Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την "Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών: Σχέδιο κοινοτικής στήριξης της καταπολέμησης του ντόπινγκ στον αθλητισμό"

(2000/C 204/10)

Στις 7 Δεκεμβρίου 1999 και, σύμφωνα με το άρθρο 262 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή να γνωμοδοτήσει για την ανωτέρω ανακοίνωση.

Το τμήμα "Απασχόλησης, κοινωνικών υποθέσεων και δικαιωμάτων του πολίτη" στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία της σχετικής εργασίας, κατήρτισε τη γνωμοδότησή του στις 5 Μαΐου 2000, με βάση την εισηγητική έκθεση του κ. Bedossa.

Κατά την 373η σύνοδο ολομέλειας της 24ης και 25ης Μαΐου 2000 (συνεδρίαση της 24ης Μαΐου), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 112 ψήφους υπέρ 0 κατά και 3 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Προοίμιο

1.1. Η παγκοσμιοποίηση του αθλητισμού, η πρόσφατη συνειδητοποίηση ότι το ντόπινγκ (φαρμακοδιέγερση) αποτελεί παρέκκλιση ή μάλλον εκτροπή, κοινωνική και πολιτισμική, ανήθικη και καταστροφική για την υγεία καθώς και ο φόβος της ανοχής των πρακτικών ντόπινγκ οδήγησαν στη διαμόρφωση ενός αιτήματος εκ μέρους των πολιτών και προκάλεσαν μια υπεύθυνη αντίδραση των αθλητικών και των δημόσιων αρχών, προκειμένου να επιτευχθεί εκ νέου και να διασφαλισθεί μια αθλητική πρακτική που να σέβεται τη δεοντολογία και την υγεία.

1.2. Η εξιδανίκευση του αθλητισμού και η εικόνα της τέλειας υγείας του ανθρώπινου σώματος που εκπέμπει, οδήγησαν αναγκαστικά σε υποτίμηση του φαινομένου της φαρμακοδιέγερσης (ντόπινγκ) ενώ η οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική του διάσταση απόκτησαν μεγάλη σημασία.

1.3. Ακόμη, η καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης, παρά τις σημαντικές προόδους αντανακλά μια συγκεχυμένη εικόνα και οδηγεί στη διαπίστωση μιας πραγματικής αδυναμίας. Ίσως, διότι σήμερα εκλαμβάνεται και παρουσιάζεται ως μια άμεση απάντηση, ανεπαρκώς συντονισμένη απέναντι σε ένα πρόβλημα πολύπλοκο ενώ η θέσπιση αυστηρού, σταθερού και καθολικού συστήματος φαίνεται ότι αποτελεί τη μοναδική δυνατότητα καταπολέμησης της μάστιγας αυτής.

1.4. Είναι προφανές ότι επιβάλλεται μια προσπάθεια σύλληψης και οργάνωσης. Οι ρόλοι και οι ευθύνες των δύο κύριων εταίρων, δηλαδή των αθλητικών και των δημόσιων αρχών, πρέπει να επαναπροσδιορισθούν και μάλιστα να θεσμοθετηθούν σε ένα πλαίσιο όχι αποκλειστικά εθνικό, το οποίο να περιλαμβάνει τις αθλητικές ενώσεις, επιχειρήσεις και συλλόγους και να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις απαιτήσεις χρονοδιαγράμματος των πρωταθλημάτων αλλά κυρίως την προστασία της υγείας των αθλητών.

2. Εισαγωγή

2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή χαιρετίζει την πρωτοβουλία της Επιτροπής. Η Ανακοίνωσή της θίγει ένα πρόβλημα εξαιρετικής σοβαρότητας για την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, κυρίως μετά την σχεδόν γενικευμένη ανακάλυψη αναμφισβήτητων περιπτώσεων φαρμακοδιέγερσης(1) σε ορισμένα αγωνίσματα.

2.2. Η κατ' επανάληψη παραβίαση της αθλητικής δεοντολογίας δημιουργεί αμφιβολίες στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη σχετικά με την αυθεντικότητα φημισμένων αθλητικών αγώνων, κυρίως διεθνών, που συχνά πραγματοποιούνται στο ευρωπαϊκό έδαφος. Η εισβολή των μαζικών μέσων επικοινωνίας στις δραστηριότητες αυτές διογκώνει το φαινόμενο.

2.3. Εξάλλου, η παρέμβαση ισχυρών δικτύων μετάδοσης διασαφηνίζει το ρόλο των οικονομικών δυνάμεων που επιτρέπουν την κάλυψη των δαπανών και την ανάπτυξη αυτών των αθλητικών αγώνων: η σημαντική προτίμηση του κοινού ενδέχεται να περιοριστεί προοδευτικά ή ακόμη και να εξαφανισθεί εάν δεν ληφθούν ταχέως μέτρα ισχυρά, συντονισμένα και αποδεκτά από τους κυριότερους φορείς, έτσι ώστε να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η απάτη της φαρμακοδιέγερσης σε όλα τα επίπεδα: εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές.

