Γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα "Νέες γνώσεις, νέες δυνατότητες απασχόλησης"

(2001/C 14/21)

Στις 27 Απριλίου 2000, και σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 23 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα "Νέες γνώσεις, νέες δυνατότητες απασχόλησης".

Σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 4 και το άρθρο 19, παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού της, η ΟΚΕ συγκρότησε υποεπιτροπή στην οποία ανέθεσε την προετοιμασία των σχετικών εργασιών.

Η υποεπιτροπή υιοθέτησε το σχέδιο γνωμοδότησης στις 2 Οκτωβρίου 2000. Εισηγήτρια ήταν η κα Εngelen-Kefer και συνεισηγητής ο κ. Morgan.

Κατά τη 376η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 19ης Οκτωβρίου 2000), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή υιοθέτησε με 83 ψήφους υπέρ, 23 ψήφους κατά και 6 αποχές την ακόλουθη γνωμοδότηση.

1. Εισαγωγή

1.1. Κατά τη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβόνα στις 23 και 24 Μαρτίου 2000, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε έναν νέο στρατηγικό στόχο για την ερχόμενη δεκαετία: "να γίνει η ανταγωνιστικότερη και δυναμικότερη οικονομία της γνώσης ανά την υφήλιο, ικανή για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή"(1).

1.2. Η υλοποίηση των αποφάσεων που ελήφθησαν στη Λισσαβόνα θα αποτελέσει ένα από τα κεντρικά θέματα του προγράμματος εργασίας της Γαλλικής Προεδρίας. Μεταξύ άλλων, η Γαλλική Προεδρία του Συμβουλίου δίνει ιδιαίτερο βάρος στους εξής στόχους:

- να υιοθετηθεί ένα κοινωνικό πρόγραμμα, δηλαδή ένα νέο κοινωνικό πρόγραμμα δράσης, για την επόμενη πενταετία·

- να τεθούν σαφέστεροι στόχοι προτεραιότητας στην οικονομική πολιτική·

- να αναλάβει η Ευρώπη ηγετικό ρόλο στην κοινωνία των πληροφοριών·

- να δημιουργηθεί ένας πραγματικός ευρωπαϊκός οικονομικός χώρος.

Η ΟΚΕ, επανερχόμενη στη γνωμοδότησή της με θέμα τη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στη Λισσαβόνα(2), επιθυμεί με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας να συνεισφέρει με τρόπο συγκεκριμένο στο συνέδριο με τίτλο "Νέες γνώσεις - νέες δυνατότητες απασχόλησης", που θα πραγματοποιηθεί στις 8 Νοεμβρίου 2000 στο Παρίσι.

2. Νέες γνώσεις

2.1. Κοινωνία των πληροφοριών

2.1.1. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η βιομηχανική εποχή των Φορντ και Τέιλορ έχει αντικατασταθεί από την εποχή της πληροφορίας. Η φύση της εργασίας και η δομή των εταιρειών και επιχειρήσεων έχει μεταβληθεί από την αυτοματοποίηση γραφείου, τη βιομηχανική αυτοματοποίηση και τις νέες επιχειρησιακές διαδικασίες που βασίζονται στην τηλεματική π.χ. EDI.

2.1.2. Όμως δεν έχει γίνει ακόμη επαρκώς κατανοητή η σημασία των ανωτέρω για τους εργαζόμενους. Για όποια επιχείρηση και εάν εργαζόμαστε - δημόσια, ιδιωτική, βιομηχανική, εμπορική, παραγωγής ή παροχής υπηρεσιών - μετατρεπόμαστε σε εργαζόμενους της γνώσης.

2.1.3. Η επεξεργασία των πληροφοριών έχει εξελιχθεί μέσω της σύγκλισης των τομέων της τεχνολογίας, των μέσων ενημέρωσης και των τηλεπικοινωνιών (ΤΜΤ). Η πρώτη ύλη αυτών των τομέων είναι η πληροφορία σε όλες τις εκφάνσεις των πολυμέσων. Η πληροφορία, ή δεδομένα, με την μηχανική της μορφή είναι απρόσωπη. Η γνώση ωστόσο είναι προσωπική. Οι εργαζόμενοι της γνώσης μπορούν να διακρίνονται και να κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το πώς προσωποποιούν και χρησιμοποιούν την πληροφορία.

2.2. Εργαζόμενοι της γνώσης και της πληροφορίας

2.2.1. Το κύριο χαρακτηριστικό της κοινωνίας των πληροφοριών, της νέας οικονομίας κτλ είναι ότι θέτει μεγαλύτερη βαρύτητα στο ανθρώπινο κεφάλαιο και όχι στο υλικό.

2.2.2. Η επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο περιλαμβάνει την ανάπτυξη των ατομικών ικανοτήτων και προσόντων. Στην παρούσα γνωμοδότηση ονομάζουμε "γνώση" αυτές τις ικανότητες και προσόντα.

2.2.3. Η γνώση είναι δυναμική. Διευρύνεται με τη μάθηση, την εμπειρία και την ενημέρωση. Ο ρόλος της μάθησης, ιδιαίτερα στο εκπαιδευτικό σύστημα, είναι να παρέχει τις βάσεις, τους κανόνες και τις αρχές βάσει των οποίων στη συνέχεια βρίσκουμε, αναλύουμε και χρησιμοποιούμε τη γνώση. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη γνώση τους για να επεξεργαστούν πληροφορίες που τους χρειάζονται στην εργασία τους. Με τον τρόπο αυτό, είμαστε όλοι εργαζόμενοι της γνώσης. Συνοπτικά, "νέες γνώσεις" είναι η γνώση που ενισχύεται από την κοινωνία των πληροφοριών.

2.2.4. Το θέμα είναι ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι και, ευρύτερα, οι πολίτες, μπορούν να μετατρέψουν τα δεδομένα αυτά σε χρήσιμες πληροφορίες και να τις εντάξουν έπειτα σε χρησιμοποιήσιμες γνώσεις.

2.2.4.1. Όταν μία επιχείρηση ή μία οργάνωση έχουν μετατρέψει όλα τα αρχεία τους μέσω ΤΜΕΤ οι πολιτικές και οι διαδικασίες που εφαρμόζουν έχουν αποθηκευθεί σε υπολογιστές. Όλες οι εργασίες που έχουν σχέση με τα βασική αποστολή της επιχείρησης ή της οργάνωσης εκτελούνται μέσω σταθμών εργασίας που είναι συνδεδεμένοι με αυτό το σύστημα πληροφόρησης.

2.2.4.2. Επιχειρήσεις και εργαζόμενοι οφείλουν να προσαρμοστούν σε μεθόδους εργασίας οι οποίες καθορίζονται από τη σχέση τους προς τα συστήματα πληροφόρησης. Η εργασία αναδιαρθρώνεται και τα καθήκοντα επανακαθορίζονται. Οι αλλαγές αυτές υποχρεώνουν τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν, δεδομένου ότι χρειάζονται "τις νέες" γνώσεις.

2.2.4.3. Αναπτύσσεται ένα νέο σύστημα εργασίας και καθηκόντων. Στη μία άκρη του φάσματος, η έννοια εργασία σημαίνει τον καθορισμό των κανόνων, των αρχών και των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τον προγραμματισμό των υπολογιστών. Δεν πρόκειται για έναν καθ' εαυτού προγραμματισμό υπολογιστών, αλλά για επαγγελματική εργασία. Στην άλλη άκρη του φάσματος, τα καθήκοντα μπορεί να συμπεριλαμβάνουν τη χρήση σταθμών εργασίας για την τήρηση των κανόνων και των μεθόδων λειτουργίας της οργάνωσης.

2.2.4.4. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο οι νέες γνώσεις οδηγούν σε νέες θέσεις εργασίας. Τα συστήματα πληροφόρησης δημιουργούν ένα νέο εργασιακό περιβάλλον. Η αλληλεπίδρασηαυτών των συστημάτων αποφέρει νέα καθήκοντα, νέες εργασίες και τον επαναπροσδιορισμό παλιών εργασιών.

2.2.5. "Οι νέες γνώσεις" μεταβάλλουν όλες τις επιστήμες και ιδιαίτερα τη βιοτεχνολογία και τη γενετική, με τόσο πολλές νέες δυνατότητες, νέες διαστάσεις της δεοντολογικής συμπεριφοράς και ευρείες εφαρμογές ώστε είναι απαραίτητη η αρχή της προφύλαξης.

2.3. Οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν στην κοινωνία της γνώσης και των πληροφοριών.

2.3.1. Η σημασία των κλασσικών παραγόντων ανταγωνισμού αλλά και των αποστάσεων μειώνεται. Το εμπόδιο της απόστασης έχει ξεπεραστεί με τις τηλεπικοινωνίες. Το μέγεθος και το κόστος έχουν λιγότερη σημασία απ' ό,τι η δημιουργικότητα και η ευελιξία. Εξαιρετική σημασία κατέχουν η σύσταση, η ανάπτυξη και η συμβολή των ΜΜΕ. Πρόκειται για την πηγή πολλών καινοτομιών. Μερικές μεγάλες επιχειρήσεις έχουν την τάση να εξαγοράζουν ΜΜΕ, προκειμένου να αναπτύξουν και να διατηρήσουν την ηγετική τους θέση στην αγορά.

