[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 20.4.2005

COM(2005) 137 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Βελτίωση του Κοινοτικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας:

1. Ιστορικό και Στόχος

1.1 Ιστορικό

Ο κοινοτικός μηχανισμός πολιτικής προστασίας υποστηρίζει και διευκολύνει την κινητοποίηση ζωτικής βοήθειας πολιτικής προστασίας για τις άμεσες ανάγκες χωρών, που έχουν πληγεί από καταστροφές. Η εν λόγω συμβολή στηρίζεται στα διδάγματα και στην πείρα που αποκτήθηκε από την παροχή βοήθειας σε πολυάριθμες προηγούμενες καταστροφές τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες περιλαμβάνουν τις πλημμύρες στην Κεντρική Ευρώπη (2002) και τη Γαλλία (2003), το ατύχημα του Prestige (2002), τους σεισμούς στην Αλγερία (2003), το Ιράν (2003) και το Μαρόκο (2004), τις δασικές πυρκαγιές στη Γαλλία και την Πορτογαλία (2003, 2004) και την έκρηξη στο Asunción (2004). Πιο πρόσφατα, η Σουηδία και η Αλβανία ζήτησαν από το μηχανισμό βοήθεια για την αντιμετώπιση των συνεπειών μιας μεγάλης καταιγίδας και μιας σειράς από χιονοθύελλες αντίστοιχα.

Ο μηχανισμός ανταποκρίθηκε γρήγορα και αποτελεσματικά στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης που προήλθε από το παλιρροϊκό κύμα το οποίο έπληξε την νότια Ασία τον Δεκέμβριο του 2004. Η επέμβαση του μηχανισμού στη Νότια Ασία - η μεγαλύτερη από τη δημιουργία του - αποκάλυψε επιπλέον πλευρές της επέμβασης της Ευρώπης σε περιπτώσεις καταστροφών, οι οποίες δεν είχαν γίνει σαφώς εμφανείς σε προηγούμενες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Αυτό οδήγησε σε ευρεία αναγνώριση της ανάγκης να ενισχυθεί περαιτέρω η ικανότητα επέμβασης πολιτικής προστασίας της Ένωσης. Προς το σκοπό αυτό η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία χρηματοδοτικού μέσου ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης για σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης[1] για να εξασφαλίσει το νομικό πλαίσιο που θα επιτρέψει την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας. Η παρούσα ανακοίνωση περιγράφει συνοπτικά περαιτέρω μέτρα για να ενισχυθεί η συμβολή της Ένωσης στον τομέα αυτό.

1.2 Αιτήματα του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Κατά την έκτακτη σύνοδό του στις 7 Ιανουαρίου 2005, το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων αποφάσισε να εξετάσει τις πιθανές βελτιώσεις του μηχανισμού, συμπεριλαμβανομένης και της αναλυτικής ικανότητάς του, και να διερευνήσει τη δυνατότητα ανάπτυξης ικανότητας ταχείας επέμβασης της ΕΕ για την αντιμετώπιση καταστροφών. Επιπλέον το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ, που εγκρίθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2005, μετά το παλιρροϊκό κύμα στον Ινδικό Ωκεανό, περιγράφει συνοπτικά αρκετούς ζωτικούς τομείς δράσης, που σχετίζονται άμεσα με την πολιτική προστασία.

Τα αιτήματα του Συμβουλίου συμπίπτουν με τα αιτήματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για «τη δημιουργία ομάδας εξειδικευμένων πολιτικών μονάδων πολιτικής προστασίας με κατάλληλο εξοπλισμό, οι οποίες θα λάβουν κοινή κατάρτιση και θα είναι διαθέσιμες να επέμβουν σε περιπτώσεις φυσικών, ανθρωπιστικών ή περιβαλλοντικών καταστροφών, ή καταστροφών που έχουν σχέση με βιομηχανικούς κινδύνους, εντός της Ένωσης ή στον υπόλοιπο κόσμο»[2].

Ταυτόχρονα αρκετά κράτη μέλη υπέβαλαν προτάσεις για τη βελτίωση της ικανότητας επέμβασης της πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρόλο που οι λεπτομέρειες των προτάσεων των κρατών μελών διαφέρουν, φαίνεται πως υπάρχει συμφωνία να επεκταθεί ο υφιστάμενος μηχανισμός μάλλον, παρά να δημιουργηθούν πρόσθετες και αλληλεπικαλυπτόμενες δομές.

1.3 Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης

Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζεται ιδιαίτερα στον κοινοτικό μηχανισμό πολιτικής προστασίας ο οποίος μπορεί να ενεργοποιηθεί για επεμβάσεις τόσο στο εσωτερικό της ΕΕ όσο και σε τρίτες χώρες. Παρουσιάζει μια γενική επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο η Επιτροπή προτίθεται να ανταποκριθεί στα αιτήματα του Συμβουλίου σχετικά με την πολιτική προστασία, πραγματοποιώντας βήματα σε δύο ξεχωριστά επίπεδα.

Η άμεση δράση θα επικεντρωθεί στη βελτίωση του μηχανισμού και στη μεγιστοποίηση των επιπτώσεων της βοήθειας που παρέχεται μέσω αυτού, στο πλαίσιο του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Τα μέτρα που προτείνονται στο κεφάλαιο 3 θα επιτρέψουν να εκφραστεί σαφέστερα η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στο άμεσο μέλλον χωρίς να τροποποιηθούν οι υφιστάμενες νομικές πράξεις.

Επιπλέον, προτείνονται δομικές μεταρρυθμίσεις του μηχανισμού, με στόχο την ανάπτυξη ισχυρότερης ικανότητας πολιτικής προστασίας, που θα επιτρέψει στην Ένωση να αντιδρά ταχύτερα και αποτελεσματικότερα σε οποιοδήποτε τύπο καταστροφής στο μέλλον. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 4, θα απαιτήσουν την τροποποίηση της απόφασης του Συμβουλίου για τη δημιουργία του μηχανισμού.

Προτείνοντας τα μέτρα αυτά για την ενίσχυση του μηχανισμού, η Επιτροπή στοχεύει επίσης στην αύξηση της συνέργειας και της συμπληρωματικότητας ανάμεσα στον μηχανισμό και σε άλλα μέσα που μπορούν να κινητοποιηθούν για την αντιμετώπιση των πολυποίκιλων καταστροφών που απειλούν την ΕΕ τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, συμβάλλοντας έτσι στην συνοχή της συνολικής ικανότητας επέμβασης της ΕΕ για την αντιμετώπιση των καταστροφών.

1.4 Πεδίο εφαρμογής της παρούσας ανακοίνωσης

Η παρούσα ανακοίνωση εστιάζεται αποκλειστικά στη βοήθεια πολιτικής προστασίας στο πλαίσιο του μηχανισμού. Η πολιτική προστασία αφορά την άμεση βοήθεια κατά τις πρώτες ώρες και ημέρες μιας καταστροφής[3]. Όπως και στην περίπτωση της ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΚ, στόχος της είναι να σώσει ζωές και να ανακουφίσει από τις επιπτώσεις μιας καταστροφής κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών. Ωστόσο, διαφέρει από την κοινοτική ανθρωπιστική βοήθεια σε τέσσερα σημεία: η βοήθεια πολιτικής προστασίας έχει τη δυνατότητα αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών συνεπειών των καταστροφών καθώς και των ανθρωπιστικών τους επιπτώσεων· η βοήθεια πολιτικής προστασίας παρέχεται μέσω ομάδων, εμπειρογνωμόνων και εξοπλισμού που διατίθενται από τις κυβερνήσεις που συμμετέχουν στο μηχανισμό παρά από τις ανθρωπιστικές οργανώσεις (ειδικές υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών, οργανισμοί του Ερυθρού Σταυρού και ΜΚΟ) που χρησιμοποιεί η ECHO· η βοήθεια πολιτικής προστασίας είναι δυνατό να παρασχεθεί εντός και εκτός της ΕΕ και ο μηχανισμός μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και ως εργαλείο για την διευκόλυνση και την υποστήριξη επιχειρήσεων διαχείρισης κρίσεων της ΚΠΑΑ.

