«M&. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ 
ΚΟΜ(94) 596 τελικό 
Βρυξέλλες, 13.12.1994 
'$Φ- •$£ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 
ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ 
ΤΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΩΝ 
ΓΙΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΎΣ ΚΑΙ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥΣ ΣΚΟΠΟΥΣ 
• h'c 
m 
- d k j*fl 
4%*?% if," 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 
Η αναγνώριση των τίτλων επαγγελματικής κατάρτισης στην υπηρεσία ενός 
ευρωπαϊκού χώρου επαγγελμάτων και επαγγελματικής κατάρτισης. 
Η πλέον απτή πτυχή για τον πολίτη μιας Κοινότητας χωρίς εσωτερικά σύνορα 
είναι η ελεύθερη κυκλοφορία. Το δικαίωμα της εγκατάστασης, το δικαίωμα 
άσκησης μιας μισθωτής ή μη μισθωτής δραστηριότητας στην επικράτεια ενός 
άλλου κράτους μέλους, η κινητικότητα των σπουδαστών και των νέων αποτελούν 
κοινοτικές κατακτήσεις από τις οποίες μπορεί ο ευρωπαίος πολίτης να 
επωφεληθεί άμεσα. Το άρθρο 8Α της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση που 
εμπνέεται από τη θεμελιώδη αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων με βάση την 
εθνικότητα, εισάγει την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων στο πλαίσιο της 
έννοιας για την ιθαγένεια της Ενωσης. Ετσι, η ελεύθερη κυκλοφορία αποτελεί 
τη βάση λειτουργίας του ευρωπαϊκού χώρου των επαγγελμάτων και της 
επαγγελματικής κατάρτισης, όπου η αναγνώριση των διπλωμάτων για 
ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς σκοπούς αποτελεί το κύριο μέσο δράσης. 
Η κοινοτική εμπειρία όσον αφορά την αναγνώριση των επαγγελματικών και 
ακαδημαϊκών διπλωμάτων είναι ιδιαίτερα πλούσια. Ανάμεσα σε αυτούς τους 
τομείς που αφορούν την αναγνώριση, και χαρακτηρίζονται από ποικίλουσες 
νομικές βάσεις, υπάρχουν διαφορές που υπαγορεύονται από τους 
διαφορετικούς σκοπούς που επιδιώκονται: τα μέσα για την επαγγελματική 
αναγνώριση, νομικού κυρίως χαρακτήρα, έχουν σαν στόχο την πραγματοποίηση 
ενός ευροοπαϊκού χώρου των επάγγελμα τω ν τα μέσα για την ακαδημαϊκή 
αναγνοίριση, προτρεπτικού χαρακτήρα, αποβλέπουν στην παγίωση της 
ευρωπαϊκής διάστασης της παιδείας. 
Εντούτοις, οι δύο τομείς αναγνώρισης έχουν ένα βασικό κοινό στόχο: την 
εξάλειψη των εμποδίων που τίθενται στην κινητικότητα των επαγγελματιών 
και των σπουδαστών και οφείλονται στη συνύπαρξη των 12 εθνικών 
εκπαιδευτικών συστημάτων. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την υπερπήδηση 
αυτών των εμποδίων ανταποκρίνονται σε μια κοινή ανάγκη, να προσφέρεται 
στον υπήκοο ενός κράτους μέλους, που κατέχει έναν τίτλο επαγγελματικής 
κατάρτισης ο οποίος εκδόθηκε σε ένα άλλο κράτος μέλος, δυνατότητες δράσης 
στον κοινοτικό χώρο, οι οποίες να είναι παρόμοιες με εκείνες που διαθέτει 
στο κράτος μέλος, όπου απέκτησε αυτόν τον τίτλο επαγγελματικής κατάρτισης. 
Ετσι, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η επαγγελματική αναγνώριση και η 
ακαδημαϊκή αναγνώριση αποτελούν τα μέσα που χρησιμοποιούνται για το 
συνδυασμό της παραδοσιακής προέλευσης των εθνικών εκπαιδευτικών 
συστημάτων, που αποτελεί εγγύηση για την εκάστοτε εθνική πολιτιστική 
ταυτότητα, με το δικαίωμα στην κινητικότητα των ευρωπαίων πολιτών που 
επιθυμούν να δώσουν μια ευρωπαϊκή διάσταση στην επαγγελματική τους 
κατάρτιση και στην επαγγελματική τους δραστηριότητα, μισθωτή ή μη. 
-ύ 
Κρίνεται αναγκαία η αναζήτηση μιας μεγαλύτερης διασύνδεσης μεταξύ των 
διαφορετικών σκοπών της αναγνώρισης διπλωμάτων. Προς τούτο, χρειάζεται να 
αξιολογηθεί σε ποιο μέτρο και με ποιους τρόπους: 
μπορούν να διευκολύνουν την ελεύθερη επαγγελματική κυκλοφορία οι 
ενέργειες που αφορούν την ακαδημαϊκή αναγνώριση διπλο>μάτων και 
περιόδων σπουδών ανάμεσα στα κράτη μέλη και, γενικότερα, η συνεργασία 
στον τομέα της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης που 
πραγματοποιούνται ήδη ή προβλέπονται από τα νέα άρθρα 126 και 127 της 
Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση· 
μπορούν, αντίστροφα, τα συστήματα αναγνώρισης διπλωμάτων για 
επαγγελματικούς σκοπούς, τα οποία έχουν θεσπιστεί από τις οδηγίες που 
προβλέπονται στο άρθρο 57 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας, να διευκολύνουν την κινητικότητα κατά τη διάρκεια σπουδών 
και, γενικότερα, να αυξήσουν την αποδοτικότητα των ενεργειών 
παρακίνησης για τη συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
Ουσιαστικά, ανάμεσα σε αυτούς τους τομείς υπάρχουν πολλά σημεία σύγκλισης, 
από τα οποία μπορεί κανείς να επωφεληθεί. 
Η αναγνώριση για επαγγελματικούς σκοπούς αφορά ευρύτερα, από υλική 
άποψη, την πανεπιστημιακή κατάρτιση. Ορισμένες μάλιστα φορές υπάρχει 
σύμπτωση, επειδή το δίπλωμα που αποκτάται ισχύει, το ίδιο, ως άδεια 
άσκησης του επαγγέλματος στο κράτος προέλευσης όπου έχει χορηγηθεί 
ή ακόμα, όταν ένα δίπλωμα που έχει εκδοθεί στο κράτος υποδοχής, ισχύει, 
το ίδιο, ως άδεια άσκησης του επαγγέλματος σ' αυτό το κράτος. Οταν η 
δραστηριότητα δεν είναι νομικά κατοχυρωμένη στο υπό εξέταση κράτος 
(οπότε δεν έχει εφαρμογή καμία οδηγία), το δίπλωμα έχει το χαρακτήρα 
επαγγελματικής επισκεπτήριας κάρτας. 
Η αναγνώριση για ακαδημαϊκούς σκοπούς έχει αναγκαστικά ορισμένες 
επαγγελματικές συνέπειες. Από τη στιγμή που ένα πανεπιστήμιο 
αναγνωρίζει μια περίοδο σπουδών ή ένα ενδιάμεσο δίπλωμα προκειμένου 
για τη συνέχιση των σπουδών, αυτή η απόφαση ισχύει έμμεσα και για τη 
μεταγενέστερη άσκηση του επαγγέλματος σ' αυτό το κράτος 
Η σημασία και η αναγκαιότητα της συνεχιζόμενης επαγγελματικής 
κατάρτισης συμβάλλουν στην εξάλειψη των πολύ χαρακτηριστικών 
αντιστάσεων ανάμεσα στην επαγγελματική δραστηριότητα και στην 
παρακολούθηση ή τελειοποίηση των σπουδών. Η ίδια η επαγγελματική 
εμπειρία αποτελεί ένα στοιχείο κατάρτισης που πρέπει να συνεκτιμάται. 
Για να υπάρξει όφελος από αυτά τα σημεία επαφής, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο 
να συντονιστούν και να γίνουν πιο συνεκτικές οι ενέργειες που απορρέουν 
από την αναγνώριση για επαγγελματικούς σκοπούς και από την αναγνώριση για 
ακαδημαϊκούς σκοπούς. Με σεβασμό των εκάστοτε ιδιαιτεροτήτων, κρίνεται 
δυνατό να αναπτυχθεί μια διαρκής σύμπραξη στην υπηρεσία ενός κατ' εξοχήν 
ευρωπαϊκού χώρου των επαγγελμάτων και της επαγγελματικής κατάρτισης. 
Τέσσερις άξονες δράσης για την ανάπτυξη της σύμπραξης ανάμεσα στην 
επαγγελματική αναγνώριση και στην ακαδημαϊκή αναγνώριση. 
2-
Αυτή η ανακοίνωση αποτελεί έναν πρώτο προβληματισμό σχετικά με την 
ανάπτυξη της σύμπραξης ανάμεσα στους διάφορους τύπους αναγνοίρισης τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης Η Επιτροπή επιδιώκει να συμπεριλάβει τα άλλα 
κοινοτικά όργανα σε αυτό τον προβληματισμό και να ανακινήσει μια βαθιά 
συζήτηση σε όλα τα επίπεδα στα κράτη μέλη. 
Ανοίγοντας αυτή τη συζήτηση, η Επιτροπή προσδιορίζει 4 άξονες που πρέπει 
να ακολουθηθούν για να αναπτυχθεί η σύμπραξη ανάμεσα στους διάφορους 
τύπους αναγνώρισης των τίτλων επαγγελματικής κατάρτισης. 
Αυτοί οι άξονες είναι οι ακόλουθοι: 
η πληροφόρηση· 
η δημιουργία ακαδημαϊκών και επαγγελματικών δικατύων 
η συγκαταθετική προσαρμογή της επαγγελματικής κατάρτισης· 
η αξιολόγηση της ποιότητας. 
Η ανάπτυξη μέσων πληροφόρησης με ποιότητα συμβάλλει στην αναγνώριση των 
διαφόρων εκπαιδευτικών συστημάτων στην Κοινότητα. Η κατανόηση των 
μεθοδολογιών της παιδείας στις άλλες χώρες διευκολύνει τη συνεργασία στο 
επίπεδο των πανεπιστημίων συμβάλλοντας στην παγίωση της αρχής της 
αμοιβαίας εμπιστοσύνης όσον αφορά την αναγνώριση των τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης για επαγγελματικούς σκοπούς. 
