8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/43 
Γνωμοδότηση για την πρόταση για οδηγία του Συμβουλίου που αφορά την προστασία των εργαζομένων 
από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεση τους σε καρκινογόνες ουσίες κατά την εργασία (έκτη 
ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 8 της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ) 
(88/C 208/13) 
Στις 15 Ιανουαρίου 1988 το Συμβούλιο αποφάσισε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 118 Α της 
Συνθήκης για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής 
και Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα κοινωνικών, οικογενειακών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών θεμάτων, στο οποίο ανατέθηκε 
η προετοιμασία των σχετικών εργασιών, υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 18 Μαΐου 1988 με βάση 
την εισήγηση του κ. Etty. 
Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε κατά τη διάρκεια της 256ης συνόδου ολομέλειας 
(συνεδρίαση της 2ας Ιουνίου 1988) με 94 ψήφους υπέρ, 8 κατά και 15 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση 
(ονομαστική ψηφοφορία). 
1. Γενικές παρατηρήσεις Το 
Η έκθεση των εργαζομένων και του συνολικού πληθυσμού 
στους κινδύνους που εγκυμονούν οι καρκινογόνες ουσίες 
αποτελεί λόγω της αυξανόμενης χρησιμοποίησης της χημεί­
ας και της τεχνολογίας σχεδόν απειλή κατά της ανθρώπινης 
ζωής. Επομένως έχει ουσιαστική σημασία να ληφθούν αποτε­
λεσματικά μέτρα κατά των ουσιών αυτών. Επειδή στα κράτη 
μέλη καταβάλλονται ελάχιστες, μεμονωμένες προσπάθειες 
για την εξακρίβωση των επαγγελματικών καρκινοπαθειών, 
μπορεί να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι ο πραγματικός αριθμός 
των καρκινοπαθειών που προκαλούνται στους χώρους εργα­
σίας είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αριθμό των καρκινοπα­
θειών που έχουν καταγραφεί στα κράτη μέλη και έχουν 
αναγνωρισθεί ως επαγγελματικές ασθένειες. Σχετικά πρέπει 
να αναφερθεί ότι οι καρκινογόνες ουσίες δρουν επί το 
πλείστον προκαλώντας μεταλλαγές. Για ορισμένες καρκι-
νογόνες ουσίες υφίσταται η υπόνοια ότι εμφανίζουν βλαπτική 
δράση στο έμβρυο και στην αναπαραγωγική ικανότητα. 
1.1. Η αποτελεσματική καταπολέμηση των κινδύνων του 
καρκίνου στο χώρο εργασίας δεν έχει μεγάλη σημασία μόνον 
επειδή αφορά έναν μεγάλο αριθμό των εργαζομένων και εργο­
δοτών αλλά και λόγω των έμμεσων επιπτώσεων τους και για 
την προστασία της υγείας ολόκληρου του πληθυσμού. 
1.2. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επιδοκιμάζει 
την πρωτοβουλία της Επιτροπής να θεσπίσει με την πρόταση 
οδηγίας της 10ης Δεκεμβρίου 1987 μια πράξη για την καταπο­
λέμηση των κινδύνων από τον καρκίνο στο χώρο εργασίας. 
Η Επιτροπή εκπληροί κατ'αυτόν τον τρόπο μια επιθυμία που 
είχε εκφράσει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή στη 
γνωμοδότηση της του Μαΐου 1985 για την προβληματική των 
καρκινοπαθειών που προκαλούνται στο χώρο εργασίας. 
1.3. Ωστόσο, η πρόταση οδηγίας της Επιτροπής δεν αντα­
ποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες προστασίας της υγείας των 
εργαζομένων αν ληφθεί υπόψη η μαζική απειλή των καρκι­
νοπαθειών στο χώρο εργασίας. Αντίθετα υστερεί σε μεγάλο 
βαθμό σε σχέση με τις προτάσεις της Οικονομικής και Κοινω­
νικής Επιτροπής του Μαΐου 1985 (ΕΕ αριθ. C 188 της 
29. 7. 1985). Σχετικά γίνεται αναφορά στη γνωμοδότηση της 
ΟΚΕ για την οδηγία για οριακές τιμές του Ιουνίου 1987. Το σχέδιο της Επιτροπής παρουσιάζει κυρίως τις ακόλουθες 
ελλείψεις: 
— Η οδηγία δεν περιέχει πλήρη και νομικά δεσμευτικό κατά­
λογο των προστατευτικών μέτρων που θα ληφθούν κατά 
προτεραιότητα· οι στόχοι προληπτικού χαρακτήρα που 
περιλαμβάνει η οδηγία εξασθενίζουν σημαντικά από τις 
δυνατότητες παρέκκλισης που παρέχονται. 
— Δεν αξιοποιείται η δυνατότητα απαγόρευσης της έκθεσης 
σε καρκινογόνες ουσίες και της υποχρεωτικής χρησιμο­
ποίησης ακίνδυνων ή λιγότερο επικίνδυνων υποκατάστα­
των. Για νομικούς και συστηματικούς λόγους θεωρείται 
σκόπιμο να περιληφθούν απαγορεύσεις στην οδηγία αυτή 
αντί της «οδηγίας απαγορεύσεων». 
— Δεν καθορίζονται ανώτατα όρια έκθεσης σε καρκινογόνες 
ουσίες και ταυτόχρονη υποχρέωση να μειωθούν οι τιμές 
αυτές με την αξιοποίηση της προοδευτικής εξέλιξης της 
τεχνολογίας. Έτσι θα πρέπει αναγκαστικά να αναμένονται 
σαφείς αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών σε ένα 
βασικό σημείο. 
— Ελλείπει η ρύθμιση του προβλήματος της αύξησης των 
κινδύνων που εγκυμονεί η ταυτόχρονη παρουσία πολλών 
καρκινογόνων ουσιών πράγμα που αποτελεί για μεγάλο 
αριθμό εργαζομένων τυπικές συνθήκες εργασίας. 
— Δεν προβλέπει τη σύλληψη μιας ενιαίας διαδικασίας 
μέτρησης και ανάλυσης που να ισχύει και να εφαρμόζεται 
σε όλα τα κράτη μέλη για τον καθορισμό της έκτασης 
στην έκθεση σε καρκινογόνους ουσίες. 
— Η πρόταση δεν περιλαμβάνει επίσης την υποχρέωση διε­
ξαγωγής μετρήσεων, η οποία είναι οπωσδήποτε απαραί­
τητη, ενόψει των θανατηφόρων κινδύνων. 
— Επίσης δεν προβλέπει τη συμμετοχή εργοδοτών και των 
εργαζομένων στη διαμόρφωση μιας απόφασης σχετικά με 
τα μέτρα που θα λαμβάνονται στον επιχειρησιακό και 
διεπιχειρησιακό τομέα. Αυτό θα σήμαινε επίσης τη συμμε­
τοχή των εργοδοτών και των εργαζομένων σε ανάλογα 
όργανα της Κοινότητας με σκοπό να εξασφαλισθεί μία 
ταχεία καταγραφή των καρκινογόνων ουσιών, ανάλογα με 
τη στάθμη εξέλιξης της επιστήμης. Κατά τα άλλα γίνεται 
παραπομπή στη γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την «οδηγία 
πλαίσιο 1988» (CES αριθ. 454/88). 
Αριθ. C 208/44 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
— Στο σχέδιο της Επιτροπής περιλαμβάνονται μόνο εν μέρει 
υποχρεώσεις προληπτικού χαρακτήρα των κρατών μελών. 
Αυτό ισχύει κυρίως για την εξασφάλιση του δημόσιου 
ελέγχου σχετικά με την τήρηση των διατάξεων και ρυθ­
μίσεων όσον αφορά την αναγνώριση των καρκινογόνων 
ουσιών και των ασθενειών που προκαλούν, καθώς επίσης 
και τη διάθεση οργάνων, αρμόδιων για την εφαρμογή των 
προστατευτικών μέτρων, για παράδειγμα με την ίδρυση 
κέντρων μέτρησης και ανάλυσης και τη διαφώτιση σχε­
τικά με τις βλαβερές επιπτώσεις για την υγεία, για να 
δοθεί προπάντων βοήθεια στις μικρομεσαίες επιχειρή­
σεις. 
Τα οκτώ αυτά κριτήρια θα εξετασθούν αναλυτικά στις ειδικές 
παρατηρήσεις. 
