Κρατική ενίσχυση - Ελλάδα

Ενίσχυση C 19/2002 (ex NN 133/2000), όσον αφορά την κατάχρηση ενίσχυσης που εγκρίθηκε σε προηγούμενες αποφάσεις και τη νέα παράνομη ενίσχυση που χορηγήθηκε στον κοινοτικό αερομεταφορέα "Ολυμπιακή Αεροπορία"

Πρόσκληση για υποβολή παρατηρήσεων σύμφωνα με το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ

(2002/C 98/03)

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

Με επιστολή της 6ης Μαρτίου 2002 που αναδημοσιεύεται στην αυθεντική γλώσσα του κειμένου της επιστολής στις σελίδες που ακολουθούν την παρούσα περίληψη, η Επιτροπή κοινοποίησε στην Ελλάδα την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την προαναφερθείσα ενίσχυση.

Τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των ενισχύσεων για τις οποίες η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία μέσα σε ένα μήνα από την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας περίληψης και της επιστολής που ακολουθεί, στην ακόλουθη διεύθυνση: Ευρωπαϊκή Επιτροπή Γενική Διεύθυνση Ενέργειας και Μεταφορών,

Διεύθυνση F

Rue de la Loi, 200 Β - 1049 Βρυξελλες Φαξ: (32-2) 296 46 94

Οι παρατηρήσεις αυτές θα κοινοποιηθούν στην Ελλάδα. Το απόρρητο της ταυτότητας του ενδιαφερόμενου μέρους που υποβάλει τις παρατηρήσεις μπορεί να ζητηθεί γραπτώς, με μνεία των σχετικών λόγων.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στις 14 Αυγούστου 1998, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση(1), σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση που χορηγήθηκε ή πρόκειται να χορηγηθεί από την Ελλάδα στον αερομεταφορέα "Ολυμπιακή Αεροπορία" ήταν συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά, κατά τις διατάξεις του παλαιού άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Τα μέτρα ενίσχυσης, που εγκρίθηκαν με την απόφαση του 1998, συνοδεύονταν από πρόγραμμα αναδιάρθρωσης. Η απόφαση του 1998 αποτελούσε συνέχεια μιας προηγούμενης απόφασης της Επιτροπής όσον αφορά την Ολυμπιακή Αεροπορία, η οποία είχε ληφθεί στις 7 Οκτωβρίου 1994(2). Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή είχε εγκρίνει για πρώτη φορά την εν λόγω ενίσχυση. Συν τοις άλλοις, η ενίσχυση που εγκρίθηκε με την απόφαση του 1998 υπέκειτο στην τήρηση των τεσσάρων προϋποθέσεων που απαριθμούνται στο άρθρο 1 της απόφασης αυτής. Οι 21 δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στην απόφαση του 1994 αποτελούσαν τις βασικές απαιτήσεις, μαζί με το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, και επί αυτής της βάσεως εγκρίθηκε η ενίσχυση το 1998.

Προκαταλαμβάνοντας την πορεία εξέλιξης των διαδικασιών ιδιωτικοποίησης της Ολυμπιακής Αεροπορίας (η απόφαση για την κίνηση αυτής της διαδικασίας εγκρίθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1999), οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή, με τις επιστολές τους της 17ης και της 27ης Δεκεμβρίου 1999, ότι είχαν καταλήξει στην απόφαση να ζητήσουν την αναστολή της εξέτασης καταβολής της δόσης ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών. Η καταβολή της εν λόγω δόσης είχε αρχικά προβλεφθεί για τις 15 Ιουνίου 1999, έπειτα από την υποβολή στην Επιτροπή σχετικής έκθεσης για την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης δέκα εβδομάδες πριν από την παρέλευση της ημερομηνίας αυτής.

Έως τον Ιούλιο του 2000, το ελληνικό κράτος είχε εκδώσει εγγυήσεις δανείων συνολικού ύψους 201,6 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την αγορά τεσσάρων αεροσκαφών Airbus 340. Κατόπιν της κοινοποίησης από την ελληνική κυβέρνηση, στις 17 Ιουλίου 2000, της πρόθεσής της να χρησιμοποιήσει την εναπομένουσα εγκεκριμένη ενίσχυση όσον αφορά την Ολυμπιακή Αεροπορία για τη μετεγκατάσταση της Ολυμπιακής Αεροπορίας από το αεροδρόμιο του Ελληνικού στον νέο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών στα Σπάτα, καθώς και της επέκτασης της χρονικής προθεσμίας για τις εγγυήσεις των δανείων έως τις 31 Μαρτίου 2001, η Επιτροπή ενημέρωσε τις ελληνικές αρχές, με την επιστολή της, της 10ης Νοεμβρίου 2000, σχετικά με την απόφασή της να τροποποιήσει το άρθρο 1 παράγραφος 1 σημείο ii) της απόφασης του 1998 όσον αφορά τις εγγυήσεις των δανείων. Συνεπεία της προαναφερομένης τροποποίησης, το εν λόγω μέτρο ενισχύσεων συναπαρτιζόταν από εγγυήσεις δανείων συνολικού ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για τα δάνεια που επρόκειτο να συναφθούν πριν από τις 31 Μαρτίου 2001 για την αγορά νέων αεροσκαφών και για την πραγματοποίηση των απαιτουμένων επενδύσεων για τη μετεγκατάσταση της Ολυμπιακής Αεροπορίας στον νέο αερολιμένα στα Σπάτα.

Με δεδομένες τις διατάξεις του προγράμματος αναδιάρθρωσης για το χρονικό διάστημα 1998-2002, που αποτελούσε τη βάση της απόφασης του 1998, η οικονομική και χρηματοδοτική πορεία εξέλιξης της Ολυμπιακής Αεροπορίας υπήρξε η εξής:

α) η Ολυμπιακή Αεροπορία ενεφάνισε για το 1998 κύκλο εργασιών 269,5 δισεκατομμυρίων δραχμών (790,9 εκατομμύρια ευρώ) και αρνητικά αποτελέσματα λειτουργικής εκμετάλλευσης, τα οποία ανέρχονταν στο ποσό των 11,7 δισεκατομμυρίων δραχμών (34,3 εκατομμύρια ευρώ), τη στιγμή που, σύμφωνα με τις προβλέψεις, θα προέκυπταν θετικά αποτελέσματα ύψους 14,6 δισεκατομμυρίων δραχμών (42,8 εκατομμύρια ευρώ). Το καθαρό αποτέλεσμα ανήλθε, από την πλευρά του, σε 1,6 δισεκατομμύρια δραχμές (4,69 εκατομμύρια ευρώ), σε αντιδιαστολή με το προδιαγραφόμενο θετικό αποτέλεσμα ύψους 5,1 δισεκατομμυρίων δραχμών (14,9 εκατομμύρια ευρώ)·

β) η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω κατά τη διάρκεια του 1999. Ο ισολογισμός και οι λογαριασμοί κερδών και ζημιών για το 1999 δημοσιεύθηκαν μόλις στις 28 Δεκεμβρίου 2001. Σύμφωνα με τα στοιχεία, για το έτος 1999, αντί των εκτιμώμενων καθαρών αποτελεσμάτων ύψους 21 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 63 εκατομμύρια ευρώ) και του προδιαγραφόμενου κύκλου εργασιών ύψους 329 δισεκατομμυρίων δραχμών (965 εκατομμύρια ευρώ), οι καθαρές ζημίες της Ολυμπιακής Αεροπορίας ανήλθαν στο ποσό των 26 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 78 εκατομμύρια ευρώ) επί συνολικού κύκλου εργασιών 273,6 δισεκατομμυρίων δραχμών (802,9 εκατομμύρια ευρώ). Οι συσσωρευμένες ζημίες (από τα προηγούμενα έτη) ανήλθαν ταυτόχρονα στο ποσό των 89,65 δισεκατομμυρίων δραχμών (263 εκατομμύρια ευρώ)·

γ) η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε, τον Μάιο του 1999, στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης της Ολυμπιακής Αεροπορίας και τη συμπλήρωσε με την αιτιολογική έκθεση την οποία υπέβαλε τον Ιούνιο του 1999. Η έκθεση αυτή εξετάστηκε διεξοδικά από έναν ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα (Deloitte & Touche), σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης του 1998. Στην έκθεση Deloitte & Touche επισημαίνονταν σημαντικές ελλείψεις στην πορεία εφαρμογής του προγράμματος· στην ανάλυσή της αναφερόταν ότι τα στοιχεία δεν επέτρεπαν στην Επιτροπή να καταλήξει σε θετική απόφαση για την ελευθέρωση της τελευταίας δόσης. Επομένως, η ελληνική κυβέρνηση θα υπέβαλλε ενημερωμένο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης για την Ολυμπιακή Αεροπορία, το οποίο θα εξεταζόταν στη συνέχεια από την Επιτροπή, για να εξεταστεί κατά πόσον ήταν δυνατό να συνδεθεί με την εισφορά κεφαλαίων ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών·

δ) σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν στον ελληνικό τύπο, τον Αύγουστο του 2000, η χρηματοοικονομική κατάσταση της Ολυμπιακής Αεροπορίας είχε επιδεινωθεί περαιτέρω. Τα χρέη της εταιρείας υπερέβαιναν το ποσό των 40 δισεκατομμυρίων δραχμών (117,38 εκατομμύρια ευρώ), ενώ οι λογαριασμοί της εταιρείας δεν είχαν βεβαιωθεί από τις ελληνικές φορολογικές αρχές επί μια πενταετία. Επίσης, από τον ελληνικό τύπο προέκυπτε ότι τα στοιχεία της εταιρείας ενεφάνιζαν κενά και ότι αναμενόταν να προκύψει ζημία λειτουργικής εκμετάλλευσης ύψους 5 δισεκατομμυρίων δραχμών (14,67 εκατομμύρια ευρώ) μέσα στο 2000·

ε) οι λογαριασμοί της Ολυμπιακής Αεροπορίας για τα έτη 1999 και 2000 δεν έχουν μέχρι σήμερα κοινοποιηθεί στην Επιτροπή από την ελληνική κυβέρνηση. Δεν έχουν επίσης διαβιβαστεί καθόλου στοιχεία για τη χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας κατά το έτος 2001. Όπως φαίνεται, η Ολυμπιακή Αεροπορία δεν δημοσίευσε λογαριασμούς για το έτος 2000. Δεν είναι, εξάλλου, διαθέσιμες οι εκτιμήσεις για το έτος 2001·

στ) ο ελεγμένος οικονομικός ισολογισμός της Ολυμπιακής Αεροπορίας για το έτος 1999 δημοσιεύτηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2001. Οι ελεγκτές αναφέρουν ότι, κατ' εφαρμογή διαφόρων διατάξεων του ελληνικού νόμου αριθ. 2190/1920 περί ιδιωτικών ανωνύμων εταιρειών, οι ίδιοι πόροι της Ολυμπιακής Αεροπορίας βρίσκονται σε επίπεδο κάτω από το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας. Για τον λόγο αυτόν, η εταιρεία πρέπει είτε να διαλυθεί, είτε να λάβει επειγόντως μέτρα αναδιάρθρωσης για την επανόρθωση αυτής της κατάστασης.

Η Ένωση Ελλήνων Αερομεταφορέων ("ΕΕΑ") υπέβαλε, στις 12 Οκτωβρίου 2000, σχετική καταγγελία η οποία στρεφόταν κατά του ελληνικού κράτους, βασιζόμενη στον ισχυρισμό ότι εξακολουθούσε να χορηγεί στην Ολυμπιακή Αεροπορία ποικιλόμορφες ενισχύσεις, σε αντίθεση με τις αποφάσεις που είχε λάβει η Επιτροπή το 1994 και το 1998. Επιπλέον, η ΕΑΑ υπέβαλε, στις 24 Ιουλίου 2001, συμπληρωματική καταγγελία κατά του ελληνικού κράτους, επειδή αυτό συνέχιζε να χορηγεί στην Ολυμπιακή Αεροπορία ποικιλόμορφες ενισχύσεις, σε αντίθεση με τις αποφάσεις που είχε εκδώσει η Επιτροπή το 1994 και το 1998, υπό το φως των εξελίξεων που είχαν υπάρξει το 2001. Το ελληνικό κράτος υπέβαλε τις παρατηρήσεις του αναφορικά με τις καταγγελίες, με τις επιστολές της 19ης Φεβρουαρίου, της 7ης Νοεμβρίου και της 11ης Δεκεμβρίου 2001. Τα κύρια επιχειρήματα που προβλήθηκαν από την ΕΕΑ σε συνάρτηση με το θέμα της χορήγησης των κρατικών ενισχύσεων ήταν τα εξής:

i) η παρούσα κατάσταση της Ολυμπιακής Αεροπορίας συνιστά παράβαση των όρων που είχαν επιβληθεί με την απόφαση του 1994 να μην χορηγηθεί καμία περαιτέρω ενίσχυση στην Ολυμπιακή Αεροπορία, υπό οποιαδήποτε μορφή, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της κοινοτικής νομοθεσίας [όρος ε) της εν λόγω απόφασης], να δοθεί στην Ολυμπιακή Αεροπορία το φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας, συγκρίσιμο με το αντίστοιχο καθεστώς που εφαρμόζεται για τις ελληνικές επιχειρήσεις βάσει των οικείων διατάξεων του κοινού δικαίου, εκτός της απαλλαγής της Ολυμπιακής Αεροπορίας από τυχόν φόρους που ενδέχεται να επιβληθούν στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης κεφαλαίου της επιχείρησης [όρος γ)] και να προβεί αμέσως στη λήψη των αναγκαίων νομοθετικών μέτρων για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος όσον αφορά μισθολογικά, κοινωνικά και χρηματοοικονομικά θέματα των προγραμμάτων [όρος στ) της απόφασης αυτής]·

ii) το τέλος που χρεώνεται για τη χρήση των εγκαταστάσεων ανεφοδιασμού με καύσιμα στον ΔΑΑ είναι δυσανάλογο σε σχέση με το κόστος της εγκατάστασης. Η "Olympic Fuel Company" (στο εξής "OFC"), που εκμεταλλεύεται και διαχειρίζεται τις εγκαταστάσεις στον αερολιμένα επί 23 έτη, αποτελεί κοινοπραξία μεταξύ Ολυμπιακής Αεροπορίας, Motor Oil Hellas, Avin Oil, Belgian Fuelling Services Co. και Hansa Consult Ingenieure GmbH, στην οποία ο μεγαλύτερος μέτοχος είναι η Ολυμπιακή Αεροπορία. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που προβάλλονται, η υπέρμετρη τιμολόγηση συνιστά μορφή αδικαιολόγητης επιδότησης της Ολυμπιακής Αεροπορίας·

iii) σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που προβάλλονται, η Ολυμπιακή Αεροπορία δεν καταβάλλει το "σπατόσημο", τον φόρο που εισπράττεται από τους επιβάτες που αναχωρούν από οποιοδήποτε ελληνικό αεροδρόμιο, έναν φόρο για την ανάπτυξη των ελληνικών αερολιμένων·

iv) σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της καταγγελίας, η Ολυμπιακή Αεροπορία έχει σαφώς καθυστερήσει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει έναντι του ελληνικού κράτους για ποσό 16 δισεκατομμυρίων δραχμών περίπου (περίπου 47 εκατομμύρια ευρώ). Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στους ανεξόφλητους φόρους (συμπεριλαμβανομένου του "σπατόσημου"), που οφείλονται επί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της τριετίας, και σε εκκρεμείς υποχρεώσεις ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 19 εκατομμύρια ευρώ), ποσά στα οποία συμπεριλαμβανόταν μηνιαίο πρόστιμο προσαύξησης κατά 5 % για τις ανεξόφλητες πληρωμές·

v) σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, η θυγατρική επιχείρηση της Ολυμπιακής Αεροπορίας "Ολυμπιακή Αεροπλοΐα", ευεργετείται από την απαλλαγή της από την καταβολή του ΦΠΑ για τα καύσιμα και τα ανταλλακτικά, χωρίς να δικαιούται να επωφελείται από το προνόμιο αυτό (ποσοστό μεγαλύτερο από 80 % των πτήσεών της αποτελούν εσωτερικές πτήσεις, όπως επιβάλλεται από τον ελληνικό νόμο αριθ. 2859/2001 αναφορικά με τον ΦΠΑ). Το πιθανό χρηματοοικονομικό ευεργέτημα που προκύπτει υπέρ της Ολυμπιακής Αεροπορίας εκτιμάται ότι υπερβαίνει το ποσό των 800 εκατομμυρίων δραχμών (περίπου 2,6 εκατομμύρια ευρώ)·

vi) όπως υποστηρίζεται στις καταγγελίες, η Ολυμπιακή Αεροπορία έχει παραλείψει να εκπληρώσει ή έχει σημαντικά καθυστερήσει να εξοφλήσει άλλες οφειλές που υπέχει έναντι του ελληνικού κράτους, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τα οφειλόμενα τέλη στους ελληνικούς αερολιμένες (τους υπόλοιπους εκτός του ΔΑΑ) όσον αφορά τα μισθώματα για τους ενοικιαζόμενους χώρους και τα τέλη προσγείωσης, τις εισφορές στο καθεστώς κοινωνικής ασφάλισης που οφείλονται για τους υπαλλήλους της, τον ΦΠΑ ύψους 8 % που εισπράττει η Ολυμπιακή Αεροπορία επί των εσωτερικών ναύλων.

Εκτίμηση

Στο σημερινό στάδιο και με βάση τα στοιχεία που αναπτύχθηκαν προηγουμένως, αλλά και τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, φαίνεται ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, το οποίο αποτελούσε το υπόβαθρο της απόφασης του 1998, δεν έγινε σεβαστό και δεν τηρήθηκαν διάφοροι από τους όρους που είχαν επιβληθεί με την απόφαση εκείνη, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης να χορηγηθεί νέα παράνομη ενίσχυση.