2.4. Για το λόγο αυτό, ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) είναι ουσιαστικός διότι τα κράτη μέλη είναι σε θέση να εκφρασθούν και να εισακουσθούν σε όλες τις διεθνείς αρχές. Είναι απαραίτητο, η ΕΕ, αφενός, να εκφράζει την ομόφωνη θέση της και, αφετέρου, να προσδιορίσει την αποστολή της με την επεξεργασία μιας σύστασης με την οποία θα συμφωνήσουν οι κύριοι ενδιαφερόμενοι: ομοσπονδίες, αθλητικές οργανώσεις, εποπτεύουσες αρχές, μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) που διέπουν τον αθλητισμό.

2.5. Η δράση της ΕΕ είναι απαραίτητη όχι μόνο διότι η καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης αποτελεί δεοντολογικό ζήτημα αλλά κυρίως διότι κατέχει ύψιστη σημασία για τη δημόσια υγεία.

2.6. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη ευαισθησία την αίτηση γνωμοδότησης της Επιτροπής διότι η ευθύνη της ως εκπροσώπου της κοινωνίας των πολιτών είναι πλήρης και ακέραιη. Για το λόγο αυτό, το δίκτυο των ενώσεων που προωθούν τον αθλητισμό συμμετέχει σε μεγάλο βαθμό στον σχετικό προβληματισμό και παρακολουθεί προσεκτικά τις γνωμοδοτήσεις της ΟΚΕ, η οποία περιλαμβάνει στα μέλη της προσωπικότητες που δραστηριοποιούνται στον τομέα.

3. Γενικές παρατηρήσεις για την Ανακοίνωση της Επιτροπής

3.0.1. Αφού υπενθύμισε τα διάφορα πρόσφατα στάδια της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή υπογραμμίζει το ρόλο της κινητήριας δύναμης που διαδραματίζει η ΕΕ, κυρίως όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 1989.

3.0.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με τη διαπίστωση της Επιτροπής όσον αφορά την πρόσφατη μεταβολή της φύσης της φαρμακοδιέγερσης. Επίσης, συμφωνεί με τις αιτίες που υπογραμμίζει η Επιτροπή για την εξήγηση του φαινομένου: υπερβολική εμπορευματοποίηση του αθλητισμού, πολλαπλασιασμός των αθλητικών αγώνων και περιβάλλον των αθλητών.

3.0.3. Η Επιτροπή προσεγγίζει την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης από τρεις διαφορετικές γωνίες επιδιώκοντας, πρώτον, την προώθηση της δεοντολογίας και την ενίσχυση της προστασίας της υγείας των αθλητών, δεύτερον τη θέσπιση νέων εταιρικών σχέσεων με την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) μέσω της σύστασης ενός Παγκόσμιου Οργανισμού κατά της φαρμακοδιέγερσης και, τρίτον, την κινητοποίηση των κοινοτικών μέσων.

3.0.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της διότι η Επιτροπή αναφέρει στην Ανακοίνωσή της την ανάγκη να ληφθεί υπόψη η διπλή πτυχή της "αθλητικής δεοντολογίας" και της "υγείας των αθλητών". Επίσης, συμφωνεί με τις πολυάριθμες αναφορές της Επιτροπής σε πρόσφατα αποφασιστικής σημασίας έγγραφα που αποτελούν τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής των Περιφερειών για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης.

3.1. Αθλητική δεοντολογία και προστασία της υγείας των αθλητών

3.1.1. Αφού υπενθύμισε τις δεοντολογικές αρχές όπως το δικαίωμα στην υγεία, την αρχή της ακεραιότητας, την απαραίτητη προστασία των πιο ευάλωτων ατόμων και την αξιοπρέπεια των αθλητών, η Ευρωπαϊκή Ομάδα Δεοντολογίας των Επιστημών και των Νέων Τεχνολογιών(2) (ΕΟΔ) επαναλαμβάνει ότι η φαρμακοδιέγερση αποτελεί σοβαρή βλάβη της δημόσιας υγείας.