1.4. Εάν ληφθούν υπόψη οι παραπάνω ελλείψεις, η πρό­
ταση οδηγίας δεν συντελεί με ρυθμό αποφασιστικό στην 
εναρμόνιση των υφιστάμενων συνθηκών, κατά την έννοια του 
άρθρου 118Α της Συνθήκης ΕΟΚ. Αντίθετα εγκυμονεί τον 
κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού, επειδή ο μη δεσμευ­
τικός χαρακτήρας των ρυθμίσεων εγκυμονεί τον κίνδυνο να 
δημιουργηθούν μεγάλες διαφορές όσον αγορά το επίπεδο 
προστασίας που υπάρχει στα επιμέρους κράτη μέλη. Σχετικά 
είναι ανάγκη να ληφθεί υπόψη το γεγονός, ότι η θέσπιση 
ελάχιστων υποχρεωτικών προδιαγραφών κατά την έννοια του 
άρθρου 118Α θα επιδράσει αποφασιστικά, από ψυχολογική 
άποψη, στο σχεδιασμό της πολιτικής για την προστασία 
του χώρου εργασίας και συνεπώς στη θέσπιση ανάλογης 
νομοθεσίας στα επιμέρους κράτη μέλη, επειδή τα τελευταία 
υιοθετούντα τις ελάχιστες κοινοτικές προδιαγραφές θα 
απόσχουν από τη θέσπιση υψηλότερων επιπέδων προστασίας. 
2. Παρατηρήσεις σχετικά με το επεξηγηματικό μνημόνιο 
Το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας περιορίζεται στις καρκι-
νογόνες ουσίες της 1ης και της 2ης κατηγορίας (βλ. σελ. 11 
και επομ.). Το γεγονός αυτό είναι απαράδεκτο από την άποψη 
της γενικότερης προστασίας της υγείας των εργαζομένων. 
Επομένως είναι απαραίτητο να περιληφθούν και οι καρκι-
νογόνες ουσίες της τρίτης κατηγορίας στο βαθμό που έχει 
αποδειχθεί, ύστερα από μελέτες σε ζώα, ότι προκαλούν καρ­
κίνο. Θα ήταν ανεύθυνο να περιμένει κανείς ορισμένες δεκα­
ετίες έως ότου καταδειχθεί αν οι ουσίες αυτές προκαλούν 
καρκίνο και στον άνθρωπο. Οι επιδημιολογικές έρευνες όσον 
αφορά τις καρκινοπάθειες στους ανθρώπους επιβάλλεται να 
έχουν το χαρακτήρα συμπληρωματικού μέσου αναγνώρισης 
σε σχέση με τις βραχυπρόθεσμες μικροβιολογικές δοκιμές 
και τις δοκιμές σε ζώα. 
3. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με τις ρυθμίσεις της 
οδηγίας 
3.1. Άρθρο 1 (Στόχος) 
Είναι απαραίτητο να διασφαλισθεί ότι με τη θέσπιση ανάλο­
γων ιδιαίτερων ρυθμίσεων σχετικά με την προστασία από 
επαγγελματικές καρκινοπάθειες θα ισχύει η ίδια νομική 
προστασία και για όλους τους εργαζόμενους στις θαλάσσιες 
και αεροπορικές μεταφορές, όπως επιδιώκεται με την προτει­
νόμενη πρόταση οδηγίας. 3.2. Άρθρο 2 (Ορισμοί) 
Χρειάζεται να διευκρινισθεί, ότι η οδηγία ισχύει για τον 
χειρισμό προϊόντων στο βαθμό που από τα προϊόντα αυτά 
ελευθερώνονται καρκινογόνες ουσίες. Στην οδηγία θα πρέπει 
να περιληφθεί επίσης και μία ρύθμιση για τις καρκινογόνες 
ουσίες που δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1 ή 2, οι 
οποίες όμως έχουν χαρακτηρισθεί από τον παραγωγό ή τον 
εισαγωγέα ως καρκινογόνες. Στις περιπτώσεις αυτές πρέπει 
το κράτος μέλος ή ο παραγωγός να ενημερώνουν υποχρεωτικά 
την Επιτροπή ότι μια ουσία έχει καταταγεί στις καρκινογό-
νες. Η Επιτροπή επιβάλλεται από την πλευρά της να υπο­
χρεούται να διεξάγει αμέσως σχετικό έλεγχο. 
3.3. Άρθρο 3 (Εκτίμηση) 
Το άρθρο 3 απαιτείται να έχει την ακόλουθη επικεφαλίδα: 
«Πεδίο εφαρμογής, αναγνώριση και εκτίμηση του κινδύνου». 
Αυτό είναι απαραίτητο επειδή η αναγνώριση του κινδύνου 
(για παράδειγμα είδος και ποσότητα της συγκέντρωσης της 
καρκινογόνου ουσίας) έχει μία τελείως διαφορετική διάσταση 
όσον αφορά την πρακτική στον τομέα της προστασίας στο 
χώρο εργασίας έναντι της εκτίμησης των συνεπειών του κιν­
δύνου αυτού για την υγεία. 
3.3.1. Στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρέπει να επιλεγεί σε 
όλες τις γλώσσες των κρατών μελών μία διατύπωση σύμφωνα 
με την οποία θα διευκρινίζεται σαφώς ότι η οδηγία ισχύει 
για τις δραστηριότητες, στις οποίες οι εργαζόμενοι, λόγω της 
εργασίας που εκτελούν, εκτίθενται ή ενδέχεται να εκτεθούν 
σε καρκινογόνες ουσίες. 
3.3.2. Σε μία νέα παράγραφο χρειάζεται να θεσπισθεί ότι ο 
εργοδότης υποχρεούται να διερευνήσει το είδος και την 
έκταση του κινδύνου που εγκυμονεί η έκθεση σε καρκινογό-
νες ουσίες. Επίσης, ο εργοδότης υποχρεούται να'διαπιστώνει 
μέσω πρακτικών μετρήσεων σε ποιο βαθμό συγκέντρωσης 
υπάρχουν καρκινογόνες ουσίες στο χώρο εργασίας ή στο 
άμεσο εργασιακό περιβάλλον. Η υποχρέωση που περιλαμβά­
νεται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, σημείο δ), σχετικά με τη 
χρήση των κατάλληλων μεθόδων μέτρησης των καρκινογό­
νων ουσιών, περιορίζεται κατά έναν τρόπο ο οποίος από δύο 
απόψεις δεν συμβιβάζεται με την προστασία της υγείας των 
εργαζομένων: αφενός αναφέρεται η μέτρηση «κατά περί­
πτωση» και σαν επιλογή, παράλληλα με άλλα μέτρα και 
αφετέρου η υποχρέωση της μέτρησης περιορίζεται με τη 
διατύπωση «ιδιαίτερα για την έγκαιρη ανίχνευση ασυνήθους 
έκθεσης». Η εκτίμηση ενός καρκινογόνου κινδύνου προϋπο­
θέτει ότι σε κάθε περίπτωση θα γίνονται καταρχήν μετρήσεις 
στο βαθμό που υπάρχουν στοιχεία για την ελευθέρωση καρκι­
νογόνων ουσιών. Σ'αυτό το πλαίσιο λαμβάνεται σαν υπόθεση 
το γεγονός ότι οι καρκινογόνες ουσίες παρουσιάζονται γενικά 
στο εργασιακό περιβάλλον σε πολύ υψηλότερους βαθμούς 
συγκέντρωσης απ'ό,τι στο υπόλοιπο περιβάλλον. Επίσης πρέ­
πει να διασφαλισθεί ότι οι μετρήσεις θα αφορούν τη 
συγκέντρωση όλων των καρκινογόνων ουσιών ακόμη και αν 
αυτές παρουσιάζονται σε ποσοστά χαμηλότερα από ορισμέ­
νες οριακές τιμές. Αυτό είναι απαραίτητο λόγω της αύξησης 
των ενδεχόμενων κινδύνων κατά τις περιπτώσεις κατά τις 
οποίες οι εργαζόμενοι εκτίθενται σε πολλές καρκινογόνες 
ουσίες ταυτόχρονα. 
3.3.3. Χρειάζεται να συμπεριληφθεί επίσης μία ρύθμιση 
που θα περιέχει μία ενιαία διαδικασία μέτρησης και ανάλυσης 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/45 
για όλα τα κράτη μέλη επειδή αυτή είναι οπωσδήποτε απαραί­
τητη για την υλοποίηση ενός ενιαίου επιπέδου προστασίας 
με βάση την παρούσα οδηγία σχετικά με τις καρκινογόνες 
ουσίες. Πιο συγκεκριμένες ρυθμίσεις μπορούν να περι­
γραφούν σε ένα παράρτημα 3. 
3.3.4. Στον προσδιορισμό των κινδύνων είναι ανάγκη να 
περιληφθούν, και οι εκθέσεις που δεν βλάπτουν το αναπνευ­
στικό σύστημα, αλλά π.χ. το δέρμα. 
3.3.5. Η συνιστώμενη εκτίμηση του κινδύνου πρέπει να 
συγκεκριμενοποιηθεί. Εκτός από το είδος και την έκταση της 
έκθεσης επιβάλλεται να συμπεριληφθούν και η διάρκεια της 
έκτασης και η ταυτόχρονη επίδραση πολλών καρκινογόνων 
ουσιών. 
