ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ για το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας 'Περιβάλλον 2010: Το μέλλον μας, η επιλογή μας' - Έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον

(Υποβαλλόμενη από την Επιτροπή)

Συνοπτική περίληψη

Περιεχόμενο του νέου προγράμματος

Η ύπαρξη υγιούς περιβάλλοντος αποτελεί ουσιώδη παράγοντα για την ύπαρξη μακροπρόθεσμης ευημερίας και ποιότητας ζωής και οι πολίτες της Ευρώπης απαιτούν ένα υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος. Η μελλοντική οικονομική ανάπτυξη και η αύξουσα ευημερία θα ασκήσουν πιέσεις στην ικανότητα του πλανήτη να στηρίξει τη ζήτηση πόρων ή στο να αφομοιώσει τη ρύπανση. Ταυτόχρονα, η ύπαρξη υψηλών περιβαλλοντικών προτύπων αποτελεί κίνητρο για καινοτομία και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Γενικά, η κοινωνία πρέπει να εργαστεί ώστε να αποσυνδέσει τις επιπτώσεις και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος από την οικονομική ανάπτυξη. Οι επιχειρήσεις πρέπει να λειτουργούν με πιο αποδοτικό οικολογικά τρόπο, να παράγουν δηλ. τα ίδια ή περισσότερα προϊόντα με λιγότερες εισροές και λιγότερα απόβλητα, ενώ τα καταναλωτικά πρότυπα πρέπει να καταστούν πιο αειφόρα.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τριάντα χρόνια περιβαλλοντικής πολιτικής οδήγησαν σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα περιβαλλοντικών ελέγχων. Το 5ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον (1992-1999), 'Με στόχο την αειφορία', έλαβε νέα μέτρα και μια ευρύτερη δέσμευση ένταξης της περιβαλλοντικής διάστασης σε άλλες πολιτικές. Από τη γενική αξιολόγηση του προγράμματος εξήχθη ως τελικό συμπέρασμα ότι αν και σημειώθηκε πρόοδος στη μείωση των επιπέδων ρύπανσης σε ορισμένες περιοχές, τα προβλήματα παρέμεναν και το περιβάλλον θα συνέχιζε να φθίνει εκτός εάν:

- επιτυγχανόταν μεγαλύτερη πρόοδος στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη.

- βελτιωνόταν και αποκτούσε μεγαλύτερο βάθος η ένταξη της περιβαλλοντικής διάστασης στις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές που δημιουργούν τις πιέσεις στο περιβάλλον.

- τα εμπλεκόμενα μέρη και οι πολίτες ανελάμβαναν μεγαλύτερο βάρος στις προσπάθειες για την προστασία του περιβάλλοντος.

- δινόταν νέα ώθηση σε μέτρα με στόχο την αντιμετώπιση ορισμένων σοβαρών και επίμονων περιβαλλοντικών προβλημάτων, καθώς και ορισμένων αναδυόμενων ανησυχιών.

Το πλαίσιο αυτό αποτέλεσε οδηγό της στρατηγικής εστίασης του 6ου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον, το οποίο θέτει κατά τρόπο αποτελεσματικό τους περιβαλλοντικούς στόχους και προτεραιότητες που θα αποτελέσουν αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για αειφόρο ανάπτυξη. Το πρόγραμμα προβλέπει τις βασικές προτεραιότητες και στόχους της περιβαλλοντικής πολιτικής κατά τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια και αναλύει τα προς λήψη μέτρα.

Στρατηγική προσέγγιση για την επίτευξη των περιβαλλοντικών μας στόχων

Η πολιτική για το περιβάλλον πρέπει να είναι καινοτόμος στην προσέγγισή της και να αναζητά νέους τρόπους εργασίας με ευρεία εμπλοκή της κοινωνίας.

Η εφαρμογή της υφιστάμενης περιβαλλοντικής νομοθεσίας χρειάζεται να βελτιωθεί. Θα πρέπει να υπάρξει ανάληψη σοβαρής νομικής δράσης μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σε συνδυασμό με την παροχή υποστήριξης στις βέλτιστες πρακτικές και σε μια πολιτική ενημέρωσης του κοινού με βάση το τρίπτυχο 'όνομα, φήμη και ντροπή' (αγγλιστί: name, fame, shame).

Η ένταξη των περιβαλλοντικών πτυχών στις άλλες πολιτικές πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος, π.χ. όλες οι πρωτοβουλίες πολιτικής της Επιτροπής θα πρέπει να αξιολογούνται υπό το πρίσμα αυτό. Η πρόοδος θα πρέπει να μετριέται μέσω δεικτών και σημείων αναφοράς.

Η συνεργασία με την αγορά μέσω των φορέων επιχειρηματικών και καταναλωτικών συμφερόντων θα συμβάλει στη δημιουργία πιο αειφόρων παραγωγικών και καταναλωτικών προτύπων. Οι επιχειρήσεις δεν θα πρέπει μόνο να υφίστανται κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβάσεων αλλά θα πρέπει να προβλεφθούν και συστήματα επιβράβευσης της ορθής συμπεριφοράς. Οι καταναλωτές χρειάζονται χρήσιμες πληροφορίες, οι οποίες να τους επιτρέπουν να επιλέγουν φιλικά στο περιβάλλον προϊόντα, αποτελώντας έτσι ένα μοχλό καθοδήγησης της αγοράς. Οι κρατικές επιδοτήσεις θα πρέπει να προάγουν φιλικές στο περιβάλλον πρακτικές. Οι επιχειρήσεις πρέπει να ενθαρρύνονται να καινοτομούν, εκμεταλλευόμενες π.χ. τις ευκαιρίες που προσφέρονται από τη χρήση, ανάπτυξη και διάδοση καθαρών τεχνολογιών.

Κάθε πολίτης λαμβάνει καθημερινώς αποφάσεις, οι οποίες επιδρούν άμεσα ή έμμεσα στο περιβάλλον. Η ύπαρξη καλύτερων ποιοτικώς και ευκόλως προσβάσιμων πληροφοριών για το περιβάλλον και για πρακτικά θέματα θα βοηθήσει στο θέμα της διαμόρφωσης γνώμης και στη λήψη, επομένως, αποφάσεων.

Οι αποφάσεις για το σχεδιασμό και τη διαχείριση της χρήσης γης στα κράτη μέλη μπορεί να έχουν μεγάλη επίδραση στο περιβάλλον, οδηγώντας σε κατάτμηση της υπαίθρου και σε πιέσεις στις αστικές περιοχές και στις ακτές. Η Κοινότητα μπορεί να παράσχει υποστήριξη προωθώντας το θέμα της βέλτιστης πρακτικής και μέσω των διαρθρωτικών ταμείων.

Οι προσεγγίσεις αυτές πρέπει να εφαρμοστούν σε όλο το φάσμα των περιβαλλοντικών θεμάτων. Επιπλέον, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί σε τέσσερις τομείς προτεραιότητας για δράση.

Αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος

Αντικειμενικός στόχος - να σταθεροποιηθούν οι ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου σε επίπεδα τέτοια που να μην προκαλούν αφύσικες μεταβολές στο κλίμα της γης.

Η γνώμη των επιστημόνων είναι ότι συμβαίνει πράγματι μια αλλαγή του κλίματος και ότι την αύξηση των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου, τα οποία είναι η αιτία του προβλήματος, την προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα. Η βασική προτεραιότητα του 6ου προγράμματος θα είναι η επικύρωση και εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κυότο για μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 8% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 μέχρι το 2008-12. Αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως ένα πρώτο βήμα προς το μακροπρόθεσμο στόχο της μείωσης κατά 70%.

Φύση και βιοποικιλότητα - προστασία ενός μοναδικού πόρου

Αντικειμενικός στόχος - να προστατευθεί και να αποκατασταθεί η λειτουργία των φυσικών συστημάτων και να σταματήσει η απώλεια βιοποικιλότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον κόσμο, καθώς και να προστατευθούν τα εδάφη από τη διάβρωση και τη ρύπανση.

Η ύπαρξη υγιών και ισορροπημένων φυσικών συστημάτων αποτελεί ουσιώδη παράγοντα στήριξης της ζωής και της λειτουργίας της κοινωνίας. Χρειάζεται να αντιμετωπιστούν οι πιέσεις από τη ρύπανση, τη μη αειφόρο χρήση της γης και της θάλασσας και οι κίνδυνοι για τη βιοποικιλότητα. Κλειδί αντιμετώπισης της απειλής της ρύπανσης είναι η πλήρης εφαρμογή της νομοθεσίας για το περιβάλλον. Πολύτιμες περιβαλλοντικώς περιοχές θα πρέπει να προστατευθούν από το κοινοτικό πρόγραμμα Natura 2000, το οποίο πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως. Η επέκταση της προστασίας στην ευρύτερη ύπαιθρο απαιτεί μια πλέον εις βάθος και αποτελεσματική ένταξη της διάστασης του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας στις πολιτικές για τη γεωργία, το τοπίο, τα δάση και τη θάλασσα, σε συνδυασμό με νέες πρωτοβουλίες, π.χ. την ανάπτυξη μιας στρατηγικής για τα εδάφη της Ευρώπης. Μεγαλύτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Περιβάλλον και υγεία

Αντικειμενικός στόχος - να επιτευχθεί μια ποιότητα περιβάλλοντος όπου τα επίπεδα των ανθρωπογενών ρυπαντών, συμπεριλαμβανομένων των διαφόρων τύπων ακτινοβολιών, να μην προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις ή κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.

Υπάρχει μια ολοένα και περισσότερο εδραιούμενη αντίληψη, αλλά και αποδεικτικά στοιχεία, ότι η ανθρώπινη υγεία επηρεάζεται από περιβαλλοντικά προβλήματα που σχετίζονται με τη ρύπανση του αέρα και των υδάτων, τα επικίνδυνα χημικά και τους θορύβους. Χρειάζεται μια ολιστική και περιεκτική προσέγγιση του περιβάλλοντος και της υγείας, με κεντρικό σημείο της πολιτικής αυτής την πρόνοια και πρόληψη του κινδύνου και λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι. Στις επιμέρους πολιτικές θα χρειαστεί η εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και περαιτέρω δράσεις.

Αειφόρος χρήση των φυσικών πόρων και διαχείριση των αποβλήτων

Αντικειμενικός στόχος - να διασφαλιστεί η ανάλωση των ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων πόρων να μην υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος και να επιτευχθεί αποσύνδεση της χρήσης των πόρων από την οικονομική ανάπτυξη μέσω σημαντικής βελτίωσης της αποδοτικότητας των πόρων, απεξάρτησης της οικονομίας από τους υλικούς πόρους και πρόληψης της δημιουργίας αποβλήτων.

Οι πόροι του πλανήτη, ιδιαίτερα οι ανανεώσιμοι πόροι όπως το έδαφος, τα ύδατα, ο αέρας και η ξυλεία, δέχονται σοβαρές πιέσεις από την ανθρώπινη κοινωνία. Χρειάζεται μια στρατηγική με στόχο μέτρα, όπως φόροι και κίνητρα, για να διασφαλιστεί η βιωσιμότερη χρήση των πόρων.

Τα απόβλητα προβλέπεται ότι θα συνεχίσουν να αυξάνονται εκτός κι αν αναληφθεί διορθωτική δράση. Η πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων πρέπει να αποτελεί καίριο στοιχείο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης πολιτικής για τα προϊόντα. Χρειάζονται περαιτέρω μέτρα για ενθάρρυνση της ανακύκλωσης και ανάκτησης των αποβλήτων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στον ευρύτερο κόσμο

Η εφαρμογή του έκτου προγράμματος θα γίνει στα πλαίσια μιας διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα χρειαστούν διαδοχικά μέτρα για να ληφθεί υπόψη η ευρύτερη αυτή προοπτική.

Η εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας θα αποτελέσει, φυσικά, ένα βασικό καθήκον για τις υποψήφιες χώρες, με την υποστήριξη χρηματοδοτούμενων από την Κοινότητα προγραμμάτων. Οι υποψήφιες χώρες έχουν την ευκαιρία να επιτύχουν μια οικονομική ανάπτυξη, η οποία θα είναι αειφόρος και θα αποφύγει το είδος ή την κλίμακα των περιβαλλοντικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει τώρα η Δυτική Ευρώπη.

Σε διεθνές επίπεδο, θα παίξει ουσιαστικό ρόλο η πλήρης και σωστή ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης σε όλες τις πτυχές των εξωτερικών σχέσεων της Κοινότητας. Οι διεθνείς οργανώσεις πρέπει να ασχοληθούν σοβαρά και να διαθέσουν τους κατάλληλους πόρους για το περιβάλλον. Οι διεθνείς συμβάσεις, κυρίως για την αλλαγή του κλίματος, τη βιοποικιλότητα, τα χημικά και την ερημοποίηση χρειάζεται να υποστηριχθούν και να εφαρμοστούν.

Χάραξη πολιτικής με βάση τη συμμετοχή και την ορθή γνώση

Η ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερομένων θα αποτελέσει βασικό μοχλό για την επιτυχή εφαρμογή του έκτου προγράμματος και μάλιστα σε όλα τα στάδια της πολιτικής διεργασίας, από τη συμφωνία για τους στόχους μέχρι την εφαρμογή μέτρων στην πράξη. Οι σωστές επιστημονικές γνώσεις και οικονομικές εκτιμήσεις, τα αξιόπιστα και ενήμερα στοιχεία και πληροφορίες για το περιβάλλον και η χρήση δεικτών θα χρησιμεύσουν ως στηρίγματα στην κατάρτιση, εφαρμογή και αξιολόγηση της περιβαλλοντικής πολιτικής.

oo O oo

Η προτεινόμενη απόφαση για ένα 6ο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον θα δώσει στη διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση τις κατευθύνσεις, την ώθηση και τα εργαλεία που χρειαζόμαστε για τη δημιουργία ενός καθαρού και ασφαλούς περιβάλλοντος. Στην προσπάθεια αυτή θα περιλάβει πολίτες και επιχειρήσεις και θα συμβάλει στην επίτευξη αειφόρου αναπτύξεως.

Πίνακας περιεχομένων

1. Πλαισιο για ένα νέο πρόγραμμα δράσης για το περιβαλλον 9

1.1. Δόμηση σε ορθή βάση 10

1.2. Συνεισφορά στην αειφόρο ανάπτυξη 11

1.3. Χαρακτήρας του προγράμματος 12

2. Στρατηγική προσέγγιση για την επίτευξη των περιβαλλοντικών μας στοχων 14

2.1. Βελτίωση της εφαρμογής της υπάρχουσας νομοθεσίας 14

2.2. Ένταξη περιβαλλοντικών ενδιαφερόντων σε άλλες πολιτικές 15

2.3. Ενθάρρυνση της αγοράς να εργαστεί για το περιβάλλον 17

2.4. Ενίσχυση της θέσης των πολιτών και αλλαγή συμπεριφοράς 23

2.5. Οικολογική στροφή των αποφάσεων διαχείρισης και σχεδιασμού χρήσης γης 24

3. Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής 26

3.1. Το πρόβλημα 26

3.2. Σκοποί και στόχοι 28

3.3. Πολιτική προσέγγιση 28

4. Φυση και βιοποικιλότητα - προστασία ενός μοναδικού πόρου 33

4.1. Το πρόβλημα 33

4.2. Σκοποί και στόχοι 34

4.3. Πολιτική προσέγγιση 34

4.4. Ο διανοιγόμενος δρόμος 35

4.5. Διεθνής δράση 41

4.6. Στρατηγική και σχέδια δράσης για τη βιοποικιλότητα - συμπλήρωση του γνωστικού κενού 42

5. Περιβαλλον και υγεια 43

5.1. Το πρόβλημα 43

5.2. Γενικός στόχος Περιβάλλον-Υγεία 44

5.3. Γενική πολιτική προσέγγιση 44

5.4. Χημικά προϊόντα: Στοχεύοντας σε ένα μη τοξικό περιβάλλον 45

5.5. Γεωργικά φάρμακα 49

5.6. Διασφάλιση της αειφόρου χρήσης και καλής ποιότητας των υδάτινων πόρων μας 51

5.7. Ρύπανση του αέρα 54

5.8. Μείωση της ηχορύπανσης σε αποδεκτά επίπεδα 56

6. Αειφοροσ χρηση των Φυσικων Πορων και Διαχειριση των Αποβλητων 58

6.1. Αποδοτικότητα και διαχείριση των πόρων 58

6.2. Πρόληψη και διαχείριση των αποβλήτων 61

7. Η Ευρωπαϊκη Ένωση στον ευρύτερο κόσμο 66

7.1. Η διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση 66

7.2. Συνεισφορά στην επίλυση διεθνών προβλημάτων 68

8. Xάραξη πολιτικής με βάση τη συμμετοχή και την ορθή γνώση 71

8.1. Καλύτερες ρυθμίσεις 71

8.2. Πληροφορίες για χάραξη πολιτικής και αξιολόγηση 73

8.3. Αρχές χάραξης της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ 75

1. Εισαγωγή 78

2. Γενική αξιολόγηση του πέμπτου προγράμματος δράσης για το περιβάλλον 78

3. Εξωτερικές διαβουλεύσεις 78

4. Το πρόγραμμα δράσης και η αειφόρος ανάπτυξη 79

5. Οικονομικό μέρος 79

6. Επικουρικότητα 79

7. Συνέπεια με άλλες κοινοτικές πολιτικές 79

8. Δεκαετές χρονοδιάγραμμα 79

'Περιβάλλον 2010 - Το μέλλον μας, η επιλογή μας' Πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον στην Ευρώπη στις αρχές του 21ου αιώνα

1. Πλαισιο για ενα Νεο Προγραμμα Δρασησ για το Περιβαλλον

Η ύπαρξη ενός καθαρού και υγιούς περιβάλλοντος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ευημερίας και της ποιότητας ζωής που επιθυμούμε αυτή τη στιγμή για τους εαυτούς μας και μελλοντικά για τα παιδιά μας. Οι άνθρωποι απαιτούν ο αέρας που αναπνέουν, το νερό που πίνουν και η τροφή που καταναλώνουν να μην είναι ρυπαρά και μολυσμένα. θέλουν να ζουν χωρίς την ενόχληση της ηχορύπανσης. και θέλουν να απολαμβάνουν την ομορφιά της υπαίθρου, με παρθένες ακτές και ορεινές περιοχές. Θέλουν επίσης έναν κόσμο που δεν θα απειλείται από κλιματικές μεταβολές.

