ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ - Επιλέγοντας τη μεγέθυνση: γνώση, καινοτομία και θέσεις εργασίας σε μια κοινωνία με συνοχή - Έκθεση στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, της 21ης Μαρτίου 2003, σχετικά με τη στρατηγική της Λισσαβώνας για την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανανέωση {SEC (2003) 25}

ΣΥΝΟΨΗ

Η στρατηγική της Λισσαβώνας παραμένει η σωστή προσέγγιση

Τον Μάρτιο του 2000 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβώνα χάραξε τη στρατηγική της Ένωσης για τα επόμενα δέκα χρόνια σχετικά με την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανανέωση. Οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ διαφορετικές. Η πολιτική αβεβαιότητα και η παρατεταμένη καθοδική τάση τους τελευταίους δεκαοχτώ μήνες έχει επηρεάσει την εμπιστοσύνη επιχειρήσεων και καταναλωτών. Το γεγονός ότι η οικονομίας μας είναι ευάλωτη σε εξωτερικές συνθήκες ενισχύει το επιχείρημα υπέρ της επιτάχυνσης του ρυθμού των αλλαγών.

Η στρατηγική της Λισσαβώνας θα καταστήσει την Ένωση ισχυρότερη και θα της δώσει την ευκαιρία να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο παγκοσμίως. Εξακολουθεί να είναι η σωστή πορεία για μια διευρυμένη Ένωση. Η προστιθέμενη αξία της έγκειται σε μια συντονισμένη, σφαιρική και αμοιβαία ενισχυτική προσέγγιση. Τα τελευταία επιτεύγματα - τα δέκα χρόνια της εσωτερικής αγοράς, τα πέντε χρόνια της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση και η πρώτη επέτειος της άφιξης του ευρώ - δείχνουν ότι η Ένωση είναι ικανή να πραγματοποιήσει φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις. Σε πολλούς τομείς, οι μεταρρυθμίσεις ήδη οδηγούν σε μεγέθυνση και δημιουργία θέσεων εργασίας στο πλαίσιο ευέλικτων, ισχυρών και ανοικτών αγορών αλλά η πίεση για περαιτέρω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις πρέπει να διατηρηθεί.

Βρίσκεται η Ένωση σε σωστό δρόμo;

Η επιτυχής μεταμόρφωση της Ένωσης μέχρι τα τέλη της δεκαετίας εξαρτάται από τη βελτίωση του δυναμικού της Ένωσης για μεγέθυνση. Αυτό απαιτεί ενέργειες που αυξάνουν την απασχόληση και βελτιώνουν την παραγωγικότητα. Ενώ έχει σημειωθεί πρόοδος σε όλους σχεδόν τους τομείς της στρατηγικής της Λισσαβώνας, σε γενικές γραμμές η πρόοδος αυτή δεν ήταν αρκετά γρήγορη ούτε επαρκώς συντονισμένη για να παράγει τα αποτελέσματα που συμφώνησαν οι επικεφαλής κρατών και κυβερνήσεων πριν από τρία χρόνια.

- Απασχόληση. Παρά την αύξηση της ανεργίας λόγω της καθοδικής τάσης, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες οι μεταρρυθμίσεις τα τελευταία πέντε χρόνια οδήγησαν σε σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές σε πολλές, αλλά όχι σε όλες, τις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας. Πάνω από 12 εκατομμύρια νέες θέσεις δημιουργήθηκαν από το 1996 και περίπου 500.000 θέσεις εργασίας προστίθενται ακόμα στο 2002. Εντούτοις, οι επιδόσεις δεν είναι ομοιόμορφες και οι μεταρρυθμίσεις δεν υποστηρίχθηκαν με επαρκώς ολοκληρωμένο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη. Το αποτέλεσμα είναι ότι χωρίς επιπλέον πρόσθετες προσπάθειες (ιδίως από εκείνα τα κράτη μέλη που δεν συνέβαλαν σημαντικά στην αύξηση της απασχόλησης), η Ένωση ενδέχεται να μην επιτύχει τον ενδιάμεσο στόχο για το ποσοστό απασχόλησης που είναι το 2005 το 67% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας. Και οπωσδήποτε βρίσκεται μακριά από τους στόχους της για τη διατήρηση τουλάχιστον του 50% των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στο εργατικό δυναμικό έως τα τέλη της δεκαετίας ή ως προς το στόχο της αύξησης της μέσης πραγματικής ηλικίας εξόδου από το εργατικό δυναμικό κατά πέντε έτη - πρόκειται για δύο παράγοντες-κλειδιά για την επίτευξη της πλήρους απασχόλησης έως το 2010. Λόγω των σημερινών οικονομικών συνθηκών, εξακολουθεί να ισχύει η προτεραιότητα που είχε ήδη επισημανθεί στην εαρινή έκθεση του περασμένου έτους και αφορά την ενίσχυση των μέτρων ενεργοποίησης για τους ανέργους. Επιπλέον, η εικόνα είναι σύνθετη σε ό,τι αφορά την πρόοδο για την απόκτηση από το εργατικό δυναμικό εκείνων των δεξιοτήτων που απαιτούνται για τη μετάβαση σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση ή για τη βελτίωση όχι μόνο του αριθμού των θέσεων εργασίας, αλλά και την ποιότητά τους. πρόκειται για δύο σημαντικότατους παράγοντες για την επίτευξη καλύτερης παραγωγικότητας.

- Μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων, υπηρεσιών και κεφαλαίων. Σημαντικά τμήματα της εσωτερικής αγοράς λειτούργησαν καλά κατά την τελευταία δεκαετία. Σε άλλα όμως τα οφέλη είχαν μικρότερο αντίκτυπο. Για το λόγο αυτό η στρατηγική της Λισσαβώνας στοχεύει σε τομείς όπως οι υπηρεσίες, οι δημόσιες συμβάσεις, οι μεταφορές, η ενέργεια, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και ο εκσυγχρονισμός των κανόνων του ανταγωνισμού, καθώς και σε ορισμένους τομείς της φορολογίας. Για πολλούς από τους τομείς αυτούς επιτεύχθηκε τους τελευταίους δώδεκα μήνες συμφωνία για σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος - σε αντίθεση με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης του προηγούμενου έτους - δεν είναι η έλλειψη αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά η αποτυχία των κρατών μελών να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή και υλοποίηση των συμφωνημένων κανόνων και νέων πολιτικών. Αυτό σημαίνει ότι σε τομείς κλειδιά η Ένωση δεν έχει ακόμα αξιοποιήσει το πλήρες δυναμικό της εσωτερικής αγοράς. Κάθε κράτος μέλος πρέπει να καταβάλει μεγαλύτερες προσπάθειες για να εξασφαλίσει τη σωστή και έγκαιρη υλοποίηση των συμφωνηθέντων μέτρων.

- Γνώση, καινοτομία και δυναμισμός των επιχειρήσεων. Πρόκειται για θεμελιώδη ζητήματα για τη δημιουργία νέων ευκαιριών για τη μεγέθυνση, την αναζωογόνηση του ανταγωνισμού, και τη διαμόρφωση νέων, αποτελεσματικότερων τρόπων προσέγγισης των κοινών προβλημάτων όπως είναι οι νόσοι ή οι κλιματικές αλλαγές. Πολλές από τις βιομηχανίες γνώσης της Ένωσης επλήγησαν από τις σημερινές αντίξοες συνθήκες και οι επιχειρήσεις και η βιομηχανία γενικότερα ανακόπτονται από ένα πολύπλοκο και ατελές κανονιστικό περιβάλλον. Οι επιχειρήσεις δεν επενδύουν επαρκώς στη γνώση και την καινοτομία. Το προτεινόμενο κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, θεμέλιος λίθος για τη δέσμευση της Ένωσης για καινοτομία, δεν έχει προχωρήσει. Παρά τους τρέχοντες περιορισμούς των εθνικών προϋπολογισμών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να δημιουργήσουν τις συνθήκες για περισσότερες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην εκπαίδευση, την έρευνα και την οικονομία της γνώσης, καθώς αυτές είναι ουσιαστικές για τη μεσοπρόθεσμη μεγέθυνση. Απαιτούνται συνεπώς φορολογικά και κανονιστικά κίνητρα καθώς επίσης και ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον για να εξασφαλισθεί ότι οι δημόσιες δαπάνες ακολουθούν τις προτεραιότητες αυτές. Η δημιουργία γέφυρας μεταξύ του κόσμου της γνώσης και του κόσμου της αγοράς και η θέση σε λειτουργία του σωστού περιβάλλοντος για την καινοτομία είναι η νέα πρόκληση για την ανταγωνιστικότητα. Τόσο τα υπάρχοντα όσο και τα μελλοντικά κράτη μέλη κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες τα τελευταία χρόνια και πρωτοβουλίες, όπως η eEurope ή ο ευρωπαϊκός χάρτης για τις μικρές επιχειρήσεις, συντελούν προς την κατεύθυνση αυτή. απαιτείται όμως μια περισσότερο συντονισμένη και συνεπής προσέγγιση για να μπορέσουν οι επιχειρήσεις της ΕΕ να αξιοποιήσουν τις νέες ευκαιρίες ώστε να συμβάλουν πλήρως στη στρατηγική της Λισσαβώνας, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να παραχθεί μεγέθυνση.

- Κοινωνική συνοχή. Εξακολουθεί να μην είναι δυνατό να διαμορφωθεί μια ακριβής εικόνα για την πρόοδο και την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού λόγω της έλλειψης σύγχρονων δεδομένων. Ωστόσο, βοηθούν ιδιαίτερα οι βελτιώσεις στην απασχόληση, ιδίως οι μειώσεις της μακροχρόνιας ανεργίας και του αριθμού των νοικοκυριών χωρίς εργασία. Από την άλλη πλευρά, μικρή πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τη μείωση του αριθμού των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο ή όσον αφορά τη μείωση των ανισοτήτων λόγω φύλου. Η μεταρρύθμιση και ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, που εξακολουθούν να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο για την ενίσχυση της συνοχής της Ένωσης, βρίσκονται σε εξέλιξη στα περισσότερα κράτη μέλη. Έχει πολύ μεγάλη σημασία να συνεχιστούν για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμα παράγει έργο για να εξασφαλίσουν μακροπρόθεσμα τη βιωσιμότητα και την ποιότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, ιδίως ενόψει της δημογραφικής γήρανσης. Βραχυπρόθεσμα, η διεύρυνση, μάλλον θα αυξήσει σημαντικά τη διαφοροποίηση ως προς την απόδοση και τη συνοχή στην Ένωση.

- Η περιβαλλοντική διάσταση της βιώσιμης ανάπτυξης. Η υψηλότερη οικονομική μεγέθυνση και η αυξανόμενη απελευθέρωση των αγορών δεν θα είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα εάν δεν συνοδευτούν από ενέργειες για την κάμψη των περιβαλλοντικών πιέσεων και τη διατήρηση των φυσικών πόρων. Οι φυσικές και οι προκαλούμενες από τον άνθρωπο καταστροφές -όπως η πρόσφατη καταστροφή με το ναυάγιο του Prestige- απαιτούν αυξημένη προσοχή στην ημερήσια διάταξη της Ένωσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας για το περιβάλλον και τη συμπλήρωσή της με τα κατάλληλα οικονομικά μέσα. Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε μέτρα για την εξασφάλιση της συνεχούς μείωσης των εκπομπών αερίων που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα και τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίσουν ότι τηρούν τις δεσμεύσεις τους στο Κιότο. Οι μηχανισμοί τιμολόγησης και τα συστήματα φόρων πρέπει να αντανακλούν καλύτερα το ευρύτερο κόστος της οικονομικής δραστηριότητας για την κοινωνία ώστε να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η βιωσιμότητα και να υιοθετηθούν οι καθαρές τεχνολογίες, έτσι ώστε τόσο η οικονομία όσο και η κοινωνία να μπορούν να απολαύσουν τα δυνητικά οφέλη. Αυτό με τη σειρά του θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητα και παράλληλα θα συντελέσει στην επίτευξη των από κοινού συμφωνηθέντων διεθνών στόχων.

- Η δέσμευση της ΕΕ για βιώσιμη ανάπτυξη σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ένωση επέλεξε να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα και υπήρξε πρωτοπόρος στην κατάρτιση της διεθνούς ατζέντας τα τελευταία χρόνια. Σημαντικές αποφάσεις ελήφθησαν το 2002 σε παγκόσμιο επίπεδο με τη δρομολόγηση της αναπτυξιακής ατζέντας της Ντόχα, της διάσκεψης του Μοντερρέυ για την αναπτυξιακή βοήθεια και την παγκόσμια διάσκεψη για τη βιώσιμη ανάπτυξη που πραγματοποιήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ τον περασμένο Αύγουστο. Οι αποφάσεις όμως τώρα πρέπει να γίνουν πράξη.

Δεδομένης της δεκαετούς προοπτικής χρειάζεται χρόνος για τη χάραξη, τη συμφωνία και την άσκηση πολιτικών βάσει της στρατηγικής της Λισσαβώνας αλλά διαπιστώνεται έλλειψη προόδου σε εθνικό επίπεδο με αποτέλεσμα να απαιτούνται επειγόντως ενέργειες στους περισσότερους σημαντικούς τομείς. Οι εξελίξεις από το τελευταίο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, λαμβάνοντας υπόψη και την τρέχουσα επιβράδυνση στην οικονομία, δείχνουν συνεπώς ότι ενώ οι στόχοι της Λισσαβώνας εξακολουθούν να μην είναι απρόσιτοι, αυτό που απαιτείται ακόμη είναι μια ακλόνητη εγγύηση για την επιτυχία. Οπωσδήποτε οι οικονομικές και πολιτικές συνθήκες δυσχέραναν περισσότερο τα πράγματα. Οι προσεχείς δώδεκα μήνες θα έχουν κρίσιμη σημασία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρέχουν ένα σχετικά στενό περιθώριο, πριν από τις προσεχείς εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, για την πραγματοποίηση όλων των μεταρρυθμίσεων που πρότεινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σε εθνικό επίπεδο, πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την επιτάχυνση του ρυθμού των αλλαγών.

Η διεύρυνση και η στρατηγική της Λισσαβώνας

Η διεύρυνση ενισχύει επίσης το επιχείρημα υπέρ της επιτάχυνσης της προόδου. Τα νέα κράτη μέλη εξοικειώνονται σε μεγαλύτερο βαθμό με τη λογική και τις εργασιακές μεθόδους της Λισσαβώνας. Είναι η βάση για πολλές από τις πολιτικές που υιοθετούν τώρα και πρέπει να επιταχυνθούν οι προσπάθειες για την περαιτέρω ενσωμάτωση τους στη διαδικασία.

Η διεύρυνση δεν απαιτεί, ωστόσο, μια εκ βάθρων αναδιατύπωση της στρατηγικής της Λισσαβώνας ή μια χαλάρωση των βασικών της στόχων, οι οποίοι είναι στόχοι για ολόκληρη την Ένωση και όχι για κάθε χώρα ξεχωριστά. Παραμένουν σε ισχύ και για την Ένωση των 25 ή περισσότερων κρατών μελών.

Αυτό σημαίνει ωστόσο ότι απαιτούνται επιπλέον προσπάθειες από τα υπάρχοντα κράτη μέλη για να παραμείνει η Ένωση στο σωστό δρόμο για την επίτευξη των στόχων της Λισσαβώνας. Τέτοιες προσπάθειες είναι δυνατό να γίνουν. Όπως φαίνεται και από την παρούσα έκθεση, σχεδόν σε κάθε τομέα της στρατηγικής της Λισσαβώνας, τα κράτη μέλη με την καλύτερη επίδοση λειτουργούν ως κριτήριο αναφοράς για επιδόσεις που έχουν συχνά παγκόσμια πρωτιά. Οι διαρθρωτικοί και τομεακοί δείκτες που δημιουργήθηκαν με την ανοικτή μέθοδο συντονισμού, την οποία προώθησε η στρατηγική της Λισσαβώνας, αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο για την ανταλλαγή εμπειριών και κοινών λύσεων σε κοινά προβλήματα. Η μέθοδος αυτή πρέπει να ενισχυθεί σε βασικούς τομείς στην προοπτική της ένταξης νέων κρατών.

Ενόψει της διεύρυνσης, τα σημερινά και τα νέα κράτη μέλη πρέπει να επιλέξουν τη μεγέθυνση - αλλά κατά τρόπο ώστε η μελλοντική μεγέθυνση και οι νέες και καλύτερες θέσεις εργασίας να συνδέονται άρρηκτα με τη σταθερή βελτίωση της συνοχής και του περιβάλλοντος μας.