Η παρούσα ανακοίνωση καλύπτει όλες τις πιθανές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τις οποίες μπορεί να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που σημειώνονται εκτός της ΕΕ. Παρόλο που υφίστανται διαφορετικές διαδικασίες για τις καταστροφές που σημειώνονται σε τρίτες χώρες[4] σε σχέση με εκείνες που πλήττουν κράτη μέλη, οι διαδικασίες αυτές παρουσιάζουν ορισμένες κοινές προκλήσεις που είναι δυνατό να αντιμετωπισθούν κατά αποτελεσματικότερο τρόπο με μία κοινή ανακοίνωση.

Η παρούσα ανακοίνωση δεν θίγει την προστασία κρίσιμων υποδομών και των σχετικών μέτρων ετοιμότητας ούτε εστιάζεται στα μέτρα περιορισμού των μεσοπρόθεσμων επιπτώσεων τρομοκρατικών επιθέσεων, τα οποία απαιτούνται για την διασφάλιση του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Τα εν λόγω μέτρα καλύπτονται από την πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου περί θέσπισης ειδικού προγράμματος «Πρόληψη, ετοιμότητα και αντιμετώπιση των τρομοκρατικών επιθέσεων» που εγκρίθηκε στις 6 Απριλίου 2005[5].

Δεν περιλαμβάνει επίσης την οικονομική συνδρομή που χορηγείται στα κράτη μέλη ή στις υποψήφιες χώρες που πλήττονται από σοβαρή καταστροφή στο πλαίσιο του υφιστάμενου ταμείου αλληλεγγύης της ΕΕ και της νέας πρότασης για το ταμείο αλληλεγγύης που εκδόθηκε στις 6 Απριλίου 2005[6]. Αυτή η τελευταία πρόταση έχει ως στόχο την παροχή οικονομικής συνδρομής για να ενισχυθεί η ταχεία επιστροφή στις κανονικές συνθήκες διαβίωσης των περιοχών που έχουν πληγεί και για να ενισχυθεί η οικονομική αποζημίωση των θυμάτων τρομοκρατικών ενεργειών. Καλύπτει επίσης την άμεση ιατρική βοήθεια και τα μέτρα για την προστασία του πληθυσμού από επικείμενες απειλές της υγείας, συμπεριλαμβανομένου και του κόστους εμβολίων, φαρμάκων, ιατρικών προϊόντων, εξοπλισμού και υποδομής κατά τη διάρκεια κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

2. Υφιστάμενο πλαίσιο για την πολιτική προστασία

2.1 Νομοθετικές πράξεις για την πολιτική προστασία

Το πλαίσιο για τη συνεργασία στον τομέα της πολιτικής προστασίας αποτελείται σήμερα από δύο νομικές πράξεις.

Ο κοινοτικός μηχανισμός πολιτικής προστασίας[7], που δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο του 2001, είναι επιχειρησιακό μέσο που έχει σχεδιαστεί για να ενισχύσει την ετοιμότητα και για την κινητοποίηση της άμεσης βοήθειας πολιτικής προστασίας σε περιπτώσεις καταστροφών. Μπορεί να ενεργοποιηθεί σε περιπτώσεις φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών, συμπεριλαμβανομένων και πυρηνικών συμβάντων. Σήμερα, στον μηχανισμό συμμετέχουν 30 κράτη – η ΕΕ των 25, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία και η Ισλανδία. Στο μηχανισμό διατίθενται κονδύλια σε ετήσια βάση.

Το πρόγραμμα δράσης για την πολιτική προστασία[8] εξασφαλίζει τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων με στόχο την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αποτελεσματική επέμβαση. Το πρόγραμμα λήγει στο τέλος του 2006.

Από το 2007 και μετά, η Επιτροπή ενέκρινε πρόταση για κανονισμό του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης για σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η πρόταση αυτή πρόκειται να αποτελέσει τη νέα νομική βάση για την χορήγηση κοινοτικής οικονομικής συνδρομής σε δράσεις και μέτρα πολιτικής προστασίας στους τομείς της ετοιμότητας και της επέμβασης για καταστροφές που σημειώνονται εντός της ΕΕ και σε χώρες που συμμετέχουν στον κανονισμό. Η νομική βάση για την οικονομική συνδρομή δραστηριοτήτων πολιτικής προστασίας εκτός της ΕΕ παρέχεται από το προτεινόμενο χρηματοδοτικό μέσο για τη σταθερότητα.

2.2 Ο ρόλος του Μηχανισμού

Η επιχειρησιακή καρδιά του μηχανισμού είναι το Κέντρο Παρακολούθησης και Πληροφοριών (ΚΠΠ) που εδρεύει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες. Μέσω του ΚΠΠ, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, η Επιτροπή είναι δυνατόν να διευκολύνει την κινητοποίηση των πόρων πολιτικής προστασίας από τα κράτη μέλη σε περίπτωση κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Κάθε χώρα που πλήττεται από σοβαρή καταστροφή - μέσα ή έξω από την Ένωση - είναι δυνατό να ζητήσει βοήθεια μέσω του ΚΠΠ. Το ΚΠΠ διαβιβάζει αμέσως το αίτημα σε ένα δίκτυο εθνικών σημείων επαφής. Αυτά πληροφορούν το ΚΠΠ για το κατά πόσον είναι σε θέση να προσφέρουν βοήθεια. Το ΚΠΠ συγκεντρώνει τις απαντήσεις και πληροφορεί για τη διαθέσιμη βοήθεια το κράτος μέλος που την έχει ζητήσει. Η χώρα που έχει πληγεί από την καταστροφή επιλεγεί τη βοήθεια που χρειάζεται και αποκαθιστά επαφή με τις χώρες που παρέχουν τη βοήθεια. Το ΚΠΠ είναι δυνατόν επίσης να προσφέρει τεχνική υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης της βελτιωμένης πρόσβασης σε δορυφορικές εικόνες και ενεργεί ως κέντρο πληροφόρησης, που συλλέγει δεδομένα και διανέμει τακτικές ενημερώσεις σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες.

Ανάλογα με το κατά πόσο η επέμβαση πραγματοποιείται στο εσωτερικό ή το εξωτερικό της Ένωσης ισχύουν διαφορετικές διαδικασίες. Για τις επεμβάσεις εντός της ΕΕ το κράτος μέλος που έχει ζητήσει βοήθεια συντονίζει τη βοήθεια που του παρέχεται μέσω του μηχανισμού. Ο συντονισμός των επεμβάσεων παροχής βοήθειας ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας εκτός της ΕΕ εξασφαλίζεται από την Επιτροπή και την Προεδρία που ενεργούν σε στενή συνεργασία. Οι επεμβάσεις αυτές μπορεί να διεξάγονται είτε ως αυτόνομη επέμβαση συνδρομής είτε ως παρέμβαση υπό τη διεύθυνση διεθνούς οργανισμού. Για τις επεμβάσεις αυτές το ΚΠΠ εξασφαλίζει στενή συνεργασία με την ECHO καθώς και το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για το Συντονισμό των Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (UN OCHA) στο οποίο ανατίθεται ο γενικός συντονισμός των προσπαθειών παροχής διεθνούς βοήθειας. Για επεμβάσεις εκτός της ΕΕ, το ΚΠΠ είναι δυνατόν να αποστείλει εντός ολίγων ωρών εμπειρογνώμονες για να εκτιμήσουν τις επιτόπου ανάγκες, να συντονίσουν τις επιχειρήσεις πολιτικής προστασίας και να ενεργήσουν ως σύνδεσμοι με τις αρμόδιες αρχές και τους διεθνείς οργανισμούς. Η απόφαση για την αποστολή εμπειρογνωμόνων εκτιμητών λαμβάνεται σε στενή συνεργασία με την Προεδρία. Υφίστανται ιδιαίτερες διαδικασίες για τη χρήση του μηχανισμού για την υποστήριξη επιχειρήσεων διαχείρισης κρίσεων της ΚΠΑΑ[9].