Ο παγκόσμιος πληθυσμός συνεχίζει να αυξάνεται. Εκτιμάται ότι ένα άτομο στον δυτικό κόσμο καταναλώνει μέχρι και 50 φορές περισσότερους πόρους στη διάρκεια της ζωής του από ό,τι το μέσο άτομο σε μια αναπτυσσόμενη χώρα. Η συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη στις εκβιομηχανισμένες, παράλληλα με την αύξηση του πληθυσμού και τη φυσική επιθυμία των αναπτυσσόμενων χωρών να επιτύχουν και αυτές την υλική ευημερία μπορεί να οδηγήσει σε τεράστια αύξηση της ζήτησης πόρων. Αν δεν υπάρξει κάτι καλύτερο και διαφορετικό για την ικανοποίηση αυτής της ζήτησης, θα αντιμετωπίσουμε πρωτοφανείς πιέσεις και επιπτώσεις στο παγκόσμιο περιβάλλον.

Η προστασία του περιβάλλοντός μας παρουσιάζει και προκλήσεις και ευκαιρίες. Δεν είναι μόνο ότι τα άτομα επιθυμούν να ζουν σε ένα καθαρό και υγιές περιβάλλον αλλά πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε ότι το κόστος και οι άλλες ζημίες που προκαλούνται από τη ρύπανση και τις κλιματικές αλλαγές είναι σημαντικές. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν πρέπει να μεταφραστεί σε αφ' εαυτού περιορισμό της ανάπτυξης ή της κατανάλωσης. Τα υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα αποτελούν επίσης κίνητρο για καινοτομία - δημιουργώντας νέες αγορές και επιχειρηματικές ευκαιρίες. Αντ' αυτού, πρέπει να αναζητήσουμε τη βελτίωση της ποιότητας της οικονομικής ανάπτυξης και των άλλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων ώστε να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις μας για αγαθά και υπηρεσίες καθώς και για ένα καθαρό για υγιές περιβάλλον. Θα πρέπει να αποσυνδέσουμε τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την περιβαλλοντική υποβάθμιση από την οικονομική ανάπτυξη, εν μέρει μέσω σημαντικών βελτιώσεων στην οικολογική απόδοση - χρησιμοποιώντας λιγότερους φυσικούς πόρους για ένα δεδομένο επίπεδο οικονομικής απόδοσης ή προστιθέμενης αξίας. Τα καταναλωτικά μοντέλα πρέπει να γίνουν πιο αειφόρα.

Εν συντομία, χρειάζεται να ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη μιας κοινωνίας όπου τα αυτοκίνητα που θα οδηγούμε θα είναι καθαρά, τα απόβλητα που θα παράγουμε θα είναι ανακυκλώσιμα ή θα διατίθενται με ασφάλεια, οι πηγές ενέργειας και οι τεχνολογίες που θα χρησιμοποιούμε να μην οδηγούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, τα προϊόντα που θα κατασκευάζουμε, από υπολογιστές μέχρι βρεφικά παιχνίδια, δεν θα απελευθερώνουν επικίνδυνα χημικά στο περιβάλλον, στην τροφή μας και στο σώμα μας και όπου οι επιχειρήσεις μας, τουριστικές, οικιακές και γεωργικές δραστηριότητες θα σχεδιάζονται έτσι, ώστε να προστατεύουν τη βιοποικιλότητα, τους οικοτόπους και τα τοπία.

1.1. Δόμηση σε ορθή βάση

Τα τελευταία τριάντα χρόνια, έχει πραγματοποιηθεί σημαντική πρόοδος για την παγίωση ενός ολοκληρωμένου συστήματος περιβαλλοντικών ελέγχων στην ΕΕ. Η γενική αξιολόγηση [1] του πέμπτου περιβαλλοντικού προγράμματος δράσης, το οποίο ξεκίνησε το 1992, κατέληξε στο ότι έχει σημειωθεί πρόοδος σε πολλούς τομείς, με νέα περιβαλλοντικά μέτρα, κυρίως για τον αέρα και το νερό, καθώς και μια ευρύτερη δέσμευση για την ένταξη περιβαλλοντικών στόχων σε άλλους τομείς πολιτικής. Η έκθεση για την κατάσταση του περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος [2] και άλλα δεδομένα αναφέρουν ότι αυτό έχει επιφέρει ορισμένες σημαντικές βελτιώσεις, για παράδειγμα:

[1] 'Το Περιβάλλον της Ευρώπης: Ποιές οι κατευθύνσεις για το μέλλον.', COM(1999) 543 τελικό

[2] 'Το pεριβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην αλλαγή του aιώνα', Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, 1999

- έχουν μειωθεί σημαντικά οι βιομηχανικές εκπομπές τοξικών ουσιών στην ατμόσφαιρα, όπως ο μόλυβδος και ο υδράργυρος.

- έχει μειωθεί σημαντικά η οξίνιση των δασών και των ποταμών, που προκαλείται από εκπομπές διοξειδίου του θείου (SO2).

- η επεξεργασία των λυμάτων και του νερού έχουν βελτιώσει την ποιότητα των υδάτων πολλών εκ των λιμνών και ποταμών μας.

Πρόοδος επίσης έχει σημειωθεί και σε πολλούς άλλους τομείς όπου η κοινοτική νομοθεσία θέτει τη βάση για περαιτέρω περιβαλλοντικές βελτιώσεις. Ωστόσο, η γενική αξιολόγηση έδειξε επίσης, δυστυχώς, ότι τα κράτη μέλη συχνά βραδυπορούν στην εφαρμογή όσων έχουν αποφασιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με αποτέλεσμα οι πολίτες και το περιβάλλον να μην επωφελούνται από τις αποφάσεις αυτές όσο θα έπρεπε. Πρέπει να γίνουν συνεχείς προσπάθειες από τα κράτη μέλη για τη μεταφορά των κοινοτικών κανόνων στη νομοθεσία τους και την εφαρμογή τους επιτόπου.

Το πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον εισήγαγε επίσης νέες πολιτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών προβλημάτων. Τόνισε την ανάγκη ένταξης περιβαλλοντικών στόχων και στις άλλες πολιτικές όπως η πολιτική για τις μεταφορές, τη βιομηχανία ή τη γεωργία. Υπό το ίδιο πνεύμα, παρακίνησε την επιχειρηματική κοινότητα, τις περιφερειακές και τοπικές αρχές και, φυσικά, τους πολίτες να αγωνιστούν για ένα καλύτερο περιβάλλον. Για το σκοπό αυτό, το πέμπτο πρόγραμμα προώθησε μια διεύρυνση του φάσματος των μέσων, πέραν της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, προς μέσα βασιζόμενα στην αγορά, στην αύξηση της ευαισθητοποίησης και τον σχεδιασμό της χρήσης γης. Αυτές οι κατευθύνσεις παραμένουν ως προτεραιότητες και το τρέχον πρόγραμμα τις προωθεί περαιτέρω.

Ωστόσο, παρά τις βελτιώσεις σε κάποια μέτωπα, συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό επίμονων προβλημάτων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν η αλλαγή του κλίματος, η απώλεια βιοποικιλότητας και φυσικών ενδιαιτημάτων, η απώλεια και υποβάθμιση εδαφών, οι αυξανόμενοι όγκοι αποβλήτων, η συσσώρευση χημικών στο περιβάλλον, η ηχορύπανση και ορισμένοι ατμοσφαιρικοί και υδάτινοι ρύποι. Επίσης αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό αναδυόμενων προβλημάτων, όπως οι ρύποι που επηρεάζουν τη λειτουργία του ορμονικού μας συστήματος. Οι προβλέψεις λένε ότι με τις τρέχουσες πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές τάσεις, πολλές από τις πιέσεις που προκαλούν αυτά τα προβλήματα, όπως οι μεταφορές, η χρήση ενέργειας, οι τουριστικές δραστηριότητες, η κατάληψη γης για υποδομές κλπ., θα οξυνθούν κατά την επόμενη δεκαετία. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να είμαστε ικανοποιημένοι.

Κατά την επόμενη δεκαετία, η Κοινότητα θα καλωσορίσει επίσης νέες χώρες στoυς κόλπους της και θα αναπτύξει στενότερους δεσμούς με τους υπόλοιπους γείτονές της. Η Κοινότητα πρέπει να συνεχίσει να στηρίζει αυτές τις χώρες στην προστασία του περιβάλλοντός τους, καθώς και να διασφαλίζει ότι οι δικές μας πολιτικές σε τομείς όπως οι μεταφορές και η γεωργία, θα προωθούν τα πράγματα σε μια αειφόρο οδό ανάπτυξης. Οι επιβραβεύσεις της διευρυμένης Κοινότητας από πλευράς περιβάλλοντος είναι σημαντικές. Με τα νέα κράτη μέλη η Κοινότητα θα απολαμβάνει πλουσιότερη βιοποικιλότητα, εκτεταμένες περιοχές παρθένων τοπίων και ευκαιρίες βελτίωσης του περιβάλλοντος της Ευρώπης ως σύνολο.

Ως Ευρωπαίοι και ως τμήμα ορισμένων από τις πλουσιότερες κοινωνίες παγκοσμίως, έχουμε πλήρη συναίσθηση του ρόλου και των ευθυνών μας διεθνώς. Από τη μια πλευρά, μαζί με άλλες ανεπτυγμένες χώρες, συμβάλλουμε σε μείζονα βαθμό στα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα, όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και καταναλώνουμε ένα σημαντικό, για κάποιους μάλιστα καταχρηστικό, τμήμα των ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων πόρων του πλανήτη, όπως τα ορυκτά, τα αλιεύματα και η ξυλεία. Από την άλλη μεριά, η Ευρώπη υπήρξε πρωτοστάτης στην ανάληψη διεθνούς δράσης και συνεργασίας, όπως η κατάρτιση της Ατζέντας 21 [3] και του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ [4] για την προστασία της στιβάδας του όζοντος, ώστε να διασφαλιστεί μια αειφόρος ανάπτυξη.

[3] Εγκρίθηκε από περισσότερες από 178 κυβερνήσεις στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED), που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο, της Βραζιλίας, 3 με 14 Ιουνίου 1992.

[4] Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ για τις ουσίες που καταστρέφουν τη στιβάδα του όζοντος, εγκρίθηκε το 1987

1.2. Συνεισφορά στην αειφόρο ανάπτυξη

Η συνετή χρήση των παγκόσμιων φυσικών πόρων και η προστασία του παγκόσμιου οικοσυστήματος, συνάμα με οικονομική ευημερία και μια ισόρροπη κοινωνική ανάπτυξη, αποτελούν προϋπόθεση για αειφόρο ανάπτυξη,. Η αειφόρος ανάπτυξη αφορά στην μακροπρόθεσμη ευημερία μας, στην Ευρώπη και σε παγκόσμιο επίπεδο, και στην κληρονομιά που θα αφήσουμε στα παιδιά και τα εγγόνια μας.

Το παρόν πρόγραμμα προσδιορίζει τα περιβαλλοντικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν προκειμένου να υπάρξει αειφόρος ανάπτυξη - κλιματικές μεταβολές, η υπερεκμετάλλευση ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων, η απώλεια βιοποικιλότητας και η συσσώρευση ανθεκτικών τοξικών χημικών στο περιβάλλον. Εκθέτει τους περιβαλλοντικούς στόχους που πρέπει να επιτευχθούν και περιγράφει πως θα χρησιμοποιηθούν τα μέσα της περιβαλλοντικής πολιτικής της Κοινότητας για να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα, τονίζοντας την ανάγκη για περαιτέρω δράση σε άλλους τομείς πολιτικής. Οι μεταβολές που απαιτούνται, για παράδειγμα, στον τρόπο καλλιέργειας, στην προμήθεια ενέργειας, στις μεταφορές και στη χρήση της γης, πρέπει να επιτευχθούν μέσω αλλαγών στις τρέχουσες πολιτικές που καλύπτουν αυτούς τους τομείς. Αυτό απαιτεί την ένταξη απαιτήσεων περιβαλλοντικής προστασίας και σε άλλες πολιτικές και την ανάγκη από μέρους της Κοινότητας να εξετάσει τα τρέχοντα συστήματα διαχείρισης και να βρει τρόπους να τα αλλάξει, προκειμένου να διασφαλίσει τη συνοχή μεταξύ των κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών μας στόχων και μεταξύ των τρόπων επίτευξής τους.

Η αειφόρος ανάπτυξη αποτελεί επίσης μια μεγάλη ευκαιρία για τη μετα-βιομηχανική Ευρώπη στην αυγή της γνώσης της 'ηλεκτρονικής οικονομίας'. Εάν μπορέσουμε να στηρίξουμε και να ενθαρρύνουμε την ανάπτυξη μιας πιο οικολογικής αγοράς, τότε οι επιχειρήσεις και οι πολίτες θα ανταποκριθούν με τεχνολογικές και διαχειριστικές καινοτομίες που θα προωθήσουν την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, την κερδοφορία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Μια προοδευτική περιβαλλοντική πολιτική μπορεί επομένως να συμβάλει στον στόχο των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Λισσαβόνας να καταστεί η ΕΕ η πλέον ανταγωνιστική, με βάση τη γνώση, οικονομία παγκοσμίως. Μεγάλες επιχειρηματικές οργανώσεις και εταιρείες εντάσσουν ήδη θέματα αειφόρου ανάπτυξης στις βασικές τους επιχειρησιακές στρατηγικές.

Ωστόσο, η αειφόρος ανάπτυξη είναι κάτι περισσότερο από καθαρό περιβάλλον. Όταν επιδιώκουμε την αειφόρο ανάπτυξη, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της περιβαλλοντικής δράσης. Επομένως, αν και το παρόν πρόγραμμα δράσης έχει στόχο την περιβαλλοντική διάσταση της αειφόρου ανάπτυξης, στοχεύει επίσης στη βελτίωση του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής των πολιτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γενικότερα.

Στη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Gφteborg, τον Ιούνιο του 2001, η Επιτροπή δεσμεύεται να προτείνει μια στρατηγική της ΕΕ για την αειφόρο ανάπτυξη. Αυτή η στρατηγική θα αντιμετωπίζει περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Το παρόν πρόγραμμα δεν προδικάζει κατά κανένα τρόπο τυχόν περαιτέρω δράσεις οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνονται σε αυτή τη στρατηγική.

1.3. Χαρακτήρας του προγράμματος

Το νέο αυτό πρόγραμμα θέτει περιβαλλοντικούς στόχους για τα επόμενα 10 χρόνια και πλέον και καθορίζει τις δράσεις που χρειάζεται να αναληφθούν τα ερχόμενα 5 με 10 χρόνια για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Αν και το πρόγραμμα επικεντρώνεται σε δράσεις και δεσμεύσεις που χρειάζεται να αναληφθούν σε κοινοτικό επίπεδο, προσδιορίζει επίσης δράσεις και ευθύνες που πρέπει να αναληφθούν σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και στους διάφορους οικονομικούς τομείς. Στην επιλογή αυτών των δράσεων, λαμβάνεται απολύτως υπόψη η ανάγκη για το υψηλότερο δυνατόν επίπεδο εναρμόνισης και προσέγγισης των νομοθεσιών για τη εξασφάλιση της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Αυτό περιλαμβάνει έναν περιορισμένο αριθμό θεματικών στρατηγικών (που μπορεί να συμπεριλαμβάνουν μια σειρά μέσων, από προτάσεις για νομοθεσία προς έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών μέχρι διάχυση πληροφοριών) σε τομείς όπου μόνον ένα πακέτο συντονισμένων μέτρων θα αποφέρει αποτελέσματα. Οι θεματικές στρατηγικές θα εκθέτουν τη γενική πολιτική προσέγγιση και το προτεινόμενο πακέτο μέτρων που χρειάζεται για την επίτευξη των περιβαλλοντικών σκοπών και στόχων με αποδοτικό τρόπο - οι οποίοι αυτοί θα καθοριστούν βάσει ορθής επιστημονικής και οικονομικής ανάλυσης κόστους-οφέλους και σε ανοικτό διάλογο και διαβουλεύσεις με τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη.

