Αριθ. C 159/34 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 17. 6. 91 
στατικού πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο γραπτής ανακοί­
νωσης αλλά δεν διευκρινίζεται τι θεωρείται ουσιώδης μετα­
βολή. 
2.2.2.3. Η ΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία των καταστά­
σεων που προκύπτουν από τη μετακίνηση των εργαζομένων 
προς το εξωτερικό (και όχι μόνο για τρίτες χώρες), η οποία 
θα μπορούσε να δικαιολογήσει, σχετικά, αυτόνομη και ειδική 
ρύθμιση, και παροτρύνει την Επιτροπή να διασαφηνίσει αυτή 
την πτυχή της προστασίας. 
2.3. Άρθρο 3 
Η γραπτή δήλωση που προβλέπεται δεν είναι υποχρεωτική 
αν υπάρχει μια γραπτή σύμβαση εργασίας, ένα δελτίο εισόδου 
Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1991. 
1. Εισαγωγή 
Η ΟΚΕ επικροτεί την πρόταση της Επιτροπής δεδομένου ότι 
αποτελεί σημαντική συμβολή στη λειτουργία της εσωτερικής 
αγοράς για τους καταναλωτές που έχουν να διαδραματίσουν 
ένα ρόλο στη διαδικασία της οικονομικής ολοκλήρωσης. 
Ευθυγραμμίζεται με τις αρχές που έγιναν δεκτές από τα ψηφί-
(') ΕΕ αριθ. C 243 της 28. 9. 1990, σ. 2. ή άλλο παραστατικό που επιδίδεται για μια συλλογική σύμ­
βαση ή για άλλη εργατική ρύθμιση. 
Δεν φαίνονται επαρκώς σαφείς ούτε οι νομικές ιδέες ούτε οι 
πρακτικές συνέπειες που απορρέουν από το τεκμήριο αυτό. 
2.4. Άρθρο 5 
Λόγω της διαφορετικής παράδοσης των κρατών μελών, πράγ­
μα που αφορά το περιεχόμενο των γραπτών παραστατικών 
για την τυπική απεικόνιση της σχέσης εργασίας, μπορεί να 
προβλεφθεί ότι κάθε κράτος μέλος θα δύναται να ρυθμίζει 
εκείνα τα ουσιώδη στοιχεία ή συνθήκες που αποτελούν μέρος 
του εγγράφου στο οποίο αναφέρεται το άρθρο 2.2 (παρ. 2.2.1). 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Frangois STAEDELIN 
σματα του Συμβουλίου που ασχολούνται με την κοινοτική 
πολιτική για την κατανάλωση (2) όπως και μ'αυτές που εκφρά­
σθηκαν στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 
21ης Φεβρουαρίου 1986(3). 
(2) ΕΕ αριθ. C 92 της 25. 4. 1975, σ. 1, ΕΕ αριθ. C 133 της 3. 6. 1981. 
σ. 1 και ΕΕ αριθ. C 167 της 5. 7. 1986, σ. 1. 
(3) ΕΕ αριθ. C 68 της 24. 3. 1986, σ. 194. Γνωμοδότηση για την πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με τους αθέμιτους όρους στις συμβάσεις 
που συνάπτονται με καταναλωτές(·) 
(91/C 159/13) 
Στις 2 Οκτωβρίου 1990, και σύμφωνα με το άρθρο 100 Α της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής 
Οικονομικής Κοινότητας, το Συμβούλιο αποφάσισε να ζητήσει τη γνωμοδότηση της Οικονομικής και 
Κοινωνικής Επιτροπής για την παραπάνω πρόταση. 
Το τμήμα περιβάλλοντος, δημόσιας υγείας και κατανάλωσης, στο οποίο ανατέθηκε η προετοιμασία 
των σχετικών εργασιών υιοθέτησε τη γνωμοδότηση του στις 2 Απριλίου με βάση εισηγητική έκθεση 
του κ. Hilkens. 