2.3.2. Το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ενός οργανισμού(3) θα είναι η ικανότητα απόκτησης γνώσεων, δηλαδή η ικανότητα να αναπαράγει ταχύτατα από διαθέσιμες γνώσεις νέες γνώσεις, δηλαδή ιδέες και καινοτομίες. Η τιμή που επιτυγχάνουν στην αγορά τα προϊόντα που βασίζονται στις πληροφορίες και τη γνώση, δεν εξαρτάται τόσο από τις ώρες εργασίας που καταναλώθηκαν για την παραγωγή τους, αλλά από τον αποκλειστικό χαρακτήρα τους, ο οποίος είναι βραχύβιος.

2.4. Οι καινοτομίες απαιτούν ένα ριζικά διαφορετικό κλίμα από αυτό που μπορούν δημιουργήσουν οι διάφορες μορφές διαχείρισης και επιχειρήσεων, οι οποίες εισήχθησαν πριν από 100 χρόνια με στόχο την ικανοποιητική οργάνωση της παραγωγής των προϊόντων. Το σύστημα που συνίσταται από εντολές, υπακοή και ελέγχους πρέπει να αντικαθίσταται ολοένα περισσότερο από ευέλικτες και συμμετοχικές μορφές συνεργασίας, στις οποίες οι γνώσεις και οι ατομικές ικανότητες να μπορούν να αναπτύσσονται αποτελεσματικότερα.

2.5. Η κοινωνική οργάνωση και η διαχείριση των κύριων εργασιακών πλαισίων των εργαζομένων θα συνεχίσει να μεταβάλλεται. Θα δίδεται έμφαση στην πολυκλαδική συνεργασία (στην αυτοκινητοβιομηχανία, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κ.λπ.). Οι σχέσεις των εργαζομένων της γνώσης μεταξύ τους και μεταξύ αυτών και της οργάνωσης θα γνωρίσουν κατά πάσα πιθανότητα σημαντικές αλλαγές. Οι τόποι εργασίας θα αποκτήσουν επίσης μεγαλύτερη ποικιλία με την αύξηση της εργασίας στο σπίτι. Παρόλα αυτά, οι κατ' οίκον εργαζόμενοι κατά πάσα πιθανότητα θα συνάπτουν σύμβαση με μια οργάνωση βασισμένη στη γνώση.

2.6. Τόσο το Συμβούλιο όσο και το Κοινοβούλιο συμφωνούν ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα και τα συστήματα επαγγελματικής κατάρτισης πρέπει να μεταρρυθμιστούν ώστε να προσαρμοστούν στις νέες ανάγκες της κοινωνίας της γνώσης, ότι ο συντονισμός μίας πολιτικής για την απασχόληση που όχι μόνον είναι δραστήρια αλλά και δραστηριοποιεί πρέπει να ενισχυθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ότι τα συστήματα κοινωνικής ασφάλειας πρέπει να εκσυγχρονιστούν και ότι η κοινωνική πολιτική στο σύνολό της πρέπει να προσανατολισθεί προς την προώθηση της κοινωνικής ολοκλήρωσης. Η ΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με αυτή την προσέγγιση και εκφράζει την άποψη ότι για την καταπολέμηση της ανεργίας απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η συμμετοχή όλων στην κοινωνία της γνώσης. Η καλύτερη προστασία από τον κοινωνικό αποκλεισμό είναι μια καλύτερη ποιοτικά θέση απασχόλησης.

3. Η απασχόληση σε μια κοινωνία στηριζόμενη στη γνώση.

3.1. Η τελευταία δεκαετία ήταν για την ΕΕ η δεκαετία της μαζικής ανεργίας. Φαινομενικά, οι νέες τεχνολογίες απετέλεσαν την αιτία για την απώλεια θέσεων απασχόλησης. Στην πραγματικότητα όμως, η τεχνολογία λειτουργεί ως καταστροφέας θέσεων απασχόλησης μόνον όταν οι καινοτομίες περιορίζονται σε μέτρα εξορθολογισμού και υποκατάστασης. Στην ΕΕ η παγκοσμιοποίηση δεν συνοδεύεται επαρκώς από καινοτομίες. Δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί επαρκώς οι δυνατότητες δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης ΤΜΤ που προσφέρει η πληροφορική και οι εφαρμογές της.

3.2. Οι νέες γνώσεις, οι νέες τεχνολογίες, και οι νέες οργανώσεις δημιουργούν, τροποποιούν και καταργούν επαγγέλματα σε όλους τους τομείς. Η ταχύτητα με την οποία η οικονομία και η κοινωνία της ΕΕ προσαρμόζονται σ' αυτές τις νέες πραγματικότητες και η ικανότητα των οργανώσεων της ΕΕ να βελτιώνουν την παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού θα είναι το μέτρο τόσο της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης όσο και της οικονομικής αποδοτικότητας αυτών των θέσεων. Τούτο εξαρτάται από την ταχύτητα με την οποία οι εργασίες και τα καθήκοντα θα επαναπροσδιοριστούν και θα προσαρμοστούν στην εποχή των πληροφοριών.

3.3. Επιπλέον, η κοινωνία των πληροφοριών δημιουργεί νέες ανάγκες οι οποίες μπορούν να ικανοποιηθούν μόνο με νέες εργασίες. δεν υπάρχει κανένας λόγος να συμπεράνουμε ότι στο μέλλον δεν θα υπάρξει ανάπτυξη. Οι τομείς που παρατίθενται στη συνέχεια είναι ορισμένοι από τους εμπλεκόμενους:

- οι τεχνολογίες, τα ΜΜΕ, οι τηλεπικοινωνίες (ΤΜΤ),

- η εκπαίδευση, η υγεία, η καλή φυσική κατάσταση και ο τρόπος ζωής,

- η ψυχαγωγία, ο τουρισμός και ο τομέας της ψυχαγωγίας γενικότερα,

- το εμπόριο, οι μεταφορές και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες,

- το περιβάλλον και η κατοικία,

- οι οικιακές, οι προσωπικές και οι επιχειρηματικές υπηρεσίες,

3.4. Με τους νέους τύπους εργασίας, τις νέες εργασιακές σχέσεις, τις νέες δραστηριότητες της ιδιωτικής ζωής και τη νέα κατανομή του ελεύθερου χρόνου, η κοινωνική σκηνή πρόκειται να αλλάξει ριζικά. Εάν η ΕΕ πρέπει να διατηρήσει το ήθος του κοινωνικού προτύπου της, θα πρέπει να το μεταβάλλει ριζικά προκειμένου να προσαρμοστεί στις συνθήκες της Κοινωνίας της Γνώσης του 21ου αιώνα.

3.5. Ο τομέας ΤΜΤ

3.5.1. Η οικονομία της γνώσης είναι πολύ εξαρτημένη από τον τομέα ΤΜΤ. Όλοι οι εργαζόμενοι των "βασικών" υπηρεσιών θα διεπικοινωνούν με ηλεκτρονικό εξοπλισμό, ο οποίος θα είναι με τη σειρά του δικτυωμένος με πηγές πληροφόρησης.

3.5.2. Η παροχή εξοπλισμού και υπηρεσιών ΤΜΤ παρέχει, επομένως, μεγάλες δυνατότητες απασχόλησης στην εποχή της πληροφορίας. Ο αντίκτυπος των ΤΜΤ στους τομείς της "παλιάς οικονομίας" ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος, εφόσον οι επιχειρήσεις της παλιάς οικονομίας πρέπει να μετατραπούν διότι διαφορετικά ελλοχεύει γι' αυτές ο κίνδυνος να αντικατασταθούν στην αγορά.

3.5.3. Ακόμη και σήμερα υφίστανται τεράστιες ελλείψεις σε διαθέσιμους ειδικευμένους εργαζόμενους που θα μπορούσαν να καταλάβουν θέσεις στον τομέα της πληροφορικής. Αυτό αποτελεί μία σημαντική και συναρπαστική ευκαιρία για απασχόληση. Τα κράτη μέλη πρέπει να κινητοποιήσουν το ανθρώπινο δυναμικό τους προκειμένου οι θέσεις αυτές να πληρωθούν. Προσφέρονται ευκαιρίες για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών απασχόλησης στον δημόσιο τομέα, στην ιδιωτική βιομηχανία μέσω προγραμμάτων άσκησης και στην βιομηχανία του τομέα της πληροφορικής με τη βοήθεια των εσωτερικών τους μέσων εκπαίδευσης και κατάρτισης που διαθέτει. Σε γενικές γραμμές ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός θα αποκτήσει ένα νόημα σημαντικότερο από ποτέ.

3.5.4. Οι ΤΜΤ διευκολύνουν, επίσης, την ίδρυση επιχειρήσεων της νέας οικονομίας (επιχείρηση προς επιχείρηση, επιχείρηση προς καταναλωτή, καταναλωτής προς καταναλωτή) σε μια ποικιλία τομέων. Για να μπορέσουν να ωφεληθούν οι οικονομίες της ΕΕ, χρειάζεται ευνοϊκό περιβάλλον για την ίδρυση επιχειρήσεων, για το κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου και τις ΜΜΕ(4). Εάν δεν ανθίσει η ίδρυση νέων επιχειρήσεων, η ηλεκτρονική Ευρώπη δεν πρόκειται να αναπτυχθεί.

3.6. Υπηρεσίες

3.6.1. Υπάρχουν πολλές κατηγορίες εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών και αυτές θα εξακολουθήσουν να εξελίσσονται.

3.6.2. Ορισμένα σημαντικά είδη εργασίας θα κατέχουν κεντρική θέση στη βασική αποστολή της οργάνωσης. Οι εργαζόμενοι θα κάνουν χρήση σταθμών εργασίας και θα είναι συνδεδεμένοι απευθείας με τα συστήματα πληροφοριών της οργάνωσης. Πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια από πλευράς οργάνωσης και κατάρτισης ούτως ώστε ορισμένοι εργαζόμενοι να μην καταστούν "εργαλεία" των πληροφορικών τερματικών τους.

