Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβουλίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ενόψει της παγκοσμιοποίησης - Πως να την ενισχύσουμε"

(1999/C 329/12)

Στις 22 Ιανουαρίου 1999, και σύμφωνα με το άρθρο 198 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα ενιαίας αγοράς, παραγωγής και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών της ΟΚΕ, υιοθέτησε τη γνωμοδότησή του στις 22 Ιουλίου 1999, με βάση εισηγητική έκθεση του κ. Morgan.

Κατά την 366η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 23ης Σεπτεμβρίου 1999), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 92 ψήφους υπέρ, 23 κατά και 21 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Στο έγγραφο προβληματισμού της Επιτροπής δεν επιχειρήθηκε η συστηματική ταξινόμηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις οποίες αναφέρεται η ανακοίνωση. Για τους σκοπούς της γνωμοδότησής της, η ΟΚΕ προτείνει την παρακάτω ταξινόμηση:

A. Μεγάλες επιχειρήσεις:

A1. Εθνικοποιημένες επιχειρήσεις

A2. Δημόσιες επιχειρήσεις με έδρα στην Ευρώπη

A3. Δημόσιες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη Eυρώπη, αλλά δεν έχουν έδρα τους την Ευρώπη.

B. Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις:

B1. Εισηγμένες σε χρηματιστήρια

B2. Ιδιωτικής ιδιοκτησίας

B3. Στηριζόμενες σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου.

1.2. Στόχο της ανακοίνωσης αποτελεί η εξέταση του τρόπου ανταπόκρισης στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη προκειμένου να επωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση. Αυτό προϋποθέτει την εξέταση των δυνατοτήτων καθεμίας από τις επιχειρήσεις που ταξινομούνται λεπτομερώς ανωτέρω, προκειμένου να ολοκληρωθούν στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας και να συμβάλουν στην αύξηση του ΑΕγχΠ και στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης στην ΕΕ. Στην ανακοίνωση διαπιστώνεται η άποψη ότι, προκειμένου να αποκτήσουν αυτή την ικανότητα, οι επιχειρήσεις οφείλουν να προσαρμοσθούν και, παράλληλα, να υπάρξει ανάλογη πολιτική αντίδραση εκ μέρους τόσο της ΕΕ όσο και των κρατών μελών.

1.3. Όπως σε όλες τις γνωμοδοτήσεις της, η ΟΚΕ παραμένει και στην παρούσα γνωμοδότηση πιστή στους στόχους του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου - υγεία, εκπαίδευση, κοινωνική ασφάλιση και απασχόληση - από το οποίο εξαρτώνται οι ικανότητες και η ευημερία των πολιτών της ΕΕ. Ωστόσο, στη γνωμοδότηση εκφράζονται ανησυχίες για την εφαρμογή του μοντέλου αυτού και ιδίως για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών μέτρων με φορολόγηση των μισθών παρά με φόρους εισοδήματος και τη φύση των ρυθμίσεων που εξασφαλίζουν την ασφάλεια της απασχόλησης.

1.4. Στην ανακοίνωση γίνονται ορισμένες θετικές αναφορές στο οικονομικό μοντέλο των ΗΠΑ. Το κεντρικό θέμα της γνωμοδότησης αυτής είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να επιτευχθούν αποτελέσματα ανάλογα με εκείνα των ΗΠΑ στα πλαίσια των διαρθρώσεων και των ρυθμίσεων που διέπουν το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Ειδικότερα, η ενθάρρυνση της ανάληψης κινδύνων στο κράτος ευημερίας αποτελεί πολιτιστική πρόκληση, χωρίς εντούτοις να το επαπειλεί.

1.5. Παγκοσμιοποίηση σημαίνει ότι οι παραγωγοί μπορούν σε παγκόσμιο επίπεδο να εισχωρήσουν σε όλες τις αγορές και ότι οι χώρες χαμηλού κόστους εργασίας διαθέτουν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα όσον αφορά τις βιομηχανίες χαμηλής τεχνολογίας και επαναλαμβανόμενων παραγωγικών διαδικασιών. Οι εξελικτικές δυνάμεις που αναπτύσσονται απαιτούν την ανάληψη εκ μέρους του πρώτου κόσμου ηγετικού ρόλου στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας, των βιομηχανιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, οι οποίες αξιοποιούν εξειδικευμένους ανθρώπινους πόρους. Αυτό θα λειτουργήσει και αποδιοργανωτικά· οι βιομηχανίες χαμηλής τεχνολογίας είναι πιθανόν να φθίνουν και κάτι τέτοιο θα ασκούσε πιέσεις στις τυχόν δυσκαμψίες και την έλλειψη ευελιξίας της οικονομίας. Η ικανότητα της Ευρώπης να ανταποκριθεί σε αυτές τις προκλήσεις αποτελεί το επαναλαμβανόμενο θέμα της ανακοίνωσης της Επιτροπής και της παρούσας γνωμοδότησης. Θα εξαρτηθεί επίσης από την επιτυχία των προσπαθειών της Επιτροπής να διαπραγματευθεί μία νέα τάξη πραγμάτων για το διεθνές εμπόριο και να βελτιώσει τις διεθνείς αγορές κεφαλαίων.

1.6. Η ανταγωνιστικότητα απαιτεί τη δυνατότητα μίας επιχείρησης να προσδίδει προστιθέμενη αξία στους συντελεστές παραγωγής και να κερδίζει πελάτες. Ο ρόλος των κυβερνήσεων είναι να μεριμνούν ώστε το νομοθετικό πλαίσιο να είναι ενθαρρυντικό και η φορολόγηση των επιχειρήσεων και των μισθωτών να μην είναι υπερβολικά επαχθής. Γενικά πρέπει να διασφαλίζονται τα συμφέροντα όλων των ενεχόμενων ομάδων και να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης.

2. Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και καπιταλισμός της αγοράς

2.1. Μεγάλες επιχειρήσεις

2.1.1. Μέχρι πρόσφατα, πολλές από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ήταν εθνικοποιημένα μονοπώλια, γεγονός που σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν συμμετείχε σε ορισμένους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας. Εξαιτίας των συνόρων των χωρών, καίριοι τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας ήταν διηρημένοι σε δεκαπέντε χώρες. Η ανάπτυξη της ενιαίας αγοράς στην ΕΕ εξάλειψε πολλά από αυτά τα εμπόδια.

2.1.2. Η ελευθέρωση τομέων της αγοράς και η ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων κατά την τελευταία δεκαετία άρχισαν να επανορθώνουν την κατάσταση, αν και χρειάζεται να γίνουν πολλά ακόμη.

α) Στην ανακοίνωση γίνεται λόγος για μη εξυγίανση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Αλλά, σε αντίθεση με την αμυντική βιομηχανία των ΗΠΑ, η ευρωπαϊκή διαδικασία συγχωνεύσεων και εξαγορών (Mergers & Acquisitions) παρεμποδίστηκε από την εθνικοποίηση και την παρέμβαση των κυβερνήσεων, συχνά μέσω της πλειοψηφίας τους στο μετοχικό κεφάλαιο.

β) Η ανακοίνωση αναφέρεται ευρέως στο διαδικτυωμένο κόσμο, αλλά οι μεγάλες καθυστερήσεις στην ελευθέρωση και την ιδιωτικοποίηση του τομέα των τηλεπικοινωνιών άφησε την Ευρώπη με ιδιαίτερα υψηλές τιμές, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνεται η δημόσια χρήση του Internet.

γ) Η ανάπτυξη και η εμπορική εκμετάλλευση των ΔΕΔ (Διευρωπαϊκών Δικτύων) ενδέχεται να καθυστερήσει από τα εθνικοποιημένα μονοπώλια που υφίστανται στους τομείς της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και των σιδηροδρόμων.

