[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 7.10.2008

COM(2008) 621 τελικό

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΟΡΘΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ (2008)

(υποβληθείσα από την Επιτροπή)

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΟΡΘΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ (2008)

1. Εισαγωγή

Στην ανακοίνωσή της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο σχετικά με την ανεξαρτησία, την ακεραιότητα και την υπευθυνότητα των εθνικών και κοινοτικών στατιστικών αρχών, της 25ης Μαΐου 2005, η Επιτροπή γνωστοποιούσε την πρόθεσή της να υποβάλει, τρία χρόνια μετά την έγκριση του κώδικα, έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές στο ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα (ΕΣΣ).

Στηριζόμενο στη δυναμική που δημιούργησε η έγκριση του κώδικα, την οποία χαιρέτισε το Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2005, το ΕΣΣ ξεκίνησε συνολική αυτοαξιολόγηση με βάση τις αρχές και τους δείκτες του κώδικα. Τα αποτελέσματα συνοψίστηκαν σε έκθεση της Eurostat που υποβλήθηκε στην Οικονομική και Δημοσιονομική Επιτροπή τον Μάιο του 2006. Για τη συμπλήρωση και την ενίσχυση των αυτοαξιολογήσεων, πραγματοποιήθηκαν αξιολογήσεις από ομοτίμους στις 31 εθνικές στατιστικές υπηρεσίες (ΕΣΥ) των κρατών μελών της ΕΕ και των χωρών της ΕΖΕΣ και στη Eurostat κατά την περίοδο 2006-2008. Οι αξιολογήσεις αυτές αφορούσαν το θεσμικό περιβάλλον και τις πρακτικές δημοσίευσης που καλύπτονται από τις αρχές 1 έως 6 και 15 του κώδικα και τη συντονιστική λειτουργία κάθε στατιστικής αρχής στο πλαίσιο του στατιστικού της συστήματος. Οργανώθηκαν σε κεντρικό επίπεδο από τη Eurostat και ελήφθησαν μέτρα για να εξασφαλιστεί όσο το δυνατόν πιο εναρμονισμένη προσέγγιση, μεταξύ άλλων με τη χρήση προτύπων αξιολόγησης. Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους συνέβαλαν στην εφαρμογή του κώδικα, διότι περιλάμβαναν έρευνα ικανοποίησης των χρηστών και συμμετείχαν σε αυτές τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο αντίστοιχα.

Η παρούσα έκθεση βασίζεται κυρίως στα αποτελέσματα των αξιολογήσεων από ομοτίμους και στην πρόοδο κατά την εφαρμογή βελτιώσεων που προσδιορίζονται στις αυτοαξιολογήσεις και στις αξιολογήσεις από ομοτίμους. Άλλες πτυχές που εξετάστηκαν περιλαμβάνουν τη διασφάλιση της στατιστικής ποιότητας και δραστηριότητες ελέγχου της ποιότητας και συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις στατιστικές.

Παρόλο που ο κώδικας πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους τους παρόχους ευρωπαϊκών στατιστικών, η παρούσα έκθεση επικεντρώνεται κυρίως στη συμμόρφωση των ΕΣΥ και της Eurostat[1]. Οι ενέργειες που προβλέπονται από κάθε στατιστική αρχή με σκοπό την πλήρη συμμόρφωση με τον κώδικα αναφέρονται στο συνημμένο έγγραφο της Επιτροπής.

Τον Μάρτιο του 2008 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν απόφαση για τη σύσταση του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής (ΕΣΦΔ). Το κύριο καθήκον του φορέα αυτού – ο οποίος δεν έχει ακόμη ιδρυθεί επίσημα – θα είναι η υποβολή ετήσιας έκθεσης σχετικά με την εφαρμογή του κώδικα από τη Eurostat και το ΕΣΣ συνολικά.

2. Συμμορφωση του ΕΣΣ με τον κωδικα: Βασικά συμπεράσματα

Περίληψη

Πίνακας 1: Αξιολογήσεις από ομοτίμους για όλες τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τη Eurostat

Αρχές και δείκτες του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές | Αποτελέσματα της αξιολόγησης |

Τηρήθηκε πλήρως | Τηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό | Τηρήθηκε εν μέρει | Δεν τηρήθηκε |

