Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση Απολογισμός και προοπτικές μετά από μια πενταετία"

(2002/C 36/24)

Στις 12 και 13 Ιουλίου 2000, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση το ανωτέρω θέμα για την "Ευρωμεσογειακή εταιρική σχέση - Απολογισμός και προοπτικές μετά από μια πενταετία".

Το τμήμα εξωτερικών σχέσεων, στο οποίο ανατέθηκαν οι προπαρασκευαστικές εργασίες της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 4 Οκτωβρίου 2001 με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Δημητριάδη.

Κατά την 385η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Οκτωβρίου 2001 (συνεδρίαση της 18ης Οκτωβρίου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 87 ψήφους υπέρ, 1 ψήφο κατά και καμία αποχή την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Από το 1960 η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε αναπτύξει μία σειρά πολιτικών προσέγγισης των Μεσογειακών χωρών, και δημιούργησε το πλαίσιο που της επέτρεπε να επιτύχει στρατηγικές σχέσεις που ξεπερνούσαν τα παραδοσιακά όρια των απλών εμπορικών συναλλαγών.

1.2. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από ανάλογη εμπειρία στο δικό της χώρο, επεδίωξε τη σύνδεση των Μεσογειακών χωρών προκειμένου να αναπτύξει μορφές δυναμικότερης συνεργασίας και να αποφύγει την μέχρι εκείνη τη στιγμή διαμορφωθείσα κατάσταση, όπου η Ευρώπη προετοίμαζε προτάσεις συνεργασίας και οι Μεσογειακοί εταίροι είτε τις αποδέχονταν, είτε τις απέρριπταν, χωρίς να έχουν πάντοτε την τεχνογνωσία να επεξεργασθούν και να διαχειρισθούν τις προτάσεις αυτές.

1.3. Αποφασιστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση αποτέλεσε η Διυπουργική Δήλωση στη Διάσκεψη της Βαρκελώνης(1), στην οποία έλαβαν μέρος 27 χώρες (15 χώρες της ΕΕ και 12 χώρες της Μεσογείου), όπου τέθηκαν οι βάσεις για την εφαρμογή ενός φιλόδοξου σχεδίου βασιζόμενου σε τρεις άξονες:

- Πρώτος Άξονας: Πολιτική και ασφάλεια με στόχο την οριοθέτηση ενός κοινού χώρου ειρήνης και σταθερότητας.

- Δεύτερος Άξονας: Μία οικονομική και χρηματοπιστωτική πτυχή με στόχο τη δημιουργία μιας ζώνης κοινής ευημερίας (σύσταση Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΖΕΣ) ως το 2010).

- Τρίτος Άξονας: Ανθρώπινη, κοινωνική και πολιτιστική πρόοδος.

1.4. Κατά τη διάρκεια της σχετικά μικρής περιόδου των πέντε ετών από την έναρξη της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης (ΕΕΣ) σημειώθηκε σημαντική επιτυχία, αλλά η ΕΕΣ βρίσκεται ακόμη μακριά από τα αποτελέσματα τα οποία είχε σχεδιασθεί αρχικά να επιφέρει.

2. Αξιολόγηση της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης

2.1. Γεγονός είναι ότι οι αρχικές προσδοκίες της ΕΕΣ ήταν υψηλές ή σε μερικές περιπτώσεις ιδιαίτερα υψηλές. Ωστόσο όμως έχει εγκαθιδρυθεί τακτικός διάλογος ανάμεσα στους 27 εταίρους προκειμένου να εμπεδωθεί η ασφάλεια και σταθερότητα την περιοχή της Μεσογείου και να επιτραπεί η ανάληψη κοινών πρωτοβουλιών (ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η ΕΕΣ κατόρθωσε να φέρει στο τραπέζι του διαλόγου αντιπροσώπους από το Λίβανο, τη Συρία, το Ισραήλ και την Παλαιστινιακή ηγεσία).

2.1.1. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι η ΕΕ έχει προσεγγίσει την Λιβύη στο πλαίσιο της ΕΕΣ, με την πρώτη επίσημη πρόσκληση εκπροσώπων της Λιβύης στη Σύνοδο της Στουτγάρδης στις 15-16 Απριλίου 1999. Παρόλα αυτά η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη χαρακτηρίζεται πενιχρή, καθώς η τελευταία δεν έχει προβεί σε ουδεμία επίσημη δέσμευση που να αποδέχεται το περιεχόμενο της Δήλωσης της Βαρκελώνης.

2.2. Η πολύπλευρη συνεργασία είναι πλέον τόσο κοινή όσο και οι παραδοσιακές διμερείς προσεγγίσεις. Επιπλέον, σημαντικά κονδύλια δεσμεύθηκαν για την ανάπτυξη της ΕΕΣ μέσω του προγράμματος MEDA και δανειοδοτήσεων μέσω της ΕΤΕ. Το πρόγραμμα MEDA αποτέλεσε το κυριότερο χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕΣ και εφαρμόσθηκε και στους τρεις άξονες της απόφασης της Διάσκεψης της Βαρκελώνης.

2.3. Έχουν αναπτυχθεί Διμερείς Συμφωνίες σύνδεσης, οι οποίες περιλαμβάνουν την οικονομική απελευθέρωση και την ενδυνάμωση των μηχανισμών αγοράς, με τη δέουσα όμως προσοχή στη διαφύλαξη των κοινωνικών ισορροπιών και την ενθάρρυνση της σύγκλισης των οικονομιών. Οι συμφωνίες αυτές ενσωματώνουν την ευρύτερη σκέψη της συνεργασίας, καθώς περιλαμβάνουν επίσης μία σημαντική πολιτιστική και πολιτισμική διάσταση, η οποία θα οδηγήσει τελικά σε μεγαλύτερη σταθερότητα και συνεργασία στη Μεσόγειο ενώνοντας αρμονικά την πορεία προόδου των λαών της περιοχής.

2.4. Η στρατηγική σημασία των Νοτίων Γειτόνων της ΕΕ αναγνωρίζεται από όλες τις χώρες μέλη της ΕΕ και επιπλέον τα πρώτα ενθαρρυντικά αποτελέσματα των προσπαθειών ανασυγκρότησης των Μεσογειακών εταίρων αρχίζουν να γίνονται ορατά.

2.5. Παράλληλα όμως έχουν υψωθεί κι ορισμένες κριτικές φωνές αφενός για να εξετασθούν οι οικονομικοί στόχοι της εταιρικής σχέσης και αφετέρου για να επισημανθεί η αδυναμία της κοινωνικής πτυχής της.

2.6. Τα πρώιμα στάδια της ΕΕΣ χαρακτηρίζονται από μία πληθώρα δραστηριοτήτων χωρίς ξεκάθαρες προτεραιότητες. Η ολοκλήρωση των σχεδίων ήταν σε γενικές γραμμές αργή. Πρέπει να σημειωθεί επίσης το γεγονός ότι οι Χώρες Εταίροι της Μεσογείου (ΧΕΜ) συνάντησαν προβλήματα απορρόφησης των κονδυλίων που τους χορηγήθηκαν, που είναι ορατά κυρίως όσων αφορά τις τεχνικές δυσκολίες εφαρμογής των πρωτοβουλιών.

2.7. Η εγκαθίδρυση της Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΖΕΣ) αποδείχθηκε πολύ δυσκολότερη από το αναμενόμενο, όπως γίνεται φανερό από την αργή πρόοδο των διαπραγματεύσεων των συμφωνιών διασύνδεσης, που, μεταξύ άλλων, οφείλεται στον αργό ρυθμό των διαδικασιών επικύρωσης από τα αρμόδια κοινοβουλευτικά όργανα. Στο σημείο αυτό ευθύνη φέρουν κυρίως οι χώρες μέλη της ΕΕ. Επιπλέον, η προώθηση της οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας των XEM μεταξύ τους εξακολουθεί να προχωρά με αργά βήματα αποτυγχάνοντας έτσι να προσελκύσει το ενδιαφέρον των διεθνών επενδυτικών οίκων, των μεγάλων χρηματοοικονομικών οργανισμών και των εταιριών Διαχείρισης Κεφαλαίων (Venture Capital), των οποίων η παρουσία είναι αναγκαία για την προώθηση των μεγάλων έργων υποδομής (π.χ. τηλεπικοινωνίες, μεταφορές, κ.λπ.).

