[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 22.9.2006

SEC(2006)1165

ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Συνοδευτικό έγγραφο στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Θεματική στρατηγική για την προστασία του εδάφους ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ {COM(2006)231 τελικό}{SEC(2006)620}

ΣΥΝΟΨΗ

Υποβαθρο της ασκουμενησ πολιτικησ

Tο 6ο Πρόγραμμα Δράσης της Κοινότητας για το Περιβάλλον[1] επιβάλλει την ανάπτυξη θεματικής στρατηγικής για την προστασία του εδάφους (που εφεξής αναφέρεται ως ‘η στρατηγική’) “με αντικείμενο την πρόληψη, μεταξύ άλλων, της ρύπανσης, της διάβρωσης, της απερήμωσης, της εδαφολογικής υποβάθμισης, της κατάληψης του εδάφους και των υδρογεωλογικών κινδύνων, λαμβάνοντας υπόψη την περιφερειακή ποικιλομορφία και τις ιδιαιτερότητες των ορεινών και των άνυδρων περιοχών”[2].

Η Επιτροπή εξέδωσε Ανακοίνωση με τίτλο “Προς μία θεματική στρατηγική για την προστασία του εδάφους” στις 16 Απριλίου 2002[3]. Η ως άνω ανακοίνωση απετέλεσε αντικείμενο θετικών συμπερασμάτων εκ μέρους των άλλων θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έκτοτε έχουν αναληφθεί εργασίες για την προπαρασκευή της στρατηγικής. Στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας διενεργήθηκε εκτίμηση των επιπτώσεων, της οποίας σύνοψη εμπεριέχεται στο παρόν έγγραφο.

Η εκτίμηση των επιπτώσεων βασίζεται κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στις εκθέσεις που διατύπωσε το Κοινό Κέντρο Ερευνών (ΚΚΕρ) της Επιτροπής και οι ομάδες εργασίας που συγκροτήθηκαν για να επικουρήσουν την Επιτροπή, καθώς και στις εκθέσεις που συνέταξε η Επιτροπή για την αξιολόγηση των οικονομικών επιπτώσεων της υποβάθμισης του εδάφους και του οικονομικού, περιβαλλοντικού και κοινωνικού αντικτύπου των επί μέρους μέτρων που αποσκοπούν στην πρόληψη της υποβάθμισης του εδάφους.

Εκταση του προβληματοσ και κοστοσ της εδαφικησ υποβαθμισησ

Έκταση του προβλήματος

Από τις διαθέσιμες πληροφορίες προκύπτει ότι τις τελευταίες δεκαετίες σημειώθηκε ουσιαστική επιτάχυνση της κλιμάκωση των διεργασιών εδαφικής υποβάθμισης, και υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ως άνω διεργασίες αυτές θα κλιμακωθούν περαιτέρω εάν δεν αναληφθεί η δέουσα δράση. Οι διεργασίες εδαφικής υποβάθμισης οφείλονται στις ανθρώπινες δραστηριότητες ή επιτείνονται από αυτές. Η αλλαγή του κλίματος σε συνδυασμό με μεμονωμένα ακραία καιρικά φαινόμενα που καθίστανται ολοένα και συχνότερα, αναμένεται επίσης να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο έδαφος.

Οι διαδικασίες εδαφικής υποβάθμισης περιλαμβάνουν[4]:

- Διάβρωση : ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος υπολογίζει ότι 115 εκατομμύρια εκτάρια, ήτοι ποσοστό 12% της συνολικής επιφάνειας της Ευρώπης, επηρεάζονται από φαινόμενα υδατογενούς διάβρωσης και ότι 42 εκατομμύρια εκτάρια υφίστανται αιολική διάβρωση, εκ των οποίων 2% θεωρείται ότι βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση.

