[pic] | ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ |

Βρυξέλλες, 16.12.2008

COM(2008) 886 τελικό

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Σχέδιο δράσης για την εξάπλωση των ευφυών συστημάτων μεταφοράς στην Ευρώπη

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Σχέδιο δράσης για την εξάπλωση των ευφυών συστημάτων μεταφοράς στην Ευρώπη

1. Εισαγωγή

Το ανανεωμένο Θεματολόγιο της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση[1] σκοπό έχει να επιτευχθεί ισχυρότερη και πιο μακροχρόνια ανάπτυξη και να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης. Επίσης, στην ενδιάμεση επανεξέταση της Πράσινης Βίβλου[2] του 2001 τονίζεται ο καίριος ρόλος που διαδραματίζει η καινοτομία στην εξασφάλιση βιώσιμης, αποτελεσματικής και ανταγωνιστικής κινητικότητας στην Ευρώπη.

Με βάση τα δεδομένα της υπόθεσης, το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών έχει να αντεπεξέλθει αρκετές μείζονες προκλήσεις, ώστε να επιτύχει πλήρως τον ρόλο του για την ικανοποίηση των αναγκών της ευρωπαϊκής οικονομίας και κοινωνίας:

- Εκτιμάται ότι το 10 % του οδικού δικτύου πάσχει από κυκλοφοριακό φόρτο με ετήσιο κόστος 0,9-1.5 % του ΑΕΠ[3] της ΕΕ.

- Οι οδικές μεταφορές προκαλούν το 72 % των συνολικών εκπομπών CO2 των μεταφορών, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 32 % (1990-2005)[4].

- Παρόλο που οι θάνατοι από τροχαία ατυχήματα φθίνουν (-24 % από το 2000 στην ΕΕ των 27), ο αριθμός τους (42 953 θάνατοι το 2006) συνεχίζει να υπερβαίνει κατά 6 000 τον επιδιωκόμενο στόχο να μειωθούν τα θανατηφόρα ατυχήματα κατά 50 % για την περίοδο 2001-2010[5].

Οι προκλήσεις αυτές γίνονται ακόμη πιο πιεστικές με βάση τις προβλέψεις αύξησης των εμπορευματικών μεταφορών κατά 50 % και των επιβατικών μεταφορών κατά 35 % στην περίοδο 2000 - 2020[6].

Οι κύριοι πολιτικοί στόχοι που απορρέουν από τις προκλήσεις αυτές είναι να καταστούν οι μεταφορές και οι ταξιδιωτικές μετακινήσεις:

- καθαρότερες,

- αποτελεσματικότερες και ενεργειακά αποδοτικότερες[7],

- ασφαλέστερες.

Είναι ωστόσο σαφές ότι με συμβατικές προσεγγίσεις, όπως η δημιουργία νέων υποδομών, δεν θα επιτευχθούν τα αναγκαία αποτελέσματα με τους ρυθμούς που επιβάλλει το μέγεθος των προκλήσεων αυτών. Χρειάζονται οπωσδήποτε καινοτόμες λύσεις για να σημειωθεί γρήγορα η πρόοδος που απαιτείται επιτακτικά λόγω των αντιμετωπιζόμενων προβλημάτων. Είναι πλέον καιρός να διαδραματίσουν τα ευφυή συστήματα μεταφοράς τον ρόλο τους, ώστε να επιτευχθούν απτά αποτελέσματα.

2. Ευφυη συστήματα μεταφορασ

«Ευφυή συστήματα μεταφοράς» σημαίνει εφαρμογή των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις μεταφορές. Οι εφαρμογές αυτές αναπτύσσονται για διαφόρους τρόπους μεταφοράς και διαλογικής επικοινωνίας τους (συμπεριλαμβανομένων των κόμβων διασύνδεσης).

Στις αερομεταφορές, το πρόγραμμα SESAR[8] θα είναι το πλαίσιο εφαρμογής μιας νέας γενεάς διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας. Στην εσωτερική ναυσιπλοΐα καθιερώνεται σύστημα υπηρεσιών πληροφοριών εσωτερικής ναυσιπλοΐας (RIS) για τη διαχείριση των εσωτερικών πλωτών οδών και των εμπορευματικών μεταφορών. Στο σιδηροδρομικό δίκτυο εισάγονται βαθμιαία το Ευρωπαϊκό Σύστημα Διαχείρισης της Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS) και οι τηλεματικές εφαρμογές για τις μεταφορές φορτίου (TAF-TSI). Στην ναυσιπλοΐα καθιερώθηκαν το σύστημα SafeSeaNet και το σύστημα Διαχείρισης και Ενημέρωσης για την Θαλάσσια Κυκλοφορία (VTMIS) και σημειώνεται πρόοδος στην καθιέρωση του αυτόματου συστήματος αναγνώρισης (AIS) και του Συστήματος Εξ Αποστάσεως Αναγνώρισης και Παρακολούθησης Πλοίων (LRIT). Παραδείγματα εφαρμογών ευφυών συστημάτων μεταφορών στις οδικές μεταφορές είναι τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου της κυκλοφορίας στους αυτοκινητοδρόμους και τις αστικές περιοχές, τα ηλεκτρονικά διόδια και η πλοήγηση. Μέχρι τώρα όμως δεν υπήρχε αναλυτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη διασύνδεση οδικών μεταφορών και άλλων τρόπων μεταφοράς.

3. Πεδίο εφαρμογής

Με το παρόν σχέδιο δράσης επιδιώκεται να επιταχυνθεί και να συντονισθεί η εξάπλωση των ευφυών συστημάτων μεταφορών (ITS) στις οδικές μεταφορές, καθώς και οι διεπαφές τους με άλλους τρόπους μεταφοράς.

