Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για το «Σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής: Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και το γενικό συμφέρον στη δεύτερη τραπεζική οδηγία» ()

(96/C 204/18)

Στις 26 Μαρτίου 1996, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε, δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2 του Εσωτερικού της Κανονισμού, να καταρτίσει γνωμοδότηση για το ανωτέρω πρόταση.

Το τμήμα βιομηχανίας, εμπορίου, βιοτεχνίας και υπηρεσιών, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, επεξεργάσθηκε τη γνωμοδότησή του στις 3 Απριλίου 1996 (εισηγητής: ο κ. Pelletier).

Κατά την 335η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1996), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 44 ψήφους υπέρ, 20 κατά και 10 αποχές, την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Αντικείμενο του σχεδίου ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

1.1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε ένα σχέδιο ανακοίνωσης για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και την έννοια του γενικού συμφέροντος στη δεύτερη τραπεζική οδηγία αριθ. 89/646/ΕΟΚ. Το σχέδιο αυτό παρουσιάζει τους προβληματισμούς και τις ερμηνείες της Επιτροπής όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (Τίτλος Ι) και το γενικό συμφέρον (Τίτλος ΙΙ) στο πλαίσιο της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας. Η Επιτροπή άρχισε μια διαδικασία διαβουλεύσεων επί των ερμηνειών και, βάσει των παρατηρήσεων που έγιναν, θα τροποποιήσει το σχέδιο σε ερμηνευτική ανακοίνωση.

1.2. Οι προβληματισμοί της Επιτροπής αναφέρονται στο άρθρο 20 της οδηγίας που επιβάλλει στα πιστωτικά ιδρύματα να ανακοινώνουν στις αρχές του κράτους τους τον κατάλογο των υπηρεσιών που προτίθενται να προσφέρουν για πρώτη φορά σε ένα άλλο κράτος μέλος. Η Επιτροπή αναλύει κατ`αυτόν τον τρόπο την έννοια του γενικού συμφέροντος και τις συνθήκες υπό τις οποίες οι κανόνες γενικού συμφέροντος μπορεί να αντιτίθενται στο παράρτημα ενός ευρωπαϊκού πιστωτικού ιδρύματος.

2. Γενικές παρατηρήσεις

Στόχος της Συνθήκης της Ρώμης και της ενίσχυσής της με τις τραπεζικές οδηγίες του προγράμματος της ενιαίας αγοράς ήταν η δημιουργία εμπορικών ευκαιριών για τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ο περιορισμός της δυνατότητας όλων των κρατών μελών να εμποδίζουν την ελεύθερη ροή κεφαλαίων και την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν την έγκριση των χωρών προέλευσης και συμμορφώνονται προς τις βασικές οδηγίες για τα ίδια κεφάλαια, το συντελεστή φερεγγυότητας και την τήρηση λογαριασμών, θα έχουν το δικαίωμα να παρέχουν σε ολόκληρο τον ΕΟΧ τις υπηρεσίες που αναφέρονται στο παράρτημα της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας. Κάθε εξαίρεση πρέπει να βασίζεται στον κοινοτικό δίκαιο. Περαιτέρω περιορισμοί συνιστούν σαφή προσπάθεια τορπιλισμού της ενιαίας αγοράς και των στόχων της Συνθήκης της Ρώμης. Τα ίδια ισχύουν και για την οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες.

Ωστόσο, στην πράξη, υπάρχουν στην Ευρώπη διάφορα διαρθρωτικά και κανονιστικά εμπόδια στον ανταγωνισμό όσον αφορά την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, παρά το γεγονός ότι επικρατεί γενική αντίληψη ότι έχει δημιουργηθεί μια ενιαία αγορά.

2.1. Η ΟΚΕ φρονεί ότι το σχέδιο ανακοίνωσης της Επιτροπής ήταν αναγκαίο διότι υπήρχαν πάρα πολλές ασάφειες και αποκλίσεις ως προς την ερμηνεία που παρακώλυαν την ανάπτυξη της ενιαίας αυτής τραπεζικής αγοράς. Οι διευκρινίσεις της Επιτροπής θα δώσουν τη δυνατότητα στα πιστωτικά ιδρύματα να βελτιώσουν την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και, συνεπώς, να παρέχουν στους καταναλωτές υπηρεσίες με τρόπο ανταγωνιστικό.

2.1.1. Θα πρέπει, εντούτοις, να υπομνησθεί ότι οι ουσιαστικοί λόγοι για τους οποίους η άσκηση της ελευθερίας της παροχής υπηρεσιών στον τραπεζικό τομέα υπήρξε περιορισμένη σε σχέση με τις ελπίδες που μπορεί να δημιούργησε στους καταναλωτές και στις βιομηχανικές και εμπορικές εταιρίες η δεύτερη οδηγία, είναι ενδεχομένως οικονομικής υφής, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάζεται από νομικά ή διοικητικά εμπόδια. Στις τραπεζικές υπηρεσίες, σε αντίθεση με τις άλλες κατηγορίες υπηρεσιών, κυρίως όσον αφορά τις πιστώσεις, ο κίνδυνος δεν βαρύνει τον αγοραστή αλλά τον πωλητή, δηλαδή το πιστωτικό ίδρυμα (πιστωτικός κίνδυνος). Είναι, επομένως, λογικό για τον έλεγχο του κινδύνου αυτού να απαιτείται παρουσία και μεγάλη εγγύτητα του ιδρύματος προς την πελατεία του η οποία διευκολύνεται με την εγκατάσταση. Εξάλλου, ο τραπεζικός τομέας στο σύνολο των κρατών μελών είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικός και, παράλληλα, υπάρχει δυσανάλογα μεγάλη προσφορά σε σχέση με τη ζήτηση και ένα διεθνές άνοιγμα που, στις περισσότερες χώρες, προπορεύεται σε μεγάλο βαθμό της δεύτερης οδηγίας.

2.1.1.1. Όλες αυτές οι σκέψεις εξηγούν το ότι η στρατηγική ανάπτυξης των πιστωτικών ιδρυμάτων στο ευρωπαϊκό πλαίσιο έχει ευνοήσει την εγκατάσταση υπό μορφή υποκαταστημάτων και μία λογική απόκτησης άλλων ιδρυμάτων ή δημιουργίας ενώσεων εις βάρος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

2.2. Η κατάσταση αυτή θα είναι πιθανότατα πολύ διαφορετική στο μέλλον εάν ληφθεί υπόψη ότι, κατά πρώτον, οι δραστηριότητες των επενδυτικών επιχειρήσεων που αναφέρονται στην οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες θα πρέπει να υπόκεινται στην άσκηση της ελευθερίας της παροχής, εφόσον πρόκειται για ανακοίνωση και εκτέλεση εντολών σε χρηματοπιστωτικά μέσα ή για διαχείριση τοποθετήσεων και, κατά δεύτερον, ότι τα ασφαλή ηλεκτρονικά συστήματα συναλλαγών και φύλαξης των χρηματοπιστωτικών μέσων πρόκειται να αναπτυχθούν κατά πολύ.

2.2.1. Εξάλλου, η οικονομική και νομισματική ένωση, με την εγκαθίδρυση του ενιαίου νομίσματος που συνεπάγεται την εξάλειψη του συναλλαγματικού κινδύνου - η οποία θα περιορισθεί, βέβαια, μόνον στα νομίσματα που ανήκουν στο σκληρό πυρήνα - και την αναγκαία φορολογική εναρμόνιση - που, όμως, βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο - θα εντείνουν το ενδιαφέρον για ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

2.2.2. Η ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών βασίζεται στην αρχή του «ενιαίου διαβατηρίου» με το οποίο ένα πιστωτικό ίδρυμα μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ, είτε μέσω τοπικών υποκαταστημάτων, είτε δια της παροχής διασυνοριακών υπηρεσιών βάσει κοινού κανονιστικού πλαισίου υπό την εποπτεία αρμόδιων αρχών στη χώρα της έδρας όπου έχει χορηγηθεί η άδεια λειτουργίας του πιστωτικού ιδρύματος. Οι αρχές αυτές συνιστούν τη βάση στην οποία στηρίζεται η δεύτερη τραπεζική οδηγία.