- Υποβάθμιση της οργανικής ύλης : η οργανική ύλη του εδάφους (SOM-ΟΥΕ) διαδραματίζει μείζονα ρόλο εις ό,τι αφορά τον κύκλο του άνθρακα στο έδαφος. Όντως, το έδαφος αποτελεί ταυτόχρονα πομπό αερίων που επιτείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και ,παράλληλα, ιδιαίτερης σημασίας αποθηκευτικό χώρο για τον άνθρακα, δεδομένου ότι περιέχει 1.500 γιγατόνους οργανικού και ανόργανου άνθρακα. Περίπου το 45% των ευρωπαϊκών εδαφών χαρακτηρίζονται από χαμηλή ή ιδιαζόντως χαμηλή συγκέντρωση οργανικής ύλης (ήτοι 0-2% οργανικό άνθρακα) ενώ το 45% είναι μέσης περιεκτικότητας ως προς τον άνθρακα (ήτοι 2-6% οργανικού άνθρακα). Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα αισθητό στις νότιες χώρες, αλλά και σε μέρη της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Σουηδίας.

- Συμπίεση : θεωρείται ότι οι κίνδυνοι συμπίεσης του εδάφους ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή. Ορισμένοι συγγραφείς θεωρούν ότι περίπου το 36% του ευρωπαϊκού υπεδάφους κινδυνεύει από υψηλή έως λίαν υψηλή συμπίεση. Άλλες πηγές υπολογίζουν σε 32% τα εδάφη που είναι ιδιαζόντως ευπαθή και σε 18% τα εδάφη που έχουν επηρεαστεί μετρίως.

- Η αλάτωση οφείλεται στη συσσώρευση διαλυτών αλάτων, κυρίως νατρίου, μαγνησίου και ασβεστίου. Επηρεάζει περίπου 3,8 εκατομμύρια εκτάρια στην Ευρώπη. Ως επί το πλείστον, οι θιγόμενες περιοχές απαντούν στην Καμπανία της Ιταλίας, στην κοιλάδα του ποταμού Έβρου στην Ισπανία, και στην περιοχή του Great Alföld στην Ουγγαρία, ενώ μικρότερες περιοχές βρίσκονται στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, τη Γαλλία, τη Σλοβακία και την Αυστρία.

- Κατολισθήσεις ως επί το πλείστον παρατηρούνται συχνότερα σε περιοχές με ιδιαζόντως διαβρώσιμα εδάφη, πηλώδες υπέδαφος, απότομες υπώρειες, έντονες και υψηλές βροχοπτώσεις, σε συνδυασμό με το φαινόμενο της εγκατάλειψης των γαιών· ανάλογες χαρακτηριστικές περιφέρειες είναι η αλπική και η μεσογειακή. Μέχρι σήμερα δεν υφίστανται δεδομένα σχετικά με την συνολική έκταση που αφορά το φαινόμενο των κατολισθήσεων στην ΕΕ, αλλά πρόκειται για πρόβλημα το οποίο ενδεχομένως οφείλεται στη δημογραφική αύξηση, το θερινό και χειμερινό τουρισμό, την εντατική χρήση γης και την αλλαγή του κλίματος.

- Ρύπανση : επειδή η Ευρώπη εκβιομηχανίστηκε εδώ και περισσότερο από διακόσια χρόνια, αντιμετωπίζει πρόβλημα ρύπανσης του εδάφους εξαιτίας της χρήσης και της παρουσίας επικινδύνων ουσιών σε πολλές παραγωγικές διαδικασίες. Έχει υπολογισθεί ότι 3,5 εκατομμύρια τοποθεσίες ενδέχεται να έχουν υποστεί ρύπανση εκ των οποίων 0,5 εκατομμύρια, κατά τα φαινόμενα, έχουν υποστεί σοβαρότατη ρύπανση και επιβάλλεται να αποκατασταθούν.

- Σφράγιση : κατά μέσο όρο η έκταση που έχει σφραγιστεί, ήτοι η επιφάνεια του εδάφους που καλύπτεται από αδιάβροχα υλικά, ανέρχεται σε 9%, περίπου, του εδάφους των κρατών μελών[5]. Την περίοδο 1990-2000, το εμβαδόν των σφραγισμένων εδαφών στην ΕΕ15 αυξήθηκε κατά 6%[6], ενώ παράλληλα εξακολουθεί να αυξάνει η ζήτηση για νέες κατασκευές, λόγω της αύξησης των αστικών κέντρων, και για νέες μεταφορικές υποδομές.