Στο σχέδιο δράσης τίθενται έξι πεδία προτεραιότητας για την ανάληψη δράσης. Για κάθε πεδίο καθορίζονται ειδικές δράσεις και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η υλοποίησή τους με διαμόρφωση πλαισίου για τον καθορισμό διαδικασιών και προδιαγραφών θα απαιτήσει την κινητοποίηση των κρατών μελών και άλλων εμπλεκόμενων παραγόντων.

Τέλος, το παρόν σχέδιο δράσης θα βοηθήσει στον συνδυασμό των διατιθέμενων πόρων και μέσων, ώστε να επιτευχθεί ουσιαστική προστιθεμένη αξία για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

4. Ποιοσ ο λογοσ για ευρωπαϊκη προσεγγιση για τα ITS;

Τα ITS μπορούν να δημιουργήσουν σαφή οφέλη από άποψη απόδοσης, βιωσιμότητας και ασφάλειας των μεταφορών, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ που αφορούν την εσωτερική αγορά και την ανταγωνιστικότητα.

Στην Ευρώπη, έχουν αναληφθεί αρκετές δραστηριότητες στο συγκεκριμένο πεδίο από την δεκαετία του ’80. Οι δραστηριότητες αυτές εστιάσθηκαν συνήθως, αν και συχνά ασυντόνιστα και αποσπασματικά, σε συγκεκριμένα πεδία όπως οι καθαρές και ενεργειακά αποδοτικές μεταφορές, ο κυκλοφοριακός φόρτος, η διαχείριση της κυκλοφορίας, η οδική ασφάλεια, η προστασία των εμπορικών μεταφορών ή η αστική κινητικότητα.

Παρά τις εξελίξεις αυτές, ορισμένα θέματα πρέπει να αντιμετωπισθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία μωσαϊκού εφαρμογών και υπηρεσιών ITS: η γεωγραφική συνέχεια, η διαλειτουργικότητα υπηρεσιών και συστημάτων και η τυποποίηση. Πρέπει να προωθηθούν εφαρμογές σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, να εξασφαλισθούν ακριβή και αξιόπιστα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και κατάλληλη κάλυψη όλων των τρόπων μετακίνησης.

4.1. Πιο οικολογικές μεταφορές

Οι εφαρμογές ITS έχουν ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσουν στη δημιουργία πιο οικολογικών μεταφορών[9].

Η διαφοροποίηση χρέωσης των οχημάτων με συστήματα οδικών τηλεδιοδίων για την κυκλοφορία σε ορισμένους άξονες είναι ένας τρόπος να επηρεαστεί η ζήτηση κυκλοφορίας.

Οι εφαρμογές ITS για τον προγραμματισμό των μετακινήσεων, η δυναμική υποστήριξη της πλοήγησης εντός του οχήματος και η οικολογική οδήγηση μπορούν επίσης να συμβάλουν στον μετριασμό του κυκλοφοριακού φόρτου, σε καθαρότερες μετακινήσεις και σε περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας.

Οι «πράσινοι διάδρομοι μεταφοράς[10]» είναι μια πρωτοβουλία της ΕΕ με σκοπό να προωθηθεί η ιδέα των ολοκληρωμένων εμπορευματικών μεταφορών, με βάση την οποία οι τρόποι μεταφοράς αλληλοσυμπληρώνονται, ώστε να εφαρμόζονται λύσεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον στις μεταφορές μεγάλων αποστάσεων μεταξύ κόμβων διακίνησης εμπορευμάτων. Η στήριξη σε προηγμένη τεχνολογία ITS είναι ουσιαστικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου αυτού.

4.2. Βελτίωση της απόδοσης των μεταφορών

Η παραγωγή και η διανομή εμπορευμάτων στηρίζονται σε αποτελεσματικές και οικονομικά αποδοτικές πολυτροπικές αλυσίδες διακίνησης εμπορευμάτων για την οργάνωση των μεταφορών τους εντός και εκτός ΕΕ, ειδικά όταν απαιτείται χρονική ακρίβεια. Τα εργαλεία ITS αποτελούν τον πυρήνα διαχείρισης αυτών των αλυσίδων διακίνησης εμπορευμάτων, ιδίως όσον αφορά την ηλεκτρονική διαδρομή των πληροφοριών στη διαχείριση της φυσικής ροής των εμπορευμάτων (ηλ-εμπορευματικές μεταφορές).

Οι υπηρεσίες πληροφοριών κοινοτικών διαστάσεων για την κυκλοφορία και τις μετακινήσεις σε πραγματικό χρόνο (RTTI), σε στενότερο συνδυασμό με τη δορυφορική πλοήγηση, προσφέρονται πλέον τόσο από τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα για να διευκολυνθεί η κινητικότητα.

Σε πολλά μέρη της Ευρώπης, υποστηρίζεται με ITS ήδη η αποτελεσματική διαχείριση της υπεραστικής και της αστικής κυκλοφορίας, προωθείται η διασύνδεση των τρόπων μεταφοράς σε κύριους κόμβους και σημεία μετεπιβίβασης.

Πιο μακροπρόθεσμα, θα επιδειχθεί το πλήρες δυναμικό συλλογικών συστημάτων βασισμένων στην επικοινωνία και την ανταλλαγή πληροφοριών οχήματος προς όχημα (V2V), οχήματος-υποδομής (V2I) και υποδομής προς υποδομή (I2I) και, εφόσον χρειασθεί, συστήματος GNSS[11] για πληροφορίες εντοπισμού θέσης και χρονομέτρησης.