Κατά τη 286η σύνοδο ολομέλειας (συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1991) η Οικονομική και Κοινωνική 
Επιτροπή κατά πλειοψηφία, 4 ψήφους κατά και 6 αποχές, υιοθέτησε την ακόλουθη γνωμοδότηση. 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/35 
2. Γενικές παρατηρήσεις 
2.1. Στόχος και όρια της πρότασης 
2.1.1. Η πρόταση οδηγίας σχετικά με τους αθέμιτους όρους 
στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές καθιερώνει 
την αρχή ενός προτύπου για την προστασία των καταναλωτών 
από τους αθέμιτους όρους των συμβάσεων σε ολόκληρη την 
Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Αυτό το πρότυπο αποτελεί πράγματι 
βασική απαίτηση για να γίνει αποδεκτή από τους καταναλω­
τές η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, ώστε να δύνανται οι καταναλω­
τές να πραγματοποιούν διασυνοριακές συναλλαγές με βάση 
κοινούς κανόνες, με συνέπεια να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των 
καταναλωτών όσον αφορά τις συναλλαγές αυτές. 
2.1.2. Η ΟΚΕ δέχεται ότι η εμπιστοσύνη εκ μέρους των 
καταναλωτών χρειάζεται εναρμονισμένο σύστημα ρύθμισης 
των αθέμιτων όρων στις συμβάσεις που συνάπτονται με κατα­
ναλωτές, αναγνωρίζει όμως ότι αυτό ούτε επιθυμητό είναι, 
ούτε εξάλλου στόχος της πρότασης είναι να εναρμονίσει το 
ενοχικό δίκαιο. Η ΟΚΕ επισημαίνει, επίσης την περιορι­
σμένη αξία της προσέγγισης των νομοθετικών και κανονιστι­
κών διατάξεων, καθώς και τον αυξανόμενο κίνδυνο νομικής 
αβεβαιότητας, τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τους 
προμηθευτές, στο βαθμό που στον τομέα του ενοχικού δικαίου 
πρωταρχικός ρόλος αποδίδεται στα δικαστήρια: πράγματι, 
ακόμα και με βάση ένα εναρμονισμένο νομικό μέσο τα εθνικά 
δικαστήρια θα ερμηνεύουν διαφορετικά παρόμοιες διατάξεις 
σε συνάρτηση με την καλλιέργεια τους και τη νομική παρά­
δοση τους. 
2.1.3. Η ΟΚΕ εφιστά την προσοχή στη σημασία των πρά­
ξεων του διεθνούς δικαίου που ρυθμίζουν το δίκαιο που εφαρ­
μόζεται στις διασυνοριακές συμβάσεις και υπογραμμίζει την 
έναρξη ισχύος, από 1ης Απριλίου 1991, της Σύμβασης της 
Ρώμης της 19ης Ιουνίου 1980. 
Η εν λόγω σύμβαση, της οποίας το άρθρο 5 προβλέπει ότι 
στις αναφερόμενες περιπτώσεις ο καταναλωτής δεν είναι 
δυνατόν να στερηθεί της προστασίας που προβλέπουν οι 
επιτακτικές διατάξεις της νομοθεσίας της χώρας στην οποία 
έχει τη συνήθη κατοικία του, πρέπει να ερμηνευθεί σε συνάρ­
τηση προς τη Σύμβαση των Βρυξελλών της 27ης Σεπτεμβρίου 
1968, της οποίας το άρθρο 14 προβλέπει, στις ίδιες περιπτώ­
σεις, ότι η αγωγή η οποία ασκείται κατά του καταναλωτή 
πρέπει να υποβληθεί ενώπιον των δικαστηρίων του συμβαλ­
λόμενου κράτους στην επικράτεια του οποίου διαμένει ο κατα­
ναλωτής και ότι ο καταναλωτής που ασκεί την αγωγή δύναται 
να επιλέξει μεταξύ του δικαστηρίου της διαμονής του και του 
δικαστηρίου του αντιδίκου του. 