Τα συμπεράσματα της γενικής αξιολόγησης και οι εκθέσεις για την κατάσταση και τις τάσεις του περιβάλλοντος, οδηγούν στην εστίαση του προγράμματος στα ακόλουθα ζητήματα προτεραιότητας, που έχουν ομαδοποιηθεί σε τέσσερις βασικές ομάδες:

(i) αντιμετώπιση της αλλαγής του κλίματος.

(ii) φύση και βιοποικιλότητα - προστασία ενός μοναδικού πόρου

(iii) περιβάλλον και υγεία .

(iv) διασφάλιση της αειφόρου διαχείρισης των φυσικών πόρων και των αποβλήτων

Το 2005, το Πρόγραμμα θα υποβληθεί σε ανασκόπηση, θα αναθεωρηθεί και θα ενημερωθεί, όπου απαιτείται, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τυχόν νέες εξελίξεις και πληροφορίες.

2. Στρατηγικη Προσεγγιση για την Επιτευξη των Περιβαλλοντικων Στοχων μασ

Η περιβαλλοντική νομοθεσία είναι και θα παραμείνει ένας σημαντικός πυλώνας της κοινοτικής προσέγγισης για την επίτευξη των περιβαλλοντικών της στόχων και μια από τις στρατηγικές προτεραιότητες για την επερχόμενη δεκαετία είναι η αντιμετώπιση των σημαντικών αδυναμιών εφαρμογής που αντιμετωπίζουμε σε κάποιους τομείς.

Ωστόσο, για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις των σημερινών περιβαλλοντικών προβλημάτων απαιτείται να υπερσκελίζουμε την αυστηρώς νομοθετική προσέγγιση και να προωθούμε μια πιο στρατηγική προσέγγιση για την εισαγωγή των απαραίτητων αλλαγών στα μοντέλα μας παραγωγής και κατανάλωσης. Χρειάζεται να κάνουμε την καλύτερη δυνατή χρήση μιας ολόκληρης σειράς μέσων και μέτρων, προκειμένου να επηρεάσουμε αποφάσεις που λαμβάνονται από επιχειρήσεις, καταναλωτές, πολίτες και φορείς σχεδιασμού πολιτικών σε άλλους τομείς, π.χ. σε τοπικό επίπεδο, όταν λαμβάνονται αποφάσεις διαχείρισης και σχεδιασμού χρήσης γης.

Έτσι, το πρόγραμμα αυτό προτείνει πέντε οδούς προτεραιότητας στρατηγικής δράσης που θα μας βοηθήσουν να επιτύχουμε τους περιβαλλοντικούς στόχους μας. Η πρώτη είναι η βελτίωση της εφαρμογής της υπάρχουσας νομοθεσίας. Η δεύτερη στοχεύει στην ένταξη περιβαλλοντικών μελημάτων στις αποφάσεις που λαμβάνονται στα πλαίσια άλλων πολιτικών. Η τρίτη εστιάζεται στην εξεύρεση νέων τρόπων στενότερης συνεργασίας με την αγορά μέσω επιχειρήσεων και καταναλωτών. Η τέταρτη προβλέπει την αντιμετώπιση των ανθρώπων ως ιδιωτών και την υποβοήθησή τους στο να αλλάξουν συμπεριφορά. Τέλος, η πέμπτη στοχεύει στην ενθάρρυνση λήψης καλύτερων αποφάσεων διαχείρισης και σχεδιασμού χρήσης γης.

2.1. Βελτίωση της εφαρμογής της υπάρχουσας νομοθεσίας

Η εφαρμογή της εκτενούς σειράς της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Κοινότητας και του προγράμματος LIFE έχουν συμβάλει ουσιαστικά στις βελτιώσεις που παρατέθηκαν παραπάνω στο κεφάλαιο 1. Το ίδιο ισχύει για τα πρώτα εθελοντικά μέσα που εισήχθησαν σε διακοινοτική κλίμακα, το σύστημα οικολογικής διαχείρισης και ελέγχου [5] (ΣΟΔΕ) και το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα. Αυτές οι νομικές πράξεις και μέσα, η ραχοκοκαλιά της κοινοτικής πολιτικής προστασίας του περιβάλλοντος, έχουν προσφάτως αναθεωρηθεί μερικώς προκειμένου να βελτιωθεί η συνοχή και η αποτελεσματικότητά τους.

[5] Παραπομπή στο ΣΟΔΕ, όταν είναι διαθέσιμη

Η πλήρης εφαρμογή, επιβολή και εκτέλεση όλων των υπαρχουσών νομοθεσιών αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την περίοδο αυτού του προγράμματος. Η Επιτροπή, επομένως, θα συνεχίσει να ξεκινά κυρωτικές διαδικασίες κατά κρατών μελών και, εάν χρειάζεται, να προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο προκειμένου να διασφαλίζει το σεβασμό προς τις υποχρεώσεις που έχουν αποδεχτεί με την έγκριση της υφιστάμενης νομοθεσίας. Το πρόβλημα που παραμένει είναι ότι η νομική διαδικασία είναι αργή και ότι μπορεί να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να αναληφθεί δράση.

Ωστόσο, οι νομικές διαδικασίες δεν χρειάζεται να αποτελούν τα μοναδικά μέσα για τη διασφάλιση συμμόρφωσης με τους κανόνες της Κοινότητας. Η διαφάνεια αποτελεί ένα ισχυρό μέσο ώθησης των κρατών μελών και των αρχών που βραδυπορούν στη μεταφορά και την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας. Υπάρχουν θετικά παραδείγματα, όπου η εφαρμογή της έχει υπάρξει ιδιαιτέρως επιτυχής και μπόρεσε να αποτελέσει δίδαγμα για άλλες χώρες. Η Επιτροπή σκοπεύει να επιδιώξει μία τέτοια στρατηγική 'ονόματος, ντροπής και φήμης' για επιλεγμένα μέρη της νομοθεσίας και, όπου είναι δυνατόν, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η πληροφόρηση θα καταστεί ευκολότερα προσβάσιμη με τη μορφή ενός τακτικώς ενημερούμενου πίνακα αποτελεσμάτων εφαρμογής. Γενικότερα, η επικύρωση και εφαρμογή της Σύμβασης του Aarhus για την 'Πρόσβαση σε πληροφορίες και συμμετοχή του κοινού σε περιβαλλοντικά ζητήματα', θα συμβάλει επίσης στην καλύτερη εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας από τα κράτη μέλη.

Το περιβαλλοντικό έγκλημα, που οφείλεται σε παραβιάσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΚ και στα πιθανά μέτρα εφαρμογής της στην εθνική νομοθεσία εφόσον διαπράττεται σκοπίμως ή λόγω σοβαρής αμέλειας και, ειδικά, το οργανωμένο έγκλημα πρέπει να αντιμετωπιστούν σθεναρά. Η Επιτροπή θα προωθήσει μια δίδυμη προσέγγιση με στόχο την καθιέρωση κυρώσεων σε εθνικό επίπεδο, όταν καταστρατηγείται σκοπίμως η κοινοτική νομοθεσία, υπό τον πυλώνα της ΕΚ, και την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών με στόχο την καταπολέμηση του οργανωμένου περιβαλλοντικού εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένης της δικαστικής συνεργασίας, στα πλαίσια του τρίτου πυλώνα της ΕΕ.

Τέλος, σημαντικό ρόλο στη στήριξη της διαδικασίας εφαρμογής διαδραματίζει επίσης η ανταλλαγή εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών για την εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας μεταξύ του δικτύου των εκτελεστικών αρχών των κρατών μελών (IMPEL).

Δράσεις

- Συνεχής στήριξη του δικτύου IMPEL για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών στην εφαρμογή μεταξύ κρατών μελών και επέκταση του IMPEL στις υποψήφιες χώρες.

- Υποβολή στοιχείων για την εφαρμογή, τόσο μέσω της ετήσιας έκθεσης της Επιτροπής για την παρακολούθηση της εφαρμογής του δικαίου της ΕΚ, όσο και της ετήσιας έρευνας για την εφαρμογή των περιβαλλοντικών νόμων της ΕΚ, και παρουσίαση αυτών των πληροφοριών υπό τη μορφή ενός βαθμονομημένου πίνακα αποτελεσμάτων εφαρμογής.

- Στρατηγική τύπου 'Όνομα, ντροπή και φήμη' εφαρμοζόμενη από την Επιτροπή για σε επιμέρους οδηγίες.

- Προώθηση βελτιωμένων προτύπων επιθεώρησης από τα κράτη μέλη.

- Πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση του περιβαλλοντικού εγκλήματος.

- Παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, όπου απαιτείται, για τη διασφάλιση της εφαρμογής.

2.2. Ένταξη περιβαλλοντικών ενδιαφερόντων σε άλλες πολιτικές

Οι πολιτικές που είναι υπό τον έλεγχο των περιβαλλοντικών αρχών μπορούν να φτάσουν μόνον μέχρι της επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων μας. Οι αλλαγές που απαιτούνται, για παράδειγμα στον τρόπο καλλιέργειας, παροχής ενέργειας, μεταφορών, χρήσης ανανεώσιμων πόρων και χρήσης της γης πρέπει να επιτευχθούν και μέσω αλλαγών στις τρέχουσες πολιτικές που καλύπτουν αυτούς τους τομείς, καθώς και γενικών περιβαλλοντικών πολιτικών. Αυτό απαιτεί την ένταξη περιβαλλοντικών στόχων στα πρώιμα στάδια των διαφόρων τομεακών πολιτικών και μια ικανότητα αξιολόγησης και λήψης αποφάσεων βάσει πληροφοριών για έναν πολύ μακρύτερο χρονικό ορίζοντα..

Η Κοινότητα έχει ήδη αναγνωρίσει την σημασία της ένταξης περιβαλλοντικής προστασίας σε άλλες πολιτικές με την συμπερίληψη αυτού του στόχου στο άρθρο 6 της συνθήκης.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, κατά τη συνάντηση στο Cardiff, το 1998, επιδίωξε να προσδώσει πρακτική εφαρμογή στο άρθρο της συνθήκης ζητώντας από τα διαφόρων συνθέσεων Συμβούλια να ετοιμάσουν στρατηγικές και προγράμματα που θα στοχεύουν στην ένταξη των περιβαλλοντικών ενδιαφερόντων στις πολιτικές τους. Η διαδικασία πρέπει να στηριχθεί με αποτελεσματική περιβαλλοντική αξιολόγηση των νέων προτάσεων πολιτικής από την Επιτροπή και με περαιτέρω προσπάθειες για τον καθορισμό δεικτών για τη μέτρηση της προόδου, όπου έχουν δρομολογηθεί ήδη εργασίες σε κάποιους τομείς.

Τα κεφάλαια που ακολουθούν δίνουν κάποιες κατευθύνσεις ως προς το που απαιτείται η ένταξη του περιβάλλοντος σε άλλες πολιτικές ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι που αφορούν στα θέματα προτεραιότητας. Το Κεφάλαιο 8 προβλέπει την συνεχή ανάπτυξη δεικτών ένταξης ως σημαντικό μέσο παρακολούθησης της προόδου. Επιπλέον, η Επιτροπή θα ενδυναμώσει τους εσωτερικούς μηχανισμούς της, προκειμένου να διασφαλίσει ότι όλες οι πρωτοβουλίες της λαμβάνουν υπόψη τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

Δράση

- Καθιέρωση, όπου είναι αναγκαίο, πρόσθετων εσωτερικών μηχανισμών 'ένταξης' στα πλαίσια της Επιτροπής που να διασφαλίζουν, μεταξύ άλλων, ότι οι απαιτήσεις περιβαλλοντικής προστασίας αξιολογούνται πλήρως κατά την προετοιμασία όλων των πρωτοβουλιών πολιτικής της Επιτροπής.

- Συνέχιση της παρακίνησης ανάληψης δεσμεύσεων για την εφαρμογή των απαιτήσεων της συνθήκης για την περιβαλλοντική ένταξη, όπως η πρωτοβουλία που ξεκίνησε στη διάσκεψη κορυφής του Cardiff, και διασφάλιση ότι οι χαρασσόμενες στρατηγικές μεταφράζονται σε αποτελεσματική δράση.

- Περαιτέρω ανάπτυξη δεικτών για την παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων σχετικά με τη διαδικασία ένταξης κατά τομείς.

2.3. Ενθάρρυνση της αγοράς να εργαστεί για το περιβάλλον

Μέχρι τώρα, η προσέγγιση ως προς τις επιχειρήσεις έχει κατά μεγάλο μέρος περιστραφεί γύρω από τον καθορισμό προτύπων και στόχων και την εν συνεχεία διασφάλιση συμμόρφωσης των εταιρειών με αυτά τα πρότυπα. Τα κράτη μέλη την έχουν εμπλουτίσει με μέσα που βασίζονται στην αγορά, όπως περιβαλλοντικούς φόρους σε διάφορα προϊόντα, οι οποίοι στοχεύουν στην αλλαγή του βάσει της τιμής μηνύματος της αγοράς υπέρ προϊόντων, διαδικασιών και υπηρεσιών περισσότερο φιλικών προς το περιβάλλον. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν επίσης αναλάβει μεταρρυθμίσεις στο πεδίο των περιβαλλοντικών φόρων, οι οποίες συνδυάζουν νέους ή αυξημένους περιβαλλοντικούς φόρους με μειώσεις στην φορολογία της εργασίας, προκειμένου να αυξήσουν την απασχόληση. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, οι περιβαλλοντικοί φόροι μπορούν να είναι άκρως αποτελεσματικοί τόσο από άποψη κόστους όσο και από άποψη περιβάλλοντος [6], όπως έδειξαν οι διαφοροποιημένοι φορολογικοί συντελεστές στη βενζίνη με μόλυβδο έναντι της αμόλυβδης βενζίνης. Επίσης παρέχουν κίνητρα σε εταιρείες να ερευνούν και να επενδύουν σε τεχνολογίες περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον ή μικρότερης έντασης πόρων (δυναμική απόδοση). Αυτό τους καθιστά ιδιαιτέρως ελκυστικούς για προβλήματα μακροχρόνιου χαρακτήρα. Ένα παράδειγμα μέσων που βασίζονται στην αγορά και χρησιμοποιούνται από την Κοινότητα είναι η σύναψη αγρο-περιβαλλοντικών συμβάσεων, οι οποίες προσφέρουν ελκυστικές αμοιβές σε αγρότες που αναλαμβάνουν ειδικές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.

[6] Ανακοίνωση από την Επιτροπή στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Συνδυασμός των αναγκών και των ευθυνών μας - Ένταξη περιβαλλοντικών θεμάτων στην οικονομική πολιτική, COM(2000) 576 τελικό, 20.9.2000.

Συχνά η βιομηχανία αντιτίθεται στην εισαγωγή περιβαλλοντικών φόρων από φόβο απώλειας ανταγωνιστικότητας. Έτσι, επίσης, εξηγείται γιατί οι περισσότεροι περιβαλλοντικοί φόροι συνοδεύονται από σημαντικές απαλλαγές. Για να υπερπηδηθούν οι φόβοι αυτοί σχετικά με την ανταγωνιστικότητα, απαιτείται εναρμονισμένη προσέγγιση σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτές οι ιδέες βρίσκονται στον πυρήνα της πρότασης του 1997 της Επιτροπής, για επιβολή φόρου στα ενεργειακά προϊόντα. Η πρόταση επιδιώκει να αυξήσει τους ελάχιστους φορολογικούς συντελεστές στα ενεργειακά προϊόντα που φορολογούνται τη στιγμή αυτή (ορυκτέλαια) και να εισαγάγει φόρους στα ενεργειακά προϊόντα τα οποία απαλλάσσονται μέχρι τώρα σε ορισμένα ή σε όλα τα κράτη μέλη (βενζίνη, ηλεκτρικό ρεύμα, άνθρακας), ενθαρρύνοντας τα κράτη μέλη να μειώσουν άλλους φόρους, ειδικά τις επιβαρύνσεις στην εργασία. Μέχρι τώρα, η πρόταση αυτή δεν έχει βρει την απαραίτητη ομόφωνη στήριξη από τα κράτη μέλη.

