Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με τις "Ερευνητικές ανάγκες για τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού"

(2002/C 241/03)

Στις 19 Μαρτίου 2002, και σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2, του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση με θέμα "Ερευνητικές ανάγκες για τη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού".

Το τμήμα "Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση", στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 26 Ιουνίου 2002, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Wolf.

Κατά την 392η σύνοδο ολομέλειας της 17ης και 18ης Ιουλίου 2002 (συνεδρίαση της 17ης Ιουλίου 2002), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 117 ψήφους υπέρ και 4 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προοίμιο

1.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ(1) ενέκρινε μία στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη, η οποία συμπληρώνει την πολιτική δέσμευση της Ένωσης για οικονομική και κοινωνική ανανέωση και προσθέτει μία τρίτη διάσταση, το περιβάλλον, στη στρατηγική της Λισαβόνας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης(2) επιβεβαίωσε το στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης και διευκρίνισε ότι, στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης πολιτικών αποφάσεων, θα πρέπει να δοθεί παρόμοια βαρύτητα στις θεωρήσεις οικονομικού, κοινωνικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

1.2. Κατ' αυτόν τον τρόπο λαμβάνονται επίσης υπόψη οι προειδοποιήσεις που περιλαμβάνονται στην Πράσινη Βίβλο(3) της Επιτροπής για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ. Στο εν λόγω έγγραφο επισημαίνεται κυρίως ο ανησυχητικός βαθμός εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές απαραίτητων πηγών πρωτογενούς ενέργειας, οι οποίες αναμένεται να φθάσουν ποσοστό 70 % περίπου μέχρι το 2030.

1.3. Για την αποτελεσματική επανεξέταση της στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ ζήτησε από το Συμβούλιο να λάβει επαρκώς υπόψη του τους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών και του περιβάλλοντος στο πλαίσιο του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη. Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ διαπίστωσε ότι η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί λύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ένωση θα επιδιώξει την επίτευξη μίας παγκόσμιας συμφωνίας κατά τη Διεθνή Συνδιάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, στο Γιοχάνεσμπουργκ.

1.4. Βάσει αυτών των θεωρήσεων, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι η ανάγκη για ασφαλή, οικονομικό και φιλικό για το περιβάλλον εφοδιασμό με εκμεταλλεύσιμη ενέργεια αποτελεί το κομβικό σημείο των στόχων των Ευρωπαϊκών Συμβουλίων της Λισαβόνας, του Γκέτεμποργκ και της Βαρκελώνης. Αλλά δεν είναι καθόλου διασφαλισμένο ότι η εν λόγω ανάγκη θα ήταν δυνατόν να ικανοποιηθεί: υφίσταται ένα ενεργειακό πρόβλημα, το οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί χωρίς καθυστέρηση. Οι πιθανές λύσεις μπορούν, κυρίως, να προκύψουν από την εντατική έρευνα και ανάπτυξη.

1.5. Γι' αυτό, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε την παρούσα γνωμοδότηση, η οποία συμπληρώνει τις γνωμοδοτήσεις της για την Πράσινη Βίβλο(4) και το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο(5) και στην οποία συνιστάται η επεξεργασία από την Επιτροπή μίας στρατηγικής για ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή έρευνα, από την οποία θα προκύψει στο μέλλον ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας. Το εν λόγω πρόγραμμα θα μπορούσε, στο μέτρο του δυνατού, να εφαρμοσθεί ήδη κατά τη διάρκεια του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο και το αργότερο κατά την επόμενη περίοδο.

1.6. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης "θεωρεί ότι το σύνολο των δαπανών για την Ε& Α και την καινοτομία στην Ένωση πρέπει να αυξηθεί, έτσι ώστε να προσεγγίσει ποσοστό 3 % του ΑΕγχΠ μέχρι το 2010. Η εν λόγω νέα χρηματοδότηση πρέπει να προέλθει κατά τα δύο τρίτα από τον ιδιωτικό τομέα". Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, πρέπει, επίσης, να αποδεσμευτούν εν προκειμένω και οι απαιτούμενοι συμπληρωματικοί πόροι για ένα συνεκτικό ερευνητικό πρόγραμμα στον τομέα της ενέργειας. (βλέπε, επίσης, το σημείο 2.4.3.)

2. Τρέχουσα κατάσταση και προηγούμενες γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ

2.1. Το ενεργειακό πρόβλημα

2.1.1. Οι εκμεταλλεύσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν τη βάση της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας μας. Μόνο η διάθεση ενέργειας σε επαρκείς ποσότητες μας επέτρεψε να φθάσουμε στο σημερινό βιοτικό επίπεδο, το οποίο χαρακτηρίζεται από προσδόκιμο επιβίωσης, διατροφικό εφοδιασμό, κοινωνική ασφάλεια και προσωπική ελευθερία χωρίς προηγούμενο. Χωρίς ενέργεια δεν υφίσταται ευημερία ούτε δυναμική. Χάρη στην αποδοτικότητα της οικονομίας και της τεχνολογίας, καθώς και στο συνεκτικό οικονομικό περιβάλλον - σε αντίθεση, για παράδειγμα, με την Καλιφόρνια - οι καταναλωτές στην ΕΕ κατάφεραν να επωφεληθούν, μέχρι σήμερα, ενός ιδιαίτερα αξιόπιστου και επαρκούς ενεργειακού εφοδιασμού με αποδεκτό κόστος.

2.1.2. Εντούτοις, δεν υφίσταται η γη της επαγγελίας. Η διάθεση και η χρήση ενέργειας συνδέονται με τη ρύπανση του περιβάλλοντος, με κινδύνους, με την εξάντληση των πόρων, με το πρόβλημα της εξάρτησης από τρίτες χώρες και με αστάθμητους παράγοντες. Στα παραπάνω προστίθεται και ένας επιδεινωτικός παράγοντας, το γεγονός δηλαδή ότι η ζήτηση εκμεταλλεύσιμης ενέργειας αναμένεται μακροπρόθεσμα να αυξηθεί έντονα, καθώς η παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας θα διπλασιασθεί, ή και θα τριπλασιασθεί, πιθανόν μέχρι το 2060, εξαιτίας της δημογραφικής αύξησης και της καθυστέρησης που αναμένεται να καλυφθεί από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.

2.1.3. Τα ορυκτά καύσιμα, όπως ο άνθρακας, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο, αποτελούν με διαφορά τους βασικούς πόρους της πρωτογενούς ενέργειας που καταναλώνεται στην ΕΕ, καθώς αντιπροσωπεύουν ποσοστό 79 % περίπου της κατανάλωσης. Τα αποθέματα αυτών των καυσίμων είναι περιορισμένα - σε διαφορετικούς βαθμούς - και η χρήση τους συνδέεται με εκπομπές (κυρίως CO2) που βλάπτουν το κλίμα και το περιβάλλον. Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κυότο, πρέπει στο μέλλον οι εκπομπές αυτές όχι μόνο να ελεγχθούν, αλλά και να μειωθούν.

2.1.4. Η πυρηνική σχάση αντιπροσωπεύει περί το 15 % της χρησιμοποιούμενης πρωτογενούς ενέργειας και δεν παράγει αέρια με επιπτώσεις για το κλίμα. Εντούτοις, εξαιτίας της ανησυχίας για τη ρύπανση από ραδιενέργεια που συνδέεται με τα ατυχήματα και την οριστική απόθεση των καταλοίπων, η χρήση αυτής της διαδικασίας είναι διαφιλονικούμενη και τα επιμέρους κράτη μέλη έχουν σχετικά διιστάμενες απόψεις.

2.1.5. Η συμβολή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ανέρχεται στο 6 % περίπου, εκ των οποίων η υδροηλεκτρική ενέργεια καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μερίδιο. Όσον αφορά τις λοιπές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (το μεγαλύτερο μέρος των οποίων αντιπροσωπεύει η καύση βιομάζας και απορριμμάτων), τα προβλήματα συνδέονται ουσιαστικά με το ότι η προσφορά ποικίλλει εξαιτίας της ίδιας της φύσης τους, ότι η αποθήκευσή τους δεν είναι δυνατή, εξαιρουμένων της βιομάζας και των απορριμμάτων - και ότι η πυκνότητά τους σε πρωτογενή ενέργεια είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα το κόστος των εν λόγω πηγών ενέργειας να είναι ακόμη πολύ υψηλό.

2.1.6. Καμία από τις επιλογές και τις τεχνικές που δύνανται να συμβάλλουν στο μελλοντικό ενεργειακό εφοδιασμό, δεν είναι τέλεια και επαρκής για την κάλυψη όλων των αναγκών. Ένας ενεργειακός εφοδιασμός, σύμφωνος με τις οικολογικές και οικονομικές απαιτήσεις, δεν είναι διασφαλισμένος μακροπρόθεσμα ούτε στην Ευρώπη ούτε παγκοσμίως. Επιπλέον, υφίσταται ο κίνδυνος αντίφασης μεταξύ, αφενός, της ανάγκης για έναν ενεργειακό εφοδιασμό ιδιαίτερα ευνοϊκό από οικονομικής άποψης για λόγους ανταγωνισμού, και, αφετέρου, της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών, καθώς και της μακροχρόνιας πρόβλεψης και των απαραίτητων ερευνητικών δραστηριοτήτων. Γι' αυτό, η στρατηγική που πρέπει να αναπτυχθεί για την επίλυση αυτού του προβλήματος δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται σε ορισμένες πτυχές. Το πρόβλημα της ενέργειας πρέπει να αντιμετωπισθεί στο σύνολό του και από όλες τις πτυχές, καθώς και στο πλαίσιο μίας παγκόσμιας και μακροχρόνιας προοπτικής. Η επίλυση του προβλήματος της ενέργειας αποτελεί το κλειδί και τον ακρογωνιαίο λίθο μίας παγκόσμιας εταιρικής σχέσης για τη βιωσιμότητα.