Στο πλαίσιο του μηχανισμού καταβάλλεται επίσης προσπάθεια ενισχυμένης ετοιμότητας. Η προσπάθεια αυτή υποστηρίζεται από μια βάση δεδομένων με πληροφορίες για τις εθνικές δυνατότητες πολιτικής προστασίας που διατίθενται για επεμβάσεις παροχής βοήθειας. Στον μηχανισμό έχουν επίσης διαβιβαστεί τα περιεχόμενα της στρατιωτικής βάσης δεδομένων που συντάχθηκε από το Στρατιωτικό Επιτελείο της ΕΕ (EUMS), και έτσι ο μηχανισμός διαθέτει ευρεία εικόνα όλων των διαθέσιμων πόρων για τη διαχείριση των επιπτώσεων των καταστροφών. Οι εμπειρογνώμονες και οι επικεφαλής των ομάδων που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων πολιτικής προστασίας καλούνται να συμμετάσχουν σε πρόγραμμα κατάρτισης με μαθήματα, ασκήσεις και σύστημα ανταλλαγής εμπειρογνωμόνων. Ένα Κοινό Σύστημα Επικοινωνίας και Πληροφοριών Έκτακτης Ανάγκης (CECIS) βρίσκεται στο στάδιο της υλοποίησης ώστε να εξασφαλίσει αποτελεσματική κοινή χρήση των πληροφοριών από το ΚΠΠ και τα εθνικά σημεία επαφής.

3. Βελτίωση του Κοινοτικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας

Το πρόγραμμα δράσης προσδιορίζει τέσσερις τομείς του μηχανισμού που θα μπορούσαν πιθανώς να βελτιωθούν: καλύτερη προετοιμασία των επεμβάσεων πολιτικής προστασίας, ενίσχυση της ικανότητας ανάλυσης και εκτίμησης, ενίσχυση του συντονισμού και βελτίωση της βοήθειας προς τους πολίτες της ΕΕ, τους πληγέντες από καταστροφές εκτός της Ένωσης. Με βάση το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο είναι δυνατό να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα.

3.1 Ενίσχυση της ετοιμότητας

Οι επενδύσεις που έγιναν κατά τα τελευταία έτη στους τομείς της κατάρτισης, των ασκήσεων και της ετοιμότητας συνέβαλαν στην εξασφάλιση αποτελεσματικής κινητοποίησης της βοήθειας πολιτικής προστασίας προς τις χώρες στις οποίες σημειώθηκαν καταστροφές τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Το πρόγραμμα δράσης απαιτεί περαιτέρω εργασία όσον αφορά την εκπόνηση σεναρίων, την ενίσχυση των προγραμμάτων κατάρτισης και τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας, συμπεριλαμβανομένης της διαλειτουργικότητας μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων.

Εκτίμηση των ικανοτήτων της πολιτικής προστασίας

Κατά τους τελευταίους μήνες η Επιτροπή έχει εργαστεί για την εκπόνηση σεναρίων που θα βοηθήσουν στον εντοπισμό των πόρων τους οποίους μπορούν να διαθέσουν τα κράτη μέλη σε περίπτωση μεγάλης τρομοκρατικής επίθεσης σε άλλη χώρα. Με τη διαδικασία αυτή τα κράτη μέλη είναι σε θέση να εντοπίσουν τα κενά και τις αδυναμίες σε επίπεδο ευρωπαϊκής βοήθειας πολιτικής προστασίας και αποτελεί αναγκαίο βήμα προς τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας των διαθέσιμων μέσων.

Οι εργασίες αυτές πρέπει να συνεχισθούν και να επεκταθούν γρήγορα σε φυσικές και άλλες καταστροφές για τις οποίες είναι πολύ πιθανό να κινητοποιηθεί η πολιτική προστασία. Για να γίνει αυτό, απαιτείται η πλήρης συμμετοχή όλων των κρατών μελών. Η Επιτροπή καλεί τα λίγα κράτη μέλη τα οποία καθυστερούν να υποβάλουν γρήγορα πλήρη πληροφόρηση.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να διατηρεί σύνδεσμο με το Στρατιωτικό Επιτελείο της ΕΕ (EUMS) ώστε να επιτευχθεί ουσιαστική εκτίμηση όλων των διαθέσιμων μέσων για την πολιτική προστασία[10].

Προσέγγιση με βάση επιμέρους μονάδες

Ως μέρος των εκτεταμένων σεναρίων, η Επιτροπή προτείνει κάθε συμμετέχουσα χώρα να προσδιορίσει εκ των προτέρων τις αυτοδύναμες μονάδες που μπορούν να αναπτυχθούν ταχέως και τις οποίες η χώρα είναι δυνατόν να διαθέσει – με βάση επιβεβαίωση κάθε φορά – για επεμβάσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας. Αφού προσδιοριστούν σαφώς οι ζωτικές μονάδες, θα κληθούν να παρακολουθήσουν σχετικά μαθήματα κατάρτισης και να συμμετέχουν σε ασκήσεις.

Στο μέλλον, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει πως το ΚΠΠ θα ζητά από τα κράτη μέλη να κινητοποιήσουν συγκεκριμένες μονάδες. Η προσέγγιση αυτή θα επιτρέψει στο ΚΠΠ να συγκροτήσει συνεκτικά πακέτα βοήθειας πολιτικής προστασίας και να επικεντρωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια στις ιδιαίτερες ανάγκες που προκύπτουν σε κάθε έκτακτη ανάγκη.

Αυτή η προσέγγιση με βάση επιμέρους μονάδες μπορεί να αποτελέσει λογική εξέλιξη του σημερινού συστήματος, όπου ορισμένες ομάδες είναι διαθέσιμες στα περισσότερα κράτη μέλη για επείγουσα ανάπτυξη. Παρουσιάζει το πρόσθετο πλεονέκτημα ότι επιτρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι διάφοροι τύποι εμπειρογνωμοσύνης που υπάρχουν στα κράτη μέλη.

Η ανάπτυξη των επιμέρους μονάδων θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει σημαντικό μέτρο ενίσχυσης της διεθνούς ικανότητας επέμβασης σε περιπτώσεις καταστροφών, και θα μπορούσε να επιτρέψει στην ΕΕ να συμβάλει με συγκεκριμένα προκαθορισμένα πακέτα βοήθειας πολιτικής προστασίας προς τρίτες χώρες. Κατά την ανάπτυξη της προσέγγισης με βάση επιμέρους μονάδες θα πρέπει να καταβληθεί προσοχή ώστε να εξασφαλισθεί συμβατότητα και συμπληρωματικότητα με τις επιμέρους μονάδες και τα πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο των ΗΕ.