Επιλέγοντας τη μεγέθυνση - το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Μάρτιο του 2003

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να αναλάβει τον ενισχυμένο ρόλο του στο επίκεντρο της χάραξης οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής πολιτικής. Η εαρινή συνεδρίαση πρέπει, πέρα από τις μεσοπρόθεσμες προκλήσεις και πιέσεις, να εστιάσει την προσοχή σε ενέργειες οι οποίες μπορούν να αναζωογονήσουν τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές και να εξασφαλίσει ότι οι αποφάσεις είναι συνεπείς με τους μακροπρόθεσμους στόχους. Πρέπει να καθορίσει την κατεύθυνση και το ρυθμό των μελλοντικών εργασιών, σε σύμπραξη με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Για να γίνει αυτό, τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να επιδιώξουν δύο ζητούμενα -να θέσουν τους όρους για τη βελτίωση των επενδύσεων στη γνώση και την καινοτομία και παράλληλα να πραγματοποιήσουν και να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις για τις οποίες έχει ήδη επέλθει συμφωνία.

Η στρατηγική της Λισσαβώνας πρέπει να εξακολουθήσει να θέτει τα θεμέλια για νέες ευκαιρίες για τις μελλοντικές γενεές.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, βασιζόμενο στην εαρινή έκθεση, πρέπει να ενισχύσει τον κεντρικό ρόλο που ασκεί κάθε χρόνο για την παροχή κατευθυντηρίων γραμμών στην οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική δράση της Ένωσης. Το Μάρτιο του τρέχοντος έτους θα έχει μια ξεχωριστή ευκαιρία να θέσει προτεραιότητες στο πλαίσιο τριών από τα κυριότερα μέσα πολιτικής: τους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής, τις ανανεωμένες κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση και τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά - που χρησιμοποιούνται για την υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Και τα τρία αυτά μέσα αποκτούν εφέτος τριετή προοπτική.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να εξασφαλίσει ότι:

(1) Δίνεται ώθηση στη γνώση και την καινοτομία. Αυτό σημαίνει ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος, προώθηση των βιομηχανιών γνώσης και της διάδοσης νέων ιδεών, τεχνολογιών και υπηρεσιών. Αυτό πρέπει να υποστηρίζεται από αποτελεσματικές και αυξημένες επενδύσεις στην εκπαίδευση, τη δια βίου μάθηση και την έρευνα. Στο πλαίσιο αυτό μεγάλη σημασία έχουν η δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο.

(2) Λαμβάνονται οι τελικές αποφάσεις για τις υπόλοιπες μεταρρυθμίσεις μέσω της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Αυτό σημαίνει να προχωρήσουν οι συμφωνηθείσες μεταρρυθμίσεις για τις αγορές των προϊόντων, των κεφαλαίων και της εργασίας, καθώς και θεμελιώδη περιβαλλοντικά μέτρα και να προχωρήσει ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να καθορίσει προθεσμίες και να αναθέσει προτεραιότητες για να εξασφαλίσει ότι όλα τα απαιτούμενα μέτρα σε επίπεδο ΕΕ θα ληφθούν πριν από τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2004 -συμπεριλαμβανομένων και όσων η Επιτροπή θα εντάξει στο πρόγραμμά της πριν από τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους. Απαιτείται δέσμευση όχι μόνο από τις κυβερνήσεις, αλλά και από τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, για να εξασφαλισθεί επιτυχία.

(3) Ενισχύεται η αλληλεπίδραση της στρατηγικής της Λισσαβώνας και της μακροοικονομικής πολιτικής. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός της οικονομικής πολιτικής, σε συμμόρφωση με τις πρόσφατες προτάσεις της Επιτροπής για το δημοσιονομικό συντονισμό. Θα πρέπει να είναι καλύτερη η συνεκτίμηση των στόχων της Λισσαβώνας στο πλαίσιο των γενικών προσανατολισμών της οικονομικής πολιτικής.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΨΗ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΩΝΑΣ

2.1 Μεγέθυνση οφειλόμενη στην αύξηση της απασχόλησης το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90

2.2 Στόχος η αύξηση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας

2.3 Βελτίωση της κοινωνικής συνοχής

2.4 Βιώσιμη ανάπτυξη

3. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ

4. ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ: ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΕΧΕΙΣ ΔΩΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ

4.1 Η στρατηγική της Λισσαβώνας παραμένει η σωστή στρατηγική

4.2 Οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική διακυβέρνηση με επίκεντρο το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

4.3 Πώς θα επιτευχθεί η βιώσιμη μεγέθυνση και η αύξηση της απασχόλησης μέσα σε μια κοινωνία συνοχής

4.4 Η ενσωμάτωση της στρατηγικής της Λισσαβώνας στις υγιείς οικονομικές

πολιτικές

4.5 Η βιωσιμότητα στο επίκεντρο

Παράρτημα: Συνοπτικός πίνακας με τους διαρθρωτικούς δείκτες

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η στρατηγική της Λισσαβώνας λειτουργεί ως χάρτης πορείας για την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανανέωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επίπεδο. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο και συνεκτικό σύνολο ενεργειών που αλληλοενισχύονται και έχουν σχεδιαστεί με σκοπό να βελτιώσουν τις επιδόσεις της Ένωσης και να επιτύχουν τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Οι ενέργειες αυτές μπορούν να διαμορφώσουν τις συνθήκες για μια συνεχή περίοδο υψηλής, μη πληθωριστικής μεγέθυνσης. Μπορούν να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα και να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να δραστηριοποιηθούν πλήρως για την αξιοποίηση των ευκαιριών, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και πλούτου. Μπορούν να ενισχύσουν την κοινωνική συνοχή και να εξασφαλίσουν ότι οι επενδύσεις στο περιβάλλον και η βιώσιμη μεγέθυνση ενισχύονται αμοιβαία. Συνιστούν την κατηγορηματική επιλογή της Ένωσης για ποιότητα ζωής.

Η στρατηγική έχει φθάσει σήμερα σε μια αποφασιστική καμπή. Διανύει τον τέταρτο χρόνο της ύπαρξής της και με βάση τις αποφάσεις που ελήφθησαν στην Κοπεγχάγη, είναι η στιγμή για μια ξεκάθαρη επιλογή. Η Ένωση μπορεί να διατηρήσει το σημερινό βραδύ ρυθμό των μεταρρυθμίσεων ή να δείξει ότι είναι σε θέση να επιταχύνει το ρυθμό της ενόψει της διεύρυνσης.

Πρόκειται για μια επιλογή ανάμεσα στη μέτρια μεγέθυνση, τη συνεχιζόμενη ανεργία, την περιορισμένη συνοχή και την αργή πρόοδο ως προς την τιθάσευση μη βιώσιμων τάσεων, και ανάμεσα στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων της Ένωσης σε τέτοιο βαθμό ώστε τα προσεχή επτά έτη οι στόχοι της Λισσαβώνας να γίνουν πιο προσιτοί. Η Ένωση ή θα είναι ουραγός ή θα είναι πρωτεργάτης.

Οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90 ήδη δείχνουν πόσα μπορούν να επιτευχθούν. ακόμα μισή ποσοστιαία μονάδα μεγέθυνσης, 12 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας της τάξης του 40%. Αλλά οι εξελίξεις δείχνουν επίσης ότι, παρά την πρόοδο, η Ένωση επηρεάζεται πολύ εύκολα από τις παγκόσμιες συνθήκες και ότι απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες για την καταπολέμηση των μη βιώσιμων τάσεων, τη βελτίωση της συνοχής και τη διάχυση της ευημερίας σε όλη την Ένωση.

Η φετινή εαρινή έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη γνώση και την καινοτομία. Είναι το κλειδί για να προχωρήσει η ημερήσια διάταξη τους προσεχείς δώδεκα μήνες αλλά εξακολουθεί να είναι ένας τομέας ανεκπλήρωτων υποσχέσεων. Μετά τη Λισσαβώνα εκδηλώθηκε απότομα η καθοδική τάση και "ξεφούσκωσαν" οι διαδικτυακές επιχειρήσεις (dotcom) με αποτέλεσμα να πληγεί αδικαιολόγητα η εμπιστοσύνη σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο στην οικονομία της γνώσης και με περαιτέρω επιπτώσεις σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες.

Η διευρυμένη Ένωση απαιτεί αύξηση των επενδύσεων στον τομέα της γνώσης και δημιουργία των συνθηκών μέσα στις οποίες οι επιχειρήσεις θα μπορέσουν να μετατρέψουν την καινοτομία σε μεγέθυνση και απασχόληση. Εάν καταφέρει παράλληλα να επιταχύνει τις μεταρρυθμίσεις στις αγορές των προϊόντων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και της εργασίας, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για την παραγωγικότητα και τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας είναι θετικές. Προωθώντας όλες τις πτυχές της αλυσίδας της γνώσης -από τη βασική εκπαίδευση μέχρι την προηγμένη έρευνα, από τη χρηματοδότηση μέχρι την επιχειρηματική τεχνογνωσία, η Ένωση μπορεί να δώσει ώθηση στην καινοτομία. Μπορεί να επιταχύνει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, να εκσυγχρονίσει τις παραδοσιακές βιομηχανίες διασφαλίζοντας παράλληλα το μέλλον των νεοεμφανιζόμενων, από τις βιολογικές επιστήμες μέχρι τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες, και μπορεί να βάζει τις ιδέες και την τεχνολογία να λειτουργούν κατά τρόπο ώστε να ενισχύεται η συνοχή, να ανακουφίζονται οι περιβαλλοντικές πιέσεις και να παρέχονται μεγαλύτερες ευκαιρίες συμμετοχής στην κοινωνία.

Η παρούσα έκθεση και το έγγραφο εργασίας που τη συνοδεύει καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι έχει συντελεσθεί πρόοδος σε ό,τι αφορά το σύνολο της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Το κεφάλαιο 2 εξετάζει την πρόοδο σχετικά με τους στόχους της Λισσαβώνας. Λαμβάνει υπόψη επίσης τις εσωτερικές και εξωτερικές διαστάσεις της βιώσιμης ανάπτυξης στο πλαίσιο της συνέχειας που θα δοθεί στην παγκόσμια Διάσκεψη του Γιοχάνεσμπουργκ. Στο κεφάλαιο 3 προσδιορίζονται οι προκλήσεις και οι ευκαιρίες που παρουσιάζει η στρατηγική της Λισσαβώνας για τις υποψήφιες χώρες. Στο κεφάλαιο 4 ολοκληρώνεται η ανάλυση και καθορίζονται οι προτεραιότητες και οι ενέργειες που απαιτούνται στο ευρύτερο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων της Λισσαβώνας ώστε να μπορέσουν να βελτιωθούν οι επιδόσεις της Ένωσης στο μέλλον.

2. Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΩΝΑΣ

Το δυναμικό της στρατηγικής της Λισσαβώνας έγκειται στον ολοκληρωμένο και συντονισμένο χαρακτήρα των μεταρρυθμίσεων που περιέχει. Οι μεταρρυθμίσεις των αγορών, οι πολιτικές για την αγορά εργασίας και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση των επιδόσεων και της ποιότητας της ζωής στην Ένωση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα αλλαγών.

// Πλαισιο 1 Ημερομηνίες σταθμοί στο δρόμο για την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ανανέωση έως το 2010

2003 // Nέο πλαίσιο για τις υπηρεσίες επικοινωνιών

Κανόνες για ΦΠΑ και ηλεκτρονικό εμπόριο

Νέο σύστημα αξιολόγησης του αντικτύπου της κοινοτικής νομοθεσίας

Ενοποιημένες αγορές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου

Άνοιγμα των αγορών σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών στα διευρωπαϊκά δίκτυα

Αναθεώρηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση

Ενδιάμεση επανεξέταση της ατζέντας κοινωνικής πολιτικής και του προγραμματισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων

2004 // Ευρωπαϊκή εταιρεία

Νέοι κανόνες για την ενημέρωση των εργαζομένων και τη διαβούλευση με αυτούς

Περαιτέρω άνοιγμα της προμήθειας φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος για μεγάλες επιχειρήσεις*

Ενιαίος ευρωπαϊκός ουρανός.

Νέοι κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις*

Νέοι κανόνες για τα φαρμακευτικά προϊόντα

2005 // Ενοποιημένες χρηματοπιστωτικές αγορές

2006 // Επόμενο στάδιο της απελευθέρωσης των ταχυδρομικών υπηρεσιών

2007 // Απελευθέρωση των αγορών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά*

2008 // Έναρξη λειτουργίας του δορυφορικού συστήματος πλοήγησης Galileo

Άνοιγμα της αγοράς ολόκληρου του σιδηροδρομικού δικτύου**

Εκκρεμείς αποφάσεις για μεταρρυθμίσεις: κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, 2η δέσμη για τους σιδηροδρόμους, για τις κλιματικές αλλαγές, αναθεώρηση των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών, εργαζόμενοι μέσω γραφείων προσωρινής απασχόλησης, επικαιροποίηση των κανόνων συντονισμού της κοινωνικής ασφάλισης, αμοιβαία αναγνώριση των προσόντων, ευρωπαϊκό σύστημα για τη φορολόγηση των καταθέσεων.

Μεταρρυθμίσεις τις οποίες η Επιτροπή θα συμπεριλάβει στο πρόγραμμά της το 2003: προτάσεις για την τιμολόγηση της υποδομής των μεταφορών, συμπεριλαμβανομένου του σήματος τελών κυκλοφορίας (Eurovignette, μέσα 2003). σταδιακή εισαγωγή της ευρωπαϊκής κάρτας ασφάλισης υγείας (Φεβρουάριος 2003). σχέδιο δράσης για την αύξηση των επενδύσεων στην Ε&Α στα κράτη μέλη (Απρίλιος 2003), νέο πλαίσιο για τη διαχείριση των χημικών (μέσα 2003), ευρωπαϊκές τεχνολογικές πλατφόρμες (τέλη 2003). σχέδιο δράσης για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες (τέλη 2003).

* Κατ' αρχήν συμφωνία στο Συμβούλιο ** Οι ισχύοντες κανόνες καλύπτουν μόνον τις διεθνείς εμπορευματικές υπηρεσίες, αλλά η δεύτερη δέσμη για τις σιδηροδρομικές μεταφορές θα επεκτείνει την ισχύ των διατάξεων σε όλες τις σιδηροδρομικές εμπορευματικές υπηρεσίες.

Οι μεταρρυθμίσεις σήμερα μπορούν και θα αποδώσουν μεσοπρόθεσμο μέρισμα μεγέθυνσης [1]. Λόγω της σημερινής οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας, αποκτά πολύ μεγάλη σημασία η επιτάχυνση της διαδικασίας των αλλαγών. Αυτό σημαίνει να αντιμετωπιστούν οι παράγοντες εκείνοι που συμβάλλουν τα μέγιστα στη μεγέθυνση και να εξασφαλιστεί ότι υπάρχει συνέπεια με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

[1] Βλ. Επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ το 2002, COM(2002) 712, 11.12.2002.

Πλαίσιο 2 Παράγοντες-κλειδιά για τη μεγέθυνση της ΕΕ

Δύο είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν στη δημιουργία μεγέθυνσης: ο αριθμός των ατόμων που έχουν εργασία και η παραγωγικότητα.

Η παραγωγικότητα μπορεί να διακριθεί σε δύο τομείς. Ένας αφορά το επίπεδο των επενδύσεων ή της ενίσχυσης έντασης κεφαλαίου π.χ. για την επέκταση των επιχειρήσεων, την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών ή την επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό (δεξιότητες, κατάρτιση και εκπαίδευση). Οι ευκαιρίες που παρέχουν οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς τείνουν να λειτουργούν ως κίνητρο για επενδύσεις. Ο δεύτερος είναι παραγόμενα αποτελέσματα από τις επενδύσεις τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και σε επιχειρηματικά κεφάλαια. Αντιπροσωπεύει συντελεστές όπως ο βαθμός του ανταγωνισμού, η ικανότητα σύλληψης νέων ιδεών και τεχνογνωσίας και αξιοποίησής τους για την άνθιση της καινοτομίας και την αναδιοργάνωση των εργασιακών διαδικασιών, καθώς επίσης και το συνολικότερο κανονιστικό περιβάλλον. Αυτό περιγράφεται συχνά ως συνολική παραγωγικότητα συντελεστών.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μεγέθυνση το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90 και το 2000 οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην επιτυχή δημιουργία και πλήρωση νέων θέσεων στην Ένωση. Η συνεισφορά των επενδύσεων στη δημιουργία μεγέθυνσης μειώθηκε σημαντικά και ήταν μικρές οι αλλαγές σε ό,τι αφορά τον αντίκτυπο άλλων συνιστωσών.