3.3.6. Ο εργοδότης υποχρεούται να καθορίζει γραπτώς 
όλες τις πλευρές της ανίχνευσης και της εκτίμησης του κινδύ­
νου. 
3.4. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις για τα άρθρα 4 έως 9 
Σκοπός των άρθρων 4 έως 9 θα έπρεπε να είναι κανονικά η 
πρόληψη δηλ. η απόλυτη εξάλειψη ή ο απόλυτος περιορισμός 
των επαγγελματικών κινδύνων. Ωστόσο, διαπιστώνεται ότι οι 
διατάξεις αυτές δεν ανταποκρίνονται στην ανάγκη 
προστασίας της υγείας των εργαζομένων, λόγω της μεγάλης 
έκτασης του κινδύνου για την υγεία τους από τις καρκινογό-
νες ουσίες. Η σώρευση των δυνατοτήτων παρέκκλισης («όσο 
είναι λογικά εφικτό»), η έλλειψη μιας υποχρεωτικής σειράς 
όσον αφορά την προτεραιότητα των μέτρων προστασίας που 
πρέπει να ληφθούν, η έλλειψη καθορισμού των ανώτατων 
επιτρεπτών ορίων της συγκέντρωσης καρκινογόνων ουσιών 
στο χώρο εργασίας και η έλλειψη υποχρεώσεων προληπτικού 
χαρακτήρα στα κράτη μέλη, συντελούν στην τέλεια υπονό­
μευση των στόχων της προστασίας που επιδιώκεται στα 
άρθρα 4 έως 9. Οι διατάξεις χαρακτηρίζονται από μία έντονη 
αντίφαση μεταξύ του επιδιωκόμενου στόχου της προστασίας 
και του ανεπαρκώς υποχρεωτικού χαρακτήρα των σχετικών 
μέτρων προστασίας που προβλέπονται. 
3.5. Άρθρο 4 (Διατάξεις για την πρόληψη της έκθεσης) 
3.5.1. Ο τίτλος του άρθρου 4 πρέπει να διατυπωθεί ως εξής: 
«Μέτρα για την πρόληψη ή τον περιορισμό της έκθεσης». 
3.5.2. Επιδοκιμάζεται ο στόχος της προστασίας που προ­
βλέπεται τόσο στην επικεφαλίδα του άρθρου 4 όσο και στην 
παράγραφο 1 του άρθρου αυτού δηλ. η πρόληψη της έκθεσης 
των εργαζομένων σε καρκινογόνες ουσίες. Ωστόσο, τα 
προτεινόμενα μέτρα για την υλοποίηση του στόχου αυτού δεν 
κρίνονται κατάλληλα επειδή δεν είναι δεσμευτικά από νομική 
άποψη. 
3.5.3. Η εξάλειψη ή ο περιορισμός της έκθεσης των εργα­
ζομένων στις καρκινογόνες ουσίες εξαρτάται από τη διατύ­
πωση «αν αυτό είναι λογικά εφικτό» (άρθρο 4, παράγραφοι 1 
και 2). Ο περιορισμός αυτός δεν αποτελεί, όπως ισχυρίζεται 
η Επιτροπή λογική συνέπεια της οδηγίας πλαίσιο για την 
προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που εγκυ­
μονούν οι χημικές, φυσικές και βιολογικές ουσίες στο χώρο 
εργασίας (80/1107/ΕΟΚ), στην οποία στηρίζεται η εξετα­
ζόμενη πρόταση οδηγίας. Η οδηγία-πλαίσιο προσφέρει στα 
κράτη μέλη, και συγκεκριμένα στα άρθρα 3, παράγραφος 1, σαφώς τη δυνατότητα να αποφασίζουν, αν η έκθεση των 
εργαζομένων σε καρκινογόνες ουσίες πρέπει να αποφευχθεί 
πλήρως ή να περιορισθεί στο λογικά κατώτατο εφικτό 
επίπεδο. Με βάση αυτή την ελαστική δυνατότητα επιλογής 
των κρατών μελών, το άρθρο 4, σημείο 14, ορίζει ότι ενδεχο­
μένως μπορεί να απαγορευθεί εν μέρη ή εξ ολοκλήρου η 
χρήση μιας ουσίας που χρησιμοποιείται στην παραγωγή εάν 
η χρησιμοποίηση των άλλων μέσων που διατίθενται, δεν 
προσφέρει ικανοποιητική προστασία. Ακριβώς επειδή οι 
καρκινογόνες ουσίες έχουν θανάσιμες συνέπειες, επιβάλλεται 
να ληφθούν μέτρα αυστηρότερα και όχι εκείνα που είναι 
λογικώς εφικτά. Συγχρόνως η οδηγία πλαίσιο προσφέρει στο 
άρθρο 3, παράγραφος 1, τη δυνατότητα συγκεκριμενοποίησης 
του «λογικά εφικτού επιπέδου», π.χ. με την αξιοποίηση της 
προοδευτικής εξέλιξης της τεχνολογίας ή την εισαγωγή πιο 
υγιεινών διαδικασιών εργασίας στα πλαίσια μιας μεταβατικής 
περιόδου. 
3.5.4. Το άρθρο 4 προσδιορίζει — ακόμη και σε συνάρτηση 
με το άρθρο 6 — ελλειπώς το επιδιωκόμενο επίπεδο 
προστασίας, επειδή δεν αναφέρονται ως μέτρα προστασίας η 
απαγόρευση της έκθεσης σε καρκινογόνες ουσίες ή η θέσπιση 
ανώτατων επιτρεπτών ορίων συγκέντρωσης στο εργασιακό 
περιβάλλον. Ωστόσο οι διατάξεις σχετικά με το επίπεδο 
προστασίας που πρέπει να τηρηθεί, πρέπει να προσανατολί­
ζονται αφενός στο μέγεθος του κινδύνου που απειλεί την 
υγεία των εργαζομένων και αφετέρου στην επιχειρησιακή 
πραγματικότητα. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν διαθέτουν 
καμία προστασία όταν δεν τηρούνται τα συγκεκριμένα 
ανώτατα όρια συγκέντρωσης καρκινογόνων ουσιών στο εργα­
σιακό περιβάλλον. Ο καθορισμός ανώτατων επιτρεπτών 
ορίων επιβάλλεται όμως, ώστε να αποφευχθούν οι στρε­
βλώσεις στον ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών μελών αφενός 
και αφετέρου μεταξύ των διάφορων επιχειρήσεων και κλάδων 
στα κράτη μέλη. 
Συνεπώς το άρθρο 4 θα πρέπει να περιλαμβάνει μία κλίμακα 
του επιπέδου προστασίας η οποία να καθορίζεται ανάλογα 
με τους κινδύνους για την υγεία και να περιλαμβάνει τις 
ακόλουθες βαθμίδες: 
— Αποφυγή κάθε έκθεσης αν αυτό απαιτείται για λόγους 
υγείας ή αν είναι δυνατό με βάση το επίπεδο εξέλιξης της 
τεχνολογίας. 
— Περιορισμό της έκθεσης στο μέτρο που είναι εφικτό στο 
πλαίσιο του σταδίου εξέλιξης της τεχνολογίας στην 
επιμέρους επιχείρηση. 
— Θέσπιση ασφαλών ανώτατων ορίων έκθεσης σε συνδυα­
σμό με την υποχρέωση για επανεξέταση των ανωτάτων 
αυτών ορίων εντός καθορισμένων προθεσμιών. 
— Τα όρια που κρίνονται ως σήμα κινδύνου για τη χρησιμο­
ποίηση του εξοπλισμού προστασίας των αναπνευστικών 
οργάνων. 
— Μέτρα έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση που θα ξεπερα­
σθούν τα ανώτατα επιτρεπτά όρια. 
3.5.5. Στο άρθρο 4 δεν καθορίζεται μία υποχρεωτική σειρά 
προτεραιότητας των προστατευτικών μέτρων που πρόκειται 
να ληφθούν. Αντίθετα επαφίεται στον εργοδότη να εφαρμόσει 
τα προτεινόμενα μέτρα «στο βαθμό που αυτά είναι λογικά 
εφικτά» και «ανάλογα με την περίπτωση» (παράγραφος 2 σε 
συνάρτηση με την παράγραφο 1). 
Αριθ. C 208/46 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
Το άρθρο 4 πρέπει να προσανατολίζεται προς την ακόλουθη 
υποχρεωτική σειρά προτεραιότητας των μέτρων προστασίας. 
— Απαγόρευση ή περιορισμός της χρήσης καρκινογόνων 
προϊόντων ή επικίνδυνων μεθόδων εργασίας, συμπεριλαμ­
βανομένης της απογόρευσης της έκθεσης. 