3.1.2. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει στην Ανακοίνωσή της τις κύριες προτάσεις της ΕΟΔ, και συγκεκριμένα:

- τη δημιουργία αποτελεσματικού συστήματος ελέγχου, ανεξάρτητου από τις αθλητικές οργανώσεις·

- τη δημιουργία ευρωπαϊκού εργαστηρίου αναφοράς·

- την ενθάρρυνση της επιδημιολογικής έρευνας·

- την οργάνωση μεγάλης διάσκεψης για την φαρμακοδιέγερση·

- την εισαγωγή ειδικών διατάξεων για την προστασία των αθλητών στην κοινοτική νομοθεσία για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων·

- την επεξεργασία οδηγίας για την προστασία των παιδιών και των εφήβων στον αθλητισμό με σκοπό την προστασία της υγείας τους και την διασφάλιση της αυτονομίας τους·

- την προώθηση από την ΕΕ ειδικεύσεων αθλητικής ιατρικής·

- την θέσπιση κώδικα ορθής πρακτικής στον τομέα της αθλητικής ιατρικής σε συνεργασία με τις αρχές των επαγγελμάτων που οφείλουν να επιβλέψουν την εφαρμογή του από τους επαγγελματίες.

3.1.3. Η ΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσέγγιση της Επιτροπής διότι τούτη επιδιώκει να συγκεντρώσει τις απόψεις των εμπειρογνωμόνων όσον αφορά τις διάφορες πτυχές (δεοντολογική, νομική και επιστημονική) του φαινομένου της φαρμακοδιέγερσης.

3.1.4. Επίσης, θεωρεί απαραίτητο να συσταθεί σύντομα ομάδα παρακολούθησης των προτάσεών της προκειμένου να ελέγχει την τήρηση των δεοντολογικών αρχών που διασαφηνίζονται από την ΕΟΔ και να διασφαλίζει την εφαρμογή τους.

3.1.5. Η ΟΚΕ θα παρακολουθεί κατά πόσο θα ληφθούν υπόψη οι προτάσεις της από την Επιτροπή και θα προβαίνει και σε συμπληρωματικές προτάσεις.

3.2. Προς μια νέα εταιρική σχέση μεταξύ ΕΕ και Παγκόσμιου Οργανισμού κατά της φαρμακοδιέγερσης

3.2.1. Η συμμετοχή του Παγκόσμιου Οργανισμού κατά της φαρμακοδιέγερσης (ΠΟΦ) αποτελεί το δεύτερο άξονα της κοινοτικής δράσης. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής υπογραμμίζει ορθώς ότι η ΕΕ ενδιαφέρεται πραγματικά για τη σύσταση του Οργανισμού, κυρίως διότι η αποστολή του αφορά τομείς κοινοτικής αρμοδιότητας, π.χ. προστασία της δημόσιας υγείας, της έρευνας και της ελεύθερης κυκλοφορίας των αθλητών.

3.2.2. Η νέα αυτή εταιρική σχέση που περιγράφεται από την Επιτροπή είναι ουσιαστική για την ανάπτυξη της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης: οι αθλητικές οργανώσεις, το ολυμπιακό κίνημα και οι δημόσιες αρχές πρέπει να δεσμευθούν έντονα. Εξάλλου, η ΕΕ οφείλει να εδραιώσει την παρουσία της, να συμβάλλει και να μοιρασθεί τις γνώσεις της για την επιτυχία αυτής της διεθνούς αρχής, και παράλληλα να μεριμνά για τη διασφάλιση της τήρησης των αρχών της ανεξαρτησίας και διαφάνειας στη λειτουργία του.

3.2.3. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει με έμφαση τη συμμετοχή της ΕΕ στη σύσταση του Παγκόσμιου Οργανισμού κατά της φαρμακοδιέγερσης. Επίσης, εκφράζει την ικανοποίησή της διότι από την αρχή των διαπραγματεύσεων η ΕΕ τάσσεται υπέρ της σύστασης του εν λόγω οργανισμού.

3.2.4. Ωστόσο, η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να είναι προσεκτική και επιφυλακτική κατά τη μεταβατική περίοδο που εκτείνεται έως την 1η Ιανουαρίου 2002 όσον αφορά τα ακόλουθα ζητήματα, για τα οποία δεν έχει ακόμη ληφθεί τελική απόφαση:

- το σχέδιο καταστατικού του οργανισμού πρέπει να ολοκληρωθεί και να γίνει αποδεκτό από όλους· το σχέδιο πρέπει να αναφέρεται συγκεκριμένα στη ζωτική σημασία της πολιτικής και ηθικής δέσμευσης των ενδιαφερόμενων μερών ως προς τις δραστηριότητες του οργανισμού·

- ο ΠΟΦ θα καταρτίσει τον κατάλογο των ουσιών και διαδικασιών που χρησιμεύουν στη φαρμακοδιέγερση, με βάση αναφοράς όσο είναι δυνατόν τον κατάλογο της Ιατρικής Επιτροπής του ΔΟΕ. Η ΟΚΕ ζητεί να διασφαλισθεί η αρμοδιότητα αυτή στον ΠΟΦ·

- ο ΠΟΦ πρέπει να οργανώνει τη διαπίστευση και την πιστοποίηση των εργαστηρίων ελέγχου για την εφαρμογή των κανόνων που έχουν προσδιορισθεί από το Διεθνές Αθλητικό Κίνημα·

- ο ΠΟΦ πρέπει να διατηρεί την πρωτοβουλία σύνταξης του οδηγού ορθής εκτέλεσης των ελέγχων κατά τη διάρκεια ή εκτός αγώνων·

- ο ΠΟΦ οφείλει να επιτυγχάνει τη συναίνεση μεταξύ κρατικών ή δημόσιων οργανισμών και το σύνολο του αθλητικού κόσμου·

- η ΟΚΕ επιθυμεί την έντονη συνεργασία των εθνικών οργανισμών καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης με τον ΠΟΦ.

