Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την «Πρόταση κανονισμού (ΕΚ) του Συμβουλίου για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας και του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 περί του τρόπου εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71»

(98/C 73/09)

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1997, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτισμικών θεμάτων στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών κατέθεσε τη γνωμοδότησή του βάσει της εισηγητικής έκθεσης του ενιαίου εισηγητή κ. Angelo, στις 13 Νοεμβρίου 1997.

Κατά τη 350ή σύνοδο ολομέλειάς της (συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1997), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε, με 104 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 4 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

Οι Kανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71 και 574/72 συγκεντρώθηκαν σε ενιαίο και επίσημο κείμενο μέσω του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 118/97 και τροποποιήθηκαν και εκσυγχρονίστηκαν με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1290/97.

Η πρόταση αποβλέπει κυρίως στην τροποποίηση των δύο εν λόγω κανονισμών, λαμβάνοντας ως βάση τις τροποποιήσεις που έγιναν στο άρθρο 95 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72, από τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3095/95.

Η πρόταση αποβλέπει επιπλέον στο να εκσυγχρονίσει τους κοινοτικούς αυτούς κανονισμούς για να ληφθούν υπόψη οι μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν στις εθνικές νομοθεσίες, όπως επίσης και σε ορισμένες διμερείς συμφωνίες που έχουν θεσπιστεί μεταξύ κρατών μελών.

2. Γενικές παρατηρήσεις

2.1. Η ΟΚΕ συμφωνεί με αυτές τις παρεμβάσεις τροποποίησης που επιτρέπουν να υπάρξει ένα σταθερά εκσυγχρονισμένο πλαίσιο των κανόνων στα θέματα της εφαρμογής των καθεστώτων κοινωνικής ασφάλειας στις διάφορες ενδιαφερόμενες κατηγορίες ασφαλισμένων. Συνεπώς δηλώνει ότι είναι υπέρ των προτάσεων αυτών οι οποίες έστω και αν δεν συνδέονται κατευθείαν με προσαρμογές, πραγματοποιούν ωστόσο απλοποιήσεις και διασαφηνίζουν καταστάσεις που οδήγησαν σε αμφιβολίες κατά τη στιγμή της εφαρμογής.

2.2. Ένα σαφές και αξιόπιστο πλαίσιο αναφοράς στα θέματα αυτά αποτελεί στοιχείο που απομακρύνει ενδεχόμενα εμπόδια και οπωσδήποτε δυσκολίες, προς όφελος των ίδιων των ασφαλισμένων και της κινητικότητας στο εσωτερικό της Ένωσης. Με τον τρόπο αυτό πραγματοποιείται μια από τις θεμελιώδης αρχές της ίδιας της Ένωσης δηλαδή η ελευθερία διακίνησης των ατόμων στο εσωτερικό της.

2.3. Στα πλαίσια αυτά η ΟΚΕ υπογραμμίζει με ικανοποίηση, χωρίς ωστόσο να εξετάζει την ουσία της υπόθεσης, το γεγονός της υποβολής εκ μέρους της Επιτροπής της πρότασης αυτής που αποβλέπει σε μια πρώτη ρύθμιση των θεμάτων της μεταφοράς συμπληρωματικών ασφαλιστικών δικαιωμάτων, πέρα δηλαδή από τα δικαιώματα που συνδέονται με τα υποχρεωτικά συστήματα, τα οποία καλύπτονται ήδη από τον κανονισμό 1408 και τις διαδοχικές τροποποιήσεις του, των οποίων οι περαιτέρω τροποποιήσεις και εκσυγχρονισμοί εξετάζονται στην πρόταση αυτή.