Κατάρτιση και ασκήσεις

Τα μαθήματα κατάρτισης και οι ασκήσεις προσομοίωσης βοηθούν στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και στην ανάπτυξη μιας κοινής αντίληψης για τις επεμβάσεις. Οι σημερινές προσπάθειες στον τομέα αυτό θα πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω και, όπου απαιτείται, να ενταθούν. Αυτό είναι δυνατόν να περιλαμβάνει ειδική κατάρτιση και ασκήσεις για ειδικά θέματα (π.χ. μεθοδολογίες εκτίμησης) ή για συγκεκριμένες προκαθορισμένες ομάδες. Πρέπει να προωθηθεί η συμμετοχή των στρατιωτικών ομολόγων στα μαθήματα κατάρτισης και στις ασκήσεις ώστε να προωθηθεί η πολιτικο-στρατιωτική διαλειτουργικότητα. Θα διερευνηθούν η συνέπεια και οι συνέργειες με τις υφιστάμενες προσπάθειες κατάρτισης στο πλαίσιο των συστημάτων των ΗΕ και του Ερυθρού Σταυρού ώστε να αναπτυχθεί μια κοινή επιχειρησιακή αντίληψη για τις επεμβάσεις. Θα ενθαρρυνθεί η αμοιβαία συμμετοχή σε ασκήσεις.

3.2 Ανάλυση και εκτίμηση των αναγκών

Έγκαιρη προειδοποίηση και ανάλυση

Είναι δυνατό να κερδηθεί πολύτιμος χρόνος με την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ του ΚΠΠ και των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και επιφυλακής που υπάρχουν σε επίπεδο ΕΕ και ΗΕ. Το κέντρο απαιτείται να λαμβάνει όλα τα διαθέσιμα σήματα συναγερμού για φυσικές καταστροφές ώστε να προσδιορίζει ταχέως κατά πόσο οι καταστροφές αυτές είναι δυνατό να οδηγήσουν σε αιτήματα παροχής βοήθειας και για να μειώσει το χρόνο που απαιτείται για την προετοιμασία μιας επέμβασης πολιτικής προστασίας.

Το ΚΠΠ πρέπει επίσης να είναι σε θέση να παρακολουθεί συνεχώς τις εξελίξεις που σχετίζονται με καταστροφές, χρησιμοποιώντας στο μέγιστο όλες τις διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης[11]. Οι νέες εξελίξεις και οι υποβαλλόμενες εκθέσεις πρέπει να αναλύονται αμέσως ώστε να καθορίζεται η πιθανή επίπτωσή τους και να αξιολογούνται οι πιθανές ανάγκες πολιτικής προστασίας. Οι επιστημονικοί και τεχνολογικοί πόροι που διατίθενται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων πληροφόρησης και επιτήρησης, θα συμβάλλουν κατά ουσιαστικό τρόπο στις εργασίες αυτές.

Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, το ΚΠΠ πρέπει να παρέχει ένα πραγματικό «σύστημα εικοσιτετράωρης υπηρεσίας[12]», εξασφαλίζοντας έτσι άμεση αντίδραση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, με επαρκές προσωπικό ως εφεδρεία ώστε να έχει εξασφαλιστεί επαρκής στελέχωση σε όλα τα στάδια ενός γεγονότος.

Ενίσχυση της επιτόπιας εκτίμησης των αναγκών

Ένα από τα κυριότερα διδάγματα που προκύπτει από την πρόσφατη καταστροφή του παλιρροϊκού κύματος είναι η ανάγκη ενίσχυσης της ικανότητας εκτίμησης στον τόπο της καταστροφής για να προσδιοριστούν οι ιδιαίτερες ανάγκες στους τομείς αρμοδιότητας πολιτικής προστασίας. Η ικανότητα αυτή θα αναπτύσσεται προφανώς σε στενή συνεργασία και συμπληρωματικά με την ανθρωπιστική επέμβαση της ECHO σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης καθώς και με τις άλλες ομάδες επιτόπιας εκτίμησης των ΗΕ. Η ενισχυμένη ικανότητα εκτίμησης της πολιτικής προστασίας της ΕΕ πρέπει να έχει ως στόχο την ενίσχυση της υφιστάμενης γενικής ικανότητας τόσο μέσω της εξορθολογισμένης συμμετοχής της ΕΕ στις προσπάθειες των ΗΕ όσο και με την ανάπτυξη περαιτέρω ικανότητας εντός της Ένωσης.

Ανάλογα με το μέγεθος της καταστροφής, το ΚΠΠ πρέπει στο μέλλον να είναι ικανό να αποστείλει μικρές ομάδες εκτίμησης 5 περίπου ατόμων αντί για μεμονωμένους εμπειρογνώμονες. Αυτό απαιτεί τα κράτη μέλη να πληροφορούν εκ των προτέρων το ΚΠΠ για όλους τους εμπειρογνώμονες που είναι δυνατόν να διαθέσουν για βραχυπρόθεσμες αποστολές και να επιβεβαιώνουν τη διαθεσιμότητα αυτών των εμπειρογνωμόνων κατά τα πολύ πρώιμα στάδια μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Επιπλέον, θα πρέπει να αναθεωρηθούν οι μεθοδολογίες και τα πρότυπα εκτίμησης, λαμβανομένων υπόψη των αποδεκτών μεθοδολογιών και προτύπων που αναπτύχθηκαν από τα ΗΕ και άλλους, προκειμένου να αναπτυχθεί συγκροτημένη προσέγγιση για την εκτίμηση των αναγκών πολιτικής προστασίας στο πλαίσιο του μηχανισμού.

Η ποιότητα της εκτίμησης είναι δυνατόν να βελτιωθεί περαιτέρω με ειδική κατάρτιση για τους εμπειρογνώμονες εκτιμητές. Η κατάρτιση πρέπει να εστιαστεί ιδιαίτερα στον συντονισμό με τα ΗΕ, την ECHO, την Διεθνή Ομοσπονδία του Ερυθρού Σταυρού και άλλους εμπειρογνώμονες, καθώς και στις μεθοδολογίες και τα πρότυπα εκτίμησης.

Τέλος, όπως ήδη συμφωνήθηκε στο Συμβούλιο στις 4 Οκτωβρίου 2004, η Επιτροπή θα αναπτύξει κοινά διακριτικά σήματα για τον προσδιορισμό της ταυτότητας του προσωπικού που βρίσκεται επιτόπου ως μέρος του μηχανισμού. Αυτό θα βοηθήσει να αναπτυχθεί ένα αίσθημα συμμετοχής σε μια δύναμη πολιτικής προστασίας της ΕΕ και θα καταστήσει πιο ορατή την παρουσία της ΕΕ στον τόπο της καταστροφής.

3.3 Ενισχυμένος συντονισμός

Το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να προτείνει τρόπους για να βελτιωθεί ο συντονισμός της συμμετοχής των κρατών μελών, τόσο ως αυτόνομη επιχείρηση της Ένωσης όσο και ως συλλογική συμμετοχή της ΕΕ σε επιχείρηση που διευθύνεται από άλλον οργανισμό.

Παροχή Ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας κατά συντονισμένο τρόπο

Πάνω απ’ όλα μια πλήρως συντονισμένη επέμβαση της ΕΕ απαιτεί όπως τα κράτη μέλη εργαστούν μαζί μέσω του μηχανισμού. Η επέμβαση στην έκτακτη ανάγκη της Νότιας Ασίας απεκάλυψε έντονες διαφορές στις προσεγγίσεις των κρατών μελών. Απαιτείται σταθερή δέσμευση για από κοινού εργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο – προς υποστήριξη των Ηνωμένων Εθνών και της πληγείσας χώρας – ώστε να επιτευχθεί το πλήρες δυναμικό του μηχανισμού.

