[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 1.8.2006

COM(2006) 430 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου, της 1ης Φεβρουαρίου 1993, σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους Παραγωγή, επεξεργασία και διασυνοριακές μεταφορές επικίνδυνων και άλλων αποβλήτων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 1997-2000 {SEC(2006) 1053}

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

1. Εισαγωγη 4

2. Παραγωγη επικινδυνων αποβλητων 6

3. Εξαγωγεσ επικινδυνων αποβλητων από κρατη μελη 7

4. Εισαγωγεσ επικινδυνων αποβλητων σε Κρατη Μελη 10

5. Περιληψη 11

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου, της 1 ης Φεβρουαρίου 1993, σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους Παραγωγή, επεξεργασία και διασυνοριακές μεταφορές επικίνδυνων και άλλων αποβλήτων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 1997-2000

Συνοπτική Εκθεση: Εξελιξεισ σχετικα με την παραγωγη, επεξεργασια και μεταφορα επικινδυνων και αλλων αποβλητων στα Κρατη Μελη της εε

1. Εισαγωγη

Οι εξαγωγές και εισαγωγές αποβλήτων διέπονται σε διεθνές επίπεδο από τη σύμβαση της Βασιλείας, της 22ας Μαρτίου 1989, σχετικά με τον έλεγχο των διασυνοριακών μεταφορών επικίνδυνων αποβλήτων και τη διάθεση αυτών. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης και την έχει ενσωματώσει μέσω του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 259/93[1] του Συμβουλίου, του λεγόμενου κανονισμού για τη μεταφορά αποβλήτων. Σε ισχύ από τον Μάιο του 1994, ο κανονισμός αποσκοπεί στην οργάνωση της εποπτείας και του ελέγχου των μεταφορών αποβλήτων κατά τρόπο ώστε να συνεκτιμάται η ανάγκη διατήρησης, προστασίας και βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος.

Με βάση τις κατευθυντήριες αρχές της κοινοτικής στρατηγικής για τη διαχείριση των αποβλήτων, και κυρίως την πρόληψη, επαναξιοποίηση και τελική διάθεση, ο κανονισμός θεσπίζει σειρά κανόνων που αναμένεται να δώσουν τη δυνατότητα στην Κοινότητα ως σύνολο να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της διάθεσης των αποβλήτων και στα κράτη μέλη μεμονωμένα να αναλάβουν δράση στην ίδια κατεύθυνση, με συνεκτίμηση των γεωγραφικών συνθηκών και της ανάγκης εξειδικευμένων εγκαταστάσεων διαχείρισης ορισμένων τύπων αποβλήτων.

Ο κανονισμός εισάγει μέτρα για τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας, από και προς την Κοινότητα. Συγκεκριμένα:

- καθιερώνει κοινούς ορισμούς και ορολογία σχετικά με τις μεταφορές αποβλήτων·

- θεσπίζει κανόνες για τις εξαγωγές, εισαγωγές και διαμετακομίσεις αποβλήτων προς διάθεση ή επαναξιοποίηση·

- εξειδικεύει τις πληροφορίες που πρέπει να δίνουν τα κράτη μέλη και η Επιτροπή.

Το άρθρο 41 του κανονισμού ορίζει ότι:

1. «Πριν από το τέλος κάθε ημερολογιακού έτους, τα κράτη μέλη καταρτίζουν έκθεση σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 3 της σύμβασης της Βασιλείας και την αποστέλλουν στη Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας, με αντίγραφό της στην Επιτροπή.

2. Κάθε τρία χρόνια, η Επιτροπή, βασιζόμενη στις εκθέσεις αυτές, καταρτίζει έκθεση για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού από την Κοινότητα και τα κράτη μέλη. Προς το σκοπό αυτόν, η Επιτροπή μπορεί να ζητά πληροφορίες με το άρθρο 6 της οδηγίας 91/692/ΕΟΚ.»

Με βάση την παραπάνω υποχρέωση, η πλειονότητα των κρατών μελών διαβιβάζει στην Επιτροπή ετήσιες εκθέσεις σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο της μεταφοράς αποβλήτων. Στον πίνακα 1 του παραρτήματος εμφαίνονται τα κράτη μέλη που έχουν υποβάλει στην Επιτροπή την έκθεση που προβλέπει η σύμβαση της Βασιλείας Ο πίνακας δεν αποτυπώνει ωστόσο σε ποιο βαθμό συμπληρώθηκε το ερωτηματολόγιο. Δεν έδωσαν όλες οι χώρες όλες τις πληροφορίες που ζητούνται.

Το ερωτηματολόγιο της Γραμματείας της σύμβασης της Βασιλείας περιέχει ερωτήματα που αναφέρονται στις νομικές διατάξεις, την εφαρμογή και τα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος. Ανά τριετία, η Επιτροπή εκπονεί υποχρεωτικά έκθεση με όλες τις πληροφορίες που δόθηκαν από τα κράτη μέλη. Με βάση την έκθεση θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα να εκτιμηθεί σε τι βαθμό ελέγχονται οι διασυνοριακές μεταφορές αποβλήτων στην Κοινότητα. Αυτή τη φορά συμπεριελήφθησαν και δεδομένα για το έτος 2000, εάν και εφόσον υπήρχαν διαθέσιμα. Η καθυστερημένη υποβολή της έκθεσης οφείλεται αφενός στο γεγονός ότι οι πληροφορίες από ορισμένα κράτη μέλη έφθασαν πολύ αργά και αφετέρου στο γεγονός ότι οι υπάλληλοι της Επιτροπής εστίασαν στη νομοθετική αναθεώρηση του κανονισμού για τη μεταφορά των αποβλήτων κατά τα έτη 2002-2004.