— Υποχρεωτική αντικατάσταση καρκινογόνων ουσιών και 
επικίνδυνων διαδικασιών εργασίας ή μέσων εργασίας με 
ακίνδυνες ή λιγότερο επικίνδυνες εναλλακτικές λύσεις. 
— Λήψη τεχνικών μέτρων, τόσο στο στάδιο του προγραμμα­
τισμού της ανάπτυξης και της κατασκευής, όσο σε ήδη 
υφιστάμενες εγκαταστάσεις και διαδικασίες. 
— Καθορισμός των ανώτατων ορίων έκθεσης τα οποία πρέ­
πει να μειώνονται σταδιακά σε όλους τους τομείς, σε 
σχέση με τις προηγμένες τεχνολογίες που θα αναπτυχθούν 
και εντός συγκεκριμένων μεταβατικών προθεσμιών. 
— Λήψη μέτρων για την οργάνωση της εργασίας όπως π.χ. 
μείωση της ταχύτητας εργασίας, περιορισμός του χρόνου 
έκθεσης και λήψη μέτρων εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, 
ενημέρωσης και διαπαιδαγώγησης. 
— Χρησιμοποίηση προσωπικού εξοπλισμού προστασίας και 
λήψη μέτρων υγιεινής. 
Τα κράτη μέλη πρέπει να υποχρεούνται να απαγορεύουν την 
έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, στο βαθμό που αυτό απαιτεί­
ται για την προστασία της υγείας των εργαζομένων. Αυτό δεν 
θα ήταν αντίθετο ως προς την «απαγορευτική οδηγιά» επειδή 
η οδηγία αυτή περιλαμβάνει και την παραγωγή. Από την 
άλλη πλευρά, εάν περιληφθεί ο προβληματισμός που εξετά­
ζεται στην απαγορευτική οδηγία στην εξεταζόμενη πρόταση 
οδηγίας, θα απλουστευθεί σε μεγάλο βαθμό η νομική πλευρά 
του θέματος. Εξάλλου πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της 
γενικής απαγόρευσης στην έκθεση μέσω μιας κοινοτικής 
οδηγίας, όπως π.χ. της απαγόρευσης των 4 ουσιών που περι­
λαμβάνει η απαγορευτική οδηγία, και την ξεχωριστή υπο­
χρέωση των κρατών μελών να χειρίζονται σε ορισμένες ειδι­
κές περιπτώσεις την απαγόρευση της έκθεσης ως κατά κάποιο 
τρόπο ελαστικό μέτρο παρέμβασης. 
3.5.6. Επιδοκιμάζεται ο στόχος που περιλαμβάνει το άρ­
θρο 4 παράγραφος 1 δηλαδή να αποφεύγεται η έκθεση των 
εργαζομένων σε καρκινογόνες ουσίες. Ωστόσο η υποχρέωση 
για τη χρησιμοποίηση κλειστών συστημάτων, χρειάζεται να 
συνδέεται με την προοδευτική εξέλιξη της τεχνολογίας. 
Όσον αφορά τις παλαιές εγκαταστάσεις θα πρέπει ενδεχομέ­
νως να εφαρμοσθεί μία μεταβατική περίοδος προσαρμογής 
σ'αυτή την προοδευτική τεχνολογική εξέλιξη. 
Η χρησιμοποίηση κλειστών συστημάτων προσανατολίζεται 
κυρίως προς την παρασκευαστική διεργασία δηλαδή τη 
χημική βιομηχανία. Αντίθετα η χρησιμοποίηση κλειστών 
συστημάτων στη βιομηχανία εφαρμογών ή στις επιχειρήσεις 
εφαρμογών, συμπεριλαμβανομένων και των βιοτεχνιών, 
παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες. Σχετικά πρέπει επίσης 
να ληφθεί υπόψη ότι στον τομέα της εφαρμογής κινδυνεύουν 
πολλοί περισσότεροι εργαζόμενοι από τις καρκινογόνες 
ουσίες απ'ό,τι στην παρασκευαστική βιομηχανία. 
Η χρησιμοποίηση κλειστών συστημάτων δεν σημαίνει ότι η 
έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες αποφεύγεται για όλους τους 
ενδιαφερομένους εργαζομένους. Διότι αφενός μια έκθεση 
μπορεί να είναι συνέπεια ατυχήματος και αφετέρου στις πε­
ρισσότερες περιπτώσεις οι εργαζόμενοι εκτίθενται σε καρκι-νογόνες ουσίες κατά τη διάρκεια επισκευών, καθαρισμού και 
συντήρησης, ακόμη και με τη χρησιμοποίηση κλειστών 
συστημάτων. 
3.5.7. Ανεξάρτητα από τα ανώτατα επιτρεπτά όρια των 
συγκεντρώσεων στο εργασιακό περιβάλλον οι εργοδότες 
επιβάλλεται να υποχρεούνται να περιορίσουν την έκθεση σε 
ένα όσο το δυνατό χαμηλότερο επίπεδο, με τη χρησιμοποίηση 
της προοδευτικής εξέλιξης της τεχνολογίας αλλά και των 
άλλων δυνατοτήτων που διατίθενται στην ίδια την επιχείρηση 
συμπεριλαμβανομένης και της οργάνωσης της εργασίας. Η 
υποχρέωση αυτή του εργοδότη να επιδιώξει μια όσο το δυνατό 
χαμηλότερη έκθεση των εργαζομένων, ανεξάρτητα από τα 
ανώτατα επιτρεπόμενα όρια, περιλαμβάνεται και στο σχέδιο 
της οδηγίας οριακών τιμών για μη καρκινογόνες ουσίες. 
Στηρίζεται στη σκέψη ότι οι τεχνικές δυνατότητες και οι 
δυνατότητες οργάνωσης των εργασιών των επιμέρους επιχει­
ρήσεων ή των επιμέρους κλάδων διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό 
μεταξύ τους. 
3.5.8. Θα πρέπει να καθορισθούν ανώτατα επιτρεπτά όρια 
συγκέντρωσης των καρκινογόνων ουσιών στο εργασιακό 
περιβάλλον, τα οποία δεν θα επιτρέπεται να ξεπερασθούν. Τα 
ανώτατα αυτά όρια είναι απαραίτητο αφενός να προσανατολί­
ζονται προς την προοδευτική εξέλιξη της τεχνολογίας ενώ 
αφετέρου χρειάζεται να καθορισθούν μεταβατικές περίοδοι, 
εντός των οποίων τα ανώτατα αυτά επιτρεπόμενα όρια 
συγκέντρωσης θα μειώνονται σταδιακά. Για να επιτευχθεί ο 
στόχος αυτός η βιομηχανία πρέπει να υποχρεούται να αναπτύ­
ξει τόσο το επίπεδο της τεχνολογίας που χρησιμοποιεί, όσο 
και τα όργανα εργασίας, κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι ανώτατες 
τιμές να μειωθούν σύμφωνα με το σχέδιο. 
3.5.9. Στο άρθρο 4 χρειάζεται να συμπεριληφθεί μία ρύθ­
μιση που να θεσπίζει στενή σχέση μεταξύ του ανώτατου 
επιτρεπόμενου επιπέδου έκθεσης (συμπεριλαμβανομένης της 
μηδενικής έκθεσης) και των κινδύνων που εγκυμονούν οι 
καρκινογόνες ουσίες (βλ. σελίδα 30 κάτω και τη σελίδα 31 
ανώ της σύστασης της ΟΚΕ). Ωστόσο ο στόχος οφείλει να 
είναι η αποφυγή, στο μέτρο του δυνατού, όλων των καρκι-
νοπαθειών. Πάντως δεν μπορεί να παραγνωρισθεί το γεγονός 
ότι ο στόχος αυτός δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί παρά μόνο 
σταδιακά και αφού καθορισθούν προτεραιότητες και ληφθούν 
υπόψη οι αντικειμενικές δυνατότητες. Αντίθετα η άμεση 
υλοποίηση του στόχου αυτού συνεπάγεται τη θέση εκτός 
λειτουργίας πάρα πολλών βιομηχανικών και βιοτεχνικών 
επιχειρήσεων. 
3.5.10. Οι εργοδότες υποχρεούνται να καταγράφουν τα 
μέτρα που πρόκειται να λάβουν κατά των κινδύνων που εγκυ­
μονούν οι καρκινογόνες ουσίες κατά κανόνα σε ένα 
πρόγραμμα, αναφέροντας επίσης τα βραχυπρόθεσμα, μεσο­
πρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα που προβλέπεται να 
λάβουν συμπεριλαμβανομένης και της οικονομικής έκτασης 
των σχετικών επενδύσεων. Οι εργαζόμενοι ή οι εκπρόσωποι 
τους θα πρέπει να συμμετάσχουν στην κατάρτιση του προ­
γράμματος αυτού. Ένα παρόμοιο γραπτό επιχειρησιακό 
πρόγραμμα, που αποσκοπεί στην καταγραφή όλων των κινδύ­
νων προσβολής από καρκίνο αλλά και των προληπτικών 
μέτρων που θα ληφθούν, δεν είναι μόνο αναγκαία προϋπόθεση 
για μία συστηματική αντιμετώπιση των σχετικών των κινδύ­
νων αλλά και για την ορθή άσκηση των καθηκόντων 
εποπτείας των αρμόδιων κρατικών αρχών. 
