Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που εγκρίνει ένα πρόγραμμα κοινοτικής δράσης σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας στο πλαίσιο της δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας» ()

(96/C 174/02)

Στις 12 Μαρτίου 1996, και σύμφωνα με το άρθρο 129 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση.

Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 5 Μαρτίου 1996 με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Lemmetty.

Κατά την 334η σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 27ης Μαρτίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία και μία ψήφο κατά την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Η γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τη δημόσια υγεία - Σύνοψη

1.1. Η ΟΚΕ έχει καταρτίσει πολλές γνωμοδοτήσεις τα τελευταία έτη όσον αφορά τον τομέα της δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με το άρθρο 129 της Συνθήκης του Μάαστριχτ η ΟΚΕ έχει ζητήσει επανειλημμένα καλύτερο συντονισμό και στενότερη συνεργασία τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και μεταξύ των διεθνών οργανισμών και της Κοινότητας. Χάρη στον καλύτερο συντονισμό θα είναι δυνατή η σύγκριση των όσων έχουν επιτευχθεί στον τομέα της δημόσιας υγείας προκειμένου να χρησιμοποιηθούν όσο το δυνατόν καλύτερα και να επιτευχθεί η ευρωπαϊκή «προστιθέμενη αξία» προς όφελος των πολιτών των κρατών μελών.

1.2. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για το πρόγραμμα δράσης επισημαίνει ότι η πολιτική για τη δημόσια υγεία δεν θα πρέπει να εξεταστεί μόνο από την πλευρά της πρόληψης των ασθενειών, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπιστεί βάσει οριζόντιας διατομεακής προσέγγισης που να προωθεί την υγεία, πράγμα του προϋποθέτει τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων τομέων. Επί πλέον η ΟΚΕ έχει ζητήσει από το Συμβούλιο να εξουσιοδοτήσει την Επιτροπή να προβεί σε οριζόντια και σφαιρική ανάλυση όσον αφορά τη δημόσια υγεία ().

1.3. Σε πολλές γνωμοδοτήσεις έχει επισημανθεί η σημασία αποτελεσματικής διάθεσης των πληροφοριών. Η ΟΚΕ έχει, παραδείγματος χάριν, υπογραμμίσει πόσο σπουδαία είναι η διάδοση των πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών ούτως ώστε να μην υπάρχει διάσταση απόψεων. Επίσης κατάλληλες και ακριβείς πληροφορίες για την κατάσταση της δημόσιας υγείας και αναλυτικοί δείκτες θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για τη λήψη αποφάσεων στον τομέα της υγείας τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών μελών, στα οποία εναπόκειται η ευθύνη για τη λήψη αποφάσεων.

1.4. Η ΟΚΕ στη γνωμοδότησή της για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ενημέρωση, την προαγωγή και την κατάρτιση σε θέματα υγείας (CES 50/95) ζητούσε από την Επιτροπή να δημιουργήσει «την ιδανική διάρθρωση για την κατάρτιση των υγειονομικών στοιχείων και δεικτών, που θα επιτρέψουν να κατανοηθεί καλύτερα ο αντίκτυπος των διαφόρων παραγόντων, τρόπων ζωής, ατομικών συμπεριφορών, περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών συνθηκών, καθώς και για τη συγκρότηση τράπεζας δεδομένων στην οποία θα μπορούν να προσφεύγουν τα κράτη και κάθε οργανισμός που δρα για την προαγωγή της υγείας, δράση που πραγματοποιείται σε στενή συνεργασία με την EUROSTAT» ().

1.5. Η ΟΚΕ είχε προτείνει επίσης ότι, στο πλαίσιο δράσης της πολιτικής για τη δημόσια υγεία, πρέπει να ενσωματωθεί η κοινωνική και οικονομική διάσταση με την έννοια της αλληλεγγύης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης, στο πλαίσιο της «Κοινωνικής Ευρώπης» και της «Ευρώπης των Πολιτών», ενισχύοντας κυρίως την οριζόντια προσέγγιση του θέματος (εργασία, απασχόληση, αστικά πλαίσια ζωής, κατοικία, γεωργική πολιτική, κατανάλωση, περιβάλλον κ.λπ.) ().