Με βάση το άρθρο 41 παράγραφος 2, το 1999 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση[2] σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να δίνουν συμπληρωματικές πληροφορίες μέσω ερωτηματολογίου. Οι πρώτες τέτοιες εκθέσεις έπρεπε να καλύψουν τα δεδομένα για το 2000. Δεδομένα απ’αυτήν την πηγή δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί στην έκθεση της Επιτροπής, αυτό όμως θα γίνει στην επόμενη έκθεση.

Να σημειωθεί ότι στη σύμβαση της Βασιλείας χρησιμοποιούνται οι όροι “εισαγωγή” και “εξαγωγή” για κάθε μεταφορά προς και από μία χώρα που είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης, ενώ σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο οι όροι αυτοί εφαρμόζονται μόνο για μεταφορές προς και από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο. Κατά συνέπεια, οι μεταφορές μεταξύ κρατών μελών δεν χαρακτηρίζονται “εισαγωγές” και “εξαγωγές” στο κυρίως μέρος της έκθεσης. Εμφαίνονται όμως στα παραρτήματα με την έννοια που χρησιμοποιούνται στη σύμβαση της Βασιλείας όταν αναφέρονται στις επικεφαλίδες του ερωτηματολογίου της σύμβασης.

Να σημειωθεί ακόμη ότι ο κανονισμός για τη μεταφορά αποβλήτων και η σύμβαση της Βασιλείας έχουν διαφορετικά συστήματα ταξινόμησης αποβλήτων, οπότε οι ορισμοί των επικίνδυνων αποβλήτων και των διαφόρων κατηγοριών αποβλήτων για τα οποία προβλέπονται διαδικασίες κοινοποίησης δεν είναι ακριβώς οι ίδιοι. Οι πληροφορίες που δίνουν τα κράτη μέλη δυνάμει της σύμβασης της Βασιλείας δεν θα πρέπει λοιπόν να εκλαμβάνονται ως πληροφορίες στο πνεύμα των σκοπών του κανονισμού για τη μεταφορά αποβλήτων. Οι πληροφορίες αυτές θα χρησιμοποιούνται στην έκθεση ως συνολική εικόνα των κύριων τάσεων στην παραγωγή, επεξεργασία και τις διασυνοριακές μεταφορές επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων στα κράτη μέλη της ΕΕ για την εκάστοτε περίοδο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συνεκτιμήθηκε το γεγονός ότι πληροφορίες προερχόμενες από κάποια κράτη μέλη διορθώθηκαν σε μεταγενέστερες εκθέσεις. Σε περίπτωση κατά την οποία ένα κράτος μέλος δεν είχε διαβιβάσει στην Επιτροπή τις ζητούμενες πληροφορίες, τα αντίστοιχα κενά συμπληρώθηκαν, όσο αυτό ήταν δυνατόν και ενδεδειγμένο, με στοιχεία από τη μελέτη “Global Trends” (οι τάσεις παγκοσμίως) που δημοσιεύτηκε από τη Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας το 2002[3], καθώς και με στοιχεία από τις στατιστικές της Eurostat.[4] Κι αυτό όμως παραμένει εξαίρεση, αφού η βάση δεδομένων της Eurostat είναι επίσης ελλιπής και εστιάζει σε διάφορες πτυχές, κυρίως μάλιστα στην οικονομική συνιστώσα της προστιθέμενης αξίας των αποβλήτων. Η ανά χείρας συνοπτική έκθεση εμφαίνει τα ουσιώδη αποτελέσματα των ποιοτικών δεδομένων που δόθηκαν σχετικά με τις μεταφορές αποβλήτων προς και από τα κράτη μέλη της ΕΕ. Υπάρχουν δεδομένα που αφορούν την παραγωγή, εισαγωγές, εξαγωγές και επεξεργασία επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων. Για λόγους συντομίας της έκθεσης και ευκολότερης διανομής της, όλοι οι πίνακες και τα σχήματα εμφαίνονται στο παράρτημα Α.

Το παράρτημα B περιέχει τις πληροφορίες που αναφέρονται στην εφαρμογή και τήρηση της σύμβασης της Βασιλείας και του κανονισμού για τη μεταφορά αποβλήτων. Δεν εμφαίνει όμως όλες τις πληροφορίες που κατατέθηκαν στη Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας από τα κράτη μέλη, αφού αυτές περιγράφουν πολλές φορές την ίδια νομική και πραγματική κατάσταση, όπως κυρίως συμβαίνει με ερωτήματα που καλύπτονται από την κοινοτική νομοθεσία, οπότε οι κανόνες είναι κατά το μάλλον ή ήττον οι ίδιοι για όλα τα κράτη μέλη. Στις περιπτώσεις αυτές, γίνεται γενική παραπομπή στον κανονισμό της ΕΕ.