Το αποτέλεσμα είναι μια διαφοροποιημένη εικόνα στην Ένωση σε ό,τι αφορά τα τρέχοντα επίπεδα απασχόλησης και παραγωγικότητας. Τα απόλυτα επίπεδα παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο είναι υψηλά σε ορισμένα κράτη μέλη. Ωστόσο, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90 οι ΗΠΑ σημείωσαν πρόοδο στην αύξηση τόσο των ποσοστών απασχόλησης όσο και της παραγωγικότητας της εργασίας. Η Ένωση πέτυχε να αυξήσει το ποσοστό απασχόλησης ενώ αντίθετα στις ΗΠΑ επιβραδύνθηκε η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

H εικόνα αυτή αποτελεί το σκηνικό μέσα στο οποίο θα πρέπει να αξιολογηθεί η πρόοδος σε σχέση με τις θέσεις εργασίας, τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, τη γνώση, την κοινωνική συνοχή και τη βιωσιμότητα.

2.1 Μεγέθυνση οφειλόμενη στην αύξηση της απασχόλησης το δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90

Η Ένωση βελτίωσε συνολικά την επίδοσή της σε σχέση με τα ποσοστά απασχόλησης. Τα κράτη μέλη συνέχισαν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των εθνικών αγορών εργασίας, οι οποίες έχουν αρχίσει να αποδίδουν καρπούς, υπό την έννοια ότι περισσότεροι άνθρωποι έχουν εργασία και ότι μειώθηκε η ανεργία, συμπεριλαμβανομένης αξιοσημείωτης μείωσης της μακροχρόνιας ανεργίας. Μια σημαντική εξέλιξη ήταν ότι οι βελτιώσεις στην αγορά εργασίας δεν οδήγησαν σε βραχυπρόθεσμη αύξηση του πληθωρισμού καθώς οι εταιρείες ανέβαζαν τις τιμές για να αντιμετωπίσουν τις υψηλότερες αμοιβές που απαιτούνταν για την προσέλκυση και τη συγκράτηση των εργαζομένων στις θέσεις εργασίας. Αυτό δείχνει διαρθρωτικές βελτιώσεις στην αγορά απασχόλησης.

Πλαίσιο 3 Επιδόσεις ως προς την απασχόληση

- Μεταξύ του 1995 και 2001, αυξήθηκε ο συνολικός αριθμός των θέσεων εργασίας κατά 12 εκατομμύρια περίπου και το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες.

- Περίπου 500.000 νέες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν παρά την καθοδική τάση του 2002.

- Γενικά η απασχόληση το 2001 αυξήθηκε ταχύτερα στο Λουξεμβούργο, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία με έντονη αύξηση της απασχόλησης των γυναικών στην Ιρλανδία κατά 4% και στις υποψήφιες για ένταξη χώρες (πάνω από 8%). Στα τρία κράτη μέλη με την καλύτερη επίδοση αυξήθηκε συνολικά η απασχόληση κατά 3,9% και η γυναικεία απασχόληση κατά 3,6% περίπου.

- Η ανεργία μειώθηκε μεταξύ του 1995 και 2001 κατά 4 εκατομμύρια και πλέον σε όλη την Ένωση, παρά το ότι υπήρξε ελάχιστη αύξηση του μέσου όρου της ΕΕ το 2002 σε 7,6 %, ως αποτέλεσμα των σημερινών συνθηκών. Ο μέσος όρος για τα τρία κράτη μέλη με τα χαμηλότερα επίπεδα ανεργίας ήταν περίπου 3%.

- Η ανεργία το 2002 παρέμεινε στα χαμηλότερα επίπεδα στο Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και την Αυστρία και αυξήθηκε σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από την Ελλάδα και την Ιταλία. Πέντε από τις υποψήφιες για ένταξη χώρες (Κύπρος, Ουγγαρία, Σλοβενία, Δημοκρατία της Τσεχίας και Μάλτα) παρουσίασαν ποσοστά ανεργίας κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ.

- Η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού μεταξύ και εντός των κρατών μελών παραμένει σχετικά περιορισμένη σε 1,2% περίπου του πληθυσμού.

- Σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων εξακολουθούν να υφίστανται σε ό,τι αφορά τα ποσοστά απασχόλησης, τις αποδοχές, το εργασιακό καθεστώς και την εξέλιξη της σταδιοδρομίας.

Η επίδοση ως προς την απασχόληση δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ένωση. Η Δανία, οι Κάτω Χώρες, η Σουηδία και το ΗΒ επιτυγχάνουν σήμερα το στόχο του 70% που έχει τεθεί για το συνολικό ποσοστό απασχόλησης το 2010, ενώ η Πορτογαλία, η Αυστρία και η Φινλανδία είναι πάνω από το 67% που έχει τεθεί ως ενδιάμεσος στόχος για το 2005. Ωστόσο, παρά τις θετικές αυτές επιδόσεις, η Ένωση μπορεί να μην επιτύχει τον ενδιάμεσο στόχο της εκτός και αν όλα τα κράτη μέλη καταβάλουν μεγαλύτερες προσπάθειες.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για το ότι οι χώρες που σημείωσαν τη μεγαλύτερη πρόοδο είναι εκείνες που πραγματοποίησαν ευρύτατες μεταρρυθμίσεις [2]. Η Δανία, η Ιρλανδία και οι Κάτω Χώρες ξεχωρίζουν καθώς υλοποίησαν τις πιο ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, με παρεμβάσεις στις δομές των μισθολογικών διαπραγματεύσεων, με πολιτικές κατάρτισης και ενεργοποίησης, επίπεδα παροχών και κριτήρια επιλεξιμότητας. και αντιμετώπισαν τα υψηλά επίπεδα γενικής φορολογίας και φορολογίας της εργασίας. Επιπλέον, οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας στις χώρες αυτές συνοδεύτηκαν συχνά από άλλες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις αγορές προϊόντων. Η ανάγκη για μια ευρύτερη προσέγγιση αναγνωρίστηκε επίσης από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2002, το οποίο καθόρισε τις προτεραιότητες για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας στα κράτη μέλη [3].

[2] Βλ. Επισκόπηση της οικονομίας της ΕΕ, υποσημείωση 1 ανωτέρω.

[3] Στη Βαρκελώνη το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε τους εξής στόχους για τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας σε εθνικό επίπεδο: (1) ελάφρυνση της φορολογίας των χαμηλόμισθων, (2) προσαρμογή των συστημάτων φορολογίας και παροχών ώστε να καταστεί η εργασία προσοδοφόρος, (3) οι εργασιακοί θεσμοί και τα συστήματα συλλογικών διαπραγματεύσεων σε εθνικό επίπεδο να λάβουν υπόψη τη σχέση μεταξύ μισθολογικών εξελίξεων και συνθηκών της αγοράς εργασίας ώστε να εξελίσσονται οι απολαβές ανάλογα με την παραγωγικότητα, (4) να επανεξεταστούν οι ρυθμίσεις για τις συμβάσεις εργασίας ώστε να εξασφαλισθεί ισορροπία μεταξύ ευελιξίας και ασφάλειας, (5) να εξαλειφθούν τα αντικίνητρα για τη συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό και να καταβληθούν προσπάθειες για τη βελτίωση της βρεφονηπιακής μέριμνας, (6) να προαχθεί η παράταση του επαγγελματικού βίου και να μειωθούν τα κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση που ισχύουν τόσο για τα άτομα όσο και τις επιχειρήσεις. Συμπεράσματα της προεδρίας, παράγραφος 32, Βαρκελώνη, 21 Μαρτίου 2002.

Η σημαντικότερη πρόκληση είναι να αυξηθούν η απασχόληση και τα ποσοστά συμμετοχής, πρώτον και κύριο, για τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά και για τις γυναίκες και για τις μειονότητες και άλλες ομάδες του πληθυσμού. Η προσέλκυση και η παραμονή των ατόμων αυτών στην αγορά εργασίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και από την αντιμετώπιση της ψαλίδας μεταξύ των φύλων που είναι αισθητή σε πολλά κράτη μέλη.

Ένα ευμεγέθες ποσοστό των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια της δεκαετίας του '90 και του 2000 ήταν σε τομείς που απαιτούν μέσο έως και υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Έχει μεγάλη σημασία να εφοδιαστούν όλες οι κατηγορίες και ηλικίες του εργατικού δυναμικού με τις δεξιότητες που απαιτούνται στο πλαίσιο μιας οικονομίας που βασίζεται στη γνώση. Γι' αυτό το λόγο η στρατηγική της Λισσαβώνας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο μορφωτικό επίπεδο και τη δια βίου μάθηση. Ωστόσο, οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση φαίνεται να έχουν καθηλωθεί από τα μέσα του 1990, ενώ οι επιδόσεις ως προς τη δια βίου μάθηση είναι πολύ διαφορετικές στην Ένωση. Τα ποσοστά συμμετοχής στη δια βίου μάθηση είναι πάνω από ένα άτομο στα τέσσερα στο ΗΒ και ένα στα πέντε στη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Δανία, έως και κάτω από ένα στα είκοσι σε έξι κράτη μέλη και οκτώ στα μελλοντικά κράτη μέλη και τις υποψήφιες χώρες.

2.2 Στόχος η αύξηση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας

2.2.1 Στόχος η αύξηση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας μέσα από τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς

Η εσωτερική αγορά πέτυχε την τελευταία δεκαετία να δώσει ώθηση στη μεγέθυνση και να δημιουργήσει θέσεις εργασίας. Συνετέλεσε την αύξηση του εμπορίου και της ροής των επενδύσεων μέσα στην Ένωση. Η απελευθέρωση των αγορών και ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός λειτούργησαν επίσης ευνοϊκά για την καινοτομία και βοήθησαν τις επιχειρήσεις να αναπτυχθούν, προσφέροντας παράλληλα στους χρήστες οφέλη σε ό,τι αφορά χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερη επιλογή στους τομείς κοινής ωφέλειας όπως οι τηλεπικοινωνίες, και σε μικρότερο βαθμό, η ηλεκτρική ενέργεια. Φαίνεται να υπάρχει σταθερή μείωση στις διαφορές των τιμών μεταξύ των κρατών μελών ως αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης της αγοράς και του ανταγωνισμού, αλλά υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι ο σχετικός αντίκτυπος εξασθενεί [4] - αν και η διεύρυνση μπορεί να αναζωογονήσει το φαινόμενο αυτό.

[4] Οικονομική μεταρρύθμιση: έκθεση για τη λειτουργία των κοινοτικών αγορών προϊόντων και κεφαλαίων, COM(2002) 743, 23.12.2002, (η «έκθεση Cardiff»).

Πλαίσιο 4 Ενδεικτικά οφέλη από τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις

Δέκα χρόνια εσωτερικής αγοράς [5]

[5] Η εσωτερική αγορά - Δέκα χρόνια χωρίς σύνορα, SEC(2002) 1417. 7.1.02.

- 2,5 επιπλέον εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται σήμερα ως αποτέλεσμα της εσωτερικής αγοράς.

- Η Ένωση είναι πλούσια κατά 877 δισεκατομμύρια ευρώ που σημαίνει 5.700 ευρώ ανά νοικοκυριό.

- Η εσωτερική αγορά συνέβαλε στη μεγέθυνση. Χωρίς αυτήν το ΑΕγχΠ της ΕΕ θα ήταν κατά 1,8%% χαμηλότερο το τρέχον έτος.

Η ολοκλήρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών

Πρόσφατες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν για την Επιτροπή ανέδειξαν τον ενδεχόμενο αντίκτυπο των ενοποιημένων χρηματοπιστωτικών αγορών για μια δεκαετία [6]. Τα οφέλη είναι πρακτικά τα εξής:

[6] Μελέτη του London Economics για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή/Eυρωπαϊκή στρογγυλή τράπεζα για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες/Μελέτη της CEPR για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Nοέμβριος 2002.

- Αύξηση του ΑΕγχΠ κατά 1,1% ή 130 δισεκατομμύρια ευρώ (σε σημερινές τιμές) και αύξηση της συνολικής απασχόλησης κατά 0,5%

- Οι επιχειρήσεις θα είναι σε θέση να χρηματοδοτούνται με μικρότερο κόστος: με προσδοκώμενη μείωση του κόστους του μετοχικού κεφαλαίου κατά 0,5% και αντίστοιχη μείωση της ομολογιακής χρηματοδότησης κατά 0,4%. Οι επενδυτές αναμένεται να ωφεληθούν επίσης από τις υψηλότερες αποδόσεις των επενδύσεων τους.

- Η εξάλειψη των δυσλειτουργιών στον τομέα του λιανικού εμπορίου αναμένεται να επιφέρει αύξηση της τάξης του 0,5% στο ΑΕγχΠ.

Κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας

- Εκτιμάται ότι η ετήσια εξοικονόμηση από την επεξεργασία και διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σύμφωνα με την τρέχουσα πρόταση θα είναι περίπου 0,5 δισεκατομμύρια ευρώ με εξοικονόμηση της τάξης των 5.000 ευρώ ανά δίπλωμα σε σχέση με ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

- Άπαξ θα ωφεληθεί η οικονομία με 18 δισεκατομμύρια ευρώ ως αποτέλεσμα της αυξανόμενης αξίας των χαρτοφυλακίων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας λόγω του χαμηλότερου κόστους των δικαστικών προσφυγών και της ευκολότερης επιβολής των σχετικών κανόνων.

Αναξιοποίητο δυναμικό σε τομείς κλειδιά. Τα οφέλη από την εσωτερική αγορά δεν έχουν ακόμα γίνει αισθητά σε εκείνους τους τομείς όπου δεν πραγματοποιήθηκαν σημαντικές μεταρρυθμίσεις και ο ανταγωνισμός ήταν μικρότερος, όπως οι αγορές ενέργειας, οι μεταφορές, οι αγορές των υπηρεσιών, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και οι δημόσιες συμβάσεις - και σε όλους αυτούς τους τομείς στοχεύει η στρατηγική της Λισσαβώνας. Ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις αυτών και άλλων τομέων δυσκολεύτηκαν να αναπτυχθούν ενώ οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν δεν κατόρθωσαν πάντα να κάμψουν τις πιέσεις στο περιβάλλον.

Η φορολογία παραμένει επίσης μια από τις αιτίες διαφοροποιήσεων στην Ένωση. Οι διακρίσεις και η διπλή φορολογία, για παράδειγμα, δημιουργούν προβλήματα σε αρκετούς τομείς, όπως είναι οι συντάξεις, η φορολογία αυτοκινήτων και η εταιρική φορολογία. Η συμμόρφωση με 15 διαφορετικά φορολογικά συστήματα αποβαίνει δαπανηρή και εμποδίζει τις εταιρίες να ωφεληθούν πλήρως από την εσωτερική αγορά [7]. Λόγω της έλλειψης μιας κοινής προσέγγισης σε τομείς-κλειδιά δεν μπορεί το φορολογικό σύστημα να έχει ένα συνεπή ρόλο στην υποστήριξη των προτεραιοτήτων της Λισσαβώνας, όπως οι επενδύσεις σε Ε&A ή ένα καλύτερο περιβάλλον. Επιπλέον, η πρόοδος εμποδίζεται από την απαίτηση για ομοφωνία για τη λήψη τέτοιων μέτρων και από την απροθυμία των κρατών μελών να δώσουν στο θέμα αυτό την απαιτούμενη προτεραιότητα. Όλα αυτά λειτουργούν ως φρένο στη μεγέθυνση και την απασχόληση.

[7] Η Επιτροπή προσδιόρισε τους τομείς προτεραιότητας. συγκεκριμένα, άμεσες ενέργειες πρέπει να γίνουν στον τομέα της εταιρικής φορολογίας για την αντιμετώπιση των εμποδίων που προκαλούνται από φορολογικούς κανόνες που εφαρμόζονται στις τιμές μεταφοράς, σε συγχωνεύσεις και σε συναλλαγές μεταξύ μητρικής και θυγατρικών επιχειρήσεων. Προς μια εσωτερική αγορά χωρίς φορολογικά εμπόδια. Στρατηγική για την πρόβλεψη ενοποιημένης φορολογικής βάσης για τις δραστηριότητες των εταιρειών σε επίπεδο ΕΕ. COM(2001)582, 23.10.2001.