Προώθηση της συμπληρωματικότητας και του συντονισμού με τα Ηνωμένα Έθνη

Κατά τις επεμβάσεις σε τρίτες χώρες, η Ένωση πρέπει να είναι σε θέση να συμπληρώσει τις προσπάθειες που αναλαμβάνονται από τις εθνικές ή τις τοπικές αρχές και να εξασφαλίσει ολοκληρωμένη συμμετοχή στις διεθνείς προσπάθειες παροχής βοήθειας που συντονίζονται από τα ΗΕ. Για επεμβάσεις εκτός ΕΕ αναγνωρίζεται πλήρως ο ηγετικός ρόλος του Γραφείου Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών (UN OCHA). Κατά τη διάρκεια ολόκληρης της καταστροφής στη Νότια Ασία, ο μηχανισμός εργάστηκε σε στενή συνεργασία με την UN OCHA και το επιτόπιο προσωπικό της. Η συνεργασία και ο συντονισμός με τα ΗΕ που υφίσταται ήδη με βάση τη συμφωνία που επιτεύχθηκε το 2004[13], θα αναπτυχθεί περαιτέρω σε όλους τους ζωτικούς επιχειρησιακούς τομείς της επέμβασης σε περιπτώσεις καταστροφών τόσο επιτόπου όσο και σε επίπεδο επιτελείου. Η Επιτροπή θα εξασφαλίσει πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας με το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών (UN OCHA) ώστε να μεγιστοποιήσει τη χρήση των διαθέσιμων πόρων και να εξασφαλίσει τη συντονισμένη επέμβαση σε περιπτώσεις καταστροφών σε τρίτες χώρες.

Προώθηση της συμπληρωματικότητας και του συντονισμού με την ανθρωπιστική βοήθεια

Σε πολλές καταστροφές, η πολιτική προστασία επεμβαίνει για να καλύψει ανθρωπιστικές ανάγκες και συμβάλει στην ευρύτερη ανθρωπιστική επέμβαση. Κατά συνέπεια είναι σημαντικό οι επεμβάσεις πολιτικής προστασίας να συντονίζονται στενά με τους φορείς παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας σε όλα τα στάδια της επιχείρησης επέμβασης.

Σε κοινοτικό επίπεδο, ο μηχανισμός συνεργάζεται στενά με την ECHO, τόσο επιτόπου όσο και στο κεντρικό επιτελείο, για να εξασφαλίσει ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή επέμβαση έκτακτης ανάγκης σε ξαφνικές καταστροφές. Οι επιχειρησιακές διαδικασίες της Επιτροπής τονίζουν ήδη και θα συνεχίσουν να ενισχύουν τις συνέργειες και τη συμπληρωματικότητα μεταξύ της κοινοτικής ανθρωπιστικής βοήθειας και της πολιτικής προστασίας, με βάση τους διακριτούς τους ρόλους και τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα. Οι εργασίες που έχουν ήδη δρομολογηθεί για από κοινού εξαγχθέντα διδάγματα και επιχειρησιακό σύνδεσμο από τη φάση του σχεδιασμού μέχρι τη φάση της υλοποίησης θα αναπτυχθούν περαιτέρω ώστε να εξασφαλισθεί η κατάλληλη κοινή επέμβαση κάθε φορά που τα δύο μέσα κινητοποιούνται για την ίδια καταστροφή.

Ενίσχυση της ικανότητας επιχειρησιακού σχεδιασμού

Απαιτείται ενίσχυση της ικανότητας επιχειρησιακού σχεδιασμού του ΚΠΠ. Αυτό θα επιτρέψει στο κέντρο να παίξει πιο κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό και τον συντονισμό της μεταφοράς, της διανομής και της παράδοσης της βοήθειας πολιτικής προστασίας τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ.

Ενίσχυση του επιτόπιου συντονισμού

Για επεμβάσεις εκτός της ΕΕ, η ενίσχυση της ικανότητας στο κέντρο επιχειρήσεων πρέπει να προχωρήσει παράλληλα με μια εξίσου ισχυρή ικανότητα επιτόπιου συντονισμού. Ο βελτιωμένος συντονισμός της βοήθειας της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας θα απαιτήσει ισχυρότερο επιτόπιο συντονισμό της ευρωπαϊκής συμμετοχής. Αυτό θα ενισχύσει την ικανότητα των τοπικών αρχών και των ΗΕ να συντονίζουν τις προσπάθειες παροχής βοήθειας εξασφαλίζοντας ένα μοναδικό σημείο επαφής για ολόκληρη την βοήθεια πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Ο συντονισμός θα μπορούσε να καλύψει την άφιξη, διανομή και παράδοση της βοήθειας πολιτικής προστασίας της ΕΕ, καθώς και τον συντονισμό με εξωτερικούς φορείς συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών των ΗΕ και των διεθνών ΜΚΟ.

Συντονισμός με στρατιωτικούς ομολόγους

Η χρήση στρατιωτικών πόρων για την υποστήριξη επιχειρήσεων πολιτικής προστασίας εκτός της ΕΕ πρέπει να στηρίζεται στους σχετικούς διεθνείς κανόνες, ιδίως τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994 για τη χρήση στρατιωτικών και πολιτικών αμυντικών πόρων για παροχή βοήθειας σε περιπτώσεις καταστροφών (τις αποκαλούμενες κατευθυντήριες οδηγίες του Όσλο) και τις κατευθυντήριες γραμμές των ΗΕ του 2003 για τη χρήση στρατιωτικών και πολιτικών αμυντικών πόρων σε πολύπλοκες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και θα πρέπει επίσης να σέβεται τον συνολικό συντονιστικό ρόλο των Ηνωμένων Εθνών όταν αυτά είναι παρόντα.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης του παλιρροϊκού κύματος κατέδειξε παρόλα αυτά την πιθανή αξία των στρατιωτικών πόρων σε μεγάλες καταστροφές και την ανάγκη εξασφάλισης καλύτερου συντονισμού με τους στρατιωτικούς ομολόγους. Σε περίπτωση που η χρήση στρατιωτικών πόρων κρίνεται απαραίτητη και σύμφωνη με τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές, ο μηχανισμός πρέπει να είναι σε θέση να στηριχτεί σε στρατιωτικά μέσα για να υποστηρίξει τις προσπάθειες παροχής βοήθειας με πολιτικά μέσα.

Υπενθυμίζεται πως το Συμβούλιο θέσπισε στις 17 Μαΐου 2004 λεπτομερείς διατάξεις για τη διάθεση της στρατιωτικής βάσης δεδομένων στο μηχανισμό. Αυτές περιλαμβάνουν διαδικασίες για τη χρήση στρατιωτικών μέσων σε περίπτωση τρομοκρατικών επιθέσεων εντός της Ένωσης. Προβλέπουν πως ο μηχανισμός διαβιβάζει όλα τα αιτήματα για βοήθεια στα καθορισμένα εθνικά σημεία επαφής πολιτικής προστασίας, τα οποία στη συνέχεια διευκολύνουν την παροχή απαντήσεων σχετικά με τη διαθεσιμότητα στρατιωτικών πόρων και δυνατοτήτων στο πλαίσιο των απαντήσεών τους στα αιτήματα για παροχή βοήθειας. Παρόμοιες διαδικασίες πρέπει να υιοθετηθούν και για άλλους τύπους καταστροφών έτσι ώστε τα στρατιωτικά μέσα να είναι δυνατό να κινητοποιηθούν ταχύτερα και αποτελεσματικότερα σε περίπτωση ανάγκης.