2.1.4. Προκειμένου να αυξηθεί στο μέγιστο η πρακτική 
αποτελεσματικότητα αυτής της οδηγίας, η ΟΚΕ προτείνει 
να υποχρεωθούν οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών να 
καθιερώσουν ένα σύστημα στα πλαίσια της νομικής τάξης 
τους που θα καταστήσει δυνατόν να κοινοποιούν στην Επι­
τροπή όλες τις αποφάσεις, είτε δικαστικές είτε διοικητικές, που λαμβάνονται προς εκτέλεση των διατάξεων εφαρμογής 
της προτεινόμενης οδηγίας. Ένα τέτοιο σύστημα κοινοποίη­
σης θα επιτρέψει στην Επιτροπή, κατά την προετοιμασία της 
έκθεσης που θα πρέπει να υποβάλει σχετικά με τη λειτουργία 
της οδηγίας, να προσδιορίζει τομείς ή θέματα στα οποία η 
διαφορά των ερμηνειών είναι συχνή και, εάν χρειασθεί, να 
προτείνει πιο κατάλληλες διατυπώσεις των σημερινών διατά­
ξεων της οδηγίας. 
2.1.5. Η ΟΚΕ επιπλέον τονίζει την ανάγκη, από τη σκοπιά 
της προστασίας του καταναλωτή, για αποτελεσματικές και 
συλλογικές διαδικασίες παρακολούθησης. Συνεπώς, η ΟΚΕ 
καλεί την Επιτροπή να προσδιορίσει, σύμφωνα με το άρθρο 
4, ορισμένες υποχρεώσεις των κρατών μελών να εφαρμόζουν 
πραγματικές κυρώσεις. 
2.1.6. Η ΟΚε εξέτασε επίσης το μεγαλύτερο ρόλο που 
πρέπει να αναληφθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όσον 
αφορά τον καθορισμό της κοινοτικής έννοιας του αθέμιτου 
στις προδικαστικές διαδικασίες που απαιτούνται από το 
εθνικά δικαστήρια. 
2.1.7. Ωστόσο, η ΟΚΕ είναι διστακτική ως προς την ιδέα 
της δημιουργίας ενός οργανισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο που 
θα ασχοληθεί με την παρακολούθηση των αθέμιτων όρων 
των συμβάσεων, καθώς ένας τέτοιος οργανισμός εμφανίζεται 
γραφειοκρατικός και περιττός σε σχέση με τα υπάρχοντα 
όργανα σε εθνικό επίπεδο. 
2.2. Η αναγκαιότητα και οι επιπτώσεις μιας οδηγίας για τους 
αθέμιτους όρους στις συμβάσεις που συνάπτονται με 
καταναλωτές 
2.2.1. Η οδηγία επιδιώκει να αποκαταστήσει την ισορρο­
πία στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές. Η αιτιο­
λογική έκθεση της πρότασης περιγράφει περιεκτικά τις πολυ­
άριθμες ανισότητες που χαρακτηρίζουν τις συμβάσεις που 
συνάπτονται με καταναλωτές και οι οποίες δεν συμβιβάζονται 
καθόλου με την παραδοσιακή αρχή της ελευθερίας της σύμβα­
σης που βασίζεται στην υπόθεση ότι τα συμβαλλόμενα μέρη 
έχουν ίση διαπραγματευτική δύναμη. Δεδομένου ότι ίση δια­
πραγματευτική δύναμη συχνά δεν υφίσταται κατά τις κατανα­
λωτικές συναλλαγές, η πρόταση οδηγίας επιδιώκει να εξα­
σφαλίσει αυτή τη διαπραγματευτική δύναμη ή να αποκατα­
στήσει τις ανισορροπίες. 