1.6. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών καθώς και την αρχή της επικουρικότητας.

1.7. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή χρησιμοποιεί τα προαναφερθέντα επιχείρηματα στη νέα της πρόταση σχετικά με το πρόγραμμα κοινοτικής δράσης που αφορά την παρακολούθηση της υγείας. Τέλος, κύριος στόχος είναι η εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας σε όλους τους πολίτες της Ευρώπης.

2. Κύρια σημεία της πρότασης

2.1. Η Επιτροπή παρουσιάζει πενταετές πρόγραμμα δράσης, στόχος του οποίου είναι η δημιουργία ενός υψηλού επιπέδου συστήματος παρακολούθησης της κατάστασης της υγείας. Με το σύστημα αυτό θα παρέχονται στην Κοινότητα και τα κράτη μέλη πληροφορίες και στοιχεία σχετικά με τον τομέα της δημόσιας υγείας. Στόχος του συστήματος είναι επίσης η διευκόλυνση καθώς και η χάραξη, παρακολούθηση και αξιολόγηση των κοινοτικών προγραμμάτων και των δράσεων σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.

2.2. Το σύστημα αυτό θα περιλαμβάνει την ανάπτυξη δικτύου - βασιζόμενο στις χρήσεις της τηλεματικής - για τη συλλογή και διάδοση πληροφοριών καθώς και την ανάπτυξη των δυνατότητων ανάλυσης στοιχείων και παραγωγής εκθέσεων, δελτίων και άλλου ενημερωτικού υλικού που αφορά την υγεία.

2.3. Στόχος του προγράμματος είναι η υλοποίηση των ακόλουθων στόχων:

α) δημιουργία κοινοτικών δεικτών υγείας,

β) ανάπτυξη διευρωπαϊκών δικτύων συλλογής και διάδοσης πληροφοριών που αφορούν την υγεία και

γ) σύνταξη εκθέσεων και αναλύσεων.

2.4. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής η επιλογή των κοινοτικών δεικτών υγείας παρέχει τα απαραίτητα μέσα για την παρακολούθηση της κατάστασης της υγείας του πληθυσμού και των παραγόντων που την προσδιορίζουν σε κοινοτική κλίμακα, για το σχεδιασμό, τον έλεγχο και την αξιολόγηση των κοινοτικών προγραμμάτων και δράσεων, καθώς και για την παροχή στα κράτη μέλη πληροφοριών που αφορούν την υγεία προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη της πολιτικής για την υγεία.

3. Γενικές παρατηρήσεις

3.1. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η πρόταση απόφασης της Επιτροπής καθώς και η ανακοίνωση που την στηρίζει έχουν ρεαλιστικές και υγιείς βάσεις. Οι προτεινόμενοι στόχοι και αρχές πρέπει να τύχουν υποστήριξης.

3.2. Το θέμα είναι σημαντικό. Το προτεινόμενο πρόγραμμα για την παρακολούθηση της κατάστασης της υγείας είναι απαραίτητο προκειμένου να μπορέσει η ΕΕ να επιληφθεί των καθηκόντων της όσον αφορά τη δημόσια υγεία. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες εκτελέστηκαν επιμελώς και από ειδικούς. Οι προτεινόμενες δράσεις είναι σωστά θεμελιωμένες.

3.3. Μείζον πρόβλημα, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, αποτελεί η έλλειψη και η δυσχέρεια σύγκρισης των δεικτών υγείας όσον αφορά τις επιπτώσεις των μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της πολιτικής για την υγεία καθώς και την αποτελεσματικότητά τους.

3.4. Η ανάπτυξη και η χρήση νέων δεικτών ενδέχεται να είναι το πλέον σημαντικό αποτέλεσμα του προγράμματος. Η ΟΚΕ κρίνει ότι θα πρέπει να τονιστεί περισσότερο στο πρόγραμμα η προαναφερθείσα διαδικασία ανάπτυξης.