δ) Οι πρώην εθνικοποιημένες βιομηχανίες και οι προηγουμένως ρυθμιζόμενοι βιομηχανικοί τομείς είναι σε πολλές περιπτώσεις κεντρικής σημασίας για την εξασφάλιση μίας αποδοτικής και υψηλής ποιότητας επιχειρηματικής υποδομής στην Ευρώπη. Η υλοποίηση αυτής της υποδομής, η οποία άρχισε κατά την περασμένη δεκαετία, απαιτεί την καταβολή πολλών ακόμη προσπαθειών για να ολοκληρωθεί, πράγμα που βλάπτει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ εν γένει.

2.1.3. Η ελευθέρωση βιομηχανικών τομέων, όπως αυτών των τηλεπικοινωνιών και των δικτύων δημόσιας ενημέρωσης, συνέβαλε τον τελευταίο καιρό στην εμφάνιση πολλών νέων, ταχέως αναπτυσσόμενων και επιτυχημένων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας. Η συνεχιζόμενη εμφάνιση και ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων σε τομείς, όπως οι τεχνολογίες της κοινωνίας των πληροφοριών, η βιοτεχνολογία και η τεχνολογία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, απαιτεί περαιτέρω συνετά βήματα προς την κατεύθυνση της απορρύθμισης και προστασία από την κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους των πρώην εθνικοποιημένων βιομηχανιών.

2.1.4. Με την εξαίρεση του ΗΒ, η κεφαλαιοποίηση της αγοράς στα χρηματιστήρια των λοιπών χωρών της ΕΕ είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Εν μέρει, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι πολλές μεγάλες επιχειρήσεις είναι εν μέρει ή εν όλω κρατικές και, επιπλέον, ότι πάρα πολλές μεγάλες εταιρείες με έδρα την Ευρώπη βρίσκονται σε ιδιωτικά χέρια και δεν έχουν εισαχθεί σε κανένα χρηματιστήριο. Φυσικά, η ιδιωτική ιδιοκτησία παρουσιάζει πολυάριθμα πλεονεκτήματα, κυρίως για τους ιδιοκτήτες. Το μειονέκτημά της είναι ότι περιορίζει την πρόσβαση στο διεθνές κεφάλαιο. Ως εκ τούτου, η εν λόγω κατάσταση αποτελεί ένα δυνητικό εμπόδιο για τις προσδοκίες ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο των ευρωπαϊκών εταιρειών. Η απαιτούμενη πολιτική απάντηση σε αυτήν την κατάσταση είναι να διασφαλισθεί ότι τα φορολογικά καθεστώτα δεν παρεμποδίζουν την πώληση και την εισαγωγή στο χρηματιστήριο των ιδιωτικών εταιρειών. Η εισαγωγή ιδιωτικών επιχειρήσεων στο χρηματιστήριο έχει επίσης το πλεονέκτημα για τους μετόχους να αυξάνει τη διαφάνεια των διαχειριστικών πράξεων.

2.1.5. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η κατοχή μετοχών δεν είναι διαφανής, εξαιτίας της σύνθετης διασταυρούμενης κατοχής μετοχών, η οποία συνεπάγεται συχνά τη συμμετοχή τραπεζών. Ως εκ τούτου, ασκήθηκε σχετικά περιορισμένη πίεση εκ μέρους των μετόχων για να επέλθουν βελτιώσεις στη διαχειριστική απόδοση.

2.1.6. Η ΟΚΕ υποστηρίζει την άποψη ότι οι εταιρίες οι οποίες είναι εγκατεστημένες στην Ευρώπη, οπουδήποτε και εάν έχουν την έδρα τους, είναι "ευρωπαϊκές".

2.1.7. Καθώς οι εταιρείες αναπτύσσουν μία παγκόσμια διάσταση, αναπτύσσουν, επίσης, την ικανότητα δημιουργίας ή απώλειας θέσεων απασχόλησης στην Ευρώπη. Πολλές ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας "εξήχθησαν από χώρες της ΕΕ" κατά την περασμένη δεκαετία. Αυτού του είδους οι εταιρείες θα συγκρίνουν όλο και περισσότερο τη σχετική ελκυστικότητα της Ευρώπης ως τόπου παραγωγικών δραστηριοτήτων με άλλες περιοχές του κόσμου.

2.1.8. Οι εσωτερικές επενδύσεις συμβάλλουν ευρέως στην απασχόληση και το ΑΕγχΠ στην Ευρώπη και οι εν λόγω επιχειρήσεις είναι φυσικό να ενδιαφέρονται και για τη σχετική ανταγωνιστικότητα των θυγατρικών τους που έχουν εγκατασταθεί στην ΕΕ. Καθώς η παγκοσμιοποίηση καθίσταται καθολική και οι ίδιοι όμιλοι επιχειρήσεων, ανεξάρτητα από το που έχουν την έδρα τους (Ευρώπη, Ασία, ΗΠΑ,...), είναι πανταχού παρόντες, ο τόπος της πραγματικής έδρας τέτοιου είδους επιχειρήσεων καθίσταται όλο και λιγότερο σημαντικός. Οι επιχειρήσεις λαμβάνουν τις επενδυτικές αποφάσεις τους ανάλογα με την ελκυστικότητα των τοποθεσιών σε διάφορες χώρες και περιφέρειες σε όλο τον κόσμο.

2.1.9. Μεταξύ των βασικών θεωρήσεων για μία "φιλική προς τις επιχειρήσεις" τοποθεσία περιλαμβάνονται οι ικανότητες του εργατικού δυναμικού, το κόστος της εργασίας, η φορολογία, η φυσική υποδομή και το νομικό πλαίσιο. Εξίσου σημαντική είναι η ύπαρξη ενός λειτουργικού κοινωνικού διαλόγου, κοινωνικής ειρήνης, διάθεσης εργασίας εκ μέρους των εργαζομένων, καθώς επί τόπου ζήτησης. Αυτά είναι τα θέματα επί των οποίων οι πολιτικοί θα πρέπει να επικεντρώσουν την προσοχή τους. Πρόκληση για τις τοποθεσίες της ΕΕ αποτελεί η διατήρηση ισορροπίας μεταξύ της ανωτερότητας των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού και της ποιότητας των υποδομών και του περιβάλλοντος, αφενός, και των επιχειρηματικών δαπανών, αφετέρου (βλέπε σημεία 1.4 έως 1.6).

2.2. Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις

Σχεδόν όλες οι επιχειρήσεις εμπίπτουν στην κατηγορία των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Επί του παρόντος, υφίστανται ελάχιστες μεγάλες επιχειρήσεις. Οι περισσότερες ΜΜΕ που θα εισαχθούν σε χρηματιστήριο θα είναι μεσαίου μεγέθους, με περίπου 200 εργαζόμενους παρά 20. Για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης, αυτές θα πρέπει να εξετασθούν από κοινού με τις μεγάλες επιχειρήσεις.

2.2.1. Οι ΜΜΕ σε ιδιωτικά χέρια σε χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία αποτέλεσαν τη σπονδυλική στήλη της οικονομίας τους. Παραδοσιακά, αυτές χρηματοδοτούνταν από οικογενειακά κεφάλαια και όχι κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου. Με την εναλλαγή των γενεών, πολλές παρόμοιες εταιρείες αναζητούν εξωτερικά κεφάλαια και ιδιοκτήτες. Αξίζει να επαναληφθεί ότι είναι σημαντικό να μην παρακωλύονται τέτοιου είδους εξελίξεις. Είναι φυσικά σημαντικό να διοχετεύονται κεφάλαια σε παραγωγικές επενδύσεις και όχι μόνο σε νέες κερδοσκοπικές ενέργειες.