1: Επαγγελματική ανεξαρτησία | 1 | 15 | 13 | 3 | 1 |

2 | 25 | 6 | 1 | 0 |

3 | 27 | 4 | 1 | 0 |

4 | 22 | 8 | 2 | 0 |

5 | 22 | 5 | 3 | 2 |

6 | 28 | 4 | 0 | 0 |

7 | 31 | 1 | 0 | 0 |

2 | 28 | 3 | 1 | 0 |

3 | 32 | 0 | 0 | 0 |

4 | 21 | 8 | 3 | 0 |

5 | 25 | 7 | 0 | 0 |

6 | 30 | 1 | 0 | 1 |

2 | 23 | 8 | 1 | 0 |

3 | 16 | 14 | 2 | 0 |

4 | 29 | 1 | 2 | 0 |

5 | 3 | 20 | 8 | 1 |

6 | 2 | 19 | 11 | 0 |

Ποσοστό επί % | 62% | 25% | 12% | 1% |

Τα ισχυρότερα σημεία του ΕΣΣ βρίσκονται στους τομείς που καλύπτουν οι αρχές 2 (εντολή συλλογής δεδομένων), 5 (στατιστικό απόρρητο) και 1 (επαγγελματική ανεξαρτησία), που αφορούν κυρίως το νομικό πλαίσιο και τις πολιτικές και πρακτικές εφαρμογής. Οι τομείς που χρειάζονται βελτιώσεις ως προς τις αρχές αυτές αφορούν περισσότερο ειδικές πολιτικές ή διατάξεις της στατιστικής νομοθεσίας των στατιστικών αρχών μιας χώρας παρά θέματα για τα οποία θα ήταν αναγκαίες βελτιώσεις σε επίπεδο ΕΣΣ. Παρόλο που στον τομέα που καλύπτει η αρχή 6 (αμεροληψία και αντικειμενικότητα) αναφέρθηκαν γενικά υψηλά πρότυπα, πολλές στατιστικές αρχές, προκειμένου να συμμορφωθούν πλήρως με την αρχή αυτή, θα πρέπει να βελτιώσουν τον τρόπο δημοσίευσης των πληροφοριών σχετικά με τις μεθόδους και διαδικασίες και τον τρόπο ενημέρωσης του κοινού σχετικά με την πρόσβαση σε προδημοσιεύσεις, έστω και αν παρέχεται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις.

Παρά την επιβεβαιωμένη πρόοδο όσον αφορά τη διαχείριση της ποιότητας και τη βελτίωση της ποιότητας σε βασικούς τομείς, τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων από ομοτίμους απαιτούν πρόσθετες προσπάθειες για την αρχή 4 (διασφάλιση της ποιότητας) όσον αφορά τις κατευθυντήριες γραμμές για την ποιότητα και τον έλεγχο της ποιότητας των διαδικασιών και των προϊόντων. Η διασφάλιση της ποιότητας σχετίζεται στενά με την αρχή 3 (επάρκεια πόρων), πράγμα που σημαίνει ότι τα μέτρα για την κάλυψη αυτών των ελλείψεων θα πρέπει πιθανώς να συνοδεύονται από βελτιώσεις στους πόρους των στατιστικών αρχών. Για το σκοπό αυτό, στο πλαίσιο των βελτιώσεων που προγραμμάτισαν πολλές στατιστικές αρχές περιλαμβάνονται παρόμοια μέτρα που βασίζονται σε υφιστάμενα πρότυπα και εργαλεία του ΕΣΣ.

Μετά τις αξιολογήσεις από ομοτίμους παρατηρείται ήδη εντυπωσιακή πρόοδος σε τομείς στους οποίους οι εκθέσεις αξιολόγησης από ομοτίμους είχαν προτείνει βελτιώσεις. Αυτό έχει ληφθεί υπόψη στα παρακάτω συμπεράσματα.

Τα κύρια ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του κώδικα ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές στο ΕΣΣ και τις ορθές πρακτικές που εντοπίζονται στις στατιστικές αρχές, συνοψίστηκαν παρακάτω στα αντίστοιχα τμήματα[2].

Επαγγελματική ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα

Η ανεξαρτησία από πολιτικές ή άλλες εξωτερικές επιρροές κατά την παραγωγή και τη δημοσίευση ευρωπαϊκών στατιστικών και η αντικειμενική επιλογή μεθόδων, πηγών και τεχνικών φαίνεται ότι εξασφαλίζονται στην πράξη στο σύνολο του ΕΣΣ.

Ωστόσο, η ενίσχυση της νομικής κατοχύρωσης της επαγγελματικής ανεξαρτησίας σε 13 περιπτώσεις (δείκτης 1.1) και η θέσπιση σαφέστερων διασφαλίσεων της αντικειμενικότητας της στατιστικής αρχής σε τέσσερις χώρες (δείκτες 6.1 και 6.2) θα μπορούσαν να αυξήσουν την αξιοπιστία του ΕΣΣ. Αυτό ισχύει ιδίως, αλλά όχι μόνο, στις περιπτώσεις που η στατιστική αρχή υπάγεται διοικητικά σε μια πολιτική υπηρεσία. Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους προσδιόρισαν ως ορθές πρακτικές ορισμένες διατάξεις της στατιστικής νομοθεσίας τεσσάρων χωρών. Η σύσταση μιας επιστημονικής ή μεθοδολογικής επιτροπής υψηλού επιπέδου και η έκδοση λεπτομερών μεθοδολογικών κατευθυντήριων γραμμών στηριζόμενων σε σαφώς προσδιορισμένη διαδικασία ή κατευθυντήριων γραμμών για την επαγγελματική δεοντολογία ή ενός εθνικού κώδικα θεωρήθηκαν πρόσθετες διασφαλίσεις της αντικειμενικότητας και της αμεροληψίας της στατιστικής αρχής.

Σε έξι χώρες προτάθηκαν πρόσθετες διατάξεις (δείκτες 1.2 έως 1.4) για να δοθεί η δυνατότητα στον προϊστάμενο της στατιστικής αρχής να εκπληρώσει πιο αποτελεσματικά τα σημαντικά καθήκοντα που έχει βάσει του κώδικα ως θεματοφύλακας της επαγγελματικής ανεξαρτησίας και της αντικειμενικότητας. Ο καθορισμός σαφών κριτηρίων και όρων στη στατιστική νομοθεσία για την επιλογή και, ακόμη σημαντικότερο, την απόλυση του προϊσταμένου της στατιστικής αρχής αποτελεί μια άλλη ορθή πρακτική. Στις περισσότερες χώρες η στατιστική αρχή έχει αναπτύξει πολιτική αντίκρουσης σύμφωνα με τον κώδικα (δείκτης 1.7). Η ορθή πρακτική περιλαμβάνει τη τη ρητή επιβολή, από τη στατιστική νομοθεσία, της υποχρέωσης της στατιστικής αρχής να δίνει απαντήσεις σε αμφισβητήσεις επίσημων στατιστικών ή σε κακή χρήση τους, όταν κρίνεται σκόπιμο.