2.2.2.1. Επιπλέον, η δεύτερη τραπεζική οδηγία παρέχει τη δυνατότητα στη χώρα υποδοχής να θεσπίσει κανονιστικές διατάξεις επί θεμάτων νομισματικής πολιτικής (άρθρο 14 παράφραφος 2) και με γνώμονα το «γενικό συμφέρον» (άρθρο 19 παράγραφος 4). Όσον αφορά τη νομισματική πολιτική, η οποία αποτελεί αυτή καθεαυτή χαρακτηριστικό παράδειγμα «γενικού συμφέροντος», είναι κεφαλαιώδους σημασίας να μην επικαλούνται τα κράτη μέλη το άρθρο 14 παράγραφος 2, για ανυπόστατους λόγους με στόχο την προστασία των εθνικών πιστωτικών ιδρυμάτων από τον ανταγωνισμό - π.χ. μέσω της απαγόρευσης ή της επιβράδυνσης της εισαγωγής νέων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών παρεχόμενων από τράπεζες οι οποίες εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη - ανταγωνισμό, στον οποίο ανθίστανται οι εγχώριες τράπεζες.

2.2.2.2. Το ζήτημα σχετικά με το εάν και κατά πόσον τέτοιου είδους διατάξεις υπαγορεύονται από τον προστατευτισμό ή από πραγματικούς λόγους νομισματικής πολιτικής εναπόκειται ενδεχομένως στην κρίση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

2.2.2.3. Όσον αφορά τις διατάξεις της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας περί «γενικού συμφέροντος», ανακύπτει ένα πρόβλημα εξαιτίας του γεγονότος ότι ο όρος «γενικό συμφέρον» δεν προσδιορίζεται εννοιολογικά στην οδηγία και, συνέπως, τα διάφορα κράτη μέλη ενδέχεται να τον ερμηνεύσουν κατά διαφορετικό τρόπο, π.χ. ορισμένα κράτη μπορεί να θεωρούν ότι η προστασία των καταναλωτών επιβάλλει τη διενέργεια αυστηρότατου ελέγχου επί του συνόλου των προσφερόμενων χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών, ενώ άλλα κράτη ενδέχεται να πιστεύουν ότι τα συμφέροντα των καταναλωτών διαφυλάσσονται καλύτερα δια της παροχής ευκαιριών για χρηματοπιστωτική καινοτομία και ανταγωνισμό μεταξύ τραπεζών, προκειμένου να διευρυνθούν οι δυνατότητες επιλογής των καταναλωτών.

2.2.2.4. Η Συνθήκη της Ρώμης ορίζει ότι οι εθνικές κανονιστικές διατάξεις δεν πρέπει να ευνοούν τη διακριτική μεταχείριση, όπως στην περίπτωση εταιρειών που εδρεύουν σε διαφορετικά κράτη μέλη.

2.2.3. Οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί της Επιτροπής ότι θα διασφαλίσει την αυστηρότερη δυνατή τήρηση του πνεύματος και του γράμματος της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας διαμέσου της εξέτασης της εφαρμογής της στην πράξη, είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτοι. Εντούτοις, προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερη ενόψει του έργου αυτού, η Επιτροπή χρειάζεται περισσότερους ανθρώπινους πόρους.

2.2.4. Οποιοδήποτε κράτος μέλος προτίθεται να θεσπίσει νέες διατάξεις για λόγους «γενικού συμφέροντος» θα πρέπει πρώτα να γνωστοποιεί σχετικά την Επιτροπή και τις αρχές των άλλων κρατών μελών. Εάν τα επιχειρήματα για μια πολιτική υπέρ του «γενικού συμφέροντος» δεν ευσταθούν, η Επιτροπή θα πρέπει να αναλαμβάνει κατάλληλη δράση.

3. Ειδικές παρατηρήσεις

Το παρόν σχέδιο ανακοίνωσης επιδέχεται, εντούτοις, παρατηρήσεων αναφορικά με δύο θέματα που θίγονται σε αυτό.

- αφενός, το πεδίο των κριτηρίων βάσει των οποίων γίνεται η διάκριση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από την ελευθερία εγκατάστασης κυρίως όσον αφορά τη χρήση είτε ενός ενδιάμεσου είτε μιας ηλεκτρονικής εγκατάστασης 7

- αφετέρου, το πεδίο των κανόνων γενικού συμφέροντος της χώρας υποδοχής υπό το πρίσμα του δικαίου περί συμβάσεων που εφαρμόζεται στις τραπεζικές πράξεις που πραγματοποιούνται στη χώρα αυτή δι`εγκαταστάσεως ή ελεύθερης παροχής υπηρεσιών με μετακίνηση του παρέχοντος την υπηρεσία. Είναι το ζήτημα της σύνδεσης του κοινοτικού δικαίου (η δεύτερη τραπεζική οδηγία στην προκειμένη περίπτωση) με τη Σύμβαση της Ρώμης.

3.1. Η ελεύθερη παροχή

Στον Τίτλο Ι, η Επιτροπή διευκρινίζει τί προβλέπεται από το άρθρο 20 της δεύτερης οδηγίας η οποία επιβάλλει στα πιστωτικά ιδρύματα που επιθυμούν να ασκήσουν για πρώτη φορά τις δραστηριότητές τους στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, να γνωστοποιούν στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής τις δραστηριότητες που σκοπεύουν να ασκήσουν.

3.1.1. Υπηρεσίες που καλύπτει η οδηγία

Φύση των υπηρεσιών που αφορά η οδηγία:

Η Επιτροπή φρονεί ότι:

- η οδηγία αφορά μόνον τις υπηρεσίες που έχουν σχέση με τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημα 7

- μόνον οι υπηρεσίες που προσφέρονται για πρώτη φορά υπάγονται στη διαδικασία του άρθρου 20 (γνωστοποίηση στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής).

3.1.1.1. Συνεπώς, ένα πιστωτικό ίδρυμα το οποίο, πριν από την έναρξη ισχύος της δεύτερης οδηγίας, είχε ήδη ασκήσει, διά της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημα, δεν υπάγεται, για τις δραστηριότητες αυτές, στη διαδικασία του άρθρου 20.

3.1.1.2. Τίθενται επομένως δύο ερωτήματα στα οποία η οδηγία δεν δίνει απάντηση:

- Θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αρκεί η άσκηση μιας δραστηριότητας για μία φορά ή για λίγες μόνο φορές;

- Μέχρι ποιού σημείου θα πρέπει να γίνει αναδρομή στο χρόνο για να βρεθούν ίχνη της άσκησης της δραστηριότητας;

3.1.1.3. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η Επιτροπή εκτιμά ορθώς ότι είναι παράλογο να καθοριστεί ένα ποσοτικό όριο και μία ημερομηνία φραγμός. Αρκεί ένα πιστωτικό ίδρυμα να έχει παράσχει υπηρεσία μία τουλάχιστον φορά, αδιάφορο πότε. Θα πρέπει, απλώς, να είναι σε θέση να παρουσιάσει αποδείξεις ότι έχει προηγουμένως ασκήσει δραστηριότητα.

3.1.2. Μορφές της παροχής

3.1.2.1. Διάφορες μορφές της παροχής

Όταν η δραστηριότητα πρέπει να ασκηθεί στο έδαφος ενός άλλου κράτους μέλους, η παροχή υπηρεσιών μπορεί να ασκείται υπό τρεις μορφές:

- η παροχή υπηρεσίας με μετακίνηση του παρέχοντος την υπηρεσία συνεπάγεται την εφαρμογή του άρθρου 20 7

- η παροχή με μετακίνηση του δικαιούχου: η υπηρεσία παρέχεται στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένο το πιστωτικό ίδρυμα και ο αποδέκτης δεν δέχθηκε κρούση για εμπορικούς σκοπούς στο κράτος μέλος της συνήθους παραμονής του. Δεν υπάρχει εφαρμογή του άρθρου 20 7

- η μετακίνηση αυτής καθαυτής της υπηρεσίας. Στην περίπτωση αυτή, η υπηρεσία παρέχεται μέσω ταχυδρομείου, τηλεφώνου, τηλεομοιοτυπίας, κλπ. Εάν η υπηρεσία παρέχεται με πρωτοβουλία του πελάτη, το άρθρο 20 δεν εφαρμόζεται. Εάν έχει γίνει διάβημα για εμπορικούς σκοπούς από πλευράς του πιστωτικού ιδρύματος, εφαρμόζεται το άρθρο 20.