Η πορεία εξέλιξης της ΟΑ από το 1998 πρέπει να εκτιμηθεί εντός του ενδεδειγμένου νομικού πλαισίου, όπως ορίζεται α) στις κατευθυντήριες γραμμές της Κοινότητας της 10ης Δεκεμβρίου 1994 όσον αφορά την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της συνθήκης και του άρθρου 61 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών και β) στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται για τους σκοπούς της διάσωσης και αναδιάρθρωσης εταιρειών που αντιμετωπίζουν δυσχέρειες.

Το παρόν καθεστώς της ΟΑ σε ό,τι αφορά την αθέτηση της εφαρμογής του προγράμματος αναδιάρθρωσης, η αθέτηση διαφόρων όρων και δεσμεύσεων από τους οποίους συνοδευόταν η απόφαση του 1998, καθώς και οι σοβαρές αμφιβολίες οι οποίες εγείρονται αναφορικά με την ύπαρξη νέων παράνομων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην εταιρεία, έχουν ως αποτέλεσμα τα μέτρα των ενισχύσεων που καλύπτονται από την απόφαση του 1998 να μην είναι πλέον, καταρχήν, συμβιβάσιμα. Το γεγονός αυτό, με τη σειρά του, συνεπάγεται ότι πρέπει να γίνει (επαν-)εκτίμηση των μέτρων που καλύπτονταν από την απόφαση εκείνη, καθώς και τυχόν μεταγενέστερης ενίσχυσης.

Ιδιαίτερα, η πορεία εξέλιξης της ΟΑ από το 1998, καθώς και η θέση των ελληνικών αρχών όσον αφορά την καταγγελία, δείχνουν ότι το παρόν νομικό και φορολογικό καθεστώς της εταιρείας παραχωρεί πλεονέκτημα στην Ολυμπιακή Αεροπορία. Συν τοις άλλοις, η αθέτηση ή/και ο ετεροχρονισμός των πληρωμών από την ΟΑ προς το ελληνικό κράτος, καθώς και προς τους ελληνικούς αερολιμένες, αποτελούν ένδειξη ότι η εταιρεία ευεργετείται από μέτρα, τα οποία χρηματοδοτούνται από το κράτος, έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα, επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές και φαίνεται ότι νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, συνιστούν κρατική ενίσχυση, κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ και είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, εκτός εάν η ΟΑ μπορεί να επωφεληθεί από παρέκκλιση που προβλέπεται στη συνθήκη ΕΚ. Τα μέτρα ενίσχυσης δεν φαίνεται να πληρούν τους όρους καμμίας από τις εξαιρέσεις της ενίσχυσης που προβλέπονται στη συνθήκη ΕΚ.

Η Επιτροπή θα ήθελε να υπενθυμίσει ότι όπως προκύπτει στην προκειμένη περίπτωση υπάρχουν, αφενός μεν, ορισμένοι όροι και δεσμεύσεις του 1998 (που αποτελούσαν μέρος της απόφασης του 1994), οι οποίοι δεν έχουν τηρηθεί, ενώ από την άλλη πλευρά υπάρχουν ορισμένα μέτρα από τα οποία στοιχειοθετείται ότι υπάρχουν νέες παράνομες ενισχύσεις οι οποίες δεν συνιστούν μόνο παραβίαση των προαναφερόμενων όρων, αλλά επίσης ισοδυναμούν με κρατική ενίσχυση, εξεταζόμενες καθαυτές.

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι τα ζητήματα που έθεσε η ΕΕΑ, στην αρχική και τη συμπληρωματική της καταγγελία, χαρακτηρίζοντάς τα "νέα παράνομη ενίσχυση" προς την ΟΑ, ενδέχεται να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις και εγείρουν σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά το συμβιβάσιμο χαρακτήρα τους με τα άρθρα 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) και 88 παράγραφος 3 της συνθήκης.

Όπως εκτιμά η Επιτροπή, τα ακόλουθα μέτρα, εκτός του ότι συνιστούν ενδεχομένως παραβίαση των προγενέστερων αποφάσεων, είναι ιδιαίτερα πιθανό να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις:

Α. Η ανοχή που δείχνει το κράτος μέλος στο θέμα της μη εφαρμογής των ομαλών κανόνων του εμπορικού δικαίου στην ΟΑ.

Β. Η ανοχή του κράτους μέλους στο θέμα της αδυναμίας εκπλήρωσης ή του ετεροχρονισμού των πληρωμών στο καθεστώς κοινωνικής ασφάλισης και της εκπλήρωσης των φορολογικών υποχρεώσεων από την ΟΑ.

Γ. Η ανοχή που δείχνει το κράτος μέλος στο θέμα της παράλειψης ή του ετεροχρονισμού της καταβολής των ποικιλόμορφων αερολιμενικών τελών.

Δ. Οι απαλλαγές από τους φόρους, τα συμβολαιογραφικά δικαιώματα ή τα τέλη μεταγραφής για τις συναλλαγές της ΟΑ.

Ε. Η δυνατότητα συμψηφισμού των χρεών του κράτους και της ΟΑ ή μεταξύ των αερολιμένων και της ΟΑ, συμπεριλαμβανομένου του τέλους του "σπατόσημου", με αδιαφανή τρόπο.

ΣΤ. Η παραχώρηση της λειτουργικής άδειας εκμετάλλευσης της εγκατάστασης ανεφοδιασμού με καύσιμα σε μια θυγατρική εταιρεία της ΟΑ, χωρίς την προκήρυξη ανοικτού διαγωνισμού και οι εφαρμοζόμενοι όροι τιμολόγησης.

Ζ. Η χορήγηση από το ελληνικό κράτος εγγύησης για δάνειο ύψους 19,5 εκατομμ. ευρώ (6,6 δισεκατομμ. δραχμών) προς την OA προς κάλυψη του κόστους λειτουργίας της (συμπεριλαμβανομένων των ληξιπρόθεσμων πληρωμών σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς) και ιδίως προς αντιμετώπιση των χρηματοοικονομικών δυσχερειών που προέκυψαν κατά το χρονικό διάστημα από τον Νοέμβριο του 2001 έως τον Φεβρουάριο του 2002.

Όπως διαφαίνεται από τα στοιχεία που είναι στη διάθεση της Επιτροπής, αθετήθηκαν οι παρακάτω όροι της απόφασης του 1998 και δεσμεύσεις της απόφασης του 1994.

α) Το άρθρο 1 στοιχείο α) της απόφασης του 1998, με το οποίο επιβάλλεται στην Ελλάδα να τηρήσει τις δεσμεύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 στοιχεία α) έως κα) της απόφασης της Επιτροπής του 1994.

Ενόψει των διαφόρων διατάξεων των ελληνικών νόμων αριθ. 95/76, αριθ. 2271/94, αριθ. 2414/96 και αριθ. 2602/98, το νομικό και φορολογικό καθεστώς της ΟΑ δεν φαίνεται να είναι το καθεστώς μιας κοινής ανώνυμης εταιρείας ιδιωτικού ή δημοσίου δικαίου. Ιδιαίτερα, βάσει των διατάξεων του ελληνικού νόμου αριθ. 2414/96 που αφορά δημόσιες κοινωφελείς επιχειρήσεις, ο οποίος εφαρμόζεται άμεσα στην ΟΑ, το κράτος δεν φαίνεται να μην αναμειγνύεται στη διαχείριση της ΟΑ. Εξάλλου, ορισμένες διατάξεις των ελληνικών νόμων αριθ. 95/76 και αριθ. 2414/96 υπερβαίνουν τις φορολογικές απαλλαγές σε συνάρτηση με την εκ νέου κεφαλαιοποίηση και αναδιάρθρωση της ΟΑ, όπως προβλέπεται στην απόφαση τόσο του 1994, όσο και του 1998. Τα προαναφερόμενα υποδεικνύουν ότι δεν θεσπίστηκαν τα δέοντα νομοθετικά μέτρα που είναι αναγκαία για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης της ΟΑ, όσον αφορά μισθολογικά, κοινωνικά και χρηματοοικονομικά θέματα, όπως προβλέπεται στην απόφαση του 1998.

Η κατάσταση που περιγράφεται ανωτέρω φαίνεται ότι αντιβαίνει προς τη δέσμευση που είχε αναλάβει το ελληνικό κράτος να εξασφαλίσει ότι:

- από τη σκοπιά της διαχείρισης και του καθεστώτος της [άρθρο 1 στοιχείο α) και γ) της απόφασης του 1994], η ΟΑ θα υπαχθεί στο φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας και θα αποτελέσει επιχείρηση η οποία διέπεται από τις ρυθμίσεις του κοινού δικαίου, όπως ακριβώς ισχύει και για τις υπόλοιπες κοινοτικές αεροπορικές εταιρείες, χωρίς να απονέμονται ιδιαίτερα προνόμια ή να επιβάλλονται περιοριστικοί όροι,

- δεν θα παρεμβαίνει στη διαχείριση της ΟΑ πέραν του αυστηρού ορίου λόγω της ιδιότητάς του ως μετόχου [άρθρο 1 στοιχείο β) της απόφασης του 1994],

- θα προβεί αμέσως στη λήψη των αναγκαίων νομοθετικών μέτρων για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος, όσον αφορά μισθολογικά, κοινωνικά και χρηματοοικονομικά θέματα [άρθρο 1 στοιχείο στ) της απόφασης του 1994].

Επιπλέον, η ΟΑ φαίνεται ότι αθετεί ή/και καταβάλλει ετεροχρονισμένα τις πληρωμές που οφείλονται στους ελληνικούς αερολιμένες (συμπεριλαμβανομένου του ΔΑΑ) και στο ελληνικό κράτος για αερολιμενικά τέλη, τη χρήση εγκαταστάσεων (μισθώματα), τις επιβαρύνσεις, τις εισφορές και τους φόρους. Τα ανωτέρω υποδηλώνουν την πιθανότητα να έχουν χορηγηθεί στην ΟΑ νέες κρατικές ενισχύσεις, παρ' όλη τη δέσμευση που έχει αναλάβει το ελληνικό κράτος να μην χορηγήσει πλέον ενισχύσεις, υπό οιαδήποτε μορφή, στην εταιρεία αυτή, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο [άρθρο 1 στοιχείο ε) της απόφασης του 1994].

β) Το άρθρο 1 στοιχείο δ) της απόφασης του 1998, με το οποίο επιβάλλεται η Ελλάδα να εξασφαλίσει ότι την 1η Δεκεμβρίου 1998 η ΟΑ θα έχει εφαρμόσει ένα πλήρως λειτουργικό και κατάλληλο σύστημα διαχείρισης πληροφοριών και, έως την ημερομηνία αυτή, θα υποβάλει έκθεση στην Επιτροπή σχετικά με το εν λόγω σύστημα. Το ελληνικό κράτος δεν έχει ενημερώσει την Επιτροπή σχετικά με την πλήρη εφαρμογή ενός πλήρως λειτουργικού και κατάλληλου συστήματος διαχείρισης πληροφοριών έως την 1η Δεκεμβρίου 1998, όπως απαιτείται βάσει της απόφασης του 1998.

γ) Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 της απόφασης του 1998, το ελληνικό κράτος ώφειλε να υποβάλει έκθεση στην Επιτροπή, τον Μάρτιο και τον Οκτώβριο του 2000, όσον αφορά την τήρηση όλων των όρων που επεβλήθησαν προκειμένου να εξασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης και όσον αφορά την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης. Δεν υποβλήθηκε από το ελληνικό κράτος καμμία σχετική έκθεση στην Επιτροπή.

Στο παρόν στάδιο, φαίνεται απίθανο τα προαναφερόμενα μέτρα να εκπληρώνουν τους όρους του συμβιβάσιμου χαρακτήρα που περιλαμβάνουν οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές του 1994 και του 1999. Πρέπει να τονιστεί, ιδιαίτερα, ότι η παρούσα κατάσταση, με περιορισμό της μεταφορικής ικανότητας της ΟΑ, πρέπει να εξεταστεί με δεδομένο το γεγονός ότι η ΟΑ δεν εφάρμοσε ορθά το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης και το γεγονός ότι η εταιρεία έχει ήδη λάβει ενισχύσεις στο παρελθόν.

ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

"Η Επιτροπή επιθυμεί να πληροφορήσει την Ελλάδα ότι αποφάσισε να κινήσει εκ νέου τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ όσον αφορά την ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε στον αερομεταφορέα 'Ολυμπιακή Αεροπορία' και τις θυγατρικές του εταιρείες.

1. Η ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

1. Η Ολυμπιακή Αεροπορία ΑΕ (η οποία στο εξής καλείται 'ΟΑ') αποτελεί δημόσια επιχείρηση με νομική μορφή του ιδιωτικού δικαίου, η κύρια έδρα δραστηριοτήτων της οποίας είναι στην Αθήνα και η οποία κατέχει άδεια αερομεταφορέα η οποία εκδόθηκε από την ελληνική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1956 και περιήλθε στην πλήρη ιδιοκτησία του κράτους το 1975 βάσει νόμου (με τον ελληνικό νόμο αριθ. 96 της 26ης Ιουλίου 1975). Η ΟΑ εκτελεί εσωτερικές και διεθνείς αεροπορικές γραμμές χρησιμοποιώντας ως κομβικό κέντρο τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών που βρίσκεται στα Σπάτα (ο οποίος στο εξής καλείται 'ΔΑΑ') και τον αερολιμένα των Αθηνών στο Ελληνικό έως τη στιγμή που έπαυσε να λειτουργεί στις 27 Μαρτίου 2001. Εκμεταλλεύεται συνολικό αριθμό 32 αεροσκαφών εξυπηρετώντας 72 προορισμούς και απασχολώντας, τη στιγμή αυτή, 6839 μόνιμους και περίπου 3500 εποχιακούς υπαλλήλους(3).

2. Η ΟΑ έχει ορισμένες θυγατρικές επιχειρήσεις, οι οποίες συγκροτούν τον όμιλο ΟΑ. Ορισμένες από τις θυγατρικές αυτές επιχειρήσεις ανήκουν στην απόλυτη ιδιοκτησία της ΟΑ. Η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα (Olympic Aviation) αποτελεί θυγατρική επιχείρηση σε ποσοστό 100 % και ιδρύθηκε το 1971. Η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα αναπτύχθηκε υπό τη μορφή της δευτερεύουσας περιφερειακής αεροπορικής εταιρείας του εσωτερικού δικτύου της ΟΑ. Απασχολεί 550 μόνιμους και 200-250 εποχιακούς υπαλλήλους. Η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα ανέπτυξε από το 1998 και μετά ευρωπαϊκό δίκτυο που εξυπηρετεί γραμμές από τον Διεθνή Αερολιμένα της Θεσσαλονίκης 'Μακεδονία'. Εκμεταλλεύεται συνολικά 20 αεροσκάφη και τέσσερα ελικόπτερα.

Οι Μακεδονικές Αερογραμμές (Macedonian Airlines) αποτελούν επίσης ιδιόκτητη θυγατρική αεροπορική επιχείρηση σε ποσοστό 100 % της ΟΑ η οποία ιδρύθηκε το 1992. Εγκαινίασε τις εσωτερικές (ηπειρωτικές και νησιωτικές) δραστηριότητές της το 1997 και εκμεταλλεύεται 3 αεροσκάφη βάσει των συμφωνιών χρηματοδοτικής μίσθωσής τους. Το προσωπικό της αποτελείται συνολικά από 135 άτομα, 59 από τα οποία ανήκουν στο έκτακτο προσωπικό.

3. Η ΟΑ ασκεί επίσης δραστηριότητες σε πολυάριθμους τομείς οι οποίοι σχετίζονται με τις υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών. Η εταιρεία Olympic Air Cruises (Ολυμπιακές Αεροπορικές Περιηγήσεις) αποτελεί τουριστικό πρακτορείο ιδιοκτησίας κατά 100 % με έδρα το Λονδίνο το οποίο ιδρύθηκε το 1969, και ασκεί δραστηριότητες αποκλειστικά στη βρετανική αγορά.

Η ΟΑ αγόρασε το 1975 την εταιρεία 'Mariott Hellas Airport Services' σε ποσοστό 100 %, μετονομάζοντάς την σε 'Olympic Catering ΑΕ'. Το μερίδιο που ελέγχει σήμερα ανέρχεται σε 74,74 %, ενώ το υπόλοιπο αποτελεί διαπραγματεύσιμο τίτλο εισηγμένο στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Η 'Olympic Catering' προσφέρει υπηρεσίες επισιτιστικής τροφοδοσίας (catering) σε 45 αερομεταφορείς συνολικά (μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται η ΟΑ και οι θυγατρικές της αεροπορικές επιχειρήσεις) καθώς και υπηρεσίες επισιτιστικής τροφοδοσίας σε βιομηχανική κλίμακα (σε νοσοκομεία, κέντρα κατάρτισης κ.λπ.). Η 'Olympic Catering' ασκεί επίσης δραστηριότητες στον ΔΑΑ (κατέχει τέσσερις άδειες λειτουργίας εστιατορίων) και εκμεταλλεύεται συνολικά 47 αναψυκτήρια και 4 εστιατόρια σε διάφορους ελληνικούς αερολιμένες. Απασχολεί 1540 άτομα, 700 από τα οποία είναι εποχιακοί εργαζόμενοι.

4. Η OA ελέγχει μερίδιο 66 % στην 'Olympic fuel Company' (η οποία καλείται στο εξής 'OFC'), η οποία αποτελεί κοινοπραξία δημοσίων και ιδιωτικών εταιρειών η οποία έχει συγκροτηθεί υπό τη μορφή της κοινής επιχείρησης με αποκλειστικό σκοπό την ανέγερση, λειτουργική εκμετάλλευση και διαχείριση των εγκαταστάσεων τροφοδοσίας με καύσιμα στον ΔΑΑ. Στην OFC παραχωρήθηκε από την ελληνική κυβέρνηση άδεια λειτουργικής εκμετάλλευσης και διαχείρισης των εγκαταστάσεων στον αερολιμένα για 23 έτη. Μέτοχοι της κοινοπραξίας είναι εκτός από την ΟΑ, η Motor Oil Hellas, η Avin Oil, η Belgian Fuelling Services Co. και η Hansa Consult Ingenieure GmbH.