2. Παραγωγη επικινδυνων αποβλητων

Στα ερωτηματολόγια της σύμβασης της Βασιλείας για τα έτη 1997-2000, ζητήθηκε από όλες τις χώρες να δώσουν πληροφορίες για τις συνολικές ποσότητες επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων που παρήγαγαν στο εκάστοτε έτος. Ως λοιπά απόβλητα νοούνται τα οικιακά απόβλητα και τα κατάλοιπα που προκύπτουν από την αποτέφρωση των πρώτων, δύο κατηγορίες αποβλήτων για τα οποία απαιτείται ειδική μέριμνα και τα οποία υπόκεινται σε ελέγχους παρεμφερείς εκείνων που ισχύουν για τα επικίνδυνα απόβλητα δυνάμει της σύμβασης της Βασιλείας (καταγράφονται ως Y46 και Y47 αντιστοίχως). Τα επικίνδυνα απόβλητα ορίζονται με βάση έναν πίνακα ροών αποβλήτων ή/και συστατικών (Παράρτημα I της σύμβασης, κατηγορίες Y1-18 και Y19-45 αντιστοίχως)[5] και ορισμένα χαρακτηριστικά (Παράρτημα III). Εντούτοις, εάν κάποια απόβλητα θεωρούνται επικίνδυνα σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία μιας χώρας εξαγωγής, εισαγωγής ή διαμετακόμισης, θεωρούνται επικίνδυνα και για τις ανάγκες της σύμβασης.

14 κράτη μέλη, στις εκθέσεις τους προς την Επιτροπή, έδωσαν στοιχεία σχετικά με τη συνολική παραγωγή επικίνδυνων αποβλήτων για ένα ή περισσότερα έτη, ενώ τα στοιχεία για το Λουξεμβούργο συμπληρώθηκαν με βάση τις στατιστικές της Γραμματείας της σύμβασης της Βασιλείας. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως τα στοιχεία που δόθηκαν από τα κράτη μέλη σχετικά με την παραγωγή αποβλήτων ήταν αποσπασματικά, και λίγες μόνο χώρες έδωσαν στοιχεία που δεν παρουσίαζαν κενά (Παράρτημα A, Σχήματα 1 και 2).

Με βάση τις εκθέσεις, η Γερμανία είχε τις μεγαλύτερες ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων (13-15 εκατομμύρια τόνους ετησίως), και ακολουθούσαν Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ), Ισπανία και Γαλλία με 2,6 έως 6,3 εκατομμύρια τόνους. Με παράμετρο την κατά κεφαλή παραγωγή αποβλήτων, προηγούνταν Γερμανία, Κάτω Χώρες και Βέλγιο, ενώ στις τελευταίες θέσεις βρίσκονταν Ελλάδα, Πορτογαλία και Γαλλία (βλ. παράρτημα Α, Σχήμα 2).

Τα διαθέσιμα στοιχεία για τα έτη που εξετάζουμε δείχνουν αύξηση κατά 10% περίπου των επικίνδυνων αποβλήτων που παράγονται στην Κοινότητα ως σύνολο: από 36 εκατομμύρια τόνους περίπου το 1997 σε κάτι παραπάνω από 40 εκατομμύρια τόνους το 2000. Αυτό αποτυπώνεται σε στοιχεία ορισμένων κρατών μελών όπως Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία, ενώ οι ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων αυξήθηκαν πολύ περισσότερο σε ΗΒ, Φινλανδία και Αυστρία. Όμως, η εξέλιξη αυτή των στοιχείων δεν αποτυπώνει κατ’ανάγκη μια πραγματική αύξηση της παραγωγής αποβλήτων, αλλά συνδέεται και με αλλαγές στον ορισμό ή στους καταλόγους επικίνδυνων αποβλήτων μιας χώρας (π.χ. Αυστρία - 1998). Στις Κάτω Χώρες, μετά από μια αισθητή αύξηση μεταξύ 1994 και 1997, η παραγωγή επικίνδυνων αποβλήτων σημείωσε πτώση τα χρόνια που ακολούθησαν.

Ως προς τις κατηγορίες επικίνδυνων αποβλήτων με βάση τους κωδικούς Υ που χρησιμοποιούνται στη σύμβαση της Βασιλείας, στοιχεία δόθηκαν από 9 μόνο κράτη μέλη. Το μεγαλύτερο ποσοστό των αποβλήτων για τα οποία δόθηκαν στοιχεία αντιπροσώπευε οικιακά απόβλητα (Y46) και κατάλοιπα που προκύπτουν από την αποτέφρωση οικιακών αποβλήτων (Y47). Αυτές οι κατηγορίες αντιπροσώπευαν επίσης τις μόνες μη επικίνδυνες κατηγορίες αποβλήτων για τις οποίες δόθηκαν στοιχεία στην Επιτροπή σύμφωνα με τον κανονισμό για τη μεταφορά αποβλήτων. Οι Κάτω Χώρες ανέφεραν μολυσμένο έδαφος σε ποσοστό 20% επί του συνόλου των αποβλήτων και ένα επιπλέον ποσοστό 15-20% απόβλητα καθαρισμού πλοίων.

