[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 8.10.2009

COM(2009) 518 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (EΚ) αριθ. 2320/2002 ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΚΟΙΝΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ[1]

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (EΚ) αριθ. 2320/2002 ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΚΟΙΝΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ [2]

Η παρούσα έκθεση καλύπτει την περίοδο από 1 Ιανουαρίου έως 31 Δεκεμβρίου 2008

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το 2008 αποτέλεσε σημαντικό στάδιο στη διαμόρφωση αποτελεσματικού καθεστώτος ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας από έκνομες ενέργειες στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ήταν έτος διδαγμάτων, ριζικής επανεξέτασης με βάση την πενταετή πείρα εφαρμογής και ελέγχου του καθεστώτος που υιοθετήθηκε το 2002 μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 9ης Σεπτεμβρίου. Ήταν επίσης έτος έντονης διεθνούς συνεργασίας και περαιτέρω τεχνολογικής ανάπτυξης.

Η διαδικασία επανεξέτασης έδειξε ως επί το πλείστον θετική τάση. Οι κύριες νομοθετικές απαιτήσεις ήταν ευνόητες και εφαρμόσθηκαν ορθά σε γενικές γραμμές στους ευρωπαϊκούς αερολιμένες. Τα επίπεδα συμμόρφωσης εξακολούθησαν – αν και με αργούς ρυθμούς – να σημειώνουν πρόοδο και αρκετά κράτη μέλη ενίσχυσαν το δυναμικό τους που είναι αρμόδιο για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης. Ωστόσο, έγινε επίσης αντιληπτό ότι ορισμένες διατάξεις έπρεπε να αναπροσαρμοσθούν, ώστε να γίνουν κατανοητές από όλους, να αντιμετωπισθούν οι υπάρχουσες ελλείψεις ή να ληφθούν υπόψη άλλες εξελίξεις. Τα συστήματα επιθεώρησης χρειάζονταν και αυτά βελτίωση.

Η αντίδραση της Κοινότητας σε νέες και καινοφανείς απειλές δοκιμάσθηκε επίσης μετά τη σοβαρή διαταραχή που προκάλεσε το 2006 η προειδοποίηση για τρομοκρατική απόπειρα με τη χρήση υγρών εκρηκτικών. Αποτέλεσμα ήταν να ενταθούν οι προσπάθειες συνεργασίας με κατασκευαστές και διεθνείς εταίρους για την καθιέρωση διαδικασιών ελέγχου ασφαλείας. Συνετέλεσε στην επίτευξη συμφωνίας με τρίτες χώρες για τις διαδικασίες αναγνώρισης. Η ΕΕ επέδειξε πάντοτε τη βούληση και την ικανότητά της να συμβάλει αποτελεσματικά στην ευκολότερη διακίνηση των επιβατών και στην εξεύρεση διεθνών λύσεων.

Τέλος, γεγονός θεμελιώδες για την όλη διαδικασία ήταν ότι αναγνωρίσθηκε η ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια. Οι περιορισμοί πρόσβασης σε μεγάλο μέρος της νομοθεσίας εφαρμογής κρίθηκαν υπερβολικοί, καθώς οι αρμόδιοι δεν μπορούσαν να έχουν τα αναγκαία στοιχεία για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων. Για το λόγο αυτό, αναπροσαρμόσθηκαν αμέσως οι αρχικές διατάξεις και η δέσμευση εξασφάλισης ενδεδειγμένων επιπέδων πρόσβασης στο μέλλον.

Συνολικά, το 2008 ήταν έτος σημαντικής προόδου για τη διαμόρφωση ώριμου περιβάλλοντος ασφάλειας στην πολιτική αεροπορία. Τα κράτη μέλη, ο αεροπορικός κλάδος και οι κατασκευαστές έδειξαν σοβαρά τη δέσμευσή τους να εργασθούν από κοινού για την εξεύρεση λύσεων στο θέμα της ασφάλειας και την ελαχιστοποίηση των προβλημάτων για το επιβατικό κοινό. Ωστόσο, μετά από δώδεκα μήνες, κανείς δεν έχει την άποψη ότι δεν χρειάζεται πλέον να γίνει τίποτε.

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

1. Γενικά

Βάσει του κανονισμού 2320/2002, η Επιτροπή πρέπει να πραγματοποιεί επιθεωρήσεις για να εξακριβώνει το επίπεδο συμμόρφωσης των κρατών μελών με τις νομικές διατάξεις για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας από έκνομες ενέργειες. Η Ελβετία περιλήφθηκε και αυτή στο πρόγραμμα, ενώ στη Νορβηγία και την Ισλανδία οι επιθεωρήσεις πραγματοποιούνται από την εποπτική αρχή της ΕΖΕΣ με βάση τις ίδιες ακριβώς διατάξεις.

Υπάρχουν τρεις τύποι επιθεωρήσεων:

- από την αρμόδια εθνική αρχή,

- από τον αερολιμένα και

- παρακολούθηση για την εκτίμηση των διορθωτικών μέτρων σε περίπτωση ελλείψεων.

Οι επιθεωρήσεις αυτές εκτελούνται από ομάδα της Επιτροπής απαρτιζόμενη από 11 επιθεωρητές ασφάλειας, οι οποίοι συνεργάζονται με τους εθνικούς επιθεωρητές που έχουν ορίσει τα κράτη μέλη. Συνοπτικό διάγραμμα όλων των μέχρι σήμερα επιθεωρήσεων της Επιτροπής, όπου γίνεται διαχωρισμός από τις επιθεωρήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2008, επισυνάπτεται στο παράρτημα 1.