3.6. Άρθρο 5 (Πληροφόρηση των αρμόδιων αρχών) 
Το άρθρο 5 της πρότασης οδηγίας προδιέγραψε σχεδόν έναν 
παθητικό ρόλο για τα κράτη μέλη κατά την καταπολέμηση 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/47 
των επαγγελματικών κινδύνων του καρκίνου επειδή οι εργο­
δότες απλώς υποχρεούνται να παράσχουν ορισμένες πλη­
ροφορίες στις αρμόδιες αρχές εάν αυτές το ζητήσουν. 
Λόγω της έκτασης του κινδύνου που εγκυμονούν οι καρκι-
νογόνες ουσίες στο χώρο της εργασίας επιβάλλεται, ωστόσο, 
όπως τα κράτη μέλη και οι αρμόδιες αρχές διαδραματίσουν 
ενεργό ρόλο για την προστασία της υγείας των εργαζομένων. 
Θα πρέπει να φροντίζουν ώστε οι εργοδότες να είναι επαρκώς 
ενημερωμένοι σχετικά με τους κινδύνους αυτούς. Επομένως 
η οδηγία πρέπει να υποχρεώνει τους εργαζόμενους και τους 
εργοδότες να πληροφορούν τις αρμόδιες αρχές. Μόνο κατά 
αυτό τον τρόπο θα έχουν τα κράτη μέλη, αντίθετα από ό,τι 
συμβαίνει σήμερα, τη δυνατότητα να προσδιορίζουν την 
έκταση των κινδύνων του καρκίνου στο χώρο εργασίας και 
να ασκούν συνεπώς, με βάση αυτό το σύστημα ανίχνευσης, 
μια ολοκληρωμένη, και αποτελεσματική, και επομένως 
«επιθετική», εθνική πολιτική κατά των κινδύνων αυτών. Αυτό 
δεν έχει καθοριστική σημασία μόνο για την νομική ρύθμιση 
του προβλήματος αλλά και για την εκπλήρωση των καθηκό­
ντων εποπτείας που αποτελούν ευθύνη του κράτους, για την 
εφαρμογή προγραμμάτων έρευνας, και για την ανάπτυξη βοη­
θημάτων εργασίας τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους 
εκπροσώπους των εργαζομένων. Παρόμοια βοηθήματα εργα­
σίας είναι απαραίτητα επειδή, ακόμη και στα βιομηχανικά 
κράτη, περίπου τα 3/4 των εργαζομένων απασχολούνται σε 
μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Οι εργοδότες των επιχειρήσεων 
αυτών δεν διαθέτουν όμως, αντίθετα απ'ό,τι οι εργοδότες των 
μεγάλων επιχειρήσεων, τμήματα προστασίας των εργαζόμε­
νων, με τα οποία θα ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν όλα 
τα βασικά προβλήματα σχετικά με την προστασία από τις 
καρκινογόνες ουσίες. Συνεπώς οι αρμόδιες αρχές οφείλουν 
να συμβουλεύουν κατάλληλα τις επιχειρήσεις αυτές. 
Εκτός από εκείνες που αναφέρονται στο άρθρο 5 οι εργοδότες 
είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν στις αρμόδιες αρχές και τις 
ακόλουθες πληροφορίες: 
— Διαβίβαση αντιγράφου του προγράμματος της επιχείρη­
σης για την ανίχνευση και την πρόληψη των επαγγελμα­
τικών κινδύνων καρκίνου. 
— Μορφή της συμμετοχής των εργαζομένων. 
— Μορφή των εργασιακών διαδικασιών κατά τις οποίες προ­
καλούνται καρκινογόνες ουσίες, χωρίς αυτό να αποτελεί 
πρόθεση του παραγωγού ή του χρήστη (περιπτώσεις του 
Παραρτήματος 2). 
3.7. Άρθρο 6 (Ασυνήθιστα υψηλή έκθεση) 
3.7.1. Η λέξη «απρόβλεπτου» στην πρώτη σειρά του 
άρθρου 6 να απαλειφθεί. 
Δεν είναι ευνόητο γιατί τα προστατευτικά μέτρα που προβλέ­
πει το άρθρο 6 θα πρέπει να εφαρμόζονται μόνο στην περί­
πτωση απρόβλεπτων ανωμαλιών. Κάθε ανωμαλία είναι 
απόλυτα προβλέψιμη, εάν έχει προηγουμένως διεξαχθεί 
εξονυχιστική ανάλυση του αναγκαίου βαθμού ασφάλειας. 
3.7.2. Το άρθρο 6 δεν περιλαμβάνει καμία ρύθμιση που να 
υποχρεώνει τον εργοδότη να λαμβάνει μέτρα για την αποφυγή 
ατυχημάτων που μπορεί να συντελέσουν σε μία ασυνήθιστα 
υψηλή έκθεση. Επομένως ο εργοδότης επιβάλλεται να υπο­
χρεούται να ερευνά με τρόπο διεξοδικό τον βαθμό ασφαλείας 
που απαιτείται για την επιχείρηση του και να λαμβάνει κατάλ­
ληλα μέτρα με τα οποία μπορεί να αποφύγει ή να περιορίσει 
στο ελάχιστο τις πιθανότητες μιας ασυνήθιστα υψηλής έκθε­
σης. 3.7.3. Στο άρθρο 6 δεν διευκρινίζεται τι νοείται με τη 
φράση «ασυνήθιστα υψηλή έκθεση». Αυτό όμως θα ήταν 
οπωσδήποτε απαραίτητο τόσο από άποψη της προστασίας της 
υγείας των εργαζομένων όσο και από άποψη της εναρμόνισης 
«των συνθηκών που υφίστανται» στα κράτη μέλη «σε αυτόν 
τον τομέα μέσα από μία οπτική προόδου», με την έννοια του 
άρθρου 118 α) της Συνθήκης ΕΟΚ. 
Συνίσταται επομένως όπως μία έκθεση θεωρείται ως ασυνή­
θιστα υψηλή, όταν έχει σημειωθεί υπέρβαση του ανώτατου 
επιτρεπτού ορίου (ή της μηδενικής έκθεσης σε περίπτωση 
εξαιρετικά επικίνδυνων καρκινογόνων ουσιών). 
3.7.4. Οι εργοδότες οφείλουν να ενημερώνουν αμέσως τις 
αρμόδιες υπηρεσίες και τους εργαζόμενους σχετικά με παρό­
μοια ατυχήματα. 
3.7.5. Στο άρθρο 6 θα πρέπει να συμπεριληφθεί μία διάταξη 
που να παρέχει στους εργαζόμενους το δικαίωμα να αρνούνται 
την εργασία σε περίπτωση που έχει σημειωθεί υπέρβαση του 
ανωτάτου ορίου έκθεσης καθώς και το δικαίωμα να διαμαρτύ­
ρονται στην αρμόδια αρχή αν ο εργοδότης δεν διορθώνει 
αμέσως τη βλάβη. 
3.8. Άρθρο 7 (Συντήρηση κλπ.) 
3.8.1. Σκοπός του άρθρου 7 είναι η προστασία των εργαζο­
μένων κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων που δεν εμπίπτουν 
στην έννοια του ατυχήματος σύμφωνα με το άρθρο 6, αλλά 
που επίσης προκαλούν ασυνήθιστα υψηλές εκθέσεις. Δεν 
γίνεται αντιληπτό γιατί οι ενδιαφερόμενοι εργαζόμενοι οι 
οποίοι απασχολούνται π.χ. με δραστηριότητες συντήρησης, 
επισκευής ή καθαρισμού δεν θα πρέπει να απολαύουν της 
ίδιας προστασίας όπως οι εργαζόμενοι που θίγονται σε περί­
πτωση ατυχήματος. Σ'αυτό το πλαίσιο αξίζει να σημειωθεί ότι 
οι εργασίες αυτές συχνά διεκπεραιώνονται από εργαζόμενους 
τους οποίους έχει δανειστεί προσωρινά η επιχείρηση ή από 
άλλο εξωεπιχειρησιακό προσωπικό. 
Για το λόγο αυτό δεν πρέπει στην εν λόγω περίπτωση να 
εφαρμόζονται εκτός από το σημείο β) και τα σημεία α) και γ) 
του άρθρου 6. 
3.8.2. Κατά τα άλλα ισχύουν οι παρατηρήσεις που έχουν 
διατυπωθεί και σχετικά με τα άρθρα 3, 4, 5 και 6. 