2.8. Το αδιέξοδο και οι συνεχείς παλινδρομήσεις των ειρηνευτικών διαδικασιών στην περιοχή της Μέσης Ανατολής επέφεραν σημαντική καθυστέρηση στην γενικότερη περιφερειακή συνεργασία.

2.9. Δυστυχώς η υπογραφή των Συμφωνιών Σύνδεσης που περιλαμβάνουν ρητά ρήτρα για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν εμποδίζει τη συνεχή επιδείνωση της κατάστασης σε ορισμένες χώρες, ενώ το πνεύμα της εταιρικής σχέσης ήταν τέτοιο ώστε δε συνέβαλλε σε αρκετά ειλικρινή και σοβαρό διάλογο σε θέματα όπως στα δικαιώματα του ανθρώπου, την πρόληψη της τρομοκρατίας ή την μετανάστευση.

2.10. Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τις δυσκολίες που σχετίζονται με τον διάλογο ανάμεσα στις χώρες με διαφορετικές πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές καταβολές επειδή υπάρχουν πολλές διαφορετικές εμπειρίες και στάδια κοινωνικής ανάπτυξης. Ο πολιτιστικός διάλογος προϋποθέτει πολιτιστική ανταλλαγή και κινητικότητα, η οποία δεν είναι πάντα εφικτή.

2.11. Πρέπει να τονισθεί ότι μέχρι και το 2000, διαπιστώθηκε ελλιπής εκπροσώπηση των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου στις ετήσιες συνόδους των Οικονομικών και Κοινωνικών Συμβουλίων καθώς και συναφών οργανισμών. Οι αιτίες πρέπει να αναζητηθούν στην ανεπαρκή ή και στην πλήρη έλλειψη πληροφόρησης των οργανισμών που εκπροσωπούν την οργανωμένη Κοινωνία των Πολιτών για τον Ευρωμεσογειακό διάλογο. Για το λόγο αυτό οι εκπρόσωποι των Οργανισμών των χωρών αυτών δεν βρίσκουν βάσιμο λόγο για ενεργή συμμετοχή τους στον διάλογο και οι κυβερνήσεις τους δεν επιδιώκουν την εμπλοκή τους λόγω έλλειψης εντάξεως των Μη Κυβερνητικών Οργανισμών (ΜΚΟ) στη λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου δεν διαθέτουν Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια (ΟΚΣ) ή παρεμφερείς οργανώσεις ικανές να τις εκπροσωπήσουν ούτε διαθέτουν τις δομές ή τους απαραίτητους πόρους για να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην ΕΕΣ.

2.12. Κατά τη διάρκεια εφαρμογής του προγράμματος MEDA (1995 - 1999), η διμερής (bilateral) συνεργασία (90 %) ξεπέρασε κατά πολύ την περιφερειακή (regional) συνεργασία (10 %) με την τελευταία να έχει ζωτική σημασία για την οικοδόμηση ενός χώρου για διάλογο, ανταλλαγές και συνεργασία που συνιστούν βασικό στόχο της εταιρικής σχέσης(2).

2.13. Η ανεπάρκεια που διαπιστώνεται σχετικά με την Περιφερειακή Συνεργασία - είναι ακόμη μεγαλύτερη στην αποκεντρωμένη συνεργασία. Για την τελευταία έχουν εγκριθεί προγράμματα τα οποία δεν άρχισαν να υλοποιούνται παρά το γεγονός ότι ήδη παρήλθαν τρία έτη. Το γεγονός αυτό δημιουργεί μεγάλη ανησυχία για την συνέχιση της αποκεντρωμένης συνεργασίας και υπάρχουν φόβοι ότι θα εξαφανισθούν τα μικρότερης εμβέλειας προγράμματα, τα οποία όμως είναι απαραίτητα για την ενίσχυση των κοινωνικών δομών.

2.14. Ο ρυθμός της οικονομικής μεταρρύθμισης των Μεσογειακών Εταίρων δεν υπήρξε ο αναμενόμενος. Οι συναλλαγές μεταξύ των Μεσογειακών Εταίρων (συναλλαγές Νότος-Νότος) δεν αυξήθηκαν σε σχέση με το πολύ χαμηλό αρχικό επίπεδο και αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 6 % του συνόλου όλων των συναλλαγών της Ευρωμεσογειακής Συνεργασίας, ενώ το επίπεδο των επενδύσεων της ΕΕ στην περιφέρεια αυτή παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό και είναι αρκετά χαμηλότερο από τις ροές επενδύσεων σε άλλα μέρη του κόσμου(3).

3. Απόψεις της ΟΚΕ σχετικά με την ΕΕΣ

3.1. Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ΕΕ τα τελευταία τριάντα χρόνια είναι το γεγονός ότι οι πολίτες και οι διάφοροι φορείς, επικοινωνούν με πολλά διαφορετικά κανάλια. Ο ρόλος των ενδιάμεσων φορέων είναι ιδιαίτερα σημαντικός επειδή διαδραματίζουν ένα ιδιαίτερα κοινωνικό ρόλο, καθώς παρέχουν ανεξάρτητες υπηρεσίες και οργανώνουν ενημερωτικές εκστρατείες προωθώντας παράλληλα σημαντικά θέματα ενώ ταυτόχρονα έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις κυβερνήσεις καθώς και αποφάσεις πολιτικού επιπέδου, χωρίς να έχουν άμεσες πολιτικές εξαρτήσεις.

3.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η αδυναμία της ΕΕΣ βρίσκεται ακριβώς στον ενισχυμένο χαρακτήρα του πολιτικού και οικονομικού της περιεχομένου με σοβαρό έλλειμμα στο κοινωνικό περιεχόμενο. Το γεγονός αυτό διαφαίνεται και από το χαρακτήρα των διμερών συμφωνιών σύνδεσης. Η παροχή των Ευρωμεσογειακών διμερών συμφωνιών εκφράζει την επιθυμία της ΕΕ για "ελεγχόμενη φιλελευθεροποίηση", που σημαίνει την διάνοιξη των αγορών συνοδευόμενη από προσπάθειες για την ελαχιστοποίηση των επιπλοκών από το ισχυρό σοκ των διαρθρωτικών και δομικών αλλαγών. Τελικά όμως δεν επιτεύχθηκαν ακόμη τα αρχικά προσδοκώμενα αποτελέσματα στους κοινωνικούς τομείς.

3.2.1. Η φιλελευθεροποίηση από μόνη της, σε ένα πλαίσιο μεγάλων ανισοτήτων, δεν μπορεί να εξασφαλίσει ούτε την οικονομική ανάπτυξη, ούτε την αναδόμηση ιδιαιτέρως αποδιαρθρωμένων κοινωνιών και οικονομιών και ακόμα λιγότερο τη δημιουργία "χώρου κοινής ευημερίας". Επιπλέον, η Ευρωμεσογειακή ΖΕΣ λειτουργεί υπό τους όρους που θέτει η Ευρώπη: προς το παρόν, αφορά κυρίως τα βιομηχανικά προϊόντα, για τα οποία οι ευρωπαϊκές χώρες είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές από τις μεσογειακές, ενώ υπολείπονται τα αγροτικά προϊόντα, τα οποία αποτελούν ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος προϊόντα για τις χώρες της Μεσογείου. Η συγκεκριμένη ΖΕΣ αντιμετωπίζει μόνον μερικά τις προκλήσεις που θέτει το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών της Μεσογείου.