2.2.2. Στην ανακοίνωση γίνεται συχνά λόγος για το κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου - και ειδικότερα την αμερικάνικη εκδοχή του - και για το ρόλο που αυτό μπορεί να διαδραματίσει στη δημιουργία και την ανάπτυξη ΜΜΕ(1). Ο καπιταλισμός επιχειρηματικού κινδύνου των ΗΠΑ συνεπάγεται υψηλούς σχετικούς κινδύνους και κέρδη για τους κεφαλαιοκράτες επιχειρηματικού κινδύνου, τους επιχειρηματίες και τους εργαζόμενούς τους. Οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοί τους έχουν τη δυνατότητα να αμείβονται με ποσοστό μετοχών της επιχείρησης υψηλότερο του ποσοστού που προβλέπουν οι θεσμικοί κανόνες της Δυτικής Ευρώπης. Αποτελεί χαρακτηριστικό του συστήματος το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις έχουν τις ίδιες δυνατότητες αποτυχίας ή επιτυχίας. Σε περίπτωση αποτυχίας, ο επιχειρηματίας δεν αποκλείεται από τη δυνατότητα να προσπαθήσει εκ νέου. Ο ρόλος του NASDAQ(2) είναι να επιτρέπει στους κεφαλαιοκράτες επιχειρηματικού κινδύνου να πωλούν τις μετοχές τους, όταν η επιχείρηση έχει προοδεύσει αρκετά ώστε να μπορεί να πωληθεί και, κατ'αυτόν τον τρόπο, το κεφάλαιο επιχειρηματικού μπορεί, στη συνέχεια, να ανακυκλωθεί σε νέες επιχειρήσεις.

2.2.3. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν να πωλούνται στο κοινό βάσει ενός αριθμού εθνικών συναλλαγών και υπάρχει πρόσβαση στον EASDAQ(3) και τον NASDAQ. Το ευρωπαϊκό κοινό είναι ιδιαίτερα επιδεκτικό σε αυτό το είδος επενδύσεων, με αποτέλεσμα τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου να είναι εξασφαλισμένα. Η υποδομή των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών δεν έχει ακόμη την απαιτούμενη κρίσιμη μάζα, οπότε οι επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν προβλήματα αξιολόγησης των κεφαλαίων. Το πρόβλημα συνίσταται στη σχετική έλλειψη επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας. Ελλείψει αυτών, τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου πρέπει να διατεθούν για την αναχρηματοδότηση των οικογενειακών επιχειρήσεων και την υποστήριξη της αναδιάρθρωσης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων μέσω της εξαγοράς των επιχειρήσεων από τη διοίκηση τους (MBO)(4).

2.2.4. Ως εκδήλωση της δημιουργικής ικανότητας του "ανθρώπου" και εν όψει της αυξημένης ανεργίας, η δημιουργία μίας επιχείρησης και των συνδεόμενων μ'αυτή θέσεων απασχόλησης θα πρέπει να απολάβουν μεγάλης κοινωνικής αναγνώρισης. Δυστυχώς, κάτι τέτοιο δεν ισχύει πλέον. Ως εκ τούτου, παρατηρείται μία διαφυγή πολλών δυνητικών επιχειρηματιών από την ΕΕ. Για την επανόρθωση αυτής της κατάστασης, η ΟΚΕ υποστηρίζει πολλές από τις ιδέες που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση:

- πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανάληψη κινδύνων·

- το όνειδος που συνδέεται με τις έντιμες επιχειρηματικές αποτυχίες πρέπει να απαλυνθεί με τη θέσπιση κατάλληλων ρυθμίσεων για τη χρεοκοπία και την πτώχευση (αν και τούτο δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί)·

- το φoρολογικό σύστημα που ισχύει για μικρές επιχειρήσεις και το ύψος των φόρων επί των μισθών πρέπει να αναθεωρηθεί·

- το καθεστώς φορολόγησης των κερδών του κεφαλαίου δεν πρέπει να επιβαρύνει τους επιχειρηματίες ή τους εργαζόμενους που πλουτίζουν με την κατοχή επιχειρήσεων ή μετοχών·

- οι συντελεστές φόρου κληρονομιάς πρέπει να αναθεωρηθούν ώστε να διασφαλιστεί η διατήρηση των οικογενειακών επιχειρήσεων·

- τα εθνικά συστήματα δημόσιας αναγνώρισης πρέπει να πλαισιώνουν τους επιχειρηματίες που δημιουργούν σημαντικό αριθμό θέσεων εργασίας·

- οι επιχειρηματίες στον τομέα των βιομηχανιών υψηλής τεχνολογίας καθίστανται πρότυπα παγκοσμίως και οι χώρες της ΕΕ πρέπει να ενθαρρύνουν τους δικούς τους·

- απαιτείται η μύηση των φοιτητών στο επιχειρηματικό πνεύμα και η παροχή εκπαίδευσης στον τομέα της διοίκησης επιχειρήσεων πρέπει να αποτελεί σημαντικό μέρος της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης·

- τα πανεπιστήμια πρέπει να αναλαμβάνουν την αξιοποίηση των τεχνολογιών που διαθέτουν·

- τα επιχειρηματικά πάρκα μεταβίβασης τεχνολογίας διαθέτουν μεγάλο δυναμικό και πρέπει να συνδέονται με τα σημαντικότερα τεχνολογικά πανεπιστήμια.

2.2.5. Εκτός από την "απορρόφηση" επιχειρηματιών, οι ΗΠΑ αποτελούν επίσης πόλο έλξεως για τους ειδικούς επί θεμάτων τεχνολογίας λόγω των ευκαιριών απασχόλησής τους. Η αντίδραση στην τάση αυτή είναι προφανώς να καταστεί στην ΕΕ το ίδιο ελκυστική η απασχόληση στον τομέα της τεχνολογίας και η προσωπική πρόοδος.

2.2.6. Στην ανακοίνωση ορθώς εκφράζεται ενδιαφέρον για την ενθάρρυνση της ίδρυσης επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας, οι οποίες διαθέτουν το δυναμικό να αναπτυχθούν, να επεκταθούν παγκοσμίως και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας. Είναι ζωτικής σημασίας η εξασφάλιση ενός ικανοποιητικού αριθμού φοιτητών στις μηχανολογικές ή θετικές επιστήμες και η εκπαίδευσή τους εντός ενός επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Θα πρέπει να διοργανώνονται διαγωνισμοί και να απονέμονται βραβεία για να στρέφονται οι φοιτητές των θετικών επιστημών στην καινοτομία και την αξιοποίηση. Οι μεμονωμένες μικρές επιχειρήσεις που δεν είναι σε θέση να λαμβάνουν χρηματοδοτική ενίσχυση από το Πέμπτο Πρόγραμμα-πλαίσιο, χωρίς συνεργασία με τρίτους, πρέπει να υποστηρίζονται από τις κυβερνήσεις των χωρών τους. Πρέπει να διατεθεί πρόσθετη χρηματοδοτική ενίσχυση στις επιχειρήσεις νέων τεχνολογιών, τόσο υπό τη μορφή άμεσων επιδοτήσεων όσο και φορολογικών μειώσεων για Ε& Α. Το σύστημα προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας πρέπει να βελτιωθεί, κυρίως για να βοηθηθούν οι επιχειρηματίες στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας.