2. Επιθεωρήσεις από τις αρμόδιες εθνικές αρχές

Κάθε κράτος μέλος πρέπει να ορίσει αρμόδια αρχή για το συντονισμό και την παρακολούθηση του εθνικού του προγράμματος ποιοτικού ελέγχου της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας. Η Επιτροπή επιθεώρησε 9 αρμόδιες αρχές κατά τη διάρκεια του 2008. Οι επιθεωρήσεις περιλάμβαναν αξιολόγηση του εθνικού προγράμματος ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας, του προγράμματος ποιοτικού ελέγχου της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας της εθνικής αρχής και της εφαρμογής του, του εθνικού προγράμματος εκπαίδευσης και των προγραμμάτων ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας του αερολιμένα και των αεροπορικών εταιρειών.

7 από τις 9 αρχές είχαν ήδη υποβληθεί σε επιθεώρηση από την Επιτροπή. Από τις επιθεωρήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2008 αποδείχθηκε ότι υπάρχουν υψηλά πρότυπα σε 5 κράτη μέλη και εύλογα πρότυπα σε 2 κράτη μέλη· για τα υπόλοιπα όμως 2 οι εκθέσεις δεν ήταν ικανοποιητικές. Τα εθνικά προγράμματα ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας κάλυπταν ορθά εν γένει τις νομικές απαιτήσεις, παρά τις κάποιες παραλείψεις και παρωχημένες παραπομπές. Οι διατάξεις για τους μικρούς αερολιμένες, για τους οποίους είχε ζητηθεί εξαίρεση με βάση τον κανονισμό, είχαν σχετικά συχνά παραλειφθεί από τα εθνικά προγράμματα ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας, όπως και ορισμένες απαιτήσεις για τις εμπορευματικές αερομεταφορές. Η συχνότητα παρακολούθησης και η πρόβλεψη ελέγχων ασφάλειας στο πλαίσιο του ορισμού του όρου συχνά είχαν παραλειφθεί από τα εθνικά προγράμματα ποιοτικού ελέγχου της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας. Ορισμένα εθνικά προγράμματα εκπαίδευσης στην ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας δεν περιλάμβαναν κατάλληλες διατάξεις για τη γενική ευαισθητοποίηση και τη σχετική εκπαίδευση.

Οι περισσότερες αδυναμίες ωστόσο σχετίζονταν με την ικανότητα διαπίστωσης και ομαλής αντιμετώπισης των ελλείψεων. Κοινή διαπίστωση, ακόμη και στα κράτη μέλη με τις καλύτερες επιδόσεις, ήταν η έλλειψη ελέγχων ασφάλειας, ο μικρός αριθμός δοκιμών και η ελλιπής παρακολούθηση. Πολύ σοβαρότερη περίπτωση, αλλά πολύ πιο σπάνια, ήταν ότι επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι υπήρχαν αερολιμένες που δεν είχαν επιθεωρηθεί καθόλου για μεγάλο χρονικό διάστημα ή οι επιθεωρήσεις ήταν σύντομες και μη συχνές ή τα διορθωτικά μέτρα καθυστερούσαν σημαντικά.

Σχεδόν όλα τα προγράμματα ασφάλειας των αερολιμένων ήταν επικαιροποιημένα και υπό παρακολούθηση από τα κράτη μέλη. Η παρακολούθηση των προγραμμάτων ασφάλειας των αεροπορικών εταιρειών φάνηκε λιγότερο αυστηρή, και ειδικά των αεροπορικών εταιρειών που έχουν την έδρα τους εκτός της ΕΕ. Οι έλεγχοι έδειξαν ότι οι εν λόγω εταιρείες δεν ακολουθούν όλες τις απαιτήσεις, ακόμη και όταν η αρμόδια αρχή τις έχει επικυρώσει.

3. Αρχικές επιθεωρήσεις αερολιμένων

Κατά τη διάρκεια του 2008 πραγματοποιήθηκαν 10 αρχικές επιθεωρήσεις, τα ευρήματα των οποίων ήταν σε μεγάλο βαθμό παρεμφερή με εκείνα προηγούμενων επιθεωρήσεων. Ωστόσο, τα αποτελέσματα σε τέσσερα πεδία που έχουν κριθεί εν γένει ως τα πιο σημαντικά για να διατηρηθεί η ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας (ασφάλεια αερολιμένα, ασφάλεια αεροσκαφών, επιβατών, χειραποσκευών και παραδιδόμενων αποσκευών) σημείωσαν κάποια βελτίωση, αν και η βελτίωση δεν βασίζεται εντελώς στην πράξη. (Κάθε χρόνο θα επιλέγονται διαφορετικοί αερολιμένες, ώστε να μην είναι δυνατή η άμεση σύγκριση μεταξύ τους.) Εάν ληφθεί υπόψη μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κάθε χρόνο σημειώθηκε πρόοδος σε αυτά τα σημαντικά πεδία, με επίπεδα συμμόρφωσης από 50% το 2004 σε 78% το 2008.