3.3. Παρά το γεγονός ότι προωθήθηκε επιτυχώς η εφαρμογή των προγραμμάτων Εuromed Heritage(4), Euromed Audiovisual(5), Euromed Youth(6) για την ενίσχυση της κοινωνικής πτυχής της εταιρικής σχέσης, του προγράμματος MEDA Democracy(7) για την ενίσχυση του εκδημοκρατισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ενώ διενεργήθηκε μία σειρά συναντήσεων και συσκέψεων μεταξύ εκπροσώπων την Κοινωνίας των Πολιτών, τα αποτελέσματα της κοινωνικής πτυχής της εταιρικής σχέσης και της προσέγγισης των κοινωνιών των πολιτών χαρακτηρίζονται ακόμη πενιχρά.

3.4. Όσων αφορά τα προγράμματα αποκεντρωμένης συνεργασίας - decentralized (Med-Urbs, Med-Campus, Med-Media), που τείνουν να επιτρέψουν στους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών των δύο πλευρών της Μεσογείου να συναντηθούν προκειμένου να επεξεργασθούν από κοινού σχέδια, αυτά έχουν παγώσει από το 1995 λόγω κακής εσωτερικής διαχείρισης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αποφασισμένη να διακόψει τα προγράμματα αυτά, με το σκεπτικό ότι η διαχείρισή των μικροπρογραμμάτων είναι ιδιαιτέρως δύσκολη επειδή απαιτεί σημαντικούς πόρους σε επίπεδο ανθρώπινου και οικονομικού δυναμικού.

3.4.1. Η ΟΚΕ χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Βελγικής Προεδρίας για την διοργάνωση Φόρουμ στις 13-14 Ιουλίου 2001 με τίτλο τον ρόλο της γυναίκας στην οικονομική ανάπτυξη και είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένη με το γεγονός ότι τα αποτελέσματα του Φόρουμ αυτού θα αποτελέσουν τη βάση για την μελλοντική ανάπτυξη ενός ομότιτλου ευρωπαϊκού προγράμματος δράσης.

3.5. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι πολλές από τις αδυναμίες της ΕΕΣ οφείλονται στις δυσκολίες που παρουσιάσθηκαν για την επιτυχή εφαρμογή της τρίτης πτυχής της Διάσκεψης της Βαρκελώνης και οφείλονται κατά κύριο λόγο στην υπερεκτίμηση της ΕΕΣ στους ρόλους που θα μπορούσε να διαδραματίσει στην κοινωνική ανάπτυξη των ΧΕΜ. Η ΕΕ δεν θα πρέπει να παραβλέψει το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τις ΧΕΜ, η ίδια ήταν ώριμη για την ενοποίησή της λόγω της σχετικής εγγύτητας της φιλοσοφίας, παιδείας, κουλτούρας και πολιτισμού μεταξύ των χωρών μελών της. Η περίπτωση των ΧΕΜ είναι τελείως διαφορετική και παρά την γεωγραφική εγγύτητα των χωρών υπάρχουν μεγάλες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές διαφορές τόσο μεταξύ των ιδίων ΧΕΜ, όσο και μεταξύ των ΧΕΜ και ΕΕ.

3.6. Η προώθηση του διαλόγου ανάμεσα στις χώρες με μεγάλες διαφορές στον πολιτισμό και τις πολιτιστικές καταβολές είναι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για να αντιμετωπισθούν οι εντάσεις των συναντήσεων των διαφόρων πολιτισμών και των διαφορετικών τρόπων ζωής που προέρχονται από την παγκοσμιοποίηση και τον πειρασμό να μη ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι εθνικές ταυτότητες των λαών.

3.7. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται επίσης σαφές ότι δεν έχει μέχρι σήμερα διεξαχθεί επαρκώς ειλικρινής και σοβαρός διάλογος για προβλήματα όπως είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα και ιδιαίτερα τα δικαιώματα της γυναίκας και του παιδιού, η πρόληψη της τρομοκρατίας ή η παράνομη μετανάστευση, η οποία προκαλεί ιδιαίτερα κοινωνικά προβλήματα, όπως εξάλλου αναγνωρίζει η Επιτροπή.

3.8. Ενώ οι συμφωνίες διασύνδεσης προετοιμάζουν το έδαφος για κάθετες (Βορά-Νότου) συναλλαγές, η οριζόντια ολοκλήρωση (Νότου-Νότου) είναι αυτή που παραμένει η μεγαλύτερη αποστολή υποστήριξης της ΕΕ στην περιοχή, διότι η αύξηση της οριζόντιας διακίνησης αγαθών, κεφαλαίων, ανθρώπινου δυναμικού θα αναπτύξει αγορές αρκετά μεγάλες για να προσελκύσουν τις αναγκαίες διεθνείς επενδύσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για την οικονομική ανάπτυξη. Μέχρι στιγμής οι διαρθρωτικές αλλαγές των ΧΕΜ παραμένουν μη ικανοποιητικές. Η ΟΚΕ επιθυμεί την ενίσχυση του ρόλου των ενδιάμεσων φορέων στο πλαίσιο της οριζόντιας ολοκλήρωσης των εταίρων της ΕΕΣ ενώ παράλληλα χαιρετίζει και τάσσεται πλήρως υπέρ της πρόσφατης (8 Μαΐου 2001) δήλωσης με τη βούληση για την εγκαθίδρυσης ΖΕΣ μεταξύ της Τυνησίας, Αιγύπτου, Ιορδανίας και Μαρόκου.

3.9. Σήμερα κρίνεται ανεπαρκής ο βαθμός εκπροσώπησης των ενδιάμεσων φορέων των ΧΕΜ με αποτέλεσμα την αδυναμία αναγνώρισης των πραγματικών αναγκών των εγχώριων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στις χώρες αυτές. Παράλληλα η έλλειψη οργανωτικής διάρθρωσης που προκύπτει από έλλειμμα ενδιάμεσων φορέων είναι γεγονός που δεν επιτρέπει να προβλεφθεί μία πραγματική υποπεριφερειακή συνεργασία. Οι μεσογειακές χώρες αντιμετωπίζουν ήδη πολλές δυσχέρειες προκειμένου να οργανώσουν την εταιρική τους σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και, πολύ περισσότερο, μεταξύ τους.

3.9.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι για τους λόγους αυτούς, αλλά και για να δοθεί στις ΧΕΜ η δυνατότητα να καλύψουν αυτή τη χρόνια έλλειψη, η οποία αποτελεί τροχοπέδη, θα πρέπει πρώτα να παρασχεθεί συγκεκριμένη βοήθεια στις ΧΕΜ ώστε να εντοπίσουν τα δυνατά κι αδύνατα σημεία σε τοπικό επίπεδο, να οριοθετήσουν τις πραγματικές τους ανάγκες και να επινοήσουν τρόπους με τους οποίους θα μπορέσουν να δοθούν λύσεις.

4. Συμπεράσματα της ΟΚΕ σχετικά με την προοπτική της ΕΕΣ

4.1. Η επίτευξη της ολοκλήρωσης των Συμφωνιών Διασύνδεσης είναι ο πυρήνας επιτυχίας της ΕΕΣ. Η πρόοδος στις Συμφωνίες Διασύνδεσης μπορεί να λειτουργήσει ως δείκτης ενδυνάμωσης της δέσμευσης των 27 χωρών εταίρων στους στόχους που τέθηκαν στη Διάσκεψη της Βαρκελώνης (Άξονες 1, 2, 3).

4.1.1. Η διαδικασία διαπραγμάτευσης και κύρωσης των συμφωνιών υπήρξε πιο αργή απ'ότι αναμενόταν, αλλά τούτο οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι οι Συμφωνίες Σύνδεσης που έχουν υπογραφεί μεταξύ της ΕΕ και των ευρωπαϊκών χωρών είναι στην πραγματικότητα διμερείς συμφωνίες μεταξύ καθενός από τα δεκαπέντε κράτη της ΕΕ και ενός εκάστου των ΧΕΜ χωριστά.