Προγραμματισμός

Σε όλο το ΕΣΣ εφαρμόζονται διαφανείς διαδικασίες στατιστικού προγραμματισμού σύμφωνα με τον κώδικα (δείκτες 1.5 και 11.2). Δέκα ΕΣΥ ενθαρρύνθηκαν να ακολουθήσουν πλήρως την τρέχουσα πρακτική του ΕΣΣ στον τομέα αυτό, δηλαδή τη δημοσίευση στατιστικών προγραμμάτων και περιοδικών εκθέσεων προόδου βάσει των ετήσιων και πολυετών κύκλων προγραμματισμού ύστερα από διαβούλευση με σημαντικά ενδιαφερόμενα μέρη.

Μείωση του φόρτου απάντησης και χρήση διοικητικών πηγών για στατιστικούς σκοπούς

Παρόλο που όλες οι στατιστικές αρχές έχουν τη σαφή νομική εντολή να συλλέγουν πληροφορίες για την παραγωγή και τη διάθεση επίσημων στατιστικών (δείκτης 2.1), ορισμένες αντιμετωπίζουν νομικά ή/και πρακτικά εμπόδια στη χρήση διοικητικών μητρώων για στατιστικούς σκοπούς (δείκτες 2.2 και 9.5). Δεδομένου του αντικτύπου τους στην επιβάρυνση όσων παρέχουν στοιχεία, η συνεργασία σε εθνικό επίπεδο, μεταξύ άλλων με τους φορείς διακυβέρνησης, για την άρση αυτών των εμποδίων, πρέπει να είναι προτεραιότητα. Η διαπραγμάτευση συμφωνιών σε επίπεδο υπηρεσιών με αρχές και διοικητικές υπηρεσίες αρμόδιες για τα μητρώα και ο καθορισμός στόχων για μεγαλύτερη αξιοποίηση των διοικητικών δεδομένων μπορούν να ενταχθούν σε μια δυναμική στρατηγική των ΕΣΥ σύμφωνα με ορισμένες ορθές πρακτικές του ΕΣΣ.

Υποδειγματικές πρακτικές για την αποφυγή της διπλής συλλογής δεδομένων παρατηρήθηκαν σε πολλές χώρες στις οποίες η στατιστική νομοθεσία υποχρεώνει ρητά τους παραγωγούς στατιστικών να χρησιμοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερα διοικητικά δεδομένα. Εάν γίνει ένα περαιτέρω βήμα και οι ΕΣΥ συμμετέχουν με συγκεκριμένο τρόπο στην κατάρτιση των διοικητικών μητρώων και στην ανάπτυξη του δυναμικού τους για στατιστικούς σκοπούς, αυτό θα συμβάλει περαιτέρω όχι μόνο στην αύξηση της χρήσης (δείκτης 10.4) αλλά και στην ενίσχυση της ποιότητας των στατιστικών με βάση διοικητικές πηγές (δείκτης 8.1), ένα θέμα αυξανόμενης σημασίας για τις ευρωπαϊκές στατιστικές.

Με παρόμοιο τρόπο, η εισαγωγή και η μεγαλύτερη χρήση ηλεκτρονικών συστημάτων και του διαδικτύου για τη διαβίβαση στοιχείων στις περιπτώσεις που αυτό δεν είναι ακόμη (πλήρως) δυνατό (περίπου στο ήμισυ των ΕΣΥ) μπορεί να μειώσει περαιτέρω το φόρτο απάντησης (δείκτης 9.1) και να σταματήσει τη μείωση του ποσοστού απαντήσεων από τις επιχειρήσεις (δείκτης 9.3). Πολλές στατιστικές αρχές λαμβάνουν μέτρα για τη μέτρηση και την ενεργό διαχείριση του φόρτου απάντησης (αρχή 9). Στο πλαίσιο της αξιολόγησης από ομοτίμους εντοπίστηκαν σε οκτώ ΕΣΥ ορθές πρακτικές για την αύξηση των απαντήσεων στις στατιστικές έρευνες.

Στατιστικό απόρρητο

Οι αξιολογήσεις από ομοτίμους επιβεβαίωσαν ότι σε όλο το ΕΣΣ εφαρμόζονται τα υψηλότερα πρότυπα για την προστασία του στατιστικού απορρήτου, τα οποία έχουν ενσωματωθεί στη στατιστική νομοθεσία και εφαρμόζονται μέσω εσωτερικών διαδικασιών, τεχνικών και υλικών διασφαλίσεων, μερικές από τις οποίες χρειάζονται ωστόσο περαιτέρω ενίσχυση σε 13 ΕΣΥ, ούτως ώστε να ικανοποιούνται πλήρως όλοι οι δείκτες 5.1 έως 5.5 του κώδικα. Ωστόσο, στις λίγες χώρες στις οποίες η ίδια η στατιστική νομοθεσία επιτρέπει εξαιρέσεις από την αρχή του απόλυτου στατιστικού απορρήτου, μπορεί αυτό να πρέπει να επανεξεταστεί.