3.1.2.2. Η διαφήμιση

3.1.2.2.1. Η Επιτροπή θα προσδιορίσει τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να εξομοιωθεί η διαφήμιση με την πρόθεση παροχής υπηρεσιών στο έδαφος άλλου κράτους μέλους.

3.1.2.2.2. Η διαφήμιση, η οποία ορίζεται ως κάθε ανακοίνωση που γίνεται με στόχο την προώθηση της προμήθειας αγαθών ή υπηρεσιών, πρέπει να θεωρείται ως απλή προώθηση. Στην περίπτωση αυτή δεν απαιτείται προηγούμενη κοινοποίηση.

3.1.2.2.3. Αντιθέτως, όταν το διαφημιστικό μήνυμα συνιστά εμπορικό διάβημα που μπορεί να εξομοιωθεί με πραγματική πρόσκληση για την πραγματοποίηση συμβατικών πράξεων εξ αποστάσεως ή εάν προηγείται φυσική μετακίνηση, θα πρέπει να τηρείται η διαδικασία του άρθρου 20.

3.2. H ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και το εμπορικό διάβημα

3.2.1. Η Επιτροπή προβαίνει σε διάκριση ανάλογα με το εάν η υπηρεσία παρέχεται με πρωτοβουλία του πελάτη, περίπτωση στην οποία το πιστωτικό ίδρυμα απαλλάσσεται από την υποχρέωση της τήρησης των διαδικασιών του άρθρου 20, ή εάν παρέχεται κατόπιν διαβήματος για εμπορικούς σκοπούς από πλευράς του ιδρύματος, στο έδαφος του αποδέκτη. Το διάβημα αυτό αποδεικνύει πρόθεση παροχής υπηρεσιών υπό την έννοια του άρθρου 20 και άρα υπάγεται στην υποχρέωση προηγούμενης κοινοποίησης.

3.2.2. Δικαίως η Επιτροπή (Βλ. Ι Β. - Έναρξη της παροχής υπηρεσιών) φρονεί ότι, εν αντιθέσει προς το καθεστώς του υποκαταστήματος, η αρμόδια αρχή του κράτους υποδοχής δεν μπορεί να θέσει ως προϋπόθεση για την έναρξη δραστηριότητας υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών την έκδοση, από την ίδια αυτή αρχή, βεβαίωσης παραλαβής της κοινοποίησης που διαβιβάζει η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής.

3.2.3. Η κατάργηση της υποχρέωσης κοινοποίησης όσον αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών προς την αρμόδια αρχή του κράτους καταγωγής δεν κρίνεται, εντούτοις, επιθυμητή, εφόσον η διαδικασία αυτή - καθώς και το σχέδιο ανακοίνωσης το αναφέρει στο Ι Α4 - εξυπηρετεί το στόχο της αμοιβαίας ενημέρωσης των αρχών ελέγχου.

3.2.3.1. Η διαδικασία κοινοποίησης επιτρέπει, επίσης, στις εθνικές αρχές να ασκούν έλεγχο στα ιδρύματα του εξωτερικού που ασκούν δραστηριότητα στο έδαφός τους, κυρίως όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων γενικού συμφέροντος για την προστασία των καταναλωτών.

3.2.3.2. Εξάλλου, εάν η παράλειψη κοινοποίησης δεν αποτελεί καθεαυτή αιτία ακύρωσης των τραπεζικών συμβάσεων, μπορεί, εάν συνοδεύεται από την παραβίαση από μέρους του εν λόγω ιδρύματος των εθνικών κανόνων γενικού συμφέροντος, να θεωρηθεί προϋπόθεση για την ακύρωσή τους.

3.2.3.3. Σκόπιμο είναι, συνεπώς, να υπάρξει περιορισμός στις σημερινές διατάξεις και, εφόσον συντρέχει λόγος, να παύσουν ορισμένες εθνικές πρακτικές που μπορεί να αντιτίθενται στην δεύτερη οδηγία. Προκειμένου να εφαρμόζεται πραγματικά το κατ`αυτόν τον τρόπο οριζόμενο νομικό πλαίσιο, σκόπιμο είναι να ορίσει η Επιτροπή τις κυρώσεις που θα πρέπει να επιβάλλονται στα ιδρύματα που δεν έχουν προβεί στην υποχρεωτική κοινοποίηση, χωρίς, ωστόσο, να θίγεται η εγκυρότητα των τραπεζικών συμβάσεων.

3.3. Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών μέσω ενδιαμέσου

Η Επιτροπή θεωρεί ότι «συμπεραίνεται από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Κοινοτήτων ότι για να θεωρηθεί ότι οι δεσμοί μεταξύ ενός ανεξάρτητου ενδιαμέσου και ενός πιστωτικού ιδρύματος είναι τέτοιοι ώστε να συνεπάγονται την υπαγωγή του ιδρύματος στο καθεστώς που διέπει τα υποκαταστήματα, θα πρέπει ο ενδιάμεσος σωρευτικά:

- να έχει λάβει αποκλειστική εντολή από ένα μόνο πιστωτικό ίδρυμα,

- να μπορεί να διαπραγματεύεται στο όνομα του πιστωτικού ιδρύματος και να αναλαμβάνει δεσμεύσεις για λογαριασμό αυτού του τελευταίου,

- να ενεργεί κατά τρόπο μόνιμο.»

Κατά συνέπεια, συμπεραίνει η Επιτροπή:

«μόνο εάν υποτεθεί ότι ο ανεξάρτητος ενδιάμεσος ενεργεί ως πραγματική προέκταση του πιστωτικού ιδρύματος είναι δυνατή η υπαγωγή του πιστωτικού ιδρύματος στο καθεστώς που ισχύει για την εγκατάσταση υποκαταστήματος».

Η ερμηνεία των κριτηρίων αυτών θέτει πολλά προβλήματα:

3.3.1. Αποκλειστική εντολή

3.3.1.1. Το κριτήριο αυτό θεμελιώνει την υπαγωγή ενός πιστωτικού ιδρύματος στο καθεστώς του υποκαταστήματος όταν ένας ενδιάμεσος συνδέεται με αυτό κατ`αποκλειστικότητα, ενώ όταν δεν υπάρχει αυτός ο δεσμός αποκλειστικότητας, αλλά ένας ανεξάρτητος ενδιάμεσος λαμβάνει περισσότερες της μιας εντολές από διαφορετικά πιστωτικά ιδρύματα, βάσει του κριτηρίου αυτού, το πιστωτικό ίδρυμα υπόκειται στο καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

3.3.1.2. Όσον αφορά τους ενδιαμέσους, το γεγονός ότι μπορεί να έχουν λάβει περισσότερες της μας αποκλειστικές εντολές δεν αποτελεί ικανοποιητικό κριτήριο ώστε κάθε ένα από τα πιστωτικά ιδρύματα εντολείς να απολαύει αυτεπάγγελτα του καθεστώτος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

3.3.1.3. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου που αναφέρει η Επιτροπή (αποφάσεις «De Bloos» της 6ης Οκτωβρίου 1976 και «Blanckaert et Willems» της 18ης Μαρτίου 1981) δεν συμπεραίνεται ότι η αποκλειστικότητα της εντολής αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρμογή του καθεστώτος ελεύθερης εγκατάστασης. Βεβαίως, η χωρίς αποκλειστικότητα δραστηριότητα του ενδιάμεσου αναφέρθηκε ως στοιχείο το οποίο, σε συνδυασμό με άλλα, επέτρεψε να θεωρηθεί ότι δεν υπήρχε εγκατάσταση στις υποθέσεις αυτές. Είναι, ωστόσο, υπερβολικό να συναχθεί ότι εάν συνυπάρχουν στοιχεία εκτός της αποκλειστικότητας, θα πρέπει επίσης να αποκλεισθεί η έννοια της εγκατάστασης, λόγω του ότι δεν υπάρχει το στοιχείο της αποκλειστικότητας.