4.1.2. Από το γεγονός αυτό προκύπτουν ανισότητες και καθυστερήσεις στις διαδικασίες που είναι σχεδόν ταπεινωτικές για το Νότο: μία συμφωνία που υπογράφεται από μία μεσογειακή χώρα μπορεί να εφαρμοσθεί μόνον μετά από τρία περίπου έτη κατά μέσον όρο, κατά τη διάρκεια των οποίων θα διαβιβασθεί σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για κύρωση. Παραδείγματος χάριν, η συμφωνία που υπεγράφη με την Ιορδανία τον Νοέμβριο του 1997 δεν έχει ακόμη εφαρμοσθεί επειδή δύο κράτη μέλη της ΕΕ δεν την έχουν κυρώσει.

4.1.3. Για το λόγο αυτό, θα ήταν σκόπιμο να ενοποιηθούν οι Συμφωνίες Σύνδεσης σε μια ενιαία πολυμερή συμφωνία, όπως εξάλλου έχει προταθεί από το Ευρωμεσογειακό Κοινοβουλευτικό Φόρουμ(8), ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, ενώ παράλληλα θα πρέπει να διερευνηθεί και η δυνατότητα ανάπτυξης κι άλλων τρόπων για την επίτευξη των συμφωνιών.

4.2. Η ολοκλήρωση της Ευρωμεσογειακής ΖΕΣ είναι ένας από τους κρισιμότερους στόχους της ΕΕΣ. Οι ελεύθερες συναλλαγές θα πρέπει να εγκαθιδρυθούν όχι μόνον μεταξύ της ΕΕ και των ΧΕΜ αλλά και μεταξύ των ιδίων των ΧΕΜ. Με τον τρόπο αυτό θα μεγαλώσει η αγορά και η περιοχή θα γίνει ελκυστική στους διεθνείς επενδυτές και στην εισροή κεφαλαίων (Άξονας 2).

4.2.1. Σύμφωνα με το πνεύμα αυτό, η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα μπορούσε, ως ένα βαθμό, να διενεργείται έλεγχος στις αγορές προκειμένου να οργανωθούν καλύτερα έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να προωθούνται παράλληλα οι σχέσεις Νότου-Νότου. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους της Ευρωμεσογειακής ΖΕΣ είναι ακριβώς να καθιερωθεί μία διπλή εταιρική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και μεταξύ των μεσογειακών χωρών μεταξύ τους.

4.2.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να παρασχεθεί στις ΧΕΜ βοήθεια για να οργανωθούν στους τομείς των ΜΜΕ, της βιοτεχνίας και των μικροεπιχειρήσεων, με στόχο να δημιουργηθούν μεταξύ τους κοινές διαρθρώσεις συνεννόησης και συλλογικής δράσης. Με τον τρόπο αυτό οι ΧΕΜ θα μπορέσουν να οικοδομήσουν καλύτερα και σε μεγαλύτερο βαθμό σχέδια εταιρικής σχέσης με την Ένωση και μεταξύ τους αξιοποιώντας την Ευρωπαϊκή εμπειρία και τις βέλτιστες πρακτικές.

4.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να προασπιστεί η ιδέα ενός αποπροσανατολισμού του σχεδίου της ΖΕΣ προς μια πραγματική "κοινή αγορά" που θα περιλαμβάνει το σύνολο των αγαθών συμπεριλαμβανομένων των τομέων όπου ο Νότος είναι ανταγωνιστικός: τον αγροτικό τομέα. Μία τέτοια αγορά προϋποθέτει μία πολύ σημαντική συνοδευτική πολιτική (τεχνικές και υγειονομικές προδιαγραφές των προϊόντων, εκσυγχρονισμός και αποπροσανατολισμός ορισμένων τομέων, εκσυγχρονισμός επιχειρήσεων που ασχολούνται με την μεταποίηση και εμπορία αγροτικών προϊόντων, κλπ) (Άξονας 2).

4.3.1. Η γεωργία αποτελεί το σημαντικότερο θέμα τόσο για την ΕΕ όσο και για τις ΧΕΜ, διότι αποτελεί την σπουδαιότερη οικονομική δραστηριότητα στις χώρες της Λεκάνης της Μεσογείου με ιδιαίτερα σοβαρά διαρθρωτικά και δομικά προβλήματα καθώς και πλήρη απουσία τεχνογνωσίας, τεχνολογικών εργαλείων και μακροχρόνιου προγραμματισμού, ο οποίος θα λάμβανε μέριμνας για την κοινωνική πτυχή των αναδιαρθρώσεων. Βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση απαιτεί εκτεταμένη συζήτηση των πολιτικών των 27 εταίρων για την άμβλυνση των προβλημάτων. Σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της άμβλυνσης των προβλημάτων ήταν η Διάσκεψη του Στρασβούργου με θέμα την γεωργία στην Ευρωμεσογειακή Ζώνη και στόχο την αναδίπλωση για τον συντονισμό των Μεσογειακών αγροτικών πολιτικών στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης(9).

4.3.2. Ο καθορισμός της ΖΕΣ στην περιοχή της Μεσογείου θα θεωρηθεί επιτυχημένος μόνον εάν οι χώρες εταίροι εκτός ΕΕ επωφεληθούν πλήρως, δηλαδή επιτύχουν να έχουν πλήρη και ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ για επιλεγμένα γεωργικά προϊόντα και προϊόντα διατροφής που κρίνονται σημαντικά για τους Ευρωμεσογειακούς Εταίρους. Η πρόοδος προς το σκοπό αυτό θα μπορούσε να επισπευσθεί, μόνον όμως με αντισταθμίσεις στο πλαίσιο της Κοινής αγροτικής πολιτικής για τις Περιφέρειες εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα πληγούν άμεσα από τον όποιο αυξημένο ανταγωνισμό.

4.3.3. Επιπρόσθετες θυσίες στην αγροτική παραγωγή της ΕΕ θα μπορούσαν να γίνουν κατανοητές σε περίπτωση που θα προσφερόταν πραγματικά πλεονεκτήματα στην ανάπτυξη του εξαγωγικού εμπορίου των αναπτυσσόμενων χωρών εταίρων της Ευρωμεσογειακής εταιρικής σχέσης.

4.3.4. Οι χώρες της ΖΕΣ δεν πρέπει να ενθαρρύνονται να παράγουν προϊόντα αποκλειστικά για την Ευρωπαϊκή αγορά, (εξυπηρετώντας κατά τον τρόπο αυτό τα συμφέροντα μερικών πολυεθνικών που κυριαρχούν στο εμπόριο, κάποιον μεγαλογεωκτημόνων κι ακόμα μερικών τοπικών αρχόντων) αλλά να καλύψουν πρώτιστα τις άμεσες επισιτιστικές ανάγκες των κατοίκων τους. Με τον τρόπο αυτό θα μειώσουν σταδιακά την επισιτιστική εξάρτηση, η οποία σταδιακά οδηγεί σε εξάρτηση όχι μόνον σε οικονομικό επίπεδο, αλλά σε πολιτικό και πολιτιστικό.

4.4. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο κλάδος κλωστοϋφαντουργίας των ΧΕΜ, ο οποίος αντιπροσώπευε το 30 % της απασχόλησης ανθρωπίνου δυναμικού κατά το 1995(10). Ο κλάδος αυτός είναι ένα από τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα πολλών από τις ΧΕΜ. (Άξονας 2).

4.4.1. Ο κλάδος της κλωστοϋφαντουργίας μπορεί να έχει σημαντικότατο ρόλο στην διαποίκιλση των προϊόντων των ΧΕΜ που απευθύνονται σε προηγμένες αγορές. Η στρατηγική σημασία του κλάδου είναι έκδηλη από το γεγονός ότι οι περισσότερες ΧΕΜ είναι υπεργολάβοι της ΕΕ σε προϊόντα κλωστοϋφαντουργίας και ρουχισμού και ιδιαίτερα σε ημιέτοιμα προϊόντα.