2.4. Συνεπώς είναι αναγκαία μια ολοκληρωτική ρύθμιση της δυνατότητας μεταφοράς όλων των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, τόσο εκείνων που συνδέονται με την εφαρμογή των υποχρεωτικών καθεστώτων, όσο και εκείνων που συνδέονται με την εγγραφή σε συμπληρωματικά καθεστώτα. Η ανάπτυξη των τελευταίων αυτών δικαιωμάτων αποκτά συνεχώς μεγαλύτερες διαστάσεις, ειδικότερα μεταξύ των εργαζομένων υψηλής επαγγελματικότητας, που είναι οι κύριοι ενδιαφερόμενοι για αυτές τις διαδικασίες κινητικότητας. Εκφράζεται η ευχή κατ' αυτόν τον τρόπο να υπάρξει πραγματική πρόοδος στο θέμα της άρσης των εμποδίων στην ίδια την κινητικότητα.

3. Ανάλυση των προτεινόμενων τροποποιήσεων

3.1. Εισαγωγή γενικού χαρακτήρα

3.1.1. Το άρθρο 95 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72 θεσπίζει την εξόφληση των παροχών σε είδος λόγω της ασφάλισης ασθενείας-μητρότητας που διαθέτουν οι δικαιούχοι συντάξεων και τα μέλη των οικογενειών τους που δεν κατοικούν σε ένα κράτος μέλος στα πλαίσια της νομοθεσίας του οποίου επωφελούνται από το δικαίωμα σύνταξης και έχουν επίσης δικαίωμα παροχών σε είδος.

3.1.2. Το σύστημα εξόφλησης είναι κατ' αποκοπήν. Έως την έναρξη ισχύος του εν λόγω Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3095/95, το κατ' αποκοπήν ποσό υπολογίζονταν βάσει του μέσου κόστους ανά οικογένεια. Το άρθρο 2 του εν λόγω Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 3095/95 επέτρεψε τη θέσπιση μέσου κόστους ανά άτομο, προσεγγίζοντας έτσι το κατ' αποκοπήν ποσό στο πραγματικό κόστος των παροχών.

Με την ευκαιρία των τροποποιήσεων που απορρέουν κατευθείαν από το νέο σύστημα καθορισμού της κατ' αποκοπήν εξόφλησης, που καθίστανται έτσι στην πράξη κατ'αποκοπήν σύστημα ανά άτομο, η πρόταση αποβλέπει να ρυθμίσει και στα πλαίσια αυτά ορισμένες καταστάσεις που αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας στις σχέσεις μεταξύ των ιδρυμάτων των κρατών μελών.

3.1.3. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στην περίπτωση που δεν προβλέπεται κατ'αποκοπήν ποσό, η εξόφληση των παροχών σε είδος (νοσοκομειακή περίθαλψη κ.λπ), πραγματοποιείται βάσει του πραγματικού κόστους και σύμφωνα με τη νομοθεσία του κράτους διαμονής του δικαιούχου σύνταξης.

Αντιθέτως οι σχέσεις μεταξύ των ιδρυμάτων του κράτους παραμονής και των ιδρυμάτων του κράτους συνταξιοδότησης, με τη σειρά τους διέπονται από το σύστημα της κατ' αποκοπήν εξόφλησης.

Υφίσταται πάντοτε μια λίγο ως πολύ μεγάλη διαφορά μεταξύ του πραγματικού κόστους και της κατ' αποκοπήν εξόφλησης, διαφορά που προκύπτει από το γεγονός ότι οι παροχές σε είδος έχουν διαφορετικό κόστος στα διάφορα κράτη μέλη. Για το λόγο αυτό καταβάλλεται η προσπάθεια να μειωθούν στο μέγιστο αυτές οι καταστάσεις ανισότητας.

3.2. Άρθρο 1 του υπό εξέταση κανονισμού: τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71

Προτείνεται η τροποποίηση των άρθρων 29 και 31 του Κανονισμού 1408, σχετικά με τις υποθέσεις κατά τις οποίες οι παροχές σε είδος αφορούν τα μέλη της οικογένειας των δικαιούχων που διαμένουν (άρθρο 29) ή έχουν την κατοικία τους (άρθρο 31) σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος στο οποίο έχουν δικαιώματα συνταξιοδότησης.