Η ζήτηση των αγορών και των καταναλωτών μπορεί να κατευθυνθεί προς προϊόντα και υπηρεσίες τα οποία, περιβαλλοντικά, υπερτερούν ανταγωνιστικών προϊόντων, μέσω πληροφόρησης, εκπαίδευσης και διασφαλίζοντας ότι τα προϊόντα, όσο είναι δυνατόν, ενσωματώνουν το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος. Αυτό θα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να ανταποκριθούν με καινοτομίες και πρωτοβουλίες διαχείρισης, που θα προωθήσουν την ανάπτυξη, την κερδοφορία, την ανταγωνιστικότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Θα δώσει, επίσης, τη δυνατότητα στους καταναλωτές να υιοθετήσουν πιο οικολογικούς τρόπους ζωής με δική τους, βάσει ενημέρωσης, επιλογή.

Συνεργασία με επιχειρήσεις

Η Κοινότητα έχει ήδη αναπτύξει έναν αριθμό προγραμμάτων και πρωτοβουλιών που στοχεύουν στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ αρχών και βιομηχανίας και στην ενθάρρυνση της εθελοντικής δράσης του βιομηχανικού τομέα για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής του απόδοσης. Για παράδειγμα, το κοινοτικό Σύστημα Οικολογικής Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΟΔΕ) ενθαρρύνει τις εταιρείες να καταρτίζουν, σε εθελοντική βάση, συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης και ελέγχου, σε χωρικό ή σε επίπεδο εταιρείας, και να δημοσιεύουν περιοδικές εκθέσεις περιβαλλοντικής απόδοσης, ελεγχόμενες ανεξάρτητα από διαπιστευμένους ελεγκτές. Αν και αποδοχή του ΣΟΔΕ από τις εταιρείες έχει υπάρξει ενθαρρυντική, χρειάζεται να εξεταστούν πρόσθετα μέτρα τα οποία θα βοηθήσουν σημαντικά στην αύξηση του αριθμού των εταιρειών που θα δημοσιεύουν σοβαρές και ελεγμένες εκθέσεις για το περιβάλλον ή, ευρύτερα, την αειφόρο ανάπτυξη (παρόμοια, για παράδειγμα, με την πρωτοβουλία GRI (Global Reporting Initiative) [7] η οποία ορίζει κατευθυντήριες γραμμές για εταιρείες ως προς το πως να συντάσσουν εκθέσεις για την πρόοδο προς την επίτευξη στόχων αειφόρου ανάπτυξης). Το Πρόγραμμα LIFE της Κοινότητας θα συνεχίσει να αποτελεί ένα πολύτιμο μέσο για την αποτύπωση των δυνατοτήτων και πλεονεκτημάτων μιας καλύτερης περιβαλλοντικής απόδοσης από τις επιχειρήσεις και τις τοπικές αρχές.

[7] Καθιερώθηκε από τον Συνασπισμό για Φιλικές προς το Περιβάλλον Οικονομίες και το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών το 1987, βλέπε www.globalreporting.org.

Υπάρχουν, ωστόσο, και πολλές άλλες δυνατότητες για ενδυνάμωση της συνεργασίας και δέσμευσης της επιχειρηματικής κοινότητας. Ένα πρώτο απλό βήμα είναι η ανάπτυξη ενός προγράμματος στήριξης της συμμόρφωσης. Η Επιτροπή, σε συνεργασία με ομάδες βιομηχανιών, θα αναπτύξει μια σειρά μέσων που θα αποβλέπουν στο να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις της ΕΚ και πως θα πρέπει να τις τηρήσουν. Αυτή θα περιλαμβάνει, για παράδειγμα, κατευθυντήριες γραμμές για τη συμμόρφωση με διάφορες νομοθεσίες, περιλήψεις νομοθεσιών, 'σημειωματάρια' για τις βέλτιστες πρακτικές και τις καθαρότερες τεχνολογίες σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, τη δημιουργία ενός καταλόγου φορέων παροχής περιβαλλοντικών υπηρεσιών και λογισμικό περιβαλλοντικής διαχείρισης που θα μπορεί να «κατεβαίνει» απευθείας από το διαδίκτυο.

Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην προσαρμογή αυτών των μέσων στις ανάγκες των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ). Η Επιτροπή, για παράδειγμα, θα εξετάσει τις πιθανότητες ανάπτυξης ενός συστήματος για την ενθάρρυνση των ΜΜΕ να αυτοελέγχουν την συμμόρφωσή τους και να βελτιώνουν τα συστήματα τους περιβαλλοντικής διαχείρισης. Η βελτίωση της συμμετοχής των ΜΜΕ στο πρόγραμμα ΣΟΔΕ της Κοινότητας αποτελεί προτεραιότητα. Ως κίνητρο για τις ΜΜΕ, τα κράτη μέλη μπορούν να ενθαρρυνθούν να απλουστεύσουν τις διαδικασίες αδειών και υποβολής εκθέσεως για εταιρείες διαπιστευμένες στο σχήμα αυτό. Προγράμματα όπως η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Οικολογικής Απόδοσης (ΕΠΟΑ) θα πρέπει να ενθαρρυνθούν, ώστε να βελτιωθεί η κατανόηση των θετικών επιδράσεων της έννοιας της οικολογικής απόδοσης στα εταιρικά αποτέλεσματα.

Ένας άλλος τρόπος ενδυνάμωσης της συνεργασίας με την επιχειρηματική κοινότητα είναι η χρήση εθελοντικών περιβαλλοντικών συμφωνιών. Αυτές πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρά κριτήρια από πλευράς ύπαρξης σαφών στόχων, διαφάνειας και παρακολούθησης και να είναι αποτελεσματικές στην επίτευξη φιλόδοξων περιβαλλοντικών στόχων. Για τη διαδικασία διαπραγμάτευσης και σύναψης τέτοιων περιβαλλοντικών συμφωνιών θα πρέπει να καθοριστούν σαφείς κανόνες. Εφόσον σχεδιάζονται σωστά, οι περιβαλλοντικές συμφωνίες μπορούν να επιφέρουν περιβαλλοντικές βελτιώσεις με αποδοτικό και γρήγορο τρόπο.

Εταιρείες που αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν στις νομοθετικές περιβαλλοντικές απαιτήσεις υπόκεινται σε κυρώσεις. Ωστόσο, εκείνες που διαπρέπουν, συνήθως δεν επιβραβεύονται ούτε από την κυβέρνηση ούτε, συχνά, από την αγορά. Συνεργαζόμενη με τις κυβερνήσεις των κρατών μελών, η Επιτροπή θα στηρίξει την ανάπτυξη εθνικών, αλλά εναρμονισμένων, συστημάτων επιβράβευσης της περιβαλλοντικής απόδοσης εταιρειών, τα οποία θα αναγνωρίζουν και θα επιβραβεύουν τους σωστούς παίκτες. Αυτό, μεταξύ άλλων, θα συνδυαστεί με απλουστευμένες διαδικασίες αδειοδότησης και αναφοράς.

Στο πλαίσιο της προτεινόμενης προσέγγισης της Ολοκληρωμένης Πολιτικής Προϊόντων (ΟΠΠ), η Επιτροπή θα αναζητήσει τρόπους για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής απόδοσης των προϊόντων σε όλο τον κύκλο ζωής τους. Στόχος θα είναι η ικανοποίηση της ζήτησης του καταναλωτή με λιγότερους πόρους και μικρότερους κινδύνους και διακυβεύσεις για το περιβάλλον και η πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων στην πηγή. Θα συμπεριλαμβάνει δράση για οικονομικά κίνητρα σε προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον, βελτίωση της 'οικολογικής' ζήτησης μέσω καλύτερης πληροφόρησης των καταναλωτών, ανάπτυξη αντικειμενικής βάσης για οικολογικές δημόσιες συμβάσεις και δράση για την ενθάρρυνση περισσότερο φιλικού προς το περιβάλλον σχεδιασμού προϊόντων. Θα περιλαμβάνει επίσης συζητήσεις με τους εμπλεκομένους για τη βελτίωση του σχεδιασμού των προϊόντων, βάσει εθελοντικών δράσεων από εταιρείες και κλάδους και, όπου είναι σκόπιμο, θα στηριχθεί από μέσα όπως η τυποποίηση και η νομοθεσία.

Οι δυνατότητες για περιβαλλοντικές βελτιώσεις μέσω περισσότερο φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών, διαδικασιών παραγωγής και υλικών είναι τεράστιες, αλλά συχνά η έλλειψη πληροφόρησης ή άλλοι φραγμοί της αγοράς εμποδίζουν την εφαρμογή τους από εταιρείες και ειδικά ΜΜΕ. Πέραν της στήριξης προώθησης προηγμένων οικολογικών τεχνολογιών από το πρόγραμμα στήριξης της συμμόρφωσης και την Ολοκληρωμένη Πολιτική Προϊόντων, τρόποι για να ξεπεραστούν αυτοί οι φραγμοί είναι οι τεχνολογικές εκθέσεις και οι κατάλογοι στο διαδίκτυο. Η Επιτροπή θα εξετάσει αυτά και άλλα ειδικά μέτρα για να εξασφαλίσει ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες και το περιβάλλον θα δρέψει όλα τα οφέλη των τεχνολογικών ευκαιριών.

Δράσεις

- Ενθάρρυνση ευρύτερης εφαρμογής του κοινοτικού Συστήματος Οικολογικής Διαχείρισης και Ελέγχου (ΣΟΔΕ) και, επιπλέον, λήψη μέτρων για την ενθάρρυνση πολύ περισσότερων εταιρειών για δημοσίευση σοβαρών και ανεξάρτητα ελεγχόμενων εκθέσεων περιβαλλοντικής ή σχετικά με αειφόρο ανάπτυξη απόδοσης.

- Δημιουργία προγράμματος στήριξης για συμμόρφωση, με ειδική βοήθεια σε ΜΜΕ.

- Εισαγωγή συστημάτων επιβράβευσης περιβαλλοντικής απόδοσης εταιρειών.

- Ενθάρρυνση εθελοντικών δεσμεύσεων και συμφωνιών για την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων.

- Ειδικές δράσεις, στα πλαίσια μιας Ολοκληρωμένης Πολιτικής Προϊόντων, για την προώθηση της οικολογικής στροφής προϊόντων και διαδικασιών.

Υποβοήθηση των καταναλωτών στις επιλογές τους με βάση την ενημέρωση

Τα άτομα, ως καταναλωτές, χρειάζεται να λαμβάνουν σχετική και εύκολα κατανοητή πληροφόρηση για τα περιβαλλοντικά πιστοποιητικά ενός προϊόντος, προκειμένου να κάνουν επιλογές που να στηρίζουν φιλικές προς το περιβάλλον πρωτοβουλίες εταιρειών. Την πληροφόρηση αυτή χρειάζονται, επίσης, και τα στελέχη του δημοσίου ή εταιρειών που ασχολούνται με τις προμήθειες. Η Επιτροπή θα εξετάσει επιλογές για να εξασφαλίσει ότι οι εταιρείες παρέχουν την απαραίτητη πληροφόρηση στους καταναλωτές μέσω των ιστοσελίδων τους και άλλων διαύλων επικοινωνίας.

Ένας αριθμός κρατών μελών και η Κοινότητα έχουν συστήματα απονομής οικολογικού σήματος σε προϊόντα με σκοπό να επηρεάσουν τις επιλογές των καταναλωτών υπέρ περισσότερο φιλικών προς το περιβάλλον προϊόντων και να βοηθήσουν στην οικολογική στροφή των κρατικών αγορών. Η Κοινότητα θα προβεί σε ανασκόπηση της προόδου και της αποτελεσματικότητας του κοινοτικού συστήματος απονομής οικολογικού σήματος και, βάσει αυτής, θα πραγματοποιήσει οποιεσδήποτε αλλαγές μπορεί να είναι απαραίτητες. Επίσης η Κοινότητα, στο πλαίσιο της προτεινόμενης Ολοκληρωμένης Πολιτικής Προϊόντων, θα εξετάσει μέτρα ενθάρρυνσης της εφαρμογής τύπων οικολογικών σημάτων που επιτρέπουν στους καταναλωτές να συγκρίνουν την απόδοση μεταξύ προϊόντων. Τέτοια παραδείγματα είναι η κατάταξη των ψυγείων και καταψυκτών ανάλογα με την ενεργειακή τους κατανάλωση και των πλυντηρίων ανάλογα με την κατανάλωση ενέργειας και νερού. Αυτά, μαζί με οικονομικά κίνητρα από τις κυβερνήσεις, όπως μερικές εκπτώσεις σε προϊόντα που πληρούν τα υψηλότερα κριτήρια περιβαλλοντικής απόδοσης, μπορεί να αποτελέσουν πολύ αποτελεσματικά μέσα. Η Επιτροπή θα ερευνήσει επίσης πώς θα μπορούσε να εισαχθεί στην εσωτερική αγορά μια πιο ανταγωνιστική τιμολόγηση των οικολογικών προϊόντων.

Αποτελεσματική, επίσης, μπορεί να είναι η παροχή πληροφοριών για την παρουσία, ή την απουσία, κάποιων επικίνδυνων ουσιών, την προέλευση των υλικών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του προϊόντος, την ανακυκλωσιμότητα ενός προϊόντος κλπ.. Τα προσεχή χρόνια, τα κράτη μέλη και εταιρείες θα πρέπει να στοχεύσουν στην εισαγωγή συστημάτων πληροφόρησης για όλα τα είδη προϊόντων και αυτό θα το ενθαρρύνει η Επιτροπή στα πλαίσια της Ολοκληρωμένης Πολιτικής Προϊόντων, όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Η οδηγία για την παραπλανητική διαφήμιση, η οποία τώρα είναι υπό αναθεώρηση, εφαρμόζεται και στις αυτοχαρακτηριζόμενες ως περιβαλλοντικές αξιώσεις. Η Επιτροπή αναπτύσσει κατευθυντήριες γραμμές για να βοηθήσει τις εταιρείες στη συμμόρφωσή τους με τους όρους της οδηγίας, ενώ οι εθνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να δημιουργήσουν κατάλληλους μηχανισμούς για την παρακολούθηση τέτοιων ισχυρισμών.

Οι δημόσιες συμβάσεις αντιστοιχούν στο 14% περίπου της ζήτησης στην αγορά, ενώ και οι 'αγοραστές' σε εταιρείες και άλλες κυβερνητικές και μη-κυβερνητικές οργανώσεις μπορούν να βοηθήσουν στην οικολογική στροφή της αγοράς χρησιμοποιώντας την περιβαλλοντική απόδοση ως ένα από τα αγοραστικά τους κριτήρια. Η Επιτροπή, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη συνοχή στην εσωτερική αγορά, θα συνεχίσει να ενθαρρύνει την προώθηση εφαρμογής πρακτικών σύναψης οικολογικών συμβάσεων, συμπεριλαμβάνοντας κατευθυντήριες γραμμές σε μία βάση δεδομένων, για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις και τις τοπικές αρχές να δημιουργήσουν σωστά συστήματα και να τις αποτρέψει από άσκοπη κάθε φορά εργασία. Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης την δυνατότητα προαγωγής των οικολογικών προμηθειών με την εισαγωγή υποχρέωσης διενέργειας, πριν από τις προμήθειες, αξιολόγησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των διαφόρων διαθέσιμων εναλλακτικών λύσεων που πληρούν τις ανάγκες των αναθετουσών αρχών. Με τον τρόπο αυτό, οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με πλήρη επίγνωση των συνεπειών στο περιβάλλον. Για παράδειγμα, η Επιτροπή και άλλα κοινοτικά ιδρύματα και όργανα θα αναλάβουν να προβούν σε πλήρη επανεξέταση των πρακτικών που εφαρμόζουν στις προμήθειες και θα αναλάβουν τις απαραίτητες δράσεις για βελτίωσή τους.

Δράσεις

- Αξιολόγηση της προόδου και της αποτελεσματικότητας του συστήματος απονομής οικολογικού σήματος της Κοινότητας.

- Μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης φορολογικών κινήτρων όπου γίνεται, για την ενθάρρυνση της χρήσης οικολογικών σημάτων που θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να συγκρίνουν την περιβαλλοντική απόδοση (π.χ. ενεργειακή απόδοση) μεταξύ προϊόντων του ίδιου είδους,

- Προώθηση των οικολογικών συμβάσεων προμηθειών, με κατευθυντήριες γραμμές και ανασκόπηση της πολιτικής για οικολογικές συμβάσεις των κοινοτικών ιδρυμάτων, που θα δώσουν το καλό παράδειγμα.