Εχουν προσδιοριστεί διάφορα μέσα πληροφόρησης: η σύνταξη εθνικών εκθέσεων 
που περιέχουν πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο της κατάρτισης· η 
οργάνωση των επαγγελμάτων και οι οδοί πρόσβασης σε αυτά· η κατάρτιση ενός 
καταλόγου αναγνωρισμένων επαγγελμάτων στα κράτη μέλη· η δημιουργία, με 
βάση τα στοιχεία πληροφόρησης και τεκμηρίωσης - που υπάρχουν ήδη, ενός 
δικτύου εθνικών κέντρων για όλες τις ειδικότητες· η οργάνωση σεμιναρίων 
πληροφόρησης. 
Η δημιουργία ακαδημαϊκών και επαγγελματικών δικτύων αποτελεί ένα βασικό 
μέσο για την ανταλλαγή πληροφοριών ανάμεσα στους εμπλεκόμενους παράγοντες 
καθώς και για τη βαθύτερη γνώση των προβλημάτων που αφορούν τις διάφορες 
μορφές αναγνώρισης. 
Αυτοί οι χώροι συνάντησης ανάμεσα στα πανεπιστήμια και τους επαγγελματίες, 
η δημιουργία των οποίων πρόκειται να επαφεθεί στην πρωτοβουλία των 
εμπλεκόμενων παραγόντων, θα επιτρέψουν να υπάρξει προβληματισμός σχετικά 
με την εξέλιξη των διαφόρων τύπων επαγγελματικής κατάρτισης και των 
επαγγελμάτων μέσα σε ένα πνεύμα πρόγνωσης. 
Θα πρέπει να ενισχυθεί η συγκαταθετική προσαρμογή της επαγγελματικής 
κατάρτισης, η οποία έχει προωθηθεί ήδη με επιτυχία στο πλαίσιο των 
προγραμμάτων ERASMUS, LINGUA και COMETT. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει τις 
πρωτοβουλίες προσαρμογής των εκπαιδευτικών συστημάτων ή των επαγγελμάτων 
και ειδικότερα αυτές που αφορούν τα επαγγέλματα με αναγνωρισμένη 
ειδίκευση που εντάσσονται στο πεδίο εφαρμογής των γενικών συστημάτων 
επαγγελματικής αναγνώρισης. Αυτές οι πρωτοβουλίες θα συμβάλλουν στη 
μείωση των διαφορών που υπάρχουν όσον αφορά το περιεχόμενο των διαφόρων 
τύπων επαγγελματικής κατάρτισης και στην εισαγωγή ενός μεγαλύτερου 
αυτοματισμού όσον αφορά τις διαδικασίες αναγνώρισης. 
Η αξιολόγηση της ποιότητας αποτελεί ένα ακόμη εργαλείο που επιτρέπει να 
αναπτυχθεί η σύμπραξη. Η επαγγελματική κατάρτιση θα είναι εκείνη που θα 
επωφεληθεί κυρίως από αυτή τη διαδικασία, η οποία θα δώσει την ευκαιρία σε 
-3-
κάθε ίδρυμα να διαπιστώσει τις αδυναμίες του και να συνειδητοποιήσει τα 
δυνατά του σημεία. Η λειτουργία των συστημάτων αξιολόγησης της ποιότητας 
στα κράτη μέλη επιτρέπει την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η 
διασύνδεση των συστημάτων αξιολόγησης, που υπάρχουν ή που προβλέπονται, 
στα οποία θα μπορούν να συνταχθούν τα μέλη του επαγγελματικού και 
οικονομικού κόσμου, θα αποτελέσει ένα μέσο για τη διευκόλυνση της 
αναγνώρισης. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 
Εμπνεόμενοι από αυτούς τους 4 άξονες, η Επιτροπή σχεδιάζει να ενισχύσει τις 
πρωτοβουλίες, που έχει αποφασίσει ήδη σχετικά, και να λάβει νέες στα 
πλαίσια των αρμοδιοτήτων της. Παράλληλα, η Επιτροπή επιθυμεί να ανοίξει 
μια συζήτηση προκειμένου να εμβαθυνθεί σε όλα τα επίπεδα ο προβληματισμός 
σχετικά με τη σύμπραξη ανάμεσα στους δύο τομείς αναγνώρισης. Η Επιτροπή 
αναμένει, πριν την 01.07.1985 από την πλευρά των άλλων κοινοτικών οργάνων, 
των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων παραγόντων κάθε συμβολή 
προκειμένου να ενισχυθεί η υλοποίηση ενός ανοικτού χώρου επαγγελμάτων και 
επαγγελματικής κατάρτισης. 
-4 
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 
σελ. 
Περίληψη 1 
Εισαγωγή 5 
Α. Τα κοινοτικά επιτεύγματα στους τομείς της ακαδημαϊκής και 
της επαγγελματικής αναγνώρισης 6 
Β. Διαφορές, ομοιότητες και συμπληρωματικές δυνατότητες μεταξύ 
των διάφορων μορφών αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης 10 
Γ. Αξονες δράσης που αποσκοπούν στην ανάπτυξη της συνεργείας 
μεταξύ των διάφορων ειδών αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης 14 
Συμπεράσματα 21 
UWs 
ΕΙΣΑΓΩΓΗ 
Το Λευκό Βιβλίο "Ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και απασχόληση" 
προβλέπει μεταξύ των ενεργειών που προτείνει για την αναθέρμανση της 
ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών, την αναπροσαρμογή των 
συστημάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης. Τονίζει ιδίως 
ότι "στην παράταση των προγραμμάτων και των κανονιστικών διατάξεων 
που έχουν εγκριθεί μέχρι τώρα και στο πλαίσιο της εφαρμογής των 
προσανατολισμών για τα μελλοντικά προγράμματα στον τομέα της 
εκπαίδευσης και της κατάρτισης, ο πρώτος στόχος θα πρέπει να είναι η 
περαιτέρω ανάπτυξη της ευρωπαϊκής διάστασης της εκπαίδευσης", ιδίως 
χάρη στη "δημιουργία ενός αληθινού ευρωπαϊκού χώρου και μιας 
ευρωπαϊκής αγοράς ειδικοτήτων και δυνατοτήτων κατάρτισης μέσω της 
βελτίωσης της διαφάνειας και της ανάπτυξης της αμοιβαίς αναγνώρισης 
των ειδικοτήτων και των ικανοτήτων"1. 
Εξάλλου, η Επιτροπή στην Λευκή Βίβλο της για την "Ευρωπαϊκή Κοινοτική 
Πολιτική - μία οδός για την Ενωση"2, αφού υπενθύμισε την σημασία των 
θεμάτων αυτών για την ελεύθερη διακίνηση των προσώπων, προτίθεται να 
αξιολογήσει τα μετρά που έχουν ήδη ληφθεί στο επίπεδο της Ενωσης 
υπέρ της αμοιβαίας αναγνώρισης των διπλωμάτων και της ισοδυναμίας 
των επαγγελματικών προσόντων για μια ανταλλαγή εμπειριών και 
πληροφοριών και για μεγαλίτερη διαφάνεια για τους εργοδότες και 
τους εργαζόμενους. Επίσης σκοπεύει να ευθαρρύνει την ακαδημαϊκή 
αναγνώριση των διπλωμάτων και των περιόδων σπουδών ώστε να 
διευκολυνθεί η κινητικότητα των φοιτυτών και των ερευνητών. 
Πράγματι, έχουν ήδη αναληφθεί πολυάριθμες ενέργειες από τα κοινοτικά 
όργανα προκειμένου να διευκολυνθεί η αναγνώριση των τίτλων 
επαγγελματικής κατάρτισης μεταξύ των κρατών μελών και να αρθούν έτσι 
τα εμπόδια στην κινητικότητα των ατόμων, τα οποία προκαλεί η πληθώρα 
των εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Χάρη στην αναγνώριση για 
ακαδημαϊκούς σκοπούς που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο διμερών και 
πολυμερών συμφωνιών και του προγράμματος ERASMUS, οι σπουδαστές 
μπόρεσαν να επωφεληθούν, χωρίς διακοπή, από την εκπαίδευση που 
παρέχεται σε διαφορετικά κράτη μέλη. Ομοίως, χάρη στην αναγνώριση για 
επαγγελματικούς σκοπούς που ρυθμίζεται από οδηγίες, τα άτομα που 
ολοκλήρωσαν κύκλο επαγγελματικής κατάρτισης σε ένα κράτος μέλος 
είχαν τη δυνατότητα να ασκήσουν το επάγγελμα τους σε ένα άλλο. Ωστόσο, 
οι ενέργειες αυτές που αφορούν αφενός την αναγνώριση για 
ακαδημαϊκούς σκοπούς και αφετέρου την αναγνώριση για 
επαγγελματικούς σκοπούς δεν σχεδιάστηκαν και διεξήχθησαν στο 
πλαίσιο μιας προοπτικής συνόλου. 
Λευκό Βιβλίο για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση, 
κεφάλαιο 7, σημείο 7.4. 
Βλ. κεφάλαιο IV, σιμείο 7 
Με βάση μιά μελέτη που πραγματοποιήθηκε με εντολή της Επιτροπής, η 
Επιτροπή έχει εισέλθει στο στάδιο προβληματισμού σχετικά με τον 
καθορισμό και την ενθάρρυνση της συνέργειας που μπορεί να αναπτυχθεί 
μεταξύ των δύο αυτών μορφών αναγνώρισης. Λαμβάνουν μέρος σ'αυτόν τον 
προβληματισμό ακαδημαϊκοί και επαγγελματικοί κύκλοι, καθώς και τα 
μέλη διαφόρων επιτροπών που συμμετέχουν στη λειτουργία των δύο αυτών 
μορφών αναγνώρισης και συγκρότησαν για πρώτη φορά μία συμβουλευτική 
ομάδα ad hoc3. 
Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, το πρώτο αυτό στάδιο 
προβληματισμού περιορίζεται στην επαγγελματική κατάρτιση επιπέδου 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στα επαγγέλματα των οποίων η άσκηση 
προϋποθέτει επαγγελματική κατάρτιση αυτού του επιπέδου. 
Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει μια συνολική εικόνα των κοινοτικών 
επιτευγμάτων στους τομείς της ακαδημαϊκής αναγνώρισης και της 
επαγγελματικής αναγνώρισης, και αυτή τη βάση προβαίνει σε ανάλυση 
των ομοιοτήτων, των διαφορών και των συμπληρωματικών δυνατοτήτων 
μεταξύ των διαφόρων μορφών αναγνώρισης ώστε να καθοριστούν οι 
δυνατότητες συνέργειας μεταξύ τους σεβόμενη τις διάφορες 
αρμοδιότητες που υπάρχουν στους δύο τομείς της αναγνώρισης. Τέλος, 
παρουσιάζει διάφορα σχέδια που μπορούν να υλοποιηθούν με τη 
συνεννόηση μεταξύ των διαφόρων φορέων του τομέα της ακαδημαϊκής και 
επαγγελματικής αναγνώρισης χάρη στα οποία μπορεί να βελτιωθεί η 
λειτουργία των τελευταίων. 
Α. ΤΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ TOMEE Tm ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ 
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ 
Η συνήθης διάκριση μεταξύ της αναγνώρισης για ακαδημαϊκούς σκοπούς 
και της αναγνώρισης για επαγγελματικούς σκοπούς δεν επιτρέπει την 
αρκετά σαφή περιγραφή τόσο των διαφόρων αναγκών αναγνώρισης που 
εμφανίστηκαν σταδιακά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όσο και 
των ενεργειών που αναλήφθηκαν για να τις ικανοποιήσουν. Θα 
χρησιμοποιήσουμε επομένως λεπτομερέστερη ταξινόμηση που 
περιλαμβάνει 4 υποκατηγορίες. 
Στον επαγγελματικό τομέα, ένα άτομο, το οποίο έλαβε σε ένα κράτος 
μέλος τον ή τους τίτλους κατάρτισης που θεωρούνται κατάλληλοι για 
την άσκηση ενός ορισμένου επαγγέλματος στο εν λόγω κράτος, μπορεί, 
χωρίς πρόβλημα, να τους αξιοποιήσει στο ίδιο κράτος για να έχει 
πρόσβαση στο επάγγελμα αυτό. Αν επιθυμεί να ασκήσει το επάγγελμα του 
σε ένα άλλο κράτος μέλος, η περίπτωση του θα υπάγεται συνήθως σε μία 
από τις παρακάτω δυνατότητες: 
Στη συμβουλευτική αυτή ομάδα συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι των κρατών που 
συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον 
Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, καθώς και εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής 
συνομοσπονδίας συνδικάτων (CES) και της ένωσης βιομηχανικών και 
εργοδοτικών συνομοσπονδιών στην Ευρώπη (UNICE). 
1) επαγγελματική αναγνώριση de jure 
Η άσκηση του επαγγέλματος υπόκειται από νομικής πλευράς, στο 
κράτος όπου επιθυμεί να εργαστεί, στην κατοχή ενός ή 
περισσοτέρων τίτλων κατάρτισης που χορηγούνται στο εν λόγω 
κράτος· σ'αυτήν την περίπτωση, το κράτος υποδοχής κρίνει σε ποιο 
βαθμό τα επαγγελματικά προσόντα που αποκτήθηκαν "στο 
εξωτερικό" αντιστοιχούν σ'αυτά που απαιτεί το ίδιο, και σε 
αντίθετη περίπτωση απαιτεί από τον υποψήφιο να επαναλάβει 
ολόκληρη την κατάρτιση του ή μέρος αυτής. Το εμπόδιο αυτό, το 
οποίο είναι ίδιον των διακρατικών σχέσεων, εντοπίστηκε ήδη από 
το 1957 από τους συντάκτες της συνθήκης ΕΟΚ ως ένα από τα 
εμπόδια που έπρεπε να εξαλειφθούν προκειμένου να υλοποιηθεί 
μία ενιαία αγορά. Γι αυτό το σκοπό, η Κοινότητα εξουσιοδοτήθηκε 
να εγκρίνει οδηγίες που θεσπίζουν συστήματα επαγγελματικής 
αναγνώρισης. Σήμερα, η άσκηση όλων των νομοθετικά κατοχυρωμένων 
επαγγελμάτων σε ένα οποιοδήποτε κράτος μέλος επιτρέπεται 
στους πολίτες της Ενωσης που έλαβαν την επαγγελματική τους 
κατάρτιση σε ένα άλλο κράτος μέλος χάρη σε ένα σύνολο οδηγιών, 
που είτε σφορούν ειδικά ορισμένα νομοθετικά κατοχυρωμένα 
επαγγέλματα4, είτε είναι γενικές και καλύπτουν τα άλλα 
επαγγέλματα αυτού του είδους5· 
2) επαγγελματική αναγνώριση de facto 
Η άσκηση ενός επαγγέλματος δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένη 
στο κράτος υποδοχής· ο ενδιαφερόμενος έχει να αντιμετωπίσει 
μια άλλη δυσκολία, οι "ξένοι" τίτλοι κατάρτισης του είναι σ'αυτή 
τη χώρα άγνωστοι ή ελάχιστα γνωστοί. Ως εκ τούτου, μειονεκτεί 
έναντι των ανταγωνιστών του που έλαβαν την επαγγελματική τους 
κατάρτιση στη χώρα υποδοχής. Για να αμβλυνθεί αυτό το 
μειονέκτημα, είναι ανάγκη να αναπτυχθεί η ενημέρωση σχετικά με 
τις υφιστάμενες μορφές κατάρτισης στα κράτη μέλη, ώστε να 
, μπορεί να λειτουργεί σε κάθε κράτος επαγγελματική αναγνώριση 
μεταξύ των διπλωμάτων που χορηγούνται στην Κοινότητα και που 
προετοιμάζουν το άτομο για την άσκηση του ίδιου επαγγέλματος. 
Στον τομέα της εκπαίδευσης, ο στόχος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας δεν 
μπορεί να είναι, όπως στον επαγγελματικό τομέα, η δημιουργία μιας 
μεγάλης αγοράς η οποία, εν προκειμένω, θα συνίσταται στη "συνάντηση" 
των προσφερομένων δυνατοτήτων κατάρτισης που προέρχονται από όλα τα 
υπάρχοντα εκπαιδευτικά ιδρύματα των κρατών μελών και της ζήτησης εκ 
μέρους όλων εκείνων που επιθυμούν να λάβουν επαγγελματική κατάρτιση. 
Π.χ. οι οδηγίες που αφορούν τους ιατρούς, που εγκρίθηκαν το 1975 και οι 
οποίες, λόγω πολυάριθμων τροποποιήσεων, απετέλεσαν το αντικείμενο 
νομοθετικής κωδικοποίησης. Πβ. οδηγία 93/16/ΕΟΚ της 5ης Απριλίου 1993, ΕΕ ΕΚ 
αριθ. L 165 της 7.7.1993. 
Οδηγία 89/48/ΕΟΚ της 21.12.1988 σχετικά με ένα γενικό σύστημα αναγνώρισης των 
διπλο>μάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματική 
εκπαίδευση ελάχιστης διάρκειας 3 ετο5ν. ΕΕ ΕΚ αριθ. L 19 της 24.1.1989. 
Ο στόχος είναι άλλος: να δοθεί ευρωπαϊκή διάσταση στα εθνικά 
εκπαιδευτικά συστήματα, καθένα από τα οποία εξάλλου πρέπει να 
διατηρήσει την πρωτοτυπία του, που αποτελεί εγγύηση της εθνικής 
ταυτότητας. Πρέπει εδώ να διακρίνουμε ακόμη δύο υποκατηγορίες 
αναγνώρισης τίτλων κατάρτισης: 
3) ακαδημαϊκή αναγνώριση με "συσσώρευση" 
Βάσει του πρώτου αυτού τρόπου δράσης ενθαρρύνεται η 
παραδοσιακή μορφή κινητικότητας που συνίσταται για ένα 
σπουδαστή στην παρακολούθηση ενός κύκλου σπουδών σε ένα 
κράτος, απόκτηση του αντίστοιχου διπλώματος και παρακολούθηση 
σε ένα άλλο κράτος ενός δεύτερου κύκλου σπουδών που συνεχίζει 
τον πρώτο, αφού ο σπουδαστής έχει επιτύχει σ'αυτό το κράτος 
αναγνώριση του διπλώματος του. 
4) ακαδημαϊκή αναγνώριση με "υποκατάσταση" 
Βάσει της δεύτερης αυτής μορφής ένας σπουδαστής ο οποίος 
ξεκίνησε κύκλο σπουδών σε ένα κράτος μέλος μελετά ορισμένα 
αντικείμενα αυτού του κύκλου σε ένα άλλο κράτος και το ίδρυμα 
προέλευσης αναγνωρίζει την περίοδο σπουδών που ολοκλήρωσε στο 
ίδρυμα υποδοχής. Αυτή η δυνατότητα είναι πιθανόν να ενδιαφέρει 
πολύ μεγαλύτερο αριθμό σπουδαστών και παρουσιάζει την 
ιδιαιτερότητα ότι αναπτύσσει στενή συνεργασία μεταξύ των 
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων διαφορετικών κρατών μελών. 
Οι παραπάνω σκέψεις διατυπώθηκαν σε ένα πειραματικό πρόγραμμα με 
θέμα την εκπαίδευση, που εγκρίθηκε το 1976 με το ψήφισμα του 
Συμβουλίου και των υπουργών Παιδείας που συνήλθαν στο πλαίσιο του 
Συμβουλίου6, λόγω του ότι η Κοινότητα δεν διέθετε αρμόδιο φορέα στον 
τομέα αυτό. Στη συνέχεια, επιβεβαιώθηκαν το 1987, με το πρόγραμμα 
κινητικότητας των σπουδαστών, το οποίο επονομάστηκε ERASMUS και 
θεσπίστηκε με απόφαση του Συμβουλίου7 που βασίζεται στα άρθρα 128 .και 
235 της συνθήκης ΕΟΚ. Το πρόγραμμα αυτό ευνοεί τη δεύτερη μορφή 
κινητικότητας· παρέχει οικονομικές ενισχύσεις στα ιδρύματα 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όταν προβλέπουν διαπανεπιστημιακά 
προγράμματα συνεργασίας (PIC) διακρατικού χαρακτήρα, καθώς και 
υποτροφίες στους φοιτητές που εντάσσονται σ'αυτά τα προγράμματα· 
τόσο οι οικονομικές ενισχύσεις προς τα ιδρύματα όσο και οι 
υποτροφίες υπόκεινται στην ακαδημαϊκή αναγνώριση με υποκατάσταση. 