2.1.7. Η εν λόγω προσέγγιση δεν ανακλάται, εντούτοις, επαρκώς στον τρόπο με τον οποίο αυτό το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό από τους πολίτες, ούτε στις δημόσιες συζητήσεις για το θέμα αυτό. Αντίθετα, μεταξύ αυτών που υποτιμούν τους κινδύνους και τις δυνατότητες και εκείνων που τις υπερτιμούν, το φάσμα των απόψεων είναι ευρύ και ποικίλλει συχνά, ανάλογα με τις μεταδιδόμενες πληροφορίες για τις πετρελαϊκές κρίσεις, την αλλαγή του κλίματος, τις διακοπές εφοδιασμού (Καλιφόρνια) ή τις μεταφορές πυρηνικών απόβλητων. Οι γνώμες κυμαίνονται από την άποψη ότι δεν υφίσταται ενεργειακό πρόβλημα και ότι μέχρι σήμερα όλα πήγαν καλά και, σε περίπτωση ανάγκης, θα βρεθούν νέα κοιτάσματα (εξάλλου, κυκλοφορούν ήδη από χρόνια, προγνώσεις σύμφωνα με τις οποίες τα δάση θα αφανισθούν ή ότι τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου θα εξαντληθούν εντός μίας τεσσαρακονταετίας), μέχρι την άποψη ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσαν κάλλιστα να καλύψουν το σύνολο των ενεργειακών αναγκών, υπό την προϋπόθεση της συγκέντρωσης όλων των ερευνητικών μέσων σ' αυτές. Επομένως, το πρόβλημα της ενέργειας πρέπει να καταστεί ουσιαστικό στοιχείο της απαραίτητης συζήτησης(6) μεταξύ των επιστημονικών, οικονομικών, πολιτικών κύκλων και των πολιτών, χωρίς να αγνοούνται η εκπαίδευση, ο ρόλος των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η επαγγελματική κατάρτιση.

2.2. Η Πράσινη Βίβλος της Επιτροπής

2.2.1. Στην Πράσινη Βίβλο της(7), η Επιτροπή εκθέτει και αναλύει το πρόβλημα με αξιοσημείωτη σαφήνεια. Ειδικότερα, τονίζει ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές των πηγών πρωτογενούς ενέργειας που χρειάζεται είναι ανησυχητική και αναμένεται να φθάσει ποσοστό 70 % περίπου μέχρι το 2030, επισημαίνει ότι υπάρχει ο κίνδυνος οι δεσμεύσεις του Κυότο να μην τηρηθούν και προβάλλει το ρόλο της πυρηνικής ενέργειας για την τήρηση αυτών των δεσμεύσεων.

2.2.2. Η ΕΟΚΕ κατάρτισε μία λεπτομερή και γενικά ιδιαίτερα θετική γνωμοδότηση(8) σχετικά. Παρατήρησε κυρίως ότι η ανάλυση της Επιτροπής όφειλε να έχει έναν περισσότερο παγκόσμιο χαρακτήρα και να αναφέρεται σε μεγαλύτερη χρονική περίοδο, στο μέτρο που τα προβλήματα αναμένεται να επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο κατά το δεύτερο ήμισυ του αιώνα. Ειδικότερα, τόνισε τη σημασία της έρευνας και της ανάπτυξης για την επίλυση αυτού του προβλήματος.

2.2.3. Η Συμβουλευτική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ)(9) υπογραμμίζει τις δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας στις μεταφορές, στις ιδιωτικές κατοικίες και στον τριτογενή τομέα, καθώς και το αναπτυξιακό δυναμικό που συνδέεται με τη χρήση άνθρακα.

2.3. Η ενεργειακή έρευνα - τρέχουσα κατάσταση

2.3.1. Σε επίπεδο ΕΕ, η ενεργειακή έρευνα αποτελεί ένα από τα θέματα του Πέμπτου προγράμματος-πλαίσιο σχετικά με δράσεις στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της επίδειξης, το οποίο εξακολουθεί να ισχύει, καθώς και του προγράμματος-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (EURATOM). Σ' αυτά, διατίθενται περίπου 510 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για την ενεργειακή έρευνα, ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα χιλιοστό των δαπανών για την πρωτογενή ενέργεια στην ΕΕ.

2.3.2. Για την προετοιμασία του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο, η Επιτροπή υπέβαλε, το Φεβρουάριο του 2001(10), μία "Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για δράσεις στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της επίδειξης, με σκοπό την προώθηση της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Χώρου", καθώς και μία "Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με το πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο 2002-2006 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) για δράσεις στους τομείς της έρευνας και της κατάρτισης, με σκοπό την προώθηση της δημιουργίας του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Χώρου".

2.3.3. Τον Ιανουάριο του 2002, η Επιτροπή υπέβαλε (τροποποιημένες) προτάσεις(11) σχετικά με "Ειδικά προγράμματα του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο (2002-2006) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για δράσεις στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της επίδειξης", καθώς και "Ειδικά προγράμματα του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο (2002-2006) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας για δράσεις στους τομείς της έρευνας και της κατάρτισης".

2.3.4. Όλα τα προγράμματα που αναφέρονται στο σημείο 2.3 ανωτέρω προβλέπουν δράσεις έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της ενέργειας. Μάλιστα, το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στο θέμα αυτό.

2.3.5. Επιπλέον, η έρευνα στον τομέα της ενέργειας ενθαρρύνεται από τις δημόσιες αρχές στα κράτη μέλη ως μέρος των εθνικών ερευνητικών προγραμμάτων.

2.3.6. Γι' αυτό, εν προκειμένω τονίζεται και επισημαίνεται ότι η βιομηχανία - σε μεγάλο βαθμό με ίδια μέσα - αναλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος του συνόλου της τεχνολογικής ανάπτυξης και της σχετιζόμενης με αυτήν έρευνας. Αυτό αφορά, μεταξύ άλλων, τις επιχειρήσεις εξόρυξης, μεταφοράς και επεξεργασίας πετρελαίου και φυσικού αερίου, τον τομέα του άνθρακα, τον τομέα της κατασκευής εγκαταστάσεων, τις επιχειρήσεις ενεργειακού εφοδιασμού, την αυτοκινητοβιομηχανία, τη βιομηχανία κατασκευής αεροσκαφών, τους προμηθευτές τους, τις ΜΜΕ και πολλούς άλλους, και τέλος, τις τράπεζες που συνδέονται με αυτές.

2.3.7. Τον Ιούλιο του 2001, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε μία λεπτομερή γνωμοδότηση(12) σχετικά με την προαναφερόμενη (2.3.2) πρώτη πρόταση της Επιτροπής(13). Σ' αυτήν, διατύπωσε, μεταξύ άλλων, τις παρακάτω συστάσεις:

- την αύξηση κατά 50 % περίπου του συνολικού προϋπολογισμού της Κοινότητας για τις δράσεις έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης (ΕΤΑ& Ε), ως μεσοπρόθεσμο πολιτικό στόχο για την περίοδο μετά το 6o ΠΠ (6o πρόγραμμα-πλαίσιο) και την πρόσκληση των κρατών μελών και της βιομηχανίας να ενεργήσουν ανάλογα από μέρους των,

- την εισαγωγή ειδικού τίτλου "Ενέργεια και Μεταφορές" στο πλαίσιο των θεματικών δράσεων, προκειμένου να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση και να υπάρξει μεγαλύτερη προβολή του ενεργειακού προβλήματος και του προβλήματος στον τομέα των μεταφορών, και ιδιαίτερα - λαμβάνοντας υπόψη τη βιώσιμη ανάπτυξη - των συστημάτων ανανεώσιμης ενέργειας (περιλαμβανομένης της αποθήκευσης και της διανομής) και της εξοικονόμησης ενέργειας (1,5 δισεκατομμύρια EUR),

- την κατάλληλη ενίσχυση του προγράμματος Ευρατόμ, με στόχο την ασφαλέστερη πυρηνική ενέργεια, περιλαμβανομένης της παραγωγής, μεταφοράς και αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων, και ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη της επιλογής της σύντηξης (350 δισεκατομμύρια EUR για τη σχάση, 950 δισεκατομμύρια EUR για τη σύντηξη).