3.3.1.4. Η ΟΚΕ επιθυμεί, εξάλλου, να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής στις δυσκολίες που ενδέχεται να προκύψουν από την εφαρμογή του κριτηρίου της αποκλειστικής εντολής:

- ποιά λύση θα πρέπει να εφαρμοσθεί στην περίπτωση που ο ίδιος εντολοδόχος εκπροσωπεί περισσότερα του ενός διαφορετικά ιδρύματα αλλά καθένα για μία συγκεκριμένη κατηγορία πράξεων ή προϊόντων, οπότε η εντολή είναι, αν όχι νόμω, τουλάχιστον έργω, «αποκλειστική», για κάθε μία από τις κατηγορίες;

- θα ήταν σκόπιμο να διασφαλισθεί ότι κάθε μία από τις εντολές ασκείται πραγματικά, προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο η ύπαρξη «θεωρητικών» ή «αδρανών» εντολών, να νομιμοποιήσει τον χαρακτηρισμό ως παρέχοντος υπηρεσίες ενός πιστωτικού ιδρύματος που θα ήταν τελικά ο μόνος πραγματικός εντολοδόχος.

3.3.1.5. Είναι, συνεπώς, προτιμότερο, κατά τη γνώμη της ΟΚΕ, να τηρηθούν τα κριτήρια που έθεσε το Δικαστήριο στην απόφαση «ασφάλειες» Επιτροπή κατά Γερμανίας, της 4ης Δεκεμβρίου 1986, από την οποία προκύπτει ότι πρέπει να θεωρείται υποκατάστημα κάθε μόνιμη παρουσία στο κράτος υποδοχής ακόμη και αν η παρουσία αυτή δεν έχει λάβει τη μορφή υποκαταστήματος ή πρακτορείου, αλλά ασκείται μέσω... ενός ανεξάρτητου προσώπου, το οποίο έχει εντολή να ασκεί μόνιμα δραστηριότητα (στο όνομα της επιχείρησης), όπως θα το έπραττε ένα πρακτορείο.

Kατά τη γνώμη της ΟΚΕ, το κριτήριο της «αποκλειστικής εντολής» πρέπει συνεπώς να ορισθεί ακριβέστερα προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι επιφυλάξεις που αναφέρονται στα σημεία 3.3.1.1 έως 3.3.1.4.

Η αναγνώριση ενός πρακτορείου ως υποκαταστήματος θα πρέπει να γίνεται όταν πληρούνται όλα τα κριτήρια που κατονομάζονται από την Επιτροπή στο σχέδιο ανακοίνωσης. Πρόκειται για:

- τη μόνιμη παρουσία του πρακτορείου στο κράτος υποδοχής 7

- τη χορήγηση άδειας εξ ονόματος του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος για τη διενέργεια συναλλαγών και τη δυνατότητα δέσμευσης του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.

3.3.2. Δυνατότητα διαπραγμάτευσης για λογαριασμό του ιδρύματος

Η ίδια ανάλυση μπορεί να γίνει όσον αφορά τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης. Υπό την καθαρά νομική έννοια του όρου, πρόκειται για τη ρητή εντολή που δίδεται στον ενδιάμεσο να συνάπτει νομικές πράξεις για λογαριασμό του πιστωτικού ιδρύματος. Καθοριστικό κριτήριο της αρμοδιότητας διενέργειας εμπορικών διαπραγματεύσεων αποτελεί η δυνατότητα του μεσάζοντος να δεσμεύει το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.

3.3.2.1. Ο ενδιάμεσος μπορεί κάλλιστα να μην έχει μόνος αυτός την εξουσία να αποφασίζει για τη χορήγηση πιστώσεως και για τούτο να ασκεί μόνιμα, σε ό,τι αφορά τον πελάτη, μία δραστηριότητα υπό την ιδιότητα του υποκαταστήματος, το οποίο, εξάλλου, μπορεί να μη διαθέτει αυτή τη δυνατότητα λήψης αποφάσεως.

3.3.3. Η έννοια της μονιμότητας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης, η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών διακρίνεται από την ελευθερία εγκατάστασης λόγω του προσωρινού χαρακτήρα της. Επίσης, στην πρώτη περίπτωση, ο προσωρινός χαρακτήρας θα πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με τη συχνότητα της άσκησης δραστηριοτήτων ενώ στη δεύτερη προϋποτίθεται διαρκής εγκατάσταση (μόνιμη και συνεχής) στη χώρα υποδοχής. Καμία συγκεκριμένη περίπτωση δεν διευκρινίζει τις έννοιες του «προσωρινού», του «συχνού» και του «διαρκούς».

3.3.3.1. Η έννοια αυτή της μονιμότητας δημιουργεί, επίσης, προβλήματα όσον αφορά τη χρήση ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων.

3.4. Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών με τη χρήση ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων

3.4.1. Η Επιτροπή θεωρεί ότι στην περίπτωση, ελάχιστα πιθανή κατά τη γνώμη της, που ένα ηλεκτρονικό μηχάνημα είναι η μοναδική παρουσία ενός πιστωτικού ιδρύματος σε ένα κράτος μέλος, το μηχάνημα αυτό δεν μπορεί να εξομοιωθεί με κάποια μορφή εγκατάστασης, κυρίως διότι δεν διαθέτει «ανθρώπινη» διοίκηση. Η εγκατάστασή του πρέπει συνεπώς να αποτελεί αντικείμενο κοινοποίησης ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

3.4.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επισημάνει ότι συμμερίζεται πλήρως τη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσον αφορά το εφαρμοστέο καθεστώς για τις ηλεκτρονικές εγκαταστάσεις. Η ηλεκτρονική εγκατάσταση δεν μπορεί να διέπεται από το καθεστώς του ιδρύματος παρά μόνον εάν πληροί όλα τα κριτήρια που έχουν καθορισθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τον προσδιορισμό της εγκατάστασης. Εάν ένα από τα κριτήρια αυτά απουσιάζει - η ύπαρξη διοίκησης - τότε η ηλεκτρονική εγκατάσταση διέπεται από το καθεστώς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Η λύση αυτή είναι η ενδεδειγμένη: θα ξένιζε η προαγωγή του ηλεκτρονικού μηχανήματος, που καθιστά δυνατή την άμεση επαφή καταναλωτή και παρόχου υπηρεσιών (που μπορεί να συγκριθεί με το τηλέφωνο κ.λπ.) σε υποκατάστημα.

3.4.3. Η ΟΚΕ επικροτεί την προσέγγιση της Επιτροπής - δηλαδή, πρώτα να εξακριβωθεί εάν η ηλεκτρονική εγκατάσταση διέπεται από το καθεστώς της ελεύθερης εγκατάστασης για να συναχθεί, εν συνεχεία, ότι δεν υπάγεται σ`αυτό το καθεστώς αλλά στο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Η προσέγγιση αυτή είναι σύμφωνη και προς το άρθρο 60 της Συνθήκης ΕΚ το οποίο ορίζει ότι «ως υπηρεσίες νοούνται οι παροχές που κατά κανόνα προσφέρονται αντί αμοιβής, εφόσον δεν διέπονται από τις διατάξεις τις σχετικές με την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των κεφαλαίων και των προσώπων». Ίσως, θα έπρεπε να υπενθυμίσει το άρθρο αυτό η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της.

3.5. Συγκεκριμένα προβλήματα εφαρμογής που θέτουν οι τράπεζες στον τομέα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και τα οποία δεν διευκρινίζονται από την Επιτροπή

3.5.1. Η ΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής σε ορισμένα πρακτικά προβλήματα. Όσον αφορά το πρόβλημα της παροχής υπηρεσιών από ένα υποκατάστημα, θα ήταν σκόπιμο να διευκρινισθεί ότι τίποτε δεν αντίκειται στο να παρέχει ελεύθερα υπηρεσίες ένα υποκατάστημα, εφόσον υπάρχει σύμφωνη γνώμη της μητρικής εταιρίας για ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Υπό τις συνθήκες αυτές, θα ήταν εύλογο το όφελος της κοινοποίησης να επεκτείνεται αυτομάτως στο σύνολο των υποκαταστημάτων της ιδίας εταιρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3.5.2. Εξάλλου, το μεγάλο εύρος δυνατοτήτων παρέμβασης διά της τηλεματικής οδού - τόσο με την πρωτοβουλία των τραπεζών όσο και των πελατών τους - φαίνεται ότι απαιτεί εμπεριστατωμένη μελέτη των ειδικών διατάξεων ανά κράτος μέλος όσον αφορά την κατάρτιση των συμβάσεων, η οποία να επιτρέπει να γίνεται διάκριση των υπηρεσιών που παρέχονται με πρωτοβουλία του πελάτη από τις υπηρεσίες που παρέχονται υπό την έννοια της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από μία τράπεζα εγκατεστημένη σε άλλο κράτος μέλος.