4.3. Βελτίωση της οδικής ασφάλειας και της προστασίας από έκνομες ενέργειες

Η έρευνα και η αρχική εγκατάσταση έδειξαν τις μεγάλες δυνατότητες που έχουν για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας τα συστήματα υποβοήθησης του οδηγού, όπως ο ηλεκτρονικός έλεγχος ευστάθειας (ESC), το σύστημα προσαρμογής της ταχύτητας (ACC), το σύστημα πλευρικής υποστήριξης (προειδοποίηση απομάκρυνσης από λωρίδα και υποβοήθηση αλλαγής λωρίδας), τα συστήματα προειδοποίησης σύγκρουσης και πέδησης έκτακτης ανάγκης και άλλες εφαρμογές όπως το eCall (αριθμός κλήσης έκτακτης ανάγκης), τα συστήματα ενάργειας του οδηγού, ο συναγερμός λόγω υπερβολικής ταχύτητας («speed alert») και η μη ενεργοποίηση του κινητήρα λόγω υψηλής αλκοολαιμίας του οδηγού («alcohol-lock»). Με το ESC και το eCall και μόνον[12] θα ήταν δυνατόν να σώζονται περίπου 6 500 ζωές ετησίως στην ΕΕ, εάν αναπτύσσονταν πλήρως.

Πρέπει να γίνει καλύτερη αξιοποίηση των πιο πρόσφατων συστημάτων ενεργητικής ασφάλειας και των προηγμένων συστημάτων υποβοήθησης του οδηγού, τα οποία έχουν αποδείξει τα πλεονεκτήματά τους από άποψη ασφάλειας εντός του οχήματος για τους επιβαίνοντες και άλλους χρήστες των οδών (συμπεριλαμβανομένων των ευάλωτων χρηστών). Η ευρωπαϊκή δήλωση αρχών σχετικά με τη διεπαφή ανθρώπου-μηχανής (HMI)[13] πρέπει να επεκταθεί, ώστε να εξαπλωθεί η διάδοση των νομαδικών συσκευών.

Τα συστήματα πλοήγησης και παρακολούθησης και τα συστήματα εντοπισμού μπορούν να βοηθήσουν στην εξ αποστάσεως παρακολούθηση κατά τη διαδρομή οχημάτων και εμπορευμάτων, π.χ. στις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων ή ζωντανών ζώων. Μπορούν να καθοδηγούν τους οδηγούς των φορτηγών για τους ασφαλείς χώρους στάθμευσης, να βοηθήσουν στη συμμόρφωση με τους υπάρχοντες κανονισμούς για τον χρόνο οδήγησης και τις περιόδους ανάπαυσης και πρέπει να υποστηρίξουν τη νέα γενεά ψηφιακού ταχογράφου.

4.4. Η προστιθεμένη αξία για την ΕΕ από την εξάπλωση των ITS

Οι δυνατότητες των ITS είναι δυνατόν να γίνουν αντιληπτές μόνον εφόσον η εξάπλωσή τους στην Ευρώπη μετατραπεί από την περιορισμένη και αποσπασματική εφαρμογή τους που παρατηρείται σήμερα σε πανευρωπαϊκή. Εν προκειμένω, είναι καίριας σημασίας να αρθούν τα υπάρχοντα εμπόδια στην εξάπλωση των ITS. Η ΕΕ έχει σαφή ρόλο να διαδραματίσει στη διαμόρφωση ορθών προϋποθέσεων πλαισίου για να επιταχυνθεί και να συντονισθεί η εξάπλωση των ITS: καθορισμός πολιτικών προτεραιοτήτων, καθορισμός της επιλογής των στοιχείων ITS πολλαπλών εφαρμογών για την από κοινού ή εκ νέου χρήση τους και συμφωνία για σαφές χρονοδιάγραμμα εξάπλωσης.

Η ανάληψη κοινής ευρωπαϊκής δράσης μπορεί να συμβάλει:

- στην αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας που παρουσιάζει η εξάπλωση των ITS, σε συνεργασία με τους πολυάριθμους εμπλεκόμενους παράγοντες για να εξασφαλισθεί συγχρονισμός τόσο από γεωγραφική άποψη όσο και μεταξύ των διαφόρων εταίρων·

- στην υποστήριξη καθιέρωσης στην αγορά προηγμένων υπηρεσιών κινητικότητας για τους πολίτες, με ταυτόχρονη προώθηση συγκοινωνιακών λύσεων αντί της χρήσης του ΙΧ αυτοκινήτου·

- στη δημιουργία αποτελεσμάτων κλίμακας για πιο αποδοτική, ταχύτερη και λιγότερο ριψοκίνδυνη εξάπλωση των ITS·

- στην επίσπευση του τρέχοντος ρυθμού εξάπλωσης των ITS στις οδικές μεταφορές και στην εξασφάλιση παροχής αδιάλειπτων υπηρεσιών σε όλη την Κοινότητα·

- στην προαγωγή του πρωτοποριακού ρόλου της ευρωπαϊκής βιομηχανίας ITS στις παγκόσμιες αγορές με την προώθηση καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών στην αυτοκινητοβιομηχανία, τους φορείς μεταφορών, τις εταιρείες διακίνησης εμπορευμάτων και τους χρήστες.

Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, η ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιήσει διάφορα μέσα: χρηματοδοτική στήριξη, πρωτοβουλίες τυποποίησης, νομοθετικά και άλλα μέτρα.

5. Διαβουλεύσεις

Το σχέδιο δράσης εκπονήθηκε με βάση τα στοιχεία που προέκυψαν από την ευρεία διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Tα στοιχεία συγκεντρώθηκαν με τέσσερις τρόπους: (i) συνεντεύξεις με υψηλού επιπέδου εμπλεκόμενους παράγοντες από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, (ii) συναντήσεις εργασίας, (iii) ερωτηματολόγιο στο Διαδίκτυο, (iv) στοχευμένες συζητήσεις στα υπάρχοντα όργανα των ενδιαφερομένων.