2.3.8. Το Μάιο του 2002, η ΕΟΚΕ υιοθέτησε γνωμοδότηση(14) για το προαναφερόμενο (2.3.3) δεύτερο έγγραφο της Επιτροπής(15), στην οποία συμπεριέλαβε τις βασικές παρατηρήσεις σχετικά με την έρευνα στον τομέα την ενέργειας, που εξέθεσε στην προηγούμενη γνωμοδότησή της - προσαρμόζοντάς τες στις αποφάσεις και τις γνωμοδοτήσεις που εντωμεταξύ υιοθετήθηκαν και καταρτίστηκαν από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

2.3.9. Ειδικότερα και σε σχέση με το στόχο για παγκόσμια βιωσιμότητα, η ΕΟΚΕ, στη γνωμοδότησή της(16) για την προετοιμασία της Διεθνούς Συνδιάσκεψης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (στο Γιοχάνεσμπουργκ), τόνισε τη μεγάλη σημασία που έχει η εντατικότερη έρευνα στον τομέα της ενέργειας και των μεταφορών.

2.3.10. Επίσης, η ΕΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδότηση για το πρόγραμμα της Επιτροπής "Έξυπνη ενέργεια για την Ευρώπη"(17).

2.4. Αιτιολογικό για την κατάρτιση της παρούσας γνωμοδότησης

2.4.1. Οι γνωμοδοτήσεις της ΕΟΚΕ, που αναφέρονται στα σημεία 2.3.7 και 2.3.8, αφιερώνουν σχετικά περιορισμένο χώρο στην έρευνα στον τομέα της ενέργειας, καθώς αυτή αποτελεί μόνο μία πτυχή στο πλαίσιο του μεγάλου αριθμού διαδικασιών και θεμάτων που καλύπτει το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΤΑ& Ε. Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ δεν έκρινε σκόπιμο να εξετάσει, στο πλαίσιο των προαναφερόμενων γνωμοδοτήσεών της σχετικά με το σύνολο του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο, το θέμα της έρευνας στον τομέα της ενέργειας κατά τρόπο τόσο ευρύ, εμπεριστατωμένο και λεπτομερή όσο θα του άξιζε, λαμβανομένης υπόψη της σπουδαιότητάς του.

2.4.2. Ωστόσο, το θέμα αυτό καταλαμβάνει μία ιδιαίτερη θέση, καθώς αποτελεί τη μόνη πτυχή των "θεματικών δράσεων" του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο που βασίζεται σε δύο διαφορετικές Συνθήκες. Συγκεκριμένα περιλαμβάνεται, αφενός, στο πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τις δράσεις στον τομέα της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της επίδειξης (ΕΤΑ& Ε) και, αφετέρου, στο πολυετές πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (Ευρατόμ) για τις δράσεις στον τομέα της έρευνας και της κατάρτισης.

2.4.3. Ένας ιδιαίτερος, νέος παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η λήξη ισχύος της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα τον Ιούλιο του 2002, η οποία θα έχει ως συνέπεια τη μεταφορά στην Επιτροπή ενός κοινού ταμείου για την έρευνα στους τομείς που συνδέονται με τις βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα(18). Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, αυτό πρέπει να χρησιμοποιηθεί ιδιαίτερα για θέματα του τομέα της ενέργειας.

2.4.4. Επιπλέον, το εξεταζόμενο θέμα αντιμετωπίζεται σε διάφορα προγράμματα ενίσχυσης της Επιτροπής, τα οποία απορρέουν από το Πρώτο πρόγραμμα-πλαίσιο για δράσεις στον τομέα της ενέργειας και τα οποία εκτελούνται εκτός του προγράμματος-πλαίσιο για την έρευνα και την ανάπτυξη.

2.4.5. Οι προσπάθειες της ΕΕ στον τομέα της ενεργειακής έρευνας εξακολουθούν να είναι αρκετά διάσπαρτες: - Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο ΕΤΑ& Ε και Ευρατόμ, δράσεις στον τομέα της ενέργειας, ενώ σ' αυτά πρέπει να προστεθούν και τα ΕUREKA, COST, CERN, JRC κλπ.(19) Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, η Επιτροπή αναλαμβάνει εν προκειμένω μία σημαντική αποστολή, από κοινού με τους αρμοδίους και τους εταίρους αυτών των διαφορετικών προγραμμάτων και οργάνων, για την εγκαθίδρυση μίας κοινής και συνεκτικής στρατηγικής για την ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Χώρου. (βλέπε, επίσης, σημείο 3.6).

2.4.6. Ενόψει αυτής της κατάστασης, η ΕΟΚΕ αποφάσισε να αφιερώσει μία ειδική γνωμοδότηση στον τομέα της ενέργειας, η οποία συμπληρώνει τις γνωμοδοτήσεις που αναφέρονται στα σημεία 2.3.7 και 2.3.8. Εξάλλου, κατ' αυτόν τον τρόπο, η ΕΟΚΕ δικαιώνει την άποψή της ότι το θέμα της ενεργειακής έρευνας πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο πολύ μεγαλύτερης βαρύτητας και περισσότερης ορατότητας, καθώς και μίας ενιαίας και συνεκτικής προσέγγισης, ανάλογης του επείγοντος χαρακτήρα του προβλήματος.

3. Μία στρατηγική για ένα μελλοντικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ενεργειακή έρευνα

3.1. Η ενεργειακή έρευνα αποτελεί στρατηγικό στοιχείο και απαραίτητη βάση για κάθε μακροχρόνια επιτυχημένη ενεργειακή πολιτική. Το ενεργειακό πρόβλημα απαιτεί περισσότερη επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη αποτελούν χρέος των σύγχρονων προς τις μελλοντικές γενεές για την αντιστάθμιση της υφιστάμενης χρήσης των ενεργειακών πηγών και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με αέρια υπεύθυνα για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

3.2. Οι πρωτεργάτες για την έρευνα και την ανάπτυξη είναι η επιστήμη και η βιομηχανία. Στους κόλπους της ΕΕ υφίσταται η απαιτούμενη αρμοδιότητα και επιστημονική ποιότητα για την επίτευξη αποτελεσμάτων υψηλού επιπέδου, καθώς και ιδρύματα που είναι σε θέση να καταρτίσουν τους αυριανούς ειδικούς και να συνεχίσουν, κατ' αυτόν τον τρόπο, επιτυχώς την απαιτούμενη στρατηγική έρευνας, με τη σύνδεση της επιστήμης και της βιομηχανίας.

3.3. Αυτή η πολιτική απαιτεί την υποστήριξη των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβανομένων υπόψη ειδικότερα των μακροπρόθεσμων πτυχών και των κινδύνων που συνδέονται με την έρευνα και την ανάπτυξη. Ο ανταγωνισμός θα υποστεί σοβαρές στρεβλώσεις εις βάρος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και ερευνητικών ιδρυμάτων, εάν η εν λόγω υποστήριξη παραμείνει αισθητά χαμηλότερη από τα δημόσια κεφάλαια που διατίθενται για την έρευνα σε άλλες ανταγωνιστικές οικονομίες.

3.4. Η οικονομία, η επιστήμη και η πολιτική οφείλουν, κατά συνέπεια, να θεωρήσουν ως κοινή αποστολή τη διασφάλιση του βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού της Κοινότητας και των πολιτών της, την ανάπτυξη της απαιτούμενης στρατηγικής και τη διάθεση των απαιτούμενων γι' αυτό μέσων.

3.5. Αυτό το καθήκον εμπίπτει απόλυτα στις αρμοδιότητες της ΕΕ, καθώς ο ενεργειακός εφοδιασμός, τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα, κλπ., αποτελούν τα τυπικά χαρακτηριστικά μίας κοινής ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς.

3.6. Κατά συνέπεια, ο Ευρωπαϊκός Ερευνητικός Χώρος και τα μέσα που διαθέτει έχουν να διαδραματίσουν έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ καλεί και τις κυβερνήσεις, τη βιομηχανία και τα ερευνητικά ιδρύματα των κρατών μελών να συμμετάσχουν στην εν λόγω ευρωπαϊκή στρατηγική και στο πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας που θα αναπτυχθεί για το σκοπό αυτό, καθώς και να ενταχθούν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας (όπως το έπραξαν με επιτυχία για την πυρηνική σύντηξη).

3.7. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος και αναγνωρίζει πλήρως ότι ένα μεγάλο μέρος των συστάσεων που διατύπωσε, καθώς και άλλων που θα ακολουθήσουν περιλαμβάνεται ήδη στην πρόταση της Επιτροπής για το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο, για το πρόγραμμα Ευρατόμ, καθώς και για άλλα από τα προγράμματά της, αν και αυτό γίνεται κατά τρόπο ατελή και αρκετά διάσπαρτο (βλέπε, επίσης, σημείο 2.4.5). Στο εξής, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προφανώς ανάγκη μίας συνολικής στρατηγικής, η οποία να είναι ισόρροπη, αρκετά διαφοροποιημένη όσον αφορά τα θέματα και αξιόπιστη μακροχρόνια και η οποία να αποτελεί καρπό ευρείας ανάλυσης τόσο των οικολογικών και οικονομικών αναγκών όσο και των διαφόρων πιθανών λύσεων και του αναπτυξιακού δυναμικού τους. Στη συνέχεια, πρέπει να ακολουθήσει ένα συνεκτικό και στέρεο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ενεργειακή έρευνα, το οποίο, με την επιφύλαξη της στήριξής του σε διάφορες Συνθήκες, να καταδεικνύει σαφώς τα απαιτούμενα για την υλοποίησή του μέσα και τη διάθεσή τους, το οποίο να είναι κατανοητό από τους πολίτες και το οποίο να τύχει ισχυρής υποστήριξης και μακροχρόνιας υπεράσπισης εκ μέρους των φορέων λήψης πολιτικών αποφάσεων.