Η OA έχει μερίδιο 65 % στην 'Olympic Into Plane Company ΑΕ', η οποία αποτελεί κοινή επιχείρηση με τη Rafinages Total (θυγατρική επιχείρηση της Elf Total Fina), στην οποία έχει παραχωρηθεί επταετής άδεια παροχής υπηρεσιών ανεφοδιασμού αεροσκαφών (υπό τη μορφή της υπηρεσίας εδάφους) στον ΔΑΑ. Στο πλαίσιο της δραστηριότητας αυτής, η ΟΑ ελέγχει επίσης μερίδιο 17 % στην Pipeline Company, η οποία αποτελεί την ιδιοκτήτρια του αγωγού που μεταφοράς των καυσίμων στον ΔΑΑ. Οι υπόλοιποι μέτοχοι της εν λόγω εταιρείας είναι: η motor Oil (16 %), η Petrola (16 %), ο ΔΑΑ (17 %) και η εταιρεία Ελληνικά Πετρέλαια (34 %), εταιρεία ελεγχόμενη από το ελληνικό κράτος.

Τέλος, η ΟΑ ελέγχει ποσοστό 99,9 % της εταιρείας Galileo Hellas (0,1 % της οποίας αποτελεί ιδιοκτησία της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας), η οποία διανέμει το ηλεκτρονικό σύστημα κράτησης θέσεων Galileo International στην Ελλάδα και την Κύπρο.

5. Η πολιτική που εφάρμοσε η Ελλάδα έως το 1992 στα θέματα των διμερών συμφωνιών αερομεταφορών αντανακλούσε τη βασική αρχή 'Bermuda 1', με άλλα λόγια δηλαδή ότι ο προορισμός περιοριζόταν σε μια αεροπορική εταιρεία για κάθε αντισυμβαλλόμενο μέρος και ότι επικρατούσε γενική απροθυμία παραχώρησης δικαιωμάτων με βάση την πέμπτη, έκτη και έβδομη αρχή ελεύθερης μεταφοράς σε αλλοδαπούς αερομεταφορείς. Μόνο στις πρόσφατες συμφωνίες, όπως για παράδειγμα τις συμφωνίες Ελλάδας/Μάλτας και Ελλάδας/Κουβέιτ που υπογράφηκαν το 1999, καθώς και στις συμφωνίες με την Ταϋλάνδη, την Αιθιοπία, τον Καναδά και τις ΗΠΑ επιτρέπεται ο πολλαπλός προορισμός ο οποίος, σε αμοιβαία βάση, επιτρέπει σε δύο αερομεταφορείς για κάθε αντισυμβαλλόμενο μέρος να εκτελούν πτήσεις στις καθοριζόμενες διαδρομές στη συμφωνία, παραχωρώντας σε αυτούς όλα τα δικαιώματα ελεύθερης μεταφοράς μεταξύ προορισμών στην Ελλάδα και στην ΕΕ, εξαιρουμένων των περιπτώσεων 'ενδομεταφοράς' (καμποτάζ). Η Ελλάδα δεν υπέγραψε ωστόσο ποτέ καμία συμφωνία ανοικτών αιθέρων με κάποια τρίτη χώρα.

2. ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

2.1. Οι αποφάσεις που εξέδωσε η Επιτροπή στο παρελθόν αναφορικά με την ΟΑ και τις θυγατρικές της επιχειρήσεις

6. Στις 7 Οκτωβρίου 1994, η Επιτροπή εξέδωσε σχετική απόφαση(4) (η οποία στο εξής καλείται 'η απόφαση του 1994') σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση η οποία είχε χορηγηθεί ή επρόκειτο να χορηγηθεί από την Ελλάδα στην ΟΑ ήταν συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά βάσει των διατάξεων του πρώην άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (η οποία στο εξής καλείται η 'συμφωνία'), σύμφωνα με τη ρύθμιση του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας, υπό την προϋπόθεση ότι η ελληνική κυβέρνηση θα σεβόταν σειρά δεσμεύσεων.

Η δέσμη μέτρων χορήγησης ενισχύσεων συναπαρτιζόταν από τα ακόλουθα μέτρα:

- τις εγγυήσεις δανείων που είχαν παρασχεθεί στην ΟΑ μέχρι την ημερομηνία εκείνη σύμφωνα με το άρθρο 6 του ελληνικού νόμου αριθ. 96 της 26ης Ιουνίου 1975,

- τις νέες εγγυήσεις δανείων ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για τα δάνεια που επρόκειτο να συναφθούν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1997 με σκοπό την αγορά νέων αεροσκαφών,

- τη μείωση του βάρους από τα χρέη της ΟΑ κατά 427 δισεκατομμύρια δραχμές,

- τη μετατροπή χρεών της ΟΑ ύψους 64 δισεκατομμυρίων δραχμών σε μετοχικό κεφάλαιο,

- τη συνεισφορά κεφαλαίων ύψους 54 δισεκατομμυρίων δραχμών σε τρεις δόσεις ύψους 19, 23 και 12 δισεκατομμυρίων δραχμών, αντιστοίχως, κατά τα έτη 1995, 1996 και 1997.

Τα τελευταία τέσσερα από τα εν λόγω πέντε μέτρα συναποτελούσαν μέρος του προγράμματος αναδιάρθρωσης και ανακεφαλαιοποίησης για την ΟΑ, το οποίο είχε αρχικά υποβληθεί στην Επιτροπή. Βάσει των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση θα διευκόλυνε την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων αεροπορικών μεταφορών σε μια κατακερματισμένη, περιφερειακή περιοχή της Κοινότητας, της οποίας αποτελεί ένα από τα λιγότερο ανεπτυγμένα σκέλη.

7. Ο συμβιβάσιμος χαρακτήρας της ενίσχυσης τελούσε ωστόσο υπό τον όρο ότι η Ελλάδα θα συμμορφωνόταν με τις 21 δεσμεύσεις τις οποίες είχε αναλάβει, για να διασφαλιστεί ότι η ενίσχυση δεν επρόκειτο να επηρεάσει δυσμενώς τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό ο οποίος ήταν αντίθετος προς το κοινό συμφέρον. Σύμφωνα με τις δεσμεύσεις αυτές, οι οποίες αφορούσαν τόσο την ΟΑ, όσο και τη θυγατρική της επιχείρηση Ολυμπιακή Αεροπλοΐα, επιβαλλόταν η Ελλάδα να τηρήσει τους εξής όρους:

α) να καταργήσει έως τις 31 Δεκεμβρίου 1994 το άρθρο 6 του ελληνικού νόμου αριθ. 96 της 26ης Ιουνίου 1975 με το οποίο επιτρεπόταν στο ελληνικό κράτος η παροχή εγγυήσεων για τα δάνεια που συνομολογούσε η ΟΑ·

β) να μην παρεμβαίνει στο έργο της διαχείρισης της ΟΑ, πέραν του αυστηρού ορίου του ρόλου που ασκεί υπό την ιδιότητα του μετόχου·

γ) να υπαχθεί η ΟΑ, έως τις 31 Δεκεμβρίου 1994, στο φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας, ανάλογο με το καθεστώς που ισχύει για τις ελληνικές επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα, εξαιρουμένης ωστόσο της περίπτωσης της απαλλαγής της ΟΑ από τυχόν φόρους που ενδέχεται να επιβληθούν στις διαδικασίες ανακατάταξης κεφαλαίου της επιχείρησης, οι οποίες προβλέπονται στο πρόγραμμα ανακατάταξης κεφαλαίων και αναδιάρθρωσης που είχε κοινοποιηθεί την εποχή εκείνη στην Επιτροπή·

δ) να εναρμονισθούν οι συμφωνίες μεταξύ του ελληνικού κράτους και της ΟΑ με τις ρυθμίσεις της τρίτης δέσμης μέτρων για τις αερομεταφορές έως τις 31 Δεκεμβρίου 1994·

ε) να μην χορηγηθούν οποιεσδήποτε άλλες ενισχύσεις στην ΟΑ, υπό οποιαδήποτε μορφή, σύμφωνα με τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου·

στ) να θεσπιστούν πάραυτα οι απαιτούμενες νομοθετικές διατάξεις για την ουσιαστική εφαρμογή των μισθολογικών, κοινωνικών και χρηματοδοτικών πτυχών του προγράμματος αναδιάρθρωσης·

ζ) να γίνει αποδεκτό ότι, σε περίπτωση που το κρίνει αναγκαίο, η Επιτροπή θα προβεί σε επαλήθευση των βασικών αποτελεσμάτων που έχει το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης και της εφαρμογής των όρων που συνδέονται με την έγκριση των ενισχύσεων από κάποιον ανεξάρτητο σύμβουλο ο οποίος θα επιλεγεί από την Επιτροπή έπειτα από συνεννόηση με την ελληνική κυβέρνηση·

η) να υποβάλει κάθε χρόνο στην Επιτροπή, τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες πριν καταβληθεί κάθε δόση αύξησης κεφαλαίου η οποία έχει προβλεφθεί σύμφωνα με το πρόγραμμα για τον Ιανουάριο του 1996 και τον Ιανουάριο του 1997 έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης, ούτως ώστε να δοθεί στην Επιτροπή η δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της και να ετεροχρονιστεί κατά τέσσερις εβδομάδες η πληρωμή των προαναφερόμενων δόσεων, σε περίπτωση που η Επιτροπή ζητήσει από κάποιον ανεξάρτητο σύμβουλο να προβεί σε διεξοδικό έλεγχο της εν λόγω έκθεσης·

θ) να μην διενεργήσει την προβλεπόμενη αύξηση κεφαλαίου που έχει προγραμματιστεί για το 1995, το 1996 και το 1997, εάν δεν έχουν επιτευχθεί για τα προηγούμενα έτη οι αντικειμενικοί στόχοι του προγράμματος αναδιάρθρωσης όπως αυτοί καθορίζονταν στην απόφαση του 1994·

ι) να μεριμνήσει, ώστε η ΟΑ να απόσχει από την απόκτηση μεριδίου σε οποιονδήποτε αερομεταφορέα του ΕΟΧ με τη βοήθεια της ενίσχυσης αυτής·

ια) να βελτιώσει την εφαρμοζόμενη διαδικασία για τη νηολόγηση αεροσκαφών ή για την έκδοση του πιστοποιητικού αερομεταφορέα (AOC), προς όφελος των κοινοτικών αερομεταφορέων, ιδίως μάλιστα προς όφελος εκείνων των αερομεταφορέων, πλην της ΟΑ, οι οποίοι διαθέτουν άδεια λειτουργίας στην Ελλάδα, γεγονός το οποίο συνεπάγεται ιδίως ότι δεν θα μεσολαβούν υπερβολικές καθυστερήσεις ούτε θα ακολουθούνται στρυφνές και αδικαιολόγητες διαδικασίες·

ιβ) να συμμορφωθεί με τις βασικές αρχές ερμηνείας στο θέμα της εφαρμογής του άρθρου 3 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 και της αλληλένδετης σχέσης μεταξύ της διαδικασίας για τη χορήγηση αδειών του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2408/92 και των ρυθμίσεων των άλλων κανονισμών που συναποτελούν μέρος της τρίτης δέσμης μέτρων και του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 95/93·

ιγ) να αποκρίνεται εγγράφως, μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, στις αιτήσεις για τη νηολόγηση αεροσκαφών, για την έκδοση πιστοποιητικών αερομεταφορέα ή για τη χορήγηση αδειών εκμετάλλευσης, οι οποίες υποβάλλονται από κοινοτικές αεροπορικές εταιρείες και ιδίως από άλλες εταιρείες, εκτός της ΟΑ, οι οποίες διαθέτουν άδειες λειτουργίας στην Ελλάδα·

ιδ) να μην εξαρτούν την εξάσκηση των δικαιωμάτων μεταφοράς, τα οποία παραχωρούνται στις άλλες κοινοτικές αεροπορικές εταιρείες, εκτός εκείνων που διαθέτουν σχετική άδεια λειτουργίας στην Ελλάδα, υπό τον όρο της θέσπισης εγγυήσεων για την κατανομή των επιβατών·

ιε) να γίνει αποδεκτή η αρχή ότι θα επιτρέπεται και σε άλλες εταιρείες, πλην της ΟΑ, να εκτελούν δρομολόγια μεταξύ της Ελλάδας και κρατών που δεν ανήκουν στον ΕΟΧ, γεγονός που συνεπάγεται την τροποποίηση των συμφωνιών μεταξύ του ελληνικού κράτους και της ΟΑ και την ανάθεση της εκμετάλλευσης ή την πολλαπλή ανάθεση της εκμετάλλευσης με βάση τα ιδιάζοντα αξιολογικά χαρακτηριστικά κάθε επιμέρους αίτησης,·

ιστ) να διασφαλίζει ότι η ΟΑ δεν θα ασκεί τον ρόλο του ηγετικού παράγοντα καθορισμού των τιμών στις τακτικές γραμμές Αθηνών-Στοκχόλμης και Αθηνών-Λονδίνου κατά τη χρονική περίοδο από το 1994 έως και το 1997·

ιζ) να καταβάλει μέριμνα, ώστε να εκπνεύσει στις 30 Ιουνίου 1998 η ισχύς της απαλλαγής από την εφαρμογή του κανονισμού (EOK) αριθ. 2408/92, ευεργετικής απαλλαγής από την οποία είχαν επωφεληθεί οι αερολιμένες των ελληνικών νήσων, σύμφωνα με όσα ορίζονταν στο άρθρο 1 παράγραφος 4 του εν λόγω κανονισμού, γεγονός που συνεπαγόταν την κατάργηση, το αργότερο μέχρι την ημερομηνία εκείνη, του αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης που είχε παραχωρηθεί στην ΟΑ για την εκτέλεση δρομολογίων τακτικών γραμμών προς τις νήσους αυτές·

ιη) να συμμορφωθεί με τον ορισμό των μη προγραμματιζόμενων τακτικών αεροπορικών γραμμών, όπως αυτός συνάγεται έμμεσα από τις διατάξεις του κανονισμού (EOK) αριθ. 2408/92 και να μην επιβάλει ιδίως οποιονδήποτε περιορισμό στις μη προγραμματιζόμενες τακτικές γραμμές·

ιθ) να εξασφαλίζει, καθόλη τη χρονική διάρκεια ισχύος το προγράμματος αναδιάρθρωσης, ότι ο αριθμός των προσφερόμενων από την ΟΑ θέσεων στις προγραμματιζόμενες τακτικές πτήσεις εντός των ορίων του ΕΟΧ, συμπεριλαμβανομένων των πρόσθετων και εποχιακών πτήσεων, εξαιρουμένων όμως των εσωτερικών πτήσεων προς τις ελληνικές νήσους, δεν θα είναι ανώτερος από τον αριθμό των θέσεων που προσέφερε η ΟΑ στην αγορά του ΕΟΧ κατά το 1993·

κ) να φροντίζει, ώστε οι εναπομένουσες εγγυήσεις δανείων οι οποίες έχουν χορηγηθεί στην ΟΑ καθώς και οι νέες εγγυήσεις οι οποίες πρόκειται να χορηγηθούν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1997, συνολικού ύψους 378 εκατομμυρίων δολάρια ΗΠΑ, οι οποίες προβλέπονταν ρητά στο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, να πληρούν τους όρους που καθορίζονται στην επιστολή της 5ης Απριλίου 1989 την οποία είχε απευθύνει η Επιτροπή στα κράτη μέλη·

κα) να μην διατηρηθεί σε ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 5 του κανονισμού (EOK) αριθ. 2408/92, καμία αποκλειστική άδεια εκμετάλλευσης προς όφελος της ΟΑ στις εσωτερικές προγραμματιζόμενες τακτικές πτήσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας, οι οποίες δεν γίνονταν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993 ή οι οποίες δεν εκτελέστηκαν συνεχώς από την ΟΑ από την ημερομηνία εκείνη και μετά.

8. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι διάφοροι από τους όρους που συνόδευαν την εν λόγω απόφαση δεν είχαν τηρηθεί, η Επιτροπή αποφάσισε στις 30 Απριλίου 1996(5) να κινήσει εκ νέου τη διαδικασία του (πρώην) άρθρου 93 παράγραφος 2 της συνθήκης και να εγκαινιάσει τη διαδικασία όσον αφορά τις νέες και μη κοινοποιημένες ενισχύσεις σχετικά με τις οποίες είχε ενημερωθεί.

9. Οι αμφιβολίες που εξέφρασε η Επιτροπή αφορούσαν ιδίως τα ακόλουθα σημεία:

1. Τη δέσμευση που είχε αναλάβει η ελληνική κυβέρνηση να μην παρεμβαίνει στο έργο της διαχείρισης της ΟΑ στο μέλλον, πέραν του αυστηρού ορίου του ρόλου που διαδραμάτιζε ως μέτοχος: ο σκοπός που επιδιωκόταν δεν ήταν να ιδιωτικοποιηθεί η ΟΑ, αλλά να μετατραπεί τουλάχιστον σε επιχείρηση η διαχείριση της οποίας θα ακολουθούσε ακριβώς τις ίδιες αρχές με τη διαχείριση κάποιας ιδιωτικής εταιρείας. Ωστόσο, όπως διαφαινόταν ήδη την εποχή εκείνη, οι παρεμβάσεις που ασκούσε η ελληνική κυβέρνηση στο έργο της διαχείρισης της ΟΑ, είτε απευθείας, είτε μέσω του διοικητικού συμβουλίου, ιδίως στο θέμα των προσλήψεων προσωπικού και της επιλογής των Διευθυντών για τις θυγατρικές επιχειρήσεις, οι άσκοπες μεταβολές στη σύνθεση των μελών του διοικητικού συμβουλίου, η διατήρηση σε ισχύ των διαδικασιών του δημοσίου δικαίου για την πρόσληψη των μελών του προσωπικού και τη θέσπιση των κανονιστικών διατάξεων του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, αλλά και η συνεχιζόμενη εμβέλεια των νομοθετικών διατάξεων που αφορούσαν ειδικά την ΟΑ, ιδίως στο θέμα της ρύθμισης των κοινωνικών ζητημάτων στοιχειοθετούσαν το αρνητικό καθεστώς της εξάρτησης της ΟΑ από το ελληνικό κράτος, πράγμα που διακύβευε τις πιθανότητες επιβίωσης της εταιρείας υπό τις συνθήκες της απορυθμισμένης ενιαίας αγοράς.