Λόγω της σημαντικής επιτυχίας του, το πρόγραμμα ERASMUS θα 
διευρυνθεί στο πλαίσιο ενός νέου κοινοτικού προγράμματος που 
Ψήφισμα της 9ης Φεβρουαρίου 1976 που περιλαμβάνει πρόγραμμα δράσης στον 
τομέα της εκπαίδευσης. ΕΕ ΕΚ αριθ. C 38 της 19.2.1976. 
Απόφαση του Συμβουλίου της 15ης Ιουνίου 1987 η οποία τροποποιήθηκε στις 14 
Δεκεμβρίου 1989, για τη θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος δράσης σχετικά 
με την κινητικότητα των φοιτητών ((ERASMUS). ΕΕ ΕΚ αριθ. L 166 της 25.6.1987 
KaiL 395 της 30.12.1989. 
8 
επονομάστηκε SOCRATES8, το οποίο προτάθηκε βάσει των νέων 
αρμοδιοτήτων που αναγνωρίστηκαν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα στον τομέα 
της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης με τη συνθήκη για 
την Ευρωπαϊκή Ενωση (άρθρα 126 και 127 της συνθήκης ΕΚ). 
Μία συνολική εικόνα των επιτευγμάτων της Κοινότητας στους τομείς της 
επαγγελματικής και ακαδημαϊκής αναγνώρισης θα ήταν ελλιπής αν δεν 
περιελάμβανε τα άλλα κοινοτικά επιτεύγματα που τα ενισχύουν και 
είναι 
η κατάργηση των διακρίσεων λόγω ιθαγένειας· οι διακρίσεις που 
εμπόδιζαν την ελεύθερη κυκλοφορία των οικονομικών παραγόντων 
καταργήθηκαν δυνάμει των άρθρων 48, 52 και 59 της συνθήκης ΕΟΚ 
που εφαρμόστηκαν άμεσα από το Δικαστήριο το 1974· σε ό,τι αφορά 
τους μεροληπτικούς όρους πρόσβασης στην επαγγελματική 
κατάρτιση, όπως τα υψηλότερα τέλη εγγραφής για τους αλλοδαπούς, 
θεωρήθηκε ότι εμπίπτουν στο άρθρο 7 της συνθήκης ΕΟΚ μόλις το 
1985 (υπόθεση 293/83, η επονομασθείσα Gravier)· 
τα δικαιώματα εισόδου και παραμονής στο έδαφος κάθε κράτους 
μέλους για τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών. Τα δικαιώματα 
αυτά εξασφαλίζονται για την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας 
με τις οδηγίες που ενέκρινε το Συμβούλιο μεταξύ 1964 και 1973 
βάσει κυρίως των άρθρων 49 και 56 της συνθήκης ΕΟΚ· σε ό,τι αφορά 
όμως τους σπουδαστές, χρειάστηκε να περιμένουν δύο διαδοχικές 
οδηγίες του Συμβουλίου, η πρώτη εκ των οποίων θεσπίστηκε το 1990 
δυνάμει του άρθρου 235 της συνθήκης9 και η δεύτερη το 1993 
κατ εφαρμογή ν του άρθρου 7 της συνθήκης10, για να αντικαταστήσει 
την προηγούμενη, την οποία ακύρωσε το Δικαστήριο. 
Αυτό το σύντομο ιστορικό, που αφορά τα 35 πρώτα χρόνια της Ευρωπαϊκής 
Κοινότητας οδηγεί στη διατύπωση τριών παρατηρήσεων: 
1. Η αναγνώριση τίτλων κατάρτισης, είτε επαγγελματικών είτε 
ακαδημαϊκών, στηρίζεται σε δύο διαφορετικές νομικές βάσεις, 
στις οποίες αναγνωρίζονται τρία ταυτόσημα ατομικά δικαιώματα, 
το δικαίωμα του να μην υφίσταται το άτομο διάκριση λόγω 
ιθαγένειας, το δικαίωμα εισόδου και το δικαίωμα παραμονής, τα 
οποία όμως ασκούνται σε δύο διαφορετικούς τομείς, τον τομέα της 
επαγγελματικής δραστηριότητας και τον τομέα των σπουδών. 
Πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη 
θέσπιση του κοινοτικού προγράμματος δράσης SOCRATES, ΕΕ ΕΚ αριθ. C 66 της 
3.3.1994 και C 164 της 16.6.1994. 
Οδηγία του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 1990, σχετικά με το δικαίωμα διαμονής 
των σπουδαστών (90/366/ΕΟΚ), ΕΕ ΕΚ αριθ. L 180 της 13.7.1990 
Οδηγία του Συμβουλίου της 29 Οκτωβρίου 1993, σχετικά με το δικαίωμα διαμονής 
των σπουδαστών (93/96/ΕΟΚ), ΕΕ ΕΚ αριθ. L 317 της 18.12.1993 
2. To 1958, η Κοινότητα είχε εξουσιοδοτηθεί 
αναγκαία δράση προκειμένου να επιτευχθεί η ελεύθερη 
κυκλοφορία των οικονομικών φορέων στο πλαίσιο της Κοινής 
Αγοράς· διέθετε επίσης ορισμένες αρμοδιότητες στον τομέα της 
επαγγελματικής κατάρτισης δυνάμει του άρθρου 128 της συνθήκης 
ΕΟΚ, που υπαγόταν στο κεφάλαιο "Κοινωνική πολιτική" και είχε 
ερμηνευθεί τότε ως διάταξη που αφορούσε μόνο την τεχνική 
εκπαίδευση· αντίθετα κανένα άρθρο της συνθήκης ΕΟΚ δεν της 
αναγνώριζε αρμοδιότητες στον τομέα της εκπαίδευσης. Αυτό 
αποτελούσε κενό σε μια συνθήκη που εγκαθίδρυε μια κοινότητα, η 
οποία είχε ασφαλώς οικονομικό χαρακτήρα αλλά απέβλεπε στη 
δημιουργία μιας συνεχώς στενότερης ένωσης των λαών που την 
αποτελούσαν. Με την πάροδο των ετών η έλλειψη αυτή γινόταν 
συνεχώς εμφανέστερη. Γι'αυτό, όλα τα κοινοτικά όργανα, 
συμπεριλαμβανομένου του Δικαστηρίου, προσπάθησαν σταδιακά να 
καλύψουν αυτό το κενό. Ακριβώς λόγω αυτής της ανισορροπίας 
μεταξύ των κοινοτικών αρμοδιοτήτων στους τομείς της 
οικονομίας και της εκπαίδευσης, οι ενέργειες σε θέματα 
ακαδημαϊκής αναγνώρισης άρχισαν να αναπτύσσονται πολύ μετά 
τις ενέργειες στους τομείς της επαγγελματικής αναγνώρισης και 
δεν μπόρεσαν να προετοιμαστούν και να εφαρμοστούν βάσει ενός 
συνολικού πλαισίου. 
3. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει, διότι η συνθήκη για την 
Ευρωπαϊκή Ενωση αναγνώρισε στην Κοινότητα σαφείς αρμοδιότητες 
σε θέματα εκπαίδευσης και επαγνελματικής κατάρτισης (νέα άρθρα 
126 και 127 της συνθήκης ΕΚ) κυρίως προκειμένου να ενθαρρύνει 
την ακαδημαϊκή αναγνώριση. Επομένως τίθεται το ζήτημα αν, παρά 
τις διαφορές μεταξύ των τεσσάρων μορφών αναγνώρισης, είναι 
αρκετές οι ομοιότητες τους ώστε να καταστεί δυνατή η προώθηση 
ενεργειών που αφορούν περισσότερες από αυτές και μπορούν να 
βελτιώσουν τη λειτουργία τους. 
Β. ΔΙΑΦΟΡΕΣ, ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΙνΙΠΛΗΡίϊνΙΑΉΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΜΕΓΑ^ 
ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΤΙΤΛΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 
Προκειμένου να περιγράψουμε τις διαφορές και τις ομοιότητες μεταξύ 
των τεσσάρων μορφών αναγνώρισης, πρέπει να προσφύγουμε σε δύο 
αναλύσεις, εκ των οποίων η μία λαμβάνει υπόψη την πραγματικότητα με 
τις ιδιαιτερότητες της και βάσει της οποίας αναδύονται οι διαφορές, 
και η άλλη τονίζει τα κοινά χαρακτηριστικά ώστε να αναδειχθούν οι 
ομοιότητες. Η αντιπαραβολή αυτών των δύο αναλύσεων δείχνει πού 
βρίσκονται οι συμπληρωματικές τους δυνατότητες. 
1. Οι διαφορές 
Βάσει της πρώτης ανάλυσης, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι οι απτοί 
πολιτικοί στόχοι τους οποίους εξυπηρετούν η επαγγελματική και η 
ακαδημαϊκή αναγνώριση είναι διαφορετικοί· η επαγγελματική 
αναγνώριση είναι ένα μέσον για την υλοποίηση μιας ενιαίας αγοράς που 
παρέχει στον καθένα ευρύτερο πεδίο για τις επαγγελματικές του 
10 
δραστηριότητες και γεννά μεγαλύτερη οικονομική ευημερία από ό,τι οι 
απομονωμένες αγορές· σκοπός της ακαδημαϊκής αναγνώρισης είναι να 
δοθεί ευρωπαϊκή διάσταση στην παρεχόμενη εκπαίδευση σε κάθε κράτος 
μέλος και να βελτιωθεί έτσι η ποιότητα της εκπαίδευσης στην 
Κοινότητα. Η υλοποίηση των διαφορετικών αυτών στόχων 
πραγματοποιείται κατ ανάγκην βάσει συγκεκριμένων μεθόδων που και 
αυτές διαφέρουν. Το βλέπουμε σαφώς στα λίγα παραδείγματα που 
ακολουθούν: 
α) Η προσπάθεια εγκαθίδρυσης ενιαίας αγοράς οδήγησε στη θέσπιση 
ενός υποκειμενικού δικαιώματος υπέρ των ατόμων, το οποίο 
στηρίζεται στη συνθήκη και σύμφωνα με το οποίο η επαγγελματική 
κατάρτιση που αποκτάται σε ένα κράτος μέλος πρέπει να 
λαμβάνεται υπόψη και να αναγνωρίζεται πλήρως ή εν μέρει σε ένα 
άλλο για την άσκηση του ίδιου επαγγέλματος. 