4.4.2. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να αναληφθούν δράσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Αυτό απαιτεί καλύτερη οργάνωση, βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού, επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και τέλος την αναδιοργάνωση και εκμοντερνισμό των χρησιμοποιούμενων βιομηχανικών εγκαταστάσεων και μεθόδων.

4.4.3. Ο κλάδος της κλωστοϋφαντουργίας μπορεί να αποτελέσει και να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα για την αντιμετώπιση και επίλυση προβλημάτων που παρουσιάζουν και οι άλλοι κλάδοι των ΧΕΜ.

4.5. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο κλάδος της αλιείας είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικός για τις ΧΕΜ, καθώς η ΕΕ απορροφά ένα πολύ σημαντικό μέρος των εξαγωγών προϊόντων αλιείας (περί το 63 %) (Άξονας 2).

4.5.1. Ο αλιευτικός κλάδος της ΕΕ χαρακτηρίζεται σήμερα από οικονομική ευπάθεια ως αποτέλεσμα επενδύσεων πέρα των απαιτουμένων, αυξανόμενου κόστους και συρρικνούμενης βάσης πόρων. Για το λόγο αυτό η Επιτροπή έχει υποβάλλει την Πράσινη Βίβλο για το μέλλον της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑΠ)(11) προκειμένου να δημιουργήσει μία κοινή βάση διαλόγου.

4.5.2. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι στην Πράσινη Βίβλο προωθείται η ένταξη της Μεσογείου στην ΚΑΠ μέσω ολοκληρωμένων προτάσεων που θα διασφαλίσουν την αειφόρο αλιεία και θα προωθήσουν το διάλογο μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων όλων των χωρών της μεσογειακής λεκάνης.

4.6. Βασιζόμενη στη εμπειρία των πέντε ετών η ΕΕ βρίσκεται στην διαδικασία αναθεώρησης και αναδιάρθρωσης(12) των τρόπων επίτευξης της Μεσογειακής της πολιτικής. Η ΕΕ πρέπει να επιδιώξει την επίτευξη μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας στο MEDA μέσω της διευθέτησης των εσωτερικών διαδικασιών του και τη βελτίωση του σχεδιασμού των προγραμμάτων και σχεδίων (Άξονες 1, 2, 3).

4.7. Η πολυπλοκότητα που παρουσιάζει η εφαρμογή της μεσογειακής πολιτικής και οι επίπονες και γραφειοκρατικές διοικητικές διαδικασίες που απαιτούνται, λαμβανομένης υπόψη και της υψηλής πολιτικής σημασίας που έχουν τα μεγάλα χρηματικά ποσά, συνηγορούν αφενός στην απαίτηση για εξασφάλιση επαρκούς προσωπικού για την επιτυχή πρόοδο του MEDA και αφετέρου στην ενδυνάμωση της διαβούλευσης μεταξύ των άμεσα εμπλεκομένων φορέων.

4.8. Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για την Σταθερότητα και Ειρήνη στην περιοχή, η εγκαθίδρυση μηχανισμών πολιτικού διαλόγου για την προώθηση και διαφύλαξη της ειρήνης στην περιοχή, η ενίσχυση του ρόλου του προγράμματος MEDA Democracy και η ισχυροποίηση της υποστήριξης των εκπροσώπων των ενδιάμεσων φορέων θα πρέπει να αποτελέσουν πρωτεύοντες στόχους, παρά το γεγονός ότι οι παρεμβάσεις αυτές εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από την Ειρηνευτική Διαδικασία στη Μέση Ανατολή. Οι ενδιάμεσοι φορείς είναι η δύναμη εκείνη που μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕΣ και να επηρεάσει τον διάλογο σε πολιτικό, οικονομικό και πολιτισμικό επίπεδο (Άξονες 1, 2).

4.9. Πρέπει να σημειωθεί ενίσχυση της συνεργασίας που σχετίζεται με την πολιτική και ασφάλεια λόγω του γεγονότος ότι εφαρμόσθηκαν σχετικά χαλαρά μέτρα συνεργασίας που δεν κατάφεραν ακόμη να αναπτύξουν ισχυρές σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ της ΕΕ και των ΧΕΜ (Άξονας 1).

4.10. Πρέπει να αλλάξει η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων της Διαδικασίας της Βαρκελώνης, προσδίδοντας στις κοινωνικές και πολιτιστικές πτυχές, καθώς και στα θέματα που αφορούν τη μετανάστευση, μία σημασία που δεν είναι ποιοτικά κατώτερη από εκείνη που αποδίδεται στα οικονομικά και εμπορικά ζητήματα, καθώς και στα ζητήματα που αφορούν της ασφάλεια (Άξονας 3).

4.11. Η ΕΕ πρέπει να δεσμευθεί περισσότερο όσον αφορά την κοινωνική ανάπτυξη, την υγεία, την εκπαίδευση, τα δικαιώματα της γυναίκας και του παιδιού, την προστασία του περιβάλλοντος και τα προγράμματα υποδομών. Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να τονισθεί η μεγάλη σημασία που έχουν τα προγράμματα ανταλλαγών νέων και κινητικότητας τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού, ενώ επίκεντρο θα πρέπει να είναι η ανταλλαγή εκπαιδευτών (Άξονας 3).

4.12. Η ΕΕΣ πρέπει να γίνει περισσότερο ορατή και γνωστή στην Ευρωμεσογειακή περιοχή. Πρέπει να ενισχυθούν οι προσπάθειες της πληροφόρησης και των δημοσίων σχέσεων. Ως μέρος της επικοινωνιακής στρατηγικής θα πρέπει να ενισχυθεί η προσπάθεια δημιουργίας αίσθησης "κυριότητας" των έργων που χρηματοδοτεί της ΕΕΣ (Άξονας 3).

4.13. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει πραγματική εταιρική σχέση ανάμεσα στις δύο πλευρές όσο δεν υπάρχει σωστή οργάνωση της κυκλοφορίας των προσώπων και δεν διασφαλίζονται τα έννομα συμφέροντα αμφότερων των πλευρών. Η μη ανταπόκριση στο αίτημα της ελεύθερης κυκλοφορίας είναι, στην ουσία, υπόθαλψη της παράνομης μετανάστευσης (Άξονας 1).

5. Προτάσεις της ΟΚΕ σχετικά με την προοπτική της ΕΕΣ

5.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι η ανάπτυξη μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών τόσο διμερώς, μεταξύ ΕΕ και ΧΕΜ, όσο και πολυμερώς, μεταξύ των ΧΕΜ δεν είναι ο τελικός σκοπός, αλλά το μέσο για την επίτευξη ενός μεγαλύτερου στόχου που δεν είναι άλλος από την δημιουργία της σταθερότητας, ειρήνης και ευημερίας της περιοχής.

5.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι το κλειδί για την επιτυχία της ΕΕΣ βρίσκεται στην δυνατότητα δυναμικών αποτελεσμάτων. Με την διακίνηση αγαθών, οι εταίροι διακινούν επίσης και "κάτι άλλο", τεχνογνωσία, θεσμούς, πολιτικές αρχές. Η υπογραφή των συμφωνιών συνδέσεως μπορεί να αποφέρει και κάποια αμφισβήτηση των υπαρχόντων θεσμών καθιστώντας τους αποτελεσματικότερους.

5.3. Σύμφωνα με την ΟΚΕ, πρέπει να ενισχυθούν οι πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η ΕΕ στα πλαίσια του δευτέρου κεφαλαίου της ΕΕΣ για την βελτίωση του κατακερματισμού των αγορών της Νοτίου και Ανατολικής Μεσογείου.

5.3.1. Η ΟΚΕ προτείνει για κάθε χώρα που επικυρώνει μια Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΕ, να συνάπτει εντός πέντε ετών συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με όλες τις άλλες χώρες που έχουν επίσης υπογράψει συμφωνίες σύνδεσης.