2. Τη δέσμευση που είχε αναλάβει η ελληνική κυβέρνηση να μην χορηγήσει οποιεσδήποτε άλλες ενισχύσεις: όπως προέκυψε τότε από τα στοιχεία, η δέσμευση αυτή είχε αθετηθεί με δυο τρόπους. Πρώτα απ' όλα, η ΟΑ είχε απαλλαγεί από τη φορολογία ή από τα κρατικά τέλη για τα έτη 1995, 1996 και 1997 καθώς και από κάθε άλλο φόρο και λοιπές δαπάνες σε συνδυασμό με την εγγύηση των δανείων. Κατά δεύτερο λόγο, όπως οριζόταν σε εφαρμογή ορισμένων διατάξεων του ελληνικού νόμου αριθ. 2271/94, το κράτος θα επωμιζόταν την άμεση ευθύνη για τα έξοδα της στρατιωτικής θητείας με τα οποία θα επιβαρυνόταν υπό ομαλές συνθήκες η ίδια η εταιρεία. Τα ποσά αυτά συνολικού ύψους 11 δισεκατομμυρίων δραχμών συνιστούσαν κρατική ενίσχυση. Απ' ό,τι φαινόταν επίσης, η ΟΑ εξακολουθούσε να μην πληρώνει τα τέλη προσγείωσης και στάθμευσης από το 1994, εποχή που κοινοποιήθηκε η απόφαση στην Ελλάδα.

3. Όπως φαινόταν, η δέσμευση που είχε αναλάβει η ελληνική κυβέρνηση να εναρμονίσει τις συμφωνίες με την ΟΑ με τις διατάξεις της τρίτης δέσμης μέτρων, δεν είχε τηρηθεί, εφόσον η ελληνική κυβέρνηση είχε αδικαιολόγητα καθυστερήσει να καταργήσει το αποκλειστικό δικαίωμα που διέθετε η ΟΑ να εκτελεί εσωτερικές πτήσεις εντός των ορίων της ηπειρωτικής Ελλάδας.

4. Η δέσμευση της ελληνικής κυβέρνησης να παραχωρήσει στην ΟΑ το φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας, συγκρίσιμο με το ανάλογο καθεστώς από το οποίο διέπονται οι ελληνικές εταιρείες βάσει των οικείων (εταιρικών) ρυθμίσεων της κοινής νομοθεσίας δεν γίνονταν σεβαστές, απ' ό,τι φαινόταν, εφόσον με ποικίλες διατάξεις του ελληνικού νόμου αριθ. 2271/94 η ΟΑ απαλλασσόταν εν γένει από τη φορολογία, στο μέτρο που οι ρυθμίσεις αυτές συνδέονταν με την αναδιοργάνωση της διάρθρωσης του ισολογισμού της ΟΑ. Καθώς το μέτρο αυτό κάλυπτε τόσο τη μετατροπή των χρεών, όσο και τις διάφορες εισφορές κεφαλαίων που δεν ασκούσαν κανέναν αντίκτυπο στη φορολογία των επιχειρήσεων, η εμβέλειά του ήταν υπέρμετρη και υπερακόντιζε σε μεγάλο βαθμό τις ρυθμίσεις της απόφασης του 1994.

5. Όπως φαινόταν, η δέσμευση που είχε αναλάβει η ελληνική κυβέρνηση να κάνει αποδεκτό τον όρο να επιτρέπεται και σε άλλες αεροπορικές εταιρείες εκτός της ΟΑ να εκτελούν πτήσεις προς χώρες εκτός του ΕΟΧ δεν γινόταν σεβαστός, εφόσον εξακολουθούσε να μην έχει εκδοθεί καμία νομοθετική διάταξη που έθετε πέρας στα αποκλειστικά δικαιώματα της ΟΑ στις γραμμές αυτές.

10. Η Επιτροπή ενέκρινε στις 14 Αυγούστου 1998 σχετική απόφαση(6) (η οποία καλείται στο εξής 'η απόφαση του 1998'), βάσει της οποίας οι ενισχύσεις οι οποίες είχαν χορηγηθεί ή οι οποίες επρόκειτο να χορηγηθούν από την Ελλάδα στην ΟΑ ήταν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά και με τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (η οποία καλείται στο εξής 'η συμφωνία'), όπως καθοριζόταν από τις διατάξεις του πρώην άρθρου 92 παράγραφος 3 σημείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 σημείο γ) της συμφωνίας.

Η ενίσχυση περιλάμβανε:

α) τις εγγυήσεις δανείων που είχαν παρασχεθεί μέχρι τη στιγμή εκείνη στην εταιρεία, δυνάμει του άρθρου 6 του ελληνικού νόμου αριθ. 96/75 της 26ης Ιουνίου 1975·

β) τις νέες εγγυήσεις δανείων συνολικού ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για τα δάνεια που επρόκειτο να συναφθούν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1997, για την αγορά νέων αεροσκαφών·

γ) τη μείωση των βαρών της επιχείρησης από τα χρέη κατά 427 δισεκατομμύρια δραχμές·

δ) τη μετατροπή χρέους της επιχείρησης συνολικού ύψους 64 δισεκατομμυρίων δραχμών σε μετοχικό κεφάλαιο·

ε) την εισφορά κεφαλαίων ύψους 54 δισεκατομμυρίων δραχμών, ποσό που μειώθηκε σε 40,8 δισεκατομμύρια δραχμές, σε τρεις δόσεις οι οποίες ανέρχονταν αντιστοίχως, σε 19, σε 14 και σε 7,8 δισεκατομμύρια δραχμές, για τα έτη 1995, 1998 και 1999, αντιστοίχως.

11. Τα μέτρα ενίσχυσης που εγκρίθηκαν από την απόφαση του 1998 συνοδεύονταν από το (αναθεωρημένο) πρόγραμμα αναδιάρθρωσης (το οποίο καλείται στο εξής 'το πρόγραμμα'). Το πρόγραμμα αυτό υποβλήθηκε στην Επιτροπή με τις επιστολές της 3ης και της 6ης Ιουλίου 1998 και αφορούσε τη χρονική περίοδο 1998-2002. Όπως ήταν προφανές, το εν λόγω πρόγραμμα συνιστούσε βασικό στοιχείο της απόφασης με την οποία εγκρινόταν η χορήγηση των ενισχύσεων.

Όπως προβλεπόταν στο αρχικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης, θα βελτιωνόταν η διαχείριση στο επίπεδο της κερδοφόρου απόδοσης και των εισπράξεων, θα μειωνόταν το κόστος λειτουργίας με τη διενέργεια των οργανωτικών μέτρων αναδιάρθρωσης και μεταβολής των όρων εργασίας (με το πάγωμα των μισθών, τη μείωση των επιδομάτων, τον περιορισμό των υπερωριών για το μόνιμο προσωπικό, τη μείωση του αριθμού του εποχιακού προσωπικού), αλλά και με την αλλαγή των ηγετικών στελεχών.

Εκτός από τα αρχικά μέτρα, στο αναθεωρημένο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης προβλεπόταν η λήψη πρόσθετων μέτρων, με στόχο την αναδιοργάνωση της υποδομής κόστους της επιχείρησης, τη βελτίωση της κερδοφόρου απόδοσης με την καθιέρωση πολιτικών και προγραμμάτων διαχείρισης της απόδοσης, την αναδιοργάνωση σε όλα τα επίπεδα της εταιρείας και την πραγματοποίηση επενδύσεων για την απόκτηση αεροσκαφών, τη μετεγκατάσταση στο ΔΑΑ και την εκτέλεση πρόσθετων έργων υποδομής τα οποία θα γίνονταν χωρίς να αντληθούν νέοι κεφαλαιουχικοί πόροι από τον μέτοχο.

Η υλοποίηση του αναθεωρημένου προγράμματος αναδιάρθρωσης και η επίτευξη των χρηματοοικονομικών προβλέψεων βασίζονταν σε συγκεκριμένους δείκτες, στους οποίους γίνονταν οι ακόλουθες προβλέψεις:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

Τα προαναφερόμενα στοιχεία βασίζονταν ιδιαίτερα στην παραδοχή ότι τα έσοδα από τις αεροπορικές δραστηριότητες θα αυξάνονταν κατά 25,5 % στη συνολική χρονική διάρκεια εφαρμογής του προγράμματος (από 269 δισεκατομμύρια δραχμές, το 1998, σε 337,6 δισεκατομμύρια δραχμές, το 2002), ενώ τα έσοδα από τις υπηρεσίες επίγειας εξυπηρέτησης προβλεπόταν ότι θα μειωθούν κατά 28,2 % (από 46,5 δισεκατομμύρια δραχμές, το 1998, σε 33,3 δισεκατομμύρια δραχμές, το 2002), συνεπεία της απελευθέρωσης της προαναφερόμενης δραστηριότητας. Τα αποτελέσματα λειτουργικής εκμετάλλευσης αναμενόταν να αυξηθούν σε 21,2 δισεκατομμύρια δραχμές, το 1999. Στη συνέχεια θα μειωνόταν σε 1,6 δισεκατομμύρια δραχμές το 2001, για να σταθεροποιηθούν στις 8,4 δισεκατομμύρια δραχμές, το 2002, συνεπεία των σημαντικών επενδύσεων που θα πραγματοποιούσε η ΟΑ για τη μετακίνησή της στα Σπάτα και την ανανέωση των αεροσκαφών του στόλου (αυξημένα έξοδα χρηματοοικονομικής λειτουργίας και μίσθωσης της λειτουργικής εκμετάλλευσης, δαπάνες για τόκους και έξοδα απόσβεσης). Αλλά και τα κέρδη που θα σημειωθούν πριν από τους φόρους θα ακολουθούσαν ως εκ τούτου τις ίδιες τάσεις, ενώ θα παρέμεναν θετικά καθόλη τη διάρκεια του αναθεωρημένου προγράμματος.

12. Η ενίσχυση η χορήγηση της οποίας εγκρίθηκε με την απόφαση του 1998 τελούσε υπό τον όρο της τήρησης των τεσσάρων όρων που συμπεριλαμβάνονταν στο άρθρο 1 της εν λόγω απόφασης. Οι όροι αυτοί ήταν οι ακόλουθοι:

- με τον πρώτο από τους προαναφερόμενους όρους ενσωματώθηκαν στην απόφαση του 1998 οι εικοσιμία δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει οι ελληνικές αρχές βάσει της απόφασης του 1994,

- η ίδια η Ελλάδα δεσμεύτηκε να εξασφαλίσει ότι η ΟΑ δεν θα υιοθετήσει ηγεμονική συμπεριφορά όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών στις τακτικές γραμμές Αθηνών - Στοκχόλμης και Αθηνών - Λονδίνου κατά το χρονικό διάστημα από το 1998 έως και το 2002,

- η ίδια η Ελλάδα δεσμεύτηκε να εξασφαλίσει ότι μέχρι και το 2002, ο αριθμός θέσεων που προσφέρει η ΟΑ στις τακτικές γραμμές στον ΕΟΧ, συμπεριλαμβανομένων των πρόσθετων και εποχιακών πτήσεων και των υπηρεσιών μεταξύ της ηπειρωτικής Ελλάδας και των ελληνικών νησιών, δεν θα υπερβαίνει τον αριθμό θέσεων που προσέφερε η ΟΑ στην αγορά του ΕΟΧ το 1997 (7792243 θέσεις), λαμβανομένης ωστόσο υπόψη μιας πιθανής αύξησης, αναλογικής με τη μεγέθυνση της οικείας αγοράς.

- η Ελλάδα αυτοδεσμεύτηκε να εξασφαλίσει ότι την 1η Δεκεμβρίου 1998, η ΟΑ θα έχει εφαρμόσει ένα πλήρως λειτουργικό και κατάλληλο Σύστημα Διαχείρισης Πληροφοριών. Την 1η Δεκεμβρίου 1998 η Ελλάδα θα υποβάλει σχετική έκθεση αναφορικά με το θέμα αυτό στην Επιτροπή.

13. Όπως εξάλλου οριζόταν στην απόφαση, η καταβολή της δόσης ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών τελούσε υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσης με όλους τους επιβαλλόμενους όρους, για να εξασφαλιστεί ο συμβιβάσιμος χαρακτήρας της ενίσχυσης με την κοινή αγορά και η ουσιαστική υλοποίηση του αναθεωρημένου προγράμματος αναδιάρθρωσης και η επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων, ιδίως όσον αφορά τους συντελεστές του κόστους και της παραγωγικότητας που καθορίζονταν στην εν λόγω απόφαση.

14. Επίσης, για να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η ισχύς του προγράμματος αναδιάρθρωσης, το οποίο είχε αναθεωρηθεί κατά τη διάρκεια της διεξοδικής έρευνας που ακολούθησε την εκ νέου κίνηση της διαδικασίας το 1996, παρατάθηκε και μετά το 1997 αλλά και για να συνυπολογισθεί το γεγονός ότι σκοπός του προγράμματος αυτού ήταν να δοθεί στην ΟΑ η ευκαιρία να επιτύχει τη βιωσιμότητά της έως το 2000, η Επιτροπή είχε απαιτήσει την ανάληψη περαιτέρω δεσμεύσεων για να κατοχυρωθεί στην ουσία ο συμβιβάσιμος χαρακτήρας της ενίσχυσης με την κοινή αγορά.

15. Συνεπώς, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονταν στην απόφαση του 1998, η Ελλάδα είχε την υποχρέωση να υποβάλει σχετική έκθεση στην Επιτροπή αναφορικά με τις ακόλουθες περιπτώσεις:

- τουλάχιστον 10 εβδομάδες πριν από την καταβολή της προγραμματισμένης για τις 15 Ιουνίου 1999 προμνημονευθείσας δεύτερης δόσης και

- στα τέλη των μηνών Οκτωβρίου 1999, Μαρτίου 2000 και Οκτωβρίου 2000.

Η Επιτροπή δεν έχει λάβει μέχρι σήμερα καμία έκθεση για το έτος 2000.

16. Οι εκθέσεις θα αφορούσαν την τήρηση όλων των επιβαλλόμενων όρων, ούτως ώστε να διασφαλιστεί ο συμβιβάσιμος χαρακτήρας της ενίσχυσης και η υλοποίηση του αναθεωρημένου προγράμματος αναδιάρθρωσης και να συντελεστεί η επίτευξη των προγραμματιζόμενων αποτελεσμάτων. Κατά συνέπεια, η καταβολή της εν λόγω δόσης δεν επρόκειτο να απελευθερωθεί εάν δεν είχαν τηρηθεί οι επιβαλλόμενοι όροι ή/και δεν είχαν επιτευχθεί οι στόχοι του αναθεωρημένου προγράμματος αναδιάρθρωσης.

17. Η τήρηση των προαναφερόμενων όρων είχε ως στόχο να εξασφαλιστεί ο συμβιβάσιμος χαρακτήρας της εν λόγω ενίσχυσης με την κοινή αγορά με την έννοια των διατάξεων του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης και του άρθρου 61 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συμφωνίας, με βάση το κριτήριο ότι το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης θα είναι διαφανές, εύκολα επαληθεύσιμο και ότι θα κατοχυρώνεται ότι με την εφαρμογή δεν πρόκειται να επηρεαστούν δυσμενώς οι όροι των συναλλαγών σε βαθμό ο οποίος αντίκειται στο κοινό συμφέρον. Η Επιτροπή διερεύνησε εάν είχαν τηρηθεί όλες οι δεσμεύσεις που είχε αναλάβει η Ελλάδα το 1994 και αν η εν λόγω εξέταση συνιστούσε μέρος προγράμματος αναδιάρθρωσης στόχος του οποίου ήταν η αποκατάσταση της βιωσιμότητας της ΟΑ μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, ακριβώς όπως προδιαγραφόταν στο αναλυτικό πρόγραμμα εφαρμογής.

2.2. Χρησιμοποίηση των ενισχύσεων από την ΟΑ για τη μετεγκατάστασή της στον ΔΑΑ

18. Η Ελλάδα ενημέρωσε την Επιτροπή με την επιστολή της 7ης Ιουλίου 1999 ότι έπειτα από την ολοκλήρωση της διαδικασίας διεθνούς προκήρυξης προς υποβολή προσφορών που είχε διεξαχθεί με φροντίδα του οίκου Salomon Smith Barney και της τράπεζας ETEBA, η ελληνική κυβέρνηση είχε καταλήξει στην απόφαση να αναθέσει τη διαχείριση της ΟΑ στην εταιρεία Speedwing International Limited (η οποία στο εξής καλείται 'Speedwing'), επιχείρηση συμβούλων σε αεροπορικά ζητήματα που ελεγχόταν από την British Airways. Στη Speedwing ανατέθηκε η αποστολή διαχείρισης της εταιρείας, επεξεργασίας του προγράμματος αναδιάρθρωσης για την ΟΑ και εξασφάλισης της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της εταιρείας. Το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που εξεπόνησε η Speedwing διαβιβάστηκε στην Επιτροπή στις 19 Νοεμβρίου 1999. Ωστόσο, λαμβανομένου υπόψη του στοιχείου ότι η εφαρμογή του εν λόγω προγράμματος δεν αποδείχθηκε επιτυχής, η Speedwing εγκατέλειψε την OA τον Ιούνιο του 2000.