- Μείωση της βιοποικιλότητας : η εδαφική βιοποικιλότητα δεν καλύπτει μόνο τα διάφορα γονίδια, είδη, οικοσυστήματα και λειτουργίες του εδάφους, αλλά και το μεταβολικό δυναμικό των οικοσυστημάτων. Η εδαφική βιοποικιλότητα επηρεάζεται από όλες τις διαδικασίες υποβάθμισης που μνημονεύονται ανωτέρω και όλες οι κινητήριες δυνάμεις που προαναφέρθηκαν ευθύνονται εξίσου για την απώλεια της βιοποικιλότητας.

Κόστος της εδαφικής υποβάθμισης

Μολονότι είναι δύσκολο να γίνουν αναλυτικοί υπολογισμοί, από πολλές μελέτες αποδεικνύεται ότι το ετήσιο κόστος της εδαφικής υποβάθμισης για την κοινωνία είναι σημαντικό και κυμαίνεται σε:

διάβρωση: | 0,7 – 14,0 δισεκατομμύρια ευρώ[7], |

μείωση της οργανικής ύλης: | 3,4 – 5,6 δισεκατομμύρια ευρώ, |

συμπίεση: | αδύνατο να γίνουν αντίστοιχοι υπολογισμοί, |

αλάτωση: | 158 – 321 δισεκατομμύρια ευρώ [8], |

κατολισθήσεις: | έως 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ ανά κατολίσθηση, |

ρύπανση: | 2,4 – 17,3 δισεκατομμύρια ευρώ [9], |

σφράγιση: | αδύνατο να γίνουν αντίστοιχοι υπολογισμοί, |

μείωση της βιοποικιλότητας: | αδύνατο να γίνουν αντίστοιχοι υπολογισμοί. |

Στο ως άνω κόστος δεν περιλαμβάνονται οι ζημίες που υφίστανται οι οικολογικές λειτουργίες του εδάφους δεδομένου ότι είναι αδύνατον να ποσοτικοποιηθούν. Ως εκ τούτου, το πραγματικό κόστος της εδαφικής υποβάθμισης ενδέχεται να είναι υψηλότερο των προαναφερθέντων υπολογισμών.

Επί του παρόντος δεν υπάρχουν οι υπολογισμοί του κόστους της συμπίεσης, της σφράγισης και της υποβάθμισης της βιοποικιλότητας του εδάφους. Το επί του παρόντος υπολογίσιμο συνολικό κόστος υποβάθμισης του εδάφους, εξαιτίας τυχόν διάβρωσης, μείωσης της οργανικής ύλης, αλάτωσης, κατολισθήσεων και ρύπανσης, όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα δεδομένα, υπολογίζεται σε περίπου 38 δισεκατομμύρια ευρώ[10] ετησίως για την ΕΕ25. Μοιραία, οι ως άνω υπολογισμοί είναι ιδιαίτερα ευρέος φάσματος, λόγω της έλλειψης επαρκών ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων.

Εξάλλου επιβάλλεται να τονισθεί ότι στο ως άνω κόστος της εδαφικής υποβάθμισης δεν λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις των προτύπων που εγκρίθηκαν τον Ιανουάριο του 2005 στο πλαίσιο της πολλαπλής συμμόρφωσης, ούτε οι επιπτώσεις των μέτρων που πρόσφατα έλαβαν τα κράτη μέλη. Εντούτοις, δεδομένης της βραδύτητας των εδαφικών μεταβολών, είναι πιθανόν οι σημερινοί υπολογισμοί για την κλίμακα του προβλήματος να αποτελούν όντως την κατάλληλη αναφορά.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι ,ως επί το πλείστον, οι προκύπτουσες δαπάνες που επωμίζεται η κοινωνία οφείλονται στις ζημίες των υποδομών λόγω της εκροής ιζημάτων (στερεοπαροχής), στην όξυνση των αναγκών όσον αφορά την υγειονομική περίθαλψη για τα άτομα που πλήττει η ρύπανση, στην επεξεργασία του ύδατος που ρυπαίνεται μέσω του εδάφους, στη διάθεση των ιζημάτων, στην υποβάθμιση της αξίας του εδάφους γύρω από μολυσμένες περιοχές, στην κλιμάκωση των ελέγχων για την ασφάλεια των τροφίμων καθώς και στις δαπάνες που οφείλονται στις λειτουργίες οικοσυστήματος του εδάφους.