Η πρόσβαση στους στρατιωτικούς πόρους της ΕΕ μπορεί επίσης να βελτιωθεί μέσω της καλύτερης χρήσης της βάσης δεδομένων της ΕΕ με τους στρατιωτικούς πόρους. Η ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Ενίσχυση της δυνατότητας επέμβασης της ΕΕ σε καταστροφές και κρίσεις»[14] περιγράφει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο η ανάπτυξη συγκεκριμένων σεναρίων σχεδιασμού με την πολιτικο-στρατιωτική ομάδα (Civil-Military Cell) μπορεί επίσης να συμβάλει στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Ενίσχυση του συντονισμού εντός της Επιτροπής

Η εμπειρία στην νότια Ασία ανέδειξε τη σημασία του συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής. Στις 20 Οκτωβρίου 2004, η Επιτροπή ανήγγειλε τη δημιουργία του ARGUS και του Κεντρικού Κέντρου Διαχείρισης Κρίσεων[15]. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης σοβαρά τις εσωτερικές της διαδικασίες για να εξασφαλίσει ότι κατά τη διάρκεια μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί με τον πλέον αποτελεσματικό και συντονισμένο τρόπο.

Χρηματοδότηση μεταφορών

Ο καλύτερος συντονισμός των επεμβάσεων ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας απαιτεί επίσης τη δυνατότητα χρήσης όλης της διαθέσιμης βοήθειας προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της πληγείσας χώρας. Όπως απέδειξε η πείρα κατά τη διάρκεια της κατάστασης έκτακτης ανάγκης του παλιρροϊκού κύματος, υπάρχει σαφής ανάγκη ενίσχυσης της μεταφορικής ικανότητας για την βοήθεια ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας. Η απόφαση του Συμβουλίου για την δημιουργία του μηχανισμού επιτρέπει ήδη στο ΚΠΠ να διευκολύνει τη μεταφορά της βοήθειας πολιτικής προστασίας. Το προτεινόμενο χρηματοδοτικό μέσο ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης, εφόσον εγκριθεί, θα επιτρέψει τη συνδρομή για την κάλυψη δαπανών τέτοιων μεταφορών σε περιπτώσεις καταστροφών εντός της ΕΕ ή σε χώρες που συμμετέχουν στον μηχανισμό[16]. Το κόστος που συνδέεται με τη μεταφορά της βοήθειας πολιτικής προστασίας σε χώρες εκτός της ΕΕ καλύπτεται από το προτεινόμενο χρηματοδοτικό μέσο για τη σταθερότητα.

3.4 Εξασφαλίζοντας ότι ο μηχανισμός εξυπηρετεί της ανάγκες της ΚΠΑΑ

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Feira προσδιόρισε την πολιτική προστασία ως ένα τομέα προτεραιότητας για τον οποίο θα πρέπει να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ όσον αφορά την πολιτική διαχείριση κρίσεων. Ο κοινοτικός μηχανισμός πολιτικής προστασίας παίζει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της εν λόγω ικανότητας. Η Επιτροπή υπενθυμίζει την κοινή δήλωση της 29ης Σεπτεμβρίου 2003 που καθορίζει διαδικασίες για τη χρήση του μηχανισμού σε επιχειρήσεις της ΚΠΑΑ. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με το Συμβούλιο για να εξασφαλίσει ότι ο μηχανισμός καλύπτει πλήρως τις ανάγκες των μελλοντικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο της ΚΠΑΑ.

3.5 Βελτιωμένη βοήθεια στους πολίτες της ΕΕ

Τέλος, το Συμβούλιο υπογράμμισε επίσης την ανάγκη βελτίωσης της βοήθειας προς τους ευρωπαίους πολίτες που πέφτουν θύματα καταστροφής εκτός της ΕΕ και ζήτησε να αναλυθεί ο ρόλος τον οποίο θα μπορούσαν να παίξουν τα υφιστάμενα μέσα όσον αφορά το θέμα αυτό.

Η πείρα στη νότια Ασία έδειξε ότι η συνεργασία μεταξύ της πολιτικής προστασίας και των προξενικών αρχών είναι δυνατό να αποβεί προς όφελος και των δύο όταν πραγματοποιούνται επεμβάσεις εκτός της Ένωσης. Μέσω του δικτύου που συνδέει τις διοικήσεις των κρατών μελών σε 24ωρη βάση, ο μηχανισμός είναι δυνατό να εξασφαλίσει χρήσιμη επιχειρησιακή βοήθεια, ιδίως μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών για τις ομάδες προσδιορισμού της ταυτότητας των θυμάτων, τον επαναπατρισμό και τις ανάγκες (ιατρικής) αποκομιδής που έχουν όλα τα κράτη μέλη. Επιπλέον, το ΚΠΠ ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τα αεροσκάφη που μετέφεραν τη βοήθεια πολιτικής προστασίας για τον επαναπατρισμό επιστρεφόντων ευρωπαίων πολιτών, συνδυάζοντας έτσι την παραδοσιακή βοήθεια πολιτικής προστασίας με την προξενική συνεργασία. Όπου ενδείκνυται και είναι χρήσιμο, η Επιτροπή είναι έτοιμη να διαθέσει το μηχανισμό για τέτοιες νέες αποστολές.

4. Μακροπρόθεσμες δράσεις για την ανάπτυξη της ικανότητας της πολιτικής προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να διατυπώσει προτάσεις που θα επιτρέψουν στην Ένωση να πραγματοποιήσει ποιοτικό άλμα προς τα εμπρός στον τομέα των δραστηριοτήτων πολιτικής προστασίας και να αναπτύξει ισχυρότερες ικανότητες. Το σχέδιο δράσης της ΕΕ της 31ης Ιανουαρίου 2005 προσδιορίζει τα συγκεκριμένα ζητήματα που πρέπει να εξεταστούν κατά τη δημιουργία μιας δυνατότητας της ΕΕ για ταχεία επέμβαση, συμπεριλαμβανομένου του πεδίου εφαρμογής, της ομαδοποίησης των πόρων, των σχέσεων με το ΚΠΠ και την ECHO και μεταξύ των κρατών μελών (π.χ. μέσω ηλεκτρονικού συστήματος πληροφοριών), του συντονισμού των στρατιωτικών πόρων για την ενίσχυση επεμβάσεων πολιτικής προστασίας και του συντονισμού των δομών που πρέπει να συγκροτηθούν επιτόπου.

Ο μηχανισμός, που απεδείχθη ικανός να κινητοποιήσει τη βοήθεια πολιτικής προστασίας γρήγορα και σε μεγάλη ποικιλία καταστάσεων, είναι δυνατό να συμβάλει στη συνολική δυνατότητα ταχείας επέμβασης της ΕΕ. Επιπλέον των βελτιώσεων που προτάθηκαν παραπάνω, προτείνονται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις του μηχανισμού προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητά του για επέμβαση.

4.1 Ομαδοποίηση πόρων πολιτικής προστασίας

Η υφιστάμενη απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία του κοινοτικού μηχανισμού πολιτικής προστασίας επιτρέπει στα κράτη μέλη να ομαδοποιήσουν πόρους πολιτικής προστασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η εκτίμηση των δυνατοτήτων με βάση σενάρια θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να προσδιορίσουν τις ελλείψεις των σημερινών δυνατοτήτων πολιτικής προστασίας που διατίθενται μέσω του μηχανισμού.