19. Προκαταλαμβάνοντας την πορεία εξέλιξης των διαδικασιών ιδιωτικοποίησης της ΟΑ (η απόφαση για την κίνηση αυτής της διαδικασίας εγκρίθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1999), οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή με τις επιστολές τους της 17ης και της 27ης Δεκεμβρίου 1999 ότι είχαν καταλήξει στην απόφαση να ζητήσουν την αναστολή της εξέτασης καταβολής της δόσης ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών. Η καταβολή της εν λόγω δόσης είχε αρχικά προβλεφθεί για τις 15 Ιουνίου 1999, έπειτα από την υποβολή στην Επιτροπή σχετικής έκθεσης για την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης δέκα εβδομάδες πριν από την παρέλευση της ημερομηνίας αυτής, όπως εξηγήθηκε προηγουμένως (στο σημείο 10). Η δόση αυτή δεν έχει καταβληθεί μέχρι σήμερα και δεν ζητήθηκε από την Επιτροπή να διερευνήσει την αντίστοιχη καταβολή.

20. Η ελληνική κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή με την επιστολή της της 17ης Ιουλίου 2000 την πρόθεσή της να εκμεταλλευθεί την εναπομένουσα εγκεκριμένη ενίσχυση για τις εγγυήσεις των δανείων που επρόκειτο να συναφθούν πριν από τα τέλη του 2000 για τη μετεγκατάσταση της ΟΑ από το αεροδρόμιο του Ελληνικού στον νέο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών στα Σπάτα, καθώς και για την επέκταση της χρονικής προθεσμίας για τις εγγυήσεις των δανείων έως τις 31 Μαρτίου 2001. Έως εκείνη τη χρονική στιγμή, το ελληνικό κράτος είχε εκδώσει εγγυήσεις δανείων συνολικού ύψους 201,6 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για την αγορά τεσσάρων αεροσκαφών Airbus 340. Η Επιτροπή ενημέρωσε τις ελληνικές αρχές, με την επιστολή της της 10ης Νοεμβρίου 2000 [SG(2000) D/108307], σχετικά με την απόφασή της να τροποποιήσει το άρθρο 1 παράγραφος 1 σημείο i) της απόφασης του 1998 σε συνάρτηση με τα μέτρα χορήγησης ενισχύσεων για τις εγγυήσεις των δανείων συνολικού ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ.

Συνεπεία της προαναφερόμενης τροποποίησης, το εν λόγω μέτρο ενισχύσεων συναπαρτιζόταν από:

- νέες εγγυήσεις δανείων ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για τα δάνεια που επρόκειτο να συναφθούν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2000 για την αγορά νέων αεροσκαφών και για την πραγματοποίηση των απαιτούμενων επενδύσεων για τη μετεγκατάσταση της Ολυμπιακής Αεροπορίας στο νέο αερολιμένα στα Σπάτα. Οι εν λόγω εγγυήσεις δανείων μπορούσαν να εκδοθούν έως τις 31 Μαρτίου 2001.

2.3. Η οικονομική και χρηματοδοτική πορεία εξέλιξης της ΟΑ από το 1998

21. Η Επιτροπή θα ήθελε να υπενθυμίσει ότι στην απόφασή της του 1998 είχε καταλήξει στο συμπέρασμα, λαμβάνοντας υπόψη της τις απαιτούμενες προγραμματισμένες επενδύσεις συνολικού ύψους 346 δισεκατομμυρίων δραχμών (1,02 δισεκατομμύρια ευρώ) για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ΟΑ στο μέλλον και η υποχρεωτική μετακίνησή της από το Ελληνικό στο ΔΑΑ το 2001, ότι η μη εγκεκριμένη ενίσχυση ύψους 13,2 δισεκατομμυρίων δραχμών, η εισφορά κεφαλαίων ύψους 21,8 δισεκατομμυρίων δραχμών και οι κρατικές εγγυήσεις ύψους 120 δισεκατομμυρίων δραχμών (378 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) ήταν αναγκαίες για να καθηλωθεί το κόστος της χρηματοδότησης σε υποφερτά επίπεδα έως το 2002.

22. Με δεδομένα όλα αυτά τα στοιχεία, η ΟΑ ενεφάνισε για το 1998 κύκλο εργασιών 269,5 δισεκατομμυρίων δραχμών (790,9 εκατομμύρια ευρώ) και αρνητικά αποτελέσματα λειτουργικής εκμετάλλευσης, τα οποία ανέρχονταν στο ποσό των 11,7 δισεκατομμυρίων δραχμών (34,3 εκατομμύρια ευρώ), τη στιγμή που σύμφωνα με τις προβλέψεις θα προέκυπταν θετικά αποτελέσματα ύψους 14,6 δισεκατομμυρίων δραχμών (42,8 εκατομμύρια ευρώ). Το καθαρό θετικό αποτέλεσμα ανήλθε, από την πλευρά του, σε 1,6 δισεκατομμύρια δραχμές (4,69 εκατομμύρια ευρώ), σε αντιδιαστολή με το προδιαγραφόμενο θετικό αποτέλεσμα ύψους 5,1 δισεκατομμυρίων δραχμών (14,9 εκατομμύρια ευρώ).

Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω κατά τη διάρκεια του 1999. Ο ισολογισμός και οι λογαριασμοί κερδών και ζημιών για το 1999 δημοσιεύθηκαν μόλις στις 28 Δεκεμβρίου 2001. Σύμφωνα με τα στοιχεία, για το έτος 1990 αντί των εκτιμώμενων καθαρών αποτελεσμάτων ύψους 21 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 63 εκατομμύρια ευρώ) και του προδιαγραφόμενου κύκλου εργασιών ύψους 329 δισεκατομμυρίων δραχμών (965 εκατομμύρια ευρώ), οι καθαρές απώλειες της ΟΑ ανήλθαν στο ποσό των 26 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 78 εκατομμύρια ευρώ) επί συνολικού κύκλου εργασιών 273,6 δισεκατομμυρίων δραχμών (802,9 εκατομμύρια ευρώ). Οι συσσωρευμένες απώλειες (από τα προηγούμενα έτη) ανήλθαν ταυτόχρονα στο ποσό των 89,65 δισεκατομμυρίων δραχμών (263 εκατομμύρια ευρώ).

23. Η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε τον Μάιο του 1999 στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης της ΟΑ και τη συμπλήρωσε με την αιτιολογική έκθεση που υπέβαλε τον Ιούνιο του 1999. Η έκθεση αυτή εξετάστηκε διεξοδικά από έναν ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα (Deloitte & Touche) σύμφωνα με τις διατάξεις της απόφασης του 1998 [άρθρο 1 σημείο α) της εν λόγω απόφασης και άρθρο 1, δέσμευση η) της απόφασης του 1994].

Η έκθεση (των Deloitte & Touche) βασιζόταν στους [...] ισολογισμούς του [...], στις εκτιμήσεις των οργάνων διαχείρισης για το [...] και στις προβλέψεις του προϋπολογισμού για το έτος [...]. Όπως τονιζόταν ιδίως στην έκθεση, οι ελλιπείς επιδόσεις του προγράμματος από την ΟΑ την εποχή εκείνη αντικατοπτρίζονταν κυρίως στο σκέλος εσόδων των δραστηριοτήτων της και ότι η βασική αιτία για την επιδείνωση της απόδοσης της ΟΑ σε σύγκριση με τα στοιχεία του προγράμματος οφειλόταν στο μεγαλύτερο ύψος των προμηθειών για τους πράκτορες και των παρεχομένων εκπτώσεων από τις αναμενόμενες. Παρά το ότι οι συντελεστές πληρότητας δεν παρεξέκλιναν από το πρόγραμμα, η έκθεση ανέφερε ότι αυτό είχε επιτευχθεί σε βάρος της απόδοσης. Το στοιχείο αυτό συνδυαζόταν με τις μάλλον πενιχρές συνθήκες λειτουργικής εκμετάλλευσης, που χαρακτηρίζονταν από την έλλειψη ακριβείας, την αύξηση της ηλικίας των αεροσκαφών και την επικρεμάμενη απειλή των απεργιών και της συνακόλουθης ακύρωσης πτήσεων.

Όπως προέκυπτε στην έκθεση από την ανάλυση των παραλείψεων στην πορεία εφαρμογής του προγράμματος, τα στοιχεία δεν επέτρεπαν στην Επιτροπή να καταλήξει σε θετική απόφαση για την ελευθέρωση της τελευταίας δόσης. η ανάλυση της έκθεσης από την πλευρά της Επιτροπής διαβιβάστηκε στις ελληνικές αρχές με τις επιστολές της 12ης, της 19ης Μαΐου και της 27ης Ιουλίου 1999. Η Επιτροπή κάλεσε την ελληνική κυβέρνηση να υποβάλει το ενημερωμένο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης για την ΟΑ, το οποίο θα επεξεργαζόταν η Speedwing, οι νέοι διαχειριστές της ΟΑ, το οποίο θα εξεταζόταν στη συνέχεια από την Επιτροπή, για να εξεταστεί κατά πόσον ήταν δυνατό να συνδεθεί με την εισφορά κεφαλαίων ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών.

24. Όπως έγινε αποδεκτό από τις ελληνικές αρχές με την επιστολή τους που απηύθυναν στην Επιτροπή στις 26 Αυγούστου 1999, χρειαζόταν περαιτέρω να αναθεωρηθεί η εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης για το χρονικό διάστημα 1998-2002 για να τηρηθούν τα προγραμματιζόμενα αποτελέσματα και να παρασχεθεί στην Επιτροπή η ευχέρεια να εξετάσει την εκταμίευση της δόσης ύψους 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών (22,8 εκατομμύρια ευρώ).

25. Η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε τον Νοέμβριο του 1999 το νέο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης της ΟΑ με βάση το επιχειρησιακό σχέδιο που είχε προετοιμάσει η Speedwing. Η Deloitte & Touche εξέτασε το σχέδιο και διατύπωσε για άλλη μια φορά ανησυχία σχετικά με ορισμένες πτυχές του. Το τελικό σχέδιο της έκθεσης των Deloitte & Touche διαβιβάστηκε με την επιστολή της 20ής Μαρτίου 2000 στις ελληνικές αρχές. Η Επιτροπή διατύπωσε στην επιστολή της αυτή τις ανησυχίες της σχετικά με την αποτυχία εκπλήρωσης του προγράμματος αναδιάρθρωσης, σύμφωνα με όσα θεσπίζονταν στην απόφαση του 1998. Η Speedwing αμφισβήτησε τα πορίσματα του σχεδίου έκθεσης της Deloitte & Touche. Στην επιστολή τους με ημερομηνία 29 Αυγούστου 2000 που διαβίβασαν στην Επιτροπή, οι ελληνικές αρχές μνημόνευαν ότι η ΟΑ δεν διέθετε μέχρι την ημερομηνία εκείνη κανένα επίσημο αποτέλεσμα για το έτος 1999 και επανέλαβαν τη θέση που είχαν εκφράσει και παλαιότερα ότι εξακολουθούσε να τελεί σε εκκρεμότητα η τελευταία δόση εισφοράς κεφαλαίων. Οι ελληνικές αρχές ζήτησαν από την Επιτροπή να απόσχουν από την έκδοση απόφασης αναφορικά με το θέμα αυτό.

26. Όσον αφορά την περαιτέρω πορεία εξέλιξης της χρηματοδοτικής κατάστασης της ΟΑ (και των θυγατρικών εταιρειών της ΟΑ), το φθινόπωρο του 2000 η ΟΑ ζήτησε από την εταιρεία PriceWaterhouseCoopers (PWC) να συντάξει ανακεφαλαιωτική έκθεση για το μη ελεγμένο προσχέδιο ενοποιημένου εταιρικού ισολογισμού με βάση τα στοιχεία της 31ης Δεκεμβρίου 1999. Κατ' εφαρμογή των διατάξεων του νόμου αριθ. 2271/94 όπως είχε τροποποιηθεί από το νόμο αριθ. 2465/97 (άρθρο 14), ο φόρος εταιρικών δραστηριοτήτων είναι καταβλητέος από την ΟΑ και τη θυγατρική της εταιρεία Ολυμπιακή Αεροπλοΐα επί των φορολογητέων κερδών από το έτος 1994 και μετά. Όπως ωστόσο προκύπτει από την εν λόγω έκθεση, οι φορολογικές αρχές δεν έχουν προβεί σε έλεγχο των λογιστικών βιβλίων και στοιχείων των εταιρειών που συγκροτούν την ΟΑ και της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας επί σειρά ετών [...].

Εκείνο που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι ο ΦΠΑ δεν καταβάλλεται με βάση τα τρέχοντα έσοδα, αλλά με βάση τις προβλέψεις και τις εκτιμήσεις και ότι δεν γίνεται καμία παρακράτηση φόρων ή καταβολή τους προς τις φορολογικές αρχές για υπηρεσίες που παρέχονται σε διεθνή κλίμακα. Εξάλλου, όπως προκύπτει από την έκθεση, οι υποχρεωτικές δημοσιονομικές καταστάσεις του έτους 1999 για την ΟΑ και την Ολυμπιακή Αεροπλοΐα δεν είχαν εγκριθεί την εποχή εκείνη (Δεκέμβριος 2000) από τις αντίστοιχες γενικές συνελεύσεις των μετόχων. Ορισμένα ζητήματα εντοπιζόταν ότι αποτελούσαν θεματικούς τομείς με πιθανό αντίκτυπο για το μετοχικό κεφάλαιο.

- η μίσθωση των αεροσκαφών: για όλα τα αεροσκάφη που μισθώνονται από την ΟΑ, η σχετική πράξη εμφανίζεται ως διαχειριστική μίσθωση (με βάση τα ελληνικά λογιστικά πρότυπα) τη στιγμή που ένα μέρος των μισθώσεων αυτών πρέπει να εμφανίζεται υπό τη μορφή των χρηματοδοτικών μισθώσεων, με βάση τα διεθνή λογιστικά πρότυπα (IAS). Ο καθαρός αντίκτυπος για τους ενοποιημένους ισολογισμούς από τις χρηματοδοτικές μισθώσεις εκτιμάται στο ποσό των [...],

- οι οφειλέτες: η ΟΑ δεν έχει συνάψει κανέναν συμβιβασμό με την πλειοψηφία των συναλλασσομένων οφειλετών (πρακτόρων) οι οφειλές των οποίων ανέρχονται στο ποσό [...] [...]. Καθώς υπάρχουν αδυναμίες στους διενεργούμενους ελέγχους του συστήματος εσόδων, σύμφωνα με την PWC, τα ποσά ενδέχεται μάλιστα να είναι παραποιημένα,

- οι τράπεζες και τα μετρητά: δεν διενεργούνται τακτικά τραπεζικοί συμψηφισμοί μεταξύ του υπολοίπου των απαιτήσεων όπως αυτές παρατίθενται στα λογιστικά στοιχεία της ΟΑ και των αντίστοιχων αξιώσεων των τραπεζών. Κατά τη χρονική στιγμή σύνταξης της έκθεσης, υπήρχαν ανεπίλυτες διαφορές αναφορικά με τα έτη [...], οι οποίες ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ακρίβεια των στοιχείων για τους συναλλασσόμενους οφειλέτες και πιστωτές,

- οι προμηθευτές: το μεγαλύτερο μέρος του υπολοίπου στους ισολογισμούς της ΟΑ δεν έχει συμψηφιστεί με τους προμηθευτές της. Οι διαφορές ανέρχονται στο ποσό [...] [...],

- τα προβλήματα ενοποίησης των λογαριασμών: οι ενοποιημένες καταστάσεις λογαριασμών του ομίλου δεν καταρτίζονται σε ετήσια βάση. Δεν υπάρχουν διαδικασίες που διευκολύνουν τη συστηματική συλλογή στοιχείων. Δεν διενεργείται περιοδικά κανένας συμψηφισμός σε ενδοεταιρική βάση μεταξύ των εταιρειών που ανήκουν στον όμιλο. Συνέπεια αυτού είναι να προκύπτουν πολλές διαφορές οι οποίες εκκρεμούν επί μεγάλο αριθμό ετών. Αυτό φαίνεται να έχει ιδιάζουσα βαρύτητα για τους ενδοεταιρικούς ισολογισμούς της ΟΑ και της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας. [...]

27. Εξάλλου, οι επιχειρησιακοί δείκτες που καταρτίστηκαν στα τέλη του 2000 με βάση τους ελεγμένους και ανεξέλεγκτους λογαριασμούς έχουν ως εξής:

>ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ>

28. Στη συνέντευξή του που έδωσε εξάλλου στις 7 Αυγούστου 2000 στην ελληνική εφημερίδα 'Τα Νέα' ο κ. Βερελής, ο έλληνας υπουργός μεταφορών, ανέφερε ότι η χρηματοοικονομική κατάσταση της ΟΑ ήταν δεινή. Σύμφωνα με τον κ. Βερελή τα χρέη της εταιρείας υπερέβαιναν το ποσό των 40 δισεκατομμυρίων δραχμών (117,38 εκατομμύρια ευρώ), το επόμενο εξάμηνο θα ήταν κρίσιμο, ενώ οι λογαριασμοί της εταιρείας δεν είχαν βεβαιωθεί από τις ελληνικές φορολογικές αρχές επί μια πενταετία. Από τα άρθρα που δημοσιεύονταν την ίδια εποχή στον ελληνικό τύπο προέκυπτε ότι τα στοιχεία της εταιρείας ενεφάνιζαν κενά και ότι αναμενόταν να προκύψει ζημία λειτουργικής εκμετάλλευσης ύψους 5 δισεκατομμυρίων δραχμών (14,67 εκατομμύρια ευρώ) μέσα στο 2000.

29. Οι λογαριασμοί της εταιρείας για τα έτη 1999 και 2000 δεν έχουν μέχρι σήμερα κοινοποιηθεί στην Επιτροπή από την ελληνική κυβέρνηση. Δεν έχουν επίσης διαβιβαστεί καθόλου στοιχεία για τη χρηματοδοτική κατάσταση της εταιρείας κατά το έτος 2001. Όπως φαίνεται, η ΟΑ δεν δημοσίευσε λογαριασμούς για το έτος 2000. Δεν είναι εξάλλου διαθέσιμες οι εκτιμήσεις για το έτος 2001.