Η Επιτροπή, από την πλευρά της, επεδίωξε να δοθεί ευρωπαϊκή 
διάσταση στην εκπαίδευση με την παροχή κινήτρων, κυρίως 
οικονομικών, αρχικά προς τα εκπαιδευτικά ιδρύματα που 
εκλήθησαν να συμμετάσχουν και στη συνέχεια προς τους 
σπουδαστές, ώστε να χρησιμοποιήσουν τις νέες δυνατότητες 
κατάρτισης που προκύπτουν από αυτή τη συνεργασία. Σε αυτό το 
πλαίσιο κοινοτικής δράσης η ακαδημαϊκή αναγνώριση των τίτλων 
κατάρτισης δεν αποτελεί ατομικό δικαίωμα που απορρέει από τη 
συνθήκη, αλλά εμφανίζεται ως ο καρπός εκούσιας συνεργασίας και 
κοινοτικής οικονομικής υποστήριξης, για την οποία αποτελεί 
εξάλλου προϋπόθεση. 
β) Για την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς, το άρθρο 57 της συνθήκης 
ΕΚ προβλέπει την έγκριση δεσμευτικών πράξεων προκειμένου να 
θεσπιστεί επαγγελματική αναγνώριση του είδους "de jure" και 
προκειμένου να εναρμονιστούν στο βαθμό που χρειάζεται τα είδη 
κατάρτισης των ενδιαφερομένων κρατών μελών, ενώ το νέο άρθρο 
126 της συνθήκης ΕΚ ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής 
διάστασης στην εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένης της 
ακαδημαϊκής αναγνώρισης των διπλωμάτων και των περιόδων 
σπουδών, αποκλείοντας ρητώς την προσφυγή σε υποχρεωτική 
εναρμόνιση των νομοθετικών ή ρυθμιστικών διατάξεων των κρατών 
μελών. 
γ) Οι δύο μορφές ακαδημαϊκής αναγνώρισης καθώς και η 
επαγγελματική αναγνώριση "de jure" προκύπτουν από νομικές 
πράξεις, διότι η κινητικότητα στις 3 περιπτώσεις διέπεται από 
ρυθμίσεις σχετικά με τα προγράμματα σπουδών ή την άσκηση των 
επαγγελμάτων για τα οποία πρόκειται. Ομως, η επαγγελματική 
αναγνώριση "de facto" είναι τελείως διαφορετική: πρόκειται για 
κοινωνική συνειδητοποίηση και επομένως για κοινωνιολογικό 
φαινόμενο, η εμφάνιση του οποίου μπορεί να διευκολυνθεί με 
κατάλληλες ενέργειες οι οποίες όμως δεν αποφασίζονται με 
νομικές πράξεις. 
11 
δ) Ελλείψει ιδιαίτερων ιστορικών δεσμών μεταξύ των κρατών, η 
επαγγελματική αναγνώριση "de jure" στηρίζεται γενικά σε μία 
σύγκριση μεταξύ των ειδών κατάρτισης και αφορά το επίπεδο, τη 
διάρκεια και το περιεχόμενο τους. Μια τέτοια μέθοδος είναι αυτή 
που χρησιμοποιείται συνήθως σχετικά με την ακαδημαϊκή 
αναγνώριση τίτλων κατάρτισης. Αποδεικνύεται όμως ακατάλληλη, 
όταν η επαγγελματική αναγνώριση "de jure" εντάσσεται στη θεσμική 
προοπτική μιας Κοινότητας κρατών μελών που προορίζεται να 
μετατραπεί σε ένωση, διότι τότε τα σωματεία επαγγελμάτων, που 
συνεπάγονται τις ίδιες δραστηριότητες και πρόκειται να 
αποτελέσουν ένα και το αυτό επάγγελμα με ευρωπαϊκή διάσταση, 
καταλήγουν να δεχθούν ότι τα μέλη τους παρέχουν σε κάθε κράτος 
υπηρεσίες ίσης αξίας και επομένως ότι η κατάρτιση τους πρέπει 
επίσης να θεωρηθεί ισότιμη. Αυτή η ψυχολογική εξέλιξη 
δημιούργησε μία νέα νομική δομή σύμφωνα με την οποία αν ένα 
άτομο είναι ικανό να ασκήσει το επάγγελμα του σε ένα κράτος 
μέλος, υποτίθεται ότι διαθέτει τις αναγκαίες γνώσεις για να 
ασκήσει το. ίδιο αυτό επάγγελμα και σε όλα τα άλλα κράτη μέλη. Σε 
ένα τέτοιο πλαίσιο, η επαγγελματική αναγνώριση "de jure" 
στηρίζεται κυρίως στη σύγκριση όχι των μορφών κατάρτισης αλλά 
των πεδίων δραστηριότητας. 
2. Οι οαοιότητες 
Η πρώτη όμως αυτή ανάλυση δεν αποδίδει σωστά τη σύνθετη 
πραγματικότητα, αν δεν αντισταθμιστεί από μία άλλη ανάλυση η οποία 
αναδεικνύει τα κοινά χαρακτηριστικά των τεσσάρων μορφών αναγνώρισης 
τίτλων κατάρτισης. 
α) Και οι τέσσερις εμφανίζονται ως μέσα εμπνευσμένα από την ίδια 
πνευματική αρχή προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα παρόμοια 
αρνητικά αποτελέσματα που προκαλεί η ίδια αιτία σε σχέση με την 
ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων στο εσωτερικό της Ενωσης. 
Πράγματι, η συνύπαρξη 12 εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων 
δημιουργεί εμπόδια στην κινητικότητα τόσο των επαγγελματιών 
όσο και των σπουδαστών, όταν τα άτομα αυτά, τα οποία έλαβαν την 
κατάρτιση τους σε ένα κράτος μέλος, επιθυμούν να μεταβούν σε 
ένα άλλο για να εργαστούν ή να σπουδάσουν. Οσον αφορά τα μέσα 
για την άρση αυτών των φραγμών, αυτά είναι ακριβώς οι τέσσερις 
μορφές επαγγελματικής και ακαδημαϊκής αναγνώρισης, οι οποίες 
στηρίζονται στην ίδια αρχή: αξιοποίηση σε ένα κράτος μέλος 
υποδοχής της κατάρτισης, βραχείας ή μακράς διάρκειας, που 
αποκτήθηκε σε κάποιο άλλο. 
β) Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αναγνώριση για 
επαγγελματικούς σκοπούς αφορά πολύ γενικά, από άποψη υλικού, 
την πανεπιστημιακή κατάρτιση. Μερικές χώρες μάλιστα υπάρχει 
σύμπτωση όταν το δίπλωμα πιστοποιεί και θεωρητική και πρακτική 
κατάρτιση και ισοδυναμεί αφεαυτής με τίτλο έγκρισης πρόσβασης 
σε ένα νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα. Επιπλέον, όταν μία 
12 
δραστηριότητα δεν κατοχυρώνεται νομοθετικά, το δίπλωμα 
λειτουργεί ως επαγγελματικό επισκεπτήριο. 
γ) Η σημασία και η αναγκαιότητα της συνεχούς κατάρτισης 
συμβάλλουν στην άρση των ιδιαίτερα έντονων αντιθέσεων μεταξύ 
επαγγελματικής δραστηριότητας και παρακολούθησης σπουδών με 
στόχο την επαγγελματική τελειοποίηση. 
δ) Τέλος, είναι δυνατόν διαφορετικές ενέργειες αναγνώρισης να 
αφορούν τα ίδια άτομα σε διαφορετικές περιόδους της ζωής τους. 
Επιθυμούν να ασκήσουν το δικαίωμα τους για ελεύθερη κυκλοφορία 
είτε με σκοπό να συνεχίσουν τις σπουδές τους, είτε προκειμένου 
να αξιοποιήσουν επαγγελματικά τα προσόντα τους, είτε διαδοχικά 
και για τους δύο λόγους. 
3. Οι συμπληοω ιιατικές δυνατότητες 
Αφού αναλύσαμε την ακαδημαϊκή και επαγγελματική αναγνώριση από δύο 
αντίθετες πλευρές, μένει να εντοπίσουμε με ακρίβεια τις 
συμπληρωματικές δυνατότητες που υπάρχουν μεταξύ τους με σκοπό να 
καθορίσουμε τις πλέον κατάλληλες ενέργειες για την ανάπτυξη 
συνέργειας. Μολονότι, λόγω των διαφορών τους, οι τέσσερις αυτές 
μορφές δεν είναι εναλλάξιμες, έχουν ωστόσο κάποιες περιορισμένες 
επιδράσεις η μία επί της άλλης. 
α) Η ακαδημαϊκή αναγνώριση με συσσώρευση και η επαγγελματική 
αναγνώριση "de jure" είναι οι δύο μορφές που παρουσιάζουν τις 
μεγαλύτερες ομοιότητες. Ωστόσο, αποτελούν καταρχήν 
διακεκριμένες νομικές πράξεις που δεν μπορούν να 
υποκαταστήσουν η μία την άλλη, διότι εξυπηρετούν διαφορετικό 
σκοπό η κάθε μία. Γι αυτό το λόγο στα περισσότερα κράτη μέλη, η 
ακαδημαϊκή αναγνώριση με συσσώρευση αποφασίζεται από τα 
εκπαιδευτικά ιδρύματα ή τα υπουργεία εποπτείας από τα οποία 
εξαρτώνται, ενώ για την επαγγελματική αναγνώριση "de jure" 
αποφασίζουν οι εποπτικές αρχές οι αρμόδιες για τα νομοθετικά 
κατοχυρωμένα επαγγέλματα· και, μολονότι σε ορισμένα κράτη μέλη 
οι αρμόδιες αρχές για την ακαδημαϊκή αναγνώριση δέχονται να το 
πράξουν για να διευκολύνουν την άσκηση επαγγελματικής 
δραστηριότητας, οι αρμόδιες αρχές σε άλλα κράτη μέλη αρνούνται. 
