδέχεται να γίνουν δημοσιονομικές διορθώσεις και να εξεταστεί το ενδεχόμενο να επεκταθεί το πεδίο του ελέγχου στο κλείσιμο και άλλων προγραμμάτων αυτής της περιόδου. Αυτή η διαδικασία πρότυπου ελέγχου συνέβαλε, επίσης, στον εντοπισμό ορισμένων προβλημάτων που θα ληφθούν υπόψη κατά τους ελέγχους της διαδικασίας κλεισίματος, οι οποίοι θα διενεργηθούν το 2003.

Έλεγχοι προγραμμάτων της περιόδου 2000-2006

Διενεργήθηκαν έλεγχοι εγγράφων στις δηλώσεις οι οποίες ελήφθησαν το δεύτερο εξάμηνο του 2002 βάσει του άρθρου 8. Σε ποσοστό που υπερβαίνει το 50% των φακέλων, διαπιστώθηκε ότι η δήλωση δεν ήταν δυνατό να γίνει αποδεκτή, γενικά επειδή δεν συνοδεύονταν από επαρκή στοιχεία τεκμηρίωσης και, ως εκ τούτου, ανεστάλη η πληρωμή.

ΧΜΠΑ

Το 2002, η ΓΔ Αλιείας διενήργησε 18 επιτόπου ελέγχους στα ακόλουθα κράτη μέλη: Ισπανία (4), Γαλλία (1), Πορτογαλία (1), Ιταλία (1), Ιρλανδία (1), Γερμανία (1), Ελλάδα (1) και Φινλανδία (1). Διενεργήθηκαν οι εξής τύποι ελέγχου:

- 3 έλεγχοι συστημάτων που αφορούσαν την περίοδο προγραμματισμού 1994-1999, περιλαμβανομένης της προετοιμασίας του κλεισίματος προγραμμάτων (FR, GR, IRL)·

- 5 έλεγχοι αφορούσαν τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχων για την περίοδο προγραμματισμού 2000-06 (ES, DE, PT)·

- 1 έλεγχος έργων στους τομείς της υδατοκαλλιέργειας, της μεταποίησης και του εκσυγχρονισμού των αλιευτικών πλοίων (FI)·

- 2 έλεγχοι καταλληλότητας και λογιστικών πράξεων (ES, IT).

ΕΚΤ

Το 2002, πραγματοποιήθηκαν συνολικά 30 αποστολές στα κράτη μέλη, οι οποίες είχαν ως βασικό στόχο την αξιολόγηση των συστημάτων της νέας περιόδου 2000-2006, αφού προηγουμένως, κατά την περίοδο από Ιούνιο έως Δεκέμβριο 2001 είχαν ληφθεί γραπτές περιγραφές των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη.

Συνολικά, οι διενεργηθέντες έλεγχοι για τη νέα περίοδο 2000-2006 είναι δυνατό να κατανεμηθούν ως εξής:

12 προληπτικοί έλεγχοι για το Στόχο 1.

15 προληπτικοί έλεγχοι για το Στόχο 3.

3 προληπτικοί έλεγχοι για την κοινοτική Πρωτοβουλία EQUAL.

Ο στόχος διενέργειας τουλάχιστον ενός προληπτικού ελέγχου του ΕΚΤ σε κάθε κράτος μέλος το 2003 έχει επιτευχθεί (σε 6 κράτη μέλη διενεργήθηκε ένας έλεγχος, σε 9 κράτη μέλη διενεργήθηκαν δύο ή τρεις έλεγχοι).

Οι έλεγχοι αυτοί έδωσαν τη δυνατότητα να υπάρξει μια πρακτική αξιολόγηση, στο πεδίο δράσης, των περιγραφών των συστημάτων που υπέβαλαν τα κράτη μέλη (άρθρο 5 του κανονισμού αριθ. 438/2001). Τα βασικά συμπεράσματα αυτών των ελέγχων κοινοποιήθηκαν κυρίως στις συνεδριάσεις συντονισμού που πραγματοποιήθηκαν ήδη στις 28 Φεβρουαρίου (για 12 από τα 15 κράτη μέλη), ενώ οι εκθέσεις ελέγχου διαβιβάστηκαν σε προθεσμία 8,7 εβδομάδων κατά μέσο όρο, δηλαδή εντός των ορίων της ορθής πρακτικής που καθόρισε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας απλούστευσης.