3.6.3. Ορισμένες κατηγορίες εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών, μολονότι προς όφελος της επιχείρησης, κατά πάσα πιθανότητα θα ανατίθενται υπεργολαβικά σε άλλες εταιρίες (τροφοδοσία, καθαρισμός, κηπουρική, ασφάλεια κ.λπ.). Οι εργασίες αυτές έχουν το χαρακτηριστικό ότι δεν συνδέονται απευθείας με τα κεντρικά συστήματα πληροφοριών της επιχείρησης. Οι ανάδοχοι εταιρίες αποτελούν ένα σημαντικό συστατικό της νέας οικονομικής τάξης. Οι εν λόγω εταιρίες θα έχουν και αυτές εργαζόμενους της γνώσης στην κορυφή της πυραμίδας τους. Δεν θα πρέπει ωστόσο να παραβλέπονται ορισμένοι κίνδυνοι που συνεπάγεται η ανάθεση έργου. Πρέπει να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση ολοκληρωμένων υπηρεσιών και της ανάθεσής τους υπεργολαβικά σε άλλες εταιρίες.

3.6.4. Ο τομέας της παροχής προσωπικών/οικιακών υπηρεσιών είναι ένας αναπτυσσόμενος τομέας που θα ωφεληθεί και ο ίδιος από τις ικανότητες και την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών από επαγγελματίες του χώρου. Ορισμένες δραστηριότητες παροχής υπηρεσιών συνίστανται στην παροχή προσωπικών υπηρεσιών σε άλλους εργαζόμενους. Καθώς οι εργαζόμενοι αυτοί χρησιμοποιούν τεχνολογίες ΤΜΤ (τεχνολογία, μέσα μαζικής ενημέρωσης, τηλεπικοινωνίες) για να αυξηθεί η συμμετοχή στην εργασία σε 24 ώρες το εικοσιτετράωρο 7 ημέρες την εβδομάδα, αυξάνεται η ανάγκη υποστήριξής τους με υπηρεσίες.

3.6.5. Οι μεταβαλλόμενες στάσεις στους κόλπους της κοινωνίας και η αύξηση του αριθμού των εργαζόμενων γονέων τονώνει τη ζήτηση σε διαθέσιμες "εξωοικιακές" υπηρεσίες και υπηρεσίες "εκτός των ωρών εργασίας" και, ιδιαίτερα, στον τραπεζικό τομέα, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, την εκπαίδευση και την τοπική διοίκηση.

3.6.6. Στους τομείς που κυριαρχεί ένδεια εξειδικευμένου προσωπικού, οι μισθοί είναι σχετικά υψηλοί. Σήμερα οι αποδοχές πολλών κατηγοριών εργαζομένων της γνώσης πριμοδοτούνται. Κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσουν να πριμοδοτούνται και θα είναι δύσκολο να αποφευχθεί η αύξηση της απόκλισης ανάμεσα στις αποδοχές των περισσότερο ειδικευμένων και των λιγότερο ειδικευμένων εργαζομένων. Η αύξηση των αποδοχών των εργαζομένων των υπηρεσιών θα εξαρτηθεί από τις βελτιώσεις της παραγωγικότητας που κατά μεγάλο μέρος θα εξαρτηθούν από το κατά πόσον οι εν λόγω εργαζόμενοι θα διοικούνται, θα παρακινούνται και θα καταρτίζονται.

Η τάση αυτή με τη σειρά της, θα τονώσει τη ζήτηση ειδικευμένων εργαζόμενων σ' αυτούς τους τομείς και τη ζήτηση σε κατάρτιση.

3.7. Καινοτομία

3.7.1. Η τεχνολογία των πληροφοριών είναι μια τεχνολογία-κλειδί, χάρη στην οποία μπορούν να επιτευχθούν πολλές καινοτομίες. Τα ειδικά πλεονεκτήματά της διευκολύνουν ωστόσο την αντιγραφή των καινοτομιών του τομέα της πληροφορικής με αποτέλεσμα μόνον ένας ταχύς ρυθμός ανάπτυξης καινοτομιών να διασφαλίζει το προβάδισμα. Συνεπώς η σταθερή ανάπτυξη επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της δυναμικότητας.

3.8. Παλαιότερα οι καινοτομίες αναπτύσσονταν ως επί το πλείστον βήμα προς βήμα. Οι τομείς ανάπτυξης, παραγωγής και μάρκετινγκ συνδέονταν γραμμικά σχεδόν χωρίς καμία πρόσθετη εξωτερική εργασία. Σήμερα οι καινοτομίες προέρχονται από πολλές πηγές, τόσο εσωτερικές όσο και εξωτερικές. Η συνολική διαδικασία είναι πολύ πιο ευέλικτη και προσανατολίζεται περισσότερο προς την αγορά. Ορισμένες καινοτόμες επιχειρήσεις δεν έχουν καμία επιτυχία, γιατί παραμένουν απομονωμένες.

3.9. Πολλές καινοτομίες δεν θα είχαν υπάρξει χωρίς την σχετική έρευνα, αλλά η έρευνα αυτή καθεαυτή δεν ισοδυναμεί με καινοτομία. Ιδίως οι νέες επιχειρήσεις, οι οποίες χρησιμοποιούν και αναπτύσσουν τεχνολογίες αιχμής, χρειάζονται αποτελεσματικές σχέσεις με την έρευνα. Χρειάζονται χρήσιμες ιδέες, πρότυπα και ειδικευμένους εργαζόμενους. Η έρευνα που επιδοτείται από το κράτος έχει να επιτελέσει ένα σημαντικό έργο στήριξης και προπαρασκευής. Η ΟΚΕ προτείνει να συσταθούν και υποστηριχθούν κέντρα αριστείας μέσω των οποίων να προβάλλονται οι δυνατότητες εφαρμογής των αποτελεσμάτων και να καταστεί αποτελεσματικότερη η διαδικασία μεταφοράς τους(5). Επίσης είναι αναγκαίο να αναπτυχθούν οι υπηρεσίες παροχής συμβουλών σε νέες επιχειρήσεις.

3.10. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει το Συμβούλιο για την καλύτερη δικτύωση των εθνικών και κοινών ερευνητικών προγραμμάτων και την διάδοση των τελευταίων ευρημάτων της έρευνας και ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη διαφανών μεθόδων συντονισμού των συγκριτικών αναλύσεων της πολιτικής Ε& Α και για την άρση των εμποδίων που παρακωλύουν την κινητικότητα των ερευνητών στην ΕΕ.

3.11. Η στήριξη μιας ποιοτικής, σταθερής οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί προϋπόθεση για την βελτίωση της αγοράς εργασίας στην Ευρώπη. Εάν εγκαταλειφθεί η οικονομική ανάπτυξη, τα τρέχοντα προβλήματα δεν θα μπορέσουν να επιλυθούν με κανένα τρόπο. Συνεπώς πρέπει να επιτευχθεί ο στόχος που επιδιώκεται σε όλη την έκταση της ΕΕ να αυξηθεί η ανάπτυξη κατά τουλάχιστον 3 %. Εκτός από ποσοτικούς στόχους, χρειάζονται όσο το δυνατόν περισσότεροι ποιοτικοί στόχοι, προκειμένου να υπάρξουν βιώσιμα αποτελέσματα(6).

3.12. Για να είναι επιτυχείς και βιώσιμες οι πολιτικές για την απασχόληση, χρειάζεται μια μακροπρόθεσμη, συνεπής συνολική πολιτική. Οι διάφορες διαδικασίες των ευρωπαϊκών στρατηγικών για την οικονομία και την απασχόληση (Λουξεμβούργο, Κάρντιφ, Κολωνία) δίνουν σημαντική προτεραιότητα στο συντονισμό της οικονομικής, χρηματοπιστωτικής, νομισματικής πολιτικής, της πολιτικής για την αγορά εργασίας καθώς και στις ικανότητες προσαρμογής των εργαζομένων και των επιχειρήσεων. Τα εθνικά σχέδια δράσης δείχνουν ακόμη ότι η εφαρμογή ων στρατηγικών απασχόλησης πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω, προκειμένου να γίνει καλύτερη εκμετάλλευση των ευκαιριών που παρέχει η κοινωνία των πληροφοριών.

4. Εκπαίδευση και συνεχής κατάρτιση στην κοινωνία της γνώσης

4.1. Κάθε καινοτομία γεννάται κυρίως χάρη στις ικανότητες όσων συμμετείχαν στην ανάπτυξή της και τα κίνητρα που τους παρασχέθηκαν. Ένα στοιχείο ουσιαστικής σημασίας της ευρωπαϊκής πολιτικής, ιδιαίτερα δε σε ό,τι αφορά την ανάγκη προσαρμογής των εργασιών και των καθηκόντων σε περιβάλλον πληροφοριών, είναι η ενίσχυση της απασχολησιμότητας μέσω μιας ευρείας πολιτικής κατάρτισης. Όμως ακόμη και όταν όλα τα άλλα στοιχεία καινοτομίας λειτουργούν στην εντέλεια, χωρίς την κατάλληλη προσφορά σε ειδικευμένο προσωπικό, δεν μπορεί να δημιουργηθεί επαρκής αριθμός θέσεων απασχόλησης(7).