3. Εξαγωγεσ επικινδυνων αποβλητων από κρατη μελη

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχουν όλα τα κράτη μέλη επαρκείς δυνατότητες για να διαχειρίζονται όλες τις κατηγορίες αποβλήτων που παράγονται στην επικράτειά τους. Για κάποιες συγκεκριμένες ροές αποβλήτων – μεταξύ των οποίων και τα επικίνδυνα απόβλητα – απαιτούνται εξειδικευμένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας ώστε να εξασφαλιστεί μία περιβαλλοντικώς ακίνδυνη ανάκτηση (για επαναχρησιμοποίηση) ή οριστική διάθεση. Κατά συνέπεια, οι διασυνοριακές μεταφορές επικίνδυνων αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ όχι μόνον αποτελούν περιβαλλοντικό ζήτημα αλλά αποτυπώνουν και το γεγονός ότι τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων στην Ευρώπη έχουν φτάσει σε προηγμένα επίπεδα, στοιχείο που συμπεριλαμβάνει και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την επεξεργασία συγκεκριμένων ροών αποβλήτων. Όλα τα κράτη μέλη έδωσαν στοιχεία σχετικά με τις προς τα έξω μεταφορές (“εξαγωγές” κατά την έννοια της συνθήκης της Βασιλείας) επικίνδυνων αποβλήτων για δύο τουλάχιστον έτη της χρονικής περιόδου 1997-2000 (Παράρτημα A, Πίνακας 5). Με την πρόσθεση των αριθμητικών δεδομένων και την παρέκταση κάποιων δεδομένων κατέστη δυνατή η εκτίμηση των τάσεων που παρουσίαζαν οι εξαγωγές επικίνδυνων αποβλήτων από τα κράτη μέλη στο χρονικό διάστημα 1997-2000. Οι ποσότητες υπερδιπλασιάστηκαν: από 2,6 εκατομμύρια τόνους το 1997 ανήλθαν σε 5,4 εκατομμύρια τόνους το 2000. Μεταξύ 1999 και 2000, σημειώθηκε απότομη αύξηση.

Γερμανία, Βέλγιο και Κάτω Χώρες ήταν οι μεγαλύτεροι “εξαγωγείς” τέτοιων αποβλήτων. ¾ περίπου των αποβλήτων που εξήχθησαν από κράτη μέλη το 1999 προερχόταν από μία εκ των τριών χωρών. Οι εξαγωγές επικίνδυνων αποβλήτων από ΗΒ, Ισπανία και Γαλλία ήταν, σύμφωνα με τους αριθμούς, από τις χαμηλότερες στην Ε.Ε.

Τα ίδια ισχύουν με κριτήριο τα κατά κεφαλήν εξαγόμενα απόβλητα (σε χιλιόγραμμα). ΗΒ, Ισπανία, Ιταλία και Γαλλία ήταν μεταξύ των έξι χωρών με τις χαμηλότερες κατά κεφαλήν εξαγωγές αποβλήτων (Παράρτημα Α, Πίνακας 6). Στο άλλο άκρο, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες και Βέλγιο είχαν τις μεγαλύτερες κατά κεφαλή ποσότητες αποβλήτων που διέσχισαν τα σύνορά τους. Αυτό δείχνει ότι οι μικρότερες χώρες εξάγουν περισσότερα επικίνδυνα απόβλητα, αφού οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας που διαθέτουν στην επικράτειά τους δεν τις καλύπτουν επαρκώς, όπως συμβαίνει σε μεγαλύτερες χώρες.

Ως προς το μερίδιο επικίνδυνων αποβλήτων που εξήχθη προς επεξεργασία σε άλλες χώρες – γειτονικά κυρίως κράτη μέλη – τα στοιχεία που προκύπτουν από τους υπολογισμούς ποικίλλουν από 0 μέχρι 25% (Παράρτημα A, Σχήμα 6). Δανία, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία είχαν τα υψηλότερα ποσοστά, πράγμα που εξηγείται με την έννοια ότι πρόκειται για μικρότερες χώρες που δεν έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν όλες τις κατηγορίες επικίνδυνων αποβλήτων εντός των συνόρων τους. Χαμηλά ποσοστά αποβλήτων που μεταφέρονται στο εξωτερικό είχαν ΗΒ, Ελλάδα και Ισπανία. Να τονιστεί εδώ ότι υπάρχουν αρκετοί αστάθμητοι παράγοντες αναφορικά με τα δεδομένα, αφού για τον υπολογισμό τους συνδυάστηκαν στοιχεία, όχι κατ’ανάγκη συμβατά μεταξύ τους, που δόθηκαν από τα κράτη μέλη και που αφορούσαν την παραγωγή και τις εξαγωγές αποβλήτων.

Στοιχεία που αφορούσαν κοινοποιημένες μεταφορές “λοιπών αποβλήτων” κατά την έννοια της σύμβασης της Βασιλείας δεν έδειξαν μεγάλες ποσότητες τέτοιων αποβλήτων – οικιακά απόβλητα μαζί με κατάλοιπα της αποτέφρωσης αυτών – να έχουν μεταφερθεί από κράτη μέλη σε τρίτες χώρες κατά την υπόψη περίοδο. Μόνο οι Κάτω Χώρες, η Δανία και η Πορτογαλία ανέφεραν μεταφορές αποβλήτων αυτής της κατηγορίας σε ποσότητα μεγαλύτερη του 10% της ποσότητας επικίνδυνων αποβλήτων που αναφέρθηκε για οποιοδήποτε έτος (Παράρτημα A, Πίνακας 8).