Ο ισχυρός ανταγωνισμός και μια αποτελεσματική πολιτική για τον ανταγωνισμό αποτέλεσαν πάντα ένα σημαντικό παράγοντα για την εσωτερική αγορά. Σε επίπεδο Ένωσης η τάση στα κράτη μέλη ήταν η μείωση και η αλλαγή κατεύθυνσης των κρατικών ενισχύσεων. Συνολικά οι ενισχύσεις στην Ένωση μειώθηκαν από 105 δισεκατομμύρια το 1996 σε 82 δισεκατομμύρια το 2000 (τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν στοιχεία). Τα κράτη μέλη κατεύθυναν επίσης τις ενισχύσεις σε οριζόντιους στόχους όπως είναι το περιβάλλον και η έρευνα και ανάπτυξη. Παράλληλα, τα κράτη μέλη αναδιατύπωσαν τους εθνικούς κανόνες περί ανταγωνισμού ώστε να τους ευθυγραμμίσουν με την κοινοτική προσέγγιση και σύντομα θα αναλάβουν αρμοδιότητες σε ό,τι αφορά την εφαρμογή, μέσα στις εθνικές τους αγορές, της κοινοτικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.

Aπό τις αποφάσεις στις πράξεις σε εθνικό επίπεδο

Η πρόοδος σε ό,τι αφορά τις μεταρρυθμίσεις στις αγορές δεν ήταν ενιαία μέχρι σήμερα. Πολλά έχουν γίνει από την Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τη μείωση της ψαλίδας μεταξύ της λήψης αποφάσεων και της εφαρμογής τους που επισημάνθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης. Αξιοσημείωτες επιτυχίες σημειώθηκαν σε τομείς όπως το άνοιγμα των αγορών ενέργειας, ο ενιαίος ευρωπαϊκός ουρανός και οι ταχυδρομικές υπηρεσίες. Αλλά καθυστερούν ακόμη μερικές από τις μεταρρυθμίσεις που επείγουν. Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και οι εκκρεμείς προτάσεις για τη φορολογία και τις προμήθειες είναι μόλις μερικά παραδείγματα.

Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το πρόβλημα που εξακολουθεί να υφίσταται σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση της εφαρμογής σε εθνικό επίπεδο των κανόνων που αποφασίζονται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο και των προσανατολισμών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

- Για τη νομοθεσία χρειάζονται κατά μέσο όροι τεσσεράμισι χρόνια από τη στιγμή που αυτή προτείνεται έως ότου εφαρμοστούν ομοιόμορφα τα νομοθετικά μέτρα σε όλα τα κράτη μέλη. Δύο χρόνια περισσότερο από ό,τι θα έπρεπε, λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο που μεσολαβεί από τη λήψη μέτρων μέσω του μηχανισμού λήψης αποφάσεων μέχρι την εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο.

- Ωστόσο κάποια πρόοδος σημειώθηκε. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε θέσει ως στόχο να φτάσει το 98,5% το ποσοστό μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο όλων των οδηγιών για την εσωτερική αγορά και στη Βαρκελώνη τέθηκε ως στόχος η μηδενική ανοχή όσον αφορά τα μέτρα για τα οποία είχαν περάσει δύο χρόνια από την εκπνοή της προθεσμίας εφαρμογής. Τέτοιους είδους στόχοι μπορούν να θεωρηθούν μόνο ως ενδιάμεσοι σταθμοί στην πορεία για την πλήρη συμμόρφωση με το κοινοτικό δίκαιο.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

- Ενώ το Νοέμβριο του 1997 το έλλειμμα της μεταφοράς σε εθνικό επίπεδο υπερέβαινε ακόμη τις τρεις ποσοστιαίες μονάδες σε όλα τα κράτη μέλη, το Νοέμβριο του 2002 αυτό ίσχυε μόνο για τρία κράτη μέλη. Οι βελτιώσεις στη Σουηδία και σε μικρότερο βαθμό στο Βέλγιο και την Αυστρία δείχνουν τι είναι δυνατόν να γίνει σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, εάν υπάρχει πολιτική βούληση. Ωστόσο, στους μήνες που ακολούθησαν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, το έλλειμμα μεταφοράς άρχισε να αυξάνεται ακόμα μια φορά: ο αριθμός των κρατών μελών που επιτυγχάνουν το στόχο της Στοκχόλμης υποχωρεί από έξι σε πέντε και μόνο ένα κράτος μέλος, η Φινλανδία ανταποκρίνεται στο στόχο της μηδενικής ανοχής.

Όλα αυτά αυξάνουν το κόστος για τις επιχειρήσεις, έχουν αντίκτυπο στο εμπόριο και συχνά υπονομεύουν τους κανονιστικούς σκοπούς που επιδιώκουν τα μέτρα.

2.2.2 Αύξηση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας μέσω της γνώσης, της καινοτομίας και του δυναμισμού των επιχειρήσεων

Η γνώση είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την απόδοση του δυναμικού της ατζέντας της Λισσαβώνας. Η γνώση που αποκτάται στον τομέα των νέων τεχνολογιών και διεργασιών μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη για τη μεγέθυνση, τον ανταγωνισμό, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και τη διαμόρφωση καθαρότερου περιβάλλοντος. Αλλά η γνώση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος του ευρύτερου πλαισίου μέσα στο οποίο οι επιχειρήσεις αναπτύσσονται και λειτουργούν. Ο εφοδιασμός των ατόμων με τις σωστές δεξιότητες είναι εργαλείο-κλειδί για την αντιμετώπιση του κινδύνου του αποκλεισμού και τη βελτίωση της συνοχής. Η νέα πρόκληση για την ανταγωνιστικότητα είναι να δημιουργηθούν γέφυρες μεταξύ της γνώσης και της αγοράς και να υποστηριχθούν από το σωστό περιβάλλον για την καινοτομία.

Γενικά, τα κράτη μέλη συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο την ανάγκη για βελτίωση του συνολικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται ποικίλλουν και περιλαμβάνουν τη μείωση της γραφειοκρατίας, τον περιορισμό των διατυπώσεων και του κόστους για τη δημιουργία μιας νέας επιχείρησης, τη διευκόλυνση της διαδικασίας μεταφοράς τέτοιων επιχειρήσεων, την προώθηση μηχανισμών δημόσιας και ιδιωτικής στήριξης των επιχειρήσεων (π.χ. σχέδια "business angel") ή τη μεταβολή των προσεγγίσεων σε ό,τι αφορά την επιχειρηματική αποτυχία. Ωστόσο, παρ' όλο που η Ευρώπη είναι τόσο καλή όσο και οι ΗΠΑ στη σύσταση επιχειρήσεων, οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη έχουν δυσκολίες ως προς την ανάπτυξή τους. Η επιχειρηματική νοοτροπία στην Ένωση πρέπει να ενισχυθεί.

Πλαίσιο 5 Η στρατηγική της Λισσαβώνας και η βιομηχανία

Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισσαβώνας θα αποτελέσουν παράγοντα- κλειδί για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της ΕΕ στο σύνολό της. Έχουν επίδραση στις επιχειρήσεις όλων των μεγεθών και όλων των τομέων. Η βιομηχανική βάση της Ένωσης - και οι επιχειρήσεις τεχνολογίας μικρού έως μεσαίου μεγέθους που κυριαρχούν στα μελλοντικά κράτη μέλη - έχει κεντρική σημασία για την επιτυχία της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο για τις επιτυχίες που σημειώθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του '90 και η εύθραυστη ανάκαμψη του 2002 οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές.

Ενόψει του ανταγωνισμού από τις πρόσφατα βιομηχανικές χώρες, η βιομηχανία της ΕΕ επέδειξε εξαιρετικές επιδόσεις σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της. Ενώ το μερίδιο της Ένωσης στις παγκόσμιες εξαγωγές μειώθηκε από 19,3% κατά μέσο όρο για την περίοδο 1991/95 σε 18,4% το 2002, το μερίδιο των ΗΠΑ κατά την ίδια περίοδο έπεσε από το 15,1% σε 12,1%, και το μερίδιο της Ιαπωνίας από 12,2% σε 8,2%. Επιπλέον, σε αρκετούς σημαντικούς βιομηχανικούς τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η αεροναυπηγική, οι κινητές επικοινωνίες ή η φαρμακοβιομηχανία, οι εταιρείες της ΕΕ κατάφεραν να είναι επικεφαλής σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η Επιτροπή ανέπτυξε πρόσφατα τις ιδέες της για το ρόλο της βιομηχανικής πολιτικής στην ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας σε μια διευρυμένη Ένωση [8]. Πρόκειται για τμήμα ενός ευρύτερου προβληματισμού που θα συνεχισθεί με το προσεχές Πράσινο Βιβλίο για την επιχειρηματικότητα και με την ανακοίνωση για την πολιτική για την καινοτομία - και τα δύο θα υποβληθούν στο εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει στο δεύτερο εξάμηνο του έτους τη συνδυαστική προσέγγιση αυτών των διαφορετικών πτυχών ώστε να ενισχύσει τη στρατηγική της απέναντι στις επιχειρήσεις σε όλους τους τομείς που αποτελούν κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη μεγέθυνση.

[8] Ανακοίνωση για τη βιομηχανική πολιτική σε μια διευρυμένη Ένωση, COM(2002)714, 11.12.02.

Ανεπαρκείς επενδύσεις στη γνώση από τις επιχειρήσεις

Παρά το ότι συντελέστηκε πρόοδος στην πορεία προς μια οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση, η Ένωση δεν είχε ακόμα φθάσει τους ανταγωνιστές της σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις και τις επιδόσεις [9], παρά τα μέτρα πολιτικές που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη. Η απόδοση από τις επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία είναι συχνά καλύτερη σε άλλα μέρη του κόσμου, και η βιομηχανία την τελευταία δεκαετία υπερθεματίζει. Σήμερα το 40% της ερευνητικής δραστηριότητας των μεγαλύτερων εταιριών της Ευρώπης διεξάγεται εκτός Ένωσης. Η διεύρυνση θα προσθέσει νέα διάσταση στο ζήτημα αυτό. Η βάση δεξιοτήτων και το χαμηλότερο κόστος στις υποψήφιες χώρες μπορεί να αποδειχθούν ελκυστικότερα για νέες ερευνητικές δραστηριότητες.

[9] Οι σύνθετοι δείκτες που κατάρτισαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανά τομέα επιβεβαιώνουν την τάση αυτή, η οποία συναντάται και στους μεμονωμένους διαρθρωτικούς δείκτες. Βλ. Science, Technology and Innovation-Key figures 2002, European Commission.

Υπάρχουν πολυάριθμα παραδείγματα των προβλημάτων που αντιμετώπισε η Ένωση συνολικά σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της ή τις τρεις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις:

- Η αναλογία στην Ένωση είναι πέντε ερευνητές ανά 1000 εργαζομένους σε σύγκριση με οκτώ στις ΗΠΑ και εννέα στην Ιαπωνία. Στις τρεις χώρες με την καλύτερη επίδοση η αναλογία είναι περίπου δέκα ανά 1000.

- Το μέσο επίπεδο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας υψηλής τεχνολογίας (28 ανά εκατομμύριο κατοίκων) εμφανίζει μεγάλες διαφοροποιήσεις στην Ένωση με τη Φινλανδία (138), τη Σουηδία (95) και τις Κάτω Χώρες (58) να υπερβαίνουν το μέσο όρο.

- Οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση (περίπου 5%) και οι συνολικές δαπάνες για την Ε&Α (περίπου 1,9%), ως ποσοστό του ΑΕγχΠ, σχεδόν δεν μεταβλήθηκαν στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90, παρ' όλο που για την Ε&Α τα κράτη μέλη εντείνουν τώρα τα μέτρα για την αύξηση των επενδύσεων μέσω, π.χ., φορολογικών κινήτρων, της προώθησης των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου, της συνεργασίας των πανεπιστημίων και της βιομηχανίας και επιλεκτικών πολιτικών για τη μετανάστευση. Ωστόσο, οι δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση των τριών κρατών μελών με την καλύτερη επίδοση ανέρχονται στο 7,3% του ΑΕγχΠ και για την έρευνα ξεπερνούν το 3%.

- Οι δαπάνες για την ΤΠΕ έχουν αυξηθεί σημαντικά από τα μέσα της δεκαετίας του '90, αν και παρέμειναν σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτά στις ΗΠΑ και δεν φαίνεται από μόνες τους να οδήγησαν σε παρόμοια ή σε ομοιόμορφη αύξηση της παραγωγικότητας στην ΕΕ. Έχει πολύ μεγάλη σημασία για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών να συνεχιστούν οι επενδύσεις στην ΤΠΕ.

Οι επενδύσεις τείνουν να είναι μεγαλύτερες στην εκπαίδευση, την Ε&A και την τεχνολογία της πληροφορίας στη Σουηδία, τη Δανία, τη Φινλανδία ενώ η αύξηση των συνολικών επιχειρηματικών επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕγχΠ ήταν μεγαλύτερη στις χώρες που ξεκίνησαν από χειρότερη θέση - Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία. Οι υψηλότερες επενδύσεις και ο αντίκτυπος της εσωτερικής αγοράς και η βελτιωμένη ανταγωνιστικότητα συνέβαλαν στην αύξηση της παραγωγικότητας, ακόμα κι αν απέτυχαν να γεφυρώσουν το χάσμα σε σχέση με τη μεγέθυνση στις ΗΠΑ.

Οι βελτιώσεις στην συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών -ενδεχομένως αντανακλά μεγαλύτερες επενδύσεις στην τεχνολογία, την καινοτομία και τη γνώση- ήταν σημαντικότερες στην Ελλάδα, την Ιρλανδία και τη Φινλανδία. Η αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών στην Ιρλανδία και την Ελλάδα ήταν διπλάσια από ό,τι στην Ισπανία και την Πορτογαλία παρά το ότι σημειώθηκαν συγκρίσιμες αυξήσεις του επιπέδου των συνολικών επιχειρηματικών επενδύσεων σε όλες αυτές τις χώρες.

2.3 Βελτίωση της κοινωνικής συνοχής

Η αξιολόγηση της προόδου σε σχέση με τη συνοχή εξακολουθεί να δυσχεραίνεται από την έλλειψη σύγχρονων δεδομένων σε ορισμένους τομείς. Ωστόσο, τόσο η βελτίωση στην απασχόληση από τα μέσα της δεκαετίας του '80 και η συνεχής μείωση της μακροχρόνιας ανεργίας μεταξύ 2000 και 2002 αναμένεται να συντελέσουν στη μείωση του κινδύνου αποκλεισμού. Αυτό αντανακλάται σε μια σταθεροποίηση ή ήπια μείωση του αριθμού των νοικοκυριών χωρίς απασχόληση - ένας παράγοντας που συνδέεται στενά με τον κίνδυνο της φτώχειας - σε εννέα από τα δώδεκα κράτη μέλη για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα. Η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης για τους χαμηλόμισθους αναμένεται επίσης να συντελέσει στη μείωση του κινδύνου της φτώχειας, ενώ ταυτόχρονα θα βοηθήσει την απομάκρυνση των αντικινήτρων που συντελούν στην παραμονή των ατόμων εκτός του εργατικού δυναμικού. Άλλες βελτιώσεις, όπως οι προσπάθειες που καταβάλλονται στα περισσότερα κράτη μέλη, για την αύξηση της παροχής παιδικής μέριμνας - μερικές φορές με την υιοθέτηση εθνικών ποσοτικών στόχων- είναι ένα περαιτέρω θετικό βήμα.

Ωστόσο, οι διαφορές στην Ένωση εξακολουθούν να υπάρχουν, τόσο όσον αφορά την κατανομή του εισοδήματος (όπου η ψαλίδα μεταξύ του πρώτου και τελευταίου 20% της κοινωνίας στα τρία κράτη μέλη με την καλύτερη επίδοση είναι μισή από ό,τι στις τρεις χώρες με τη χειρότερη επίδοση) και την περιφερειακή κατανομή της ανεργίας.