4.2. Η μετάβαση στην κοινωνία των πληροφοριών και της γνώσης δεν απαιτεί μόνο μία ποσοτική αύξηση των επενδύσεων στην εκπαίδευση, θέτει ταυτόχρονα αντιμέτωπη την εκπαιδευτική πολιτική με εντελώς νέα αιτήματα από πλευράς ποιότητας. Απαιτεί έναν ριζικό αναπροσδιορισμό και μια αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης και της μάθησης.

4.2.1. Η ενότητα "πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση" πρέπει να διασφαλίζει ότι οι φοιτητές σε όλα τα επίπεδα καθοδηγούνται και διδάσκονται προκειμένου να αναπτύξουν το δυναμικό τους. Επιπροσθέτως πρέπει να δοθεί έμφαση στις κοινωνικές ικανότητες και στην ευρεία γενική εκπαίδευση η οποία αποτελεί τη βάση μίας δια βίου κατάρτισης.

4.2.2. Ουσιώδη σημασία έχει η παροχή δυνατοτήτων μάθησης σε όλη τη διάρκεια του βίου, τόσο για να διευκολύνεται η διαρκής επαγγελματική επιμόρφωση για τις υπάρχουσες ειδικεύσεις όσο και για να μπορούν οι άνθρωποι να αποκτούν νέες ειδικεύσεις. Για το σκοπό αυτό θα χρειαστεί να παρέχει ο εργοδότης την υποστήριξή του στις σχετικές δραστηριότητες και να υπάρχει η δυνατότητα πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας διδασκαλίας "εκτός των ωρών εργασίας".

4.3. Για να παραμείνει απασχολήσιμος, ο εργαζόμενος πρέπει να καταρτίζεται σε όλη τη διάρκεια του βίου του. Κάθε άντρας και γυναίκα πρέπει να έχουν τις κατάλληλες δυνατότητες προκειμένου να παραμείνουν απασχολήσιμοι. Πρέπει να αναπτυχθούν νέες μέθοδοι διδασκαλίας και εκμάθησης, χάρη στις οποίες να μπορεί ο καθένας να καθορίζει και να κατευθύνει την κατάρτισή του μέσω διαρθρώσεων που βρίσκονται σε δίκτυο. Επιπλέον, πρέπει να υφίστανται οι κατάλληλες διαρθρώσεις για τη δια βίου μάθηση και να ενισχυθούν η διαφάνεια και η παροχή συμβουλών σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες εκμάθησης. Τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να αναπτυχθούν ρεαλιστικά προγράμματα προκειμένου να ενισχυθεί συνολικά η δια βίου μάθηση.

4.4. Οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές στον τομέα της πολιτικής για την απασχόληση και οι γενικοί προσανατολισμοί της οικονομικής πολιτικής καθιστούν απαραίτητη την παροχή καλύτερων κινήτρων για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε "ανθρώπινο κεφάλαιο". Εν προκειμένω τα κράτη μέλη - και στα μέτρα του δυνατού οι επιχειρήσεις, τα συνδικάτα και άλλοι ενδιαφερόμενοι - πρέπει να παρουσιάσουν τις προσπάθειες που καταβάλλουν προς όφελος του "ανθρωπίνου κεφαλαίου" καθώς και να απαριθμήσουν τους στόχους τους και να τους προσδώσουν έναν δυναμικό χαρακτήρα. Η ΟΚΕ ενθαρρύνει την συστηματική παρακολούθηση των "βέλτιστων πρακτικών" και είναι έτοιμη, από την άποψη αυτή, να αναλάβει ανάλογο ρόλο.

4.5. Ακόμη, συμφωνεί με τις κατευθυντήριες γραμμές που χάραξε η ΕΕ για την απασχόληση, με τις οποίες απαιτείται ηλεκτρονικός εξοπλισμός για όλα τα σχολεία και πρόσβαση στο Διαδίκτυο για όλους τους μαθητές, μέχρι το τέλος του 2002. Θα πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα μίας χαμηλού κόστους πρόσβασης στο διαδίκτυο για τους μαθητές και τους οργανισμούς κατάρτισης. Ειδικά για τις ομάδες ατόμων που δεν είχαν την ευκαιρία να καταρτιστούν πρέπει να διανοιχτούν νέοι δρόμοι για την κατάρτιση τους στις ΤΠ και για την προώθηση της κινητικότητάς τους από επαγγελματικής πλευράς.

4.6. Προκειμένου να καλυφθούν οι νέες απαιτήσεις σε ό,τι αφορά την απασχόληση, εκτός από τις γνώσεις στις τεχνολογίες των πληροφοριών και τις ικανότητες στα σχετικά μέσα, καθοριστικοί παράγοντες καθίστανται και οι ικανότητες κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η ικανότητα επικοινωνίας και εργασίας σε ομάδα. Η κατάρτιση στις τεχνολογίες των πληροφοριών και η προώθηση των κοινωνικών ικανοτήτων πρέπει συνεπώς να αρχίσουν ήδη από τα σχολεία γενικής εκπαίδευσης και να αποτελέσουν στη συνέχεια ένα σταθερό συνοδευτικό μέτρο σε όλες τις επόμενες φάσεις της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής δραστηριότητας. Η ταχεία τεχνολογική εξέλιξη απαιτεί την τακτική προσαρμογή στα σύγχρονα δεδομένα των συστημάτων κυρίως της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και της μετέπειτα επιμόρφωσης. Ένα από τα κύρια έργα που έχει να επιτελέσει η ευρωπαϊκή πολιτική απασχόλησης δεν είναι μόνον η προσφορά επαρκούς αριθμού θέσεων κατάρτισης που διανοίγουν προοπτικές για το μέλλον, αλλά και ο έξυπνος συνδυασμός της γενικής εκπαίδευσης, της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και της επαγγελματικής επιμόρφωσης στο πνεύμα της "δια βίου μάθησης".

4.7. Τα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να είναι ανοιχτά, έτσι ώστε να έχουν όλοι μια ευκαιρία για μια θέση εργασίας στην κοινωνία των πληροφοριών. Στις ομάδες που μέχρι σήμερα ήταν αποκλεισμένες πρέπει να προσφερθούν νέες δυνατότητες μάθησης, καθώς και η δυνατότητα να αναπτύξουν μία υπεύθυνη, σε κοινωνικούς όρους, σχέση με τις τεχνολογίες των πληροφοριών. Είναι αναγκαίο να προωθηθούν τα πρότυπα της επαγγελματικής κατάρτισης τα οποία ευνοούν την κοινωνική ένταξη των μειονεκτουσών ομάδων, όπως και να εξασφαλισθεί η ισότητα των ευκαιριών ανάμεσα στους άντρες και τις γυναίκες. Η ΟΚΕ υποστηρίζει τις προσπάθειες που καταβάλλει το Συμβούλιο για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση του αναλφαβητισμού.

4.8. Οι συχνά ανεπαρκείς δραστηριότητες κατάρτισης, καθώς και ο αργός ρυθμός με τον οποίο πραγματοποιείται η αναπροσαρμογή των διαρθρώσεων της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και της επαγγελματικής επιμόρφωσης ευθύνονται, σε ορισμένες χώρες, για τις ελλείψεις που έχουν επανειλημμένως αναφερθεί στον τομέα της κατάρτισης. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά ορισμένα επαγγέλματα του τομέα των ΤΠΕ που απαιτούν πανεπιστημιακό πτυχίο, η μεγάλη ζήτηση υπερβαίνει σαφώς την προσφορά σε άτομα με τα ανάλογα επαγγελματικά προσόντα. Σε ορισμένα κράτη είναι αναγκαίο να αναπτυχθούν πρωτοβουλίες σχετικά με αυτό το φάσμα επαγγελμάτων, λόγω του ανταγωνισμού που αναπτύσσεται ως προς τους εργαζόμενους αυτούς σε παγκόσμιο επίπεδο. Ακόμη κι αν η πρόσληψη εργαζομένων από το εξωτερικό μπορεί, βραχυπρόθεσμα, να συντελέσει στην κάλυψη των ελλείψεων, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα πρέπει να επιδιωχθεί η συστηματική δραστηριοποίηση και εξειδίκευση του εγχώριου δυναμικού. Η ΟΚΕ προτείνει συνεπώς να αναληφθεί σε όλα τα κράτη μέλη μία εκστρατεία στον τομέα της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και της επαγγελματικής επιμόρφωσης με αντικείμενο τις δεξιότητες στις ΤΠΕ με στόχους που να είναι δυνατόν να ελεγχθούν.

4.9. Σήμερα, στα περισσότερα κράτη μέλη, ο αριθμός των ανδρών που εκπαιδεύονται σε επαγγέλματα της κοινωνίας των πληροφοριών είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο αριθμό γυναικών. Πρέπει επειγόντως να ενθαρρυνθούν οι γυναίκες να επιλέγουν αυτού του είδους τα επαγγέλματα και να βελτιωθούν οι ευκαιρίες τους για απασχόληση.