3.2.1. Τροποποίηση του άρθρου 29, παράγραφος 1, σημείο α)

Θεσπίζεται η νέα αρχή σύμφωνα με την οποία εάν το μέλος της οικογένειας του ασφαλισμένου διαμένει στο κράτος μέλος που είναι επιφορτισμένο με την παροχή της σύνταξης (αρμόδιο κράτος) οι παροχές σε είδος παρέχονται από το κράτος αυτό και αναλαμβάνονται από αυτό, έστω και εάν ο δικαιούχος παραμένει σε άλλο κράτος.

Αυτό δεν συμβαίνει σήμερα στο βαθμό που σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, το κράτος διαμονής του δικαιούχου συνταξιοδότησης είναι υποχρεωμένο να καταβάλει τις παροχές για τα μέλη της οικογένειάς του που παραμένουν σε κράτος μέλος που δεν είναι επιφορτισμένο με την συνταξιοδότηση.

3.2.2. Τροποποίηση του άρθρου 31, σημείο α) Η τροποποίηση του άρθρου 95 του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 574/95 συνεπάγεται επίσης για τα μέλη της οικογενείας την κατ' αποκοπή εξόφληση υπέρ του κράτους όπου διαμένουν, στην περίπτωση φυσικά που διαφέρει από το κράτος στο οποίο διαμένει ο δικαιούχος της σύνταξης. Στην περίπτωση που τα μέλη της οικογένειάς του διαμένουν σε άλλο κράτος, το κράτος διαμονής τους, και όχι το κράτος διαμονής του συνταξιούχου, είναι αυτό που θα πρέπει να προβεί στην εξόφληση του πραγματικού ποσού της παροχής σε είδος.

Παρατηρείται ότι αντιθέτως με την προηγούμενη περίπτωση (άρθρο 29), αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση στην οποία το κράτος στο οποίο διαμένει το μέλος της οικογένειας είναι το ίδιο με αυτό που έχει αναλάβει τη συνταξιοδότηση του δικαιούχου.

3.2.3. Τροποποίηση του παραρτήματος Ι, τμήμα Ι, του παραρτήματος ΙΙ, τμήμα ΙΙ, του παραρτήματος ΙΙ α, του παραρτήματος IV και του παραρτήματος VI

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις είναι απλές προσαρμογές των παραρτημάτων, βάσει των νέων κανόνων που έχουν ψηφιστεί στα διάφορα κράτη. Πρόκειται στην πραγματικότητα για απλές τυπικές τροποποιήσεις που δεν απαιτούν ειδικές παρατηρήσεις.

3.3. Άρθρο 2 του υπό εξέταση κανονισμού: τροποποιήσεις στον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 574/72

Έχοντας προχωρήσει στην τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71, η Επιτροπή προτείνει τώρα την τροποποίηση ορισμένων άρθρων του ίδιου του κανονισμού εφαρμογής. Αυτό απορρέει πάντοτε από τις τροποποιήσεις που έγιναν από τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 3095/95 του άρθρου 95 του ίδιου Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 574/72.

3.3.1. Τροποποίηση του άρθρου 29, παράγραφοι 1, 2 και 5

Προτείνεται να διασαφηνιστεί ότι η εκπλήρωση και η τήρηση αφορούν τα μέλη των οικογενειών του δικαιούχου σύνταξης, υπό την προϋπόθεση ότι παραμένουν στο ίδιο κράτος μέλος με τον συνταξιοδοτούμενο.