3.8. Μία κοινή προοπτική πρέπει, επίσης, να λάβει υπόψη της την κατάσταση εκτός των σημερινών συνόρων της ΕΕ.

- Πρόκειται, αφενός, για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες και τον ενεργειακό εφοδιασμό τους. Το πρώτο πρόβλημα αφορά την ασφάλεια και τους περιβαλλοντικούς κανόνες των διαθέσιμων τεχνολογιών, καθώς και τα συνδεόμενα μ' αυτές προβλήματα. Το δεύτερο πρόβλημα αφορά τη συνέχιση και την εμβάθυνση της ήδη υφιστάμενης συμμετοχής σε ένα κοινό ερευνητικό πρόγραμμα.

- Πρόκειται, αφετέρου, για τις γειτονικές προς τις υποψήφιες χώρες, όπως η Ουκρανία και η Ρωσία. Κρίνεται σκόπιμη η εγκαθίδρυση, σε κατάλληλο χρόνο, και με τις εν λόγω χώρες - βάσει της υφιστάμενης ήδη συνεργασίας(20) - περαιτέρω δράσεων συνεργασίας στον τομέα της ενεργειακής έρευνας, καθώς και η σύναψη συμφωνιών για τους περιβαλλοντικούς κανόνες, κλπ.

- Αλλά πρόκειται κυρίως για την παγκόσμια πτυχή του ενεργειακού προβλήματος - και την παγκόσμια εταιρική σχέση για τη βιώσιμη ανάπτυξη (Γιοχάνεσμπουργκ) - που επιβάλλει βασικά την υποχρέωση για την αντιμετώπιση, χάρη στην τεχνογνωσία και τις τεχνολογίες της Ευρώπης, των παγκόσμιων προβλημάτων, καθώς και των προβλημάτων των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Αυτή η υποχρέωση δεν περιορίζεται μόνο στη διάδοση επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων, αλλά προσφέρει, επίσης, τη δυνατότητα εξαγωγής των τεχνολογιών αιχμής και βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας και της ευημερίας στην ΕΕ.

- Η παγκόσμια πτυχή του ενεργειακού προβλήματος αποτελεί συμπληρωματικό κίνητρο για την επιδίωξη και την προώθηση μίας εντατικής διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας. Διεθνείς οργανώσεις, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) και ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), μπορούν να διαδραματίσουν, από την άποψη αυτή, ένα ρόλο καταλύτη και οργάνου.

3.9. Ο εφοδιασμός με ενεργειακές πρώτες ύλες, καθώς και η εξάλειψη των αποβλήτων που προέρχονται από την κατανάλωση ενέργειας (γενικότερα, τη μετατροπή των ενέργειας) απαιτούν τη συνέχιση της ανάπτυξης όλων των γνωστών και δυνάμενων να ανακαλυφθούν πηγών ενέργειας, προκειμένου να μελετηθεί, να βελτιωθεί και να αξιοποιηθεί το δυναμικό που προσφέρει καθεμία απ' αυτές για τη διασφάλιση ενός ασφαλούς, οικονομικού και βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού. Καθώς η έρευνα και η ανάπτυξη αποτελούν τα κλειδιά για το μέλλον, οι απαιτούμενες γι' αυτό προσπάθειες πρέπει να μετρηθούν με βάση τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και τον επείγοντα χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προβλημάτων, αλλά και τον όγκο και το κόστος της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας.

3.10. Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το ενεργειακό πρόβλημα, με βάση τα σημερινά δεδομένα, θα λάβει μία όλο και πιο ανησυχητική διάσταση κατά το δεύτερο ήμισυ του αιώνα και, επομένως, η στρατηγική, το ερευνητικό πεδίο και οι προοπτικές ανάπτυξης πρέπει να εγγράφονται εντός ενός περισσότερο μακροχρόνιου ορίζοντος. Αλλά, λαμβανομένου υπόψη του μεγάλου χρονικού διαστήματος που απαιτείται για την επίτευξη των επιθυμητών εξελίξεων και λύσεων, πρέπει να αναληφθεί εντατική δράση ήδη από τώρα.

3.11. Η ΕΟΚΕ σημειώνει με ικανοποίηση ότι η ομάδα εργασίας για τη στρατηγική της ΕΤΑ στον τομέα της ενέργειας Ε-WOG που επικουρεί την Επιτροπή συμμερίζεται σημαντικό αριθμό των προβληματισμών της και, επ' αυτού, παραπέμπει στο έγγραφο εργασίας(21) της εν λόγω ομάδας.

4. Απόψεις για μία κοινή ερευνητική στρατηγική

4.1. Για την ανάπτυξη μίας ορθολογικής στρατηγικής για την έρευνα, πρέπει να τεθεί το ερώτημα ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για τη διαφύλαξη των διαθέσιμων πόρων ή για τη δημιουργία νέων, για τη μείωση των εκπομπών CO2 και παρόμοιων βλαβερών εκπομπών και υπολειμμάτων, καθώς και για τη διατήρηση των τιμών σε χαμηλά επίπεδα. Παράλληλα με μία ανάλογη στρατηγική, πρέπει να τεθούν μακροπρόθεσμοι και παγκόσμιοι στόχοι και να επιδιωχθεί με αποφασιστικότητα η επίτευξή τους.

4.2. Πέραν αυτών, η βιομηχανική έρευνα και ανάπτυξη πρέπει να βασίζονται ουσιαστικά σε στόχους, οι οποίοι επιτρέπουν την επίτευξη βραχυπρόθεσμων αποτελεσμάτων, προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών, που προσφέρουν τη δυνατότητα μίας σχετικά ταχείας απόσβεσης των πραγματοποιηθεισών επενδύσεων και που είναι δυνατόν να αναληφθούν, σε μεγάλο βαθμό, από τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα πρέπει, από την πλευρά τους, να αναλάβουν τις απαιτούμενες βασικές αναπτύξεις και να προωθήσουν, ειδικότερα, τα σχέδια, των οποίων ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, οι οικονομικοί και οι επιστημονικοί κύκλοι πρέπει να συνεργασθούν στενά, με βάση την αμοιβαιότητα, έτσι ώστε η βασική έρευνα και τα σχέδια επίδειξης να καταλήξουν σε εφαρμόσιμες στην αγορά λύσεις.

4.3. Εάν και οι συνδεόμενες με την ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά μεταρρυθμίσεις (ελευθέρωση)(22) θεωρούνται, κατά κανόνα, ευνοϊκές για τον ασφαλή ενεργειακό εφοδιασμό, τα μέτρα αυτά είναι δυνατόν, δεδομένου του αυξανόμενου παγκοσμίως ανταγωνισμού, να οδηγήσουν ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους σε μία έλλειψη κινήτρων και υπευθυνότητας για τον περισσότερο μακροπρόθεσμο εφοδιασμό και, κατ' αυτόν τον τρόπο, να προκαλέσουν μία, τουλάχιστον παροδική, μείωση των εργασιών έρευνας και ανάπτυξης από την πλευρά της βιομηχανίας.

4.4. Εν προκειμένω, οι πολιτικοί υπεύθυνοι πρέπει να φροντίσουν, μέσω της λήψης μέτρων ή της παροχής κινήτρων προς τη βιομηχανία, ώστε αυτό να αποφευχθεί. Γι' αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντική η εκπλήρωση των στόχων της Βαρκελώνης(23) και από την πλευρά της βιομηχανίας, έτσι ώστε και αυτή να επενδύσει, με ίδια μέσα, σαφώς περισσότερο στην έρευνα και την ανάπτυξη.

4.5. Οι επιχειρήσεις πρέπει να εμπλακούν περισσότερο στο πλαίσιο σχεδίων, εκτελούμενων σε συνεργασία με τα ερευνητικά ιδρύματα και χρηματοδοτούμενων από το δημόσιο τομέα, προκειμένου να επιτευχθούν ταχύτερα αποτελέσματα στον τομέα της ενέργειας και αυτά να μετατραπούν σε προϊόντα. Από την άποψη αυτή, η πρόσληψη ατόμων, επιφορτισμένων με την κατασκευή και τη διαχείριση εγκαταστάσεων επίδειξης, ενέχει ιδιαίτερη σημασία για την κατάρτιση και τη διαχείριση σχεδίων επίδειξης.

4.6. Μία κοινή ερευνητική στρατηγική προϋποθέτει, εξάλλου, τη διάθεση επαρκών χρηματοοικονομικών μέσων, τόσο για τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα όσο και για τη βιομηχανική έρευνα. Οι διάφορες φάσεις των δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης, από τις δοκιμασίες στο εργαστήριο και τη δημιουργία του πρωτοτύπου μέχρι την ολοκλήρωση των μοντέλων επίδειξης, μπορούν να διαρκέσουν χρόνια, και ενδεχομένως δεκαετίες, πριν μία ιδέα να καταλήξει, τελικά, σε ένα εμπορεύσιμο προϊόν. Για να έχουν οι εν λόγω εξελίξεις ευτυχή κατάληξη, πρέπει να επωφελούνται σταθερής και μακροπρόθεσμης χρηματοδότησης, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, η οποία να προσφέρει στους εμπλεκόμενους φορείς, επιχειρήσεις και ερευνητικά ιδρύματα μία ασφάλεια προγραμματισμού και να τους ενθαρρύνει να δεσμευθούν.