4.10. Η προσφορά και η ζήτηση σε κατάρτιση θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συστηματικής ανταλλαγής πληροφοριών. Για το λόγο αυτό, τα πανεπιστήμια οφείλουν να προσφέρουν στους φοιτητές περισσότερες επιλογές σε μαθήματα προσανατολισμένα στην πρακτική, για να μπορούν οι φοιτητές να έχουν περισσότερες δυνατότητες απασχόλησης. Επίσης πρέπει να διευρυνθεί το φάσμα των κύκλων σπουδών που προσφέρονται. Οι δυνατότητες εισαγωγής στα πανεπιστήμια πρέπει να είναι απλές και όσο το δυνατόν πιο διαφανείς. Συγχρόνως είναι απαραίτητο να προωθηθεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα οι σπουδές, η διαδασκαλία και η έρευνα, με την υιοθέτηση κοινών προτύπων και την αμοιβαία αναγνώριση των κύκλων σπουδών, των περιόδων διαμονής στο εξωτερικό και των τίτλων σπουδών. Χρειάζονται επίσης αναγνωρισμένα πρότυπα και για τις ειδικότητες στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και επιμόρφωσης, προκειμένου να αποδεσμευτεί η αξία των εν λόγω επαγγελματικών ειδικοτήτων από τα διαθέσιμα προϊόντα, τις μεμονωμένες επιχειρήσεις ή την εκάστοτε κατάσταση της αγοράς εργασίας. Η ΟΚΕ τάσσεται υπέρ της σημαντικής αύξησης της προσφοράς σε θέσεις διασυνοριακής πρακτικής άσκησης στο πλαίσιο της κατάρτισης στις ΤΠΕ. Οι επιχειρήσεις του τομέα των ΤΠΕ θα πρέπει να αναπτύξουν σχέσεις συνεργασίας με τους αντίστοιχους οργανισμούς κατάρτισης.

4.11. Η διδασκαλία που αφορά τις ΤΕΠ πρέπει να έχει τη μορφή διαλόγου μεταξύ διδασκόντων και μαθητών. Οι διδάσκοντες πρέπει να ενθαρρύνονται να αποκτούν πρακτική πείρα σε επιχειρήσεις και διοικητικές υπηρεσίες καθώς και τις απαραίτητες ικανότητες στο πλαίσιο της δια βίου μάθησης. Η ΟΚΕ προτείνει να συσταθεί ένα αναγνωρισμένο γενικό σύστημα που να πιστοποιεί τις ικανότητες που έχουν σχέση με την κοινωνία της γνώσης. Τα επιπλέον προσόντα στον τομέα των πληροφοριών και της επικοινωνίας πρέπει να βεβαιώνονται με πιστοποιητικά που αναγνωρίζονται σε όλη την έκταση της Ευρώπης.

5. Καινοτομία στις επιχειρήσεις και στους οργανισμούς(8)

5.1. Η δημιουργία της κοινωνίας της γνώσης δεν οδηγεί μόνο σε μια "κοινωνία της μάθησης", αλλά επιπλέον σε "επιχειρήσεις της μάθησης" και σε "οργανισμούς της μάθησης", οι οποίοι χρησιμοποιούν με δημιουργικό τρόπο τις ευκαιρίες της τεχνολογίας.

Οι επιχειρήσεις και οι διάφοροι οργανισμοί φέρουν την ευθύνη για την ενεργό προώθηση της κοινωνίας της γνώσης, στηρίζοντας τη "δια βίου" μάθηση μέσω προγραμμάτων συνεχούς κατάρτισης σε επίπεδο επιχείρησης.

5.2. Επιπλέον είναι απαραίτητο οι ίδιες οι δομές των επιχειρήσεων και των οργανισμών να εκσυγχρονιστούν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης. Ακόμη, πρέπει να προωθηθεί "μάθηση στην εργασία" με την εισαγωγή νέων μορφών οργάνωσης της εργασίας που να βασίζονται στη συμμετοχή. Η παλαιότερη λειτουργική και ιεραρχικά δομημένη οργάνωση αντικαθίσταται από δίκτυα μικρότερων μονάδων με μεγαλύτερη αυτονομία. Αυτή η μορφή οργάνωσης παρέχει μεγαλύτερη δυνατότητα για μάθηση διότι η επικοινωνία δεν πρέπει να υπερβεί τόσα πολλά εμπόδια και ιεραρχικά στάδια. Στο μέλλον όλες οι μορφές οργάνωσης πρέπει να είναι ικανές να προσαρμόζονται σε συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες και να προσδιορίζουν εκ νέου και να προσαρμόζουν το έργο τους σε συνάρτηση με τη γνώση, τις ικανότητες και την εμπειρία.

5.3. Από τον καιρό που μελετήθηκαν οι ιαπωνικές στρατηγικές διαχείρισης, γνωρίζουμε ότι η ικανότητα και το δυναμικό των επιχειρήσεων να καινοτομούν δεν αποτιμούνται μόνο με κριτήριο την τεχνολογία. Οι καινοτομίες στον κοινωνικό τομέα αποτελούν επίσης ολοένα και πιο σημαντική προϋπόθεση επιτυχίας. Τούτο σημαίνει προσαρμογή των θέσεων εργασίας στις ικανότητες των εργαζομένων και στα κίνητρα πράγμα που σημαίνει ατομική ευθύνη και μέθοδοι διοίκησης που συνεκτιμούν τις ανάγκες των συνεργατών.

5.4. Ουσιαστικό ρόλο για τη διαμόρφωση των οργανωτικών δομών των επιχειρήσεων κατέχει η πολιτική προσωπικού στις επιχειρήσεις. Χάρη στην πολιτική αυτή εξισορροπούνται τα διάφορα συμφέροντα που άπτονται ζητημάτων τεχνικών, επιχειρησιακών, εργατικών και απασχόλησης.

6. Κοινωνική ένταξη, όχι αποκλεισμός

6.1. Κατ' αρχήν, η προσαρμογή των δράσεων και καθηκόντων στην κοινωνία των πληροφοριών - το φαινόμενο των "νεων γνώσεων, νέων δυνατοτήτων απασχόλησης" - δημιουργεί τις ίδιες ευκαιρίες τόσο κοινωνικής ένταξης όσο και κοινωνικού αποκλεισμού.

6.2. Ειδικότερα, η ΟΚΕ ανησυχεί για τους νέους που δεν έχουν γνώσεις γραμματικής και αριθμητικής για να χρησιμοποιούν τους σταθμούς εργασίας, για τους ηλικιωμένους εργαζόμενους που κινδυνεύουν να "ξεπερασθούν" από τις νέες ρυθμίσεις εργασίας και για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

6.3. Για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, η κοινωνία των πληροφοριών μπορεί να είναι λίγο ως πολύ θετική. Η απασχόληση αλλάζει χαρακτήρα και από χειρονακτική γίνεται διανοητική, οι δε τεχνολογίες πληροφόρησης μπορούν να προσαρμοστούν για τη μείωση πολλών σωματικών και διανοητικών ελαττωμάτων. Η κοινωνική πρόνοια για τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να επικεντρωθεί στην προσαρμογή των τεχνολογιών πληροφόρησης, οι δε εργοδότες θα έχουν νέα μέσα για την επίτευξη των στόχων απασχόλησης των αναπήρων και μειονεκτούντων ατόμων.

6.4. Η εμπειρία δείχνει ότι, συγκριτικά, οι απόφοιτοι με χαμηλά προσόντα συνεχίζουν την κατάρτισή τους κατά τη διάρκεια της ενεργούς δραστηριότητάς τους σε μικρότερο βαθμό και διαθέτουν λιγότερες ευκαιρίες για να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους στην εργασία. Σε γενικές γραμμές, οι διαδικασίες ενδοεπιχειρησιακής κατάρτισης δεν μπορούν να αντισταθμίσουν τις διαφορές μεταξύ ομάδων εργαζομένων ανάλογα με την κατάρτιση και τη θέση τους. Τούτο παραμένει πρωταρχική ευθύνη του δημοσίου.

6.5. Οι επιχειρησιακές επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό δεν πρέπει να περιορίζονται στο σχεδιασμό της σταδιοδρομίας των νέων διευθυντικών στελεχών αλλά θα πρέπει να προσφέρουν σε όλους τους εργαζόμενους διαφοροποιημένες δυνατότητες συνεχούς κατάρτισης. Τα μέτρα αυτά μπορούν να συμπεριλαμβάνουν προγράμματα κατάρτισης τόσο εντός όσο και εκτός των επιχειρήσεων και πρέπει να αποτελούν αντικείμενο συμφωνίας με τους εργαζόμενους, εφόσον λαμβάνονται υπόψη τόσο τα επιχειρησιακά όσο και τα ατομικά συμφέροντα.

6.6. Απαιτούνται ιδιαίτερες στρατηγικές αγοράς εργασίας για την απόκτηση δεξιοτήτων και την ενσωμάτωση του μη ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Η πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες δεν πρέπει να εξαρτάται από το εισόδημα, διότι τούτες συμβάλλουν στη δημιουργία ίσων ευκαιριών και στην αποφυγή της κοινωνικής πόλωσης.

6.7. Επίσης, οι δημογραφικές μεταβολές αποτελούν ακόμη μια σοβαρή πρόκληση για την κοινωνία της γνώσης. Η πολιτική προσωπικού των επιχειρήσεων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη γήρανση του εργατικού δυναμικού(9) και να δρα προληπτικά στον εν λόγω τομέα. Κατ' αυτόν τον τρόπο εκμηδενίζονται οι δυνατότητες πρόσληψης νέων εργαζομένων οι οποίοι θα μπορούσαν να προσφέρουν νέες γνώσεις στην επιχείρηση. Όταν επιπλέον αποχωρούν μαζικά εργαζόμενοι για λόγους συνταξιοδότησης, δεν είναι δυνατόν να μεταδοθούν σωστά οι γνώσεις από τους μεγαλύτερους προς τους νεώτερους.

6.8. Στο πλαίσιο της κοινωνίας των πληροφοριών πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην προώθηση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Χάρη στην τεχνολογία των πληροφοριών, πολλές ομάδες ατόμων με ειδικές ανάγκες έχουν περισσότερες δυνατότητες να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες απασχόλησης που τους παρουσιάζονται.