Κατά τις συνεντεύξεις εντοπίσθηκαν ορισμένες κύριες ανάγκες. Η εξάπλωση των ITS πρέπει πραγματοποιηθεί με κατευθύνσεις πολιτικής και οι ευθύνες να προσδιορισθούν με σαφήνεια, όπως και η σημασία της συνεργασίας μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Για τη συνεργασία μεταξύ εμπλεκομένων παραγόντων, χρειάζεται να συσταθεί διακλαδική ομάδα υψηλού επιπέδου. Οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι παράγοντες που συμμετείχαν στη διαβούλευση κρίνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι εκείνη που θα αναλάβει πιο δραστήρια την περαιτέρω εξάπλωση των ITS.

Μεταξύ των πρωτευόντων θεμάτων που εντοπίστηκαν ήταν η διαχείριση της κυκλοφορίας, ο μετριασμός του κυκλοφοριακού φόρτου στους διαδρόμους εμπορευματικών μεταφορών και τις πόλεις, προώθηση της συντροπικότητας, τα συστήματα ασφάλειας εντός των οχημάτων, οι πληροφορίες για την κυκλοφορία και τις μετακινήσεις σε πραγματικό χρόνο και ανοικτή πλατφόρμα επί του οχήματος για την εγκατάσταση εφαρμογών.

6. Πρωτευοντα πεδια δρασησ και σχετικα μετρα

Tα έξι πρωτεύοντα πεδία που προτάθηκαν βασίζονται στα στοιχεία των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και προϋποθέτουν ότι οι εφαρμογές ITS που πρόκειται να αναπτυχθούν βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα είναι ώριμες, επαρκώς διαλειτουργικές και ικανές να αποβούν καταλυτικές για την Ευρώπη.

Το σχέδιο δράσης βασίζεται σε σειρά υλοποιούμενων πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως το σχέδιο δράσης για την εφοδιαστική εμπορευματικών μεταφορών[14], το σχέδιο δράσης για την αστική κινητικότητα[15], η εγκατάσταση του Galileo[16], η δέσμη μέτρων για πιο οικολογικές μεταφορές[17], η πρωτοβουλία i2010 για τα ευφυή αυτοκίνητα[18], η πρωτοβουλία eSafety[19], το 7ο πρόγραμμα-πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης[20], η πρωτοβουλία eCall[21], οι ευρωπαϊκές πλατφόρμες τεχνολογίας[22], και τα στρατηγικά τους θεματολόγια έρευνας, η πρωτοβουλία CARS 21[23].

Οι δραστηριότητες που αναφέρθηκαν δεν επαναλαμβάνουν ούτε αλληλεπικαλύπτουν το επιτελούμενο έργο, αλλά το συμπληρώνουν μεγιστοποιώντας τις συνέργειες, εστιάζονται δε σε θέματα εξέχουσας σημασίας με συντονισμένο τρόπο.

6.1. Πεδίο δράσης 1: Βέλτιστη αξιοποίηση οδικών, κυκλοφοριακών και ταξιδιωτικών δεδομένων

Πολλές εφαρμογές αιχμής των ITS στηρίζονται σε ακριβείς γνώσεις τόσο των χαρακτηριστικών του οδικού δικτύου όσο και των εφαρμοζόμενων κανόνων κυκλοφορίας (π.χ. οδοί μονής κατεύθυνσης και όρια ταχύτητας). Ενώ στο παρελθόν η κύρια μάζα των γνώσεων αυτών προερχόταν από τις αρμόδιες αρχές, σήμερα η τάση είναι να χρησιμοποιούνται εμπορικές πηγές. Όταν πρόκειται για την οδική ασφάλεια, είναι ουσιαστικό οι σχετικές πληροφορίες να είναι επιβεβαιωμένες και να διατίθενται σε όλους τους ενδιαφερόμενους με θεμιτό και δίκαιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζεται ασφαλής και ορθή διαχείριση της κυκλοφορίας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την ψηφιακή χαρτογράφηση, συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων διαδικασιών όπως η συλλογή, επικύρωση και έγκαιρη επικαιροποίηση δεδομένων.

Παρεμφερής θεώρηση ισχύει και για την παροχή υπηρεσιών πληροφοριών για την κυκλοφορία και τις μετακινήσεις σε πραγματικό χρόνο (σε πραγματικό χρόνο). Στα ειδικά θέματα περιλαμβάνεται η έννοια των «καθολικών μηνυμάτων κυκλοφορίας», π.χ. ο τύπος των μηνυμάτων που θα παρέχονται δωρεάν σε όλους τους οδικούς χρήστες ως δημόσια υπηρεσία πληροφοριών, η συνοχή των πληροφοριών από διάφορες πηγές και η ανάγκη συμμόρφωσης με τις προδιαγραφές που επιβάλλουν οι εργασίες διαχείρισης του δικτύου.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

1.1 | Καθορισμός των διαδικασιών παροχής υπηρεσιών πληροφοριών για την κυκλοφορία και τις μετακινήσεις σε πραγματικό χρόνο, με αντικείμενο ιδίως τις εξής πτυχές: παροχή υπηρεσιών πληροφοριών για τον κυκλοφοριακό φόρτο από τον ιδιωτικό τομέα παροχή δεδομένων ρύθμισης της κυκλοφορίας από τις αρμόδιες αρχές μεταφορών εγγυημένη πρόσβαση των δημοσίων αρχών σε πληροφορίες σχετικές με την ασφάλεια που συλλέγουν ιδιωτικές εταιρείες εγγυημένη πρόσβαση ιδιωτικών εταιρειών σε σχετικά δημόσια δεδομένα | 2010 |

1.2 | Βελτιστοποίηση της συλλογής και παροχής οδικών δεδομένων και σχεδίων κυκλοφοριακής ρύθμισης, κανόνων κυκλοφορίας και συστάσεων διαδρομής (ιδιαίτερα για τα βαρέα φορτηγά οχήματα) | 2012 |