4.7. Τα μέσα προώθησης της έρευνας από την πλευρά της ΕΕ πρέπει να επιλέγονται και να διαμορφώνονται, κατά τρόπο ώστε να είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στα διάφορα ειδικά θέματα και στην ποικίλη διάρκεια που προβλέπεται για τις εν λόγω δράσεις. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ, τα χρησιμοποιούμενα από το Πέμπτο πρόγραμμα-πλαίσιο και το πρόγραμμα της Ευρατόμ μέσα, καθώς και εκείνα που προτείνονται από το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο και το πρόγραμμα Ευρατόμ προσφέρουν ένα επαρκές φάσμα δυνατοτήτων.

4.8. Εξάλλου, επιβάλλεται η περαιτέρω σύνδεση των διαφόρων πολιτικών και διοικητικών αρμοδιοτήτων που απαιτούνται για τον προγραμματισμό και τη λήψη αποφάσεων, προκειμένου η ανάγκη για τους ενδιαφερόμενους (π.χ. τις διάφορες Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα υπουργεία και τα κράτη μέλη) να συντονίσουν τη δράση τους και να συμφωνήσουν όχι μόνο να μην προκαλεί ανεπιθύμητες καθυστερήσεις και εμπόδια, αλλά να καταλήγει σε ένα συντονισμένο, αποτελεσματικό και συνεκτικό διάβημα που ανταποκρίνεται στους στόχους του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Χώρου και αξιοποιεί όλες τις δυνατότητές του.

5. Τα θέματα ενός μελλοντικού ευρωπαϊκού προγράμματος για την ενεργειακή έρευνα

5.1. Η ΕΟΚΕ δεν έχει την πρόθεση να επεξεργασθεί ούτε να προτείνει η ίδια ένα ανάλογο ερευνητικό πρόγραμμα στον τομέα της ενέργειας, ούτε αυτός είναι, άλλωστε, ο ρόλος της. Καλεί μάλλον την Επιτροπή να αναλάβει αυτό το καθήκον, βάσει δοκιμασμένων μεθόδων και σε στενή συνεργασία με τη βιομηχανία, τον επιστημονικό κόσμο και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών.

5.2. Το κατ' αυτόν τον τρόπο καταρτισθέν ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα στον τομέα της ενέργειας θα μπορούσε να ενταχθεί σε μεταγενέστερη, από εκείνη του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο για τις δράσεις ΕΤΑ& Ε, φάση προγραμματισμού ή, στο μέτρο του δυνατού, να ληφθεί υπόψη από το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο, καθώς το ταμείο που μεταφέρεται από την ΕΚΑΧ στην Επιτροπή και η αύξηση του προϋπολογισμού για την έρευνα που αποφασίσθηκε στη Βαρκελώνη προσφέρουν τα συμπληρωματικά περιθώρια που απαιτούνται για το σκοπό αυτό.

5.3. Δεδομένου ότι δεν διαφαίνεται μία και μοναδική λύση που να επιτρέπει την επίλυση του ενεργειακού προβλήματος, αυτή η λύση μπορεί να αναμένεται μόνο από την περαιτέρω ανάπτυξη και την αξιοποίηση όλων των πολλά υποσχόμενων μορφών ενέργειας, τεχνολογιών και επιλογών.

5.4. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να αναπτυχθούν (περαιτέρω), με συνέπεια και εφευρετικότητα, οι γνωστές και δοκιμασμένες τεχνικές και ιδέες, ενώ παράλληλα να διερευνηθούν και οι νέες ιδέες και οι καινοτομίες.

5.5. Υπό την υφιστάμενη κατάσταση, η έρευνα στον τομέα της ενέργειας, στην ιδανική περίπτωση, πρέπει να αφορά ουσιώδη θέματα και κριτήρια. Αυτά είναι, μεταξύ άλλων:

5.5.1. τα γενικά κριτήρια

- Πόροι

- Απόβλητα/Εκπομπές αερίων

- Διαθεσιμότητα

- Ασφάλεια εφοδιασμού

- Βιωσιμότητα

- Ασφάλεια/Κίνδυνοι

- Αξιοπιστία

- Διάφορες περιβαλλοντικές πτυχές

- Γεωπολιτικές πτυχές

- Δαπάνες

- Αποδοχή

5.5.2. οι τεχνικές κατηγορίες

- Ενεργειακός εφοδιασμός

- Μεταφορά, επεξεργασία, αποθήκευση και χρήση της ενέργειας

- Τεχνικές διαδικασίες

- Έρευνα και ανάπτυξη υλικών

- Έρευνα και ανάπτυξη συστημάτων

5.5.3. οι κατηγορίες των χρηστών

- Μεταφορές

- Βιομηχανία και βιοτεχνία

- Κατασκευές, κατοικίες και νοικοκυριά

5.5.4. οι πηγές πρωτογενούς ενέργειας και οι διαδικασίες μετατροπής τους

- Άνθρακας και παράγωγά του

- Πετρέλαιο και παράγωγά του

- Φυσικό αέριο και παράγωγά του

- Πυρηνική σχάση

- Πυρηνική σύντηξη

- Υδροηλεκτρική ενέργεια και παλίρροια

- Βιομάζα και παράγωγά της

- Αιολική ενέργεια

- Ηλιακή ενέργεια

- Φωτοβολταϊκή ενέργεια

- Γεωθερμία

6. Παραδείγματα θεμάτων

6.1. Καταρχήν, πρέπει να αναφερθεί και να επισημανθεί ιδιαίτερα ότι οι δράσεις έρευνας και ανάπτυξης που εκτελέσθηκαν μέχρι σήμερα αποδίδουν ήδη αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα αυτά εκτείνονται, για παράδειγμα, από τη σημαντική αύξηση της απόδοσης των συμβατικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων της αποθείωσης και της μείωσης των εκπομπών οξειδίων του αζώτου των αερίων καύσης, μέχρι τις αποφασιστικές προόδους που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα της έρευνας για τη σύντηξη, καθώς και την ανάπτυξη στοιχείων καυσίμων, πετρελαιοκινητήρων χαμηλής κατανάλωσης, ανεμογεννητριών υψηλής απόδοσης και της ευρείας εξάπλωσής τους, και παθητικών συστημάτων επείγουσας ψύξης για τους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Τα ανωτέρω παραδείγματα, μεταξύ άλλων που δεν παρατίθενται εν προκειμένω, καταδεικνύουν αυτά που μπορούν να επιτευχθούν χάρη στον ενθουσιασμό των ερευνητών, την ικανότητα των μηχανικών, την εφευρετικότητα, το επιχειρηματικό πνεύμα και την πολιτική δέσμευση, όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες. Καταδεικνύουν, επίσης, ότι η ύπαρξη μακροπρόθεσμου οράματος και η καταβολή προσπαθειών αποδίδουν καρπούς και επιτρέπουν την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων.

6.2. Με βάση αυτά, προτείνεται παρακάτω, ως παράδειγμα και υπό τη μορφή λέξεων κλειδιών, ένας κατάλογος ενδεχόμενων θεμάτων για μελλοντικές δράσεις έρευνας και ανάπτυξης, χωρίς, εντούτοις, να αποκλείονται πρόσθετες ιδέες και συλλήψεις που δεν αναφέρονται εν προκειμένω.

6.2.1. Μεταφορά, μετατροπή και χρήση ενέργειας

- Συνέχιση της ανάπτυξης του ατμοστροβίλου και κυρίως του αεριοστροβίλου ως βασική τεχνική για τη βελτίωση της απόδοσης (υλικά!)

- Βελτίωση της αποδοτικότητας βιομηχανικών τεχνολογιών, όπως της σιδηρουργίας, της χημικής παραγωγής και της βιομηχανίας τροφίμων

- Βελτίωση των συστημάτων προώθησης με κινητήρα εσωτερικής καύσης, συμπεριλαμβανομένων και των υβριδικών τεχνολογιών

- Παραγωγή και μεταφορά φυσικού αερίου χωρίς διαρροές

- Τεχνική παραγωγής εναλλακτικών καυσίμων (μεθανόλη, εθανόλη, συνθετικοί υδρογονάνθρακες, υδρογόνο), μεταφορά και αποθήκευση αερίων καυσίμων (φυσικό αέριο, βιοαέριο, υδρογόνου)

- Βελτίωση της θερμικής μηχανικής και της θερμικής μόνωσης στα κτίρια, καθώς και

- Ενεργητική και παθητική χρήση της ηλιακής ενέργειας στα κτίρια (συμπεριλαμβανομένων και των καλλιτεχνικών/αισθητικών πτυχών που είναι σημαντικές για τους αρχιτέκτονες)

- Τεχνικές συσσώρευσης ηλεκτρισμού και θερμότητας

- Σχεδιασμός και έλεγχος του δικτύου

- Στοιχεία καυσίμων για στατική και κινητή χρήση, καθώς και για τα οχήματα

- Τεχνική εγκαταστάσεων ενόψει της διαμόρφωσης της παραγωγής ανάλογα με τις διακυμάνσεις της προσφοράς και της ζήτησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

- Τεχνολογία του υδρογόνου(24)

- Συστήματα υπεραγωγών για μεταφορά και αποθήκευση ενέργειας.