Διαχείριση ποιότητας

Η διαχείριση της ποιότητας πρέπει να νοείται ως συνολική, μακροπρόθεσμη και συστηματική προσέγγιση στην οποία οι εισροές, οι διαδικασίες και τα αποτελέσματα βελτιώνονται συνεχώς. Σύμφωνα με τις εκθέσεις αξιολόγησης από ομοτίμους, το ΕΣΣ θα πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην ενίσχυση της συμμόρφωσης με τον κώδικα όσον αφορά τη δέσμευσή του σχετικά με τις αρχές που αναφέρονται στη δήλωση για την ποιότητα του ΕΣΣ και την εφαρμογή των αρχών αυτών. Πολλές στατιστικές αρχές ανακοίνωσαν ότι θα λάβουν μέτρα για τη διαχείριση της ποιότητας σε όλες τις υπηρεσίες τους (ορισμένες έχουν ήδη εισαγάγει προσεγγίσεις συνολικής διαχείρισης της ποιότητας) και δώδεκα από αυτές θα επεξεργαστούν περαιτέρω τις κατευθυντήριες γραμμές τους για την ποιότητα. Για να υποστηρίξει τις προσεγγίσεις αυτές, η Eurostat διατηρεί μια δημόσια βάση δεδομένων για ορθές πρακτικές ως κεντρική πηγή αναφοράς για τη διαχείριση της ποιότητας στο ΕΣΣ, και προωθεί τις πρωτοβουλίες που έχουν σκοπό την ενίσχυση της ποιότητας σε επίπεδο ΕΕ.

Από την ανάλυση των εκθέσεων προέκυψε ότι οι βάσεις στις οποίες στηρίχτηκε η ομάδα αξιολόγησης από ομοτίμους για την αξιολόγηση της αρχής 4 του κώδικα (διασφάλιση ποιότητας) ήταν μάλλον ανομοιόμορφες και ότι η ερμηνεία της αρχής αυτής δεν ήταν πάντα απλή και σαφής. Επομένως, παρακάτω λαμβάνονται υπόψη συμπληρωματικές πληροφορίες που έδωσαν οι στατιστικές αρχές σχετικά με τις δραστηριότητες για τη διασφάλιση της ποιότητας. Σε εννέα στατιστικές αρχές οι αξιολογήσεις από ομοτίμους ανέφεραν ορθές πρακτικές όσον αφορά τη διασφάλιση της ποιότητας, μεταξύ των οποίων συστηματική πολιτική διαχείρισης της ποιότητας, ένα ολοκληρωμένο σύνολο εργαλείων για την εφαρμογή της και ελέγχους ποιότητας με τη συμμετοχή των κύριων χρηστών. Δύο ΕΣΥ αναμόρφωσαν τα στατιστικά τους συστήματα, κυρίως για τη βελτίωση της ποιότητας των στατιστικών.

Ποιότητα προϊόντων

Η ακρίβεια, η επικαιρότητα και η συγκρισιμότητα αποτελούν προτεραιότητες για το ΕΣΣ. Τα προβλήματα ποιότητας αφορούν κυρίως στατιστικά στοιχεία που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο συμφωνιών κυρίων «gentlemen's agreements». Όλες οι στατιστικές αρχές υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με την ποιότητα των ευρωπαϊκών στατιστικών, εφόσον η νομοθεσία της ΕΕ το απαιτεί, και κατά την επόμενη τριετία ορισμένες από αυτές σκοπεύουν να επεκτείνουν τις εκθέσεις τους για την ποιότητα σε όλη τη στατιστική παραγωγή. Η αύξηση των προσπαθειών στον τομέα αυτό θα πρέπει να συνοδευτεί από κατάλληλη κατάρτιση του προσωπικού, την οποία παρέχουν έως σήμερα μόνο οι μισές στατιστικές αρχές. Επιπλέον, ορισμένες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία της ΕΕ για τις στατιστικές θα πρέπει να παρακολουθούνται ενεργά (δείκτες 4.1 και 15.6 και αρχές 12, 13 και 14).

Η μεγάλη πλειοψηφία των ευρωπαϊκών στατιστικών βασίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ και η συχνότητά τους έχει καθοριστεί από τους νομοθέτες. Οι απαιτήσεις των χρηστών λαμβάνονται επίσης υπόψη στις τακτικές ακροάσεις της Eurostat με τις υπηρεσίες της Επιτροπής και στις έρευνες, με τη συμμετοχή της CEIES και της νέας ευρωπαϊκής στατιστικής συμβουλευτικής επιτροπής (δείκτης 13.3).

Ποιότητα διαδικασιών

Οι δραστηριότητες για τη διασφάλιση της ποιότητας που είναι προσανατολισμένες στις διαδικασίες και περιλαμβάνουν παρακολούθηση των δεικτών ποιότητας, ελέγχους ποιότητας ή αυτοαξιολόγηση δεν χρησιμοποιούνται ακόμη συστηματικά σε όλο το ΕΣΣ, παρόλο που οι περισσότερες στατιστικές αρχές έχουν εισαγάγει σχετικά συστήματα. Οι στατιστικές αρχές ανέφεραν ότι εφαρμόζουν μία ή περισσότερες από αυτές τις δραστηριότητες στις περισσότερες ή όλες τις στατιστικές διαδικασίες, που καλύπτουν ουσιαστικά όλα τα στάδια της διαδικασίας παραγωγής (με εξαίρεση τον προγραμματισμό και το σχεδιασμό της έρευνας σε ορισμένες περιπτώσεις). Προτάθηκε ευρύτερη χρήση εξωτερικής εμπειρογνωμοσύνης στη διαδικασία αξιολόγησης. Σε πέντε ΕΣΥ οι αξιολογήσεις από ομοτίμους χαρακτήρισαν ως ορθή πρακτική τον εξορθολογισμό της διαδικασίας παραγωγής με τη δημιουργία κοινών εργαλείων και μεθόδων σε κεντρικό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου συστήματος κεντρικής εποχικής διόρθωσης. Επίσης, τονίστηκε η συνεργασία με άλλους δημόσιους φορείς και ερευνητές (δείκτες 4.2, 4.3 και 4.5 και αρχές 7 και 8).