Τα πιο αδύναμα πεδία στους 10 αερολιμένες που επιθεωρήθηκαν το 2008 ήταν ο έλεγχος πρόσβασης και ο έλεγχος ασφάλειας προσωπικού. Σε γενικές γραμμές, τα πρότυπα συμμόρφωσης των αεροπορικών εταιρειών ήταν λιγότερο αυστηρά από εκείνα των αερολιμένων, αν και παρατηρήθηκε γενική βελτίωση μεταξύ 2007 και 2008. Τα πεδία στα οποία χρειάσθηκε μεγαλύτερη προσπάθεια ήταν η έρευνα και ο έλεγχος αεροσκαφών και η προστασία αεροσκαφών.

Η συμμόρφωση με τις διατάξεις για τους επιβάτες και τις χειραποσκευές ήταν εν γένει υψηλή, αν και αναφέρθηκαν σε ορισμένους αερολιμένες σοβαρές ελλείψεις οφειλόμενες στον ανθρώπινο παράγοντα. Η συμμόρφωση στο πεδίο του ελέγχου ασφάλειας των παραδιδόμενων αποσκευών ήταν εξαιρετικά υψηλή, σχετικά δε με πολλές διατάξεις δεν αναφέρθηκε καμία έλλειψη.

4. Επαναληπτικές επιθεωρήσεις

Στο πλαίσιο παρακολούθησης της εφαρμογής των προτύπων από την Επιτροπή και κάλυψης των ελλείψεων – στην πράξη μάλιστα εκείνων που σχετίζονται με αερολιμένες όπου έχουν διαπιστωθεί ορισμένες σοβαρές ελλείψεις – η Επιτροπή πραγματοποιεί επιθεώρηση παρακολούθησης. Πραγματοποιήθηκαν 8 τέτοιες επιθεωρήσεις στους αερολιμένες της ΕΕ κατά τη διάρκεια του 2008.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι λήφθηκαν περισσότερα μέτρα αντιμετώπισης των ελλείψεων μέχρι τη διενέργεια επαναληπτικής επιθεώρησης σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Ωστόσο, δεν αντιμετωπίσθηκαν κατάλληλα ορισμένες σοβαρές ελλείψεις (περίπου το 13% των ελλείψεων που διαπιστώθηκαν) μέχρι την επιστροφή των επιθεωρητών της Επιτροπής. Σε γενικές γραμμές, οι ελλείψεις που ήταν δυνατόν να καλυφθούν με διαρθρωτικές αλλαγές αντιμετωπίσθηκαν πολύ αποτελεσματικά, ενώ εκείνες ιδίως στις οποίες υπεισερχόταν ο ανθρώπινος παράγοντας παρέμειναν άλυτες.

5. Ανοικτοί φάκελοι, περιπτώσεις του άρθρου 15 και κίνηση δικαστικών προσφυγών

Για κάθε επιθεώρηση καταρτίζεται φάκελος, ο οποίος παραμένει ανοικτός μέχρις ότου η Επιτροπή μείνει ικανοποιημένη από τα διορθωτικά μέτρα που λήφθηκαν. Ο φάκελος κανονικά κλείνει με βάση τις εκθέσεις προόδου και τις σχετικές διαβεβαιώσεις της αρμόδιας αρχής, εκτός εάν κριθεί αναγκαία επιθεώρηση παρακολούθησης. Το 2008 σημειώθηκε ιδιαίτερη επιτυχία στο κλείσιμο φακέλων, καθώς έληξαν ικανοποιητικά 36 υποθέσεις. Συνολικά, 15 φάκελοι επιθεώρησης αρμοδίων αρχών και 16 φάκελοι επιθεώρησης αερολιμένων παρέμειναν ανοικτοί στα τέλη του έτους.

Το άρθρο 15 του κανονισμού 1486/2003[3] ενεργοποιείται όταν η έλλειψη συμμόρφωσης κρίνεται αρκετά σοβαρή ώστε να υφίσταται σημαντική απειλή για όλη την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας στην Κοινότητα. Στις περιπτώσεις αυτές, ειδοποιήθηκαν όλες οι υπόλοιπες αρμόδιες αρχές. Μία διαδικασία που είχε κινηθεί βάσει του άρθρου 15 τον Οκτώβριο του 2007 παρέμεινε ανοιχτή μέχρι τον Ιούλιο του 2008, χωρίς να προκύψει πάντως νέα τέτοια υπόθεση.

Κατά τη διάρκεια του 2008, η Επιτροπή έκλεισε 2 διαδικασίες παράβασης που είχε κινήσει το 2007 και κίνησε 4 άλλες, σε γενικές γραμμές για ανεπαρκή παρακολούθηση και έλλειψη εθνικών επιθεωρητών. Η μία από αυτές τις διαδικασίες παράβασης έκλεισε σε διάστημα μηνών, οι άλλες 3 όμως παρέμειναν ανοιχτές έως τα τέλη του έτους.