3.2.5. Η ΟΚΕ παρακολουθεί με προσοχή την τελική επιλογή της έδρας του ΠΟΦ, η οποία πρέπει να παραμείνει στην Ευρώπη, όπου έχουν αναληφθεί οι σημαντικότερες πρωτοβουλίες και οι περισσότερες και ακριβέστερες εργασίες. Επίσης, συμφωνεί με την πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την τροποποίηση του καθεστώτος του ΠΟΦ από οργανισμό ιδιωτικού δικαίου σε οργανισμό δημοσίου δικαίου.

3.2.6. Η ΟΚΕ ζητεί να υποβάλει σύντομα η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο υπουργών πρόταση σχετικά με τη συμμετοχή της ΕΕ στον ΠΟΦ.

3.3. Κινητοποίηση των κοινοτικών μέσων

3.3.1. Η Επιτροπή, στο πλαίσιο του σχεδίου κοινοτικής στήριξης, επιδιώκει τη βελτίωση του συντονισμού των μέτρων κανονιστικού χαρακτήρα (ελεύθερη κυκλοφορία, ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ...) και κινητοποίηση των οργάνων της ΕΕ για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης με έμφαση στα εξής:

- έρευνα για τις αναβολικές ουσίες και διαδικασίες, τις μεθόδους ανίχνευσης και τις επιπτώσεις της φαρμακοδιέγερσης στην υγεία: το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο του Συμβουλίου (1998-2002) για τις δράσεις στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης αφορά άμεσα τη φαρμακοδιέγερση μέσω των προγραμμάτων "βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα" και "ποιότητα ζωής".

Η Επιτροπή, στην Ανακοίνωσή της, υπενθυμίζει ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη πολλές ερευνητικές προτεραιότητες, όπως οι έρευνες ιατρικού και μετρολογικού χαρακτήρα. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή συμφωνεί με τον προσανατολισμό αυτό που επιτρέπει, κυρίως μέσω της κοινοτικής πολιτικής για την έρευνα, την ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων όπως η κατάρτιση ανώνυμης έρευνας παρακολούθησης της υγείας των πρωταθλητών σε ενεργό δράση καθώς και μια επιδημιολογική μελέτη των παλαιών αθλητών που έχουν ολοκληρώσει τη σταδιοδρομία τους στον πρωταθλητισμό.

- Τα προγράμματα για την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και την νεότητα μπορούν να συμβάλουν στην καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης στους τομείς της ευαισθητοποίησης, της πρόληψης και της ενημέρωσης: το πρόγραμμα "Socrates" για την εκπαίδευση, το πρόγραμμα "Leonardo" για την επαγγελματική κατάρτιση και το μελλοντικό πρόγραμμα "Νεότητα" για τη συνεργασία στον τομέα της νεότητας (κατάρτιση υπεύθυνων ψυχαγωγίας, ανταλλαγές νέων ...).

Είναι προφανές για την ΟΚΕ ότι οι δράσεις έρευνας και πρόληψης μέσω της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της ενημέρωσης στον τομέα της καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης και της προστασίας της υγείας των αθλητών μπορούν να αποκεντρωθούν και να κάνουν χρήση των υφιστάμενων διαδεδομένων κοινοτικών μέσων. Μπορούν εύκολα να ενταχθούν στα υφιστάμενα γενικά προγράμματα μέσω της προσαρμογής στον προβληματισμό της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης και της προστασίας της υγείας και μάλιστα να συμπληρώσουν ορισμένα από αυτά που είναι ειδικά προσανατολισμένα σε ένα ή άλλο τομέα (τοξικομανία).

- Τα προγράμματα αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας όπως το Oisin (1996) για τις υπηρεσίες καταστολής και το Grotius (1996) για τους δικαστικούς με τη διοργάνωση σεμιναρίων, κατάρτισης και ανταλλαγών ενημέρωσης.

- Η οδηγία 92/27/ΕΟΚ(3)της 31ης Μαρτίου 1992 σχετικά με την επισήμανση των φαρμάκων μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πλαίσιο δράσης για την συμπερίληψη ειδικών προειδοποιήσεων για ορισμένες κατηγορίες φαρμάκων, ιδίως εκείνων που περιλαμβάνουν ουσίες παράνομες στους αθλητικούς κύκλους.