3.9. Άρθρο 8 (Πρόσβαση στους χώρους εργασίας) 
Στο άρθρο 8 χρειάζεται να διευκρινισθεί ότι εκτός από τους 
εργαζόμενους, και άλλα άτομα, όπως π.χ. υπάλληλοι 
εποπτείας των αρμόδιων αρχών, θα επιτρέπεται να έχουν 
πρόσβαση στους χώρους εργασίας στους οποίους διεξάγονται 
οι δραστηριότητες που αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγρα­
φος 1. 
3.10. Άρθρο 9 (Προστατευτικός ρουχισμός και εξοπλισμός) 
3.10.1. Το άρθρο 9 θα πρέπει να έχει την ακόλουθη επικε­
φαλίδα «μέτρα υγιεινής, προστατευτικός ρουχισμός και 
εξοπλισμός». 
Ο περιορισμός που αναφέρεται στο σημείο 1 του άρθρου 
αυτού «εφόσον αυτό είναι λογικά εφικτό» αποτελεί προφανώς 
αντίφαση όσον αφορά την προστασία της υγείας των εργαζο­
μένων εφόσον πρόκειται για τη διάθεση χώρων για τα γεύ­
ματα, τη διάθεση κατάλληλου προστατευτικού ρουχισμού και 
εξοπλισμού, τη διάθεση ιδιαίτερων χώρων για τη φύλαξη 
του ρουχισμού εργασίας και προστασίας και του κανονικού 
ρουχισμού, τη διάθεση κατάλληλων εγκαταστάσεων λου-
Αριθ. C 208/48 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 8. 8. 88 
τρων, τη διάθεση χώρων φύλαξης του προστατευτικού 
εξοπλισμού, τον έλεγχο του εξοπλισμού αυτού, τις επισκευές 
και τον καθαρισμό του εξοπλισμού αυτού (στη γερμανική 
απόδοση και τις οδηγίες δεν αναφέρεται ο καθαρισμός του 
προστατευτικού εξοπλισμού και ρουχισμού). 
Οι εν λόγω υποχρεώσεις του εργοδότη είναι οι απολύτως 
αναγκαίες. Επίσης είναι απαράδεκτο να παρέχονται στο πιο 
«αδύναμο» σημείο των μέτρων προστασίας που πρόκειται 
να ληφθούν και δυνατότητες παρέκκλισης. Εξάλλου όλες οι 
υποχρεώσεις θα πρέπει να διατυπωθούν με θετικό τρόπο. Για 
παράδειγμα, ο εργοδότης πρέπει να διαθέτει χώρους στους 
οποίους οι εργαζόμενοι μπορούν να τρώγουν και να πίνουν 
χωρίς τον κίνδυνο μόλυνσης από καρκινογόνες ουσίες. 
Στο κείμενο χρειάζεται επίσης να διευκρινισθεί όχι μόνον 
ότι ο εργοδότης οφείλει να λαμβάνει τα παραπάνω μέτρα, 
αλλά και ότι οι εργαζόμενοι οφείλουν να τα τηρούν. 
3.11. (Πληροφόρηση και επιμόρφωση) 
3.11.1. Οι εργοδότες πρέπει να υποχρεούνται να 
επιτρέπουν στους εργαζόμενους να συμμετέχουν στις διαδι­
κασίες λήψης αποφάσεων σχετικά με τα μέτρα προστασίας 
που πρόκειται να ληφθούν (βλ. απόφαση της ΟΚΕ του 1985). 
Σε συνάρτηση με την παρατήρηση αυτή το άρθρο 10 θα 
πρέπει να έχει την ακόλουθη επικεφαλίδα «Συμμετοχή, πλη­
ροφόρηση και επιμόρφωση των εργαζομένων». 
3.11.2. Το σημείο 1 ε) του άρθρου 10 έχει διατυπωθεί με 
δυσνόητο τρόπο. Δημιουργεί την εντύπωση ότι οι εργαζόμε­
νοι φέρουν στις περιπτώσεις που απαριθμούνται μια ειδική 
ευθύνη, παράλληλα με την ευθύνη του εργοδότη να λάβει 
μέτρα. Πρέπει να διευκρινισθεί ότι η εφαρμογή των μέτρων 
αυτών εναπόκειται αποκλειστικά στην αρμοδιότητα του εργο­
δότη. Αυτό βέβαια δεν αποκλείει ότι ο εργοδότης μπορεί 
να μεταβιβάσει ορισμένα καθήκοντα στους εργαζομένους. 
Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να τους μεταβιβά­
σει και αρμοδιότητα να ενεργούν και να δίνουν εντολές, 
αρμοδιότητα που είναι αναγκαία για την πλήρωση των καθη­
κόντων αυτών. 
3.12. Άρθρο 11 
Στη διάταξη αυτή χρειάζεται να προσδιορισθεί σε μία νέα 
παράγραφο, ότι ο εργοδότης υποχρεούται να καταρτίζει έναν 
ολοκληρωμένο επιχειρησιακό κατάλογο σχετικά με τις συν­
θήκες έκθεσης στους επιμέρους χώρους εργασίας ή στους 
επιμέρους τομείς της εργασίας. Αυτό εξάλλου αποτελεί 
αναγκαία προϋπόθεση για την εκτίμηση των κινδύνων που 
διατρέχουν οι εργαζόμενοι για την υγεία τους καθώς επίσης 
και για την παρακολούθηση της υγείας τους, όπως ορίζεται 
στο άρθρο 12. 
3.13. Άρθρο 12 (Παρακολούθηση της υγείας) 
3.13.1. Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου αυτού θα πρέπει 
να περιλαμβάνονται στην παρακολούθηση της υγείας εκ 
μέρους της αρμόδιας αρχής και τα άτομα που δεν ασχολούνται 
πλέον με μία δραστηριότητα που προκαλεί καρκίνο (οι συντα­
ξιούχοι). Αυτό απαιτείται επειδή όπως είναι γνωστό οι περισ­
σότερες επαγγελματικές καρκινοπάθειες παρουσιάζονται 
10-35 χρόνια μετά από την έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, 
και αυτό σημαίνει ότι όταν εκδηλώνεται η ασθένεια, οι περισ­σότεροι ασθενείς ήδη έχουν εγκαταλείψει την επαγγελματική 
τους δραστηριότητα. 
3.13.2. Η δεύτερη πρόταση της παραγράφου 2 δημιουργεί 
αδικαιολόγητα την εντύπωση ότι είναι δυνατό βάσει αυτών 
των προληπτικών εξετάσεων να λαμβάνονται άμεσα μέτρα 
υγιεινής ή άλλα επιμέρους μέτρα. Επειδή οι καρκινογόνες 
ουσίες λειτουργούν σαν «βραδυφλεγής βόμβα» αυτό συμβαί­
νει μόνο σε εξαιρετικές επιπτώσεις, δηλαδή μόνο τότε όταν 
σε μία προληπτική εξέταση διαπιστώνονται συμπτώματα μιας 
καρκινοπάθειας ή άλλα προειδοποιητικά συμπτώματα. 
3.14. Άρθρο 13 (Τήρηση φακέλλων) 
3.14.1. Η υποχρέωση της τήρησης των φακέλλων θα πρέπει 
να περιλαμβάνει επίσης τα αποτελέσματα της μέτρησης 
καθώς και την περιγραφή των συνθηκών έκθεσης στους 
χώρους εργασίας ή στους τομείς εργασίας. Οι δύο αυτές 
προϋποθέσεις αποτελούν την απαραίτητη βάση για την εκτέ­
λεση και την απάντηση στο ερώτημα αν υπάρχει σχέση 
μεταξύ της έκθεσης και της εκδήλωσης μιας καρκινοπάθειας. 
3.14.2. Η περίοδος τήρησης φακέλλων θα πρέπει να παρα­
ταθεί σε 40 χρόνια επειδή οι καρκινοπάθειες μπορούν να 
εκδηλωθούν και ύστερα από 30 χρόνια μετά την παύση της 
έκθεσης. 
3.15. Άρθρο 14 (Εθνικές στατιστικές) 
Η διάταξη αυτή είναι ανάγκη να διερευνηθεί με την έννοια 
ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συντάσσουν συστηματικά 
στατιστικές σχετικά με τις επαγγελματικές καρκινοπάθειες 
(βλ. απόφαση της ΟΚΕ 1985). Αυτό θα αποτελούσε αποφα­
σιστική συμβολή στον περιορισμό του ανεπίσημου αριθμού 
των καρκινοπαθειών που δεν έχουν διαπιστωθεί, και που για 
το λόγο αυτό δεν έχουν αναγνωρισθεί και κατά συνέπεια δεν 
συμπεριλαμβάνονται στις εθνικές στατιστικές. 
Η στατιστική αυτή θα πρέπει εξάλλου να περιλαμβάνει και 
τις δηλωμένες περιπτώσεις επαγγελματικών ασθενειών (περι­
πτώσεις υποψίας). 