Ως προς τις κατηγορίες επικίνδυνων αποβλήτων που χαρακτηρίζονται με τους κωδικούς Υ της σύμβασης της Βασιλείας, επισημαίνεται ότι πολλά κράτη μέλη δεν προσδιόρισαν αυτές τις κατηγορίες (Παράρτημα A, Σχήμα 9: “unknown”) ή χρησιμοποίησαν συνδυασμό κωδικών Υ (“mix”). Αυτό εξηγείται εν μέρει με το γεγονός ότι τα κράτη μέλη κατέγραψαν τα επικίνδυνα απόβλητα με βάση τους κωδικούς ΟΟΣΑ χωρίς κατ’ανάγκη να χρησιμοποιήσουν και τους κωδικούς Υ. Άλλος λόγος γι’αυτό είναι ότι κάποια απόβλητα που αναφέρθηκαν δεν διαθέτουν κωδικό Υ επειδή δεν καλύπτονται από τη σύμβαση της Βασιλείας.

Στο παράρτημα A (Σχήμα 10), 10 κράτη μέλη κατέγραψαν δεδομένα που αφορούσαν εξαγωγές αποβλήτων χαρακτηρισμένων με κωδικούς Y. Αξιοσημείωτο είναι ότι η μεγάλη αύξηση των ποσοτήτων που μεταφέρθηκαν εκτός συνόρων από το 1997 μέχρι το 2000 οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό σε απόβλητα άγνωστης κατηγορίας (“unknown”) χωρίς κωδικό Υ. Ξεχωρίζουν ανάμεσά τους, για παράδειγμα, ανάμεικτα απόβλητα ξύλου που μεταφέρθηκαν από τη Γερμανία στην Ιταλία και απόβλητα της παραγωγής σιδήρου και χάλυβα που μεταφέρθηκαν από τη Γερμανία στη Γαλλία.

Το μεγαλύτερο μέρος των επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων που μεταφέρθηκαν με αφετηρία κράτη μέλη κατά την υπόψη περίοδο υποβλήθηκε σε κάποιας μορφής επεξεργασία για επαναξιοποίηση. Το 2000 ανακτήθηκαν έτσι περίπου 4,5 τόνοι απόβλητα (>80%) από 10 χώρες (Παράρτημα Α, Σχήμα 11), ποσότητα υπερδιπλάσια της αντίστοιχης του 1997. Διπλασιάστηκαν επίσης κατά την ίδια περίοδο οι μεταφορές αποβλήτων προς διάθεση με αφετηρία από κράτη μέλη, αλλά σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο – από 400 000 τόνους σε 900 000 τόνους.

Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν δείχνουν τεράστιες διαφορές ανάμεσα στα κράτη μέλη ως προς τα ποσοστά εξαγωγών αποβλήτων με προορισμό την ανάκτηση για επαναξιοποίηση ή την οριστική διάθεση (Παράρτημα Α, Σχήμα 12). Πλέον του 70% των αποβλήτων που εξήχθησαν με αφετηρία την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το ΗΒ κατέληξαν σε εγκαταστάσεις επαναξιοποίησης, ενώ στο άλλο άκρο της κλίμακας το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόνο 10% (Πορτογαλία). Σε ενδιάμεσα ποσοστά, μεταξύ 40 και 60%, κυμαίνονταν τα δεδομένα για Δανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Ισπανία και Σουηδία.

Δεν είναι δυνατόν να συναχθούν συμπεράσματα σχετικά με τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων στις διάφορες χώρες βάσει μόνο του ποσοστού αποβλήτων που εξήχθησαν με προορισμό την επαναξιοποίηση ή την οριστική διάθεση, αφού η επεξεργασία του μεγαλύτερου μέρους αυτών των αποβλήτων έλαβε χώρα στην ίδια τη χώρα όπου παρήχθησαν (Παράρτημα A, Σχήμα 6).

Με βάση τον κανονισμό για τη μεταφορά αποβλήτων, τα κράτη μέλη μπορούν να εξάγουν επικίνδυνα απόβλητα σε περιορισμένη μόνο ομάδα χωρών. Επικίνδυνα απόβλητα προς επαναξιοποίηση μπορούν να εξάγονται προς όλες τις χώρες όπου ισχύει η απόφαση ΟΟΣΑ.[6] Η αρχική δυνατότητα εξαγωγών και προς άλλες χώρες που είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Βασιλείας ή με τις οποίες τα κράτη μέλη έχουν συνάψει διμερείς συμφωνίες καταργήθηκε μόλις άρχισε να ισχύει η λεγόμενη "απαγόρευση της Βασιλείας" την 1η Ιανουαρίου 1998. Απόβλητα προς διάθεση μπορούν να εξάγονται μόνο προς άλλα κράτη μέλη της ΕΕ και προς χώρες ΕΖΕΣ (Νορβηγία, Ελβετία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν). Έτσι, εξαγωγές αποβλήτων για οριστική διάθεση σε χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ ούτε συμμετέχουν στην ΕΖΕΣ και επικίνδυνων αποβλήτων για επαναξιοποίηση σε χώρες που δεν είναι μέλη του ΟΟΣΑ απαγορεύονται δυνάμει του κανονισμού για τα απόβλητα.