Διάλογος ανάμεσα σε χρήστες και παραγωγούς

Ο δυναμικός διάλογος με τους χρήστες είναι ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους του κώδικα. Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της αξιολόγησης από ομοτίμους, οι ΕΣΥ και η Eurostat διεξήγαγαν έρευνα σχετικά με το βαθμό ικανοποίησης του χρήστη, ώστε να μπορούν να ληφθούν υπόψη οι γνώμες βασικών χρηστών σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές και την απόδοση των στατιστικών αρχών. Πολλές στατιστικές αρχές διεξάγουν τακτικά έρευνες σχετικά με το βαθμό ικανοποίησης του χρήστη και ορισμένες καταρτίζουν δείκτη ικανοποίησης του χρήστη. Οι περισσότερες στατιστικές αρχές αναφέρουν ότι συνεργάζονται με την επιστημονική κοινότητα με σκοπό τη βελτίωση της μεθοδολογίας. Επιπλέον, η επίσημη διαβούλευση με τους χρήστες αποτελεί μέρος των στρατηγικών προγραμματισμού και του καθορισμού προτεραιοτήτων από τις στατιστικές αρχές (δείκτες 4.3, 7.7, 11.1 και 11.3).

Αμεροληψία και πρακτικές διάθεσης

Προσβασιμότητα και πρόσβαση στα μικροδεδομένα

Σχεδόν όλη η στατιστική παραγωγή είναι διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου και σε όλο το ΕΣΣ εντοπίζονται πολλές ορθές πρακτικές στο θέμα αυτό (δείκτες 15.1 και 15.2). Οι πρακτικές αυτές τονίστηκαν σε 16 εκθέσεις αξιολόγησης από ομοτίμους και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μια καλή φιλοσοφία εξυπηρέτησης, δικτυακούς τόπους φιλικούς προς το χρήστη με πλήρη μεταδεδομένα και τα αποτελέσματα άλλων παραγωγών στοιχείων, καθώς και μέτρα για την προώθηση της ικανότητας κατανόησης της στατιστικής. Εντούτοις, πολλές στατιστικές αρχές καταβάλλουν προσπάθειες για περαιτέρω βελτίωση των διαύλων επικοινωνίας τους, π.χ. μέσω βασικών προσπαθειών εκσυγχρονισμού ή προηγμένων εφαρμογών.

Οι ερευνητές έχουν στη διάθεσή τους μεγάλο φάσμα επιλογών, σε όλο το ΕΣΣ, για την πρόσβαση σε μικροδεδομένα υπό μορφήν αρχείων δημόσιας χρήσης ή σε εκ των πραγμάτων ανώνυμα σύνολα δεδομένων καθώς και σε εξοπλισμό για επιτόπου ή από απόσταση πρόσβαση βάσει νομικών διατάξεων και πρωτοκόλλων (δείκτης 15.4). Σε οκτώ ΕΣΥ εντοπίστηκαν ορθές πρακτικές σε αυτό τον τομέα.

Αμεροληψία

Σχεδόν όλες οι στατιστικές αρχές διασφαλίζουν το επαγγελματικό τους κύρος με τη δημοσίευση ανακοινώσεων από τις οποίες διακρίνεται σαφώς ότι προέρχονται από στατιστική αρχή και ότι έχουν περιεχόμενο καθαρά στατιστικό, στο πλαίσιο πολιτικής δημόσιων δηλώσεων για στατιστικά θέματα (δείκτης 1.6) και περιορισμού σε αντικειμενικές, αμερόληπτες ανακοινώσεις κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων τύπου (δείκτης 6.7). Προτάθηκαν περαιτέρω μέτρα για σαφέστερο μεταξύ όλων των επίσημων στατιστικών, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας διακριτικού λογότυπου για όλες τις ανακοινώσεις των ΕΣΥ σύμφωνα με την κοινή πρακτική του ΕΣΣ.

Η εξασφάλιση της αμερόληπτης πρόσβασης των χρηστών στις ευρωπαϊκές στατιστικές βασίζεται στα ακόλουθα κύρια στοιχεία, που συμβάλλουν σημαντικά στην αξιοπιστία του ΕΣΣ:

- καμία πρόσβαση και σε μερικές περιπτώσεις ακόμη και απαγόρευση με νόμο ή αυστηρός περιορισμός της πρόσβασης των υπουργείων σε προδημοσιεύσεις στατιστικών στοιχείων, η οποία ελέγχεται και δημοσιοποιείται (δείκτης 6.6). Οι εξαιρέσεις που επιτρέπονται διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τη μια στατιστική αρχή στην άλλη όσον αφορά τους στατιστικούς τομείς, τις ομάδες-στόχους και το χρονοδιάγραμμα και αφήνουν συνεπώς περιθώριο για σύγκλιση προς εναρμονισμένη στρατηγική του ΕΣΣ. Στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους εντοπίστηκαν ορθές πρακτικές σε τρεις ΕΣΥ, μεταξύ άλλων, η μη χορήγηση πρόσβασης σε προδημοσιεύσεις και ο καθορισμός κανόνων για την απαγόρευση δημοσίευσης μετά τη δημοσίευση και για τον τρόπο αντιμετώπισης των διαρροών·

- χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης σε κάθε ΕΣΥ για την κύρια στατιστική παραγωγή (δείκτης 6.5), παρόλο που σε πολλές ΕΣΥ και στη Eurostat αυτό μπορεί να επεκταθεί σε περισσότερα προϊόντα. Η ημερομηνία δημοσίευσης θα μπορούσε να εναρμονιστεί περαιτέρω·

- παροχή από τη στατιστική αρχή διαφανούς και ισότιμης πρόσβασης σε ειδικές αναλύσεις, με εξαίρεση πολλές χώρες στις οποίες, μερικές φορές, σύμφωνα με τη νομοθεσία, ορισμένοι προνομιούχοι (θεσμικοί) χρήστες τις λαμβάνουν δωρεάν (δείκτης 15.3).

Μεταδεδομένα

Σε πολλές χώρες οι στατιστικές αρχές δημοσιεύουν σε ολόκληρο το ΕΣΣ ευρωπαϊκές στατιστικές με πλήρη μεταδεδομένα στην αγγλική γλώσσα καθώς και στην(ις) εθνική(ές) τους γλώσσα(ες). Παρόλο που θα είναι πάντα δυνατό και αναγκαίο να αναπτυχθούν και να βελτιωθούν τα μεταδεδομένα, με διάλογο με τους χρήστες, στις 13 εκθέσεις αξιολόγησης από ομοτίμους τονίστηκε ιδιαίτερα η τυποποίηση και/ή η επέκταση του πεδίου τους (δείκτες 6.4, 15.5 και 15.6).

Μια ειδική – και ασυνήθιστη – περίπτωση της πολιτικής των στατιστικών αρχών όσον αφορά την επανεξέταση των στοιχείων αποτελεί το γεγονός ότι σχεδόν όλες διορθώνουν και δημοσιεύουν τα σφάλματα, παρόλο που σε πολλές περιπτώσεις θα ήταν χρήσιμες πιο επίσημες προσεγγίσεις (δείκτης 6.3).

Πόροι και απόδοση

Μολονότι πολλές ΕΣΥ προέβησαν τα τελευταία χρόνια σε μεταρρυθμίσεις των συστημάτων παραγωγής τους για την αντιμετώπιση των περιορισμών στον προϋπολογισμό και στο προσωπικό, αναφέρθηκε ότι η συνεχής έλλειψη πόρων μπορεί να εμποδίσει τη συμμόρφωση με τις στατιστικές απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ σε πολλές χώρες (αρχή 3). Εννέα αξιολογήσεις από ομοτίμους διαπίστωσαν υποδειγματικές πολιτικές σχετικά με τους πόρους, οι οποίες αφορούν την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου, τη διαχείριση των σταδιοδρομιών του προσωπικού ή την παρακολούθηση και τον προγραμματισμό βάσει του κόστους.

Το ανθρώπινο δυναμικό είναι το βασικό ατού των στατιστικών υπηρεσιών. Οι σχετικά χαμηλές αμοιβές σε ορισμένες χώρες έχουν ως συνέπεια υψηλά ποσοστά εναλλαγής του προσωπικού και θέτουν τις ΕΣΥ σε μειονεκτική θέση στην εθνική αγορά εργασίας όταν ανταγωνίζονται για την εύρεση προσωπικού υψηλής κατάρτισης. Ορισμένες ΕΣΥ αναφέρουν μια γενική έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού ή ανελαστικές διαδικασίες πρόσληψης οι οποίες δυσχεραίνουν την πλήρωση των κενών θέσεων.

Σε μερικές χώρες θεωρούνται αναγκαίες οι βελτιώσεις στην υποδομή στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφορίας. Στις αυτοαξιολογήσεις τους το 2005 σχεδόν όλες οι ΕΣΥ επισήμαναν ότι η έλλειψη πόρων στην ΤΠ – σε συνδυασμό με την έλλειψη ειδικών στον τομέα των ΤΠ – αποτελούν τα κύρια εμπόδια στη μεγαλύτερη χρήση της τεχνολογίας για την αύξηση της αυτοματοποίησης των στατιστικών διαδικασιών. Εάν δεν αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις αυτές, οι ΕΣΥ ενδέχεται να αποκοπούν από την τεχνολογική πρόοδο και την επακόλουθη βελτίωση της απόδοσης, γεγονός που θα τις εμποδίσει να λύσουν τα προβλήματα και ενδεχομένως να συμβάλει μακροπρόθεσμα σε ψηφιακό χάσμα στο ΕΣΣ.

Σε ορισμένες χώρες η έλλειψη οικονομικών πόρων αναφέρθηκε ως κύριο πρόβλημα, ενώ το μεγάλο ποσοστό των αναθέσεων έργων σημειώθηκε ότι πιθανώς παρεμποδίζει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις.