6.9. Προκειμένου να δοθούν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στη γνώση και στις πληροφορίες στο εσωτερικό της, πρέπει να καταβληθούν ιδιαίτερες προσπάθειες για την ανάπτυξη του δυναμικού του εργαζόμενου πληθυσμού στις μειονεκτικές και απομακρυσμένες περιοχές(10).

6.10. Οι διαφορές ως προς τις δυνατότητες πρόσβασης στις νέες γνώσεις εγκυμονούν τον κίνδυνο αύξησης του κοινωνικού χάσματος. Η κοινωνική περιθωριοποίηση δεν αυξάνεται μόνο από την ελλιπή κατάρτιση αλλά μπορεί και να προέλθει από την ελλιπή αποδοχή των νέων τεχνολογιών, για παράδειγμα οι ειδικευμένοι εργαζόμενοι που δεν κατέχουν τις νέες τεχνολογίες. Η πολιτική για την αγορά εργασίας και η κοινωνική πολιτική οφείλουν να προσδώσουν ιδιαίτερη προσοχή σε αυτή την ομάδα ατόμων και να στηρίζουν τη μετάβαση στην κατάλληλη απασχόληση. Η κοινωνική ενσωμάτωση πρέπει να λαμβάνεται πλήρως υπόψη στις πολιτικές για την απασχόληση, την εκπαίδευση και την κατάρτιση, την υγεία και την στέγαση.

6.11. Οι κοινωνικοί εταίροι καλούνται να επανεξετάσουν την ξεπερασμένη διάκριση μεταξύ εργατών και υπαλλήλων και δημόσιων υπαλλήλων, να συμφωνήσουν για τις αρχές αναδιοργάνωσης των επιχειρήσεων και να υιοθετήσουν στα πλαίσια της πολιτικής επαγγελματικής κατάρτισης νέα πρότυπα για νέες μορφές εργασίας και επιχείρησης.

7. Συνθήκες εργασίας στην κοινωνία της γνώσης

7.1. Η πολιτική για το χρόνο εργασίας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της γενικότερης μεταρρύθμισης της αγοράς εργασίας. Μπορεί να συμπληρώσει κατάλληλα τις διαρθρωτικές μεταβολές και να τις καταστήσει από πολιτική άποψη πιο αποδεκτές.

7.2. Οι ρυθμίσεις για τον χρόνο εργασίας που προσαρμόζονται ανάλογα με τις ανάγκες της επιχείρησης και τις ανάγκες του εργαζόμενου μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των εργαζομένων και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης.

7.3. Οι εργαζόμενοι μπορούν να επωφεληθούν από την πολιτική για το χρόνο εργασίας, όταν μπορούν να συμβιβάσουν την οικογενειακή με την επαγγελματική τους ζωή, όταν η θέση εργασίας είναι ασφαλής και μπορεί να αποφευχθεί η υποβάθμιση της κατάρτισής τους.

7.4. Οι διάφορες τροποποιήσεις της πολιτικής για τη μείωση του χρόνου εργασίας δεν πρέπει να οδηγούν σε προσφοράς ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Συνεπώς, στο πλαίσιο των υφιστάμενων ρυθμίσεων για το χρόνο εργασίας, θα πρέπει να διασφαλίζονται κατάλληλες προθεσμίες προγραμματισμού αλλά και να προβλέπονται μέτρα κατάρτισης.

7.5. Ο συνδυασμός της διαμόρφωσης του χρόνου εργασίας και των μέτρων επαγγελματικής εξειδίκευσης μπορεί να προκαλέσει καινοτόμες διεργασίες. Βασικός στόχος είναι να διατεθεί ένα μέρος του ωραρίου για την επαγγελματική επιμόρφωση. Οι χώρες της βόρειας Ευρώπης αποτελούν πρότυπα παρόμοιων συνδυασμών, π.χ. διαθέσιμο υπόλοιπο χρόνου εργασίας, λογαριασμοί γνώσεων και περιστροφή των θέσεων εργασίας.

7.6. Σε πολλές χώρες οι δυνατότητες εκούσιας μερικής απασχόλησης δεν έχουν ακόμα εξαντληθεί. Σε επίπεδο ευρωπαϊκής Ένωσης το 6 % περίπου των ανδρών και το ένα τρίτο των γυναικών εργαζομένων, εργάζονται με μερική απασχόληση.

7.7. Όπου η πλήρης απασχόληση αποτελεί τον κανόνα, κατά τη συνεργασία μεταξύ της διοίκησης και των εκπροσώπων των εργαζομένων της επιχείρησης θα ήταν σκόπιμο να καταρτισθούν επιχειρησιακά προγράμματα για την ενθάρρυνση της επιλογής της μερικής απασχόλησης και τον καλύτερο συνδυασμό οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. Οι προοπτικές για αυξημένη επιλογή της μερικής απασχόλησης είναι μεγαλύτερες, όταν οι κοινωνικοί εταίροι κατορθώνουν να δώσουν στις πρωτοβουλίες για μερική απασχόληση τη μορφή των πρακτικών μέτρων.

7.8. Ταυτόχρονα με τις νέες μορφές επιχείρησης εμφανίζονται παντού και νέες μορφές εργασίας, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως άτυπες μορφές εργασίας· πρόκειται για την εργασία ορισμένου χρόνου, την τηλεργασία, τις συμβάσεις επ' αμοιβής και άλλες μορφές λίγο ή πολύ εθελοντικής "αυτοαπασχόλησης". Στην κοινωνία της γνώσης το εισόδημα δεν συνδέεται πλέον άμεσα με το χρόνο εργασίας αλλά εξαρτάται σε αυξανόμενο βαθμό από τη επιδεξιότητα, την πρωτοτυπία και την ταχύτητα με την οποία εντοπίζονται και επιλύονται τα νέα προβλήματα.

7.9. Με την διαφοροποίηση αυτή αυξάνεται, σε μερικά κράτη μέλη, ο αριθμός των εργαζομένων που δεν καλύπτονται καθόλου ή ανεπαρκώς από το σύστημα ασφαλίσεων των κρατών μελών. Αυτά τα κενά στην κοινωνική ασφάλιση πρέπει να καλυφθούν.

7.10. Η ανάπτυξη της κοινωνίας της γνώσης μεταβάλλει την ισορροπία μεταξύ, αφενός, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης των εργαζομένων και, αφετέρου, του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος. Επίσης, οδηγεί τις επιχειρήσεις να αναθεωρούν τις προσεγγίσεις τους.

7.11. Για το εργατικού δυναμικό με προσόντα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το μεγαλύτερο μέρος της κατάρτισής τους (με εξαίρεση ό,τι είναι ειδικευμένη γνώση για την εργασία και τον εργοδότη), προέρχεται από το επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Πρόκειται για τα προσόντα από τα οποία οι επιχειρήσεις εξαρτώνται στο μέγιστο βαθμό και, σε γενικές γραμμές, οι εργοδότες δεν μπορούν να διατηρούν τα άτομα με προσόντα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρά μόνο για τις ανώτερες θέσεις.

7.12. Η εκπαίδευση των υπόλοιπων εργαζομένων, είναι εξ ορισμού ατελής. Συνεπώς, είναι υποψήφιοι για θέσεις τόσο ειδικής κατάρτισης όσο και ευρύτερης προσωπικής εξέλιξης. Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι οι εργοδότες μπορεί να μειώσουν ή να καταργήσουν αυτήν την ευρείας βάσης εξελικτική εκπαίδευση και κατάρτιση για λόγους οικονομίας ή λόγω της λανθασμένης άποψης ότι η κατάρτιση θα ωφελήσει τους ανταγωνιστές που θα προσλάβουν τους εργαζόμενους τους. Δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να προτιμήσουν έναν εργοδότη που συμβάλει στην ανάπτυξη των προσόντων και των σταδιοδρομιών τους, συνεπάγεται ότι οι εργαζόμενοι που έχουν παρακολουθήσει κατάρτιση θα έχουν καλύτερη απόδοση· συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί τις επιχειρήσεις να καταβάλλουν μεγαλύτερες προσπάθειες κατάρτισης, προκειμένου να είναι ανταγωνιστικές στο πλαίσιο της οικονομίας της γνώσης. Παράλληλα με την ευθύνη των επιχειρήσεων, υφίσταται και η ευθύνη εκείνων που με δική τους πρωτοβουλία επιμορφώνονται προκειμένου να διατηρήσουν την απασχολησιμότητά τους.

7.13. Στο πλαίσιο των ελαστικών σχέσεων εργασίας τα κοινωνικά και τα οικονομικά κριτήρια θα πρέπει να αποτελούν το μέτρο από το οποίο θα κριθεί η διαμόρφωση της ευελιξίας. Οι πολυάριθμες επιθυμίες των εργαζομένων να διαμορφώνεται ο χρόνος εργασίας σύμφωνα με τις απαιτήσεις της προσωπικής τους ζωής θα πρέπει στο μέλλον να λαμβάνονται σοβαρότερα υπόψη. Τα επονομαζόμενα σχέδια "flexicurity" έχουν αποδείξει ότι η ελαστικότητα, η ασφάλεια της απασχόλησης και η κοινωνική ασφάλεια δεν έρχονται αναγκαστικά σε αντίθεση.