Εξετασθεισεσ πολιτικεσ εναλλακτικεσ λυσεισ

Οι κάτωθι εναλλακτικές δυνατότητες, παρατιθέμενες κατά αύξοντα περιοριστικό χαρακτήρα, ελήφθησαν υπόψη κατά την εκτίμηση των επιπτώσεων:

1. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να αναλάβουν δράση στο πλαίσιο μιας γενικής και μη δεσμευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το έδαφος.

2. Έκδοση ελαστικής νομοθετικής πράξης με τη μορφή οδηγίας-πλαίσιο για το έδαφος, φιλόδοξης ως προς το πεδίο εφαρμογής αλλά όχι εντελώς δεσμευτικής ως προς το περιεχόμενο.

3. Νομοθετικές προτάσεις για τις επί μέρους εδαφικές απειλές, καθορίζοντας επίσης στόχους και μέσα για την αντιμετώπισή τους σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για να επιτευχθεί η προστασία του εδάφους, απαιτείται να αναληφθούν σχετικές δράσεις σε υπερεθνικό, εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, η, κλίμακα του προβλήματος, οι σημαντικές διαμεθοριακές δαπάνες και εκτός τόπου επιπτώσεις που επωμίζεται η κοινωνία, αποδεικνύουν ότι η μέχρι τούδε υιοθετηθείσα προσέγγιση, ελλείψει εστιασμένης πολιτικής, δεν επέτρεψε τη δημιουργία γενικών μηχανισμών αντιμετώπισης των εντοπιζόμενων απειλών. Ως εκ τούτου, θεωρείται ότι η μη ανάληψη δεσμευτικής δράσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα αρκούσε για την αντιμετώπιση των διαπιστούμενων προβλημάτων.

Παράλληλα, το έδαφος ποικίλλει ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα γενικά χαρακτηριστικά του, αλλά και σε ό,τι αφορά τη χρήση του σε κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Ως εκ τούτου, είναι ιδιαζόντως δυσχερής η καθιέρωση γενικών προτύπων και μέτρων εδαφικής ποιότητας για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να αντιμετωπιστούν οι απειλές που αντιμετωπίζει το έδαφος. Κατά συνέπεια, θεωρήθηκε ασύμβατο προς την αρχή της επικουρικότητας το ενδεχόμενο να διατυπωθούν χωριστές νομοθετικές προτάσεις για την αντιμετώπιση των επί μέρους εδαφικών απειλών.

Επιλεγεισα εναλλακτικη λυση

Η Επιτροπή είναι πεπεισμένη ότι η οδηγία-πλαίσιο για το έδαφος αποτελεί την καλύτερη εναλλακτική λύση για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων εδαφικών απειλών. Ανάλογη οδηγία-πλαίσιο για το έδαφος, λίαν φιλόδοξη ως προς το πεδίο εφαρμογής αλλά όχι εντελώς δεσμευτική ως προς το περιεχόμενο, θα θέσει σε κίνηση μία διαδικασία που θα οδηγήσει στη μεγαλύτερη δυνατή προστασία του εδάφους ανά την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η προτεινόμενη οδηγία περιέχει γενικές διατάξεις προληπτικού χαρακτήρα που επιβάλλουν στα κράτη μέλη να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την αποτροπή της εδαφικής υποβάθμισης. Τα κράτη μέλη καλούνται εν προκειμένω να προσδιορίσουν τις περιοχές που αντιμετωπίζουν κινδύνους διάβρωσης, μείωσης της οργανικής ύλης, συμπίεσης, αλάτωσης και κατολισθήσεων, ενώ, παράλληλα, καλούνται να υιοθετήσουν στόχους μείωσης των κινδύνων και να καταρτίσουν προγράμματα μέτρων για την επίτευξη των αντιστοίχων στόχων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να προσδιορίσουν τις τοποθεσίες που έχουν υποστεί ρύπανση στην εθνική τους επικράτεια, βάσει της λεγόμενης έκθεσης για την κατάσταση του εδάφους, και να διαμορφώσουν εθνική στρατηγική αποκατάστασης.