6. Αξιολογήσεις από τα ίδια τα κράτη μέλη

Με βάση το άρθρο 6 του κανονισμού 1217/2003[4] της Επιτροπής, τα κράτη μέλη οφείλουν να υποβάλλουν έκθεση κατά τα τέλη Φεβρουαρίου κάθε χρόνο, με αντικείμενο τα αποτελέσματα της παρακολούθησης της συμμόρφωσης σε εθνικό επίπεδο κατά την περίοδο από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του προηγούμενου έτους. Σε ορισμένες εθνικές εκθέσεις του 2008 αναφέρθηκε μικρός αριθμός ανθρωποωρών παρακολούθησης, αστοχίες κάλυψης όλων των απαιτήσεων, έλλειψη ελέγχων ασφάλειας ή ανεπαρκής παρακολούθηση. Όπως και τα προηγούμενα έτη, στις εκθέσεις αναφέρθηκε υψηλότερος βαθμός συμμόρφωσης σε σύγκριση με τις επιθεωρήσεις της Επιτροπής, σε γενικές γραμμές όμως διαπιστώθηκαν οι ίδιες ελλείψεις. Για πρώτη φορά, ακολουθήθηκε για τη σύνταξη όλων των εκθέσεων ο μορφότυπος της Επιτροπής.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

1. Γενικά

Από την έκδοση του κανονισμού (EΚ) 2320/2002, η Επιτροπή συνεργάσθηκε συστηματικά με τα κράτη μέλη και τον κλάδο για να εκπονήσει και, εν ανάγκη, να αναθεωρήσει τις νομικές διατάξεις που διέπουν την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας. Το 2008 χαρακτηρίσθηκε από ιδιαίτερα έντονη δραστηριότητα, κατά τη διάρκεια της οποίας προστέθηκαν νέες διατάξεις ή τροποποιήθηκαν υπάρχουσες, κείμενα αναδιατυπώθηκαν σε κατάλληλη νομική μορφή, πραγματοποιήθηκε ριζική αναθεώρηση όλης της νομοθετικής δέσμης με βάση την πείρα των τελευταίων πέντε ετών.

2. Νομοθεσία που έχει εκδοθεί ή προτείνεται

Νομοθετικές εξελίξεις κατά τη διάρκεια του 2008:

- έκδοση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 23/2008[5] για τη προβολή εικόνων αντικειμένων απειλής (TIP)·

- έκδοση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 358/2008[6] για την άρση του περιορισμού του μεγέθους των χειραποσκευών·

- έκδοση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 820/2008[7] και της απόφασης (EΚ) αριθ. 4333/2008[8] για την αντικατάσταση και την κατάργηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 622/2003[9]·

- έκδοση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 300/2008[10], ο οποίος είναι ο νέος κανονισμός πλαίσιο που θα αντικαταστήσει τον κανονισμό (EΚ) αριθ. 2320/2002 όταν καταργηθεί τον Απρίλιο του 2010·

- τροποποίηση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 820/2008 για να επιτραπούν εξαιρέσεις από περαιτέρω έλεγχο ασφάλειας των αφορολόγητων υγρών ειδών που πωλούνται σε 6 αερολιμένες της Κροατίας·

- ολοκλήρωση των εργασιών σύνταξης νέων νομοθετημάτων για την αντικατάσταση των κανονισμών (EΚ) αριθ. 1217/2003 (εθνικά προγράμματα ποιοτικού ελέγχου) και (EΚ) αριθ. 1486/2003 (επιθεωρήσεις κρατών μελών από την Επιτροπή)·

- ολοκλήρωση των εργασιών σύνταξης νέας νομοθεσίας «δευτέρου επιπέδου», η οποία θα τοποθετείται μεταξύ του κανονισμού (EΚ) αριθ. 300/2008 και την προγραμματιζόμενη νέα νομοθεσία εφαρμογής[11]· και

- το σημαντικότερο, εντατικές εργασίες για την εκπόνηση νέου αναλυτικού εκτελεστικού κανονισμού και απόφασης για την αντικατάσταση του κανονισμού (EΚ) αριθ. 820/2008 της Επιτροπής και της απόφασης (EΚ) αριθ. 4333/2008 από τον Απρίλιο του 2010.

Τα νομοθετήματα εκπονήθηκαν σε 8 συνεδριάσεις της ρυθμιστικής επιτροπής ασφάλειας της αεροπορίας, στην οποία εκπροσωπούνται όλα τα κράτη μέλη και η Νορβηγία, η Ισλανδία και η Ελβετία, 8 συνεδριάσεις της συμβουλευτικής ομάδας του κλάδου για την ασφάλεια της αεροπορίας, όπου συμμετέχουν φορείς εκπροσώπησης αερολιμένων, αεροπορικών εταιρειών, εταιρείες αεροπορικής μεταφοράς εμπορευμάτων και χειριστών, και σε ορισμένες εστιασμένες συνεδριάσεις της ομάδας εργασίας όπου συμμετείχαν κράτη μέλη και ο κλάδος. Πραγματοποιήθηκαν επίσης και άλλες ανεξάρτητες συνεδριάσεις ειδικά για τα υγρά εκρηκτικά.

3. Προσθήκη λεπτομερειών και τροποποίηση

Όσον αφορά συγκεκριμένα όσα έχουν επιτευχθεί, η προσθήκη νέων λεπτομερειών στις υπάρχουσες διατάξεις αποτέλεσε σχετικά μικρό μέρος του νομοθετικού προγράμματος κατά τη διάρκεια του 2008. Μόνον ένας νέος κανονισμός, ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 23/2008 για την προβολή εικόνων αντικειμένων απειλής (TIP) δημοσιεύθηκε στις αρχές του έτους, καθώς το αντίστοιχο έργο είχε στην πραγματικότητα ολοκληρωθεί το 2007. (Το TIP είναι ένα σύστημα που παράγει ηλεκτρονική εικόνα των αντικειμένων απειλής μέσα σε αποσκευές βοηθώντας στην εκπαίδευση του προσωπικού και στη στόχευσή του).