3.16. Παράρτημα 1 και 2 (Κατάλογος καρκινογόνων ουσιών, 
και βιομηχανικές μέθοδοι) 
Το παράρτημα 1 περιλαμβάνει μόνον ελάχιστο τμήμα των 
ουσιών οι οποίες έχουν καταταχθεί σε επιμέρους κράτη μέλη 
ή σε τρίτες χώρες στις καρκινογόνες ουσίες με βάση τα 
αποτελέσματα επιστημονικών ερευνών. 
Συνεπώς πρέπει να επιδιωχθεί η συμπλήρωση του παραρτή­
ματος 1 το συντομότερο δυνατό. 
3.17. Παράρτημα 2 
Σκοπός του παραρτήματος 2 θα πρέπει να είναι κυρίως να 
συμπεριληφθούν και εκείνες οι καρκινογόνες ουσίες ή τα 
καρκινογόνα μίγματα τα οποία δεν τίθενται σε κυκλοφορία 
αλλά δημιουργούνται τυχαία αλλά αναγκαστικά στα πλαίσια 
τεχνικών διαδικασιών. Σχετικά χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερο 
βάρος στις καρκινογόνες ουσίες, ενώ οι τεχνικές ή εργασια­
κές διαδικασίες που συνδέονται με τις ουσίες αυτές πρέπει να 
συνοδεύονται με διευκρινίσεις όσον αφορά τους χαρακτη­
ριστικούς κινδύνους που υπάρχουν στο εργασιακό περιβάλ­
λον. Δεν είναι σκόπιμο να χαρακτηρίζονται ολόκληροι βιο-
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 208/49 
μηχανικοί κλάδοι συνολικά ως βεβαρημένοι με καρκινογό­
νους κινδύνους, όπως τούτο συμβαίνει εν μέρει στο παράρ­
τημα 2. 
Επομένως είναι ανάγκη να επιδιωχθεί η όσο το δυνατό πλη­
ρέστερη καταγραφή των επιμέρους καρκινογόνων ουσιών ή 
των μιγμάτων. Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να ληφθεί σαν βάση 
το κύριο συστατικό ενός μίγματος σε περίπτωση που δεν 
έχει αποδειχθεί σαφώς ποιο συστατικό ή ποια συστατικά του 
μίγματος προκαλούν καρκίνο. Αναφέρεται παραδειγματικά 
το βενζοπυρένιο ως βασικό συστατικό των πολυκυκλικών 
αρωματικών υδρογονανθράκων. 
Θα πρέπει να θεσπισθεί μία ρήτρα εφαρμογής σχετικά με τις 
τεχνικές διαδικασίες κατά τις οποίες μπορεί να προκληθεί 
καρκίνος, αλλά δεν είναι δυνατό να προσδιορισθεί μια 
συγκεκριμένη ουσία ή ένα συγκεκριμένο μίγμα ως καρκι­
νογόνα. Η ρήτρα αυτή θα πρέπει να καθιστά δυνατή την 
εφαρμογή της οδηγίας σε παρόμοιες εξαιρετικές περιπτώσεις. 
Κατά τη συμπλήρωση των παραρτημάτων 1 και 2, θα πρέπει 
οι εκπρόσωποι των εργαζομένων να έχουν δικαίωμα συμμε­
τοχής, σε κοινοτικό επίπεδο. Σχετικά γίνεται παραπομπή 
στην συζήτηση σχετικά με τον καθορισμό των οριακών τιμών για τις μη καρκινογόνες ουσίες που πραγματοποιήθηκε κατά 
την εξέταση της πρότασης οδηγίας για τις οριακές τιμές στην 
Κοινότητα. Η συμπλήρωση του καταλόγου των καρκινογό­
νων ουσιών στο παράρτημα 1 δεν θα πρέπει να επαφίεται 
όπως συμβαίνει έως σήμερα, στη Γενική Διεύθυνση XI, αλλά 
θα πρέπει και η Γενική Διεύθυνση V να συμμετέχει ισότιμα. 
Για να είναι δυνατό να πραγματοποιηθεί μία ταχεία εκτίμηση 
των επιστημονικών στοιχείων που διατίθενται σε διεθνές 
επίπεδο σχετικά με τις καρκινογόνες ουσιές, χρειάζεται να 
δημιουργηθούν όσο το δυνατό συντομότερα οι προϋποθέσεις 
όσον αφορά το αναγκαίο δυναμικό σε προσωπικό. 
3.18. Παράρτημα 3 (Πρακτικές συστάσεις για την παρακο­
λούθηση της υγείας των εργαζομένων σύμφωνα με το 
άρθρο 12 παράγραφος 7) 
Οι διατάξεις για την πληροφόρηση του γιατρού ή και της 
αρμόδιας αρχής δεν πρέπει να αφορούν μόνο τους ενδιαφε­
ρόμενους εργαζόμενους αλλά και τις συνθήκες έκθεσης που 
επικρατούν στην επιμέρους επιχείρηση. Η γνώση των συνθη­
κών έκθεσης που επικρατούν στις επιχειρήσεις, θα διευκό­
λυνε αποφασιστικά την παρακολούθηση της υγείας των εργα­
ζομένων. 
Βρυξέλλες, 2 Ιουνίου 1988. 
Ο Πρόεδρος 
της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Alfons MARGOT 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Οι παρακάτω τροπολογίες δεν έγιναν δεκτές διότι κατά την ψηφοφορία συγκέντρωσαν το ένα τέταρτο περίπου των 
συνολικών ψήφων. 
Γενικές παρατηρήσεις 
Να διαγραφεί η τελευταία πρόταση «Για ορισμένες καρκινογόνες ουσίες ... ικανότητα». 
Αιτιολογία 
Παρά την «υπόνοια που αναφέρεται σ'αυτή την πρόταση δεν υπάρχει ακλόνητη απόδειξη βλαπτικής δράσης στο 
έμβρυο και στην αναπαραγωγική ικανότητα εκτός και αν έχουν προσβληθεί από καρκίνο τα ίδια τα όργανα 
αναπαραγωγής. 
Αποτέλεσμα ψηφοφορίας 
Ψήφοι υπέρ: 31, ψήφοι κατά: 77, αποχές: 5. 
Αο^^^^ Ετ^η^Ε^η^ο^^ ^^^ 
^α διατυπωθεί ως εξής^ 
^ΟΧ^σημειώνει ότι η επιτροπή έχειτηνπρό^εση νασυμπεριλάβειτιςκατηγορίες ^ και ^επειδή όπως 
αποδεικνύεται από τοπρόγραμμααξιολόγησης(προς το παρόν διενεργείται μια αξιολόγηση τηνεβδομάδα)υπάρχουν 
στοιχεία για τη συμπερίληψη τους ως επικίνδυνων για την πρόκληση καρκίνου.^κατηγορία^αποτελείται από μια 
ομάδα ουσιών που μπορεί να έχουν ^πι^ανώςκαρκινογενή αποτελέσματα αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν 
για να γίνει μια ικανοποιητική εκτίμησης. 
Οι κατηγορίες^και^στις προτάσεις της επιτροπής αφορούν ουσίες (α) ^που είναι γνωστό ότι είναι καρκινογόνες 
για τον άν^ρωπο^,(β)^που πρέπει να θεωρούνται ότι είναι καρκινογόνες για τον άν^ρωπο^. 
^όνο αυτές οικατηγορίεςείναιρεαλιστικόνα ληφθούν υπόψηστα πλαίσια μιαςοδηγίας που αναφέρεταιστις 
καρκινογόνες ουσίες στον τόπο εργασίας.Ταπειράματα με τα ζώα δεν λαμβάνονται υπόψη. 
^ήφοιυπέρ^, ψήφοι κατά^, αποχές^. 
^τελευταία πρόταση να διατυπωθεί ως εξής^ 
^στόσο,τα προτεινόμενα μέτρα μπορεί να μην ενθαρρύνουν την υλοποίηση του στόχου αυτού επειδή δεν είναι 
δεσμευτικά από νομική άποψης 
προφανής. 
^ήφοιυπέρ^^, ψήφοι κατά^77,αποχέςθ! 
^δεύτερη παράγραφος να διατυπωθεί ως εξής και να προστεθούν οι ακόλουθες τρεις περιπτώσεις^ 
^Τοάρ^ρο^^α πρέπει να ορίζει τα ακόλουθα πρόσθετα υποχρεωτικά προστατευτικά μέτρα^ 
— Οεργοδότης προσδιορίζει εάνηκαρκινογόνος ουσία μπορεί να αντικατασταθεί,καθόσον είναι λογικά εφικτό 
.με μια ουσία, που δεν είναι επικίνδυνη για την υγεία^ 
. σε αντίθετη περίπτωση, με μια ουσία που είναι λιγότερο επικίνδυνη για την υγεία 
. και εφόσον δεν είναι δυνατό, με μια ουσία που παρουσιάζει μικρότερο καρκινογόνο κίνδυνο για την υγεία^.^. 