3.5.2.1. Η Επιτροπή θα έπρεπε να είναι σε θέση να συγκρίνει τα στοιχεία αυτά και θα μπορούσε να δώσει ορισμένες διευκρινίσεις, στην περίπτωση, λόγου χάρη, προσφοράς καταναλωτικού δανείου (έννοια της τέλειας προσφοράς στον καταναλωτή σύμφωνα με τις εθνικές νομολογίες, όροι υπό τους οποίους περιλαμβάνονται στην προσφορά συγκεκριμένες χρηματοπιστωτικές πληροφορίες).

3.5.3. Σε ορισμένα κράτη μέλη, η αρχή ελέγχου ζητεί από τις τράπεζες που παρέχουν υπηρεσίες στο έδαφός της να της κοινοποιούν διάφορες πληροφορίες (π.χ. όγκος, είδος των παρεχομένων υπηρεσιών, κ.λπ.) και τούτο για στατιστικούς σκοπούς. Αυτό είναι πολύ δαπανηρό και επιβαρύνει κατά πολύ τη διοικητική διαχείριση, ιδιαίτερα δε καθόσον οι απαιτήσεις ποικίλλουν από χώρα σε χώρα. Η υποχρέωση αυτή θεωρούμε ότι αντίκειται προς τη δεύτερη τραπεζική οδηγία για τους ακόλουθους λόγους:

- Το άρθρο 21, παράγραφος 1, της δεύτερης οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη υποδοχής μπορούν να απαιτούν, για στατιστικούς σκοπούς, από κάθε πιστωτικό ίδρυμα που διαθέτει υποκατάστημα στο έδαφός τους, να υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές περιοδική έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες που ασκεί στο έδαφός τους 7 η δυνατότητα αυτή δεν προβλέπεται στον τομέα της παροχής υπηρεσιών.

- Δεν είναι βέβαιο ότι η υποχρέωση αυτή αιτιολογείται από το στόχο του γενικού συμφέροντος.

3.5.4. Σε ορισμένα κράτη μέλη, για να παρέχεται μία υπηρεσία στον τομέα της διαχείρισης τίτλων, οι ξένες τράπεζες - όπως και οι εθνικές τράπεζες - οφείλουν να είναι εγγεγραμμένες σε έναν εθνικό οργανισμό εποπτείας και να καταβάλλουν τα τέλη που αναλογούν στην εγγραφή αυτή. Η υποχρέωση αυτή αποτελεί εμπόδιο για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, δεδομένου ότι οι τράπεζες βρίσκονται ήδη υπό κατάλληλη εποπτεία όσον αφορά αυτό το είδος δραστηριοτήτων στις χώρες καταγωγής τους.

3.5.5. Είναι εξάλλου ανησυχητική η διαπίστωση ότι ορισμένα κράτη μέλη επιβάλλουν στις τράπεζες που ασκούν ορισμένες δραστηριότητες να έχουν μόνιμη φυσική παρουσία στο έδαφός τους. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε πάντοτε ως υπερβολική την απαίτηση αυτή - εφόσον αποτελεί καθεαυτό άρνηση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών - εκτός από μία συγκεκριμένη περίπτωση: όταν πρόκειται να εμποδισθεί σε παρέχοντα υπηρεσίες ο οποίος ασκεί δραστηριότητα πράγματι ολοκληρωτικά ή κυρίως στραμμένη προς το έδαφος ενός κράτους μέλους άλλου από εκείνο στο οποίο είναι εγκατεστημένος, να κάνει χρήση της ελευθερίας που διασφαλίζεται από το άρθρο 59 (ελεύθερη παροχή υπηρεσιών), προκειμένου να απαλλαγεί από την υποχρέωση τήρησης των επαγγελματικών κανόνων στους οποίους θα υπαγόταν εάν ήταν εγκατεστημένος στο έδαφος αυτού του κράτους μέλους. H OKE επιθυμεί να γίνει σχετική μνεία στην ανακοίνωση της Επιτροπής.

3.5.6. Η έναρξη της παροχής

Τίθεται το πρόβλημα του καθορισμού της χρονικής στιγμής μετά την οποία ένα πιστωτικό ίδρυμα, που έχει καταθέσει γνωστοποίηση ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στην αρμόδια αρχή του κράτους καταγωγής του, μπορεί να αρχίσει να ασκεί τη δραστηριότητά του και, κυρίως, εάν μπορεί να αρχίσει αμέσως μετά την κατάθεση της γνωστοποίησης αυτής ή εάν πρέπει να περιμένει να λάβει βεβαίωση παραλαβής από την αρχή του κράτους μέλους υποδοχής.

3.5.7. Το άρθρο 20, παράγραφος 2, της δεύτερης οδηγίας προβλέπει ότι η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής κοινοποιεί στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής τη γνωστοποίηση μέσα σε προθεσμία ενός μηνός από την παραλαβή της.

3.5.7.1. Ορθώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι, εν αντιθέσει προς το καθεστώς εγκατάστασης υποκαταστημάτων, η αρμόδια αρχή του κράτους υποδοχής δεν μπορεί να εξαρτά την έναρξη μιας δραστηριότητας ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από την επίδοση, από την ίδια, αρχή της βεβαίωσης παραλαβής της αντίστοιχης γνωστοποίησης.

4. Το γενικό συμφέρον

4.1. Η κοινοποίηση των κανόνων γενικού συμφέροντος

Πριν από τη συζήτηση επί της εννοίας του γενικού συμφέροντος που περιέχεται στη δεύτερη τραπεζική οδηγία, η Επιτροπή θέτει το ζήτημα της κοινοποίησης των κανόνων γενικού συμφέροντος από μέρους της αρμόδιας αρχής του κράτους υποδοχής, και υποστηρίζει την άποψη ότι πρόκειται για ευχέρεια και όχι για υποχρέωση.

4.1.1. Η Επιτροπή εκτιμά ότι από το κείμενο του άρθρου 19, παράγραφος 4, της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας δεν συμπεραίνεται η ύπαρξη δεσμευτικής υποχρέωσης για τα κράτη μέλη, δεδομένου ότι σε κανένα σημείο δεν ορίζεται σαφώς η μορφή και το περιεχόμενο αυτής της κοινοποίησης και δεν γίνεται καμία αναφορά σε επιβολή κυρώσεων. Εν πάση περιπτώσει, δεν θα ήταν σκόπιμο να επιβληθεί στο κράτος μέλος υποδοχής η υποχρέωση ενημέρωσης του πιστωτικού ιδρύματος όταν τα χαρακτηριστικά της είναι τόσο ασαφώς καθορισμένα. Η ευθύνη, συνεπώς, της ενημέρωσης εναπόκειται στο πιστωτικό ίδρυμα.

4.1.2. Στη συνέχεια της ανάλυσής της, η Επιτροπή εκτιμά ότι ένα πιστωτικό ίδρυμα που επιθυμεί να εγκαταστήσει υποκατάστημα σε άλλο κράτος μέλος θα πρέπει να μπορεί, χωρίς δυσκολία, να αποκτήσει τις πληροφορίες που ζητά από το κράτος υποδοχής 7 προσθέτει όμως δύο διευκρινίσεις:

- κατά πρώτον, η μη ικανοποίηση του αιτήματος αυτού δεν θα αποτελούσε παράβαση στο επίπεδο του κοινοτικού δικαίου 7 η ζημιά που θα προκύψει είναι θέμα συνεπώς του εθνικού δικαίου 7

- κατά δεύτερον, πρόκειται για υποχρέωση όσον αφορά τα μέσα και όχι το αποτέλεσμα, γεγονός που σημαίνει ότι το κράτος μέλος υποδοχής δεν είναι υποχρεωμένο να γνωστοποιήσει ολόκληρη τη νομοθεσία του. Στην αντίθετη περίπτωση, ένα κείμενο που δεν έχει γνωστοποιηθεί δύναται απολύτως να αντιταχθεί στο πιστωτικό ίδρυμα.