1.4 | Καθορισμός προδιαγραφών για δεδομένα και διαδικασίες παροχής ελάχιστων υπηρεσιών καθολικών πληροφοριών ενημέρωσης (καθώς και καθορισμός της αποθήκευσης των μηνυμάτων που θα παρέχονται) | 2012 |

1.5 | Προώθηση της ανάπτυξης εθνικών προγραμματισμών πολυτροπικών μετακινήσεων από πόρτα σε πόρτα, λαμβανομένων υπόψη των δημοσίων πρωτοβουλιών μεταφοράς και της διασύνδεσής τους ανά την Ευρώπη | 2009 έως 2012 |

6.2. Πεδίο δράσης 2: Αδιάλειπτες υπηρεσίες ITS για τη διαχείριση της κυκλοφορίας και των εμπορευματικών μεταφορών στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφοράς και τις αστικές περιοχές

Η ανάγκη να αντιμετωπισθεί η συνεχώς διογκούμενη κίνηση, ιδίως στους κύριους ευρωπαϊκούς διαδρόμους μεταφοράς και τα μεγάλα αστικά κέντρα, και ταυτόχρονα η ανάγκη να προωθηθεί η περιβαλλοντική βιωσιμότητα και η ενεργειακή απόδοση, επιβάλλουν την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων διαχείρισης των μεταφορών και της κυκλοφορίας. Εν προκειμένω, η αδιάλειπτη και δυναμική διαχείριση της κυκλοφορίας και των μεταφορών ωφελεί τις εμπορευματικές μεταφορές μεγάλων αποστάσεων και τις αστικές εμπορευματικές μεταφορές και ταυτόχρονα βελτιώνει την συντροπικότητα.

Οι τεχνολογίες ITS είναι ουσιαστικές για την καθιέρωση των ηλ-εμπορευματικών μεταφορών (eFreight)[24], διότι διατίθενται επιγραμμικά και με ασφαλή τρόπο «καθ’οδόν» πληροφορίες για τον εντοπισμό και την κατάσταση των μεταφερόμενων εμπορευμάτων (ειδικά των επικίνδυνων εμπορευμάτων και των ζωντανών ζώων). Η εφαρμογή της ιδέας αυτής μπορεί να επεκταθεί σε άλλες δραστηριότητες εφοδιαστικής αλυσίδας, όπως η ανταλλαγή δεδομένων σχετικών με το περιεχόμενο για κανονιστικούς ή εμπορικούς σκοπούς, με τη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών όπως η ραδιοσυχνική αναγνώριση (RFID)[25], και με την αξιοποίηση εφαρμογών του δορυφορικού συστήματος εντοπισμού θέσης EGNOS/Galileo. Στο μέλλον, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ιδέα «ευφυούς φορτίου», υπό την έννοια ότι θα αναγνωρίζεται αυτόματα η ταυτότητα των εμπορευμάτων, οι συνθήκες μεταφοράς τους και ο εντοπισμός τους και θα συνδέονται επίσης με ευρύ φάσμα υπηρεσιών πληροφοριών.

Η χρέωση οχημάτων για τη χρήση ορισμένων αξόνων ή χώρων βασίζεται όλο και περισσότερο σε διάφορες παραμέτρους όπως οι διαστάσεις του οχήματος, τα επίπεδα εκπομπών, η διανυόμενη απόσταση ή η ώρα της ημέρας. Οι λύσεις ITS, στις οποίες χρησιμοποιούνται ο εντοπισμός θέσης μέσω δορυφόρου και οι κινητές επικοινωνίες, προσφέρουν νέες ευκαιρίες για την εφαρμογή αυτών των τύπων πρόσβασης στις υποδομές και χρέωσης.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

2.1 | Καθορισμός δέσμης κοινών διαδικασιών και προδιαγραφών για να εξασφαλισθούν αδιάλειπτες υπηρεσίες σε διαδρόμους επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών και σε αστικές/υπεραστικές περιοχές. Το έργο αυτό θα περιλαμβάνει συγκριτική αξιολόγηση και τυποποίηση των ροών πληροφοριών από πόρτα σε πόρτα, των διεπαφών, της διαχείρισης για την κυκλοφορία και τις μετακινήσεις και, ιδίως, και του σχεδιασμού αντιμετώπισης περιστατικών και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. | 2011 |

2.2 | Αναγνώριση των υπηρεσιών ITS που θα εγκατασταθούν προς υποστήριξη των εμπορευματικών μεταφορών (eFreight) και ανάπτυξη κατάλληλων μέτρων για τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε εφαρμογές παρακολούθησης και εντοπισμού εμπορευμάτων, στις οποίες χρησιμοποιούνται τεχνολογίες αιχμής όπως το RFID και συσκευές εντοπισμού θέσης βάσει των EGNOS/Galileo. | 2010 |

2.3 | Υποστήριξη της ευρύτερης εγκατάστασης επικαιροποιημένης πολυτροπικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής πλαισίου ITS για ευφυή συστήματα μεταφορών και καθορισμός αρχιτεκτονικής πλαισίου ITS για την αστική κινητικότητα, καθώς και ολοκληρωμένη προσέγγιση για τον ταξιδιωτικό προγραμματισμό, τη ζήτηση μεταφορών, τη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, την χρέωση των οδικών υποδομών και τη χρήση χώρων στάθμευσης και δημόσιων συγκοινωνιακών διευκολύνσεων. | 2010 |

2.4 | Υλοποίηση διαλειτουργικότητας των συστημάτων ηλεκτρονικών διοδίων[26]. | 2012/2014 |

6.3. Πεδίο δράσης 3: Οδική ασφάλεια και προστασία από έκνομες ενέργειες

Οι εφαρμογές ITS για οδική ασφάλεια και προστασία από έκνομες ενέργειες έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους, το γενικότερο όφελος όμως για την κοινωνία εξαρτάται από την κλίμακα εξάπλωσής τους. Μεταξύ των θεμάτων που απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή είναι ο σχεδιασμός ασφαλούς διεπαφής ανθρώπου-μηχανής (HMI) (με αξιοποίηση του έργου με βάση την «ευρωπαϊκή δήλωση αρχών»), που θα συμπεριλαμβάνει νομαδικές συσκευές[27] και θα παρέχει ασφάλεια στους ευάλωτους χρήστες (όπως οι ηλικιωμένοι). Επομένως, οι προσπάθειες προώθησης βέλτιστης πρακτικής είναι καίριας σημασίας στα θέματα αυτά.