Επιδοτήσεις και κρατικές ενισχύσεις που βλάπτουν το περιβάλλον

Ένας άλλος τομέας δραστηριότητας στην αγορά ο οποίος χρειάζεται προσοχή είναι εκείνος των κρατικών επιδοτήσεων που καταλήγουν σε ακούσιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι επιδοτήσεις του άνθρακα επιβραδύνουν την μετάβαση σε καθαρότερες πηγές παραγωγής ενέργειας, όπως τα αιολικά πάρκα και τα πάρκα φυσικού αερίου, διότι η χρήση άνθρακα παραμένει τεχνητά φθηνότερη. Η στήριξη των αγροτικών τιμών και ορισμένες καταβολές σχετικές με βασικά προϊόντα μπορούν να ενθαρρύνουν την ανάπτυξη περιβαλλοντικώς επιβλαβών πρακτικών καλλιέργειας. Στα πλαίσια της Ατζέντας 2000, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην επανεξέταση και αναθεώρηση των επιδοτήσεων που δίνονται στα πλαίσια της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής της ΕΚ και από το Ταμείο Συνοχής και τα Διαρθρωτικά Ταμεία. Πρέπει όμως να γίνουν πολλά περισσότερα, όταν στα μέσα περίπου της παρούσας δεκαετίας τα προγράμματα αυτά έλθουν για αναθεώρηση.

Από την άλλη μεριά, οι επιδοτήσεις μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται επωφελώς, όταν χρησιμοποιούνται για την προώθηση της ανάπτυξης φιλικών προς το περιβάλλον διαδικασιών παραγωγής και προϊόντων, υπό τον όρο να τηρούν τους κοινοτικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή μόλις υιοθέτησε νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις περιβαλλοντικές κρατικές ενισχύσεις που περιλαμβάνουν αλλαγές που μεγιστοποιούν τη δυνατότητα χρήσης επιδοτήσεων για περιβαλλοντικούς σκοπούς, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά.

Οικολογική στροφή του χρηματοπιστωτικού τομέα

Οι δανειστικές και επενδυτικές δραστηριότητες του χρηματοπιστωτικού τομέα έχουν σημαντικές έμμεσες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, καθορίζοντας ποιες εταιρείες και δραστηριότητες έχουν πρόσβαση στην χρηματοδότηση και τους συνοδευτικούς όρους. Η διευκόλυνση της περιγραφής των σχετικών σημαντικών πληροφοριών από τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τις εταιρείες, θα μπορούσε να δημιουργήσει κίνητρο για πιο οικολογική συμπεριφορά. Επιπλέον, μεγάλος αριθμός μετόχων και καταναλωτών δεν επιθυμούν απλώς να γνωρίζουν αν μια εταιρεία παρέχει καλά προϊόντα και υπηρεσίες σε λογική τιμή, θέλουν επίσης να βεβαιώνονται ότι αυτά έχουν παραχθεί με περιβαλλοντικώς και κοινωνικώς υπεύθυνο τρόπο. Η Επιτροπή θα εργαστεί ώστε να βοηθήσει τον χρηματοπιστωτικό τομέα ενθαρρύνοντας τη συστηματική ενσωμάτωση στοιχείων περιβαλλοντικού κόστους στις λογιστικές καταστάσεις.

Όπου ο χρηματοπιστωτικός τομέας προσφέρει στο κοινό οικολογικά επενδυτικά κεφάλαια, μπορούμε να εργαστούμε με εθελοντικές κατευθυντήριες γραμμές προς αυτό που μπορεί να αποκαλέσουμε 'οικολογική' επένδυση. Επιπλέον, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη, μπορούμε να έχουμε πιο άμεσα αποτελέσματα στη ροή κονδυλίων σε δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον.

Δράσεις

- Προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πολιτικών πρακτικών μεταξύ των κρατών μελών.

- Μελέτη εθελοντικής πρωτοβουλίας με τον χρηματοπιστωτικό τομέα, η οποία θα μπορούσε να καλύψει, για παράδειγμα, ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, συμφωνία για την τήρηση εναρμονισμένων προτύπων για κατάρτιση εκθέσεων από εταιρείες στον χρηματοπιστωτικό τομέα, για την έκδοση δανείων, για 'οικολογικά' επενδυτικά κεφάλαια, κλπ.

- Ενίσχυση της ένταξης περιβαλλοντικών στόχων και πτυχών στο δανεισμό από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Δημιουργία κοινοτικού καθεστώτος περιβαλλοντικής ευθύνης

Γενικά, η περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΚ τείνει να επικεντρώνεται στη ρύθμιση ορισμένων δραστηριοτήτων ή ουσιών που δημιουργούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Το νομοθετικό αυτό πλαίσιο σπανίως αντιμετωπίζει το τί θα πρέπει να συμβεί εάν, παρά τη νομοθεσία, προκύψει βλάβη σε άτομα ή ζημία στις ιδιοκτησίες τους ή το περιβάλλον. Η συνθήκη προβλέπει ότι η κοινοτική περιβαλλοντική πολιτική θα πρέπει να βασίζεται επί ορισμένων θεμελιωδών αρχών - μεταξύ των οποίων η αρχή του 'ο ρυπαίνων πληρώνει' και η αρχή της προληπτικής δράσης [8]. Ωστόσο, ένα από τα σημαντικά καθήκοντα της Κοινότητας είναι να εξασφαλίσει ώστε εκείνοι που προκαλούν βλάβη στην ανθρώπινη υγεία ή ζημία στο περιβάλλον, να θεωρούνται υπεύθυνοι για τις πράξεις τους και, όπου είναι δυνατό, να προλαμβάνονται τέτοιου είδους βλάβες και ζημιές.

[8] Άρθρο 174(2) της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας

Στη Λευκή Βίβλο για την περιβαλλοντική ευθύνη του Φεβρουαρίου 2000 [9], η Επιτροπή πρότεινε ένα καθεστώς το οποίο αποδίδει ευθύνη σε εκείνα τα μέρη που προκαλούν βλάβη σε άτομα ή την ιδιοκτησία τους, μολύνουν τοποθεσίες ή προκαλούν ζημία στην βιοποικιλότητα. Επί του παρόντος, ετοιμάζει νομοθεσία για την περιβαλλοντική ευθύνη.

[9] COM (2000) 66 τελικό της 9ης Φεβρουαρίου 2000

Δράση

- Νομοθεσία για την περιβαλλοντική ευθύνη

2.4. Ενίσχυση της θέσης των πολιτών και αλλαγή συμπεριφοράς

Οι Ευρωπαίοι είμαστε έντονα προσηλωμένοι στην προστασία του περιβάλλοντος και, τα τελευταία χρόνια, έχουμε αρχίσει να διαδραματίζουμε περισσότερο ενεργό ρόλο, ως άτομα, στην προστασία του περιβάλλοντος. Πολλοί έχουν ξεκινήσει προσπάθειες να αλλάξουν την προσωπική και τη συμπεριφορά της οικογενείας τους, για παράδειγμα με την ανακύκλωση, με την αγορά φιλικών προς το περιβάλλον προϊόντα και με την εγκατάσταση μη ενεργοβόρων συστημάτων στα νοικοκυριά τους. Επιπλέον, καλά πληροφορημένοι πολίτες που εμπλέκονται ενεργά στη λήψη περιβαλλοντικών αποφάσεων, αποτελούν μια νέα ισχυρή δύναμη για την επίτευξη περιβαλλοντικών αποτελεσμάτων. Τα άτομα απαιτούν να ακούγονται περισσότερο στις αποφάσεις που λαμβάνονται σε κοινοτικό, περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, οι οποίες επηρεάζουν τη ζωή και την ποιότητα του περιβάλλοντός τους. Ωστόσο, για να είναι αποτελεσματικοί, χρειάζονται ποιοτική πληροφόρηση που να μπορούν χρησιμοποιήσουν και να κατανοήσουν και κατάλληλη πρόσβαση στους φορείς λήψης αποφάσεων, ώστε να είναι σε θέση να εκφράσουν τις απόψεις τους.

Στα πλαίσια της Σύμβασης του Aarhus, η Κοινότητα και θεσμικά όργανα των κρατών μελών έχουν αναλάβει μια σειρά δεσμεύσεων που αφορούν σε βελτίωση της διαφάνειας, πρόσβαση σε περιβαλλοντική πληροφόρηση και συμμετοχή του κοινού στη λήψη περιβαλλοντικών αποφάσεων. Τη στιγμή αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη αναθεωρήσεις της κοινοτικής νομοθεσίας και διαδικασιών που θα ολοκληρωθούν στα προσεχή έτη. Η Επιτροπή, επίσης, έχει δεσμευτεί να βελτιώσει την συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών στη χάραξη πολιτικής και τον καθορισμό στόχων, όπως περιγράφεται παρακάτω στο Τμήμα 8. Η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της προτεινόμενης Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Αξιολόγησης θα βοηθήσει στην ενδυνάμωση της θέσης των πολιτών, προσφέροντάς τους περισσότερες δυνατότητες για λόγο στις αποφάσεις για το σχεδιασμό, τα προγράμματα και τις πολιτικές.

Για να ασκούν τα άτομα τη δύναμή τους ως ψηφοφόροι και ως ενδιαφερόμενα μέρη σε αποφάσεις που λαμβάνονται από όλα τα κυβερνητικά επίπεδα, χρειάζεται να γνωρίζουν και να κατανοούν ποιά είναι τα προβλήματα, τί χρειάζεται για να επιλυθούν και πώς μπορούν να συμβάλουν σε αυτό. Επομένως, η περιβαλλοντική εκπαίδευση, η πληροφόρηση που περιλαμβάνει δείκτες και χάρτες και οι πρωτοβουλίες ευαισθητοποίησης, θα είναι ουσιαστικές σε αυτήν τη διαδικασία. Έχουν ήδη δρομολογηθεί πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη μιας συνεπούς και ευκόλως κατανοητής σειράς περιβαλλοντικών δεικτών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και για βελτίωση της παρουσίασης των πληροφοριών σε μορφή χαρτών. Η εκπαίδευση αποτελεί, κατά μεγάλο μέρος, ευθύνη των επιμέρους κρατών μελών, τα οποία ενθαρρύνονται να ενσωματώσουν περιβαλλοντικά στοιχεία στα σχολικά τους προγράμματα.

Η πληροφόρηση για πολίτες, με στόχο την ενθάρρυνση πιο αειφόρων τρόπων ζωής, παρέχεται πιθανόν καλύτερα σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο και από μια σειρά οργανώσεων, από κυβερνητικές μέχρι ΜΚΟ, οι οποίες εμπνέουν σεβασμό και εμπιστοσύνη. Χρειάζεται πρακτική πληροφόρηση, η οποία να βοηθά τα άτομα να χρησιμοποιούν και να αγοράζουν εναλλακτικά προϊόντα και υπηρεσίες που να είναι ενεργειακώς αποδοτικά, ανακυκλώσιμα ή κατ' άλλο τρόπο φιλικά προς το περιβάλλον. Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες έχουν ήδη δρομολογηθεί, με ιστοσελίδες και εκπαιδευτικά προγράμματα, για παράδειγμα στο ΗΒ και τη Σουηδία. Η Κοινότητα μπορεί να βοηθήσει στην προώθηση της διάδοσης τέτοιου είδους δραστηριοτήτων, μέσω πληροφόρησης για τις βέλτιστες πρακτικές και πρακτικών πακέτων-εργαλείων με στόχο την άμεση δραστηριοποίηση των τοπικών αρχών ή άλλων οργανώσεων.

Η τοπική δράση υπέρ του περιβάλλοντος είναι διαδεδομένη και αντανακλά το ενδιαφέρον των ατόμων να διατηρήσουν τις γειτονιές τους ευχάριστες να ζουν ή να διαφυλάξουν την τοπική ύπαιθρο και άγρια ζωή. Η δημόσια συμμετοχή στο σχεδιασμό θα μπορούσε να βελτιωθεί μέσω ευκολότερα προσβάσιμης και καλύτερης ποιότητας πληροφόρησης. Χρειάζεται η σύνταξη περιβαλλοντικών εκθέσεων από εταιρείες και αρχές, που να καθιστά την πληροφόρηση διαθέσιμη σε τοπικό επίπεδο, έτσι ώστε τα άτομα να μπορούν εύκολα να αποκτούν στοιχεία για τις εκπομπές των εργοστασίων ή άλλων εγκαταστάσεων στην περιοχή τους. Αυτό αποτελεί ήδη πάγια πρακτική στις ΗΠΑ., όπου χάρτες που δίνουν τέτοιες πληροφορίες μπορούν να αποκτηθούν μέσω του διαδικτύου. Στο τμήμα 8, συζητείται η ανασκόπηση της σύνταξης εκθέσεων περιβαλλοντικών πληροφοριών, η οποία θα πρέπει να καταστήσει στόχο της την πρόσβαση του κοινού σε ευκόλως κατανοητές και τοπικές πληροφορίες.

Δράσεις

- Μέτρα για τη βελτίωση της πρόσβασης και ποιότητας πληροφόρησης των πολιτών για το περιβάλλον (π.χ. επίπεδα εκπομπής ρύπων σε τοπικό επίπεδο).

- Ετοιμασία πρακτικών πακέτων εργαλείων σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, τα οποία θα επιτρέπουν στους πολίτες να αξιολογούν την ατομική τους περιβαλλοντική συμπεριφορά ή εκείνη του νοικοκυριού τους και θα τους παρέχουν πληροφορίες για το πώς να την βελτιώσουν.

2.5. Οικολογική στροφή των αποφάσεων διαχείρισης και σχεδιασμού χρήσης γης

Στην πολύπλοκη αλληλεπίδραση των διαφόρων δυνάμεων και πιέσεων που προκαλούν περιβαλλοντικά προβλήματα, ο ρόλος του σχεδιασμού και διαχείρισης της χρήσης της γης είναι καίριος. Καλύπτει μια ευρεία κλίμακα αποφάσεων, που συνήθως λαμβάνονται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, καθορίζοντας τον χαρακτήρα και την ένταση των χρήσεων της γης και δραστηριοτήτων, οι οποίες συχνά μπορεί να έχουν σημαντική επίπτωση στις συνθήκες του περιβάλλοντος. Τέτοιες επιπτώσεις μπορεί να είναι άμεσες, π.χ. μέσω της καταστροφής οικοτόπων και τοπίων, ή έμμεσες όπως επιδρώντας στη δημιουργία μεγαλύτερης κυκλοφορίας και, επομένως, συμβάλλοντας στην κυκλοφοριακή συμφόρηση, την ατμοσφαιρική μόλυνση και στην έκλυση αερίων του θερμοκηπίου. Αυτές οι επιπτώσεις είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικές σε αστικές και παράκτιες περιοχές, όπου εμφανίζονται οι μεγαλύτερες πιέσεις και διαμάχες γύρω από την χρήση και ανάπτυξη της γης.

Η κοινοτική οδηγία για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων [10] (ΕΠΕ) και η πρόταση για Στρατηγική Περιβαλλοντική Αξιολόγηση (ΣΠΑ), που αποβλέπουν στην κατάλληλη αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων και του σχεδιασμού της προβλεπόμενης υποδομής, θα βοηθήσουν επίσης στην εξασφάλιση καλύτερης ένταξης των περιβαλλοντικών θεωρήσεων στις αποφάσεις σχεδιασμού.

[10] Οδηγία του Συμβουλίου 97/11/EΚ, της 3ης Μαρτίου 1997, που τροποποιεί την οδηγία 85/337/EΟΚ για την εκτίμηση των αποτελεσμάτων ορισμένων δημόσιων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον , ΕΕ L 073 , 14/03/1997 σ. 0005 - 0015

Πέραν αυτού, η Κοινότητα μπορεί να αναλάβει μόνο ρόλο ενθάρρυνσης και προώθησης αποτελεσματικού σχεδιασμού και επαρκών πολιτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Σε μια προσεχή Πράσινη Βίβλο για τις αστικές μεταφορές, θα εξετάζονται θέματα βέλτιστης πρακτικής και αξιολόγησης βάσει σημείων αναφοράς με σκοπό τις καθαρότερες μεταφορές μέσω ορθολογικής χρήσης των αυτοκινήτων και την προώθηση των δημόσιων μεταφορών. Πρωτοβουλίες όπως το δίκτυο βιώσιμων πόλεων και το πιλοτικό πρόγραμμα για την ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης, χρειάζεται να επεκταθούν και να διαδοθούν περαιτέρω. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει επίσης ειδικό πρόγραμμα που θα απευθύνεται σε αρχιτέκτονες, σχεδιαστές, διοικητικούς υπαλλήλους, αναπτυξιακούς φορείς, περιβαλλοντικές ομάδες και πολίτες, για την ενθάρρυνση της βέλτιστης πρακτικής όσον αφορά στον αστικό σχεδιασμό και την ανάπτυξη βιώσιμων πόλεων. Θα εστιάζεται στην ανάπτυξη δικτύων βέλτιστων πρακτικών, για παράδειγμα με τη χρήση ιστοσελίδας, που θα λειτουργεί ως τόπος δημόσιας συζήτησης για την ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών και ως πακέτο εργαλείων για τη στήριξη της μετάβασης σε μια αειφόρο αστική ανάπτυξη. Η ανάπτυξη δικτύων στους τουριστικούς προορισμούς θα βοηθήσει στην ενθάρρυνση της ανταλλαγής εμπειριών και ορθών πρακτικών για αειφόρες μορφές τουρισμού.