4.1.3. H OKE θεωρεί λυπηρό το ότι τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να κοινοποιούν ένα κατάλογο ρυθμίσεων που θεωρούν ότι είναι γενικού συμφέροντος (γεγονός που θα καθιστούσε ευκολότερες τις νομικής φύσεως έρευνες των πιστωτικών ιδρυμάτων που επιθυμούν να ασκήσουν δραστηριότητες σε άλλο κράτος μέλος και θα τους έδινε τη δυνατότητα να μην καταφεύγουν συστηματικά σε εξειδικευμένα δικηγορικά γραφεία), ακόμη και εάν πρέπει να γίνει η παραδοχή ότι ο κατάλογος αυτός δεν μπορεί να είναι απόλυτα εξαντλητικός.

4.1.3.1. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι αρχές ελέγχου μπορούν να προβαίνουν στην κοινοποίηση που προβλέπει το άρθρο 19, παράγραφος 4, αλλά δεν υποχρεούνται να το πράττουν. Πρόκειται συνεπώς για ευχέρεια και όχι για υποχρέωση. Η ΟΚΕ δεν ασπάζεται την προσέγγιση αυτή για τους ακόλουθους λόγους.

- Εάν οι αρχές επεδίωκαν μόνον να παράσχουν τη δυνατότητα κοινοποίησης των κανόνων γενικού συμφέροντος, γιατί τότε να προβλέψουν μία ειδική διάταξη επί του θέματος;

- Για να στηρίξει την ερμηνεία της, η Επιτροπή προβάλλει την αμφιβολία που δημιουργεί η έκφραση «αν χρειάζεται» στα γαλλικά. Εντούτοις, η έννοια είναι σαφής: η κοινοποίηση των κανόνων δεν είναι υποχρεωτική παρά μόνον εάν υπάρχουν στο κράτος υποδοχής επιταγές του γενικού συμφέροντος που εφαρμόζονται στα υποκαταστήματα.

- Προκειμένου να αιτιολογήσει ότι το καθήκον της ενημέρωσης εναπόκειται στο πιστωτικό ίδρυμα, η Επιτροπή επικαλείται το μεμπτόν της «άγνοιας του νόμου». Φρονούμε ότι αυτό θα πρέπει να ισχύει κατά μείζονα λόγο για τις αρχές ελέγχου του κράτους μέλους.

- Σύμφωνα με την Επιτροπή, από το άρθρο 19, παράγραφος 4, δεν συμπεραίνεται η ύπαρξη υποχρέωσης εφόσον αυτό δεν περιέχει καμία διάταξη σχετικά με τη μορφή και το περιεχόμενο της κοινοποίησης. Η ΟΚΕ φρονεί ότι η ασάφεια αυτή δεν αφαιρεί τον υποχρεωτικό χαρακτήρα του άρθρου, δέχεται όμως ότι περιορίζει το πεδίο του. Για τούτο, η ΟΚΕ επιθυμεί να προτείνει η Επιτροπή τροποποίηση του άρθρου 19, παράγραφος 4, προκειμένου να καθορισθούν τα χαρακτηριστικά της υποχρέωσης κοινοποίησης ως προς τη μορφή (π.χ. δημοσίευση ή κοινοποίηση κατόπιν αιτήσεως - με αποστολή ή πρόσβαση σε κείμενα στην έδρα της αρχής ελέγχου) και ως προς το περιεχόμενο (π.χ. κοινοποίηση των σχετικών αριθμών των κειμένων ή του περιεχομένου τους). Η ΟΚΕ επιθυμεί να τονίσει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να προσδιορίσει η Επιτροπή ποιοί είναι οι τομείς του γενικού συμφέροντος, των οποίων οι κανόνες πρέπει να κοινοποιούνται στο πιστωτικό ίδρυμα. Πράγματι, θα ήταν δύσκολο να επιβληθεί στην αρχή ελέγχου να κοινοποιεί όλους τους κανόνες γενικού συμφέροντος που ισχύουν στην επικράτειά της. Έτσι, ορισμένοι τομείς θα έπρεπε να εξαιρούνται (π.χ. ποινικό δίκαιο, μεγάλα τμήματα του αστικού δικαίου, κ.λπ.). Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να εξετάσει προσεκτικά το ζήτημα αυτό.

4.1.3.2. Η ΟΚΕ επιθυμεί, επίσης, να τροποποιηθεί το άρθρο 19, παράγραφος 4, προκειμένου οι αρχές ελέγχου να υποχρεούνται να κοινοποιούν τους κανόνες γενικού συμφέροντος στο πιστωτικό ίδρυμα όταν αυτό ασκεί δραστηριότητα υπό μορφή παροχής υπηρεσιών. Πράγματι, ένα πιστωτικό ίδρυμα που παρέχει περιστασιακά υπηρεσίες στο έδαφος άλλου κράτους μέλους συναντά ακόμη περισσότερες δυσκολίες από ένα ίδρυμα που είναι εγκατεστημένο προκειμένου να ενημερώνεται σχετικά με τους κανόνες γενικού συμφέροντος που ισχύουν στο κράτος αυτό.

4.1.3.3. Σε γενικές γραμμές, η ΟΚΕ φρονεί ότι η υποχρέωση κοινοποίησης των κανόνων γενικού συμφέροντος στα πιστωτικά ιδρύματα, μόνον να διευκολύνει μπορεί την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης εγκατάστασης και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

4.1.3.4. Η Επιτροπή πρέπει να εξετάζει την περίπτωση κατά την οποία η άρνηση ενός κράτους μέλους να παράσχει τις πληροφορίες σχετικά με τους κανόνες γενικού συμφέροντος που ζητούνται δικαιολογημένα από μια επιχείρηση, οδηγεί την εταιρεία αυτή στο συμπέρασμα ότι δεν είναι σε θέση να αναλάβει επιχειρηματικές δραστηριότητες στην επικράτεια του σχετικού κράτους: στην περίπτωση αυτή η ΟΚΕ κρίνει ότι το εν λόγω κράτος πρέπει να θεωρείται υπεύθυνο για τη λήψη μέτρων που έχουν ως αποτέλεσμα την εισαγωγή διακρίσεων εις βάρος εταιρειών άλλων κρατών μελών.

4.2. Η δυνατότητα εφαρμογής των κανόνων γενικού συμφέροντος

Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον μπορεί το κράτος μέλος υποδοχής να επιβάλει σε ένα πιστωτικό ίδρυμα, που επιθυμεί να ασκήσει δραστηριότητα στο έδαφός του, την τήρηση των ιδίων διατάξεων περί γενικού συμφέροντος, ανεξάρτητα από το αν το ίδρυμα ασκεί τις δραστηριότητές του μέσω υποκαταστήματος ή υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

4.2.1. Όσον αφορά την τήρηση των κανόνων γενικού συμφέροντος από τον παρέχοντα υπηρεσίες, το Δικαστήριο των Κοινοτήτων κατέληξε σε ορισμένα κριτήρια για την επιβολή ενός μέτρου. Το μέτρο αυτό πρέπει:

- να αναφέρεται σε τομέα στον οποίο δεν έχει γίνει εναρμόνιση 7

- να δικαιολογείται για λόγους γενικού συμφέροντος 7

- να μην εισάγει διακρίσεις 7

- να είναι αντικειμενικά αναγκαίο 7

- να είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο στόχο 7

- δεν πρέπει να αλληλοεπικαλύπτεται με διάταξη στην οποία ήδη υπόκειται ο παρέχων υπηρεσίες στο κράτος όπου είναι εγκατεστημένος.

4.2.1.1. Το κράτος μέλος υποδοχής μπορεί να επιβάλει την τήρηση των κανόνων γενικού συμφέροντος στον παρέχοντα υπηρεσίες μόνον υπό τους όρους που αναφέρονται ανωτέρω.