5.3.2. Η ΟΚΕ προτείνει την ανάπτυξη κατάλληλων μηχανισμών για την προώθηση επιχειρηματικών δράσεων, με νομοθετικές και διοικητικές ρυθμίσεις για τη δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για τις επενδύσεις και την ιδιωτική πρωτοβουλία, μέσα από διαδικασίες διαφάνειας και εμπιστοσύνης και εκφράζει την ευχή να δοθεί ιδιαίτερη θέση στις ΜΜΕ και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις στα πλαίσια της ενίσχυσης της ευρωμεσογειακής εταιρικής εμπορικής και βιομηχανικής σχέσης, ενώ παράλληλα πιστεύει ότι η ενδυνάμωση της εταιρικής σχέσης θα επιτευχθεί με την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ εκπροσώπων μεσαίων και μικρών επιχειρήσεων.

5.3.3. Η ΟΚΕ ζητεί την ανάπτυξη προγραμμάτων τεχνικής και οικονομικής στήριξης ειδικά για τις ΜΜΕ και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις των μεσογειακών χωρών, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η διαφοροποίηση του οικονομικού ιστού των χωρών αυτών. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην βιοτεχνία των ΧΕΜ καθώς οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν ουσιαστικά το μεγαλύτερο μέρος του παραγωγικού ιστού των χωρών αυτών. Το παράδειγμα του κλάδου Ξύλου-Επίπλου της Ιταλίας, ο οποίος ήταν κατακερματισμένος σε πολλές και μικρές βιοτεχνικές επιχειρήσεις και σήμερα κατέχει περίοπτη θέση στην παγκόσμια αγορά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βέλτιστη πρακτική (benchmark) για την ανάπτυξη των βιοτεχνικών κλάδων των ΧΕΜ.

5.3.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι πρέπει να προωθηθεί η πραγματοποίηση ενημερωτικών εκστρατειών απευθυνόμενων σε εκπροσώπους τους εμπορίου και των παραγωγικών δυνάμεων, όπως π.χ. Επιμελητήρια, Επαγγελματικές οργανώσεις, συντεχνίες και ενδιαφερόμενους εμπορικούς φορείς, ώστε οι πιθανοί επενδυτές να έχουν την αναγκαία στήριξη και πληροφόρηση για επενδύσεις μακράς διαρκείας σε παραγωγικούς τομείς στις χώρες της Μεσογειακής Λεκάνης.

5.3.5. Η ΟΚΕ συνιστά να βελτιωθεί η στρατηγική της ΕΕ έναντι της Μεσογείου με την ενίσχυση των διασυνοριακών έργων και την αποκεντρωμένη συνεργασία, με επίκεντρο την αειφόρο ανάπτυξη. Προς το σκοπό αυτό, καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή:

α) να συνυπολογίσει τον κοινωνικό τομέα στο πλαίσιο των περιφερειακών προγραμμάτων, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στη συμμετοχή του συνόλου των Κοινωνικών Εταίρων στο επίπεδο των αντίστοιχων κρατών αλλά και σε υπερεθνικό επίπεδο και

β) να συντονίσει τις πολιτικές κατάρτισης με τις απαιτήσεις των εργασιακών κύκλων, δημιουργώντας δίκτυα κοινωνικής αρωγής και σύγχρονες μεθόδους συνεργασίας στα συστήματα αρωγής.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνει την προώθηση προγραμμάτων και πρωτοβουλιών αποκεντρωμένης συνεργασίας που θα ευνοούν τις ανταλλαγές μεταξύ όλων των φορέων που μετέχουν στην ανάπτυξη, όπως ακριβώς προβλέπει η Διακήρυξη της Βαρκελώνης στην παράγραφο που αφορά τη συνεργασία στους κοινωνικούς, πολιτιστικούς και ανθρωπιστικούς τομείς, προκειμένου να ελευθερωθεί και να τονωθεί το σύστημα και, με τον τρόπο, να δημιουργηθεί περισσότερο δυναμικό πολιτιστικής ανάπτυξης.

5.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι θα πρέπει να γίνει επικέντρωση στον κοινωνικό χαρακτήρα της ΕΕΣ με την ανάπτυξη νέων προγραμμάτων και επικροτεί την έναρξη του προγράμματος Εuromed-Human Sciences.

5.5. Η ΟΚΕ επικροτεί την πρωτοβουλία για την αναγραφή της Ευρωμεσογειακής "επιγραφής", μέσω της οποίας τα διάφορα Ευρωμεσογειακά προγράμματα θα αναγνωρίζονται και προτείνει τη δυναμικότερη προβολή της ΕΕΣ με την σύμπραξη των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και συναφών οργανισμών των ΧΕΜ για την διάχυση των αποτελεσμάτων της ΕΕΣ στην κοινωνία των πολιτών.

5.6. Για να κατοχυρωθεί η αποτελεσματικότητα της Ευρωμεσογειακής Συνεργασίας και να προωθηθεί η δημοκρατία και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην περιοχή, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί ο ρόλος των ενδιάμεσων φορέων και να προωθηθεί η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στο σύνολο των δράσεων του MEDA, η οποία παρεμποδίζεται σε ορισμένες χώρες-εταίρους από την υπερβολικά έντονη επιρροή του κράτους επί της διαχείρισης του MEDA, και δεν υπάρχουν πραγματικές συμβουλευτικές διαδικασίες κατά την εκπόνηση των ενδεικτικών προγραμμάτων.

5.6.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι απαιτείται ένας πολύ πιο ενεργητικός ρόλος για την Κοινωνία των Πολιτών (μετανάστες, τοπικές κοινότητες, επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, ενώσεις) προκειμένου να εξασφαλισθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή του συνόλου της κοινωνίας στις δραστηριότητες και τις εξελίξεις της Διαδικασίας της Βαρκελώνης και σχετικά με τα ανωτέρω πιστεύει ότι πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την ανάπτυξη και τη στήριξη πραγματικά ανεξάρτητων ενδιάμεσων φορέων περιλαμβανομένης και της δυνατότητας διεθνών ΜΚΟ να εγκαθίστανται και να λειτουργούν ελεύθερα και στις 27 χώρες της Διαδικασίας της Βαρκελώνης.

5.7. Η ΟΚΕ εντοπίζει την ανάγκη για περισσότερη πληροφόρηση και μεγαλύτερη κοινωνική κινητικότητα στις ΧΕΜ, καθώς διαπιστώθηκε το γεγονός ότι οι άνθρωποι που ωφελήθηκαν από το προγράμματα MEDA ήταν κατά κύριο λόγο εκείνοι που είχαν ήδη επαφή με τις Ευρωπαϊκές πολιτικές και την λειτουργία της ΕΕ. Η μεγάλη πρόκληση για το ΜΕDA ΙΙ(13) είναι η προσέγγιση ολόκληρης της κοινωνίας ώστε οι χρηματοδοτήσεις να επεκταθούν ευρύτατα και να διαστρωματωθούν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και ομάδες.

Η ΟΚΕ σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος MEDA II και προκειμένου να διασφαλισθεί η επιτυχία του, προτείνει:

- Την γνώση των αναγκών των ΧΕΜ και την άμεση ενίσχυση τους για την οργάνωση και ανάπτυξη, σε συνεργασία με οργανώσεις που εκπροσωπούν την ΕΕ, των αναγκαίων μελετών προκειμένου να διευκολυνθεί η απορρόφηση των κονδυλίων.

- Την μεταφορά τεχνογνωσίας και τεχνολογίας κυρίως προς την κατεύθυνση του ιδιωτικού τομέα και ΜΚΟ.

- Την μεταφορά βέλτιστων πρακτικών από την εμπειρία που έχει ήδη αποκτήσει η ΕΕ από την εφαρμογή του προγράμματος MEDA αλλά κυρίως από την εφαρμογή των Ευρωπαϊκών Περιφερειακών Προγραμμάτων.