2.2.7. Η ενίσχυση της προσφοράς μέσω της ανάπτυξης του τεχνολογικού επιχειρηματικού πνεύματος, οπωσδήποτε, δεν επαρκεί για να επιλυθεί το πρόβλημα της υστέρησης της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ όσον αφορά την έναρξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων υψηλής τεχνολογίας. Τίθεται, επίσης, το θέμα της ζήτησης στους τομείς των τεχνολογιών της κοινωνίας των πληροφοριών, της βιοτεχνολογίας ή της ενεργειακής τεχνολογίας. Ως ένα βαθμό, οι δημόσιες αρχές μπορούν να δημιουργήσουν αυτή τη ζήτηση, αλλά είναι ζωτικής σημασίας και η στάση του επιχειρηματικού κόσμου και του ευρύτερου κοινού.

2.2.8. Σε όλη την Ευρώπη, οι επιχειρηματίες είναι δυσαρεστημένοι λόγω των νομοθετικών περιορισμών και της γραφειοκρατίας. Κατά την έναρξη της, η επιχείρηση διαθέτει ένα ή δύο διοικητικά στελέχη. Αυτά αφοσιώνονται πλήρως στη δημιουργία της επιχείρησης και την εξεύρεση αγορών για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων της. Ως εκ τούτου, απαιτείται ο περιορισμός των γραφειοκρατικών διαδικασιών, οι οποίες παρεμποδίζουν την έναρξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και δυσχεραίνουν την επιβίωση νέων εταιρειών. Σε ορισμένες χώρες, η στάση των αρχών όσον αφορά την έγκριση έναρξης επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή τη συνέχισή τους είναι απογοητευτική.

3. Ειδικές παρατηρήσεις στο κείμενο της ανακοίνωσης

3.1. Μέρος Ι - Τάσεις - Το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης

Η ΟΚΕ αποδέχεται γενική την ανάλυση των τάσεων που περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση, στην οποία θα πρέπει να γίνουν οι παρακάτω προσθήκες:

3.1.1. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται η σημασία αυτών των βιομηχανιών, οι οποίες "υπερβαίνουν τους παραδοσιακούς τομείς όσον αφορά την ανάπτυξη, την κεφαλαιοποίηση και τις δυνατότητες εξαγωγών". Οι εταιρείες στους τομείς αυτούς διαθέτουν περιορισμένα ενεργητικά, εξαιρουμένου του ανθρωπίνου κεφαλαίου. Μετά από την πάροδο μίας δεκαετίας, κατά την οποία η δημιουργία θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ ισοδυναμούσε στην Ευρώπη με τη δημιουργία αποκλειστικά θέσεων εργασίας τύπου "MacDonald", η ανακοίνωση αποκαλύπτει τον πραγματικό αντίκτυπο: "Μεταξύ 1995 και 1996, η τεχνολογία της πληροφορικής και οι ηλεκτρονικές βιομηχανίες δημιούργησαν 250000 επιπλέον θέσεις εργασίας στην αμερικανική οικονομία. Δύο εκατομμύρια θέσεις εργασίας δημιουργούνται ετησίως από τη βιομηχανία λογισμικού, στην οποία δραστηριοποιούνται περίπου 44000 εταιρείες." Η πρόκληση για την Ευρώπη συνίσταται στη δημιουργία επιχειρηματικής κουλτούρας, εντός της οποίας είναι δυνατόν να ανθίσουν τέτοιου είδους εταιρείες.

3.1.2. Στην ανακοίνωση εξετάζεται η δυνατότητα της Ευρώπης να ανταγωνισθεί με αυτές τις νέες βιομηχανίες και, όσο και αν τούτο θεωρείται πρόκληση, δεν θα είναι απλό. Οι βιομηχανίες της γνώσης και το ηλεκτρονικό εμπόριο αναπτύσσονται στις ΗΠΑ, είναι γεγονός, στο πλαίσιο μιας αρχέτυπης ελεύθερης αγοράς. Οι βιομηχανίες της γνώσης και το ηλεκτρονικό εμπόριο αναπτύσσονται στις ΗΠΑ στο πλαίσιο μίας αρχετυπικά ελεύθερης αγοράς. Η αγορά διαδραματίζει τον κλασικό ρόλο της ως διαδικασία "διερεύνησης" με σκοπό την ανακάλυψη των προϊόντων που πωλούνται, των συστημάτων που λειτουργούν και των μεθόδων που οδηγούν στην επιτυχία ή την αποτυχία. Ως εκ τούτου, ορισμένες εταιρείες επιχειρηματικού κινδύνου επιτυγχάνουν, ενώ ακόμη περισσότερες αποτυγχάνουν. Πολλές από τις εταιρείες που επιτυγχάνουν, συνεχίζουν εξάγοντας την επιτυχία τους. Ακόμη και εάν δεν γίνονται εξαγωγές, η ενοποιημένη αγορά των ΗΠΑ είναι κατά πολύ ευνοϊκότερη για εκμετάλλευση από μία νέα επιχείρηση απ'ό,τι η κατατμημένη ευρωπαϊκή αγορά.

3.1.3. Η ανακοίνωση δεν διασαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή πιστεύει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ανταποκριθεί στην πρόκληση, ούτε πως είναι δυνατόν να υιοθετηθούν πολλά από τα χαρακτηριστικά του αμερικανικού προτύπου, χωρίς να γίνει αποδεκτή η φιλελεύθερη φιλοσοφία που τις στηρίζει. Εάν μια επιχείρηση στις ΗΠΑ αποτύχει, όλοι οι εμπλεκόμενοι μπορούν να κάνουν μια νέα αρχή. Επομένως, η διαδικασία της "διερεύνησης" εκτείνεται τόσο στον επιχειρηματία, ο οποίος μπορεί να συνεχίσει τις προσπάθειές του, όσο και στους εργαζομένους, οι οποίοι μπορούν να συνεχίσουν την ανασύσταση της επιχείρησης. Το αμερικανικό πρότυπο δεν μπορεί, ωστόσο, να μεταφερθεί στην Ευρώπη χωρίς να υπάρξουν συνέπειες. Στην ΕΕ, πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της δημιουργίας του απαιτούμενου επιχειρηματικού πνεύματος και της διατήρησης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

3.2. Μέρος ΙΙ - Η θέση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων

3.2.1. Στην ανακοίνωση προτείνονται τα ακόλουθα στοιχεία διάγνωσης:

α) Ανταγωνιστικότητα: ανάγκη για νέους ορισμούς.

β) Η θέση της βιομηχανίας: μάλλον παραδοσιακή παρά υψηλής ανάπτυξης.

γ) Πολιτιστική ταυτότητα και οπτικοακουστικές επιχειρηματικές δραστηριότητες: πρόκληση και ευκαιρία.

δ) Πολιτική για την επιστήμη και την τεχνολογία: ανεπαρκής προσπάθεια και χώρος για τη βελτίωση της οργάνωσης.

ε) Ανεπαρκές σύστημα ευρεσιτεχνιών και αδειών άσκησης εμπορικών δραστηριοτήτων.

στ) Συμμαχίες, συγχωνεύσεις και εξαγορές σε προηγμένους τομείς: βαθμός παρεμπόδισης.

ζ) Η Ευρώπη δεν έχει αναπτύξει επαρκώς την ικανότητάς της για την ανάληψη κινδύνων.