Αναλυση των επιπτωσεων

Η προτεινόμενη οδηγία περιέχει σειρά ειδικών υποχρεώσεων για την επίτευξη του κοινού στόχου που είναι ο προσδιορισμός των περιοχών και της κλίμακας του προβλήματος της υποβάθμισης του εδάφους, καθώς και μια γενικότερη υποχρέωση ανάληψης σχετικής δράσης.

Το κόστος και τα οφέλη της οδηγίας αφορούν κυρίως δύο μέρη της:

4. την αναγνώριση του προβλήματος (προσδιορισμός των περιοχών που αντιμετωπίζουν κινδύνους και των περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση), που βασίζεται σε υποχρεώσεις που καθορίζει η οδηγία· και

5. τα συνακόλουθα μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος που καλούνται να λάβουν τα κράτη μέλη και τα οποία αποφασίζονται από αυτά.

Κόστος και οφέλη από την αναγνώριση του προβλήματος

Κόστος

Για τον προσδιορισμό των περιοχών που αντιμετωπίζουν κινδύνους, εξετάστηκαν τρεις εναλλακτικές δυνατότητες. Η προτιμηθείσα εναλλακτική δυνατότητα ήταν η στοχοθετημένη παρακολούθηση, η οποία επιτρέπει την αξιοποίηση δεδομένων που έχουν ήδη συγκεντρωθεί μέσω των υφιστάμενων συστημάτων παρακολούθησης. Το συνολικό κόστος αναμένεται να μην υπερβαίνει τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για την ΕΕ25.

Η κατάρτιση καταλόγου των περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση απαιτεί τη λήψη σειράς μέτρων: προκαταρκτική επισκόπηση και εν συνεχεία επιτόπιες έρευνες για να καθοριστεί κατά πόσον η εκάστοτε περιοχή έχει υποστεί ρύπανση ή όχι. Η προκαταρκτική επισκόπηση, που εκτελείται εντός πέντε ετών από της μεταφορά της οδηγίας-πλαίσιο για το έδαφος, αποτελεί την αρχή της όλης διαδικασίας απογραφής. Οι δαπάνες για το πενταετές αυτό πρώτο στάδιο των πρώτων πέντε ετών υπολογίζονται σε περίπου 51 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για την ΕΕ25. Το συγκεκριμένο πρώτο στάδιο θα ακολουθηθεί από σειρά (επιτόπιων) ερευνών, ώστε να συναχθούν οριστικά συμπεράσματα σχετικά με το κατά πόσον υφίστανται όντως ουσιαστικοί κίνδυνοι για την υγεία του ανθρώπου ή το περιβάλλον. Σε περίπτωση θετικής απάντησης, η εκάστοτε περιοχή θα χαρακτηρίζεται ως περιοχή που έχει υποστεί ρύπανση και θα καταχωρίζεται στον κατάλογο. Δεδομένου ότι επί του παρόντος αγνοείται, ο αριθμός των περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση στην ΕΕ25 αυτός έπρεπε να συνάγεται βάσει του αντίστοιχου σεναρίου. Χρησιμοποιώντας το σενάριο αυτό, η ολοκλήρωση της απογραφής των τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση αναμένεται να κοστίζει μέχρι 240 εκατομμύρια ευρώ ετησίως για την ΕΕ25 για τα επόμενα 25 έτη.

Το εν λόγω ποσό πρέπει να θεωρείται ως οροφή, δεδομένου ότι βασίζεται στο ενδεχόμενο να υφίσταται ένας ιδιαίτερα υψηλός αριθμός περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση στο σενάριο που έχει υιοθετηθεί και, επίσης, επειδή τόσο ο αριθμός των περιοχών στις οποίες θα πρέπει να πραγματοποιούνται επιτόπιες έρευνες, όσο και το κόστος των ερευνών, αναμένεται ότι θα μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, λόγω του συνδυασμού των επιτόπιων επιθεωρήσεων και της ανάπτυξης εμπειρογνωμοσύνης και τεχνολογικών προόδων για τις ως άνω έρευνες (π.χ. τηλεανίχνευσης).