Ο αποκλεισμός δημιουργεί αδικαιολόγητο κόστος για την κοινωνία, το οποίο όμως μπορεί να αποφευχθεί. Η απάντηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας -μια ευρωπαϊκή κοινωνική ατζέντα- είναι η παροχή βασικών δεξιοτήτων για όλους, η προώθηση της απασχόλησης για εκείνους που είναι σε θέση να εργάζονται και η εξασφάλιση της κατάλληλης κοινωνικής προστασίας για όσους δεν μπορούν. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει το ρόλο των αναπτυγμένων συστημάτων κοινωνικής προστασίας στη μείωση της φτώχειας και την προώθηση της απασχόλησης και της απασχολησιμότητας αλλά επισημαίνει επίσης ότι πρέπει να εκσυγχρονιστούν για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους μακροπρόθεσμα ενόψει της δημογραφικής γήρανσης [10]. Η δημογραφική γήρανση εξετάζεται στο επόμενο τμήμα.

[10] Η Επιτροπή αξιολογεί την πρόοδο στο έγγραφο «Πίνακας αποτελεσμάτων της ατζέντας για την κοινωνική πολιτική». Ο νέος πίνακας αποτελεσμάτων προβλέπεται να εκδοθεί πριν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Οι ενέργειες και οι στόχοι σε εθνικό επίπεδο είναι σημαντικοί, αλλά δεν έχουν ακόμα αναπτυχθεί επαρκώς στα δύο ετήσια σχέδια για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η χρήση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού σε αυτόν τον τομέα μπορεί να βοηθήσει να ξεπεραστεί το πρόβλημα της έλλειψης πρόσφατων δεδομένων, με την παρακολούθηση της προόδου επιτόπου.

2.4 Βιώσιμη ανάπτυξη

Τον Ιούνιο του 2001, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ συμφώνησε επί μίας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη που ολοκληρώνει την πολιτική δέσμευση της Ένωσης για οικονομική και κοινωνική ανανέωση, προσέθεσε μια περιβαλλοντική διάσταση στη στρατηγική της Λισσαβώνας και διαμόρφωσε μια νέα προσέγγιση για τη χάραξη πολιτικής. Επισήμανε μη βιώσιμες τάσεις που αποτελούν απειλή για την ποιότητα ζωής στην Ένωση [11]. Συμπεριέλαβε οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα όπως η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός, αλλά και ορισμένα περιβαλλοντικά προβλήματα όπως οι κλιματικές αλλαγές, η εξάντληση των φυσικών πόρων, οι μεταφορές και πιέσεις από τη χρήση γης και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες πολλών επικίνδυνων χημικών ουσιών σε καθημερινή χρήση.

[11] Ανακοίνωση για την αειφόρο ανάπτυξη της Ευρώπης για έναν καλύτερο κόσμο, COM (2001) 264, 15.5.01.

Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις της Λισσαβώνας βοηθούν ήδη στην αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Ωστόσο, το Γκέτεμποργκ επεσήμανε ότι πολλά από αυτά συνδέονται στενά με την οικονομική διάρθρωση και ανάπτυξη. Για τις πολιτικές επιλογές και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, πρέπει να ληφθούν περισσότερο υπόψη ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος διαφορετικών επιλογών, η "διάχυση" μεταξύ τομέων πολιτικής και το γεγονός ότι τα αποτελέσματα των νέων μέτρων πολιτικής χρειάζονται χρόνο για να γίνουν αισθητά. Η προσέγγιση αυτή έχει σημασία εφόσον η Ένωση θέλει να επιτύχει να αποσυνδέσει την οικονομική μεγέθυνση από την περιβαλλοντική ζημία. Η φετινή έκθεση επικεντρώνεται στις τρεις πτυχές της βιωσιμότητας - δημογραφική γήρανση, περιβαλλοντικές τάσεις και εξωτερικές εξελίξεις - με αντίκτυπο στη στρατηγική της Λισσαβώνας και τη βιωσιμότητα υπό το πρίσμα της παγκόσμιας διάσκεψης για τη βιώσιμη ανάπτυξη στη Νότιο Αφρική τον Αύγουστο του 2002.

2.4.1 Η πρόκληση της δημογραφικής γήρανσης

Όλα τα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν τις συνέπειες ενός πληθυσμού που γηράσκει, αλλά λίγα έχουν μέχρι σήμερα λάβει επαρκή μέτρα για την αντιμετώπιση των μελλοντικών οικονομικών προκλήσεων και την παράλληλη διατήρηση επαρκών συντάξεων, και άλλων παροχών και υπηρεσιών.

Πλαίσιο 6 Η πρόκληση ενός πληθυσμού που γηράσκει

Η δημογραφική γήρανση έχει μακροχρόνιες προεκτάσεις για τους δημόσιους προϋπολογισμούς, για τη συνεχή βελτίωση της μεγέθυνσης και της απασχόλησης, αλλά και για τις συντάξεις, τα συστήματα υγείας και τη μακροχρόνια περίθαλψη.

- Ο αριθμός των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών αναμένεται να αυξηθεί από 61 εκατομμύρια το 2000 σε 103 εκατομμύρια το 2050 και των ατόμων ηλικίας άνω των 80 από 14 εκατομμύρια σε 38 εκατομμύρια.

- Ταυτόχρονα, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας θα μειωθεί σημαντικά κατά τρόπον ώστε η αναλογία «ένα άτομο άνω των 65 για τέσσερα άτομα σε ηλικία εργασίας» σήμερα να μειωθεί σε ένα ανά δύο το 2050.

- Η δημογραφική γήρανση θα καταστήσει ακόμα πιο αναγκαία μετά το 2010 τη διατήρηση των υψηλών επιπέδων απασχόλησης και βελτίωσης της παραγωγικότητας.

- Οι δημόσιες δαπάνες για τις συντάξεις πρόκειται να αυξηθούν από 3 έως 5% του ΑΕγχΠ στα περισσότερα κράτη μέλη κατά τις προσεχείς δεκαετίες, αλλά ενδέχεται να ανέλθουν σε 7,9% στην Ισπανία και 12,2% στην Ελλάδα [12].

[12] Εκτιμήσεις από τις εργασίες της ομάδας εργασίας για τις συντάξεις της επιτροπής οικονομικής πολιτικής το 2000. Δεν λαμβάνουν υπόψη πιο πρόσφατες μεταρρυθμίσεις που έγιναν στα κράτη μέλη από το 2000 και μετά. Οι μεγάλες αυξήσεις στην Ισπανία και την Ελλάδα αντανακλούν την ωρίμανση του συνταξιοδοτικού συστήματος όπου αυξάνεται ο αριθμός των ατόμων που έχουν την περίοδο αυτή πλήρη επαγγελματική σταδιοδρομία.

Οι εθνικές εκθέσεις για τις συντάξεις που για πρώτη φορά υποβλήθηκαν τον περασμένο Σεπτέμβριο δείχνουν ότι όλα τα κράτη μέλη δεσμεύονται να διατηρήσουν επαρκείς συντάξεις και να προστατεύσουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας από τον κίνδυνο της φτώχειας [13]. Παρόμοια μηνύματα έρχονται από τα ερωτηματολόγια για την υγειονομική περίθαλψη και τη μακροχρόνια φροντίδα [14]. Δείχνουν επίσης σε διάφορους βαθμούς πώς τα κράτη μέλη έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν αυτές τις προκλήσεις αυξάνοντας, για παράδειγμα, τα ποσοστά απασχόλησης των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, σχεδιάζοντας συστήματα φόρων/παροχών που θα ανταμείβουν όσους παραμένουν περισσότερο στο εργατικό δυναμικό και επιμένοντας στην εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών πράγμα που παρέχει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών για τα συνταξιοδοτικά συστήματα και άλλες δαπάνες σχετικές με την ηλικία.

[13] Σχέδιο κοινής έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου για επαρκείς και βιώσιμες συντάξεις, COM (2002) 737, της 17.12.2002.

[14] Σχέδιο κοινής έκθεσης της Επιτροπής και του Συμβουλίου για την υγειονομική περίθαλψη και τη μέριμνα για τους ηλικιωμένους: στήριξη των εθνικών στρατηγικών για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου κοινωνικής προστασίας, COM(2002)774, 3.01.2003.

2.4.2 Περιβαλλοντικές τάσεις

Δεν έχουν περάσει ούτε δύο χρόνια από το Γκέτεμποργκ και είναι δύσκολο να αξιολογηθεί ο ρυθμός και η κατεύθυνση της προόδου που συντελείται στον τομέα αυτόν. Σε ορισμένους τομείς της βιομηχανίας έχει επιτευχθεί περικοπή των εκπομπών με παράλληλη αύξηση της παραγωγής. Υπάρχουν θετικά σημάδια σε ό,τι αφορά τη χάραξη πολιτικής και την εφαρμογή της - ιδίως σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη της συνολικής προοπτικής της βιωσιμότητας. Βάσει όμως των δεδομένων που είναι διαθέσιμα για το 2000, φαίνεται ότι εξακολουθούν να υφίστανται οι ανησυχητικές τάσεις που εκδηλώθηκαν τη στιγμή της δρομολόγησης της στρατηγικής της Ένωσης για βιώσιμη ανάπτυξη.

Πλαίσιο 7 Εξελίξεις σχετικά με μη βιώσιμες περιβαλλοντικές πιέσεις

- Οι εμπορευματικές μεταφορές εξακολουθούν να αναπτύσσονται ταχύτερα από το ΑΕγχΠ ενώ η αύξηση στις επιβατικές μεταφορές είναι ελαφρώς μικρότερη, παρ' όλο που και τα δύο είδη μεταφορών παράγουν μεγάλο κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος.

- Οι οδικές μεταφορές, επιβάλλουν ένα ιδιαιτέρως υψηλό κόστος σε ό,τι αφορά τη μόλυνση της ατμόσφαιρας, τη συμφόρηση, το θόρυβο και τα θανατηφόρα οδικά ατυχήματα (πάνω από 40.000 ετησίως), αν και συνεχίζει να υπάρχει η τάση για λιγότερες εκπομπές και λιγότερα θανατηφόρα οδικά ατυχήματα.

- Η συνολική πρόοδος για την επίτευξη των στόχων του Κιότο δεν είναι ομοιόμορφη. Ενώ οι εκπομπές μειώθηκαν συνολικά κατά περίπου 3,5% από το 1990 ως το 2000, η βελτίωση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση των εκπομπών στο ΗΒ και τη Γερμανία. Το 2000 σε εννέα κράτη μέλη οι εκπομπές ήταν πολύ μεγαλύτερες από αυτές που είχαν συμφωνηθεί για την επίτευξη των στόχων του Κιότο.

- Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσωπεύουν αυξανόμενο μερίδιο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αλλά η πρόοδος δεν είναι αρκετά ταχεία ώστε να επιτευχθεί ο ενδεικτικός στόχος για τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειες που έθεσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εκτός αν τα κράτη μέλη εφαρμόσουν πραγματικά τα κοινοτικά μέτρα που εγκρίθηκαν πρόσφατα [15].

[15] Η οδηγία 2001/77/ΕΚ για την προαγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, ΕΕ L283, 17.10.2001.

- Η ένταση ενέργειας της Ένωσης μειώνεται αργά. Τα μελλοντικά κράτη μέλη και οι υποψήφιες χώρες πρέπει να καταβάλουν σημαντικές προσπάθειες, καθώς η μέση ένταση της ενέργειας είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη από ό,τι στα σημερινά κράτη μέλη.

- Σε σχέση με τη δημόσια υγεία, η Ευρωπαϊκή Αρχή για τα Τρόφιμα έχει τεθεί σε λειτουργία από τις αρχές του έτους. Η ποιότητα του αέρα έχει βελτιωθεί και η βελτίωση αναμένεται να συνεχιστεί τα προσεχή χρόνια αλλά υπάρχουν σημαντικά προβλήματα με ορισμένους ρυπαντές και σε ορισμένες ζώνες υψηλής συγκέντρωσης ρύπανσης.

- Παρά την πρόοδο που έχει συντελεστεί σε ορισμένα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τις προτάσεις τοποθεσιών που πρέπει να προστατευτούν στο πλαίσιο του δικτύου Natura 2000, η βιοποικιλότητα και οι βιότοποι βρίσκονται υπό πίεση λόγω πολλών οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως η γεωργία και η εντατική αλιεία.

Αυτές οι τάσεις καταδεικνύουν την ανάγκη να επιταχυνθούν οι προσπάθειες, όπως φαίνεται από τις πρόσφατα εκδοθείσες και τις εκκρεμείς προτάσεις, για την αντιμετώπιση των μη βιώσιμων τάσεων. Οι καθαρές περιβαλλοντικές τεχνολογίες μπορούν να διαδραματίσουν ιδιαίτερο ρόλο.

Πλαίσιο 8 Κίνητρα για την υιοθέτηση περιβαλλοντικών τεχνολογιών

Οι περιβαλλοντικές τεχνολογίες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν ήδη μια παγκόσμια αγορά τη τάξης των 180 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα είναι σημαντική συνιστώσα για να εξασφαλιστεί ότι οι πιέσεις στο περιβάλλον αποσυνδέονται από την οικονομική μεγέθυνση. Οι επιχειρήσεις της ΕΕ βρίσκονται σε καλή θέση για να μπορέσουν να διεισδύσουν στις ταχύτατα αναπτυσσόμενες αγορές εξαγωγών. Το εμπόριο στις περιβαλλοντικές τεχνολογίες είναι καλό και για την Ένωση αλλά και για τους εμπορικούς εταίρους μας διότι θα ανοίξει ένα μεγάλο εύρος επιλογών για τις χώρες που αντιμετωπίζουν τα ίδια περιβαλλοντικά προβλήματα με την Ένωση.

Ωστόσο, οι επενδύσεις στις καθαρές τεχνολογίες δυσχεραίνονται από τις τιμές της αγοράς που στρεβλώνονται από επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων ή τιμολογιακές δομές που υποστηρίζουν επιβλαβείς για το περιβάλλον τεχνολογίες, ιδίως σε τομείς κλειδιά όπως οι μεταφορές και η ενέργεια.

Απαιτούνται αποφάσεις σε κοινοτικό επίπεδο για την παροχή των σωστών κινήτρων. Το προτεινόμενο σύστημα εμπορίου δικαιωμάτων εκπομπής αερίων που συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου θα είναι ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός. Η Επιτροπή θα υποβάλει το 2003 πρόταση για ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα εξασφαλίζει τη σωστή τιμολόγηση όλων των τρόπων μεταφοράς. Η οδηγία για τη φορολογία της ενέργειας επί της οποίας πρέπει να επέλθει συμφωνία πριν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, μετά από πέντε χρόνια συζητήσεων, θα είναι ένα ευπρόσδεκτο πρώτο βήμα για μια μικρή μείωση των εκπομπών της τάξης του 0,5%. Όλα αυτά τα μέσα είναι σημαντικά εργαλεία αλλά χρειάζεται να συνοδευτούν και από άλλες, ευρύτερης εμβέλειας ενέργειες.

2.4.3 Εξωτερικές εξελίξεις

Η στρατηγική της Λισσαβώνας εστιάζεται σε μεταρρυθμίσεις εσωτερικής πολιτικής. Αυτό ισχύει επίσης και για τη στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη που υιοθετήθηκε στο Γκέτεμποργκ. Ωστόσο, οι "εσωτερικές" πολιτικές της Ένωσης έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στις πολιτικές και τις προοπτικές για τις τρίτες χώρες. Επιπλέον, ορισμένα ζητήματα πολιτικής όπως είναι οι κλιματικές αλλαγές είναι κατ' ανάγκη παγκόσμια. Είναι επομένως σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι οι εσωτερικές πολιτικές είναι συνεπείς με τις εξωτερικές δεσμεύσεις.