6.2.2. Επιστήμες υλικών, έρευνα ενεργειακών συστημάτων

- Υλικά ή λειτουργικά υλικά, για παράδειγμα για αεριοστροβίλους και ατμοστροβίλους, στοιχεία καυσίμων, φωτοβολταϊκά στοιχεία, θερμική μόνωση, συσσώρευση θερμότητας, ειδικά καλώδια, υπεραγωγούς και συστατικά μέρη σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας

- Έρευνα των ενεργειακών συστημάτων: σχέση μεταξύ των οικολογικών και οικονομικών πτυχών, αξιολόγηση του τεχνολογικού αντίκτυπου, ανάλυση των αγορών, μοντέλα σεναρίων και προβλέψεις.

6.2.3. Ενεργειακός εφοδιασμός, συμπεριλαμβανομένων και πτυχών που συνδέονται με την ασφάλεια και το περιβάλλον

- συνέχιση της ανάπτυξης της τεχνολογίας των συμβατικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για τη βελτίωση της απόδοσής τους, συνδυασμένες τεχνικές και νέες διαδικασίες: για παράδειγμα, σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με ξηρό λιγνίτη, υπό πίεση καύση σκόνης λιγνίτη και γαιάνθρακα, υπό πίεση καύση λιγνίτη, γαιάνθρακα και βιομάζας σε ρευστοποιημένη κλίνη, ολοκληρωμένη προσθήκη CO2, μικτή καύση καυσίμων υποκατάστασης ή βιομάζας, ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί κύκλου που διαθέτουν αεριοστροβίλους και ατμοστροβίλους, ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί με ατμό και συνθήκες κρίσιμου ατμού,

- φιλτράρισμα και καθαρισμός αερίων καύσης, παγίδευση και κατακράτηση CO2, διαφύλαξη του τοπίου,

- εκμετάλλευση της βιομάζας, λογιστική και βέλτιστη χρήση της βιομάζας, εκπομπές,

- συμπαραγωγή ενέργειας και θερμότητας, αποκέντρωση έναντι συγεντρωτισμού,

- υδροηλεκτρική ενέργεια, (γεωλογική, εσωτερική και εξωτερική) ασφάλεια,

- συστήματα θέρμανσης και κλιματισμού των κτιρίων,

- εγκαταστάσεις αιολικής και ηλιακής ενέργειας: ανάπτυξη και δοκιμή διαφόρων διαδικασιών και προσεγγίσεων, για παράδειγμα ηλεκτρική θερμότητα για την παραγωγή ηλεκτρισμού και τη θέρμανση κτιρίων, διάφορες τεχνικές χρήσης της φωτοβολταϊκής στήλης και παρασκευής συστατικών μερών (στοιχείων), συνέχιση της ανάπτυξης όσον αφορά την απόδοση, τη μείωση των δαπανών, τη δικτύωση, τη συμβατότητα των αναγκών, την αποθήκευση ενέργειας, την εμπορευματοποίηση και τη διαφύλαξη του τοπίου,

- αντιδραστήρες σχάσης: εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια, ανάπτυξη εναλλακτικών αντιδραστήρων, και ιδιαίτερα αντιδραστήρων εγγενούς ασφάλειας, μεταφορά, επεξεργασία και αποθήκευση ραδιενεργών προϊόντων σχάσης, μεταστοιχείωση ιδιαίτερα ραδιενεργών και μακρόβιων ραδιοϊσοτόπων,

- ανάπτυξη αντιδραστήρων σύντηξης: αρχές, διαδικασίες, επίδειξη, τεχνολογία, εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια, ανάπτυξη στρατηγικής με σκοπό την αισθητή μείωση των προθεσμιών που απαιτούνται για την κατασκευή ενός ηλεκτροπαραγωγικού σταθμού επίδειξης.

6.3. Παρατηρήσεις σχετικές με τα παραδείγματα

6.3.1. Ο βασικός κίνδυνος για τον ενεργειακό εφοδιασμό της ΕΕ αφορά την πρωτοκαθεδρία της χρήσης (για καύση) ορυκτών πηγών ενέργειας (79 % του συνολικού ενεργειακού εφοδιασμού!), η οποία συνδέεται με εξάρτηση από τις εισαγωγές κατά εκτιμώμενο ποσοστό 70 % μεσοπρόθεσμα. Ωστόσο, τα εν λόγω καύσιμα μπορούν να επιτρέψουν, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, τη σημαντική εξοικονόμηση πόρων, καθώς και τη μεγάλη μείωση των εκπομπών CO2. Αυτό μπορεί να προκύψει από τη βελτίωση των τεχνικών επεξεργασίας, καύσης και μεταποίησης και την καλύτερη χρήση της θερμότητας και της δευτερογενούς ενέργειας. Αυτό ισχύει, για παράδειγμα, για την αύξηση της απόδοσης των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (κυρίως όσον αφορά την ανάπτυξη των υλικών και τη μεταλλουργία), τη βελτίωση των βιομηχανικών παραγωγικών διαδικασιών, για παράδειγμα, στη χημική βιομηχανία και τη σιδηρουργία, τις τεχνικές προώθησης των αυτοκινούμενων οχημάτων, καθώς και τη θερμική μόνωση και την παθητική ηλιακή ενέργεια στα κτίρια.

6.3.2. Η χρησιμοποίηση ορισμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως ο υδροηλεκτρική ενέργεια, καθώς και, σε ένα βαθμό, η καύση της βιομάζας (ξύλου) έχουν μακρά παράδοση και είναι (ιδιαίτερα) ανταγωνιστικές. Εξάλλου, η υδροηλεκτρική ενέργεια χρησιμοποιείται, κατά πλεονεκτικό τρόπο, στους ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς συσσώρευσης για την αντιμετώπιση του έντονου φόρτου (έντονη ζήτηση).

6.3.3. Αν και η χρησιμοποίηση άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η αιολική ενέργεια και οι ηλιακές τεχνολογίες, είναι, επίσης, διαδεδομένη, οι εν λόγω πηγές αντιπροσωπεύουν μόνο ποσοστό της τάξης του 1 % περίπου του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ. Ωστόσο, δεν είναι (ακόμη;) ανταγωνιστικές. Είναι περισσότερο συμφέρουσα οικονομικά η χρήση αιολικής ενέργειας από την παραγωγή ηλεκτρισμού από φωτοβολταϊκά στοιχεία. Ωστόσο, ελλείψει αποθήκευσης, η προσφορά εξαρτάται έντονα από τους ημερήσιους ή ετήσιους κύκλους και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες, με αποτέλεσμα οι "συμβατικοί" ηλεκτροπαραγωγικοί σταθμοί να πρέπει να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι και αποθέματα. Η εν λόγω κατάσταση περιορίζει, επίσης, το μερίδιο που θα μπορούσαν να καταλάβουν αυτές οι πηγές στην αγορά ηλεκτρισμού.

6.3.4. Σε ορισμένα κράτη μέλη, έχουν δοθεί κίνητρα για την προώθηση των τεχνολογιών που δεν είναι ακόμη ανταγωνιστικές, όπως ο καθορισμός, για τους προμηθευτές, μίας τιμής αγοράς σαφώς υψηλότερης από την τιμή της αγοράς (μέσω, για παράδειγμα, νόμων για τον εφοδιασμό με ηλεκτρικό ρεύμα), καθώς και η χορήγηση χαμηλότοκων πιστώσεων. Όλα αυτά γίνονται με την ελπίδα ότι στο μέλλον η απόσταση θα καλυφθεί, χάρη, αφενός, στη μείωση του κόστους των τεχνικών παραγωγής και, αφετέρου, στην αύξηση της τιμής των ορυκτών καυσίμων (τιμών και φόρων).

6.3.4.1. Κατά συνέπεια, η έρευνα πρέπει να εστιασθεί, ουσιαστικά, στο να καταστήσει αυτές τις τεχνολογίες περισσότερο ανταγωνιστικές και άμεσα διαθέσιμες (αποθήκευση). Πρέπει, εντούτοις, να πραγματοποιηθεί μία σαφής διάκριση μεταξύ, αφενός, της έρευνας και της ανάπτυξης και, αφετέρου, της ενίσχυσης της θέσης στην αγορά, κάτι που δεν συμβαίνει πάντοτε.

6.3.4.2. Ειδικότερα, πρέπει να αντισταθμιστούν οι δαπάνες που συνδέονται με την αυξανόμενη ανάγκη για την επαρκή ενίσχυση της έρευνας και οι δαπάνες που επιβαρύνουν τους καταναλωτές και τις δημόσιες αρχές, εξαιτίας της ανάλογης σημαντικής αύξησης των επιδοτήσεων που χορηγούνται στην αγορά. Ως εκ τούτου, από την αλληλεξάρτηση αυτή προκύπτει το ερώτημα, ποιο είναι το ύψος της αύξησης της τιμής της ενέργειας, μακροπρόθεσμα, που μπορεί να γίνει αποδεκτό από την ευρωπαϊκή οικονομία, δεδομένου και του παγκόσμιου ανταγωνισμού.