β) Καθώς τα μέσα που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα για τη 
διευκόλυνση της επαγγελματικής αναγνώρισης "de facto" δεν 
υπήρξαν καθόλου επιτυχή, μετά τη θέσπιση του πρώτου γενικού 
συστήματος αναγνώρισης των διπλωμάτων, που εγκρίθηκε το 1988, 
γεννήθηκε η ιδέα βάσει της οποίας τα επαγγέλματα για τα οποία 
δεν ορίζονται νομοθετικά κατοχυρωμένα προσόντα θα πρέπει να 
κατοχυρωθούν νομοθετικά ώστε να μπορέσουν να επωφεληθούν του 
συστήματος. Προφανώς μία τέτοια λύση είναι υπερβολική και 
πρέπει να απορριφθεί. Επίσης σ'αυτό το παράδειγμα 
διαπιστώνουμε ότι μια μορφή αναγνώρισης δεν μπορεί να 
αντικαταστήσει κάποια άλλη. 
13 
γ) Μια επαγγελματική αναγνώριση "de jure" δεν επηρεάζει την 
ακαδημαϊκή αναγνώριση με συσσώρευση, εκτός από την ειδική 
περίπτωση όπου ένας επαγγελματίας αποφασίζει να συνεχίσει τις 
σπουδές του στο κράτος μέλος υποδοχής όπου έλαβε επαγγελματική 
αναγνώριση. 
δ) Οι δύο μορφές ακαδημαϊκής αναγνώρισης μπορούν να διευκολύνουν 
τις δύο μορφές επαγγελματικής αναγνώρισης, υπό την προϋπόθεση 
όμως να αφορά σημαντικό μέρος της κατάρτισης που πρόκειται να 
ληφθεί υπόψη στη συνέχεια για επαγγελματικούς σκοπούς. Οι 
περισσότερες όμως περιπτώσεις ακαδημαϊκής αναγνώρισης ανήκουν 
στην περίπτωση της υποκατάστασης, λόγω της πολιτικής που 
υιοθετούν τα κοινοτικά όργανα στο πλαίσιο του προγράμματος 
ERASMUS, και όταν αφορούν σύντομες περιόδους κατάρτισης δεν 
μπορούν να επηρεάσουν καθόλου την επαγγελματική αναγνώριση 
που καλύπτει θεωρητική και πρακτική κατάρτιση, 3, 4 ή 5 ετών ή 
και περισσότερων. 
Αντίθετα, σε δύο άλλα επίπεδα το πολιτικό και το πρακτικό, υπάρχει 
σαφής συμπληρωματικότητα μεταξύ της ακαδημαϊκής και της 
επαγγελματικής αναγνώρισης: 
α) Στην Ευρωπαϊκή Ενωση, οι τέσσερις μορφές αναγνώρισης των 
τίτλων κατάρτισης είναι τα μέσα που επιτρέπουν να συμβιβαστούν 
κατά τρόπο διαρκή η πρωτοτυπία των εθνικών εκπαιδευτικών 
συστημάτων, που εγγυώνται την εθνική ταυτότητα, και το δικαίωμα 
κινητικότητας των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ενωσης οι οποίοι 
επιθυμούν να δώσουν ευρωπαϊκή διάσταση στην κατάρτιση τους ή 
στις επαγγελματικές τους δραστηριότητες. 
β) Αν και η συνεργεία που δημιουργείται χάρη στην άμεση 
αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων μορφών αναγνώρισης είναι 
περιορισμένη λόγω της ιδιαιτερότητας της κάθε μιας, μπορεί 
αντίθετα να επιδιωχθεί η δημιουργία και η ανάπτυξη της 
συνέργειας από ενέργειες που έχουν ως αποτέλεσμα την 
ταυτόχρονη βελτίωση της λειτουργίας διαφόρων μορφών 
αναγνώρισης και, επομένως, την αύξηση της αποτελεσματικότητας 
τους και τη μείωση του κόστους τους. 
Παρουσιάζονται παρακάτω διάφορα σχέδια τέτοιου είδους. 
Γ. ΑΞΟΝΕΣ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟΥ ΑΠΟΣΚΟΠΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΕΙΑΣ 
ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΙΔΩΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΉΤΛΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 
Εντοπίστηκαν τέσσερις άξονες δράσης, που αποσκοπούν στην ανάπτυξη 
της συνέργειας μεταξύ των διαφόρων τύπων αναγνώρισης των τίτλων 
κατάρτισης: 
14 
Η ενημέρωση, τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά δίκτυα, η συναινετική 
αναπροσαρμογή των καταρτίσεων και η αξιολόγηση της ποιότητας της 
κατάρτισης. 
1. Η ενημέρωση 
Η πληθώρα των εκπαιδευτικών συστημάτων στην Ευρώπη επιβάλλει την 
εμβάθυνση όχι μόνο σε ό,τι αφορά την οργάνωση των σπουδών αλλά και 
τις παραδόσεις και τα ευαίσθητα σημεία του κάθε συστήματος. Η σωστή 
ενημέρωση αποτελεί τη βάση για την κατανόηση των μεθόδων των άλλων 
χωρών, γεγονός που διευκολύνει τη συνεργασία στο επίπεδο των 
πανεπιστημίων και συμβάλλει στην εδραίωση της θεμελιώδους αρχής της 
αμοιβαίας εμπιστοσύνης ενόψει της αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης 
για επαγγελματικούς σκοπούς. 
Η ανταλλαγή πληροφοριών και η συνεργασία των αρμόδιων για την 
ενημέρωση φορέων είναι δύο από τους τομείς δραστηριότητας που 
προβλέπονται στα άρθρα 126 και 127 της συνθήκης ΕΚ και στο παράγωγο 
δίκαιο που εγκρίθηκε βάσει του άρθρου 57 της συνθήκης ΕΚ. Τα 
προγράμματα κοινοτικής δράσης στους τομείς εκπαίδευσης και 
κατάρτισης SOCRATES και LEONARDO, αποσκοπούν στην ενδυνάμωση 
αυτής της συνεργασίας με συστηματικό και αποτελεσματικό τρόπο. 
Εξάλλου, η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δυκτύων καθώς και η διασύνδεση 
τους, θα επιτρέψουν στους πολίτες και στις ευρωπαϊκές οργανώσεις να 
έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε ένα κοινό χώρο πληροφοριών. Η τηλε-
εργασία, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση και η δημιουργία ενός 
πανεπιστημιακού δικτύου, συγκαταλέγονται μεταξύ των εφαρμογών κατά 
προτεραιότητα που εντοπίστηκαν από την Επιτροπή. 
Είναι ανάγκη να δοθεί μια γενική εικόνα του υπάρχοντος υλικού, το 
οποίο είναι εξάλλου αρκετά πλούσιο και παρουσιάζεται με τη μορφή 
μελετών ή τραπεζών δεδομένων. Η γενική αυτή εικόνα θα επιτρέψει την 
βέλτιστη χρησιμοποίηση του υπάρχοντος υλικού και την εντόπιση των 
νέων αναγκών πληροφόρησης. 
α) Είναι σκόπιμο να αναπτυχθούν ποιοτικά μέσα ενημέρωσης, τα 
οποία θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση στις 
διάφορες μορφές της και θα δημιουργηθούν από τα ενδιαφερόμενα 
μέρη (πανεπιστήμια, επαγγελματίες, αρμόδιες αρχές κ.λπ.). 
Η ενημέρωση σε σχέση με την αναγνώριση θα μπορούσε να 
εμπλουτιστεί με την κατάρτιση εθνικών εκθέσεων που θα 
περιλαμβάνουν αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με το περιεχόμενο 
των δυνατοτήτων κατάρτισης, την οργάνωση του ή των σχετικού(ών) 
επαγγέλματος(μάτων), τις οδούς πρόσβασης σ'αυτά τα επαγγέλματα, 
το επαγγελματικό πεδίο δραστηριότητας, στα διάφορα κράτη μέλη. 
Ευχής έργο θα ήταν αυτές οι εκθέσεις να καταρτίζονται ανά 
επιστημονικό κλάδο, και βάσει μιας κοινής δομής, προκειμένου να 
παρέχουν ακριβή ενημέρωση. Η ανάγκη αυτή είναι ιδιαίτερα 
αισθητή για τα επαγγέλματα που δεν καλύπτονται από ένα εκ των 
15 
7 τομεακών συστημάτων ανγνώρισης διπλωμάτων (ιατρικά και 
παραϊατρικά επαγγέλματα και αρχιτέκτονες). 
Για την επαγγελματική αναγνώριση υπάρχουν εθνικές μονογραφίες 
σχετικά με τα περισσότερα από τα επαγγέλματα που καλύπτονται 
από τις οδηγίες κατά τομείς (π.χ. ιατροί). Ανάλογες εργασίες θα 
μπορούσαν να πραγματοποιηθούν και γιά άλλα επαγγέλματα. 
Στα πλαίσια του προγράμματος ERASMUS, η Επιτροπή οργανώνει 
αξιολογήσεις της διαπανεπιστημιακής συνεργασίας σε 15 τομείς 
σπουδών. Οι αξιολογήσεις αυτές προβλέπουν την πραγματοποίηση 
εθνικών εκθέσεων σχετικά με την οργάνωση των σπουδών ανά τομέα 
σπουδών σε κάθε κράτος μέλος. 
Για την ορθή εφαρμογή των γενικών συστημάτων αναγνώρισης, θα 
ήταν επίσης χρήσιμο να καταρτιστεί ένας κατάλογος των 
νομοθετικά κατοχυρωιιένων επαγγελμάτων στα κράτη μέλη, όπου θα 
δηλώνεται το αντίστοιχο πεδίο δραστηριότητας. Η Επιτροπή 
εξετάζει προς το παρόν την δυνατότητα πραγματοποίησης αυτού 
του καταλόγου, το αποτέλεσμα του οποίου θα προστεθεί στον οδηγό 
σχετικά με το γενικό σύστημα αναγνώρισης επαγγελματικών 
τίτλων (οδηγίες 89/48 και 92/51/ΕΟΚ), ο οποίος βρίσκεται στο 
στάδιο της επεξεργασίας. 
β) Αυτές οι πληροφορίες θα διευκολύνουν και θα εμπλουτίσουν τις 
δραστηριότητες των υφιστάμενων κέντρων τεκμηρίωσης και 
ενημέρωσης (κέντρα ενημέρωσης για την ακαδημαϊκή αναγνώριση 
των διπλωμάτων - NARIC, σημεία επαφής για την εφαρμογή των 
οδηγιών αναγνώρισης, εθνικές μονάδες του EURYDICE). 