Κοινοτικά προγράμματα και, κυρίως, οι περιφερειακές πολιτικές θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προώθηση της διαχείρισης του περιβάλλοντος. Στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, υπάρχουν αυξημένα περιθώρια για ενθάρρυνση περιβαλλοντικώς θετικής διαχείρισης της γης μέσω αγρο-περιβαλλοντικών προγραμμάτων. Το γεγονός αυτό μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην εφαρμογή του Natura 2000 και των ευρύτερων προσανατολισμών προστασίας της βιοποικιλότητας και του τοπίου.

Δράσεις

- Αύξηση της προσοχής μέσω ανακοίνωσης για το σχεδιασμό και το περιβάλλον - η εδαφική διάσταση.

- Μέτρα για βελτίωση της εφαρμογής της οδηγίας για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και την πλήρη και σωστή εισαγωγή στρατηγικών περιβαλλοντικών αξιολογήσεων μετά την υιοθέτησή τους σε κοινοτικό επίπεδο.

- Πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής με στόχο τη διάδοση βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τον αειφόρο σχεδιασμό, που θα περιλαμβάνει την ανάπτυξη ιστοσελίδας και σχετικών εργαλείων.

- Συνεχής στήριξη σε προγράμματα και δίκτυα που προωθούν την ανταλλαγή εμπειριών και την ανάπτυξη ορθών πρακτικών για αειφόρο αστική ανάπτυξη.

- Η κοινοτική πολιτική συνοχής και, ειδικά, η χρήση των κοινοτικών κονδυλίων, θα πρέπει να συμβάλλουν στη διασφάλιση κατάλληλης προώθησης αειφόρου σχεδιασμού της χρήσης γης, συμπεριλαμβανομένης της αστικής ανάπτυξης.

- Αυξημένοι πόροι και ευρύτερο πλαίσιο για αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα, στα πλαίσια της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής

- Προώθηση και ανάπτυξη δικτύων τουριστικών προορισμών για ενθάρρυνση της ενεργού συνεργασίας για αειφόρο τουρισμό.

3. Αντιμετωπιση της Κλιματικησ Αλλαγησ

3.1. Το πρόβλημα

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η αλλαγή του κλίματος είναι παρούσα και σε εξέλιξη. Αν και μεταβολές στο κλίμα μπορούν να συμβούν στη φύση, είναι σαφές ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα προκαλεί αυξήσεις στις συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Η επιστημονική κοινότητα πιστεύει πλέον ακράδαντα ότι το γεγονός αυτό θα οδηγήσει σε υψηλότερες θερμοκρασίες παγκοσμίως, με σοβαρές επιπτώσεις στην σταθερότητα και την ισορροπία του κλίματος. Στα ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία του προβλήματος, όπως καταχωρήθηκαν στις αξιολογητικές εκθέσεις της Διακυβερνητικής Ομάδας για την Κλιματική Αλλαγή, περιλαμβάνονται τα εξής:

- Τα τελευταία 100 χρόνια, οι μέσες θερμοκρασίες στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά 0.8° περίπου.

- Η τελευταία δεκαετία ήταν η πλέον θερμή που έχει καταγραφεί και το 1998 το πιο θερμό έτος.

- Στη Βόρεια Ευρώπη αυξάνονται οι βροχοπτώσεις ενώ στη Νότια Ευρώπη μειώνονται.

Νέες προβλέψεις [11] λένε ότι η κλιματική αλλαγή θα καταλήξει σε αυξήσεις της θερμοκρασίας μεταξύ 1° και 6° μέχρι το 2100, επιφέροντας αυξήσεις μέχρι και 90 εκατοστών στη στάθμη της θάλασσας και σημαντικές αλλαγές στα καιρικά πρότυπα, όπως αυξημένη ανομβρία, πλημμύρες, κύματα ψύχους και έντονες καταιγίδες. Στις βόρειες περιοχές της Ευρώπης, προβλέπεται να αυξηθεί η θερμοκρασία και οι βροχές, με περισσότερες πλημμύρες και έντονες καταιγίδες, ενώ στις νότιες περιοχές προβλέπεται μεγαλύτερη ξηρασία με σοβαρές επιπτώσεις για τη γεωργία, τη δασοκομία, την ύδρευση και τον τουρισμό. Οι κλιματικές μεταβολές, εάν δεν μπορέσουν να ελεγχθούν, είναι πιθανόν να προχωρήσουν με ρυθμό τέτοιο ώστε τα διάφορα είδη φυτών και ζώων στις διάφορες κλιματικές ζώνες να μην είναι σε θέση να μεταναστεύσουν αρκετά γρήγορα, ώστε να προλάβουν τις μεταβολές σε αυτές τις ζώνες. Οι επιπτώσεις για τη βιοποικιλότητα, που βρίσκεται ήδη υπό τεράστια πίεση σε άλλα μέτωπα, θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές.

[11] Τρίτη Έκθεση Αξιολόγησης, IPPC, (2000)

Οι επιπτώσεις όλων αυτών μπορεί να είναι καταστροφικές για την κοινωνία. Για παράδειγμα, σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, η αύξηση της ανομβρίας και η κατάρρευση της γεωργίας θα μπορούσε να απειλήσει την ασφάλεια και την κοινωνική ισορροπία. Είναι επίσης πιθανόν να μεταβληθούν τα πρότυπα των νόσων παγκοσμίως, π.χ. στις περιοχές όπου αυξάνεται η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις να αρχίσουν να εξαπλώνονται τροπικές και υπο-τροπικές νόσοι. Το οικονομικό κόστος αυτών των αλλαγών θα υπερβεί κατά πολύ το κόστος της διορθωτικής δράσης [12].

[12] Ευρωπαϊκές Περιβαλλοντικές Προτεραιότητες: Ολοκληρωμένη Οικονομική και Περιβαλλοντική Αξιολόγηση, ΓΔ Περιβάλλον (2000)

Τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το μεθάνιο (CH4), το υποξείδιο του αζώτου (N2O), καθώς επίσης τα λεγόμενα φθοριωμένα αέρια [13]. Η βασική κινητήρια δύναμη πίσω από τις αυξήσεις στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, είναι η καύση ορυκτών καυσίμων σε αυτοκίνητα, φορτηγά, αεροπλάνα, μονάδες παραγωγής ενέργειας, οικιακούς θερμαντήρες, κλπ. Άλλες πηγές αερίων του θερμοκηπίου είναι οι εκπομπές μεθανίου από τα ζώα, τα οξείδια του αζώτου από τα γεωργικά εδάφη, οι εκπομπές μεθανίου από απόβλητα των χωματερών, καθώς επίσης και οι εκπομπές φθοριωμένων αερίων από τις βιομηχανικές διαδικασίες. Η αποψίλωση και οι αλλαγές στη χρήση της γης συμβάλλουν σημαντικά στην απελευθέρωση CO2 στην ατμόσφαιρα. Αντιθέτως, είναι δυνατόν να μειωθεί η περιεκτικότητα του CO2 στην ατμόσφαιρα με γεωλογική απομόνωση και με δέσμευση άνθρακα στην βιομάζα (δάση) και τα εδάφη με την μεταβολή των μοντέλων και πρακτικών της χρήσης της γης.

[13] Εκτός από αυτά τα αέρια, και οι ουσίες που εξασθενούν το όζον, (όπως τα CFC) είναι ισχυροί συντελεστές του φαινομένου του θερμοκηπίου. Η χρήση τους εξαλείφεται σταδιακά βάσει του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ. Επομένως, η κλιματική πολιτική δεν επικεντρώνεται σε αυτά τα αέρια πλέον.

>ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΓΡΑΦΗΚΟ>

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου από αυτά τα αέρια μπορεί να καθυστερήσει περαιτέρω την αποκατάσταση της στιβάδας του όζοντος, η οποία από μόνη της επηρεάζει το κλίμα παγκοσμίως. Απαιτείται καλύτερη κατανόηση της ατμόσφαιρας, της χημείας της και της δυναμικής της.

Η ΕΕ έχει εκπληρώσει τη δέσμευσή της να σταθεροποιήσει τις εκπομπές CO2 το 2000 στα επίπεδα του 1990 αν και, κατά βάση, αυτό οφείλεται σε εφάπαξ μειώσεις στη Γερμανία και το ΗΒ. Ωστόσο, τα επίπεδα των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου δεν αναμένεται να μειωθούν μέχρι το 2010, εάν δεν ληφθούν πρόσθετα μέτρα. Προβλέπεται σημαντική αύξηση των εκπομπών CO2 μέχρι 40% για τον τομέα των μεταφορών, ο οποίος ήδη σήμερα είναι υπεύθυνος για το 30% σχεδόν των συνολικών εκπομπών CO2 στην ΕΕ. Το σχήμα που ακολουθεί, παρουσιάζει πως είναι πιθανόν να συμβεί η αύξηση στους υπόψη βασικούς οικονομικούς τομείς.

Ανάλυση της συμμετοχής καίριων τομέων στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου Αριθμοί σε Mt ισοδύναμα CO2 [14]

[14] Οικονομική αξιολόγηση των στόχων τομεακής μείωσης εκπομπών για την κλιματική αλλαγή (Ιανουάριος 2001), Περιβάλλον ΓΔ

Ταυτόχρονα, η πρόληψη της αλλαγής του κλίματος δεν σημαίνει και μείωση της ανάπτυξης ή των επιπέδων ευημερίας. Περισσότερο σημαίνει αναμόρφωση της οικονομίας έτσι ώστε οι εκπομπές να αποσυνδεθούν από την οικονομική ανάπτυξη. Η αλλαγή του κλίματος είναι ένας ισχυρός μοχλός τεχνολογικής καινοτομίας και υψηλότερης οικονομικής αποδοτικότητας.

3.2. Σκοποί και στόχοι

Σκοπός

Σύμφωνα με τη σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή, να σταθεροποιηθεί η συγκέντρωση των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδα τα οποία να μην προκαλούν αφύσικες μεταβολές στο κλίμα της γης.

Στόχοι

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι για να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου χρειάζεται να μειωθούν μακροπρόθεσμα κατά 70% περίπου σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

Δεδομένου του μακροπρόθεσμου αυτού σκοπού, θα πρέπει να επιδιωχθεί μια παγκόσμια μείωση της τάξεως του 20 - 40% (ανάλογα με τα πραγματικά ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης και, επομένως, εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς επίσης και την επιτυχία των μέτρων που λαμβάνονται για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής) σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 μέχρι το 2020, μέσω μιας αποτελεσματικής διεθνούς συμφωνίας.

Βραχυπρόθεσμα, η ΕΕ δεσμεύεται, βάσει του Πρωτοκόλλου του Κυότο, να επιτύχει μείωση 8% στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2008-2012 σε σύγκριση με το 1990.

3.3. Πολιτική προσέγγιση

Άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής

Για να αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή απαιτείται στενή διεθνής συνεργασία. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι υπεύθυνη για το 15% περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά έχει μόνον το 5% του πληθυσμού. Επομένως, πρέπει να πρωτοπορήσουμε στη μείωση των εκπομπών. Ένα πρώτο σημαντικό βήμα είναι να επιτευχθούν οι στόχοι που ετέθησαν στο Κυότο οι οποίοι, για την Κοινότητα, είναι μείωση 8% στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2008-2012 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Ακόμη και αυτός ο ταπεινός στόχος θα απαιτήσει σημαντική προσπάθεια από το σύνολο των διαφόρων οικονομικών τομέων που ευθύνονται για τις εκπομπές. Παράλληλα, η Κοινότητα θα πρέπει να εμμείνει για διεθνή συμφωνία με πιο φιλόδοξες μειώσεις.

Σε μια προσπάθεια για προετοιμασία αποτελεσματικής κοινοτικής δράσης για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μέτρα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου καθώς και μια Πράσινη Βίβλο για ένα συναλλακτικό σύστημα εκπομπών στην ΕΕ [15]. Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή ξεκίνησε το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Κλιματικής Αλλαγής [16] (ΕΠΚΑ). Τα αποτελέσματα του ΕΠΚA θα διαμορφώσουν τη βάση για ποτάσεις πάγιων πολιτικών στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της βιομηχανίας και της γεωργίας και για ένα εσωτερικό συναλλακτικό σχέδιο εκπομπών της ΕΕ.

[15] Πράσινη Βίβλος για ένα συναλλακτικό σύστημα για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, COM (2000) 87 τελικό

[16] Πολιτικές και μέτρα της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου: Προς ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Κλιματικής Αλλαγής (ΕΠΚΑ), COM(2000)88 τελικό

Οι προσπάθειές μας θα διαρθρωθούν σε διάφορους άξονες δράσης:

- ειδικά μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, εξοικονόμηση ενέργειας, μεγαλύτερη χρήση ανανεώσιμων ενεργειών και πρώτων υλών και τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου, εκτός του CO2. Αυτό μπορεί να επιδιωχθεί, για παράδειγμα, μέσω ειδικής νομοθεσίας (επί παραδείγματι, μέσω της ολοκληρωμένης νομοθεσίας για τη ρύπανση, την πρόληψη και τον έλεγχο), περιβαλλοντικών συμφωνιών με τη βιομηχανία, της χρήσης μέσων αγοράς και παροχής στήριξης για την εφαρμογή προηγμένων τεχνολογιών.

- ένταξη στόχων κλιματικής αλλαγής στις τομεακές πολιτικές της Κοινότητας όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η βιομηχανία, η περιφερειακή πολιτική και η γεωργία βάσει ειδικών στόχων, καθορισμού συγκεκριμένων δράσεων προς ανάληψη και ανάπτυξης σχετικών δεικτών.

- Σε αυτό το πλαίσιο, διαρθρωτικές αλλαγές στον τομέα των μεταφορών για την αντιμετώπιση της ζήτησης μεταφορών, την προώθηση της μετάβασης στους σιδηρόδρομους, στη ναυσιπλοΐα και στα δημόσια μέσα μεταφοράς και την βελτίωση της απόδοσης των μεταφορών, είναι πρωταρχικής σημασίας. Εναλλακτικά καύσιμα και κατάλληλες μηχανικές τεχνολογίες που προσφέρουν υψηλότερη απόδοση ή χαμηλές ή μηδενικές εκπομπές άνθρακα πρέπει να ερευνηθούν και να υποβληθούν σε εκμετάλλευση με σκοπό αυτά να γίνουν εμπορικώς βιώσιμα. Πρέπει να δοθεί προσοχή στις εκπομπές των αεοπλάνων, που αναμένεται να αυξηθούν σχεδόν 100% από το 1990 έως το 2010.

- Όσον αφορά στην ενέργεια, πρέπει να προωθήσουμε την περαιτέρω μετάβαση από την παραγωγή ενέργειας με την καύση άνθρακα και πετρελαίου σε πηγές χαμηλότερης εκπομπής CO2, συγκεκριμένα στο φυσικό αέριο, καθώς επίσης την εξανθράκωση στη χρήσης ορυκτών καυσίμων. Η μετάβαση θα πρέπει να γίνεται όλο και περισσότερο προς την κατεύθυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με στόχο την πραγματοποίηση του 12% της ηλεκτρικής παραγωγής από αυτές τις πηγές μέχρι το 2010. Καθώς οι σταθμοί πυρηνικής ενέργειας κλείνουν, αφού φθάνουν στο τέλος της ζωής τους, πρέπει να αντικατασταθούν με εναλλακτικές λύσεις χαμηλού ή μηδενικού άνθρακα. Η χρήση συστημάτων συνδυασμένης παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού (τα οποία διανέμουν τη θερμότητα που παράγεται κατά την παραγωγή ηλεκτρισμού σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά) προσφέρει δυνατότητα για μεγαλύτερη απόδοση και μειώσεις στις εκπομπές CO2. Μέχρι το 2010, η συνδυασμένη παροχή θερμότητας και ηλεκτρισμού θα πρέπει να φθάσει το 18% της παροχής ηλεκτρισμού. Η διαχείριση της ενεργειακής ζήτησης θα αποτελέσει καίριο στοιχείο της ενεργειακής πολιτικής.

- Στους άλλους τομείς, η γεωργία θα πρέπει να επιτύχει ουσιαστικές μειώσεις σε εκπομπές οξειδίων του αζώτου και μεθανίου, ενώ θα πρέπει να γίνει εκμετάλλευση της απομόνωσης του άνθρακα μέσω τεχνικών οι οποίες βελτιώνουν τους 'συλλέκτες άνθρακα' στη γεωργία και τη δασοκομία και μέσω της χρήσης προϊόντων που έχουν βάση το ξύλο στη στέγαση και τη βιομηχανία. Η βιομηχανία θα πρέπει να επιδιώξει να επιτύχει καλύτερη ενεργειακή απόδοση, στοχεύοντας στην ετήσια βελτίωση τουλάχιστον 1% που προβλέπεται στο σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενεργειακή απόδοση.

- ανάπτυξη διατομεακών προσεγγίσεων, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός συναλλακτικού σχεδίου εκπομπών στην ΕΕ μέχρι το 2005 και ενεργειακής φορολογίας με στόχο μια σταθερή και προβλέψιμη αύξηση στις τιμές της ενέργειας.