- Η Επιτροπή, με βάση το άρθρο 152 της Συνθήκης, προτίθεται να υποβάλει πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την πρόληψη της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό και ιδίως στον ερασιτεχνικό αθλητισμό. Τα κράτη μέλη καλούνται να υποβάλουν έκθεση σχετικά με την υιοθέτηση και την εφαρμογή των μέτρων που ελήφθησαν σε διαφόρους τομείς που προβλέπονται από τη σύσταση (πρόληψη, ευαισθητοποίηση ...). Το νέο γενικό σχέδιο δράσης στον τομέα της δημόσιας υγείας θα πρέπει να συμπεριλάβει και πτυχή για την φαρμακοδιέγερση.

3.3.2. Η ΟΚΕ συμφωνεί με την ιδέα της "κινητοποίησης" των υφιστάμενων κοινοτικών μέσων υπέρ της πρόληψης και της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης. Ωστόσο, διατυπώνει δύο σημαντικές επιφυλάξεις. Η πρώτη αφορά την πτυχή της υγείας, η δεύτερη είναι γενικότερης φύσης.

3.3.2.1. Η ΟΚΕ γνωρίζει ότι το άρθρο 152 της Συνθήκης δεν προβλέπει εναρμόνιση των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων στον τομέα της υγείας. Όμως επιθυμεί όπως τα κράτη μέλη συμπληρώσουν και συντονίσουν τις εθνικές υγειονομικές διατάξεις τους στον τομέα της φαρμακοδιέγερσης.

3.3.2.2. Εξάλλου, η ΟΚΕ εκφράζει τη λύπη της διότι ο κύριος άξονας της πολιτικής πρόληψης και καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης που προτείνει η ΕΕ περιορίζεται στην κινητοποίηση των υφιστάμενων κοινοτικών μέσων. Η πρόκληση της πρόληψης και της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης είναι τέτοια που να δικαιολογεί την επεξεργασία ενός πολιτικού σχεδίου πιο συνεκτικού και σφαιρικού, το οποίο να περιλαμβάνει π.χ. ορισμένες ουσιαστικές πτυχές όπως την πειθαρχία στους κύκλους των αθλητών, ζήτημα που αποφεύγει να αναφέρει η Επιτροπή.

4. Οι προτάσεις του σχεδίου γνωμοδότησης της ΟΚΕ

Προκειμένου να αυξηθεί η επίδραση ενός σχεδίου κοινοτικής στήριξης για την πρόληψη της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό, η ΟΚΕ θεωρεί ότι:

- το φαινόμενο της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό, όπως φαίνεται από τα πρόσφατα γεγονότα, είναι εξαιρετικά ανησυχητικό σε όλους τους τομείς του αθλητισμού, σε όλα τα επίπεδα, επαγγελματικά ή ερασιτεχνικά και σε όλες τις ομάδες πληθυσμού και ιδιαίτερα στους νέους·

- το φαινόμενο αυτό θέτει σε κίνδυνο την υγεία των αθλητών, υπονομεύει τους αγώνες, αμαυρώνει την εικόνα των νέων για τον αθλητισμό και πλήττει σοβαρά τη δεοντολογική διάσταση του αθλητισμού·

- η επιδείνωση της κατάστασης υποβοηθείται από τα νομοθετικά και κανονιστικά κενά που υφίστανται σε πολλά κράτη μέλη στον τομέα της πρόληψης και της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης καθώς και από τον κακό συντονισμό των σχετικών πολιτικών στα κράτη μέλη της Διεθνούς αθλητικής κοινότητας και κυρίως στα κράτη μέλη της ΕΕ·

- συνεπώς, πρέπει να υπάρξει ομοιογένεια μεταξύ των μέτρων και των ενεργειών που αναλαμβάνονται σε επίπεδο εθνικών νομοθεσιών, ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, Συμβουλίου της Ευρώπης και συνολικού αθλητικού κινήματος, τόσο ευρωπαϊκού όσο και διεθνούς.

Η ΟΚΕ θεωρεί ότι η εφαρμογή νομοθεσίας και κανονιστικού πλαισίου στον τομέα της πρόληψης και της καταπολέμησης της φαρκαμοδιέγερσης ενέχει τρεις αλληλένδετες πτυχές. Πρόκειται για την αθλητική δεοντολογία, την καταστολή των κυκλωμάτων φαρμακοδιέγερσης και την προστασία της υγείας των αθλητών. Οι δημόσιες αρχές στα κράτη μέλη και στην ΕΕ διαδραματίζουν άμεσο ρόλο στην κατάρτιση αυτού του τριπτύχου, το οποίο θα επιτρέψει την αποτελεσματική πρόληψη πρακτικών φαρμακοδιέγερσης και την καταπολέμησή τους.