3.5. Η ΟΚΕ θεωρεί ορθές τις ερμηνείες της Επιτροπής που αφορούν τις αρχές για το σύστημα παρακολούθησης της κατάστασης της υγείας βάσει των οποίων:

- τα υπάρχοντα συστήματα καθώς και οι διαθέσιμες πληροφορίες πρέπει να αξιοποιηθούν,

- πρέπει να αποφευχθεί κάθε συμπληρωματικό έργο και επικάλυψη,

- πρέπει να ζητείται από τα κράτη μέλη να επιτελούν άσκοπο και ανώφελο έργο,

- πρέπει να εκτιμηθεί η σχέση κόστους και οφέλους,

- το σύστημα πρέπει να είναι όσο το δυνατό περισσότερο ευέλικτο.

3.5.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ιδιαίτερα τη συνεργασία της Επιτροπής με την ΠΟΥ (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας), τον ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) και την EMCDDA (Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας). Η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να εκμεταλλευτεί τη δυνατότητα συνεργασίας και με άλλους ευρωπαϊκούς φορείς και αρχές όπως είναι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υγείας και Ασφάλειας και το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης. Η σύγκριση των στοιχείων δεν πρέπει να γίνεται μόνο μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ αλλά και μεταξύ άλλων χωρών.

3.5.2. Η ΟΚΕ ελπίζει ότι, όσον αφορά τη συμμετοχή των τρίτων χωρών και των συνδεδεμένων χωρών, στην πρόταση πρέπει να γίνεται μνεία και της συνεργασίας, βάσει συμφωνιών, με όλες τις χώρες της Μεσογείου.

3.6. Επίσης σημαντική είναι η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, προκειμένου να αποκτήσει προστιθέμενη αξία το έργο. Η ανάλυση και ερμηνεία των στοιχείων που έχουν συλλεχθεί είναι αναγκαία και προϋποθέτει έρευνα και αρμοδιότητα. Απαιτείται η συμμετοχή ειδικευμένων οργανισμών και εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών, και ένα μέρος των πενιχρών πόρων του προϋπολογισμού θα μπορούσε, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί για να καταστεί δυνατή η συμμετοχή τους και αποτελεσματική η συμβολή τους.

3.7. Η ΟΚΕ σημειώνει, με ικανοποίηση, ότι οι εκθέσεις, σύμφωνα με το άρθρο 7 της πρότασης της Επιτροπής, θα αποσταλούν και στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή. Τούτο ενισχύει την καθιερωμένη πρακτική που αφορά όλα τα προγράμματα δημόσιας υγείας.

4. Κοινοτικοί δείκτες υγείας

4.1. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, η κατάρτιση δεικτών υγείας συμπεριλαμβάνει, αφενός, τον προσδιορισμό και την ανάλυση των υφιστάμενων δεικτών και, αφετέρου, την επιλογή ή/και τη δημιουργία κοινοτικών δεικτών καθώς και τον ορισμό τους. Στη διαδικασία ανάπτυξης θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη τόσο οι δράσεις - παρελθούσες και σύγχρονες - που έχουν αναληφθεί από τα κράτη μέλη με δικά τους έξοδα, όσο και οι δράσεις - παρελθούσες και σύγχρονες - που έχουν αναληφθεί στις διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με χρηματοδότηση της ΕΕ.

4.2. Σύμφωνα με την πρόταση, η Επιτροπή θα επικουρείται από επιτροπή απαρτιζόμενη από δύο εκπροσώπους κάθε κράτους μέλους. Η ΟΚΕ θεωρεί μείζονος σημασίας να γίνει επωφελής χρήση της αρμοδιότητας των κρατών μελών και των κοινοτικών επιτροπών που διαχειρίζονται τις στατιστικές υγείας και ασφάλειας, στις προπαρασκευαστικές εργασίες για την επιλογή των τομέων και του περιεχομένου των δεικτών υγείας. Η ΟΚΕ τονίζει ιδιαιτέρως τη σημασία διαβούλευσης της συμβουλευτικής επιτροπής για την ασφάλεια, την υγιεινή και την υγεία στο χώρο εργασίας.