- ενίσχυση της έρευνας, ειδικά για καινοτόμες τεχνολογίες και υλικά, για τις ωκεάνιες πηγές και συλλέκτες άνθρακα, για τα αποτελέσματα της ατμοσφαιρικής χημείας, καθώς επίσης για την προετοιμασία του εδάφους για δραστικές μειώσεις στη χρήση ενέργειας.

- βελτίωση της πληροφόρησης των πολιτών και επιχειρήσεων για την κλιματική αλλαγή, τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει για αυτούς σε τοπικό επίπεδο, και υποδείξεις για το πώς μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της πρόκλησης της κλιματικής αλλαγής. Περιφερειακές εκτιμήσεις για παρουσίαση των άμεσων επιπτώσεων στις τοπικές κοινότητες θα οδηγήσει στην ανάγκη για αλλαγή και θα βοηθήσει στην αύξηση της συνειδητοποίησης.

Πρέπει να εξεταστεί ο εγκλεισμός του CO2 σε παλαιές πετρελαιοπηγές και πηγές φυσικού αερίου, καθώς και σε υδροφόρους ορίζοντες και όταν θα είναι περιβαλλοντικά και οικονομικά σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί.

Στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Κλιματικής Αλλαγής [17] (ΕΠΚΑ), η Επιτροπή θα προετοιμάσει κοινοτικές πολιτικές και μέτρα σύμφωνα με αυτή τη γραμμή, μέσω μιας διαδικασίας πολλαπλών εμπλεκομένων. Ωστόσο, για πολλά από τα προς πραγματοποίηση βήματα, για παράδειγμα στην πολιτική μεταφορών, στο σχεδιασμό χρήσης της γης και σε εκστρατείες ευαισθητοποίησης, υπεύθυνα είναι τα κράτη μέλη, καθώς και περιφερειακές και τοπικές αρχές,.

[17] Πολιτικές και μέτρα της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου: Προς ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Κλιματικής Αλλαγής (ΕΠΚΑ), COM(2000)88 τελικό

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επεκτείνεται στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, θα υπάρξουν δυνατότητες για μείωση των εκπομπών βελτιώνοντας την ενεργειακή απόδοση σε αυτήν την περιοχή και εξασφαλίζοντας ότι οι τιμές της ενέργειας αντικατοπτρίζουν το περιβαλλοντικό κόστος. Θα είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί ότι η εφαρμογή της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής σε αυτές τις χώρες δεν οδηγεί σε αυξημένες εκπομπές μεθανίου και υποοξειδίου του αζώτου.

Δράσεις

- Δημιουργία ενός συναλλακτικού σχεδίου εκπομπών CO2 στην ΕΕ.

- Ανάληψη καταγραφής και ανασκόπησης των επιδοτήσεων ενέργειας στα κράτη μέλη λαμβάνοντας υπόψη τη συμβατότητα με τους στόχους για την κλιματική αλλαγή.

- Στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέσω της νέας οδηγίας και εξασφαλίζοντας επαρκή στήριξη στην απελευθερωμένη αγορά ενέργειας.

- Χρήση των μέσων αγοράς, για παράδειγμα μέσω της υιοθέτησης προτάσεων για ενεργειακή φορολογία.

- Προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας, τόσο στη θέρμανση όσο και στον κλιματισμό στα κτίρια.

- Περιβαλλοντική συμφωνία με τη βιομηχανία για την ενεργειακή απόδοση και τη μείωση συγκεκριμένων εκπομπών

- Καθορισμός ειδικής δράσης για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα αεροπλάνα, εφόσον δεν συμφωνηθεί μια τέτοια δράση στο πλαίσιο του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας μέχρι το 2002.

- Η κλιματική αλλαγή ως βασικό θέμα της κοινοτικής πολιτικής για έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και στον συντονισμό της έρευνας στα κράτη μέλη.

Προετοιμασία για την κλιματική αλλαγή

Η χρονική υστέρηση μεταξύ της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της μείωσης των πραγματικών συγκεντρώσεων είναι μεγάλη. Είναι πιθανόν ότι ακόμη και αν επιτύχουμε να μειωθούν οι εκπομπές σε αειφόρα επίπεδα, θα βιώσουμε κάποιο βαθμό κλιματικής μεταβολής από την συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, που ήδη έχει συμβεί. Γι' αυτόν τον λόγο, πρέπει να καθορίσουμε και να εφαρμόσουμε μέτρα που να αποβλέπουν στην προσαρμογή στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής.

Υπάρχουν ήδη μελέτες, οι οποίες αναφέρονται σε ορισμένα πεδία ενδιαφέροντος, για παράδειγμα:

- συστήματα ενέργειας και μεταφορών καθώς και υποδομές, οι οποίες πρέπει να αντιστέκονται σε ακραία καιρικά φαινόμενα.

- σχεδιασμός πόλεων που να ενθαρρύνει περισσότερα πάρκα και χώρους πρασίνου και να προωθεί τη χρήση δομικών υλικών που βοηθούν τις πόλεις να γίνουν δροσερότερες.

- η χρήση της γης και οι γεωργικές πρακτικές πρέπει να προσαρμοστούν στην αλλαγή των καιρικών προτύπων.

- μέτρα δημόσιας υγείας για την καταπολέμηση νόσων όπως γαστρικές ασθένειες, των οποίων τα ποσοστά πιθανόν να αυξηθούν στην Ευρώπη με τον πιο βροχερό και θερμό καιρό.

- οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να προσαρμοστούν και να εκσυγχρονισθούν με κατάλληλο εξοπλισμό και διαδικασίες και να πραγματοποιούν ρεαλιστικές εκτιμήσεις των πιθανών κινδύνων της κλιματικής αλλαγής.

Οι πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή εμπίπτουν πρωτίστως στα κράτη μέλη και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές. Ωστόσο, η Κοινότητα μπορεί να στηρίξει τις προσπάθειές τους.

Δράσεις

- Ανασκόπηση των κοινοτικών πολιτικών, ειδικά εκείνων που αφορούν στη συνοχή, για να εξασφαλιστεί ότι η προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αντιμετωπίζεται επαρκώς στις επενδυτικές αποφάσεις.

- Ανάπτυξη περιφερειακών κλιματικών μοντέλων και εργαλείων αξιολόγησης για την ετοιμασία μέτρων προσαρμογής και στήριξη της ευαισθητοποίησης των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Πρωτοπορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή δράση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να συνεχίσει να ηγείται σε διεθνές επίπεδο στη θέση και παρακολούθηση στόχων, οι οποίοι ανταποκρίνονται στην ανάγκη για αποτελεσματική δράση κατά της κλιματικής αλλαγής και στην πίεση για συμμόρφωση. Ένα πρώτο βήμα θα είναι η έγκαιρη επικύρωση του Πρωτοκόλλου του Κυότο για έναρξη ισχύος του το 2002.

Στις μελλοντικές διεθνείς συμφωνίες για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου πρέπει να περιληφθούν και χώρες που ακόμη δεν έχουν δεσμευθεί για τις μειώσεις εκπομπών του Πρωτοκόλλου του Κυότο, ειδικά εκείνες των οποίων τα επίπεδα ανάπτυξης και εισοδήματος είναι ήδη σχετικά υψηλά. Στους στόχους που θα τεθούν σε μελλοντικές συμφωνίες θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να επιδιώκεται η ισόρροπη κατανομή των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Δράση

- Επικύρωση και εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κυότο.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για την σύγχρονη κοινωνία. Πρέπει να αντιμετωπιστεί σε διεθνές επίπεδο, με συντονισμένη δράση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Εάν αντιμετωπιστεί με τον ορθό τρόπο, οι προσπάθειές μας να περιοριστεί η κλιματική αλλαγή πιθανόν να δημιουργήσουν σημαντικές δυνατότητες και οφέλη για τις επιχειρήσεις, καθώς και έμμεσα οφέλη όσον αφορά στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η βιομηχανία θα βοηθηθεί να καινοτομήσει, να αναπτύξει νέα προϊόντα και υπηρεσίες και να κερδίσει νέες αγορές σε παγκόσμια κλίμακα. Αλλά το πλέον σημαντικό είναι ότι η επιτυχία θα βοηθήσει στην εξασφάλιση ότι οι μελλοντικές γενεές θα κληρονομήσουν ένα βιώσιμο περιβάλλον και μία αειφόρο κοινωνία.

4. Φυση και βιοποικιλοτητα - προστασια ενος μοναδικου πορου

4.1. Το πρόβλημα

Η ύπαρξη υγιών και ισόρροπων φυσικών συστημάτων παίζει ουσιαστικό ρόλο στη στήριξη της ζωής σε αυτόν τον πλανήτη. Η κοινωνία βασίζεται στην φύση για να μας παρέχει πόρους για την επιβίωσή μας: αέρα, νερό, τροφή, ίνες, φάρμακα και δομικά υλικά. Η φύση έχει επίσης αξία και ως έχει, ως παράγων παροχής υπηρεσιών, ως πηγή αισθητικής ευχαρίστησης και επιστημονικού ενδιαφέροντος. Τα παιδιά πρέπει να αναπτύξουν συνείδηση για τη φύση που τα περιβάλλει. Ως είδος, έχουμε ευθύνη να διατηρήσουμε την εγγενή αξία της φύσης, τόσο για τους εαυτούς μας όσο και για τις μελλοντικές γενεές.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να βρούμε απαντήσεις στις πιέσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας επάνω στην φύση και την βιοποικιλότητα που συντηρεί. Αυτές οι πιέσεις μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως ακολούθως.

- Η ρύπανση από τις μεταφορές, την βιομηχανία και τη γεωργία συνεχίσει να απειλεί φυσικές περιοχές και την άγρια ζωή. Η ρύπανση μπορεί να προέρχεται από άμεσα και δραματικά περιστατικά, όπως η καταστροφή του Baia Mare στην Ρουμανία όπου κυανιούχα και βαρέα μέταλλα διέρρευσαν από χρυσωρυχείο στον ποταμό, προκαλώντας μαζική καταστροφή της άγριας ζωής. Οι επιπτώσεις μπορεί επίσης να συσσωρευτούν με τον χρόνο, για παράδειγμα η όξινη βροχή που φθείρει τα εδάφη, τα δάση και τις λίμνες, ή τα χημικά που απειλούν την ικανότητα των πτηνών και άλλων ζώων να αναπαραχθούν. Ο 'ευτροφισμός', ή το πλεόνασμα θρεπτικών ουσιών στο νερό που προκαλούν άλγη ή άλλη ανάπτυξη χλωρίδας, θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή για την θαλάσσια ζωή ή εκείνη των γλυκέων υδάτων. Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι μια δυνητική απειλή για την πανίδα και τη χλωρίδα και πρέπει να παρακολουθείται.

- Η πίεση προέρχεται από τις μεταβολές στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη γη και όταν εκμεταλλευόμαστε τους φυσικούς πόρους με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον που χρειάζεται για να ανανεωθούν, για παράδειγμα τα αποθέματα ιχθύων. Η κατασκευή νέων οδών, κατοικιών και άλλων αναπτυξιακών έργων κατατμεί την ύπαιθρο σε διαρκώς μικρότερες περιοχές, καθιστώντας δυσκολότερη την επιβίωση των ειδών. Όλες οι ενδείξεις πείθουν ότι η απώλεια της ανοιχτής υπαίθρου με την ανάπτυξη θα συνεχίσει στο μέλλον.

- Υπάρχουν ανησυχίες για τους δυνητικούς κινδύνους για τη βιοποικιλότητα από ανεπιθύμητες και απρόβλεπτες επιπτώσεις της εισαγωγής ορισμένων μη γηγενών ειδών, τα οποία δεν προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες και/ή τη χρήση ΓΤΟ.

Η εκμετάλλευση της θάλασσας και οι διάφορες πιέσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον αντιπροσωπεύουν παρόμοιες πιέσεις που προέρχονται από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Καθώς οι οικότοποι υποβαθμίζονται ή χάνονται, η άγρια ζωή συχνά περιορίζεται ή ακόμη απειλείται με εξαφάνιση. Στην Ευρώπη, το 38% των ειδών των πτηνών και το 45% των πεταλούδων απειλούνται. Στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, το 60% περίπου των υδροβιοτόπων έχουν αφανιστεί. Περίπου τα δύο τρίτα των δέντρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι υπό δοκιμασία και πυρκαγιές δασών αποτελούν πρόβλημα στον Νότο. Ορισμένα αλιεύματα κινδυνεύουν να αφανιστούν και ορισμένα είδη θαλάσσιας ζωής, εκτός των εμπορεύσιμων ιχθύων, έχουν αποδεκατιστεί. Σε παγκόσμια κλίμακα, η αποψίλωση δασών και η παράνομη υλοτομία έχει οδηγήσει στην απώλεια του 90% των τροπικών παράκτιων δασών του Ατλαντικού στην Νότια Αμερική, τόπου με έντονη βιοποικιλότητα. Το διεθνές εμπόριο άγριας ζωής χαρακτηρίζεται ως απειλή για περίπου 30,000 είδη. [18]

[18] 'Το περιβάλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην αλλαγή του αιώνα', Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, 1999

Η διαφύλαξη της φύσης και της βιοποικιλότητας δεν σημαίνει απαραίτητα την απουσία ανθρώπινης δραστηριότητας. Μεγάλος μέρος του σημερινού πολύτιμου τοπίου και ημι-φυσικών οικοτόπων είναι αποτέλεσμα της γεωργικής κληρονομιάς μας. Ωστόσο, η οικολογική σταθερότητα τέτοιων σύγχρονων τοπίων, με ποικίλα είδη χλωρίδας και πανίδας απειλείται επίσης, καθώς η γη εγκαταλείπεται ή περιθωριοποιείται. Η διατήρηση πολύτιμων τοπίων όπως αυτά, απαιτεί κατάλληλες δραστηριότητες διαχείρισης της γης.

Το έδαφος είναι ένας πεπερασμένος πόρος, ζωτικός για την γεωργία και βρίσκεται υπό πίεση. Η διάβρωση που σχετίζεται με το κλίμα και τον καιρό αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα στην Νότιο Ευρώπη, αλλά αυξάνεται επίσης και στον Βορρά. Η διάβρωση συνδέεται συχνά με το μειωμένο περιεχόμενο οργανικής ύλης στο έδαφος και αυτό μπορεί επίσης να οδηγήσει σε ερημοποίηση. Κάποιες γεωργικές πρακτικές και η εγκατάλειψη της γης είναι μεταξύ των παραγόντων προδιάθεσης. Άλλες απειλές είναι η ρύπανση και η απώλεια γης έναντι της ανάπτυξης.

Ο τουρισμός και το φυσικό περιβάλλον είναι στενά συνδεδεμένα. Η φύση και η βιοποικιλότητα, καθώς και η πολιτιστική κληρονομιά, εάν δεν υποβληθούν σε ορθή διαχείριση, μπορεί να επηρεαστούν βαθύτατα από την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη. Ευαίσθητες περιοχές, όπως τα νησιά και παράκτιες και ορεινές περιοχές, παρέχουν πλούσια βιοποικιλότητα που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και ειδικά ολοκληρωμένα μέσα διαχείρισης, όταν ασχολούνται με την τουριστική ανάπτυξη.

Η ποικιλία, η κατανομή, η σύνθεση όσον αφορά το μέγεθος και την ηλικία και η αφθονία των διαφόρων ειδών αποτελούν δείκτες της ευζωίας των φυσικών συστημάτων της Γης από τα οποία εξαρτάται η κοινωνία. Πρέπει να αναλάβουμε δράση για την διατήρηση των αναντικατάστατων πόρων της φύσης και της βιοποικιλότητας πριν να είναι πολύ αργά.

4.2. Σκοποί και στόχοι

Προστασία και, όπου είναι απαραίτητο, αποκατάσταση της δομής και λειτουργίας των φυσικών συστημάτων και σταμάτημα της απώλειας βιοποικιλότητας, τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και σε παγκόσμια κλίμακα.

Προστασία των εδαφών από τη διάβρωση και τη ρύπανση.

4.3. Πολιτική προσέγγιση

Η προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας στην Κοινότητα ακολουθεί μια πολυκάναλη προσέγγιση και μπορεί να στηριχθεί σε υπάρχουσες πολιτικές και μέσα:

- Την εγκαθίδρυση του δικτύου Natura 2000, το οποίο περιλαμβάνει τον εντοπισμό των πλέον αντιπροσωπευτικών φυσικών περιοχών και οικοσυστημάτων που χρειάζονται προστασία και διαχείριση.

- Τη συμβολή των έργων για τη φύση του προγράμματος LIFE στην εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής για τη φύση.