Στις εκθέσεις τους προς τη Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας, τα κράτη μέλη δίνουν στοιχεία για τη χώρα προορισμού των εξαγόμενων επικίνδυνων αποβλήτων. Με βάση τις εκθέσεις αυτές, οι αυξανόμενες ποσότητες επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων που εξήχθησαν κατά το χρονικό διάστημα 1997-2000 κατέληξαν κατά το μεγαλύτερο μέρος σε άλλα κράτη μέλη. Το 1997, το ποσοστό ήταν 84% και αυξήθηκε σε 91% το 2000 (Παράρτημα Α, Σχήματα 13 και 14). Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη ολοένα και περισσότερο ακολούθησαν τις αρχές της γειτνίασης και αυτάρκειας αναφορά με τη διάθεση και επαναξιοποίηση επικίνδυνων και λοιπών κοινοποιημένων αποβλήτων. Το ποσοστό αποβλήτων που εξήχθησαν σε χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ ούτε συμμετέχουν στην ΕΖΕΣ μειώθηκε από 11% το 1997 σε 5% το 2000.

Το 2000, χώρες που εξήγαγαν απόβλητα σε χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ ήταν η Γερμανία, η Ιταλία και οι Κάτω Χώρες. Στην περίπτωση της Γερμανίας, επρόκειτο κυρίως για διαφόρους τύπους υλικών συσκευασίας με προορισμό την επαναξιοποίηση, η Ιταλία εξήγαγε ανάμεικτα οικιακά απόβλητα, ενώ οι Κάτω Χώρες χαρακτήρισαν τα απόβλητα που εξήγαγαν με τους κωδικούς Y18 και Y23, δηλαδή ανάμεικτα οικιακά απόβλητα και πλαστικά απόβλητα αντιστοίχως. Οι εξαγωγές αυτών των κατηγοριών αποβλήτων σε χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ, εφόσον έχουν κοινοποιηθεί σωστά, δεν είναι παράνομες σύμφωνα με τον κανονισμό για τη μεταφορά αποβλήτων.

4. Εισαγωγεσ επικινδυνων αποβλητων σε Κρατη Μελη

Στο πλαίσιο των εκθέσεών τους προς την Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας, όλα τα κράτη μέλη έδωσαν στοιχεία για τις εισαγωγές επικίνδυνων αποβλήτων επί ένα ή περισσότερα έτη κατά το χρονικό διάστημα 1997-2000 (παράρτημα Α, Πίνακας 16). Μολονότι τα στοιχεία δεν είναι πλήρη, μπορεί να γίνει εκτίμηση των συνολικών τάσεων που παρουσιάζει η μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων προς κράτη μέλη κατά την υπόψη περίοδο: παράλληλα με την αύξηση των εξαγωγών επικίνδυνων αποβλήτων από κράτη μέλη, οι ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων που ακολούθησαν τον αντίθετο δρόμο υπερδιπλασιάστηκε, αφού από 2,3 εκατομμύρια τόνους το 1997 αυξήθηκε σε 5,2 εκατομμύρια τόνους το 2000. Κατά το μεγαλύτερο μέρος, η αύξηση αυτή σημειώθηκε πάλι μεταξύ 1999 και 2000. Οι αριθμοί είναι παρεμφερείς προς εκείνους των εξαγωγών αποβλήτων και δείχνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των μεταφορών έγινε μεταξύ κρατών μελών.

Οι χώρες της ΕΕ που δέχτηκαν τις μεγαλύτερες ποσότητες αποβλήτων από άλλες χώρες ήταν Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Γαλλία και Κάτω Χώρες. Το μερίδιό τους επί του συνόλου των αποβλήτων που εισήχθησαν σε κράτη μέλη της ΕΕ αυξήθηκε από 82% το 1997 σε 88% το 1999 και 2000. Σε Γερμανία, Ιταλία και Βέλγιο αντιστοιχούσε το 50% του συνόλου των εισαγωγών αποβλήτων το 1997, και το 67% το 2000. Οι χώρες που δέχτηκαν τα λιγότερα απόβλητα από άλλες χώρες ήταν η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα.

Με κριτήριο τις εισαγωγές αποβλήτων κατά κεφαλή, οι αριθμοί τείνουν να είναι υψηλότεροι στις μικρές χώρες παρά στις μεγάλες (Παράρτημα Α, Σχήμα 16). Ο λόγος γι’αυτό μπορεί να είναι ότι οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας επικίνδυνων αποβλήτων στις μικρές χώρες εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές αποβλήτων από άλλες χώρες, λόγω του περιορισμένου μεγέθους της εγχώριας αγοράς των μικρών χωρών.