Η νομοθεσία για την ασφάλεια της αεροπορίας αναπροσαρμόσθηκε με δύο τροποποιήσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτει η παρούσα έκθεση, με μία από τις οποίες καταργήθηκε προγραμματιζόμενη διάταξη, ενώ με την άλλη χορηγήθηκε νέα εξαίρεση. Η κατάργηση στον κανονισμό (EΚ) αριθ. 358/2008 αφορούσε τον προγραμματιζόμενο περιορισμό του μεγέθους των χειραποσκευών που είχε συμφωνηθεί μετά την απόπειρα με τη χρήση υγρών εκρηκτικών τον Αύγουστο του 2006, διότι στη συνέχεια κρίθηκε άσκοπος, ενώ με τη νέα εξαίρεση επιτρέπονται στα σημεία ανταπόκρισης στην ΕΕ τα αφορολόγητα υγρά είδη που πωλούνται σε 6 αερολιμένες της Κροατίας, κατάλογος δε αυτών περιλήφθηκε στο παράρτημα του κανονισμού (EΚ) αριθ. 820/2008.

4. Αλλαγή του νομικού μέσου

Επειδή παρατηρήθηκε νομικό πρόβλημα[12] όσον αφορά την πρόσβαση σε πληροφορίες, η Επιτροπή επανεκτίμησε τα στοιχεία της νομοθεσίας περί ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας, τα οποία στο παρελθόν απαγορευόταν να δημοσιοποιούνται.

Η Επιτροπή αποφάσισε να δημοσιεύσει νέο κανονισμό στην Επίσημη Εφημερίδα για να διευκολυνθεί η πληροφόρηση του κοινού, ιδίως όσον αφορά τα απαγορευμένα είδη.

5. Νέο πλαίσιο και δέσμη μέτρων εφαρμογής

Το εν λόγω πλαίσιο απαίτησε χωρίς αμφιβολία τον περισσότερο χρόνο και τις μεγαλύτερες προσπάθειες στη θέσπιση νομοθεσίας από πλευράς των κρατών μελών, του κλάδου και της Επιτροπής. Ο νέος κανονισμός πλαίσιο, (EΚ) αριθ. 300/2008, με τον οποίο τον Απρίλιο του 2010 καταργείται και αντικαθίσταται ο κανονισμός (EΚ) αριθ. 2320/2002, δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2008. Οι εργασίες για το δεύτερο και τρίτο επίπεδο των κανόνων εφαρμογής και τα νέα νομοθετήματα για τις επιθεωρήσεις έφθασαν σε προωθημένο στάδιο κατά τα τέλη του έτους.

Το δεύτερο επίπεδο[13] έχει ως αντικείμενο το πλαίσιο με, μεταξύ άλλων, την καταγραφή των τεχνικών ελέγχου ασφάλειας που είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται για επιβάτες, αποσκευές ή εμπορεύματα, κατηγορίες των απαγορευμένων ειδών και κριτήρια για τη σύναψη συμφωνιών με τρίτες χώρες. Με βάση τα θετικά αποτελέσματα των δοκιμών (βλ. μέρος τρίτο) η Επιτροπή αρχικά πρότεινε να περιληφθούν διατάξεις που επιτρέπουν τη χρήση εξοπλισμού σωματικού ελέγχου, σύμφωνα με παραμέτρους που δεν έχουν καθορισθεί ακόμη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πάντως έκρινε ότι, πριν εγκρίνει τις διατάξεις αυτές, πρέπει να αντιμετωπισθούν ορισμένα θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την υγεία και την προστασία δεδομένων. Η Επιτροπή τροποποίησε αναλόγως το σχέδιο νομοθεσίας για να αρθεί η πιθανότητα αυτή, μέχρι την ολοκλήρωση μελέτης.

Το τρίτο επίπεδο θα προβλέπει λεπτομερείς απαιτήσεις εφαρμογής, θα αφορά δε θέματα υπερβολικά δαπανηρών διατάξεων σε ορισμένα πεδία της ισχύουσας μονοθεσίας και τα κενά στην ασφάλεια σε άλλα πεδία. Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν οι δυνατότητες τροποποίησης των απαιτήσεων έρευνας και ελέγχου των αεροσκαφών, η κατάργηση της υποχρεωτικής υποβολής από τις αεροπορικές εταιρείες προγραμμάτων ασφάλειας προς έγκριση από τα κράτη μέλη, η κατάρτιση επικαιροποιημένου και διεθνώς συμφωνημένου καταλόγου απαγορευμένων ειδών, η διαμόρφωση λεπτομερέστερων κανόνων για τα εφόδια τροφοδοσίας και καθαρισμού και η κατάστρωση πολιτικών για την πρόσληψη και την εκπαίδευση προσωπικού.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ

ΔΟΚΙΜΕΣ, ΜΕΛΕΤΕΣ, ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ

1. Δοκιμές

Τα κράτη μέλη μπορούν να πραγματοποιούν οποτεδήποτε δοκιμές νέου εξοπλισμού και μεθοδολογιών, εφόσον τις συνδυάζουν με τις υπάρχουσες νομοθετικές απαιτήσεις. Εάν οι δοκιμές αυτές συνεπάγονται την αντικατάσταση αυτών των απαιτήσεων από νέες τεχνικές μεθόδους ή διαδικασίες, πρέπει προηγουμένως να ζητήσουν την έγκριση της Επιτροπής, η δε δοκιμή πρέπει να έχει διάρκεια 30 μηνών κατ’ανώτατο όριο.