Στην περίπτωση που οι συνδυασμένοι εθνικοί πόροι και δυνατότητες δεν επαρκούν για να καλυφθούν πιθανές ανάγκες, πρέπει να πραγματοποιηθούν περαιτέρω βήματα ανάπτυξης πρόσθετων δυνατοτήτων πολιτικής προστασίας σε εθνικό επίπεδο ή να εξασφαλιστεί καλύτερη ομαδοποίηση των πόρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό απαιτεί σαφή νομική βάση και την προθυμία των κρατών μελών να διαθέσουν περισσότερους πόρους πολιτικής προστασίας για βοήθεια προς άλλες χώρες και να ανταλλάξουν τις πληροφορίες για τους πόρους αυτούς.

Το νέο μέσο, που πρόκειται να προταθεί το 2005, πρέπει να εξασφαλίσει μια βάση για τον καθορισμό “πρωταρχικών στόχων”, δηλ. ποσοτικών στόχων για τους πόρους πολιτικής προστασίας που διατίθενται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την παροχή βοήθειας σε κράτη μάλη και τρίτες χώρες που βρίσκονται σε ανάγκη.

4.2 Προς μια ενεργητική προσέγγιση

Στις περιπτώσεις επεμβάσεων εκτός της ΕΕ, οι πρόσφατες εμπειρίες δείχνουν ότι μπορεί να χαθεί πολύτιμος χρόνος από τη στιγμή που εκδηλώνεται η καταστροφή μέχρι την παραλαβή επίσημου αιτήματος για παροχή βοήθειας.

Η ενίσχυση της αναλυτικής ικανότητας του ΚΠΠ είναι δυνατό να ανοίξει το δρόμο για πιο ενεργητική προσέγγιση τη στιγμή που γίνεται γνωστή μια καταστροφή. Στο μέλλον, το ΚΠΠ πρέπει να εξουσιοδοτηθεί να πληροφορήσει την τρίτη χώρα – μέσω των αντιπροσωπειών της ΕΕ, των επιτόπου κοινοτικών εμπειρογνωμόνων ή άλλων διπλωματικών διαύλων – για τη δυνατότητα υποβολής αιτήματος παροχής βοήθειας κάθε φορά που υπάρχει σαφής ανάγκη για βοήθεια πολιτικής προστασίας. Αυτό είναι δυνατό να βοηθήσει στην ελαχιστοποίηση της καθυστέρησης μεταξύ της στιγμής που σημειώνεται μια καταστροφή και της παροχής της βοήθειας. Αν η πληγείσα χώρα αρνηθεί να ζητήσει την παροχή βοήθειας, δεν είναι δυνατό να γίνουν περαιτέρω βήματα.

4.3 Μονάδες σε επιφυλακή

Σήμερα κάθε κράτος μέλος αποφασίζει κατά περίπτωση και εθελοντικά κατά πόσον ή όχι βρίσκεται σε θέση να παράσχει την αιτηθείσα βοήθεια πολιτικής προστασίας. Το σύστημα αυτό εξαρτά την ταχύτητα παροχής της βοήθειας ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας από τις εθνικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων στα 25 κράτη μέλη.

Στο μέλλον, με βάση την προσέγγιση με βάση επιμέρους μονάδες που περιγράφτηκε στην παράγραφο 3.1, τα κράτη μέλη θα είναι δυνατό να προχωρήσουν περαιτέρω, συμφωνώντας να διατηρήσουν ένα μικρό αριθμό ζωτικών μονάδων σε μόνιμη επιφυλακή για τις επεμβάσεις ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας. Επιπλέον, τα κράτη μέλη είναι δυνατό να καταλήξουν σε πολιτική συμφωνία – εκ των προτέρων για οποιαδήποτε κατάσταση έκτακτης ανάγκης – να κινητοποιούν αυτές τις μονάδες πολιτικής προστασίας που βρίσκονται σε επιφυλακή κάθε φορά που η αρμόδια ευρωπαϊκή αρχή ζητά την άμεση ανάπτυξή τους. Αυτό θα εξασφαλίσει ότι λίγες ζωτικές μονάδες είναι συνεχώς έτοιμες να αποσταλούν και θα μειώσει σημαντικά το χρόνο που απαιτείται για την κινητοποίηση της βοήθειας πολιτικής προστασίας.

Παρόλο που τα κράτη μέλη είναι δυνατό να συμφωνήσουν εκ των προτέρων να αποστέλλουν αυτές τις ομάδες μετά την υποβολή ευρωπαϊκού αιτήματος, είναι δυνατό να προβλεφθούν καταστάσεις που θα υπερισχύουν της εθνικής ανάγκης. Για παράδειγμα, ομάδες κρατών μελών θα είναι δυνατό να μοιραστούν το βάρος διατήρησης ορισμένων ζωτικών μονάδων σε επιφυλακή, εξασφαλίζοντας έτσι τη μόνιμη διαθεσιμότητά τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι μονάδες αυτές πρέπει να είναι δυνατόν να αναπτυχθούν ταχύτατα και να είναι πλήρως αυτοδύναμες. Θα πρέπει να επιτευχθεί σαφής συμφωνία με τα κράτη μέλη για τους όρους και τις συνθήκες ανάπτυξής τους. Η διαλειτουργικότητα των μονάδων αυτών, που πρέπει να αποτελέσει τον πυρήνα κάθε επέμβασης ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας, μπορεί να εξασφαλιστεί μέσω ασκήσεων και κατάρτισης. Έτσι οι μονάδες αυτές θα μπορούσαν στην πράξη να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας ευρωπαϊκής δύναμης πολιτικής προστασίας.

4.4 Ενίσχυση της εφοδιαστικής βάσης

Στον μηχανισμό πρέπει να παρασχεθούν τα κατάλληλα μέσα εφοδιαστικής. Η πρόταση για κανονισμό του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού μέσου ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης για σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης προβλέπει την δυνατότητα χρηματοδότησης του κόστους ενοικίασης του εξοπλισμού που απαιτείται για την εξασφάλιση ταχείας ευρωπαϊκής επέμβασης και ο οποίος δεν είναι δυνατό να διατεθεί από τα κράτη μέλη. Στα παραδείγματα είναι δυνατό να περιλαμβάνονται αεροσκάφη ή εξοπλισμός καταπολέμησης δασικών πυρκαγιών κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών. Για επεμβάσεις εκτός της Ένωσης, πρέπει να διερευνηθούν οι πιθανές συνέργειες με τα ΗΕ, ιδίως με το κοινό κέντρο εφοδιαστικής των ΗΕ (UN JLC) και το κεντρικό μητρώο των ΗΕ για τις ικανότητες διαχείρισης καταστροφών.

Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Ενίσχυση της δυνατότητας επέμβασης της ΕΕ σε καταστροφές και κρίσεις»[17], η Επιτροπή πρότεινε μελέτη σκοπιμότητας για την δημιουργία κοινής εφοδιαστικής πλατφόρμας για επιχειρήσεις εκτός ΕΕ που υπόκεινται σε άμεση διαχείριση.

4.5 Προώθηση του διεθνούς συντονισμού της επέμβασης σε περιπτώσεις καταστροφών

Όντας επιφορτισμένος με την διευκόλυνση της κινητοποίησης της βοήθειας πολιτικής προστασίας από 30 ευρωπαϊκές χώρες, ο κοινοτικός μηχανισμός έχει πρόσβαση σε τεράστια ποικιλία ικανοτήτων επέμβασης. Εκτός από την γενική βοήθεια αντιμετώπισης καταστροφών, οι ικανότητες αυτές περιλαμβάνουν προηγμένες τεχνολογικές δυνατότητες από κιβώτια απολύμανσης μέχρι εξειδικευμένο πυροσβεστικό εξοπλισμό. Η βοήθεια αυτή μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο συμπλήρωμα για άλλες προσπάθειες παροχής διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας σε διάφορους τύπους καταστροφών.