Διάφορες πρωτοβουλίες στο πλαίσιο του ΕΣΣ είναι υπό εξέλιξη με σκοπό την επίτευξη καλύτερης ισορροπίας μεταξύ της ζήτησης και του κόστους των ευρωπαϊκών στατιστικών. Οι υφιστάμενες προσεγγίσεις για την ανάλυση των συνεπειών της νέας στατιστικής νομοθεσίας, οι προτάσεις απλοποίησης της νομοθεσίας και η επανεξέταση για τον προσδιορισμό των αρνητικών προτεραιοτήτων υποστηρίζονται από νέες δραστηριότητες. Αυτές περιλαμβάνουν κυρίως εκτίμηση του κόστους σε συνδυασμό με την εφαρμογή των περισσότερων διατάξεων της νομοθεσίας της ΕΕ για τις στατιστικές και την εκτίμηση των οφελών/πλεονεκτημάτων, την εφαρμογή καινοτόμων προτύπων εταιρικής σχέσης στο πλαίσιο του ΕΣΣ για τη βελτίωση της απόδοσής του και την ενίσχυση του διαλόγου με την κοινότητα των χρηστών, μεταξύ άλλων, σχετικά με τις μελλοντικές προτεραιότητες και τη συμμετοχή της ευρωπαϊκής στατιστικής συμβουλευτικής επιτροπής (δείκτες 3.2 έως 3.4).

Συντονισμός του στατιστικού συστήματος

Ο συντονισμός του εθνικού στατιστικού συστήματος είναι ένα πρόβλημα για όλες σχεδόν τις χώρες, έστω και αν η συμβολή άλλων εθνικών παραγωγών στοιχείων στις επίσημες εθνικές στατιστικές ή στις ευρωπαϊκές στατιστικές είναι πολύ μικρή.

Η επέκταση της εφαρμογής του κώδικα στους παραγωγούς ευρωπαϊκών στατιστικών εκτός των ΕΣΥ και η αξιολόγηση της εφαρμογής του δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ενιαίο πρότυπο στο ΕΣΣ. Όταν υπάρχουν εθνικές στρατηγικές, συνδέονται στενά με τη συντονιστική λειτουργία των ΕΣΥ στο σύστημα. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από την ικανότητα και τη νομική αρμοδιότητα των ΕΣΥ να επηρεάζουν τους εθνικούς παραγωγούς κοινοτικών στατιστικών, και μπορεί να είναι από εντυπωσιακή πρόοδος έως περιορισμένη δράση.

Από την ανάλυση από ομοτίμους του συντονιστικού ρόλου των ΕΣΥ και από τις εκθέσεις των ΕΣΥ σχετικά με την τήρηση του κώδικα από άλλους σημαντικούς παράγοντες, με εξαίρεση τις εθνικές κεντρικές τράπεζες, προέκυψε ότι υπάρχουν ορισμένα συστήματα τα οποία προωθούν την τήρηση του κώδικα σε όλο το εθνικό σύστημα:

- Στα πιο αποκεντρωμένα στατιστικά συστήματα στα οποία παράγονται άλλα εθνικά στοιχεία από υπουργεία/πολιτικές υπηρεσίες, για την τήρηση του κώδικα είναι πολύ σημαντικό το κατά πόσον οι υπηρεσίες αυτές καλύπτονται ρητά από τη στατιστική νομοθεσία και υπόκεινται στις ίδιες απαιτήσεις όσον αφορά την επαγγελματική ανεξαρτησία, την αντικειμενικότητα, την αμεροληψία κλπ.

- Πρέπει να εξασφαλιστεί σαφής διάκριση και διαχωρισμός της στατιστικής λειτουργίας από τα διοικητικά καθήκοντα ή τις ανάγκες της χάραξης πολιτικής. Το πεδίο των επίσημων εθνικών στατιστικών και τα εμπλεκόμενα μέρη θα πρέπει προηγουμένως να καθοριστούν σαφώς με νόμο και/ή με ολοκληρωμένο στατιστικό πρόγραμμα.

- Αυτό μπορεί στη συνέχεια να αποτελέσει τον πυρήνα ενός επίσημου δικτύου στατιστικολόγων στη χώρα, που θα συντονίζεται και θα συντηρείται από την ΕΣΥ. Στις περισσότερες χώρες τα καθήκοντα αυτά τα αναλαμβάνει ένα συμβούλιο ή μία ή περισσότερες επιτροπές στατιστικής και σε ορισμένες χώρες το καθήκον του συντονισμού ορίζεται στο νόμο για τις στατιστικές. Οι ορθές πρακτικές περιλαμβάνουν: α) εθνικό χάρτη ή κώδικα, β) κοινό πρόγραμμα κατάρτισης, γ) κοινό πρόγραμμα προσλήψεων, δ) κοινή χρήση πόρων για το μεθοδολογικό έργο, την ΤΠ κλπ., ε) κοινό λογότυπο και/ή κοινό χρονοδιάγραμμα δημοσίευσης για την ενθάρρυνση της συντονισμένης δημοσίευσης επίσημων στατιστικών και στ) κοινό πλαίσιο δημοσίευσης.

Στο πλαίσιο των αξιολογήσεων από ομοτίμους διαπιστώθηκαν ορθές πρακτικές για τη βελτίωση του συντονισμού στο εθνικό στατιστικό σύστημα σε πέντε χώρες.

Ο συντονιστικός ρόλος της Eurostat είναι πολύπλευρος και περιλαμβάνει το συντονισμό στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΕΣΣ και της διεθνούς κοινότητας καθώς και με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Στο νέο σχέδιο κανονισμού για τις ευρωπαϊκές στατιστικές προτείνεται η ενίσχυση του συντονιστικού ρόλου τόσο των ΕΣΥ όσο και της Eurostat.