Το 2008 πραγματοποιήθηκαν λίγες τέτοιες δοκιμές. Πρόκειται για τη χρήση σαρωτών σώματος χιλιοστομετρικών κυμάτων και οπισθοσκέδασης, για τον έλεγχο ασφάλειας επιβατών και προσωπικού, και σκύλων για τον έλεγχο ασφάλειας των παραδιδόμενων αποσκευών και εμπορευμάτων. Πραγματοποιήθηκαν επίσης μελέτες με αντικείμενο την αποτελεσματικότητα του ελέγχου ασφάλειας των φορητών υπολογιστών μέσα σε χειραποσκευές, σε διάκριση με την ισχύουσα απαίτηση να αφαιρούνται από τις χειραποσκευές.

Τα αποτελέσματα των δοκιμών με σκύλους οδήγησαν την Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν ότι πρέπει να θεσπισθεί νομοθεσία για τους όρους χρήσης τους. Οι δοκιμές που αφορούσαν τους φορητούς υπολογιστές εγκαταλείφτηκαν, καθώς δεν οδήγησαν σε τεκμηριωμένα αποτελέσματα.

2. Μελέτες

Πραγματοποιήθηκαν δύο μελέτες για λογαριασμό της Επιτροπής κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου, η μία με αντικείμενο τη χρήση σκύλων για τον έλεγχο ασφάλειας επιβατών και εμπορευμάτων και η άλλη τους ανθρώπινους παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση του ελέγχου ασφάλειας. Με βάση τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στις μελέτες αυτές θεσπίσθηκαν ορισμένες διατάξεις στο κεφάλαιο για την εκπαίδευση του νέου νομοθετικού σχεδίου και τροφοδοτήθηκαν οι συζητήσεις στην ομάδα εργασίας για τη χρήση σκύλων.

3. Πιλοτικά μέτρα

Επιπλέον, η Επιτροπή ολοκλήρωσε τις εργασίες της για την πιλοτική βάση δεδομένων για εμπορεύματα, σκοπός της οποίας είναι η ασφαλής αεροπορική διακίνηση εμπορευμάτων. Οι εργασίες θεωρήθηκαν επιτυχείς και άρχισε ένα έργο για τη δημιουργία βάσης δεδομένων υποχρεωτικής χρήσης, υπό την αιγίδα και τη διαχείριση της Επιτροπής.

ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΤΡΙΤΕΣ ΧΩΡΕΣ

1. Γενικά

Η Επιτροπή συμμετέχει τακτικά στις συζητήσεις για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας από έκνομες ενέργειες με διεθνείς φορείς και τρίτες χώρες σε διμερή και πολυμερή βάση. Κατά τον τρόπο αυτό δημιουργούνται δυνατότητες γνωστοποίησης της βέλτιστης πρακτικής, συλλογικής εμπειρογνωσίας και εξεύρεσης σφαιρικών λύσεων των προβλημάτων ασφάλειας.

2. Διεθνείς φορείς

Η Επιτροπή συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις της ομάδας ασφάλειας της αεροπορίας (AvSec) της Διεθνούς Οργάνωσης Πολιτικής Αεροπορίας (ΔΟΠΑ), όπου υποβάλλει έγγραφα και συνεργάζεται στενά με άλλα μέλη για τη διαμόρφωση στρατηγικών, ειδικά με αντικείμενο σήμερα το πρόβλημα των υγρών ειδών. Η Επιτροπή συνεργάσθηκε επίσης με ορισμένες τρίτες χώρες – κυρίως με τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία – προκειμένου να επιτευχθεί κοινή θέση, ή η υποβολή κοινών εγγράφων, στη ΔΟΠΑ. Σε διμερή βάση, η Κοινότητα ήλθε σε συμφωνία με τη ΔΟΠΑ για ένα μνημόνιο συνεργασίας σχετικά με τις επιθεωρήσεις, με σκοπό να μειωθούν οι επιθεωρήσεις της ΔΟΠΑ στην Ευρώπη, τις οποίες καλύπτουν ήδη τα εθνικά προγράμματα επιθεώρησης και τα προγράμματα επιθεώρησης της Επιτροπής.

Είναι καλή επίσης η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Πολιτικής Αεροπορίας (ECAC), καθώς η Επιτροπή συμμετέχει στις συνεδριάσεις της τεχνικής επιχειρησιακής ομάδας και της εκπαιδευτικής επιχειρησιακής ομάδας της ECAC. Τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν οι εν λόγω ομάδες μετά από περαιτέρω συζήτηση στη ρυθμιστική επιτροπή ενσωματώθηκαν στο προσχέδιο νομοθεσίας εφαρμογής και στον χάρτη πορείας για τα υγρά είδη.