Εχει ήδη αναληφθεί σε κοινοτικό επίπεδο συντονισμός των 
δραστηριοτήτων των διαφόρων αυτών φορέων με τη διοργάνωση 
κοινών συναντήσεων με πρωτοβουλία της Επιτροπής. Θα ήταν 
επιθυμητό να δημιουργηθούν σταδιακά σε εθνικό επίπεδο, με 
αφετηρία αυτά τα κέντρα τεκμηρίωσης και ενημέρωσης, εθνικά 
κέντρα που θα λειτουργούν ως θυρίδες πολλαπλών χρήσεων. 
Αποστολή αυτών των θυρίδων θα είναι να διαδίδουν τις 
απαραίτητες πληροφορίες είτε προκειμένου να σπουδάσει ή να 
εργαστεί κανείς στο εν λόγω κράτος μέλος, είτε προκειμένου να 
κάνει χρήση του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας σε ένα 
άλλο κράτος. Θα βρίσκονται στην υπηρεσία των διαφόρων φορέων 
αναγνώρισης, των σπουδαστών και των επαγγελματιών. Θα μπορούσε 
τότε να συσταθεί ένα δίκτυο τέτοιων εθνικών θυρίδων πολλαπλών 
χρήσεων, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιεί κυρίως τη βάση 
δεδομένων ORTELIUS που βρίσκεται υπό σύσταση στον τομέα της 
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στην οποία αναμένεται να 
ενταχθούν τα δεδομένα σχετικά με τα νομοθετικά κατοχυρωμένα 
επαγγέλματα. 
16 
Αυτές οι θυρίδες θα πρέπει να έχουν τα μέσα και το ανθρώπινο 
δυναμικό που απαιτούνται για την ορθή λειτουργία τους. Θα 
πρέπει να εξασφαλιστεί συντονισμός σε κοινοτικό επίπεδο με τα 
Κέντρα Ευροπαϊκων Πληροφοριών (Euro-Info-Centres), με το δίκτυο 
EURES, καθώς και με τα άλλα δίκτυα, για την καλύτερη διάδοση 
πληροφοριών σχετικά με την αναγνώριση των τίτλων κατάρτισης. 
γ) Θα μπορούσαν να διοργανώνονται στα κράτη μέλη ενημερωτικά 
σεμινάρια, που θα απευθύνονται στους αρμοδίους για την 
αναγνώριση σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου να διαδίδονται τα 
επιτευχθέντα αποτελέσματα τόσο όσον αφορά την αναγνώριση για 
συνέχιση σπουδών όσο και την επαγγελματική αναγνώριση. 
Πρόκειται για ένα συγκεκριμένο μέσο συντονισμού των διαφόρων 
ενεργειών αναγνώρισης και εξασφάλισης πολλαπλασιαστικού 
αποτελέσματος. 
Θέματα αυτών των σεμιναρίων θα μπορούσαν να είναι: τα συστήματα 
κατάρτισης των διαφόρων κρατών μελών, οι τρόποι οργάνωσης των 
επαγγελμάτων, τα συστήματα αναγνώρισης των διπλωμάτων, η 
κοινοτική δράση στον τομέα της εκπαίδευσης, τα εθνικά μέτρα 
μεταφοράς των οδηγιών, το ευρωπαϊκό σύστημα ακαδημαϊκών 
μονάδων μεταφερόμενων σε όλη την Κοινότητα (ECTS) και οι 
μηχανισμοί αναγνώρισης για τη συνέχιση των σπουδών. Θα 
μπορούσε να υπάρξει ένας συνδυασμός μιας γενικής προσέγγισης 
των αναγκών και των μέσων αναγνώρισης και μιας πιο 
συγκεκριμένης προσέγγισης ανά επιστημονικό κλάδο. 
Ετσι θα βελτιωνόταν η πραγματική κατανόηση σε βάθος των άλλων 
εθνικών συστημάτων και η συγκεκριμένη γνώση των δυνατοτήτων 
που παρέχονται στον ευρωπαϊκό χώρο στους κατόχους τίτλου που 
ελήφθη στο εν λόγω κράτος μέλος, είτε πρόκειται για συνέχιση 
των σπουδών είτε για επαγγελματικούς σκοπούς. 
Στα σεμινάρια αυτά θα μπορούν να συμμετέχουν οι αρμόδιες αρχές 
για τα συστήματα αναγνώρισης, υπηρεσίες διεθνών σχέσεων, 
υπηρεσίες υποδοχής των πανεπιστημίων, υπεύθυνοι των PIC 
ERASMUS και άλλοι εταίροι και αρμόδιοι επαγγελματικών 
οργανώσεων. 
2. Τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά δίκτυα 
Θα ήταν χρήσιμο να υπάρχουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο χώροι συνάντησης 
ιιεταξύ εκπροσώπων των πανεπιστημίων και του επαγγελματικού χώρου 
και των εποπτικών αρχών τους των διαφόρων κρατών που ανήκουν στον 
ίδιο τομέα. Οι εκπρόσωποι του επαγγελματικού χώρου θα πρέπει να 
γνωρίζουν καλύτερα τι μπορούν να περιμένουν από τους πτυχιούχους που 
προέρχονται από τους τύπους κατάρτισης που χορηγούνται στα διάφορα 
κράτη, να γνωρίζουν τις τρέχουσες καινοτομίες και τα υπό μελέτη 
σχέδια. Οι εκπρόσωποι του ακαδημαϊκού χώρου θα πρέπει να γνωρίζουν 
καλύτερα το πλαίσιο δραστηριότητας των επαγγελμάτων στα άλλα κράτη, 
τις υπάρχουσες ανάγκες και τις προβλέψιμες εξελίξεις. 
17 
Μαζί μπορούν να μελετήσουν τις προβλέψεις σχετικά με την εξέλιξη των 
διαφόρων μορφών κατάρτισης και των επαγγελμάτων, προκειμένου να 
αυξηθούν οι δυνατότητες πρόληψης, η ανάγκη για την οποία τονίζεται 
ιδιαίτερα στο Λευκό Βιβλίο. Θα μπορούσαν να εξεταστούν κυρίως τα 
παρακάτω ζητήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο: Ποιες είναι οι προβλέψιμες 
εξελίξεις της κατάρτισης στον Χ τομέα γνώσεων, λαμβανομένων υπόψη 
των υφιστάμενων και μελλοντικών κοινωνικών αναγκών και των 
επιστημονικών εξελίξεων που έχουν σημειωθεί και που μπορούν να 
προβλεφθούν; Ποιοι είναι οι νέοι επιστημονικοί κλάδοι και τα νέα 
επαγγέλματα που θα αναπτυχθούν ή θα εμφανιστούν; Ποιες είναι οι 
προβλεπόμενες συνθήκες επαγγελματικής άσκησης για μια δεδομένη 
ομάδα δραστηριοτήτων; Αυτού του είδους τις ερωτήσεις θα μπορούσε να 
αφορά αυτός ο κοινός προβληματισμός για το μέλλον στο πλαίσιο των 
ακαδημαϊκών και επαγγελματικών δικτύων. 
Εργο αυτών των δικτύων θα πρέπει να είναι κυρίως η ανάπτυξη και ο 
συντονισμός προβληματισμού σχετικά με αυτά τα θέματα, και τα 
αποτελέσματα θα πρέπει να κοινοποιούνται στις επαγγελματικές 
οργανώσεις, τα πανεπιστήμια, τις αρμόδιες εθνικές αρχές σε θέματα 
αναγνώρισης και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο. 
Η πρωτοβουλία για τη δημιουργία αυτών των δικτύων θα πρέπει να 
αφεθεί στους διάφορους φορείς, και οι δραστηριότητες τους θα πρέπει 
να λάβουν υποστήριξη υπό τις πλέον κατάλληλες μορφές εκ μέρους των 
κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι νέες ενέργειες που 
προβλέπονται στα νέα κοινοτικά προγράμματα SOCRATES και LEONARDO 
θα μπορούσαν να συνεισφέρουν θετικά στην επίτευξη του σκοπού αυτού, 
αλλά η αντιμετώπιση των προγραμμάτων αυτών είναι διαφορετική από 
εκείνη που εκτίθεται στις παραπάνω παραγράφους. 
Θα πρέπει επίσεις να ληφθούν υπόψυ οι εμπειρίες ορισμένων κρατών-
μελών που οργανώνουν Fora ή ημερίδες πληροφόρησης που απευθύνονται 
στους πανεπιστημιακούς ή επαγγελματικούς κύκλους. Επιπλέον, το 
πρόγραμμα κοινωνικό-οικονομικής έρευνας, που περιλαμβάνεται στο 40 
Πρόγραμμα-Πλαίσιο Ερευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης, θα μπορούσε 
επίσης να συνεισφέρει κατά τρόπο ουσιαστικό στον τομέα της 
αναγνώρισησ. 
3· Η συναινετική αναπροσαρμογή της κατάρτισης 
Η συναινετική αναπροσαρμογή τόσο σε επίπεδο διοργάνωσης των 
μαθημάτων (υποδιαιρέσεις σε ενότητες, δημιουργία ενοτήτων που 
άπτονται διαφόρων επιστημονικών κλάδων, εισαγωγή συστημάτων 
πιστώσεων, αλλαγή των εκπαιδευτικών μεθόδων κλπ.) όσο και σε επίπεδο 
περιεχομένου (εκπαιδευτικά προγράμματα που αποφασίζονται από 
κοινού, από κοινού καθορισμός μαθημάτων τριτοβάθμιου κύκλου κ.λπ.) 
ήταν το πλέον δυναμικό αποτέλεσμα της διαπανεπιστημιακής 
συνεργασίας που ενθάρρυνε η Κοινότητα τα τελευταία χρόνια στο 
πλαίσιο προγραμμάτων όπως τα ERASMUS, LINGUA και COMETT. 
18 
Χάρη στην κινητικότητα που διοργανώνεται βάσει αυτών των 
προγραμμάτων, και ιδιαίτερα στα πλαίσια του προγράμματος ERASMUS, 
από το οποίο επωφελήθηκαν 300.000 σπουδαστές και 50.000 διδάσκοντες, 
η αναπροσαρμογή αυτή έλαβε χώρα σε όλους τους τομείς σπουδών και 
ευνόησε την ποιοτική ανάπτυξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην 
Ευρώπη. Η αναπροσαρμογή αυτή πραγματοποιείται βάσει της ανταλλαγής 
εμπειριών και καινοτομιών και εκφράζεται στην πράξη με κοινές 
εξελίξεις που αποφασίστηκαν αυτοβούλως, και επιτρέπουν το 
συμβιβασμό της ποικιλίας και των αναγκών αναγνώρισης. 