Αν και η ΟΚΕ αποδέχεται πολλά από τα στοιχεία αυτής της διάγνωσης, οφείλει να διατυπώσει τις παρακάτω παρατηρήσεις:

3.2.2. Η περιορισμένη χρήση τεχνολογίας της πληροφορικής

3.2.2.1. Ένας σημαντικός συντελεστής είναι το υψηλό κόστος των τηλεπικοινωνιών. Μία πιο σημαντική ανησυχία δημιουργεί η φύση των αλλαγών που είναι αναγκαίες σε μία επιχείρηση για την πλήρη αξιοποίηση των τεχνολογιών πληροφόρησης. Πρόκειται για την οργανωτική δομή, τα επαγγελματικά καθήκοντα, τις πρακτικές εργασίας κ.λπ. Η ΟΚΕ αντιλαμβάνεται ότι η ενίσχυση της χρήσης των τεχνολογιών της πληροφορικής εξαρτάται ως ένα βαθμό από την ποιότητα της διοίκησης και το κλίμα στην επιχείρηση. Αν, κατά τα λοιπά, η ευρωπαϊκή νομοθεσία ρυθμίζει πλήρως παρόμοιες αναδιοργανώσεις της απασχολησιακής διεργασίας επιβάλλεται να ελεγχθεί. Και εδώ πρόκειται για θέμα δημιουργίας μιας ισορροπίας όπως αναφέρεται στα προηγούμενα σημεία. Άνευ αμφιβολίας πρέπει να διασφαλισθούν κατάλληλα οι βιωτικές και απασχολησιακές ευκαιρίες στην Ευρώπη.

3.2.2.2. Η επιτυχής χρήση της τεχνολογίας των πληροφοριών απαιτεί υψηλό επίπεδο ατομικών ικανοτήτων ΤΠ. Εν μέρει, αυτό σχετίζεται με την ποσότητα και την ποιότητα των επαγγελματιών ΤΠ στην αγορά της ΕΕ που είναι διαθέσιμοι για τις επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι δυνατότητες σταδιοδρομίας για τις γυναίκες δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς. Πέραν των επαγγελματικών ικανοτήτων, το γενικό επίπεδο των ικανοτήτων χρήσης ΤΠ τόσο εκ μέρους της διοίκησης όσο και του εργατικού δυναμικού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Τα άτομα με φιλοδοξίες πρέπει να αποκτήσουν αυξημένες ικανότητες ΤΠ και αντίληψης, τις οποίες οφείλουν να προσφέρουν οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να προοδεύσουν.

3.2.3. Η καθυστερημένη παγκοσμιοποίηση των επιχειρηματικών υπηρεσιών

3.2.3.1. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται ότι η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ όσον αφορά τις επιχειρηματικές υπηρεσίες, χωρίς να εξηγείται η αιτία. Η αιτία αυτού συνίσταται στο γεγονός ότι οι αγορές κεφαλαίων στην Ευρώπη αναπτύχθηκαν με αργούς ρυθμούς. Αποτέλεσμα αυτού είναι οι υπηρεσίες που σχετίζονται με τις Αρχικές Δημόσιες Προσφορές (ΙΡΟ), τις συγχωνεύσεις και τις εξαγορές, τις επιχειρηματικές εκθέσεις, καθώς και τις λοιπές δραστηριότητες των δημόσιων επιχειρήσεων να έχουν αναπτυχθεί ανεπαρκώς. Ως εκ τούτου, ο τομέας αυτός κυριαρχείται από ξένες επενδυτικές τράπεζες, δικηγορικές εταιρείες, χρηματιστές, λογιστές, ορκωτούς λογιστές, καθώς και εταιρείες δημοσίων σχέσεων στο χρηματοοικονομικό τομέα. Παρατηρείται ένα σχετικό έλλειμμα ευρωπαϊκών εταιρειών ατομικών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, επειδή η συνταξιοδότηση ήταν παραδοσιακά κρατική υπόθεση στα περισσότερα κράτη μέλη και τα χρηματιστήρια είναι ανεπαρκώς ανεπτυγμένα, καθώς αποτελούν οργανισμούς ατομικών καταθέσεων.

3.2.3.2. Η άλλη διάσταση για την ανάπτυξη των επιχειρηματικών υπηρεσιών είναι η μη συμβατική απασχόληση· αυτή είναι η διαδικασία μέσω της οποίας οι επιχειρήσεις επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στις βασικές λειτουργίες τους και αναθέτουν σε τρίτους τις περιφερειακές υπηρεσίες. Βάσει αυτής της διαδικασίας δημιουργούνται ανεξάρτητες εταιρείες υπηρεσιών με δραστηριότητες σε τομείς τόσο ποικίλους όσο είναι οι διοικητικές υπηρεσίες, οι οικοδομικές επιχειρήσεις, η τροφοδοσία, η πληροφορική τεχνολογία, οι δημόσιες σχέσεις, κ.λπ. Στην Ευρώπη αυτή η εξειδίκευση καθιερώθηκε κάπως αργότερα.

3.2.3.3. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι "η δράση για τη διερεύνηση του δυναμικού απασχόλησης του τομέα των υπηρεσιών συνιστά ένα σημαντικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απασχόληση". Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να ενισχύσουν αυτή τη διαδικασία, ενθαρρύνοντας τις δημόσιες αρχές να αναθέτουν βάσει σύμβασης το τμήμα της παροχής υπηρεσιών του αντικειμένου τους. Αυτό θα ήταν δυνατόν, σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξήσει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών τόσο προς τις δημόσιες αρχές όσο και προς το κοινό.

3.2.4. Πολιτική για την επιστήμη και την τεχνολογία

Τα στοιχεία που παρατίθενται στην ανακοίνωση δεν επαρκούν να εξηγήσουν τις διαφορές όσον αφορά τις δαπάνες για Ε& Α μεταξύ των ΗΠΑ, της ΕΕ και της Ιαπωνίας. Η Ε& Α σχετίζεται με βιομηχανικούς τομείς στους οποίους δραστηριοποιούνται επιχειρήσεις. Τα καίρια θέματα είναι τα σχετικά ποσά που δαπανώνται σε τομεακό επίπεδο και ο αριθμός των επιχειρήσεων ανά τομέα. Κατ'αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαμε τουλάχιστον να καθορίσουμε κατά πόσον η Ε& Α συγκρίσιμων επιχειρήσεων είναι ανεπαρκής - π.χ. Rolls Royce έναντι General Electric, Volkswagen έναντι Ford, Philips έναντι Sony, Glaxo έναντι Merck. Εάν η Ευρώπη υστερεί σε Ε& Α όσον αφορά τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας, αυτό, εν μέρει, οφείλεται στο γεγονός ότι η Ευρώπη παρουσιάζει έλλειμμα σε επιχειρήσεις σε αυτούς τους τομείς. Γενικά, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν δραστηριοποιούνται στους νέους τομείς και δεν δημιουργούνται αρκετές νέες. Υπάρχουν φυσικά εξαιρέσεις όπως η SAP και η Νokia (βλ. επίσης σημείο 3.3.5 ζ)).

3.3. Μέρος ΙΙΙ - Κατευθύνσεις για μία νέα βιομηχανική πολιτική

Η πρώτη παράγραφος αυτού του μέρους της ανακοίνωσης της Επιτροπής αναφέρει τα εξής:

"Η ανάλυση των παγκόσμιων τάσεων και της θέσης της Ευρώπης υπογραμμίζει την ανάγκη προσαρμογής της βιομηχανικής πολιτικής της, και κυρίως την ανάγκη για διάδοση του επιχειρηματικού πνεύματος και την ενθάρρυνση την ανάληψης κινδύνων, καθώς και για προώθηση της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρήσεων που επιθυμούν και είναι σε θέση να κατακτήσουν την παγκόσμια αγορά."

3.3.1. Αυτό είναι δυνατόν να επιτευχθεί με την ανάληψη των παρακάτω δράσεων:

α) Την προσαρμογή των συστημάτων απόκτησης δεξιοτήτων και την ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος.

β) Τη βελτίωση του συστήματος έρευνας και εξαγωγής αποτελεσμάτων.

γ) Τη διευκόλυνση της ανάληψης κινδύνων.

δ) Τον αναπροσανατολισμό των κρατικών ενισχύσεων προς τις επιχειρήσεις για την πραγματοποίηση άϋλων επενδύσεων.