Οεργοδότης διαβιβάζει τα αποτελέσματα των ερευνών στην αρμόδια αρχή,εφόσον το απαιτήσειητελευταία. 
^^την περίπτωση κατά την οποίαηαντικατάσταση (υποκατάστατες ουσίες) της καρκινογόνου ουσίας με μια μη 
επικίνδυνηήλιγότερο επικίνδυνη ουσία δεν είναι δυνατή,τότεοεργοδότης^α εξασφαλίσει ότιηπαρασκευή 
καιχρήσητης καρκινογόνου ουσίας^α πραγματοποιείται εντός κλειστού κυκλώματος,στοβα^μό που είναι 
λογικά εφικτό 
^ ^άν δεν είναι δυνατήηχρησιμοποίηση κλειστού κυκλώματος,οεργοδότης λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για 
ναεξασφαλισ^εί ότι η έκθεση τωνεργαζομένων ^α μειωθεί σε λογικάεφικτό επίπεδο και προσφέρει τον 
κατάλληλο και επαρκή προστατευτικό ρουχισμός 
Οι υποχρεώσεις του εργοδότη όσον αφορά την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων υπό τον έλεγχο του δεν είναι 
σαφώς καθορισμένες, ^ίναι επιθυμητό να γνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους και οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι. 
^ήφοιυπέρ^ 3^, ψήφοι κατά^7^, αποχές^. 
8. 8. 88 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. € 208/51 
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 
της γνωμοδότησης της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι, παρόντες η αντιπροσωπευομενοι, ψήφισαν υπέρ της γνωμοδότησης 
Απΐ3ΐο, Ατεπ3, Αΐ3ΐ(1ε-Ρεπ-εΐΓ3, ΒεΙίΓαπιι, ΒεΓεΠ3, Βεπΐ3$α)ηι, ΒίεβεΓ, Βοάάγ, Μπρέδημα Σαββοπούλου, Μπρεγιάννης, 
ΒΠ£3ΠΠ, ΙοΒο-ΒΓ3ηά3θ Κ. €31, ΟαΓΓοΙΙ, €3ν3ζζυΐι, €ε/Γ3α, ΟΗπχΐιε, €ΐ3νε1, (ο!ΐ35, €οποΐ5, (ιιΗΐΒ, Υαπ 03ΐπ, Ντάσης, 
ΟεΙΗοΓπεπιε, Οε ΤβνεππεΓ, Οο& δαηίοκ, ΌπΙ1ε3ΐιά, ϋΐΌΐιΙιη, Ουηεΐ, Υ3Π ΕεΙίεη, ΕΓΓΥ, Ευΐεη, Ρΐιιπι, ΡθΓ§3&, ΡΓ3πάι, θ3γειοι, 
ΟειιεηιεΗ, 0ΐ3ςοπιε11ι, ΟΙεχεηεΓ, Οοπιεζ Μ3Πΐηεζ, Η3ίηιηοικ1, Ηιΐΐςεηκ, ΗοαιΗιιχδ, ΗοΓ^εη, ]35αΗι&, ]εη!(ΐη5, Κίτσιος, 
1,31(3 Μ3Πΐη, ίίΓδεη, ΐ3υΓ, Εο)ε\ν$1α, ίο\ν, ίιιεΗειίι, Μ3<1<3ο<:1«, Μβιηείη, Μ3Γρ1εί-Μ35ΐ3, Μ3«ιη-Α1πιεη<1ΐΌ, Μ3«ιη-
€3$ΐε1ΐ3, ΜουΓβυεκ, ΜΙΙΗΓ, ΜιιΙΙεΓ, Μιιήιζ-θιΐ3Γ(ΐ3(1ο, ΜιίφΗχ, Νιείχεη Β., Νιείχεη Ρ., Νιειτΐ3υ5, ΝιεαννεηΗαιζε, ΝοοΓά\ν3ΐ, 
θΓ5ΐ, ΡεΓΓίη-ΡεΙΙείιετ, Πετρόπουλος, Πολύζος, ΡΓοεηςβ, ΡΓΟΠ1<, ΡΓουιηεηδ, Ραυτόπουλος, Κ.3η§οηι-Μ3θΗΐ3νε11ι, ΚοΒιηβοη, 
Κ,οιιζιεΓ, &3ΐιι, δοΗιηιιζ, δεΗηιε(1εΓ5, δεΗορ^εχ, 5ι1ν3, δρι^επ, δοάεΐιη, ΤιχιεΓ, Ταΐζει-, ν3ΐ1ε|ο-€3ΐάεΓοη, νβικίεη Βηου&ε, 
νεΐ38εο-Μ3ηςεΒο, ΥεκεΙΙιηο, Ψι&, Υνεπιε3ΐι, Ζιιίΐ3αΓ-Ν3Γν3ΐζ3 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι παρόντες ή εκπροσωπούμενοι, ψήφισαν κατά της γνωμοδότησης 
ΡΓ68Ι, 03Γ(1ηεΓ, ί3Π035ίΓε, ΜθΓεΐ3Π(Ι, Ροειοπ, Κοΐ3θ-Οοης3ΐνε5, 5(οπε-ΡιΐβΗ, Ταπιΐιη. 
Οι ακόλουθοι σύμβουλοι, παρόντες ή εκπροσωπούμενοι, απεσχον της ψηφοφορίας 
Α:εΐ5, ΑδριηβΠ, Βοΐ8$εΓεε, Ώοάά, Κεηη3, ΚίΓεΗίεΙά, ΚΓΟ^Γ, 0ε Νοπη3ηη, Να^εχΓε, Ρε3Γ«οη, ΡεΙΙεπεΓ, 53ΐπιοη, δεΗβάε-
Ροιι1$εη, δοΐβπ, Τιεπΐ3ηη. 
Γνωμοδότηση για την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη χορήγηση χρηματοδοτικής 
στήριξης στην Πορτογαλία για ένα ειδικό πρόγραμμα ανάπτυξης της βιομηχανίας (ΡΕϋΙΡ)(') 
(88/€ 208/14) 
Στις 29 Απριλίου 1988, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει από την Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή, με βάση το άρθρο 198 της Συνθήκης, να γνωμοδοτήσει για την παραπάνω πρόταση. 
Επειδή το Συμβούλιο που χρειάζεται να αποφασίσει για την εν λόγω πρόταση το συντομότερο δυνατό, 
εξήτηση από την ΟΚΕ να εκδώσει τη γνωμοδότηση της επειγόντως, ο κ. €&1 επιφορτίσθηκε, με την 
ιδιότητα του γενικού εισηγητή, να επεξεργασθεί σχέδιο γνωμοδότησης για τη σύνοδο ολομέλειας του 
Ιουνίου 1988. 
Κατά τη 256η σύνοδο ολομέλειας της της 1ης, 2ας και 3ης Ιουνίου 1988 (συνεδρίαση της 3ης Ιουνίου 
1988) η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε ομόφωνα την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
1. Ιστορικό 
1.1. Η Κοινότητα αναγνώρισε, κατά την υπογραφή της 
Συνθήκης προσχώρησης της Πορτογαλίας, την ιδιαιτερότητα 
των προβλημάτων της πορτογαλικής οικονομίας και κατάρ­
τισε ένα ειδικό δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης της πορτο­
γαλικής γεωργίας, ενώ δέχθηκε ότι «στη βιομηχανία επιβάλ­
λεται μια ανάλογη προσπάθεια, για τον εκσυγχρονισμό του 
παραγωγικού τομέα και την προσαρμογή στην πραγματικό­
τητα της Ευρωπαϊκής και διεθνούς οικονομίας. 
(') ΕΕαριθ Ο 120 της 7. 5. 1988, σ 9 1.2. Ένα πρώτο σχέδιο ειδικού προγράμματος ανάπτυξης 
της πορτογαλικής βιομηχανίας (ΡΕΟΙΡ) υπέβαλε το Φεβρου­
άριο του 1986 η πορτογαλική κυβέρνηση στην Επιτροπή. 
Τον Οκτώβριο του 1986, η Επιτροπή παρουσίασε στο Συμβού­
λιο μια Ανακοίνωση (έγγρ. (Χ)Μ(86) 552 τελικό) για το 
ΡΕΟΙΡ και, στις αρχές του 1987, απέστειλε μια ομάδα 
εμπειρογνωμόνων στην Πορτογαλία με την εντολή να καθορί­
σει τους αναπτυξιακούς άξονες προτεραιότητας των κοινο­
τικών παρεμβάσεων για την περίοδο 1988-1992, σύμφωνα με 
τη γενική μέθοδο του σχεδίου κανονισμού-πλαίσιο για την 
αναμόρφωση των διαρθρωτικών ταμείων.