Με βάση την προστιθέμενη αξία της βοήθειας της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας και υποστηρίζοντας τον ηγετικό ρόλο των ΗΕ, ο μηχανισμός πρέπει να στοχεύει στην ενίσχυση του διεθνούς συντονισμού ώστε να μεγιστοποιήσει τη χρήση των διαθέσιμων πόρων και να διευκολύνει την πλήρως συντονισμένη επέμβαση για την αντιμετώπιση καταστροφών σε τρίτες χώρες. Αυτό πρέπει να περιλαμβάνει βοήθεια για την ανάπτυξη και τελειοποίηση των επιχειρησιακών διαδικασιών για τον επιτόπιο συντονισμό και την εκτίμηση των αναγκών. Αυτό θα απαιτήσει τον ενεργότερο διεθνή ρόλο του μηχανισμού, με βάση το στενό συντονισμό με το UN OCHA και λαμβανομένων σωστά υπόψη των αποστολών που έχουν ανατεθεί σε άλλους διεθνείς οργανισμούς.

5. Συμπέρασμα

Στο κεφάλαιο 3 της παρούσας ανακοίνωσης εντοπίστηκαν μέτρα τα οποία είναι δυνατό να αναληφθούν άμεσα για να βελτιωθούν οι επιδόσεις του μηχανισμού. Στο κεφάλαιο 4 διατυπώνεται σύνολο προτάσεων για την μελλοντική ανάπτυξη του μηχανισμού οι οποίες απαιτούν τροποποίηση της απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το μηχανισμό.

Οι προτάσεις που διατυπώνονται σε κάθε ένα από τα κεφάλαια αυτά έχουν οικονομικές επιπτώσεις. Οι δραστηριότητες και δράσεις ετοιμότητας εντός της ΕΕ καλύπτονται από την πρόταση για τη δημιουργία χρηματοδοτικού μέσου ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης για σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που ενέκρινε η Επιτροπή στις 6 Απριλίου 2005[18]. Οι δράσεις εκτός της ΕΕ θα καλυφθούν από το χρηματοδοτικό μέσο για τη σταθερότητα[19]. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα μέσα αυτά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από το Συμβούλιο.

Οι επιπτώσεις από πλευράς ανθρώπινων πόρων θα καλυφθούν στο πλαίσιο της ετήσιας κατανομής πόρων που αντιστοιχίζει τους διατιθέμενους πόρους στις προτεραιότητες που καθορίζονται σε πολιτικό επίπεδο. Λεπτομερής ανάλυση του συνόλου των πόρων που απαιτούνται για να υλοποιηθούν οι δραστηριότητες που περιγράφονται παραπάνω περιλαμβάνονται στο δημοσιονομικό δελτίο το οποίο επισυνάπτεται στην πρόταση για το χρηματοδοτικό μέσο ετοιμότητας και ταχείας επέμβασης. Εφόσον οι ανάγκες αυτές δεν καλυφθούν πλήρως είναι δυνατό να απαιτηθεί η αναθεώρηση της έκτασης των προτεινόμενων δραστηριοτήτων.

Η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να εγκρίνουν τους προσανατολισμούς που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση και να υποστηρίξουν τις προτάσεις που περιέχει.

[1] COM(2005) 113 τελικό της 06.04.2005.

[2] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την καταστροφή που προκάλεσε το παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι) του Ινδικού Ωκεανού, 13 Ιανουαρίου 2005

[3] Περιλαμβάνει συνήθως δραστηριότητες όπως έρευνα και διάσωση, επείγουσα ιατρική βοήθεια, κατάσβεση πυρκαγιών, καταλύματα, τρόφιμα και νερό. Ανάλογα με τη φύση της καταστροφής, συχνά περιλαμβάνει επίσης και πιο τεχνική βοήθεια, όπως πυροσβεστικά αεροσκάφη (σε περίπτωση δασικών πυρκαγιών), μέσα άντλησης (σε πλημμύρες), πλοία αντιμετώπισης της ρύπανσης (πετρελαιοκηλίδες) και εγκαταστάσεις ανίχνευσης και απολύμανσης (σε περιπτώσεις χημικών, βιολογικών ή πυρηνικών συμβάντων).

[4] Για τις επεμβάσεις σε τρίτες χώρες βλέπε ιδίως το άρθρο 6 της απόφασης του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2001, περί κοινοτικού μηχανισμού για τη διευκόλυνση της ενισχυμένης συνεργασίας στις επεμβάσεις βοήθειας της πολιτικής προστασίας (2001/792/ΕΚ,Ευρατόμ).

[5] COM(2005) 124 τελικό της 06.04.2005.

[6] COM(2005) 108 τελικό της 06.04.2005.

[7] Απόφαση του Συμβουλίου 2001/792/ΕΚ, Ευρατόμ.

[8] Απόφαση του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 1999, σχετικά με τη θέσπιση κοινοτικού προγράμματος δράσης στον τομέα της πολιτικής άμυνας (1999/847/ΕΚ)

[9] Στην κοινή διακήρυξη της 29ης Σεπτεμβρίου 2003, καθορίζονται ειδικοί κανόνες για τη χρήση του μηχανισμού σε επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων της ΚΠΑΑ.

[10] Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Ενίσχυση της δυνατότητας επέμβασης της ΕΕ σε καταστροφές και κρίσεις», η Επιτροπή προτείνει μέτρα για την ενίσχυση των δεσμών ανάμεσα στην Επιτροπή και στο Στρατιωτικό Επιτελείο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της απόσπασης συνδέσμων στην πολιτικο-στρατιωτική ομάδα (Civil-Military Cell). COM(2005) 153 τελικό της 20.04.2005.

[11] Οι διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης περιλαμβάνουν για παράδειγμα, τις αντιπροσωπίες της ΕΕ, την αίθουσα διαχείρισης κρίσεων της RELEX, την αίθουσα διαχείρισης κρίσεων και τους εμπειρογνώμονες του ECHO, τις εγκαταστάσεις του συστήματος ECURIE και άλλα συστήματα, όπως το Γενικό Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (GDAS), που διατίθεται μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών και της Γενικής Διεύθυνσης Έρευνας καθώς και το σύστημα συναγερμού UNDAC (σύστημα των ΗΕ για την αξιολόγηση και συντονισμό καταστροφών).

[12] Προς το παρόν, παρόλο που το ΚΠΠ παρέχει 24ωρη δυνατότητα ανταπόκρισης επί 7 ημέρες την εβδομάδα, αυτό πραγματοποιείται με βάση προσωπικό που βρίσκεται σε επιφυλακή και είναι έτοιμο να αναλάβει υπηρεσία εντός 30 λεπτών, σε συνεργασία με την Διεύθυνση Ασφάλειας της Επιτροπής.

[13] Ανταλλαγή επιστολών μεταξύ του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τον Συντονισμό των Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (UNOCHA) και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σχετικά με τη συνεργασία τους στον τομέα της αντιμετώπισης καταστροφών (σε περίπτωση ταυτόχρονων επεμβάσεων σε χώρα που πλήττεται από καταστροφή) , 27-28 Οκτωβρίου 2004.

[14] COM(2005) 153 τελικό της 20.04.2005.

[15] COM(2005) 153 τελικό της 20.04.2005.

[16] COM(2005) 113 τελικό της 06.04.2005

[17] COM(2005) 153 τελικό της 20.04.2005

[18] COM(2005) 113 τελικό της 06.04.2005

[19] COM(2004) 630 τελικό της 29.09.2004