Οι εισαγωγές οικιακών αποβλήτων μαζί με τα κατάλοιπα της αποτέφρωσης αυτών (“λοιπά απόβλητα” κατά την έννοια της σύμβασης της Βασιλείας) προς κράτη μέλη δεν οδήγησε γενικώς σε μεγάλη αύξηση των ποσοτήτων επικίνδυνων αποβλήτων που διακινήθηκαν κατά την ίδια περίοδο. Μόνο η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες ανέφεραν μεγάλες εισαγωγές τέτοιων αποβλήτων, οι οποίες σε μερικά χρόνια σχεδόν εξισώθηκαν με τις ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων που εισήχθησαν σε αυτές τις χώρες από άλλες χώρες, (Παράρτημα Α, Πίνακες 16 και 18). Και στις δύο περιπτώσεις τα ανάμεικτα οικιακά απόβλητα προέρχονταν κυρίως από το Βέλγιο, ενώ τα κατάλοιπα αποτέφρωσης που μεταφέρθηκαν στη Γερμανία προέρχονταν και από αρκετές άλλες γειτονικές χώρες, κυρίως Κάτω Χώρες, Ελβετία και Δανία.

Αναφορικά με τις κατηγορίες επικίνδυνων αποβλήτων που εισήχθησαν σε κράτη μέλη με κωδικούς Υ, πρέπει για μια ακόμη φορά να επισημανθεί ότι μεγάλο μέρος των αποβλήτων δεν συνοδευόταν με κωδικό Υ (Παράρτημα Α, Σχήμα 19: “unknown”) ή ότι τα απόβλητα υπάγονταν σε μια ομάδα μεικτών κωδικών Υ (“mix”). Στοιχεία από τα 10 κράτη μέλη με ακριβέστερα στοιχεία συνοδευτικά των κωδικών Υ (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Ισπανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο) δείχνουν ότι στο διάστημα 1997 με 2000 η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στην ομάδα των αχαρακτήριστων (“unknown”) αποβλήτων. Το 2000, τα μισά σχεδόν από τα απόβλητα δεν διέθεταν κωδικούς Υ. Για το έτος αυτό, η Γερμανία αναφέρει ως μεγαλύτερες εισροές αποβλήτων αυτής της κατηγορίας υλικά οικοδομών και υλικά κατεδάφισης από το Λουξεμβούργο καθώς και μεικτά απόβλητα ξύλου και γεωργικά απόβλητα από τις Κάτω Χώρες. Το Βέλγιο δεν εξηγεί για ποια κατηγορία αποβλήτων πρόκειται, επισημαίνει απλώς ότι τα απόβλητα προορίζονταν για διαφόρων τύπων επαναξιοποίηση και διάθεση, μεταξύ των οποίων η υγειονομική ταφή και η αποτέφρωση. Στην Ιταλία, η κύρια εισροή αποβλήτων – πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από κάθε άλλη κατηγορία κωδικού Υ – ήταν επεξεργασμένα απόβλητα ξύλου προερχόμενα από τη Γερμανία, την Ελβετία και τις χώρες Μπενελούξ.

Το μεγαλύτερο μέρος των επικίνδυνων και λοιπών αποβλήτων που εισήχθησαν σε κράτη μέλη υποβλήθηκε σε επεξεργασία με προορισμό την επαναξιοποίηση. Το 2000 επαναξιοποιήθηκαν περί τα 4 εκατομμύρια τόνοι αποβλήτων (ποσοστό 80%) από τις 10 χώρες που έδωσαν στοιχεία με κωδικό Υ (Παράρτημα A, Σχήμα 21). Η ποσότητα αυτή είναι υπερδιπλάσια της αντίστοιχης του 1997. Διπλασιάστηκαν επίσης κατά την ίδια περίοδο οι εισαγωγές επικίνδυνων αποβλήτων προς διάθεση, αλλά σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο – από 400 000 τόνους σε 900 000 τόνους.

Τα στοιχεία που διαθέτουμε δείχνουν κάποιες παραλλαγές ανάμεσα στα κράτη μέλη ως προς τα ποσοστά αποβλήτων που δέχτηκαν προς επαναξιοποίηση ή διάθεση. Πλέον του 80% των αποβλήτων που εισήχθησαν από άλλες χώρες σε Βέλγιο, Δανία, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Σουηδία και ΗΒ, προορίζονταν για επαναξιοποίηση, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την Αυστρία και την Ισπανία ήταν περίπου 60%, και εμφανώς χαμηλότερο από 20% για το Λουξεμβούργο (Παράρτημα Α, Σχήμα 22). Το χαμηλό ποσοστό του Λουξεμβούργου εξηγείται με το γεγονός ότι η κύρια εγκατάσταση επεξεργασίας που διαθέτει είναι μία μονάδα αποτέφρωσης αστικών αποβλήτων.