ε) Την ανάπτυξη του ανθρωπίνου κεφαλαίου.

στ) Την αύξηση της κινητικότητας των ατόμων.

ζ) Τον περαιτέρω έλεγχο των συγκριτικών πλεονεκτημάτων που προσφέρει η Ενιαία Αγορά.

η) Τη διασφάλιση επαρκούς ανταγωνισμού, ο οποίος θα επιτρέψει να ληφθεί υπόψη η παγκόσμια καινοτόμος φύση των αγορών.

θ) Τη συνέχιση των επιτυχών προσπαθειών για την ελευθέρωση των δημόσιων υπηρεσιών.

ι) Την προώθηση της εγκαθίδρυσης ενός παγκόσμιου πλαισίου για τον ανταγωνισμό.

ια) Την παρακολούθηση της επιβολής των κανόνων.

ιβ) Την προάσπιση των ευρωπαϊκών θέσεων: μεγαλύτερη επαγρύπνηση, προπαρασκευαστικές διαπραγματεύσεις, συνεργασία.

ιγ) Τη συμβολή για στενή συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο.

ιδ) Την παραχώρηση μεγαλύτερων αρμοδιοτήτων στη βιομηχανία.

ιε) Την προώθηση των συμφερόντων των καταναλωτών και χρηστών.

3.3.2. Τα μέτρα ι) και ιε) εμπίπτουν στο γενικό κεφάλαιο της "προώθησης μίας παγκόσμιας συναίνεσης και ενός παγκόσμιου επιπέδου δράσης". Αυτές οι δράσεις από κοινού προϋποθέτουν την ανάληψη εκ μέρους της ΕΕ ενός δραστήριου ρόλου στο πλαίσιο της ΠΟΕ και άλλων εμπορικών διαπραγματεύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, κάτι το οποίο έχει την πλήρη υποστήριξη της ΟΚΕ. Είναι σαφές ότι η ΕΕ έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εγκαθίδρυση μίας νέας παγκόσμιας τάξης. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία στη διαφύλαξη του ηθικού κύρους της, και κυρίως από τη στιγμή που διακυβεύεται το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο. Πρόσφατες διαφωνίες με τον ΠΟΕ, του οποίου απορρίφθηκαν ορισμένες αποφάσεις για τις μπανάνες και το βόειο κρέας, θα μπορούσαν να εξασθενίσουν τη θέση της ΕΕ σε μελλοντικές διαμάχες και σε περίπτωση που η ίδια η ΕΕ επιθυμούσε να βασισθεί σε αποφάσεις του ΠΟΕ εναντίον τρίτων.

3.3.2.1. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα ήσαν ανταγωνιστικότερες εάν συγκρίσιμες συνθήκες ανταγωνισμού, ιδίως πρότυπα εργατικής νομοθεσίας, εφαρμόζονταν και σε άλλες χώρες του κόσμου.

3.3.2.2. Οι κοινωνικοί εταίροι θα πρέπει να προσπαθήσουν να ενθαρρύνουν την αποδοχή του ευρωπαϊκού προτύπου διαμέσου των επαφών με ομόλογες οργανώσεις σε άλλες χώρες του κόσμου.

3.3.2.3. Φυσικά, οι εμπορικοί εταίροι μας θα είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, επειδή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδεχομένως να επιχειρήσουμε να επιβάλουμε και σε αυτούς μέρος του έμμεσου κόστους του οικονομικού και κοινωνικού προτύπου μας. Με σκοπό τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει την ελάφρυνση από πρόσθετα οικονομικά βάρη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, τα οποία δεν είναι δυνατόν να επιβληθούν και στους άλλους με αυτόν τον τρόπο. Ωστόσο, η κύρια προτεραιότητα πρέπει να είναι η προώθηση των κοινωνικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού προτύπου.

3.3.3. Όσον αφορά το σημείο β) για την έρευνα, προτείνονται τρεις δράσεις. Η ΟΚΕ τις υποστηρίζει πλήρως. Η ΟΚΕ έχει εκδώσει γνωμοδότηση για το Πέμπτο Πρόγραμμα-πλαίσιο(5). Η επιτυχία της πρότυπης επενδυτικής πρωτοβουλίας I-TEC είναι ενθαρρυντική και η ΟΚΕ επιθυμεί την επέκτασή της και υπό το Πέμπτο Πρόγραμμα-πλαίσιο. Η ανάγκη για τη βελτίωση του συστήματος ευρεσιτεχνιών αναγνωρίζεται και η ΟΚΕ αναμένει τις σχεδιαζόμενες πρωτοβουλίες της Επιτροπής.

3.3.4. Η ΕΤΠ υποστηρίζει πλήρως τις συστάσεις της Επιτροπής σχετικά με την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου (ε).

3.3.4.1. Προκειμένου η Ευρώπη να αναπτύξει και να αξιοποιήσει την τεχνολογία, και να επιτύχει ποιότητα και υψηλότερη προστιθέμενη αξία, οφείλει να δώσει προτεραιότητα στην κατάρτιση και τη βελτίωση των πολιτών της (βλ. σημείο 1.5). Πρέπει επίσης να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στην προώθηση του επιχειρηματικού πνεύματος.

3.3.4.2. Για να επιτευχθεί η ανταγωνιστικότητα, ανθρώπινοι πόροι πρέπει να δημιουργήσουν μία επιχείρηση, διευθυνόμενη από έναν επιχειρηματία. Πέραν των ικανοτήτων του, το εργατικό δυναμικό πρέπει να διαθέτει καθοδήγηση για να αναπτύξει το πλήρες δυναμικό του. Οι πελάτες δημιουργούν θέσεις εργασίας, οι επιχειρηματίες δημιουργούν πελάτες, ενώ η κοινωνία οφείλει να δημιουργεί επιχειρηματίες. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης του ανθρώπινου κεφαλαίου, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην ενθάρρυνση του επιχειρηματικού πνεύματος.

3.3.4.3. Το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να αρχίσει να καλλιεργείται από τα σχολεία και από τη στάση μας όσον αφορά τα σχολικά καθήκοντα των μαθητών. Οι φοιτητές της ΕΕ γενικά δεν λαμβάνουν κατάρτιση σχετική με τις επιχειρήσεις και το επιχειρηματικό πνεύμα, καθώς και με την εκτίμηση του ρόλου των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην κοινωνία. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις, καθώς προγράμματα κατάρτισης για το "επιχειρηματικό πνεύμα", χρηματοδοτούμενα από επιχειρήσεις, εκτελούνται όλο και συχνότερα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με εμφανώς μεγάλη επιτυχία.

3.3.4.4. Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η Επιτροπή οφείλει να λάβει ενεργητικά μέτρα για τη διάδοση παραδειγμάτων συγκριτικής αξιολόγησης, για την ενθάρρυνση της επέκτασής τους και σε άλλες χώρες με διάφορους τρόπους και για την αντιγραφή προγραμμάτων κατάρτισης με θέμα το επιχειρηματικό πνεύμα, τα οποία δοκιμάσθηκαν επιτυχώς σε διάφορους τόπους στο πλαίσιο του συνήθους συστήματος βασικής εκπαίδευσης - όπως είναι το "Youth Enterprise" στο ΗΒ, το "Jeune Entreprise" στη Γαλλία και το "Ung Företagsamhet" στη Σουηδία. Για τέτοιου είδους πρωτοβουλίες, θα ήταν κατάλληλη η χρηματοδότηση εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

3.3.5. Όσον αφορά το σημείο ζ) (Τον περαιτέρω έλεγχο των συγκριτικών πλεονεκτημάτων που προσφέρει η Ενιαία Αγορά), η ΟΚΕ συμφωνεί με τη διαπίστωση ότι "η Ενιαία Αγορά προσφέρει στις επιχειρήσεις της Ένωσης ένα συγκριτικό πλεονέκτημα".