4.2.1.2. Επ`αυτού, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δεύτερη τραπεζική οδηγία δεν καινοτομεί σε σχέση με την υφιστάμενη νομολογία.

4.2.2. Όσον αφορά τη νομολογία σχετικά με την τήρηση των κανόνων γενικού συμφέροντος από ένα υποκατάστημα, το Δικαστήριο έδωσε σε δύο περιπτώσεις πιο ελαστική ερμηνεία στην αρχή της πλήρους υπαγωγής των οικονομικών φορέων στις νομικές διατάξεις της χώρας στην οποία είναι εγκατεστημένοι, εκτός εάν αποδειχθεί ότι οι διατάξεις αυτές εισάγουν δυσμενείς διακρίσεις. Αποφάνθηκε ότι οι κανόνες ίσης μεταχείρισης απαγορεύουν κάθε είδους συγκεκαλυμμένη διάκριση η οποία, κατ`εφαρμογή των λοιπών κριτηρίων διάκρισης, θα κατέληγε στην ουσία στο ίδιο αποτέλεσμα. Στη συνέχεια, πιο πρόσφατα, αποφάνθηκε ότι κάθε περιορισμός αντιβαίνει καταρχήν το άρθρο 52 της Συνθήκης, εκτός αν δικαιολογείται από το γενικό συμφέρον, είναι αναγκαίος και ανάλογος προς τον επιδιωκόμενο στόχο. Γεγονός που σημαίνει ότι καθιερώνεται πλήρως και απολύτως η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.2.2.1. Στον τραπεζικό τομέα, η δεύτερη οδηγία προβλέπει την αμοιβαία αναγνώριση των δραστηριοτήτων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα και ασκούνται τόσο μέσω υποκαταστημάτων όσο και υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, με την επιφύλαξη των κανόνων περί γενικού συμφέροντος της χώρας υποδοχής και δεν κάνει διάκριση, για τους όρους άσκησης της δραστηριότητας αυτής, μεταξύ του υποκαταστήματος και της παροχής υπηρεσιών.

4.2.2.2. Η Επιτροπή εκτιμά, συνεπώς, ότι θα πρέπει να εφαρμόζονται οι ίδιοι νομικοί συλλογισμοί για την εκτίμηση της συμμόρφωσης προς το κοινοτικό δίκαιο μιας διάταξης γενικού συμφέροντος, είτε το ίδρυμα στο οποίο αντιτάσσεται ασκεί δραστηριότητα μέσω υποκαταστήματος είτε υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.

4.2.3. Από τη μελέτη της δεύτερης οδηγίας σε συνδυασμό με τη νομολογία του Δικαστηρίου περί του γενικού συμφέροντος, η Επιτροπή συνάγει ότι κάθε εθνικό μέτρο που δεν εισάγει δυσμενείς διακρίσεις, το οποίο περιορίζει μια τραπεζική δραστηριότητα που τυγχάνει αμοιβαίας αναγνώρισης και ασκείται τόσο μέσω υποκαταστήματος όσο και υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, πρέπει, για να μπορεί νομίμως να αντιταχθεί στο πιστωτικό ίδρυμα, να δικαιολογείται για λόγους γενικού συμφέροντος, να είναι αναγκαίο και ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο στόχο και να μην αλληλοεπικαλύπτεται με τους κανόνες της χώρας καταγωγής.

4.2.4. Το Δικαστήριο έχει μέχρι σήμερα αναγνωρίσει ότι τα ακόλουθα πεδία του χρηματοπιστωτικού τομέα εμπίπτουν στο γενικό συμφέρον: οι επαγγελματικοί κανόνες που έχουν στόχο την προστασία του αποδέκτη των υπηρεσιών, η προστασία των καταναλωτών και των εργαζομένων, η διαφύλαξη της καλής φήμης του εθνικού χρηματοπιστωτικού τομέα, η πρόληψη της απάτης, η προστασία της κοινωνικής τάξης, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, η δημοσιονομική συνοχή.

4.2.5. Ο ανοιχτός αυτός κατάλογος καταρτίστηκε κατ`εφαρμογή των αρχών που επεσήμανε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στη νομολογία του περί γενικού συμφέροντος. Εναπόκειται στο κράτος μέλος που επιβάλλει τον περιορισμό να αποδείξει, εφόσον συντρέχει λόγος, ότι το εν λόγω μέτρο ικανοποιεί τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.

4.2.5.1. Εντούτοις, οι απαντήσεις μπορεί να ποικίλλουν όσον αφορά την αναλογικότητα ενός περιοριστικού μέτρου σύμφωνα με το εάν το ίδρυμα λειτουργεί μέσω υποκαταστήματος ή υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Το Δικαστήριο αναγνώρισε τη διαφορά αυτή αποφαινόμενο ότι ο παρέχων υπηρεσίες πρέπει να υπάγεται σε ένα λιγότερο περιοριστικό και πιο «ελαστικό» νομικό καθεστώς σε σύγκριση με την περίπτωση της εγκατάστασης. Ο ίδιος περιορισμός που επιβάλλεται για λόγους γενικού συμφέροντος θα μπορούσε, ανάλογα με την περίπτωση, να θεωρηθεί ανάλογος προς τον επιδιωκόμενο στόχο αν αφορά υποκατάστημα, αλλά δυσανάλογος στην περίπτωση του παρέχοντος υπηρεσίες.

4.2.6. Σημειωτέον ότι η Επιτροπή έχει επίγνωση του γεγονότος ότι το θέμα που αφορά την εφαρμογή των κανόνων γενικού συμφέροντος συνδέεται στενά με εκείνο του δικαίου που εφαρμόζεται στις τραπεζικές συμβάσεις. Αλλά η ενιαία τραπεζική αγορά δεν έχει εναρμονίσει τα ουσιαστικά δίκαια των διαφόρων κρατών μελών που εφαρμόζονται στις τραπεζικές συμβάσεις. Για τούτο, η Επιτροπή προτείνει να γίνει αναφορά στη Σύμβαση της Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980 η οποία ενοποιεί τους κανόνες περί συγκρούσεως νομοθεσιών και επιτρέπει τον προσδιορισμό του δικαίου που εφαρμόζεται σε μια συμβατική ενοχή.

4.2.7. Εντούτοις, η Επιτροπή εκτιμά ότι η εφαρμογή των αρχών για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου βάσει της Σύμβασης της Ρώμης μπορεί, ενδεχομένως, να έλθει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των τραπεζικών δραστηριοτήτων, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας και τείνει προς την εφαρμογή του ουσιαστικού δικαίου του παρέχοντος υπηρεσίες, με την επιφύλαξη της τήρησης των κανόνων γενικού συμφέροντος της χώρας υποδοχής και υπό την προϋπόθεση ότι οι κανόνες αυτοί πληρούν τα κριτήρια που έθεσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Το ζήτημα που τίθεται στην περίπτωση αυτή είναι το κατά πόσον οι λύσεις που προέρχονται από την εφαρμογή της Σύμβασης της Ρώμης θα μπορούσαν να υποσκελισθούν εφόσον έρχονται σε σύγκρουση με την κοινοτική αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης.

5. Η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης

5.1. Η Επιτροπή προτείνει, για να παράγει πλήρη αποτελέσματα η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης, να υιοθετηθεί μία προσέγγιση σε τρία στάδια:

5.1.1. Ορισμός του εφαρμοστέου δικαίου με βάση τη Σύμβαση της Ρώμης

Στο σχέδιο ανακοίνωσης, η Επιτροπή επικεντρώνεται κυρίως στις συγκρούσεις μεταξύ των κανόνων της Σύμβασης της Ρώμης περί του εφαρμοστέου δικαίου στις συμβάσεις που συνάπτονται με έναν καταναλωτή και των κοινοτικών κανόνων.