4.3. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι σημαντικό τμήμα του προγράμματος, το τμήμα που απαριθμεί τους τομείς και το περιεχόμενο των δεικτών, αποτελεί παράρτημα της ανακοίνωσης (Παράρτημα Α). Παρόλο που ο εν λόγω κατάλογος είναι γενικός και ελλιπής η ΟΚΕ προτείνει να θεωρηθεί ως παράρτημα της ίδιας της πρότασης, ώστε η πρόταση να περιλαμβάνει στοιχεία για τους τομείς στους οποίους αναφέρονται οι δείκτες.

4.4. Όσον αφορά τον κατάλογο (Παράρτημα Α) που πρέπει να συμπεριληφθεί στην πρόταση, χρειάζεται να διατυπωθούν προκαταρκτικές και επί της ουσίας παρατηρήσεις. Στην κατάρτιση αυτού του καταλόγου πρέπει να ληφθούν υπόψη τα εξής:

- Η υγεία και οι παράγοντες που την καθορίζουν πρέπει να αναλύονται επαρκώς ώστε τα δεδομένα να αντανακλούν τόσο τις επαγγελματικές αξίες όσο και τις ατομικές απόψεις.

- Η έννοια της υγείας θα πρέπει να καλύπτει τόσο το κοινωνικό όσο και το ατομικό επίπεδο υγείας, καθώς και κάθε είδους ασθένεια και αναπηρία. Η συμπερίληψη των στοιχείων αυτών θα συμβάλει στην προώθηση της υγείας. Εξάλλου οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες καθώς και οι παράγοντες που αφορούν το περιβάλλον και την εργασία πρέπει να θεωρηθούν ότι επηρεάζουν την υγεία και κατά συνέπεια θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συνθήκες υγιεινής καθώς και οι συνήθειες διατροφής.

- Πρώτιστη προτεραιότητα της Κοινότητας είναι η προστασία του καταναλωτή. Σε ό,τι αφορά τον καταναλωτή, οι σπουδαιότεροι τομείς είναι, μεταξύ άλλων, η ποιότητα, η προσφορά και η χρηματοδότηση των υγεινομικών υπηρεσιών καθώς και η ισότιμη παροχή υπηρεσιών. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής αναφέρονται έμμεσα αυτοί οι τομείς όταν γίνεται λόγος για το εφικτό και την αποδοτικότητα της κατάρτισης στατιστικών που αφορούν την προστασία των πληροφοριών στον τομέα της δημόσιας υγείας. Τα δικαιώματα των ασθενών καθώς και η διασφάλισή τους πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη.

5. Συλλογή στοιχείων και διάδοση των πληροφοριών

5.1. Η ΟΚΕ επισημαίνει ότι η προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να διασφαλιστεί τόσο κατά την κατάρτιση των δεικτών όσο και κατά τη συλλογή στοιχείων.

5.2. Πέρα από τις υφιστάμενες πηγές πληροφοριών, απαιτούνται επιμέρους έρευνες ορισμένες εκ των οποίων θα πρέπει να διεξάγονται σε ετήσια βάση - ανάλογα με τη φύση των αναζητούμενων στοιχείων - και άλλες λιγότερο συχνά. Οι έρευνες αυτές θα πρέπει να πραγματοποιούνται σε διάφορα κράτη μέλη ώστε να αποτελέσουν τμήμα του συστήματος πληροφοριών και για το λόγο αυτό απαιτείται συνεργασία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι βασικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται σε αυτές τις μελέτες είναι όσο το δυνατό περισσότερο αξιόπιστες και συγκρίσιμες.

6. Ανάλυση και διάδοση πληροφοριών

6.1. Η διάδοση των πληροφοριών πρέπει να πραγματοποιείται τόσο μέσω ηλεκτρονικών δικτύων όσο και μέσω άλλων μεθόδων. Θα πρέπει επίσης να τεθούν σε εφαρμογή και άλλα παρόμοια σχέδια.

6.2. Η ανάπτυξη, η συλλογή, η ανάλυση και η ερμηνεία των δεικτών υγείας προϋποθέτει τη σύνδεση μέσω δικτύων των κρατών μελών και των ειδικευμένων οργανισμών.