4.1. Αθλητική δεοντολογία

4.1.1. Η πειθαρχική πτυχή για τους αθλητές που αναγνωρίζονται ένοχοι φαρμακοδιέγερσης

4.1.1.1. Είναι εμφανής η επιφυλακτικότητα της Επιτροπής όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων στους αθλητές που δεν τηρούν την αθλητική δεοντολογία. Από ιστορική άποψη, η επιβολή κυρώσεων στους αθλητές προέρχεται από πρωτοβουλία του αθλητικού κινήματος. Η παρέμβαση των δημοσίων αρχών, κυρίως των κρατών μελών, ήταν δευτερεύουσας σημασίας και άνιση.

4.1.1.2. Υφίσταται αίτημα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (σημείο 10 του ψηφίσματος)(4) και της ΕΤΠ (σημείο 3.14.2 της γνωμοδότησης)(5) για την αναθεώρηση της πειθαρχική πτυχής και την εντονότερη επέμβαση των δημοσίων αρχών. Η ΟΚΕ ζητεί από την Επιτροπή να συνταχθεί με αυτήν την θέση.

4.1.1.3. Η εμπειρία έχει αποδείξει τον ευάλωτο χαρακτήρα της πτυχής αυτής όταν αναφέρεται στο πλαίσιο μιας απομονωμένης αθλητικής δικαιοδοσίας, απουσία κανονιστικού πλαισίου, που να έχει προσδιορισθεί από τις δημόσιες αρχές. Πράγματι, η σχετική αθλητική δικαιοδοσία αποδεικνύεται συχνά ελλιπής για να τιμωρήσει τους ίδιους τους αθλητές της, γεγονός που θίγει την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης.

4.1.1.4. Χωρίς να περιγραφεί λεπτομερώς ένας συγκεκριμένος τύπος πειθαρχικής δομής κατά των αθλητών που αναγνωρίζονται ένοχοι φαρμακοδιέγερσης, δύο είναι τα πρότυπα που ενδεχομένως θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν. Το πρώτο βασίζεται στο γαλλικό παράδειγμα που δίνει κατ' αρχάς τη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλιών στις αθλητικές ομοσπονδίες και στη συνέχεια σε μια διοικητική αρχή, ανεξάρτητη τόσο από το αθλητικό κίνημα όσο και από την πολιτική εξουσία, με σκοπό την άσκηση ρυθμιστικής εξουσίας. Πρόκειται για το Συμβούλιο πρόληψης και καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης.

Το δεύτερο πρότυπο αναθέτει σε μια ανεξάρτητη αρχή τη συνολική ευθύνη της δίωξης και επιβολής κυρώσεων σε αθλητές που αναγνωρίζονται ένοχοι φαρμακοδιέγερσης.

Και στις δύο περιπτώσεις, απαιτείται εταιρική σχέση ή τουλάχιστον συνεργασία μεταξύ του εκάστοτε οργανισμού και του αθλητικού κινήματος. Εξάλλου, είναι επιτακτική η ανάγκη μέριμνας όσον αφορά την τήρηση των δικαιωμάτων των αθλητών, όποια λύση και αν επιλεγεί.

4.1.1.5. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η επεξεργασία οδηγίας ενδέχεται να ευνοήσει την δημιουργία τέτοιων οργανισμών σε κάθε κράτος μέλος και να προωθήσει την θέσπιση ομοιογενούς νομοθεσίας στον τομέα των κυρώσεων.

4.1.1.6. Εξάλλου, είναι ουσιαστικό να υπενθυμισθεί ότι η πτυχή της πειθαρχικής καταστολής πρέπει να διαχωριστεί από την ποινική πτυχή διότι επί του παρόντος σε ορισμένα κράτη μέλη δεν γίνεται αυτή η διάκριση.

4.1.2. Ο κώδικας της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής

4.1.2.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή λαμβάνει γνώση της εφαρμογής της δήλωσης της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής σχετικά με την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης. Ο κώδικας της ΔΟΕ αποτελεί σημαντικό βήμα στην καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης, κυρίως για να καταστήσει αξιόπιστη ή ακόμη και παραδειγματική τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων, όπως αυτών του Σίδνεϋ. Εφεξής, ο εν λόγω κώδικας αποτελεί αναπόφευκτο σημείο αναφοράς τόσο νομικής όσο και δεοντολογικής και ο ολυμπιακός αθλητισμός θα επωφεληθεί από τα θετικά αποτελέσματα. Η καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης αναμένεται να βελτιωθεί κατά τη διάρκεια των ολυμπιακών αγώνων.

4.1.2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τις πρόσφατες προσπάθειες της ΔΟΕ, η οποία κάλεσε την ΕΕ να συμμετάσχει ενεργά στην προετοιμασία των αγώνων του Σίδνεϋ, μέσω στενότερης συνεργασίας.