Είναι επιλογή της Ένωσης να ασκήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό μπορεί να το επιτύχει εάν αποβλέψει να καταστήσει τις δικές της πολιτικές της πιο βιώσιμες, αλλά και μέσω μιας περισσότερο προενεργού στάσης σε ζητήματα εμπορίου, ενισχύσεων και ανακούφισης του χρέους. Το προηγούμενο έτος σημειώθηκαν ορισμένες σημαντικές εξελίξεις:

- Στη Ντόχα, διαμορφώθηκε η ημερήσια διάταξη για ένα νέο γύρο διαπραγματεύσεων για το εμπόριο, ενόψει της περαιτέρω απελευθέρωσης του εμπορίου. Το ελεύθερο και θεμιτό εμπόριο θα λειτουργήσει ως έναυσμα για μεταρρυθμίσεις και καινοτομία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας τις μεταρρυθμίσεις της Λισσαβώνας. Περισσότερο όμως από αυτό, η Ντόχα ανοίγει το δρόμο για τη διαχείριση της παγκοσμιοποίησης με τρόπο υπεύθυνο. Μπορεί να στηρίξει τη βιώσιμη ανάπτυξη παρέχοντας ένα ισότιμο πεδίο για το εμπόριο, εξασφαλίζοντας ότι ο αναπτυγμένος κόσμος ανοίγει τις αγορές του στον αναπτυσσόμενο κόσμο και βρίσκοντας νέους τρόπους συνεργασίας με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για την αντιμετώπιση των κοινών προβλημάτων.

- Προετοιμαζόμενη για τη διάσκεψη του Μοντερρέυ για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, η Ένωση καθόρισε σαφείς δεσμεύσεις για την αύξηση της δημόσιας αναπτυξιακής βοήθειας (ODA) προβλέποντας 20 δισεκατομμύρια επιπλέον έως το 2006. Αυτό θα αυξήσει την ODA από το τρέχον επίπεδο του 0,33% σε 0,39% από σήμερα έως το 2006, ένα πρώτο βήμα προς το μακροπρόθεσμο στόχο της τάξης του 0,7%. Πρέπει τα κράτη μέλη να ενεργήσουν αποφασιστικά ως προς τις δεσμεύσεις αυτές.

- Η Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στο Γιοχάνεσμπουργκ, η οποία πραγματοποιήθηκε 10 χρόνια μετά τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών στο Ρίο το 1992, έδωσε νέα ώθηση στο στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης. Οδήγησε επίσης σε πολλές και σημαντικές δεσμεύσεις, τις οποίες η Ένωση τώρα δραστηριοποιείται για να υλοποιήσει. Η υλοποίηση των δεσμεύσεων του Μοντερρέυ θα είναι κρίσιμη για την ικανότητα της Ένωσης στον τομέα αυτόν.

Πλαίσιο 9 Δεσμεύσεις από την Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

- Η μείωση κατά το ήμισυ του αριθμού των ανθρώπων που δεν έχουν πρόσβαση σε βασική υγειονομική υποδομή έως το 2015, σήμερα 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι ή το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού.

- Η ελαχιστοποίηση των επιβλαβών συνεπειών για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον από την παραγωγή και τη χρήση χημικών ουσιών έως το 2020.

- Ανακοπή της μείωσης των αποθεμάτων αλιευμάτων και αποκατάσταση σε βιώσιμα επίπεδα το 2015 το αργότερο.

- Έναρξη εθνικών στρατηγικών για τη βιώσιμη ανάπτυξη έως το 2005.

- Περιστολή των απωλειών της βιοποικιλότητας έως το 2010 σύμφωνα με τη σύμβαση για τη βιοποικιλότητα.

- Στη διάσκεψη κορυφής συμφωνήθηκε επίσης να καταρτιστούν δεκαετή προγράμματα-πλαίσια για τη βιώσιμη παραγωγή και κατανάλωση και συμφωνήθηκε να αναληφθούν συγκεκριμένες ενέργειες για την ενίσχυση του βιώσιμου εμπορίου και της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης

- Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, ενώ η Ένωση υπήρξε ανεπιτυχής σε ό,τι αφορά τον καθορισμό ενός συνολικού στόχου για το ποσοστό που θα αντιπροσωπεύουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο σύνολο της ενέργειας, συνετέλεσε στη διαμόρφωση ενός συνασπισμού χωρών που είναι έτοιμοι να θέσουν τέτοιους στόχους.

Το αποτέλεσμα της Παγκόσμιας Διάσκεψης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, μαζί με την ημερήσια διάταξη για την ανάπτυξη της Ντόχα και τη συναίνεση που επιτεύχθηκε στο Μοντερρέυ, διαμόρφωσαν μια παγκόσμια σύμπραξη για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το ζήτημα είναι τώρα πώς θα εξασφαλισθεί η συνέχεια και θα γίνουν πράξη οι δεσμεύσεις. Η Ένωση οφείλει να εδραιώσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της στην παρακολούθηση της διαδικασίας μετατρέποντας τις πολιτικές φιλοδοξίες σε συγκεκριμένες ενέργειες. Αυτό θα απαιτήσει μακροχρόνιες προσπάθειες που πρέπει να εστιάζονται στα εξής:

- Συνέπεια πολιτικής. Η Ένωση θα χρειαστεί να διπλασιάσει τις προσπάθειές της για να εξασφαλίσει τη συνέπεια μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών. Ορισμένες εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ έχουν αρνητικές συνέπειες «διάχυσης» σε άλλες χώρες, ιδίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Σε ορισμένους σημαντικούς τομείς, όπως η γεωργία και η αλιεία όπου η Επιτροπή έχει προτείνει σημαντικές μεταρρυθμίσεις, οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να αλλάξουν.

- Βιώσιμη παγκοσμιοποίηση. Η παγκοσμιοποίηση και οι αυξημένες ροές εμπορίου και επενδύσεων δημιούργησαν νέες ευκαιρίες για οικονομική ανάπτυξη. Αλλά ο ρυθμός των αλλαγών δημιουργεί επίσης νέες προκλήσεις, ιδίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες και τις χώρες με οικονομίες σε μεταβατικό στάδιο. Η Ένωση πρέπει να εξακολουθήσει να εξασφαλίζει ότι η απελευθέρωση των αγορών πραγματοποιείται σε ένα ευρύτερο κανονιστικό πλαίσιο που αποσκοπεί στη μεγαλύτερη διάχυση των ενδεχόμενων οφελών από την παγκοσμιοποίηση. Η συνέχιση των διαπραγματεύσεων στον ΠΟΕ βάσει της ημερήσιας διάταξης για την ανάπτυξη της Ντόχα είναι το κυριότερο καθήκον, αλλά και άλλες ενέργειες μπορούν να συμβάλουν ως προς αυτό. Συγκεκριμένα η ενίσχυση της εταιρικής κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης στην Ένωση και διεθνώς, η προώθηση του βιώσιμου και θεμιτού εμπορίου μέσω της παροχής κινήτρων για την εμπορία βιώσιμα παραγόμενων αγαθών και η εξασφάλιση ότι τα ιδρύματα εξαγωγικών πιστώσεων λειτουργούν κατά τρόπο που υποστηρίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη.

- Βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή. Ορισμένες προκλήσεις, όπως οι κλιματικές αλλαγές, μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνον με θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο με οποίο οι κοινωνίες παράγουν και καταναλώνουν. Στο Γιοχάνεσμπουργκ συμφωνήθηκε ότι οι αναπτυγμένες χώρες πρέπει να δείξουν το δρόμο σε ό,τι αφορά την αποσύζευξη της οικονομικής μεγέθυνσης από την περιβαλλοντική ζημία, ιδίως αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες των νέων περιβαλλοντικών τεχνολογιών. Η Ένωση θα πρέπει να προωθήσει σε διεθνές επίπεδο ένα δεκαετές πλαίσιο για περιφερειακά και εθνικά προγράμματα σχετικά με τη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες. Επιπλέον, η Ένωση πρέπει επίσης να αναπτύξει και να εδραιώσει το συνασπισμό χωρών που δημιουργήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ και είναι έτοιμες να αναλάβουν δεσμεύσεις για την ανανεώσιμη ενέργεια, με την επίτευξη, παραδείγματος χάριν, του συνολικού στόχου της ΕΕ για την ανανεώσιμη ενέργεια (12% του συνολικού συνδυασμού μορφών ενέργειας μέχρι το 2010).

- Εξάλειψη της φτώχειας. Η εκπλήρωση του στόχου που έθεσε η Διάσκεψη για την Ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών σε ό,τι αφορά τη μείωση κατά το ήμισυ της υπερβολικής φτώχειας σε παγκόσμιο επίπεδο έως το 2015 είναι μια τεράστια πρόκληση. Από την πλευρά της Ένωσης απαιτούνται σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της αναπτυξιακής πολιτικής και την προώθηση σε σωστή διακυβέρνηση στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η έγκαιρη εκπλήρωση των δεσμεύσεων του Μοντερρέυ για πρόσθετους πόρους της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ODA) συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας για τις διευθετήσεις ελέγχου θα βοηθήσει πολύ. Επιπλέον, η Ένωση πρέπει να οριστικοποιήσει τις ρυθμίσεις για την εφαρμογή των πρωτοβουλιών «ζωογόνο νερό» και της «ενεργειακής πρωτοβουλίας για την εξάλειψη της φτώχειας και τη βιώσιμη ανάπτυξη».

3. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ

Οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν με την Κύπρο, τη Δημοκρατία της Τσεχίας, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Μάλτα, την Πολωνία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία. Μετά την επικύρωση οι χώρες αυτές θα γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης την 1η Μαΐου 2004.

Αναλυτικοί χάρτες πορείας έχουν συμφωνηθεί για τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, που παρέχουν στις χώρες αυτές την προοπτική ένταξής τους το 2007. Οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Τουρκίας θα αρχίσουν μετά το Δεκέμβριο του 2004 εφόσον η Τουρκία πληροί τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης.

Η διεύρυνση παρέχει μια προοπτική μεσοπρόθεσμης έως και μακροπρόθεσμης ουσιαστικής βελτίωσης των επιδόσεων της Ένωσης και της ικανότητας της για μεγέθυνση. Παρέχει ευκαιρίες που με τον καιρό θα φέρουν την Ένωση πιο κοντά στους στόχους της στρατηγικής της Λισσαβώνας.

Οι προκλήσεις που πηγάζουν από τους στόχους της Λισσαβώνας είναι κοινές και για τα υπάρχοντα και για τα νέα κράτη μέλη. Η ενσωμάτωση των νέων κρατών μελών και των υποψήφιων χωρών στη στρατηγική της Λισσαβώνας έχει ήδη ξεκινήσει. Για παράδειγμα, ετοιμάζουν τη συμμετοχή τους στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απασχόληση και τη διαδικασία για την κοινωνική ενσωμάτωση, έχουν υιοθετήσει τη στρατηγική για την eEurope Plus και συμμετέχουν στους διαρθρωτικούς δείκτες της παρούσας έκθεσης και στη συγκριτική αξιολόγηση ανά τομέα.

Τα μελλοντικά κράτη μέλη έχουν ήδη επιτύχει έναν μεγάλο βαθμό μακροοικονομικής σταθερότητας και η διαδικασία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων βρίσκεται σε καλό στάδιο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άνοιγμα της αγοράς που συνοδεύεται από σημαντικές αναδιαρθρώσεις της βιομηχανίας. Έχει επίσης συντελεστεί πρόοδος στον εκσυγχρονισμό του θεσμικού, νομικού και διοικητικού περιβάλλοντος.

Ένας παράγοντας-κλειδί για τη μελλοντική επιτυχία θα είναι η εξασφάλιση και η διατήρηση υψηλών επιπέδων επενδύσεων ώστε να βελτιωθεί η συνολική επίδοση μεσοπρόθεσμα με τη δημιουργία των συνθηκών για οικονομική σύγκλιση και μεγαλύτερη συνοχή. Η Ένωση παρέχει περίπου 21,7 δισεκατομμύρια για επενδύσεις σε ανθρώπινο και υλικό κεφάλαιο μέσω των διαρθρωτικών ταμείων στα μελλοντικά κράτη μέλη για την περίοδο 2004-2006. Σκοπός είναι να βοηθήσει στην άμβλυνση των μεγάλων διαφορών μέσα στη διευρυμένη Ένωση και να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής (και του περιβάλλοντος) και να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό των χωρών αυτών.

Πλαίσιο 10 Η διεύρυνση συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις

- Στις υποψήφιες χώρες σημειώθηκε ανάπτυξη με ταχείς ρυθμούς τα τελευταία πέντε χρόνια, ιδίως λόγω των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και των εσωτερικών επενδύσεων. Ωστόσο, για να φθάσουν στο επίπεδο της υπόλοιπης Ένωσης απαιτούνται συνεχείς επενδύσεις στο φυσικό και ανθρώπινο κεφάλαιο ώστε να βελτιωθεί ουσιαστικά η παραγωγικότητα. Αλλά υπάρχουν διαφοροποιήσεις μεταξύ των υπό ένταξη χωρών. Το 2001 οι άμεσες ξένες επενδύσεις ανέρχονταν σε 521 ευρώ ανά άτομο στη Σλοβακία ενώ το ποσό αυτό ήταν 2.284 ευρώ ανά άτομο στη Δημοκρατία της Τσεχίας.

- Η διευρυμένη Ένωση θα παρουσιάζει μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις. Το άνοιγμα της ψαλίδας του ΑΕγχΠ μεταξύ του πλουσιότερου 10% και του φτωχότερου 10% του πληθυσμού θα είναι σχεδόν το διπλάσιο από το σημερινό, και πάνω από ένα τέταρτο του πληθυσμού θα ζει στις περιοχές όπου το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ θα είναι χαμηλότερο του 75% του μέσου όρου της ΕΕ.

- Το ποσοστό απασχόλησης της διευρυμένη Ένωσης θα ήταν σήμερα 62,6% - ελαφρώς χαμηλότερο από το τρέχον στα κράτη μέλη. ωστόσο η αύξηση της απασχόλησης μπορεί ακόμη και να προηγηθεί της ένταξης εάν τα μελλοντικά κράτη μέλη υιοθετήσουν περαιτέρω μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τις προτεραιότητες που έχουν τεθεί από κοινού με την Κοινότητα.

- Η δομή της βιομηχανίας και της απασχόλησης είναι διαφορετική από αυτή στα σημερινά κράτη μέλη και η βιομηχανία αντιπροσωπεύει μεγαλύτερο μερίδιο της απασχόλησης. Η βιομηχανική βάση στις χώρες αυτές κλίνει περισσότερο προς τους τομείς της χαμηλής έως και μεσαίας τεχνολογίας.

- Οι ανάγκες σε υποδομή είναι μεγάλες. Μόνο η ολοκλήρωση της υποδομής των μεταφορών, που δίνει πρόσβαση στην εσωτερική αγορά, όπως προσδιορίστηκε στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, θα κοστίσει 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό αντιπροσωπεύει το 1,5% του ΑΕγχΠ των μελλοντικών κρατών μελών έως το 2015.

- Η περαιτέρω βιομηχανική αναδιάρθρωση θα είναι μάλλον αναγκαία, ιδίως στον τομέα του χάλυβα όπου η υπερπαραγωγή συνεχίζεται και μέσα σε τομείς βιομηχανίας που ανήκουν ακόμα στο κράτος και είναι πιθανόν να δυσκολευτούν να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό.

Σε πολλά από τα μελλοντικά κράτη μέλη, η στρατηγική της Λισσαβώνας λειτούργησε ως καταλύτης σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η πρόοδος, ωστόσο, υπήρξε ανομοιόμορφη και ελλιπής σε πολλούς τομείς προτεραιότητας. Για τις περισσότερες υποψήφιες χώρες η επίτευξη επιπέδων του εισοδήματος που θα προσεγγίζουν το μέσο όρο της ΕΕ θα χρειαστεί χρόνο. Το 2001, τα μελλοντικά κράτη μέλη είχαν κατά κεφαλή μέσο ΑΕγχΠ της τάξης του 45% (σε μονάδες αγοραστικές δύναμης) του μέσου όρου της ΕΕ, παρά την οικονομική μεγέθυνση των τελευταίων χρόνων που υπερέβαινε αυτήν της ΕΕ.

Η παραγωγικότητα της εργασίας έχει βελτιωθεί για όλα τα μελλοντικά κράτη μέλη από το 1995 και μετά, αν και μερικές φορές διακόπηκε από προσωρινές καθοδικές τάσεις στις εν λόγω χώρες. Τα επίπεδα της παραγωγικότητας της εργασίας είναι ακόμα πολύ διαφορετικά μεταξύ των χωρών και φτάνουν από 83% του μέσου όρου της ΕΕ στην Κύπρο έως 33% στη Λετονία.