3. Συμπεράσματα και επόμενα βήματα

Η πείρα από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή του κώδικα από το ΕΣΣ δείχνει ότι η αυτορρυθμιστική προσέγγιση λειτουργεί πολύ καλά: πολύ καλά γενικά επίπεδα συμμόρφωσης που συνοδεύονται από δυναμική πρόοδο όσον αφορά τις βελτιώσεις. Ωστόσο, η πλήρης συμμόρφωση με τον κώδικα εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση ουσιαστικά για όλες τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες και τη Eurostat. Δεδομένου ότι όλες οι χώρες έχουν πολύ ειδικά εθνικά στατιστικά συστήματα και όρους, οι εκτιμήσεις της συμμόρφωσης με τον κώδικα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την ταξινόμηση των χωρών αλλά για την περαιτέρω ανάπτυξη των στατιστικών συστημάτων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στα στατιστικά συστήματα στα οποία το θεσμικό πλαίσιο χρειάζεται ακόμη ευθυγράμμιση με τον κώδικα, π.χ. μέσω συμπληρωματικών διασφαλίσεων για επαγγελματική ανεξαρτησία, ή στα οποία διαπιστώθηκε ανεπάρκεια πόρων, οι αρχές διακυβέρνησης καλούνται να ευνοήσουν την επιδιωκόμενη εξέλιξη. Μπορούν να προβλεφθούν επιπλέον μέτρα και ο ΕΣΦΔ να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο.

Επίσης, οι αρχές διακυβέρνησης μπορούν να υποστηρίξουν τις ΕΣΥ μέσω δυναμικής συνεργασίας με ιδιοκτήτες διοικητικών δεδομένων τα οποία θεωρούνται απαραίτητα για τη βέλτιστοποίηση της χρήσης των διοικητικών πηγών για στατιστικούς σκοπούς.

Το ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα, που προσδιορίζεται ως τομέας στον οποίο απαιτούνται βελτιώσεις σε επίπεδο ΕΣΣ, θα ενώσει τις δυνάμεις του για να επενδύσει στην εφαρμογή εργαλείων και κατευθυντήριων γραμμών για τη διαχείριση της ποιότητας. Οι εργασίες για την περαιτέρω εναρμόνιση των πλαισίων ποιότητας σε ολόκληρο το ΕΣΣ θα περιλαμβάνουν επανεξέταση των συστάσεων για την εφαρμογή της δήλωσης για την ποιότητα του ΕΣΣ του 2001, που εγκρίθηκε από την επιτροπή στατιστικού προγράμματος, και επικαιροποίηση των κατευθυντήριων γραμμών του ΕΣΣ για την ποιότητα λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες που προέκυψαν από τη διαδικασία αξιολόγησης από ομοτίμους όσον αφορά τις αρχές ποιότητας.

Η ενίσχυση της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών θεωρείται ουσιώδης διότι πρόκειται για σημαντικούς εταίρους για την εξασφάλιση προϊόντων υψηλής ποιότητας και προόδου όσον αφορά την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων για το ΕΣΣ, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού προτεραιοτήτων και της μείωσης της επιβάρυνσης αυτών που παρέχουν στοιχεία. Η τήρηση των στατιστικών αρχών, όπως κωδικοποιούνται στο μελλοντικό κανονισμό σχετικά με τις ευρωπαϊκές στατιστικές και στο μελλοντικό τροποποιημένο κανονισμό σχετικά με τη συλλογή στατιστικών πληροφοριών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, θα διευκολύνει τη συνεργασία αυτή.

Απαιτούνται επίσης συνεχείς προσπάθειες ώστε οι αρχές αυτές να τηρούνται και από τις άλλες στατιστικές αρχές που συμμετέχουν στην παραγωγή και τη δημοσίευση ευρωπαϊκών στατιστικών. Οι πρώτες εμπειρίες από την επέκταση της εφαρμογής του κώδικα σε εθνικό επίπεδο φανερώνουν τη σημασία του ισχυρού συντονιστικού ρόλου των ΕΣΥ και της Eurostat στα εθνικά συστήματα και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντίστοιχα.

Η παρακολούθηση της εφαρμογής του κώδικα από τη Eurostat με βάση τις αξιολογήσεις από ομοτίμους κατά την περίοδο 2006-2008 και με βάση τις εκθέσεις των χωρών κρίνεται αποτελεσματική και αναλογική.

Προβλέπεται μια άλλη σειρά αξιολογήσεων από ομοτίμους την επόμενη πενταετία με την επιφύλαξη της γνώμης του ευρωπαϊκού συμβουλευτικού φορέα για τη διακυβέρνηση στον τομέα της στατιστικής, κυρίως όσον αφορά το πεδίο και τη σχέση κόστους/οφέλους.

Θα εξεταστούν ορισμένες τροποποιήσεις μεμονωμένων δεικτών του κώδικα με βάση την αξιολόγηση της πείρας που αποκτήθηκε με τον κώδικα.

[1] Οι εθνικές κεντρικές τράπεζες εξαιρούνται από τις δραστηριότητες του ΕΣΣ για την εφαρμογή του κώδικα και την παρακολούθησή της.

[2] Οι αρχές και οι δείκτες του κώδικα και πλήρης εικόνα των ορθών πρακτικών που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια των αξιολογήσεων των ομοτίμων βρίσκονται στον ιστότοπο της Eurostat: http://ec.europa.eu/eurostat/quality.