4.1.2.3. Σεβόμενη την ανεξαρτησία του ολυμπιακού κινήματος, η ΟΚΕ διαπιστώνει ότι ο κώδικας καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης της ΔΟΕ που τέθηκε σε εφαρμογή την 1.1.2000, υπόκειται στην μόνη εξουσία της ΔΟΕ και των εθνικών επιτροπών της. Η ΕΕ είναι παρούσα μόνο μέσω των εκπροσώπων των κρατών μελών.

4.2. Καταστολή των κυκλωμάτων της φαρμακοδιέγερσης

4.2.1. Η Επιτροπή εξετάζει το ρόλο των δημοσίων αρχών στο πλαίσιο του ελέγχου και της επίβλεψης των απαγορευμένων προϊόντων μόνο από την άποψη της απαραίτητης αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας.

4.2.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή τάσσεται υπέρ κάθε ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών στους ευαίσθητους αυτούς τομείς, π.χ. ενόψει της προσέγγισης των εθνικών διατάξεων που προσδιορίζουν τις αξιόποινες πράξεις και το ύψος των ποινών που θα ισχύουν καθώς και τη σημασία της εναρμόνισής τους σε μια επικράτεια όπου τα άτομα και τα εμπορεύματα κυκλοφορούν ελεύθερα.

4.2.3. Είναι εμφανές ότι το στενό περιβάλλον του αθλητή, το οποίο μπορεί να διευκολύνει, να παρακινήσει, να παράσχει και να χορηγήσει ουσίες που προκαλούν φαρμακοδιέγερση, πρέπει να υφίσταται κυρώσεις ακριβώς όπως πρέπει να καταστέλλεται η κατασκευή, η εισαγωγή ή πώληση παρασκευασμάτων που περιέχουν απαγορευμένες ουσίες, δεδομένου ότι αυτός ο τρόπος δόλιας προσφοράς παράνομων ουσιών είναι πλέον ιδιαίτερα διαδεδομένος.

4.2.4. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή προτείνει απαγορευτικούς κανόνες όσον αφορά την κατασκευή, εισαγωγή ή πώληση των απαγορευμένων ουσιών καθώς και εναρμόνιση των ποινικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων στο στενό ή μακρινό περιβάλλον του ενεχόμενου αθλητή.

4.2.5. Η ΟΚΕ διευκρινίζει σχετικά ότι τα δεκαπέντε κράτη μέλη της ΕΕ έχουν υπογράψει την Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης. Τα κράτη αυτά δεσμεύονται από τον κατάλογο που προσδιορίζει τις ουσίες και τις πρακτικές φαρμακοδιέγερσης που έχει θεσπίσει η ομάδα παρακολούθησης της ΔΟΕ και έχει ενσωματωθεί στην Σύμβαση του 1989 του Συμβουλίου της Ευρώπης μέσω τροπολογίας. Ο κατάλογος αυτός είναι ο ίδιος για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Θα ήταν σκόπιμο κάθε κράτος μέλος να χρησιμοποιεί ένα σύστημα αναφοράς που να έχει προκύψει μέσω αμοιβαίας αναγνώρισης.

4.3. Προστασία της υγείας των αθλητών

4.3.1. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή θεωρεί ότι η προστασία της υγείας των αθλητών αποτελεί πρωταρχικό στόχο της πρόληψης και της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης.

4.3.2. Για το σκοπό αυτό, προτείνει μια ενεργό πολιτική παροχής βέβαιων, σαφών, ακριβών και ενημερωμένων πληροφοριών που να απευθύνονται σε αθλητές που ενδέχεται να καταφύγουν στη χρήση ουσιών ή πρακτικών φαρμακοδιέγερσης. Η ενημέρωση αυτή πρέπει υποχρεωτικά να παρέχεται στους αθλητές κατά την υπογραφή ή την ανανέωση της άδειάς τους.

4.3.3. Ακόμη, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή κρίνει απαραίτητη τη θέσπιση της υποχρεωτικής ιατρικής παρακολούθησης των πρωταθλητών, η οποία να προσδιορίζεται από κοινού από τις δημόσιες αρχές και το αθλητικό κίνημα. Η παρακολούθηση πρέπει να διεξάγεται στα κατάλληλα τεχνικά επίπεδα. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να συσταθεί δίκτυο ανεξάρτητων παρατηρητών του αθλητικού κινήματος που να είναι σε θέση να αναλύουν τα αποτελέσματα της παρακολούθησης αυτής και να καταρτίζουν κανόνες που να προφυλάσσουν την υγεία των αθλητών σε συνάρτηση με τις πραγματοποιούμενες αναλύσεις.