Τα μελλοντικά και τα σημερινά κράτη μέλη αντιμετωπίζουν πολλές κοινές προκλήσεις. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται η ανάγκη βελτίωσης των κινήτρων των συστημάτων φόρων/παροχών και η ανάγκη βελτίωσης των θεσμών της αγοράς εργασίας ώστε να αυξηθούν τα ποσοστά απασχόλησης, η ενίσχυση των κανόνων ανταγωνισμού και των αρμόδιων για τον ανταγωνισμό αρχών, περαιτέρω προσπάθειες για να καταστεί ο δημόσιος τομέας αποδοτικότερος, οι μεταρρυθμίσεις των βιομηχανιών δικτύου ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα, και η ανάγκη να αναπτυχθεί η βάση δεξιοτήτων και οι υποδομές της γνώσης. Αυτά θα βοηθήσουν τις εν λόγω χώρες να προσαρμοστούν σε μια οικονομία που θα βασίζεται στη γνώση. Παρά το ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στις χώρες αυτές υπήρξαν εντυπωσιακές, το μέγεθος των κοινών προκλήσεων είναι ουσιαστικά ακόμα μεγαλύτερο για τα μελλοντικά κράτη μέλη απ' ό,τι για τα υπάρχοντα κράτη μέλη. Ωστόσο, τα δέκα νέα κράτη μέλη έχουν συνειδητοποιήσει τις προκλήσεις αυτές και στα προενταξιακά οικονομικά τους προγράμματα έχουν ήδη θέσει τις προτεραιότητες τους για μεταρρυθμίσεις.

4. ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ: ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΕΧΕΙΣ ΔΩΔΕΚΑ ΜΗΝΕΣ

Στην παρούσα έκθεση αναπτύσσονται τα επιχειρήματα για την επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων ώστε να δοθεί ώθηση στην παραγωγικότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να μπορέσει να αποσυνδεθεί η περιβαλλοντική ζημία από την οικονομική μεγέθυνση. Αυτό θα καταστήσει δυνατή τη βελτίωση των επιδόσεων που απαιτείται για να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι της στρατηγικής της Λισσαβώνας, την ίδια στιγμή που η Ένωση υποδέχεται τα δέκα νέα κράτη μέλη.

Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να καθορίσει την κατεύθυνση και την ταχύτητα των μελλοντικών εργασιών. Πρέπει να δώσει προσανατολισμούς στο Συμβούλιο σε σύμπραξη με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πρέπει να αξιοποιήσει τη νέα τριετή προοπτική των κυριότερων εργαλείων πολιτικής της Ένωσης για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις - δηλαδή τους γενικούς προσανατολισμούς της οικονομικής πολιτικής, τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά και τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση. Πρέπει να ορίσει ημερομηνίες και αρμοδιότητες για τα προσεχή βήματα.

Οι σκληρές οικονομικές συνθήκες και η πολιτική αβεβαιότητα του τελευταίου έτους δεν επιτρέπεται να επιβραδύνουν τις αλλαγές. Αντιθέτως συνηγορούν υπέρ των μεταρρυθμίσεων της Λισσαβώνας. Οι μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαίες για να εξασφαλισθεί μεσοπρόθεσμα ότι η Ένωση είναι σε καλύτερη θέση να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές αβεβαιότητες και τους κραδασμούς της οικονομίας. Η στρατηγική της Λισσαβώνας παραμένει ο σωστός τρόπος για να επιτευχθεί αυτό κυρίως χάρη στη συντονισμένη, αλληλοενισχυτική και ολοκληρωμένη προσέγγιση που παρέχει.

4.1 Η στρατηγική της Λισσαβώνας παραμένει η σωστή στρατηγική

Η έκθεση κατέδειξε το δυναμικό των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση των συνολικών επιδόσεων της Ένωσης. Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις λειτούργησαν ευεργετικά για τη μεγέθυνση, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και βοήθησαν για την απομάκρυνση του κινδύνου της φτώχειας και του αποκλεισμού. Οι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις θα έχουν παρόμοια ευεργετικά αποτελέσματα με δυνητικό ποσοστό μεγέθυνσης κοντά στο 3 τοις εκατό ή και παραπάνω κατά τη διάρκεια της δεκαετίας και δημιουργώντας 15 επιπλέον εκατομμύρια θέσεις εργασίας που απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου της Λισσαβώνας. Παράλληλα, η ολοκληρωμένη προσέγγιση της Λισσαβώνας θα πρέπει να συντελέσει στην πρόοδο των μεταρρυθμίσεων κατά τρόπο ώστε οι βελτιώσεις να είναι βιώσιμες οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά.

Σε πολλούς τομείς της στρατηγικής της Λισσαβώνας, ορισμένα κράτη μέλη ήδη εργάζονται καλά ή και καλύτερα σε σχέση με τους στόχους που τέθηκαν για το 2010. Επιπλέον, κατά την αξιολόγηση των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με τους διαρθρωτικούς δείκτες που συμφωνήθηκαν με το Συμβούλιο, οι ίδιες χώρες - Δανία, Σουηδία, Φινλανδία - επανεμφανίζονται συνεχώς ως οι χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις. Αυτό αποδεικνύει ότι πρόοδος μπορεί να γίνει σε όλα τα μέτωπα - οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό - εάν είναι σωστός ο συνδυασμός πολιτικών. Δείχνει επίσης ότι υπάρχει αναξιοποίητο δυναμικό στα άλλα κράτη μέλη και ότι έχει σημασία η συγκριτική αξιολόγηση και η αξιοποίηση των εμπειριών των άλλων.

Πλαίσιο 11 Διαρθρωτικοί δείκτες - χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις

Η στρατηγική της Λισσαβώνας υποστηρίζεται από ένα ευρύ και ισορροπημένο σύνολο διαρθρωτικών δεικτών που αντανακλούν τις επιδόσεις των κρατών μελών σε έξι τομείς (γενική οικονομική επίδοση, απασχόληση, έρευνα και καινοτομία, οικονομική μεταρρύθμιση, κοινωνική συνοχή και περιβάλλον). Παρά το ότι οι δείκτες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα συντελεστών, οι οποίοι συμβάλλουν ποικιλοτρόπως στην επιτυχία των μεταρρυθμίσεων της Λισσαβώνας, παρέχουν ωστόσο μόνο ένα στιγμιότυπο της σχετικής επίδοσης των κρατών μελών και - για πρώτη φορά εφέτος - των μελλοντικών κρατών μελών και υποψήφιων χωρών. Όλοι οι δείκτες αναλυτικά περιέχονται στο έγγραφο εργασίας [16] προς τεκμηρίωση της παρούσας έκθεσης. Ένας πίνακας επισκόπησης προσαρτάται επίσης στην παρούσα έκθεση.

[16] SEC(2003) 25, 14.1.2003. Τους διαρθρωτικούς δείκτες μπορείτε επίσης να βρείτε στον ιστοχώρο της EUROSTAT, όπου ενημερώνονται περίπου στα μέσα κάθε μήνα (http://europa.eu.int/comm/eurostat/ ).

Ένα αξιοσημείωτο γεγονός είναι η συχνότητα με την οποία ορισμένες χώρες εμφανίζονται ξανά και ξανά μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις, συγκεκριμένα η Σουηδία, η Φινλανδία και η Δανία. Στις χώρες αυτές είχαν ήδη ξεκινήσει με επιτυχία σε βάθος μεταρρυθμίσεις πριν από τη δρομολόγηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας.

Το διάγραμμα κατωτέρω δείχνει τη συχνότητα με την οποία ένα κράτος μέλος εμφανίζεται στις τρεις πρώτες/τρεις τελευταίες χώρες ως προς τους διαρθρωτικούς δείκτες. Πρέπει φυσικά να διαβαστεί με προσοχή. Πρώτον, δίνει μία στατική εικόνα της κατάστασης βάσει των τρεχόντων δεικτών χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αφετηρίες. Ούτε απεικονίζει την ισχυρή μεγέθυνση και πρόοδο που σημείωσαν ορισμένες χώρες -Ελλάδα, Πορτογαλία και ιδίως Ιρλανδία και Ισπανία- τα τελευταία χρόνια για να φτάσουν τις χώρες της Ένωσης με τις καλύτερες επιδόσεις. Τέλος, οι δείκτες που επελέγησαν από το Συμβούλιο σε συμφωνία με την Επιτροπή είναι πολύ διαφορετικοί, για το λόγο αυτό το διάγραμμα δεν πρέπει να θεωρείται ως συνολικό μέτρο επίδοσης.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Και άλλες χώρες εργάζονται καλά, αλλά όχι με την ίδια συνέπεια σε σχέση με όλους τους δείκτες. Επίσης, όλα τα κράτη μέλη εμφανίζονται τουλάχιστον μια φορά μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις σε σχέση με το πλήρες σύνολο των διαρθρωτικών δεικτών.

Περισσότερα στοιχεία σχετικά με την πραγματοποιηθείσα πρόοδο δίνονται στη συνέχεια όπου παρουσιάζεται συνοπτικά η αξιολόγηση της προόδου από την Επιτροπή σε σχέση με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις στο πλαίσιο των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής 2002 [17]. Αυτές φυσικά καλύπτουν ορισμένες αλλά όχι όλες τις πτυχές της στρατηγικής της Λισσαβώνας.

[17] Ανακοίνωση σχετικά με την εφαρμογή των γενικών προσανατολισμών οικονομικής πολιτικής 2002, COM(2003) 4, 14.1.2003.

Δημοσιονομικά Αγορές εργασίας Αγορές προϊόντων

ΒΕΛΓΙΟ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΔΑΝΙΑ ΚΑΛΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ

ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΜΙΚΡΗ ΜΙΚΡΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΕΛΛΑΔΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΙΣΠΑΝΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΓΑΛΛΙΑ ΜΙΚΡΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΙΡΛΑΝΔΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΙΤΑΛΙΑ ΜΙΚΡΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΙΚΡΗ

ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΑΥΣΤΡΙΑ ΜΙΚΡΗ ΜΙΚΡΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΙΚΡΗ

ΣΟΥΗΔΙΑ ΚΑΛΗ ΚΑΛΗ ΣΧΕΤΙΚΗ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΣΧΕΤΙΚΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΚΑΛΗ

Η πρόκληση της διεύρυνσης δεν θέτει υπό αίρεση τους στόχους της Λισσαβώνας. Τα σημερινά κράτη μέλη πρέπει να διατηρήσουν τους στόχους αυτούς και τα νέα κράτη μέλη να χρησιμοποιήσουν τις χώρες με την καλύτερη επίδοση ως κριτήριο αναφοράς. Η διεύρυνση παρέχει ευκαιρίες τόσο για τα νέα όσο και για τα υπάρχοντα κράτη μέλη.

Παράλληλα, η αξιοπιστία των μεταρρυθμίσεων της Λισσαβώνας εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το μετασχηματισμό των πολιτικών διακηρύξεων σε πράξη, ώστε να μπορούν να κριθούν τα κράτη μέλη από όσα πράττουν και όχι μόνο από όσα διακηρύττουν.

Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν εργαστεί πολύ για να μειωθεί το έλλειμμα στην υλοποίηση των αποφάσεων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η πρόοδος πρέπει να είναι ένα ζήτημα δέσμευσης περισσότερο και λιγότερο πολιτικών ακροβασιών. Είναι μια δύσκολη πρόκληση να εξασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο οδηγούν στις απαιτούμενες ενέργειες σε τοπικό επίπεδο. Το ζήτημα αυτό πρέπει και μπορεί να αντιμετωπιστεί σοβαρότερα. Οι επιδόσεις των κρατών μελών, είτε μετρώνται με όρους έγκαιρης εφαρμογής των οδηγιών ή με όρους χάραξης εθνικών πολιτικών για την τήρηση των στόχων της Λισσαβώνας, δεν είναι ομοιόμορφες. Αυτό υπονομεύει την εσωτερική αγορά και ζημιώνει τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την καινοτομία και τη μεγέθυνση. Η μεγαλύτερη ικανότητα για την πραγματοποίηση αλλαγών σε εθνικό επίπεδο και η απεμπλοκή των κρίσιμων αποφάσεων στην πορεία για το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα ήταν ένα σημαντικό βραχυπρόθεσμο βήμα για την αύξηση της εμπιστοσύνης στην ικανότητα της Ένωσης να προβαίνει σε αλλαγές.

Πλαίσιο 12 Μια ολοκληρωμένη και συντονισμένη προσέγγιση για τη μεταρρύθμιση

Η παρούσα έκθεση παρουσίασε στοιχεία για τα εξής:

- Η ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση έχει ευεργετικά αποτελέσματα. Μια αποσπασματική προσέγγιση στις μεταρρυθμίσεις είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική. Η εξασφάλιση του αποτελεσματικού συντονισμού και της συνοχής όλων των διαφορετικών πολιτικών, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά, θα ενισχύσει την επιτυχία της Ένωσης. Ωστόσο τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να ακολουθήσουν μια εξίσου σφαιρική προσέγγιση όταν επιδιώκουν εθνικές μεταρρυθμίσεις.

- Μια συντονισμένη προσέγγιση είναι πολύ αποτελεσματική. Οι μεταρρυθμίσεις της Λισσαβώνας, εάν επιδιωχθούν από όλα τα κράτη μέλη με συντονισμένο τρόπο, μεγιστοποιούν τα οφέλη της διάχυσης από τη μια χώρα στην άλλη. Αυτό απαλλάσσει τα κράτη μέλη από το να επιφορτίζονται το πλήρες κόστος των μεταρρυθμίσεων, κάτι που λειτουργεί ως αντικίνητρο, αλλά βοηθά και στην αύξηση των οφελών και για τα ίδια τα κράτη μέλη και για τα άλλα. Δημιουργεί επίσης μια κρίσιμη μάζα, η οποία μπορεί να δικαιολογήσει μια ευνοϊκότερη νομισματική στάση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία μπορεί στη συνέχεια να διευκολύνει το βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο ορισμένων μεταρρυθμίσεων.

- Η αλληλεπίδραση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και των μακροοικονομικών πολιτικών πρέπει να ενισχυθεί. Αυτό δεν είναι νέο στοιχείο. Οι υγιείς μακροοικονομικές πολιτικές έχει αναγνωριστεί ότι παρέχουν το καλύτερο πλαίσιο για την απόδοση των μεταρρυθμίσεων. Ενισχύοντας το συντονισμό της οικονομικής πολιτικής σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής τον περασμένο Νοέμβριο για την ενίσχυση του συντονισμού των δημοσιονομικών πολιτικών [18], η Ένωση μπορεί να ενισχύσει την αλληλεπίδραση αυτών των δύο, εξασφαλίζοντας υγιή και βιώσιμα δημοσιονομικά και αυξάνοντας τη συμβολή των δημοσιονομικών στη μεγέθυνση και την απασχόληση σε ευθυγράμμιση με τη στρατηγική της Λισσαβώνας.

[18] Ανακοίνωση της Επιτροπής για την ενίσχυση του συντονισμού των δημοσιονομικών πολιτικών, COM(2002)668, 27.11.2002.

4.2 Οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική διακυβέρνηση με επίκεντρο το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Η στρατηγική της Λισσαβώνας πρέπει να συνεχίσει την ολοκληρωμένη και συντονισμένη προσέγγιση. Η πρόοδος πρέπει να διατηρηθεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ενισχυθεί και στις τρεις διαστάσεις της στρατηγικής.

Κατά το 2002, το σύστημα διακυβέρνησης αναπροσαρμόστηκε ώστε να έχει αποτελεσματικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής Λισσαβώνας. Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, βασιζόμενο στην εαρινή έκθεση της Επιτροπής, θα συνεχίσει να αποτελεί το κεντρικό ετήσιο γεγονός για την επανεξέταση της προόδου. Πρέπει να καθορίσει τις προτεραιότητες για τις εργασίες του Συμβουλίου και να παρέχει τις κατευθυντήριες γραμμές προς τα κράτη μέλη με τη βοήθεια των κυριότερων μέσων συντονισμού που διαθέτει και τα οποία βασίζονται στη Συνθήκη, καθώς επίσης και για πολιτικές με σκοπό τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Έχει τώρα επέλθει συγχρονισμός σε ό,τι αφορά τα μέσα αυτά, δηλαδή τους γενικούς προσανατολισμούς οικονομικής πολιτικής και τις κατευθυντήριες γραμμές για την απασχόληση [19]. Τα εργαλεία αυτά μαζί με τη στρατηγική για την εσωτερική αγορά, θα αποκτήσουν από το 2003 και μετά τριετή και όχι μονοετή προοπτική.

[19] Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον εξορθολογισμό των ετήσιων κύκλων συντονισμού της οικονομικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης, COM(2002)487, 3.9.2002.