- Την ιδιαίτερη ενασχόληση με τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα των ΧΕΜ.

- Την ανάπτυξη εγχειριδίων και δελτίων καθοδήγησης(14) όσων αφορά την ορθή χρήση των χρηματοδοτήσεων που προέρχονται από την ΕΕ και την διανομή αυτών στους χρήστες.

- Την εισαγωγή δεσμευτικών προθεσμιών στις διάφορες διαδικασίες εκτέλεσης των χρηματοδοτήσεων MEDA.

- Την ισότιμη κατανομή των κονδυλίων μεταξύ των τριών κεφαλαίων της εταιρικής σχέσης και την εμβάθυνση του πολιτικού διαλόγου σε καθένα από τα κεφάλαια αυτά.

- Την αύξηση του προσωπικού της Επιτροπής που εργάζεται για τη διαχείριση του Προγράμματος MEDA.

- Την διάθεση του συνόλου των αποτελεσμάτων και στοιχείων στους τελικούς χρήστες (Επιμελητήρια, Φορείς, κ.λπ.).

- Την δημιουργία Παρατηρητηρίου για την ανάπτυξη της διαδικασίας της Βαρκελώνης.

5.8. Σχετικά με την συνολική εφαρμογή του προγράμματος MEDA II η ΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η συνολική προσέγγιση και φιλοσοφία της εφαρμογής του προγράμματος σε απλούστερες μορφές, προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα ευκολότερης απορρόφησης των κονδυλίων και να καμφθούν τα προβλήματα που παρουσιάσθηκαν λόγω της ενυπάρχουσας προσέγγισης. Επιπλέον τονίζει τη σημασία της αποκεντρωμένης(15) συνεργασίας και προτείνει την εφαρμογή της, ενώ επικροτεί τις σχετικές αποφάσεις της Υπουργικής Διάσκεψης της Μασσαλίας(16) για το πρόγραμμα MEDA II.

5.8.1. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι είναι επιτακτική ανάγκη, ο νέος κανονισμός MEDA, να εγγυάται την ισόρροπη και βιώσιμη πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη ενώ συγχρόνως θα εξασφαλίζει τη συμμετοχή της Κοινωνίας των Πολιτών στην πλαισίωση και την αξιολόγηση των προγραμμάτων και των έργων. Στο σημείο αυτό επισημαίνει σχετικά και την σπουδαιότητα των έργων "μικρής κλίμακας".

5.8.2. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι επιβάλλεται η αύξηση του μέρους των κονδυλίων του MEDA που προορίζονται σε περιφερειακά σχέδια και έργα με διάσταση "Νότου-Νότου" που πρέπει να προσδιορισθούν βάσει διαλόγου με τους τοπικούς, κυβερνητικούς και μη παράγοντες.

5.8.3. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από το MEDA ειδικά μέτρα για την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της γεωργίας και της ανάπτυξης της υπαίθρου, ούτως ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα διαβίωσης στην ύπαιθρο και να περιορισθεί η επισιτιστική εξάρτηση.

5.8.4. Η ΟΚΕ ζητεί τα κονδύλια MEDA που προορίζονται κυρίως για δράσεις επιμόρφωσης σε όλους τους τομείς της εταιρικής σχέσης να αυξηθούν σημαντικά και να μπορέσουν να ωφελήσουν το σύνολο της κοινωνίας των δικαιούχων χωρών.

5.8.5. Σημαντικό μέρος του MEDA πρέπει να κατευθύνεται στην προώθηση της συνεργασίας μεταξύ χωρών, εθνικών και θρησκευτικών ομάδων που επιβαρύνονται με ιστορικές αντιθέσεις και εχθρότητες.

5.8.6. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι στα πλαίσια του νέου προγράμματος MEDA II, η παρακολούθηση να μη γίνεται κατά κύριο λόγο απολογιστικά, αλλά με τρόπο δυναμικό και ευέλικτο, προκειμένου να γίνεται άμεσα η διάγνωση των πιθανών εμφανιζομένων προβλημάτων στην απορρόφηση των κονδυλίων και να λαμβάνονται διορθωτικές ενέργειες. Για το σκοπό αυτό προτείνει την ανάπτυξη ενός μοντέλου αυτοαξιολόγησης των διαδικασιών που σχετίζονται με την εφαρμογή των προγραμμάτων. Το μοντέλο θα έχει ως στόχο την συνεχή αξιολόγηση της ποιότητας του αποτελέσματος μέσω της ορθολογικής διαχείρισης του συνόλου των διαδικασιών.

5.9. Η ΟΚΕ προτείνει ότι θα πρέπει να τοποθετηθούν τα μεταναστευτικά ρεύματα στην καρδιά της συνεργασίας και να καθιερωθεί μια μεταναστευτική πολιτική που θα είναι άμεσα επικεντρωμένη στις ανάγκες της κοινής ανάπτυξης. Αυτή η μεταναστευτική πολιτική πρέπει να βασίζεται:

- Στην αμοιβαία δέσμευση Βορρά και Νότου για μία κοινή διαχείριση των μεταναστευτικών ρευμάτων, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης.

- Την εισαγωγή πολιτικών προσωρινών μεταναστεύσεων ανάμεσα στις δύο όχθες. Η Γερμανία θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως πρότυπο, διότι είναι μια από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες που έχει μια παλιά παράδοση οργάνωσης της κινητικότητας των εργαζομένων.

- Στη δημιουργία μιας ειδικής θεώρησης κυκλοφορίας για τους φορείς της εταιρικής σχέσης.

- Στην κινητοποίηση της μετανάστευσης στην υπηρεσία της ανάπτυξης της χώρας καταγωγής μέσω πολιτικών βοήθειας στα προγράμματα των μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους, προγραμμάτων κατάρτισης σπουδαστών στο πλαίσιο μηχανισμών που θα ευνοούν την πρόσβαση τους στην απασχόληση στη χώρα καταγωγής, καθώς και πρόσληψη νέων δοκίμων υπαλλήλων σε επιχειρήσεις στην Ευρώπη στη βάση προσωρινών συμβολαίων, τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού οργάνου για την καλύτερη διοχέτευση της αποταμίευσης των μεταναστών προς τους παραγωγικούς τομείς στη χώρα καταγωγής τους.

- Στην ανάπτυξη μιας σαφώς καθορισμένης πολιτικής ένταξης στη χώρα υποδοχής προκειμένου να ισχυροποιηθούν τα δικαιώματα των νομίμως εγκατεστημένων μεταναστών.

5.9.1. Προτείνει την δημιουργία Παρατηρητηρίου για τη μετανάστευση, το οποίο θα έχει ως έργο τη συνεχή και λεπτομερή παρακολούθηση όλων των ζητημάτων που συνδέονται με τα μεταναστευτικά ρεύματα στην περιοχή της Μεσογείου, σε συνεργασία με την αρμόδια επιτροπή του Ευρωμεσογειακού Φόρουμ.

5.10. Οι χώρες αποδέκτριες του προγράμματος MEDA II πρέπει να επιδιώκουν το σεβασμό των δημοκρατικών αρχών και δικαιωμάτων του ανθρώπου, καθώς και των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων ιδίως των γυναικών και των παιδιών, που είναι το κεντρικό σημείο της συνεργασίας με την Ευρώπη. Θα πρέπει να γίνεται αυστηρή επιτήρηση για τον έλεγχο της εφαρμογής αυτών και περιοδική ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την πτυχή αυτή.

5.10.1. Με βάση το ανωτέρω πλαίσιο, η ΟΚΕ προτείνει:

- Να καταρτισθούν προγράμματα που θα προορίζονται για την εκπαίδευση και ενσωμάτωση των γυναικών στην πανεπιστημιακή ζωή, στην εργασία και τις επιχειρήσεις.

- Να μην επιτραπεί η χορήγηση βοήθειας σε οργανισμούς επιχειρήσεις και άλλους φορείς που δημιουργούν διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στον εκπαιδευτικό, κοινωνικό και αθλητικό τομέα.