7. Σχέσεις με άλλες πολιτικές και τομείς δράσης της Κοινότητας

7.1. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής περιλαμβάνεται κατάλογος τομέων που αναφέρονται στην παρούσα πρόταση.

7.1.1. Η ΟΚΕ προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, προκειμένου να υπάρξει σαφέστερη εικόνα για το εύρος των επαγγελματικών ασθενειών και των ατυχημάτων στο χώρο εργασίας.

7.1.2. Κατά τη διάρκεια του στατιστικού προγράμματος πλαισίου 1993-1997, η Eurostat παρέχει στατιστικά στοιχεία σχετικά με τομείς όπως η υγεία και η ασφάλεια, η απασχόληση, οι συνθήκες διαβίωσης και η κοινωνική προστασία, οι οποίοι θεωρούνται τομείς προτεραιότητας για δράση στο πλαίσιο των κλαδικών προγραμμάτων για την κοινωνική πολιτική, για την οικονομική και κοινωνική συνοχή και την προστασία των καταναλωτών. Το 1994 ξεκίνησε μια κοινοτική έρευνα νοικοκυριών η οποία, μεταξύ άλλων, καλύπτει τα δημογραφικά στοιχεία, το εισόδημα, τη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού, την εκπαίδευση, τη στέγαση και ορισμένες πτυχές της υγείας.

7.1.3. Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την υποστήριξη της τηλεματικής ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ των δημοσίων διοικήσεων στην Κοινότητα προβλέπει τρία έργα στον τομέα της υγείας.

7.1.4. Η ΟΚΕ επισημαίνει επίσης τις δράσεις, όσον αφορά τον τομέα της δημόσιας υγείας, του 3ου και 4ου προγράμματος πλαισίου οι οποίες αφορούν την ανάπτυξη της έρευνας και της τεχνολογίας. Θα πρέπει επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο σύστασης ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τη συγκέντρωση και διανομή στοιχείων για τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας.

8. Συμπεράσματα και εκτιμήσεις

8.1. Η ΟΚΕ θεωρεί σημαντική την πρόταση της Επιτροπής και την υποστηρίζει.

8.2. Η ΟΚΕ επισημαίνει τη σημασία κατάρτισης και διατήρησης δεικτών υγείας και κρίνει απαραίτητη τη συμμετοχή των χρηστών των στοιχείων στη διαδικασία ανάπτυξης.

8.3. Ενδεχομένως να είναι δυσχερής η προσαρμογή στο ίδιο πλαίσιο όλων των δεικτών που απαιτούνται για τη γενική παρακολούθηση της δημόσιας υγείας και της πολιτικής για την υγεία, καθώς και των δεικτών που απαιτούνται σήμερα από ορισμένα προγράμματα δράσης της ΕΕ όσον αφορά την περίθαλψη στον τομέα της δημόσιας υγείας. Είναι σκοπιμότερο στο μέλλον να αναπτυχθούν παράλληλα και αν κριθεί απαραίτητο ξεχωριστά.

8.4. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στο ύψος των πιστώσεων που προβλέπονται για το πρόγραμμα. Το ποσό που προορίζεται για τη συλλογή και τη διάδοση των πληροφοριών είναι εντούτοις χαμηλό αν ληφθεί υπόψη η σημασία και η σπουδαιότητα του θέματος για την πολιτική υγείας της ΕΕ και των κρατών μελών. Δεδομένης της θεμελιώδους σημασίας του προγράμματος αυτού, οι εν λόγω πιστώσεις πρέπει να αυξηθούν.

Βρυξέλλες, 27 Μαρτίου 1996.

Ο Πρόεδρος της

Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 338 της 16. 12. 1995, σ. 4.

() ΕΕ αριθ. C 388 της 31. 12. 1994.

() Γνωμοδότηση για την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα προαγωγής, ενημέρωσης και κατάρτισης σε θέματα υγείας εντός του πλαισίου δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας (έγγρ. CES 50/95 - ΕΕ αριθ. C 102 της 24. 4. 1995).