6.3.5. Η πυρηνική ενέργεια μπορεί, κατ' αρχήν, να αποκτηθεί από τη σχάση πολύ βαριών ατόμων, όπως είναι το ουράνιο και το πλουτώνιο, και από τη σύντηξη πολύ ελαφρών ατόμων, όπως είναι το δεύτερον και το τρίτον. Ωστόσο, αυτές οι δύο διαδικασίες διαφέρουν θεμελιωδώς όσον αφορά τις λεπτομέρειες και τις συνθήκες εκμετάλλευσης, τις πτυχές του περιβάλλοντος και της ασφάλειας, τους πόρους, κλπ.

6.3.6. Αν και οι αντιδραστήρες σχάσης είναι διαδεδομένοι από πολλές δεκαετίες σε ολόκληρο τον κόσμο, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι κανόνες ασφάλειας ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Οι αντιδραστήρες που είναι εγκατεστημένοι στην ΕΕ συγκαταλέγονται μεταξύ των περισσότερο ανεπτυγμένων. Ήδη είναι προφανές ότι η ΕΕ πρέπει να αναλάβει ένα νέο καθήκον, δηλαδή τη βελτίωση των εν λόγω προδιαγραφών στις τρίτες χώρες. Κατά συνέπεια, η έρευνα πρέπει να έχει ως πρωταρχικό στόχο την τελειοποίηση των προδιαγραφών ασφάλειας, την παρακίνηση των τρίτων χωρών να συμμορφωθούν προς αυτές και την επιδίωξη ακόμη πιο αποτελεσματικών λύσεων όσον αφορά την εξάλειψη των ραδιενεργών κατάλοιπων της σχάσης που έχουν μακρά διάρκεια ζωής.

6.3.7. Οι αντιδραστήρες σύντηξης βρίσκονται ακόμη στο στάδιο ανάπτυξης. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά τους όσον αφορά την ασφάλεια, η περιορισμένη ποσότητα ραδιοτοξικών κατάλοιπων - χωρίς συστατικά μακράς διάρκειας ζωής (ακτινίδες) - που παράγουν και το σχεδόν ανεξάντλητο απόθεμα πόρων που προσφέρουν, τους καθιστούν την τεχνολογία του μέλλοντος με σημαντικά βιώσιμο δυναμικό. Βάσει της επιτυχίας του προγράμματος για την πυρηνική σύντηξη, το οποίο έχει ήδη συμπεριληφθεί πλήρως στον Ευρωπαϊκό Ερευνητικό Χώρο (βλ. επίσης σημείο 3.6), κατέστη δυνατή, στο πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας (ΕΕ, Ιαπωνία, Καναδάς, Ρωσία), η επεξεργασία σχεδίων κατασκευής του διεθνούς πειραματικού αντιδραστήρα ΙTER. Ο ITER αναμένεται να καταδείξει, σε επίπεδο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ότι είναι δυνατή, από τεχνικής και επιστημονικής απόψεως, η απόκτηση χρήσιμης ενέργειας από την πυρηνική σύντηξη. Κατά συνέπεια, η έρευνα πρέπει να έχει ως κύριο στόχο να καταδείξει με τον ΙTER, στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα, ότι η εν λόγω τεχνολογία είναι εφικτή και παρουσιάζει περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα και, κατ' αυτόν τον τρόπο, να προσφέρει τη βάση για την κατασκευή του πρώτου σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από την πυρηνική σύντηξη.

6.3.8. Η βιομηχανία και η έρευνα στην ΕΕ καταλαμβάνουν εξέχουσα θέση σε όλους σχεδόν τους προαναφερόμενους τομείς. Γι' αυτό, είναι ζωτικής σημασίας να διατηρήσουμε αυτή τη θέση και εμπειρογνωμοσύνη, να τις αναπτύξουμε και να τις θέσουμε στη διάθεση τόσο του ιδιαίτερα ευάλωτου ευρωπαϊκού ενεργειακού εφοδιασμού όσο και των παγκόσμιων σχέσεων και δεσμεύσεων.

6.3.9. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τους εκπροσώπους του πολιτικού, οικονομικού και επιστημονικού κόσμου, προκειμένου αυτοί να καταστήσουν τα επιστημονικά και τεχνικά επαγγέλματα αρκετά θελκτικά, ώστε ένας επαρκής αριθμός προικισμένων νέων να επιλέξει την κατάρτισή του σ' αυτούς τους τομείς. Η προσέγγιση αυτή προϋποθέτει την ύπαρξη μέριμνας για τη διάθεση υψηλά εξειδικευμένων ιδρυμάτων κατάρτισης, αλλά και τη συμβολή στη συνειδητοποίηση, εκ μέρους των ατόμων που αρχίζουν τις σπουδές τους, της αποφασιστικής σημασίας που έχουν οι επιστήμονες και οι μηχανολόγοι, οι οποίοι, στους διαφόρους τομείς των ενεργειακών τεχνολογιών, μοχθούν για τη διασφάλιση ενός επαρκούς και φιλικού προς το περιβάλλον εφοδιασμού. Επίσης, οι δυνατότητες επαγγελματικής δραστηριότητας στον τομέα των ενεργειακών τεχνολογιών θα πρέπει να είναι και για τους νέους τόσο θελκτικές ώστε να επιλέγουν ένα επάγγελμα στον τομέα αυτό και στη συνέχεια να τους ικανοποιούν τόσο η επαγγελματική σταδιοδρομία όσο και οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης αλλά και η αμοιβή, ώστε να παραμένουν στον κλάδο αυτό.

6.3.10. Η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει, επίσης, την έκκλησή της για τη συμπερίληψη του θεματικού κύκλου της ενέργειας, της σχετικής έρευνας και της βιωσιμότητας στο διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων της εκπαίδευσης και της αποστολής των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Προπαντός, ο ενημερωμένος σχετικά πολίτης μπορεί να συμβάλει, στο πλαίσιο της κοινωνικής και δημοκρατικής διαδικασίας, στη λήψη και σ' αυτόν τον τομέα των ορθών κατευθύνσεων, μέτρων πρόληψης και αποφάσεων.

7. Συμπεράσματα και συστάσεις της ΕΟΚΕ

7.1. Η εξασφάλιση ενός οικονομικά συμφέροντος, φιλικού προς το περιβάλλον και βιώσιμου ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ ανήκει στα βασικά σημεία των αποφάσεων των Συμβουλίων της Λισαβόνας, του Γκέτεμποργκ και της Βαρκελώνης. Αυτός ο ουσιώδης στόχος δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί χωρίς την καταβολή πρόσθετων προσπαθειών, άλλωστε υφίσταται ένα ενεργειακό πρόβλημα, το οποίο πρέπει να αντιμετωπισθεί. Ο οικονομικός, επιστημονικός και πολιτικός κόσμος έχουν το κοινό καθήκον της ανάπτυξης της απαιτούμενης στρατηγικής και της διάθεσης επαρκών μέσων.

7.2. Κυρίως, η στρατηγική που πρέπει να αναπτυχθεί για την επίλυση αυτού του προβλήματος δεν είναι δυνατόν να περιορίζεται σε ορισμένες πτυχές. Το πρόβλημα της ενέργειας πρέπει να αντιμετωπισθεί στο σύνολό του και από όλες τις πτυχές, καθώς και στο πλαίσιο μίας παγκόσμιας και μακροχρόνιας προοπτικής. Η επίλυση του προβλήματος της ενέργειας αποτελεί το κλειδί και τον ακρογωνιαίο λίθο μίας παγκόσμιας εταιρικής σχέσης για τη βιωσιμότητα.

7.3. Το κλειδί των πιθανών λύσεων θα προέλθει μόνο από την εντατικότερη έρευνα και ανάπτυξη. Η ενεργειακή έρευνα αποτελεί στρατηγικό στοιχείο και απαραίτητη βάση για κάθε μακροχρόνια επιτυχημένη ενεργειακή πολιτική. Οι επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη αποτελούν χρέος των σύγχρονων προς τις μελλοντικές γενεές για την αντιστάθμιση της υφιστάμενης χρήσης των ενεργειακών πηγών και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης με αέρια και με απόβλητα που προέρχονται από την κατανάλωση ενέργειας.

7.4. Γι' αυτό, η ΕΟΚΕ συνιστά την επεξεργασία από την Επιτροπή μίας στρατηγικής για ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή έρευνα, από την οποία θα προκύψει στο μέλλον ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας. Το εν λόγω πρόγραμμα θα μπορούσε, στο μέτρο του δυνατού, να εφαρμοσθεί ήδη κατά τη διάρκεια του Έκτου προγράμματος-πλαίσιο και το αργότερο κατά την επόμενη περίοδο. Τα απαιτούμενα πρόσθετα μέσα θα μπορούσαν να προέλθουν από την αύξηση των γενικών δαπανών για την έρευνα και την ανάπτυξη (σύμφωνα με τις αποφάσεις της Βαρκελώνης) και από κονδύλια του ταμείου της ΕΚΑΧ.