2.2.2. Η ΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη για ένα ευρωπαϊκό 
μέσο το οποίο στόχο θα έχει να αποκαταστήσει κάποια ισορ­
ροπία στις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές. Ως 
προς τους φόβους που εκδηλώνονται σε ορισμένους κύκλους 
για αρνητικές συνέπειες της οδηγίας στο βιομηχανικό, εμπο­
ρικό τομέα, και σε άλλους επαγγελματικούς τομείς, η αντί­
δραση της ΟΚΕ είναι ότι: 
— η οδηγία δεν θα απομακρυνθεί αισθητά από το ενοχικό 
δίκαιο σε εννέα κράτη μέλη, (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, 
Γερμανία, Ολλανδία, Ισπανία, Ιρλανδία, Δανία, Λουξεμ­
βούργο), στα οποία η νομοθεσία που σχετίζεται με τους 
αθέμιτους όρους των συμβάσεων περιλαμβάνει αρχές που 
πλησιάζουν πολύ τις αρχές της οδηγίας, και οι οποίες ήδη 
εφαρμόζονται στα συμβαλλόμενα μέρη στα κράτη αυτά, 
ΑριθΟΡό^ επίσημη εφημερίδα των ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Μ^Ι 
^ηοδηγια δεν θα καθιερώσει δραματικές αλλαγές στο ενο^ 
^ικο δίκαιο των τριών υπολοίπων κρατών μελών ^Βέλγιο, 
ντάλια, Ελλαδα^που δενδιαθετουνειδικη νομοθεσία, 
καθώς στις ^ωρεςαυτεςηνομολογια, έστω και με δισταγ^ 
μο, ορισμένες φορές προβλέπει κυρώσεις για τους αθεμι 
τους ορούς των συμβάσεων 
^3 ^υνεπως,ηΟ^Ε θεωρεί οτιηοδηγια δεν καθιερώνει 
νέες νομοθετικές αρ^ες στα εθνικά νομικά συστήματα άλλα 
αποτελεί, εν μέρει τουλάχιστον, ^προσέγγισης της υπάρχου 
σας εθνικής νομοθεσίας και πρακτικής και εναρμονίζει τις 
τεχνικές προσεγγίσεις στο πρόβλημα των αθέμιτων ορών των 
συμβάσεων 
^3 ^^^η^ο^^^ 
^31 συμφωνά με την πρόταση της Επιτροπης,ηοδηγια 
ισχύει για όλους τους ορούς καταναλωτικών συμβασεων,ειτε 
αυτοί είναι τυποποιημενοιειτεε^ουν προκύψει αποδιαπραγ 
ματευση σε ατομική βάση ^ολονοτι,ηΟΚΕ θεωρεί οτιη 
προσφορά τυποποιημένων ορων,εκ μέρους τωνπρομηθευτων, 
μπορεί να αποτελεί πράγματι ενδεχόμενο κίνδυνο ανισότητας 
όσον άφορα τους καταναλωτές, κρίνει οτι θα πρέπει να δοθεί 
διαφορετική μεταχείριση απο την οδηγία στους ορούς των 
συμβάσεων που καθορίζονται υστέρα απο ατομικές διαπραγ 
ματευσειςΝραγματι,οιοροιτωνσυμβασεωνπουπροκυπτουν 
αποπραγματικεςδιαπραγματευσεις μπορούν ναα^ιολογη 
θουν σε διαφορετική βάση απο τους τυποποιημένους ορούς, 
καθωςοιτελευταιοι εκφράζουν καταστασειςστιςοποιεςο 
κίνδυνος ανισότητας είναι πιο ο^υς,ενω αυτό μπορεί να μην 
συμβαίνει για τους πρώτους συνεπώς, η ΟΚΕ καλεί την 
Επιτροπηνατροποποιησειτο άρθρον, παραγραφος^της 
πρότασης τηςπροκειμενου να καταστήσει σαφές οτιοθεμιτος 