4.3.4. Η ιατρική αυτή παρακολούθηση πρέπει να θεωρείται ως απαραίτητο προστατευτικό μέτρο από τις συνέπειες που προκύπτουν για την υγεία λόγω της χρήσης απαγορευμένων ουσιών και από μια αχαλίνωτη αθλητική πρακτική. Πρόκειται επίσης για μια προσπάθεια να αναδειχθεί η αθλητική ιατρική σε μια σημαντική αθλητική ειδικότητα, η οποία δεν θα πρέπει να έχει ως μοναδικό στόχο την αναζήτηση της απόδοσης.

5. Γενικό συμπέρασμα

Με την υποβολή του "Σχεδίου κοινοτικής στήριξης της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό", η Επιτροπή δίδει έμφαση στη συγκριτική εξέταση των μέσων που αναπτύσσει το αθλητικό κίνημα και των υφιστάμενων κοινοτικών μέσων.

Όμως, μετά τις εκθέσεις και γνωμοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής των Περιφερειών, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή ανέμενε ότι η Επιτροπή θα κατάρτιζε ένα βασικό κοινοτικό σύστημα, το οποίο θα αποτελούσε το θεμέλιο της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης και της προστασίας της υγείας των αθλητών, στο πλαίσιο μιας δομής που θα προσδιόριζαν οι δημόσιες αρχές των κρατών μελών. Η προσέγγιση αυτή θα έδινε τη δυνατότητα να διαγραφεί μια ευρωπαϊκή διάρθρωση πρόληψης και καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης γύρω από τις τρεις ακόλουθες πτυχές:

- δημιουργία μιας πραγματικής και ενεργούς κοινοτικής πολιτικής πρόληψης. Η πολιτική αυτή πρέπει να κινητοποιήσει όλους του φορείς της καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης: ερασιτεχνικές και επαγγελματικές αθλητικές αρχές, φορείς που δρουν στους τομείς της εκπαίδευσης, της νεολαίας και του αθλητισμού, ανεξάρτητες διοικητικές αρχές, μη κυβερνητικές οργανώσεις, συλλογικές οργανώσεις και επαγγελματίες του υγειονομικού και ιατρικού τομέα·

- ανάπτυξη και εναρμόνιση των μέσων καταστολής τόσο ως πειθαρχικών μέσων έναντι των αθλητών που αναγνωρίζονται ένοχοι φαρμακοδιέγερσης όσο και ως ποινικών έναντι των κυκλωμάτων φαρμακοδιέγερσης: η αναδιοργάνωση του αθλητικού κόσμου με βάση το κριτήριο της ανεξαρτησίας των ελέγχων και των κυρώσεων, η αστυνομική και δικαστική συνεργασία μεταξύ κρατών μελών και η εναρμόνιση των νομοθεσιών αποτελούν απαραίτητα στοιχεία για την πολιτική πρόληψης και καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης·

- η συνέχιση και βελτίωση της ιατρικής και φαρμακολογικής έρευνας, που έχει την ίδια σπουδαιότητα με την κλινική έρευνα: η κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων πόρων στον τομέα της έρευνας αποτελεί καθοριστικό συμπλήρωμα για την επιτυχία μιας πολιτικής πρόληψης και καταπολέμησης της φαρμακοδιέγερσης. Η εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης και η έντονη ανάγκη προστασίας της υγείας των αθλητών πρέπει να αποτελούν τα καθοριστικά στοιχεία της πολιτικής αυτής.

Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2000.

Η Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Beatrice Rangoni Machiavelli

(1) Στις 11 Νοεμβρίου 1999, η Ευρωπαϊκή Ομάδα Δεοντολογίας (ΕΟΔ) των επιστημών και των νέων τεχνολογιών υιοθέτησε εμπεριστατωμένη γνωμοδότηση σχετικά με τις ηθικές πτυχές της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό και παρέχει λεπτομερή ορισμό της φαρμακοδιέγερσης, τον οποίο πρέπει να αποδεχθεί και η ΟΚΕ: "η χρήση, με σκοπό τη βελτίωση των αθλητικών επιδόσεων, απαγορευμένων ουσιών, δοσολογιών ή μεθόδων κυρίως λόγω των ενδεχόμενων βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία των αθλητών και, παράλληλα, λόγω του ενδεχόμενου να τεθούν σε κίνδυνο οι γενικά αποδεκτές συνθήκες ευγενούς άμιλλας του αθλητισμού."

(2) Γνωμοδότηση της ΕΟΔ σχετικά με τις δεοντολογικές πτυχές της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό (11 Νοεμβρίου 1999).

(3) ΕΕ L 113 της 30.4.1992.

(4) Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τα επείγοντα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την καταπολέμηση της φαρμακοδιέγερσης στον αθλητισμό - ΕΕ C 98 της 9.4.1999.

(5) Γνωμοδότηση της ΕΤΠ με θέμα το "Ευρωπαϊκό αθλητικό πρότυπο" 37/99 της 16.9.1999.