Η έκθεση για την κατάσταση του εδάφους , που συντάσσεται για κάθε κτηματική συναλλαγή που αφορά περιοχή στην οποία αναπτύσσεται ή αναπτύχθηκε κατά το παρελθόν ρυπογόνος για το έδαφος δραστηριότητα, αποσκοπεί στη διευκόλυνση και την επιτάχυνση της καταχώρισης των τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση. Οι κτηματικές συναλλαγές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης θα εξασφαλίζουν την αυτόματη εισροή μέρους των πληροφοριών που είναι απαραίτητες εκ μέρους των αρμόδιων αρχών των κρατών μελών για την ολοκλήρωση του καταλόγου. Δεδομένου ότι όλες οι εδαφικές έρευνες που εκτελούνται στο πλαίσιο της σύνταξης της έκθεσης για την κατάσταση του εδάφους θα έπρεπε, σε αντίθετη περίπτωση, να εκτελεσθούν στο πλαίσιο της απογραφής, θεωρείται περιττός ο υπολογισμός του κόστους της έκθεσης για την κατάσταση του εδάφους. Το κόστος αυτό καλύπτεται ήδη από το κόστος της απογραφής των περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση. Δεν θα υπάρξει αύξηση του συνολικού κόστους διαχείρισης των περιοχών που έχουν υποστεί ρύπανση, λόγω της δημιουργίας μηχανισμού χρηματοδότησης της αποκατάστασης των ορφανών τοποθεσιών . Η δημιουργία ειδικού μηχανισμού, ωστόσο, θα οδηγήσει στην ανακατανομή των κονδυλίων του προϋπολογισμού για τη διαχείριση των τοποθεσιών που έχουν υποστεί ρύπανση.

Οφέλη

Τα οφέλη από την εφαρμογή των ως άνω διατάξεων δεν είναι δυνατόν να ποσοτικοποιηθούν. Ωστόσο, από ποιοτική σκοπιά, η θέσπιση συστήματος που να επιτρέπει στα κράτη μέλη να εντοπίζουν τα προβλήματα που οφείλονται στην εδαφική υποβάθμιση, αναμένεται να τους επιτρέψει να αντιμετωπίσουν τα θέματα προστασίας του εδάφους και να καταπολεμήσουν τις σχετικές απειλές συστηματικά, αποτελεσματικά και αποδοτικά. Θα δύνανται να εγκρίνουν πιο στοχοθετημένα και αποτελεσματικότερα μέτρα στις μέσο- και μακρο-πρόθεσμες στρατηγικές τους, προωθώντας παράλληλα την αειφόρο χρήση του εδάφους. Το σύστημα θα τους επιτρέψει επίσης να υιοθετήσουν μια προληπτική προσέγγιση, προστατεύοντας έτσι τα οικοσυστήματα και επιτρέποντας στην κοινωνία να πραγματοποιήσει πολύ μεγαλύτερες οικονομίες απ’ ότι το επιπρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η οδηγία-πλαίσιο για το έδαφος.