η μη θεμιτός χαρακτήρας ενός ορού της σύμβασης καθόριζε 
ταιαπο τηναναφοραστιςπεριβαλλουσεςπεριστασειςτη 
στιγμή τηςσυνα^ηςτηςσυμβασης, και μεσυνεκτιμηση 
ειδικά, των ορών των συμβάσεων που προκύπτουν απο ατομι 
κες διαπραγματεύσεις 
^3^ ^Ιστοσο,ηΟ^Ε αναγνωρίζει το πρόβλημα της απο 
δείλης σε περίπτωση διαφωνίας και τη δυσκολία του καθορι 
σμου ορίων μεταξύ της έννοιας του τυποποιημένου ορού και 
του ατομικά διαπραγματευόμενου ορού Νραγματι ηκαθιε 
ρωση αυτής της διάκρισης μπορεί να δημιουργήσει πρακτικά 
προβλήματα και να καταστήσει πιο δύσκολη για ορισμένες 
κατηγορίες καταναλωτω^αμηλης πληροφόρησης την προ 
στασιααποτουςαθεμιτουςορους ^υνεπως,σε περίπτωση 
αμφιβολίας εναςορος σύμβασης πρέπει να θεωρειταιως 
τυποποιημένος 
^33 Ρενικοτερα,ηΟΚε καλεί την Επιτροπή να εξετάσει, 
στο πολύ αμεσομελλον τη δυνατοτητατηςαπαγορευσης 
αθέμιτων ορών σε όλες τις συμβάσεις, είτε συνάπτονται με 
καταναλωτές είτε ο^ι, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υποι^η τα προ 
βλήματα που αντιμετωπίζουν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις 
^3^ Οι ενδιαμεσοιθα αντιμετωπίσουν μετά την υιοθε 
τηση της οδηγίας, το πρόβλημα οι καταναλωτές να επικαλου 
νταιτηνπροστασιατηςοδηγιας,^ωριςαυτοιοιιδιοι να 
μπορούν να στραφούν προς τον εισαγωγεαητον παράγωγο για να επικαλεσθούν την ίδια προστασία ^ΟΚΕ θεωρεί οτι 
η διατύπωση της τελευταίας πρότασης της παραγραφουΙ 
του άρθρου 3, δεν προσφέρει καμία νομική βεβαιότητα στους 
ενδιάμεσους, και ζητεί να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα αυτό 
ρητά στην ίδια την οδηγία 
^1 ϋΟΚΕζητει απο την Επιτροπή να καταβαλει ειδική 
προσοχή κατά τη διατύπωση της οδηγίας, προκείμενου να 
εξασφαλισθεί συμμόρφωση με τις νομικές αρ^ες και γενική 
ισορροπία της σύμβασης 
^^ ϋ προσέγγιση της πρότασης είναι να απαγορεύσει 
τουςαθεμιτουςορουςστιςσυμβασεις που συνάπτονται με 
καταναλωτές Αεν επιβάλλει στους προμηθευτές οποιαδήποτε 
θετικηυπο^ρεωση προςτον καταναλωτή ωστόσο για να 
παρεμποδισθούν οι ανισότητες στις συμβάσεις που συναπτό 
νται με καταναλωτές, είναι ουσιαστικής σημασίας να ειναιο 
καταναλωτηςσεθεση ναγνωριζειοιδιοςτουςορουςπου 
συγκροτούν τη συμβαση^π^ μέσω της παράδοσης του εντυ 
που της σύμβασης, αφισσοκολληση στα μαγαζιά κλπ^και 
να είναι λογικά σε θέση να τους κατανοήσει 
^^ συνεπώς η ΟΚΕ προτείνει να συμπεριληφθεί στην 
οδηγία, και σε ευθυγράμμιση με διάφορες εθνικές νομοθεσίες 
η πρακτικες,ηυπο^ρεωση του προμηθευτή να ενημερώνει 
τονκαταναλωτηπριναποτη συναφή της σύμβασης γιατου^ 