30. Όπως προβλεπόταν στην απόφαση του 1998, αποτελώντας σκέλος του προγράμματος, η μετακίνηση της ΟΑ στον ΔΑΑ επρόκειτο να χρηματοδοτηθεί από αποθέματα μετρητών και από τις αποζημιώσεις (σημείο 82 της απόφασης) που θα χορηγούσε το ελληνικό κράτος για την απώλεια επενδύσεων στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, συνεπεία της περάτωσης της λειτουργίας του εν λόγω αεροδρομίου (που υπολογίζονται σε 35 δισεκατομμύρια δραχμές). Όπως επιβεβαίωσε το ελληνικό κράτος στην Επιτροπή με την επιστολή του της 3ης Ιουλίου 1998 αναφορικά με την εν λόγω αποζημίωση, αυτή δεν επρόκειτο να συμπεριλάβει κανένα στοιχείο ενίσχυσης προς την ΟΑ και θα ήταν απολύτως ισοϋψής με το αντίστοιχο ποσό που θα εδικαιούτο να λάβει οποιαδήποτε άλλη εταιρεία που θα βρισκόταν σε παρόμοια κατάσταση. Επιπλέον, για να διασκεδαστούν οι ανησυχίες της Επιτροπής σχετικά με την επιλογή της χρονικής στιγμής για τη χορήγηση της αποζημίωσης αυτής, η Ελλάδα διαβεβαίωσε επίσης την Επιτροπή ότι βάσει της επικείμενης συμφωνίας μεταξύ της ΟΑ και του ελληνικού κράτους η αποζημίωση επρόκειτο να καταβληθεί κατά τρόπο ώστε να συμπέσει με τις δαπάνες που θα συνεπαγόταν για την εταιρεία η μετακίνησή της στον αερολιμένα ΔΑΑ.

31. Η ελληνική κυβέρνηση πληροφόρησε την Επιτροπή με την επιστολή της της 12ης Δεκεμβρίου 1999 ότι η αντιστάθμιση προς την ΟΑ η οποία συνδεόταν άμεσα με τη μετακίνησή της στο ΔΑΑ υπολογιζόταν στο ποσό των 33,66 δισεκατομμυρίων δραχμών, στις 20 Απριλίου 1999 (όπως καθορίστηκε από την εταιρεία συμβούλων American Appraisal, ΗΒ), την οποία είχε προσλάβει με σύμβαση το ελληνικό κράτος για να προσδιορίσει τις ζημίες που θα είχε η ΟΑ από το κλείσιμο του αεροδρομίου στο Ελληνικό και τη μετακίνησή της στον ΔΑΑ.

32. Η έκθεση αυτή διαβιβάστηκε στην Επιτροπή, χωρίς ωστόσο κάποια επίσημη ανακοίνωση. Η Επιτροπή ανέθεσε στον Alan Stratford, το καθήκον να επαληθεύσει κατά πόσον η αξιολόγηση που είχε γίνει από την εταιρεία συμβούλων American Appraisal βασιζόταν στην αρχή της 'δίκαιης αγοραίας αξίας' και κατά πόσο συνεπαγόταν την καταβολή οποιασδήποτε υπεραντιστάθμισης. Ο Alan Stratford, αφού προηγουμένως εξέτασε το καθεστώς της ΟΑ στο Ελληνικό και τη μέθοδο εφαρμογής της αρχής της δίκαιης αγοραίας αξίας κατέληξε στο συμπέρασμα, στην τελική του έκθεση που συνέταξε τον Μάιο του 2000, ότι οι υπολογισμοί και τα μεταβιβαζόμενα ποσά ήταν λογικά. Παρόλα αυτά, αμφισβήτησε επίσης τη βασιμότητα της μεθόδου να υπολογίζεται ο εξοπλισμός ως στοιχείο που πρέπει να αποζημιωθεί και κατά πόσο ορισμένα ιστορικά παγιωμένα ευεργετικά οφελήματα που απολάμβανε η ΟΑ στο αεροδρόμιο του Ελληνικού έπρεπε να αντισταθμιστούν με την καταβολή αποζημιώσεων. Η ΟΑ μετακίνησε έγκαιρα τις δραστηριότητές της στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, ο οποίος εγκαινίασε τη λειτουργία του στις 28 Μαρτίου 2001. Την ίδια μέρα έκλεισε το αεροδρόμιο του Ελληνικού.

33. Σύμφωνα με επιστολή από 28 Φεβρουαρίου 2002 του υπουργού κυρίου Βερελή, η Επιτροπή έλαβε τη διαβεβαίωση, ότι το ελληνικό κράτος χορήγησε στην OA δανείου. Η σύμβαση δανείου εστάλη στην Επιτροπή στις 4 Μαρτίου 2002. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα του Τύπου, αυτό το δάνειο συνολικού ύψους 19,5 εκατομμυρίων επιδιώκει το στόχο να παρασχεθεί στην εταιρεία δυνατότητα δανεισμού χρημάτων προς κάλυψη του κόστους λειτουργίας της και θα εκδοθεί σε συμψηφισμό με τις ληξιπρόθεσμες πληρωμές που οφείλει το ελληνικό κράτος στην ΟΑ, συνολικού ύψους 25,596 εκατομμυρίων.

2.4. Καταγγελίες κατά του ελληνικού κράτους σχετιζόμενες με τα ζητήματα της ΟΑ

34. Η Ένωση Ελλήνων Αερομεταφορέων (η οποία στο εξής καλείται 'ΕΕΑ') υπέβαλε στις 12 Οκτωβρίου 2000 σχετική καταγγελία η οποία στρεφόταν κατά του ελληνικού κράτους, βασιζόμενη στον ισχυρισμό ότι εξακολουθούσε να χορηγεί στην ΟΑ ποικιλόμορφες ενισχύσεις σε αντίθεση με τις αποφάσεις που είχε λάβει η Επιτροπή το 1994 και το 1998. Μέλη της ΕΕΑ είναι οι ακόλουθοι αερομεταφορείς: Aegean Airlines, Cronus Airlines, Hellenic Star Airways, Cal Aviation, Trans European Airlines, Interjet, Avionic και Aviator.

35. Η καταγγελία διαβιβάστηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2000 στις ελληνικές αρχές για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις ακόλουθοι:

Τα κύρια επιχειρήματα που προβλήθηκαν σε συνάρτηση με το θέμα της χορήγησης των κρατικών ενισχύσεων ήταν τα εξής:

- παρά τον όρο που είχε επιβληθεί με την απόφαση του 1994 να μην χορηγηθεί καμία περαιτέρω ενίσχυση στην ΟΑ υπό οποιαδήποτε μορφή, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις της κοινοτικής νομοθεσίας [όρος ε) της εν λόγω απόφασης], στο άρθρο 6 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 96/75 της 26ης Ιουνίου 1975 (ο οποίος στο εξής καλείται 'νόμος αριθ. 96/75') το οποίο αναφέρεται στο καθεστώς, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της ΟΑ, προβλέπεται η καταβολή προτιμησιακών μισθολογικών επιδομάτων στους εργαζομένους στην ΟΑ, γεγονός το οποίο συνιστά άμεση ενίσχυση υπέρ της ΟΑ,

- παρά τον όρο ο οποίος επιβαλλόταν στην απόφαση του 1994 να δοθεί στην ΟΑ το φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας, συγκρίσιμο με το αντίστοιχο καθεστώς που εφαρμόζεται για τις ελληνικές επιχειρήσεις βάσει των οικείων διατάξεων του κοινού δικαίου, εκτός της απαλλαγής της ΟΑ από τυχόν φόρους που ενδέχεται να επιβληθούν στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης κεφαλαίου της επιχείρησης [όρος γ)] και να προβεί αμέσως στη λήψη των αναγκαίων νομοθετικών μέτρων) για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος όσον αφορά μισθολογικά, κοινωνικά και χρηματοοικονομικά θέματα των προγραμμάτων [όρος στ)] της απόφασης αυτής, η ΟΑ δεν κατέβαλε έγκαιρα τα τέλη προσγείωσης και στάθμευσης στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Επίσης, οι υπερήμερες οφειλές για τα έτη 1997, 1998 και 1999 συνολικού ύψους 9 δισεκατομμυρίων δραχμών αντισταθμίστηκαν εν μέρει (για ποσό 2 δισεκατομμυρίων δραχμών) με τα χρέη που οφείλονταν από τις ελληνικές αρχές (Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας) στην ΟΑ. Εξάλλου, η ΟΑ δεν έχει καταβάλει τα αναλογούντα ποσά για τη χρήση διαφόρων εγκαταστάσεων (πρώην υπόστεγο των ΗΠΑ) στο Ελληνικό. Η ανοχή της παράλειψης ή της αθέτησης των προαναφερόμενων πληρωμών καθώς και η παράλειψη επιβολής τόκων επί των υπερήμερων πληρωμών ή των προστίμων τα οποία επιβάλλονται υπό διαφορετικές συνθήκες στις ανώνυμες εταιρείες του ιδιωτικού δικαίου για την αντίστοιχη συμπεριφορά τους συνιστούν κρατική ενίσχυση.

Στον ελληνικό νόμο αριθ. 2733/99 περιλαμβάνεται (στο άρθρο 39) η συμφωνία μεταξύ του ελληνικού κράτους και της ΟΑ με την οποία ρυθμίζεται ο αμοιβαίος συμψηφισμός των χρεών. Τα υπερήμερα χρέη της ΟΑ προς το ελληνικό κράτος ανέρχονταν περίπου στο ποσό των 9,86 δισεκατομμυρίων δραχμών [28,9 εκατομμύρια ευρώ(7)] που προέρχονται από τα ανεξόφλητα αερολιμενικά τέλη, τις επιβαρύνσεις και τα μισθώματα τα οποία οφείλουν να αντισταθμιστούν με συμψηφισμό του χρέους του ελληνικού κράτους έναντι της ΟΑ για τη μεταφορά των κρατικών υπαλλήλων. Στο νόμο δεν θεσπίζεται ωστόσο κανένας σαφής τύπος υπολογισμού των πληρωμών που οφείλονται από κάθε πλευρά. Το καθεστώς αυτό παραβιάζει επίσης τους όρους γ) και στ) της απόφασης του 1994 και, συνεπώς, τον όρο α) της απόφασης του 1998.

36. Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή αναφορικά με την καταγγελία αυτή στις 19 Φεβρουαρίου 2001. Όσον αφορά τα επιχειρήματα που αναπτύσσονταν στην καταγγελία, οι αρχές ανέφεραν τα ακόλουθοι:

- ούτε με την απόφαση της Επιτροπής το 1994 αλλά ούτε και στην απόφαση του 1998 δεν επιβαλλόταν ρητά στο ελληνικό κράτος η υποχρέωση ακύρωσης του άρθρου 6 παράγραφος 2 του νόμου 96/75. Το ελληνικό κράτος έκρινε ως εκ τούτου ότι η διάταξη είναι συμβιβάσιμη με το κοινοτικό δίκαιο,

- με το Προεδρικό Διάταγμα αριθ. 138/97 επιβαλλόταν στην ΟΑ η υποχρέωση να καταβάλει μισθώματα για το χώρο που καταλάμβανε στους ελληνικούς αερολιμένες. Οι ελληνικές αρχές αντέταξαν το επιχείρημα ότι δεν είχε γίνει κανένας εσφαλμένος υπολογισμός των τελών και των μισθωμάτων που οφείλονταν από την ΟΑ για τον αντίστοιχο χώρο που κατελάμβανε στους ελληνικούς αερολιμένες. [...],

- οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν τα ποσά τα οποία συμψηφίζονται βάσει του ελληνικού νόμου αριθ. 2733/99. Όπως ισχυρίστηκαν, τα προαναφερόμενα ποσά δεν αντισταθμίζουν ολοσχερώς τα συσσωρευμένα χρέη που οφείλονται από κάθε πλευρά. [...] Δεν χορηγήθηκε καμία σχετική πληροφορία για τον υπολογισμό του χρέους κάθε πλευράς. Επίσης, δεν δόθηκε κανένα στοιχείο για τις προγραμματιζόμενες λεπτομέρειες εξόφλησης των εκκρεμών ποσών.

37. Η ΕΑΑ υπέβαλε στην Επιτροπή στις 24 Ιουλίου 2001 πρόσθετη καταγγελία κατά του ελληνικού κράτους, επειδή αυτό συνέχιζε να καταβάλει στην ΟΑ ποικιλόμορφες ενισχύσεις σε αντίθεση με τις αποφάσεις που είχε εκδώσει η Επιτροπή το 1994 και το 1998, υπό το φως των εξελίξεων που είχαν υπάρξει το 2001. Η συμπληρωματική καταγγελία διαβιβάστηκε στις ελληνικές αρχές με την επιστολή της 22ας Αυγούστου 2001, για να διατυπώσουν τις αντίστοιχες παρατηρήσεις τους.

Η εν λόγω καταγγελία επικεντρώνονταν στα ακόλουθα ζητήματα:

- τα χρέη της ΟΑ στον Διεθνή Αερολιμένα των Αθηνών για τα ανεξόφλητα αερολιμενικά τέλη από την εποχή που εγκαινιάστηκε η λειτουργία του αερολιμένα στις 28 Μαρτίου 2001 ανέρχονται στο ποσό των 10 δισεκατομμυρίων δραχμών περίπου (περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ),

- το τέλος που χρεώνεται για τη χρήση των εγκαταστάσεων ανεφοδιασμού με καύσιμα στον ΔΑΑ είναι δυσανάλογο σε σχέση με το κόστος της εγκατάστασης. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που προβάλλονται, η υπέρμετρη τιμολόγηση συνιστά μορφή αδικαιολόγητης επιδότησης της ΟΑ,

- οι αεροπορικές εταιρείες υποχρεώνονται να εισπράττουν από τους επιβάτες που αναχωρούν από οποιοδήποτε ελληνικό αεροδρόμιο τον φόρο για την ανάπτυξη των ελληνικών αερολιμένων, ο οποίος είναι γνωστός ως 'σπατόσημο'. Ο φόρος αυτός επιβλήθηκε από το νόμο αριθ. 2065/92 (όπως τροποποιήθηκε από τον νόμο αριθ. 2892/2001). Ο εν λόγω φόρος οφείλει να καταβάλλεται στην ελληνική κυβέρνηση εντός χρονικού διαστήματος 20 ημερών από τον μήνα της αντίστοιχης είσπραξής του.

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της καταγγελίας, η ΟΑ έχει σαφώς καθυστερήσει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που υπέχει έναντι του ελληνικού κράτους για ποσό 16 δισεκατομμυρίων δραχμών περίπου (περίπου 47 εκατομμύρια ευρώ). Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στους ανεξόφλητους φόρους που οφείλονται επί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της τριετίας. Ως αποδεικτικά στοιχεία η ΕΑΑ προσκόμισε 39 επιστολές της Ελληνικής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας που απευθύνονταν στην αρμόδια ελληνική Δημόσια Οικονομική Εφορία για εκκρεμείς υποχρεώσεις ύψους 6,5 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 19 εκατομμύρια ευρώ), ποσά στα οποία συμπεριλαμβανόταν μηνιαίο πρόστιμο προσαύξησης κατά 5 % για τις ανεξόφλητες πληρωμές (ετήσιο ύψος προσαύξησης 60 %),

- σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, η θυγατρική επιχείρηση της ΟΑ Ολυμπιακή Αεροπλοΐα ευεργετείται από την απαλλαγή της από την καταβολή του ΦΠΑ για τα καύσιμα και τα ανταλλακτικά, χωρίς να δικαιούται να επωφελείται από το προνόμιο αυτό (ποσοστό μεγαλύτερο από 80 % των πτήσεων της αποτελούν εσωτερικές πτήσεις, όπως επιβάλλεται από τον ελληνικό νόμο αριθ. 2859/2001 αναφορικά με τον ΦΠΑ). Το πιθανό χρηματοοικονομικό ευεργέτημα που προκύπτει υπέρ της ΟΑ εκτιμάται ότι υπερβαίνει το ποσό των 800 εκατομμυρίων δραχμών (περίπου 2,6 εκατομμύρια ευρώ),

- όπως υποστηρίζεται στις καταγγελίες, η ΟΑ έχει παραλείψει να εκπληρώσει ή έχει σημαντικά καθυστερήσει να εξοφλήσει άλλες οφειλές που υπέχει έναντι του ελληνικού κράτους, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται:

α) τα οφειλόμενα τέλη στους ελληνικούς αερολιμένες (τους υπόλοιπους εκτός του ΔΑΑ) όσον αφορά τα μισθώματα για τους ενοικιαζόμενους χώρους και τα τέλη προσγείωσης·

β) τις εισφορές στο καθεστώς κοινωνικής ασφάλισης που οφείλονται για τους υπαλλήλους της·

γ) τον ΦΠΑ ύψους 8 % που εισπράττει η ΟΑ επί των εσωτερικών ναύλων·

δ) τα ποσά που οφείλονται στην Olympic Catering, στην οποία η ΟΑ είναι ο μέτοχος που ελέγχει την πλειοψηφία των μετοχών. Το ποσό της οφειλής στην Olympic Catering αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο του ετήσιου κύκλου εργασιών της.