- Τη Στρατηγική Βιοποικιλότητας της Κοινότητας. Ως συνέχεια, καταρτίζεται ένας αριθμός σχεδίων δράσης, τα οποία θα αντιμετωπίσουν τα καίρια ζητήματα στους διάφορους τομείς οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

- Την κοινοτική νομοθεσία για την προστασία της ποιότητας του νερού και των υδάτινων πόρων, τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, της οξίνισης και του ευτροφισμού και την επιταγή διενέργειας περιβαλλοντικών εκτιμήσεων έργων και (μελλοντικά) σχεδίων και προγραμμάτων χρήσης της γής.

- Την ανάπτυξη, στο πλαίσιο της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, κυρίως αγρο-περιβαλλοντικών μέτρων από το 1992 και σχεδίων αγροτικής ανάπτυξης με έντονο περιβαλλοντικό περιεχόμενο για την περίοδο 2000-2006 σύμφωνα με την Ατζέντα 2000. Επιπλέον, οι νέες απαιτήσεις περιβαλλοντικής προστασίας για τους γεωργικούς τομείς (συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας απόσυρσης ή διακοπής άμεσων πληρωμών προκειμένου να επιβληθεί συμμόρφωση) που ορίστηκαν από την Ατέντα 2000, παρέχουν τόσο επιταγή όσο και δυνατότητα στα κράτη μέλη να επιτύχουν καλύτερη ισορροπία μεταξύ γεωργίας και περιβάλλοντος.

- Την αναθεώρηση της Κοινής Πολιτικής Αλιείας μετά το 2002, που οδηγεί σε μεγαλύτερη ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης.

- Η Επιτροπή έχει, επιπλέον, προτείνει συστάσεις για την εφαρμογή ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης. Αυτή η πρωτοβουλία προτείνει μια ολοκληρωμένη και συμμετοχική προσέγγιση στα πολλά και σύνθετα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παράκτιες ζώνες.

4.4. Ο διανοιγόμενος δρόμος

Η απειλή της ρύπανσης

Εφαρμογή

Η φύση και η βιοποικιλότητα θα επωφεληθεί ήδη από την πρακτική εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εφαρμογή θα χρειαστεί να ενισχυθεί. Σημαντικές περιοχές για δράση βρίσκονται στο νερό και τον αέρα.

Καταστροφές και πολιτική προστασία

Η Κοινότητα χρειάζεται μία συνεκτική και παγιωμένη πολιτική για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και περιστασιακών κινδύνων. Η Κοινότητα μπορεί να βοηθήσει τα κράτη μέλη με μακροπρόθεσμα προληπτικά μέτρα, στηρίζοντας για παράδειγμα τα όργανα σχεδιασμού χρήσης της γης, και μέσα εκτίμησης και έγκαιρης προειδοποίησης καθώς και βελτιωμένη διαχείριση εκτάκτων αναγκών, χρησιμοποιώντας επί παραδείγματι δορυφορική επίβλεψη (μέσω του δορυφορικού συστήματος πλοήγησης Galileo) και ανταλλαγή εμπειριών.

Η Οδηγία Σεβέζο II [19] παρέχει μια σωστή βάση για διαχείριση βιομηχανικών κινδύνων, αλλά θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύψει νέες δραστηριότητες, όπως ατυχήματα μεταλλείων και αγωγών. Πρόσφατες μελέτες [20] δείχνουν ότι υπάρχει μεγάλη απόκλιση στο βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη καλύπτουν τον έλεγχο των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων που προκύπτουν από αγωγούς και ότι υπάρχουν σοβαρά κενά που πρέπει να καλυφθούν.

[19] Οδηγία του Συμβουλίου 96/82/EΚ για τον έλεγχο των κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων, ΕΕ No L 10, της 14ης Ιανουαρίου 1997

[20] 'Κανονιστική μέθοδος αναφοράς για τον έλεγχο κινδύνων σοβαρών ατυχημάτων που αφορούν σε αγωγούς, ΚΚΕρ (1999)

Δράση

- Κοινοτικός συντονισμός στην δράση των κρατών μελών για ατυχήματα και φυσικές καταστροφές.

- Μέτρα για υποβοήθηση της πρόληψης βιομηχανικών ατυχημάτων, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης της οδηγίας Σεβέζο II ώστε να καλύπτει αγωγούς και εξορύξεις, καθώς επίσης και μέτρα για τα απόβλητα εξορύξεων.

Προστασία από την ακτινοβολία

Το παρόν σύστημα προστασίας από την ακτινοβολία βασίζεται στην προστασία του ανθρώπου. Έχει ξεκινήσει μια διεθνής συζήτηση για την ανάγκη επίσης προστασίας των φυτών και των ζώων. Η Κοινότητα θα πρέπει να συμμετέχει σε αυτό το έργο.

Δράση

- Εξέταση της ανάγκης για μέτρα προστασίας των φυτών και των ζώων από την ιονίζουσα ακτινοβολία και ανάπτυξη περιβαλλοντικών ποιοτικών κριτηρίων γι' αυτόν τον σκοπό.

Χρήση της γης

Η προστασία των φυσικών περιοχών, τόσο στην ξηρά όσο και στην θάλασσα, και η βιοποικιλότητα που συντηρούν απαιτεί να διαχειριζόμαστε τις διάφορες πιέσεις ανάπτυξης και χρήσης τους. Αυτό σημαίνει αναγνώριση της σημασίας των περιβαλλοντικών πτυχών, παράλληλα με εκείνες της εξασφάλισης μιας υγιούς οικονομίας και κοινωνικής δομής στις αγροτικές και παράκτιες περιοχές μας.

Οι συνιστώσες μια τέτοιας προσέγγισης είναι οι ακόλουθες.

Προστασία και διαχείριση περιοχών ιδιαίτερης σημασίας - Natura 2000

Ο κεντρικός μοχλός της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία της βιοποικιλότητας και τα οικοσυστήματα που την συντηρούν παραμένει η πλήρης εφαρμογή του Natura 2000. Το πρώτο βήμα θα είναι η επίτευξη της έγκρισης των καταλόγων τοποθεσιών από την Επιτροπή. Ως δεύτερο στάδιο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να στοχεύσουν στη δημιουργία σχεδίων διαχείρισης για κάθε τοποθεσία μέχρι το 2004.

Διαχείριση της υπαίθρου

Γεωργία

Οι μεταρρυθμίσεις της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής είχαν και θα συνεχίσουν να έχουν θετικό αποτέλεσμα στο αγροτικό περιβάλλον. Ωστόσο αυτό μπορεί να αναπτυχθεί περαιτέρω εξασφαλίζοντας τη χορήγηση μεγαλύτερου μέρους της διαθέσιμης χρηματοδότησης από την ΚΓΠ για μέτρα που είναι φιλικά προς το περιβάλλον.

- Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η Κοινή Γεωργική Πολιτική μπορεί να βοηθήσει στον εκσυγχρονισμό του καλλιεργητικού τομέα, αλλά πρέπει να εισαχθεί με προσοχή, με επικέντρωση στην αγροτική ανάπτυξη. Θα πρέπει να εκτιμηθεί η σκοπιμότητα χαρακτηρισμού ενός σημαντικού μέρους της γης ως αγρο-περιβαλλοντικών περιοχών.

Η χρήση μέτρων αγροτικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης από την Κοινότητα υπό το 'Ειδικό Πρόγραμμα Προσχώρησης για την Γεωργία και την Αγροτική Ανάπτυξη' (ΕΠΠΓΑΑ) θα πρέπει να επικεντρώνεται στην προώθηση της βιολογικής γεωργίας, ενεργειακών καλλιεργειών, άλλων υπηρεσιών συντήρησης του εδάφους και στην ανάπτυξη "μη καλλιεργητικών" δραστηριοτήτων στα αγροκτήματα.

Τοπία

Τα τοπία είναι συστήματα με τη δική τους γεωλογία, χρήση της γης, φυσικά και τεχνητά γνωρίσματα, πανίδα και χλωρίδα, υδατοδιαδρόμους και κλίμα. Διαμορφώνονται και χαρακτηρίζονται από κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και τύπους οικισμού. Η διαφύλαξη και βελτίωση των τοπίων είναι σημαντικές για την ποιότητα ζωής και τον αγροτικό τουρισμό, καθώς επίσης και τη λειτουργία των φυσικών συστημάτων. Ωστόσο, η ανάπτυξη και κάποια είδη γεωργίας μπορεί να απειλήσουν τη βιωσιμότητα και την ύπαρξη των τοπίων. Εις απάντηση, η Κοινή Γεωργική Πολιτική ενθαρρύνει ήδη μεθόδους καλλιέργειας που ευνοούν περισσότερο τη διατήρηση των παραδοσιακών τοπίων. Στο ευρύτερο πεδίο, η Σύμβαση Ευρωπαϊκού Τοπίου [21] προβλέπει μέτρα για τον εντοπισμό και την αξιολόγηση τοπίων, ώστε να ορίσει τους ποιοτικούς στόχους για τα τοπία και να εισηγηθεί τα απαραίτητα μέτρα.

[21] Σύμβαση Ευρωπαϊκού Τοπίου, που εγκρίθηκε από την Υπουργική Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 19 Ιουλίου 2000 και υπεγράφη στις 20 Οκτωβρίου 2000 από 18 χώρες κατά τη διάρκεια Υπουργικής Συνδιάσκεψης στη Φλωρεντία.

Σε κοινοτικό επίπεδο, οι περιφερειακές και γεωργικές πολιτικές πρέπει να εξασφαλίσουν ότι η προστασία, η διατήρηση και αποκατάσταση των τοπίων είναι ορθώς ενταγμένες στους στόχους, τα μέτρα και τους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.

Το πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιων ζωνών αποτελεί παράδειγμα των απαραίτητων μέτρων και προσεγγίσεων για τον συμβιβασμό της οικονομικής ευημερίας και της καλής κοινωνικής δομής με την προστασία της φύσης και των τοπίων.

Προστασία και αειφόρος ανάπτυξη των δασών

Τα δάση είναι ένας καίριος φυσικός πόρος και σημαντικό στοιχείο οικονομικού ενεργητικού. Καλά διατηρούμενα και αειφόρως διαχειριζόμενα δάση συμβάλλουν σημαντικά στην βιοποικιλότητα και την γεωργική ανάπτυξη. Η αειφόρος διαχείριση αποτελεί φράγμα ενάντια στους κινδύνους υποβάθμισης και πυρκαγιών. Χρειάζονται μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα δάση δεν συντηρούν μόνον την εμπορική δραστηριότητα, αλλά επίσης ευρύτερες λειτουργίες σε σχέση με το νερό και την ποιότητά του, την προστασία και σταθερότητα του εδάφους, καθώς και τον έλεγχο των καθιζήσεων και των χιονοστιβάδων. Αυτό θα πρέπει να γίνει στα πλαίσια της στρατηγικής για τα δάση 1998, η οποία στηρίζει ιδιαίτερα δράσεις σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

Από τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (UNCED), που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992, έχουν αναληφθεί σημαντικές προσπάθειες παγκοσμίως για την εφαρμογή της έννοιας της αειφορίας στα δάση. Ειδικές συστάσεις για δράση έχουν συμφωνηθεί στα πλαίσια της διακυβερνητικής ομάδας και φόρουμ για τα δάση, της Διεθνούς Συμφωνίας Τροπικής Ξυλείας, της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα και άλλα φόρουμ. Στην Ευρώπη, η Υπουργική Συνδιάσκεψη για την Προστασία των Δασών της Ευρώπης (MCPFE) καθιέρωσε μια πλατφόρμα εργασίας για την αειφόρο διαχείριση και προστασία των δασών. Στο ψήφισμά του της 15ης Δεκεμβρίου 1998 για μια δασοκομική στρατηγική για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο τόνισε τον πολύπλευρο ρόλο των δασών και καθόρισε την εφαρμογή των διεθνών δεσμεύσεων που αναπτύχθηκαν από τα κράτη μέλη και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η περαιτέρω ανάπτυξη της δασοκομίας στα πλαίσια των Σχεδίων Αγροτικής Ανάπτυξης, με ιδιαίτερη έμφαση σε διαχείριση που θα επιδιώκει λειτουργίες πολλαπλών στόχων, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας, της διατήρησης της φύσης, της προστασίας και αναδημιουργίας της. Θα πρέπει να καταρτιστούν σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο προγράμματα για τα δάση που θα προωθούν την αειφόρο διαχείριση των δασών, ακολουθώντας κατάλληλες κατευθυντήριες γραμμές. Αυτά τα προγράμματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν ποιοτικούς περιβαλλοντικούς στόχους, οι οποίοι να αναφέρονται στην παραγωγή, τη βιοποικιλότητα, τις επιπτώσεις στο νερό και την αναδημιουργία.

Η δασική πιστοποίηση στοχεύει να δείξει στους καταναλωτές ότι το ξύλο ή τα ξύλινα προϊόντα προέρχονται από δάση, όπου η εμπορική εκμετάλλευση είναι αειφόρος και ακολουθεί σωστή περιβαλλοντική πρακτική. Θα πρέπει να ενθαρρύνεται η ανάπτυξη αξιόπιστων συστημάτων δασικής πιστοποίησης.

Προστασία του εδάφους

Μέχρι τώρα, δεν έχει δοθεί ικανή προσοχή στη συλλογή δεδομένων και την έρευνα όσον αφορά στα εδάφη. Ωστόσο, οι αυξανόμενες ανησυχίες για τη διάβρωση και απώλεια του εδάφους για ανάπτυξη, καθώς και η ρύπανσή του, αντικατοπτρίζει την ανάγκη για μια συστηματική προσέγγιση για την προστασία του εδάφους, καλύπτοντας:

- Διάβρωση και ερημοποίηση

- Ρύπανση από χωματερές, βιομηχανία και εξορύξεις.

- Ρύπανση από τον αέρα, το νερό και από ορισμένες γεωργικές πρακτικές και την απόθεση λάσπης λυμάτων καθαρισμού μολυσμένων από βαρέα μέταλλα, οργανικούς ρύπους ή παθογόνους οργανισμούς.

- Απώλεια γης και επομένως εδάφους για ανάπτυξη.

- Ρόλο που διαδραματίζει το έδαφος στην κλιματική αλλαγή ως συλλέκτης άνθρακα.

Δεδομένης της σύνθετης φύσης των πιέσεων που επιβαρύνουν τα εδάφη και της ανάγκης για δόμηση μιας εδαφικής πολιτικής πάνω σε μια σταθερή βάση δεδομένων και αξιολόγησης, προτείνεται μια θεματική στρατηγική για το έδαφος. Τα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ θα πρέπει να στηρίζουν αυτό το έργο.

Θαλάσσιο περιβάλλον

Παρά την σημασία του, τόσο για την παροχή τροφής όσο και για αναψυχή, καθώς επίσης και ως καθοριστικός παράγοντας του κλίματος, η γνώση για τη δομή και τη λειτουργία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι ακόμη εντυπωσιακά περιορισμένη. Επίσης πολύ αδύναμες είναι η κατανόησή μας και η ικανότητα πρόβλεψης του ανθρώπινου αντίκτυπου στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Η κοινωνία μας, ωστόσο, έχει σημαντική επίδραση στο θαλάσσιο περιβάλλον και τη βιοποικιλότητά του, ειδικά από την μόλυνση των ποταμών, παράκτιων υδάτων και θαλασσών από βιομηχανικές και οικιακές πηγές. Άλλες πιέσεις προέρχονται από πλοία που αδειάζουν τις δεξαμενές πετρελαίου, από ατυχήματα πλοίων και έντονη ανθρώπινη χρήση των παράκτιων περιοχών. Η εισαγωγή μη αυτοχθόνων (αλλοχθόνων) ειδών σε νέα θαλάσσια περιβάλλοντα, μπορεί επίσης να προκαλέσει περιβαλλοντική δοκιμασία.

Αυτό έχει οδηγήσει σε αυξημένη διαταραχή και μόλυνση των θαλασσών μας με αρνητικά αποτελέσματα στους θαλάσσιους οικοτόπους και τη θαλάσσια ζωή.

Σε όλες σχεδόν τις περιφερειακές θάλασσες καταγράφεται πτώση των αλιευτικών αποθεμάτων. Πολλά αποθέματα ιχθύων αποτελούν αντικείμενο υπερεκμετάλλευσης. Υπάρχει ανάγκη για μείωση της πίεσης από την αλιεία. Αυτό με τη σειρά του θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα στα αποθέματα ιχθύων, στα θαλάσσια θηλαστικά, τα ερπετά και τον πληθυσμό των πτηνών, καθώς επίσης και στους θαλάσσιους οικοτόπους. Η Κοινή Πολιτική Αλιείας θα ανασκοπηθεί το 2002 και στην ανάλυση και σε οποιεσδήποτε συστάσεις για το μέλλον θα ενταχθούν πλήρως και περιβαλλοντικές πτυχές, εκτός εκείνων που σχετίζονται με την αειφόρο χρήση υπό εκμετάλλευση πληθυσμών.

Ωστόσο, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητάς του εκτείνεται πολύ πέραν της αειφόρου εκμετάλλευσης ανανε