5.10.2. Η ΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να γίνει επαναξιολόγηση της στρατηγικής προσέγγισης της Λιβύης ενώ παράλληλα χαιρετίζει τις πρωτοβουλίες των χωρών του Μαγκρεμπ και του Μασρεκ για τις προσπάθειες που διενεργούν προς την κατεύθυνση της συνεργασίας με τη χώρα αυτή.

5.11. Η ΟΚΕ επικροτεί και υποστηρίζει την ίδρυση του Γραφείου Συνεργασίας ΕuropeAid, το οποίο αποτελεί μία υπηρεσία της Επιτροπής, υπάγεται στις τυπικές διαδικασίες λειτουργίας του οργάνου και δημιουργήθηκε, με απόφαση της Επιτροπής, την 1η Ιανουαρίου 2001 στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της εξωτερικής βοήθειας. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η αρχή λειτουργίας αυτού του Γραφείου, ήτοι οτιδήποτε που μπορεί να διαχειρισθεί και αποφασισθεί άμεσα δεν πρέπει να διαχειρίζεται ή αποφασίζεται στις Βρυξέλλες, είναι εξαιρετικά σημαντική καθώς απεικονίζει τις προθέσεις της Επιτροπής να μεταβιβάσει βασικές αρμοδιότητες. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι το Γραφείο είναι αρμόδιο για όλες τις φάσεις του κύκλου των ενεργειών που εξασφαλίζουν την υλοποίηση των στόχων που καθορίζονται από τους προγραμματισμούς που εκπονεί η Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Σχέσεων καθώς και η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης και εγκρίνονται από την Επιτροπή.

5.12. Στις άμεσες ενέργειες της ΟΚΕ πρέπει να είναι η ενίσχυση της ήδη υπάρχουσας συμβουλευτικής λειτουργίας στις ΧΕΜ που δεν διαθέτουν Οικονομικά και Κοινωνικά Συμβούλια (ΟΚΣ), με απώτερο στόχο την δημιουργία αντίστοιχων συμβουλίων στις χώρες αυτές.

5.12.1. Στα πλαίσια αυτά, τον Δεκέμβριο 2000 άρχισε η εφαρμογή δύο περιφερειακών προγραμμάτων σχετικά με τον ρόλο των Οικονομικών και Κοινωνικών εταίρων και τον κοινωνικό διάλογο μεταξύ των Ευρωμεσογειακών εταίρων με συνολικό προϋπολογισμό που ανέρχεται σε 1,3 εκ. EUR. Η έναρξη των δύο προγραμμάτων αποφασίσθηκε στην 4η ετήσια συνάντηση των ΟΚΣ στη Λισσαβώνα (1998). Το ένα από τα δύο αυτά προγράμματα έχει την επωνυμία TRESMED, στοχεύει στην συμβουλευτική λειτουργία των Οικονομικών και Κοινωνικών εταίρων, έχει προϋπολογισμό 700.000 EUR, λειτουργεί υπό την αιγίδα του Ισπανικού ΟΚΣ κι έχει διάρκεια 2 έτη, ενώ το δεύτερο σχετίζεται με τον κοινωνικό διάλογο και τα κοινωνικά συστήματα, έχει διάρκεια 18 μήνες, προϋπολογισμό 600000 EUR και λειτουργεί υπό την αιγίδα του Ιταλικού Ινστιτούτο για τη Μεσόγειο (IMED).

5.12.2. Η ΟΚΕ επικροτεί την έναρξη των δύο αυτών προγραμμάτων και εύχεται να λειτουργήσουν ουσιαστικά και να έχουν δυναμικά αποτελέσματα.

5.12.3. Η ΟΚΕ πρέπει να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες της για διενέργεια επισκέψεων αντιπροσωπειών της (όπως αυτές που πραγματοποιήθηκαν στο Ισραήλ, τις αυτόνομες Παλαιστινιακές Περιοχές, την Ιορδανία και την Αίγυπτο) σε όλες τις ΧΕΜ και σε τακτικότερη βάση. Η ΟΚΕ χαιρετίζει την διενέργεια επισκέψεων του προέδρου Prodi καθώς και των Επιτρόπων Patten και Lamy στις χώρες του Μαγκρεμπ και Μασρεκ, αφού η προσπάθεια για νέα ώθηση στην διαδικασία της Βαρκελώνης πρέπει να συνοδεύεται από την ανάληψη παρόμοιων πρωτοβουλιών που θα τονώσουν το γενικότερο κλίμα της ΕΕΣ και θα εμφυσήσουν την εμπιστοσύνη στους Ευρωμεσογειακούς εταίρους.

5.13. Τα γεγονότα της 11 Σεπτεμβρίου 2001 καταδεικνύουν την ανάγκη για άμεση ενίσχυση της ΕΕΣ. Η ΕΕ μπροστά στις νέες προκλήσεις που διαμορφώνονται πρέπει να χρησιμοποιήσει τις αποφάσεις της Διάσκεψη της Βαρκελώνης ως το μέσο για την εξομάλυνση του κλίματος που δημιουργήθηκε και την ενίσχυση της πολιτισμικής και πολιτιστικής εγγύτητα των χωρών εταίρων τόσο μεταξύ τους όσο και με τις χώρες της ΕΕ.

Βρυξέλλες, 18 Οκτωβρίου 2001.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Η δήλωση της Βαρκελώνης υιοθετήθηκε από την Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη των Υπουργών Εξωτερικών, 27-28 Νοεμβρίου 1995.

(2) COM(2000) 472 τελικό.

(3) COM(2000) 497 τελικό.

(4) Το πρόγραμμα Εuromed Heritage ενεργοποιήθηκε το Σεπτέμβριο 1998 και σε συνέχεια της δήλωσης των υπουργών πολιτισμού που έγινε στη διάσκεψη της Bologna τον Απρίλιο 1996.

(5) Το πρόγραμμα Εuromed Audiovisual τέθηκε σε εφαρμογή τον Αύγουστο 1998 και σε συνέχεια των αποτελεσμάτων της διάσκεψης της Θεσσαλονίκης τον Νοέμβριο 1997.

(6) Το πρόγραμμα Εuromed Youth τέθηκε σε εφαρμογή στις αρχές του 1999 και σε συνέχεια των αποτελεσμάτων της δεύτερης διάσκεψης της Μάλτας τον Απρίλιο 1997.

(7) Το πρόγραμμα MEDA Democracy είναι αποτέλεσμα της πρωτοβουλίας, το 1994, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της εν συνεχεία Ευρωμεσογειακής Συνεργασίας και οι στόχοι του προγράμματος κοινοποιήθηκαν από έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 17 Ιουλίου 1996 με τίτλο "Euromed Democracy Programme, Budget Line B7-705N - Criteria and Conditions of Eligibility".

(8) Τελική Δήλωση της δεύτερης Συνόδου του Ευρωμεσογειακού Κοινοβουλευτικού Φόρουμ (Βρυξέλλες 8-9 Φεβρουαρίου 2001).

(9) Euro-Mediterranean Conference on Agriculture, Strasbourg, 14-15 Ιουνίου 2001.

(10) FEMISE REPORT on the Evolution of the Structure of Trade and Investment between the EU and its Mediterranean Partners, σημείο 109.

(11) COM(2001) 135 τελικό.

(12) COM(2000) 497 final (Communication from the Commission "Reinvigorating the Barcelona Process").

(13) Συνέχεια του προγράμματος MEDA (1995-1999) για τα έτη 2000-2006.

(14) Information report of the Section for External Relations on The innovation policies of SMEs and the craft sector.

(15) Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ευρωμεσογειακή σχέση, ΕΕ C 301 της 13.11.1995.

(16) Τέταρτη Ευρωμεσογειακή Διάσκεψη των Υπουργών Εξωτερικών - Μασσαλία 15-16 Νοεμβρίου 2000.