α) Η ευρωπαϊκή τυποποίηση αποτελεί έναν πραγματικό παράγοντα ισχύος. Το GSM αποτελεί παράδειγμα.

β) Ένα ευρωπαϊκό καταστατικό των επιχειρήσεων θα ήταν ευπρόσδεκτο από τις επιχειρήσεις που δρουν σε διάφορες χώρες της Ένωσης.

γ) Η πρόβλεψη συμπεφωνημένων λογιστικών προτύπων θα έχει ουσιαστική συμβολή. Οι διασυνοριακές δραστηριότητες συγχωνεύσεων και εξαγορών εμποδίζονται σε μεγάλο βαθμό από την αβεβαιότητα όσον αφορά την αξία των στοχευόμενων εταιρειών.

δ) Ο συντονισμός των φορολογικών συστημάτων αποτελεί "δίκοπο μαχαίρι". Οι γενικοί συντελεστές φορολόγησης των επιχειρήσεων και των μισθών διαφέρουν σημαντικά. Είναι πιθανό να έχει η εναρμόνιση ως αποτέλεσμα υψηλότερους φόρους σε ορισμένες χώρες, πράγμα που μπορεί να μειώσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση θα πρέπει να εξετασθεί με προσοχή από την οπτική γωνία της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης.

ε) Η προσαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου για την κοινωνία των πληροφοριών θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη. Ορισμένα από τα σχετικά θέματα εξετάσθηκαν στην Πράσινη Βίβλο για τη "Σύγκλιση"(6) που εκδόθηκε το παρελθόν έτος. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή να επεξεργασθεί τις συνθήκες-πλαίσιο της κοινωνίας των πληροφοριών και η ΟΚΕ αναμένει με ενδιαφέρον να εξετάσει τις σχετικές προτάσεις.

στ) Η εισαγωγή του ευρώ έχει πολύ θετικές πτυχές, προκαλώντας τη δημιουργία παγκόσμιας κλίμακας αγορών κεφαλαίων με πραγματικό βάθος και ρευστότητα για τις μετοχές και τα ομόλογα. Ωστόσο, στις εν λόγω αγορές πρέπει να καθιερωθούν οι ορθές γενικές συνθήκες προκειμένου να λειτουργούν κανονικά. Σε εύθετο χρόνο, η διαφανής τιμολόγηση σε ευρώ, θα δώσει μεγάλη ώθηση στην ανταγωνιστικότητα στην εσωτερική αγορά.

ζ) Ωστόσο, η ΟΚΕ πιστεύει ότι υπάρχουν περιθώρια για μεγαλύτερη θεσμική ολοκλήρωση και ολοκλήρωση των βιομηχανικών πολιτικών σε τομείς όπως η υποστήριξη των κρατών στην Ε& Α και στις προμήθειες στον τομέα της άμυνας και των έργων υποδομής.

3.3.6. Το σημείο η) σχετίζεται με τον ανταγωνισμό και η ΟΚΕ συμφωνεί με τη διαπίστωση ότι "οι επιχειρήσεις που αναπτύσσονται σε ένα υψηλά ανταγωνιστικό περιβάλλον στις αγορές από τις οποίες προέρχονται είναι σε καλύτερη θέση για να αντιμετωπίσουν την παγκοσμιοποίηση". Στην ανακοίνωση επισημαίνεται ότι ο γεωγραφικός σχεδιασμός της αγοράς είναι δυνατόν, επί του παρόντος, να είναι παγκόσμιας κλίμακας. Αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από συγχωνεύσεις, όπως αυτές της ΒΡ με την Amoco και της Daimler με την Chrysler. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι η ανταγωνιστικότητα πολύ συχνά βασίζεται σε γεωγραφικές συγκεντρώσεις εταιρειών, υποστηριζόμενων από δευτερεύουσες επιχειρήσεις. Η πολιτική ανταγωνισμού πρέπει επομένως να επιδιώκει την ενθάρρυνση και την διατήρηση ενός ιδιαίτερα ανταγωνιστικού περιβάλλοντος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στις αγορές καταγωγής τους. Η ΟΚΕ ενστερνίζεται τη διαπίστωση της ανακοίνωσης για την επικυριαρχία. Τα εμπόδια για την είσοδο στο χώρο αυτό πρέπει να εξαλειφθούν, εκτός εάν και μέχρις ότου δημιουργηθεί ένα νέο προϊόν ή υπηρεσία. Ωστόσο, θα πρέπει να δοθεί η απαιτούμενη προσοχή στην τήρηση της νομοθεσίας για τις συνενώσεις, καθώς και ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία από τις επιχειρήσεις που κατέχουν κυρίαρχη θέση στην αγορά.

3.3.7. Αναφορικά με το σημείο ιδ) ανάληψη μεγαλύτερων ευθυνών από τις επιχειρήσεις όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, η ΟΚΕ κρίνει ότι στη διαδικασία δεν θα πρέπει να συμμετέχουν μόνο οι επιχειρήσεις αλλά και οι ενώσεις των μεγάλων επιχειρήσεων των ΜΜΕ. Συνεπώς, θα πρέπει να επιδιώξουν την ανάπτυξη σχέσεων με άλλες ενώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

4. Συμπεράσματα

4.1. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει την ανακοίνωση της Επιτροπής. Είναι απόλυτα σύμφωνα με την ανάλυση που παρατίθεται στην παράγραφο 3.3 και με πολλές από τις προτεινόμενες δράσεις.

4.2. Στα συμπεράσματα της ανακοίνωσης αναφέρεται ότι:

"Υπό την πίεση της παγκοσμιοποίησης, εμφανίζονται νέες μορφές ανταγωνιστικότητας, που στρέφονται περισσότερο στη γνώση της τεχνολογίας, την πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές, την ταχύτητα δράσης, την καινοτομία και τις 'άυλες' επενδύσεις. Η Ευρώπη, ενισχυμένη από το ευρώ, πρέπει να επωφεληθεί από τη δυναμική αυτών των οικονομικών μεταβολών για να απελευθερώσει τις επιχειρηματικές της δυνάμεις και να δημιουργήσει μία νέα δυναμική στην απασχόληση. Πρέπει να προαγάγει μέσα στους διεθνείς κύκλους τις αξίες της, ιδιαίτερα την ενοποίηση των αγορών, την πολιτιστική ταυτότητα και την κοινωνική προστασία."

4.3. Ζητείται από την ΟΚΕ να συμμετάσχει στη συζήτηση με την Επιτροπή, το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με τον τρόπο επίτευξης των εν λόγω στόχων. Ενόψει της έναρξης της συζήτησης, η ΟΚΕ θέτει τα παρακάτω ερωτήματα:

4.3.1. Εάν όλες οι ξένες επιχειρήσεις που λειτουργούν στην Ευρώπη θεωρούνται ως "ευρωπαϊκές", ποιές είναι οι συνέπειες για τη βιομηχανική πολιτική;

4.3.2. Σε ποιό βαθμό η καθυστερημένη ανάπτυξη των αγορών κεφαλαίων στην ηπειρωτική Ευρώπη εξακολουθεί να παρεμποδίζει τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις παγκόσμιες αγορές και τις παγκόσμιες δραστηριότητες συγχωνεύσεων και εξαγορών;

4.3.3. Με ποιό τρόπο μπορούν η ΕΕ και τα κράτη μέλη να βοηθήσουν τις σημερινές και πρώην εθνικοποιημένες επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στον εξορθολογισμό των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων προς την κατεύθυνση ανταγωνιστικών συνδυασμών παγκόσμιας κλίμακας; Πως είναι δυνατόν να μετριασθεί ο αντίκτυπος τέτοιου είδους αναδιαρθρώσεων επί των μετόχων;