Με βάση τον κανονισμό για τη μεταφορά αποβλήτων, τα κράτη μέλη μπορούν να εισάγουν απόβλητα μόνο από μια περιορισμένη ομάδα χωρών. Απόβλητα προς επαναξιοποίηση μπορούν να εισάγονται από όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ ή από χώρες που είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Βασιλείας ή με τις οποίες έχουν συναφθεί πολυμερείς ή διμερείς συμφωνίες. Απόβλητα προς διάθεση μπορούν να εισάγονται στην Κοινότητα από χώρες της ΕΖΕΣ (Νορβηγία, Ελβετία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν), άλλες χώρες που είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης της Βασιλείας ή με τις οποίες έχουν συναφθεί πολυμερείς ή διμερείς συμφωνίες. Έτσι, υπάρχουν περιορισμοί προκειμένου για εισαγωγές αποβλήτων στην Κοινότητα, αυτοί όμως είναι πολύ λιγότερο αυστηροί από τους περιορισμούς που ισχύουν για εξαγωγές αποβλήτων.

Στις εκθέσεις τους προς τη Γραμματεία της σύμβασης της Βασιλείας, τα κράτη μέλη έδωσαν στοιχεία για τη χώρα καταγωγής των εισαχθέντων επικίνδυνων αποβλήτων. Με βάση τις εκθέσεις, 88-90% των επικίνδυνων αποβλήτων που εισήχθησαν σε κράτη μέλη κατά το χρονικό διάστημα 1997-2000 προερχόταν από άλλα κράτη μέλη (Παράρτημα Α, Σχήματα 23 και 24). Το ποσοστό εισαγωγών αποβλήτων από χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ ούτε συμμετέχουν στην ΕΖΕΣ ήταν 3-4%.

Το 2000, τα μοναδικά κράτη μέλη που δεν εισήγαγαν απόβλητα από χώρες μη μέλη του ΟΟΣΑ ήταν η Δανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία.

5. Περιληψη

Με βάση τις εκθέσεις που κατέθεσαν τα κράτη μέλη, μπορούν να συναχθούν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

- Κατά κανόνα, τα κράτη μέλη κατέθεσαν επαρκή στοιχεία αναφορικά με τον τύπο της επεξεργασίας αποβλήτων και τη χώρα καταγωγής/προορισμού. Αποσπασματικά όμως ήταν τα στοιχεία που αφορούσαν τις κατηγορίες αποβλήτων και τη συνολική παραγωγή επικίνδυνων αποβλήτων. Αυτό πρέπει να συνεκτιμηθεί κατά την ερμηνεία των στοιχείων του παραρτήματος της παρούσας έκθεσης.

- Οι ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων που παρήχθησαν σε ολόκληρη την Κοινότητα αυξήθηκε κατά 10% περίπου μεταξύ 1997 και 2000, και ανήλθαν στα 40 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Μέρος της αύξησης αυτής εξηγείται όμως με αλλαγές του ορισμού των επικίνδυνων αποβλήτων στις διάφορες χώρες.

- Μικρό μόνο ποσοστό του συνόλου των επικίνδυνων αποβλήτων που παρήχθησαν στα κράτη μέλη εξήχθη – μεταξύ 0 και 25%. Κατά το μεγαλύτερο μέρος, η επεξεργασία των αποβλήτων έγινε μέσα στην ίδια τη χώρα.

- Οι μεταφορές αποβλήτων προς και από κράτη μέλη αυξήθηκε παρ’όλα αυτά με ταχείς ρυθμούς κατά την υπόψη περίοδο. Οι “εξαγωγές” υπερδιπλασιάστηκαν, αφού αυξήθηκαν από 2,6 εκατομμύρια τόνους το 1997 σε 5,4 εκατομμύρια τόνους το 2000, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν και οι “εισαγωγές” από 2,3 εκατομμύρια τόνους σε 5,2 εκατομμύρια τόνους.

- Ποσοστό 90% περίπου των επικίνδυνων αποβλήτων που εισήχθησαν σε κράτη μέλη προερχόταν από άλλα κράτη μέλη. Αντιστοίχως, 90% των αποβλήτων που εξήχθησαν είχαν για προορισμό άλλα κράτη μέλη.

- Πλέον του 80% των επικίνδυνων αποβλήτων που διακινήθηκαν προς ή από κράτη μέλη προοριζόταν για επαναξιοποίηση.

[1] Κανονισμός της 1ης Φεβρουαρίου 1993 σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων προς και από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ΕΕ L 30, 6.2.1993, σ.1, όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2557/2001 της Επιτροπής, της 28ης Δεκεμβρίου 2001, ΕΕ L 349, 31.12.2001, σ. 1.

[2] Απόφαση 1999/412/ΕΚ της Επιτροπής της 3ης Ιουνίου 1999, ΕΕ L 156, 23.6.1999, σ. 37.

[3] Σύμβαση της Βασιλείας, Global Trends in Generation and Transboundary Movements of Hazardous Wastes and Other Wastes, November 2002 (Basel Convention series/SBC No. 02/14).

[4] Eυρωπαϊκή Επιτροπή (Eurostat), Waste generated and treated in Europe. Data 1990-2001, 2003.

[5] Βλέπε Παράρτημα Δ της ανά χείρας έκθεσης.

[6] Απόφαση C(92)39/ΤΕΛΙΚΟ του Συμβουλίου ΟΟΣΑ της 30ής Μαρτίου 1992 σχετικά με τον έλεγχο των διασυνοριακών μεταφορών αποβλήτων; όπως αντικαταστάθηκε με την απόφαση ΟΟΣΑ C(2001)107/ΤΕΛΙΚΟ της 14ης Ιουνίου 2001.