3.3.2. Τροποποίηση του άρθρου 30, τίτλους, παράγραφοι 1, 3 και 5

Πρόκειται για τροποποιήσεις που είναι άμεση συνέπεια των τροποποιήσεων που έγιναν στο άρθρο 29 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71, σχετικά με τη νέα κατάσταση που προβλέπεται για τα μέλη της οικογένειας του συνταξιούχου που παραμένουν το κράτος που έχει αναλάβει την παροχή σύνταξης. Τόσο ο τίτλος όσο και οι απαιτούμενες εκπληρώσεις προσαρμόζονται αναλόγως. Καθίσταται αναγκαίο τέλος να ενσωματωθεί νέα παράγραφος, που θα ληφθεί από προηγούμενη διάταξη και θα προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση.

3.3.3. Τροποποίηση του άρθρου 31, παράγραφος 3

Στην περίπτωση διαμονής των μελών της οικογένειας σε άλλο κράτος μέλος, οι διατυπώσεις που απαιτούνταν προηγούμενα από το Ίδρυμα του τόπου παραμονής του δικαιούχου της σύνταξης πραγματοποιούνται τώρα στο Ίδρυμα του τόπου διαμονής των μελών της οικογένειας.

3.3.4. Τροποποίηση του άρθρου 93, παράγραφοι 1 και 2

Ύστερα από τις τροποποιήσεις που έγιναν, διαγράφεται στο άρθρο αυτό, τόσο στην πρώτη όσο και στη δεύτερη παράγραφο, η αναφορά στο άρθρο 29, παράγραφος 1 του Κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1408/71.

3.3.5. Τροποποίηση του άρθρου 95, παράγραφοι 1 και 3, στοιχείο β)

Και το ίδιο το άρθρο 95, οι τροποποιήσεις του οποίου οδήγησαν στο σύνολο των τροποποιήσεων που εξετάζονται, θα πρέπει με τη σειρά του να τροποποιηθεί. Πράγματι, χρειάζεται τώρα, τόσο στην παράγραφο 1 όσο και στην παράγραφο 3, να γίνει αναφορά στο άρθρο 29, παράγραφος 1 για να αναφερθούν μεταξύ των παροχών που εξοφλούνται κατ' αποκοπήν, και οι παροχές των μελών της οικογένειας που διαμένουν σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος παραμονής του δικαιούχου.

3.3.6. Τροποποίηση των παραρτημάτων 1, 2, 3 και 4

Πρόκειται για μια σειρά τροποποιήσεων που είναι και αυτές τυπικές, και οι οποίες αναφέρονται σχεδόν στο σύνολό τους σε αλλαγές της ονομασίας των Ιδρυμάτων που αναφέρονται. Δεν υπάρχουν οι ειδικές παρατηρήσεις.

3.3.7. Τροποποίηση του παραρτήματος 9

Τροποποιούνται ορισμένες στήλες, κυρίως με την αναφορά των διμερών συμφωνιών που έχουν συναφθεί στο μεταξύ.

3.3.8. Τροποποίηση του παραρτήματος 10

Και στην περίπτωση αυτή, τροποποιούνται ορισμένες στήλες, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων είναι αποτέλεσμα της αλλαγής των ονομασιών των Ιδρυμάτων που αναφέρονται.

3.4. Άρθρο 3. Ημερομηνία έναρξης της ισχύος του κανονισμού

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ δέχεται θετικά τις τροποποιήσεις που προτείνονται, τόσο εκείνες που αντιπροσωπεύουν μια απαραίτητη ανανέωση, όσο και εκείνες που διευκολύνουν την εφαρμογή στα θέματα αυτά, μέσω μιας πιο αυστηρής πειθαρχίας στα ζητήματα που συνδέονται με αυτή, και τα οποία είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε συγκρούσεις. Η ΟΚΕ υποδεικνύει ωστόσο στο μέλλον μια πιο εξαντλητική και σαφή παρουσίαση των κινήτρων για τις προτάσεις αυτές, προκειμένου να διευκολυνθεί η εξακρίβωση των στόχων παρέμβασης.

Βρυξέλλες, 10 Δεκεμβρίου 1997.

Ο Πρόεδρος της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Tom JENKINS