3. Τρίτες χώρες

Οι υπόλοιπες διμερείς προσπάθειες με τρίτες χώρες χωρίζονται ουσιαστικά σε δύο κατηγορίες: τις εργασίες για τη σύναψη συμφωνιών αερομεταφορών με έναν ενδιάμεσο σταθμό και τις προετοιμασίες για τις εξαιρέσεις υγρών ειδών. Οι εργασίες για τη σύναψη συμφωνιών αερομεταφορών με έναν ενδιάμεσο σταθμό έχουν προοδεύσει κυρίως με τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν υψηλά πρότυπα ασφάλειας παρεμφερή με εκείνα της ΕΕ. Το 2008 συστάθηκε μια ομάδα συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ στις μεταφορές, η οποία θα συζητεί σχετικά θέματα και συνέκρινε λεπτομερώς τα μέτρα που εφαρμόζονται στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι σημαντικές διαφορές είναι λίγες και τα κράτη μέλη έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για την επίτευξη συμφωνίας. Πρωτόκολλο για αμοιβαίες επιθεωρήσεις αερολιμένων ισχύει ήδη: 12 εθνικοί επιθεωρητές από κράτη μέλη της ΕΕ έχουν εκπαιδευθεί από την Transport Security Administration (Υπηρεσία Ασφάλειας των Μεταφορών (TSA)) για να παρίστανται ως παρατηρητές στις επιθεωρήσεις τους και επιθεωρητές της TSA έλαβαν μέρος με τους ίδιους όρους σε επιθεωρήσεις της Επιτροπής.

Η Επιτροπή εξακολούθησε επίσης να σημειώνει πρόοδο σε συμφωνίες σχετικά με τα αφορολόγητα υγρά είδη και μπόρεσε να συστήσει την εξαίρεση αφορολόγητων ειδών που πωλούνται σε αερολιμένες της Κροατίας, όπως προαναφέρθηκε. Κάποια πρόοδος έχει σημειωθεί με άλλες τρίτες χώρες, χωρίς όμως να επιτευχθεί εγκαίρως συμφωνία σε όλες τις απαιτήσεις ώστε να προγραμματισθεί επιθεώρηση πριν τα τέλη του 2008.

ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Το θέμα της χρηματοδότησης της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας τέθηκε κατ’επανάληψη στις συζητήσεις που αφορούσαν τα μέτρα ασφάλειας. Τα κράτη μέλη έχουν εν γένει την άποψη ότι ο κλάδος πρέπει να καλύπτει το κόστος, καθώς έχει την ελευθερία να το μετακυλήσει στους επιβάτες, ενώ ο κλάδος και ορισμένα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υποστηρίζουν τη μεγαλύτερη κρατική συμβολή. Στο πλαίσιο της έγκρισης του νέου κανονισμού πλαισίου (EΚ) αριθ. 300/2008, η Επιτροπή ανέλαβε να εκπονήσει έκθεση[14] επί του θέματος. Στην εν λόγω έκθεση θα καθορίζονται οι αρχές που θα αποτελέσουν τη βάση για μελλοντική νομοθετική πρωτοβουλία.

ΜΕΡΟΣ ΕΚΤΟ

ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Το πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής για το 2009 περιλαμβάνει:

- οριστικοποίηση της νέας νομοθεσίας εφαρμογής,

- εξεύρεση καλύτερων τρόπων αντιμετώπισης των απειλών από υγρά εκρηκτικά,

- προώθηση συμφωνιών αερομεταφορών με έναν ενδιάμεσο σταθμό με τρίτες χώρες,

- συνέχιση του προγράμματος επιθεωρήσεων (με τη συμμετοχή παρατηρητών σε ορισμένες επιθεωρήσεις στις ΗΠΑ),

- συνδρομή προς τα κράτη μέλη για τη βελτίωση και την εναρμόνιση των εθνικών προγραμμάτων ποιοτικού ελέγχου της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας,

- ανάλυση των αποτελεσμάτων μελετών και

- εξέταση της πλέον κατάλληλης προσέγγισης στο θέμα της χρηματοδότησης της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Μολονότι το 2008 υπήρξε η νομοθετική δραστηριότητα έντονη, οι νομοθετικές αλλαγές ήταν λίγες. Κατ’αυτόν τον τρόπο τα κράτη μέλη είχαν την ευκαιρία να παγιώσουν την πρόοδο που σημείωσαν τα προηγούμενα έτη, ειδικά σε ό,τι αφορά τις πιο πρόσφατες διατάξεις, όπως αυτές για τα εμπορεύματα. Ταυτόχρονα, η συνοχή των αποτελεσμάτων των επιθεωρήσεων βοήθησε την Επιτροπή να εντοπίσει τις αδυναμίες και να αναλύσει τα αίτια. Έτσι, πρότεινε την αναγκαία νέα νομοθεσία ή εντόπισε πεδία μελλοντικής μελέτης ή έρευνας. Επίσης, τα νομικά προβλήματα που προέκυψαν αφορούσαν κυρίως τη διαφάνεια, την επικοινωνία με το κοινό και τη δημιουργία ευκαιριών για συζήτηση. Δυστυχώς, υπήρξαν διακοπές στο πρόγραμμα εργασίας λόγω μεγάλων νέων τρομοκρατικών απειλών σε ευρωπαϊκούς αερολιμένες ή ανακάλυψης νέων τρομοκρατικών τεχνικών που μπορούν να απειλήσουν την πολιτική αεροπορία.

Ταυτόχρονα, η ενδεχόμενη απειλή από υγρά εκρηκτικά ενδυνάμωσε τη διεθνή συνεργασία και τους δεσμούς με τους κατασκευαστές. Έτσι αναμένεται να διευκολυνθεί η διαμόρφωση ενός αδιάλειπτου ασφαλούς περιβάλλοντος στην πολιτική αεροπορία για το επιβατικό κοινό που μετακινείται μεταξύ ηπείρων, ενώ παράλληλα αναμένεται να διευρυνθούν οι γνώσεις των νομοθετικών οργάνων όσον αφορά τις μελλοντικές δυνατότητες της τεχνολογίας.