Διενεργήθηκαν τέσσερις έλεγχοι για να συνεχισθεί η εξακρίβωση της εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 2064/97, η οποία άρχισε το 2001 και αποσκοπούσε στην αξιολόγηση της κατάστασης και της ποιότητας των εργασιών κλεισίματος στα κράτη μέλη (αυτό επέτρεψε, παραδείγματος χάρη, να εντοπιστούν έγκαιρα και να τροποποιηθούν ριζικά οι διαδικασίες πιστοποίησης βάσει του άρθρου 8 στη Μεγάλη Βρετανία (Βόρεια Ιρλανδία)).

Άλλοι δύο έλεγχοι αφορούσαν τον προγραμματισμό 1994/1999 (ο ένας από τους οποίους αφορούσε την πλαισίωση των εθνικών αρχών ελέγχου στη Γαλλία για το κλείσιμο του προγράμματος).

ΕΓΤΠΕ-Προσανατολισμού

Το πρώτο εξάμηνο του 2002, η ΓΔ ΓΕΩΡΓΙΑΣ συνέχισε τη διενέργεια ελέγχου για τα προγράμματα της περιόδου 1994-1999 ο οποίος άρχισε το 2001 με στόχο να εξεταστούν τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών πριν από το κλείσιμο, με ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 2064/97. Το 2002, διενεργηθείσα έρευνα περιελάμβανε 13 αποστολές ελέγχου σε 12 κράτη μέλη (DE, IT, ES, UK, FR, LUX, NL, AU, PT, DK, SW, FIN). Συνολικά, στο πλαίσιο των ελέγχων που διενήργησε η ΓΔ ΓΕΩΡΓΙΑΣ το 2001/2002 πριν από το κλείσιμο των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1999, περιελάμβαναν 27 αποστολές και κάλυψαν όλα τα κράτη μέλη.

Τα προβλήματα που εντοπίστηκαν κατά τις αποστολές ελέγχου που πραγματοποιήθηκαν το 2002 ήταν παρόμοια με αυτά που είχαν εντοπιστεί το 2001, δηλαδή καθυστερημένη ή ατελής εφαρμογή του κανονισμού αριθ. 2064/97, προβλήματα συμφωνίας δαπανών, περιπτώσεις μη επιλέξιμων δαπανών ή έργων κλπ. Όλα τα εντοπισθέντα προβλήματα λαμβάνονται (ή έχουν ληφθεί) υπόψη κατά το κλείσιμο των προγραμμάτων.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2002, η ΓΔ ΓΕΩΡΓΙΑΣ έκανε όλες τις απαραίτητες προετοιμασίες για το κλείσιμο των προγραμμάτων της περιόδου 1994-1999 περιλαμβανομένης της εξέτασης περίπου 100 δηλώσεων ελέγχου (επί συνόλου 380) που υπέβαλαν τα κράτη μέλη βάσει του άρθρου 8 του κανονισμού αριθ. 2064/97. Η ποιότητα του πρώτου ελέγχου των δηλώσεων δεν ήταν ικανοποιητική και εξαιτίας αυτού η ΓΔ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ζήτησε από τα κράτη μέλη πρόσφατα στοιχεία ή διασαφηνίσεις. Η ποιότητα των δηλώσεων βελτιώθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του έτους.

Επιπλέον, το 2002, η ΓΔ ΓΕΩΡΓΙΑΣ διενήργησε διαγωνισμό για την επιλογή μιας εταιρείας εξωτερικού ελέγχου για να συμβάλει στη διενέργεια της εξέτασης των περιγραφών των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου για τα προγράμματα της περιόδου 2000-2006 και να στηρίξει τις αποστολές ελέγχου της. Η διαδικασία επιλογής και η υπογραφή της σύμβασης ολοκληρώθηκαν στις αρχές του 2003.

4. Επιτροπές

4.1. Επιτροπή για την ανάπτυξη και την ανασυγκρότηση των περιφερειών

Η εν λόγω επ