Η αναπροσαρμογή των μορφών κατάρτισης αποφασίζεται στο πλαίσιο μιας 
ομάδας πανεπιστήμιον-εταίρων, κατόπιν από κοινού μελέτης των ειδών 
κατάρτισης που εξασφαλίζουν. Μπορεί να εκφραστεί με την εξέλιξη των 
υφιστάμενων προγραμμάτων σπουδών ή με την από κοινού κατάρτιση νέων 
προγραμμάτων σπουδών. Μπορεί να λάβει συγκεκριμένη μορφή με την 
συγκέντρωση του δυναμικού των εταίρων που επιθυμούν να συνεργαστούν 
προκειμένου να εμπλουτίσουν τα είδη κατάρτισης που παρέχουν ή να 
ξεκινήσουν από κοινού νέα είδη. 
Η συναινετική αναπροσαρμογή του περιεχομένου των ειδών κατάρτισης 
αποτελεί επίσης στόχο τον οποίο επιδιώκουν οι ευρωπαϊκές ενώσεις, 
στις οποίες ανήκουν εθνικές επαγγελματικές ενώσεις του ίδιου κλάδου, 
διότι για τις τελευταίες η προσπάθεια να προσεγγίσουν τα είδη 
κατάρτισης που τις αφορούν καθώς και την αντίστοιχη δεοντολογία του 
κάθε κράτους είναι τα δύο αποτελεσματικότερα μέσα που διαθέτουν για 
να πάρουν στα χέρια τους την ευθύνη για το μέλλον τους και να 
εξελιχθούν σε ευρωπαϊκό επάγγελμα. ΓΓαυτό το λόγο διάφορες ενώσεις 
που αφορούν ποικίλους κλάδους (κτηνιατρική, εργασιοθεραπεία, 
οπτικομετρία κ.λπ.) έλαβαν την πρωτοβουλία να καθορίσουν, μαζί με τα 
εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα πλέον κατάλληλα είδη κατάρτισης για την 
άσκηση των δραστηριοτήτων τους. Επομένως οι πρωτοβουλίες 
συναινετικής αναπροσαρμογής των ειδών κατάρτισης, είτε παρέχονται 
από εκπαιδευτικά ιδρύματα είτε από επαγγελματικές ενώσεις, πρέπει 
να ενθαρρύνονται και κυρίως εκείνες που αφορούν τα νομοθετικά 
κατοχυρωμένα επαγγέλματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των 
γενικών συστημάτων επαγγελματικής αναγνώρισης των διπλωμάτων, που 
θεσπίστηκαν το 1988 και το 1992· συμβάλλουν έτσι στη μείωση των 
διαφορών ουσίας όσον αφορά το περιεχόμενο των διαφόρων ειδών 
κατάρτισης και στην εισαγωγή μεταλύτερου αυτοματισμού στην 
αναγνώριση με το να καθίστανται άχρηστα τα διορθωτικά μέτρα 
(εκπαιδευτικές περίοδοι προσαρμογής ή δοκιμασίες ικανότητας). 
Τα μέτρα ενθάρρυνσης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα SOCRATES 
και ιδίως στο κεφάλαιο ERASMUS, τα οποία στοχεύουν στην εισαγωγή 
ευρωπαϊκής διάστασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, θα δώσουν ακόμη 
μεγαλύτερη ώθηση σ'αυτή τη διαδικασία εκούσιας αναπροσαρμογής των 
ειδών κατάρτισης. Ο προβληματισμός σχετικά με τις μελλοντικές 
εξελίξεις που θα μπορούσαν να παρέχουν τα προαναφερθέντα δίκτυα, 
καθώς και οι εταιρικές σχέσεις μεταξύ των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης και του χώρου της οικονομίας που προβλέπονται στο 
πρόγραμμα LEONARDO, θα μπορούσαν επίσης να ενισχύσουν αυτή τη 
διαδικασία εκούσιας αναπροσαρμογής, που αποτελεί σημαντική 
συνεισφορά στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής 
Ενωσης. 
Θα ήταν επίσης χρήσιμο να δοθούν κίνητρα για την εφαρμογή μορφών 
συνεργασίας που θα επιτρέπουν την πραγματοποίηση σε άλλο κράτος 
μέλος του συνόλου ή μέρους εκπαιδευτικών περιόδων επαγγελματικής 
κατάρτισης, οι οποίες θα πρέπει να λαμβάνουν χώρα μεταξύ της 
απόκτησης του τίτλου και της πλήρους ένταξης στο επάγγελμα (π.χ., για 
τους δικηγόρους, τα επαγγέλματα του υγειονομικού τομέα ή τους 
εκπαιδευτικούς). 
4. Η αξιολόγηση της ποιότητας 
Η ποιότητα στην εκπαίδευση είναι ένας από τους θεμελιώδεις στόχους 
της Ενωσης, στόχος που μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη 
και την ανταγωνιστικότητα. Λόγω της ποικιλίας των εκπαιδευτικών 
συστημάτων και των πολιτιστικών παραδόσεων των διαφορετικών κρατών 
μελών, φάνηκε ότι ήταν απαραίτητο να συμφωνηθούν από κοινού σε 
κοινοτικό επίπεδο τα χρησιμοποιούμενα κριτήρια για τον καθορισμό 
αυτής της ποιότητας. 
Γι αυτό το σκοπό, η Επιτροπή, κατόπιν αιτήματος των υπουργών Παιδείας, 
έθεσε σε εφαρμογή δύο πειραματικά σχέδια στον τομέα της αξιολόγησης 
της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε δύο ευρείς κλάδους: τις επιστήμες 
της μηχανικής και της επικοινωνίας. Τα 46 ιδρύματα που συμμετέχουν 
στα δοκιμαστικά αυτά σχέδια θα χρησιμοποιήσουν κοινούς 
προσανατολισμούς βασιζόμενους στα υφιστάμενα συστήματα αξιολόγησης 
στην Ευρώπη, και θα βοηθήσουν τις εθνικές αρχές στην εισαγωγή 
συστημάτων αξιολόγησης ανάλογων με τα συστήματα των άλλων κρατών 
μελών. 
Από αυτές τις ενέργειες θα επωφεληθεί κυρίως η επαγγελματική 
κατάρτιση, καθότι θα επιτραπεί σε κάθε ίδρυμα να εντοπίσει τις 
αδυναμίες του και να αναδείξει τα πλεονεκτήματα του, με τη σύνταξη 
έκθεσης αυτοαξιολόγησης που θα συζητηθεί στο πλαίσιο ομάδων 
εμπειρογνωμόνων ("peer-reviews"). Θα ήταν ευχής έργο οι εθνικές 
επιτροπές που προβλέπονται στο πλαίσιο των πειραματικών αυτών 
σχεδίων να περιλαμβάνουν και μέλη από τον επαγγελματικό και 
οικονομικό χώρο ώστε να μπορούν να εξετάσουν την προσαρμογή της 
κατάρτισης ανά κλάδο στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και στις 
ειδικές ανάγκες κάθε επαγγέλματος. 
Η εφαρμογή μιας μεθοδολογίας αξιολόγησης της ποιότητας στα κράτη 
μέλη θα επιτρέψει την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που 
αποτελεί τη βάση της αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης σε όλα τα 
επίπεδα. 
Τα συμπεράσματα από τα πειραματικά αυτά σχέδια θα εξετασθούν 
εμπιριστατωμένα ώστε να διευρυνθούν οι αξιολογήσεις αυτές κατά 
20 
τομέα σπουδών με την συμμετοχή του επαγγελματικού και οικονομικού 
κόσμου. 
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 
Η Επιτροπή θεωρεί την παρούσα ανακοίνωση σαν την πρώτη βάση δράσης 
σχετικά με τις συνέργειες που πρέπει να αναπτυχθούν μεταξύ των 
διαφόρων μορφών αναγνώρισης των τίτλων κατάρτισης. Σκοπεύει, επίσης, 
να ενισχύσει τις πρωτοβουλίες που έχει ήδη αναλάβει στον τομέα αυτό 
και να αναλάβει καινούργιες ανάλογα με την αρμοδιότητα της, οι οποίες 
αποσκοπούν στην ανάπτυξη συνεργείων σε ένα τομέα βασικής σημασίας, 
με στόχο να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία των ατόμων και των 
υπηρεσιών, καθώς και η ελευθερία εγκατάστασης, και να ενισχυθεί η 
θέση της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην παγκόσμια αγορά εργασίας. Εξάλλου, 
η Επιτροπή προτίθεται στο μέλλον να γενικεύσει αυτόν τον 
προβληματισμό, προκειμένου να καλύψει όλα τα επίπεδα κατάρτισης, 
συμπεριλαμβανομένης της επαγγελματικής κατάρτισης. Επομένως, ο 
τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελεί απλώς το πρώτο βήμα. 
Βασικός στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να συμμετέσχουν τα 
διάφορα κοινοτικά όργανα σ'αυτό τον προβληματισμό και να προκληθεί 
συζήτηση σε όλα τα επίπεδα στα κράτη μέλη (ιδρύματα τριτοβάθμιας 
εκπαίδευσης, αρμόδιες εθνικές αρχές, επαγγελματικοί κύκλοι, 
οικονομικός χώρος), ώστε να μπορέσει κάθε φορέας να συμβάλει στον 
τομέα της αρμοδιότητας και της δραστηριότητας του. 
Η Επιτροπή επιθυμεί να έχει, πριν από την 1η Ιουλίου 1995, τις απόψεις 
των κοινοτικών οργάνων και των ενδιαφερομένων φορέων, οι οποίοι 
καλούνται να παρουσιάσουν τις απόψεις αυτές, κατά προτίμηση, σε 
συνεργασία με ανάλογους φορείς άλλων κρατών-μελων. 
21 

ISSN 0254-1483 
COM(94)596 τελικό 
ΕΓΓΡΑΦΑ 
GR 04 16 
Αριβ. καταλόγου : CB-CO-94-621-GR-C 
ISBN 92-77-83501-X 
Υπηρεσία Επίσημων Erδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 
Lr2985 Luxembourg