Συνολικά, το 2008 ήταν έτος πολύ σκληρής εργασίας και μεγάλης προόδου. Ήταν το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου τέθηκαν τα θεμέλια του καθεστώτος ασφάλειας της αεροπορίας για την επόμενη δεκαετία.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΕπιθεωρήσεις της Επιτροπής ανά κράτος μέλος μέχρι τις 31.12.2008

Κράτος μέλος | Πλήθος επιθεωρήσεων την περίοδο 01/2008 - 12/2008 (συμπεριλαμβανομένων των επαναληπτικών επιθεωρήσεων) | Συνολικό πλήθος επιθεωρήσεων την περίοδο 2004 - 2008 (συμπεριλαμβανομένων των επαναληπτικών επιθεωρήσεων) |

Αυστρία | 0 | 6 |

Βέλγιο | 2 | 6 |

Βουλγαρία | 1 | 2 |

Κύπρος | 0 | 4 |

Τσεχική Δημοκρατία | 1 | 4 |

Δανία | 1 | 6 |

Εσθονία | 0 | 3 |

Φινλανδία | 2 | 6 |

Γαλλία | 1 | 8 |

Γερμανία | 2 | 10 |

Ελλάδα | 1 | 9 |

Ουγγαρία | 1 | 3 |

Ιρλανδία | 0 | 5 |

Ιταλία | 2 | 9 |

Λετονία | 0 | 3 |

Λιθουανία | 0 | 3 |

Λουξεμβούργο | 0 | 4 |

Μάλτα | 0 | 2 |

Κάτω Χώρες | 2 | 6 |

Πολωνία | 1 | 6 |

Πορτογαλία | 2 | 5 |

Ρουμανία | 1 | 2 |

Σλοβακία | 0 | 3 |

Σλοβενία | 1 | 7 |

Ισπανία | 1 | 4 |

Σουηδία | 1 | 6 |

Ηνωμένο Βασίλειο | 3 | 10 |

Ελβετία[15] | 1 | 2 |

ΣΥΝΟΛΟ | 27 | 144 |

Επιθεωρήσεις της εποπτικής αρχής ΕΖΕΣ μέχρι τις 31.12.2008

Κράτος ΕΟΧ ΕΖΕΣ | Πλήθος επιθεωρήσεων την περίοδο 01/2008 - 12/2008 (συμπεριλαμβανομένων των επαναληπτικών επιθεωρήσεων) | Συνολικό πλήθος επιθεωρήσεων την περίοδο 2004 - 2008 (συμπεριλαμβανομένων των επαναληπτικών επιθεωρήσεων) |

Ισλανδία | 1 | 5 |

Νορβηγία | 4 | 23 |

ΣΥΝΟΛΟ | 5 | 28 |

[1] ΕΕ L 355 της 30.12.2002, σ. 1.

[2] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1486/2003 της Επιτροπής για τον καθορισμό των διαδικασιών διεξαγωγής των επιθεωρήσεων της Επιτροπής στο πεδίο της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας, ΕΕ L 213 της 23.8.2003, σ. 3.

[3] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1217/2003 της Επιτροπής για τη θέσπιση κοινών προδιαγραφών για τα εθνικά προγράμματα ποιοτικού ελέγχου της ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας, ΕΕ L 169 της 8.7.2003, σ. 44.

[4] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 23/2008 της Επιτροπής, της 11ης Ιανουαρίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 622/2003 της Επιτροπής σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την εφαρμογή των κοινών βασικών προτύπων ασφάλειας των αερομεταφορών, ΕΕ L 9 της 12.1.2008, σ. 12.

[5] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 358/2008 της Επιτροπής, της 22ας Απριλίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 622/2003 της Επιτροπής σχετικά με τον καθορισμό μέτρων για την εφαρμογή των κοινών βασικών προτύπων ασφάλειας των αερομεταφορών, ΕΕ L 111 της 23.04.2008, σ. 5.

[6] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 820/2008 της Επιτροπής, της 8ης Αυγούστου 2008, για καθορισμό μέτρων για την εφαρμογή των κοινών βασικών προτύπων ασφάλειας των αερομεταφορών. ΕΕ L 221 της 19.8.2008, σ. 8.

[7] Δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα.

[8] Κανονισμός (EΚ) αριθ. 622/2003 της Επιτροπής για καθορισμό μέτρων για την εφαρμογή των κοινών βασικών προτύπων ασφάλειας των αερομεταφορών, ΕΕ L 89 της 05.04.2003, σ. 9.

[9] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 300/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11 Μαρτίου 2008, ΕΕ L 97 της 9.4.2008, σ. 72.

[10] Νέος κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 272/2009 της Επιτροπής της 2ας Απριλίου 2009 για τη συμπλήρωση των κοινών βασικών προτύπων ασφάλειας της πολιτικής αεροπορίας από έκνομες ενέργειες που προβλέπονται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 300/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 91 της 3.4.2009, σ. 7.

[11] Υπόθεση ΔΕΚ, C-345/06, υπόθεση Heinrich όπως αποκαλείται.

[12] Βλέπε υποσημείωση 10

[13] COM(2009) 30 τελικό της 2.2.2009.

[14] Η Επιτροπή έχει την αρμοδιότητα να εκτελεί επιθεωρήσεις στην Ελβετία με βάση τη διμερή συμφωνία EΕ-Ελβετίας.