Τα συστήματα μεταφορών είναι επίσης δυνατόν να αποτελέσουν αντικείμενο απειλών από έκνομες ενέργειες. Η προστασία των μεταφορών, και ειδικά η ανάγκη προστασίας ταξιδιωτών και εργαζομένων του κλάδου και η προστασία διευκολύνσεων και περιουσιακών στοιχείων, πρέπει να συνεκτιμηθεί χωρίς να διακυβευθεί η εκτέλεση αποδοτικών και αποτελεσματικών μεταφορών.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

3.1 | Προώθηση της εξάπλωσης προηγμένων συστημάτων υποβοήθησης της οδήγησης και συστημάτων ITS σχετικών με την ασφάλεια και την προστασία, καθώς και της εγκατάστασής τους στα νέα οχήματα (με έγκριση τύπου) και, ενδεχομένως, η εγκατάστασή τους στα ήδη χρησιμοποιούμενα οχήματα. | 2009 έως 2014 |

3.2 | Υποστήριξη πλατφόρμας εφαρμογής για την εναρμονισμένη καθιέρωση της πανευρωπαϊκής πρωτοβουλίας eCall[28], καθώς και εκστρατειών ευαισθητοποίησης, αναβάθμισης της υποδομής των κέντρων κλήσεων έκτακτης ανάγκης και εκτίμηση της ανάγκης θέσπισης κανονισμού. | 2009 |

3.3 | Διαμόρφωση κανονιστικού πλαισίου για ασφαλή διεπαφή ανθρώπου-μηχανής εντός του οχήματος και ενσωμάτωση νομαδικών συσκευών, με βάση την ευρωπαϊκή δήλωση αρχών[29] για ασφαλή και αποδοτικά συστήματα επικοινωνιών και πληροφοριών εντός του οχήματος. | 2010 |

3.4 | Ανάπτυξη κατάλληλων μέτρων και κατευθυντήριες γραμμές για βέλτιστη πρακτική σχετικά με τον αντίκτυπο των εφαρμογών και υπηρεσιών ITS για την ασφάλεια και την άνεση των ευάλωτων χρηστών των οδών. | 2014 |

3.5 | Ανάπτυξη κατάλληλων μέτρων και κατευθυντήριες γραμμές για βέλτιστες πρακτικές σχετικά με ασφαλείς χώρους στάθμευσης για φορτηγά και εμπορικά οχήματα και με τηλελεγχόμενους χώρους στάθμευσης και συστήματα κράτησης. | 2010 |

6.4. Πεδίο δράσης 4: Ένταξη του οχήματος στην υποδομή μεταφορών

Η χρήση δομικών στοιχείων ή συστημάτων ITS αναφέρεται σε αρκετές κείμενες ή προγραμματιζόμενες νομικές πράξεις και εκούσιες συμφωνίες σχετικά με τα εμπορικά ή ιδιωτικά οχήματα. Σχετικά παραδείγματα είναι οι διατάξεις για τις μεταφορές επικίνδυνων εμπορευμάτων και ζωντανών ζώων, ο ψηφιακός ταχογράφος[30], τα ηλεκτρονικά διόδια και η πρωτοβουλία eCall. Μέχρι σήμερα, αυτές οι πράξεις και συμφωνίες θεσπίσθηκαν ανεξάρτητα η μία από την άλλη, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται περιορισμένη συνέργεια, ακόμη και όταν οι ανάγκες είναι οι ίδιες.

Η ορθολογική οργάνωση και η ενοποίηση αυτών των εφαρμογών σε μια συνεκτική και ανοιχτή αρχιτεκτονική θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βελτίωση της απόδοσης και της χρηστικότητάς τους, σε μείωση του κόστους και βελτίωση της επεκτασιμότητάς τους, επιτρέποντας την ενσωμάτωση της «σύνδεσης και άμεσης λειτουργίας» στις νέες ή αναβαθμισμένες εφαρμογές, όπως αυτές στις νομαδικές συσκευές και εκείνες στις οποίες αξιοποιούνται οι υπηρεσίες GNSS για προηγμένες πληροφορίες εντοπισμού θέσης και χρονισμού. Αυτή η ανοικτή αρχιτεκτονική θα ενσωματώνεται σε ανοικτή πλατφόρμα εντός του οχήματος, η οποία θα εξασφαλίζει διαλειτουργικότητα/διασύνδεση με συστήματα και διευκολύνσεις υποδομής. Με αυτήν την κατά ενότητες προσέγγιση, θα είναι δυνατόν να ενσωματωθούν αργότερα και άλλες λειτουργικές δυνατότητες σχετικά με την ασφάλεια εντός του οχήματος και ασφαλή HMI, ατομική κινητικότητα, υποστήριξη της διακίνησης εμπορευμάτων και την πρόσβαση σε πληροφορίες πολυτροπικών μεταφορών και πιθανόν την ηλεκτρονική αναγνώριση του οχήματος.