Παράλληλα, το Συμβούλιο αποφάσισε ορισμένες αλλαγές σε ό,τι αφορά τις συνθέσεις του δημιουργώντας μεταξύ άλλων ένα νέο Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» και προσδίδοντας ένα σαφή, συντονιστικό στο Συμβούλιο «Γενικών Υποθέσεων και Εξωτερικών Σχέσεων» όσον αφορά την προετοιμασία του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου [20].

[20] Παρά την εναρμόνιση αυτή, η στρατηγική της Λισσαβώνας αφορά τις εργασίες έξι από τις εννέα συνθέσεις του Συμβουλίου, επιπλέον του συντονιστικού ρόλου που δίνεται στο Συμβούλιο ΓΥΕΕΣ, συγκεκριμένα έχει αντίκτυπο στις εργασίες των Συμβουλίων «Οικονομικά και Δημοσιονομικά Θέματα», «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές», «Ανταγωνιστικότητα», «Μεταφορές, Τηλεπικοινωνίες και Ενέργεια», «Περιβάλλον», «Παιδεία, Νεολαία και Πολιτισμός».

Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει επίσης να ενδυναμώσει τη σύμπραξή με το εαρινό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πραγματοποίηση της ατζέντας της Λισσαβώνας όσον αφορά τον προγραμματισμό όλων των βασικών αποφάσεων που πρέπει να ληφθούν πριν από τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2004.

Όλα τα ανωτέρω ενισχύουν τη διακυβέρνηση της Ένωσης και το ρόλο του εαρινού Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο συνολικό συντονισμό των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών πολιτικών.

4.3 Πώς θα επιτευχθεί η βιώσιμη μεγέθυνση και η αύξηση της απασχόλησης μέσα σε μια κοινωνία συνοχής

Η προτεραιότητα της Ένωσης για τους προσεχείς δώδεκα μήνες πρέπει να είναι η ώθηση για επενδύσεις στη γνώση και την καινοτομία μαζί με ταχύτερες διαρθρωτικές αλλαγές ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα και η απασχόληση.

Αυτό βασίζεται στα εξής:

- Ενίσχυση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων για την έρευνα, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, και για την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, με παράλληλη ταχύτατη πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων των αγορών προϊόντων, υπηρεσιών και κεφαλαίων ώστε να δημιουργηθούν ευκαιρίες για την αύξηση του ανταγωνισμού και της καινοτομίας.

- Διατήρηση και επέκταση των μεταρρυθμίσεων της αγοράς εργασίας ιδίως στα κράτη μέλη που έχουν καθυστερήσει στον τομέα αυτό, με επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και τη δια βίου μάθηση, και εκσυγχρονισμός του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, όπου θα πρέπει να περιλαμβάνεται η ενίσχυση της ανοικτής μεθόδου συντονισμού για την κοινωνική προστασία.

- Να εξασφαλιστεί ότι οι μεταρρυθμίσεις συνεξετάζουν τις περιβαλλοντικές πιέσεις και να ανοίξει ο δρόμος για τις περιβαλλοντικές τεχνολογίες.

Οι ενέργειες αυτές πρέπει να ενισχυθούν με καλύτερη ενσωμάτωση των προτεραιοτήτων της στρατηγικής της Λισσαβώνας στα μέσα και τους μηχανισμούς ελέγχου της Ένωσης για το συντονισμό της μακροοικονομικής πολιτικής και εξασφαλίζοντας ότι η βιωσιμότητα λαμβάνεται δεόντως υπόψη στη διαμόρφωση πολιτικής και ότι τα μέτρα εσωτερικής πολιτικής είναι συνεπή με τις εξωτερικές δεσμεύσεις.

Το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρέπει να καθορίσει προθεσμίες για τη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Ο πίνακας 13 στο τέλος του παρόντος κεφαλαίου παρέχει το χρονοδιάγραμμα και τις συγκεκριμένες ενέργειες που πρέπει να γίνουν ανάλογα με τις αρμοδιότητες των διαφόρων συνθέσεων του Συμβουλίου). Τα κράτη μέλη έχουν διττό ρόλο στο πλαίσιο αυτό. πρώτον, πρέπει να εργαστούν κατά τρόπο ώστε να επιτευχθεί ταχύτατη συμφωνία εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, και δεύτερον, να θέσουν σε εφαρμογή τα συμφωνημένα μέτρα σε εθνικό επίπεδο.

Σε άλλους τομείς, η Κοινότητα και τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιήσουν διαφορετικά μέσα. Η Κοινότητα, μέσω των διαρθρωτικών ταμείων, διαδραματίζει σημαντικό χρηματοδοτικό ρόλο.

Περίπου το δέκα τοις εκατό των κεφαλαίων χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση των επενδύσεων στον τομέα της έρευνας, της καινοτομίας και της κοινωνίας της πληροφορίας, ενώ πάνω από το ένα τέταρτο αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και της εκπαίδευσης. Ακόμα ένα εικοσιπέντε τοις εκατό αφορά τη χρηματοδότηση των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφοράς και ενέργειας. Προβλέπεται να πραγματοποιηθεί ενδιάμεση επανεξέταση στη διάρκεια του 2003 η οποία θα δώσει την ευκαιρία στα κράτη μέλη να αξιολογήσουν τον αντίκτυπο των προγραμμάτων τους. Οι αρμόδιοι για την περιφερειακή ανάπτυξη υπουργοί, μαζί με τους υπουργούς που είναι αρμόδιοι για το περιβάλλον, οι οποίοι θα συνεδριάσουν την άνοιξη του 2003, πρέπει να αξιολογήσουν το βαθμό επίτευξης των στόχων της Λισσαβώνας στα εθνικά προγράμματα και να εξετάσουν ενδεχόμενες αλλαγές λαμβάνοντας υπόψη τους προσανατολισμούς της παρούσας έκθεση.

Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα κράτη μέλη φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για την υλοποίηση της στρατηγικής της Λισσαβώνας. Η ενεργός δέσμευσή τους και η εμπλοκή τους έχει κρίσιμη σημασία, όπως και των κοινωνικών εταίρων και άλλων συντελεστών. Το πρόγραμμα εργασίας των κοινωνικών εταίρων που συμφωνήθηκε τον Νοέμβριο του 2002 είναι ένα σημαντικό βήμα για τη συνεισφορά τους στην ατζέντα της Λισσαβώνας. Για να ενισχυθεί η εμπλοκή τους, το Συμβούλιο «Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Καταναλωτές» πρέπει να επισημοποιήσει την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής με απόφαση του Συμβουλίου πριν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

4.3.1 Ευκαιρίες που παρέχει η γνώση και οι μεταρρυθμίσεις της αγοράς

Αξιοποιώντας τη γνώση, τις δεξιότητες και την καινοτομία

Η επιτυχία της Ένωσης σε μακροπρόθεσμο επίπεδο θα εξαρτηθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από το πόσο εύκολα οι επιχειρήσεις και τα άτομα μπορούν να παράγουν και να μετασχηματίζουν τη γνώση σε εμπορική πραγματικότητα και νέες δεξιότητες. Το χαμηλό επίπεδο των επενδύσεων στην έρευνα είναι ένας συντελεστής που λειτουργεί ως εμπόδιο στην καινοτομία και το δυναμικό μεγέθυνσης της Ένωσης.

Για το λόγο αυτό, τα Συμβούλια «Ανταγωνιστικότητα» και «Εκπαίδευση, Νεολαία και Πολιτισμός» πρέπει επίσης να επικεντρωθούν στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ενθαρρυνθούν οι κυβερνήσεις, και ακόμα περισσότερο οι επιχειρήσεις, να επενδύουν στη γνώση και την καινοτομία. Το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» πρέπει επίσης να ασκήσει δραστήρια τον οριζόντιο ρόλο του για τη διασφάλιση της γενικής ανταγωνιστικότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στην εσωτερική αγορά, τη βιομηχανία και τον κόσμο της έρευνας. Η ανοικτή μέθοδος συντονισμού - συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού εθνικών στόχων - αρχίζει να αποδίδει στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας, της καινοτομίας και των επιχειρήσεων, αλλά πρέπει να αξιοποιηθεί καλύτερα ως τρόπος ανταλλαγής καλών πρακτικών και σταθεροποίησης της προόδου.

Ειδικότερα, ενίσχυση της γνώσης, των δεξιοτήτων και της καινοτομίας σημαίνει:

- Τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνήσουν για επενδύσεις στη γνώση - τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές - από τη διδασκαλία των βασικών δεξιοτήτων έως και την έρευνα υψηλού επιπέδου, προκειμένου να ανταποκριθούν στη ζήτηση των νέων τομέων υψηλής και μεσαίας τεχνολογίας για εργατικό δυναμικό με υψηλή ειδίκευση. Σε εθνικό επίπεδο, στο πλαίσιο των υφιστάμενων δημοσιονομικών περιορισμών, οι επενδύσεις πρέπει ακόμα να επικεντρωθούν στη διαμόρφωση δεξιοτήτων, υποστηρίζοντας την Ε&Α και ενθαρρύνοντας της υιοθέτησης τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας και να δοθεί ειδικότερη προσοχή στην αποτελεσματικότερη χρήση των διαθέσιμων κεφαλαίων.

- Το Συμβούλιο «Εκπαίδευση, Νεολαία και Πολιτισμός» πρέπει να προχωρήσει στην υλοποίηση του σχεδίου δράσης για τους δεκαετείς στόχους εκπαιδευτικών συστημάτων και να ορίσει και να χρησιμοποιεί κριτήρια αναφοράς για τη βελτίωση των συνολικών επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό, τον έλεγχο της προόδου και τον προσδιορισμό καλών πρακτικών.

- Για να συντελεστεί πρόοδος σε σχέση με το στόχο της Βαρκελώνης για τις επενδύσεις στην Ε&Α, η δημόσια χρηματοδότηση για την Ε&Α πρέπει να γίνεται με τρόπους που θα ενθαρρύνουν τις ιδιωτικές επενδύσεις και θα λαμβάνουν υπόψη τον αυξανόμενο ρόλο της διακρατικής ερευνητικής συνεργασίας. Η Επιτροπή θα υποβάλει σχέδιο δράσης στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εντός του έτους για την αύξηση των επενδύσεων στην Ε&A βάσει των εμπειριών και των καλών πρακτικών από τις εν εξελίξει εθνικές προσπάθειες. Το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» και τα κράτη μέλη θα πρέπει να θέσουν κοινούς και ξεχωριστούς στόχους και να παρακολουθούν την πρόοδο και τις βέλτιστες πρακτικές στο πλαίσιο της ανοικτής μεθόδου συντονισμού στον τομέα της έρευνας.

- Γενικότερα, οι ενέργειες σε επίπεδο Ένωσης και σε εθνικό επίπεδο για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος πρέπει να ενταθούν, ιδίως για τη μείωση και την απλούστευση του κανονιστικού βάρους για τις επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θα συμβάλει σε αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο δρομολογώντας σε σύντομο χρονικό διάστημα ένα συνεκτικό κυλιόμενο πρόγραμμα για την απλοποίηση και την ενοποίηση της υφιστάμενης κοινοτικής νομοθεσίας στο χρονικό διάστημα από σήμερα μέχρι το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2005.

- Τα κράτη μέλη πρέπει να βελτιώσουν το συνολικό περιβάλλον για τις πρωτοποριακές τεχνολογίες και τις λοιπές τεχνολογίες αιχμής, για παράδειγμα, προωθώντας το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τη βιοτεχνολογία. Στον τομέα αυτόν η βασική νομοθεσία δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί από εννέα κράτη μέλη και η πρόοδος βρίσκεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στα χέρια των κυβερνήσεων. Έμφαση πρέπει να δοθεί σε θύλακες σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο ώστε να έρθουν σε επαφή η τεχνογνωσία, η βιομηχανία, οι κανονιστικοί φορείς και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για να διαμορφώσουν μια στρατηγική ατζέντα για τις τεχνολογίες αιχμής ή να εξετάσουν συγκεκριμένα προβλήματα που μπορεί να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη μεγέθυνση ή τη βιωσιμότητα. Οι επαφές αυτές θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ευρωπαϊκές πλατφόρμες τεχνολογίας σε τομείς όπως οι σιδηρόδρομοι, η αεροναυπηγική, η καθαρή παραγωγή χάλυβα, η γονιδιωματική των φυτών ή στον τομέα της μετάβασης στο υδρογόνο ως καύσιμο στον τομέα της ενέργειας.

- Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων πρέπει επίσης να επιταχύνει τη στήριξή της στη στρατηγική της Λισσαβώνας, πέραν της επιτυχούς πρωτοβουλίας Καινοτομία 2000 (i2I), η οποία βρίσκεται τώρα στη λήξη της. Η ΕΤΕ θα πρέπει να στοχεύσει σε επενδύσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία της γνώσης, ιδίως στην Ε&A και την καινοτομία στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, καθώς και να υποστηρίξει τις αγορές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου.

- Το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» πρέπει να δώσει αποφασιστική λύση στο κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πριν από το εαρινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. αν δεν συμβεί αυτό η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο να αποσύρει την πρότασή της στην εαρινή σύνοδο κορυφής. Το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αποτελεί σήμερα το θεμέλιο λίθο σε ό,τι αφορά τη δέσμευση της Ένωσης για τη γνώση και την καινοτομία.

Για να γίνουν πράξη οι μεταρρυθμίσεις

Η ατζέντα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων βασίζεται στα δέκα χρόνια επιτυχίας της εσωτερικής αγοράς. Επικεντρώνεται στη βελτίωση της επίδοσης των αγορών αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων σε όλη την Ένωση. Οι μεταρρυθμίσεις ανοίγουν νέες ευκαιρίες για επενδύσεις και άνθιση των επιχειρήσεων. Οι εργασίες βρίσκονται σε καλό δρόμο. Το προσεχές έτος πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη συμφωνηθεί οριστικοποιούνται και ότι οι επιχειρήσεις και τα άτομα διαθέτουν τα απαραίτητα εφόδια για την αξιοποίηση των νέων ευκαιριών.

Πρώτον, απαιτούνται τελικές αποφάσεις για τις μεταρρυθμίσεις που εκκρεμούν παραδείγματος χάριν στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών, των προμηθειών, της κοινωνικής ασφάλισης και των προσόντων. Το Συμβούλιο «Ανταγωνιστικότητα» πρέπει επίσης να δώσει νέα ώθηση στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς για τις υπηρεσίες, ενώ το Συμβούλιο «Οικονομικών και Δημοσιονομικών Θεμάτων» πρέπει να εξασφαλίσει ότι αίρονται τα εναπομείναντα εμπόδια για την αγορά κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου έως τα τέλη του 2003 και ότι το πρόγραμμα δράσης για τις χρηματοπιστωτικές ολοκληρώνεται έως τα τέλη του 2005. Η πρόοδος σχετικά με το τελευταίο πρέπει να λάβει υπόψη τα νέα ζητήματα όπως την εταιρική διακυβέρνηση ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη και να ενισχυθεί συνολικά η σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Δεύτερον, στο ξεκίνημα του τέταρτου έτους της στρατηγικής, ήρθε η στιγμή να εξασφαλιστεί ότι υπάρχουν όλες οι αναγκαίες προϋποθέσεις για να αποδώσουν οι μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη συμφωνηθεί. Ορισμένα παραδείγματα:

- Βελτίωση των διασυνοριακών συνδέσεων και πρόοδος στο θέμα των διευρωπαϊκών δικτύων [21], όπως διαπιστώθηκε στη Βαρκελώνη, ώστε να υποστηριχτεί το άνοιγμα της αγοράς ενέργειας, και να ξεπεραστεί το πρόβλημα της συμφόρησης στις μεταφορές, ιδίως ενόψει της διεύρυνσης. Η δημόσια χρηματοδότηση της υποδομής θα μπορούσε να ενισχυθεί με συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα.

[21] Για να προχωρήσει η αναθεώρηση των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραμμών για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, μια ομάδα υψηλού επιπέδου με πρόεδρο τον πρώην Επίτροπο Karel van Miert και αποτελούμενη από εκπροσώπους των κρατών μελών, παρατηρητές από τις υπό ένταξη χώρες, την ΕΤΕ και την Επιτροπή θα διατυπώσει συστάσεις την άνοιξη του 2003 σχετικά με τις προτεραιότητες για τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών ΤΕΝ έως το 2020, τόσο για τα σ