7.14. Η πλέον εμφανής ένδειξη για τις μεταβολές που σημειώνονται στην οργάνωση της εργασίας και στις παραδοσιακές σχέσεις εργασίας είναι η αύξηση της τηλεργασίας. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, στην Ευρώπη περίπου 6 εκατομμύρια εργαζόμενοι απασχολούνται με σχέσεις τηλεργασίας. Η ΟΚΕ εκφράζει την άποψη ότι η τηλεργασία θα λάβει μεγάλη ώθηση εάν θεσπισθούν κατάλληλοι όροι οι οποίοι θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των απασχολούμενων με τηλεργασία αλλά και των εργοδοτών τους.

7.15. Οι σχέσεις εργοδότη/εργαζόμενου στις διάφορες μορφές τους (π.χ. συλλογικές συμβάσεις, ενδοεπιχειρησιακές ρυθμίσεις) πρέπει να προσαρμόζονται συνεχώς και να επηρεάζουν τις νέες συνθήκες που προκύπτουν από την κοινωνία της γνώσης.

8. Ασφάλεια και αναδιοργάνωση του κράτους προνοίας

8.1 Το σύστημα της κοινωνικής ασφάλειας διαδραματίζει έναν κοινωνικό και συγχρόνως οικονομικό ρόλο. Οι κοινωνικές εισφορές π.χ. προχρηματοδοτούν σημαντικές δραστηριότητες στον ιδιωτικό τομέα παραγωγής (π.χ. επαγγελματική κατάρτιση). Αφετέρου, αμβλύνει σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα που δημιουργούνται από τις διαρθρωτικές μεταβολές.

8.2. Οι διαρθρωτικές μεταβολές μπορούν να πραγματοποιηθούν με λιγότερα προβλήματα εφόσον περιοριστούν με κατάλληλο τρόπο οι ατομικοί κίνδυνοι και αυξηθούν οι δυνατότητες για ένα νέο επαγγελματικό ξεκίνημα μέσω ενεργών μέτρων για την ενίσχυση της απασχολησιμότητας. Ένα εκσυγχρονισμένο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί το θεμέλιο κάθε δυναμικής οικονομικής εξέλιξης, η οποία προωθεί την κοινωνική συνοχή.

8.3. Με την μεταβολή των μορφών απασχόλησης και αμοιβής καθώς και με τις αυξανόμενες ηλεκτρονικές συναλλαγές, οι οποίες είναι σχεδόν αδύνατο να ελεγχθούν, υφίσταται η δυνατότητα υπονόμευσης των κρατικών συστημάτων φορολογίας και εισφορών, τα οποία σχετίζονται με μια συγκεκριμένη επιχείρηση και με το χώρο εργασίας. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναλύσει προσεκτικά τις πτυχές αυτές. Μια ταχεία και συνολική λύση απαιτεί τη μη διακριτική φορολογική επιβάρυνση του παραδοσιακού εμπορίου έναντι του ηλεκτρονικού.

Στις προϋποθέσεις αυτές συγκαταλέγονται και τα σχέδια ασφάλισης για τους εργαζόμενους στην κοινωνία των πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των ηλεκτρονικών δεδομένων και της πνευματικής ιδιοκτησίας.

8.4. Μέσω της ενίσχυσης των προληπτικών μέτρων στον κόσμο της εργασίας θα μπορούν ασφαλώς να αποφευχθούν οι σοβαρές συνέπειες που επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις και τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης. Είναι γι' αυτό απαραίτητο να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που προσφέρουν οι ΤΠΕ στον τομέα της ασφάλειας και της προστασίας της υγείας στους χώρους εργασίας. Οι ΤΠΕ καθώς και οι νέες οργανώσεις εργασίας τείνουν να μειώσουν τη σωματική κούραση αλλά να αυξήσουν σημαντικά τον πνευματικό φόρτο και το άγχος. Ακόμη, χρειάζεται περαιτέρω έρευνα όσον αφορά το φόρτο και την ένταση εργασίας καθώς και το άγχος που συνδέεται με την επαγγελματική δραστηριότητα.

8.5. Δεδομένου ότι μειώνεται η σημασία της κλασσικής μορφής επιχείρησης και μετατοπίζονται οι κοινωνικές σχέσεις από το χώρο εργασίας προς τις άλλες σφαίρες της ζωής, μεταβάλλονται και οι κοινωνικοί κίνδυνοι. Στην κοινωνία της γνώσης δεν υπάρχουν λιγότερες αλλά διαφορετικές ανάγκες για κοινωνική ασφάλιση. Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης χρειάζονται να μεταρρυθμισθούν όσον αφορά τον ευέλικτο χρόνο εργασίας, τη διακοπή της ενεργούς δραστηριότητας κ.λπ. και να διασφαλίζουν τις ίσες ευκαιρίες των απασχολούμενων με ευέλικτες μορφές εργασίας. Είναι απαραίτητη η θέσπιση ποικίλων κοινωνικών δυνατοτήτων, οι οποίες στηρίζουν την ενεργό μεταβολή της κοινωνίας.

8.6. Είναι αναγκαίο να πραγματοποιηθούν στα κράτη μέλη μεταρρυθμίσεις με τις οποίες τα πολιτικά μέτρα θα προσαρμόζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στις ριζικές εξελίξεις που σημειώνονται όσον αφορά την οικογένεια και την κατανομή της εργασίας μεταξύ των δύο φύλων αλλά και τη δημογραφική εξέλιξη, η οποία συνεπάγεται ριζικές αλλαγές στον κόσμο της εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στα σχέδια τύπου "flexicurity". Η δημιουργία βασικών προϋποθέσεων για την σταθερότητα των εισοδημάτων στο μέλλον, ευνοεί τη διάδοση καινοτόμων μορφών οργάνωσης της εργασίας και της ελαστικότητας στην αγορά εργασίας.

8.7. Ο τομέας των πληροφοριών και των τηλεπικοινωνιών (ΤΜΤ) βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή για τη διαμόρφωση νέων σχέσεων εργασίας, οι οποίες μπορούν να μεταβάλλουν το σύστημα των σχέσεων εργασίας. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να εξετάσει εμπεριστατωμένα τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών και της παγκοσμιοποίησης στη συνεργασία σε επίπεδο επιχείρησης καθώς και τις δυνατότητες παρέμβασης των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των κοινωνικών εταίρων στην επιχείρηση.

8.8. Η ισότιμη κοινωνική μεταχείριση των τηλεργαζομένων πρέπει να διασφαλισθεί και, ειδικότερα, πρέπει να τους χορηγούνται βασικές πληροφορίες, μέσω επιχειρησιακών δικτύων, σχετικά με την κοινωνική ασφάλιση και την προστασία της υγείας καθώς και με τα δικαιώματα συμμετοχής.

8.9. Εάν επαναπροσδιορισθεί η έννοια της εργασίας, είναι απαραίτητο να προωθηθεί εντονότερα η απασχολησιμότητα, προκειμένου να μπορούν τα άτομα να διαθέτουν για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα την πηγή βιοπορισμού τους. Όσο υψηλότερα είναι τα προσόντα και η απασχολησιμότητα, τόσο πιο σίγουρη είναι και η πιθανότητα εξεύρεσης απασχόλησης.

9. Σύνοψη

9.1. Η ταχεία εξέλιξη της κοινωνίας της γνώσης αφορά όλους τους οικονομικούς τομείς, τις δομές των επιχειρήσεων και της εργασίας και τις συνθήκες εργασίας και απασχόλησης. Ακόμη, επηρεάζει σημαντικά τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές μεταβολές της κοινωνίας μας.

9.2. Το τρίπτυχο των νέων τεχνολογιών, των μέσων ενημέρωσης και των τηλεπικοινωνιών (ΤΜΤ) εκτείνεται σε όλους τους τομείς, ακόμη και εάν υφίστανται πολλά επαγγέλματα και δραστηριότητες που δεν το χρησιμοποιούν άμεσα. Το φαινόμενο της επιτάχυνσης οφείλεται κυρίως στην γεωμετρική αύξηση της διάδοσης της γνώσης και της διάθεσής της σε παγκόσμια κλίμακα μέσω των ΤΜΤ.

9.3. Η κοινωνία της γνώσης παρέχει σημαντικό δημιουργικό δυναμικό καθώς και δυνατότητα να μετεξελιχθεί η ΕΕ σε ανταγωνιστικό και δυναμικό οικονομικό χώρο. Προκειμένου να εκμεταλλευτούμε αποτελεσματικά τις ευκαιρίες καινοτομίας στην οικονομία και την κοινωνία, με αποδεκτό κοινωνικά τρόπο αλλά, παράλληλα, αποτελεσματικό, πρέπει να καταβάλουμε κοινές προσπάθειες για μια καλύτερη και ευρύτερη εξειδίκευση.

9.4. Μια ευρεία εξειδίκευση στις νέες ΜΤΜ αποτελεί σήμερα μια από τις βασικές ικανότητες που ο καθένας πρέπει να διαθέτει, στον ίδιο βαθμό με την ικανότητα γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής. Οι ευκαιρίες βελτίωσης των επιπτώσεων στην απασχόληση θα μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν πλήρως, μόνον όταν εκπαιδευθεί το εργατικό δυναμικό σε όλα τα επίπεδα και όταν όλοι έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν ή να βελτιώσουν την απασχολησιμότητά τους. Τούτο δημιουργεί νέες σημαντικές ευθύνες στα άτομα.

9.4.1. Προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η απόδοση του ανθρώπινου δυναμικού, χρειαζόμαστε συστήματα πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που θα εκπαιδεύουν και θα καταρτίζουν ενόψει μιας κοινωνίας της γνώσης. Χρειαζόμαστε επιχειρήσεις που να επενδύουν στο ανθρώπινο δυναμικό μέσω της ανάπτυξης και της κατάρτισης του προσωπικού τους. Η συνεχής επιμόρφωση και η δια βίου κατάρτιση είναι κάτι παραπάνω από απλά συνθήματα. Σημαίνουν την οικονομική επιβίωση σε μια παγκόσμια οικονομία.