38. Οι ελληνικές αρχές διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους σε συνάρτηση με την καταγγελία αυτή με τις επιστολές τους της 7ης Νοεμβρίου και της 11ης Δεκεμβρίου 2001. Σε σχέση με τα επιχειρήματα που προβλέπονταν στην καταγγελία, υπογράμμισαν τα ακόλουθα:

- η OA έχει καταβάλει στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών τα οφειλόμενα τέλη προσγείωσης ύψους [...] από την εποχή που εγκαινιάστηκε η λειτουργία του, για χρονικό διάστημα ενός πενταμήνου. Στην περίπτωση της αθέτησης των υποχρεώσεων πληρωμής της, η ΟΑ επιβαρύνεται με τόκους υπερημερίας. [...],

- το αρχικό κόστος για την κατασκευή και λειτουργία των εγκαταστάσεων ανεφοδιασμού με καύσιμα από την OFC έχει καθοριστεί σε 9,6 δισεκατομμύρια δραχμές (περίπου 28,3 εκατομμύρια ευρώ), ενώ ανήλθε τελικά στο ποσό των 14 δισεκατομμυρίων δραχμών (περίπου 41 εκατομμύρια ευρώ). Όπως επιβεβαίωσαν οι ελληνικές αρχές, η ΟΑ είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος της OFC στην οποία ελέγχει ποσοστό 66 %. Όπως επίσης ανέφεραν, το ελληνικό κράτος ανέθεσε στην OFC τη σύμβαση κατασκευής και διαχείρισης των εγκαταστάσεων επί μια εικοσιτριετία, στη βάση της προκήρυξης διεθνούς διαγωνισμού υποβολής προσφορών,

- η OA εκπληρώνει έγκαιρα τις υποχρεώσεις που υπέχει έναντι του ελληνικού κράτους, όσον αφορά την πληρωμή του 'σπατόσημου'. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, τα εκκρεμή ποσά που οφείλονται έχουν προκύψει από τις διπλο-εγγραφές στις οποίες προέβη η ελληνική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας. [...] Η ΟΑ ζήτησε να αντισταθμιστεί το εν λόγω ποσό με τις αντίστοιχες πληρωμές που οφείλει το ελληνικό κράτος στην ΟΑ. Δεν υποβλήθηκε κανένα σχετικό αποδεικτικό στοιχείο για την αναλυτική κατανομή των οφειλόμενων ποσών και/ή των καταβληθέντων ποσών από την ΟΑ ή από το ελληνικό κράτος για οποιαδήποτε χρονική περίοδο. Το σχετικό δικαιολογητικό που υποβλήθηκε (παράρτημα 7 της επιστολής των ελληνικών αρχών της 11ης Δεκεμβρίου 2001) [...] Το ποσό αυτό δεν αντιστοιχεί ωστόσο σε κανένα από τα ποσά που είχαν μνημονευθεί στην απάντηση των ελληνικών αρχών. [...],

- Η OA είναι επιφορτισμένη με το έργο χρηματοοικονομικής διαχείρισης της ΟΑ. Η ΟΑ καταβάλλει τον ΦΠΑ για τα καύσιμα που αγοράζει για δικό της λογαριασμό και για τη θυγατρική της εταιρεία Ολυμπιακή Αεροπλοΐα. Στη συνέχεια, χρεώνει εσωτερικά την Ολυμπιακή Αεροπλοΐα με τον οφειλόμενο ΦΠΑ. Δεν έχει χορηγηθεί κανένα σχετικό αποδεικτικό στοιχείο όσον αφορά την πραγματική πληρωμή των οφειλόμενων ποσών του ΦΠΑ από την Ολυμπιακή Αεροπλοΐα. Στην αντίστοιχή τους επιστολή της 11ης Δεκεμβρίου 2001 (στο παράρτημα 9 της επιστολής αυτής), [...]. Κανένα ποσό του ΦΠΑ που κατέβαλε η ΟΑ δεν αντιστοιχεί στα ποσά που καταβλήθηκαν από την ΟΑ υπό τη μορφή του ΦΠΑ για οποιαδήποτε από τις εν λόγω χρονικές περιόδους. Εξάλλου, με τα υποβληθέντα δικαιολογητικά δεν στοιχειοθετείται καθεαυτό ότι η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα επιστρέφει στην ΟΑ οποιαδήποτε από τα ποσά του ΦΠΑ που καταβάλλονται από την ΟΑ στο ελληνικό κράτος,

- όπως επιβεβαίωσαν οι ελληνικές αρχές, η ΟΑ έχει καθυστερήσει να καταβάλει τα οφειλόμενα ποσά (εκκρεμεί ακόμη ο καθορισμός του ακριβούς ύψους των ποσών) για τα τέλη προσγείωσης στους άλλους ελληνικούς αερολιμένες, εκτός του ΔΑΑ. Οι καθυστερήσεις αυτές δήθεν οφείλονται στο γεγονός ότι η ΟΑ δεν συμφωνεί με τον υπολογισμό των οφειλόμενων ποσών στο ελληνικό κράτος. Σύμφωνα με τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς, επίσης, η ΟΑ έχει ζητήσει τον συμψηφισμό των προαναφερόμενων ποσών με τα οφειλόμενα από το ελληνικό κράτος ποσά στην ΟΑ.

Στην απάντησή τους της 11ης Δεκεμβρίου 2001 (παράρτημα 12 της εν λόγω επιστολής), οι ελληνικές αρχές υποβάλλουν τα στοιχεία για τα οφειλόμενα ποσά για τα τέλη προσγείωσης και στάθμευσης τα οποία οφείλονταν από τους αερομεταφορείς που κατείχαν ελληνικές άδειες λειτουργικής εκμετάλλευσης για τα έτη 1998, 1999 και για τη χρονική περίοδο Ιανουαρίου/Φεβρουαρίου 2000. Στα στοιχεία αυτά η ΟΑ εμφανίζεται ότι έχει συμψηφίσει αμοιβαία τα ποσά που όφειλε για το έτος 1998 τα οποία ανέρχονταν σε [...] με τις αξιώσεις που είχε έναντι του ελληνικού κράτους, βάσει του νόμου αριθ. 2733/99.

Τα ποσά αυτά δεν αντιστοιχούν ωστόσο σε κανένα από τα ποσά που αφορούν οι πράξεις συμψηφισμού για τις οποίες γίνεται λόγος στο νόμο αριθ. 2733/99. Στο βαθμό που αυτό αφορά τα οφειλόμενα ποσά για το έτος 1999, η ΟΑ εμφανίζεται να έχει εκκρεμείς υποχρεώσεις σε σχέση με τα οφειλόμενα τέλη προσγείωσης και στάθμευσης που ανέρχονται στο ποσό [...]. Για το ίδιο έτος, η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα έχει υπερήμερες υποχρεώσεις ύψους [...]. Για το χρονικό διάστημα του Ιανουαρίου και του Φεβρουαρίου 2000, η ΟΑ εμφανίζεται να έχει εκκρεμείς υποχρεώσεις από τα οφειλόμενα αερολιμενικά τέλη προσγείωσης και στάθμευσης που ανέρχονται στο ποσό [...]. Για το ίδιο χρονικό διάστημα, η Ολυμπιακή Αεροπλοΐα έχει υπερήμερες υποχρεώσεις ύψους [...],

- όπως επιβεβαίωσαν οι ελληνικές αρχές η ΟΑ έχει καθυστερήσει να καταβάλει τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης για τους εργαζόμενούς της για το χρονικό διάστημα Μαρτίου-Δεκεμβρίου 2001. Το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων ('ΙΚΑ') έχει ήδη προβεί στην κατοχύρωση εν μέρει των αξιώσεών του, προβαίνοντας σε μερική κατάσχεση δυο περιουσιακών στοιχείων ιδιοκτησίας της ΟΑ και συμφώνησε η ΟΑ να προχωρήσει στην αντίστοιχη πληρωμή των ποσών με δόσεις. [...],

- οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η ΟΑ δεν επωφελείται από κανένα ειδικό καθεστώς στα θέματα του οφειλόμενου ΦΠΑ για τις εσωτερικές της πτήσεις. [...] Στην ουσία, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν με την επιστολή τους της 11ης Δεκεμβρίου 2001 (παράρτημα 17 της επιστολής αυτής) τις καταστάσεις υποβολής των δηλώσεων του ΦΠΑ της ΟΑ για τα έτη 2000 και 2001. [...] Για τις πτήσεις προς τις ελληνικές νήσους, δεν φαίνεται να έχει καταβληθεί ουδόλως ο ΦΠΑ. [...],

- Οι ελληνικές αρχές απορρίπτουν το επιχείρημα ότι η ΟΑ οφείλει εκκρεμείς πληρωμές στην Ολυμπιακή Αεροπλοΐα. [...].

39. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν με την επιστολή τους της 6ης Δεκεμβρίου 2001 να τους χορηγηθούν συμπληρωματικά στοιχεία αναφορικά με την πρόσθετη καταγγελία και την κατάσταση ταμειακής ροής των διαθεσίμων της ΟΑ ούτως ώστε να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος που είχαν τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 για την οικονομική και χρηματοδοτική πορεία εξέλιξης της εταιρείας. Οι ελληνικές αρχές αποκρίθηκαν με την επιστολή τους της 1ης Φεβρουαρίου, στην οποία ανέφεραν ότι είχαν λάβει ορισμένα μέτρα για την περικοπή του κόστους λειτουργίας και για τον εξορθολογισμό του δικτύου της ΟΑ. Τα μέτρα αυτά ήταν τα ακόλουθα:

- [...].

2.5. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης της ΟΑ

40. Έναν χρόνο έπειτα από την απόφαση που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση να κινήσει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης (13 Δεκεμβρίου 1999), το ελληνικό κράτος εγκαινίασε στις 20 Δεκεμβρίου 2000 τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης η οποία βασίστηκε στη διαδικασία της προκήρυξης ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού προς υποβολή προσφορών σε δυο φάσεις. Η διαδικασία της ιδιωτικοποίησης δεν ολοκληρώθηκε έκτοτε.

41. Στην επιστολή τους που διαβίβασαν στις 26 Απριλίου του 2001 στις ελληνικές αρχές, οι υπηρεσίες της Επιτροπής επέστησαν την προσοχή τους σε ορισμένα στοιχεία της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης, τα οποία ενδέχεται να οδηγήσουν στο καθεστώς της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων βάσει των συναφών άρθρων της συνθήκης ΕΚ και ιδίως βάσει των άρθρων 87 και 88. Στην επιστολή γινόταν ιδίως παραπομπή στη θέση που είχε υιοθετήσει η Επιτροπή αναφορικά με τις ιδιωτικοποιήσεις (έκθεση σχετικά με την πολιτική του ανταγωνισμού του 1993, παράγραφος 403). Το τεκμήριο της έλλειψης χορήγησης ενισχύσεων θα μπορούσε ιδίως να στοιχειοθετηθεί εάν, ανάμεσα στους άλλους όρους 'η εταιρεία επρόκειτο να ιδιωτικοποιηθεί όχι με διακύμανση της τιμής της μετοχής της στο Χρηματιστήριο Αξιών αλλά με τη μέθοδο της εμπορικής πώλησης, με άλλα λόγια δηλαδή με τη μέθοδο της πώλησης του συνόλου της εταιρείας ή τμημάτων αυτής σε άλλες επιχειρήσεις [...] πρέπει να προκηρύσσεται η διαδικασία του ανταγωνιστικού διαγωνισμού ο οποίος παραμένει ανοικτός σε όλους τους εμφανιζόμενους φορείς, είναι διαφανής και δεν τελεί υπό τον όρο της εκπλήρωσης άλλων πράξεων, όπως η απόκτηση στοιχείων του ενεργητικού διαφορετικών από εκείνα για τα οποία υποβάλλεται προσφορά ή η συνέχιση της εκμετάλλευσης ορισμένων δραστηριοτήτων'. Οι ιδιωτικοποιήσεις οι οποίες δεν εκπληρούν τους όρους αυτούς επιβάλλεται να κοινοποιούνται υποχρεωτικά.

42. Σε ό,τι αφορά το πιθανό υποθετικό σενάριο της ανάδειξης μιας 'παλαιάς Ολυμπιακής' και της διαμόρφωσης μιας 'νέας Ολυμπιακής' οι οποίες θα προκύψουν από τη διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων, η Επιτροπή προειδοποίησε τις ελληνικές αρχές ότι τα θέματα που σχετίζονται με την ιδιωτικοποίηση της ΟΑ και τα οποία σχετίζονται ιδίως με το θέμα κατά πόσον η 'νέα Ολυμπιακή' θα μπορεί να έχει πρόσβαση στις ενισχύσεις που χορηγούνται για τους σκοπούς της αναδιάρθρωσης θα χρειαστεί να εξεταστούν την κατάλληλη στιγμή, μέσα στο κατάλληλο νομικό πλαίσιο.

43. Εκείνο που οφείλει να σημειωθεί είναι ότι η εταιρεία Axon Airlines, που αποτελούσε τον προτιμώμενο υποψήφιο ανάδοχο με τον οποίο το ελληνικό κράτος είχε διεξαγάγει σχετικές διαπραγματεύσεις έως τα τέλη του Οκτωβρίου 2001 έπαυσε να ασκεί τις δραστηριότητές του στις 30 Νοεμβρίου 2001, λόγω σημαντικών χρηματοοικονομικών δυσχερειών.

3. ΝΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

44. Στο σημερινό στάδιο και με βάση τα στοιχεία που αναπτύχθηκαν προηγουμένως αλλά και τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή, όπως φαίνεται από τα στοιχεία που επεξηγούνται στη συνέχεια το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης το οποίο αποτελούσε το υπόβαθρο της απόφασης του 1998 δεν έγινε σεβαστό και δεν τηρήθηκαν διάφοροι από τους όρους που είχαν επιβληθεί με την απόφαση εκείνη, συμπεριλαμβανομένου του όρου της απαγόρευσης να χορηγηθεί κάποια νέα ενίσχυση, υπό οποιαδήποτε μορφή.

45. Όπως φαίνεται ως εκ τούτου:

1. Υπάρχουν ορισμένες δεσμεύσεις και όροι οι οποίοι συμπεριλαμβάνονταν στην εγκριτική απόφαση του 1998 οι οποίοι είναι προφανές ότι δεν έχουν τηρηθεί.

2. Είναι προφανές ότι υπάρχουν ορισμένες νέες παράνομες ενισχύσεις οι οποίες χορηγήθηκαν.

46. Εφόσον στις αποφάσεις του 1994 και του 1998 συμπεριλαμβανόταν η δέσμευση του ελληνικού κράτους να μην χορηγηθεί καμία νέα ενίσχυση, όλες οι νέες μορφές ενίσχυσης θα συνιστούσαν - με γνώμονα το ίδιο κριτήριο - παραβίαση των προαναφερόμενων αποφάσεων. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή κρίνει αναγκαίο να κινηθεί η νομότυπη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ λόγω της καταχρηστικής εφαρμογής μιας ενίσχυσης και της χορήγησης νέων παράνομων ενισχύσεων [κεφάλαια ΙΙΙ και IV του κανονισμού διαδικαστικής εφαρμογής (ΕΚ) 659/1999].

Καταχρηστική εφαρμογή των ενισχύσεων που είχαν εγκριθεί με τις αποφάσεις της Επιτροπής του 1994 και του 1998

47. Όπως θα εξηγηθεί στη συνέχεια, το παρόν καθεστώς της ΟΑ σε ό,τι αφορά την αθέτηση της εφαρμογής του προγράμματος αναδιάρθρωσης, η αθέτηση διάφορων όρων και δεσμεύσεων από τους οποίους συνοδευόταν η απόφαση του 1998 και οι σοβαρές αμφιβολίες οι οποίες εγείρονται αναφορικά με την ύπαρξη νέων παράνομων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην εταιρεία έχουν ως αποτέλεσμα τα μέτρα των ενισχύσεων που καλύπτονται από την απόφαση του 1998 να έχουν εφαρμοστεί καταχρηστικά, από ό, τι φαίνεται.

48. Στη συνέχεια ακολουθούν ως εκ τούτου ορισμένες σκέψεις οι οποίες σχετίζονται με την κακή χρήση των ενισχύσεων η χορήγηση των οποίων είχε εγκριθεί προγενέστερα (την αθέτηση του προγράμματος και την αθέτηση ορισμένων δεσμεύσεων και όρων που συνόδευαν την απόφαση του 1998) και κατόπιν παρατίθενται ορισμένες σκέψεις αναφορικά με άλλες παράνομες ενισχύσεις οι οποίες συνιστούν ταυτόχρονα παραβίαση των όρων αλλά και περιπτώσεις χορήγησης νέων ενισχύσεων, ασυμβίβαστων με την κοινή αγορά.

Η αθέτηση του προγράμματος

Οι επιχειρησιακές πτυχές

Το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που είχε αποτελέσει το υπόβαθρο της έγκρισης του 1998 είναι προφανές ότι δεν εφαρμόστηκε όπως προβλεπόταν. Δεν συντελέστηκαν ιδίως οι μεταβολές στις οργανωτικές υποδομές της εταιρείας, εφόσον τα διευθυντικά επίπεδα διαχείρισης παρέμειναν κατά βάση τα ίδια. Ο αριθμός των εργαζομένων μειώθηκε σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι είχε προβλεφθεί στο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης (βλέπε σημεία 11 έως 17). Αυτό ωστόσο φαίνεται ότι οφείλεται στην εκχώρηση δραστηριοτήτων τις οποίες προηγουμένως διεκπεραίωνε η ΟΑ στις θυγατρικές της επιχειρήσεις. Παρά το πάγωμα των μισθών του προσωπικού κατά την περίοδο 1996-1997, η συνακόλουθη μείωση του κόστους παραγωγής εκμηδενίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τη σημαντική αύξηση των πληρωμών κατά το 1998. Όπως αποδεικνύεται από τις καθαρές ζημίες που ενεφάνισε η εταιρεία για το έτος 1999, η ΟΑ δεν αποδείχθηκε ικανή να μεριμνήσει για την κατασκευή των έργων υποδομής στον ΔΑΑ, τα οποία προβλεπόταν να γίνουν χωρίς την άντληση νέων κεφαλαιουχικών πόρων από τους μετόχους.

Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι οι στόχοι του προγράμματος αναδιάρθρωσης που είχε αποτελέσει το υπόβαθρο της απόφασης του 1998 δεν επιτεύχθηκαν ποτέ. Το γεγονός αυτό είναι συνέπεια της χρηματοοικονομικής κατάστασης της ΟΑ, όπως περιγράφηκε προηγουμένως στην παρούσα απόφαση (σημεία 26 έως 29). Με βάση τις πληροφορίες που δόθηκαν προηγουμένως, η Επιτροπή διατηρεί αμφιβολίες κατά πόσο η πορεία εξέλιξης των οικονομικών και χρηματοδοτικών μεγεθών της ΟΑ συμβαδίζει με το πρόγραμμα που κάλυπτε το χρονικό διάστημα 1998-2002, με βάση το οποίο εγκρίθηκαν τα μέτρα χορήγησης ενισχύσεων με την απόφαση του 1998. Ιδίως, εφόσον η Επιτροπή δεν έλαβε κανένα σχετικό στοιχείο για τα αποτελέσματα οικονομικής χρήσης της εταιρείας κατά το έτος 2000 ή οποιεσδήποτε εκτιμήσεις για το έτος 2001 και με αφετηρία το δεδομένο ότι η Speedwing απέτυχε να καταρτίσει το σχετικό πρόγραμμα επιχειρησιακών πρωτοβουλιών και μέτρων αναδιάρθρωσης που θα τηρούσε τους καθοριζόμενους στην απόφαση του 1998 στόχους, η Επιτροπή διατηρεί σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά την τρέχουσα χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας, θεωρώντας ότι απέχει πόρρω από τους στόχους που είχαν καθοριστεί για τα έτη 2000-2002 στο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης.

Υποβολή έκθεσης για την εφαρμογή του προγράμματος

49. Σε αντίθεση με τους όρους που επιβάλλονταν από την απόφαση του 1998 (άρθρο 1 παράγραφος 2) δεν υποβλήθηκε καμία σχετική έκθεση στην Επιτροπή για την εφαρμογή του προγράμματος, τον Μάρτιο και τον Οκτώβριο του 2000. Η ανυπαρξία εξάλλου στοιχείων και αξιόπιστων λογιστικών δεδομένων για τα αποτελέσματα της εταιρείας δεν επιτρέπουν ουδόλως στην Επιτροπή να επαληθεύσει πλήρως την τήρηση αυτού του βασικού όρου χωρίς περαιτέρω έρευνα.

50. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που αναλύθηκαν προηγουμένως, δεν εκπληρώθηκαν σε διαρκή βάση οι οικονομικές και χρηματοδοτικές προβλέψεις στις οποίες βασιζόταν το πρόγραμμα αυτό το οποίο είχε επεξεργαστεί από το ελληνικό κράτος και είχε εγκριθεί από την Επιτροπή. Όπως προκύπτει ενδεικτικά από την παρακολούθηση της πορείας εφαρμογής του προγράμματος αναδιάρθρωσης, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες στο θέμα του συνεχιζόμενου συμβιβάσιμου χαρακτήρα της τρέχουσας οικονομικής και χρηματοδοτικής κατάστασης της ΟΑ με τους επιχειρησιακούς και χρηματοοικονομικούς δείκτες του προγράμματος. Οι αμφιβολίες αυτές έχουν τέτοιο χαρακτήρα, ώστε να δικαιολογείται η επανεξέταση από την πλευρά της Επιτροπής της απόφασης του 1998 σε ό,τι αφορά την ορθή εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης.

Η αθέτηση των όρων και των δεσμεύσεων των προηγούμενων αποφάσεων

51. Όπως διαφαίνεται από τα στοιχεία που είναι στη διάθεση της Επιτροπής, αθετήθηκαν οι παρακάτω όροι της απόφασης του 1998 και δεσμεύσεις της απόφασης του 1994 και ιδίως:

Το άρθρο 1 στοιχείο δ) της απόφασης του 1998 με το οποίο επιβάλλεται η Ελλάδα να εξασφαλίσει ότι την 1η Δεκεμβρίου 1998 η ΟΑ θα έχει εφαρμόσει ένα πλήρως λειτουργικό και κατάλληλο σύστημα διαχείρισης πληροφοριών (το οποίο στο εξής καλείται 'MIS').

52. Όσον αφορά το θέμα αυτό, παρά το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν είχε λάβει καμία επίσημη έκθεση έως την 1η Δεκεμβρίου 1998, όπως επιβαλλόταν υποχρεωτικά από την απόφαση του 1998, η Επιτροπή ανέθεσε στον ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα Alan Stratford and Associates την εντολή να διερευνήσει την αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου MIS σε σχέση με την απόφαση του 1998. Ο εμπειρογνώμονας θα έπρεπε ιδίως να διερευνήσει πλήρως τομείς και να καθορίσει κατά πόσο το σύστημα αυτό θα επέτρεπε στα όργανα διαχείρισης της ΟΑ να συλλέγουν επαρκείς πληροφορίες για να παρακολουθούν τα αποτελέσματα του προγράμματος αναδιάρθρωσης και να τροποποιούν περαιτέρω το πρόγραμμα, όπου αυτό κρινόταν αναγκαίο. Προβλεπόταν επίσης ο υποχρεωτικός έλεγχος της αποδοτικότητας του MIS σε αντιπαράθεση με οποιαδήποτε άλλα συστήματα που εφάρμοζαν οι άλλοι κυριότεροι ευρωπαίοι ανταγωνιστές.

53. Ο Alan Stratford κατέληξε στο συμπέρασμα ότι την εποχή εκείνη τα διαχειριστικά όργανα της ΟΑ δεν είχαν πρόσβαση σε κάποιο κεντρικό σύστημα πληροφοριών, αλλά και ότι υπήρχαν διαθέσιμες πληροφορίες από μεγάλο φάσμα συστημάτων, ορισμένα από τα οποία ήταν απαρχαιωμένα. Όπως προσδιορίστηκε, δύο θεματικές περιοχές ιδιαίτερης σημασίας είχαν σημαντικό αντίκτυπο στους πληρωτέους και εισπρακτέους λογαριασμούς: οι λογιστικές καταστάσεις για τα έσοδα και οι λογιστικές καταστάσεις για τους ιδιαίτερους κλάδους, που και οι δύο ενεφάνιζαν καθυστερούμενες πληρωμές ενός έτους. Οι εμπειρογνώμονες ήταν ωστόσο πεπεισμένοι ότι το ίδιο το σύστημα ήταν σε θέση να χορηγήσει όλα τα απαιτούμενα στοιχεία μόλις θα είχε καταστεί πλήρως λειτουργικό. Ο μόνος του περιορισμός ήταν η ικανότητα ορισμένων διαχειριστών να το εκμεταλλευτούν στο έπακρο. Οι ελληνικές αρχές δεν έχουν υποβάλει μέχρι σήμερα σχετική έκθεση στην Επιτροπή για το MIS ούτε την έχουν ενημερώσει για το βαθμό εφαρμογής και τα αποτελέσματά του.

Το άρθρο 1 στοιχείο α) της απόφασης του 1998, με το οποίο επιβάλλεται στην Ελλάδα να τηρήσει τις δεσμεύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 στοιχεία α) έως κα) της απόφασης της Επιτροπής του 1994.

54. Για να γίνει καλύτερα κατανοητό το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου θα έπρεπε, όπως κάθε άλλη εμπορική εταιρεία να λειτουργεί η ΟΑ σύμφωνα με τις διατάξεις του κοινού εμπορικού δικαίου από το 1994, πρέπει να υπενθυμίσουμε τα εξής στοιχεία:

Η ΟΑ είναι κρατική επιχείρηση, η οποία δεν αποτελεί μέρος της ελληνικής κρατικής διοίκησης και η οποία υπόκειται στις ρυθμίσεις του ιδιωτικού δικαίου και ιδίως στις ρυθμίσεις του νόμου αριθ. 2190/1920 ο οποίος διέπει τη μορφή και τον τρόπο λειτουργίας των ιδιωτικών ανώνυμων εταιρειών ('ανώνυμος εταιρεία'). Οι εν λόγω εταιρείες υπόκεινται σε αυστηρούς όρους δημοσιότητας.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η ΟΑ ήταν καταχωρημένη στο μητρώο με τα στοιχεία αριθ. 422/01/B/86/423, τα άρθρα του καταστατικού της δεν αποτελούν τμήμα είτε της προαναφερόμενης δημοσίευσης ή οποιασδήποτε άλλης, με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή.

55. Όπως επίσης επιβάλλεται από το άρθρο 25 του νόμου αριθ. 2190/1920, η γενική συνέλευση των μετόχων πρέπει να συνέρχεται μέσα σε ένα εξάμηνο από το τέλος κάθε οικονομικού έτους, για να συζητήσει για τα στοιχεία των οικονομικών ισολογισμών της εταιρείας για το έτος το οποίο έληξε και να τους εγκρίνει. Επίσης, όπως ορίζεται στο άρθρο 43β παράγραφος 5 του αυτού νόμου, το διοικητικό συμβούλιο κάθε ανώνυμης εταιρείας υποχρεούται να δημοσιεύει τους οικονομικούς ισολογισμούς της εταιρείας για το προηγούμενο οικονομικό έτος τουλάχιστον 20 ημέρες πριν από τη σύγκληση της γενικής συνέλευσης των μετόχων.

56. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως (σημείο 31) η OA δημοσίευσε τον οικονομικό της ισολογισμό για το έτος 1999 μόλις στις 28 Δεκεμβρίου 2001. Ο ισολογισμός καταρτίστηκε στις 31 Μαρτίου 2001 από τον διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας και τον γενικό διευθυντή. Ο ισολογισμός εξετάστηκε από τους ελεγκτές στις 11 Δεκεμβρίου 2001. Όπως είναι σαφές, από τις ημερομηνίες αυτές στοιχειοθετείται ότι δεν τηρήθηκαν οι απαιτούμενοι όροι του νόμου ο οποίος εφαρμόζονται για οποιαδήποτε άλλη ιδιωτική ανώνυμη εταιρεία.

57. Χωρίς να προκαταληφθεί οποιοδήποτε περαιτέρω μέτρο που θα κληθεί να λάβει η Επιτροπή εξωθούμενη από την εν λόγω κατάσταση σε συνάρτηση με την εφαρμογή των άρθρων 3 παράγραφος 1 και 5 παράγραφος 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2407/92 του Συμβουλίου για τη χορήγηση αδειών στους αερομεταφορείς, το ζήτημα αυτό έχει ιδιάζουσα βαρύτητα για την ανταγωνιστική θέση που κατέχει η ΟΑ στην αγορά και για τους ανταγωνιστές της, όταν εξεταστεί το γεγονός ότι στη δήλωση των ελεγκτών εφιστάται η προσοχή στο στοιχείο ότι οι ίδιοι πόροι της εταιρείας έχουν μειωθεί σε επίπεδο κάτω από το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου. Στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται για το οικονομικό έτος 1999, οι ίδιοι πόροι (33699706104 δραχμές ή 98,89 εκατομμύρια ευρώ) αντιστοιχούν μόλις σε ποσοστό 27,8 % του μετοχικού κεφαλαίου (120947970000 δραχμές ή 354,94 εκατομμύρια ευρώ). Βάσει του άρθρου 47 του νόμου αριθ. 2190/1920, η εν λόγω κατάσταση έχει ως συνέπεια να υποχρεούται το διοικητικό συμβούλιο να συγκαλέσει τη συνέλευση των μετόχων για να αποφασιστεί η διάλυση της εταιρείας ή η υιοθέτηση άλλων μέτρων προς ανόρθωση της χρηματοοικονομικής κατάστασης της εταιρείας.

Η ιδιαίτερη αυτή πτυχή προκαλεί περαιτέρω σοβαρές αμφιβολίες. Για τον λόγο αυτό, εμφανίζεται αναγκαία η εξέταση των όρων υπό τους οποίους η ΟΑ και οι θυγατρικές της εταιρείες ήταν σε θέση να εξακολουθήσουν να ασκούν τις δραστηριότητές τους μετά το 1999 χωρίς να λάβουν μέτρα αναδιάρθρωσης και σε αντίθεση με τις προβλεπόμενες διατάξεις του κοινού εμπορικού δικαίου. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η κατάσταση αυτή, εκτός του ότι αποτελεί παραβίαση των δεσμεύσεων και των όρων που είχαν προβλεφθεί στις προηγούμενες αποφάσεις, ενδέχεται επίσης να εμπεριέχει στοιχείο ενίσχυσης (βλέπε Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Υπόθεση Magefesa, C-480/98).

58. Το ίδιο μπορεί να λεχθεί(8) σχετικά με το νομικό και φορολογικό καθεστώς της ΟΑ καθώς και σε συνάρτηση με την κατάσταση των πληρωμών της προς το ελληνικό κράτος. Από τα στοιχεία αυτά τεκμαίρεται ότι η επιχείρηση ήταν σε θέση να εξακολουθήσει να ασκεί τις δραστηριότητές της τουλάχιστον από το 1999 και μετά, χωρίς να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που υπέχει στα φορολογικά ζητήματα και στα θέματα της κοινωνικής ασφάλισης αλλά και χωρίς να τηρεί τις υποχρεώσεις της να εξοφλεί τις οφειλόμενες πληρωμές για τα αερολιμενικά τέλη, τις εισφορές, τα μισθώματα και τις επιβαρύνσεις έναντι των διαφόρων ελληνικών αερολιμένων αλλά και του ιδίου του ελληνικού κράτους.

59. Όπως θα επεξηγηθεί διεξοδικά στη συνέχεια, το σημερινό καθεστώς της αθέτησης ή του ετεροχρονισμού των πληρωμών για τα οφειλόμενα αερολιμενικά τέλη, τους φόρους, τα μισθώματα, τις επιβαρύνσεις και οποιεσδήποτε άλλες εισφορές στους ελληνικούς αερολιμένες και έναντι του ελληνικού κράτους προκαλούν αμφιβολίες αναφορικά με το εάν χορηγήθηκαν στην ΟΑ νέες κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες αντιβαίνουν στην απόφαση του 1998 και νοθεύουν όπως είναι προφανές περαιτέρω τον ανταγωνισμό μεταξύ των αερομεταφορέων οι οποίοι εκτελούν δρομολόγια με προορισμό/αφετηρία την Ελλάδα.

Η Επιτροπή εφιστά ιδίως την προσοχή των ελληνικών αρχών στην εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση των ανταγωνιστών της ΟΑ. Σε συνάρτηση με το θέμα αυτό γίνεται ιδιαίτερη μνεία της εταιρείας Axon Airlines (βλέπε ανωτέρω στο σημείο 42). Αλλά και άλλοι ανταγωνιστές, όπως η Cronus Airlines και η Aegean Airlines αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσχέρειες, οι οποίες φαίνεται ότι οφείλονται εν μέρει στο γεγονός ότι από νομική και χρηματοδοτική άποψη η ΟΑ δεν αντιμετωπίζεται με ακριβοδίκαιο τρόπο από το ελληνικό κράτος. Για τον λόγο αυτό φαίνεται πιθανό η τρέχουσα κατάσταση της ΟΑ στο θέμα της εξόφλησης των υποχρεώσεών της έναντι των ελληνικών αερολιμένων και του ελληνικού κράτους να συνιστά ενίσχυση η οποία αντίκειται στο κοινό συμφέρον.

Α. Το νομικό και φορολογικό καθεστώς της ΟΑ

60. Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις σειράς νόμων, η ΟΑ υπόκειται στην άμεση εποπτεία και τον έλεγχο των Υπουργείων που έχουν θεσπίσει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της που παρεκκλίνουν ρητά από τους προαναφερόμενους νόμους. Επίσης, με τις διατάξεις άλλων ελληνικών νόμων παραχωρούνται αποκλειστικά στην ΟΑ φορολογικά ευεργετήματα, τα οποία δεν ισχύουν για τις ιδιωτικές ανώνυμες εταιρείες ή για εμπορικές εταιρείες οποιασδήποτε άλλης μορφής.

61. Οι ρυθμίσεις αυτές φαίνεται ότι εναντιώνονται στη δέσμευση που είχε αναλάβει το ελληνικό κράτος να εξασφαλίσει ότι:

- από τη σκοπιά της διαχείρισης και του καθεστώτος της [μέρος VII της απόφασης του 1994 και άρθρο 1 στοιχείο α) και γ) της απόφασης αυτής], η ΟΑ θα υπαχθεί στο φορολογικό καθεστώς της ανώνυμης εταιρείας και θα αποτελέσει επιχείρηση η οποία διέπεται από τις ρυθμίσεις του κοινού δικαίου, όπως ακριβώς ισχύει και για τις υπόλοιπες κοινοτικές αεροπορικές εταιρείες, χωρίς να απονέμονται ιδιαίτερα προνόμια ή να επιβάλλονται περιοριστικοί όροι,

- δεν θα παρεμβαίνει στη διαχείριση της ΟΑ πέραν του αυστηρού ορίου λόγω της ιδιότητάς της ως μετόχου [άρθρο 1 στοιχείο β) της απόφασης του 1994],

- θα προβεί αμέσως στη λήψη των αναγκαίων νομοθετικών μέτρων για την αποτελεσματική εφαρμογή του προγράμματος, όσον αφορά μισθολογικά, κοινωνικά και χρηματοοικονομικά θέματα [άρθρο 1 στοιχείο στ) της απόφασης του 1994].

Οι επίμαχες νομοθετικές διατάξεις είναι οι ακόλουθες:

62. Ο νόμος αριθ. 2271/94 και ο νόμος αριθ. 2602/98

Όπως είχε κρίνει η Επιτροπή στην απόφασή της του 1998, τα άρθρα 2 παράγραφος 12 στοιχείο α) και το άρθρο 4 του νόμου αριθ. 2271/94 σκοπός των οποίων είναι η εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης της ΟΑ δεν ήταν συγκρίσιμα με τις διατάξεις που ισχύουν για κάποια ιδιωτική επιχείρηση σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του προσωπικού. Η Επιτροπή έλαβε εξάλλου υπόψη της ότι με τη διάταξη του άρθρου 4 παράγραφος 4 του νόμου αριθ. 2271/94 δόθηκε εκ