Η πλατφόρμα αυτή πρέπει να τοποθετηθεί πρώτα στα εμπορικά οχήματα. Εάν τα αποτελέσματα αυτών των εφαρμογών είναι θετικά, θα είναι δυνατόν να επιταχυνθεί η εγκατάσταση ενοποιημένων εφαρμογών στα οχήματα ιδιωτικής χρήσης, οπότε θα τονωθεί η πανευρωπαϊκή αγορά πρωτότυπων και ανταλλακτικών προϊόντων και υπηρεσιών εντός του οχήματος.

Η ανάπτυξη συλλογικών συστημάτων, με βάση την ανταλλαγή πληροφοριών και την επικοινωνία μεταξύ οχημάτων και μεταξύ οχήματος και οδικής υποδομής, σημειώνει επίσης ταχύρρυθμη πρόοδο και χρειάζεται να προωθηθεί περισσότερο.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

4.1 | Υιοθέτηση ανοικτής αρχιτεκτονικής ενός του οχήματος για την παροχή υπηρεσιών και εφαρμογών ITS, καθώς και τυποποιημένων διεπαφών. Τα αποτελέσματα αυτής της δραστηριότητας θα διαβιβασθούν στους αρμόδιους φορείς τυποποίησης. | 2011 |

4.2 | Ανάπτυξη και αξιολόγηση συλλογικών συστημάτων για τον καθορισμό εναρμονισμένης προσέγγισης· εκτίμηση στρατηγικών εξάπλωσης, καθώς και των επενδύσεων σε ευφυείς υποδομές. | 2010-2013 |

4.3 | Κατάρτιση προδιαγραφών για την επικοινωνία υποδομής-υποδομής (I2I), οχήματος-υποδομής (V2I) και οχήματος-οχήματος (V2V) σε συλλογικά συστήματα. | 2010 (I2I) 2011 (V2I) 2013 (V2V) |

4.4 | Σύνταξη εντολής προς τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης για την κατάρτιση εναρμονισμένων προτύπων εφαρμογής των ITS, ιδίως όσον αφορά τα συλλογικά συστήματα. | 2009-2014 |

6.5. Πεδίο δράσης 5: Ασφάλεια και προστασία δεδομένων και θέματα αστικής ευθύνης

Ο χειρισμός δεδομένων (ιδίως των προσωπικών και οικονομικών) στις εφαρμογές ITS θέτουν ορισμένα θέματα, όπως η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Ταυτόχρονα, πρέπει να εξασφαλισθεί για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη και ιδίως για τους πολίτες η αμεροληψία, η τήρηση του απορρήτου και η δυνατότητα διάθεσης δεδομένων. Τέλος, η χρήση εφαρμογών ITS δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις από άποψη αστικής ευθύνης. Τα ζητήματα αυτά μπορούν να αποτελέσουν μεγάλο εμπόδιο στην ευρεία διείσδυση ορισμένων υπηρεσιών ITS στην αγορά, εάν αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει πλήρης προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

5.1 | Εκτίμηση των πτυχών ασφάλειας και της προστασίας προσωπικών δεδομένων που σχετίζονται με τον χειρισμό δεδομένων σε εφαρμογές και υπηρεσίες ITS και πρόταση μέτρων σε πλήρη συμμόρφωση με την κοινοτική νομοθεσία. | 2011 |

5.2 | Αντιμετώπιση των θεμάτων αστικής ευθύνης που σχετίζονται με τη χρήση εφαρμογών ITS και ιδίως των συστημάτων ασφάλειας εντός του οχήματος. | 2011 |

6.6. Πεδίο δράσης 6: Eυρωπαϊκή συνεργασία και συντονισμός για τα ITS

Για τη συντονισμένη εξάπλωση των ITS στην ΕΕ απαιτείται εντατική και αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ όλων των ενεχόμενων μερών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία, όπως προσδοκάται, θα οδηγήσει στην προσέγγιση των απαιτήσεων εξάπλωσης, σε καλύτερο συγχρονισμό των δραστηριοτήτων εξάπλωσης και στην αποφυγή αποκλειστικών εθνικών και ιδιόκτητων λύσεων που θέτουν εμπόδια στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Χρειάζεται διάδοση των βέλτιστων διατιθέμενων γνώσεων για το κόστος και τα οφέλη των έργων ITS σε όλον τον κύκλο ζωής τους και των πληροφοριών χρήσης τους στην πράξη, για να είναι σε θέση οι δημόσιες αρχές ανά την Ευρώπη να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για τις αντίστοιχες επενδύσεις. Για να καταστεί πραγματικότητα η πανευρωπαϊκή εξάπλωσή τους, είναι σημαντικό επομένως να συναφθούν συμφωνίες για κοινές μεθόδους εκτίμησης και ενιαία εργαλεία υποστήριξης αποφάσεων.

Για τη συντονισμένη εξάπλωση των ITS σε όλη την Ευρώπη απαιτείται επίσης μεγαλύτερη συμμετοχή δημοτικών και περιφερειακών αρχών, ιδίως σε δημοτικό και υπεραστικό επίπεδο. Πρέπει να προβλεφθεί καθοδήγηση και τεχνική συνδρομή για να διευκολυνθεί και να προωθηθεί η δημιουργία συναίνεσης και διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Τέλος, η εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται στο παρόν σχέδιο δράσης θα απαιτήσει κατάλληλη διευθυντική δομή. Τα κράτη μέλη πρέπει να θέσουν ως στόχο να επιτευχθεί συμφωνία για κοινό θεματολόγιο των ITS και για μεθόδους μετάβασης από τα σχέδια σε συντονισμένη εφαρμογή, παραδείγματος χάριν με συντονισμένες επενδύσεις ή εναρμονισμένες πρωτοβουλίες.