4.3.4. Μπορεί η Ευρώπη να αναπτύξει μία μορφή κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου που να συμφωνεί με τους κανόνες της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς;

4.3.5. Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν για να αυξηθεί η ζήτηση της ευρωπαϊκής αγοράς για προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας, έτσι ώστε να υπάρξει αύξηση της ζήτησης και τεχνολογική πρόοδος;

4.3.6. Τι μέτρα πρέπει να λάβει η ΕΕ εάν αποτύχει να προωθήσει τις αξίες της, και ειδικότερα το κοινωνικό πρότυπο της αγοράς, στα διεθνή φόρα; Ποιές είναι οι εναλλακτικές λύσεις εάν αποτύχει ή εάν σημειώσει μερική μόνο επιτυχία;

4.3.7. Συνολικά, επαρκούν πράγματι οι δράσεις που αναφέρονται στο Μέρος ΙΙΙ της ανακοίνωσης για τη διευκόλυνση της διάδοσης του νέου επιχειρηματικού πνεύματος, την ενθάρρυνση της ανάληψης κινδύνων και την προώθηση της δημιουργίας καινοτόμων επιχειρήσεων που έχουν τη βούληση και την ικανότητα να κατακτήσουν τις διεθνείς αγορές; Είναι δυνατόν να προσαρμοσθεί το βιομηχανικό πλαίσιο και το επιχειρηματικό πνεύμα, διαφυλάσσοντας παράλληλα την οικονομική και κοινωνική συνοχή; Διακυβεύεται η δυνατότητα της Ευρώπης να δημιουργεί επιχειρήσεις ικανές να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά στον 21ο αιώνα.

Βρυξέλλες, 23 Σεπτεμβρίου 1999.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice RANGONI MACHIAVELLI

(1) "Βλέπε Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου για μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης υπέρ των ΜΜΕ καινοτομίας που δημιουργούν θέσεις απασχόλησης - Πρωτοβουλία για την ανάπτυξη και την απασχόληση"EE C 157 της 25.5.1998, σ. 65.

(2) NASDAQ: Εθνικός Οργανισμός Αυτοματοποιημένης Καταχώρισης Χρηματιστών.

(3) ΕASDAQ: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Αυτοματοποιημένης Καταχώρισης Χρηματιστών.

(4) ΕΕ C 235 της 27.7.1998, σ. 13.

(5) ΕΕ C 355 της 21.11.1997, σ. 38.

(6) ΕΕ C 214 της 10.7.1998, σ. 79.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι παρακάτω τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων.

Σημείο 3.2.3.3

Να διαγραφούν οι δύο τελευταίες περίοδοι και να αντικατασταθούν από το εξής:

"Ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών προσωπικού υπάρχουν μεγάλες ανάγκες καθώς και το αντίστοιχο δυναμικό απασχόλησης."

Αιτιολογία

Η υπεργολαβία δεν αποτελεί πλέον καμιά εγγύηση ποιότητας. Εν όψει του αυξημένου αριθμού ανέργων, δεν είναι δυνατόν να μετατρέπονται οι υπάρχουσες θέσεις εργασίας σε υπεργολαβική απασχόληση. Πρέπει να αναζητηθούν νέες δυνατότητες απασχόλησης. Ακριβώς η δυνατότητα κάλυψης της ζήτησης αγαθών και υπηρεσιών αντικατοπτρίζει την οικονομική ισχύ - και την δυνατότητα ανταγωνισμού - μιας χώρας.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 61, ψήφοι κατά: 67, αποχές: 7

Σημείο 3.3.2.3

Να διαγραφεί

Αιτιολογία

Αυτό είναι από οικονομικής απόψεως παράλογο. Στην προκειμένη περίπτωση συγχέονται μικροοικονομικά με μακροοικονομικά δεδομένα.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 64, ψήφοι κατά: 66, αποχές: 9.

Σημείο 3.3.4.2

Να διαγραφεί

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 58, ψήφοι κατά: 68, αποχές: 12.

Τα ακόλουθα σημεία του κειμένου συγκέντρωσαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εκπεφρασμένων ψήφων, απορρίφθηκαν ωστόσο διότι προτιμήθηκαν τροπολογίες που υιοθετήθηκαν από την Ολομέλεια.

Σημείο 1.6

"Η ανταγωνιστικότητα απαιτεί τη δυνατότητα μίας επιχείρησης να προσδίδει προστιθέμενη αξία στους συντελεστές παραγωγής, προκειμένου να κερδίζει πελάτες με τιμές που επιτρέπουν την καταβολή των φόρων, την πραγματοποίηση επενδύσεων και την εξασφάλιση κέρδους για τους μετόχους της. Με τον τρόπο αυτό, τα συμφέροντα των μετόχων μπορούν να εξασφαλισθούν και η απασχόληση να προστατευθεί και να αυξηθεί. Ο ρόλος των κυβερνήσεων είναι να μεριμνούν ώστε το νομοθετικό πλαίσιο να είναι ενθαρρυντικό και η φορολόγηση των επιχειρήσεων και των μισθωτών να μην είναι υπερβολικά επαχθής. Στην ΕΕ, οι κυβερνήσεις προσφέρουν επίσης κοινωνική ασφάλεια για την άμβλυνση του αντικτύπου επί των εργαζομένων της χρεοκοπίας επιχειρήσεων στο πλαίσιο ενός ανταγωνιστικού και παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντος."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 79, ψήφοι κατά: 62, αποχές: 3.

Σημείο 2.2.4 - τρίτη περίπτωση

"Οι φόροι οι οποίοι επιβαρύνουν τις μικρές επιχειρήσεις πρέπει να μειωθούν και να απλουστευθούν και το ύψος των φόρων επί των μισθών να αναθεωρηθεί"

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 69, ψήφοι κατά: 67, αποχές: 2.

Σημείο 2.2.4 - πέμπτη περίπτωση

"Οι μειωμένοι συντελεστές του φόρου κληρονομιάς πρέπει να προσαρμοσθούν ώστε οι επιχειρήσεις ή η αξία τους να παραμένουν στις οικογένειες"

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 73, ψήφοι κατά: 66, αποχές: 3.

Σημείο 3.1.3

"Η ανακοίνωση δεν διασαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή πιστεύει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ανταποκριθεί στην πρόκληση, ούτε πως είναι δυνατόν να υιοθετηθούν πολλά από τα χαρακτηριστικά του αμερικάνικου προτύπου, χωρίς να γίνει αποδεκτή η φιλελεύθερη φιλοσοφία που τις στηρίζει. Είναι ιδιαίτερα εύκολη η δημιουργία επιχειρήσεων στις ΗΠΑ. Δεν υφίστανται περιορισμοί όσον αφορά την απασχόληση, τις ώρες εργασίας, κ.λπ. Μία πραγματική 'επιχείρηση' μπορεί να δημιουργηθεί από έναν επιχειρηματία και την ομάδα εργαζομένων του. Εάν η επιχείρηση αποτύχει, όλοι οι εμπλεκόμενοι μπορούν να κάνουν μία νέα αρχή. Επομένως, η διαδικασία της 'διερεύνησης' εκτείνεται τόσο στον επιχειρηματία, ο οποίος μπορεί να συνεχίσει τις προσπάθειές του, όσο και στους εργαζομένους, οι οποίοι μπορούν να συνεχίσουν την ανασύσταση της επιχείρησης. Στην ΕΕ, πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ της δημιουργίας του απαιτούμενου επιχειρηματικού."

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 76, ψήφοι κατά: 62, αποχές: 4.