9.5. Εάν ληφθούν υπόψη αυτές οι απαιτήσεις της κοινωνίας της γνώσης, γίνεται ολοένα εντονότερη η ανάγκη μιας ενεργού στρατηγικής για την απασχόληση, η οποία να προβλέπει τις εξελίξεις και να αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας μεταξύ σημαντικών οικονομικών και κοινωνικών φορέων, και η οποία να δημιουργεί μια νέα ισορροπία μεταξύ των επενδύσεων στο ανθρώπινο δυναμικό και των επενδύσεων σε μηχανές, εγκαταστάσεις και υποδομή.

9.6. Οι νέες γνώσεις, οι τεχνολογικές και κοινωνικές καινοτομίες πρέπει να συμβαδίζουν προς την κατεύθυνση μιας κοινωνίας της γνώσης, προς τις επιχειρήσεις της γνώσης και προς τις θέσεις εργασίας της γνώσης.

9.6.1. Οι νέες αρχές όσον αφορά την οργάνωση και τη διοίκηση των επιχειρήσεων προσανατολίζονται περισσότερο στις διαδικασίες και λιγότερο στις θέσεις. Οι σχέσεις εργασίες είναι πιο άμεσες, με μεγαλύτερη έμφαση στην ομαδική εργασία και απαιτούν προσωπική πρωτοβουλία και ευθύνη. Οι συμμετοχικές μορφές της οργάνωσης εργασίας αποκτούν μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς και η διαμόρφωση της θέσης εργασίας, της αλληλουχίας της εργασίας και του ωραρίου.

9.6.2. Στην κοινωνία της γνώσης το ανθρώπινο κεφάλαιο απαιτεί μεγαλύτερη φροντίδα από το υλικό. Είναι απαραίτητο να προωθηθούν νέες εργασιακές ρυθμίσεις και να θεσπιστούν φιλικές προς την οικογένεια ρυθμίσεις.

9.6.3. Η διάδοση των νέων μορφών εργασίας, των νέων προτύπων συνδυασμού της βιοποριστικής εργασίας, της κατάρτισης και της επαγγελματικής και κοινωνικής εργασίας, απαιτούν μια προσαρμογή του εργατικού δικαίου και την κοινωνικής ασφάλισης που να λαμβάνουν υπόψη τα νέα δεδομένα της κοινωνίας της γνώσης. Η ευελιξία της εργασίας πρέπει να συνοδεύεται από όσο το δυνατόν περισσότερες δυνατότητες κοινωνικής προστασίας για την επίτευξη μιας ενεργούς μεταβολής της κοινωνίας.

9.7. Η κοινωνία της γνώσης προσφέρει νέες τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης και απασχόλησης. Συγχρόνως, όμως, μπορεί να προκληθούν νέοι κοινωνικοί κίνδυνοι, και να εμφανιστούν νέες ανάγκες στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης.

9.7.1. Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης πρέπει να προσαρμοσθεί εκ νέου σε ευέλικτες μορφές εργασίας και διαβίωσης. Η έννοια της "flexisecurity" αναφέρεται συγκεκριμένα στο συνδυασμό της σημαντικής για τις επιχειρήσεις ευελιξίας με τα νόμιμα συμφέροντα του εργατικού δυναμικού όσον αφορά την ασφάλεια.

9.7.2. Προκειμένου να αντιμετωπισθεί η τάση δημιουργίας καταστάσεων διακρίσεων και περιθωριοποίησης ορισμένων ομάδων ατόμων στην κοινωνία της γνώσης, θα πρέπει να συμμετάσχουν όλες οι ομάδες ατόμων στην ανάπτυξη της κοινωνίας των πληροφοριών. Είναι απαραίτητο να αποφευχθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός, προκειμένου να μην μειωθεί ο ρυθμός καινοτομίας και η μελλοντική ευμάρεια, ούτε να τεθεί σε κίνδυνο η κοινωνική συνοχή.

9.8. Παράλληλα με την οργάνωση της εργασίας, μεταβάλλεται και το σύστημα των εργασιακών σχέσεων. Υφίσταται μεγάλη ανάγκη για κοινές πρωτοβουλίες των κοινωνικών εταίρων, προκειμένου να διαμορφωθεί η μετάβαση στην κοινωνία της γνώσης κατά τέτοιο τρόπο που να προωθείται τόσο η ανταγωνιστικότητα όσο και η κοινωνική συνοχή. Οι συμφωνίες για τον εκσυγχρονισμό της οργάνωσης εργασίας και εξειδίκευσης στην επιχείρηση μπορούν να λειάνουν το έδαφος.

9.9. Ο παγκόσμιος χαρακτήρας της κοινωνίας της γνώσης εμπεριέχει ότι οι κοινωνίες που μπορούν να εκμεταλλευτούν στο μέγιστο τις ευκαιρίες, είναι εκείνες που μέσω της έρευνας και της ανάπτυξης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, συνδυάζουν καλύτερα τις καινοτομίες με την υποδομή και τις υπηρεσίες και διαμορφώνουν ενεργά τις διαδικασίες αυτές.

9.10. Στο μέλλον, είναι βέβαιο ότι η Ευρώπη θα βρίσκεται στην πλευρά των νικητών, εάν μπορέσει να εξεύρει μια ισορροπία μεταξύ των δυνάμεων της αγοράς και των κρατικών αρμοδιοτήτων, οι οποίες δεν μπορούν να παραγκωνισθούν.

Οι ευκαιρίες που παρέχει η παγκοσμιοποίηση στην ΕΕ είναι μεγάλες, εάν γίνει δυναμική χρήση του οικονομικού και κοινωνικού δυναμικού της κοινωνίας της γνώσης.

Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2000.

Ο Πρόεδρος

της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Göke Frerichs

(1) Βλέπε τα συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000, σημείο Ι, 5.

(2) Βλέπε τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με τίτλο "Απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική συνοχή - Προς μία Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης"(ΕΕ C 117 της 26.4.2000, σ. 62).

(3) Βλέπε τον ορισμό του όρου "οργάνωση" στο σημείο 2.1.2.

(4) Το σημείο αυτό έχει ήδη συζητηθεί σε γνωμοδότηση της ΟΚΕ για τη σύνοδο κορυφής της Λισσαβώνας της 23ης και 24ης Μαρτίου 2000. [βλέπε τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με τίτλο "Απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική συνοχή - Προς μία Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης" (ΕΕ C 117 της 26.4.2000, σ. 62)].

(5) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την "Παρακολούθηση, αξιολόγηση και βελτιστοποίηση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της ΕΤΑ: από το 5ο πρόγραμμα πλαίσιο προς το 6ο πρόγραμμα πλαίσιο" και γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την "Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών - Προς έναν ευρωπαϊκό χώρο έρευνας", ΕΕ C 204 της 18.7.2000.

(6) Γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με την "Εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών για την απασχόληση 1999" ΕΕ C 209 της 22.7.2999 και γνωμοδότηση της ΟΚΕ για την "Πρόταση για τη χάραξη κατευθυντήριων γραμμών για την πολιτική απασχόλησης των κρατών μελών το 2000" ΕΕ C 368 της 20.12.1999.

(7) Βλέπε τη γνωμοδότηση της ΟΚΕ με τίτλο "Απασχόληση, οικονομική μεταρρύθμιση και κοινωνική συνοχή - Προς μία Ευρώπη της καινοτομίας και της γνώσης"(ΕΕ C 117 της 26.4.2000, σ. 62).

(8) Βλέπε τον ορισμό των "οργανισμών" στο σημείο 2.1.2.

(9) Η ΟΚΕ καταρτίζει γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με θέμα τους ηλικιωμένους εργαζόμενους.

(10) Βλέπε γνωμοδότηση της ΟΚΕ σχετικά με τις Προσανατολισμούς για ολοκληρωμένες δράσεις στις νησιωτικές περιφέρειες της ΕΕ σύμφωνα με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (άρθρο 158), ΕΕ C 268 της 19.9.2000.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

στη γνωμοδότηση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής

Οι ακόλουθες τροπολογίες, που έλαβαν τουλάχιστον το ένα τέταρτο των ψήφων, απορρίφθηκαν κατά τη συζήτηση:

Σημεία 7.4 και 7.5

Τα σημεία 7.4 και 7.5 συνδυάζονται ως εξής:

"Αλλαγές στην πολιτική για το χρόνο εργασίας πρέπει να αποφύγουν αδιέξοδα στην προσφορά εργασίας που οφείλονται σε έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού. Διευθετήσεις για το συνδυασμό χρόνου εργασίας με επαγγελματικά προσόντα μπορούν να θέσουν σε κίνηση καινοτόμους διεργασίες".

Αιτιολογία

Η συζήτηση σχετικά με τη σχέση που συνδέει το χρόνο εργασίας με την επαγγελματική ειδίκευση δεν μπόρεσε να διεξαχθεί και αξίζει να γίνει εις βάθος.

Ψηφοφορία

Ψήφοι υπέρ: 61, ψήφοι κατά: 63, αποχές: 7.

Σημείο 7.12

Να απαλειφθεί η τρίτη πρόταση: "Η ΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της ... τους εργαζομένους τους".

Ψηφοφορία

Ψήφοι υπέρ: 54, ψήφοι κατά: 63, αποχές: 5.