Το κόστος και τα οφέλη των πιθανών μέτρων που θα λάβουν τα κράτη μέλη

Η προτεινόμενη οδηγία επιβάλλει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν ειδικά μέτρα για την αντιμετώπιση των εδαφικών απειλών, αλλά εξασφαλίζει υψηλό βαθμό ελευθερίας στα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο καλούνται να ανταπεξέλθουν στην ως άνω απαίτηση. Αυτό σημαίνει ότι η αποδοχή του κινδύνου, το επίπεδο των φιλοδοξιών σε ό,τι αφορά τους στόχους που θα πρέπει να καθοριστούν και η επιλογή των μέτρων για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων επαφίενται στα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατος ο πλήρης προϋπολογισμός των επιπτώσεων της οδηγίας. Ενώ από ποιοτική σκοπιά, οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των πιθανών μέτρων ενδέχεται να είναι παρεμφερείς σε όλα τα κράτη μέλη, αντίθετα, από ποσοτική σκοπιά, οι επιπτώσεις των πιθανών μέτρων θα κυμαίνονται σε μεγάλο βαθμό, ανάλογα με την ειδική προσέγγιση (ανά τοποθεσία) και τα εκάστοτε ληφθέντα μέτρα. Ως εκ τούτου, στάθηκε αδύνατο στο πλαίσιο της αξιολόγησης των επιπτώσεων να ποσοτικοποιηθούν όλες οι επί μέρους συνέπειες ανάλογων ειδικών μέτρων και εξασφαλίστηκε αποκλειστικά και μόνο η ποιοτική αξιολόγηση των επιπτώσεων των πιθανών μέτρων για την καταπολέμηση της εδαφικής υποβάθμισης.

Εντούτοις, η Επιτροπή κατέβαλε προσπάθειες για να ποσοτικοποιήσει τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των δυνατών μέτρων, αξιολογώντας τα διάφορα υποθετικά σενάρια που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν τα κράτη μέλη βάσει των περιορισμένων διαθέσιμων πληροφοριών. Κατά συνέπεια, το κόστος των εν λόγω σεναρίων, που συνοψίζονται στο παράρτημα I, θεωρείται λίαν ενδεικτικό και υπό τις παρούσες συνθήκες πρέπει να αντιμετωπίζεται ως το πραγματικό κόστος εφαρμογής της οδηγίας-πλαίσιο για το έδαφος.

Συμπερασματα

Η ανάλυση που περιέρχεται στη μελέτη επιπτώσεων υποδηλώνει ότι μια ευέλικτη πράξη νομοθετικού περιεχομένου με τη μορφή οδηγίας-πλαίσιο για το έδαφος, η οποία να είναι φιλόδοξη σε ό,τι αφορά το επίπεδο εφαρμογής δίχως, εντούτοις, να είναι ιδιαζόντως δεσμευτική ως προς το περιεχόμενό της, αναμένεται να αποφέρει οφέλη που θα υπερβούν κατά πολύ τις συνακόλουθες δαπάνες.

Θεωρητικά, τα οφέλη από την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας συνίστανται στην αποφυγή του κόστους της εδαφικής υποβάθμισης, και ως εκ τούτου αναμένεται να ανέρχονται σε 38 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως (βλέπε τμήμα II).Ωστόσο, τα οφέλη από τυχόν δράσεις για την προστασία των εδαφών δεν θα ισοσταθμίσουν το συνολικό κόστος της εδαφικής υποβάθμισης, κυρίως λόγω του γεγονότος ότι στην πραγματικότητα είναι τεχνικά και οικονομικά δύσκολο, αν όχι ανέφικτο, να αποτραπούν πλήρως όλες οι διεργασίες εδαφικής υποβάθμισης ή να μετριαστούν ριζικά οι επιπτώσεις τους. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα καθορίσουν τα επίπεδα των φιλοδοξιών τους σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της εδαφικής υποβάθμισης ανάλογα με την κλίμακα του προβλήματος, την αντίληψή τους όσον αφορά την αποδοχή των συνακόλουθων κινδύνων και με γνώμονα τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές ιδιαιτερότητές τους.

Η οδηγία δεν καθορίζει ποιος επωμίζεται το κόστος της εφαρμογής της, δεδομένου ότι αυτό θα αποφασισθεί από κάθε κράτος μέλος χωριστά. Ανάλογα με τα συστήματα χρηματοδότησης που τα κράτη μέλη θα εγκρίνουν με τα προγράμματα μέτρων τους και με τις εθνικές στρατηγικές αποκατάστασης, οι σχετικές δαπάνες θα επιβαρύνουν σε διαφορετικό βαθμό τους χρήστες γης, τους επιμέρους οικονομικούς κλάδους, τους εθνικούς προϋπολογισμούς ή τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι:

- Οι δαπάνες θα προηγηθούν κατά πολύ των τυχόν οφελών.