ορουςπουεφαρμοζονται στη σύμβαση Αυτοε^ει επίσης 
ενδιαφέρον στην περίπτωση ατομικά διαπραγματευόμενων 
ορων,ετσιωστεοκαταναλωτης να μπορεί να ε^ει επίγνωση 
της σημασίας των αποκλίσεων απο τις τυποποιημένες συνθη 
κεςπουπαρε^ειοπρομηθευτης 
^3 11 ΟΚΕ υποδεικνύει την καθιέρωση ενός προσθέτου 
κριτηρίου ως προς το αθέμιτο τη μη διαφάνεια του ορού της 
συμβασης^στοσο, αυτό το κριτήριο θα πρέπει να συνταχθεί 
έτσι ώστε να επιτρέπει αξιολόγηση βάσει αντικειμενικών 
κριτηριων^συνετουςδιοικησης^σεευθυγραμμιση μετην 
εμπειρία που αναπτύχθηκε ως προς αυτό σε ορισμένα κράτη 
μέλη 
^^ Επιπλέον ενα σοβαρό πρόβλημα που πρόκειται να 
αντιμετωπισουνοικαταναλωτεςστην εσωτερική αγοράς 
διαφοραεγγυησηςκαιυπηρεσιωνμετατηνπωληση^θιγεται 
απο την οδηγία μέσω της απαγόρευσης στο παράρτημα 
περιοριστικών ορών ϋΟΚΕ ωστόσο καλειτην Επιτροπή 
να αρχίσει στο άμεσο μέλλον πιο εκτεταμένες συζητήσεις 
με ολα τα ενδιαφερόμενα μέρη προκείμενου να εξακριβωθεί 
η ανάγκη γιακοινοτικη δρασηστοπεδιοτων υπηρεσιών 
μετατην πώληση καιστο πεδίο των συνθηκών εγγύησης 
Ιο πρόβλημα της έλλειψης εμπιστοσύνης εκ μέρους των 
καταναλωτών στι^ διασυνοριακές συναλλαγές λόγω των δια 
φορών σχετικά με τις υπηρεσίες μετά την πωλησηκαιτις 
συνθήκες εγγύησης φαινεταιπραγματι νααποτελεισημα 
ντικο φραγμό στο διασυνοριακό εμπόριο 
17. 6. 91 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. C 159/37 
2.6. Ελάχιστη ή ολική εναρμόνιση; 
Η πρόταση δεν είναι ρητή ως προς τη σχέση με τις υπάρχου­
σες ή μελλοντικές εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά τους αθέμι­
τους όρους των συμβάσεων. Η ΟΚΕ προτείνει να καταστεί 
σαφές ότι τα κράτη μέλη μπορούν οπωσδήποτε να διατηρή­
σουν ή να υιοθετήσουν τις νομοθεσίες όταν αυτές προχωρούν 
πέρα από την προστασία που εξασφαλίζεται από την οδηγία. 
2.7. Η σχέση της οδηγίας με τα άλλα νομοθετικά μέσα 
Η πρόταση δεν κάνει λόγο για οιαδήποτε σχέση της με: 
— τα άλλα κοινοτικά νομοθετικά μέσα που περιέχουν επίσης 
αναφορές στους όρους των συμβάσεων και στο περιεχό­
μενο των συμβάσεων (π.χ. οδηγία για την ευθύνη του 
κατασκευαστή, οδηγία για τα οργανωμένα ταξίδια), 
— τα διεθνή νομοθετικά μέσα που υπάρχουν σε διάφορα 
πεδία (π.χ. παραγραφή και περιορισμός αστικής ευθύνης 
όπως προβλέπονται από διεθνείς συμβάσεις υπό την αιγίδα 
της Διεθνούς Ναυτιλιακής Επιτροπής και της Διεθνούς 
Οργάνωσης Εμπορικής Ναυτιλίας των HE (INCO). 
Έχει πρωταρχική σημασία να γίνει σαφής η σχέση μεταξύ 
αυτών των διαφόρων νομοθετικών μέσων. 