Σκόπιμο είναι να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν και άλλες πιθανές συγκρούσεις μεταξύ της Σύμβασης της Ρώμης και των κοινοτικών κανόνων στον τομέα εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών: για παράδειγμα, ένα πιστωτικό ίδρυμα παρέχει μία υπηρεσία σε έναν μη καταναλωτή (π.χ. ένα άλλο πιστωτικό ίδρυμα). Στην περίπτωση αυτή, δεν αποκλείεται το κράτος μέλος υποδοχής να επιβάλει, δυνάμει του άρθρου 7 της Σύμβασης της Ρώμης, την τήρηση των νόμων του περί αμέσου εφαρμογής. Η Επιτροπή θα πρέπει να λάβει υπόψη στην ανακοίνωση την περίπτωση αυτή 7

5.1.2. Ορθώς η Επιτροπή συνάγει από την νομολογία του Δικαστηρίου ότι η εφαρμογή των αρχών της Συνθήκης της Ρώμης μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης σύμφωνα με την οποία μόνον οι κανόνες γενικού συμφέροντος της χώρας υποδοχής που ανταποκρίνονται στα κριτήρια του Δικαστηρίου μπορούν να αντιταχθούν στον πάροχο των υπηρεσιών και ότι σε περίπτωση παρόμοιας σύγκρουσης θα υπερισχύσει το κοινοτικό δίκαιο.

5.2. Η ΟΚΕ επιδοκιμάζει τη στρατηγική της Επιτροπής να δημιουργήσει μία ενιαία ανταγωνιστική αγορά χωρίς διοικητικά εμπόδια.

5.2.1. Ωστόσο, είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι κανονισμοί γενικού συμφέροντος αποβλέπουν στο να προστατεύσουν τον καταναλωτή σε κάθε κράτος μέλος.

5.2.2. Η μη συνεκτίμηση των κανόνων γενικού συμφέροντος, που είναι απαραίτητοι για την προστασία των καταναλωτών, μπορεί να έχει αντίθετες συνέπειες. Η ελευθέρωση της αγοράς, ιδίως στον τομέα της αποταμίευσης, δεν πρέπει να υλοποιηθεί εις βάρος των μικροαποταμιευτών.

5.2.3. Συνεπώς, η ΟΚΕ προτείνει η Επιτροπή να ακολουθήσει ένα διαφορετικό συλλογισμό ανάλογα με το αν η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών απευθύνεται σε ένα άτομο ενημερωμένο ή μη ενημερωμένο.

5.2.4. Η ανάγκη για προστασία αυτής της τελευταίας κατηγορίας πελατείας και το γεγονός ότι τούτη δεν γνωρίζει τις αλλοδαπές νομοθεσίες δικαιολογούν, πράγματι, την εφαρμογή των εθνικών νόμων που αφορούν το γενικό συμφέρον.

5.2.5. Όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ ενημερωμένων και μη ενημερωμένων ατόμων, μπορεί κανείς να επικαλεσθεί δύο προηγούμενες παρόμοιες περιπτώσεις στην κοινοτική νομοθεσία: από τη μια πλευρά, το άρθρο 11 της οδηγίας για τις επενδυτικές υπηρεσίες που διευκρινίζει ότι οι κανόνες δεοντολογίας που οι επενδυτικές επιχειρήσεις υποχρεούνται να τηρούν, πρέπει να εφαρμόζονται με τρόπο που να λαμβάνεται υπόψη η επαγγελματική φύση του προτύπου στο οποίο παρέχεται η υπηρεσία 7 από την άλλη πλευρά, το άρθρο 4 της πρότασης οδηγίας σχετικά με τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών παρέχει το δικαίωμα στα κράτη μέλη να προβλέπουν ότι ορισμένοι επαγγελματίες επενδυτές αποκλείονται από την κάλυψη των συστημάτων ή καλύπτονται με ασθενέστερο τρόπο.

Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1996.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Carlos FERRER

() ΕΕ αριθ. C 291 της 4. 11. 1995, σ. 7.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, οι οποίες έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων:

Σημείο 2.2

Να απαλειφθεί.

Αιτιολογία

Η Επιτροπή πρόκειται να καταρτίσει ξεχωριστή ανακοίνωση για την OEΥ, οπότε η ΟΚΕ δεν θα πρέπει να διατυπώσει παρατηρήσεις για την οδηγία για τις επενδυτικές υπηρεσίες στο στάδιο αυτό.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 31, ψήφοι κατά: 34, αποχές: 3.

Να προστεθεί νέο σημείο 2.2.3

«Θεωρητικά, κάθε πιστωτικό ίδρυμα που κρίνει ότι ασκούνται ενδεχομένως διακρίσεις εις βάρος του μπορεί να διαμαρτυρηθεί στις εθνικές του αρχές ή στην Επιτροπή. Τελικά το θέμα θα μπορούσε να παραπεμφθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο έχει καλή παράδοση στην καταστολή των καταχρήσεων όσον αφορά τις διατάξεις για το "γενικό συμφέρον". Τα πιστωτικά ιδρύματα όμως διστάζουν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τις εποπτικές αρχές τους, τόσο τις εθνικές όσο και τις ξένες. Μπορεί, τούτο να συνεπάγεται πολυετείς πολυδάπανες δικαστικές διαδικασίες και η εποπτική αρχή μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλά μέσα τα οποία μπορεί να αποβούν επιζήμια για τις επιχειρησιακές προοπτικές τους.»

Αιτιολογία

Αντίθετα από τους περισσότερους άλλους τομείς, για τον τραπεζικό τομέα, ο οποίος εξάλλου εξαρτάται από την καλή προαίρεση των εποπτικών αρχών, ισχύουν αυστηρές ρυθμίσεις, με αποτέλεσμα τα πιστωτικά ιδρύματα να διαμαρτύρονται σπανίως για τις εποπτικές αρχές. Η αναγνώριση του γεγονότος αυτού θα ενίσχυε περαιτέρω τη γνωμοδότηση.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 26, ψήφοι κατά: 38, αποχές: 4.

Να διαγραφεί το σημείο 3.2.3.3

Αιτιολογία

Θα ήταν εξαιρετικά επιζήμιο να ακυρωθούν οι τραπεζικές συμβάσεις τόσο για ενεχόμενα χρηματοοικονομικά ιδρύματα όσο και για την αρχή που εμπνέει τη δεύτερη τραπεζική οδηγία και την ενιαία αγορά χρηματοοικονομικών υπηρεσιών γενικότερα.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 23, ψήφοι κατά: 35, αποχές: 5.

Σημείο 3.2.3.2

Να τροποποιηθεί κατά τον ακόλουθο τρόπο:

«Η παράλειψη κοινοποίησης δεν αποτελεί καθεαυτή αιτία ακύρωσης τραπεζικών συμβάσεων. Αυτό ισχύει ακόμη και στην περίπτωση που συνοδεύεται από την εκ μέρους του εν λόγω ιδρύματος παραβίαση των εθνικών κανόνων που αφορούν το γενικό συμφέρον.»

Αιτιολογία

Σύμφωνα με την άποψη και της Επιτροπής, η κοινοποίηση έχει ως στόχο την αμοιβαία ενημέρωση των ελεγκτικών αρχών και δεν αποτελεί καθεαυτή μέτρο προστασίας των καταναλωτών. Δεν πρόκειται για μια τυπική προϋπόθεση για τη νομική εγκυρότητα μιας τραπεζικής συναλλαγής. Κατά συνέπεια, η παράλειψη της κοινοποίησης δεν δικαιολογεί σε καμία περίπτωση την ακύρωση των συμβάσεων.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 19, ψήφοι κατά: 31, αποχές: 10.

Να τροποποιηθεί το ακόλουθο νέο σημείο 4.2.1.2

«Εντούτοις, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα πιθανόν να μην είναι διατεθειμένα να ασκήσουν δικαστική δράση ή να απειλήσουν με την έναρξη δικαστικής δράσης ή ακόμα να διερευνήσουν το βάσιμο των περιορισμών "γενικού συμφέροντος" όσον αφορά τις δραστηριότητές τους διότι οι τράπεζες αντιλαμβάνονται ότι οι επιτακτικές αρχές της χώρας υποδοχής βρίσκονται σε αδιαμφισβήτητη θέση υπεροχής έναντί τους.»

Αιτιολογία

Αυταιτιολογείται.

Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας

Ψήφοι υπέρ: 18, ψήφοι κατά: 51, αποχές: 4.