- Τα οφέλη θα αφορούν εν μέρει τους χρήστες γης αλλά, όπερ και σημαντικότερο, και ολόκληρη την κοινωνία.

- Οι δαπάνες θα βαίνουν μειούμενες, δεδομένου ότι ορισμένες απειλές αναμένεται να εξαλειφθούν πλήρως σε ορισμένες περιοχές. Τα οφέλη θα κλιμακωθούν με την πάροδο του χρόνου, με τη σταδιακή αποκατάσταση της γονιμότητας του εδάφους και των εδαφικών λειτουργιών.

- Τα οφέλη θα αυξάνονται επίσης βαθμιαία καθώς τα λαμβανόμενα μέτρα αρχίζουν να έχουν θετικές συνέπειες σε ευρύ φάσμα περιοχών όπου γίνεται επί του παρόντος αισθητό το κόστος της εδαφικής υποβάθμισης.

- Οι δαπάνες δεν θα πρέπει να αναληφθούν ταυτόχρονα και η κατανομή τους δεν θα είναι ομαλή μεταξύ των κρατών μελών. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ορισμένες απειλές ενδέχεται να είναι σημαντικότερες σε κάποια από τα κράτη μέλη από ό,τι σε κάποια άλλα, καθώς και στο γεγονός ότι ορισμένα από τα κράτη μέλη είναι πιο προχωρημένα από τα υπόλοιπα ως προς την καταπολέμηση της εδαφικής υποβάθμισης.

[1] Απόφαση αριθ. 1600/2002/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουλίου 2002 για τη θέσπιση του Έκτου Κοινοτικού Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον (ΕΕ L 242 της 10.9.2002).

[2] Άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο γ).

[3] COM(2002) 179.

[4] Οι πλήρεις παραπομπές περιλαμβάνονται στη μελέτη εκτίμησης των επιπτώσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τις εδαφικές διεργασίες που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της απόφασης (βλέπε σημείωση 1), οι υδρογεωλογικοί κίνδυνοι αντιμετωπίστηκαν με χωριστή πρόταση οδηγίας για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των πλημμυρών (COM(2006) 15), ενώ η απερήμωση θεωρείται πρόβλημα διατομεακού χαρακτήρα που μπορεί να επιλυθεί αντιμετωπίζοντας τις υπόλοιπες εδαφικές απειλές (ιδίως τη διάβρωση, τη μείωση της οργανικής ύλης και την αλάτωση).

[5] Εδαφική υποβάθμιση στην έκθεση: Περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση στις αρχές του αιώνα, Έκθεση Περιβαλλοντικής Αξιολόγησης αριθ. 2, EEA, 1999.

[6] Εδαφοκάλυψη Corine.

[7] Ο συγκεκριμένος υπολογισμός καλύπτει αποκλειστικά και μόνο το κόστος της διάβρωσης σε 13 χώρες, συμπεριλαμβανόμενων των σημαντικότερων κρατών μελών στα οποία σημειώνονται φαινόμενα διάβρωσης. Δεν υπάρχουν δεδομένα για τα υπόλοιπα κράτη μέλη.

[8] Ο συγκεκριμένος υπολογισμός καλύπτει αποκλειστικά και μόνο το κόστος της αλάτωσης σε τρεις χώρες, ενώ δεν υπάρχουν δεδομένα για τα υπόλοιπα κράτη μέλη.

[9] Ανεξάρτητη μελέτη υπολογίζει ότι το κόστος της ρύπανσης του εδάφους θα μπορούσε να ανέρχεται ετησίως σε 208 δισεκατομμύρια ευρώ. Εντούτοις ο υπολογισμός αυτός είναι ιδιαίτερα αβέβαιος με αποτέλεσμα να υιοθετηθεί επί του παρόντος η προσωρινή τιμή των 17,3 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως

[10] Για τον εν λόγω υπολογισμό ελήφθη υπόψη η ενδιάμεση τιμή σε ό,τι αφορά τη ρύπανση, ενώ οι ανώτερες τιμές ελήφθησαν υπόψη για τις άλλες απειλές, βλέπε τμήμα 2.6.2 της μελέτης για την εκτίμηση των επιπτώσεων.