Προτείνονται οι ακόλουθες δράσεις :

Δράσεις | Ημερομηνία στόχου |

6.1 | Πρόταση νομικού πλαισίου ευρωπαϊκού συντονισμού για πανευρωπαϊκή εξάπλωση των ITS | 2008 |

6.2 | Ανάπτυξη εργαλειοθήκης για τη λήψη αποφάσεων σχετικών με επενδύσεις σε εφαρμογές και υπηρεσίες ITS. Θα περιλαμβάνει ποσοτική αξιολόγηση των οικονομικών, κοινωνικών, δημοσιονομικών και επιχειρησιακών επιπτώσεων και θα καλύπτει πτυχές όπως η αποδοχή τους από το κοινό, η ανάλυση κόστους/οφέλους για όλο τον κύκλο ζωής τους, καθώς και προσδιορισμός και αξιολόγηση της βέλτιστης πρακτικής για την παροχή διευκολύνσεων και την εξάπλωση. | 2011 |

6.3 | Εκπόνηση κατευθυντηρίων γραμμών για τη δημόσια χρηματοδότηση διευκολύνσεων και υπηρεσιών ITS τόσο από την ΕΕ (π.χ. από τον προϋπολογισμό των ΔΕΔ-Μ και τα διαρθρωτικά ταμεία) όσο και από κρατικούς πόρους, βάσει εκτίμησης της οικονομικής, κοινωνικής και επιχειρησιακής αξίας τους. | 2010 |

6.4 | Καθορισμός πλατφόρμας συνεργασίας ειδικά για τα ITS μεταξύ των κρατών μελών και των περιφερειακών /τοπικών κυβερνήσεων για την προώθηση πρωτοβουλιών ITS στο πεδίο της αστικής κινητικότητας. | 2010 |

7. Μελλοντικές προοπτικές

Στο παρόν σχέδιο δράσης προτείνεται μία προσέγγιση για συνεκτική και ταχύτερη εξάπλωση των ITS ανά την Ευρώπη, με βάση πολιτικούς στόχους. Τα πρωτεύοντα πεδία δράσης και τα μέτρα εκτέλεσης που περιγράφηκαν προηγουμένως μελετήθηκαν για την επίτευξη του στόχου αυτού. Ενσωματώνοντας και συμπληρώνοντας τις διάφορες δραστηριότητες που υποστηρίχθηκαν κατά το παρελθόν σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο, η προσέγγιση θα επιτρέψει πλήρη αξιοποίηση του επιτελούμενου έργου και επιτυχή εξάπλωση των εφαρμογών και υπηρεσιών που προέκυψαν από αυτό. Ο συνδυασμός αυτός θα παρέχει το καλύτερο πλαίσιο για να συμβάλουν σημαντικά τα ITS στην επίτευξη βιωσιμότερης κινητικότητας στην Ευρώπη.

Το παρόν σχέδιο δράσης, εξυπηρετώντας τις βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προοπτικές για την προώθηση της εξάπλωσης των ITS στην ΕΕ, σκοπό έχει να διαμορφωθεί μακροπρόθεσμη θεώρηση, στην οποία θα διαφαίνεται με σαφήνεια ο ρόλος των ITS στο μελλοντικό σύστημα μεταφορών στην Ευρώπη.

Το έτος 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει έκθεση σχετικά με την πρόοδο εφαρμογής του παρόντος σχεδίου δράσης. Στην έκθεση αυτή, θα επανεξετάζονται επίσης και, εάν χρειασθεί, θα διευρυνθούν τα πρωτεύοντα πεδία και το πεδίο εφαρμογής των δράσεων.

Η παρούσα ανακοίνωση συνοδεύεται από πρόταση οδηγίας για το πλαίσιο συντονισμού της εξάπλωσης των ITS.

[1] COM(2005) 24

[2] COM(2006) 314

[3] CEMT/ITF(2007): Συμφόρηση, ένα παγκόσμιο πρόβλημα: Έκταση και πρόβλεψη της συμφόρησης στις χερσαίες, θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές.

[4] ΓΔ ενέργειας και μεταφορών (2008): Ενέργεια και μεταφορές με στοιχεία του 2007/08.

[5] Βλ. υποσημείωση 4.

[6] Βλ. υποσημείωση 2.

[7] COM(2006) 545

[8] SESAR: Ερευνητικό έργο διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας στον ενιαίο ευρωπαϊκό ουρανό.

[9] COM(2008) 433 — Ανακοίνωση «Πιο οικολογικές μεταφορές»

[10] COM(2007) 607

[11] Παγκόσμιο δορυφορικό σύστημα πλοήγησης

[12] COM(2007) 541

[13] C(2008) 1742

[14] COM(2007) 607

[15] Προβλεπόμενη έκδοση τον Δεκέμβριο του 2008.

[16] http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/galileo

[17] COM(2008) 433

[18] COM(2007) 541

[19] www.esafetysupport.org

[20] http://cordis.europa.eu/fp7

[21] www.esafetysupport.org/en/ecall_toolbox

[22] http://cordis.europa.eu/technology-platforms

[23] COM(2007) 22

[24] COM(2007) 607: Ανακοίνωση της Επιτροπής - Σχέδιο δράσης για την εφοδιαστική εμπορευματικών μεταφορών

[25] COM(2007) 96

[26] Οδηγία 2004/52/ΕΚ.

[27] Οι νομαδικές συσκευές είναι τμήματα εξοπλισμού επικοινωνιών και πληροφοριών που μπορούν να τοποθετηθούν από τον οδηγό μέσα στο όχημα για να τις χρησιμοποιεί κατά την οδήγησης: κινητό τηλέφωνο, σύστημα πλοήγησης, ηλεκτρονικός υπολογιστής τσέπης, κλπ.

[28] COM (2005) 431, COM (2003) 542.

[29] C(2006) 7125

[30] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2135/98