2.8. Ο επισυναπτόμενος κατάλογος αθέμιτων όρων των συμ­
βάσεων 
2.8.1. Η ΟΚΕ, μολονότι αναγνωρίζει τις προσπάθειες της 
Επιτροπής να καταρτίσει κατάλογο ο οποίος θα αποτελέσει 
επαρκή βάση για έναν κοινό κατάλογο αθέμιτων όρων σε όλη 
την Ευρώπη, προβαίνει εντούτοις σε ορισμένες υποδείξεις 
για τη συμπλήρωση και τη βελτίωση της διατύπωσης του 
παραρτήματος. 
2.8.2. Το πεδίο του παραρτήματος δημιουργεί ορισμένα 
ερωτήματα. 
Βρυξέλλες, 24 Απριλίου 1991. Η ΟΚΕ είναι της άποψης ότι θα πρέπει να γίνει σαφές ότι το 
παράρτημα δεν είναι εξαντλητικό και επιτρέπει και στα κράτη 
μέλη να υιοθετήσουν πιο δεσμευτικές διατάξεις ως προς τους 
όρους που περιέχονται σ'αυτό. Επιπλέον, πρέπει να διευκρινι­
σθεί αν το παράρτημα είναι απόλυτο (δεν υπάρχει δυνατότητα 
να εξαιρεθεί ένας όρος από την απαγόρευση) ή αν αφήνει 
περιθώρια στις εθνικές νομοθεσίες να επιβεβαιώνουν τους 
όρους των συμβάσεων που περιλαμβάνονται, σε σχέση με το 
γενικότερο πλαίσιο. 
2.8.3. Η ΟΚΕ τονίζει την ανάγκη για συστηματική προσέγ­
γιση δεδομένου ότι το παράρτημα αφορά όρους οι οποίοι 
αφορούν όλους τους τύπους συμβάσεων και όρους που αφο­
ρούν ειδικές συμβάσεις, όπως είναι η πολλαπλή ιδιοκτησία. 
Δεν είναι επίσης καταχωρισμένες οι ρήτρες με συστηματικό 
τρόπο, καθώς τα ζητήματα ευθύνης βρίσκονται από κοινού 
στις παραγράφους α) και ε), και οι ρήτρες μονομερούς αλλα­
γής στις β) και δ). 
2.8.4. Η ΟΚΕ καλεί την Επιτροπή να αναθεωρήσει προσε­
κτικά τη διατύπωση του παραρτήματος στις διάφορες γλώσ­
σες, δεδομένου ότι πολλές από τις έννοιες δεν είναι επαρκώς 
σαφείς και μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές δυσκολίες 
ερμηνείας. 
2.8.5. Μερικές από τις δυσκολίες που διαπιστώθηκαν από 
την ΟΚΕ είναι οι ακόλουθες: 
— η ρήτρα β αναφέρεται μόνο στις πιστώσεις και χρεώσεις, 
— η περίοδος εγγύησης που θεσπίζεται από τη ρήτρα γ (1), 
πέμπτο εδάφιο, θα πρέπει να λάβει υπόψη της μικρότερα 
χρονικά διαστήματα για τα μεταχειρισμένα αγαθά, 
— η ρήτρα γ (2), πρώτο εδάφιο, δεν θα πρέπει να αναφέρεται 
σε υποκειμενική εκτίμηση εκ μέρους του καταναλωτή, 
αλλά σε πιο αντικειμενική εκτίμηση, 
— η ρήτρα δ χρειάζεται επίσης αποσαφήνιση και αντικειμε­
νική εκτίμηση: ποιος πρόκειται να αποφασίζει αν η 
αύξηση της τιμής είναι υπέρμετρα μεγάλη σε σχέση με 
την τιμή που αναφέρεται στη σύμβαση; 
Ο Πρόεδρος της 
Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 
Francois STAEDELIN