7.5. Κατά συνέπεια, ο Ευρωπαϊκός Ερευνητικός Χώρος και τα μέσα που διαθέτει έχουν να διαδραματίσουν έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ καλεί και τις κυβερνήσεις, τη βιομηχανία και τα ερευνητικά ιδρύματα των κρατών μελών να συμμετάσχουν στην εν λόγω ευρωπαϊκή στρατηγική και στο πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας που θα αναπτυχθεί για το σκοπό αυτό. Οι δυνατότητες του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Χώρου θα μπορούσαν να ενισχυθούν από μία συνεκτική, διαφανή, συντονισμένη και υποστηριζόμενη από όλους τους εταίρους στρατηγική ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ.

7.6. Η ΕΟΚΕ έχει επίγνωση του γεγονότος και αναγνωρίζει πλήρως ότι ένα μεγάλο μέρος των συστάσεων που διατύπωσε, καθώς και άλλων που θα ακολουθήσουν περιλαμβάνεται ήδη στην πρόταση της Επιτροπής για το Έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο, για το πρόγραμμα Ευρατόμ, καθώς και για άλλα από τα προγράμματά της, αν και αυτό γίνεται κατά τρόπο ατελή και διάσπαρτο. Στη συνέχεια, πρέπει να ακολουθήσει ένα συνεκτικό και στέρεο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ενεργειακή έρευνα, το οποίο, με την επιφύλαξη της στήριξής του σε διάφορες Συνθήκες, να καταδεικνύει σαφώς τα απαιτούμενα για την υλοποίησή του μέσα και τη διάθεσή τους, το οποίο να είναι κατανοητό από τους πολίτες και το οποίο να τύχει ισχυρής υποστήριξης και μακροχρόνιας υπεράσπισης εκ μέρους των φορέων λήψης πολιτικών αποφάσεων.

7.7. Ο εφοδιασμός με ενεργειακές πρώτες ύλες, καθώς και η εξάλειψη και ο περιορισμός των αποβλήτων που προέρχονται από την κατανάλωση ενέργειας απαιτούν τη συνέχιση της ανάπτυξης όλων των γνωστών και δυνάμενων να ανακαλυφθούν πηγών ενέργειας, προκειμένου να μελετηθεί, να βελτιωθεί και να καταστεί όσο το δυνατόν περισσότερο χρησιμοποιήσιμο το δυναμικό που προσφέρει καθεμία απ' αυτές. Καθώς η έρευνα και η ανάπτυξη αποτελούν τα κλειδιά για το μέλλον, οι απαιτούμενες γι' αυτό προσπάθειες πρέπει να μετρηθούν με βάση τον παγκόσμιο ανταγωνισμό, την κρίσιμη κατάσταση του ενεργειακού εφοδιασμού και τον επείγοντα χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προβλημάτων, αλλά και τον όγκο και το κόστος της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας.

7.8. Πέραν αυτών, η βιομηχανική δέσμευση πρέπει να βασίζεται ουσιαστικά σε στόχους, οι οποίοι επιτρέπουν την επίτευξη βραχυπρόθεσμων αποτελεσμάτων, προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών, που προσφέρουν τη δυνατότητα μίας σχετικά ταχείας απόσβεσης των πραγματοποιηθεισών επενδύσεων και που είναι δυνατόν να αναληφθούν, σε μεγάλο βαθμό, από τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, η νομοθεσία της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς και τα ανάλογα κίνητρα πρέπει να έχουν ως στόχο την εκπλήρωση, εκ μέρους της βιομηχανίας, των στόχων της Βαρκελώνης και της συμμετοχής της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ενεργειακής έρευνας.

7.9. Τα δημόσια ερευνητικά ιδρύματα πρέπει, από την πλευρά τους, να αναλάβουν τις απαιτούμενες βασικές αναπτύξεις και να προωθήσουν, ειδικότερα, τα σχέδια, των οποίων ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, οι οικονομικοί και οι επιστημονικοί κύκλοι πρέπει να συνεργασθούν στενά, με βάση την αμοιβαιότητα, έτσι ώστε η βασική έρευνα και τα σχέδια επίδειξης να καταλήξουν σε εφαρμόσιμες στην αγορά λύσεις.

7.10. Τα θεματικά περιεχόμενα του μελλοντικού ερευνητικού προγράμματος πρέπει να περιλαμβάνουν όλες τις ενδιαφέρουσες για τους καταναλωτές πτυχές - όπως τα νοικοκυριά, τα κτίρια, τη βιομηχανία και τις μεταφορές - καθώς και τις διάφορες τεχνικές εφοδιασμού, μετατροπής, διανομής και εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένων της εξοικονόμησης ενέργειας και της ανάπτυξης νέων ιδεών. Αυτό καλύπτει, επίσης, τα προβλήματα για τον ασφαλή εφοδιασμό, για τον περιορισμό και τον έλεγχο των τεχνικών κινδύνων, για την προστασία του περιβάλλοντος, καθώς και για την παγίδευση/εξάλειψη των απορριμμάτων που προέρχονται από τη χρήση ενέργειας (π.χ. αέρια υπεύθυνα για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, ραδιενέργεια). Σ' αυτά προστίθενται η (περαιτέρω) ανάπτυξη των απαραίτητων υλικών, καθώς και αναλυτικές και προγνωστικές μελέτες συστημάτων, στο πλαίσιο των οποίων θα αναπτύσσονται και θα δοκιμάζονται διάφορα δημογραφικά, οικονομικά και οικολογικά σενάρια.

7.11. Πρέπει να εγκαθιδρυθούν και ενθαρρυνθούν συνεργασίες και δικτυώσεις όχι μόνο με τις υποψήφιες χώρες, αλλά και με τους γείτονές τους, και, τέλος, σε παγκόσμιο επίπεδο. Το ενεργειακό πρόβλημα αντιπροσωπεύει, σε τελευταία ανάλυση, ένα παγκόσμιο πρόβλημα, τόσο από την άποψη του εφοδιασμού όσο και εξαιτίας των πιθανών οικονομικών, οικολογικών και πολιτικών συνεπειών του.

7.12. Τέλος, η ΕΟΚΕ επαναλαμβάνει την έκκλησή της για τη συμπερίληψη του θεματικού κύκλου της ενέργειας, της σχετικής έρευνας και της βιωσιμότητας στο διάλογο με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων και της εκπαίδευσης και της αποστολής των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Μόνο ο ενημερωμένος σχετικά πολίτης μπορεί να συμβάλει, στο πλαίσιο της κοινωνικής και δημοκρατικής διαδικασίας, στη λήψη και σ' αυτόν το ζωτικό τομέα των ορθών κατευθύνσεων, μέτρων πρόληψης και αποφάσεων.

Βρυξέλλες, 17 Ιουλίου 2002.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Γκέτεμποργκ, Ιούνιος 2001, Συμπεράσματα της Προεδρίας - SN 200/1/01 REV. 1

(2) Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Βαρκελώνης, Μάρτιος 2002,, Συμπεράσματα της Προεδρίας - SN 100/02 ADD. 1

(3) Πράσινο Βιβλίο COM (2000) 769 τελικό.

(4) ΕΕ C 221 της 7.8.2001.

(5) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.

(6) Βλέπε σχετικά τη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της ΕΟΚΕ CES 724/2001 του Μαΐου 2001 "Επιστήμη, κοινωνία και πολίτες στην Ευρώπη", ΕΕ C 221 της 7.8.2001.

(7) Βλέπε υποσημείωση 3.

(8) ΕΕ C 221 της 7.8.2001.

(9) Δελτίο ΕΕ 6-2001.

(10) COM (2001) 94 τελικό.

(11) COM (2002) 43 τελικό.

(12) ΕΕ C 260 της 17.9.2001.

(13) COM (2001) 94 τελικό.

(14) ΟΚΕ 693/2002.

(15) COM(2002) 43 τελικό.

(16) ΟΚΕ 692/2002.

(17) COM (2002) 162 τελικό, της 9.4.2002.

(18) Έγγρ. Συμβουλίου 5650/02 + ADD 1 (Συμβούλιο 28.ΙΙ.2002), προσωρινό 6533/02 (Τύπος 43 - G) σ.VII.

(19) Ορισμένες από τις αναφερόμενες οργανώσεις ή προγράμματα υπερβαίνουν τα πλαίσια της ΕΕ.

(20) ΕΕ L 299 της 28.11.2000, σ. 14.

(21) Ε - WOG Working Paper "Sustainable and Affordable Energy for the Future; Priorities for European Union Energy RTD; January 2001", EUR 19790.

(22) Centre for European Policy Studies Ceps: "Security of Energy Supply" Report of a CEPS Working Party, Nov. 2001, Page 22, ISBN 92-9079-358-9.

(23) Βλέπε υποσημείωση 2 και σημείο 1.6.

(24) Καθώς εμφανίζονται συχνά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στις διαφημίσεις λανθασμένες πληροφορίες, θα ήταν σκόπιμο να διευκρινισθεί ότι το υδρογόνο δεν αποτελεί μία πηγή πρωτογενούς ενέργειας, η οποία είναι ελεύθερα διαθέσιμη, αλλά μπορεί να αποκτηθεί μέσω της χρήσης (υδροηλεκτρικής) ενέργειας. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει πιθανόν συνίσταται στο γεγονός ότι μπορεί να αποθηκευθεί και να χρησιμοποιηθεί ως καύσιμο (κυρίως στα στοιχεία καυσίμων). Η καύση της δεν ελευθερώνει διοξείδιο του άνθρακα.